MATTHEUS BLASTARES. NOTITIA. γλώσση χρωμένοι, καὶ παραπέμπων τὸν βουλόμενον nicas autem et Syros et Asianos et Ionas jucunἐπισκέπτεσθαι πρὸς τὰ ἐξ αὐτῶν παντοῖα βιβλία dius dicere, ae valde operam dare ut leniter senκαὶ πλεῖστα· τοσοῦτο νῦν προστίθημι μόνον, ὡς sim suaviterque eloquantur, ita ut nihil asperum ἄρα τῆς ᾿Αττικῆς γλώττης καὶ χάριτος, τραχύτερον aures feriat. μὲν Αἰγύπτιοι καὶ ἀγροικότερον ἐχρήσαντο τὴν ἑρμηνείαν· Φοίνικες δὲ καὶ Σύριοι καὶ ἔτι Ασιανοί τε καὶ Ιωνες ἱλαρώτερον· καὶ πάντα τρόπον τὴν ὁμαλὴν καὶ δύσιμον καὶ ἄποιον καθάπαξ καὶ ἀπρόσκο τον τοῖς ὠσὶν είλοντο. CIRCA ANNUM DOMINI MCCCXXXII MATTHEUS BLASTARES. NOTITIA. (Fabric. Biblioth. Græc. ed. Harles, tom. XI.) Matthæus Blastares sive Blastarius, hieromonachus, circa a. 1335, composuit opus eximium oŭvtayua xatk otoixelov, Syntagma alphabeticum rerum quæ in sacris conciliorum Patrumque canonibus et imperatorum legibus (a) exstant, digestarum sub certis titulis, litterarum ordine dispositis. Primus illud ex duobus codd. mss. Bodleiano et Isaaci Vossii Græce edidit Guil. Beveregius, addita Latina versione, de qua ipse in Præf. Nos eruditam tantum præfationem sive protheoriam Lutinam fecimus, ipsum operis corpus a doctis quibusdam viris Oxoniensibus translatum est; in tomo secundo magni Synodici sive Pandectis canonum part. it, p. 1-272 (b). Varia in hoc opere loca emendat Cotelerius, Notis ad Monumenta Ecclesiæ Græcæ, plura in illo adhuc emendanda superesse professus, unde Augiæ stabulum appellat III, p. 670. Operæ pretium itaque esset cum Beveregii editione conferri codices Cæsareos Gellicosque de quibus Lambecius, VIII, p. 471, 478 (c) et Labbeus, Bibl. nov. mss., p. 130, 203, 386. (b) Conf. Jo. Fabric. Histor. bibl. Fabr., tom. II, " (a) Hinc Nomecanonem appellat Nic. Commenus, wpyávwas xavávwv. V. Cal. codd. Gr. Nan. p. pag. 138, et Arcudius passim. Etiam Labbeus, 419 et 424. Paris. in bibl. publ. duodecim codd. p. 203 Bibl. novæ ms., Cotelerius et alii, V. Indic. ad vol. If dictæ bibl. Venet. in cod. bibl. procuratoris Justiniani. V. Montfauc. Bibl. biblioth. mss. p. 483 C. Veronæ, ib., p. 490 C. ex Maffei Verona illustrata, part. m. p. 242. Medioiani, in bibl. Ambros., ib. p. 501 A. bibl. Balusii, ib. p. 1305. B. Qui codex manu ipsius Cotelerii scriptus est. In tribus codd. Mazarin. ibid. p. 1308, E.; et p. 1318 D, atque 1319 D. In bibl. Escorial. V. Plüer., Itiner. per Hispan. p. 181. - Mosque, in bibl. synod. codd. 150, n. 1; 151. n. 1'; 153, 154, 11. 1, canon, lingua Græca recentiore redditus a Cunale Critopulo. Præmittitur Paisii Ligaridæ, metropo lite Gaze, Prologus. - V. Matthæi Not. codd. Gr. Mosq. p. 82, 83, 166 et 232. Conf. de Blastare Henr. Wharton. et Rob. Geriam in Appendice ad Cavei Hist. litt. SS. Eccl. tom. II, p. 34 ad an. Chr. 1335; Oudin. in Comment. de SS. Eccl. tom. III, p. 828 sqq. ad a. 1330; qui etiam Blastaris scripia horumque codd. uberius refert. Walch., in Hist. hæres, germanice scripta, tom. X, p. 549. Christ. Godofr. Hoffmann., Histor, juris Ja. lib. m, cap. 6, § 7, vol. 1, p. 718, ed. II. II. Mart. Silberrad. ad Heinecci fist. jur. p. 565 (c) Sive p. 986 seq. ed. Kollar. in cod, 51, n. Tb. 10, idem, ibid. p. 1000, n. 4, in cod. 52. n. 1005, n. 1, cod. 3. Ibid. p. 1023, 11. 1, cod. 51. Ibid. p. 1024, n. 1, cod. 55, in cujus appendice, et p. 1023, n. 2, cod. 52. etiam sunt Joannis, episcopi Citri, et alior. scripta quædam. In illis codd. etiam alia, a Fabricio memorata, Matthæi Blastar. scripta reperiuntur. Idem Syntagma in cod. Cæsar. 46, n. [1 cui quo que adhæret Donatio Constantini M. V. Kollar. Supplem. ad Lambecii Comment. 1, p. 329 sqq. et in cod. 53, n. 33. Syntagina in bibl. Bodlei. cod. Barocc. 158. Ibid. in cod. 115 Thom. Mareschalli, 8. B. 8677 Cat. mss. Angliæ vol. 1. Excerpta quædam ex Matth. Blastare et Jamblicho. In vol. II, 2128, in cod. Vossiano 17 (s. in Cat. bibl. Leideus. p. 392, 1. 2.) Venet, in cod. Nanian. 288, 1. 3, et in cod. 229, n. 2. Matth. Blastaris jus caBoņicum, s. syntagma, etc.; et in posteriore cod. præmittuntur prolegomenis hi duo versus: Matθαῖος οἰκτρὸς ἀρετῆς πάσης ξένος Πίνακα τοῦτον Tirones potius dixeris; refingenda enim nobis fuit interpretatio. EDIT. Hoc munere nostris diebus defuncti sunt viri doctissimi G. A. Rhalli et M. Potli, Matthæi Syntagmate ad lidem codd. mss. Athenis anno 1859 Græce edito. l».

MATTHEUS BLASTARES. In hoc Syntagmate, pag. 117, exstat Donatio Constantini M. quam a Blastare versam Græce dixi vaJum. VI, p. 697, [ibique not. g.] Etiam Zythuara xal dñoßtosı; yapıxal. Quæstiones et causæ matrimoniales, Græce et Latine ex Jo. Leunclavii bibliotheca, editæ in Freheri Jure Græco-Rom. lib. VIIK, p. 478-518. Eædem, quæ in Syntagmate alphabetico, p. 45 seq., tit. yáµo;. [V. Lambec. Vill, p. 991 seq., n. 21, cod. 51, et De gradibus cognationis, Paris. in bibl. publ. cod. 1555.] (HARL.) Carmen duplex politicum de officiis Magnæ ecclesiæ et aulæ CP., sub vitioso titulo larpoù Mova. Xou Matalou vulgavit Jac. Goarus Græce et Lating ad calcem Codini Paris. fol., ut dixi volum. VI, p. 479 [s. in vol. VII, p. 798 ed. nov.] sed ex codice Cæsareo Lambecius, VIII, p. 469 (d) docuit legendum, οἰκτροῦ μοναχοῦ Ματθαίου θύτου, hieronomachus est μοναχός θύτης, ut recle etiam Goarus observavit. (Fabr.) Item Vindobon. in cod. Cæs. 46, n. 3, ubi quoque, uti in cod. Namiano antea citato, inscriptio recte se habet: olxτpov povastŵy tauti „Mutbalov Oútov. V. Kollar. Supplein. ad Lambėc. comm. 1, p. 331 seq. Paris. in sex cod. bibl. publ. Mosquæ in cod. 152 carmen. duplex. V. Matthæi Notit. cit. p. 84, n. 5, 8. (Harl.) Tractatum de azymis contra Latinos, citat Allatius contra Creyghtonum, p. 450, 434. Citat iterum Matthæum, p. 24, 551 seq., 335, 337, 575, Responsionem ad argumenta Latinorum, Nic. Comnenus, pag. 306, Prænotion. mystagog. Habetur etiam in bibl. Bodleiana (e) Matthæi Blastaris opus contra Latinos, et De usu calda in Eucharistia, aliisque capitulis cum Latinis controversis. Ubicunque occasio se offert, libenter carpere Latinos, notavit etiam Arcudius, pag. 20 Concordiæ de sacramentis. De appositione Colybi (f), sive cocti frumenti in officio pro mortuis. Incipit: 'H Ooidh; the xao' hud; txxλnolaç iepapyla, ms. in bibl. Bodlei. (FABR.) in cod. Barocc. 63. - Paris. in bibl. publ. cod1293, n. 5. (HARL.) Synopsis Kavovixoū, sive Nomocanonis sancti Joannis Nesteutæ, (de quo supra, p. 166 ed. vel.) ms. Lambec. VIII, p. 472, 479. Et ex Joannis Citrii (de quo supra pag. 332 ed. vet.) Responsis canonicis ad episcopum Dyrrhacenum Constantinum Cabasilam capita 32, id., p. 473, 479. (FABR.) s. p. 988. Kollar. n. 11, cod. 51, n. 1. — P. 990, n. 14, ejusd. cod. (V. supra, p. 269, de Constant. Cabasila;) p. 1000 seqq., n. 1, 3. Matthæi nostri Syntagma Juris canonici; Catalogus officior. tum Synopsis Nomecanonis. N. 6, ex Joannis, episcopi Citri, Responsis canonicis, capita viginti quatuor, in cod. 52. - Ead. opera, p. 1005 seq.. n. 1, 2, 3 et 6, cod. 53. — Synopsis Mosquæ in cod. synod. 150, n. 5; et in cod. 6 typograph. synod. in 8. V. Matthæi 1. cit., p. 82 et 334. Excerpta e Responsis Jo. Citri etc. in Bibl. Bodlei, cod. Barocc. 158. Capp. viginti quatuor ex Jo. Citri Responsis. Paris. in bibl. publ. codd. 1537, n. 5; 1339 n. 4, et 1342 n. 6, et Synopsis quoque in tribus illis codd. De cod. Th. Gale, vide paulo ante notata: (Harl.) Etiam Glossarium juridicum Latino-Græcum, quod incipit 'Advoúμtov, xat' бvoμa diépyɛoba, memoraturque a Lambecio, p. 477, 481 (g), Matthro Blastari tribuit Robertus Gerus appendice ad Caveum. Rhetoricam ms. memorat Labbeus, p. 109, Bibl. novæ mss. (FABR). Paris. in bibl. publ. cod. 2830 n. 8; De figuris oratoriis, opusc. ineditum. (Harl.) Fabricius iterum in tomo XII: Sequitur insigne et copiosum Matth. Blastaris hieromonachi, qui circa c. 1335 vix.t, opus alphabeticum ex duobus mss. codicibus primum in lucem datum a Beveregio, de quo jam dixi vol. XI, pag. 588 [ibiqno edit. Argentor. (a) - Saxium, in Onom. lit. 11, p. 358 ada. Ch. 1330. Infra in vol. XI, p. 45, 57 seqq., et p. 177 seq., ubi ex Blastaris Prooemio Syntagmatis locum, et in vol. XII, p. 366 sqq. ed. vet. locum longiorem ex eodem Prooemio recudi Fabricius fecit. (HARL.) (d) S. p. 982. sqq. Kollar, de cod. 51. n. 6, add. p. 1006 seq., n. 2 et 8, codd. 53 (Harl.) (e) In cod. Jo. Seldeni 49, 8. n. 3379 Cat. mss. Angliæ, etc., vol. 1. — In eod. Cat., vol. II, n. 5001, s. in cod. Th. Gale 67, Matth. Blast. libri quinque contra Judæos; ejusd. Conciliorum ecclesiasticorum Synopsis; et ex opere Contra Latinos septem ecumenicorum conciliorum Synopsis. Et ibid. in cod. 92, s. n. 5926, Matthæi monachi Symopsis canonici Joannis Jejunatoris et alia. - Paris in bibl. publ. cod. 1361, n. 10, Matthæi monachi confutatio errorum, quos Latini tuentur. codd. 778, n. 2; 1284, n. 1, cui præmittuntur versus quidam in laudem operis; et 1293, n. 4, libri quin - que Contra Judæos, atque ultimo præmittuntur quoque sex iambici in auctoris laudemi. - Mosquæ, In in cod. synod. 150, liber Contra Latinos; item De azymo, et de aliis hujusmodi capp. Contra Latinos, tum Contra Judæos orat. quinque, et paxapisun!, qui inc. Meyaλúve to push piovet in cod. 395, n. 6, Contra Latinos: Ελεγχος τῆς πλάνης τῶν Λατίνων. inc. "Αρτι μὲν ἡ τοῦ Χριστοῦ. V. Μαιthæi, 1. c. p. 82 seq. et 253. (HARL.) (f) De colybo hoc præter Cangium in Glossar. Richardus Simon., p. 265; ad Gabrielem Philadelph., Goarus, p. 661, ad Eucholog; Nicolaus Commenus, p. 137 Prænot. mystagog., Turnefortius, tom. IItineris Gallice editi, p. 51. (g) Sive p. 997, vol. VIII, in cod. 51, n. 51, abr Kollarius etiam appellat Rob. Gerum, et p. 1002, Koll. n. 8, cod. 52.—P. 1024, n. 4, cod. 55 in quibus id Glossarium subjectum est nonnullis Matthæi Blastaris scriptis. Pariter in cod. Cæsar. 47, n. 2, de quo v. Kollar, in Supplem. ad Lambecii comm. I, p. 331, nec non in codd. Mosquens. bibl. synod. 150, n. 8, et 151 n. 2 inser. Aativixal Aéžaɩšī inc. etc. V. Matthæi, 1. c., p. 82 et 84. (HARL)

NOTITIA. v. not.]. Titulus est: Σύνταγμα κατὰ στοιχεῖον τῶν ἐμπεριειλημμένων ἁπασῶν ὑποθέσεων τοῖς ἱεροῖς καὶ θείοις κανόσι, πονηθέν τε ἅμα καὶ συντεθὲν τῷ ἐν ἱερομονάχοις ἐλαχίστῳ Ματθαίῳ τῷ Βλαorápy· Syntagma alphabeticum, quo sub titulis, litterarum ordine digestis, res omnes, quæ in sacris divinisque canonibus comprehenduntur, collatis etiam legibus civilibus, (ut Alexii Comneni, p. 125 (*); Constantini Porphyrogenetæ, p. 732, 258; Novella, p. 98; et tomo unionis, p. 64; Leonis Sap., p. 34, 52, 61, 62, 64, 66, 73, 104; Heraclii, p. 98; Manuelis Comneni, p.49, 101; Andronici, p. 258; Alexii, p. 76, 98; Isaacii Angeli, p. 81; et Justiniani passim), èxpositæ sunt, p. 1-272. In Præfatione pluribus disserit Bla- ¿tares de scriptis ipsis et scriptoribus, ex quibus Syntagma suum concinnavit: de canonibus apostolorum, de synodo Carthaginiensi sub S. Cypriano, de Dionysio Alex. cujus epistolam ad Novatum presb. Romanum affert; de synodo Antiochena, de Petri Alex. canonibus; de synodis Ancyran", Neocasariensi, Nicæna, Antiochena secunda, Sardicensi, Laodicena; de canonibus SS. Athanasii, Basilii Magni, Gregorii Nysseni; de synodo Gangrensi et CP. sive secunda œcumenica; de canonibus SS. Timothei et Cyrilli Alexandrinorum; de synodo Ephesina sive ecumenica tertia, necnon Carthaginiensi, et Chalcedonensi sive œcumenica quarta; de S. Gennadio CP., de synodo œcumenica quinta, sextaque, nec non quinisexta in Trullo; de synodo septima œcumenica sive Nicæna secunda; de S. Tarasio CP., de synodo primosecunda CP.; de synodo sub Photio; et de civilibus legibus eorumque origine et constitutione. In ſpere ipso inter alia de hæreticis p. 7-17, disseritur. Præterea citantur quandoque etiam scriptores alii præter jam nominatos, ut Homerus, p. 47; Josephus et Philo, p. 201; Isidorus Pelus., p. 233; Photius, patriarcha et Theodorus Studita, p. 109; Theodorus Tiro, de miraculo xoàλú6wv, p. 240; Zonaras, p. 114, 254; Balsamon, p. 36, 76, 77; Eccles. Hist., p. 158; Chrysostomus, p. 232; II ad Theodorum epist., p.`193; in Matthæum, p. 152, 218; homilia 21, leptávôpiávtwv, el 6 Contra Judæos, p. 173; II de sacerdotio p. 179, in Acta p. 93, in Epist. ad Thessal. p. 111, Gregorius Naz., p. 63, 71, 106; Cyrillus Alex. in Isaiam, p. 112; Paphnutius, in concilio Nic., p. 60; poetæ dictum yuvatąt xóopov of sigh pipes, p. 85; Chuminus Thessalonicensis, p. 48, 54; Jo. Nesteutes, p. 33, 164; patriarchæ CP. Lucas, p. 46, 99, 166, 178; Nicolaus, p. 49, 269; Chliarenus, p. 172; Leo Stypa, p. 50, 51; Alexius, p. 232; Athanasius, p. 258; Michael, p. 264, 269; Theodotus, p. 72. Non sine laude etiam, p. 57, meminit Symeonis Metaphrastæ his verbis: Πόσου τοίνυν ἄξιον ἂν εἴη μακαρισμοῦ ὁ θαυμάσιος Συμεὼν ὁ τὸ καλεῖσθαι Μεταφραστής διαφερόντως τῶν ἄλλων ἀπενεγκάμενος, ὁ τῇ ἐπινοίᾳ τοῦ ἁγίου Πνεύματος τὰ τῶν ἁγίων μαρτύρων ὑπὲρ ἀληθείας σκάμματα πολλοῖς ἱδρῶσι καὶ πόνοις συγγραψάμενος, καὶ δυνάμει λόγου καὶ σοφίᾳ καλλύνας εἰς ὕμνον τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ δόξαν διαιωνίζουσαν τῶν ὑπὲρ αὐτοῦ ἡγωνισμότων ἁγίων μαρτύρων, καὶ πᾶν δυσσεβὲς ἀποῤῥάψας στόμα, καὶ μηδ' Αντιναοῦν πρόφασιν ἀμφιβολίας τοῖς evoebési xatadınóv • Quantæ igitur beatitatis prædicatione dignus est admirandus ille Symeon, qui Metaphrastes dici egregie præ aliis meruit, qui sancti Spiritus inspiratione, sanctorum martyrum pro veritate certamina non sine multis sudoribus et laboribus conscripsit, et nervose, eloquenter, sapienterque exornavit, ad laudem Domini nostri Jesu Christi, et sanctorum martyrum, qui pro eo certamina obierunt, perennom gloriam: quique omne os impium obturavit, et piis nullum omnino dubitandi prætextum reliquit. Secutus est Blastares Balsamonem, cujus hæc sunt ad can. 63 Trullan.: Χάρις τῷ μακαρίτῃ Μεταφραστῇ τῷ τὰ μαρτυρικὰ ὑπὲρ τῆς ἀληθείας σκάμματα πολλοῖς πόνοις καὶ ἱδρῶσι κατακαλλύναντι εἰς ὕμνον Θεοῦ καὶ δόξαν alwvičovsay twv ȧyiwv. Addenda hæc aliis aliorum de Metaphraste testimoniis, quæ attuli vol. VIII, p. 29; et vol. X, p. 180 seq. (*) l'aginas intellige editionis Beveregii quas numeris grandioribus in textu Latino expressimus.

ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΚΑΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΟΝ ΤΩΝ ΕΜΠΕΡΙΕΙΛΗΜΜΕΝΩΝ ΑΠΑΣΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΤΟΙΣ ΙΕΡΟΙΣ ΚΑΙ ΘΕΙΟΙΣ ΚΑΝΟΣΙ ΠΟΝΗΘΕΝ ΤΕ ΑΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΤΕΘΕΝ ΤΩ ΕΝ ΙΕΡΟΜΟΝΑΧΟΙΣ ΕΛΑΧΙΣΤΟ ΜΑΤΘΑΙΩ ΤΩ ΒΛΑΣΤΑΡΗ. RERUM OMNIUM QUÆ IN SACRIS DIVINISQUE CANONIBUS COMPREHENDUNTUR ELABORATUM PARITER ET CONCINNATUM PER MINIMUM EX HIEROMONACHIS MATTHÆUM BLASTAREM. Τὸ τῶν ἱερῶν καὶ θείων χρῆμα κανόνων ήνθησε μὲν ἀπ' αὐτῆς, ὡς ἔπος εἰπεῖν, τῆς θεανδρικῆς ἐν τῷ κόσμῳ πολιτείας τοῦ Λόγου, ἀφ' οὗ δὴ καὶ τὸ τῶν Χριστιανῶν σεβάσμιον δόγμα, τῇ πολυστόμω τῶν ἀποστόλων σάλπιγγι, ἀνὰ τὴν οἰκουμένην σύμ πασαν τῷ δώρῳ τῆς χάριτος ἤχησε· ταῖς κατὰ μέρος δὲ προσθήκαις αὐξάνον καὶ πλατυνόμενον διὰ τῶν ἐμπιπτόντων τῇ Ἐκκλησίᾳ κατὰ διαφόρους αἰτίας καὶ χρόνους νεωτέρων πραγμάτων, ἄχρι τῆς ἁγίας καὶ οἰκουμενικῆς ἑβδόμης συνόδου ἔστη σχεδόν· ἀκραιφνῆ μέντοι καὶ εἰς ἡμᾶς τὴν οἰκείαν ἀκμὴν Θεοῦ χάριτι διατετήρηκε, μηδὲν τῆς τοῦ χρόνου παραπολαῦσαν ἐπιβουλῆς. Οὗτοι γάρ μοι δοκοῦσιν Res sacrorum divinorumque canonum ab ipsa, ut ita loquar, divino-humana Verbi in mundo conversatione vignit; ex quo nimirum et veneranda Christianorum sententia multisona apostolorum buccina per totum terrarum orbem, gratia assistente, sonuit. Particularibus autem additamentis propter Ecclesiæ incidentia, prout diversæ causæ ac rerum recentiorum tempora flagitarunt, usque ad sanctam et universalem septimam synodum, aucta et dilatata, propemodum constitit. Integrum autem suum eliam ad nostra usque tempora vigorein Dei gratia retinuit, nihil e temporis insidiis detrimenti passa. Hi enim mihi pretiosi esse.videntur lapides, multa quidem varietate ac diferentia praediti, unam εἶναι οἱ πολὺ μὲν τὸ ποικίλον καὶ διάφορον ἔχοντες autem Ecclesie contexentes @conomiam, compositi ac apte inter se compacti, in quos nec ipsas inJerni portas unquam prævalituras fore Servator noster edocuit. Enimvero quandoquidem postquam salulare præconium pullulasset, insane idolo. Jatria error deflorescebat, et marcescebat, et in wihilum, qua erat natura, resolvebatur, non secus ac tenebræ lucis introductione evanescunt; hanc in se partam victoriam improbus ægre ferens, sibi minime quiescendum esse secum reputabat: cum suam autem versutiam in memoriam revocasset, hominesque fuisset perniciosos improbosque subingressus, alio modo, spuriis videlicet ac fraudulentis τίμιοι λίθοι, μίαν δὲ τὴν τῆς Ἐκκλησίας ὑφαίνον τες οἰκονομίαν, συντιθέμενοι καὶ συναρμολογούμενοι, ὧν τὰς τοῦ ᾅδου πύλας μήποτε κατισχύσεινό Σωτὴρ ἡμῶν ἀπεφήνατο. Ἐπεὶ γὰρ μετὰ τὸ ἀναθῆναι τὸ σωτήριον κήρυγμα, ὁ τῆς εἰδωλομανία; πλάνος ἀπήνθει καὶ ἐμαραίνετο, καὶ εἰς τὸ ἀνύπαρ κτον, ὡς εἶχε φύσεως, διελύετο, ώσπερεί σκότος τῇ ἐπεισαγωγῇ τοῦ φωτὸς, μὴ ἐνεγκὼν τὰ τῆς ἥττης ταύτης ὁ πονηρός, οὐκ ᾤετο δεῖν ἠρεμεῖν, ἀλλὰ τῆς οἰκείας διπλόης ἐπιμνησθεὶς, καὶ ἀνθρώπους ὀλές θρους καὶ δυσσεβεῖς ὑποδὺς, ἑτέρῳ τρόπῳ νόθος καὶ ἀπατηλοῖς δόγμασι, τῆς ἀληθείας αὖθις ἐπειρᾶτο περιγενέσθαι, τοῖς δευτέροις φιλονεικῶν ἀποκρύψαι

PREFATIO. τὰ φθάσαντα. Αλλά λύκος ὤφθη, τῇ τοῦ λόγου, μά- dogmatibus, veritatem rursus superare enitebatur, priora a se gesta posterioribus occultare contendens, Sed lupus visus est, ut proverbium ait, frustra inhians.Divinorum enim Patrum synodi universales pariter ac locales propriis suis temporibus quam celerrime congregabantur, et ab istius rabie perniciem amandabant. Harum enim illæ nomen istud propterea sortitæ sunt, quod eorum qui tunc temporis rerum potiebantur imperatorum (ut magis autem proprie foquar Spiritus saneti) jussu omines per universum Romanorum imperium gregis Christiani præsules in civitatem aliquam conveniebant, illi vero quibus tantam in se suscipere peregrinationem haud licuit, nuntiis suis usi, ut publico suffragio vel de fide religiosa decretum tropo praestantius jemitterent, την χανών σύνοδος γὰρ ὡς τάχιστα θεοφόρων Πατέρων, οἰκουμενικαί τε ἅμα καὶ τοπικαί, καιρούς ἰδίοις Αθροίζοντο, καὶ τῆς τούτου λύσσης τὴν λώβην ἀπεωθοῦντο. Αἱ μὲν γὰρ ταύτην ειλήφασι τὴν ἐπω νυμίαν, τῷ κελεύσει τῶν κατ' ἐκεῖνο τοῦ καιροῦ βασιλέων, οἰκειότερον δ᾽ εἰπεῖν, τοῦ ἁγίου Πνεύμα τος, συνδεδραμηκέναι εις τινα πόλιν τοὺς ἀνὰ πᾶσαν τὴν ὑπὸ ῾Ρωμαίοις ἀρχὴν ποίμνης προεστηκότας: οἷς δέ γε μὴ παρὸν τὴν ἐκδημίαν στείλασθαι ταύτην, ἀποστόλοις χρησαμένους οἰκείοις, ἐφ᾽ ᾧ δημοτελεῖ τῇ χειροτονί, ήτοι ψήφισμα περὶ τῆς εὐσε δοῦς πίστεως τροπαίου κρεῖττον εξενεγκεῖν, ἢ, κοι νῆς προσδοκωμένης περὶ τὴν εὐσέβειαν ζημίας, τοῖς ὅπλοις φραξαμένους τῆς ἀληθείας, τὴν ταύτης λύμην ἐπαύσασθαι. Αἱ δὲ τοπικαὶ προσηγορεύθησαν, ἅτε vel communi exspectata pietatis jactura, veritatis μιᾶς ἐπαρχίας ἐπισκόπων πρὸς τὸν αὐτῶν ἐξαρχον συνεληλυθότων, οὐ τῶν κατὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην μετακληθέντων, οὐδὲ μὴν περὶ κοινοῦ δόγματος τῆς ζητήσεως οὔσης, ἀλλ᾽ ἢ πρὸς βεβαίωσιν τῶν ὁρι σθέντων ταῖς προλαβούσαις συνόδοις, ἢ πρὸς καθαίρεσιν τῶν ἀπ' ἐναντίας αὐτοῖς τολμησάντων ἰέναι, ἢ περὶ κανόνων καὶ ζητημάτων εἰς τὴν κοινὴν εὐτα ξίαν συντελούντων τῆς Ἐκκλησίας. Οὗτοι δὴ πάντες, οὐχ ὅπως τὰ ἐπισπειρόμενα νόθα τῶν δογμάτων είζαις αὐταῖς ἐξίωσαν ἐξελεῖν, σπουδὴν πᾶσαν εἰσενεγκάμενοι, ἀλλά γε καὶ θεσμούς συντάξαι βιωφε λεῖς, τὴν ἱερὰν ἡμῶν πολιτείαν ἐπανορθοῦντας, καὶ πρὸς ἀκρίβειαν δογμάτων ἅμα καὶ βίου θεοφιλούς ἡμᾶς ἐκπαιδεύοντας, διπλῆν ἀνθ᾽ ἁπλῆς τῷ τυράννῳ, ὡς τῆς ἱερᾶς τοῦ Χριστοῦ ποίμνης πρόβολοι, εντεί. Ο νοντες τὴν πληγήν· οὕτως ἔγνω καθ' ἑαυτοῦ σοφισάμενος, καὶ, ὡς τὰ πανούργα τῶν θηρίων, ταῖς ἐπυ τοῦ τέχναις ἁλούς· βεβαιότερον γὰρ ταύτῃ τὸ θεῖον ἔλαβε κήρυγμα καθιστάς, οχυρώμασι πλείοσι τῆς Εκκλησίας ἑαυτὴν ἀσφαλισαμένης, καὶ νηπίων τοξεύματα τὰ τούτου μηχανήματα ἐλεγχούσης· τοσοῦτο γὰρ ἀπέσχον τοῦ καταπτῆξαι τὴν πρὸς τοῦ τον ἀγωνίαν καὶ διαμάχην οἱ τῆς ἱερᾶς ἀγελάρχαι ποίμνης, ὥστε καὶ τῆς σφῶν ἀνδρίας καὶ τῆς ἀρε τῆς ἐπίδειξιν, καὶ ἀφορμὴν βραβείων, τὰ ἐκείνου ἡγήσαντο σκαιωρήματα· οὕτω τῇ προθυμία τοὺς ἐν τοῖς στεφανίταις διαύλους ἀπέκρυψαν, τοσούτῳ θαυμασιωτέραν τὴν εὐψυχίαν ἐπιδειξάμενοι, ὅσῳ καὶ περὶ καλλιόνων ἄθλων ἦν αὐτοῖς ὁ ἀγών· οὐ γὰρ ἔδει καὶ μὴ ἀναιμωτὶ τῆς ἀληθείας υπερμαχήσαι, εἰς τοῦθ᾽ ἦχον προθυμίας καὶ γενναιότητος, ὡς μικροῦ καὶ τῇ σφῶν ἐπιμέμφεσθαι φύσει, μὴ περ ψυχνία μυρίους ὑπὲρ τῆς ἀληθείας θανάτους ὑπε νεγκεῖν, ἀλλὰ μέχρι τοῦ ἑνὸς στῆσαι τὸ τῆς παρασκευῆς ταύτης φιλότιμον· τοσοῦτο τῆς ἐξαπάτης οἱ τῆς εὐσεβείας περιεγένοντο πρόβολοι, μηδὲν ίχνος δειλίας ἢ δείματος ταῖς ὄψεσιν ὑποφήναντες. Τούτων τοίνυν τῶν ἀριστέων, τῶν κοινῇ συνεληλυθότων, τοὺς ἱεροὺς καὶ θείους κανόνας, ὡς ἄνωθεν κατενεχθέντας θείους χρησμούς, ἡ Ἐκκλησία εἰς τόδε τοῦ χρόνου σέβει τε καὶ τιμᾷ, τῶν θείων εὐαγγελίων οὐκ ἔλαττον, ἐπεὶ κἀκεῖνα πηγαὶ τούτων ἀτεχνῶς καὶ είναι καθέστηκεν. Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ὅσα τῶν ἱερῶν muniti armis exitium ejus repellerent. Hæ autem locales nuncupatæ sunt, cum unius provinciæ episcopi al suum ipsorum præfectum convenirent, omnes autem per universum orbem non convoca, rentur, nec de communi dogmate quæstio institueretur; sed vel ad eorum quæ in præcedentibus synodis decreta fuerant confirmationem, vel eorum, qui contrarii iisdem ire ausi sunt, depositionem, vel de canonibus et quæstionibus quæ ad communem Ecclesiæ ordinem conducunt determinandis. Hi autem omnes non tantum spuria dogmata. denuo disseminata ipsis radicibus evellere summam adhibere diligentiam dignati sunt, sed et sanctiones vitæ utiles constituere, quæ sanctam nostram conversationem dirigant, et ad accuratam dogmatum pariter ac vitæ religiose rationem nos instituant: duplicem pro simplici, tanquam sacri gregis Christiani propugnatores, ictuin tyranno infligentes. Sic novit se contra sese sophistam egisse, et, non secus ac feræ astutæ, suis ipsius artibus illaqueatum esse. Hoc enim modo divinam prædicationem imprudens firmiorem reddidit, Ecclesia pluribus sese munimentis defendente, et istius artificia puerulorum esse jacula demonstrante. Tantum enim abfuit, ut sacri gregis præfecti conflictum pugnamique cum eo inire expavescerent, ut improbos istius conatus fortitudinis suæ ac virtutis demonstrand, ac præmiorum assequendi occasionem reputarent. Sic etiam ipos in ludis coronariis cursus reciprocos promptitudine superarunt, tanto admirabiliorem ostendentes magnanimitateın, quanto pro melioribus præmiis ab iis certatum est. Ubi enim marte incruento veritatem propugnare non potuerunt, eo promptitudinis et magnanimitatis pervenerunt, ut de sua propemodum ipsorum natura conquererentur, quod mille mortes pro veritate obire non comparetur, sed post mortem semel susceptam, gloriæ ex tanta præparatione acquirendæ studium reprimeretur. Tanto pietatis propugnatores errorem superarunt, nullum metus aut timoris vestigium vel oculis subostendentes. Hujusmodi igitur optimatum una congregatorum sacros divinosque canones tanquam divina oracula

rcelitus demissa Ecclesia hucusque etiam venera- ἀνδρῶν ἔνιοι, ὧν ὁ μεταξὺ χρόνος τὸ περιὸν οὐκ tur, et non minori quam divina Evangelia honore prosequitur, quippe quod hæc etiam eorum fontes revera ac radices fuerunt. Quin etiam quæcunque sacrorum nonnulli hominum, quorum virtutis præstantiam tempus intermedium occultare non potuit, in epistolis ad quæstionis et responsionis modum compositis pie pronuntiarunt canonis præ se ferentia typum, tanquam canones Ecclesia admisit, et prædictis synodorum canonibus merito connexuit. Bene etenim magnis, Basilio præstantissimo et Gregorio Theologo placitum est, eos ecclesiasticos dicendos esse atque censendos canones, non quos suo quispiam arbitrio, sed quos plures sancti Patres eodem in loco congregati communi sententia et solicita rerum disquisitione constituerunt. Verumtamen idcirco quod qui hæc scripserunt, tanquam sidera semper effulserunt, et plurimis con. stitit testimoniis hæc sine diviniori inspiratione haudquaquam constituta esse, synodorum decretis »ihilo dissentanea, sed subjectæ materiæ affinitatem procul ostendentia, hæc etiam sacros inter canones recensentur. Hisce igitur seniper incumbere pielatis alumnos decet, et irrequietos animæ motus iis illigare, et nec minimum ei temporis articulum concedere quo genuinis dogmatibus derelictis ad adulterina delabatur: ita enim verbis operibusque bonis ita perpetuo occupatæ ex ipsis etiain somniosum visionibus divinas habere imaginationes obveniet. Per hosce enim, quantum ad dogmata attinet, rectum ab obliquo, et genuinum a notho accuratius quam per Lydium quemcunque lapidem dijudicatur. Ili dominis leges ferunt et servis; magistratibus et subjectis; parentibus et liberis; viris et mulieribus; matrimonio et cælibatui; abstinentiæ et victui; sapientiæ et ignorantiæ. Præterea hi etiam imperatores omnium maxime honorare jubentes, plus rursus quam par est, imprudentibus eorum mandatis se submittere natura non comparantur, multo autem minus inferiorum magistraLuum, vel exercitibus prafectorum. Plurimum enim eorum studium circa regium Ecclesiæ sacerdotium versatur: ut non indigni Deo appropinquante videantur qui ei appropinquare sortiti sunt, eo quod non juxta ipsius voluntatem vitam suam Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τῶν νωθρῶς περὶ τὴν θεραπείαν instituant, sed eo virtutis perveniant, ut augelicis quæ Deum circumstant potestatibus nobiliorem animæ partem, quantum fieri potest, similem reddant, easque in materia repræsentent, forcm natura circumpositum nequaquam præferentes. llos si quis commune appellaverit pharmacopolium, a vero non aberraret, ut qui singulis ægrotis congrua commiscent pharmaca. Quin etiam ex iis qui tardiores in curatione admittenda se gerunt, nonnullis quidem terribilia intentando excitant, aliis autem futurorum promissa in memoriam revocantes non difficulter alliciunt. Nonnunquam autem eos qui nec medicamenta admittunt, nec mandata eorum, sed sibimet pœnitentiæ portum per contumaciam ίσχυσε κρύψαι τῆς ἀρετῆς, ἐν ἐπιστολαῖς, ἰδίᾳ κατά πεῦσιν καὶ ἀπόκρισιν συντεθείσαις, εὐσεβῶς εἰρή κασι, κανόνος φέροντα τύπον, ὡς κανόνας ἡ Ἐκκλησ σία ἐδέξατο, καὶ τοῖς προλαβοῦσι τῶν συνόλων εξ μάλα συνήρμοσεν. Εἰ γὰρ καὶ τοῖς μεγάλοις Βασι λείῳ τῷ πάνυ, καὶ Γρηγορίῳ τῷ Θεολόγῳ δοκεῖ χρῆναι κανόνας ἐκκλησιαστικούς εκείνους λέγειν τε καὶ νομίζειν, οὓς οὐ καθ᾿ ἑαυτόν τις, ἀλλὰ πλείους ἅγιοι Πατέρες εἰς ταυτό συνιόντες, κοινῇ γνώμῃ καὶ μεμεριμνημένῃ βασάνῳ διετάξαντο, ἀλλά γε τῷ διὰ πάντων ἐκλάμψαι, καὶ τοὺς ταῦτα γράψαντας ὥσπερ ἀστέρας, καὶ τῷ πολλοῖς μαρτυρίοις ἐπιγνωσθῆναι, μὴ θειοτέρας χωρὶς ἐπιπνοίας ταῦτα συντεταχέναι, ἥκιστα ταῖς τῶν συνόδων ζητήσεσιν ἀπεμφαίνοντα, ἀλλὰ τὸ συγγενὲς τῆς προκειμένης πόρρωθεν ἐμφα νίζοντα πραγματείας, τοῖς ἱεροῖς ἐνεγράφησαν καὶ τὰ τούτων κανόσι. Τούτοις τοίνυν προσήκει τοὺς τῆς εὐσεβείας τροφίμους εκάστοτε προσανέχειν, καὶ τὸ τῆς ψυχῆς ἀεικίνητον προσδεσμεῖν, καὶ μὴ διδόναι καιρὸν αὐτῇ τῶν γνησίων ἀφεμένῃ δογμάτων πρὸς τὰ νόθα κατολισθαίνειν· οὕτω γὰρ αὐτῇ λόγοις καὶ πράγμασιν ἀγαθοῖς ἐνδιατριβούσῃ, καὶ τὰς ἐξ ὄψεως ὀνείρων φαντασίας ἐνθέους ἔχειν ὑπάρξει· τούτοις γὰρ τὸ περὶ τὰ δόγματα εὐθὲς τοῦ σκολιοῦ, καὶ τὸ γνήσιον τοῦ νόθου, πάσης λίθου Γυδίας ἀκριβέστερον διακρίνεται· οὗτοι δεσπόταις νομοθετοῦσι καὶ δεύ λοις, ἄρχουσι καὶ ἀρχομένοις, γονεῦσι καὶ τέκνοις, ἀνδράσι καὶ γυναιξί, γάμῳ καὶ ἀγαμίᾳ, ἐγκρατείς καὶ τρυφῇ, σοφίᾳ καὶ ἀμαθίᾳ· ταῦτ᾽ ἄρα καὶ βασι λέας παντὸς μᾶλλον τιμᾶν ἐπιτάττοντες, πλέον αξ θις ἢ χρὴ, ταῖς ἀλογίστοις τούτων οὐκ ἐφιᾶσιν ὑποπίπτειν ἐπιταγαῖς, πολλοῦ γε δεῖ ὑπάρχων στρατηγών. Ηγε μὴν πλείων τούτοις σπουδὴ περὶ τὸ βασίλειον τῆς Ἐκκλησίας καθέστηκεν ἱεράτευμα, ὅπως μὴ ἀνάξιοι τοῦ ἐγγίζοντος ὀφθεῖεν Θεοῦ οἱ ἐγγίζειν λαχόντες αὐτῷ, τῷ μὴ κατὰ θέλησιν ἐκείνου βιῶναι, ἀλλ᾽ εἰς τοῦθ' ήκοντας ἀρετῆς, ὡς ταῖς περὶ Θεὸν ἀγγελικαῖς δυνάμεσι, τὸ τῆς ψυχῆς ἐκ τῶν ἐνόντων ἀφομοιοῦν εὐγενές, καὶ τὰ τούτων μετὰ τῆς ὕλης δεικνύναι, μὴ τὸ τῇ φύσει περικείμενον ἄχθος προϊστάμενοι· τούτους οὐκ ἂν τις ἁμάρτοι κοινὸν προσειπών ἰατρεῖον, ἑκάστοις τῶν νοσούντων κατάλληλα κεραννύντας τὰ φάρμακα. διακειμένων τοὺς μὲν, ἀνατεινόμενοι τὰ δεινότατα, διεγείρουσι, τοῖς δὲ, τὰς τῶν μελλόντων ἐπαγγελίας προμνώμενοι, οὐ χαλεπῶς προσάγονται· ἔστι δὲ οὺς μὴ προσιεμένους μήτε τὰ φάρμακα, μήτε τὰ ἐπιτάγματα τούτων, ἀλλ᾽ ἑαυτοῖς τὸν τῆς μετανοίας λιμένα τῇ ἀπειθεία προσχώσαντας, παντὸς βασιλέως αὐθεντικώτερον μετιόντες τῆς αἰωνίου κληρουχίας ὑπερορίζουσιν. Ενθεν τοι, καὶ τὸ πάλαι τινὶ τῶν θύραθεν ειρημένον, τοῖς θείοις οὐχ ἥκιστα θεσμοί;, ὡς γέ μοι δοκεῖ, ἀρμόσειεν ἄν· πεπείσμεθα γὰρ τούτους, εὕρημα μὲν καὶ δῶρον εἶναι Θεοῦ, δόγμα δὲ γενναίων καὶ θεοφόρων ἀνδρῶν, συνθήκην της Εκκλησίας κοινὴν, ἐπανόρθωμα τῶν ἑκουσίων καὶ τῶν παρὰ βούλησιν ἁμαρτημάτων, καὶ πολιτείας

PRAEFATIO. εὐσεβοῦς τε καὶ πρὸς ἀτελεύτητον ἀγούσης ζωὴν tanquam per aggerem occludunt, majori qua ἡγεμόνας καὶ ἀγωγούς. Εγώ γοῦν τοὺς ἐπὶ βεβαιώ- imperator quilibet auctoritate tractantes, lerna σει τοῦ σωτηρίου δόγματος, καὶ χρηστῇ πάντων hæreditate exterminant. Antiquitas enim ex altera ἀνθρώπων, ὡς εἴρηται, διδασκαλία θεοπρεπεί- σύμ- quidem parte nonnihilo eorum quæ foris dica παντας κανόνας ἀθροίσας, καὶ τούτων τὸν νοῦν, sunt, sed divinis maxime, ut mihi videtur, sanctioἅμα δὲ καὶ τῶν αὐτοὺς φιλοθέῳ γνώμῃ ἑρμηνευ- nibus se applicuerit. Nobis enim persuasun est eas πάντων, ὡς οἷόν τε, περιφράσεως ἐν εἴδει ἐπιτεμών, inventum esse ac donum Dei, generosorum diviμηδὲν μέντοι παραλελοιπέναι τῆς αὐτῶν διανοίας, norumque hominum decretum, commune Ecclesiæ τό γε εἰς ἡμᾶς ήκον, φροντίσας, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ institutuin, peccatorum tam voluntariorum quam ὅσα τοῖς τούτων ἐξηγηταῖς ἔσθ' ὅπη παρεῖται, ἡμῖν involuntariorum correctionem, et conversationis δὲ ἐπὶ νοῦν συνέβη πεσεῖν, ἀναγκαῖα οἶμαι καὶ φι religiosæ ac ad sempiternam ducentis vitam duces λοθέων ψυχαῖς περιμάχητα, ταῖς ἐντυγχάνουσι μὴ et rectores. Quapropter ego cum ad salutaris sen - · φθονήσαντες, πρόχειρον κατὰ τὴν ἡμετέραν δύναμιν tenti confirmationem, et utilem omnium (ut dicπεποιήκαμεν σύνταγμα. Πάντων δὲ τῶν συνειλεγμέ tum est) hominum instructionem divinos omnes νων κανόνων τὴν δύναμιν, εἰς τίτλους εἴκοσι πρὸς collegissem canones, ipsorumque pariter ac eorum τοῖς τέσσαρσι, κατὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν παρ' ἡμῖν στοι- qui ipsos animo religioso interpretati sunt, menχείων, διελών, καὶ τούτων ἑκάστῳ τὴν προϊσχομέ tem quoad fieri potuit periphraseos ad instar in νην ὑπόθεσιν, τὸ πρῶτον τῆς ἰδίας λέξεως συγγενές compendium redegissem, nihil eorum intelligentiæ, αὐτῷ γράμμα καλῶς ἐφαρμόσας, τάς τε προσηγο- quantum in me ſuit, deesse arbitratus: quin etiam γίας τῶν αὐτοὺς εὑρομένων δηλώσας, καὶ τὰ τῶν quæcunque ab eorum interpretibus alicubi præterτίτλων αὖθις κεφάλαια διὰ τῶν ἀριθμητικῶν ἐμφήmissa sunt, nobis autem in mentem venire contigit, νας στοιχείων, ῥᾳδίαν, ὡς οἶμαι, καὶ ἐπιτετμημένην necessaria nimirum piisque nimis summa contentiπρὸς τὴν αὐτῶν γνῶσιν φέρουσαν ἕτερον τρίβον· one expetita, postulantibus non invidentes prompτὴν πρόφασιν ἐντεῦθεν περιαιρῶν, τῶν ἐντυγχάνειν tum pro viribus nostris syntagma perfecimus. Oniαὐτοῖς ἀποκνούντων, τὸ προσκορὲς τῆς τούτων που nium autem collectorum canonum potentiam cum λυεπείας προβαλλομένων τὴν αὐτῶν διάνοιαν κατα in viginti quatuor titulos juxta litterarum nostrarum βαπτιζούσης, πρὸς δὲ, καὶ τὸ μὴ ἐν ἑνὶ μέρει ἑκά numerum distribuerim, et cuilibet eorum materiam στῆς τῶν ὑποθέσεων τους κανόνας ἀφωρίσθαι. Τῶν subjectam juxta primam propriæ sententiæ litteram χρησίμων δ' ἄρα νενόμικα, καὶ τῆς πολιτικῆς νομο ei congruani, recte accommodaverim, et nomina θεσίας βραχέα τε καὶ συντετμημένα, τοῖς συγγενέσι illorum qui eos invenerunt indicaverim, et tituloτων κανόνων κεφαλαίοις συναρμόσαι, τοῖς ἱεροῖς rum etiam capita per arithmetica ostenderim e'eκανόσι συμμαχοῦντα καὶ συμφθεγγόμενα, καὶ ἐκ menta, facilem, ni fallor, et compendiosam ad περιουσίας τὸ ἀσφαλὲς αὐτοῖς ἐπιμαρτυροῦντα. ipsorum cognitionem ducentem viam secui: prætexdum exinde eorum præscindens quos operam iis assequendis navare piget, fastidiosum eorum mulAdoquium mentem ipsorum obruens objicientes, et præterea cujusque materiæ canones eodem in doco non collocari. Adhæc brevia et concisa legis etiam civilis capitula sacris canonibus commilitantia el consona, et ex abundantia iis attestantia congruis canonum capitibus appendere operæ pretium duxi. Κανόνας δὲ οἱ Πατέρες τὰ σφῶν αὐτῶν ἐπων. μασαν διατάγματα, τροπικῶς τῇ λέξει χρησάμενοι, ἀπὸ μεταφορᾶς τοῦ ὀρθοῦ ξύλου, ᾧ χρῆσθαι ειώθε σαν οἱ τὰς βαναύσους τῶν τεχνῶν μετιόντες εἰς ξύ λων, ἢ λίθων, ἢ ὁποιωνοῦν ἑτέρων εὐθύτητα· ἀπο ξυομένοις γὰρ ἐκείνοις παρατιθέμενον ὀρθοῖ ταῦτα καὶ ἐξισοῖ πρὸς τὴν ἀλλήλων ἀκριβῆ σύμπηξιν. Η δὲ τοῦ κανόνος αὕτη προσηγορία καὶ πολλοῖς ἑτέροις παρείληπται λογικῶν τεχνῶν ἐπιστήμοσι· καὶ οἱ τὴν γραμματικὴν γὰρ τεχνησάμενοι, καὶ φιλόσοφοι, καὶ ἰατροὶ, καὶ οἱ τὰς ἁρμονίας τῶν μελῶν συντιθέντες, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ οἱ τοὺς πολιτικούς συντετάχασι νόμους, ὡς οὐκ ἀσύμφωνον τὸ τοῦ και νόνος ὄνομα τοῖς ἑαυτῶν συντάγμασιν ἐπεφήμισαν. Εἰσὶ δὲ καὶ οἷς ὅρους ἤρεσε τὰ τοιαῦτα ἐπονομάσαι, ὡς ἀποδιαιροῦντα τῶν ἄλλων καὶ ἀποδιῖστάντα, καὶ ἀπευθύνοντα, τοῦ μὴ παρέγγραπτόν τι καὶ νόθον τοῖς ὁριζομένοις εἰσφέρεσθαι, ὡς καὶ τῷ Ἱπποκρά τει καλῶς ἔδοξεν ἔχειν, οὕτω τὰ κεφαλαιώδη τῶν πονηθέντων αὐτῷ ἐπονομάσαι συγγράμματα. Αλλά τοῖς μὲν τῶν ἄλλων συγγράμμασιν, εἰ κυρίως ἡ τοῦ κινόνος ἐπεφημίσθη ἐπωνυμία, ἑτέροις δεδόσθω Porro Patres sua ipsorum decreta denominarunt canones, vocabulo isto tropice usi, per metaphoram a recto ligno sumptam, quo, qui artibus mechanicis occupantur, uti solent ad ligni aut lapidum, aut aliarum quarumcunque rerum rectitudinem: hoc enim iis expolitis appositum, ea dirigit, et ad accuratam inter sese compactionem exæquat. Hæc autem canonis appellatio a multis etiam aliis liberalium artium peritis usurpatur. Etenim qui arti grammatica operam dant, et philosophi, et medici, et qui musicas harmonias composuerunt, quin etiam qui civiles ordinarunt leges, canonis nomen, ut non incongruum, suis etiam operibus imposuere. Non desunt autem quibus hujusmodi res terminos etiam nuncupare placet, ut quæ ab aliis dividunt, et distinguunt, et disponunt, ne quid supposititium et nothum rebus determinatis introducatur: quemadmodum et Hippocrati bene visum est, summaria suorum etiam operum commentaria ita nominare. Utrum vero aliorum scriptis Canonis appellatio proprie tribuatur, aliis considerandum relinquatur. Religiosa autem Patrum decreta summo præ omnibus

aliis jure nomen hoc sortita sunt: quippe quae illos, σκοπεῖν· τὰ δέ γε τῶν Πατέρων εὐσεβῆ διατάγματα, qui iis morem gerunt, ad rectam fidem dirigunt, et ad vitam Deo acceptam recte deducunt. Peropportunum autem erit ordine, quantum in nobis est, sigillatim commemorare, quando, et a quibus, et quomodo singuli canones in lucem prodierunt, et lucerna pedibus nostris, et lux semitis, quod ad vitam dirigendam attinet, evaserunt. Ut autem oratio ordine procedat, de singulis synodis, et Patribus qui privatim scripserunt, meminisse decet, juxta temporis quidem consequentiam et quem istud iis ordinem imposuit. Quin et imperatores quorun temporibus divinorum horum sub Deo auctores canonum claruerunt commemorandi sunt. Sic enim oratio perspicua erit. 1. De sanctorum apostolorum canonibus. Sanctorum apostolorum nomine nuncupati octoginta quinque canones primi commodissime collocantur, utpote qui, ut aiunt nonnulli, a magno inter martyres Clemente conscripti sunt. Hic autem magni Petri socius fuit, quinetiam et divi Pauli, ut ipse nimirum de eo tradit: qui tertius post præceptorem Petrum Romæ episcopus nominatus est, Lino succedens: et martyrii corona sub imperature Trajano redimitus est. Clementem autem eos scripsisse vonnulli conjecturam fecerunt ex eo quod in ultimo canone propriam suam inducit personam: quod eliam divum Lucam in Actis apostolorum fecisse constat. Nusquam enim omnes sacros apostolos una convenisse et eos communi consensu constituisse scriptis traditur. Et verisimile est summos apostolorum ei qui tamdiu præsentia ipsorum fruitus est, illos dictasse, et jussisse ut scriptis mandaret. Huic autem et Epistolæ ad Hebræos in linguam Græcam interpretationem ascribunt: multum enim est affinitatis, et ambo eamdem speciem et ipsius loquendi formulæ characterem ferunt. Non autem me latet quosdam e veteribus hosce canones dubiæ fidei existimasse, donec sancta et œcumenica sexta synodus, omnium sacrorum canonum numerum determinans, quos tam œcumenicæ quam locales synodi, quosque etiam nonnulli pietate et virtute eximii Patres privatim composuerant, borum inprimis mentionem facit. Dicit enim: sanctis Patribus qui nos præcesserunt susceptos et eonfirmatos et nobis etiam sub sanetorum et gloriosorum apostolorum nomine traditos octoginta quinque canones autoritatem retinere nos etiam jubemus, exceptis Clementis Epistolis et Constitutionibus; hæ enim multis adulterinis et perniciosis corruptæ sunt. Hæc'iiaque talis tantoruin et tantæ auctoritatis virorum sententia omnem animi de canonibus apostolicis dubitationem summa potestate fidelium corlibus evulsit. παντὸς μᾶλλον εἰκότως ταύτην ἔσχε την πρόσρησιν, οἷα τοὺς πειθομένους αὐτοῖς πρὸς τὴν ὀρθὴν ἀπευ θύνοντα πίστιν, καὶ πρὸς θεοφιλή βίον ἁπλανῶς ἐφελκόμενα. Επικαιρότατον δ' ἂν εἴη καὶ κατὰ μέρος ἑξῆς, ὡς γοῦν ἡμῖν ἐφικτόν, ἱστοςῆσαι, πότε, κακ τίνων, καὶ ὅπως εἰς φῶς ἕκαστος τῶν κανόνων προῆλθον, καὶ λύχνος τοῖς ἡμῶν ποσί, καὶ φῶς ταῖ; κατὰ τὸν βίον ἐγεγόνεισαν τρίβοις. Ινα δὲ καὶ καθ' εἱρμὸν ὁ λόγος προΐοι, ἑκάστης συνόδου καὶ τῶν ἰδίᾳ γραψάντων Πατέρων μνημονευτέον, κατὰ τὴν τοῦ χρόνου μέντοι ἀκολουθίαν, καὶ ἂν οὗτος τάξιν τού τοῖς ἐπέθηκεν. Επιμνηστέον δὲ καὶ τῶν βασιλέων, καθ' οὓς οἱ ὑποφῆται τῶν θείων τουτωνὶ κανόνων ἐξέλαμψαν· οὕτω γὰρ ἂν ὁ λόγος εὐσύνοπτος εἴη. Α΄. Περὶ τῶν κανόνων τῶν ἁγίων ἀποστόλων. Πρῶτοι τοίνυν οἱ ἐπ' ὀνόματι τῶν ἁγίων ἀποστό λων πέντε πρὸς τοῖς ὀγδοήκοντα κανόνες ἐν τῇ τοῦ καλοῦ πρώτῃ μοίρᾳ ἐκδέδονται, συγγραφέα σχόντες, ὥς φασί τινες, τὸν μέγαν ἐν μάρτυσι Κλήμεντα. Πέτρου δὲ ἦν ἄρα οὗτος ὁμιλητής του μεγάλου ἀλλὰ δὴ καὶ Παύλου τοῦ θείου, ὡς αὐτὸς δήπου περὶ ἑαυτοῦ ἱστορεῖ· ὅς τρίτος μετὰ τὸν διδάσκαλον Πέτρον τῆς 'Ρώμης ἐπίσκοπος κεχρημάτισε, τὸν Λίνον διαδεξάμενος, καὶ τὸν μαρτυρικὸν ἀνεδήσατο στέφανον, ἐπὶ Τραϊανοῦ βασιλέως. Κλήμεντα δὲ τού τους γράψαι τινὲς ἐστοχάσαντο, ἐκ τοῦ τὸ οἰκεῖον εἰσάγειν πρόσωπον τῷ τελευταίῳ κανόνι, ὥς γε δὴ καὶ ὁ θεῖος Λουκᾶς ἐν ταῖς Πράξεσι ποιῶν δείχνυται· οὐδὲ γὰρ ἐστόρηταί που πάντας εἰς ταυτό συνελθεῖν τοὺς Ἱεροὺς ἀποστόλους, καὶ κοινῇ τού τους συντεταχέναι· καὶ εἰκός γε τοὺς ἄκρους τῶν ἀποστόλων, τῷ πολὺν ἤδη χρόνον τῆς συνουσίας αὐτῶν ἀπολελαυκότι, τούτους ὑπαγορεῦσαι, καὶ γραφῇ δοῦναι κελεῦσαι. Τούτῳ καὶ τῆς πρὸς Εβραίους ἐπιστολῆς τὴν πρὸς τὴν Ἑλλάδα φωνήν ἑρμηνείαν ἀνατιθέασι πολὺ γὰρ τὸ συγγενὲς καὶ ἄμφω φέρουσι ταῦτα τῆς ἰδέας καὶ τοῦ χαρακτῆρος τῶν λόγων ἐκείνου. Οὐκ ἀγνοῶ δὲ, ὥς τινες τῶν ἀρχαίων, ἀμφιβόλους διὰ ταῦτα τοὺς κανόνας τούτους ἡγήσαντο, ἕως ἡ ἁγία καὶ οἰκουμενικὴ ἔκτη σύνοδος, τὴν ἀπαρίθμησιν ποιουμένη τῶν ἱερῶν ἁπάντων κανόνων, οὓς αί τε οἰκουμενικαὶ καὶ τοπικαὶ συν ετάξαντο σύνοδοι, καὶ οὓς αὖθις ἰδίᾳ τῶν ἐπ᾿ εὐσε Θεία διενεγκόντων καὶ ἀρετῇ Πατέρων ἔνιοι, προθρο γου τούτων ἀπεμνημόνευσε. Φησί γάρ· Τοὺς ὑπὸ τῶν πρὸ ἡμῶν ἁγίων Πατέρων καὶ δεχθέντας, καὶ κυρωθέντας, ἀλλὰ μὴν καὶ παραδοθέντας ἡμῖν ἐπ' ὀνόματι τῶν ἁγίων καὶ ἐνδόξων ἀποστόλων ὀγδοή κοντα πέντε κανόνας, τὸ κῦρος ἔχειν καὶ ἡμεῖς κελεύομεν, πλὴν τῶν τοῦ Κλήμεντος ἐπιστολῶν τε καὶ διατάξεων· αὗται γὰρ πρὸς τῶν δυσσεβῶν πολὺ τὸ νόθον καὶ σφαλερὸν εἰσεδέξαντο. Ἡ τοιαύτη τοίων αὕτη φωνὴ τῶν τοσούτων καὶ τηλικούτων ἀνδρῶν πάντα λογισμὴν περὶ τῶν ἀποστολικῶν κανόνων ἀμφίβολον ἐκ τῆς τῶν πιστῶν καρδίας μετά πολλοῦ τοῦ κρείττονος περιείλεν. 11. De synod o Carthaginensi. Omnium quidem universalium pariter ac localium Β΄. Περὶ τῆς ἐν Καρχηδόνι συνόδου. Τῶν γε μὴν οἰκουμενικῶν τε καὶ τοπικῶν ἀπο-

σῶν, ἡ ἐν Καρχηδόνι σύνοδος ἀρχαιοτέρα ιστόρη- synodus Carthagine habila antiquissima fuisse tra ται, ἔξαρχον μὲν ἐσχηκυῖα τὸν μέγαν Κυπριανόν εἰς ἐπισκόπους δὲ ἐπληθύνετο πρὸς τοῖς τέσσαρσιν ὀγδοήκοντα· οἱ δὴ καὶ ἓν μόνον ἐξήνεγκαν ὡς ἐν είδει κανόνος ψήφισμα, τους καθάπαξ ὑπὸ πάντων αἱρετικῶν τε καὶ σχισματικῶν βαπτισθέντας, τῇ καθολικῇ προσερχομένους Εκκλησία, αὖθις βαπτί ζεσθαι, σχισματικοὺς τοὺς περὶ Ναυάτον αινιττό μενοι· τηνικαῦτα γὰρ ἡ τούτου αίρεσις εἰσεφθάρη τῇ Ἐκκλησίᾳ. Τούτου τοῦ ψηφίσματος καὶ ὁ μέγας μέμνηται Βασίλειος ἐν τῷ πρώτῳ αὐτοῦ κανόνι, δι' ἐπαίνου μὲν αὐτὸ τιθέμενος, οἰκονομίας δὲ χάριν ἀργίαν αὐτοῦ καταψηφιζόμενος. ᾿Αλλὰ καὶ ἡ δεν τέρα οἰκουμενική σύνοδος, ἐν τῷ ἑβδόμῳ ταύτης κανόνι, τἀναντία τούτου διατάττεται. Διά τοι τοῦτο ἡ ἔκτη καὶ οἰκουμενική σύνοδος, Ὁ ἐκδοθείς, φησί, τοῖς Πατράσι τούτοις κανών, ἐν τοῖς τόποις αὐτῶν καὶ μόνοις κατὰ τὸ παραδοθὲν αὐτοῖς ἔθος ἐκράτησε. Ταῦτο γὰρ, ὡς ἔοικε, τῷ τότε συνετέλει καιρῷ καὶ τοῖς πράγμασι· διὸ καὶ ἡ τούτων μεταβολὴ εἰς τ) μηκέτι ἐνεργεῖν καὶ τοῦτον μετέβαλεν. Ο δὲ μέγας ουτος Κυπριανός, ἐπὶ Δεκίου τὸ τῆς μαρτυ ρίας βραβεῖον ήρπασε. Δέκιος δὲ μετὰ τὸν ῥηθέντα Τραϊανὸν ἐκκαιδέκατος ἐβασίλευσεν, ἐτῶν ἐξ ἐκείτου παρωχηκότων ἑβδομήκοντα πρὸς τοῖς ἑκατόν. Περὶ τοῦ ἁγίου Ιερομάρτυρος Διονυσίου. Κατ' ἐκεῖνο τοῦ καιροῦ καὶ ὁ μέγας ηύγασε Διο νύσιος, ὃς πρός τινα Βασιλίδην περὶ διαφόρων ἔγραψε κεφαλαίων, καὶ ὡς κανόνας ταῦτα ἡ Ἐκκλησία ἐδέ ξενα. Οὗτος τοιγαροῦν ὁ θεῖος Διονύσιος γέγονε μὲν ἀκροατής Πραιγένους ἐν τῷ τετάρτῳ τῆς βασιλείας ἔτει Φιλίππου, ὃς μετὰ Γορδιανὸν ἐβασίλευσε. Τὸν δὲ βίου μεταλλάξαντος Ηρακλᾶ τοῦ τρισκαιδεκάτου τῆς Ἀλεξανδρέων ἐπισκόπου, τὴν προστασίαν ταύτης οδε ἀπολαμβάνει, καὶ προστὰς ἐπὶ δέκα και ἑπτὰ ἔτεσιν, ἤτοι τοῖς τρισὶ λοιποῖς Φιλίππου, καὶ τῷ ἐνὶ Δεκίου, καὶ τῷ ἑνὶ Γάλλου, καὶ Βολοστιανοῦ τοῦ υἱοῦ Δεκίου, ἐν τῷ δωδεκάτῳ Ουαλεριανοῦ καὶ Γαλτίνου τοῦ παιδὸς αὐτοῦ, (πεντεκαίδεκα γὰρ ο οι ἐβασίλευσαν), πρὸς Κύριον μαρτυρικῷ ἐξεδήμησε τέλει. 'Ο δὲ Βασιλίδης κατὰ τὴν Πεντάπολιν τῆς Λιβύης ἦν παροικίας τινὸς ἐπίσκοπος, ὥς φησιν Εὐπίδιος ἔν τε τῷ ἔκτῳ καὶ ἑβδόμῳ τῆς ἐκκλησια στικῆς ἱστορίας λόγω. ditur, quæ præsidem habuit magnum Cyprianum. Episcopis autem octoginta quatuor completa fuit. Hi autem unum tantum sub canonis forma decretum ediderunt, eos nimirum qui ab hæreticis quibuslibet aut schismaticis semel baptizati sunt, si ad Ecclesiam catholicam accedant, denuo baptizari; per schismaticos autem Novati gregales indigitant. Et tum enim temporis istius hæresis in Ecclesiam perniciose irrepserat. Hujus decreti magnus Basilius in primò ipsius canone mentionem facit: laudis quidem gratia illud citans, propter economiamı autem abolitionem ejus decernens. Quinetiam secunda quoque universalis synodus in septimo ipsius canone huic contraria statuit. Quapropter etiam sexta et universalis synodlus, Canon, inquit, ab istis Patribus expositus in suis ipsorum locis, iisque solis juxta consuetudinem iis traditam obtinuit. Hoc enim, ut verisimile est, istis temporibus negotiisque utile fuit: quocirca horum mutatio illum etiam canonem cominiitavit, ne amplius in usu esset. Magnus autem hic Cyprianus sub Decio martyrii præmium accepit. Decius autem decimus sextus fuit post prædictum Trajanum imperator, annis ab eo centum et septuaginta elapsis. De sancto martgre Dionysio. Eodem etiam tempore magnus Dionysius ciaruit, qui ad quemdam Basiliclein de diversis scripsit ea pitibus, qu. Ecclesia tanquam canones recepit. Hic porro divinus Dionysius Origenis auditor fuit, quarto imperii Philippi anno, qui post Gordianum imperavit. Heracla autem decimo tertio Ecclesiæ Alexandriæ episcopo vita functo, præfecturam istam hic excepit; cumque eam administrasset septemdecim annos, nimirum tres reliquos Philippi, et uaum Decii, et unum Galli et Volusiani Decii filii, in duodecimo Valeriani et Galieni ipsius filii anno (bi eaim annos sexdecim imperarunt) ad Dominum martyrio migravit. Basilides autem Pentapoli Libyae pareciae cujusdamn episcopus fuit, ut ait Eusebins in sexto et septimo ecclesiasticæ Historiæ libro. ' Γ. Περὶ τῆς ἐν ᾿Αντιοχείᾳ τῆς Συρίας πρώτης Ο 111. De prima synodo Antiochia Syria celebrata. συνόδου. Μετὰ τὸν ῥηθέντα Ουαλεριανὸν ἔτος ἐν Κλαύδιος ἐβασίλευσε, μεθ᾿ ἂν Αὐρηλιανὸς ἐξ ἔτη τὰ τῆς βασιλείας διῴκησεν. Ἐν τοίνυν τοῖς τούτου χρόνοις, ή ἐν Ἀντιοχείᾳ τῆς Συρίας γέγονε σύνοδος κατά Παύ λου τοῦ Σαμοσατέως, ὃς ταύτης ἐπίσκοπος ὤν, που νηρᾶς αἱρέσεως ἀρχηγὸς ἐγεγόνει. Χριστὸν γὰρ τὸν ἀληθινὸν Θεὸν, ἄνθρωπον ἔλεγε ψιλόν, θείας χάριτος, καθάπερ οἱ προφῆται, ἠξιωμένον· τὸν δὲ Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, λόγον προφορικόν. Τοῦτο μαθόντες οἱ τὰς πρὸς ἕω Εκκλησίας ιθύνοντες, οὐκ ὀλίγοι ἐπὶ τὴν ᾿Αντιό χειαν συνέδραμον· ὧν ἐξῆρχον Ὑμέναιος Ἱεροσο λύμων. Γρηγόριος Νεοκαισαρείας ὁ Θαυματουργός, ᾿Αθηνόδωρος ὁ ἐκείνου ἀδελφὸς, Φιρμιλιανός, Και PATROL. GR. CXLIV. Post dictum Valerianum Claudius unum annum imperabat, post quem Aurelianus imperium sex annos administrabat. In istius itaque temporibus synodus Antiochiæ, quæ est Syriæ civitas, celebrata est contra Paulum Samosatenuín, qui, cum istius civitatis episcopus esset, pessima haereseos auctor fuit. Christum enim verum Deum nudum esse hominem dixit, divinæ gratiæ non secus ac prophete dignatum, Dei vero Filium sermonem esse ore prolatum. De hoc certiores facti illi qui Ecclesias Orientales regebant, nou pauci Antiochiæ conveniebant, quibus præsidebant Hymenaeus Hierosolymitanus, Gregorius Thaumaturgns Neocæsa31

MATTHÆI BLASTARIS riensis, Athienodorus ejus frater, Firmilianus Casa- σαρείας τῶν Καππαδοκῶν, καὶ Ελενος τῆς Ταρreæ Cappadocum, et Helenus Tarsensis. Et primo quidem adhortationibus et consiliis Paulum a prava opinione reducere moliti sunt, demonstrationibus e sacris Scripturis petitis utentes. Tum eum autem incurabili laborantem morbo viderent, hine unanimam ferentes sententiam, istum sacerdotio priva bant, et Ecclesia abscindebant. Cum iste antem se opponeret, et Ecclesiæ præfecturam contra leges detineret, sancta syhodus Aurelianum imperatorem conveniebat, eum de Pauli contumacia certiorem faciens. Ille autem etiamsi Græcus, corum qui ejusdem erant fidei sententiæ reluctantem, socie. sate illorum abscindi, et sic Ecclesia expelli statuit, Istius autem causam ad Ronianæ etiam Ecclesiæ episcopum ejusque antistics retulit, ut cum illi examinassent utrum juste depositus fuisset, Ecclesia ejiceretur. Hæc autem Eusebius Pamphili scriptis mandavit. Canones autem hujus synodi non inveniuntur, præterquam sancti Gregorii et solius Thaumatargi Epistola, quæ duodecim canones continet; qui etiam, uti dictum est, huic synodo interfuit. De illo autem magnus Gregorius Nyssenus peculiarem tractatum composuit. De sancti martyris Petri canonibus. Post beatum Dionysium, ut modo dixi, decimum quartum Alexandriæ nominatum episcopum, Theonas præfecturam istam suscepit, cui successit Maximus, et huic magnus inter sacros martyres Petrus. Ilujus in sermone de pœnitentia quatuordecim feruntur canones, de iis qui persecutionum temporibus lapsi sunt, et postea poenitentia ducti, quomodo eos admittere oportet, quin etiam et ex alio de sancto Paschate sermone quos reliquis etiam canonibus Ecclesia connumeravit: hic sub Diocletiano martyrii stadium magnanimiter perfecit. Diocletianas autem quintus erat post Aurelianum imperator quindecim ex eo annis elapsis. IV. De synodo in Ancyra Galatiæ celebrata. De eodem argumento, eodemque tempore synodus etiam in Ancyra Galatiæ metropoli pie congregala est, in qua accuratius disquirebant quomodo eos qui post abnegationem poenitentiam agunt, administrare oportet. Sacro huic conventul præsidebant Vitelius Antiochiæe Syriæ civitatis, Agricolaus Caesarea Cappadociz, et martyr Basilius episcopus Aanasia. Qui etiam viginti quinque canones de eodem et aliis etiam argumentis conscripserunt. Hic autem Basilius sub Licinio martyrii coronam accepit. V. De synodo Neocesarea habita. Post hanc synodus Neocæsareæ, quæ est urbs Ponti, congregala est. Sanctns autem martyr Ba silius, episcopus Amasize, iis etiam interfuit. In σέων. Καὶ πρῶτον μὲν εἰσηγήσεσι καὶ συμβουλίαις ἐπειράθησαν τῆς κακοδοξίας μεταθεῖναι τὸν Παῦ λον, ταῖς ἀπὸ τῶν Γραφῶν ἀποδείξεσι κεχρημένοι. *Οτε δὲ εἶδον ἀνίατα νοσοῦντα, τότε σύμφωνον ψῆφον ἐξενεγκόντες, τῆς ἱερωσύνης τοῦτον ἐγύμνωσαν, καὶ τῆς Ἐκκλησίας ἐξέτεμον· ἀντιτείνοντος δὲ αὐτοῦ καὶ τὴν τῆς Ἐκκλησίας παρανόμως κατέχοντος ἡγεμονίαν Αὐρηλιανοῦ τοῦ βασιλέως, ἡ ἁγία σύνο δος ἐδεήθη, τὰ περὶ τῆς Παύλου θρασύτητος αὐτὸν ἀναδιδάξαντες. Ὁ δὲ, καίπερ Ἕλλην ὑπάρχων, ἀποφήνατο μὲν, τὸν ἀντιλέγοντα τῇ τῶν ὁμοπίστων ψήφῳ, τῆς ἐκείνων ἀποτμηθῆναι συμμορίας, καὶ οὕτω τῆς Ἐκκλησίας ἐξελαθῆναι· τὰ κατ' αὐτὸν δ' ὅμως ἀνέθετο τῷ τῆς Ῥωμαίων Ἐκκλησίας ἐπισκόπῳ, καὶ τοῖς περὶ αὐτὸν ἀρχιερεῦσιν, ὡς ἂν ἐπισκεψαμένων εἰ δικαίως καθῄρητο, τῆς Ἐκκλη σίας ἐκδιωχθείη· καὶ ταῦτα δὲ ὁ Παμφίλου Εὐτέ βιος ἱστορεί κανόνες δὲ τῆς συνόδου ταύτης οὐχ εὖρηνται, ὅτι μὴ τοῦ ἁγίου Γρηγορίου καὶ μόνον τοῦ Θαυματουργοῦ ἐπιστολὴ, κανόνας ἔχουσα δώδεκα, &ς καὶ τῆς συνόδου ταύτης, ὡς εἴρηται, μέρος ἐγές νετο· τὰ δὲ κατ' αὐτὸν, ἰδίαν ὁ μέγας Γρηγόριος Νύσσης ἐποιήσατο πραγματείαν. Περὶ τοῦ ἁγίου Ιερομάρτυρος Πέτρου Μετὰ τὸν μακάριον Διονύσιον, ὡς ἤδη μοι εἴρηται, τεσσαρεσκαιδέκατον ᾿Αλεξανδρείας ἐπίσκοπον χρηματίσαντα, Θεωνᾶς τὴν προστασίαν ταύτην ἐδέξατο, μεθ' δν Μάξιμος· εἶτα ὁ μέγας ἱερομάρτυς Πέτρος. Τούτου ἐν τῷ περὶ μετανοίας λόγῳ κανόνες φέρον ται δεκατέσσαρες, περὶ τῶν ἐν τοῖς καιροῖς τῶν διωγμών παραπεπτωκότων, εἶτα μετανοησάντων, ὅπως δεῖ τούτους προσδέχεσθαι· ἔτι δὲ καὶ ἐξ ἑτέ ρου λόγου περὶ τοῦ ἁγίου Πάσχα, οὓς καὶ τοῖς λοιπαῖς ἐναρίθμους κανόσιν ἡ Ἐκκλησία πεποίηκεν· οὗτος ἐπὶ Διοκλητιανοῦ τὸ τῆς μαρτυρίας εὐψύχως διήνυσε στάδιον. Πέμπτος δὲ Διοκλητιανός μετά Αὐρηλιανὸν ἦρξεν, ἐτῶν παρεληλυθότων ἐξ ἐκείνου πεντεκαίδεκα. Δ'. Περὶ τῆς ἐν Αγκύρᾳ συνόδου. Ἐπὶ ταύτῃ τῇ ὑποθέσει, καὶ κατ' ἐκεῖνο τοῦ χρόν νου καὶ ἡ ἐν ᾿Αγκύρῃ τῇ μητροπόλει τῆς Γαλατίας σύνοδος εὐσεβῶς συνελήλυθεν, ἀκριβέστερον ἐκζητήσαντες, ὅπως ἄρα προσῆκεν οἰκονομεῖν τοὺς μετὰ τὴν ἄρνησιν μεταμελομένους. Εξῆρχον δὲ τοῦ ἱεροῦ τοῦδε συλλόγου Ουϊτέλιος Αντιοχείας της Συρίας, Αγρικόλαος Καισαρείας Καππαδοκίας, καὶ ὁ μάρ τις Βασιλεύς, ἐπίσκοπος ᾿Αμασείας· εἰ καὶ κανόνας περί τε ταύτης, καὶ δὴ καὶ περὶ ἑτέρων ὑποθέσεων, πέντε πρὸς τοῖ; εἴκοσι συνεγράψαντο· ὁ δὲ Βασιλεύς οὗτος ἐπὶ Λικινίου τὸν τῆς μαρτυρίας στέφανον ἀνεδήσατο. Ε'. Περὶ τῆς ἐν Νεοκαισαρεία συνόδου. Μετὰ ταύτην, ἡ ἐν Νεοκαισαρείᾳ τῇ κατὰ Πόντον συνέστη σύνοδος. Συνἦν δὲ καὶ τούτοις ὁ ἅγιος μάρτ τυς Βασιλεὺς ἐπίσκοπος Αμασείας· οἳ καὶ κανένας

9*3 PREFATIO. συντάττουσι τέσσαρας πρὸς τοῖς δέκα, εἰς τὴν τῆς qua Patres quatuordecim ad rectam Ecclesiae eonΕκκλησίας εὐταξίαν συντείνοντας. Γ. Περὶ τῆς ἐν Νικαίᾳ πρώτης καὶ οἰκουμενικῆς συνόδου: stitutionem conducentes canones composuerunt. VI. De prima et œcumenica synodo Nicææ habita. Λοιπόν, ἡ πρώτη καὶ οἰκουμενικὴ ἁγία σύνοδος τῶν Porro prima et œcuménica sancta synodus treτριακοσίων δέκα καὶ ὀκτὼ θεοφόρων Πατέρων ἐν τῇ centorum, et duodeviginti Patrum Nicææ in Bithyκατὰ Βιθυνίας συνεκροτήθη Νικαίᾳ, ἔτει δεκάτῳ τῆς nia congrégata est, detimo imperli Constantini βασιλείας τοῦ μεγάλου Κωνσταντίνου, μετὰ χρόνους Magni anno, post annos a Domini incarnatione τῆς τοῦ Κυρίου ἐνανθρωπήσεως εἰς οὐρανούς τε numero Patribus omnind æquales, videlicet trecenἀναλήψεως τοῖς θείοις ἄντικρυς ἰδαρίθμους Πατρά tos et duodeviginti, quibus præsidebant Silvester σιν, οκτωκαίδεκα δηλαδὴ πρὸς τοῖς τριακοσίοις, ὧν et Julius, celeberrimi veteris Romæ præsules; eoἐξῆρχον Σίλβεστρος καὶ Ἰούλιος, τῆς παλαιᾶς Ρώτ rum autem neuter aderat, sed uterque Bitonem et μης περιφανείς πρόεδροι, αὐτῶν μὲν οὐδέτερος πα- Vincentium sul ipsius loco, juxta sacerdotii sui ραγεγονώς, Βίτωνα δὲ καὶ Βικέντιον ἑκάτερος ἀνθ' tempus, communi afuturos synodo mittebant; ἑαυτοῦ, κατὰ τὸν τῆς οἰκείας ἱερατείας χρόνον, τῇ η Alexander quoque Constantinopolis, et Alexander και η πέμψαντες παρεσομένους συνόδῳ· 'Αλέξανδρός Alexandriæ archiepiscopus, qui commilitonem τε Κωνσταντινουπόλεως, καὶ ᾿Αλέξανδρος Αλεξανδρείας, συναγωνιστὴν καὶ τὸν μέγαν επαγόμενος Αθανάσιον, ὃς τηνικαῦτα τοῦ τάγματος ἡγεῖτο τῶν διακόνων· Εὐστάθιος Αντιοχείας, καὶ ὁ Ἱεροσολύ μων Μακάριος. Συνῆλθον δὲ κατὰ ᾿Αρείου τοῦ δυσσεβοῦς, δ; ἐξ ᾿Αλεξανδρείας Ελκων τὸ γένος, καὶ εἰς πρεσβυτέρου τῆς ἐκεῖ Ἐκκλησίας βαθμὴν ἀναβεβηχώς, τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καὶ Λόγον, ὦ θρασείας γλώττης! εἰς κτίσμα καὶ ποίημα κατεβίβαζεν. Αλλ' οἱ τῆς συνόδου, τὸ ὁμοούσιον τῶν τριῶν τῆς θεαρχι τῆς φύσεως ὑποστάσεων τοῖς πᾶσι κηρύξαντες, τους περὶ τὸν θεομανή "Αρειον, τῷ φρονήματι σφῶν μὴ συμβαίνοντας, αὐτοῖς αὐτῶν δόγμασι τῷ ἀναθέματι παραπέμπουσι· ταύτῃ τοίνυν καὶ περὶ ἐκκλησιάστικῆς καταστάσεως κανόνες εξεφωνήθησαν ει κόσιν. Γ. Περὶ τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ δευτέρας συνόδου. Ἑτέρα σύνοδος ἐν Ἀντιοχείᾳ τῆς Συρίας αὖθις συνεκροτήθη ἐπὶ Κωνσταντίου, υἱοῦ τοῦ μεγάλου Κωνσταντίνου, μετὰ πέντε ἔτη τῆς τοῦ πατρὸς αὐτοῦ πρὸς Θεὸν ἀνακλήσεως· οἳ καὶ κανόνας πέντε πρὸς τοῖς εἴκοσιν εἰς κοινὸν ὄφελος τῆς Ἐκκλησίας ἐκδεδώκασιν. Η'. Περὶ τῆς ἐν Σαρδικῇ συνόδου. ᾿Αλλὰ καὶ ἡ ἐν Σαρδικῇ σύνοδος ἐπὶ τῆς βασιλείας τοῦ δηλωθέντος ήθροιστο Κωνσταντίου. Ο γάρ βασιλεὺς οὗτος τῇ τῶν ᾿Αρειανῶν αἱρέσει προσθέμενος, σπουδὴν ἐποιεῖτο τὰ ἐν τῇ πρώτῃ δογματισθέντα συνόδῳ μεταποιῆσαι· ὅπερ ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ Κώνστας, τῆς πρεσβυτέρας Ρώμης κρατῶν, ἐξ ἀναφο ρᾶς τοῦ τότε πάππα μαθών, πόλεμον ἠπείλησε διὰ γραμμάτων τῷ ἀδελφῷ, εἰ μὴ παύσαιτο κυμαίνων τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ τὴν ὀρθὴν πίστιν παρασαλεύων ὁ δὲ τὸ ἀκριβὲς τῆς πίστεως ζητεῖν ἀντεπέστειλε τῷ ἀδελφῷ, κἀκεῖνο βεβαιωθῆναι διὰ σπουδῆς τυγχάνειν αὐτῷ. Εδοξε τοίνυν τοῖς αὐτοκράτορσιν ἀμφοτέροις, σύνοδον γενέσθαι ἀρχιερέων, καὶ τὴν παρ' ἐκείνων δογματισθεῖσαν πίστιν κρατεῖν· διὸ κελεύσει τούτων ηθροίσθησαν ἐπίσκοποι τὸν ἀριθμὸν εἷς καὶ τεσσαράκοντα πρὸς τοῖς τριακοσίοις ἐν Σαρδικῇ, τῇ λεγομένῃ Τριαδίτζῃ, οἳ δὴ καὶ τὰ τοῖς Πατράτι δογματισθέντα ἐν τῇ κατὰ Νίκαιαν συνέδῳ etiam magnum Athanasium secum adduxit, qui tunc temporis diaconòrum ordini præerat: Eustathius Antiochenus, et Macarius Hierosolymitanus. Congregati sunt autem adversus impium Arium. qui genus ab Alexandria ducens, et in presbyteri Ecclesiæ ibidem constitutæ gradum promotus, Fi. lium et Verbum Dei (prol impudentem linguam! ) ad ♦reaturam et quid factum deduxit. Verum ´ sy - nodi Patres, cum trium in divina natura personarum consubstantialitatem omnibus prædicassent, Arii in Deum insanientis gregales hisce ipsorum decretis assensum suum non præbentes, anathemati subjiciebant. Ab hac præterea synodo ad ecclesiasticam constitutionem canones viginti editi fuerunt. VII. De secunda synodo Antiochiæ habita. Altera synodus in Antiochia, quæ Syriæ civitas est, sub Constantio Constantini Magni filio rursum congregata est, post quinque annos a patris ipsius ad Deum reditu numeratos. Qui etiam viginti quinque ad communem Ecclesiæ utilitatenu canones ediderunt. Vill. De synodo Sardic habita. Quin etiam synodus Sardicensis commemorato Constantio imperante congregata est. Hic enim imperator Arianorum hæresi adherens, ea quæ in prima decreta sunt synodo commutare studuit: quod cum frater ipsius Constans, qui veteris Romæ imperium tenuit, ex illius qui tunc temporis papa erat relatione didicisset, bellum per litteras fratri commiņabatur, nisi Ecclesiam comnmevere, et orthodoxam fidem labefactare desineret. Hic autem se accuratam fidem inquirere, quæ etiam nt confirmetur summam adhibere diligentiam, fratri per litteras respondebat. An bobus igitur imperatoribus synodum antistitum celebrari, et fidem ab iis constitutam obtinere visum est. Quocirca corum jussu episcopi 341 Sardica quæ Triaditze dicitur, congregati sunt. Hi autem ea etiam quæ a Patribus in synode Nicæna decreta sun', firma manere præcipiebant, et omnium

MATTHAEI BLASTARIS maxime sacrum fidei Symbolum ab iis composi- βεβαίως ἔχειν ἐθέσπισαν, καὶ πάντων οὐχ ἥκιστα τὸ tum: eos autem qui illud commutare ausi fuerint, anathematis hæredes esse. Quin etiam viginti canones securitatem pariter ac utilitatem toti Ecclesiæ subministrantes constituebant. IX. De synodo Laodicem habita. Post Sardicensem etiam in Laodicea Phrygiæ metropoli alia sanctorum Patrum synodus congregata est, et canones 59 edidit, quantum ad Ecelesiæ utilitatem spectat, præcedentibus nihilo inferiores. De magno Athanasio. Non pauca, auris honesti studiosa, etiam ex Ecclesiæ fulcimento, magno nimirum Patre Athanasio in praesenti opere comprehensa invenias: qui cum synodo Nicænæ, ut dictum est, interesset, non multo post tempore Alexandriæ thronum sibi commissum habuit, divino succedens Alexanπαρ' αὐτῶν συντεθὲν ἱερὸν τῆς πίστεως σύμβολον τοὺς δὲ τοῦτο τολμώντας μεταποιείν, κληρονόμους εἶναι τοῦ ἀναθέματος· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ κανόνας συντάττουσιν είκοσι, τὸ ἀσφαλὲς ὁμοῦ καὶ ὠφέλιμον κοινῇ τῇ Ἐκκλησία πορίζοντας. θ'. Περὶ τῆς ἐν Λαοδικείᾳ συνόδου. Μετὰ τὴν ἐν Σαρδικῇ καὶ ἐν τῇ τῆς Φρυγίας μητροπόλει Λαοδικείᾳ, ἑτέρα σύνοδος συνέστη ἁγίων Πατέρων, καὶ κανόνας ἐξέθετο ἐννέα καὶ πεντή κοντα, ὅσα γε εἰς τὴν τῆς Ἐκκλησίας ὠφέλειαν οὐδὲν ἐλλείποντας τῶν πρὸ αὐτῶν. Περὶ τοῦ μεγάλου ᾿Αθανασίου. Εὑρεῖν ἔχεις, ἡ φιλόκαλος ἀκοὴ, καὶ τοῦ τῆς Εκκλησίας ἐρείσματος, τοῦ μεγάλου Πατρὸς ᾿Αθανασίου, φημὶ, οὐκ ὀλίγα τῷ παρόντι ἐμπεριειλημ μένα συγγράμματι· δς τῇ κατὰ Νίκαιαν συνόδῳ παρών, ὡς δεδήλωται, μετ' οὐ πολὺ τὸν τῆς ᾿Αλεξανδρείας θρόνον εν χειρίζετο, 'Αλέξανδρον τὸν θεῖον dro: prædicto itaque sancto martyri Petro Aquilas διαδεξάμενος· τὸν γοῦν ἀνωτέρω ῥηθέντα Ιερομάρτ successit, luuic autem divinus hic Alexander. Magui autem Athanasii tropæis plena quidem est terra, ut cum oraculo loquar, plenum etiam inare. Revera enim in divinis certaminibus plus quam komo visus est. De magro Basilio. ་ τυρα Πέτρον 'Αχιλᾶς διεδέξατο· τὸν δὲ, ὁ θεῖος Αλέ ξανδρος ουτοσί· τῶν δὲ τοῦ μεγάλου Αθανασίου τροπαίων πλείη μὲν γαῖα, κατὰ τὸ ἔπος, πλείη δὲ θάλασσα· ἀτεχνῶς γὰρ ὑπὲρ ἄνθρωπον ὤφθη τοῖς κατὰ Θεὸν ἀγωνίσμασιν. Περὶ τοῦ μεγάλου Βασιλείου. Αλλ' ἀνεχώρει μὲν τοῦ κατὰ τὸν βίον σταδίου δ Ολυμπιονίκης οὑτοσὶ, τὰ βραβεῖα τῶν ἄλλων φιλο τίμως ἀποληψόμενος. Ἵνα δὲ μὴ κενή προμάχου ή υπέρ τῆς ἀληθείας εἴη παράταξις, εὐθὺς τῷ μεγάλῳ Πατρὶ Βασιλείῳ τὸ σύνθημα δίδοται τῆς πρὸς τοὺς έχθροὺς τῆς πίστεως πάλης· καὶ οἶμαι μηδένα γε ἀγνοεῖν τῶν καὶ βραχὺ γευσαμένων τῆς ἡδίω μέλιτης ρεούσης γλώττης ἐκείνου, όπως τοὺς μὲν ἐκ περιουσίας κατηγωνίσατο, ἡλίου δὲ φαιδρότερον διαψε λεῖ τῷ φωτὶ τῶν λόγων τὴν Ἐκκλησίαν κατηύγασεν. Ο μέν γε παραχωρεῖ τῇ νυκτὶ, ὁ δὲ τοῦ τῆς πονη ρίας σκότους περιεγένετο· μᾶλλον μὲν οὖν ὁπόσον ἡ λογική φύσις διενήνοχε τῆς ἀψύχου, τοσοῦτον ἐκατέ ρων τὸ τῆς ἐνεργείας διάφορον. Ὁ μὲν γὰρ τὰς ἀκτῖνας τῇ γῇ ἀφιείς, τοῖς ὑπὸ τὴν αἴσθησιν μόνον παρ βησίαν μετὰ γάνους χαρίζεται· αἱ δὲ τούτου τῶν λόγων ἀκτῖνες ἐξότου περιγέγονεν ἄχρι και σήμερον, οὐχ ὅπως τὴν ἐν τῇ γῇ λογικὴν φύσιν, ἀλλὰ τέμ Verum olympicus hic victor vitæ quidem stadio discessit, certaminum præmia abunde recepturus. Ne autem veritatein propugnans phalanx autesiguano destitueretur, magno protiuus Patri Basilio prælii contra fidei hostes suscepti tessera datur. Et mihi quidem videtur neminem eorum qui suavi melle afluentem illius linguam vel primis labris attigerunt ignorare quam abunde eos superavit. Sole vero splendidius liberali sermonum luce Eco clesiam illustravit. Iste enim nocti cedit, hie autem in malitiæ tenebras victoriam reportavit. Quia potius quanto natura rationalis ab inanimata discrepat, tanta est, utriusque in operatione differentia. Ille enim radios suos in terram dimittens sensitivis sautum animatibus fiduciam cum lætitia largitur: „bujus auteru sermonum radii ex quo orti sunt ad hunc usque diem nou tantum rationalem in terra naturain, sed ipsum scindentes serem et cœlum pencirantes, ipsos etiam angelorum choros multa voluptate νουσαι τὸν ἀέρα, καὶ τὸν οὐρανὸν ὑπερκύπτουσαι, explerunt. Si ob mum enim peccatoren resipiscentem gaudium fit in cœlis, hune autem et vita fruentem, et functum innumerabiles ad penitentiam sermonibus in dies attrahere liquet, eum multo suagis angelicam naturam gaudio perpetuo non demulcere nemo asserat. Hujus canonicas ad sanctum Amphilochiuin leonii episcopum epistolas tres iu canones octoginta quatuor distributas, et alia nonnulla præter eas de diversis argumentis capita præsens syntagma exhibet. De sancto Gregorio Nysseno. linic etiam frater ipsius Gregorius socias in trello fuit, qui Nysse thronum adornavit, vel potius, πολλῆς ἡδονῆς καὶ τοὺς τῶν ἀγγέλων ἐμπιπλάσι χορούς· Εἰ γὰρ ἐπὶ ἑνὶ ἁμαρτωλῷ μετανοοῦντι χαρὰ γίνεται ἐν τοῖς οὐρανοῖς, αὐτὸς δὲ καὶ περιὼν ἔτι τῷ βίῳ καὶ ἀπὸν τοῖς λόγοις ἀριθμοῦ κρείττους όσημέραι πρὸς μετάνοιαν ἔλκων δείκνυται, πού με οὐδ' ἂν εἶ; εἴποι μὴ τὴν τῶν ἀγγέλων φύσιν ἑκάστοτε τοῦτον εὐφραίνειν. Τούτου τὸ παρὸν φέρει σύνταγμα τὰς πρὸς τὸν ἅγιον Ἀμφιλόχιον, ἐπίσκο τον Ικονίου, κανονικὰς ἐπιστολὰς τρεῖς, εἰς κανόνας διηρημένας τέσσαρας καὶ ὀγδοήκοντα· καὶ ἕτερ' ἅττα πρὸς ταύτας κεφάλαια διαφόρων υποθέσεων πέρι. Περὶ τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Νύσσης. Τούτῳ καὶ ὁ ἀδελφὸς Γρηγόριος σύμμαχος ἦν, ὁ τὸν τῆς Νύσσης θρόνον κατακοσμήσας, μᾶλλον δὲ

PREPATIO. τὴν ὑφ' ηλίῳ σύμπασαν πλουσίῳ τῷ ῥείθρῳ τῶν universum sub sole orbem liberali sermonum fueut λόγων ἀρδεύσας· ὃς οὐχ ἧττον τῷ περιόντι τῆς ἀρετῆς καὶ τῷ ὑπὲρ εὐσεβείας ζήλῳ ή καθ' αἷμα προσήκειν ἠξίου τῷ ἀδελφῷ. Ἵνα δ' ὡς ἐν βραχεῖ τὸ πᾶν τοῦδε γνώρισμα παραστήσω, τούτου τὴν πρὸς Λητόϊον, ἐπίσκοπον Μελιτηνής, κανονικὴν ἐπιστο λήν, ὁ παρὼν ἔρανος τοῖς ἄλλοις συναριθμεί. Ι. Περὶ τῆς ἐν Γάγγρᾳ συνόδου. Καὶ ἡ ἐν Γάγγρᾳ δὲ τῇ μητροπόλει τῶν Παφλα γόνων σύνοδος μετὰ τὴν ἐν Νικαίᾳ πρώτην συνέστη κατά τινος Ευσταθίου καὶ τῶν ὁμοδόξων ἐκείνῳ. Λέγεται γοῦν Εὐστάθιος οὑτοσὶ, ὡς ὁ 'Ερμείας Σω ζόμενος ἱστορεῖ, τὴν ἐν Σεβαστείᾳ τῆς ᾿Αρμενίας Εκκλησίαν ἐπιτροπεῦσαι, μοναχικῆς τε φιλοσοφίας ἄρξαι, καὶ τῆς ἐν ταύτῃ σπουδαίας ἀγωγῆς· ἐδε σμάτων τε ὧν χρὴ μετέχειν καὶ ἀπέχεσθαι διαιτή και, καὶ ἐσθῆτος ᾗ δεῖ κεχρῆσθαι, ἠθῶν καὶ πολι τείας ἀκριβοῦς εἰσηγητής γενόμενος, ὡς καὶ τὴν ἀσκητικὴν βίβλον, ἥτις πατέρα καὶ δημιουργὸν τὸν μέγαν Βασίλειον ἐπιγράφεται, ἰσχυρίζεσθαί τινας αὐτῷ πονηθῆναι. Τοῦτο δὲ ψεῦδος ἄντικρυ· ούδα πωστιοῦν γὰρ ἐκείνῳ τὰ τῆς βίβλου ταύτης προσῆκεν· εἰ γὰρ καὶ ἐν λόγοις ὁ ἀνὴρ ἐθρυλλείτο, καὶ τὸ ἦθος θαυμάσιος ἦν, καὶ ἱκανώτατος πείθειν, ὡς καὶ πολλοὺς τῶν ἐκπορνευομένων ἀνδρῶν τε καὶ γυναικῶν μεταπείσαι σώφρονα καὶ σπουδαῖον βίον ἐλέσθαι, ἀλλὰ τὸ ἀληθὲς εἰπεῖν, οὐ προσῆν καὶ τὰ δεινώς γράφειν αὐτῷ, οὐδὲ γὰρ τὴν περὶ τούτου ἐπιστήμην ἐξήσκητο. Τοῦτον τοίνυν φασὶν ὑπὸ πολὺ λῆς ἀκριβείας εἰς παραλόγους ἐπιτηρήσεις παντάπασιν ἐκπεσεῖν ἀπαδούσας κομιδῆ τῶν τῆς Ἐκκλη σίας νόμων τε καὶ ἐθῶν. Οἱ δὲ αὐτὸν μὲν τοῦ ἐγκλήματος ἐξαιροῦσιν, ἐπειτιῶνται δέ τινας τῶν αὐτοῦ μαθητῶν, ὡς τὸν ἔννομον διαβάλλοντας γάτ μον, πάσης σωτηρίας ἐλπίδα τοῖς τούτῳ συνεσχημένοις περιῃρῆσθα:· οἷς δὴ πειθόμενοι άνδρες τε καὶ γυναῖκες, οἱ μὲν τὰς ἑαυτῶν ἐξώθουν, αἱ δὲ τοὺς ἄνδρας ἡφίεσαν, σωφροσύνης δῆθεν ἐφέσει, εἶτα τὸν ἄζυγα μὴ φέροντες βίον, εἰς μοιχείαν ἐξώ λισθον. ᾿Αμέλει καὶ ἐν οἴκοις γεγαμηκότων οὔτε εύχεσθαι, ούτε μὴν τροφῆς μεταλαμβάνειν ἡνεί. χοντο, ἀλλὰ καὶ τοὺς γεγαμηκότας τῶν πρεσβυτέ ρων ὑπερεφρόνουν· καὶ τὰς μὲν τῶν Ἐκκλησιῶν ᾠκειοῦντο καρποφορίας, τὰς δὲ ἐν αὐταῖς συνάξεις αὐτοὶ καὶ τοῖς ἄλλοις ἐκτρέπεσθαι παρηγγύων, ἐν οἰκίαις δὲ μᾶλλον ἐκκλησιάζειν, κἀκεῖ ποιεῖσθαι τὴν κοινωνίαν. Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τῶν ἱερῶν οίχων, ἐν οἷς μαρτύρων ἀπέκειτο λείψανα, ὡς κοινῶν κατεφρόνουν· καὶ τὰς μὲν ὡρισμένας νηστείας ἠθέτουν, ἐν ταῖς κυριακαῖς δὲ νηστεύειν μᾶλλον ἀνέπειθον· τὰ κρέα καὶ τοὺς ταῦτα ἐσθίοντας ἐβδελύσσοντο· τούς συνήθεις χιτῶνας καὶ στολὰς ἀμφιέννυσθαι οὐκ ἠξίουν, ἀλλὰ ξένας παντάπασι καὶ ἀήθεις. Γυναῖ κες παρ' αὐτοῖς τὴν κόμην ἀποκειρόμεναι, στολαῖς ἀνδράσι πρεπούσαις ἐκέχρηντο· δούλοις, προσχήματι θεοσεβείας, τῶν δεσποτῶν ἀφίστασθαι συνε βούλευον· τοὺς χρήμασι πλουτούντας καὶ μὴ χαίρειν αὐτὰ καθάπαξ ἐῶντας, ἀμοιρήσειν τῆς τοῦ Θεοῦ βασιλείας διϊ εχωρίζοντα· καὶ πλεῖστα ἕτερα παρα irrigavit: hic ut quidquid de co cognosci potest, breviter exhibeam, virtutis praestantia et pro pic tate zelo non minus quain consanguinitate fratsi convenire flagitabat. Hujus canonicam ad Letoium Melitinæ episcopum epistolam præsens collatio aliis connumerat. X. De synodo Gangrensi. Synodus etiam in Gangra, quæ Paphlagonum est metropolis, post Nicænam primam congregata est, contra quemdam Eustathium et istos qui eadem, qua ipse, opinione imbuti sunt. Qui igitur Eusta· thius, ut Hermias Sozomenus scribit, Ecclesian Sebastiæ, quæ est urbs Armenia, administrasse dicitur, monasticam etiam philosophiam, atque austeram in ea vivendi rationem primum cœpisse, de cibis etiam quibus vesci, et abstinere oportel, statuisse; ut et de vestimento quo utendum es, morum et vitæ accurate traductæ auctor factus; adeo ut nonnulli librum asceticum, qui magno Basilio tanquam patri ac conditori ascribitur, ab eo compositum fuisse contendant. Hoc autem mendacium satis est manifestum. Hic enim liber nullo modo εi convenit. Quamvis enim vir in sermonibus vulgo celebratus est, et moribus admirabilis, et ad persuadendum aptissimus fuit, adeo ut multos eorum qui stupro indulserant, ad temperantem et bonestam vitam traduxerit, tamen, ut quod verum est dicam, diserte scribendi facultas ei non adfuit (nec Cenim istam artem unquam exercuit). Hunc igitur ab exquisita disciplinæ norma ad absurdas prorsus observationes delapsum referunt a legibus moribusque ecclesiasticis penitus discrepantes. Non desunt tamen qui culpa eum eximant, incusent autem nounullos ex istius discipulis, ut legitimum calumniantes matrimonium, et omnem iis qui itlo implicantur salutis spem præcidi affirmantes. quibus cum viri pariter ac mulieres persuasi fuissent, illi quidem uxores suas expellebant, Irae autem Baritos continentiæ nimirum desiderio derelinquebant: deinde vilam sine conjuge traductam egre lerentes in stuprum delabebantur. Porro in matri monio quoque conjunctorum ædibus nec orare, nec alimentum participare volebant: verum etiam presbyteros conjugatos despectui habebant, et Ecclesiarum redditus sibi vindicabant; conventus autem in iis celebratos isti etiam et aliis fugiendos, in ædlibus vero potius res ecclesiasticas peragidas, et communionem celebrandam esse præcipicbant. Quin etiam sacras ædes in quibus martyrum reliquis reponuntur, tanquam profanas despiciebant, et jejunia stata negligebant, Dominicis aute.n potius jejunare persuadebant: carnes et iis vescentes abominabantur: tunicas et stolas communiter usitatas induere non volebant, sed peregrinas ouinino et insuetas. Mulieres apud eos comam tons:e vestimentis virilibus utebantur: servis sub religionis prætextu a dominis secedere consulebant: ¡is qui divitiis afluunt, et cas omnino non relinquunt,

Dis MATTHÆI BLASTARIS nullam fore in Doi regno portionem alirmabant: πλήσια τούτοις νεωτερίζοντες, ἐδίδασκόν τε καὶ et alia quam plurima bisce similia de novo introdu centes docebant pariter ac tanquam dogmata præscribebant. versus hosce igitur finitimos loco prædicto convenisse episcopos tradunt, quos etiam contra eos qui hujus erant opinionis undeviginti edidisse canones nobis constat; istosque ab Ecclesia catholica alienos fore constituisse, nisi juxta synodi decreta omnibus suis institutis renuntiarent: in eo igitur concilio fama est Eustathium declarasse, se non pertinaciæ, sed piæ exercitationis gratia hæc introduxisse, et habitum mutare, et non aliter atque reliqui cleriei passim incedere instituisse. Quæ enim postremo sic ab eo gesta sunt, prioribus ut parceretur, impetrari existimabat; tametsi nihil utilitatis ex hoc commento percipiebat, nec pœnam ausis suis debitam, a sacerdotio videlicet depositionem, aufugere poterat. Me vero latet quam ob rem divini hi Patres singulis canonibus non segregationem, sed anathema apposuerint, magnum nimirum malitiæ impetum ex abundántja propulsare cupien. tes. De anathemale Học autem anathema,sajicta et universalis quarta synodas in eos soles qui pecunia ordinati fuerunt, adhibuit, istud autem et monachis quoque ac clericis qui militarem susceperunt habituin, et nondum resipuerunt, imponit. Chrysostomus autem in homilia de eo, quod non oportet anathematizare hominem fidelem, nec omnino oportere ἐδογμάτιζον. Κατὰ τοίνυν τούτων τους πλησιοχών ρους φασί συνδραμεῖν ἐπισκόπους, η προειρήκα μεν, καὶ οὓς ἴσμεν κατὰ τῶν ταύτῃ φρονούντων ἐκθέσθαι κανόνας ἐννεακαίδεκα· ἀλλοτρίους δὲ κάτ κείνους τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας ψηφίσασθαι, ἂν μὴ κατὰ τοὺς ὄρους τῆς συνόδου ἕκαστον τῶν σφίσι νενομισμένων ἀποκηρύξωσιν· ἐντεῦθεν λόγος Εὐστάθιον ἐπιδεικνύμενον, ὡς οὐκ αὐθαδείας ἔνεκεν, ἀλλὰ τῆς κατὰ Θεὸν ἀσκήσεως εἰσηγεῖτο ταῦτα, καὶ ἐπετήδευεν ἀμείψαί τε την στολήν, καὶ παραπλησίως τοῖς ἄλλοις ἱερεῦσι τὰς προόδους ποιεῖσθαι. Ενόμιζε γὰρ ἔσεσθαι τὰ τελευταῖα τῶν πρόσθεν παρ αίτησιν, εἰ καὶ μηδὲν τῆς αὐτοῦ ἐπινοίας ἀπό νατο, οὐδὲ ἀποδρᾶναι ἴσχυσε τὸ μὴ οὐ δίκην ὑπο σχεῖν τῶν τετολμημένων, τὴν τῆς ἱερωσύνης ἀφαι ρεσιν. Οὐκ οἶδα δὲ τί παθόντες οἱ θεῖοι οὗτοι Πατέρες, ἐφ' ἑκάστῳ κανόνι οὐκ ἀφορισμὸν, ἀλλὰ τὸ ἀνάθεμα προσετίθεσαν, τὴν πολλὴν, οἶμαι, τῆς και κίας ῥύμην ἐκ περιουσίας ἀναστείλαι βουλόμενοι. Περὶ ἀναθέματος. Τούτῳ δὲ τῷ ἀναθέματι ἡ ἁγία καὶ οἰκουμενικὴ τετάρτη σύνοδος εἰς μόνους ἐχρήσατο τοὺς ἐπὶ χρήσ μασι χειροτονηθέντας· ἐπιφέρει δὲ τοῦτο καὶ μοναχοῖς τε καὶ κληρικοίς, στρατιωτικὸν ἐπανῃρημένοις σχῆμα καὶ μὴ μεταμελομένοις· ἀλλ' ὁ τὴν γλῶτταν χρυσοῦς, ἐν τῇ ὁμιλίᾳ τῇ περὶ τοῦ μὴ δεῖν ἀναθε ματίζειν, οὐκ οἴεται δεῖν ὅλως πιστὸν ἄνθρωπον anathema proferre putat. Hoc enim, inquit, a G ἀνάθεμα λέγειν. Τοῦτο γὰρ παντελῶς τοῦ Χριστοῦ Christo prorsus abscindit, et diabolo tradit HE salutis assequendæ locum talis amplius non habeat. Qui anathema enim factus est, a Christo, et fidelium societate separatur, et Satanæ adjungitur. Et quemadinodum quæ Deo dedicantur, a communibus et humanis operibus segragantur, sic e contra quæ improbo separantur, a divinis distrahuntur. Idcirco enim et synodica, ut videtur, decisio sàb imperio Constantini Porphyrogeneti, et patriarchæ Alexii facta, quæ eos qui ab imperatoribus deficiunt, et arma contra eos suscipiunt, et tyrannidem exercent, anathemate ferit, abrogatur; adeo ut quæ a magno Patre Chrysostomo dicta sunt, potius quam quæ a quarta synodo, et ab lac Gangrena, obtinere debent. Quin etiamn hi Patres sibi, ni fallor se præter modum pœnas extendisse conscii, ad canonum finem hæc aiunt: Hæc autem statuimus, non iis qui sese exercere velint succensentes, sed iis qui exercitationem animo superbo ambiunt, et nova quædam præter sacras Scripturas introducunt. Nos autem virginitatem cum humilitate admiramur, et continentiam cum pietate approbamus, et secesșuin a sæcularibus negotiis cum debila modestia conjunctum admittimus, et honorabile matrimonium veneramur, et divitias cum justitia et beneficentia non vilipendimus, et vestium tenuitatem non parvi facimus, longis autem vestibus indutos, et effeminatos ἀποκόπτει, φησί, καὶ τῷ διαβόλῳ ἀνατίθησιν, ὡς μηκέτι χώραν ἔχειν τὸν τοιοῦτον σωτηρίας. Αλλο τριοῦται γὰρ τοῦ Χριστοῦ καὶ τῆς τῶν πιστῶν ὁμηνύ ρεως ὁ ἀνάθεμα γενόμενος, καὶ προσκληρούται τῷ Σπο τανῇ· καὶ ὥσπερ τὰ τῷ Θεῷ ἀνατιθέμενα τῶν κοινῶν καὶ ἀνθρωπίνων πραγμάτων χωρίζεται, οὕτως ἐκ τοῦ ἐναντίου τὰ τῷ πονηρῷ ἀφορισθέντα ἀποδιαιρείται τῶν θείων. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ ὁ συνοδικὸς, ὡς ἔοικε, τόμος ἠθέτηται, ὁ γεγονώς ἐπὶ τῆς βασιλείας Κωνσταντίνου τοῦ Πορφυρογεννήτου καὶ τοῦ πατριάρχου ᾿Αλεξίου, ὁ τοὺς ἀποστάτας ἀναθεματίζων τῶν βασιλέων, καὶ κατ' αὐτῶν αἴροντας ὅπλα, καὶ τυραν νίδα μελετώντας, οἷα τὰ τοῦ μεγάλου Πατρός Χρυσοστόμου ὀφείλοντα μᾶλλον κρατεῖν ἢ τὰ τῆς τετάρτης συνόδου καὶ τὰ τῆς ἐν Γάγγρας ταυτησί· ἀλλά γε καὶ οὗτοι συνειδότες ἑαυτοῖς οἶμαι, πέρα τοῦ μετ τρίου τὰ τῆς ἐπιτιμίας ἐκτείνουσι, τελευτωντές φασι· Ταῦτα δὲ ὠρίσαμεν, οὐ κατὰ τῶν ἀσκεῖν προ αιρουμένων αγανακτοῦντες, ἀλλὰ τῶν ὑπερηφάνω διαθέσει τὴν ἄσκησιν μετιόντων, καὶ καινά τινα παρὰ τὰς θείας εἰσαγόντων Γραφάς. Ἡμεῖς γὰρ καὶ παρθενίαν μετὰ ταπεινοφροσύνης θαυμάζομεν, καὶ ἐγκράτειαν μετὰ θεοσεβείας ἀποδεχόμεθα· καὶ ἀνα - χώρησιν μετὰ τοῦ προσήκοντος κόσμου τῶν ἐγκρ σμίων πραγμάτων ἀγάμεθα· καὶ γάμους τιμῶμεν σεμνούς· καὶ πλοῦτον μετὰ δικαιοσύνης καὶ εὐποιΐας οὐκ ἐξουθενοῦμεν· καὶ λιτότητα ἐνδυμάτων οὐκ ἀτιμάζομεν· τοὺς δὲ ἑλκεχίτωνας καὶ ἐκνενευρισμέν

PREPATIO. τους καὶ θρύπτοντας ἑαυτοὺς μαλακοῖς ἐσθήμασιν et mollibus sese vestibus, frangentes aversamur, ἀποστρεφόμεθα· τοὺς οἴκους τοῦ Θεοῦ σέβομεν, καὶ τὰς ἐν τούτοις συνάξεις ὡς ἐπωφελεῖς ἀσπαζόμεθα, οὐ τοῖς οἴκοις συγκλείοντες τὴν εὐσέβειαν, ἀλλὰ πάντα τὸν ἐπ' ὀνόματι τοῦ Κυρίου ἀνεγερθέντα ἱερὸν οἶκον σεπτὸν ἡγούμενοι· καὶ τὰς εἰς τοὺς πτωχοὺς εὐποιΐας τῶν ἀδελφῶν κατὰ τὰς παραδόσεις τῆς Ἐκκλησίας προσιέμεθα· καὶ συλλήβδην εἰπεῖν, τὰ ὑπὸ τῶν θείων Γραφῶν, ἔτι δὲ καὶ τῶν ἀποστολικῶν παραδόσεων ἀγράφῳ ἔθε: παραδοθέντα, καὶ στέργομεν, καὶ μήποτε παύσασθαι τοὺς ταῦτα ποιοῦντας εὐχόμεθα. Dei domos veneramur, conventus in iis celebratos ut perquam utiles amplectimur, pietatem ædibus non includentes, sed omnem sacram Domini nomine exstructam domum venerabilem existimantes, et fratrum in pauperes beneficentiam juxta Ecclesia traditiones recipimus, et, ut summatim dicamus, quæ a divinis Scripturis, atque etiam quæ a traditionibus apostolicis consuetudine non scripta sunt, amore prosequimur, et tradita ut nunquam posthac desint qui talia faciunt, oplamus. ΙΑ'. Περὶ τῆς β' καὶ οἰκουμενικῆς ἁγίας συνόδου. Μετὰ τοῦτο καὶ ἡ δευτέρα τῶν οἰκουμενικῶν, νεύσει θείᾳ, συνελήλυθε σύνοδος, τῷ δευτέρῳ ἔτει τῆς βασιλείας τοῦ μεγάλου Θεοδοσίου, χρόνοις ύστε ρίζουσα τῆς ἐν Νικαίᾳ πρώτης δύο καὶ πεντήκοντα. Αὕτη τοίνυν, τὴν μὲν βασιλίδα πόλιν, ἱερὸν ἐδείκνυε φροντιστήριον· εἰς πεντήκοντα δὲ καὶ ἑκατὸν ἄνδρας ἱερούς συνηγείρετο, ἐξάρχους ἔχουσα Τιμόθεόν τε τὸν ᾿Αλεξανδρείας, καὶ τὸν ἀξιάγαστον τῆς Ἀντιο χείας Μελέτιον, Κύριλλόν τε τὸν Ἱεροσολύμων, καὶ δὴ καὶ Νεκτάριον, δ; ἄρτι τῆς τῶν κατηχουμένων ἀγέλης ἀφορισθεὶς, καὶ τῷ θείῳ λουτρῷ τὸν τοῦ βίου ῥῦπον ἀποπλυνάμενος, καθαρὸς ἤδη τὸ καθα ρὸν τῆς ἱεραρχίας ἀξίωμα περιβάλλεται· καὶ ἅμα τῆς τε βασιλευούσης ἐπίσκοπος, καὶ τῆς συνόδου Έξαρχος ἐχρημάτιζε μεθ' ὧν Γρηγόριος ὁ τῆς ἐν Καππαδοκία Νύσσης ἐπίσκοπος, καὶ ὁ τῆς θεολογίας ἐξ ἔργων ἐπώνυμος, τὸν θρόνον μὲν ἔτι διέπων Κωνσταντινουπόλεως, στάσεως δὲ γενομένης, προ θυμότερον ἢ οἱ ληψόμενοι, τοῦ θρόνου τους βουλομένοις παραχωρήσας, ὃς καὶ τῷ συντακτηρίῳ λόγῳ μᾶλλον ἢ πρότερον καταπλήξας τὴν σύνοδον, εἰς τὴν ἑαυτοῦ πατρίδα Ναζιανζόν, ἐπάνεισι, καὶ ἦν ἐκ πολτοῦ ἔδινεν ἡσυχίαν ἀσπάζεται· οὐ πολὺ τὸ ἐν μέσῳ, καὶ ὁ τῆς παλαιᾶς Ρώμης Δάμασος, τὰ αὐτὰ τῇ συνόδῳ κρατύνων ἐδείκνυτο. Ο οὖν ἱερὸς οὗτος χορός τὸν πνευματομάχον διωσάμενοι Μακεδόνιον, ὃς τὸν τῆς Κωνσταντινουπόλεως θρόνον άρπαγμα πάλαι πεπιίητο, καὶ τοὺς σὺν αὐτῷ τῷ ἀναθέματι κατα δικάσαντες, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ὁμότιμον Πατρὶ καὶ Υἱῷ ὡς Θεὸν ἀληθινὸν ἐδογμάτισαν· ἔτι δὲ καὶ τῶν περὶ τὸν ἄνουν ᾿Απολινάριον καταψηφισάμενοι, Εν νουν καὶ ἔμψυχον ἀνειληφέναι σάρκα τὸν Κύριον ἐπεψήφισαν· φέρει καὶ τούτων τὸ παρὸν Σύνταγμα οἷς καὶ μόνους ἐκδεδώκασι κανόνας ἑπτά. Περὶ Τιμοθέου, Θεοφίλου καὶ τοῦ μεγάλου Κυ ρίλλου, οἱ τὸν τῆς ᾿Αλεξανδρείας ἐκ διαδοχής ἐκόσμησαν θρόνον. Ἀλλὰ καὶ τοῦ ῥηθέντος τοῦδε Τιμοθέου Αλεξαν δρείας κανόνες φέρονται κατὰ πεῦσιν καὶ ἀπόκρισιν πεντεκαίδεκα. Τοῦ γοῦν μεγάλου Πατρός Αθανασίου τὸν τῆς ᾿Αλεξανδρείας θρόνον πρὸς τῶν ᾿Αρειανών ἀφῃρημένου, Γρηγόριος ὁ Καππαδόκης της Αρειανικῆς ὑπάρχων αἱρέσεως, εἰσεφθάρη· καὶ τούτου δίκην δόντος δικαίαν, ὁ μέγας πάλιν ἐπάνεισιν 'Αθα ο e XI. De secunda ecumenica synodo. Postea etiam secunda ex œcumenicis, Deo aunuente, congregata est synodus, secundo imperii magni Theodosii anno, Nicæna prima annis quinquaginta duobus posterior. Ilæc igitur urbem imperatricem sacram esse academiam demonstravit. Quinquaginta autem et centum sacri viri congre gati sunt. Præsides habuit hæc synodus Timotheum Alexandrinum, et admiratione dignum Meletium Antiochenum, et Cyrillum Hierosolymitanum verum etiam Nectarium, qui a catechumenorum grege modo separatus, et divino lavacro a vitæ sordibus ablutus, jam purus puram sacræ præfecturæ dignitatem induit, el reginæ urbium episcopus simul ac synodi, præfectus nuncupatus est: quibus interfuit Gregorius Nyssæ in Cappadocia episcopus, et qui Theologus etiam ex operibus cognominatus est; qui Constantinopolitanum quiden thronum adhuc administrabat, tumultu vero concitato, animo promptiori quam qui recepturi erant, thronum iis qui eum suscipere volebant reliquit: et cum eleganti oratione synodlum maleri quam antea admiratione affecisset ad patriam suam Nazianzum rediit, et quam diu exoptasset requie gavisus est. Haud multo post veteris quoque Romæ episcopus Damasus eadem quæ synodus con• firmavit. Sacer igitur hic chorus, cum Macedonium Spiritus sancti inimicum, qui thronum Constantinopolitanum olim rapuerat, expulissent, et gregales ejus anathemate condemnassent, Spiritum. sanctum ejusdem ac Pater et Filius honoris esse, ut Deum verum pronuntiabant: quin etiam cum contra amentem Apollinarium suffragium tulissent, Dominum mentis compotem, et animatam assumpɛisse carnem statuebant. Horum etiam præsens Syntagm septem, quos solos ediderunt, canones exhibet. ' De Timotheo, Theophilo, et magno Cyrillo qui sedem Alexandrinam vicissim illustrarunt. Quio etiam dicti hujus Timothei Alexandrini quindecim ad quaestionis et responsionis modum compositi canones adducunter. Magno itaque Patre Athanasio throno Alexandrino ab Arianis privato, Gregorius Cappadoces episcopus Ariana haeresi infectus introductus est, qui cum justam dedisses pœnam, sanctus Athanasius reversus est, cui Petrus

orthalorus succedit, et eo in exsilium per Valentem νάσιος, ἂν Πέτρες ὀρθόδοξος διαδέχεται· καὶ τούτου nisso, Lucas Arianus substitutus est, et eo defuncto, Petrus thronum rursus suscepit. Deinde celeberrimus hic Timotheus ad thronum quidem quarto imperatoris Theodosil Magni anno promotus: prædictæ autem synodo secundæ œcumenicæ interfuit. Post septennium autem ad Dominum decessit, successorem habens Theophilum, cujus etiam ipsius epistolæ duæ et totidem canones adducuntur. Huic nepos ipsius, magnus minirum Cyrillus, successit; sunt etiam ex illius epistolis duæ in septem canones distributa. XII. De sancta el œcumenica synodo tertia. Sancta quidem et oecumenica tertia synodus decimo tertio imperii Theodosii Junioris anno Ephesi, quod oppidum est Asiæ, congregata est, ducentis episcopis impleta, uno et quadraginta a secunda nsque ad hanc numeratis annis. In quibus præsides declarati sunt celeberrimus inter Patres Cyrillus Alexandrinus, Celestini senioris Romnæ episcopi et personam et sedem implens, Juvenalius Hierosolymitanus, et Memnon Ephesiorum præsul: qui ab exsecrabili Nestorio Antiochia quidem orto, thronumi vero Constantinopolitanum impie sibi commissum habenti, penas impietatis exigebant, propterea quod unum Dominum Jesuin Christum in duos Filios rescindere nequaquam veritus, nudum quidem hominem sine Verbo assumente, Deum autem vicissim esse etiam sine natura assumpta, ei verò secundum babitudinem unitum imprudens commentus est: et sicuti Servatorem Christum divinitate, sic et eam quæ proprie Deipara est nomine Deiparæ privavit. Divinorum autem Patrum synodus Verbum Deo Patre genitum carni secundum personam uniri, unumque esse Filium cum humanitate assumpta, iA duabus quidem naturis, una autem distinctum persona; ut idem sit Deus simul atque homo, in utraque natura perfectionem habens, a confusione vero abunde liber, aperte tradidit. Puellam autem perpetuo virginem quæ cum sine semine, et supernaturaliter peperit, vere ac proprie Deiparam fuisse pronuntiavit, delirum Nestorium ob sua ipsius dogmata anathemati subjiciens. Hi autem octo canones constituebant. XIII De synodo Carthaginensi. Quin etiam tunc temporis synodus Carthagine celebrata fuit imperante in veteri Roma Honorio, Constantinopoli autem prædicto Theodosio juniori, Patribus ducentis septemdecim ex Africa et regionibus ei subjectis Carchedone congregatis. Carthago enim pars est Carchedonis: Carchedon autem est provincia Africa, cujus octo sunt partes, prima quidem quam Alexandria, et Pentapolis Libya, et quæ vocatur deserta, Tripolis complent; secunda Byza• cii; tertia Carchedonis quæ etiam proconsularis, sive anthypatica; deinde Numidiæ duæ, vetus et nova; postea Mauritaniæ tres, sive Sarinsia quæ et πρὸς τοῦ Ουάλεντος ὑπερορισθέντος, Λούκιος 'Αρει ανὸς ἀντεισήχθη· καὶ τούτου ἀποφθαρέντος, Πέτρος αὖθις τοῦ θρόνου ἐπιλαμβάνεται. Εἶτα Τιμόθεος εξ τος ὁ πάνυ, ἀναχθεὶς μὲν ἐπὶ τὸν θρόνον κατὰ τὸ τέταρτον ἔτος τῆς βασιλείας Θεοδοσίου τοῦ μεγάλου, παρὼν δὲ καὶ τῇ ῥηθείσῃ οἰκουμενική δευτέρα συν όδῳ. Μετὰ δὲ τὴν ἑπταετίαν πρὸς Κύριον ἐξεδή - μησε, διάδοχον ἐσχηκώς Θεόφιλον, οὗ καὶ αὐτοῦ ἐπιστολαί φέρονται δύο, καὶ κανόνες δύο. Τοῦτον ὁ ἀδελφιδοῦς, ὁ μέγας, φημί, Κύριλλος διεδέξατο. Εἰσὶ καὶ ἐκ τῶν ἐπιστολῶν αὐτοῦ δύο, εἰς κανόνας ἑπτὰ μεριζόμεναι. ΙΒ'. Περὶ τῆς ἁγίας παὶ οἰκουμενικῆς τρίτης συνόδου. Η γε μὴν ἁγία καὶ οἰκουμενική τρίτη σύνοδος, έτει τῆς ἀρχῆς τρισκαιδεκάτῳ τοῦ νέου Θεοδοσίου, ἐν τῇ κατὰ ᾿Ασίαν συνεκροτήθη Ἐφέσῳ, εἰς διακοσίους πληθυνομένη, ἑνὸς καὶ τεσσαράκοντα ἐτῶν ἀπὸ τῆς δευτέρας μέχρι ταύτης έκμετρηθέντων· ἐν οἷς ήγεμόνες ἐγνωρίζοντο ὁ τῆς ᾿Αλεξανδρείας πε ριώνυμος ἐν Πατράσι Κύριλλος, καὶ τοῦ τῆς πρεσ βυτέρας Ρώμης Κελεστίνου καὶ τὸ πρόσωπον πληρῶν καὶ τὸν θρόνον, Ιουβενάλιος Ἱεροσολύμων, καὶ ὁ τῆς Ἐφεσίων πρόεδρος Μέμνων· οἵτινες, τὸν ἐναγή Νεστόριον ἐκ τῆς Ἀντιοχείας μὲν ὁρμώμενον, τὸν δὲ τῆς Κωνσταντίνου θρόνον οὐκ εὐαγῶς ἐγκεχειρι σμένον, δίκας τῆς ἀσεβείας ἀπῄτουν, ἀνθ' ὧν τὸν ἕνα Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν εἰς δύο γιούς τέμνειν οἱ Ο πεφρικώς, τὸν μὲν, ψιλόν ἄνθρωπον τοῦ προσλαβών τος Λόγου χωρίς, τὸν δὲ, Θεὸν ἀνὰ μέρος καὶ γυμνὸν τοῦ προσλήμματος ὁ ἀνόητος ἔπλαττεν, ἐνωθέντα δὲ κατὰ σχέσιν ἐκείνῳ, καὶ ὥσπερ τὸν Σωτήρα Χρι στὸν ἀπεστέρει τῆς θεότητος, οὕτω καὶ τὴν κυρίως Θεοτόκον, τῆς Θεοτόκου κλήσεως. ᾿Αλλ' ἡ τῶν θείων Πατέρων σύνοδος, σαρκὶ καθ' ὑπόστασιν ἡνώσθαι τὸν ἐκ Θεοῦ Πατρὸς Λόγον λαμπρῶς ἐδογμάτισε, Ένα τε είναι Υιόν μετὰ τοῦ προσλήμματος, ἐν δυσί μὲν φύσεσι, μιᾷ δὲ γνωριζόμενον ὑποστάσει· ὡς τὸν αὐτὸν εἶναι θεὸν ὁμοῦ καὶ ἄνθρωπον, ἐν ἀμφο τέροις τὸ τέλειον ἔχοντα, ἐκ περιουσίας περιγενόμε νον τῆς συγχύσεως. Τὴν δὲ αὐτὸν ἀσπόρως καὶ ὑπὲρ φύσιν τεκοῦσαν ἀειπάρθενον κόρην, ἀληθῶς καὶ κι ρίως ἀπεφήνατο Θεοτόκον, τὸν ληρώδη Νεστόριον, αὐτοῖς αὐτοῦ δόγμασι, τῷ ἀναθέματι παραπέμψασα· συντάττωσι δὲ καὶ οἶδε κανόνας ὀκτώ. Γ. Περὶ τῆς ἐν Καρθαγένῃ συνόδου. ᾿Αλλὰ καὶ ἡ ἐν Καρθαγένῃ τῷ τηνικαῦτα γέγονε σύνοδος, βασιλεύοντος, ἐν μὲν τῇ πρεσβυτέρα Ρώμη, Ονωρίου, ἐν δὲ τῇ Κωνσταντινουπόλει, τοῦ βηθέν της Θεοδοσίου τοῦ νέου, συνελθόντων εἰς Καρχηδόνα θείων Πατέρων σιζ' ἐξ Ἀφρικῆς καὶ τῶν ὑποκειμέ. νων ταύτῃ χωρῶν. Ἡ γὰρ Καρθαγένη μέρος τῆς Καρχηδόνος ἐστὶν, ἡ δὲ Καρχηδὼν ἐπαρχία της ᾿Αφρικῆς· τῆς δὲ ᾿Αφρικῆς μοῖραί εἰσιν ὀκτώ· πρώτη μὲν, ἣν ἡ ᾿Αλεξάνδρεια, καὶ ἡ Πεντάπολις Λιβύης, καὶ ἡ καλουμένη ἔρημος Τρίπολις συμπλη μοῦσι· δευτέρα δὲ ἡ τοῦ Βυζακίου· τρίτη, ἡ τὴν Καρχηδόνος ἡ καὶ προκουνσουλαρία, στον άνθυπα

PRAEFATIO. τική· εἶτα, Νουμηδίαι δύο, παλαιά τε καὶ νέα· Gæsariana a metropoli sua Cesarea dicta; SitiΈπειτα, Μαυριτανίαι τρεῖς, ἤτοι ἡ Καισαρινσία, ή feusia, cujus metropolis est Sitifiens, et Tingiana, καὶ Καισαριανή καλουμένη, ἀπὸ τῆς μητροπόλεως quæ metropolim habet Tingen. Praesidlebat autem αὐτῆς Καισαρείας, Σιτιφενσία, ἧς ἡ μητρόπολις Σι- synodo Aurelius episcopus Carthaginensis, quem τίλαινα· καὶ Τιγγιανή, ἡ μητρόπολιν ἔχουσα Τίγ etiam papam nominabant, et loci conservatores a γην. Ἐξῆρχε δὲ τῆς συνόδου Αυρήλιος ἐπίσκοπος papa Romano missi, Faustinus episcopus, Philippus Καρχηδόνος, δν καὶ πάππαν ὠνόμαζον, καὶ οἱ στα et Asellus presbyteri. Aderant autem et alři præλέντες ἐκ τοῦ πάππα Ρώμης τοποτηρηταὶ Φαυστί- dictarum Africæ provinciarum loci conservatores, νος ἐπίσκοπος, Φίλιππός τε καὶ "Ασελος πρεσβύτε eorum qui ad synodum venire non poterant loca ροι. Παρῆσαν δὲ καὶ ἕτεροι τοποτηρηταὶ τῶν ἤδη implentes: unde et loci conservationis nomen εἰρημένων ἐπαρχιῶν τῆς Ἀφρικῆς τοὺς τόπους ἀνα cuptum est, servando, hoc est tenendo, sive πληροῦντες τῶν μὴ δυνηθέντων ἐλθεῖν εἰς τὴν σύνα- implendo eorum qui eos mittnut loca. δον· ὅθεν καὶ τὸ τῆς τοποτηρησίας ὄνομα ἐλήφθη ἀπὸ τοῦ τηρεῖν, ὅ ἐστι φυλάσσειν ἤτοι ἀναπληροῦν τοὺς τόπους τῶν στελλόντων αὐτούς. 13. Περὶ τῆς ἁγίας καὶ οἰκουμενικῆς τετάρτης συνόδου. Ἀλλὰ γὰρ πρὶν χρόνους ἀπὸ τῆς τρίτης εξήειν τριάκοντα, ἡ ἁγία καὶ οἰκουμενική τετάρτη σύνοδος, τῷ πρώτῳ ἔτσι τῆς βασιλείας Μαρκιανοῦ τοῦ χρηστοῦ ἐν τῇ περιωνύμῳ πόλει τῆς Βιθυνίας Αθροίζετο Χαλκηδόνι, εἰς τριάκοντα δὲ καὶ ἐξακοσίους τ ἀριθμὸν ἐξετείνετο· ἧς λυγάδες έγνωρίζοντο 'Ανα τέλιος Κωνσταντινουπόλεως, Μάξιμος "Αντιοχείας, Ιουβενάλιος Ἱεροσολύμων· καὶ δὴ, Πασχασινός τε καὶ Λουκίνσιος ἐπίσκοποι, σὺν Βονιφατίῳ πρεσαι τέρῳ, τὸν τόπον ἐπέχοντες Λέοντος τοῦ ἁγιωτάτου πάππα τῆς πρεσβυτέρας Ρώμης, οὗ μέγα τὸ κλέος, καὶ πολὺς ὁ ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας ζῆλος· ὃς οὐ μόνον ἀποστόλοις οἰκείοις, ἀλλὰ καὶ τῇ θα μασία Επιστολή ἐπεχύρου τὰ τῆς συνόδου, ἦν καὶ στήλην ὀρθοδοξία; οἱ Πατέρες προσηγορεύκασιν· οἵτινες τὸν ἀρχιμανδρίτην Κωνσταντινουπόλεως Εὐτυχῇ, καὶ τὸν προα σπιστὴν αὐτοῦ Διόσκορον Αλεξανδρείας, εἰς μίαν φύσιν ἀνακιρνῶντάς τε καὶ συγχέοντας τὴν ἐν δυσὶ φύσεσι γνωριζόμενον ἕνα Χριστὸν τὸν Κύριον ἡμῶν θεόν, φεύγοντας δῆθεν τὴν τοῦ Νεστορίου διαίρεσιν, ἀσεβείας ἕνεκα, τῷ ἀναθέματι κατεδίκασαν· κανό νας οὗτοι δωροῦνται τῇ Ἐκκλησίᾳ τριάκοντα. Ζήτει τὰ περὶ ταύτης καὶ ἐν τῷ α' κεφαλαίῳ τοῦ στοι χείου. Περὶ τοῦ ἁγιωτάτου Γενναδίου Κωνσταντινουπόλεως. Τῷ δευτέρῳ ἔτει Δέοντος τοῦ μεγάλου, ὃς μετὰ Μαρκιανὸν ἐβασίλευσεν, ὁ θεῖος Γεννάδιος εἰς τὸν τῆς Κωνσταντινουπόλεως θρόνον ἀνάγεται, τὸν ᾿Ανατόλιον διαδεξάμενος, καὶ μετὰ τεσσαρεσκαιδέκατον ἔτος πρὸς Κύριον ἐκδημεῖ· ἐπιστολὴ δὲ φέρεται τούτου πρὸς τὴν ἐν Ῥώμῃ σύνοδον, δεικνύσα, ὡς οὐδεμιᾶς ἀτοπίας ὑπερβολὴν καταλείπει τὸ χει ροτονεῖν ἐπὶ χρήμασιν. ΙΕ. Περὶ τῆς ἁγίας καὶ οἰκουμενικής & συνόδου. Τῇ δέ γε ε' καὶ οἰκουμενικῇ συνόδι, κανὼν οὐδοτιοῦν ἐμέλησεν, ὅτι μὴ τῷ ἀναθέματι καθυποβαλεῖν τοὺς περὶ Ωριγένην, Διδύμους τε καὶ Εὐαγρίους, τοὺς τὴν Ἑλληνικὴν μυθολογίαν τῇ τοῦ Θεοῦ Ἐκε κλησία φιλονεικήσαντας παρεισενεγκεῖν· προϋπαρ ξιν γὰρ ἐληρῴδουν ψυχῶν, καὶ πολλὰ σώματα την αὐτὴν ψυχὴν μετενδύεσθαι, καὶ τέλος εἶναι τῆς ἀτε λευτή του κολάσεως· ἔθροιστο δὲ τῷ ὀκτωκαιδεκάτῳ – XIV. De sancta el œcumenica synodo quarta. Prius autem quam triginta anni a tertia elapsi sunt, sancta et œcumenica quarta synodns, primo imperatoris Marciani benigni anno in celeberrima Bithyniæ urbe Chalcedone congregata est. Numerus autein episcoporum erat sexcenti triginta: cujus præsides declarati sunt Anatolius Constantinopolitanus, Maximus Antiochenus, Juvenalius Hierosolymitanus, quin etiam Pascasinus et Lucensius episcopi una cum Bonifacio presbytero, locum tenentes Leonis sanctissimi veteris Romæ papæ, cujus magna fuit fama, et mutuis pro pietate zelus qui non suis tantum nuntiis, sed etiam admirabili epistola synodi decreta confirmavit; quam etiam Patres fidei erthodoxa columnam nuncuparunt, qui Eutychem Constantinopolis archimandritam, ejusque defensore Dioscorum Alexandriæ, qui fugientes nimirum Nesterii divisionem, unam Christin nostrum et Deum in duabus naturis manifestatum, in unicam naturam commiscebant et confundebant, oh impietatem anathemate' condemnabant. Hi etiam triginta canones Ecclesia largiti sunt. Reliqua hic spectantia quære iu prime capite littera E. De sanctissimo Gennadio Constantinopolitano. Secundo Leonis magni, qui post Marcianum imperavit, anno, divinus Gennadius ad thronum Constantinopolitanum promotus est Anatolio succedens, et post annos quatuordecim ad Dominum recessit. Hujus autem effertur epistola ad synodum Roma habitam conscripta, quæ ostendit, quod nulla datur absurditas quanta quanta sit, quam ordinatio pro pecuniis collata in se non continet. XV. De sancla el œcumenica quinta synodò. Quintæ vero et œcumenica synodo canon nullo prorsus modo curæ fuit, nisi ut Origenistas, Didymos quoque et Evagrios qui ethnicam mythologiam in Dei Ecclesiam introducere contendebant, alathemati subjiceret. Enimvero hi animarum præexsistentiam ddiri asserebant, et eamdem quoque animam multa corporɔ induere, et æterni supplicii finem fore prædicabant. Congregata est autem duo-

MATTHÆI BLASTARIS devicesimo imperii Justiniani magni anno, aunis ἔτει τῆς βασιλείας Ἰουστινιανοῦ τοῦ μεγάλου, ὥστε centum duobus quarta ipsam præcedente posterior: et urbium reginam sacrum tanquam fanum sibi constituebat. Centum autem sexaginta quinque divinorum Patrum concursu corroborata fuit: quibus praesidebat, primo Menas, deinde Eutychius summi sacerdotis in regina urbium gubernacula successive dirigentes; Apolinarius Alexandrinus, Domnus Antiochenus; præterea autem et Didymus et Evagrins Eutychii Hierosolymitani locum adimplentes. Vigilius autem Romanus urbi etiam tunc temporis adfuit, synodo vero non interfuit; communen nihilominus Patrum fidem libello confirmavir. XVI. De sancta el acumenica sexta synodo. Quin etiam nec proprie {dictæ sextæ synodo, animum aliis adhibenti, canones conscribere operæ pretium visum est: quæ centum undequinquaginta annis post præcedentem convenit. Et ipsa quoque urbem imperatricem sanctum theatrum constituit. Divinos autem centum septuaginta viros ad certamen accinctos habens victricem plane pietatem ostendebat, decimo tertio Constantini Pogonati dieti anno. Ilujus præsides deelarati sunt Georgius Constantinopolitanus, et Theodorus, et Georgius presbyteri una cum Joanne Diacono locum conɛervantes Agathonis sanctissimi papæ Romani; Alexandrini autem, Petrus monachus; Georgius autem monachus et presbyter, Hierosolymitani. Hi autem Sergium, Pyrrhum, Paulumn, Petrum impios Constantinopolis praesules, praeterea autem et flonorium Romanum, Cyrum Alexandrinum, Macarium Antiochenum, Theodorum Plarensen, Stephanum et Polychronium anathematis supplicio subjiciebant, propterea quod Dominum nostrum etiam post incarnationem unam habere voluntatem et unam operationem prædicassent. Højus autem synodi Patres duas illum post incarnationem naturales habere voluntates, et duas similiter operationes pronuntiarunt, et confirmarunt, non in personarum divisione, sed quod neutra duarum in Christo naturarum sine voluntate eral, aut sine operatione: ne sublatis istis utriusque naturæ proprietatibus, operatione nimirum et voluntate, ipse quoque natura, quarum sunt proprietates, una auferri viderentur. XVH. De sancta et œcumenica quinisexta synodo. Cæterum et Justiniano secundo, Rhinotmeto videlicet, qui Constantini Pogonati erat filius, imperante, ipsius jussu episcopi ducenti viginti septem conveniebant in loco Trullo dicto; erat autem hæc domus celeberrima in imperatorum Constantinopolis palatio șita. Iis autem omnia quæ in prioribus synodis acta fuerant confirmare, et canones ad Ecclesiæ constitutionem spectantes componere incubuit. H:cc autem et sextæ adjuncta est, ejusque nomen sibi impɔsitum habuit; nec enim de fide et ρίζουσα τῆς πρὸ αὐτῆς τετάρτης χρόνοις δύο πρὸς τοῖς ἑκατόν· καὶ τέμενος μὲν ὥσπερ ἱερὸν ἑαυτῇ τὴν βασιλίδα τῶν πόλεων ἵδρυτο, πέντε δὲ καὶ ἑξή κοντα καὶ ἑκατὸν θεοφόρων Πατέρων συνδρομή ἐκρατύνετο· ὧν ἡγοῦντο τὰ πρῶτα μὲν Μηνάς, εἶτα Εὐτύχιος, ἐκ διαδοχῆς τοὺς ἀρχιερατικοὺς τῆς βασι λευούσης ιθύνοντες οίακας, Απολινάριος Αλεξαν δρείας, Δόμνος Αντιοχείας, πρὸς δὲ καὶ Δίδυμος, καὶ Εὐάγριος, Εὐστοχίου τοῦ τῶν Ἱεροσολύμων τόπον ἀναπληροῦντες· ὁ δέ γε Ρώμης Βιγίλιος, παρὼν μὲν τηνικαῦτα τῇ πόλει, οὐ παρὼν δὲ τῇ συνόδῳ, τὴν κοινὴν τῶν Πατέρων πίστιν οὐχ ἥκιστα ἐπεκύρου λιβέλλῳ. ΙϚ'. Περὶ τῆς ἁγίας καὶ οἰκουμενικῆς ς' συνόδου. Οὐ μὴν οὐδὲ τῇ κυρίως ἕκτῃ προύργου είναι νενό μισται κανόνας συγγράφειν, ἑτέροις ἐχούσῃ τὸν νοῦν· ἥτις χρόνοις ἑνὸς δέοντος πεντήκοντα καὶ ἑκατὸν κατόπιν τῆς προγεγονυίας ἐλθοῦσα, τὴν βα σιλίδα καὶ αὕτη πόλιν ἱερὸν ἐπήξατο θέατρον ἑβδομήκοντα δὲ καὶ ἑκατὸν θεοφόρους ἄνδρας ἀπο δυσαμένους σχοῦσα πρὸς τὸν ἀγῶνα, λαμπρῶς νικώσαν τὴν εὐσέβειαν ἐπεδείκνυ ἔτει τρισκαιδεκάτῳ τῆς βασιλείας Κωνσταντίνου τοῦ λεγομένου Πωγωνάτου. Ταύτης ἀρχηγοὶ ἐγνωρίζοντο Γεώργιός τε Κωνσταν τινουπόλεως, καὶ Θεόδωρος καὶ Γεώργιος πρεσβύτε μοι, ἅμα Ιωάννῃ διακόνῳ τὸν τόπον ἀναπληροῦντες Αγάθωνος τοῦ ἁγιωτάτου πάππα Ρώμης· τοῦ δὲ Αλεξανδρείας Πέτρος μοναχὸς ἐξεπλήρου τὸν τόπον· Γεώργιος δὲ μοναχὸς καὶ πρεσβύτερος, τοῦ Ἱεροσο λύμων· οὗτοι δὴ τοὺς περὶ Σέργιον, Πύρρον, Παύ λον, Πέτρον, τοὺς δυσσεβῶς τῆς Κωνσταντινουπό λεως προεδρεύσαντας, ἔτι δὲ καὶ Ονώριον 'Ρώμης, Κῦρον 'Αλεξανδρείας, Μακάριον Αντιοχείας, Θεό δωρον τῆς Φαράν, Στέφανον καὶ Πολυχρόνιον, τῇ τοῦ ἀναθέματος καθυπέβαλον δίκῃ· ἀνθ' ὧν ἐν θέ λημα καὶ μίαν ἐνέργειαν καὶ μετὰ τὴν σάρκωσιν τὸν Κύριον ἡμῶν ἐδογμάτιζον ἔχειν. Οἱ δὲ τῆς συνόδου, δύο θελήματα φυσικά, καὶ δύο ενεργείας ὁμοίως ἔχειν μετὰ τὴν σάρκωσιν τὸν Κύριον ἡμῶν ἀπεφήναντο καὶ ἐκύρωσαν, οὐκ ἐν διαιρέσει προσ ώπων, ἀλλ' ὅτι οὐδεμία φύσις τῶν δύο ἐπὶ Χριστοῦ φύσεων ἀθέλητος ἦν, ἢ ἀνενέργητος· ἵνα μὴ τῶν Ιδιωμάτων τούτων ἑκατέρας φύσεως ἀναιρουμένων, τῆς ἐνεργείας, λέγω, καὶ τῆς θελήσεως, καὶ αἱ φύσεις, ὧν αὗταί εἰσιν ἰδιώματα, συναναιρείσθαι δοκώ σιν, ΙΖ΄. Περὶ τῆς ἁγίας καὶ οἰκουμενικῆς πενθέκτης συνόδου. ᾿Αμέλει καὶ τοῦ δευτέρου Ιουστινιανοῦ, τοῦ Τι νοτμήτου δηλαδή, βασιλεύοντος, ὃς ἦν υἱὸς Κων σταντίνου τοῦ Πωγωνάτου, τῇ τούτου κελεύσει συνἦλθον ἐπίσκοποι ἑπτὰ καὶ εἴκοσι καὶ διακόσιοι, ἐν τῷ λεγομένῳ Τρούλλῳ· οἶκος δὲ ἦν οὗτος περιφανή ἐν καλῷ τῶν βασιλείων Κωνσταντινουπόλεως κείμενος. Ἔργον δ᾽ ἦν αὐτοῖς, πάντα τε τὰ πεπραγμένα ταῖς πρώην συνόδοις κυρώσαι, καὶ κανόνας συντά ξαι εἰς τὴν τῆς Ἐκκλησίας ἀφορῶντας κατάστασιν συνέζευκται δὲ καὶ αὕτη τῇ ἕκτῃ, καὶ τὴν προσηγο-

$89 PRAEFATIO 99) peculiaris synodus censeretur: magis autem proprie quinisexta nuncupetur, utpote quæ quintæ et sextæ defectum, sacrorum scilicet canonum compositionem supplevit. Est autem et œcumenica. Præsides enim in ea declarati sunt Paulus Constantinopolitanus, Petrus Alexandrinus, Georgius Antiochenus, Anastasius Hierosolymitanus, Joannes novæ Justinia - nopolis, Basilius Gortynæorum, quæ metropolis est Crete insulæ, qui etiam universæ synodi sanctæ Ecclesiæ Romanæ locum tenuit. Sic enim in antiquis invenitur libris post imperatoris subscriptionew singulos patriarcbas et metropolitanos nomen snum et dignitatem per subscriptionem adnotasse: etiamsi Latini ab hac synodo lethaliter vulnerati eam œcumenicam non fuisse synodum obnixe contendant; eo quod papæ Romani lociconservatores non habuit, utpote quod alia sit sexta synodus cui et ipse consensit, quæ sub Constantino Pogonato congregata est, hanc autem multo post tempore Justiniani Rinotmeti jussu celebratam esse. Prino enim tanti sancti Patres manifesti adeo mendacii sese convinci ægre ferrent, dicentes in suis ipsorum canonibus, Sancta hæc et œcumenica synodus decrevit. Et præterea papa suos habuit legatos, personas nimirum substitutas ex nostra quidem regione, adeo ut illi ejus in communibus conventibus vicem gererent, eo quod ipsi propter viæ longitudinem difficile sit convenire: et ab eo vero non ordinaρίαν ἐκείνης ἐδέξατο· οὐ γὰρ περὶ πίστεως καὶ δαγ- dogmatis quaestio in hac orta est, ut ea exindle μάτων αὐτῇ ζήτησις γέγονεν, ὥστε καὶ αὐτὴν ἰδιαί τατα παρὰ τοῦτο λογίζεσθαι σύνοδον· μᾶλλον δὲ κυρίως πενθέκτη λέγοιτ' ἄν, ἅτε τὸ ὑστέρημα τῆς τε πέμπτης καὶ τῆς ἔκτῆς ἀναπληρώσασα, τὴν τῶν ἱερῶν, φημί, κανόνων συνθήκην. Εστι δὲ καὶ οἰκου μενική· ἡγεμόνες γὰρ ἐν αὐτῇ ἐγνωρίζοντο Παῦλος Κωνσταντινουπόλεως, Πέτρος Αλεξανδρείας, Γεώρ γιος Αντιοχείας, ᾿Αναστάσιος Ἱεροσολύμων, Ιωάννης νέας Ἰουστινιανουπόλεως, Βασίλειος τῆς Γορτυναίων μητροπόλεως τῆς Κρήτης νήσου, καὶ τὸν τόπον ἐπέχων πάσης τῆς συνόδου τῆς ἁγίας Εκκλησίας Ῥώμης. Οὕτω γὰρ ἐν τοῖς παλαιοίς εὕρηνται βιο βλίοις μετὰ τὴν τοῦ βασιλέως ὑπογραφὴν ἕκαστοι τῶν πατριαρχῶν τε καὶ μητροπολιτῶν ὑπογραφῇ τὸ οἰκεῖον σημειωσάμενοι ὄνομα καὶ ἀξίωμα· εἰ καὶ οἱ Λατίνοι, καιρίως ὑπὸ ταύτης πληττόμενοι, μὴ εἶναι ταύτην οἰκουμενικὴν διατείνονται, τῷ μὴ τοποτηρητὰς ἐσχηκέναι τοῦ πάππα Ρώμης, ὡς ἄλλης οὔ σης τῆς ἔκτης συνόδου, ᾗ κἀκεῖνος συνήνεσεν, ἥτις ἐπὶ Κωνσταντίνου τοῦ Πωγωνάτου συνήθροιστο ταύτην δὲ μετὰ χρόνους γενέσθαι συχνούς, κελεύσει τοῦ 'Ρινοτμήτου Ἰουστινιανοῦ. Πρῶτον μὲν γὰρ οὐκ ἂν ἠνέσχοντο οἱ τοσοῦτοι ἅγιοι Πατέρες επιφανοῦς οὕτω ψεύδους ἀλῶναι, λέγοντες ἐν τοῖς ἑαυτῶν κανόσιν, Ωρισεν ἡ ἁγία αὕτη καὶ οἰκουμενική σύν οδος· ἄλλως τε καὶ οὔ; ὁ πάππας εἶχε λεγάτους, ἀντιπροσώπους δηλαδή, τῆς ἡμετέρας μὲν ὄντας επαρχίας, ὥστε καὶ ταῖς κοιναῖς συνελεύσεσιν ἀντ᾽ ἐκείνου τούτους ἐπιδημεῖν, δυσχερούς οὔσης αὐτῷ τῆς ἀφίξεως διὰ τὸ τῆς ὁδοῦ μήκος· οὐ γὰρ δὴ καὶ παρ' ἐκείνου ἐχειροτονοῦντο, ὡς ὁ Καισαρεὺς ἱστορεῖ Κωνσταντίνος. Πάντες τοίνυν οὗτοι τῇ ἁγίᾳ συνόδῳ παρῆσαν, λέγω δὴ ὁ Θεσσαλονίκης, ὁ Δαρδανείας, ὁ Ηρακλείας Θράκης, ὁ Κορίνθου, ὁ Ραβέννης, καὶ ὁ Κρήτης οὗτος Βασίλειος, ὃς ἰδίᾳ φέρειν τὰ δίκαια τῆς Ἐκκλησίας Ρωμαίων ὑπέγραψε κανόνας δε καὶ οὗτοι συντάττουσι δύο πρὸς τοῖς ἑκατόν. ΙΗ'. Περὶ τῆς ἁγίας καὶ οἰκουμενικῆς ἑβδόμης συνόδου. – Χρόνων δὲ παρεῤῥνηκότων είκοσι καὶ ἑκατὸν, ὀγδίου δὲ ἱσταμένου τοῦ Κωνσταντίνου τῇ βασιλείᾳ, καὶ τῆς μητρὸς αὐτοῦ Εἰρήνης, Νίκαιαν μὲν τὴν τῶν Ι:θυνῶν μητρόπολιν κριτήριον τῆς εὐσεβείας καὶ ἡ ἑβδόμη σύνοδος δείκνυσιν, ὥς γε δὴ καὶ ἡ πρώτη σύνοδος πάλαι. Εἰς ἑπτὰ δὲ καὶ ἑξήκοντα καὶ τριακοσίους ἄνδρας ἱεροὺς ἐπληθύνετο, ταξιάρχας τῆς ἱερᾶς ταύτης φάλαγγος προβαλλομένη Ταράσιον Κωνσταντινουπόλεως, τὸν ἐν ἱερεῦσι Θεοῦ περιβίητον, Πέτρον τοῦ τῶν ἱερέων τάγματος πρώτον, καὶ ἕτερον Πέτρον πρεσβύτερον καὶ ἡγούμενον τῆς τοῦ ἁγίου Σάββα μονῆς, τὸν τόπον 'Αδριανοῦ τοῦ πάππα Ρώμης κληρωσαμένους, Ἰωάννην τε καὶ Θωμᾶν πρεσβυτέρους, καὶ καλὸν ἐν ἀσκηταῖς λάμποντας, τῶν τῆς ᾿Ανατολῆς πατριαρχῶν τὸν τόπον ἐπέχοντας, λέγω δή, 'Απολιναρίου Αλεξανδρείας, Θείδω ρήτου Αντιοχείας, καὶ Ηλία Ἱεροσολύμων. Αὕτη τοίνυν ἡ ἁγία σύνοδος, τοὺς εἴδωλα τὰς προσκυνητὰς τοῦ Χριστοῦ καὶ τῶν ἁγίων αὐτοῦ εἰκόνας, ὦ μιαράς γλώττης, ἀποκαλοῦντας, δι' ὧν εἰδώλων πλάνη διώbantur, ut Casar Constantinus scribit. Hi igitur omnes sanctæ synodo aderant: episcopus puta Thessalonica, Dardanis, Heracle in Thracia, Corinthi, Ravennæ, et hic Basilius episcopus Crete, qui Ec clesiæ Romanæ jura se privatim ferre subscripsit. Hi vero et centum duos canones composuerunt. " XVIII. De sancla et œcumenica septima synodo. Elapsis centain viginti annis, octavo autem imperii Constantini et matris ejus Irenes fluente, septima etiam synodus, ut prima olim, Nicæam Bithyniorum metropolim pietatis forum ostendit. Trecentis autem sexaginta septem sacris viris ornata est, sacra bujus phalangis constituens duces, Tarasium Constantinopolitanum magni inter Dei sacerdotes nominis, Petrum in sacerdotum ordine primas tenentem, et alium Petrum presbyterum, et sancti Sabæ monasterii præfectum, qui Adriani papæ Romani locum sortitus est: Joannem et Thomam presbyteros, et adinodum inter monachos celebres, Orientis patriarcharum locum lenentes, nim mirum Apolinarii Alexandrini, Theodoriti Antiocheni, et Elize Hierosolymitani. Haec igitur sancta synodus eos qui venerandas Christi et sanctorum illius imagines, per quas idolorum error expellitur, oh impura lingual idola vocant, irresolubilibus anathematis vinculis communi suffragio subjecerunt; et duos et viginti canones in fidelium utili-

MATTHAEI BLASTARIS tem composuerunt: anno nuruh 6296 tunc te» καται, κοινῇ ψήφω, δεσμοῖς ἀλύτες τοῦ ἀναθέματος poris labente. ὑποβάλλουσι· καὶ κανόνας δύο πρὸς τοῖς εἴκοσιν εἰς τὴν τῶν πιστῶν ὠφέλειαν συντιθέασιν, ἐξάκις χιλιοστού διακοσιοστοῦ ἐννενηκοστοῦ ἔκτου τηνικαῦτα διιππεύοντος έτους. De sancto Tarasio Constantinopolitano. Quinetiam commemoratus divinus Tarasius ad Adrianum papam Romanum epistolam misit, in qua non paucis e sacris Scripturis deductis usus est testimoniis, et demonstravit quod pro pecuniis ordinare omnem impietatem in sese continet. XIX. De sancta et œcumenica prima et secunda dicta synodo. Alia quædam Constantinopoli quoque synodus celebrata est in celebri sanctorum Apostolorum templo, que inscribitur 4 sancta et magna prima et secunda synodus,» Fertur autem eam Photii patriarchæ Constantinopolitani diebus congregatam fuisse, quo tempore Basilius Macedo Romani imperii sceptra tenebat: quinto et septuagesimo anno a rymodo septima elapso. Cum in primo enim conve»tu seditio aliqua coorta esset, secunda etiam congressione divinis Patribus opus fuit, in qua decreta confirmarentur pariter et scriptis mandarentur, ut exinde una synodus distincte Hominetur. Et hæc etiam canones septemdecim composuit. XX. De synodo sub Photio habita. Περὶ τοῦ ἁγίου Ταρασίου Κωνσταντινουπόλεως. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ δηλωθείς θεῖος Ταράσιος, πρὸς 'Αδρια νὰν τὸν πάππαν ἐπέστειλε Ῥώμης, οὐκ ὀλίγοις ἐκ τῆς θείας Γραφῆς μαρτυρίοις χρησάμενος, καὶ ἀποφήνας, μηδὲν ἀσεβείας ἐλλείπειν τὸ ἐπὶ χρήμασι χειροτονείν. 18. Περὶ τῆς λεγομένης ἁγίας καὶ οἰκουμενικῆς α' και β' συνόδου. Γέγονε τις καὶ ἑτέρα κατὰ τὴν Κωνσταντινούπολιν σύνοδος, ἐν τῷ περιφανεῖ τῶν ἁγίων Αποστόλων νεῷ, ἥτις ἐπιγέγραπται «Ἡ ἁγία καὶ μεγάλη πρώτη καὶ δευτέρα σύνοδος.· Ἐπὶ τῶν ἡμερῶν δέ φασι ταύτην ἠθροῖσθαι Φωτίου πατριάρχου Κωνσταντι νουπόλεως, ἡνίκα Βασίλειος ὁ Μακεδὼν τὰ σκήπτρα τῆς Ῥωμαίων διεἶπεν ἀρχῆς, ἑβδομηκοστοῦ καὶ πέμπτου έτους μετὰ τὴν ἑβδόμην ἐξήκοντος σύναξαν στάσεως δέ τινος κατὰ τὴν πρώτην ἐπισυμβάσης συνέλευσιν, καὶ δευτέρας συνδρομῆς τοῖς θείοις Πα τράσιν ἐδέησεν, ἐν ᾗ καὶ τὰ δογματισθέντα κυρωθε ναί τε καὶ γραφῇ δοθῆναι, ὡς ἐντεῦθεν διηρημένως τὴν μίαν ὀνομάζεσθαι σύνοδον· κανόνας δὲ καὶ αὕτη συντέθεικεν ἑπτακαίδεκα. Alii præterea tres canones a synodo quæ Pho. tium in throno Constantinopolitano ultima collocavit, post divini Ignatii translationem, utroque spius antea ejecto et rursus introducto, editi fueruul. Recapitulatio Syntagmatis. Κ΄. Περὶ τῆς περὶ τὸν Φώτιον συνόδου. ᾿Αλλὰ καὶ ἕτεροι τρεῖς κανόνες ἐξεφωνήθησαν τη συνόδῳ, ἥτις τὸν Φώτιον τῷ θρόνῳ Κωνσταντινουπό λεως τελευτώσα ἐνίδρυσε, μετὰ τὴν τοῦ θείου μετάθεσιν Ἰγνατίου, έκατέρου πολλάκις πρότερον ἐκβαλλομένου καὶ ἀντεισαγομένου. Ανακεφαλαίωσις τοῦ Συντάγματος. Αὕτη τῶν ἱερῶν συνόδων μετὰ τοὺς θείους ἀποστόλους ἡ τῶν χρόνων τάξις ἱστόρηται, καὶ ταύτας εἶναι τῆς συνελεύσεως τὰς αἰτίας, καὶ οἶδε οὓς ἐκάστη κανόνας ἐκδέδωκε, καὶ οὓς ἰδίᾳ τῶν θεσπεσίων αὖθις ἀνδρῶν ἔνιοι συνεγράψαντο. Ἐπειδὴ γὰρ τὴν ἐξ ἐθνῶν ἅμα καὶ Ἰουδαίων πληθύν, τῇ ὑπὲρ νοῦν καὶ λόγον ἐνσάρκῳ τοῦ Θεοῦ Λόγου οικονομίᾳ τῆς ἐξαπάτης τοῦ διαβόλου καὶ τυραννίδος ἀποφοιτήσα· σαν, καὶ πρὸς τὸν ἀληθῆ Βασιλέα καὶ Κύριον τῆς δόξης ὀρθῇ τῇ πίστει καὶ εἰλικρινεί προσκολληθεί σαν τῇ διανοία, θείοις ἔδει νόμοις πρὸς τὰ κρείττω Hic sacrarum synodorum post divinos apostolos temporum ordo traditur: et hæ fuerunt conventus· causæ. Et hi, quos singulæ synodi ediderunt, quosque divinorum etiam virorum nonnulli privatim conscripserunt canones. Quandoquidem enim gen tilium pariter ac Judæorum multitudini per incomprehensibilem et ineffabilem Incarnationis Verbi Dei economiam a diabolico errore et tyrannideconversæ, et vero regi ac gloriæ Domino recta fide et sincero anino adjunct divinis opus fuit legibus, ut ad meliora ducantur, reducantur autem qui in vitium delapsi sunt, divini Patres politicas leges η δημαγωγεῖσθαι, καὶ τοὺς μὲν καλῶς τούτων βιοῦνvalere plurimum jubentes, divinas sanctiones canonesque vitam cujusque ac mores dirigentes ediderunt. fis enim, delinquentes non eo que civiles leges modo tractare, et lot is castigare, et gravissi mis, brutorum instar animalium, plagis subjicere, cum vitio quasi pugnare visum est. Qui vero hominum corpora affligere eligunt, ultimo cos ictu a vera pœnitentia præripiunt. Hæc enim plane dissentanea existimabant_misericordiis Dei, qui errabundum convertere, et perditum quærere, et inûrmum quoad possumus corroborare præcipit, et omni præterea gratia et adoptione dignatur, el a legis molestia liberat. Quin etiam et mirati quomodo Bæmonum opera in admiratione non ita pridem τας ἐπιστηρίζεσθαι, τοὺς πρὸς κακίαν δὲ ἀποῤῥέον· τας ἐπανάγεσθαι, οἱ θεῖοι Πατέρες τοῖς πολιτικοῖς ἐῤῥῶσθαι πολλὰ φράσαντες νόμοις, θεσμούς θείους καὶ κανόνας εκπεφωνήκασι, τὸν ἑκάστου βίον καὶ τρόπον ρυθμίζοντας. Τούς γε μὴν πλημμελοῦντας, οὐκ ᾤοντο δεῖν, καθάπερ ἐκεῖνοι, μετέρχεσθαι, καὶ λώροις στίζειν, καὶ πληγαῖς ἀνηκέστοις καθυποβάλ λειν, ζώων δίκην ἀλόγων, ὥσπερ οὐ τῇ κακίᾳ μάχε σθαι, τὰ δὲ τῶν ἀνθρώπων κακῶς ποιεῖν προαιρούμενοι σώματα, τῆς ἀληθοῦς μετανοίας τῇ τελευταία τούτους πληγῇ προαρπάζοντες· ἀπάδοντα γὰρ τῶν τοῦ Θεοῦ οἰκτιρμῶν ἄντικρυς ταῦτα ἡγήσαντο, τοῦ τὸ πλανώμενον ἐπιστρέφειν, καὶ τὸ ἀπολωλὸς ἐκζητεῖν, καὶ τὸ ἀσθενὲς ἐνισχύε:ν, οπόση δύναμις, ἐπ: ☐

