Diplomatic text · vision-corrected transcription of the Migne scan (complete), over scholarios OCR (cleaned, language-split) — PG column chips mark the printed columns.
Notice from FabriciusNotitia ex Fabricio
col. 549–550page 1 of 392
Historiæ Ecclesiasticæ Libri XVIII
PG 145:549Λαμπρὸς Μιχαήλ Παλαιολόγος τρίτος Ὄντως βασιλεὺς καὶ λόγοις καὶ πρακτέως. ᾿Ανδρόνικος παῖς συνδρομή των χαρίτων. 20: Καὶ σε οἴομαι διὰ ταῦτα καὶ ἐς μήκιστόν σοι βιώσιμον προσγενέσθαι.
ANNO DOMINI MCCCXXXV
NICEPHORUS CALLISTUS
XANTHOPULUS
NOTITIA EX
FABRICIO
(Biblioth. Gr. ed. Harles, tom. VIII, p. 437.)
Nicephorus Callistus Xanthopulus, Callistides sive Callisti Xanthopuli filius, Historiam suam obtulit
Andronico Palæologo imperatori jam seni (a), qui A. C. 1327 septuagenario major obiit ipseque testatur eam se in juventute scribere aggressum, absolvisse cum annum ætatis 36 nondum emensus (b)
esset, adjutumque bibliotheca Sancta Sophiæ CPoli (c), in qua florem ætatis transegit, Michaelis
Palæologi imperatoris et Andronici nepotis meminit in catalago imperatorum CPoI. (d):
Λαμπρὸς Μιχαήλ Παλαιολόγος τρίτος
Ὄντως βασιλεὺς καὶ λόγοις καὶ πρακτέως.
᾿Ανδρόνικος παῖς συνδρομή των χαρίτων.
Quin ad imp. Joannis Cantacuzeni tempora pervenisse atque adeo circa medium sæculi xiv adhuc
vixisse, ex Catalogo patriarcharum, de quo infra, cognoscas. Textant Historiæ Ecclesiasticæ libri XVIII
(neque plures tunc libros scripsisse se pag. 38 Nicephorus ipse auctor est) a nato Christo ad interitum
usque Phocæ, h. e. ad A. C. 610, ex Eusebio, Sozomeno, Socrate, Theodoreto, Philostorgio, Theodoro
Lectore, Basilio Cilice, Evagrio (quos pag. 35 nominatim laudat) aliisque contexti. Igitur quæ post argumenta librorum XVIII sequuntur pag. 42 argumenta libri XIX et sequentium usque ad XXIII, et
mortem Leonis Philosophi sive A. C. 911, ab alio auctore an Nicephoro ipso additam nec amplius
exstantem Historia continuationem respiciunt, et ab interprete Latino Jo. Lango sunt rejecta ad calcem operis. Quemadmodum porro ab styli elegantiam Thucydides ecclesiasticus hic Nicephorus audit
clariss. Schurzfleischio, ita a B. Joanne Gerhardo ob fabulas (e) qui miscet, Theolagorum Plinium appellari video pag. 258 Methodi studii theol. Illius tamen pannis purpuram quandoque intextam ex bonis
qui periere scriptoribus, recte monet Labbeus, t. 11, De S. E. p. 102.
Prodiere libri illi XVIII, quorum primæ litteræ nomen Nixpópov. Kadd(stov referunt, ex Jo. Langi
Erphurdiensis versione Latine, Basile. 1553, fol., et ex altera ejus recognitione ibid. 1581, fol., cuin ejus
scholiis, tun Antwerp. 1530; Paris. 1562, 1573; Francof. 1588; fol., Paris. 1566, 8; duobus vol.: sed
et Gallice interprate Jo. Gilloto, Paris. 1567, fol.; denique Græce et Latine Paris. 1630, fol. 2. Vol.
cum Langi versione, per Frontonem Ducæum, ut habet titulus, recognita; sed Combefisius in Bibl.
Concionatoria, Langi, inquit, recognoscenda versione et castigandis notulis quæ passim aspersæ sunt, majorem, Dieæi diligentiam vellem, ni forte typographi in eum liberaliores fuere, ejusque præfixo nomine
voluerunt libri pretium augere. Græca a Ducæo descripta sunt e codice olim usus Langus, et qui unicus
creditur hodie superare, quique ex Matthiæ Corvini bihl. Budensi direptus olim a Turcis, at CPoli redemptus ab homine Christiano devenit in bibl. Cæsaream (f) Vindobonensem, ubi hodieque asservatur.
(a) Nicephorus in dedicatione Hist. Eccles. ad
hunc Andronicum pag. 20: Καὶ σε οἴομαι διὰ ταῦτα
καὶ ἐς μήκιστόν σοι βιώσιμον προσγενέσθαι. Itaque
p. 7: vos pas non reddendum ætatis flos et
vigor, sed flos venustatis uti p. 24, 6 'AploTwvos male redditur Aristonus, cum vertendum sit
Aristonis F., nempe Plato.
(b) Lib. 1. cap. 1 pag. 43.
(c) Lib. 1, cap. 1, pag. 37.
(d) Apud Philippum Labbeum in Protreptico
Hist. Byz., p. 34: nam qui ibi de junioribus imperatoribus sequuntur versus, ab alio fuerunt additi, itaque neque in altero codice Regio, neque
in ullo quo usus Joannes Langus, leguntur.
(e) Confer Casaubonum, Exerc. 1, in Baron.sect.
17; Camerar, ad Joan. xi, 1; Bezam ad Act. 1, 13
et Blondelli Speudoisidorum, p. 37; Possovinum in
Apparatu, etc.
Confer Lambecium, de Bibl. Vindob. lib. 1,
pag. 108 seq., 152 seqq. et lib. VIII.
Nihil mutandum censemus; hoc etenim loco auctor dɔtes enumerat quæ Andronicum ju vojem ornabant. Edit.
col. 551–552page 2 of 392
Dicata editio Græco-Latina cardinali Richelio est, cum imperatori (ut versiouem suam Langus) oblaturum se illam Ducæus promisisset,ex cujus bibliotheca codicem Græcum acceperat. Vide Lambecium, lib. 1, p. 158. Alia Nicephori hujus scripta sunt Σóvtaypa detempto et miraculis Sanctæ Mariæ ad fontem uno a CPoli stadio, quod lib. xv. cap. 6 Nicephorus se scripsisse testatur, adhuc exstatims. in bibliothecis Cæsarea et Vaticana: De Cæsareo codice Jac. Greteerus ad Codinum p. 282 Exstat Viennæ in Cæsarea Bibl. fortassis unicum totius Europæ exemplor, cui nisi cito succurratur (vidi enim et percucurri allatum Monachium et hue Ingolstadium ) penitus a blattis tineisque corrodetur: et jam nunc aliquot ab aquis pessime acceptam est, ita, ut multa legi nequeant, præsertim sub finem. Vide et Nesselium, parte V, p. 153, 154 (g). Vaticani codicis memi nit Lambecius ad Codinum pag. 199, et Allatius de Simeonum scriptis, pag. 88. De templo illo et fonte, miraculis celebri, videndus Cangius in CPoli Christiana lib. iv, pag. 183 seq. Exstat et in eodem bibl. Cæsarea codice Nicephori Acoluthia sive Officium festi dedicationis templi hujus et canon sive hymnu, cum antiquis notis musicis. [V. paulo ante adnotata.] Catalogus imperatorum CPolitanorum, versibus iambicis, Græce e codice duplici regio, in Labbei Pro tretico hist. Byz. pag. 34. In codice, quem Jo. Langus evolvit, et qualis Græce editus Basileæ 1536, 8, ad calcem Epigrammeatum sacrorum Theodori Prodromi, quemadmodum et in altero regio, desinit cata logus hic in Adronico juniore. Cæteros ad Constantinum Palæologum usque, recentior, ut fit, manus addidit. (Fabr.) Florentiæ in bibl. Medic. cod. 16, nr. 20, plut. 87, Carnem iambicum de imperatoribus orientis a Constantino I ad Censtantinum XV, nomine quidem auctoris non addito, sed Langii aucto ritate motus Nicephoro tribuit Bandin. Cat. codd. Gr. pag. 400. - In cod Veneto Marc. 375, scripto ann. 1426, est Niceph. Xanthopuli Catalog. imp. CPolis (Cat. codd. Gr. p. 304.) in cod. Barocciano bibl. Bodlei. d. 59, Nic. Call. chronologia Imperator. a Constantino M. ad Andronicum III versibus. Paris. in bibl. publ. in cod. 535, n. 34; Nic, Call. Catalog. imperatorum et patriarcharum CPolitanorum. In cod 1630, n. 1, Catal. patriarcharum CPolit, desinens in Athanasio ann. Chr. 1302. N, 11, Cat. imperatorum CPolitanorum, versibus iambicis; idem prorsus cum illo, qui inter Opp. Theodori Por dromi editus est.· In cod 1790, n. 2, Nic. Catal. officiorum aulæ CPolitanæ, versibus politicis. Carm. de imperat. exhibetur in tomo I Historiæ Byzantinæ; pag. 17, Venet. 1729. Niceph. Xanthopuli Excidium Hierosolymitanum versibus iambicis 158, cum Latina iambica Fed. Morelli Metaphrasi, in Morelli Expositione thematum Dominicorum et memorabiliu.u quæ Hierosolymis sunt. Paris. 1620, 8. V. intra lib. v, cap. 717, vol. VII, vet. edit.(Harl. ) Catalogus patriarcharum CPolitanorum, versibus iambicis Græce in eodem Labbei Protreptico, pag. 35 seq, et ad calcem Epigrammatum Theodori Prodromi. Definit in 141 Callisto, quem patriarcham con stituit Jo. Cantacuzenus, ut ipse imperator narrat IV, 17, Hist. Sequitur apud Labbeum alius catalogus nescio quo auctore, non scriptus versu, sed sola nomina 149 patriarcharum referens, ad Josephum usque, qui Florentiæ in concilio generali obiil non diu ante urbem captam a Turcis (h).At Seriem pa Multo copiosus recenset codicem Cæsareum 8 Lambec. in Comment. tom. VIII, p. 119 sqq. In Illo cod. servantur: 1 Nicephori Callisti Acoluthia, sive Officium festi dedicationis templi B. Virginis Dei pare, cognomine Fontis 8. ad Fontem. Exstat ibidem Nicephori Canon: insertum est ejusdem Synaxarium, 8. Narratio succincta de origine, in cremento et miraculis istius templi, quam narra tionem integram Lambecius Græce ex illo cod. exhibuit, et pag. 123 adnotat, id Synaxarium non exstare inter ea ejusdem Nicephori synaxaria, quæ libro ecclesiastico Græcorum, Triodio dicto, suut inserta, neque in Triodio sive Synaxariis in præcipua Triodii festa, quibus uniuscujusque, dies festi in dicatur origo, in cod. Vindob, 322 (de quo vide Lambecii Comment, tom. V. p. 596). insuper esse diversum abilla de eodem templo narratione, quam Nicephorus H. E. lib. xv, c. 25 et 26, intexuit; videtur tamen Lambecio editum esse in Penteco stario Græcorum, Venet.ap. Jac. Leoncinum 1579,4. Quod colligit is ex loco a Leone Allatio in II Dis sert. du libri ecclesiast. Græcor., p. 230, producto; et alia docte observat. 2. Nicephori librer De origine, structura et miraculis memorati templi B. Virginis Deiparæ ad fontem, de quo multus est Lam bec. (qui scripsit, se apographum Syntagmatis de templo et miraculis sanctæ Mariæ, etc., communi casse, ut ederetur, cum Renioldo Dehnio, S. J.) Atque Kollar, in nota A, p. 131, contra Gretserum monet, codicem adhuc esse salvum atque incolu mem, editione autem illius, cum, quæ CPolitana historiæ lucem aliquam adfunderent, ea partim ipse Callistus Historiæ suæ eccles. inseruisset, par tim ex Procopii Cæsariens. de imp. Justiniani adi ficis opere, unde Callistus hausit, patuerint co gnosci, propter reliqua ignota et fabulosa sexaginta quatuor miracula, posse rempublicam litter. facile carere. De fonte illo ipso et æde ad tontem vide præter Lambecium I. c, anonymum in Antiquilatk CPolitanis, lib. I, sect. 159, part. 111, vol. 1. Imperii Orientalis, a Bandurio editi p. 56, ed. Paris., sive p, 49 sq. ed. Venet.: et Bandurit Notas ad h. I. in vol, II, pag. 534 ed. Venet. B. p. 159, ed Paris, - V. Elogia Sciorum, etc., in vol. IX. B. Gr. p. 118. In bibl. publ. Paris. Synaxaria sunt in codd. tribus, de quibus postea. (Harl.) (h) Carmen iambicum de patriarchis CPolit. in cod. Medic. Florent. 16, n 21. plut. 87. V. Bandin, I. c. pag, 400. Nic. Call. Chronologia patriar charum CPol CXIV, quorum postremus est Atha nasius, in cod. Barocc.59, bibl. Bodlei., et in cod. 142. n. 23, Catalog, episcoporum CPolitanorum 288; sed Catalogus iste (ut ait auctor. codd. An gliæ 1, p, 18), prout exstat apud Scaligerum in Eusebio suo, desinit in Photio. Verum hic codex exhibet post Photium circiter 42 episcopos usque
col. 553–554page 3 of 392
PG 145:553πάσης τῆς θείας Γραφῆς σύνοψις Τὰ μετὰ τὰ Μακκαβαικὰ μέχρι Χριστοῦ καὶ αὐτῆς ἁλώσεως Ἱερουσαλήμ. "Αλωσις Ιερουσαλήμ, ὡς ὁ Ἰώσηπος ἱστορεῖ. Ασσυρίων, Περσῶν, Αἰγύπτου, Σύρων, Μήδων, Ἑλλήνων ἄνακτες. ᾿Αθηναίων καὶ Κρητῶν ἄρχοντες. Ρώμης βασιλεῖς. Ἑβδομήκοντα τοῦ Χριστοῦ μυστηπόλοι. Εὐαγγελισταὶ καὶ διάκονοι. Αἱ μυῤῥοφόροι και μαθήτριαι Λόγου. Οἱ καλλύναντες ἐν λόγοις Ἐκκλησίαν, Οἱ καλλύναντες ἐν λόγοις Ἐκκλησίαν, Μέγας Διονύσιος Αρείου πάγου, Μέγας Αθανάσιος ᾿Αλεξανδρείας, Τὸ πνευματικὸν τοῦ Βασιλείου στόμα, Ο Γρήγορος νοῦς, τῶν βροτῶν ἡ περπνότης, Γλῶττα μέλι ῥέουσα τοῦ Χρυσοστόμου, Ἡ δαψιλής τε τοῦ Νυσσοῦς πανδαισία, Ὁ βαθύνους Κύριλλος, Αἰγύπτου κλέος, Καὶ λεπτὸς εἰς ἅπαντα Μαξίμου λόγος, Ὁ τῆς Κλίμακος, ἡ μετάρσιος βάσις, Νεῖλος προφανῶς καὶ τὸ τοῦ Νείλου στόμα, Ὁ Σύρος Εφραίμ, ἡ κατάνυξις λόγων, Πανηγυριστῶν πατερικῶν βιβλία, Καὶ Μεταφραστὴς, ἡ γλυκύῤῥους χάρις, Ἐν οἷς πᾶσι πέφυκεν ὑπερεξέχων Ὁ χρύσεος ῥοῦς, ἡ γλυκύζουσα βρύσις, Ὡς ἄφθονον μάννα τε πάντας ἐκτρέφον, Καὶ νέκταρ ἀθάνατον ἐκρέον πόσιν. Οἱ τὰ μέλη πλέξαντες ὕμνων ἐνθέων, Συνοπτική σύνοψις ἁγίων χρόνου Νικηφόρου - Γραφῆς πάσης σύνοψις ηκριβωμένη, (η)
triarcharum Ç Pol. oratione soluta fusius conscriptam (quam e membranis bibl. Regiæ pariter vulgassese scribit Labbeus tom. II De S. E. et pagina eliam 34 Protreptici Historie Byz. laudate, confirmatque
II. Wartbonus, Appendice ad Hist. literariam Cavei), nusquam reperio. Series palriarcharum CPolitano
rum, sub Nicephori CPolitani nomine sæpius edita, desinit in patriarcha 82 Ignatio eunucho, ut in Nicephori ejus scriptis dixi.
Ad calcem epigrammatum Theodori Prodomi, Græce excusorum Basil. 1536, 8 (i), præler jam dictos
catalogos binos imperatorum patriarcharum CPol. occurrunt (k) ejusdem Nicephori Callisti Xanthopuli
versibus iambicis descripla πάσης τῆς θείας Γραφῆς σύνοψις
Τὰ μετὰ τὰ Μακκαβαικὰ μέχρι Χριστοῦ καὶ αὐτῆς ἁλώσεως Ἱερουσαλήμ.
"Αλωσις Ιερουσαλήμ, ὡς ὁ Ἰώσηπος ἱστορεῖ.
Ασσυρίων, Περσῶν, Αἰγύπτου, Σύρων, Μήδων, Ἑλλήνων ἄνακτες.
᾿Αθηναίων καὶ Κρητῶν ἄρχοντες.
Ρώμης βασιλεῖς.
Ἑβδομήκοντα τοῦ Χριστοῦ μυστηπόλοι.
Εὐαγγελισταὶ καὶ διάκονοι.
Αἱ μυῤῥοφόροι και μαθήτριαι Λόγου.
Οἱ καλλύναντες ἐν λόγοις Ἐκκλησίαν, sive Catalogus Sanctorum Patrum Ecclesiæ (m), quem ascribere integrum, quia brevis est, non gravabor.
Οἱ καλλύναντες ἐν λόγοις Ἐκκλησίαν,
Μέγας Διονύσιος Αρείου πάγου,
Μέγας Αθανάσιος ᾿Αλεξανδρείας,
Τὸ πνευματικὸν τοῦ Βασιλείου στόμα,
Ο Γρήγορος νοῦς, τῶν βροτῶν ἡ περπνότης,
Γλῶττα μέλι ῥέουσα τοῦ Χρυσοστόμου,
Ἡ δαψιλής τε τοῦ Νυσσοῦς πανδαισία,
Ὁ βαθύνους Κύριλλος, Αἰγύπτου κλέος,
Καὶ λεπτὸς εἰς ἅπαντα Μαξίμου λόγος,
Ὁ τῆς Κλίμακος, ἡ μετάρσιος βάσις,
Νεῖλος προφανῶς καὶ τὸ τοῦ Νείλου στόμα,
Ὁ Σύρος Εφραίμ, ἡ κατάνυξις λόγων,
Πανηγυριστῶν πατερικῶν βιβλία,
Καὶ Μεταφραστὴς, ἡ γλυκύῤῥους χάρις,
Ἐν οἷς πᾶσι πέφυκεν ὑπερεξέχων
Ὁ χρύσεος ῥοῦς, ἡ γλυκύζουσα βρύσις,
Ὡς ἄφθονον μάννα τε πάντας ἐκτρέφον,
Καὶ νέκταρ ἀθάνατον ἐκρέον πόσιν.
Οἱ τὰ μέλη πλέξαντες ὕμνων ἐνθέων, Catalogus brevis Hymnographorum Ecclesiæ Græcæ, quem et ipsum
integrum exhibui, in Catalogo Melodorum Græcorum, ad ealcem Allatii De libris ecclesiasticis Græcorum.
Συνοπτική σύνοψις ἁγίων χρόνου sive Menologium sanctorum breve versibus (perinde, ut quæ jam memoravi), iambicis (n).
ad tempora Joannis Ducæ, qui imperare cœpit
ann. Christ. 1221. In eodem Catal. pag. 270,
n. 11, 3, Inter Langbæni Adversaria refertur Nic.
Call. Notitia patriarcharum CP.a sancto Andrea ad
Methodium, pag. 11. Additur in pagina adversa ex
duobus aliis mes quidquid varii deprehenderet
Langbanius,ανé lectionum sive rerum: et p. 271,
n. 20, 2, inter ejusd. Langb. Adversaria est fragmentum quoddam Nic. Callisti.. De codd. Paris.
v. superius adnotata. Nic. Call. novam enarrationem, oratione soluta fusius conscriptam de episcopis Byzantii et de patriarchis Politanis, Bandurius, in Imperio Orientali, tom. 1, pag. 164, sqq.
ed. Veneta, s. p. 191 sq. ed. Paris., Græce cum
versione sua Lat. edidit e cod. bibl. Regiæ n. 3502.
Desinit hic Catal. in Joanne monacho et presbytero,
ann. Christ. 1292; aliosque addidit Caarlalog. patriarcum C. Politan. Conf. Bandur. Præfal. p. avi,
ad tom. 1, et Comment. doctum longumque, pag.
613 sqq. ed. Venet., ubi pag. 614, codicem ipsum
et contenta uberius exposuit. Noster Fabricius
libris tribus de vita et morte Mosis a Philone, Gr. et
Lat. cum Gilb. Gaulmini Molinensis Observalt.Ilamburgi, 1714, 8; adjecit tertio loco pag. 554 seqq.
secund. ed. Basil. mem. ex cod. mss. Greco Nicephori Callisti Politani Menologium breve ecclesiaalicum. Cf. Histor. critic. reipubl. litteraria, tom. VII,
PATROL. GR, GXLY.
art, xr, de libris novis, pag. 418; et Oudin. 1. c.
pag. 711. (Harl.
Per Bebelium. V. Maittaire A. T. II, p. 855,
ui citantus Niceph. Callisti Opusc. et Εpigrammata cum Epist. Erasmi. Illam edit. uberius recenset Oudin. 1. c. (Harl.)
(k) Nota in his esse omnia illa, quæ velut sibi
haud visa Nicephori scripta ex Guil. Eisengrinii
Catalogo scriptorum ecclesiasticorum memorat Possevinus, in Apparatu; et Vossius, De Hist. Græcis,
pag. 308. Νota eliam, Nicephorum Xanthopulum
male a Callisto distingui in Indice ad Meursii Glossarium Græcobarbarum. Nola tertio, in J. Gotfridi
Olearii Bibliotheca scriptorum ecclesiasticorum,
len. 1711, 4, tom. II, p. 8, ridicule excusum Nicephori catalogum meretricum imperatorum C. Pol. pro
catalogo metrico.
In cod. Veneto Marciano 266 est Niceph. Call.
Synopsis accurata S. S. Νικηφόρου - Γραφῆς πάσης
σύνοψις ηκριβωμένη, versibus iambicis, et continet
synopsin librorum Geneseos, Exodi, Levitici, Numemorum, Deuteronomii. (Harl.)
(m) Est in cod. 183 Cesareo Vindob. in fine.
V. Lambec. Comm. tom. IV, p. 431. (Hurl.)
(η) Edidit Fabric. noster Menologium. Vid. paulo
ante notata ad Catal. patriarcharum Politan.
In cod. Coislin. 108, fol. 243, in margine Niceph.
col. 555–556page 4 of 392
PG 145:555Τριωδίου σύνοψις ἀκριβεστάτη. "Αχραντε Παρθένα μῆτερ Θεοῦ, πάσης ἀνθρωπίνης βοηθείας ἀπολυθείς. "Αχραντα Παρθένε, μήτερ Θεοῦ, ἡ δεδοξασμένη ὑπὲρ πᾶσαν φύ Συναξάρια εἰς τὰς ἐπισήμους τοῦ τριωδίου ἑορτάς, 1607, 1637, 1648, 4.: Συναξάρια ἤτοι βίοι ἁγίων ἐκ τῆς Ἑλλη νικῆς γλώττης μεταφρασθέντα παρὰ Μαξίμου ταπεινοῦ ἐπισκόπου Κυθήρων εἰς κοινὴν ὠφέλειαν. Νικηφόρου Καλλίστου, ἐρμηνεία τοῦ κοντακίου, τοῦ οἴκου, καὶ τοῦ ἐξαποστειλαρίου, πόθεν οὕτως ἐκλήθησαν. ἠρωτήθη δὲ παρὰ τοῦ ὁσιωτάτου Ιερομονάχου Κυρίλλου τοῦ ἀρχιμανδρίτου· 228, 19,
Τριωδίου σύνοψις ἀκριβεστάτη.
NICEPHORUS CALLISTUS.
Volumen totum claudit sy ooyewe, prosa, non versu.
Manu exarati etiamnum in bibliothecis occurrunt hujus Nicephori hymni varii, ut xxiperioµóc in
B. Virginem. Incipit: Xaipe, ȧvwrέpz twν voipwv. Fabric. Exstat in cod. 299, n. 6, de quo plura
scripsit Lambec. Comment. tom. V, pag. 563. In cod. 343, n. 11, Paris. bibl. publ. sunt Xanthopali
Versus iambici de duodecim festis Dominicis. (Harl).
Troparia duo, in eamdem, ordine alphabeti: unum incipit, "Αχραντε Παρθένα μῆτερ Θεοῦ, πάσης
ἀνθρωπίνης βοηθείας ἀπολυθείς. Alterum, "Αχραντα Παρθένε, μήτερ Θεοῦ, ἡ δεδοξασμένη ὑπὲρ πᾶσαν φύ
Giv ẞpotwy. (Fabr.) - In cod. Vindobonensi Cæsareo 299, n. 6, Troparia duo in Virgin. Mariam, teste
Lambec. Comm. tom. V. pag. 563. (Harl.)
Συναξάρια εἰς τὰς ἐπισήμους τοῦ τριωδίου ἑορτάς, Synaxaria in præcipua Triodii festa, quibus unius
cujusque corum indicatur origo, qualitas et dispositionis ratio. Combefisio quidem in bibl. Concionatoria
judice Triodium Græcorum Nicephorus pessime hubuit, dum Synaxariis augendo suis, ipsius ac sequioris
Græciæ erroribus inferciit. Pluribus hac de re conqueritur Leo Allatius, quem si placet vide Dissert. De
libris ecclesiasticis Græcorum, pag. 70, 92 seq., 113, 229; et contra Hottingerum, pag. 124; ac de
synodo Photiana p. 326 sq., 527 sq. (o). Hæc Nicephori Synaxaria in linguam Græcam vulgarem conversa a Matthæo Cigula, Cyprio, et Maximo Margunio, Cytheorum episcopo, prodierunt Venet. apud
Antonium Pinellum ann. 1607, 1637, 1648, 4. Titulus est: Συναξάρια ἤτοι βίοι ἁγίων ἐκ τῆς Ἑλλη
νικῆς γλώττης μεταφρασθέντα παρὰ Μαξίμου ταπεινοῦ ἐπισκόπου Κυθήρων εἰς κοινὴν ὠφέλειαν.
Sermo in laudem Mariæ Magdalenæ, ex cod. Medic. 33, n. 18, plut. 9, editus a Bandin. in Catal.
codd. Gr. 1, pag. 446-455, et in Monumentis Græc. Ecclesiæ vet. Florent. 1762, 8, vol. III, n. 5.· Præter
ea in bibl. publ. Paris. aliisque reperiuntur.
Commentarii in Psalmos, in cod. Paris. 149, et in cod. quodam bibl. Escorial.
Oratio de festo Orthodoxiæ in cod. Paris. 1090, n. 1, et in eod. cod. n. 2.
Homilia in Nativitatem Christi. In Indice Cat. Codd. Paris. II tom. tribuitur Nicephoro Callisto.
Homilia in laudem Joannis Jejunatoris sec. Indic. Cat. in cod. Paris. 767, n. 20, sed tom. II, Catal.
pag. 143, sub nomine Callisti, patriarchæ CPolitani, indicatur.
Xanthopuli epistola ad Orphanotrophum in cod. Parisino 2105. n. 31.
Rhetorices progymnasmata in cod. Paris. 2988, n. 1, aut potius partes quædam; nam pag. 586 Cat.
hæc est descriptio: Nicephori Callisti Fabula una et Narratio una; item Chriæ, quæ omnia sunt quasi
quædam rhetorices progymnasmata: inc. Elyé note nap izotop. Sed Montfaucon in Palæographia Græca,
lib. 1, cap. 7, in Notis mss. Græcorum sæc. xiv, pag. 70, ad annum 1344, refert, hoc circiter tempore
codicem regium 3271 a Stephano quodam descriptum esse, qui Nicephori Gallisti Rhetorica el aliquol
Opuscula exscripsit. V. Oudin, 1. c. pag. 718, et supra in vol. VI, p. 134.
Fragmenta plura in cod. Paris. 950, n. 14-18; n. de Paulo Samosateno, de miraculis ab Euphemia,
Glyceria, et B. Virgine Maria patratis, atque de variis sanctæ crucis nominibus.
Vitu sancti Andreæ apostoli et primi episcopi CPolitani, Leidæ in cod. Vossiano 4, n. 5, sed secundum
Montfauc. in Pulaographia Græca, lib. iv, cap. 9, pag. 323, dicitur esse in cod. Græco Regio 2458,
ann. Ch. 1286 scripto, Pita sancti Andreæ Junioris a Nicephoro Callisto, Magnæ ecclesiæ presbytero.
Homilie Nicephori Callisti, Chrysostomi et aliorum in cod. Colbertino 5108, maña Paphnutii monachi,
Thyepolii d. 20, Jun. ann. 1568 exarato, teste Montfauc. 1. cit. pag. 91.
Scholia seu Glossæ in oratt. Gregorii Nazianzeni, in codd. Venetis Marc. 76 et 77. V. Catal. codd. Gr.,
pag. 53 et 54, et Possevin. ad calcem Apparatus sacri, pag. 28.
Νικηφόρου Καλλίστου, ἐρμηνεία τοῦ κοντακίου, τοῦ οἴκου, καὶ τοῦ ἐξαποστειλαρίου, πόθεν οὕτως ἐκλήθησαν.
ἠρωτήθη δὲ παρὰ τοῦ ὁσιωτάτου Ιερομονάχου Κυρίλλου τοῦ ἀρχιμανδρίτου· in cod. Naniano 228, n. 19, secund. Catal. codd. Gr. Nan. p. 421. (Harl.)
Nicephoro quoque Callisto, velut auctori, tribuere non dubitavit Humfredus Hody brevem librum,
quem e ms. Barocciano edidit Græce et Latine sub titulo: Anglicani schismatis redargutio, in quo libro
pluribus cxemplis probatur, episcopos injuste depositos orthodoxi successoris communionem nunquam
refugisse. Oxon. 1691, 4 va ix TV Exxoαixwv istopi, etc. Idem scriptum editurum se
Xanthopuli Collectio Sctorum per annum ad singulos menses, versibus iambicis. Vide Montfauc. Bibl.
Coislin. p. 184. (Harl).
In cod. Cæsareo Vindob. 322, sunt Niceph.
Synaxaria, etc. v. plura in Lambec. tom. V, b. 596
seqq. De Synaxario alio vid. Lambec. ton. VIII,
p. 119, 123, et quae supra ad Nicephori
Yux, etc., attulimus. Paris. in bibl. publ. tres
codd. continent Synaxaria Niceph. secundum Cat.
(v. Indic.) in cod. 407. Auctor Catal. codd. p. 57,
ait, esse id opus ineditum et in so a veterum Sy.
naxaris in primis diversum, quod ibi varios Græcorum recentiorum errores deprehendas. (Harl.)
Sebastian and Gabriel Cramoisy: Dedicatory Letter to Cardinal RichelieuSebastiani et Gabrielis Cramoisy Epistola dedicatoria ad Cardinalem de Richelieu
col. 557–558page 5 of 392
PG 145:557φωνῆς Νικηφόρου Καλλίστου τοῦ Ξανθοπούλου, ΝΙΚΗΦΡΟΥ ΚΑΛΛΙΣΤΟΥ ΤΟΥ ΞΑΝΘΟΠΟΥΛΟΥ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ
DEDICATIO EDIT. 1630.
promiserat Cotelerius, Monument. Eccles. Græcæ, III, pag. 645. Offendi, inquit. in opusculo nunc inedito,
olim, si Deus dederit, edendo, de celebri schismale ob Josephum patriarcharum Pol. successorem, Arsenii
depositi ann. Chr. 1268, et Germani, qui se paulo post abdicaveral. Cæterum non Nicephoro, sed alii
antiquiori scriptori, qui ann. Chr. 1267 eum composuit, deberi hunc libellum, recte postea agnovit
ipse editor Humfredus Hodius. Vide ejus Letter to a friend, concerning a collection of canons, Oxford.
1692, 4, pag. 42.
Beatus Rhenanus Basil. 1535, fol. Rufini Hist. ecclesiasticæ et Historiæ tripartiæ Epiphanii scholastici, pag. 590-615 subjunxit Historiam ecclesiasticam a Nicephoro Græco monacho conscriptam et incerto
interprete jam olim Latine versum, quæ velut continuatura Tripartitam incipit a temporibus Theodosij
Junioris, desinitque in morte Anastasii, quem impium vocat et a quibusdam fulmine divino percussum
tradi scribit. Non modo brevius longe singula persequitur, quam Nicephorus Callistus libris xiv, XV,
XVI, sed et aliter nonnulla refert, ut alium illum fuisse Nicephorum sit necesse, licet Callistus
etiam monachus fuisse viris doctis videatur. Vide, quæ de his Collectaneis Jacobus Billius, lib. 1 Obs.
sacr. cap. 16.
De excerptis e Theodori lecloris libris duobus Historiæ ecclesiasticæ, quæ titulus profitetur accepta àñò
φωνῆς Νικηφόρου Καλλίστου τοῦ Ξανθοπούλου, dictum in Theodoro.
ΝΙΚΗΦΡΟΥ ΚΑΛΛΙΣΤΟΥ
BIBAIA IH'.
XANTHOPULI
LIBRI XVIII,
In duos tomos distincti, de Græce nunc primum editi. Adjecta est latina interpretatio
Joannis Langi, a R. P. Frontone Ducæo, societatis Jesu theologo cum Græcis collata et
recognita.
(Lutetiæ Parisiorum, Sumptibus Sebastiani et Gabrielis Cramoisy, via Jacobæa, sub Ciconiis, 1630, cum privilegio
Regis Christianissimi.
ARMANDO JOANNI
ILLUSTRISSIMO S. R. E. CARDINALI DE RICHELIEU.
