ORATIO DE SUBDITORUM OFFICIIS. mini. λον δελείαν αίσχιστην καὶ οὐκ άνθρωποις προσή- famam aspirate, et sic a nemine vituperabiκουσαν· ὥστ᾽ εἰ μὴ ὦν εἴνεκα προὔφην, τοῦ γοῦν μὴ τῆς φύσεως ἀλιτηρίους εἵνεκα δόξαι, εἴπερ τι τῶν πάντων εὖ ποιεῖν σπουδαστέον, ἅτε ὃν κατὰ φύ σιν, καὶ ἀνθρώπῳ μάλα πρὸς τρόπου. Εἰ τοίνυν τοὺς μὲν τῆς γιγνομένης ἀξιοῦντες προνοίας, καὶ κοινωνούς ποιοῦντες ὄντων, θαυμαστοί τινες ἔσεσθε καὶ θεοφιλεῖς, ἐὰν δὲ μή, πᾶν τοὐναντίον ὡμοὶ καὶ ἀπηνεῖς καὶ τοῦ κατὰ φύσιν προδόται δόξετ᾽ εἶναι τοῖς πᾶσιν, εὖ φρονούντων ἂν εἴη τὰ βέλτιστα πρὸ τῶν φαυλοτάτων αἱρεῖσθαι, καὶ φιλανθρώπους μᾶλλον καὶ ἀκούειν καὶ εἶναι. ἢ τοῖς ἐχθίστοις ἐνέχεσθαι πάντων προσρήμασιν. ε΄. Οὐ μὴν ἀλλὰ κἀκεῖνο μάλιστα σκοπεῖσθαι προσήκει, ὅπως μὴ τοὺς ἄλλους εὖ ποιοῦντες ὑμῶν αὐ τῶν ἀμελῆτε, καὶ τὰς ἑτέρων ἰώμενοι ξυμφοράς, πονήρως ἐν οἷς οὐκ ἐχρῆν ἔχητ' αὐτοί· ἀλλὰ μετὰ τούτων καὶ ὑμᾶς αὐτοὺς δι᾿ ἀρετῆς εὖ ποιῆτε καλοκαγαθίᾳ συζῶντες καὶ τρόποις χρηστεῖς, τὸ μόνον ὡς ἀληθῶς εὐδαιμον καὶ ἡμῖν ξυγγενές· ὃ τὴν ἀρχὴν γεγονότες, καὶ τοῦτ᾽ αὐτὸ πεφυκότες, ἐπειδὴ τὴν εὐκληρίαν ταύτην τῆς φύσεως ὑπὸ τοῦ τῆς γνώμης ἀπωλέσαμεν νεωτερισμοῦ, καὶ τῆς θαυμαστῆς ἐξέστημεν ὑποθέσεως, φρονήσαντες ὑπὲρ ὃ δεῖ φρονεῖν, καὶ τὰς ἐπιστολὰς παρίδόντες τας θείας γεγόναμεν ὁ μὴ γενέσθαι μᾶλλον εἶχε λόγον· ἢ γενομένους, οὕ τως αθλίως καὶ ταλαιπώρως ζῇν, ὡς μὴ μόνον φθορᾷ καὶ πάθεσιν ὑποκεῖσθαι, ἀλλὰ καὶ ταῖς αἰ σχίσταις τῶν ἐπιθυμιῶν ἀνδραπόδων δίκην είκειν αἰσχρῶς· καὶ μάλιστ᾽ ὅταν τῇ γῇ τε καὶ ταῖς τῆς γῆς ἔπῳδαῖς τε καὶ φίλτροις καταγοητευθῶμεν και θάπαξ, ὡς μηδ᾽ ἀνανεύειν δύνασθαι, γεγονότως ἄνω. Ο θεν. Ἵν᾽ οὖν ὥσπερ ἐπὶ τὸ παρὰ φύσιν ἐκ τοῦ κατὰ φύσιν ἀκρασία προήχθημεν φύσεως, οὕτως ἀπὸ τοῦ παρὰ φύσιν ἐπὶ τὸ κατὰ φύσιν ἐπανήκωμεν αὖθις, ἀρετὴν σπουδαστέον ἂν εἴη δια βίου παντός. Οὐ γὰρ νῦν μὲν, νῦν δ᾽ οὔ· ἀλλ᾽ ἀεὶ καὶ παρὰ πάντα δήπου τὸν χρόνον χρηστοὺς ἡμᾶς εἶναι δεῖ, καὶ δικαίους καὶ σώφρονας καὶ πᾶσιν ὡς εἰπεῖν τοῖς γιγνομένοις κομῶντας· ἀφ᾽ ὧν οὐκ εὐδοκιμεῖν μόνον καὶ ζηλοῦσθαι περίεστιν· οὐδὲν γὰρ μακαριώτερον ἀρετῆς καὶ τοῦ κατ᾽ αὐτὴν πολιτεύειν, ἀλλὰ καὶ τυγχάνειν ἑτάπαν εὐμενοῦς τοῦ Θεοῦ. Εἰ γὰρ ὁ φαῦλα πράσο σων απήχθηται παντάπασι τῷ Θεῷ, ὁ τρόπων εὖ ἥκων καὶ μετὰ τοῦ γιγνομένου ζῆν ἀξιῶν, ἑναῖρος οὗτος πάντως καὶ φίλος θεῷ· εἴπερ ὁ μὲν οὐσία πέφυκεν ὑπερούσιος ἀρετῆς καὶ ἀγαθὸν ὑπερπλήρες, καὶ πάνθ' ὁμοῦ τὰ βέλτιστα φάναι· ὁ δ᾽ οἷς ἀντὶ πάντων ποιεῖται Θεὸν, περὶ πλείονος πάντων ἔστι Θεῷ. Ταυτὶ μὲν οὖν εἶ κατὰ νοῦν στρέφοιτ᾽ ἀεὶ, καὶ προσέτι τὸ μέλλον καὶ τὴν τοῦ μέλλοντος δέξαν ἀποσκοπούντες, προθυμήσεσθ' εν· τοὺς μὲν τῷ πρὸς * δέονται συναίρεσθαι σφίσιν, ὑμεῖς δὲ τὸν ἐξ ἀρε τῆς περικείμενοι κόσμον, καὶ τὸ βέλτιστοι διὰ πάν των καὶ ἀκούειν καὶ εἶναι. ς΄. Ἐπεὶ δὲ οὐχ ὅσον τοῦ καθ᾿ ἡμᾶς βίου θαυμα στον τε και μέγιστον πόρον, ἀλλὰ καὶ σύστασιν ἀκριβῆ καὶ οἷόν τινα τῆς πολιτείας στοιχεῖα τέχνας καὶ ἐπιστήπας ἅπαντες ἴσμεν, πολλαὶ δὲ αὗται καὶ 5. Illud quoque præsertim agendum est ne dum aliis bene facis, teipsum negligas, et dum aliorum infortuniis remederis, ipse pessime le habeas. Sed virtute bonisque moribus, qui soli beatum ac nobilem constituunt hominem, liberaliter educatum, felicitatis viæ insistite. Ex quo autem hoc naturæ privilegium indolantia nostra amisimus et probitatis semitam ex oculis perdidimus, altiores jam spiritus sumere cupimus, et mandatis divinis spretis ex vitæ instituto quod sequi debebamus, excessimus; unde factum est ut in miseram vivendi conditionem detrusi non tantum pravis animi affectibus succumbamus, sed servorum villum instar fœdis libidinibus serviamus, idque præsertim ubi terrestribus incantamentis circumventi nostri compotes esse cessavimus. Ut igitur, quemadmodum naturæ leges non observantes turpiter lapsi sumus, nuno quidem resurgamus, virtutem indesinenter ducem sequamur, et omni tempore nos probos, honestos justosque præbeamus, remotos a superbia ac zelo; nihil enim beatius virtute et vita integra et favore apud Deum. Si enim homo scelestus Dei odium incurrit, is qui bene cordatus æqui bonique facit res præsentes, summo Dei favore fruitur, bonis terræ ac virtutis muneribus cumulatus. Qui autem Deum ante omnia ponit, plurimi a Deo æstimatur. Quod si hac in mente revolvitis et futuri temporis gloriæ memineritis, animi fortitudo augebitur. Dum enim cæteris exemplum imitandum proponitis, ipsi virtutum corona redimiti, qui summis laudibus efferamini vere digni eritis. 6. Quandoquidem omnia quæ ad vitæ institutum honestum conducunt, id est administrationis instrumenta, artes ac scientiam, quantum satis est, possidemus, id quoque sentio quod nemo civium

vol minorum gentium in artibus rudem esse aul παντοίαι καὶ πρὸς πᾶσαν ήντινα δήποτε χρείαν πανindolentiæ succumbere poterit, imo pro certo habeo unumquemque portionis saltem istorum bonorum participem esse, indeque et sibi et cæteris commoda plurima reportaturos esse, et pro sua parte quantum decet pro patria libenter facturos esse; nec tantum industriam ostentandi grati»; imo probi et patriæ studiosi suarumque rerum providi esse debebunt, et quæ ad victum et cultum pertinent comparare, ne ad furtum rapinamque et sacrilegia descendant et verecundiam deponant et parjuriis utantur, postremo ad seditionem recurrant. Quod metuens Periander, Cypseli filius, Corinthiorum rex, noluit servos a civibus acquiri, et impedivit ne nil agentes in foro sederent, imo præcepit ut omnes negotio alicui incumberent, në per otium rerum novandarum cupidi forent. Constat enim quosdam ejus generis viros patriam hostibus tradidisse et, contra leges, possima quæque excogitasse et perfecisse. 7. Si porro honor artibus habitus civitati non parum prodest, et earum comtemptus clare punitur in iis eximia diligentia est ponenda, et publicæ utilitatis omnis habenda ratio et præsertim sapientiæ. Hæc enim adeo præeminet, tanti æstimatur, ut apud omnes res præcipua habeatur, quippe quæ sui cultores felices reddit, ad meliora semper provehit, qua nihil homine dignius, nihil magis honorandum, quæ est in officiis satisfaciendo dux atque cooperatrix. Nam optima quæque sectari, meditari ac facere, modum in omnibus tenere, optimis quibuscunque placere velle et Platonis legem sequi quid sit quod semper est, idque sine procreatione, aut quid procreatum quidem, exsistentiam vero non habet, veritatem circa omnia ' persecutari et Dei sanctitatem imitari: hæc est quam nos perfectissimam appellamus virtutem: bæc est vere sapientia, ratio et intelligentia. Quod si virtutem honorandam esse ducimus maximique faciendam, quippe quæ nos maxime ad Deum elevat, quo pacto sapientiam non magis æstimandam putabimus, ex qua illa pendet? Idcirco si virtutis τάπασιν ἡμῖν ἀποχρῶσαι, τῶν καλλίστων καὶ λυσι τελεστάτων νομίζω μηδοντινοῦν τῶν πολιτῶν καὶ τῶν μικρῶν ὑπὲρ τοὺς πολλοὺς τέχνης άμοιρον εἰναι, μηδ' ἔξω πίπτειν τοῦ καταλόγου, μηδ' ἀργῶς ἴσχειν ἐν τούτοις, ἀλλ᾽ ἕκαστον ὡς προσῆκε καὶ πάνω τας ἐν μέρει συντελεῖς ὡς μάλιστ᾽ εἶναι τά γε τοι αῦτα, ὡς ἂν ἐντεῦθεν εὐποροῦντες χρημάτων, καὶ πλεῖστον ἀποφερόμενοι κέρδος, οὐχ ὅσον σφίσιν αὐ τοῖς, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἄλλοις ἐπαρκεῖν, οἷοί τε ὦσι, κάν ταῖς δημοσίαις εἰσφορεῖν, εἰσφέρειν εὖ μάλα καὶ και ταβάλλειν ἑτοίμως καὶ μὴ πρὸς ἀναβολὲς ἢ σκήψεις χωρεῖν, καὶ τἄλλα πράττειν ὧν τοὺς τοιούτους εἰκός. Οὐ μὴν οἷς γε τεχνῶν ἥκιστα μέλῃ, τὰ τοιαῦτα δύο νανται πράττειν, οὐδὲ διὰ τὴν ἐν τούτοις νωθείαν ταῦτ᾽ ἐνδεδεῖχθαι, οὐδ᾽ ἐγγύς· πόθεν; πολλοῦ γε δεῖ· ἀλλὰ τοσοῦτο δέουσι καλοὶ κἀγαθοί τινες εἶναι, καὶ λυσιτελοῦντες τῇ τε πόλει καὶ σφίσιν αὐτοῖς, ὡς ὑπὸ τῆς ἄγαν ἀπορίας καὶ τοῦ μὴ δύνασθαι τὰ πρὸς βίον σφίσιν αὐτοῖς ὀθενδηποτοῦν πεπορίσθαι, ἐφ᾽ ἃ μὴ θέμις προῆχθαι, ἀναισχυντοῦντες, ἐπιορκοῦντες, που νηρευόμενοι· καὶ νῦν μὲν λωποδυτοῦντες, τοιχους δι ορύττοντες, τὰ τῶν ἄλλων ἁρπαζοντες, νῦν δ' ιεροσυλοῦντες, καὶ, ὃ μέγιστον, στάσεις ἐγείροντες· ὃ καὶ Περίανδρος ὁ Κυψέλου Κορινθίων βασιλεὺς δεδιὼς οὔτε τοὺς πολίτας εἵα δούλους δήποτε κτᾶσθαι, οὔτ᾽ ἐπ᾿ ἀγοραῖς ὅλως καθῆσθαι μηδὲν πράττοντας, ἀλλ᾽ ἑκάστοτ᾽ αὐτοῖς ἔργα παρείχε, ἵνα μὴ σχολὴν ἄγον τες στασιάζωσιν· οὐ μὴν ἀλλ᾽ ἔστιν δθ᾽ οὗτοι καὶ πρὸς τοὺς πολεμίους κατὰ τῆς πατρίδος λάθρα λόγους ποιοῦνται, καὶ ὅλως ἃ μηδὲ λέγειν ἔξεστι διανοούμενοι καὶ κατεῶγαζόμενοι. ζ'. Εἰ τοίνυν τὸ μὲν τέχνας περὶ πλείστου ποιεῖσθαι κέρδος οὐ μικρὸν ἴσχει τῇ πόλει, τὸ δ' αὐτῶν ἀλογεῖν ζημία σαφῆς, ἀνάγκη πᾶσα τὸ μὲν ἀποστρέφεσθαι καὶ μισεῖν καὶ χαίρειν ἐᾷν, τοῦ δ᾽ ὡς κοινωφελοῦς λόγον παντάπασιν ἴσχειν, καὶ μάλιστα γε τοῦ τῆς σοφίας χρήματος· ᾗ τοσοῦτον τοῦ εὐ ἔχειν περίεστι, καὶ οὕτω μεγίστων ἀξιοῦται τὸ κατ᾿ αὐτὴν, ὡς μὴ μόνον ξυμπάντων τῶν παρ' ἀνθρώποις βελτίστων ταυτηνὶ κεφάλαιον οὖσαν, θαυμάζεσθαι μὲν ὑφ᾽ ἁπάντων, εὐδαίμονας δὲ τοὺς ξυνόντας ποιεῖν, τῇ τε ἄλλῃ καὶ τῷ πρὸς τὰ βελτίω χειραγω γεῖν, καὶ ὡς ἀληθῶς πρέποντ᾽ ἀνθρώποις, ἀλλὰ καὶ ἀρετῆς ἧς οὐδὲν τιμιώτερον, ὥσπερ τινὰ τῶν δεόντων εἰσηγητὴν καὶ συνεργὸν εἶναι. Τὸ γὰρ τὰ π βέλτιστα καὶ μὴ διορᾷν ἔχειν, καὶ ἃ δεῖ φρονεῖν τι καὶ πράσσειν αἱρεῖσθαι, καὶ μηδὲν ἔξω τοῦ γιγνομένου χωρεῖν, ἀλλὰ τοῖς βελτίστοις πᾶσι καὶ διὰ πάντως εἰσάπαδ ἀρέχειν βούλεσθαι, καὶ ὅλως εξ δέναι κατὰ τὸν Πλάτωνος λόγον, τί τὸ ὅν μὲν ἀεὶ, γένεσιν δὲ οὐκ ἔχον, καὶ τί τὸ γιγνόμενον μὲν, ὃν δὲ οὐδέποτε, καὶ τῷ μὲν ὡς οὐδὲν ὄντι φράζειν ἐῤῥωσθαι, τὸ δ᾽ ὡς ἀληθῶς ἂν ἐκ παντὸς τρόπον διώκειν τε καὶ ζητεῖν, καὶ Θεὸν εἶναι τοῖς τρόποις πειρά σθαι, ἣν καὶ τελεωτάτην φαμὲν ἀρετὴν, ταῦτα πάντα σοφίας ἐστὶ καὶ λόγου καὶ τοῦ τῆς ψυχῆς γνωστικοῦ. Εἰ τοίνυν ἀρετὴν τιμήν οἰόμεθα δεῖν καὶ περὶ πλείστου τιθέναι, ἅτε τὰ πρὸς Θεὸν ἡμῖν εὖ

ORATIO DE SUBDITORUM officiis. μάλα συναιρομένην, πῶς οὐκ ἂν εἰκότως πολὺ πρό- rationem, tenemus, prudentia exercenda est quod τερον σοφία τιμῷτο, δι' ἧς αὕτη συνίσταται; ὥστε εἰ λόγος ἡμῖν ἀρετῆς, ἀσκητέον ἂν εἴη καθάπαξ σοφίαν χρήματα εἰσφέρουσι και μισθούς κατατιθε μένοις ἑτοίμως· μάλιστα μὲν διὰ τὸ μηδέν τι τῶν ἀγαθῶν ἄμισθον εἶναι, ἀλλὰ μισθοὺς ἁπάντων ἐξανάγκης ὡρίσθαι· ἔπειθ᾽ ὅτι καὶ τούτου χωρίς, μισθοὺς ὑπὲρ τῶν λόγων καταβαλεῖν, τιμὴ ᾖ λόγων αὐτῶν, καὶ τοσοῦτο μείζων, ὅσον καὶ πλείους καὶ προσέτι εὔλογος· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ὅτι μάλιστα τοῦτο τοῖς τε δοῦσι τοῖς τε λαβοῦσι λυσιτελές, καὶ πάνυ τοι πρὸς σφῶν αὐτῶν. Ὅταν γὰρ οἱ μὲν ὅ τι παρέξονται, οἱ δ᾽ ὅ τι λήψονται κατὰ νοῦν αἰεὶ στρέφωσι, προθυμότερον ἄγαν ἑκάτεροι, τοῖς ἔργοις προσέξουσιν· οἱ μὲν, ὥστε μεταδιδόναι σοφίας τῶν παρ' αὐτοῖς ἀγαθῶν, οἱ δ᾽ ὥστ᾽ αὐτῶν μετειληφέναι γνησίως· οὗ μείζον οὐδὲν ἐν ἀνθρώποις, μικροῦ τι νος ἀργυρίου αὴν ἐκ τῶν λόγων εὐδαιμονία, πρίζ σθαι· ὥστε καὶ ὁ μισθοὺς ἀποστερῶν τουτουί, θαυ μάζω εἰ μή τις αὐτῷ λάχοι παρανομίας ἐσχάτης. Βὶ γὰρ τοὺς ἐπὶ τῶν ἄλλων τεχνῶν τε καὶ πραγμάτ των ταυτί πλημμελοῦντας παρανόμων γραφόμεθα, πολλῷ μᾶλλον ἐπὶ τῶν λόγων αὐτῶν ταῦτ᾽ οἶμαι χοῆναι νομίζειν· τοιοῦτον γὰρ ἀγαθὸν εἰς ἀνθρώπους, η φησι Πλάτων, οὔθ᾽ ἧκεν οὔθ᾽ ἤξει ποτὲ δω ρηθὲν ἐκ Θεοῦ. η· Ἵνα δὲ οἱ τὰς τέχνας δήπουθεν μετιόντες μὴ τοῦτ᾽ αὐτὸ μόνον εὐδοκιμῶσι, μηδ᾽ ἐξ ἡμισείας ὦσι τῇ πόλει χρηστοί, ἃ μόνης εἰρήνης ἐστὶν ἔργα πολιτετόμενοι, ἀλλ' ἔχωσι κἂν τῇ γνώμῃ νεανικὸν καὶ παρεσκευασμένον εἰς μάχας, ἐπειδὴ καὶ τούτου μέσ ρους ἡμῖν οὐχ ἥκιστα δεῖ, διὰ τὸ τὸν βίον εἰς εἰρήνην καὶ πόλεμον διῃρῆσθαι, ταῦτ᾽ ἄρα καὶ τὰς γυναῖκας ἀξιοῖ Πλάτων ὥσπερ τὰς ὄρνις ὑπὲρ τῶν νεοσσῶν, οὕτως καὶ ταύτας ὑπὲρ τῶν οἰκείων τέκνων ἀμυνομένας διανίστασθαι καὶ φέρειν ὅπλα καὶ πα ρατάττεσθαι, ὃ κἀπὶ τῶν Σκυθῶν νῦν ἔστιν ὁρᾶν, Τούτου χάριν κελεύω τούτων ἕκαστον παντοδαπὰ δήπου κτησάμενον ὅπλα, τοῖς μὲν ἐξ ἔθους ἔργοις πάντα δήπου τὸν χρόνον ἐπιμελῶς ἄγαν προσκεῖ σθαι, καὶ μηδὲν ἀνιέναι σπουδῆς· ἐπὰν δὲ τούτων σχολὴν ἄγωσι, τότ᾽ ἤδη τοῖς ὅπλοις κεχρῆσθαι καὶ μελετῶν καν ταῖς μάχαις· ἐφ' ᾧ πολεμίων ποτ᾽ ἂν ἐπιόντων, καὶ πολιορκίας ἐνστάσης, οὕτως ἐῤῥωμένως καὶ μετὰ τοσαύτης ἀνθίστασθαι τῆς παρασκευῆς, ὡς εἰσάπαν ἀντέχειν, καὶ μηδ' ἂν εἴ τι καὶ πάθουν τὴν τάξιν λιπεῖν ἐθελῆσαι, μηδ' ὑφέσθαι τοῦ τόνου καὶ τῆς προθέσεως· ἀλλὰ πρὸς οἷς ἔχει στρατοπέδοις ἡ πόλις, καὶ τούτους εὐδοκιμεῖν, καὶ χεῖρ᾽ αὐτῆς σώζουσαν ὑπερίσχειν· καίτοι καὶ τῶν στρατιωτῶν τοὺς μὴ καὶ περιουσία λαμπρούς, ἀλλ᾽ ἄλλως τῆς τύχης ἔχοντας, ἀξιώσαιμ᾽ ἂν ἔγωγε καὶ τεχνῶν ἐπιστήμονας εἶναι, καὶ μηδὲ τούτων ἀφεστάκαι τῶν ὅπλων, ἵν᾽ ἐὰν τ᾿ ἐπὶ στρατείας ἐπιλίπωσι τἀπιτήδεια σφίσι, μὴ περιιόντες εὐθὺς ἄνω καὶ κάτω τούτων εἵνεκα διατιθεῖντο τὰ ὅπλα, ἐάν τε τοῖς πολεμίοις ἀλῶσι, ξυνὸς γὰρ Ενυάλιος, ἔχοιεν ὅθεν εὖ μάλα διαιτᾶσθαι, καὶ διάγειν ἔχοιεν ἂν, καὶ μὴ πρὸς ταῖς τριόδοις ἐπαιτεῖν ἐστηκότες. Ορᾶς ὡς retributionem et præmia tribuit; nihil enim ex rebus vere bonis, præmio caret, quæomnibus conditionibus præposita sunt. Cæteroquin scientia quoque mercodem suam habet, tanto majorem quanto ipsa reapse processit; nam qui dant æque ac qui reoipiunt, sibimetipsis prosunt. Si enim alii quid dent atque alii quid accipiant indesinenter ante oculos habent, utrique opus suum ardentius exsequentur; hi ut sapientiam quam ipsi possident, aliis communicent; illi ut generoso animo accipiant. Nihil sane acceptius quam parvo pretio eloquentiam comparare, et his ex rebus fraus res est minime justa. Si enim eos qui circa artes et profana negotia peccant, ante tribunal sistimus, quanto magis id faciens in scientia facultas erit. Platone quidem teste, tantum bonum nunquam obtigit hominibus, neque obtinget divinitus. 8. Ne autem ii qui artes colunt ob id solum glorientur ac civitati minus quam debent prosint, nonnisi pacis negotia exercentes, imo ad rem militarem quoque accingantur, siquidem bellum ita vult, quia vita in bellum ac pacem divisa est, Plato vult ut feminæ quoque sicut aves pullos suos defendentes pro liberis arma ferant, quod re vera videre est apud Scythas. Has igitur ob causas jubeo ut unusquisque plura armorum genera coemat in iisque se exercendo tempus transigat, indesinenter pugnans, ut quando hostes irruptionem fecerint et obsidio immineat, ad resistendum parati, sint, nec castra deserant aut cum inimicis paciscantur; cives enim bene præparati nihil civitate indignum committent. Equidem eos quoque milites quibus fortuna non arridet, nihilominus volo artium peritos esse, neque armorum usu abstinere ne in rerum statu ambiguo trepidantes arma doponant, neve quando ab hostibus capti fuerint(belli namque sors communis) rebus ad vitam necessariis destituti in triviis denique stipem erogent. Jam vides quod ipsis militibus artium peritia res fieri potest opportunissima, imo quod res militaris et armorum usus, et hostes aggredi, manum opportuno tempore conserere, per se ars est admiratione digna. Semper enim et ubique ejusmodi viri adjumento erunt, ut nemo sanæ mentis ci-