PREFATIO. gladio prorsus et palam abscindere, ne vicina socie tatis contagione contaminarentur, optimum esse et ad communitatis securitatem maxime conducere judicarunt. Quapropter ut ¡is succedentes pastores et præceptores tam doctrinæ quam spiritualis haberent medicinæ formam, congruum cuique morbo medicamentum scriptis consignarum, cum prius de hisce rebus cum Spiritu sancto deliberassent, qui res nostras sapienter dispensal ac dirigit. Quocirca qui horum opera in hujusmodi rebus cogita- / tionibus suis minime versant, extremas qui tuant, pœnas digni sunt, propterea quod humanas improbasque cogitationes, et instabiles meditationes juxta oraculum, veris firmisque Spiritus legibus pertinaci animo praetulerunt. De hisce vero satis dictum est Sic aшem flat, ne in ejusdem repetendi laboris crimen incidamus. Porro ne tempus quoque qued line opus in lucem solarem protulit lectores lateat, posi sextuplicem rursus eeuturiam annus quadragesimus tertius temporis curstun exacte mess Ogl. De politicis etiam legibus unde orium habuerunt el quomodo constitute sunt. τάξαντος· καὶ ταῦτα χάριτος ὅσης καὶ υἱοθεσίας habuissent, putridum quidem membram Spiritus ἠξιωκότος τοὺς ἀπαλλάξαντας τέως τῆς ἐπαχθείας τοῦ νόμου. Προσέτι γε μὴν καὶ τοὺς θαυμάσαντας, ὅπως πρώην τὰ τῶν δαιμόνων ἦγον ἐν θαύματι· τὸ μέντοι σεσηπὸς ἤδη τῶν μελῶν, τῇ μαχαίρᾳ τοῦ Πνεύματος εὖ μάλα καὶ σοφῶς ἀποξέειν, ὅπως μὴ καὶ τοῖς ἔγγιστα τῇ κοινωνίᾳ λυμήνηται, ἄριστον ἔγνωσαν, καὶ κάλλιστα ἔχειν τῷ κοινῷ πρὸς ἀσφάλειαν. "Ινα τοίνυν οἱ μετ' ἐκείνους ποιμένες τε καὶ διδάσκαλοι τύπον ἔχοιεν ὥσπερ διδαχῆς, οὕτω δὴ καὶ Ιατρείας πνευματικῆς, γραφῇ τὸ κατάλληλον ἑκάστη τῶν νόσων ἐσημειώσαντο φάρμακον, πρότερον μετὰ τοῦ ἁγίου ταῦτα σκεψάμενοι Πνεύματος, τοῦ σοφῶς οἰκονομοῦντος καὶ διευθύνοντος τὰ ἡμέτερα. Οθεν οἱ τὰ τούτων ἐν τοῖς τοιούτοις περὶ ἐλαχίστου τῶν σφετέρων τιθέμενοι λογισμῶν, τῶν ἐσχάτων ἂν εἶεν β τιμᾶσθαι δίκαιοι, ὅτι τοὺς ἀνθρωπίνους καὶ δειλούς καὶ τὰς ἐπισφαλεῖς ἐπινοίας κατὰ τὸ λόγιον, τῶν τ' ἀληθινῶν καὶ βεβαίων τοῦ Πνεύματος νόμων αὐθ εκάστῳ προτετιμήκασι γνώμη. ᾿Αλλὰ τούτων μὲν ἅλις. Εἴη δὲ μήτε τοὺς ἐντυγχάνοντας τῷ συγγράμματι τῷδε τινὸς τῶν χρησίμων, μήτε μὴν ἡμᾶς τῶν ἀμοιβῶν τοῦ τόνου διαμαρτείν. ὓς ἂν δὲ μηδὲ χρόνος λανθάνων εἴη τοὺς ἐντυγχάνοντας, ὅς ὑπ' αὐγὰς ἡλίου τὰ τῆς πραγματείας προήνεγκε ταυ τησί, μετὰ τὴν ἐξαπλὴν τῶν ἐτῶν χιλιάδα, καὶ τὴν ὀκταπλῆν αὖθις εκατοντάδα, τρίτον καὶ τεσσαρακο στὸν ἔτος τὴν φορὰν ἀτεχνῶς ἐμέτρει τοῦ χρόνου. Ἔτι καὶ περὶ τῶν πολιτικῶν νόμων, ὅθεν ἔσχεν τὴν ἀρχὴν, καὶ ὅπως συνέστησαν. Οὐδὲν δὲ οἷον καὶ περὶ τῶν πολιτικών νόμων βραχέα διαλαβεῖν, καὶ ὅθεν ἔσχον καὶ οὗτοι την γένεσιν, ὡς ἐφικτόν, ἱστορῆσαι· ἐπειδὴ καὶ τούτων ἐνίως τοῖς τῶν ἱερῶν κεφαλαίοις κανόνων, ὡς ἄν τινας ἐπικούρους, δεῖν ᾠήθημεν προσαρμόσαι. Κατὰ τὴν πρώτην Ολυμπιάδα, καθ᾽ ἣν ὄγδοον μετὰ τὸ ἑπτακοσιοστὸν καὶ τετρακισχιλιοστὸν ὁ κόσμος ήνυεν ἔτος, Ρωμύλος βασιλεύει τῆς Ρώμης· μεθ' ἂν ἔτε ροι τὸν ἀριθμὸν ἐξ ἀλλήλους ἦσαν διαδεχόμενοι· καὶ χρόνοις αὐτοῖς τὰ τῆς βασιλείας εμέτρει τέταρτο; καὶ τεσσαρακοστὸς πρὸς τοῖς διακοσίοις. Ὑπὸ βασιλείας τοίνυν ἐθυνομένης τῆς πόλεως, ῥῆγε; τὰ τῆς πολιτείας διώκουν, δευτέραν μετά γε τὸν βασιλέα τὴν ἐξουσίαν ἀνῃρημένοι· καὶ τὸ ἐκείνοις δακοῦν νόμου δύναμιν εἶχε τῇ πολιτεία, οὐδέπω γὰρ ἐν γράμματι νόμος ἦν. Κατὰ δὲ τὴν ὀγδόην καὶ ἑξηκο. στην Ολυμπιάδα, εἰς δημοκρατίαν τῆς βασιλείας μεταπεσούσης, καὶ τῶν ῥηγῶν γενομένων ἐκ μέσου, τῆς δὲ τῶν ὑπάτων εισαχθείσης ἡγεμονίας, ὁ δῆμος Ρωμαίων ἀορίστῳ τινὶ νόμῳ, ἢ συνηθεία, μάλλον εἰπεῖν, ἐκέχρητο· ἀλλὰ πρὶν εἴκοσι χρόνους εξήκειν, ἄνδρας ὁ δῆμος ἐκλεξάμενοι δέκα, ὧν ἦρχεν ᾿Αππιος Κλαύδιος, νόμους τούτοις ἐπιτετράφασι θεῖναι. Οἱ δὲ συναγαγόντες τὰ σποράδην κείμενα, ώσπερεί να μιμα τῆς Ρώμης ἔθη, ερανισάμενοί τε καὶ ᾿Αθήνηδεν οὐκ ὀλίγους τῶν Ἑλληνικῶν νόμων, ὅσοι τε εἰς Σόλωνα τὴν ἀναφορὰν αὐτοῦσι καὶ Δράκοντα, πρὸς δὲ καὶ ὅσους τὸν Λυκοῦργον λόγος ἐσχηκέναι πατέρα, καὶ Μίνωα, καὶ τοὺς τοιούτους, βίβλους ἐκ τούτων συντάσσουσι δυοκαίδεκα. Σόλων μὲν γὰρ καὶ Λυ κοῦργος τοὺς ἀρίστους τοῖς Ἕλλησι συγγεγραφέναι λέγονται νόμους, ὁ μὲν ᾿Αθήνῃσι, Λυκοῦργος δὲ Nihil autem- vetat quo minus et de politicis legibus breviter disseramus, et unde ipse quoque ortum habuerunt pro viribus describamos; si quidem et earum nonnullas sacrorum caromım capitibus, tanquam auxiliares quasdam aðnectere visum est. Prima circiter Olympiaile, cum mundus quater millesimum septingentesimum octavoin¨ amum peregisset, Romulus Romæ imperabat, post quen) alii numero sex aliter alteri succedebant; et anous 244 regnum iis emensus est. Urbe igitur regni wore gubernata, reges res politicas administrabant, proximam post imperatorem potestatem exercentes, el quod iis visum est legis in republica vires obtinebat. Lex enim litteris nondum mandata fait. Circiter LX Olympiade regno in democra iam delapso, et regibus e medio sublatis, et introducia consulum præfectura, populus Romanus indefinita quialam lege, vel consuetudine, ut melius dicam, usus est: prius autem quam vigiati transacti sunt sani, populus decem eligentes viros, quorum prae cipnus fuit Appius Claudius, divinas iis leges committebant. Hi autem consuetudines, tanquam Romæ leges, sparsim jactas colligentes, et ex Athenis non paucas Græcarum legum, quæ Saloni et Draconi jactanter acceptæ referuntur, et quas præteres Lycurgum habuisse Patrem, et Ninonem et ejusmodi, fama fuit attrabentes, duodecim ex iis libros componebant. Solon enim, ut et Lycurgus antiquus erat. Etenim 65 Trojani excidii amo lie wolus erat, Proca Sylvio Latinis imperante. Solon autem XLV1 Olympiado leges Atheniensibus ferebat, Draconis leges, exceptis iis quæ de cadibus tractatlant

MATTHEI BLASTARIS PRÆFATIO. tollens. Dictis itaque libris usus est populus usque παρά Λακεδαιμονίοις. 'Αλλ' ὁ μὲν Λυκοῦργος παλαιός ἦν· τῷ γὰρ ἐξηκοστῷ καὶ πέμπτῳ ἔτει τῆς Ἰλίου ἁλώσεως ἐγνωρίζετο, Λατίνων βασιλεύοντος Προκη Σιλουΐου. Σόλων δὲ τοῖς ᾿Αθηναίοις νόμους ετίθει τη ἕκτῃ καὶ τεσσαρακοστῇ Ὀλυμπιάδι, τοὺς τοῦ Δρά κοντος περιελών, πλὴν τῶν φονικών. Ταῖς οὖν εἰρη μέναις βίβλοις ὁ δῆμος ἐχρῆτο ἕως ὑπατείαις ηγετο καὶ δημοκρατίαις, ὡς εἴρηται. Κατ' ἐνιαυτὸν γὰρ ὁ δῆμος δύο τῶν εὐπατριδῶν προϊσχόμενοι, ὥστε τὰ πολιτικά πάντα καὶ τὰ τῆς στρατείας διοικεῖν πράγ ματα, υπάτους τούτους ὠνόμαζον· καὶ τὸ σχῆμα τοῦτο τῆς πολιτείας ἐπὶ χρόνοις ήρκεσε τέσσαρσι καὶ ἑξήκοντα πρὸς τοῖς τετρακοσίοις. Γαΐου δὲ τὴν ὑπατείαν τε καὶ δημοκρατίαν εἰς βασιλείαν αὖθις ἀμείψαντος, καὶ τῆς πολιτείας ἐπιδιδούσης, αὐξάνε σθαι καὶ τὰς ὑποθέσεις συνέβαινε καὶ τὰς δίκας, ὡς καὶ ποικιλοτέρων και καινοτέρων δεῖσθαι νόμων τὴν πολιτείαν. Ταύτῃ τοι καὶ ὁ σεβαστός Αύγουστος ἐκεῖ νος ὁ Καίσαρ, ὃς μετὰ Γάϊον ἐβασίλευσεν, οὐχ όπως ὅσοι σοφίᾳ τῶν πολλῶν ἦσαν κρείττους, ἀφῆκε νομο θετεῖν, ἀλλά γε καὶ τοῖς τοῦ δήμου και στρατηγοίς, καὶ ὅ τι ἂν ἕκαστος είποι, παρὰ πᾶσιν ἐδοκιμάζεται καὶ εἰ τῶν χρησίμων ἔδοξε, τοῖς προλαβοῦσι τῶν νόμων εὐθὺς ἀνεγράφετο. Ταῦτα πάλιν ὁ πολύ μετά τὸν Αύγουστον ἄρξας Αδριανός, ἀθροίσας εἰς ἕν, μὲν τῶν ἄλλων πάντων, ἰδίαν ἐποιήσατο πραγμα τείαν ἐν βίβλοις θεωρουμένην πεντήκοντα, Δίγεστα τούτοις ήτοι Πανδέκτην ὄνομα θέμενος, ὡς ἐκ πολε λῶν δηλαδὴ συλλεγέντα. Ἰδίᾳ δὲ ὅσα οἱ βασιλεῖς διωρί σαντο, ἐν βιβλίοις ἔγραψε δώδεκα, ἅπερ ὠνόμασε Κώδικας, ήτοι βασιλικάς Διατάξεις. Ἀλλὰ καὶ οὕτω δυσχερὴς ἦν ἡ τῶν νόμων κατάληψις, πλάτος ἐχήν των τοῖς λογισμοῖς οὐχ ὁρίζον· καὶ μάλιστα τῶν κατὰ καιροὺς βασιλέων τὰ δοκοῦντα σφίσι προστιθέν των τοῖς κώδιξι, περὶ ὧν οὔπω πρότερον ἔκειτο νότ μος. Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ λατινική λέξις καὶ φράσις εἰσέτι τοὺς νόμους κρύπτουσα τοὺς συνέναι ταύτην μὴ δυναμένους, ἰσχυρῶς ἀπετείχιζε, καὶ τῆς ἐξ αὐτ τῶν ὠφελείας ἑστέρει, περὶ ἐν ἔθνος ταύτην ἱστᾶσα. Ο δὲ περιώνυμος ἐν βασιλεῦσιν Ἰουστινιανός, του πλήθους τῶν τοῦ νόμου κεφαλαίων τὰ τῷ καιρῷ καὶ τοῖς πράγμασι μόνον χρήσιμα ἐκλεξάμενος, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τὸ πλάτος ὡς οἷόν τε έκτεμὼν, καὶ τὰ δις περὶ αὐτῶν κείμενα ἐξελών, ἔτι καὶ πρὸς τὴν Ἑλλη dum sub consulatu fuit, et democratia, ut dictum est. Populus enim duos e nobilibus, ut civilia qua cunque ac militaria administrarent negotia, quotannis eligens, consules cos nominabat. Et hæc publica administrationis forma CCCLXIV annis suffecit. At Caio consulatum simul ac democratiam in regnum iterum commutante, et republica aucta, causas qno· que et publicas actiones augeri contigit, adeo ut plurium generum et recentioribus legibus reipu - blicæ opus esset. Quapropter augustissimus ille Augustus Caesar, qui post Caiam regnabat, non tantum iis qui multis erant sapientiores, leges ferre permisit, sed et populis, et militibus, et quod unusquisque dixerit, ab omnibns discutiebatur, et så utile visum esset, præcedentibus legibus protinus insere. batur. Hæc iterum Adrianus qui multo post Augn - stum imperavit in unum colligens, aliorum quidem omnium præscripta unum opus effecit, in quinquaginta libros distributum, Digesta, sive Pandectam ab eo nominatum, ut quæ ex multis collecta sunt. Quæcunque autem imperatores privatim decreverant in duodecim libris scripsit, quos Codices sive Constitutiones imperiales nominavit. Verum eo quoque modo difficile erat leges intelligere latitudinem habentes cogitationibus non definitam. Et præsertim cum imperatores rerum pro tempore potiti, quæ sibi visa sunt de quibus lex antea non lata fuerat, codicibus inseruissent. Quin etiam Latina dictio et phrasis illos qui eam intelligere non possunt, tanquam muro fortiter exclusit, et utilitate ex iis percipienda privavit, in una gente eam includens. Celeberrimus autem inter imperatores Justinianus, cum e legis capitum multitudine, ea sola quæ tempori ac negotiis commoda sunt selegisset, et magnitudinem praeterea, quantum leuit, contraxisset, et quæ bis de iisdem rebus posita fuerant, abstulisset, in linguam etiam Græcam tam codices quain Digesta transtulit. Insuper autem et cum leguin introductionem tanquam prima quædam elementa fecisset, librum istum vocavit Instituta; id autem introductionem significat. Cum autem Digestorum Syntagina et Epitomen, uti dictum est, composuisset, visum est nonnullis multa magni momenti in elaborato compendio praetermitti. Quocirca consti- νικὴν τά τε τῶν κωδίκων καὶ τὰ τῶν διγέστων μεταtuta rursus et perfecta sunt ea quæ dicuntur Paratitla, quæ in singulis titulis rerum utilium, quæ omissa sunt, supplementa continent. Non paucis autem' interpretibus et subministris ad hæc usus est imperator. Quidam autem Stephanus Digesta in latitudine interpretatus est. Thalelæus Censor codices in latitudine edidit; Theodorus Hermupolita contracte, contractius autem et Anatolius, Isidorus vero arctius quidem quam Thalelæus, latius autem quam reliqui duo. Imperator autem veterum nollnullas constitutionum inımutare volens, Novellas septuaginta et centum constitutiones studiose effecit, et proprium iis locum attribnit. Commutavit enim leges de matrimoniis, de Falcidia, et istiusmodi βέβληκε φράσιν· πρὸς δὲ καὶ νόμων εἰσαγωγὴν ποιη· σάμενος, ὥσπερ τινὰ πρῶτα στοιχεία,Ἰνστιτοῦτα τὸ βιβλίον ὠνόμασεν· εἰσαγωγὴν γὰρ τοῦτο δηλοί Αλλ ἐπεὶ τὸ σύνταγμα τῶν διγέστων κατ' ἐπιτομήν, ώ; εἴρηται, συνετέθη, ἔδοξέ τισ. πολλὰ τῶν καιριωτές ρων ἐκ τῆς σπουδασθείσης συντομίας παραλελείφθαι. Διὸ πάλιν ὡρίσθη καὶ ἐγένοντο τὰ λεγόμενα παράτι τλα, καθ᾽ ἕκαστον τίτλον ἀναπληρώσεις ἔχοντα τῶν παραλελειμμένων χρησίμων· ἐξηγηταῖς δὲ καὶ ὑπουργοῖς οὐκ ὀλίγοις ὁ βασιλεὺς εἰς ταῦτα ἐχρήσατο. Στέφανος γάρ τις εἰς πλάτος τὰ διγέστα ἐξη γήσατο· Κύριλλος κατ' ἐπιτομήν· Δαρόθεος μέσῃ τάξει ἐχρήσατο· Θαλέλαιος Κηνσωρ τους κώδικας εἰ; πλάτος ἐκδέδωκε· Θεόδωρος Ερμουπολίτης συν

admisit, majori commiseratione in tales affectus. flas autem Novellas emisit per quemdam Tribunianum, natura quidem aliter idoneum, et in omni disciplina summe exercitatum, avaritia autem diabolice correptum: quapropter et dum iis conscribendis incumbebat, multi eorum qui causas judicandas habebant, eum pecunia corrumpentes, hæc quidem ipsorum commodo adaptare, ea vero ita tumultuario opere congerere, ut obscura essent, el duplicis sententiz, persuadebant. Ultimus vero omnium inclytus ille inter imperatores Leo Sapiens, cum unum ex omnibus per quemdam Sabbatium protospatharium opus fecisset, et quæ loco distabant in unum conjunxisset, Digesta et codices, et muita B. etiam ex Institutis, et ipsas Justiniani Novellas, in τετμημένως· ἔτι δὲ συντομώτερον ᾿Ανατόλιος· ὁ δὲ ut et de nothis, quam magnus Constantinus primus Ισίδωρος στενώτερον μὲν τοῦ Θαλελαίου, πλατύτε ρον δὲ τῶν λοιπῶν δύο. ᾿Αμείψαι δὲ θελήσας ὁ βασι λεὺς καί τινας τῶν παλαιῶν διατάξεων, νεαρὰς ἑβδο μήκοντα καὶ ἑκατὸν ἐφιλοπόνησε διατάξεις, καὶ ἰδίαν ταύταις χώραν ἀπένειμεν ἤμειψε γὰρ τὸ περὶ γά μων, τὸ περὶ φαλκιδίου, καὶ τῶν τοιούτων, καὶ δὴ καὶ τὸ περὶ νόθων, ἅπερ ὁ μέγας πρῶτος διετάξατο Κωνσταντίνος, συμπαθέστερον περὶ τοὺς τοιούτους διατεθείς. Ταύτας δὲ τὰς νεαρὰς διά τινος ἐξέθετο Τρισουνιανοῦ, δεξιοῦ μὲν ἄλλως τὴν φύσιν, καὶ εἰς ἄκρον πᾶσαν παιδείαν ἐξησκημένου, φιλοχρηματία δὲ δαιμονίως άλισκομένου. Διὸ καὶ ἐν τῷ ταύτας συγγράφειν, πολλοὶ τῶν ἐχόντων δίκας χρήμασιν αὐτὸν ὑποφθείροντες παρέπειθον, τὰ μὲν πρὸς τὸ συμφέρον αὐτοῖς μεθαρμόττειν, τὰ δὲ πρὸς ἀσάφειαν Β. καὶ διχόνοιαν σχεδιάζειν. Τελευταῖος δὲ πάντων, δ libris quidem sexaginta, sex autem voluminibus ἐν βασιλεῦσιν ἀοίδιμος Λέων ὁ Σοφός, μίαν τὰ πάντα apte disponebat, omne quod contrarium erat, ποιησάμενος πραγματείαν διά τινος Σαββατίου πρωτ nullius in negotiis usus, rejiciens et subducens, idτοσπαθαρίου, καὶ τὰ διέχοντα τῇ θέσει συνάψας εἰς circo quod multa veterum institutorum posteris ἕν, τά τε δίγεστα καὶ τοὺς κώδικας, καὶ πολλὰ τῶν improbata fore veri non sit dissimile. Sed et ne in Ινστιτούτων, καὶ αὐτὰς τὰς τοῦ Ἰουστινιανοῦ Νεαράς, eorum quæ selecta sunt interpretandi formula reἐν βιβλίοις μὲν ἑξήκοντα, τεύχεσι δὲ ὠργάνωσεν ἕξ, dundaret quippiam aut supervacaneum esset, cuiπᾶν ἐναντίον καὶ τὴν χρῆσιν οὐ παρεχόμενον ἐν τοῖς ram impendit siquidem quæ sigillatim et sparsim πράγμασιν ἀποκρίνας τε καὶ ὑπεξελών, διὰ τὸν ὡς de eodem arguinento dicta sunt, in una tituli peεἰκὸς, πολλὰ τῶν ἀρχαίων νομοθετημάτων παρευδοriocha collocavit. Et hic autem centum viginti Noκιμηθῆναι τοῖς ὕστερον· ἀλλὰ καὶ τῶν ἐκλεγέντων vellas constitutiones fecit. Omnes autem hodie non τὴν συνθήκην τῆς φράσεως, μηδὲν περιττὸν ἔχειν observantur. Sed hæc quidem hucusque. Verum καὶ παρέλκον ἐφρόντισεν· ἔπειτα τὰ ἀνὰ μέρος καὶ et capita præsentis Syntagmatis juxta ordinem διεσπαρμένως περὶ τοῦ αὐτοῦ πράγματος εἰρημένα, e litterarun, tanquam in iudice, subjiciamus opor εἰς μίαν κατέστησε τίτλου περιοχήν· πεποίηκε δὲ tel. el καὶ οὗτος νεαρὰς διατάξεις εἴκοσι πρὸς ταῖς ἑκατόν· ἀλλ᾽ οὐ πᾶσαι τὴν τήμερον πολιτεύονται. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν ἐς τοσοῦτον. Δεῖ δὲ ἄρα καὶ τὰ κεφάλαια κατὰ στοιχεῖον τοῦ παρόντος συντάγματος ὡς ἐν πίνακι γραφῇ παραδοῦναι. (Ζήτει περὶ νόμων καὶ ἐν τῷ Ζ' κεφ. τοῦ Ν στοιχείου). ΠΙΝΑΞ ΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ. ᾿Αρχὴ σὺν Θεῷ τοῦ στοιχείου. Περὶ τῆς ὀρθοδόξου πίστεως. α'. Περὶ τῶν ἀρνησαμένων τὴν ἀμώμητον ταυτην τῶν Χριστιανῶν πίστιν, καὶ ὅπως τους μεταμελομέ νους τούτων προσίεσθαι δεί. β'. Περὶ αἱρετικῶν, καὶ ὅπως χρὴ δέχεσθαι τοὺς ἐξ αἱρέσεων ἐπιστρέφοντας. γ. Πῶς δεῖ τὰς λεγομένας ἀγαπας ποιεῖν, ήτοι συμπόσια. 8. Περὶ ἀγορᾶς καὶ πράσεως. Νόμοι. ε'. Περὶ ἀλογευσαμένων, ήτοι ζωοφθόρων. ς'. Περὶ ἀναγνωστών. ζ'. Περὶ ἀναθέματος. η΄. Περὶ ἀντιμινσίου. θ'. Περὶ ἀποδημίας Επισκόπων καὶ κληρικῶν. ι. Περὶ ἀπολυτικῶν γραμμάτων. ια'. Περὶ τῶν ἁρπαζόντων ἐπισκόπων τὰς μὴ ἀνηκούσας αὐτοῖς Εκκλησίας. ιβ. Περὶ τῶν ἁρπαζόντων λῃστοιχῶς τὸ ἀλλότρια, Initium, favente Deo, littera Α. · De fide orthodoxa. 1. De iis qui inculpatam hanc Christianorum fi-` dem negarunt, et quomodo, qui ex iis pœnitentiam agunt, admittendi sunt. 2. De hæreticis, et quomodo qui ex heresi convertuntur, admittendi sunt. 3. Quomodo agapas, quæ vocantur, seu convivia celebrare deceat, 4. De emptione, ac venditione. 5. De irrationaliter fornicantibus, sive, qui cum brutis commercium habent. 6. De lectoribus. 7. De anathemate. 8. De antiminsiis, seu promensalibus. 9. De peregrinatione episcoporum et clericorum. 10. De litteris dimissoriis. 11. De episcopis qui ecclesias ad se minima pere Linentes rapiunt. 12. De iis qui bona aliena furtim surripiunt,

ιγ'. Περὶ τῶν ἁρπαζόντων ἐπὶ γάμῳ γυναῖκας. 13. De iis qui mulieres matrimonii causa rapiunt. 14. De pædicatione. 13. De magistratibus, quales eos esse oporteat. 16. De mulieribus quæ sunt in abscessu. 17. De impuberibus. 18. De excommunicatione. Initium littera Β. 1. De sacro baptismo. 2. De infantibus de quibus dubiatur, utrumn baptizati fuerint, necno. 5. De infantibus Agarenorum baptizatis, et do baptizatis ab iis qui non ordinantur. 4. De iis qui ex Judais. baptizantur. 5. De rege. 6. Quando rex intra seplum altaris intrare debet. " 7. Quod non oportet regem contumelia afficere. 8. De gradibus in matrimoniis. 9. De iis qui abominantur legitimas nuptias, για num, carnem, et alia. 10. De vi et potentia. 11. De genuinis et spuriis sacra Scripture ribs. 12. De iis qui vim sibi inferant, sive suicilis. 13. De anno bissextifi, sive intercalari. Initium litteræ C. 1. De gradibus qui sunt in matrinionio. 2. He nuptiis concessie et prohibitis. 3. De iis qui nuptias legitimas abominantur. 4. De contrahentibus secundas, tertias, et plures nuptias, tam viris, quam mulieribus. 5. De muliere ad secundas nuptias (transire volente, cujus maritus in peregrinatione vel expeditione interierit. 6. Quod presbyter qui nuptias digami benedixit, cum eo convivari non debeat. 7. Quod Christiani qui ad nuptias eunt, non debent ludicris intenti esse. 8. De virginibus præter parentum suorum volumtatem nubentibus. 9. De nuptiis nefariis et illicitis cognatorum. 10. De jis qui mulieres in matrimonium rapiunt. 11. De his qui matrimonio sibi copulant Deo consecralas. 42. Quod nuptias cum hæreticis contrahere non oporteat. 13. Quibus ex causis matrimonium solvatur. 14. De diaconissis et viduis. 15. De mulieribus desponsatis; in quo etiam de spousalilus tractatur. 16. De clericis uxores suas prætextu religionis ejicientibus. 17. Quod episcopi ab uxoribus suis separari debent. ιδ. Περὶ ἀῤῥενομανίας. ιε'. Περὶ ἀρχόντων, ὁποίους εἶναι δεῖ τούτους. ις'. Περὶ τῶν ἐν ἀφεδρῳ γυναικών. ιζ. Περὶ ἀφηλίκων. την Περὶ ἀφορισμού. Αρχὴ τοῦ στοιχείου. σ'. Περὶ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος. β'. Περὶ τῶν ἀμφιβαλλομένων νηπίων εξ έδαπτί σθησαν. γ'. Περὶ τῶν βαπτιζομένων νηπίων των Αγαρη νῶν, καὶ περὶ τῶν βαπτιζομένων παρὰ ἀνιέρων. δ'. Περὶ τῶν βαπτιζομένων ἐξ Ιουδαίων. ε. Περὶ βασιλέως. ς'. Πότε ὁ βασιλεὺς εἰς τὸ ἅγιον είσεισι θυσια στήριον. ζ'. Οτι βασιλέα ὑβρίζειν οὐ δεῖ. η'. Περὶ τῶν βαθμῶν τοῦ γάμου. θ'. Περὶ τῶν βδελυττομένων τους εννόμους γά μους, τὸν οἶνον, τὰ κρέα, καὶ ἕτερα. ι. Περὶ βίας καὶ δυναστείας. τα'. Περὶ βιβλίων την θείας Γραφῆς γνησίων καὶ νάθων. ιβ. Περὶ θεοθανών, ήτοι τῶν ἑαυτοὺς ἀναιρούν των. εγ'. Περί βισέκτου. 'Αρχὴ τοῦ στοιχείου. α'. Περὶ τῶν τοῦ γάμου βαθμών β'. Περί γάμων ἐπιτετραμμένων και κεκωλυμέ νέον. Νόμος. γ. Περὶ τῶν τοὺς ἐννόμους γάμους βδελυπτομένων, δ. Περὶ διγάμων, τριγάμων, καὶ πολυγάμων ἀν δρῶν τε καὶ γυναικῶν. ε'. Περὶ τῆς δευτερογαμήσαι βουλομένης γυναι κός, ἐν τῇ ἀποδημίᾳ ἡ στρατεία τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆ; ή ἀφανισθέντος. δ'. Ὅτι τῷ διγαμοῦντι οὐ δεῖ συνεστιᾶσθαι τὸν Ιερολογήσαντα πρεσβύτερον. ζ. Ὅτι τοὺς εἰς γάμον ἐπιόντας Χριστιανούς, οὐ δεῖ παιγνίοις προσέχειν. η'. Περὶ τῶν γαμουμένων παρθένων γυναικών Ο παρά γνώμην τῶν οἰκείων γονέων. θ'. Περί γάμων παρανόμων συγγενικών. ι. Περὶ τῶν ἐπὶ γάμῳ γυναῖκας ἁρπαζόντων. ια΄. Περὶ τῶν ἐπὶ γάμῳ λαμβανόντων τάς τῷ Θεῷ ἀφιερωμένας. ιβ΄. Ὅτι οὐ δεῖ γάμους συναλλάττειν μετὰ αἱρε τιχῶν. ιγ. Ο γάμος ἐκ ποίων αἰτιῶν λύεται. ιδ. Περὶ γυναικῶν διακόνων καὶ χηρών. ιεʹ. Περὶ γυναικῶν μεμνηστευμένων, ἐν ᾧ καὶ περὶ μνηστείας. ις'. Περὶ τῶν τὰς ἰδίας γυναίκα; ἐκβαλλόντων προφάσει εὐλαβείας ή παραλόγως ι5΄. Οτι τῶν ἰδίων γυναικών χωρίζεσθαι δεῖ τοὺς ἐπισκόπους.

18. Quod sacerdotes ab uxoribus suis abstinere debent, cum sacra tractaturi sunt. ιη'. Οτι τῶν ἰδίων γυναικῶν δεῖ τοὺς ἱερωμένους ἐγκρατεύεσθαι, ὅτε τὰ ἅγια μεταχειριεῖσθαι μέλ λουσιν. θ'. Περὶ τῶν γυναῖκας συνεισάκτους εχόντων ἐπισκόπων ἢ κληρικῶν. κ'. Περὶ τῶν γυναιξὶ συλλουομένων, κα'. Ὅτι γυναῖκας οὐ δεῖ πρεσβύτιδας γίνεσθαι. κβ'. "Οτι γυναίκας οὐ δεῖ εἰσέρχεσθαι εἰς τὸ ἅγιον θυσιαστήριον. κγ'. Οτι τὰς γυναῖκας δεῖ ἐν ἐκκλησίᾳ σιγαν. κδ'. Ὅτι οὐ δεῖ γυναῖκα ἀνδρικὴν περιβεβλήσθαι στολήν. κε'. Οτι γυναίκα λεχὼ οὐκ ἀναγκαῖον τὰς νενο μισμένας νηστείας τηρεῖν. κς'. Περὶ τοῦ γυναῖκα ἔχοντος δαιμονῶσαν. αα. Περὶ τῶν γυναικῶν τῶν ἐν ἀφέδρων, ἤτοι τῶν οὐσῶν ἐν ῥύσει. κη'. Περὶ τῶν γυναικῶν πρὸς τὸ ἀμβλῶσαι φάρ μαχα δεχομένων. κθ'. Περὶ γυναικὸς τῆς ἀμελῶς ἐχούσης περὶ τὸ κύημα, ἢ ἐκτιθεμένης. λ'. Περὶ τῶν γυναῖκας παρθένους βιαζομένων. λα'. Περὶ γοητείας. Αρχὴ τοῦ στοιχείου. α. Περὶ δαιμονώντων, ἢ δαιμονᾷν ὑποκρινομέν νων. β'. Περὶ δανειστῶν καὶ δανείου καὶ ἐνεχύρων. γ΄. Περὶ διαζυγίου. δ. Περὶ διαθήκης. ε'. Περὶ διακόνων. 5. Περὶ διγάμων. ζ. Πῶς δεῖ διδάσκειν τὸν λαὸν τοὺς ἐπισκόπους καὶ πρεσβυτέρους. η'. Περὶ δικαιοσύνης. θ'. Περὶ δικαστηρίων, καὶ τῶν δίκας ἐχόντων κλη ρικῶν τε καὶ λαϊκῶν, ἐν ᾧ καὶ περὶ κατηγόρων καὶ μαρτύρων. ι. Οτι δὶς ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἐκδικεῖν οὐ χρή. ια΄. Περὶ τῶν διωκόντων τινάς δι' εὐσέβειαν. ιβ΄. Περὶ δούλων ἐλευθερίας ἢ κληρώσεως. Νόμοι. ιγ. Περὶ δωρεῶν. Νόμοι. Αρχὴ τοῦ στοιχείου. α'. Περὶ ἐγγύης. Νόμοι. β. Περὶ ἐθῶν τῆς Ἐκκλησίας ἀγράφων. γ΄. Περὶ ἐθῶν Ἑλληνικῶν. δ. Περὶ ἐθῶν πολιτικῶν. σ'. Περὶ εἰρηνικών γραμμάτων. ς'. Περὶ εἰκόνων θείων. ζ. Περὶ ἐμπρησμού. Νόμοι. η· Περὶ ἐμφυτεύσεως. PATRGL. GR. CXLIV. 19. De habentibus in contubernio mulieres extraneas episcopis, aut clericis. 20. De iis qui in balneis una cum feminis se lavant. 21. Quod mulieres seniores seu præsidentes fieri non oporteat. 22. Quod mulieres ad sacrum altare introire nou oporteal. 23. Quod mulieres in ecclesia silere oporteat. 24. Quod mulieres cum viris commercium habere, et vestes viriles induere non oportet. 25. Quod puerpera ad stala jejunia observanda non tenetur. 26. De eo qui uxorem dæmone obsessam ha· bet. 27. De mulieribus menstruatis, sive que fluxum patiuntur. 28. De mulieribus pharmaca ad abortionem ciendain sumentibus. 29. De muliere que fetum negligit, aut expomit. 50. De iis qui virgines stuprant. 31. De maleficiis. Initium litter Δ. 1. De iis qui a dæmone corripiuntur, et qui se a dæmone correptos esse simulant. 2. De creditoribus, et mutuo, et pignoribus. 3. De divortio. 4. De testamento. 5. De diaconis. 6. De digamis. 7. Quomodo episcopos et presbyteros populum docere oportet. 8. De justitian. 9. De judiciis, et de clericis et laicis causas habentibus, in quo de accusatoribus et testibus. 10. Quod ob id ipsum bis vindicare non oporteal. 11. De iis qui aliquos propter religionem perse quuntur. 12. De servorum manumissione, et ad clerum admissione. 13. De donationibus. Initium littera E. 1. De fidejussione. 2. De consuetudinibus Ecclesiæ non scriptis. 3. De moribus Græcanicis. 4. De moribus politicis. 5. De pacificis litteris. 6. De sacris imaginibus. 7. De incendio. 8. De emphyteusi.

9. De vestibus ad sacratos pertinentibus. 10. De pignoribus. 11. De privilegiis et præeminentis quas habent ecclesiæ et episcopi. 12. De ecclesiarum aedificatione et consecraLione. 15. De iis qui in ecclesiam confugiunt. 14. Quod non oportet in duarum civitatum ecclesiis unum esse clericum. 15. Quod intra ecclesias non oportet agapas, ut vocant, vel convivia facere, vel intra sanctos ejus ambi'us cauponam habere, vel aliquid ad mercaturam exponere, vel jumentum absque necessitate introducere, vel aliquem cum muliere manere. 46. Quod ecclesiae bona iualienabilia esse oportet, et quomodo debent episcopi illa administrare. 17. De episcopis. 18. Quod episcopos a propriis uxoribus separari decet. 19. De episcopis qui ecclesias per principum potentiam consecuti sunt. 20. De episcopo qui ordinatus est, et non statuit ad ecclesiam, quae illum sortita est, adire, vel profectus et non susceptus est, vel qui non potest accedere, eo quod ab ethnicis ecclesia detinetur. 21. De episcopatibus quæ fiunt inetropoles, et quòd non oportet in una provincia duos esse metropolitanos. 22. Quod episcopatus et monasteria revorare, si communia facta sint diversoria, episcopos oporJet. 25. De privatis episcopi bonis, et quomodo ecclesiæ negotia illum administrare oportet. 24. Quod episcopum honorum ecclesiæ œconomum habere oportet. 25. Quod monasterium ædificare in ecclesiæ su:e bonorum damnum episcopum non oportet. 26. Quod episcopus ex bonis ecclesiasticis indigentibus clericis suppeditare debet. θ'. Περὶ ἐνδυμάτων ἑρμοδίων τοῖς ἱερωμένοις. :'. Περὶ ἐνεχύρων. ια΄. Περὶ ὧν ἔχουσιν αἱ ἐκκλησίαι καὶ οἱ ἐπίσκοποι πρεσβείων καὶ προνομίων. ι'. Περὶ ἐκκλησιῶν οἰκοδομῆς καὶ καθιερώσεως. ιγ'. Περὶ τῶν ἐν ἐκκλησίᾳ προσφύγων. ιδ. Οτι οὐ δεῖ ἐν ἐκκλησίαις δύο πόλεων ένα εἶναι κληρικόν. ιε'. Ὅτι οὐ δεῖ τῆς ἐκκλησίας ἔνδον τὰς λεγομένας ἀγάπας ἢ συμπόσια γίνεσθαι, ἢ τῶν ἱερῶν ταύ της ένδον περιβόλων καπηλεία εἶναι, ἤ τι κατ' ἐμε πορίαν προτίθεσθαι, ἢ κτήνος χωρὶς ἀνάγκης εἰτάγειν, ή τινα μετά γυναικός καταμένειν. ις'. Ὅτι τὰ τῶν εκκλησιῶν πράγματα ἀνεκποίητα εἶναι δεῖ· καὶ ὅπως δεῖ τοὺς ἐπισκόπους ταῦτα διοικεῖν. ιζ'. Περὶ ἐπισκόπων. ιη'. "Οτι τοὺς ἐπισκόπους χωρίζεσθαι δεῖ τῶν ἰδίων γυναικῶν. 10΄. Περὶ ἐπισκόπων ἐκκλησίας λαμβανόντων διά προστασίας ἀρχόντων. κ'. Περὶ ἐπισκόπου χειροτονηθέντος καὶ μὴ κατα δεχομένου ἀπελθεῖν εἰς τὴν λαχοῦσαν αὐτῷ ἐκκλη σίαν, ἢ ἀπελθόντος καὶ μὴ δεχθέντος· ἢ μὴ δυνηθέν τος ἀπελθεῖν τῷ ὑπὸ ἐθνῶν τὰς ἐκκλησίας κατο έχεσθαι. κα'. Περὶ ἐπισκοπῶν μητροπόλεων γινομένων, καὶ ὅτι οὐ δεῖ ἐν μιᾷ ἐπαρχίᾳ δύο εἶναι μητροπολίτας. κα. Οτι δεῖ τοὺς ἐπισκόπους τὰς ἐπισκοπές και τὰ μοναστήρια ἀνακαλεῖσθαι, εἰ κοινὰ γένοιντο καταγώγια. κγ'. Περὶ τῶν τοῦ ἐπισκόπου ἰδικῶν πραγμάτων, καὶ ὅπως δεῖ τὰ τῆς ἐκκλησίας διοικεῖν αὐτόν. κδ. Οτι τὸν ἐπίσκοπον καὶ οἰκονόμον ἔχειν δεῖ τῶν τῆς ἐκκλησίας πραγμάτων. κε'. Ὅτι οὐ δεῖ τὸν ἐπίσκοπον μοναστήριον και ζειν ἐπὶ λύμῃ τῶν τῆς ἐκκλησίας αὐτοῦ πρατο μάτων. κς'. Οτι δεῖ τὸν ἐπίσκοπον χορηγεῖν τοῖς ἐνδεῶς ἔχουσι τῶν κληρικῶν ἐκ τῶν τῆς ἐκκλησίας πραγ μάτων. 27. Quod, moriente episcopo, a clericis suis et κζ'. Οτι τοῦ ἐπισκόπου τελευτήσαντος οὐ χρὴ τὰ metropolitanis illius bona diripi non oportet, sed τούτου πράγματα ὑπὸ τῶν κληρικῶν αὐτοῦ ἢ τοῦ ei qui post ordinandus est, reservari. 28. Quod non oportet episcopum ad presbyteri gradum deducere. 29. Quod episcopus monachorum more detonsus sacerdotio excidit. 30. Quod non oportet in pago vel in parva aliqua civitate episcopum constitui. 51. De chorepiscopis. 32. De perjurio. 33. De tutoribus et curatoribus. 54. De eunuchis. 35. De precum ordine. 56. De exorcistis. μητροπολίτου ἁρπάζεσθαι, ἀλλὰ φυλάσσεσθαι τῷ χειροτονηθήσεσθαι μέλλοντι. κη'. Ὅτι οὐ δεῖ τὸν ἐπίσκοπον εἰς πρεσβυτέρου κατιέναι βαθμόν. κύ'. Ὅτι ὁ ἐπίσκοπος κατὰ μοναχοὺς ἀποκαλείς τῆς ἱερωσύνης εκπίπτει. λ'. Οτι οὐ δεῖ γίνεσθαι ἐπίσκοπον ἐν χώμῃ ἢ πόσ λει μικρά. λα'. Περὶ χωρεπισκόπων. λβ'. Περὶ ἐπιορκίας. λγ'. Περὶ ἐπιτρόπων και κουρατόρων. λδ. Περὶ εὐνοίχων. λε'. Περὶ εὐχῶν εὐταξίας. λς'. Περὶ ἐφορκιστών.

Ἀρχὴ τοῦ Ζ στοιχείου. α'. Περὶ τοῦ ζέοντος ὕδατος τοῦ τοῖς θείοις μυστη ρίοις ἐμβαλλομένου. β'. Περὶ ζωγραφίας δι' ἡδονῆς τὰς ψυχὰς λυμαι νομένης. γ΄. Περὶ ζωοφθόρων ήτοι κτηνοβατών. Αρχὴ τοῦ 11 στοιχείου. α'. Περὶ ἡγουμένων. β'. Περὶ τῆς ἡλικίας τῶν χειροτονουμένων κληρι χών. γ. Περὶ τοῦ τῆς ἡμέρας διαστήματος. ᾿Αρχὴ τοῦ Θ στοιχείου. α. Περὶ θεάτρων καὶ θυμελικῶν διαφόρων παι γνίων. β. Περὶ θεολογίας καὶ ὀρθοδόξου πίστεως. γ. Περὶ τῶν ἁγίων Θεοφανείων. δ. Περὶ τῶν θυσιαστήρια ἱστάντων κληρικῶν παρὰ γνώμην τῶν οἰκείων ἐπισκόπων. ε'. Οτι εἰς τὸ ἅγιον θυσιαστήριον ἱερωμένοις μόναις ἐπιβαίνειν ἀσφαλές· εἰσέρχονται δὲ καὶ βασιλεῖς, ὅτε τὰ δῶρα τῇ θείᾳ τραπέζη προσοίσειν μέλο λουσι· λαϊκοῖς δὲ ἢ γυναιξὶν εἰσιέναι ἀπείρηται. Ἀρχὴ τοῦ 1 στοιχείου. α'. Περὶ ἱερῶν σκευῶν καὶ ἱεροσυλίας. β'. Οτι οὐ δεῖ ἔνδον τῶν τοῦ ἱεροῦ περιβόλων τὰς λεγομένας ἀγάπας ποιεῖν, ἢ καπηλεῖα εἶναι, ἤ τι κατ' ἐμπορίαν προτιθέναι, ἢ κτήνος χωρὶς ἀνάγκης εἰσάγειν, ή τινα μετά γυναικός καταμένειν. γ. Περὶ τῆς θείας ἱερουργίας. δ'. Περὶ Ἰουδαίων, καὶ ὅτι μετ' αὐτῶν κοινωνίαν ὅλως ἔχειν οὐ δεῖ τοὺς πιστούς. Ἀρχὴ τοῦ Κ στοιχείου. α'. Περὶ τῶν καθαιρεθέντων ἤδη ἐπισκόπων καὶ κληρικῶν, καὶ ὑπὸ πόσων ἐπισκόπων καθαιροῦνται. β. Περὶ τῶν καινιζομένων ἐκ βασιλέων ἐκκλησ σιῶν ἢ πόλεων. γ΄. Περὶ καινοτομιών. δ'. Περὶ Καλανδῶν, καὶ κληδονισμών. ε. Περὶ κανόνων εκκλησιαστικῶν, καὶ πόρους, καὶ ποίους δεῖ κανόνας κρατεῖν. ς'. Περί κανονικού. ζ'. Οτι εἰς καπηλεῖον οὐ δεῖ τὸν κληρικὸν εἰσιέναι. τ'. Περὶ καρποφορίας τῆς εἰς τοὺς θείους ναούς. θ'. Περὶ κατηγορίας ἐπισκόπων καὶ κληρικῶν, καὶ τίνες εἰς κατηγορίαν δεκτέοι, καὶ τίνες ἄδεκτοι. ι. Περὶ κατηχουμένων. 12. Τίνας δεῖ κληρονομεῖν τὰ ἴδια του επισκόπου. ιβ'. Περὶ κληρονομίας καὶ ἀποκλήρων υἱῶν ἢ γο νέων. ιγ'. "Οτι κληροῦσθαι δεῖ καὶ τοὺς μὴ καταγομέ τους ἐκ γένους ἱερατικοῦ, εἰ ἄξιοι εἶεν. Initium littera Z. 1. De fervente aqua sacris mysteriis injicienda. 2. De picturis per voluptatem animam corrumpentibus. 5. De iis qui cum bestiis rem habuerunt. Initium lillera ΙΙ. 1. De praefectis. 2. De eorum aetate, qui clerici sunt ordinandi. 3. De diei spatio. Initium litteræ ● 1. De theatris et diversis scenicis ludis. 2. Le theologia et orthodoxa fide. 3. De sanctis Theophaniis. 4. De clericis, qui præter suorum episcoporum sententiam altaria statuunt. 5. Quod ad sacrum altare sacratis solis ascendere permittitur; ingrediuntur vero imperatores, quando ad sacram mensam dona oblaturi sunt; laicis autem, vel mulieribus ingredi prohibetur. Initium litteræ I 1. De sacris vasis et sacrilegio. 2. Quod non oportet intra templi ambitus agapas dictas celebrare, vel cauponas esse, vel aliquid ad mercaturam exponere, vel jumentum absque necessitate introducere, vel aliquem cum muliere remanere. 3. De sacro ministerio. 4. De Judæis, et quod non oportet fideles cum iis omnino communionem habere. Initium litteræ K. 1. De depositis episcopis et clericis, et a quot episcopis deponuntur. 2. De ecclesiis vel urbibus ab imperatoribus de novo exstructis. 5. De innovationibus. 4. De Kalendis et divinationibus. 5. De canonibus ccclesiasticis, et quot canones valere oportet. 6. De canonico. 7. Quod clericum in cauponam ingredi nΟΙ decet. 8. De fructibus in divina templa offerendis. 9. De episcoporum et clericorum accusatione; et quinam ad accusationem admittendi sunt, et quinam non admittendi. 10. De catechumenis. 11. Quinam debent rerum episcopi hæredes constitui. 12. De hæreditate, et exhæredibus filiis aut parentibus. 15. Quod in clerum ordinari oportet eos, qui etiam ad genug sacerdotale non referuntur, si digui sint.

14. Quod non oportet clericos transponi. 15. Quod clericis indigentibus ex ecclesiae facultatibus suppeditare oportet. 16. Quod non oportet clericos episcopi defuncti boula surripere. 17. Quod non oportet clericum unum in duabus esse civitatibus, vel in una civitate duabus ecclesiis alministrare. 18. Quod non oportet clericum aliquid facere absque episcopi sententia. 19. Quod clerici non absolute ordinentur. 20. Quod ecclesiarum et monasteriorum clericos sub episcopi potestatem esse oportet. 21. Quod clericus, ex quo in aliquod peccatum inciderit, deponitur, non auten segregatur. 22. Quod clerici, qui ad altiorem gradum ascendere nolunt, eo, quem nunc habeant, excidunt. 23. De furto. 24. Quod non oportet cum excommunicato communicare. 25. De eis, qui non communicant, sacra administratione facta, vel per tres Dominicas commurionem procrastinant. 26. Quod non oportet jamjam mortuorum corporibus communionem dare. 27. Quod non oportet eum qui communicaturus est, cum uxore sua consuetudinem habere. 28. Quando communicat somnio pollutus. 29. Quod diving communionis gratia nihil accipere oportet. 50. De iis, qui cum preslytero uxorem habente communicare ambigunt. 51. De presbyterorum et laicorum ordine in communione. 32. Quod non decet clericos vel monachos sæcutares curas suscipere, nisi ex consensu imperatoris. 53. De curatoribus. 34. De judiciis, quibus clericos et monachos judicari oportet, et de judicibus electitiis. 35. De eis qui aleis et ebrietatibus vacant. 36. Quod in Dominico præcipue oportet episcopos populum docere. 37. Quod die Dominico non oportet jejunare, vel genuflectere, vel operari, vel spectacula fieri. 58. De codicillo. Initium litter@ Λ. 1. We episcopis a laicis factis. 2. De episcopis vel clericis vel monachis qui in lalci ordinem veniunt. 5. Quod laicos in ecclesia docere non oportet. 4. De sancta administratione. 5. De Latinis. 6. De latronibus penitentiam agentibus. 7. De iis qui latrones interficiunt. ιδ. Οτι οὐ δεῖ τοὺς κληρικούς μετατίθεσθαι. ιε'. Οτι τῶν κληρικῶν τοῖς ἐνδεῶ; ἔχουσιν ἐκ τῶν τῆς ἐκκλησίας δεῖ χορηγεῖν. ις. Ὅτι οὐ δεῖ τοὺς κληρικοὺς ἁρπάζειν τὰ τοῦ τελευτήσαντος ἐπισκόπου πράγματα. ιζ'. "Οτι οὐ δεῖ κληρικὸν ἕνα ἐν δυσὶν εἶναι πόλε σιν, ἢ ἐν μιᾷ πόλει δύο ἐκκλησίας ὑπηρετεῖν. ιη'. Οτι οὐ δεῖ τοὺς κληρικούς πράττειν τι ἄνευ γνώμης τοῦ ἐπισκόπου. ιθ'. Οτι οὐδὲ οἱ κληρικοὶ ἀπολελυμένως έχειροτυνοῦντο. κ'. Ὅτι τοὺς κληρικοὺς τῶν ἐκκλησιῶν καὶ μου ναστηρίων ὑπὸ τὴν ἐξουσίαν εἶναι δεῖ τοῦ ἐπισ σκόπου. κα'. Ὅτι ὁ κληρικός, ἐν ᾧ ἂν περιπέσῃ ἁμαρτή ματι, καθαιρεῖται μόνον, οὐ μὴν καὶ ἀφορίζεται. κβ'. Οτι τῶν κληρικῶν οἱ πρὸς μείζονα βαθμόν ἀνιέναι μὴ πειθόμενοι, ἐπίπτουσι καὶ οὗ νῦν εἰσι κγ'. Περὶ κλοπῆς. κδ'. "Οτι οὐ δεῖ κοινωνεῖν τῷ ἀκοινωνήτῳ. κε'. Περὶ τῶν μὴ κοινωνούντων τῆς ἱερᾶς τελου μένης λειτουργίας, ἢ τὴν κοινωνίαν ἐπὶ τρεῖς Κυρια κὰς ἀναβαλλομένων. κς'. Οτι οὐ δεῖ κοινωνίαν διδόναι τοῖς σώμασι τῶν ἤδη τελευτησάντων. κζ'. Ὅτι τὸν κοινωνήσειν μέλλοντα οὐ δεῖ προστ ιέναι τῇ ἰδίᾳ γυναικί. κη'. Πότε κοινωνεῖ ὁ ὀνειρασθείς. κθ'. Οτι τῆς θείας κοινωνίας χάριν οὐ δεῖ τι μεταλαμβάνειν. ' λ'. Περὶ τῶν κοινωνεῖν διακρινομένων ἀπὸ πρεσ σβυτέρου γεγαμηκότος. λα'. Περὶ τῆς ἐν τῇ κοινωνίᾳ εὐταξίας πρεσβυτέ ρων καὶ λαϊκῶν. λβ'. Ὅτι κοσμικὰς φροντίδας οὐ δεῖ μετιέναι κλη ρικοὺς ἢ μονάζοντας, εἰ μή που κατ' ἐπιτροπήν βα σιλέως. λγ'. Περί κουρατόρων. 28. Περὶ κριτηρίων, ἔνθα δεῖ κρίνεσθαι κληρικούς τε καὶ μοναχούς, καὶ περὶ κριτῶν αἱρετῶν. λε'. Περὶ τῶν κύβοις καὶ μέθαις σχολαζόντων. λς'. Ὅτι ἐν Κυριακῇ κατ' εξαίρετον τοὺς ἐπι Ο σκόπους διδάσκειν δεῖ τὸν λαών. λζ'. Ὅτι ἐν Κυριακῇ οὐ δεῖ νηστεύειν, ἢ γόνυ κλίσ νειν, ἢ ἐργάζεσθαι, ἢ θεώρια γίνεσθαι. λη'. Περὶ κωδικέλλου. Αρχὴ τοῦ στοιχείου. α'. Περὶ τῶν ἀπὸ λαϊκῶν γενομένων ἐπισκόπων. β'. Περὶ τῶν εἰς λαϊκοῦ τάξιν ἐρχομένων επισκόπων, ἢ κληρικῶν, ἢ μοναχῶν. γ'. Ὅτι τοὺς λαϊκοὺς ἐπ' ἐκκλησίας διδάσκειν οὐ δεῖ. δ'. Περὶ τῆς θείας λειτουργίας. ε'. Περὶ Λατίνων ς'. Περὶ λῃστῶν μετανοούντων. 5. Περὶ τῶν λῃστὰς ἀναιρούντων.

η'. Περὶ τῶν λῃστρικῶς ἀρπαζόντων τὰ ἀλλότρια. θ'. Οτι λούεσθαι οὐ δεῖ τὸν ἄνδρα ὁμοῦ ταῖς γυναιξίν. ι. Περὶ τῆς λοχείας τῆς ἀλοχεύτου Θεοτόκου. ια'. Περί λύσεως γάμου. Ἀρχὴ τοῦ 1 στοιχείου. α. Περὶ μάγων, μαθηματικῶν, καὶ μάντεων, ἔτι δὲ ἀστρολόγων, ἐπαοιδῶν, ἀλλὰ δὴ καὶ γοητειῶν, φαρμακειῶν, καὶ περιάπτων. β'. Περὶ μαλακίας. γ'. Περὶ μεθυόντων. δ. Περὶ μεταθέσεως καὶ μεταβάσεως ἐπισκόπων καὶ κληρικῶν. ε'. Οτι τοὺς μετανοοῦντας οὐ δεῖ ἀποβάλλεσθαι. ς'. Περὶ τῶν τῆς μετανοίας τόπων. ζ. Οτι κατὰ τὴν τῶν μετανοούντων διάθεσιν ἔξεστι τῷ ἐπισκόπῳ ἢ ἀνιέναι ἢ ἐπιτεῖναι τούτοις τὰ ἐπιτίμια. η΄. Οτι δεῖ τοὺς ἔτι μετανοοῦντας, τῆς τελευτῆς ἐφισταμένης, τῆς θείας ἀξιοῦσθαι κοινωνίας· εἰ δὲ ἀνακληθείεν, ταύτης πάλιν ἀπέχεσθαι. θ'. Οτι τῶν μετανοούντων τοὺς λογισμούς δέχεσθαι, καὶ λύειν καὶ δεσμεῖν τὰ ἡμαρτημένα, τοῖς ἐπισκόποις ἐδόθη κατ' ἐπιτροπὴν δὲ τούτων, καὶ τοῖς πρεσβυτέροις. ι'. Περὶ μιαροφαγησάντων. ια΄. Περὶ μίμων καὶ σκηνικῶν. 13. Περὶ μισθώσεως.. 8. De iis qui furtim aliena surripiunt. 9. Quod viros simul cum mulieribus lavare non oportet. 10. De puerperio impolluta Virginis. 11. De matrimonii solutione. Initium litteræ M.. 1. De magis, mathematicis, et vatilus, ut el astrologis, incantationibus, praestigiis, veneficiis, et anuletis. 2. De mollitie. 3. De ebriis. 4. De transpositione et translatione episcoporum › et clericorum. 5. Quod poenitentes non oportet rejici. 6. De poenitentiæ locis. 7. Quod juxta poenitentium dispositionem episcopo supplicium illis vel remittere vel extendere liceat. 8. Quod oportet posuitentiam adhuc agentes, instante morte, sanctam communionem participare: si recuperaverint, illa rursum abstinere. 9. Quod pœnitentium confessiones accipere, et solvere, et ligure peccatores episcopis conceditur;. illorum vero consensu etiam presbyteris. 40. De iis, qui impuris cibis vescuntur. 11. De mimis et scenicis. 12. De elocatione. 13. De sponsalibus. ιγ. Περὶ μνηστείας. ιδ. Περὶ μοιχείας. 14. De adulterio. ιε'. Περὶ μοναστηρίων καὶ μοναχῶν. ις'. Περὶ τοῦ ἁγίου μύρου. Ἀρχὴ τοῦ Ν στοιχείου. α'. Περὶ νεῶν οἰκοδομῆς καὶ καθιερώσεως. β'. Οτι οὐ δεῖ ἔνδον τῶν τοῦ νεὼ περιβόλων συμπόσα γίνεσθαι, ἢ καπηλεῖα εἶναι, ἤ τι κατ' ἐμπομίαν προτίθεσθαι, ἢ κτήνος χωρὶς ἀνάγκης εἰσάγειν, ἤ τινα μετά γυναικός καταμένειν. γ΄. Περὶ νηπίων εκτιθεμένων, ἢ ἀμφιβαλλομένων, εἰ ἐβαπτίσθησαν. δ΄. Περὶ νηστείας. ε'. "Οτι οὐ δεῖ νηστεύειν ἐν τοῖς Σάββασι καὶ ταῖς Κυριακαῖς. ς'. Ὅτι τοὺς νηστεύοντας οὐχ ὡς βδελυκτῶν τῶν βρωμάτων ἀπέχεσθαι δεῖ. 15. De monasteriis et monachis. 16. De sancto unguento. Initium litteræ N. 1. De templorum adificatione, et consecratione. 2. Quod non oportet intra templi ambitus convivia fieri, vel cauponas esse, vel aliquid venum. exponi, vel jumentum absque necessitate introducere, vel aliquem cum muliere permanere. 3. De infantibus expositis, vel de quibus. dubitatur an baptizati fuerint. 4. De jejunio. 5. Quod non deceat in Sabbatis aut Domniumicis jejunare. 6. Quod jejunantes a cibis abstinere debent, haul tamen quasi in se exsecrabilibus. ζ'. Περὶ νόμου. τ'. Περὶ νομής. Περὶ τοῦ Ε' στοιχείου· α'. Περὶ ξοάνων καθαιρέσεω;. β'. Ὅτι δεῖ τοὺς ξένους τῶν κληρικῶν ὑποδέχεσθαι. Αρχή του 0 στοιχείου α'. "Οτι οἰκονόμον ἔχειν δεῖ τὸν ἐπίσκοπον καὶ τὸν ἡγούμενον. β'. Περὶ οἰωνισμῶν. γ'. Περὶ ὀνειρασθέντος. 6. Περί όρκων. 7. De jure. 8. De possessione. Initium litteræ E; 1. De tollendis simulacris. 2. Quod clericos deceat hospites meritorio suscipere. Initium litteræ O. 1. Quod episcopum apud se oeconomum ac præ-. fectum habere oporteat. 2. De auguriis. 5. De iis qui se noctu polluunt. 4. De juramentis.

Initium littera Π. 1. De gesticulationibus thymelicis. 2. De clericis in taberna comedentibus. 3. De episcopali audientia. 4. De feminis quæ votum castitatis suscipiunt, 5. De jejunio in Parasceve. 6. De deposito sive fideicommisso. 7. De sacro Paschate. 8. De patriarcha. 9. De visitatoribus, sive exarchis, 10. De fide orthodoxa. 11. De avaritia et rapina. 12. Quonam modo oporteat Patres spirituales se gerere erga confitentes. 13. Quod animalibus suffocatis vesci hand liceat. 44. De panis. 15. De fornicatione. 16. De illo qui fornicari cupit, nec tamen accu fornicatur. 17. De iis qui meretrices alunt. 13. De privilegiis et immunitatibus prælatorum ac ecclesiarum, atque etiam de provinciis istorum. 19. De jure presbyterorum. 20. De re dotali. 21. De proditoribus. Initium litteræ P. 1. De viris ac mulieribus qui involuntario profluvio laborant. Initium littera Σ. 1. Quod in Sabbatis minime jejunare oporteat. 2. De ludis scenicis. 3. Quod non oportet in pavimento crucem scribere, sed et ita expressas delere. 4. De pactis et contractibus. 5. De conviviis. 6. De iis qui sacras synaxes vitant. 7. De clericis qui extraneas mulieres alunt. 8. De iis qui aliis conscii sunt, nec tamen delicta illorum clericis confitentur. 9. De synodis quotannis habendis. 10. De litteris commendatitis. 11. De his qui conjurationes et fraternitates, aut seditiones struunt. 19. De sebismaticis. Initium litteræ T. 4. De ordine clericorum. 2. De sepultura. 3. Quod mortuos baptizare minime liceat, neque horum cadaveribus sacra mysteria præberc. 4. De clericorum filiis. 5. De sacra Quadragesima, et ritibus qui in ea observantur. 6. De jejunio feriæ quarte. 'Αρχὴ τοῦ Π στοιχείου. α'. Περί παιγνίων θυμελικῶν. β'. Περὶ τῶν ἐν πανδοχείῳ ἐσθιόντων κληρικών, γʹ. Περὶ παραιτήσεως ἐπισκόπων. δ'. Περὶ τῶν παρθενίαν ἑλομένων γυναικών, ε'. Περὶ τῆς ἐν Παρασκευῇ νηστείας. ς'. Περί παρακαταθήκης. ζ'. Περὶ τοῦ ἁγίου Πάσχα. η'. Περὶ πατριάρχου. θ'. Περὶ περιοδευτῶν, ἤτοι ἐξάρχων. ι'. Περὶ πίστεως ἐρδοθόξου. ια΄. Περὶ πλεονεξίας καὶ ἁρπαγής. τβ'. Πῶς δεῖ τοὺς πνευματικούς Πατέρας οἰκονο μεῖν τοὺς αὐτοῖς ἐξομολογουμένους. ιγ'. Ὅτι οὐ δεῖ πνικτὰ ζῶα ἐσθίειν, ιδ. Περὶ ποινῶν. ιεʹ. Περὶ πορνείας. ις. Περὶ τοῦ πορνεῦσαι ἐπιθυμήσαντος καὶ μὴ πράξαντος. ιζ'. Περὶ πορνοβοσκών. ιη'. Περὶ πρεσβείων καὶ προνομίων, ὧν ἔχουσιν οἱ ἀρχιερεῖς καὶ αἱ ἐκκλησίαι, καὶ περὶ τῶν παρ χιῶν αὐτῶν. εθ'. Περὶ ὧν ἔχουσιν οἱ πρεσβύτεροι δικαίων. κ'. Περὶ προικῴων πραγμάτων. κα'. Περί προδοτών. ᾿Αρχὴ τοῦ Ρ στοιχείου. α'. Περὶ τῶν ἐν φύσει ἀπροαιρέτῳ γενομένων ἀνδρῶν τε καὶ γυναικῶν. Αρχὴ τοῦ Σ στοιχείου. α΄. Ὅτι τοῖς Σάββασιν οὐ δεῖ νηστεύειν. β'. Περὶ σκηνικών. γ'. Ὅτι σταυρὸν ἐν ἐδάψει γράφειν οὐ δεῖ, ἀλλὰ καὶ τοὺς ὄντας ἀπαλείφειν. δ'. Περὶ συμβολαίων καὶ συμφώνων. Νόμοι, ε'. Περὶ συμποσίων. 5. Περὶ τῶν τὰς ἱερὰς συνάξεις ἀποστρεφομένων, ζ'. Περὶ τῶν συνεισάκτους γυναίκας ἐχόντων κληρικών. η'. Περὶ τῶν συνεπισταμένων κληρικοῖς ἁμαρτή ματα καὶ μὴ ὁμολογούντων. θ'. Περὶ τῶν συνόδων τῶν ἐτησίων γινομένων. ι. Περί συστατικών γραμμάτων. ια΄. Περὶ τῶν συνωμοσίας, ἢ φατρίας, ἢ στάσεις ποιούντων. ιβ'. Περὶ σχισματικῶν. Αρχὴ τοῦ Τ στοιχείου. α'. Περὶ τῆς τάξεως τῶν κληρικῶν. β'. Περὶ ταφῆς. γ΄. Οτι τους τελευτήσαντας οὔτε βαπτίζειν θεμε τὸν οὔτε τοῖς σώμασιν αὐτῶν κοινωνίας μεταδι δόναι. δ'. Περὶ τῶν τέκνων τῶν κληρικῶν. ε'. Περὶ τῆς ἁγίας Τεσσαρακοστῆς, καὶ τῶν ἐν αὐτ τῇ τελουμένων ἐθῶν. ς'. Περὶ τῆς ἐν Τετράδι νηστείας.

5. Οτι τόκους λαμβάνειν ἀπείρηται παντί κληρικῷ, καὶ περὶ τόκων. Νόμοι. η'. Περὶ τοῦ τρισαγίου ὕμνου. θ'. "Οτι τὰς τρίχας τῆς κεφαλῆς οὐ δεῖ καλλω πίζειν. ι'. Περί τυμβωρύχων. ια΄. Οτι τύπτειν κληρικοῖς οὐκ ἐξεῖται. ᾿Αρχὴ τοῦ Υ στοιχείου. α'. Περὶ ὕβρεων. β'. Περί Υδροπαραστατῶν αἱρετικῶν. γ'. Περὶ υἱοθεσίας. δ'. Περὶ ὑπηρετῶν ἤτοι ὑποδιακόνων, ε΄. Περὶ ὑποβόλου. ᾿Αρχὴ τοῦ Φ στοιχείου. α'. Περὶ Φαλκιδίου. β'. Περὶ φαρμακῶν καὶ μάγων. γ. Περὶ φθορᾶς παρθένων. δ'. Περὶ φιλαργυρίας. ε'. Περὶ φένων ἑκουσίων καὶ ἀκουσίων. 5΄. Περὶ τῶν φονευόντων ἑαυτούς. ζ'. Περὶ τῶν φόνων τῶν ἐν πολέμοις, καὶ τῶν φιλο · νευόντων ληστάς. η'. Περὶ τῶν φονευουσών γυναικῶν διὰ φαρμάκων τὰ ἔμβρυα. θ'. Οτι οὐ δεῖ φυλακτήρια ποιεῖν. ι. Περὶ τῶν ἐν φυλακαῖς κατακρίτων. 'Αρχὴ τοῦ Χ στοιχείου. α'. Οπως τῶν χειροτονουμένων ἐπισκόπων αἱ ψῆ φοι γίνονται, καὶ περὶ τῆς γινομένης ἐν ταύτα:; ἀντιλογίας β'. Ὅτι τὰς τῶν χειροτονουμένων ψήφους οὔτε παρ' ἀρχόντων οὔτε παρὰ τοῦ δήμου γίνεσθαι χρή. γ'. Περὶ τοῦ χρόνου οὗ ἐντὸς δεῖ τοὺ; ἐπισκόπους χειροτονεῖσθαι. ϋ. Οποίους εἶναι δεῖ τοὺς χειροτονουμένους. ἐπίσ σκόπους, καὶ τίνα πρὸ πάντων γινώσκειν χρή. ε'. Ὑπὸ πόσων ἐπισκόπων χειςοτονοῦνται οἱ ἐπίσκοποι καὶ οἱ λοιποὶ κληρικοί. ς'. Οτι τὸν χειροτονηθήσεσθαι μέλλοντα ἐπίσκο που δεν πρότερον τῆς ἰδίας χωρίζεσθαι γυναικός. ζ'. Περὶ τῆς τῶν χειροτονουμένων ἡλικίας, η'. Ὅτι οὐ δεῖ χειροτονεῖν ἕτερον ἀντ᾿ αὐτοῦ τὸν τελευτῶντα ἐπίσκοπον. θ'. "Οτι οὐ δεῖ χειροτονεῖσθαί τινα ἐπίσκοπον, ἢ πρεσβύτερον, ἢ διάκονον, ἂν μὴ πρότερον τοὺς ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ πάντας ποιήσῃ Χριστιανούς. ι'. Οτι οὐ δεῖ χειροτονεῖσθα: άθρόον τὸν λαϊκὸν ἐπίσκοπον, οὐδὲ τὸν ἄρτι φωτισθέντα [καὶ διὰ ποίας αἰτίας ὁ κληρικὸς τῆς ἱερωσύνης ἀφαιρεῖται]. ια΄. Πότε χειροτονεῖται εὐνοῦχος ἐπίσκοπος ἢ κλη ρικός, ἢ ἄλλως τὸ σῶμα λελωβημένος. ιβ. Ὅτι οὐ δεῖ χειροτονεῖσθαι ἐπίσκοπον ἐν ἐκ κλησίᾳ, ἧς ὁ προϊστάμενος ἔτι περίεστιν. ιγ'. Οτι οὐ δεῖ χειροτονεῖσθαι ἐπίσκοπον ἐν πόλει μικρά ή κώμῃ. ιδ. Περὶ χειροτονίας χωρεπισκόπων. 7. Quod interdictum sit clericis usuras accipere, et de usuris. 8. De hymno trisagio. 9. Quod capillos capitis delicatius ornare hand liceal. 10. De sepulcrorum violatoribus. 11. Quod clericis verberare quempiam non permittitur. 1. De injuriis. Initium. litteræ Y. 2: De lydroparastatis hæreticis. 3. De adoptione. 4. De ministris sive hypodiaconis. 5. De donatione ante nuptias. Initium litteræ Þ. 4. De lege Falcidia. 2. De veneficis et magis. 3. De stupeo. 4. De φιλαργυρία. 5 De homicidio voluntario et involuntario. 6. De suicidis. 7. De caedibus bellicis, et latronum interfectonibus. 8. De mulieribus quæ medicamentis fetus suos enecant. 9. Quod phylacteria facere minime oportet. 10. De damnatis qui in carcere servantur. Initium litteræ X. 1. Quanam ratione ordinandorum episcoporum fiant electiones, et de litibus quæ circa illas oboriuntur. 2. Quod minime oporteat ordinandorum. electiones vel a magistratu, vel a populo fieri. 3. De tempore, intra quod episcopos ordinari oportet. 4. Quales esse eos oportet qui episcopi ordinandi sunt, et quænam præ cæteris scire. 5. Quot episcopi ad ordinationem episcopi et reliquorum clericorum requiruntur. 6. Quod eum qui in episcopum ordinandus est, oporteat ab uxore sua separari. 7. De atate ordinandorum.. 8. Quod nou oporteat episcopum morientem alium in locum suum sufficere ac ordinare. 9. Quod episcopum aut presbyterum aut diaconum ordinari non oporteat, priusquam omnes suos demesticus Christianos fecerit. 10. Quod non oporteat laicum statim episcopa creari, neque illum qui nuperrime baptizatus fuit: et quibus de causis clericus sacerdotio excidit. 11. Quando ordinetur eumachus episcopus aut clericus, aut aliter corpore mancus. 12. Quod episcopum in ecclesia, cujus episcopus adhuc in vivis est, non ordinari oporteat. 15. Quod non oporteat episcopum in civitate par va aut vico ordinari. 14. De ordinatione chorepiscoporum.

15. De episcopo ordinato qui ad ecclesiam suam abire recusat. 46. Quod non licet episcopo ordinationes facere in districtu ipsi non subjecto. 17. Quod non permittitur episcopo clericum alius provinciæ ordinare. 18. Quod quibusdam episcopis concessum est alienos clericos recipere, et ordinare in suis ecclesiis. 19. Quol ordinatur clericus, etiam ille qui non est ex genere sacerdotali. 20. Quando ordinantur et servi. 21. De ordinatione lectorum. 23. Quod clerici non ordinabantur simpliciter. 23. Quando ordinatur catechunienus qui ante baprismum immolavit. 24. Quod reordinationes fleri minime oporteat. 25. De illo qui crimini alicui obnoxius, ordinatur lamen. 26. Quod is non debet ordinari, qui ægrolus baplicabatur. 27. De iis qui jurant se sacros ordines nondum suscepisse. 28. De his qui propter pecuniam ordinantur. 29. De viduis. 30. De his qui infirmitate aliqua corporali laborantes derident. 31. De sacro chrismate: et quinam ex hæreticis, qui ad Ecclesiam revertuntur, per solam unctionein recipiuntur. 32. De Christianismo. 33. De chorepiscopis. Initium litteræ ¥. 1. Quomodo psallere et orare oportet. 2. De cantoribus et lectoribus. 3. Quod hæreticorum pseudomartyres adire non licet. 4. Quomodo in ordinationibus fiant suffragia. Initium litteræ Q. 1. Quibusnam licet orarium gestare. ιε΄. Περὶ τοῦ χειροτονηθέντος ἐπισκόπου καὶ μὴ καταδεχομένου ἀπελθεῖν εἰς τὴν λαχοῦσαν αὐτῷ ἐχε κλησίαν. ις΄. Ὅτι οὐ δεῖ χειροτονίας ποιεῖν τὸν ἐπίσκοπον ἐν ταῖς μὴ ὑποκειμέναις αὐτῷ ἐνορίαις. ιζ'. Ὅτι χειροτονεῖν ἐπισκόπῳ οὐκ ἐφεῖται κλη ρικὸν ἐνορίας ἑτέρας. ιη'. Τίσι τῶν ἐπισκόπων δέδοται ἀλλοτρίους λαμα βάνειν κληρικούς, καὶ χειροτονεῖν ἐν ταῖς ὑπ' αὐτοὺς ἐκκλησίαις. ιθ'. Οτι χειροτονεῖται κληρικὸς καὶ ὁ μὴ ἐκ γέν νους ἱερατικοῦ καταγόμενος. κ'. Πότε χειροτονοῦνται καὶ δοῦλοι. κα'. Περὶ χειροτονίας αναγνωστών. κβ'. "Οτι οὐκ ἐχειροτονοῦντο ἀπολελυμένως οἱ κλη ρικοί. κγ'. Οτι χειροτονεῖται ὁ πρὸ τοῦ βαπτίσματος Ούσας κατηχούμενος. κα'. "Οτι ἀναχειροτονήσεις οὐ δεῖ γίνεσθαι. κε'. Περὶ τοῦ ὑποκειμένου ἁμαρτήμασι καὶ χειροτονηθέντος. κς'. Οτι οὐ δεῖ χειροτονεῖσθαι τὴν ἐν νόσῳ φωτι σθέντα. κζ'. Περὶ τῶν τὴν χειροτονίαν ὀμνυόντων μὴ και, ταδέξασθαι. κη'. Περὶ τῶν χειροτονουμένων ἐπὶ χρήμασιν. κθ'. Περὶ χηρῶν γυναικῶν. λ'. Περὶ τῶν χλευαζόντων τοὺς ἀσθενῶς τοῦ σώ ματος ἔχοντας. λα'. Περὶ τοῦ ἁγίου χρίσματος, καὶ τίνες χρίονται μόνοι τῶν προσερχομένων τῇ ἐκκλησία αἱρετι χων. λδ'. Περὶ Χριστιανισμοῦ. λγ'. Περὶ χωρεπισκόπων. ᾿Αρχὴ τοῦ Ψ στοιχείου. α'. Πῶς δεῖ ψάλλειν καὶ εὔχεσθαι. β'. Περὶ ψαλτῶν καὶ ἀναγνωστών. γ΄. Οτι πρὸς τοὺς ψευδομάρτυρας τῶν αἱρετικῶν οὐ δεῖ ἀπιέναι δ'. Οπως αἱ ψῆφοι γίνονται τῶν μελλόντων χειροτονεῖσθαι. ᾿Αρχὴ τοῦ Ο στοιχείου. 3'. Τίνας δεῖ ὡράριον φορεῖν. MATTHÆI MONACHI SIVE BLASTARIS 1 PROLOGUS.' De orthodoxa fide. Cum nobis igitur sacrorum argumenta canonum juxta litterarum ordinem distribuere propositum Περὶ τῆς ὀρθοδόξου πίστεως. Τὰς τῶν ἱερῶν τοίνυν ὑποθέσεις κανόνων κατά στοιχεῖον διελεῖν δοκιμάσαντες, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ὡς

- A. οἷόν τε τό γε εἰς ἡμᾶς ἧκον ταύτας ἐπιτεμεῖν, ὡς fuerit, eademque præterea, quantum in nobis est, ἂν ῥᾳδίως ἐντεῦθεν οἰανδηποτοῦν ὑπόθεσιν τοῖς ζητοῦσιν εὑρίσκειν ὑπάρξῃ, δεῖν ᾠήθημεν καὶ οὕτως ἄρα προθέμενοι, τοὺς τὴν ὀρθὴν πίστιν ὀρθοῦντας θεοπνεύστους κανόνας τεταχέναι προτέρους. Τοῖς γὰρ ἐπὶ τῷ θεμελίω ταύτης ἀσφαλῶς ἱδρυμένοις ἐν καλῷ κείσεται μὴ ἐν παρέργῳ καὶ τὰ τῶν λοιπῶν ἐκθεῖναι κανόνων· οἱ δὲ τῆς ἀληθοῦς ἡλλοτριωμένοι πίστεως, καὶ τὸν θησαυρὸν τῶν ὀρθῶν σεσυλημένοι δογμάτων, ποίαν τῶν ἱερῶν κανόνων ἐπιστροφὴν σχοιεν ἄν; Ταύτῃ τοι καὶ τὰ φύσει πρότερα, οὐκ ἐχρῆν τῶν ἀριθμῷ καὶ τάξει τοῦτο κληρωσαμένων στοιχείων δεύτερα θεῖναι. Οἷον ἄρα καὶ τοῖς ζωῆς μεταλαχοῦσι, τροφὴν προσίεσθαι ὁ τῆς φύσεως δίδωσι νόμος· καὶ ταύτην δήπου μὴ προσιεμένους, ἐπὶ πλεῖστον ἴσμεν ἔστιν οὓς τῶν θείων ἀνδρῶν διαρκές σαντας· τοῖς δέ γε τὸ ζῆν ἀφῃρημένοις παρέλκον οἶμαι καὶ περιττόν τά γε πρὸς ὄνησιν ἡ τροφή, τῆς ὀρεκτικῆς καὶ μεταληπτικῆς οἰχομένης δυνάμεως ἄλλως τε καὶ πίστει μὲν σωθέντας ενίους ἔστιν ὅπου λόγος αἱρεῖ, καὶ αἱ τῶν πραγμάτων ἱστορίαι διδάσκουσιν· ἔργων γε μήν, πίστεως μή προηγησαμέ νης, τοσοῦτον οἱ μετιόντες ἀπώναντο, ὁπόσον καὶ οἱ τὰς ὄψεις εκκεκομμένοι τοῦ ἡλιακοῦ τοῦδε φωτός. Τῆς μὲν οὖν ἁγίας καὶ οἰκουμενικῆς δευτέρας συνόδου εὐθὺς ὁ πρῶτος κανὼν μόνην είναι κυρίαν πίστιν ἐνόμισεν, ἣν οἱ ἐν Νικαίᾳ τριακιόσιοι δέκα καὶ ὀκτὼ θεοφόροι Πατέρες εκπεφωνήκασιν, ὡς ἐξ ὑγιῶν συνισταμένην δογμάτων· ἁπάσας μέντοι τὰς ἄλλως ἢ ὡς αὕτη φρονούσας αἱρέσεις ἑάσας ἐῤῥῶσθαι, τῷ ἀναθέματι παραπέμπει. Ο δέ γε σ' αὐτῆς καὶ τοὺς εἰς Σαρδικήν συνελη λυθότας δι' ἐπαίνου τίθεται, ἀνθ' ὧν τὸν περὶ τῆς πίστεως τόμον τῶν ἐν Νικαίᾳ προσεπεκύρωσαν. Ἡ ἁγία δὲ καὶ οἰκουμενικὴ γ' σύνοδος ἐν ἔκτῳ καὶ ἑβδόμῳ κανόνι τοὺς εἰς τοῦτο τόλμης ιόντας, ὡς ἕτερον παρὰ τὸ ἐν Νικαίᾳ συντεθὲν ἱερὸν σύμ βολον συγγράφειν, ἔτι δὲ καὶ τοὺς τὰ δυσσεβῆ Νε στορίου δόγματα προσιεμένους, καὶ ἡ οὕτω τοὺς Εκκλησίᾳ προσιόντας πειρωμένους μυσταγωγεῖν, τοῦ κλήρου μὲν ἐξωθεῖ, εἰ κληρικοὶ εἶεν, λαϊκοὺς δὲ ἐφίησι τῷ ἀναθέματι. Η γε μὴν ἁγία καὶ οἰκουμενικὴ ς' σύνοδος ἐν τῷ πρώτῳ κανόνι τὴν πρὸς τῶν ἱερῶν ἀποστόλων παρα δοθεῖσαν ἡμῖν πίστιν παρεγγυᾷ μὴ καινοτομεῖν· πρὸς δὲ καὶ τὰ ἐν τῇ πρώτη δογματισθέντα μὴ παρεξιέκαι συνόδῳ· οἱ δὴ τὸ ὁμοούσιον τῶν τριῶν τῆς θεαρχικῆς πίστεως ὑποστάσεων τοῖς πᾶσι κηρύξαντες, τοὺς περὶ τὸν θεομανῆ Αρειον τῷ φρονήματι σφῶν μή συμβαίνοντας τελέως ἀποκηρύττουσιν·· ἔτι δὲ καὶ τὰ ἐν τῇ δευτέρᾳ θεσπισθέντα συνόδῳ προσκυ νητέα είναι προστάττει. Αὕτη γὰρ τὸν πνευματομά χον διωσαμένη Μακεδόνιον, καὶ τοὺς σὺν αὐτῷ τῷ ἀναθέματι καταδικάσασα, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ὁμός τιμον Πατρὶ καὶ Υἱῷ ὡς Θεὸν ἀληθινὸν παραδέδωκεν' ἀλλὰ δὲ καὶ τὸν ἄνουν Απολλινάριον κατακρίin compendium redigere, quo quodcunque argumentum quærentibus invenire facilius sit, necessarium duximus, et sie igitur apud nos constituimus, divinitus inspiratos, qui rectam fidem confirmant, priori in loco collocare canones. Iis enim qui super illius fundamento firmiter stabiliti sunt, commodum videbitur non supervacaneum, ut reliqui quoque canones exponantur. li vero qui a recta fide alienati sunt, et rectorum dogmatun thesauro spoțiati, qualem sacrorum canonum curam habeant? Quocirca ut qua natura sunt priora, post ca qua numero ac ordine litterarum istud sortita sunt collocentur, nequaquam necesse erat. Quemadmodum nimirum iis etiam, qui vita fruuntur, nutrimentum desiderare lex naturalis indidit: et istud quidem non desiderantes nonnullos novimus e divinis viris qui diu perdurarunt: vita vero functis superfluum, ut opinor, et supervacaneum est nutrimentum ob ulteriorem aliquam exinde percipiendam utilitatem, appetitiva et participativa cessante fasullale, praed cipue cum ſide quidem servatos nonnullos esse fama alicubi referat, et rerum historiæ tradant: fide vero operibus non præmissa, tantum qui in hisce exercentur, percipiunt fructum, quantum oculis capti e lumine hoc solari. Sanctæ igitur et oecumenica secundæ synodi primus statim canon eam solam authenticam esse fidem constituit, quam trecenti duodeviginti divini Patres Nicam congregati ediderunt, utpote ex sanis dogmatibus compositam: universas autem, que alias atque ipsa sentiunt, hæreses valere jubens, anathemati submittit. Quintus autem ejusdem synodi canon eos qui Sardicæ convenerunt, laudibus effert, propterea quod Patrum Nicænorum de fide decretum confirmassent. · Sancta autem et oecumenica tertia synodus in sexto et septimo canone istes qui eo audaciæ perveniunt, ut aliud præter sacrum illud, quod Nicææ compositum est, symbolum conscribere, et istos præterea, qui impia Nestorii dogmata admittunt, atque ita eos, qui ad Ecclesiam accedunt, initiare moliuntur, clero quidem expellit, si clerici sint, laicos autem anathemati subjicit. Sancia vero et œcumenica sexta synodus in primo canone traditam nobis a sanctis apostolis fidem non immutare, et præterea quæ in primna synodo decreta sunt, non transilire jubet. Hi autem Patres cum trium divinæ naturæ personarum consubstantialitatem omnibus prædicassent, impios Arianos sententiæ ipsorum assensum non præbentes, prorsus abdicabant; insuper autem et quæ in secunda constituta sunt synodo veneranda 2 esse praecipiebant. Hæc enim synodus cum Spiritus sancti inimicum Macedonium expulisset, et socios ejus anathemate condemnasset, Spiritum sanctum Patri et Filio honore æqualem, utpote verum Deum esse tradidit. Quin etiam cum dementem Apollinarium condem-

MATTHÆI BLASTARIS ἀπ Κύριον ἐδογμάτισεν· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ὅσα γε ἡ τρίτη σύνοδος ἐψηφίσατο, κρατύνειν ἐσπούδασεν. Ἕνα γὰρ ἐκείνη Χριστὸν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ μετὰ τὴν σάρκωσιν ἐδογμάτισε, καὶ τὴν αὐτὸν ἀσπόρως καὶ ὑπὲρ φύσιν τεκοῦσαν ἀειπάρθενον Κόρην αλη θῶς καὶ κυρίως ἀπεφήνατο Θεοτόκον, καὶ τὸν ληρώδη Νεστόριον, τὸν ἕνα Χριστὸν εἰς δύο διαιροῦντα υἱοὺς, αὐτοῖς αὐτοῦ δόγμασι τῷ αἰωνίῳ ἐφίησιν ἀναθέματι· ὡς δὲ καὶ τῶν ἐν τῇ δ' Πατέρων τὰ ἱερά δόγματα ἐμπεδεῖ, οἳ τὴν ἐξάγιστον σύγχυσιν Εὐτυ χους τε καὶ Διοσκόρου, τῶν οὐδῶν τῆς Ἐκκλησίας ἐξοστρακίσαντες, τὸν ἕνα Χριστὸν ἐκ δυοῖν φύσεων συντεθέντα, καὶ ἐν δυσὶ φύσεσι καὶ μετὰ τὴν ἕνωσιν θεωρούμενον, ἀτεχνῶς ἐδογμάτισε. Τούτους γὰρ τὴν ἐκ διαμέτρου τῆς Νεστορίου ἀσπασαμένους δυσσέ βειαν, καὶ δοκήσει τὸ μέγα τῆς οἰκονομίας τελεσθή ναι μυστήριον οἰομένους, τὸν μὲν, τῆς δυσσεβούς διαιρέσεως, τοὺς δὲ, τῆς δυσσεβεστέρας συγχυτικής ἑνώσεως, ενδίκως μισήσαντες, Θεοῦ πόρρω βάλλου σιν. ᾿Αλλὰ δὲ καὶ ὅσα ἡ πέμπτη θείῳ ἐμπνευσθεῖσα Πνεύματι ἐδογμάτισεν, ἐπισκήπτει ἀσπάζεσθαι, καὶ τῶν πρὸ αὐτῆς καταψηφισθέντων ἀποδιίστασθαι, τῶν όλεθρίων, φημί, ὠριγένους καὶ τῶν περὶ αὐτὸν ληρημάτων. ᾿Αλλὰ καὶ ἡ τὰ τῶν πρὸ αὐτῆς ἱερῶν συνόδων ταύτῃ βεβαιωσαμένη και στηρίξασα, ἡ ἕκτη, φημί, σύνοδος ἦδε, ἐν αὐτῷ τῷ ῥηθέντι α' κανόνι, δύο θελήσεις, ὡς καὶ δύο φυσικὰς ἐνεργείας ἐπὶ τοῦ ἑνὸς τοῦ Κυρίου ἡμῶν δογματίσαντες, τοὺς περὶ nasset, Dominum mentis compotem et animatam νασα, Εννουν καὶ ἔμψυχον ανειληφέναι σάρκα τὴν assumpsisse carnem docuit: et præterea quæcunque tertia decrevisset synodus, confirmare sategit. Unum enim illa Christum Dei Filium post incarnationem prædicavit, et puellam perpetuo Virginen quæ sine semine, et supra naturam illum peperit, vere et proprie Deiparan fuisse declaravit, et delirantem Nestorium qui unum Christum in duos divisit filios suis ipsius dogmatis, perpetuo anathemati subjecit, quemadmodum et sacra Patrum quartæ synodi dogmata rata fore constituit. Hi autem cum impiam Eutychis et Dioscori confusionem Ecclesiæ liminibus expulissent, unum Christum ex duabus compositum naturis etiam post unionem spectatum vere tradidit. Istos enim ex diametro contrariam Nestorianæ impietatem amplexos, et in imaginatione magnum œconomiæ perfici mysterium arbitratos, eum quidem impiæ divisionis, hos autem magis impiæ confusionem inferentis unionis assertores, odio merito prosecuti, procul Deo abjiciunt. Adhæc autem et quæcunque quinta divino inspirata Spiritu synodus docuit, amplecti hæc synodus præcipit: et a perniciosis eorum qui ante cam condemnati fuerant, Origenis nimirum et istius asseclarum, deliramentis separari. Cæterum et sacrarum synodorum, quæ ipsam præcesserant, decreta hæc cum confirunasset et stabilivisset, sexta videlicet hæc synodus in ipso dicto primo canone, duas voluntates, et duas naturales in uno Domino nostro operationes cum statuisset, Pyrrhi et Sergii gregales, unam in Πύρρον καὶ Σέργιον μίαν θέλησιν ἐπὶ τοῦ Κυρίου Domino temere prædicantes voluntatem, exterminavit. Omnium autem pietate insignium fidem firmam in omne ævum manere, pie decreverunt; eosque qui quippiam vel addunt vel detrahunt a recta sanaque fide nobis tradita, anathemate dignos pronuntiarunt. Hisce concinens synodus Carthagine celebrata, in primo ipsius et secundo canone, divinorum in prima synodo congregatorum Patrum decreta, et de venerandæ sanctæque Trinitatis consubstantialitate, et de fide nobis in eam habenda summo prosequi honore mandat, quorum et sacrum fidei Symbolum verbatim exponit. Leges autem civiles totidem verbis sie definiunt: Christianus est qui credit unam esse Deitatem in aquali Patris et Filii et Spiritus sane:i potestate: qui vero praeter dicta sentit, hæreticus cal. ἀλογίστως κηρύξαντας ἐκκηρύκτους τιθέασι πάν των δὲ τῶν ἐπ᾿ εὐσεβείς γνωρίμων κρατεῖν τὴν πίστιν βεβαίαν μέχρι συντελείας αἰῶνας εὐσεβῶς τεθεσπίκασι· καὶ τοὺς προστιθέντας τι ἢ ἀφαιροῦντας τῆς ἡμῖν παραδεδομένης ὀρθῆς καὶ ὑγιοῦς πίστεως τοῦ ἀναθέματος ἀξίους ψηφίζονται. Τούτοις συνάδουσα καὶ ἡ ἐν Καρθαγένη σύνοδος ἔν τε τῷ πρώτῳ καὶ δευτέρῳ ταύτης κανόνι τὰ τῶν ἐν τῇ πρώτῃ συνόδῳ θείων Πατέρων δογματισθέντα, περί τε τοῦ ὁμοουσίου τῆς προσκυνητῆς καὶ ἁγίας Τριάδος, καὶ τῆς εἰς αὐτὴν ἡμῶν πίστεως, διαφε ρόντως ἐπισκήπτει πρεσβεύειν, ων καὶ τὸ ἱερὸν τῆς πίστεως σύμβολον πρὸς λέξιν ἐκτίθεται. Οἱ δὲ πολιτικοὶ οὕτω κατὰ ῥῆμα θεσπίζουσι νό μοι· Χριστιανός ἐστιν ὁ πιστεύων μίαν εἶναι θεότητα ἐν ἴσῃ ἐξουσίᾳ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Ο δὲ παρὰ τὰ εἰρημένα δεξά ζων αἱρετικός ἐστιν. 3 INITIUM LITTERÆ A. CAP. 1. De iis qui immaculatam hanc Christianorum fidem negarunt; et quomodo qui ex iis pœnitentiam agunt, admittendi sunt. Peropportunum erit deinceps enarrare, quomodo qui semel illuminati fuerint (uti alicubi dicit magnus Paulus), et gustaverint donum caleste, et participes facti fuerint Spiritus sancti, et bonum Dei verbum gustaverint, et virtutes futuri sacculi, ΚΕΦΑΛ. Α'. Περὶ τῶν ἀρνησαμένων τὴν ἀμώμη. τον ταύτην τῶν Χριστιανῶν πίστιν, καὶ ὅπως τοὺς μεταμελομένους τούτων προσίεσθαι δεῖ. Επικαιρότατον δ᾽ ἂν εἴη μετὰ τοῦτο διεξιέναι, ὅπως τοὺς ἅπαξ φωτισθέντα;, Παῦλος ἂν δή που ὁ μέγας έφησε, γευσαμένους τε τῆς δωρεᾶς τῆς ἐπου ρανίου, καὶ μετόχους γενηθέντας Πνεύματος ἁγίου, καὶ καλὸν γευσομένους Θεοῦ ῥῆμα, δυνάμεις τε

μέλλοντος αἰῶνος, καὶ παραπεσόντας (ἢ τῆς ζημίας!) et lapsi sint (oh ingens damna»!) et fidem in καὶ ἀρνησαμένους τὴν εἰς τὸν Κύριον πίστιν, οἱ θεῖοι Πατέρες, σπλάγχνοις ἀφάτων οἰκτιρμῶν, αὖθις ὠδίνουσι (Παῦλος καὶ τοῦτο ἀναπληρούτω μοι) μέσ χρις ἂν μορφωθῇ Χριστὸς ἐν αὐτοῖς· οἷς μέντοι που λὺς ὁ μετάμελος τῆς δεινῆς ἀβουλίας εἰσῄει. Πλείους γὰρ οἱ Πατέρες κἂν τούτοις ἐπιτετηρήκασι τὰς δια φοράς, ταῦτ᾽ ἄρα καὶ διαφόρους προσενηνόχασι τὰς ἐκ τῶν ἐπιτιμίων θεραπείας. Ο τοίνυν μέγας τῆς Νύσσης Γρηγόριος, τῷ τῆς σου φίας περιόντι καὶ πνευματικὴς ἐπιστήμης συμπάν των τῶν ἡμῖν ἁμαρτανομένων την γένεσιν ἀκριβούμενος, εὐθὺς ἐν τῷ πρώτῳ κανόνι, Τρία, φησί, τὰ κατὰ ψυχὴν ἡμῶν θεωρούμενα, τὸ λογικόν, τὸ θυμικόν, καὶ τὸ ἐπιθυμητικόν· ἐν τούτοις καὶ τὰ κατορθώματα των ἀρετὴν μετιόντων, καὶ τὰ πτώματα τῶν εἰς κακίαν ἀποῤῥεόντων. Καὶ τοῦ μὲν λογικοῦ ἀρετὴν εἶναι τὴν εὐσεβῇ περὶ τὸ θεῖον ὑπόληψιν, καὶ τὴν τοῦ καλοῦ τε καὶ κακοῦ διακριτικὴν ἐπιστήμην, καὶ τί μὲν ὀρεκτὸν ἐν τοῖς οὔτι, τί δὲ βδελυκτὸν ἐπίστασθαι καὶ ἀπόβλητον· κακίαν δὲ τούτου τὴν ἐκ τοὐναντίου περὶ τὸ θεῖον ἀσέβειαν· οἷον, εἴ τις τὴν εἰς Χριστὸν ἀρνησάμενος πίστιν, πρὸς Ἰουδαϊσμὸν, ἢ εἰδωλολα τρείαν, ἢ Μανιχαϊσμὸν ἐξετράπη, ἢ πρὸς γόητας καὶ μάγους ἀπιὼν ἐάλω, καὶ τοὺς διὰ δαιμόνων και θάρσιά τινα καὶ ἀποτροπιασμοὺς ἐνεργεῖν ὑπισχνουμένους· καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, τὸ περὶ τὴν κρίσιν τῶν πραγμάτων ἐσφάλθαι, ὡς τιθέναι τὸ φῶς σκότος, καὶ τὸ σκότος φῶς, κατὰ τὴν Γραφήν. Τοῦ δ᾽ αὖ ἐπιθυμητικοῦ ἀρετὴν ἀτεχνῶς εἶναι τὴν τῆς ἀρετῆς ἔφεσιν· τὸ ἐρωτικῇ τε πάσῃ δυνάμει καὶ ψυχῆς Ολοσχερεῖ διαθέσει Θεῷ κολλάσθαι, καὶ μηδενὸς τὴν εἰς αὐτὸν ἀγάπην προϊεσθαι, παρ' οὗ πηγάζεται τοῖς ἀνθρώποις ἡ ἀρετὴ καὶ πᾶν δώρημα τέλειον, ᾗ που φησιν ὁ θεῖος Ἰάκωβος· τούτου δέ γε σκαιότητα τὴν φιληδονίαν, τὴν φιλοχρηματίαν, τὴν τῆς κενῆς δέξης ἔφεσιν, καὶ τοῦ ἐπικεχρωσμένου τοῖς σώμασιν ἄνθους, εγε δὴ καὶ εἰς πορνείαν ἐν καρδίᾳ μελετωμένην τελευτᾷ, ἢ καὶ μοιχείαν· ταύτας οὖν, τὴν μὲν ἐπιβουλὴν ὡρίσατο καὶ ἀδικίαν τοῦ ἀλλοτρίου· τὴν δέ γε πορνείαν ἐπιθυμίας μόνης ἐκπλήρωσιν, τὸν τοῦ πέλας γάμον μὴ διορύττουσαν· τῆς δὲ ἀπό που μοιχείας καὶ τὴν παιδεραστίαν ἡρτῆσθαι, καὶ τὴν ζωοφθορίαν· φύσεως γὰρ καὶ ταῦτα κρίνει μοιχείαν, ὡς ἂν εἰς ἀλλότριον δήπου καὶ παρὰ φύσιν γενομένης τῆς ἀδικίας. Τῆς γε μὴν θυμώδους δια θέσεως ἐπαινουμένην καὶ κατὰ φύσιν ἐνέργειαν, τὴν πρὸς τὸ κακὸν ἀπέχθειαν, τὸ τοῖς πάθεσι πολε μεῖν, πρὸς ἀνδρίαν τε ἑστομώσθαι, καὶ μὴ τὰς τοῦ θανάτου ἀπειλὰς δεδιέναι· πεῖράν τε ἀλγεινῶν μὴ καταπτήσσειν βασάνων, καὶ πρὸς τὴν τῶν ἡδίστων ἢ συνήθων διάζευξιν μὴ μαλακίζεσθαι, τῆς πίστεως καὶ ἀρετῆς ἀντεχόμενον. Εκτροπὴν δὲ ταύτης καὶ ἀπόπτωμα τὸ φθονεῖν τε καὶ μνησικακεῖν, τὰς ἐμφιλονείκους ερεσχελίας, α? δὴ καὶ εἰς πληγὰς ἔσθ' ὅτε τελευτῶσι καὶ φόνους. Περὶ μὲν οὖν τῶν δύο τῆς ψυχῆς δυνάμεων, θυμού Dominum negaverint, sancti Patres visceribus inetabilis misericordiæ iterum parturiunt (Paulus iterum bæc mihi verba suppleat) donec Christus formetur in ipsis quos nimirum ob gravissimum suum errorem magna pœnitentia incessit. Etenim Patres in iis plurimas differentias observarunt, et propterea per pœnas diversa remedia porrexerunt. Magnus itaque Gregorius Nyssenus in Epistola ad Letoium, sapientia et cognitione spirituali excellentem, omnium peccatorum nostrorum originem investigaturus, in primo statim canone, tria in anima nostra præcipue consideranda dicit: rationem, affectum, et concupiscentiam; inque iis tum recte facla eorum qui virtutem prosequuntur, tumu delicta eorum qui ad vitium prolabuntur, consistere. Et rationis quidem virtutem esse, piam de Deo opinionem, inter bonum et malum discernendi scientiam; et quid in rebus expetendum sit, quidque aversandum et rejiciendum, cognoscere: ejus autem vitium esse oppositam cirra res divinas impietatem; exempli gratia, si quis fidem iu Christum negans, ad Judaismum, vel idololatriam, vel Manichæismum conversus fuerit, vel ad præstigiatores et magos, eosque qui se per demonas piacula quædam et prævaricationes operaturos pollicentur, abiisse deprehensus sit; et, ut uno verbo dicam, fallaciter de rebus judicare, et lucem tenebras ponere, et tenebras lucem, uti ait Scriptura. Rursus concupiscentiæ virtutem plane esse, boni appetionem, omni facultate amanli, et tota animæ affectione Deo adhærere, et amoreni ejus, a quo virtus et omne perfectum donum hominibus derivatur (nti alicubi dicit sanctus Jacobus). pro nulla re pro derelicto habere: ejus autem declinationem esse, libidinem, avar Liam, inanis glori:e, et floris, qui corporis superficiei est illitus, desiderium; quod in anima exercitum in fornicatione aut adulterio terminatur: ex quibus quidem adulterium definit, insidias et injuriam alteri allatam; fornicationem vero, libidinis duntaxat expletionem, quæ vicini conjugium non attingit. Quin imo et pædicatum, et cum brutis animal bus counnercium, adulterio irrationali appendi dicit; ea enim, utpote in id quod alienum est, et præter naturam factam injustitiam, naturæ adulterium existimat. Facultatis denique irascibilis laudabilem et secundum naturam actionem esse, cujusque mali odium, perturbationibus animæ bellum indicere, ad fortitudinem corroborari, et mortis minas non expavescere, gravissima tormenta sine metu experiri, propter disjunctionem a rebus jucundis consuetisque non languescere, fidei et virtuti adhærescentem. Hujus autem desertionem et lapsum esse, invidere, rixarum et scoininatum recordari, quæ in plagis aliquando et cædibus terminantur. De duabus animæ affectibus, ira nempe et con-

cupiscentia, et peccatis quæ in iis consistunt, suo τε, φημί, καὶ ἐπιθυμίας, καὶ τῶν ἐν τούτοις συν loco, et ut ordo litterarum postulat, infra dicetur; peccata 4 autem quae a rationis motu præternaturali procedunt, in præsenti considerabimus: ea enim graviora Patribus et multo majori attentione digna visa sunt; quorum non minimum est rectæ fidei abnegatio; de qua verba facere mihi in animo est. Ea igitur non solum ex modorum differentia, verum et ex temporum diversitate judicatur. Vel enim minis solis perterriti erant, aut adulatione irretiti, qui lapsi sunt, vel qui tormenta experti cruciatuum acerbitatem ferre nequibant. Porro alii quidem voluntarie impietatem amplexi sunt, se bona sua aliter amissuros existimantes; alii vero post fidei abdicationem, persecutores (oh hominum impietatem!) evaserunt. Ex iis rursus alii errorem pro veritate commutarunt, cum pietas adhuc in incunabulis et nondum bene stabilita esset; cumque persecutio valde ferveret, et tyranni furore perciti veritatis præcones gravissimis tormentis subjicerent: alii autem cum religio omnes sub sole terras illustraret, et reges, non minus quam diadema, quibus redimi sunt, adornaret. De clericis qui propter metum fidem negarunt. De clericis metu periculi lapsis Lxir sanct. apostol. canon: Si quis, inquit, clericus propter metum humanum, vel Judæi vel Græci, vel hæretici, nomen Christi negaverit, omnino ejiciatur; si vero clerici, deponatur; pœnitentiam autemi agens, laici locum capiat. Primus autem et secundus syn. Ancyranæ canon, presbyteros et diaconos qui metu tormentorum sacrificarunt, deinde contra reluctati sunt, seu pœnitentiam egerunt, et coram tyrannis Christum confessi sunt, honoris quidem et cathedra participes esse jubet, munus vero sacerdotale aliquod obire non permittit. ισταμένων ἁμαρτημάτων, τῷ προσήκοντι τόπῳ, καὶ ὡς ἡ τάξις ἀπαιτεῖ τῶν στοιχείων, βηθήσεται ἅττα δὲ ἡ τοῦ λογιστικοῦ παρὰ φύσιν δημιουργεί κίνησις, τὸ νῦν ἤδη σκοπήσωμεν· ταῦτα γὰρ καὶ χαλεπώτερα τοῖς Πατράσιν ἐκρίθη, καὶ μείζονος καὶ ἐπιπονωτέρας δεόμενα τῆς ἐπιστροφῆς, καὶ τού των οὐχ ἥκιστα τὴν τῆς ὀρθῆς πίστεως ἄρνησιν, περὶ ἧς καὶ εἰπεῖν προεθέμεθα. Αὕτη τοίνυν, μὴ ὅτι γε τῇ τῶν τρόπων διαφορᾷ, ἀλλὰ καὶ τῷ διαλλάττοντι κρίνεται τῶν καιρῶν. "Ητοι γὰρ μόνον και ταπλαγέντες ἀπειλὴν, ἢ κολακεία ὑποκλαπέντες, εἰσὶν οἱ κατηνέχθησαν, ἢ καὶ βασάνων πειραθέντες, καὶ πρὸς τὴν δριμύτητα μὴ ἀντισχόντες τῶν αἰκισμῶν. Καὶ οἱ μὲν ἐθελοντὶ τὰ τῆς ἀσεβείας ἡσπάσαντο, πραγμάτων ἀπηλλάχθαι νομίζοντες· οἱ δὲ καὶ μετὰ τὴν τῆς πίστεως ἀθέτησιν διῶνται, φεύ! τῶν εὐσεβῶν γεγόνασι. Καὶ τούτων αὖθις οἱ μὲν τὴν πλάνην τῆς ἀληθείας ηλλάξαντο, ἐν προοιμίοις οὔ σης τῆς εὐσεβείας, καὶ μηδέπω καλῶς ἱδρυμένης, ἡνίκα καὶ ὁ διωγμὸς σφοδρὸν ἔπνει καὶ μανικόν, τῶν τυράννων ἀνηκέστοις καθυποβαλλόντων βασά νοις τοὺς πρεσβεύοντας τὴν ἀλήθειαν· οἱ δὲ, ὅτε τὰ τῆς εὐσεβείας τὴν ὑφ᾽ ἡλίῳ περιέσχε, καὶ βασιλέας οὐχ ἧττον ἑκόσμει οὗ περίκεινται διαδήματος. Περὶ τῶν διὰ φόβον ἀρνησαμένων κληρικῶν τὴν πίστιν. Περὶ μὲν οὖν τῶν φόβῳ κινδύνου κατενεχθέντων κληρικῶν ὁ ξβ' τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανών, Εἴ τις, φησί, κληρικός διὰ φόβον ἀνθρώπινον, Ἰουδαίου, ἢ Ελληνος, ἢ αἱρετικοῦ, εἰ μὲν τὸ τοῦ Χριστοῦ ἀρνή σεται όνομα, πάντη ἀποβαλλέσθω· εἰ δὲ τὸ τοῦ κληρικοῦ, καθαιρείσθω· μετανοήσας δὲ, χώραν λαϊκοῦ λαμβανέτω. Ο μέντοι α' και β' τῆς ἐν ᾿Αγκύρα συνόδου και νὼν τοὺς φόβῳ βασάνου θύσαντας πρεσβυτέρους καὶ διακόνους, εἶτα ἀναπαλαίσαντας ήτοι μετανοή σαντας, καὶ τῶν τυράννων ἐνώπιον τὸν Χριστὸν ὁμολογήσαντας, τῆς μὲν τιμῆς μετέχειν καὶ τῆς καθέδρας κελεύει, ἱερατικὸν δέ τι ἐνεργεῖν οὐκ ἐφίησιν. Ο δὲ ἅγιος Πέτρος Αλεξανδρείας ἐν τῷ ι' και νόνι, Οἱ τὸν ἴδιον καταλιπόντες, φησί, κλῆρον, καὶ τοῖς κινδύνοις σφᾶς αὐτοὺς ἐπιδεδωκότες, στεφάνων Porro sanctus Petrus Alexandrinus in decimo canone: Qui, inquit, clerum suum deseruerunt, et se periculis ultro obtulerunt, coronæ martyrii desiderio accensi, tormentis vero terrefacti sacrifi- εφέσει μαρτυρικῶν, ἡττηθέντες δὲ τῶν βασάνων carunt, si contingat ut rursus *pœnitentiam agant et coram tyrannis se Christianos esse confiteantur, æquum est ut laicorum communione eaque sola digni habeantur. Planum autem est eos sensus expertes esse, si ministerium a quo sponte exciderunt, iterum ambiant; neque enim qui clerum setnel deseruit, per confessionem Christi, pro lapsu suo gratiam demereri potest. Decimus autem synodi primæ canon: Quamvis, inquit, qui lapsi sunt et fidem negarunt, ordinati fuerint, sive insciis sive consciis iis qui cos ordirarunt, postea cogniti deponuntur, ab ca ordinatione nequicquam adjuti. καὶ τεθυκότες, εἰ καὶ εἰσαὖθις ἀναπαλαῖσαι τούτοις ὑπῆρξε, καὶ Χριστιανοὺς ἑαυτοὺς ἐνώπιον τῶν τυ ράννων ὁμολογῆσαι, δίκαιοι ἂν εἶεν τῶν λαϊκῶν ἀξιοῦσθαι κοινωνίας καὶ μόνης· ἀναισθήτως δ' ἔχειν αὐτοὺς ἀποφαίνεται, εἰ τῆς λειτουργίας αὖθις μεταποιοῖντο, ἧς ἐκπεπτώκασιν έκοντί. Τῷ γὰρ τοῦ κλήρου ἅπαξ ἀποφοιτήσαντι, οὐδὲ ἡ ὑπὲρ Χριστοῦ ὁμολογία τοῦτον αὖθις χαρίσασθαί οἱ διὰ τὴν ἔκπτω σιν δύναται. Ὁ δὲ τῆς α' συνόδου ι' κανών, Εἰ καὶ προεχειρί σθησαν, φησὶ, οἱ παραπεπτωκότες καὶ ἀρνησάμενοι, ἀγνοούντων ἢ εἰδότων τῶν χειροτονησάντων, γνωσθέντες ὕστερον, καθαιροῦνται, μηδὲν ἐκ τῆς χειρο τονίας ὠφεληθέντες.

De laicis qui fidem 'negarunt. Περὶ τῶν ἀρνησαμένων λαϊκῶν. Λαϊκούς γέ τωι, τοὺς ἀπειλῇ καὶ μόνῃ κολάσεως, Η δημεύσεως, ἢ ἐξορίας, τῇ ἀσεβείς υπείξαντας, ὁ ς' τῆς ἐν Ἀγκύρᾳ συνόδου κανὼν ἐπὶ ἐξαετίαν τῶν ἱερῶν μυστηρίων ἀπείργει, Ταύτης οὐκ ἐπάδει της ψήφου καὶ ὁ τρίτος τοῦ ἁγίου Ιερομάρτυρος Πέτρου Αλεξανδρείας. Ο δέ γε α' αὐτοῦ τοὺς μετὰ πεῖραν ἀνηκέστων τεθυκότας βασάνων ἐπὶ τριετίαν καταδικάζει. Ὁ δὲ β' τοὺς μετὰ τὴν ἐν φυλακῇ μόνῃ ταλαιπω ρίαν καὶ μέχρι τετραετίας. Οὕτω καὶ ὁ τῆς ἐν 'Αγκύρᾳ δ' τῶν τοιούτων και θάπτεται, πρὸς δὲ καὶ ὁ ε'· πλὴν τοὺς μετὰ τὸ Οῦσαι ἐν ἐσθῆτι δειπνήσαντας φαιδροτέρα μᾶλλον ἐπιπλήτ τει ἢ τοὺς ἐν τῷ δείπνῳ δεδακρυμένους καὶ πενθικὸν ἔσθημα περικειμένους. ' δ' αὖ η' ταύτης τοὺς δὶς καὶ τρὶς θύσαντας μετὰ βίας εἰς ἕβδομον ἔτος τῆς κοινωνίας ἐξοστραχίζει. Ο δὲ Νύσσης μέγας Γρηγόριος ἐν τῷ α' κανόνι, Οι βασάνοις χαλεπαῖς αἰκισθέντες, φησί, καὶ θύσαντες, ἐν ῥητῷ χρόνῳ ἐτῶν ἐννέα ἐπετιμήθησαν. Ὁ δὲ ζ' τῆς ἐν ᾿Αγκύρᾳ τοὺς ἐν εἰδωλείῳ ἐθνι καῖς συνεστιαθέντας, εἰ καὶ ἴδια βρώματα ἐπικομιζόμενοι βεβρωκατι, παρὰ δέ γε τὸ δόξαι τοῖς ἀπί στους συνεορτάζειν, μετά διετίαν εἰς κοινωνίαν κελεύει δέχεσθαι. "Οθεν, φασί τινες, καὶ τοὺς πρέ σύεις ἢ αἰχμαλώτους, ἐθνικοῖς συνεστιαθέντας, χρὴ μετρίως ἐπιτιμᾷν· τοὺς δὲ καταφρονήσει καὶ ἀδιαφορία τοῦτο ποιοῦντας σφοδρότερον. Ὁ δὲ μέγας Βασίλειος ἐν πα' τοὺς μετὰ πεῖραν βασάνων περιγενέσθαι τῶν πόνων μὴ ἐξαρκέσαντας, καὶ εἰδωλοθύτων γευσαμένους, καὶ ὅρκους ὀμωμοκότας Ελληνικούς, μετὰ χρόνους ἓξ τῇ ἱερᾷ προσιέναι ἀξιοῖ κοινωνίᾳ. Τους μέν τοι μεγάλης ἄνευ ἀνάγκης τὴν πίστιν προδεδωκότας, και τρα πέζης δαιμονίων ἡμμένους, εἰς ἔτος δδοον παρατείνει, Περὶ τῶν ἀρνησαμένων εκουσίως. Η πρώτη γε μὴν τῶν οἰκουμενικῶν σύνοδος ἐν τε τῷ ια' καὶ ιβ κανόνι ταις χωρίς οἱασοῦν ἀνάγκης τὰ τῶν Χριστιανῶν ἐξομοσαμένοις ἐπὶ τῆς τυραν είδος τοῦ δυσσεβοῦς Λικινίου, καὶ γνήσιον αὖθις τὸν μετάμελον ἐπιδειξαμένοις, εἰς δωδέκατον ἔτος τὴν μέθεξιν τῶν ἁγιασμάτων ἀπείρηκεν, εἰ καὶ ἀνάξιοι πάσης ἦσαν φιλανθρωπίας, φησί, οὕτω δόξαν τοῖ; ἁγίοις Πατράσι ψηφίσασθαι, τοῦ καιροῦ καταστοχασαμένοις, οἶμαι, καὶ τῶν πραγμάτων· τῷ τηνι κάδε γὰρ σφοδρὸν κατὰ Χριστιανῶν ὁ διωγμός έπνει. ᾿Αλλὰ γὰρ οὐχ οὕτω κρίσεως ὁ μέγας Βασίλειος, οὐδὲ· ὁ ἀδελφὰ τούτῳ φρονῶν ἀδελφὸς Γρηγόριος Νύσσης. Ο μὲν γὰρ ἐν ογ' κανόνι τοὺς τὸν Χρισ στὸν ἠρνημένους διὰ βίου τῆς ἱερᾶς κοινωνίας έχε βάλλει, προσκλαίοντας ἐσαεὶ καὶ ἐξομολογουμένους ἀπαίροντας δὲ τοῦ βίου τῶν ἁγιασμάτων ἀξιοῦσθαι Laicos qui metu solo supplicii, vel publicationis, vel exsilii, impietati cesserunt, vi syn. Ancyrana canon in sexennium a sacrorum. mysteriorum perceptione arcet. Idem statuit tertius canon sancti Petri Alexandrini martyris. Primus autem ejusdem canon eos qui post tormentorum gravissimorum perpessionem sacrificarunt, ad tres annos pœnitentiæ condemnat. 5 Secundus vero eos qui in carcere duntaxat afflicti sacrificarunt, usque ad quatuor. Utique et quartus quintusque syn. Ancyr, canon eosdem simili pœnæ subjicit. Eos autem qui postquam sacrificaverint, in veste sumptuosiori pransi sunt, magis punit quam eos qui inter prandendum lacrymas fundunt, et lugubri veste induuntur. Porro viti ejusdem syn. canon eos qui bis vel ter per vin sacrificarunt, usque ad septimum annum communione interdicit. Magnus autem Gregorius Nyssenus in primo cànone, Qui gravibus, inquit, tormentis excruciali sacrificarunt, præstituto tempore novem annorum puniti sunt. Septimus vero Ancyranæ canon eos qui in idoli templo cum paganis convivati sunt, licet proprios cibos afferant comedantque, ex eo tamen quod cum infidelibus festum celebrare visi sunt, non nisi post biennium ad communionem admittere jubet. Unde dicunt nonnulli, quod legati vel captivi qui cum paganis convivantur, mediocriter; qui vero per contemptum et indiscriminatim ita faciunt, gravius puniendi sunt. Porro magnus Basilius, in canone LXXXI, ens qui tormenta experti et cruciatus non ferentes idolis mactata gustaverunt, et juramenta paganorum jurarunt, post sex annos ad sanctam communionem accedere permittit. Poenas autem eorum qui sine magna necessitate fidem prodiderunt, et mensæ dæmouum accubuerunt, ad vi annum extendit. De iis qui voluntarie fidem negarunt. Prima syn. cecumenica in can. xi et xu, iis qui sine aliqua necessitate sub impii Licinii tyrannide fidem Christianam abjurarunt, et genuinam postea pœnitentiam ostenderunt, duodecim annis sacramentorum participatione interdicit. Etsi enim, inquit, omnes humanitate indigni fuerant, ita sanctis Patribus decernere visum est, ad id nimirum tempus rerumque statum collimantibus: tunc enim persecutio inter Christianos valde fervebat. Verum neque magnus Basilius, nec frater ejus Gregorius Nyssenus, sententiis iisdem conjuncti, in eadem opinione versantur. Ille enim in can. LxxII, eos qui Christum negarunt, toto vitæ tempore a sancta communione ejicit, ut lugeant et confiteantur, in suo autem e vita exitu, sacramentis dignos

haberi jubet, Dei misericordiæ confisos et inui- κελεύει, τῇ τοῦ Θεοῦ τεθαῤῥηκότας καὶ πεπιστευκότας φιλανθρωπία. tentes. Magnus autem Gregorius Nyssenus in primo canone: Qui voluntarie, inquit, fidem in Dominum nostrum Jesum Christum negaverit, et Judaismo vel idololatriæ vel Manichæismo, vel alieui alii impietatis generi quarum magnus est numerus, sese adjunxerit, deinde seipsum condemnaverit, toto vitæ suæ tempore pœnitentiam agit. Nunquam enim ei concedetur, quando mystica peragitur oratio, Deum una cum fidelibus adorare; sed et seorsim precabitur, et a sacramentorum communione omnino erit alienus; morte autem instante sacrorum munerum particeps erit. At si contigerit eum præter spem convalescere, iisdem penis per integram vitam rursus erit oborius, sacramentorum ad exitum usque expers. 6 De iis qui postquam fidem negaverint, alios etiam persequuntur. Quod si aliqui, inquit 9 Ancyrane canon, cruciatuum gravitate adeo perculsi fuerint, ut non solum a fide desciscant, sed et in eos quibus fides cure est, insurgant, eosque ad damonibus sacrificandum incitent, et Christianos, qui ignoti erant vel absconditi, in medium trahant, perfectus decem annorum numerus iis pœnitentiam agentibus perfectam remissionem emetietur. Non enim canon hic de fidem prorsus negantibus, et religionis hostibus disserit, qui Ecclesiæ persecutores sese aperte exhibuerunt; hi enim licet penitentiam agant, gravioribus pœnis quam iis quas duo praedieti canones decernunt, si fieri potest, subjicien - tur. Non itaque hos intelligit, sed eos qui adhuc orthodoxe sentiunt, metu autem tormentorum, se impiorum dogmatis assentiri simulant. Magnus autem Athanasius, in epistola ad Ruffinianumn, Ex sacerdotibus, inquit, qui cum Arianis communicarunt, ii quidem qui vi subducti sunt, canonico corriguntur, e loco autem ordinis quem sortiti sunt, non ejiciuntur; præcipue si rationem, uti dixerunt, cum iis minime consentientem habuerint, et se prudenti consilio cum iis communica-se simulaverint, metuentes ne ipsis una cum religione expulsis, Ecclesiæ per impiorum intro-, ductionem corrumperentur. Qui autem nou solum communicarunt, sed et pro viribus suis impietatis propugnatores et patroni fuerunt, si poenitentiam agant, non penis prædictis subjiciuntur, sed sacerdotio exuti in laicorum loco constituuntur. Laicis vero seductis aut vim passis venia indulta est, postquam canonice correcti fuerint, et hæreticorum opiniones aperte anathematizayerint, et fidem orthodoxam Nicææ confirmatam se in honore habituros polliciti fuerint. Ilanc, inquit, sententiam non ipse solummodo, sed et sancti Patres in syn. ubicunque congregati professi sunt. Ὁ δὲ Νύσσης μέγας Γρηγόριος ἐν τῷ αʹ κανόνι, Ο ἑκουσίως, φησί, τὴν εἰς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ἀρνησάμενος πίστιν, καὶ Ἰουδαϊσμῷ, ἢ εἰδωλολατρείᾳ, ἣ Μανιχαϊσμῷ, ἢ ἄλλῳ τινὶ τῶν τῆς ἀθεΐας εἰδῶν ὄντων πλειόνων προσθέμενος, εἶτα καταγνούς ἑαυτοῦ, μετάνοιαν εἰσπράττεται τῷ χρόνῳ τῆς ζωῆς αὐτοῦ συμπαρατεινομένην. Οὐδέ ποτε γὰρ τῆς μυστικῆς εὐχῆς ἐπιτελουμένης σύνο αμα τοῖς πιστοῖς τὸν Θεὸν προσκυνεῖν τούτῳ ἐφεῖται, ἀλλὰ καὶ κατὰ μόνας προσεύξεται, καὶ τῆς κοινωνίας τῶν ἁγιασμάτων καθόλου ἀλλότριος ἔσται· τοῦ δὲ θανάτου ἐφισταμένου, τῆς μερίδος τῶν θείων μεταλήψεται δώρων. Είγε μὴν συμβαίη παρ' ελπίδα τοῦτον ἐπιβιώναι, τῶν αὐτῶν εἰσαὖθις ἐπιτιμίων ὑπόδικος ἔσεται διὰ βίου, τῶν ἁγιασμάτων μέχρις αὐτῆς εἰργόμενος τῆς ἐξόδου. Περὶ τῶν μετὰ τὴν ἄρνησιν καὶ ἑτέρους διωξάντων. Εἰ δέ τινες, ὁ ἔννατος τῆς ἐν 'Αγκύρα φησὶ και νών, τοσοῦτον κατεπλάγησαν τὸ βαρὺ τῶν κολάσεων, ὡς μὴ ὅτι τῆς πίστεως ἀποστῆναι, ἀλλὰ καὶ κατεξαναστῆναι οἷς ἐμέλησε τῶν τῆς πίστεως, ὥστε καὶ θύειν προτρέπειν δαίμοσιν, ἢ ἀγνοουμένους ἔστιν οὓς καταμηνύειν οἷα Χριστιανούς, ἢ καὶ κρυπτομένους εἰς μέσον ἕλκειν, ὁ τῆς δεκαετίας τέλειος ἀριθμὸς τὸ τέλειον τῆς ἀφέσεως τούτοις μεταμελομένοις ἐπιμετρήσει. Οὐ γὰρ δήπου περὶ τῶν ἐξάρ. νων πάντη γεγενημένων, καὶ ἀπεναντίας ἱσταμένων τῇ ἀσεβείᾳ ὁ κανὼν οὗτος διέξεισιν, οἵπερ ἄρα καὶ διώκται τῆς Ἐκκλησίας πεφήνασιν ἀτεχνῶς· ἐκεῖνα γάρ, εἴ γε καὶ ἀληθῶς μεταγνοίεν, καὶ βαρυτέ ρων, εἰ οἷόν τε, πειραθήσονται τῶν ἐπιτιμίων, ἢ οἱ πρὸ τούτου ῥηθέντες ἄμφω δικαιοῦσι κανόνες. Οὐ δὴ τούτους φησὶν, ἀλλὰ τοὺς ἔτι μὲν τὰ τῶν ὀρθο δόξων φρονοῦντας, δέει γε μὴν τῶν βασάνων τὰ τῶν ἀσεβῶν ὑπέρχεσθαι σκηπτομένους. Ο δὲ μένας ᾿Αθανάσιος ἐν τῇ πρὸς Ρουφινιανὸν ἐπιστολῇ, Τῶν κεκοινωνηκότων τοῖς τὰ 'Αρείου φρονοῦσιν ἱερωμένων, φησί, οἱ μὲν βίᾳ καθυπαχθέντες κανονικῶς μὲν εὐθύνονται, τοῦ τόπου δὲ ἧς μετέ λαγον τάξεως οὐκ ἐκβάλλονται, καὶ μάλιστα εἰ τὸν λογισμὸν ἥκιστα εἶχον ἐκείνοις συμβαίνοντα, ὥς φασι, δι' οἰκονομίαν δὲ κεκοινωνηκέναι προσεποιήσαντο, δέει τοῦ μὴ φθαρῆναι τὰς ἐκκλησίας τῇ τῶν δυσσεβῶν ἀντεισαγωγῇ, αὐτῶν ὑπερορίων μετὰ τῆς εὐσεβείας γεγενημένων. Οἱ δὲ πρὸς τῷ κεκοινωνήκέναι καὶ τῆς ἀσεβείας ὑπεραγωνιζόμενοι, καὶ συνηγοροῦντες εἰς δύναμιν, οὐ τοῖς ἐπιτιμίοις μετα μελόμενοι καθυποβάλλονται, ἀλλὰ γυμνούμενοι τῆς ἱερωσύνης, ἐν τῇ τῶν λαϊκῶν τάττονται χώρα. Τοῖς δὲ ἀπατηθεῖσιν, ἢ βίαν παθοῦσι λαϊκοῖς, συγγνώμη δίδοται, κανονικῶς πρότερον ἐπιτιμωμένοις, καὶ φανερῶς ἀναθεματίσασι τὰ τῶν αἱρετικῶν, καὶ τὴν ἐν Νικαίᾳ ὀρθόδοξον πίστιν πρεσβεύειν ὑπισχνου μένοις. Ταύτην οὐκ ἐγώ, φησί, μόνος τὴν ψῆφον, ἀλλ᾽ οἱ καὶ εἰς συνόδους τοπικὰς ἀθροισθέντες θεῖο: Πατέρες εξήνεγκαν.

Περὶ τῶν ἀρνησαμένων κατηχουμένων. De iis qui, dum catechumeni essent, fidem negarunt. Οὐδὲ τοὺς περιπεπτωκότας τῶν κατηχουμένων Porro sancti Patres neutiquam in animo habeἀνευθύνους περιιδεῖν οἱ θεῖοι Πατέρες ενόμισαν. Ο bant, ut ii qui dum fidei initiis imbuuntur, impinγὰρ δ' τῆς α' συνόδου κανὼν εἰς τρίτον ἔτος ἐν τῷ gunt, impune evaderent. Can. enim xiv syn. 1 eos τῶν ἀκροωμένων ἐπιτιμίῳ κελεύει γίνεσθαι τοὺς tribus annis audientium pœnam subire, deinde ad τοιούτους, εἶθ' οὕτω πρὸς τὴν προτέραν τάξιν ἐπαν ordinem priorem revertere, et una cum eatechuιέναι, καὶ τοῖς κατηχουμένοις συνεύχεσθαι. menis precari jubet. Ὁ δὲ τῆς ἐν Αγκύρα ιβ' κανὼν τοὺς πρὸ τοῦ βαπτίσματος τεθυκότας, μετὰ τὸ βάπτισμα, εὖ μάλα τοῦ ἄγους ἀποπλυναμένους, καὶ εἰς ἱερωσύνην ἐπισκήπτει προάγεσθαι. Περὶ τῶν ἀναγκασθέντων ἀρνήσασθαι καὶ μὴ ὑποκυψάντων. (γε μήν γ' τῆς ἐν ᾿Αγκύρᾳ κανὼν τοὺς ἐκπο δὼν τοῖς διώκουσι γενομένους, κατὰ τὴν φεύγειν ὅταν διώκωσιν ἡμᾶς κελεύουσαν ἐντολὴν, διαδρᾶναι δὲ τελέως μὴ δυνηθέντας, ἀλλὰ συλληφθέντας καὶ πρὸς βίαν ἀναγκασθέντας ή λιβανωτὸν εἰς χεῖρας δέξασθαι, ἢ τῷ στόματι τῶν ἀνιέρων σπουδῶν γεύσασθαι, οὐ μὴν ἀνεχομένους ἔχειν σιγῇ, ἀλλὰ βοῶν τας είναι Χριστιανούς, οἷα τὸν λογισμὸν κεκτημέ νους ζήττητον, τούτους ὡς ἥκιστα ἁμαρτόντας, της κοινωνίας δεῖν ἔκρινε μὴ ἐξείργεσθαι· οὐ μόνον δὲ, ἀλλὰ καὶ εἰς ἱερωσύνην μηδὲν ἐπιδοιάζοντας προ Βιβάζειν, εἶχε καὶ ὁ προτοῦ βίος τούτοις εἶχε τὸ ἀνεπίληπτον· οὐ γὰρ τοῦ τῆς ὁμολογίας στεφάνου διήμαρτον. Οὕτω περὶ τῶν τοιούτων καὶ ὁ ἱερομάρτυς Πέπρος ψηφίζεται ἐν τῷ ιδ' κανόνι. Νόμοι πολιτικοί. Οἱ ἀξιωθέντες τοῦ ἁγίου βαπτίσματος, καὶ πάλιν Ἑλληνίζοντες, ἐσχάτῃ τιμωρίᾳ ὑπόκειντα:. Οἱ ἀποστάντες τῆς τῶν ὀρθοδόξων πίστεως, καὶ αἱρετικοί γενόμενοι, ἢ θύσαντες, ἢ θῦσαί τινι ἐπαγ γειλάμενοι, οὐ δύνανται διατίθεσθαι, ἢ δωρεῖσθαι, οὔτε ἐκ διαθήκης, οὔτε ἐξ ἀδιαθέτου λαμβάνειν τι δύνανται. ΚΕΦΑΛ. Β'. Περὶ αἱρετικῶν, καὶ ὅπως χρὴ δέχεσθαι τοὺς ἐξ αἱρέσεων ἐπιστρέφοντας. ᾿Αλλὰ γὰρ ὅπως καὶ τοὺς ἐξ αἱρέσεων επιστρέ φοντας, καὶ τῇ καθολικῇ προσιόντας Ἐκκλησίᾳ, οἱ θεῖοι Πατέρες προσδέχεσθαι τεθεσπίκασιν, ἤδη σκου πητέον. ᾿Αλλὰ μήπω περὶ τούτου, ὡς ἐν εἴδει δὲ διαιρέσεως τῶν ἀποδιϊσταμένων τοῦ ὀρθοῦ φρονήμετος, τὰς γενικωτάτας πρῶτον ῥητέον προςηγορίας, ἃς δὴ τὸ ἀπατηλὸν καὶ πολυσχιδὲς τῶν νόθων διγμάτων ἑκάστοις αὐτῶν ἐπεκλήρωσε. Τὰς μὲν γὰρ αἱρέσεις προσηγορεύκασιν, ἐν τῷ α' κανόνι φή σὶν ὁ μέγας Βασίλειος, τὰ δὲ σχίσματα, τὰς δὲ, παρασυναγωγάς. Αἱρέσεις μὲν οὖν τοὺς πάντη ἀπεῤῥηγμένους, καὶ κατ' αὐτὴν ἀπηλλοτριωμένους τὴν πίστιν, οἷον Μανιχαίους, Ουαλεντίνους, Μαρκιωνιστάς, Πεπουζηνούς, καὶ τοὺς ἐκείνοις παρα πλησίους· σχίσματα δὲ, τοὺς δι' αἰτίας τινὰς ἐκκλησιαστικὰς καὶ ζητήματα ιάσιμα πρὸς ἀλλήλους διενεχθέντας, και μάλιστα τοῦ διαφέρεσθαι περὶ τοῦ τρόπου τῆς μετανοίας πρὸς τὴν καθολικὴν Ἐκκλησίαν· παρασυναγωγὰς δὲ τὰς παρασυνάξεις, οἷον, εἴ τις τῶν Canon autem x syn. Ancyranæ eos qui ante baptismum sacrificarunt, postquam baptizati, adeoque a peccati sorde mundati fuerint, ad sacerdotium promoveri mandat. De iis qui negare coacti, sese non submiserunt. Tertius syn. Ancyr. canon, qui a persecutoribus fugiunt, juxta mandatum quod persequentes nos efugere jubet, prorsus autern evadere nequeunt, sed capti sunt et vi coacti vel thus in manus accipere, vel ore cibos profanos degustare; non auLemn silentium agunt, sed clamant se esse Chri-tianos, firma nimirum constantia præditi; eos, ut qui minime peccarunt, communione non esse arcendos judicat, imo vero et ad sacerdotium absque omni dubitatione promovendos, si modo anteacta eorum vita ab omni reprehensione aliena fuerit: neque enim confessionis corona exciderunt. Idem de iisdem statuit sanctus Petrus Martyr, in XIV canone. 7 Leges civiles. Qui sacrosancto baptismo digni habiti fuerint,et rur sus ad geritilitatem redeunt, pœnis gravissimis ob◄ noxii sunto. Qui ab orthodoxa fide recedunt, et hæretici facti, vel sacrificant, vel alicui se sacrificaturos pollicentur, testamento quidquam præscribere aut donare nequeunt, nec ex testamento, aut ab intestato quidquam accipere possunt. CAP. II. De hæreticis, et quomodo, qui ex hæresibus convertuntur, admittendi sunt. Jam vero quamnam rationem in admittendis iis qui ex hæresibus convertuntur, ad Ecclesiam catholicam accedunt, sancti Patres servari jubent, in præsenti inquirendum est.Quin et hic quasi facta divisione corum,qui a recta opinione discedunt, generalissimæ appellationes,quas singuli ex iis a multifariis, fallacibus spuriisque dogmatis sortiti sunt, in primis dicende veniunt. Alias enim hæreses,inquit magnus Basilius in primo canone, Patres nuncuparunt, alia vero schismata, alias rursus parasynagogas. Hæereses quidem eos qui omnino separati sunt, et quoad ipsam fidem abalienati, ut Manichæi, Valentini. Mare cionista, Pepuzeni, et iis consimiles: schismata autem eos qui propter causas aliquas ecclesiasticas et quaestiones medicabiles inter se dissident; præcipue ab iis qui sunt ex Ecclesia catholica de modo pœnitentiæ dissentire: parasynagogas autem illegitimos conventus, ut si quis episcopus vel presbyter in delicto deprehensus, et a ministerio obeundo pro-

hibitus, sese canonibus submittere recuset, et præ- έπισκόπων ἢ πρεσβυτέρων, πταίσματι ἁλοὺς, ἐπεsulatum sacrumque ministerium sibi vindicet, unaque qui e populo inscitia laborant, relicta Ecelesia catholica cum illo discedant. Patribus ergo antiquis visum est, inquit, hæreticorum baptismum omnino rejicere, utpote qui de ipsa in Deum fide dissentiant, schismaticorum vero baptismum admittere; et ut ii qui conventicula celebrant, per genuinam pœ. nitentiam conversionem suam indicantes, rursus Ecclesiæ uniantur; et quandoque ut qui in gradu collocati cum rebellibus abierunt, postea autem panitentia ducti sunt, ad priorem ordinem revertantur. Catharos autem, qui sunt ex abscissis, et Encratitas, et IIydroparastatas, visum est, inquit, Cypriano et Firmiliano nostro omnes de integro baptizandos σχέθη τῆς λειτουργίας, καὶ τοῖς κανόσιν ὑποκύψει μὴ ἀνασχόμενος, ἑαυτῷ τὴν προεδρίαν ἐξεδίκησε καὶ λειτουργίαν, καὶ τούτῳ συναπῆλθον οἱ ἀπαιδευσίαν νησοῦντες ἐκ τοῦ λαοῦ, τὴν καθολικήν καταλελοιπό τες Εκκλησίαν. Δέδοκτο τοίνυν, φησὶν, ἐξ ἀρχῆς τὸ μὲν τῶν αἱρετικῶν βάπτισμα παντελῶς ἡθετηκέναι, περὶ γὰρ αὐτὴν τὴν εἰς Θεὸν πίστιν πέφυκε τούτοις ή διαφορά· παραδέχεσθαι δὲ τῶν ἀποσχισάντων τοὺς μέν του παρασυνάγοντας, ἀξιολόγῳ μετανοίᾳ τὴν ἐπιστροφὴν ἐπιδειξαμένους, ἐνοῦσθαι πάλιν τῇ Ἐκκλησίᾳ· ἔστι δ' ὅτε καὶ τοὺς ἐν βαθμῷ συναπελθόντας τοῖς ἀνυποτάκτοις, εἶτα μεταμελομένους, εἰς τὴν προτέραν τάξιν ἐπανιέναι. Τούς γε μὴν Καθαρούς, τῶν ἀπεσχισμένων καὶ αὐτοὺς esse. Carthagine enim, cujus episcopus erat magnus όντας, καὶ Ἐγκρατίτας, καὶ Ὑδροπαραστάτας, Cyprianus, synodus Patrum omnium antiquissima congregabatur, iisque omnes hæreticos et schismaticos, qui ad Ecclesiam accedunt, iterum baptizandos esse ex communi consensu placuit. Ita enim ratiocinati sunt: Licet schismatici circa dogmata non errent, quia tamen Christus caput est corporis Ecclesiae, secundum divinum Apostolum, per quod membra omnia animantur, et incrementum spirituale recipiunt: hi autem membra sunt a corporis compage abrupta, Spiritus sancti gratiam non amplius in iis permanentem habent. Quod igitur ipsi non habent, quomodo aliis impertiri possunt? sed tamen, quandoquidem, inquit hic magnus Pater, visum est nonnullis Asiaticis prudenti consilio Catharorum baptismum suscipiendum esse, suscipiatur. De Encratitis. Encratitarum autem [baptismum admittere] neutiquam liceat. Eorum autem hæresis eadem plane est cum hæresi Marcionistarum, ex eadam utique germinascens. Etenim 8 et hi nuptias abomimantur, easque Satanicas appellant; vinumn rejiciunt, animatorum esum probibent, et Dei creaturam pollutam esse delirantes asserunt. Neque dicant quod in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti baptizantur, qui cum Marcione Deum malorum auctorem esse affirmant. Ne autem ob nimium rigorem segniores eos ad accedendum ad Ecclesiam catholicam reddamus, consuetudine, inquit, utendum est, et sequi oportet alres, qui res nostras administrarunt. Quare, uti üs visum est, sacro oleo inuncti sacramentorum participes sint. De Hydroparastatis. Sunt autem Hydroparastatæ qui in sacri calicis administratione aquam duntaxat offerunt, vinu:n cum ea miscere nequaquam permittentes. Quin et legitimas nuptias a fornicatione nibil differre existimant. Eadem etiam xɩvn ejusdem canon decernit. Quære de Hydroparastatis et Armeniis in vit cap. lit K. έδοξε, φησί, τοῖς περὶ Κυπριανὸν, καὶ Φιρμιλιανὸν τὸν ἡμέτερον, πάντας ἀναβαπτίζεσθαι. Εἰς γὰρ τὴν Καρχηδόνα, ἧς ἐπίσκοπος ὁ μέγας Κυπριο ανὸς ἦν, σύνοδος Πατέρων ἀρχαιοτέρα πασῶν ήθροιστο, οἷς ήρεσεν ἐκ κοινῆς ψήφου πάντας απο ρετικούς τε καὶ σχισματικούς προσιόντας τῇ Ἐκε κλησίᾳ βαπτίζεσθαι. Συνελογίζοντο γὰρ οὑτωσί· Εἰ καὶ μὴ περὶ δόγματα οἱ σχισματικοὶ σφάλλοιντο, ἀλλ' ἐπεί τοί γε κεφαλὴ τοῦ σώματος τῆς Ἐκκλησίας ὁ Χριστός ἐστι, κατὰ τὸν θεῖον ᾿Απόστολον, ἐξ οὗ τὰ μέλη πάντα ζωοῦται, καὶ τὴν πνευματικὴν αὔξησιν δέχεται, οὗτοι δὲ τῆς ἁρμονίας τῶν μελῶν τοῦ σώματος ἀπεῤῥάγησαν, οὐκέτι παραμένουσαν αὐτοῖς ἔχουσι τὴν χάριν τοῦ ἁγίου Πνεύματος· δ τοίνυν οὐκ ἔχουσι, πῶς ἂν τοῖς ἄλλοις μεταδοῖεν; ἀλλ' ὅμως, φησὶν ὁ μέγας οὗτος Πατήρ, ἐπεί τισι τῶν κατὰ τὴν ᾿Ασίαν ἔδοξε δι' οἰκονομίαν τὸ τῶν Καθαρῶν βάπτισμα δέχεσθαι, ἔστω δεκτόν. Περὶ 'Εγκρατιτῶν. Τὸ τῶν Ἐγκρατιτῶν μέντοι οὐκ ἐξῆν· Μαρκιω νιστῶν γὰρ ἐστιν ἄντικρυς ἡ κατ' αὐτοὺς αἱρεσις βλάστημα. Κατ' ἐκείνου; γὰρ καὶ οὗτοι τὸν γάμον βδελύσσονται, τοῦ Σατανᾶ εἶναι αὐτὸν ἀποφαινόμε νοι· τὸν οἶνον ἀποστρέφονται, τὴν τῶν ἐμψύχων ἀπαγορεύουσιν ἐδωδὴν, καὶ τὴν κτίσιν τοῦ Θεοῦ μετ μιασμένην εἶναι ληροῦσι. Μὴ γὰρ λεγέτωσαν, ὅτι εἰς Πατέρα, καὶ Υἱὸν, καὶ ἅγιον Πνεῦμα βαπτίζον ται, οι γε κακῶν ποιητὴν τὸν Θεὸν εἶναι λέγουσιν, έφαμίλλως τῷ Μαρκίωνι. 'Αλλ᾿ ἵνα μὴ τῆς ἀκρι βείας εχόμενοι όκνηροτέρους αὐτοὺς ποιήσαιμεν εἰ; τὸ προσιέναι τῇ καθολικῇ Ἐκκλησίᾳ, χρηστέον, φησί, τῷ ἔθει, καὶ τοῖς τὰ καθ᾿ ἡμᾶς οἰκονομήσασι Πατράσιν ἀκολουθητέον, καὶ ὡς ἐκείνοις δοκεῖ, χρυσ μενοι τῷ ἁγίῳ μύρῳ, οὕτω τῶν ἁγιασμάτων μεταλαμβανέτωσαν. Περὶ 'Υδροπαραστατών. Υδροπαραστάται δ' εἰσὶν οἱ μόνον ὕδωρ ἐν τῇ ἱερουργία τοῦ ἁγίου προσφέροντες ποτηρίου, οἶνον δὲ τούτῳ μιγνύναι μὴ ἀνεχόμενοι, καὶ τὸν ἔννομον γάμον μηδὲν διενηνοχέναι πορνείας οιόμενοι. Τὰ αὐτὰ καὶ ὁ μιʹ κανὼν τοῦ αὐτοῦ διορίζεται. Ζήτει περὶ Υδροπαραστατῶν καὶ ᾿Αρμενίων ἐν τῷ τ κεφ. τοῦ Κ στοιχείου.

᾿Αλλὰ γὰρ καὶ ὁ ζ' κανὼν τῆς οἰκουμενικῆς β' συνόδου, όπως χρὴ δέχεσθαι τοὺς ἐξ αἱρέσεως ἐπισ στρέφοντας ἀριδήλως νομοθετεῖ. Εἰς δύο γὰρ μοίρας ἅπαντας διελών, τοὺς μὲν μύρῳ χρίεσθαι, τοὺς δὲ ἀναβαπτίζεσθαι διωρίσατο. Αρειανοὺς μὲν οὖν, καὶ Μακεδονιανούς, καὶ Σαββατιανοὺς, καὶ Ναυατιανούς, τοὺς λέγοντας ἑαυτοὺς Καθαρούς, καὶ ᾿Αριστερούς, καὶ Τεσσαρασκαιδεκατίτας ήτοι Τετραδίτας, καὶ Απολλιναριστὰς, ἐπείπερ ἐξίσης ἡμῖν τῷ θείῳ τελει οῦνται βαπτίσματι, οὐκ οἴεται δεῖν τούτους ἀναβαπτί ζειν, ἀλλὰ, μετὰ τὸν τῆς σφετέρας αἱρέσεως ἔγγραφον ἀναθεματισμόν, τῷ ἁγίῳ χρίειν μύρῳ κελεύει τό τε μέτωπον αὐτῶν, καὶ τοὺς ὀφθαλμούς, καὶ τὰς ρίνας, τὸ στόμα τε, καὶ τὰ ὦτα, και σφραγίζοντας λέγειν· Σφραγίς δωρεᾶς Πνεύματος ἁγίου. Περὶ Ευνομιανῶν. Ευνομιανούς γε μήν, τοὺς εἰς κατάδυσιν βαπτι ζομένους μίαν, καὶ Μοντανιστάς, τοὺς καλουμένους Φρύγας, καὶ Σαβελλιανούς, τους διδάσκοντας τὴν υἱοπατρίαν, καὶ τοὺς παραπλησίους τούτοις, ὡς οὐδὲν ἄμεινον τῶν ἀβαπτίστων Ἑλλήνων ἀληθείας δικαζούσης διακειμένους, τῇ καθολική προσιόντας Ἐκκλησίᾳ, εὐθὺς κελεύει βαπτίζεσθαι· ἢ γὰρ ὅλως οὐκ ἐβαπτίσαντο, ἢ καὶ βαπτισάμενοι οὐ κατὰ τοὺς θεσμοὺς τῆς τῶν ὀρδοδόξων Ἐκκλησίας ένεσημάν θησαν· ταύτῃ τοι καὶ ἀφώτιστοι τοῖς θείοις Πατράσι λογίζονται. Περὶ ᾿Αρειανῶν. Αρειανοὶ μὲν οὖν εἰσιν οἱ τὰ ᾿Αρείου φρονοῦντες, A. Porro canon. 7 syn. ut acumen. clare decernit quomodo eos qui ex hæresi revertuntur, admittere oporteat. Etenim hæreticos omnes in duo genera distinguens, alios oleo inungi, alios au◄ tem rebaptizari definivit. Arianos itaque et Macedonianos, et Sabbatianos, et Novatianos qui sese, hi Catharos, illi Sinistros nominant, et Quartadecumanos sive Quartanos, et Apollinaristas, quoniam ex æquo nobiscum sacro baptismate perficiuntur, denoo baptizare neutiquam necesse existimat, verum eos, postquam scripto omnem suam hæresim anathematizaverint, sacro oleo inungere jubet, frontem et oculos et nares et os et aures, et signantes dicere: Signaculum doni Spiritus sancti. De Eunomianis. Eunomianos vero, qui una demersione bapti zantur, et Montanistas, quiet Phryges dicuntur, et Sabellianos qui Patrem idem esse cum Filio docent, iisque consimiles, ut qui nihilo melius quam pagani non baptizari, veritate judice, alecti sint, ad Ecclesiam catholicam accedentes statim baptizari jubet. Vel enim non omnino baptizati erant; vel si baptizati fuerant, secumdum Ecclesiæ orthodoxæ constitutiones non signabantur; et ob eam rationem a sanctis Patribus pro non illuminatis habiti sunt. De Arianis. Sunt autem Ariani qui cum Ario sentiunt, ὃς πρεσβύτερος ὢν τῆς κατ' ᾿Αλεξάνδρειαν Εκκλη- Ecclesiae Alexandrine presbytero, qui Dei Fiσίας, τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα έτε ρούσια τῷ Πατρὶ καὶ κτίσματα ὁ βέβηλος εδογμάτ τιζε. Περὶ Μακεδονιανῶν καὶ 'Ημιαρείων. Μακεδονιανοὶ δὲ οἱ περὶ μὲν τοῦ Υἱοῦ ὑγιῶς φρο νοῦντες, τὸ δὲ ἅγιον Πνεῦμα κτιστὸν βλασφημοῦντες, καὶ ἀλλότριον τῆς θεότητος, παρ' ὅ καὶ Ημιάρειο: ἐκαλοῦντο· ταυτησὶ δὲ τῆς κλήσεως καὶ ἑτέρα τῶν ἐξαγίστων αἱρέσεων ἔτυχεν· οἱ δὴ τὸν Υἱὸν καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, οὔτε κτίσματα ὡς ὁ ᾿Αρειος, οὔτε μὴν ὁμοούσια τῷ Πατρὶ δοξάζειν ήνείχοντο, ξένῳ δέ τινι τρόπῳ ὁμοούσια τῷ Πατρί· ἐδεδίεσαν γὰρ, ὡς ἔφασκον, μὴ πάθος περὶ τὸν Πατέρα διὰ τῆς γεννή σεως νομισθῇ. Περὶ Ναβάτου. Ναβάτος δὲ πρεσβύτερος ὢν τῆς παλαιᾶς Ρώσ μῆς, τῆς τῶν λέγομένων Καθαρῶν αἱρέσεως ἦρξε, σχισματικὸς ὢν κυρίως, οὐχ αἱρετικό; οὐ γὰρ περί τι τῶν ὀρθῶν δογμάτων τοῖς πιστοῖς διεφέρετο, ἀλλὰ τοῖς ἐν τῷ διωγμῷ ὑποκύψασι καὶ θύσασιν ἀπηγό ρευε τὴν μετάνοιαν· τοῖς τε διγάμοις οὐκ ἐκοινώνε:· ἀνθ' ὧν, εἰ καὶ μὴ περὶ τὴν πίστιν ἔσφαλτο, διὰ μέντοι τὸ ἀσυμπαθὲς αὐτοῦ καὶ μισάδελφον, συνόδου γενομένης ἐν Ρώμῃ ἐπὶ Κορνηλίου τοῦ πάππα, Δεκίου βασιλεύοντος, ἀπεβλήθη καὶ ἀνεθεματίσθη, ὡς ὁ τοῦ Παμφίλου Ευσέβιος ἱστορεῖ. PATROL GR. CXLIV. lium et Spiritum sanctum diversam a Patre essentiam habere, et creaturas esse profane docuit. De Macedonianis et Semiarianis. Macedoniani vero, qui de Filio quidem recte senserunt, Spiritum autem sanctum creaturam esse et a divinitate alienum blaspheme asserebant: unde et Semiariani dicti sunt. Quin et eamdem appellationem alia etiam ex impiis hæresibus sortita est, eorum nempe qui Filium et Spiritum sanctum, non creaturas cum Ario, nec ejusdem cum Patre substantiæ, sed peregrino quodam more similis cum Patre substantive sentiebant. Metuebant enim, uti dicebant, ne affectionem aliquam Patri per generationem ab iis attribui quis putaret. De Novato Novatus autem veteris Romæ presbyter, hæresin eorum, qui Cathari dicuntur, exorsus est; schismaticus proprie, non hereticus: non enim circa dogma aliquod a fidelibus dissentiebat, sed iis qui in persecutione lapsi sunt, et sàcrificarunt, poenitentiam negabat, et digamnis non comm municabat. Quare licet circa fidem non erraverit, tamen propter immisericordiam et fratrum odium, synodo Romnæ habita sub Cornelio papa, Decio imperante, ejectus erat et anathemate percussus, ut Eusebius Pamphili in historia sua narrat.