Nicephori Callisti aliquando tenemus historiam. Illustrissime Cardinalis, qui nunc, post
longam periculosamque jactationem, in sinu tuæ purpuræ, tanquam in portu placidissimo, si
pateris, conquiescet. Heu quibus ille jactatus fatis! Apud Matthiam Corvinum quondam in
pretio habitus, in potestatem venit postea Barbarorum et Turcis Pannoniam invadentibus.
vix unius militis fuit præda. Servatus est autem, non historiæ, nec rerum quas continebat
merito, sed quadam elegantia characteris, cujus etiam beneficio Constantinopoli væniit inter
delicatorum supellectilem, quasi cultius aliquod mancipium. Emptorem autem invenit eum
Nicephorus' Encomiastic Address to Andronicus PalaeologusNicephori Allucutio encomiastica ad Andronicum Palaeologum
col. 559–560page 6 of 392
Nicephori Allucutio encomiastica ad Andronicum Palæologum
PG 145:559ΠΡΟΣΦΩΝΗΜΑ ΕΝ ΕΙΔΕΙ ΕΓΚΩΜΙΟΥ ΕΙΣ ΤΟΝ ΕΥΣΕΒΕΣΤΑΤΟΝ ΚΑΙ ΑΓΙΟΝ ΗΜΩΝ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑ ΥΠΕΡ ΤΗΣ ΒΙΒΛΟΥ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ. Ἐμοὶ δὲ ἄρα ἐκκλησιαστικὴν ἱστορίαν ᾑρημένῳ συντάττειν, καὶ πολλῶν καὶ θεσπεσίων πράξεις ἀνδρῶν πειρωμένῳ δή ξυγγράφειν, τίνι γε ἄλλῳ ταύτην ἀναθεῖναι προσῆκεν, ἢ σοί, βασιλέων πάντων φιλοχριστότατε καὶ φιλανθρωπότατε, πάσας ἄρδην ετε συλλαβόντι τὰς ἀρετὰς, καὶ μηδεμίαν ὑπερβολὴν τῶν χρηστῶν ἐν οὐδενὶ καταλελοιπότι; οὗ πολλὰ μὲν καὶ ἄλλα τα κατορθώματα, καὶ ὡς οἷον εἰπεῖν ἄπειρα, καὶ λόγον ἐκβαίνοντα τὸν ἡμέτερον, Θεοῦ χειρὶ πρὸς πᾶσαν καὶ βουλὴν καὶ πρᾶξιν ὁδηγου.
gui publicis invidens commodis, suum fecisse videbatur, ne esset aliorum. Sed tandem ab
injusto domino in familiam imperatoris transiit, ac postliminio restitutus eos est unde fuerat
ablatus auctor siquidem ipse Nicephorus suum imperatore dignum munus judicaverat, et
Palæologo, uti suspicio est, historiam consecrarat. Joannes Langus, vir de republica litteraria optime meritus, eum primus e Bibliothecæ vinculis exsolvit, ac Latio donavit, quo sibi
nomine etsi obstrinxit universos, non tamen effecit ut ipsum
tamen effecit ut ipsum e vultu Nicephorum nosse non
cuperent ii quibus antiquitatis studium et Græcæ facundiæ dignitas esset in pretio. Præter
eæteros autem Jacobi Thuani in senatu Parisiensi præsidis, et inter egregie doctos facile
principis, in hanc curam animus exarsit, pugnavitque omni qua valebat gratia, et perfecit,
ut e bibliotheca imperatoris exemplar ipsum Græcum nobis liceret exscribere, quod accurate
præstitimus. Hujus autem ad transcripti fidem Latina versio explorata commissaque est a
R. P. Frontone Ducœo e societate Jesu, qui eam interpolavit omnem et recensuit. Non dubitamus autem isto sponsore, Nicephorum hunc nostrum germanum asserere, et vel Callisto
patri (si redeat in vivis) recognoscendum dare. Nunc illum, Illustrissime Cardinalis, orbis
Christianus Galliæ debiturus est, qui per te jam illi multa debet. Alque hic quam sit tuus
ipsa nominis indicatio demonstrat. Quem enim appellet alium Nixrpopos, quam eum qui quacunque iter fecit victoriam circumtulisse visus est. Qui rebellantes provincias nɔn
tam parsibus, quam victoriis peragravit: qui felicitate, vigilantia, virtute quidquid hactenus Galtiæ beatitati obstiterat, evertit disjecitque. Pergis autem etiam nunc, Illustrissime Cardinalis,
alias in oras vim eamdem beneficam invictamque deducere. Exstabit, ne dubita, alter aliquando Nicephorus, qui tuarum victoriarum cursum posteris explicabit, quanquam ut facta
tua nemo scriptis celebret, fama tamen loquetur ipsa, neque ventura de te ælas ulla postea
conticescet. Nos certe quod vita suppetet, tuis obstricti ornatique beneficiis, quiqui sumus,
fidam semper obsequendi voluntatem profiteri non desinemus,
Illustriss. et Reverendiss. Cardinalis,
Deditissimi humillimique Clientes,
SEBASTIANUS ET GABRIEL CRAMOISY FRATRES.
ΠΡΟΣΦΩΝΗΜΑ
ΕΝ ΕΙΔΕΙ ΕΓΚΩΜΙΟΥ
ΕΙΣ ΤΟΝ ΕΥΣΕΒΕΣΤΑΤΟΝ ΚΑΙ ΑΓΙΟΝ ΗΜΩΝ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑ ΥΠΕΡ ΤΗΣ ΒΙΒΛΟΥ
ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ.
ALLOCUTIO ENCOMIASTICA
AD PIISSIMUM ET SANCTUM IMPERATOREM NOSTRUM
SUPER LIBRO HISTORIÆ ECCLESIASTICÆ.
1 Ecclesiastica Historia composita, multorumque et admirandorum virorum rebus gestis a me
scriptie, nemini profecto opus id, quam tibi, re
ctius consecrarim, imperator, principum omnium
Christi amantissimo atque humanissimo, qui omnes prorsus virtutes complexus, nihil rerum pulcherrimarum et excellentissimarum prætermisisti.
Et cum permulta atque adeo innumerabilia tua
sint præclare facta, orationem nostram longe superantia, manu divina consilium omne tuum et ſaἘμοὶ δὲ ἄρα ἐκκλησιαστικὴν ἱστορίαν ᾑρημένῳ
συντάττειν, καὶ πολλῶν καὶ θεσπεσίων πράξεις
ἀνδρῶν πειρωμένῳ δή ξυγγράφειν, τίνι γε ἄλλῳ
ταύτην ἀναθεῖναι προσῆκεν, ἢ σοί, βασιλέων πάντων
φιλοχριστότατε καὶ φιλανθρωπότατε, πάσας ἄρδην
ετε συλλαβόντι τὰς ἀρετὰς, καὶ μηδεμίαν ὑπερβολὴν τῶν χρηστῶν ἐν οὐδενὶ καταλελοιπότι; οὗ πολλὰ
μὲν καὶ ἄλλα τα κατορθώματα, καὶ ὡς οἷον εἰπεῖν
ἄπειρα, καὶ λόγον ἐκβαίνοντα τὸν ἡμέτερον, Θεοῦ
χειρὶ πρὸς πᾶσαν καὶ βουλὴν καὶ πρᾶξιν ὁδηγου.
col. 561–562page 7 of 392
PG 145:561μένου, πάντων δ' ἔμοιγε μέγιστον, καὶ ὡς ἂν τις εὐστόχως φαίη ἐπίσημον, ἡ εὐσέβεια, ἢ τε περὶ τὴν Χριστού Εκκλησίαν σπουδή, καὶ ὁ περὶ αὐτὴν ἔνθερμος οἷον καὶ ἄφραστος ἔρως, καὶ τὰ σὰ διὰ ταύτην τρόπαιά τε καὶ νικητήρια. "Ην δῆτα πολλῷ καὶ μυρίῳ σάλῳ τῶν τῆς δυσσεβείας ρευμάτων, σκληρῶν τε πνευμάτων Αντιπνοίαις ἀμηγέπη φε ρομένην εὑρών, πάντα θέμενος ἐν δευτέρῳ, πρὸς τοὺς σοὺς γαληνούς λιμένας ἀσφαλῶς διανήξασθαι καὶ κατᾶραι παρεσκευάσω. Καὶ νῦν ἄκλαστος δια μένουσα, οἷα δη τὸν πρόσφατον ύπον ἀποθεμένη, καὶ πρὸς τὴν ἀρχαίαν ἐπαναχθεῖσα εὐπρέπειαν, μᾶλλον δὲ τὴν ἐκ τῆς ζάλης ἄλμην τοῖς τῶν σῶν λόγων ποτιμωτάτοις ῥοθίοις ἀποκλυσαμένη καὶ ἀποπτύσασα, σοὶ τῷ ἐκ Θεοῦ κοσμαγωγῷ τε καὶ κυβερνήτῃ, εἴπω δ' ὅτι καὶ ἱερῷ νυμφοστόλῳ, ἀξιό χρεων τὴν χάριν ἀποπληροῖ, διάτορον οἷον καὶ με γάλην ῥη γνῦσα φωνὴν, ὡς διὰ τοῦ πάντες άσυλον τὸ χρῆμα τῆς εὐσεβείας τηροῦντες, ἐν τῷ βεβαίῳ ἑστάνα: τῆς ἀκιβδήλου στεῤῥῶς οιόμεθα πίστεως, τὴν ἀμφὶ τῷ Θεῷ πλανωμένην δόξαν πόῤῥω πη, ὡς με ἦν εἰκὸς, διαῤῥίψαντες. Οὐ μὴν ἀλλ᾽ εἰ μὲν ἦν ἐμοὶ σκοπουμένῳ ἀρχῆς ἀπ᾿ ἄκρας τοῖς σοῖς κατὰ μέρος ἅπασιν ἐπιστῆναι, οιαις τε ρίζαις τῶν περὶ σὲ πραγμάτων τὰς ἀφορμὰς ἡ πάντα σοφῶς διεξάγουσα Πρόνοια κατεβάλετο, διελθεῖν, ἐπὶ μέγα ἂν τὰ τῆς γραφῆς ἐξετάθη μοι, καὶ συγγραφὴν ἔδοξα μᾶλλον ἢ προσφώνημα διεξέρχεσθαι. Νυνὶ δ᾽ ἐπ' ἄλλα μοι τοῦ σκοποῦ βλέποντος, σμικρῶν δή τινων ὅσον ἄψασθαι τῶν σῶν, καὶ ἐπιδραμεῖν ἔσται τῷ λόγῳ· ἐκείνων δὴ τῷ καθήκοντι προσηκόντως μάλα ταμιευομένων καιρῷ ἐπεί τοί γε καὶ ἄλλως, τό γε νῦν ηρημένῳ λέγειν, ἡ περιουσία τῶν σῶν χρηστῶν εἰς καινὴν ἐμοί τινα περιίσταται ἔνδειαν, ἥκιστ᾽ ἐῶσ᾽ ἀνύτειν τὸ πρὸς βουλῆς, πάντων ὡς ἐν λε μῶνι ποικίλῳ σχεδὸν καὶ μυρίαις βρίθοντι χάρισ πρὸς ἑαυτὰ ἕκαστον μεθελκόντων καὶ κατέχειν δὴ σφοδρῶς πειρωμένων. ᾿Αλλ᾽ ἐγὼ μὲν ἤδη λύω τὸν λόγον· τόσος δ᾽ ἔσται ὅσος δῆτ᾽ ἀρκέσαι, ἀμυδρόν οἷον τὸν περὶ σέ μοι πόθον ἐνδείξασθαι, καὶ τὸ εὔνουν μετά παρρησίας ἀφοσιώσασθαι, ἄχρι δὴ τοῦ δεῦρο ὑποχωροῦν καὶ κρυπτόμενον. Σὸν δ᾽ ἂν εἴη τῆς ἡμέρον καὶ φιλαθρώπου ψυχῆς ἵλεων ἐμοὶ ἐνορῖν, θάρσος τ' ἄῤῥητον ἐνιέναι· καὶ πρό γέ τῶν ἄλλων, εἴ τι μὴ κατὰ λόγον τῷ παρόντι μοι συν τάγματι λέλεκται, συγγνώμην βραβεύειν, καὶ ταῖς τῆς σῆς ἀκριβείας προσθήκαις καὶ ἀφαιρέσεσιν ἐκ καθαίρειν τὴν συγγραφήν. Πάντως γὰρ ὅ τι ἂν ἡ σὴ ψῆφος ἀκριβοῦν ἕλοιτο, ἐκεῖνο δὴ κἀμοὶ καὶ πᾶσι σχεδόν φίλον ἔσται καὶ ἀσφαλέστατον, πάντων ὅσοι γεγόνασι μάλιστα τοῖς τοιούτοις εἰς βάθος ἐξικέσθαι καὶ διορᾷν, τάχει τε καὶ μεγέθει φύσεως γέ ρας πρὸς Θεοῦ εἰληχότι· πρὸς δὲ λέγειν τε καὶ φιλοσοφεῖν τὰ θεῖα σωφρόνως ἅμα καὶ ἀκριβῶς δέει μάλα πολλῷ διειδότι, νῷ τε αὖ καὶ γλώττῃ δια τρανούσῃ τὸ παριστάμενον τά γε τοιαῦτα διευκρινεῖν ἰσχυρῶς ἔχοντι· ὡς θάτερον ὑπὸ θατέρου γνω ρίζεσθαι· ὅτι γε κἀπὶ βασάνῳ δῆτα τῇ σῇ οὐδεὶς οὕτω θρασὺς καὶ αὐθάδης, ὥστ' ἔπειτα δὴ καὶ δάκτυ
DEDICATIO.
μένου, πάντων δ' ἔμοιγε μέγιστον, καὶ ὡς ἂν τις ctum dirigente: tum, ut mihi quidem videtur, et
εὐστόχως φαίη ἐπίσημον, ἡ εὐσέβεια, ἢ τε περὶ τὴν
Χριστού Εκκλησίαν σπουδή, καὶ ὁ περὶ αὐτὴν
ἔνθερμος οἷον καὶ ἄφραστος ἔρως, καὶ τὰ σὰ διὰ
ταύτην τρόπαιά τε καὶ νικητήρια. "Ην δῆτα πολλῷ
καὶ μυρίῳ σάλῳ τῶν τῆς δυσσεβείας ρευμάτων,
σκληρῶν τε πνευμάτων Αντιπνοίαις ἀμηγέπη φε
ρομένην εὑρών, πάντα θέμενος ἐν δευτέρῳ, πρὸς
τοὺς σοὺς γαληνούς λιμένας ἀσφαλῶς διανήξασθαι
καὶ κατᾶραι παρεσκευάσω. Καὶ νῦν ἄκλαστος δια
μένουσα, οἷα δη τὸν πρόσφατον ύπον ἀποθεμένη,
καὶ πρὸς τὴν ἀρχαίαν ἐπαναχθεῖσα εὐπρέπειαν,
μᾶλλον δὲ τὴν ἐκ τῆς ζάλης ἄλμην τοῖς τῶν σῶν
λόγων ποτιμωτάτοις ῥοθίοις ἀποκλυσαμένη καὶ
ἀποπτύσασα, σοὶ τῷ ἐκ Θεοῦ κοσμαγωγῷ τε καὶ
κυβερνήτῃ, εἴπω δ' ὅτι καὶ ἱερῷ νυμφοστόλῳ, ἀξιόχρεων τὴν χάριν ἀποπληροῖ, διάτορον οἷον καὶ με
γάλην ῥη γνῦσα φωνὴν, ὡς διὰ τοῦ πάντες άσυλον
τὸ χρῆμα τῆς εὐσεβείας τηροῦντες, ἐν τῷ βεβαίῳ
ἑστάνα: τῆς ἀκιβδήλου στεῤῥῶς οιόμεθα πίστεως,
τὴν ἀμφὶ τῷ Θεῷ πλανωμένην δόξαν πόῤῥω πη, ὡς
με ἦν εἰκὸς, διαῤῥίψαντες. Οὐ μὴν ἀλλ᾽ εἰ μὲν ἦν
ἐμοὶ σκοπουμένῳ ἀρχῆς ἀπ᾿ ἄκρας τοῖς σοῖς κατὰ
μέρος ἅπασιν ἐπιστῆναι, οιαις τε ρίζαις τῶν περὶ
σὲ πραγμάτων τὰς ἀφορμὰς ἡ πάντα σοφῶς διεξάγουσα Πρόνοια κατεβάλετο, διελθεῖν, ἐπὶ μέγα ἂν
τὰ τῆς γραφῆς ἐξετάθη μοι, καὶ συγγραφὴν ἔδοξα
μᾶλλον ἢ προσφώνημα διεξέρχεσθαι. Νυνὶ δ᾽ ἐπ'
ἄλλα μοι τοῦ σκοποῦ βλέποντος, σμικρῶν δή τινων
ὅσον ἄψασθαι τῶν σῶν, καὶ ἐπιδραμεῖν ἔσται τῷ
λόγῳ· ἐκείνων δὴ τῷ καθήκοντι προσηκόντως μάλα
ταμιευομένων καιρῷ ἐπεί τοί γε καὶ ἄλλως, τό γε
νῦν ηρημένῳ λέγειν, ἡ περιουσία τῶν σῶν χρηστῶν
εἰς καινὴν ἐμοί τινα περιίσταται ἔνδειαν, ἥκιστ᾽
ἐῶσ᾽ ἀνύτειν τὸ πρὸς βουλῆς, πάντων ὡς ἐν λε:-
μῶνι ποικίλῳ σχεδὸν καὶ μυρίαις βρίθοντι χάρισ
πρὸς ἑαυτὰ ἕκαστον μεθελκόντων καὶ κατέχειν δὴ
σφοδρῶς πειρωμένων. ᾿Αλλ᾽ ἐγὼ μὲν ἤδη λύω τὸν
λόγον· τόσος δ᾽ ἔσται ὅσος δῆτ᾽ ἀρκέσαι, ἀμυδρόν
οἷον τὸν περὶ σέ μοι πόθον ἐνδείξασθαι, καὶ τὸ
εὔνουν μετά παρρησίας ἀφοσιώσασθαι, ἄχρι δὴ
τοῦ δεῦρο ὑποχωροῦν καὶ κρυπτόμενον. Σὸν δ᾽ ἂν
εἴη τῆς ἡμέρον καὶ φιλαθρώπου ψυχῆς ἵλεων ἐμοὶ
ἐνορῖν, θάρσος τ' ἄῤῥητον ἐνιέναι· καὶ πρό γέ τῶν
ἄλλων, εἴ τι μὴ κατὰ λόγον τῷ παρόντι μοι συν
τάγματι λέλεκται, συγγνώμην βραβεύειν, καὶ ταῖς
τῆς σῆς ἀκριβείας προσθήκαις καὶ ἀφαιρέσεσιν ἐκκαθαίρειν τὴν συγγραφήν. Πάντως γὰρ ὅ τι ἂν ἡ σὴ
ψῆφος ἀκριβοῦν ἕλοιτο, ἐκεῖνο δὴ κἀμοὶ καὶ πᾶσι
σχεδόν φίλον ἔσται καὶ ἀσφαλέστατον, πάντων ὅσοι
γεγόνασι μάλιστα τοῖς τοιούτοις εἰς βάθος ἑξικέ
σθαι καὶ διορᾷν, τάχει τε καὶ μεγέθει φύσεως γέρας πρὸς Θεοῦ εἰληχότι· πρὸς δὲ λέγειν τε καὶ φι
λοσοφεῖν τὰ θεῖα σωφρόνως ἅμα καὶ ἀκριβῶς δέει
μάλα πολλῷ διειδότι, νῷ τε αὖ καὶ γλώττῃ δια
τρανούσῃ τὸ παριστάμενον τά γε τοιαῦτα διευκρι
νεῖν ἰσχυρῶς ἔχοντι· ὡς θάτερον ὑπὸ θατέρου γνωρίζεσθαι· ὅτι γε κἀπὶ βασάνῳ δῆτα τῇ σῇ οὐδεὶς
οὕτω θρασὺς καὶ αὐθάδης, ὥστ' ἔπειτα δὴ καὶ δάκτυ
recte quispiam dixerit, omnium maxima et illastrissima est pietas, egregiumque in Ecclesiam
Christi studium, et flagrans atque incredibilis in
eamdem amor, et quas ejus nomine reportasti,
victoriæ et tropea. Quæ sane pietas, immensis
sævientis impietatis fluctibus, immanibusque conflictantium ventorum procellis huc atque illuc quodammodo gravi jactatione agitata, beneficio tandem luo, qui rebus omnibus aliis posthabitis, hoc
unum curaris maxime, tuto ad tranquillum portum
tuum annavit atque applicuit. Εt nunc integra, veluti recenti situ abjecto et pristina veterique venustate
recepta, seu potius salsugine, quam ex tempestate
conceperat, orationis tuæ suavissimo sonitu repurgata atque rejecta, tibi divino orbis rectori atque
gubernatori, sacroque (sic enim dicendum) auspici
el curatori, condignas refert gratias, clarum veluti
et ingentem emittens vocein, omnes nos per te salvam atque inviolatam retinentes pietatem, constanter
firmiterque in sinceræ fidei sententia, opinione de
Numine divino erronea, ita ut conveniebat, longissime repudiata, consistere. Verum enimvero, si deliberatione habita res tuas a primo initio singillatim
proslqui, quasve radices actionum tuarum, quæ
omnia sapienter constituit divina Providentia,
egerit, exponere vellem, in immensum oratio excresceret, et historiam potius, quam operis dedicationem instituere viderer. Sed cum aliud scribendi consilium mihi sit propositum, paucas quasdam res tuas in præsentia attingere atque oratione prestringere est visum: reliquis suo loco
et tempori, pro eo atque decet, recte reservatis:
presertim cum id quod nunc quoque dicere institui, propter abundantem atque exuberantem rerum copiam, me ad
ad novam quanda
redigat inopiam: ita ut etiam ea quæ cupio, per
ficere atque stylo exsequi nequeam: eo quod perinde
atque in prato vario, innumerisque ammoitatibus
scatenti, ad se quæque res me pertrahant, eisque
tractandis retinere conentur. Cæterum orationi
meæ modum imponam: quæ non longior futura
est, quam ut qualemcunque saltem mei erga te
amoris et desiderii significationem exhibeat, et
ego egregiam in te voluntatem meam, quæ ad hoc
usque tempus tecta occultaque fuit, cum libertate
palam declarem. Tum vero mansuetudinis atque
humanitatis fuerit, ut me placide aspiciat, atque
fiduciam animo meo addat, in primis vero, si
quid minus recte in hoc opere a me dictum fuerit,
ut mihi ignoscat, historiamque meam, pro judioii
sui acrimonia, addendo atque adimendo repurget. Quidquid enim valculus tuus accuratius emendaverit, id et mihi et omnibus aliis gratum certumque habebitur; propterea quod et omnibus, quicumque fuere, tibi maxime perspicere talia et
deprehendere, promptitudine et acrimonia natura,
Dei dono contigerit: et quod disserere atque
disputare, moderatione justa, et timore multo
col. 563–564page 8 of 392
PG 145:563λον τολμαν ταῖς γραφαῖς ἐπιβάλλειν. Καὶ τοίνυν παρεὶς τὰ πολλὰ, ἐντεῦθέν ποθεν τῶν περὶ σοῦ λόγων ἀπάρχομαι. Ἐπεὶ γὰρ ἔμελλες τίκτεσθαι, οἷά τις τῶν πάλαι παρὰ Θεοῦ δεδομένων ἡμῖν ἀρίστων καὶ γενναίων ἐκείνων ἀνδρῶν, καὶ τὴν κατὰ πάντων ἡγεμονίαν κληρώσασθαι, ὁ τῆς μεγάλης βουλῆς ἄγγελος, μᾶλ λον δ' ὁ τῶν πάντων Πατήρ τε καὶ ἡγεμὼν, πάλιν ἐν βουλαῖς ἦν, καὶ πρὸς τὰ συμφυῆ καί ὁμότιμα, Ηοιήσωμεν, αὖθις ἄνθρωπον, ἔλεγε, κατ' εἰκόνα ἡμετέραν καὶ καθ' ὁμοίωσιν τοῦ πρώτου ἐκείνου πάλαι διαρρυέντος. Καὶ ἀθρόον ἐπλάττου τῇ θείᾳ φύσει, πνοῇ ζωῆς ἐμφυσώμενος ζωτικὴ τοῖς ἀλ λοις μέλλων δύναμις χρηματίζειν, καὶ ἀπαρχὴ καὶ γενάρχης οἷα τις ἄλλος κόσμου τοῦ καθ᾿ ἡμᾶς, ἀφορμῇ τινι χρώμενος καὶ αἰτίῳ πατρί γε τῷ σῷ ἐκ προγόνων δή τινων εὐγενείᾳ καὶ μεγέθει δόξης, στρατηγία τε καὶ πλούτῳ, πρὸς δὲ καὶ φρονήσει, ἀνδρείᾳ τε καὶ ὥρᾳ φύσεως, τοὺς ἔκπαλαι καὶ τότε καὶ νῦν ἀποκρύπτοντι· ᾧ διὰ σὲ Θεὸς καὶ τὸ βα σίλειον ἐγχειρίζει σκῆπτρον, πολλὰ πρότερον ὑπὲρ Ῥωμαίων μογήσαντι, ἵνα σοὶ ῥᾴδιον εἴη τὸ ταύ την κτήσασθαι, καὶ ἀναίμακτον εὐσεβείᾳ καὶ πᾶσι χρηστοῖς σεμνύνεσθαι μέλλήντι, οἷς ὁ ταῖς ἀλη θείαις βασιλεὺς διαδείκνυται. Ἐπεὶ δ᾽ ἐχρῆν σοι καὶ τὸ βασίλειον ηὐτρεπίσθαι, Θεοῦ χειρὶ τὴν κατὰ πάντων ἀρχὴν δέχεσθαι μέλλοντι, μᾶλλον δ' ἐγχει ρισθέντι καὶ πρὸ γενέσεως, προσῆκον δὲ ἄρα τῷ τοσούτῳ τῆς ἀρχῆς καὶ μεγέθει καὶ ὄγκῳ, καὶ τοῦτο δή σοι, καθὰ καὶ τῷ πρώτῳ ἐκείνῳ Ἀδάμ, κόσμος ἅτας, καὶ ὅστις ποτὲ ἦν ἐκεῖνος παράδεισος, ἀξιόχρεων προητοίμαστο. Τὸ δὲ ἦν ἡ νέα Εδέμ, ὁ ἐπὶ γῆς οὐρανὸς, τὸ τοῦ παραδείσου οἷον ἀρχέ τύπον· ἡ σὴ μὲν πατρὶς, κοινὴ δ᾽ ἡμῶν ἐστία πάντων Χριστιανῶν· ἡ τῶν πόλεων ἀπασῶν δηλαδή βασιλίς. Ὁμοῦ τε γὰρ αὐτὸς τῶν μητρικῶν θαλάμων προέθορες, καὶ τὸ βιασάμενον ταύτην ἐκ πολλοῦ ληστρικὸν ἐκεῖθεν ἠλαύνετο, ορίξαν ὥσπερ καὶ συντριβὲν καὶ τὸν γνήσιον ὄντως κληρονόμον καὶ βασιλέα καὶ οἰκιστὴν αὐτῆς αἰβεσθέν· καὶ τὴν ἔξοδον κατασπεύδοντες, ἅτε δὲ τῇ στιλβουμίνη κατ' αὐτῶν τῇ ῥομφαίᾳ ἐκβιαζόμενοι, ἄλλος ἀλλα χοῦ διεδίδρασκον. Καὶ τοίνυν αὕτη διὰ σοῦ πᾶσιν ἡμῖν ἀνεῖται, καὶ σοὶ τροφὸς ἀρίστη καὶ τιθηνός γίνεται, δύο τούτων ἐπὶ σοὶ ταύτῃ θεόθεν φιλοτίμως ἐξεργασθέντων. Οὔτε γὰρ αὕτη ἐφ' ὅτῳ ἄλλῳ, ἄρτι φῶς ἰδοῦσα ἐλεύθερον, τὸ τῆς ἀνηκούσης δόξης είχε κληρώσασθαι, ἢ ἐπὶ σοὶ δὴ καὶ μόνῳ, τῷ διαφερόντως μὲν εἰς δόξαν Θεοῦ προελθόντι, τιμῆς δ' ἁπάσης υπέρτερον περιβαλομένῳ ἀξίωμα Ἀλλ᾿ οὐδὲ σοί γ' αὖθις ἄλλο τι πρὸ ταύτης ἄξιον προσῆκεν εἶναι τὸ ἐνδιαίτημά τε καὶ οἰκητήριον. Ὅπερ οὖν εἰωθὸς ὃν Θεῷ, πόρρωθεν τὰς ὑποθέσ σεις τῶν μεγάλων πραγμάτων προκαταβάλλεσθαι, καλῶς ποιοῦν, καὶ συνέδραμεν. ᾿Αλλ' ὅπως ἔτι μὲν σπαργάνοις ἐνειλημένος καὶ τιθηνούμενος, τὰς ἐν
adhibito, de rebus divinis explicate noris: præterea λον τολμαν ταῖς γραφαῖς ἐπιβάλλειν. Καὶ τοίνυν
quod mente concipere, et ore diserto eloqui id παρεὶς τὰ πολλὰ, ἐντεῦθέν ποθεν τῶν περὶ σοῦ
quod visum est, insuperque idipsum probe dijn- λόγων ἀπάρχομαι.
dicare, ita ut alterum ab altero pernoscatur, optime possis. Neque quisdam reperitur esse tam
audax et temerarius, qui, post limam judiciumque tuum, digitum adhibere scriptis susteneat. Itaque
rebus multis omissis, inde tandem orationem de rebus tuis ordiar.
Ἐπεὶ γὰρ ἔμελλες τίκτεσθαι, οἷά τις τῶν πάλαι
παρὰ Θεοῦ δεδομένων ἡμῖν ἀρίστων καὶ γενναίων
ἐκείνων ἀνδρῶν, καὶ τὴν κατὰ πάντων ἡγεμονίαν
κληρώσασθαι, ὁ τῆς μεγάλης βουλῆς ἄγγελος, μᾶλ
λον δ' ὁ τῶν πάντων Πατήρ τε καὶ ἡγεμὼν, πάλιν
ἐν βουλαῖς ἦν, καὶ πρὸς τὰ συμφυῆ καί ὁμότιμα,
Ηοιήσωμεν, αὖθις ἄνθρωπον, ἔλεγε, κατ' εἰκόνα
ἡμετέραν καὶ καθ' ὁμοίωσιν τοῦ πρώτου ἐκείνου
πάλαι διαρρυέντος. Καὶ ἀθρόον ἐπλάττου τῇ θείᾳ
φύσει, πνοῇ ζωῆς ἐμφυσώμενος ζωτικὴ τοῖς ἀλ
λοις μέλλων δύναμις χρηματίζειν, καὶ ἀπαρχὴ καὶ
γενάρχης οἷα τις ἄλλος κόσμου τοῦ καθ᾿ ἡμᾶς,
ἀφορμῇ τινι χρώμενος καὶ αἰτίῳ πατρί γε τῷ σῷ·
ἐκ προγόνων δή τινων εὐγενείᾳ καὶ μεγέθει δόξης,
στρατηγία τε καὶ πλούτῳ, πρὸς δὲ καὶ φρονήσει,
ἀνδρείᾳ τε καὶ ὥρᾳ φύσεως, τοὺς ἔκπαλαι καὶ τότε
καὶ νῦν ἀποκρύπτοντι· ᾧ διὰ σὲ Θεὸς καὶ τὸ βασίλειον ἐγχειρίζει σκῆπτρον, πολλὰ πρότερον ὑπὲρ
Ῥωμαίων μογήσαντι, ἵνα σοὶ ῥᾴδιον εἴη τὸ ταύτην κτήσασθαι, καὶ ἀναίμακτον εὐσεβείᾳ καὶ πᾶσι
χρηστοῖς σεμνύνεσθαι μέλλήντι, οἷς ὁ ταῖς ἀλη
θείαις βασιλεὺς διαδείκνυται. Ἐπεὶ δ᾽ ἐχρῆν σοι
καὶ τὸ βασίλειον ηὐτρεπίσθαι, Θεοῦ χειρὶ τὴν κατὰ
πάντων ἀρχὴν δέχεσθαι μέλλοντι, μᾶλλον δ' ἐγχει
ρισθέντι καὶ πρὸ γενέσεως, προσῆκον δὲ ἄρα τῷ
8 Cum enim veluti quispiam eorum qui
singulari Dei dono dati sunt, optimorum et
nobilissimorum illorum virorum, nasci, et imperium in homines universos suscipere deberes, magni consilii angelus, ac potius rerum universarum Pater alque rector, consilium agitavit,
et ad eos qui cum illo ejusdem sunt naturæ et
honoris Faciamus (inquit) rursum hominem ad
imaginem nostram, et similitudinem primi illius
qui dudum difluxit. Et editus es, divina quadam
vi et natura, spiritu vitæ tibi afflato, qui vitalis aliis
virtus, primitiæque, et quasi quidam alius generis
princeps in orbe nostro futurus eras. Qua in re,
illa, perinde atque instrumento et auctore usa
est patre tuo, qui majorum suorum splendore,
nobilitate, amplitudine gloriæ, arte imperatoria,
opibus, adhæc prudentia, fortitudine, et natura vi,
antiquissimos quosque suique et nostri temporis
principes obscuravit. Nec illi, cum antea res
multas pro Romanis egisset, aliam ob causam
Deus imperiale tradidit sceptrum, quam ut tu
facile et incruentum obtineres imperium, pietate
et facinoribus omnibus bonis futurus longe clarissimus eis quippe rebus verissime imperator declaratur. Quandoquidem vero tibi quoque, qui
imperium in universos e manu Dei fueras suscep- τοσούτῳ τῆς ἀρχῆς καὶ μεγέθει καὶ ὄγκῳ, καὶ
turus, seu potius ante nativitatem receperas,
imperialem domum et aulam instrui oportuit, quæ
sane tam ingens et amplum deceret imperium: ea
quoque quemadmodum primo illi Adam orbis
universus, et quicunque tandem fuit paradisus ille,
condigna præparata est. Ea vero erat nova Edem,
terrestre cœlum, paradisi veluti primarium exemplar, patría quidem tua, commune autem Christianorum omnium domicilium, urbium videlicet
omnium regina. Simul atque enim ipse ex materno
prodiisti thalamo, prædonum examen, quod eam
longo tempore afflixerat, inde est expulsum, terrore quodammodo perculsum atque accisum,
germanumque plane hæredem, imperatorem et
conditorem ejus, veritum: qui sane prædones, exitum atque fugam accelerantes, tanquam coruscanti ense tuo ejecti, alius alio profugit. Ad eum
modum illa per te nobis omnibus repurgata, et
tibi nutricia atque educatrix facta est, duabus his
rebus in te atque illa divinitus benigne præstitis.