vem ignavum non ægre feret. Quid plura? Hi καὶ τοῖς στρατευομένοις ἔστιν ὅτε τὸ τῶν τεχνῶν ἐν quoque officio suo satisfacere aut urbe exire cogantur. Spes enim est ut sic meliores facti digni flant qui in patriam reducantur. Postquam enim rerum angustiis vexati fuerint, novum exsilium prudenter evitabunt. 9. Si autem hucusque, ceteris exemplum imitanduin propositurus, militum mentionem feci, et si quod hisce prodesse potest in medium profero, bene novi modum me excessisse non posse videri; rebus enim inserviens eos qui sponte peccaverant a vitio abductos ad virtutem conduxi, idque feci ut civitates, gentes pagi sine difficultate illorum præsidio frui possent, quin sub specie beneficii belli erumnas experirentur. Nunc quidem non nisiægro animo retulerit aliquis, quæ urbes quædam perpetiantur. Dum enim aliquæ ex iis ne extrinsecus offendantur mœnia defensoribus circumdant ut secure vivere possint; hi vero rapinæ et avaritiæ illecebris arretiti clientes suos spoliant et hostiliter tractant, non modo sibi ipsi quod faciunt exprobrant, imo actibus suis male mentem dissimulant hostilem, cani similes qui lupos abigit, et gregi insidias struit. Hos si quis interroget, cujus causa belligerentur, ut hostes, respondebunt, a male faciendo prohibeant, aut eos qui hostilia perpetrarunt ulciscantur. Iidem rursus quæ castigare præsumunt, ipsi καιρῷ γένοιτ' ἂν; Καὶ μὴν καὶ αὐτὸ στρατεύεσθαι καὶ ὅπλα μεταχειρίζειν εἰδέναι, καὶ πῶς καὶ πότε καὶ ὅπως τοῖς πολεμίοις ἐπιθέσθαι, καὶ ξυμβαίνειν ἢ μὴ, τέχνη τις θαυμαστή. Εἶτα τοῖς μὲν πρὸς αὐταῖς ταύταις καὶ ἑτέρων δι᾿ ἅπερ ἔφην δεῖσθαι δεήσει, τοῖς δὲ ἀργῶς ἔχουσι τῶν πολιτῶν, οὐδ᾽ ἡστι νοσοῦν τὸ παράπαν, καὶ ταῦτ᾽ ἀνέξονταί τινες εὖ φρονοῦντες; Μηδαμῶς· ἀλλὰ δυοῖν θάτερον ἢ καὶ οὗτοι ταυτὰ τοῖς ἄλλοις πράττειν ἐλέσθων, ἢ τῆς πόλεως ἐκβεβλήσθων· γένοιντο γὰρ ἂν ἴσως οὕτω βελτίους καὶ πρὸς τὴν κάθοδον εὐτυχεῖς, τῶν τ' ἀναγκαίων ἐν χρεία καθεστηκότες, τῆς τε φυγῆς τὴν αἰτίαν κατὰ νοῦν εἰληφότες. faciunt, neo verentur iis ipsis rebus indulgere quas in cateris reprehendunt. Certe ubi in pugna non licet eos qui fortes se gerunt durioribus ac infestis vocibus increpare, injuriæ locus non erit; plane contrarium autem accidet: offensores offendentur et ii qui ab offensis abstinent, offensas haudquaquam patientur. Nam injuriam repellendo et ipsam injuriam odiosam reddendo vos ipsosomni gloria privabitis. Nunquam eadem actionem malam et bonam judicare licet. Duplici igitur agendi rationem sequi debetis: eos qui vos offendunt non vi castigare, siquidem vos ipsi aliis injuriam infertis; aut quo nihil turpius est, male vos gerendo in contemptum et odium incidere. Constat sane quod, si vos alios leditis, nihili id esse clamatis; maximi vero momenti si alii male fecerunt. Ita se θ'. Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ὧν νῦν ἀπὸ τοῦ παρήκοντος ὑπὲρ τοῦ παρακαλέσαι δήπου τοὺς ἄλλους ἐμνήσθην στρατιωτῶν, ἐγὼ δ᾽ ἐὰν καὶ πρὸς αὐτοὺς τούτους ξυμφέρειν νομίζω διέλθω, εὖ οἶδα καὶ πέπεισμαι πρὸς τῷ γ᾽ αὐτοῖς περὶ πλείστου δή τινος δόξαι· καὶ μάλιστ᾽ ἂν ἐν καιρῷ, ἃ πλημμελοῦσιν ἐχόντες, τούτων μὲν αὐτοὺς ἀπηχώς, ἐφ᾽ ἃ δὲ δεῖ μετηχώς, καὶ παρασκευάσαι ἂν τοῦ λοιποῦ καὶ πόλεις καὶ ἔθνη καὶ κώμας ἄνευ ἡστινοσοῦν δυσχερείας τῆς τούτων φυλακῆς ἀπολαύειν, καὶ μὴ προσχήματι βοηθείας πολεμεῖσθαι καὶ στένειν, ἀλλὰ καθαρῶς τῷ ὄντι φρουρεῖσθαι. Ὡς οἷς γε νῦν πάσχουσι καὶ ταλαιπω ροῦνται, οὐδὲ τοῦθ᾽ ὅλως ἔνεστι λέγειν· ὅταν γὰρ αἱ μὲν, ὅπως μὴ παρ' οὐδενὸς ἀδικοῦντο τῶν ἔξω, προβάλλωνται τούτους, καὶ τῆς αὐτῶν ἀσφαλείας καθιστῶσιν ἀθλητὰς καὶ προμάχους, οἱ δὲ δι᾽ ὧν ἁρπάζειν ἐν εἰρήνῃ καὶ πλεονεκτεῖν οἴονται δεῖν, τὰ πολεμίων εἰς αὐτὰς δήπουθεν ὁρῶσιν, οὐ μόνον σφᾶς αὐτοὺς ἐξελέγχουσι ταῦτα ποιοῦντες, οὐδὲ τοῖς ἔργοις ἀρνοῦνται τὴν κλῆσιν ὑπὲρ ὧν ἐτάχθησαν πολεμεῖν, τούτοις αὐτοὶ δι᾽ ὧν ἔφην ὁμέσε χωροῦντες, ἀλλὰ καὶ δοκοῦσιν ἐοικέναι κυνὶ ἐλαύνοντί τε τοὺς λύκους καὶ προσαπτομένῳ τῆς ποίμνης· οὓς ἄν τις ἔρηται τοῦ χάριν στρατεύονται, τοῦ μὴ τοῖς ἐχθροῖς ἀδικεῖν ἐπιτρέπειν, ἢ καὶ ἠδικηκότας ἀμύ νεσθαι, φήσουσι πάντως· εἴθ᾿ ὃ κολάζειτ ἀξιοῦσ:, τοῦτο μιμοῦνται καὶ οὐκ αἰσχύνονται τούτοις σαφῶς ἐνεχόμενοι, ὧν αὐτοὶ κωλυταὶ καθεστᾶσι· καίτοι ὅταν οὐδ᾽ ἐν πολέμοις λέγειν τι τῶν αἰσχρῶν τοῖς ὀρθῶς μαχομένοις κατὰ τὸ ἔπος ἐξῆ, ἀλλ᾽ αὐτῷ μόνῳ προσέχειν, ἤ που πολλοῦ γε καὶ τοῦ παντὸς τούτοις οἶμαι δεήσει πρὸς ἀδικίας κινεῖσθαι· ὅλως δὲ εἰ μὲν ἀδικεῖν οἴεσθε δεῖν, καὶ ἀδικεῖσθαι ἀνά σχοισθε ἄν· εἰ δὲ ἀδικεῖσθαι οὐκ ἂν ἀνάσχοισθε, μηδ' ἀδικεῖν οἴεσθε δεῖν. Οἷς γὰρ ἀδικεῖσθαι οὐκ ἂν ἀνάσχοισθε, τὸ δὲ ἀδικεῖν διαβάλλετε, καὶ προσέτι γε ὑμᾶς αὐτοὺς οὐ περὶ τούτων τὴν αὐτὴν ἴσχοντας δόξαν· ἐπεὶ ποῦ ποτε ἴσον καὶ σῶζον λόγον, νῦν μὲν φαῦλον τοῦτο νομίζειν, τῷ μηδ᾽ ἂν αὐτοὺς τοῦθ᾽ ὑπ᾽ ἄλλου πεπονθότας δεδέχθαι; νῦν δὲ πολλοῦ τινος κρίνειν, τῷ γ᾽ ἁρπάζειν ἡδέως τὰ τῶν ἄλλων αἱ ρεῖσθαι; ἀλλ᾽ ἀνάγκη δυοῖν θάτερον· ἢ καὶ τοῖς ὑμᾶς ἀδικοῦσι μηδὲν ἐγκαλεῖν, μηδὲ πονηροτάτους ἡγεῖσθαι, ἐπειδήπερ αὐτοὶ τοῦτο δρᾶν ἀξιοῦτε τοὺς ἄλλους, ἢ εἰ τῶν ἀτοπωτάτων ἐστὶν, ὡς ἅπαντες ίσα-

ORATIO DE SUBDITORUM OFFICIUS. est. σιν, ὑμᾶς οὕτως ἔχοντας, κακοηθείας ἁλίσκεσθαι excusare, alios accusare, in humana natura situm καὶ μισεῖσθαι· οὐδὲ γὰρ ἐκεῖνο φήσετε δήποτε, ὡς ἐὰν μὲν τοὺς ἄλλους ὑμεῖς ἀδικῆτε, πρᾶγμα οὐδὲν, ἐὰν δ᾽ ὑμᾶς αὐτὸ τοῦθ᾽ ἕτεροι ὁρῶσιν, ἀφόρητον δεῖ τοῦτο νομίζειν καὶ οὐδὲν ὑγιές· οὐδ᾽ ἂν εἰς ταῦτα φήσειεν, ἀλλὰ γῆς αὐτῆς ἄμφω ψήφου καὶ τοῦ και κίζεσθαι. ι. Χωρὶς δὲ τούτων, εἰ μὲν ὧν ὑπὲρ ὑμῶν πονοῦσ σιν ἑκάστοτε, τούτων μισθοὺς οὐκ ἔχοντες δήπου· ἢ ἔχοντες μὲν, οὐκ ἀξιόχρεως δέ· ἢ ἀξιόχρεως μὲν, οὐκ ἀεὶ δέ· ἀλλ' ἐν μόνοις τοῖς τοῦ πολέμου καιροῖς τε καὶ πράγμασιν, ἔπειτα ταῦτα πράττειν αἱροῦν ται, ἦν ἄν τι τοῦτο καὶ οὐκ ἂν ἴσως εἶχον αἰτίαν. Εἰ δ᾽ ἴσχουσι μὲν παρὰ βασιλέως ἐάν τε πολεμῶσι ἐάν τε μή, πολλῷ μείζους τῶν πόνων, οἱ μὲν συνοι κίος καὶ ἀγροὺς καὶ ἀνδράποδα, οἱ δ' ἐπετείους ἐπισ 10. Scitu porro dignum est quod ii qui vos aggrediuntur non mercedem aliquando ferunt; aul si ferunt, non congruam; aut si congruam, non semper. Tantummodo inter bella pro libitu et quacunque ex causa facere audent. Si enim in bello aut in pace ultra quod merentur alii a rege domicilia, agros, servos obtinent; alii pecuniæ summam annuam recipiunt, bellum aut pax iis eripere illa possunt. Quæ causa de rebus caducis superbiendi? Hi quidem, et nos cum iis, vota faciunt ut, quo Marte, hostes superent. Ubi autem vi adhibita hostiliter agendo, ut in urbe obsessa, injuriam inferre δόσεις χρημάτων, πόλεμος δὲ καὶ εἰρήνη ταυτόν αὐτοῖς πρὸς τὸ ταῦτ' ἔχειν λαμβάνειν δύνανται, τί ποταμῶν ἄνω, καὶ τῆς πρὸς ὑμᾶς αὐτῶν ὑποσχέσεως οὕτω θρασύνονται; οἵ γε καὶ ὅπως ἐν πολέμοις κρατ τοῖεν καὶ περιγίγνοιντο τῶν ἐχθρῶν, καὶ αὐτοὶ σφίσ σιν αὐτοῖς, καὶ ὑμεῖς ταῦτ᾽ οὐδὲν ἧττον συνευχόμεθ' cogitant sibi ipsis graviter obsunt; nam alios 60 αὐτοῖς, ἅτε κοινοῦ τοῦ ἀγῶνος ὄντος· τῷ δ' ἀδικεῖν ἐθέλειν καὶ βίᾳ κεχρῆσθαι, καὶ τοῖς ἰδίοις ὡς ἀλλο τρίοις καθάπερ ἐν πολιορκίᾳ πόλεως ἐπιτίθεσθαι, καὶ κακῶς ποιεῖν, λανθάνουσιν οὐ μόνον, οὓς ἀδικοῦ σι, καὶ προσέτι τοὺς ἄλλους ἅπαντας δι᾿ αὐτοὺς παρ ρασκευάζοντες δήπου τὰ πάντα δεινότατ᾽ αὐτοῖς ἐπαρᾶσθαί τε καὶ κατεύχεσθαι· ἀλλὰ καὶ ὃ τούτου μείζον, ἑαυτοῖς ἐκπολεμοῦντες τὸ θεῖον. Εἰ δὲ οὓς ὑπὲρ αὐτῶν ἐχρῆν ἔχειν, τούτους κατ᾿ αὐτῶν οἷς πράττουσιν ἔχουσι, πῶς εἰκὸς χρηστάς γ' ἔχείν ἐλπίδας ἐν μάχαις, καὶ αὐτοὺς ὑπὲρ σφῶν αὐτῶν, καὶ ἡμᾶς οὐχ ὑπὲρ αὐτῶν μᾶλλον ἢ ἡμῶν αὐτῶν, ἀλλὰ τοῦτο καὶ μᾶλλον, ὅσον καὶ τούτους ὑπὲρ ἡμῶν προβαλλόμεθα; Ὥσθ᾽ ὅτυν οἷς ποιοῦσι, τοὺς οἰκείους λυπῶσιν, εὐχὰς τοῖς πολεμίοις πληροῦσι, καὶ προδιδόασιν εκόντες σφᾶς αὐτοὺς τοῦτον τὸν τρόπον. Κἂν γὰρ τὴν ᾿Αχιλλέως ἔχωσι τόλμαν καὶ ῥώμην, κἂν ὅπλοις τοῖς ἐκείνου χρῶνται καὶ ἵπποις, κἂν πᾶσαν πολεμικὴν ἐμπειρίαν καὶ τέχνην ἐν τῇ ψυχῇ περιφέρωσιν, οὐδὲν αὐτοῖς ἔσται πλέον καταστρατήγου. μένοις ὑφ᾽ ἑαυτῶν. Οὐ γὰρ οἱ γ' οὕτως ἔχοντες, οὐδ᾽ οἱ πλατεῖς, φησίν, οὐδ᾽ εὐρύνωτοι φῶτες, ἀσφα λέστατοι, ἀλλ᾽ οἱ φρονοῦντες εὖ νικῶσιν πανταχοῦ· εξ δὲ φρονοῦντας ἅπαντες ἴσμεν τους δικαιοσύνης ἐργάτας, καὶ οἷς μόνοι τῶν πάντων οὗτοι ταῦτ᾽ ἴσασι δρῶν, καὶ οἷς ταῦτ᾽ ἐξανάγκης ἐκεῖθεν περαίνεται. Εἰ γὰρ τὸ τὰ δίκαια πράττειν, ἃ δεῖ πράττειν ἐστί, τὸ δὲ πράττειν ἃ δεῖ, φρενῶν εὖ ἔχειν ἐστὶν, ὁ τὰ δίκαια πράττων καὶ φρονῶν εὖ, οὗτος ἂν εἴη δίκαιος (α)· οὐκοῦν οὔτε δικαιοσύνην ἀσκεῖν οἷόν τε φρονήσεως ἄνευ· πῶς γὰρ ἐκεῖθεν τὰς ἀφορμὰς ἔχουσαν τοῦ τ' εὖ φρονοῦντος, οὕτως ἴδιον τὸ ταύτῃ κεχρῆσθαι, ὥστε ἕως μὲν ἂν χρῆται, καὶ τοῦ γε φρονεῖν μέτεστ᾽ αὐτῷ· ἐπειδὰν δὲ παλινῳδίαν ᾄση τοῖς τρόποις, καὶ μετὰ τῶν ἀδικούντων γένηται, (α) Cod. δικαίως. eo ducunt ut pessima iis precentur, ut taceam quod Numen divinum abs se alienant. Si autem sibi inimicos reddunt eos quos amicos habere deberent, quomodo, dic, bene sperare poterunt in pugnis, et quo pacto inter nos et ipsos res salvæ stare poterunt? Quod si facientes quod faciunt, amicos affligunt, inimicorum vota explent et se in extrema pericula committunt. Ut enim Achillis audaciam et robur possideant; ut ejusdem armis et equis utantur; ut omnem Achillis artem bellicam in animo circumferant nihil proficient, si seipsos domare nesciunt. Non enim qui corpore sunt fortes, sed qui forti sunt animo, ubique vicere; audace; autem videmus quicunque justitiam exercent et venerantur. Si enim justitiam colere officio satisfacere est, hoc autem rursus mentis sanitatem indicat, qui justitiam facit et sana eo ipso mente est, justus recte habebitur. Idcirco nec justitia sana mente privata est aliquid. Utraque enim juncta demum concordare poterit. Ubi autem bonos mores tergiversaberis et injustorum commercium sectaberis, nullo modo sana te mente frui asseruerim. Quid ita? quia non quod decet sed quod dedecet, facit. Si autem e mentis conditione provenit, si non utique victores sumus, bene sentire autem et justa facere eodem redeunt, fieri non potest quin qui ita sunt, nempe injusti ob imprudentiam ab inimicis castigentur et graviter periclitentur. Quid plura? Et