De Sabbatianis. MATTHÆI BLASTARIS Sunt autem Sabbatiani, quibus præfuit Sabbatius quidam presbyter, eamdem hæresim cum Novato professus, nisi quod pejorum studio teneretur, et more judaico Sabbatum coleret, in eo jejunium peragens; et alia eorum æmulus faceret, sicut et nunc temporis Latini. De Sinistris. Iidem etiam Sinistri vocantur, quod manum sinistram abontinentur, non omnino ausi per eam quidquam prehendere. De Quartodecumanis. Sunt porro Quartodecumani qui Pascha celebrant, non die Dominica, secundum sacras Ecclesiæ constitutiones, sed ea die qua luna quartadecima contigerit; quod est Judaic superstitionis maxime proprium. De Quartanis. lidem etiam Quartani nominantur, quod cum Paschalis festum celebrant, nusquam in diverso - rium se conferant, sed jejunare malint, quemadmodum nos qualibet feria quarta; in hoc etiam Judæorum æmuli, qui post Pascha panes non fernentatos et herbas amaras coinedebant. De Apollinaristis. Sunt autem Apollinaristæ, quibus præfuit sceleratissimus Apollinarius, in thronum Laodiceæ, quae est in Syria, Deo permittente, perniciose introductus, qui circa ceconomiam aperte blasphemus erat, dicens Filium Dei corpus quidem vivum, G sed mentis omnino expers, a sancta Virgine accepisse, divinitate scilicet mentis locum supplente, et sicut animam Dei irrationalem sentiebat, ita et unicam esse in eo naturam tradidit. Hi omnes postquam hæresibus suis omnino valedixerint, oleo duntaxat inuncti Ecclesiæ Gliis annumerantur. Videsis autem, quinam et quales sint,quos sançti Patres rebaptizari volunt. De Eunomianis. Περὶ Σαββατιανῶν. Σαββατιανοὶ δὲ, ὧν ἡγήσατο Σαββάτιος τις προ σβύτερος, τῆς αἱρέσεως μὲν κἀκεῖνος ὢν τοῦ Ναβά του, τῇ δὲ περὶ τὰ χείρω φιλοτιμία καὶ ἰουδαϊκών σαββατίζειν ᾑρεῖτο, νηστείαν ἐν τούτῳ μετιών, καὶ τάλλα παραπλησίως ἐκείνοις, καθὼς δὴ καὶ οἱ Λατίνοι τανῦν. Περί Αριστερῶν. Οἱ αὐτοὶ δὲ καλοῦνται καὶ ᾿Αριστεροί, ὅτι τὴν ἀρισ στεράν εἰσι βδελυττόμενοι χεῖρα, δι' αὐτῆς προσίε σθαι τὸ οἱονοῦν μὴ τολμῶντες. Περί Τεσσαρεσκαιδεκατιτῶν. Τεσσαρεσκαιδεκατῖται δὲ, οἱ τὸ πάσχα τελοῦντε; οὐκ ἐν ἡμέρᾳ Κυριακῇ, κατὰ τοὺς ἱερούς τῆς Εχκλησίας θεσμούς, ἀλλ᾽ ἐν ᾗ ἂν ἡμέρᾳ τεσσαρεσται· δεκαταίαν τύχῃ τὴν σελήνην γενέσθαι, ὁ τῆς τῶν Ἰουδαίων θρησκείας ἐστὶν ἰδιαίτατον. Περὶ Τετραδιτῶν. Οἱ δ᾽ αὐτοὶ καὶ Τετραδῖται, ὅτι τὸ πάσχα ἑορτά ζοντες οὐ καταλύειν, ἀλλὰ νηστεύειν αἱροῦνται, ς ἐν ταῖς τετράσιν ἡμεῖς, Ἰουδαίους κάν τούτῳ μιμούν μενοι, τοὺς μετὰ τὸ πάσχα ἄζυμα καὶ πικρίδας ἐσθίοντας. Περὶ ᾿Απολιναριστῶν. Απολιναρισταὶ δὲ, ὧν ἦρχεν ὁ πολὺς τὴν κακίαν Απολινάριος, τῷ τῆς ἐν Συρίᾳ Λαοδικείας θρόνο ἀνοχῇ Θεοῦ εἰσφθαρείς, δ; περὶ τὴν οἰκονομία, φι νερῶς ἐβλασφήμει, λέγων τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ σῶμα μὲν ἔμψυχον, νοῦ δὲ παντάπασιν ἄμοιρον, ἐκ τῆς ἁγίας ἀνειληφέναι Παρθένου, ἅτε τῆς θεότητος ἀπο χρώσης ἀντὶ τοῦ νοῦ, ἄλογον ὥσπερ τὴν ψυχὴν τοῦ Κυρίου φρονῶν· ἀλλὰ καὶ μίαν φύσιν ἐπὶ τοῦ Κυρίου ἐδίδασκεν· οὗτοι πάντες ἐῤῥῶσθαι πολλὰ ταῖς οἱ κείαι; αἱρέσεσι φράσαντες, μύρῳ μόνῳ χριόμενο: τοῖς Ἐκκλησίας ἐναριθμούνται τροφίμοις. Αθρει δή μοι ὅσοι τε καὶ οἷοι, οὓς οἱ θεῖοι Πατέ ρες ἀξιοῦσιν ἀναβαπτίζεσθαι. Περὶ Εὐνομιανών Eunomiani sunt quibus præfuit Eunomius; qui Ευνομιανοί, ὧν ἡγεῖτο Ευνόμιος. Γαλάτης δὲ ὤν, ex Galatia oriundus Cyzici erat episcopus, pejora Κυζίκου γέγονεν ἐπίσκοπος, χείρονα μακρῷ τοῦ multo quam Arius sentiens. Etenim Filium muta- Αρείου φρονῶν· τρεπτὸν γὰρ καὶ δοῦλον, καὶ κατὰ bilem, et servum, et in omnibus Patri dissimilem esse πάντα ἀνόμοιον τῷ Πατρὶ τὸν Υἱὸν ἐδογμάτιζε· τούς docuit. Eos etiam qui errori ejus assentiebantur, γε μὴν τῇ ἀπάτῃ τούτου προστιθεμένους εἰς μίαν nequam iste unica immersione baptizabat, prono ca- κατάδυσιν ἐβάπτιζεν ὁ ἐξάγιστος, κατὰ κεφαλῆς αὐτ pite et pedibus sursum versis eos immergens. Quin - τοὺς καταδύων ἄνω τῶν ποδῶν αὐτοῖς τετραμμένων et futura supplicia non vera esse, sed eorum minas ad terrorem duntaxat intentatas, nugatorie asseruit. 10 De Montanistis. Moutanistæ autem sunt, qui a Montano quodam nomen sortiti sunt. lidem Phryges nominabantur, vel quod hæresiarcha, vel quod ipsa harresis ex Phrygia esset oriunda. Hic vero Montanus se Paracletum appellabat, et mulierculas duas secum ducens, Priscillam et Maximillam, easlem prophetissas vocabat. De Pepusenis. lidem etiam, quod Pepuzam Phrygiæ oppidum divinis honoribus celebrantes Hierosolymam nunca- ἀλλὰ καὶ τὰς μελλούσας κολάσεις μὴ ἀληθεῖς εἶναι ἀπεφλυάρει, δι' ἐκφόβησιν μόνην ἀπειληθείσας. Περὶ Μοντανιστών. Μοντανισταί, οἱ ἀπὸ Μοντανοῦ τινος σχόντες τὴν κλῆσιν, οἱ δὴ καὶ Φρύγες ὠνομάζοντο, ἢ τοῦ αἵρεσ σιάρχου τούτων Φρυγὸς ὄντος, ἢ τὴν ἀρχὴν ἐκ βρυσ γίας τῆς τοιαύτης φυείσης αἱρέσεω;. Ο τοίνυν Μον τανὸς οὑτοσὶ Παράκλητον ἑαυτὸν προσηγόρευς, καὶ δύο γυναῖκας επαγόμενος Πρίσκιλλαν καὶ Μαξιμίλλαν, προφήτιδας αὐτὰς ἐκάλει. Περὶ Πεπουζηνών. Καὶ Πεπουζηνοὶ δὲ οἱ τοιοῦτοι προσηγορεύοντο. Πίπουζαν γὰρ τῆς Φρυγίας κώμην ἐκθειάζοντες,

Ἱερουσαλὴμ αὐτὴν ὠνόμαζον· οὗτοι καὶ τοὺς γάμους parent, Pepuzenorum quoque nomen assecuti sunt. λύειν ἐπέτρεπον, καὶ βρωμάτων ἔστιν ὧν ἀπέχεσθαι ἐδίδασκον· τὸ πάσχα διέστρεφον· εἰς ἓν πρόσωπον τὴν ἁγίαν Τριάδα συνήρουν τε καὶ συνέχεον· καὶ αἷμα παιδὸς ἐκκεντουμένου, ἀλεύρῳ συμφύροντες καὶ ἀρτοποιοῦντε; προσέφερον, καὶ αὐτοῦ μετελάμ βανον. Περὶ Σαβελλιανών. Σαβελλιανοί, οἵτινες ἀπὸ Σαβελλίου τοῦ Λίβυος ὠνομάσθησαν, ὅς Πτολεμαΐδος τῆς Πενταπόλεως ἐπίσκοπος γεγονώς, συναλοιφὴν ἐπὶ τῆς ἁγίας Τριάδος καὶ σύγχυσιν ἐδογμάτιζε· τὰς τρεῖς ὑπου στάσεις τῆς μιᾶς ουσίας καὶ θεότητος εἰς ἓν πρόσο υπον συναιρῶν καὶ συγχέων, τριώνυμον τὸν αὐτὸν λέγων, νῦν μὲν ὡς Πατέρα φαίνεσθαι, νῦν δὲ ὡς Υἱόν, ἔστι δ' ὅτε ὡς ἅγιον Πνεῦμα, ἄλλοτε ἄλλως μεταμορφούμενον καὶ μετασχηματιζόμενον· ὡς ἐκ τῆς καινῆς ταύτης αναλύσεως ή συνθέσεως, κατὰ τὸν θεολόγον Γρηγόριον, μὴ μᾶλλον ἐν τὰ πάντα, ἢ μηδὲν ἔκαστον εἶναι ὁριζόμενος· φεύγει γὰρ εἶναι ὅπερ ἐστὶν, εἰς ἄλληλα χωροῦντα καὶ μεταβαίνοντα, ψιλῶν καταλειπομένων τῶν ὀνομάτων. Περὶ Παυλιανισάντων. Ab illis divortia conjugum permissa, et a certis quibusdam ciborum generibus abstinentia inperata, Paschatis dies in alienum tempus rejecta, et in unam personam sacrosancta Trinitas contracta et confusa. Illi etiam sanguinem pueri aculeolis compuncti cum farina miscentes, ac panem inde conficientes, tum offerebant, tum ex eo participabant. De Sabellianis. Sabelliani autem a Sabellio ex Libya oriundo denominati sunt, qui Ptolemaidis, quæ urbs est Pentapolis, episcopus, commistionem quamdam et confusionem in sacrosancta Trinitate asseruit, tres illas hypostases unius substantiæ et divinitatis in unam personam contrahens et confundens, quam trium esse nominum dixit, e aliquando ut Patremn apparuisse, aliquando ut Filium, aliquando autem ut Spiritum sanctum, et alias aliter transformatum transfiguratumque; per ineptam hanc resolutionem sive compositionem, secundum Gregorium Theologum, omnes personas non tam unam esse quam singulas nihil definiens. Desinunt eniin esse quæ in se invicem cedunt et permutantur, nudis duntaxat nominibus relictis. Ὁ δὲ τῆς α' συνόδου ιθ' κανών, καὶ τοὺς Παυλια νίσαντας, εἶτα τῇ καθολικῇ προσπεφευγότας Εκκλησίᾳ, προστάττει ἀναβαπτίζεσθαι· σκοπῆσαι δὲ δεῖ, τίνας ὁ κανὼν ἀναβαπτίζειν ἐπιτρέπει, τοὺς ἀπὸ ὀρθοδόξων Παυλιανίσαντας, ἢ τοὺς ἐξ ἀρχῆς τῆς ἐκείνων ἐθάδας αἱρέσεως. Εἰ δέ τινες αὐτῶν, φησίν, ἐν τῷ κλήρῳ ἐξητάσθησαν, ἀγνοησάντων ἴσως ὅπως εἶχον ἀσεβείας τῶν αὐτοὺς χειροτονησάντων, καὶ τούτους μετὰ τὸ γνωσθῆναι δέον ἀναβαπτίζεσθαι, μηδὲν ἐκ τῆς χειροτονίας ἀποναμένους· καὶ εἰ μὲν εὑρεθεῖεν μετὰ τὸ βάπτισμα καὶ κατὰ τὸν βίον ἄμεμ πτοι, χειροτονεῖσθαι ὑπὸ τοῦ ἐπισκόπου τῆς ἐκκλησ σίας, ᾗ προσῆλθον, εἰ δ' οὖν, τοῦ κλήρου εἶναι ἀπεωσμένους. Περὶ Παυλικιανῶν. Παυλικιανοὶ δὲ οἱ Μανιχαίοι μετωνομάσθησαν ἀπό τίνων ἀδελφῶν δύο, Παύλου καὶ Ἰωάννου, ὁρμωμέ νων ἐκ Σαμοσάτων, υἱῶν γυναικός τινος Μανιχαίας, Καλλινίκης τούνομα, δυσσεβείᾳ μᾶλλον ἢ γάλακτι τοὺς υἱοὺς θρεψαμένης. Οὗτοι ένα εἶναι Θεὸν ἐκή ρυσσον, Πατέρα, Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα τὸν αὐτὸν προσαγορευόμενον· εἷς γὰρ φησί, Θεὸς, καὶ ὁ Υἱός αὐτοῦ ἐν αὐτῷ, ὡς ὁ λόγος ἐν ἀνθρώπῳ. Ο δὲ Λόγος οὗτος ἐπὶ γῆς ἐλθών, ἐν ἀνθρώπῳ ᾤκησεν, Ἰησοῦ καλουμένῳ, καὶ τὴν οἰκονομίαν πληρώσας, ἀνῆλθε πρὸς τὴν Πατέρα· ὁ δὲ Ἰησοῦς οὗτος, κάτωθεν ήν ἀπὸ Μαρίας ἀρξάμενος· ἀπὸ τοίνυν τῶν δύο τουτωνὶ Παύλου καὶ Ἰωάννου, τοῖς σφῶν μαθηταῖς ἡ τῶν Παυλικιανῶν ἐπετέθη προσωνυμία, βαρβαρικώτερον συντεθεῖσα· ἀντὶ γὰρ Παυλοϊωάννοι, Παυλικιανοί κατονομάζονται· τὰ δὲ τῆς τούτων αἱρέσεως Φώ τιος ὁ πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως χρηματίσας, ἐν ἱκανῷ στηλιτεύει λόγῳ. Τοὺς οὖν ἄρτι καὶ προσεχῶς ῥηθέντας ἄμφω και De Paulianistis. Canon autem 19 primæ synodi, Paulianistas qui postea ad Ecclesiam catholicam confugerunt, rebaptizari jubet. Verum hic inquirendum est, quosnamn canon denuo baptizari præcipit, an eos qui ex orthodoxis ad Paulianistas defecerunt, vel qui ab initio heresi eorum assueti sunt. Si qui vero, inquit, ex iis in clericorum numero erant,ignorantibus forsan iis a quibus ordinati sunt, quam impii essent, etiam re cognita rebaptizari debent, ab ordinatione sua nihil adjuti. Quin imo si post baptismuin ab omni reprehensione immunes quoad vivendi rationem inventi fuerint, ab episcopo illius ecclesiæ, in qua nomen dederunt, ordinentur; sin minus, a clero ejiciantur. De Paulicianis. Porro et Manichæi Pauliciani dicti sunt, a duobus fratribus Paulo et Joanne ex Samosatis oriundis, filiis mulieris cujusdam Manichææ, cui nomen erat Callinice, quæ non tam lacte quam impietate filios suos enutrift. Hi unum esse Deum prædicarunt, qui et Pater et Filius et Spiritus sanctus idem dicitur. Unus enim, inquiunt, est Deus, et Filius ejus in ipso est, quemadmodum in homine sermo. Iste autem Sermo in terras veniens in homine habitavit, qui dictus erat Jesus, et æconomia completa ascendit ad Patrem. Hic autem Jesus ab infra erat, a Maria originem ducens. dunbus igitur istis Paulo et Joanne, discipulis eorum Paulicianorum nomen barbare composituin 11 imponebatur, Pauliciani enim pro Paulo Joanni dic ti sunt. Eorum autem hæresim Photius patriarcha Constantinopolitanus justa oratione perstringit. Porro canones ambos subsequentes, nimirum

MATTILAI BLASTARIS 7, synod. 1, et 19, syn. 1. 95. v, syn. con- νόνας, τόν τε ζ' τῆς β' συνόδου, καὶ τῆς α' τὸν ιθ' jungens, et eorum fere verbis usus, addit, oportere etiam rebaptizari Manichaos, et Valentinos, et Marcionistas. Nestorianos autem libellos dare, schedulas scili et hæresin suam infamia nolantes, et nominatim Nestorium exsecrare, nec non Eutychetem, et Dioscorum, et Severum, qui aliam iunpietatem, ex diametro a Nestoriana «liderentem, excogitarunt. De Nestorio nondum dicetur; de Eutychete el Dioscoro in præsenti dicendum est. De Dioscoro et Eutychete. ὁ με τῆς ς' συνόδου κανών Ενώσας, καὶ τοῖς αὐτῶν σχεδόν χρησάμενος βήμασι, προσεπάγει, χρῆναι ἀναβαπτίζεσθαι τοὺς τε Μανιχαίους, καὶ Οὐαλεντίνους, καὶ Μαρκιωνιστάς Νεστοριανούς δὲ, λιβέλλους δύο δόναι, γράμματα δηλαδὴ τὴν σφῶν αἵρεσιν στηλιτεύοντά, ονομαστί τε τὸν Νεστόριον ἀναθέματι καθ υποβάλλειν· οὐ μὴν, ἀλλὰ καὶ Εὐτυχέα, καὶ Δ.6. σχορον, καὶ Σεβῆμον, τοὺς ἐκ διαμέτρου τοῦ Νεστο ρίου ἑτέραν ἐξευρηκότας δυσσέβειαν. Τὰ μὲν οὖν κατὰ τὸν Νεστόριον ὅσον ουπω βηθήσ σεται· περὶ μέν τοι τοῦ Εὐτυχοῦς καὶ Διοσκόρου ήδη ῥητέον. Περὶ Διοσκόρου καὶ Εὐτυχους. Ο τοίνυν Διόσκορος, τῆς περιωνύμου πόλεως Dioscorus sacrum-inclytæ urbis Alexandrinæ clavum profane tenuit; et Eutycles in regina urbium 'Αλεξανδρείας τοὺς ἱεροὺς ἀνιέρως διεχείριζεν οι1archimandrita sen cœnobii præfectus erat. Hi Dominum nostrum Jesum Christum Patri quidem consubstantialem credebant, circa autem incarnationчni blaspheme locuti sunt, et hæresin Nestorii, qui duos filios introduxit, evitantes, in praecipitium contrarium impulsi sunt. Duas enim Domini naturas, divinitatem scilicet et humanitatem, post unionem confundi, et in unam naturam contrahi impie tradiderunt, adeoque divinas passiones, quibus humanitas obnoxia erat, divinitati attribaerunt. Quin et Dominum non carnem nostræ simillimam assumpsisse, nec eam ex Virginis sanguine compingi, sed ineffabiliter et diviniori modo eum incarnatum fuisse commenti sunt. Quos idcirco v synodus œcumenica Chalcedone celebrata, sexcentis et triginta Patribus constans, deposuit. De Severo. Erat autem Severus Antiochiæ episcopus, Dioscoro et Eutychete impietate non inferior; quapropter ab orthodoxis tlirono simul ac urbe expulsus, ad Alexandriam pervenit, ubi librum conscripsit omui impietate refertum, in quo contra synodumn quartam Chalcedonensem invehitur, et hæresin illam quæ unam in Domino naturam post unionem statuit, confirmare aggressus est. Librum hunc, philalethen, seu veritatis amantem inscripsit, patri mendaciorum nihilo minus charum: quem qui ab eo dicuntur Severiani Evangeliis præferunt. lillem etiam Acephali vocantur, non solum quod plures fuerint hujus hæresis patroni ſautoresque, sed quod diversis sententiis ab invicem differant, et inter se non omnino conveniant. De Manichæis. Dicuntur Manichæi qui Manis deliria in honore habent. Manes autem sese Paracletum vocabat, et Christum per opinionem et imaginationem apparuisse docuit. Duo statuebat principia, bonum et malum, sive Deum et materiam. Vetus Testamentum maledictis incessit. Lunam et sidera tanquam deos adorari permisit. Carnis resurrectionem negabat. κας· Εὐτυχὴς δὲ, τῶν ἐν τῇ βασιλίδι τῶν πόλεων ἱερῶν σεμνείων ἀρχιμανδρίτης ἐτύγχανεν ων. Οὗτοι τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ὁμοούσιον μὲν ἐπίστευον τῷ Πατρί, περὶ δέ γε τὴν ἐνανθρώπησιν βλάσφημον γλώτταν ἐκίνουν, καὶ φεύγοντες δῆθεν τὴν τοῦ Νεστορίου διαίρεσιν, δύο υἱοὺς εἰσάγοντος, εἰς ἕτερον κρημνὸν ἀπεναντίας ὠθοῦντο· τὰς γὰρ δύο ἐπὶ τοῦ Κυρίου φύσεις, τῆς τε θεότητος καὶ τῆς ἀνθρωπότητος, μετὰ τὴν ἕνωσιν συγκραθῆναι, καὶ εἰς μίαν ἀποτελεσθῆναι φύσιν δυσσεβῶς ἐδογμάτιζον, ὡς ἐντεῦθεν καὶ τῇ θεότητι προσαρμόζεσθαι ἅπερ ἡ άνθρωπότης ὑπέστη θεῖα παθήματα. Αλλὰ καὶ τὴν σάρκα οὐχ ὁμοούσιον ἡμῖν ἀνειληφέναι τὸν Κύριον ἔλεγον, οὐδ᾽ ἐκ τῶν παρθενικῶν συμπαγήναι αἱμά των, ἀλλ' ἀῤῥήτως πως καὶ θειοτέρως σεσαρκώσθαι αὐτὸν ἀνέπλαττον· οὓς καθεῖλεν ἡ ἐν Χαλκηδόνι οἰκουμενικὴ δ' σύνοδος τῶν χλ' Πατέρων. Περὶ Σεβήρου. “Ο γε μὴν Σεβήρος, Αντιοχείας ἐπίσκοπος ἦν, κατ' οὐδὲν ἐνδέων τά γε εἰς ἀσέβειαν Διοσκόρου καὶ Εὐτυ χούς· ταύτῃ τοι καὶ πρὸς τῶν ὀρθοδόξων τοῦ θρόνου ἅμα καὶ τῆς πόλεως ἐξοστρακισθεὶς, τὴν ᾿Αλεξάν δρειαν κατειλήφει, ἔνθα καὶ βίβλον συντάττει πάσης γέμουσαν δυσσεβείας, ἐν ᾗ κατέτρεχε μὲν τῆς ἐν Χαλκηδόνι δ' συνόδου, κρατύνειν δ' ἐπειρᾶτο την δογματίζουσαν αἵρεσιν, μίαν φύσιν ἐπὶ τοῦ Κυρίου μετὰ τὴν ἕνωσιν· ταύτην δὲ τὴν βίβλον ἐπέγραψε · φιλαλήθη ο τὴν οὐχ ἥκιστα τῷ τοῦ ψεύδους περιλημένην πατρὶ, ἣν οἱ ἀπ' ἐκείνου λεγόμενοι Σεβηρια νοὶ τιμῶσιν ὑπὲρ τὰ Εὐαγγέλια· οἱ αὐτοὶ δὲ λέγον τα: Ακέφαλοι, τῷ μὴ μόνον πολλοὺς ἐσχηκέναι γεν νήτορας καὶ ἀρχηγούς τῆς αἱρέσεως, ἀλλὰ καὶ διαφόροις δόξαις μεριζομένους, καὶ ἀλλήλοις ὅλως μὴ συμβαίνοντας. Περὶ Μανιχαίων. Μανιχαῖοι δὲ λέγονται οἱ πρεσβεύοντες τὰ τοῦ Μάνεντος· ὁ δὲ Μάνης οὗτος, παράκλητον ἑαυτὸν ἐκάλει, δοκήσει δὲ καὶ φαντασία τὸν Χριστὸν ἡγεῖτο πεφηνέναι. Δύο ἀρχὰς ἐδογμάτιζε, πονηράν τε καὶ ἀγαθήν, ἤτοι Θεόν τε καὶ ὕλην· τὴν παλαιὰν ἐβλα σφήμει διαθήκην· σελήνην καὶ ἀστέρας προσκυνεῖν οἷα θεοὺς ἐπέτρεπε σαρκὸς ἀνάστασιν ηρνείτο "

μετεμψύχωσιν ἐδίδασκε, βοτάνας καὶ ὕδωρ καὶ δένω Animarum a corporibus in alia corpora migrationem δρα έμψυχα είναι φάσκων. Περί Ουαλεντινιανῶν ἤτοι Εὐχιτῶν. Ουαλεντινιανοὶ δὲ, ἡ κατὰ τοὺς χρόνους τοῦ Οὐ2λεντίνου καὶ Οὐάλεντος βλαστήσασα αίρεσις τῶν Βογομίλων ἤτοι Μασσαλιανῶν· τοῦτο δὲ ἐξελληνιζό μενον Εὐχίτας δηλοῖ· πολὺ γὰρ παρ' αὐτοῖς τὸ τῆς εὐχῆς ὄνομα, ἣν καὶ τοῖς πολλοῖς ποιοῦσιν ἀνέκφορον καλοῦνται δὲ ἐκ τοῦ πράγματος καὶ Ἐνθουσιασταί· δαίμονος γὰρ ἐνέργειαν λαμβάνοντες, Πνεύματος ἁγίου εἶναι ταύτην ὑπολαμβάνουσιν. Οἱ γὰρ τέλεον τὴν νόσον ταύτην εἰσδεδεγμένοι, ἀποστρέφονται μὲν τὴν τῶν χειρῶν ἐργασίαν ὡς πονηράν· ὕπνῳ δὲ τὰ πολλὰ σφᾶς αὐτοὺς ἐκδιδόντες, ἐνθουσιασμὸν τὰς τῶν ὀνείρων φαντασίας ἀποκαλοῦσι· φύσει λέγουσιν εἶναι τὰ κακὰ, καὶ ἐν ἑκάστῳ ἀνθρώπῳ πνεῦμά τι θεῖον συνοικεῖν, καὶ δαίμονα· τοὺς τικτομένους παῖτας ἐκ τοῦ προπάτορος έλκειν ᾿Αδάμ, ὥσπερ τὴν φύσιν, οὕτω δὴ καὶ τὴν πρὸς τοὺς δαίμονας δουλείαν, καὶ συνουσιωμένον φέρειν δαίμονα ἑκάστῳ τούτων συνοικοῦντα καὶ κατεξουσιάζοντα. Καὶ τὸ μὲν βάπτισμα ἀδυνάτως ἔχειν ἐξελαύνειν αὐτὸν, ἢ τὰς ῥίζας ἀνασπᾷν τῶν ἁμορτημάτων, μόνην δὲ τὴν επιτεταμένην εὐχὴν ἐκεῖνόν τε ἐξωθεῖν καὶ ταύτας καθαίρειν· καὶ μετὰ τὴν γενομένην τοῖς αὐτῶν τε· λεοτέροις ἀπάθειαν, ἐπιφοιτᾷν αὐτοῖς ὁρατῶς τὸ ἅγιον Πνεῦμα, καὶ τῆς τῶν παθῶν κινήσεως τὸ σῶμα ἐλευθεροῦν, ὡς μηκέτι λοιπὸν δεῖσθαι μήτε νηστείας πιεζούσης αὐτὸ, μήτε διδασκαλίας χαλινούσης, καὶ μὴ βαίνειν ἄτακτα παιδευούσης· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ αἰσθάνεσθαι τούτους τῆς τοῦ ἐπουρανίου νυμφίου κοινωνίας, ὥσπερ ἡ γυνὴ τῆς τοῦ ἀνθρώπου συνου σίας, καὶ τὴν ἁγίαν Τριάδα αἰσθητοῖς ὁρᾷν ὀφθαλ μοῖς, μόνοις γὰρ τοῖς τοιούτοις ὑπ' ὄψιν ἐμφανίζει σθαι ταύτην, κἀντεῦθεν τὰ μέλλοντα τούτοις προβλέπειν. Νομοθετοῦσι μὴ δεῖν μεταδιδόναι τοῖς προςαιτοῦσιν, ἀλλ᾽ ἑαυτοῖς μόνοις, ἑαυτοὺς εἶναι λέγοντες πτωχοὺς τῷ πνεύματι, οὓς ὁ Κύριος ἐμακάρισε· λύουσι τοὺς γάμους· ὀμνύουσιν ἀδεὼς καὶ ἐπιορκοῦσι· καὶ ἕτερα μυρία τερατεύονται καὶ παρανομοῦσιν, ἃ καὶ φιλοθέων ἀκοαῖς παραδιδόναι οὐκ ευαγές. Περί Βογομίλων. Ἡ δὲ τῶν Βογομίλων αἵρεσις οὐ πρὸ πολλοῦ συνέστη τῆς καθ᾿ ἡμᾶς γενεάς, μέρος οὔτα τῆς τῶν Μασσαλιανῶν, καὶ συμφερομένη τὰ πολλὰ τοῖς ἐκεί νων δόγμασιν· ἔστι δὲ ἃ καὶ προσεξευροῦσα, καὶ τὴν λύμην αὐξήσασα. Εἴη δ' ἂν Βογόμιλος, κατὰ τὴν τῶν Μυσῶν γλώσσαν, ὁ τοῦ Θεοῦ τὸν ἔλεον ἐπισπώμενος· γ γὰρ καλεῖται παρ' αὐτοῖς ὁ Θεὸς, μουλι δὲ, ὁ ἔλεος· οὗτοι τὰς τῆς Παλαιᾶς καὶ Καινῆς ἀθετοῦσι βίβλους, μετὰ τοῦ ἐν αὐταῖς γεγραμμένου Θεοῦ, ὡς κατ' ἐπίπνοιαν γραφείσας τοῦ Σατανᾶ, πλὴν μόνων ἑπτὰ, ὧν ἐστι καὶ τὸ Εὐαγγέλιον· παρ ερμηνεύουσι δὲ καὶ ταύτας βλασφήμοις ἐννοίαις καὶ μυσαραῖς, καὶ πρὸς τὸ δοκοῦν αὐτοῖς· μεταφέρουσιν· ἀτιμάζουσι τὸν θεῖον σταυρὸν, ὡς ἀναιρέτην τοῦ Κυ ρίου· ἔτι δὲ καὶ τὴν φρικτὴν ἱερουργίαν τοῦ δεσπο @ tradidit, herbas, arbores et aquam res esse animalas allirmans. 12 De Valentinianis sive Euchitis. Valentiniani vero, ea quæ temporibus Valentini et Valentis pullulavit secta Bogomilorum sive Massalianorum, quorum nomen, si in linguam Graecam transferatur, Euchitas significat. Quippe magnum apud eos est precationis nomen, quam in vulgus efferri vetant. Vocantur etiam ab ipsa re Enthusiaste; nam agitatione demonis occupati, putant eam esse Spiritus sancti. Quod si quos iste morbus prorsus invaserit, manuum quidem omnemi laborem velut: malum aversantur; somno autem plerumque se dedentes, ea somnierum visa vocant enthusiasmos. Mala perhibent exsistere natura, et in quolibet homine simul habitare spiritum di inum ac demonem. Pueros qui edun:ur in lucem, ex primo patre Adamo, ut naturam, ita etiam servitutem stantiatum gestare damonem, qui cum quolibet haerga dæmonas trahere; adeoque consubbifet, ac imperium in eum exerceat. Et baptismi quidem eas non esse vires, ut illum expellere possit, aut peccatorum radices evellere; sed solam ipsis injunctam precationem, tum illum expellere, tum ractices hasce purgare. Postquam autem perfectiores inter ipsos statum expertem affectuum attigerint, Spiritum sanctum aspect. biliter super eos venire tradunt, et ab affectuum incitutione corpus ita liberare, ut deinceps non amplius egeat jejunio quo prematur, nec doctrina quæ frenum injiciat, et erudiat ne ambulet inordinate. Quinetiam se communionem cum cœlesti sponso sentire dicunt, quemadmodum mulier mariti sui commercium, et sanctam Trinitatem sensibilibus oculis videre (iis enim solis illa sub visum cdit), ac inde futura prospicere. Vetant quasi edicto, ne quis aliquid mendicantibus largiatur, nisi suis duntaxat, cum sese dicant esse illos spiritu pauperes quos Dominus beatos predicavit. Matrimonium solvunt, intrepide jurant et pejerant: et infinita alia portenta comminiscuntur, admittuntque facinora, quæ Dei amantium auribus offerre nefas esset. De Bogomilis. Secta autem Bogomilorum non multo ante nostrain ætatem esse cœpit, ac pars quædam est sectæ Massa ianorum, et in plerisque cum illorum dogmatis consentit: cum præterea quædam etiam invenerit, ac pestem adauxerit. Dicitur autem lingua Mysorum Bogomilus, qui Dei misericordiam sibi conciliat. Bog enim apud eos, Deus vocatur, et Miouli, misericornia. Hi Testamenti Veteris et Novi libros, una cum præscripto in iis Deo, abrogant, velut afflatu Satanæ exaratos, exceptis duntaxat septem, inter quos est et ipsum Evangelium: verum hos ipsos quoque falsa interpretatione corrumpunt, et blasphemis ac scelestis intellectibus ad id quod ipsis videtur, pervertunt. Ignominia crucem sacram afficiunt, veluti quæ Dominum peremerit,

MATTHÆI BLASTARIS ναοῖς δαιμόνων θυσίαν ταύτην ἀποκαλοῦντες· λέγουσι γὰρ ἐν πᾶσι τοῖς ἱεροῖς ναοῖς τοὺς δαίμονα: κατοικεῖν· καὶ τὸ μὲν παρ' ἡμῖν βάπτισμα τοῦ Ιωάννου λέγοντες, τὸ δὲ παρ᾽ αὐτοῖς, τοῦ Σωτῆρος· μένην ὀνομάζουσι προσευχὴν τὸ, Πάτερ ἡμῶν, τὰς δ' ἄλλας ἀθετοῦσι, βαττολογίαν ἀποκαλοῦντες. Θεο. τόκους λέγουσι τοὺς παρ' αὐτοῖς ἔνοικον κτησαμέν νους τὸ ἅγιον Πνεῦμα, ὡς ἂν τὸν λόγον ἐν τῷ διδάσκειν γεννώντας. Λέγουσιν οὐ μόνον όναρ, ἀλλὰ καὶ ὕπαρ βλέπειν, τὸν μὲν Πατέρα, ὡς γέροντα καθει μένον ἱκανῶς τὴν ὑπήνην, τὸν δὲ Υἱόν, ἄρτι τὸν ἴου. λον παραμείβοντι ἐοικότα· τὸ δὲ ἅγιον Πνεῦμα, ὡς νεανίαν δεινῶς ἐψιλωμένον τὰς παρειάς, τῶν δαιμό νων οὕτως ἐξαπατώντων αὐτοὺς, καὶ διδασκόντων, ἄνισον εἶναι τὴν ἁγίαν Τριάδα κατὰ τὴν τῶν σχημάτ των τούτων διαφοράν. Καὶ τὰ πλείω παρείσθω μα τῆς τούτων καὶ τῆς τῶν Μασσαλιανῶν δυσσεβείας, ἵνα μὴ ἐπὶ πλεῖστον τὰς τῶν ἐντυγχανόντων ἀκοί: ἀποκναίω· ὅστις δὲ μὴ ἐν παρέργῳ τοὺς αὐτῶν γνώκαι βούλεται λήρους, τὴν περὶ τούτων διεξιούσαν βίβλον ἀνελιττέτω, καὶ σαφέστερον εἴσεται. itemque formidabile sacrum Doninici corporis et a τικοῦ σώματος καὶ αἵματος, τῶν ἐνοικούντων ταῖς sanguinis, quod inhabitantium templa dæmonum `hostiam appellant; aiunt enim in omnibus sacris templis habitare dæmonas. Baptismum nostrum Joannis baptismum vocant, suum autem, baptismum Servatoris; unicam precationem i·lam agnoscunt, Pater noster; cæteras abrogant, et inutilem garrulitatem appellant. Deiparos vocant eos qui exsistentem apud ipsos incolam consecuti sunt Spiritum sanctum, veluti qui sermonem in docendo gignant. Non modo per quietem, verum etiam vigilantes videre se Patrem perhibent, ut senem cujus admodum prolixa barba sit, Filium similem ei qui lanuginem primam recens mutaverit, Spiritum sanctum ut juvenem nudas admodum 13 genas habentem, demonibus ita eos circumvenientibus, et inæqualeni esse sanctamı Trinitatem docentibus, juxta discrimen harum figurarum. Omitto plura horum et Massalianorum impia dogmata, ne lectorum aures amplius obtundam: qui vero eorumdem deliria non in transitu, sed penitus cognoscere velit, librum de iis tractantem revolvat, et clarius eadem perspiciet, Insuper 7 nec non 8 canon synodi Laodicenæ eos qui ex hæresi Phrygum, de quibus antea dictum est convertuntur, quamvis in clero esse existimantur, et maximi apud illos dicuntur, ut qui alios antecellant, et inter eos doctorum ordinem teneant, rebaptizari volunt. Ut uno verbo dicam, omnes qui ab heterodoxis una immersione baptizantur, et ad Ecclesiam catholicam accedunt, sacri canones iterum baptizanlos esse decernunt. Quin et pradictus syn. u can. 1, in capite de orthodoxa fide, anathemati subjicit sectam Eunomianorum sive Eudoxianorum, nec non Semiarianorum sive Spiritus sancti adversariorum, et Sabellianorum, et Marcellianorum, et Photinianorum, et Apollinaristarun. De Eudoxio. De Eunomianis dictum est. Iidem autem Eudoxia. ni vocabantur, ab Eudoxio quodam, eadem qua Eunomius hæresi infectus; qui cum esset Constantinopolitanus episcopus, Eunomium Cyzici pontiacem constituit. De Anomis. Ili etiam Anomæi nominabantur, quod dicerent Filium et Spiritum sanctum nullam cum Patre, quoad substantiam, similitudinem habere De Marcellianis. Secta autem Marcellianorum quemdam Marcellum hæreseos auctorem habuit, qui ex Ancyra Galatiæ urbe oriundus, ejusdem episcopus erat; idemque quod prædictus Sabellius sentiebat, De Photino. Photiniani autem a Photino denominationem habuerunt, qui ex Sirmio quidem oriundus, illic episcopatum gessit, et in eadem opinione fuit qua praedictus Paulus Samosatenus, ᾿Αλλὰ καὶ ὁ ζ' κανών, ἔτι δὲ καὶ ὁ η' τῆς ἐν Λαοδικείᾳ συνόδου, τοὺς ἐπιστρέφοντας τῶν προβληθέν των Φρυγῶν, εἰ καὶ κληρικοὶ νομίζονται εἶναι, καὶ μέγιστοι παρ' αὐτῶν ὀνομάζονται, ὡς τῶν ἄλλων προέχοντες, καὶ διδασκάλων ἐν ἐκείνοις πληροῦντες τάξιν, ἀναβαπτίζεσθαι ἀξιοῦσιν. Ἐν κεφαλαίῳ δὲ εἰπεῖν, ἅπαντας τοὺς εἰς μίαν κατάδυσιν πρὸς τῶν ἑτεροδόξων βαπτισαμένους, καὶ τῇ καθολικῇ προσιόντας Εκκλησία, αὖθις βαπτίζε σθαι οἱ θεῖοι κανόνες θεσπίζουσι. Καὶ ὁ προδιαληφθεὶς δὲ τῆς β' συνόδου σ' κανών, ἐν τῷ περὶ τῆς ὀρθοδόξου πίστεως κεφαλαίῳ, ὑπὸ ἀνάθεμα τίθησι τὴν τῶν Εὐνομιανῶν αἵρεσιν, εἴτου» Εὐδοξιανῶν, καὶ τὴν τῶν Ἡμιαρείων, ήτοι Πνευμα. τομάχων, καὶ τὴν τῶν Σαβελλιανῶν, καὶ Μαρκελλια νῶν, Φωτεινιανῶν τε καὶ ᾿Απολλιναριστῶν. Περὶ Εὐδοξίου. Καὶ περὶ μὲν τῶν Εὐνομιανῶν εἴρηται· οἱ αὐτοὶ δὲ καὶ Εὐδοξ:ανοὶ ἐκαλοῦντο, ἀπό τινος Ευδοξίου, συναιρεσιώτου τῷ Ευνομίῳ, ὅς Κωνσταντινουπόλεως γεγονὼς ἐπίσκοπος, τὸν Εὐνόμιον Κυζίκου ἀρχιερές Ο κατέστησεν. Περὶ 'Ανομοίων. Οἱ δ' αὐτοὶ καὶ Ἀνόμοιοι ὠνομάζοντο, διὰ τὸ λέο γειν τὸν Υἱὸν καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα μηδεμίαν ὁμοιότητα κατ' ουσίαν ἔχειν πρὸς τὸν Πατέρα. Περί Μαρκελλιανών. Ἡ δὲ τῶν Μαρκελλιανών Μαρκελλόν τινα ἔσχεν αἱρεσιάρχην, ὃς ἐξ ᾿Αγκύρας μὲν ώρμητο τῆς Γαλα τίας, καὶ αὐτῆς ἐπίσκοπος ἐγεγόνει· ἐπίσης δὲ τῷ προῤῥηθέντι ἐδογμάτιζε Σαβελλίῳ. Περὶ Φωτεινοῦ. Οἱ δὲ Φωτεινιανοὶ ἀπὸ Φωτεινοῦ εἶλκον τὴν κλή σιν, ἐκ Συρμίου μὲν ἐρμωμένου, κανταῦθα ἐπισκο πήσαντος, τὰ αὐτὰ δὲ τῷ προλεχθέντι Παύλῳ φρονή σαντος τῷ Σαμοσατεῖ,

Οπως δεῖ δέχεσθαι τοὺς ἀπὸ Ναβάτου. Ὁ δὲ η' τῆς πρώτης συνόδου κανών, οὓς φθάσαν· τες είπομεν Καθαρούς ήτοι Ναβατιανούς, τῇ καθο λικῇ προσιόντας Ἐκκλησίᾳ, ἐγγράφως κελεύει όμο λογεῖν, ὡς ἀσφαλῶς τὰ δόγματα πάντα τηρήσουσι ταύτης, τοὺς τὸν Χριστόν τε ἀρνησαμένους ἐπιστρέ φοντας δέξονται, καὶ κατὰ τοὺς ὡρισμένους τῇ μετα νοίᾳ τῶν παραπεπτωκότων καιρούς, ἐκείνους οίκου νομήσουσι, τοῖς τε διγάμοις κοινωνήσουσι. Καὶ εἰ τούτοις συγκατάθοιντο, τοὺς οἰκείους αὖθις ἐκκλησιαστικοὺς ἀπολαμβάνειν βαθμούς, οὓς πρώην κατα λελοίπασι, πρεσβύτεροι δήπου τυγχάνοντες ἢ διάκο νοι· εἰ δὲ καὶ ἐπίσκοποι, καὶ τούτοις ταῖς ἰδίαις ἐπισκοπαῖς ἀποκαθίστασθαι, εἴπερ μὴ ταύτας ἐν τῷ μεταξύ μετειλήφασιν ἕτεροι. *Οπως χρὴ δέχεσθαι τοὺς Δονατιστάς. Ὁ δὲ νζ' καὶ ὁ ξη' τῆς ἐν Καρθαγένῃ, τοὺς ἐκ τῆς αἱρέσεως τῶν Δονατιστῶν τῇ ὀρθοδόξῳ πίστει προσ ερχομένους, μήτε, εἰ τοῦ λαοῦ εἶεν, ἀναβαπτίζεσθαι διατάττονται, καὶ τοὺς κληρικοὺς ἔχειν αὖθις τοὺς Ιερατικούς βαθμούς, προνοίᾳ τοῦ πλείονας οὕτω τῇ καθολικῇ προσιέναι πίστει. Περὶ Δονάτου. Τούτων αιρεσιάρχης ἦν Δονάτος τις όνομα, δς μὴ ἄλλως τῶν θείων μεταλαμβάνειν ἐδίδασκε μυστη ρίων, εἰ μή τις, ὀστοῦν ἀνθρώπινον κατέχων ἐν τῇ χειρὶ, τοῦτο πρῶτον ἀσπάζοιτο, καὶ οὕτω μεταλαμ βάνειν. Περί Αγγελιτῶν. Ὁ δὲ τῆς ἐν Λαοδικεία λε', Ο τὴν τοῦ Θεοῦ, φησί, καταλιμπάνων Εκκλησίαν, καὶ ἀγγέλους ἐπο νομάζων καὶ ἐπικαλούμενος, συνάξεις τε τούτοις ἐπιτελῶν, καὶ τῇ κεκρυμμένῃ ταύτῃ σχολάζων είδω λολατρείᾳ, ἔστω ἀνάθεμα, οὐχ ὡς τῆς πρὸς ἀγγέλους τιμῆς εἰδωλολατρείας οὔσης, ἀλλὰ τέχνη τις ἦν τοῦτο τηνικαῦτα τοῦ πονηροῦ, ἀγγέλοις μόνοις πείθοντος προσανέχειν, καὶ μὴ τὸν Χριστὸν ἐπικαλεί σθαι, ἵνα τοὺς πειθομένους κατὰ μικρὸν εἰς τὸ τῆς εἰδωλολατρείας λαθὼν ἐκχυλίσῃ βάραθρον· φιλεῖ γὰρ, ὡς ἐπίπαν, ἐκ τῶν δεξιῶν ὑποκλέπτειν ὁ δόλιος. Ἔφασκον γὰρ οἱ μύσται τοῦ πλάνου, μὴ δεῖν τὸν Χρι στόν, τοὺς δὲ ἀγγέλους εἰς βοήθειαν ἐπικαλεῖσθαι, καὶ εἰς τὴν προσαγωγὴν τὴν πρὸς τὸν Πατέρα· τὸ γὰρ ἐπικαλεῖσθαι τὸν Χριστὸν ἐν τούτοις, μεῖζον ἢ καθ' ἡμᾶς. Ταύτης τῆς αἱρέσεως (παλαιὰ γὰρ ἦν) καὶ ὁ θεῖος ᾿Απόστολος ἐν τῇ πρὸς Κολασσαεῖς ἐπιστολῇ μέμνηται, λέγων· Μηδεὶς ἡμᾶς καταβραβευέ τω ἐν ταπεινοφροσύνῃ καὶ θρησκείᾳ τῶν ἀγγέλων, & μὴ ἑώρακεν ἐμβατεύων· ἤτοι μηδεὶς ὑμῖν ἐπηρεαζέτω, νικῶσιν ἐν τῇ ἀμωμήτῳ πίστει καὶ πολιτείᾳ, μηδὲ τοῦ βραβείου ἀποστερείτω, ἐπὶ ξένας παραδό σεις μεταφέρων ὑμᾶς, ἐκ τῆς ὀρθῆς δηλαδὴ πίστεως εἰ; τὴν τῶν ἀγγέλων θρησκείαν διὰ ταπεινοφροσύ νῆς, ὡς ὑπὲρ ἡμᾶς ὄντος τοῦ ἐπικαλεῖσθαι τὴν Κύριον, καὶ αὐτῷ κεχρῆσθαι πρὸς τὸν αὐτοῦ Πατέρα προσαγωγῇ· καταβραβεύειν δ' ἔστι τὸ μὴ τῷ νική. σαντι τὸ βραβεῖον, ἀλλ᾽ ἑτέρῳ διδόναι, ἀδικουμένου τοῦ ἀριστέως. ὡς δὲ ὁ ἅγιος Επιφάνιος ἱστορεῖ ἐν τῷ βιβλίῳ τῶν Παναρίων, αίρεσιν εἶναι ἑτέραν τῶν Quomodo Novatianos admittere oporteat. Primæ synodi canon 8 Catharos sive Novatianos, de quibus superius dictum est, ad Ecclesiam catholicam accedentes, in scriptis profiteri jubet, quod omnia ejusdem decreta pro certo observabunt, eosque qui Christum negarunt, et conversi sunt, suscipient; utique quod juxta tempora pœnitentiæ lapsis præfinita, res eorum administrabunt, et cum digamis communicabunt. Si itaque his assentiant, gradus suos ecclesiasticos quos antea reliquerunt, iterum resumere jubet, si presbyteri scilicet vel diaconi fuerint: sin autem episcopi, etiam et eos suis episcopatibus restituendos esse, nisi alii interea eosdem occupaverint. 14 Quomodo Donatistas admittere oporteat. Canones autem 57 et 68 synodi Carthag. precipiunt, ut qui ex secta Donatistarum fidem orthodoxam amplectuntur, si laici sint, non rebaptizentur; et ut clerici sacros gradus obtineant, nimirum ut hac ratione plures ad fidein catholicam accedcrent. De Donato. Horum sectam exorsus est quidam, cui nomen erat Donatus, qui non aliter sacris mysteriis con – municandum esse docuit, nisi quis os humanuın manu tenens, id ipsum prius exoscularetur, atque hoc modo sacramenta perciperet. De Angelicis. Canon autem 35 synodi Laodicena, Qui, inquit, Ecclesiam Dei relinquit, et angelos nominat invocalque, et congregationes iis peragit, et occulte idololatriæ vacat, sit anathema. Non quod honor in angelos sit idololatria, sed quod mali artifcium sit, qui solis angelis confidere, et Christum non invocare persuadet, ut eos qui ei parent, paulatim ad idololatriæ barathrum clam devolvat. Malus enim utplurimum uos a dextris adoriri amat. Dicebant enim hujus erroris discipuli, quod non oportet Christumn, sed angelos ad auxilium invocare, et ut aditum ad Patrem habeamus. Christum enim eorum causa interpellare majus quiddam est, quam ut nos homunculi id attentemus. Hujus hæreseos (antiqua enim erat) divinus etiam Apostolus in Episto'a ad Colossenses meminit, dicens: «Nemo vos seducat, in humilitate et cultu angelorum, in ea quæ non vidit pedem inferens; sive nemo vobis insidietur in fide et dispensatione inculpata vincentibus, nec præmio privet, in peregrinas traditiones vos adducens, a vera scilicet fide ad cultum angelorum propter humilitatem, quasi supra nos esset Dominum invocare, eoque apud Patrem conciliatore uti. Est autem καταβραβεύειν, præmium non victori, sed illi per injuriam ereptum alteri cuiquam elargiri. Tradit autem S. Epiphanius in libro, qui Panarion dicitur, aliam esse Angelicorumn dictam hæresin, qui se ita nominabant, vel quod se angelorum more vivere, vel ab angelis in rebus divinis instructor crederent,

MATTLE BLASTARIS Αγγελικών λεγομένην, ἢ ὡς ἀγγελικῶς οἱόμενοι βιοῦν, οὕτως ἑαυτοὺς ὀνομάζοντες, ἢ ὡς παρ' ἀγγέ λων τὰ θεῖα μυεῖσθαι νομίζοντες. De Maximo Cynico. Περὶ Μαξίμου τοῦ Κυνικού. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ δ' τῆς β' συνόδου Μάξιμον ἀποκηρύτο τει τινά, μήτε ἐπίσκοπον αὐτὸν γενέσθαι ἢ εἶναι ἀποφαινόμενος, διὰ τὸ ἐκθέσμως κεχειροτονεῖσθαι, μήτε τοὺς ὑπ' αὐτοῦ χειροτονηθέντας κληρικούς ὑπάρχειν. Τούτου καὶ ὁ Θεολόγος Γρηγόριος ἐν τιν τῶν μὴ ἐπ' ἐκκλησίας αναγινωσκομένων αὐτοῦ μέσ μνηται λόγων. Οὗτος δὲ ὁ Μάξιμος Αιγύπτιος ἦν φιλόσοφος κυνικός (κυνικοὶ δὲ ἐλέγοντο παρὰ τὸ αὔθαδες καὶ θρασύς· καὶ προσελθὼν τῷ μεγάλῳ Πατρὶ Γρηγορίῳ τῷ Θεολόγῳ, καὶ κατηχηθεὶς ἐβαπτί σατο, εἶτα καὶ τῷ κλήρῳ συγκατελέγη, καὶ τῷ με γάλῳ ἐκείνῳ Πατρὶ ὁμοδίαιτος ἦν. Εν ἐφέσει δὲ τοῦ ἀρχιερατικοῦ θρόνου τῆς βασιλευούσης γενόμενος, χρήματα εἰς ᾿Αλεξάνδρειαν πέμπει, κἀκεῖθεν ἐπισ σκόπους ἄγει τοῦτον χειροτονήσοντας, ἔχων καί τινα συνεργὸν τῶν οἰκείων τῷ Θεολόγω. "Ηδη δὲ τῆς έχε κλησίας ἔνδον γενόμενοι, καὶ φωραθέντες, πρὶν ἢ τὴν τελετήν τελέσασθαι, παρὰ τῶν πιστῶν ἀπηλάθησαν ἀλλ᾽ οὐδὲ οὕτως ἡσύχασαν· οἰκίαν δὲ εἰσδύντες χιο ραύλου τινὸς, ἐκεῖ χειροτονοῦσι τὸν Μάξιμον, εἰ καὶ μηδὲν τῆς περὶ ταῦτα μοχθηρίας ἀπώνατο, οὐ γὰρ ἀνῦσαί τι ὅλως δεδύνητο· ἐς ὕστερον γὰρ γνωσθείς, καὶ τὰ ᾿Απολλιναρίου φρονῶν, ἀναθεματίσθη. Porro 4 synodi secundæ canon Maximum quemdam abdicat; eum nec factum fuisse, vel esse episcopum, quod contra leges ordinatus fuerit, nec eos quibus ordines contulisset, in clericorum numero habendos esse affirmans. Ac hujusce hominis apud Gregorium Theologum in quadam ex orationibus suis quæ in ecclesiis non leguntur, mentionem alicubi factam reperias. Erat autem Maximus hic Egyptius, philosophus Cynicus (Cynici vero dicebantur propter eorum arrogantiam et audaciam); qui, cum ad magnum Patrem Gregorium Theologum accessisset, et fidei mysteriis imbueretur, Laptizatus est, et demum clero ascriptus, nec non ad mensam magni istius Patris admissus. Cum autem patriarchalem Constantinopolitanae sedis dignitatem concupiisset, pecunias Alexandriam mittit, sibique inde episcopos illum electuros subornat, quodam etiam ex intimis Theologi in auxi - Jium ascito qui quidem cum in ecclesia jam constitissent, nondum perfecta re deprehensi, a fidelibus ejecti sunt; non autem propterea quieverunt, sed Choraulæ cujusdam domum ingressi, Maximum patriarcham ordinant, quamvis nihil ei profuit istiusinodi improbitas, neque enim quidquam proficere potuit. Postea autem, cum coguitum esset eum cum Apoilinario sentire, anathemate ictus est. 15 Primus insuper tertiae synodi canon, nec non 2 et 5, et 4, et 5, episcopos vel clericos qui Nestorii, idemque cum eo sentientis Celestii, opinionibus favent, ex sacerdotio ejiciunt; eos autem ques Nestorius a sacerdotio expulit, quod malæ ejus opinioni assensum non præberent, ad proprius gradus rursus restitui jubent: insuper et eos, quos, cum a synodo vel propriis episcopis propter indigna sua facta condemnati essent et depositione multati, Nestorius non canonice suscipiens propriis gradibus restituerat, nihilo secius depositus manere. De Nestorio. Nestorius autem Constantinopoleos patriarcha Christum nudum esse hominem dicebat, eique secundum habitudinem unitum fuisse Dei Filium, ideoque sanctam Virginem non Deiparam, sed Christiparam nominabat, Qui sententia sanctorum Patrum Ephesi congregatorum depositus fuit, præsidente iis Cyrillo papa Alexandrino beatæ memoriæ, et Celestini veteris Romæ papæ locum tenente, eique strenue operam navante Mennone Ephesino episcopo. Postea autem trium dierum intervallo adfuit Joannes patriarcha Antiochenus cum pluribus episcopis, inter quos erat Theodoretus Cyri, et Ibas Edessæ episcopus: qui, quod adventus eorum pon exspectarentur, irritati, Nestorii depositionem rescindere, et sanctum Cyrillum, Memnonemque Ephesinum, præter rationem poena vicissim depofitionis afficere conati sunt. Ac Theodoretus quidem ad eversionem capitum 12, a magno Cyrillo ad conΤῆς τέ γε τρίτης συνόδου ὁ α' καὶ β' κανών, ἔτι δὲ καὶ ὁ γ' καὶ ὁ δ' καὶ ὁ δ', τοὺς τὰ Νεστορίου καὶ τοῦ ὁμοδόξου τούτου Κελεστίνου φρονοῦντας ἐπισκό πους ἢ κληρικοὺς τῆς ἱερωσύνης ἐξοστρακίζουσιν· οὖς δὲ ὁ Νεστόριος τῆς ἱερωσύνης ἐξέωσε, μὴ συν τεθειμένους τῇ ἐκείνου κακοδοξίᾳ, αὖθις ἀπολαύειν κελεύουσι τοὺς οἰκείους βαθμούς· ὅσους γε μὴν ὑπὸ τῆς συνόδου ἢ τῶν ἰδίων ἐπισκόπων ἐπὶ ἀτόποις πράξεσιν ἐλεγχθέντας τε καὶ καθαιρέσει ὑποβληθέντας ἀκανονίστως εἰς κοινωνίαν δεξάμενος ὁ Νεστόριο; τοῖς οἰκείοις βαθμοῖς ἐγκατέστησε, τούτους μηδὲν ἧττον εἶναι καθῃρημένους. Περὶ Νεστορίου. Ο μὲν οὖν Νεστόριος οὗτος, πατριάρχης ὢν Κωνσταντινουπόλεως ψιλόν ἄνθρωπον ἔλεγε τὸν Χριστὸν, ἑνωθῆναι δὲ αὐτῷ κατὰ σχέσιν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, παρὸ οὐδὲ Θεοτόκον, ἀλλὰ Χριστοτόκον τὴν ἁγίαν Παρθένον ὠνόμαζεν, ὃς ψήφῳ τῶν ἐν Ἐφέσῳ ἀθρο σθέντων ἁγίων Πατέρων καθῄρητο, προεξάρχοντος τούτων τοῦ ἐν ἁγίοις Κυρίλλου πάππα Αλεξανδρείας, ἐπέχοντος δὲ καὶ τὸν τόπον Κελεστίνου τοῦ πάππι τῆς πρεσβυτέρας Ρώμης, συναιρομένου καὶ Μέμνωνος, ἐπισκόπου Εφέσου. Μετὰ δὲ τὴν τρία την ἡμέραν, Ἰωάννης παρῆν ὁ πατριάρχης Αν τιοχείας σὺν πλείοσιν ἐπισκόποις, μεθ' ὧν ἐν καὶ Θεοδώρητος ἐπίσκοπος Κύρου, καὶ Νέας Ἐδέσσης· οἳ καὶ τῆς ἀπολείψεως υδριοπαθής σαντες, τῇ καθαιρέσει Νεστορίου ἐμέμψαντο, καὶ τὸν ἅγιον Κύριλλον τόν τε Εφέσου. Μέμνωνα παραλόγως καθεῖλον· ὁ μέντοι Θεοδώρητος καὶ εἰς ἀνασκευὴν τῶν ιβ' κεφαλαίων, ὧν ὁ μέγας ἐξέθετο Κύ ελέθει

Α. εἰς ἔλεγχον μὲν τῆς Νεστορίου κακοδοξίας, στηριγ- fuiaudos Nestorii errores fidemque stabiliendam ediμὲν δὲ τῆς ὀρθοδόξου πίστεως, κεφάλαια ἕτερα του αῦτα ἐκδέδωκε, καὶ ὁ Ἴβας ὁμοίως ἐπιστολήν· καὶ μεγίστη γέγονε μεταξύ τούτων ἡ διαφορὰ, ὡς καὶ καθαίρεσιν αὖθις τὴν σύνοδον τῶν ἀρχιερέων ἐκείνων καταψηφίσασθαι, οἷα δὴ τοῖς τοῦ Νεστορίου ὑποπτευθέντων στοιχεῖν. Ἐπεὶ οὖν οὕτω δι᾿ ἀλλήλων οἱ ἀρχιερεῖς κεχωρήκασι, καὶ σχίσμα ἦν παρ' αὐτοῖς, ὁ βασιλεὺς πάντας εἰς τὴν βασιλεύουσαν μετακαλε σάμενο;, τὰ τῆς ὁμοφροσύνης καὶ ἄμφω τὰ μέρη ἀσπάσασθαι παρεσκεύασεν· ὁ μέντοι Θεοδώρητος, πρὸς ἔριν καὶ ιβ' κεφάλαια συντεταχέναι μὴ ἀρνησά μενος, τῇ ἀποβολῇ τούτων καὶ ἀθετήσει ἑαυτόν τε τῆς αἰτίας παρητήσατο, καὶ τῆς προτέρας ἔτυχε τιμῆς τε καὶ τάξεως, ἀγαπήσας τε τοῖς πεπραγμέ νοις τῇ ἁγίᾳ συνόδῳ, τῇ καθαιρέσει Νεστορίου καὶ οὗτος ἐπεψηφίσατο. Περὶ Κελεστίου. Ο δὲ Κελέστιος μαθητής ἦν Πελαγίου τινός μου ναχοῦ· ώρμηντο δὲ καὶ ἄμφω τῆς Καρθαγένης, ὡς ὁ Κωνσταντινουπόλεως Φώτιος ἱστορεῖ, καὶ καινότε ρα ἐπεισήγον τῇ Ἐκκλησίᾳ δόγματα. Θνητὸν γὰρ πλασθῆναι τὸν Ἀδὰμ τὴν ἀρχὴν διετείνοντο, ἀλλὰ μὴ ἐκ παραβάσεως τούτῳ καταδικασθῆναι· τά τε ἀρτίτεκα βρέφη με χρείαν ἔχειν βαπτίσματος, οὐ γὰρ ἐφέλκονται τὴν προγονικὴν ἐξ Ἀδὰμ ἁμαρτίαν· τόπου τε εἶναι μεταξὺ τοῦ παραδείσου καὶ τῆς κολάσεως, εἰς ἂν τὰ μὴ φωτισθέντα βρέφη μετατιθέμενα μακαρίως ζῇν. Ταῦτα καὶ ἕτερα ἓξ παραπλήσια τούτοις κεφά λαια τοῖς περὶ Πελάγιον καὶ Κελέστιον ἐπρεσβεύετο, ὰ δὴ καὶ ἡ παρούσα οικουμενική τρίτη σύνοδος τῷ ἀναθέματι καθυπέβαλεν, αλλά γε καὶ ἡ ἐν Καρθα γένῃ σύνοδος. Καὶ ζήτει τοὺς περὶ τούτων διεξιόντας ταύτης κανόνας ἐν τῷ α' κεφ. τοῦ στοιχείου, τὸν ρθ' φημὶ καὶ τοὺς καθεξής τρεῖς ἑτέρους· ἀλλὰ δὴ καὶ ἐν τῷ λε' κεφαλαίῳ τοῦ στοιχείου κανόνας τῆς αὐτῆς συνόδου ριδ' καὶ ριε'· ἅπερ γὰρ οὗτοι τοῦ ἀναθέματος ἀξιοῦσι, παρ' ἐκείνοις ἀφρόνως έδογματί ζετο. Καὶ ὁ μέγας δὲ Λέων ὁ πάππας, τοὺς περὶ Πελάγιον καὶ Κελέστιον ἐπιστρέφοντας ἐγγράφως ἀναθεματίζειν τὸ σφῶν ἐθέσπισε φρόνημα. Ο δὲ με' τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανὼν τοὺς συν ευξαμένους αἱρετικοῖς ἐπισκόπους ἢ πρεσβυτέρους ἀφορίζει· ἐπιτρέψαντας δέ τισι τούτων τὰ τῶν κλη ρικῶν ἐνεργῆσαι καθαιρεί. Ο δὲ μς' καὶ τοὺς δεξαμένους τὸ ἐκείνων βάπτι σμα, τοὺς ὑπ' ἐκείνων δηλαδή βαπτισθέντας, ἢ ὅσα εἰς θυσίαν προσάγουσι, καθαιρεῖ. Ὁ δὲ ξδ' τὸν εἰσερχόμενον κληρικὸν ἢ λαϊκὸν εἰς συναγωγὴν Ἰουδαίων ἢ αἱρετικῶν προσευχῆς χάριν, τὸν μὲν καθαιρεῖ, τὸν δὲ ἀφορίζει. Τίς γάρ, φησί, συμφώνησις Χριστῷ πρὸς Βελίαρ; τίς δὲ μερὶς πιο στῷ μετὰ ἀπίστου; Καὶ ὁ μὲν τῆς ἐν Λαοδικείας' τοὺς περιπεσόντας αἱρέσεσι, καὶ ἔτι ταύταις ενεσχημένους, πόρρω βάλε λει τῆς Ἐκκλησίας, καὶ εἰς οἶκον Θεοῦ εἰσιέναι οὐ συγχωρεῖ. Ο δὲ λ' οὐδὲ τὰς τῶν αἱρετικῶν εὐλογίας ἢ ἀλογίας εἰπεῖν οἰκειότερον, λαμβάνειν ἐφίησιν. torum, totidem alia capita luce donavit; quin et Ibas etiam epistolam conscripsit; diuque discordibus animis utrinque certatum, donec a synodo in eos antistites, utpote Nestoriani erroris merita suspectos, depositione animadversum. Quoniam autem antistites se invicem ita adorti essent, et inter eos schisma factum esset, imperator,omnibus ad reginam urbium convocatis, ut utraque pars consentirent, et sese amplecterentur, effecit. Theodoretus porro se contentionis studio capita duodecim conscripsisse` non inficiatus, per eorum repudiationem abrogationemque in se crimen recepit, et priorem honorem ordinemque sortitus est. Quin et actis sanctæ synodi acquiescens, ipse etiam depositionem Nestorii approbavit. De Celestio. Erat autem Celestius Pelagii cujusdam monachi discipulus, quorum uterque ex Carthagine orti sunt, ut Photius Constantinopolitanus patriarcha narrat, et nova dogmata in Ecclesiam introduxerunt. Adamum enim mortalem ab initio creatum esse affirmabant, et non propter transgressionem mortalitate multari. Et infantibus recens natis non opus esse baptismo, quippe qui peccatum originale ab Adanio neutiquam trahant: porro locum esse medium in - ter paradisum et damnatorum gehennam, in quem infantes non illuminati conjecti sunt, ibique felicem vitam transigunt. Ilæc et sex alia capita hisce simniJia a Pelagio et Celestio promulgabantur, que tertia hæc ecumenica synodus, nec non synodus Carthaginensis, anathemati subjecerunt. Quære canones ejusdem super his disserentes in 1 cap. litteræ B, nimirum 109 et tres deinceps sequentes: quin et canones ejusdem synodi 114 et 115, in cap. xxxv, litteræ E; quæ enim illi anathemate digna censent, ab iis absurde edocta sunt. Porro et magnus Leo papa, eos qui a Pelagio et Celestio convertuntur, opinionem suam scripto anathematizare jubet. 16 Porro canon 45 sanctorum apostolorum episcopos vel clericos qui una cum hæreticis orant, excommunicat; sin autem iis tanquam clericis ope. Drari periniserint, depon t. Canon autem 46 eos qui eorum baptismum suscipiunt, id est, ab iis baptizantur, vel quæcumque a sacrificium afferunt, deponit. Porro, canon 64 clericum vel laicum qui in synagogam Judæorum vel hæreticorum introierit ad orandum, alterum quidem deponit, alterum autem excommunicat. Quænam enim est concordia Christi cum Belial, aut qu.e pars fideli cum infideli?. Canon etiam 6 syn. Laodic. eos qui ad hæreses ullas lapsi sunt, iisdemque detinentur, ex Ecclesia ejicit, et in domum Dei ingredi non permittit. Canon autem ejusdem 32 hæreticorumn beneictiones vel, ut aptius loquar, maledictiones accipere non sinit.

Jte: 33 nos una cum hæretico vel schismatico orare omnino prohibet. Et 37 non permittit quæ a Judæis vel hæreticis mittuntur festiva accipere, aut una cum iis festuin agere. Nonus autem et 34 iis qui Christi martyras relinquunt, et ad falsos hæreticorum martyras abeunt, et in ea qur dicuntur martyria vel cœmeteria, semetipsos a Deo quasi alienantes, alter communione aliquantisper interdicit, alter autem eos anathematizat; probabile enim est quosdam hæreticos in temporibus persecutionis ad mortem usque reluctatos fuisse, quos igitur martyras vocarunt qui cum eisdem sentiebant, et domos in quibus corpora eorum sepulta erant, martyria. Canon autem 9 Timothei Alexandrini jubet, ut hæretici, dum divina fit oblatio, precibus non intersint, nisi se pœnitentiam acturos polliceantur. Si enim catechumenis hoc non permissum sit, multo minns hæreticis. Quin et promittentes in loco catechumenis destinato slabunt; quod si poenitentiam agere nolunt, etiam ab eo loco expellentur. Quod hæreticos qui in excessu e vita pœnitentiam agunt, suscipere oporteal. Magnus autem Basilius, in canone 5, omnes hæreticos qui in excessu e vita pœnitentiam agunt, admittere jubet, examinantes an veram pœnitentiam ostendant, et an fructus habeant qui salutis studium testificentur. Porro canon 22 synodi Carthaginensis episcopis vel clericis ad bonorum suorum hæreditatem infidelem vel hæreticum omnino inducere vetat, etiamsi cognati eorum sint. Canon autem 84, Episcopo, inquit, qui in vitæ exitu testamentum condens hæreticos bonorum suorum hæredes conscripserit, licet ei sanguine conjuncti sint, etiam post mortem anathema denuntiari, et nomen ejus e sacerdotum memoria deleri debet. 17 Leges civiles. Porro et a diversis legibus basil. non permissum est ut hæretici hæredes fiant, non solum bonorum Ὁ δὲ λγ' αἱρετικῶν ἢ σχισματικῷ ὅλως ἡμᾶς οὐκ ἐπιτρέπει συνεύχεσθαι. Ὁ δὲ λί' οὔτε τὰ παρὰ τῶν Ἰουδαίων ἢ αἱρετικῶν πεμπόμενα εορταστικά λαμβάνειν, ἢ συνεορτάζειν τούτοις ἐφίησιν. Ο δὲ θ' καὶ λδ', τοὺς καταλιμπάνοντας τοὺς τοῦ Χριστοῦ μάρτυρας, καὶ ἀπιόντας εἰς τοὺς τῶν αἱρε τικῶν ψευδομάρτυρας, καὶ εἰς τὰ λεγόμενα τούτων μαρτύρια καὶ κοιμητήρια, ὡς ἀλλοτριοῦντας ἑαυτοὺς τοῦ Θεοῦ, ὁ μὲν τῆς κοινωνίας μέχρι τινὸς ἀπείργει, ὁ δὲ ἀναθεματίζει. Εἰκὸς γάρ τινας υποκειμένους αἱρέσεσιν, ἐν τοῖς διωγμοῖς, ἐνστῆναι μέχρι θανά του, οὓς καὶ μάρτυρας οἱ ὁμοδοξοῦντες αὐτοῖς ἑκάλουν, μαρτύριά τε τοὺς οἴκους, ἐν οἷς τὰ ἐκείνων ἐτέθαπτο σώματα. Ο δὲ θ' Τιμοθέου Αλεξανδρείας, τῆς θείας τε λουμένης ἱερουργίας, τῇ εὐχῇ κελεύει τοὺς αἱρετι κοὺς μὴ παρεῖναι, εἰ μή που μετανοεῖν ἐπαγγέλλοιν το. Εἰ γὰρ τοῖς κατηχουμένοις τοῦτο οὐκ ἐφεῖται, πολλού γε δεῖ τοῖς αἱρετικοῖς· ἀλλὰ καὶ οἱ ἐπαγγελλόμενοι, ἐν τόπῳ, ὅς ἀνεῖται τοῖς κατηχουμένοις, ἐστήξουσι, μὴ βουλόμενοι δὲ μετανοεῖν, καὶ τούτου ἐκβληθήσονται. "Οτι τοὺς ἐν ἐξόδῳ μετανοοῦντας τῶν αἱρετικῶν δέχεσθαι χρή. Ὁ δὲ μέγας Βασίλειος, ἐν τῷ πέμπτῳ κανόνι, σύμπαντας τοὺς ἐν ἐξίδῳ μετανοοῦντας τῶν αἱρετι κῶν ἐπιτάττει προσδέχεσθαι, δοκιμάζοντας μὲν εἰ ἀληθῆ τὴν μετάνοιαν ἐπιδείκνυνται, καὶ εἰ τοὺς καρποὺς ἔχουσι μαρτυροῦντας τῇ πρὸς τὸ σωθῆναι σπουδή. Ογε μὴν κρὸ τῆς ἐν Καρθαγένῃ συνόδου. ἐπισκό ποις ἢ κληρικοῖς ἀπείρηκεν εἰς κληρονομίαν τῶν ἰδίων πραγμάτων ὅλως εἰσάγειν ἄπιστον ἢ αἱρετικὸν, εἰ καὶ τούτοις κατά γένος ᾠκείωνται. Ο δὲ πα', Ἐπισκόπῳ, φησί, τῷ ἐπὶ τέλει διατιθεμένῳ τοῦ βίου, αἱρετικοὺς τῶν τούτου κληρονο μεῖν, καὶ εἰ καθ' αἷμα τούτῳ προσήκουσι, καὶ μετὰ θάνατον ἀνάθεμα δέον τῷ τοιούτῳ λεχθῆναι, καὶ τὸ ὄνομα αὐτοῦ τῆς τῶν ἱερέων μνήμης ἀπαλειφθῆς ναι. Νόμοι πολιτικοί. Καὶ παρὰ διαφόρων δέ γε βασιλικῶν νόμων αἱρε τικοῖς οὐκ ἐπιτέτραπται κληρονομείν, μὴ ὅτι γε τῶν quæ ad episcopos et clericos, sed neque eorum, τοῖς ἐπισκόποις προσόντων ἢ κληρικοῖς, ἀλλ᾽ οὐδὲ quæ ad Christianos laicos pertinent, etiamsi filii corum fuerint. Hæreticorum autem liberi Christiani facti, parentes suos, victum sibi et vestitum suppeditare, et dotem dare juxta facultatis suæ mensuram cogunt. Qui non credit sanctam Trinitatem habere in una Deitate æqualem potentiam, ne Christianus quidem dicitur, sed vesanus est, et læreticus, et infamis, et punitur. Hæreticus est, et legibus adversus hæreticos latis obnoxius, qui ab orthodoxa fide vel paululum declinat, Quin et bæreticos nullam militiam, nec publicam curationem quamcunque obire posse τῶν τοῖς λαϊκοῖς Χριστιανοῖς, εἰ καὶ παῖδες αὐτῶν τύχοιεν ὄντες· οἱ δέ γε τῶν αἱρετικῶν παῖδες, Χρι στιανοί γενόμενοι, ἀναγκάζουσι τοὺς ἰδίους γονείς γενόμενοι, ἀναγκάζουσι τοὺς ἰδίους γονείς τρέφειν αὐτοὺς καὶ ἐνδύειν, καὶ προῖκα τούτοις διδόναι κατὰ τὰ μέτρον τῆς αὐτῶν περιουσίας. ῾Ο μὴ δοξάζων τὴν ἁγίαν Τριάδα ἐν μιᾷ θεότητι Ισοδύναμον, οὔτε Χριστιανός λέγεται, καὶ ἄφρων ἐστὶ, καὶ αἱρετικός, καὶ ἄτιμος, καὶ τιμωρεῖται. Αιρετικός ἐστι καὶ τοῖς κατὰ τῶν αἱρετικῶν ὑπό κειται νόμοις ὁ μικρὸν γοῦν ἐκκλίνων τῆς ὀρθοδόξου πίστεως· ἀλλὰ καὶ μηδεμίαν στρατείαν, ἢ τὴν οἰαναν δημόσιον φροντίδα μετιέναι τοὺς αἱρετικοὺς

Α. θεσπίζομεν, μήτε ἀξιωματικοὺς γίνεσθαι, μὴ διδά- decernimus; utique nec dignitates assequi posse, σκειν τούτους, μὴ χειροτονίας ποιεῖν, μὴ λιτανεύειν· αἱρετικοὺς δὲ λέγομεν πάντας εἶναι τοὺς μὴ μετα λαμβάνοντας τῶν ἁγιασμάτων παρὰ τῶν ἱερέων κατὰ τὴν ἁγίαν τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίαν. Μανιχαῖοι καὶ Δονατισταὶ μὴ ἐχέτωσαν τὰ τῶν ὀρθοδόξων προνόμια, ἀλλὰ καὶ ἐσχάτως τιμωρείσθωσαν· ὡσαύτως καὶ οἱ Απολλιναρισταὶ, καὶ οἱ μὴ ταῖς ἁγίαις τέσσαρσι συνόδοις πειθόμενοι, καὶ οἱ κατὰ τῆς ἁγίας δ' συνόδου ἢ λέγειν τι ἢ διδάσκειν τολμώντες. Μανιχαίος, εἰ ἐν Ῥωμαϊκῷ τόπῳ ὀφθείη διάγων, ἀποτεμνέσθω. Μοντανισταὶ ἐξαιρέτως μηδένα τῶν παρ' αὐτοῖς καλουμένων Πατριαρχῶν ἢ κληρικῶν ἐντὸς ἐχέτωσαν Κωνσταντινουπόλεως· κωλυέσθωσαν δὲ καὶ ἐντὸς αὐτῆς στρατεύεσθαι, ἢ συσσίτια ποιεῖν, ἢ ἀνδράποδα ἐμπορεύεσθαι. Αἱρετικὸς κατὰ ὀρθοδόξου μὴ μαρτυρείτω. Εκβαλλέσθωσαν δὲ καὶ αἱ αἱρετικαὶ γυναῖκες τῶν δεδομένων προνομίων ταῖς ὀρθοδόξοις· οὐ γὰρ περὶ τὴν ἱκάνωσιν τῆς προικὸς αὐτῶν καὶ τῶν προγαμιαίων δωρεῶν προτιμηθήσονται τῶν προτέρων δα νειστῶν τοῦ ἀνδρὸς, ὥσπερ αἱ ὀρθόδοξοι. Ἐπειδὴ γὰρ φησίν, ἑαυτὰς τῶν τοῦ Θεοῦ χωρίζουσι δωρεῶν, καὶ τῆς ἀχράντου κοινωνίας τῆς καθολικῆς Ἐκκλη σίας ἀλλοτριοῦσι, δίκαιον ἂν εἴη καὶ τῶν παρ' ἡμῶν δεδωρημένων ταῖς εὐσεβέσι τῶν γυναικῶν δικαίων καὶ προνομίων ἀλλοτριοῦσθαι. Τῶν γὰρ εὐσεβῶν εὐσεβεῖς ὄντες εὐεργέται καὶ νομοθέται πρὸς Θεοῦ καθεστήκαμεν, οὐ τῶν περὶ ἐλαχίστου τὰ τῆς ὑγιοῦς πίστεως τιθεμένων· κοινὸν γὰρ ἡμῖν οὐδὲν πρὸς ἐκείνους. Ταῖς νομίμοις γε μήν τοὺς αἱρετικούς τα φαῖς παραδίδοσθαι συγχωροῦμεν. ΚΕΦΑΛ. Γ'. Πῶς δεῖ τὰς λεγομένας ἀγαπας ποιεῖν, ἤτοι τὰ συμπόσια. Ὁ μὲν τὰ τῆς ἐν Γάγγρᾳ συνόδου κανών, τοὺς κοινωνεῖν μὴ ἀνεχομένους τοῖς ἐκ πίστεως καὶ εὐ λαβείας τὰς λεγομένας ἀγάπας ἐν Ἐκκλησίᾳ ποιοῦσ., καὶ εἰς τιμὴν τοῦ Κυρίου τοὺς ἀδελφοὺς εἰς ἑστία σιν προσλαμβάνουσιν, ὡς βδελυσσομένους τὸ γινότα μενον, τῷ ἀναθέματι παραπέμπει. Εἰ γὰρ καὶ τοῖς βηθησομένοις κανόσι ταῦτα γίνεσθαι ἀπείρηται, ἀλλ᾽ οὖν τοῖς ἀγαθῇ γνώμη τοῦτο ἐρῶσιν ἔστιν ὅπη ἐγεῖται. Ὁ δὲ οδ' τῆς ς' συνόδου κανών, καὶ ὁ κη' τῆς ἐν Λαοδικείᾳ, ἀφορισμὸν ἐπανατείνονται τοῖς ἐνδόν ἐκκλησίας ἢ τοῦ Κυριακοῦ δειπνοῦσι, καὶ ἀγάπην δῆθεν ἐσθίουσι, καὶ ἀκούμβιτα στρωννύειν τολμώ. σιν· ἀλλὰ γὰρ ἅπας τόπος τῷ Θεῷ ἀνατεθειμένος κυριακός λέγεται. ᾿Αρχαῖον δὲ ἦν ἔθος, μετὰ τὴν τῶν θείων κοινωνίαν μυστηρίων κοινὴν τράπεζαν τοὺς πλουσίους τοῖς πένησι προτιθέναι. Τούτου τοῦ ἔθους καὶ ὁ μέγας ἀπόστολος Παῦλος ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους μέμνηται α'· ἐκεῖνος γὰρ καὶ ἀγάπην τοῦτο καλεῖ, ἢ ὡς εἰς ἀγάπην συνάγον, ἢ ὡς δι' ἀγάπην γενόμενον· ἀλλ' ὡς παραίτιον σκανδάλου γεγονός ὕστερον, οἱ θεῖοι Πατέρες ἐκλυσαν· ἀκούμβιτα δὲ nec docere, nec ordinationes facere, nec litanias celebrare. Dicimus autem hæreticos esse omnes, qui sacramentis, quæ dantur a sacerdotibus in Dei Ecclesia, non communicant. Manichæi et Donatista orthodoxorum privilegiis ne fruantur, verum etiam extremo supplicio afficiantur. Similiter et Apollinaristæ, iique qui quatuor sanctis conciliis non obediunt; et quicunque contra quartum sanctum concilium vel dicere quidpiam, vel docere ausi sunt. Manichæus, si in loco Romano degere deprehensus fuerit, decolletur. Montanistæ præcipue nullum eorum, qui dicuntur, patriarcharum, vel clericorum habeant intra Constantinopolim. Prohibeantur autem intra eam militiam exercere, vel comessationes facere, vel mancipia emere. Hæreticus testimonium contra orthodoxum ne dical. Quin et hæreticæ mulieres privilegiis quæ dantur orthodoxis excidant. Non enim circa dotis suæ et donationum ante nuptias sufficientiam prioribus viri creditoribus præferentur, quemadmodum mulieres orthodoxa. Quoniam enim seipsas, inquit, a Dei donis separant, et ab impolluta Ecclesia catholicæ communione alienant, æquum etiam est, ut a juribus et privilegiis piis mulieribus a nobis concessis alienentur. Etenim religiosi religiosorum benefactores et legislatores a Deo constituti sumus, non autem eorum qui sanam lidem parvi pendunt: nihil enim nobis cum iis commune est. Hæreticos autem legitimis sepulcris tradi permittimus. CAP. III. Quomodo agapas, quæ vocantur, seu convivia celebrare deceat. Undecimus syn. Gangrenæ canon iis qui eorum communionem non ferunt, qui ex fide et pietate agapas dictas in ecclesia peragunt, et in honorem Domini fratres ad convivium accipiunt, ab eo utique quod factum est abhorrentes, anathema denuntiat. Licet enim a canonibus subsequentibus tale quidpiain feri veliuum sit, aliquando tamen iis qui bono instituto id faciunt, permissum est. 18 Canon. autem 76 syn. vi, nec non 28 syn. Laodicenæ, iis qui intus ecclesiam vel locum Dominicum cœnam sumunt, ibidemque agapas comedunt, et accubitus sternere ausi sunt, excommunicationem intentat. Omnis autem locus Dea consecratus Dominicus dicitur. Erat utique mos antiquus, nt post divinorum mysteriorum partici· pationem, divites communen mensam pauperibus apponerent. Hujus consuetudinis meminit magnus apostolus Paulus in prima Epistola ad Corinttios; eamque charitatem appellat, vel ut ad charitałem conducentem, vel ut propter charitatem factum, Verum cum postea scandali occasio esset, a san1

ἀκούμβω γὰρ παρ' ἐκείνοις, τὸ ἀναπίπτω. rtis Patribus prohibita erat. 'Ακούμβιτα autem λατινικῶς στρωμνὰς εἰς ύψος ηρμένας δηλοί. Latine lectos in altum elevatos significant: accambo enim apud eos idem est quodl αναπίπτω. Eadem etiam synodi Carthaginensis canon 42 statuit, convivia in ecclesia celebrari omnino prohibens nisi quisquam peregre iter faciens, et diversorio indigens, præ necessitate in ecclesiam ingressus fuerit. CAP. IV. De emptione ac venditione. Leges civiles. Emptio et venditio fit, cum utraque paciscentium pars de pretio consenserit: hic pretium solvendo, ille quod venditum est tradendo. Data autem arrha, et venditione rescissa, si quidem emptor sit qui eam dissolverit, arrham amittit; si vero yeuditor, arrha accepta duplum restituere cogitur. Qui officium adeptus est in provincia, in ea rem mobilem vel immobilem, vel per se vel per alium, emere non potest, præterquam a fisco; nam et rem amittit, et datum pretium non repetit. Qui rem rapnerit, vel per vim abstulerit, nisi eam restituat, inutiliter eamdem emit. Si fiscus ob debita fiscalia res debitoris distraxerit, nec ipse debitor nec creditor offerre debitum, resque vindicare potest. Omnibus enim potior est fiscus. ' Si tributorum exactor jussu magistratus agrumi ejus qui in tributorum solutione cessat, vendiderit, venditio non rescinditur: quod si absque jussu magistratus fiat venditio, vel dolo, vel sine justo pretio, rescinditur. Minoris res immobilis bene venditur propter proprium ipsius debitum, vel propter debitum patris, vel propter fiscum, videlicet post manifestam judicis sententiam. Quamvis minor ætatis veniam postulet, rem immobilem absque decreto non vendit, neque pignori dat. Quod si vendiderit, non solum ipse sed et hæredes venditum recuperare possunt intra annum post annos 25. Similiter quod male emnit, vel permutavit, recuperare potest, intra prædictum tempus, pretium depositum repelens. Debita autem restitutio etiam ad hæredes ejus transmitfitur. Veniam antem ætatis postulat, vir quidem¸ a vicesimo ætatis anno, femina autem a decimo ortavo. Scias autem plenam ætatem esse ab anno vicesimo quinto. 19 Tutor, vel curator, vel procurator orphani rem emere nequeunt. Miores bene rescindunt venditionem quam curatores eorum per dolum male fecerunt. Pacta sine dolo conventa, quæque legibus contraria non sunt, valent. Qui annome insidiantur, dum venalia coen.unt Τὰ αὐτὰ καὶ ὁ τῆς ἐν Καρθαγένῃ μβ' διατάττεται, κωλύων ὅλως ἐν ἐκκλησίᾳ συμπόσια γίνεσθαι· εἰ μήπου τις ἐν ἀλλοδαπῇ ὀδεύων, καὶ καταγωγίου ἀπορῶν, εἰς Ἐκκλησίαν ἐξ ἀνάγκης εἰσέλθοι. ΚΕΦΑΛ. Δ'. Περὶ ἀγορᾶς καὶ πράσεως. Νόμοι πολιτικοί. Αγορασία καὶ πρᾶσις συνίσταται, ἡνίκα ἂν περὶ τοῦ τιμήματος ἑκάτερον τῶν συμφωνούντων συναι νέσεις μέρος· ὁ μὲν τὴν καταβολὴν ποιησάμενος τοῦ τιμήματος, ὁ δὲ παραδοὺς τὸ πιπρασκόμενον ἀῤῥαβῶνος δὲ δοθέντος, καὶ διαλυομένης τῆς πράσεως, εἰ μὲν ὁ ἀγοραστής εἴη ὁ διαλύων, ἀπόλλυσι τὸν ἀῤῥαβῶνα· εἰ δὲ ὁ πράτης, διπλοῦν δν ἔλαβεν ἀῤῥαβῶνα παρασχεῖν ἀναγκάζεται. Ο κρατῶν ὀφφίκιον ἐν ἐπαρχίᾳ οὐ δύναται κινη τὸν ἢ ἀκίνητον ἐν αὐτῇ ἀγοράζειν πράγμα, ή δι' ἑαυτοῦ ἢ δι᾽ ἑτέρου, εἰ μὴ παρὰ τοῦ δημοσίου και γὰρ καὶ τοῦ πράγματος ἐκπίπτει, καὶ τὸ δοθὲν τίμημα οὐκ ἀναλαμβάνει. ῾Ο ἁρπάσας πρᾶγμα ή βίᾳ ἀφελόμενος, ἐὰν μὴ ἀποκαταστήσῃ τοῦτο, ἀνισχύρως αὐτὸ ἀγοράζει. Ἐὰν ὁ δημόσιος διὰ δημόσια χρέη πωλήσῃ προγματα τοῦ χρεώστου, οὐδὲ αὐτὸς ὁ χρεώστης, οὐδὲ ὁ δανειστὴς δύναται προσαγαγεῖν τὸ χρέος, καὶ ἐκε δικῆσαι τὰ πράγματα· πάντων γὰρ προτιμότερ [ ἐστιν ὁ δημόσιος. Ἐὰν ὁ τῶν δημοσίων ἀπαιτητής, κατὰ κέλευσιν τοῦ ἄρχοντος πωλήσῃ τὸν ἀγρὸν τοῦ ἀγνωμονοῦντος ἐν τοῖς δημοσίοις, οὐκ ἀνατρέπεται ἡ πρᾶσις· ἐὰν δὲ χωρὶς κελεύσεως τοῦ ἄρχοντος γένηται, ἢ κατὰ δόμον, ἢ δίχα τιμήματος, ἀνατρέπεται. Τὸ τοῦ ἀφήλικος ἀκίνητον πρᾶγμα καλῶς πωλεῖται δι᾽ ἴδιον αὐτοῦ χρέος, ἢ διὰ πατρον, ἢ διὰ δημόσ σιον, δηλονότι ἐπὶ φανερᾶς κριτού αποφάσεως. Κἂν συγγνώμην ἡλικίας ἀπαιτήσῃ ὁ ἥττων, οὐ πωλεῖ ἀκίνητον πρᾶγμα χωρὶς δεκρέτου, ἀλλ᾽ οὐδὲ ὑποτίθεται· εἰ δὲ πωλήσει, δύναται οὐ μόνον αὐτὸς, ἀλλὰ καὶ οἱ κληρονόμοι τὸ πραθὲν ἀνατρέψαι εἴσω ἐνιαυτοῦ μετὰ κε' ἔτη. Ωσαύτως δὲ καὶ ὁ κακῶς ηγόρασεν ἢ ἐνήλλαξε, δύναται αὐτὸ ἀνατρέψαι, τὸ καταβληθὲν ἐπαναλαμβάνων τίμημα εἴσω τοῦ εἰρημένου χρόνου· ἡ δὲ ἁρμόζουσά τινι ἀποκατάστασις παραπέμπεται καὶ ἐπὶ τοὺς αὐτοῦ κληρονόμους. Συγγνώμην δὲ ἡλικίας αἰτεῖ, ὁ μὲν ἀνὴρ ἀπὸ κ ἔτους, ἡ δὲ θήλεια ἀπὸ ιη'. Σὺ δὲ γνῶθι τὴν τελείαν ἡλικίαν εἶναι ἀπὸ κε' ἔτους. Επίτροπος οὐ δύναται ὀρφανοῦ ἀγοράσαι πράγμα, ἢ κουράτωρ, ἢ προκουράτωρ. Καλῶς ἀνατρέπουσιν οἱ ἥττονες ἅπερ κατὰ δέλον κακῶς ἐπώλησαν οἱ αὐτῶν κηδεμόνες. Τα χωρὶς δόλου σύμφωνα, καὶ μὴ τοῖς νόμοις εναντιούμενα, ἔξέωνται. Οἱ τῇ εὐθηνίᾳ ἐπι5 υλεύοντες διὰ τοῦ προαγορά

ζειν τὰ ὤνια, ἢ ἀποτίθεσθαι, ἢ καὶ καιρὸν ἀφορίας aut in horrea condunt, et sterilitatis tempus exἐκδέχεσθαι, ἔμποροι μὲν ὄντες, τῆς πραγματείας εἴργονται, ἢ ἐξορίζονται, εὐτελεῖς δὲ, εἰς δημόσιον ἔργον καταδικάζονται. Ο αγορασθεὶς αἰχμάλωτος, εἰ μὲν εὔπορος εἴη, ἐκπληρούτω τὰς ὑπὲρ αὐτοῦ τιμάς· ἀπορῶν δὲ, τριετίαν δουλευέτω τῷ ἀγοράσαντι, καὶ οὕτως ἀπολυέσθω. ῾Ο ἐπὶ παρανόμῳ συναλλάγματι διδοὺς ἀγωγὴν οὐκ ἔχει εἰς τὸ ἀναλαβεῖν τὴ δοθέν. ΚΕΦΑΛ. Ε'. Περὶ ἀλογευσαμένων ήτοι ζωοφθό ρων. Τῶν ἀλόγοις συμφθαρέντων ζώοις ὁ ις' τῆς ἐν Αγκύρᾳ κανών θαυμασίαν πεποίηται τὴν διαίρεσιν· οἱ μὲν γὰρ τὴν ἐπάρατον ταύτην ἅπαξ τελεσάμενοι πρᾶξιν, φησί, μήπω τὸ εἰκοστὸν ἐκπληρώσαντες ἔτος, μηδὲ γυναικὶ συζευχθέντες, καὶ τῇ μετανοίᾳ, τὴν θεραπείαν ἐπιζητήσαντες, εἰς πεντεκαιδέκατον ἔτος τοῦ τόπου τῆς ὑποπτώσεως μὴ ἐξιέτωσαν, καὶ εἰς ἑτέραν πεντετηρίδα τοῖς εὐχομένοις εἰς ταὐτὸ συνιόντες, οὕτω τῆς κοινωνίας καταξιούσθωσαν, εἶχε θερμοτάτην ἐπιδείξαιντο τὴν μετάνοιαν· οἱ δὲ μέχρι κόρου τοῦ πάθους ἐμφορηθέντες, τῇ μακρᾷ τῆς εἰκοσαετηρίδος προσκείσθωσαν ὑποπτώσει, καὶ εἰς ἕτερον ε' ἔτος τοῖς πιστοῖς συνιστάμενοι, οὕτω τῇ κοινωνία προσίτωσαν. Τοῖς γε μὴν τούτῳ συνεσχημένοις, τὴν νέαν υπερβεβηκότι, καὶ ἐν ἡλικίᾳ γενομένοις, καὶ γυναιξὶ συζῶσιν, ὁ πεντάκις πέντε την ὑπόπτωσιν ἐπιμετρήσει καὶ ἑτέρα πενταετηρίς τῶν θείων δώρων μνηστεύσει την μετάληψιν. "Οστις μέντοι πεντηκοντούτης ὤν, ἢ καὶ πρὸς γῆρας ἤδη κλίνων, καὶ τῇ ἰδίᾳ χρώμενος γυναικὶ, τούτῳ ἑάλω, ἐν ἅπαντι τῷ τῆς ζωῆς χρόνῳ τῶν μυστηρίων εἰργό μενος, ἐν τῷ καιρῷ τοῦ θανάτου κοινωνήσει καὶ μόνον. Ὁ δὲ ιζ' ταύτης λελεπρωμένους τούτους έπονομάζει· οὕτω γὰρ ὁ Μωσαϊκός νόμος τοὺς ἀκαθάρ τους καὶ μεμιασμένους ἐκάλει· καὶ τοῖς χειμαζομέναις προστάττει συνεύχεσθαι· εἶεν δ' ἂν οὗτοι οἱ τὴν ἀχείμαστον λιμένα τῆς Ἐκκλησίας προσχώσαντες ἑαυτοῖς τῇ πρὸς τὰ πάθη ῥοπῇ, καὶ θύραν τοῖς πνεύμασι τῆς πονηρίας ἀνοίξαντες, ἃ δὴ μυρίαν ἐπιγείρει τῇ ψυχῇ τρικυμίαν καὶ ζάλην. Ο δὲ μέγας Βασίλειος ἐν τῷ ζ', ἔτι δὲ καὶ ἐν τῷ ξγ' κανόνι τοὺς ἀλογευσαμένους μετὰ τὴν ἐξομολό γησιν εἰς ἔτος δέκατον πέμπτον τῆς κοινωνίας ἀπείργει. Ὁ δὲ Νύσσης μέγας Γρηγόριος, ἐν τῷ γ' κανόνι, τὴν ἀλόγιστον ζωοφθορίαν εἰς ὀκτωκαιδέκατον ἔτος Εκτείνει. Νόμος. Ο μέν τοι πολιτικός νόμος. Οἱ ἀλογευσάμενοι, φησίν, ήτοι κτηνοβάται, καυλοκοπείσθωσαν. ΚΕΦΑΛ. Γ'. Περὶ ἀναγνωστῶν. Ο λγ' τῆς ἕκτης συνίδου κανών, Μηδείς, φησί, κουρᾶς ἄνευ καὶ σφραγίδος τοῦ οἰκείου ποιμένος, ἐπ' ἐκκλησίας ἀναγνωσκέτω τὰς ἱερὰς βίβλους, spectant, si negotiatores sint, negotiari prohibentur, vel relegantur; tenuioris vero conditionis si sint, in opus publicum damnantur. Captivus emptus, si dives sit, pretium pro se datum compleat; indigens vero tribus annis emptori servit, et sic dimittatur. Qui aliquid per injustum contractum dat, actionem non habet ad datum recuperandum. CAP. V. De irrationaliter fornicantibus, sive qui cum brutis commercium habent. Eorum qui cum animalibus ratione carentibus commercium habent, 16 syn. Ancyr. canon admirandam divisionem facit. Qui enim factum hoc exsecrandum semel perpetrarunt, vicesimum ætatis annum nondum assecuti, nec matrimonio conjuncti, et per poenitentiam medicinam expetunt, e loco substratorum usque ad decimum quintum annum ne exeant, et in aliud quinquennium una cum Adelibus orent, et sic communione digni habeantur: si modo ferventem pœnitentiam ostenderint. Qui vero ad satietatem ab affectu abducti fuerint, longam viginti annorum sul)- strationem subeant, et alio quinquennio cum fidelibus stantes,´ad communionem postea accedant. lis autem qui facto hoc semet assuefecerint juventutem transgressi, et maturam ætatem assecuti, et cum muliere vitam agentes, sub strationem anni 25 emetientur, et post aliud quinquennium munerum divinorum participes erunt. Quicunque vero quinquagenarius exsistens vel al senectutem inclinans, et uxoris consortio utens, in delicto hoc deprehensus fuerit, toto vitæ suæ tempore mysteriis interdictus in hora duntaxat mortis communicabit. Canon autem 17 hujusce synodi homines hujus. modi leprosos nominat (ita enim lex Mosaica immundos et pollutos vocabat) et inter hyemantes orare jubet. Ili autem sunt qui sua ad libidines inclinatione tranquillum Ecclesiæ portum sibi occludunt, ostiumque impuris spiritibus aperiunt, qui ingentes in anima fluctus et tempestatem cient. Quin et magnus Basilius, in 7 nec non 63 canone, eos qui irrationaliter formicantur, postquam confessi fuerint, usque ad decimum quintum annum a communione arcet. Magnus autem Gregorius Nyssenus in 3 canone panas irrationalis fornicationis ad 18 eunum extendit. Lex. Dicit autem lex civilis, Qui irrationaliter for. nicantur, sive bruta ineunt, genitalia eis ampu tentur. 20 CAP. VI. De lectoribus. Tricesimus tertius vi syn, canon, Nemo, inquit, sine tonsura et pastoris proprii charactere, in suggestu stans sacros libros in ecclesia legat. Qui

autem praeter hoc facere aggressi fuerint, excom ἐπὶ τοῦ ἄμβωνος ἱστάμενος· τοὺς δὲ παρὰ τοῦτο municationi subjiciantur. ποιεῖν τολμῶντας ἀφορισμῷ ὑποβάλλεσθαι. Decimus quartus autem syn. 6 canon, neque ei qui a juventute tonsus, vel nigris vestibus, vel habitu monachali indutus fuerit, hoc facere permittit, nisi ab antistite adoptionem, sive manuum impositionem acceperit. Quin et praefectis sacralotuli dignitate ornatis fas esse dicit in propriis monasteriis lectores ordinare, si monasteria scilicet in desertis ædificata sint. Idem etiam facere chorepiscopis permissum est. Quære caput 4 litteræ I et 21 litteræ X, et in cap. ₺ litteræ canonem 51 magui Basilii. Ler. Jubet autem Justiniani novella, ut nemo lector fiat, nisi qui sit 18 annos natus. Quære etiam 13 cap. littera K. CAP. Vii. De anathemate. Quære super hoc in inscriptione synodi Gangrenæ, quæ in principio reliquarum synodorum catalogo annumeratur. CAP. VIII. De Antiminsiis seu Promensalibus. Promensalia vim sanctificandi nacta, quam templorum de novo exstructorum consecratio, et septem dierum ministerium iis ibidem servatis elargitur, ubicunque iis opus fuerit, sine prohibitione transmittuntur: et non in hac vel illa provincia circumscribuntur, sed et trans mare mittuntur sicut et oleum et reliqua sacra. Ita autem dicta sunt, quod multas ejusmodi mensas exprimant referantque, quæ sanctam Dominicam mensam perficiunt. Quin et nomen ejus a Romanorum mensa ducitur: proprie autem in eas mensas ponuntur, quas consecratio nondum sanctificavit. CAP. IX. De peregrinatione episcoporum et clericorum. Porro nec episcoporum et clericoruın peregrinatio a Patribus prætermittenda videbatur. Canon enim 16 synodi quæ prima et secunda dicta est, Episcopus, inquit, qui plusquam sex mensibus ab ecclesia sua abfuerit, et in alia regione versatus fuerit, nec regis aut patriarchæ jussu detentus, aut a gravi morbo, ut omnino pedilus uti non possit, lecto affixus, a sacerdotio alienabitur, et alius in episcopatum ejus introducetur. 21 Septimus autem synodi Sardic. canon, Episcopus, inquit, nisi litteris regiis accersatur, ad regem proficisci ne audeat, præsertim propter dignitates quæ sæcularibus non minus quam episcopis conveniunt. Quod si plane propter auxilium injuria affectorum viduarumque et orphanoruni ad regem mittere in animo habeat, aut veniam exoraturus sit pro iis qui ob delicta in exsilium deportati, aut aliis pœnis obnoxii fuerint, a sanis hominibus laudem potius quam reprehensionein meretur. Ο δὲ τῆς ζ' συνόδου εδ' οὐδὲ τὸν κεκαρμένον ἐκ μειρακίου ἢ φαιὰ ἐνημμένον, ἢ μοναχικών ήμφιε σμένον σχῆμα, τοῦτο ποιεῖν ἐφίησι, μὴ πρὸς του ἀρχιερέως τὴν χειροθεσίαν δεξάμενον. Εξεἶναι δὲ καὶ ἡγουμένοις φησίν ἱερωσύνῃ σεμνυνομένοις, ἀναγνώστας ἐν τοῖς οἰκείοις μοναστηρίοις χειροτονεῖν, εἰ ἐπ' ἐρημίας οἶμαι τὰ μοναστήρια τυγχάνουσι κείμενα. Τοῦτο δὲ καὶ χωρεπισκόποις ποιεῖν ἐφεῖται. Ζήτει καὶ τὸ δ' κεφ. τοῦ Γ' στοιχείου, καὶ τὸ κα' τοῦ Χ στοιχείου, καὶ ἐν τῷ ε' κεφαλαίῳ τοῦ στοιχείου κανόνα τοῦ μεγάλου Βασιλείου να Νόμος. Ἡ δὲ Ἰουστινιάνειος Νεαρὰ κελεύει μὴ γίνεσθαι τινὰ ἀναγνώστην εἰ μὴ ιη' ἐτῶν γένοιτο. Ζήτει καὶ τὸ ιγ' κεφ. τοῦ Κ στοιχ. ΚΕΦΑΛ. Ζ'. Περὶ ἀναθέματος. Ζήτει τὰ περὶ τούτου ἐν τῇ ἐπιγραφῇ τῆς ἐν Γάγ γρα συνόδου, ἥτις τῷ καταλόγῳ τῶν λοιπῶν συνόδων ἐν τῇ ἀρχῇ συνηρίθμηται. ΚΕΦΑΛ. Η'. Περὶ ἀντιμινσίων. Τὰ ἀντιμίνσια, τῆς ἁγιαστικῆς μετέχοντα δυνάμεως, ἂν αὐτοῖς ἡ τῆς καθιερώσεως τῶν νεωστί ἀνεγειρομένων ναῶν ἀκολουθία καὶ ἡ ἑπταήμερος ἐν τῷ ἐκεῖ θυσιαστηρίῳ κειμένοις ἱερουργία χαρίζεται, ἔνθα ἂν χρεία γένηται τούτων, ἀκωλύτως παραπέμπονται, καὶ οὐ περιγράφεται ἐν τῇδε τῇ ἐνορία, ἢ ἐν ἐκείνῃ, ἀλλὰ καὶ ὑπερόρια γίνονται, καθὰ δὲ καὶ τὸ ἅγιον μύρον, καὶ ἕτερα ἅγια· ἐκλήθησαν δὲ οὕτως, ὡς ἀντιπρόσωπα καὶ ἀντίτυπα τῶν πολλῶν τοιούτων μίνσων, τῶν καταρτιζόντων τὴν ἁγίαν δε σποτικὴν τράπεζαν· ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τοῦ κατ᾽ Ἰταλοὺς μίνσου ή τούτων παρήχθη προσηγορία· κυρίως δὲ ἐπ' ἐκείνων τῶν τραπεζών τίθενται, ἂς καθιέρωσις οὐχ ἡγίασεν. ΚΕΦΑΛ. Θ'. Περὶ ἀποδημίας ἐπισκόπων καὶ κληρικών. Οὐδὲ τὰ τῆς ἀποδημίας τῶν ἐπισκόπων ἢ κληρι κῶν παροπτέα τοῖς Πατράσιν ἐκρίθη· ὁ γὰρ ις' τῆς λεγομένης α' και β' συνόδου κανών, Ο πλέον τῶν ἐξ μηνῶν, φησί, τῆς ἑαυτοῦ ἐκκλησίας ἀποδημῶν ἐπίσκοπος, καὶ ἐν ἀλλοδαπῇ διατρίβων, με βασιλι κοῦ ἢ πατριαρχικοῦ εἴργοντος αὐτὸν ἐπιτάγματος, ή βαρείας νόσου κλινοπετῆ διόλου ποιούσης, ὡς ἀκινήτως πρὸς μετάβασιν ἔχειν, ἀλλοτριωθήσεται τῆς ἱερωσύνης, καὶ ἕτερος εἰ; τὴν ἐπισκοπὴν ἐκεί. νου ἀντεισαχθήσεται. Ὁ δὲ τῆς ἐν Σαρδικῇ ζ', Εἰ μὴ γράμμασι βασιλικοῖς μεταπεμφθείη, φησίν, ὁ ἐπίσκοπος, ἀπιέναι μὴ τολμάτω πρὸς βασιλέα, ἀξιωμάτων ἕνεκα μάλι στα, & δὴ κοσμικοῖς οὐχ ἧττον ἢ ἐπισκόποις προσο ήκει. Εἰ δὲ δι' ἐπικουρίαν προφανῶς ἀδικουμένων πενήτων, χηρῶν τε καὶ ὀρφανῶν, τὴν ὡς τὸν βασι λέα στείλασθαι προθυμηθείη, ἢ παραιτησόμενος του; ἐπὶ πταίσμασιν ἐξυρίᾳ παραπεμφθέντας, ἢ ἑτέραις ἐξεταζομένους κολάσεσιν, ἐπαινετέος μᾶλλον ἢ μεμπτέος τοῖς γε νοῦν ἔχουσιν.

- A. Octavus autem ejusdem syn. canon, Si quidem, inquit, episcopus petitionem suam pro iis qui ad ecclesiam confugiunt, et auxilio egent, per ministrum notam fecerit, tum plurium reprehensioni non erit obnoxius, tum angustias in castris effugicl. Ο δὲ η' ταύτης, Εἰ μέντοι δι᾽ ὑπηρέτου, φησί, τὴν δεδηλωμένην ἱκεσίαν ὑπὲρ τῶν προσφευγόντων τῇ ἐκκλησίᾳ καὶ δεομένων ἐπικουρίας ὁ ἐπίσκοπος ποιήσαιτο, καὶ τῇ τῶν πολλῶν οὐχ ὑποπετεῖται μέμψει, καὶ τὴν ἐν τῷ στρατοπέδῳ ταλαιπωρίαν ἐκφεύξεται. Ο δὲ θ', Τὰς μετὰ συνοδικῆς, φησί, διαγνώσεως πρὸς τὸν βασιλέα τοῦ ἐπισκόπου πεμπομένας ἐπι στολὰς ὑπὸ τοῦ τῆς πόλεως ἐκείνης μητροπολίτου, ἐν ᾗ τὰς διατριβὰς ὁ βασιλεὺς τῷ τηνικαῦτα ποιεῖ ται, ἀνακρίνεσθαι δεῖ, καὶ εἰ μὴ φορτικαὶ τούτῳ δοκοῦσιν, ἐπιδίδοσθαι· εἰ δ᾽ οὖν, πρὸς τὸν πέμψαντα ταύτας ἀνακομίζεσθαι. Ὁ δὲ κ', Τῆς ἐνίων αναισχυντίας είνεκεν, ἵνα μὴ τὰ τῆς ἱερωσύνης διαβάλλοιτο, καὶ παρὰ τῶν ἐν ταῖς παρόδοις καθεστηκότων ἐπισκόπων, ἀνακρίνεσθαι τοὺς ἀπιόντας ποι τῶν ἀρχιερέων χρὴ, τῶν μητροπολιτῶν, οἶμαι, οἷς οἱ τοιοῦτοι πάντως ὑπόκεινται. Πρὸς ἐκείνων γὰρ καὶ μόνον τοὺς ὑπ' αὐτοῖς ἀνακρίνεσθαι χρεὼν ἐπισκόπους, ἔστι δ' ὅτε καὶ τοὺς μὴ ὑποκειμένους αὐτοῖς, καὶ τούτοις παρὰ κανόνας τι πράξειν ώρμημένοις, οὐχ ὅπως μὴ συναινεῖν, ἀλλὰ καὶ ἀπελέγχειν, καὶ ὡς οἷόν τε, διακωλύειν. Εἰ μὲν γὰρ ἀπίοιεν πρὸς βασιλέα, ἢ ὑπ' αὐτοῦ προσκληθέντες, ἢ τῶν προδεδηλωμένων εὐλόγων ὑποθέ σεων χάριν, ἐφεῖναι τούτοις τὴν πάροδον, τὰς εἰρη νικὰς αὐτῶν σημειωσαμένους ἐπιστολάς. Εἰ δὲ δι' ἐπίδειξιν ἄλογον εἰς ἀλλοτρίαν πόλιν ἀπέρχονται, διδάξαι τὸν ἐνταῦθα λαὸν οἰόμενοι, καὶ καταισχύναι τὸν ταύτης ἐπίσκοπον, ἢ πρὸς βασιλέα ἰδίας ποιησήμενοι ἀξιώσεις, μὴ κοινωνῆσαι τούτοις, ὡς ἐκ τοῦ κανόνος οὖσι καθῃρημένοις. Ο γὰρ τῆς ἐν 'Αντιοχείᾳ ια' καὶ τῆς κοινωνίας ἀποκηρύττει, καὶ τῆς ἀξίας ἀπόβλητον τίθησι πάντα ἐπίσκοπον ἢ πρεσβύτερον, ἢ ὅλως ὄντα τοῦ κανόνες, τὸν ἄνευ γνώμης καὶ γραμμάτων τῶν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ἐπισκόπων, καὶ μάλιστα τοῦ μητροπο λίτου, ἀπιέναι πρὸς βασιλέα, καὶ ὑπὲρ ἀναγκαίων, φημί, πραγμάτων, τολμήσαντα. Αλλ' οὐδὲ ὁ ις' τῆς ἐν Καρθαγένῃ διὰ θαλάσσης μακρὰν ὁδὸν στέλλεσθαι τὸν ἐπίσκοπον ἐπιτρέπει, εί μή τοί γε μετὰ κοινοῦ ψηφίσματος τῶν τῆς ἐπαρ χίας ἐπισκόπων, κατ' ἐξαίρετον δὲ τοῦ τῆς συνόδου τὰ πρῶτα φέροντος πατριάρχου ἢ μητροπολίτου ἐντετυπωμένης καὶ σεσημασμένης γραφής, συνιστά σης τοῦτον πρὸς οὓς ἔπεισι, καὶ ἀξιούσης περί αὐτοῦ. Ὁ δὲ απ' ταύτης, οὐδὲ πρὸς ἑτέραν ὑπ' αὐτῷ τελοῦσαν παροικίαν εὐπρόσοδον ἀποδημεῖν δικαιοί, κἀκεῖ διατρίβειν ἐπὶ πολὺ, τὴν πρωτότυπον ἐκκλησ σίαν καταλιμπάνοντα, καὶ τῶν σωτηριωδῶν αὐτῇ παραγγελμάτων ὀλιγωροῦντα, κέρδους ἰδίου την σωτηρίαν τοῦ λαοῦ προϊέμενον. Nonus autem canon, Litterae, inquit, ad regem ab episcopo cuin synodali cognitione mittendæ ab urbis illius metropolitano, in qua rex tune temporis versatur, legi debent; quæ, si non molestæ visæ sint, tradantur; secus autem, ad eum qui easdem misit, reportentur. Canon autem 20, Ne propter paucorum, inquit, impudentiam sacerdotium condemnetur, antistites qui aliquo abeunt, ab episcopis qui constituti sunt, in transitu examinari debent, a metropolitanis, ut mihi videtur, quibus ejusmodi omnes subjecti sunt, lis enim solis episcopos sibi subjectos examinare fas est, et quandoque sibi non subjectos, quan lo aliquid præter canonem facere aggrediantur: nou modo ut quod factum est non laudent, sed ut reprehendant, et pro viribus impediant. Si enim ad regem proficiscantur, vel ab eo accersiti, vel propter petitiones manifesto rationales, transitus jisdem dandus est, modo litteras pacificas ostendant. Quod si propter absurdam ostentationem ad aliam civitatem abeant, populum illic docere in animo habentes, et ejus episcopum pudore suffundere, vel ad regem, ut suas petitiones offerant, cum iis, ut qui a canone depositi sint, non est communicandum. Βαλσαμών. Εκ τούτου τινὲς συλλογίζονται μὴ ἐξεῖναι, μήτε τὸν ὑπὸ ἐθνῶν τῆς οἰκείας ἐπισκοπῆς ἐκβληθέντα, ἐν ἑτέρᾳ ὑπ᾽ αὐτῷ τελούσῃ κατοικεῖν. παροικία, μήτε τὸν φαύλης καὶ μικρᾶς ἐπισκοπῆς προϊστάμενον, εἰς ἑτέραν πολυανθρωποτέραν χώ ραν, ὑποτελῆ καὶ ταύτην αὐτῷ τυγχάνουσαν, απ Etenim syn. Antiochenæ canon 11 omnem episcopum vel presbyterum, vel qui omnino ex canone sit, qui citra sententiam et litteras provincialium episcoporum et praesertim metropolitani, ausus fuerit ad regem, etiam propter res necessarias, proficisci, abdicat et a dignitate ejicit. Porro nec synodi Carthagen. canone 16 permissum est, ut episcopus trans mare longius mittatur, nisi cum communi provincialium episcoporum consensu. Et tum melius esset, si a synodi præfecto, patriarcha scilicet vel rnetropolitano, litte ras exaratas signatasque habeat, quæ iis ad quos proficiscitur eum commnendent, et digne de en loquantur. Canon autem 71 ejusdem synodi non æquum esse censet, ut episcopus primitiva sua ecclesia diu derelicta, ad aliam ditiorem parochiam in diœcesi sua constitutam proficiscatur, et illic versetur, proprio utique lucro populi saluten postponens. Balsamon. Hinc colligunt nonnulli, quod non licet ei qui a proprio episcopatu a paganis ejectus fuerit, in alia parochia ad se pertinente habitare; nec ei qui parvo et pauperi episcopatui præest, in aliam regionem populosiorem sibique tributum solventem desultatorie descendere, nisi rex con-

senserit, et synodalis cognitio id faciendum esse θόρμητον μεταβαίνοντα κατοικεῖν, ἢν μὴ βασιλούς judicaverit. cum ἐτῇ, καὶ διάγνωσις ἐπικρίνῃ τοῦτο συνοδική. Ὁ δὲ ιβ' τῆς ἐν Σαρδικῇ, Τὸν εἰς ἀκινήτους αὑτ τοῦ κτήσεις ἀπιόντα ἐπίσκοπον, ὑπερορίους οὖσας τῆς αὐτοῦ ἐπαρχίας, ἐπὶ τῷ συγκομίσαι τοὺς οἱ κείους καρπούς, ὡς ἂν ἔχῃ τοῖς δεομένοις ἐπαρ κεῖν, ἐπὶ τρισὶ καὶ μόναις Κυριακαίς κελεύει τοῦτον τῷ τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης πρεσβυτέρω συνέρχεσθαι, καὶ τοῖς ἐνταῦθα πιστοῖς συνεύχεσθαι καὶ συμψάλλειν, ἵνα μή προσκεκρουκώς ᾗ τῷ ἀφορίζοντε κανόνι τὸν ἐπὶ τρισὶ Κυριακαῖς τῆς ἐκκλησίας ἀπολιμπανόμενον· ἔστι δὲ καὶ οὗτος ταύτης κα'· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ πυκνῶς εἰς τὴν πόλιν τῆς χώρας ἐκείνης μὴ ἀπιέναι· οὕτω γὰρ καὶ ζημίαν οὐχ ὑποστήσεται, συνεχέστερον ἐπιτηρῶν τὰ οἰκεῖα, 22 Canon auten 12 synodi Sardlicensis episcopum, qui ad immobiles suas possessiones quæ sunt in exteris regionibus peregre abit, ut fructus suos colligat, habeatque unde pauperibus suppe litet, tribus tantum Dominicis abesse, et interea regio. nis istius presbyterum adire, et ibidem una fidelibus orare et psallere jubet; ne in canonem impingat, qui segregat eum qui tribus Dominicis alecclesia sua abfuerit. Idem dicit 11 can. lujusce synodi. Quin et frequentius civitatem istius regionis ne adeat; ita enim, bona sua assidue conservans, nihil detrimenti patietur, et ejus regionis episcopus eum inanis gloriæ et arrogantiæ non insimulabit, tanquam cui insanimo esset, popu- καὶ ὁ ἐγχώριος ἐπίσκοπος κενῆς δόξης καὶ ὑπερlum ei subjectum erudiendo, ipsum pudore suffundere. Balsamon. In immobilibus enim alienarum ccclesiarum possessionibus, illius regionis episcopus jura episcopalia exercet, nisi quod soli pa - triarchæ Constantinopolitano ex longa consuetudine permissum sit, dare jus figendi crucem, et oblationem nominisque mentionem habere; idque nou solum in prædiis suis quæ possidet, ubicunque sita fuerint, et possessionibus immobilibus monasteriorum sibi subjectorum, sed et in provinciis metropoleon suarum, ubicunque scilicet ab aliquo, qui ecclesiam exstruit, vocatus fuerit. Quid sit translatio, discessiv et invasio. Si autem quidquam, ultra peregrinationem non laboriosam, ab episcopis immovetur,id vel translatio dicitur, vel discessio, vel invasio. Et translatio quidem fit, quando aliquis a minori ecclesia ad majorem viduam transfertur, qui scilicet verbo et sapientia excellit, quique pietatem periclitantem confirmare possit. Uti tagne Gregorio qui Theologus dictus erat, contigit, quem nemo sanus virum esse summa laude dignum negaverit. οψίας αὐτὸν οὐ γράψεται, ὡς ἂν εἰς αὐτοῦ αἰσχύνην τὸν ὑπ' αὐτῷ λαὸν διδάσκειν ἐθέλοντα. Βαλσαμών. Εἰς γὰρ τὰς ἀκινήτους κτήσεις τῶν ἀλλοτρίων ἐκκλησιῶν ὁ ἐγχώριος ἐπίσκοπος τὰ ἀρχιερατικὰ ἐνεργεῖ δίκαια. Μόνῳ δὲ τῷ πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως ἐκ συνηθείας ἐφεῖται μακράς, σταυροπήγιά τε διδόναι, καὶ τὴν ἀναφορὰν καὶ μνήμην τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ ἔχειν, οὐ μόνον ἐφ᾽ οἷς κέκτηται ἰδίοις χωρίοις οπουδήποτε κειμένοις, καὶ τοῖς ἀκινήτοις κτήμασι τῶν ὑποκειμένων τούτῳ μοναστηρίων, ἀλλὰ καὶ ἐν ταῖς τῶν μητροπόλεων αὐτοῦ ἐνορίαις, ἔνθα ἂν παρὰ τοῦ τὸν νεὼν ἀνεγεί ροντος δηλαδή προσκληθείη. Τι ἐστι μετάθεσις, μετάβασις, καὶ ἐπίβασις. Εἰ δέ τι περαιτέρω τῆς ἀπραγματεύτου ἀποδημίας καινοτομηθείη τοῖς ἐπισκόποις, ἢ μετάθεσις λέγεται τοῦτο, ἢ μετάβασις, ἢ ἐπίβασις. Καὶ μετάθεσις μέν ἐστι, τὸ ἐξ ἐλάττονος ἐκκλη σίας εἰς μείζονα χηρεύουσαν ἀναχθῆναί τινα τῶν λόγῳ καὶ σοφίᾳ διαφερόντων, καὶ τὴν εὐσέβειαν κινδυνεύουσαν δυναμένων στηρίξαι, οἷα καὶ τὰ κατὰ τὸν μέγαν ἔσχε Γρηγόριον, τὸν τῆς θεολογίας ἐπώνυμον, ἣν οὐκ ἄν τις εὖ φρονῶν εἴπῃ μὴ τῶν σφόδρα επαινουμένων εἶναι. Τοῦτο καὶ ὁ ιδ' τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανὼν τῶν ἀναγκαίων εἶναι κρίνει, μὴ ἐξεῖναι λέγων ἐπίσκο που καταλιπόντα τὴν ἑαυτοῦ παροικίαν, ἑτέρᾳ ἐπιπηδᾷν, κἂν ὑπὸ πλειόνων ἀναγκάζηται, εἰ μή τις Hoc sanctorum apostolorum canon 14 necessarium esse judicat, dicens non licere episcopo, relicta sua parœecia alteri insilire, etiamsi 2 pluribus coactus sit, nisi detur causa aliqua necessaria que eum ad id faciendum moveat: ἀναγκαία εἴη αἰτία ἡ τοῦτο ποιεῖν αὐτὸν κατεπεί uti quod eorum qui ibidem degunt, pietatem promovere possit. Porro non privatim eligendus est, sed cum multorum episcoporum judicio et idonea adhortatione. Est autem discessio, quando episcopus aliquis, ecclesia sua a paganis prehensa. cum consensu illius regionis episcoporum, ad aliam vacuam discedit; quod sana circa fidem orthodoxam cognitione et legum ecclesiasticarum decretorumque scientia imbuatur. Quin et hæc nulli reprehensioni obnoxia est: uti disserit synodus Antioch. in 13 et 22 canone, dicens, non oportere episcopum ad aliam provinciam proficisci, et ordinationes facere, nisi ab istius regionis episcopo id ei concessum fuerit; γουσα, οἷα δυνάμενον τοῖς ἐκεῖ τά γε εἰς εὐσέβειαν συλλαβέσθαι· καὶ τοῦτο δὲ οὐκ οἴκαθεν ἑλέσθαι δεῖ, ἀλλὰ καὶ κρίσει πολλῶν ἐπισκόπων, καὶ ἱκανῇ παρακλήσει Μετάβασις δὲ, ὅταν τις τῶν ἐπισκόπων, τῆς ἐκκλησίας αὐτοῦ καταληφθείσης ὑπὸ ἐθνῶν, γνώ μῃ τῶν κατὰ τὴν χώραν ἐπισκόπων εἰς σχολάζουσ σαν ἑτέραν μεταβῇ, διά τε τὸ περὶ τὴν ὀρθοδο ξίαν αὐτοῦ ὑγιές, καὶ τὴν τῶν ἐκκλησιαστικῶν ἐπιστήμην νόμων τε καὶ δογμάτων. Έχει δὲ καὶ αὕτη πάντως τὸ ἀνεπίκλητον, ὡς ἡ ἐν Ἀνα τιοχεία σύνοδος ἐν τῷ ιγ' κανόνι καὶ κβ' διέξεισι, μὴ δεῖν, λέγουσα, πρὸς ἑτέραν ἐπίσκοπον ἐπαρχίαν ἀπιέναι καὶ χειροτονίας ποιεῖν, εἰ μή που

irrita esse, eumque deposinioui subjiciendum, ut qui scandali et perturbationis causa evaserit, παραχωρηθείη πρὸς τοῦ ἐπισκόπου τῆς ἐπαρχία; secus, ordinationes et alia quæ ab eo facta sunt, ἐκείνης· εἰ δ' οὖν, καὶ τὰς χειροτονίας, καὶ τὰ ἄλλως ὑπ' αὐτοῦ πραττόμενα τυγχάνειν ἄκυρα, καὶ αὐτὸν καθαιρέσει καθυποβάλλεσθαι, ὡς σκανδάλου καὶ ταραχής αἴτιον ὑπάρξαντα, Ἐπίβασις δέ ἐστιν ἡ κατὰ αὐτονομίαν, ἢ κατά τινα φαύλην οίκονομίαν τοῦ σχολὴν ἄγοντος, ἢ καὶ τοῦ ἔχοντος ἐκκλησίαν ἐπισκόπου πρὸς χηρεύουσαν ἐκκλησίαν παράλογος έπεισαγωγή, ἣν τοσού τον ἐβδελύξαντο οἱ ἐν Σαρδικῇ θεῖοι Πατέρες, ὥστε καὶ ἀκοινώνητον εἶναι παντὶ Χριστιανῷ τὸν ἐργάτην ταύτης διωρίσαντο, καὶ μηδὲ ἐν ταῖς τελευ ταίαις ἀναπνοαῖς λαϊκῆς γοῦν κοινωνίας ἀξιοῦσθαι. Εὐθὺς γὰρ ἐν τῷ α' κανόνι, καὶ μέντοι καὶ τῷ β', οὕτω φασί· μηδενὶ τῶν ἐπισκόπων ἐξεῖναι τὴν πό λιν, ἐν ᾗ κεχειροτόνητο, καταλιπόντα, πρὸς ἑτέραν μεταβῆναι· τεκμήριον γὰρ ἀλαζονείας καὶ πλεονε ξίας ἀτέχνως καθέστηκεν ἡ τοιάδε μετάβασις, καὶ δόξης κενῆς ἔφεσις, καὶ τοῦ πλείονα κτήσασθαι πράγματα· ἐπεί τοί γε πῶς οὐχ εὕρηταί τίς ποτε ἐκ μείζονος πόλεως εἰς ἑλάσσονα μεταβεβηκώς; ταῦτ᾽ ἄρα καὶ δίκαιος ἂν ὁ τοιοῦτος εἴη, τῆς τῶν πιστῶν ἐκκόπτεσθαι όμηγύρεως· εἰ δὲ καὶ δόλους άλεξη βάπτων, φησί, καὶ κατασκευαζόμενος, καὶ χρήματί τινας ὑποφθείρων ἀναπείθει, στάσεις κατά τὴν ἐκκλησίαν ἐγείρειν, τὴν αὐτοῦ προστασίαν ἐπιζητοῦντας, μηδὲ θνήσκων τῆς τῶν λαϊκῶν ἀξιούσθω κοινωνίας· καὶ τῶν πιστῶν γὰρ ὅλως ἐνάριθμον εἶναι τοῦτον οὐκ ἀνέχεται. Est denique invasio episcopt sede carentis vel ecclesiam habentis, in viduam ecclesiam, propter autonomiam vel malum aliquod institutumn, alm surda introductio. Quam quidem saucti Patres iu Surdic. synodo adeo abominarunt, ut statucrent, eum qui hoc fecerit, ab omni Christianorum communione alienum esse, et neque in extremo spi:itu laicorum communione dignum habendum. 23 Statim enim in 1 et 2 canone sic dicunt, nulli episcopo licere, civitate in qua ordinabatur relicta, ad aliam transire; etenim hujusmodi invasio, et inanis gloriæ pluraque possidendi desiderium certissimum est superbiæ et arrogantiæ indicium. Unde enim fit, quod nemo unquam inventus est, qui a majori ad minorem civitatem transierit? Quare æquum est ut, qui hujusmodi est, a fidelium coetu abscindatur. Quod si dolos, inquit, struere et mɔchinari deprehensus fuerit, et pecuniis aliquos corrumpere in animum induxerit, ut seditiones in ecclesia moveant ejusdem principatum appetentes, is neque moriturus laicorum communione dignus habeatur; ut enim qui est ejusmodi omnino in numero fidelium sit non est ferendum. Ὁ δὲ τῆς δευτέρας συνόδου β' τοὺς ὑπὲρ διοίκη σιν ἐπισκόπους, ταῖς ὑπερορίαις ἐκκλησίαις, ταῖς ὑπὲρ τὰ ἑκάστῃ δηλαδή αφωρισμένα κειμέναις ὅρια, ἀκλή τους θεσπίζει μὴ ἐπιέναι, τὴν ἄτακτον αὐτῶν καὶ λῃστρικὴν ἔφοδον ἐντεῦθεν ἐμφαίνων· μηδὲ ταύταις ἐπιδημεῖν ἐπὶ χειροτονία ἢ ἑτέρα οιδήτινι ἱερατικῇ διοικήσει· τὰς μέντοι καθ' ἑκάστην ἐπαρ χίαν ἐκκλησιαστικές διοικήσεις, ψήφους, φημὶ, καὶ χειροτονίας, καὶ ἀμφιβολιών λύσεις, ἐν ἀφορισμοῖς δειχνυμένας καὶ ἐπιτιμίοις, καὶ λοιποῖς τοιούτοις, τὴν ἑκάστης ἐπαρχίας οἰκονομεῖν σύνοδον· τὸ δέ γε ἔθος κρατεῖν τῶν ἐν τοῖς βαρβάροις έθνεσι κειμένων ἐκκλησιῶν, ὥστε ἀνενδοιάστως ἐπιφοιτᾷν καὶ ταῖς τῶν ἄλλων ἐκκλησιῶν παροικίαις, εἴ τις ἐν λόγῳ διαλάμπων, του; λοιποὺς ἐπιστηρίζειν δύναιτο· τοῦτο δὲ συγκεχώρηται παρὰ τὸ μὴ εἶναι κἀκεῖ ἐπισκόπου; ἀποχρῶντας εἰς συνόδου πλήρωμα. Ὁ δὲ τῆς ἔκτης συνόδου κ' ἐπισκόπῳ διδάσκειν ἐν πόλει δημοσίᾳ οὐκ ἐπιτρέπει τῇ τούτῳ μὴ ὑποκειμένῃ· ἰδίᾳ μέντοι τὸν ἐν αὐτῇ ἐρωτῶντα δι δάξαι, καὶ μέντοι καὶ δημοσίᾳ τοῦ ἐγχωρίου ἐπιτρέψαντος ἐπισκόπου, ἔτι δὲ καὶ χειροτονίας ποιῆσαι οὐ κεκώλυται. Εἰ δέ τις παρὰ ταῦτα, φησί, πράττων φωραθείη, τῆς μὲν ἐπισκοπῆς παυέσθω, τὰ δὲ τοῦ πρεσβυτέρου ἐνεργείτω, ἀντίῤῥοπον τῷ ἐξ επάρσεως πταίσματι τὴν ἐν τῷ πρεσβυτερείῳ τα πείνωσιν ὑπενεγκών· ἐπεὶ καὶ τὰ ἐναντία τῶν ἐναν τίων ίσμεν ἰάματα· οὐ γὰρ ἄλλο τι τούτῳ ἡμάρτης και τελείας ἄξιον καθαιρέσεως. PATROL. GR. CXLIV. Canon autem 2 syn. 11 statuit, ut episcopi ultra diœcesin ecclesias extra suos terminos, quæ scilicet extra fines cuilibet definitos positæ sunt, non vocati nequaquam adeant; inordinatum exinde et predatorium eorum accessum indicans; nec eas ad ordinandum aut aliam quamlibet sacram functionem exercendam ingrediantur. Insuper ut ecclesiastica cujusque provinciæ negotia, nimirum elecliones, ordinationes, et de excommunicationibus, pœnis, aliisque ejusmodi, controversiarum decisiones, synodi cujusque provincialis auctoritate administrentur. Porro ut quod ad ecclesias attinet quæ inter barbaras gentes positæ sunt, consuetudo servetur: ut absque omni difficultate, si quis dicendi facultate pollens reliquos confirmare possit, in alienarum ecclesiarum parœcias commeet. Hoc autem ei concessum est, quod non sint ibidem episcopi qui plenæ synodo cogende satis esse possint. Porro, 20 vi syn. canon episcopo in civitate ad se non pertinente publice docere non permittit; privatim autem interrogantem docere, et publice etiam cum regionis istius episcopi permissione, nec non ordinationes facere non prohibetur. Si quis autem præter hæc facere deprehensus fuerit, ab episcopatu cesset, presbyteri vero munere fungatur; humiliationem scilicet in presbyterio culpae ex superbia genitæ oppositam passus. Scimus enim contraria contrariis sanari. Neque enim aliud ab eo peccatum est perfecta depositione dignum.

Decim. octavus autem synodi Ancyrance canon, Episcopi, inquit, qui ordinibus insigniti ad parochiam in quam nominabantur, abeunt, a populo autem ibidem degente terminos ejus ingredi non permissi, ad alias exinde proficisci, et episcopis illarum vim inferre, et seditiones movere ausi sun', segregentur. Quod si solo honore et cathedra presbyterorum contenti esse voluerint, in eo loco ubi prius erant presbyteri maneant, tranquillam vitam agentes. Quod si in episcopos sibi præfectos seditiosi inveniantur, presbyteri quoque honore priventur, et gradibus ecclesiasticis excidant. Canon autem 16 synodi Antiochenæ, Qui prorsus, inquit, ex episcopatu suo a gentibus ejectus fuerit, Ο δὲ τῆς ἐν 'Αγκύρᾳ ιη', Οι χειροτονίαν ἐπισκόπου, φησί, δεξάμενοι, καὶ πρὸς τὴν παροικίαν ἀπὸ ιόντες, ἐν ᾗ ἐπωνομάσθησαν, κωλυόμενοι δὲ καὶ τῶν ἐκείνοις ἐπιβῆναι ὁρίων πρὸς τοῦ ἐνταῦθα λαοῦ, καὶ ἐντεῦθεν ἑτέραις ἐπιέναι τολμῶντες, καὶ τοὺς ἐν αὐταῖς ἐπισκόπους βιάζεσθαι, καὶ στάσεις κινεῖν, ἀφοριζέσθωσαν. Εἰ μέντοι ἀποχρῶν ἡγήσαιντο τῆς τιμῆς καὶ καθέδρας +ξιώσθαι μόνης τῶν πρεσβυ τέρων, ἔνθα καὶ πρότερον ὑπῆρξε τούτοις πρεσβυτέροις εἶναι, μενέτωσαν ἡσυχῆ βιοῦντε;· εἰ δὲ πρὸς τοὺς καθεστῶτας ἐπισκόπους φωραθείεν στασιά ζοντες, καὶ τὴν τιμὴν ἀφαιρεῖσθα: τούτους τοῦ πρε σβυτέρου, καὶ τῆς Ἐκκλησίας ἐκπτώτους γίνεσθαι. Ὁ δὲ τῆς ἐν ᾿Αντιοχείᾳ ις'. Ο τελέως, φησίν, ἐκβεβλημένος ὑπὸ ἐθνῶν τῆς ἰδίας ἐπισκοπῆς, καὶ el ut vacans in ecclesiam vacantem irruperit, ejusque ὡς σχολάζων εἰς σχολάζουσαν ἐπιῤῥίψας ἑαυτὸν thronum surripuerit, sine perfect synodi permissione, sacerdotio exuetur, etiamsi universus populus quem invasit eumdem elegerit. Illa autern, inquit, perfecta est synodus, cui una adfuerit metropolitanus. Neque enim solis provincialibus episcopis hæc facere permissum est. Vicesimus primus vero decernit, non debere episcopuin a sua parœcia in aliam transire, neque se sua sponte ingerentem, 24 nec a populo vi compulsum, nec ab episcopis coactum, sed in ea ecclesia quam a Deo ab initio sortitus est, manere, et ab eadem nequaquam recedere. Porro canon 3 synodi Sardicensis, Si plures, inquit, episcopi in provinciam aliquam convenerint, tanquam ecclesiasticum aliquod acturi, episcopi ab alia provincia ne invocati cos adeant; vocati autem aditum ne differant, propter fraternam charitatem. ἐκκλησίαν, καὶ τὴν ταύτης ὑφαρπάσας θρόνον, μὴ τελείας επιτρεψάσης συνόδου, ἀπόβλητος καὶ τῆς Ιερωσύνης ἔστω, κἂν ἅπας ὁ λαὸς, ὃν ὑφήρπασε, τοῦτον αἱροῦτο· τελεία δὲ ἐστι, φησί, σύνοδος, σύνεστι καὶ ὁ μητροπολίτης· οὐ γὰρ ἐφεῖται ταῦτα πράττειν μόνοις τοῖς τῆς ἐπαρχίας ἐπισκόποις. Ο δὲ κα' μὴ μεταβαίνειν ἐπίσκοπον ἀπὸ τῆς ἰδίας παροικίας εἰς ἑτέραν διορίζεται, μήτ' αὐθαι ρέτως ἐπιρρίπτοντα ἑαυτὸν, μήτε μὴν ὑπὸ λαῶν ἐκβιαζόμενον, μήθ' ὑπὸ ἐπισκόπων ἀναγκαζόμενον μένειν δὲ ἐν ᾗ κεκλήρωτο ἐξ ἀρχῆς, ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, καὶ μὴ μεθίστασθαι. Ὁ δὲ τῆς ἐν Σαρδικῇ γ'. Εἰ καὶ συνεληλύθασι, φησὶν, εἰς ἡντιανοῦν ἐπαρχίαν, πλείους τῶν ἐπισκόπων, ὥς τι τελέσοντες ἐκκλησιαστικὸν, - ἡ ἀκλήτους πρὸς αὐτοὺς ἀπιέναι τοὺς ἀφ' ἑτέρας ἐπαρχίας· καλουμένους γε μὴν μὴ ἀναδύεσθαι τὴν ἄφι ξιν διὰ τὸ φιλάδελφον. Ο δὲ ια', Εάν τις τῶν ἐπισκόπων, φησί, λόγων παιδείαν ἱκανῶς ἡσκημένος, πρὸς ἑτέραν ἀπίῃ πόλιν ἢ ἐπαρχίαν, ζητήσεως ἐκεῖ γενομένης περὶ τῆς ἐν ἡμῖν θρησκείας, ήτοι λατρευομένης εὐσεβείας, μὴ κατ' ἐπίδειξιν καὶ κόμπον ἀλόγιστον συνεχῶς τοῖς λαοῖς ὁμιλείτω, ἐν περιφρονήσει τὸν τῆς χώρας που μένα τιθέμενος, καταισχύνων αὐτὸν, καὶ προφέρων τὸ περὶ λόγους ἀνάσκητον· αἴτιον γὰρ τοῦτο ταραχῆς καὶ ὑπονοίας οὐκ ἐλεύθερον, οἷα ταῦτα ποιῶν ἐξεπίτηδες τῷ ἐποφθαλμιᾷν τῇ τῆς πόλεως ἐκείνης Canon autem 11, Si quis, inquit, episcopus ver borum peritia probe instructus ad aliam civitatem vel provinciam abeat, si de religione et cultu nostro quæstio oriatur, ne protinus cum ostentatione et vano ornatu inter populum versetur, pastorem regionis despectui habens, eumque pudore suffundens, difficiles sermones proferendo: id enim perturbationis causa est, et suspicionem prebel, quod qui ita facit cathedram istius urbis concupiscat. Oportet igitur, inquit, inordinate cum impetu irruentem propulsare, et fraternam charita καθέδρᾳ. Δεῖ τοίνυν, φησί, καὶ τὸν ἀτάκτως ἧττον tem sancire. Ne igitur episcopus coepiscopum pror- τα καταστείλαι, καὶ νομοθετῆσαι τὸ φιλάδελφον sus expellat, id enim inhumanum est et ineptum μήτε οὖν ὁ ἐπίσκοπος παντάπασιν ἀπωθείτω τὸν et malum et impium. Nec ille plusquam tribus sep- συνεπίσκοπον, ἀπάνθρωπον γὰρ τοῦτό γε καὶ timanis illic versetur, suamque ecclesiam relinquat. σκαιὸν, καὶ φαῦλον, καὶ πονηρόν μήτε μὴν ουτος Si enim canon nor scriptus laicum a communione ἐνταυθοί διατρίβων, πλέον τῶν τριῶν ἑβδομάδων arcet, qui in civitate commoratur, et per tres τῆς οἰκείας ἐκκλησίας ἀπολιμπανέσθω· εἰ γὰρ ὁ septimanas communi ecclesiæ synaxi non interest, ἀγράφως φερόμενος κανὼν τῆς κοινωνίας ἀπείργει multo magis episcopus tanto tempore ab ecclesia τὸν ἐν πόλει διάγοντα λαϊκὸν, καὶ ἐπὶ τρεῖς ἑβδο sula abesse non debet, sine gravi aliqua necessitate, μάδας τῇ κοινῇ συνάξει τῆς ἐκκλησίας μὴ συνο et gregem suum derelinquere. Verum postea canon ιόντα, πολλῷ γε δήπου τὸν ἐπίσκοπον οὐ δέον τῆς hic non scriptus factus est canon 80 seate synodi ἑαυτοῦ ἐκκλησίας ἀποδημεῖν ἐπὶ τοσοῦτον χρόνον, βαρυτάτη; ἄνευ ἀνάγκης, καὶ παραλιπεῖν τὸ ἐμπιστευθεν αὐτῷ ποίμνιον· ἀλλὰ γὰρ ὕστερον ὁ ἀγρά φως φερόμενος αὑτοσὶ κανὼν ὀγδοηκοστός ἐχρημάτισε τῆς ἔκτης συνόδου. Decimus septimus autem syn. Sardicensis, Qui Ὁ δὲ ιζ' αὖθις τῆς ἐν Σαρδικῇ τὸν ἀδίκως ☐

φησὶ τῆς ἰδίας ἐκβεβλημένον ἐπισκοπῆς, ἡ ὑπὸ & injuste, inquit, a proprio episcopatu ejectus fuerit, αἱρετικής δυναστείας περί πλείονος τὰ τῆς ὀρθῆς πίστεως ποιούμενον δόγματα, ἢ τῷ τὴν ἔνσαρκον οἰκονομίαν ὁμολογεῖν, παρὰ εἰδωλολατρῶν ἐξωσθέντα, ἢ τῆς ἀληθείας καὶ δικαιοσύνης μεταποιούμε νον, ὑπὸ τῶν κακῶς τὸν πλησίον ποιεῖν εἰωθότων, ὡς καθωσιωμένον, καὶ εἰς κόλασιν ἀφωρισμένον ἀπελαυνόμενον, ἀθῶόν γε μὴν αὐτὸν ἀληθείας δικα ζούσης υπάρχοντα, τὸν δή τοιοῦτον ἐν ἑτέρᾳ διατρίβειν πόλει μὴ κωλύεσθαι, μέχρις ἂν εἰς τὴν οἰκείαν ἐπανήκῃ, τὸν φόβον διαδρὰς τοῦ κινδύνου, καὶ τὴν δοκοῦσαν ἐκ τῆς ἐξορίας ἀποτρέψηται ὕβριν· σκληρὸν γὰρ καὶ ἀπάνθρωπον, τὸν ἀδίκως τῆς αὐτοῦ πόλεως ἀπεληλαμένον μὴ πρὸς τῶν συνεπισκόπων ἱλαρῶς καὶ φιλοφρόνως ξενίζεσθαι. Ο δὲ τῆς ἔκτης συνόδου κανών την τοὺς προφάσει βαρβαρικῆς ἐφόδου, ἢ φορολόγων ἀπανθρωπίας, ἢ λιμοῦ ἀνάγκης, ἢ ἡσδηποτοῦν ἄλλης αἰτίας πρὸς ἀλλοδαπὴν ἀπάραντας ἐπισκόπους, ἢ κληρικούς, καὶ τῆς αἰτίας διαλυθείσης, μὴ ἐπανήκειν προθυμουμένους, ἀφορίζεσθαι κελεύει, μέχρις ἂν εἰς τὴν ἐκκλησίαν ἐπανέλθωσιν, ἧς μετανάσται γεγόνασιν τὐ μὴν, ἀλλὰ καὶ τὸν ὑποδεξάμενον τούτους ἐπίσκοπον, καὶ εἰσέτι κατέχειν πειρώμενον, ἀφορισμῷ ὑποτίθησιν. Ο δὲ κγ' τῆς τετάρτης συνόδου, τοὺς ἀποδημεῖν ἐλομένους ὧν κεκλήρωνται ἐκκλησιῶν κληρικούς τε καὶ μοναχούς, παρά γνώμην τοῦ ἰδίου επισκόπου, προφάσει ὡς μὴ παρ' αὐτοῦ διοίκησιν εγκεχειρι σμένους τινὰ, ἴσως μὴ ἐπιτηδείως ἔχειν αὐτοὺς περὶ τὰ τοιαῦτα κρίναντος, ἔστι δ' ὅτε καὶ ἀκοινωνήτους πρὸς αὐτοῦ γενομένους, καὶ εἰς βασιλεύουσαν ἢ εἰς Ετέραν ἀπιόντας πόλιν, καὶ ἐπὶ πλεῖστον αὐτόθι διατρίβοντας, καὶ τὴν τῆς ἐκκλησίας ταράσσοντας καὶ θορυβοῦντας κατάστασιν, ἀνατρέποντάς τέ τις των οἴκους τῷ ἡμελημένως βιῶναι, καὶ ἄκοντας ἐξωθεῖσθαι διορίζεται παρὰ τῆς ἐν τῇ πόλει συν όδου, ὥστε τοὺς οἰκείους τόπους καταλαβεῖν. Ὁ δὲ τῆς ζ' συνόδου τ' καθαιρεῖ οὐ μόνον τὸν ἀπὸ πόλεως εἰς πόλιν μεταβαίνοντα ἱερέα, ἀλλὰ καὶ τὸν εἰς τὴν βασιλεύουσαν εἰσιόντα, καὶ ἐν τοῖς εὐκτηρίοις οἴκοι; τῶν ἀρχόντων λειτουργοῦντα ἄνευ γνώμης τοῦ ἰδίου ἐπισκόπου καὶ τοῦ Κωνσταντινουπόλεως. “ Ὁ δὲ δ' τῆς τετάρτης συνόδου κληρικούς, φησι τῆς οἰασοῦν ἐκκλησίας μὴ ἐξεῖναι εἰς ἄλλης πόλ λεως τάττεσθαι ἐκκλησίαν, ἀλλὰ στέργειν ἐκείνην, ἐν ᾗ λειτουργεῖν ἐξ ἀρχῆς ἠξιώθησαν, ἐκτὸς τῶν κατ' ἀνάγκην τῆς ἰδίας πατρίδος ἐκπεπτωκότων· ἐπίσκοπος δὲ τὸν ἑτέρου δεξάμενος κληρικόν, ἀκοι νώνητος ἔστω, ἕως ἂν ὁ κληρικὸς εἰς ἣν καταλέλοιπεν ἐκκλησίαν ἐπιστρέψῃ. Ο δὲ ιγ' τῆς ἐν Νεοκαισαρεία συνόδου τοὺς ἐκτὸς ἐστινοσοῦν πόλεως πρεσβυτέρους εἰς ταύτας εἰσέρ χεσθαι καὶ προσφέρειν, ἢ τῆς θείας μεταδιδόναι τινὶ κοινωνία; οὐκ ἐπιτρέπει, παρόντος τοῦ τῆς τόσ λιως ἐπισκόπου ἢ πρεσβυτέρου· ἐὰν δὲ ἀπῶσιν οὗτοι, καὶ εἰς εὐχὴν κληθῇ μόνος, εἰσελθεῖν αὐτὸν οὐ κωλύει, καὶ τῶν ἁγιασμάτων τισὶ μεταδοῦναι, εἰ vel per hæreticam potentiam, quod rectae fidei dogmata in pretio habeat, aut incarnationis ceconomiam confiteatur, ab idoloruin cultoribus expellatur: vel quod veritatis et justitiæ decreta colat, ab iis qui vicino suo malefacere solent, ut exsecrationi subjectus, et ad pœnam segregatus abigatur, cum revera innocens fuerit; in alia civitate versati ne prohibeatur, donec periculi metum eðigiens ad suam revertatur, et contumeliam, ab exsilio justam apparentem, diluere possit. Durum enim est et ab omni humanitate alienum, ut qui injuste ab urbe sua expulsus sit, a coepiscopo suo non humaniter et benevole excipiatur. Canon autem 18 sexta syn. episcopos vel clericos qui barbaricæ incursionis prætextu, vel inhumanitatè eorum qui tributà exigunt, vel famis necessitate, vel ob aliam ejusmodi causam in alicnamı regionem abeunt, et ubi primum causa illa sullata fuerit, reverti in aninum non inducunt, segregari jubet, donec ad ecclesiam, ex qua emigrarunt, revertantur: quin et episcopum qui eos suscepit, et detinere conatur, segregationi subjicit. Porro canon 23 syn. iv clericos et monachos, qui ab ecclesiis in quibus ordinati erant, peregri nantur præter proprii episcopi sententiam, nullanı sibi ab eo diœcesin mandatain habentes (forsan quod ab episcopo ei administrande minus idonei judicentur, et quandoque ab eodem excommuni cati fuerint), et ad urbem imperatoriam vel atamı aliquam abcunt, et ibidem diu commorantes, turbas excitant, statumque ecclesiastium perturbant, et quorumdam demos subvertunt, eos, ut qui neglectim vivant, ab urbis synodo invitos expelli decernit, ut in propria loca revertantur. 25 Canon autem 10 vi synodi, non solum sacer - dotem deponit, qui ab urbe in urbem transierit, sed et eum etiam qui ad imperialem urbem proficisci - tur, et in principum oratoriis sacra peragit, absque venía episcopi proprii et ConstantinopoLitani. Canon vero 4 syn. iv, Ne liceat, inquit, clericis cujuscunque ecclesiæ fuerint, in alterius urbis ec. clesiam ordinari, sed ea contenti sint in qua ab intio sacra peragere digni habebantur, exceptis ¡is qui præ necessitate patriam suam antiserunt. Episcopus autem qui alienum clericum susceperit, excommunicetur, donec clericus ad ecclesiam roli· clam reversus fuerit. Canon aulem 13 syn. Neocasar. presbyteris extra quamlibet civitatem ordinatis, in eas ingredi ibidemque offerre, vel sacram communionem alieni impertire non permittit, præsente urbis episcopo vel presbytero. Quod si iidem abfuerint, et solus ad precationem vocatus fuerit, eum ingredi, et sacra - menta alicui impertire, non prohibet, si modo ex

provincia sit quæ urli subjicitur: presbytero enim τῆς ὑποκειμένης εἴη τῇ πόλει καὶ οὗτος δηλαδή alterius provinciæ sacra celebrare neutiquam permissum est, prater sententiam istius regionis episcopi: similiter nec episcopo allerius parochia, sine legit mi episcopi permissu, etiamsi ab urbis istius populo accersatur, De litteris commendatitiis, dimissuriis, et pacifcis, quæ clericis peregrinantibus ab episcopis dantur. Tricesimus tertius sanct. apost. canon episcopos et reliquos clericos ab extera regione venientes sine litteris commendatitiis nequaquam ad communione: admittere jubet. Quod si easdem ttulerint, ne tum quidem sine examinatione iisdem communicare: contingit enim aliquando, ut nounulli qui circa fidem errant, quorundam episcopo - rum, quos perniciosa eorum dogmata latebant, literas commendatitias ad multorum seductionem sortiantur: multa enim per surreptionem fieri novimus. Multis enim credentibus magnum contigit i fortunium, et non credentibus res bene cessit. Si igitur indubie eos orthodoxos esse ostensumi sit, ad com munionem admittere jubet; sin minus. datis ad viam necessariis, dimittere, ne nobismetipsis ignominiae notas inuramus. De litteris commendatitiis. Paucis autem dicendum est de litteris quæ ab episcopis dantur iis qui ab urbibus vel regionibus suis peregre abeunt: e quibus alie dicuntur commendatitia, aliæ dimissoriæ, aliæ aulem pacificæ. Et commendatitiæ sunt quæ dautur clericis ad aliam regionem profecturis, ab episcopis qui eos ordinarunt, commendantes, sive notumn facientes, vcl quod gradum sacerdotalem consecuti sunt, vel quod rectam fidem prædicant, vel accusatione aut calumnia adversus eos mota, et perperam objecta, vitam ferentibus inculpatam esse attestantes, eosque innocentes fuisse. Dantur præterea laicis qui excommunicationi subjecti erant, et ad aliam regionem proficisci opus habent, eos ejusdem episcopo commendantes, ut qui pœnarum vinculis soluti sint. 26 De litteris dimissoriis. Sunt auten dimissoriæ, quæ ostendunt, permissum esse episcopo vel clerico, ex sententia antistitis, sedem mutare, et sacerdotale illic officium sine omni impedimento obire. De litteris pacificis. Pacificæ autem dicuntur et istæ de quibus modo disseruimus; quia dum clericus ejusmodi litteras ei ad quem proficiscitur tradit, divinæ charitatis vincula quibus ambo episcopi ad pacem ligantur, neutiquam disrumpentur: neque enim qui alienum clericum suscipit coepiscopum suum contristando scandali auctor evadet, neque qui eum ab initio ordinavit, ut indigne tractatus id ægre feret. Dicuntur etiam pacifice que ad coepiscopos privatim missæ sunt, eo, qui easdem portat, nihil negotii επαρχία;· ἑτέρας γὰρ πρεσβυτέρῳ οὐκ ἐφεῖται λειτουργεῖν, παρά γνώμην τοῦ ἐγχωρίου ἐπισκόπου· ὥσπερ οὐδὲ ἐπισκόπῳ παροικίας ἑτέρας, τοῦ γνησίου μὴ ἐπιτρέποντος ἐπισκόπου, εἰ καὶ ὑπὸ τοῦ τῆς πόλεως ἐκείνης μετακληθείη λαοῦ. Περὶ τῶν διδομένων τοῖς ἀποδημοῦσι κληρικοῖς παρὰ τῶν ἐπισκόπων ἐπιστολῶν συστατικών, ἀπολυτικῶν, καὶ εἰρηνικῶν. Καὶ ὁ μὲν λγ' τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανών τους ἐξ ἀλλοδαπῆς ἐρχομένους επισκόπους καὶ λοιπούς κληρικούς συστατικῶν ἄνευ γραμμάτων παρεγγυά ται μηδόλως εἰς κοινωνίαν προσίεσθαι· εἰ δὲ καὶ ταῦτα ἐπιφέροιντο, μηδ' οὕτως ἀνεξετάστως αὐτοῖς κοινωνεῖν· συμβαίνει γὰρ ἔσθ' ὅτε, κατὰ πίστιν τι νὰς σφαλλομένους, πρὸς τὴν τῶν πολλῶν ἐξαπάτην, συστατικὰς ἐπιστολάς τινῶν ἐπισκόπων λαβεῖν, ἀγνοησάντων ἴσως τὴν ἐγκεκρυμμένην αὐτοῖς περὶ τὰ δόγματα λύμην· πολλὰ γὰρ τὰ κατὰ συναρπα γὴν ἴσμεν γινόμενα· πολλοῖς γοῦν πιστεύσασι μὲν μεγάλη ἀπήντησε συμφορά, ἀπιστία δὲ φραξαμέν νοις, λαμπρά περιγέγονε σωτηρία· εἰ οὖν ἀναμφι βόλως δειχθεῖεν ὀρθόδοξοι, τῆς κοινωνίας τούτοις μεταδιδόναι· εἰ δ' οὖν, τὰ πρὸς τὴν χρείαν ἐπιχορη γοῦντες ἐκπέμπειν, ἵνα μὴ φειδωλία; γραφὴν καν τοῖς προστριψώμεθα. Περὶ συστατικών. Ὡς ἐν βραχεῖ δὲ ῥητέον περὶ τῶν διδομένων ἐπιο στολῶν πρὸς τῶν ἐπισκόπων τοῖς τῶν οἰκείων ἀποδημοῦσι πόλεων ἢ χωρῶν, ὧν αἱ μὲν λέγονται στο στατικαὶ, αἱ δὲ ἀπολυτικαὶ, αἱ δὲ εἰρηνικαί. Καὶ συστατικαὶ μὲν εἰσιν αἱ κληρικοῖς διδόμεναι παρὰ τῶν αὐτοὺς χειροτονησάντων ἐπισκόπων, πρὸς ἑτέραν μεθισταμένοις, καὶ συνιστᾶσαι, ἤτοι δηλοποιοῦσαι, ἢ τὸν περὶ τὴν ἱερωσύνην βαθμον τουτωνί, ἢ καὶ ὡς τὰ τῆς ὑγιούς πρεσβεύουσι πίσ στεως, ἢ κατηγορίας κατ' αὐτῶν κινηθείσης, ἢ καὶ συκοφαντίας, καὶ τηνάλλως ἀπελεγχθείσης εἰρήσθαι, τὸ ἀνεπίληπτον τοῖς ἐπιφερομένοις προσμαρτυρού σαι, ὡς ἀθῶοι πεφήνασ:· δίδονται δὲ καὶ λαϊκοῖς ύποβληθεῖσιν ἀφορισμῷ, καὶ πρὸς ἀλλοδαπὴν ἀπικαι τούτους δεῆσαν, συνιστᾶσαι τῷ ταύτης ἐπ:- σκόπῳ, ὡς τοῦ δεσμοῦ τῶν ἐπιτιμίων ήδη λέλυνται. Περὶ ἀπολυτικών. Απολυτικαὶ δὲ αἱ δηλοῦσαι κατά γνώμην τοῦ ἀρχιερέως εφείσθαι τῷ ἐπισκόπῳ ἢ τῷ κληρικῷ τὴν μετοίκησιν, καὶ συγχωροῦντος, κἀκεῖ τὰ τῆς ἱερωσύνης ἀνεμποδίστως αὐτοὺς μετιέναι. Περὶ εἰρηνικών. Εἰρηνικαὶ δὲ ῥηθεῖεν μὲν καὶ αὗται, περὶ ὧν ἄστε διέξιμεν, ὅτι τοιάσδε γραφὰς τοῦ κληρικοῦ διακομίζοντος πρὸς ἐν ἄπεισιν, οὐκ ἂν εἴη μαγῆναι τὰ συνδέοντα πρὸς εἰρήνην τῆς θείας ἀγάπης δεσμά καὶ ἄμφω τοὺς ἐπισκόπους· οὔτε γὰρ ὁ τὸν ἀλλή τριον ταὐτῇ δεχόμενος κληρικὸν, τὸν συνεπίσκοπον λυπήσας σκανδάλου γενήσεται πρόξενος, οὔτε ὁ τὴν ἀρχὴν τοῦτον χειροτονήσας, ὡς ἀναξιοπαθήσας δυσχερανεῖ· λέγοιντο δ' ἂν εἰρηνικαὶ καὶ αἱ πρὸς τοὺς συνεπισκόπους ἰδίᾳ πεμπόμεναι, μηδὲν ἔχοντος τοῦ