Neque enim illa, quæ nuper admodum liberam
lucem videre cœperat, in alio quopiam, quam in
te uno, debitam gloriam consequi potuit: qui
maxime quidem ad gloriam Dei propagandam
processeris, 4 et summa omnium dignitate honoris
auctus sis: neque etiam tibi præ illa condignius
contingere potuit domicilium et habitatio.
habitatio.
τοῦτο δή σοι, καθὰ καὶ τῷ πρώτῳ ἐκείνῳ Ἀδάμ,
κόσμος ἅτας, καὶ ὅστις ποτὲ ἦν ἐκεῖνος παράδει
σος, ἀξιόχρεων προητοίμαστο. Τὸ δὲ ἦν ἡ νέα Εδέμ,
ὁ ἐπὶ γῆς οὐρανὸς, τὸ τοῦ παραδείσου οἷον ἀρχέ
τύπον· ἡ σὴ μὲν πατρὶς, κοινὴ δ᾽ ἡμῶν ἐστία
πάντων Χριστιανῶν· ἡ τῶν πόλεων ἀπασῶν δηλαδή
βασιλίς. Ὁμοῦ τε γὰρ αὐτὸς τῶν μητρικῶν θαλά
μων προέθορες, καὶ τὸ βιασάμενον ταύτην ἐκ
πολλοῦ ληστρικὸν ἐκεῖθεν ἠλαύνετο, ορίξαν ὥσπερ
καὶ συντριβὲν καὶ τὸν γνήσιον ὄντως κληρονόμον
καὶ βασιλέα καὶ οἰκιστὴν αὐτῆς αἰβεσθέν· καὶ τὴν
ἔξοδον κατασπεύδοντες, ἅτε δὲ τῇ στιλβουμίνη
κατ' αὐτῶν τῇ ῥομφαίᾳ ἐκβιαζόμενοι, ἄλλος ἀλλα
χοῦ διεδίδρασκον. Καὶ τοίνυν αὕτη διὰ σοῦ πᾶσιν
ἡμῖν ἀνεῖται, καὶ σοὶ τροφὸς ἀρίστη καὶ τιθηνός
γίνεται, δύο τούτων ἐπὶ σοὶ ταύτῃ θεόθεν φιλοτί
μως ἐξεργασθέντων. Οὔτε γὰρ αὕτη ἐφ' ὅτῳ ἄλλῳ,
ἄρτι φῶς ἰδοῦσα ἐλεύθερον, τὸ τῆς ἀνηκούσης
δόξης είχε κληρώσασθαι, ἢ ἐπὶ σοὶ δὴ καὶ μόνῳ,
τῷ διαφερόντως μὲν εἰς δόξαν Θεοῦ προελθόντι,
τιμῆς δ' ἁπάσης υπέρτερον περιβαλομένῳ ἀξίωμα
Ἀλλ᾿ οὐδὲ σοί γ' αὖθις ἄλλο τι πρὸ ταύτης ἄξιον
προσῆκεν εἶναι τὸ ἐνδιαίτημά τε καὶ οἰκητήριον.
Ὅπερ οὖν εἰωθὸς ὃν Θεῷ, πόρρωθεν τὰς ὑποθέσ
σεις τῶν μεγάλων πραγμάτων προκαταβάλλεσθαι,
καλῶς ποιοῦν, καὶ συνέδραμεν. ᾿Αλλ' ὅπως ἔτι μὲν
σπαργάνοις ἐνειλημένος καὶ τιθηνούμενος, τὰς ἐν
col. 565–566page 9 of 392
PG 145:565σοὶ μελλούσας τῶν πραγμάτων ὑπέφαινες χάριτας, προσκιρτῶν, ὡς ἄν τις φαίη, καὶ διαλλόμενος, σεμνῷ καὶ βασιλικῷ τῷ προσχήματι, καὶ τὴν ἡμε ρινὴν πλάσιν πλαττόμενος· οἷά τις γηραλέον αὐχῶν φρόνημα, τὸ περιόν σοι τῆς εὐσεβείας ἐδείκνυς, ὡς Ἰωάννης καθαλλόμενος, καὶ προσκυνῶν τὸν ἐν ὕδασι τὴν χάριν σοι χαριζόμενον· καὶ τἆλλα ὅσα μέχρι δή σε παραγγεῖλαι τὸν μείρακα, τί χρή καὶ λέγειν; Πλὴν, ὅ φασιν, ἐκ πρώτης γραμμῆς καὶ πρό γε τῶν ἄλλων, ἡ εὐσέβεια, καὶ τὸ θεοφιλὲς καὶ τὸ φιλάνθρωπόν σοι ἐσπουδάζετο, ἁπάντων δὴ καὶ τῶν ἄλλῶν, ὅσα περισπούδαστα καὶ ὑμνούμενα, συμπαραθεόντων, σοῦ γε προκόπτοντος ἐν ἡλικίᾳ καὶ σοσίᾳ καὶ χάριτι, οὐ τῷ λαμβάνειν ἐπίδοσιν. τῷ δέ γε ταῦτα συμπαρασκαίρειν τε καὶ δείκνυσθαι, καὶ πῆξιν λαμβάνειν τῷ τῆς ἡλικίας προσήκοντι, καὶ τῷ τοῦ ἤθους εὐσταθεῖ καὶ ἀπε ξεσμένῳ. Καὶ δῆτ᾽ ἐπ᾽ ἀγαθῇ καὶ καλῇ κρηπῖδι τῇ εὐσεβείᾳ ἀνδρία μέν σοι πρῶτα ἐπέτρεχεν· ἐπὶ δὲ ταύτῃ καὶ φρόνησις εἴπετο· πρὸς δὲ καὶ τὸ σωφρονεῖν ἐπήνθει, καὶ ἡ δικαιοσύνη παραθέδυσα ταύταις ἐπῄει· ἡ χρυσῆ τῷ ὄντι σειρὰ καὶ τοῖς πολλοῖς ἄπλοκος· ἦν σὺ πάντων ἄριστα διαπλέξας, καινήν τινα καὶ ξένην αρμονίαν ὄντως ἐναπειργάσω. Τὰς γὰρ, ἐν ταύταις ὑπερβολὰς παρωσάμενος καὶ ἐλλείψεις, τὰ μέσα τούτων ἔσχες, μίαν ἀρετὴν, καθάπαξ τὴν καθόλου, ἐκ τούτων ἐφαρμοσάμενος. συνανα Καὶ ἵνα ἐν μέσῳ συντέμω, ἐπεὶ τῇ θείᾳ ψήφῳ ϋ δοκοῦν ἦν, σὲ μόνον τῶν τῆς ἀρχῆς οἰάκων ὑπερ καθῆσθαι, ἐξ ἀνθρώπων μὲν τὸ χρεών λειτουργήσας ὁ κοινὸς ἡμῶν πρόβολός τε καὶ βασιλεὺς, σὸς δὲ πατήρ τε καὶ παιδευτής γίνεται, ἐπὶ μέγα πρότερον τὴν Ῥωμαίων ἡγεμονίαν ὡς ἀπὸ κέντρολ κύκλον ἐπιδοῦναι παρασκευάσας, στρατηγικαῖς τισιν ἐμ πειρίαις, καὶ ταῖς κατ᾿ ἐχθρῶν νίκαις, καὶ μεγά λων πραγμάτων διοικήσεσιν ἄλλαις, πολύ τι καὶ μέγα κλέος τους ὑφ᾽ ἥλιον ἅπασι καταλελοιπώς. Σὺ δ᾽, ὦ κράτιστε, τὸ κράτος μόνος ἀμφιασάμενος, εὐθὺς ὑπὲρ αὐτοῦ πρῶτον παρατάττῃ Θεοῦ, τῇ ἐνθέῳ συναστείᾳ ἐκ πρώτης, δ φασι, τῆς ἀφιτηρίας ὑπὲρ τοῦ χρίσαντος χρώμενος. Καὶ τοίνυν, ὥς μοι φθάνει προειρημένον, τὴν ἀληθῆ θρησκείαν ὑπὸ νόθων καὶ ἀλλοκότων δογμάτων νεωτερίζεσθαι κιν δυνεύουσαν, ταύτης σπουδῇ τῇ πάσῃ καὶ σοφώτατα προΰστης. Αριστα καὶ γὰρ συνιδὼν ἀρκεῖν δή σοι καὶ μόνην εὐσέβειαν πρὸς φυλακὴν τοῦ κράτους, καὶ τὸ θεῖον ἐπιμελῶς θεραπεύειν, τἄλλα δὲ μηδὲν εἶναι ταύτῃ παραβαλλόμενα, θεῖον ὄντως καὶ σο φώτατον ἀνέλαβες νοῦν, Θεῷ κεχαρισμένος διὰ τὴν
DEDICATIO.
σοὶ μελλούσας τῶν πραγμάτων ὑπέφαινες χάριτας, Quapropter, sicuti Deus solitus est longius etiam
προσκιρτῶν, ὡς ἄν τις φαίη, καὶ διαλλόμενος,
σεμνῷ καὶ βασιλικῷ τῷ προσχήματι, καὶ τὴν ἡμε
ρινὴν πλάσιν πλαττόμενος· οἷά τις γηραλέον αὐχῶν
φρόνημα, τὸ περιόν σοι τῆς εὐσεβείας ἐδείκνυς,
ὡς Ἰωάννης καθαλλόμενος, καὶ προσκυνῶν τὸν ἐν
ὕδασι τὴν χάριν σοι χαριζόμενον· καὶ τἆλλα ὅσα
μέχρι δή σε παραγγεῖλαι τὸν μείρακα, τί χρή καὶ
λέγειν; Πλὴν, ὅ φασιν, ἐκ πρώτης γραμμῆς καὶ
πρό γε τῶν ἄλλων, ἡ εὐσέβεια, καὶ τὸ θεοφιλὲς καὶ
τὸ φιλάνθρωπόν σοι ἐσπουδάζετο, ἁπάντων δὴ καὶ
τῶν ἄλλῶν, ὅσα περισπούδαστα καὶ ὑμνούμενα,
συμπαραθεόντων, σοῦ γε προκόπτοντος ἐν ἡλικίᾳ
καὶ σοσίᾳ καὶ χάριτι, οὐ τῷ λαμβάνειν ἐπίδοσιν.
τῷ δέ γε ταῦτα συμπαρασκαίρειν τε καὶ
δείκνυσθαι, καὶ πῆξιν λαμβάνειν τῷ τῆς ἡλικίας
προσήκοντι, καὶ τῷ τοῦ ἤθους εὐσταθεῖ καὶ ἀπεξεσμένῳ. Καὶ δῆτ᾽ ἐπ᾽ ἀγαθῇ καὶ καλῇ κρηπῖδι τῇ
εὐσεβείᾳ ἀνδρία μέν σοι πρῶτα ἐπέτρεχεν· ἐπὶ δὲ
ταύτῃ καὶ φρόνησις εἴπετο· πρὸς δὲ καὶ τὸ σωφρονεῖν ἐπήνθει, καὶ ἡ δικαιοσύνη παραθέδυσα ταύταις
ἐπῄει· ἡ χρυσῆ τῷ ὄντι σειρὰ καὶ τοῖς πολλοῖς
ἄπλοκος· ἦν σὺ πάντων ἄριστα διαπλέξας, καινήν
τινα καὶ ξένην αρμονίαν ὄντως ἐναπειργάσω. Τὰς
γὰρ, ἐν ταύταις ὑπερβολὰς παρωσάμενος καὶ ἐλλεί
ψεις, τὰ μέσα τούτων ἔσχες, μίαν ἀρετὴν, καθάπαξ
τὴν καθόλου, ἐκ τούτων ἐφαρμοσάμενος.
συναναantea magnarum rerum jacere fundamenta, itidem
merito quoque tum id est ab eo factum. Sedenim,
ut cum etiamnum fasciis puerilibus involvereris, et
a nutrice curareris, futuram rerum gratiam exsultans, atque (ut sic quispiam dicat) subsiliens, gravi
atque imperiali corporis habitu exhibueris: atque
inter quotidianam membrorum fingendorum compositionem, senilem quodammodo præ te ferens
prudentiam, excellentem in te pietatem; siouti
Joannes, exsultans, et eum qui tibi in undis lustralibus gratiam concessit adorans, ostenderis.
Atque alias res tuas, donec ex infantia ad puerilem pervenisti ætatem, quid dicere attinet? presterquam quod (ut in proverbio est) a prima linea,
in primis pietas, amor Dei, et humanitas tibi studio fuit: cum quidem et alia omnia, quæ cura et
laude digna sunt, concurrerent, et tu ætate simul,
sapientia et gratia procederes: non quidem quod
incrementa bæc in te caperent, sed quod simul
sese proferrent, atque exhiberent, firmitatemque
cum ætate, morum gravitate et cultura augescente,
assumerent, Atque equidem ad pulchrum bonumque fundamentum, pietatem ipsam, fortitudo primum accessit: hanc consecuta est prudentia,
deinde temperantia etiam effloruit. Advenit ad has
justitia quoque, aurea hæc prorsus, quam multi
complicare et connectere nequeunt, catena. Eam vero tu omnium pulcherrime concinnans, novam
quamdam et admirandam plane perfecisti virtutum harmoniam et concentum. Nam quæ in iis vel abundant, vel deficiunt, vitiis scilicet ipsis rejectis, media es complexus, et unam prorsus ex eis tanquam universalem virtutem confecisti.
Καὶ ἵνα ἐν μέσῳ συντέμω, ἐπεὶ τῇ θείᾳ ψήφῳ ϋ
δοκοῦν ἦν, σὲ μόνον τῶν τῆς ἀρχῆς οἰάκων ὑπερκαθῆσθαι, ἐξ ἀνθρώπων μὲν τὸ χρεών λειτουργήσας
ὁ κοινὸς ἡμῶν πρόβολός τε καὶ βασιλεὺς, σὸς δὲ
πατήρ τε καὶ παιδευτής γίνεται, ἐπὶ μέγα πρότερον
τὴν Ῥωμαίων ἡγεμονίαν ὡς ἀπὸ κέντρολ κύκλον
ἐπιδοῦναι παρασκευάσας, στρατηγικαῖς τισιν ἐμ
πειρίαις, καὶ ταῖς κατ᾿ ἐχθρῶν νίκαις, καὶ μεγάλων πραγμάτων διοικήσεσιν ἄλλαις, πολύ τι καὶ
μέγα κλέος τους ὑφ᾽ ἥλιον ἅπασι καταλελοιπώς.
Σὺ δ᾽, ὦ κράτιστε, τὸ κράτος μόνος ἀμφιασάμενος,
εὐθὺς ὑπὲρ αὐτοῦ πρῶτον παρατάττῃ Θεοῦ, τῇ
ἐνθέῳ συναστείᾳ ἐκ πρώτης, δ φασι, τῆς ἀφιτηρίας
ὑπὲρ τοῦ χρίσαντος χρώμενος. Καὶ τοίνυν, ὥς μοι
φθάνει προειρημένον, τὴν ἀληθῆ θρησκείαν ὑπὸ
Atque, ut quas melio tempore gessisti, res tuas
in compendium redigum, postquam divinæ sententim placitum est, unum te imperii gubernaculis
præsidere, fatali decreto, e vita communis omnium
nostrum propugnator atque imperator, tuus autem
pater simul et institutor, emigravit: cum quidem
prius Romanorum imperium, sicut a centro circulum, propagasset imperatoriis artibus, reportatis ab bostibus victoriis, nec non aliis magnarum rerum administrationibus, ingentem apud omnes qui sub sole sunt homines, gloriam consecutus.
Tu autem, Princeps præstantissime, ubi solus
imperium es adeptus, confestim copias tuas, pro
ipso Deo. primum in aciem produxisti: opibus
tuis omnibus, quas a Deo acceperas, a priνόθων καὶ ἀλλοκότων δογμάτων νεωτερίζεσθαι κιν- mis (quod dicitur) carceribus, pro eo qui te
δυνεύουσαν, ταύτης σπουδῇ τῇ πάσῃ καὶ σοφώτατα
προΰστης. Αριστα καὶ γὰρ συνιδὼν ἀρκεῖν δή σοι
καὶ μόνην εὐσέβειαν πρὸς φυλακὴν τοῦ κράτους,
καὶ τὸ θεῖον ἐπιμελῶς θεραπεύειν, τἄλλα δὲ μηδὲν
εἶναι ταύτῃ παραβαλλόμενα, θεῖον ὄντως καὶ σο·
φώτατον ἀνέλαβες νοῦν, Θεῷ κεχαρισμένος διὰ τὴν
Quod hic per Nicephorum obscurius indicatur, id a Baptista Egnatio apertissime paucis declaratur. «Michael Paleologus, inquit, Lugdunum
ad concilium venit, quod Gregorius X Pontifex
imperatorem unxit, usus. Itaque, sicuti dicere copi,
cum veram religionem nostram, novis inductis rebus,
per adulterinas et absurdas doctrinas, in discrinem
adductam esse cerneres, studiosissime eam et
sapientissime tutatus es Quod namque perspeindixerat, facileque illi cum Romano pontifice
convenit. Ex quo tantam invidiam Græcanicæ gentis
contraxit, ut nec mortuo justa persolverint, et locum
sepulturæ negaverint.»
col. 567–568page 10 of 392
PG 145:567πολιτείαν γενόμενος, ἅτ' οἴκοθεν ἀποχρώσας παρα σχὼν ἐκείνῳ τὰς ἀφορμάς· ὥστ᾽ εὐχομένῳ σοι προ χείρως ὑποκλίνειν ἔχειν τὸ οὖς, τοῖς τε σοὶ πρακτέοις ἅπασι προηγεῖσθαι, καὶ τὰ τῆς ἡγεμονίας ἐγκαθιστῶν· ὡς ἂν ἄριστά γε καὶ ἐν κόσμῳ τὰ τῆς ἀρχῆς διεξάγοιτο ῥυθμίσας ἐφ᾽ ἅπασι, καὶ ὡς ἂν τις εἴποι, ζῶν ἄγαλμα, ταὶ βασιλείας ανδριάντα, κόσμιον τῷ ὄντι καὶ βασιλικόν εἰς κάλλος ἄφραστον και αμήχανον ἀποξέσας. Οἴομαι γάρ, μὴ ν ποτ' ἀνθρώποις τὸ θεοφιλὲς παραγίνεσθαι, ἢν με σφᾶς ἀξίους ταύτης ἐκεῖνοι διὰ τῶν ἔργων παρέ χωσιν. ἂν σὺ τὰ κράτιστα παρασχών, τὸ Θεῷ κε χαρισμένος εἶναι πρὸ παντὸς ἐκληρώσω. Ἐντεῦθεν ἦν ἰδεῖν σύμπαν φαῦλον μὲν ἐκποδών, χρηστὸν δ ἅπαν ἐν χεροῖν κείμενον. Τὸ δ' αὖ συμφέρον, οὐκ ἐν ἀναβολαῖς δή τισι, νεάζοντα δ᾿ ὥσπερ καὶ ἀνη βῶντα τὸν χρόνον ὑπὸ σοὶ τῷ νέῳ καὶ χρηστῷ βα σιλεῖ. Καὶ τὰ μὲν τῶν καλῶν ἑκόντα παρῆν, τὰ δ' ἔμελλεν· ἡ δ' ἐλπὶς καὶ μείζων ἤπερ τὰ πράγματα. Ὡσανε! καὶ γάρ τις πυρσός αναλάμψας, ἁπανταχοῦ τῆς γῆς, τὰς ἀνωθεν ἐπεισρυείσας τοι τῶν χαρίτων ἀφθόνως κατέπεμπες, οἷς τινας δαψιλεῖς ῥύακας προχέων τῷ ποικίλῳ τῶν δωρεῶν. Μεστὸς γὰρ ἂν δόξης, οὐ πρὸς τὸ ῥᾷστον ἀναπίπτων και τὸ τοῦ βίου μαλακώτερον, περί τι τῶν σπουδαίων διέκειτο, οὐδ᾽ ἄρχειν ἑαυτοῦ ἐπελάθου τὴν ἁλουρο γίδα περιβαλλόμενος. Χαλινῷ δ᾽ ὥσπερ τῷ λόγῳ χρώμενος. τὴν ἀρχὴν φιλοσόφῳ διαίτῃ ἀνέκρουες, φρουρὸν δή τινα καὶ παραστάτην τὸν τοῦ Θεοῦ τόσ βον πρὸ παντὸς αὐτῇ ἐπιστήσας. Οὐ μὴν ἀλλ᾽ εἰδὼς ἀκριβῶς, ὡς δυσνουθέτη τον σύμπαν ἄρχον, καὶ παιδείας ῥᾳδίως οὖν ἀνεχόμενον, συμβουλή σου πρὸ τῶν ἄλλων ἦν, οἷά τις οἰκουρὸς προβεβλημένη καὶ διδάσκαλος άριστος. Μᾶλλον δ' ἤκιστά σοι τούτων ἔδει τί γὰρ παρὰ σοὶ διδακτὸν καὶ ἐπείσακτον, ἐκ φύσεως πάντ᾽ ὠδίνοντι, καὶ τἀγαθὸν ἅπαν εἰς φῶς καθάπαξ προάγοντι καθά τινα τόκον εὐγενῆ τε καὶ ὥριμον; Αλλ' οὐδ᾽ ἄκρατος ἐγχειρισθέντι τὸ κράτος φόβος ἐκ τῶν ὑπὸ χεῖρά σοί γ' ἐσπουδάζετο. Συμμιγὴς δὲ μάλα καὶ πόθος ἦν· καὶ ἠγάπας μέλ λον σὺν θαύματι αγαπώμενος, οὐκ ἐκ μόνου του φοβερὸς δοκεῖν καὶ αὐθέκαστος. Καὶ ἧς ταῖς ἀλη θείαις πατὴρ ὣς ἤπιος, κατὰ τὸν εἰπόντα· ἢ τὸ γε πρόσφορον, ᾿Αμφότερον, βασιλεύς τ' ἀγαθός, κρατερός τ' [αἰχμητής. Δουλείαν καὶ γὰρ ἔνδοξον τὸ σκῆπτρον ἡγούμενος, καὶ τὸν περιμάχητον στέφανον τῶν παρ' αἰγιαλοῖς ψηφίδων διαφέρειν μηδέν, κἂν ἄλλως θεῖα ταῦτα, καὶ τίνων μυστηρίων ἀποῤῥήτων εικάσματα, όμως εὐτελές τι ράκος τὴν πορφύραν εἶχες, καὶ τὸ ταύτης
ctum tibi optime esset, ad imperii præsidium solam πολιτείαν γενόμενος, ἅτ' οἴκοθεν ἀποχρώσας παραpietatem et rei divinæ sedulum cultum sufficere,
reliqua autem cum his comparata nihil esse, divinam plane et sapientissimam concepisti sententiam.
Proinde per ejusmo:i rerum administrationem,
magnam a Deo iniisti gratiam: et a teipso illi satis
præbuisti causæ, ut perfacile precanti tibi aurem
suam inclinaret, actionibus omnibus tuis præiret,
imperiumque tibi firmaret atque constitueret: videlicet ut rectissime, atque ordine optimo administratio ejus procederet, in rebus omnibus te aptissime
dirigens, alque, ut aliquis dicat, vivam imaginem,
et statuam imperii pulchram omnino et imperialem,
ad incredibilem et excellentissimam venustatem
expoliens. Sic enim puto, Dei benignitatem hominibus non contingere, nisi seipsos factis suis ea
dignos exhibuerint: quæ tu, quod optima præstitisti, in primis ut gratiosus apud Deum sis, consecutus es. Quapropter cernere erat, quidquid esset
mali,id e n.edio tolli: bona autem universa ad manus
esse, utilitatem publicam non morari, et tempora
ipsa sub te novo atque commodo imperatore renovari et repubescere.Atque equidem rerum bonarum
pleræque sua sponte aderant, pleræque mox affuturæ
erant.Accessit spes rebus præsentibus longe melior.
Nam sicutijubar quoddame sublimirelucens, ubique
terrarum, affluentem tibi divinitus gratiaın abunde
demisisti, eamque propter cœlestium donorum varietatem perinde atque flumen copiosum profudisti.
Et quum gloria abundares, nequaquam ad desidiam
et vitam molliorem te demisisti, sed rebus heneσχὼν ἐκείνῳ τὰς ἀφορμάς· ὥστ᾽ εὐχομένῳ σοι προχείρως ὑποκλίνειν ἔχειν τὸ οὖς, τοῖς τε σοὶ πρα
κτέοις ἅπασι προηγεῖσθαι, καὶ τὰ τῆς ἡγεμονίας
ἐγκαθιστῶν· ὡς ἂν ἄριστά γε καὶ ἐν κόσμῳ τὰ τῆς
ἀρχῆς διεξάγοιτο ῥυθμίσας ἐφ᾽ ἅπασι, καὶ ὡς ἂν
τις εἴποι, ζῶν ἄγαλμα, ταὶ βασιλείας ανδριάντα,
κόσμιον τῷ ὄντι καὶ βασιλικόν εἰς κάλλος ἄφρα
στον και αμήχανον ἀποξέσας. Οἴομαι γάρ, μὴ ν
ποτ' ἀνθρώποις τὸ θεοφιλὲς παραγίνεσθαι, ἢν με
σφᾶς ἀξίους ταύτης ἐκεῖνοι διὰ τῶν ἔργων παρέ
χωσιν. ἂν σὺ τὰ κράτιστα παρασχών, τὸ Θεῷ κεχαρισμένος εἶναι πρὸ παντὸς ἐκληρώσω. Ἐντεῦθεν
ἦν ἰδεῖν σύμπαν φαῦλον μὲν ἐκποδών, χρηστὸν δ
ἅπαν ἐν χεροῖν κείμενον. Τὸ δ' αὖ συμφέρον, οὐκ
ἐν ἀναβολαῖς δή τισι, νεάζοντα δ᾿ ὥσπερ καὶ ἀνηβῶντα τὸν χρόνον ὑπὸ σοὶ τῷ νέῳ καὶ χρηστῷ βασιλεῖ. Καὶ τὰ μὲν τῶν καλῶν ἑκόντα παρῆν, τὰ δ'
ἔμελλεν· ἡ δ' ἐλπὶς καὶ μείζων ἤπερ τὰ πράγματα.
Ὡσανε! καὶ γάρ τις πυρσός αναλάμψας, ἀπανταχοῦ τῆς γῆς, τὰς ἀνωθεν ἐπεισρυείσας τοι τῶν
χαρίτων ἀφθόνως κατέπεμπες, οἷς τινας δαψιλεῖς
ῥύακας προχέων τῷ ποικίλῳ τῶν δωρεῶν. Μεστὸς
γὰρ ἂν δόξης, οὐ πρὸς τὸ ῥᾷστον ἀναπίπτων και
τὸ τοῦ βίου μαλακώτερον, περί τι τῶν σπουδαίων
διέκειτο, οὐδ᾽ ἄρχειν ἑαυτοῦ ἐπελάθου τὴν ἁλουρο
γίδα περιβαλλόμενος. Χαλινῷ δ᾽ ὥσπερ τῷ λόγῳ
χρώμενος. τὴν ἀρχὴν φιλοσόφῳ διαίτῃ ἀνέκρουες,
φρουρὸν δή τινα καὶ παραστάτην τὸν τοῦ Θεοῦ τόσ
βον πρὸ παντὸς αὐτῇ ἐπιστήσας. Οὐ μὴν ἀλλ᾽ εἰδὼς
ἀκριβῶς, ὡς δυσνουθέτη τον σύμπαν ἄρχον, καὶ
stis dedidisti. Neque purpura sumpta, imperium in παιδείας ῥᾳδίως οὖν ἀνεχόμενον, συμβουλή σου πρὸ
τῶν ἄλλων ἦν, οἷά τις οἰκουρὸς προβεβλημένη καὶ
διδάσκαλος άριστος. Μᾶλλον δ' ἤκιστά σοι τούτων
ἔδει τί γὰρ παρὰ σοὶ διδακτὸν καὶ ἐπείσακτον,
ἐκ φύσεως πάντ᾽ ὠδίνοντι, καὶ τἀγαθὸν ἅπαν εἰς
φῶς καθάπαξ προάγοντι καθά τινα τόκον εὐγενῆ τε
καὶ ὥριμον; Αλλ' οὐδ᾽ ἄκρατος ἐγχειρισθέντι τὸ
κράτος φόβος ἐκ τῶν ὑπὸ χεῖρά σοί γ' ἐσπουδάζετο.
Συμμιγὴς δὲ μάλα καὶ πόθος ἦν· καὶ ἠγάπας μέλ
λον σὺν θαύματι αγαπώμενος, οὐκ ἐκ μόνου του
φοβερὸς δοκεῖν καὶ αὐθέκαστος. Καὶ ἧς ταῖς ἀλη
θείαις πατὴρ ὣς ἤπιος, κατὰ τὸν εἰπόντα· ἢ τὸ
γε πρόσφορον,
teipsum exercere omisisti: et ratione tanquam
freno usus, imperii administrationem philosophicis
institutis temperasti, timore Dei illi tanquam custode et opitulatore imposito. Porro cum probe
tibi cognitum esset, principes viros non facile admoneri se pati, neque doctrinam atque institutionem admittere; eam tu in primis tibi in consilium adhibuisli, et imperii tui, perinde atque
domus custodem, et magistrum optimum, constituisti. Quin potius tibi bac minime opus fuit. Quid
enim apud te est, quod aliunde didiceris, aut importatum acceperis? qui ingenii naturæque tuæ
bonitate omnia producas, et quidquid boni est, veluti fructum quempiam generosum et maturum,
in lucem proferas? Sed nec illud imperio suscepto egisti ut te cives et subditi tui metuerent tantum:
verum timorem eum charitate temperatum esse voluisti. Proinde cum te homines tui cuin admiratione
dilexere, quod minus esse terribilis, neque arbitrio tuo vivere, et pleraque omnia statuere viderere, tum ipse eos magis etiam dilexisti: quibus revera exstitisti veluti pater optimus; quemadmodum ille dixit: aut, quod magis in te competit.
Rex bonus, atque idem fortis bellator in armis ᾿Αμφότερον, βασιλεύς τ' ἀγαθός, κρατερός τ'
Nam quod sceptrum imperiale splendidi cujusdam servitii signum esse, et coronam pretiosissirat, nihil a lapillis, quæ in littore maris sunt,
differre putares: quamvis hæc, divinæ quædam res,
et immensorum arcanorumque mysteriorum ima-
[αἰχμητής.