robur et ingenium, et quidquid dixeris parvi, imo τηνικαῦτ᾽ οὐδὲ φρονεῖν ὅλως φήσαιμ' ἂν ἔγωγε coram Numine divino nullius est momenti, cui se subducere nequeunt, imo in se trahunt qui injustitiam operantur. 11. Ut exemplum in medium proferamus, Achemenidæ terra marique gravissimas Atheniensibus poenas dederunt, quod Græciam perdere voluerant; quare misere vitam amiserunt. Qui verum imbellem hunc exercitum terram et mare quatiens et mentis male sanæ signa dans eum in finem adduxerat ut Greciam prima aggressione subjugaret, is contra omnem spem turpi fuga salutem quæsivit. Interjecto deinde tempore Atheniensium clades in Sicilia et extremæ illæ calamitates acciderunt. quibus nibil tristius, et quas siccis oculis referre posteri nequibant. Quid denique in causa fuit quod Chii sub Smyrnæorum, Lacedæmonii sub Thol norum post Leuctricam cladem ditionem venerunt? Nonne quod alii gravem in mondum peccarunt, et insuper flias raptas in puteos dejecerunt? Chii quidem in Dionysiis Symrnæos sacra facientes armorum vi sine causajusta subegerunt. Utautem Eurystheum Stheneli filium omittant, qui ingratitudine motus Heraclidas e tota Græcia expulsos nusquam morari sinebat, et iis qui illos hospitio excipiebant extremas minas intentabat, et sortem adeo duram expertus est ut in pugna cæsus non tantum sepulcro, sed et liberis privatus sit, et nolens Heraclidas, quos antea in servorum loco habuerat, nunc dominos instituit ac principes. Quis nescit quod Troja excidium Alexandri dementiam evocavit, qui urbem et cives et seipsum interemit? Quis ignorat quod harum calamitatum memoriam per omne tempus durat, et quod id quod mortalibus dirissimum accidere potest, malorum Ilias vocatur? ut paucis absolvam quod sola Iliadis voce ærumnarum fastigium indicatur? 12. Nihil itaque perniciosius injustitia, nihil magis fugiendum est, iis præcipue, qui armati vitæ periculum omni hora faciunt, semper in summo discrimine versuntur, ii, inquam, potissimum moτοῦτον τοῦτο τὸ μέρος. Διὰ τί; ὅτι οὐχ ἃ δεῖ, ἀλλ᾽ ἃ μὴ δεῖ πράττειν ᾤετο δεῖν. Εἰ δὲ τὸ μὴ παντα· χοῦ κρατεῖν ἐκ τοῦ φρονεῖν περιγίγνεται, τὸ δ' εξ φρονεῖν καὶ δίκαια πράσσειν εἰς ταυτὸν ἔρχεται, ἀνάγκη πᾶσα τοὺς μὴ ταύτῃ διακειμένους, ἀλλ᾽ ἀδικοῦντας, ὡς ἄφρονας ἑκασταχοῦ τοῖς ἐχθροῖς νῶτα διδόναι, καὶ κινδυνεύειν ὥσπερ εἰκός. Καὶ τί δεῖ ταῦτα λέγειν; καὶ ῥώμη δήπου καὶ σύνεσις καὶ ὅ τι ἂν εἴποι τις, πάντ᾽ ἑλάττω μᾶλλον δὲ τοῦ μηδενὸς ἄξια τῆς θείας ροπῆς· ἧς οὐχ ὅπως ἀποστε ροῦσιν ἑαυτοὺς, ἀλλὰ καὶ κινοῦσιν εὖ μάλα καθ' ἑαυτῶν οἱ προσέχοντες ἀδικία. ια΄. Εντεῦθεν Αθηναίοις ᾿Αχαιμενίδαι μεγίστην τῶν ἐκ τοῦ παντὸς αἰῶνος καὶ κατὰ γῆν καὶ κατὰ θάλατταν δίκην ὑπέσχον, ἀνθ' ὧν κακῶς ἐπεθύμη σαν τῆς Ἑλλάδος· οἱ μὲν κακοὶ κακῶς ἐνταῦθα πε σόντες· ὁ δὲ τὴν ἄμαχον ταύτην καὶ πλήθους εἵνεκα λέγω καὶ ῥώμης καὶ θαυμαστῆς διὰ πάντων παν ρασκευῆς ἐπαγόμενος στρατιάν, καὶ πρὸς τὸ δοκοῦν ἑαυτῷ καὶ γῆν καὶ θάλατταν μεθιστάς, καὶ ταῖς ἀτόποις ὑπερβολαῖς πάντας ἐκπλήττων, καὶ τὴν Ἑλλάδα πᾶσαν νομίζων αὐτοβοεί διαρπάσειν, οὖσος οὕτως αἰσχρῶς ἀπαλλάξας καὶ παρὰ πᾶσαν ἥντι νοῦν προσδοκίαν ὡς καὶ φυγῇ τὴν σωτηρίαν ἑαυτῷ πεπορίσσαι· ἐντεῦθεν ἡ τῶν ᾿Αθηναίων ἐν Σικελία συμφορὰ, καὶ τὰ δεινότατα ἐκεῖνα καὶ ἀφόρητα πάθη, καὶ πᾶσαν ὑπερβαίνοντα τραγῳδίαν, ὧν οὐδ᾽ ἀδακρυτί μεμνήσθαι τοῖς ἔπειτ' ἐξῆν. Λακεδαιμονίους δὲ καὶ Χίους τί τὸ ποιῆσαν τοὺς μὲν ὑπὸ Σμυρναίων, Λακεδαιμονίους δὲ ὑπὸ Θηβαίων ἐν Λεύκτροις τῆς Βοιωτίας ἐσχάτη περιπεσεῖν συμ φορῆς οὐχ ὅτι τὰ μέγιστα πάντων οἱ μὲν παρηνόμουν, καὶ οἰς τὰς κόρας μετὰ τὸν βίον ἀνεῖλον, καὶ οἷς ταύτας εἰς φρέαρ ἐνέβαλον; Χῖοι δ᾽ ἐν Διονυσίοις ἐσέβουν, βακχεύουσι τοῖς Σμυρναίοις ἐπιόντες μεθ᾿ δκλων, καὶ ταῦτ᾽ οὐδὲν τῶν ἁπάντων ἔχοντες ἐγκα - λεῖν. Ἵνα δ' Ευρυσθέα τὸν Σθενέλου παρῶ, οὕτω διὰ τὴν εἰς Ἡρακλείδας αγνωμοσύνην, καὶ τὸ μη δαμοῦ τῆς Ἑλλάδος τούτους ἐᾷν, ἀλλὰ καὶ δεξομέ νοις τὰ ἔσχατα ἀπειλεῖν, οὕτω δυσκόλου πειραθέντα τοῦ δαίμονος, ὡς μή μόνον ἔργον αὐτὸν γεγενῆσθαι πολέμου, καὶ πρὸς τοῖς οὖσι καὶ τῆς οἴκοι ταφῆς ἐκπεσεῖν, ἀλλὰ καὶ τῶν αὐτοῦ παίδων, καὶ ἄκοντα τοὺς Ηρακλείδας καταστῆσαι κυρίους, οὓς πρόσθεν ὡς δούλους ἀπήλαυνε· τίς οὐκ οἶδε τῶν ἁπάντων Ο ὡς ἡ τῆς Ἰλίου κατασκαφὴ τῆς ᾿Αλεξάνδρου παρα νομίας ἐξῆπται, κἀκεῖνος αἰτιώτατος ἐγεγόνει τοῦ καὶ ταύτην καὶ γένος ἅπαν καὶ τοῦτον αὐτὸν ἐκτετρίφθαι καθάπαξ; τὴν δὲ τούτων μνήμην οὕτως ἀθάνατον κατὰ παντὸς ἑστάναι τοῦ χρόνου, ὡς καὶ τὰ πλεῖστα καὶ μέγισθ᾽ ἑκάστοτε τῶν ἐν ἀνθρώποις ἀδικημάτων ἐντεῦθεν ἔχειν ἀκούειν, καὶ ᾿Ιλιάδα κακῶν προσειρῆσθαι· ὡς μόνον ἀποχρῶσαν ταυτην τὴν εἰκόνα πρὸς ἔνδειξιν τῆς τούτων ὑπερβολῆς. ιβ΄. Οὕτως οὐδὲν ἐξωλέστερον δήπουθεν ἀδικίας, οὐδ᾽ ἢ μᾶλλον φεύγειν ἐχρῆν· καὶ πάντας μέν γε τοὺς ἄλλους, τοσοῦτο δὲ πλέον τους γ᾽ ἐν τοῖς ὅπλοις, ὅσον καὶ μόνοι τὴν πάντων τὸν περὶ ψυχῆς ἑκάστοτε

ORATIO DE SUBDITORUM OFFICIIS. tia et in miseros crudelitate longe remoti hæc vitia ut inferorum portas aversantur et justitiam et æquam mentem conservent, quo nihil præstantius, nihil pulchrius; nam, secundum Sophoclem, vita sine justitia gravis evadit torrens; ipsa autem sine auxiliaribus et Deo grata justos ex igne inflammato et e summis angustiis eripere potest, id quod nos ipsi experientia edocti scimus de Ezechielis discipulis,qui morum integritate Dei amicitiam adopti suut, quorum unus a leonibus, cæteri e flammis erepti adeo ab Assyriis in admiratione habiti sunt, ut totius regni administrationem iis committerent, θέοντες, καὶ τῶν τοῦ βίου σφίσι πραγμάτων ἐπὶ ξυ- nendi sunt ne vim aliis inferant, sed a tristi avariροῦ καθεστώτων, ἀνάγκην ἴσχουσι διὰ ταῦτα μέ λιστα πάντων περὶ πλείονος ποιεῖσθαι, μηδένα βιά ξεσθαι μηδὲ διασείειν, ὡς λόγος, ἀλλὰ τῆς κάκιστ' ἀπολουμένης πλεονεξίας, καὶ τοῦ τοῖς ταλαιπώροις ἀγρόταις ἐπιχειρεῖν, ἀπέχεσθαι μὲν παντάπασι καὶ μισεῖν ὁμῶς ἀίδαο πύλησιν, ἔχεσθαι δὲ δικαιοσύνης καὶ τοῖς οὖσιν ἀρκεῖσθαι· θαυμαστήν τινα ταύτην τῷ ὄντι πανοπλίαν νομίζοντες, καὶ πάσης ἡστινοσοῦν ἄλλης λυσιτελεστέραν τε καὶ καλλίω· εἴπερ αὗται μὲν δικαιοσύνης ἀπούσης, σφαλερόν κατά Σοφοκλέα ῥῦμα πέλονται· ἡ δὲ καὶ τούτων χωρίς, Στε θεοφιλής οὖσα, καὶ τοῦ παντὸς αὐτῷ τιμωμένη, οἴα τ᾽ ἐστὶ τοὺς χρωμένους καὶ ἐκ πυρὸς ἂν αἰθομένοιο, καὶ ὅτου τις᾽ ἂν φῇ δυσχερούς, εὐχερῶς ἀφαρπάζειν· ὁποίους δή τινας ἅπαντες ἴσμεν, πολ- Danielem vero justum ut patrem regi commendaλούς τε ἄλλους καλούς κἀγαθούς· καὶ δὴ καὶ τοὺς ἀπογόνους μὲν Εζεκίου διὰ δὲ τρόπων δικαιοσύνης εἰσποιηθέντας Θεῷ· τὸν μὲν λεόντων, τοὺς δ᾽ ἐξάντεις φλογός γεγονότας· καὶ τοσοῦτον ὑπ᾽ ᾿Ασσυμίων καὶ τοῦ σφῶν ἄρχοντος θαυμασθέντας, ὡς τοὺς μὲν τὴν αὐτῶν ἅπασαν χώραν δημαγωγεῖν ἠξιώσθαι, καὶ ζηλωτοὺς διὰ πάντων ἅπασιν εἶναι· τὸν δ' ἐν ἀπόροις πόριμον Δανίηλον τὸν χρηστὸν καὶ εἰς πατέρα τῷ βασιλεῖ καταστῆναι. Οὕτως οἷς ἔξω φύβου τὸν τῶν ὅλων Θεὸν εικαίως τιμᾶν ᾤοντο δεῖν, καὶ τοῖς ἄλλοις κηρύττειν, μισηθέντες ἀδίκως, οἷς τῆς τούτου προνοίας δικαίως ἀπέλαυσαν, οὐ μόνον δι καίας καὶ τῆς παρ᾽ αὐτῶν ἔτυχον ψήφου, μεῖζον ἢ κατ' ἄνθρωπον νομισθέντες καὶ τιμηθέντες εἰκὸς τὰ γιγνόμενα, ἀλλὰ καὶ τοῦ τὰ δίκαια ποιεῖν, καιροῖς ὁμοίοις ὥσπερ τις οὐρανομήκης στήλη καταστάντες τῶν βίῳ· εἶεν. Εἰ τοίνυν ἀδικοῦντες μὲν, ὦ ἄνδρες, δεῖ γὰρ καὶ πάλιν πρὸς ὑμᾶς τρέψαι τὸν λόγον, του σούτους καὶ τηλικούτους ἐνέξεσθ', ἃ δὲ προσήκει ποιοῦντες, ὅτι πλείστων ἐπαίνων τεύξεσθε, τοῦ κρείττονος γένεσθε, τοῦ πλεονεκτεῖν ἀποστάντες· ἢ μὴ μόνον ἀδικίας πρὸς τοὺς οἰκείους, ἀλλὰ καὶ προσ δοσίας αὐτῶν πρὸς τοὺς ἐναντίους ἑτοίμως ἀλώσε σθε· δόξετε γὰρ οἷς τὰ τούτων ἡδέως ἁρπάζετε, μηδ᾽ ἂν αὐτῶν ἐθελῆσαι φείσασθαι, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἐχθροῖς ἂν ἑτοίμως χρημάτων εἵνεκα τούτους προς ἐσθαι, Ὁ γὰρ τῶν μικρῶν καὶ σαύλων οὕτως ήτ τώμενος πολλῷ μᾶλλον ἂν τοῦτ᾽ ἐν τοῖς ὑπερέχουσι πάθοι· ταῦτ᾽ ἄρ᾽ εἰ καθ' ὑμᾶς αὐτοὺς λογιεῖσθε, καὶ ὅτι τὸ τοὺς ἄλλους ἀδικεῖν ἑαυτὸν ἐν τοῖς μετ γίστοις καὶ καιριωτάτοις ἐστὶν ἀδικεῖν, ἀφέξεσθε μὲν εὖ οἶδ' ὅτι ταυτησὶ τῆς μανίας καὶ τοῦ κακῶς ὑμᾶς αὐτοὺς ἐν τῷ τοὺς ἄλλους ποιεῖν· ἀσκήσετε δὲ δικαιοσύνην, καὶ τὸ μετρίως καὶ ἐπιεικῶς ἅπασι χρῆσθαι· ἐν τούτῳ γάρ ἐστι καὶ τὸ τυγχάνειν ἐσάπαν συναιρομένου Θεοῦ· οὐ τοίνυν τοὺς μὲν ἐπὶ τῶν ὅπλων οὕτως ἔχειν καὶ ταύτῃ κελεύω τοῖς πράγμασι χρῆσθαι. ιγ' 'Αγορανόμοις δὲ καὶ ἀστυνόμοις καὶ τοῖς ἄλο λως τῶν πόλεων ἁρμοσταῖς πολλοῦ δέω τὰ τοιαῦτ᾽ εἰσηγεῖσθαι· ἀλλὰ καὶ τούτοις οὐδὲν ἧττον φημὶ δεῖν τῶν τοιούτων καὶ μάλα γ᾽ εἰκότως· ὅταν γὰρ περὶ τοσούτων καὶ τηλικούτων τὴν σπουδὴν καθι rent. Hac ratione qui Deum omnium creatorem venerari et ceteris prædicare audebant, nunc injuste odio habiti sunt, nunc honore plus quam humano digni habiti et quasi in columna altissima positi. Esto. Si igitur (iterum enim ad vos sermo dirigendus) injuste agendo tot homines offendis, juste autem faciendo summis laudibus exaltaberis, sic avaritiæ renuntiantes meliores fietis; sin minus, non modo injustitia erga domesticos, sed traditionis convincemini. Si enim horum res lubentí animo subtrahitis, hostibus quoque, pecunia data, eos immolaturi videmini. Qui enim in parvis infidelis est, in magnis magis erit perfidus. Hæc si in mente volvitis et cogitatis quod alios lædere, offendere est seipsum, ab hac dementia certo certius et a mente aliis male faciendi, qua re vobis ipsis nocetis, abstinebitis; e contra justitiam exercebitis et in omnibus rebus moderatione madhibebitis.Hao enim conditione Deum quoque semper cooperatorem habebis. Vides quo modo armis uti et negotia componere te jubeo. 13. Edilibus autem ceterisque urbanis magistratibus præcepta dare a me absit 1 licet circa hasce res inprimis instructi esse debeant. Quando enim ejusmodi rebus operam navant civitates, fieri non

potest, quin legum ferendarum gratia strenuos στῶνται, καὶ παρ᾽ αὐτοῖς τούτοις εὖ τε καὶ ὡς ἐτέσ magistratus sibi præficiant, quorum vita ac mores cæteris pro exemplo esse possunt, plebis autem adeo cultores, ut nemo plebeiorum injuriam patiatur. Omnes autem iis obtemperabunt ubi viderint, quanta illi diligentia utilitatem publicam curant ao damna a singulis avertunt, ac parum sui commodi memores bene norunt se pro salute civium institutos esse. Longe enim alia est cura rei familiaris et rei publicæ, sicut in vulgus notum est. Minus enim de suis rebus quam de publicis solliciti esse poterunt, quarum ratio aliquando reddenda vonit. Igitur non molliter, non indolenter procedent, sed ita ut summo studio aut in agendo aut in loquendo utantur, nec unquam ea negligant quod ad rempublicam spectat; id quod Ctesiphon Demosthenis honori imputavit,dicens: «Populus Demosthenem corona aurea redimit ob virtutem et generosum animum quem cum Græcis omnibus, tum Atheniensibus manifestavit maxime.» Hæc cum ita sint, nos qui natura homines sumus, eorum quæ per forum circumvehuntur, large participes esse meremur, non tabernariorum mercaturam facientes illiberalem, et unde nec venditor nec emptor proficit. Non enim id agitur ut commoda et utilitates accedant, sed omnis injustitia injustitiæ et legum observantia cedet. Quæ ut contingant in omnium votis est. Quis enim nescit quod, si populus moderatione et sapientia et modestia utitur, majori æstimatione dignus censetur? et quod e contra si seditiosum sese et justo audaciorem et legibus inobedientem ρως κινδυνεύωσιν ἴσχειν αἱ πόλεις καὶ τὰ τῶν πόλεων πράγματα, χρὴ τούτους πρῶτον μὲν τοιούτους δή τινας καθ᾿ αὐτοὺς εἶναι καὶ νόμων εἵνεκα λέγω καὶ πολιτείας, καὶ πράσσειν ἃ δεῖ, ὡς πολλῷ τινι προὔχειν τῶν ἄλλων, καὶ βίου σώφρονος εἶναι παι ράδειγμα· ἕπειθ᾽ οὕνω σφόδρα δημοτικοὺς, καὶ ὅπως ἀδικήσεται μὲν δηδεὶς τῶν τοῦ δήμου. Εὖ δὲ πείσονται πάντες διὰ πάντων σκοποῦντας, καὶ τῶν εἰς τοῦτο φερόντων μηδενὸς φειδομένους, μηδ᾽ ἂν αὐτ τοῖς ἐντεῦθεν συμβαίνῃ βλάπτεσθαι, ὡς κοινὸν ὄφε λος πᾶσιν καὶ ἀκούειν καὶ εἶναι· τῶν μὲν ἰδίᾳ καὶ κατὰ σφᾶς βραχὺν τινα λόγον· ὃ δὲ κοινῇ μέλλει συνοίσειν, πᾶσαν τούτου πέρι σπουδήν ποιουμένους, εἰδότας ὧν εἵνεκα προὔστησαν. Οὐ γὰρ ἔστιν, οὐκ ἔστι τὸν αὐτὸν τρόπον ὑπέρ τε τῶν κοινῶν καὶ ὧν αὐτός τις ἕκαςτος ἔχει, φροντίζειν, οὐδ᾽ ἐγγύς· ἀλλ᾽ ὑπὲρ μὲν τούτων ὅπως ἂν αὐτοῖς δόξῃ φροντίζειν, ἴσασιν ἅπαντες· ὑπὲρ δὲ τῶν δημοσίων οὐχ οὕτως ἀλλὰ φροντίζουσι μὲν αὐτῶν ἐξ ἀνάγκης ὅταν λά χωσι, φροντίξουσι δὲ ὡς ὑφέξοντες λόγον ὡς ἀνάγκην ἐντεῦθεν ἔχειν μὴ παρέργως μηδ' ἐῤῥᾳ στωνευμένως, μηδ᾽ ὡς ἔτυχε τοῖς πράγμασιν ἐγχειμεῖν· ἀλλὰ μεθ' ὅσης ἂν τις φῇ τῆς σπουδῆς, τὰ βέλτιστα τῷ δήμῳ καὶ λέγειν καὶ πράττειν καὶ μηδὲν προθυμίας ἐλλείπειν ὑπὲρ τοῦ κοινῆ γιγνομές νου· ὅ καὶ τῷ Παιανιεῖ Δημοσθένει Κτησιφῶν ὁ Λεωσθένους ἐν τῷ περὶ τοῦ στεφάνου προσεμαρτύ ρει ψηφίσματι λέγων ὅτι «Στεφανοί δῆμος Δημοσθέ την Δημοσθένους Παιανιέα χρυσῷ στοφάνῳ ἀρετῆς εἵνεκα καὶ εὐνοίας, ἧς ἔχων διατελεῖ οἷς τε τους Ελληνας ἅπαντας καὶ τὸν δῆμον τῶν ᾿Αθηναίων.» Τοιούτων δὲ τούτων ὄντων καὶ οὕτω διακειμένων, ὅσα μὲν εἰς ἀγορὰν ἔχει καὶ τὸ πάντων οἷς ἐφ᾽ ᾧ περιεῖναι καὶ ζῇν, χρῆσθαι πεφύκαμεν ἄνθρωποι, μετέχειν ἔχειν αφθόνως, καὶ παντοδαποῖς τουτοισὶ περιῤῥεῖσθαι· καὶ μήτε καπηλείας ἀτόπους, καὶ ἂς οὐκ ἕξεστ᾽ ἐπινοεῖν, μήθ' ὅθεν τοῖς ταλαιπώροις ἔσται πολίταις ζημία καὶ βλάβος, τοῖς δ᾽ οὐχ ὅσον præbuerit, penitentia pravum qui fuerat, in frugi καπήλοις οὐδὲ παλιγκαπήλοις· ἀλλὰ τοῦτο πολλάκις hominem transformabit, sicut equus pullus per domitoris manum ex recalcitrante et effreni perquam docilis evasit et currum trahere, jugi patiens esse didicit? Quocirca illos probos et moribus egregios feri expedit et propter seipsos et cæterorum gratia quibus præsunt, et quorum interest ut prætores integri sint. Sed certo non ea tantum re civitates subsistant atque prosperant, quarum securitas in mœnium robore consistit non minus quam in magistratuum prudentia, me quidem judice; cui equidem officio singulos satisfacere arbitror, cum unusquisque ædificando, construendo machinas, omnis generis exercitiis id efficiunt ut obsidionem sine magno labore subire valeat, dum civium agmen bene armatum animi vigorem armorum usui nunquam non adjicit. Quandiu euim Sparta sine muη δι' ὧν πράττουσιν οὖσιν, εὐπορία καὶ κέρδος, και ξυλλήβδην εἰπεῖν, πᾶσαν μὲν ἀδικίαν τούτων ἀπεῖναι, εὐνομίαν δὲ καὶ δικαιοσύνην μετὰ πολλοῦ τοῦ περιόντος διὰ πάντων προσεῖναι· πάντα οὖν ταῦτα ὡς κάλλιστα ἔξειν καὶ πάνυ τοι κατ' αρχήν. ᾿Αλλὰ τίς οὐκ οἶδεν, ὡς ἐάν το ὁ δῆμος μέτριος ή καὶ ἐπιεικὴς καὶ σωφρονεῖν ἐπιστάμενος, πολλῷ βελτίων ἐντεῦθεν ἔσται καὶ δοκιμώτερος χρῆσθαι; ἐάν τε τουναντίον, στασιώδης τις καὶ τολμηρὸς καὶ θρασύς καὶ νόμοις οὐκ εἴκων, παλινωδίαν ᾄσετας καὶ μεταβαλεῖ καὶ θᾶττον ἔσται χρηστὸς ἀντὶ πονηροῦ; και θάπερ τις πῶλος ὑβριστὴς καὶ δυσκάθεκτος, θαυμαστοῦ τινος πωλοδάμνου τυχών, εὖ μάλ' εἰδάτος ἅρμα ἐλαύνειν, καὶ δεινοῦ τὰ τοιαῦτα· ὥστε καὶ κατ' αὐτὸ τοῦτο χρηστοὺς αὐτοὺς εἶναι δεῖ καὶ τοῖς ὅλοις βελτίστους καὶ σφῶν εἵνεκ' αὐτῶν, καὶ ὧν δήπου προΐστανται· τὰ γὰρ ἐκείνων ὁποῖά ποτ' ἄν ᾖ, εἰς τούτους μάλιστ᾽ ἀνήκει.. Ἔτι τοίνυν ἐπειδὴ περ οὐκ ἐντεῦθεν μόνον εὖ συνίστανται πόλεις, οὐδ᾽ αὐτὰ