- A. in animo est, duas epistolas, commendatitiam. et dimissoriam ferre debet; ut altera quidem ad commendationem suam utatur, quod circa fidem recte sentiat, et quoad vivendi rationem inculpatus sit; altera autem, ut sine omni impedimento • in alia ecclesia ei sacra peragere liceat, vel in eju clerum ascribi. διακομίζοντος αἴτιον. Δεῖ οὖν, τὸν ἀποδημεῖν ἑλόμε- labente. Clericus igitur, cui peregre proficisci νον κληρικών, διττές επιφέρειν ἐπιστολάς, συστατι κήν τε καὶ ἀπολυτικήν, ὡς ἂν τῇ μὲν εἰς σύστασιν χρήσηται, τοῦ τε περὶ τὴν ὀρθὴν πίστιν υγιούς αὐτοῦ φρονήματος, καὶ τοῦ περὶ τὸν βίον ἀνεπιλή πτου, ἔτι τε τοῦ προσόντος αὐτῷ ἱερατικοῦ βαθμοῦ· τῇ δὲ, εἰς τὸ ἀνεμποδίστως καὶ ἐφ' ἑτέρας ἐκκλησίας ἐξεῖναι Ιερουργεῖν, ἢ καὶ τῷ κλήρῳ ταύτης συγκαταλεγῆναι. Ο δέ γε ιβ' ἔτι δὲ καὶ ιγ' τῶν αὐτῶν ἁγίων ἀπο στόλων, ὃν ὁ ἴδιος ἐπίσκοπος χειροτονῆσαι οὐκ ἀξιοῖ κληρικὸν, τοῦτο ἴσως δι᾿ αἰτίας τινὰς ὑπερτιθέμε νος, μέχρις ἂν διαλυθῶσι, μηδαμῶς ἑτέρῳ προσιέναι διὰ ταῦτα τὸν κληρικὸν ἐπισκόπῳ κελεύουσιν· οὐ μὴν οὐδ᾽ ἐκείνῳ τὸν ἀλλότριον ἐφιᾶσι κληρικὸν ὑπο δέχεσθαι, συστατικῶν ἄνευ γραμμάτων τοῦ παρ' ᾧ ἐξητάζετο ἐπισκόπου· τοὺς δὲ παρὰ ταῦτα πρᾶξαι τολμήσαντας, τῇ μιᾷ τοῦ ἀφορισμοῦ καταδίκῃ καὶ ἀμφοτέρους ὑπάγεσθαι, τόν τε κληρικόν, φημί, καὶ τὸν προσδεξάμενον ἐπίσκοπον· εἰ δὲ κεχειροτονημένος μὲν εἴη ὂν προσεδέξατο κληρικὸν ὁ ἐπίσκο πος, ἀφωρισμένος δὲ ἐπί τινι πταίσματι, αὐτῷ μὲν ἐπιτείνεσθαι τὸν ἀφορισμόν, τόν γε μὴν προσδεξά μενον ἐπίσκοπον ἀφορίζεσθαι. Ο δὲ ιε' πρὸς δὲ καὶ ὁ ις' τῆς λειτουργίας ἀπείργουσι τὴν ἀπὸ παροικίας εἰς ἑτέραν παροικίαν μεταβαίνοντα κληρικόν, γνώμης ἄνευ τοῦ κεχει.0τονηκότος αὐτὸν ἐπισκόπου, καὶ μάλιστα, εἰ καλούμενος πρὸς αὐτοῦ οὐκ ἐπάνεισι· κοινωνεῖν μέντοι τοῖς ἐκεῖ ὡς γε δὴ λαϊκὸν, οὐ κωλύουσιν· ὁ δὲ προσδεξάμενος αὐτὸν ἐπίσκοπος, εἰ τὰ κατ' αὐτὸν μὴ ἀγνοήσας τῷ οἰκείῳ κλήρῳ συναριθμήσεις, καὶ ἀδεῶς ἐνεργεῖν ἐπιτρέψειεν, ἀπολυτικῆς ἄνευ γρά φῆς τοῦ οἰκείου ἐπισκόπου, ἀφορισμῷ ὑποβαλλέσθω, φησίν, ὡς ἀταξίας καὶ ἀκαταστασίας διδάσκαλος· εἰ δὲ καὶ ἐπὶ μείζονα βαθμὸν τοῦτον κεχειροτόνηκεν, ἄκυρον εἶναι τὴν τοιαύτην χειροτονίαν· ὥστε εἰ μὴ ἀπολυτικὴν ἐπιφέροιτο γραφὴν ὁ κληρικός, ἱερουργεῖν τούτῳ ἐν ἀλλοδαπῇ οὐκ ἐφεῖται. Τὰ αὐτὰ καὶ ὁ ις' τῆς αʹ συνόδου διέξεισιν, ὡς δὲ καὶ ὁ τῆς ἐν ᾿Αντιοχείς γ΄. Πλὴν ἐπὶ πολὺ ἐπιμένον τα τῇ ἀπειθείᾳ τὸν κληρικὸν τελέως καθαιρεῖσθαι προστάττει, καὶ ἐλπίδα μηκέτι ἔχειν ἀποκαταστάσεως. & Ἀλλὰ καὶ ὁ ιγ' τῆς δ' συνόδου, καὶ ὁ τῆς ἐν 'Αν. τ!υχείᾳ ζ' ξένους κληρικοὺς καὶ ἀγνώστους κελεύουσι μὴ λειτουργεῖν συστατικῶν ἄνευ τοῦ οἰκείου Επισκόπου. 'Ο δὲ τῆς ἔκτης ις' μια υπάγει τῇ καταδίκῃ τῆς καθαιρέσεως τὸν ἐπισκόπῳ τε προσελθόντα, καὶ αὐτὸν τὸν προσδεξάμενον συστατικῶν ἄνευ καὶ ἀπολυτικῶν γραμμάτων, ὡς καταισχύνοντας, ὅσον τὸ ἐπ' αὐτοῖς, τὸν παρ' οὗ την χειροτονίαν ἐδέξαντο. Αλλ' οὐδὲ ὁ μα τῆς ἐν Λαοδικείᾳ, ἔτι δὲ καὶ ὁ με, κληρικὸν ἢ ἱερατικὸν ὅλως ὁδεύειν οὐκ οἴεται δεῖν δίχα κελεύσεως τοῦ ἰδίου ἐπισκόπου, ἢ κανονι κῶν τούτου ἐπιστολῶν. Ὁ δὲ ρς' τῆς ἐν Καρθαγένη μετά ἐπιλυτικῆς Canones autem sanctorum apostolorum 12 ct 13 clericum quem proprius episcopus ordinare non vult, differens forte ordinationem propter causas aliquas, donec eadem solutæ fuerint, nequaquam propterea ad alium episcopum accedere jubent. Quin imo neque illi alienum clericum suscipere permittunt, sine litteris dimissoriis episcopi a quo examinabatur. Qui autem præter hæc facere ausi fuerint, utrique eidem segregationis pœnæ subjiciantur, clericus nimirum et episcopus qui eum suscepit. Quod si clericus quem susceperat episcopus, ordinatus fuerit, et ob crimen aliquod excoun municatus, ei quidem intendatur excommunicatio, et episcopus qui cum suscepit segregetur, Quin et 15 necnon 16 canon clericum qui præter sententiam episcopi qui eum ordinavit ab una parochia ad aliam transit, a ministerio arcet, et præcipue si ab eo vocatus non redierit: commu nicare autem cum iis qui ibidem sunt. inore laici non prohibent. Episcopus vero qui eum recipit, si, non ignoratis iis quæ co::tra illum decrcta sunt, eumdem clero suo connumeraverit, et impune sacra peragere permiserit absque litteris proprii episcopi, segregationi, inquit, subjiciatur, ut confusionis et seditionis magister. Sin autem eum ad njorem gradum ordinaverit, ejusmodi ordinatio ire rita habeatur, adeo ut, nisi clericus litteras dimissorias alferat, ei in aliena regione sacra peragere minime liceat. Eadem etiam can. 16 1 syn. disserit; utique et can. 3 synodi Antiochenæ. Verum qui diutius in insolentia perstiterit, omnino deponi jubet, nulla amplius spe restitutionis relicta. Quin et 13 tv syn. can. et Antiochen 7 praccipiunt, ut clerici peregrini et ignoti sine episcopi sui commendatitiis neutiquam sacra peragant.. Canon autem 47 vi synodi una depositionis poena afficit, tum eum qui ad episcopum sine commendatitiis et dimissoriis litteris accesserit, tum qui eum 27 susceperit episcopum; utpote eum: quo ordinatio data erat, quantum in ipsis est, dedecore afficientes. Verum nec Laodicenæ syn. 41 neque 47 can. clerico vel sacrato, sine episcopi sui jussu, vēl canonicis ejusdem epistolis, iter omnino facere licere existimat, Porro canon 106 syn. Carthagin. statuit, ut epi.

scopi cum litteris dimissoriis metropolitani in co- γραφῆς τοῦ μητροπολίτου ἀπιέναι θεσπίζει τους mitatum, ubi scilicet comes est sive imperator, proficiscantur. Ejusdem etiam syn. can. 39 præcipit, ut nullus episcopus sine dimissoriis naviget. Canon autem 8 syn. Antioch. epistolas canonicas, sive commendatitias et dimissorias, solis epi-. scopis dare permittit, quibus etiam ordinationum peractio assignatur: non autem primis sacerdotibus, quod iis ordinare non sit permissum. Chorepiscopis vero, ut ab omni reprehensione alieni sint, pacificas ad finitimos episcopos mittere indultum est; quia eos aliis quoque privilegiis canones donarunt. Canon insuper 11 syn. is, Pauperibus, inquit, qui ad Ecclesiam veniunt, et auxilio indigent, dari «lebent epistolae pacilicæ, non autem conunendatitie; eas cnim solis personis quæ suspectæ sunt, dari oportet, utpote quæ suspicionem notam faciant. Eos autem qui in aliena regiome sacra peragere voluerint, una cum iis commendatitias afferre eportet. Can. autem 5 ejusdem ty syn, et 16 syn. Sard. de episcopis vel clericis qui ab una civitate in a'iam transeunt, alter canones sanctorum apostɔForum bac de re editos obtinere decernit, alter autem de iis qui ad Thessalonicam abeunt, et ibidem diutius commorantur, ea quæ de iis decreta sunt, servari jubet. Canon autem 15 1 sym. episcopum vel presbyterum vel diaconum ab una civitate in aliam, licet in eadem provincia fuerit, transire prohibet. In episcopo enim sedis mutationem reprehendit, uti superius dictum, in aliis autem transitionem ab ccclesia vel monasterio in quibus, ut ministrarent, ordinati erant: elenim neque isti eo tempore ordinationes absolute acceperunt, juxta & can. iv synodi, sed in hac ecclesia, vel in illo monasterio. Quare hujusmodi transitionem irritam reddit. Canon autem 45 syn. Sardic., Si quis, inquit, ex alia parochia ministrum suscipiens sine propri episcopi consensu in aliquo cleri sui gradu eum constituat, constitutio ejusmodi irrita et infirma habeatur. Canon autem 93. syn. Carthag., Quicunque, in. quit, in ecclesia, si vel semel legerit, manuum impositionem ad id munus acceperit, ad aliam ecclesiam, ut clericus in ea flat, ne transcat. Soli autem episcopo Carthaginensi concessum est, aliarum provinciarum clericos clero suo adnumerare, idque sine litteris dimissoriis eorum qui eos ordinarunt. Et hoc clarius scies ex canone 55 bujns synod qui licentiam episcopo Carthag. superius datam ratam facit, ita ut cum potentia accipiat ex unaqua ¡ue ecclesia clericos quos velit, et in suam ecclesiam ordinet; verum propter fratrum amorem supponit eum hoc facere cum cognitione episcoperum quibus subsunt. Reliquis autem metropo - ἐπισκόπους εἰς τὸ κομητάτον, ήγουν ἔνθα ἐστὶν ὁ κόμης, ήτοι ὁ βασιλεύς. Ο δὲ νθ' οὐδὲ πλεῖν κελεύει ἄνευ ταύτης τῶν ἐπισκόπων τινά. Ο δὲ τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ η' κανονικὰς ἐπιστολάς, ἤτοι συστατικὰς καὶ ἀπολυτικὰς ἐπισκόποις μόνοις ἐφεῖται διδόναι, οἷς καὶ ἡ τῶν χειροτονιῶν ἀφώρισται τελετή· οὐ μὴν καὶ τοῖς πρώτοις τῶν ἱερέων, διὰ τὸ μὴ ἐξεῖναι καὶ τούτοις χειροτονεῖν· τοῖς δέ γε χωρεπισκόποις, ἣν ἀνεπίληπτοι ὦσιν, εἰρηνικὰς πέμπειν ἐφεῖται, τοῖς ὁμέροις τῶν ἐπισκόπων· ἐπεὶ καὶ ἄλλοις προνομίοις τούτους οἱ κανόνες ἐδωρή σαντο. Ο δὲ τῆς τετάρτης συνόδου ια', Τοῖς προσερχο μένοις τῇ Ἐκκλησίᾳ, φησί, πένησι, καὶ βοηθείας προσδεομένοις, εἰρηνικὰς ἐπιστολὰς δίδοσθαι δεῖ, ἀλλὰ μὴ συστατικάς· ταύτας γὰρ τοῖς οὖσιν ἐν υπολήψει μόνῃ προσώποις προσήκει δίδοσθαι, ὡς τὴν αὐτῶν συνιστώσας ὑπόληψιν· τοὺς δὲ ἱερουρ γεῖν βουλομένους κἂν τῇ ἀλλοδαπῇ σὺν ταύταις καὶ συστατικές δεῖ κομίζεσθαι. *Ο δὲ ε' τῆς αὐτῆς τετάρτης συνόδου, καὶ ὁ τῆς ἐν Σαρδικῇ ις' περὶ τῶν μεταβαινόντων ἀπὸ πόλεως εἰς πόλιν ἐπισκόπων ἢ κληρικῶν. ὁ μὲν τοὺς περὶ τούτων τεθέντας τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανόνας θεσπίζει κρατεῖν· ὁ δὲ περὶ τῶν εἰς Θεσσαλονίκην ἀπιόντων, κἀκεῖ διατριβόντων ἐπιπολύ, τὰ περὶ αὐτῶν ὡρισμένα τηρεῖσθαι προστάττει. Ὁ δὲ τῆς πρώτης ιε' ἀπὸ πόλεως εἰς πόλιν μετ ταβαίνειν κωλύει τὸν ἐπίσκοπον, ἢ πρεσβύτερον, ἢ διάκονον, τῆς αὐτῆς οὖσαν καὶ ταύτην δηλαδὴ ἐπαρ χίας· τοῦ μὲν γὰρ τὴν τῆς καθέδρας αἰτιᾶται με τάθεσιν, ὡς καὶ ἀνωτέρω μοι εἴρηται, τῶν δὲ, τὸ μεταπίπτειν ἀπὸ τῆς ἐκκλησίας ἢ τῆς μονῆς, ἐν αἷς ὑπηρετεῖν ἐχειροτονήθησαν· καὶ γὰρ οὐδὲ οὗτοι ἀπολελυμένως τῷ τότε τας χειροτονίας ἐδέχοντα κατὰ τὸν ς' κανόνα τῆς τετάρτης συνόδου, ἀλλ' ἐν τῇδε τῇ ἐκκλησίᾳ, ἢ τῷ δεῖνι μοναστηρίῳ· διὸ καὶ ἀκυροῖ τὴν τοιάνδε μετάβασιν. Ο δὲ τῆς ἐν Σαρδική ιε', Εί τις, φησίν, ἐξ ἑτέρας παροικίας ὑπηρέτη, δεξάμενος χωρὶς τῆς τοῦ ἰδίου ἐπισκόπου συγκαταθέσεως, ἔν τινι βαθμῷ τοῦ οἰκείου κλήρου εγκαταστήσειεν, ἄχυρος ἔστω καὶ ἀβέβα:05 ή τοιαύτη κατάστασις. Ὁ δὲ τῆς ἐν Καρθαγένῃ ἐγ', Οστις δήποτε ἐν ἐκκλησίᾳ, εἰ καὶ ἅπαξ ἀνέγνω, φησί, χειροθεσίαν εἰς τοῦτο δεξάμενος, εἰς ἑτέραν πρὸς κλήρωσιν μὴ μεταβαινέτω. Μόνῳ δὲ τῷ ἐπισκόπῳ Καρθαγένης δέδοται, τῷ οἰκείῳ κλήρω συγκαταλέγειν κληρικούς ἑτέρων ἐνοριῶν, καὶ χωρὶς ἀπολυτικῆς γραφῆς τῶν χειροτονησάντων αὐτούς· καὶ τοῦτο εἴσῃ σαφῶς ἐκ τοῦ νε' ταύτης κανόνος, ὃς ἐπικυρῶν δείκνυται τὴν ἄνωθεν διδομένην ἄδειαν τῷ Καρχηδόνος ἐπισκόπῳ, ὥστε μετ' ἐξουσίας λαμβάνειν ἀφ' ἑκάστης ἐκκλη σίας οὓς βούλεται κληρικούς, καὶ ἐν τῇ ἰδίᾳ χειροτο εἶν ἐκκλησίᾳ· διὰ δὲ τὸ φιλάδελφον υποτίθεται μετ᾿ εἰδήσεως τοῦτο ποιεῖν τῶν ἐχόντων αὐτοὺς ἐπισκόπων· τοῖς δὲ λοιποῖς μητροπολίταις, κληρι -

A. κὸν ἀλλότριον οὐκ ἐφίησι δέχεσθαι, καὶ χειροτονεῖν ἡ litis clericum alienam suscipere, cumque presbyteαὐτὸν πρεσβύτερον ἢ διάκονον, εἰ μήπου τις χρήσιμας εἰς προστασίαν εὑρεθείη λαοῦ· τοῦτον γὰρ δέδοται καὶ τῷ ἀλλοτρίῳ μητροπολίτη μεταπέμψα σθαι, είγε βουληθείεν ἀμφότεροι, καὶ ἐπισκοπικῷ τιμῆσαι ἀξιώματι· τοῦτο δέ, φησί, συγκεχώρηται τῷ μὴ τοσοῦτον ἀναγκαίαν εἶναι τὴν τῶν ἱερέων καὶ διακόνων χειροτονίαν, ὅσον τὴν τῶν ἐπισκόπων, καὶ τῷ σπανίως εὑρίσκεσθαι τοὺς δυναμένους ἔργῳ καὶ λόγῳ δι' ἑαυτῶν πρὸς τὰ κράτιστα τοὺς λαοὺς ὁδηγεῖν· τὸν δὲ μὴ δεχόμενον κληρικὸν τὸ τῆς ἐπισκοπῆς ἀξίωμα ἀναγκάζειν οὐ θέμις· οὐδαμοῦ γὰρ εἴρηται ἄκοντά τινα καὶ βίᾳ εἰς τὴν τοιάνδε προεδρίαν ἀνάγειν. Ἐφιλοτιμήθη δὲ καὶ τῷ Κωνσταντινουπόλεως θρόνῳ, λαμβάνειν όθενδήποτε τῶν ὑποκειμένων αὐτῇ ἐκκλησιῶν οὓς βούλεται κληρικούς, καὶ τοῖς οἰκείοις συναριθμεῖν· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τῷ Βουλγαρίας, καὶ τῷ Κύπρου, διὰ τὴν βλʹ Ἰουστινιάνειον Νεαράν, ἦν καὶ ζήτει ἐν τῷ ια' κεφαλαίῳ τοῦ στοιχείου. Εδόθη δὲ καὶ τῷ βασιλεῖ τὰς τῶν κληρικῶν ὡσαύ τως μεταθέσεις ποιεῖν. Νόμοι πολιτικοί. rum vel diaconum oralinare non concedit, nisi 28 quis ad populi præfecturam utilis inveniatur; hunc enim ad alienum metropolitam mittere, si utrique consenserint, et episcopali dignitate ornare licet. ld autem, inquit, concessum est, quod sacerdotum et diaconorum ordinatio non adeo necessaria sit, ac episcoporum; et quod rarius inveniantur, qui possint verbo et sermone per se populum ad optima perducere. Clericum autem qui episcopalem dignitatem accipere recusat, cogere non licet. Nunquam enim cognitum est, quemquam invitum et vi ad talein præfecturam evectum esse. Quin et concessum erat throno Constantinopolitano clericos. ecclesiarum sibi subjectarum, quos vellet, accipere et suis aduumerare: utique et antistiti Bul garis of Cypri, per Noveilam Justigiani 130 quam etiam quære in cap. 11 littera E. Imperatori insu per datum erat clericorum similiter permutationes. facere, Leges civiles. Amantissimos Dei episcopos proprias ecclesias relinquere, et in alias provincias abire vetamus: si vero necessitas aliqua id exegerit, non aliter quam cum litteris beatissimi ipsorum patriarchæ aut metropolitani, aut principis mandato id faciant. Τοῖς θεοφιλεστάτοις ἐπισκόποις τὰς οἰκείας κατα λιμπάνειν ἐκκλησίας, καὶ εἰς ἄλλας επαρχίας πα ραγίνεσθαι, ἀπαγορεύομεν· εἰ δὲ ἀνάγκη τις ἀπαι τεῖ τοῦτο ποιῆσαι, μὴ ἄλλως ἢ μετὰ γραμμάτων τοῦ μακαριωτάτου αὐτῶν πατριάρχου ἢ μητροπο λίτου, ἢ κατὰ βασιλικήν δήπου κέλευσιν τοῦτο Porro nec ad urbem regiam aliter quam éa conποιείτωσαν. ᾿Αλλὰ μηδὲ εἰς τὴν βασιλίδα τῶν πό ditione accedant; quin et si hoc modo episcopus. λεων ἄλλως ἢ οὕτως ἐπιδημείτωσαν. Αλλ' εἰ καὶ κατὰ qualiscunque excesserit, ne amplius uno anno ecτὸν τρόπον τοῦτον ἐπίσκοπος οπουδήποτε ἀποδημή clesiam suam relinquat. Episcopos vero qui in reσειε, μὴ πλέον ἑνὸς ἐνιαυτοῦ τὴν ἰδίαν καταλιμπα giam urbem (ita ut dictum est) venerint, ex quaνέτω ἐκκλησίαν. Τοὺς δὲ ἐπισκόπους, τοὺς κατὰ cunque fuerint diœcesi, ante omnia abire jubemus την βασιλίδα πόλιν, ὡς εἴρηται, παραγινομένους, ad beatissimum Coustantinopoleos archiepiscopum καν οιασδήποτε διοικήσεως ὦσι, πρὸ πάντων ἀπιέναι et patriarcham, atque ita ad nostram venire sercniδεῖ πρὸς τὸν μακαριώτατον ἀρχιεπίσκοπον Κων- tatem. Quieunque autem contra constitutionem. σταντινουπόλεως καὶ πατριάρχην, καὶ οὕτω δι' αὐ banc nostram excesserint, aut supra definitum τοῦ πρὸς τὴν ἡμετέραν εἰσιέναι γαληνότητα. Τοῖς anni spatium, tempus aliquod extra propriam ecδὲ παρὰ ταύτην ἡμῶν τὴν διατύπωσιν ἀποδημού clesiam egerint, primum quidem ipsis ab œconoσιν, ἢ ὑπὲρ τὸν ὡρισμένον τοῦ ἐνιαυτοῦ χρόνον ἔξω mis ejus ecclesiæ sumptus non administrari jubeτῆς ἰδίας ἐκκλησίας ποιοῦσι, κελεύομεν πρῶτον mus, deinde significari ipsis per litteras antistituņi μὲν μὴ χορηγεῖσθαι παρὰ τῶν οἰκονόμων τῆς ἰδίας quibus subeunt, ut ad proprias ecclesias redeant. ἐκκλησίας δαπάνας, ἔπειτα ὑπομιμνήσκεσθαι αύτ Quod si reditum differant, juxta divinos cañones, τοὺς διὰ γραμμάτων τῶν ἀρχιερέων, ὑφ' οὓς τελοῦ iterum vocentur, et si intra definitum tempus ad σιν, ὥστε ἐπανελθεῖν εἰς τὰς ἰδίας ἐκκλησίας· Decclesias suas non reversi fuerint, ipsi quidem ὑπερτιθεμένους δὲ τὴν ὑποστροφήν, κατὰ τοὺς ἱερούς sententia, judicio, et probatione proprii archiepiκαλεῖσθαι καὶ αὖθις κανόνας· καὶ εἰ μὴ ἐντὸς τοῦ. ὡρισμένου χρόνου υποστρέψουσιν εἰς τὰς ἰδίας έχε κλησίας, αὐτοὺς μὲν τῆς ἐπισκοπῆς ἐξωθεῖσθαι, γνώμῃ καὶ κρίσει καὶ δοκιμασίᾳ τοῦ οἰκείου ἀρχιε ρέω;· ἑτέρου; δ' ἀντ᾿ αὐτῶν καλλίονας χειροτονεί transgressi fuerint, sua dignitate excilere. σθαι κατὰ τὴν τοῦ παρόντος νόμου δύναμιν· ταῦτα δὲ καὶ ἐπὶ κληρικῶν οἱασδηποτοῦν ὑπηρεσίας, ἔτι δὲ καὶ μοναχῶν, κελεύομεν κρατεῖν· τοὺς δὲ παραβαίνοντας ἐκπίπτειν τοῦ οἰκείου σχήματος. ᾿Αλλὰ καὶ ἄμφω ταῦτα ὁρῶμεν τανῦν ἀθετού μενα· οὔτε γὰρ οἱ ἀρχιερεῖς διὰ γραμμάτων τοῦ πατριάρχου εἰς τὴν βασιλεύουσαν ἐπιδημοῦσιν, ἀλλ᾽ αυθόρμητοι παραγενόμενοι, καὶ ταῖς πύλαις ταύτης προσιόντες, μηνύματι την σφετέραν ἔλευσιν τῷ scopi ab episcopatu expellantur, aliique meliores in ipsorum locum vi legis præsentis ordinentur. Hæc in clericos, cujuscunque ministerii fuerint, necnon monachos obtinere jubemus: cosque qui Verum ambo hæc decreta hodie neglecta videmus. Non enim autistites per litteras patriarch:e ad reginam urbium proficiscuntur, sed impetuose að portas ejus pervenientes, indicio adventumisHUMI patriarchae motuum faciunt, et sic siue periculo ad

magnam urbem ascendunt. Quin et ibidem diutius πατριάρχη δηλοῦσι, καὶ οὕτως ἀκινδύνως τῆς με commorants, non pauca mala concinnant. Idque licet præclarus imperator Manuel paulo ante statuerit, antistites in magna civitate non majori tempore versari debere, quam quod leges pictatem amantes et divini canones definierunt, et, si nullum fuerit legitimum impedimentum, vel invitos ex urbe expelli; eorumque ad civitatem peregrinationem, juxta consuetudinem olin canonice et legitime obtinentem, feri. Porro decernimus, clericos qui alii provinciæ subjiciuntur, et præter episcopi sui sententiam ad aliam provinciam transeunt, neutiquam vel in ecclesiam 29 conscribi, vel ordinationem accipere; ex eo enim quod hæc non observata fuerint, plurimæ ecclesiæ magna confusione et errore impletæ sunt. Si quis autem deprehensus fuerit hanc constitutionem improbans, si provincia sua relicta in aliam ecclesiam ascriptus fuerit, nullum ordinatiomis gradum adeptus, ab ecclesia extera abactus ad proprium episcopum vel invitus redeal. Quod si ordinationem acceperit, in triennium a ministerio arceatur, et secundum judicium episcopi sui veniam consequatur. CAP. X. De litteris dimissoriis. De litteris dimissoriis, quæ dantur clericis peregre proficiscentibus ab antistitibus, satis in capite immediate præcedenti, de peregrinatione, dictum est. CAP. XI. De episcopis qui ecclesias ad se minime pertinentes rapiunt. Quin et de episcopis qui ecclesias ad se non pertinentes rapiunt, in eodem capite de episcoporum peregrinatione, nonnulla interspersa invenies; et repetere est extra præsens negotium. Dicit autem can. 53 syn. Cartbag., Sunt nonnulli qui cum propriis populis conspirant, auresque eorum titillant, sive adulantur, et aliorum ecclesias surripiunt. Eas autem per potestaten antistitum, qui primas obtinent. patriarcharum scilicet vel metropolitarum, ab iis a quibus detinentur auferre oportet. Aures autem titillare, ab Apostolo desumptum est, et denotat, verbis fallacibus aures aliquorum demulcere, per metaphoram ab animalibus. sumptam; ea enim hominum manibus confricta, titillata, et contrectata, mansuescunt et tractabilia fiunt. Quære etiam ejusdem can. 50 in cap. 24 litteræ X. CAP. XII. De iis qui bona aliena furtim surripiunt. Sanctus Gregorius Thaumaturgus, in 3 canone, eum qui prædatur, et plura concupiscit, nec non qui alien: propter turpe lucrum attingit, ab Ecclevia Dei abdicandum esse ejiciendumque statuit; Η γάλης επιβαίνουσι πόλεως· καὶ ἐπὶ πολὺν δὲ χρόνον ἐν αὐτῇ διατρίβοντες οὐδεμίαν ὑφίστανται κάκωσιν· καίτοι γε καὶ τοῦ ἀοιδίμου βασιλέως Μανουὴλ προ ὀλίγου θεσπίσαντος μὴ πλείονα τοῦ παρὰ τῶν φιλευσεβών νόμων καὶ τῶν θείων κανόνων ορισθέντος καιροῦ διατρίβειν τοὺς ἀρχιερεῖς ἐν τῇ μεγίστη τῶν πόλεων, μή τινος ὄντος ἀπαραιτήτου εμποδισμού, ή καὶ ἄκοντας τῆς πόλεως ἐκβάλλεσθαι· ἀλλὰ καὶ τὴν εἰς ταύτην τούτων ἐπιδημίαν, κατὰ τὴν ἐκ παλαιοῦ κανονικῶς καὶ νομίμως κρατήσασαν συνήθειαν για νεσθαι. Θεσπίζομεν καὶ τοὺς κληρικούς, τοὺς ἑτέρᾳ ἐνα ρία τεταγμένους, μηδαμώς παρά γνώμην τοῦ οἰκείου ἐπισκόπου εἰς ἑτέραν ἐνορίαν μεταπίπτοντας, ἢ ἐν εκκλησίᾳ καταλέγεσθαι, ή χειροτονίαν δέχεσθαι· ἐκ γὰρ τοῦ μὴ τὰ τοιαῦτα παρατηρείσθαι, πολλής ἀταξίας καὶ πλάνης πολλαὶ τῶν ἐκκλησιῶν ἐπλη ρώθησαν· εἰ δέ τις φωραθείη τὴν παροῦσαν διάταξιν ἀθετῶν, εἰ μὲν τὴν οἰκείαν ἐνορίαν ἀπολιπών ἐν ἑτέρα καταλεγῇ ἐκκλησία, μηδένα βαθμόν χειροτονίας προσλαβών, τῆς ὑπερορίου ἐκκλησίας ἐλαυνόμενος, ἐπαναστρεφέσθω καὶ ἄκων πρὸς τὸν οἰκεῖον ἐπίσκοπον· εἰ δὲ καὶ χειροτονίαν προσείληφεν, οὗτος μὲν ἐπὶ τριετίαν τῆς λειτουργίας ἀργείτω· ἐπὶ δὲ τῇ κρίσει τοῦ οἰκείου ἐπισκόπου ἡ ἐπ' αὐτῷ συγγώμη καταλιμπανέσθω. ΚΕΦΑΛ. 1. Περὶ ἀπολυτικῶν γραμμάτων. Περὶ τῶν διδομένων παρὰ τῶν ἀρχιερέων ἀπολυ τικῶν γραμμάτων τοῖς ἀποδημούσι τῶν κληρικῶν ἱκανῶς ἐν τῷ προσεχῶς ἐκτεθέντι περὶ ἀποδημίας διείληπται κεφαλαίῳ. ΚΕΦΑΛ. ΙΑ'. Περὶ τῶν ἁρπαζόντων ἐπισκόπων τὰς μὴ ἀνηκούσας αὐτοῖς ἐκκλησίας. Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν πεποιημένων ἐπισκότων άρπαγμα της μηδοτιοῦν διαφερούσας αὐτοῖς Εκκλησίας, ἐν τῷ αὐτῷ τῷ περὶ ἀποδημίας φημὶ ἐγκατέσπαρται κεφαλαίῳ, καὶ παλιλλογεῖν ἔξω λόγου καθέστηκε. Λέγει δὲ καὶ ὁ νγ' κανὼν τῆς ἐν Καρθαγένη συν όδου· Εἰσί τινες τοῖς οἰκείοις θαῤῥοῦντες πλήθεσι, κνήθους: τὰς αὐτῶν ἀκοὰς, ἤτοι κολακεύουσι, καὶ ἑτέρων ἐκκλησίας ἁρπάζοντες· ἀλλὰ ταύτας χρή μετ' ἐξουσίας τῶν τὰ πρῶτα φερόντων ἀρχιερέων, πατριαρχῶν, ἡ μητροπολιτῶν, ἐξ αὐτῶν ἀφελέσθαι τοὺς ἔχοντας· τὸ δὲ κνήθειν τὰς ἀκοὰς, ἐκ τοῦ Αποστόλου είληπται· δηλοῖ δὲ, τὸ λόγοις ἀπατη λοῖς τὰς ἀκοάς τινων ἡδύνειν, ἐκ μεταφορᾶς τῶν ἀλόγων ζώων· ταῦτα γὰρ καταψώμενα, καὶ κντ θόμενα, και γαργαλιζόμενα χερσὶν ἀνθρώπων, ἡμε ροῦνται καὶ χειροήθη γίνονται. Ζήτει καὶ ἐν τῷ κδ' κεφ. τοῦ Χ στοιχείου κανόνα ταύτης ν'. ΚΕΦΑΛ. ΙΒ'. Περὶ τῶν ἁρπαζόντων ληστρικῶς τὰ ἀλλότρια. ῾Ο ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θαυματουργός, ἐν τῷ γ' κανόνι, τὸν λῃστεύοντα καὶ πλεονεκτοῦντα, καὶ τῶν ἀλλοτρίων αἰσχροῦ κέρδους χάριν εφαπτόμενον, ἐκκήρυκτον καὶ ἀπόβλητον τῆς τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησία;

καθίστησιν, οἷα καὶ τοὺς δι' αἰτίας ἀτόπους τῆς πα- eo nimirum more quo filii ob crimen aliquod inuτρικῆς οὐσίας ἐκβαλλομένους καὶ ἀποκηρυσσομένους υἱούς· τὸ δὲ τολμῆσαί τινας, φησίν, ἐν οιμωγῇ του σαύτῃ καὶ θρήνοις τοσούτοις, τῶν βαρβάρων τὰ πάντα ληϊζομένων, τὸν ἐπ' ἐλέθρῳ πάντων ἐπιόντα καιρόν, κέρδους είναι νομίσαι καιρὸν, ἀνθρώπων ἐστὶν ἀσεβῶν καὶ θεοστυγῶν, καὶ μηδεμίαν ἀτοπίας καταλελοιπότων ὑπερβολήν· ὅθεν ἔδοξε τους τοιούτους ἅπαντας ἐκκηρύξαι, μήποτε ἐφ' ὅλον ἔλθῃ τὸν λαὸν ἡ ὀργὴ, καὶ ἐπ᾿ αὐτοὺς πρώτους τους προετ στῶτας, τῷ μὴ σπουδῇ τούτους ἐπιζητῆσαι καὶ διορθώσασθαι· οἱ γὰρ ἐφιέμενοι τὰ τῶν αἰχμαλώτων κερδαίνειν, ὀργὴν καὶ ἑαυτοῖς καὶ παντὶ ἐπισωρεύουσι τῷ λαῷ· ἐξαίρων δὲ ταυτην την πλεονεξίαν, πολλῷ χείρονα καὶ τῆς τοῦ ᾿Αχαρ εἶναι κατασκευάζει· καὶ γὰρ οὗτος, φησίν, ἀπὸ τοῦ ἀναθέματος μόνος καὶ ἰδίᾳ λαβὼν, ἐπὶ πάντα τὸν Ἰσραὴλ τὴν ὀργὴν ἤγαγε τοῦ Θεοῦ· ταύτῃ τοι, καὶ οὐκ ἐκεῖνος μόνος, ἀλλὰ καὶ οἱ αὐτοῦ πάντες καταλευσθέντες ἀπέθανον· εἰ γὰρ ἐκ προνομῆς καὶ οὗτοι κἀκεῖνος ὀφείλοντο, ἀλλ' ἐκεῖνος μὲν τὰ τῶν πολεμίων, οὗτοι δὲ τὰ τῶν ἀδελφῶν· οὕτω χαλεπωτέρα ἡ τούτων παρανομία, ήπερ ἡ ἐκείνου λανθάνει δέ τις ἑαυτὸν ἀπατῶν, ὡς ἄρα ἐῤῥιμμένοις λέγων περιτύχοι, καὶ μή τινὸς ἀντιποιουμένου ἀνέλοιτο, τὸν κεκτημένον ἴσως ηγνοηκώς· οὐ γὰρ ἔξεστι καὶ οὕτως εὑρόντι κερδάναι καὶ οἰκειώσασθαι τὸ ἀλλότριον, ἀλλὰ περι φυλάξαι τῷ κεκτημένῳ· εἰ γὰρ ὁ παλαιός κελεύει νόμος, ὅτι ἂν ὁ ἀδελφός σου ἢ ὁ ἐχθρός σου ἐκ ῥ θυμίας ἀπολέσῃ τὸ ἴδιον, καὶ ταῦτα ἐν καιρῷ εἰρήνης, οὐ καθέξεις, ἀλλ' ἐπανασώσεις τῷ ἀπολέσαντι, πόσῳ μᾶλλον τοῦ φεύγοντος ἀδελφοῦ, ἢ τοῦ γεγονότης αιχμαλώτου δέον περιφυλάξαι τὰ ἐγκαταλειφθέντα πράγματα, καὶ ἀποδοῦναι οἱ δυσπραγοῦντι; Πολλῆς μέν τ' ἂν εἴη καὶ τοῦτο ἀνοίας, τὸ μετα ποιεῖσθαι τῶν ἀλλοτρίων ἀντὶ τῶν ἰδίων τῶν ἀπω λομένων, καὶ οἴεσθαι μηδὲν εἶναι δεινόν, και τοι μηδὲν εἰς κακίας λόγον τῶν εἰρημένων ἀπολειπόμ: νον· ὅπερ γὰρ αὐτοῖς γεγόνασιν οἱ πολέμιοι, τοῦτο τοῖς ἀδελφοῖς οὗτοι γενέσθαι σπουδάζουσιν. Απήγγειλε δέ τις ἡμῖν, ὡς καί τινας τῶν πολεμίων τὰς χεῖρας διαφυγόντας, βία τινὲς κατέχουσιν ἄπιστοι πάντως δντες καὶ ἀσεβεῖς, καὶ Θεὸν ὅλως μὴ ἐπει γνωκότες· πέμψατέ τινας εἰς τὴν χώραν ἐρευνῆσαι τὰ περὶ τούτου, μὴ σκηπτοὶ κατενεχθῶσιν ἐπὶ τοὺς τὰ τοιαῦτα πράσσοντας. Ἐν τῷ ι' δὲ κανόνι ὁ αὐτὸς μέγας Γρηγόριος τοὺς ἀλλοτρίοις οἴκοις ἐπιέναι τολμήσαντας, εἰ μὲν κατηγορηθέντες ἐλεγχθείεν, οὐδὲ τῆς ἀκροάσεως ἀξιοῖ· ἑαυτοὺς δὲ ὁμολογήσαντας ἐκοντί, καὶ ἅπερ ἀφείλοντο ἀποτίσαντας, ὑποπίπτειν κελεύει, καὶ τοῖς κατηχουμένοις συνεξέρχεσθαι. Νόμοι. Ο δὲ νόμος τὸν ἀπὸ ἐμπρησμοῦ ἁρπάζοντα, ἢ ναυαγίου, ἢ καταπεσούσης οἰκίας, εἴσω μὲν ἐνιαυτοῦ, εἰς τὸ τετραπλοῦν ἀποδοῦναι καταδικάζει, μετά δὲ τὸν ἐνιαυτὸν, εἰς τὸ ἁπλοῦν· ὡσαύτως καὶ τὸν κατά δόλου ταῦτα ὑποδεχόμενον. Τοὺς δὲ ἅρπαγας, sitatum a paterna hereditate ejiciuntur abdicanturque. In tanto autem luctu tantisque fletibus, dum barbari omnia deprædantur, ausos esse aliquos tempus, in quo omnibus exitium imminet, sibi lucr esse tempus existimare, hominum est impiorum, et Deo invisorum, et quorum impronitati nihil superaddi poterit. Unte omnes ejusmodi homines abdicare visum est, ne forte in totum populum ira veniat, et in eos primum qui præsunt, φuod in ejusmodi homines diligenter non augurant eosque emendent. Etenim qui captivorum bona lucrari cupiunt, sibi ipsis et universo populo iram 30 accumulant. Porro hujusmodi avaritiam amplificans, eam avaritia Achar multo deteriorem esse ostendit. Ille enim solus, inquit, et privatim id quod Deo dedicatum erat surripiens, in omnein Israel iram Dei adduxit: et propterea non solum ipse, sed et omnes sui perierunt. Si enim ex præla tam hi quam ille rapuerunt, iste autem bona inimicorum, et hi bona amicorum, co gravius est horum crimen quam quod ab eo admissum est. Quin imo seipsum impudenter decipit, qui se in res disjectas incidisse dicat, et cum nemo illas sibi assereret, abstulisse, possessore utique ignoto. Neque enim fas est ei qui ita rem alienam invenerit, eam lucrari, sibique vindicare, sed pro possessore servare debet. Etenim si lex antiqua jubet: Si frater tuus vel inimicus tuus præ negligentia rem suam amiserit, idque in tempore pacis, non reti nebis, sed ei, qui eamdem perdiderit, restitues: quanto magis fratris fugientis vel captivi facti bona ab eo relicta servare, et ipsi rebus adversis utenti restituere oportet? Porro et hoc magnam amentiam indicat, si quis pro bonis propriis amissis aliena vindicaverit, nihil in ea re mali existimans. Nam et id prædictorum malitiam exæ quat, siquidem quod hostes ipsis fuerunt, id ipsi fratribus suis esse operam dant. Nobis autem renuntiatum est, quod nonnulli quosdam ex hostiuin manibus elapsos vi detinuerint, infideles omnino impiique exsistentes, quique Deum prorsus non norunt: mittatis aliquos in regionem, qui super hac re inquirant, ne fulmina in eos decidant, qui hæc fuciunt. In decimo autem canone sanctus ille Gregorius eos qui alienas domus ingredi ausi fuerint, si accusati convincantur, ne quidem ad auditionem admittit: qui autem sua sponte confessi fuerint, et, que surripuerunt, reddiderint, substerni et una cum catechumenis exire jubet. Leges. Lex autem eum qui ex incendio, vel naufragio, vel domo collapsa rapit, intra quidem annum ad quadruplum, post annum autem ad simplum punit; similter et eum qui dolo rapta recipit; ra. ptores autem, etiamsi ante sententiam quod ab iis

raptum erat obtulerint, non admittit, sed in qua- και πρὸ καταδίκης προσάγοντας τὸ ὑπ' αὐτῶν ἄρ druplum punit. παγὲν, οὐ προσίεται, ἀλλ᾽ εἰς τὸ τετραπλάσιον κατα δικάζει. Si quis res mobiles per vim rapuerit, intra quidem annum in quadruplum tenetur, si per testes probata fuerit quantitas et species bonorumi; post ɔnnum autem in simplum. Si vero rapina quidem vi facta probe'ur, testes autem res raptas non norint, juramentum præstat is a quo res vi raptæ sunt, et a raptore, quæcunque a se rapta fuisse jurabit, in simplum recipit. Si quis absque sententia judiciali rem auferat, si rei dominus sit, dominio suo excidit; si vero aliena sit, rem et pretium ejus dat. Itaque hic eliam, si quidem intra annum agatur, poena prasiatur; post annum vero, res duntaxat cum fructi bus. Qui terram rapit, vel terminos mulat, rapin duplum restituit. Qui cum armis domos et agros alienos invadunt devastantque, capite plectuntur. 31 CAP. XIII. De iis qui mulieres matrimonii causa rupiunt. Undecimus synodi Ancyr. canon desponsas aliis puellas, et postea ab aliis raptas, etiamsi raptures eas inique stupraverint, iis quibus desponsæ erant iterum reddi jubet: nimirum si eas recipere velint: inviti enim non cogentur. Ἐάν τις βιαίως ἁρπάσῃ κινητά πράγματα, ἐντὸς μὲν ἐνιαυτοῦ εἰς τὸ τετραπλοῦν ἐνέχεται, ἐὰν μερ τυρηθῇ ἡ ποσότης καὶ τὸ εἶδος τῶν πραγμάτων, μετὰ δὲ τὸν ἐνιαυτὸν, εἰς τὸ ἁπλοῦν. Ἐὰν δὲ ἡ βιαία ἁρπαγὴ δείκνυται, τὰ δὲ ἁρπαγέντα ἀγνοοῦσιν οἱ μάρτυρες, ἐπόμνυται ὁ τὴν βιαίαν ἀφαίρεσιν ὑπο στὰς, καὶ ἀπολαμβάνει ἀπὸ τοῦ ἅρπαγος ὅσα ἐπαν μόσεται διαρπαγήναι, εἰς τὸ ἁπλοῦν, Εάν τις χωρίς δικαστικῆς ἀποφάσεως ἀφέληταί τι πράγμα, εἰ μὲν δεσπότης ἐστὶ τοῦ πράγματος, ἐκπίπτει τῆς δεσποτείας αὐτοῦ· εἰ δὲ ἀλλότριών ἐστι τὸ πρᾶγμα, καὶ τὴν τιμὴν αὐτοῦ δίδωσι. Κάν ταῦθα τοίνυν, ἔσωθεν τοῦ ἐνιαυτοῦ κινουμένης τῆς ἀγωγῆς, δίδοται ή ποινή μετὰ δὲ τὸν ἐνιαυτὸν, τὸ πράγμα μόνον καὶ οἱ καρποί. Ο ἁρπάζων γῆν, ἢ μετατιθεὶς ὅρια, διπλῆν τὴν ἁρπαγὴν ἀποδίδωσιν. Οἱ μεθ᾽ ὅπλων ἐπιόντες, καὶ πορθοῦντες ἀλλο τρίους οἴκους ἢ ἀγροὺς, εἰς κεφαλὴν τιμωρούνται. ΚΕΦΑΛ. ΙΓ'. Περὶ τῶν ἁρπαζόντων ἐπὶ γάμ γυναῖκας. Ο ια' κανὼν τῆς ἐν Αγκύρα συνόδου τὰς μνη στευθείσας κόρας τισὶν, εἶθ' ὑπ' ἄλλων ἁρπαγείσης, εἰ καὶ παρανόμως αὐτὰς ἐδιάσαντο, κελεύει τοῖς μνηστευσαμένοις αὖθις ἀποκαθίστασθαι, είγε αἱρεῖν (το δηλονότι ταύτας λαβεῖν· ἄκοντες γὰρ οὐκ ἀναγ κασθήσονται. Canon autem magni Basilii 22, Euin qui mulicrem, inquit, ex raptu habet, non oportet ad pœnitentiam admittere, priusquam ab ea separetur. Quod si alteri prius desponsa fuerit, ejus in potestatem reddi debet, si modo eam accipere velit; sin autem nulli adhuc desponsa fuerat, ad parentes redeat, vel alios qui eidem sanguine conjuncti sunt. Et si quidem illi raptoris affinitatem expetant, constituatur matrimonium, si modo illa consenserit; aliter enim ne cogatur. Me autem qui mulierem, vel per vim, vel clam consentientem corruperit, fornicatorum pœnæ obnoxius sit; et in quatuor annis quatuor pœnitentia tempora pertranseat: uno quidem anno præ foribus ecclesiæ lugens, uno inter auditores stans, altero ad penitentiam prostratus, et quarto stans cum fidelibus, sed a sacris mysteriis abstinens; eoque demum exacto, ejus quod perfectum est particeps esto. Canon autem 30 eos qui mulieres rapiunt, quique ipsos auxilio juvant, triennio extra precationes esse, et inter auditores consistere statuit. Quod si mulier, inquit, volens seipsam tradiderit, cum nec stuprum præcesserit, quod proprie de vir. ginibus dicitur, nec furtum, hoc est clandestinus concubitus, qui hanc acceperit, poenis a canone inflictis non erit obnoxius, quippe quod nulla vis intercesserit: et præcipue si sui juris, vidua for- 'Ο δὲ τοῦ μεγάλου Βασιλείου κβ', Οὐ χρή, φησίν, εἰς μετάνοιαν προσίεσθαι τὸν ἐξ ἁρπαγῆς εἰληφότε γυναῖκα, πρὶν ἂν ταύτης ἀφαιρεθῇ· καὶ εἰ μὲν ἦν προμνηστευθείσα τινι, ἐκείνῳ εἰς ἐξουσίαν ἀποκαθε ίστασθαι, είγε βουληθείη ταύτην λαβεῖν· εἰ δὲ μήπω τινὶ προμεμνήστευτο, πρὸς τοὺς γονέας ἐπαν ιέναι, ἢ καὶ ἄλλως καθ' αἷμα ταύτῃ προσήκοντας· κἂν μὲν ἔλωνται οὗτοι, συναινούσης κἀκείνης, τὴν κηδείαν τοῦ ἁρπαγος, τὸ συνοικέσιον ἔστασθαι· εἰ δ' οὖν, μὴ βιάζεσθαι. Ο μέντοι συμφθαρείς γυναικί εἶτ᾽ οὖν λαθραίως ἐκούσῃ, εἶτ᾽ οὖν βιασάμενος, τῷ τῶν πορνευόντων ἐπιτιμίῳ ὑποβαλλέσθω· καὶ ἐν τέσσαρσι χρόνοις τοὺς τέσσαρας τόπους διερχέσθω τῆς μετανοίας, ἑνὶ μὲν ἔξω τῆς θύρας τοῦ νεώ προς κλαίων, ἑνὶ δ' ἀκροώμενος, ἑτέρῳ δ᾽ εἰς μετάνοιαν ὑποπίπτων, τῷ δὲ τετάρτῳ τοῖς μὲν πιστοῖς συνιστάμενος, τῶν δὲ θείων ἀπεχόμενος μυστηρίων· ἑξήκοντος δὲ καὶ τούτου, τηνικαῦτα του τελείου τυγχανέτω. 'Ο δὲ λ' τοὺς ἁρπάζοντας γυναῖκας, καὶ τοὺς συν εργοῦντας αὐτοῖς, ἐπὶ τριετίαν πόῤῥω μὲν τῶν εὐχῶν, μετὰ δὲ τῶν ἀκροωμένων ίστασθαι κατεδίκασεν. Εἰ μέντοι ἐκοῦσα, φησὶν, ἐπιδέδωκεν ἑαυτὴν ή γυνή, μήτε φθορᾶς προηγησαμένης, ἥτις ἐπὶ τῶν παρθένων κυρίως λέγεται, μήτε μὴν κλοπῆς, Απ θραίας οἱονεὶ μίξεως, ἀνεύθυνος ὁ ταύτην λαβὼν τῶν ἐκ τοῦ κανόνος ἐπιτιμίων, οἷα μη βίας μεσολαβού σης· καὶ μάλιστα, εἰ αὐτεξουσία ἐτύγχανεν οὖσα,

χήρα δηλαδή, καὶ ἐπ' αὐτῇ ἦν τὸ ἀκολουθῆσαι, ἢ tasse, fuerit; et in ipsius potestate esset, an seque μή. Τῶν γὰρ σχημάτων ἡμῖν, φησίν, οὐ φροντι στέον, τοῦ πλάσματος δηλαδή, καὶ τῆς ὑποκρίσεως· αἰδουμένη γὰρ ἔσθ' ὅτε ἡ γυνὴ ἑαυτὴν ἐπιδοῦναι τῷ ἐραστῇ ἢ τῷ ἐρωμένῳ, ἐσχηματίσατο μὲν ἁρπαγήναι, πρὸς δὲ ἀλήθειαν, ἐκοῦσα ἐπηκολούθησεν· εἰ τοίνυν κατὰ προσποίησιν ἡ ἁρπαγή γέγονεν, οὔτε τὰ ἐπιτίμια χώραν ἔξουσι», οὔτε οἱ κατὰ ἁρπακτῶν κείμενοι νόμοι· μόνῃ δὲ τῇ περὶ ὕβρεως ἀγωγή ἔνοχοι τοῖς πατράσιν οἱ λαβόντες τὰς ὑπεξουσίας ἔσονται· οὗτος γὰρ καὶ τὸν παρά γνώμην αὐτῶν γε νόμενον γάμον διασπῶσι. Ὁ δὲ κη' τῆς τετάρτης συνόδου, καὶ ὁ τῆς ἕκτης Αβ' ούτωσὶ διορίζονται· τοὺς ἐπ' ὀνόματι συνοικε· σίου γυναῖκας ἁρπάζοντας, ἢ συμπράττοντας, ἢ συναιρομένους, κληρικούς μὲν ὄντας, καθαιρεῖσθαι, λαϊκοὺς δὲ, ἀναθεματίζεσθαι· ὑπὸ ταῖς αὐταῖς γὰρ εὐθύναις ποιοῦνται καὶ τοὺς ἀρήγειν αὐτοῖς ἑλομέ νους, καὶ μάλα εἰκότως· ὁ μέν γε τὸν ἔρωτα τῆς ἁρπαγῆς, εἰ καὶ πάνυ σαθρὰν ἀπολογίαν προϊσχε ται, πρὸς τὴν ἀθέμιτον ὑποκνίζοντα πράξιν, καὶ τοῦ λογισμού γενόμενον βιαιότερον τῷ δέ γε συντρέχοντι, εἰς ἂν τῶν νοῦν ἐχόντων συγγνοίη, μηδὲν ἕτερον ἢ τὴν οίκοθεν μοχθηρίαν πρὸς τὴν ἐξάγιστον πρᾶξιν ἔχοντε συνελαύνουσαν, ἢ δή, πρὸς τοῖς ἄλλοις ἀτόποις, καὶ τὴν τῆς πολιτείας ἀνάστατον τίθησι κοσμιότητα; Συμπράττων δ' ἂν εἴη ἡ πράξει τῇ ἁρπαγῇ συνεργῶν· συναιρόμενος δὲ, ὁ μηχανὰς ὑποτιθέμενος καὶ βουλάς. Νόμοι. " Οἱ ἁρπάζοντες γυναῖκα ἢ μεμνηστευμένην, ἢ ἀμνήστευτον, ἢ χήραν, είτε εὐγενής ἐστιν, είτε δούλη, ἢ ἀπελευθέρα, καὶ μάλιστα, εἰ τῷ Θεῷ εἴη καθιερωμένη, καὶ εἰ τὴν ἰδίαν τις μνηστὴν Αρτασεν, εἰ μὲν μεθ' ὅπλων, ἤτοι ξιφῶν, ἢ ροπάλων τὴν ἁρπαγὴν ἐποιήσατο, ὁ τοιοῦτος ξίφει τιμωρείσθω· οἱ δὲ συνυπουργοῦντες αὐτοῖς, ἢ συνειδότες, ἢ ἐχόντες ὑποδεξάμενοι, ή οιανδήποτε σπουδήν εἰσε νεγκόντες, τυπτόμενοι σφοδρῶς καὶ κουρευόμενοι ῥινακοπείσθωσαν· ἐπειδὴ οἱ ἁρπάσαι προθέμενοι, έτοιμοι καὶ φονεύειν τοὺς ἀνθισταμένους εἰσί· εἰ δὲ χωρίς οιωνδήποτε ὅπλων τὴν ἁρπαγὴν ἐποιήσαντο, ὁ μὲν ἁρπάτας χειροκοπείσθω, οἱ δὲ καθ' οιονδήτινα τρόπον συνεργήσαντες, τυπτόμενοι και κουρευόμεκαὶ ἐξοριζέσθωσαν, εἴτε βουλομένων τῶν γυναικῶν, εἶτε μὴ βουλομένων ἡ ἁρπαγὴ γέγονε, καὶ μάλιστα, εἰ συνοικούσας τισὶν ἀνδράσιν ἐπειράθησαν ἁρπά· σαι· ἀλλὰ καὶ οἱ γονεῖς τῆς γυναικός, ἂν μὴ τὴν ὀξίαν παρ' αὐτῶν δίκην πειραθῶσι λαβεῖν, περιορι ζέσθωσαν· εἰ δὲ καὶ δοῦλος ἀλοίη συνεργήσας τῇ πράξει, καιέσθω. Οἱ ἁρπάζοντες, ἢ ὑπονοθεύοντες, ἢ διαφθείροντες ἀσκήτριαν, ἢ μοναστριαν, ἢ διάκονον, ἢ ἄλλο είνα βὲς ἔχουσαν σχῆμα, καὶ οἱ μετασχόντες, τὸν ἄνωθεν εἰρημένον ἐκ τοῦ νόμου κίνδυνον ὑπομένουσι, καὶ τα πράγματα αὐτῶν τῇ ἐκκλησίᾳ ἢ τῷ μοναστηρίῳ τῆς ὑβρισθείσης προστίθενται διὰ τῶν ἐπισκόπων καὶ τῶν ἀρχόντων· αὕτη δὲ μετὰ τῶν ἰδίων πραγμάτ retur, vel non. Figurarum enim, inquit, nobis nulla cura habenda est, prætextus nempe et simulationis. Forte enim mulier sese amatori vel amato tradere erubescens, fuxit se raplam esse, cum revera sponte secuta esset. Si igitur raptus per simulationem factus fuerit, neque pœne locum habebunt, nec leges quibus raptores obnoxii sunt; sołam autem actione injuriarum patribus tenebuntur qui eas ceperunt quæ erant sub potestate; illi enim matrimonium præter eorum voluntatem factum divellunt. Canon autem 28 syn. iv, nec non syn. vi can. 9 ita decernunt: eos qui nomine matrimonii mulieres rapiunt, vel raptores opera vel consensu adjuvant, cleriens quidem deponi, laicos vero aliathematizari: iisdem enim pœnis subjiciuntur qui iis opem ferre in animum inducunt; nec immerito. Hic enim amorem pro raptu, frivolum quamvis prætextum, ad actionem illicitam eum stimulantem, et ratione fortiorem factum, pretendit; ei autem qui consentit, quis sanus veniam daret, qui ailil habet præter propriam pravitatem ad nequissimam actionem impellentem? quæ quidem, præter alia absurda, civitatis honestatem et decus evertit. Adjutor autem ille est, qui facto ad raptum opem fert; consentiens autem, qui artificio et consilio raptum molitur. 32 Leges. Raptores feminæ, sive desponsa fuerit, sive non, aut viduæ, sive ingenua fuerit, sive serva aut libertina, et maxime si Deo dedicata fuerit, legitime puniantur. Et si quis sponsam suam rapuerit, si quidem cum armis sive gladiis vel fustbus rae pinam fecerit, is gladio puniatur. Ministri autem, et conscii, et voluntarii susceptores, et qui qualecunque auxilium præbuerint, multum verberati et tonsi, naribus mutilentur; quoniani qui rapere in animum inducunt, etiam parati sunt resistentes occidere. Sin autem sine armis quibuscunque rapinam fecerint, raptori quidem manus abscindatur, ii vero qui aliquo modo opem tulerint, verberati et tonsi in exsilium mittantur: sive volentibus fequiuis sive nolentibus rapina facta fuerit; potissimum si mulieres cum viris laicis una habitantes rapere aggressi fuerint. Quin et parentes mulieris, si debi tam ab iis pœnam exigere non conati sunt, depor-. tentur. Quod si servus actui ministrasse deprehen¬ datur, comburatur. Qui rapiunt, aut sollicitant, aut vitiant asce→ trian, vel monasticam, vel diaconissam, vel qua alium religiosum habitum habet, et eorum conscii, periculo supradicto a lege imminenti obnoxii sunt, et corum bona ab episcopis et magistratibus ecclesiæ vel monasterio in quo degebat ea quæ vim passa est, addicuntur. Illa autem cum boms suis

in monasteriam immittitur, ibidem secure servam la. των τῷ μοναστηρίῳ ἐμβάλλεται ἀσφαλῶς φυλαχθηση Quod si diaconissa fuerit, filios legitimos habens, ii secundum leges facultates ejus accipiunt. Qui virginem aut viduam rapuit, hane, neque patre ipsius consentiente, et delictumn condonante, uxorem ducere potest. Rapta ne nubat raptori. Sed et si huic conjugio parentes consentiunt, deportentur. Aliter vero punitur qui puellam rapit, et aliter qui per vim virginem stuprat, Raptus enim, propter taptoris impudentiam, non condonatur; stuprumn autem per vim illatum, si ea quæ vim passa est factum probaverit, condonatur, et iis una habitare permissum est. Rapta raptoris bona lucratur, si ei legitime conjungi nolit; quod si id velit, ipsius et raptoris faculfates, corumque qui ad malum opem tulerint, sive parentes eorum fuerint, sive alieni, publicantur. Raptus major est adulterio: et qui nuptam rapit, vel virginem, extremo supplicio afficitur; etsi peregrinus sit accusator, et puellæ pater rogatus factum condonaverit. Si servus virginis raptum detulerit, libertate donatur, vel si raptum jamjam condonatum criminetur. Qui alienam ancillam meretricem rapuit, ant clavit, neque tanquam fur neque Lunquam plagiarius tenetur. Non enim furti, sed libidinis causa id fecit. Verum a magistratu bonis multatur, et castigatur. Justiniani antem Novella xvu raptoribus virginum immunitatis fines servari vetat. Quam quære in cap. 13 litteræ E. Quin et in Paschatis diebus virginum raptores includuntur et ligantur. Quære etiam leges in 7 cap. litt. Π. 33 CAP. XIV. De pedicatione. Magnus Basilius in 7 canone, nec non in 65, Qui turpiter, inquit, cum maribus agit, et paeuitentia ducitur, quindecim annos debitis penitentise penis subjiciatur, et postea communione dignus habeatur. Magnus autem Gregorius Nyssenus in 3 canone al 18 annos eorum poenitentiam extendit. Joannes autem Jejunator, Si puellus, inquit, a viro aliquo corrumpatur, si in femora seminis proRuvium exceperit, convenienter correptus ad sacerdotium veniat; sin autem in podicem, nequaquam sacerdotali gradu dignus habeatur. Licet enim ipse propter ætatem non peccaverit, vas tamen ejus ruptum est, et res sacras peragere non debet; polluitur enim. Lex. Impuri, tam qui agit quam qui patitur, gladio puniantur, nisi qui patitor minor sit annis 7; tune enim atatis defectus ipsum ab ca pœna liberat. μένη· εἰ μέντοι γε διάκονος εἴη, νομίμους έχουσα παι δας, τὸ κατὰ νόμους τῆς περιουσίας αὐτῆς λαμβάνουσιν Ο παρθένον ἢ χήραν ἁρπάσας οὐ δύναται ταύτην γαμεῖν, οὐδὲ συναινοῦντος τοῦ ταύτης πατρός, καὶ συγχωροῦντος τὸ ἔγκλημα. Μὴ γαμείσθω ἡ ἁρπαγεῖσα τῷ ἁρπάσαντι αὐτὴν, ἀλλ᾽ εἰ καὶ συναινέσουσι τῷ τοιούτῳ συνοικεσίω οι γονεῖς αὐτῆς, περιορίζονται. *Αλλως δὲ κολάζεται ὁ ἁρπάσας κόρην, καὶ ἄλλως ὁ κατὰ βίαν φθείρας παρθένον· ἡ μὲν γὰρ ἁρπαγή, διὰ τὴν ἀναίδειαν τοῦ ἁρπάσαντος, οὐ συγγινώσκε ται· ἡ δὲ κατὰ βίαν γενομένη φθορά, ἐὰν παρὰ τῆς βιασθείσης καταδέχηται, συγγινώσκεται, καὶ συνοι κῆσαι τούτοις δέδοται. Η ἁρπαγείσα κερδαίνει τὰ τοῦ ἁρπαγος πράγματ τα, μὴ θελήσατα συζευχθῆναι νομίμως αὐτόν· ἐπε!- τοι γε, εἰ θελήσει τοῦτο, δημεύεται ἤ τε αὐτῆς περιου σία καὶ ἡ τοῦ ἅρπαγος καὶ ἡ τῶν συναιρομένων ἐπὶ τῷ κακῷ, κἄν τε γονεῖς τούτων ώσι, κἄν τε ἀλλότριοι. Η αρπαγὴ μείζων ἐστὶ τῆς μοιχείας· καὶ ὁ ἄρο πάσας γεγαμημένην, ἢ παρθένον, ἐσχάτως τιμωρεῖ τα, καὶ ξένου κατηγοροῦντος, καὶ εἰ ὁ πατὴρ τῆς χάρης παρακληθείς συνεχώρησεν. Ἐὰν δοῦλος ἁρπαγὴν παρθένου καταμηνύσῃ, ἐλεύ θερος γίνεται, ἢ ἐὰν τὴν ἤδη συγχωρηθεῖσαν ἁρπα γὴν ἀπελέγξῃ. Ο δούλην άλλοτρίαν, πόρνην οὖσαν, ἁρπάζων ή κρύπτων, οὔτε ὡς κλέπτης, οὔτε ὡς ἀνδραποδιστής ἐνέχεται· οὐ γὰρ κλοπῆς, ἀλλ' ἡδονῆς χάριν τοῦτο πεποίηκε· πλὴν εἰς χρήματα ζημιοῦται παρὰ τοῦ ἄρχοντος, καὶ σωφρονίζεται. Ἡ δὲ ιζ' Ἰουστινιάνειος Νεαρὰ ἀπαγορεύει ὅρους ἀσυλίας φυλάττεσθαι τοῖς ἅρπαξι τῶν παρθένων, κ καὶ ζήτει ἐν τῷ ιγ' κεφ. του στοιχείου. ᾿Αλλὰ καὶ ἐν ταῖς ἡμέραις τοῦ Πάσχα οἱ τῶν παρ θένων άρπαγες ἐγκλείονται καὶ δεσμοῦνται· καὶ ζή τε; ἐν τῷ ζ' κεφ. τοῦ Π στοιχείου νόμου:. ΚΕΦΑΛ. ΙΔ'. Περὶ ἀῤῥενομανίας. Ο μέγας Βασίλειος, ἐν τῷ ζ' κανόνι, ἔτι δὲ καὶ τῷ ξβ', Ο τὴν ἀσχημοσύνην, φησὶν, ἐν τοῖς ἄῤῥεσι δια πραξάμενος, καὶ μετανοήσας, εἰς ιε' ἔτη τοῖς προσ ήκουσι τῆς μετανοίας ἐπιτιμίοις ὑποβαλλέσθω, καὶ μετὰ τοῦτο τῆς κοινωνίας ἀξιούσθω. Ο δὲ Νύσσης Γρηγόριος, ἐν τῷ γ' κανόνι, εἰς επ' ἔτη τὴν τούτων ἐπεκτείνει μετάνοιαν. Ὁ δὲ Νηστευτής Ιωάννης, Εἰ παιδίον, φησίν, ὑπό τινος ἀνδρὸς μολυνθείη, εἰ μὲν εἰς τοὺς μηρούς τὴν βοὴν δέξαιτο, προσφόρως ἐπιτιμώμενον, εἰς δεσ ρωσύνην ἐρχέσθω· εἰ δὲ εἰς ἀφεδρῶνα, μηδόλως ἱερατικοῦ ἀξιούσθω βαθμοῦ· εἰ γὰρ κἀκεῖνο οὐχ ἥμαρτε διὰ τὸ ἀνήλικον, ἀλλ' ὅμως τὸ σκεῦος αὐτοῦ ἐῤῥάγη, καὶ ἱερουργῆσαι αὐτὸν οὐκ ἐνδέχεται με μόλυται γάρ. ö Νόμος. Οἱ ἀσελγεῖς, ὅ τε ποιῶν καὶ ὁ πάσχων, ξίφει το μωρείσθωσαν, εἰ μὴ ἄρα ὁ πεπονθὼς ἐλάττων εξη τῶν ιβ' ἐτῶν· τότε γὰρ τὸ ἐνδεὲς τῆς ἡλικίας τῆς τοιαύτης αὐτὸν ἀπαλλάττει ποινῆς.

- A. ΚΕΦΑΛ. ΙΕ'. Περὶ ἀρχόντων, ὁποίους δεῖ εἶναι CAP. XV. De magistralibus, quales eos esse oportcat. τούτους. Νόμοι. Δεῖ τὸν ἄρχοντα τὴν θείαν, ὡς οἷόν τε, φύσιν μια μεῖσθαι, καὶ εἶναι πρὸς ἅπαντα συμπαθῆ, ἀμνησί κακον, ἀνεξίκακον, ἀόργητον, ἀπροσωπόλητον, άδωρωδόκητον, καὶ μὴ εὐχερῶς μηδὲ ἀνεξετάστως διαβο λαῖς καὶ λοιδορίαις πείθεσθαι· ἐκ γὰρ τοῦ δουλεύειν τὸν ἄρχοντα τοῖς ἐναντίοις τῶν ἀπηριθμημένων ἀρετῶν πάθεσι, πολλοὶ πολλάκις ἀδίκως κινδυγεύουσι. Τρία χαρακτηρίζει τὸν ἀληθῆ ἄρχοντα, τὸ ταπει νὴν πρὸς τοὺς ἀφιερωμένους Θεῷ, τὸ ἁπλοῦν ἐν ταῖς τραπέζαις καὶ εὐμετάβλητον, καὶ τὸ ἀπροσωπόληστον ἐν ταῖς κρίσεσι καὶ ἀδωροδόκητον. Ὁ ἄρχων εὐέντευκτος ἔστω τοῖς προσιούσιν, ἀλλὰ μὴ εὐκαταφρόνητος, καὶ μὴ ἐξίσου ἀναστρε φέσθω τοῖς ἀρχομένοις, καὶ μὴ δηλούτω τῇ ὄψει ἐλεῶν ἡ ὀργιζόμενος· μετὰ φρονήσεως ἔστω πρὸς τοὺς συνηγόρους, καὶ μὴ δεχέσθω τοὺς κεκωλυμένους. Υπαρχει δὲ λέγονται οἱ τῶν ἐπαρχιῶν ἐξάρχον τες· ἔπαρχος δὲ, ὁ τῆς Κωνσταντινουπόλεως. ΚΕΦΑΛ. 14'. Περὶ τῶν ἐν ἀνέδρῳ γυναικῶν. Ὁ ἅγιος ἱερομάρτυς ᾿Αλεξανδρείας, ἐν τῷ β' και νόνι, τὰς ἐν ἀφέδρῳ οὖσας τῶν γυναικῶν κελεύει μὴ προσιέναι τῇ θείᾳ τραπέζῃ, μηδὲ τῶν ἀχράντων κοινωνεῖν μυστηρίων· οὐδὲ γὰρ ἡ αἱμορροούσα ψασαι τοῦ Κυρίου τετόλμηκε, πλὴν τοῦ κρασπέδου τῶν αὐτοῦ ἱματίων· μεμνῆσθαι δὲ τοῦ Δεσπότου, καὶ βοηθείας δεῖσθαι τυχεῖν καθ' ἑαυτὰς, οὕτω διακειμέ νας, ἀνεπίφθονον· τοῖς δὲ τῶν ἁγίων 'Αγίοις, τῷ μὴ πάντη καθαρῷ, ἐπισφαλές προσιέναι καὶ ἐπικίνδυνον· ἐν ἀφέδρῳ δέ φησιν εἶναι τὰς ὑπὸ τῆς φύσεως τῶν ἐμμήνων ἐνοχλουμένας, παρὰ τὸ κεχωρῆσθαι αὐτὰς τῆς τῶν λοιπῶν ἕδρα;, ὡς ἀκαθάρτους· αἱ γὰρ τῶν 'Εβραίων γυναίκες, τοῦτο πάσχουσαι, ἐν ἰδίῳ τόπῳ καθήμεναι ἡσυχάζουσιν, ἕως ἂν ἡμέραι παρέλθωσιν ἑπτὰ, καὶ ἡ τῶν ἐμμήνων παύσηται φύσις· ἀλλὰ γὰρ αἱ τοιαῦται τὸ νῦν εἶναι, οὐχ ὅπως τοῦ θυσιαστηρίου, εἰς ὅπερ πάλαι ταύταις ἐφεῖτο εἰσέρχεσθαι, ἀλλὰ καὶ τοῦ νεώ, καὶ τοῦ πρὸ τοῦ νεώ τόπου ἐκβάλ λοντάι. Καὶ ὁ ς' Τιμοθέου, Τάς οὕτως ἐχούσας τῶν γυ ναικῶν, πρὶν καθαρθῆναι, ἀθέμιτον, φησί, τῶν θείων κοινωνεῖν μυστηρίων. Νόμος. Η δὲ ιζ' Νεαρὰ τοῦ βασιλέως Λέοντος τοῦ σοφοῦ, 'υρίζομεν, φησί, περὶ τῶν τεκουσῶν γυναικῶν, αἱ τῇ φυσικῇ καθαίρεσθαι ειώθασι φύσει, ἑτέρας μὴ ἐπικειμένης αὐταῖς ἐπικινδύνου ἀσθενείας, μέχρι μ' ἡμερῶν ὑπερτίθεσθαι, τὰς μὲν ἀτελέστους τὸ φώτι σμα, τὰς δὲ μεμυσταγωγημένας τὴν τῶν θείων μυ στηρίων μετάληψιν· νοσήματος δέ τινος αὐταῖς κατασκήψαντος, καὶ τὴν καταστροφὴν ἀπειλοῦντος τοῦ βίου, τὰς μὲν τοῦ φωτίσματος τὰς δὲ, τῶν ἁγιασμάτων εὐθὺς ἀξιοῦσθαι. Leges. Debet magistratus divinam naturam, quantum possibile est, initari, et erga omnes misericors esse, injuriarum patiens, non propensus aut iran, personarum non acceptor, muneribus se corrumpi non sinens, et accusationibus convitiisque non facile et sine examinatione fidem dans. Ex eo enim quod magistratus passionibus, quæ virtutibus enumeratis contrariæ sunt, obnoxius sit, multi injuste sæpenumero in periculum adducti sunt. Tres sunt boni magistratus characteres humilitas erga Deo consecratos, simplicitas in conviviis, in judiciis non respicere personas, et muneribus non corrumpi. Magistratus iis qui ad eum adveniunt, affabilis sit, sed nec ita ut se contemni patiatur; et ne æquali conversatione cum provincialibus utatur; neque vultu misericordiam aut excandescentiam podat; cum prudentia versetur circa advocatos, et prohibitos ne admittat. Prætores autem dicuntur, qui provinciis praesunt; præfectus vero, qui Constantinopoli. CAP. XVI. De mulieribus quæ sunt in abscessu. Sauctus Dionysius Alexandrinus martyr, in 2 canone, mulieres quæ sunt in abscessu, ad sanclain mensain accedere, et divinis mysteriis 34 commanicare prohibet. Neque enim quæ sanguinis luxu laborabat, Dominum atingere ausa est, sed solam vestimentorum fimbriam. Domini autem meminisse, et auxilium pro se eo modo affectis implorare, reprehensioni non est obnoxium. Ei autem, qui non omnimodo purus est, ad Saneta sanctorum accedere, lubricum est et periculosum. Eas autem dicit esse in abscessu, quæ menstruorum fluxu divexantur, quod a reliquorum sede ut immundæ separentur. Etenim Hebraicæ mulieres hoc passæ, in loco privato sedentes, quietem agunt, donec septem dies præterierint, et menstruorum fluxus stiterit. Ejusmodi autem mulieres nunc seorsim agunt, et non solum ab altari (ad quod olim accedere iis permissum est) sed et e templo et templi porticu ejiciuntur. Et Timothei canon 6: Eas quæ sic se habent, inquit, non licet, antequam purificentur, sacris mysteriis communicare. Lex. Norella autem 17 regis Leonis Sapientis, Sta tuimus, inquit, de mulieribus quæ pepererunt, ut quæ naturali profluvio expurgari solent, si quidem periculosa alia infrmitate non laborent, usque ad 40 dies differant, non initiatæ illuminationem, initiatæ vero divinorum mysteriorum perceptionem. Quod si easdem morbus aliquis invaserit, et vita abruptionem minetur, illae illuminatione, hæ autem sacramentis dignæ statim habeantur.

CAP. XVII. De impuberibus. Impuber in delictis non adjuvatur; veluti si furtum fecerit, vel damnum intulerit: etiamsi nihil all eum exinde adveniat. Quære ctiam 4 cap. præsentis litteræ, et 33 cap. litteræ E. Quære etiam in 8 cap. littera B. CAP. XVIII. De excommunicatione. Quin et sequentia præcedentibus non apponenda esse quis dixerit, qui ad ea quæ dicta sunt attendit? de iis, nempe, qui per gratiam veritatis Deo separati fuerunt, sua autem improba voluntate ad malas actiones tracti, fructum exinde adepti sunt, a Deo segregari. Decimus itaque sanctorum apostolorum canon, Qui cum excommunicato, inquit, in quocunque loco precibus communicaverit, is segregetur. Vel enim ex eo calumniatur, vel contemplum patitur, qui ei poenas indixit, ut qui eumdem maleet injuste segregaverit. Simpliciter autem cum excommunicatis colloqui non prohibet. Undecimus autem eorum canon cum clerico qui depositus fuerit, et postea sacra rursus peregerit, clericum una comprecantem deponit. 35 Porro can. 32, Quem proprius, inquit, episcopus a communione segregavit, ne liceat alteri eumdem suscipere. Quod si mortuus fuerit qui cum segregavit, qui ejusdem dignitati succedit, examinatione facta, vel pœnas remittendi vel intendendi potestatem habeat. Alteri autem non permissum est hoc facere, nisi ex synodica inquisim tione, sive vivente aut mortuo excommunicante. Eadem quoque decernit 9 can. syn. Carthaginensis; nimirum quod qui clericum, non citra examinationem, sed pro criminum suorum meritis, depositum in sacerdotalem communionem susceperit, deponetur. Quodque qui una cum segregato oraverit, eamdem cumn eo ponam subibit. His etiam concipit can. 6 syn. Antiochenæ, statuens clericos et laicos excommunicationis vinculis astrictos ab episcopis suis, et non ab aliis solvi debere, priusquam vel qui cum ligavit mortous fuerit, vel communis synodus circa ipsos inquisiverit. Porro 13 can. syn. Sardicensis, Presbyterum, inquit, vel diaconum, vel aliquem omnino clericum ab episcopo suo excommunicatum ne liceat alteri episcopo ad communionem admittere; id enim episcopo, qui eum excommunicavit, injuriam facit. Canon autem 14, Si quem clericum proprius episcopus, ad iram propensus, per iram segregaverit (quod feri non debet), non oportet, inquit, talem illico a communione separari, sed ad provinciæ metropolitanum, cui subjectus est episcopus qui segregavit, proficisci, ut segregationis causa coram co examinetur, episcopo qui segregavit id æquo animo ferente; sic enim sententia ejus confirma – bitur, vel si injusta sit, corrigetur. Priusquam υ ΚΕΦΑΛ. ΙΖ'. Περὶ ἀφηλίκων. Νόμος. Ὁ ἀφήλιξ ἐν τοῖς ἁμαρτήμασιν οὐ βοηθείται, οἷον κλοπὴν ἢ ζημίαν ποιήσας, κἂν μηδὲν εἰς αὐτὸν ἐν τεῦθεν περιέλθῃ. Ζήτει καὶ τὸ δ' κεφ. τοῦ παρόντος στοιχ. καὶ τὸ λγ' κεφ. τοῦ στοιχείου· ζήτει καὶ ἐν τῷ η' κεφ. τοῦ στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. ΙΗ'. Περὶ ἀφορισμοῦ. ᾿Αλλὰ γὰρ καὶ ταῦτα συντεταχέναι τοῖς φθάσασι, τις ἂν φήσαιτο μὴ δεῖν, τὸν νοῦν προσέξων τοῖς για γνομένοις; φημὶ δὴ περὶ τῶν ὅσοις μὲν ὑπῆρξε τη χάριτι τῆς ἀληθείας ἀφωρίσθαι Θεῷ, τῇ δέ γε τονης α σφῶν προαιρέσει πρὸς τὰς φαύλας ἀπερρυηκότας τῶν πράξεων, καρπὸν ἐντεῦθεν ἐσχηκέναι, τὸ ἀφορι σθῆναι Θεοῦ. Ὁ γοῦν ι' τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανών, Ο τῷ ἀφωρισμένῳ τῆς κοινωνίας, φησιν, εὐχῆς κοινωνή - σας, ἐν οἱῳδήποτε τόπῳ, καὶ οὗτος ἀφοριζέσθω· γὰρ διαβέβληται τούτῳ, ἢ καταπεφρόνηται ὁ ἐκεῖνον ἐπιτιμήσας, οἷα μὴ καλῶς ἀφορίσας μηδὲ δικαίως· ἁπλῶς μέντοι τοῖς ἐπιτιμηθεῖσιν ὁμιλεῖν οὐκ ἀπο εέργει. Καθαιρεθέντι δὲ κληρικῷ, καὶ μετὰ τοῦτο αὖθις ἱειουργήσαντι, τὸν συνευξάμενον κληρικὸν ὁ ια' τῶν αὐτῶν κανὼν καθαιρεί. 'Ο δὲ λβ', Ον ὁ ἴδιος ἐπίσκοπος τῆς κοινωνίας σφώρισεν, ἑτέρῳ δέχεσθαι μὴ ἐξέστω, φησίν· εἰ δὲ ὁ ἀφορίσας οἴχεται θανών, ὁ τὴν ἐκείνου προστασίαν διαδεξάμενος, τὰ κατ' αὐτὸν δοκιμάσας, ἢ ἀνεῖναι ἡ ἐπιτεἶναι τὸ ἐπιτίμιον ἐχέτω τὴν ἄδειαν, ἑτέρῳ δὲ οὐκ ἐφίησι τοῦτο δρᾷν, εἰ μὴ τῇ συνοδικῇ ἐξει τάσει, καὶ ζῶντος καὶ τετελευτηκότος τοῦ ἀφορά σαντος. Τὰ αὐτὰ καὶ ὁ θ' τῆς ἐν Καρθαγένη ψηφίζεται, ὅτι τὸν μὴ ἀσυντηρήτως, ἀλλ' ἀξίως τῶν ἀτοπημά των καθαιρεθέντα κληρικὸν ὁ δεξάμενος εἰς ἱερατι κὴν κοινωνίαν, καθαιρεθήσεται· καὶ ὁ τῷ ἀφορισθέντι συνευξάμενος, τὰ ὅμοια αὐτῷ πείσεται. Τούτοις συνάδει καὶ ὁ ς' τῆς ἐν ᾿Αντιοχεία, κληρι κούς τε καὶ λαϊκοὺς ἀφορισμοῦ καθυπαχθέντας δε σμοῖς παρὰ τῶν ἐπισκόπων, μὴ παρ' ἑτέρων λύεσθαι, πρὶν ἢ ἄν ὁ δεδεκὼς ἀντ, ἢ σύνοδος κοινὴ τὰ κατ' αὐτοὺς σκέψηται. Ὁ δὲ τῆς ἐν Σαρδικῇ ιγ', Τὸν ἀκοινώνητον γεν. μενον παρὰ τοῦ ἰδίου ἐπισκόπου πρεσβύτερον, ἢ διά κονον, ἢ ὅλως τοῦ κλήρου ἑτέρῳ ἐπισκόπῳ τὰ κατ' αὐτοὺς εἰδότι, εἰς κοινωνίαν μὴ ἐξεῖναι δέχεσθαι· ὕβριν γὰρ τοῦτο φέρει τῷ ἀφορίσαντι. Ὁ δὲ ιδ', Εἴ τινα τῶν τοῦ κλήρου, θυμού ήττη θεὶς ὁ ἴδιος ἐπίσκοπος πρὸς ὀργὴν ἀφορίσει, ὅπερ οὐκ ἔδει, οὐ χρὴ, φησὶν, ἀθρόον τὸν τοιοῦτον τῆς κοι νωνίας χωρίζεσθαι, ἀλλ' ἀφικνεῖσθαι πρὸς τὴν τῆς επαρχίας μητροπολίτην, ὑφ᾽ ἂν ὁ ἀφορίσας τελεῖ, καὶ τὴν αἰτίαν τοῦ ἀφορισμοῦ πρὸς αὐτοῦ ἐξετάζεσθαι, μὴ δυσχεραίνοντος παρὰ τοῦτο τοῦ ἐπισκόπου· ού τω γὰρ ἡ βεβαιωθήσεται αὐτοῦ ἡ ἀπόφασις, ή, μὴ καλῶς ἔχοντα, διορθωθήσεται· πρὸ μέντοι γε τῆς

τελείας διαγνώσεως, οὐ δέον ἀνέδην προσιέναι τον autem perfecta rei cognitio habeatur, non oportet ἐφορισθέντα τῇ κοινωνίᾳ, ἀλλὰ καὶ τοὺς λοιποὺς τῶν κληρικῶν τὸ προσῆκον νέμοντας σέβας τῷ ἐπισκόπῳ, ὥς γε δὲ καὶ οὗτος αὐτοῖς τὰ τῆς ἀγάπης δίκαια, ἐπιπλήττειν τῷ ἐπιτιμηθέντι πρὸς τὴν ἐπιτιμίαν ἀφηνιάζοντι, μέχρις ἂν ἡ ἐξέτασις τὸ δέον ἐπ' αὐτῷ ψηφίσηται· ὁ δὲ προστίθησιν ὁ κανών, τὸ μή, ἐνδημοῦντος τοῦ οἰκείου μητροπολίτου, ἀνατιθέναι τὰ τῆς ὑποθέσεως τῷ πλησιοχώρῳ, τὸ πολιτευόμενον τανῦν ἔθος οὐ προσίεται. Τούτῳ συνάδει καὶ ὁ τῆς ἐν Καρθαγένῃ ρλθ'. Εί τις γὰρ, φησί, τῶν ἐπισκόπων, ὀργίλος ῶν, ὅπερ οὐκ ἔδει, τραχέως κινηθεὶς ἐξέωσέ τινα τῶν ὑπ' αὐτ τὸν κληρικῶν καὶ τῆς ἐκκλησίας, καὶ τῆς κοινωνίας, προνοητέον μήπως ἀδίκως ὁ ἐπιτιμηθεὶς ἐκβέβληται· ἄδειαν τοιγαροῦν ἐχέτω τοῖς ὁμόροις προσιέναι τῶν ἐπισκόπων, παρ᾽ ὧν καὶ τὰ τῆς αἰτίας ἀκριβεῖ δοθήτω βασάνῳ· ἀλλὰ καὶ τὸν ἐπίσκοπον πράως δεῖ φέρειν καὶ ἱλαρῶς τὴν ἐξέτασιν, καὶ ταῖς τῶν πλειο των προσηνῶς τίθεσθαι ψήφοις, ὑφ᾽ ὧν ἡ κυρία ή ἄχυρος ἡ αὐτοῦ γνώμη γενήσεται. Ὁ δὲ ε' τῆς πρώτης συνόδου, Χρὴ μὲν, φησί, κατὰ τῶν γενομένων ἀκοινωνήτων, παρὰ τῶν καθ᾽ ἐκάστην επαρχίαν ἐπισκόπων, εἴτε τοῦ κλήρου εἶεν, εἴτε τοῦ λαοῦ, τὸν διαγορεύοντα κρατεῖν κανόνα, τοὺς παρ' ἐνίων ἀποβληθέντας, ἑτέροις προσιτοὺς μὴ εἶναι • προνενοηκέναι μέντοι γε δεῖ, μὴ ἄρα μικροψυχία, η φιλονεικία, ἢ ἀηδία, ἡ ἑτέρᾳ οἱᾳδήτινι ἐμπαθείᾳ τοῦ ἐπισκόπου, ἀποσυναγώγους συμβεβή κει τοὺς ἀνθρώπους γενέσθαι· ταύτῃ τοι καὶ παρὰ ταῖς ἑτησίως γινομέναις συνόδοις ἐξετάσει τὰ κατ' αὐτοὺς δίδοσθαι, καὶ ἢ τὸν ἀφορίσαντα παραλόγως εὐλόγως εὐθύνεσθαι, ἢ τὸν παραλόγως δυσχεραίνοντα τῷ ἀφωρίσθαι, εὐγνωμόνως τὴν ἐπιτιμίαν δέχεσθαι. Ἀλλὰ καὶ ὁ δὲ τῆς ἑβδόμης συνόδου, "Ο αισχροκερδώς, φησίν, εἰσπράττων ἐπίσκοπος τοὺς ὑπ' αὐ τὸν ἐπισκόπους, ἢ κληρικούς, ἢ μοναχούς, χρυσόν, Η άργυρον, ἢ οἱονδήποτε εἶδος, προφασιζόμενος προ φάσεις ἐν ἁμαρτίαις, μὴ τοῖς θείοις δηλαδὴ ἐμπεριειλημμένας κανόσι, καὶ τοὺς μὴ ῥᾳδίως πορίζοντας τὸ ἐπιταχθὲν ἀφορισμῷ ἀμυνόμενος, ἢ δι' ἑτέραν ἐμπάθειαν τῆς λειτουργίας ἀπείργων τινὰ τῶν ὑπ' αὐτὸν κληρικῶν, ἢ σεπτὸν κλείων ναὸν, ὥστε τὰς ἐν ἔθει τοῦ Θεοῦ λειτουργίας ἐν αὐτῷ μὴ τελεῖσθαι, εἰς ἀναίσθητον τὴν ἑαυτοῦ μανίαν ἐκπέμπων, ἀναίσθητος ὄντως ἐστί, φησὶ, καὶ ταῖς αὐταῖς ὑποπεσεῖται ποιναῖς, ὁ μὲν ἐπίσκοπος παρὰ τοῦ μητροπολίτου ἀφοριζόμενος, ὁ δὲ παρὰ τοῦ παι τριάρχου ευλόγως υφιστάμενος ο παραλόγως ἑτέροις ἐπήνεγκε. ή Παῦλος γοῦν ὁ θεῖος ᾿Απόστολος, οἱονεὶ κανόνα τιθεὶς, τοῖς Ἐφεσίων είρηκε πρεσβυτέροις· Αργυρίου, ἢ χρυσίου, ἢ ἱματισμοῦ οὐδενὸς ἐπεθύμησα, καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ αὖθις· Οὐκ ὀφείλει τὰ τέκνα τοῖς γονεῦσι θησαυρίζειν, ἀλλὰ οἱ γονεῖς τοῖς τέκνοις. ᾿Αλλὰ καὶ Πέτρος, ἡ κορυφαία τῶν ἀποστόλων ἀκρότης, ο Ποιμαίνετε, φησί, τὸ ἐν ὑμῖν ποίμνιον τοῦ Θεοῦ, μὴ ἀναγκαστῶς, ἀλλ᾽ ἑκουσίως, κατὰ Θεόν· μὴ αἰσχροκερδῶς, ἀλλὰ προθύμως· μὴ ὡς κατακυeum qui segregatur, ad communionem impudenter accedere. Utique et reliqui clerici episcopo debitam reverentiam exhibentes, sicut et ipse iis charitatis jura, eum qui punitur et excussis habenis contumaciter erga panam se gerit, corripiant, donec examinatio de eo statuat quod oportet. Quod autem addit canon, licere, absente metropolitano, vici. niori episcopo rem de qua agitur committere, nostri temporis consuetudo non admittit. Huic concinit etiam 139 cau. syn. Carthagin. Si quis enim, inquit, episcopus ad iracundiam propensus, quod fieri non oportet, subito commotus, aliquem ex clericis sibi subjectis ab ecclesia et communione expulerit, cavendum est, ne qui punitur, injuste ejiciatur; veniam igitur habeat episcopos vicinos adeundi, a quibus accusatio strictæ examinationi subjiciatur; quin et episcopus examinationem æquo animo et humaniter ferre debet et plurium suffragiis rem placide submittere, quibus ejusdem sententia vel rata vel irrita fiet. Quintus autem primæ synodi canon, Contra eos, inquit, qui sive clerici sint, sive laici, ab episcopis qui sunt in unaquaque provincia, segregantur, valeat oportet canon, qui pronuntiat, eos qui ab aliis ejecti sunt, non esse ab aliis admittendos. Prospicere autem oportet annon vel simultate, vel contentione, excommunicatos fieri contigerit. Quare a synodis annuis quæ iis objecta suut examinentur, et vel is qui injuste segregavit, juste reprehendatur, vel qui indignatur quod segregatus fuerit, pœnam æquo animo ferat. 36 Porro can. 4 syn. vii, Episcopus, inquit, qui turpis lucri gratia, aurum, vel argentum, vel aliquid aliud ab episcopis, vel clericis, vel inonachis, qui sibi subsunt, exigit, excusationes in peccatis excogitans (quæ nempe divinis canonibus non continentur) eosque, qui id quod exigitur non facile dant, segregatione ulciscens; vel ob aliquam aliam animi perturbationem quemquam clericorum suorum a ministerio arcet, vel venerandum templum claudit, ne in eo divinum ministerium pro more perficiatur, in id quod non est sensu praditum suam insaniam immittens; ipse revera, inquit, sine sensu est, iisdenique pœnis subjicietur: episcopus uin irum a metropolitano segregabitur; ille autem a patriarcha juste subibit quod in alios injuste inflixit. Paulus igitur divinus Apostolus, quasi canonem imponens Ephesiorum presbyteris, dixit: «Argentum, vel aurum, vel vestem nullius concupivi,» et quæ sequuntur. Et rursus: Non debent liberi parentibus thesauros recondere, sed parentes liberis. Quin et Petrus apostolorum summus, • Pascite, inquit, gregem Dei qui penes vos est, non per vim, sed voluntarie secundum Deum; non turpis lucri gratia, sed alacriter; non ut dominatum

in clerum exercentes, sed gregis exemplaria facti.» ριεύοντες τῶν κλήρων, ἀλλὰ τύποι γενόμενοι του Non enim clericis ut servis et ministris uti jubet, sed absque animi perturbatione et vi aliqua eos pascere et emendare. Canon autem 29 syn. Carthag., Qui propter socordiam, inquit, sive peccatum aliquod a communione segregatus fuerit, sive episcopus, sive cujusmodicunque clericus, quamvis sese injuria affectum existimet, non debet reprehensionem contemnere, donec ea quæ ipsi objiciuntur pleniori judicio confirmata fuerint. Quod si ante examinationem aliquibus communicasse deprehensus fuerit, ipse plenam depositionis sententiam jamjam adversus seipsum tulit. Theodorus Balsamon, Quod non oporteat absque cuusa rationabili aliquem excommunicare. lline dicunt nonnulli, quod qui non ob causam Canon bus vetitam excommunicatus fuerit, sed propter irrationabilem ipsius excommunicantis volunLatcm, secure segregationem contemnet, et is potius qui segregavit pœnæ obnoxius erit. Si enim episcopo indultum fuerit, seu recte seu perperam clericos et lalcos segregare, et necesse habeant ii qui puniuntur segregationem injustam pertinescere et servare, Lyrannidem exercebut episcopi, et pietati insultabunt, et divini canones malorum multorum auctores erunt; quod est maxime absurdum. Quare cum modificatione dicit canon: Si quis propter socordiam segregetur, forsan propter peccatum, quod sancti Patres et canones vetant. Et hoc divinus Dionysius Areopagita in epistola dicit: Non enim probabit Des sacerdotum motus irrationabiles. Canon autem 165 ejusdem syn. clericum in Africa excommunicatum, si ad Romam trans mare vectus, sacra celebrare ausus fuerit, antequam plenum de co judicium habeatur, depositioni subjicit. Canon autem 133 nec non 134, Episcopus, inquit, qui dicit quemquam sibi crimen aliquod confessum esse, ob quod a communione ejici meretur, alter autem afirmat se nihil ejusmodi ei communicasse, episcopus solus, contra eum qui confessus est testimonium ferens, non credetur; imo et ei communicare cogetur. Quod si in conscientia 37 sua ægre ferens, et de eo scandalizatus, cum ad commuuionem non esse admittendum ju licet; quandiu ipse segregato non communicat, neque illi, qui segregavit scilicet, alii communicabunt episcopi; ut magis caveat episcopus, ne adversus aliquem dicat id quod demonstrationibus apud alios probare non potest. Quære etiam in cap. 9 praesentis litteræ canones apostolicos 12, 13, 16, et in 12 cap. lit. I, Neocæsar. syn. can. 9 et 10, et Theophili canonem 8. Leges. Dicit autem Justiniani Novella: Omnibus episcopis et presbyteris interdicimus, quempiam a ποιμνίου. Οὐ γὰρ ὡς δούλοις καὶ ὑπηρέταις χρή σθαι τοῖς κληρικοῖς, ἀλλὰ χωρὶς ἐμπαθείας καὶ ἀνάγκης κελεύει ποιμαίνειν τούτους καὶ διορθοῦσθαι, Ο δὲ κθ' τῆς ἐν Καρθαγένῃ, Ο διὰ ῥᾳθυμίαν, φησίν, ἤτοι πλημμέλειαν τῆς κοινωνίας ἀφορισθεὶς, εἶτ' οὖν ἐπίσκοπος, εἴτε οιοσδήποτε κληρικός, εἰ καὶ ἀναξιοπαθεῖν οἷοιτο, οὐ χρὴ κατολιγωρεῖν αὐτὸν τῆς ἐπιτιμίας, μέχρις ἂν κρίσει τὰ κατ' αὐτὸν δού τελειοτέρα· πρὸ δέ γε τῆς ἐξετάσεως, εἰ κοινωνήσει τινι φοραθείη, οὐκ ἂν φθάνοι κατ' αὐτοῦ αὐτὸς τὴν ψῆφον ἐπενεγκών της τελείας καθαιρέσεως. Θεόδωρος Βαλσαμών, "Οτι οὐ δεῖ δίχα εὐλόγου αἰτίας ἀφορίζειν τινά. Ἐκ τούτου φασί τινες, ὡς ὁ μὲν δι' αἰτίαν ἀφοῦ ριζόμενος, τοῖς θείοις ἀπειρημένην κανόσι, δι᾿ ἀπό γιστον μέντοι τοῦ ἀφορίσαντος θέλημα, ἀκινδύνω; καταφρονήσει τοῦ ἀφορισμοῦ, καὶ μᾶλλον ὁ ἀφορί σας ὑπόδικος ἔσται κολάσει· εἰ γὰρ εὐκαίρως ἢ ἀκαίρως ἄδεια δοθείη τῷ ἐπισκόπῳ κληρικούς τε καὶ λαϊκοὺς ἀφορίζειν, καὶ πρὸς ἀνάγκην ἔχειν τοὺς έπιτιμωμένους τὸν ἄκαιρον ἀφορισμὸν δεδιέναι καὶ φυλάττειν, κἂν τυραννίδος κατατολμήσαιεν οἱ ἐπίσ σκοποι, καὶ τῆς εὐσεβείας κατορχήσαιντο, καὶ πολ λῶν κακῶν γένοιντο οἱ θεῖοι κανόνες παραίτιοι, όπερ ἀτοπίας οὐδεμίαν ὑπερβολὴν καταλείπει· διά του τοῦτο, καὶ μετὰ προσδιορισμοῦ, Εἰ διὰ ῥαθυμίαν ἀφώρισταί τις, φησὶν ὁ κανών, δι' ἁμάρτημα τυχόν, ὅπερ οἱ θεῖοι κανόνες ἀπαγορεύουσι. Τοῦτο καὶ ὁ θεῖος Διονύσιος ὁ ᾿Αρειοπαγίτης ἐν ἐπιστολῇ λέγει· Οὐ γὰρ ἕλκεται τὸ θεῖον ταῖς τῶν ἱερέων παραλόγοις ὁρμαῖς. Ὁ δὲ με' αὐτῆς τὸν ἐν ᾿Αφρικῇ τῆς κοινωνίας ἀφορισθέντα κληρικὸν, εἰ εἰς τὴν Ῥώμην περαιωθείς ἱερουργῆσαι τολμήσειε πρὸ τελείας τῆς ἐπ' αὐτῷ κρίσεως, τελείᾳ καθυποβάλλει τῇ καθαιρέσει. Ὁ δὲ ρλβ', ἔτι δὲ καὶ ὁ ρλγ', Ο λέγων, φησίν, επίσκοπος, ὡς ἐξομολογηθείη τις αὐτῷ πταίσμα, οἷον τῆς κοινωνίας αὐτὸν ἐκβαλεῖν, ὁ δὲ διατείνεται μηδέποτε τοιοῦτό τι τούτῳ προσαναθεῖναι, οὐ πιο στευθήσεται μόνος, κατὰ τοῦ δῆθεν ἐξομολογησαμέν νου μαρτυρῶν ὁ ἐπίσκοπος, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ συγκανωνεῖν ἐκείνῳ ἀναγκασθήσεται· εἰ δὲ δεινοπαθών τὴν συνείδησιν, καὶ σκανδαλιζόμενος ἐπ' αὐτῷ, οὐκ οἴεται δεῖν εἰς κοινωνίαν προσίεσθαι, ἐφ' ὅσον χρόνον οὐ κοινωνεῖ τῷ ἀφορισθέντι, μηδὲ οἱ ἄλλοι τούτῳ ἐπίσκοποι κοινωνείτωσαν· ὥστε μᾶλλον παραφυλάτ τεσθαι τὸν ἐπίσκοπον, μὴ λέγειν κατά τινος περ ἀποδείξεσιν ἐλέγξαι παρ' ἑτέροις οὐ δύναται. Ζήτει καὶ ἐν τῷ θ' κεφ. τοῦ παρόντος στοιχείου κανόνας ἀποστολικούς ιμ', ιγ', ις', καὶ ἐν τῷ ιβ' κεφ. τοῦ Π στοιχείου, κανόνας τῆς ἐν Νεοκαισαρεία συνόδου θα καὶ ι' καὶ Θεοφίλου γ'. Νόμοι. Ἡ δὲ Ἰουστινιάνειος Νεαρά, Πᾶσι, φησί, τοῖς ἐπισκόποις καὶ πρεσῆυτέροις ἀπαγορεύομεν χωρίζειν

Β. τῆς ἁγίας κοινωνίας, πρὶν ἂν ἡ αἰτία δειχθῇ, δι᾿ ἣν sancta communione separarc, priusquam ostensa οἱ ἐκκλησιαστικοί κανόνες τοῦτο γίνεσθαι κελεύου σιν. Εἰ δέ τις παρὰ ταῦτα τῆς ἁγίας κοινωνίας χωρίσει τινά, ἐκεῖνος μὲν, ὃς ἀδίκως τῆς κοινωνίας ἐχωρίσθη, λυόμενος του χωρισμοῦ ὑπὸ τοῦ μείζονος ἱερέως, τῆς ἁγίας ἀξιούσθω κοινωνίας· ὁ δὲ ἀδίκως τινὰς ταύτης χωρίσαι τολμήσας, ὑπὸ τοῦ ἱερέως, ὑφ' ὂν τέτακται, χωρισθήσεται τῆς κοινωνίας, ἐφ' ὅσον ἂν χρόνον ἐκεῖνος συνίδῃ, ἵνα, ὅπερ ἀδίκως ἐποίησε, δικαίως ὑπομείνῃ. Οὐ δεῖ τοὺς ἐπισκόπους ἢ κληρικοὺς ἀναγκάζειν τινὰς καρποφορεῖν ἢ ἀγγαρίας διδόναι, ἢ τοὺς μὴ οὕτω ποιοῦντας ἀφορίζειν, ἢ ἀναθεματίζειν, ἢ μὴ ειδέναι κοινωνίαν, ἢ μὴ βαπτίζειν· ἀθέμιτον γάρ. ΚΕΦΑΛ. Α'. Περὶ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος. Ἀλλὰ γὰρ ἐπὶ τὸ ἑξῆς ἤδη μετιόντες στοιχεῖον, τὰ περὶ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος προύργου οἶμαι δι εξιέναι. ϋ μζ' τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανὼν τὸν μὲν τοῦ ἀληθοῦς ἠξιωμένον βαπτίσματος, ὡς τὸ τοῦ Κυρίου ἐπίταγμα καὶ ἡ τῶν ἀποστόλων ἔχει παράδοσις, μὴ ἀναβαπτίζειν κελεύει· τὸν δέ γε δυσσεβῶς πρὸς τῶν ἀσεβῶν μολυνθέντα μᾶλλον ἢ βαπτισθέντα, μηδὲν ἐπιδοιάζοντας ἀναβαπτίζειν. Εἰ δὲ τὸ μὲν ἀληθινὸν ήδη βαπτισάμενος ἔτυχε, πρὸς δὲ τῶν ἀσεβῶν μεμήλυνται ὕστερον, μύρῳ χρίεσθαι μόνον· καὶ τοῦτο γὰρ μέρος εἶναι πιστεύεται τοῦ θείου βαπτίσματος· τοῦ δὲ μὴ οὕτω ποιοῦντος, εἶτ᾽ οὖν ἐπισκόπου, είτε πρεσβυτέρου, τελείαν καταψηφίζεται την καθαίρεσιν, ὡς ἐγγελῶντος τὸν σταυρὸν τοῦ Κυρίου, καὶ τὸν σω τήριον αὐτοῦ διακωμῳδοῦντος θάνατον. Φησὶ γὰρ ὁ θεῖος Απόστολος· Εκουσίως ἁμαρτανόντων ἡμῶν μετὰ τὴν ἐπίγνωσιν τῆς ἀληθείας, οὐκ ἔτι περὶ ἁμαρτιῶν ἀπολείπεται θυσία, ἤτοι διὰ βαπτίσματος κάθε αρεις· εἷς γὰρ ὁ τοῦ Χριστοῦ θάνατος, καὶ ἐν τὸ καθαρτήριον βάπτισμα. Τὰ αὐτὰ καὶ ὁ τῆς ἐν Καρθαγένη συνόδου να δια τάττεται. Ὁ δὲ μθ' αὖθις τῶν ἁγίων ἀποστόλων εἰς Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα βαπτίζειν κατὰ τὸ τοῦ Κυρίου παρεγγυάται λόγιον, ἀλλὰ μὴ εἰς τρεῖς ἀνάρ χους, ἢ τρεῖς υἱοὺς, ἡ τρεῖς παρακλήτους. Εἷς γὰρ ὁ ἄναρχο; Πατὴρ, διὰ τὸ ἀναίτιον, καὶ εἷς ὁ Υἱός, διὰ τὴν ἄῤῥητον γέννησιν, καὶ εἷς ὁ Παράκλητος, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, διὰ τὴν ἐκ τοῦ ἀγεννήτου ἐκπό ρευσιν. Οἱ δὲ μὴ οὕτω ποιοῦντες, ἐπίσκοποι ἢ πρεσβύτεροι, ἐπιτιμίαν υφίστανται τὴν καθαίρεσιν. Ο δέ γε ν', μια βαπτίσματα μιας μυήσεως ἐπιτελεῖν, τρεῖς δηλαδή καταδύσεις ἐν ἑνὶ βαπτίσματι, καὶ ἑκάστῃ τῶν καταδύσεων ἓν ὄνομα τῆς ἁγίας ἐπιλέγειν Τριάδος· ἀλλὰ μὴ ἓν βάπτισμα εἰς τὸν θάνατον τοῦ Κυρίου διδόμενον, ἤτοι ἅπαξ καταδύειν τὸν βαπτιζόμενον, καὶ εἰς μίαν κατάδυσιν τὸν τοῦ Κυ μίου ἐπιφημίζειν θάνατον, ὡς ἡ παραπληξίας γέ μουσα τῶν Εὐνομιανῶν αἵρεσις υποτίθεται· ἧς καὶ ὁ ζ' τῆς β' συνόδου κανὼν μέμνηται. Οὐ γὰρ εἶπεν ὁ PATROL, GR. CXLIV. fuerit causa propter quam ecclesiastici canones hoc fieri præcipiunt. Si quis autem præter hæc a sancta communione quempiam separaverit, ille quidem qui injuste a communione separatus est, a majori sacerdote separatione solutus, sancta communione dignus habeatur; qui autem injuste aliquem ab ea separare ausus fuerit, a sacerdote cui subest, communione movebitur, quandiu ei visum fuerit, ut quod injuste fecit, juste sustineat. Non oportet episcopos vel clericos cogere aliquos fructus offerre, vel angarias dare, vel eos qui non ita faciunt segregare, vel anathematizare, vel com munione movere, vel non baptizare; nefas enim est. 38 INITIUM LITTERÆ B. CAP. I. De sacro baptismo. Jam vero cum ad proximam litteram perventum sit, operæ pretium erit de sacro baptismio disserere. Canon sanctorum apostolorum 47 eum qui juxta Domini præceptum et apostolicam traditionem vero baptismo dignus habitus fuerit, non denuo baptizare jubet; eum autem qui ab impiis nefarie pollutus potius quam baptizatus fuerit, sine aliqua difficultate rebaptizare. Quod si quisquam verum baptismnum assecutus, ab impiis postea pollutus fuerit, unguento durlaval inugatur: id enim sacri baptismi pars esse creditur. Eum qui secus fecerit, sive episcopus sit, sive presbyter, omnino depositione mulctandum statuit; ut qui crucem Domin! irrideat, et salutiferam ejus mortem pro ludibɩšo habeat. Dicit enim divinus Apostolus: «Nam si ultro peccaverimus post acceptam cognitionem veritatis, non adhuc pro peccatis reliqua est hostia, › sive per haptismum lustratio; una enim est Christi mors, et unus, qui purgat, baptismus. Eadem etiam statuit canon 50 synodi Carthaginiensis. Canon autem sanct. apost. 49 in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, juxta divinum Domini sermonem, baptizare jubet, non autem in nomine trium principii expertium, vel trium Filiorum, vel trium Paracletorum; unus enimn est sine principio Pater, propter incausalitatem, et unus Filius propter ineſabilem generationem, et unus Paracletus Spiritus sanctus propter suam ab ingenito processionem. Episcopi autem et presbyteri qui secus fecerint, pœnæ depositionis obnoxii sunt. Canon autem 50 tria unius mysterii baptismala perficere jubet (tres nempe immersiones in uno baptismo, et ad unamquamque immersionem unum S. Trinitatis nomen pronuntiare), non autem unum baptismum qui datur in mortem Domini: hoc est, eum qui baptizatur, semel immergere, et uni immersioni mortem Domini ascribere, uti vesana Eunomianorum hæresis decernit: cujus rei meninit 7 can. 2 syn. Non enim dixit Dominus, lu

MATTHÆI BLASTARIS mortem meam baptizate, sed, Profecti docete Κύριος, Εἰς τὸν θάνατόν μου βαπτίσατε, ἀλλὰ, απο omnes gentes, baptizantes ipsos in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti.» Episcopum autem vel presbyterum qui secus fecerit, a sacerdotio deponit. Quære etiam in 2 cap. litteræ A, can. 7, syn. 2, ex quo clarius disces, quos rebaptizare, et quos sacro duntaxat unguento inungere oporteat. Canon autem 48 syn. Laodic. illuminatos supercclesti chrismate inungere jubet; id enim per preces et Spiritus sancti invocationem sanctificatum eos qui inunguntur sanctificat, et regni cœlestis Christi participes facit, nisi vitæ impenitentia et operum malitia nos ab eo alienos reddat. Dicunt autem nonnulli sacrum chrisma unguentum referre a meretrice ad pedes Jesu effusum: quippe quod utrumque sepulturam et resurrectio. nem denotet. Canon autem 31 et 59 syn. vi, nec non 12 syn. quæ dicitur prima et secunda, sacerdotem qui in 39 oratorio quod est intra domum, præter sententiam istius regionis episcopi, baptizaverit, communi suffragio deponunt. Canon autem 78 vi syn. et 46 Laolic. eum qui ad salutarem baptismum se comparat, fidei prius mysterium ediscere jubet, et quinto uniuscujusque septimana die, quæ singulis septimanis didicerit, episcopo vel presbytero, cui cjusdem examir aulic provincia ab episcopo delegatur, recitare: ne postquam baptizatus et in mysterii nostri initia tione non firmiter stabilitus inventus fuerit, spuriis hæreticorum verbis seducatur. Canon autem 45 ejusden syn. Laodic. cum qui tota sancta Quadrag. per jejunium cæteraque exercitia non lustratur, in magno sabbato baptizari non sinit (lex enim erat in Ecclesia ut in eodem omnes fere catechumeni baptizarentur): baptismus enim sepulturam et resurrectionem Domini exacte refert; Sabbatumque illud medium est inter sepulturam et resurrectionem. ‹ Quotquot enim, inquit Apostolus, baptizati fuimus, in inortem Christi baptizati fuimus.» Tres autem immersiones triduam ejus sepulturam et resurrectionem denotant. Quod si quisquam, inquit ejusdem syn. can. 47, morbo laborans, et in extremo periculo constitutus, priusquam in articulis religionis instructus fuerit, baptizetur, a morbo convalescens, fidei mysterium ediscal, et quomodo nihil afferens, per meram gratiam, a peccatorum reatu liberatus, et cognitione veri Dei dignus habitus fuerit. Canon autem 12 syn. Neocasar. enim qui propter morbum baptizatus fuerit, et posta convaluerit, ad ordines provehi non sinit, utpote qui bonum forsan non ex instituto, sed necessitate elegerit, cum prius vitam carnalem et voluptuariam transρευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Τὸν δὲ μὴ οὕτω ὁρῶντα, ἐπί σκοπον ἢ πρεσβύτερον, τῇ ἀφαιρέσει ζημιοί τῆς ἱερωσύνης. Ζήτει καὶ ἐν τῷ β' κεφ. τοῦ στοιχείου τὸν ζ' κανόνα τῆς β' συνόδου, ἀφ' οὗ δὴ καὶ εἴση σα φῶς, τίνας δεῖ ἀναβαπτίζειν, καὶ τίνας μόνῳ χρίειν τῷ θείῳ μύρῳ. Ο δὲ τῆς ἐν Λαοδικείᾳ μη' καὶ τῷ ἐπουρανίῳ χρίεσθαι μύρῳ τοὺς φωτιζομένους θεσπίζει· τοῦτο γὰρ ταῖς εὐχαῖς καὶ τῇ ἐπικλήσει τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος ἁγιαζόμενον τοὺς χρισμένους ἁγιάζει, καὶ μετόχους τῆς ἐπουρανίου τοῦ Χριστοῦ βασιλείας καθίστησιν, εἰ μὴ τὸ τοῦ βίου Αμελημένον, καὶ ἡ τῶν ἔργων φαυλότης ἡμᾶς ταύτης αλλοτριώσειεν. Τύπον δέ τινες φέρειν φασὶ τὸ ἅγιον μύρον του παρὰ τῆς πόρνης ἐπιχεθέντος τῷ Ἰησοῦ μύρου- δή λωσις γὰρ ἦν κἀκεῖνο καὶ τοῦτο ταφῆς καὶ ἀναστάσεως. Ο δὲ λα' τῆς ς' συνόδου, ἔτι δὲ καὶ ὁ νθ', ἀλλὰ καὶ ὁ τῆς λεγομένης πρώτης καὶ δευτέρας συνόδου 19', μια καθαιροῦσι ψήφῳ τὸν παρὰ γνώμην τοῦ ἐγχωρίου ἐπισκόπου βαπτίζοντα ἱερέα ἐν εὐκτηρίῳ ἔνδον οἰκίας τυγχάνοντι. 'Ο δὲ οη' αὖθις τῆς ς' συνόδου, καὶ ὁ τῆς ἐν Λα δικείᾳ μς' τὸν πρὸς τὸ σωτήριον ἑτοιμαζόμενον βάπτισμα τὸ τῆς πίστεως πρότερον ἐκμανθάνειν μυ στήριον ἐπισκήπτουσι, καὶ τῇ ε' ἡμέρᾳ τῆς ἑβδομά δος ἑκάστης, τῷ ἐπισκόπω, ἢ τῷ πρὸς αὐτοῦ ἐπιτε τραμμένῳ κατηχεῖν αὐτὸν πρεσβυτέρῳ, ἀπαγγέλλειν & μεμαθήκει τῆς ἑβδομάδος, ἵνα μὴ βαπτισάμενος, καὶ τῇ μυήσει τοῦ καθ' ἡμᾶς μυστηρίου ἀσφαλῶς ἱδρυμένος μὴ εὑρεθείς, αἱρετικοῖς λόγοις καὶ νόθοις ὑποσυρῇ. ῾Ο δὲ τῆς αὐτῆς ἐν Λαοδικείᾳ μὲ τὸν μὴ κατὰ πᾶσαν τὴν ἁγίαν τεσσαρακοστὴν διὰ νηστείας καὶ λοιπῆς ἀσκήσεως προκαθαρθέντα οὐκ ἐφίησι κατὰ τὸ μέγα βαπτίσασθαι σάββατον· νόμος γὰρ ἦν τῇ Εκκλησίᾳ ἐν τούτῳ τοὺς πλείους τῶν κατηχουμένων βαπτίζειν· διότι τὸ βάπτισμα την ταφήν ζωγραφεί καὶ τὴν ἀνάστασιν τοῦ Κυρίου· κἀκεῖνο τὸ σάββατον μεθόριόν ἐστι τῆς ταφῆς καὶ τῆς ἀναστάσεως. «Οποι γάρ, φησὶν ὁ ᾿Απόστολος, ἐβαπτίσθημεν, εἰς τὸν θάνατον τοῦ Κυρίου ἐβαπτίσθημεν·» καὶ αἱ τρεῖς γὰρ καταδύσεις τὴν τριήμερον αὐτοῦ ταφὴν καὶ ἀνάστασιν ὑπεμφαίνουσιν. Εἰ δέ τις νοσήσας, ὁ μζ' φησὶ, καὶ ἐν χρόνῳ κιν δύνου γενόμενος, τοῦ θείου ἀξιωθείη βαπτίσματος, πρὶν τὰ τῆς εὐσεβείας κατηχηθῆναι, ῥαῖσας τῆς νό σου, μανθανέτω τῆς πίστεως τὸ μυστήριον, καὶ ὅπως χάριτι καὶ δωρεᾷ, μηδὲν προεισενεγκάμενος, τῆς τῶν ἁμαρτημάτων ἐνοχῆς ἀφεθείη, ἐπιγνώσεώς τε ἀξιω θείη τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ διὰ τοῦ βαπτίσματος. 'Ο δὲ τῆς ἐν Νεοκαισαρείᾳ ιβ' τὸν διὰ νόσον βαπτισάμενον, καὶ ἐξάντη ταύτης γενόμενον, ἱερᾶσθαι οὐκ ἐπιτρέπει, οἷα μὴ προαιρέσει τὸ ἀγαθὸν, ἀλλ' ὑπ' ἀνάγκης ἴσως ἑλέμενον, τὸν φιλήδονον βίον μετ ταδιώκοντα πρότερον καὶ φιλόσαρκον, εἰ μήπου διά

B. τὴν εἰσέπειτα περὶ τὴν πίστιν σπουδήν καὶ τὴν τῶν Λ egisset; nisi propter sequens in fide studium, et ἀνθρώπων σπάνιν συγκατάβασις γένοιτο. Ο δὲ τῆς ἐν Καρθαγένη με βαπτίζειν ἀπείρηκε τὸν νήσοις ἢ ἑτέροις συμπτώμασι τὸ ὑγιὲς ἀφηρημέ νον τοῦ νοῦ· εἰ μὴ ῥαΐσας μικρὸν, τὴν ὑπὲρ τῆς πίστεως προαίρεσιν καὶ τὸν προσήκοντα πόθον ση μήνεις τῇ φωνῇ. Εἰ δὲ πρὸ τῆς ἀσθενείας μαρτυρης θείη τὸ βάπτισμα ἐπιζητῶν, καὶ δι᾿ αἰτίας τινας ὑπερτιθέμενος, ἀναμφιβόλως βαπτισθήσεται. Ζήτει καὶ ἐν τῷ α' κεφ. τοῦ στοιχείου κανόνα ιβ' τῆς ἐν Αγκύρα συνόδου. hominum inopiam, id ei indultum fuerit. Canon vero 45 syn. Carthag. eum qui præ morbe aliove casu sanitate mentis privatus fuerit, bapti - zare prohibet, nisi parum convalescens volunta - tem suam circa fidem et debitum desiderium voce significet. Quod si eum, antequam agrolaret, baptismum quæsivisse eumque aliquas ob causas distulisse, testimonio probatum fuerit, absque omni difficultate baptizabitur. Quære etiam in primo cap. littera canonern 12 syn. Ancyrana. Canon autem 6 syn. Neocasar. mulieres prægnantes, quando voluerint, baptizari non prohibet. Embryon enim in baptismo cum iis nibil babet commune, quippe quod a natura boni et mali Ο δὲ ς' τῆς ἐν Νεοκαισαρεία συνόδου τῶν γυναικῶν τὰς ἐγκύμονας οὐκ ἀπείργει βουλομένας βαπτίσασται. Οὐ γὰρ κοινωνεῖ ταύταις τοῦ φωτίσματος καὶ ς» ἔμβρυον, μήπω παρὰ τῆς φύσεως δεξάμενον τὴν τοῦ ἀγαθοῦ προαίρεσιν καὶ τοῦ χείρονος, οὐδ' οἷόν τε electionem non habeat, et impossibile sit ut præstet ταῦτα περιεργάσασθαι ὅπως ἔχουσι διαθέσεως· τὰ δέ γε νήπια, διὰ τῶν ἀναδόχων κατατιθέμενα, καὶ ἔργοις αὐτοῖς φωτιζόμενα, τῆς θείας κοινωνοῦσιν ἐλλάμψεως. Ὁ δὲ ς' τοῦ Τιμοθέου Αλεξανδρείας. Η κατηχου μένη γυνή, φησὶ, εἰ κατὰ τὴν ἡμέραν ἐν ᾗ βαπτισθῆναι προέθετο, τὰ κατ᾽ ἔθος αὐτῇ συμβαίη, εἰς τὴν ἐπιοῦσαν ὑπερτιθέσθω τὸ φώτισμα. Ὁ δὲ α' αὐτοῦ, Εἰ παιδίον, φησί, κατηχούμενον, ἢ καὶ ἀνὴρ τῆς ἱερᾶς τελουμένης θυσίας, προσελθών ἀπονήρως, τῶν θείων μεταλήψεται δώρων, ἀγνοοῦντις τοῦ ἱερέως εἶναι τοῦτον κατηχούμενον, εὐθὺς βαπτιζέσθω· ὑπὸ γὰρ τοῦ Κυρίου προσκέκληται. Ο δὲ κ' τοῦ μεγάλου Βασιλείου, Τάς αἱρετικὰς γυναῖκας καὶ μήπω τοῦ θείου ἠξιωμένας βαπτίσμα- *ς, ἀλλ' ἐν τῇ τῶν κατηχουμένων τάξει παραμενούσας εἰσέτι, εἰ παρθενίαν ὁμολογήσαιεν, εἶτα ἀνδράσιν ἑαυτὰς ἐκδοῖεν, μὴ καταδικάζεσθαι ὡς ψευσαμένας τὴν ὁμολογίαν. "Οσα γὰρ ὁ νόμος λέγει, τοῖς ἐν τῷ νόμῳ λαλεῖ· βαπτισάμεναι γὰρ τῶν πρὸ τοῦ βαπτίσματος σφαλμάτων ἁπάντων συγχώρησιν ἔχουσιν, ἐπεὶ καὶ σύμπαντες οἱ πιστεύσαντες καὶ βαπτισάμεκαι οὐδ᾽ ἡντιναοῦν ὑπέχουσι δίκην ἀνθ' ὧν πρὸ τοῦ βαπτίσματος ημαρτον· ταῦτα γὰρ τὰ πρεσβεῖα καὶ ἐξαίρετα τῆς πνευματικῆς ἀναγεννήσεως. e ea quæ in baptismo polliceri debet. Infantes autem per susceptores suos assumpti, eorumque operibus illuminati, sacrosancti baptismi participes funt. Canon autem 6 Timothei Alexandrini, Mulier, inquit, catechumena, si eo die in quo baptizari deslimaverat, quod nulieribus solet ei accidat, baptismum in diem sequentem differat. Ejusdem canon 4, Si puellus, inquit, catechumenus, vel vir; dum sacra fit oblatio, adveniens, sacrorum donorum particeps factus fuerit, sacerdote nesciente, an baptizatus sit, necne, statim baptizetur; a Deo enim vocatur. 40 Vicesimus autem magni Basilii canon, llæreti· cæ, inquit, mulieres, quæ nondum baptismo digna habitæ sunt, sed in ordine adhuc catechumenorum manent, si virginitatem professæ sese postea viris tradant, ut fidem fallentes non sunt punienda. Quæcunque enim dicit lex, iis dicit qui sub lege sunt; baptizatæ autem delictorum omnium ante baptismum admissorum veniam consequuntur, siquidem omnes qui credunt et baptizantur, pro peccatis baptismum præcedentibus nulli omnino pœnæ obnoxii sunt. Ilæc enim sunt præcipua spiritualis regenerationis privilegia. Quartus autem Theophili Alexandrini de quodam cum consobrina sua polluto: Si, inquit, ante baptisnium cum illa coiit, et postea ab ea abstinuit, Ο δὲ δ' τοῦ Θεοφίλου 'Αλεξανδρείας, περί τινος τῇ ἰδίᾳ συμφθαρέντος ἀδελφιδῇ, Εἰ μὲν πρὸ τοῦ βασ πτίσματος, φησί, ταύτῃ ἐμίγνυτο, καὶ μετὰ τοῦτο ταύτης ἀπέσχετο, μενέτω διάκονος· τὸ γὰρ ἅγιον maneat diaconus; sacrosanctus enim baptismnus βάπτισμα τα πρώην αὐτοῦ ἐκαθάρισεν ἁμαρτήματα εἰ δὲ μετὰ τὸ βάπτισμα ἔσχε ταύτην, ἐκβληθήτω τοῦ κλήρου· τῷ δὲ ἐξ ἀγνοίας αὐτὸν χειροτονήσαντι οὐδὲν βλάβος ἐκ τούτου γενήσεται. Ὁ δὲ δ' τοῦ ἁγίου Κυρίλλου κανών, Κἂν χωρι σμίν, φησίν, ὑπομείνωσί τινες τῶν κατηχουμένων, πταισμάτων ἕνεκεν ἐπιτιμηθέντες, καὶ μέλλωσι τε λευτάν, βαπτιζέσθωσαν, καὶ μὴ ἀμέτοχοι τῆς χάρι τος τῶν ἀνθρωπίνων ἀποδημείτωσαν. Ο δὲ β' τοῦ Τιμοθέου Αλεξανδρείας κατηχούμε του δαιμονῶντα, πρὶν ἢ τοῦ ἀκαθάρτου δαίμονος καθαρθῆναι, κωλύει βαπτίζεσθαι· ἀθέμιτον γὰρ τὸν παρασχόντα ἑαυτὸν τῷ πονηρῷ δαίμονι εἰς ἐνοίκησιν τῇ πρὸς τὰ φαύλα ῥοπῇ, καὶ τὸ φῶς τοῦ ἁγίου Πνεύ priora ejus peccata expurgavit. Sin autem eam post baptismum etiam habuerit, e clero ejiciatur; ei autem qui eumdem ex ignorantia ordinavit, nihil exinde damni inferetur. Quartus autem sancti Cyrilli canon, Si qui, inquit, catechumeni exsistentes segregationi subjiciantur, propter delicta pœnam subeuntes et moribundi sint, baptizentur, et gratiæ non pərti - cipes e vivis ne excedant. Secundus autem Timothei Alexandrini canon catechumenum a dæmone obsessum baptizari vetat, antequam abimpuro dæmone purgetur. Nefas enim est, 'nt qui se impuro dæmoni pro domicilio dat sua ad malum propensione, lucem etiam divisi

MATTHÆI BLASTARIS Spiritus suscipiat, a tenebroso et malo spiritu ματος ὑποδέχεσθαι, μή τελέως ἀπαλλαγέντα τοῦ non penitus liberatus. Eum autem moribundum σκοτεινοῦ καὶ πονηροῦ πνεύματος· εἰ δὲ καὶ ἡ τεbaptizare jubet, ne vacuus e vita excedat, divina, λευτή τούτῳ ἐπισταίη, κελεύει βαπτίζεσθαι, ἵνα μὴ gratiæ viaticum secum non exportans. κενὸς ἐξέλθοι τοῦ βίου, τὸ ἐφόδιον μή τῆς θείας φέρ Ejusdem autem cauon 4, Si vero catechumenus, inquit, non a daemone obsessus sit, sed præe morbo mente excidat, ita ut voce sublata respondere non possit, quoniam prius voluntatem amplectendi I'dem ostenderat, ex instituto suo catechumenis eduuneratus, absque omni difficultate baptizabitur. ρων χάριτος. Ο δὲ δ', Εἰ καὶ μὴ ὑπὸ δαίμονος, φησὶν, ὁ κατο ηχούμενος ἐνοχλεῖται, ἀλλ᾽ ὑπὸ νόσου τῶν φρενών ἐξεκρούσθη, ὡς μηδὲ ἀποκρίνεσθαι οἷός τε εἶναι, ἀφηρημένος καὶ τὴν φθογγὴν, ἀλλ' ἐπεὶ φθάσας ἔδειξεν ἐκ προαιρέσεως τὴν πίστιν ἀσπάζεσθαι, ἑκὼν εἰς τοὺς κατηχουμένους καταλεγείς, ἀναμφιβόλως βαπτισθήσεται. Ο δὲ τῆς ἐν Καρθαγένῃ ρθ' καὶ ὁ ρι' ἀνάθεμα κατεψηφίσαντο τῶν λεγόντων, ὅτι θνητὸς ἐξ ἀρχῆς ὁ ᾿Αδὰμ ἐπλάσθη, καὶ τεθνήξεσθαι ἔμελλε, και εξ μὴ παρέβη τὴν ἐντολὴν, καὶ οὐχὶ διὰ τὴν ἁμαρτίαν ὑπεισῆλθεν ὁ θάνατος. Η γὰρ Εκκλησία ούτε θνητὸν αὐτὸν δοξάζει πλασθῆναι παρὰ Θεοῦ, οὔτε ἀθάνατον, ἀλλὰ μέσον μεγέθους καὶ ταπεινότητος, δεκτικὸν δηλαδὴ τὸν αὐτὸν ἀμφοτέρων, ὡς ὁ τῆς θεολογίας ἐπώνυμος ἔφη, ἢ ὡς μετέχοντα καὶ τοῦ μεγέθους τῆς νοερᾶς φύσεως, καὶ τῆς ταπεινότητος τῆς αἰσθη τῆς φύσεως. Ψυχὴ γὰρ ἀνθρώπου διὰ τοῦ θείου ἐμφυσήματος τὸ εἶναι λαβοῦσα, μείζων τοῦ πηλίνου τούτου καθέστηκε σώματος· δῶρον δὲ εἰληρὼς καὶ τὸ αὐτεξούσιον, καὶ τὰ τῆς κακίας ἀντὶ τῆς ἀρετῆς ἑλόμενος, τὸν θάνατον Αλλάξατο τῆς ζωῆς. Ἐπειδή τοίνυν «δι' ἑνὸς τοῦ παραβεβηκότος ἡ ἁμαρτία εἰς τὸν κόσμον εἰσῆλθεν, ὡς εἴρηκεν ὁ ᾿Απόστολος, καὶ διὰ τῆς ἁμαρτίας ὁ θάνατος, καὶ οὕτως εἰς πάντας ἀν θρώπους ὁ θάνατος διῆλθεν, ν ὥσπερ τις κλῆρος δηλαδή πατρῷος διαβὰς ἐπὶ τοὺς ἐγγόνους. «Εφ᾽ ᾧ γάρ πάντες, φησίν, ήμαρτον, ο οὐδὲ τὰ νήπια τῆς τοῦ Αδάμ ἄρα ἁμαρτίας ελεύθερα, ὡς τῆς συλλήψεως αὐτῶν ἐν ἀνομίαις γινομένης· ἐξ ἡδονῆς γὰρ ἡ συν ἀφεια καὶ ἡ ἑπομένη σύλληψις, καὶ εἰ μὴ ὁ νόμος ἐπεκούρει τῷ γάμῳ, ἁμαρτία ἂν ἐλογίζετο, φιληδο νίας σαφῶς καὶ ἐρέξεως σαρκικῆς κινούσης εἰς αὐτ τὸν, κἂν διὰ παιδοποιίαν γίνηται. Εἰ οὖν αἰτίαν ἔχει τῆς σαρκὸς τὴν ἐπιθυμίαν τῶν ἀνθρώπων ἡ γένεσις, οὐκ ἐλεύθερα καὶ τὰ νεογνὰ τῆς προγονικῆς ἁμαρ τίας, ἣν καθαρθῆναι δεῖ τῷ θείῳ τῆς παλιγγενεσίας λουτρῷ. Εἰ γὰρ καὶ ἀναισθήτως τῷ ἀτελεῖ τῆς φύσ σεως ἔχει τὰ νήπια, ἀλλὰ παρὰ τὴν πίστιν τῶν προςαγόντων τὸν φωτισμὸν τοῦ Πνεύματος δέχεται, καὶ τούτου τὰς πίστεις φθάσας ἐναργῶς παρέσχεν ὁ Κύ ριος, ἡνίκα διὰ τὴν ἑτέραν πίστιν, ἑτέρους τὴ φρο νεῖν ὑπὸ νοσημάτων ἀφηρημένους, οὐ μόνον σωματ τικῆς, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ ψυχικῆς ἀρρωστίας μετὰ πολλοῦ τοῦ περιόντος ἀπήλλαττε. Χρὴ τοίνυν καὶ ταῦτα εἰς ἄφεσιν βαπτίζειν ἁμαρτιῶν· τὴν δὲ μὴ οὕτω κα φρονοῦντα καὶ ὁρῶντα, ἀλλὰ πλαστὸν οἰόμενον καὶ οὐκ ἀληθῆ τὸν εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν ἐπὶ τῶν νηπίων τοῦ βαπτίσματος τύπον, τοῦ ἀναθέματος ἀξιοῦσιν. Canones autem synodi Carthaginensis 109 et 110 cos anathemate feriunt qui dicunt, quod Adam ab initio factus fuit mortalis, et moriturus esset, licet maudatum non transgressus foret; quodque mors per peccatum non ingrediebatur. Ecclesia enim cum nec mortalem nec immortalem a Deo factum esse credit, sed medium inter magnitudinem et humilitatem, utriusque scilicet capacem, uti praeclarus Theologus dicit, vel naturæ rationalis magnitudinem, et sensitivæ humilitatem habentem; anima enim hominis a divina inspiratione suum rsse sortita, corpore luteo excellentior evasit. Donum autem liberi arbitrii accipiens, et malum pro bono amplectens, vitami pro morte commutavit. Quoniam ergo per unum transgressorem peccatum, ut inquit Apostolus, in mundum intravit, et per peccatum mors, et sic per omnes homines mors pervasit: › nimirum ut hæreditas paterna :! posteros descendit: e in quo enim omnes, inquit, peccaverunt, neque infantes a peccato Adami immunes sunt, in quantum eorum conceptio in transgressione facta sit: ex voluptate enim est coitus et sequens conceptio, et nisi lex matrimonio suppetias ferret, id etiam peccatum reputaretur, cum amor voluptatis et carnalis appetitus ad illud incitet, quautumvis liberorum procreationi inserviat. Si igitur bominum procreatio causam habeat carnis concupiscentiam, infantes recens nati a primi parentis peccato non 41 sunt immunes, utique quod divino regenerationis lavacro purgari debet. Quamvis enim infantes propter naturæ imperfectionem sensum non habent, per fidem tamen susceptorum illuminationem Spiritus accipiunt. Hujus etiam rei Christus aperte argumenta præbuit, quando per aliorum fidem alios, qui præ morbo mentis expotes facti erant, non solum ab infirmitate corporali, verum etiam a spirituali ex abundanti liberavit. Infantes igitur ad remissionem peccatorum bapitzare oportet. Eum autem qui secus crediderit et fecerit, formamque baptismi in remissionem peccatorum fictara et non verain in infantibus existimaverit, canones anathemate feriunt. Canon autcm 111, Gratia, inquit, quæ notis per bapi-mum suppeditatur, Hon solum peccaLorum remissionem largitur, sed et potestatem ne amplius peccemus, nisi propter socordiam volunὉ δὲ ρια', Η διὰ τοῦ βαπτίσματος, φησί, χορη γουμένη χάρις ἡμῖν, οὐ μόνον τῶν ἡμαρτημένων ἄγεσιν, ἀλλὰ καὶ δύναμιν ἐνίησιν εἰς τὸ μηκέτι ἁμαρτάνειν ἡμᾶς, εἰ μὴ διὰ βαθυμίαν ἐχόντες τά

ὰ SYNTAGMA ALPHABETICUM. - B. τῆς ἁμαρτίας ἀσπασαίμεθα· τοὺς δὲ μὴ οὕτω φρο- tarie peccata amplectamur. Eos autem qui non νοῦντας, τῷ ἀναθέματι παραπέμπει. ita faciunt, et potissimum qui secus sentiunt, anathemate ferit. Ὁ δὲ ριβʹ, Ἡ διὰ τοῦ βαπτίσματος χάρις, φησί, τὴν γνῶσιν ἡμῖν τῶν ἁμαρτημάτων ἀποκαλύπτουσα, βοήθειαν εἰς τὸ μὴ ἁμαρτάνειν παρέχει, τῷ γνῶναι τίνα δεῖ ἐπιζητεῖν, καὶ τίνα παντί σθένει φεύγειν· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ δύναμιν παρέχει κρυπτώς, ὥστε ἀγαπᾶν καὶ προθυμεῖσθαι πράττειν τὸ ποιητέον· ἑκάτε ρον γὰρ, ἥ τε γνῶσις καὶ ἡ ἀγάπη, δῶρον Θεοῦ. Τὸν δὲ μὴ οὕτω δόξης ἔχοντα, ἀλλὰ τὸ εἰδέναι τί δεῖ ποιεῖν μόνον τὴν χάριν ἡμῖν διδόναι οἰόμενον, οὐ μὴν καὶ τὸ ἀγαπᾶν δ δεῖ ποιεῖν, τοῖς κληρονόμοις συντάττει τοῦ ἀναθέματος· διότι ἡ γνῶσις μόνη φυσιοί, ἡ δὲ ἀγάπη οἰκοδομεί. Ὁ δὲ ριγ τοῖς λέγουσι δύνασθαι ἡμᾶς καὶ δίχα τῆς διὰ τοῦ βαπτίσματος χάριτος τὰς ἐντολὰς πράττειν μὲν, δυσχερέστερον δὲ, αὕτη γὰρ εὐχέρεια, μόνην εἰς τὸ ταύτας ἀνύττειν δίδωσι, τοῦ ἀναθέμα τος τιμᾶται σαφῶς· τὸ πᾶν γάρ ἐστι τῆς θείας χά ριτος, κἀκείνης ἄνευ οὐδὲν τῶν δεόντων κατορθώσαι δυνάμεθα. Οὐ γὰρ εἶπε, φησὶν, ὁ Κύριος, Χωρὶς ἐμοῦ εὐχερῶς οὐ δύνασθε ποιεῖν, ἀλλὰ, ο Χωρὶς ἐμοῦ οὐ δύνασθε ποιεῖν οὐδέν.» Canon 112, Gratia, inquit, per baptismum, peccatorum cognitionem manifestans, auxilium praebet, ut non amplius peccetur, et ut cognoscatur quænam quærere et quænam omnibus viribus fugere oporteat; quin et potentiam secreto largitur, ut amemus, et id quod faciendum est præstare in animo habeamus. Eum autem qui non ita credit, sed sentit, gratiam solum dare ut sciamus quid faciendum sit, non autem amare id quod facere oportet, inter anathematis hæredes constituit; quoniam scientia sola inflat, charitas autent zerlificat. Canon autem 113 eos qui dicunt, posse nos absque gratia per baptismum data mandata perficere, difficilius vero, quippe quod ea duntaxat mandatorum exsecutionem faciliorem reddat, a11athemate puuit; omnia enim a divina gratia derivantur, et sine illa nibil ex iis quæ agere oportet, præstare possumus. Non enim dixit Dominus, Sine me nihil facile perficere potestis, sed, Sine nie nihil omnino potestis facere.» Ejusdem autem syn. canon 18 cos qui jaw)· mortui sunt, nec baptizare, nec divina iis mysteria. communicare jubet. Quidam enim verborum apostolicorum vim, in prima ad Corinthios Epistola: Nam quid Tacient qui baptizantur pro mortuis, si omnino mortui non resurgunt? quid etiam baptizantur pro mortuis? non intelligentes mortuos suos, alii autem alios vivos pro mort is baptizabant. Verum non jubet Apostolus eos qui mortui sunt, baptizare, vel alios pro iis; sed quia qui baptizantur vim mysterii nostri addiscentes, inter alia mortuorum quoque seu corporum resurrectionem sperare docentur, quodque in Javacro demersio et emersio mortem et resurrectionem denotent, iis qui de resurrectione dubitant, dicit Apostolus, si non est resurrectio, quid facient qui sub he spe, quod mortui resurgent, baptizantur? Deinceps frustra laborant, si de resurrectione dubitant; per ea enim quæ faciunt, se resurrectionem exspectare fatentur, et per ea quæ Ὁ δὲ ταύτης τη' τοὺς ἤδη τετελευτηκότας οὔτε βαπτίζειν, οὔτε τῶν θείων κελεύει μεταδιδόναι μυσ στηρίων. Μὴ συνιέντες γάρ τινες τῶν ἀποστολικῶν ῥημάτων τὴν δύναμιν, ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους γράφ φοντος πρώτῃ, «Ἐπεὶ τί ποιήσουσιν οἱ βαπτιζόμενοι ὑπὲρ τῶν νεκρῶν, εἰ ὅλως νεκροὶ οὐκ ἐγείρονται; τί καὶ βαπτίζονται ὑπὲρ τῶν νεκρῶν; ν οἱ μὲν τοὺς νεκροὺς αὑτῶν ἐβάπτιζον, οἱ δὲ ἄλλους ὑπὲρ τῶν νεκρῶν ζῶντας· ἀλλ' ὁ κανὼν τοῦτο κωλύει γίνεσθαι. Οὐ γὰρ τοὺς ἤδη τεθνηκότας ὁ ᾿Απόστολος κελεύει βαπτίζειν, ἢ ἀντ᾽ ἐκείνων ἄλλους· ἀλλ᾽ ἐπεὶ οἱ βαπτιζόμενοι, μανθάνοντες τοῦ καθ' ἡμᾶς μυστη ρίου τὴν δύναμιν, μετὰ τῶν ἄλλων καὶ ἀνάστασιν νεκρῶν ἤτοι σωμάτων ἐλπίζειν διδάσκονται, καὶ τὴν ἐν τῇ κολυμβήθρᾳ κατάδυσιν καὶ ἀνάδυσιν τὸν θάνα τον υπεμφαίνειν καὶ τὴν ἀνάστασιν, πρὸς τοὺς περὶ ταύτην ἀμφιβόλως ἔχοντας, φησὶν ὁ Ἀπόστολος, ὅτι Εἰ μὴ ἀνάστασίς ἐστι, τί ποιήσουσιν οἱ βαπτιζόμενοι ἐπ' ἐλπίδι τοῦ ἀναστῆναι τοὺς νεκρούς; ματαιοπονούντες λοιπόν, εἴ γε περὶ τῆς ἀναστάσεως ἀμφιβάλλουσιν. Οἷς μὲν γὰρ πράττουσιν, ὁμολογοῦσι jam dicunt eamdem denegant. Βaptizantur enim προσδοκῶν τὴν ἀνάστασιν· οἷς δὲ νῦν λέγουσιν, ἀρ νοῦνται αὐτήν· βαπτίζονται γὰρ ὑπὲρ τῶν νεκρῶν τῇ φύσει σωμάτων, εἰς ἀφθαρσίαν καὶ αὐτὰ μετασκευασθῆναι πιστεύοντες· ἐπεί τοί γε ἡ ψυχὴ ἀθά νατος φύσει πέφυκε καὶ ἀτελεύτητο;· ταῦτα δὲ φθορα καὶ ἀλλοιώσει ὑπόκειται. Διὰ γὰρ τοῦτο ἅπερ τις διὰ ῥημάτων ὁμολογεῖ πιστεύειν, διὰ τῶν πραγμάτων δείκνυσιν ὁ ἱερεὺς, εἰκονίζων ἐν τῷ ὕδατι τὴν ἀλήθειαν. ΚΕΦΑΛ. Β'. Περὶ τῶν ἀμφιβαλλομένων νηπίων, εἰ ἐβαπτίσθησαν. Ο πδ τῆς ἔκτης συνόδου, ἔτι δὲ καὶ ὁ οβ' τῆς ἐν Καρθαγένη, τὰ ἀμφιβαλλόμενα νήπια, εἰ τοῦ θείου τετυχήκει βαπτίσματος, μήτ' ἄλλων ἀσφαλῶς ἐπι- pro corporibus natura mortuis, eadem in incorruptibilitaten transmutari credentes; quoniam anima natura immortalis est et sine fine, corpora autem corruptioni et mutationi obnoxia sunt. Et propterea quæ quisquam se credere voce confitetur, sacerdos re ostendit, in aqua veritatem representans. 42 CAP. II. De infantibus de quibus cubilatur, utrum baptizati fuerint, necne. Canon 84 syn. vi nec non 82 synodi Carthaginensis infantes de quibus dubitatur, utrum sacrosanctum baptismum assecui fuerint, necne

τάττουσιν. Εἰ γὰρ καὶ ἐν ὁμολογεῖν βάπτισμα ἀπὸ τοῦ θείου συμβόλου δεδιδάγμεθα, ἀλλ' ἐπειδὴ ὁ Κύ ριος ἔφη, «Ἐὰν μή τις γεννηθῇ ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύ ματος, οὐ δύναται εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, εὐλαβητέον μὴ τῇ στερήσει τοῦ θείου φωτίσματος, τὸ προσῆκον τῷ πνευματικῷ γάμῳ μὴ περικείμενα ἔνδυμα, τοῦ νυμφῶνος ἅμα καὶ τῆς βασ σιλείας ἀποῤῥιφῇ. Δέον γὰρ ἐν τοῖς ἀμφιβόλοις νικᾶν φιλανθρώπως τὸ ἀναμφίβολον. ΚΕΦΑΛ. Γ'. Περὶ τῶν βαπτιζομένων νηπίων τῶν 'Αγαρηνῶν. utpote nec ipsis propter ætatem illud scientibus, & μαρτυρούντων, χωρὶς ἐπιδοιασμοῦ, βαπτίζειν προς nec aliis de ea re firmum testimonium ferentibus, absque omni controversia rebaptizare jubet. Licet enim unum baptismum confiteri divino symbolo edocti sumus, tamen quia dixit Dominus: «Nisi quis ex aqua et Spiritu renatus fuerit, non potest intrare in regnum cœlorum, › cavendum ne infantes divina illuminatione privati, vesteque nuptiis coelestibus apta non induti, a thalamo simul et a regno excludantur. Oportet enim ut in dubiis dubium per certa vincatur. CAP. III. De infantibus Agarenorum baptizatis; et de baptizatis ab iis qui non ordinantur. Videre est in profundissimis impietatis Agareuorum tenebris lucem gratiæ pollentem, et ab ea non absconditam, aut exstinctam; quoniam nec infidelibus signa, eos ad divinam cognitionem perducentia, invidit. Moris igitur est apud plerosque Agareuorum, ut infantes suos non prius circumcidant, quam Christiani sacerdotes, qui iis tributarii sunt, etiam inviti eos baptizare cogantur. De hac igitur re controversum erat in synodo Trullana, sanctissino Luca tbronum patriarchalem venente, utrum nimirum eos ad veram Christianorum fidem accedentes rebaptizare, vel unguento duntaxat inungere oporteat; et decretum fuit eos sine controversia rebaptizandos esse; baptismo enim quo loti eraut, uon ex pio instituto, sed ut vene❤ ficio et incantamento usi sunt, ne circumcisis temperamentum corporis morbosum et maleolens evaderet. eos Id etiam quæsitum fuit a Manuele Heracleæ episcopo, an eum qui a non ordinato, sed ordinatum simulante baptizatus fuerat, ut fidelem suscipere oporteat (hoc etiam tunc temporis in ejus provincia accidebat); et decrevit synodus, eos etiam rebaptizandos esse. Quoniam, inquit, secundum canones apost. 46 et 47, solis episcopis et sacerdotibus sacrosancti baptismi administratio concessa erat. Quin et hoc clarum est ex canonibus 26 et 46 synodi Laodicenæ, altero quidem jubente eos non adjurare qui ab episcopo promoti non sunt, altero autem illuminandos fidem episcopis et presbyteris recitare. Porro prædicti canones vi synodi, et synodi Carthaginensis, 603 de quibus «lubitatur an baptizati fuerint, necne, alsque aliqua difficultate baptizare jubet. Non enim fas nec tutum erat, ut baptizatus ab aliquo qui baptizandi, et per baptismum peccatorum remissionem elargiendi potentiam non acceperit (etenim baplismus peccatorum sordes eluit), divino Gdelium cho1o adjungeretur. Periculum enim non parvum est, ne propter hujusmodi dubitationem 43 lustratione divini baptismi privetur, et nos cum non baptizato tacite communicemus. Si quis autem ulterius dicat, quod propter preces a laico habitas, et propter sancti unguenti chrisma, baptismus a non ordinato datus verus baptismus reputari debeat, pari ratione dicere potest, quod ii qui a non ordiἸδεῖν ἔστι κὰν τῷ βαθεῖ σκότῳ τῆς τῶν ᾿Αγαρη νῶν δυσσεβείας τὸ φῶς ἐνδυναστεύον τῆς χάριτος, καὶ ὑπὸ ταύτης μὴ καταλαμβανόμενον ἢ σβεννύμε νον· ἐπεὶ τῶν σημείων οὐδὲ τοῖς ἀπίστοις ἐφθόνησεν, ενάγουσα τούτους πρὸς τὴν θείαν ἐπίγνωσιν. Εθος γοῦν ἐστι τῶν ᾿Αγαρηνῶν τοῖς πλείστοις, μὴ πρότερον τὰ σφέτερα περιτέμνειν βρέφη, πρὶν ἂν οἱ ὑπο τελεῖς ὄντες αὐτοῖς τῶν Χριστιανῶν ἱερεῖς, καὶ άκοντες ἀναγκασθῶσι ταῦτα βαπτίσαι. Εζητήθη τοίνυν τὰ περὶ τούτου ἐν τῇ κατὰ τὴν βασιλεύουσαν συνόδῳ, Λουκᾶ τοῦ ἱεροῦ τὸν πατριαρχικὴν ἐθύνοντας θρόνο», εἰ δεῖ τοὺς τοιούτους, τῇ ἀληθινῇ τῶν Χρι στιανῶν πίστει προσερχομένους, ἀναβαπτίζειν, ἢ μόνον χρίειν τῷ μύρῳ, καὶ ἐψηφίσθη, τούτους ανα τιῤῥήτως αὖθις βαπτίζειν· ὅπερ γὰρ ἐλούσαντο βάπτίσμα, οὐ κατὰ σκοπὴν εὐσεβῆ, ἀλλ' ὡς φαρμακεία ἢ ἐπαοιδία τινὶ τούτῳ ἐχρήσαντο· ἐφ᾽ ᾧ μὴ νοσώδης ἢ δυσώδης ἡ κράσις τῶν σωμάτων τοῖς περιτμηθης σομένοις γενήσεται. Ἐζητήθη καὶ τοῦτο, τοῦ Ἡρακλείας ερομένου Μανουήλ, εἰ χρὴ δέχεσθαι ὡς πιστὸν, ὃν ἀνίερος ἐβάπτισε, τὸ ἱερᾶσθαι πλασάμενος τοῦτο γὰρ ἐπὶ τῆς ἐνορίας αὐτοῦ τηνικαῦτα συνέβη), καὶ ἐψηφίσατο ἡ σύνοδος καὶ τούτους ἀναβαπτίζεσθαι. Ἐπεὶ γὰρ, φησί, κατὰ τοὺς ἱεροὺς τῶν ἀποστόλων κανόνας, τὸν με καὶ με, μόνοις ἐπισκόποις ἐδόθη καὶ ἱερεῦσιν ἡ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος τελετή· δείκνυται δὲ τοῦτο καὶ ἐκ τοῦ κς' καὶ μς' τῆς ἐν Λαοδικεία συνόδου, τοῦ μὲν μὴ ἐφορκίζειν τοὺς μὴ προαχθέντας ὑπὸ ἐπισκόπων κελεύοντος, τοῦ δὲ, τους φωτιζομένους τὴν πίστιν ἀπαγγέλλειν τοῖς ἐπισκόποις ἢ πρεσβυ - τέροις· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ οἱ ῥηθέντες τῆς ς' συνόδου καὶ τῆς ἐν Καρθαγένῃ, τοὺς ἀμφιβόλως ἔχοντας εἰ ἐβαπτίσαντο, ἀμελητὶ βαπτίζειν προστάττουσιν. Οὐ μὴν ἦν ἴσιον οὐδὲ ἀσφαλὲς, τὸν βαπτισθέντα παρὰ τοῦ μὴ λαβόντος ἐξουσίαν βαπτίζειν, καὶ διὰ τοῦ βαπτίσματος ἄφεσιν διδόναι ἁμαρτημάτων (ῥυπτικὸν γὰρ τούτων τὸ βάπτισμα), τῷ θείῳ τῶν πιστῶν και ταλέγειν χορῷ· οὐ μικρὸς γὰρ ὁ κίνδυνος, μήποτε παρὰ τὸν τοιοῦτον δισταγμόν, αὐτὸς μὲν τῆς ἐκ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος καθάρσεως στερηθῇ, ἡμεῖς δὲ ἀβαπτίστῳ λάθωμεν κοινωνοῦντες. Εἰ δέ τις ἐνίσταιτο λέγων, διὰ τὰς γινομένας παρὰ τοῦ λαϊκοῦ εὐχές, καὶ τὴν χρίσιν τοῦ ἁγίου μύρου, ἀληθὲς χρῆναι τὸ πρὸς τοῦ ἀνιέρου διδόμενον λογίζεσθαι βάπτισμα, οὕτως ἂν φήσαι καὶ τοὺς χειροτονηθέντας πρός τινος ἀνέμου καὶ τὸν ἐπίσκοπον ὑποκρινομένου, δεῖν εἶναι

Β. κληρικοὺς καὶ μετὰ τὸ φωραθηναι· ὅπερ άτοπον, nato, seipsum autem episcopum esse simulaute, ἀλλὰ καὶ ὑπεναντίον τῷ δ' κανόνι τῆς β' συνόδου, τῷ περὶ Μαξίμου τοῦ κυνικοῦ διαταττομένῳ, μήτε αυτ τὸν γενέσθαι ἢ εἶναι ἐπίσκοπον, καὶ τοὺς ὑπ' αὐτοῦ χειροτονηθέντας μηδὲν πλέον ἐντεῦθεν ἀπένασθαι, πάντων ἀκυρωθέντων ὧν ἀθέσμως ἐκεῖνος ἔδρασεν. Ετι μὴν καὶ τῷ ιη' τῆς ἐν Σαρδικῇ, τοὺς παρὰ Μουσαίου καὶ Εὐτυχιανοῦ ἀνιέρων δντων χειροτονηθέντας, τοῦ κλήρου τελέως ἐκβάλλοντι, καὶ εἰς τὴν τῶν λαϊ κῶν κατάγοντι χώραν. Ωσπερ οὖν ἐκεῖνοι ἀχειροτόνητοι, οὕτω καὶ οὗτοι ἀβάπτιστοι λογισθήσονται· καὶ ὥσπερ οἱ τῶν ᾿Αγαρηνῶν βαπτιζόμενοι παῖδες τῷ μὴ δυσωδίας ἀπόζειν, Χριστιανοὶ οὐ λογίζονται, οὕτως οὐδὲ οἱ μύρω χριόμενοι πρὸς τῶν ἀνιέρων, ὅτι μηδὲ δέδοται τοῖς τοιούτοις ἁγιασμοῦ τινος ὅλως μεταδιδόναι. Εἰ δέ τις ἀνθυποφέρει τὸ παρὰ τοῦ μεγάλου Αθανασίου, ἔτι παιδὸς ὄντος, γεγονός, ἐνθυ μηθήτω τὸν θεσπίζοντα πολιτικὸν νόμον, ὅτι τὸ παρά κανόνας οὐχ ἕλκεται εἰς ὑπόδειγμα, καὶ οὐ νόμος Ἐκκλησίας τὸ σπάνιον. ordiantur, clerici esse debent, postquam res detecta fuerit: quod est absurdum, et canoni 4 syn. ut contrarium; qui quidem de Maximo Cynico decernit, eum nec fieri nec esse episcopum; eosque qui ab eo ordinabantur, nihil inde juvari, omnibus quæ ipse fecerat, irritis faetis. Utique et 18 cauoni syn. Sardic. contrariatur, omnes Museo et Eutychiano, non ordinatis, ordinatos a clero prorsus expellenti, et in locom laicorum deducenti; sicut enim illi non ordinati, ita et hi non baptizati habebuntur. Et quemadmodum Agarenorum infantes baptizati ut non male olerent, Christiani non judicantur, ita neque ii, qui a non ordinatis chrismate inunguntur; quia talibus noir est indultum aliquam omnino sanctideatiomem participare. Quod si quisquam in contrarium adducat, quod a magno Athanasio, cum puer adhuc esset, factum erat, attendat ad legen civilem statuentem, quod aliquid præter canones factum non trahitur in exemplum, et lex Ecclesiæ tion est quod raro fit. ' CAP. IV. De iis, qui ex Judæis baptizantur. ΚΕΦΑΛ. Δ'. Περὶ τῶν βαπτιζομένων ἐξ Ιουδαίων. Περὶ δέ γε τοῦ σκληροτραχήλου καὶ ἀπεριτμήτου De Judæis autem, duræ cervicis et cordis inτῇ καρδίᾳ γένους τῶν Ἰουδαίων, οὕτως ὁ τῆς ζ' συν- circumcisi gentes, can. 8 syn. vii ita decernit: Si όδου η' γινώσκει κανών. Ει γάρ τις αὐτῶν, φησὶ, ἐξ quis, inquit, eorum ex puro corde religionem εἰλικρινούς καρδίας τὰ Χριστιανῶν ἔλοιτο, καὶ ἡμῖν Christianam amplexus sit, et nobis ex toto corde ἐξ ὅλης καρδίας ὁμολογήσεις, θριαμβεύων ὅσα πράτ- confteatur, iis quæ ab Hebræorum genere feri τειν τῷ τῶν Ἑβραίων είθισται γένει, ἐφ᾽ ᾧ καὶ solent insultans, ut et alii convincantur et corriἑτέρους ἐλεγχθῆναι καὶ διορθωθῆναι, οὗτος καὶ gantur, talis suscipiatur et divino baptismo diπροσδεχθήτω, καὶ τοῦ θείου ἀξιωθήτω βαπτίσματος, gnus habeatur cum liberis suis; maneatque ab πρὸς δὲ καὶ οἱ αὐτοῦ παῖδες· καὶ ἀσφαλιζέσθω τῶν Helraurum studiis alienus. Quod si ita non senἸουδαϊκῶν ἐπιτηδευμάτων ἀποδιίστασθαι. Εἰ δὲ μὴ tiat, nec Christianitatem ex bono iustituto amοὕτω φρονοίη, μηδὲ δι' αὐτὸ τὸ καλὸν τὸν Χριστιανι- plexus sit, sed ut damna aliqua efugiat, vel ca σμὲν αἱροῦτο, ἀλλ' ή τινας βουλόμενος ἐκφυγεῖν ducae gloriæ et humana felicitatis amore captus ἐπηρείας ἢ δόξης ἐπικαίρου καὶ ἀνθρωπίνης εὐδαι ad fidem accedere simulet, talem canon baptizari μονίας ἁλοὺς ἔρωτι, τῇ πίστει σκήπτοιτο προσιέναι, non permittit. Quod si aliqui ita sentientes baptiτόν γε δὴ τοιοῦτον βαπτίζειν οὐκ ἐπιτρέπει. Εἰ δὲ zati fuerint, et Christianitatem simulantes, privatim καὶ οὕτω γνώμης ἔχοντες ἔλαθόν τινες βαπτισάμενοι, ritus Judaicos et observationes colere deprehensi καὶ ὑποκρίνονται μὲν τὰ Χριστιανῶν, κρύφα δὲ τῶν fuerint, neque in ecclesiam, inquit, ingrediantur, Ἰουδαϊκῶν ἐθῶν καὶ παρατηρήσεων φωραθείεν έχε nec aliqua communione digni babeantur; nec μενοι, μήτε εἰς ἐκκλησίαν εἰσίτωσαν, φησί, μήτε liberi eorum sacro baptismo signentur, neque οιασδήτινος ἀξιούσθωσαν κοινωνίας, μηδὲ οἱ παῖδες servum Christianum emere permittantur, sed αὐτῶν τῷ θείῳ βαπτίσματι σημειούσθωσαν, μήτε aperte juxta Hebræorum cultum sint Judaei. δοῦλον παραχωρείσθωσαν κτᾶσθαι Χριστιανὸν, ἀλλὰ φανερῶς κατὰ τὴν τῶν Ἑβραίων θρησκείαν ἐπιτρε πέσθωσαν πολιτεύεσθαι. Νόμοι. Ὁ δὲ νόμος φησίν· Ἰουδαῖος τὸ θέλειν εἶναι Χριστιανός προσποιούμενος, ὡς ἂν τὴν κατ' αὐτοῦ κατ ηγορίαν, ἢ τὴν ἀπὸ χρέους ἀγωγὴν παραμένων, τῇ Εκκλησίᾳ φύγῃ, εἰ μὴ ἀποδοίη τὰ χρέα, ἢ ἐλουθε ρωθείη τοῦ ἐγκλήματος, μὴ δεχέσθω. Ἰουδαῖος Χριστιανὸν ἀνδράποδον μὴ ἐχέτω, μήτε κατηχούμενον περιτεμνέτω, μήτε ἄλλος αἱρετικός τοῦτο ποιείτω. ΚΕΦΑΛ. Β'. Περί βασιλέως. Νόμοι. Βασιλεύς ἐστιν ἔννομος ἐπιστασία, κοινὸν ἀγαθὸν Leges. Lex autem dicit: Judæus qui se Christianum esse velle prae se ferens, ut qui adversus se accusationem vel mutui actionem exspectet, ad ecclesiam confugiat, nisi debitum reddat, vel se a crimine absolvat, ne admittatur. Judæus Christianum mancipium ne habeat, neque catechumenum circumcidat, neque alius hæreticus hoc facere præsumat. CAP. V. De rege. Leges. Rex est, legitima præfectura, omnium subdi-

torum commune Lonum; neque ex affectione πᾶσι τοῖς ὑπηκόοις· μήτε κατά προσπάθειαν αγαbenefaciens, nec ex odio puniens, sed ex æquo, magistratuum 44 virtute, ut certaminis arbiter sua cuique præmia tribuens, nec nova beneficia in aliquorum damnum conferens. Scopus regi propositus est, vires quas habet clementia tueri et conservare, perditas indefessa cura reparare, easque quas non habet prudentia justisque victoriis et expeditionibus quærere. Finis regi proponitur, omnibus benefacere, quare et benefactoris nomine ornatur, ita ut si quando de beneficentia quidquam remiserit, ex antiquorum sententia adulterari videatur regis mota et character. Regem convenit rectam de Deo opinionem et pietatem defendere, et propter zelum pro religione praeclarum esse. CAP. VI. Quando rex intra septum altaris intrare debet. Canon G9 syn. vi, Solis, inquit, sacerdotibus constitutio ecclesiastica sanctum altare concessit; antiqua autem Patrum consuetudo reges pios honorans, aditum iis non præcludit (utpote qui domini uncti sint, et per invocationem S. Trinitalis patriarchas promovere soleant), quando legitima dona ad sanctam mensam afferre volunt, et tunc solum; laicos autem intra septum altaris ingreli omnino probibet. Latini autem quilus omni constitutioni ecclesiastica resistere propositum est, non solum laicorum virorum, sed et mulierum ingressu sanctum altare profanant; et adeo audaces evaserunt, ut viri in co sedere non metuant, praesentibus iis qui sacra peragunt; et malieres inverecunda fronte circa sacram mensam stint, dum sacerdos sacra celebrat. θοποιών, μήτε κατ' ἀντιπάθειαν τιμωρῶν, ἀλλ' ἀναλόγως ταῖς τῶν ἀρχομένων ἀρεταῖς, ὥσπερ τις ἀγωνοθέτης, τὰ βραβεῖα ἐξ ἴσου παρεχόμενος, μηδὲ κενὰς εὐεργεσίας εἰς βλάβην ἄλλων τισὶ χαριζόμενος. Σκοπὸς τῷ βασιλεῖ τῶν τε μενόντων καὶ ὑπαρχόν των δι' ἀγαθότητος ή φυλακὴ καὶ ἀσφάλεια, καὶ τῶν ἀπολωλότων δι' ἀγρύπνου ἐπιμελείας ἡ ἀνάληψις, καὶ τῶν ἀπόντων διὰ σοφίας καὶ δικαίων τρόπων καὶ ἐπιτηδεύσεων ἡ ἐπίκτησις. Τέλος τῷ βασιλεῖ, τὸ εὐεργετεῖν· διὸ καὶ εὐεργέ της λέγεται· καὶ ἡνίκα τῆς εὐεργεσίας ἐξατονήσῃ, δοκεῖ κιβδηλεύειν κατὰ τοὺς παλαιοὺς τὸν βασιλικών χαρακτήρα. Επισημότατος ἐν ὀρθοδοξίᾳ καὶ εὐσεβείᾳ ὀφείλει εἶναι ὁ βασιλεὺς, καὶ ἐνθέῳ ζήλῳ περιβόητος. ΚΕΦΑΛ. Γ'. Πότε ὁ βασιλεὺς εἰς τὸ ἅγιον εἴσεισι θυσιαστήριον. Ο ξθ' τῆς ἔκτης συνόδου κανών, Μόνοις μὲν τοῖς ἱερεῦσι, φησὶν, ὁ τῆς Ἐκκλησίας θεσμὸς τὸ ἅγιον ἀνῆκε θυσιαστήριον· ἡ δὲ ἀρχαία τῶν θείων Πατέ ρων παράδοσις, καὶ τοὺς βασιλέας εὐσεβείας ἀμει6ομένη τε καὶ τιμῶσα, οὐκ ἀποκλείει τῆς εἰς τοῦτο παρόδου (ἅτε χριστοὺς ὄντας Κυρίου, καὶ πατριάρ χας προβάλλεσθαι ειωθότας τῇ τῆς θείας ἐπικλήσει Τριάδος), ηνίκα μέντοι τὰ νενομισμένα καὶ μόνον δώρα τῇ θείᾳ τραπέζῃ προσοίσειν μέλλουσι· λαϊ κοῖς δὲ τὰ ἔνδον τοῦ θυσιαστηρίου εἰσιτητὰ εἶναι παντάπασί γε ἀπείρηκεν. Οἱ γε μήν Λατίνοι, κατά πάσης ἐκκλησιαστικῆς θεσμοθεσίας ὁμόσε χωρεῖν προθέμενοι, οὐχ όπως τῇ τῶν λαϊκῶν ἀνδρῶν εἰσόδῳ, ἀλλὰ καὶ τῇ τῶν γυναικῶν τὸ θεῖον βεβηλοῦσι θυ σιαστήριον. Εἰς τοσοῦτον δ᾽ ἧκον παραπληξίας, ὥσθ οἱ μὲν ἄνδρες καὶ ἐν αὐτῷ καθῆσθαι οὐ φρίττουσιν, ἱσταμένων αὐτοῖς τῶν ἱερουργούντων· αἱ γυναῖκες δὲ καὶ τὴν ἱερὰν περιίσανται τράπεζαν ἀνερυθριά στο πρωσώπῳ, ἱερουργοῦντος τοῦ ἱερέως. Non liceat cuipiam ex laicorum numero intra sacri altaris septum ingredi: ab eo tamen nequaquam prolibita potestate et auctoritate imperatoria quando quidem voluerit Creatori dona offerre, ex antiquissima traditione. CAP. VII. Quod non oporteat regem contumetia afficere. Canon 84 sanctorum apostolorum, Quisquis, inquit, regem vel principem præter jus contumelia affecerit, si clericus sit, deponatur, laicus autem segregetur. Lex enim Mosaica inquit: «Principem populi tui non maledices;» et Petrus apostolorum princeps, ♦Regem honorate; et magnus Paulus pro regibus et omnibus qui sunt in auctoritate, iisque infidelibus, precari jubet. Ex eo autem quod præter jns addidit (divinum enim canonem sine aliqua alteratione proposui), injuriam apparentem tollit,· non autem justam reprehensicnem, quia cos Ex synodi sexta can. 69. Μὴ ἐξέστω τινὶ τῶν ἁπάντων ἐν λαϊκοῖ; τελοῦντι, ἔνδον ἱεροῦ εἰσιέναι θυσιαστηρίου, μηδαμῶς ἐπὶ τούτῳ τῆς βασιλικῆς εἰργομένης εξουσίας καὶ αὐ θεντίας, ἡνίκα δ᾽ ἂν βουληθεὶς προσάξαι δῶρα τῷ πλάσαντι κατὰ τὴν ἀρχαίαν παράδοσιν ΚΕΦΑΛ. Ζ'. "Οτι βασιλέα υβρίζειν οὐ δεῖ. Ο πδ τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανών, Ὅστις ὑβρίζει βασιλέα, φησίν, ἢ ἄρχοντα παρὰ τὸ δίκαιον, εἰ μὲν κλη μικός εἴη, καθαιρείσθω, λαϊκὸς δὲ ἀφοριζέσθω. Καὶ ὁ Μωσαϊκὸς γὰρ νόμος. Αρχοντα τοῦ λαοῦ σου οὐκ ἐρεῖς κακῶς, ὁ ὑποτίθεται. Καὶ Πέτρος, ἡ κορυφὴ τῶν ἀποστό λων· «Τὸν βασιλέα τιμᾶτε, καὶ Παῦλος ὁ μέγας, ὑπερ εύχεσθαι κελεύει τῶν βασιλέων, καὶ τῶν ἐν ὑπεροχή πάντων, καὶ ταῦτα ἀπίστων· παρὰ τὸ δίκαιον δὲ προσθείς (καὶ γὰρ αὐτὸν ἀμεταβλήτως τὸν ἱερὸν ἐξεθέμην κανόνα), τὴν μὲν ἀπεοικυίαν ὕβριν ἀνεῖλεν, οὐ μέντοι καὶ τὸν ὑπὲρ τοῦ δικαίου ἔλεγχον,

SYNTAGMA ALPHABETICUM. — B. δε τούτων καθάπτοιτό τις, ἔστιν ἃ παρὰ τὸ προσ- reprehendere potest quisquam, ca quæ non decet ἦχον δρώντων, κἂν εἰς ὕβριν αὐτοῖς οἱ ἔλεγχοι λόγοι facientes, etiamsi acerbiora verba iis injuriosa λογίζωνται. videantur. Νόμοι. Ο τὸν βασιλέα ὑβρίζων οὐκ εὐθὺς τιμωρεῖται, οὔτε τι ἄλλο σκληρὸν ἢ τραχὺ ὑπομένει· ἡ γὰρ ἀπὸ κουφότητος εἶπε, καὶ περιφρονεῖται· ἢ ἐξ ἀνοίας, καὶ ἐλεεῖται· ἢ ὡς ἀδικούμενος, καὶ συγχωρεῖται. ᾿Αναφέρεται δὲ τὰ περὶ τούτου τῷ βασιλεῖ, καὶ αὐτὸς ἐκ τῆς ποιότητος τοῦ προσώπου κρίνει, εἰ ὀφείλει συγχωρηθῆναι ἡ τιμωρηθῆναι. Ο καθοσίωσιν πλημμελῶν, ἤτοι φατριάζων κατά βασιλέως, ξίφει τιμωρείσθω. Πᾶς ἡ εὑρίσκων φλυαρίαν κατὰ βασιλέως ἐν χάρτη ἐσφραγισμένην ἢ ἀσφράγιστον, καὶ μὴ παραχρήμα καίων, ἀλλὰ ἀναγινώσκων, ὑποκείσθω τιμωρίᾳ, ᾗ τινι ὑπέκειτο καὶ ὁ συντεθεικὼς τὴν φλυαρίαν. " Leges. Qui regem contumelia afficit, non statim punitur, aut durum aliquod subit; vel enim præ levitate locutus est, et contemnitur; vel ex ignorantia, et miseratione dignus est; vel ut injuria affectus, et condonatur. Haec autem ad regem referuntur, et ipse secundum qualitatem persona judicat an remitti vel puniri debeat. Qui esæ majestatis vel conjurationis reus est, gladio puniatur. 45 Quisquis invenerit famnosum libellum contra regen, in charta obsignatum vel non obsignatum, et non statim combusserit, sed legerit, pauæ ob noxius sit cui is qui libellum infamem conscripsit CAP. VIII. De gradibus in matrimonio. Nemo nos accusaverit, opinor, qui quidem sapiat, veluti rem alienam agentes, si hoc loco graduum matrimonii, quos vocant, et cognationis eorumdem tam propinquitatem quam remotionem exponamus; unde fiet ut qui aliquid habent impedimenti, a permissis clare discerni possint et deprehendi. Enimvero gradus aliqui dictos perhibent a translatione graduum scale. Quippe sicuti per eos ascenditur et descenditur, ita per gradus cognationis tam ascendentes quam descendentes inveniuntur. Qui vero sic affecti non sunt, ex transverso cognoscuntur. Cæterum gradus ita comparati sunt, ut secundum ordinem generationum procedant. Quippe receptum est, ut quælibet generatio gradum unum absolvat. Deinde quidam ia latitudinem, quidam deorsum extenduntor. Qui in latitudin em, eumdem inter se locum servant. Nam qui liberi sunt, primum omnes gradum implent: qui fratres, secundo inter se gradu junguntur, licet plures numero sint quam decem. Quippe qui matrimonii lege inter se copulantur ex eodem sanguine, omnino necessarium est ut plures duobus non sint. Qua etiam de causa los solos ex fratribus considerantes, secundi gradus esse diciΚΕΦΑΛ. Η'. Περὶ τῶν τοῦ γάμου βαθμών. Ἀλλὰ γὰρ οὐκ ἄν τις οἶμαι τῶν εὖ φρονούντων ἀωρίας ἡμᾶς γράψαιτο, κατά γε τὸ νῦν διεξιόντας καὶ τὰ τῶν λεγομένων τοῦ γάμου βαθμῶν, καὶ τῆς αὐτῶν συγγενείας τήν τε ἐγγύτητα καὶ ἀπόστασιν· ἔθεν δὴ τῶν συγκεχωρημένων οἱ τὴν κώλυσιν ἔχον τες σαφῶς διακρίνονται καὶ ἐλέγχονται. Τοὺς μὲν οὖν βαθμοὺς ἀπὸ μεταφορᾶς εἰρῆσθαί φασί τινες τῶν τῆς κλίμακος ἀναβαθμῶν. Ὡς γὰρ δι' ἐκείνων ἡ ἄνοδος καὶ ἡ κάθοδος γίνεται, οὕτω διὰ τῶν τῆς συγγενείας βαθμῶν οἵ τε ἀνιόντες καὶ οἱ κατιόντες, εὑρίσκονται· οἱ δὲ μὴ οὕτως ἔχοντες ἐκ πλαγίου γνωρίζονται. Προβαίνειν μέντοι πεφύκασι κατὰ τὴν τῶν γεννήσεων τάξιν· ἑκάστην γὰρ γέννησιν βαθμὲν ἀποτελεῖν ἕνα νενόμισται. Τούτων οἱ μὲν εἰς πλάτος, οἱ δὲ εἰς βάθος ἐκτείνονται· καὶ οἱ μὲν τοῦ πλάτους τὴν αὐτὴν πρὸς ἀλλήλους ἀποσώζουσι τάξιν. Υἱοὶ μὲν γὰρ ὄντες, τὸν πρῶτον ἅπαντες πληρ ροῦσι βαθμόν· ἀδελφοὶ δὲ, πρὸς ἀλλήλους τὸν δεύ τερον, κἂν ἐπέκεινα ὦσι τῶν δέκα· διότι τους γαμιο χῶς συναπτομένους ἐκ τοῦ αὐτοῦ αἵματος ἀνάγκη πᾶσα μὴ πλείους εἶναι τῶν δύο ταύτῃ τοι καὶ τούσδε μόνους ἐκ τῶν ἀδελφῶν θεωροῦντες, δευτέ ρου φαμὲν εἶναι βαθμοῦ, κατὰ τὴν διπλῆν αὐτῶν πάντως γέννησιν· ὡσαύτως οἱ ἀνεψιοὶ τὸν τρίτον ἐπέχουσι, καὶ οἱ πρωτεξάδελφοι τὸν τέταρτον, καὶ mus, omnino ratione duplicis eorum generationis. τὸν ἕκτον οἱ δισεξάδελφοι, καὶ ἐφεξῆς ἀναλόγως. Οἱ δὲ κατὰ βάθος οὐ πάντες τὸν αὐτὸν βαθμὸν ἔχουν σιν, ἀλλ' οἱ μὲν υἱοὶ τὸν πρῶτον, οἱ ἔγγονοι τὸν δεύτερον, καὶ οἱ δισέγγονος τὸν τρίτον, καὶ ἐφεξῆς ὁμοίως· παρ' ὁ καὶ οὐ κατὰ τὰς γενέσεις, ὡς γε ἔδοξε τοῖς ἀρχαιοτέροις, ἀλλὰ κατὰ τὴν οἰκειότητα καὶ τὴν τοῦ γένους ἐγγύτητα, καὶ τὴν ἀπόστασιν αὖθις πρὸς τὴν πρώτην τοῦ γένους ἀρχήν, κάλλιον τοὺς βαθμούς ὀνομάζεσθαι. Μεταξὺ γὰρ πατρὸς καὶ υἱοῦ μικρά τις διάστασις· πάππου δὲ καὶ ἐγγόνου, μείζων· δισεγγόνου δὲ πρὸς τὸν αὐτὸν, ἔτι μείζων· οὕτω σχέσεως ἔχουσι καὶ οἱ ἐκ πλαγίου. Consimiliter fratrum sororumve liberi grəðum erga patruos et avunculos tertium obtinent, consobrini quartum inter se, sobrini sextumn, eadem in cæteris ratione observata. Qui vero se porrigunt deorsum non omnes eumdem gradum habent; sed filii primum, nepotes alterum, pronepotes tertium, et cæteri consimiliter. Ideoque non secundum generationes, uti priscis placuit, sed secundam necessitudinem, et generis propinquitatem, gradus hosce numerari præstat. Nam inter patrem et filium exiguum quoddam intervallum est. Majus inter avum et nepotem. Inter avum et pronepotem ad • hue majus. Eadem in illis etiam obtinet ratio, qui sunt ex transverso.