Δουλείαν καὶ γὰρ ἔνδοξον τὸ σκῆπτρον ἡγούμενος,
καὶ τὸν περιμάχητον στέφανον τῶν παρ' αἰγιαλοῖς
ψηφίδων διαφέρειν μηδέν, κἂν ἄλλως θεῖα ταῦτα,
καὶ τίνων μυστηρίων ἀποῤῥήτων εικάσματα, όμως
εὐτελές τι ράκος τὴν πορφύραν εἶχες, καὶ τὸ ταύτης
Hunc versum Alexander Magnus omnium Homericorum carmiuum judicavit esse optimum.
col. 569–570page 11 of 392
PG 145:569ἄνθος στυγνόν κρίνων, ἕτερον τρόπον μετριοπαθών ταῖς εὐπραγίαις μᾶλλον ἧς, οὐχ ὡς οἱ πολλοὶ τούτοις περιγαννύμενός τε καὶ φρυαττόμενος, δι᾿ ὧν ἔῤῥει μὲν πολὺ θεῷ τὸ εὐχάριστον· φαιδρότης δ᾽ ἦν ὁμοῦ καὶ πανήγυρις, πολὺ τὴ γάνος ταῖς ἁπάντων ἐνιεῖσα ψυχαῖς. Τῶν γὰρ ἀρίστων καὶ γενναίων εἵπερ τις μάλιστα ὢν, οὐδαμῆ τ᾽ ἐκκλίνων τοῖς μὴ καθήκουσιν, ἀλλ᾽ ἑδραίως μάλα πρὸς ἅπαν ἔχων τὸ ἐπαινούμενον, λόγοις φρονήσεώς τι ἅμα καὶ κρίσεως, πρὸς δὲ καὶ τῷ φιλοτίμῳ περὶ τὰ κάλλιστα πάντα ἦσθα διαπραττόμενος, εἶδος μὲν εὐθὺς προβεβλημένος ἄξιον τυραννίδος, ψυχὴν δὲ μάλα ἤπιός τις ὢν καὶ φιλάνθρωπος, εὐθὺς ἀπὸ βλέμματος πάντας ὡς εἰπεῖν δεξιούμενος ἤθει δή τινι ξένῳ καὶ ταῖς ἐκ τῶν λόγων χαρισί τε καὶ ύγξιν, ἴσα καὶ ποταμοῖς ῥέουσι, πάντας ἐξαρ τῶν, καθάπερ τις λίθος μάγνησσα τὰ σιδήρια. Κάλ λιστον δέ σοι καὶ τὸ σῶμα προσέπλασεν ἡ τῶν ὅλων φύσις, καὶ ἐς ὑπεροχὴν διαπρέπον, ὡς ἄν τις εἰκά σειεν, οὐ βασιλέων μόνον, ἀλλὰ καὶ πάντων ἀνθρώπων σχεδόν. Κάλλους ἰδέν εἶπεν ἄν σέ τις, κατὰ Πλάτωνα, πάσης ἀρχέτυπον ὡραιότητος. Ισχὺς γὰρ καὶ ῥώμη, καὶ συμμετρία μερῶν, καὶ ῥυθμὸς μελῶν, καὶ ἄνθος ὥρας ἀπανταχοῦ συνδραμόντα, ὑπερφυώς ἀρίστην κρᾶσιν καὶ ἁρμονίαν σοι διασώζουσιν, ὥς περ ἐν ἑκάστῳ σοι παρακαθημένης τῆς φύσεως, και λόγους μέτρων καὶ μεγεθών, εὐτέχνως ἅπαν καὶ κατὰ λύραν δῆθεν τὴν συνθήκην ἁρμοζομένης, ὥστ ἐπὶ σοὶ δὴ καὶ μόνῳ καὶ τὴν κοινὴν φύσιν κομπάζειν ἔχειν, οἷς τοσούτοις βρύων τοῖς ἀγαθοῖς προῆλθες, τοῦ γένους ὡς εἰπεῖν φιλοτίμημα. Καὶ τοίνυν ἐπί μονον ἄσκησιν σὺν οὐκ ἀγενεῖ προθυμίᾳ τῶν και λῶν τε κἀγαθῶν προθεὶς ἑαυτῷ, πῦρ ἧς ἄντικρυς φλέγον, ἢ πέλεκυς κόπτων, ἤ τις σφαίρα κατὰ πρανοῦς· ἅπασι μὲν προσέχων, πάντα δ' εὐχερῶς τῇ διανοίᾳ παραδιδούς. δ᾽ εἰσάπαξ διελθεῖν γέ νοιτο, οὕτω τῇ μνήμῃ διακατείχες, ὡς ἐν χαλκαῖς δοκεῖν πίναξι ταῦτ' ἐγγεγράφθαι ταῖς τῆς σῆς καρ δίας πλαξίν· οὕτω σοι τὸ τῆς μνήμης ἔρωται. Τῇ δ᾽ αὖ προσοχῇ τε καὶ ἀγχινοίᾳ ἐπιστήμης ἁπάσης κρείττων ἐν βραχεῖ διεδιάνυσο, μεγέθει φύσεως πάσας ἐν ἑαυτῷ καὶ ταύτας ἔργοις παραδεικνύς, καὶ κρεῖττον ἤπερ οἱ πλεῖστον χρόνον ταύταις ἐκδαπανήσαντές. Εντεῦθεν σου τὸ περιεσκεμμένον καὶ σύννουν ὡς τὰ πολλὰ, καὶ τὸ σὺν ἔθει χάριεν καὶ εὐπρόσιτον. Εντεῦθεν ἡ κατὰ τῶν τῆς φύσεως θεσ μῶν καὶ τῆς σωματικῆς ἀνάγκης τῶν βιαίων πόνων ἡ τυραννίς τε καὶ ἐπικράτεια, καὶ ἡ τῆς βασιλικῆς θεραπείας υπεροψία, καὶ τἆλλα σοι τῶν προτερημάτ των, ὑπὲρ ἀνθρωπίνην φύσιν καὶ ἔννοιαν θεόθεν ἐπι σπαρένται· στάσεις πάννυχοί τε καὶ πανημέριοι· τὰ μὲν ἱλασκομένῳ Θεόν, τὰ δὲ τοῦ κοινοῦ προασπίζοντι τε και θεμιστεύοντι. Ὥστε σε τοὺς ὁρῶντας οὐκ ἀν δρὶ παραβάλλειν ἔχειν, ἀλλ' ἀνδριάντι μᾶλλον, τῷ πρὸς ρίγος καὶ φλόγα διαμαχόμενον, ἵνα καὶ τὸν αὐτ τὸν ἐν πᾶσιν εἶναι ἀκάματον, ὥσπερ καὶ πρὸς τὰς τῆς φύσεως, ῥοπὰς ἀπαρέγκλιτον, πᾶσι μὲν ὁμιλοῦντα, τοῖς πᾶσι δὲ τὰ πάντα καὶ παντοῖον γινόμενον. ἡδὺν μάλα καὶ ἤπιον, πολλήν τε καὶ ἄκρατον, κατὰ Πλά τωνα, τὴν ἐλευθερίαν τοῖς ὑπηκόοις οινονοοῦντα,
DEDICATIO.
ἄνθος στυγνόν κρίνων, ἕτερον τρόπον μετριοπαθών gines sint, purpuram ipsam pro vilibus pannis habens, floremque ejus molestum et tristem judicans,
moderatum novo quodam modo in rebus secundis
animum obtinuisti: nequaquam eis, sicuti plerique, exsultans atque superbiens. Quæ tua moderatio maxime Deo grata fuit: eadem quoque publicæ
lætitiæ et solemnibus conventibus causam præbuit,
multam animis omnium voluptatem immittens.Cum
namque optimus et supra alios maxime generosus
esses, haudquaquam ad res minus decentes declinasti: verum constanter in factis laudatis perstitisti,
prudantim scilicet et judicii rationibus adductus. Insuper vero circa pulcherrimas quasque res ambitiosus, rite omnia atque ordine peregisti. Formam
siquidem atque habitum præ te ferens tyrannide
dignum, animo mitis admodum atque humanus es,
conspectu ipso statim omnes, ut ita dicam, benigne
excipiens, et novo quodam more, orationisque tuæ
gratia atque illecebris, fluminis instar profluentibus,
universos, perinde atque magnes lapis ferrum, suspensos tenens.Decentissimum vero quoque tibi corpus et excellentissimum rerum universarum architectrix natura conformavit, ut sane quispiam 7 existimet, non principum solum, sed etiam hominum fere
omnium te absolutæ formæ ideam atque specimen,
juxta Platonem, et venustatis omnis archetypum atque primarium exemplar esse. Robur insuper et fortitudo corporis, partiumque omnium et membrorum
proportio, aptaque et temperata constitutio, etatis
quoque flos et vigor, omnia simul concurrentia,supra
quam dici potest, optimam in te conficiunt temperaturam et harmoniam: haud aliter quam si in parte
qualibet natura tibi præsens insideat, mensurarumque et magnitudinum rationibus artificiosissime omnia, et perinde atque lyram coagmentatione compositioneque convenientissime conformet:
adeo ut in te uno, propter tot et tanta, quæ in te
scantentia protulistì bona, communis natura jectare
se et gloriari possit, tanquam excellentissimo
generis nostri, ut ita dicam, donario, in quo illa
munificentiam suam ostentarit. Itaque constanti
exercitio rerum honestarum et pulcherrimarum,
cum generosa animi alacritate tibi proposito, ignis
plane ardens, aut securis dissecans, aut sphæra,
quod dicitur, seu giobus quidam per præcipitium
fuisti: omnibus cognoscendis incumbens, omnia
ταῖς εὐπραγίαις μᾶλλον ἧς, οὐχ ὡς οἱ πολλοὶ τούτοις
περιγαννύμενός τε καὶ φρυαττόμενος, δι᾿ ὧν ἔῤῥει
μὲν πολὺ θεῷ τὸ εὐχάριστον· φαιδρότης δ᾽ ἦν ὁμοῦ
καὶ πανήγυρις, πολὺ τὴ γάνος ταῖς ἁπάντων ἐνιεῖσα
ψυχαῖς. Τῶν γὰρ ἀρίστων καὶ γενναίων εἵπερ τις
μάλιστα ὢν, οὐδαμῆ τ᾽ ἐκκλίνων τοῖς μὴ καθήκουσιν,
ἀλλ᾽ ἑδραίως μάλα πρὸς ἅπαν ἔχων τὸ ἐπαινούμενον,
λόγοις φρονήσεώς τι ἅμα καὶ κρίσεως, πρὸς δὲ καὶ
τῷ φιλοτίμῳ περὶ τὰ κάλλιστα πάντα ἦσθα διαπρατ
τόμενος, εἶδος μὲν εὐθὺς προβεβλημένος ἄξιον τυραν
νίδος, ψυχὴν δὲ μάλα ἤπιός τις ὢν καὶ φιλάνθρωπος,
εὐθὺς ἀπὸ βλέμματος πάντας ὡς εἰπεῖν δεξιούμενος·
ἤθει δή τινι ξένῳ καὶ ταῖς ἐκ τῶν λόγων χαρισί τε
καὶ ύγξιν, ἴσα καὶ ποταμοῖς ῥέουσι, πάντας ἐξαρτῶν, καθάπερ τις λίθος μάγνησσα τὰ σιδήρια. Κάλλιστον δέ σοι καὶ τὸ σῶμα προσέπλασεν ἡ τῶν ὅλων
φύσις, καὶ ἐς ὑπεροχὴν διαπρέπον, ὡς ἄν τις εἰκάσειεν, οὐ βασιλέων μόνον, ἀλλὰ καὶ πάντων ἀνθρώπων σχεδόν. Κάλλους ἰδέν εἶπεν ἄν σέ τις, κατὰ
Πλάτωνα, πάσης ἀρχέτυπον ὡραιότητος. Ισχὺς γὰρ
καὶ ῥώμη, καὶ συμμετρία μερῶν, καὶ ῥυθμὸς μελῶν,
καὶ ἄνθος ὥρας ἀπανταχοῦ συνδραμόντα, ὑπερφυώς
ἀρίστην κρᾶσιν καὶ ἁρμονίαν σοι διασώζουσιν, ὥςπερ ἐν ἑκάστῳ σοι παρακαθημένης τῆς φύσεως, και
λόγους μέτρων καὶ μεγεθών, εὐτέχνως ἅπαν καὶ
κατὰ λύραν δῆθεν τὴν συνθήκην ἁρμοζομένης, ὥστ
ἐπὶ σοὶ δὴ καὶ μόνῳ καὶ τὴν κοινὴν φύσιν κομπάζειν
ἔχειν, οἷς τοσούτοις βρύων τοῖς ἀγαθοῖς προῆλθες,
τοῦ γένους ὡς εἰπεῖν φιλοτίμημα. Καὶ τοίνυν ἐπί
μονον ἄσκησιν σὺν οὐκ ἀγενεῖ προθυμίᾳ τῶν και
λῶν τε κἀγαθῶν προθεὶς ἑαυτῷ, πῦρ ἧς ἄντικρυς
φλέγον, ἢ πέλεκυς κόπτων, ἤ τις σφαίρα κατὰ
πρανοῦς· ἅπασι μὲν προσέχων, πάντα δ' εὐχερῶς
τῇ διανοίᾳ παραδιδούς. δ᾽ εἰσάπαξ διελθεῖν γένοιτο, οὕτω τῇ μνήμῃ διακατείχες, ὡς ἐν χαλκαῖς
δοκεῖν πίναξι ταῦτ' ἐγγεγράφθαι ταῖς τῆς σῆς καρ
δίας πλαξίν· οὕτω σοι τὸ τῆς μνήμης ἔρωται. Τῇ
δ᾽ αὖ προσοχῇ τε καὶ ἀγχινοίᾳ ἐπιστήμης ἁπάσης
κρείττων ἐν βραχεῖ διεδιάνυσο, μεγέθει φύσεως
πάσας ἐν ἑαυτῷ καὶ ταύτας ἔργοις παραδεικνύς, καὶ
κρεῖττον ἤπερ οἱ πλεῖστον χρόνον ταύταις ἐκδαπανήσαντες. Εντεῦθεν σου τὸ περιεσκεμμένον καὶ
σύννουν ὡς τὰ πολλὰ, καὶ τὸ σὺν ἔθει χάριεν καὶ
εὐπρόσιτον. Εντεῦθεν ἡ κατὰ τῶν τῆς φύσεως θεσ
μῶν καὶ τῆς σωματικῆς ἀνάγκης τῶν βιαίων πόνων
ἡ τυραννίς τε καὶ ἐπικράτεια, καὶ ἡ τῆς βασιλικῆς etiam facile mente concipiens. Et quæ semel audita
θεραπείας υπεροψία, καὶ τἆλλα σοι τῶν προτερημάτ
των, ὑπὲρ ἀνθρωπίνην φύσιν καὶ ἔννοιαν θεόθεν ἐπισπαρένται· στάσεις πάννυχοί τε καὶ πανημέριοι· τὰ
μὲν ἱλασκομένῳ Θεόν, τὰ δὲ τοῦ κοινοῦ προασπίζοντι
τε και θεμιστεύοντι. Ὥστε σε τοὺς ὁρῶντας οὐκ ἀν
δρὶ παραβάλλειν ἔχειν, ἀλλ' ἀνδριάντι μᾶλλον, τῷ
πρὸς ρίγος καὶ φλόγα διαμαχόμενον, ἵνα καὶ τὸν αὐτ
τὸν ἐν πᾶσιν εἶναι ἀκάματον, ὥσπερ καὶ πρὸς τὰς τῆς
φύσεως, ῥοπὰς ἀπαρέγκλιτον, πᾶσι μὲν ὁμιλοῦντα,
τοῖς πᾶσι δὲ τὰ πάντα καὶ παντοῖον γινόμενον. ἡδὺν
μάλα καὶ ἤπιον, πολλήν τε καὶ ἄκρατον, κατὰ Πλάτωνα, τὴν ἐλευθερίαν τοῖς ὑπηκόοις οινονοοῦντα,
vel lecta discis, tam tenaci memoria complecteris,
ut in ferreis pugillaribus, quæ in cordis tui tabulis
conscripsisti, incisa esse videantur; tam solida
Armaque tibi est memoria. Porro altentione et
mentis sagacitate, scientiam et eruditionem
omnem brevi superasti, naturæ magnitudine eas
virtutes cunctas re ipsa exhibens: idque melius
multo, quam qui longissimo etiam tempore operam
illis navarunt. Unde illa tua est providentia et
usitata mentis consideratio, necnon singularis
morum gralia et affabilitas. Unde etiam violentorum laborum contra naturæ leges et corporis
col. 571–572page 12 of 392
PG 145:571Ὡσανεί γάρ πως ταῖς φροντίσι καὶ κόποις ἐμπεφυκώς, εἰς φύσιν ὥσπερ ἐπὶ ταῦτά σοι μεταπεσούσης τῆς ἕξεως, ἔχαιρες τούτοις μᾶλλον ἤπερ ἄλλοι ῥᾳστώνῃ καὶ τρυφῇ καὶ τοῖς τοιούτοις κατατριβόμενοι. Εἰ δὲ δεῖ καὶ ταῦτα λέγειν, εἶδον ἐγώ σε πολλάκις μηδ ἐφ' ἑκάστης ἡμέρας τροφὴν προσιέμενον, ἀλλὰ καὶ σύνδυο καὶ σύντρεις προῆγες· ὡς ποτε μὲν ἄρτῳ μόνῳ λαχάνοις τ' ἀπύροις, ἐνίοτε δὲ καὶ ὁπώραις δή τισι διαιτᾶσθαι· καὶ ποτόν σοι μόνον ὕδωρ ἐπὶ πλεῖστον χρόνον γινόμενον· καὶ τούτων οὐκ εἰς κόρον οὐδ᾽ αὐτάρκως μετέχοντι, ἀλλὰ βραχέως πάμπαν ἀπογευομένω· εἶτα μεθιέντι τάχος ὅσον ἵν' ᾖ σοι μὲν καὶ ὁ νοῦς διειδέστατος καὶ ἀθόλωτος, βρύων νοερὰ καὶ θεῖα νοήματα· ῥᾷστον δ' ἔχοι καὶ τὸ ἐγρηγορός. Ὥστε δὴ θεοφιλῶς διαχειρίζειν τὰ πράγματα, ὀρθριός τε καὶ μεσημβρινὸς, καὶ οὐδέν τι ἧττον ἐπινυκτίδιος. Ἐπὶ πόῤῥω γὰρ νυκτός, μᾶλ λον δὲ τό γε πλεῖστον ἄρτι διαυγαζούσης ἡμέρας εἰς κοίτην ιών, θάττον αὖθις ἀνίστασο, ὥσπερ χαλεπῶς τοῖς στρώμασιν ἔχων, κἂν οὐδὲ τότε σοι τοῦ ποιεῖν ἄνεσις, ἦν, ὕπνοις δῆτ᾽ ἐν αὐτοῖς καὶ ὀνείρασι και μνοντι, καὶ τὴν ἐπὶ μέγα δόξης αὔξησιν ἡμῶν καὶ ἐπίδοσιν ἀκαμάτοις ῥοπαῖς καὶ φαντασίαις τοῦ νοῦ ὀνειροπολοῦντι, καὶ ὡς καὶ θαῦμα παρέχειν μὴ ἄρα τις αὐτουργοῦντι· ὡς καὶ θαῦμα παρέχειν μὴ ἄρα τις εἴης θειοτέρα φύσις ἄϋπνος καὶ ἀκάματος. Πολὺ γὰρ ἀπέχων, καὶ ὡς ἂν τις εἴποι, κατὰ διάμετρον καὶ τρυφῆς καὶ ῥαστώνης διεστηκώς, τὸ περὶ δίαιταν ἐγκρατὲς καὶ κεκολασμένον μᾶλλον ἐθαύμαζες. Εν τεῦθεν σοὶ καὶ εὐεξία καὶ ὑγίεια μάλα προσήν. Καὶ λῆρος ἄντικρυς ἦσαν οἱ περὶ ταῦτα διαπονούμενοι, 'Ασκληπιάδαι τινὲς, Ιπποκράτεις αὐχοῦντες προσ τάτας· οὐκ ἐλάχιστα δ' ἐκμελετήσαντες καὶ Γαλήνεια οἱ δῆθεν τῆς ὑγείας σοι προμηθεῖς καθεστῶτες, ἐξάντεις τῶν σφετέρων μᾶλλον ἦσαν νόσων σοι προσ ιόντες, ἅτε δῆτ᾽ εἰς ἄκρον τἀκριβοῦς ἐφικομένῳ· ὡς μή τοί γε σφᾶς, ἀλλὰ μηδ' αὐτοὺς ἐκείνους τοὺς τῆς τέχνης ἡγεμόνας αὐτοῖς, εἵπερ ἦσαν, ἀντιτείνειν ὅλως ἔχειν πρὸς τὸ σοὶ παριστάμενόν τε καὶ διαιτώμενον. Τῷ μὲν οὖν Χαιρωνεῖ Πλουτάρχῳ τὰ τῆς Ῥώμης ἐξαίροντι, καλῶς ἐπῆλθεν εἰπεῖν, ἀρετὴν καὶ τύχην πρός ἀλλήλας ἔκπαλαι διαφερομένας, δεινούς τ᾿ ἀγῶνας ἐχούσας καὶ διαταραχάς, μόλις ποτὲ διὰ ταύτην μόνην σπείσασθαι καὶ εἰς ὃν συν δραμεῖν· καί γ' ἐς ταυτό συνελθούσας, ἐπιτελειώσα καὶ συναπεργάσασθαι τῶν ἀνθρωπίνων ἔργων τ κάλλιστον. Ἐγὼ δ᾽ ὑπονοεῖν ὀρθῶς οἷομαι, ὡς καὶ ἐπὶ σοὶ δὴ μόνῳ, κράτιστε, θεοσέβειά τε καὶ εὐδαιμονίᾳ συνηλθέτην ἀλλήλαις ἐφάπαξ, ἀεί τι διαμε χόμεναι, τῆς θεοσεβείας ὡσανεί βιασαμένης τὸ εὔ δαιμον, καὶ περιτρέπεσθαι παντάπασιν οὐκ ἐνδούσης μᾶλλον δὲ Θεοῦ οἶμαι που ταύταις ἀνάγκην ἐπιβαλόντος, συζεύξαντός τε ἅμα ταύτας καὶ συγκερά σαντος, ὡς ἂν ἑκατέρωθεν τὸ οἰκεῖον λαβὼν, πᾶσι δῆτ' ἀνθρώποις ξένην ἐργάσηται ὄνησιν, καὶ ὡς ἀληθῶς θαυμαστήν· πεῖσμά τι μόνιμον, καὶ στοιχεῖον ἕκτον, ἵν᾽ οὕτως εἴποιμι, καὶ ἀΐδιον, ναυαγοῦσι καὶ ὑποφερομένοις τοῖς θείοις πράγμασι καὶ διολισθαί νουσι τοῦ τοσούτου σάλου καὶ πλάνης, μεγάλην καὶ
necessitates, tyrannis quædam et dominatio impe- Ὡσανεί γάρ πως ταῖς φροντίσι καὶ κόποις ἐμπεφυrialisque quæ tibi præstatur observantiæ contemptus, atque aliæ insuper primaria virtutes, supra
naturæ humanæ captum divinitus tibi insitæ. Quales sunt et nocturnæ et diurnæ stationes, cum vel
Deum orationibus placas, vel pro republica defendenda excubas, vel etiam jura civibus reddis:
ila ut qui te conspiciunt, non viro te, sed potius
viri statnæ conferant, frigus ex æquo et æstum
toleranti. Usque adeo te unum atque eumdem in eis
omnibus præbes, tanquam invictum, et ad naturæ
momenta immobilem: cum omnibus quidem familiarus viventem, omnibus autem te omnia, et
omnigenum & suavemque admodum et placidum
exhibentem, multamque atque eam meram alque sinceram, ut apud Platonem est, libertatem
subditis, perinde atque vinum temperantem. Ac
veluti inter curas et labores natus, tanquam habitus eorum in naturam abierit, magis etiam illis
delectaris, quam alii socordia, deliciis atque aliis
ejusmodi, quibus assueverunt, minime laudatis
studiis. Qupd si hæc quoque dicenda sunt, persæpe ego te vidi non quotidie cibum sumentum,
verum et binos et ternos transmittere dies, ita ut
nonnunquam quidem solo pane et oleribus incoctis,
aliquando vero pomis quibusdam vescereris. Et
tempore plurimo sola aqua tibi potus fuit. Quibus
omnibus non ad sufficientiom aut satietatem es
usus, sed celeriter omnino ea degustata mox removeri jussisti, ut scilicet mens tibi absque sordibus
maxime pura permaneret, intellectualibus spiritualibusque et divinis redundans cogitationibus, simulque ut facilius vigilantia constaret, rectiusqne
negotia pleraque, ex præscripto divino, matutino
simul et meridiano, nec minus nocturno etiam
tempore perageres. In multam namque noctem, ac
potius, ut plurimum, ad illucescentem usque
diem vigilans, et demum cubitum vadens, statim
rursus excitus surrexisti, haud aliter quam si tibi
nocturna vestimenta gravia atque molesta essent.
Sed enim ne tum quidem a laboribus tibi remissio
fuit, per somnum nimirum et insomnia te exercenti, et nominis gloriæque nostræ augmenta
atque incrementa infatigabilibus momentis et imaginationibus animi, visionibusque nocturnis meditanti, et quoad ejus fieri potuit, complenti atque
perfcienti: adeo ut admirationis causam hominibus
præberes, diviniorem quamdam naturam le, somni
atque fatigationis expertem esse, suspicantibus. Et
cum quam longissime, et, ut aliquis dicat, juxta
diametrum, a voluptatibus et ignavia abfuisti;
tum quotidianæ vitæ disciplinam et severitatem
maxime es consectatus. Unde tibi bona corporis
hab tudo et valetudo secunda maxime fuit. Et
qui hac in re elaborant, nugatores meri visi sunt,
Asclepiadæ quidam de Hippocrate præceptore gloriantes, nec minus qui Galeni lucubrationes evolvunt. Qui sane cum valetudinis tuæ curatores essent,
a suis ipsi morbis et ægritudinibus magis, ad te
κὼς, εἰς φύσιν ὥσπερ ἐπὶ ταῦτά σοι μεταπεσούσης
τῆς ἕξεως, ἔχαιρες τούτοις μᾶλλον ἤπερ ἄλλοι ῥαστώ
νῃ καὶ τρυφῇ καὶ τοῖς τοιούτοις κατατριβόμενοι. Εἰ
δὲ δεῖ καὶ ταῦτα λέγειν, εἶδον ἐγώ σε πολλάκις μηδ
ἐφ' ἑκάστης ἡμέρας τροφὴν προσιέμενον, ἀλλὰ καὶ
σύνδυο καὶ σύντρεις προῆγες· ὡς ποτε μὲν ἄρτῳ
μόνῳ λαχάνοις τ' ἀπύροις, ἐνίοτε δὲ καὶ ὁπώραις
δή τισι διαιτᾶσθαι· καὶ ποτόν σοι μόνον ὕδωρ ἐπὶ
πλεῖστον χρόνον γινόμενον· καὶ τούτων οὐκ εἰς
κόρον οὐδ᾽ αὐτάρκως μετέχοντι, ἀλλὰ βραχέως
πάμπαν ἀπογευομένω· εἶτα μεθιέντι τάχος ὅσον·
ἵν' ᾖ σοι μὲν καὶ ὁ νοῦς διειδέστατος καὶ ἀθόλωτος,
βρύων νοερὰ καὶ θεῖα νοήματα· ῥᾷστον δ' ἔχοι καὶ
τὸ ἐγρηγορός. Ὥστε δὴ θεοφιλῶς διαχειρίζειν τὰ
πράγματα, ὀρθριός τε καὶ μεσημβρινὸς, καὶ οὐδέν
τι ἧττον ἐπινυκτίδιος. Ἐπὶ πόῤῥω γὰρ νυκτός, μᾶλ
λον δὲ τό γε πλεῖστον ἄρτι διαυγαζούσης ἡμέρας εἰς
κοίτην ιών, θάττον αὖθις ἀνίστασο, ὥσπερ χαλεπῶς
τοῖς στρώμασιν ἔχων, κἂν οὐδὲ τότε σοι τοῦ ποιεῖν
ἄνεσις, ἦν, ὕπνοις δῆτ᾽ ἐν αὐτοῖς καὶ ὀνείρασι και
μνοντι, καὶ τὴν ἐπὶ μέγα δόξης αὔξησιν ἡμῶν καὶ
ἐπίδοσιν ἀκαμάτοις ῥοπαῖς καὶ φαντασίαις τοῦ νοῦ
ὀνειροπολοῦντι, καὶ ὡς καὶ θαῦμα παρέχειν μὴ ἄρα τις
αὐτουργοῦντι· ὡς καὶ θαῦμα παρέχειν μὴ ἄρα τις
εἴης θειοτέρα φύσις ἄϋπνος καὶ ἀκάματος. Πολὺ γὰρ
ἀπέχων, καὶ ὡς ἂν τις εἴποι, κατὰ διάμετρον καὶ
τρυφῆς καὶ ῥαστώνης διεστηκώς, τὸ περὶ δίαιταν
ἐγκρατὲς καὶ κεκολασμένον μᾶλλον ἐθαύμαζες. Εν
τεῦθεν σοὶ καὶ εὐεξία καὶ ὑγίεια μάλα προσήν. Καὶ
λῆρος ἄντικρυς ἦσαν οἱ περὶ ταῦτα διαπονούμενοι,
'Ασκληπιάδαι τινὲς, Ιπποκράτεις αὐχοῦντες προστάτας· οὐκ ἐλάχιστα δ' ἐκμελετήσαντες καὶ Γαλήνεια
οἱ δῆθεν τῆς ὑγείας σοι προμηθεῖς καθεστῶτες,
ἐξάντεις τῶν σφετέρων μᾶλλον ἦσαν νόσων σοι προσιόντες, ἅτε δῆτ᾽ εἰς ἄκρον τἀκριβοῦς ἐφικομένῳ· ὡς
μή τοί γε σφᾶς, ἀλλὰ μηδ' αὐτοὺς ἐκείνους τοὺς τῆς
τέχνης ἡγεμόνας αὐτοῖς, εἵπερ ἦσαν, ἀντιτείνειν
ὅλως ἔχειν πρὸς τὸ σοὶ παριστάμενόν τε καὶ διαιτώμενον. Τῷ μὲν οὖν Χαιρωνεῖ Πλουτάρχῳ τὰ τῆς
Ῥώμης ἐξαίροντι, καλῶς ἐπῆλθεν εἰπεῖν, ἀρετὴν
καὶ τύχην πρός ἀλλήλας ἔκπαλαι διαφερομένας,
δεινούς τ᾿ ἀγῶνας ἐχούσας καὶ διαταραχάς, μόλις
ποτὲ διὰ ταύτην μόνην σπείσασθαι καὶ εἰς ὃν συν
δραμεῖν· καί γ' ἐς ταυτό συνελθούσας, ἐπιτελειώσα
καὶ συναπεργάσασθαι τῶν ἀνθρωπίνων ἔργων τ
κάλλιστον. Ἐγὼ δ᾽ ὑπονοεῖν ὀρθῶς οἷομαι, ὡς καὶ
ἐπὶ σοὶ δὴ μόνῳ, κράτιστε, θεοσέβειά τε καὶ εὐδαι
μονία συνηλθέτην ἀλλήλαις ἐφάπαξ, ἀεί τι διαμε
χόμεναι, τῆς θεοσεβείας ὡσανεί βιασαμένης τὸ εὔ
δαιμον, καὶ περιτρέπεσθαι παντάπασιν οὐκ ἐνδούσης·
μᾶλλον δὲ Θεοῦ οἶμαι που ταύταις ἀνάγκην ἐπιβαλόντος, συζεύξαντός τε ἅμα ταύτας καὶ συγκεράσαντος, ὡς ἂν ἑκατέρωθεν τὸ οἰκεῖον λαβὼν, πᾶσι
δῆτ' ἀνθρώποις ξένην ἐργάσηται ὄνησιν, καὶ ὡς
ἀληθῶς θαυμαστήν· πεῖσμά τι μόνιμον, καὶ στοιχεῖον
ἕκτον, ἵν᾽ οὕτως εἴποιμι, καὶ ἀΐδιον, ναυαγοῦσι καὶ
ὑποφερομένοις τοῖς θείοις πράγμασι καὶ διολισθαί
νουσι τοῦ τοσούτου σάλου καὶ πλάνης, μεγάλην καὶ
col. 573–574page 13 of 392
PG 145:573τελευταίαν ἄγκυραν ἱερὰν τῷ ὄντι κἂν τοῖς ἱεροῖς καὶ ἄλλως ἔχουσι, σὲ παρασχών· ἵν' ἐν σοί τινα ἵδρυ σιν καὶ τοῖς ἄλλοις περὶ σὲ μάλιστα δοίη. Καὶ δῆτ' ἔσχε μεγίστην ἕδραν τε καὶ ἀσφάλειαν, εἰς κόσμον εἰρήνης ἕνα, καὶ κύκλον ὀρθοδοξίας, εἴτουν ἡγεμονίας άπταιστόν σε περιαγόμενα και περιφερόμενα. Καί γ᾽ ἐπούλασας ἐντεῦθεν, οὐκ ἐν σώματι μόνῳ, ἀλλά γε δὴ καὶ ἐν τῇ ψυχῇ περιβαλέσθαι τὴν ἁλουργίδα. Σὺ γάρ τοι καὶ μόνος τῶν πρώην βασιλέων σχεδὸν ἁπάντων ἑαυτοῦ βεβασίλευκας· καὶ αὐτοκράτωρ τῷ ὄντι γενόμενος, τὴν μὲν τῶν παθῶν ὀχλο κράτειαν τῆς οἰκείας ἀπεώσω ξενηλατήσας ψυχῆς τοῖς δὲ σαυτοῦ λογισμοῖς ἀριστοκρατίαν καταστησάμενος, ζῶν ἀρετῆς ἄγαλμα σεαυτὸν παρέσχες, εἰς ἀκριβῆ μίμησιν τὸ ὑπήκοον ἐκπαιδεύων. Τὸν γὰρ ἐγκρατῆ λογισμὸν ἀντιτάξας τῇ ῥᾳστώνῃ, εἰκότως οὐ μόνον ἀνθρώπων αὐτοκράτωρ νομίζῃ, ἀλλά γε δὴ καὶ παθῶν ἁπάντων, ὅσα ψυχῆς τε καὶ σώματος. Καὶ δὴ γοῦν ἰδεῖν ἔστιν ἐς ὑπερβολὴν τὸ τῆς φιλανθρωπίας σοι περιόν. Αντικους γὰρ καὶ τὸ πολεμικὸν σου φιλάνθρωπον, καὶ τὸ πρᾶον ἀνδρῶδες· τὸ δὲ τῆς εὐεργεσίας ὡς μάλιστα οἰκονομικόν· τὸ δέ γε θυμικὸν εὐδιάλλακτον. Στείρα γὰρ, ὡς ἄν τις εἴποι, πρὸς ὀργὴν ἡ σὴ κατέστη ψυχή· καὶ πρὸς τὴν ἐκ θυμοῦ φλόγα, σχεδὸν ἀσυνδύαστος, καίπερ πρὸς ἅπαν τῶν ἀγαθῶν γόνιμος οῦσα καὶ ἔγκαρπος. Τὸ δὲ τῆς εὐνομίας, ὅσον τὰς τῶν ἀδίκων ὁρμὰς ταῖς τῶν δικαίων ὑφηγήσεσιν ἀναστέλλοντι, καὶ τῆς γῆς ἀπανταχοῦ τἀγαθὸν κατασπείροντι, οὐχ ἧττον ἤπερ ὁ θρυλλούμενος ἐκεῖνος Τριπτόλεμος, τῇ γῇ κατα βάλλων τὰ σπέρματα. Τίς οὖν ἀδικοῦσι μᾶλλον σου λυπηρότερος; ἢ δυστυχῶς ἔχουσιν ἡμερώτερός τε καὶ προσηνέστερος; ἢ δεομένοις εὐγνώμων, καὶ πρὸς οἶκτον ἐπιῤῥεπέστερος; ὥστε δὴ καὶ μή τινος ἀνάγκης ἐμποδὼν καθεστώσης, καὶ προφθάνειν σε τῷ τάχει τὴν δέησιν. Αλλ' οὐ πρὸς θωπείαν μοι ταῦτα καὶ πρὸς χάριν εἰρημένα πάντως ἐστί. Πῶς γὰρ, ᾧ μηδὲ τἀληθῆ λέγειν ἔξεστι, καταγωνιζομένῳ ταῖς ὑπερβολαῖς τῶν
DEDICATIO.
τελευταίαν ἄγκυραν ἱερὰν τῷ ὄντι κἂν τοῖς ἱεροῖς accedentes, liberi atque integri discessere: quippe
καὶ ἄλλως ἔχουσι, σὲ παρασχών· ἵν' ἐν σοί τινα ἵδρυ
σιν καὶ τοῖς ἄλλοις περὶ σὲ μάλιστα δοίη. Καὶ δῆτ'
ἔσχε μεγίστην ἕδραν τε καὶ ἀσφάλειαν, εἰς κόσμον
εἰρήνης ἕνα, καὶ κύκλον ὀρθοδοξίας, εἴτουν ἡγεμονίας άπταιστόν σε περιαγόμενα και περιφερόμενα.