ORATIO DE SUBDITORUM OFFICIIS. ταῦτα πρὸς εὐπραγίαν ἀπόχρη, ἀλλ᾽ εἴπερ του τῶν ris erat, incolarum fortitudo omnibus eos formiπάντων καὶ τοῦ γε τειχῶν εὖ ἔχειν καὶ σφόδρα ἀσφαλῶς ἔχειν πόλεσι μάλιστα δεῖ· μετὰ δὲ παντὸς μᾶλλον τῆς τοιαύτης προνοίας τουτοισὶν ὡς προστά ταις, καὶ τοῦτ᾽ ἂν αὐτοῖς ἄριστα καὶ μετὰ παντὸς τοῦ γιγνομένου νομίζω πεπράχθαι, ἐὰν, ἑκάστοτε ταῦθ᾽ ὅπως ἔχει περιιόντες σκοπῶσι, καὶ μηδὲν ὑπὲρ τούτων ἀνιῶσι σπουδῆς, οἰκοδομοῦντες, ἐπισκευάζοντες, πάντ' ἀσκούμενοι τρόπον, ἐφ᾽ ᾧ ταῦθ᾽ ὡς ἐβρωμενέστατα καὶ στεγανώτατα καὶ ἀσφα λέστατα καὶ πᾶσαν ἂν εὐχερῶς ἐνεγκόντα πολιορ κίαν εἰργάσθαι, καὶ ὅλως ἄμαχα τοῖς πολεμίοις, τῷ τε ταύτῃ παρασκευάσθαι, καὶ προσέθ᾽ ὅπλοις ὡς πλείστοις πεφράχθαι, τῷ τε πολίτας ἴσχειν φρονήματος γέμοντας καὶ μελετώντας τὰ τακτικά· ταύτης μὲν τῆς βοηθείας ἀπούσης, μικρὰν οὖσαν ἐκείνην, παρούσης μέντοι καὶ πάνυ μεγίστην· ὅπου γὰρ ἀτειχίστου τῆς Σπάρτης οὔσης, τὸ φρόνημα τῶν ἐνοικούντων καὶ μόνον ἴσχυσι, καὶ φοβεροὶ τοῖς ἅπασιν ἦσαν· ὡς πρὸς τοὺς ἐρομένους ὅτου χάριν εἶεν ἀτείχιστοι, ταῦτ᾽ εὖ μάλ᾽ ἀποκρίνασθαι, τί χρή νομίζειν ἀμφοῖν συνόντοιν; ιδ΄. Καὶ μάλισθ' ὅταν οἱ φυλάττειν λαχόντες μὴ τριωβολιμαῖοι καὶ πένητες καὶ τοῦ μηδενὸς ἄξιοι τυγχάνωσιν ὄντες, ἀλλ᾽ οἷοι καὶ οἰκίας σφῶν καὶ ἀγροὺς ἐν πόλει καὶ τάφους πατρῴους τε καὶ παπ πῴους, καὶ τὸ μέγιστον γνώμης εὐθύτητα καὶ τρόπους χρηστούς τε καὶ σώφρονας, καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα δεικνῦναι τὸν γὰρ τοὺς ἄλλους καὶ αὐτοὺς καὶ τὰ αὐτῶν πάνυ φυλάξοντα αὐτὸν πρότερον ταῦτ᾽ ἔχειν δεῖ, ὡς ἂν δι᾽ ἅπερ αὐτὸς ἔχει, καὶ ἅπερ ἕτε ροι κέκτηνται ἐξ ἀναγκης δήπου φυλάξῃ· ἔχει γὰρ οὕτως· εἰ μὲν τὰ τῶν ἄλλων φυλάξεται, καὶ τὰ αὐτ τοῦ πάντως φυλάξεται· εἰ δ' ἐκείνους προήσεται, καὶ αὐτὸν συπροήσεται· καὶ τί μᾶλκον τοῖς ἄλλοις ἐντεῦθεν ἢ αὐτῷ λυμανεῖται; ὥστ᾽ εἰ μὲν τὰ οἰκεῖα σώζειν αἱρεῖται, καὶ τὰ τῶν ἄλλων σώζειν τὸν αὐτὸν αἱρήσεται τρόπον· εἰ δὲ τὰ μὲν παρὰ φαῦλον ποιεί ται, μόνα δὲ τὰ οἰκεῖα σώζειν εἴεται δεῖν, οὐδὲ τοῦθ᾽ ὅλως ἐξει, ἐπειδὴ μὴ καὶ τὰ τῶν ἄλλων ᾠήθη τίς οὖν ἕλοιτ᾽ ἂν εὖ φρονῶν, καὶ αὐτὸν καὶ τοὺς ἄλλους προέσθαι, ή τούς τε ἄλλους σῶσαι, καὶ αὑ τὸν μετὰ τῶν αλλων σεσώσθαι; Εἰ δὲ τοὺς διὰ πάντων ὧν ἔφὴν οὐτωσὶ συγκεκροτημένους ἀσφαλεστάτους νύκτωρ και μεθημέραν τῶν πόλεων φύλακας χρή νομίζειν, καὶ μόνοις τούτοις οὐχ ὅσον τὰ τοι αῦτα πιστεύειν, ἀλλὰ καὶ θαῤῥεῖν πολὺ πλέον, ἢ μεγίστοις καὶ θαυμαστοῖς τείχεσι καὶ προβόλοις καὶ οἷα τὰ Σεμιράμιδος, ήπου τούς γε τἀναντία τούτων ὄντας, καὶ τοῖς ὅλοις ἀπόρους, οὐκ ἂν φθάνοιμεν οὐ τωσί διαγράφοντες πρὸς τὸ ταῦθ᾽ ὑπηρετεῖν οἵους τ᾽ εἶναι, ὡς μηδὲ χρῆναι τούτων τοπαράπαν ἐν τούτοις μεμνήσθαι. Πόθεν καὶ γὰρ ἕξουσι τὸ πιστεύεσθαι; πότερον ἀφ᾽ ὧν κέκτηνται; Αλλ᾿ οὐδὲν τοπαράπαν κέκτηνται· πλὴν εἰ τὸ μηδὲν κεκτῆσθαι, φήσουσιν, ὑπέρου γυμνότεροι κατὰ τὴν ἀγορὰν διϊόντες, καὶ πρὸς ἀνδραποδώδεις καὶ φαύλας διακο νίας, τριῶν ἢ τεττάρων ὀβολῶν χάριν, τοῖς βουλομένοις ἐκκείμενοι. Τοιοῦτοι γάρ τινες νῦν οἱ τῶν PATROL. GR. CXLV. dandos reddidit. Bene igitur iis qui interrogabant. cur sic sine muris essent, responsum fuit, si muris fortitudo adderetur, eo magis invictos fore Law cedamonios. 14. Quod quidem tum præcipue flet, ubi qui urbem custodiunt non ex misera egenorum classe trium obolorum pretio eliguntur, sed domicilia, agros et sepulcra patrum et avorum religiose venerantes integros sese et probos exbibent. Qui enim cæteros et quæ ipsorum sunt custodiendo servat, prius ipse ista omnia possidere debet; en quomodo res se habet. Simulao aliorum res ourat, suas ipsius pariter curabit; si autem ista negligit, suarum quoque rerum curam habebit nullam; unde sibi non minus quam illis noxam affert. Inde sano vere est quod qui suas, aliorum quoque res tuebitur. Si autem ista negligendo sva tantum observat, quam inde utilitatem percipiet? Quis autem dum sanæ mentis est, se et alios perdere volet? Nonne suæ et aliorum saluti prospiciet? Si autem viri ita ut dixi compositi optimi diu noctuque urbium custodes habendi sunt, major utique in iis fides ponenda erit quam in fortissimis mœnibus ac vallis, qualia Semiramidis celebrantur, dum qui tales non sunt a limine salutandi erunt. Unde enim fide digni sunt?num quia locupletes sunt? At nihil prorsus possident, et ob ipsum trium obolorum pretio humillimam ac turpissimam servitutem obeunt. Tales nunc quidem sunt urbium custodes. Sed nonne ut proditores et omnium egeni comprehendentur? nonne pecunia data castra nostra deserent? Ubi enim inter ipsos divites reperiuntur quos rem familiarem augendi ergo, turpia agere non pudet, quanto magis iis qui sine ulla spe me17

liorum temporum in paupertate jacent, ut famem πόλεων φύλακες. Αλλ᾽ οὐχ ἀλώσονται προδοσίας καὶ compescant, talia facere parati erunt. Mihi quidem vel inimicos nolentes ad ea propellere videntur; probe enim norunt quod nulla alia ratione ex egestate ad prosperitatem transire possunt. Hunc in modum urbium administratores viveret decet; licet non quemlibet electuri simus, fortuito augurando, sed optimos quosque cives, nec ob id tantum quod virtus apud ipsos hæreditaria est, sed quia absurdum esset velle ut is qui civitatem felicem et de hostibus victricem reddere potest ac vult, magistratus instar ob divitias quibus potens est eligatur. Sic enim urbis non sospitator, sed proditor fieret. Si enim non domi, non in agris aut pascuis id permittere fas est, multo minus his quidem colonis, illis vero inspectores præficere in urbe conducibile erit. Exiguos autern et minus probos, et unde parum damni aut utilitatis sperandum est, minus conducit assumere quam præclaros et populo acceptos, et quorum facta et verba magni sunt momenti, id quod sole clarius est. 15. Hæc eadem porro etiam de nocturnis urbium custodibus dictum volo, qui in eadem utique conditione positi esse debebunt, quod in prytaneo nutriantur, quare summo id studio agent ut spem suffragantium transgrediantur et meliores quam se fore polliciti erant, se exhibeant. Et revera tales qui sunt, arbem noctu et in armis percurrent, se invicem exhortantes et monium custodes ad vigilantiam et continentiam nunquam non exstimulantes. Sic qui intus sunt plena securitate fruentur, tranquilli et læti som - no cedont bene scientes, alteros ipsorum loco vigilare et quod hostibus formidolosi metum quibusvis injiciant. Ejusmodi viri civibus suis fortissimi propugnatores erunt; et ubi itinere ad multam noctem producto domum se recipere volent, metuo ne hostibus plus quain suis propugnaculo sint. Quod enim illi ante omnia desiderant et hostibus invident victore s μηδὲν ἔχοντες, οὐδὲ τὴν ὑπὲρ ἡμῶν λείψουσι τάξιν κέρδους εἵνεκα; Καὶ τὶς ἂν ταῦτ᾽ οἶμαι τῶν πάντων δέξαιτο; ὅπου γὰρ καὶ τῶν εὐπορούντων ἔσνιν οὓς ὑπὲρ τοῦ τὰ ὄντα πλείω ποιῆσαι, τοῖς τοιούτοις ἐγχειροῦντας ὁρῶμεν· οἵ οὕτως ἀπόρως ἔχοντες, καὶ μηδ' ὅθεν ἂν πέσωσιν ἔχοντες, ὑπὲρ δὲ τοῦ τὴν γαστέρα μόνον ἐμπλῆσαι, πάντ᾽ ἂν ὁρᾶσαι καὶ παθεῖν ἔχοντες, τίν᾽ οὐκ ἂν τούτους εἰκὸς τοιαύτην τόλμαν τολμῆσαι; ἐμοὶ γὰρ δοκοῦσι καὶ μη βουλομένους ἂν τοὺς ἐχθροὺς ἐπὶ ταῦτα παρακαλέσαι· ἴσασι γὰρ καὶ μάλα σαφῶς ἴσασιν, οὐκ ἂν ἄλλως ἐξ ἀπόρων γεγονότες εὔποροι. Τοῦτο μὲν δὴ τοῦτον ἔστω τὸν τρόπον καὶ φυλασσόντων τὰς πόλεις, ἵνα καὶ αὖθις ταῦτ᾽ εἴπω οὐχ οἷς ἂν τις εὐθὺς ἰδὼν οἰωνίσαιτο· οὐδ᾽ οἶσιν οὐδὲ φαρμακοῖσιν ἂν εἴη, τὸ τοῦ ἔπους, χρηστέον, ἀλλ᾽ οἱ βέλτιστοι τῶν πολιτῶν ἐκ διαδοχῆς· οὐ μόνον ὅτιπερ οὗτοι τὸ περὶ ταῦτα συγκεχωρηκὸς ἀφ᾽ ἑστίας ὡς εἰπεῖν κέκτηκται, ἀλλ᾽ ὅτι καὶ τῶν ἀτοπωτάτων ἂν εἴη, τὸν μὲν κρατοῦντα τοσαύτην ὅπως εὖ πράττοιεν αἱ πόλεις και κρείτο τους εἶεν τῶν πολεμίων ποιεῖσθαι σπουδήν, ὡς τά υε ἄλλα καὶ τοὺς σφῶν ἄρχοντας ἀριστίνδην πλου τίνδην αἱρεῖσθαι· τοὺς δ᾽ ἐν αὐταῖς ὅπως ὡς τάχι σθ' ἀλοῖεν παρασκευάζειν πειρᾶσθαι, τῷ τοιούτους, ὡς μὲν αὐτοὶ φαίειν ἄν, φύλακας τουτωνὶ καθιστά ναι, ὡς δὲ τὸ εἰκὸς ἔχει, προδότας. "Οταν γὰρ οὐκ ἐν ἀγροῖς οὐδ᾽ ἐν οἴκοις, οὐδ᾽ ἔτι πολὺ μᾶλλον ἐν θρέμμασι ταυτὶ ξυγχωρεῖν οιώμεθα δεῖν, οὐδ᾽ οὖς ἂν ποτε τύχοι, ἀλλὰ τοὺς ἐξητασμένους καὶ δόξαν ἀγαθὴν ἐσχηκότας, τοῖς μὲν νομέας, τοῖς δὲ μελε Ο δωνοὺς ἐφιστάναι, κομιδῆ ταῦτ' ἐν πόλεσι ξυγχωρεῖν οὐδ᾽ ἄν εἷς ἀξιώσαι· εἰ τὸ μικρῶν τε καὶ φαύλων, καὶ ὧν εὖ ἢ κακῶς ἐχόντων ἐν ἐλαχίστῳ τὰ τῆς ὠφελείας καὶ βλάβης συμβαίνοι, τοσοῦτον ποιούμεθα λόγον, ἤπου τῶν μεγίστων καὶ κοινοτάτων καὶ ὧν ταῦτ᾽ ἐστὶ μέρη, καὶ προσέθ᾽ ὑπὲρ ὧν μόνων πάντα καὶ ποιεῖν καὶ λέγειν ἐχρὴν ὡς ἐξ ἀνάγκης διαφερόντων, οὐδ᾽ ἔστιν εἰπεῖν ὅσον εἰκός. ιε΄. Ταῦτα δὲ ταῦτα λέγω καὶ περὶ τῶν ἐν ταῖς νυξὶ περιπόλων· καὶ γὰρ οὖν καὶ τούτους τοιούτους εἶναι μάλιστα δεῖ· τά τε ἄλλα καὶ σίτησιν ἐν προτανείῳ λαμβάνοντας· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ἰδίᾳ τοσού του δή τινος αὐτοὺς ὑπόχρεως εἶναι νομίζειν, ὡς καὶ τὰς τῶν ἑλομένων, τῷ τῆς σπουδῆς περιόντι, παρελαύνειν ἐλπίδας, καὶ κρείττους ἤ 'κεῖνοι προσεδά κησαν φαίνεσθαι θέοντας μὲν μεθ' ὅπλων διὰ πάσης νυκτὸς ἄνω καὶ κάτω τῆς πόλεως, οτρύνοντας καὶ διακελευομένους ἀλλήλοις τε καὶ τοῖς ἐπὶ τοῦ τείχους ἐγρηγορέναι καὶ νήφειν καὶ μηδὲν τῶν δεον των ἐλλείπειν· ἐξιων τοῖς μὲν οἰκείοις ἀσφάλεια παντάπασιν ἔσται, καὶ τὸ τεθαῤῥηκότως τε καὶ ἡδέως καθεύδειν, εἰδότας ὡς ἄλλοι πρὸ αὐτῶν ἐγρηγόρασι· κατάπληξις δὲ τοῖς ἐναντίοις καὶ φόβος, καὶ τὸ μηδὲν ἃ μὴ δεῖ κατ᾿ αὐτῶν ἐπιχειρεῖν ἐννοεῖν, ἢ δισκε νῆς ἐννοεῖν. Τοιοῦτοι μὲν ὄντες καὶ οὕτως ἔχοντες, ὑπὲρ πάντα τοῖς χρωμένοις ἔσονται πρόβολον· ἐὰν δὲ ἄχρι βαθείας ἑσπέρας τὸν δόλιχον ποιούμενοι τοῦ τον, ἔπειτ' οἴκαδ᾽ ἀναχωρεῖν οίωνται δεῖν, δέδοικα

ORATIO DE SUBDITORUM OFFICIIS. δήπου δέδοικα, μὴ τοῖς πολεμίοις περίπολοί τινες recedere, id hi vel molliter agendo obtinebunt, et ὦσι μᾶλλον ἢ τοῖς οἰκείοις· ἃ γὰρ μάλιστ᾽ ἐκεῖνοι συνεύξαιτο σφίσιν αὐτοῖς, καὶ τούτων κατεύξαιντο, ὡς ὅταν βούλωνται ῥᾳδίως σφᾶς ἐξελεῖν δεδυνῆσθαι καὶ κατασχεῖν, ταῦθ᾽ οὗτοι δι᾽ ὧν οὕτωσὶ ῥᾳστωνεύσονται, κατεργάσονται· καὶ ὧν κατέστησαν φύο λακες, τούτους εκόντες ὄντες προήσανται τοῖς ἐχθροῖς· εἴπερ ἐξὸν ἃ χρὴ πράττοντας καὶ νυκτοφυλακοῦντας, ὥσπερ ἔφην, εἰς τέλος, ἔπειτα τούτων καθάπαξ ὑπερφρονεῖν καὶ χαίρειν τοῖς ὅλοις ἐᾷν οἱ δ᾽ ὑπὸ τοῦ μὴ πονεῖν ἐθέλειν καὶ τρίβεσθαι, ἀλλ᾽ ὕπνῳ καὶ νωθείᾳ δουλεύειν, καὶ τὴν αὐτῶν ἡδονὴν προτέραν τοῦ κοινῇ ξυμφέροντος κρίνειν, τὰ τοιαῦτα λειποτακτοῦσιν· ἄνευ δὲ τούτων οὐκ ἄν ἔχοι λόγον, τῆς μὲν φυλακῆς τοὺς μισθοὺς ἐντελεῖς λαμβάνειν ἐθέλειν, αὐτὴν δὲ ταύτην ἀτελῆ καταλείπειν. Εἰ μὲν γὰρ οὐ μέλλουσι διὰ τέλους φυλάττειν, τί περὶ τοὺς μισθοὺς ἀκριβολογοῦνται; εἰ δ᾽ ἐν λόγῳ τοῦτο ποιεῖν οἴονται δεῖν, οἷς ἐν ἐκείνῳ τοῦ προσήκοντος ἀλογοῦ σιν, οὐδὲ τοῦτον ἐν λόγῳ ποιεῖν μαρτυροῦσιν· ἀλλὰ καὶ τὴν πόλιν ἐν οὐ μικροῖς ἀδικεῖν, ὑπὲρ ἧς μια σθοφοροῦσιν οὐκ ἐνδεῶς, ταύτην φυλάττοντες ἐν δεῶς, καντεῦθεν ὃν ἔφην τρόπον τοῖς ἐχθροῖς προδι δόντες· ὡς οὖν ἐν τούτοις τῶν ὅλων πραγμάτων ὑπάρχόντων τῇ πόλει, καὶ τῆς κοινῆς ἀσφαλείας, εἴ δεῖ συντόμως εἰπεῖν, ἐντεῦθεν εἶναι κινδονευούσης καὶ μὴ, κελεύω καὶ τούτους καὶ οὓς ἀρτίως ἐμνήσθιν, παντάπασιν ἐγρηγορέναι καὶ νήφειν εἰς ἅπαν· καὶ οὕτω περὶ τὴν φυλακὴν διανίστασθαι, ὡς μηδὲν ἧττον κυβερνητῶν ἴσχειν τά γε τοιαῦτα καὶ γὰρ ἐκεῖνοι καὶ παρὰ πάντα μὲν δήπου τὸν πλοῦν, οὐχ ἥκιστα δὲ κλύδωνος ἐπιόντος, οὐδ᾽ ἐπὶ μικρὸν ἀφίστανται τῶν οἱάκων, οὐδ᾽ ὧν ἡ τέχνη καὶ τὸ τῆς χρείας ἀναγκάζον παρέχει· ἀλλὰ καὶ νύκτωρ, ἔστι δ' ὅτε καὶ τῆς ἐπιγιγνομένης ἡμέρας, πάνθ᾽ ὑπὲρ τῆς τῶν ἐμπλεόντων σωτηρίας ποιεῖν οἵονται χρῆ ναι, ὁμοῦ τε πρὸς κῦμα παραβαλλόμενοι, καὶ πρὸς ἀστέρας συνεχῶς ἀφορῶντες, κἀκεῖθεν λαμβάνοντες τοῦ ποιητέον τὸ σύνθημα. Εἶτα κυβερνήταις μὲν οὖο τωσὶ μέλει νεῶν καὶ τοῦ κατ᾿ αὐτὰς σωτηρίου· τοὺς δὲ τῶν πόλεων φύλακας οὐ πολλῷ μᾶλλον ταυτί πράττειν φήσομεν χρῆναι; ὅσον γὰρ μειζόνων ἢ ἐκεῖνοι προΐστανται, τοσοῦτο μείζω καὶ τὴν περι ταῦτα φυλακὴν ὀφείλουσιν ἴσχειν, πτηνῶν δίκην διὰ πάσης κυκτὸς περισκοποῦντες τὰ τείχη καὶ περιθέοντες σύναμα τῷ ἀστυνόμῳ τῷ τε τῆς πόλεως ἁρμο στη διεγείρουσι σφᾶς καὶ προθυμοτέρους τῷ συνεί ναι καὶ συνθεῖν καθιστᾶσιν. quorum prius custodes fuerant, eos libenter hostibus tradent, tum cum permissum est officiis satisfacere, excubias agere usque ad fastidium, dein iis valedicere. Ii deinde qui corpus laborando fatigare nolunt, somnum autem et indolentiam magis amant et qui voluptatem privatam utilitati publicæ anteponunt, ordine excedent; nefas enim esset mercedem integram postulare pro labore pene inchoato. Si enim custodiæ usque ad finem operam dare recusant, quomodo mercedem integram efflagitabunt? Quod si autem nunc officio vacant quod paulo post tergiversantur, nullo jure alterutrum faciunt, imo Burbem magna injuria afficiunt, pretium integrum pro custodia imperfecta exposcentes. Quia igitur tota civitatis cura in iis reposita est, qui prodesse et obesse possunt, et tota rerum salus penes eos est, jubeo equidem ut summopere vigilent ac sobrii sint, nec minus ac gubernatores navigii curam agant qui per totam navigationem quando tempestas irruit,ne minimum quidem a gubernaculo recedit, nihil quod ars suadet,intentatum relinquit, imo nootu diuque facit quod in navigantium salutem adjuvare potest, undas mensurans, ad astra suspiciens, et inde ejus quod faciendum est, consilium capiens. Quod si gubernatoribus talia curæ sunt, quo pacto urbis ædilibus minus sollicitos esις΄. Ἐπεὶ δ᾽ ἐξ ἁπάντων τούτων συνίστασθαι μὲν καὶ πράττειν εὖ πόλεσιν ἔνι, καὶ προσέτ᾽ ἀσφαλέστατα ἴσχειν, ἐπιδιδόναι δὲ του λοιποῦ καὶ αὔξεσθαι τούτοις οὐκέτι· δεῖ δὲ καὶ τούτου τοῦ μέρους οὐχ ἥκιστ᾽ αὐταῖς. Οὐ γὰρ εὖ πράττειν μόνον ἀπόχρη, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὰ κρείττω καὶ μείζω χωρεῖν ἑκάστοτε δεῖ καὶ πρόσω βαίνειν· καὶ ὅλως μετὰ παντὸς ἀεὶ τοῦ βελτίονος τὸν αἰῶνα διάγειν· δεῖν εἶναι καὶ πάνυ φημὶ τοὺς τῶν πολιτευομένων αρίστους τὰ τ᾿ ἄλλα καὶ ὁτιοῦν χρηστὸν εἰργασμένους διαφερόντως ἐπαινεῖν καὶ θαυμάζειν καὶ περὶ πλείονος ποι G se licere dicemus? Quo majorum enim rerum curæ præpositi sunt, majorem etiam in iis sollicitudinem ponere debebunt et, volucrum instar, moenia circumvolantes, una cum urbis præfecto ad vigilandues et cooperandum, quos par est, admonere. 16. Quamvis per hæc omnia civitas aliqua prosperitate ac securitate frui possit, id porro agendum restat ut ista prosperitas maneat. Felices enim cives esse non sufficit, imo meliores in diem fieri oportet, et inde in honore atque admiratione esse apud vulgum, si virtute excellunt. Et re vera civitas isto modo procedens, nec gloria nec vitæ commodis carebit, quando boni mores vigent et pravi perdomantur. Ita enim virtus ad altissimum fasti-