Divisio cognationis. Cum autem generale nomen sit cognatio, prima divisione in duo scinditur: in cognationem naturæ, et adrogationem. Natura cognatus est, paler, verbi causa, filius, inater, filia, frater, consobrinus, sobrinus, sobrini filius, atque alii tales. Adrogatione vero, socer, gener, frater conjugis, filius adoptivus. Rursum coguatio naturalis bifariam dividitur, videlicet in procreatos ex nuptiis legitimis, et vulgo quasitos. Adrogatio quoque subdividitur in affinitatem et adoptionem. Affinilas est necessitudo quæ provenit ex matrimoniali copulatione. Adoptio, alicujus in fliumn cooptatio citra conjunctionem. De fraternitate per adoptionem facta. Fraternitas autem facta per adoptionem legibus repugnat. Quippe liberis destituti adoptionen commenti sumus, bonorum transmittendorum causa. Fraternitatem vero per adoptionem factam nulla ratio probabilis introducit. Jam si qua rationem probabilem habent, ea lex etiam admittit; quæ talia non sunt, rejicit. 46 Rursum per subdivisionem affinitas vel ex duobus generibus consistit, uti cum patruus et fratris filius cum amita ejusque fratris sororisve filia copulati sunt; vel consobrini duo, cum duabus consobrinis; quæ proprie dicitur affinitas; vel alia quoque persona duobus hisce generibus intervenit, et vocatur hæc trium generumn per aftmitatem copulatio. Εt sunt hæc partim prohibita, partim non probibita, sicut in sequentibus os. tendetur. Adoptio autem vel fit per cooptationem in filium, successionis causa, vel susceptionem ex baptis mate sacro, confirmationis et doctrinæ, atque etiam testimonii causa. Sed adoptio se porrigit ad hæreditatem adeundam. Hunc enim ad finem lacta est. Ex baptismate susceptio duntaxat in gradibus matrimoniorum spectatur. Et hæc quidem generalior cognationis est divisio. Deinceps etiam de particularibus dicemus et primum de consanguinitate. De necessitudine per sanguinem. Gentilitas igitur sive consanguinitas dividitur in ascendentes et descendentes, et eos, qui sunt ex transverso. Ascendentes sunt, qui nos genuerunt, verbi gratia, pater et mater, avus et avia, et qui sunt his superiores. Descendentes, qui ex nobis sunt procreati, verbi gratia, filius, Alia, 110pos, neptis, pronepos, proneptis, et qui hos ordine sequuntur. Ex transverso sunt, qui neque nos genuerunt, neque procreati sunt ex nobis sed ad eamdem originem ac progeniem nobiscum referuntur, verbi gratia, frater, soror, patruus, amita, fratris filius et filia, consobrinus, consobrina, et qui hos ordine sequuntur, nimirum ex obliquo cognati. [116 Διαίρεσις τῆς συγγενείας. Γενικὸν δὲ ὄνομα οὖσα ἡ συγγένεια, εἰς δύο κατά πρώτην διαίρεσιν τέμνεται, είς τε τὸ φύσει, καὶ τὸ θέσει. Καὶ φύσει μὲν συγγενής ἐστι, πατὴρ τυχόν, υἱός, μήτηρ, θυγάτηρ, ἀδελφὸς, ἀνεψιός, ἐξανε ψιλς, ὁ ἐκ τοῦ ἀνεψιοῦ γεννηθείς, καὶ ὅσα τοιαῦτα· θέσει δὲ, πενθερος γαμβρός, γυναικάδελφος, θετός υἱός. Τὸ φύσει δὲ πάλιν ὑποδιαιρείται εἰς δύο, εἰς τε τὸ μετὰ γάμου νόμιμον, καὶ τὸ ἐκ πορνείας γεγονός· τὸ δὲ θέσει ὑποδιαιρεῖται καὶ αὐτὸ εἰς τε ἀγχιστείαν, καὶ θέσιν· καὶ ἔστιν ἀγχιστεία μὲν ἡ ἐξ ἐπιγαμβρίας συγγένεια· ἀγχιστεία δ᾽ ἔστιν οἱ κειότης προσώπων ἐκ γάμων ἡμῖν συνημμένων συγ γενείας ἐκτός· θέσις δὲ, ἡ χωρίς σαρκικῆς συνα φείας υιοθεσία. Περὶ ἀδελφοποιΐας. Η μέντοι ἀδελφοποιΐα οὐ νόμιμήν ἐστιν· ἄπαιδες μὲν γὰρ ὄντες, ἐσοφισάμεθα τὴν υἱοθεσίαν εἰς δια δοχὴν τῶν πραγμάτων· τὴν δὲ ἀδελφοποιΐαν οὐδε μία εἰσάγει εύλογος πρόφασις. Τὰ μὲν οὖν τὸ εὖλε γον ἔχοντα καὶ ὁ νόμος ἐδέξατο· τὰ δὲ μὴ τοιαῦτα οὐ παρεδέξατο. Πάλιν καθ᾽ ὑποδιαίρεσιν τὰ ἐξ ἀγχιστείας ἢ ἐκ δύο γενῶν συνίσταται, ὡς θεῖος καὶ ἀνεψιός συναφθέντες θείᾳ καὶ ἀνεψιᾷ, ἢ δύο πρωτεξάδελφοι, δυτι πρωτεξαδέλφαις, καὶ καλεῖται ἀγχιστεία· ἡ παρεμ βέβληται καὶ ἕτερον πρόσωπον μεταξὺ τῶν δύο τούτων γενῶν, καὶ καλεῖται ἐξ ἀγχιστείας τριγένεια. Εἰσὶ δὲ ταῦτα καὶ κωλυτὰ καὶ ἀκώλυτα, ὡς ἐν τοῖς ἑπομένοις δειχθήσεται. Ἡ δὲ θέσις ἢ κατὰ υἱοθεσίαν γίνεται διαδοχής χάριν, ἢ κατὰ ἀναδοχὴν τὴν ἀπὸ τοῦ θείου βαπτί σματος στηριγμοῦ καὶ διδασκαλίας,· ἔτι δὲ καὶ μαρ τυρίας ἕνεκα. 'Αλλ' ἡ μὲν υἱοθεσία καὶ εἰς κληρονο μίαν εἰσέρχεται· διὰ τοῦτο γὰρ καὶ ἐγεγόνει· ἡ δὲ ἀπὸ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος εἰς τοὺς γαμικούς με νους ζητείται βαθμούς. Καὶ αὕτη μὲν ἡ καθολικω τέρα τῆς συγγενείας διαίρεσις· ἐφεξῆς δὲ περὶ τῶν κατὰ μέρος ἐροῦμεν, καὶ πρῶτόν γε τῶν ἐξ απ ματος. Περὶ τῆς ἐξ αἵματος συγγενείας. Διαιρείται τοίνυν τὸ ὁμογενὲς καὶ ἐξ αἵματος εἰς τε ἀνιόντας, καὶ κατιόντας, καὶ τοὺς ἐκ πλαγίου. Καὶ ἀνιόντες μέν εἰσιν οἱ ἡμᾶς γεγεννηκότες, οἷον πατὴρ. καὶ μήτηρ, πάππος καὶ μάμμη, καὶ οἱ τούτων ἀνωτέρω· κατιόντες δὲ, οἱ ἐξ ἡμῶν γεννη θέντες, οἷαν υἱὸς, θυγάτηρ, ἔγγονος, ἐγγόνη, δισέγ γονος, δισεγγόνη, καὶ οἱ τούτων ἐφεξῆς ἐκ πλαγίου δὲ, οἱ μήτε ἡμᾶς γεγεννηκότες, μήτε ἐξ ἡμῶν γενο νηθέντες, ὑπὸ δὲ τὴν αὐτὴν καὶ μίαν ἀρχὴν καὶ γονὴν ἡμῖν ἀναγόμενοι, οἷον, ἀδελφὸς, ἀδελφή, θεῖος, θεία, ἀνεψιός, ἀνεψιά, εξάδελφος, ἐξαδέλφη, καὶ οἱ τούτων ἐπέκεινα, οἱ ἀπὸ λοξότητας δηλαδή συγγενείς.

SYNTAGMA ALPHABETICUM. - B. Περὶ ἀνιόντων καὶ κατιόντων. Αλλ᾽ εἰ μὲν ἀνιόντες πρὸς τοὺς κατιόντας, κἂν μὴ ἐξ ἐννόμων ὦσι γάμων, ἐπ' ἄπειρον κωλύονται. Οὐ γὰρ οἷόν τε τὸν πάππον τῇ αὐτοῦ ἐγγόνῃ συνα φθῆναι· ἄπειρον δέ φαμεν κατὰ τὸ δυνατὸν, οὐ τὸ φύσει ἄπειρον· οὐ γὰρ ἀθάνατα τὰ γένη. De ascendentibus et descendentibus. Enimvero ascendentes a descendentibus, licet ex legitimis uon mati sint nuptiis, in infinitum arcentur. Non enim fieri potest, ul avus cum neple sua matrimonii lege copuletur. Infinitum vero dicimus ejus ratione, quod fieri potest, non infinitum natura. Quippe genera non sunt immor· talia. De graau septimo consanguinitatis. lis qui sunt ex transverso gradus octavus matrimonium permittit, cum septimus ab eo prorsus arceat. Quippe non potest aliquis sobrini· filiam uxorem ducere. Cæterum antea gradus consanguinitatis scptimus, si de eo consuleretur, probiΠερὶ τοῦ ἐξ αἵματος εβδόμου βαθμοῦ. Τοῖς δὲ ἐκ πλαγίου, ο όγκος εφίησι τον γάμον βαθμὸς, τοῦ ζ' τοῦτον παντάπασιν εἴργοντος. Οὐ γὰρ δύναταί τις τὴν τοῦ διεξαδέλφου θυγατέρα λα βεῖν· ἀλλὰ πρότερον μὲν τὸ τοῦ ζ' βαθμοῦ ἐξ αἷμα - τος, ἐρωτώμενον μὲν ἐκωλύετο, όπωσδήποτε δὲ προς βαῖνον οὐκ ἐκωλύετο μὲν, ἐπετιμᾶτο δὲ διὰ τὸ bebatur ille quidem; sed si quo modo res essel σιωπηθῆναι τῷ νόμῳ, μέχρι τοῦ ς' κωλύοντι μόνον. acta, non prohibebatur, pœua tamen irrogabatur; idque propterea quod silentio lex id præterierit, quæ duntaxat ad sextum hibet. ' Νόμος. Φησί γάρ· Τὴν τοῦ ἀδελφοῦ μου, ἢ τῆς ἀδελφῆς μου θυγατέρα λαμβάνειν εἰς γάμον οὐ θέμις, οὐδὲ τὴν τούτων ἐγγόνην, τετάρτου οὖσαν βαθμοῦ· οὐδὲ τὴν θυγατέρα τοῦ θείου, ήγουν ἐξαδέλφην· οὐδὲ ὁ υἱός μου τὴν ἐγγόνην αὐτῶν, οἵτινες λέγονται δισεξ ἀδελφο.. Ἐπεὶ δέ τινες τῷ βάρει τῶν ἐπιτιμίων κρύφα τοὺς τοιούτους ἐπετέλουν γάμους, ἀνηνέχθη τὰ περὶ τούτου τῇ συνόδῳ, Λουκᾶ τοῦ θείου τὸν πατριαρχι και ιθύνοντος θρόνον, καὶ ἐξ ἐκείνου ὥρισε καὶ ἔστησεν ἡ ἁγία σύνοδος, μηδόλως τὸν τοιοῦτον προ βαίνεν ἢ ἴστασθαι γάμον, ἀλλ' ἐρωτώμενον μὲν κατ λύεσθαι, προβαίνοντα δὲ διασπᾶσθαι, καὶ τοὺς πράξαντας ἀφορίζεσθαι, καὶ τὸν ἱερολογήσαντα ἱερέα, εἰ μὴ ἀγνοίᾳ ἐκλάπη, καθαιρεῖσθαι. Επεκύρωσε δὲ τὴν συνοδικήν ταύτην πρᾶξιν καὶ θέσπισμα τοῦ ἐν βασιλεῦσιν ἀοιδίμου Μανουήλ τοῦ Πορφυρο γεννήτου. Ταύτῃ τοι καὶ οὐκ ἐφεῖταί τινι τὴν τοῦ δισεξαδέλφου αὐτοῦ θυγατέρα λαβεῖν, ἀνεψιάν του του τυγχάνουσαν· τὸ γὰρ φύσει δίκαιον, καὶ εὐπρε πές, καὶ σεμνὸν, ὥσπερ τινὰ χαλινών, ὁ νόμος τοῖς γάμοις ἐπέθηκεν. Περὶ τοῦ η βαθμοῦ ἐξ αἵματος. Εἴ; γε μὴν τὸν η' βαθμὸν προβαίνων ὁ ἐξ αἵματος γάμος συγκεχώρηται· τὴν γὰρ τρισεξαδέλφην, ἢ τὴν ἐγγόνην τοῦ διαεξαδέλφου λαμβάνειν, οὐδ' ἡντιναοῦν ἔχει κώλυσιν. Πλατῦναι γὰρ οἱ πολιτικοὶ νό μα τὴν τῶν ὑπηκόων βουλόμενοι γνησιότητα, καὶ μὴ περὶ μόνην περικλείεσθαι τὴν συγγένειαν, τοὺς μεταξὺ τῶν ἐκ πλαγίου διεκώλυσαν γάμους, ὡς ἂν τοῖς ἔξωθεν τῆς ἑαυτῶν συγγενείας ἐξ ἀνάγκης συνε απτόμενοι, τὴν πρὸς αὐτοὺς σχοῖεν γνησιότητα καὶ εύνοιαν. Περὶ τῶν ἐκ πορνείας γεννωμένων. Τὸ δὲ ἐκ πορνείας οὐκ ἔχει ἅπαν ὄνομα ἕν, ἀλλ᾽ ὑποδιαιρεῖται καὶ τοῦτο. Εἰ μὲν γὰρ ἐκ γυναικὸς συνοικούσης τινὶ φανερῶς καὶ διόλου γέγονε παῖς, φυσικὸς οὗτος ὀνομάζεται, καὶ ἔχει δευτέραν τάξιν ὡς πρὸς τὸ φύσει νόμιμον, καὶ προτιμᾶται εἰς κληLex. usque gradum proLegis hæc verba sunt: Fratris mei, vel sororis meæ filiam uxorem ducere fas non est; nec horum neptem, quæ gradu quarto est. Nec item patṛui filiam, quæ consobrina est; neque Alius meus eorum neptem ducit, qui sobrini dicuntur. Sed quia nonnulli propter gravitatem pœnarum clam hujusmodi nuptias contrabebant, relata res est ad syn. quo tempore divinus ille Lucas patriarchalem thronum regebat, ac deinceps definivit et statuit sancta synodus, nequaquam ejusmodi nuptias debere procedere vel consistere, sed si de iis consulatur, prohibendas esse; sin procedant, dirimendas; et segreganolos qui contraxerint, ac sacerdotem, qui precibus sacris initiarit, uisi forte per ignorantiain surreplus fuerit, deponendum. Atque hanc rem actam in syn. confirmavit 47 eliam constitutio clari inter imperatores Manuelis illius in porphyra nati, Hanc ob causam non permittitur, ut quis consobrini sui filiam ducat uxorern, quæ ipsi loco sobrinæ est. Quippe naturale jus el honestatem, et pudorem, quasi frenum quoddam, nuptiis lex inposuit. De gradu consanguinitatis octavο. Nuptiæ, quæ inter consanguineos contrahuntur, si ad octavum usque gradum procedant, permissæ sunt. Quippe nati ex sobrino filiam vel neptem sobrini ducere nullo modo quis prohibetur. Leges vero civiles legitimæ prolis procreationem subjectis dilatare volentes, eamque sola cognatione non circumscribere, nuptias inter eos qui sunt ex transverso prohibuerunt, ut iis qui extra eorum cognationem sint, necessario conjuncti, inter se invicem germanam benevolentiam colerent. De vulgo quesitis. Vulgo quæsiti non idem omnes nomen habent, sed subdividuntur. Nam si cui mulierem in contubernio habenti palam natus sit filius, naturalis vocatur, et secundum locum obtinet ab eo qui natura legitimus est, et in successione præfertar

MATTHÆI BLASTARIS etiam ascendentibus, nedum ex transverso con- ρονομίαν καὶ τῶν ἀνιόντων, οὐχ ὅπως τῶν ἐκ πλα stitutis. Sin manifestus quidem est, non tamen ex muliere natus quæ in contubernio viri sit, nothus sive spurius appellatur. Sin omnino incertus et obscurus, tenebrosus dicitur, uti cum Homerus ait: Mater peperit tenebrosum. Ac de hoc quidem nullus nobis est sermo. Nec enim vel ratione contractuum matrimonialium, vel successionis, ullum in talibus est dnbium. Lex. γίου. Εἰ δὲ φανερὸς μὲν ἐστιν, οὐ μέντοι ἐκ συνοικούσης τῷ ἀνδρὶ γυναικός, ονομάζεται νόθος· εἰ δὲ παντελῶς ἀφανής, λέγεται σκότιος, ὥς φησιν Ομηρος, Σκότιον δ' ἐγείνατο μήτηρ, περὶ οὗ λόγος ἡμῖν οὐδείς· οὔτε γὰρ εἰς γαμικά συναλλάγματα,, οὔτε μὴν εἰς κληρονομίαν ἐν τοῖς τοιούτοις ἐστὶν ἀμφισβήτησις Νόμος. Φησὶ δὲ καὶ ὁ νόμος· Τὴν ἐκ πορνείας ἀδελφήν οὐδεὶς λαμβάνει· καί· Ο πορνεύσας μετά τινος γ ναικός, εἴπερ ἐστὶ φανερὰ ἡ πορνεία, τὴν μὲν μηEtiam lex ait: Vulgo quæsitam sororem nemo ducit uxorem. Item, Qui scortatus est aliqua cum muliere, siquidem scortatio manifesta est, ut novercam ejus ducere prohibetur, ita sobrinam ejus- τρυιὰν αὐτῆς κωλύεται λαβεῖν, λαμβάνει δὲ τὴν dem ducere potest. διεξαδέλφην αὐτῆς. De affinitate. Hactenus dictum de consanguinitate. Affinitatis autem rationes magis sunt ad inveniendum variæ. Namn in his graduum quantitatem omnino non quærendam esse visum est priscis; sed nuptias, quæ confusionem introducerent in appellationem generis, quæve inhonestæ essent, diserte vetantes, reliquas minime reprehensas reliquerunt. Recentiores vero etiam gradus in his excogitarunt, et quæ gradum sextum excederent, locum habere voluerunt. Atqui diserte invenimus gradum sextom permissum, et septimum prohibitum: illum, vel. ut expertem confusionis, hunc tanquam confusioni obnoxium. Quo fit, ut in his gradus minime introducendi sint; sed quod diserte lex vetuit, fugiendum, quod non vetuit admittendum. Veluit autem prisca lex propinquiora. Lex. Sunt enim ejus hæc verba: Socrus est uxoris meæ mater, et avia, et proavia, quarum nullam duco. Nurus etiam dicitur uxor filii, et nepotis et pronepotis. Privigna quoque dicitur, ex alio nata marito uxoris meæ filia, et neptis, et proneptis, quarum nullam duco. Nec item novercam meam, licet plures pater meus habuerit, quoniam matrum loco sunt. Nec noverca nubit ei 48, qui privigne meæ maritus fuit. Nec filiam mulieris duco, quæ a me divertit, ex alio marito post divortium procrea- γ tam. Tomus autem Sisinnii prohibet, ne duo fratres amitam et ejusdem fratris filiam ducant uxores, ac vice versa. Praeterea vetuit, ne duo fratres lucant duas consobrinas, in quorum primo quintus, in secundo sextus gradus spectatur. Igitur ad quintum usque gralum prohibitæ sunt ob alinitatem nuptiæ, siquidem in bis etiam numeraudi sunt gradus. Quæ vero sexti gradus sunt, si nulla interveniat confusio circa generis appellationes, non prohibentur. Sin emergat aliqua confusio, velantur. Gradus sextus non prohibitus. Eas etiam nuptias, quæ contrahuntur ex uno et quinque gradibus, omnes alii prohibent. At vero Περὶ τῶν ἐξ ἀγχιστείας. Καὶ αὕτη μὲν ἡ τῶν ἐξ αἵματος· τῶν δὲ ἐξ ἄγχιο στείας ποικιλοτέρα ή εὕρεσις. Εν τούτοις γὰρ βα ὑμῶν ποσότητα ζητεῖν οὐδόλως τοῖς παλαιοῖς ἔδοξε, ἀλλὰ τὰ συγκεχυμένα κατὰ τὴν τοῦ γένους κλῆσιν καὶ ἀπρεπὴ ῥητῶς κωλύσαντες, τὰ λοιπὰ ἀνέγκλητα εἴασαν· οἱ δὲ νεώτεροι καὶ βαθμοὺς αὐτοῖς ἐπενόησαν, καὶ τὰ ὑπὲρ τὸν ἔκτον βαθμὸν προβαίνειν δεδώκασι. Καί τοι ῥητῶς εὑρίσκομεν καὶ ἔκτον συγκε χωρημένον, καὶ ἕβδομον κεκωλυμένον, τὸν μὲν ὡς ἀσύγχυτον, τὸν δὲ ὡς συγκεχυμένον· ὥστε οὐ χρή βαθμούς παρεισάγειν εἰς ταῦτα· ἀλλ' ὁ μὲν ὁ νόμος δ ῥητῶς ἐκώλυσε, φεύγειν· ὁ δὲ μὴ ἐκώλυσε, παρα δέχεσθαι· ἐκώλυσε δὲ ὁ μὲν παλαιότερος νόμος τὰ προσεχέστερα καὶ ἐγγύτερα. Νόμος. Φησί γάρ· Πενθερά ἐστιν ἡ μήτηρ καὶ ἡ μάμμη, καὶ ἡ προμάμμη τῆς γαμετής μου, καὶ οὐδεμίαν απ τῶν λαμβάνω· καὶ νύμφη λέγεται ἡ τοῦ υἱοῦ καὶ τοῦ ἐγγόνου, καὶ ἡ τοῦ προεγγόνου γαμετή· καὶ προ γονὴ λέγεται ἡ ἐξ ἄλλου θυγάτηρ, καὶ ἐγγόνη, καὶ προεγγόνη τῆς γαμετής μου, καὶ οὐδεμίαν αὐτῶν λαμβάνω. Οὐδὲ τὴν μητρυιάν μου, εἰ καὶ πολλὰς ἔσχεν ἡ πατήρ μου, ἐπειδὴ μητέρων ἔχουσι τάξιν· οὔτε μητρυιὰ τὸν γενόμενον ἄνδρα τῆς προγονῆς μου, οὐδὲ τὴν θυγατέρα τῆς ἀποζευχθείσης μοι γυναικός, τὴν μετὰ τὴν ἀπόζευξιν τεχθεῖσαν ἐξ ἑτέρου ἀνδρός. Ο δὲ τοῦ Σισιννίου τόμος δύο ἀδελφοὺς ἐκώλυσε λαμβάνειν θείαν καὶ ἀνεψιάν, καὶ ἀνάπαλιν· ἔτι δὲ δύο ἀδελφοὺς λαμβάνειν δύο πρωτεξαδέλφας· ἐνθεωρεί ται δὲ τῷ μὲν πρώτῳ ὁ πέμπτος βαθμός, τῷ δὲ δευ τέρῳ, ὁ ἔκτος. Μέχρι μὲν οὖν τοῦ πέμπτου βαθμού πάντη τὸ ἐξ ἀγχιστείας κεκώλυται, εἰ δεῖ κάν του τους βαθμούς ἀριθμεῖν· τὰ δὲ τοῦ ἔκτου βαθμοῦ εἰ μὲν αὐτὰ οὐκ ἔχει σύγχυσιν περὶ τὰ τοῦ γένους ὀνόματα, οὐ κωλύεται· εἰ δέ τις ὁρᾶται σύγχυσις, εἴργεται. Βαθμὸς ἕκτος ἀκώλυτος. Καὶ δὴ τὸν μὲν ἐξ ἑνὸς καὶ πέντε βαθμῶν γινόμενον γάμον οἱ μὲν ἄλλοι πάντες κωλύουσιν· ὁ δὲ

· Β. με Θεσσαλονίκης Μιχαήλ ο Χούμνος, ἐν ἰδίῳ ψη- Thessalonicensis antistes ilie Chamous sua s φίσματι, ἀκώλυτον ἀποφαίνει, οἷον, εἰ πατὴρ καὶ tentia pronuntiavit minime vetitas. Exempli graυἱός, πρώτου ὄντες βαθμοῦ, συναφθείεν μικρᾷ θείᾳ Lia, si pater et filius, qui primo sunt gradu, com καὶ ἀνεψιᾷ, πέμπτου ούσαις βαθμού. pulati fuerint amitæ parvæ, ac fratris ejus filiæ, quæ gradu quinto se contingunt. Εκτος κεκωλυμένος. Εἰ δὲ ὁ ζητούμενος ἔκτος ἐξ ἀγχιστείας βαθμός Εκ δύο σύγκειται καὶ τεσσάρων, εἰ μὲν γίνεται σύγχ χυσις, ὁ δεύτερος κεκώλυται. Οὐ γὰρ δυνατὸν δύο αὐταδέλφους δυσὶ συναφθῆναι πρωτεξαδέλφαις, ή τὸ ἀνάπαλιν· γίνονται γὰρ ἀντὶ αὐταδέλφων σύγ γαμβροι, καὶ συγχέονται ἐντεῦθεν τὰ τῆς συγγενείας ὀνόματα. Φησὶ δὲ ὁ ἱερὸς καὶ μέγας Βασίλειος· Εν οἷς τὰ τοῦ γένους ὀνόματα συγχέονται, ἐν τούτοις ὁ γάμος ἀθέμιτος. Εκτος ἀκώλυτος. Εἰ δὲ οὐ γίνεται σύγχυσις, καὶ ὁ ἔκτος ἀκώλυτος ἐστιν· πάππον γὰρ καὶ ἔγγονον ακώλυτόν ἐστι συν ναφθῆναι μεγάλῃ θείᾳ καὶ ἀνεψιᾷ· ἔκτου γὰρ καὶ τοῦτο βαθμοῦ, ἀλλ' ἔστιν ἀσύγχυτον· πάλιν γὰρ μετὰ τοὺς γάμους πάππου καὶ ἐγγόνου ἀποσώζουσι τόπους. Τὴν γὰρ μεγάλην θείαν, καὶ τὸν μέγαν θεῖον, ἤτοι τοῦ πάππου τὴν ἀδελφὴν, καὶ τὸν ἀδελφὸν, μάμμην καὶ πάππον οἱ πολλοὶ ὀνομάζουσι. Διὰ τοῦτο οὔτε ἀπὸ τοῦ νόμου τὸ παρὸν κεκώλυται ζήτημα, καὶ τῷ τόμῳ παρεῖται τοῦ Σισιννίου, ὡς ἀκώλυτον· ἐκεῖνο δέ, ὡς σύγχυσιν ἔχον, κεκώλυται. Εκτος ακώλυτος. Εἰ δὲ ἐκ τριῶν ἐστι καὶ τριῶν, εἰ μὲν οὐκ ἔχει σύγχυσιν, ἀκώλυτόν ἐστιν· οἷον, ὅταν μὲν θεῖος καὶ ἀνεψιός θείαν λάβῃ καὶ ἀνεψιάν, οὐδεμία γίνεται σύγχυσις. Πάλιν γὰρ θείου καὶ ἀνεψιοῦ σώζουσι τό που· διὰ τοῦτο καὶ ἀκώλυτον εἶναι παντάπασιν, ή τε τοῦ ῥηθέντος νόμου σιωπή, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ θεσπί σματα βασιλικά, καὶ πράξεις συνοδικαὶ πᾶσιν ἐγνώρισαν. Εκτος κεκωλυμένος. Οταν δὲ ὁ μὲν θεῖος προλαβὼν ἔσχε τὴν ἀνεψιάν, ὁ δὲ ἀνεψις βούλεται συνοικήσαι τῇ θείᾳ, τὸ ἐπιγι νόμενον διὰ τὴν σύγχυσιν κεκώλυται. Γίνονται γὰρ ὡς ἀπὸ τῶν γάμων, ὁ μὲν θεῖος ἀνεψιός, ὁ δὲ ἀνε ψιὸς θεῖος· καὶ ἔστι τοῦτο σαφὴς τῶν ὀνομάτων τοῦ γένους σύγχυσις. *Εβδομος κεκωλυμένος. Αλλὰ καὶ ὁ μέχρις ἑβδόμου βαθμοῦ θεωρούμενος ἐξ ἀγχιστείας γάμος, εἰ μὲν ἐξ ἑνὸς εἴη καὶ ἕξι κε κώλυται. Οὐ γὰρ οἷόν τε πατέρα καὶ υἱὸν δισεξαδέλ φαις συναφθῆναι δυσί· γίνονται γὰρ, ἀντὶ πατρὸς καὶ υἱοῦ, σύγγαμβροι. *Εβδομος ακώλυτος. Εἰ δὲ ἐκ δύο καὶ πέντε, οὐδαμῶ;· εἴτε γὰρ πάππος καὶ ἔγγονος, εἴτε δύο αὐτάδελφοι συναφθεῖεν μικρᾷ θείᾳ καὶ ἀνεψε, ὁ δεύτερος γάμος ἀνέγκλητός ἐστιν. Gradus sextus prohibitus. Sin gradus ex affinitate sextus, de quo quæritur, ex duobus et quatuor constat, siquidem fiţ confusio, nuptiæ posteriores prohibentur. Nam fieri nequit, ut duo germani fratres duabus cousobriuis copulentur, aut vice versa. Fiunt euim loco fratrum congeneri vel coaftines; et hoc modo nomina cognationis confunduntur. Ait enim sanctus et magnus ille Basilius: In quibus generis appellationes confunduntur, in his illicitæ sunt auptiæ. Sextus non prohibitus. Sin confusio nulla fit, etiam sextus non probibetur. Quippe non vetatur, quominus avus et nepos copulentur cum amita magna, et ejusdem ex fratre nepte. 'Nam hoc quoque sexti gradus est, at confusionis expers. Rursus enim peractis nuptiis, avi et nepotis loca servant. Quippe magnam amitanı et patruum magnum, hoc est, avi sororem et fratrem, plerique aviam et avum nominare solent. Idcirco nęc legibus hic casus est prohibitus, et a tomo Sisinnii permitt'tur ceu minime vetitus; cum illud alterum sit prohibitum, velut obnoxium confusioni Sextus non prohibitus. Sin ex tribus et tribus constat, siquidem confusionis expers est, non vetatur. Verbi gratia, cum patruus et fratris ejus filius amitam ducunt, et ejusdem fratris filiam, nulla fit confusio. Kursus enim patrui et fratris filii locum servant. Propterea hoc plane non prohiberi, non modo legis indicatæ silentium, sed etiam principum sanctiones, et acla synodalia cunctis significarunt. Sextus prohibitus. At vero cum patruus jam antea fratris habet filiam, fratrisque filius cum amita coire vult in matrimonium; posteriores hæ nuptiæ confusionis causa prohibentur. Quippe velut ipso jure patruus fit fratris filius, et fratris filius ft patruus:: aleoque manifesta generis appellationum hæc confusio est. 49 Septimus prohibitus. Quin etiam matrimonium inter aflimes, ad septinium usque gradun, sese porrigens, si constet ex uno et sex, prohibetur. Nam fieri nequit ut pater et filius duabus sobrinis copulentur. Patris enim et filii loco, fiunt congeneri vel coaffines. Septimus non prohibitus. Nequaquam hoc usu venit, si ex duobus et quinque constet. Nam sive avus et nepos, sive duo germani fratres copulati fuerint cum amita parva, et fratris ejus filia, secundæ nuptiæ vitio carent.

MATTHÆI BLASTARIS Septimus non prohibitus. Sin ex tribus et quatuor, rursus, siquidem confusio núlla intervenit, permittitur. Patruus enim et fratris ejus flius duas consobrinas citra prohilitionem ducunt. Septimus prohibi:us. Non item, si confusio quædam emergat. Avus enim et pronepos a matrimonio duarum consobrinarum arcentur, ne congeneri vel coaffines habeantur. Nimirum prius contractum matrimonium manet immotum, posterius prohibetur, vel si jam processerit, dirimitur. Quæ vero matrimonia gratuity affinitatis septimum excedunt, in ea curiose non inquirendum est, nec faciundae prohibitiones, sicuti fleri videmus et in iis qui ratione consanguinitatis octavum excedunt. Cæterum non recte traditum a nonnullis est, matrimonia sexti ex affinitate gradus, cum pares utrinque gradus habent, non probiberi; cum impares, prohiberi. Ostensum est enim, ex indicatis superius, non æqualitatem et inæqualitatem, sed confusionem et confusionis absentiam vel permittere, vel impedire contractum. Eumdem non debere duas sobrinas ducere. R Εβδομος ακώλυτος. Εἰ δὲ ἐν τριῶν καὶ τεσσάρων, πάλιν, εἰ μὲν ἐστιν ἀσύγχυτον, συγκεχώρηται· θεῖος γὰρ καὶ ἀνεψις δύο πρωτεξ. δέλφας ἀκωλύτως λαμβάνουσιν. Εβδομος κεκωλυμένος. Εἰ δὲ σύγχυσιν ὁρᾶται ἔχον, οὐ δῆτα· πάππος γὰρ καὶ δισέγγονος δύο πρωτεξαδέλφας λαβεῖν εἰργος ται, ἵνα μὴ καὶ οὗτοι σύγγαμβρο: λογισθείεν. Αλλ ὁ μὲν προλαβὼν μένει ακίνητος, κωλύεται δὲ ὁ ἐπι γινόμενος, ἢ προβὰς διασπάται· τὰ δὲ ὑπὲρ τὸν έβδομον ἐξ ἀγχιστείας ἀπολυπραγμόνητά εἰσι καὶ ἀκώλυτα, ὥσπερ ἐν τοῖς ἐξ αἵματος τὰ ὑπὲρ τὸν ὄγδοον. Οὐ καλῶς δέ τισιν εἴρηται, ὅτι τὰ εὑρισκ μενα ἐξ ἀγχιστείας ἕκτου βαθμοῦ, ὅτε μὲν ἐξ ἴσης εἰσὶν, ὡς ἐξ ἑκατέρου μέρους τρεῖς εἶναι βαθμούς. ἀκώλυτά εἰτι· κεκωλυμένα δὲ, ὅτε εἰσὶν ἄνισα· ἐκ γὰρ τῶν εἰρημένων ἀνωτέρω δέδεικται, μὴ τὸ ἴσεν καὶ τὸ ἄνισον, ἀλλὰ τὸ συγκεχυμένον καὶ ἀσύγχυ τον, ἢ ἐφιέναι, ἢ ἀπείργειν τὸ συνάλλαγμα. *Οτι οὐ δεῖ τὸν αὐτὸν δύο δευτέρας ἐξαδέλφας λαβεῖν. Κεκώλυκεν ἡ Ἐκκλησία τὴν αὐτὴν καὶ ἕνα δύο δευτέρας ἐξαδέλφας λαμβάνειν. Οὐ γὰρ ἔβδομος ἐξ ἀγχιστείας, ὡς οἴονταί τινες, συνάγεται βαθμός, ἀλλὰ ἔκτος, διὰ τὸ ἑνὸς βαθμοῦ λογίζεσθαι τὸν ἄν δρα μετὰ τῆς γυναικός· τοῦτο γὰρ ζητηθὲν ἐπὶ Prohibuit etiam Ecclesia, ne unus et idem duas sobrinas ducat uxores. Non enim hic septimus ex anitate, ceu plerique putant, gradus colligitur, sed sextus: propterea quod maritus et uxor uno gradu contineri ducantur. Hoc enim cum in consultationem venisset tempore Nicolai patriarchæ, ο τῶν ἡμερῶν τοῦ πατριάρχου Νικολάου, ἐκωλύθη prohibitum ab Ecclesia fuit: simulque promulgata fuit sanctio clari principis Manuelis, quæ statuit, ne tale quid unquam fiat. Sed qua de causa fit, ut inter alines vel duo diversa genera contractæ nuptiæ, gradu septimo liberæ sint? Quod unum est, vel est natura, vel adrogatione. Natura unum est, v. g. unus homo. Unum adrogatione, ut vir et uxor legitima, quos univit affectio et conjunctio carnalis, sicuti perscriptum legimus: ‹ Et erunt hi dun in carnem unam.» Itaque cum necessi:udo easistit ex sanguine, et ex eodem genere, naturalis est necessitudo et unilas: cum ex aliuitate, ac duobus generibus, adrogatione fit unitas inter eos, et necessitudo a consanguinitatis necessitudine diversa. Propterea mox inferiore gradu, et ante octavum, hu- τὰ γὰρ μᾶλλον τὴν ἕνωσιν ἔχοντα πλείονος καὶ τῆς jusmodi necessitudo et conjunctio solvitur. Quorum enim strictior est conjunctio, cɔ majoris etiam indigent intervalli ad hoc, ut exspiret: sicuti minoris, quæ minus unita sunt. De matrimoniis ex tribus diversis generibus. Matrimonia ex tribus diversis generibus pertinent et 50 ipsa quoque ad rationes aftinitatis: sed tertii generis interventu facilius libera funt, quam ex duobus connexa; quippe sicut bæc gradibus duobus inferiora sunt contractis ex consanguinitate (que gradu octavo libera fiunt, cum per allinitatem ex duobus contracta generibus nonnunquam gradu sexto libere permittantur): ita rursus ex tribus constituta generibus, etiam duebus gradiπαρὰ τῆς Ἐκκλησίας· προββη δὲ καὶ θέσπισμα του ἐν βασιλεῦσιν ἀοιδίμου Μανουήλ, μὴ γίνεσθαί ποτε τοῦτο διοριζόμενον. Διὰ τί δὲ τὰ ἐξ ἀγχιστείας, εἶτ ουν διγενείας, εἰς τὸν ἕβδομον λύεται βαθμόν; Το ἓν ἢ φύσει ἐστὶν, ἢ θέσει· καὶ φύσει μὲν, ὡς εἰς ἄνθρωπος· θέσει δὲ, ὡς ὁ ἀνὴρ μετὰ τῆς νομίμου γυναικός, οὓς σχέσις ἤνωσε καὶ συνάφεια σαρκική, ὡς εἴρηται· ι Καὶ ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν.» Οταν μὲν οὖν ἐξ αἵματος ᾗ ἡ οἰκείωσις καὶ γένους ἑνὸς, τὸ οἰκεῖόν τε καὶ τὸ ἓν φύσει ἐστίν· ὅταν δὲ ἐξ ἀγχιστείας καὶ δύο γενῶν, θέσει τὸ ἕν, καὶ ἡ οἰκειότης αὐτοῖς οὐ κατὰ τὴν ἐξ αἵματος οικειότητα· διὸ καὶ τῷ ὑποβεβηκότι βαθμῷ, καὶ πρὸ τοῦ ὀγδόου, εὐθὺς ἡ τοιαύτη οἰκειότης τε καὶ ἔνωσις λύεται· αποστάσεως πρὸς τὴν διάλυσιν δέονται, ὥσπερ τά ἧττον ἡνωμένα, ελάττονος. Περὶ τῶν ἐκ τριγενείας. Τὰ δὲ ἐκ τριγενείας γαμικά ζητήματα εἰτι μὲν καὶ ταῦτα ἐξ ἀγχιστείας, ἀλλὰ τῇ τοῦ τρίτου γένου; ἐπιπλοκῇ ῥᾷον ἢ τὰ ἐκ δύο συμπεπλεγμένα γενών λύονται· ὥσπερ γὰρ ταῦτα δυσὶ βαθμοῖς ὑποβέβηκε τῶν ἐξ αἵματος, (τὰ μὲν γὰρ εἰς τὸν ὄγδοον, τι δὲ ἐξ ἀγχιστείας ἐκ δυοῖν γενεῖν ἔσθ' ὅτε καὶ εἰς τὸν ἔκτον λύονται), οὕτω πάλιν τὰ ἐκ τριγενεία;, δυσίν ὑπ.6.βασθέντα βαθμοῖς τῶν ἐκ δύο γενῶν, τὴν ἀρο χὴν τῆς λύσεως κατὰ τὸν τέταρτον εὐθὺς λαμβάνει

B. βαθμὸν, εἰ καὶ πολλῷ μᾶλλον εἰς ταῦτα βαθμούς bus inferiora, quam quæ duobus ex generibus conλαμβάνειν οὐ δεῖ, ἀλλὰ ζητεῖν, εἰ οὐκ ἐκωλύθη παρά τοῦ νόμου ῥητῶς. Τοῖς δὲ μάλιστα ἀκωλύτοις ὁ τέ ταρτο; ἐπακολουθεῖ βαθμός. Τέταρτος βαθμὸς ἀκώλυτος. Οἷον τὸ ἐπὶ τοῦ πατριάρχου Στυπῇ ἀπορηθέν τε ἐμοῦ καὶ λυθέν· Κωνσταντίνος γάρ τις ἔλαβεν εἰς γυναίκα Θεοδώρου τινὸς αὐταδέλφην Ανναν· θανού σης ἐκείνης, ἔλαβεν εἰς δεύτερον συνοικέσιον τὴν τοῦ Θεοδώρου γυναικαδέλφην Ειρήνην, ὡς γενέσθαι τὸν Κωνσταντίνον καὶ γαμβρὸν τοῦ Θεοδώρου καὶ σύγγαμβρον. Εἰσὶ δὲ ἐν τούτῳ βαθμοὶ τέσσαρες· ὁ Θεόδωρος γὰρ καὶ ἡ ᾿Αννα, βαθμοῦ δευτέρου ή γυνὴ τοῦ Θεοδώρου καὶ ἡ Εἰρήνη, βαθμοῦ δευτέρου, ὁμοῦ τέσσαρες· ὁ μὲν γὰρ νόμος δύο μόνα ἐκ τριγε νείας εκώλυσεν, ἃ καὶ ἑνὸς μόνου βαθμού τυγχά νουσι, καὶ οὐ πλείονος. Νόμος. stant, principium permissionis in quarto statim gradu consequuntur: licet in his multo magis gradaum vitanda computatio, sed quærendum, an die sertis verbis lege prohibita sint. Maxime vero prohibitionis expertia sequitur quartus gradus. Quartus gradus non prohibitus. Hujusmodi quiddamn est, quod sub patriarcha Stupa vocatum in dubium fuit, et per sententiam declaratum. Quidam enim Constantinus uxoreın duxit Aunam, Theodori cujusdam sororem germamam. Ea mortua, matrimonio secundo duxit Irenam, conjugis Theodori sororem, quo fiebat, ut Constantinos et affinis esset Theodori, et coaflinis. Sunt autem in hoc gradus quatuor. Theodorus enim et Anna gradu secundo se contingunt. Item uxor Theodori et Irena, gradu secundo. Qui gradus simul sunt quatuor. Quippe lex duo duntaxat ex trium generum matrimoniis prohibuit, quæ unius duntaxat gradus sint, non plurium. Lex. Οἶον, ὅτι οὐ δύναμαι λαβεῖν τὴν ποτέ γυναῖκα τοῦ προγόνου μου, οὐδ᾽ ἡ μητρυιὰ λαβεῖν τὸν ποτὲ ἄνα δρα τῆς προγόνης αὐτῆς, κἂν τούτοις γὰρ τριγένειά ἐστιν. Αλλ' ἐπεὶ ὁ πρόγονος καὶ ἡ προγόνη υἱοῦ ἢ θυγατρὸς λόγον ἐπέχουσι πρὸς τὸν πατρῳὸν, ἢ τὴν μητρυιάν, καὶ ἡ γυνὴ ἢ ὁ ἀνὴρ αὐτῆς, νύμφης γαμβροῦ, ἀθέμιτα τὰ τοιαῦτα τυγχάνουσι συνοικέ σια. Τὰ γὰρ ἄκρα δύο γένη, ὁ ἀνὴρ καὶ ἡ γυνή, βαθε μὲν οὐκ ἔχουσιν οὔτε πρὸς ἄλληλα, οὔτε πρὸς τὸ μέσον γένος· τὴν γὰρ ἀνδρὸς μετά γυναικός συνάφειαν εἰς βαθμὸν οὐκ εἰσάγομεν, ἀλλ' ἓν μὲν εἶναι ταύτην λογιζόμεθα, ὅτε καθ᾿ ἑαυτὸν ὁρᾶται· καὶ γὰρ ἡ τοῦ ἀδελφοῦ μου γυνή, διὰ τὴν πρὸς αὐτὸν ἄκραν ἔνωσιν, δευτέρου μοι ἐστι βαθμοῦ, ἰσχναῖς ἐπινοίαις διὰ τὴν ἐντολὴν ἐνουμένη· ὅτε δὲ πρὸς ἕτερον συγγενικὸν αὐτῆς πρόσωπον ὁ βαθμός ζητείται, οὐχ οὕτως· ἡ γὰρ ἀδελφὴ τῆς νύμφης, πρὸς μὲν αὐτὴν, δευτέρου ἐστὶ βαθμοῦ, πρὸς ἐμὲ δὲ τετάρτου· καὶ ἡ αὐτῆς θεία, πρὸς ἐκείνην μὲν τρίτου, πρὸς ἐμὲ δὲ πέμπτου· καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ὁμοίως· τῶν οὐκ ἐνδεχομένων γάρ ἐστιν, ὥσπερ τὸν ἄνδρα, οὕτω δὴ καὶ τὸν τούτου ἀδελφὸν, σάρκα λογίσασθαι μίαν μετὰ τῆς νύμφης, καὶ δι' ἐπινοίας ἐπίνοιαν συνάψαι παρὰ τὴν τοῦ νόμου δύναμιν· οἱ γὰρ ἐκ tria, et per cogitationem præter mentem legis alia Videlicet quod ducere non possum eam, quæ quondam privigni mei fuit uxor, nec ei noverca nubere, qui privignæ ipsius maritus fuit. Nam in his quoque trium At generum conjunctio. Sed quia privignus et privigna Glii vel filiae loco sunt erga vitricum vel novercam, atque horum vel uxor, vel maritus, vicem nurus aut generi oltinent, illicita sunt hujusmoli matrimonia. Nam summa illa duo genera, vir et uxor, gradum nullum habent, nec inter se, nec erga genus intermedium. Quippe viri cum muliere conjunctionem að gradum non referimus; sed unum quid esse ducimns hane, quando secundum seipsam consideratur (fratris enim mei conjux, propter unionem cum co sum - mam, secundo a me gradu est, quocum'subtilibus sane rationibus divini mandati respectu conjungitur); cum autem ad aliam ipsi cognatam personam gradus inquiritur, non ita res habet. Nam fratriæ soror, erga ipsam quidem gradus secundi est; erga me quarti. Ejusdem amita gradu erga ipsam est tertil, erga me quinti. Consimiliter et in aliis. Quippe fieri nequit, ut quemadmodum maritus, sic etiam frater ejus pro una carne habeatur cum fraπλαγίου πρῶτον βαθμὸν οὐκ ἔχουσιν, ἀλλ' ἐκ τοῦ δευτέρου ἄρχονται. Ο μὲν οὖν νόμος τὰ ἐκ τριγενείας πρώτου βαθμοῦ μόνα κεκώλυκεν, ὥσπερ εἴρηται· ἡ δὲ κρατοῦσα συνήθεια καὶ τὰ παρὰ ταῦτα, καὶ ὑπὲρ τὸν πρῶτον βαθμὸν ἐκ τριγενείας ὄντα, ἀκώ λυτα οὐκ ἔχει. Τρίτος ακώλυτος. Οἷον, ἔσχε τις γυναῖκα· χρόνῳ δ᾽ ὕστερον, ἐκεί νης θανούσης, τὴν γυναῖκα τοῦ θείου αὐτῆς εἰς δεύ τερον ἔλαβε συνοικέσιον· ἄλλος τὴν προγένην τοῦ γυναικαδέλφου αὐτοῦ ἔλαβεν· ἐν τούτοις γὰρ βαθμοὶ μὲν ἀναφαίνονται τρεῖς, λύονται δὲ ὅμως κατὰ τὴν · συνήθειαν· ἡ μέντοι ἀκρίβεια, ὥσπερ εἴπομεν, τὸν ratio conjungatur. Qui enim ex transverso sunt, prinium gradum non habent, sed a secundo incipiunt. Lex igitur, uti diximus, matrimonia trium generum duntaxat ea prohibuit, quæ primi gradus sunt. Recepta vero consuetudo pro non vetitis habet, quæcumque præter hæc sunt, et primum gradum excedunt. Tertias non prohibitus. Verbi gratia, quidany usorem irahnit. Deinceps illa defuncta, conjugem patrui mulieris secunda matrimonio duxit uxorem. Alius privignam fratris uxoris suæ duxit. In his enim tres quidem gradus emergunt; sed pililominus Here permittantur ratione consuetudinis. Si tamen accurate rem con-

MATTI.EI BLASTARIS siderenies, gradius in his, ceu diximus, quartus re- τέταρτον ἐν τούτοι; βαθμὸν ἀπαιτεῖ· δεῖ γὰρ τὴν quiritur. 51 Quippe necessitudinem affinitatis in transversuni non nihiloportet extendi, atque ita licitum erit matrimonium. V. g. conjux fratris uxoris meæ propinqua necessitudine jungitur intermedio generi, sicut et ego ipsi. Hanc frater mens, defuncto conjugis meæ fratre, ducere citra reprehensionem potest, vel ipsius ego sororem; sed non fas est ut ipsa mihi uubat. Rursus affinem nactus sum, sororis meæ virum; cujus fratriam, fratri scilicet ipsius quondam nuptam, uxorem ipse duco citra prohibitionem, quoniam et quarti gradus esse deprehenditur, et longius aliquanto removetur a necessitudine generis intermedii. Quæ enim persona prope cum ipso conjungitur, soror mea est: ipse vero sum ex transverso, et paulo remotior ab intermedia persona. Rursus nactus sum generum, maritum filiæ: cujus fratriam, nuptam scilicet quondam ejus fratri, mihi quidem omne nefas est uxorem ducere, veluti prope conjunctain intermedio generi; sororem tamen ejus licite duco. Quin etiam gener et uxoris frater, si vidui facti sint, amitam et fratris ejus filiam nequaquam lucunt. Cujus autein defuncta est uxor, ei pernitfitur, ut uxorem ducat congeneri vel coaffinis sui sororem, Atque etiam tiliam sobrinæ prioris uxorem, nec 1:on prioris uxoris amitan, parvam, hoc est, con· səbrinam socrus suæ. Verum filiam cousobrinæ prioris conjugis ducere prohibetur. Fratrem et sororem duarum mulierum, quæ duobus fratribus nuptæ sunt, inter se copulari fas est. Sententia vero patriarchæ Leonis Stupæ concedit, ut gener et uxoris frater sorores duas ducant, cum gradus quintus constituatur. Idem decretum, ac præterea decretum Arsenii Latriarchæ, statuunt minime prohibitum esse, quo minus duo fratres ducant nurum ac sororem mariti ejus. Patruns et maritus filiæ fratris ejus, sorores duas ducere non prohibentur, licet gradus sextus constituatur. Ο Quin etiam gener et frater uxoris duas consobrinas ducere non prohibentur, licet gradus septimus emergal. Michaelis autem patriarchæ sententia permittit, ut Joannis filia, et ejusdem uxoris ex fratre neptis, fratribus duobus copulentur. Nonnulli tamen quædam ex indicatis hisce matrimoniis illicita pronuntiarunt: videlicet ut congener deinceps sororem ejus ducat, qui congener ipsius fuerit. Ac præterea frater uxoris, ut eam ducat, quæ generi suo fratrem in matrimonio habeat: sicut illud etiam, quod episcopum Thessalonica Chuοἰκειότητα τῆς ἀγχιστείας πλαγιασθῆναι μικρόν, καὶ τηνικαῦτα ἔσται θεμιτός ὁ γάμος. Οἷον, ὅτι τοῦ γυ ναικαδέλφου μου ή γυνή προσεχώς εκείωται προς τὸ μέσον γένος, ὥσπερ κἀγὼ πρὸς αὐτόν· ὁ οὖν ἡμέ τερος ἀδελφὸς δύναται ταύτην ἀμέμπτως λαβεῖν, θανόντος τοῦ γυναικαδέλφου μου, ἢ ἐγὼ τὴν ἐκείνης ἀδελφὴν, αὐτὴν δὲ οὐ θέμις λαβεῖν. Πάλιν ἔλαβον εἰς τὴν ἀδελφήν μου γαμβρόν, οὗ τὴν ἐπ' ἀδελφῷ ποτὲ νύμφην αὐτὸς ἔλαβον εἰς γυναῖκα, καὶ ἔστιν ἀκώλυτον, ἐπεὶ καὶ τετάρτου βαθμοῦ εὑρίσκεται, καὶ μακρύνεται μικρὸν καὶ τῆς οἰκειότητος τοῦ μέσ σου γένους· τὸ γὰρ πρὸς αὐτὸ προσεχῶς συναπτά μενον πρόσωπον, ἡ ἀδελφή μου ἐστιν, ἐγὼ δὲ ἐκ πλαγίου, καὶ μικρὸν ἀπωτέρω τοῦ μέσου. Πάλιν ἐπὶ τῇ θυγατρὶ ἐγένετό μοι γαμβρός τού του τὴν ποτὲ μὲν νύμφην ἐπ' ἀδελφῷ λαβεῖν με εἰ; γυναῖκα οὐ θέμις, ὡς προσεχώς συναπτομένην πρὸς τὸ μέσον γένος· τὴν δὲ αὐτῆς ἀδελφὴν, οὐκ ἀθέμιτον. ᾿Αλλὰ καὶ γαμβρός, καὶ γυναικάδελφος χηρεύσαν τες, θείαν καὶ ἀνεψιὰν οὐδαμῶς λαμβάνουσιν· οὗ δὲ τετελεύτηκεν ή γυνή, λαμβάνειν τούτῳ ἐφεῖται τὴν του συγγάμβρου αὐτοῦ ἀδελφήν, ᾿Αλλὰ δὴ καὶ τὴν θυγατέρα τῆς δισεξαδέλφης τῆς προτέρας αὐτοῦ γυναικός, ἦτο: τὴν πρωτεξαδέλφην τῆς πενθερᾶς αὐτοῦ. Κεκώλυται δὲ λαβεῖν τὴν θυγατέρα της πρωτεξαδέλφης της προτέρας αὐτοῦ γυναικός. Δύο δὲ ἀδελφῶν γυναικάδελφον καὶ γυναικαδέλ την συνάπτεσθαι θεμιτόν. Τὸ δὲ ψήφισμα τοῦ πατριάρχου Λέοντος τοῦ Στυπῆ ἐφίησι λαβεῖν γαμβρόν καὶ γυναικάδελφον δύο αδελφάς οἷα πέμπτου γινομένου βαθμού. Τὸ δὲ αὐτὸ ψήφισμα, ἔτι δὲ καὶ τοῦ πατριάρχου Αρσενίου, δύο ἀδελφοὺς νύμφην λαβεῖν καὶ ἀνδραδέλφην, ἀκώλυτον εἶναι κρίνουσιν. Ο θεῖος καὶ γαμβρὸς ἐπ' ἀνεψιᾷ πρώτῃ, δύο λα δεῖν ἀδελφὰς οὐ κωλύονται, εἰ καὶ ς' γίνεται βα θμός. ᾿Αλλὰ καὶ γαμβρὸς καὶ γυναικάδελφος δύο πρώ τας ἐξαδέλφας λαβεῖν οὐ κωλύονται, εἰ καὶ ζ' γίνεται βαθμός. Τὸ δὲ ψήφισμα τοῦ πατριάρχου Μιχαήλ, τὴν θυγατέρα τοῦ Ἰωάννου τυχόν, καὶ τὴν ἀνεψιὰν τῆς γυναικὸς αὐτοῦ, δυσὶν ἀδελφοῖς ἐπιτρέπει συζευ χθῆναι. 'Αθέμιτα μέντοι τῶν εἰρημένων ἔνιά τινες έψηφίσαντο, τό τε λαβεῖν τὸν σύγγαμβρον τὴν ἀδελφὴν ὕστερον τοῦ συγγάμβρου αὐτοῦ. Ἔτι δὲ καὶ τὸν γυναικάδελφον τὴν ἐπ' ἀδελφῷ νύμφην τοῦ ἰδίου αὐτοῦ γαμβροῦ· ὥσπερ δὴ καὶ ἐκεῖνο, ὅπερ τὸν Χοῦμνον Θεσσαλονίκης ἰδίῳ ἔφημεν

B. λύσαι ψηφίσματι, τὸ πατέρα καὶ υἱὸν λαβεῖν μικρὰν mnum sententia sua solvisse diximus; videlicet ut θείαν καὶ ἀνεψιάν. pater et filius ducant amitam minorem, et fratris ejus filiam. Νόμος. Φησὶ γὰρ ὁ νόμος· Ἐν τοῖς γάμοις οὐ μόνον τὸ ἐπιτετραμμένον, ἀλλὰ καὶ τὸ εὐπρεπές ζητοῦμεν. Περὶ υἱοθεσίας. Καὶ οὕτω μεν τὰ ἐκ τριγενείας· τήν γε μὴν διαδοχής ένεκα γινομένην υἱοθεσίαν παραφυλάττειν, καθὰ δὴ καὶ τὴν ἐξ αἵματος, πρὸς τῶν ἱερῶν κανό νων καὶ τῶν φιλευσεβῶν δεδιδαγμεθα νόμων· κατά τε τοὺς γαμικούς δηλαδή βαθμούς, καὶ τὴν τῶν γου νέων κληρονομίαν. δ Νόμος. Φησὶ γὰρ ὁ νόμος· Οὐ δύναμαι τὴν πρὸς πατρὸς ἢ μητρὸς θείαν λαβεῖν εἰς γυναῖκα, εἰ καὶ εἰσὶ θε ταὶ, ἐπειδὴ μητέρων τάξιν ἔχουσιν, ἥτις τυχόν τῷ πάππῳ μὲν υἱοθετήθη, ἀδελφῆς δὲ τόπον ἐπεῖχε πρὸς τὸν πατέρα, πρὸς ἐμὲ δὲ θείας· οὔτε ὁ θετὸς πατὴρ τὴν τοῦ θετοῦ υἱοῦ θυγατέρα, ἢ τὴν ἐγγόνην· οὔτε ὁ θετὸς υἱὸς τὴν τοῦ θετοῦ πατρὸς γα μετήν, ἢ τὴν μητέρα, ἢ τὴν ἀδελφὴν αὐτῆς, ἢ τὴν ἀπὸ υἱοῦ ἐγγόνην. Ἐὰν δὲ ὁ ἐπίτροπος, ἢ ὁ γενόμενος κουράτωρ υἱοθετῆσαι βουληθῇ τὸν ἄνδρα τῆς ἐπιτροπευομένης ἢ κουρατορευομένης, ἢ τὸν πατέρα αὐτῆς, ἡ θέσις ἄχυρός ἐστιν· οὐ μὴν ὁ γάμος λύεται· λύεται δὲ, ἡνίκα τις τὸν ἴδιον γαμβρὴν εἰσποιήσαιτο. Ἡ δὲ κδ' νεαρὰ τοῦ βασιλέως Λέοντος τοῦ Σου φοῦ, κωλύουσα τοὺς εἰσποιουμένους πρὸς γαμικὴν ὁμιλίαν συνάπτεσθαι τοῖς τοῦ εἰσποιησαμένου παι σιν, ἐπάγει· Ἀλλὰ πάλαι μεν μὴ κατὰ λόγον, νῦν δὲ κατὰ τὸν πρέποντα θεσμὸν καὶ δίκαιον τῆς υἱος θεσίας γινομένης, καὶ διὰ τελετῆς ἱερᾶς, τῶν μὲν εἰς γονέων τάξιν καθισταμένων, τῶν δὲ εἰς τὴν τῶν παίδων, οὐκέτι περιλείπεται λόγος εἰς γάμον συνἀπτεσθαι τοῖς κατὰ φύσιν τοῦ εἰσποιησαμένου παισι τοὺς εἰσποιητοὺς παῖδας, μηδὲ τὸ τῶν ἀδελφῶν ὄνομα πρὸς τὸ τῆς συζυγίας μεθαρμόζεσθαι, ὥστε γαμβροὺς ἀντὶ ἀδελφῶν καλεῖσθαι. *Οτι υἱοθετοῦσι καὶ εὐνοῦχοι. Τοῦ δὲ νόμου λέγοντος, ὅτι ἡ θέσις μιμεῖται τὴν φύσιν, καὶ διὰ τοῦτο κωλύοντος τοὺς εὐνούχους εἰσποιεῖν τινα, καὶ ἔχειν αὐτὸν ὑπεξούσιον, ή και νεαρά τοῦ αὐτοῦ βασιλέως ἐθέσπισε καὶ τοῦτο γίνεσθαι ἀκωλύτως. Οτι υἱοθετοῦσι καὶ παρθένοι Ἡ δὲ κζ' καὶ ταῖς παρθενοις εἰσποιεῖν δίδωσι, καὶ τοὺς εἰσποιηθέντας ὑπεξουσίους ἢ αὐτεξουσίους, δίκαια κληρονομίας ἔχειν ἐπ' αὐταῖς· καὶ μὴ δεῖσθαι βασιλικοῦ ἐπιτάγματος, ἢ πράξεως δικαστῶν. Περὶ τῆς ἀπὸ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος ἀναδοχῆς. Ἡ δὲ ἀπὸ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος κατὰ ἀναδοχὴν ν νομένη υἱοθεσία, οὐκ εἰς κληρονομίαν εἰσέρχεται, PATROL GR. CXLIV. Lex. Quippe legis verba sunt: In nuptiis non solum quid permissum sit, consideramus, sed et quid sit honestum. 52 De adoptione. Et hæc quidem est ratio matrimoniorum ex tribus diversis familiis. Cæterum adoptionis etiam, quæ successionis causa fit, perinde rationem habendam ac consanguinitatis, per sacros canones et religiosas leges edocti sumus: idque tum respectu graduum matrimonialium, tum adeunds parentum hæreditatis. Lex. Legis enim hæc verba sunt: Non possum vel amitam vel materteram uxorem ducere, siquidem per adoptionem mihi conjuncta sint; quippe matrum vicem obtinent: cum abavo scilicet adoptatæ sint, et patri meo sororum loco fuerint, mihi amitarum et materterarum. Nec pater, qui filium adoptavit; filii adoptivi filiam, vel neptem ducere potest: nec flius adoptivus, adoptivi patris uxorem, vel matrem, vel sororem matris, vel neptem ex filio. Quod si tutor, vel qui curator fuerit, adoptare voluerit maritum ejus, cujus tutelam vel curam gerit, irrita quidem est adoptio, non tamen nuptia solvuntur. Solvuntur autem cum quis generum suum adoptaverit. Cæterum novella xxı♥ principis Leonis, cognomine Sapientis, cum prohibet, ne qui adoptamur, cum liberis ejus, qui adoptavit, matrimonio copillentur, hæc subjicit: Sed olim quidem non secundum rationem, nunc vero cum decenti et justa lege fat adoptio, sacroque ritu illi parentum, ht filiorum in locum constituantur, non amplius ulla reliqua ratio est, qua filii adoptivi cum naturalibus liberis ejus, qui adoptat, matrimonio copulentur: nec ut fratrum nomen cum nomine conjugii sic commutetur, ut fratrum loca generi vocentur Eliam eunuchos adoptare. Cum autom lex dicat adoptionem imitari naturam, ideoque prohibeat, ne quem eunuchi adoptent, ut eorum in potestate sit, ejusdem principis novella xxvi statuit, ut hoc quoque citra prohibitionem ullam fiat. Virgines etiam adoptare. Ejusdem 27 constitutio virginibus quoque potestatem adoptandi concedit, et ut adoptati, tam Aliifamilias, quam emancipati virginibus succedendi jus habeant, nec ad hoc indigeant principis rescripto, vel actu judicum. De susceptione ex sacro baptismate. Adoptio quæ fit per susceptionem ex baptismale, non ad læreditatem adeundam se sacro

MATTEI BLASTARIS porrigit, sed duntaxat in gradibus natrimoniorum, ἀλλ᾽ εἰς τοὺς γαμικούς μόνους, ὡς εἴρηται, ζητεῖut dictum est, spectatur. Quippe canon 33 syn. s'x'æ ait: Quoniam spiritualis necessitudo major est conjunctione corporum, statuimus ut qui ex sacro et salutari baptismate pueros suscipiant, et postea cum matribus eorum viduis in mat imoarum coeunt, primum a tali contubernio abstineant, deinde scortatoru: quoque penis suljiciantur. Quippe qui ab hoc malo prompte non semet abstinet, et confitetur, tanquam incestis nuptiis pollutus damnatur. Lex. Legis autem hæc verba sunt: Qui e sacro baptismate aliquam suscepit, eam postea matrimonio sibi jungere non potest, utpote quæ ipsius filia facta sit. Nec item ducere potest matrem ejus, aut filiam imo ne ipsius quidem filius id facere potest. Quippe nulla res alia 53 sic paternam affectionem inducere potest, et jusiam nuptiarum prohiditionem, ut hujusmodi nexus. per quem Deo mediante animæ eorum copulantur. Affirmant igitur aliqui, quod cum tam ex canone, quam lege, major esse illa spiritualis, quam carnalis cognatio statuatur, observare debeant hac colligati prohibitos gradus usque ad septimum: tot scilicet numero, quot etiam in consanguinitate soleant observari. Verum pluribus boc minime visum est, sed ad eas duntaxat personas prohibitionem pertinere, quæ dicta lege continentur. Cæterum gradus utriusque adoptionis diverso cum itlis modo numerantur, qni sunt in consanguinitate. Nam ibi pater erga fratres universos omnino gradu primo est: hic vero pater iste spiritualis erga filium, quem adoptavit, gradu est primo: sed erga carnalem ejus filii patrem, secundo, quippe frater ejus esse ducitur. Erga fratres autem germanos filii sui spiritualis graol: tertio censetur. Non enim illos quoque fi1:08 habuit. Filius autem erga fratres su109 carmales gradu secundo est, et erga patrem suum carnalem, primo, sicut etiam erga patrem spiritualem. Idcirco licet ei, qui vult, uxorem ducere coinpatris sui sororem. Qui vero filium suum ex sacro baptismate suscipit, ab uxore sua separatur. De nuptiis quæ prohibentur etiam citra cognationem. Nonnunquam etiam citra necessitudinem ullam indicatarum omnium cognationum matrimonium prohibetur. V. g. qui accusatus est adulterii, licet zanifesto non sit convictus, nequit cam tierem uxorem ducere. Nec libertus urorem paaroni sui ducit, post ejus mortem. Præbet enim suspicionem, quod etiam illo vivo commiserit in cam adulterium. De tutore et minoribus. Nec tutor pupillanı prius ducit uxorem, vel filius ται βαθμούς. Φησὶ γὰρ ὁ νγ' κανὼν τῆς ἕκτης συν όδου· Ἐπειδὴ μείζων ἐστὶν ἡ κατὰ πνεῦμα οἰκειή τῆς τῆς τῶν σωμάτων συναφείας, τοὺς ἐκ τοῦ ἁγίου καὶ σωτηριώδους βαπτίσματος παῖδας ἀναδεχομέ νους, καὶ μετὰ τοῦτο ταῖς ἐκείνων μητράσι χηρευ ούσαις γαμικῶς συναπτομένους, ορίζομεν, ἀφίστασθαι μὲν τοῦ τοιούτου συνοικεσίου, ἔπειτα καὶ τοῖς τῶν πορνευόντων ἐπιτιμίοις ὑποβάλλεσθαι· ὁ γὰρ μὴ ἑτοίμως τοῦ κακοῦ ἀφιστάμενος, καὶ ἐξομολογού μενος, ὡς αἱμομίκτης κρίνεται. Νόμος. Ο δὲ νόμος φησίν· Ο μέντοι ἀπὸ τοῦ ἁγίου βαπτίσματός τινα δεξάμενος, οὐ δύναται αὐτὴν ὕστε ρον πρὸς γάμον ἀγαγέσθαι, ὡς ἤδη γενομένην αὖ τοῦ θυγατέρα, οὐδὲ τὴν ταύτης μητέρα ή θυγατέρα· ἀλλ᾽ οὐδὲ ὁ υἱὸς αὐτοῦ· ἐπεὶ οὐδὲν ἄλλο δύναται οὕτως εἰσαγαγεῖν πατρικὴν διάθεσιν καὶ δικαίαν γάμου κώλυσιν, ὡς ὁ τοιοῦτος δεσμός, δι' οὗ, Θεοῦ μεσιτεύοντος, αἱ ψυχαὶ αὐτῶν συνάπτονται. Ισχυρίζονται τοίνυν τινές, ὡς, ἐπεὶ ἀπὸ τοῦ κανόνος καὶ τοῦ νόμου, μείζων ἡ πνευματικὴ τῇ; κατά σάρκα συγγενείας ορίζεται, χρῆναι τοὺς ταύτη συνδεδεμένους παρατηρεῖν τοὺς κεκωλυμένους βαθμοὺς ἄχρι τοῦ ἑβδόμου, ὅσους δηλαδὴ καὶ εἰς τὴν καθ' αἷμα συγγένειαν· τοῖς δὲ πλείσι τοῦτο οὐκ ἔδοξεν, ἀλλὰ μόνα τὰ τῷ ῥηθέντι νόμῳ περιεχόμενα κωλύεσθαι πρόσωπα. Οι μέντοι βαθμοὶ τῶν ἐξ υἱοθεσίας αμφοτέρας ἐνηλλαγμένως ἀριθμοῦνται πρὸς τοὺς βαθμούς τῶν ἐξ αἵματος· ἐκεῖ μὲν γὰρ ὁ πατὴρ πρὸς πάντας τοὺς αὐταδέλφους πρώτου πάντως υπάρχει βαθμοῦ· ἐνταῦθα δὲ ὁ πνευματικὸς οὗτος πατὴρ, πρὸς μὲν τὸν παῖδα, ὃν εἰσεποιήσατο, πρώτου ἐστὶ βαθμοῦ, πρὸς δὲ τὸν σαρκικὸν τοῦ παιδὸς πατέρα δευτέ ρου· ἀδελφὸς γὰρ αὐτοῦ λογίζεται. Πρὸς δὲ τοὺς αὐταδέλφους τοῦ πνευματικοῦ υἱοῦ αὐτοῦ, τρίτου οὐ γὰρ κακείνους ἔσχεν υἱούς. Ο υἱὸς δὲ πρὸς τοὺς σαρκικοὺς ἀδελφοὺς αὑτοῦ δευτέρου, καὶ πρὸς τὸν σαρκικὸν αὐτοῦ πατέρα, πρώτου, ὥσπερ καὶ πρὸ τὸν πνευματικόν. Διὰ τοῦτο ἔξεστι τῷ βουλομένῳ λαβεῖν εἰς γυναῖκα τὴν τοῦ συντέκνου αὐτοῦ ἀδελφήν. Ὁ δὲ τὸν υἱὸν αὐτοῦ ἀπὸ τοῦ ἁγίου βαπτίσματ ἀναδεχόμενος, τῆς γυναικὸς αὐτοῦ διαζεύγνυται. Περὶ τῶν κεκωλυμένων γάμων καὶ χωρὶς συγγενείας. Εστι δ' ὅτε καὶ χωρὶς συγγενείας ὁποιασοῦν τῶν εἰρημένων πέντε συγγενειῶν κωλύεται τὸ συνάλ λαγμα· οἷον, ὁ κατηγορηθεὶς μοιχός, εἰ καὶ μὴ προφανῶς ἀπηλέγχθη, οὐ δύναται ταύτην εἰς γυναῖκα λαβεῖν· οὐδὲ ὁ ἀπελεύθερος τὴν γυναῖκα του πάτρωνος αὐτοῦ, μετὰ τὸν ἐκείνου θάνατον· δίδωσι γὰρ ὑποψίαν ὅτι καὶ ζῶντος ἐκείνου ταύτην μοι χεύων ἦν. Περὶ ἐπιτρόπου καὶ ἀφηλίκων. Οὐδὲ ὁ ἐπίτροπος τὴν ὀρφανὴν, ἢ ὁ υἱὸς αὐτοῦ,

Β. πρὸ τοῦ λυθῆναι τὴν ἐπιτροπήν. Λύεται δὲ ἡ ἐπι- Λ ejus, quam tutela sive curatio perimatur. Periτροπὴ τὸν τριακοστόν χρόνον. Πέντε γὰρ καὶ εἴκοσι χρόνοι εἰσὶ τῆς ἐνηλικιώσεως, καὶ τέσσαρες τῆς ἀποκαταστάσεως, καὶ τῇ ἀρχῇ τοῦ τριακοστοῦ χρόνου αὐτίκα ἡ ἐνοχὴ τοῦ ἐπιτρόπου λύεται· καὶ ἔχει ἄδειαν ἐξ ἐκείνου συζυγῆναι τῇ ἐπιτροπευομένῃ, πρὶ τούτου δὲ οὐδαμώς. Ἡ δὲ μήτηρ τῆς ἐπιτροπευθείσης δύναται καὶ πρὸ τούτου τῷ ἐπιτρόπῳ τῆς μητρὸς αὐτῆς γαμη θῆναι. Ἐπεὶ δὲ καὶ οἱ ἁπλῶς οἰκειακοὶ ὑποχείριοι, εἰ καὶ μὴ εἰσι δούλοι, ἢ ἐγένοντό ποτε, τάξιν ἀπελευθέρου ἔχουσιν, οὐδὲ οὗτοι μετὰ θάνατον τῶν ἰδίων δεσποτῶν τὰς ἐκείνων λαμβάνειν δύνανται γαμετάς, ἵνα μὴ δοῖεν προλαβούσης μοιχείας ὑπόνοιαν. Οὐδὲ ὁ σκηνικός, ἤτοι ὁ δημόσιος παιγνιώτης, ἢ δ τούτου υἱὸς, συγκλητικοῦ θυγατέρα δύναται λαδεῖν, Νόμος. Φησὶ γὰρ ὁ νόμος, ὅτι ἐν τοῖς γάμοις οὐ μόνον τὸ ἐπιτετραμμένον, ἀλλὰ καὶ τὸ εὐπρεπὲς δεῖ ζητεῖν. Ἐπὶ μὲν γὰρ τῶν ἐξ αἵματος, καὶ τῶν τοῦ ἁγίου βαπτίσματος, καὶ τῶν ἐξ υἱοθεσίας, βαθμούς δεῖ ζητεῖν, καὶ τὰ ὑπὲρ τὸν ζ' τούτοις ἀκώλυτα. Επὶ δὲ τῶν ἐξ ἀγχιστείας, καὶ τῶν ἐκ τριγενείας, τὰ ῥητῶς κωλυθέντα ἢ σύγχυσιν ἔχοντα φυλάττεσθαι χρή ἐπὶ δὲ τῶν ἔξω συγγενείας, τὸ εὐπρεπές. Νόμοι. Η οὖν παρανόμως γαμηθεῖσα δύναται διαλύειν τὸν γάμον, καὶ γαμεῖσθαι ἄλλῳ ὕπερον. Οἱ δὲ ἀπὸ κεκωλυμένων γάμων τικτόμενο: παῖδες οὐδὲ τῆς τῶν νόθων ἀξιούνται προσηγορίας, οὐδὲ διαδέχονται κατά τινα τὸν ἴδιον πατέρα. Ο πρὸς ἐλευθέραν, μὴ ποιησαμένην πόρον ἐκ τοῦ σώματος, ἔχων συνήθειαν, οὐ παλλακήν, ἀλλὰ γαμετὴν ἔχειν δοκεῖ. Δύναται ὁ κουράτωρ συνάψαι τὴν ἰδίαν θυγατέρα τῷ κουρατορευομένῳ ὑπ' αὐτοῦ· τὸν δὲ υἱὸν αὐτοῦ τῇ κουρατορευομένῃ οὐ δύναται χωρίς βασιλικῆς κελεύσεως, ἐπεὶ ἀτιμοῦτα:. mitur autem tricesimo anno. Quippe viginti quinque anni sunt ætatis adultæ, quatuor in integrum restitutionis, et principio tricesimi statim obligatio curatoris perimitur, ut potestatem ex eo tempore habeat cum ea se copulandi, cujus est curator, antea vero nequaquam. Mater autem ejus, cujus negotia geruntur, potest ante hoc etiam tempus curatori filiæ suæ nubere. Quia vero simpliciter domestici, qui sunt in pote - state, licet servi non sint, nec aliquando fuerint, loco libertorum sunt: ne bi quidem post mortem dominorum suorum uxores eorum ducere possunt, ne suspicionem adulterii præbeant, quod præcesserit. Nec scenicus, hoc est, qui artem ludicram publice facit, aut filius ejus, senatoris filiam ducere potest. Lex. Legis enim verba sunt: In nuptiis non solum quid permissum sit, sed et quid honestum considerandum est. Nam in consanguinitate, et susceptione ex sacro baptismale et adoptione, gradus considerandi sunt, et matrimonia gradum in his excedentia septimum prohibitione carent.In affinitate, triumque generum copulatione, quæ diserte prohibita sunt, vel confusionem continent, caveri debent. In iis, quæ extra cognationem posita sunt, decori et honesti habenda ratio. 54. Leges. Οὔτε ὁ πατὴρ τοῦ ἐπιτρόπου, οὔτε ὁ συνυπεξούσις αὐτοῦ ἀδελφὸς δύναται γαμεῖν τὴν ὀρφανήν. Αἱ τῶν πενθουμένων γαμεται κωλύονται ἐν τῷ που θέλω χρόνῳ γαμεῖσθαι, εἰ μὴ κατὰ κέλευσιν βασιλέως· αἱ δὲ τῶν μὴ πενθουμένων, ἤτοι τῶν ἐπὶ καθοσιώσει καταδικασθέντων, οὐ κωλύονται. Ἡ ἐν τῷ πενθεῖν τὸν ἄνδρα γεννήσασα, ἔτι κQuλύεται γάμῳ προσελθεῖν· ἡ δὲ ἐν τῷ πενθέμα χρόνῳ τεκοῦσα, οἱ κωλύεται. Κατὰ δύο γὰρ αἰτίας ὁ πένθιμος ἑτυπώθη καιρός, διὰ τὸ μὴ σύγχυσιν γίνεσθαι τῆς μονῆς, καὶ διὰ τὴν ὀφειλομένην τοῖς ἀνδράσι τιμήν· ὧν ἡ μὲν μία λύεται διὰ τοῦ τόκου ἡ δὲ ἑτέρα οὐκ ἔτι διὰ τὴν ὀφειλομένην αἰδὼ καὶ τιμὴν τῷ ἀνδρί. Αἱ οὖν γυναῖκες τῶν μὴ ἀξίων πενθείσθαι, διὰ τὸ εἰς δημόσια τυχόν περιπεσείν Cæterum quæ nefarias contraxit nuptias, solvere matrimonium potest, et alii deinceps nubere. Qui autem ex prohibitis nuptiis procreantur liberi, nec spuriorum appellationem consequuntur, nec ullis in bonis patri suo succedunt. Qui cum muliere libera, quæ corpore quæstum non fecerit, consuetudinem habet, non concubinam, sed uxorem habere videtur. Potest curator matrimonio copulare filiam suam ei cujus curator est; at filium suum cuni Ca copulare, cujus negotia gerit, absque jussu principis nequit. Nam infamia notatur. Nec pater tutoris, nec frater ejus, qui adhuc est in potestate, pupillam ducere potest. Uxores eorum qui elugentur, intra tempus luctus nubere vetantur, nisi jussu principis. At eorum conjuges, qui lugeri non solent, hoc est, qui læsæ majestatis damnati sunt, non prohibentur. Quæ luctus tempore uterum gerit, adhuc prohiletur ad alias transire nuptias. Quæ vero intra tempus luctus partum edidit, non prohibetur. Nam duas ob causas legitimum luctus tempus est constitutum, ne videlicet seminis fit confusio, ac propter honorem, qui marito deLetur: quarum hæc solvitur per partum, altera non adhuc, propter reverentiam et honorem qui marito debetur. Igitur eorum uxores, qui nou

digni sunt, ut mugeantur, propterea quod in pu- ἐγκλήματα, μετὰ τὸν τόκον οὐ κωλύονται λοιπὸν blica forte crimina lapsi sint, post partum etiam intra tempus luctus nubere non prohibentur. Quæ ante kuitam fuctus tempus ad secundas nuptias convelat mulier, infamia notatur, et nulTum ex priori matrimonio lucrum capit, nec ultra tertiam partem patrimonii sui dare secundo marito potest, cum videlicet liberos nullos lahet. Si post obitum mariti mulier undecimo mense partum ediderit, factum hoc mera scortatio est, et ipsa poenis eisdem obnoxia est, quibus ea, quæ circa tempus luctus nuptias secundas contrahit: quod nimirum tam dotalibus, quam omnibus alie mariti bonis excidat. CAP. IX. De his qui abominantur legitimas nuptias, vinum, carnem et alia. Canon 51 sanctorum apost., Episcopus, inquit, aut presbyter, aut alius quispiam ex clero, qui non exercitationis et continentia causa, sed abominationis abstinet a matrimonio, et carnibus, et vino, Deum oblitus hominem fecisse masculum et feminam, atque omnia facta esse valde bona, quique maledicendo criminatur opificium Dei, vel corrigatur, vel abdicetur, et ab Ecclesia longissime removeatur, velut qui rectis ejus decretis adversetur. Quod si laicus in eadem sententia sil, ab Ecolesia segregetur. Quippe nulla divinitus facta mala est, sed abusus rerum mocet. Quod si hæc mali causa forent, non essent Deo condita. Quare qui Dei criminator opera, maledicentiam suam ad ipsum creatorem extendit. а res 55 Primus autem canon concilii Gangrensis anathemati addicit eum, qui legitimas nuptias impuras ‹esse putat, et cum marito copulatam honestam et castam uxorem abominatur propter consuetudinem cum tori consorte, quasi quæ propterea regnum cœleste consequi nequeat. Dicit enim Apostolus: • Honorabile conjugium in omnibus, et lectus impollutus.» Ác rursum Posterioribus temporibus desciscent quidam a fide per hypocrisin falsiAoquorum, quorum conscientia cauterio recisa est, prohibentium contrahere matrimonium, et abstinere (jubentium) cibis, quos Deus creavit ad participandum.: Eamdem pœnam 4 etiam canon irrogat ei, qui examinans ambigit, nec participare sustinet a presbytero cum uxore copulato, qui ministerium sacrum obierit, quasi nuptias honorabiles abomiaretur. Eidem anathemati canon etiam 52 subjici præcipit eam mulierem, quæ a marito suo secedit, quasi qua matrimonium putet esse rem abominabilem. Enimvero Apostolus, • Ne fraudate, inquit, alius alium, nisi si quid ex consensu factum fuerit. › Et rursuin: «Uxor proprium corpus non habet in potestate, sed vir.» Quod si desiderio vitæ solitariæ secessionem amplectatur, reprehendi non deie. καὶ ἐν τῷ πενθίμῳ γαμεῖσθαι. Ἡ πρὸ τοῦ πενθίμου χρόνου δευτερογαμούσα γυνὴ ἀτιμοῦται, μηδὲν ἐκ τοῦ πρώτου γάμου κερδαίνουσα, καὶ μηδὲν πλέον του τρίτου μέρους τῆς ἰδίας ουσίας δοῦναι δυναμένη τῷ δευτέρῳ ἀνδρι, ὅτε παῖδας δηλαδὴ οὐκ ἔχει. Ἐὰν μετὰ τὴν τοῦ ἀνδρὸς τελευτὴν περὶ τὸν ενδέκατον μῆνα τέκῃ ἡ γυνή, πορνεία ἐστὶ τὸ γεγο νὸς, καὶ τοῖς αὐτοῖς ἐπιτιμίοις ἐνέχεται, οἷς ἡ περι τὸν πένθιμον γάμον δευτερογαμοῦσα· ἐκπίπτουσα δηλονότι τῆς τε προικώας καὶ πάσης ἀνδρώας ὑποστάσεως. ΚΕΦΑΛ. Θ. Περὶ τῶν βδελυσσομένων τους ἐννόμους γάμους, τὸν οἶνον, τὰ κρέα, καλ ἕτερα. Ὁ τῶν ἁγίων ἀποστόλων να κανών, Ἐπίσκοπος, φησίν, ἢ πρεσβύτερος, ἢ ἄλλος τοῦ κλήρου, 5 μὴ δι' ἄσκησιν καὶ ἐγκράτειαν, ἀλλ' ὡς βδελυκτῶν ἀπεχί μενος γάμου τε, καὶ κρεῶν, καὶ οἴνου, ἐπιλελη σμένος, ὅτι ἄρσεν καὶ θῆλυ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον, καὶ ὅτι πάντα καλὰ λίαν, καὶ βλασφη μῶν διαβάλλει τοῦ Θεοῦ τὴν δημιουργίαν, ή διερ θούσθω, ή καθαιρείσθω, καὶ τῆς Ἐκκλησίας ὡς πορρωτάτω γινέσθω, ὡς ἀπεναντίας τοῖς ὀρθοῖς τούτοῖς ἱστάμενος δόγμασιν. Ε! δὲ καὶ λαϊκός ταύτη φρονῶν εἴη, τῆς Ἐκκλησίας αφοριζέσθω· οὐδὲν γὰρ τῶν παρὰ Θεοῦ γενομένων κακόν, ἀλλ' ἡ τούτων παράχρησις βλαβερόν. Εἰ δὲ κακίας ταῦτα αἴτια ἦν, οὐκ ἂν παρήχθησαν παρὰ τοῦ Θεοῦ· ὥστε ὁ τὰ τοῦ Θεοῦ διαβάλλων ποιήματα, εἰς τὸν ποιήσαντα τὴν βλασφημίαν ἐκτείνει. Ὁ δὲ τῆς ἐν Γάγγρα σ' τῷ ἀναθέματι παραπέμπει, ὅς ἀκάθαρτον εἶναι τὸν νόμιμον γάμον ἡγεῖται, καὶ τὴν ἀνδρὶ συνεζευγμένην κοσμίαν γυναῖκα καὶ σώφρονα βδελυσσόμενος, διὰ τὴν πρὸς τὸν σύνευνον ὁμιλίαν, ἅτε μὴ δυναμένην ἐντεῦθεν τῆς τῶν οὐρα νῶν βασιλείας ἐπιτυχεῖν. Φησὶ γὰρ ὁ Ἀπόστολος - «Τίμιος ὁ γάμος, καὶ ἡ κοίτη αμίαντος· καὶ πάλιν • Ἐν ὑστέροις καιροῖς ἀποστήσονταί τινες τῆς πί στεως ἐν ὑποκρίσει ψευδολόγων καὶ κεκαυτηριασμέ νων τὴν συνείδησιν, κωλυόντων γαμεῖν, ἀπέχεσθαι βρωμάτων, ἃ ὁ Θεὸς ἔκτισεν εἰς μετάληψιν.» Ταύτην καὶ ὁ τέταρτος τὴν δίκην ἐπανατείνεται τῷ διακρινομένῳ καὶ μὴ μεταλαβεῖν ἀνεχομένῳ παρὰ πρεσβυτέρου γεγαμηκότος, τὴν ἱερὰν τελέσαντις λειτουργίαν, οἷα τὸν τίμιον γάμον βδελυσσο μένῳ. Τούτῳ καὶ ὁ νβ' ὑπάγεσθαι κελεύει τῷ ἀναθέματι τὴν τοῦ ἰδίου ἀνδρὸς ἀναχωροῦσαν γυναῖκα, οἷα βδελυκτὸν τὸν γάμον νομίζουσαν. Ο γάρ τοι Από στολος, «Μὴ ἀποστερεῖτε, φησίν, ἀλλήλους, εἰ μή τι ἂν ἐκ συμφώνου γένηται·» καὶ αὖθις· «Η γυνὴ τοῦ ἰδίου σώματος οὐκ ἐξουσιάζει, ἀλλ' ὁ ἀνήρ.» Εἰ δέ που δι᾿ ἔφεσιν τοῦ μονήρους βίου τὴν ἀναχώρησιν ἕλοιτο, ἀνεπίκλητος.

Β. Eidem poena 9 etiam canon tradit eum, qui virgiuitatem colit, et a vitæ consortio secessit, matrimonii abominandi causa, non propter ipsum virginitatis bonum et venerationein. Ταύτῃ καὶ ὁ θ' τῇ δίκῃ δίδωσι τὸν παρθενίαν μετιόντα καὶ τοῦ βίου ἀναχωρήσαντα, ἅτε τὸν γὰμον βδελυσσόμενον, καὶ μὴ δι' αὐτὸ τὸ τῆς παρθε νίας καλὸν καὶ σεβάσμιον, Ὁ δὲ νγ' τῶν ἁγίων ἀποστόλων, Οὐ δεῖ, φησίν, ἐν ταῖς τῶν ἑορτῶν ἡμέραις, Σαββάτου τυχὸν καὶ Κυριακῆς, ἡ οιασδηποτοῦν ἑτέρας, οίνου καὶ κρεῶν, ὡς ἐβδελυγμένων, ἀπέχεσθαι. Ο δὲ οὕτω καὶ φρο νῶν καὶ ποιῶν, ὡς τὴν ἰδίαν κεκαυτηριασμένος συνείδησιν, καὶ σκανδάλου τοῖς πολλοῖς γινόμενος αἴτιος, εἰ μὲν τοῦ κλήρου εἴη, καθαιρείσθω, εἰ δὲ τοῦ λαοῦ, ἀφοριζέσθω· εἰ μήπου τις ἂν ἀφωρισμέναις ἡμερῶν περιόδοις ἀσκῶν, ἐξ ἴσης ταῖς ἄλλαις, κάν τῷ Σαββάτῳ καὶ τῇ Κυριακῇ τηρήσεις τὴν ἐγκράτ τείαν. Ο δὲ τῆς ἐν Ἀγκύρᾳ ιδ' τοῖς τῶν χρεῶν ἀπεχομένοις δι᾿ ἄσκησιν γεύεσθαι μόνον ἐπὶ τῶν συν άξεων παρεγγυάται· καὶ οὕτως, εἰ βούλοιντο, τὴν τούτων ἐδωδὴν μὴ προσίεσθαι, ἀλλά γε τῶν συνεψο μένων τούτοις λαχάνων μὴ ἀπαναίνεσθαι τὴν μετ τάληψιν, ὡς ἂν ἐντεῦθεν πᾶσαν πρόφασιν σκανδάλου περιέλωσι τῶν οἰομένων τούτους διὰ βδελυρίαν τῶν τοιούτων ἀπέχεσθαι. Καὶ οὐχ ἥκιστα τούτοις ἐστιᾶσθαι προσῆκε κατ' ἐκείνας τῶν ἡμερῶν, ἡνίκα τῶν αἱρετικῶν ἔνιοι νηστεύειν ἀπὸ τούτων ειώθασιν, ὡς ἂν μὴ συμβαίνειν δόξα εν τῷ ἐκείνων φρονήματι, καὶ μάλιστα εἰ τύχοιεν ἐπιχωριάζοντες πόλει, τῷ πλείστῳ γε μέρει τοιαῦτα νοσούσῃ. Εἰ δὲ μὴ ὑπείκοιεν τῷ κανόνι, κληρικούς μὲν ὄντας, τῆς ἱερωσύνης ἀπογυμνοί, λαϊκούς δὲ ἀφορίζει. Τῶν δὲ Λατίνων οἱ μοναχοί, τῶν μὲν χρεῶν ἀπεχόμενοι, τὸ δὲ στέαρ τούτων μετὰ λαχάνων ἀδιαφόρως ἐσθίοντες, οὐ μοι δοκοῦσι τοῦ παρόντος μέλειν αὐτοῖς κανόνος· οὐ γὰρ ἵνα σκάνδαλον περιέλωσιν, ἀλλ᾽ ἵνα τὴν γαστέρα ἐμπλήσωσι, τοῦτο δρῶσι σαφῶς. Ο δὲ μέγας Βασίλειος ἐν τῷ κη' κανόνι γελοίον ἡγεῖται τὸ εὔξασθαί τινα θείων κρεῶν ἀπέχεσθαι· ὅθεν καὶ τὴν ἐπαγγελίαν ἀθετεῖσθαι κελεύει, καὶ τὴν χρήσιν τῶν χρεῶν ἀδιάφορον ἔχειν οὐδὲν γὰρ κτίσμα Θεοῦ ἀπόβλητον μετ' εὐχαριστίας λαμβανό μενον), καὶ τοῦ λοιποῦ τῶν ἀπαιδεύτων επαγγελιών ὡς καταγελάστων ἀπέχεσθαι. Ἐν δὲ μιᾷ τῶν πρὸς τὸν ἅγιον ᾿Αμφιλόχιον Επιστολῶν, φησί· Τοῖς δὲ κομψοῖ; ἐγκρατευταῖς, πρὸς τὸ σεμνὸν αὐτῶν πρόβλημα, διὰ τί καὶ ἡμεῖς οὐχὶ πάντα ἐσθίομεν, ἐκεῖνο λεγέσθω· ὅτι οὐδὲν θαυμα στὸν εἴ τινων ἀπεχόμεθα, ἐπειδὴ καὶ τὰ περιττώματα ἡμῶν βδελυττόμεθα· κατὰ μέν γε τὴν ἀξίαν οὐδὲν διενήνοχε λαχάνου χόρτου τὰ κρέα· κατὰ δὲ τὴν τῶν συμφερόντων διάκρισιν, ὡς καὶ ἐν τοῖς λαχάνοις τὸ βλαβερὸν τοῦ καταλλήλου χωρίζομεν, οὕτω καὶ ἐν τοῖς κρέασι, τοῦ χρησίμου τὸ βλαβερὸν διακρίνομεν. Ἐπεὶ λάχανόν ἐστι τὸ κώνειον, ὥσπερ κρέας τὸ γύπειον· ἀλλ᾽ ὅμως οὔτε υἱοσκύαμον φά γοι ἄν τις νοῦν ἔχων, οὔτε γυπὸς ἅψαιτο, μὴ μετ γάλης ἀνάγκης κατεπειγούσης· ὥστε ὁ φαγών οὐκ Ανόμησεν. Ο δὲ τῆς ἐν Γάγγρᾳ συνόδου β' ἀνάθεμα καταη Tertius autem et quinquagesimus sanct. apost. can., Diebus, inquit, festis, Sabbato puta et Dominica, vel alia quacunque, non abstinendum a vino et carnibus, tanquam rebus abominandis. Quod si quis ita sentit et facit, quasi cui caulerio recisa sit conscientia, et qui scandali compluribus causam prabeat, si quidem ex clero fuerit, deponatur, sin ex populo, segregetur: nisi forte quispiam determinato dierum ambitu semet exercens, itidem ut aliis diebus, etiam in Sabbato et Dominica servaverit abstinentiam. Canon vero 14 Ancyrane syn. præcepit iis qui abstinent a carnibus exercitationis causa, duntaxat ut eas in conventibus publicis degustent, atque itasi manducationem eorum admittere nolunt, saltem olerum cum eis coctorum perceptionem non recusent ut hac ratione omnem scandali occasionem adimant iis qui putant ipsos abominationis causa carnibus abstinere. Et quidem imprimis eos vesci carnibus convenit iis diebus, quibus hæretici quidam per jejunium ab eis abstinere solent, ne cum eis consentire videantur, præsertim si forte degant in urbe, cujus maxima pars hoc morbo laboret. Quod si cauoni non obtemperent, et clerici sint, eos sacerdotio spoliat, laicos autem segregat. Verum monachi inter Latinos, a carnibus quidem abstinentes, eorum autem pinguedinem cum oleribus indiscriminatim comedentes, mihi non videntur præsentis canonis curam gerere; id enim plane faciunt, non ut scandalum auferant, sed ut ventrem impleant. Magnus autem Basilius in 28 canone ridiculum ducit vovere aliquem a porcinis carnibus abstinere unde et promissum irritum facere jubet, et carnium usum indifferentem habere (mulla enim Dei creatura rejicienda est, si cum gratiarum action: accipiatur), et in posterum ab ineptis promissis ut ridiculosis abstinere. In una autem ex epist. ad S. Amphiloch. inquit, Egregiis autem Encratitis ad præclaram eorum ob jectionem, cur nos quoque non omnia comedimus. illud dicatur, 56 qued mirum non est, si ab aliquibus abstinemus, quoniam nostra etiam excrementa abominamur. Dignitate enim olera a carnibus nihil differunt; quod autem attinet ad eorum quæ sunt utilia discretionem, sicut et in oleribus id quod est norium ab utili separanius, ita in carnibus quod noxium est ab utili discernimus. Nam olus quidem est cicuta, quemadmodum et vulturina caro est caro, tamen nec hyoscyamum comederit quis mentis compos, nec vulturem attigerit, nisi magna urgente necessitate. Quamobrem qui comedit non inique egit. Canon autem 2 syn. Gangr. eum, qui carnem

MATTHÆI BLASTARIS preter sanguinem, suffocatum, et idolothytum, cum ψηφίζεται τοῦ κατακρίνοντος τὸν μεταλαμβάνοντα pietate et fide comedentem condemnat, tanquam quod ea vescatur spem non habeat, anathemate ferit. Quin et 10 eum qui crassa vestimenta induit, et cos qui veste consueta utuntur, aut ex serico contextas cum pietate induunt, non propter mollitiem vel arrogantiam, abominatur, anathe nati tradit. Eamdem etiam pœnam 5 canon contra eum decernit, qui domum Dei contemptui habet, et a conventibus in ea habitis abhorret. Beatus quidem Paulus in omni loco precari jubet, sed non conventus contemnere, et templa non adire. Canon autem 20 eos qui arroganti mente a conven ibus, et a sacris illic, ubi martyrum reliquiæ reponuntur, celebratis abhorret, anathemate ferit. Quere etiam can. 16 hujus syn. in 3 cap. litt. Α. CAP. X. De vi et potentia. Quære duodecimum caput litteræ A. CAP. XI. De genuinis et spuriis sacræ Scripturæ libris. Canon 85 sanct. apost., iii, inquit, libri ab omnibus clericis et laicis summo in honore haberi debent: Veteris quidem Testamenti, quinque Mosaici qui inscripti sunt, Genesis, Exodus, Leviticus, Νηmeri, Deuteronomium. Jesu filii Nave unus, Judicum unus, Ruth unus, Regnorum quatuor, Paralipomenon sive derelictorum libri dierum duo, Esira duo, Esther unus, Machabæorum tres, Job unus, Psalterii unus, Solomonis tres, Proverbia, Ecclesiastices, Canticum canticorum. Prophetarum duodecim, Isaiae unus, Jeremiæ unus, lezechielis unus, Daniel's unus. Extrinsecus autem intelligatur ab adolescentibus sapientia eruditissimi Sirach. Novi autem Testamenti, Evangelia quatuor, Matilizi, Marci, Luca, Joannis; Pauli Epistolae quatuordecim, scilicet ad Romanos una, ad Corinthios dur, ad Galalas una, ad Ephesios una, ad Philippenses una, ad Colossenses una, ad Thessa - Jonicenses duæ, ad Hebræos una, ad Timotheum Kuæ, ad Titum una, Epistola: catholicæ septem, sciTicet Petri duæ, Jacobi una, Joannis Ires, Judi uma; duas autem quas addit Epistolas Clementis, et Constitutiones apostolicas ab co elaboratas, secundas postea 6 syn. canon ut adulterinas et ab hæreticis falso inscriptos abrogavit. Eamdem librorum enumerationem canon etiam Cu syn. Laodic. absque aliqua mutatione facit; misi quod nulla facta sit mentio epist. ct constitutionum Clementis. 57 Eosdem libros enumerat can. 24 syn. CarLiagr; et, Prater bas, inquit, canonicas scripturas mhlin ecclesia legatur. Addit autem ille Judith, Tebiam, et Apocalypsin Joannis. χρεῶν μετ' εὐλαβείας καὶ πίστεως, χωρὶς αἵματος, καὶ πνικτοῦ, καὶ εἰδωλοθύτου, ὡς ἂν διὰ τὴν τούτων μετάληψιν ἐλπίδα σωτηρίας μὴ ἔχοντα. Ἀλλὰ καὶ ὁ ι' τὸν ἀδρὰ περιβεβλημένον μά τια, καὶ βδελυττόμενον τοὺς τῇ συνήθει κεχρημέ νους ἐσθῆτι, ἢ σηρικὰ ἐνημμένους μετ᾿ εὐλαβείας καὶ μὴ διὰ βλακείαν ἢ ἔπαρσιν, τῷ ἀναθέματι δίδωσι. Ταύτην καὶ ὁ ε' κανὼν ἐπάγει τὴν δίκην τῷ ἐν καταφρονήσει τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ τιθεμένῳ, καὶ τὰς ἐν αὐτῷ βδελυττομένῳ συνάξεις. Εν παντὶ μέν γε τόπῳ εὔχεσθαι ὁ μακάριος κελεύει Παῦλος, ἀλλ' οὐχ ὥστε καταφρονεῖν τῶν συνάξεων, καὶ τοῖς ἱεροῖς μὴ προσιέναι. Ο δὲ κ' καὶ τοὺς ὑπερηφάνῳ φρονήματι βδελυτ σομένους τὰς τελουμένας συνάξεις καὶ λειτουργίας, ἔνθα μαρτύρων τεθησαύρισται λείψανα, τῷ ἀναθέματι καταδικάζει. Ζήτει καὶ τὸν ις' ταύτης ἐν γ΄ κεφ. τοῦ στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. Ι'. Περὶ βίας καὶ δυναστείας. Ζήτει τὸ ιβ' κεφάλαιον τοῦ 4 στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. ΙΑ'. Περὶ βιβλίων τῆς θείας Γραφῆς γνησίων καὶ νόθων. Ο πε' τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανών, Ταῦτα, φησί, τὰ βιβλία διαφερόντως πρεσβεύειν χρὴ σύμπαντας κληρικούς τε καὶ λαϊκούς, τῆς μὲν παλαιᾶς Διαθή κης τὰ πέντε Μωσαϊκά, ὧν αἱ κλήσεις τῶν ἐπιγρα φῶν· Γένεσις· Έξοδο;· Λευϊτικόν Αριθμοί Δευτε ρονόμιο,· Ἰησοῦ υἱοῦ Ναυῆ, ἔν· Κριτῶν, ἕν Ρούθ, ἔν' Βασιλειῶν, δ· Παραλειπομένων της βίβλου τῶν ἡμερῶν, δύο· Εσδρα, δύο· Ἐσθήρ, ἔν· Μακκαβαίων, τρία· Ἰδ, ἔν· Ψαλτήριον, ἕνα Σολομῶν. τος, τρία - Παροιμίας, Εκκλησιαστικήν, Ασμα ᾀσμάτων· Προφητῶν, ιβ'. Ησαΐου, ἔν· Ἱερεμίου, ἔν· Ἰεζεκιήλ, ἕν· Δανιήλ, ἔν· ἔξωθεν δὲ προσιστορείσθω τοῖς νέοις καὶ ἡ τοῦ πολυμαθούς σοφία Σιράχ. Τῆς Καινῆς δὲ Διαθήκης, Εὐαγγέλια τέσ σαρα· Ματθαίου, Μάρκου, Λουκᾶ, Ἰωάννου· Παύ λου ἐπιστολὰς ιδ' ήτοι προς Ρωμαίους α'· πρὸς Κορινθίου, β' προς Γαλάτας, απ· πρὸς Ἐφεσίους, α'· πρὸς Φιλιππησίους, α'· πρὸς Κολοσσαεῖς, α'· πρὸς Θεσσαλονικεῖς, β'· προς Εβραίους, μίαν πρὸς Τιμόθεον, β'· πρὸς Τίτον, απ· πρὸς Φιλήμονα, a'. Επιστολάς καθολικὰς ἑπτά, ήγουν, Πέτρου, β' Ἰακώβου, μίαν· Ἰωάννου γι· Ἰούδα, α'. "Ας δὲ προστίθησι διὰ τοῦ Κλήμεντος δύο ἐπιστολάς, καὶ τὰς πονηθείσας τούτῳ Διατάξεις τῶν ἀποστόλων, ὕστερον ὁ τῆς δ' συνόδου β' κανών διέγραψεν, ὡς πολὺ τὰ νέθον πρὸς τῶν αἱρετικῶν καὶ παρέγγρα στον δεξαμένας. Τοιαύτην ἀπαραλλάκτως τῶν βιβλίων ποιεῖται τὴν ἀπαρίθμησιν καὶ ὁ ξ' τῆς ἐν Λαοδικεία κανών, ἄνευ τῶν διὰ τοῦ Κλήμεντος ἐπιστολῶν τε καὶ δια τάξεων. Αριθμεῖ δὲ ταῦτα καὶ ὁ κδ' τῆς ἐν Καρθαγένη Καὶ τῶν κανονικῶν, φησίν, ἐκτὸς τούτων Γραφών, μηδὲν ἐπ' ἐκκλησίας ἀναγινωσκέσθω. Προστέθη σε δὲ οὗτος καὶ τὴν Ἰουδήθ, την Τωβίαν, καὶ τὴν Ἀπο κάλυψιν Ἰωά νου.

'Ο δὲ μς' καὶ τὰ ὑπομνήματα τῶν μαρτυρικῶν ποθημάτων ἐν ταῖς ἐτησίαις αὐτῶν ἀναγινώσκεσα: μνήμαις διορίζεται· ταύτῃ τοι καὶ τὰ παρὰ τῶν ἁγίων Πατέρων καὶ ὁμολογητῶν συγγραφέντα, καὶ ἀναγινώσκειν δέον, καὶ κατασπάζεσθαι, ἅτε πρὸς τὴν ἀληθινὴν καὶ ὀρθόδοξον πίστιν ἡμᾶς ἀνάγοντα. Ο δὲ μέγας ᾿Αθανάσιος τῶν μὲν τοῖς αἱρετικοῖς πονηθέντων καὶ ὀνομαζομένων πρὸς αὐτῶν ἀποκρύφων ἀπείρηκε τὴν ἀνάγνωσιν· τῶν δὲ τέως ῥηθέντων ἱερῶν βιβλίων ὁμοίαν καὶ οὗτος ποιεῖται τὴν ἀπαρίθμησιν. Ταῦτα γὰρ ἐπινοία, φησί, θειοτέρα γεγράφθαι πιστεύομεν· καὶ τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης κβ' εἶναι βίβλους τῶν παρ' Εβραίοις ισαρίθμους γραμμάτων. Τὰς γὰρ τέσσαρας τῶν Βασιλειῶν δύο βίβλους εἶναι λέγει, καὶ τὰς δύο τῶν Παραλειπομέ νων μίαν, τὰς τῶν ιβ' προφητῶν μίαν, καὶ τῶν τεσσάρων τέσσαρας. Τῷ δὲ Ἱερεμία προστίθησε τοὺς τοῦ Βαρούχ θρήνους, καὶ τὴν ἐπιστολήν· ἀριθ. μήσας δὲ καὶ τὰς τῆς Καινῆς, προστίθησι ταῖς ῥηθείσαις καὶ τὴν ᾿Αποκάλυψιν Ιωάννου· καὶ ταύται; προστιθέναι ἢ ἀφαιρεῖν, ἀνόσιον εἶναι κρίνει. Εξω θεν δὲ τῶν κανονιζομένων εἶναί φησι τὴν σοφίαν Σολομώντος, τὸν Σιράχ, τὴν Εσθήρ, τὸν Ἰουδήθ καὶ τὸν Τωβίτ, τὸν Ποιμένα, καὶ τὴν Διδαχὴν τῶν ἁγίων ἀποστόλων· ταύτην δὲ καὶ ἡ ς' σύνοδος ἠθέτησεν, Τοιαύτην τῶν ἱερῶν βίβλων ποιεῖται τὴν ἀπαρίθ μησιν δι' ἐμμέτρων ηρωϊκῶν στίχων καὶ ὁ μέγας Γρηγόριος ὁ Θεολόγος, ισαρίθμους τὰς τῆς Παλαιᾶς εἶναι λέγων τῶν παρ' Εβραίοις είκοσι δύο γραμμάτ των· στιχηρὰς δὲ λέγει τὰ πέντε· Ἰώβ, Δαβὶδ τοὺς οι ψαλμούς, καὶ τοὺς τρεῖς Σολομωντείους, καὶ τῶν δώδεκα προφητῶν μίαν, ὧν αἱ κλήσεις· Ωσηέ, 'Αμ μως, Μιχαίας, Ἰωήλ, Ἰωνᾶς, ᾿Αβδιού, Ναούμ, 16βακούμ, Σοφονίας, 'Αγγαίος, Ζαχαρίας, Μαλαχίας τῶν δὲ τῷ μεγάλῳ ῥηθέντων ᾿Αθανασίῳ ἀκανονίστων οὗτος οὐ μέμνηται. Τούτοις καὶ ὁ ἅγιος ἕπεται Αμφιλόχιο;, δι' ἰάμβων τὴν ἐκμέτρησιν ἐκποιησάμενος. Ὁ δὲ ξ' τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανὼν τὰ ψευδεπίγραφα τῶν ἀσεβῶν βιβλία τὸν ἀναγινώσκοντα δημοσία, πνευματικόν, φημί, ἢ κληρικὸν, ἐπὶ λύμῃ τοῦ λαοῦ καὶ τοῦ κλήρου, καθαιρέσεως άξιοι. Οὐ μόνον γὰρ οἱ περὶ πλείστου τὸ ψεῦδος ποιούμενοι λόγοις οἰκείοις τὸ δυσσεβὲς αὐτῶν φρόνημα κρατύνειν πε:- ρῶνται, ἀλλὰ καὶ τοῖς τῶν εὐσεβῶν συγγράμμασι τὰ σμέτερα παρενείρουσιν, ὡς ἐν ταῖς ῥηθείσαις ἐπιστολαῖς τοῦ ἱεροῦ Κλήμεντος καὶ ταῖς διατάξεσιν ἐσκαιώρηται. Εἰσὶ δ᾽ οἳ καὶ τοῖς ἑαυτῶν ἐπιγραφάς ἁγίων τεθείκασι πρὸς ἐξαπάτην τῶν ἁπλουστέρων εὐηθεστέρων, οἱονεὶ μέλιτι τοῦ δηλητηρίου τὴν κατ λικα περιχρίσαντες. Ο δὲ ἔγ' τῆς ἕκτης συνόδου, καὶ τὰ ψευδῶς συντεθέντα μαρτυρολόγια πρὸς τῶν μηδὲν ὑγιὲς φρονούν των, ὕβριν μὲν τοῖς ἁγίοις μάρτυσιν οἰομένων προσο τρίψασθαι, τοὺς δ' ἐντυγχάνοντας τῆς πρὸς αὐτοὺς ἀφιστάναι τιμῆς, πυρὶ κελεύει δίδοσθαι· τοὺς δὲ τούτοις ὡς ἀληθέσι προσέχοντας ἀναθεματίζεσθαι. Τοῖς γὰρ ἁγίοις μάρτυσι τῶν ἄθλων καὶ τῆς εὐδοξίας βασκήναντες, ψευδῆ καὶ ἀλλόκοτα συντετηχέναι βι- B. Canon antem 46 commemorationes passionuANK martyricarum in anniversariis eorum memoriis legi decernit. Quare et quæ a sanctis Patribus et confessoribus conscripta sunt, legere et amplecti oportet, ut quæ nos ad veram et orthodoxam fidem perducant. Magnus autem Athanasius librorum, qui ab hæreticis conscripti et apocryphi nominati erant, lectionem prohibet, et deinde prælictos sacros libros ipse similiter enumerat. Hos enim per divinam, inquit, inspirationem conscriptos credimus. Dicit etiam libros esse Veteris Testamenti vigintį duos, Hebræorum litteris numero æquates: quatuor enim Regnorum libros duos facit, et duos Paralipomenon unum, et libros duo lecin Prophetarum unum, et quatuor, quatuor. Jeremiæ autem Lamen_ tationes et Epistolam Baruch adjungit. Libros veroNovi Testamenti enumerans, reliquis superaddit Apocalypsin Joannis. Ilis addere, vel ab iis quil quam detrahere nefas esse judicat. Extra autem canonicus dicit esse, Sapientiam Solomonis, Sirach► Esther, Judith, Tobiam, Pastorem, et sanctorum apostolorum Doctrinam; hanc autem sexta synodus rejecit, ut ostensum est. ὡς δεδήλωται. Similem sacrorum librorum enumerationem facit magnus Theologus Gregorius, in versibus. heroicis, libros Veteris Testamenti viginti duobus Hebræorum litteris æquales esse dicens. Quinque ex iis metricos appellat, Job, centum et quinquaginta Psalmos David, tres Solomonis, et libros Prophetrum duodecim unum, qui vocantur Oseas, Amos, Michaas, Joel, Jonas, Abdias, Nalium, Abbaruk, Sophonias, Aggaeus, Zacharias, Malachias. Eorum autem quos magnus Athanasius non canonicos vocat, mentionem nullam facit: hos sanctus Amphilochius s'quitur, jambis metricum poema contexens: Canon autem 60 sanct. apost. cum qui falso inscriptos impiorum libros ad populi et cleri perniciem publice legit, sacerdotem scilicet sive clericum, depositione dignum censet. Nonnulli emin qui mendacium pluris aestimant, non solum propriis verbis impiam suam opinionem confirmare nituntur, sed et piorum scriptis sua etiam inserunt; ut in dictis S. Clementis Epistolis et Constitutionibus fraudulenter factum. Alii autem sunt, qui scriptis suis sanctorum inscriptiones apposuerunt in deceptionem simpliciorum, veneni calicem quasi melle circumlinentes. Canon insuper 65 syn. vi martyrologia ab iis qui nihil recte sentiunt falso conficta, ut ignominiae notam sanctis martyribus inurant, eosque, qui in ea incidunt, ab iisdem honore afficiendis abducant, igni tradi jubet; cos autem qui illis ut veris assentiunt anathematizari. Sanctis enim martyribus certamina et nominis claritatem invidentes, fibros falsos et aliers conficere impulsi sunt, de iis

scilicet quae a martyribus dicta vel facta essent, 6λία προήχθησαν, τῶν δῆθεν ὑπὸ τῶν ἁγίων μαρτύ ut qui in eos inciderent vel ad infidelitatem vel risum deducerentur. Quantæ igitur beatitatis prædicatione dignus est admirandus ille Simeon, qui Metaphrastes dici egregie præ aliis meruit, qui sancti Spiritus inspiratione sanctorum martyrum pro veritate certamina non sine multis sudoribus et laboribus conscripsit, et nervose, eloquenter sapienterque 58 exornavit, ad lauden. Domini nostri Jesu Christi, et sanctorum martyrum, qui pro eo certamina obierunt, perernem gloriam; quique omne os impium obturavit, et piis nullum omnino dubitandi prætextum reliquit. ρων πραχθέντων ἢ λαληθέντων, ἐφ᾽ ᾧ τοὺς ἐντυγχά νοντας εἰς ἀπιστίαν ἢ γέλωτα ἀνάγεσθαι. Πόσου τοίνυν ἄξιος ἂν εἴη μακαρισμοῦ ὁ θαυμάσ σιος Συμεών, ὁ τὸ καλεῖσθαι Μεταφραστής διαφεύ ρόντως τῶν ἄλλων ἀπενεγκάμενος, ὁ τῇ ἐπινοίᾳ τοῦ ἁγίου Πνεύματος τὰ τῶν ἁγίων μαρτύρων ὑπὲρ ἀλη θείας σκάμματα πολλοῖς ἱδρῶσι καὶ πόνοις συγγρα ψάμενος, καὶ δυνάμει λόγου καὶ σοφίᾳ καλλύνας εἰς ὕμνον τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ δόξαν διαιωνίζουσαν τῶν ὑπὲρ αὐτοῦ ἡγωνισμένων ἁγίων μαρτύρων· καὶ πᾶν δυσσεβὲς ἀποῤῥάψας στόμα, καὶ μηδ' ἡντιναοῦν πρόφασιν ἀμφιβολίας τοῖς εὐσεβέσι καταλιπών. Ο δὲ θ' τῆς ἑβδόμης συνόδου κανών, Τὰ συγγε Canon autem 9 syn. vir, Qui libros, inquit, sacras imagines insectantium, in quibus absurda γραμμένα, φησί, τοῖς κατὰ τῶν ἁγίων εἰκόνων αυτο eorum opiniones comprehenduntur, retinet absconditque, si clericus sit, sacerdotio eruatur: sin autem laicus, segregetur. Ejusmodi vero libri nihil, inquit, a ludibriis puerilibus differunt, utpote quæ insaniæ et lasciviæ bacchationes sint, in quibus venerandæ imagines (proh hominun vesaniam!) idola nominantur. Qui autem eos invenerit, ad Magnæ ecclesiæ palatium mittat, ut perpetuæ obscuritati tradantur, vel, ut lex civilis jubet, slatim comburat. Canones autem syn. Laodic. 15 et 59 non sinunt ut in ecclesia aliqui præter libros canonicos Veteris scilicet et Novi Testamenti legantur, nimirum qui in 85 can. apostolico continentur: nec præter 150 psalmos Davidicos alios privatos psallere permittunt, cujusmodi sunt, qui Salomonis et nullorum aliorum dicuntur. Porro canon 19 syn. vt in diebus Dominicis, quis bus populus ab operibus cessans ecclesiis interesse solet, episcopos doctrinæ fumine eos irrigare jubet, ex prædictis Scripturæ libris verba tempori et rebus convenientia colligentes, eademque juxta sanctorum Patrum expositionem, et non secundum privatos sensus et judicium interpretari; et potius in eis celebres esse, quam in iis quæ domi inventa sunt, ne aliquando forsan læsitantes Scripturæ scopo non inniti videantur. Ex sanctorum aulem Patrum doctrina cognoscent populi quænam eli⚫ gere et quænam fugere oporteat; et vitam suam ad virtutis normam imminentium suppliciorum metu component, et ignorantiæ vitii non convincentur. Episcopum vero qui secus fecerit præsens canon non punit. Canon autem apost. 58 episcopum vel clericum qui clerum suum negligit, et pietatem non docet, segregat, et in socordia perseverantem deposit. Quod sacros libros conscindere non oporteat. Canon autem 68 vi syn. Scripturæ divinitus inspiratæ, tum Veteris, tum Novæ, necnon Patrum et doctorum comprobatorum præceptorumque libros τήσασι, τὰς ἀσυλλογίστους αὐτῶν ὑπολήψεις συλλο γιζόμενα, ὁ κατέχων καὶ κρύπτων, κληρικὸς ὤν, τῆς ἱερωσύνης ἀποδυέσθω, λαϊκὸς δὲ, ἀφοριζέσθω. Αθυρμάτων γὰρ, φησί, παιδικῶν, οὐδὲν ταυτὶ διενής νοχε, μανίας ὄντα καὶ ἀκολασίας βακχεύματα είν δωλα, φεῦ τῆς παραπληξίας 1 τὰς σεπτὰς εἰκόνας ἀποκαλοῦντα· ἀλλ᾽ ἢ πρὸς τὸ τῆς Μεγάλης Εκκλη σίας ὁ εὑρὼν ἐπισκοπεῖον παραπεμπέτω, ἐφ᾽ ᾧ παντελεῖ τῇ ἀφανείᾳ δοθῆναι, ἢ, ὡς ὁ πολιτικὸς κελεύει νόμος, εὐθὺς κατακαιέτω. Ο δὲ τῆς ἐν Λαοδικείᾳ ιε' καὶ ὁ νθ' οὐκ ἐπιτρέ πουσι πλέον τῶν κεκανονισμένων βιβλίων τῆς τε Παλαιᾶς καὶ Καινῆς, ἐπ᾿ ἐκκλησίας ἀναγινώσκε σθαι, ἅπερ τῷ πε δηλαδὴ ἀποστολικῷ κανόνι διείλη πται· οὐδέ γε πλὴν τῶν ρν ψαλμῶν τοῦ Δαβὶδ ἰδιωτικοὺς ἑτέρους ᾄδειν ἐφίησιν, ὡς οἱ τοῦ Σολομῶντος λεγόμενοι και τινων ἑτέρων. Ὁ δὲ τῆς ἔκτης συνόδου ιθ', ἐν ταῖς κυριωνύμοις τῶν ἡμερῶν, ἐν οἷς ειώθασιν ὁ λαὸς, τῶν ἔργων ἀφέμενοι, προσεδρεύειν ταῖς ἐκκλησίαις, τοὺς ἐπισ σκόπους κελεύει τῷ τῆς διδασκαλίας νάματι τούτους κατάρδειν, ἐρανιζομένους ἐκ τῶν ῥηθέντων τῆς θείας Γραφῆς βιβλίων τὰ τῷ καιρῷ προσήκοντα ῥητὰ, καὶ τοῖς πράγμασι καὶ ταῦτα ἑρμηνεύειν, κατὰ τὴν τῶν θείων Πατέρων ἐξήγησιν, ἀλλὰ μὴ ἐξ οἰκείων νοημάτων και λογισμῶν· καὶ μᾶλλον ἐν τούτοις εὐδο κιμεῖν, ἢ τοῖς οἴκοθεν ἐξευρημένοις, ἵνα μὴ ἀπορία ἔσθ' ὅπου συνεσχημένοι, δόξωσι τοῦ σκοποῦ τῆς Γραφῆς μὴ ἐπιβατεύειν. Ἐκ δὲ τῆς των θείων Πατέρων διδασκαλίας εἴσονται οἱ λαοὶ τίνα δεί αἱρεῖσθαι, καὶ τίνων ἀποδιΐστασθαι, καὶ τὴν οἰκείαν ζωὴν πρὸς ἀρε τὴν ρυθμίσουσι, δέει τῶν ἐπηρτημένων κολάσεων, καὶ τῷ τῆς ἀγνοίας οὐχ ἁλώσονται πάθει· τὸν δὲ μὴ οὕτω δρῶντα ἐπίσκοπον ὁ μὲν παρὼν οὐκ ἐπιπλήτ τει κανών. Ο δέ γε ἀποστολικός νη' τὸν ἀμελοῦντα τοῦ ο!- κείου κλήρου, καὶ μὴ ἐκπαιδεύοντα τὴν εὐσέβειαν, ἐπίσκοπον ἢ κληρικὸν, ἀφορίζει· ἐπιμένοντα δὲ τῇ ῥαθυμίᾳ καθαιρεῖ. *Οτι οὐ χρὴ τὰς ἱερὰς κατατέμνειν βίβλους. Ο δὲ ξη' τὰ βιβλία τῆς θεοπνεύστου Γραφῆς, τῆς Παλαιάς τε καὶ Καινῆς, καὶ τῶν ἐγκριθέντων καὶ δεδοκιμασμένων Πατέρων καὶ διδασκάλων, ἐπισκή

SYNTAGMA ALPHABETICUM. - - B. πτει φυλάττειν, καὶ μὴ κατατέμνειν ἢ διαφθείρειν, a conservare jubet, et non conscindere aut corrun μηδὲ τοῖς βιβλιοκαπήλοις ή μυρεψοῖς ἀποδιδόναι πρὸς ἀφανισμὸν, εἰ μή τι ἄρα τέλεον ὑπὸ σητῶν, ή ὕδατος, ἢ ἑτέρῳ τρόπῳ ἀχρειωθείη· τὸν δὲ τοιοῦτόν τι ποιεῖν ἁλισκόμενον ἐπ' ἐνιαυτὸν ἀφορίζεσθαι. Νόμοι. Τὰ κατὰ Χριστιανῶν συγγράμματα Πορφυρίου καὶ ἄλλων αἱρετικῶν καιέσθωσαν, καὶ τὰ Νεστορίου, καὶ ὅσα μὴ συμφωνεί ταῖς ἐν Νικαίᾳ καὶ Ἐφέσῳ συνόδοις, καὶ Κυρίλλῳ τῷ ᾿Αλεξανδρείας, ὧν οὐκ ἔπι παρεξιέναι τὴν πίστιν. Οἱ δὲ τὰ λεχθέντα βιβλία ἔχοντες καὶ ἀναγινώσκοντες ἐσχάτως τιμωρεί σθωσαν. Οι μαθηματικοί, μὴ καίοντες ἐπὶ τῶν ἐπισκόπων τὰς βίβλους αὐτῶν, καὶ τῇ εὐσεβείς προσιόντες, πάσης ἀπωθοῦνται πόλεως· εὑρισκόμενοι δὲ ἐν ταῖς πόλεσι, δεπορτατεύονται, ἤτοι ἐξορίζονται. Ο ἔχων βιβλία Μανιχαϊκά, καὶ μὴ φανερῶν αὐτὰ ἐπὶ τῷ καυθῆναι, τιμωρεῖται. Οἱ ἔχοντες τὰ Σεβήρου συγγράμματα καὶ μὴ καίοντες αὐτὰ, χειροκοποῦνται. ΚΕΦΑΛ. ΙΒ'. Περὶ τῶν βιοθανών, ήτοι τῶν έαυ τοὺς ἀναιρούντων. Τοὺς βιοθανεῖς ὁ ᾿Αλεξανδρείας Τιμόθεος, ἐν ιδ' κανόνι, τῆς ειωθυίας ὑπὲρ τῶν εὐσεβῶν προσφορᾶς, καὶ εὐχῆς, καὶ ψαλμῳδίας, καὶ τῆς νομιζομένης ὁσίας, στέρεσθαι ἀξιοῖ· ὅσοι δηλαδὴ τὸν λογισμόν ὑγια κεκτημένοι, καὶ μὴ τὰς φρένας ὑπὸ νόσου παρατραπέντες, διὰ λύπην ἢ μικροψυχίαν, ἐκ φόβον, * c ἐπηρείας ἡστινοσοῦν, ἑαυτοὺς διεχειρίσαντο. Νόμος. Ὁ ἑαυτὸν ἀνελών, ἢ ἀνελεῖν ἐπιχειρήσας, διὰ φέ σου ἐγκλήματος καὶ μὴ διὰ νόσον, τιμωρεῖται ὡς ἀνελών ἕτερον, καὶ ἡ οὐσία αὐτοῦ δημεύεται. ΚΕΦΑΛ. ΙΓ'. Περί βισέκτου. Τὸ τοῦ βισέκτου όνομα Ρωμαϊκόν ἐστι, δηλοῦν τὸ δὲς ἐξ· αἱ γὰρ Ῥωμαῖκαὶ λέξεις ἀντὶ τοῦ δ τὸ β προσλαμβάνουσι. Λέγεται δὲ οὕτω, διὰ τὸ δὶς ἐξ εἶναι τὰς ὥρας τῆς προστιθεμένης ἡμέρας τῷ Φεβρουαρίῳ, καὶ δὶς ἐξ τῆς νυκτός, ἥτις κατὰ τετραετίαν είωθεν ἀπαρτίζεσθαι, τοῦ περιττεύοντος τεταρτημορίου τῆς ἡμέρας καθ᾿ ἕκαστον ἐνιαυτὸν εἰς μίαν ἡμέραν την ι καῦτα συντιθεμένου, ἥτις καὶ προστίθεται τῷ Φεβρουαρίῳ, ὡς εἶναι τὰς τούτου ἡμέρας κθ', τὰς δὲ τοῦ ἐνιαυτοῦ ἡμέρας τξς'. Συνέβη δὲ τούτῳ καὶ ἀλλαχόθεν τὴν προσηγορίαν ταύτην λαβεῖν. Εἰς τρία διῄρουν οἱ Ρωμαῖοι τῶν μηνῶν τὰς ἡμέρας· καὶ τὰς μὲν ὠνόμαζον καλάν δας· τὰς δὲ, νόννας· τὰς δὲ, εἰδοὺς, από τινων τριῶν Ρωμαίων εὐπατριδῶν οὕτω κληθείσας, ἐν χαιροῖς λοιμοῦ θρεψάντων τοὺς ἐν τῇ Ῥώμῃ. Καὶ καλάνδαι μὲν ἐλέγοντο παρ' αὐτοῖς αἱ παρ' Έλλησι νουμη νίαι· ἐπὶ μὲν Μαρτίου καὶ Μαΐου, Ιουλίου τε καὶ Οκτωβρίου, ἀπὸ τῆς πρώτης μέχρι τῆς ζ'· αἱ δὲ μετ' αὐτὰς εὐθὺς λέγονται νόνναι, μέχρι τῆς ιεʹ, αξ δὲ λοιπαὶ, είδοί. Ἐπὶ δὲ τῶν ἄλλων πάντων μηνῶν, τὰς μὲν νόννας ἀπὸ τῆς ε' ἔλεγον τοῦ μηνός, τὰς δὲ pere; neque librorum cauponatoribus aut unguentariis perituros tradere; nisi utique omnino tineis, vel aqua, vel alio modo inutiles redditi fuerint: eum autem qui ita facere deprehensus sit, in annum segregari. Leges. Porphyrii aliorumque hæreticorum adversus Christianos libri comburantur; Nestorii etiam, et quicunque Nicano Ephesinoque conciliis, et Cyrillo Alexandrino, quorum fidem excedere non licet, non consonant. Qui autem dictos libros habent et legunt, ultimo supplicio afficiantur. Mathematici qui coram episcopis libros suos non concremant, neque ad orthodoxam fideni accedunt, omni civitate pellantur. Inventi autem in civitatibus, deportantur sive exterminantur. 59 Qui Manichæorum libros habet, et non in propatulum profert ut concrementur, punitur. Qui Severi libros habent, et eosdem non conburunt, manibus mutilantur. CAP. XII. De iis qui vim sibi inferunt, sive suicidis. Eos qui vim sibi inferunt, Timotheus Alexandrious in 44. can. usitata pro piis oblatione, et oratione, et psalmodia, et solita piatione privari jubet: quotquot videlicet sana ratione præditi, et non præ morbo mentis expotes facti, propter mœrerem, vel timiditatem, præ metu, vel insultatione quacunque, sibi manus violentas intulerint. Lex. Qui sibi mortem conscivit, aut consciscere conatus est, propter criminis metum, et non propter morbum, punitur, ut qui alium interfecit, et substantia ejus publicatur. CAP. XIII. De anno bissextili. Βίσεκστον Latina vox est, significans bis sex: voces enim Latinæ accipiunt pro D. Ita autem dicitur, quod dies et nox Februario additæ, singula bis sex horas contineant, qui quidem dies quarto quolibet anno perfici solebat, quarta diei parte, quæ singulis aunis excedebat, tunc temporis in unum diem composita; iste autem Februario adjicitur, et exinde ît quod dies habeat 29, et annus 566. Contigit præterea appellationem banc aliunde desumi. Romani mensium dies in tria diviserunt, alios Kalendas, alios Nonas, alios vero Idus nominantes, a tribus proceribus Romanis sic dictos, qui in fanis temporibus Romanos nutriebant. Kalendæ ab iis dictæ sunt, quas Græci novilunia vocant, mense Martio, Maio, Julio et Octobri, a primo die usque ad septimum, dies autem proxime sequentes ad xv Nonæ dicebantur, reliqui vero Idus. In omnibus vero reliquis mensibus Nonas a quinto mensis die numerabant, Idus vero a xi. Propter hanc inæqua litatem sacerdos singulis noviluniis populum

convocabat, iisque Nonarum et lduum diem notum εἰδοὺς ἀπὸ τῆς ιγ'. Διὰ δὴ τὴν τοιαύτην ἀνισότητα, fecit. Quare potius censent nonnulli primum diem mensis Kalendas vocari; quod populus a sacerdote simul vocaretur. Porro ut in aliis mensibus, ita et primum Februarii diem Kalendas Februarias nominarunt; secundum, Nonas quartas; tertium, Nonas tertius; quartum pridie Nonarum numeri enïm binarii ut inauspicati nullam mentionem fecerunt, et ob hanc causam numerum unitate majorem vel minorem semper præoccupabant); quintum autemn, Nonas Februarias; decimum vero tertium, Idus; decimum quartum, xvi Kalendas Martii. Quando itaque Februarius dies habuit 29, diem vicesimum quintum iterum sextas Kalendas, quemadmodum et vicesimum quartum vocabant; vicesimum autem sextum quintas, vicesimum septimum quartas, vicesimum octavum tertias, vicesimum nonum pridie Kalendarum, deinde sunt Kalende Martii, Bisextus itaque dicebatur, quando Februarius dies habebat viginti novem, quod bis dicantur sexte Kalendar Martii. 60 INITIUM LITTERAE Γ. CAP. I. De gradibus qui sunt in matrimonio. Quære caput 8 litteræ B. CAP. II. De n'piis concessis et prohibitis. καθ' ἑκάστην νουμηνίαν, ὁ ἱερεὺς ἐκάλει τὸν λαὸν καὶ ὑπεδείκνυ τούτοις τὴν τῶν νοννῶν ἡμέραν καὶ τῶν εἰδῶν· παρὸ καὶ μᾶλλον καλάνδας οίονται τινες τὴν πρώτην λέγεσθαι τοῦ μηνός, διὰ τὸ καὶ καλείσθαι παρὰ τοῦ ἱερέως τὸν λαόν. Ὀνόμαζον τοίνυν, ὡς καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων μηνῶν, τὴν α' Φεβρουαρίου καλάνδας Φεβρουαρίου· τὴν β' πρό τεσσάρων νονών Φεβρουαρίων· τὴν δὲ γ' πρό τριῶν· τὴν δὲ τετάρτην, πρὴ μιᾶς νουνῶν τὴν δυάδα γὰρ, ὡς ἀποφράδι, οὐκ ἠξίουν ὅλως καλεῖν· καὶ διὰ τοῦτο τὸν μονάδι μείζονα ἢ ἐλάττονα προκατελάμβανον ἀεὶ ἀριθμόν· τὴν δὲ πέμπτην, νόννας Φεβρουαρίας· τὴν δὲ ιγ' εἰδούς τὴν δὲ ιδ' πρὸ δεκαὲξ καλανδῶν Μαρτίων· ἡνίκα το νυν εἶχεν ὁ Φεβρουάριος κθ', ἔλεγον καὶ τὴν κι' πάν λιν πρὸ ἓξ καλανδῶν Μαρτίων, ὥσπερ καὶ τὴν κα τὴν δὲ κς' πρὸ πέντε· τὴν δὲ κι' πρὸ τεσσάρων· τὴν δὲ κη' πρὸ τριῶν· τὴν δὲ κθ' πρὸ μιᾶς, εἶτα καλάν δας Μαρτίου· ἐκαλεῖτο οὖν καὶ διὰ τοῦτο βίσεκτος, ἡνίκα εἶχεν ὁ Φεβρουάριος κι', διὰ τὸ λέγεσθαι δις τὸ πρὸ ἓξ καλανδῶν Μαρτίων. ΑΡΧΗ ΤΟΥ Γ' ΣΤΟΙΧΕΙΟΥ. ΚΕΦΑΛ. Α'. Περὶ τῶν τοῦ γάμου βαθμών. Ζήτει τὸ ὄγδοον κεφ. τοῦ στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. Β'. Περὶ γάμων ἐπιτετραμμένων· καὶ κεκωλυμένων. Ὁ τῶν ἁγίων ἀποστόλων κς' κανών, καὶ ὁ ς' τῆς ς' συνόδου, καὶ ὁ τῆς ἐν Καρθαγένῃ ις' τοῖς τῷ κλήρῳ κατειλεγμένοις εἰς ἀναγνώστας ἔτι καὶ ψάλο τας τελοῦσι, νομίμως συγχωροῦσι γαμεῖν· μετὰ δέ γε τὸ εἰς βαθμὸν προαχθῆναι ὑποδιακόνου, η διακό νου, ἢ πρεσβυτέρου, οὐκέτι· τῶν γὰρ ἱερωμένων τοὺς πρὸς γάμον ἐκκλίνοντας καθαιροῦσιν εὐθύς. Canon 26 sanctorun apost. et 6 synodi vi et 16 cencilii Carthaginensis permittunt iis qui clero continentur, et adhuc lectores el cantores sunt, ut legitimas nuptias contrahant. Verum non amplius, postquam provecti fuerint ad gradum subdiaconi, G vel diaconi, vel presbyteri. Nam initiatos sacerdotio, qui ad matrimonium deflectunt, statim abdicant. Etiam primus canon concilii Neocæsariensis presbyterum, qui legitime copulatus uxori fuerit, sacerdotio exuil. Καὶ ὁ α' γὰρ τῆς ἐν Νεοκαισαρείς τὸν δῆθεν να μίμως γυναικὶ συναφθέντα πρεσβύτερον τῆς ἱερω σύνης ἀπογυμνοί. Οἱ δὲ τῆς ς' συνόδου θεῖοι Πατέρες, ἐν ιγ' κανόνι ἀνατρέποντες τὸ ἐν τῇ τῶν Λατίνων Εκκλησία κρατῆσαν ἔθος, τὸ τοὺς χειροτονουμένους ἱερέας τε καὶ διακόνους πίστεις πρότερον διδόναι, ἢ μὴν τελέω; μετὰ τὴν χειροτονίαν ἀφέξεσθαι τῶν πρὸ ταύτης νο μίμως συζευχθεισῶν αὐτοῖς γυναικῶν, Ἡμεῖς, φασί, καὶ μετὰ τὴν χειροτονίαν, ἐῤῥῶσθαι τὰ συνοικέσια Verum sexti concilii divini Patres eam consuetudinem abolentes, quæ in Ecclesia Latinorum invaluit, videlicet ut sacerdotes et diaconi, qui ordinantur, prius fidem dent, quod omnino post ordinationem abstinere velint ab uxoribus, quæ ante ordinationem cum eis copulate fuerint, Nos, - inquiunt, etiam post ordinationem manere firma volumus eorum matrimonia, qui digne sacerdotium βουλόμεθα, τῶν ἀξίως τῆς ἱερωσύνης ἠξιωμένων, consecuti sunt, ne benedictas Domini præsentia nuptias contumelia clanculum alliciamus: qui præterea pronuntiavit, hominem separare BON debere, quæ Deus conjunxerit. Quin etiam Apostolus honorabile dicit esse matrimonium, et lectum impollutum. Ac rursum: Alligatus es mulieri? solutionem ne quærito.» Quamobrem qui diaconum, vel subdiaconum, vel presbyterum conjunctione cum uxore legitima privat, deponatur. Excepto tamen definito quodam tempore, cum sacra sunt tractaturi, ut puri purum adeuntes, preces suas obtineant. Etiam nonnullis corum, qui apud Nicæam pri· ἵνα μὴ τὸν εὐλογηθέντα τῇ τοῦ Κυρίου παρουσία γάμον λάθωμεν 56ρίζοντες, καὶ προσέτι ἀποφηνα μένου, ο "Δ ὁ Θεὸς συνέζευξεν, ἄνθρωπος μὴ χωριζέ των καὶ μὴν καὶ ὁ ᾿Απόστολος τίμιον εἶναι λέγει τὸν γάμον, καὶ τὴν κοίτην αμίαντον· καὶ πάλιν· «Δέδεται γυναικί; μὴ ζήτει λύσιν. ο Ο τοίνυν ἀποστερῶν διάκονον, ἢ ὑποδιάκονον, ἢ πρεσβύτερον τῆς πρὸς τὴν νόμιμον γυναίκα συνα φείας, καθαιρείσθω, ἐκτὸς ὡρισμένου δή τινος και ροῦ, ὅτι μεταχειρίζειν τὰ ἅγια μέλλοιεν, ἵνα καθα ροὶ τῷ καθαρῷ προσιόντες, τῶν αἰτημάτων με δια μάρτοιεν. ᾿Αλλὰ καὶ τισι τῶν περὶ τὴν Νίκαιαν τὴν πρώτην