Καί γ᾽ ἐπούλασας ἐντεῦθεν, οὐκ ἐν σώματι μόνῳ,
ἀλλά γε δὴ καὶ ἐν τῇ ψυχῇ περιβαλέσθαι τὴν ἀλουρ
γίδα. Σὺ γάρ τοι καὶ μόνος τῶν πρώην βασιλέων
σχεδὸν ἁπάντων ἑαυτοῦ βεβασίλευκας· καὶ αὐτοκρά
τωρ τῷ ὄντι γενόμενος, τὴν μὲν τῶν παθῶν ὀχλοκράτειαν τῆς οἰκείας ἀπεώσω ξενηλατήσας ψυχῆς·
τοῖς δὲ σαυτοῦ λογισμοῖς ἀριστοκρατίαν καταστησάμενος, ζῶν ἀρετῆς ἄγαλμα σεαυτὸν παρέσχες, εἰς
ἀκριβῆ μίμησιν τὸ ὑπήκοον ἐκπαιδεύων. Τὸν γὰρ
ἐγκρατῆ λογισμὸν ἀντιτάξας τῇ ῥᾳστώνῃ, εἰκότως
οὐ μόνον ἀνθρώπων αὐτοκράτωρ νομίζῃ, ἀλλά γε δὴ
καὶ παθῶν ἁπάντων, ὅσα ψυχῆς τε καὶ σώματος.
Καὶ δὴ γοῦν ἰδεῖν ἔστιν ἐς ὑπερβολὴν τὸ τῆς φιλαν
θρωπίας σοι περιόν. Αντικους γὰρ καὶ τὸ πολεμι
κόν σου φιλάνθρωπον, καὶ τὸ πρᾶον ἀνδρῶδες· τὸ δὲ
τῆς εὐεργεσίας ὡς μάλιστα οἰκονομικόν· τὸ δέ γε
θυμικὸν εὐδιάλλακτον. Στείρα γὰρ, ὡς ἄν τις εἴποι,
πρὸς ὀργὴν ἡ σὴ κατέστη ψυχή· καὶ πρὸς τὴν ἐκ
θυμοῦ φλόγα, σχεδὸν ἀσυνδύαστος, καίπερ πρὸς
ἅπαν τῶν ἀγαθῶν γόνιμος οῦσα καὶ ἔγκαρπος. Τὸ δὲ
τῆς εὐνομίας, ὅσον τὰς τῶν ἀδίκων ὁρμὰς ταῖς τῶν
δικαίων ὑφηγήσεσιν ἀναστέλλοντι, καὶ τῆς γῆς
ἀπανταχοῦ τἀγαθὸν κατασπείροντι, οὐχ ἧττον ἤπερ
ὁ θρυλλούμενος ἐκεῖνος Τριπτόλεμος, τῇ γῇ καταβάλλων τὰ σπέρματα. Τίς οὖν ἀδικοῦσι μᾶλλον σου
λυπηρότερος; ἢ δυστυχῶς ἔχουσιν ἡμερώτερός τε
καὶ προσηνέστερος; ἢ δεομένοις εὐγνώμων, καὶ
πρὸς οἶκτον ἐπιῤῥεπέστερος; ὥστε δὴ καὶ μή τινος
ἀνάγκης ἐμποδὼν καθεστώσης, καὶ προφθάνειν σε
τῷ τάχει τὴν δέησιν.
qui ad summam accuratissimamque valetudinis
tuendæ rationem perveneris. Et neque medici tui,
neque illi ipsi qui eis artis suæ præcepta tanquam
magistri et duces 9 tradiderunt, prorsus quidquam
habuerunt, quod adversus præscriptum degendæ
ad salubritatem vitæ tuum opponerent. Plutarchus
quidem Chæroneus Romanum imperium laudibus
vehens, pulchre dixit, eas quæ antehac dudum
per graves motus et certamina inter se dissensissent, virtutem et fortunam, vix aliquando tandem, propter urbem Romanam eolam, pactis conventis per fœdus initum in gratiam rediisse, ut
omnium humanarum rerum longe pulcherrimum
opus absolverint atque perfecerint. Mihi vero recte
quoque existimare in mentem venit, in te etiam
uno, imperator optime, veram pietatem cultumque
Dei, atque opes felicitatemque humanam, quæ inter se semper depugnarunt, semel ad concordiam
redactas esse: eo quod pielas felicitatem veluti
vi quadam ad se pertraxerit, eamque omnino pessum
ire non siverit: sive potius, ut equidem puto, quod
Deus tandem necessitatem eis inposuerit, ut simul
conjungerentur atque contemperarentur: et utilleab
utraque, eo quod utriusque esset proprium recepto,
hominibus omnibus novum et vere admirandum
perficeret emolumentum et auxilium, firmamentum
nimirum quoddam stabile, et elementum, ut ita
dicam, sextum et sempiternum, in divinis rebus
labascentibus, et per naufragium pessumeuntibus,
tam horrendæ fluctuationis et erroris ingentem,
supremam, vereque sacram anchoram te, sacris
simul et profanis exhibens, ut in te aliis quoque
qui tecum sunt, solidam stabilitatem repræsentaret. Et profecto ea quæ huc atque illuc circumagebantur et circumferebantur, maximam te tutissimamque perfugii sedem, in mundum pacis unum et rectioris fidei professionis, seu rerum edœiņistrationis, minime hallucinantem aut labantem orbem habuere. Quin illud etiam studuisti, ut non
corpori modo, verum etiam animo purpuram circumdares. Siquidem tu omnium prope qui te præcesserunt, imperatorum unus, ipsi tibi imperasti: et revera summæ potestatis imperator, cum
vitiosas tumultuantium atque imperium sibi vindicantium affectuum perturbationes e domicilie
animi tui ejecisti: tum rationi imperio eo quod penes paucos optimates est tradito, vivam teipsum
virtulis imaginem, ad certam cives tuos imitationem instituens, proposuisti. Nam animi moderatione in acie contra ignaviam opposita, 10 non solum hominum, verum etiam perturbationum
animi simul et corporis omnium imperator merito censeris. Quamobrem conspicere licet, humanitatem tuam ad summum pervenisse. Nam bella quoque quæ geris, perhumana sunt: et placabilitas
virilem præ se fert fortitudinem. Porro benignitas et munificentia quam maxime ad utilitatem publicam spectant. Ira autem admodum est placabilis. Animus namque tuus ad iracundiam, ut ita dicam,
sterilis, el ad ardorem eum qui ex flagranti vehementia provenit, cælebs et immobilis est, quamvis bonorum omnis generis ferax et fecundus. Legibus vero ferendis, moribusque corrigendis
quam recta apud te instituta est ratio, qui improborum impetum legitimis justitiæ præceptis cohibeset ubique terrarum honestum bonumque, haud aliter quam decantatus ille Triptolemus in
terram semina conjecit, scris? Quis igitur hominibus improbis te est formidabilior, aut ærumnosis
placabilior atque clementior? Quis supplicantibus benignior, et ad misericordiam propensior? qui
etiam, nisi quæpiam obstet necessitas, precantiam optata prævenire solitus es.
Αλλ' οὐ πρὸς θωπείαν μοι ταῦτα καὶ πρὸς χάριν
εἰρημένα πάντως ἐστί. Πῶς γὰρ, ᾧ μηδὲ τἀληθῆ
λέγειν ἔξεστι, καταγωνιζομένῳ ταῖς ὑπερβολαῖς τῶν
Neque vero a me ista ad gratiam, aut per adulationem prorsus dicta sunt. Quomodo enim id
faciam, cum neque res ipsas, ut sunt, vere expo-
col. 575–576page 14 of 392
PG 145:575καλῶν; Αλλὰ γὰρ οὕτως ἔχειν ταῦτα παρίστησι, τά τ᾽ ἐκ Θεοῦ σοι δεδωρημένα, τά τ᾽ ἐν πάσῃ ξυνενεχθέντα σοι τῇ ἀρχῇ. Οὐχ ἥττόν γε μὴν καὶ ταῦτα σαφῶς παραδείξειε· τίς γὰρ σοῦ πλέον μετ᾿ εὐλα βείας ἀνυποκρίτου ἢ Θεὸν ἐδόξασεν, ἢ ζῆλον ἔμπο ρον ὑπὲρ αὐτοῦ ἐνεδείξατο; Τίς τὴν ἀκραιφνῆ πίστιν οὕτως ἐζηλοτύπησε κινδυνεύουσαν, ἢ τὴν ἱερὰν ἐκε θηρε τράπεζαν; Τίς δ᾽ αὖ λόγοις οὕτως ἐπιδοῦναι παρέσχεν εἰς μέγιστον, καὶ τὴν ἀρετὴν διαφερόντως ἐτίμησεν, ἢ τοὺς ἀρίστους προτίμησε; Τίς Θεοῦ λειτουργοῖς, καὶ ἄλλως δὴ κεχαρισμένοις αὐτῷ, καὶ σχεδὸν ἅπασι, τὸ προσῆκον γέρας κατ' αξίαν ἀπε χαρίσατο; Τίς δὲ πάλιν τὰ βασίλεια κατ᾽ οὐδὲν δια φέρειν ἀσκητηρίου παρεσκευάσατο τῇ τε μακρᾷ προσοχῇ καὶ τῇ ἐσάγαν εὐλαβείᾳ καὶ κοσμιότητι; Ποῖος δ' οὕτως ἀῤῥεπεῖ ζυγοῦ στάθμῃ τὰ κοινὰ διψ κήσατο; ἢ δίκαις ἐπέστησεν, ἡ κακίαν ἐκόλασεν; ὡς πλείω χάριν ἔχειν μᾶλλον εἰδέναι σοι τὸν τὴν ἥττω ψῆφον ἀπενεγκάμενον. Τίνος ἡ μετὰ συνέ σεως ἁπλότης καὶ μετὰ πραότητος φρόνησις; αἷς μετὰ φιλανθρωπίας μάλιστ᾽ ἐμπρέπεις, μέγα τι βά θος γαλήνης ἐν ψυχῇ καὶ ὄψεσι προδεικνὺς, ἡμέρα φρίσσον, καὶ ζάλην οὐ παρεχόμενον. ᾿Αλλὰ τὸ τοῦ λόγου καίριον, ἀλλὰ τὸ τῆς σιωπῆς εὔλογον, τὴν δ' ἀφροδίτην τῆς γλώττης, καὶ τὸ τῆς ὁμιλίας δίκην ἐλαίου καὶ μέλιτος ἄντικρυς ῥέον, ἢ τὴν ἁρμονίαν καὶ μουσικὴν τῶν λόγων πῶς ἄν τις φράσοι; Τὸ δὲ τῶν νοημάτων πυκνόν, πρὸς δὲ τὸ διειδές τε καὶ ἄφθονον, ἔπεα νιφάδεσσιν εοικότα χειμερίησιν, εἶπεν ἂν Ὅμηρος, τίς σοῦ πλέον θεόθεν ἐπλούτησεν; ὡς πάντας, λέγονσός σου, ἐνθουσιᾷν ἄντικρυς, καὶ μανίαν πάσχειν τὴν σώφρονα, καὶ βακχεύειν ἐθέλειν, καὶ ἄκοντας άλλεσθαι, ταῖς τε φωναῖς συνεξαίρεσθαι, καὶ μηδ' ἀναχωρεῖν αἱρεῖσθαι· ἀλλ' οιονεί προσηλώσθαι δοκεῖν, τὸ τῶν Σειρήνων ἀτεχνῶς πά σχοντας. θάλασσαν προσηκόντως εἴποι τις εἶναί σε, ἄλλα ἐπ' ἄλλοις πυκνῶς ἐγείρουσαν λόγων τὰ κύ ματα· κ τινα μεγάλην ὑδάτων σύστασιν, ψηφίδος ποθὲν ἐμπεσούσης, αδήλῳ κέντρῳ μᾶλλον δὲ δια βήτῃ· εἰ δὲ βούλει καὶ ὑδατίνῳ, ἄλλον ἐπ' ἄλλῳ κύ κλον, πράως μάλ᾽ ἀνοιδούμενον, καινῶς περιγράφουσαν· εἶθ᾽ ὑπεξιστάμενον ἡσυχῆ τῷ ἐπεισρέοντι καὶ διαλυόμενον, μέχρις ἂν ἔλθοι πρὸς τὸ ἐκρότη τον. Καὶ μᾶλλον ὅταν περὶ θείων πραγμάτων ή σου τὸ διαλέγεσθαι. Καὶ ποῖος γὰρ ἕτερος ἢ νοῦν ἔσχα λόγου καὶ γλώσσης αμείνονα, ἢ λόγον αναλόγως τούτοις ὑπηρετούμενον, ἢ γλῶσσαν αὖθις εὖ μάλι καὶ στρογγύλως, ἐπιτροχάδην δὲ καὶ λιγέως εἶπεν ἂν ποιητής, ἀποτορνεύουσαν τὸ νοούμενον, καὶ ἄμ φω τούτοις, ὡς γ' ἐχρῆν, διακονοῦσάν τε καὶ διαπορθμεύουσαν τὸ κρυπτόμενον; Ἐγὼ τοῦτο μόνον σου διηγήσομαι· ὅταν δημηγοροῦντος ἀκούω, ἄλλος ἐξ ἄλλου γίνομαι, καὶ ὅλος ἔνθους ταῖς των λόγων καθίσταμαι ἴυγξιν, οὐκ ἀνθρώπου δῆθεν ὁμιλοῦντος διακούειν δοκῶν, ἀλλ᾽ ὑπερφυοῦς δή τινος οὐρανόθεν προκύπτοντος, καί τινα ξένα καὶ θεῖα, ἐκβεί νοντα μὲν τὰ κοινά, μυστήρια δέ τινα καὶ βάθος απόῤῥητον ἔχοντα διαγγέλλοντος· ὥστε με καὶ δεῖ σθαι Θεοῦ προσθεῖναι καὶ οὓς ἕτερον, ὡς δὴ τῷ
nere queam, excellenti pulchritudinis earum præ- καλῶν; Αλλὰ γὰρ οὕτως ἔχειν ταῦτα παρίστησι, τά
stantia victus? Verum hæc ita se habere, tum
divina quæ tibi obtigere dona, tum actiones, quas in
imperium tuum contulisti, omnes comprobant. Nec
minus id quoque illa satis declarant. Quis etenim,
quam tu, religione pura et simulationis nescia,
vel Deum magis glorificavit, vel flagrantiorem
pro eo ardorem ostendit? Quis sinceriorem fidem
in discrimen conjectam, tanta æmulatione et zelotypia assectatus est, aut sacram mensam repurgavit? Quis etiam, ut eruditio omnis summa caperet incrementa, effecit? Quis ita virtutem extulit,
aut optimos quosque honoribus auxit? Quis Dei
ministris, aliisque item qui ei chari sunt, et omnibus prope, pro cujusque dignitate, debitum honorem tribuit 9 Quis porro tanta attentione, insignique religione, et decenti moderatione, ut imperialis aula nihil ab asceterio, pietatisque exercendæ
schola differret, procuravit? quis sic æqua stateræ
lance rempublicam gubernavit?
Quis ita
vel juri dicendo institit, vel maleficia coercuit?
usque adeo, ut multam se tibi debere gratiam illi
etiam profiterentur, qui e judicio victi, et calculo
tuo damnati abiere. Cujus tanta fuit cum peritia
simplicitas, et cum clementia prudentia? quibus
virtutibus una cum humanitate maxime enites,
ingentem quamdam serenitatem in animo simul et
vultu præferens, sensim quandoque ceu fluctibus
quibusdam horrescentem, nec tamen ullam tempestatis significationem præbentem. Cæterum orationis opportunitatem, silentii commoditatem,
linguæ leporem, familiarium colloquiorum instar
olei prorsus et mellis profluentem suavitatem, aut
verborum tuorum musicum plane concentum,
quis rogo eloquatur? Sententiarum autem densitate, præterea verborum perspicuitate et copia
(Hiberni voces fluvii de more ruentes, Homerus
dixisset), quis te divinitus locupletior fuit? Quapropter evenit, ut te verba faciente, omnes prorsus quasi numine aliquo affentur, moderataque
insania percellantur, et bacchari incipiant, simulque vel inviti exsiliant, et vocibus tuis rapti, ita
ducantur, ut retrocedere nolint, sed veluti affixi
tibi videantur, perinde prorsus atque a Sirenibus
demulsi. Recte sane quispiam te mare dixerit,
quod alios super alios verborum fluctus dense
excitet, aut certe ingentem aliquam aquarum vim:
quæ, si in eam alicunde lapillus incidat, ex obscuro centro, seu potius circino, eoque, si ita vis,
liquido, alium super alium circulum, sensim admodum intumescentem, ac deinde propter alium
influentem, paulatim, donec ad summum pervenial, deficientem atque evanescentem, mirabiliter
circumscribat potissimum vero, cum tibi de
rebus divinis est sermo. Quis namque alius habet
vel mentem et sententiam oratione atque lingua
meliorem vel orationem quæ illis ratione meliore
subserviat, vol linguam etiam quæ bene admodum
et acute (rotunde et suaviter poeta dixisset) verτ᾽ ἐκ Θεοῦ σοι δεδωρημένα, τά τ᾽ ἐν πάσῃ ξυνενεχθέντα σοι τῇ ἀρχῇ. Οὐχ ἥττόν γε μὴν καὶ ταῦτα
σαφῶς παραδείξειε· τίς γὰρ σοῦ πλέον μετ᾿ εὐλα
βείας ἀνυποκρίτου ἢ Θεὸν ἐδόξασεν, ἢ ζῆλον ἔμπο
ρον ὑπὲρ αὐτοῦ ἐνεδείξατο; Τίς τὴν ἀκραιφνῆ πίστιν
οὕτως ἐζηλοτύπησε κινδυνεύουσαν, ἢ τὴν ἱερὰν ἐκε
θηρε τράπεζαν; Τίς δ᾽ αὖ λόγοις οὕτως ἐπιδοῦναι
παρέσχεν εἰς μέγιστον, καὶ τὴν ἀρετὴν διαφερόντως
ἐτίμησεν, ἢ τοὺς ἀρίστους προτίμησε; Τίς Θεοῦ
λειτουργοῖς, καὶ ἄλλως δὴ κεχαρισμένοις αὐτῷ, καὶ
σχεδὸν ἅπασι, τὸ προσῆκον γέρας κατ' αξίαν ἀπε
χαρίσατο; Τίς δὲ πάλιν τὰ βασίλεια κατ᾽ οὐδὲν δια
φέρειν ἀσκητηρίου παρεσκευάσατο τῇ τε μακρᾷ
προσοχῇ καὶ τῇ ἐσάγαν εὐλαβείᾳ καὶ κοσμιότητι;
Ποῖος δ' οὕτως ἀῤῥεπεῖ ζυγοῦ στάθμῃ τὰ κοινὰ διψ
κήσατο; ἢ δίκαις ἐπέστησεν, ἡ κακίαν ἐκόλασεν;
ὡς πλείω χάριν ἔχειν μᾶλλον εἰδέναι σοι τὸν τὴν
ἥττω ψῆφον ἀπενεγκάμενον. Τίνος ἡ μετὰ συνέ
σεως ἁπλότης καὶ μετὰ πραότητος φρόνησις; αἷς
μετὰ φιλανθρωπίας μάλιστ᾽ ἐμπρέπεις, μέγα τι βά
θος γαλήνης ἐν ψυχῇ καὶ ὄψεσι προδεικνὺς, ἡμέρα
φρίσσον, καὶ ζάλην οὐ παρεχόμενον. ᾿Αλλὰ τὸ τοῦ
λόγου καίριον, ἀλλὰ τὸ τῆς σιωπῆς εὔλογον, τὴν δ'
ἀφροδίτην τῆς γλώττης, καὶ τὸ τῆς ὁμιλίας δίκην
ἐλαίου καὶ μέλιτος ἄντικρυς ῥέον, ἢ τὴν ἁρμονίαν
καὶ μουσικὴν τῶν λόγων πῶς ἄν τις φράσοι; Τὸ δὲ
τῶν νοημάτων πυκνόν, πρὸς δὲ τὸ διειδές τε καὶ
ἄφθονον, ἔπεα νιφάδεσσιν εοικότα χειμερίησιν,
εἶπεν ἂν Ὅμηρος, τίς σοῦ πλέον θεόθεν ἐπλούτησεν;
ὡς πάντας, λέγονσός σου, ἐνθουσιᾷν ἄντικρυς, καὶ
μανίαν πάσχειν τὴν σώφρονα, καὶ βακχεύειν ἐθέλειν,
καὶ ἄκοντας άλλεσθαι, ταῖς τε φωναῖς συνεξαίρε
σθαι, καὶ μηδ' ἀναχωρεῖν αἱρεῖσθαι· ἀλλ' οιονεί
προσηλώσθαι δοκεῖν, τὸ τῶν Σειρήνων ἀτεχνῶς πάσχοντας. θάλασσαν προσηκόντως εἴποι τις εἶναί σε,
ἄλλα ἐπ' ἄλλοις πυκνῶς ἐγείρουσαν λόγων τὰ κύ
ματα· κ τινα μεγάλην ὑδάτων σύστασιν, ψηφίδος
ποθὲν ἐμπεσούσης, αδήλῳ κέντρῳ μᾶλλον δὲ διαβήτῃ· εἰ δὲ βούλει καὶ ὑδατίνῳ, ἄλλον ἐπ' ἄλλῳ κύκλον, πράως μάλ᾽ ἀνοιδούμενον, καινῶς περιγρά
φουσαν· εἶθ᾽ ὑπεξιστάμενον ἡσυχῆ τῷ ἐπεισρέοντι
καὶ διαλυόμενον, μέχρις ἂν ἔλθοι πρὸς τὸ ἐκρότη
τον. Καὶ μᾶλλον ὅταν περὶ θείων πραγμάτων ή σου
τὸ διαλέγεσθαι. Καὶ ποῖος γὰρ ἕτερος ἢ νοῦν ἔσχα
λόγου καὶ γλώσσης αμείνονα, ἢ λόγον αναλόγως
τούτοις ὑπηρετούμενον, ἢ γλῶσσαν αὖθις εὖ μάλι
καὶ στρογγύλως, ἐπιτροχάδην δὲ καὶ λιγέως εἶπεν
ἂν ποιητής, ἀποτορνεύουσαν τὸ νοούμενον, καὶ ἄμ
φω τούτοις, ὡς γ' ἐχρῆν, διακονοῦσάν τε καὶ δια
πορθμεύουσαν τὸ κρυπτόμενον; Ἐγὼ τοῦτο μόνον
σου διηγήσομαι· ὅταν δημηγοροῦντος ἀκούω, ἄλλος
ἐξ ἄλλου γίνομαι, καὶ ὅλος ἔνθους ταῖς των λόγων
καθίσταμαι ἴυγξιν, οὐκ ἀνθρώπου δῆθεν ὁμιλοῦντος
διακούειν δοκῶν, ἀλλ᾽ ὑπερφυοῦς δή τινος οὐρανόθεν προκύπτοντος, καί τινα ξένα καὶ θεῖα, ἐκβείνοντα μὲν τὰ κοινά, μυστήρια δέ τινα καὶ βάθος
απόῤῥητον ἔχοντα διαγγέλλοντος· ὥστε με καὶ δεῖσθαι Θεοῦ προσθεῖναι καὶ οὓς ἕτερον, ὡς δὴ τῷ
col. 577–578page 15 of 392
PG 145:577προφήτῃ δοκεῖ, ἵν᾿ εἰσρέωσι χύδην αἱ σὺν ἀστειότητι χάριτες. Οίμαι δὲ καὶ πάντας τοῦτο πάσχειν. ἄσοι δὴ στεῤῥοὶ καὶ βεβηκότες τὸ φρόνημα, ἀλλὰ μὴ πάμπαν ὦσι τοῖς τοιούτοις ἀκήλητοι καὶ ἀμείλικτοι· οἷς οὐδ᾽ ἂν Ορφεὺς ἐκεῖνος μετὰ τῆς πολυ θρυλλήτου λύρας, οἶμαι, συχνῶς ἐπιτρέχων ταύτην τῷ πλήκτρῳ, ποσῶς καταθέλξειεν· ἢν δὴ λύραν αὐτῷ προσπλάττουσιν Ἕλληνες, καὶ τὰς ἀψύχους φύσεις τοῖς κρούσμασιν ἕλκουσαν. Αλλ᾽ οἷον δὲ ἄρα σοι πρὸς τοῖς ἄλλοις κἀκεῖνο, τὸ μηδενὸς τῶν ὑποδίκων τῇ βασιλείᾳ αἷμά ποτ' ἐλχέαι θελῆσαι; καὶ ταῦτα μήθ' ὅρκοις κατεμπεδώσαντα, ἀλλ᾿ οὐρανίῳ συνέ σει· τοῦτ᾽ ἄριστον καὶ ὡς προσῆκον βασιλεῖ μάλιστα κρίνοντα· ἅτε δὴ καὶ ζωῆς καὶ θανάτου ταμίαν μόνον εἰδότα Θεόν. ᾿Αναίμακτον γὰρ τῷ ὄντι και καθαρὰν φόνου τὴν σὴν καὶ μόνην ἡγεμονίαν ἅπας αἰῶν αὐγεῖ, εὐδαίμονα βίον πηγαυουσαν, καὶ φυρὰν ἁπάντων καλῶν. Καὶ τοῦθ᾽ ὁρᾶν ἔξεστιν, οἷς καὶ ἄλλα μὲν τῶν ἀγαθῶν πλημμυρεῖ· οἷς δὲ καὶ μεγά λας φύσεις καὶ τῶν τεχνῶν οὐκ ἐλαχίστας αὖθις ἀνα ζῆσαι παρέσχεν ὁ κατὰ σὲ χρόνος, καί γ᾽ ἐνεγκεῖν εἰς ἄκρον εὐτύχησεν· οὐ σοῦ γε δῆθεν, ἀλλ᾽ ἐκείνων πάντως χάριν, ὡς ἂν εἴης μάρτυς ὁμοῦ τε καὶ θεα τῆς, καὶ δυνάμενος κρῖναι τὸ κατορθούμενον, καὶ πρὸς ἰσχύος ἔχων μάλιστ᾽ ἀμείψασθαι. Ἑλοίμην δ᾽ ἂν εἰπεῖν ὡς καὶ διὰ σὲ τοὺς πρώτους τῶν παρ' ἡμῖν ἐπὶ σοῦ ξυμβῆναι γενέσθαι. Εἰ γὰρ εὐφορίαν μὲν καρπῶν, ὥς φασιν, εὐκαρπία ποιεῖ καὶ λεπτό της τοῦ περιέχοντος· τεχνῶν δὲ καὶ φύσεων αὔξη σιν ἀγαθῶν εὐμένεια καὶ τιμὴ, καὶ φιλανθρωπία βασιλέως ἐκκαλεῖται. Ὅση νῦν ἡ τούτων φορά· ἣν προήκουσαν ὁρῶμεν, σοῦ κρίνοντος, καὶ τιμαῖς καὶ φιλοτιμίαις εἰς αὔξην οὕτως ἐπιδιδόντος, καὶ εἰς μέγα ἐντεῦθεν αἴροντος καὶ αἰθέριον· καὶ μᾶλλον ἐπὶ λόγοις τοῦτ' ἔστιν ἰδεῖν· ὡς μικροῦ δεῖν, τοὺς καθ᾿ ἡμᾶς Ἕλληνας πρὸς τοὺς τῆς τέχνης εὐρετὰς ἀμιλλᾶσθαι κἀντεῦθεν, καὶ τὸ πρωτεῖν ἐκ τῶν δευτερείων λαμβάνειν, ἀπάσαις ψήφοις δοκεῖν· καν οὗτοι, περὶ σὲ καὶ τὰς σὰς πράξεις ἀεὶ πονοῦντες, ἐλάττους ὤφθησαν· καταγωνίζῃ, γὰρ καὶ λόγων πα σαν ἰσχύν, εἰς τόσον σπουδάσας ἐπιδοῦναι ταῖς ἀρεταῖς. Ὁ μὲν οὖν Κορίνθιος ἐκεῖνος Δημάρατος. ᾿Αλέξανδρον ἐν Σούσοις ἰδὼν, ἐξ ἡδονῆς ἐπιδακούσας, μεγάλης ἔφη χαρᾶς ἐστερῆσθαι τοὺς ἔμπροσθεν τες θνηκότας, ὅτι ᾿Αλέξανδρον οὐκ εἶδον ἐν τῷ Δαρείου θρόνῳ καθήμενον· πρὸς δ' ὅτι καὶ γῆς ἀνήλιον μέν ρος ἔμεινεν, ὅπερ οὐκ εἶδεν ᾿Αλέξανδρον. Ἐγὼ δ' ἄν φαίην, δτιπερ ὃν ἄλλος ἔπαινον τῷ χρόνῳ προ λαβεν, ἐπὶ σοί γε κεῖσθαι μᾶλλον προσήκει. Ενὶ
DEDICATIO.
προφήτῃ δοκεῖ, ἵν᾿ εἰσρέωσι χύδην αἱ σὺν ἀστειό- bis in orbem reductis conceptam animo senten
τητι χάριτες. Οίμαι δὲ καὶ πάντας τοῦτο πάσχειν.
ἄσοι δὴ στεῤῥοὶ καὶ βεβηκότες τὸ φρόνημα, ἀλλὰ
μὴ πάμπαν ὦσι τοῖς τοιούτοις ἀκήλητοι καὶ ἀμείλικτοι· οἷς οὐδ᾽ ἂν Ορφεὺς ἐκεῖνος μετὰ τῆς πολυθρυλλήτου λύρας, οἶμαι, συχνῶς ἐπιτρέχων ταύτην
τῷ πλήκτρῳ, ποσῶς καταθέλξειεν· ἢν δὴ λύραν αὐτῷ
προσπλάττουσιν Ἕλληνες, καὶ τὰς ἀψύχους φύσεις
τοῖς κρούσμασιν ἕλκουσαν. Αλλ᾽ οἷον δὲ ἄρα σοι
πρὸς τοῖς ἄλλοις κἀκεῖνο, τὸ μηδενὸς τῶν ὑποδίκων
τῇ βασιλείᾳ αἷμά ποτ' ἐλχέαι θελῆσαι; καὶ ταῦτα
μήθ' ὅρκοις κατεμπεδώσαντα, ἀλλ᾿ οὐρανίῳ συνέ
σει· τοῦτ᾽ ἄριστον καὶ ὡς προσῆκον βασιλεῖ μάλιστα
κρίνοντα· ἅτε δὴ καὶ ζωῆς καὶ θανάτου ταμίαν
μόνον εἰδότα Θεόν. ᾿Αναίμακτον γὰρ τῷ ὄντι και
καθαρὰν φόνου τὴν σὴν καὶ μόνην ἡγεμονίαν ἅπας p
αἰῶν αὐγεῖ, εὐδαίμονα βίον πηγαυουσαν, καὶ φυρὰν
ἁπάντων καλῶν. Καὶ τοῦθ᾽ ὁρᾶν ἔξεστιν, οἷς καὶ
ἄλλα μὲν τῶν ἀγαθῶν πλημμυρεῖ· οἷς δὲ καὶ μεγάλας φύσεις καὶ τῶν τεχνῶν οὐκ ἐλαχίστας αὖθις ἀναζῆσαι παρέσχεν ὁ κατὰ σὲ χρόνος, καί γ᾽ ἐνεγκεῖν
εἰς ἄκρον εὐτύχησεν· οὐ σοῦ γε δῆθεν, ἀλλ᾽ ἐκείνων
πάντως χάριν, ὡς ἂν εἴης μάρτυς ὁμοῦ τε καὶ θεα
τῆς, καὶ δυνάμενος κρῖναι τὸ κατορθούμενον, καὶ
πρὸς ἰσχύος ἔχων μάλιστ᾽ ἀμείψασθαι. Ἑλοίμην
δ᾽ ἂν εἰπεῖν ὡς καὶ διὰ σὲ τοὺς πρώτους τῶν παρ'
ἡμῖν ἐπὶ σοῦ ξυμβῆναι γενέσθαι. Εἰ γὰρ εὐφορίαν
μὲν καρπῶν, ὥς φασιν, εὐκαρπία ποιεῖ καὶ λεπτότης τοῦ περιέχοντος· τεχνῶν δὲ καὶ φύσεων αὔξη
σιν ἀγαθῶν εὐμένεια καὶ τιμὴ, καὶ φιλανθρωπία
βασιλέως ἐκκαλεῖται. Ὅση νῦν ἡ τούτων φορά· ἣν
προήκουσαν ὁρῶμεν, σοῦ κρίνοντος, καὶ τιμαῖς καὶ
φιλοτιμίαις εἰς αὔξην οὕτως ἐπιδιδόντος, καὶ εἰς
μέγα ἐντεῦθεν αἴροντος καὶ αἰθέριον· καὶ μᾶλλον
ἐπὶ λόγοις τοῦτ' ἔστιν ἰδεῖν· ὡς μικροῦ δεῖν, τοὺς
καθ᾿ ἡμᾶς Ἕλληνας πρὸς τοὺς τῆς τέχνης εὐρετὰς
ἀμιλλᾶσθαι κἀντεῦθεν, καὶ τὸ πρωτεῖν ἐκ τῶν
δευτερείων λαμβάνειν, ἀπάσαις ψήφοις δοκεῖν· καν
οὗτοι, περὶ σὲ καὶ τὰς σὰς πράξεις ἀεὶ πονοῦντες,
ἐλάττους ὤφθησαν· καταγωνίζῃ, γὰρ καὶ λόγων πασαν ἰσχύν, εἰς τόσον σπουδάσας ἐπιδοῦναι ταῖς
ἀρεταῖς.
tiam proferat, atque utrumque iis, ita ut decet,
expediat, et id quod in animo lateat in apertum
transmittat? Equidem unum illud de te dicam,
cum concionantem audio, alius ex alio, et orationis tuæ illecebris Deo plenus efficior, nec hominem
me loquentem, sed mirifice aliquem e cœlo prospectantem, et nova quædam atque divina, qua
communia hæc quidem longe excedant, sublimia
autem et arcana mysteria contineant, renuntianttem audire puto. 12 Adeo ut Deum orandum
duxerim, qui mihi aurem aliam addat, sicuti
quidem prophetæ videtur, ut mihi cum lepore
urbano verborum tuorum gratia abunde influat.