gium evehetur et numerosa sectatorum cohorte εἶσθαι τῶν ἄλλων, καὶ πᾶσιν οἷς εἰκὸς τουτουσὶ θε stipabitur. Si enim in eo, ut ait Euripides, plurimm civitates peccant quod hominem probum, strenuum non patiuntur meliori quam malum ac perversum frui, fieri non potest quin idem, si propter res bene gestas a civibus honoratur, patriæ commodis studeat; quin quivis bonus cilalo gradu ad bene faciendum, inde coronam pretii loco reportaturus, accingatur. Nec mirum. Spartæ quidem tot et taneis bonis frui datum fuit a Lycurgo legislatore qui omnem terram gloria sua replevit sempiterna. Hinc ad nostra usque tempora nemo Lacedæmoniorum sine laude et admiratione mentionem facit. ραπεύειν· πρὸς γὰρ τῷ τὴν ταῦτα πράσσουσαν πόλιν μάλιστα νοῦν ἔχειν δοκεῖν, καὶ δόξαν εὐγνωμοσύνης φέρεσθαι, καὶ πόλλ᾽ αὐτῇ τὰ κάλλιστα πε ριγίγνεται, τῆς τε προσούσης ἀρετῆς τιμωμένης, τῆς τε κακίας καθάπαξ ἀνειργομένης, ὡς τὴν μὲν μεταβάλλειν εὖ μάλα, τὴν δ᾽ εἰς ὅσον ἔξεστι πλεῖστον ἐπιδιδόναι, καὶ πλείστους ζηλωτὰς καθιστάναι. Εἰ γὰρ ἐν τῷδε κατ' Εὐριπίδην αἱ πολλαὶ κάμνουσι πόλεις, ὅταν τις ἐσθλὸς καὶ πρόθυμος ὢν ἀνὴρ, μη δεν φέρηται τῶν κακιόνων πλέον, εὔδηλον ὡς ὅταν οὗτος αὐτὸς καὶ ὑπὲρ τὰ γιγνόμενα στέργηται καὶ φιλῆται, τοσοῦτον ἔσται τῇ λαχούσῃ πόλει τὸ κέρδος, ὡς μὴ μόνον τοὺς αὐτῆς πάντας λόγον ἀρετῆς ὡς μάλιστα ἴσχειν, καὶ τὰ μεγάλα τῇ πατρίδι φιλοτιAlioquin Epaminondas Thebanos eo perduxit ut μεῖσθαι βούλεσθαι, ἀλλὰ καὶ τοὺς ὁπηδήποτε καλοὺς post pugnam Leuctricam ab universis metuerentur, non quin altos sibi spiritus sumerent. Altera ex parte Amphipolite Brasida ut heroi et consiliario sacra facere dignati sunt, quod eos a societato Athediensium abduxerat. Sic igitur Spartani Lycurgum, Thebani Epaminondam, ob præclare ab ipsis acta ut viros suprahumanos diis accensuere, extremis eos honoribus gratifcantes. Sic porro Smyrni Homerum, Hippocratem Col, Demetrium Abderitæ, Samil Pythagoram, Ajantem Salaminii, Trojani Hectorem, alii alios mirum in modum coluerunt. Inter quos tamen Athenienses in summo loco ponendi sunt. Soli enim mortalium maximum numerum virorum excellentium virtute et factis non in Græcorum, sed omnium prorsus hominum utilitatem progenuit. li potissimum ad patriæ necessitates in plendas contribuerunt; exteros hospitio exceperunt, præmiis dignos decorantes; sive sacrificiis, sive sacerdotiis, sive carmine aut statuis decoravere; quosdam corona aurea dignos habuerunt, tali modo viros laureatos ornantes et ad rerum bonarum certamen provocantes, et eodem actu civitatis fortunam augentes et virtutibus exercendis locum facientes, ipsorum ad gloriam utcunque non parum contribuerunt. Quod si honores merces sunt debita virtuti, nos si ingrati sumus, summa dignos viros injuria afficimus, eo quod eis debetur, spoliantes. Nec sane novi ac inauditi facimus si quod debemus solvimus; factis enim suis se iis istis muneribus dignos præstiterunt, quæ sibi ipsis magis quam nobis dantibus attribuere possunt. κἀγαθοὺς ἐκ δυοῖν ποδοῖν ἐνταῦθα χωρεῖν, ἐπιδεί ξεως εἵνεκα καὶ στεφάνων. Δήλον δέ. Τῇ τε γὰρ Σπάρτη τοσούτων καὶ τηλικούτων ἀγαθῶν ἀπολαῦσαι καὶ οὕτω θαυμαστοῖς τισιν ἄγαν κεκοσμῆσθαι τροπαίοις διὰ Λυκούργον καὶ τὰς Λυκούργου νομοθε σίας ὑπῆρξεν, ὡς καὶ τῆς οἰκουμένης ἑκασταχόσε ταυτησὶ τὸ κλέος ἐλάσαι, καὶ προσέτι ἀκίνητον κατὰ παντὸς ἐστάναι τοῦ χρόνου· οὔκουν ἔστι γε οὐδεὶς ἄχρι τοῦ δεῦρο, ὃς Λακεδαιμονίων μνησθείς, ἄνευ ἐγκωμίων ἐμνήσθη, ἀλλ᾽ ἅμα τῷ μεμνῆσθαι, καὶ τὸ θαυμάζεσθαι συνεισέρχεται· τούς τε Θηβαίους ἐν ταῦθα δόξης Επαμεινώνδας προήγαγεν, ὡς καὶ φο βεροὺς τοῖς πᾶσι μετὰ τὴν ἐν Λεύκτροις μάχην γενέσθαι, καὶ μεῖζον ἢ καθ᾿ αὐτοὺς φρόνημα σχεῖν· ἀνθ' ὧν ὥσπε, 'Αμφιπολίτα. Βρασίδα καθάπερ ηρωϊ καὶ οἰκίστῇ θύειν ἡξίουν, ὅτι αὐτοὺς ᾿Αθηναίων ἀπέστησεν· οὕτω Λυκούργον μὲν Σπαρτιάται, Θηβαῖοι δὲ Επαμεινώνδαν, δι᾿ ἅπερ εἰς αὐτοὺς ἔδρασαν, ισοθέους νομίσαντες εἶναι καὶ τῆς ἀνθρωπείας φύ σεως κρείττους, τὰ μέγιστα πάντων καὶ τιμὴν αὐτ τοὺς φοντο χρῆναι οὕτως Ομηρον μὲν Σμυρναίοι, Κῶοι δὲ ἱπποκράτην, καὶ Δημόκριτον 15 δηρίτα:, καὶ Σάμιοι Πυθαγοραν, Αίαντα δὲ Σαλαμίς, καὶ Τρῶες Εκτορα, καὶ ἑτέρους ἕτεροι· ᾿Αθηναίους δὲ Εξαιρῶν τοῦ λόγου· μόνοι γὰρ τῶν ὑφ᾽ ἡλίῳ πάντων, εἰ δεῖ συντόμως εἰπεῖν, πλείστους τε καὶ βελτίστους καὶ τοῖς ὅλοις κρατίστους και γεγονότας οὐχ Ἕλλησι μόνον ἀλλὰ καὶ πᾶσιν εἰπεῖν ἀνθρώποις ὡς ἀληθῶς ἐν καιρῷ· καὶ αὐτοὶ παρὰ σφῶν αὐτῶν εἰς τὰς κοινὰς παρείχοντο χρείας, καὶ τοὺς ἑτέρωθεν ὡς αὐτοὺς ήχοντας, τοιούτους δή τινας ἀποφαίνοντες, καὶ τού τους κακείνους των γιγνομένων γερῶν ὡς μάλιστ' ἠξίουν, τοὺς μὲν ἐν ἱεροῖς τε καὶ τελεταῖς καὶ θυ σίαις, τοὺς δ' ἐν ἐπιγράμμασι καὶ εἰκόσι καὶ οἷς ἔξεστιν· ἔστι δ' οὓς καὶ τοῖς μετὰ χρυσοῦ στεφάνοις ἐκόσμουν· ὁμοῦ μὲν τούτους οἷς ἔφην δωρούμενοι, ὁμοῦ δὲ καὶ τοὺς ἄλλους ἐπὶ τὰ ἴσα παρακαλοῦντες, οὐ μᾶλλον τὴν τῆς πόλεως εὐδαιμονίαν, ἢ τὸ καλὸν καὶ τὴν ἀρετὴν ἐκ πάντων τουτωνὶ συγκροτοῦντες τοσοῦτον ἦν τοῖς τοιούτοις τὸ παρὰ μάλιστ᾽ αὐτῶν συγκεχωρηκός· δίκαιά τε ποιούντων καὶ τῆς σφετέρας αὐτῶν ἀξιόχρεω δόξης, καὶ τοῦ περὶ τὰ καλὰ συγκεκληρωμένου. Καίτοι εἴ τὸ τοὺς ἀγαθοὺς τι

ORATIO DE SUBDITORUM OFFICIIS. μᾷν, ἧς ἴσχουσιν ἀρετῆς, μισθός ἐστιν, ὡς ἅπαντες ἴσασιν, εὔδηλον ὡς ἐὰν μὴ τοῦτο ποιῶμεν, τὰ μέσ γιστ᾿ αὐτοὺς ἀδικοῦμεν, τῶν προσηκόντων ἀποστε ροῦντες. Νῦν δ᾽ οὐδὲν καινὸν, οἶμαι, ὁρῶμεν, τὸ εἰκὸς ἐκτιννύντες· καὶ ὃ σφίσιν αὐτοῖς δι' ὧν τοιοῦτοι δή τινες ἔγνωσαν ὄντες, παρεσκευάκασιν· ὥστε οἷς ἀκριβεῖ λόγῳ παρ' ἑαυτῶν οὐ παρ' ἡμῶν ταυτηνί κομίζονται τὴν συντέλειαν, εἰκότως ἂν τούτου σφίσ σιν αὐτοῖς, οὐχ ἡμῖν ἔχοιεν χάριν. 17. Boni cives porro vilibus forte parentibus orti non ex origine judicandi sunt, sed secundum quod sunt aut fecerunt, eo magis scilicet honorandi quo magis a majoribus differunt. Nam qui e pravis pravi geniti sunt, quid aliud reprehensoribus reιζ΄. Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τοὺς ἀγαθοὺς μὲν, οὐκ ἐξ ἀγαθῶν δὲ γεγονότας, οὐκ ἀποδοκιμαστέον διὰ τὸ γένος ἐστὶν, ἀλλὰ δι᾿ αὐτοὺς αὐτοὺς σπουδαστέον· τοσοῦτο καλλίους ὄντας εἰς παράδοξον φάναι τῶν κατ' ἄμφω σεμνυνομένων, ὅσον οἱ μὲν οὐδεν καινὸν οἶμαι ὁρῶσι, ποιοῦντες ἃ δεῖ, καὶ ἃ τοὺς ἐκ τοιούτων εἰκός· ἐπεὶ καὶ τοῖς πονηροῖς κἀκ πονηρῶν πεφυκό- η spondebunt nisi quod ignobili genere nati aliter σιν οὐδὲν ἕτερεν πρὸς τοὺς ἐγκαλοῦντας ἔνεστι λέο γειν, ὅτι μὴ τὸ γένος καὶ τὸ παρὰ τοῦ γένους ουτωσι διακεῖσθαι, ὡς μόνην ναύτην αὐτοῖς οὖσαν παραίτησιν καὶ καταφυγήν. Οἱ δ' ἐκ φαύλων ὁρμώμενοι τῶν παραδειγμάτων, οὐ τὴν αὐτὴν τοῖς πατράσιν, ἀλλὰ περιουσίᾳ φύσεως ἑτέραν ἐτράποντο, καλοὶ κἀγαθοὶ γεγονότες, καὶ τοσούτου ζήλου καὶ θαύμα τος ἄξιοι, ὅσον ψόγου καὶ κατηγορίας οἱ τὴν ὑπόθε σιν διαφθείραντες, καὶ τους γεγεννηκότας αἰσχύναντες τοῖς παρ' ἑαυτῶν. Τούτους οὖν δέον μᾶλλον ἐκείνων τιμᾶσθαι, ἡμεῖς δὲ καὶ τῶν προσηκόντων ἀποστερεῖν αὐτοὺς οἰησόμεθα δεῖν διὰ τὴν τῶν πατέρων φαυλότητα; καὶ πῶς οὐκ ἄνω ποταμῶν ταῦτα δράσομεν; Περικλέα γοῦν τὸν Ξανθίππου, καὶ Πομπήϊον Μάγνον, οἷς ὅτι διὰ πάντων τῶν καλλίστων πάντων ἐκράτουν, καὶ τὰ κοινὰ μάλιστα πάντων αὔξειν ἐπίσταντο, τὸν μὲν μεγίστης καὶ θαυμαστῆς ἠξίωσαν δόξης Ῥωμαῖοι, καὶ σφῶν αὐτῶν εὖ μάλα προὐστήσαντο· τοσοῦτον πρὸς τὸν αὐτοῦ πατέρα τρέ φοντες μίσος, δι᾿ ἂν εἶχεν ὠμότητα, ὡς μηδὲ μετὰ τελευτὴν φείσασθαι τούτου, ἀλλὰ καὶ νεκρὸν ἐκβα λόντες, τὰ πάντων αὐτῷ δεινότατα χρήσασθαι· ἐξ ἐναγοῦς δὲ τῆς οἰκίας ὢν Περικλῆς οὐδέν τι μᾶλλον Αθηναίοις ἀπηξίωτο διὰ ταῦτα, ἀλλ᾽ ἅπαντ᾽ αὐτοῖς ἦν, καὶ δημαγωγὸς καὶ κηδεμὼν καὶ προστάτης, καὶ ξυλλήβδην εἰπεῖν, ἁπάσης ἀσφαλείας καὶ σωτηρίας πρόβολος. Καὶ μὴν ὥσπερ τοῖς φαυλοτάτοις τῶν παί δων οὐκ ἀξιοῦμεν εἶναι πρὸς δόξαν τὴν πατρῷαν ἀρε τὴν, οὐδ᾽ ἐπαινεῖσθαι διὰ ταῦτα σφίσιν ἐξέσται, ἀλλὰ καὶ μείζω ταῦτ᾽ αὐτοῖς φέρει τὴν μέμψιν, τό τε πονη ροὺς εἶναι, τό τε μὴ τῷ γένει ξυμβαίνειν, οὕτως οἱ σώφρονες καὶ ἐπιεικεῖς, ἐὰν οὖν ἐπαινουμένους σχῶσι πατέρας, οὐδὲν ἧττον ἕξουθεν ἢ τοὺς τοιούτους είν κὸς, τιμᾶσθαι λέγω καὶ τυγχάνειν ἐπαίκων· εἰκότως· οὔτ᾽ ἀρετὴ γὰρ οὔτε κακία φύσει δήπουθεν τοῖς ἀνθρώποις, ἀλλὰ τῷ προαιρεῖσθαι καὶ πονεῖν προσγίγνεσθαι πέφυκε. Καὶ δῆλον ἐκ τοῦ τοῖς μὲν γέρα, τοῖς δὲ κολάσεις ὡρίσθαι. Εἰ δέ γε φύσει πρὸς ταῦτ᾽ ἐχωροῦμεν, καὶ κατὰ γένος ἀγαθοὶ καὶ κακοί τινες ἦμεν, οὐδὲν ἂν τούτων ἀπήντα· τὰ γὰρ παρὰ τῆς φύσεως ὁποτέρως ἂν ἔχοι, καὶ οἷά ποτ' ἂν ᾖ, οὔτ᾽ ἐπαίνων οὔτ᾽ αὖ ψόγων τυγχάνει· νῦν δὲ οἷς ἂν πράττωμεν, τὰ μὲν στεφανούμεθα, τὰ δ᾽ ὑπέχομεν δίκην. facere non possunt? Sunt porro et fuerunt qui malum majorum exemplum minime secuti, bona indole moti, frugi homines facti, admiratione sese dignos reddiderunt et iniquos detractores et parentes ipsos pudore replerunt. Quare eos omni laude cumulare, nedum ob parentum scelera proseindere debemus. Periclem quidem, Xanthippi filium, et magnum Pompeium qui circa omnia inter omnes excelluerunt et reipublicæ salutem summopere auxerunt, Romani maximi facientes, sibi ipsis læto animo anteposuerunt; patrem autem, hominem rudem adeo in odio habuerunt, ut nec mortuo perceperint, sed e sepulchro projectum pessime tractarint. Pericles e contra ex infortunato patre oriundus nunquam Atheniensibus despicatui erat, imo omnia eis erat, publicola, præfectus, omnis denique securitatis et salutis sospitator. Quemadmodum porro nolumus pravos pueros e gloria paterna fructum usurpare, ime magis vituperamus cum parentibus comparantes; sic adolescentes bene morati, si patribus illustribus nati sunt, id unum agent ut non minus quam genitores honorentur, et recte quidem. Nam nec virtus nec vitia hominibus a natura ingenita sunt, sed studium et labor genuinus, quod videre inde est quod alit muneribus honorificis, penis alii aficiuntur; quod fieri non posset si virtus et vitia natura nobis indita forent. Hinc naturæ dona nec laudibus nec vituperatione digna sunt; pro iis autem quæ proprio Marte agimus, aut coronamur aut etiam castigamur.