SYNTAGMA ALPIIABETICUM. - Γ. συστησαμένων σύνοδον ἐδόκει νόμον ἐπεισάγειν, mum cclebrabant concilium, videbatur invehenlam ἐπισκόπους, καὶ πρεσβυτέρους, διακόνους τε καὶ ὑποδιακόνους, μὴ συγκαθεύδειν ὅλως ταῖς γαμεταῖς. ἄς, πρὶν ἢ ἱερᾶσθαι, νομίμως ἡγάγοντο. Ο μέν του Παφνούτιος, μιᾶς τῶν κατὰ τὰς Θήβας πόλεων ἐπίσ σκοπος ῶν, ἀνὴρ ἐκ παιδὸς ἐν ἀσκητηρίῳ τεθραμμέν νος, καὶ πᾶσαν κατωρθωκὼς ἀρετὴν, ἐπὶ σωφροσύνῃ δὲ καὶ μάλιστα γεγονώς περιβόητο;, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τῷ τῆς ὁμολογίας στεφανῳ κεκοσμημένος (άτερο; γὰρ αὐτῷ τῶν ὀφθαλμῶν δι᾿ εὐσέβειαν ἐξορώρυκτο), ἀντεῖπε τοῖς οὕτως ἔχουσι γνώμης, τίμιόν τε τὸν γάμον ἀποκαλῶν, καὶ σωφροσύνην τὴν πρὸς τὰς Ιδίας γαμετάς όμιλίαν· συνεβούλευσε τε τῇ συνόδῳ, μὴ τοιοῦτον θέσθαι νόμον, δυσχερές είναι τοῖς ἐν κόσμῳ διάγουσι τὸ πρᾶγμα φέρειν ἀποφαινόμενος ίσως γὰρ τοῦτό γε καὶ αὐτοῖς, καὶ ταῖς τούτων γαμεταῖς, τοῦ μὴ σωφρονεῖν αἰτία γενήσεται· κατὰ δὲ τὴν ἀρχαίαν τῆς Ἐκκλησίας παράδοσιν, τοὺς μὲν ἀγάμους τοῦ ἱερατικού τάγματος κοινωνήσαντας, μηκέτι γαμεῖν· τοὺς δὲ μετὰ τὸν γάμον εἰς ἱερωσύτην προβιβασθέντας, ὧν ἔχουσι γαμετῶν οὐ χωρίζεσθαι. Ταῦτα μὲν ὁ Παφνούτιος, καὶ ταῦτα γάμου ἄπειρος ὤν· ἐπῄνεσε δὲ τὴν τοῦ θεσπεσίου ἀνδρὸς εἰσήγησιν καὶ ἡ σύνοδος, καὶ οὐδὲν περὶ τούτου νεναμοθέτηκεν, ἀλλὰ τῇ ἑκάστου γνώμῃ τὸ πρᾶγμα, καὶ οὐκ ἀνάγκῃ θέσθαι νενόμικεν. Οὕτω θεοφιλής ὁ Πα φνούτιος οὗτος ἦν, ὡς καὶ σημεῖα θαυμαστὰ γίνεσθαι ὑπ' αὐτοῦ· σφόδρα δὲ ὁ βασιλεὺς Κωνσταντῖνος ἐτίμα τὸν ἄνδρα, καὶ συνεχῶς ἐπὶ τὰ βασίλεια μετεπέμπετο, καὶ τὸν ἐξορωρυγμένον ὀφθαλμὸν κατεφίλει. stantinus imperator hominem magno habebat in tamque oculum exosculabatur. rem vituperabilem, ut episcopi, et presbyteri, et diaconi, et subdiaconi, cum uxoribus suis omnino non cubarent, quas prius duxissent, quam sacerdotiis initiarentur. Verum Paphnutius, unius ad Thebas sitæ civitatis episcopus, qui vir a puero educatus erat in loco piis exercitiis dicato, et omnemi virtutem perfecte coluerat, ac in primis nomine castitatis celebrabatur, imo qui confessionis etiam corona fuerat ornatus, quod alter oculus ei propter pietatem effossus esset, hanc sententiam probantibus contradizit, con honorabiles esse diceret nuptias, et consuetudinem cum uxoribus appellaret castitatem. Adeoque syn. auctor erat, ne legem hanc promulgarent: quod Blanc rem in mundo degentibus toleratu difficilem diceret. Nam fortassis hoc tam ipsis, quam ipsorum uxoribus causam minus caste vivendi præbiturum. Ex prisca quidem Ecclesiæ traditione quotquot expertes matrimonii sacerdotalem in ordinem cooplati fuissent, non amplius uxores ducere: qui vero post contractumn matrimonium erecti essent ad sacerdotium, eos ab uxoribus, quas habebant, non separari. Εt haec quidem Paphnutius, quanquam ipse matrimonii expers esset. Collaudiavit orationem hominis divini synodus, neque de hoc - quidquam promulgavit, sed rem arbitrio cujusvis committendam, non coactioni statuit. Adeo vero religiosus erat ipse Paphiutius, ut etiam admiranda quædam prodigia per eum fierent. Et Conpretio, et frequenter ad aulam arcessebat, eru- . Τῷ δὲ ι' τῆς ἐν ᾿Αγκύρῃ μηδόλως πρόσχης των G νοῦν, δύνασθαι λέγοντι γαμεῖν τὸν διάκονον καὶ μετὰ τὴν χειροτονίαν τῇ τοῦ οἰκείου ἐπισκόπου ἐπιτροπή. Νόμος. Φησὶ γὰρ ἡ νεαρὰ τοῦ βασιλέως Λέοντος τοῦ Στα φοῦ, ὡς εἰ καὶ ἀπὸ συνηθείας ἀγράφου ἐξῆν τοῖς ἱερωμένοις ἐντὸς δεκαετίας μετὰ τὴν χειροτονίαν ψηφιζομένης λαμβάνειν νομίμους γυναῖκας, ἀλλὰ τοῦτο, ὡς ὑπὸ τῶν κανόνων κεκωλυμένον, οὐκ ὀφείλει κρατεῖν. Ο χειροτονῶν ἄγαμον ἐρωτάτω αὐτὸν, εἰ δύναται χωρίς νομίμου γαμετής σεμνῶς βιοῦν, καὶ εἰ κατά θοιτο, τοῦτον χειροτονείτω. Ὁ δὲ ἐπιτρέπων διακόνῳ γυναῖκα μετὰ τὴν χειροτονίαν λαβεῖν, τῆς ἐπισκοπῆς ἐκβαλλέσθω· πρεσβύτερος δὲ, ἢ διάκονος, ἢ ὑποδιά κονος, μετὰ τὴν χειροτονίαν γαμῶν, ἐκβάλλεται του κλήρου. Τοῖς κληρικοῖς ἐπιτέτραπται νομίμους ἔχειν γαμετάξο Οι ψάλται καὶ οἱ ἀναγνῶσται δύνανται νομίμως γαμεῖν· οἱ δὲ ὑποδιάκονοι, καὶ διάκονοι, καὶ πρεσβύτερος, καθάπαξ κεκώλυνται· ὅθεν τούτων οἱ γάμῳ κοινωνήσαντες ἐκπίπτουσι τῆς ἱερωσύνης. "Ορος γάμου. Γάμος ἐστὶν ἀνδρὸς καὶ γυναικός συνάφεια καὶ συγκλήρωσις πάση; ζωῆς, θείου τε καὶ ἀνθρωπίνου 61 Caterum syn. Ancyr. can. 10 non attenden dum, qui posse dicit diaconum uxorem ducere etiam post ordinationem, episcopi sui permissu. Lex. Quippe Leonis, cognomine Sapientis, novella dicit, tametsi ex consuetudine non scripta licuerit sacerdotibus intra decennium, post ordinationem computandum, legitimas uxores ducere, tamen hoc, tanquam prohibitum a canonibus, valere non debere. Qui expertem matrimonii ordinat, interroget euin, an absque legitima uxore vitam castam agere possit. Si hoc facturum se testetur, hominem ordinet. Qui vero diacono permittit, ut post ordinationem ducat uxorein, episcopatu expellitur. Presbyter aut subdiaconus, qui post ordinationem contrahit nuptias, e cœtu cleri ejicitur. Clericis est permissum, ut legitimas habeant uxores. Cantores et lectores nuptias legitimas contrahere possunt, at subdiaconi et presbyteri omnino (id facere) prohibentur: quo fit ut quotquot corum matrimonii participes fiunt, excidant sacerdotio. Matrimonii definitio. Matrimonium est conjunctio maris et feminæ, et omnis vitæ consortium, diviniet humani juris com-

municatio, sive per benedictionem, sive per coro- δικαίου κοινωνία, είτε δι' ευλογίας, είτε διά στεφα nationem, sive per instramentum contrahatur. Quæ autem præter hosce modos facta sunt, pro non contractis habentur. Legitimas autem nuptias inter se Romani contrahunt, cum ea servant, quæ legibus de nuptiis præcepta sunt. Oportet autem mares quidem esse puberes, feminas vero viri potentes; hoc est, illos excedere decimum quartum annum, has majores esse duodecim annis. Hæc autem dicimus, sive patresfamilias sint, sive filiifamilias ii, qui coeunt in matrimonium. Nuptiæ non funt nisi consentiant tam is qui copulantur, quam qui eos habent in potestate. Nuptias non viri cum muliere concubitus, sed matrimonialis corum consensus facit. Filius emancipatus plenam agens ætatem, etiam sine consensu patris uxorem ducit. Luctus ascendentium non impedit nuptias carum personarum quæ lugent. Qui vivit in castitate, ne cogatur a patre suv cont: ahere nuptias, tametsi filiusfamilias sit. Nemo secreto coronetur, sed pluribus præsentibus. Qui autem fuerit ausus id facere, pena castigetur: ita scilicet ut etiam a sacerdote, qui rebus inhonestis semet interposuerit, digna supplicia exigantur, juxta canonum ecclesiasticorum constitutionem. Surdus, et mutus, et cæcus nuptias contrahere possunt, et dotis nomine tenentur. CAP. 111. De iis qui nuptias legitimas abominantur. Quære cap. 9 litteræ B. 62 CAP. IV. De contrahentibus secundas, tertias, plures nuptias, tam viris quam mulieribus. Canonis 17 sanctorum apost. verba sunt: Qui geminas post baptismum contraxit nuptias, vel in scortationem lapsus est, non potest episcopus esse, vel presbyter, vel diaconus, vel omnino sacri consortii. Nan postquam Spiritus sancti gratia per sacri baptismatis mysterium, quod nec verbis exprimi, nec concipi mente potest, ab omnibus sordibus eluit eum, qui baptizatur, et lucis capacem fecit: nihil amplius impedimento est, quominus idem etiam pura sacerdotii luce exhilaretur. Verum post sacrum illud iavacrum, nulla pro peccatis reliqua est hostia, quæ sacerdotium largiri possit. De lectoribus. Quamobrem præter can. faciunt lectores qui secundas nuptias contrahunt, et suum ordinem conservant. Hujus canonts 'etiam magnus ille Basilius meminit in 12 canone suo, cum ait: Eos qui secunνώματος, ἢ διὰ συμβολαίου· τὰ δὲ παρὰ ταῦτα για νόμενα ως μή γεγονότα λογίζονται. Εννόμους δὲ γάμους μεταξύ αλλήλων συνιστῶσι Ρωμαίοι, ηνίκα τὰ περὶ τῶν γάμων τοῖς νόμοι; διηγορευμένα φυλάξωσι. Δεῖ δὲ τοὺς μὲν ἄρρενας ἐφήβους εἶναι, τὰς δὲ θηλείας, ἀνδρὸς δεκτικές, τουτέστι, τοὺς μὲν ὑπερβεβηκέναι τὸν τεσσαρεσκαι δέκατον χρόνον, τὰς δὲ μείζονας εἶναι τῶν δώδεκα ἐνιαυτῶν. Ταῦτα δὲ λέγομεν, εἴτε αὐτεξούσιοι, είτε ὑπεξούσιοι εἰσιν οἱ πρὸς γάμον συνιόντες. Οὐ γίνεται γάμο; εἰ μὴ συναινέσουσιν οἱ συναπτό μενοι, καὶ οἱ ἔχοντες αὐτοὺς ὑπεξουσίους. Τὸν γάμον οὐ τὸ συγκαθευδῆσαι ἀλλήλοις τὸν ἄν δρα καὶ τὴν γυναῖκα συνίστησιν, ἀλλ' ἡ γαμική σύν τῶν συναίνεσις. Ο αὐτεξούσιος, τελείαν ἄγων τὴν ἡλικίαν, καὶ χωρὶς τῆς τοῦ πατρὸς συναινέσεως γαμεῖ. Τὰ πένθη τῶν ἀνιόντων οὐκ ἐμποδίζει τοὺς γάμους τῶν πενθούντων προσώπων. Ὁ ἐν σωφροσύνῃ διάγων μὴ ἀναγκαζέσθω πρὸς γάμον ἐλθεῖν παρὰ τοῦ ἰδίου πατρός, κἂν ὑπεξού σιος Γ. Μηδείς μυστικῶς στεφανούσθω, ἀλλὰ παρόντων πλειόνων· ὁ δὲ τοῦτο κατατολμήσας τιμωρία τω φρονείσθω, δηλονότι καὶ τοῦ ἱερέως, ὡς ἐν τοῖς ἀπρε· πέσιν ἑαυτὸν παρεμβάλλοντος, τὰς ἀξίας «εὐθύνας εἰσπραττομένου, κατὰ τὴν τῶν ἐκκλησιαστικῶν κα Ο νόνων διάταξιν. b Κωφὸς, καὶ ἄλαλος, καὶ τυφλὸς, καὶ γαμεῖν δύναν ται, καὶ περὶ προικὸς ἐνέχονται. ΚΕΦΑΛ. Γ'. Περὶ τῶν τοὺς ἐννόμους γάμους βλε Αυττομένων. Ζήτει τὸ θ' κεφ. τοῦ στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. Δ'. Περὶ διγάμων, τριγάμων, καὶ πολυγάμων ἀνδρῶν τε καὶ γυναικῶν, καὶ περὶ διγάμων ιερωμένων. Ο ιζ' τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανών, Ὁ δυσί γά μοις, φησί, μετὰ τὸ βάπτισμα ὁμιλήσας, η πορνεία περιπεσών, οὐ δύναται εἶναι ἐπίσκοπος, ἢ πρεσβύ τερος, ἢ διάκονος, ἢ ὅλως τοῦ ἱερατικοῦ καταλόγου. "Η γὰρ χάρις τοῦ παναγίου Πνεύματος, τῷ τοῦ θείου βαπτίσματος μυστηρίῳ, τῷ μήτε λόγῳ βητῷ, μήτε νῷ καταληπτῷ, παντὸς ρύπου τὸν βαπτισάμενον ἀποπλύνασα, καὶ φωτὸς δεκτικὸν ἀποφήνασα, οὐ κωλύει λοιπὸν καὶ τῷ καθαρῷ φωτὶ τῆς ἱερωσύνης τοῦτον καταφαιδρύνεσθαι· μετὰ δέ γε τὸ θεῖον λουτρὸν οὐκέτι περὶ ἁμαρτιῶν ὑπολείπεται θυσία, οἷς καὶ ἱερωσύνην χαρίσασθαι. Περὶ ἀναγνωστών. Ὥστε παρὰ κανόνας δρῶσι τῶν ἀναγνωστῶν οἱ διγαμήσαντες, καὶ τὴν οἰκείαν τάξιν ἔτι διατηροῦν τες. Τοῦ κανόνος τούτου καὶ ὁ μέγας μέμνηται Βασί λειο; ἐν τῷ δωδεκάτῳ αὐτοῦ κανόνι, Τους διγάμους,

SYNTAGMA ALPHABETICUM. - Γ. λέγων, παντελῶς ὁ κανὼν τῆς κατὰ τὸν κλῆρον das contraxere nuptias, omnino canon a ministerio ὑπηρεσίας ἀπέκλεισε, τοῦτον δὴ λέγων. vocationis exclusit, quibus verbis hunc innuit Ὁ δὲ ἀποστολικός της, Οὐδὲ ὁ χήραν λαβών, ἢ ἐκβεβλημένην πρὸς τοῦ οἰκείου ἀνδρὸς, ἡ ἑταίραν, ἢ οἰκέτιν, ἢ τῶν ἐπὶ σκηνῆς, αἱ τῷ ἀσέμνως βιῶναι οὐ πιστεύονται σωφρονεῖν, δύναται εἶναι ἐπίσκοπος, ή πρεσβύτερος, ἢ ὅλως τοῦ κλήρου. Τοῖς δυσὶ τούτοις αποστολικοῖς κανόσι καὶ ὁ γ' τῆς ς' συνόδου συνάδει κανών. Νόμοι. Μηδεὶς δευτερογαμήσας χειροτονείσθω πρεσβύτε· ρος ἢ διάκονος, μήτε μὴν εἰ γυναικὶ συνοικεῖ τὸν Ᏼ canonem. Caterum 18 apost. canon ait: Nec qui vidua n duxit, vel ejectam a marito suo, vel meretricem, vet servam, vel aliquam ex iis quæ artem ludicram exercent, ac propterea, quod parum honeste vivant, non creduntur esse castæ, potest episcopus esse, vel presbyter, vel omnino clericorum in consortio. Cum duobus hisce canonibus apost. etiam tertius sexta synodi canon consentit. Leges. Nemo qui secundas adierit nuptias, ordinetur presbyter, aut diaconus, nec si mulierem habeat οἰκεῖον ἄνδρα καταλιπούσῃ, μήτε εἰ παλλακὴν ἔχει· in contubernio, quæ virum suum reliquerit, nec si ἀλλ᾽ ἢ μιᾶς ἀνὴρ γενόμενος σώφρονος, καὶ ἐκ παρ θενίας. Εἰ δέ τις τούτων γαμετὴν ἢ παλλακὴν εἰςαγάγοιτο φανερώς ἢ λαθραίως, εὐθέως τῆς ἱερᾶς ἐκπιπτέτω τάξεως, καὶ ἰδιώτης Εστω. Ἡ δὲ οθ' νεαρὰ τοῦ βασιλέως Λέοντος τοῦ Σοφού, τοὺς διγαμοῦντας τῶν κληρικῶν, μήτε τοῦ σχήματος ἀλλοτριοῦσθαι κελεύει, μήτε τῆς ἐκτὸς τοῦ βήματος ὑπηρεσίας. Φησί γάρ· Οὐκ ἀποδεχόμεθα της προ αιρέσεως τὸν παλαιὸν νομοθέτην, ὃς βούλεται προς αδύτερον, ἢ διάκονον, ἢ ὑποδιάκονον, μετὰ τὴν ἐπ' αὐτῷ χειροθεσίαν συναφθέντα γυναικ, παντελῶς τοῦ τοιούτου ὑπεξίστασθαι σχήματος, καὶ πρὸς τὸν λαῖ- c κὸν βίου ἐπαναστρέφεσθαι, ἀλλ' ἀκυροῦμεν τὸ δόγμα. θεσπίζομεν δὲ, μόνῃ τῇ ὑποχωρήσει τῆς τάξεως, ἐφ᾽ ᾧ πρὸ τοῦ γάμου ἐγνωρίζοντο, ἀρκεῖσθαι τὴν δίκην αὐτοῖς· τοῦ δὲ κληρικοῦ σχήματος καὶ τῆς ἄλλης ἐν ταῖς ἐκκλησίαι; ὑπηρεσίας εφάπτεσθαι οὐκ ἀθέμιτον. Περὶ διγάμων λαϊκών. Αλλ' ὁ μὲν θεῖος ἀπόστολος Παῦλος, τὰς νεωτέρας χήρας γάμοις αὖθις προσομιλεῖν, εἰ βούλοιντο, συν εχώρησε, τὸ εὐόλισθον τῆς φύσεως ὑπειδόμενος. Οἱ δὲ θεῖοι Πατέρες, καὶ τῶν ἀνδρῶν τοὺς διγαμεῖν αἱρουμένους ᾤοντο δεῖν μὴ κωλύειν, τοῦ σαρκικοῦ φρονήματος μὴ ἀγνοοῦντες τὴν ἐπανάστασιν· οὐ μὴν ἀνεπιτιμήτως εἴασαν ἔχειν. Φησὶ γὰρ ὁ α' τῆς ἐν Λαοδικείᾳ συνόδου κανών· Οι νομίμως δευτέροις ὁμιλήσαντες γάμοις, δλίγου διππεύσαντος χρόνου, καὶ ταῖς εὐχαῖς καὶ ταῖς νησ στείαις σχολάσαντες, τῆς κοινωνίας κατά συγγνώμὴν ἀπολαυέσθωσαν. Εἰ δὲ, πρὶν τὰ τοῦ νομίμου γάμου τελέσασθαι, λαθραίᾳ μίξει συνῆλθον, καὶ ὡς πεπορνευκότες ἐπιτιμάσθωσαν. Ὁ δὲ μέγας Βασίλειος ἐν τῷ δ' κανόνι, Οἱ μὲν, φησὶν, ἐπὶ ἐνιαυτὸν ἕνα οἱ δὲ ἐπὶ δύο, τῆς ἱερᾶς εἴρτουσι κοινωνίας τὸν διγαμοῦντα. Περὶ γυναικῶν εἰς δεύτερον ερχομενων γάμον. Ἐν δὲ τῷ μα' κανόνι, Η χήρα γυνή, φησίν, εἰ concubinam habeat; sed duntaxat is qui vir est unius castæ mulieris, et quam virginem duxerit. Sin quispiam duxerit matrimonio prius copulatam, vel concubinam, sive manifesto, sive clam, confestim ordine sacro excidat, et privatam vitam agal. Septuagesima vero et nona novella principis Leonis, cognomine Sapientis, clericos secundas nuptias contrahentes nec habitum amittere debere, nec functionem sacerdotalem, præcipit. Sunt enim hæc illius verba: Non probamus legislatoris ve teris institutum, qui vult, ut presbyter, aut diaconus, aut subdiaconus, qui post factam manus impositionem cum muliere copulatus fuerit, prorsus ab hoc habitu recedat, et ad vitam plebeiam revertatur. Sed decretum hoc abrogamus, atque sancimus, uti duntaxat eis pro poena sufficiat ejus ordinis cessio, quo in ordine ante contractas nuptias conspiciebantur. Habitum autem clericalem, et reliquam in ecclesiis functionem attingere nefas non est. De laicis ad secundas nuptias transeuntibus. Enimvero divinus ille Apostolus viduis junioribus, ut alteras ad nuptias transeant, siquidem ita velint, permisit, earum natura lubricitatem intelHigens. Divini vero Patres etiam viros, qui secundas nuptias eligerent, minime puta!aut iubibendos, quandoquidem libidinis carnalis impetum non ignorabant; eos tamen non impune dimiserunt. Quippe 4 can. syn. Laodic. hæc verba sunt: Qui legitime secundas ad nuptias transierunt, ubi perexiguum temporis spatium intercesserit, ac precibus et jejuniis vacaverint, communione per indulgentiam fruantur. Sin prius, quam legitimas contraherent nuptias, clandestino concubitu coierint, etiam puniantur ceu scortationis rei. 63 Magnus autem ille Basilius in 4 can. suo, Quidam, inquit, ad annum unum, quidam ad duos arcent eum a commuuione sacra, qui secundas nuplias contrahit. De mulieribus quæ secundas nuptias contrahunt. Ejusdem can. 41, Vidua, inquit, si proximis

parentibus careat, etiam ad secundas arbitratu suo καὶ τῶν προσεχῶν γονέων ἀφῄρηται, καὶ εἰς δεύτε nuptias convolare non prohibetur. Nam Apostoli verba sunt: «Si vir mortuus fuerit, libera est ut ci nubat, cui vult, solum in Domino, boc est, ut cum viro fideli jungatur. Parentes autem vivi, quorum est in potestate, si non consenserint, nuptiarum conjunctionem dirimere possunt. Leges. Quippe les ait, Emancipata minor annis 25, al nuptias transitura, de patris sententia nubat. Mulier vidua tempus luctus exspectare cogitur, propter confusionem seminis, quod in viro locum non habet. Quæ vero nupserit antequam completus fuerit annus a morte mariti, et infamia notatur, nec ultra tertiam facultatum suarum partem alteri marito donare potest, vel in testamento relinquere, cum liberos scilicet nullos habet: nec ipsa quilquam habebit ex haereditate, vel legato, vel mortis causa donatione: sed accipiunt hæc illius haredes, qui ea reliquit. Si quid etiam reliquit ei prior maritus, secundum gradus decem personæ capiunt, hoc est, ascendentes et descendentes, et qui sunt ex transverso, usque ad secundum gradum. Ab intestato autem, hæredes cognatorum ipsorum usque ad tertium duntaxat gradum. Quin etiam omni dignitate privatur, et iis, qui a marito priori ad eam pervenerunt ex causa sponsalium, vel secundum voluntatem defuncti. Principis autem jussu potest mulier intra tempus luctus alterum sibi sponsum inducere. Quæ partum edidit intra tempus luctus, statim nuptum se collocare potest. Quære plura super hac re in cap. 8 litt. B. Nemo, qui sub Romanorum ditione sit, binas uxores eodem tempore potest habere. Qui duas uxores eodem habet tempore, verberetur, et superinducta mulier ejiciatur una cum natis ex ea liberis. De trigamis. μον ἐλθεῖν αὐθαιρέτως οὐ κεκώλυται συνοικέσιον, Φησὶ γὰρ ὁ ᾿Απόστολος· Εάν δὲ ἀποθάνῃ ὁ ἀνὴρ, ἐλευθέρα ἐστὶν ᾧ θέλει γαμηθῆναι, μόνον ἐν Κυρίῳ, τουτέστιν ἀνδρὶ πιστῷ συναφθῆναι· ζῶντες δὲ οἱ γονεῖς, ὧν ὑπεξούσιος οὖσα τυγχάνει, καὶ μὴ συν αινέσαντες, διασπάται δύνανται τὴν τοῦ γάμου συνά φειαν. Νόμοι. Φησὶ γὰρ ὁ νόμος • Η ἐλάττων τῶν κε' ἐνιαυτῶν αὐτεξουσία, μέλλουσα δευτερογαμεῖν, γνώμῃ τοῦ πατρὸς γαμείσθω. Η χήρα γυνὴ ἀναγκάζεται μεἶναι τὸν πένθιμον ἐνιαυτὸν, διὰ τὴν σύγχυσιν τῆς γονῆς, ὅπερ ἐπὶ τοῦ ἀνδρὸς οὐκ ἔστι. Γαμηθεῖσα δὲ πρὶν ἢ πληρωθῆναι τὸν μετὰ τὸν θάνατον τοῦ ἀνδρὸς ἐνιαυτὸν, ἀτιμοῦ ται, καὶ οὐ δύναται πλέον τοῦ τρίτου τῆς οὐσίας δι δόναι τῷ δευτέρῳ ἀνδρὶ, ἢ ἐν διαθήκῃ καταλιπεῖν, ὅτε παῖδας δηλαδὴ οὐκ ἔχει· καὶ αὐτὴ δὲ οὐδὲν ἔξει ἀπὸ κληρονομίας, ή ληγάτου, ἢ μόρτις καύσα, ήγουν ἐπιτελευτίου δωρεᾶς, ἀλλὰ ταῦτα λαμβάνουσιν εἰ κληρονόμοι τοῦ καταλιπόντος. Καὶ εἴ τι κατέλιπεν αὐτῇ ὁ πρῶτος ἀνὴρ, λαμβάνουσι κατὰ βαθμὸν τὰ δέκα πρόσωπα, τουτέστιν ἀνιόντες καὶ κατιόντες, καὶ ἐκ πλαγίου, μέχρι δευτέρου βαθμοῦ· ἐξ ἀδιαθέτ του δὲ κληρονόμος τῶν συγγενῶν αὐτῆς μέχρι τρίτου βαθμοῦ· ἀλλὰ καὶ πάσης ἀξίας στερεῖται, καὶ τῶν ἀπὸ τοῦ πρώτου ἀνδρὸς εἰς αὐτὴν ἐλθόντων προφάσει μνήστρων, ἢ κατὰ βούλησιν τοῦ τελευτήσαντος. Κατὰ κέλευσιν δὲ βασιλέως δύναται γυνὴ ἐν τῷ πενθίμῳ χρόνῳ δεύτερον νυμφίον ἑαυτῇ ἐπεισαγαγεῖν· ἡ δὲ τεκοῦσα ἐν τῷ πενθίμῳ χρόνῳ παραχρήμα δύναται γαμηθῆναι. Ζήτει τὰ περὶ τούτου καὶ ἐν τῷ η' κεφ. τοῦ στοιχείου. Οὐδεὶς δύναται, ὑπὸ τὴν πολιτείαν ὧν τῶν Ῥω μαίων, δύο γαμετὰς ἐν ταυτῷ ἔχειν. Ο δύο γαμετὰς ἐν ταυ ῷ ἔχων τυπτέσθω, ἐκδιωκομένης τῆς ἐπεισάκτου γυναικὸς μετὰ τῶν τεχθένα των ἐξ αὐτῆς παίδων. Περὶ τριγάμων. Ο μέγας Βασίλειος, ἐν τῷ δ' κανόνι, Ἐπὶ τῶν τριγάμων συνήθειαν, φησί, κατελάβομεν πενταετίας ἀφορισμόν, τοῦ γάμου δηλαδὴ μὴ διασπωμένου και Magnus ille Basilius in 4 can., Consuetulinem, inquit, in contrahentibus tertias nuptias accepimus, ut quinquennio segregentur, ita tamen, ut ipsum matrimonium non dirimatur. Vocaut autem λοῦσι δὲ τὸν τοιοῦτον οὐκέτι γάμον, ἀλλὰ πολιγαhas non amplius nuptias, sed nuptiarum pluralis tatem; imo scortationem coercitam, hoc est, non late diffusam, sed contraciam, et quæ in una muliere circumscribitur. Idcirco Dominus etiam ad mulierem illam Samaritanam, quæ viros quinque, unum post alium habuerat: • Quem nunc habes, inquit, non tibi maritus est.» Adeo non anquum est, ut qui ultra mediocritatem secundarum nuptiarum prolapsi sunt, nomine mariti vel uxoris appellentur. Οportet autem, inquit, non prorsus hos arcere ab ecclesia, sed ita mitigari pœnam corum, ut in locis audientium duntaxat, et una tantum consistant, non etiam eorum, qui plorant. Rursus inquit in can. 50: De tertiis nuptiis μίαν, μᾶλλον δὲ πορνείαν κεκολασμένην, τουτέστι μὴ διακεχυμένην, ἀλλὰ συνεσταλμένην, καὶ ἐν μετ περιγραφομένην γυναικί. Διὶ καὶ ὁ Κύριος τῇ Σε μαρείτιδι, πέντε άνδρας διαμετάτῃ, Ον νῦν, φησίν, ἔχεις, οὐκ ἔστι σου ἀνήρ· ὡς οὐκ ἔτι ἀξίων ὄντων τῶν ὑπερεκπεσόντων του μέτρου τῆς διγαμίας, τῷ τοῦ ἀνδρὸς ἢ τῆς γυναικὸς καλεῖσθαι προσχήματι. Δεῖ δὲ, φησί, μὴ πάντη τούτους ἀπείργειν τῆς ἐχε κλησίας, ἀλλ' ἐν τοῖς τόποις μόνοις τῶν ἀκροωμένων καὶ συνεπταμένων μετρείσθαι τούτοι; τὴν καταδίκην, οὐ μὴν καὶ τῶν προσκλαιόντων. ᾿Αλλὰ καὶ αὖθις ἐν τῷ ν', Τριγαμία; νόμος, της

SYNTAGMA ALPHABETICUM. - I. σιν. οὐκ ἔστιν, ἐκκλησιαστικός δηλαδή. Τὰ μέντοι nella les, videlicet ecclesiastica. Nimirum ejusnoti τοιαῦτα, οἷα λύπη τῆς Ἐκκλησίας ὁρῶμεν. Δημο σίαις δὲ καταδίκαις οὐχ ὑποβάλλομεν, ὡς τῆς ἀνειμένης πορνείας αἱρετώτερα· οὐ γὰρ καταδικάζομεν τὴν πράξιν ὥστε καὶ διασπᾷν· κατὰ δὲ τὸν αὐτίκα ῥηθησόμενον τῆς ἑνώσεως τόμον, καὶ τὴν διαστολὴν καὶ ψῆφον αὐτοῦ, τούτους δεχόμεθα.. Ὁ δὲ τῆς θεολογίας ἐπώνυμος καὶ μέγας Γρηγό ριος, Τὸ πρῶτον, φησί, συνοικέσιον, νόμος· τὸ δεύτερον, συγχώρησις· τὸ τρίτον, παρανομία· τὸ δ' ὑπὲρ τοῦτο χοιρώδης βίος, οὐδὲ πολλὰ ἔχων τῆς και κίας τὰ παραδείγματα. Περὶ τοῦ τόμου τῆς ἑνώσεως. Ηδη μὲν οὖν τοῖς παλαιοῖς νόμοις τρεῖς ἐπεγινώ tanquam Ecclesiæ sordes intuemur. Publicis autem poenis non subjicimus, veluti quæ libera scortatione magis sint optabilia. Non enim rem ita dam - namus, ut matrimonium ipsum dirimamus, sed juxta tomum unionis, quem mox sumus exposituri, et distinctionem atque sententiam ejus, hasce nuptias admittimus. Magnus autem ille Gregorius, cognomine Theologus, Priinum conjugium lex, inquit, alterum permissio, tertium legis violatio. Quod ultra hoc, porcina vita est, nec multa vitii habet exempla. 64. De tomo union is. Enimvero priscis legibus trinæ agnoscebantur σκοντο γάμοι. Ὁ δὲ βασιλεὺς Λέων ὁ Σοφὸς, καὶ εἰς nuptiz. Sed imperator Leo, cognomine Sapiens, τέταρτον ἐλθὼν συνοικέσιον, ἀφορισμῷ παρὰ τοῦ πατριάρχου Νικολάου καθυπεβλήθη· οὗ καὶ ἐδεῖτο δ βασιλεὺς λυθῆναι τοῦ δεσμοῦ. Ως δ' ἐκεῖνος τὸ παράπαν ἀδυσώπητος ἦν, τῆς Ἐκκλησίας τοῦτον ἐκβάλλει, καὶ τὸν Εὐθύμιον Σύγκελλον, ἄνδρα ἱερὸν, προχειρίζεται πατριάρχην, ὃς καὶ τὸν βασιλέα θεσπί. σαι βουλόμενον καὶ μέχρι τοῦ τετάρτου βαθμού παρατείνεσθαι τοῖς βουλομένοις τὰ συνοικέμια, πάτῃ σπουδῇ διεκώλυσεν, οὐχ ὅπως τὴν τετραγαμίαν, ἀλλὰ καὶ τὴν τριγαμίαν ἀθέμιτον εἶναι μετὰ τῶν πλειόνων ἀρχιερέων διατεινόμενος. Διὰ δὲ τοῦτο καὶ σχίσμα περὶ τὴν Ἐκκλησίαν ἐγεγόνει, καὶ τὰ τῆς στάσεως μέχρι τῆς βασιλείας τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ Κωνσταντίνου του Πορφυρογεννήτου, καὶ Ῥωμανοῦ τοῦ πενθεροῦ τούτου διήρκεσε. Καὶ τηνικαῦτα ἐξηνέχθη τόμος ὁ λεγόμενος τῆς ἑνώσεως, τῷ συκή ἔτει, διαλαμβάνων πότε, καὶ τίτι τὸν τρίτον δε γάμον παραχωρεῖν, ταῖς ἀνειμέναις τῶν ἐρώτων ἐπιθυμίαις ἐκ πολλοῦ τοῦ περιόντος επιτιθεὶς χαλινόν, ὃς καὶ κατὰ τὸν Ιούλιον μῆνα ἐτησίως ἐπ' ἄμβωνος ἀναγι νώσκεται. Πρὸς γοῦν τῷ τέλει ταῦτά φησι· Τοὺς εἰς ἔτος ἀναβεβηκότας τεσσαρακοστόν, καὶ πρὸς τρίτον ἑαυτοὺς ἐπιρρίπτοντας γάμον, οἷα ῥύπη τῆς Ἐκκλησίας τυγχάνοντας, μέχρι πενταετίας ἀκοινωνήτους εἶνα: θεσπίζομεν, καὶ τοῦ τοσούτου χρόνου ἑξήκον της, ἀπαξ τοῦ ἔτους τῇ κοινωνίᾳ προσιέναι, κατὰ τὴν σεβάσμιον τοῦ σωτηρίου Πάσχα ἡμέραν, ἐν τῇ πρὸς ταύτης νηστεία καθ' ὅσον οἷόν τε ἀποκαθαίρον τας ἑαυτούς. Ο δὲ τολμῶν ἱερεὺς, παρὰ τὸν διατεταγμένον ὅρον, μεταλήψεως θείας τινάς τούτων ἀξιω σαι, περὶ τὸν ἴδιον κινδυνεύσει βαθμόν. Ταῦτα δέ φαμεν, ὅταν μὴ τέκνα τούτοις ἐκ τῶν προτέρων γάμων παρῇ· εἰ δ' οὖν, ἀσυγχώρητος αὐτοῖς ἔσται ἡ τριγαμία. Εἰ δέ τις τριακοντούτης ῶν, καὶ τοῦ γέ νου; ἔχων ἐκ τῶν φθασάντων γάμων διαδοχήν, ὅμως γε μὴν διὰ τὸ τῆς σαρκικῆς ἐπιθυμίας ακόλαστον τρίτῃ συναφθείη γυναικὶ, ἐπὶ τετραετίαν ἀκοινώνητης ἔττω. Εἶθ' οὕτω τρὶς τοῦ ἐνιαυτοῦ μεταλαμβανέτω, ἐν τῇ ἀναστασίμῳ τοῦ Πάσχα ἡμέρᾳ, ἐν τῇ κοιμήσει τῆς ἀχράντου Θεοτόκου, καὶ ἐν τῇ τῶν γενεθλίων του Κυρίου ἑορτῇ, τῶν πρὸ τούτων νηστειῶν τὸ πλεῖστον τῆς ἐντακείσης αὐτῷ κηλίδος ἀποσμήχειν πιστευομένων. Εἰ δὲ ἀπαις ὢν τυγχάνει, p cum ad quartum quoque matrimonium progressus esset, segregationi subjectus fuit a Nicolao patriarcha: quem deinde rogabat princeps, ut eo vinculo se liberaret. Cum ille prorsus esset inexorabilis, hominem ejicit extra Ecclesiam, et Euthymium Syncellum, virum sanctum, patriarcham facit. Qui cum imperator sancire vellet, ut etiam ad quartas usque nuptias extenferentur ab iis matrimonia, quibus ita luberet, eum omni stulio iubibuit, affirmans cum pluribus pontificibus, etiam tertias nuptias, nedum quartas, illicitas esse. Quamobrem dissidium exstitit in Ecclesia, caque seditio duravit usque ad imperium filii ejus Constantini nati in Porphyra, et Romani, hujus soceri. Quo tempore publicatus est tomus, qui unionis dicitur, anno 6428, et qui tradit, quando et quibus tertiæ nuptiæ permittendæ sint, liberioribus amantium libidinibus egregium frenum imponens. Is tomus mense Julio quotannis in ambone legitur, et ad finem hæc verba continet: Eos, qui annum quadragesimum attigerunt, et tertias ad nuptias sese projiciunt, veluti qui Ecclesiæ sint inquinamenta, quinquennio communionis exsortes esse debere sancimus; coque tempore exspirante, δρο mel in anno ad communionem accedere venerabili salutaris Paschatis die, jejunio diem illum præcedente, quantum ejus fieri potest, semet expurgantes. Sacerdos autem, qui præter id, quod a nobis est statutum, ad sacram aliquam perceptionem eos audet admittere, de gradu suo periclitabitur. Hæc autem dicimus, cum nulli sint ejus liberi prioribus ex nuptiis. Sin autem, tertium matrimonium iis non permittetur. Quod si quis annos triginta nalus, et hæredes ex prioribus conjugiis habens, nihilomi - nus ob carnalis libidinis intemperantiam terti.e copulatus uxori fuerit: triennio communionis exsors esto. Atque ita deinceps ter in anno percipiat, die videlicet Paschali resurrectionis, et in obdormitione immaculatæ Deiparæ, et in festo natalitiorum Domini: cum jejunia dies hosce præcedentia majorem partem exstinctæ in ipso labis abstergere credantor. Sin liberis caret, veniam impetrat, quod liberorum procreandorum desiderið

tertias optavit nuptias; consuetaque pœna reue- συγγνώμης ἀξιοῦται, δι᾿ ἔφεσιν παιδοποιία; τὸν dium ei adhibetur, ut tribus annis a communione arceatur. De polygamis. Canon 3 syu. Neocasar., De iis, inquit, qui in plures nuptias incidunt, ut ultra tres progrediantur, tempus quidem præstitutun manifestum est. At revera manifestum non est, cum nemo ex antiquis Patribus illud manifestum fecerit. Sed resipiscentium, inquit, files et conversio tempus contrahit. Cæterum eruditus ille in omnibus Basilius, octuagesimo canone suo, Nuptiarum pluralitatem, inquit, silentii caligine Patres obrelarunt, veluti bestialem et alienam ab honesta consuetudine. Nobis autem ad animum accidit, hoc est, videtur et placet judicio nostro, magis hanc castigandam, quam ipsam scortationem. Et nuptiarum pluralitas est, non cum multis promiscue rem habere, sed eumdem plures uxores ducere, licet non una et eadem vice. Nam nuptiæ non tantum sunt concuτρίτον γάμον αἱρούμενος, καὶ τῷ συνήθει ἐπιτιμίῳ θεραπευθήσεται, ἐπὶ τρισὶ χρόνοις τῆς κοινωνίας εἰργόμενος. Περὶ πολυγάμων. Ο τῆς ἐν Νεοκαισαρείᾳ συνόδου τρίτος κανών, Περὶ τῶν πλείστοις, φησί, γάμοις περιπεσόντων, ὡς καὶ τῆς τριγαμίας προελθεῖν περαιτέρω, ὁ μὲν ώρι σμένος χρόνος σαφής· εἰ καὶ ἀτεχνῶς ἀσαφής, μή τινος τῶν παλαιοτέρων δηλώσαντος. Η δὲ πίστις καὶ ἡ ἀναστροφὴ τῶν μετανοούντων συντέμνειν οἶδε τὸν χρόνον, φησί. Ὁ δὲ τὰ πάντα σοφὸς Βασίλειος, ἐν τῷ π' και νόνι, Τὴν πολυγαμίαν οἱ Πατέρες, φησί, τῷ τῆς ἀφασίας συνεκάλυψαν σκότει, οἷα κτηνώδη, καὶ τῆς άνθρωπίνης ἀπεοικυίαν διαγωγῆς. Ἡμῖν δὲ παρίσταται, ἤτοι δοκεῖ καὶ κρίνεται, πλέον ἢ τὴν πορνείαν ταύτην κολάζεσθαι· πολυγαμία δέ ἐστιν οὐ τὸ πολύ λαῖς ἀδιαφόρως μίγνυσθαι, ἀλλὰ τὸ πολλὰς ἀγαγέσθαι τὸν αὐτὸν, εἰ καὶ μὴ ἀθρόον. "Γάμος γὰρ οὐ τὸ γι ναικὶ συμφθαρήναι μόνον ἐστὶ κατὰ χυδαιοτέραν διά bitus cum muliere, sicut vulgus hominum loqui. λεκτον, ἀλλ᾽ ἀνδρὸς καὶ γυναικὸς συνάφεια, καὶ συγsolet, sed conjunctio maris et feminæ et omnis vitæ consortium, divini et humani juris communicatio, quemadmodum leges tradunt. Non enim ex conjunctione duntaxat agnoscuntur, verum etiam ex illorum affectione, 65 qui contraxerunt. Dicit autem nuptiarum pluralitatem a Patribus silentio præteritam, quia tertias quidem nuptias lex agnoscit; at eorum pluralitas tum legibus, tum canonibus est prohibita Omnis enim contractus matrimonialis, qui tertiam nuptiarum fines transit, nuptiarum pluralitas haud dubio dicitur. Eamdem scortatione pejorem non abs re pronuntiavit. Nam qui scortatur in se solum facinus hoc admittit, dum sponte sua semet in voraginem intemperantiæ præcipitat; qui vero quartas aut quintas contraxerit nuptias, et sacros canones, qui eas prohibent, proculcat, et gerinanos suos liberos afficit injuria, dum præer eos etiam suprios procreat. Propterea post ipsius facinoris omissionem, et veram confessionen, vult etiam gravius ipsos puniri, quam qui scortati fuerint. His enim septennium, illis annos octo constituit; si accurate mentem in ea, quæ vir sanctus statuit, dedixeris. Nam si duorum duntaxat locorum pœnitentiæ mentione facta, quatuor in eis annos præterire debere definiit: omnino in duobus etiam aliis, quos compendii causa veluti ante sacramentorum perceptionem. Lex. Legis autem hæc verba sunt: Universis manifestum esto, quod si quis ausus fuerit ad quartas convolare nuptias, quæ nuptiæ non sunt, non modo futurum, ut eæ nuptiæ pro nullis habeantur, sed ne liberi quidem ex iis procreati pro legitimis ducantur; adeoque pœnis etiam pollutorum scorΟ κλήρωσις τοῦ βίου παντὸς θείου τε καὶ ἀνθρωπίνου δικαίου κοινωνία, ὡς οἱ νόμοι διαγορεύουσιν. Οὐ γὰρ ἀπὸ μόνης τῆς συναφείας γινώσκεται, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς διαθέσεως τῶν συναλλαξάντων. Αποσεσιωπῆσθαι δέ φασι τοῖς Πατράσιν, ὅτι ἡ μὲν τριγαμία τῷ νόμῳ ἐπιγινώσκεται, ἡ δὲ πολυγαμία καὶ τοῖς νόμοις καὶ τοῖς κανόσιν ἀπείρηται. Πᾶν γὰρ συνάλλαγμα, τοὺς ὅρους ὑπερβαίνον τῆς τριγαμίας, πολυγαμία σαφῶς ὀνομάζεται· καὶ τῆς πορνείας δὲ εἴρηκε χείρονα, καὶ μάλα εἰκότως. Ὁ μὲν γὰρ πορνεύων, εἰς ἑαυτὸν μόνον τὴν ἀδικίαν προΐστησιν, ἐκοντὶ τῷ βαράθρῳ τῆς ἀκολασίας ἑαυτὸν ἐπιρρίπτων. Ὁ δὲ δ' ἢ σ' γάμον δῆθεν ἑαυτῷ συναλλάξας, κατορχεῖται μὲν τῶν κα λυόντων τοῦτον θείων κανόνων, ἀδικεῖ δὲ τοὺς γνη σίους αὐτοῦ παῖδας, παρασπείρων τούτοις καὶ νόθους. Διὸ καὶ μετὰ τὴν τῆς παρανομίας ἀπαλλαγήν, καὶ τὴν γνησίαν ἐξομολόγησιν, καὶ πλέον τῶν πορνευ σάντων εὐθύνεσθαι ἀξιοῖ· τοὺς μὲν γὰρ εἰς ἑπταετίαν, τοὺς δὲ καὶ εἰς ὀκτὼ παρατείνει χρόνους, εἰ ἀκριβῶς τὸν νοῦν ἐπιστήσεις τοῖς τοῦ ἁγίου θεσπί σμασιν. Εἰ γὰρ τῶν δύο τόπων τῆς μετανοίας μόνον μνησθείς, τέσσαρας ἐν αὐτοῖς διελθεῖν ὥρισε χρέ νους, ἦπου καὶ ἐν τοῖς δυσὶν ἑτέροις, εὖς παρῆκε διὰ συντομίαν ὡς δήλοις, ἑτέρους δεῖ τέσσαρας διαγα γεῖν, πρὸ τῆς τῶν ἁγιασμάτων μεθέξεως. manifestos omisit, alii quatuor anni erunt exigendi Νόμος. Ο δὲ νόμος φησίν· Εστω οὖν τοῦτο πᾶσι κατάδηλον, ὡς εἴ τις τολμήσειε προς τέταρτον γάμον, τὸν οὐ γάμον, ἐλθεῖν, οὐ μόνον ἀντ᾿ οὐδενὸς ὁ τοιοῦτος νομιζόμενος γάμος λογισθήσεται, ἀλλ' οὐδὲ οἱ ἐξ αὐ τοῦ τεχθέντες παίδες γνήσιοι λογισθήσονται, καὶ ταῖς ποιναῖς δὲ τῶν μεμολυσμένων τῇ πορνείᾳ ὑποβλη

-r. SYNTAGMA ALPHABETICUM. - r. θήσονται οἱ τοιοῦτοι, ἀπ' ἀλλήλων πρότερον διαιρε- tatione tales subjicientur, ubi primum a se invicem θέντες. ΚΕΦΑΛ. Ε'. Περὶ τῆς εἰς δεύτερον γάμον ἐλθεῖν βουλομένης γυναικός, ἐν ἀποδημίᾳ ἡ στρατεία τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς ἀφανισθέντος. Ὁ λα' τοῦ μεγάλου Βασιλείου κανών, "Η ἀναχωρή σαντος, φησί, τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς, καὶ ἀφανοῦς ὄντος, μὴ ἀναμείνασα τὴν ἐπάνοδον, μήτ' αὖ πρὸς τῶν ἀκριβῶς τὰ κατ' αὐτὸν ἐγνωκότων μαθοῦσα, εἰ ἀλη θῶς ἐτεθνήκει, καὶ γαμουμένη ἑτέρῳ, τῷ τῆς μοι χείας ἐνέχεται κρίματι. Ὁ δὲ λς', Καὶ αἱ τῶν ἐπὶ μακρὸν ἀποδημούντων στρατιωτῶν σύνευνοι τῷ αὐτῷ, φησί, τῆς μοιχείας ἐγκλήματι περιπίπτουσιν· ἔχουσι δέ τινα συγγνώμην τῷ ἐν χρόνῳ θανάτου ἀεὶ τοὺς στρατιώτας ὑποπτεύε σθαι, ἅτε περὶ πολέμους, καὶ κινδύνους, καὶ σφαγάς ἀναστρεφομένους. Τοῖς δυσὶ τούτοις τοῦ Βασιλείου κανόσι καὶ ἡ ἔκτη σύνοδος ἀρεσθεῖσα, ἐννενηκοστόν τρίτον κανόνα ἑαυτῆς ἐποιήσατο, αὐτοῖς τοῖς αὐτοῦ ῥήματι χρήσαμένη, καὶ προστίθησιν, ὡς Ἐπανήκων ὁ στρατιώτης ἐκ τῆς χρονίας ἀποδημίας, εἰ βουληθείη, λήψεται τὴν ἰδίαν γυναῖκα· συγγνώμη δὲ καὶ ταύτῃ καὶ τῷ νου μίμως συναφθέντι δίδοται ἀνδρί. Οὐ γὰρ ἐπιτιμῶνται, διὰ τὴν ἄγνοιαν· ἡ δὲ τοῦ μὴ ὄντος στρατιώτου ἀσύγγνωστος, μὴ ἀναμείνασα τὴν ἐπάνοδον. Εἰ δὲ οὐχ αἱρεῖται ἡ γυνὴ τὴν μετὰ τοῦ ἐπανελθόντος στρατιώτου συμβίωσιν, οὐδὲ μετὰ τοῦ δευτέρου εν δρὸς καὶ βουλομένη συνοικεῖν ἐαθήσεται. Εἰ γὰρ βουληθείη δίως μετὰ τὴν ἐκείνου ἐπάνοδον, εἰ καὶ μὴ προσίεται ταύτην, ἔτι συνοικεῖν τῷ δευτέρῳ, ὡς μοιχαλίς τιμωρηθήσεται, καὶ ὁ γάμος αὐτίκα δια σπασθήσεται· ἐκείνας γὰρ συγγνώμης ἀξιοῦσθαί φασιν οἱ Πατέρες, τὰς ἑτοίμως ἀφισταμένας τοῦ δευ τέρου συνοικεσίου, καὶ τῷ ἐξ ἀγνοίας μὴ συντιθεμένας ἁμαρτήματι, οὐ μὴν τὰς ἀνθισταμένας, καὶ τὴν μοιχείαν προαιρουμένας. Νόμοι. Ἐὰν στρατιώτης ἐν ἐξπεδίτῳ διάγῃ, ήγουν ἐν δημωφελεί κατασκευάσματι, ὁσουσδήποτε ἐνιαυτούς, περιμενέτω τοῦτον ἡ αὐτοῦ γαμετή, κἂν εἰ μὴ γράμματα ἐδέξατο παρ' αὐτοῦ. Εἰ δὲ καὶ τελευτήσαντα πύθοιτο, μηδ' οὕτως εὐθέως γαμείσθω, ἂν μὴ πρότερον τοὺς χαρτουλαρίους έρηται, εἰ τῇ ἀληθείᾳ ἐτελεύτησε, κἀκεῖνοι, τῶν ἁγίων Ευαγγελίων προκειμένων, ὅρκῳ πιστώσωνται τὴν αὐτοῦ τελευτήν ἀλλὰ καὶ οὕτω μενέτω αὖθις ἐνιαυτὸν, καὶ τότε να μίμως γαμείσθω. Εἰ δὲ παρὰ τὸν προσδιορισμόν γαμηθείη τοῦτον, καὶ αὐτή, καὶ ὁ λαβὼν αὐτὴν, ὡς μοιχοί τιμωροῦνται· εἰ δὲ καὶ οἱ καταθέμενοι ἀπο δειχθείεν ψευσάμενοι, ἀποστρατεύονται· καὶ ἔχει ἄδειαν ὁ ἐπανελθὼν στρατιώτης τὴν ἰδίαν λαβεῖν, εἰ βούλοιτο, γαμετήν. Περὶ δὲ αἰχμαλώτων ἡ νεαρά Λέοντος τοῦ Σοφοῦ μὴ λύεσθαι διορίζεται προφάσει τῆς αἰχμαλωσίας γάμοι, μηδὲ τῷ ἐλευθέρῳ συντηρηθέντι μέρει ἐξεῖ και πρὸς ἕτερον ἐπιδεῖν συνοικέσιον. Εἰ δὲ καὶ συναφθείη ἑτέρῳ, ἄδειαν ἔχειν τὸ ὑποστρέψαν μέρος PATROL. GR. CXLIV. dirempti fuerint. CAP. V. De muliere secundas ad nuptias trànsire volente, cujus maritus in peregrinatione vel expeditione interierit. Canon 31, Basilii magni, Mulier, ait, quæ marito peregre profecto, nec adhuc comparente, reditum ejus non exspectaverit, nec ab iis, qui ejus negotia norunt accurate, verene mortuus sit, intellexerit, atque ita nupserit alteri, adulterii judicio tenetur. Item can. 36, Uxores militum procul aliquo profciscentium, in idem adulterii crimen incidunt: sed veniam tamen aliquam propterea merentur, quod semper existimentur morti objecti milites, veluti qui in præliis, et periculis, et cædibus versentur. Duobus hisce Basilii canonibus assentiens etiam sexta synodus 93 canonem suum fecit, ipsis ejus verbis usa, et deinde adjiciens: Miles qui ex diuturna profectione revertitur, si voluerit, uxorem suam recipiet. Venia vero tam ipsi mulieri, quam viro legitime cum ea copulato datur. Non enim puniuntur, propter ignorantiam. Ejus autem uxor. qui non est miles, si reditum non exspectaverit, veniam non impetrat. Quod si mulier reversi militis contubernium repudiet, nec alteri marito, licet id expetal, cohabitare permittetur. Nam si ☛oluerit omnino post reditum militis, licet eam non admittat, adhuc tamen cohabitare secundo marito, tanquam adultera punietur, et matrimonium statim dirimetur. Nam illas impetrare veniam tradunt Patres, quæ prompte a secundo matrimouio discedunt, et peccatum ex ignorantia profectum non approbant: non quæ repugnant, et adulterii proposito inhærent. Leges. 66 Si miles in expeditione degat, hoc est, in utili publice apparatu, quotcunque tandem anni fuerint, uxor ejus hominem exspectet, tametsi nullas ab eo litteras acceperit. Quod si etiam defunctum audiat, ne ita quidem statim nubat, nisi prius tabellarios rogaverit an revera mortuus sit, ipsique propositis sacrosanctis Evangeliis, juramento mortem ejus confirment: quin et sic uno amplius anno exspectet, et tum legitime nubat. Sin præter statutum hoc nupserit, tam ipsa, quam qui eam duxit, tanquam adulteri puniuntur. Quod si probatum fuerit, eos qui de morte deposuerint, mentitos, exauctorentur; et qui reversus est miles licentiam habet uxorem, si velit, suam recipiendi. De captivis autem Novella Leonis, cognomina Sapientis, sancit matrimonium ex causa captivitatis non solvi: nec ei parti, quæ libera manserit, licere, ut alterum ad matrimonium respiciat. Quod si ètiam alii se conjunxerit, licentiam habere partem

eam, quae reversa sit ex captivitate, membrum ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας, τὸ οἰκεῖον ἀνακαλεῖσθαι μέλος, suum revocandi, et secundum matrimonium diri- καὶ τὸν δεύτερον γάμον διασπᾷν. mendi. CAP. VI. Quod presbyter qui nuptiis benedixit alterum contrahentis matrimonium, cum eo convivari non debeat. Canon concilii Neocæsar, septimus non putat debere presbyterum nuptiali secundum contrahentis matrimonium convivio interesse. Quem enim objurgaturus est, et ad anni spatium sacra exclusurus perceptione, cuin eo quinam fieri potest, ejusdem ut tunc mensæ sit consors, et opinionem de se præbeat, quasi particeps sit ejus quod agitur? Post nuptias tamen vesci cum eo non prohibebitur. CAP. VII. Quod Christiani qui ad nuptias eunt, non debent ludicris intenti esse. Canon Laodicenæ synodi 53 præcipit, ut Christiani, qui eunt ad nuptias, gravitatem sibi convenientem servent, et saltantibus aut ludicras res agentibus animum non advertant. Quod præceptum canonis hujus modo neglectum jacet. Quæras in 1 cap. lit. Θ. can. hujus syn. 54; et syn. 6 can. 24. CAP. VIII. Devirginibus præter parentum suorum voluntatem nubentibus. Canon Basilii magni 38 puellas filiasfamiliarum, quæ præter voluntatem patrum suorum amasiis semet in matrimonii consortium tradiderint, tar quam meretrices punit. Si tamen, inquit, reconciliati cum eis parentes fuerint, et filiarum cum amasio et stupratore suo commercium probaverint, quod ab initio contra leges ſiebat, deinceps parentum consensu corrigi et sanari videtur. Nihilominus etiam hoc modo propter admissum prius facinus, saltem post triennium, precibus intervenientibus, communionem impetrabunt. Enimvero tunc temporis nuptiæ solo consensu constabant. Ac nostro tempore non contrahuntur absque sacris precibus. 67 Præterea canon 40 et 42 ancillam, quæ citra domini sui voluntatem nubit, nihil habere statuunt, quod in meretricem non quadret. Nam illorum pacta, qui sunt in aliorum potestate, nihil ratum habent. Quo fit, ut nuptiæ, quæ citra dominorum voluntatem contrahuntur, pro scortationibus habeantur. Quod si qua fuerit ausa tales contrahere nuptias, cujus dominus postea vel ipsas duntaxat nuptias approbet, vel etiam libertatem largiatur; ipsæ quidem nuptie culpa carent, at prius tamen peccatum, puta scortatio, merito punietur. Quæ vero ancilla per matrimonium cuicunque copulata fuerit ingenuo, domino sciente, nec contradicente, non pro meretrice habebitur. Quippe silentium ejus tum libertatem necessario tribuit, tum cam a peccato liberal. Lex. Filiafamilias, vel filiusfamilias, legitime nuptias ΚΕΦΑΛ. Γ'. "Οτι τῷ διγαμοῦντι οὐ δεῖ συνεστιά σθαι τὸν ἱερολογήσαντα πρεσβύτερον. Ο ζ' τῆς ἐν Νεοκαισαρεία συνόδου κανών πρε σβύτερον ἐν τῷ γάμῳ τοῦ δευτερογαμοῦντος ἐστια σθαι οὐκ οἴεται δεῖν. Ον γὰρ ἐπιτιμᾶν μέλλει καὶ ἐπ' ἐνιαυτὸν τῆς θείας είργειν μεταλήψεως, πως οἷόν τε κοινωνεῖν τούτῳ τραπέζης τηνικαῦτα, καὶ κατὰ τοῦτο δοκεῖν τῷ γινομένῳ συμπράττειν; Μετὰ μέν τοι τὸν γάμον αὐτῷ συνεσθίειν οὐ κωλυθήσεται. ΚΕΦΑΛ. Ζ'. "Οτι τοὺς εἰς γάμον απιόντας Χρι στιανοὺς οὐ δεῖ παιγνίοις προσέχειν. Ο νγ' κανὼν τῆς ἐν Λαοδικείᾳ συνόδου κελεύει τοὺς εἰς γάμον απιόντας Χριστιανοὺς τῆς προσηκούσης αὐτοῖς ἀντιποιεῖσθαι σεμνότητος, καὶ μὴ τοῖς ὀρχουμένοις ἢ παίζουσι προσέχειν τὸν νοῦν ἡμέληται δὲ τανῦν τὰ τοῦ κανόνος τούτου. Ζήτει καὶ ἐν τῷ α' κεφ. τοῦ Θ στοιχείου κανόνα ταύτης νδ', καὶ τῆς ς' συνόδου κδ'. ΚΕΦΑΛ. Η'. Περὶ τῶν γαμουμένων παρθένων γυναικῶν παρὰ γνώμην τῶν οἰκείων γονέων. Ο λη' τοῦ μεγάλου Βασιλείου κανὼν τὰς ὑπεξου σίας κόρας, αἳ παρὰ γνώμην τῶν ἰδίων πατέρων τοῖς ἐρασταῖς εἰς γάμου κοινωνίαν ἐκδεδώκασιν ἑαυ τὰς, ὡς πόρνας καταδικάζει. Εἰ μέντοι, φησί, διαλ λαγεῖεν αὐταῖς οἱ γονεῖς, καὶ τὴν μετὰ τοῦ ἐραστού καὶ φθορέως αὐτῶν συνοίκησιν καταδέξαιντο, τὸ ἐξ ἀρχῆς παράνομον τῇ τῶν γονέων ὕστερον συναινέσει δοκεῖ θεραπεύεσθαι· πλὴν καὶ οὕτω γε διὰ τὴν προτέραν παρανομίαν, μετὰ τρία έτη τῆς κοινωνίας αἱ τοιαῦται ἀξιωθήσονται. ᾿Αλλὰ τότε μὲν συναινέσει μόνῃ ὁ γάμος ἵστατο· ἐφ' ἡμῶν δὲ οὐκ ἂν συσταίη χωρὶς ἱερολογίας. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ μ' ἔτι δὲ καὶ ὁ μβ' τὴν ἄνευ γνώμης τοῦ οἰκείου δεσπότου γαμουμένην δούλην οὐδὲν ἄμεινον πόρνης ἔχειν ψηφίζονται· αἱ γὰρ συνθῆ και τῶν ὑπεξουσίων οὐδὲν ἔχουσι βέβαιον. Ταύτῃ τοι καὶ οι παρά γνώμην τῶν κρατούντων γάμοι πορνείαι λογίζονται· εἰ δέ γε μετέπειτα τὰ τοῦ τοιούτου παρουσιασθείη γάμου, τοῦ κυρίου αὐτῆς ἢ τῷ γάμῳ μόνον συγκατανεύσαντος, ἢ καὶ τὴν ἐλευθερίαν χα ρισαμένου, ὁ γάμος μὲν ἔσται ἀνεύθυνος, ἡ δὲ προσ τέρα ἁμαρτία, οἷα πορνεία, δικαίως ἐπιτιμηθήσεται. Δούλη δὲ γαμικῶς ὁτῳδήποτε συναφθεῖσα ἐλευθέρῳ, τοῦ δεσπότου εἰδότος καὶ μὴ ἀντιλέγοντος, οὐχ ὡς πόρνη λογισθήσεται. Η γὰρ ἐκείνου σιγὴ τὴν ἐλευ θερίαν ἐξ ἀνάγκης καὶ τὸ ἀναμάρτητον ταύτῃ χαρίζεται. Νόμος. Η υπεξουσία, ἢ ὁ ὑπεξούσιος, οὐ δύνανται νομί Digilized by Google

SYNTAGMA ALPHABETICUM. — F. cujus in potestate sunt: nisi pater filiam suam quæ 25 annos impleverit, viro copulare distulerit. Tune enim ut ingenuo duntaxat copuletur, non est probibitum. Quæras etiam cap. 30 præsentis lit. μως γαμεῖν, μὴ συναινοῦντος καὶ τοῦ ἔχοντος αύ- contrahere non possunt, eo non consentiente, τοὺς ὑπεξουσίους, εἰ μή που ὁ πατὴρ γεγονυίαν αὐτ τοῦ τὴν θυγατέρα χρόνων κε' ἀνδρὶ συζεύξαι ὑπερές Θετο· τότε γὰρ ἐλευθέρῳ συζευχθῆναι μόνη οι κεκώλυται. Ζήτει καὶ τὸ λ' κεφ. τοῦ παρόντος στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. Θ'. Περὶ γάμων παρανόμων καὶ ἀθεμίτων συγγενικών. Τῶν μὴ ἐννόμως γινομένων γάμων οἱ μὲν λέγοται ἀθέμιτοι, ὡς οἱ μετὰ συγγενῶν, ἡ αἱρετικῶν· εἰ δὲ, παράνομοι, ὡς οἱ μετὰ ἐπιτροπευομένης· οἱ δὲ, κατάκριτοι, ὡς οἱ μετὰ τῆς ἀνατεθειμένης τῷ Θεῷ· οὺς οἱ μὲν θεῖοι κανόνες διασπασθαι μόνον θεσπίζουσιν, οἱ δὲ νόμοι, καὶ δημεύεσθαι τους συναλλάξαντας καὶ ἐξορίζεσθαι· εὐτελεῖς δὲ ὄντας καὶ μαστίζε σθαι. Λατινικῶς δὲ ὁ μὲν παράνομος γάμος λέγεται νεφάριος, ὁ δὲ κατάκριτος, δαμνάτος, ἔγκεστος δὲ, δ ἀθέμιτος. Περὶ κληρικῶν ἀθεμιτογαμούντων. Ο τοίνυν ιθ' τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανών, Ο δύο, φησὶν, ἀδελφὰς ἀγόμενος, ἢ ἀδελφιδήν, κληρικός εξναι οὐ δύναται. Πᾶς γὰρ ἀθέμιτος γάμος, εἴτε ἐξ αἴ· ματος, εἴτε ἐξ ἀγχιστείας, διασπᾶται, καὶ ὁ τούτῳ ἁλους, οὐχ ὅπως τοῦ κλήρου ἐξωθεῖται, ἀλλὰ καὶ ἐπιτιμίοις ὑποβάλλεται. CAP. IX. De nuptiis nefariis et illicitis cognatorum. Nuptiæ, quæ legitime non contrahuntur, partim dicuntur illicitæ, quales sunt, quæ cum cognatis intercedunt, aut cum hæreticis; partim uelari, veluti tutoris cum ea, cujus tutelam gerit: partim damnatæ, uti quæ contrahuntur cum muliere Deo consecrata quas sacri canones duntaxat dirimendas statuunt, quum leges velint eorum bona qui eas contraxerint, publicari, atque ipsos rele gari; quod si personæ sint humiles, etiam flagellis cædi. Hæ nuptiæ lingua Latina dicuntur nefariæ, damnata, incest. De clericis incestas contrahentibus nuptias. Igitur canon sanctorum apost. 19, Qui duas, inquit, sorores ducit, aut eam, quæ uxori suæ sororis est filia, clericus esse nequit. Nam omnes incestæ nuptiæ, sive per consanguinitatem, sive per affinitatem, dirimuntur: et qui eis se polluit, non clero duntaxat expellitur, sed pœnis etiam subjicitur. Ο γὰρ κι' τοῦ μεγάλου Βασιλείου ἱερέα των ἀθέσμῳ γάμῳ ἐν ἀγνοίᾳ περιπαρέντα, τὴν καθ' αἷ με τυχόν προσήκουσαν εἰσοικησάμενον, ἢ μονάστριαν τὸ ἱερὸν ἀρνησαμένην σχῆμα, ἢ τὴν τῷ παρ τρὶ αὐτοῦ ἐπιτροπευθεῖσαν, τοῦτον τῆς μετὰ τῶν πρεσβυτέρων καθέδρας μόνης μετέχειν ἀξιοῖ, τῶν δὲ λοιπῶν ἐνεργειῶν τῆς ἱερωσύνης ἀπέχεσθαι, μετανοούντα διὰ παντὸς Θεῷ καὶ ἀνθρώποις μετὰ δακρύων, τῷ μὲν, ὡς μόνῳ δυναμένῳ τὰς ἁμαρτίας ἀφιέναι, τοῖς δὲ, ἵνα τὴν συγχώρησιν αὐτῷ παρὰ Κυρίου αιτήσωνται. Εὐλογεῖν δὲ τὸν τὰ οἰκεῖα θε ραπεύειν ὀφείλοντα τραύματα, οὔτε ἰδίᾳ, οὔτε δημο σία προτήκει, φησίν· ἡ γὰρ εὐλογία χάριτος πνευματικῆς καὶ ἁγιασμοῦ μεταδίδωσιν· ᾧ δὲ τούτων οὐ μέτεστι διὰ τὸ ἀνόμημα, εἰ καὶ κατὰ ἄγνοιαν γέγονε, πῶς οὗτος ἑτέρῳ δυνηθείη μεταδούναι; Εἰ δὲ τοῦτο, σχολῇ γ' ἂν τὸ σῶμα τοῦ Κυρίου διανεμεῖ· ἀποχρῶσα γὰρ αὐτῷ συγγνώμη διὰ τὴν ἄγνοιαν, τὸ μὴ ἐπ:- communicare cum alio possit? Quod sane si verum τιμηθῆναι, ἀλλὰ καὶ τῆς καθέδρας εἰσέτι μετέχειν. enim magna hæc ipsi venia est propter ignorantiam, adhuc particeps. Quippe 27 Basilii Magni canon sacerdotem, qui per ignorantiam in nuptias incestas inciderit, uti qui forte sanguine sibi conjunctam in domum deduxerit; vel solitariam, quæ habitum sacrum repudiarit; vel eam, cujus tutelam pater ipsius gesserit, hunc ergo solius inter sacerdotes sessionis participcm esse vult, et a reliquis sacerdotii muneribus abstinere; perpetuo pœnitentiam Deo et hominibus cum lacrymis agentem; Deo quidem, uti qui peccata solus remittere possit, hominibus autem, ut ipsi condonationem et veniam a Domino petant. Verum ut benedictionem impertiatur is, qui propria sanare vulnera debet, neque privatim, neque publice convenire dicit. Benedictio enim gratiam spiritalem et sanctitatem largitur; at qui propter admissum facinus horum particeps esse nequit, licet per ignorantiam factum sit, quonam modo Τὸν δὲ κανόνα τοῦτον ἐν καλοῦ μοίρᾳ τῇ πρώτη λεχθήναι νομίσαντες οἱ τῆς ς' συνόδου θεῖο: Πατέρες, κς' κανόνα ἑαυτοῖς πεποιήκασιν, αὐταῖς ταῖς αὐτοῦ χρησάμενοι λέξεσι προσθέντες μόνον, ὡς ὁ τοιοῦτος Σύεσμος γάμος προδήλως διαλυθήσεται, καὶ οὐδαμῶ; ὁ ἀνὴρ μετουσίαν ἕξει πρὸς τὴν δι' ἧς τῆς ἱερᾶς ἐνερ γείας εστέρηται. Εἰ γὰρ μὴ διασπασθείη τὸ ἄθεσμον συνοικέσιον, οὔτε τὴν καθέδραν ἕξει, ἀλλὰ καὶ τῆς Εκκλησίας ἐξωσθήσεται μετὰ τῆς παρανόμως αὐτῷ μιγνυμένης, καὶ διὰ τῆς τῶν ἀρχόντων ἐξουσίας ὁ γάμος διαλυθήσεται. Ο γάρ μετὰ τὴν ἐπίγνωσιν est, multo minus corpus Domini distribuet. Satis quod non punitus sit, imo etiam cathedræ sit Hunc autem can. optime pronuntiatum arbitrati Sancti Patres syn. νι 26 sibi fecerunt, ipsisnet ejus verbis usi, hoc duntaxat adjècto, quod incestum ejusmodi matrimonium haud dubie dirimendumi sit, nec permittendum, ut ullo modo vir ea fruatur, propter quam functione sacra privatus sit. Quippe si matrimonium incestum 68 non fuerit diremptum, neque cathedrain habebit, atque etiam expelletur ex ecclesia cum ea quacum nefarie concubuit; et auctoritate magistratuum nuptiæ solventur. Nam qui post agnitionen in peccato perseverat, haud

dubia tanquam proprio sanguini se miscens punie- ἐπιμένων τῇ ἁμαρτίᾳ, ας αἱμομίκτη; ἀτεχνῶς τιμωtur. De laicis incestas contrahentibus nuptias. Epistola Basilii Magni ad Diodorum Tarsensem episcopum omni sapientia plena est, et vi oratoriæ facultatis ornata. Tractat autem ea, quæ per Dei gratiam hodierno die nulli homini Christiano in mentem veniunt. Quippe Diodorus a quopiam interrogatus, possetne defuncta uxore sua, sororem ejus in matrimonium accipere, per litteras responderat, id minime prohiberi. Cum autem magnus ille Pater Basilius ejusmodi nuptias vetaret, oblata est ei scripta hæc Diodori sententia. Quam cum se graviter molesteque ferre vir sanctus ostendisset, epistolam hanc magna refertam utilitate composuit; qua non has tantum, sed etiam omnes illicitas nuptias evertit. Quippe generali appellatione impuritatis usus, omnes hujusmodi nuptias breviter est complexus Caterum in canone 25, De iis, ait, qui duas sorores ducunt, quale sit nostrum judiciumn, ex epistola perbrevi a nobis dicata, cujus exemplar reverentiæ tuæ misimus, recte intelliges, quibus in verbis hanc ad Diodorum epistolam significat, quam ipsam quoque ad sanctum Amphilochium misit. Ei vero, inquit, sui qui fratris uxorem duxerit, non prius penitentia locus dabitur, quam ab ea diver terit. Hujus cpistolae quinquagesimus etiam quartus syn, sextæ canon meminit, cum ait: Tametsi paucas ex prohibitis nuptiis vir sanctus enumeraverit, et silentio complures earum præterierit, ne suam orationem profanis vocabulis sordidaret, per generalem duntaxat impuritatis appellationem nefariis omnibus nuptiis indicatis: nos tamen definimus eum, qui cum consobrina sua nuptias contrahit, vel patrem et filium cum matre ac filia, vel patrem et filium cum duabus sororibus, vel duos fratres cum duabus sororibus, sub canonem septennij cadere; sic tamen, ut a nefario conjugio prius discedant. Canon autem 67 Basilii Magni lominem, qui cuni sorore sua rem habuerit, in annos viginti, sicut et homicidam, a communione rejicit. Item 68 canon, Si deprehensum fuerit, inquit, matrimonium contrahi ex cognatione prohibita, pcum adulterorum irrogabuntur. Quæ quidem sunt, a communione ad quindecim annos exclusio, matrimonio prius dirempto. Canon vero 75 ait: Qui cum sorore sua, codem nata patre vel matre, sese polluit, etiam extra precationis ædem expellatur, inquit, donec ab incesto et nefario concubitu discesserit. Cum autem abstinuerit, et recte pœnitentiam egerit, duodecim annis exactis, communionem sacrain impetret. Canon 76, Eadem, inquit, ratio sit etianr in iis qui nurus suas ducunt uxores. Canon 78 Qui duas sorores in matrimonium ρηθήσεται. Περὶ λαϊκῶν ἀθεμιτογαμούντων, 'Η δὲ πρὸς Διόδωρον, τὸν ἐπίσκοπον Ταρσοῦ, τοῦ μεγάλου Βασιλείου ἐπιστολὴ, πάσης μὲν σοφίας τε πλήρωται, καὶ ῥητορικῇ περιήνθισται πιθανότητι· ἀνασκευάζει δὲ ἅττα οὐδὲ εἰς διάνοιαν ἀνθρώπῳ Χριστιανῷ τῇ τοῦ Θεοῦ χάριτι τὴν τήμερον ἔρχεται. Ερωτηθεὶς γὰρ πρός τινος ὁ Διόδωρος, εἰ δύναιτο τῆς γυναικὸς αὑτοῦ θανούσης τὴν ἐκείνης ἀδελφὴν ἀγαγέσθαι πρὸς γάμον, ἀπεκρίνατο ἐγγράφως τοῦτο μὴ κωλύεσθαι. Τῷ δὲ μεγάλῳ Πατρὶ Βασιλείῳ τὸν τοιοῦτον ἀπαγορεύοντι γάμον, ἡ τοῦ Διοδώρου ἔγ γραφος ἀπόφασις ἐμφανίζεται· ὑπὲρ ἧς καὶ δεινο παθήσας ὁ ἅγιος, τὴν πολλῆς ὠφελείας γέμουσαν συνέταξε ταύτην ἐπιστολὴν, μὴ μόνον τὴν τοιοῦ τον, ἀλλὰ καὶ πάντα ἄθεσμον ἀνατρέπουσαν γάτ μον. Τῷ γὰρ γενικῷ χρησάμενος τῆς ἀκαθαρσίας ὀνόματι, τούτους ἅπαντας συμπεριείληφεν ἐν βρα χεί. Ἐν δὲ τῷ κγ' κανόνι, Περὶ τῶν δύν, φησίν, ἀδελφὰς γαμούντων, ὅπως ἔχομεν κρίσεως, ἀπὸ τοῦ ἐκπεφωνημένου ἡμῖν ἐπιστολιδίου, οὗ τὸ ἀντίγρα φον ἀπεστάλκαμέν σου τῇ εὐλαβείᾳ, εὖ μάλα εἴση ταύτην δὴ λέγων τὴν πρὸς Διόδωρον ἐπιστολὴν, ἣν καὶ πρὸς τὸν ἅγιον πέπομφεν ᾿Αμφιλόχιον τῷ δὲ λαβόντι, φησί, τοῦ ἰδίου ἀδελφοῦ τὴν γυναῖκα, οὐ πρότερον τόπος μετανοίας δοθήσεται, πρὶν ἂν ταύ τῆς ἀποστῇ. Ταύτης τῆς ἐπιστολῆς καὶ ὁ νδ' τῆς ἔκτης συνέ του κανών μέμνηται, καί φησιν· Εἰ καὶ ὀλίγους τῶν ἀπειρημένων γάμων ὁ ἅγιος ἠριθμήσατο, σιωπῇ δὲ τοὺς πλείους τούτων παρέδραμεν, ἵνα μὴ τὸν λόγον καταῤῥυπάνῃ τοῖς βεβήλοις ὀνόμασι, τῇ τῆς ἀκαθαρσίας μόνον γενικῇ προσηγορία τους πιο ρανόμους σύμπαντας ὑποδείξας γάμους, ἀλλ' ἡμεῖς ὁρίζομεν, τὸν τῇ οἰκείᾳ ἐξαδέλφῃ γαμικώς συναπτά μενον, ἢ πατέρα καὶ υἱόν, μητρὶ καὶ θυγατρί, ή δύο ἀδελφαῖς, πατέρα καὶ υἱόν, ἢ ἀδελφοὺς δύο, δυσὶν ἀδελφαῖς, ὑπὸ τὸν τῆς ἑπταετίας πίπτειν και νόνα, ἀφισταμένους πρότερον τοῦ παρανόμου συναι κεσίου. 'Ο δὲ τοῦ μεγάλου Βασιλείου αὖθις ἐξ' τὴν ἀδελ φομιξίαν εἰς είκοσι χρόνους, ὡς καὶ τὴν φόνον, τῆς κοινωνίας ἐκβάλλει. 'Ο δὲ ξη', Ἡ τῆς ἀπειρημένης, φησί, συγγενείας πρὸς γάμον σύστασις, εἰ φωραθείη, τὰ τῶν μοιχῶν ἐπιτίμια δέξεται· ἅπερ εἰσὶν ἡ εἰς ιεʹ χρόνους τῆς κοινωνίας στέρησις, πρότερον τοῦ γάμου διασπω μένου. Ὁ δὲ νε', ῾Ο ἀδελφῇ ἰδίᾳ, ἐκ πατρός, ἢ μητρός, συμμιανθείς, καὶ τοῦ οἴκου τῆς προσευχῆς ἐξωθείς σθω, φησὶν, ἕως ἂν ἀποστῇ τῆς ἀθεμίτου καὶ παρα νόμου μίξεως. ᾿Αποσχόμενος δὲ καὶ ἀξίως μετα νοήσας, μετὰ δώδεκα ἔτη τῆς θείας ἀξιούσθω κοινωνίας. Ὁ δὲ ος', Ὁ αὐτὸς ἔστω, φησί, τύπος καὶ περὶ τῶν τὰς νύμφας αὐτῶν λαμβανόντων Ο δὲ οη'· Οἱ δύο ἀδελφὰς εἰς συνοικέσιον λαμβά-

Σ. νοντες, εἰ καὶ κατὰ διαφόρους χρόνους, μετὰ τὸ accipiunt, licet diversis temporibus, postquam de διασπασθῆναι τὸν ἀθέμιτον γάμον, τῷ τῆς μοιχείας remple fuerint incestae nuptiæ, adulterii judicio ὑπόκεινται κρίματι. Ο δὲ οθ' Καὶ οἱ ταῖς μητρυιαῖς αὐτῶν ἐπιμαινό μενοι τῷ κανόνι ὑπόκεινται, ᾧ καὶ οἱ ταῖς ἑαυτῶν ἀδελφοῖς συμμιαινόμενοι. Ὁ δὲ τῆς ἐν Νεοκαισαρείᾳ συνόδου β' τὴν δυσὶν ἀδελφοῖς γημαμένην ἐξωθεῖσθαι τῆς ἐκκλησίας ἕως θανάτου κελεύει, μὴ πειθομένην λύσαι δηλαδὴ τὸν γάμον· νότῳ δὲ περιπεσοῦσαν τὸν θάνατον ἀπει λούσῃ, εἰ ἐπαγγέλλεται, ὡς ῥαῖσασα λύσει τὸν γά μον, προσδέχεσθαι εἰς μετάνοιαν. Εἰ δὲ καὶ τὴν γυναῖκα τελευτῆσαι συμβαίη, ἢ καὶ τὸν ἄνδρα, ἔτι τῇ τοιαύτῃ παρανομίᾳ ἐνεσχημένους, δυσχερής ή μετάνοια τῷ περιλειφθέντι· ἐλέγχεται γὰρ ὡς οὐκ ἂν ἀπέστη τῆς ἁμαρτίας, εἰ ἔτι περιὴν τὸ ἀποιχή. μενον πρόσωπον. Ὁ δὲ τῆς ἐν Ἀγκύρᾳ κε' ἰδικῶς περί τινος έχε πεφώνηται, ὃς κόρην μέν τινα έμνηστεύσατο, τῇ δὲ ταύτης ἀδελφῇ συμφθαρεὶς ἐγκύμονα πεποίηκε. Μετὰ δὲ τοῦτο γήμαντος αὐτοῦ τὴν μνηστήν, ἡ φθα ρεῖσα ὑπὸ τῆς λύπης ἀπήγξατο. Τοὺς οὖν συνειδήτας εψηφίσαντο οἱ Πατέρες ἐπὶ δέκα ἔτη μη κοι νωνῆσαι. Συνειδότες δέ εἰσι οἱ συμπράξαντες, οὐ μὴν οἱ ἔχοντες ἁπλῶς εἴδησιν καὶ κωλύσαι μὴ δυνάμενοι· ἐπὶ γὰρ τῶν ἀθεμίτων πράξεων οὐχ ἧττον οι συνεργούντες τῶν αὐτουργῶν τιμωρούνται. Νόμοι. Ὁ δὲ ια' τοῦ Τιμοθέου Αλεξανδρείας τους κλη ρικοὺς κελεύει μὴ ἀπιέναι καλουμένους εις γάμον, εἰ πύθοιντο εἶναι παράνομον, εὐχῆς χάριν καὶ προςφορᾶς· πολλοῦ γε δεξ μεθ᾽ ἱερολογίας συζευγνύκαὶ τοὺς οὕτω γῆμαι προελομένους, ἵνα μὴ ἀλλο τρίαις κοινωνήσωσιν ἁμαρτίαις. Ζήτει καὶ ἐν τῷ ιε κεφ. τοῦ παρόντος στοιχείου, περὶ τοῦ συμφθαρέντος τῇ ἰδίᾳ πενθερᾷ. Νόμοι. Ὁ ἀθέμιτος οὐ βεβαιούνται γάμος· διὰ τοῦτο, ἐὰν πρὸ κατηγορίας λυθῇ, συγχωρεῖται ἡ ποινή. tenentur. Canon 79: Etiam ii, qui cum novercis suis sese polluunt, canone tenentur eodem, quo et illi, qui cum suis sese sororibus inquinant. 69 Concilii vero Neocasariensis canon secundus mulierem cum duobus nuptam fratribus usque ad mortem expelli ecclesia jubet, si parere scilicet nolit in dirimendo matrimonio. Si tamen in morbum inciderit, qui mortem miniletur, ac polliccatur se, postquam convaluerit, nuptias dirempturam, admittendam esse ad pœnitentiam. Quod si vel mulierem, vel virum, obire mortem contingat, duni adhuc tali facinore sunt implicati, difficilis pœnitentia superstiti personæ relinquitur. Arguitur enim, quod a peccato discessura non fuerit, si adle huc superstes esset persona defuncta. Canon autem 25 Ancyr. syn. de quodam peculiariter est pronuntiatus, qui puellam sibi qu3131dam desponderat, et re postea cum ejus sorore habita, prægnantem hanc fecerat. Deinde celebratis cum sponsa nuptiis, stuprata soror animi dolore mota laqueo vitam finierat. Itaque conscios in annos decem arcendos a communione Patres statuerunt. Conscii vero sunt facinoris participes, non qui simpliciter rei notitiam habebant, et prohibere non poterant. Nam in nefariis actionibus non minus illi qui factum adjuvant, quam qui ejus auctores sunt, puniuntur. Canon vero 11 Timothei Alexandrini episcopi præcipit, ut clerici, quum invitantur, minime nuptias adeant, si nefarias esse cognoscant, precum et oblationis causa. Tantum abest, ut votis sacris intervenientibus eos conjungere debeant, qui nuptias hujusmodi contrahere volunt, ne partici. pes aliorum peccatorum fiant. Quæras etiam in 13 cap. lit. præsentis de eo qui cum propria socru commercium habuit. Leges. Incestum matrimonium non confirmatur. Ideoque si ante accusationem solutum sit, pœna remit. titur. Ἐπὶ τοῦ ἐν ἀγνοίᾳ γενομένου αθεμίτου γάμου, In nuptiis incestis per ignorantiam contractis, δίδωσι συγγνώμην καὶ ἡ Ἐκκλησία, καὶ ἡ ἐπανόρθω- η veniam dat lam Ecclesia, quam peccati correctio, σις τοῦ ἁμαρτήματος και μάλιστα εἰ μήπου τις αὐτοῦ κατηγόρησεν. Οἱ αἱμομίκται, είτε γονεῖς πρὸς τέκνα, ἢ τέκνα πρὸς γονεῖς, ἢ ἀδελφοὶ πρὸς ἀδελφὰς, ξίφει τιμω ρείσθωσαν. Οἱ δὲ κατ᾽ ἄλλην συγγένειαν πρὸς ἀλλή τους συμφθειρόμενοι, τουτέστι, πατήρ εἰς γυναῖκα υἱοῦ, ἢ υἱὸς εἰς γυναῖκα πατρὸς, ήγουν μητρυιάν, ἢ πατρῳὸς εἰς προγόνην, ἢ ἀδελφὸς εἰς ἀδελφοῦ γυναῖκα, ἢ θεῖος εἰς ἀνεψιάν, ἢ ἀνεψιὸς εἰς θείαν, ἢ εἰς δύο ἀδελφὰς, ἢ εἰς μητέρα ξένην καὶ τὴν αὐτ τῆς θυγατέρα, καὶ ἐν εἰδήσει οὗτοι μιγνύμενοι, τυ πτόμενοι ῥινοκοπίτθωσαν, αὐτοί τε καὶ αἷς συνε φθάρησαν. Οἱ πρὸς γάμον συναπτόμενοι, ἢ ἄλλως σαρκικῶς præsertim, si necdum quis eas accusavit. Qui se proprio sanguini miscent, sive parentes cum liberis, sive liberi cum parentibus, vel fratres cum sororibus, gladio puniantur. Qui autem ex alio cognationis gradu invicem sibi stuprum intulerint, veluti pater nurui, vel filius uxori patris, hoc est, novercæ, vel vitricus privignæ, vel frater uxori fratr.s, vel patruus aut avunculus filiæ fratris vel sororis, vel filius fratris aut sororis amitæ vel materteræ, vel qui duabus sororibus, aut matri externæ ac illius filiæ sciens ita se miscet; his simul; et mulieribus, quas stuprarunt, verberatis nares abscindantur. Qui matrimonio conjunguntur, vel aliter com -

MATTILEI BLASTARIS plexu carnis sese stuprant patrueles, et ex eis pro- συμφθειρόμενο: ἐξάδελφοι, καὶ οἱ ἐξ αὐτῶν τικτό gnati liberi duntaxat, vel pater et filius cuin matre ac filia, vel duo fratres cum duabus sororibus, vel duo fratres cum matre ac filia, præter separationem etiam verberentur. Qui cum sua commatre vel nomine confugii, vel ctiam aliter clam rem habet, una cum ea nares amittat. Quod si commater alteri viro nupta sit, hoc etiam amplius verberentur. CAP. X. De iis qui mulieres in matrimonium rapiunt. Quæeras caput 13 litterae A. 70 CAP. XI. De his qui matrimonio sibi copulant Deo consecralas. Canon quartæ syn. 16 ait, virginen quæ Domino Den se dedicaverit, itidemque solitarium, non habere licentiam contrahendi nuptias. Quod si promissa violarint, a communione sacra segregandos. Tempus autem pœnitentiæ ipsorum ¡loci episcopus pro cujusque dispositione constituet. Nam et Gregorius ille Theologus ait: Si sponsiones erga bomines factas firmat. Deus interveniens, quantum periculum fuerit, si pactorum, quæ cum ipso Deo fecimus, violatores inveniamur? Canon autem 4 synodi sextæ eum, qui cum muliere Deo consecrata coit, sive scilicet illa sit virgo, sive vidua, abdicat officio, si sit clericus; sin laicus, segregat. Lex autem aliam pœnam iis infigit. Cæterum quæ nunc dicturi sumus ex sequentibus hic canonibus, ita quidem damnavit rerum vicissitudo, non amplius ut in usu sint: sed exponantur tamen. Canon 15 synodi quarta, Ne ordinetur, inquit, mulier diaconissa prius, quanı ad annum 40 pervenerit. Quæ vero post ordinationem contumelia gratiam divinam affecerit, et nuptiis sese tradiderit, tam ipsa percutitur anathemate, quam qui stupri cum ea consuetudinem habuit. Basilius Magnus in can. 24, Licet, inquit, viro facto viduo nulla lex incumbit, quæ secundas ei nuplias prohibeat, excepta duntaxat poena digamorum, tamen eam mulierem, quæ viduarum in ordinem μενοι παῖδες καὶ μόνον, ἢ καὶ πατὴρ καὶ υἱὸς πρὸς μητέρα εἰσιόντες καὶ θυγατέρα, ἢ δύο ἀδελφοὶ εἰς δύο ἀδελφὰς, ἢ δύο ἀδελφοὶ πρὸς μητέρα και θυγατέρα, πρὸς τῷ χωρισμῷ καὶ τυπτέσθωσαν. Ο τῇ ἰδίᾳ συντέκνῳ ἢ ὀνόματι γάμου μιγνύμεν νος, ἢ ἄλλως λαθραίως συμπλεκόμενος, ἅμα τῇ αὐτῇ ῥινοκοπείσθωσαν. Εἰ δὲ ὕπανδρος εἴη, πρὸς τούτ καὶ τυπτέσθωσαν. ΚΕΦΑΛ. Γ'. Περὶ τῶν ἐπὶ γάμῳ γυναῖκας άρπα ζόντων. Ζήτει τὸ ιγ΄ κεφ. τοῦ στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. ΙΑ'. Περὶ τῶν ἐπὶ γάμῳ λαμβανόντων τὰς τῷ Θεῷ ἀφιερωμένας. Ο ις' τῆς τετάρτης συνόδου κανών, παρθέναν φησὶν, ἀναθεῖσαν ἑαυτὴν τῷ Δεσπότῃ Θεῷ, ὡσαύτως και μονάζοντα, μὴ ἐξεῖναι γάμῳ προσομιλεῖν. Εἰ δὲ παραβαῖεν τὰ ὡμολογημένα, τῆς θείας ἀφορίζει σθαι κοινωνίας· τὸν δὲ χρόνον τῆς αὐτῶν μετανοίας ὁ κατὰ τόπον ἐπίσκοπος πρὸς τὴν διάθεσιν ἑκάστου οἰκονομήσει. Φησὶ γὰρ καὶ ἡ θεολόγος Γρη γορίου φωνή· Εἰ γὰρ τὰς πρὸς ἀνθρώπους ὁμολο γίας ἐμπεδοῖ Θεὸς, μέσος παραληφθείς, πόσος ὁ κίνδυνος ὧν πρὸς αὐτὸν ἐθέμεθα τὸν Θεὸν συνθηκών, τούτων παραβάτας εὑρίσκεσθαι; Ο δὲ δ' τῆς ἔκτης συνόδου κανὼν τὸν γυναικὶ μιγνύμενον ἀφιερωμένη Θεῷ, εἴτε παρθένος εἴη δηλαδή, εἴτε χήρα, κληρικὸν μὲν ὄντα, καθαιρεῖ· λαϊκὴν δὲ, ἀφορίζει· ἄλλως δὲ 5 νόμος τούτους και Ο λάζει. Τῶν μέν τοι τοῖς ἑξῆς ῥηθησομένων κανόσιν, ἀπραξίαν μὲν ἡ τῶν πραγμάτων κατεψηφίσατο μετ ταβολή, λεγέσθω γε μήν, Ο ιε' τῆς τετάρτης συνόδου κανών, Μή χειροτο νείσθω, φησί, γυνή διάκονος, πρὶν εἰς μ' αὐτὴν ἥκειν χρόνον· τὴν δὲ μετὰ τὴν χειροτονίαν εἰς τὴν θείαν ἐνυβρίσασαν χάριν, καὶ γάμῳ ἑαυτὴν ἐπιδοῦ σαν, ταύτην τε ἀναθεματίζεσθαι καὶ τὸν αὐτῇ συμφθαρέντα. Ο δὲ μέγας Βασίλειος, ἐν κδ' κανόνι, Εἰ καὶ ἀνδρὶ, φησί, χηρεύσαντι οὐδεὶς ἐπίκειται νόμος ὁ χωλίων δευτερογαμεῖν, εἰ μὴ τὸ τῶν διγάμων ἐπιτίμιον μόνον, ἀλλά γε τὴν τῷ τάγματι τῶν χηρῶν nooptata, deinceps nupserit, vitandam Apostolus καταλεγεῖσαν γυναῖκα, ὕστερον γαμουμένην, έκρινεν statuit, nec alendam ab Ecclesia. Sexaginta vero annorum mulier, si secundas ad nuptias respiciat, excludetur a communione, donec ab hoc vitio semet abstinuerit, piaculum et impuritatem ejus exsecrata. Quod si nosmet ipsi ante annum sexagesimum inter viduas eam retulerimus, crimen nostrum est, non mulierculæ. Lex. Qui solitariam vitam agentibus, aut diaconissis, ant pietatis exercitia tractantibus stuprum intulerint, velut in Ecclesiam Dei, quæ Christi sponsa est, injurii, tam naribus ipsi priventur, quam quæ stupri consuetudinem cum eis habuerint. Diaconissæ. quæ ordinantur, si ausæ fuerint ὁ ᾿Απόστολος παρορᾶσθαι, καὶ μὴ τρέφεσθαι παρά τῆς Ἐκκλησίας. Ἡ μέντοι έξηκοντούτις, εἰ πρὸς δεύτερον ἀποκλίνεις γάμον, τῆς κοινωνία; ἀπο κλεισθήσεται μέχρις ἂν τοῦ πάθους ἀποστῇ, τὸ ἐναγὲς τούτου μεσήσασα καὶ ἀκάθαρτον. Εἰ μέντοι προ ἑξήκοντα, φησίν, ἐτῶν ταῖς χήραις αὐτὴν ἀριθμή σωμεν, ἡμέτερον τὸ ἔγκλημα, οὐ τοῦ γυναίου. Νόμος. Οἱ ταῖς μοναζούσαις, ἢ ταῖς διακόνοις, ἢ ταῖς ἀσκητρίαις ένασελγαίνοντες, ὡς τὴν νύμφην Χρισ στοῦ, τὴν Ἐκκλησίαν, ὑβρίζοντες, ῥινοκοπείσθωσαν αὐτοί τε καὶ αἷς οὗτοι συνεφθάρησαν. Αἱ χειροτονούμεναι διάκονοι, εἰ τολμήσαιεν κατ

-s. αισχύναι τὴν χειροτονίαν προσομιλοῦσαι γάμῳ, ἢ ordinationem dehonesture, vel matrimonium, vel ἄλλῃ βίου πορνεία, θανάτου γενήσονται ένοχοι, καὶ τοῖς αὐτῶν μοναστηρίοις ἢ ταῖς αὐτῶν ἐκκλησίαις αἱ αὐτῶν περιουσίαι προσκυρωθήσονται. Οἱ δὲ γῆς μας καὶ φθεῖραι αὐτὰς τολμήσαντες ὑπεύθυνο εἰσι ξίφει, καὶ τὴν οὐσίαν αὐτῶν τὸ δημόσιον λή μετα. Περὶ γυναικῶν διακόνων καὶ χηρῶν. Ἕτερον δ' ἦν ποτε τὸ τῶν διακόνων γυναικῶν τάγμα, καὶ ἕτερον τὸ τῶν χηρῶν· τὰς μὲν γὰρ τὸ τῆς παρθενίας ἑλομένας σεμνὸν, καὶ πεῖραν τῆς ἐν ἁγνείᾳ ζωῆς ἐν τῷ τεσσαρακοστῷ χρόνῳ παρασχομένας, διακόνους οἱ Πατέρες εχειροτόνουν. Τὸ γὰρ εὐεξαπάτητον αὐτῶν καὶ πρὸς κακίαν εὐόλισθον υφορώμενοι, εἰς τοῦτο τοῦ χρόνου χειροτονεῖν αὐτὰς ᾤοντο δεῖν· τὰς δέ γε κατειλεγμένας τῷ τάγματι τῶν χηρῶν, μὴ ἔλαττον ἐτῶν ἑξήκοντα εἶναι ὁ ᾿Από στολος διορίζεται· καὶ εἰκότως γε. Εκεῖναι μὲν γὰρ ἄγευστοι τῆς τοῦ κόσμου τυγχάνουσαι ἡδονῆς, οὐ ῥᾳδίως τῷ πάθει μετὰ τὸν τοσοῦτον ἁλώσονται χρό νον· αἱ δὲ χῆραι, ἀνδρὸς εὐνῆς πειραθεῖσαι, μᾶλ λον ἂν σχοῖεν πρὸς τὸ πάθος ἐπιῤῥεπέστερον, τὸ σαρκικὸν αὐτῶν φρόνημα τῆς συνηθείας ερεθιζούσης· παρὰ καὶ ἑξηκοντούτην την χήραν εἶναι ὡρί σαντο, ὡς πρὸς γῆρας κλίνασαν ἤδη, ἡνίκα καὶ τῆς ἐπιθυμίας ἀπομαραίνεσθαι φλόξ εἰώθει. Ησαν μέν της καὶ μήπω πρὸς ἑξηκοστόν ἀναβεβηκυίαι χρόνον, αἱρούμεναι μετὰ λαϊκοῦ σχήματος σωφρονεῖν· ὧν καὶ πλειόνως οἱ Πατέρες ἐφρόντιζον, ἢ τῶν χηρευ σάντων ἀνδρῶν· καὶ τὰ πρὸς τροφὴν αὐταῖς ἀπὸ τῶν τῆς Ἐκκλησίας εχορήγουν, ἵνα μή, προφάσει τοῦ ἐνδεῶς ἔχειν, πρὸς δεύτερον ἀναγκασθεῖεν γάμον ἰδεῖν, ἢν οἱ χηρεύσαντες οὐκ ἔχουσι προβάλλεσθαι, προλυτρόπως τὰ πρὸς ζωὴν ποριζόμενοι. Εκ δὲ τῆς πρὸς Τιμόθεον πρώτης τοῦ μεγάλου Παύλου ἐπιστολῆς εἴσῃ σαφῶς, ὅσης παρὰ τῆς Ἐκκλησίας αἱ χήρα, φροντίδος ἠξίωντο. Αἱ μέντοι διάκονοι γυναῖκες τίνα τὴν ὑπηρεσίαν ἐν τῷ κλήρῳ τῷ τότε ἐξεπλήρουν, τοῖς πᾶσι σχεδὸν Ανόηται νῦν· πλὴν εἰσὶν οἱ λέγουσιν, ὅτι ταῖς βα πτιζομέναις τῶν γυναικῶν ὑπηρέτουν, ἀνδρῶν ὀφθαλ μοῖς οὐ θεμιτόν ὃν γυμνουμένας ταύτας ὁρᾶσθαι, ὑπεράσμους ήδη βαπτιζομένας. "Αλλοι δέ φασιν, ὅτι καὶ εἰς τὸ ἅγιον θυσιαστήριον ἐφεῖτο ταύταις εἰσέρχεσθαι, καὶ τὰ τῶν διακόνων ἀνδρῶν παραπλησίως αὐτοῖς μετιέναι. Κεκώλυνται δὲ παρὰ τῶν ὕστερον Πατέρων τούτου τε ἐπιβαίνειν, καὶ τὰ τῆς ὑπηρεσίας ταύτης μετέρχεσθαι, διὰ τὴν τῶν ἐμμήνων ἀπροαίρετον ῥύσιν· ἀλλὰ βατὸν μὲν εἶναι πάλαι καὶ γυναιξὶ τὸ ἅγιον θυσιαστήριον, ἐκ πολλῶν μὲν ἔστι καὶ ἄλλων καταστοχάσασθαι, καὶ μάλιστα ἐκ τοῦ ἐπιταφίου λόγου, ὃν ἐπὶ τῇ ἀδελφῇ ὁ μέγας Γρη γόριος ὁ Θεολόγος πεποίηκε. Γυναῖκα δὲ τῆς ἱερᾶς καὶ ἀναιμάκτου γίνεσθαι θυσίας διάκονον, οὗ μοι δοκεῖ τὸ πιθανὸν ἔχειν· ὡς ἔστιν οὐ λόγον σῶζον, τὰς μὴ συγχωρουμένας δημοσίᾳ διδάσκειν, εἰς δια κόνου βαθμὸν ἀνιέναι, οἷς ἔργον τὸ διὰ λόγου και θαίρειν τοὺς ποοσιόντας τῶν ἀπίστων ἐπὶ τὸ βά aliud iter vitæ sectando, mortis reæ fient, et monasteriis earum, vel earum ecclesiis, facultates addicentur. Qui autem ipsas uxores ducere, vel stuprare fuerint ausi, gladii pœnam merentur, et facultates eorum fiscus accipiet. De diaconissis et viduis. Erat autem olim alius ordo diaconissarum, atque alius viduarum; illas enim virginitatis decus eligentes, et vitæ caste specimina ad annum 40 exhibentes, Patres diaconissas ordinarunt; etenini earum simplicitatem et ad malum proclivitatem suspicantes, non ante tempus illud ordinandas censebant: quæ vero in viduarum ordinem admittenda sunt, eas non minores esse debere 60 annis Apostolus decernit. Εt merito quidem. Ille enim, Et cum voluptatem mundanam nunquam gustaverint, post tantum temporis elapsum, libidine non facile abducentur; viduæ autem viri commercium experta, majorem ad libidinem propensionem habc bunt, consuetudine scilicet carnalem earum appetitum irritante; ideoque viduam sexagenariam esse debere definierunt, utpote ad senectutem jam inclinantem, quo tempore concupiscentiæ flamma marcescere solet. Erant etiam aliae 71 qua: annum sexagesimum nondum assecutæ, cum habitu laico vitam continentem eligebant; quarum ma‍ jorem curam habebant Patres quam virorum conjugio liberatorum. Iis enim victum ab Ecclesia suppeditabant, ne paupertatis prætextu ad secundas nuptias respicere necesse haberent, quem viri conjugio liberali pretendere nequeunt, pluribus modis victum sibi comparantes. Ex prima autem magni Pauli Epistola ad Timotheum clarius disces, quanta cura viduæ ab Ecclesia dignæ habeban- @ tur. Quale autem ministerium diaconissæ tunc temporis in clero implebant, omnibus fere hodie ignotum est. Sunt qui dicunt, quod mulieribus baptizandis ministrabant; quippe quod eas virorum oculis nudas conspici, baptizatas utique cum ætate provectæ essent, nefas videbatur. Dicunt autem alii, quod ad sanctum altare ingredi iis permissum erat, et diaconorum officia prope illos exsequi. Verum prohibuerunt postea Patres cas illuc ascen lere, et illo ministerio defungi, propter inνοluntarium catameniorum fluxum. Quod autem mulieribus ad sanctum altare accedere licitum erat, ex multis aliis conjicere licet, et potissimum ex funebri oratione quam in sororem magnus Gregorius Theologus habuit. Mulierem vero sacri et incruenti sacrificii ministram fieri, mini haud verisimile videtur, utpote quod rationi dissonum sit eas, quæ publice docere non permittuntur, ad diaconi gradum ascendere, quibus incumbit, doctrina infideles accedentes ad baptismum purgare.

MATTH.FI BLASTARIS Porro veteres libri, in quibus ordinationum omnium peractio accurate inscripta est, quot Samos agere debeat diaconissa declarant, nimi. rum 40, et habitum, scilicet monachalem, eumque perfectum; et vitam, quod virorum virtutem in rebus excellentissimis æmulari debeat, et ea peragere, paucis duntaxat exceptis, quæ viri exsequuntur. Ea enim ad sacram mensam adducta velo Lgitur, extremitatibus ejus ipropendentibus; et postquam dictum fuerit, Gratia divina quæ infirmis medetur, nec pedes movet, nec genu, sed tantum caput inclinat; et tum antistes manum in eam imponens, precatur ut diaconissa officium inculpate exsequatur, castitatem et honestam vitæ rationem colens, et sic in sacris templis assidua sit: mysteriis vero iucontaminatis eam ministrare, aut flabellum tractare, more diaconi, non permittit. Deinde collo ejus sub velo antistes orarium diacoui imponit, praferens duas ejus extremitates: in tempore autem participationis post diaconos sacra mysteria participat, deinde poculum ex antistitis manu accipiens, nemini tradit, sed in $‹cram mensam reponit. Τα γε μὴν παλαιὰ τῶν βιβλίων, οἷς ἡ τῶν χειρι τονιῶν ἀπασῶν ἀκριβῶς ἐγγέγραπται τελετή, καὶ τὸν καθ᾽ ἡλικίαν ὁποῖον εἶναι δεῖ χρόνον ὑφηγείται τῆς διακόνου, ὅτι τεσσαρακοστός· καὶ τὸ σχῆμα, ὅτι μοναχικὸν, καὶ τοῦτο τέλειον· καὶ τὸν βίον, ὅτι τῶν ἀνδρῶν ἁμιλλᾶσθαι χρή ταύτην τοῖς ἄκροις τὴν ἀρετήν· τελεῖσθαι δὲ καὶ ἐπ' αὐτῇ, πλὴν ὀλίγων, ὅσα καὶ ἐπὶ τοῖς διακόνεις· τῇ γὰρ ἱερᾷ τραπέζη προσαγομένην μαφορίῳ καλύπτεσθαι, τῶν ἄκρων τούτου ἔμπροσθεν ἀπωρημένων· καὶ μετὰ τὸ ῥηθῆναι τό· 'Η θεία χάρις, ἡ τὰ ἀσθενῆ θεραπεύουσα, ουδέτερον τῶν ποδῶν εἰς γόνυ κλίνειν, ἀλλὰ μόνη, τὴν κεφαλὴν· καὶ ἐπιτιθέντα ταύτῃ τὸν ἀρχιερέα τὴν χεῖρα, ἐπεύχεσθαι αμέμπτως αὐτὴν τὸ τῆς δια κονίας ἔργον ἐπιτελέσαι, σωφροσύνην καὶ σεμνὴν πολιτείαν μετερχομένην, καὶ τοῖς ἁγίοις οὕτω ναοῖς προσκαρτερεῖν, οὐ μὴν καὶ τοῖς ἀχράντοις μυστη ρίοι; ὑπηρετεῖν ἐπιτρέπει, ἢ ῥιπίδιον ἐγχειρίζεσθαι, ὡς ἐπὶ τοῦ διακόνου, εἶτα τῷ τραχήλῳ ταύτης ὑπὸ τὸ μαφόριον ἐπιτιθέναι τὸν ἀρχιερέα το διακονικών ωράριον, φέροντα εἰς τὰ ἔμπροσθεν τὰς δύο τούτου ἀρχὰς, ἐν δὲ τῷ καιρῷ τῆς μεταλήψεως, μετὰ τοὺς διακόνους τῶν θείων κοινωνεῖν αὐτὴν μυστηρίων· εἶτα λαμβάνουσαν τὸ ποτήριον ἐκ τῶν χειρῶν τοῦ ἀρχιερέων, μηδὲν μεταδιδόναι, ἀλλ᾽ εὐθὺς ἐπιτιθέναι τοῦτο τῇ ἁγίᾳ τραπέζη CAP. XII. Quod nuptias cum hæreticis contrahere non oporteat. De clericis. Canon 14 synodi quartae vetat, ne clerici orthodoxi cum mulieribus hæreticis ullo modo matriΚΕΦΑΛ. ΙΒ'. "Οτι οὐ δεῖ γάμους συναλλάττειν μετὰ αἱρετικῶν. Περὶ κληρικών. Ο μὲν ιδ' τῆς δ' συνόδου κανὼν ὀρθοδόξους κλη ρικοὺς αἱρετικαῖς συνάπτεσθαι γυναιξὶ πάντη ἀπείmonia contrahant. Eorum vero liberos, qui jam Ο ρηκε· τῶν δὲ ἤδη συνῳκηκότων τοὺς παῖδας, τῇ eodem in contubernio vixerint, ad Ecclesiam catholicam adduci jubet. Ac si quidem ab hæreticis baptizati fuerint, quorum baptisma sanam sententiam sequentibus rejiciendum est, denuo baptizari: sin minus, unguento sacro duntaxat ungi. Quod si necdum sigillo baptismalis signali sint, non amplius ab hæreticis eos baptizandos esse. Quin etiam ne conjugia quidem hos CONtrahere debere cum hæreticis, nec cum Judæis, cum paganis. Hæreticos appello, qui fidei nostræ mysterium quidem amplectuntur, sed in quibusdam ab orthodoxis aberrant, Judeos, Christi parricidas, paganos, qui manifesto sunt increduli, et insano cultu idolorum infecti. Quod καθολική Εκκλησία κελεύει προσάγεσθαι· καὶ εἰ μὲν ὑπ' αἱρετικῶν ἔτυχον βαπτισάμενοι, ὧν τὸ βάπτισμα τοῖς ὑγιῶς φρονοῦσιν ἀπόβλητον, ἄνωθεν βαπτίζεσθαι· εἰ δ᾽ οὖν, μόνῳ τῷ θείῳ χρίεσθαι μύρῳ. Εἰ δὲ μήπω βαπτίσματος σφραγίδι προς του ένεσημάνθησαν, μηκέτι ὑπὸ αἱρετικῶν βαπτίζεσθαι· ἀλλὰ μὴν μηδὲ γαμικῶς συνάπτειν τούτους αἱρετι κοῖς, μήτε μὴν Ἰουδαίοις, μήθ' Ἕλλησιν· αἱρε τικοὺς μὲν τοὺς τὸ καθ᾿ ἡμᾶς δεχομένους μυστή ριον λέγων, Εν τισι δὲ σφαλλομένους, παρὸ καὶ διαφερομένους τοῖς ὀρθοδόξοις· Ἰουδαίους δὲ, τους Χριστοκτόνους, καὶ Ἕλληνας, τοὺς περιφανῶς ἀπίστους καὶ εἰδωλομανίαν νοσοῦντας. Εἰ δ᾽ ἴσως ὁ αἱρετικὸς, ἢ ὁ ἄπιστος συνθέσθαι τῇ ὀρθοδόξῳ ἐπαγ si furte vel hæreticus, vel incredulus quispiam γέλλεται πίστει, τὸ μὲν συνάλλαγμα προβαινέτω, 72 ad Gidem orthodoxam accessurum se polliceatur, ipse quidem, inquit, contractus procedat; sed copulatio matrimonialis tantisper extrahatur, donec promissio factis confirmata fuerit. Latimis eţiam, ut eadem hæc faciant, exigitur, si qui eorum orthodoxas uxores ducere velint. Qui autem his non obtemperant, pœnis canonicis obnoxii sunt. Nam præter solutionem matrimonii, violatores etiam puniuntur. Laodicenæ vero synodi decimus canon, Ecclesiæ consortes, inquit, indifferenter liberos suos ad matrimonii societatem cum bæreticis copulare non oportet. Canon 21 concilii Carthag, ne liberi clericorum φησί· ἡ δέ γε συνάφεια υπερτιθέσθω, μέχρις ἂν καὶ τὰ τῆς ἐπαγγελίας ἔργοις βεβαιωθῇ. Ταῦτα καὶ τῶν Λατίνων ποιεῖν εἰσπράττονται οἱ ὀρθοδόξους ἀγαγέσθαι γυναίκας αἱρούμενοι· οἱ δὲ μὴ πειθόμε νοι τούτοις, κανονικοῖς ἐπιτιμίοις ὑπόκεινται· σὺν τῇ διαλύσει γὰρ τοῦ γάμου καὶ ἐπιτιμῶνται οἱ πα ραβαίνοντες, Ὁ δὲ τῆς ἐν Λαοδικείᾳ ι', Οὐ δεῖ, φησί, τοὺς τῆς Ἐκκλησίας ἀδιαφόρως πρὸς κοινωνίαν γάμου τὰ ἑαυτῶν τέκνα συνάπτειν αἱρετικοῖς. Ο δὲ τῆς ἐν Καρθαγένη και τὰ τέκνα τῶν κλητ

ρικῶν ἐθνικοῖς, ήγουν ἀπίστοις ἢ αἱρετικούς, γαμι - cum paganis, hoc est inlidelibus aut hæreticis, χῶς ἀπαγορεύει συνάπτεσθαι. Ο δὲ οβ' κανὼν τῆς ς' συνόδου οὕτω κατὰ ῥῆμα θεσπίζει· Μὴ ἐξέστω ὀρθόδοξον ἄνδρα αἱρετικῇ συνάπτεσθαι γυναικί· μήτε μὴν αἱρετικῷ ἀνδρὶ γυα ναίκα ὀρθόδοξου συζεύγνυσθαι· ἀλλ' εἰ καὶ φανείη τι τοιοῦτον ὑπό τινος τῶν ἁπάντων γινόμενον, ἄκυ· μον ἡγεῖσθαι τὸν γάμον, καὶ τὸ ἄθεσμον διαλύεσθαι συνοικέσιον. Οὐ γὰρ χρὴ τὰ ἄμικτα μιγνύναι, οὐδὲ τῷ προβάτῳ λύκον συμπλέκεσθαι, καὶ τῇ τοῦ Χριστοῦ μερίδι τὸν τῶν ἁμαρτωλῶν κλῆρον· ἂν δὲ παο μασῇ τις τὰ παρ' ἡμῶν ὁρισθέντα, ἀφοριζέσθω. Εἰ γὰρ κατὰ τὴν πολιτικών νόμον γάμος ἐρίζεται κοινωνία καὶ συγκλήρωσις θείου τε καὶ ἀνθρωπίνου δικαίου, πῶς ἂν συμβαἶεν ἀλλήλοις οἱ περὶ τὰ μείζω διαφερόμενοι τῇ τῆς ψυχῆς διαθέσει, ταναντία φρο νοῦντες περὶ τὴν πίστιν; Διὸ καὶ μετὰ τὴν λύσιν τοῦ ὀθεμίτου γάμου, καὶ ἀφορίζεσθαι τους παραβαί νοντας ἀξιοῖ. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν περὶ τῶν γαμικῶς τὸ νῦν εἶναι συναπτομένων, καὶ τοῦ μὲν ἑνὸς μέρους αἱρετικούς προσανέχοντος δόγμασι, θατέρου δὲ τὰ τῆς ὀρθῆς πρεσβεύοντος πίστεω:. Εἰ δὲ καὶ ἄμφω τὰ μέρη, φησί, ὅτε γαμικῶς συνῆλθον τὸ ἐξ ἀρχῆς, τῆς τῶν ὀρθοδόξων ηλλοτρίωντο μοίρας, εἶτα τὸ μὲν ἐπέγνω τὴν ἀλήθειαν, θάτερον δὲ τῷ σκότῳ τῆς ἀσεβείας εἰσέτι δουλεύει, οὐ παρὰ τοῦτο τὸ συνοικέσιον διαλυθήσεται, ὡς ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους πρώτῃ ὁ μέγας διορίζεται Παύλος· «Εἰ γὰρ αἱρεῖται, ο φησί, στῷ ἀπί στῳ συνοικεῖν ἡ πιστή, ἢ τούναντίον ὁ πιστὸς τῇ ἀπίστῳ, μὴ χωριζέσθω· ἡγίασται γὰρ ὁ ἄπιστος ἐν τῇ γυναικὶ, καὶ τὸ ἔμπαλιν, Πλὴν ὅρα, ὅπως καὶ ὁ θείος Απόστολος, συγκαταβάσει χρώμενος, Εί αἱρεῖ ται, ο φησί, ο τὸ πιστὸν μέρος συνοικεῖν τῷ ἀπίστῳ,» ὥστε, εἰ μὴ αἱρεῖται, ἀναμφιβόλως ὁ γάμος λυθή σεται. Πέπεισμαι δὲ ὅτι τῆς ἀρχῆς ἦν ταῦτα καὶ τῶν προοιμίων τοῦ κηρύγματος· τὸ δὲ τήμερον ἔχον, πῶς οἷόν τε Ἰουδαῖον ἢ Αγαρηνὴν βαπτισθέντα συνοικεῖν ἔτι τῇ ἀβαπτίστῳ, ἢ τὴν βαπτισαμένην τῷ μὴ πιστεύοντι; καθὰ δὴ καὶ ἐπὶ τοῦ πατριάρχου γέγονε Θεοδότου. Βυκινάτωρ γὰρ βασιλικός βαπτισθεὶς πατριαρχικῷ γράμματι διεζύγη τῆς γυναικός, μὴ πειθομένης τῷ ἀνδρὶ, πολλὰ παρακαλοῦντι τὰ τῆς εὐσεβείας ἑλέσθαι. Ο δὲ τῆς ἐν Λαοδικεία λα', Οὐ δεῖ, φησί, πρὸς πάντα αἱρετικὸν ἐπιγαμίαν ποιεῖν, οὐδὲ υἱοὺς διδάκαι ἢ θυγατέρας, δέει τοῦ μὴ τὴν ἐκείνων κακο δοξίαν μεταμαθεῖν, ἀλλὰ μᾶλλον λαμβάνειν, είγε ἐπαγγέλλοιντο Χριστιανοὶ γενέσθαι. Τὸ δὲ, Οὐ δεῖ πρὸς πάντα αἱρετικὸν, ἀντὶ τοῦ, πρὸς οὐδένα• ἰδίωμα γάρ ἐστι γραφικόν, ὡς τό, «Μή φοβοῦ, ὅταν πλουτήσῃ ἄνθρωπος, ὅτι οὐκ ἐν τῷ ἀποθνήσκειν αὐ τὸν λήψεται τὰ πάντα. Οὐ γὰρ οἷόν τε καί τινα λαβεῖν, καὶ ἀλλαχοῦ· Μὴ γὰρ ματαίως ἔκτισας πάντας τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων· ο οὐ γάρ είτε matrimonii lege conjungantur, prohibet. Can. autem 72 sextæ syn. sic ad verbum sancit: Non fas sit, ut cum hæretica muliere vir orthodoxus matrimonium coeat, nec ut haeretico viro mulier orthodoxa nubat. Imo si visum fuerit aliquid hujusmodi a quocunque factum, irritæ ducantur nuptiæ, et nefarium matrimonium distrahatur. Quippe non miscenda misceri non debent, nec lupus cum ovicula copulandus, nec cum portione Christi sors peccatorum. Si quis autem a nobis definita transgressus fuerit, segregetur. Quippe si secundum legem civilem matrimonium definitur esse societas et consortium divini ac humani juris, quomodo consentire queant inter se, qui de maximis animi dissident affoctu? qui contraria circa Gidem sentiunt? Qua¯ propter etiam post nefarii matrimonii dissolutionem transgressiones vult pœna segregationis aflici• Et hæc quidem de iis, qui jam matrimonio copulati sunt, una parte decretis hæreticis addicta, altera rectam fidem colente. Quod si utraque pars, inquit, cum ab initio coirent in matrimonium, ab orthodoxorum aliena cætu erat, deinde una veritatem agnovit, altera tenebris impietatis adhuc serviente non propterea matrimonium dissolvetur, quemadmodum in 1 Epist. ad Cor. magnus ille Paulus statuit • Quippe si fidelis uxor cura infideli marito cohabitare velit, vel e contrario, vir fidelis cum infidel muliere, ne distrahantur Quippe sanctificatus est maritus infidelis in muli ere, ac vice versa. Vide tamen, quo pacto divi nus hic Apostolus quasi condescensione quadam utens, ‹ Si pars fidelis, inquit, infideli cohabitare velit.» Quo sit, ut si cohabitare pofit, matrimonium sine dubio solvendum sit. Persuasus autem ipse sum, hæc fuisse principii et quasi primordiorum prædicationis. ilodieruam vero faciem rerum quod attinet, qui fieri potest, ut Judaeus vel Agaremus baptizatus, cum non aptizata uxore amplius habitet, vel baptizata cum eo, qui fidem nostram non est amplexus? Quale quiddam patriarcha Theodoti tempore contigit. Nam buccinator quidam imperatorius baptizatus scripto patriarchali separatus fuit ab uxore, quæ non volebat obtemperare marito, multum eam obsecranti, pietatis ut professionem amplecteretur. Canon vero 31 Laodicenæ syn., Non oportet, inquit, omni cum hæretico matrimonium contrahere, nec filios vel filias nuptum collocare, metuentes, ne pravam ipsorum sententiam addiscamus: sed ita potius rem agemus, si futurum polliceantur ut Christiani fiant. Quod hic dicitur, Non oportet omni cum hæretico, tantummodo est, ac si dicas, nullo cum hæretico. Peculiaris euim bæc Scriptura sacra loquendi ratio est, velut in huc, • Absit a te metus, cum homo dives fit, quia cutr moritur non auferet omnia. Quippe fieri non pʊ1

Quippe ζειν. fest, ut auferat aliqua. Item alibi: Non enim καὶ οἱ ματαίω- κτισθέντες· ἀσεβὲς γὰρ τοῦτο νομίfrustra condidisti onnes filios hominum. non etiam aliqui sunt, qui frustra sint conditi. Vas impium fuerit hoc existimare. Lex. Judeus Christianam ne ducat uxorem, nec Christianus Judæam; nec hæreticus et alienus a fide cum Christianis ex ulla occasione matrimonium contrahat. 73 CAP. XIII. Quibus ex causis matrimonium solvatur. Lex. De matrimonii solutione multis in locis multæ leges tractant. Sed perfectius Novella Justiniani, Νόμος. Μὴ λαμβανέτω Ἰουδαῖος Χριστιανήν, μήτε Χρι στιανός Ἰουδαίαν, μήτε αἱρετικὸς καὶ ἀλλότριος τῆς πίστεως κατά τινα πρόφασιν Χριστιανοῖς πρὸς γάμον συναπτέσθω. ΚΕΦΑΛ. ΙΓ'. Ο γάμος ἐκ ποίων αἰτιῶν λύεται. Νόμος. Περὶ τῆς τῶν γάμων διαλύσεως ἐν πολλοῖς τόποις ὁ πολιτικής διέξεισι νόμος. Τελεώτερον δὲ ἡ Ιου que diserte causas exponit, ob quas maritus aut στινιάνειος Νεαρὰ ῥητῶς τὰς αἰτίας ἐκτιθεμένη, δι' uxor repudium conjugi mittere potest, ac dotem lucrari, proprietate tamen ejus susceptis ex eodem matrimonio liberis salva, vel liberis nullis exsistentibus, expers culpæ persona proprietate quoque frui potest. Nam licet olim mortalibus permissum erat, tam ex priscis legibus, quam longa consuetudine, matrimonia impune solvere, ut scilicet vir conjugi diceret: • Uxor, tuas ipsa res tibi agito, ac vicissim hæc illi: Tuas, marile, res tibi agilo, quemadmodum apud Hebræog eliam olim lege receptum crat, ut uxori libellum repudii maritus mitteret tamen uti uunc comparatæ res, sunt, apud Christianos hoc abrogatum est. C.usæ vero nominatim enumeratæ sunt a religiosis imperatoribus, ob quas solas matrimonium solvere licet; quum absque harum una nefas sit dirimi. Causa uxoris. Ac maritus quidem uxori repudium mittit, et dotem ejus lucratur, uti dictum est, propter has causas: 4. Si quibus adversus majestatem principis neuntibus consilia mulier conscia sit, idque marito suo non patefecerit. 2. Si adulteri mulier accusata, et secundum Leges adulterii convicta fuerit. 3. Si quocunque modo vitæ mariti fuerit insidiula, vel cum aliis id molientibus esset conscia, marito non patefecerit. 4. Si contra mariti voluntatem cum viris extrane.s compotet aut lavet. 5. Si contra mariti voluntatem extra domum mapeat, nisi forte apud suos parentes; vel ab ipsomet alisque causis indicatis expulsa, parentibus ei nulfis exsistentibus, foris noctem transegerit. 6. Si ad circenses, vel spectacula, vel arenam a cedat spectandi causa, ignorante vel prohibente marito. Cæterum Scripturæ dictum illud, quod traditur, adulterio pollutam ad maritum suum non redire, de marito intellige, qui eam non vult recipere. Quippe si maritus crimen condonat, citra proniG ᾶς ὁ ἀνὴρ ἢ ἡ γυνὴ δύναται ῥεπούδιον πέμπειν, ἤτοι ἀποστάσιον τῷ ὁμοζύγῳ, καὶ τὴν προῖκα ἀπο κερδαίνειν, φυλαττομένης τῆς ἐπ' αὐτῇ δεσποτείας τοῖς ἐκ τοῦ αὐτοῦ γάμου παισὶν, ἢ, παίδων οὐκ ὄντων, ἀπολαύειν καὶ τῆς δεσποτείας τὸ ἀναίτιον πρόσωπον. Εἰ γὰρ καὶ πάλαι τοῖς ἀνθρώποις ἐξῆν καὶ ἐκ τῶν παλαιῶν νόμων, καὶ ἐξ ἔθους μικρού αναιτίως λύειν τὰ συνοικέσια, ὥστε λέγειν τὸν ἄνδρα τῇ ἐμοζύγῳ· Γύναι, πρᾶττε τὰ σά· καὶ ταύτην ἐκείνῳ • Ανερ, πρᾶττε τὰ σά· καθὰ δὴ καὶ τοῖς τῶν Εβραίων ἀνδράσι πάλαι νενομοθέτη το βιβλίον πέμπειν ἀποστασίου τῇ γυναικί· ἀλλὰ τὸ νῦν εἶναι τοῦτο παρὰ Χριστιανοῖς ἀνήρηται· αἰτίαι δὲ πρὸς τῶν εὐσεβῶν ἠρίθμηνται βασιλέων ὀνομαστό, δι' &ς καὶ μόνας τὸν γάμον ἔξεστι διαλύειν, καὶ μιᾶς ἄνευ ἐκείνων ἀθέμιτον διασπᾶν, Δ' αἰτίαι τῆς γυναικός, Καὶ ὁ μὲν ἀνὴρ πέμπει με πούδιον τῇ γυναικὶ, καὶ τὴν προῖκα ταύτης ἀποκερδαίνει, ὡς εἴρηται, διά τὰς αἰτίας ταύτας· α'. Εἰ σύνοιδέ τινας ἡ γυνὴ τῇ βασιλείᾳ ἐπιβου λεύοντας, καὶ τῷ ἰδίῳ μὴ ἐφανέρωσεν ἀνδρί. β'. Εἰ κατηγορία μοιχείας κατὰ τῆς γυναικός γένοιτο, καὶ κατὰ τοὺς νόμους ἀπελεγχθείη μοιχεν θῆναι αὐτήν. γ. Ἐὰν οἰῳδήποτε τρόπῳ τῇ ζωῇ τοῦ ἀνδρὸς ἐπι βουλεύσῃ, ἢ ἄλλοις τοῦτο ποιοῦσι συνειδυῖα, τοῦτο Ο μη φανερώσῃ. δ. Ἐὰν ἀνδράσι ξένοις παρὰ γνώμην τοῦ ἀνδρὸς συμποσιάζῃ, ἢ συλλούηται ε'. Ἐὰν ἔξω τοῦ οἴκου μείνῃ παρὰ γνώμην τοῦ ἀνδρὸς, εἰ μή που τυχὸν παρὰ τοῖς ἰδίοις γονεῦσιν· ἡ αὐτὸς χωρὶς τῶν εἰρημένων αἰτιῶν ἐξωθήσῃ, καὶ, γονέων αὐτῇ μὴ ὑπαρχόντων, ἔξω τὴν νύχτα διαβι βάση. ς'. Ἐὰν ἱππικοῖς, ἢ θεάτροις, ἢ κυνηγεσίαις παρ ραγένηται, ἐπὶ τῷ θεωρῆσαι, ἀγνοοῦντος ἢ κωλύον τος τοῦ ἀνδρός. Τὸ μέν τοι γραφικὸν τὸ λέγον, Μὴ ἐπιστρέφειν τὴν μοιχευθεῖσαν πρὸς τὸν ἑαυτῆς ἄνδρα, περὶ ἀνδρὸς νόε: μὴ θέλοντος ἀναλαβέσθαι ταύτην. Βἰ γὰρ συγχωρεῖ τὸ ἔγκλημα ὁ ἀνὴρ, ἀκωλύτως αὐτὴν

ἐντὸς διετίας ἀναλαμβάνει, κατὰ τὴν τοῦ Ἰουστινια- bitionem intra biennium eam recipit, secundum νοῦ Νεαρὰν, καὶ Λέοντος τοῦ Σοφού. Novellam Justiniani, et Leonis illius Sapientis. Α' αἰτίαι τοῦ ἀνδρός. Ἡ δὲ γυνὴ πέμπει ξεπούδιον τῷ ἀνδρὶ διὰ τὰς αἰτίας ταύτας, δυναμένη ἀναλαβεῖν τήν τε ἑαυτῆς προῖνα, καὶ τὴν διὰ τοὺς γάμους δωρεὰν τοῦ ἀνδρὸς, ὁμοίως τοῖς παισὶ φυλαττομένης τῆς ἐπὶ τῇ δωρε δεσποτείας, ἢ, παίδων οὐκ ὄντων, ἔχειν καὶ τὴν αὐτῆς δεσποτεία». α΄. Εάν τι κατὰ τῆς βασιλείας ἢ αὐτὸς βουλεύσηται, ἢ τοῦτό τισι βουλευομένοις συνειδώς μὴ φανερώσῃ τῇ βασιλείᾳ ἢ δι᾽ ἑαυτοῦ, ἡ δι' οιουδήποτε προσώπου. β'. Ἐν οἰῳδήποτε τρόπῳ ἐπιβουλεύσῃ τῇ ζωῇ τῆς γυναικός. γ. Ἐὰν τῇ τῆς γυναικός σωφροσύνῃ ἐπιβουλεύων, ἄλλοις αὐτὴν εἰς τὸ μοιχευθῆναι ἐπιχειρήσῃ προδούναι. δ. Ἐὰν κατηγορήσας αὐτῆς ὁ ἀνὴρ ἐπὶ μοιχεία, μὴ ἀποδείξῃ. ε'. Ἐὰν ἑτέρᾳ συνέρχηται γυναικὶ ἐν τῷ αὐτῷ, οἴκῳ, ἢ τῇ αὐτῇ πόλει, καὶ ὑπομνησθεὶς παρ' αὐτῆς ἢ τῶν γονέων αὐτῆς, ἢ οἱουδήτινος ἑτέρου, ἀποσχέ σθαι μὴ βούληται. Ἐπὶ τούτοις μὴ μόνον τὴν πρὸ γάμου δωρεὰν ὁ ἀνὴρ ζημιοῦται, ἀλλὰ καὶ ἕτερον τρίτον αὐτῆς ἐκ τῆς ἄλλης αὐτοῦ περιουσίας, καὶ τὰς τιμωρίας ὑφίσταται, ἃς ἔμελλε παθεῖν ἡ γυνή καταδικαζο μένη. Πλὴν οὔτε ἡ γυνὴ αὐτονόμως ἀναχωρεῖν δύναται τοῦ ἀνδρὸς, οὔτε οὗτος ἐκείνης, χωρὶς κρίσεως καὶ ψήφου τῶν δικαστῶν, ὡς διάφοροι τοῦτο θεσπίζουσιν Ἰουστινιάνειοι Νεαραί. Διὰ τοῦτο ὁ γαμήσας τὴν μὴ οὕτως ἀπολυθεῖσαν μοιχᾶται. Λύσις γάμου ἀζήμιος, καὶ περὶ τοῦ δι' ἄσκησιν λυομένου γάμου. Αζημίως δὲ λύεται γάμος, ὅτε, τριετίας παρελ θούσης, ὁ ἀνὴρ οὐχ οἷός τε εἴη συνιέναι τῇ γαμετῇ, εἰ καὶ αὐτὸς τὴν διάζευξιν οὐχ αἱρεῖται, μενούσης παρὰ τῷ ἀνδρὶ τῆς πρὸ τοῦ γάμου δωρεάς, μηδέν οίκοθεν ζημιουμένῳ. Λύεται γάμος καὶ ὅταν ἄσκησιν θάτερον ἕληται τῶν μερῶν, πρὸς τὴν ἐπὶ τὰ κρείττω μεταβαῖνον δὸν, καὶ τὸν ἀμείνω βίον αἱρούμενον. Τηνικαῦτα γὰρ κελεύομεν παῤῥησίαν εἶναι καὶ ἀνδρὶ καὶ γυναικὶ πρὸς τὰ βελτίω μεθισταμένοις διαλύειν τὸ συνοικέσιον, καὶ ἀναχωρεῖν μετά τινος βραχείας ὑπολιμπανομένης τῷ καταλελειμμένῳ παραμυθίας. υπερ γὰρ ἂν συμφωνήσειαν οἱ συμβαλόντες ἀπὸ τε λευτῆς γενέσθαι κέρδος, τοῦτο ἔχειν δεῖ τὸν καταλελειμμένον παρὰ θατέρου, εἴτε ἀνὴρ, εἴτε γυνὴ καθεστήκοι· διότι καὶ οὗτος τό γε ἐπὶ τῷ συνοικήσαντι δοκεῖ τελευτᾷν, ἑτέραν ἀνθ' ἑτέρας βίου που ρείαν ἑλόμενος. Η γὰρ ἀπόκαρσις, καὶ ἄκοντος θατέρου τῶν ομοζύγων, γίνεται ἀσφαλῶς· καὶ λέγομεν ἀγαθῇ χάριτι τὴν διάζευξιν γίνεσθαι· καὶ τὸ περιλειφθέν πρόσωπον δύναται πρὸς ἑτέραν συζυγίαν ἐλθεῖν· Cause mariti. Uxor autem marito repudium mittit propter has causas, cum facultate dotem suam, et donationem viri propter nuptias, recipiendi, liberis consimiliter in donatione conservando dominio sive proprietate, vel liberis non exstantibus, etiam dominium ejus habendi. 1. Si adversus majestatem principis vel ipse quid molitus fuerit, vel aliquibus molientibus ipse conscius, id principi non patefecerit, vel per se, vel per quamcunque personam. 74 2. Si quocunque modo vitæ conjugis insidiatus fuerit. 3. Si pudicitiæ conjugis insidias struens, aliis eam stuprandam tradere conatus fuerit. 4. Si maritus, uxore adulterii accusata, rem non probaverit. 5. Si alia cum muliere coeat in eadem domo, vel cadem civitate, ac monitus ab uxore, vel parentibus ejus, vel quovis alio, non velit abstinere. In his non solum donationem ante nuptias maritus loco poenæ amittit, verum etiam trientem reliquarum ipsius facultatum; praeterquam quod eas quoque pœnas sustinet, quas ipsa mulier erat latura, si condemnata fuisset. Non tamen aut mulier arbitratu suo divertere potest a marito, aut maritus ab ipsa, sine judicio et sententia judicum: quemadmodum diversæ Jusliniani Novella statuunt. Ac propterea qui ducit uxorem non ita diremptam, adulterium committit. Solutio matrimonii citra pœnam: deque matrimonio quod exercitationis piæ causa solvitur. Absque poena matrimonium solvitur, cum elapso triennio maritus cum uxore coire nequit, licet ipse divortium fieri nolit: manente penes virum donatione ante nuptias, nec quidquam suarum rerum poenæ loco amitiente. Solvitur etiam matrimoniumi, cum altera pars exercitio sacro se dedit, ad viam meliorem transiens, et vitam in puritate degendam eligens. Tunc enim tam virum, quam mulierem, ad præclariora se conferentem, divortendi recedendique potestatem babere jubemus; exiguo quodam desertæ parti solatio relicto. Quidquid enim contrahentes pacti sunt, ut a morte lucro alterius cederet, id habere oportet ab altero desertum, sive vir, sive mulier sit: quando et ipse, quantum quidem ad conjugem attinet, mori videtur, alterun vitæ iter cum altera commutans. Etenim tonsura recte fit etiam alterutro conjugum invito. Dicimus etiam, bona gratia fieri divortium. Persona quoque derelicta potest aliud ad matrimonium accedere. Sed hoc uxori episcopi

MATTILE BLASTARIS ordinati non est datum. Ideoque cum ejus consens" ἀλλὰ τῇ τοῦ χειροτονηθέντος ἐπισκόπου γυναικί fieri ordinationem oportet, atque ita sequi tonsuram ejus citra recusationem. Solvitur etiam matrimonium, cum maritus aut user in captivitatem venerit, ac per quinquennium n_n_constat, an vivat necne. Si vero præter statutas, inquit, a nobis causas ausi quidam fuerint matrimonium solv.re, jubemus, siquidem habeant descendentes vel ex hoc ipso, vel ex alio matrimonio, ut iis ipsorum facultates dentur, et in monasterium ipsi inji-iantur omni vitæ suæ tempore, et monasterio pars ex ipsorum bonis tribuatur. Sin descendentes nullos habeant, sed ascendentes, ut ii tertiam bonorum partem consequantur, si solutioni matrimonii non consenserint. Quod si nec ascendentes, nec descendentes exstent: jubemus omnia bona monasteriis, in que conclusi fuerint, attribui. Quin et'ɔm hæc instrumenta 75 nefaria conficientes, subjici pœnis corporalibus, et in exsilium mitti præcipimus. Sin autem ii, qui divortium facere conati fuerunt, rursus in matrimonium coire voluerint antequam in monasteria missi sunt, id agendi licentiam ipsis concedimus, et prædictas pœnas eis remittimus, adeoque facultates suas retinere poterunt. Ai una persona matrimonium revocare volente, si altera quoque persona non conseuserit, adversus eam pœnæ rate s'nt, quæ renuit. Hæc autem fieri jubemus interveniente providentia religiosissimorum episcoporum. Quod si per consensum utriusque partis, vel amore podivitiæ matrimonium solutum fuerit, jubemus, ut statim utraque pars ad vitam solitariam accedat, ita quidem, ut a pœnis immunes maneant. Quod si quis eorum vel ad alias nuptias convolaverit, vel in fornicationem inciderit, omnia ipsius bona liberi accipient. Sin liberi nulli Exstent, fiscus succedet. CAP. XIV. De diaconissis et viduis. Quarras cap. 11 præsentis littere. CAP. XV. De mulieribus desponsatis: in quo etiam de sponsalibus tractatur. f Canon 69 Basilii Magni, Si lector, inquit, cum desponsa sibi muliere ante celebratas nuptias coierit, etiam ipsa consentiente, ad anni spatium Segregatus ad lectoris quidem munus redit, sed majorem ad gradum non provehitur. Sin absque sponsalibus cum muliere consuetudinem habeat, tametsi forte verbis ei significarit, se illam ducturum uxorem, etiam ministerio lectoris excidit. Quod si minister sive diaconus hoc altero vitio deliquerit, ministerio suo prorsus ejicitur. Nonagesimus octavus autem sextar synodi canon cum, qui alteri desponsam in matrimonii consortium adsciscit, adhuc illo superstite qui sponsalia contraxit, crimini adulterii subjicit. Quod si non matrimonii lege, sed scortando cum tali quispiam reta τοῦτο οὐ δέδοται· καὶ διὰ τοῦτο μετὰ συναινέσεως αὐτῆς δεῖ γενέσθαι τὴν χειροτονίαν, καὶ οὕτως ἐπαν κολουθεῖν ἀπαραιτήτως τὴν ταύτης ἀπόκαρσιν. Λύεται γάμος καὶ ὅταν αἰχμάλωτος γένηται ὁ ἀνὴρ, ἢ ἡ γυνή, ἄδηλον δν ἐπὶ πενταετίαν, εἰ ζῇ. Εἰ δὲ παρὰ τὰς ὑφ᾽ ἡμῶν, φησί, διωρισμένας αἰτίας τολμήσουσί τινες διαλύειν τὸν γάμον, κελεύο μεν, εἰ μὲν κατιόντας ἔχοιεν, εἴτε ἐξ αὐτοῦ, εἴτε ἐξ ἄλλου γάμου, τὰς οὐσίας αὐτῶν ἐκείνοις δίδοσθαι, καὶ αὐτοὺς εἰς μοναστήριον ἐμβάλλεσθαι ἐπὶ πάντα τὸν τῆς ζωῆς αὐτῶν χρόνον, καὶ μέρος τῷ μοναστη ρίῳ δίδεσθαι ἐκ τῆς οὐσίας αὐτῶν. Εἰ δὲ μὴ ἔχοιεν κατιόντας, ἀλλὰ ἀνιόντας, τούτους τὸ τρίτον μέρος τῆς οὐσίας αὐτῶν λαμβάνειν, εἰ μὴ τῇ λύσει τοῦ γάμου συνήνεσαν· εἰ δὲ μήτε ἀνιόντες, μήτε κατιόντες εἶεν, κελεύομεν πᾶσαν τὴν οὐσίαν τοῖς μονα στηρίοις οἷς ἐνεβλήθησαν δίδοσθαι· ἀλλὰ καὶ τοὺς τὰ τοιαῦτα συντιθέντας ἀθέμιτα συμβόλαια κελεύο μὲν τοῖς εἰς σῶμα ποιναῖς ὑποβάλλεσθαι, καὶ εἰς ἐξορίαν πέμπεσθαι. Εἰ δὲ οἱ τὸν γάμον λύειν ἐπι χειρήσαντες βουληθεῖεν ἑαυτοῖς συνελθεῖν, πρὶν ἂν ἐμβληθῶσι μοναστηρίοις, ἄδεια τούτοις δίδοται παρ' ἡμῶν, καὶ τὰς προειρημένας ποινάς συγχωρούμεν αὐτοῖς, καὶ τὰς ἰδία; ἔχειν περιουσίας. Τοῦ δὲ ἑνὸς προσώπου βουλομένου τον γάμον ἀνακαλέσασθαι, εἰ μὴ συναινέσεις καὶ τὸ ἕτερον, κατὰ τοῦ μὴ βου λομένου κρατεῖν τὰς ποινάς. Ταῦτα δὲ κελεύομεν γίνεσθαι καὶ κατὰ πρόνοιαν τῶν θεοφιλεστάτων ἐπισκόπων. Εἰ δὲ κατὰ συναίνεσιν ἀμφοτέρων τῶν μερῶν ἢ κατ' ἔρωτα σωφροσύνης λυθείη ὁ γάμος, κελεύομεν εὐθὺς ἑκάτερα τα μέρη προσέρχεσθαι τῷ μονήρει βίῳ, ἀζημίων δηλονότι φυλαττομένων αὐτῶν. Εἰ δέ τις τούτων ἢ γάμῳ προσέλθοι, ἢ πορνείᾳ περιπέ σου, τὴν πᾶσαν αὐτοῦ περιουσίαν οἱ παῖδες λήψονται, Εἰ δὲ παῖδας οὐκ ἔχει, τὸ δημόσιον αὐτὴν διαδέξε ται. ΚΕΦΑΛ. ΙΔ'. Περὶ γυναικῶν διακόνων και χηρῶν. Ζήτει τὸ ια' κεφ. τοῦ παρόντος στοιχείου. ΔΕΦΑΛ. ΙΕ'. Περὶ γυναικῶν μεμνηστευμένων, ἐν ᾧ καὶ περὶ μνηστείας. Ο ξθ' τοῦ μεγάλου Βασιλείου κανών, Εἰ ἀναγνώ στης, φησί, τῇ αὐτοῦ μεμνηστευμένῃ πρὸ τοῦ γάμου μιχθείη, κακείνης τοῦτο ἐλομένης, ἐπ' ἐνιαυ τὸν ἀφοριζόμενος, εἰς τὸ ἀναγινώσκειν πάλιν ἐπι ἀνεισιν, εἰς μείζονα μὴ προκόπτων βαθμόν. Εἰ δὲ μνηστείας χωρίς συνέλθοι γυναικὶ, καὶ εἰ λαβείν αὐτὴν εἰς γυναῖκα λόγους ἴσως μετ' αὐτῆς ἐποιεῖτο, καὶ τῆς τοῦ ἀναγνώστου ὑπηρεσίας ἐκπίπτει, Εἰ δὲ ὑπηρέτης, ἤτοι ὑποδιάκονος τῷ δευτέρῳ πάθει ἁλοίη, τῆς ὑπηρεσίας τελέως εκβάλλεται, Ο δὲ μη' τῆς Γ' συνόδου κανὼν τὸν εἰς γάμου κοινωνίαν ἀγόμενον τὴν ἑτέρῳ μεμνηστευμένην, ἔτι τοῦ μνηστευσαμένου περιόντος, τοῖς τῆς μοιχείας ὑποβάλλει ἐγκλήμασιν. Εἰ δὲ μὴ γαμικῶς, ἀλλὰ πορνικῶς μετά τοιαύτης τις συμφθαρείη, καὶ οὗτος

ὡς μοιχὸς τιμωρεῖται, καὶ ἡ γυνὴ ὡς μοιχαλίς· ὁ habuerit; tum ipse tanquam adulter, tum mulier δὲ τὴν μνηστείαν ἀγν.ῶν, ὡς πόρνος. ut adultera, punitur: qui vero desponsationem ignorabat, tanquam scortator. Περὶ μνηστείας. Τὴν γὰρ μνηστείαν οἱ νομοθέται ὁρίζονται μνή μην καὶ ἐπαγγελίαν τῶν μελλόντων γάμων. Καὶ ὁ μὲν Μωσαϊκός νόμος ὡς γάμον τὴν μνηστείαν ἐλογίζετο· καὶ ἡ τὴν ἄλλῳ μεμνηστευμένην φθεί ρων ὡς μοιχὸς ἐκολάζετο. Καὶ ἐπειδὴ τὰ τῆς μνηστείας αὐτοὺς συνήρμοττε σύμβολα, και γυ ναῖκα τὴν μνηστὴν προσαγορεύει. Εταπείνωσε γάρ, φησί, τὴν γυναῖκα τοῦ πλησίον, ήγουν διαπαρα θένευσε τὴν τούτου μνηστήν. Οὕτω καὶ ἡ ἁγία Παρθένος γυνὴ τοῦ Ἰωσὴν ἐχρημάτισε· «Μή φοβηθής γάρι, φησί, «παραλαβεῖν Μαριάμ τὴν γυναῖκά σου. Παρ' ἡμῖν δὲ, πρώην μὲν φιλήματι τῶν συναπτομένων καὶ ἀρραβῶνι προὔβαινεν ἡ μνηστεία· καὶ ἐξὴν ταύτην λύειν, τῆς ποινῆς τοῦ προστίμου παρ εχομένης· μήπω δὲ τῆς μνηστείας λυθείσης, εἰκό. τως ὡς μοιχὸς ὁ τὴν γυναῖκα λαμβάνων ἐκρίνετο, ὡς ὁ ρηθεὶς κανὼν διορίζεται. "Οπου δὲ οὔτε μνηστεία προΰδη, ούτε φίλημα, οὔτε δόσις ἀῤῥαβῶνος ἐπηκολούθησε, μόνοι δὲ οἱ λεγόμενοι διὰ ψιλῶν γραμμάτων δεσμοί, κἂν ἕτερος λάβῃ τὴν γυναῖκα, τῷ τῆς μοιχείας ἐγκλήματι οὐχ ὑπόκειται. ᾿Απὸ δὲ τῆς ἐξενεχθείσης ὕστερον Νεκρᾶς τοῦ εὐσεβοῦς βασιλέως ᾿Αλεξίου τοῦ Κομνηνοῦ κατὰ τὸ σφι, β' ἔτος, τὰ ἴσα δύναται τῷ τελείῳ γάμῳ σχεδὸν ἡ μνηστεία, ἅτε μετὰ ἱερᾶς καὶ αὕτη τελουμένη εὐχῆς· καὶ ἄλλως οὐ λύεται, εἰ μὴ καθ᾽ οὖς τρόπους καὶ τὸ @ τέλειον διασπάται συνοικέσιον· φησί γάρ Νεαρὰ περὶ μνηστείας τοῦ βασιλέως Αλεξίου τοῦ Κομνηνού, γεγονυία κατὰ τὸ σφη ἔτος. De sponsalibus. Sponsalia namque juris auctores definiunt, mentionem et promissionem futurarum nuptiarum. At lex quidem Mosaica matrimonii loco sponsalia labebat. Et qui desponsam alteri vitiibat, tanquam adulter puniebatur. Sponsalium quoque symbolis dalis, sponsa nomen uxoris accipiebat. Humiliavit, inquit, uxorem proximi: hoc est, sponsam ipsius devirginavit. Sic et illa sancta Virgo Josephi dicta fuit uxor. Ne verearis, inquit, accipere Mariam uxorein tuam. Cæterum apud nos olim eorum qui coibant in matrimonium, sponsalia per osculum et arrham præcedebant. Ac licebat ea solvere, si adm jecta pœna præstaretur. Nondum autem solutis sponsalibus, haud abs re tanquam adulter condemnabatur, qui sponsam alterius matrimonio sibi copulabat, quemadmodum canon indicatus statuit. Verum ubi nec sponsalia præcesserunt, nec osculum arrhæve 76 datio secuta est, sed nudorum duntaxat, ut appellari solent, verborum vincula: licet alius eam uxorem ducat, adulterii crimine non tenetur. Cæterum ex publicata posterius Novella religiosi principis Alexii Comneni, anno 6592, propemodum par vis est sponsalium, et plenarum nuptiarum, cum et ipsa precibus sacris intervenientibus perficiantur, nec aliis modis solvantur, quam quibus perfectum quoque matrimonium dirimitur. Sunt enim hæc ejus verba: Novella imperatoris Alexii Comneni de sponsalibus, facta anno 6592. Sponsalla vera sancita sunt a nobis, quæcunque cum benedictione sacra, et statuto a nobis tempore peracta noscuntur. Aptum vero tam sponsalibus quam nuptiis tempus fuerit, femella quidem duodecimum transgressa, masculo autem decimum et quartum annum excedente. Post sacrum vero precum carmen, et consuetam arrhæ atque osculi observationem, exigno vel jetiam longiusculo spatio temporis interjecto, prout ipsis contrahientibus visum fuerit, citra recusationem legitimas Μνηστείαι παρ' ἡμῶν ἐτυπώθησαν ἀληθεῖς, ὅσαι μετὰ τῆς ἱερᾶς εὐλογίας καὶ κατὰ τὸν ὡρισμένον ἡμῖν καιρὸν τελεσθεῖσαι γνωρίζονται. 'Αρμόδιος δ' ἂν εἴη μνηστείας καὶ γάμου καιρὸς, τῆς μὲν θη λείας τὸν δωδεκαετή χρόνον διατρεχούσης, τοῦ δὲ ἄρξενος τὸν τεσσαρεσκαιδέκατον διατρίβοντος. Μετὰ δὲ τὴν ἱερὰν τῶν εὐχῶν ἐπῳδὴν, καὶ τὴν συνήθη τοῦ ἀῤῥαβῶνος καὶ τοῦ φιλήματος παρατήρησιν, βραχέος ἢ καὶ πλείονος καιροῦ διαλείπον τος, ὡς ἂν δόξειε τοῖς συναλλάττουσιν, ἀπαραιτή τως καὶ τὸν ἔννομον γάμον προβαίνειν κελεύομεν, quoque nuptias succedere jubemus, nec simul inκαὶ μὴ κατὰ ταὐτὸ συμβαίνειν ἐν ἡμέρᾳ μια πολλά κις καὶ ὥρᾳ. Εἰ δὲ πρὶν τὸν παρ' ἡμῶν ὁρισθέντα ἐπιστῆναι καιρὸν, καὶ τῶν εἰρημένων μη γενομέ νων παρατηρήσεων, μνηστείαι προβήσονται καὶ συμβόλαια, ταύτας μνηστείας ἀληθεῖς μηδὲ εἶναι, μηδὲ ὀνομάζεσθαι, εἰ καὶ προστίμου ποινή πρόσκει ται. Αἱ γὰρ κυρίως μνηστείαι οὐ προστίμων λυθή σονται δόσεσιν, ἅπερ οὐδὲ τοῖς συμβολαίοις τὸ λοι πὸν ἐγγραφήσονται· ὅτι μηδὲ παρ' αὐτῶν αἱ μνηστείαι κρατύνονται, ἀλλὰ διὰ τῆς τοῦ Θεοῦ ἐπικλή-, σεως, αἴπερ καὶ ἄλυτοι τὸ παράπαν μένουσι, μόναις λυόμεναι ταῖς αἰτίαις, αἷς καὶ οἱ γάμοι. Ἐπεὶ δὲ κατὰ τὴν παλαιὰν τῶν νόμων συνήθειαν, μετὰ τὸν ἑπταετῆ χρόνον τῆς κόρης οὐ καλῶς αἱ μνηστείαι cidere in unum sæpe diem et horam. Quod si prius, quam statutum a nobis tempus appetient, et indicatis observationibus non adhibitis, sport salia facta fuerint et instrumenta, nequaquam hæc vera sponsalia vel esse, vel appellari debere, tametsi pœnæ luitio sit adjecta. Nam quæ propire sunt sponsalia, pœnarum præstationibus on sol ventur, quando ne quidem instrumentis in posterian: adscribentur cum per eas nullum sponsalims robur accedat, sed per invocationem Dei: cujusmedi sponsalia indissolubilia manent, ex illis «luntaxat causis dirimenda, quibus et nuptiæ solvuntur. Quia vero secundum priscam legum consuetudinen post annum puellae septimum non recte sponsalia

procedebant (nam libere singuli ad desponsatas & προὔβαινον (ἀδεῶς γὰρ ἐπὶ τὰς μνηστευομένας εἰσ accedentes, per intuitum continuum et libertatem conversationis ipsam amoris flammam magis accendebant), hoc quoque statuimus, ut quæ anno contrahentium 7, usque ad 14, vel 12 ætalis eorum annum, quasi sub forma sponsalium fiunt instrumenta, prorsus legitimorum firmorumque sponsalium locum non obtineant: sed tamen veluti confirmatæ stipulationes habeantur, et secundum aliorum contractuum consuetudinem obligent: veteri lege, quæ de sponsalibus est publicata, robur in iis habente personis, quibus cum repudiata sponsa in matrimonium coire probibitum est, idque propter ejus status, qui apud Christianos viget, incrementum. Licet enim subtili ratione non sint hac perfecta sponsalia, tamen quia spousalium finem habere videntur, et nuptiarum hinc fundamentum ponitur, non abs re prohibitæ per legem personæ rursus impedimentum habebunt, nec quisquam eam uxorem ducet, quam prisca lex sponsam alicujus factam, solutis sponsalibus in matrimonium cum altero coire non permisit. De clericorum sponsalibus. Balsamon. Sane non permittituralicui dignitatem ecclesiasticam gerenti, qui mortis alteriusve causæ interventu separatus sit a sponsa sua ante nuptias, ut alia cum muliere copuletur. Nam qui hoc fecisse deprehensus fuerit, tanquam secundo illigatus matrimonio, deponitur. Lector etiam, qui tale quiddam incurrit, ad alium gradum non provehitur. Quod si constare spousalia non possunt, siquidem ei desponsa persona, qui sacerdos fieri vult, annum 77 sextum ætatis excessit: non permittetur ei, qui eam sibi despondit, ut alia cum muliere copuletur, atque ita sacerdos fiat. Nam digamus esse dicetur, ratione concupiscentia, cum bac ætate mulier amoris capax sit. At vero si minor sex annis sit persona desponsa, quo tempore pacta sponsalia reddebantur irrita: potest talis etiam cum alia muliere copulatus, nemine prohibente, sacerdotio fungi. Sed hoc in laicis α cum non habet. Duntaxat enim ecclesiastica in dignitate constitutos unius mulieris, et virginis quidem, maritos esse oportet: quin et ipsi omnino ante matrimonium contractum virginitatis laude gloriari debent. Cæterum ubi perfecta sunt sponsalia, licet antequam cum desponsata sibi vir coeat, per mortemn ab ea ditemptus fuerit, ne laicus quidem ducere potest vel consobrinam ejus, vel aliam personam fege prohibitam. Non.enim ipsa conjunctio, sed qua precum interventu fit consecratio, sponsalia pro nuptiis habere facit. De eo qui cum socru sua stupri consuetudinem habuit. Balsamon. Enimvero si ante perfectam nuptiarum consecrationem, sponsalibus duntaxat coutractis, sponsum cum socru stupri consuetudinem habere contigerit, vel cum alia sponsæ suæ cognata ερχόμενος έκαστος τῇ συνεχεί θέᾳ, καὶ τῷ ἐλευ θερίῳ τῆς ὁμιλίας, τὸ τοῦ ἔρωτος φλεγμαῖνον προσ ανέκαιον), ἡμεῖς καὶ τοῦτο θεσπίζομεν· Τὰ μὲν κατὰ τὸν ἑπταετῆ τῶν συμβαλλόντων χρόνον ἄχρι τοῦ δεκάτου τετάρτου ἢ δωδεκάτου τῆς ἡλικίας χρόν νου γενόμενα, ὡς ἐν τύπῳ μνηστείας, συμβόλαια, μὴ τάξιν ὅλως εννόμου μνηστείας καὶ ἀσφαλοῦς ἀπο φέρεσθαι, ἀλλ' ὡς ἐπερωτήσεις μόνον ησφαλισμέν νας κρίνεσθαί τε καὶ ἐνεργεῖν, κατὰ τὸ ἔθος τῶν ἄλλων συναλλαγμάτων· ἐνεργεῖν δὲ τὸν παλαιὸν νό μον, τὸν ἐπὶ τῇ μνηστείᾳ ἐκφωνηθέντα, ἐν τοῖς κεκωλυμένοις προσώποις μόνον ἐπὶ τῇ ἀποζευχθείση μνηστῇ, διὰ τὸ περιὸν τοῖς παρὰ Χριστιανοῖς ἐμε πολιτευομένης καταστάσεως. Εἰ γὰρ καὶ μὴ μνηστεία ἐστὶ, κατὰ τὸ ἀκριβές, ἐντελὲς τὸ γινόμενον, ἀλλ' ὅτι σκοπὸν ἔχειν μηνστείας δοκεῖ, καὶ θεμέλιος γάτ μου ἐντεῦθεν προκαταβάλλεται, καλῶς ἂν ἔχοι, τα κεκωλυμένα τῷ νόμῳ πρόσωπα καὶ αὖθις κωλύεσθαι, καὶ μηδένα εἰς γυναῖκα λαμβάνειν, ἣν ὁ παλαιός νόμος μνηστήν τινος γενομένην, καὶ τῆς μνηστείας λυσμένης, οὐκ ἀφῆκεν ἑτέρῳ κατὰ γάμου συνέρχε σθαι. Περὶ μνηστείας κληρικών. Βαλσαμών. Αμέλει καὶ οὐκ ἐφεῖταί τινι τῶν τοῦ βήματος, θανάτῳ ἢ ἄλλῃ αἰτία τῆς οἰκείας δια ζευχθέντι μνηστῆς πρὸ τοῦ γάμου, ἑτέρα συνάπτεσθαι γυναικί. " γὰρ πεποιηκέναι τοῦτο φωραθείς ὡς δευτερογαμήσας καθαιρεῖται· καὶ ὁ ἐμπεσών εις τι τοιοῦτον ἀναγνώστης εἰς ἕτερον οὐ προκόπτει βαθμόν. Εἰ δὲ ἀσύστατός ἐστιν ἡ μνηστεία, εἰ μὲν τὸ κατεγγυηθὲν πρόσωπον τῷ θέλοντι ἱερωθῆναι τὸν ἕκτον ὑπερέβη χρόνον, οὐ παραχωρηθήσεται ὁ μνηστευσάμενος ἑτέρα συναφθῆναι γυναικὶ, καὶ οὕτως ἱεσωθῆναι· δίγαμος γὰρ λογίζεται διὰ τὴν ἐπιθυ μίαν, τῷ δεκτικὴν ἔρωτος εἶναι τηνικαῦτα τὴν γυ ναῖκα. Εἰ δὲ ἥττων τῶν ἓξ χρόνων ἦν τὸ κατεγγυή δὲν αὐτῷ πρόσωπον, ὅτε ἡ ἀθέτησις τῶν συμφώνων ἐγένετο, δύναται ὁ τοιοῦτος, καὶ ἑτέρᾳ γυναικί συζευχθείς, ἀκωλύτως εἰς ἱερωσύνην ἐλθεῖν. Τοῦτο δὲ ἐπὶ λαϊκῶν οὐ κρατεῖ· μόνους γὰρ τοὺς τοῦ βή ματος μιας γυναικὸς καὶ ταύτης παρθένου ἄνδρας εἶναι δεῖ, οἷα καὶ αὐτοὺς πάντως τῇ παρθενίᾳ πρὸ τούτου σεμνυνομένους. Τελείας δὲ τῆς μνηστείας ούσης, καὶ εἰ πρὸ τοῦ συμμιγῆναι τῇ μνηστευσαμένῃ τὸν ἄνδρα θανάτῳ ταύτης διέζευκται, οὐδὲ ὁ λαϊκὸς λαβεῖν δύναται ἐξαδέλφην ταύτης, ἢ ἕτερον πρόσωπον ἐκ τοῦ νόμου κεκωλυμένον· οὐ γὰρ ἡ συνάφεια, ἀλλ' ἡ τῆς εὐσ χῆς τελετὴ ποιεῖ τὴν μνηστείαν ὡς γάμον λογίζε σθαι. Περὶ τοῦ συμφθαρέντος τῇ ἰδίᾳ πενθερᾷ. Βαλσαμών. Εἰ μέν τοι προ τελεία; ἱεροτελεστία, μόνης δὲ μνηστείας συνισταμένης, τὸν νυμφίον τῇ πενθερά συμφθαρήναι συνέβη, ἢ ἑτέρῳ συγγενικώ προσώπῳ τῆς ἡ νηστῆς αὐτοῦ, κωλυθήσεται ο γαστ

SYNTAGMA ALPHABETICUM. - Γ. Οὐ γὰρ θεμιτὸν αἰμομιξίαν ἐν εἰδήσει προβῆναι. Εἰ δὲ persona, matrimonium velabitur. Non enim fas est, μετὰ τὸν καλῶς συστάντα γάμου τὸ παράνομον τοῦτο συμβαίη, ο γάμος οὐ λύεται, ἀλλ' ἐπιτιμῶνται οι τὴν αἱμομιξίαν ποιήσαντες· φησὶ γὰρ νόμος· Τα ἐξ ἀρχῆς βέβαια ἐκ τῶν ἐπισυμβαινόντων οὐκ ἀκυροῦται. Εκ ποίων αἰτιῶν α. μνηστεῖαι λύονται. Νόμοι. Λύεται δὲ ἡ μνηστεία, ὥσπερ καὶ οἱ γάμοι, δι' εὐπροσώπους ταύτας αἰτίας· α'. Εἰ ἀνυπόστατός ἐστιν ἡ μνηστεία, καὶ ἀθέ μιτος διὰ τὸ ἀνήλικον τῶν παίδων. β'. Εἰ ἐγγάστριος ἐξ ἀλλοτρίων σπερμάτων ἡ γυνὴ πεφώραται. γ΄. Λύεται καὶ διὰ καινοτάτην θρησκείαν ἀγνοηθεῖσαν, καὶ δογμάτων διαφοράν. δ'. Η διὰ τρόπων αισχρότητα. ε'. Η τύχης εναλλαγήν. ς΄. Η διὰ γάμων ὑπέρθεσιν ὑπὲρ τετραετίαν μὴ ἐξ εὐλόγου ἐκταθεῖσαν αἰτίας, διὰ νόσον ἴσως χρο Μαν, ἢ θάνατον γονέων, ἢ κεφαλικά εγκλή ματα, ή μακρὰν ἀποδημίαν ἐξ ἀνάγκης γενο μένην. ζ'. Ἔτι δὲ διὰ βίαν ἄρχοντος ἐπαρχίας τῆς μνηστείας γενομένης, τῆς τε κόρης καὶ τῶν γονέων αὐτ τῆς μὴ συναινούντων. η'. Η δι᾿ ἀπόκαρσιν ἀληθῆ, καὶ τὴν πρὸς τὸν μονήρη βίον μετάβασιν. θ'. Η τὸ εἶναι βουλευτήν. ι. Η διὰ τὸ ὑποκεῖσθαι τῷ δημοσίῳ τὴν οὐσίαν αὐτοῦ· ἢ ἄλλῳ λειτουργήματι ἔνοχον εὐμεθῆναι. Τούτων οὖν τῶν ἀπηριθμημένων τινὸς τὴν ἔνω σιν μὴ διαστήσαντος, ὁ τὴν ἑτέρῳ μνηστευθεῖσαν ἀγόμενος, ἔτι τοῦ μνηστευσαμένου ζῶντος, μοιχεται. Νόμοι. Μνηστεία ἐστὶ μνήμη καὶ ἐπαγγελία τῶν μελλόν των γάμων. Καὶ ἐγγράφως καὶ ἀγράφως μνηστεία γίνεται • καὶ ψιλῇ συναινέσει συνίσταται, καὶ μεταξὺ ἀπόντων. Τὴν τοῦ πατρός μου ἢ τοῦ ἀδελφοῦ μου μνηστὴν οὐ δύναμαι λαβεῖν εἰς γυναῖκα, εἰ καὶ γαμεταὶ αὐτ τῶν οὐ γεγόνασιν· ἡ μὲν γὰρ μητρυιᾶς, ἡ δὲ νύμ της τάξιν ἐπέχει· οὐδὲ τὴν μητέρα τῆς ποτέ μου μνηστῆς, γέγονε γάρ μου πενθερά. Παρά γνώμην τῆς ὀρφανῆς ὁ ἐπίτροπος οὐ συνέστησιν αὐτῇ μνηστείαν, οὔτε διαλύει τὴν γενομένην. Η μανία εμποδίζει τῇ μνηστεία· ἐπιγενομένη δὲ, οὐ λύει τὴν σύστασιν. Οι συναινοῦντες τῷ γάμῳ καὶ τῇ μνηστεία συναινοῦσι. Συναινοῦσι δὲ οἱ συναπτόμενοι, καὶ οἱ τούς των γονεῖς. Συναινεῖν δὲ δοκοῦσιν οἱ μὴ ῥητῶς ἀντιλέγοντες. Τότε δὲ μόνον ἀντιλέγειν δύνανται οἱ ὑπὸ ut incestus cognitus progrediatur. Quod si post nuptias perfecias ejusmodi quid contigerit, nuptiæ non dissolvuntur, sed qui incestus rei sunt, puniuntur. Legis enim verba sunt: Quæ ab initio valent ex post factis non infirmantur. Causæ propter quas sponsalia solvuntur. — Leges. Sponsalia nuptiarum more solvuntur propter honestas hasce causas: 1. Si constare sponsalia, tanquam illicita, nequeant, propter ætatem puerorum impuberem. 2. Si mulier uterum ex alieno semine gerere sit deprehensa. 3. Item propter novam quamdam et incognitam religionem ac dogmatum diversitatem. 4. Vel propter morum turpitudinem. 5. Vel propter mutationem status. 6. Vel propter dilationem nuptiarum ultra quadriennium, quæ probabili ex causa facta est, prepter morbum puta diuturnum, vel mortem parentum, vel capitalia crimina, vel longinquam peregrinationem, exnecessitate susceptam. 7. Praterea si sponsalia facta sint per vim præsidis provinciæ, tam puella, quam parentibus ejus non consentientibus. 8. Vel propter veram tousuram, et transitum ad vitam solitariam. 9. Vel quod aliquis fiat decurio. 10. Vel quod alicujus bona fisco sint obnoxia, vel quod ipse alii cuipiam functioni obligatus inveniatur. 78 Cum igitur aliquid ex hisce una connumeratis copulationem factam non dirimit, qui desponsatam alteri duċit, adhuc eo superstite qui desponsavit, adulterio se polluit. Leges. Sponsalia sunt mentio et promissio nuptiarum futurarum. Tam per scripturam, quam sine scriptura sponsalia contrahuntur; et constituuntur nudo consen su, etiam inter absentes. Sponsam patris mei vel fratris mei uxorem ducere nequeo, quamvis uxores eorum non fuerint; illa enim novercæ, hæc nurus locum habet; utique nec matrem nurus meæ, mihi enim socrus evasit. Contra voluntatem pupillæ tutor sponsalia non constituit, nec facta dissolvit. Furor impedit sponsalia, sed si postea supervenerit, constituta non solvit. Qui consensum præbent in nuptiis, eorum consensus in sponsalibus quoque requiritur. Consens tire vero debent ipsi contrahentes, et parentes ecrum. Et consentire videntur, qui evidenter sive