Quod quidem omnibus etiam contingere arbitror,
qui firma et consistenti sunt mente, neque omnino
tales, qui demulceri et flecti verbis hujusmodi
nequaquam possint. Quos sane neque Orpheus
ille, decantala sua lyra, frequenter eam plectro
percurrens, ut puro, aliqua ex parte permulserit:
quam quidem lyram irrationales etiam naturas
sono suo trabentem ei affingunt Græci. Jam præter
alia illud quale est, quod nullius sanguinem, qui
imperio ob majestatem læsam obnoxius fuerit,
effundere volueris? Quod tu quidem te ita facturum esse non jurejurando confirmasti, verum
cœlesti prudentia optimum esse maximeque imperio convenire judicasti, qui nimirum et vitæ et
necis potestatem penes solum Deum esse scias.
Incruentam enim prorsus cædisque puram solam
imperii tui administrationem, universum jactat
avum, quæ vitam felicem et bonorum omnium
proventum producit. Quod quidem cernere licet
cum in aliis exundantibus commoditatibus tum
in eo quod ætate tua magna rursus ingenia et
artes nobilissimæ revixerunt, et per prosperum
successum ad summum pervenerunt; non tua
quidem, sed illarum, plane gratia, ut simul et testis earum esses, et spectator: qui oum judicare
de recte factis, tum reponere ea atque remunerari
maxime possis. Neque sane affirmare dubitarim, tua
gratia primarios qui apud nos sunt viros, sub imperio tuo editos esse. Si namque uberem fructuum proventum, sicuti dicitur, temperata constitutio
atque tenuitas circumfusi aeris efficit: præclararum profecto artium et præstantium ingeniorum
incrementum benignitas, honorificentia et humanitas principis elicit. Qualis nunc eorum est copia: quam
judicio, liberalitate et munificentia tua tantopere proficere, adaugeri, et ad cœlum usque tolli conspicimus. Quod quidem in eloquentia maxime videre est, ut prope nostrorum temporum Græci
cum ipsis artis ejus inventoribus certent, proindeque primas ex secundis ferant, ita ut sententiis
omnium videtur: quamvis omnes isti te atque actionibus tuis laudandis occupati, inferiores hac
in parte reperiantur. Longe enim orationis et eloquentiæ vim
in tantum
virtutibus excellere studuisti.
Ὁ μὲν οὖν Κορίνθιος ἐκεῖνος Δημάρατος. ᾿Αλέξανδρον ἐν Σούσοις ἰδὼν, ἐξ ἡδονῆς ἐπιδακούσας,
μεγάλης ἔφη χαρᾶς ἐστερῆσθαι τοὺς ἔμπροσθεν τες
θνηκότας, ὅτι ᾿Αλέξανδρον οὐκ εἶδον ἐν τῷ Δαρείου
θρόνῳ καθήμενον· πρὸς δ' ὅτι καὶ γῆς ἀνήλιον μέν
ρος ἔμεινεν, ὅπερ οὐκ εἶδεν ᾿Αλέξανδρον. Ἐγὼ δ'
ἄν φαίην, δτιπερ ὃν ἄλλος ἔπαινον τῷ χρόνῳ προλαβεν, ἐπὶ σοί γε κεῖσθαι μᾶλλον προσήκει. Ενὶ
omnem superas:
13. Demaratus ille Corinthius, cum Alexandrum
Susis vidisset, præ lætitia illacrymans, ingenti dixit
voluptate et gaudio, qui ante id tempus obiissent,
orbatos, quod Alexandrum in Darii throno sedentem non viderint: præterea, quod pars aliqua
adhuc terræ obscura et sole carens reliqua esset,
quæ eumdem Alexandrum non conspexerit. Ego
vero dixerim, laudem istam, quam alius tempore
col. 579–580page 16 of 392
PG 145:579γὰρ λόγῳ, κοσμεῖ μὲν ἐκεῖνον· πρὸς σὲ δὲ καὶ τὴν σὴν ἀρίστην βλέπων ἀρχὴν, τὸν ἔπαινον ἐμνηστεύετο. Εἰ δὲ χρὴ καὶ τοῦτο φάναι, πόσης οἴει θυμηδίας ένα δεν καθεστάναι καὶ τὸν ἐπτάριθμον σύλλογον τῶν καθ᾿ ἡμᾶς θεοφόρων ἀνδρῶν, οἷς μή σε συναστρά πτοντα τούτοις ἐπλούτησαν; καὶ μάλισθ' ὁ πρῶτος ἐκεῖνος καὶ τῷ τῆς Τριάδος μυστηρίῳ τιμώμενος, ὅτι μὴ συνεδρον ἢ γοῦν καὶ τοῦ θρόνου καὶ τοῦ κράτους εὐθὺς μετ᾿ ἐκεῖνον διάδοχον, ὁ τῆς πίστεως ἡμῶν ἀρχηγός καὶ ταῖς ἀληθείαις σὸς πατὴρ Κων σταντῖνος, τὸ μέγα Χριστιανοῖς ὄνομα, γνησίως ἐχρήσατο; ἢ γάρ ἂν οὐκ ἂν τοσοῦτον εἰσέῤῥει στι το ἐχθρῶν, τὴν ἀκρατοῦν πίστιν συγχέον καὶ συγκ κλονουν, ταῖς των λόγων στρεβλότησι. Κάν σοφῇ τινι προνοία Θεός τε κατ' οὐδὲν ἐκείνων λειπόμενον, ὥσπερ τι βάρος ἀντιταλαντεύσας τούτοις πᾶσιν Ισόῤῥοπον, εχέγγυον τε τῷ μεγέθει τῆς ἀρχῆς, καὶ φρόνημα καὶ τὸ τοῦ ἤθους ἀξίωμα παρασχών, ἐμ πειρίας τε καὶ χρηστότητος κατὰ τοῦτο γεγενημένον, τοῖς καθ' ἡμᾶς ἐπέστησε πράγμασιν, ὡς ἂν γε εἴης ταῦτ᾽ ἄριστα διθύνων, ἵνα μὴ παραῤῥνῶμεν παντάπασι. Τίς γὰρ ἂν ἤρκεσεν ἕτερος τόσοις ανα τιβαίνειν δεινοῖς; ὅτι πλείστων μάλα κύκλῳ περιρρεόντων, εἰ μὴ οὐ γ᾽ αὐτὸς ἀνδρίᾳ καὶ συνέσει καὶ θεοσεβεία κριθεὶς δίκαιος, χρόνῳ δῆτα τῷ καθ᾿ ἡμᾶς Νῶς τις ἄλλος ἢ Μωϋσῆς ὤφθης, σκάφει και ξύλῳ σταυρὸν εἰκονίζουσι τοῦ κλύδωνος τῶν δεινῶν ὑπεξάγων, καὶ τὸν σὸν λαὸν τῶν διωκτῶν ὑφαρπάζων, καὶ τούτοις πλήττων καὶ καταποντίζων ἐπι διώκοντας, καὶ χειρὶ Θεοῦ τρόπαια ἐγείρων ἀπαν ταχοῦ, καὶ τὴν κοσμικὴν λαμπραν λαμπρῶς ὁλκάδα τῷ σταυρικῷ διακυβερνῶν ἱστίῳ, κόσμου νέου δια σώζουσαν σπέρματα, ἢ καὶ στῦλος πυρὸς ἄντικρυς χρηματίζων, ἅτε δὴ τὸν νέον Ἰσραὴλ, ἡμᾶς ὀδη γῶν πρὸς εὐσέβειαν οὐράνιον δῆθεν σπέρμα· ἢ γοῦν ἀπὸς ἱερὸς, ἢ τι θεῖον ἅλας, εὐαγγελικῶς εἰ πεῖν, κατὰ καιρὸν ἡμῖν ἐμβλυθεῖς, ἀποχαυνομένοις καὶ διαρρέουσιν; ᾿Αλλὰ τί μοι ταῦτα; Εἰ μὲν ἦν εἰπόντα πλείστα, κἂν βραχύ τι τοῦ σοῦ καθήκοντος προσεφάψασθαι, οὐδέν τι πράγμα πάντως τῷ λόγῳ προσῆν· νῦν ἐπειδὴ ἀνάγκη τοὺς λόγους κατόπιν τῶν ἔργων ἔρχε σθαι, κἂν τὰ κράτιστα πάντων εἰσφέρωσιν, ἵνα μὴ και πλείω λέγων τοῦ μέτρου πέρα δόξω περιένα, βραχέ ἄττα προσθεὶς, ἐπὶ τὴν ὑπόσχεσιν τῶν λόγων ἀφίξομαι. Οσα μὲν γάρ σοι Θεὸς ἀφθόνῳ χειρὶ παρέσχε τῶν ἀγαθῶν, καὶ ἐπιεικῶς σοί γε τὸ τῆς χά ριτος φιλότιμον ἐπεδείξατο, τίς ἱκανὸς καὶ λόγῳ φράσαι λαὶ νῷ περιλήψεσθαι; κἂν εἰ μετὰ χαρίτων καὶ μουσῶν ἁπασῶν καὶ γλωσσῶν πλειόντων περ ὅσας Ὅμηρος εἴρηκε, καὶ σχεδόν ταῖς ἡμετέραις ισάριθμον Οριξὶν ἐπέστη τις, ἔργον τὰ σὰ ποιούμενος, τόσον ὤφθη μηδὲν οἰπὼν, ὥστ᾽ ἔπειτα δὴ καὶ μετάμελος ἐκεῖνον εἷλε, καθάπαξ λέγειν ἐπιβαλόμενον. Ἐμοὶ δ᾽ ἀρκέσει μόνον τὸ τῆς σῆς εὐσεβείας εἰπόντι, θᾶττον συγκεφαλαιῶσαι τὸν λόγον. Τὴν μὲν οὖν καθόλου Εκκλησίαν οὕτω νεωτεριζομένην εἰς
occupavit, in te muito magis competere. Atque ille γὰρ λόγῳ, κοσμεῖ μὲν ἐκεῖνον· πρὸς σὲ δὲ καὶ τὴν
dicto eodem Alexandrum quidem ornavit, ad tuam
autem prætantissimam imperii administrationem
respiciens, laudem tantam retulit. Quod si et hoc
dicere oportet, quam insigni animi lætitia caruisse
putas, septenarium divinorum religionis nostræ
virorum conventum, quod te simul cum eis coruscantem, veluti ingentem, opum accessionem, non
viderint? Potissimum vero primum illum, qui Trinitatis mysterio est cohonestatus, quod te assessorem, seu potius throni simul et imperii post se
statim successorem germanum non habuerit, professionis fidei nostræ ducem, et revera patrem
tuum Constantinum, magnum apud Christianos
nomen? Non tanta siquidem inimicorum multitudo
irruisset, verborum perversa versutia sinceritatem
fidei miscens atque concutiens. Enimvero singulari –
quadam providentia Deus te, nulla se illis inferiorem, quemadmodum quoddam pondus æqualis
momenti in lance opponens, convenientemque magnitudini imperii mentem simul et morum dignitatem tribuens, eoque experientiæ et bonitatis progressum, rerum administrationi temporibus nostris præfecit, ut eas quam optime gubernares, nec
nos prorsus pessum iremus. Quis enim suffecisset
alius, qui tot et tantis malis undequaque circumfluentibus obviam iret, quam tu ipse, qui fortitudine et prudentia et Dei cultu justus es judicatus,
temporibusque nostris alter quidam Noe aut Moses existimatus, scapha et ligno crucem adumbrantibus, et ærumnarum fluctibus subducens, et populum tuum a persecutoribus eripiens, et percutiens
iis atque submergens persequentes, atque per
manum Dei tropma ubique excitans, magnificamque mundi navem magnifice crucis velo novi orbis semina conservantam gubernans: 14 aut ignis
quoque columna prorsus habitus, veluti novum
Israelem, nos cœleste videlicet semen, ad veram
pietatem producons; aut sane liquor seu succus sacer, aut sal quiḍam divinus, ut Evangelice dicam,
suo plane tempore nobis jam faticentibus atque diffluentibus injectus?
Sed quid ago? Si enim quamplurima dicendo
vel minimam partem recte factorum tuorum attingere possem, nibil prorsus difficultatis aut molestis orationi adesset. Quandoquidem vero verba,
etiamsi omnium longe optima in medium proferantur, cedere tamen plurimum rebus ipsis necessario oporteat, ne ea accumulando ultra modum
progredi videar, ubi pauca quædam addidero, ad
argumentum historiæ propositum descendam. Quæ
enim tibi Deus exuberanti manu bona concessit,
et quam munificentiæ gratiam prolixe præstitit,
quisnam satis vel oratione prosequi, vel mente
concipere queat? quamvis una cum Gratiis et Musis omnibus et pluribus quam quas Homerus dixit,
capillosque nostros numero æquantibus linguis,
insistens, res tuas exsequendas sibi proponat?
Adeo enim nihil sibi dixisse videbitur, ut pœnitentia postea, qui semel dicendum sibi quidquam
sumpserit, ducatur. Mihi vero satis fuerit, ubi ea
σὴν ἀρίστην βλέπων ἀρχὴν, τὸν ἔπαινον ἐμνηστεύετο.
Εἰ δὲ χρὴ καὶ τοῦτο φάναι, πόσης οἴει θυμηδίας ένα
δεν καθεστάναι καὶ τὸν ἐπτάριθμον σύλλογον τῶν
καθ᾿ ἡμᾶς θεοφόρων ἀνδρῶν, οἷς μή σε συναστρά
πτοντα τούτοις ἐπλούτησαν; καὶ μάλισθ' ὁ πρῶτος
ἐκεῖνος καὶ τῷ τῆς Τριάδος μυστηρίῳ τιμώμενος,
ὅτι μὴ συνεδρον ἢ γοῦν καὶ τοῦ θρόνου καὶ τοῦ
κράτους εὐθὺς μετ᾿ ἐκεῖνον διάδοχον, ὁ τῆς πίστεως
ἡμῶν ἀρχηγός καὶ ταῖς ἀληθείαις σὸς πατὴρ Κωνσταντῖνος, τὸ μέγα Χριστιανοῖς ὄνομα, γνησίως
ἐχρήσατο; ἢ γάρ ἂν οὐκ ἂν τοσοῦτον εἰσέῤῥει στι
το ἐχθρῶν, τὴν ἀκρατοῦν πίστιν συγχέον καὶ συγκ
κλονουν, ταῖς των λόγων στρεβλότησι. Κάν σοφῇ
τινι προνοία Θεός τε κατ' οὐδὲν ἐκείνων λειπόμε
νον, ὥσπερ τι βάρος ἀντιταλαντεύσας τούτοις πᾶσιν
Ισόῤῥοπον, εχέγγυον τε τῷ μεγέθει τῆς ἀρχῆς, καὶ
φρόνημα καὶ τὸ τοῦ ἤθους ἀξίωμα παρασχών, ἐμπειρίας τε καὶ χρηστότητος κατὰ τοῦτο γεγενημέ
νον, τοῖς καθ' ἡμᾶς ἐπέστησε πράγμασιν, ὡς ἂν γε
εἴης ταῦτ᾽ ἄριστα διθύνων, ἵνα μὴ παραῤῥνῶμεν
παντάπασι. Τίς γὰρ ἂν ἤρκεσεν ἕτερος τόσοις ανα
τιβαίνειν δεινοῖς; ὅτι πλείστων μάλα κύκλῳ περιῤῥεόντων, εἰ μὴ οὐ γ᾽ αὐτὸς ἀνδρίᾳ καὶ συνέσει
καὶ θεοσεβεία κριθεὶς δίκαιος, χρόνῳ δῆτα τῷ καθ᾿
ἡμᾶς Νῶς τις ἄλλος ἢ Μωϋσῆς ὤφθης, σκάφει και
ξύλῳ σταυρὸν εἰκονίζουσι τοῦ κλύδωνος τῶν δεινῶν
ὑπεξάγων, καὶ τὸν σὸν λαὸν τῶν διωκτῶν ὑφαρπά
ζων, καὶ τούτοις πλήττων καὶ καταποντίζων ἐπιδιώκοντας, καὶ χειρὶ Θεοῦ τρόπαια ἐγείρων ἀπαν
ταχοῦ, καὶ τὴν κοσμικὴν λαμπραν λαμπρῶς ὁλκάδα
τῷ σταυρικῷ διακυβερνῶν ἱστίῳ, κόσμου νέου διασώζουσαν σπέρματα, ἢ καὶ στῦλος πυρὸς ἄντικρυς
χρηματίζων, ἅτε δὴ τὸν νέον Ἰσραὴλ, ἡμᾶς ὀδη
γῶν πρὸς εὐσέβειαν οὐράνιον δῆθεν σπέρμα· ἢ
γοῦν ἀπὸς ἱερὸς, ἢ τι θεῖον ἅλας, εὐαγγελικῶς εἰπεῖν, κατὰ καιρὸν ἡμῖν ἐμβλυθεῖς, ἀποχαυνομένοις
καὶ διαρρέουσιν;
᾿Αλλὰ τί μοι ταῦτα; Εἰ μὲν ἦν εἰπόντα πλείστα,
κἂν βραχύ τι τοῦ σοῦ καθήκοντος προσεφάψασθαι,
οὐδέν τι πράγμα πάντως τῷ λόγῳ προσῆν· νῦν
ἐπειδὴ ἀνάγκη τοὺς λόγους κατόπιν τῶν ἔργων ἔρχε
σθαι, κἂν τὰ κράτιστα πάντων εἰσφέρωσιν, ἵνα μὴ
και πλείω λέγων τοῦ μέτρου πέρα δόξω περιένα,
βραχέ ἄττα προσθεὶς, ἐπὶ τὴν ὑπόσχεσιν τῶν λόγων
ἀφίξομαι. Οσα μὲν γάρ σοι Θεὸς ἀφθόνῳ χειρὶ πα
ρέσχε τῶν ἀγαθῶν, καὶ ἐπιεικῶς σοί γε τὸ τῆς χά
ριτος φιλότιμον ἐπεδείξατο, τίς ἱκανὸς καὶ λόγῳ
φράσαι λαὶ νῷ περιλήψεσθαι; κἂν εἰ μετὰ χαρίτων
καὶ μουσῶν ἁπασῶν καὶ γλωσσῶν πλειόντων περ
ὅσας Ὅμηρος εἴρηκε, καὶ σχεδόν ταῖς ἡμετέραις
ισάριθμον Οριξὶν ἐπέστη τις, ἔργον τὰ σὰ ποιούμε
νος, τόσον ὤφθη μηδὲν οἰπὼν, ὥστ᾽ ἔπειτα δὴ καὶ
μετάμελος ἐκεῖνον εἷλε, καθάπαξ λέγειν ἐπιβαλόμε
νον. Ἐμοὶ δ᾽ ἀρκέσει μόνον τὸ τῆς σῆς εὐσεβείας
εἰπόντι, θᾶττον συγκεφαλαιῶσαι τὸν λόγον. Τὴν μὲν
οὖν καθόλου Εκκλησίαν οὕτω νεωτεριζομένην εἰς
col. 581–582page 17 of 392
PG 145:581τὸ ἀρχαῖον ἐγκαθιστᾷς· ἀπελαύνεις ταύτης ἅπαν νόθον δόγμα καὶ βέβηλον· ἐκκαθαίρεις τῶν θειοκα πήλων τὸ ἱερὸν, οὐ τριπλόκῳ δή τινι φραγγελίῳ, ἀλλ᾽ ἀληθείας λόγῳ, εἴτουν συμφυΐας τριττῷ· ὑπὲρ τῆς ἱερᾶς καὶ θείας τραπέζης ζηλοτυπεῖς· σφοδρόν τι πνέεις ὑπὲρ τοῦ Πνεύματος· ἐμπνεῖ σοι κἀκεῖνο τῆς ἀκριβοῦς θεολογίας τὴν δήλωσιν, ἀξίῳ μάλα γενομένῳ τῷ πολλῷ ζήλῳ, γνησίως τά γε τοιαῦτα ἐμπνεῖσθαι, ἀσφαλίζῃ· νομοθετεῖς ἐπὶ τούτοις θριγγοῖς μεγάλοις τὸ τῆς εὐσεβείας χρῆμα κατοχυ ροῖς· τὸ διεῤῥωγὸς ἐπανάγεις; τῇ ὁλομολείᾳ συνά πτεις. Οὐκέτι παρ' ἡμῖν τοῦ λοιποῦ τὰ καινὰ δὴ ταῦτα τῶν ὀνομάτων, Παύλος και Κηφᾶς τε καὶ Απολλώς· ἀλλ᾽ εἰς ἁπανταχοῦ καὶ ἐν πᾶσι Χριστός. Ἐπὶ δὴ τούτοις ὑπόχαλκον οἷον ἠχοῦσαν τὴν της ἱερωσύνης χρίσιν, ἀκίβδηλον καὶ χρυσίου λαμπροτέραν τῷ διαπύρῳ ζήλῳ ἐμφαίνεις, νόμῳ δὴ καὶ γράμ μασι τὸ τοῦ τρόπου ἀφιλάργυρον ἐκδιδάσκων. Καὶ νῦν ἱερόν τι τῷ ὄντι τὸ ἱερᾶσθαι, τῷ πρώην χρόνῳ ταῖς καταμικρὸν παραλόγοις κιβδηλευθὲν ἐκτροπαῖς. Σεμνύνεις τὸ σχῆμα τῆς ᾿Εκκλησίας, ἀεί τι πλέον ἐπινοῶν, καὶ λεπτύνων ἄριστα τὴν πρὸς τὸ ἀρχετύπου ἀφομοίωσιν. Φαιδροτέρας ἐξεργάζῃ τὰς πανηγύρεις, οὐ μόνον πολυτελείᾳ φώτων κύκλῳ διὰ τῶν ἁλύσεων ἀνερπόντων καὶ διαττόντων, νοερών τε ταγμάτων εἰκονιζόντων καὶ ἀριθμὸν καὶ λαμπρότητα, καὶ ὡσανεί κατάστερον ἐν ἀποῤῥήτῳ νυκτὶ τὸ μέγα τοῦτο καὶ αἰθέριον χύμα τοῦ δευτέρου, ὡς εἰπεῖν, καὶ νοητοῦ στερεώματος προδεικνύντων, ὧν αὐτὸς ἐν μέσῳ οἷά τις, τὸ ξένον εἰς ἀκοὴν, πανσέληνος ήλιος φρυκτωρεῖς· ἀλλὰ καὶ τοῖς ἄλλοις οἷς τὸ θεῖον ἐπιγάννυσθαι εἴωθε, σκευῶν δή τινων ξένην καὶ ὄψιν καὶ σχῆμα προϊσχομένων, φρίκης ἀτεχνῶς γέμουσαν. Πῶς δ' ἄν τις φράσειεν, ὅσαις τὴν καθ' ἡμᾶς ἱεραρχίαν ἐξάλλοις καὶ ποικίλαις στολαῖς και τηγλάϊσας, μηδὲν τῶν εἰς πολυτέλειαν αὐτῇ παρα λελοιπώς, χρυσῷ τ᾿ ἀκιβδήλῳ τιμαλφῶν τε λίθων καὶ μαρδάρων τισὶ διαυγείαις καὶ καθαρώτησι; δι' ῶν ἁπάντων ὁ σὸς περὶ τὴν Χριστοῦ Ἐκκλησίαν ἄφραστος καὶ ζέων διαφερόντως μάλα δείκνυται πό θος. Τί οὖν; ἀλλ᾽ οὕτω μὲν περὶ τὴν ἄϋλον καὶ νοεράν Ἐκκλησίαν, τὴν εὐσέβειαν λέγω, διαγωνίζῃ τῇ δὲ ἐξ ὕλης ταύτῃ δὴ συγκειμένῃ, οὐ τὸν ἴσον γίνῃ τρόπον; Πολλοῦ γε καὶ δεῖ. ὡς γὰρ ἐκείνην, οἷα τὴν δυνατὴν ῥοπὴν ἀνατιθεὶς, ῥέουσαν ἤδη καὶ καταπίπτουσαν, οὐ λίθοις τισὶ καὶ πλίνθοις ἐκράτυνάς· ἀλλὰ τοῖς πνευματικοῖς ἀντερείσας στύλοις " τοῖς τῶν Πατέρων ὅροις καὶ δόγμασιν ώρθωσαν οὕ τω καὶ ταύτην. Τὸ ἀπερινόητον καὶ ἀμήχανον ἔργον, τὸ ἄῤῥητον κάλλος, τὴν εἰκόνα τῆς ἀϊδίου αὐλῆς, τὸ κοινὸν ἀνθρώπων, εἴπω δ᾽ ὅτι καὶ ἀγγέλων ἐντρύφημα καὶ ὡράϊσμα, τὸ τῆς τοῦ Θεοῦ Λόγου Σοφίας θεῖον ὄντως, λέγω, ἀνάκτορον· καὶ ταύτην τῷ θρά σει τοῦ χρόνου κάμνουσαν, καὶ ταῖς τῶν ὑπερκειμένων ὑπερβολαῖς ἐς γόνυ κλίνουσαν καὶ ὀκλάζουσαν ἀντιστήσας ταύτῃ τὴν χρυσῆν δεξιάν, ἐν τῷ βεβαίῳ
DEDICATIO.
τὸ ἀρχαῖον ἐγκαθιστᾷς· ἀπελαύνεις ταύτης ἅπαν quæ pietatis erga Deum tum sunt, dixero, quamνόθον δόγμα καὶ βέβηλον· ἐκκαθαίρεις τῶν θειοκα primum orationem in summam redigere. Itaque
πήλων τὸ ἱερὸν, οὐ τριπλόκῳ δή τινι φραγγελίῳ,
ἀλλ᾽ ἀληθείας λόγῳ, εἴτουν συμφυΐας τριττῷ· ὑπὲρ
τῆς ἱερᾶς καὶ θείας τραπέζης ζηλοτυπεῖς· σφοδρόν
τι πνέεις ὑπὲρ τοῦ Πνεύματος· ἐμπνεῖ σοι κἀκεῖνο
τῆς ἀκριβοῦς θεολογίας τὴν δήλωσιν, ἀξίῳ μάλα
γενομένῳ τῷ πολλῷ ζήλῳ, γνησίως τά γε τοιαῦτα
ἐμπνεῖσθαι, ἀσφαλίζῃ· νομοθετεῖς ἐπὶ τούτοις·
θριγγοῖς μεγάλοις τὸ τῆς εὐσεβείας χρῆμα κατοχυ
ροῖς· τὸ διεῤῥωγὸς ἐπανάγεις; τῇ ὁλομολείᾳ συνά
πτεις. Οὐκέτι παρ' ἡμῖν τοῦ λοιποῦ τὰ καινὰ δὴ
ταῦτα τῶν ὀνομάτων, Παύλος και Κηφᾶς τε καὶ
Απολλώς· ἀλλ᾽ εἰς ἁπανταχοῦ καὶ ἐν πᾶσι Χριστός.
Ἐπὶ δὴ τούτοις ὑπόχαλκον οἷον ἠχοῦσαν τὴν της
ἱερωσύνης χρίσιν, ἀκίβδηλον καὶ χρυσίου λαμπροτέ
ραν τῷ διαπύρῳ ζήλῳ ἐμφαίνεις, νόμῳ δὴ καὶ γράμμασι τὸ τοῦ τρόπου ἀφιλάργυρον ἐκδιδάσκων. Καὶ
νῦν ἱερόν τι τῷ ὄντι τὸ ἱερᾶσθαι, τῷ πρώην χρόνῳ
ταῖς καταμικρὸν παραλόγοις κιβδηλευθὲν ἐκτροπαῖς.
Σεμνύνεις τὸ σχῆμα τῆς ᾿Εκκλησίας, ἀεί τι πλέον
ἐπινοῶν, καὶ λεπτύνων ἄριστα τὴν πρὸς τὸ ἀρχέτυ
που ἀφομοίωσιν. Φαιδροτέρας ἐξεργάζῃ τὰς πανηγύ
ρεις, οὐ μόνον πολυτελείᾳ φώτων κύκλῳ διὰ τῶν
ἁλύσεων ἀνερπόντων καὶ διαττόντων, νοερών τε
ταγμάτων εἰκονιζόντων καὶ ἀριθμὸν καὶ λαμπρό
τητα, καὶ ὡσανεί κατάστερον ἐν ἀποῤῥήτῳ νυκτὶ
τὸ μέγα τοῦτο καὶ αἰθέριον χύμα τοῦ δευτέρου, ὡς
εἰπεῖν, καὶ νοητοῦ στερεώματος προδεικνύντων, ὧν
αὐτὸς ἐν μέσῳ οἷά τις, τὸ ξένον εἰς ἀκοὴν, πανσέ
ληνος ήλιος φρυκτωρεῖς· ἀλλὰ καὶ τοῖς ἄλλοις οἷς
τὸ θεῖον ἐπιγάννυσθαι εἴωθε, σκευῶν δή τινων ξένην
καὶ ὄψιν καὶ σχῆμα προϊσχομένων, φρίκης ἀτεχνῶς
γέμουσαν. Πῶς δ' ἄν τις φράσειεν, ὅσαις τὴν καθ'
ἡμᾶς ἱεραρχίαν ἐξάλλοις καὶ ποικίλαις στολαῖς και
τηγλάϊσας, μηδὲν τῶν εἰς πολυτέλειαν αὐτῇ παραλελοιπώς, χρυσῷ τ᾿ ἀκιβδήλῳ τιμαλφῶν τε λίθων
καὶ μαρδάρων τισὶ διαυγείαις καὶ καθαρώτησι; δι'
ῶν ἁπάντων ὁ σὸς περὶ τὴν Χριστοῦ Ἐκκλησίαν
ἄφραστος καὶ ζέων διαφερόντως μάλα δείκνυται πό
θος. Τί οὖν; ἀλλ᾽ οὕτω μὲν περὶ τὴν ἄϋλον καὶ νοε·
ρὰν Ἐκκλησίαν, τὴν εὐσέβειαν λέγω, διαγωνίζῃ·
τῇ δὲ ἐξ ὕλης ταύτῃ δὴ συγκειμένῃ, οὐ τὸν ἴσον
γίνῃ τρόπον; Πολλοῦ γε καὶ δεῖ. ὡς γὰρ ἐκείνην,
οἷα τὴν δυνατὴν ῥοπὴν ἀνατιθεὶς, ῥέουσαν ἤδη καὶ
καταπίπτουσαν, οὐ λίθοις τισὶ καὶ πλίνθοις ἐκράτυνας· ἀλλὰ τοῖς πνευματικοῖς ἀντερείσας στύλοις "
τοῖς τῶν Πατέρων ὅροις καὶ δόγμασιν ώρθωσαν οὕ
τω καὶ ταύτην. Τὸ ἀπερινόητον καὶ ἀμήχανον ἔργον,
τὸ ἄῤῥητον κάλλος, τὴν εἰκόνα τῆς ἀϊδίου αὐλῆς, τὸ
κοινὸν ἀνθρώπων, εἴπω δ᾽ ὅτι καὶ ἀγγέλων ἐντρύ
φῆμα καὶ ὡράϊσμα, τὸ τῆς τοῦ Θεοῦ Λόγου Σοφίας
θεῖον ὄντως, λέγω, ἀνάκτορον· καὶ ταύτην τῷ θρά
σει τοῦ χρόνου κάμνουσαν, καὶ ταῖς τῶν ὑπερκειμένων ὑπερβολαῖς ἐς γόνυ κλίνουσαν καὶ ὀκλάζουσαν·
ἀντιστήσας ταύτῃ τὴν χρυσῆν δεξιάν, ἐν τῷ βεβαίῳ
Laus pietatis institute, et doctrinæ Christianæ
ab hæreticis opinionibus repurgatæ. NamAndroniEcclesiam catholicam et universalem rebus
novis turbatam in veterem statum restituisti, doctrinam illegitimam atque impuram omnem ab ea
repulisti templum a divinæ doctrinæ cauponibus
et depravatoribus hæreticis, non quidem triplicato
flagello, sed veritatis verbo, sive cognatæ divinitatis triplicitate repurgasti, pia æmulatione pro divina mensa flagrasti, vehementius pro Sipiritu spirasti quare ille quoque tibi accuratam certamque
divinitatis cognitionem inspiravit; doctrinam stabilivisti, constitutiones de ea tulisti, ingentibus
septis veram pietatem vallasti, quod dirutum fuerat restituisti, atque id apta membrorum partiumque omnium coagmentatione redintegrasti. Neque
deinceps apud nos nova illa nomina audiuntur,
Paulus et Cephas et Apollos, sed unus est ubique et
in omnibus Christus. Adhæc unctionem sacerdotalem adulterinum quiddam resonantem, flagranti
ardore sinceriorem 15 et puriorem auro reddidisti, atque lege et litteris propositis; continentiam morum et pecuniæ contemptum docuisti.