18. Nos quidem iis, de quibus bene opinamur, nihil refutamus; eos omnibus terræ commodis dignos censemus, nec tamen eos quorum membra mutilata sunt, ludibrio habere eosque ob infortanium subsannare debemus, imo consolatione eorum animos mulcere decet, idque eo magis, quod nos ipsis malam sortem experiri poterimus. Nunquam igitur desperemus; semper verbis ac factis ejusmodi miserorum animum elevemus, Timo nem Echecratidæ filium ob oculos psnentes, ne in isto rerum discrimine semimortui vivendi causas perdant. Qui enim mortuus male audit, jam non mœret ob eam rem. Si autem oculis, aut auribus aut ιη. Ωσπερ δὲ οἷς τὰ κάλλιστα σύνισμεν, τούτοις ἀξιοῦμεν 2 προσήκει κεχρῆσθαι, καὶ τὴν νομιζομένην τοῖς τοιούτοις ἀποδιδόναι φορὰν, οὕτως ὅταν οὐστινασοῦν τῶν τι τοῦ σώματος πεπηρωμένους ὁρῶμεν οὐκ ὀνειδίζειν οὐδ᾽ ἐπιχαίρειν αὐτοῖς τὴν συμφορὰν ἐπιτρίβοντας, ἀλλὰ καὶ συνάχθεσθαι δεῖ, καὶ διὰ πάντων ἀξιοῦν προμηθείας, οὐχ ἥκισθ' ἡμῶν αὐτῶν τούτων φροντίζοντας· μάλιστα μὲν ὅτι δέος ὃν μὴ τοῖς αὐτοῖς ποτε καὶ αὐτοὶ περιπέ σωμεν, τῶν ἀναγκαιοτάτων ἐστὶ χρησταῖς ἐντεῦθεν ταῖς ἐλπίσι συζῇν· ἔπειτ᾽ οὐ μόνον τὸ συγγενές καὶ κατὰ φύσιν οἰκεῖον ταῦτ᾽ εἰς αὐτοὺς καὶ δια νοεῖσθαι καὶ πράττειν ὡς μάλιστ᾽ ἐπαίρει· ἀλλὰ καὶ τούτου χωρὶς, καὶ Τίμωνα τὸν Ἐχεκρατίδου πρὸς τὸν αὐτῶν οἰκτον ἐπισπάσασθαι ἄν μου δοκοῦquolibet sensu privatus est aliquis acerrimum in σιν, οὕτως ἀθλίως καὶ τὸν αὐτῶν ἠκρωτηριασμένοι eum telum intorqueremus, malum illud conviciando obtrudentes. Sic enim infelicitatis pondere etiam magis premerentur; idque eo magis quanto minus amici, inimici jam facti, consolabundi nescio num per invidiam ad eos accedunt. Si enim nefas est malo aliquo vexatos ludibrio habere (quo quid aliud quam nos ipsos incriminaretur?) sane necesse est ut ejusmodi nugis valedicentes, bumane cos tractemus qui a fortuna male habentur; et contra enim agendo illis quidem mali nihil faciunt, se ipsos autem imprudentiæ et inhumanitatis reos ostenderent, quo nihil stultius. Si deinceps leges divinæ præcipiunt ut iis qui lædunt bene faciamus, quam vindictam eædem sument de eo qui pro inhumanitate sua homines misericordia dignos ladibrio habent? Quia si ipsi in eamdem calamitatem incidunt? Si mimus dura est, tolerabunt; si gravis, quo pacto non iis qui vexati sunt sublevandis operam dabunt, memores quantum ipsos rumna, si accideret, opprimeret? Humane igitur qui merentur, tergiversando improbos tractemus. Illis consolationis ac fraternæ charitatis signa offeramus, verborum consolatorium medulla malam eorum sortem alleviaturi. βίον, καὶ ὄντες ὡς εἰπεῖν ἡμιθνῆτες· ὅτιπερ εἰς ζῶντας ἄλλως τελοῦντες τεθνᾶσι τούτῳ τῷ μέρει· ᾧ καὶ μάλιστ᾽ ἄν τις εἰκότως ἀλγήσῃ· εἴπερ ὁ μὲν τεθνεώς κἂν μυριάκις ἀκούῃ κακῶς, οὐδὲν ἔστ᾽ αὐτῷ πλέον ἀναισθήτως καθάπαξ ἔχοντι· ὅταν δέ τις περὶ ὀφθαλμοὺς ἢ ὧτα ἤ τιν᾽ ἄλλην αἴσθησιν ᾗ βε βλαμμένος, προσθήκην τῆς συμφορᾶς τοὔνειδος δέχεται, καὶ διπλοῦς ὑφίσταται βέλος, τό θ' οὕτως καὶ μὴ τοῖς ἄλλοις ἔχειν κατὰ ταυτὰ, τό θ' οὕτως ἔχων, οὐ παραμυθουμένους ἀλλ᾽ ἐπιχαίροντας ἔχειν· ὧν ἔγωγ᾽ ἂν ἡδέως πυθοίμην, πότερ' αὐτοῖς τούτοις τοῖς ταῦτ᾽ ἔχουσι νεμεσῶσιν. Εἰ μὲν γὰρ τοῖς ἔχου σιν, οὐκ ἔδει δήπου ταῦτ᾽ αὐτοῖς προτείνειν εἰς ὄνειδος, ἐξὸν σφᾶς ἄλλως κακίζειν· ἀλλὰ μὴν εἴ γε τοῖς πάθεσι φήσουσιν, ἀνάγκη πᾶσα τὰ μὲν ἀποστρέρεσθαι καὶ φαῦλα νομίζειν, τοῖς δὲ συναλγεῖν εἰς ταῦτ' ἐμπεσοῦσιν· οὐκοῦν οἷς μὲν θάτερον ἀναιροῦσιν, οὐδέτερον κατὰ λόγον ποιοῦσιν· οἷς δὲ τοὺς οὕτως ἔχοντας κωμῳδεῖν ἀντὶ τοῦ συναλγεῖν ἀξιοῦσι, τοὺς μὲν οὐδὲν ὁτιοῦν ἐντεῦθεν ἐργάζονται σφίσι δ' αὐτοῖς ἀλογίαν καὶ μισανθρωπίαν τὰ πάνω των αίσχιστα μαρτυροῦσι. Καίτοι εἰ τοὺς ἀδικοῦντας εὖ ποιεῖν θείοι παρακελεύονται νόμοι, τὸ τοὺς οὐχ ὅπως οὐδὲν ἀδικοῦντας, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν συμφορὰν ἐλέους ἀξίους μυκτηρίζειν καὶ διαβάλλειν αἱρεῖσθαι, ἡλίκον θεόθεν οἴσει τὸν ὄλεθρον; Φέρ' ἐὰν δ' εἰς ταῦτ᾽ αὐτοῖς ἐμπεσοῦσι; τοῦτονὶ προσενεχθῇ τις τὸν τρόπον, πῶς ἔξουσιν· εἰ μὲν ἐπιεικώς καὶ μετρίως, οὐδὲ τούτους εἰκὸς οἷς ἀμέλει πάν σχουσι δυσχεραίνειν· εἰ δὲ πολλοῦ γε καὶ τοῦ παν Ο τὸς σφίσι δεήσει τὰ τοιαῦτ᾽ ἀνασχέσθαι, πῶς οὐκ ἀτόπως ἔχουσι ταῦτ᾽ εἰς τοὺς ἄλλους ποιεῖν ἀξιοῦντες, ὧν ἐάν ποτ' αὐτοὶ πειραθῶσι, συμφοράν νο μιοῦσι; Διὰ δὲ ταῦτα κελεύω, τὸ μὲν τουτοισὶν ἐπιχαίρειν, οἷς οὐχ ὅπως ἥκιστα πάντων ἐπιχαί ρειν, ἀλλὰ καὶ μάλιστα πάντων, οἷς οὕτως ἔχουσι, συνάχθεσθαι χρή, χαίρειν καθάπαξ ἐν· τὸ δὲ τῆς τούτων παραμυθίας ἀντιποιεῖσθαι, καὶ διὰ πάντων ὧν ἔξεστι ταυτησὶ λόγον ποιεῖσθαι, περὶ πάνω του πλείστου ποιεῖσθαι, πρῶτον μὲν ἵλεω καὶ οἴκτου μεστὴν αὐτοῖς εἰσφέροντας γνώμην, ἔπειτα ταῖς τῶν λόγων ἐπιδαῖς, καὶ ῥᾴους ἐντεῦθεν τουτουσί καθιστάντας.

ORATIO DE SUBDITOHUM OFFICIIS. ιθ'. Ἐχόμενον δ᾽ ἂν εἴη καὶ περὶ τῶν δουλεύειν εἰληχότων ἃ δεῖ διελθεῖν· καὶ γὰρ δὴ τῶν αὐτῶν καὶ οὗτοι τοῖς πρὸ αὐτῶν ἀμέλει πειρῶνται, καὶ πως παραπλησία χρῶνται τῇ τύχῃ, ὥσπερ ἐκεῖνοι τὸ σῶμα, ὡς δὲ καὶ οὗτοι τὴν σφετέραν αὐτῶν ἐλευ θερίαν ὡς ἂν τις εἴπῃ πεπηρωμένοι, καὶ παρὰ τὰς τῆς φύσεως δουλεύοντες ψήφους· ἡ μὲν γὰρ ἐλευ θέρους πάντας ἀνθρώπους εἴργαστο τὴν ἀρχὴν, τῷ μὴ τὸν μὲν μᾶλλον, τὸν δ᾽ ἧττον, ἀλλὰ πάντας ἐξ ἴσου τῶν παρ' αὐτῆς ἀξιώσαι καὶ κατὰ ταυτὸν ἑκάστῳ δὲ διανεῖμαι· τῇ τύχῃ δὲ καὶ ταῖς τῆς τύ χης στροφαῖς καὶ τῷ μηδέποτ᾽ ἐν ταυτῷ τὰ πράγ ματα μένειν, ἀλλ᾽ ἄνω καὶ κάτω φέρεσθαι καὶ χωρεῖν, ὁ μὲν δεσπότης ὁ δὲ δοῦλος κατέστη· ἐπίδοξοι τινες ὄντες, καὶ αὐτοὶ σφίσιν αὐτοῖς τῶν ἐναντίων ποτ᾽ ἂν πεπειρᾶσθαι, καὶ τὴν ἀλλήλων ἀλλάξασθαι τύχην κατὰ τὸ τῶν πραγμάτων ξυμβαῖνον· μᾶλλον δὲ δεσπότην μὲν ἂν αὐτὸ ταῦτο μόνον οὐδοντινοῦν τῶν ἁπάντων οὐδ᾽ ἂν εἷς δύναιτο δεῖξαι· δούλους δ᾽ ἅπαντας, πάντες. Κἂν γὰρ τὴν ἁπασῶν μεγίστην ἄρχῃς λαχών, καὶ οὕτως οὐδὲν μᾶλλον ἐλεύθερος ἂν εἴης, ἀλλ' εἰς δούλους τελεῖς· ἀρχῇ δουλεύων, καὶ τῷ κοινῇ πάντων ἐθέλειν προΐστασθαι· καὶ σιωπῶ τρυφήν τε καὶ τὰς οὐκ ἐπαινουμένας ἡδο ἐᾶς, καὶ πάνθ᾽ ἕτερα οἷς ἀναδκη δουλεύειν τοὺς οὔ τως ἔχοντας. Φησὶ γοῦν Εὐριπίδης καλῶς γε λέγων καὶ τῆς κοινῆς δόξης ἀξίως· «Φεῦ! οὐκ ἔστι θνητῶν ὃς ἔστ' ἐλεύθερος·» ἢ χρημάτων γὰρ ἐστι δοῦλος ἢ τύχης ἢ ὅτων ἂν τις καὶ φήσαι· εἰ δὲ τρόπον ἕτερον ἄρχοντες, ἕτερον τρόπον ἀρχόμεθα, καὶ τοῦθ᾽ ὧν ἀληθῶς μᾶλλον ἢ κεῖνο, δίκαιοι πάντως ἐσμὶν ὡς παρὰ φύσιν κατέστημεν ἄρχοντες. τῷ πάντας ἐλευθέρους, ὡς ἔφην, ἐξ ἀρχῆς γεγενῆσθαι τούτων καὶ δὴ κατὰ φύσιν λόγου ποιεῖσθαι, καὶ τὰ γιγνόμενα χρῆσθαι, καὶ μὴ παντάπασιν αὐτοῖς ἐπικεῖσθαι, μηδ᾽ ἐπιτρίβειν ἐθέλειν διὰ τὴν ἡμῶν τε κἀκείνων ἀντίπαλον τύχην, ἀλλ᾽ ὅσ᾽ αὐτοῖς ἔξεστι καὶ δίδωσι τὸ εἰκὸς ἐπιτάττοντες, μηδὲν ἔπειτα προσπεριεργάζεσθαι, μηδ' ἀγνοεῖν ὑπὸ τῆς δεσπο τείας τὴν φύσιν, ὥσπερ οἱ μεθύοντες τούς αὐτῶν· ἀλλὰ τὸ μὲν ἀφιλανθρώπως αὐτοὺς ἔσχειν καὶ παρὰ malum, proh dolor, ad servitutem nasci! ferendum τὸ δέον ἐπιτιμῆν, καὶ ὕβρεσι πλύνειν, καὶ τὰ δεινότατα ἀπειλεῖν, καὶ μαστιγοῦν καὶ δεῖν καὶ στρε βλοῦν καὶ ξαίνειν κατὰ τοῦ νώτου πολλὰς, καὶ μὴν καὶ τοῖς ὑπὲρ δύναμιν ἐγχειρεῖν τούτους καταναγκάζειν, εἰ καὶ τῶν πάνυ τοι ταῦτα δεινῶν, ἀλλ᾽ οὖν φορητά πώς ἐστι διὰ τὴν τύχην. «Α' αἱ γὰρ, φησί, τὸ δοῦλον ὡς κακῶς πεφυκέναι· τολμᾶθ᾽ ἃ μὴ χρὴ τῇ βίᾳ νικώμενον.» 19. re utique est hoc loco de servis loqui, qui eadem sorte qua majores utuntur, et qui, si isti corpore, libertate sua mutilati videri possunt, utpote contra naturæ leges in servitutem redacti· Hæc omnes homines a principio liberos creavit, nec ulli privilegium, sed æqualitatem conditionis cunctis impertivit; sed fortunæ vicissitudinibus quæ res nunquam eodem loco consistere sinunt, alius dominus, alius servus evasit. Sunt sane qui mala ipsi passi sunt et alios ut minus paterentur impedierunt; domini certe privilegium nemo, servitutis conditionem omnes demonstrabunt. Etiamsi enim summæ rerum potitus sis, nihilominus liber non esses, imo servires et ipse, quia imperio servis et quia omnibus præesse vis. Luxuriem enim et voluptatem et cætera omnia silentio prætereo, quibus virum in tali conditione constitutum servire necesse est. Egregie igitur Euripides: Prob dolor, inquit, nemo est liber. Aut enim divitiarum aut suæ sortis aut cujuslibet rei servus est. Si autem uno modo gubernamus, altero gubernamur (hoc autem polius quam illud), et sic vel contra naturam gubernatores constituimus quia, ut diximus, a principio omnes liberi nati sumus. Absit a nobis sortis superioritatem usurpantes, regimen in eos exercere eosque opprimere, sed obsequium rationabile iis imponamus, nec gubernii limites transgrediamur, non jam nostri compotes, ut ebrii. Interea vero servos inhumane tractant, plus justo verbis castigant, insultant, minantur, flagellant, tormentis vexant, dorso plagas plurimas impingunt, ab iis quod vires transcendit exigunt. Quid enim? tolerandum est, sorte ita volente. Quantum κ'. Ὅταν δὲ καὶ τῶν δεσποτῶν ἔστιν οἳ τοὺς γιγνομέγους τῶν πόνων μισθούς, τοὺς μὲν ἐξ ἡμι σείας, τοὺς δὲ καὶ καθάπαξ ἀποστερεῖν οἴωνται δεῖν, καὶ δούλους λέγω καὶ ἄλλως ἐλευθέρους μεν, ὑπὸ δὲ πενίας καὶ τὸ μηδὲν ἔχειν ἀναγκαζομένους μισθοφορεῖν ἑκάστοτε καὶ πονεῖν, καὶ πάνθ' ὑπὲρ τοῦ καθ' ἡμέραν βίου καὶ βούλεσθαι καὶ ποιεῖν, ὅταν οὖν παρανομεῖν τὰ τοιαῦτα προάγωνται, τοῦτ' ἔστι τὸ μάλιστα πάντων ἀπηχθημένον Θεῷ, καὶ ὃ μηδ' ἂν εἰς μοι δοκεῖ μὴ ὅτι παθεῖν ἀνασχέσθαι, est quod vi averti nequit. 20. Quando despolæ aliqui mercedis pro laboribus præstitis debitæ aut partem aut tolum rescindunt, sive servos sive liberos eo quod ipsis debetur privantes, qui tamen ob egestatem rerum” que penuriam laborare vi coacti debent; qui, inquam, his in rebus injuste agunt, rem Numini divino odiosissimam faciunt, et quam nec oculis, nec auribus perferre volet. Quomodo enim cum

ratione vel ipsa humanitate congruit miseros istos ἀλλ' οὐδ' εἰς ἀκοὴν ὅλως δεδέχθαι· ποῦ γάρ ἐστι laboribus modestare et supra quam fus est torquere, imo pugnis cædere? Siccine homines qui pro improbo labore meritam mercedem exspectant, quasi re male gesta vacuos dimittere? Siccine eos qui nulli ejusmodi operi tempus ac vires dederunt prospera in fortuna ponere, et vitæ ærumnis eximere et otio vitam inertem transigere; modestos vero istos mercenarios contra jus fasque ad imam miseriam crudelissime detrusos, mercede debita privare? Horum quidem hominum si adversam fortunam nobis commiserari licet, tortores eorum certe odio habere, malorum dæmonum loco ponere λόγον σῶζον, μᾶλλον δὲ πῶς οὐκ ἄτοπον καὶ ὑπερφυές, τοὺς μὲν ταλαιπώρους τούτους κατατρύχειν τοῖς ἔργοις, καὶ μηδὲν ἀνάγκης μηδοπωστιοῦν ἀνιέναι, ἀλλὰ καὶ κονδυλίζειν ἔστιν ὅτε καὶ παίειν· ὧν δὲ χάριν πονοῦσι, μὴ ταῦτ᾽ αὐτοῖς παρέχειν αἰρεῖσθαι, ἀλλὰ πρὸ μὲν τῶν ἔργων μισθούς μνημο νεύειν καὶ καταθήσειν φάσκειν ἑτοίμως, ἔπειτα δὲ καὶ ὡς ἠδικηκότας κενοὺς ἀποπέμπειν; οὕς γε μηδέν τι τοιοῦτον τὸ παράπαν ἐργαζομένους, ἀλλ' αὐτὸ τοῦτο μόνον πενίᾳ οὐζῶντας, εὖ πάσχειν ὑπὸ τῶν ἐχόντων ἐχρῆν, καὶ μὴ περιορᾶσθαι· μάλιστα μὲν διὰ τὴν οὕτω κελεύουσαν ἐντολὴν, οὐχ ἥκιστα δὲ καὶ διὰ τὴν ἐπαμφοτερίζουσαν ἑκάστοτε τύχην καὶ τοὺς τοῦ βίου στροβίλους· οἱ δὲ, πρὸς τῷ μηpermissum est, qui subditos male tractare hand δενός τινος ἀξιοῦσθαι τοιούτου, καὶ ὧν σφᾶς ἀξιοῦ erubescunt, nullam sibi rationem reddendam autumant; versa enim vice humaniores se ac misericordiores præstarent. Parva enim et parum duratura sunt quæ fraudulenter servis suis eripere audent; maxima autem sunt bona quibus ipsi excidunt, et mala que in istorum locum succedent, et quæ non per tempus aliquod fixum durabunt, sed æternam vitam reddent, quod certe extreme felicitatis sigaum est, quæ summis in Deo bonis frui dabit, et doloribus atque ærumnis liberat, in quas homines perversi et crudeles incidunt. Si enim Deus ei qui de suo dare aliquid proximo non vult, irascitur, quomodo illum habebit qui alios, ut fur, spoliat et operariis mercedem recusat, quo nihil injustius reperiri potest? 21. Equidem censeo unicuique vestrum ad opus aliquod se accincturo duo inesse debere, primum bona et honesta capere consilia suo ipsius nomine et cæteros ad idem cohortari, et sic mentem et animum ad honestas operationes provocare; deinde iis quæ post maturam deliberationem decreta sunt, manus industriosas injicere, seßeque laude dignum reddere expedit. Legibus obtemperare et opera perficere gratitudine compensanda e re erit; nullumque injustitiæ locum concedere malarum actionum matri et fautrici. Ejus rei testimonium perhibent Athenienses qui bello Medico σιν οἱ πόνοι καὶ τὸ ταλαιπωρεῖσθαι, καὶ τούτων παρὰ πάντας τοὺς νόμους ἀποστερούνται μισθῶν. Ὅσον οὖν τούτοις τε καὶ τοῖς ἄλλως ἀδικουμένοις συνάχθεσθαι καὶ συναλγεῖν ἀπαντας δεῖ, τοσοῦτο καὶ ἔτι μᾶλλον τοῖς ἀδικεῖν α?ρουμένοις, ἀπεχθά νεσθαι καὶ μισεῖν, καὶ πάνυ τοι κακοδαιμονοῦντας τῷ ὄντι νομίζειν, οὐ μόνον οἷς οὕτω παρανομοῦντες οὐκ αἰσχύνονται, οὐδ᾽ οἷονται δίκην ὑφέξειν, ἡ γὰρ ἂν κακουργοῦντες ἐπαύοντο, ἀλλὰ καὶ οἷς οὐκ ἔχουσι ζυνορᾷν· ὡς ἃ μὲν νῦν ἁρπάζειν καὶ πλεονεκτεῖν οἴονται δεῖν, ταῦτα πάντα μικρά τέ ἐστι, καὶ οὐκ εἰς ἅπαν μενοῦντα· ὧν δ᾽ ἔπειτ᾽ ἀγαθῶν διὰ ταῦτ᾽ ἐκπεσοῦνται, καὶ οἷς ἐξ ἀνάγκης περιπεσοῦνται δεινοῖς, ταῦθ' οὕτω μὲν ἔστι μέγιστα, ὡς μηδ' εἰ. κάσαι τὸ παράπαν ἐξεῖναι, μή τί γε φάναι. οὕτω δὲ κατὰ παντὸς ἵσταται χρόνου, ὡς μηδηντινοῦν δέχεσθαι λῆξιν, ἀλλ᾽ εἰς ἀπέραντον ἥκειν, καὶ τὴν τελευτὴν ἴσχειν ἀθάνατον οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τὸ τυ Χεῖν ἀμφοτέρων, τὸ μὲν ἔστιν ἐσχάτης εὐδαιμονίας καὶ οἶας τοὺς διὰ χρηστότητα τρόπων μετὰ Θεοῦ τεταγμένους ἀπολαύειν εἰκὸς, τὸ δ᾽ ἀφορήτους ἔχειν καὶ ὑπερφυεῖς τὰς ὀδύνας· καὶ πᾶσι μέν γε τοῖς κακίᾳ συζῶσιν, οὐχ ἥκιστα δὲ καὶ τοῖς ἀδικεῖν απ ρουμένοις. Εἰ γὰρ τῷ μὴ τῶν οἰκείων, μεταδιδόντι τιμᾷ τῶν ἐσχάτων Θεός, τῷ καὶ τὰ τῶν ἄλλων ἀφαιρουμένῳ, καὶ τοὺς τῶν πόνων ἀποστεροῦντι μισθούς, ο μείζονος ἀδικίας ἐστὶ γνώρισμα, τί καὶ χρήσεται; κα'. Ἡγοῦμαι δ᾽ ἑκάστῳ γ᾽ ὑμῶν τῶν πράττων ὁτιοῦν ἐγχειρούντων δύο ταῦτ᾽ ἐξ ἀνάγκης χρῆναι προσεῖναι· πρῶτον μὲν τὸ Βουλεύεσθαι καλῶς καὶ αὐτ τὸν ἐφ' ἑαυτοῦ καὶ σὺν ἄκλοις, εἰ τούτου δεήσει· τοῦτο δ᾽ ἂν εἴη τὸ οὐ μόνον πᾶσαν ἡντινοῦν ὑπὲρ τοῦ καλοῦ καὶ δικαίου γνώμην κινεῖν, ἀλλὰ καὶ τὰς ψήφους τῶν πραγμάτων ἀπὸ τοῦ τέλους ἐθέλειν ποιεῖσθαι ἔπειτα τὸ τοῖς ὀρθῶς βεβουλευμένοις ἐπιμελῶς ἄγαν καὶ σπουδαίως προσκεῖσθαι, καὶ ὅλῳ γε καὶ παντὶ δρον τῷ θυμῷ, ὡς ἂν καὶ κατορθοῦν ἔχητε ῥᾷστα καὶ τυγχάνειν ἐπαίνων· τὸ μὲν διὰ τὸ τοῖς νόμοις ἐμμένειν βούλεσθαι, τὸ δὲ τῆς περὶ τὰ ἔργα χάριν σπουδῆς· ὡς τό γε καθ᾽ ὁπότερον τούτων ἐνδεῖν, καὶ ἀδικίαν προσεῖναι, οὐκ ἀγαθὰς οὐδ᾽ ἐπαινουμέν νας ταύτῃ παρασκευάζει τὰς πράξεις. Μάρτυρες δ'