μνηστεύονται οἱ γονεῖς. Τοιούτων δὲ μὴ ὄντων τῶν μνηστευομένων, κἂν εἰ ἀποκλήρους ἑαυτοὺς αἱροῦνται τὰ τέκνα ποιεῖν, μόνον ἵνα μὴ τὴν τῶν γονέων, ἀλλὰ τὴν οἰκείαν ἐκπληρώσωσι θέλησιν, ἀνίσχυρων εἶναι αὐτῶν θεσπίζομεν διὰ παντὸς τὸ βούλημα. Τὰ γὰρ ἐπὶ ἰδίᾳ καταστροφῇ καὶ ἀπωλείᾳ τῶν νέων ὁρμήματα παντί τρόπῳ κωλύειν οἱ νόμοι ἐγνώ diserte non contradicunt. Tunc autem filii et filia- εξούσιοι, ὅτε τοῖς τρόποις ἀναξίους καὶ αἰσχροὺς αὐτοῖς familias contradicere duntaxat possunt, cum moribus indignos et turpes eis sponsos parentes eligunt. Si tales autem non sint, qui eis despondencur, licet exhæredari se liberi malint, duntaxat ut non parentum, sed suæ voluntati satisfaciant, omnino non valere sancimus eorum institutum. Nam cupiditates juvenum, ad excidium et interitum proprium tendentes, omni modo coercendas esse, leges ipsa statuunt. Dissentientibus autem parentibus in electione, manifestum est patris valere judicium. Filio familias dissentiente, sponsalia nomine ejus non lìunt. Pater filiæfamilias sponsalia dissolvere potest, non etiam emancipatæ. Quæ quod agitur, intelligere videtur, recte sponsalia contrahit, hoc est, quæ non minor est septem annis. Enimvero si sponsalibus factis intra decimum tertium annum, ausi quidam fuerint desponsalis vel benedictionem, quam vocant, vel coronam impertiri: cum sacrarum legum transgressores facti sint, statim contracta sponsalia, cum ea conjunctione, quæ speciem duntaxat aliquam habet, dissolventur; et ab utraque parte collatas in sponsalibus poenas, facinoris admissi causæ jacturam hanc sustinentes fisco inferent: ne sacerdote quidem, qui tali ausus fuerit interesse actui, extra culpam constituto, sed legum sacrarum severitati subjiciendo. Luctus mariti mulierem sponsalia contrahere non prohibet. Qui puellam adullam sibi despondit, nec tempus in sponsalibus constituit, nuptias exsequi, si eadem in provincia degit, intra bienninm debet: sin absens est, intra triennium. Quod si facere supersederit absque probabili causa, alteri puella conjungi potest. κασιν. Διχονοούντων δὲ τῶν γονέων περὶ τῆς ἐκλογῆς δηλονότι, ἡ τοῦ πατρὸς γνώμη κρατεί. Διχονοοῦνα τος τοῦ ὑπεξουσίου, οὐ γίνεται μνηστεία ὀνόματι αὐτοῦ. Ο πατήρ τῆς ὑπεξουσίας δύναται διαλύειν τὴν μνηστείαν· οὐ μὴν καὶ τῆς αὐτεξουσίας. Præsides in ea provincia, quam administrant, spousalia contrahere non debent. Si vero id fecerint, licet puellae, ac parentibus ejus, aut tutoribus, aut curatoribus detrectare matrimonium, et arrbas lucrari: eodem locum habituro et in filiis, et neporibus, et propinquis, et domesticis, et assessoribus, et omnibus, qui sunt ejus apparitores et participes: siquidem opera præsidis 79 sponsalia contraxerunt. Si tamen ei puella, postquam magistratu abierit, nubere vult, matrimonium ratum est. Maque notabis, quod tunc contractum hune lex prohibeat, cum adhuc præses oflicium administrat, et parentibus puellæ formidabilis esse potest. Qio fit, ut si preses quidem erat, sed satis virium non habebat ad territandos puellae parentes, sponsalia non fuerint prohibita. CAP. XVI. De clericis uxores suas prætextu religionis ejicientibus. Canon sanctorum apostolorum quintus episcopum, vel presbyterum, vel diaconum, qui uxorem Ἡ τὸ γινόμενον δοκοῦσα νοεῖν καλως μνηστεύε ται, τουτέστιν, ἡ μὴ οὖσα ἥττων τῶν ἑπτὰ ἐτῶν. Εἰ μέντοι γε τῆς μνηστείας γεγενημένης ἔσωθεν τοῦ τρισκαιδεκαετούς χρόνου, τολμήσαιέν τινες τοῖς μνηστευομένοις, ἢ τὴν λεγομένην εὐλόγησιν ἢ τὸ στεφάνωμα περιθεῖναι, ὡς τῶν θείων νόμων παρα βάται γεγενημένοι, αὐτίκα τὴν μὲν προελθοῦσαν μνηστείαν, ἅμα τῇ δοκούσῃ συναφείᾳ διαλύεσθαι, καὶ τὰ παρ' ἑκατέρου τοῦ μέρους ἐν τῇ μνηστεία συμβληθέντα προστίματα, τοῦ τολμήματος ζημίαν ὑπέχοντας, τῷ τοῦ δημοσίου εἰσκομίζεσθαι μέρει μηδὲ τοῦ τολμώντος ἱερέως ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ παρεῖναι πράξει, ἀνευθύνου καθεστηκότος, ἀλλὰ τῇ αὐστηρία τῶν ἱερῶν ὑποκειμένου κανόνων. Τὸ πένθος τοῦ ἀνδρὸς οὐ κωλύει τὴν γυναῖκα μνηστευθῆναι. Ο μνηστευσάμενος κόρην ἔφηβον, καὶ μὴ συμφωνήσας χρόνον ἐν τῇ μνηστείᾳ, ὀφείλει ταύτην, εἰ μὲν ἐν τῇ αὐτῇ ἐπαρχίᾳ διάγει, εἴσω διετίας γαμεῖν, εἰ δὲ ἐν ἀπουσίᾳ, εἴσω τριετίας. Εἰ δὲ ὑπέρ ηται χωρὶς εὐλόγου αἰτίας, δύναται ἡ κόρη ἑτέρῳ συνάπτεσθαι. Οὐ χρὴ τοὺς ἄρχοντας ἐξ ἐκείνης τῆς ἐπαρχίας, ἧς ἄρχουσι, μνηστεύεσθαι. Εἰ δὲ τοῦτο ποιήσουσιν, ἔξεστι τῇ κόρῃ καὶ τοῖς γονεῦσιν αὐτῆς, ἡ ἐπι τρόποις, ἢ κουράτορσι, παραιτείσθαι τὸν γάμον, καὶ κερδαίνειν τοὺς ἀῤῥαβῶνας, τοῦ αὐτοῦ κρα τοῦντος καὶ ἐπὶ υἱῶν, καὶ ἐγγόνων, καὶ συγγενών, καὶ συγκαθέδρων, καὶ ἐπὶ πάντων τῶν ἐν τῇ τάξει, καὶ τῶν οἰκείων αὐτοῦ, ἐὰν κατὰ σπουδὴν τοῦ ἄρο χοντος ἐμνηστεύσαντο. Εἰ μέντοrκαὶ μετὰ τὴν ἀρχὴν βούλεται ἡ κόρη συναφθῆναι αὐτῷ, ἔῤῥωται δ γάμος. Σημείωσαι γοῦν, ὅτι τότε κωλύει τὸ συνάλλαγμα ὁ νόμος, ὅτε τὸ ὀφφίκιον ὁ ἄρχων διαχειρίζει, καὶ δύναται φοβερὸς εἶναι τοῖς γονεῦσι τῆς κόρης ὥστε, είγε ἄρχων μὲν ἦν, οὐκ ἦν δὲ ἱκανὸς ἐκφοβῆσαι τοὺς γονεῖς τῆς κόρης, οὐ κεκώλυται ή μνηστεία. ΚΕΦΑΛ. ΙΓ'. Περὶ τῶν τὰς ἰδίας γυναίκας προφάσει εὐλαβείας ἐκβαλλόντων κληρικών. Ο ε' τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανὼν ἐπίσκοπον, ἢ πρεσβύτερον, ἢ διάκονον, τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα,

SYNTAGMA ALPHABETICUM. - r. προφάσει εὐλαβείας, ἐκβάλλοντα, ἀφορίζει, μέχρις suam praetextu religionis ejicit, tantisper segregat ἂν αὖθις προσλάβηται, ἐπιμένοντα δὲ, καθαιρεί. Τοῦτο γὰρ καὶ ὁ Κύριος ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις ἐθέσπισε, μὴ ἐξεῖναί τινι τῷ παλαιῷ προσέχοντι νόμῳ, ἅτε βούλοιτο τὴν ἰδίαν ἐκβάλλειν γυναίκα χωρίς απειρημένης αιτίας. Έοικε γὰρ τὸν γάμον διαβάλο λειν, ὡς ἀκάθαρτον ἂν τὸ νομίμως μίγνυσθαι. Τι μιαν δὲ ἡ Γραφὴ τὸν γάμον ἀπεφήνατο, καὶ τὴν κοι τὴν ἁμίαντον. Τούτου καὶ ὁ ιγ' τῆς ἕκτης συνίδου κανὼν αὐτ τοῖς βήμασι μέμνηται ἄνευ τῆς τοῦ ἐπισκόπου προσθήκης. Αὕτη γὰρ ἡ σύνοδος πρώτη ταῖς γαμεταῖς ἀποτάττεσθαι τοὺς ἐπισκόπους ἐθέσπι σεν. Περὶ τῶν τὰς ιδίας γυναῖκας ἐκβαλλόντων λαϊκῶν. Ο δὲ ἀποστολικὸς μην τὸν ἐκβάλλοντα λαϊκὸν παραλόγως τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα, καὶ ἑτέραν λαμβάνοντα, καὶ τὸν ὑποποιούμενον τὴν παρ' ἄλλου ἀπολελυμένην, μὴ κατὰ νόμους δηλαδή, ἀφορισμῷ ὑποβάλλει. Όσα γε μὴν περὶ τούτου τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον διὰ τῆς τοῦ μεγάλου Πατρός Βασιλείου γλώττης ἐχρησμοδότησεν ἐν τῷ θ' αὐτοῦ κανόνι, ἄγνωμον κομιδῆ μὴ κατὰ μέρος διεξιέναι. "Ην μὲν γὰρ, φησὶν, ἀκόλουθον, κατὰ τὴν τοῦ Κυρίου ἀπόφασιν, ἐξ [σης καὶ ἀνδράσι καὶ γυναιξὶ τὴν τῆς πορνείας αἰτίαν λύσιν εἶναι τοῦ γάμου. Η δέ γε τῆς Ἐκκλη σίας συνήθεια οὐχ οὕτως ἔχουσα δείκνυται· ἐπὶ μὲν γὰρ τῶν γυναικῶν πολλήν ευρίσκομεν τὴν ἀκρίβειαν, τοῦ μὲν ᾿Αποστόλου λέγοντος • Ο κολα λώμενος τῇ πόρνῃ ἐν σῶμά ἐστι· τοῦ δὲ Ἱερεμίου, ότι, ο Ἐὰν γένηται ἀνδρὶ ἑτέρῳ, οὐκ ἐπιστρέψει πρὸς τὸν ἄνδρα αὐτῆς, ἀλλὰ μιαινομένη μιανθής σεται.» Εἰ μὴ βουληθείη δηλαδὴ ὁ ἀνὴρ αὐτὴν προσλαβέσθαι· καὶ ὁ Σολομὼν ἐν ταῖς Παροιμίαις· «Ο ἔχων μοιχαλίδα ἄφρων καὶ ἀσεβής· ν τουτέστιν, ὁ μιγνύμενος ὑπάνδρῳ γυναικί, ήτις δείκνυται μοι χαλίς. Τοὺς δὲ μοιχεύοντας τῶν ἀνδρῶν, ἡ πορνεύο οντας, κατέχεσθαι ὑπὸ τῶν ἰδίων γυναικῶν ὑποτίθεται· εἴτε γὰρ καὶ ἐμπικραίνοιτό τις τῇ γυναικὶ, καὶ πληγὰς ἐντείνοι, καρτερεῖν ταύτην δεῖ· εἴτε εἰς χρήματα ζημιοί, κἀκείνη την προῖκα δαπανω μένην ἐρῴη, ἢ καὶ ζηλοτύπως ἔχοι τῷ ἑτέραις donec eam ad se receperit, perseverantem vero deponit. Hoc enim Dominus etiam in Evangeliis sancivit, non licere alicui prisca legi obtemperanti, ut pro lubitu suo uxorem.sutam ejicial, absque causa legis interdicto comprehensa. Quippe matrimonium criminari videtur, quasi coitus legitimus quædam sit impuritas. Honorabiles autem nuptias esse Scriptura pronuntiat, et lectum impollutum. Hujus etiam decimus tertius sextæ synodi canon ipsismet verbis meminit, absque tainen vocis episcopi adjectione. Hæc enim synodus prima fuit, quæ sancivit, ut uxoribus suis episcopi renuntiarent. De laicis uzores suas ejicientibus. Canon auten apostolorum 48 laicum, qui præter rationem ejicit uxorem suam, et aliam ducit, quive pertrahit ad se divortio separatam ab alio, non secundum leges scilicet, segregationi subjicit. Cæterum quæ hac de re Spiritus sanctus per magnum illum Patrem Basilium velut oraculo prodidit in nono ipsius canone, periniquum fuerit non particulatim exponere. Consentaneum erat, inquit,, ut secundum sententiam Domini æquabiliter tam vi, ris, quam mulieribus, scortationis causa matrimonium dissolveret. Verum Ecclesiæ consuetudinem ita comparatam non esse constat. Nam quod ad mulieres attinet, magnam accurationem invenimus, Apostolo dicente: «Qui meretrici agglutinatur, unum cum ea corpus est; › et Jeremia, ‹ Si alterius viri facta fuerit, ad maritum suum non revertetur, sed poiluendo polluetur:> nisi videlicet maritus eam recipere voluerit. Et Salomon in Proverbiis, Qui adulteram habet, stultus est et impius: > hoc est qui rem habet cum muliere maritata, et quain esse constat adulteram. Verum maritos adulterium committentes. vel scortantes, retineri suis ab uxoribus monet. Nam sive quis acerbum semet erga uxorem exhibeat, eique verbera infligat, tolerantem se gerat oportet: sive pecuniarum jacturam facial, dotemque suam absumi videat, vel etiam zelotypa sit propterea quod eum aliis maritus stupri conτὸν ἄνδρα συμφθείρεσθαι, οὐκ ἐφεῖται ταύτῃ δια- suetudinem habeat, non tamen ei permittitur, ut ζεύγνυσθαι τοῦ ἀνδρὸς παρὰ ταῦτα. Εἰ γὰρ, ἀπίστου θατέρου τῶν συνοικούντων τυγχάνοντος, θατέρω χωρισθῆναι οὐ δέδοται, κατὰ τὸν μακάριον Παῦλον, διὰ τὸ ἄδηλον τῆς ἐκβάσεως (Τί γὰρ οἶδας, γύναι, φησίν, εἰ τὸν ἄνδρα σώσεις;)· πῶς ἀνεύθυνος ἔσται ἡ δι' ἑτέραν αἰτίαν λύουσα τὴν συζυγία»; Ὥστε ἡ τὸν ἄνδρα παραλόγως ἀπολιπούσα, εἰ ἄλλῳ συνοι κήσει, μοιχαλίς λογίζεται. Ἡ δὲ τῷ καταλειφθέντι ἀνδρὶ συναφθεῖσα νομίμω; οὔτε ὡς μοιχαλίς, οὔτε ὡς πόρνη κατακρίνεται. Εἰ μέντοι ὁ ἀνὴρ ἀποστὰς τῆς γυναικὸς, ἐπ' ἄλλην ἦλθε, καὶ αὐτὸς μοιχὸς, ὡς ποιῶν αὐτὴν μοιχευθῆναι, καὶ ἡ συνοικούσα τούτῳ μοιχαλίς, διότι πρὸς ἑαυτὴν ἀλλότριον μετέτησεν ἄνδρα. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν οὕτως. Ἀπὸ δὲ τῆς ὕστερον PATHOL. GR. CXLIV. propter has causas a marito divertat. Quippe si alterutro conjugum exsistente infideli, alteri divortium ab eo facere non licet, juxta beati Pauli sententiam, propterea quod obscurum sit, quid evenire queat (Ecquid enim nosti mulier, ait, an maritum sis servatura?); quonam modo culpa carebit, quæ propter aliam causam conjugium dissolvit? Unde concluditur eam, quæ maritum absque justa causa deseruerit, si alterius in consortium sese dederit, pro adultera habendam. Quæ vero legitime cum viro deserto in manum coit, nec ut adultera, nec ut meretrix condemnatur. Sane si maritus 80 ab uxore diverterit, et ad aliam sese contulerit, tum ipse adulter est, veluti qui auctor sit, ut ea

per adulterium polluntur; tum quæ in ipsius est εξενεχθείσης Ἰουστινιανείου νεαρᾶς, ἦν τὸ ιγ' τοῦ contubernio adultera est, propterea quod maritum alienum ad sese traduxerit. Hæc Basilius. Ex publicata vero deinceps novella Justiniani, quam de solutione matrimonii supra positum caput continet, etiam hæc inter alias causas est. connumerata, propter quas uxoribus conjugia dissolvere perinissum est: si videlicet eadem in domo vel civitate cum alia muliere stupri consuetudinem maritus habeat; et propinquis uxoris suæ increpantibus παρόντος στοιχείου περιέχει κεφάλαιον, καὶ αὕτη ταῖς ἄλλαις αἰτίαις Αρίθμηται, δι᾿ ἂς λύειν ταΐ; γυναιξὶ τὰ συνοικέσια δίδοται· εἰ ἐν τῇ αὐτῇ δηλαδὴ οἰκίᾳ ή πόλει ἑτέρᾳ ὁ ἀνὴρ συμφθείροιτο γυναικὶ, καὶ τοῦ μέρους τῆς ἰδίας γυναικὸς ἐπιτι μώντων αὐτῷ καὶ ὑποτιθεμένων, ἀποστῆναι τῆς πρὸς ἐκείνην ὁμιλίας μὴ πείθοιτο· τηνι καῦτα γὰρ λύειν τοὺς γάμους διὰ τὴν ζηλοτυπίαν ἐφίησιν. eum, ac monentibus, ut ab illius consuetudine abstineat, non obtemperet. Tunc enim mulieri permittit, ut propter zelotypiam matrimonium solvat. In cau. autem 21, eum, qui cum muliere cohabitat et propter libidinem cum alia polluitur, fornicationis reum esse judicat; utique et pœnis majoribus afficit, quam eum qui cum muliere non cohabitans in eodem crimine deprehensus fuerit. Iluic enim venia aliqua datur propter naturæ necessitatem, ille autem eam non assequitur, utpote qui legitimama conjugen habeat quæ natura tyrannidem demulceat, quique propter solam incontinentiam in cœno libidinis volutatur. Quin etiam canonem, inquit, non labemus, eum, si in matri monio solutam peccatum fiat, adulterii crimini obnoxium reddentem, vel a propriæ uxoris commercio abigentem. Porro quidem mulier maritum a fornicatione reversum suscipiet; ille autem muþierem quæ cum alio commercium habuit, ex æðibus ejiciet; et invitus eam recipere non cogetur. Harum rerum, inquit, ratio non facilis est, verum consuetudo ita obtinuit. In canone vero 35: In iis qui matriinoniam dissolvunt, causam, inquit, considerare oportet. Ει siquidem mulier sine causa a viro secesserit, illa quidem pæna, hic aulem venia dignus judicatur; nimirum ut cum Ecclesia communicet, non autem ut alia ulatur. Quin et in can. 77: Qui mulierem sibi legitime conjunctam relinquit, et aliam ducit, adulterii crimini obnoxius est. Patres autem nostri, inquit, eis septennii pœnam inflixerunt, et sic communione dignos censent, si cum lacrymis penitenLiam egerint. Hæc vi syn. Patres iu can 87, ipsissimis sancti verbis usi confirmant; cumque quæ præter rationem virum suum relinquit´ut adulteram condemnant, viro autem veniam dant, et cum Ecclesia communicare precipiunt. Eum vero qui legitime sibi junctam relinquit, et cum alia exinde matrimoniale contractum facit, tanquam adulterii, ex Domini sententia, reum in septenniam a sacramentis arcet. Rursus sanctus Basilius, in can. 46, quæ viro ab uxore sua pro tempore dèreficto propter mœrorem forsan vel animi demissionem, per ignorantiam Dubis, postea vero uxore priori, ex alia forsan regione, reversa ab eo dimissa fuerit, ex igmorantia quidem fornicata est, sed a matrimonio non Ἐν δὲ τὸ κα' τὸν συνοικοῦντα γυναικί, δι' ἀσέλγειαν δὲ καὶ ἑτέρα συμφθειρόμενον, πορνείας μὲν ὑπόδικον εἶναι κρίνει, ἐπὶ πλέον δὲ τοῖς ἐπιτιμίοις καθικνεῖται τοῦ μὴ συζῶντος γυναικὶ, καὶ τῷ ΠΑ θει τούτῳ ἁλόντος. Τῷ μὲν γὰρ συγγνώμη τις διά τὴν ἀνάγκην τῆς φύσεως· ὁ δὲ ταύτης ἐστέρηται, ἅτε τῆς φυσικῆς τυραννίδος τὴν νόμιμον ἔχων παραμυθίαν, διὰ δὲ μόνην ἀκρασίαν τῷ τῆς ἀκολασίας βορβόρῳ ἐγκυλινδούμενος. Οὐ μέντοι καὶ κανόνα, φησίν, ἔχομεν, ἐὰν εἰς ἐλευθέραν γάμου ἡ ἁμαρτία γένηται, τῷ τῆς μοιχείας αὐτὸν ὑπάγοντα ἐγκλή ματι, ἢ τῆς πρὸς τὴν οἰκείαν γυναῖκα συνοικήσεως ἀποκλείοντα· ὥστε ἡ μὲν γυνὴ ἀπὸ πορνείας ἐπανιόντα τὸν ἄνδρα δέξεται· οὗτος δὲ τὴν γυναῖκε μιγεῖσαν ἑτέρῳ τῶν οίκων ἀποπέμψει, καὶ ἄκων ταύτην προσλαβέσθαι οὐκ ἀναγκασθήσεται. Τούτων δὲ ὁ λόγος, φησίν, οὐ ῥᾴδιος, ἡ δὲ συνήθεια οὕτω κεκράτηκεν. Ἐν δὲ τῷ λε', Ἐπὶ τῶν διαλυόντων τὸν γάμον, τὴν αἰτίαν χρὴ, φησί, σκοπεῖν. Καὶ εἰ μὲν παραλό. γως τοῦ ἀνδρὸς ἀνεχώρησεν ἡ γυνή, ἡ μὲν ἐπιτιμίων, ὁ δὲ συγγνώμης ἄξιος κρίνεται, πρὸς τὸ κοινωνεῖν μέντοι τῇ Ἐκκλησίᾳ, οὐ μὴν καὶ ἑτέρα δηλαδὴ κεχρήσθαι. Ἐν δὲ τῷ εἴ, Ο μέντοι καταλιμπάνων τὴν να μίμως αὐτῷ συναφθεῖσαν καὶ ἑτέραν ἀγόμενος τῷ τῆς μοιχείας ὑπόκειται κρίματι· οἱ δὲ Πατέρες ἡμῶν, φησὶν, εἰς ἑπταετίαν τοῖς τοιούτοις ἐπιτετιμήκασι, καὶ οὕτω τῆς προσφορᾶς ἀξιοῦσιν, ἐὰν μετὰ δακρύων μετανοήσωσι. Ταῦτα καὶ οἱ τῆς ἕκτης συνόδου ἐν τῷ πζ' κανόνι επικυροῦσιν αὐτοῖς τοῦ ἁγίου χρησάμενοι βήματι καὶ τὴν μὲν παραλόγως ἀπολιποῦσαν τὸν ἄνδρα ὡς μοιχαλίδα κατακρίνουσι· τὸν δὲ συγγνώμης ἀξιοῦσι, καὶ τῇ Ἐκκλησίᾳ κοινωνεῖν παρεγγνῶσι· τόν γε μὴν καταλιμπάνοντα τὴν νομίμως συναφθεί σαν, καὶ μεθ' ἑτέρα; γαμικὸν δῆθεν ποιοῦντα συνάλλαγμα, ὡς τῷ κρίματι τοῦ μοιχοῦ ὑποκείμενον, κατὰ τὴν τοῦ Κυρίου ἀπόφασιν, μέχρις επταετίας τῶν ἁγιασμάτων ἀπείργουσι. Καὶ αὖθις ἡ βασίλειος τῆς Ἐκκλησίας στολή, ἐν τῷ μς', τῷ πρὸς ὀλίγον παρὰ τῆς ἰδίας καταλει φθέντι γυναικός, διά τινα λύπην ἴσως, ἢ μικροψυ χίαν, τούτῳ ἡ κατὰ ἄγνοιαν γημαμένη, εἶτα της πρώτης ἐπανελθούσης ἐξ ἀλλοδαπῆς ἴσως χώρας παρ' αὐτοῦ ἀφεθεῖσα, επόρνευσε μὲν ἐν ἀγνοίς, ἀν

SYNTAGMA ALPHABETICUM. - Γ. μων δὲ οὐκ εἰρχθήσεται. Οὐ γὰρ ἀνδρὸς ἀφείθη vo. arcebitur; non enim a legitimo marito dimissa μέμου, μήπω τοῦ προτέρου γάμου λυθέντος, ἀλλὰ πορνείας ἀπήλλαχτο. Κάλλιον δὲ, φησὶν, εἰ. οὕτω μένοιεν· οὐ γὰρ εἴσχημον τὴν ὄνομασθεῖσαν τινὸς ἑτέρῳ συμβιοῦν. Φησὶ γὰρ ὁ νόμος, ὅτι Ἐν τοῖς γάμοις οὐ μόνον τὸ ἐπιτετραμμένον, ἀλλὰ καὶ τὸ εὐτ πρεπὲς σκοποῦμεν. Ἐν δὲ τῷ μη' κανόνι, Η καταλειφθεῖσα πρὸς τοῦ οἰκείου ἀνδρὸς παραλόγως κατ' ἐμὴν γνώμην, φησίν, οὕτω μένειν ὀφείλει. Εἰπὼν γὰρ ὁ Κύριος, • Εάν τις τὴν ἰδίαν καταλείπῃ γυναῖκα, ποιεῖ αὐτὴν μοιχᾶσθαι, ἀπέκλεισεν αὐτὴν τῆς πρὸς ἕτερον κοι νωνίας· οὐ γὰρ εἰκὸς τὸν μὲν ἄνδρα ὑπεύθυνον εἶναι, ὡς μοιχείας αἰτίον, τὴν δὲ ἀνεπίκλητον, ἥτις μοιχαλίς παρὰ τοῦ Κυρίου προσαγορεύεται διὰ τὴν πρὸς ἕτερον κοινωνίαν. Ἀλλὰ γὰρ ὅπως ταῦτα θε- 1 ραπεύεται, ἀκριβέστερον ἐκ τῶν πολιτικῶν μεμάθηκας νόμων. ᾿Αλλὰ καὶ ἡ τῆς ἐν Καρθαγένῇ ρς τους διαλυ θέντας τῆς τοῦ γάμου συναφείας, ἢ ἀλλήλοις κατα ἀλλάττεσθαι, ἢ οὕτω μένειν διακελεύεται, κατὰ τὴν τοῦ Κυρίου ἀπόφασιν· Οΰ; ὁ Θεὸς συνέζευξεν, ἄνθρωπος μὴ χωριζέτω· καὶ τοῦ ᾿Αποστόλου, ο Δέδε σαι γυναικί; μὴ ζήτει λύσιν. ο Ζήτει καὶ τὸ θ' κεφάλαιον τοῦ στοιχείου περὶ τῶν τοὺς ἐννόμους γάμους βδελυττομένων. ΚΕΦΑΛ. ΙΖ'. "Οτι τῶν ἰδίων γυναικών χωρίζε σθαι δεῖ τοὺς ἐπισκόπους. σιν Οἱ τῆς ἔκτης συνόδου θεῖοι Πατέρες ἐν τῷ ιβ' κανόνι ἀπείργουσι τοὺς ἀρχιερεῖς μετὰ τὴν χεῖρου τονίαν συνοικεῖν ὅλως ταῖς πρὸ τῆς χειροτονίας θεσμοῖς γάμου συναφθείσαις αὐτοῖς γυναιξί, καί φασ Οὐκ ἐπ' ἀθετήσει τῶν τοῖς ἱεροῖς ἀποστόλοις ἐν τῷ πέμπτη νενομοθετημένων κανόνι τοῦτο θεσπίζο μεν, ἀλλὰ τὴν ἐπὶ τὸ κρεῖττον ἐπίδοσιν τῆς Ἐκκλησίας πραγματευόμενοι. Οἱ μὲν γὰρ θεῖοι ἀπόστολοι, ἄρτι τῆς Ἐκκλησίας τῇ τῶν Ἰουδαίων παχύτητι, καὶ τῇ Ἑλληνικῇ δεισιδαιμονία, πολλὰ χαίρειν είπούσης, ἔστιν οἷς τῶν πατρῴων ἐθῶν ἐνεδίδοσαν χρῆσθαι. Οι τε γὰρ τῶν Ἰουδαίων, καὶ οἱ τῶν Ελλήνων ἀρχιερεῖς, τῶν συνεύνων οὐκ ἐχωρίζοντο· τὸ δὲ τήμερον εἶναι χρήναί φασι, τοὺς ἀρχιερεῖς τὸν βίον πρὸς ἀκριβῆ σωφροσύνην ἀπευθύνοντας, οὐχ ὅπως τῆς τῶν ἀλλοτρίων, ἀλλὰ καὶ τῆς τῶν ἰδίων γυναικῶν ὁμιλίας ἀποδιίστασθαι· τοῦτο γὰρ σκανδάλου πρόφασιν οὐδ᾽ ἡντιναοῦν τοῖς ὑπὸ χεῖρα κατα λείπει· καὶ ἐπιφέρουσι τὸ ἀποστολικών Απρόσκο ποι γίνεσθε καὶ Ἰουδαίο:;, καὶ Ἕλλησι, καὶ τῇ Ἐκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς· εἶτα τοῖς μὴ τὰ τοῦ κανόνος πρεσβεύουσιν ἐπιτίμιον ἐπάγουσι τὴν καθαίρεσιν. Οτι δεῖ καὶ ἀποκαρῆναι τὴν χωρισθεῖσαν τοῦ ἐπισκόπου γυναῖκα. Ἐν δὲ τῷ μη' τὴν μέν τοι κατὰ κοινὴν συμφωνίαν διαζευχθεῖσαν τοῦ μέλλοντος ἐπὶ τῶν τῆς ἐπισκο πῆς καθεδεῖσθαι οἰάκων συνοικεῖν ὅλως αὐτῷ οὐ μεθιᾶσιν, ἀλλ' εἰς μοναστήριον κελεύουσιν εἰσιέναι, μὴ ἐν γειτόνων τῆς τοῦ ἐπισκόπου καταγωγής κει μενον. Οὐ γὰρ οἷόν τα συνεχῶς εἰς ἀλλήλους ὁρῶσι, erát, cum priores nuptiæ non solutæ essent, se‹ a fornicatione liberata est. Melius autem erit si ita, inquit, maneat. Non enim decorum est ut quæ alicujus uxor vocata erat, cum altero cohabitet. Dicit enim lex, In nuptiis non solum id quod permissumi • est, sed quod honestum est consideramus. In can. autem 48, Quæ a marito suo præter rationem 81 derelicta est, mea quidem sententia, inquit, Ita manere debet. Dominus enim dicens: ‹ Si quis uxorem suam relinquat, eam mœchari facit, › hanc ab alterius viri consortio arcet; non enim fas est maritum crimini adulteril obnoxium èsse, eam vero irreprehensam, quæ adultera a Domino vocatur propter alterius viri commercium. Quaenam autem his medicina adhibeatur, ex legibus civilibus clarius disées. Quin etiam synodi Carthaginensis canon centesi. mus sextus præcipit, ut qui a conjunctione matrimoniali diverterint, vel inter se reconcilientur, vel ita cælibes maneant, juxta pronuntiatam hanc a Domino sententiam: «Quos Deus conjunxit, homo non separet;» et illam Apostoli: Alligatus es uxori? ne quæras divortium. Quære etlam cap. 9 litt. de iis qui nuptias legitimas abominantur. CAP. XVII. Quod episcopi ab uxoribus suis separari debent. Divini vi syn. Patres in cap. sive canon. 12: pontifices post ordinationem arcent ab earum mus lierum contubernio, quæ ante ordiuationem matrimonii lege cum eis erant copulata, dicentes: Non ut abrogemus ea, que sancti apostoli can. 5 statuerunt, hoc sancimus: sed ut incrementum Ecclesiæ ad statum meliorem procuremus. Etenim illi divini apostoli, cum recens Ecclesia Judæorum crassitiei, et superstitioni paganorum, longum vale dixisset, nonnullis ut consuetudinibus Patrum uterentur permiserunt. Quippe tam Judæorum, quam paganorum pontifices, a tori consortibus non separabantur. Verum ut hodie comparatæ res suHI, necessarium statuunt, ut vitam suam pontifices ad castitatem accuratam dirigentes, non alienarum modo, sed suarum etiam uxorum consuetudine abslineant. Hoc enim occasionem scandali nullanı omnino subditis relinquit, et ipsimet episcopi laudem illam apostolicam auferunt: Absque offendiculo sitis et Judæis, et Paganis, et Ecclesiæ Dei,» etc. Deinde iis, qui hoc canone comprehensa non observant, panæ loco abdicationem statuunt. Quod tonderi etram debeat mulier ab episcopo separata. At in canone 48 iidem Patres separatam communi consensu ab eo, qui ad episcopatus gubernacula sessurus est, ut cum ipso in contubernio sit, omnino non permittunt; sed monasterium ingredi jubent, quod ejus in loci vicinia, quo loco degit episcopus, non situm sit. Quippe fieri non

MATTHÆÌ BLASTARIS rotest, cum sese frequenter intueantur, quin amor μὴ ἀνάπτεσθαι σφίσι τὸν ἔρωτα τῇ μνήμῃ τῆς προσ in eis per cousortii pristini memoriam accendatur. Eo tamen in loco volunt, ut episcopi providentia fructum percipiat, si prematur inopia. Quippe si ultra res necessarias nihil ipsimet episcopo suam in personam de bonis episcopatus expendere permittitur; multo minus aliquid buic de bonis ecclesiæ dabitur, si ex semetipsa victui necessaria habuerit. Quod si vila ejus honesta et gravis sit, etiam ad diaconatus gradum evehitur. Ca:terum ut monasterium ingrediatur, idcirco præcipiunt, quod excusatione nulla impetrare possit, quin tondeatur. Nam potestatem habebat ante viri ordinationem recusandi divortium: quo facto, tum impediri ordinatio, tum etiam tousura poterat. Verum postquam ipsamet in ordinationem consensit, necesse est per tonsuram divortium confirmetur. llac de re tractatum fuit tempore imperii Isaacii Angeli, tribus patriarchis in concilio præsentibus, nimirum universali, et Antiocheno, et Hierosolymitano, præter metropolitanos fere 40 82 qui decreto sauciverunt, citra recusationem tonderi debere mulierem episcopi ordinati, synodalibus id litteris complectentes et confirmantes. Hinc probatur, nec sacerdotum uxoribus fas esse, secundas ut contrabant nuptias. τέρας διαγωγῆς· κἀκεῖ δὲ τῆς τοῦ ἐπισκόπου προνοίας ἀπολαύειν αὐτὴν ἀξιοῦσιν, εἰ ἐνδεῶς ἔχουσα εἴη. Εἰ γὰρ αὐτῷ δὴ τῷ ἐπισκόπῳ περαιτέρω τῶν ἀναγκαίων εἰς ἑαυτὸν δαπανᾷν ἐκ τῶν τῆς ἐπισκ πῆς οὐκ ἐφεῖται, σχολῇ γ' ἂν ταύτῃ τῶν τῆς ἐκ κλησίας δοθήσεται, οἴκοθεν ἐσχηκυίᾳ τὰς πρὸς τὸ ζῆν ἀφορμάς. Εἰ δὲ καὶ ὁ βίος αὐτῆς σεμνὸς εἴη, καὶ εἰς τὸν τῆς διακονίας βαθμὸν προβιβάζεται· εἰς μοναστήριον δὲ εἰσιέναι κελεύουσιν, ὡς ἀπαραίτητον ἂν ἀποκείρασθαι ταύτην. Ἐξῆν μὲν γὰρ αὐτῇ πρὸ τῆς χειροτονίας τοῦ ἀνδρὸς μὴ διαζυγῆναι, κάντεῦ θεν καὶ τὴν χειροτονίαν κωλυθῆναι καὶ τὴν ἀπόκαρ σιν. "Οτε δέ γε τὰ τῆς χειροτονίας συνήνεσε, δέον καὶ τῇ ἀποκάρει τὴν διάζευξιν βεβαιώσασθαι. Εζήτηται δὲ τὰ περὶ τούτου καὶ ἐπὶ τῆς βασιλείας Ἰσαςκίου τοῦ ᾿Αγγέλου, τῶν τριῶν πατριαρχῶν συνεδρια ζώντων, τοῦ οἰκουμενικοῦ, τοῦ Ἀντιοχείας, καὶ τοῦ Ἱεροσολύμων, καὶ μητροπολιτῶν ὡσεὶ τεσσαρά κοντα, οἳ καὶ ἐψηφίσαντο ἀπαραιτήτως ὀφείλειν ἀποκείρασθαι τὴν τοῦ χειροτονηθέντος ἐπισκόπου γυναῖκα, συνοδικοῖς γράμμασι τοῦτο σημειωσάμενος καὶ κυρώσαντες. Εντεῦθεν δείκνυται μηδὲ τὰς τῶν ἱερέων γυναῖκας θεμιτὸν εἶναι δευτερογαμεῖν. Ο δέ γε ταύτης λ' ἰδικῶς ἐκπεφώνηται τοῖς θείοις Πατράσι περὶ τῶν ἐν ταῖς βαρβαρικαῖς ἐκκλη σίαις ἱερέων καὶ διακόνων, τῶν προφάσει εὐλαβείας μετὰ τῶν οἰκείων δῆθεν γαμετών συμφωνούντων τῆς πρὸς ἀλλήλους ομιλίας ἀπέχεσθαι. Τούτους γὰρ μηκέτι ταύταις συνοικεῖν διακελευόμεθα, φασίν, ὡς ἂν ἡμῖν ἐντεῦθεν ἐντελῆ τῆς ὑποσχέσεως παράσχωσι τὴν ἀπόδειξιν. Καὶ τοῦτο αὐτοῖς ἐνδεδώκαμεν διὰ τὸ ἀπεξενωμένον αὐτῶν καὶ βάρβαρον ἦθος, και διὰ τὸ περὶ τὴν πίστιν ἀπαγές, καὶ μὴ πάνω ἔδραῖον, καὶ ἵνα πρὸς σωφροσύνην μᾶλλον ἐπιῤῥωννύοιντο, πόρρω τῶν πρωην διάγοντες γαμετών. Το γὰρ αὐταῖς συνοικεῖν εἰς παροξυσμὸν πέφυκε φέρειν τῆς πρὸς αὐτὰς ὁμιλίας. Hujus autem syn. can. 30 expresse, inquit, pronuntiatur a sanctis Patribus de sacerdotibus et diaconis barbararum ccclesiarum, qui pietatis prætextu cum uxoribus suis consensum inierunt a mutua consuetudine abstinere. Statuimus, inquiunt, " eos non amplius cum illis cohabitare debere; ut ex co nobis perfectam sui promissi demonstrationem prabeant. Hoc autem illis concessiinus propter externum et barbarum eorum morem, et propter eorum in fide imbecillitatem, et non satis solidam constantiam; utque in suscepto continentiæ consilio corroborentur, longe ab uxoribus suis viventes. Cum iis enim cohabitare, ad veneream cobgressionem forsitan incitamento erit. CAP. XVIH. Quod sacerdotes ab uxoribus suis abstinere debent, cum sacra tractaturi sunt. Canon synodi Carthaginensis tertius debere dicit eos qui munus sacerdotale sortiti sint, et seniper, et in omnibus continentiam, castitatem, omnemque aliam virtutem colere, ut puri ad purum accedentes, votorum suorum compotes fiant, ipsi mediatores iuter Deum et homines sic constituti, ut dum internuntiorum erga Deum munere funguntur, mortalibus eum (quantum ejus fieri potest) propitium reddant, et mundo pacem exposcant. In primis vero invitante ipsos ratione temporis ad sacrorum tractationem et perceptionem mysteriorum, cum reapse castitatem præstare debeant, etiam ab uxorum suarum consuetudine semet abstineant. Hujus autem syn. can. 4 et 28 nec non 73 obscure dicti, et sacratos, qui divina mysteria con• ΚΕΦΑΛ. ΙΗ'. "Οτι τῶν ἰδίων γυναικῶν δεῖ τοὺς Ιερωμένους ἐγκρατεύεσθαι, ὅτι τὰ ἅγια μετα· χειριεῖσθαι μέλλουσιν. Ο τρίτος τῆς ἐν Καρθαγένῃ συνόδου κανὼν τοὺς ἱερᾶσθαι λαχόντας, φησίν, ἀεὶ μὲν καὶ ἐν πᾶσιν ἐγκράτειαν καὶ σωφροσύνην, καὶ πᾶσαν ἄλλην ἀρε τὴν μετιέναι δεῖ, ὅπως καθαροὶ τῷ καθαρῷ προσιόν τες, τῶν αἰτημάτων ἐπιτυγχάνοιεν, μεσῖται Θεού χρηματίζοντες καὶ ἀνθρώπων· ὥστε διαπρεσβευό μενοι πρὸς τὸν Θεὸν, τούτοις ἐκεῖνον, ὡς ἐφικτόν, ἐξιλάσκεσθαι, καὶ εἰρήνην τῷ κόσμῳ αἰτεῖσθαι· οὐχ ήκιστα δὲ τοῦ καιροῦ καλοῦντος αὐτοὺς πρὸς τὴν τῶν θείων μεταχείρησίν τε καὶ μετάληψιν μυστη ρίων, ἔργῳ τὰ τῆς σωφροσύνης δεικνύναι ὀφείλον τας, καὶ τῆς τῶν ἰδίων γαμετῶν ὁμιλίας ἀπέχεσθαι χρή. Ο γε μὴν δ' ταύτης καὶ ὁ κη', προσέτι καὶ ὁ ογ' ἀσαφῶς εἰρημένοι, καὶ τοὺς τὰ θεῖα μυστήρια ψη-

SYNTAGMA ALPHABETICUM - F. prætextum Latinis dederunt exigendi ab iis qui ordinandi erant, ut a propriis uxoribus recedant. Quod si canones isti ita sentiant, ipsi potius digni sunt a sacris canonibus, tum apostolicis tum synodicis removeri, quod iis omnino contraria doceant. Illud enim clare admodum everteņs canon decimus tertius sextæ synodi in capite undecimo prasentis litteræ expositus, iis qui ita sentiunt et faciunt segregationem intentat. In tempore quidem quo sacra mysteria contrectantur, ut qui in clerum ascripti sunt, ab uxorum suarum commercio abstineant, conveniens et sanctum esse judicat, d. Paulo morem gerens dicenti: • Ne fraudetis vos invicem, nisi ex consensu fiat, ut orationi et jejunio vacetis, in statis scilicet temporibus jejunium intelligens, quando quis sacramenta participaturus est, et intensam cum ferventibus lacrymis precationem, non autem eam cui indesinenter incumbere jussi sumus. Orate enim, inquit, sine intermissione. Quin et Judais olim mandatum erat, sacras voces in monte audituris tribus diebus ad uxores. suas non accedere. λαφῶντας ἱερωμένους ἐκ τῶν ἰδίων ἐγκρατεύεσθαι trectant, ab uxoribus suis abstinere jubentes, συμβίων κελεύοντες, πρόφασιν τοῖς Λατίνοις ἐνῆκαν, τοὺς ἱερωθήσεσθαι μέλλοντας εἰσπράττειν, τῶν ἰδίων χωρίζεσθαι γυναικών. Εἰ τοίνυν οὕτω δόξης έχουσιν οἱ τοιοῦτοι κανόνες, αὐτοὶ ἂν εἶεν μᾶλλον δίκαιοι τῶν ἱερῶν κανόνων χωρίζεσθαι, τῶν τε ἀποστολικῶν καὶ συνοδικῶν, ὡς τἀναντία τούτοις ἄντικρυς δογμα τίζοντες. Τοῦτο γὰρ ἐκ πολλοῦ τοῦ κρείττονος ἀνατρέπων ὁ ἐν τῷ β' κεφαλαίῳ βηθεὶς τοῦ παρόντος στοιχείου ιγ' τῆς ς' συνόδου κανῶν, ἀφορισμὸν ἐπισείει τοῖς οὕτω καὶ φρονοῦσι καὶ πράττουσιν. Ἐν μέντοι τῷ καιρῷ τῆς τῶν θείων μεταχειρήσεως μυστηρίων τοὺς τῷ κλήρῳ κατειλεγμένους τῆς ὁμιλίας τῶν ἰδίων ἀπέχεσθαι γυναικῶν καὶ οὗτος καθῆκον εἶναι κρίνει καὶ ὅσιον, τῷ θείῳ Παύλῳ πειθόμενος, Μὴ ἀποστερεῖτε, λέγοντι, ἀλλήλους, εἰ μή τι ἂν ἐκ συμφώνου γένηται, ἵνα σχολάσητε τῇ προσευχῇ καὶ τῇ νηστεία, τὴν ἐν ὡρισμένοις δηλαδή καιροῖς νηστείαν δηλῶν, ὅτε τις μέλλει τῶν ἁγιασμάτων μεθέξειν, καὶ τὴν ἐπιτεταγμένην μετὰ θερμῶν δακρύων προσευχήν, οὐ μὴν ᾗ προσανέχειν ἀδιαλείπτως ἐπιτεταγμεθα· 'Αδιαλείπτως γὰρ, φησί, προσεύχεσθε.» Καὶ τοῖς Ἰουδαίοις γὰρ πάλαι ἐπετέτακτο, τῶν ἐν ὄρει μέλλουσι θείων ἐπαΐειν φωνῶν, ἐπὶ τρισὶν ἡμέραις γυναικὶ μὴ προσιέναι. Ο δὲ γ' τοῦ ἱερομάρτυρος Διονυσίου Αλεξαν δρείας ἀρκοῦντας ἐφίστησι σφίσιν αὐτοῖς τοὺς ἱερωμένους διαιτητές, ἡνίκα τοῖς φρικτοῖς προσιέναι μέλλουσι μυστηρίοις, ἀπέχεσθαι μὲν τῶν ἰδίων γυναικῶν, ἀλλ' ἐκ κοινῆς συμφωνίας, κατὰ τὴν τοῦ μεγάλου Παύλου φωνήν, ὅτι ὁ ἀνὴρ τοῦ ἰδίου σώματ τος οὐκ ἐξουσιάζει, καὶ τὰ ἑξῆς. Ο δὲ ε' καὶ ὁ ιγ' τοῦ Τιμοθέου Αλεξανδρείας τοὺς σαρκικῶς τῆς νυκτὸς συναφθέντας ἄνδρας τε καὶ γυναῖκας μεθ᾿ ἡμέραν ἀπείργει, τῆς ἱερᾶς τελουμένης συνάξεως, τῶν θείων κοινωνῆσαι μυστη ρίων, μαρτύριον ἀσφαλὲς τὴν προῤῥηθεῖσαν τοῦ Αποστόλου ῥῆσιν καὶ οὗτος προϊσχόμενος· μάλιστά γέ τοι τοῦ Σαββάτου καὶ Κυριακῆς φυλάττεσθαι χρή φησι τῆς πρὸς ἀλλήλους κοινωνίας, οἷα τηνικαῦτα τῆς ἱερᾶς θυσίας τῷ Κυρίῳ ἀναφερομένης. ΚΕΦΑΛ. 16'. Περὶ τῶν γυναῖκας συνεισάκτους ἐχόντων ἐπισκόπων, ἢ κληρικῶν. Ο γ' τῆς πρώτης συνόδου κανὼν ἐπίσκοπον, ἤ εινα τῶν τοῦ κλήρου, συνείσακτον έχειν γυναῖκα, οὐκ οἴεται δεῖν, εἰ μὴ ἄρα μητέρα, ἢ ἀδελφήν, ἢ θείαν, ἢ & μόνα πρόσωπα πᾶσαν διαπέφευγεν ύπου ψίαν. Συνεισάκτους δέ φησι τὰς ἑλομένας συνοικεῖν ἱερεῦσιν ἀζύγοις, τὰ πρὸς τὰς ἀναγκαίας χρείας αὐτοῖς διακονουμένας. Τούτου καὶ ὁ ε' τῆς ἔκτης συνόδου μεμνημένες κανὼν τοὺς τοιούτους γυναῖκα κεκτῆσθαι, ἢ θερα παινίδα, πάντη ἀπείρηκε, πρόφασιν σκανδάλου του τους μὴ διδόναι προνοούμενος· τῷ δὲ παραβαίνοντι ἐπανατείνεται τὴν καθαίρεσιν. Προσεπάγει δὲ καὶ τοὺς εὐνούχους πᾶσαν εἶναι ἀνάγκην τοῦτο παραφυ λάττεσθαι, τὴν ἐντεῦθεν μέμψιν ὑφορωμένους, εἰ Tertius autem canon sancti martyris Dionysii episcopi Alexandrini, sacerdotes sibimet ipsis idoneos dat judices, cum ad reverenda sunt accessuri mysteria, suis ut ab uxoribus abstineant, ex counmuni tamen consensu, secundum verbum hoc illius magni Pauli: «Maritus proprium corpus non habet in potestate, et quæ sequuntur. 83 Canon autem 5 et 13 Timothei Alexandrini viros et mulieres qui nocte carnaliter conjuncti sunt, interdiu, dum sacra synaxis celebratur, a mysteriis arcet, firmi testimonii loco prædictum Apostoli sermonem allegans: Præcipue autem Sabbato, inquit, et die Doninico, a mutuo commercio abstinendum est, utpote quod tum saera oblatio Domino offeratur. CAP. XIX. De habentibus in contubernio mulieres extraneas episcopis aut clericis. Canon primi concilii tertius episcopum, vel aliquem ex clero, non debere putat in contubernio mulierem extraneam habere: nisi forte matrem, vel sororem, amitam, vel eas duntaxat personas, quæ ab omni suspicione liberæ sunt. Vocat autem extraneas vel introductitias, quæ cohabitare cum expertibus conjugii sacerdotibus eligunt, dum in illis operam suam eis exhibent quæ necessarios ad usus spectant. Hujus rei cau. 5 syn. vi meninit, ubi ejusmodi homines mnlierem vel ancillam possidere omnino prohibet; providens nimirum ne scandali occasionem darent: eique qui transgreditur, depositionem intentat. Addit etiam maxime necessarium esse ut hoc ipsum eunuchi servent, reprehensionem exinde reformidantes si secus voluerint; si

enim clerici fuerint, deponentur, sin laici, segre- μὴ βούλοιντο, κληρικοὺς μὲν ὄντας, καθαιρεῖσθαι, gabuntur.. λαϊκοὺς δὲ, ἀφορίζεσθαι. Canon autem 18 syn. VII omnes qui ex clero sunt, juxta Apostolum, sine offensione esse jubet, nou solum fidelibus, sed et iis quibus religio curæ non est; quare qui ministerium quodcunque mulieri servæ vel liberæ in episcopio vel monasterio commiserit, puuiri jubet, et perseverantem deponi. Utique et episcopo vel præfecto in privato suburbano divertenti, uhi mulieres ministeria obeunt, nop eas, sed viros ministṛare vult; et mulieres in alio loco versari, donec episcopus vel præfectus. exinde recesserit. Si enim in alieno suburbano vel publico hospitio divertant, difficile est, ut opinor, ca quæ in canone continentur observari. Canon vero 19 Ancyranæ synodi, mulieres virgines ad quosdam accedere, tanquam fratres, vclal. Secundum hos magna isthaec tuba veritatis, magnus ille Basilius, ad Gregorium presbyterum epistola missa, majori cum increpationis vehementia tangit eum, qui huic se vitio dedit. Neque primi nos, inquit, neque soli statuimus, non debere mulieres in virorum esse contubernio: sed promulgatum a sanctis Patribus nostris in concilio Nicæno canonem legito, qui manifesto prohibuit, ne sint mulieres introductitiæ vel extraneæ. Cælibatus autein dignitas ac veneratio in hoc consistit, ut quis a consortio muliebri separetur. Quippe si quis cum verbo tenus promittens, reapse faciat ea quæ solent qui mulierum in consortio degunt: manifestum de se praebet indicium, quod virginitatis decus nomine tenus sectetur, verum fœditate voluptatis non abstineat. Non enim equidem septuaginta natum annos lascive mulieri cohabitare crediderim, nec velut alicujus absurdi facinoris admissi causa statuimus id, quod statuimus. Sed propterea, quod edocti simus ab Apostolo, non esse fratri offendiculum ponendum, quod ei scandalo sit, et non ignoramus id quod ab aliquibus recte fat, aliis occasionem peccandi præbiturum: Ο δὲ την τῆς ζ' συνόδου κανὼν ἀπροσκόπους εἶναι κατὰ τὸν ᾿Απόστολον τοὺς τοῦ κλήρου ἀξιοῖ, μὴ ὅτι τοῖς πιστοῖς, ἀλλά γε καὶ οἷς οὐδὲν τῶν τῆς εὐ σεβείας ἐμέλησε. Διά τοι τοῦτο, καὶ τὸν ἥντιναούν διακονίαν ἐπιτρέποντα γυναικὶ δούλῃ, ἢ ἐλευθέρα, ἐν ἐπισκοπείῳ ἢ μοναστηρίῳ, ἐπιτιμᾶσθαι παρεγγιᾶται, ἐπιμένοντα δὲ, καθαιρεῖσθαι. Εἰς ἴδιον δὲ ἀπιόντα προάστειον τὸν ἐπίσκοπον ἢ τὸν ἡγούμενης, Ενθα γυναίκες τὰ τῆς ὑπηρεσίας μετίασιν, οὐχ ὑπὸ τούτων καὶ αὐτοὺς, ἀλλ᾽ ὑπὸ ἀνδρῶν ὑπηρετεῖσθαι βούλεται· ἐκείνας δὲ ἐν ἑτέρῳ διάγειν τόπῳ, έως ἂν ὁ ἐπίσκοπος ἢ ὁ ἡγούμενος ἐκεῖθεν υποχωρήσῃ. Εἰ γὰρ εἰς ἀλλότριον προάστειον ἢ ξενοδοχεῖον οὗται καταλύσουσι, δυσχερές οἶμαι τὰ τοῦ κανόνος τηρη θῆναι. Ο δὲ τῆς ἐν 'Αγκυρα θ' παρθένους γυναίκας χω λύει συνέρχεσθαί τισιν ὡς ἀδελφοῖς. Ἐπὶ τούτοις ἡ μεγάλη τῆς ἀληθείας σάλπιγξ, ὁ μέγας Βασίλειος, ἐπιστολὴν πρός τινα Γρηγόριον πρεσβύτερον πέμψας, ἐπιπληκτικώτερον τούτου καθάπτεται, τῷ τοιούτῳ προσανέχοντος πάθει. Ούτε πρῶτοι γάρ, φησίν, οὔτε μόνοι νενομοθετήχαμεν, γυναῖκας ἀνδράσι μὴ συνοικεῖν· ἀλλ᾽ ἀνάγνωθι τὸν ἐξενεχθέντα κανόνα παρὰ τῶν ἁγίων Πατέρων ἡμῶν ἐν τῇ συνόδῳ Νικαίας, ὃς φανερῶς ἀπηγόρευσε συνεισάκτους μὴ εἶναι. 'Αγαμία δὲ ἐν τούτῳ ἔχει τὸ σεμνὸν, ἐν τῷ κεχωρίσθαι τῆς μετὰ τῶν γυναικών διαγωγής. Ὡς ἐὰν, ἐπαγγελλόμενός τις αὐτὴν τῷ ὀνόματι, ἔργῳ τὰ τῶν γυναιξὶ συνοικούντων ποιῆται, δῆλός ἐστι τὸ μὲν τῆς παρθενίας σεμνὸν ἐν τῇ προσηγορία διώκων, τοῦ δὲ καθ᾽ ἡδονὴν ἀπρεπούς μὴ ἀφιστάμενος. Οὔτε γὰρ τὸν ἑβδομηκονταετή γεγονότα πείθομαι ἐμπαθῶς γυναικὶ συνοικεῖν, οὔτε ὡς ἐπὶ γενομένῃ τινὶ ἀτόπῳ πράξει ὡρίσαμεν & καὶ ὡρίσαμεν. Αλλ' ἐπεὶ ἐδιδάχθημεν παρὰ τοῦ ᾿Αποστ λου, μή τιθέναι πρόσκομμα τῷ ἀδελφῶν, ἡ σκάνδα λον, οἴδαμεν δὲ ὅτι τὸ παρά τινων ὑγιῶς γινόμενον ἄλλοις ἀφορμὴ τρὸς ἁμαρτίαν ὑπάρξει, τούτου ένεκα προσετάξαμεν, επόμενοι τῇ διαταγῇ τῶν ἁγίων Πατέρων, χωρισθῆναι σε τοῦ γυναίου. Εκβαλε τοίidcirco pracipimus, 84 conversationem sanctorum νυν αὐτὴν ἀπὸ τοῦ οἴκου σου· κατάστησον αὐτὴν ἐν Patrum sectantes, a muliercula debere te separari. Quamobrem ex ædibus tuis eam ejicito, et in monasterium abdito. Sit ipsa cum virginibus, et tu virorum utere ministerio: ne nomen Dei propter nos blasphemetur. Quandiu vero hæc facies, nihil tibi proderunt illae myriades, quarum in epistolis mentionem facis; sed ut homo secors morieris, et secordiæ tuæ rationem Deo reddes. Quod si te minime corrigens, retinere tamen sacerdotium altentaveris eris omni populo anathema, quique te recipient, in omni Ecclesia velut abstenti publįcabuntur. Ex hac autem epistola colligere licet non oportere statim segregari presbyterum qui cum aliena μοναστηρίῳ· ἔστω ἐκείνη μετὰ παρθένων, καὶ σὺ ὑπηρετοῦ ὑπὸ ἀνδρῶν, ἵνα μὴ τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ δι' ἡμᾶς βλασφημῆται. Εως δ' ἂν ταῦτα ποιῇ;, αἱ μυα ριάδες, ἂς περ σὺ γράφεις διὰ τῶν ἐπιστολῶν, οὐδὲν ὠφελήσουσί σε, ἀλλὰ τελευτήσεις ἀργῶν, καὶ δώσεις τῷ Κυρίῳ λόγον τῆς σεαυτοῦ ἀργίας. Ἐὰν δὲ τολ μήσῃς, μὴ διορθωσάμενος σεαυτὸν, ἀντέχεσθαι τῆς ἱερωσύνης, ἀνάθεμα ἔσῃ παντὶ τῷ λαῷ, καὶ οἱ δεχόμενοί σε εκκήρυκτοι κατὰ πᾶσαν Ἐκκλησίαν γενήσονται. Ἐκ δὲ τῆς ἐπιστολῆς ταύτης πάρεστι γνώναι με δεῖν εὐθὺς ἀφορίζεσθαι τὸν ἀλλοτρία γυναικί συνοι

SYNTAGMA ALPHABETICUM. - Γ. κοοῦντα πρεσβύτερον, ἀλλ' εἰ μετὰ παραγγελίαν muliere cohabitat; sed si post promissum ab hac ταύτης ἀποστῆναι μὴ βουληθείη. Νόμοι. Ἐπίσκοπον μηδεμίαν παντελῶς γυναῖκα ἔχειν, ἢ μετ' αὐτῆς συνοικεῖν συγχωροῦμεν. Εἰ δ' ἀποδει χθείη τοῦτο, τῆς ἐπισκοπῆς ἐκβαλλέσθω. Μηδεὶς κληρικὸς γυναῖκα μὴ ἔχων, ἐπείσακτον ἐχέτω ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ, πλὴν μητρὸς, καὶ θυγα τρὸς, καὶ ἀδελφῆς, καὶ τῶν ἄλλων ἀνυπόπτων. Εἰ δὲ μὴ ταῦτα παραφυλάξεις, καὶ δὶς ὑπομνησθεὶς ὑπὸ τοῦ ἐπισκόπου ἢ τῶν συγκληρικῶν μὴ ἐκβάλοι αὐτὴν, ἢ κατηγορηθεὶς ἀποδειχθείη συναναστρεφό μενος ἀσέμνως αὐτῇ, καθαιρείσθω. Επίσκοπος μὴ συνοικείτω οἰᾳδήποτε γυναικί· μηδέ γυνή διάκονος συνοικείτω ἀνδρί. ΚΕΦΑΛ. Κ'. Περὶ τῶν γυναιξὶ συλλουομένων. Ο οζ' κανὼν τῆς ς' συνόδου τὸ ἐν βαλανείοις τοὺς ἄνδρας μετὰ γυναικῶν λούεσθαι, ὡς καὶ παρὰ τοῖς ἔθνεσιν ὑπὸ κατάγνωσιν γινόμενον, πάντη ἀπείρηκε· καὶ κληρικοῖς μὲν τοῦτο ποιοῦσι καθαίρεσιν ὁρίζει τὸ ἐπιτίμιον, ἀφορισμὸν δὲ μονάζου σιν, ἢ λαϊκοῖς. Οὗτος δὲ τριακοστός ἐστι τῆς ἐν Λαοδικεία συνό δου, χωρὶς τῶν ἐπιτιμίων. Εἰ γὰρ ὁ ἐντυχών κατὰ τὸ παρῆκον γυναικὶ, πολλῆς δεῖται σπουδῆς, μὴ προσαναχρωσθῆναι τὸν λογισμὸν τῇ πρὸς ταύτην ἐπιθυμίᾳ, σχολῇ γ᾽ ἂν ὁ γυμνουμένας ταύτας ὁρῶν ἐν βαλανείῳ δυνηθείη φυλάξασθαι τῆς ἡδονῆς τὴν ἐπιβουλήν· τοῖς γὰρ ἀλλήλων μέλεσιν ὡς βέλεσιν ὁ ἐχθρὸς καθ᾿ ἡμῶν χρῆται. Εἶτ᾽ οὐκ αἰσχρῶν ἐστιν αίσχιστον τὸ γυμνοὺς ἄνδρας τε καὶ γυναῖκας ὑπ' ἀλλήλων ὁρᾶσθαι, καὶ ἀναφλέγειν σφίσι τὸν ἔρωτα, καὶ τῆς σαρκὸς ἀνάπτειν τὴν πύρωσιν; Αρκετὸν γὰρ τῷ σώματι ἡ κακία αὐτοῦ καὶ ἡ φυσική τούτου κίνησις· τί δεῖ τῇ φλογὶ πλείονος ὕλης, ἢ τῷ θηρίῳ δαψιλεστέρας τροφῆς ἐκ τῆς τῶν ὀφθαλμῶν ἐστιάσεως, ἵνα μᾶλλον δυσκάθεκτον γένηται, καὶ τοῦ λογισμοῦ βιαιότερον; "Αλλως τε καὶ σκανδάλου τοῖς πολλοῖς ἀφορμὴν ἂν παράσχοιμεν, οἵτινες ἐπετάχθημεν μὴ τιθέναι πρόσκομμα τῷ ἀδελφῷ, καὶ ἀπρό σκοποι γίνεσθαι καὶ Ἰουδαίοις καὶ Ἕλλησι, καὶ τῇ Εκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ. ᾿Αλλ' οὐδὲ τοῖς ὁμοζύγοις ἐφεῖται τοῦτο ποιεῖν. Εἰ γὰρ ἂν πεφύκασι σῶμα, καὶ ἀλλήλων μέλη τυγχάνουσιν, ἀλλ᾽ οὖν χρῆσθαι κακῶς οὐ χρὴ τοῖς οἰκείοις μέλεσιν. ΚΕΦΑΛ. ΚΑ'. "Οτι γυναῖκας οὐ δεῖ πρεσβύτιδας γίνεσθαι. Ο ια' τῆς ἐν Λαοδικείᾳ κανών οὐκ ᾠήθη δεῖν κατά γε τὸ παλαιὸν ἔθος πρεσβύτιδας γίνεσθαι, καὶ τῶν ἄλλων ἐν ἐκκλησίᾳ προκαθέζεσθαι γυναικών, ὡς διδασκάλου τάξιν πρὸς αὐτὰς ἐπεχούσας· σιωπᾷν γὰρ ὁ λόγος καὶ διδάσκεσθαι, οὐχὶ διδάσκειν, κοινῇ συμπάσαις ἐπέταξε γυναιξίν. Εξαιρῷ τοῦ λόγου τὰς ἐν τοῖς τῶν γυναικῶν μοναστηρίοις τῶν λοιπῶν προϊσταμένας· ἡ γὰρ, ἑνὸς σώματος τρόπον, ἐκ διαφόρων μελῶν ἁρμογή, διὰ τὴν σύμπνοιαν καὶ κατὰ Θεὸν τῶν λοιπῶν ὑποταγὴν, κεφαλῆς ταύταις δίδωσι χώραν. μ secedere recusaverit. Leges. Episcopum nullam omnino mulierem habere, aut cum ca cobabitare permittimus. Quod si id demonstratum fuerit, ex episcopatu ejiciatur. Nullus clericus uxorem non habens, introductiLiam in domo sua habeat, præter matrem, filiam, sororem, et alias quæ suspectæ non sunt. Quod si hæc non observaverit, et bis monitus ab episcopo vel clericis, eam non ejecerit, aut accusatus cum ca inhoneste versari convictus fuerit, deponatur. Episcopus ullam mulierem in contubernio ne habeat; nec mulier, quæ diaconatus munere fungitur, in viri contubernio sit. CAP. XX. De iis qui in balneis una cum feminis se lavant. Canon 87 vi synodi viros in balneis una cum feminis se lavare, ut quod et apud gentes condemnatum sit, omnino prohibet: et clericis quidem ita facientibus pœnam depositionis, monachis autem vel laicis segregationis decernit. Hic autem canon, est 30 syn. Laodic., sine pœnis. Si enim qui in transitu in mulierem inciderit, magna cura opus habet, ne ratio ejusdem desiderio inficiatur, qui eas nudas in balneo viderit, carnalis appetitus insidias difficulter evitare poterit. Inimicus enim membris nostris tanquam jaculis adversus nos ipsos utitur. Deinde annop turpissima res esset, viros et feminas sesc nudos mutuo conspicere, et amorem sibi incendere, et carnis flammas exsuscitare? corpori enim sufficit sua malitia, et naturalis motus, et quid opus est, igni plus materiæ, aut facultati brutali copiosius alimentum ex oculorum pabulo suppeditare, ut magis difficulter cohibenda, et ratione potentior evadal? Præterea plurimis occasionem scandali præberemus, qui jussi sumus fratri offendiculum uon ponere, et sine offensione esse Judæis et Græcis, et Ecclesiæ Dei. Quin et conjugibus hoc facere sint, et sibi invicem membra, propriis tamen non est permissum. Quainvis enim unum corpus membris abuti non oportet. 85 CAP. ΧΧΙ. Quod mulieres seniores seu prasidentes fieri non oporteat. · Canon 11 syn. Laodic. non oportere censet mulieres seniores fieri, et alils mulieribus in ecclesia præsidere, quasi doctoris locum obtinentes. Verbuu enim sacrum, omnibus ex æquo mulieres silentium agere, et discere, non autem docere jussit. Excipio hic eas quæ in mulierum monasteriis reliquis præsunt; diversorum enim membrorum, velut unius corporis, compages, propter conspirationem mutuam, et reliquarum sub Deo subjectionem, ipsis capitis locum dat.

CAP. XXII. Quod mulieres ad sacrum altare introire ΚΕΦΑΛ. ΚΒ'. "Οτι γυναῖκας οὐ δεῖ εἰσέρχεσθαι non oporteat. Canon 44 syn. Laodic. absurdum ducit ut mulier ad sacrum altare introeat; quamvis id olim iis permissum erat. Si enim viris laicis hoc vetitum sit, multo magis mulieribus, Ejiciuntur autem, nonnulli dicunt, propter involuntarium menstruorum fluxum. Quære etiam 11 cap. præsentis littera, et 6 cap. lit. B. CAP. XXIII. Quod mulieres in ecclesia sitere oporteat. Canon 70 syn. vi mulieres silentium agere jubet, juxta magni Pauli vocem, non solum in ministerii tempore, sed in omni fidelium conventu. Quod si quidquam discere voluerint, maritos suos domi interrogent, Hoc etiam iis qui sunt extra ecclesiam conveniens visum est. Dicit enim poeta nescio quis, Mulieres ornat silentium. CAP. XXIV. Quod mulieres cum viris commercium habere, et vestes viriles induere non oportet. Canon 13 syn. Gangr. mulieres non impunitas præteriit, quæ propter eam, quæ existimatur, cxercitationem, pro consueto muliebri indumento, vestem virilem induerunt, sed eas anathemate ferit. Unusquisque enim, inquit, in eo ordine quo vocatus est, permaneat. Scimus autem mulieres propter veram et non simulatam exercitationem vestem hujusmodi induentes, quot cursus asceticos pere- α gerunt, virtutis fastigium assecutæ. Quære etiam in 3 cap. litteræ E. can. 62 syn. vi. CAP. XXV. Quod puerpera ad stata jejunia observanda non tenetur. Canon 8 Timothei Alexandrini puerperam in Pascha Quadragesima statum jejunium non observare jubet; sed vini participem esse, et modicis cibis, quantum ferre poterit, sese reficere. Jejunium enim ad humiliationem corporis excogitatum est; quod cum infirmum est, non disciplina indiget, sed auxilio, ut convalescat et priores vires recuperet. 86 CAP. XXVI. De eo qui uxorem dæmone obsessam habet. Timotheus Alexandrin. in can. 15: Qui, inquit, uxore sua dæmone obsessa ita ut ferreos compedes gestet, cum continenter vivere nequeat, ab ea solvi et aliam ducere voluerit, iste, puto, adulterii notam non effugiet. Verum circa ea, quorum certam scientiam non habeo, tacere satius duxi. Lex. Ex novella autem imperatoris Leonis Philosophi marito concessum est, cum muliere, quæ perpetua insania laborat, matrimonium solvere, et alteri Sophocl., Αίας μαστιγ. ιν, 293. εἰς τὸ ἅγιον θυσιαστήριον. Ο μδ' τῆς ἐν Λαοδικεία συνόδου κανὼν εἰσιτητών εἶναι γυναιξὶ τὸ ἅγιον θυσιαστήριον τῶν ἀτόπων ἡγεῖται, εἰ καὶ πρώην ἦν ἀνειμένον καὶ ταύταις. Εἰ γοῦν λαϊκοῖς ἀνδράσι τοῦτο ἀπείρηται, πολλοῦ γε δεῖ γυναιξίν. Εκβέβληνται δὲ, ὡς φασί τινες, παρὰ τὴν τῶν ἐμμήνων ἀπροαίρετον ῥύσιν. Ζήτει καὶ τὸ τα' κεφάλαιον τοῦ παρόντος στοιχείου, καὶ τὸ ς' κεφ. τοῦ στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. ΚΓ. Ὅτι γυναῖκας δεῖ ἐν ἐκκλησία σιγαν. Ο ο' τῆς δ' συνόδου κανών σιγὴν ἀσκεῖν ταῖς γυναιξὶν ἐπιτάττει, κατὰ τὴν τοῦ μεγάλου Παύλου φωνὴν, οὐκ ἐν τῷ τῆς λειτουργίας μόνῳ καιρῷ, ἀλλή γε καὶ ἐπὶ πάσης τῶν πιστῶν συνελεύσεως. Εἰ δέ τι μαθεῖν ἐθέλουσιν, ἐν οἴκῳ τοὺς ἰδίους ἄνδρας ἐπε· ρωτάτωσαν. Τοῦτο δὲ καὶ τοῖς θύραθεν ἁρμόδιον ἔδοξε φησί γάρ τις Γύναι, γυναιξί κόσμον ἢ σιγὶ φέρει. ΚΕΦΑΛ. ΚΑ'. "Οτι οὐ δεῖ γυναῖκας ἀνδρικὴν στο λὴν ἐνδύεσθαι. Ὁ ιγ' τῆς ἐν Γάγγρας συνόδου κανὼν οὐδὲ τῶν γυναικῶν ἀνεπιτιμήτους είασεν, ὅσαι διὰ νομιζομένην άσκησιν ἀντὶ τῆς εἰωθυίας γυναιξὶ στολής ἀνδρῷον ἔσθημα περιβέβληνται, ἀλλὰ καὶ ταύτας τῷ ἀναθέματι παραπέμπει. Εκαστος γάρ, φησίν, ἐν ᾧ ἐκλήθη, ἐν τούτῳ μενέτω. Ισμεν δὲ τὰς δι' ἄσκησιν ἀληθῆ, καὶ οὐ καθ᾽ ὑπόκρισιν τοῦτο ὑπελθούσας τὸ σχῆμα, ὅσους ἀσκητικοὺς ἀγῶνας διήνυσαν, καὶ τοῦ ἄκρου τῆς ἀρετῆς ἐπελάβοντο. Ζήτει καὶ ἐν τῷ γ' κεφ. του στοιχείου κανόνα ξα' τῆς δ συνόδου. ΚΕΦΑΛ. ΚΕ'. "Οτι γυναικα τὴν λεγὼ οὐκ ἀναγ καῖον τὰς νενομισμένης νηστείας τηρεῖν. Ο η' κανὼν τοῦ Τιμοθέου Αλεξανδρείας τὴν τεκοῦσαν γυναῖκα κατὰ τὴν τεσσαρακοστὴν τοῦ Πάσ σχα μὴ φυλάττειν τὴν νενομισμένην νηστείαν μετ λεύει, ἀλλὰ καὶ οἶνου μεταλήψει, καὶ μετρίοις βρώ μασιν, ὁπότη δύναμις, ἑαυτὴν ἀνακτᾶσθαι. Η γὰρ νηστεία διὰ κατάλυσιν τοῦ σώματος επινενόηται, τοῦτο δὲ ἀσθενῶς ἔχον, οὐ δεῖται παιδαγωγίας, ἀλλὰ βοηθείας, εἰς τὸ ῥωσθῆναι τε, καὶ τὴν προτέραν συναγαγεῖν δύναμιν, ΚΕΦΑΛ. Κα'. Περὶ τοῦ γυναῖκα ἔχοντος δαιμονώσαν. Ὁ μὲν Τιμόθεος Αλεξανδρείας ἐν τῷ ιεʹ κανόνι Οστις, φησί, δαιμονώσης της γυναικός, ὡς καὶ δεσμὰ περικεῖσθαι ταύτην σιδήρῳ πεποιημένα, σω φρόνως μὴ δυνάμενος ἔχειν, ταύτης μὲν διαζυγῆναι, ἑτέραν δ' ἀγαγέσθαι βουληθείη, οὗτος, ὡς οἶμαι, γραφὴν μοιχείας οὐ διαπέφευγε. Πλὴν ἐν οἷς οὐκ οἶδα βεβαίως εἰπεῖν, ἄμεινον ἤγημα, σιωπάν. Νόμος. Ἐκ δὲ τῆς Νεαρᾶς τοῦ βασιλέως Λέοντος τοῦ Σου φοῦ δέδοται τῷ ἀνδρὶ, διηνεκή μανίαν νοσούσης τῆς γυναικός, λύειν τὸν γάμον, καὶ ἑτέρα συνάπτεσθαι·

Γ. πλὴν τὸν μὲν ἄνδρα ἐπὶ τριετίαν διακαρτερείν αὕτη conjungi. Eadem vero novella maritum per trienκελεύει, καὶ ἐντὸς ταύτης μὴ διαλύειν τὴν μετὰ τῆς μανείσης γυναικὸς αὐτοῦ συζυγίαν· τὴν δὲ γυναῖκα μὴ διαζεύγνυσθαι τοῦ μανέντος ἀνδρὸς αὐτῆς, εἰ μὴ παρέλθοι πενταετία. Τοῦτο καὶ ἡ τοῦ βασιλέως Νιο κηφόρου τοῦ Βοτανειά του νομοθετεῖ Νεαρά· Εἰ καὶ, ὁ νόμος φησί, μανία ἐμποδίζει τὸν γάμον, οὐ μὴν διαλύει τὸν καλῶς συστάντα. nium exspectare jubet, et intra illud cum muliere furiosa conjugium non solvere; mulierem autem? marito suo furioso non separari, antequam quinquennium exactum sit. Idem etiam novella imperatoris Nicephori Botaniatiæ statuit: Quamvis insania, inquit lex, matrimonium impedit, non tamen recte contractum dissolvit. ΚΕΦΑΛ. ΚΖ'. Περὶ τῶν γυναικῶν τῶν ἐν ἀφέ- CAP. XXVII. De mulieribus menstrualis, sive quae δρῳ, ἤτοι τῶν αὐτῶν ἐν ῥύσει. Ζήτει τὸ ις' κεφάλαιον τοῦ στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. ΚΗ'. Περὶ τῶν γυναικῶν τῶν πρὸς τὸ ἀμβλῶσαι φάρμακα δεχομένων. Ο μα' τῆς ς' συνόδου κανών φόνου δίκας ὑπο έχειν κελεύει, ὅσαι τῶν γυναικῶν ἢ δέχονται, ἢ ἄλλαις ὀρέγουσι πρὸς τὸ ἀμβλῶσαι φάρμακα. Λάθρα γοῦν τινες ἀνδράσι μιγνύμεναι, καὶ συλλαμβάνουσαι, δέει τοῦ μὴ ἁλῶναι πορνείας γονεῦσιν ἴσως ἢ δεσπόταις, τῇ τοῦ δηλητηρίου πόσει τὰ ἔμβρυα φθείρειν ἐπιτηδεύουσιν, ἢ καὶ βάρει τὰς κοιλίας πιέζουσιν, ὥστε νεκρὰ τῆς γαστρὶς ἐκπεσεῖν· καὶ οὐ ταῦτα μόνον, ἀλλὰ καὶ ἑαυτὰς ἐνίοτε προσαπολλύουσιν. Ὁ δὲ κα' τῆς ἐν Ἀγκύρᾳ, Εἰ καὶ ὁ πρότερος, φησίν, ὅρος μέχρις ἐξόδου τῆς κοινωνίας ἐξέωσε τὰς δεχομένας τὰ φθόρια, ἀλλ᾽ ἡμεῖς φιλανθρωπό. τερόν τι ποιοῦντες, δεκαετή χρόνον ὡρίσαμεν ἀρκεῖν αὐταῖς εἰς μετάνοιαν. Ἀλλὰ καὶ ὁ β' τοῦ μεγάλου Βασιλείου τὸ μέτρον τοῦτο τῆς δεκαετίας ταῖς τοιαύταις ὁρίζεται· καὶ τὴν θεραπείαν οὐ τῷ χρόνῳ μᾶλλον ἢ τῷ τρόπῳ πιστεύει τῆς μετανοίας. Ἐπεὶ δ' ὁ Μωσαϊκὸς νόμας, ὅτε μὲν οὐκ ἐξεικονισμένον τὸ ἔμβρυον ημβλωτο, εἰς χρήματα ἐζημίου, ἐξεικονισμένου δ' ἐκπίπτοντος, εἰς ψυχὴν κατεδίκαζε, θνήσκειν και λεύων τὸν τὴν γυναῖκα πατάξαντα· τούτου μνησθεὶς ὁ ἅγιος, Διαφοράν, φησίν, ἡμεῖς οὐκ ἔχομεν, εἴτε μεμορφωμένα, εἴτ᾿ οὖν ἀμόρφωτὰ εἰσι τὰ ἀποβαλο λόμενα. Οὐ γὰρ εἰς χρήματα ζημιοῦμεν, ἀλλὰ φόνου. κρίνομεν τὴν τοῦτο ποιήσασαν, διά τε τὴν τοῦ ἐμβρύου φθορὰν καὶ αὐτῆς δὲ τῆς ἀποβεβληκυίας· ἐπισυμβαίνει γὰρ ἔσθ' ὅτε τῷ ἐμβρύῳ καὶ ταύτην συμφθείρεσθαι. Τὸ γοῦν σπέρμα τῇ μήτρα κατα βαλλόμενον, πρότερον μὲν ἐξαιματοῦται, εἶτα εἰς ἀμόρφωτον πήγνυται σάρκα, εἶθ' οὕτως ἐξεικονίζεται καὶ διατυποῦται εἰς μέλη και μόρια. Ἀλλ᾽ ἐν μὲν τῷ τέλει τοῦ η' κανόνος, Καὶ αἱ διδοῦσαι, φησί, καὶ αἱ δεχόμεναι τὰ ἐμβρυοκτόνα δηλητήρια ἐν τοῖς ἑκουσίως φονεύουσ: καταλογί ζονται. Ενταῦθα δὲ τὸ τοῦ ἀκουσίου φόνου ἐπιτίμιον τὴν δεκαετίαν ἐπιτίθησι ταύταις, οἶμαι, παρὰ τὸ μήπω γεγονέναι τὸ κυοφορούμενον ἐν φύσει, καὶ τὸ μὴ ἐκ διαθέσεως ἀπανθρώπου μελετηθῆναι τὸν φύσ νον, ἀλλὰ δι' αἰσχύνην ἢ φόβον ἀγενῆ, γονέων τυχόν, ἢ δεσπότου, ἢ ἄλλου τινός, κίνδυνον ἀπειλοῦντος. Νόμοι. Ἡ ἐπίτηδες εκτρώσασα προσκαίρως ἐξορίζεται. furum patiuntur. Quære cap. 16 litters A. CAP. XXVIII. De mulieribus pharmaca ad abortionem ciendam sumentibus. Canon 91 syn. vi homicidii pœnas luere jubet mulieres quæ vel accipiunt vel aliis præbent pharmaca ad abortionem ciendam. Aliquæ enim clam cum viris coeuntes, et cencipientes, metu ne fornicatio detegatur a parentibus forte vel dominis, medicamenti deleterii potu fuetus corrumpere student, vel ventres suos pondere premunt, ut mortui ex matrice excidant, et non solum illos, sed et seipsas aliquando interimunt. Canon autem 21 syn. Ancyranæ, quamvis inquit, antiqua definitio, eas quæ medicamenta factum necantia, usque ad obitum a communione abigit, nos tamen humanitate usi decennii tempus ad pœnitentiam iis sufficere decernimus. Quin et 2 magni Basilii can. eamdem decennii mensuram ejusmodi mulieribus decernit, et medicinam non ex tempore sed modo poenitentiae fidam judicat. Quoniam autem lex Mosaica, cum fatus nondum efformatus abortivus erat, multam pecu niariam imposuit; cum vero formatus excideret, vita multavit, mori jubens eum qui mulierem verberasset; facta hujus legis mentione, Nos, inquit sanctus, nullum discrimen statuimus, sive formata sint sive informia quæ ejiciuntur. Non enim multam pecuniariam imponimus, sed homicidii eam quæ id patravit condemnamus, tum ob fœtum corruptum, tum ob mulierem e qua is ejectus est, siquidem cum foetu ipsam quoque interire aliquando 87 contingat. Semen igitur in matricem injectum primum in sanguinem vertitur, deinde in carnen informem concrescit, tum in membra et partes hominis effigiatur et formatur. In fine autem 8 can. et quæ dant, et quæ accipiunt medicamenta fetum perimentia voluntariis homicidis adnumerantur. Hic vero pœnitentiæ decennium, pœnam nimirum cædis involuntariæ, ejusmodi mulieribus imponit. Puto, quod fetus in utero in rerum natura non sit, et quod non inhumaniter affecta mortem molita sit, sed propter pudorem vel metum non illiberalem, parentun forte, vel domini, vel alicujus alterius periculum minitantis. Leges. Quæ data opera abortierit, in temporale exsilium dalur.

MATTILE BLASTARIS Novella autem imperatoris Leonis Sapientis viro ▲ facultatem dat matrimonium cum muliere divellendi, quæ data opera semen suum abortivum facit. Qui abortionis poculum dederit, si vilis sit, in metallum damnatur; si honestus, amissa parte bonorum relegatur. Si quis vero inde enectus fuerit, summum supplicium infligitur, idque licet citra dolum abortionis medicamentum datum sử. CAP. XXIX. De mutiere quæ ſetum negligit, aut exponit. Canon 35 mag. Basilii necnon 52 eam quæ in via parit, si fetum, cum eumdem servare posset, neglexerit, homicidii pœnas luere oportere censet, quamvis alius eum sustulerit, et humaniter affectus vivum conservaverit, dum mater brutaliter et inhumaniter affecta est, ex fornicatione forsan concipiens, et peccatum suum hoc pacto celare studens. Quod si, propter inimicorum periculum, vel necessariorum defectum, vel quod captiva ducta sit, vel, ut hostes fugial, laluerit, et periculumn sit ne infantis. ejulatu prodatur, sese simul et infantem servare non potuerit, mater damni venian consequetur. Hinc etiam de iis qui infantes suos in templorum aditibus exponunt, in sacra synodo sæpius discepta - tum fuit; et placuit, eas ut homicidas puniri, etsi alius infantes suscipiat, et cum cura educat. Lex. Occidit fetum non solum qui suffocat, sed etiam qui abjicit, et non nutrit; et qui in locis publicis exponit ad misericordiam quam ipse non habet. CAP. XXX. De iis qui virgines stuvrant. Canon 67 sanct. apost.: Eum qui virginem non desponsam stuprat, segregari jubet (desponsam enim qui stuprat, quis dicet eum non ut adulterum puniendum esse?) eamque habere, et non abjicere, quamv's pauperrima sit et illius genere indigna, 88 Lex. Dicit enim lex, eum qui cum continente muliere rem habet, cogi oportet eam in matrimonii societatem accipere. Canon igitur, ut videtur, propter vim quidem segregari eum qui peccavit, propter virginis autem salutem cogi ipsum ei legitime conjungi, decernit. Verum in actione de vi legem ita statuere non osteusun est. Leges. Dicit enim: Qui puclle vim affert, eamque con - stuprat, nares ei abscindantur, et lertiam partem suarum facultatum puellæ det. Qui cum virgine puella coiit, ipsa quidem vo1212 Ἡ δὲ Νεαρά τοῦ βασιλέως Λέοντος τοῦ Σοφού ἄδειαν δίδωσι τῷ ἀνδρὶ διασπᾶν τὸν μετὰ τῆς γυναικὸς αὐτοῦ γάμον, ἐξεπίτηδες ἀμβλωςκούσης την ἐκείνου σποράν. Ο πόμα δεδωχὼς ἀμβλωθρίδιον, εὐτελῆς μὲν ὤν, μεταλλίζεται, τίμιος δὲ, εξορίζεται μετά και ρικῆς δημεύσεως. Εσχάτῃ δὲ τιμωρίᾳ υπάγεται, ἐάν τις ἀπέθανεν ἐκ τούτου, καὶ εἰ χωρίς δόλου, το ἀμβλωθρίδιον δέδωκεν. ΚΕΦΑΛ. ΚΘ'. Περὶ γυναικὸς τῆς ἀμελῶς ἐχούσ σης περὶ τὸ κύημα ἡ ἐκτιθεμένης. Ο λγ' τοῦ μεγάλου Βασιλείου κανών, ἔτι δὲ καὶ δ νβ', τὴν κατὰ τὴν ὁδὸν κυήσασαν, εἴ γε παρόν σῶσαι καταπεφρόνηκε του κυήματος, φόνου δίκας ὑπέχειν οίεται δεῖν, κἂν εἰ ἕτερος ἀνελόμενος, καὶ β φιλανθρώπως χρησάμενος, τὸ ζῇν αὐτῷ κεχάριστα:, αὐτῆς θηριώδει καὶ ἀπανθρώπῳ λογισμῷ χρησαμέ νης, ἐκ πορνείας ἴσως ταῦτο ἡ μοιχείας συνειληφυίας, καὶ τὴν ἁμαρτίαν ταύτῇ πειραθείσης συγκρύψαι. Εἰ δὲ παρὰ τὴν ἀπορίαν τῶν προστησομέ νων, ἢ τὴν ἔνδειαν τῶν ἀναγκαίων, ἢ αἰχμάλωτος ἀγομένη, ἢ τῷ φεύγειν πολεμίους κρυπτομένη, καὶ τοῦ βρέφους κλαυθμυριζομένου, κινδυνεύουσα με νυθῆναι, ἑαυτὴν ἅμα καὶ τὸ τεχθὲν οὐκ ήρκεσε περισώσασθαι, συγγνωστὴ μᾶλλον ἡ μήτηρ τῆς ἐπηρείας. Ἐκ δὲ τούτου καὶ περὶ τῶν ἐκτιθεμένων τὰ οἰκεῖα βρέφη πρὸς ταῖς εἰσόδοις τῶν ἱερῶν λόγος πολλάκις ἐπὶ τῆς ἱερᾶς συνόδου γέγονε· καὶ ἤρε σεν ὡς φονευτριας ταύτας κολάζεσθαι, κἂν ἕτερος Ο ἀνέληται, καὶ ἐπιμελησάμενος ζωογονήσῃ. Νόμος. δ Φονεύει τὸ τικτόμενον οὐ μόνον ὁ πνίγων, ἀλλὰ καὶ ὁ ρίπτων, καὶ ὁ μὴ τρέφων, καὶ ὁ ἐν δημοσίοις τόποις ἐκτιθέμενος ἐπὶ ἐλεημοσύνῃ, ἂν αὐτὸς οὐκ ἔσχεν. ΚΕΦΑΛ. Λ'. Περὶ τῶν γυναῖκας παρθένους βιαζομένων. Ὁ τῶν ἁγίων ἀποστόλων ξ5' κανὼν τὸν βιασά μενον παρθένον ἀμνήστευτον ἀφορίζεσθαι ἀξιοί· (τὸν γάρ τοι μεμνηστευμένην τίς ἀντερεῖ μὴ οὐχ καὶ ὡς μοιχὸν τιμωρεῖσθαι δεῖν;) ἔχειν δὲ ταύτην καὶ μὴ ἐκβάλλειν, εἰ καὶ τῶν πενεστάτων οὖσα τυγχάνει, καὶ τῷ ἐκείνου μὴ προσήκουσα γένει. Νόμοι. Φησὶ γὰρ ὁ νόμος· Τὸν μετὰ σώφρονος παλλα κευόμενον γυναικὸς, ἀναγκάζεσθαι δεῖ καὶ εἰς γάμου κοινωνίαν λαμβάνειν αὐτήν. Ως ἔοικε τοίνυν καὶ ὁ κανὼν ὑπὲρ μὲν τῆς βίας ἀφορίζεσθαι τὸν πλημμελήσαντα ἐπιτάττει διὰ δέ γε τῆς παρθένου την σωτηρίαν ἀναγκάζετ σθαι καὶ νομίμως αὐτῇ συναφθῆναι. Οὐ μὴν ἐν τῇ περὶ βίας ἀγωγῇ οὕτω θεσπίζειν ὁ νόμος δείκνυται. Νόμοι, Φησί γάρ· Ο βιασάμενος κόρην και φθείρας αὐτὴν ῥινοκοπείσθω, διδοὺς αὐτῇ καὶ τὸ τρίτον τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ. Ο παρθένῳ κόρη μιγνύμενος ἐκείνης μὲν προαι-

- Δ. res cognita fuerit, si eam quidem in uxorem accipere voluerit, et parentes consentiant, fiat contractus. Quod si alterius personæ parentes id non probent, si dives sit stuprator, violatæ puella det unam auri libram, sin autem egentior, suarum facultatum dimidium; verum si in extrema paupertate sit, verberatus et tonsus exterminetur. ρέσει, ἀγνοουντων δὲ τῶν γονέων, τῆς πράξεως lente, 'parentibus autem ignorantibus, postquam διαγινωσκομένης, εἰ μὲν θέλει λαβεῖν αὐτὴν εἰς γυναῖκα, καὶ συναινοῦσι καὶ οἱ γονεῖς, γινέσθω τὸ συνάλλαγμα. Εἰ δὲ τοῦ ἑνὸς προσώπου οἱ γονεῖς τοῦτο οὐ καταδέχονται, εἰ μὲν εὔπορος ἐστιν ὁ φθορεύς, τῇ φθαρείσῃ κόρῃ διδότω λίτραν μίαν χρυσίου· εἰ δὲ ἐνδεής, τὸ ἥμισυ τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ· εἰ δὲ παντελῶς ἀπορος, τυπτόμενος καὶ κουρευόμενος ἐξοριζέσθω. Ο ὡρισμένος εἰς κατηγορίαν τῆς μοιχείας χρέ νας τῆς πενταετίας οὐκ ἔχει χώραν ἐπὶ τῆς κατὰ βίαν γενομένης φθορᾶς, ἀπροσδιορίστως γάρ κινεί ται, ἐπειδὴ καὶ δημοσίᾳ ἡ βία πλημμελεῖται. ΚΕΦΑΛ. ΛΑ'. Περὶ γοητείας. Ζήτει τὸ α' κεφάλαιον τοῦ Μ στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. Α'. Περὶ δαιμονώντων ἢ δαιμονᾷν ὑποκρινομένων. Ο οθ' τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανὼν τὸν δαιμο νῶντα μήτε κληρικὸν ἐπιτάττει γίνεσθαι, μήτ' εὐχῆς τοῖς πιστοῖς κοινωνεῖν· ἀπαλλαχθέντα δὲ τελέως τοῦ δαίμονος, καὶ εἰς κλῆρον προβαίνειν, εἴ γε καὶ τὰ τοῦ βίου συμβαίνει τῷ ἀξιώματι· επεί τοι γε τον ἐκ διαλειμμάτων νοσοῦντα συγκαταλεγῆναι τῷ κλήρῳ οὐχ ὅσιον, ἵνα μὴ τῷ καιρῷ τῆς μανίας αύτ τοῦ καὶ τὰ τῆς ἱερωσύνης ὑβρίζηται, καὶ τὸ θεῖον ἀτεχνῶς βλασφημῆται. Πῶς γὰρ οἷόν τε τὸ καθαρὸν τῆς ἱερωσύνης φῶς ψυχῇ πιστευθῆναι, τὸ ἐξάγιστον εἰσοικισαμένῃ τῆς πονηρᾶς δυνάμεως σκότος δια τὴν πρὸς τὰ φαῦλα ροπήν; καὶ σαπρῷ γὰρ δήπου δοχείῳ μύρον οὐδ᾽ ἂν εἰς νοῦν ἔχων πιστεύσειεν. Η γὰρ ἐλευθέρα τῶν ἀκαθάρτων παθῶν ψυχὴ καὶ τῇ ἁγιωσύνῃ τῶν ἀγαθῶν χαίρουσα πράξεων, φου βερὰ τῇ πονηρᾷ τῶν δαιμόνων εἶναι πιστεύεται φάλαγγι. Αλλως τε καὶ λογισμοῦ καὶ φρονήσεως ἔρημος ὧν ὁ δαιμονῶν, καὶ φαῦλά τινα καὶ ἄσεμνα διαπραττόμενος, καὶ δαιμονιώδεις φωνὰς προϊέμενος, τὸν λαὸν συνταράττειν, καὶ τὴν ἐν τῷ νεῷ ψαλ μῳδίαν ἀχρειοῦν ἔμελλεν. Quinquennii tempus fornicationis crimini præfinitum, locum non habet in stupro per vim facto; indefinite enim movetur, quando vel publice vel per vim peccatur. CAP. XXXI. De maleficiis. Quære caput 1 littera M. 89 INITIUM LITTERÆ A. CAP. I. De iis qui a demone corripiuntur, et qui se a dæmone correptos esse simulant. Canon sanctorum apostolorum 79, eum qui dæmonem habet, neque clericum fieri, neque cum fidelibus una precari jubet; a dæmone autem omnino liberatum etiam ad clericum provehi, si modo vita ejus dignitati conveniat: quippe nefas est, ut qui per dilucida intervalla insanit, clero adnumeretur, ne furoris tempore sacerdotium contumelia afficiatur, et Numen plane blasphemetur. Quomodo enim pura sacerdotii lux homini credetur, in quo mala potestatis tenebræ impuræ habitant propter ejus ad malum inclinationem? Neque enim quisquam, qui supit, putri vasi unguentumn committet. Etenim anima, quæ ab impuris per turbationibus liberatur, et in honestate bonorum operam exsultat, improbæ dæmonum phalangi metuenda esse creditur. Quin et dæmoniacus, siquidem ratione et intellectu privatur, mala aliqua et inhonesta perpetrans, et voces drmouiacas emitteus, 'populum conturbabit, et divinum in templo officium impediet. Ὁ δὲ γ' τοῦ Τιμοθέου Αλεξανδρείας τὸν μὴ δι' ὅλου, ἀλλ' ἐκ διαλείμματος την μανίαν νοσοῦντα, μεταλαμβάνειν ἐφίησι τῶν ἁγιασμάτων, εἶπερ, ἐν ᾧ σωφρονῶν ὁρᾶται καιρῷ, μὴ διασύρῃ τὰ θεῖα, καὶ βλασφημῇ τὸ μυστήριον, μηδὲ κατὰ τῆς πίσ στεως φθέγγηται· οἷα καὶ ὁ Ἰούδας ἔδρασεν, έκxaλύψας ἃ ἐδιδάχθη τοῖς Ἰουδαίοις, ὡς τοῖς γινομένοις διαπιστῶν, καὶ τῷ διδασκάλῳ ὡς ἀνθρώπῳ ψιλῷ προσέχων, καὶ οὐ Θεῷ. Ὁ δὲ ιδ'. Εἴ τις, φησί, μὴ ὑγιὰ τὸν λογισμὸν ὡς ἀληθῶς κεκτημένος, ἑαυτὸν διεχειρίσατο, καὶ τῆς ὑπὲρ αὐτοῦ προσφορᾶς, καὶ τῆς εἰωθυίας εὐτῆς ἀξιούσθων στέρεσθαι γὰρ καὶ τῆς νενομισμένης ὁσίας τόν γε τοιοῦτον οἱ χρή. Ὁ δὲ ξ τῆς ς' συνόδου τους δαιμονᾷν ὑποκρι νομένους, καὶ τρόπων φαυλότητι, διὰ τὸ πρὸς κέρδος ὁρᾶν, τὰ ἐκείνων σχηματιζομένους, ἐπιτιμᾶσθαι παντάπασι δικαιοῖ, καὶ πόνοις ὑποβάλλεσθαι, οἷοις ἂν ἀληθῶς δαιμονῶντες ὑποβληθεῖεν πρὸς ἀπαλ Tertius autem Timothei Alexandrini canon, eum qui non perpetuo, sed per intervalla insania laborat, sacramentorum participem esse sinit, si eo tempore, quo sanæ mentis esse videtur, in sacra non invehitur, nec mysterium blasphemat, nec contra Adem loquitur; quemadmodum fecit Judas, qui, quæ a Domino doctus est, Judais revclavit, iis quæ facta erant, fidem non dans, et magistro suo ut nomini vulgari et non tanquam Deo, mentem adhibens. Ejusdem vero canon 14: Si quis, inquit, revera non sanæ mentis, sibi mortem sua manu consciverit, oblatione pro se et solita oratione dignus habeatur; talem enim obsequiis legitimis privari non oportet. Porro 60 canon syn. vi, eos qui se a dæmone correptos esse simulant, et morum improbitate, lucro scilicet inbiantes, eorum figuram et habitum simulate præ se ferunt, omnimodo punicndos esse decernit, et ejusmodi laboribus et asperitatibus

exercendos, quibus subjiciuntur ii, qui vere a λαγὴν τῆς τοῦ δαίμονος ἐνεργείας. Τὸν γὰρ ὑπὲ dæmone correpti sunt, ut a dæmonis operatione liberentur. Eum enim, qui cum Deo vivere voluerit res mundanas contemptui habens, viam errori non obnoxiam, et in qua divini Patres institerunt, eligere oportuit, non autem eam, quæ scandali occasio evadat. Etenim multa iis cura opus est, uti inquit sanctus quidam, ne dum simulare aggrediuntur, in sui illusionem desinant, quamvis recta cum ratione hanc viam elegerint. Quæras etiam in cap. 1 lit. can. 45 synodi Carthaginensis; et Timothei Alexandrini can. 2 et 4, et in 12 cap. lit. E, can. 83 syn. Carthaginensis; et 26.cap. lit. I. 90 CAP. II. De creditoribus, et mutuo, et pignoribus. Leges. Uxor circa dotem prioribus mariti creditoribus præferatur; non autem iis præfertur circa donationem ante nuptias. Uxor circa dotem debito fiscali præfertur, nisi antiquius fuerit. Vetat constitutio maritum rerum dotalium alienationem, vel bypothecam facere; imo quamvis uxor iis quæ facta sunt consential, ne naturæ femineæ debilitas rerum suarum deperditionem causet. Quod si uxor maritum res suas oppignerantem videns, statim silentium agal, tanquam eum qui cum marito contractum facit, fallere voluerit, non adjuvatur. Edictum enim uxoribus deceptis opitulatur, non autem fraudulentis. Lunc Si propter mariti obligationem uxor se alieni contractus vinculo injecerit, eumque per propriam substantiam obligatione liberare voluerit, et rei curam gesserit, si pollicita non solverit, depositum vindicare nequit, perfecte scilicet ætatis exsistens. Θεῷ ζῆν ἑλόμενον, καὶ τῶν ἀνθρωπίνων ήμεληκότα πραγμάτων, τὴν ἀπλανῆ καὶ τοῖς θείοις Πατράσι βάσιμον ἔδει, μὴ μέντοι τὴν ἐπικίνδυνον καὶ πολλοῖς αἰτίαν αἱρεῖσθαι σκανδάλου. Πολλῆς γὰρ νήψεως τοῖς τοιούτοις χρεία καθέστηκε, ὥς τις φησὶ τῶν ἁγίων, μήπως ἐμπαίζειν ἐπιχειρήσαντες, εἰς ἐμπαιγμὲν ἑαυτῶν καταλήξωσιν, εἴ γε καὶ ὀρθῷ 20 γισμῷ τὴν ὁδὸν ταύτην είλοντο. Ζήτει καὶ ἐν τῷ α' κεφ. τοῦ στοιχείου κανόνα με τῆς ἐν Καρθαγένη συνόδου, τοῦ Τιμοθέου Αλε ξανδρείας β΄ καὶ δ' καὶ ἐν τῷ ιβ' κεφ. του στοιχείου κανόνα πγ' τῆς ἐν Καρθαγένῃ συνόδου, καὶ τὸ κς' κεφ. τοῦ γ' στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. Β'. Περί δανειστῶν, καὶ δανείου, καὶ ἐνεχύρων. Νόμοι. Η γυνὴ προτιμάσθω περὶ τὴν προίκα τῶν προτέρων δανειστῶν τοῦ ἀνδρός· οὐ προτιμάται δὲ τούτων περὶ τὴν πρὸ γάμου δωρεάν. Ἡ γυνὴ προτιμᾶται περὶ τὴν προίκα τοῦ δημο σίου χρέους, εἰ μή που προγενέστερον ὑπῆρξεν. Απαγορεύει ή διάταξις τῷ ἀνδρὶ ἐκποίησιν ποιεῖσθαι καὶ ὑποθήκην τῶν προικιμαίων πραγμά των, εἰ καὶ τοῖς γινομένοις ἡ γυνή συναινέσει, ἵνα μὴ τῆς γυναικείας φύσεως τὸ σαθρὸν ἀπώλειαν τοῖς αὐτῆς πράγμασιν ἐμποιήσῃ. Εἰ δὲ ἡ γυνὴ ὁρῶσα τὸν ἄνδρα τὰ ἴδια ὑποτιθέμενον, ἐσιώπησεν ἐπίτηδες, ὡς ἀπατῆσαι βουλομένη τὸν συναλλάσσοντα τῷ ἀνδρὶ, τότε οὐ βοηθεῖται. Ταῖς γὰρ ἀπατωμέναις γυναιξὶ βοηθεῖ τὸ δόγμα, οὗ ταῖς πανούργοις. Ἐὰν διὰ τὴν τοῦ ἀνδρὸς ἐνοχὴν παρενέβαλεν ἑαυτὴν ἡ γυνὴ τῷ δεσμῷ τοῦ ἀλλοτρίου συναλλάγ ματος, καὶ διὰ τῆς ἰδίας ὑποστάσεως τοῦτον ἀπαλλάξαι βούλεται τῆς ἐνοχῆς, καὶ ἐμελέτησεν, εἰ μὲν ὑποσχομένη οὐ κατέβαλεν, οὐδὲ καταβαλεῖν ἔτι ἀπαιτηθήσεται· εἰ δὲ κατέβαλε, διεκδικεῖν οὐ δύναται, δηλονότι τῶν ἐντελῶν οὖσα, Εἴ τις γυνὴ ἐν δανειακῷ γραμματείῳ συναινέσει τῷ ἰδίῳ ἀνδρι, ἢ ὑπογράψει, καὶ τὴν οἰκείαν περ ριουσίαν, ἢ καὶ ἑαυτὴν ἐνοχοποιήσει, οὐδὲν τοιοῦτον ισχύει ή κρατεί, κἄν τε ἅπαξ, κἄν τε πολλάκις Si qua uxor in cautione mutui marito suo conseusum det facultates suas subscribere, vel seipsam obliget, nibil ejusmodi valet, obtinetve; sive semel, sive sapius idem in ea re fiat; sive privatum, sive publicum fuerit debitum; sed eodem modo se τοιοῦτον ὑπὲρ τοῦ αὐτοῦ πράγματος γένηται, είτε habet, ac si nullatenus scriptum fuerit: nisi aperte probetur, quod pecuniæ in privatos uxoris usus commodatæ fuerint. Creditor qui. prolationes suas inficiatus est, summam quæ iis continetur, postquam convictus fuerit, debitori duplam rationibus initis refundat. Fructus ex pignore percepti in sortem imputantur, et si sufficiant ad totum debitum, solvitur actio, et pignus redditur. Quod si fructus debitum superent, superfui redduntur. Fructus fundi computantur in sortem, non solum quos creditor percepit, verum etiam quos perci ἰδικὸν, είτε δημόσιον εἴη τὸ χρέος, ἀλλ᾽ οὕτως εἶναι ὡς ἂν εἰ μηδὲ γεγραμμένον ἦν, εἰ μὴ φανερῶς ἀποδειχθείη, ὅτι τὰ χρήματα εἰς ἰδίας αὐτῆς τῆς γυναικὸς χρείας δανείσθη. Ο δανειστὴς τὰς οἰκείας αρνησάμενος ἀποδείξεις διπλάσιον τὸ περιεχόμενον αὐταῖς ποσὸν ἐλεγχό μενος καταλογιζέσθω τῷ χρεώστη. Οἱ ἐκ τοῦ ἐνεχύρου ληφθέντες καρποὶ ψηφίζονται εἰς τὸ χρέος· καὶ ἐὰν ἱκανοὶ γένωνται πρὸς τὸ ὅλον χρέος, λύεται ἡ ἀγωγὴ, καὶ ὰ ποδίδοτα: τὸ ἐνέχυρον. Εἰ δὲ καὶ πλείονες εἰσι τοῦ χρέους οι καρποί, ἀποδίδονται οι περιττεύοντες. Οἱ καρποὶ τοῦ ἀγροῦ ψηφίζονται εἰς τὸ χρέος, οι μόνον οὓς ἔλαβεν ὁ δανειστής, ἀλλὰ καὶ οὓς ἡδύν

Στο λαβεῖν· εἰ δὲ καὶ έβλαψε τον ἀγρὸν, ἐνάγεται pere potuit. Quod si agrum deteriorem efecerit, καὶ περὶ τούτου. etiam hoc nomine convenitur. Ἐὰν ὁ δανειστὴς μὴ παρ' ἰδίαν αἰτίαν ἀπολέσῃ τὸ ἐνέχυρον, οὐκ ἐγκαλεῖται. Χρὴ δὲ αὐτὸν ἀποδείξαι ὅτι ἀπώλεσε· τὰ γὰρ τυχηρὰ οὐ κινδυνεύεται τῷ δανειστῇ, ἀλλὰ δύναται κατά τύχην ἀπολέσας τὸ πράγμα, ἀπαιτεῖν τὸ αὐτῷ κεχρεωστημένον. Εἰ δὲ μεταξὺ τῶν συναλλασσόντων ήρεσεν, ἵνα ἡ ἀπώλεια τῶν ἐνεχύρων ἐλευθερώσῃ τὸν χρεώστην, τοῦτο Ισχύει. ΚΕΦΑΛ. Γ'. Περί διαζυγίου. Ζήτει τὸ ιγ' κεφάλαιον τοῦ Γ' στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. Δ'. Περί διαθήκης. Ο μ' τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανὼν τὸν ἴδια κεκτημένον πρὸ τῆς χειροτονίας ἐπίσκοπον κει λεύει δῆλα ταῦτα ποιεῖν, καὶ μὴ τοῖς τῆς ἐκκλησίας μιγνύναι, ἵν᾿ ἐξουσίαν ἔχοι τελευτῶν, οἷς βούλεται καὶ ὡς βούλεται, ταῦτα καταλιπεῖν, ὀρθοδόξοις μέντοι Χριστιανοῖς, καὶ μὴ προφάσει τῶν τῆς Εκκλησίας πραγμάτων ἀπόλλυσθαι τὰ τοῦ ἐπισκό που, γυναῖκα καὶ παῖδας ἔσθ' ὅτε κεκτημένου, Η συγγενεῖς, ἢ οικέτας. Δίκαιον γὰρ παρὰ Θεῷ καὶ ἀνθρώποις μήτε τὴν ἐκκλησίαν ζημιοῦσθαι ἀγνοίᾳ τῶν τοῦ ἐπισκόπου πραγμάτων, μήτε τὸν ἐπίσκοπον ἢ τοὺς αὐτοῦ συγγενείς, προφάσει τῶν τῆς ἐκκλησίας, ζημίαν ὑπομένειν, βάρει χρεῶν ἴσως ὑποκειμένης, καὶ εἰς πράγματα τούτους εμπίπτοντας, τῷ αὐτοῦ διαλοιδορεῖσθαι θανάτῳ. Εἰ γὰρ μὴ δῆλα ποιήσαιτο τά τε πρὸ τῆς χειροτονίας, καὶ τὰ μετὰ ταύτην αὐτῷ περιελθόντα ἐξ αἰτίας εὐπροσε ώπου, ὁ μετ' αὐτὸν χειροτονηθεὶς τῶν αὐτοῦ πάν των ἀνθέξεται, ἀναδεδεγμένος πάντως καὶ τὴν τῶν χρεῶν ἔκτισιν. Si creditor non culpa sua pignus perdiderit, nou tenetur. Sed ei incumbit necessitas probandi id se perdidisse; quippe casus fortuiti non periculo sunt creditoris, sed potest is re fortuito amissa summam sibi debitam reposcere. Quod si contrahentibus placuerit, ut pignorum jactura debitorem liberaret, illud valet. CAP. III. De divortio. Quære cap. 13 littera. 91 CAP. IV. De testamento. Sanctorum apostolorum 40 canon episcopum, qui ante ordinationem bona privata possidet, ea palam facere jubet, et non cum bonis ecclesiasticis commiscere, ut sit in potestate ejus morientis quibus vult, et ut vult, relinquere, orthodoxis tamen Christianis, ne rerum ecclesiasticarum occasione res episcopi deperdantur, qui nonnunquam uxorem habet et liberos, vel cognatos, vel famulos. Est enim justum apud Deum et homines, ut nec ecclesia damnum patiatur, propter rerum episcopi ignorationem, nec episcopus, vel ejus cognati bonorum ecclesiæ prætextu, quæ forsan debitorum ponderi subjicitur, damnum sustineant, et in negotia et lites incidentes mortem ejus contumelia afficiant. Nisi enim manifestas faciet res suas quæ ante ordinationem, et quæ post ordinationem ei legitime devenerunt, episcopus qui proxime ordinatur, res ejus omnes apprehendet, debitorum ejus solutionem omnino suscipiens. Canon autem 32 synodi Carthaginensis: Qui ad episcopatum, inquit, vel clerum promoti sunt, et cum antea inopes et indigentes vixerint, postea divites evadunt, ut agros et prædia sibi eniant; quoniam ex bonis ecclesia ea acquisivisse videntur, non aliis, sed eeclesiæ hæc relinquere debent sacrilegii crimen evitantes. Quod si ex donatione, vel cognatorum hæreditate, et non alio aliquo modo, ad captivorum scilicet redemptionem, vel templorum ædificationem, bona aliqua acquisiverint, horum etiam partem ecclesiæ consecrare Ὁ δὲ λβ' τῆς ἐν Καρθαγένῃ συνόδου. Οἱ εἰς ἐπι σκοπήν, φησί, προελθόντες, ἢ κλῆρον, καὶ πρὸ τούτου μὲν ἀπορίᾳ καὶ πενίᾳ συζῶντες, ευπορήσαντες δὲ μετὰ τοῦτο, ὥστε καὶ ἀγροὺς ἑαυτοῖς πρί ασθαι, καὶ χωρία, ἐπεὶ δοκοῦσιν ἐκ τῶν πραγμά. των ταῦτα τῆς ἐκκλησίας κτήσασθαι, ὀφείλουσι μὴ ἑτέροις, ἀλλὰ τῇ ἐκκλησίᾳ ταῦτα καταλιπεῖν, την τῆς ἱεροσυλίας γραφὴν φυλαττόμενοι. Εἰ δὲ κατὰ δωρεάν, ἢ συγγενῶν κληρονομίαν, καὶ μὴ καθ' ὄντι· ναοῦν ἕτερον τρόπον, εἰς ἀναῤῥύσεις τυχόν αἰχμαλώτων, ἢ νεῶν οἰκοδομὰς, ἔστιν & προεκτήσαντο, δεῖ καὶ τούτων τὴν ἐκκλησίαν μερῖτιν ποιήσασθαι· oportet; si secus fecerint, houore ecclesiastico εἰ δ᾽ οὖν, οὐκ ἄξιοι τῆς ἱερατικῆς τιμῆς κριθήσον ται. Κατὰ τῶν ἐπισκόπων δὲ τοῦτο κρατήσει μάλίστα, ἐπεὶ οὐδ᾽ ὕπεστι τρόπος αὐτοῖς ἴσως ἕτερος, δι' ὃν κτήσονται πράγματα, ὅτι μὴ μόνος ὁ ἀπὸ τῶν τῆς ἐπισκοπῆς δικαίων. Ζήτει καὶ ἐν τῷ β' κεφ. τοῦ στοιχείου τῆς συνόδου ταύτης κανόνα κι' καὶ πα'. Νόμος. Ἡ δὲ ρλαν Ἰουστινιάνειος Νεαρά, Απαγορεύομεν, φησί, τοῖς ὁσιωτάτοις ἐπισκόποις, τὰ μετὰ τὴν ἐπι σκοπὴν αὐτοῖς οἱῳδήποτε τρόπῳ περιελθόντα πράγματα, κινητά, ἢ ἀκίνητα ἢ αὐτοκίνητα, εἰς ἰδίου; συγγενεῖς, ἢ πρὸς ἄλλους οἰῳδήποτε τρόπῳ μετα φέρειν, ἀλλὰ δαπανἂν αὐτὰ εἰς λύσιν αἰχμαλώτων, indigni judicabuntur. Hoc autem contra episcopos potissimum valebit, quia nullus est iis alius forsan modus quo res acquirant, præterquam ex juribus episcopatus. Quæras etiam in 2 cap. lit. hujus synodi canones 22 et 81. Lex Justiniani autem novella 131: Interdicimus, inquit, sanctissimis episcopis ne res, quæ ad eos post episcopatum quomodocunque pervenerint, mobiles, vel immobiles, vel sese moventes, iu cognatos suos vel alios quoquo mode transferant; sed easdem in captivorum redemptionem, vel

MATTHÆI BLASTARIS egentium palaiam, vel in alios pios usus pro καὶ πτωχῶν ἀποτροφὴν, καὶ εἰς ἄλλας εὐσεβεῖς ecclesiæ suæ commodo expendant. Quæ enim ex iis post ipsorum mortem supersunt, ecclesia, quam tenebant, vindicat. Ea autem alienaudi potestatem habent quæ ante episcopatum probantur habuisse, et quæ post episcopatum ad eos a cognatis devoluta sunt, quibus ab intestato usque ad quartum gradum succedere possunt. Hæc etiam valent et in aliis monasteriorum venerabilium rectoribus. Quod si episcopus vel clericus cujuscunque gradus sine testamento vel legitimis successoribus moriatur, eorum successio ecclesiæ, in qua constituti fuerint, addicitur. Leges de testamento. Testamentum est justa voluntatis sententia de iis quæ quis post mortem suam fieri velit. In eo qui testatur, integritas mentis, non corporis sanitas exigitur. 92 Masculus qui annum decimum quartum complevit testamentum facere potest; femina vero, quæ duodecimum.. Si pater vel mater in matrimonium dent filiam vel filium, et eum mori contingat, testamentum faciendi potestatem non habet, sive dos sit, sire donatio ante nuptias, dum parentes adhuc supersunt. Quod si altera eorum pars moriatur, in mortui bona testatur. Neque Aliusfamilias testatur, nec impubes, nec furiosus, nec prodigus; mutus autem et surdus aliquando testari possunt. Prius testamentum a posteriori perfecto rescinditur. Testamentum elapso decennio ne abrogetur, nisi aliud perfectum factum sit vel in scriptis vel citra scripturam, contrariam testantis voluntatem indicans in præsentia septem vel quinque testium. Si testator moriens se nihil aliud possidere juraverit præter ea quæ in testamento disposuit, non licet heredi qualicunque inquisitionem facere, et servum per tormenta examinare, vel a testibus, [qui in testamento reperiuntur, juramentum exigere. Sed invitus testatoris juramento fidem babeat, si modo non deprehensus sit circa eamdem rem aliter atque aliter jurare. Testamentum citra scripturam conditur, cum coram septem testibus una constitutis testator suam voluntatem declarat. Quod si eo in loco, in quo quisquam citra scripturam testatur, septem testes uon iuveniautur, voluntatem suam coram quinque testibus et non paucioribus notam facere potest. Qui testamentum scribit recte in co testis fit. Testamentum septem testes habere debet, codicillus autem quinque. Qui vero in pugna vulneratus est, et dum in via iter facit a morte non procul abest, non solum coram tribus personis testari αἰτίας ὑπὲρ τοῦ συμφέροντος τῆς ἰδίας ἐκκλη σίας· τὰ γὰρ μετὰ τὴν αὐτῶν τελευτὴν ἐκ τούτων περιττεύοντα ή κατ᾿ αὐτοὺς ἐκκλησία οἰκειοῦται. Αδειαν δὲ ἔχουσιν ἐκποιεῖν ἅτινα ἂν πρὸ τῆς ἐπισκοπῆς ἐσχηκότες ἀποδειχθῶσι, καὶ ὅσα μετὰ τὴν ἐπισκοπὴν εἰς αὐτοὺς ἀπὸ συγγενῶν περιέλθῃ, οὓς ἐξ ἀδιαθέτου μέχρι τετάρτου βαθμοῦ διαδέχεσθαι δύνανται. Ταῦτα δὲ κρατεῖ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων διοι κητῶν τῶν σεβασμίων μονῶν. Ἐὰν δὲ ἐπίσκοπος ἢ κληρικός οιουδήποτε βαθμοῦ ἄνευ διαθήκης νομίμων διαδόχων τελευτήσῃ, ή τούτων διαδοχή προσκυρούται τῇ ἐκκλησίᾳ, ἐν ᾗ κεχειροτόνηται. Νόμοι περὶ διαθήκης. Διαθήκη ἐστὶ δικαία βούλησις περὶ ὧν ἄν τις θέλῃ μετὰ θάνατον αὐτοῦ τὴν διοίκησιν γενέσθαι. Ο διατιθέμενος ὀφείλει τὸν νοῦν, οὐ μὴν καὶ τὸ σῶμα, ἐῤῥῶσθαι. ῾Ο ἄῤῥην πληρώσας τὰ ιδ' ἔτη διατίθεται· ἡ δὲ θήλεια τὰ ιβ'. Ἐὰν πατὴρ ἡ μήτηρ εἰς γάμον ἐκδώσῃ παῖδα θήλειαν ἢ ἄρξενα, καὶ συμβῇ τελευτᾶν τὸν παῖδα, οὐκ ἔχει ἐξουσίαν διαθέσθαι, εἴτε προὶς ἐστὶν, εἴτε ὑπόβολον, ἔτι τῶν γονέων περιόντων. Εἰ δὲ ἓν μέρος ἐξ αὐτῶν ἐτελεύτησεν, εἰς τὸ τοῦ θανόντος διατί θεται. Οὔτε ὑπεξούσιος διατίθεται, οὔτε ἄνηβος, οὔτε μαινόμενος, οὔτε ἄσωτος· ἄλαλος δὲ καὶ κωφὸς ἔστιν Ο ότε διατίθενται. Η προγενεστέρα διαθήκη ανατρέπεται ὑπὸ τῆς μεταγενεστέρας, τελείας οὔσης. Μὴ ἀναιρείσθω τῇ τῆς δεκαετίας παραδρομή ή διαθήκη, εἰ μὴ ἄρα τελείας γενομένης ἑτέρας ἐγε γράφου, ἡ ἀγράφου, ἐναντίαν γνώμην τοῦ διατιθεμένου δηλούσης, ἐπὶ ἑπτὰ ἢ πέντε μαρτύρων. Τελευτώντος τοῦ διατιθεμένου, καὶ ἐπομνύντος μηδὲν ἄλλο κεκτῆσθαι, εἰ μὴ ἅπερ ἐν τῇ διαθήκη ἐντέταχεν, οὐκ ἔχει ἄδειαν οἱοσδήποτε κληρονόμος ἐρευνᾶν καὶ βάσανον δούλων ποιεῖσθαι, ἢ ὅρκους ἀπαιτεῖσθαι τους συνευρεθέντας ἐν τῇ αὐτῇ κατά γραφῇ μάρτυρας· ἀλλὰ καὶ μή βουλόμενος πιο στούσθω τῇ τοῦ τελευτήσαντος ἐξωμοσίᾳ, δηλονότι η μὴ φωραθέντος τοῦ διατιθεμένου ἄλλως καὶ ἄλλως ὀμνύειν ἐπὶ τῷ αὐτῷ πράγματι. Αγραφος συνίσταται διαθήκη, ὅταν ἑπτὰ μαρτύ ρων ἅμα ευρισκομένων, τὴν αὐτοῦ ὁ διατιθέμενος φανερώσῃ βούλησιν. Εἰ δὲ ἐν ᾧ τις ἀγράφως διατί θεται τόπῳ, ἑπτὰ οὐχ εὑρίσκονται, δύναται καὶ ἐπὶ πέντε μαρτύρων οὐκ ἔλαττον τὴν οἰκείαν φανερὰν ποιεῖν βούλησιν. Ο γραφεὺς τῆς διαθήκης καλῶς ἐν αὐτῇ μαρτυρεί. Η διαθήκη ἑπτὰ μάρτυρας ἔχειν ὀφείλει· ὁ δὲ κωδίκελλος ε'. Ο μέντοι ἐν πολέμῳ πληγείς, καὶ ἐν ὁδῷ περιπατῶν, καὶ πρὸς τὸ θανεῖν ἐγγίσας, οὐ μόνον ἐπὶ τριῶν διαθήκην δύναται ποιεῖν, ἀλλὰ

Δ. καὶ ἐπὶ δύο προσώπων διὰ τὴν συμβᾶσαν περί- potest, sed etiam coram duobus propter incidentem circumstantiam. στασιν. Ἡ δὲ Νεαρὰ τοῦ βασιλέως Λέοντος τοῦ Σοφού, θεσπίζομεν, φησὶ, ἐν πάσῃ χώρᾳ καὶ πόλει, καὶ ὑπ' ἀμαθῶν κυροῦσθαι τὰς διαθήκας, εἰ μόνον ἐκ τοῦ τρόπου τὸ ἀξιόπιστον οἱ μάρτυρες ἀποφέρονται καὶ τὸν ἀριθμὸν δὲ οὐ μόνον ἄχρι τῶν πέντε περιορίζομεν, ἀλλ' ἐν τόποις, ἐν οἷς, ὡς εἰκὸς, συμβαί νες σπάνιν ἀνδρῶν εἰς μαρτυρίαν ἀξίων εἰσιέναι, καὶ μέχρι τριῶν φθάνοντα τὸ εὐαπόδεικτον ἔχειν, καὶ εἶναι ἀθετήσεως κρείττω την μαρτυρίαν. Ζήτει καὶ τὸ λη' κεφ. τοῦ Κ στοιχείου, καὶ τοὺς ἐν τῷ ις' κεφ. τοῦ Μ στοιχείου νόμους: ΚΕΦΑΛ. Ε'. Περί διακόνων. Ο ιδ' τῆς δ' συνόδου κανὼν, προσέτι καὶ ὁ ιε', τὰς ἡλικίας ορίζοντες τῶν χειροτονουμένων, τὸν μὲν πρεσβύτερον ἐτῶν θεσπίζουσιν εἶναι λ', εἰ καὶ ὁ βίος ἐκ περιουσίας συμβαίνει τῷ ἀξιώματι. Πρὸς γὰρ ἀρχέτυπον παράδειγμα τὴν τοῦ Σωτῆρος χρή βλέπειν οἰκονομίαν, ὃς τριακοντούτης βαπτισάμενος, εὐθὺς τοῦ διδάσκειν ἀπήρξατο· τὸν δέ γε διάκονον ε' εἶναι καὶ κ', τεσσαράκοντα δὲ τὴν διάκονον· τὸν δὲ ὑποδιάκονον μὴ ἐλαττόνως ἔχειν τῶν κ'. Τόν γε μὴν πρὸ τῶν ῥηθέντων χειροτονηθέντα χρόνων ἀφειδῶς καθαιρεῖσθαι κελεύουσι. τοὺς αὐτοὺς τῆς ἡλικίας τοῦ διακόνου χρόνους καὶ ὁ ις' κανὼν τῆς ἐν Καρθαγένη συνόδου ορίζεται· τῆς δὲ διακόνου ὁ ιε' τῆς δ' συνόδου. Ζήτει τὰ περὶ τῶν διακόνων γυναικῶν ἀκριβέστερον ἐν τῷ ια' κεφ. τοῦ Γ΄ στοιχείου. Καὶ ὁ μὲν τῆς ἐν Νεοκαισαρείᾳ ιε', τῇ ομωνυμία τῶν ἐν ταῖς Πράξεσιν ἑπτὰ διακόνων καθυπαχθείς, μὴ πλείονας εἶναι τῶν ζ' διακόνων ἐτύπωσεν, εἰ καὶ ταῖς μείζοσι τῶν πόλεων τὸ τὴν Ἐκκλησίαν ἔχον ἄστυ συναμιλλάται. Novella autem imperatoris Leonis Sapientis, Saucimus, inquit, ut in omni regione et civitate ctiam ab imperitis testamenta confirmentur, dunmodo mores testium fidem mereantur. Quin et numerum non solum ad quinque contrabimus, sed iis in locis in quibus raros lide dignos prodire constat, tres quoque admitti, et testimonium illorum non reprobari volumus. Quære etiam 38 cap. litt. K, et leges in 16 cap. litt. M. CAP. V. De diaconis. Canon 14 syn. vi, nec non 15, ælates ordinandorum definientes, presbyterum annorum triginta esse decernunt, etiamsi vita ejus dignitati abunde conveniat. Ad exemplar enim originale et Servatoris nostri economiam respicere oportet, qui tricesimo anno baptizatus, statim docere coepit; diaconum autem 25 annorum esse, diaconissan 40; subdiaconum non pauciores agere quam 20). Eum vero qui ante prædictos annos ordinatur, omnimode deponi jubent. 93 Eosdem etiam pro diaconi ætate annos can. 16 syn. Carthag. definit; diaconissæ vero can. 15 syn. iv. Queras plenus de diaconissis in 11 cap. littera Γ. Porro can. 15 syn. Neocasariensis lomonymia septem in Actibus diaconorum persuasus, non plures esse septem Maconis decrevit, quamvis civitas que ecclesiam habet maximarum urbium aemula fuerit. Canon auten 16 syn. vi, canonem præsentem corrigens, et quæ in libro Aetuum dicta sunt interpretans, et Chrysostomum, qui verborum sensum exactissime explicat, adducens, ostendit sacram Scripturam illic diaconos dicere non eos qui divinis mysteriis ministrant (nondum enim erant episcopi, vel presbyteri, vel diaconi, sed soli apostoli), verum eos qui hominibus amplectendæ fidei studio ad apostolos assidue commeantibus alimenta Ὁ δὲ τῆς δ' συνόδου ις' τὸν παρόντα διαγράφων κανόνα, καὶ τὰ ῥητὰ τῆς βίβλου τῶν Πράξεων έξηγούμενος, καὶ τὸν τὴν γλῶτταν παράγων χρυσοῦν, τῶν ῥητῶν τὴν διάνοιαν παντὸς μᾶλλον ἀκριβέστε ρον ἀναπτύσσοντα, δείκνυσι μὴ διακόνους λέγειν ἐνταῦθα τὴν θείαν Γραφὴν τοὺς ἐν τοῖς θείοις δια κονουμένους μυστηρίοις, οὐδέπω γὰρ ἦσαν οὔτε ἐπίσκοποι, οὔτε πρεσβύτεροι, οὔτε μὴν διάκονοι, πλὴν μόνων τῶν ἀποστόλων, ἀλλ᾽ οἷς ἔμελεν, όπως τρέφοιντο οἱ περὶ τοὺς ἀποστόλους άθροι- prospicerent, a quibus exemplum quoque in egenos ζόμενοι καὶ πιστεύοντες, οὓς καὶ εἰς τύπον ἡμῖν γεγονέναι τῆς περὶ τοὺς δεομένους σπουδῆς τε καὶ μεταδόσεως. Ο τοίνυν τῆς ἐν Νεοκαισαρείᾳ κανὼν μὴ εὐστόχως ῥηθείς, οὐδὲ πρὸ τῆς δ' ἐτηρεῖτο συνόδου. Ο μὲν γὰρ Ἰουστινιανὸς πρὸ ταύτης γεγονώς, ἑξήκοντα πρεσβυτέρους, καὶ διακόνους ἑκατὸν ἄῤῥενας, καὶ θηλείας μ' ἐν τῇ μεγάλῃ κατέστησεν Ἐκκλησίᾳ· Ηράκλειος δὲ, πρὸ τῆς ε' ὧν καὶ αὐτὸς συνόδου, καὶ ἐπηύξησε τούτων τὸν ἀριθμόν. Τοῦτο καὶ περὶ τὰς ἄλλας τῶν ἐκκλησιῶν ἐγένετο, τοῦ ἐν Νεοκαισαρείᾳ κανόνος μέχρι τοῦ γραφῆναι μόνον προκόψαντος. Ο δὲ τῆς πρώτης συνόδου της κανὼν τοὺς διακόcharitatis piæque liberalitatis ad nostra usque tenpora ductumn. Canon igitur synodi Neocæsariensis non apte dictus ante canonem syn. vs non observabatur. Justinianus enim, qui ante hanc synodum vixit, sexaginta presbyteros, centum diaconos, et quadraginta diaconissas in Magna Ecclesia constituit. Heraclius etiam, qui ante vi synodum vixit, eorum numerum adauxit. Idem etiam in aliis ecclesiis factum est, cum canon Neocæsariensis tantum ut scriberetur profecerit. Porro canon 18 prim.syn. diaconos Eucharistiam

presbyteris tradere velal, quia diaconis incruentum νους ἀπείργει τῆς Εὐχαριστίας μεταδιδόναι τοῖς saerificium omnino offerre non est permissum, nec ante episcopos Eucharistiam attingere. Ministrorum enim ordinem implent versus episcopos el presbyteros; ideoque post eos ad divina dona accedere oportet, ipsis utique præbentibas. Quin et intra sacrum tribunal inter sacerdotes diaconos sedere non permittit; eum vero qui obedire non vult a diaconatu desistere jubet. Verum in syn odis extra sacrum tribunal plures diaconos qui officia habent, ante sacerdotes sedere videmus, quod, ut existimo, iis non omnino convenit. De chartophylacis honore. Soli enim chartophylaci datur ex longa magnæ Ecclesiæ consuetudine, et ex scripta constitutione inclyti imperatoris Manuelis, in congregationibus quæ fiunt extra synodum etiam ante antistites sedere. Canon vero 7 syn. vi, quisquis diaconoruin extra tribunal cum presbyteris sedens, sede inferiori contentus non est, sed præsidentiam sibi asserit vocem divinam contemptui habens, nimirum quod: • Onnis qui sese extollit, humiliabitur, eum nun deponi, sed ab officii ecclesiastici honore deturbari jubet. Missus autem ab antistite suo in urbem aliquam ut ejus locum impleat, ejusdem etiam cathedram habebit. Hoc etiam in aliis ordinibus sacris fieri debet, ut nemo 94 dignitati seculari vel officio ecclesiastico fisus supra majorem eſſferatur, bypodiaconus forte supra diaconum, vel lector supra İstum. Quam indignum enim est, ut dum in dignitatibus secularibus, qui honorem minorem sortitus est, præ iis qui principem locum obtinent, neutiquam honoratur, nos iis pejores in spiritualibus dignitatibns, quæ alios longe excedunt, moribus incompositi videamur? Eadem syn. Laodicen. can. 20 decernit, diaconum scilicet ante presbyterum nou sedere, nisi ab co jubeatur. Utique et eumdem honorem diaconos a ministris et reliquis clericis habere. Quæras etiam in 9 cap. litt. E., can. 22 syn. Laodicenæ. CAP. VI De digamis. Quæras cap. 4 litterae Γ. CAP. VII. Quomodo episcopos et presbyteros populum docere oportet. Canon sanct. apost. 58 episcopos et presbyteros populum sibi subditum dogmata ad rectam fidem «t honestam vitam dirigentia docere jubet. lis elamat Deus per prophetam Ezechiel: ‹ Si non denunLaveris, neque locutus fueris, morietur injustus in injustitia sua; cjus autem sanguis de manu tua requiretur.) Magnus autem Paulus non solum episcopum, sed et presbyterum sobrium csse jubet, vigilantem scilicet et non pigrum, sermonem fidelem, prout didicit, amplectentem, et populum in salutari doctrina adhortari, et contradicentes πρεσβυτέροις, ὅτι μηδὲ προσφέρει» τοῖς διακόνοις τὴν ἀναίμακτον ἐφεῖται θυσίαν, μήτε μὴν πρὸ τῶν ἐπισκόπων τῆς Εὐχαριστία; αὐτοὺς ἅπτεσθαι· ὑπη ρετῶν γὰρ τάξιν πληροῦσι πρὸς τοὺς ἐπισκόπους καὶ πρεσβυτέρους. Διὸ καὶ μετὰ τούτους τοῖς θείοις δώροις δεῖ προσιέναι, ἐκείνων αὐτοῖς μεταδιδόντων· οὐ μὴν οὐδὲ τοῦ ἱεροῦ βήματος ἔνδον μέσον τῶν ἱερέων τους διακόνους ἐπιτρέπει καθίζειν· τὴν δὲ μὴ ὑπείκοντα παύεσθαι τῆς διακονίας κελεύει· ἀλλ' ἐπὶ τῶν ἔξω τοῦ βήματος συνόδων ὁρῶμεν πολύ πρὸ τῶν ἱερέων καθημένους τοὺς ἔχοντας οφφίκια διακόνους, μηδὲν ὅλως οἶμαι προσῆκον αὐτοῖς. Περὶ τῆς τοῦ χαρτοφύλακος τιμής. Μόνῳ γὰρ τῷ χαρτοφύλακι δέδοται τῆς μεγάλης Εκκλησίας, καὶ ἐξ ἔθους μακροῦ, καὶ ἐξ ἐπιτάγματος ἐγγράφου τοῦ ἀοιδίμου βασιλέως Maνουήλ, καὶ τῶν ἀρχιερέων, ἐν ταῖς ἔξω προκαθῆσθαι συνόδοις. Ο δὲ ς τῆς ς συνέδου, στις τῶν διακόνων ἐκτὸς τοῦ βήματος μετὰ πρεσβυτέρων καθήμενος που στέργει τὴν ὑφεδρίαν, ἀλλὰ τῆς προεδρίας μεταποιεῖται, τῆς θείας φωνῆς κατολιγωρῶν, ὅτι «Πᾶς ἡ ὑψῶν ἑαυτὸν ταπεινωθήσεται, οὐ καθαιρεῖσθαι, ἀλλὰ ὑποβιβάζεσθαι τοῦτον τῆς τοῦ ἰδίου ὀφφικίου κελεύει τιμῆς. ᾿Αποσταλεὶς δὲ πρὸς τοῦ οἰκείου ἀρχιερέως εἰς τινα πόλιν τὸν ἐκείνου τόπον αναπληρώτων, καὶ τὴν ἐκείνου δήπου καθέξει καθέδραν. Τοῦτο καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ἱερῶν ταγμάτων γίνεσθαι δέον, ὥστε μή ειναι κοσμικό θαῤῥοῦντα ἀξιώματι, ἢ ἐκκλησιαστικῷ ὀφφικίῳ, τοῦ μείζονος κατεπαίρεσθαι, τὸν ὑποδιάκονον τοῦ διακόνου τυχὴν, ἢ ἐκείνου τὸν ἀναγνώστην. ὡς ἔστι δεινὸν ἐν μὲν τοῖς κοσμικοῖς ἀξιώμασι μὴ ἐξεῖναι τῷ ἥττονα λαχόντι τιμὴν τῶν ἐν τέλει προ τετιμήσθαι, ἡμᾶς δὲ χείρους ἐκείνων ὡς ἀτάκτους ἐν τοῖς πνευματικοῖς ἀξιώματι φαίνεσθαι, τοῖς κρείττο σιν ἢ ἐκεῖνα. Τὰ αὐτὰ καὶ ὁ κ τῆς ἐν Λαοδικεία διορίζεται, ἐπίπροσθεν πρεσβυτέρου διάκονον μὴ καθέζεσθαι, εἰ μὴ πρὸς αὐτοῦ κελευσθείη· τὴν δὲ αὐτὴν ἔχειν τιμὴν καὶ τοὺς ὑποδιακόνους ὑπὸ τῶν ὑπηρ ρετῶν καὶ λοιπῶν κληρικῶν. Ζήτει καὶ ἐν τῷ ζ' κεφ. τοῦ στοιχείου κανόνα κα' τῆς ἐν Λαοδικεία συνόδου. ΚΕΦΑΛ. Γ'. Περὶ διγάμων. Ζήτει τὸ δ' κεφ. τοῦ στοιχείου. ΚΕΦΑΛ. Η' Πῶς δεῖ διδάσκειν τὸν λαὸν τοὺς ἐπισκόπους καὶ πρεσβυτέρους. Ο νη' τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανὼν ἐπισκόποις καὶ πρεσβυτέροις διδάσκειν ἐπισκήπτει τοὺς ὑπὸ χεῖρα τὰ πρὸς ὀρθοδοξίαν καὶ σεμνὸν βίον ρυθμί ζοντα δόγματα. Τούτοις ὁ Θεὸς δι᾽ Ἰεζεκιήλ βοᾷ τοῦ προφήτου·. Εἰ μὴ διαστείλῃ μηδὲ λαλήσῃς, ἀποθα νεῖται μὲν ὁ ἄνομος ἐν τῇ ἀνομίᾳ αὐτοῦ, τὸ δὲ αἷμα αὐτοῦ ἐκ τῆς χειρός σου ἐκζητηθήσεται. Παῦλος δὲ ὁ μέγας μὴ ὅτι τὸν ἐπίσκοπον, ἀλλὰ καὶ τὸν πρεσβύτερον νηφάλιον εἶναι κελεύει, εγρηγορότα δηλα δή, καὶ μὴ ἀνειμένον, ἀντεχόμενον τοῦ κατὰ τὴν διδαχὴν πιστοῦ λόγου, καὶ δυνατὸν παρακαλεῖν τὴν

λαὸν ἐν τῇ ὑγιαινούσῃ διδασκαλίᾳ, καὶ τοὺς ἀντιλέ- refellere potentem. Episcopus enim dicitur quod γοντας ἐλέγχειν· ἐπίσκοπος γὰρ ὠνόμασται παρά τὸ σκοπεῖν· ἀκριβῶς, ὡς ἐξ ἀπόπτου καὶ μετεώρου τὰ τοῦ λαοῦ. Ταύτῃ τοῦ κἂν τοῖς ἀδύτοις τοῦ ἱεροῦ ἡ καθέδρα συμβολικῶς ἐφ᾽ ὕψους ἵδρυται τῷ ἀρχιε ρεῖ, καὶ τοῖς πρεσβυτέροις ἐνταῦθα συνεστάναι τούτῳ καὶ συγκαθῆσθαι δέδοται· κοινὸν γὰρ ἔργον ἀμφοῖν ἡ τοῦ δήμου πρὸς τὸ κρεῖττον ἐπίδοσις. Τοὺς δὲ περὶ τὴν τοῦ λαοῦ διδασκαλίαν ὀλιγώρως διαχει μένους ἀφορίζεσθαι, ἐπιμένοντας δὲ τῇ ἀμελείᾳ, καὶ καθαιρέσει κελεύει ἐπιτιμάν. Ταῦτα καὶ ὁ ιθ' τῆς ς συνόδου κανών παρ εγγυάται, ἂν καὶ ζήτει ἐν τῷ ια' κεφ. τοῦ στοιχείου. Ο δὲ τῆς ἐν Καρθαγένῃ ρκα', Τοῖς κατολιγωροῦσι, φησί, τῶν οἰκείων ποιμνίων ἐπισκόποις, καὶ μὴ διδάσκουσι τὰ σωτήρια, παρεγγυάσθαι δεῖ πρὸς τῶν πλησιοχώρων, μεθεμένοις τὰ τῆς ῥᾳστώνης, τῆς προσηκούσης γενέσθαι σπουδῆς. Ἐξήκοντος δὲ και ροῦ μηνῶν ἐξ, καὶ μετὰ ῥᾳστώνης ἔτι βιούντων, τῷ ἔγγιστα ἐπισκόπῳ τὴν χώραν καὶ τὸν λαὸν προσανατιθέναι, τῷ δυναμένῳ τε καὶ προθυμουμένῳ τῇ διδαχῇ τούτους πρὸς τὸ κρεῖττον ῥυθμίζειν. Εἰ δὲ καὶ δι' οίκονομίαν τινὰ τὴν σιγὴν αἱρεῖσθαί φησιν, ὡς ἂν οὕτω μᾶλο λον ενίους τῶν αἱρετικῶν ἐφελκύσηται, καὶ μὴ πρὸς ἀπείθειαν ἐρεθίσῃ, τρεῖς τῶν ἐπισκόπων ἐκλέ γεσθαι παρὰ τοῦ τῆς ἐπαρχίας πρωτεύοντος εἰς τὴν περὶ τούτου ἐπίκρισιν· καὶ εἰ ταῦθ' οὕτως ἔχειν δειχθείη, πρὸς αὐτὸν αὖθις τὴν χώραν επανα στρέφεσθαι. Ὁ δὲ ρκγ' καὶ τῆς τῶν λοιπῶν κοινωνίας τὸν ἀμελῶς διακείμενον ἐξοστρακίζει μετὰ τὴν τῶν ἐξ μηνῶν παραδρομήν, εἰ μὴ πιστοῖς, ἀλλὰ δὴ καὶ ἀπίστοις τὰ ὑγια τῶν δογμάτων ενηχοίη, καὶ ὁσημέ ραι διαμαρτύροιτο, ὅπως τὰ τῆς ἀληθείας ἔχει, εἰ μή που ἢ νόσῳ κατείληπτο, ἢ μείζοσι τῆς Ἐκκλησίας ὑποθέσεσιν ενησχόλητο, ἢ ὁ ταῦτα διεκδικῶν ἄρχων ἀπῆν. Ο δὲ ξὰ τῆς ς' συνόδου τῷ δημοσίᾳ διδάσκοντι λαϊκῷ τὰ περὶ τῆς πίστεως δόγματα, καὶ μὴ τὸ οὖς ἐπέχοντι μᾶλλον τοῖς τῇ θείᾳ ψήφῳ διδασκαλεῖον ἐπ᾿ ἐκκλησίας ἀνοιξαμένοις, εἰ καὶ ἐπ' ἄκρον ἀπάσης ἐληλάκει σοφίας, ἀφορισμὸν εἰς μ' ἡμέρας ἐπιτιμά ται· ἰδίᾳ δέ τις ἀποκρίνασθαι τοῖς πυνθανομένοις οὐ κωλυθήσεται. Νόμος. Μηδεὶς κληρικός, ἢ μοναχός, ἢ στρατευόμενος, ἢ οιοσδήποτε πληθὺν συνάγων, δημοσίᾳ περὶ τῆς πίσ στεως διαλεγέσθω. Υβρίζειν γὰρ δοκεῖ τὴν ἐν Χαλ · κηδόνι σύνοδον, τὴν δεόντως πάντα διατυπώσασαν, ὥστε, εἰ μὲν κληρικὸς εἴη ὁ ταῦτα ποιῶν, τοῦ συλλή γου τῶν κληρικῶν ἐκπεσεῖται, εἰ δὲ στρατευόμενος, τῆς στρατείας· οἱ δὲ λοιποὶ κατὰ τὴν οἰκείαν τύχην τιμωρηθήσονται. ΚΕΦΑΛ. Γ' [Η]. Περὶ δικαιοσύνης. Δικαιοσύνη ἐστὶ σταθηρὰ καὶ διηνεκής βούλησις ἑκάστῳ τὸ ἴδιον ἀπονέμουσα δίκαιον. Ίδια δικαιοσύνης τὸ κοσμίως ζήν, ἄλλον μή βλά πτειν, ἑκάστῳ τὸ ἴδιον ἀπονέμειν. PATROL. GR. CXLIV. ea qui sui sunt populi tanquam ex alto et excelso loco sedule prospiciat. Et ob hanc causam in templi adytis cathedra antistitis symbolice in sublimi loco constituitur, et presbyteris illic ei assistere unaque sedere concessum est; communi enim utrisque cura est populi in meliora profectus. Eos igitur, qui cırca populi eruditionem negligenter affecti sunt, segregari, in negligentia vero perseverantes depositione puniri jubet. Eadem etiamn can. 19 syn. vi jubet, quem quæras in cap. 11 litt. B. Canon autem 121 syn. Carthago, Episcopi, inquit, qui greges suos contemnunt, et salutaria non docent, moneri debent a vicinis episcopis ut socordiam cura convenienti commutent. Tempore autem sex mensium elapso, iisque in socordia adhuc viventibus, vicinus episcopus regionem et populum alteri committat, qui possit et sludeat doctrina sua eum ad melius dirigere. Quod si propter cconomiam se silentium egisse dicat, ut hac ratione hæreticos aliquos ad se pertraberet, et non ad inobedientiam irritaret, tres episcopi ad harum rerum examinationem a provinciæ primate eligantur, et si hæc ita se habere ostensum sit, ab eo rursus in regionem restituatur. Quin et can. 123 eum qui negligenter se gerit a reliquorum communione exterminat, postquam sex menses præterierint, si non fideles, imo et infideles sana dogmata edoceat, nisi morbo detineatur, vel majoribus Ecclesiæ quæstionibus vacaverit, vel magistratus horum defensor abfuerit. Canon autem 64 syn. vi laico, qui fidei dogmata publice docet, et non potius aures iis præbel, qui divina ordinatione scholam in ecclesia aperiunt, quamvis omuem sapientiam in summo gradu sortitus sit, segregationem 40 dierum infligit. Privatim vero interrogantibus respondere nemo prohibebitur. Lex. Nullus clericus, vel monachus, vel miles, vel qualiscunque turbam congregans publice circa fidem disserat. Synodum enim Chalcedonensem contumelia afficere videtur, quæ revera statuit, quod si clericus sit 95 qui hoc fecerit, clericorum numero excidet; si vero miles, exercitu, reliqui autem secundum suam fortunam punientur. CAP. VI [VIII]. De justitia. Justitia est constans et perpetua voluntas, jus suum cuique tribuens. Justitiæ propria sunt, honeste vivere, neminem lædere, jus suum cuique tribuere.