Quapropter nunc reipublicæ sacrum est sacerdotale ministerium, quod superioribus temporibus
paulatim disciplinæ et morum corruptela adulteratum depravatumque fuerat. Ecclesiæ formam et
habitum, semper amplius quiddam excogitans, et
imaginem pulcherrime ad primarium exemplar expoliens,ornasti. Conventus ecclesiasticos spiendidiores
effecisti, non solum ingenti lucernarum, copia, quæ
in orbem per catenas serpunt et emicant, intellectualiumque ordinum et numerum et splendorem
referunt, et velui astriferum in multa nocte atque
cclestem tractum secundi, ut ita dicam, atque intelligibilis firmamenti exhibent: in quorum medio ipse perinde alque, quod auditu novum atque
mirum est, plenilunius sol reluces: verum etiam
rebus aliis, quibus numen divinum lætari solet, et
vasis quibusdam novam speciem atque formam
horrore prorsus plenam præ se ferentibus. Quis
porro eloquatur, quam præstantibus et variis sacris vestibus puro auro, pretiosisque et resplendentibus lapillis et margaritis ornatis, nihil plane
ad magnificentiam reliqui faciens, hierarchiam seu
episcopatum nostrum illustraveris? Per quæ omnia
incredibilis, plurimumque flagrans tuus in Ecclesiam Christi amor et desiderium magnopere declaratur. Quid igitur est? Talis tu quidem in or
nanda atque defendenda ea quæ materiæ expers
et intellectualis est Ecclesia, veram pietatem dico,
appares erga eam vero quæ ex materia ista constructa est, non eodem es affectus modo? Id vero
longe abest. Quemadmodum enim illam jam collabentem et pessum euntem, quantum potuisti opum
conferens, non lapidibus et lateribus, sed spiri
cus patris sui Michaelis de religione acta rescidit.
col. 583–584page 18 of 392
PG 145:583μένειν παρέσχες, τοσοῦτον ἑδράσας, ὡς μηδέν τι τῶν δεινῶν τοῦ λοιποῦ ἐξεῖναι τῆς ἐκ τῶν χρόνων ὕβρεως αὐτῇ προσβαλεῖν. Εμβολίμοις γὰρ λίθοις καὶ εἰς κάλλος ἀπεξεσμένοις, ἑκατέρωθεν ἐπιρρώσας οικοδομία στεῤῥᾷ καὶ ἀδαμαντίνῃ σχεδόν, ἐπὶ μήκιστον εἰς ὕψος ανατρεχούσῃ· ὡς δοκεῖν ἕνα λί θον εἶναι τὸ σύμπαν ἔργον, τῇ ἐς ἄκρον δηλαδή ἁρμονίᾳ καὶ συμφυΐα. Καὶ πάντα μὲν τὸν νεών στεῤῥῶς ἑδραιοῖς· μάλιστα δ' ὅσα τῶν οἰκοδομημά των ἦσαν πρὸς ἀνίσχοντα ἥλιον, ἡρέμα ὡσανεῖ τῶν ἄλλων ἀποσαλεύοντα, οὐ τὴν χεῖρα μόνον τῷ ἔργῳ ἐπιβαλών, ἀλλὰ καὶ τὸν σὸν θεῖον νοῦν καὶ ἀκήρα τον τοῖς λοιποῖς προστιθεὶς, καὶ ταῖς περὶ τούτων φροντίσιν ἐκδαπανῶν. Καὶ γάρ πως καὶ πρὸς ταῦτα ἐπιτηδείως μάλιστα διαγέγονας ἔχων, τῷ τῆς σοφῆς διανοίας μεγαλοφυεῖ τε καὶ συνετῷ· ὡς ἡττᾶσθαι κατακράτος τούτῳ δὴ τῷ ἔργῳ μὴ μόνον ὅσ᾽ ἐξ αἰῶ. νος γεγόνασιν, ἀλλὰ καὶ τὸ θρυλλούμενος ἐξ ἀσφάλ του τεῖχος ἐκεῖνο τὸ Σεμιράμιδος. Οὐ μὴν δ᾽ ἀλλὰ καὶ τὸν ἔκπαλαι τοῦ θείου τούτου τεμένους δομήτορα, χαλκῷ ἐς πάγκαλόν τι χρήμα πλαστικῇ τέχνῃ δια χυθέντα, κἀπὶ κίονος τὴν ἡνιόχησιν ἐξελαύνοντα, σύναμα γαύρῳ καὶ κράνει καὶ σχήματι, καὶ δεξιᾷ δεινὸν ἀπειλούσῃ καὶ βλοσυρὸν, ἵππῳ τε σὺν μεγάλῳ μυκτῆρί τε καὶ φρυάγματι ὕβριν ἀτεχνῶς πνέοντι, καὶ χαίτῃ αὔραις δῆθεν παιζούσῃ, καὶ κατὰ τὸν Ομηρικὸν ἵππον κατὰ πεδίου μετεώρου κροαίνοντι, ἢ καὶ κατὰ Πήγασον ἐκεῖνον ἵπτασθαι δόξαν παρεχομένῳ· καὶ τοῦτον δὲ ἄρα τῆς ἐκ τοῦ χρόνου ατάκτου περιφορᾶς καὶ ἀνωμάλου κινήσεως ἱκανῶς ἀπολαύσαντα τῇ μακρᾷ καὶ συνεχεῖ τῶν ἀέρων φιλονεικίᾳ, ὡς καὶ ἃ κατέχων ἑωρᾶτο, σταυρὸν δή τινα καὶ σφαίραν, δι' ὧν ὁ πλάστης ἐδήλου γῆν τε αὐτῷ πα σαν καὶ θάλασσαν τῷ σταυρῷ δεδουλῶσθαι, καταρ ῥαθυμήσαντ' ἐᾶσαι τὴν ἐκείνου χεῖρα διαφυγεῖν, καὶ τοῦτον μηχαναῖς τισιν αμηχάνοις καθά τινι κέντρο καὶ μάστιγι, τῷ χρυσέῳ μυωπίσας σκήπτρο, ἐ ῥωμένως ἐξελαύνειν τὸν οἰκεῖον δρόμον, καὶ συνιπ πάζεσθαι τῷ ἡλίψη ακινήτῳ κινήσει, εἰς αἰῶνας παρεσκευάσω. Αλλά μοι πρὸς λεπτὸν τῷ λόγῳ ἐπέρχεσθαι, ὅσοις μὲν τῶν νεῶν χρόνῳ πονήσατι, καὶ ἄλλοις δη μοσίοις ἔργοις, καὶ πρὸ πάντων τῷ περιβόλῳ τῆς πόλεως, τὸ κράτος ἐκ τειχῶν ἀδαμαντίνων περιεβάλου, ἄριστα καὶ ὡς χρεών γε ἦν ἐξασφαλισάμενος, ὁ καὶ δίεισι κύκλῳ τὴν πόλιν ιχνηλατοῦν νεάζουσαν δῆθεν καὶ ἡθῶσαν ἐκ γεγηρακυίας ἀποδεικνύον, ἐπι λείψει με και χρόνος ἐκδιηγούμενον. 'Αψευδή μοι τὸν λόγον παριστῶν ἔχουσιν οἵ τε θεῖο: καὶ ἄμφω τῶν
tualibus suffultam columnis, Patrum scilicet do- μένειν παρέσχες, τοσοῦτον ἑδράσας, ὡς μηδέν τι
ctrinis et sanctionibus confirmasti: sic et hanc τῶν δεινῶν τοῦ λοιποῦ ἐξεῖναι τῆς ἐκ τῶν χρόνων
erexisti. Hoc, inquam, cogitationem mentis excellens et immensum opus, hanc incredibilem formam,
sempiternæ aulæ imaginem, commune hominum,
dicam etiam angelorum, delectamentum et speciaculum, hoc divinum Dei Verbi Sapientia, inquam,
palatium hanc quoque basilicam temporum vi
16 affectam, et imminentium cacuminum mole
veluti in genua inclinatam et labefactatam, adhibita ei aurea dextra, ad stabilem et certum restituisti statum: ad eum modum ædificio omni firmato, ut in posterum nulla temporum injuria detrimenti quidquam ei afferre possit. Nam saxis injectitiis et pulchre politis ex parte utraque eam restaurasti, structura solida et fere adamantina ita
longissime in altum excurrente, ut totum opus
propter summam convenientiam et coagmentationem saxum unum esse videatur. Et totum tu quidem hoc templum solida stabilitate confirmasti:
maxime tamen eam edificii partem, quæ ad oriontem solem spectans, sensim quodammodo a reliquis partibus abrupta est et disjuncta. Nec manum tantum operi isti adhibuisti, sed ad reliqua
etiam, divinam et immortalem tuam curam et sollicitudinem rebus his impendens, adjecisti. Siquideu ad has etiam artes sapientis animi intelligentia et magnitudine, admodum es appositus. Et
opus
hoc omnino, quod diximus, non ea solum
quæ a seculo condito exstitere, verum etiam decantatissimum illum Semiramidis bitumine comὕβρεως αὐτῇ προσβαλεῖν. Εμβολίμοις γὰρ λίθοις
καὶ εἰς κάλλος ἀπεξεσμένοις, ἑκατέρωθεν ἐπιῤῥώ
σας οικοδομία στεῤῥᾷ καὶ ἀδαμαντίνῃ σχεδόν, ἐπὶ
μήκιστον εἰς ὕψος ανατρεχούσῃ· ὡς δοκεῖν ἕνα λί
θον εἶναι τὸ σύμπαν ἔργον, τῇ ἐς ἄκρον δηλαδή
ἁρμονίᾳ καὶ συμφυΐα. Καὶ πάντα μὲν τὸν νεών
στεῤῥῶς ἑδραιοῖς· μάλιστα δ' ὅσα τῶν οἰκοδομημά
των ἦσαν πρὸς ἀνίσχοντα ἥλιον, ἡρέμα ὡσανεῖ τῶν
ἄλλων ἀποσαλεύοντα, οὐ τὴν χεῖρα μόνον τῷ ἔργῳ
ἐπιβαλών, ἀλλὰ καὶ τὸν σὸν θεῖον νοῦν καὶ ἀκήρατον τοῖς λοιποῖς προστιθεὶς, καὶ ταῖς περὶ τούτων
φροντίσιν ἐκδαπανῶν. Καὶ γάρ πως καὶ πρὸς ταῦτα
ἐπιτηδείως μάλιστα διαγέγονας ἔχων, τῷ τῆς σοφῆς
διανοίας μεγαλοφυεῖ τε καὶ συνετῷ· ὡς ἡττᾶσθαι
κατακράτος τούτῳ δὴ τῷ ἔργῳ μὴ μόνον ὅσ᾽ ἐξ αἰῶ.
νος γεγόνασιν, ἀλλὰ καὶ τὸ θρυλλούμενος ἐξ ἀσφάλ
του τεῖχος ἐκεῖνο τὸ Σεμιράμιδος. Οὐ μὴν δ᾽ ἀλλὰ
καὶ τὸν ἔκπαλαι τοῦ θείου τούτου τεμένους δομήτορα,
χαλκῷ ἐς πάγκαλόν τι χρήμα πλαστικῇ τέχνῃ διαχυθέντα, κἀπὶ κίονος τὴν ἡνιόχησιν ἐξελαύνοντα,
σύναμα γαύρῳ καὶ κράνει καὶ σχήματι, καὶ δεξιᾷ
δεινὸν ἀπειλούσῃ καὶ βλοσυρὸν, ἵππῳ τε σὺν μεγάλῳ
μυκτῆρί τε καὶ φρυάγματι ὕβριν ἀτεχνῶς πνέοντι,
καὶ χαίτῃ αὔραις δῆθεν παιζούσῃ, καὶ κατὰ τὸν
Ομηρικὸν ἵππον κατὰ πεδίου μετεώρου κροαίνοντι,
ἢ καὶ κατὰ Πήγασον ἐκεῖνον ἵπτασθαι δόξαν παρεχο
μένῳ· καὶ τοῦτον δὲ ἄρα τῆς ἐκ τοῦ χρόνου ατάκτου
περιφορᾶς καὶ ἀνωμάλου κινήσεως ἱκανῶς ἀπολαύ
σαντα τῇ μακρᾷ καὶ συνεχεῖ τῶν ἀέρων φιλονεικίᾳ,
ὡς καὶ ἃ κατέχων ἑωρᾶτο, σταυρὸν δή τινα καὶ
σφαίραν, δι' ὧν ὁ πλάστης ἐδήλου γῆν τε αὐτῷ πα
σαν καὶ θάλασσαν τῷ σταυρῷ δεδουλῶσθαι, καταρ
ῥαθυμήσαντ' ἐᾶσαι τὴν ἐκείνου χεῖρα διαφυγεῖν, καὶ
τοῦτον μηχαναῖς τισιν αμηχάνοις καθά τινι κέντρο
καὶ μάστιγι, τῷ χρυσέῳ μυωπίσας σκήπτρο, ἐῥωμένως ἐξελαύνειν τὸν οἰκεῖον δρόμον, καὶ συνιππάζεσθαι τῷ ἡλίψη ακινήτῳ κινήσει, εἰς αἰῶνας
παρεσκευάσω.
pactum murum longe superavit. Verum enimvero G
priscum quoque divini hujus delubri conditorem
ex ære in statuam pulcherrimam arte fictorum
diffusum, atque in columna aurigationem sive gubernationem exsequentem, una cum galea superba
et habitu magnifico, dextraque grave quiddam et
terribile minanti, equo etiam ingenti naribus et
fremitu vim plane spirante, juba quoque per auram ludente, et juxta Homericum equun, in sublimi campo lasciviente; aut etiam, juxta Pegasum illum, volardi opinionem præbente, a temporum
inordinata circumvolutione et motu ratione parum nitenti, longa et continua acris injuria ita perculsum, ut quæ continere visus fuerat, crucem videlicet et orbem, quibus statuarius terram omnem
et mare ipsum per crucem ei subjectum esse indicaverat, ea cessatione ignava e manu ejus exciderint: et hunc, inquam, artificio quodam incredibili, perinde atque quodam stimulo et flagello, aureo sceptro excitans, ut fortiter cursum suum ugeret, et una cui sole, immobili motu, in sempio
ternum perequitaret, procurasti.
17 Sed si exacte oratione persequi pergam,
quibusnam templis temporum injuria ruinam minantibus aliisque publicis operibus, atque in primis
urbis ipsius manibus, quæ circumicirca eam, investigantium modo, cingunt, et ex senili situ ad
pubescentem juventam revocant, muris adamantinis robur firmum adjeceris, tempus me id memorantem destituet. Cæterum veritatem verbis meis
astruere possunt utraque sacra apostolorum templa,
Instauratio slatum equestris Constantini Magnì, altera manu globum cum infixo crucis signo
Αλλά μοι πρὸς λεπτὸν τῷ λόγῳ ἐπέρχεσθαι,
ὅσοις μὲν τῶν νεῶν χρόνῳ πονήσατι, καὶ ἄλλοις δημοσίοις ἔργοις, καὶ πρὸ πάντων τῷ περιβόλῳ τῆς
πόλεως, τὸ κράτος ἐκ τειχῶν ἀδαμαντίνων περιεβάλου, ἄριστα καὶ ὡς χρεών γε ἦν ἐξασφαλισάμενος,
ὁ καὶ δίεισι κύκλῳ τὴν πόλιν ιχνηλατοῦν νεάζουσαν
δῆθεν καὶ ἡθῶσαν ἐκ γεγηρακυίας ἀποδεικνύον, ἐπι
λείψει με και χρόνος ἐκδιηγούμενον. 'Αψευδή μοι
τὸν λόγον παριστῶν ἔχουσιν οἵ τε θεῖο: καὶ ἄμφω τῶν
continentis. Quod symbolum est orbis terrarum
per crucem devicti.
col. 585–586page 19 of 392
PG 145:585ἀποστόλων νεῷ, καὶ ὁ τῷ οὐρανίῳ κάλλει ἀνθαμιλλώ μενος οἶκος τῆς Θεομήτορος, Βλαχέρνας καλοῦσιν αὐτὸν οἱ Βυζάντιοι, καὶ σχεδὸν οἱ τῆς πόλεως ἅπαν τες, ἐπὶ σοῦ καὶ διὰ σοῦ εἰς μέγεθός τε καὶ κάλλος ἀῤῥητον ἐγερθέντες, καὶ μονονουχί φωνὴν ἀφιέντες, καὶ τὸ σὸν θεοφιλὲς τῆς τε πίστεως καὶ πόθου τὸ ἀκραιφνὲς διαῤῥήδην κηρύττοντες, καὶ ἔτι κηρύξοντες. Ἐν οἷς ἅπασι θαυμάσοι μέν τις τὸ ἔσαγαν σοι μεγαλόψυχον, καὶ τὸ τῆς δαπάνης ἄφθονον, μάλιστα δ᾽ ἐν τοσαύτῃ φιλοτιμίᾳ τὸ ἀφιλότιμον καὶ ἀκόμπαστον. Ενὸν γὰρ ἰδίᾳ πράττειν, ὡς καὶ ὑπερφυές δοκεῖν ἕκαστον, σὺ δὲ τὸ καλὸν τῷ πάντ᾽ εἰδότι καὶ εἰς βάθος καρδίας ὁρῶντι ἀνατιθεὶς, ἐπ' ἄλλων ἔρ γοις μᾶλλον τὸ φιλότιμον ἐκκενοῖς, τὸν ὑποτυφόμενον ἐντεῦθεν ἡρέμα τυφον, οἶμαι που, σοφώτατα διω θούμενος. Καὶ γὰρ εἴ τίς σου τὰ κατὰ μέρος εἰργα σμέντ τοῖς τοιούτοις εἰς ὃν ἀθροίσειε, πάντας ἐν δευτέρῳ θήσοι, ὅσοι δὴ τούτοις τὸ φιλότιμον ἐπεδείξαντο. Εἰ δὲ χρὴ καί τι δεῖγμα τῆς σῆς μεγαλοψυχίας εἰπεῖν, ἀνεῖσθω πᾶσιν εἰς ὄψιν (λόγῳ γὰρ τὸ τῆς πολυτελείας καὶ δαπάνης φράσαι ἀμήχανον) ὃ ἐκ τοῦ παρήκοντος ανάκτορον ἤγειρας, ὅπως μὲν θέ σεως, ὅπως δὲ καὶ στεῤῥότητος, κάλλους τ᾽ ἐσάγαν ἐπιμελοῦς, ὡς εἰκὸς ἔχει, άξιον ἀληθῶς τῆς σῆς καὶ φρενὸς καὶ γλώττης, εἴπω δ᾽ ὅτι καὶ χειρὸς καὶ συν έσεως ἔργον· πρὸς δὲ καὶ ὃν τέσσαρσιν ἀνίδρυσας κίοσιν ὕπαιθρον ὄροφον, θέαμα λόγου πολλοῦ ἄξιον, ὡς ἂν οἷά τις φύσεως υπερτέρας προκύπτων άνω θεν, ἡμᾶς διορῴης, Θεὸν καν τούτῳ μιμούμενος. οἴκτῳ χρηστότητος ἀνθρώποις ἐπιμιγνύμενον. Καὶ τί γὰρ μᾶλλον ἔδει βασιλέα σε βασιλέων μέγαν καθ εστηκότα, ἢ τὸν βασίλειον οἶκον τόνδ᾽ ἀναστῆσαι, ὃν οὐ σοὶ πάντως ἢ πᾶσιν ἡμῖν ἤγειρας ἔργον οὐ σιω πῆς ἄξιον· μᾶλλον δὲ καὶ σιγᾶν ἐπιτρέπον τῷ τοῦ θαύματος ὑπερβάλλοντι, καὶ ταῖς τοῦ κάλλους ἀστραπαῖς ἁπανταχοῦ πρὸς τάχος ὅσον διεκπηδῶσαν; Με γέθει μὲν γὰρ ὑπὲρ τοὺς πολλούς ἐστι, κάλλει δὲ καὶ στεῤῥότητα σχεδὸν ὑπὲρ ἅπαντας, ὑπὸ μεγάλῳ καὶ πολλῷ τῷ φωτὶ, ἔτι δὲ περιουσίᾳ αίγλης καταστραπτόμενον, πυλῶν τε χάρισι καὶ προπυλαίων τοὺς ἑκάστοτε προσιόντας ὡσανεί προσυπαντῶν τε ἅμα φιλοφρόνως καὶ δεξιούμενον· τοῖς δ᾽ ἔνδον δρόμοις καὶ περιδρόμοις, οὓς πιστοί τινες γίγασιν ἐοικότες, ἐν κόσμῳ δὲ καὶ σωφρόνων ἐφεξῆς ἠρέμα διεστηκότες, ἀπ' ἀλλήλων διατειχίζουσιν, ἀπανταχοῦ χωρεῖν, καὶ τὰς ὄψεις ἐστιᾷν προορεπόμενον. Τὸ δ' ἐπίχαρι τῶν μαρμάρων καὶ στίλβον, ἃ καὶ ἐς τρίχα, τὸ δὴ λεγόμενον, ήρμοσται τάς τε ζώνας, αἱ τοῦ παντός ἔργου προβέβληνταί τε ὁμοῦ καὶ συνεξυφαίνονται, πῶς ἄν τις εἶποι; "Α τε τῷ ἐδάφει ὑπέστρωται, καὶ ἅπερ ὁ σύμπας τῶν τοίχων χῶρος, οἷά τι πέπλον ποικίλως ἐπιγμένον ἀμπίσχεται; Φαίης ἂν εὐθὺς ἰδών, θάλασσαν εἶναι πραοτάτοις ἀπανταχοῦ ὑποκυ μαινομένην τοῖς κύμασι, καὶ ἠρέμα πως φρίσσουσαν ὥσπερ δὴ καὶ πέπλον ὑπανέχειν θάττον, μή τι τῶν ὑγρῶν τὰ κράσπεδα ἐπισπάσειαν. Τὰ δ᾽ ὑπὲρ κεφα λῆς τούτῳ οὐρανῷ ἂν εἰκάσαις τῷ πολλῷ καὶ κατακεχυμένῳ χρυσῷ, οἷά τινι αἰθερίῳ χώματι, περιλαμπομένῳ καὶ ἀνθοῦντι πυρί. ᾿Αλλὰ πῶς ἂν λόγος τοσοῦ
DEDICATIO.
prope urbis ipsius fana omnia, sub te et per te ad
immensam magnitudinem et formam excitata, et
tantum non clara voce sincerum desiderium, fidem
et amorem erga Deum tuum, præconum more,
deprædicantia, temporibusque futuris deprædicetura. In quibus omnibus merito admirationi sit
animi tui magnitudo, tantæque pecuniæ impensa:
præsertim cum in tanta munificentia tua liberalitas ipsa se non proferat et venditet. Cum namque
tua ipse opera, ita ut quodlibet illorum excellentissimum esset, exstruere posses maluisti tamen
honestum factum tum, ei qui omnia cernit intimosque cordium recessus perspicit, consecrans,
in aliorum operibus restaurandis magnificam liberalitatem declarare; subnascentem inde paulatim
fastum et tumorem, ut equidem puto, sapientissime supprimens. Etenim si quis per partes suas
sigillatim quæ in ejusmodi structuris perfecisti
opera in unum cumulum congerat, omnes longe
post te relinquas, qui munificentiam suam in eis
ostenderunt. Quod si specimen aliquod magnanimitatis tuæ sit indicandum, in conspectum omnium proferatur (oratione enim præstantiam et
impensam immensam explicare non est) regia ea,
quam pro eo atque fieri maxime potuit ædificasti,
ut scilicet illa et loci ipsius situ et solida firmitate
nec non exacta pulchritudine, ita ut convenit, conspicua sit; dignum, nec hercule, mente et lingua,
dicam quoque manu et prudentia tua, opus. Ad
ἀποστόλων νεῷ, καὶ ὁ τῷ οὐρανίῳ κάλλει ἀνθαμιλλώ- et Dei Gentricis edes cum cœlesti pulchritudine
μενος οἶκος τῆς Θεομήτορος, Βλαχέρνας καλοῦσιν certansi, quam Byzantii Blachernas vocant, et
αὐτὸν οἱ Βυζάντιοι, καὶ σχεδὸν οἱ τῆς πόλεως ἅπαν
τες, ἐπὶ σοῦ καὶ διὰ σοῦ εἰς μέγεθός τε καὶ κάλλος
ἀῤῥητον ἐγερθέντες, καὶ μονονουχί φωνὴν ἀφιέντες,
καὶ τὸ σὸν θεοφιλὲς τῆς τε πίστεως καὶ πόθου τὸ
ἀκραιφνὲς διαῤῥήδην κηρύττοντες, καὶ ἔτι κηρύξοντες. Ἐν οἷς ἅπασι θαυμάσοι μέν τις τὸ ἔσαγαν σοι
μεγαλόψυχον, καὶ τὸ τῆς δαπάνης ἄφθονον, μάλιστα
δ᾽ ἐν τοσαύτῃ φιλοτιμίᾳ τὸ ἀφιλότιμον καὶ ἀκόμπαστον. Ενὸν γὰρ ἰδίᾳ πράττειν, ὡς καὶ ὑπερφυές
δοκεῖν ἕκαστον, σὺ δὲ τὸ καλὸν τῷ πάντ᾽ εἰδότι καὶ
εἰς βάθος καρδίας ὁρῶντι ἀνατιθεὶς, ἐπ' ἄλλων ἔρ
γοις μᾶλλον τὸ φιλότιμον ἐκκενοῖς, τὸν ὑποτυφόμε
νον ἐντεῦθεν ἡρέμα τυφον, οἶμαι που, σοφώτατα διωθούμενος. Καὶ γὰρ εἴ τίς σου τὰ κατὰ μέρος εἰργα
σμέντ τοῖς τοιούτοις εἰς ὃν ἀθροίσειε, πάντας ἐν
δευτέρῳ θήσοι, ὅσοι δὴ τούτοις τὸ φιλότιμον ἐπεδείξαντο. Εἰ δὲ χρὴ καί τι δεῖγμα τῆς σῆς μεγαλοψυ
χίας εἰπεῖν, ἀνεῖσθω πᾶσιν εἰς ὄψιν (λόγῳ γὰρ τὸ
τῆς πολυτελείας καὶ δαπάνης φράσαι ἀμήχανον) ὃ ἐκ
τοῦ παρήκοντος ανάκτορον ἤγειρας, ὅπως μὲν θέ
σεως, ὅπως δὲ καὶ στεῤῥότητος, κάλλους τ᾽ ἐσάγαν
ἐπιμελοῦς, ὡς εἰκὸς ἔχει, άξιον ἀληθῶς τῆς σῆς καὶ
φρενὸς καὶ γλώττης, εἴπω δ᾽ ὅτι καὶ χειρὸς καὶ συνέσεως ἔργον· πρὸς δὲ καὶ ὃν τέσσαρσιν ἀνίδρυσας
κίοσιν ὕπαιθρον ὄροφον, θέαμα λόγου πολλοῦ ἄξιον,
ὡς ἂν οἷά τις φύσεως υπερτέρας προκύπτων άνωθεν, ἡμᾶς διορῴης, Θεὸν καν τούτῳ μιμούμενος.
οἴκτῳ χρηστότητος ἀνθρώποις ἐπιμιγνύμενον. Καὶ
τί γὰρ μᾶλλον ἔδει βασιλέα σε βασιλέων μέγαν καθεστηκότα, ἢ τὸν βασίλειον οἶκον τόνδ᾽ ἀναστῆσαι, ὃν
οὐ σοὶ πάντως ἢ πᾶσιν ἡμῖν ἤγειρας ἔργον οὐ σιω
πῆς ἄξιον· μᾶλλον δὲ καὶ σιγᾶν ἐπιτρέπον τῷ τοῦ
θαύματος ὑπερβάλλοντι, καὶ ταῖς τοῦ κάλλους ἀστραπαῖς ἁπανταχοῦ πρὸς τάχος ὅσον διεκπηδῶσαν; Με
γέθει μὲν γὰρ ὑπὲρ τοὺς πολλούς ἐστι, κάλλει δὲ καὶ
στεῤῥότητα σχεδὸν ὑπὲρ ἅπαντας, ὑπὸ μεγάλῳ καὶ
πολλῷ τῷ φωτὶ, ἔτι δὲ περιουσίᾳ αίγλης καταστρα
πτόμενον, πυλῶν τε χάρισι καὶ προπυλαίων τοὺς
ἑκάστοτε προσιόντας ὡσανεί προσυπαντῶν τε ἅμα
φιλοφρόνως καὶ δεξιούμενον· τοῖς δ᾽ ἔνδον δρόμοις
καὶ περιδρόμοις, οὓς πιστοί τινες γίγασιν ἐοικότες,
ἐν κόσμῳ δὲ καὶ σωφρόνων ἐφεξῆς ἠρέμα διεστηκό
τες, ἀπ' ἀλλήλων διατειχίζουσιν, ἀπανταχοῦ χωρεῖν,
καὶ τὰς ὄψεις ἐστιᾷν προορεπόμενον. Τὸ δ' ἐπίχαρι
τῶν μαρμάρων καὶ στίλβον, ἃ καὶ ἐς τρίχα, τὸ δὴ
λεγόμενον, ήρμοσται τάς τε ζώνας, αἱ τοῦ παντός
ἔργου προβέβληνταί τε ὁμοῦ καὶ συνεξυφαίνονται,
πῶς ἄν τις εἶποι; "Α τε τῷ ἐδάφει ὑπέστρωται, καὶ
ἅπερ ὁ σύμπας τῶν τοίχων χῶρος, οἷά τι πέπλον
ποικίλως ἐπιγμένον ἀμπίσχεται; Φαίης ἂν εὐθὺς
ἰδών, θάλασσαν εἶναι πραοτάτοις ἀπανταχοῦ ὑποκυμαινομένην τοῖς κύμασι, καὶ ἠρέμα πως φρίσσουσαν
ὥσπερ δὴ καὶ πέπλον ὑπανέχειν θάττον, μή τι τῶν
ὑγρῶν τὰ κράσπεδα ἐπισπάσειαν. Τὰ δ᾽ ὑπὲρ κεφαλῆς τούτῳ οὐρανῷ ἂν εἰκάσαις τῷ πολλῷ καὶ κατακε
χυμένῳ χρυσῷ, οἷά τινι αἰθερίῳ χώματι, περιλαμπομένῳ καὶ ἀνθοῦντι πυρί. ᾿Αλλὰ πῶς ἂν λόγος τοσοῦPATROL. GR. CXLV.
hæc et quod quatuor columnis fundasti et tanquam
fulcris firmasti solarium, insigne prorsus spectaculum, ut ex superiore eo loco, tanquam sublimioris cujusdam naturæ qui spiam prospiciens,
nos respicias: Deum quoque hac in parte imitatus,
pro misericordia et bonitate sua hominibus se immiscentem. 18 Nam quid magis conveniebat, te,
qui magnus principum aliorum princeps es, quam
regiam hanc domum exstruere, quam tu quidem
non tibi magis quam nobis omnibus prorsus excitasti, opus minime silentio dignum: imo quod sim
lentium potius propter admirationis excellentiam
mandaverit, et pulchritudinis fulgore quam celerrime loca omnia pervaserit? Magnitudine quidem
illud supra multa, forma autem et firmitate fere
supra omnia est, ingenti et multa luce abundantiaque splendoris coruscans, portarumque et propylæorum seu vestibulorum amœnitate et gratia,
quandocunque accedentibus, obvians simul, et
eos benigne excipiens, et ambulationibus intus
atque xystis, quos columnæ quædam gigantibus similes decenter et pulchre inter se ordine distantes, distinguunt, longe lateque spatiari, atque oculos pascere permittens. Porro marmoris gratiam
et fulgorem, quod etiam in villos, ut ita dicam,
conformatum est, et zonas seu cincturas, quas totum opus præ se fert, ei simul intextas, quomodo
quispiam dicat? Præterea vero, quod solo instra19
col. 587–588page 20 of 392
PG 145:587τον ἔργον χρόνου τε καὶ πόνου πολλοῦ οὕτως ἐν βρα χεῖ παραστήσειεν, ὃ μήτοι γε λόγος, ἀλλ' οὐδ᾽ ὄψις, μᾶλλον δὲ οὐδὲ νοῦς καὶ ταῦτα τοῖς τοιούτοις ἐγγυμ. νασάμενος ἱκανῶς παραλήψαιτο; Ἐμοὶ δ' ἀρκέσει τοῦτο μόνον εἰπεῖν, ὡς πολλῶν καὶ ἀπείρων σχεδὸν βασιλείων οίκων ἐν τοῖς ἄνω χρόνοις φιλοτίμως ἐξο εργασθέντων, οὗτος ἐφ᾽ ἅπασι ψήφοις ἀπάσαις, τὸ δὴ λεγόμενον, κατὰ παντὸς τοῦ χρόνου τὸ πρωτεῖον κεκλήρωται μεγέθει, κάλλει, στεῤῥότητι, τῷ λελογισμένῳ ῥυθμῷ, καὶ τῇ κεκομψευμένῃ συνθήκῃ τῇ τε ψηφίδι, καὶ τοῖς ὑπὲρ αὐτῆς πλάσμασι καὶ φύσιν αὐτὴν ἑν δευτέρῳ τιθεῖσι, καὶ σχεδὸν ἅπασιν, οἷς τοιοῦτον εἰκὸς ἀγλαΐζεσθαι τέμενος. ᾿Αλλὰ τὰ μὲν περὶ τῶν σῶν ἔργων ταύτα. τοιοῦτος δὲ ὢν καὶ οὕτω, κράτιστε, δόξης ἔχων, πρὸς τίνα δὴ καὶ προσηκόντως παραβληθείης; Οἶμαι γὰρ ἂν καὶ Πλούταρχον ἐκεῖνον τὸν περὶ τὰ τοιαῦτα μάλα δεινὸν, εἴπερ ἔτι καὶ νῦν περιῆν, προὔργου ἂν θέσθαι ἐφ᾽ ἃ διὰ βίου κατέτεινε τὴν φίλην σπουδὴν ἐν δευ τέρῳ τάττειν, μὴ τόν σοι παράλληλον κατάλληλον ἔχων εὑρεῖν. Αλλ᾽ Ἀδὰμ καὶ Νῶς καὶ ᾿Αβραὰμ, ἔτι δὲ καὶ Ἰωσὴφ καὶ Ἰώβ, Μωσεί τε καὶ Ἰησοῦ, πρὸς δὲ Σαμψών τε καὶ Σαμουὴλ, Δαβίδ τε καὶ Σολομῶντι, καὶ ὅσοι δὴ κατ' ἐκείνους, πρὸς δὲ τούτοις Κύρῳ γ᾽ ἐκείνῳ καὶ Δαρείῳ καὶ ᾿Αλεξάνδρῳ, ἤ τισιν ἄλ λοις, Ιουλίοις τάχα καὶ Αὐγούστοις καὶ Καίσαρσιν. ᾿Αλλ' εὔδηλον ὡς τοῦ μὲν τὴν κατὰ πάντων ἀρχὴν, ἄλλων δὲ τὸ εὔελπι καὶ φιλόθεον· ἑτέρων τὸ σῶφρον καὶ τὴν ἐν δεινοῖς καρτερίαν· ἄλλου τὸ ἀνδρεῖον καὶ ἐπιεικές, καὶ πρᾶυν, καὶ μέτριον, χύμα δὲ σοφίας ἑτέρου· ἄρδην δ' ἁπάντων τὸ βασιλικόν τε καὶ ἀρχι κὸν καὶ δημαγωγικὸν ἔσχες, μίγμα τι ξένον, ὡς εἰ πεῖν, καὶ ἀμίμητον τὴν σὴν βασιλείαν καταστησάμενος, ὡς τοῖς μὲν παρελάσαι, τοῖς δ᾽ ἁμιλληθῆναι ῶν δὲ βραχύ τι ἀπολειφθῆναι, οὐκ ἂν εἴποιμι. Ἐν συντόμῳ δὲ φάναι, πᾶν ὅσον τούτων ἑκάστῳ ἐξαίσιόν τε καὶ περιβόητον ἢ θεόθεν ἐδόθη, ἢ καὶ φύσις φιλο τίμως διατεθεῖσα ἐπιχορήγησε, φιλοπόνως ο ά τις ἀγαθή τε καὶ φίλεργος ερανισάμενος μέλιττα, τῷ τῆς μίξεως ξένῳ καὶ τῆς συγκράσεως βασιλικῳ τῷ πήχει πάντας παρήνεγκας, ἀρχέτυπον οἷον ἀμίμη τον τὴν σὴν ἀρχὴν ἅπασι παρασχών· ὥστε με π δίως καὶ τοῦτ᾽ εἰπεῖν θαῤῥῆσαι, τῶν καλῶν τε κἀγαθῶν τὰ μὲν ζηλῶσαι, ἂν δὲ καὶ νικῆσαι κατὰ τὸ τῆς φύσεως περιούσιον· ὅσα δ' ἂν μήπω τισὶν εἴρηται, σὲ δὲ ἄρα καὶ εὐρεῖν καὶ προαγαγεῖν, καὶ ὡς ἔγχω ροῦν παραδεῖξαι τῷ βουλομένῳ· κἀντεῦθεν καὶ ἐπάνω των περιγενέσθαι, τῷ δι᾿ ἁπάντων ἄχρι δὴ καὶ ἐς τὸ ἀκρότατον ἀνελθεῖν. Καὶ σε οἷομαι διὰ ταῦτα, καὶ ἐς μήκιστόν σοι τὸ βιώσιμον προσγενέσθαι, σύμπαν τά γαθὸν ὡς χρεών ἄρδην συλλεξαμένῳ, ὡς ἄν γε δὴ τῷ μακρῷ χρόνῳ πρὸς ἐπίδοσιν τοῦτό σοι προέλθοι, πήξιν
5'88
τον ἔργον χρόνου τε καὶ πόνου πολλοῦ οὕτως ἐν βραχεῖ παραστήσειεν, ὃ μήτοι γε λόγος, ἀλλ' οὐδ᾽ ὄψις,
μᾶλλον δὲ οὐδὲ νοῦς καὶ ταῦτα τοῖς τοιούτοις ἐγγυμ.