ORATIO DE SUBDITORUM OFFICIIS. ἀμφοῖν 'Αθηναῖοι ἐν τῷ Μηδικῷ πολέμῳ, μετὰ δι- fortissime pugnando præclarissimas post hominum καιοσύνης καὶ προθυμίας ὑπερφυοῦς κάλλιστα ἀν θρώπων πάντων ἠγωνισμένοι, καὶ τὰς μεγίστας καὶ θαυμαστὰς τῶν ἁπάντων πασῶν οὐκ ἐν τοῖς ἔμπροσθεν μόνον, ἀλλὰ κἂν τοῖς ἔπειτα χρόνοις, προσθήσω δὲ καὶ τὸν ἅπαντ᾽ αἰῶνα νίκας ἀνῃρημένοι· τοῦτο δ᾽ ἐπὶ τῶν Σικελικῶν τὰ πάντων αΐσχιστα διὰ τὴν τοῦ στρατηγοῦντος νωθείαν, καὶ προσέτι σφῶν αὐτῶν πλεονεξίαν ήτυχηκότες· καὶ ταῦθ' οὕτω πλήθους καὶ μεγέθους παρασκευῆς ἔχοντες, ὡς καὶ τῆς Εὐρώπης ἁπάσης ἐντεῦθεν ἂν περιγενέσθαι δοκεῖν. Εἰ τοίνυν ἃ πράττειν αἱρεῖσθε, ταῦθ᾽ ὡς κάλλιστα ἔχειν αἱρεῖσθε, καὶ πρὸς ὑμῶν μᾶλλον ἢ καθ' ὑμῶν, οἷς ἔφην οὕτω χρηστέον, ὡς ταύτην ἑκάστοτε σώζειν τὴν τάξιν. Εἰ μὲν γὰρ ἐν ἵσῳ τοῖς ἀλόγοις γεγόναμεν, ὡς καὶ φροντίδων ἀπηλλάχθαι καθάπαξ, καὶ μηδενὸς ὁτουοῦν τῶν ἁπάντων μέλειν ὑμῖν, ἀλλ᾽ ἁπλῶς οὕτω καθῆσθαι τοῖς ἐπιτυχοῦσιν χρώμενοι, οὐκ ἂν εἴχομεν πράγματα· ἀνθρώποις δὲ οὖσι καὶ λογίζεσθαι πεφυκότι, καὶ τοῦ λυσιτελοῦντος ἐς ἀεὶ πρόνοιαν ἔσχειν, τούτων ὑμῖν τῶν φαρμάκων πάντως δεῖ· ὅθεν οὐκ ἄν μοι δοκεῖτε τοῦ ποθουμέ νου διαμαρτεῖν, ἀλλ᾽ ἔσεσθε μὲν ἐς ἀεὶ κατορθοῦντες, Ην δ' ἄρα ποτὲ τὰ πράγμαθ᾽ ὑμῖν καὶ παρὰ τὸ εἰκὸς ἀπαντήσῃ καὶ τῶν ἐλπίδων ἐκπέσητε, ὑμεῖς δὲ καὶ οὕτως οὐδὲν ἧττον ἔσεσθε κατορθοῦντες, τῷ κάλλιστα καὶ ὡς ἐχρῆν περὶ αὐτῶν βεβουλεῦσθαι, καὶ μηδέν τι τῶν εἰκότων ἐλλελοιπέναι δοκεῖν. κβ'. Ο δέ με πρόσθεν διέλαθεν, νῦν δ᾽ ἧκεν εἰς μνήμην, ἀναγκαῖον δὲ τοῖς εἰρημένοις προσθεῖναι, ἅτε μάλιστα πάντων ἀνθρώποις προσῆκον, τοῦτ᾽ ἤδη δώσω τῷ λόγῳ· ἐμοὶ γὰρ ἕνιοι τῶν πατέρων του κοῦσιν, οἷς μὲν μᾶλλον αὐτῶν φιλεῖν νομίζουσι τοὺς υἱεῖς, καὶ στέργειν ὑπὲρ τὰς σφών κεφαλὰς, πα τέρων ἀγαθῶν ὡς ἀληθῶς ἔργον ποιεῖν· οἷς δὲ τῶν μὲν ἄλλων ἁπάντων, ὧν δ᾽ αὐτοῖς μάλιστα δεῖ, τού των οὐκ ἀξιοῦν αὐτοὺς οἵονται δεῖν, οὐ μόνον αὐτῶν ἐξ ἡμισείας φροντίζειν, ἀλλὰ μηδὲ φιλεῖν ὅλως ὡς δεῖ παῖδας εἰδέναι τοῦ πάντων μεγίστου καὶ σπου δαιοτάτου καὶ κατὰ φύσιν ἀνθρώποις ἔχοντος, τού τους ἀποστεροῦντες· χρηματων μὲν γὰρ ὄγκον καὶ πλῆθος κτημάτων καὶ πλέθρα γῆς τόσα καὶ τόσα καὶ προσέτι παντοδαπῶν βοσκημάτων ἀγέλας, ταῦτα μὲν ὅπως παισὶ καταλίποιεν, πάντα ποιοῦσιν ὅπως δὲ καὶ παιδείας καὶ λόγων ἐργάσαιντο κοινωνούς, καὶ πρὸς τὴν ἁπασῶν ταύτην καλλίστην καὶ σπου δαιοτάτην τὰ μέγιστ᾽ αὐτοῖς συνάραιντο κτῆσιν, δι' ἧς πάντα μὲν ταῦτα καὶ σώζειν καὶ συναύξειν ἕξουσιν ἐσαεὶ, αὐτοὶ δὲ καὶ σφῶν αὐτῶν καὶ πατέ ρων εἶναι βελτίους· καὶ φίλους μὲν ὠφελεῖν, τὰς δὲ αὐτῶν πατρίδας ἐν τῷ παρασχόντι ποιεῖν εἴ· τούτων οὐδεντινοῦν τὸ παράπαν ἴσχουσι λόγον, ᾧ μάλιστα πάντων λόγον ἔχειν ἐχρῆν. Καίτοι ὁ μὲν λόγους εἰδὼς κἀκεῖνα προσκτήσεται δήπου· καὶ μὴ κτησάμενος μέντοι, γενναίως εὖ μάλα καὶ μετὰ φρονήματος τὸν ἅπαντα διάζεται χρόνον· ὁ δὲ τού των ἀφεστηκώς, κἂν εὐπορῇ τῶν Μίδου χρημάτων, θαυμάσαιμ᾽ ἂν εἰ μετὰ τοῦ τεταγμένου καὶ σώφρονος διὰ τέλους βιῴη, ἀλλὰ μὴ πρὸς ἀνδραποδώδεις ἡδονὰς memoriam victorias reportarunt; quas, ut nihil omittam, fœdissima in Sicilia clades ob primi militum ducis ignaviam et ipsorum malas cupiditates secula est; quamvis tunc maxime hominum multitudine et opibus ab bellum gerendum necessariis omnem Europam armis subjugare posse viderentur. Quodcunque igitur facere vobis propositum est, ita facite ut bonus inde finis proveniat. Si enim bestiarum more nullius rei curam habentes ignari sederemus temporique indolenter cederemus, nihil sane perficeremus. Huic igitur malo remederi nos oportet qui de rebus deliberandi et commodorum nostrorum rationem ineundi facultatem habemus, et id quod tendimus obtinebimus et cum secunda fortuna vivemus. Si e contra res minus bene succedent et si quod sperabatis non evenit, vos ob id non vobis deeritis, et nihil omittetis pro virili parte quod res desperatas redintegrare valeat. 22. Quod me pridie fugerat, jam in mentem revenit: quare, quod publico esse commodo videtur, in medium proferam. Multi patres liberos suos plus quam se ipsos amando patrum bonorum officio satisfacere sibi videntur, neglectis cæteris fere omnibus quos præ lideris amare volunt; attamen ipsis liberis in gravissimis rebus curam quam maxime oportet non impendunt. Nihil enim intentatum relinquunt ut auri grande pondus, greges et agros immensos natis in articulo mortis tradant; de summo autem ipsorum bono, bona institutione et disciplina liberali et præceptis quorum venia rem familiarem augere ac conservare possent, minime curant. Item non monstrant quomodo amioi et cives adjuvandi sint. Attamen qui litteris imbutus est, fortunæ nihilominus prospicere, et quamvis pauper sit, honestam transigere vitam poterit. Qui enim virtute caret, licet Midæ aurum possideat, nescio an honeste vivat, imo in servilis vitæ turpitudinem descendat, quippe qui secundum rationis præcepta vivere non didicit. j

23. Pauperibus dein et divitibus auctor sum ne filios in arte aliqua instruendos tradant priusquam a tenera ætate Litteras sacras didicerint et sic animum spiritualiter nutriverint. Sic enim bonæ indolis beneficio bene de iis sperare poterunt parentes, dummodo ipsi cooperentur idem quasi certamen ineuntes ut finem laudabilem attingant; sin minus, saltem in litteris et artibus elementa degustarint. bene persuasi quod isthæc ad bene vivendum plurimum contribuunt, præsertim ubi litterarum studium artibus associatur. Sic Athenienses filios mari assuescebant, ut artis maritinæ peritissimi fierent. Nos præcipue vero qui Christi fratres sumus et qui præclarum ac mirandum nomen Christianorum nuncupamus, non tantum isthæc ante omnia facere et filios nostros assuescere debemus, sed ut initium et finem operationum nostrarum intueri. Sic enim potissimum cognoscemus qui simus; sic virtutem amplectemur et exercebimus secundum excelsi doctoris mandatum. Qui enim, ut debent, atribus ediscendis operam navant et feliciter progrediuntur, iis datum est ad summum fastigium ascendere et cæteris omnibus gloriæ palmam præripere. Quia enim in libris historiam cognoverunt ἀποκλίνας, ὑπέρου γυμνότερος ἐν βραχεῖ κατασταίη, μὴ λόγον ἴσχων σωφρονιστήν. κγ'. Ταῦτ᾽ ἄρα καὶ πένησι καὶ πλουσίοις κελεύω μὴ πρότερον εἰς τέχνας δή τινας τοὺς υἱεῖς παρα πέμπειν, πρὶν ἂν αὐτοὺς ἄχρις ἥβης, ἢ καὶ μικρὸν πρὸ τῆς ἥβης, γράμμασιν ἱεροῖς ἐκπαιδεύειν, καὶ οὕτω τὴν σφῶν ψυχὴν κατατρίζοντας καὶ προκαθιστάντας, ἐὰν μὲν εὖ ἔχωσι φύσεως, καὶ θαυ μαστάς τινας ἐντεῦθεν ὑποτείνωσι τὰς ἐλπίδας, οὐ μόνον αὐτοὺς ἐν ταύτην εἰς τέλος σώζειν τὴν τάξιν, ἀλλὰ καὶ ἕως ἔξεστι ξυμπονεῖν καὶ ξυμπράττειν, καὶ πάντ᾽ αὐτοῖς συναγωνίζεσθαι τρόπον· ὡς μέγ' ἀγαθὸν ἐσομένοις τῷ βίῳ φύσεώς τε ρώμης καὶ σπουδῆς, καὶ ὧν εἰκὸς συνελθόντων· ἐὰν δὲ μὴ, τότ' ἤδη καὶ τὸ τῶν τεχνῶν ἐν καιρῷ, ὡς ἂν ἐκατέρωθεν τοῦ τε λόγῳ καὶ παιδείᾳ στοιχειωθῆναι, τοῦ τε τὰ πρὸς δίαιταν εὖ μάλα σφίσιν αὐτοῖς ἐκπορίζειν εἰδέναι, κάλλιστα καὶ ὡς ἐχρῆν χρῶνται τῷ βίῳ· καὶ μάλισθ' ὅταν μετὰ τὴν τῶν τεχνῶν ἀσχο λίαν ἐνασχολῶνται βιβλίοις. Καίτοι εἰ ὅπως κράτιστοί τινες εἶεν ᾿Αθηναῖοι τὰ ναυτικὰ, πλεῖν πρὸ τῶν ἄλλων τοὺς παῖδας ἐδίδασκον, καὶ θάλατταν προοίμιον ποιεῖσθαι τοῦ βίου· ἦ τοῦ γε πολὺ μᾶλ λον ἡμεῖς οἱ τοῦ Χριστοῦ κοινωνοί, καὶ τὴν μεγί στην καὶ θαυμαστὴν ταύτην αὐτοῦ πρόσρησιν περικείμενοι, ὑφείλομεν καὶ δίκαιοι πάντως ἐσμὲν, μὴ μόνον προυργιαίτερα ποιεῖσθαι τὰ τούτου, καὶ τοῖς παισὶ πρὸ τῶν ἄλλων ταῦτ᾽ εἰσηγεῖσθαι, ἀλλὰ καὶ πρῶτα τῶν ἄλλων ἁπάντων, καὶ μέσα καὶ τελευταία ταῦτα ποιεῖσθαι· ἐν τούτῳ γὰρ ἔστι καὶ τὸ για νώσκειν ἀκριβῶς, ὅπερ ἐσμέν, καὶ πρὸς ἀρετὴν εὐ de temporum et locorum opportunitate quando διακεῖσθαι, καὶ ταύτης μάλιστ᾽ ἀντιποιείσθαι κατά bella sunt gerenda cognoscunt optimeque sciunt contra quos dimicandum, et contra quos non est, et quod faciendo aut victores aut victi erunt. Qui autem, minus bene instituti, nil nisi arma sciunt, ii ferarum modo in deliberationibus et in pugnando que præcipitanter agunt, et tamen sæpius victores recedunt, in pace rudes. Eurydices exemplum mirandum, imo imitandum reperias, quæ cum liberos suos mirum in modum amaret, sapientiamque eorum animis infundere cuperet, magistro amoto ipsa ipsis magistra esse voluit, quod cum per feminam illyricam barbaramque perfici non posset, una cum natis adolescentiæ studia renovavit; quod quidem adeo bene cessit, ut musis hocce carmeu obtulerit ut et pro se ipsa gratias ageret et cæteros moneret ut summo cum ardore liberorum educationi incumberunt. Est autem hujuscemodi: με τὸ ἐκείνου κελεῦον· ἐπεὶ καὶ τοῖς τὰ τακτικὰ τιοῦσιν, οἷς μὲν ἀπῆρχθαι τούτων αὐτῶν ἐντεῦθεν ὑπῆρξε, τούτοις μὲν ἀρίστοις εἶναι περίεστι καὶ κρατεῖν ἑκασταχοῦ. Δι' ὧν γὰρ εκάστοτε βιβλίοις καὶ γραφαῖς ὁμιλοῦσιν, ἴσασι πάνυ καιροὺς καὶ τό πους πολέμου, καὶ τίσι δεῖ μεμαχῆσθαι, καὶ τίσι μὴ, καὶ ὡς τὰ καὶ τὰ ποιοῦντες, νῦν μὲν περιέσονται, νῦν δ' ἡττήσονται,· τοὺς δὲ μὴ ταύτῃ διακειμέν νους, καὶ πλέον οὐδὲν ὅπλων εἰδότας, ἀλλ᾽ ἀμφὶ ταῦτ᾽ ἔχοντας μόνον, ἴδοις ἂν ἀλόγῳ θράσει χρωμέ νους καὶ περὶ βουλὰς τε καὶ πράξεις του δέοντος ὑστεροῦντας· ἐξ ὧν ὡς τὰ πολλὰ σφάλλεσθαι καὶ νικᾶσθαι ξυμβαίνει· εἰ δὲ καὶ κατορθοῦν ἔχουσιν, ἀλλὰ μεῖζον ἂν ἦν αὐτοῖς παρεσκευασμένοις ἐπὶ Ο νως. Τὸ δὲ τῆς Εὐρυδίκης καὶ μεῖζον ἀτεχνῶς, ὥστε θαυμάζειν ἔχειν ἀξίως, μή τί γε καὶ μιμεί σθαι· λέγεται γὰρ ὡς ἐπειδὴ φιλοτεχνίας οὕτως εἶχεν, ὡς καὶ σοφίαν ταῖς αὐτῶν ἐνθεῖναι ψυχαῖς περὶ πλείστου ποιεῖσθαι, ἐβούλετο μὲν οὐ διδάξασθαι τούτους, ἀλλ᾽ αὐτὴ δήπου τὰ τοιαῦτα διδάξαι· ἀμής χανον δὲ παντάπασιν ἦν Ιλλυρίδα και βάρβαρον οὖσαν, ὀψὲ τῆς ἡλικίας ήφθαι παιδείας· καὶ οὕτω τὸ σπουδαζόμενον κάλλιστ᾽ ἀνύσαι, ὡς καὶ ταῖς μούσαις ταῦτ᾽ ἀναθεῖναι τὰ ἔπη, ὁμοῦ μὲν αὐταῖς χάριν εἰδύτα, ὁμοῦ δὲ καὶ προτρέπουσα τοὺς ἄλλους πᾶσαν ὑπὲρ τῶν παίδων εἰσφέρειν σπουδήν.

ORATIO DE SUBDITORUM OFFICIIS. Ευρυδίκη Ιεραποιήτις τόνδ' ἀνέθηκε Μούσαις, εξϊστον ψυχῇ ἑλοῦσα πόθον. Γράμματα γάρ μνημεία λόγων, μήτηρ γεγαυία Παίδων ἡβώντων, ἐξεπόνησε μαθεῖν κα. Ετι τοίνυν φυλακτέον ὑμῖν ἐπὶ παντὸς μᾶλ λον, με λάθητε τοὺς παῖδας οἷς οὐκ ἐχρῆν ἐπιτρέ ψαντες σοφισταῖς· ἀλλ᾽ εἶπερ αὐτῶν ὑμῖν μέλει όπως τούς τε λόγους τήν τε ψυχὴν ἔσονται βέλτι στοῦ, καὶ λυσιτελοῦντες σφίσι τε αὐτοῖς καὶ τοῖς ἄλ λοις, ἔστωσαν οὗτοι, οὐ παιδεύειν μὲν ἀγαθοὶ, σκαιοὶ δ' άλλως καὶ διεφθορότες τους τρόπους, οὐδ᾽ αὖ χρηστοὶ μὲν καὶ ἐπιεικεῖς, ὑπὸ δὲ φαυλότητος λόγων λυμαινόμενο: δήπου τοῖς νέοις· ἀλλ᾽ οἷς ἐπαντες ἴσασι καὶ λόγων ἰσχὺν καὶ βίον κατάλληλον κεκτη μένους τοῖς λόγοις· καὶ οὐκ ἂν ἄλλως εἴη γενέσθαι, καὶ ὡς οὐχ ὑπὲρ τῶν παίδων μᾶλλον ἢ ὑπὲρ ὑμῶν p αὐτῶν καὶ προσέτ᾿ αὐτῶν διδασκάλων, γνοίητ᾽ ἂν ὡδί. Β' γὰρ τὰ μὲν πρῶτα τῶν μαθημάτων δυνάμεις εἰσὶν ἑκατέρου βίου, καὶ οἷον ὑποθέσεις δή τινες καὶ παρασκευαὶ τοῦ πρὸς ἀρετὴν ἡ κακίαν όπως ἂν τύχοι χωρῆσαι, τὰς δὲ τῶν νέων ψυχὰς μάλιστα μὲν καὶ διὰ τὸ κηροῦ δίκην ἀπαλωτέρας εἶναι τῷ χρόνῳ, οὐχ ἥκιστα δὲ καὶ διὰ τὸ μηδουστινασούν πω τῶν ἐναντίων χαρακτῆρα δεδέχθαι, οὕτω μὲν ραδίας, οὕτω δ᾽ εἰς ὑποδοχὴν ἑτοίμους είναι ξυμβαίνει, ὡς εὐθὺς τούτοις ενίσχεσθαι καὶ παραμένειν εἰς ὅταν εὔδηλον ὡς ἐὰν μὲν αὐτοῖς χρηστά προσαγάγης, χρηστοὺς ἔσεσθαί σοι καὶ τοιούτους προσδόκα, και σοι δόξαν οὐχ ήττον φέροντας· ἐὰν δὲ μή, τῆς περὶ ταῦτα διαμαρτίας αὐτὸς τὸ ταυτὸν αὐτῷ· καὶ σὺ μᾶλλον δώσεις τὴν δίκην μὴ ὑπομαστούς τους του τους ἐπιστήσας τοὺς πλάστες. Εξόν οὖν καὶ παιδι καὶ σαυτῷ δι᾽ ὧν ἔφην τὰ βέλτιστα χρήσασθαι και μέγα παρασκευάσαι φρονεῖν, εἶτ᾽ οὐχ αἰρήση; Ὅτε γὰρ οὐδὲ τοῖς τυχούσι τῶν μύθων προς τὰ παιδία κεχρήσθαι Πλάτων τὰς τίτθις ἐξ, διὰ τὸ μὴ τοῖς φαύλοις ἐξαρχῆς ἐνειθίσθαι, ός γε ούτε βαρβάρους ἀλλ᾽ Ἑλληνίδας ταύτας εἶναι κελεύει, όπου των γε παιδευτῶν τοῖς οὐ καλῶς ἔχους: τοὺς οἱεῖς ἐπιτρέ πειν τῶν ἑτοπωτάτων ἂν εἴη χρὴ γὰρ κατὰ τὸ ἐπος κ παῖδ᾽ ἔτ᾽ ἐόντα καλὰ ἐπεσκέμεν.» ᾿Αλλὰ μὴν καὶ τοῖς διδάσκουσιν αὐτοῖς οὐχ ὅσον εἰς ἔπαινον φέρει και κέρδος ο μύθων τε ἑητήρας ἔμμενα: πρηκτηρές τ' έργων· Έργων·» ἀλλὰ καὶ πᾶσα ἀνάγκη, ο αλλά κάτι ανάγκη, τοιούτους δή τινες αὐτοὺς εἶναι, ή μηδενὸς τὸ τιι μάπαν ἀξίους εἶναι, μηδ' ἐκούειν όλως ο προήρην. ταί τε καὶ λέγονται. Όταν γές τους διά πάντων κρατήσῃ, ὡς μόνοις δήπου τοῖς ἐμφω κρατίστους δοτέον ἐστὶ τοὺς παῖδας, ενήσονται καὶ ἔχοντες οὗτοι, εάνπερ οὐκ ὤσι, τοιούτοι δε τινες γεγενή391: καὶ πᾶσιν ὑπὲς αὐτοῦ τούτου σπουδὴν εἰς ενέγκαι, εἰδότες ὡς οὐδὲν αὐτοῖς ἔσται πλέον μὴ Burydice Hieropolitana hosce versus consecrat musis: Ex laudabili desiderio litteras, orationis fundamenta una cum natis edidicit. 24. Illud præsertim cavendum est, non sophistarum scholis filios committamus; at si nobis cordi est ut in litteris ac moribus quam maxime proficiant, et sibi et aliis quam utilissimi fiant, præceptores non ii sumantur qui bene quidem litteras docent, pravis autem sunt, moribus; aut dum quoad mores integri sunt, parum idonei ad disciplinam adolescentibus tradendam, imo ii eligendi erunt quorum doctrinam moribus respondere conslal; sic enim et discipulis, et nobis et magistris bene consultam erit. Si enim doctrinæ primitiæ ac fundamenta utramque vitam sustentant et virtutem aut vitia fovent, id non est obliviscendum quod puerorum animi ceram mollitie æquant et facile conviventium imaginem et exemplum imitantur et fideliter exprimunt. Hinc patet quod si isthac bona sunt, boni et ipsi erunt, οι tuam ipsius gloriam augebunt. Sin minus lætum fructum inde percipis, te ipse accusato qui minus bonos præceptores liberis tuis præfecisti. Quod si et tibi et adolescentibus nunc potissimum tempore res præsentes in vestrum convertere commodum licet, cur non consilium æquum capitis? Dum Plato prohibet ne nutrices teneres infantium animos absurdis fubellis imbuant ne sic malarum rerum germina serantur, et sum ia finem Græcas cas, non Barbaras jubet esse, nihil sane absurdius est quam filios noeάτος Giatris meprobatis confidere. Nam, et est in verbio, in tenera ætate animai honestis rebus assuefacere oportet, sicut præteepteribus non parum landi est doctrina concordantem degøre vitam, nisi in omnium contemptum cadere volunt. His igiter conditionibus optimis semper magistris pueri odncandi dabuntar, qui educandorum curam habebunt cam quæ fructus ferat justos. Ita fiet ut filii vestri favente Minerva læti augescant, et ut vos ipsi vobis congratulemini talibus vitam dedisse, et ut præcsptores laborum suorum mercedem auferant et lan dibus cumulati id unum agant ot alumnos bonis, ut dixi, artibus adjuti quam maxime provebant. Hue ταύτη διακειμένοις· ὥστε καὶ ἐξ ὧν βελτίστους secedit quod non obviam quemcunque precepto οὕτως ἔξετε τοὺς υἱεῖς, καὶ ἐξ ὧν αὐτοῖς ὑμεῖς συνησθήσεσθε, καὶ οἷς τοῖς διδάσκουσιν οὕτως ἔχει σιν Σπανθ' ἕξει καλῶς, καὶ οἷς εἰ μὴ οὕτως ἔχουσιν rem eligere expedit, qui nomine tantum est εpecie externa, quippe qui prudentes et paris mo Exstat hoc epigramma inter Adespota in Brunckii Analectis T. III, p. 183, su tarcho De puerorum educations.