Jurisprudentia est divinarum atque humanarum rerum, justi atque injusti scientia. CAP. VII [IX]. De judiciis, et de clericis et laicis cansas habentibus. Divinus apostolus Paulus in Epistola ad Corinthios inquit: «Jam quidem omnino delictum est in vobis, quod judicia habetis inter vos. › Similiter et tertius synodi Sardicensis canon, Si duo episcopi litem inter se habeant, ejusdem provincia episcopi recte causam eorum judicent, et ne quis corum episcopum ex alia provincia accersat; vide - lar enim provinciales ignorantia vel injustitia accusare. Quod si quisquam ab iis condemnatus se injuria afci rursus prælendat, episcopi provinciæ utrumque ad papam mittant, quæ ad eorum callsam spectant in litteris scribentes, et in ejus potestate erit determinare, an causa iterum judicio dabitur, an quæ decreta sunt firma nianebunt. Canon autem 107 syn. Carthag. uni episcopo causam duorum episcoporum inter se litem habentium judicare non permittit; utique nec clerici cum episcopo litem habentis. mæ, Porro 17 can. syn. iv parochias apud episcopos, qui eas tenent, firmas manere jubet, sive rusticanæ sint, in locis scilicet remotis positæ, et a paucis occupata, sive paganæ prædiis et pagis proxima, et hominum multitudine abundantes; praesertim vero si triginta annorum spatio eas tenuerunt et administrarunt, et nullis per vim eripuerunt. Quod si intra illud tempus alter episcopus de provincia aliqua litigaverit, a synodo provinciæ controversia dirimatur. Si vero épiscopus quisquam se a suo metropolitano injuria amici putet, ei judicio contendere licet vel apud diccesis exarcham, vel apud thronum Constantinopolitanum, nimirum si ei subsint; non enim omnium iste judex constituitur. Episcepos enim Syria Antiocheno subjici sancitum est, et Palaestina Hierosolymitano, Ægypti autem Alexandrino. Eadem etiam can. 25 syn. vi disserit. Canon autem 191 synod. Carthagin., Non oportet, inquit, episcopum potestate utentem, regionem apprehendere quæ ab alio tenetur, tanquam quæ ad eum pertineat, sive hoc velit papulus, sive nolit; 96 sed ad episcoporum ccncilium res deferatur, et ab eo recuperet proprium quod exspectat. Sin autem sibi ipsi jus dixerit, æquum est ut jure suo excidat. Similiter qui post cœptum judicium finem sententia non exspectans, regionem apprehen dere conetur, quamvis se litteras provinciæ metropolitani, loci possessionen ei concedentes, accepisse prætendat, jure excidit; nisi ejus, qui populum tunc tenet, litteras acceperit, per quas appareat, se ex illius sententia eam, quæ ad ipsum pertinet, regionem pacifice obtinuisse. Judices autem erunt, vel quos provinciæ primas eliget, vel quos ambo adversarii ex cousensu accipient, ut causas ab Σοφία δικαιοσύνης τὸ εἰδέναι τὰ θεῖα, καὶ τὰ ἀνθρώπινα πράγματα, καὶ τὸ δίκαιον καὶ τὸ ἄδικον. ΚΕΦΑΛ. Ζ' [8'). Περὶ δικαστηρίων καὶ τῶν δίκας ἐχόντων κληρικῶν τε καὶ λαϊκῶν. Αλλ' ὁ μὲν θείος Απόστολος, Κορινθίοις ἐπι στέλλων, φησίν ο Ολως ήττημα ὑμῖν ἐστι, ὅτι κρί ματα έχετε μεθ' ἑαυτῶν. ὁ Ὅμως γε μὴν ὁ τῆς ἐν Σαρδική συνόδου τρίτος κανών, Εἰ δίκην σχοίεν πρὸς ἀλλήλους ἐπίσκοποι δύο, φησίν, οἱ τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης ἐπίσκοποι καλῶς αὐτοῖς δικαζέτωσαν, καὶ μὴ ἐξ ἑτέρας τολμάτω τις αὐτῶν ἐπίσκοπον μετα πέμπεσθαι· δόξει γὰρ ὡς ἀμαθῶν ἢ ἀδίκων τῶν ἰδίων δή που καταγινώσκειν. Τοῦ δὲ πρὸς τούτων καταδικασθέντος, καὶ αὖθις ἀδικεῖσθαι διατεινομένου τῷ πάππα καὶ ἀμφοτέρους οἱ τῆς ἐπαρχίας περ πέτωσαν, γράψαντες καὶ τὰ κατ' αὐτούς· καὶ ἐπ᾿ αὐτῷ κείσεται, ἢ τὰ τῆς ὑποθέσεως αὖθις κρίσει δύο θῆναι, ἢ τὰ ἐψηφισμένα βέβαια μένειν. Ο δὲ ρζ' τῆς ἐν Καρθαγένῃ ἕνα ἐπίσκοπον δυσὶ δικάζειν ἐπισκόποις, δίκην έχουσι πρὸς ἀλλήλους, οὐκ ἐπιτρέπει· ἀλλ' οὐδὲ κληρικῷ, δίκην ἔχοντι μετά Επισκόπου. Ο δὲ ιζ' τῆς δ' συνόδου τὰς παροικίας ἀναφαιρέ τους διαμένειν κελεύει παρὰ τοῖς ἔχουσιν αὐτὰς ἐπισκόποις, εἴτε ἀγροικικαὶ εἶεν, ἐν ἐσχατιαῖς δη λαδή κείμεναι, καὶ ὑπὸ ὀλίγων οἰκούμεναι, εἴτε ἐγὼ χώριοι, ὡς ἀγροῖς καὶ κώμαις πλησιάζουσαι, καὶ πολυανθρωπία βρύουσαι· καὶ μάλιστα εἰ τριακοντα στεί χρόνῳ ταύτας κατέσχον καὶ ᾠκονόμησαν, μή τινας βιασάμενοι, ή τινων παρασπάσαντες. Εἰ δέ που τοῦ χρόνου τούτου ἐντὸς ἕτερος ἐπίσκοπος περί τινος παροικίας ἀμφισβητήσεις, παρὰ τῇ συνόδῳ τῆς ἐπαρχίας τὴν ἀμφισβήτησιν λύεσθαι. Εἰ δέ τις τῶν ἐπισκόπων ἀδικεῖσθαι νομίζει πρὸς τοῦ οἰκείου μητροπολίτου, ἐξεῖναι τούτῳ δικάζεσθαι ἢ παρὰ τῷ ἐξω άρχῳ τῆς διοικήσεως, ἢ παρὰ τῷ θρόνῳ Κωνσταν τινουπόλεως, εἴπερ δηλαδὴ τούτῳ ὑπόκεινται. Οὐ γὰρ πάντων οὗτος κάθηται δικαστής· ἐπείπερ τοὺς τῆς Συρίας τῷ τῆς ᾿Αντιοχείας ὑποκεῖσθαι νενόμι σται, τοὺς δὲ τῆς Παλαιστίνης, τῷ Ἱεροσολύμων, τοὺς δὲ τῆς Αἰγύπτου τῷ ᾿Αλεξανδρείας. Τὰ αὐτὰ καὶ ὁ κε' τῆς ς' συνόδου διέξεισιν. Ο δὲ ρκα' τῆς ἐν Καρθαγένῃ, Οὐ δεῖ, φησί, δυνατ στείᾳ χρώμενον τὸν ἐπίσκοπον, χώρας ἐπιδράττε σθαι, ὑφ' ἑτέρου ἔτι κατεχομένης, ὡς αὐτῷ δῆθεν διαφερούσης, καὶ βουλομένου καὶ μὴ τοῦ ἐνταῦθα λαοῦ, τῇ δὲ τῶν ἐπισκόπων κρίσει τοῦτο ἀνατιθέναι, καὶ παρ' αὐτῆς ἀπολήψεσθαι προσδοκᾷν τὸ οἰκεῖον. Αντεκδίκητος δὲ γενόμενος, δίκαιος ἂν εἴη τοῦ ἰδίου στέρεσθαι δικαίου, ζημιούμενος τὸ ἀφαιρεθὲν δυνα στείᾳ. Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ὁ μετὰ τὴν εἰσαγωγὴν τῆς κρίσεως τὸ πέρας τῆς ψήφου μὴ ἀναμείνας, τὴν χώραν ἁρπάσαι πειραθείς, εἰ καὶ γράμματα ειληφέ και τοῦ τῆς ἐπαρχίας μητροπολίτου προβάλλεται, τὴν τοῦ τόπου κατάσχεσιν ἐπιτρέποντα, τοῦ δικαίου ἐκπίπτει, εἰ μὴ αὐτοῦ λάβοι γράμματα του την καῦτα κατέχοντος τὸν λαὸν, δι' ὧν φανήσεται εἰρη νικῶς κατασχών μετὰ τῆς ἐκείνου γνώμης τὴν ἀλη θῶς αὐτῷ διαφέρουσαν χώραν. Κριτὰς δὲ ἡ ὁ τὸ

πρῶτα φέρων τῆς ἐπαρχίας ἐκλέξεται, ἢ οὓς ἂν utraque parte allatas cum diligenti examinatione dirimant. Si vero episcopus quisquam ecclesiam suam male administret, et aliis provinciæ suæ cedat, quamvis litteræ præcesserint, non excludetur qui post eum ordinandus est episcopus, quo minus jura ecclesiæ suæ perquirere possit, etiamsi multum interea temporis præterierit. Quæras ctiam in 32 cap. litt. can. 10 magni Basilii. ἄμφω οἱ ἀντίδικος συμφωνήσαντες ἔλωνται, ὡς ἂν τὰς παρ' ἑκατέρων αλλήλοις επαγομένας αιτίας ἀκριβῶς βασανίσαντες διαλύσωνται. Πλημμελῶς δέ τινος ἐπισκόπου τὰ τῆς Ἐκκλησίας αὑτοῦ διοικήσαντος, καὶ ἑτέροις τὰς ἰδίας ἐνορίας παραχωρήσαντος, εἰ καὶ γράμματα προββησαν, οὐκ ἀποκλεισθή σεται ὁ μετὰ τοῦτον χειροτονησάμενος, ἀναζητεῖν τῆς ἑαυτοῦ Ἐκκλησίας τὰ δίκαια, κἂν εἰ πολὺς ὁ μεταξύ παρελθών εἴη χρόνος. Ζήτει καὶ ἐν τῷ λβ' κεφ. του στοιχείου κανόνα ι' τοῦ μεγάλου Βασιλείου. Ὁ δὲ θ' τῆς δ' συνόδου τους κληρικούς επισκής πτει καὶ μοναχούς, πράγματα πρὸς ἀλλήλους καὶ δίκας ἔχοντας, πρὸς τοῦ ἰδίου ἐπισκόπου κρίνεσθαι, χαίρειν ἐῶντας τὰ κοσμικὰ δικαστήρια, ὡς ὅ γε τού τους προστρέχων περὶ ἐλαχίστου τιθέναι καὶ ὑβρι ζειν δοκεῖ τὸν ἴδιον ποιμένα. 'Αλλ' ἔσθ' ὅπη τῇ ἐκεί νου γνώμῃ ἐφεῖται τοὺς τοιούτους δικάσασθαι, καὶ παρ' οἷς ἄμφω τὰ ἀντίθετα μέρη ἀρέσκεται· τὸν δὲ παρὰ ταῦτα ποιοῦντα, ἐπιτιμίοις ὑποκεῖσθαι κανο νικοῖς. Εἰ δὲ πρὸς τὸν ἴδιον ἐπίσκοπον ὁ κληρικός ἔχει τὴν δίκην, οἱ τῆς ἐπαρχίας ἐπίσκοποι τούτους φησὶ δικαζέτωσαν. Εἰ δὲ πρὸς τὸν τῆς αὐτῆς ἐπαρ χίας μητροπολίτην ἐπίσκοπος ἢ κληρικὸς ἔχει τήν ἀμφισβήτησιν, ὁ τῆς διοικήσεως Εξαρχος ἢ ὁ τῆς βασιλευούσης πατριάρχης δικαζέτω· διοίκησις δὲ λέγεται ἡ ἐπαρχίας πολλὰς περιέχουσα. Τὸ δὲ τῶν ἐξάρχων προνόμιον, τὸ νῦν ἔχον οὐκ ἐνεργεῖ· εἰ γὰρ καὶ λέγονταί τινες τῶν μητροπολιτῶν ἔξαρχοι, ἀλλὰ τοὺς ἐν ταῖς διοικήσεσιν ἑτέρους μητροπολίτας οὐκ ἔχουσιν ὅλως ὑποκειμένους αὑτοῖς. 'Ο δὲ τῆς ἐν Καρθαγένη ιε' ιερωμένοις ἅπασι καὶ μοναχοῖς, ἐνάγουσι καὶ ἐναγομένοις, τὸ τῆς Ἐκ κλησίας ἀνοίγει δικαστήριον, εἴτε ἐγκλήματα, εἴτε χρήματα τὸ ζητούμενον εἴη. "Αν δέ τις τούτων που λιτικὸν ἔληται δικαστήριον, ἐκείνου καταφρονήσας, παρ' αὐτό γε τοῦτο, φησί, τοῦ ἰδίου ἐκπεσεῖται βαθμοῦ, καὶ εἰ ἀθῶος ἐν τούτῳ δειχθείη τῶν ἐγκλημάτων ἢ τῆς χρηματικῆς ἀγωγῆς. Ἐπισκόπων δὲ ἐπί τινι κρίσει ψηφισαμένων, καὶ ἔκκλητον κατ' αὐ τῶν γενέσθαι δεῆσαν, ἥτις ἐπὶ μείζονας κριτὰς εἴωθε γίνεσθαι, μητροπολίτας τυχὸν ἢ πατριάρχας, καὶ τῆς ὑποθέσεως βασάνῳ δοθείσης, καὶ τῆς τῶν προς λαβόντων κριτῶν ψήφου ἀνατραπείσης, οὐ δεῖ βλάπτεσθαι τοὺς πρώην ἀποφηναμένους, εἰ μή που δωροδοκηθέντες ἐλεγχθείεν, ἢ δι᾽ ἔχθραν θατέρου καταψηφισάμενοι μέρους, ἢ προσπαθῶς καὶ φιλίω; πρὸς τὸν ἀδικήσαντα διακείμενοι. Εἰ δὲ ἄμφω δήπου τὰ μέρη δικαστὰς ἔλοιντο, εἰ καὶ ἐλάττονες εἶεν τῶν ἐν ἄλλοις ὁρισθέντων, δώδεκα δηλαδὴ ἐπὶ ἐπισκό πων, καὶ ἐξ ἐπὶ πρεσβυτέρων, καὶ τριῶν ἐπὶ διακόνων, ὁ καταδικασθεὶς ὑπ' ἐκείνων οὐ δύναται ζητεῖν ἔκκλητον. Οὐ δεῖ δὲ κληρικοὺς ὄντας, πολιτικούς αἱρεῖσθαι, ἀλλὰ τῆς Ἐκκλησίας δικαστάς, ἵνα μὴ κανονικαῖς ὑποβληθῶσιν εὐθύναις. ἢ Ο δὲ κη' πρὸς δὲ καὶ ὁ ρκε' τοῖς κληρικοῖς αἰτιω μένοις τὴν τοῦ ἰδίου ἐπισκόπου ἀπόφασιν, ὡς ἂν μὴ δικαίως ἐξενεχθεῖσαν, τοὺς ἐκ γειτόνων ἐπισκόπους κριτάς κελεύει καθίζειν, θελήσει τοῦ ἤδη κρίναντος ἐπισκόπου. Εἰ δὲ καὶ μετὰ τούτους ἄφεσιν αἰτοῦσιν Nonus vero iv syn. canon clericos et monachos qui negotia et lites inter se habent, a proprio episcopo judicari jubet, sæcularia judicia repudiantes; etenim qui ad ca excurrit, suum pastorem parvi habere et contumelia afficere videtur. Aliquando autem episcopi voluntate apud eos judicium agitari permissum est, quos utraque pars opposita elegerit. Qui vero secus fecerit, pœnis canonicis subjiciatur. Quod si clericus cum proprio episcopo litem habeat, provinciae, inquit, episcopi eos judicent. Sin vero episcopus vel clericus cum provinciæ metropolitano controversiam habeat, exarchus diccesis, vel urbis imperialis patriarcha judicet. Diccesis autem dicitur, quæ multas continet provincias; exarchi vero privilegium non est hodie in usu. Quamvis enim quidam ex metropolitanis exarchi dicuntur, tamen alios in provinciis metropolitanos non habent omnino sibi subjectos. Canon autem 15 syn. Carthaginensis omnibus ordinibus initiatis tam actoribus quam reis Ecclesiæ forum aperit, sive criminalis sive pecuniaria quæstio fuerit. Quod si quis eorum eo contemplo forum civile elegerit, propterea, inquit, gradu suu excidet, imo licet in eo a criminibus vel actione pecuniaria absolvatur. Sin vero ab episcopis in judicio aliquo sententiam ferentibus appellatio fiat, quæ ad judices majores fieri solet, metropolitanos forte vel patriarchas, et quæstio examinetur, et priorum judicum judicium rescindatur, non oportet eos lædi qui primam sententiam tulerunt, nisi probatum fuerit, eos vel gratia corruptos fuisse, vel propter odium alterius partis sententiam tulisse, vel studio et benevolentia erga eum qui injuriam fecit adductos. Quod si ambæ partes judices elegerint, quamvis pauciores, quam in aliis definitum est, fuerint, nempe in episcoporum causa duodenis, presbyterorum sex, diaconorum tribus, ab his judicibus damnato provocandi facultas non est. Clericos autem judices civiles eligere non oportet, sed ecclesiasticos, ne pœnis canonicis subjiciantur, Canon autem 28 cum 125 clericos qui episcopi sui sententiæ non acquiescunt, tanquam non juste latæ, vicinos episcopos judices constituere jubet, cum consensu episcopi qui prius judicavit. Quod si postea provocationem 97 sibi dari postulent ii qui

MATTHÆI BLASTARIS judicantur, ad provincia metropolitanum abire; oι δικαζόμενοι, πρὸς τὸν τῆς ἐπαρχίας ἀπιέναι μηsin vero trans mare ad alias provincias proficiscantur, segregari, iis qui sunt in Africa eos ad communionem non admittentibus. Hinc ostenditur, non licere papæ Romano omnium Ecclesiarum appellationes examinare. Si enim appellationes in Africa examinare, quæ respectu Romæ trans mare sita est, canon non concedit, multo minus in alias regiones hoc jus habebit. Canon insuper 104 sacris ordinibus initialos, qui ad regem abeunt, et petunt ui judices civiles causam suam examinent, judicium scilicet ccclesiasticum repudiantes, deponit; eos vero episcopale judicium a rege postulantes, non punit. Canon vero 30, Si duo, inquit, litigent, quorum alter in loco in quo tribunal erigitur, examinationem recuset, metuens forte ne populus propenso in adversarium ejus animo impetum in Hlum facturus sit utpote qui illic potentiam ( habeat), vel testes producere eum non sinat, li permissum est alium locum eligere, ibique causam examinandam sistere; vicinum tamen, ne difficilis sit judicibus peregrinatio, et adversario testium productio. Lex. τροπολίτην. Εἰ δὲ πέραν τῆς θαλάσσης πρὸς ἄλλας ἐπαρχίας ἀπίοιεν, ἀφορίζεσθαι, τῶν ἐν Ἀφρικῇ εἰς κοινωνίαν αὐτοὺς μὴ προσιεμένων. Εντεῦθεν δείκνυ ται μὴ ἐξεῖναι τῷ 'Ρώμης, πάσας τὰς Εκκλησίας ἐπιτηρεῖν. Εἰ γὰρ τὰς ἐν Αφρικῇ τηρεῖν οὐ δίδωσιν ὁ κανών, πέραν τῆς θαλάσσης πρὸς τὴν Ῥώμην διακειμένας, σχολῇ γ᾽ ἂν καθ' ἑτέρων χωρῶν τὸ τοιοῦτον δίκαιον σχοίη. Ὁ δὲ οδ καθαιρεί τους προσιόντας Ιερωμένους τῷ βασιλεῖ, καὶ αἰτοῦντας πολιτικούς δικαστὰς τὰ τῆς ὑποθέσεως αὐτῶν ἐξετάσαι, τὸ τῆς Ἐκκλη σίας παραιτουμένους δικαστήριον· ἐπισκόπων μένω τοι δικαστήριον παρὰ βασιλέως αἰτοῦντας οὐκ ἐπισ πλήττει. Ὁ δὲ λ', Ἐὰν δύο, φησί, δικάζωνται, ὧν ἕτερος, ἐν ᾧ τὸ δικαστήριον συνίσταται τόπῳ, τὴν ἐξέτασιν παραιτεῖται, ὑπειδόμενος ἴσως τὴν τοῦ λαοῦ ἐπανά στασιν, τῷ ἀντιδίκῳ αὐτοῦ προσκειμένου, ὡς ἐκεῖ παραδυναστεύοντος, ἢ καὶ μάρτυρας οὐκ ἐῶντος παραγαγεῖν, ἐφεῖται τούτῳ τόπον ἐπιλέξασθαι ἔτερον, κἀκεῖ τὰ τῆς δίκης ἐξετασθῆναι, έγγιστα μέντοι διακείμενον, ἵνα μὴ δυσχερής τοῖς κριταῖς ἡ ἐκεῖσε εἴη ἀποδημία, τῷ τε ἀντιδίκῳ καὶ τῇ τῶν μαρτύ ρων προσέτι παραγωγή. Νόμος. Η ρκγ' Ἰουστινιάνειος νεαρά, Εἰ δέ τινες, φησί, ὁσιώτατοι ἐπίσκοποι τῆς αὐτῆς συνόδου, ἀμφισβή τησίν τινα πρὸς ἀλλήλους ἔχοιεν, είτε ὑπὲρ ἐκκληJustiniani Novella 123, Si qui, inquit, ejusdem synodi sanctissimi episcopi, controversiam aliquam inter se habeant, sive de jure ecclesiastico, sive de aliis quibusdam negotiis, prinrum ς σιαστικοῦ δικαίου, εἴτε ὑπὲρ ἄλλων τινῶν πραγμάτ metropolitanus eorum cum duobus aliis ejusdem synodi episcopis, causam judicet. Quod si utraque pars iis quæ judicata sumt non acquiescat, tume beatissimus ejus dioceseos patriarcha inter eos audiat, eaque definial, quæ canonibus ecclesiasticis et legibus consentanea sunt, neutra parte sententiæ ejus contradicere valente. Patriarchæ enim sententiæ appellationi non subjacent. των, πρότερον ὁ μητροπολίτης αὐτῶν μεθ᾿ ἑτέρων δύο ἐκ τῶν τῆς αὐτῆς συνόδου ἐπισκόπων τὸ πρᾶγμα κρινέτω. Κἂν μὴ ἐμμείνῃ ἑκάτερον μέρος τοῖς κεκριμένοις, τηνικαῦτα ὁ μακαριώτατος πατριάρχης τῆς διοικήσεως ἐκείνης μεταξὺ αὐτῶν ἀκροάσθω, κἀκεῖνα ὁριζέτω, ἅτινα τοῖς ἐκκλησιαστικοῖς κανόσι καὶ νόμοις συνάδει, οὐδενὸς μέρους κατὰ τῆς ψήφου αὐτοῦ ἀντιλέγειν δυναμένου. Οὐ γὰρ καὶ ἐκκλήτῳ αν τῶν πατριαρχῶν ὑπόκεινται ψῆφοι. Εἰ δέ τις τῶν παρὰ τοῖς ἐπισκόποις δικαζομένων ἐντὸς δέκα ἡμερῶν ἀντείπῃ τοῖς κεκριμένοις, την καῦτα ὁ τῶν τόπων ἄρχων τὸ πρᾶγμα ἐξεταζέτω, καὶ ἢ βεβαιούτω τὴν ψῆφον, ἢ ἐκβιβαζέτω, καὶ μὴ ἐξέστω τῷ δεύτερον ἐν τῷ τοιούτῳ πράγματι Si quis vero ab episcopis judicatus intra decem dies judicio contradixerit, tum locorum præfectus negotium examinet, et vel' sententiam confirmet, vel rescindat; et ne liceat ei qui secundo in cadem re victus est, provocare. Si vero judex contrariam episcopo sententiam ferat, ejus ηττηθέντι ἐκκαλεῖσθαι. Ἐναντίως δὲ τοῦ ἄρχον sententia appellationi obnoxia est, et secundum legem refertur, et examinatur. Quod si regis mandato, vel jussu judiciario, episcopus judicat, ad eum qui causam misit, appellatio referatur. Si vero res ecclesiastica fuerit, civiles magistratus cum hac causa nihil habeant commune, sed sanctissimi episcopi juxta divinos canones controversiæ finem imponant. Imperialis et principalis sententia appellationi non subjacet, neque ab alio retractatur nisi a seipso; quemadmodum et Moses qui Deum vidit, lege lata dixit, Retractabis judicia tua. τος τοῦ ἐπισκόπου ψηφιζομένου, ἡ τοῦ ἄρχοντος ψῆφος ὑπόκειται ἐκκλήτῳ, καὶ κατὰ τὸν νόμον ἀναφέρεται καὶ γυμνάζεται. Εἰ μέντοι γε ἐκ βασιλικῆς κελεύσεως ή δικαστικῆς προστάξεως ἐπίσκο πος κρίνει, ἡ ἔκκλητος ἐπὶ τὸν παραπέμψαντα τὴν ὑπόθεσιν ἀναφερέσθω. Εἰ δὲ ἐκκλησιαστικὸν εἴη τὸ πράγμα, μηδεμίαν κοινωνίαν εχέτωσαν οι πολιτικοὶ ἄρχοντες πρὸς τὴν τοιαύτην ὑπόθεσιν, ἀλλ᾽ οἱ ὁσιώ τατοι ἐπίσκοποι κατὰ τοὺς ἱεροὺς κανόνας τῷ πράγματι πέρας επιτιθέτωσαν. Τὸ αὐτοκρατορικὸν καὶ βασιλικόν κριτήριον ἐχ κλήτῳ οὐχ ὑπόκειται, οὐδὲ ἀναψηλαφᾶται ὑφ' ἑτέρου, ἀλλ' ὑφ᾽ ἑαυτοῦ ἀεὶ ἐπανακρίνεται, καθὰ καὶ ὁ θεό πτης Μωϋσῆς νομοθετῶν, Ἐπανακρινεῖς τὰς κρίσεις σου, διηγόρευσεν.

. Δ.. Patriarchæ sententia appellationi non subjacet, neque refractatur ab alio, utpote ecclesiastici judicii princeps. Ex ea enim omnia ecclesiastica judicia et in ipsam resolvuntur, et revertuntur; ipsa vero neque ab aliquo, neque ad aliquem refertur; princeps enim est; retractatur vero spiritualiter ipsa a seipsa. Quære etiam cap. 8 litt. II. Τὸ τοῦ πατριάρχου κριτήριον ἐκκλητῳ οὐχ ὑπόκειται, οὐδὲ ἀναψηλαφᾶται ὑφ' ἑτέρου, ὡς ἀρχὴ καὶ αὐτὸ τῶν ἐκκλησιαστικῶν κριτηρίων. Εξ αὐτοῦ γὰρ πάντα τὰ ἐκκλησιαστικά κριτήρια, καὶ εἰς αὐτὸ ἀναλύει, καὶ ἀναστρέφεται, αὐτὸ δὲ οὔτε ἔκ τινος, οὔτε πρὸς ἕτερον· τοιοῦτον γὰρ ἡ ἀρχή· ἐπανακρί νεται δὲ πνευματικῶς καὶ αὐτὸ ὑφ᾽ ἑαυτοῦ. Ζήτει καὶ τὸ η' κεφ. τοῦ Π στοιχείου. Οὐδένα τῶν τοῖς ἐκκλησιαστικοῖς τελούντων βαθ μοῖς ἐπίσκοπον, ἢ πρεσβύτερον, ἢ διάκονον, ή ἁπλῶς τινα τοῦ καταλόγου τοῦ ἱερατικοῦ, ἄκοντα ή ἑκόντα, κριτηρίοις κοσμικοῖς παρίστασθαι ἀνεχό μεθα. Εἰ γὰρ ἄκοντά τις απαγαγών τινα τῶν ἐκκλη σιαστικῶν κοσμικῷ κριτηρίῳ παραστῆναι βιάσηται, παρὰ τῆς ἡμετέρας γαληνότητος τὴν πρέπουσαν παίδευσιν δέξεται. Εἰ δὲ ἑκὼν ὁ ἱερατικὸς τῷ και σμικῷ κριτηρίῳ παρασταίη, ἢ καὶ αὐτὸς πρῶτος τὴν ἐκεῖθεν κρίσιν τοῦ ἐκκλησιαστικού κριτηρίου προτιμήσαιτο, οὗτος κἂν ἐκεῖθεν νομίσῃ τὸ δίκαιον λαβεῖν, ὑπὸ τῶν ἱερῶν κανόνων καταδικάζεται. Ποῦ γὰρ ἄξιος τυχεῖν ὧν ζητεῖ ὁ τὴν ἀρχὴν τοῦ ἀγῶνος ἀπὸ τῆς τῶν θείων θεσμῶν καταβαλλόμενος ὕβρεως; Ἀλλὰ καὶ ἡ τῶν βασιλέων Ηρακλείου καὶ Κωνσταντίνου νεαρά, μήτε ἐπίσκοπον διορίζεται, μήτε κληρικόν, μήτε μοναχόν, χρηματικῆς ἢ ἐγὼ κληματικής χάριν αἰτίας παρὰ πολιτικῷ ἢ στρατιωτικῷ ἀνάγεσθαι ἄρχοντι, ἀλλὰ παρὰ μόνοις τοῖς ἰδίοις ἐπισκόποις, ή μητροπολίταις, ἢ πατριάρχαις. 'Η δὲ τοῦ βασιλέως ᾿Αλεξίου, Εἰ μερισμός, φησί, ἐν τοῖς διαμαχομένοις ἐστὶ, καὶ ὁ μὲν τῆς κοσμικῆς φαίνεται καταστάσεως, ὁ δὲ τῷ θείῳ κλήρῳ ἐγκατεί λεκται, ὁ ἐνάγων τηνικαῦτα τῷ φόρῳ τοῦ ἐναγομέ 98 Neminem in ecclesiastico aliquo gradu constitutum, vel episcopum, vel presbyterum, vel diaconum, vel quemvis alium ex catalogo sacerdotali, volentem vel invitun sæcularibus judiciis sisti sustinemus. Si quis enim aliquem ecclesiasticorum invitum ad sæculare judicium Irabat, a nostra serenitate competentem coercitionem accipiet. Si vero aliquis sacerdotum sæculari judicio se volens stiterit, aut etiam prior ipse sententiam illic latam ecclesiastico auditorio prætulerit, tametsi sibi jus inde reddi putet, a sacris canonibus condemnatur. Ubi enim dignus est consequi quæ desiderat, qui ab initio controversiæ ob injuriam divinis decretis illatam, deponitur? Quin et imperatorum Heraclii et Constantini novella, nec episcopum, nec clericum, nec monachum, pro causa pecuniaria vel criminali coram civili vel militari judice sisti decernit, sed tantum coram propriis episcopis, vel metropolitauis, vel patriarchis. Porro novella imperatoris Alexu, Si divisio, inquit, inter litigantes fuerit, eorumque alter e statu sæculari sit, alter vero sacre clero adnumeretur, actor in eo casu rei foro omnino subνου ἐκ παντὸς ὑποκείσεται, καὶ ἕκαστος εἰς τὸ πρόσω jicietur, et unusquisque ad judicium conveniens φορον ἀπελεύσεται δικαστήριον. Τοὺς ἔκκλητον ἔχοντας δικαστὰς μείζονας εἶναι δεῖ τῶν ἐξ ἀρχῆς δικασάντων. accedet. Judices ad quos datur appellatio majores esse oportet iis qui ab initio judicabant. Omnis actio quæ domui venerabili convenit in quadraginta annos extenditur. Etenim pro diuturnis praescriptionibus 10 et 20 et 30 annorum, sanctis Ecclesiis, et aliis omnibus venerandis locis, solam 40 annorum praescriptionem dari concedimus. Idem observatur et in legatorum exactione, Πᾶσα ἀγωγὴ ἁρμόζουσα σεπτῷ οἴκῳ εἰς τεσσαρα κονταετίαν εκτείνεται. Ἀντὶ γὰρ χρονίων παραγρα φῶν τῶν ι' καὶ κ' καὶ λ' ἐνιαυτῶν ταῖς ἁγίαις Εκε κλησίαις καὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασι σεβασμίοις τόποις, μόνην τὴν τῶν μ' ἐτῶν παραγραφὴν ἀνατίθεσθαι προστάττομεν· τούτου αὐτοῦ φυλαττομένου, καὶ ἐπὶ τῇ ἀπαιτήσει τῶν λεγάτων καὶ τῶν κληρονομιών, et hæreditatum in pios usus relictarum. Quære τῶν εἰς ἀσεβεῖς αἰτίας καταλελειμμένων. Ζήτει καὶ ἐν τῷ η κεφ. τοῦ Με στοιχείου. Μονάστριαν ἢ ἀσκήτριαν δι' οὐδεμίαν ἀγωγὴν συγχωροῦμεν ἀφέλκεσθαι ἐκ τῶν ἰδίων μοναστη ρίων. Πάσα ὑπόθεσις, χωρὶς τῶν μὴ ἐπιδεχομένων ὑπέρθεσιν, ἐκκλήτῳ ὑπόκειται οὐχ ἅπαξ, ἀλλὰ καὶ δίς. Κελεύοντος ἄρχοντος, δικαιως νεμόμεθα, ὁ δὲ ἀνάρχως τὸ ἴδιον ἀφελόμενος ἐκπίπτει αὐτοῦ. Τὰ κακῶς κριθέντα καὶ τυπωθέντα, οὔτε χρόνος, οὔτε νόμος, οὔτε συνήθεια βεβαιοί. Θεσπίζομεν μηδενὶ ἐξεῖναι, τοῦ τελευτήσαντος etiam in cap. 8 litteræ M. * Moniałem vel ascetriam ob nullam actionem ex monasteriis suis extrahi permittimus. Omnis causa, exceptis lis quæ dilationem non admittunt, appellationi subjacet, non semel, sed bis. Judicis jussu juste possidemus quæ nobis ex partitione eveniunt; qui vero sine venia judicis quod suum est aufert, eo excilit. Quæ male judicata et ordinata sunt, neque tempus, nec lex, nec consuetudo confirmat. Sancimus nulli licere mortui filios, vel uxorem,

MATTHÆI BLASTARIS τοὺς ἐγγυητάς, πρὸ τῆς τῶν ἐννέα ἡμερῶν προθεσμίας τοῦ πένθους, αἰτιᾶσθαι ἢ παρενοχλεῖν, ἢ εἰς δικαστήριον ἔλκειν, εἴτε ὀνόματι χρέους παρὰ τοῦ τελευτήσαντος καταγομένου, εἴτε ἄλλης οἱασοῦν αἰτίας χάριν εἰς τὰ μνημονευθέντα ἰδικῶς ὁρώσης πρόσωπα. Εἰ δὲ ἐντὸς τῶν ἐννέα ἡμερῶν τολμήσει τινὰ ὁμολογίαν, ἢ ὑπόσχεσιν, ἢ ἐγγύην παρ' αὐτοῦ κομίσασθαι, ταῦτα πάντα ἀνίσχυρα είναι θεσπίζο μεν· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τοῦ χρέους καὶ τῆς ἀγωγῆς παντελῶς τοὺς ἐνάγοντας ἀλλοτριοῦσθαι. Εἰ δέ τις συκοφαντῶν ἐλεγχθείη τὸν ἀποιχόμενον, ὅσον παρ' ἐκείνου ἀπῄτει, τοσοῦτον καταβαλλέσθω τοῖς κλη ρονόμοις ἐκείνου· μετὰ δὲ τὴν τῶν ἐννέα παρέλευσιν vel laredes, vel sponsores, antequam novem iu- τοὺς γονεῖς, ἢ τὴν γυναῖκα, ἢ τοὺς κληρονόμους, ἢ ctus definiti dies lapsi fuerint, accusare, aut vexare, vel ad judicium trahere, sive nomine debiti a mortuo contracti, sive ob aliam aliquam causam ad prædictas personas proprie spectantem. Si quis vero intra novem dies sponsionem aliquam, vel promissum', vel fidejussionem accipere ausus fuerit, hæc omnia irrita esse decernimus; insuper et actores debito et actione prorsus alicmari. Quod si quisquam mortuum calumniare convictus fuerit, quantum ab eo postulavit, tantun hæredibus ejus solvat; post dies vero novem elapsos, si quis contra has personas actiones. aliquas habeat, eas secundum leges producat. ἡμερῶν, εἴ τις κατὰ τῶν τοιούτων προσώπων τινὰς ἔχειν νομίσειεν ἀγωγάς, ταύτας κατὰ τοὺς νόμους ἐγγυμναζέτω. De judicibus compromissariis. Canon 99 Carthag., Si qui appellavit, inquit, judices elegerit, et cum illo is quoque adversus quem appellavit, ab his deinceps nulli appellare liceat. Si enim 99 ex communi consensu, qui controversiam inter se habent, judices eligant, a sententia ab iis lata provocare non licebit. Eadem canon 192 decernit, eosque qui non parent, segregari jubet. Leges. Arbiter prout sibi videtur sententiam dicit; qualem autem dicat prætori curæ non est. Sive æqua, sive iniqua sit arbitri sententia, omnino firma manet. sententia arbitri appellandi necessitas remitLalur. Compromissum judicio ordinario proximum est, et ad finiendas lites pertinet. Περὶ δικαστῶν αἱρετῶν. Ο Ας' τῆς ἐν Καρθαγένη συνόδου κανών, Ἐὰν επιλέξηται, φησὶν, ὁ ἐκκαλεσάμενος δικαστὰς, καὶ μετ' αὐτοῦ κἀκεῖνος καθ' οὗ ἐξεκαλέσατο, τοῦ λοιποῦ ἀπὸ τούτων μηδενὶ ἐξέστω ἐκκαλεῖσθαι. Ἐὰν γὰρ κατὰ κοινὴν γνώμην οι δίκην ἔχοντες πρὸς ἀλ λήλους ἔλωνται δικαστάς, οὐκ ἐξέσται τούτοις κατὰ τῆς ἐξενεχθείσης παρ' αὐτῶν ἐκκαλεῖσθαι· ψήφου. Τὰ αὐτὰ καὶ ὁ ρκβ' ψηφίζεται, καὶ τοὺς μὴ πει θομένους ἀφορίζεσθαι ἀξιοῖ. Νόμοι. Ο αἱρετός δικαστὴς τὸ δοκοῦν αὐτῷ ψηφίζεται, καὶ οὐ πολυπραγμονεῖ τὴν ψῆφον ὁ πραίτωρ. Είτε δικαία, εἴτε ἄδικός ἐστιν ἡ τοῦ αἱρετοῦ δια καστοῦ ψῆφος, βεβαία μένει καθόλου. Μὴ χρείαν ἐχέτω ἐκκλήτου ἡ τοῦ αἱρετοῦ δικα στοῦ ἀπόφασις. Τὸ αἱρετὸν δικαστήριον ἔοικε κυρίῳ δικαστη ρίῳ, καὶ ἀνήκει πρὸς τὸ περατοῦσθαι τὰς δίκας. Ex compromisso. autem exceptio non competit, Οὐχ ἁρμόζει δὲ ἐξ αὐτοῦ παραγραφή, ἀλλὰ ποινῆς sed pœnæ petitio Si duo sint arbitri, et dissentiant, coguntur tertium quemdam eligere, et arbitrio ejus stare. Non fit arbiter cum juramenti cautionę; sed litifantes eos cum pena eligant, et necesse habeant, vel sententiæ acquiescere, vel multam dare de qua ambæ partes inter se consenserint. Licet pœna compromisso adjecta non fuerit, promiserit autem quis sententiæ. stare, indeterminate tenetur. Validissimum autein est, quod meminit capitis de dolo. CAP. VIII. [X]. De episcopis et clericis ob crimina sua judicatis. Canon 74 sanct. apost., Episcopus a viris Gide dignis accusatus ad Ecclesiæ, inquit, tribunal neçessario vocari debet, duobus episcopis ad eum missis; et si statim paruerit, et crimina sibi objectá diluere non valens, confiteatur, vel convictus sit, debita ei pœna infligatur. Si vero statim non parucrit, ter vocetur; sin autem in inobedientia ἀπαίτησις Ἐὰν δύο ὦσιν αἱρετοὶ δικασταί, καὶ διχονοῶσιν, ἀναγκάζονται καὶ τρίτον τινὰ ἐπιλέξασθαι, καὶ τῇ αὐτοῦ ἐμμεῖναι δοκιμασία. Οὐ γίνεται αἱρετός δικαστής μετὰ τῆς ἐξ ὅρκων ἀσφαλείας, ἀλλὰ μετὰ ποινῆς αὐτοὺς οἱ δικαζόμενοι ἐπιλεγέσθωσαν, καὶ ἀνάγκην ἐχέτωσαν ἢ ἐμμένειν τῇ ψήφῳ, ἢ τὸ πρόστιμον διδόναι, οπόσον ἂν τὰ Ο μέρη ἀμφότερα συμφωνήσωσιν. Εἰ μὴ ἔγκειται ποινὴ τῷ αἱρετῷ δικαστηρίῳ, ὁμολογήσει δέ τις ἐμμένειν τῇ ψήφῳ, ἐνάγεται ἀορίστως. Πληρέστατον δέ ἐστι τὸ μνημονεύον τοῦ κεφαλαίου τοῦ δόλου. ΚΕΦΑΛ. Η' [Ι]. Περὶ τῶν δικαζομένων δι' οἰκεῖα ἐγκλήματα ἐπισκόπων καὶ κληρικών. Ο οδ' τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανὼν τὸν κατηγορηθέντα ἐπίσκοπον πρὸς ἀνθρώπων ἀξιοπίστων, ἐπὶ τὸ τῆς Ἐκκλησίας αναγκαίως χρῆναι μετακα λεῖσθαί φησι δικαστήριον, δύο ἐπισκόπων ἐπ' αὐτὸν στελλομένων· κἂν μὲν εὐθὺς ὑπακούσας παραγένηται, καὶ μὴ οἷός τε ὢν ἀποδύσασθαι τὰ ἐγκλήματα, ὁμολογήσῃ ἢ ἐλεγχθῇ, ὁρίζεσθαι τὸ προσῆκον αὐτῷ

ἐπιτίμιον· μὴ ἀπαντήσαντος δὲ παραυτίκα, ἐκ τρί- perseveret, synodus juxta criminis qualitatem quæ sibi videtur contra eum definiat, contumacia sua nihil adjutum. του τὴν αὐτοῦ μετάκλησιν γίνεσθαι. Εἰ δὲ καὶ οὕτως ἐπιμένει τῇ ἀπειθείᾳ, την σύνοδον τὰ δόξαντα κατ' αὐτοῦ ὁρίζεσθαι κατὰ τὴν ποιότητα τοῦ ἐγκλήματ τος, μηδὲν τῆς ἀπειθείας ἀποναμένου. Ὁ δὲ τῆς ἐν Καρθαγένῃ ιβ', Τὸν ἐγκλήμασι, φησί, περιπεσόντα ἐπίσκοπον, ὑπὸ πάσης προσήκει κρίνεσθαι τῆς συνόδου, εἰς ἣν ὁ τοιοῦτος τελεί δηλαδή. Εἰ δὲ δυσχερές εἴη τοὺς πάντας ἢ τοὺς πλείονας συνελθεῖν, μὴ ἐλάττονας γοῦν εἶναι τῶν ιβ'· οὕτω γὰρ πάσης περιαιρεθείσης ἀμφιβολίας, οὐ περιοπτέος ἔσται τοῖς ὑπὸ χεῖρα. Τὸν δέ γε πρεσβύτερον ἐξ κρίνουσιν ἐπίσκοποι, καὶ τρεῖς τὸν διάκονον· ἀσφα λέστερόν πως τὰς τῶν ἱερέων κρίσεις τῆς συνόδου ταύτης γίνεσθαι προμηθουμένης, ὡς ὑστεριζούσης τῷ χρόνῳ πρὸς τὴν ἐν ᾿Αντιοχείᾳ, ἤπερ ἐν τῷ δ' κανόνι τὰς τῶν πρεσβυτέρων καὶ διακόνων καθαι ρέσεις ὑφ᾽ ἑνὸς ἐπισκόπου γίνεσθαι διορίζεται, ὑπὸ τῆς συνόδου δὲ τὰς τῶν ἐπισκόπων. Πράξις συνοδική. δ Ταύτῃ τοι καὶ ὁ ἁγιώτατος πατριάρχης Λουκᾶς ἄκυρον ἡγήσατο τὴν τοῦ ἐπισκόπου Αμαθοῦντος Ιωάννου καθαίρεσιν, ἣν ὁ ἀρχιεπίσκοπος ἐποιήσατο Κύπρου, ὅτι ἕνδεκα μόνοις συνὼν ἐπισκόποις, μὴ ἐπέκεινα ἦν αὐτὸς τῆς τῶν λοιπῶν δωδεκάδος. Καθὰ δὴ καὶ ὁ ιδ' τῆς αὐτῆς ἐν Καρθαγένη διορί ζεται. Ενδείας γὰρ' οὔσης, φησὶν, ἐπισκόπων, ἔσθ' ὅτε καὶ ὑπὸ α' κρίνεται ὁ πρεσβύτερος, καὶ ὑπὸ τριῶν ὁ διάκονος, τοῦ ἰδίου αὐτῶν ἐπισκόπου ἐπέκεινα τούτων προκαθεζομένου· ὥστε οἱ ἐφ' ἑαυτοὺς ἔχοντες τους δικαζομένους ἐκτὸς ὀφείλουσιν εἶναι τοῦ τεταγμένου ἀριθμοῦ τῶν συνδικαστῶν. Ὁ δὲ τῆς ἐν Ἀντιοχείᾳ ιδ', Επισκόπου, φησὶν, ἐπί τισιν ἐγκλήμασι κρινομένου πρὸς τῶν τῆς ἐπαρχίας ἐπισκόπων, καὶ πρὸς ἀλλήλους τούτων δια φωνούντων, τῶν μὲν, ἀθῶον, τῶν δὲ, ὑπαίτιον ἀποφαινομένων, δεῖ τὸν μητροπολίτην τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης καὶ ἑτέρους ἐκ τῆς ὁμόρου μεταπέμπεσθαι χώρας, καὶ τὴν ἀμφισβήτησιν δι' ἐκείνων λύεσθαι τῆς τῶν πλειόνων ψήφου βεβαιωθείσης. Ὁ δὲ ιε', Εἰ δὲ πάντες, φησί, μίαν κατ' αὐτοῦ ψῆφον ἐξενέγκοιεν, μηκέτι παρ' ἑτέροις τοῦτον δι κάζεσθαι, ἀλλὰ μένειν βεβαίαν τὴν σύμφωνον ψῆφον τῶν τῆς ἐπαρχίας ἐπισκόπων. Οὗτος δὲ ἀνῄρηται παρὰ τοῦ δ' τῆς ἐν Σαρδικῇ, ούτωσὶ διεξιόντος. Τοῦ κοινῇ ψήφῳ τῶν τῆς ἐπαρο χίας ἐπισκόπων καθαιρεθέντος, καὶ τῇ ψήφῳ μὴ ὑποκύπτοντος, ἀλλ᾽ ἔτι ἀποδύσασθαι λέγοντος δύο νασθαι τὰ ἐγκλήματα, μὴ πρότερον εἰς τὸν θρόνον αὐτοῦ χειροτονεῖσθαι ἕτερον, πρὶν ἂν ὁ πάππας Ρώ μης μαθὼν τὰ τῆς ὑποθέσεως, ὅρον ἐξενέγκῃ, καὶ ἀποφήνηται ἡ κυρωθῆναι, ἢ ἀνατραπῆναι τὴν καταδίκην, τῆς δυτικῆς ὄντος επαρχίας τοῦ ἐπισκόπου δηλαδή, ἥτις καὶ μόνη τῷ Ρώμης ἀνεῖται, ἔνθα καὶ ἡ σύνοδος αὕτη συνήθροιστο· καὶ δὶς γὰρ ἐκε καλεῖσθαι τῷ κρινομένῳ ἐφεῖται. Ὁ δὲ ε', Καθαιρεθέντος, φησί, τοῦ ἐπισκόπου ψήφῳ κοινῇ τῶν τῆς ἐπαρχίας ἐπισκόπων, καὶ ἔκε κλητον ἐπὶ τὸν πάππαν ποιησαμένου, κἀκείνου ἑτέροις Canon autem 18 syn. Carthag., Episcopum, inquit, in crimina incidentem, a tuta synodo, ad quam nempe pertinet, judicari oportet. Quod si difficile sit ut omnes vel plurimi conveniant, ne pauciores sint duodecim: sic enim omni controversia sublata a populo suo non contemnetur. Presbyterum autem sex episcopi judicant, et dia conum tres. Hæc scilicet synodus judicia sacerdotum cautius fieri procuravit, longo nempe tempore post Antiochenam habita, quæ in can. 4 presbyterorum et diaconorum depositiones ab uno episcopo, episcoporum vero a synodo fieri decrevit. Actio synodica. Quapropter sanctissimus patriarcha Lucas Joannis100 Amathuntis episcopi depositionem irritam duxit, quam Cypri archiepiscopus fecit; quod cum undecim episcopis conveniens, ipse non nisi duodecimus esset. Quemadmodum et 14 ejusdem syn. decernit. Propter paucitatem, inquit, episcoporum, presbyter aliquando a quinque, et diaconus a tribus judicatur, proprio eorum episcopo ultra eos præsidente, adeo Cut qui sub se habent litigatores, extra definitum. judicum numerum esse debeant. Canon autem 14. syn. Antioch., Si episcopus, inquit, ob aliqua crimina a provinciæ episcopis judicetur, iique inter se dissentiant, aliis innocentem, aliis vero reum pronuntiantibus, metropolitanum illius provinciæ alios ex vicina provincia evocare oportet, et per illos controversiam dirimere, plurimorum sufragio confirmato. Porro can. 15, Si vero omnes, inquit, unam adl. versus eum sententiam tulerint, is ne amplius ab aliis judicetur, sed episcoporum provincialium firma maneat sententia. Verum canon lic a 4 syn. Sardic. sublatus est, qui sic statuit: Qui communi episcoporum provincialium sententia depositus fuerit, et sententiæ non se submittat, sed crimina diluere posse aflirmet, alter in thronum ejus ne ordinetur, priusquam papa Romanus causa cognita rem definiverit, eaunque damnationem auctoritate sua confirmandam aut rescindendam declaraverit, si scilicet provincia episcopi occidentalis sit, quæ sola Romæ subjecta est, ubi et synodus hæc congregabatur; judi cato enim bis appellare permissum est. Insuper quintus canon, Si episcopus, inquit, sententia communi episcoporum provincialium depositus fuerit, et ad papam appellationem fecerit,

MATTHÆI BLASTARIS isque aliis vicinis episcopis causam examinare per τῶν ἀστυγειτόνων ἐπισκόποις τὴν ἐξέτασιν τῆς δίκης scripta mandaverit, episcopus vero ab iis etiam damnatus rursus examinationem quæsiverit, si quæ prius judicata sunt papæ sufficere videantur, episcoporum sententia rata sit. Si vero ei episcopus rursus judicandus visus fuerit, damnatus ad Romam abire ne cogatur, sed papa presbyteris sibi conjunctis suam potestatem dans, eosque ilțic cum regionis episcopis mittens, controversiam examimari mandet, et sic perfecta fiat sententia. Porro canon 19 syn. Carthag., Qui episcopum, inquit, accusat, coram regionis primate actionem Instituere debet; is vero qui accusatur ante plenam sententiam a dignitate sua non excludetur. Si vero litteris ad judicium vocetur, et unius mensis inter - vallo, ex quo litteras acceperit, non adfuerit, in pœnam inobedientiæ segregatur, nec ei ministerium aliquod sacrum attingere licebit. Quod si eum causis necessariis revera impediri ostensum fuerit, alius ei mensis dilationis datur; quo elapso sξ non venerit, a fidelium communione ejicitur, donec quæ ipsi objecta sunt, terminabuntur. Sin autem se nec coram provincia exarcho, nec ceram synodo anniversaria sistere curaverit, ipse adversus se sententiam tulit, depositioni subjectus. Accusator vero si in judicio præsto fuerit, communione non interdicitur; sin vero sub prætextu se subduxerit, ipse quidem segregatur, et episcopus segregatione solvitur. Ostendens autem se non ex prætextu, sed rationabili de causa abfuisse, actionem movere non prohibebitur. Quod si moribus suspectus sit, accusationem 101 quæ episcopi dignitatem attingit, instituere ei permissum non erit; actiones vero privatas et pecuniarias contra ipsum movere non prohibebitur. Verum hodie præstitutæ vocationis dies locum non babent. Lex. Secundum vero novellam clarissimi imperatoris Manuelis, per tria triginta dierum edicta, omnes actores et rei accersuntur, cujuscunque sint status, et cujusmodicunque causa fuerit. Porro nec can. 88 permittit, ut episcopus qui accusatus vel segregatus fuerit, ab episcopatu expellatur, donec quæ ei objecta sunt judicio soluta fuerint. Eadem can. 16 syn. quæ prima et secunda dicitur aperte statuit, jubens neminem ordinari in Ecclesiam, cujus episcopus adhuc vivens nondum proprio honore plene motus fuerit, quamvis nonnulli crimina ei intentant, et ipse animo abjecto forte renuntiationem fecerit. Hoc enim seditionis et tumultus causa est. Debent autem clerici improbitatem in omnium odium incurrentem evitare, et canonicc quæ ei objecta sunt examinare, et si rcδιὰ γραφῆς ἐπιτρέψαντος, τοῦ δὲ καὶ ὑπὸ τούτων καταδικασθέντος, αὖθίς γε μὴν ἐπιζητοῦντος ἐξέτασιν, εἰ μὲν τὰ ἤδη κριθέντα ἀρκεῖν ὁ πάππας νομί σει, τὸ κῦρος ἡ τῶν ἐπισκόπων ἐχέτω ἀπόφασις. Εἰ δὲ καὶ αὖθις κριθῆναι τὸν ἐπίσκοπον δοκιμάσει, μὴ ἀναγκαζέσθω ὁ καταδικασθεὶς εἰς 'Ρώμην ἀπιέναι, ἀλλὰ τὴν ἰδίαν ὁ πάππας ἐξουσίαν πρεσβυτέροις τῶν οἰκειοτάτων αὐτῷ δεδωκώς, καὶ πέμψας ἐκεῖσε μετὰ τῶν ἐγχωρίων ἐπισκόπων, τὰ τῆς ὑποθέσεως ἐξετασθῆναι κελευσάτω, καὶ οὕτω τελεία ἡ ἀπόφασ σις γενέσθω. Ὁ δὲ θὰ τῆς ἐν Καρθαγένη, Τον κατηγοροῦντα ἐπίσκοπον, παρὰ τῷ τῆς χώρας τὰ πρῶτα φέροντι, τὴν κατηγορίαν δεῖ, φησίν, ἐνιστᾷν· ὁ δέ γε κατηγο ρούμενος πρὸ τῆς τελείας ἀποφάσεως τῆς ἰδίας τις μῆς οὐκ ἀποκλείεται. Γράμμασι μέντοι κληθεὶς ἐπὶ τὸ δικαστήριον, εἰ μὴ ἀπαντήσειεν ἑνὸς παραῤῥυέν τος μηνός, ἐξ ὅτου τὰ γράμματα ἐδέξατο, εἰς ποινήν τῆς ἀπειθείας ἀφορίζεται, μὴ ἐξὸν αὐτῷ ἱερουργίας ἅψασθαι οπουδήποτε. Εἰ δὲ ἀληθῶς ὑπὸ ἀναγκαίων αἰτιῶν δειχθείη κωλυόμενος, ἕτερος μὴν εἰς προσ θεσμίαν αὐτῷ δίδοται. Εξήκοντος δὲ καὶ τούτου, ἂν μὴ ἀφίκηται, τῆς τῶν πιστῶν κοινωνίας ἐκβάλλεται, μέχρις ἂν τὰ κατ' αὐτοῦ λαληθέντα δέξηται πέρας. Μήτε δὲ πρὸς τὸν τῆς ἐπαρχίας Εξαρχον, μήτε μὴν πρὸς τὴν ἑτησίως γενομένην σύνοδον ἀφικέσθαι φρον τίσας, αὐτὸς καθ' ἑαυτοῦ τὴν δίκην ἐξήνεγκεν, ὑπο βληθείς καθαιρέσει. Ο μέντοι κατήγορος, τῷ δικα στηρίῳ ἐνδιατρίβων, της κοινωνίας οὐκ εἴργεται· υποχωρήσας δὲ κατά τινα σκήψιν, αὐτὸς μὲν ἀφορί ζεται, ὅ γε μὴν ἐπίσκοπος τοῦ ἀφορισμοῦ ἀπολύεται. Δείξας δὲ μὴ κατὰ σκῆψιν, ἀλλ' ἐξ αἰτίας εὐπροσώ που γενομένην τὴν ὑποχώρησιν, καὶ αὖθις τὴν ὑπολο θεσιν κινεῖν οὐ κωλύεται. Εἰ δὲ διαβεβλημένος εἴη τοὺς τρόπους, κατηγορίαν μὲν τῆς ἱερωσύνης τοῦ Επισκόπου καθαπτομένην λέγειν οὐ συγχωρεῖται, ἰδίας δὲ καὶ χρηματικὰς κατ' αὐτοῦ κινεῖν ἀγωγής οὐ κωλύεται. Αλλ' οὐχ οὕτω τανῦν αἱ προθεσμίας τῆς κλήσεως τῶν ἡμερῶν γίνονται. Νόμος. Κατὰ δέ γε τὴν νεαρὰν τοῦ ἀοιδίμου βασιλέως Μανουήλ, διὰ τριῶν παραγγελμάτων τριακονθημέ ρων μετακαλοῦνται πάντες ἐνάγοντές τε καὶ ἐναγός μενοι, κἂν οἴας ὦσι καταστάσεως, κἂν οἴας ᾖ τὸ ἔγκλημα ὑποθέσεως. Αλλ' οὐδ' ὁ πη' ἐπιτρέπει τὸν ὑπὸ κατηγορίαν ἢ ἀφορισμόν γενόμενον ἐπίσκοπον τῆς ἐπισκοπῆς ἐξωθεῖσθαι, ἕως ἂν τὸ κατ' αὐτοῦ λυθῇ δικαστήριον. Τὰ αὐτὰ καὶ δ ις' τῆς λεγομένης α' και β' συνόδου κανών σαφῶς διατάττεται, μὴ χειροτονεῖσθαί τινα κελεύων εἰς ἐκκλησίαν, ἧς ὁ ἐπίσκοπος ἔτι περιών, οὔπω τῆς ἰδίας τελέως ἀπεκινήθη τιμῆς, εἰ καὶ πρός τινων ἐπὶ ἐγκλήμασιν ᾐτιάθη, καὶ μικροψυχήσας ἴσως παραίτησιν ἐποιήσατο. Στάσεως γὰρ καὶ ταραχής αἴτιον τοῦτό γε. Δεῖ δὲ τοὺς τῆς Ἐκκλη σίας πᾶσαν γε φιλαπεχθημοσύνην μάλιστα περιστα σθαι, ἀλλὰ κανονικῶς τὰ κατ' αὐτὸν ἐξετάζεσθα:·

καὶ εἰ κατὰ λόγον ἡ παραίτησις ἐγεγόνει, ή κανονι- nuntiatio justa sit, aut canonice propter crimina κῶς διὰ τὰ ἐγκλήματα καθηρέθη, τηνικαῦτα ἕτερον εἰς τὴν ἐπισκοπὴν προχειρίζεσθαι. ᾿Αλλὰ καὶ εἴ τις ἐν τῇ ἰδίᾳ τιμῇ καλῶς ἱδρυμένος, μὴ τὸν οἰκεῖον ἐθέλοι ποιμαίνειν λαὸν, ἀλλὰ τῆς οἰκείας ἀποστὰς ποίμνης, ὑπὲρ τὸ ἐξάμηνον ἐν ἑτέρῳ διατρίβοι τόπῳ, μή τινος ἀναγκαίου κατείργοντος, τὴν τοῦ ἐπισκόπου τιμὴν καὶ καθέδραν δικαίως ἀφαιρεθήσεται. Ὁ δὲ κ' τῆς ἐν Καρθαγένη πρεσβυτέροις ἢ διακόνοις περί τινων εγκαλουμένοις τὸν ἴδιον αὐτῶν ἐπίσκοπον ἐφίστησι δικαστήν, σύν γε ἑτέροις ἐκ τῆς αὐτῆς ἐπαρχίας, οὓς ἂν ἐκλέξωνται οι κατηγορού μενοι, ἐξ μὲν ἐπὶ πρεσβυτέρων, καὶ τρισὶν ἐπὶ δια κόνων. Προθεσμίας δὲ καὶ ἐπιτιμήσεις τὰς αὐτὰς εἶναι καὶ τούτοις σαφῶς καὶ οὗτος διέξεισιν, οἵας δὴ καὶ ἐπὶ τῶν ἐπισκόπων ὁ προλαβών. Τὰ δέ γε τῶν λοιπῶν κληρικῶν αἰτιάματα μόνος ὁ αὐτῶν · ἐπίσκοπος ἐξετάσει, καὶ πέρατι δώσει, φησίν. Ὁ δὲ οθ' ἀποκλείεσθαι λέγων τὸν κληρικὸν, ἑνὸς ἑξήκοντος ἔτους, καὶ μὴ δεξαμένης πέρας τῆς αὐτοῦ ὑποθέσεως, τὸ νῦν ἔχον οὐκ ἐνεργεῖ. Νόμος. Κατηγορίαν ἱερέως οὐδεὶς τῶν λαϊκῶν ἀρχόντων δικάζει, πλὴν εἰ μὴ καθοσιώσεως ἔγκλημα ή κατηγορία περιέχει. Ζήτει καὶ ἐν τῷ ις'. κεφ. τοῦ Π στοιχείου κανόνας τῆς ἐν Νεοκαισαρείᾳ συνόδου θα καὶ ι', καὶ Θεοφίλου ε'. Περὶ τῶν ἐν τοῖς δικαστηρίοις κατηγόρων. depositus fuerit, tum alium in episcopatum ordi nare. Si quis vero in honore suo recte constitutus, populum suum pascere recusaverit, et a grege suo discedens in alio loco ultra sex menses commoratus fuerit, nulla necessitate coactus, episcopi honore et cathedra juste privabitur. Insuper can. 20 syn. Carthag. presbyterorum et diaconorum qui quorumdam criminum accusati fuerint, episcopum proprium judicem constituit, una cum aliis ejusdem provinciæ quos accusati elegerint, sex scilicet contra presbyteros, et tribus contra diaconos. Præstitutas vero dies et poenas easdem esse vult hic canon ac quæ contra episcopos in priori decernuntur. Reliquorum autem clericorum causas solus, inquit, eorum episcopus examinabit, et finiet. Canon vero 79 excludi dicens clericum, cujus causa uno auno elapso non lihitur, hodie non est in usu. Lex. Accusationem sacerdotis nemo laicus magistratus judicat, nisi les majestatis crimen accusatio contineat. Quære etiam in cap. 16 litt. Il canones 9 et 10 syn. Neocasariensis, et Theophili quintum. De iis qui in judiciis accusant. Canon 6 syn. 11, Ad accusationem, inquit, episcoporum vel clericorum non omnes sine examinatione admittere oportet, nec omnes excludere. Si quis enim causam privatam contra eos instituit, se injuria rerum mobilium vel immobilium ablatione affici dicens, aut contumelia, aut aliud aliquid ejusmodi pati, nec persona accusatoris aut religio examinetur. Justum enim est, ut nemo juribus suis fraudetur, et ut nos sententiam incorruptam omnibus æqualiter pronuntiemus, episcopum præcipue et clericum ab omni injustitia 102 liberum constituentes. Si vero crimen ecclesiasticum sit, episcopo a sacerdotio depositionem intentans (quod a privato contradistinctum, publicum vocatur, quoniam ab omni populo agitari solebat), nec hæreticos Ο ς' τῆς δευτέρας συνόδου κανών, Εἰς κατηγορίαν, φησίν, ἐπισκόπων ἢ κληρικῶν οὔτε πάντας ἀνεξετάστως προσίεσθαι δεί, οὔτε μὴν πάντας ἀποκλείειν. Εἰ μὲν γὰρ Ιδιωτικήν τις ἐνίστησι κατ' αυτ τῶν δίκην, ἡδικεῖσθαι λέγων αὐτὸς ἐπὶ πράγμασι κινουμένοις ἢ ἀκινήτοις, ἢ ὑβρίσθαι, ή τι τοιοῦτο παθεῖν, μήτε πρόσωπον τοῦ κατηγοροῦντος, μήτε θρησκείαν σκοπεῖν· μηδένα γὰρ τῶν δικαίων ἀπο τυγχάνειν δίκαιον, ἀλλ᾽ ἴσην ἅπασιν ἡμᾶς ἐπιφέρειν τὴν ἀδέκαστον ψῆφον, ἐλεύθερον καὶ τῆς οἰασοῦν ἀδικίας τὸν ἐπίσκοπον μάλιστα ἢ τὸν κληρικὸν καθιστάντας. Εἰ δὲ ἐκκλησιαστικὸν εἴη τὸ ἔγκλημα, έκπτωσιν τῆς ἱερωσύνης ἐπισεῖον τῷ ἐπισκόπῳ, ὅπερ καὶ δημόσιον λέγεται, τοῦ ἰδιωτικοῦ ἀντιδιαστελλόμενον, καθότι πρὸς τοῦ δήμου παντὸς εἰώθει γυμνάζεσθαι, ούτε αἱρετικοὺς οἱουσδηποτοῦν προσ- η quoscunque admittere oportet, nec schismaticos, et ἴεσθαι δεί, οὔτε μὴν σχισματικοὺς καὶ παρασυνάγοντας, οὐδὲ τοὺς κατ᾿ ἄλλας αἰτίας τελέως έχῆςβλημένους τῆς Ἐκκλησίας· οὐ μὴν οὐδὲ τοὺς πρὸς ὀλίγον τῆς Ἐκκλησίας ἀφορισθέντας, εἴτε τῶν τοῦ κλήρου εἶεν, εἴτε τῶν τοῦ λαοῦ, ἂν μὴ πρότερον τὰς κατ' αὐτῶν αἰτίας ἀποτρίψωνται· οὐδὲ τοὺς ὑπὸ κατηγορίαν ὄντας, πρὶν ἂν τῶν ἐγκλημάτων ἀθῶοι φανῶσιν. Εἰ δὲ τούτων ἁπάντων ἐλεύθεροι εἶεν οἱ κατήγοροι, τότε δὴ, ἅττα ἂν ἐπάγωσι τῷ ἐπισκόπῳ ἐγκλήματα, οἱ τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης ἐπίσκοποι, φησὶν, ἐξετάσουσιν. Εἰ δὲ οὗτοι μὴ οἷοί τε εἶεν ταῦτα διαλύσασθαι, ἡ τῆς διοικήσεως μείζων σύνοδος δοκιμάσασα πέρατι δώσει. Τὰ δέ γε τοῦ κληρικοῦ ὁ ἴδιος ἐπίσκοπος ἐξετάσει· ἀτονήσαντος δὲ πρὸς τὴν conventicula facientes, nec alios qui alia de causa ex Ecclesia ejecti fuerint: utique nec qui parvo tempore ab Ecclesia segregantur, sive clerici, sive laici fuerint, nisi prius crimina sibi objecta dilueriat; neque eos qui accusati sunt, donec criminibus immunes appareant. Quod si nullis istiusmodi causis obnoxii sint accusatores, tunc, quæcunque crimina episcopo intentant, ejusdem, inquit, provinciæ episcopi eadem examinabunt, et si illi ea decidere non possint, major dioeceseos synodus ea definiet. Clerici autem causas episcopus proprius examinabit; quas si solvere nequit, ad majorem synodum transmittentur; accusationem vero prius (inquit) non instituant, quam accusatores per scri1

MATTHÆL BLASTARIS pturam deposuerint, se eidem periculo obnoxios διάλυσιν, τῇ μείζονι καὶ ταῦτα συνόδω παραπεμ futuros, si in rerum examinatione episcopum cxlumniari convincantur. Qui vero præter hæc facit, et vel ad imperatorem, vel principes sæculares, vel ad universalem synodum aecedit, non omnino ad accusationem admittatur, ut qui in diœceseos episcopos injurius, et in canones contumeliosus, et i ecclesiasticæ tranquillitatis eversor fuerit. φθήσεται. Μὴ μέντοι πρότερον, φησί, τὴν κατηγο ρίαν ἐνίστασθαι, πρὶν ἂν ἐγγράφως οι κατήγορος τὸν ἴσον ὑποσχεῖν ἀσφαλίσωνται κίνδυνον, εἴπερ ἐν τῇ τῶν πραγμάτων ἐξετάσει συκοφαντοῦντες τὸν ἐπίσκοπον ἐλεγχθείεν. Τὸν δὲ μή οὕτω δρᾶν ἀνεχό μενον, ἀλλ᾽ ἢ βασιλεί προσιόντα, ἢ κοσμικοῖς ἄρ χουσιν, ἢ οἰκουμενικῇ συνόδῳ, μὴ δεκτὸν εἶναι παν τάπασιν εἰς κατηγορίαν, ὡς ἀτιμάσαντα τοὺς τῆς διοικήσεως ἐπισκόπους, καὶ εἰς τοὺς θείους κανό νας υβρίσαντα, καὶ τὴν τῆς Ἐκκλησίας εὐταξίαν Huic etiam consonus est can. 21 syn.tv, ROD sine examinatione adimittendos esse dicens episco porum vel clericorum accusatores, sive clerici, sive Laici fuerint, nisi prius vita et mores eorum probentur. Quin et can. 8 syn. Carthag. non permittit eum qui moribus infamnis est, episcopum accusare. Utique et 128 nec segregatum, et excommunicatum, donec a segregatione solutus fuerit. Porro et can. 129 nec servos accusare permittit, nec libertos clericos qui eos manumiserunt, vel eo- - rum filios, aut læredes; alios autem accusare sinit, exceptis infamia laborantibus, cujusmodi sunt mimi, et qui cum bestiis pugnant, et gladiatores. Atqui mimi scenici, qui in foro et conventibus publicis ludunt, infames sunt; qui vero coram imperatore ad delectanduin urbaniter se exercent, honesti sunt. li etiam qui cum bestiis pugnant, et qui gladiaturam exercent, si fortitudinis ostentandæ et gloriæ comparandæ studio se spectandos præbent, fortes merito habendi sunt; si vero mercedis gratia, infames sunt. Qui enim vitæ suæ haud parcunt, sed eam venalem habent, vix laudandæ existimationis esse possunt. Porro nec Judæos vel hæreticos accusare permittit, niši omnes in propriis causis actionem intentant. Insuper can. 130 eum qui multa crimina episcopo vel clerico objecerit, et unum ex iis post disquisitionem factam probare non potuerit, ei neque de reliquis fides habenda est. Leges. Præstat crimina injudicata relinquere quam aliquos innocentes punire. συγχέοντα. Τούτῳ συνάδει καὶ ἡ κα' τῆς δ' συνόδου, μὴ ἀδοχρ μάστως λέγων προσίεσθαι τοὺς κατηγοροῦντας ἐπισκόπων ἢ κληρικῶν, εἴτε τῶν τοῦ κλήρου, είπε τῶν τοῦ λαοῦ εἶεν, εἰ μὴ πρότερον αὐτῶν ὁ βίος δοκιμα σθείη, καὶ τὰ ἐπιτηδεύματα. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ η' τῆς ἐν Καρθαγένῃ οὐκ ἐφίησιν Επισκόπου κατηγορεῖν τὸν διαβεβλημένον τοὺς τρό πους. Ὁ δὲ ρκη' οὐδὲ τὸν ἀφωρισμένον καὶ ἀκοινώνη τον, μέχρις ἂν λυθῇ τοῦ ἀφορισμοῦ. Ὁ δὲ ρκθ' οὐδὲ δούλοις κατηγορεῖν δίδωσιν, οὐδὲ ἀπελευθέροις, τῶν αὐτοὺς ἐλευθερωσάντων κληρι κῶν, ἢ τῶν παίδων αὐτῶν, ἢ τῶν κληρονόμων ἑτέρων μέντοι κατηγορεῖν ἐφίησιν· ἀλλ᾽ οὐδὲ ἀτίμοις, οἱονεὶ μίμοις, καὶ θηριομάχοις, καὶ μονομάχοις. Αλλ' οἱ μὲν ἐπὶ σκηνῆς μίμοι, οἱ ἐν πανηγύρεσι καὶ δημοτικαῖς παίζοντες συνελεύσεσιν, ἄτιμοι· οἱ δὲ παρὰ βασιλεῖ ἀστεία πρὸς μετρίαν τέρψιν ἐπιτη - δεύοντες, έντιμοι. Θηριομάχοι δὲ καὶ μονομάχοι, εἰ Ο μὲν πρὸς ἐπίδειξιν ἀνδρίας ὁρῷεν καὶ δόξης έρωτα, Non oportet fidem habere judicatorum depositiouibus, nisi probatio judicem certiorem fecerit. 103 In peccatis spiritualibus patres forsan pro liberis qui sub potestate sunt pœnas dant, non autem in criminalibus. Non enim patres pro aliis puniuntur; nam dicit lex, Peccata caput sequuntur. De testibus in judiciis. Canon, sanct. apost. 75 hæreticum ad testimonium dicendum non admittendum esse decernit: similiter nec unum Adelem:. Ex ore enim, inquit, testium duorum vel trium omne verbum stabilietur.» Et Apostolus: ‹ Contra presbyterum accusationem ne admittas, nisi coram duobus vel tribus testibus. > ἀριστεῖς ἂν λογίζοιντο· εἰ δὲ πρὸς μισθόν, άτιμα. Οἱ γὰρ τῆς οἰκείας ζωῆς μὴ φειδόμενοι, ἀλλὰ μισθοῦ ταύτην προϊέμενοι, σχολῇ γ' ἂν αὐτοῖς μελήσει ἐπαι νουμένης υπολήψεως· ἀλλ᾽ οὐδὲ Ἰουδαίοις,ή αίρε τικοῖς κατηγορεῖν ἐπιτρέπει, εἰ μή που περὶ ἰδίων οὗτοι πάντες ἐνάγουσιν ὑποθέσεων. Ὁ δὲ ργ', Τὸν ἐν πολλοῖς, φησὶν, ἐγκλήμασιν ἐπι σκόπου κατηγοροῦντα ἢ κληρικοῦ, καὶ τούτων ἑνὸς ἐξετάσει δοθέντος ἀποδεῖξαι μὴ δυνηθέντα, οὐδὲ περὶ τῶν λοιπῶν εἰκὸς τοῦτον πιστεύεσθαι. Νόμοι. Κρείσσον τὰ ἁμαρτήματα καταλιμπάνειν ἀνεκδίκητα, ή τινας ἀναιτίως κολάζεσθαι. Οὐ δεῖ πιστεύειν ταῖς καταθέσεσι τῶν κρινομένων, εἰ μὴ καὶ ἀπόδειξις διδάσκει τὸν δικαστήν. • Τῶν ψυχικῶν ἁμαρτημάτων τῶν ὑπεξουσίων παί δων ίσως οι πατέρες δίκην ὑπέχουσιν, οὐ μὴν καὶ τῶν ἐγκληματικῶν. Οὐ γὰρ κολάζονται πατέρες ὑπὲρ τέκνων· φησὶ γὰρ ὁ νόμος· Τὰ ἁμαρτήματα τῇ και φαλῇ ἔπονται. Περὶ τῶν ἐν τοῖς δικαστηρίοις μαρτύρων. Ο οσ' τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανὼν οὐδὲ εἰς μαρ τυρίαν τὸν αἱρετικών προσίεσθαι διορίζεται, όπου με οὐδὲ πιστὸν ἕνα μόνον· Ἐπὶ στόματος γὰρ, ο φησί, • δύο μαρτύρων ή τριῶν, σταθήσεται πᾶν ῥῆμα· ο καὶ ὁ ᾿Απόστολος· ι Κατὰ πρεσβυτέρου κατηγορίαν με παραδέχου, εἰ μὴ ἐπὶ δύο ἢ τριῶν μαρτύρων.

Ὁ δὲ τῆς ἐν Καρθαγένη ρλα'; 'Αρχήν, φησί, τοὺς κεκωλυμένους εγκληματικῶς ἐνάγειν, οὐδὲ εἰς μαρτυρίαν προσίεσθαι χρή· τοὺς δ᾽ αὖ τὸν βίον ἀστείους, ὧν τὴν μαρτυρίαν ἀληθῆ ποιήσει τὰ προδεδιωμένα, μὴ ἀνήβους εἶναι, ἐντὸς δηλαδὴ τὸν ἐτῶν, τῷ μήπω τούτοις εὐσταθὲς εἶναι τὸ φρόνημα. 'Αλλ' οὐδὲ οἰκειακοὺς τὸν κατηγοροῦντα παράγειν δεῖ μάρτυρας, καὶ ὑπεξουσίους αὐτῷ, ἢ ὑποχειρίους, οὓς, εἰ μὴ πείθοιντο τὰ κατὰ νοῦν αὐτῷ λέγειν, ἐξέσται οἱ χολάζειν. Σεμνῆς δὲ μεταποιούμενοι πολιτείας οἱ ὑποχείριοι, ἱερεῖς, φημί, καὶ διάκονοι, καὶ λογικών ἐπιστήμονες μαθημάτων, οὐκ ἀπόβλητοι πρὸς μαρ τυρίαν ἔσονται. Ὁ δὲ νθ', Εἰ κληρικοί, φησί, παρὰ τῷ τῆς Ἐκ κλησίας κριθείεν δικαστηρίῳ, ὡς ὁ Ἀπόστολος παραγ γέλλει, ο Τολμᾷ τις ὑμῶν πρᾶγμα ἔχων, κρίνεσθαι ἐπὶ τῶν ἀδίκων, καὶ οὐχὶ ἐπὶ τῶν ἁγίων;» καὶ θάτε ρον μέρος τῆς ἐξενεχθείσης καταγνοίη ψήφου, μὴ ἐξεῖναι θατέρῳ μέρει εἰς τὸ τῆς ἐκκλήτου δικαστήριον ἔλκειν πρὸς μαρτυρίαν τὸν πρότερον τὴν ὑπό θεσιν δοκιμάσαντα, ἢ καὶ κρινομένης παρατυχόντα, μηδὲ τοὺς γένει προσήκοντας προβάλλεσθαι μάρ τύρας. Νόμοι. Αξιοπίστους εἶναι δεῖ τοὺς μάρτυρας. Καὶ παράγονται καὶ ἐπὶ χρηματικῶν καὶ ἐγκλη ματικῶν ὑποθέσεων, εἰ μὴ κεκωλυμένοι ὑπὸ τοῦ νόμου, ἢ ἐξκουσατευόμενοι. Απόβλητος εἰς μαρτυρίαν γίνεται ὁ καταδικασθεὶς διὰ τὸ ποιῆσαι ταραχώδη φλυαρίαν. Δεῖ τοὺς μάρτυρας πρότερον ομνύναι, πρὶν ἢ μαρτυρήσωσι· τοῖς τιμιωτέροις δὲ μᾶλλον πιστεύειν. Ἑνὸς δὲ μαρτυρία, οὐκ ἔστι δεκτὴ ἐν οἰᾳδήποτε δίκῃ, κἂν συγκλητικὸς ᾖ. Τῇ κατὰ τοῦ ἐπισκόπου ἀγωγῇ, εἰ μὲν χρηματική εἴη, μέχρι λίτρας μιᾶς, δύο πιστοὶ ἔντιμοι μάρτυρες ἐνομότως μαρτυρήσουσιν· εἰ δὲ μέχρι ν λιτρῶν, τρεῖς· εἰ δὲ ἐπέκεινα, ε'. Εἰ δὲ ἐγκληματικὴν εἴη τὸ αἰτίαμα, διὰ ε' μαρτύρων πιστῶν καὶ ἐντίο μων ὀμνύντων ἀποδείκνυται. Οὐκ ἔστιν ἀξιόπιστος μάρτυς ὁ κελεύεσθαι δυνάμενος παρ' ἐμοῦ ἐπὶ τῷ μαρτυρήσαι. Δ. Canon vero 131 syn. Carthag., Qui prius, inquit, accusare prohibentur, eos nec ad testimonium admittere oportet; eos vero qui quoad vitam lonesti sunt, quorum testimonium, vita anteacta comprobaverit, non impuberes esse, annis seilicet quatuordecim minores, quod eorum judicium urmum non sit. Insuper nec accusatorem producere oportet testes domesticos, et qui sub pote. state sunt vel subjecti, quos, nisi quod ipse probet, dixerint, puniendi potestatem habet. Qui vero honestiorem in familia locum obtinent, sacerdotes scilicet, et diaconi, et clerici, qui mathemata cal lent, testimonio dicendo nequaquam rejicientur. Insuper canon 59, Si clerici, inquit, in foro eeclesiastico judicati fuerint, dicto apostolico conH sequenter:. Audet quis vestrum babens negotium sub iniquis judicio contendere, et non sub sanctis: > et una pars sententiam prolatam damnaverit, ne liceat alteri parti eum qui causam prius examni navit, vel examinationi interfuit, ad forum ecclesiasticum testimonii dicendi causa trahere, neque propinquitate conjunctos testes producere. Ο κατήγορος οίκειακούς μάρτυρας οὐ δύναται παράγειν. Ο κατὰ συκοφαντίαν ἐπὶ παραστάσει παρὰ δι καστῇ προσφόρῳ αἰτιώμενος ἐπίσκοπον, λ' δίδωσι λίτρας. Κατὰ τρεῖς τρόπους ή συκοφαντία γίνεται, καὶ τριπλῆ ἡ ἐπεξέλευσις· ἡ γὰρ συκοφαντεί τις ὡς πλαστῶς κατηγορῶν, ἡ προδότης τῆς ἰδίας ὑποθέσ σεως γίνεται, τ' ἀληθῆ ἐγκλήματα κρύπτων, ἢ φευ γυδικεῖ, τελείως αναχωρῶν τῆς κατηγορίας. Οὐ πάντως δὲ συκοφάντης ἐστὶν ὁ μὴ ἀποδεικνὺς δ κατηγόρησεν, ἀλλ' ἐν τῇ κρίσει τοῦ δικαστοῦ ἐστι, μετὰ τὸ ἐλευθερωθῆναι τὸν κατηγορούμενον, ζητήσαι περὶ τούτου. Κἂν μὲν εἴπῃ Οὐκ ἀπέδειξας, ἐφείσατο αὐτοῦ· ἂν δὲ εἴπῃ Ἐσυκοφάντησας, κατεδίκασεν Leges. Testes fide dignos esse oportet Adhiberique possunt tam in pecuniariis quam criminalibus causis hi quibus lege non interdicitur testimoniam, vel qui non excusantur. Ejus testimonium qui ob editum carmen faniosum condemnatus est, non admittitur. Testes priusquam testimonium perhibeant, jus-' jurandum præstare debent; et honestioribus fides potius adhibenda est. Unius vero testimonium in quacunque causa admitti non debet, quamvis senator sit. In actione contra episcopum, si pecuniaria sit, ad unam libram duo fideles honesti testimonium dicent; sin ad L libras, tres; si vero deinceps, quinque. Quod si causa criminalis fuerit, per quinque fidos et honestos testes juramentum suscipientes probatur. Non est idoneus testis cui imperare possum ut testimonium dicat. Accusator testes de domo sua producere non potest. Qui per calumniam in exhibitione coram judice qui jurisdictionem habet episcopum accusat, triginta auri libras pendat. Calumnia tribus modis fit, et tripliciter punitur; vel enim calumniatur quis accusans falso, vel prodit propriam causam, vera crimina occultans; vel tergiversatur, in universum ab accusatione desistens. Non omnino vero calumniator est, qui non probat quod intendit, sed in arbitrio judicis est reo absoluto hac de re inquirere. Et siquidem dixerit, Non probasti, pepercit ei; si vero dixerit, Calumniatus es, calumniæ euun condemnavit, 104 etiamsi de pœna nihil dixerit. Si vero dixerit,

Temere accusasti, non facit illum calumniatorem, ἡ αὐτὸν εἰς συκοφαντίαν· κἂν μηδὲν εἶπῇ περὶ τῆς nec pœnæ subjicitur. Mulier viri officium non obit, nec in testamento testis esse potest, nisi in quibus viri non advocantur. Porro nec iis publice causam agere permise sum est; sed tantum pro seipsis causam agunt mulier, et cæcus; ille vero et jus dicere potest. Quin et novella 48 imperatoris Leonis mulieres in conventionibus et contractibus testimonium dicere vetat: in partu autem, et in iis quæ feminis solis videre permittitur, testimonium dicere possunt. Ex novella Justiniani 123. Sanctissimis presbyteris et diaconis, si pro causa pecuniaria falsum testimonium dixisse deprehensi sint, non autem juramento mendacium confirmaverint, iis pro pœna sufficiet, tribus annis a ministerio separari, et monasteriis tradi. Si vero mendacio juramentum adjecerint, canon eos a sacerdotio præscindit. Quod si in causa criminali falsum testimonium dixerint, multati, prout a sacris canonibus definitur, clero denudantur, et poenis præterea legitimis subjiciuntur. Sufficiunt ad probationem quinque testes, si scripla non sint; si vero scripta sint, sive instrunienta, tres tantum sufficiunt. Testes ex auditu testimonium ne dicant, dicentes: Ab aliquo audivimnus, hunc debere, vel illum solvisse; quamvis tabellarii sint qui hæc testantur. In rebus enim criminalibus necesse est ipsos testes produci, et non eorum verba. Testibus et non testimoniis credendum est; nam de criminibus ipsimet interrogantur a judicibus; et qui non probat quod intenderat, relegatur, Pauperes testes non sunt. Pauper vero est, qui non habet substantiam 50 solidorum. Testimonium non dicit libertus in patronum ejusve filium. Minor viginti annis testis esse non potest; neque qui in publico judicio damnatus est, et non in integrum restituitur, nec qui in vinculis custodiave publica est; nec qui ob testimonium dicendum aut non dicendum pecunias accepisse convictus fuerit, neque qui in adulterii judicio damnatur. Filius patri, aut pater filio, testis nou est. Nec quisquam in re sua. Servus testis non est. Servis enim contra dominos dicentibus non temere fidem adhibere oportet, quippe quod servus a natura domino inimicus sit. Qui in aliquem testimonium dixit, rursus in eum produci non potest. Testimonium dare prohibentur impubes, surdus, ποινῆς, ἐπακολουθεῖ γάρ ἂν δὲ εἴπῃ, Προπετώς ἐκίνησας, ήγουν οὐκ ἀπέδειξας, οὐ ποιεῖ αὐτὸν συκοφάντην, οὐδὲ ποινὴν ὁ τοιοῦτος ὑφίσταται. Ἡ γυνὴ οὐ μετέρχεται ἀνδρῷον ὀφφίκιον, οὐδὲ ἐν διαθήκῃ μαρτυρεῖ, εἰ μὴ ἐν οἷς ἄνδρες οὐ προσκαλοῦνται. Ἀλλ᾿ οὐδὲ συνηγορεῖν ταύταις ἐφεῖται δημοσίᾳ, ἑαυταῖς δὲ μόνον συνηγοροῦσι καὶ γυνὴ καὶ τυφλός· ουτος δὲ καὶ δικάζειν δύναται. Ἡ δὲ μη νεαρὰ τοῦ βασιλέως Λέοντος κωλύει τὰς γυναῖκας ἐπὶ συμφώνοις μαρτυρεῖν καὶ συναλ λάγμασιν· ἐπὶ δὲ τοκετῶν, καὶ ἐφ᾽ ὧν μόνη θηλειών όψις δραν συγκεχώρηται, ἐπιτρέπονται μαρτυρεῖν. 'Εκ τῆς ραγʹ Ιουστινιανείου νεαράς. Τοῖς εὐλαβεστάτοις πρεσβυτέροις καὶ διακόνοις, εἰ εὑρεθεῖεν ὑπὲρ χρηματικῆς αἰτίας ψευδομαρτυρή σαντες, μὴ μέντοι γε δραῳ τὸ ψεῦδος βεβαιωσάμενος, τούτοις ἀρκέσει, ἀντὶ βασάνων, ἐπὶ τρεῖς ἐνιαυτούς χωρίζεσθαι τῆς θείας υπηρεσίας, καὶ μοναστηρίας παραδίδοσθαι. Εἰ δὲ καὶ τῷ ψεύδει τὸν ὅρκον προσέθη καν, ὁ κανὼν αὐτοὺς προέκοψε τῆς ἱερωσύνης. Ὑπὲρ δὲ ἐγκληματικῶν αἰτιῶν εἰ ψευδομαρτυρίαν είποιεν, ἐγγραψάμενοι δηλονότι, ὡς τοῖς θείοις ώρισται κανότι, τοῦ κλήρου ἀπογυμνοῦνται καὶ ταῖς νομί μοις ποιναῖς ὑποβάλλονται. Αρκοῦσι πρὸς ἀπόδειξιν πέντε μάρτυρες, ἐγγρά φων μὴ ὄντων· εἰ δέ εἰσιν ἔγγραφα, ήτοι συμβόλαια, τρεῖς μόνον ἀρκοῦσιν. Οι μάρτυρες ἀκοῇ μὴ μαρτυρείτωσαν, λέγοντες ὡς Ἠκούσαμεν ἔκ τινος τόνδε χρεωστεῖν, ἢ τόνδε καταβάλλεσθαι, κἂν δὲ ταβουλάριοι εἶεν οἱ ταῦτα μαρτυροῦντες. Ἐπὶ γὰρ τῶν ἐγκληματικῶν ἀνάγκη πᾶσα παραχθῆναι τοὺς μάρτυρας, καὶ μὴ τὰς φω νὰς αὐτῶν. Τοῖς μάρτυσι καὶ οὐ τοῖς μαρτυρίοις πιστευτέον αὐτοπροσώπως γὰρ ἐρωτῶνται παρὰ τῶν δικαστών ἐπὶ τῶν ἐγκλημάτων, καὶ ὁ μὴ δεικνὺς τὸ παρ' αὐτ τοῦ προτεθὲν ἐξορίζεται. Οἱ πένητες οὐ μαρτυροῦσι· πένης δέ ἐστιν ὁ μὴ ἔχων ν' νομισμάτων περιουσίαν. Οὐ μαρτυρεῖ ἀπελεύθερος κατὰ πάτρωνος, παιδὸς αὐτοῦ. Οὐ μαρτυρεῖ ὁ ἥττων τῶν κε' ἐτῶν, οὔτε ὁ ἐν δημοσίῳ δικαστηρίῳ καταδικασθεὶς, καὶ μὴ ἀποκα ταστὰς, ἢ ἐν δεσμοῖς, ἢ ἐν δημοσίᾳ φρουρά βληθείς οὔτε ὁ ἐλεγχθεὶς λαβεῖν χρήματα ἐπὶ τῷ μαρτυρή σαι, ἢ μὴ μαρτυρῆσαι· οὔτε ὁ καταδικασθεὶς ἐπὶ μοιχεία. Υιός πατρί, ἢ πατήρ υἱῷ, οὐ μαρτυρεί. Οὔτε οἱοσδήποτε ἐν ἰδίῳ πράγματι. Ο δοῦλος οὐ μαρτυρεῖ· οὐ γὰρ χρή πιστεύει προπετῶς τοῖς οἰκέταις λέγουσι κατά δεσποτων φύσει γὰρ ὁ δοῦλος τῷ δεσπότῃ πολέμιος. Ο κατά τινος ήδη μαρτυρήσας οὐ μαρτυρεῖ τὰ λιν κατ' αὐτοῦ. Κωλύεται μαρτυρεῖν ἄνησος, χωρίς, άλαλος, μαν

- Δ. νόμενος, ἄσωτος, υἱός ὑπεξούσιος, ὅταν ὁ πατὴρ αὐ- mutus, insanus, prodigus; et fliusfamilias, cun τοῦ παρ' ἄλλου γραφῇ κληρονόμος ἐν διαθήκη. pater ejus ab alio hæres in testamento scriptus fuerit. Η παραγραφὴ κατὰ μὲν τοὺς νόμους πολλαχώς, κατὰ δὲ τοὺς βήτορας τετραχώς γίνεται· ἀπὸ τοῦ λείποντος· οἷον ἀσώτου πατὴρ ἀφανὴς ἐγένετο, καὶ φόνου ὁ υἱὸς φεύγει· ἀπὸ τοῦ ὑπερβάλλοντος· οἷον δέκα νέοι επωμόσαντο μὴ γῆμαι, καὶ φεύγουσι κακοῦ βίου· ἢ ἀφ᾽ ὧν ἕτεροι πεποιήκασιν οὐ δεῖ κρίνεσθαι, οἷον ὁ τρισαριστεύς, οὗ εἰκόνα ἔστησαν οἱ πολέμιο, καὶ προδοσίας φεύγων· ἢ κατὰ χρόνον, οἷον δειλού παῖς ἡρίστευσε, καὶ μοιχείας κρίνει τὴν γυναῖκα. Εξι περὶ τῶν ἐνδίκως καθαιρεθέντων. Ὁ δ' κανὼν τῆς ἐν ᾿Αντιοχείς συνόδου, Ὁ ὑπὸ συνόδου καθαιρεθείς, φησὶν, ἐπίσκοπος, ἔτι δὲ πρεσ σβύτερος, ἢ διάκονος, ὑπὸ τοῦ ἰδίου τοῦτο παθὼν ἐπισκόπου, εἰ μετελθεῖν ὁτιοῦν βουληθείη, & τοῖς Ιερεῦσιν ἔθος, μὴ ἐξεῖναι τούτῳ ἀδίκως ἔτι διατει νομένῳ παθεῖν ἑτέρα προσιέναι συνόδῳ, καὶ ζητεῖν ἐξετάσει τὰ κατ' αὐτὸν δοθῆναι, μηδὲ χώραν ἀπο λογίας αὐτῷ μετεῖναι· τοὺς δέ γε συνειδότας τὴν κατ' αὐτοῦ ἀπόφασιν, καὶ κοινωνεῖν αὐτῷ τολμή σαντας, καὶ τούτους τῆς Ἐκκλησίας ἐκκόπτεσθαι. Ο δὲ ιβ' τὸν ὑπὸ τοῦ ἰδίου αὖθις ἐπισκόπου καθαι ρεθέντα, πρεσβύτερον ἢ διάκονον, ἢ ὑπὸ συνόδου ἐπί σκοπον, ἀπαγορεύει προσιέναι τῷ βασιλεῖ, καὶ παρ' αὐτῷ ζητεῖν τὴν ἐξέτασιν, ἀλλὰ μείζονι ἐπισκόπων συνόδῳ, καὶ ἃ νομίζει δίκαια ἔχειν, τούτοις προσανα φέρειν, καὶ τὴν παρ' αὐτῶν ἐξέτασιν ἐκδέχεσθαι καὶ ἐπίκρισιν. Εἰ δέ τις τούτων ὀλιγωρήσας ἐνοχλῆσαι τολμήσει τῷ βασιλεῖ, μηκέτι χώραν ἔχειν ἀπολογίας, μηδὲ ἐλπίδα μελλούσης αποκαταστάσεως. Ει γὰρ καὶ παντὶ καταδικαζομένῳ καὶ ἀδικεῖσθαι οιο μένῳ ἡ τῆς Ἐκκλησίας βοήθεια δέδοται, ἀλλ' ἐπει τοί γε τῶν πατριαρχῶν αἱ ψῆφοι ἐκκλήτῳ οὐχ ὑπόσ κεινται, ὁ πειρώμενος ἔκκλητον εἰς βασιλέα ποιή σασθαι, μετὰ τὴν τοῦ πατριάρχου ἐξενεχθεῖσαν ἀπόφασιν, τιμωρεῖται κατὰ τὸν παρόντα κανόνα. Ὁ δὲ κη' τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανὼν τὸν καθαι ρεθέντα δικαίως ἐπίσκοπον, ἢ πρεσβύτερον, ή διάχονον, ἐπὶ ἐγκλήματι φανεροῖς, καὶ ἅψασθαι τολμή σαντα τῆς ἀφαιρεθείσης αὐτῷ λειτουργίας, ἐκχόεκκό πτεσθαι παντάπασι κελεύει τῆς Ἐκκλησίας, διά τε τυχὸν τῆς αὐθαδείας τὸ περιὸν, καὶ ὅτι ἄλλως κολασθῆναι κανονικῶς οὐκ ἔνι τὸν ἤδη καθαιρεθέντα. Ὁ δὲ ξε' τῆς ἐν Καρθαγένῃ, δικαίως κληρικού καταδικασθέντος, φησί, πρὸς τοῦ οἰκείου ἐπισκόπου, μηκέτι ἐκκλήτῳ βοηθουμένου, τοῦ κληρικοῦ δηλαδή, τοὺς χειρὶ χρωμένους, καὶ κωλύοντας τὴν ὁρισθεῖ σαν κατ' αὐτοῦ ψῆφον τὸν ἐπίσκοπον ἐπενεγκεῖν, αἰτεῖσθαι χρὴ τὴν σύνοδον πρὸς τοῦ βασιλέως ποινή τούτους χρηματικῇ, καὶ ἀφαιρέσει τῆς τιμῆς ὑπο βάλλεσθαι, εἴτε τῆς Ἐκκλησίας εἶεν οἱ τοιοῦτοι δήπου, εἴτε τοῦ λαοῦ, κἂν ὁποίας ὦσι καὶ ἡλικίας καὶ ούσεως. Ὁ δὲ ν' καὶ τῶν ἐπισκόπων τοὺς μὴ ταῖς ψήφοις ὑποκύπτοντας τῆς συνόδου τῇ τῶν ἀρχόντων ἐξου σία κελεύει δίδοσθαι· πλὴν οὐκ ἔννομον τοὺς ἱερω Exceptio secundum leges multiplex est, secundum vero rhetoras' quadruplex: ab absente, velut prodigi pater non apparet, et filius homicidii accusatur; ab excessu, ut decem juvenes jurarunt se. non uxorem ducturos, et malæ vitæ accusantur; vel ab eo, quod quis de iis quæ alii fecerunt non teneatur, ut fortissimus, cujus imaginem inimici erexerunt, proditionis accusatur; vel juxta tempus, ut timidi filius dux fortissimus evasit, et uxorem suam adulterii accusat. 105 Adhuc de iis qui juste depositi fuerint. Canon 4 syn. Antioch., Episcopus, inquit, qui a synodo depositus fuerit, nec non presbyter, vel diaconus idem a proprio episcopo passus, si aliquid eorum operari voluerit, quæ sacerdotilus facere mos est, ne liceat ei, quamvis se imjuste pati praetendat, alteram synodum adire, et petere, ut quæ ei objecta sunt examinentur, aut defensionis locum habere. Ii autem qui, sententiam adversus eum latam scientes, cum ipso communicare ausi fuerint, ex Ecclesia abdicentur. Insuper can. 12 presbyterum vel diaconum a proprio episcopo depositum, vel episcopum a synodo, regem adire vetat, et examinationem ab eo petere, sed ad majorem episcoporum synodum ire, ct jus, quod se habere putat, ad eos referre, eorunque examinationem et judicium suscipere. Si itaque quisquam, his contemptis, imperatori molestus esse ausus fuerit, is defensionis locum nullum habeat, aut spem futuræ restitutionis. Quamvis enim omni damnato, et se injuria affici credenti, Ecclesie auxilium conceditur; quoniam vero patriarcharum sententiæ appellationi non subjiciuntur, qui post latam patriarchæ sententiam ad regem appellationem facere conatur, juxta præsentem canonem punitur. Porro sanct. apostol. can. 28 episcopum, vel presbyterum, vel diaconum, qui juste ob manifesta crimina depositus, ministerium sibi ablatum attingere audeat, ab Ecclesia omnino abscindi jubet, tum ob summam forte impudentiam tum quod jam depositus aliter canonice puniri nequeat. Canon etiam C5 syn. Cartb., Si clericus, inquit, a proprio episcopo juste depositus fuerit, nec appellationis auxilium habeat iste clericus, synodus a rege postulet, ut qui potentia utuntur et episcopum prolatam contra eum sententiam infligere non simunt, pœnæ pecuniariæ et honoris privationi subjiciantur, sive sint ecclesiastici, sive laici, et cujuscunque ætatis vel conditionis fuerint. Insuper can. 50 episcopos, qui synodi sententiis non se submittunt, in magistratuum potestatem tradere iubet; verum justum non est, ut sacrati

secularibus magistratibus puniendi tradiantur, nisi ή μένους εἰς κόλασιν κοσμικοῖς ἄρχουσι παραδίδο prius depositi fuerint. Hoc autem fit, vel cum synodus sententiam suam in actum redigere non possit, vel cum magnum fuerit delictum, et censuraın ecclesiasticam magistratuum etiam pœnam sequi oporteat. Etenim si sacratus forte inventus sit imperatori Insidias struere, præter depositionem, magistratul tradetur, ut examinationem subeat, et conscios detegat: quemadmodum et prædicta Justiniani novella 123 de iis qui sunt ejusmodi statuit. Leges. Episcopus sacerdotio canonice excidens, si ad urbem ex qua ejectus erat proficiscatur, vel locum in quo morari jussus erat, relinquat, alius provinciæ monasterio includitur. Episcopus a synodo depositus, et tumultum excitans, ut episcopatum recuperet, centum milliaribus longe a civitate ex qua ejectus est habitet, nec ad imperatorem adeal. Sin autem profectus Hiteras rescriptas habeat, ex sint inutiles, et qui eum defenderit, indignationem incurrat. 106 CAP. IX [Xŋ]. Quod ob id ipsum bis vindicare non oporteat. Canon apost. 25, Episcopus, inquit, vel preshyter, vel diaconus, fornicationis vel perjurii vel furti convictus, deponatur, et non segregetur: • Non enim vindicabis bis in id ipsum:» quare qui sacerdotium asseculi sunt, quamvis deponuntur, a fidelium tamen communione non segregantur, cujuscunque criminis rei fuerint. Soli autem utraque prena afficiuntur, propter sceleris magnitudinem, qui pecuniis vel magistratuum potentia sacerdotium, vel aliter populi præsidentiam assecuti sunt; hos enim 19 can. apost. Dec non 50 eosque qui iis communicant, non solum depositioni, sed etiam segregationi subjiciunt. Porro magnus Basilius, in can. 32, dictum in prima epistola catholica evangelista et theologi Joannis exponens, quod ita se habet: • Est peccatum ad mortem, et est peccatum non ad mortein, › ait, clericos, qui peccatum ad mortem admittunt, quσd scilicet ad actum progreditur, sacerdotii gradu excidere, verum a laicorum communione, quominus cum iis precentur, non arceri; in nullo enim ex tribus pœnitentiæ locis stabuut; nam non vindicabis bis in idipsum. Quemadmodum enim peccatum actu admissum að mortem animæ ferre dicit, fornicationem scilicet, vel homicidium, vel similia, sic quod ad consultationem tantum et consensum progreditur, non quidem irreprehensibile esse, sed tamen mortem omnino auium non conciliare, adeo ut deposis tionem indueat, juxta 4 can. syn. Neocæsar., quem quæras in cap. 15 litt. Π. Neque enim fornicator judicabitur, qui fornicari proposuit, opus vero non perfecit. Sintiliter de cæde censendum est, ut dicit magnus Theologus Gregorius: Si cædis danınas homicidam ex eo solo quod cogitavit, et σθαι, εἰ μὴ πρότερον καθαιρεθείεν. Τοῦτο δὲ γίνε ται, ἢ ὅταν μὴ δυνατή ή σύνοδος ᾖ τὴν οἰκείαν ἀπό φασιν εἰς ἔργον ἐξενεγκεῖν, ἢ ὅταν μέγα ᾖ τὸ ἁμάρ τημα, καὶ δεῖ τῇ παρὰ τῆς Ἐκκλησίας, καὶ τὴν παρὰ τῶν ἀρχόντων ἐπακολουθῆσαι κόλασιν. Εἰ γὰρ εὑρεθείη τυχὸν ἱερωμένος ἐπιβουλεύων τῷ βα σιλεῖ, πρὸς τῇ καθαιρέσει, καὶ τοῖς ἄρχουσι πρὸς ἐξέτασιν ἐκδοθήσεται, ὥστε καὶ κατεἰπεῖν τοὺς συνίστορας, ὥσπερ δὴ καὶ ἡ ῥηθεῖσα ραγ. Ἰουστι νιάνειος νεαρὰ περὶ τῶν τοιούτων διακελεύεται. Νόμοι. Ἐπίσκοπος κανονικῶς τῆς ἱερωσύνης ἐκπεσών, καὶ ἐπιβαίνων τῇ πόλει ἀφ᾽ ἧς ἐξεβλήθη, ἢ καταλιμπάνων τὴν τόπον ἐν ᾧ διάγειν ἐκελεύσθη, μοναστηρίῳ ἄλλης ἐπαρχίας εμβάλλεται. Ἐπίσκοπος ἀπὸ συνόδου καθαιρεθείς, καὶ ποιήσας τι στασιώδες πρὸς τὸ αὖθις ἀναλαβεῖν τὴν ἐπισ σκοπὴν, ἀπὸ ἑκατὸν μιλίων ἧς ἐξεβλήθη πόλεως οἰκείτω, μηδὲ βασιλεῖ προσιτός ἔστω. Εἰ δὲ καὶ προσιὼν ἀντίγραφα λήψοιτο, ἄχρηστα ἔστω καὶ ὁ ἐκδικῶν αὐτὸν ἀγανακτείσθω. ΚΕΦΑΛ. Θ' [ΙΔ']. Οτι δὶς ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἐκδικεῖν οὐ χρή. Ο κε' τῶν ἁγίων ἀποστόλων κανών, Επίσκοπος, φησίν, ἢ πρεσβύτερος, ἢ διάκονος, ἐπὶ πορνεία ἀλοὺς, ἡ ἐπιορκίᾳ, ἢ κλοπῇ, καθαιρείσθω καὶ μὴ ἀφοριζέσθω· Οὐ γὰρ ἐκδικήσεις δὶς ἐπὶ τὸ αὐτό· οἱ γὰρ ἱερᾶσθαι λαχόντες, εἰ καθαιρεθείεν, αλλά γε τῆς τῶν πιστῶν κοινωνίας οὐκ ἀφορίζονται, κἂν οἰῳδήποτε πάθει περιπαρῶσι. Μόνοι γε μὴν τῶν εὐθυνῶν ἀμφοτέρων τιμώνται διὰ τὸ περιὸν τῆς κακίας, οἱ διὰ χρημάτων ἢ δυναστείας ἀρχόντων, Ιερωσύνην, ἢ προστασίαν ἄλλως λαοῦ δεξάμενοι τούτους γὰρ ὁ κθ' ἀποστολικὸς κανὼν, ἔτι δὲ καὶ ὁ λ' καὶ τοὺς αὐτοῖς κοινωνοῦντας, οὐ μόνον καθαιρέ σε:, ἀλλὰ καὶ ἀφορισμῷ ὑποτίθησιν. Ὁ δὲ μέγας Βασίλειος ἐν τῷ λβ' κανόνι τὴν ἐν τῇ πρώτῃ τῶν καθολικῶν τοῦ εὐαγγελιστοῦ Ἰωάν νου καὶ Θεολόγου ἐκλέξας φωνήν, τὴν ούτωσί πως διεξ:οῦσαν· ι Εστιν ἁμαρτία πρὸς θάνατον, καὶ ἔστιν ἁμαρτία οὐ πρὸς θάνατον· τοὺς τὴν προς θάνατον ἁμαρτίαν, φησὶν, ἁμαρτάνοντας κληρικούς, τὴν μέχρι πράξεως δηλαδή προχωρήσασαν, ἐκπί· πτειν μὲν τοῦ βαθμοῦ τῆς ἱερωσύνης, τῆς ἐν τῇ εὐχῇ δὲ κοινωνίας τῶν λαϊκῶν μὴ ἐξείργεσθαι· ἐν οὐδενὶ γὰρ τῶν τέταχα διαιρουμένων τῆς μετα νοίας σταθήσονται τόπων· οὐ γὰρ ἐκδικήσεις δις ἐπὶ τὸ αὐτό. Ὥσπερ δὲ τὴν ἔμπρακτον ἁμαρτίαν πρὸς θάνατον λέγει φέρειν τὸν τῆς ψυχῆς, πορνείαν τι χόν, ἢ φόνον, ἢ τι τῶν τοιούτων, οὕτω τὴν ἄχρι βουλῆς καὶ συγκαταθέσεως προϊοῦσαν, οὐκ ἀνεπιτίμητὸν μὲν εἶναι, οὐ μὴν καὶ τὸν παντελῆ τῆς ψυχῆς μνηστεύεσθαι θάνατον, ὥστε καὶ καθαίρεσιν ἐπἄγειν, κατὰ τὸν δ' τῆς ἐν Νεοκαισαρεία συνόδου και νόνα, ὃν ζήτει ἐν τῷ ιε' κεφ. τοῦ 1 στοιχείου. Ού δὲ γὰρ ἂν πόρνος κριθείη, ὁ πορνεῦσαι μὲν προθέ μενος, τὴν πράξιν δὲ μὴ τελέσας· ὡς δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ φονέως λογιστέον, ὥς φησιν ὁ μέγας Θεολόγος Γρ ☐

γόριος, Εἰ κρίνει; φόνου τὸν φονικὸν ἐκ μόνου τοῦ quæ sequuntur. Dicunt autem nonnulli peccatum βούλεσθαι, καὶ τὰ ἑξῆς. Τινὲς δέ φασι πρὸς θάνατον εἶναι ἁμάρτημα τὸ κεφαλῆς ἀφαίρεσιν, καὶ θάνατον ἐπάγον τῷ ἁμαρτάνοντι, καὶ κρίνειν τὸν ἅγιον μηδέν. πλέον τῆς καθαιρέσεως τὸν ἱερέα ὑφίστασθαι, καν μεγάλων αὐτουργὸς γέγονεν ἐγκλημάτων, ἃ δὴ καὶ θάνατον κατὰ τοὺς νόμους, καὶ κεφαλικὴν τὸ δη λεγόμενον ἐφέλκονται κόλασιν. Ἐν δὲ τῷ να' μίαν ἐπὶ τοῖς παραπεσοῦσι τῶν κληρικῶν ἁπάντων τὴν τιμωρίαν ὡρίσαντο, φησὶν, οι Πατέρες, τὴν ἔκπτωσιν τῆς ὑπηρεσίας, εἴτε ἐν βαθμῷ τύχοιεν ὄντες, καὶ χειροτονίαν πρεσβυτέρου ἢ διακόνου ἢ ὑποδιακόνου δεξάμενοι, εἴτε ἐν ἀναγνώστου σφραγίδι ή ψάλτου, ή θυρωροῦ· οὐ γὰρ τοὺς μείζονος ὄντας βαθμοῦ μᾶλλον κολάζουσι, χουφότερον δὲ τοὺς ἐλάττονος· ἀλλ᾿ ὥσπερ ἐκεῖνοι τῆς ἱερωσύνης είργονται, οὕτως οἱ ἀναγνῶσται, τοῦ εἰσελθεῖν εἰς τὸ βῆμα, ἢ ἐπὶ ἄμβωνος ἀναγνῶναι, ή εἰς μείζονα προκόψαι βαθμόν. Τούτοις συνάδων καὶ ὁ κζ' τῆς ἐν Καρθαγένη, Οι ἐπὶ ἀνηκέστοις, φησὶν, ἁμαρτήμασιν ἐληλεγμένοι κληρικοὶ, καὶ παρὰ τοῦτο τῶν οἰκείων βαθμῶν ἐκε πίπτοντες, οὐκ ἀφορίζονται μὲν τῆς τῶν πιστῶν ὁμηγύρεως, ἀρκεῖν γὰρ αὐτοῖς εἰς κόλασιν τὴν καθαίρεσιν μόνην· ἀλλ' οὐδ᾽ ἡντιναοῦν χειροτονίαν τῆς ἐκτὸς τοῦ βήματος υπηρεσίας οίεται δέξασθαι, οὐδὲ ἀναβαπτίζονται, ὡς δῆθεν τοῦ ἐγκλήματος ἐκπλυνθῆναι, ὥς τινες κακῶς οἴονται, καὶ εἰς βαθμὸν αὖθις κλήρου προκόψαι. Εν γὰρ τὸ σωτήριον βάπτι σμα· διὰ δὲ τοῦτο καὶ οἱ μετὰ τὴν καθαίρεσιν ἐπ' ἄμβωνος ἀναγινώσκοντες, ἢ εὐχὰς, ἢ εὐλογητὸν " λέγοντες, οὐχ ὅσια ὁρῶσι. Ζήτει καὶ ἐν τῷ θ' κεφ. τοῦ παρόντος στοιχείου κανόνα ν' τῆς ἐν Καρθαγένη συνόδου. Ζήτει καὶ ἐν τῷ ιε' κεφ. τοῦ Π στοιχείου κανόνα γ' τοῦ μεγάλου Βασιλείου, ΚΕΦΑΛ. Ι' [ΙΒ']. Περὶ τῶν διωκόντων τινὰς δι' εὐσέβειαν. Ζήτει ἐν τῷ α' κεφ. τοῦ στοιχείου κανόνα θ' τῆς ἐν ᾿Αγκύρᾳ συνόδου καὶ τὴν πρὸς Ρουφινιανὸν τοῦ μεγάλου ᾿Αθανασίου ἐπιστολήν. ΚΕΦΑΛ. ΙΑ' [Γ]. Περὶ δούλων ἐλευθερίας καὶ κληρώσεως. 'Ο πε' τῆς ς' συνόδου κανὼν ἐπὶ τῆς τῶν δούλων ἐλευθερίας μὴ πλείους τῶν τριῶν μαρτύρων παραad mortem esse, quod capitis ablationem et mortem peccatori inducit, et sanctum existimare pontificem nihil præter depositionem subire de bere, licet maxima crimina perpetraverit, quæ mortem secundum leges, et pœnam quæ capitalis dicitur inferunt. Insuper in can. 51, Unum, inquit, supplicium in eos qui lapsi sunt Patres decreverunt, a ministerio scilicet amotionem; sive in gradu fuerint, et ordinationem presbyteri vel diaconi acceperint, sive in lectoris munere, vel cantoris, vel ostiarii. Non enim eos qui in majori gradu sunt, gravius puniunt, levius vero eos qui in minori sunt, sed sicut ii a sacerdotio arcentur, sic et lectores ad altare ingredi, vel iu ambone legere, vel ad majorem gradum promoveri prohibentur. His consona statuens can. 30 syn. Carthag., Glerici, inquit, gravissimorum criminum. convicti, et propterea gradibus suis excidentes, a fidelium cœtu non segregantur; sola enim depositio iis in ponam suficit; manuum vero impositionem aliquam, ut extra tribunal ministerio fungantur, suscipere nequeunt; neque rebaptizantur, ut exinde a crimine purgati, sicut nonnulli putant, ad cleri gradum rursus promoveamur. Unus enim est salutaris baptismus; ideoque qui post depositionem in ambone legunt, vel preces, vel benedictionem dicunt, non sacra faciunt. Quæras_eliam in 9 cap. praesentis littera can. 50 syn. Carthag. Quæ ras etiam in 15 cap. litt. II, can. 3 magni Basilii. 107 CAP.X [XII). De iis qui aliquos propter religionem persequuntur. Quæras in 1 cap. litt. can. 9 syn. Ancyr. et epist. magni Athanasii ad Rudinianum. CAP. XI [XIII]. De servorum manumissione, et ad clerum admissione. Can. 85 syn. vi ad servorum manumissionen non plures tribus testibus adhibere jubet: In duoλαμβάνεσθαι ἀξιοῖ· Ἐπὶ δύο γὰρ, ὥς φησιν ἡ Γρα- b bus enim vel tribus testibus, ut inquit Scriptura, φή, η τριῶν μαρτύρων πᾶν ῥῆμα βεβαιούμενον Ισμεν. Ο δέ γε γ' τῆς ἐν Γάγγρᾳ συνόδου ἄγνωμον οἴε ται κομιδή, δοῦλον ἀναπείθειν, προφάσει θεοσεβείας καὶ ἀσκήσεως, δεσπότου καταφρονεῖν, καὶ μὴ μετ' εὐνοίας καὶ τιμῆς ὑπείκειν τούτῳ, καὶ διακονεῖσθαι· ταύτῃ τοι καὶ τὴν δικαίαν ἐνδεικνύμενος ἀγανάκτησιν, τῷ ἀναθέματι τὸν τῆς ἀγνωμοσύνης παραπέμπει διδάσκαλον. Ο γάρ τοι θεῖος ᾿Απόστολος τοῖς τὸν ζυγὸν ἕλκουσι τῆς δουλείας διὰ Τιμοθέου παρεγ γυᾶται τοῦ πάνυ, πάσης τιμῆς ἀξίους τοὺς δεσπότας ἡγεῖσθαι· «Εἰ δὲ καὶ πιστοὶ εἶεν οἱ δεσπόται, φησί, μὴ περιφρονείτωσαν αὐτούς, ὅτι ἀδελφοί εἰσιν, ἀλλὰ μᾶλλον δουλευέτωσαν, ὅτι πιστοί εἰσιν οἱ τῆς εὐερ omne verbum stabiliri novimus. Tertius autem syn. Gangrensis nulla venia dig¬ num existimat, ut servus pietatis vel exercitationis pralextu dominum contemnat, et non cum benevolentia et honore ipsi cedat. et.serviat; quapropter, justam indignationem exprimens, improbitatis magistrum anathemate ferit. Divinus enim Apostolus eos qui servitutis jugum trahunt per magnumm Timotheum dominos suos omni honore dignos, existimare jubet: Quod si domini, inquit, Gdeles sint, ne contemnant eos, quod fratres sint, sed magis serviaut, quoniam sunt fideles qui bono eorum opere fruuntur. › Et rursus ad Titum scri

MATTIEI BLASTARIS lens: Doceas servos suis dominis subjici, et in γεσίας ἀντιλαμβανόμενοι· ν καὶ πρὸς τὸν θεῖον αὖθις omnibus bene placentes esse, non contradicentes, non arrogantes, sed fidem omnem bonam ostendentes. ▸ Canon vero 82 sanct. apost. omnem scandali occasionem tollens, non permittit servum sine domini venia in clerum provehi; hoc enim totius aliquando domus eversio fit, et molestiam et tristitiam domino dat. Vel enim servus iste domus procurator erat, vel tabernæ præpositus, et cujus fidei credita erant pecuniæ ad negotiationem. Quod si servus gradu sacro dignus existimetur, episcopum de eo negotio cum domino communicare oportet, et si is consenserit, servum secure ordinare. Magnus etenim Paulus Onesimum, Philemonis servum, cujus ministerium sibi utile judicabat, sine domini voluntate detinere noluit, sed ipsum ad Philemonem remisit. Insuper 4 can. Iv syn. excommunicari jubet eum qui servum in monasterium recipit, ut monachus flat, sine proprii domini venia. Leges. Lex ad servi libertatem sufficere dicit, quod sciat dominus eum in clerum cooptari, et non contradical. Novella autem Leonis Sapientis, Servus, inquit, qui in clerum promotus est nesciente domino, et qui monachus, vel episcopus fit, ad priorem dominum invitus revertatur, nihil ab ordinatione adjutus. Dominus autem indefinite eum revocare nequit, sed intra triennium, a tempore quo factum. resciverit, numerandum. Personarum prima divisio hæc est: homines alii sunt liberi, alii autem servi; et libertas quidem est, 108 facultas naturalis cuilibet concessa agendi quæ velit, nisi lex vel vis impediat. Servitus autem est legis ethnicæ et juris belli effectus; per eam aliquis alterius potestati subjicitur; quod legi naturali contrarium est. Natura enim omnes liberos produxit. Τίτον ο Δίδασκε δούλους οἰκείοις δεσπόταις ὑποτάσ σεσθαι, καὶ ἐν πᾶσιν εὐαρέστους εἶναι, μὴ ἀντιλέγον τας, μὴ νοσφιζομένους, ἀλλὰ πίστιν πᾶσαν ἐνδειχνα μένους ἀγαθήν. ο Ὁ δὲ πβ' τῶν ἁγίων ἀποστόλων, πᾶσαν πρόφασιν σκανδάλου περιαιρῶν, οὐκ ἐπιτρέπει δοῦλον ἀλλό τριον παρά γνώμην τοῦ δεσπότου κληροῦσθαι· ὅλου γὰρ οἴκου ἀνατροπὴ ἔσθ' ὅτε γίνεται τοῦτο, καὶ λύπης καὶ ἀτιμίας αἴτιον τῷ δεσπότῃ. "Η γὰρ τοῦ οἴκου τοῦτον εἶχε διοικητὴν, ἢ ἐργαστηρίου προϊστάμενον, ή χρήματα εἰς ἐμπορίαν πεπίστευτο. Εἰ δὲ ἄξιος ὁ οἰκέτης ἱερατικοῦ κριθείη βαθμοῦ, κοινοῦσθαι χρή τὸν ἐπίσκοπον τὰ περὶ αὐτοῦ τῷ δεσπότῃ, καὶ εἰ κἀκεῖνον σχοίη πειθόμενον, χειροτονεῖν ἀδεῶς τὸν οἰκέτην. Καὶ ὁ μέγας γὰρ Παῦλος τὸν Ονήσιμον, δοῦλον ὄντα Φιλήμονος, καί τοι εύχρηστον αὐτῷ κριθέντα εἰς διακονίαν, ὅμως ἄνευ γνώμης τοῦ δεσπό του κατέχειν οὐκ ᾤετο δεῖν, ἀλλ' ἔπεμψεν αὐτὸν πρὸς Φιλήμονα. Rursus liberi dividuntur dupliciter, in ingenuos, et libertos. Et ingenuus quidem est, qui statim ac natus est, liber exsistit, et servitutis jugum nunquam gustavit; libertus vero, qui ex servo manumisso natus est. Potest aliquis servum suum manumittere, vel in sanctissimis ecclesiis, vel coram præside, vel coram amicis quinque ad hoc vocatis, vel tribus subscribentibus, vel per litteras, vel in testamento, vel quacunque extrema voluntate. Et si servum suum personæ liberæ junxit, vel eum præter voluntatem suam junctum audiens, id patiatur. Servus qui sciente domino in militiam abit manumittitur. Qui cædem domini sui indicat, manumissionem habeat pro praemio. Ο δὲ δ' τῆς τετάρτης συνόδου καὶ ἀκοινώνητον εἶναι κελεύει τὸν δεχόμενον εἰς μοναστήριον δοῦλον ἐπὶ τῷ μονάσαι παρὰ γνώμην τοῦ ἰδίου δεσπότου. Νόμοι. Ο δὲ νόμος ἀρχεῖν εἰς ἐλευθερίαν φησὶ τοῦ δούλου τὸ εἰδότος τοῦ δεσπότου καὶ μὴ ἀντιλέγον τος, τῷ κλήρῳ αὐτὸν καταλεγῆναι. Η δὲ νεαρὰ τοῦ σοφοῦ Λέοντος, Τὸν κληρωθέντα δοῦλον, φησίν, ἀγνοοῦντος τοῦ δεσπότου, ἀλλὰ μὴν καὶ τὸν μονάσαντα, καὶ τὸν γεγονότα ἐπίσκοπον, τῷ προτέρω δεσπότῃ καὶ ἄκοντα ἀποκαθίστασθαι, μην δὲν τῆς χειροτονίας ἀπονάμενον. Οὐ μὴν ἀπροσδιορίστως δύναται ὁ δεσπότης ἀνακαλεῖσθαι τοῦτον, ἀλλ' ἐντὸς τριετίας μετὰ τὸ λαβεῖν αὐτὸν εἴδησιν τοῦ γεγονότος ἀριθμουμένης. Η τῶν προσώπων ἄκρα διαίρεσις αὕτη ἐστίν· ὅτι τῶν ἀνθρώπων οἱ μέν εἰσιν ἐλεύθεροι, οἱ δὲ δοῦλοι· καὶ ἐλευθερία μέν ἐστιν εὐχέρεια φυσική, ἑκάστῳ συγχωροῦσα πράττειν & βούλεται, εἰ μὴ νόμος ἢ βία κωλύει: δουλεία δέ ἐστιν ἐθνικοῦ νόμου διατύπω σις καὶ πολέμων ἐπίνοια, ἐξ ἧς τις υποβάλλεται τῇ ἑτέρου δεσποτείᾳ, ὑπεναντίως του φυσικού νόμου" ἡ γὰρ φύσις πάντας ἐλευθέρους προήγαγεν. Πάλιν οἱ ἐλεύθεροι διαιρούνται εἰς δύο, εἰς εὐγε νεῖς καὶ ἀπελευθέρους. Καὶ εὐγενής μέν ἐστιν ὁ εὐθέως ἅμα τῷ τεχθῆναι ἐλεύθερος ῶν, καὶ μήπω τοῦ ζυγοῦ τῆς δουλείας γευσάμενος· ἀπελεύθερος δὲ ὁ ἐκ δούλου ἐλευθερωθέντος γεννηθείς. Δύναταί τις ἐλευθεροῦν τὸν ἑαυτοῦ δοῦλον ἢ ἐν ταῖς ἁγιωτάταις ἐκκλησίαις, ἢ ἐπὶ ἄρχοντος, ἢ ἐπὶ φίλων πέντε ἐπὶ τοῦτο προσκληθέντων, ἢ καὶ μέχρι τριῶν ἀπογραφομένων, ἢ δι᾽ ἐπιστολῆς, ἡ ἐν διαθή· κῇ, ἢ ἐν οἰᾳδήποτε τελευταία βουλήσει. Καὶ ἐὰν τὸν ἴδιον δοῦλον ἐλευθέρῳ προσώπῳ ζεύξῃ, ἢ παρὰ γνώ μην αὐτοῦ ζευγνύμενον ἀκούσας ἀνάσχηται. Δοῦλος στρατευόμενος εἰδήσει τοῦ οἰκείου δεσπότου ἐλευθεροῦται. Ο μηνύων τὸν φόνον τοῦ οἰκείου δεσπότου την ἐλευθερίαν ἐχέτω ὡς ἔπαθλον.

Ποινὰς ὑφίσταται ὁ ἀπελεύθερος μὴ τιμῶν τοὺς παῖδας τοῦ ἰδίου πάτρωνος· ὁ δὲ ὑβρίζων καταδου λοῦται ὑπ' αὐτοῦ ὡς ἀχάριστος. Τὸν πενόμενον πάτρωνα ἀναγκάζεται τρέφειν ὁ ἀπελεύθερος. ΚΕΦΑΛ. ΙΒ' [1Δ']. Περὶ δωρεῶν. Νόμοι. Πᾶσα δωρεά τελεία γενομένη οὐκ ἀνατρέπεται, εἰ μὴ ἐξ ἀχαριστίας. Ἐὰν ὁ τὴν δωρεὰν εἰληφὼς ἀχάριστος ὀφθῇ περὶ τὸν δωρησάμενον, σκαιαῖς κατ' αὐτοῦ χρησάμενος ὕβρεσιν, ἢ χεῖρας ἀδίκους ἐπαγάγῃ, ἢ ζημίαν μεγίσ στην ἐπενέγκη, ἢ εἰς τὴν ζωὴν ἐπιβουλεύσῃ, ἢ τὰ ἐν τῇ δωρεά πάντα είτε εγγράφως ἢ ἀγράφως γεγονότα μὴ πληρώσῃ, μία γὰρ ἐκ τούτων τῶν αἰτιῶν ἐὰν ἐν δικαστηρίῳ κατὰ σύστασιν φανερῶς ἀποδειχθῇ, ἀνατραπέσθωσαν αἱ γενόμεναι δωρεαί. Οὔτε ἄνησος, οὔτε ἄνους δύναται δωρεῖσθαι· ἐν οὐδενὶ γὰρ τούτων ἐστὶ βούλησις. Εάν χαρίσηταί τις ἀφήλιξ τινὶ πρᾶγμα αὐτοῦ, δύναται, μετὰ τὸ παρελθεῖν τὰ κε' ἔτη, ἐντὸς τετραςτίας ἀγωγὴν ποιεῖσθαι, καὶ τὸ οἰκεῖον ἐπαναλαμβάνειν πράγμα. Εἴ τις δωρεάν ἄμετρον εἰς τινα ή τινας τῶν παίδων τοιήσαιτο, ἀνάγκην ἔχει ἐν τῇ διανομῇ τοῦ κλήρου, τοσοῦτον ἐκάστῳ τῶν παίδων φυλάττειν τὰ ἐκ τοῦ νόμου μέρος, ὅσον ἦν πρὶν ἢ τὴν δωρεάν δ πατὴρ εἰς τοὺς παῖδας τοὺς ταύτῃ τετιμημένους ποιήσαιτο. ΚΕΦΑΛ. Α'. Περὶ ἐγγύης. Ο μὲν κ' τῶν ἁγίων ἀποστύλων κανών, μηδὲν περὶ διαφορᾶς ἐγγύης διαστειλάμενος, ἀπροσδιορίστως κελεύει τὸν ἐγγύας διδόντα κληρικὸν καθαι ρεῖσθαι. Δίδωσι δέ τις ἐγγύας ἢ ὑπὲρ ἑαυτοῦ, ἡ ὑπὲρ ἄλλου· καὶ εἰ μὲν εἰς δικαστήριον ἀχθεὶς ὁ κληρικὸς, καὶ ἐγγύας εισπραττόμενος δοίη, τοῦ μὴ ἀποὁρᾶναι τυχὸν, οὐδὲν περὶ τὸ οἰκεῖον ἀξίωμα ζημιω θήσεται. Ἐπεὶ καὶ οἱ ἐν τῇ οἰκουμενικῇ τετάρτῃ συνόδῳ θεῖοι Πατέρες, (ὡς ὁ λ' αὐτῆς διέξεισι κανών), καὶ οἱ συνόντες τούτοις ἐκ τῆς συγκλήτου, ἐγγύας, ἀπῄτης σαν τοὺς ἀπ᾿ Αἰγύπτου ἐπισκόπους προσεδρίας χάριν, ἢ τούτων ἀποροῦντας, ἐξωμοσίαν ποιήσασθαι, ὑπέρθεσιν ζητοῦντας καιροῦ, καὶ οὐδὲν οὐδενὶ βλάβος ἐκ τούτου γεγένηται· τρισκαίδεκα γὰρ ὄντες οἱ ἐξ Αἰγύπτου ἀρχιερεῖς, γράμμασιν οὐκ ἐπείθοντο τὰ τῇ ἁγίᾳ δογματισθέντα συνόδῳ ὑποσημήνασθαι, εἰ καὶ , τοὺς περὶ τὸν Διόσκορον καὶ Εὐτυχέα συνάμα τοῖς ἄλλοις τῷ ἀναθέματι καθυπέβαλον· παρῃτοῦντο γὰρ οὐχ ὡς ἀπαρεσκόμενοι τοῖς δρωμένοις, ἀλλὰ τῷ ἔθος ἔχειν, ὡς ἔλεγον, μηδέν τι πράττειν ἐκκλησιαστικὸν δίχα γνώμης τοῦ σφῶν αὐτῶν πατριάρχου, τοῦ τῆς Αλεξανδρείας δηλαδή, οὗ τηνικαῦτα ὁ θρόνος ἐκεῖ νος χηρεύων ἦν. Αμέλει καὶ καιρὸν ᾐτοῦντο σφίσι δοθῆναι μέχρις ἂν ᾿Αλεξανδρείας ἐπίσκοπος γένηται. Καὶ οἱ μὲν τῆς συνόδου θεῖοι Πατέρες, τὴν ἀναβολήν ὑποπτεύοντες, οἷοί τε ἦσαν καθαίρεσιν ἐκείνων και ταψηφίσασθαι. Οἱ δὲ τῆς συγκλήτου μένειν αὐτοὺς PATROL. GR. CXLIV. Poenas dat libertus qui patroni sui filios non hoKorat. Qui vero eos contumelia afficit, ut ingratus in servitutem ab eo reducitur. Libertus patronum pauperem enutrire cogitur. CAP. XII [XiV]. De donationibus. Leyes. Omnis donatio, si perfecta fucrit, non revocatur, nisi ingratitudinis causa. Si qui donum acceperit, erga donantem ingratus videatur, atroces in eum injurias effundens, vel manus injustas ei intulerit, aut damnum grave inflixerit, vel vitæ insidiatus fuerit, vel omnia quæ in donatione sive scriptis vel sine scriptis pacta sunt, non fecerit, si una ex his causis in judicio per assertionem aperte probetur, factæ donationes revocentur. Neque impubes, nec insanus donare possunt, in neutro enim eorum voluntas est. Si minor aliquid ex rebus suis alicui donaverit, post lapsos 25 annos, intra quadriennium actionem movere, et rem suam recuperare potest. Si quis donationem sine mensura alicui vel á¡iquibus ex aliis fecerit, necesse habet in sortis distributione tantam partem pro quolibet filio ex distributione conservare, quanta erat, antequain pater donationem filiis ea douatis fecerat. 109 INITIUM LITTERÆ E. CAP. I. De fdlejussione. Canon 20 sanct. apostolorum, inter diversas fide jussiones nihil distinguens, indefinite jubet, clericum fidejubentem deponi. Fidejubet autem aliquis vel pro se, vel pro alio; et clericus si ad judicium ductus, salisdationem coactus, prastet, forte quod non aufugiet, de dignitate sua in periculum non veniet. Quandoquidem in ecumenica quarta synodo divini Patres, (sicut 30 canon demonstrat) et qui una ex senatu convenerant, ab Ægyptiis episcopis fidejussiones judicio sistendi causa exigebant, vel ab iis qui satisdationibus destituebantur, juramenti susce ptionem, dum tempus dilationis quærunt, nullus exinde damnum aliquod sustinuit. Cum enim tredecim essent ex Ægypto antistites, noluerunt quæ a sancta synodo definiebantur, scriptis confirmare, quamvis Dioscorum et Eutychetem cum aliis anathemati subjicerent. Id enim recusarunt, non quod ea quæ facta erant minus probarent, sed quod consuetudinem, ut aiebant, haberent, nihil de rebus ecclesiasticis constituere inconsulto patriarcha suo, Alexandrino scilicet, cujus tunc temporis thronus vacuus erat. Tempus itaque sibi dari postulabant, donec epis scopus Alexandrinus factus esset. Verum synodi divimi Patres cunctationem suspicantes, depositioncm eorum statuerunt. Sed senatores eos in proprio habitu manere oportere censebant, si satisdationes

125) darent se non aufugituros, vel si iis destituerentur, ἐπὶ τοῦ οἰκείου σχήματος φοντο δεῖν, εἰ δεῖεν ἐγε juramentum susciperent; quod Patrum synodo placuit. Εξομοσία autem dicitur, cum quis extra quinque jurisjurandi species lege statulas juramentum suscipit, per caput forte imperatoris, vel per suam salutem. Atque hæc quidem ita contigerunt. Si vero quisquam pro alio fdejubeat, turpis scilicet lucri gratia, id a sanctis canonibus et legibus vetatur. Ostenditur autem ex novella Justiniani cxxm quæ siε statuit. Lex. Sed nec publicorum tributorum exactorem, vel receptorem, vel vectigalium aut possessionum alienarum receptorem, vel curatorem domus, vel causa procuratorem, vel pro his causis fidejussorem, episcopum, vel economum, vel alium clericum cujuscunque gradus, vel monachum proprio nomine, vel ecclesia aut monasterii esse permittimus; ne hoc prætextu sanctis quoque domibus detrimentum afferatur, et divina ministeria impediantur. Et hæc quidem novella. Quod si ex charitate moveatur, propter quam animas nostras pro fratribus nostris deponere jubemur, ut si quis trahatur, et ab eo de causa aliqua fidejussiones exigantur, et quod non dederit, in carcerem abiturus sit, ejus autem clericus misertus fidejussiones pro eo det, non tantum non deponetur, sed pulcherrima præmia accipiet, a judice scilicet justo, ut qui mandatum evangelicum impleverit. Les. Jus autem civile clericos in jus vocatos satisdare jubet. •110 Prædicta autem Justiniani novella clericos in jus vocatos fidejussiones non dare jubet, sed promissionem pignoratitiam facere sine juramento, episcopos vero in jus vocatos nec fdejussiones dare, nec promnissionem facere, CAP. II. De consuetudinibus Ecclesia non scriptis. Magnus Basilius, in epistola ad Diodorum, consuetudinem non scriptam legis vim habere ait, quod a sanctis viris ritus nobis traditi fuerint. In capite autem 27 eorum quæ ad beatum Amphilochium de sancto Spiritu scripta sunt, Dogmatum, inquit, et prædicationum quæ in Ecclesia servautur, alia quidem ex doctrina scripta habemus, alia vero ex traditione apostolorum nobis data in mysterio suscipimus; quæ utraque easdem ad pietatem vires habent. His autem nemo contradicet, qui rituum ecclesiasticorum vel minimai experientiam habuerit. Si enim non scriptas consuetudines, tanquam magnam potestatem non babytes, recusare voluerimus, in rebus principalibus ipsum Evangelium imprudentes damno afliciemus, vel potius id quod enuntiatum est ad nudum nomen redigenus. Ex. gr. figura crucis, signari, aut ad orientem verti inter orandum, quis γίας μὴ ἀποδράναι, ἢ τούτων ἀποροῦντες, έξωμο σίαν ποιήσαιντο· ὅπερ ήρεσε καὶ τῇ τῶν Πατέρων συνόδῳ. Εξωμοσία δέ ἐστι, τὸ ἔξω τῶν ε' ἔρχων ὁμόσαι, τῶν ἐμπεριειλημμένων τῷ νόμῳ, ἢ εἰς τὴν κεφαλὴν τοῦ βασιλέως τυχόν, ἢ εἰς τὴν οἰκείαν σω τηρίαν. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν ταύτῃ συμβέβηκεν. Ει μέντοι τὰς ἐγγύας ὑπὲρ ἑτέρου τις δοίη, εἰ μὲν αἰσχροῦ κέρδους χάριν, τοῦτο καὶ τοῖς θείοις κανέσι καὶ τοῖς νόμοις ἀπείρηται· καὶ δείκνυται ἐκ τῆς ραγ Ιουστινιανείου νεαρᾶς οὕτω θεσπιζούσης· Νόμος. Αλλ' οὐδὲ ἀπαιτητήν δημοσίων συντελειῶν, ἡ ἐκλήπτορα, ή μισθωτὴν τελῶν, ἢ ἀλλοτρίων κτή σεων, ἢ κουράτορα οἴκου, ἢ ἐντολέα δίκη;, ἢ ἐγγυη τὴν ὑπὲρ τούτων τῶν αἰτιῶν, ἐπίσκοπον ἡ οἰκονόμον ἢ ἄλλον κληρικόν οιουδήποτε βαθμοῦ, ἢ μοναχὴν ἰδίῳ ὀνόματι, ἢ τῆς ἐκκλησίας ἢ τοῦ μοναστηρίου ὑπεισιέναι συγχωρούμεν· ἵνα μὴ διὰ τῆς προφάσ σεως ταύτης καὶ τοῖς ἁγίοις οἴκοις ζημία γένηται, καὶ αἱ θεῖαι ὑπηρεσίαι ἐμποδίζωνται· καὶ ταῦτα μὲν ἡ νεαρά. Εἰ δὲ ἀγάπη τὸ κινοῦν εἴη, δι᾽ ἦν καὶ τὰς ψυχὰς ἡμῶν τιθέναι ὑπὲρ τῶν ἀδελφῶν ἐντεταλμεθα, οἷον, εἰ ἑλκόμενόν τινα, καὶ ἐγγύας ἀπαιτούμενον ὑπέρ τινος παραστάσεως, καὶ τῷ μὴ δύνασθαι δοῦναι εἰς εἰρατὴν ἀπαγόμενον, τῶν τις κληρικῶν ἐλεήσας, ἐγγύας ὑπὲρ αὐτοῦ δοίη, μὴ ὅτι καθαιρέσεως, ἀλλὰ καὶ λαμπρῶν ἀξιωθήσεται τῶν γερῶν, οἶμαι, παρά τῷ δικαίῳ κριτῇ, ὡς εὐαγγελικὴν πεπληρωκὼς ἐν Ο τολήν. Νόμος. Ο δὲ νόμος τοὺς κληρικούς δικαζομένους ἐγγύας κελεύει διδόναι. Ἡ δὲ ῥηθεῖσα Ιουστινιάνειος νεαρὰ τοὺς κληρι κοὺς δικαζομένους κελεύει μὴ διδόναι ἐγγύας, ἀλλ' ὁμολογίαν ποιεῖν ἐνυπόθηκον ἄνευ ὅρκου· τοὺς δὲ Επισκόπους δικαζομένους μήτε ἐγγύας διδόναι, μήτε ὁμολογίαν ποιεῖν. ΚΕΦΑΛ. Β'. Περὶ ἐθῶν τῆς Ἐκκλησίας ἀγράφων. Ο μέγας Βασίλειος ἐν μὲν τῇ πρὸς Διόδωρον επιστολῇ, τὸ ἄγραφον ἔθος νόμου δύναμιν ἔχειν φησὶ, διὰ τὸ ὑπὸ ἁγίων ἀνδρῶν τοὺς θεσμοὺς ἡμῖν παραδοθῆναι. Ἐν δὲ τῷ κζ' τῶν πρὸς τὸν μακάριον 'Αμφιλόχιον περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος γεγραμμένων κεφαλαίων, Τῶν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ, φησί, φυλαττομένων δογμάτ των καὶ κηρυγμάτων, τὰ μὲν ἐκ τῆς ἀγράφου διδασκαλίας ἔχομεν, τὰ δὲ ἐκ τῆς τῶν ἀποστόλων παρα δόσεως διαδοθέντα ἡμῖν ἐν μυστηρίῳ παρεδεξάμεθα, ἅπερ ἀμφότερα τὴν αὐτὴν ἰσχὺν ἔχει πρὸς θεοσέ βειαν, καὶ τούτοις οὐδεὶς ἀντερεῖ, ὅστις κατὰ μικρὸν γοῦν θεσμῶν ἐκκλησιαστικῶν πεπείραται. Εἰ γὰρ ἐπιχειρήσαιμεν τὰ ἄγραφα τῶν ἐθῶν, ὡς μὴ μεγά λην ἔχοντα την δύναμιν παραιτεῖσθαι, λάθοιμεν ἂν εἰς αὐτὰ τὰ καίρια ζημιοῦντες τὸ Εὐαγγέλιον, μᾶλ λον δὲ εἰς ὄνομα ψιλόν περιστάντες τὸ κήρυγμα οἷον, τῷ τυπῳ τοῦ σταυροῦ κατασημαίνεσθαι, τίς ὁ διὰ γράμματος διδάξας, ἢ τὸ πρὸς ἀνατολὰς ἐπεστρά !

SYNTAGMA ALPHABETICUM. - F. φθαι κατὰ τὴν προσευχήν; ὀλίγοι γὰρ ἴσμεν, ὅτι per litteras docuit? Pauci enim scimus, quod antiτὴν ἀρχαία ζητοῦμεν πατρίδα, τὸν παράδεισον, ἂν ἐφύτευσεν ὁ Θεὸς ἐν Ἐδὲμ κατὰ ἀνατολάς. Καὶ ὀρθοὶ μὲν πληροῦμεν τὰς εὐχὰς τῇ μιᾷ τῶν σαββά των, τὸν δὲ λόγον οὐ πάντες οἴδαμεν. Οὐ γὰρ μόνον ὡς συναναστάντες Χριστῷ, καὶ τὰ ἄνω ζητεῖν ὀφείλομεν, ἀλλ' ὅτι καὶ δοκεῖ πως αὕτη τοῦ προσδοκω μένου αἰῶνος εἶναι εἰκὼν, μία οὖσα ἡ αὐτὴ ἀνακικλουμένη καὶ ὀγδόη, ἀναγκαίως τὰς ἐν αὐτῇ προσ ευχὰς ἑστῶτες ἀποπληροῦμεν, ἵνα τῇ συνεχεί ὑπομνήσει τῆς ἀτελευτήτου ζωῆς, τῶν πρὸς τὴν ἀνάστασιν ἐκείνην ἐφοδίων μὴ ἀμελῶμεν. Περὶ τῆς ἁγίας Πεντηκοστῆς. Καὶ πᾶσα δὲ ἡ Πεντηκοστὴ τῆς ἐν τῷ αἰῶνι προσ διχωμένης ἀναστάσεώς ἐστιν ὑπόμνημα. Η γὰρ μία ἐκείνη καὶ πρώτη ἡμέρα, ἑπτάκις ἑπταπλασιασθεῖσα, τὰς ἑπτὰ τῆς ἱερᾶς Πεντηκοστῆς ἑβδομάδας αποτε λε. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ ὁ μέγας οὑτοσὶ Βασίλειος, τὰς ἱλαστηρίους εὐχὰς, ἐπὶ τῇ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐπιδημίᾳ, ἄριστα πάντα θεολογήσας τε καὶ συνθέμενος, καὶ δουλικῷ τῷ σχήματι κλίνειν γόνυ παρεγ γυήσας τῷ λαῷ, τούτων ἐπ' Ἐκκλησίας ἐκφωνουμένων, τὴν αὐθεντίαν τῆς φυσικῆς θεότητος προσμαρο τυρῶν κἀντεῦθεν τῷ Πνεύματι, οὐκ ᾤετο δεῖν ταύ τας ὑπαναγινώσκεσθαι, τῇ τρίτῃ ὥρᾳ τῆς κυριωνύμου καὶ Πεντηκοστῆς τοῦ Πάσχα ἡμέρας, καθ' ήν ὥραν τε καὶ ἡμέραν τὸ πανάγιον Πνεῦμα τοῖς ἐπου στόλοις ἐπιδεδήμηκεν. Οὐ γὰρ ἦν σῶζον λόγον, τὸν ὑποφήτην τῶν ὀργίων τοῦ Πνεύματος, καὶ τῆς Ἐκκλησίας τὸν νομοθέτην, τῆς Κυριακῆς ὁμοῦ καὶ Πεντηκοστῆς τὰ ῥηθέντα καταλύειν πρεσβεία, μεγά λων μυστηρίων ἐξηρτημένα. Ταύτῃ του καὶ τῇ ἑσπέρᾳ τῆς αὐτῆς ἡμέρας τούτων ἑταμιεύσατο τὴν ἀνάγνωσιν, καθ᾽ ἣν ἥ τε κυρία τῶν ἡμερῶν καὶ ἡ Πεντηκοστή τέλος ἤδη λαμβάνει, αἱ δὲ τῆς δευτέρας ἡμέρας ἀρχαὶ καταβάλλονται, ἀπὸ ἑβδόμης ὥρας τὰς ἀρχὰς τῆς ὑστεραίας ἑκάστης ειωθός δήπου λογίζε σθαι· τοῦτο γὰρ οὐχ ὅπως τῇ Ἐκκλησίᾳ, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ τοῖς πολιτικοῖς δοκεῖ νόμοις, καὶ τοῖς τῇ ἀστρολογίᾳ ἐσχολακόσιν· εἰ καὶ πλάνον τοῖς πολλοῖς ἐνῆκεν ἡ τῶν εὐχῶν ἐπὶ τῆς ἑσπέρας ἀνάγνωσις, τῇ δευτέρα τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐπιφοίτησιν ἐπιγράφεσθαι, ἡ δέ ἐστι μεθέορτος, ως γε δὴ καὶ αἱ καθεξῆς ἡμέ ρας τῆς αὐτῆς ἑβδομάδος· καθ' ἦν τε ἡμέραν ὁ πιο λαιὸς ἐδίδοτο νόμος (Πεντηκοστὴ δὲ ἦν αὐτὴ,) κατ' ἐκείνην καὶ ἡ τοῦ Παρακλήτου ἐπιφοίτησις, καὶ ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν ἐντεῦθεν τῆς Παλαιᾶς καὶ τῆς Νέας νομοθέτην γνωρίζεσθαι. Καὶ αὐθίς φησι· Καὶ καθ' ἑκάστην δὲ γονυκλισίαν καὶ διανάστασιν ἔργῳ δεί κνυμεν, ὅτι διὰ τῆς ἁμαρτίας εἰς γῆν κατερρύημεν, καὶ διὰ τῆς φιλανθρωπίας αὖθις τοῦ κτίσαντος ἡμᾶς εἰς οὐρανὸν ἀνεκλήθημεν. Τὰ δὲ τῆς ἐπικλήσεως ῥήματα ἐπὶ τοῦ ἄρτου τῆς εὐχαριστίας καὶ τοῦ που τηρίου τῆς εὐλογίας, τίς τῶν ἁγίων ἐγγράφως ἡμῖν καταλέλοιπεν; Οὐ γὰρ τούτοις ἀρκούμεθα, ὧν ὁ ᾿Από στολος καὶ τὸ Εὐαγγέλιον ἐπεμνήσθη, ἀλλὰ προλέγο μεν, καὶ ἐπιλέγομεν ἕτερα, ὡς μεγάλην ἔχοντα πρὸς τὸ μυστήριον ἰσχύν, ἐκ τῆς ἀγράφου διδασκαλίας παραλαβόντες· τὸ εὐλογεῖν τὸ ὕδωρ τοῦ βαπτίσμα quam patriam quærimus, paradisum quem Deus plantavit in Eden ab Oriente. Et préces quidem stantes peragimus in prima Sabbatorum, rationem autem non omnes scimus. Non solum enim, ut qui cum Christo consurreximus, quæ supra sunt quærere debemus, sed quod videatur esse quodam modo sæculi quod exspectatur imago, cum ipsa circulariter vertens prima sit et octava. Necessario igitur orationes in ea stantes peragimus, ut assidua commonitione vitæ nunquam desituræ, viaticum ad eam transmigrationem non negligamus. De sancta Pentecoste. Porro tota quoque Pentecoste est resurrectionis, que in sæculo exspectatur, monumentum. Unus cuim ille et primus dies septies septuplicatus. septem sacræ Pentecostes hebdomadas efficit. Et propterea magnus iste Basilius preces propitiato - rias de Spiritus sancti adventu optime omnium, prout theologum decet, componens, et dum istam pronuntiantur, populum gestu servili genuflectere jubens, divinæque natura potestatem spiritui conpetentem exinde attestans, non censebat eas le. gendas esse hora tertia diei Dominica a Paschals Quinquagesinæ, qua bora et die Spiritus sanctus in apostolos descendit. Absurdum enim est existi - mare quod qui Spiritus mysteria interpretatus est, et in Ecclesia leges dat, prædictæ Dominicæ et Pentecostes privilegia magnis mysteriis annexa destrueret. Idcirco ad vesperam ejusdem diei harum precum lectionem reservabat, quo tempore præcipua dierum, scilicet Pentecoste finitur, et secunda dies initium sumit; etenim a septima hora initium uniuscujusque diei sequentis numerari solet; ila enim non solumn Ecclesia et legibus civilibus, sed et astronomiæ quoque peritis visum est: quamvis lectio istarum precum in vespera plurimos in errorem induxit, ut diei secundo Spiritus descensum ascriberent, qui est dies post festum, sicut et reliqui istius septimane. Insuper in quo die vetus lex tradebatur (erat auteni iste Pentecoste) in eo Paracleti descensus contigit, unde unum et eumdem fuisse legis veteris et novæ 111 legislatorem indicatur. Et rursus dicit:In unaquaque genuflexione et assurectione reipsa ostendimus, quod propter peccatum in terram delapsi sumus, et per ejus qui nos creavit clementiam in cœlum revocati sumus. Porro invocationis verba quæ in ostensione panis Eucharistiæ, et calicis benedictionis dicuntur, quis ex sanctis nobis scripta reliquit? Non enim iis utique contenti sumus, quorum Apostolus vel Evangelium meminit, sed et præfamur, et alia subjungimus, ut quæ magnam vim habeant ad mysterium, ex non scripta doctrina id accipientes. Aquain baptismi benedi - cere, et unctionis oleum, ipsum etiam qui baptizatur, ipsamque insuper olei unctionem, et ali quoque quæ circa baptismum funt, renuntiare Satanæ et angelis ejus, ex quanam sunt scripturə?

MATTHÆBI BLASTARIS Nonne ex hac non publicata et arcana doctrina, τος, καὶ τὸ ἔλαιον τῆς χρίσεως, καὶ προσέτι αὐτὴν quam in minime curioso et nequaquain plus quam oportet investigante silentio Patres custodierunt, recte Hli edocti quæ sunt in mysteriis præclara et veneranda silentio servare? Quæ enim ne suspicari quidern licet iis qui non sunt mysteriis initiati, quomodo consentaneum est eorum doctrinam in scriptis triumphare? Hæc est eorum quæ non scripta sunt traditionis ratio, ut ne saepius agitata dogmatum cognitio multis vilis et contemnenda reddatur propter consuetudinem. Aliud est enim dogma, et aliud prædicatio; dogmata enim tacentur, prædicationes vero publicantur. Est autem etiam silentii species obscuritas, qua utitur Scriptura, quæ reddit dogmatum sententiam contemplatu difficilem, ad eorum utilitatem qui in ea incidunt. Quin et apostolicum esse existimo, in traditionibus non scriptis permanere. In prima enim Epist. ad Thessalonicenses: • State igitur, fratres, et traditiones servale, quas didicistis, sive per sermones, sive per epistolas.» Hoc insuper D. Chrysostomus explicans: Exinde, inquit, manifestum est, quod non omnia per epistolas tradiderunt, sed multa sine scriptis. Similiter tam hæc quam illa fide digna sunt, ut traditionem ecclesiasticam fide dignam censeamus; traditio est, nihil ampliùs quæras. CAP. III. De moribus Græcanicis. Sexagesimus secundus vi syn. can. fideles Græcanicis moribus imniti, perniciosum ducit. Kalendas itaque, et Bota, et Brumalia, et hujusmodi alia meminit in quibus Græci mysteria celebrare solebant. Et festum quidem Kalendarum in prima Januarii mensis die quotannis celebrabatur, eo quod tunc temporis luna renovetur, et ejus fundamentum abhinc statuitur, quod totum tempus se jucunde transacturos existimabant. In tria vero mensium dies diviserunt Romani: alias quidem Kalendas nominarunt, alias vero Nonas, alias autem Idus. Bota equidem Pani, ut habeţ fabula, dedicarunt, tanquam pecoribus et ovibus prospicienti. Brumalia autem vel Rusalia, etiam hodie a rusticis post sanctum Pascha celebrari videantur, η quæ Baccho a Græcis celebrata fuerunt. Bromius enim apud illos est illi epithetum. Tolli etiam vult can. et festum in prima Martis die celebratum, pro anni forsan tempestatum et aeris temperie; nam Græcum erat et hoc. Et publicas mulierum saltaMones, tanquam ad libidinem excitantes, prohibet; et muliebrem vestem viros, vel vestem viro convenientem mulierem induere, ut quidem fecerunt qui Baccho festum agebant. Porro et personas comicas induere, quæ ad quosdam scommate perstringendos 112 exercentur: vel tragicas, quæ movent affectus et inferunt luctus: vel satyricas, quæ in Bacchi honorem a Satyris et Bacchis cele. brantur. Bacchi vero nomen in torcularibus invoτὸν βαπτιζόμενον, ἀλλὰ καὶ αὐτὴν τὴν τοῦ ἐλαίου χρίσιν, καὶ τὰ ὅσα περὶ τὸ βάπτισμα· τὸ ἀποτάσσε σθαι τῷ σατανᾷ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ, ἐκ ποίας ἐστὶ Γραφῆς; οὐκ ἐκ τῆς ἀδημοσιεύτου ταύτης καὶ ἀποῤῥήτου διδασκαλίας, ἣν ἐν ἀπολυπραγμονήσῳ καὶ ἀπεριέργῳ σιγῇ οἱ Πατέρες ἡμῶν ἐφύλαξαν, καλῶς ἐκεῖνοι δεδιδαγμένοι τῶν μυστηρίων τὰ σεμνά σιωπῇ διασώζεσθαι; "Α γὰρ οὐδὲ ἐποπτεύειν ἔξεστι τοῖς ἀμυήτοις, τούτου πῶς ἦν εἰκὸς τὴν διδασκαλίαν, θριαμβεύειν ἐν γράμμασιν; Οὗτος ὁ λόγος τῆς τῶν ἀγράφων ἐθῶν παραδόσεως, ως μὴ καταμεληθεῖσαν τῶν δογμάτων τὴν γνῶσιν, εὐκαταφρόνητον τοῖς πολ λοῖς γενέσθαι διὰ συνήθειαν. "Αλλο μὲν γὰρ δόγμα, καὶ ἄλλο κήρυγμα. Τὰ μὲν γὰρ δόγματα σιωπάται, τὰ δὲ κηρύγματα δημοσιεύεται· σιωπῆς δὲ εἶδος καὶ ἡ ἀσάφεια, ᾗ χρῆται ἡ Γραφή, δυσθεώρητον και τασκευάζουσα τῶν δογμάτων τὸν νοῦν, πρὸς τὸ τῶν ἐντυγχανόντων λυσιτελές· καὶ ἀποστολικὴν δὲ εἶμαι, τὸ ταῖς ἀγράφοις παραδόσεσι παραμένειν. Ἐν γοῦν τῇ πρὸς Θεσσαλονικεῖς πρώτῃ, "Αρα οὖν, ἀδελφοί, στήκετε καὶ κρατεῖτε τὰς παραδόσεις ἃς ἐδιδάχθητε, εἴτε διὰ λόγων, εἴτε δι᾽ ἐπιστολῶν, τοῦτο πάλιν ὁ θεῖος ἐξηγούμενος Χρυσόστομος, Εντεῦθεν, φησί, δῆλον, ὅτι οὐ πάντα δι' ἐπιστολῆς παρεδίδοσαν, ἀλλὰ πολλὰ καὶ ἀγράφως. Ομοίως δὲ κἀκεῖνα καὶ ταῦτά ἐστιν ἀξιόπιστα, ὥστε καὶ τὴν παράδοσιν τῆς Ἐχο κλησίας ἀξιόπιστον ἡγούμεθα· παράδοσις ἐστι, μηδὲν πλέον ζήτει. ΚΕΦΑΛ. Γ'. Περὶ ἐθῶν Ἑλληνικῶν. Ο ξε' τῆς ς' συνόδου κανὼν τὸ ἑλληνικοῖς ἔθεσε τοὺς πιστοὺς προσανέχειν, τῶν ὀλεθρίων ἡγεῖται. Καλάνδας γοῦν, καὶ βοτὰ, καὶ βρουμάλια, καὶ τοιαύ τα μέμνηται άττα, ἐν οἷς τελετὰς ἄγειν τοῖς Ἕλλη σιν εἴθιστο. Καὶ ἡ μὲν τῶν καλανδῶν ἑορτὴ ἐτησίως ἐν τῇ αʹ τοῦ Ἰανουαρίου ἐτελεῖτο μηνός, τῷ την α καῦτα τὴν σελήνην ἀνακαινίζεσθαι, καὶ τὸν θεμέλιον ταύτης αὐτόθεν ψηφίζεσθαι, οἰομένους μετ' εὐθυμίας τὸν ὅλον διάγειν χρόνον. Εἰς τρία δὲ διῄρουν οἱ Ρωμαῖοι τῶν μηνῶν τὰς ἡμέρας· καὶ τὰς μὲν ὠνόμαζον καλάνδας, τὰς δὲ, νόννας, τὰς δὲ, εἰδοὺς, τὰ δέ γε βετὰ τῷ Πανὶ, ὡς ὁ λῆρος ἔχει, ἀνεῖντο, οἷς τῶν βου τῶν, ἤτοι τῶν προβάτων ἐφόρῳ. Τὰ μέντοι βρουμά λια ή ρουσάλια, καὶ τὸ τήμερον εἶναι μετὰ τὸ ἅγιον Πάσχα ἐν τοῖς ἀγρόταις γενόμενα ίδο: τις ἂν, ἅπερ ἐτελοῦντό ποτε τῷ Διονύσῳ παρὰ τοῖ; Ελλησι. Βρού μος γὰρ παρ' αὐτοῖς τούτῳ ἐπίθετον. Περιαιρεθῆναι δὲ βούλεται ὁ κανὼν καὶ τὴν ἐν τῇ α' τοῦ Μαρτίου τελουμένην ἑορτὴν (ἑλληνικὴ δὲ ἦν καὶ αὔτη), ὑπὲρ τῆς τῶν ὡρῶν τάχα καὶ τοῦ ἀέρος εὐκρασίας. Κωλύει καὶ τὰς τῶν γυναίων δημοσίας ορχήσεις, ὡς πρὸς ἀκολασίαν ἐρεθιζούσας· καὶ τὸ γυναικείαν στολὴν τοὺς ἄνδρας ἐνδύεσθαι, ή γυναῖκας τὴν ἀνδράσιν άρμόδιον, ὡς γε δὴ ἔδρων οἱ τῷ Διονύσῳ βακχεύον τες. Έτι τε προσωπεία κωμικὰ ὑποδύεσθαι, εἰς σκώμ ματα ἔστιν ὧν ἐπιτηδευόμενα ἢ τραγικά, τὰ περιπαθῆ, καὶ θρήνους ἐμποιοῦντα· ἢ σατυρικά, τὰ εἰς τιμὴν τῷ Διονύσῳ τελούμενα παρὰ Σατύρων καὶ Βάκχων. Τὸ δὲ ἐν τοῖς ληνοῖς τὸ τοῦ Διονύσου ἐπισ ☐

λέγειν ὄνομα, καὶ τοῖς πίθοις ἐπιχεομένου τοῦ οἴνου care, et viuo doliis infuso cachinnari, quomodo ἐπικαγχάζειν, πῶς οὐκ ἀτεχνῶς δυσσεβές; Ο τοίνυν κανὼν τοὺς ἐν γνώσει τοιοῦτόν τι ποιοῦντας, ἱερωμένους μὲν ὄντας, καθαιρεῖσθαι προστάττει· λαϊκοὺς δὲ, ἀφορίζεσθαι. 'Ο δὲ ξε' καὶ τὸ κατὰ τὰς νουμηνίας πυρκαϊὰς ἐν ταῖς πλατείαις ἀνάπτειν, καὶ ὑπερβάλλεσθαι τούτων, ὡς ἀσεβείας ήρτυμένον ἑλληνικῆς, ἐξαιρεθῆναι τε έως κελεύει· ὃς δὲ τοῦτο ποιῶν φωραθείη, τοῦτον ιὲν, κληρικὸν ὄντα, καθαιρεῖσθαι, λαϊκὸν δὲ, ἀφορίεσθαι. Ἐκ δὲ τῆς τετάρτης τῶν Βασιλειῶν, ἀπει νημένον εἶναι τοῦτο καὶ τῷ παλαιῷ δείκνυσι νόμῳ, ἔνθα φησί, ο Καὶ ᾠκοδόμησε Μανασσῆς θυσιαστήτον πάσῃ τῇ στρατιᾷ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ διήγαγε τὰ έκνα αὐτοῦ ἐν πυρὶ, καὶ ἐκληδονίζετο, καὶ οἰωνίζε το, καὶ ἐποίησεν ἐγγαστριμύθους, καὶ γνώστας ἐπλή. θυνε, καὶ ἐποίησε τὸ πονηρὸν ενώπιον τοῦ Κυρίου τοῦ παροργίσαι αὐτόν., Ἐν μὲν οὖν ταῖς νουμηνίαις εἴθιστο καὶ Ἰουδαίοις καὶ Ἕλλησιν ἑορτάζειν και γόνυ κλίνειν, ὡς τὸ μηνιαῖον διάστημα διέλθοι εὐ τυχῶς, περὶ ὧν καὶ ὁ Θεὸς εἰρηκέ που διὰ τοῦ προφήτου, ο Τὰς νουμηνίας ὑμῶν καὶ τὰ σάββατα μισεῖ ἡ ψυχή μου, ο ὥσπερ οὖν καὶ ἐν τῷ τέως Θεοῦ χάρι τι, εὐχαὶ πρὸς Θεὸν ἱλαστήριοι πρὸς τοῦ πιστοῦ λαοῦ γίνονται, καὶ ἁγιασμοί, καὶ τῷ ὕδατι τῆς εὐλογίας χριόμεθα. Πυρκαϊὰς δὲ ἀνάπτοντες ὑπερήλλοντο, ἴσως οιόμενοι, τὰ μὲν φθάσαντα δήπουθεν δυσχερή, ώσπερεί κατακαιόμενα φρούδα γίνεσθαι, αἴσια δὲ ἀνακύπτειν εἰσέπειτα· στρατιὰν μέντοι τοῦ οὐρανοῦ τοὺς ἀστέρας νοητέον. Καὶ οἱ μὲν θεῖοι οὗτοι Πατέ ρες τὸ, διήγαγεν ἐν πυρὶ, ἀντὶ τοῦ ὑπερπηδὲν τοῖς τέκνοις ἐπέταττεν, ἐξελάβοντο. Ὁ δὲ ἅγιος Κύριλλος Αλεξανδρείας, τὸν προφήτην εξηγούμενος Ησαΐαν, ἀντὶ τοῦ, ὡλοκαύτωσεν αὐτοῦ τοῖς δαίμοσιν, ἡρμήνευσε. Κληδών δέ ἐστιν ἡ διά τινων σημείων μαντεία, οὗτινοσοῦν ἐθέλοντος τὴν ἰδίαν τύχην καταμα θεῖν. Οιωνισμός δέ ἐστι τὸ ἐπιτηρεῖν τὰς τῶν ὀρνίθων πτήσεις τε καὶ κλαγγὰς, 8 καὶ οιωνοσκοπία παρά τοῖς Ἕλλησιν ὠνομάζετο. Εγγαστρίμυθοι δὲ καὶ γνῶσται λέγονται οἱ σατανικῶς ἐνθουσιῶντες, καὶ προλέγοντες δῆθεν τὰ ἄγνωστα, οἷαί εἰσιν αἱ τῶν ᾿Αθιγγάνων γυναῖκες, καὶ αἱ διὰ τῶν κριθῶν μαντευόμεναι. Ει τοίνυν παρὰ τοῖς δεξαμένοις τὸν ἀτελέστερον νόμο πονηρὰ ταῦτα ἐδόκει, καὶ τὴν ὀργὴν Κυρίου ἠρέθιζε, πόσῳ μᾶλλον τοῖς τὸν τελεώτερον καὶ πνευματικώτερον νόμον παραλαβοῦσιν ἡμῖν, ὡς ἄθεσμα καὶ ἀσεβῆ παντάπασιν ἀπεστράφθαι προσο ήκει; Ὁ δὲ οα' καὶ τοῖς διδασκομένοις τοὺς πολιτικούς νόμους ἀφορισμὸν ἐπανατείνεται, εἰ ἔτι τοῖς ἑλλην:- κοῖς ἔθεσι κεχρημένοι στολὰς ἐνδύσονται, ἰδία; μὲν οἱ τῶν μαθημάτων ἀρχόμενοι, ἰδίας δὲ οἱ τῶν τε λεωτέρων εφικόμενοι, τοῖς τε ἐπὶ θεάτρων ἀνιοῦσιν, ἀλλὰ δὴ καὶ τὰς λεγομένας κυλίστρας παίζουσιν, ὁποῖαί ποτ' ἂν ἦσαν. Ταῦτα γὰρ ἅπαντα εὐχαῖς τῶν θεσπεσίων τούτων νομοθετῶν τὸ τήμερον εἶναι σεσίγηται. ΚΕΦΑΛ. Δ'. Περὶ ἐθῶν πολιτικών. Νόμος. Περὶ ὧν ἔγγραφος οὐ κεῖται νόμος, παραφυλάτ G non est vehementer impium? Canon quidem eos, qui scienter hoc faciunt, si sint quidem clerici, deponi, si vero laiei, segregari jubet. Sexagesimus vero quintus canon illud, quod fit circa novilunia, hoc est, rogos in plateis accendere, et supra illos saltare, ut Græcam impietatem exhibentes, omnino tolli jubet. Qui vero hoc facere deprehenditur, si clericus quidem sit, deponatur; sin vero laicus, segregetur. Et hoc veteri lege esse vetitum ex quarto Regum ostenditur, ubi legitur: Et ædificavit Manasses altare universæ coeli mili. tiæ, et filios suos per ignem traduxit, et auguriis auspiciisque usus est, et fecit ventriloquos, et divinatores multiplicavit, et fecit malum coram Domino, ut illum ad iram provocaret. In noviluniis igitur mos erat et Judais et Græcis festum cele brare et genu flectere, ut totum mensis residuum feliciter transigerent; de quibus et Deus aliquando locutus est per prophetam: ‹ Novilunia vestra et Sabbata odio habet anima mea: s ut igitur et in eorum loco per Dei gratiam preces propitiatoriæ et sanctificationes a fideli populo Deo peraguntur, et aqua benedictionis inungimur. Qui vero rogos accendebant, super illos saltabant, existimantes forsan, quod, quæ prius illis accidissent mala, quasi combusta evanida fieri, postea vero in meliora mutatum iri. Per militiam quidem cœli intelligenda sunt astra: et divini quoque illi Patres, illud, traduxit per ignem, pro loc, jussit filiis trans silire, acceperunt. Sanctus vero Cyrillus Alexandriæ episcopus prophetam Isaiam explicans, interpretatus est illud: Pro hoc dæmonibus suis holocaustum obtulit. Sors autem est per sigua quædam divinatio, quando quis vult propriam addiscere fortunam. Auspicium vero est, cum volatus avium et clangor observantur: quod quidema Græcis οιωνοσκοπία dicebatur. Ventriloqui autem aruspicesque dicuntur, qui satanice afilati, prædicunt ea, quæ cognosci non possunt, quales sunt Athingarum' mulieres, et quæ per hordea auspicantur. Si igitur ab iis, qui minus perfectam vivendi legem acceperunt, hæc iniqua esse et iram Domini provocare existimantur: quanto magis nobis, qui magis perfectam magisque spiritualem accepimus legem, ut iniqua et impia omnino averti debent? Septuagesimus primus canon eis qui docentur. leges civiles, segregationem intendit, si amplius Græcis moribus usi, stolas induent (peculiari quidem utuntur qui studiorum curriculum ingrederentur, et peculiari etiam cum eorum melain attigissent), cum in theatrum ingrederentur; sed quidem Cylistras dictas peragebant, quæcunque fuerunt. Hæc enim omnia votis divinorum illorum: legislatorum hodie silentur. 111 ' CAP. IV. De moribus politicis. Lex. De iis quorum non exstat lex scripta, morem et