ribus et virtutibus ornati esse debent ut res ipsa οὐχ ὅπερ ἔχουσιν ἕξουσι, πάντων εἵνεκα σπουδα exposcit. Impedire enim quominus adolescentes fædis libidinibus indulgeant et ad virtutem eos perducere, fugere otium, litteras et artes vere amare et studia aleæ et spectaculis anteponere, uno verbo rebus salvis frui ab istis pendet. Quod si utraque res locum habet et invicem concordat, vos quidem omnibus numeris absoluti si estis multum natos honorabitis; vestrum enim est quotidie ab iis rationem poscere eorumque facta investigare. Quod ubi parentes et præceptores animadverterunt, eo ardentius ad opus accingentur. Volupe enim iis est alumnorum ingenium ornaστέον περὶ τῶν παίδων ὃν εἴρηκα τρόπον. Ετι πρὸς τούτοις χρὴ μὴ τοὺς τυχόντας ποιεῖσθαι παιδαγωγούς, οὐδ᾽ ὀνόματος ἁπλῶς ἀντιποιουμένους, καὶ τοῦτο μόνον δοκοῦντας, ἀλλὰ κατὰ ταῦτα τοῖς δια δασκάλοις καὶ σώφρονας καὶ κοσμίους καὶ φρενών εὖ ἥκοντας, καὶ μηδὲν ἐνδέοντας ἐκείνων τῇ τῶν τρόπων ἀρετῇ, εἰ μὴ καὶ πολλῷ μείζους ὄντας, ὡς ἔγωγ᾽ ἂν φαίην, καὶ τὸ εἰκὸς ἀπαιτεῖ. Τὸ γὰρ τοὺς νέους ἀφίστασθαι μὲν τῶν οὐ καλῶν ἡδονῶν, ἀρετῇ δὲ χαίρειν καὶ τοῖς τῆς ἀρετῆς κάλλεσι, μισεῖν δὲ ἀργίαν, τῶν δὲ λόγων εὖ μάλα λόγον ποιεῖσθαι, καὶ τοὺς περὶ ταῦτα πόνους ἡδίους νομίζειν κύβων τε καὶ θεάτρων, καὶ τὸ ξύμπαν εἰπεῖν, διὰ πάντων εὖ ἔχειν, ἐν τούτοις μάλιστα κεῖται· τοιούτοιν δ᾽ ἀμ visse et illustrasse, postquam ipsi ab iisdem initiis φοῖν ὄντοιν, καὶ οὕτω μάλιστα συγκεκροτημένοιν, egressi sunt. 25. Hæc eadem non solum de litteris, sed de omnibus artibus dico. Vos autem mamentote non in divitiarum ac opum abundantia et inani gloria; sed in morum integritate et vitæ sanctitate finem bonorum situm esse et iis propositum qui vere sapiunt et pietatem colunt. Illud vero voluptatis sectatores ante omnia sequuntur et luxuriose vivant. Quod si virtus vitiis præstat, ut anima corpori quoque superior, est, meliori nostri parti major cura debetur. Ideo Deum in actionibus nostris cołamus, nec divitias ad voluptates absardas impendamus, utpote quæ abutentibus omnem peccandi ansam dant ideoque fugiendæ sunt. Non enim in divitiis virtus sita est, sed virtute divitiæ sunt acquirendæ. Hoc autem quid aliud est nisi ex bona indole, quæ debemus, facere, et bene nos haἀνάγκη πᾶσα καὶ τὰ παρ᾽ ὑμῶν τούτοις προσεῖναι· οὐ γὰρ πρὸς τὴν τῶν παίδων εὐδοκίμησιν ἀπόχρη μόνα τὰ 'κείνων, ἀλλὰ καὶ τῆς ὑμετέρας συντελείας προσδεῖ· συνεχῶς αὐτοῖς ἐνορώντων, τοῦ καθ᾿ ἑκάστην ὡς εἰπεῖν ἀπαιτούντων εὐθύνας· ἐπὰν γὰρ καὶ παιδαγωγοὶ καὶ διδάσκαλοι ταῦτα συναίσθωνται, σπουδαιότεροι πάντως περὶ αὐτοὺς ἔσονται· μᾶλ λον δὲ πάντα πόνον νομιοῦσι ῥαστώνην ὑπὲρ τοῦ λόγων τούτους ἐμπλῆσαι καὶ καταστῆσαι περιφανεῖς, οἶκοθεν καὶ αὐτοὺς ἀπὸ τῶν ἴσων ἀφορμῶν ὁρμω μένους. κε. Ταυτὰ δὲ ταῦτα λέγω καὶ περὶ πασῶν δήπου τεχνῶν οὐ λόγων μόνων· ὑμεῖς δὲ, ἵν᾽ εἰδῆτε καὶ τοῦτο, μὴ χρήμασι περιῤῥεῖσθαι καὶ κτημάτων μᾶλλον ἡγεῖσθε, ἢ τρόποις χρηστοῖς καὶ ἔργοις παντοδαπῶν εὐπορεῖν, καὶ δόξης μετέχειν, ζηλωτὸν κομᾷν καὶ πάντα διαφέρειν τον βίον· τὸ μὲν γάρ ἐστιν εὖ φρονούντων ὡς ἀληθῶς, καὶ ὅπως ἔσονται θεοφιλεῖς καὶ νῦν καὶ εἰς αὖθις σπευδόντων· τὸ δ' ἡδονὴν μόνον ζητούντων καὶ τρυφᾶν ἔχειν ἐκ περιτ τοῦ ἐξ ὧν ἃ μηδὲ λέγειν ἔξεστιν ἀπαντᾷ. Εἰ δὲ τοῦτ' ἐκείνου χεῖρον τοσοῦτον, ὅσον ψυχὴ σώματος κρείττων, ἀποστατέον ἂν εἴη τούτου τοσοῦτον, ὅσον ψυχῆς φροντιστέον· καὶ πειρατέον καθάπαξ θεοτιλεῖς εἶναι διὰ τὰ ἔργα, καὶ μὴ 'κείνου παντάπασιν ἀποστρόφους, τῷ πρὸς ἀτόπους ἡδονὰς δι᾿ ἀρετῆς ἀπουσίαν χρῆσθαι τῷ πλούτῳ· ὃς οὐ μόνον τῷ πρὸς πᾶσαν κακίαν τοῖς οὐ καλῶς χρωμένοις ἐφόδιον γίγνεσθαι, φευκτέος ἂν εἴη μᾶλλον ἢ σπουδαστής, ἀλλ᾽ ὅτι καὶ τούτου χωρὶς, οὐκ ἐν τῷ πλουτεν bere etiam sine opibus; si quis autem pecuniosus ἁπλῶς ἐστι τὸ εὖ πράττειν, ἀλλ᾽ ἐν τῷ εὖ πράττει est, felicior esse poterit propterea quod aliis quoque bene facere potest. Quod si virtutem secundæ fortunæ conjungere vultis, rem laude dignam feceritis Felicitas enim est activitas animi per virtutem ad vitam perfectam. Si autem virtute omissa argentum tantummodo venamini, fieri non potest quin ter infelices facti in duraturas labamini calamitates; nam non nisi semihomines eritis, animæ ratione omissa, corporis tantum curam agentes, τό γε πλουτεϊν. Εὖ δὲ πράττειν τί ἂν εἴη μᾶλλον, ἢ κατὰ ψυχὴν εὖ πεφυκέναι καὶ πράττειν ἃ δεῖ; ὡς ὅ γε τοιοῦτος καὶ χρημάτων ἄνευ οἷς οὕτως ἔχει, πάντων κάλλιστα ἔχει· καὶ τούτων ἔτι προσ όντων, εὐδαιμονέστερος ἂν εἴη καὶ πολλῷ βελτίων, τῷ καὶ τοὺς ἄλλους εὖ ποιεῖν δύνασθαι. Εἰ μὲν οὖν μετὰ τοῦ πράττειν ἃ δεῖ καὶ πλουτεῖν οἴεσθε δεῖν, καὶ τοῦ καλλίστου τοῦδε ποιεῖσθε λόγον συνδυασμού, ζηλωτοὶ πάντως ἐστὲ καὶ πλείστου τινὸς ἄξιοι· εὐτ δαιμονία γάρ ἐστι ἐνέργεια ψυχῆς κατ᾿ ἀρετὴν ἐν βίῳ τελείῳ· εἰ δ' ἀρετῆς ἀλογοῦντες καθάπαξ ἐκεῖνο μόνον διώκετε, καὶ ὅπως ἕξετε χρήματα

ORATIO DE SUBDITORUM OFFICIIS. in vanum laborabitis. Ubi autem illa, ut natura præscribit, dominatur, omnia bene cedent, nec metuendum est ne ordinem intervertatis et malo dicio omnia confundatis. προὔργου ποιεῖσθε, ἀνάγκη πάσα τρισαθλίους τε illamque pro accessoris aut plane nulla habentes, ὑμᾶς εἶναι καὶ κακοδαίμονας, καὶ προσέτι δυοῖν ἐνίσχεσθαι τοῖν κακίστοιν, τῷ θ᾽ ἃ μὴ πέφυκεν εἰς ἅπαν μενεῖν, ἀλλ᾽ ὅσον ἂν αὐτίκα πεπαῦσθαι, ταῦτα περὶ πλείονος ἄγειν τῶν εἰς ἅπαν μενούντων, τῷ ἐξ ἡμισείας ὥσπερ εἰς ἀνθρώπους τελεῖν νομίζεσθαι, principio contra naturam indulgentis et pravo juδι' ὧν σώματι μὲν καὶ τοῖς εἰς σῶμα φέρουσι δήπου προσέχετε μόνον, ψυχὴν δὲ ὥσπερ ἢ μηκέτ' οὖσαν, ἢ οὖσαν μὲν, τηνάλλως δέ καὶ οἷον ἐφόλκιον παρά φαῦλον πονεῖσθε· ἣν ἐπειδὴ κατὰ τοὺς τῆς φύσεως θεσμούς ἴσχει τὸ κράτος, δέον καὶ παρ' ἡμῖν μεί ζονος ἀξιοῦσθαι προνοίας, καὶ τὰ πρεσβεία τῷ ὄντι φέρεσθαι· οἱ δ᾽ οἷς ποιοῦμεν, κινδυνεύομεν ἀνατρέ πειν τὴν τάξιν, τῷ χείρον: τὴν ἡγεμονίαν παρά φύσιν διδόντες, καὶ ποταμῶν ἔνω τα πράγματα κρίνοντες. κς΄. Επειτ᾽ εἰ μὲν ἔστι ψυχή σώματος σύστασις, ὥσπερ οὖν ἐστιν, αὐτὴ δὲ οὐδενὸς ἑτέρες δεῖται πρὸς σύστασιν, ἀλλὰ κινεῖ μὲν καὶ ζωοποιεῖ τοῦτο συνοῦσα, ἐξισῦσα δὲ τὸ μὲν εὐθὺς οἴχεται καὶ καταρ ρεῖ, καὶ πρὸς τὸ μηδὲν ἤδη χωρεῖ, ἡ δ' οὐδὲν ἧττον καὶ οὕτως ἐστὶ ψυχή, ἀνάγκη, δὲ τὴν οὕτως ἔχουσαν τοσοῦτον μείζω και τιμιωτέραν τούτου καθεστάναι, ὅσον τοῦ συνισταμένου το συνιστῶν, καὶ τοῦ νῦν μεν ὄντος, νῦν δ᾽ οὐκ ὄντος, τό γ' ὡσαύτως έχον ἀεὶ, κακείνῳ τούτων αἴτιον όν, ἐσχάτης ἀνοίας ἂν εἴη δ παρανοίας, ἢ οὐκ οἶδ' ὅ τι καὶ τῶ, ταύτην θερα πεύειν ἐρέντας, τούτου φροντίζοντας φαίνεσθαι, καὶ τῆς ἀλόγου τε καὶ θνητῆς τὴν λογικήν τε καὶ ἀθάν να τον περὶ ἐλάττονος μοῖραν ποιεῖσθαι. Ὁ μὲν οὖν ἐξ Αἰγύπτου Πλωτίνος μήθ' ὑπὲρ τοῦ ὄντος ὄντως δόξης εἰδὼς ὁ δεῖ, μήθ' ὧν ἡμεῖς μηδὲν προσδοκῶν, Ο τοσοῦτον ἀπεῖχε τοῦ σώματος ὁρμαῖς καὶ ὁπη ον ἐσιέναι, ὅσον τοῦ τῆς ψυχῆς κόσμου καὶ κάλλους ἐτίθετο λόγον· οὕτω δὲ ταύτην των μεγίστων ἠξίου καὶ ὧν μάλιστα χρή, ὥσθ' ὅτι μὴ μόνη ταυτη που ριήν, ὁ δ' ὥσπερ ἑαυτῷ δυσχεραίνειν, καὶ πρὸς αἰσχύνης ἡγεῖσθαι τὴν μετὰ σώματος δίαιταν ταστά ταῦτα φιλοσοφῶν τῷ τοῦ Ἰεσσα, δεσμωτήριον ἀπο καλοῦντι τὸ σῶμα, καὶ διὰ τοῦτο τὴν ἔξοδον ἐπισπεύ δοντι· ἡμεῖς δὲ, ὦ κενού τους! τὴν δεσποτείαν τοῦ νοῦ κατάγοντες τας δουλείαν, καὶ τὸ θαυμαστὸν καὶ θεσπέσιον αντί χρῆμα καὶ τῆς ἀνωτάτω καὶ πρώτης αἰτίας μάλιστα ξυγγενές, μολύνοντες τοῖς αἰσχ τους οὐδὲν τὸ παράπαν οιόμεθα δρῖν· οὐδ᾽ ἡμᾶς αὐτοὺς καταισχύνειν οὕτως ἔχοντες, μᾶλλον μὲν οὖν καὶ διὰ πάντων ὡς οἷόν τε ταυτηνί συγκρο. Ο τοῦμεν τὴν ἧτταν, ὥσπερ ἡ μηδένα περί μηδενός δώσοντες λόγον, ἢ γερών οιόμενοι τεύξεσθαι· κα μὲν οἷς μὲν λόγῳ καὶ διανοία τους άπαντα γεώμεθα, καὶ μετὰ τοῦ διανοείσθαί τε καὶ φρονεῖν τοῖς πράγμασιν έγχειροῦμεν εἰς ἀνθρώπους τελοῦμεν ἀμέλει καὶ Πλάτων ὅτι περ οὐκ άλογος, άλλα λογικές ἐγεγόνει, μεγαλαυχούμενος ἦν· οἷς δ' οὕτως ἀνοι - τως ἀλόγων δίκην τοῖς πάθεσιν υποκείμεθα καὶ τὴν ὑπόθεσιν παραβαίνομεν, τὴν φύσιν ἀρνούμεθα·: καὶ θαυμάζω εἰ ἀλόγους μέν τινος ἡμᾶς προσει πόντος οὐκ ἂν ἠνεσχόμεθα, αὐτοὶ δὲ οἷς ποιοῦμεν ἀλογίαν νοσούντες, οὐκ αἰσθανόμεθα· οὐ μείζον οι 26. Si denique anima corporis adminiculam est, nullaque re ad suis sustentationem eget, sed illud movet et vivificat, e corpore autem exiens facit ut hoc corpus subito dissolvatur et in nihilum redeat; anima tamen nihilominus perdurat, et corpore tanto major est, quanto simplex creatura major est composita, quæ nunc est, nunc evanescit, absurdissimum sane esset et stultissimum, animam in servitutem redigere, reique irrationali et mortali, corpori inquam, rem rationalem et immortalem subjicere. Plotinus quidem Egyptius qui de rerum essentia eruditus ut nemo magis fuit corporis minorem, animæ majorem habuit rationem; quare hane maximi æstimavit, corporis autem exsistentiam in inferiori loco posuit, ut Davides corpus carcerem appellans, unde exire maximopere desiderandum est. Nos, o stultitiam! mentis dominationem in servitutem redegimus, et sic summe imis confendentes quasi ra bena gesta gloriamur! nos citra omnem pudorem nos sites opinantes, de elade exsultamus quasi nemini rationem redditori aut retributionem aliquando accepturi. Attamen ratiocinii solius ope rite et bominum more agere valemus. Num Plato ob id quod rationalis nec irrationalis esset superbivit? Nos autem qui bestiarum instar pravis servimus cupiditatibus, naturam negamus. Certe si quis stupide nos alloqueretur, ægre ferremus, nec videmus nos ipsos stultitiæ morbo laborare; quo nibil turpius. Dum enim parti anime male sane eilendimus, mentis sane rationem nullam habemus, id quod nihil aliud est nisi dementia, caligo quæ e passionibus emanans judicium obscurat et animum ad serrorum fædam conditionem detrudit. In omnibus igitur ratio operetur, et res salve erant.

THEODULI MONACHI DE SUBDIT. OFFICIIS. δέν ἐστιν εἰς αἰσχύνην· μᾶλλον δὲ τὸ εἰκὸς ἅπαντῷ· τῷ γὰρ τῆς ψυχῆς ἀλόγῳ προσέχοντες, οὐδένα τοῦ λογικοῦ ποιούμεθα λόγον· τὸ δὲ μηδένα τούτου ποιεῖσθαι λόγον οὐδὲν ἕτερον ἢ σαφής ἐστιν ἀφρο σύνη, τῆς ἀπὸ τῶν παθῶν ἀναφερομένης αχλύος τὸν λογισμὸν συνθολούσης, καὶ δίκην ἀνδραπόδων ἐφ᾽ ἃ μὴ δεῖ τὸν νοῦν κατασπώσης. Χρηστέον οὖν ἡμῖν ἐν πᾶσι τῷ λόγῳ, καὶ πάνθ᾽ ἕξει καλῶς. 27. Quæcunque, viri amici, ut præcipua statu rerum nostrarum politico resumi possunt, hæcce proferam. Adeo ille tectus sartusque est, ut nemin' vel ex iis qui calumniari amant de ipsius communi utilitate dubitare liceat. Jam enim omnes rem nostram ut oraculum consulere, ut legem sequi possunt. Duo præsertim in votis sunt: ut vos quæ præcepi, strenue faciatis, et ut eorum quæ Deo auspice feceritis amulos habeatis apud posteros. Si enim boni eritis ipsi, ut certe esse debetis, opera vestra egregia erunt, et cæteri vestro permoti exemplo vos imitando æmulationem exhibebunt sinceram, ut pro legum præsentium auctoritate cernere est datum. κζ'. μὲν, ὦ ἄνδρες, μέγιστα και κοινότητα καὶ ὡσπερεί, κεφάλαια πολιτικών παραγγελμάτων εἰπεῖν δεῖ, ταῦτ᾽ ἐστίν· ἐπὶ τοσοῦτον ἀσφαλείας καὶ τοῦ καλῶς ἔχοντος ἥκοντα, καὶ οὕτω σαφῶς ἀποδεδειγμένα, ὡς μὴ ἂν ἑνὶ μηδενὶ καὶ τῶν βα σκαίνειν εἰδότων ἀμφισβητεῖν ἔθ' ὅλως ἐξεῖναι, τὸ μὴ οὐ καλῶς καὶ προσηκόντως εἰρῆσθαι, καὶ τῆς τε κοινῆς ὠφελείας, τοῦ γε καθ᾽ ἕκαστον λυσιτε λοῦντος ἀξίως· ἀλλὰ τούτου γ᾽ ἕνεκεν καὶ πάντας ὥσπερ τισὶ χρησμοῖς ἢ νόμοις τούτοις κεχρῆσθαι διττὰ δὲ δεῖν οἰόμενος εὔχεσθαι, ἃ μὲν νῦν αὐτὸς ἔφην, ταῦθ᾽ ὑμᾶς ἐνδεδεῖχθαι τοῖς ἔργοις· ἃ δ᾽ ἂν ὑμεῖς Θεοῦ διδόντος ἐνδείξαισθε, τούτων ζηλωτὰς τοὺς ἐπιγιγνομένους γενέσθαι, περίεργον ὥσπερ τὸ δεύτερον κρίνω. Ἐὰν γὰρ καλοί κἀγαθοὶ γένησθ' ὑμεῖς, καὶ οἵους λόγος βούλεται, αὐτοί τε ἄριστα πράξετε, κἀκείνους ἂν ἐκ τῶν ὑμετέρων ἐνδοσίμων, εὖ οἶδα καὶ πέπεισμαι, τοιουτουσὶ καταστῆναι, τοῦ ζήλου διὰ πάντων εκάστοτε παραπλησίου χωροῦντος, ὃ κἐπὶ τῶν νυνὶ καθεστώτων νόμων συμβὰν ἴσμεν τοεξαρχῆς. EJUSDEM THEODULI SIVE THOME MAGISTRI TITULI ORATIONUM ALIO TEMPORE EDENDARUM '. Εἰς τὸν ἅγιον Ιωάννην τὸν Βαπτιστὴν ἐγκώμιον. νῆσθαι. Ὑπὲρ Ολυνθίων. Ἐπιστολὴ τῷ κυρίῳ Ἰωσήφ. Εἰς τὸ ἐναντίον. Ανάπλους. Πρὸς βασιλέα πρεσβευτικὸς ὑπὲρ Χανδρηνοῦ. Πρός τινα ἀδικήσαντα καὶ δίκην δόντα καὶ δυσχεραίνοντα διὰ τὸ μὴ παρὰ δικαστών τουτί γεγεἘπιστολὴ τῷ κυρίῳ Ἱεροθέῳ. Θεσσαλονικεῦσι περὶ ὁμονοίας. Υπὲρ Κυναιγείρου Ὑπὲρ Καλλιμάχου. Προσφώνημα τῷ μεγάλῳ δομεστίκῳ. Haso et sequens oratio diversæ sunt ab editis Polemonis de eodem argumento. * Quod non præstitit, morte præventus. Orationem pro Chandreno Græce edidit Boissonadius: reliquæ adhuc latent.