νασάμενος ἱκανῶς παραλήψαιτο; Ἐμοὶ δ' ἀρκέσει
τοῦτο μόνον εἰπεῖν, ὡς πολλῶν καὶ ἀπείρων σχεδὸν
βασιλείων οίκων ἐν τοῖς ἄνω χρόνοις φιλοτίμως ἐξο
εργασθέντων, οὗτος ἐφ᾽ ἅπασι ψήφοις ἀπάσαις, τὸ
δὴ λεγόμενον, κατὰ παντὸς τοῦ χρόνου τὸ πρωτεῖον
κεκλήρωται μεγέθει, κάλλει, στεῤῥότητι, τῷ λελογισμένῳ ῥυθμῷ, καὶ τῇ κεκομψευμένῃ συνθήκῃ τῇ τε
ψηφίδι, καὶ τοῖς ὑπὲρ αὐτῆς πλάσμασι καὶ φύσιν
αὐτὴν ἑν δευτέρῳ τιθεῖσι, καὶ σχεδὸν ἅπασιν, οἷς
τοιοῦτον εἰκὸς ἀγλαΐζεσθαι τέμενος.
tum est, et quod pars murorum omnis quasi quod
dam peplum varie distinctum complectitur. Quod
derepente videns, mare quoddam esse dicas, lenibus ubique intumescens fluctibus et sensim quodammodo horrescens: usque adeo, ut confestim
vestem subducas, ne fimbria ejus humore inficiatur. Bam porro structura partem quæ supra caput
est, cœlo ipsi propter late et copiose diffusum aurum, nec non æthereo alicui tractui, igne multo
relucenti atque coruscanti compares. Verum quomodo tantum et tam longi temporis et multi laboris opus verbis tam breviter explicetur, quod neque oratio ulla, neque oculus, imo neque mens aliqua, quæ quidem in ejusmodi rebus sit exercitata, satis complectatur? Mihi certe unum illud dicere
suffecerit quamvis multæ et fere innumerabiles regiæ aulæ superioribus temporibus sane quam
ambitiose et magnifice sint constructæ, hanc tamen ipsam inter omnes temporum omnium, calculis, ut
ita dicam, omnibus primas ferre magnitudine, pulchritudine, firmitateque ædificationis, et convenienti rationique respondenti modo; magnifica vero atque superba coagmentatione, lapillorumque
incrustatione, 19 atque eorumdem variis formis, et rebus fere omnibus quibus ædificium tantum
exornari æquum est, naturam quoque ipsam superare.
Sed de operibus tui hactenus. Et cum tantus
princeps sis, imperator optime, atque eo gloriæ
perveneris, cuinam recte conferri possis? Ego
quidem Plutarchum quoque illum, qui virorum
olarorum collationibus magnus fuit, arbitror, si
adhuc superstes esset, operæ pretium se facturum
esse existimaturum fuisse, si studio suo, in quod
per vitam omnem libenter incubuit, supersedisset,
eo quod idoneum, quem tecum componeret atque
conferret, non inveniret. Verum Adamo illi el Now
et Abrahamo, præterea Josepho et Job, Mosæ, Josum, Samsoni, Samueli, Davidi et Salomoni, et qui
ejus generis fuere aliis, insuper Cyro illi, Dario,
Alexandro, aut aliis quibusdam, Juliis etiam fortasse et Augustis et Cæsaribus comparari posses.
Sed satis constat, te hujus quidem imperium in
omnes aliorum autem bonam spem, atque in
Deum amorem, cæterorum vero moderationem, et
in rebus duris constantiam; alicujus porro fortitudinem, aquanimitatem, mansuetudinem et mode.
stiam; alicujus item sapientia vim; prorsus vero
omnium, eam quam imperatori, principi populique et reipublicæ administratori competit, virtutem habere: ita ut veluti quædam nova, atque,
ut ita dicam, inimitabilis mistura imperium tuum
sit constitutum: quod videlicet hos quidem longe
præterieris, cum his autem certes: a quibus autem non multam absis, dicere non habeo. Atque,
ut breviter dicam, quidquid in quodlibet istorum
præcipiuum atque præclarum, vel Dei munere datum, vel præstantis naturæ beneficio comparatum
fuit, id tu quasi quædam bona atque sedula apis
magno studio collectum atque comportatum, admirando quodam modo miscusti atque temperasti:
et propterea imperatio cubito omnes es supergressus, imperio tuo perinde atque non imitabili
archetypo primarioque quodam exemplari omnibus exhibito. Quapropter et illud facile dicere ausim, te quidquid est rerum bonarum atque hone-
᾿Αλλὰ τὰ μὲν περὶ τῶν σῶν ἔργων ταύτα. Τοιού
τος δὲ ὢν καὶ οὕτω, κράτιστε, δόξης ἔχων, πρὸς τίνα
δὴ καὶ προσηκόντως παραβληθείης; Οἶμαι γὰρ ἂν
καὶ Πλούταρχον ἐκεῖνον τὸν περὶ τὰ τοιαῦτα μάλα
δεινὸν, εἴπερ ἔτι καὶ νῦν περιῆν, προὔργου ἂν θέσθαι
ἐφ᾽ ἃ διὰ βίου κατέτεινε τὴν φίλην σπουδὴν ἐν δευ
τέρῳ τάττειν, μὴ τόν σοι παράλληλον κατάλληλον
ἔχων εὑρεῖν. Αλλ᾽ Ἀδὰμ καὶ Νῶς καὶ ᾿Αβραὰμ, ἔτι
δὲ καὶ Ἰωσὴφ καὶ Ἰώβ, Μωσεί τε καὶ Ἰησοῦ, πρὸς
δὲ Σαμψών τε καὶ Σαμουὴλ, Δαβίδ τε καὶ Σολομῶντι,
καὶ ὅσοι δὴ κατ' ἐκείνους, πρὸς δὲ τούτοις Κύρῳ
γ᾽ ἐκείνῳ καὶ Δαρείῳ καὶ ᾿Αλεξάνδρῳ, ἤ τισιν ἄλλοις, Ιουλίοις τάχα καὶ Αὐγούστοις καὶ Καίσαρσιν.
᾿Αλλ' εὔδηλον ὡς τοῦ μὲν τὴν κατὰ πάντων ἀρχὴν,
ἄλλων δὲ τὸ εὔελπι καὶ φιλόθεον· ἑτέρων τὸ σῶφρον
καὶ τὴν ἐν δεινοῖς καρτερίαν· ἄλλου τὸ ἀνδρεῖον καὶ
ἐπιεικές, καὶ πρᾶυν, καὶ μέτριον, χύμα δὲ σοφίας
ἑτέρου· ἄρδην δ' ἁπάντων τὸ βασιλικόν τε καὶ ἀρχι
κὸν καὶ δημαγωγικὸν ἔσχες, μίγμα τι ξένον, ὡς εἰ
πεῖν, καὶ ἀμίμητον τὴν σὴν βασιλείαν καταστησάμε
νος, ὡς τοῖς μὲν παρελάσαι, τοῖς δ᾽ ἁμιλληθῆναι
ῶν δὲ βραχύ τι ἀπολειφθῆναι, οὐκ ἂν εἴποιμι. Ἐν
συντόμῳ δὲ φάναι, πᾶν ὅσον τούτων ἑκάστῳ ἐξαίσιόν
τε καὶ περιβόητον ἢ θεόθεν ἐδόθη, ἢ καὶ φύσις φιλο
τίμως διατεθεῖσα ἐπιχορήγησε, φιλοπόνως ο ά τις
ἀγαθή τε καὶ φίλεργος ερανισάμενος μέλιττα, τῷ
τῆς μίξεως ξένῳ καὶ τῆς συγκράσεως βασιλικῳ τῷ
πήχει πάντας παρήνεγκας, ἀρχέτυπον οἷον ἀμίμη
τον τὴν σὴν ἀρχὴν ἅπασι παρασχών· ὥστε με π
δίως καὶ τοῦτ᾽ εἰπεῖν θαῤῥῆσαι, τῶν καλῶν τε κάγαθῶν τὰ μὲν ζηλῶσαι, ἂν δὲ καὶ νικῆσαι κατὰ τὸ τῆς
φύσεως περιούσιον· ὅσα δ' ἂν μήπω τισὶν εἴρηται,
σὲ δὲ ἄρα καὶ εὐρεῖν καὶ προαγαγεῖν, καὶ ὡς ἔγχω
ροῦν παραδεῖξαι τῷ βουλομένῳ· κἀντεῦθεν καὶ ἐπάνω
των περιγενέσθαι, τῷ δι᾿ ἁπάντων ἄχρι δὴ καὶ ἐς τὸ
ἀκρότατον ἀνελθεῖν. Καὶ σε οἷομαι διὰ ταῦτα, καὶ ἐς
μήκιστόν σοι τὸ βιώσιμον προσγενέσθαι, σύμπαν τά
γαθὸν ὡς χρεών ἄρδην συλλεξαμένῳ, ὡς ἄν γε δὴ τῷ
μακρῷ χρόνῳ πρὸς ἐπίδοσιν τοῦτό σοι προέλθοι, πήξιν
col. 589–590page 21 of 392
PG 145:589ἐν ἡμῖν ἀρίστην λαμβάνον καὶ ἕδραν καὶ μονιμότητα τῷ ἀμιμήτῳ σχεδὸν τῆς μιμήσεως. Μυσταγωγὸν γὰρ οἷόν τινα καὶ διδάσκαλον ἄριστον τῶν καλῶν ἁπάντων, ὥσπερ ἐπὶ τοῦτο τοῦ Θεοῦ σε ὑπὸ χειραγωγῷ τῇ φύσει, λαμπρῶς καὶ αροσηκόντως, οὐ στήλην βασι λείας μόνον, ἀλλὰ καὶ πάντων ἀνθρωπίνων καλῶν θεότευκτον ἄγαλμα, εἴτουν ἀνδριάντα, σοφῶς προ χειρίσαντος. Ἐγὼ δ᾽ ἀλλὰ τούτους πάντας παραιτησάμενος, ἑνί σε μόνῳ παραβαλών, τὴν τοῦ λόγου ῥύμην ἐφέξω, ἀεί με λεληθότως τῷ περὶ σὲ πόθῳ παρέλκουσαν, καὶ τοῦ μέτρου ἠρέμα ἐκφέρουσαν· τῷ κρεῖττον ἀεὶ φαντάζεσθαι τοῦ αἱρεθέντος τὸ παρεθέν, πάντων ισοτίμων τῷ μεγέθει καθεστηκότων, τῆς τε νίκης καὶ τῶν πρωτείων οὐδαμῶς αἱρουμένων ἕκαστον ἑτέρῳ παραχωρεῖν τε καὶ ὑπεξίστασθαι. Ὥστε συμβαίνειν ἐξ εὐπορίας μοι μᾶλλον τὸ ἀπορεῖν, καὶ τὴν περιουσίαν εἰς περιφανῆ ζημίαν καθίστασθαι· καί μοι πλέον, τὸ τί παρετέον, ἢ τοῖς ἐπίσης ἐμοὶ δοκιμάζουσιν ἐπαινεῖν τὸ τί λέγειν γίνεσθαι· καὶ γὰρ εἰς μοι, τὸ δὴ λεγόμενον, ἀντὶ πάντων ἀρκέσει· ᾧ καὶ προσ φυῶς ἔχων, χαίρεις ἴσως παραλληλίζεσθαι. Τίς δ᾽ ἂν ἕτερος εἴη ἢ Κωνσταντῖνος ἐκεῖνος, τὸ μέγα παρὰ πραγμα καὶ ὄνομα Κωνσταντίνος; οὗ την μνήμην ὥσπερ τινὰ καὶ πνοὴν ἐνεῖναι πᾶσι χρεών, ἐν τοῖς ἀναγκαιοτάτοις λαμπρῶς οὕτω καὶ γενναίως μάλα ξυναραμένου· Κωνσταντίνος, ὁ πολὺς μὲν τὴν ἀρχι κὴν ἐπιστήμην, τὴν δὲ σύνεσιν ἀπαράμιλλος, τὸν δὲ πρὸς Θεὸν ζῆλον καὶ τῇ μεγαλουργίᾳ τῶν πράξεων καὶ τοῖς ὑπὲρ εὐσεβείας ἀγῶσιν ἅπαντας ὑπερλάμ ψας, καθάπερ αστέρας ήλιος. Η γὰρ οὐκ ἀκριβής ἐκείνου εἰκὼν σύ, κράτιστε; Καὶ μηδ᾽ ἔσοπτρον οὕτω παριστῶν ἔχειν εἰκόνος ἀρχέτυπον, ὡς αὐτὸς τῆς ἐκείνου ψυχῆς τῆς θεοειδεῖς ἐμφάσεις απομαξάμενος, ἀντιστίλβεις μάλα τοῦτον φαίνων, καὶ οὐχ ἧττον ἢ γνήσιος παῖς τὸν γεννήτορα. Ωστε εἰ καὶ τόλμης σοί γε κριθείην τὰ τοιαῦτα μάλιστα διευλαβουμένῳ, εἴποιμ᾽ ἂν καὶ τοῦτο θαρρούντως (ἀλλ᾽ ἀνάγχου καὶ συμφιλοσόφει τῷ λόγῳ), υἱὸν Θεοῦ σε κατὰ χάριν μάλιστ᾽ εἰδὼς, και χριστὸν Κυρίου εἴπερ τινά, εἰ κόνα σε απαράλλακτον εἶναι, τὴν ἐκείνου εὐσεβῆ τῷ ὄντι καὶ μορφὴν καὶ δύναμιν περικείμενον, καὶ χαρακτῆρα οἷον τῆς ψυχικῆς, εἴτον βασιλικῆς αὐτοῦ σαφῶς ὑποστάσεως Σκοπῶμεν δὲ οὕτως. Εγχειρίζεται πρὸς Θεοῦ τὸ βασίλειον ἐκεῖνος σκῆπτρον, τὰ πάτρια προλιπών, καὶ θείᾳ δυναστείᾳ τῶν ἀλιτηρίων τυρά νων μάλιστα περιγίνεται, κατ' οὐρανὸν τὸ τῆς νίκης θεώμενος τρόπαιον. Καὶ σὺ δὲ τὸν ἴσον τρόπον τὸ κράτος περιβαλόμενος, καὶ τὸ νικοποιὸν ὅπλον οὐχ
DEDICATIO.
ἐν ἡμῖν ἀρίστην λαμβάνον καὶ ἕδραν καὶ μονιμότητα starum,partim quidem imitatum per emulationem
τῷ ἀμιμήτῳ σχεδὸν τῆς μιμήσεως. Μυσταγωγὸν γὰρ
οἷόν τινα καὶ διδάσκαλον ἄριστον τῶν καλῶν ἁπάντων,
ὥσπερ ἐπὶ τοῦτο τοῦ Θεοῦ σε ὑπὸ χειραγωγῷ τῇ
φύσει, λαμπρῶς καὶ αροσηκόντως, οὐ στήλην βασιλείας μόνον, ἀλλὰ καὶ πάντων ἀνθρωπίνων καλῶν
θεότευκτον ἄγαλμα, εἴτουν ἀνδριάντα, σοφῶς προχειρίσαντος.
esse, partim vero ingenii et naturæ præstantia
superasse: quæ autem hucusque a quopiam inventæ non fuissent, eas et invenisse et in lucem
produxisse, et, quoad ejus feri potuit, cernere
volentibus ostendisse: proindeque, quod per virtutes et præclaras res omnes, ad summum quoque
pervaseris, omnes longe vicisse. 20 Itaque
longiorem etiam tibi vitam, qua bona omnia, pro eo atque decuit, omnino in unum collegeris,
obtigisse existimo: ut ex temporis diuturnitate ad incrementum gloriæ hoc tibi accederet: quod,
cum apud nos certiorem stabilioremque sedem et stationein optime fixeris, sedula imitatione laudum
virtutumque tuarum, quæ inimitabiles fere sunt, assequi eas non potuerimue. Nam veluti quidam arcanorum sacrorum princeps es, et magister virtutum omnium optimus, perinde atque eam ob
causam Deus, natura administra et duce, splendide atque magnifice te, ut non solum publica imperii
columna, verum etiam omnium humanorum bonorum divinitus exhibita statua et imago esses, proposuerit.
Ἐγὼ δ᾽ ἀλλὰ τούτους πάντας παραιτησάμενος, ἑνί
σε μόνῳ παραβαλών, τὴν τοῦ λόγου ῥύμην ἐφέξω,
ἀεί με λεληθότως τῷ περὶ σὲ πόθῳ παρέλκουσαν,
καὶ τοῦ μέτρου ἠρέμα ἐκφέρουσαν· τῷ κρεῖττον
ἀεὶ φαντάζεσθαι τοῦ αἱρεθέντος τὸ παρεθέν, πάντων
ισοτίμων τῷ μεγέθει καθεστηκότων, τῆς τε νίκης καὶ
τῶν πρωτείων οὐδαμῶς αἱρουμένων ἕκαστον ἑτέρῳ
παραχωρεῖν τε καὶ ὑπεξίστασθαι. Ὥστε συμβαίνειν ἐξ
εὐπορίας μοι μᾶλλον τὸ ἀπορεῖν, καὶ τὴν περιουσίαν
εἰς περιφανῆ ζημίαν καθίστασθαι· καί μοι πλέον,
τὸ τί παρετέον, ἢ τοῖς ἐπίσης ἐμοὶ δοκιμάζουσιν
ἐπαινεῖν τὸ τί λέγειν γίνεσθαι· καὶ γὰρ εἰς μοι, τὸ
δὴ λεγόμενον, ἀντὶ πάντων ἀρκέσει· ᾧ καὶ προσ
φυῶς ἔχων, χαίρεις ἴσως παραλληλίζεσθαι. Τίς δ᾽
ἂν ἕτερος εἴη ἢ Κωνσταντῖνος ἐκεῖνος, τὸ μέγα παρὰ
πραγμα καὶ ὄνομα Κωνσταντίνος; οὗ την μνήμην
ὥσπερ τινὰ καὶ πνοὴν ἐνεῖναι πᾶσι χρεών, ἐν τοῖς
ἀναγκαιοτάτοις λαμπρῶς οὕτω καὶ γενναίως μάλα
ξυναραμένου· Κωνσταντίνος, ὁ πολὺς μὲν τὴν ἀρχικὴν ἐπιστήμην, τὴν δὲ σύνεσιν ἀπαράμιλλος, τὸν δὲ
πρὸς Θεὸν ζῆλον καὶ τῇ μεγαλουργίᾳ τῶν πράξεων
καὶ τοῖς ὑπὲρ εὐσεβείας ἀγῶσιν ἅπαντας ὑπερλάμ
ψας, καθάπερ αστέρας ήλιος. Η γὰρ οὐκ ἀκριβής
ἐκείνου εἰκὼν σύ, κράτιστε; Καὶ μηδ᾽ ἔσοπτρον οὕτω
παριστῶν ἔχειν εἰκόνος ἀρχέτυπον, ὡς αὐτὸς τῆς
ἐκείνου ψυχῆς τῆς θεοειδεῖς ἐμφάσεις απομαξάμενος,
ἀντιστίλβεις μάλα τοῦτον φαίνων, καὶ οὐχ ἧττον ἢ
γνήσιος παῖς τὸν γεννήτορα. Ωστε εἰ καὶ τόλμης
σοί γε κριθείην τὰ τοιαῦτα μάλιστα διευλαβουμένῳ,
εἴποιμ᾽ ἂν καὶ τοῦτο θαρρούντως (ἀλλ᾽ ἀνάγχου καὶ
συμφιλοσόφει τῷ λόγῳ), υἱὸν Θεοῦ σε κατὰ χάριν
μάλιστ᾽ εἰδὼς, και χριστὸν Κυρίου εἴπερ τινά, εἰ
κόνα σε απαράλλακτον εἶναι, τὴν ἐκείνου εὐσεβῆ
τῷ ὄντι καὶ μορφὴν καὶ δύναμιν περικείμενον, καὶ
χαρακτῆρα οἷον τῆς ψυχικῆς, εἴτον βασιλικῆς αὐτοῦ
σαφῶς ὑποστάσεως Σκοπῶμεν δὲ οὕτως. Εγχειρίζεται
πρὸς Θεοῦ τὸ βασίλειον ἐκεῖνος σκῆπτρον, τὰ πάτρια
προλιπών, καὶ θείᾳ δυναστείᾳ τῶν ἀλιτηρίων τυρά
νων μάλιστα περιγίνεται, κατ' οὐρανὸν τὸ τῆς νίκης
θεώμενος τρόπαιον. Καὶ σὺ δὲ τὸν ἴσον τρόπον τὸ
κράτος περιβαλόμενος, καὶ τὸ νικοποιὸν ὅπλον οὐχ
Sed enim omnibus eis, quos diximus, omissis,
ubi te uni solummodo comparavero, orationis cursum sistam, qui me semper propter meum erga te
amorem et desiderium latenter transversum agit,
et sensim extra modum producit, propterea quod
animo semper id quod prætermissum est, præstantius esse eo quod dicendum elegimus, videtur:
adeo magnitudine sua æqualia sunt omnia, neque
pro se quodque aliud alii de victoria partibusque
primis cedere constituit. Itaque ex ingenti copia ad
dicendi inopiam recido, et mihi abundans exuberantia in insignem indigentiam cedit. Plus etiam
negotii mihi, quid omittendum sit, quam eis qui
laudes tuas mecum persequendas statuerunt, quid
dicendum sit, facessit. Unus sane quidem, ut ita
dicam, mihi pro omnibus sufficiet, cum quo etiam
fortasse, pro ea quæ tibi cum illo intercedit cognatione et similitudine, libenter te conferri patiere.
An vero is alius sit quam Constantinus ille,
magnum apud omnes momentum et nomen? Constantinus, cujus memoriam veluti spiritum quemdam inesse omnibus oportes, qui in necessitate
summa tam magnifice et tam fortiter opem nobis,
tulit; Constantinus, artibus imperatoriis magnus,
prudentia incomparabilis, ardore autem erga
Deum, magnisque rebus gestis, et certaminibus
pro vera pietate susceptis, supra omnes quemadmodum sol super astra alia relucens. An tu vero,
princeps optime, non certa illius es imago? Non
speculum, mediusfidius, ita primarium imaginis
exemplar reddit, sicuti tu divinum animæ illius
specimen exprimens, atque illum admodum refe
rens, refulges, non aliter quam germanus filius
patrem suum repræsentaret. 21 Atque equidem,
quamvis audaciam meam te improbaturum sciam,
qui maxime fugere et cavere talia soles, dicere illud tamen audacter sane non dubitem (quod to
rego ut patiare, et rationem mecum consideres,
qui te flium Dei per gratiam et Christum Domini preter cæteros maxime esse sciam), imaginem te illius
per omnia similem esse, qui vere piam illius
Imperator longevus. Septuagenario enim major mortuus est.
col. 591–592page 22 of 392
PG 145:591ἅπαξ, ἀλλ' ἀεὶ ὁρῶν, καὶ χερσὶ τοῦτο διακατέχων. μᾶλλον δὲ περιφέρων εγκάρδιον, ὡς αὐτῷ δὴ μόνῳ καὶ ζῆν καὶ πνεῖν καὶ κινεῖσθαι, ἐπίσης ἐκείνῳ και τακράτος περιγίνῃ τῶν ἐναντίων, ὅσοι δῆτ᾽ ἀνταίρειν σοί γε τόλμης ἐγένοντο, ἀμάχῳ δυναστείᾳ κατατρο πούμενοι. Τίς γάρ σε καὶ προσβλέπειν εἶχε, Θεοῦ χειρὶ κραταιᾷ καὶ τῷ ὑψηλῷ βραχίονι τούτου ἐπερειδόμενον τε καὶ στηριζόμενον; ᾿Ανίστησιν οὗτος πό λιν βασίλειον τῷ Θεῷ, καὶ εἰς κάλλος ἐξαίρει καὶ μέγεθος, σεμνύνων οὗ τοῖς ἀναγκαίοις διαρκῶς μό νον, ἀλλά γε δὴ καὶ τοῖς περιττοῖς, τρόπαιά τε κατὰ τὸ ἐκ πολλοῦ ἐμφωλεῦον ἐκεῖ λῃστρικὸν ἀνιστάς. Ελευθέραν καὶ σὺ ταύτην τῶν κατασχόντων πάλαι δεικνύεις λῃστῶν, καὶ καινήν τινα καὶ νέαν αὖθις ἐγκαθιστᾷς· στεῤῥὸν περικύκλῳ βάλλων τὸ τεῖχος, καὶ τἄλλα ταύτης εὖ μάλα φιλοτίμως ἐξεργαζόμενος, φαιδρὰ φαιδρῶς ἀπανταχοῦ ταῖς ὄψεσιν ἀπαντώντα καὶ συνανίσχοννα, καὶ διδοὺς καλεῖσθαι ὃ λέγεται, δεύτερος πολιοῦχος καὶ οἰκιστὴς κυρίως αὐτῆς καθα εστώς. 'Αλλ' εδράζει μὲν ἐκεῖνος τὸ δόγμα τῆς πίσ στεως, καὶ συγχέει γλώσσας ἀλλοφρόνων, ἀδικίαν εἰς τὸ ὕψος λαλούσας· καὶ ὡς ᾿Αβραάμ τις ἄλλος τοὺς τριακοσίους ἀθροίσας οἰκογενεῖς, κατόπιν ἐλαύνει, τοὺς περὶ τὸν μαινόμενον "Αρειον ἐπιδιώκων καὶ καταβράσσων· καὶ τὸ γνήσιον τῷ Υἱῷ προσκυροῖ, οὐ κτίσμα κατὰ τοὺς ἄφρονας, ἀλλ᾽ ὁμοούσιον τῷ γεννήτορι δογματίξων, εἰκόνα τε αὖθις, ἀλλ᾽ ἀπαράλλακτον, καὶ χαρακτῆρα τῆς πατρικῆς ὑποστάσεως, καὶ πατέρα ταῖς ἀληθείας τὸν ἄναρχον Πατέρα, τοῦτ' αὐτό γε ὄντα ποιεῖ, τὸ προσῆκον ὡς προσῆκεν αξίωμα χαριζόμενος. Τί δὲ καὶ σοί; Οὐκ ἴσος ἐκείνῳ δρόμος περὶ τοῦ συμφυοῦς Πνεύματος: Συλλόγους καὶ γὰρ ἠθροικώς οὐκ οἰκογενῶν δή τινων, ἀλλ᾽ Ἐκκλησίαν πρωτοτόκων τῶν καθ᾽ ἡμᾶς, ὥσπερ τις νέος καθεστώς ᾽Αβραὰμ, τὴν μακαρίαν καὶ αὖθις ξενίζεις Τριάδα, καὶ γλωσσαλγῶν φάλαγγας διατέμνεις κἀκεῖνο τρανῶς τὴν ἐκπόρευσιν ὅθεν ἔχει διασαφεῖς, ὅτιπερ ἐκ μόνου δηλαδὴ τοῦ Πατρὸς, ὅθεν τὸ εἶναι ἁπερινοήτως, πλὴν γεννητῶς, καὶ τῷ Υἱῷ πρόσεστιν. Ὥστε δὴ κἀκεῖνο ἂν θαῤῥούντως ἐρῶ, ὡς ὅπερ ἐκείνῳ περὶ τοῦ Υἱοῦ πρότερον ἐχαρίσθη, τοῦτό τοί γ᾽ ἐν ὑστέροις ἐνεπνεύσθη περὶ τοῦ Πνεύματος, ἵνα κἂν τούτοις ὡς ἐγχωροῦν τὸ ἴσον ἔχοιτε, ἐπ᾽ ἴσοις πράγμασιν ὑπερφυῶς ταυτιζόμενοι, τῇ τε σπουδή καὶ πόθῳ, καὶ τῷ ὑπερμεγέθει τῶν πράξεων. Τοί νυν καὶ οὐκ ἄν τι τοῦ σκοποῦ διεκπεσεῖν δόξαιμι, εἶ σιον, γ' ἐκείνῳ μὲν δώσω τὸ θεμέλιον οἷον τῶν ὀρθῶν τῆς Ἐκκλησίας δογμάτων καὶ εἶναι καὶ ὀνομάζεσθαι, σε δὲ οἷά τινα δροφον πάγκαλον κλεῖδά τε αὐτῆς καὶ σφραγίδα ἄσυλόν, καὶ ἄμφω τὸ μέγα τοῦτο χρήμα τῆς εὐσεβείας τοῖς τῶν Πατέρων ὄροις ἐπίσης δια τηροῦντας, καὶ οὐκ ἐπὶ πολὺ τῆς γῆς, ἀλλ᾽ ἁπανταχοῦ καὶ φθάνοντας καὶ σαλπίζοντας· εἶ γ᾽ ἐκεῖνος μὲν καὶ ἄμφω τὰς γεννήσεις Χριστοῦ, σὺ δὲ τὰς
formam et vim characterumque animalis sive ἅπαξ, ἀλλ' ἀεὶ ὁρῶν, καὶ χερσὶ τοῦτο διακατέχων.
imperatoriæ ejus subsistentiæ aperte obtineas. Id
vero sic consideremus. Accepit ille, patriis moribus relictis, a Deo imperiale sceptrum: et divina potentia maxime fretus, scelestos et perniciosos tyrannos, in cœlo victoriæ tropæo viso, devicit.
Tu quoque ad eumdem modum,summa rerum suscepta, et victrici armatura non semel, sed continue inspecta, atque in manibus gestata, seu potius in corde tuo, ut per quam solam et vivas et
spires et moveare, circumlata, itidem, ut ille, fortiter adversarios superasti, quicunque opponere
se tibi sunt ausi, invictoque Marte de eis triumphum egisti. Quis namque te aspicere saltem sustinuit, forti manu Dei et excelso brachio suffultum et confirmatum? Excitavit ille et exstruxit Deo
urbem imperialem, eamdemque ad formam et
magnitudinem ingentem extulit, non solum necessariis rebus abunde, verum etiam superfluis magnifice exornans, nec non tropea de prædonibus, qui
multo tempore ei incubaverant, ejectis, statuens.
Liberasti banc tu quoque ab eis qui eam occupaverant latronibus, novamque eam el juvenescentem reddidisti, mœnibus solidis circumcirca ea
vallata, aliisque ejus ædificiis perpulchre et ambitiose exstructis, quæ læta ubique læte sese oculis
omnium ingerunt et consurgunt: effecistique adeo,
ut suo, ita ut appellatur, respondeat nomini, qui
alter scilicet conditor ejus es et deus tutelaris.
Ille fidei dogma confirmavit, et linguas male sen -
tientium confudit, injustitiam in sublime loquentes: et perinde atque alter quidam Abraham, treG
μᾶλλον δὲ περιφέρων εγκάρδιον, ὡς αὐτῷ δὴ μόνῳ
καὶ ζῆν καὶ πνεῖν καὶ κινεῖσθαι, ἐπίσης ἐκείνῳ και
τακράτος περιγίνῃ τῶν ἐναντίων, ὅσοι δῆτ᾽ ἀνταίρειν
σοί γε τόλμης ἐγένοντο, ἀμάχῳ δυναστείᾳ κατατρο
πούμενοι. Τίς γάρ σε καὶ προσβλέπειν εἶχε, Θεοῦ
χειρὶ κραταιᾷ καὶ τῷ ὑψηλῷ βραχίονι τούτου ἐπερειδόμενόν τε καὶ στηριζόμενον; ᾿Ανίστησιν οὗτος πό
λιν βασίλειον τῷ Θεῷ, καὶ εἰς κάλλος ἐξαίρει καὶ
μέγεθος, σεμνύνων οὗ τοῖς ἀναγκαίοις διαρκῶς μόνον, ἀλλά γε δὴ καὶ τοῖς περιττοῖς, τρόπαιά τε κατὰ
τὸ ἐκ πολλοῦ ἐμφωλεῦον ἐκεῖ λῃστρικὸν ἀνιστάς.
Ελευθέραν καὶ σὺ ταύτην τῶν κατασχόντων πάλαι
δεικνύεις λῃστῶν, καὶ καινήν τινα καὶ νέαν αὖθις
ἐγκαθιστᾷς· στεῤῥὸν περικύκλῳ βάλλων τὸ τεῖχος,
καὶ τἄλλα ταύτης εὖ μάλα φιλοτίμως ἐξεργαζόμενος,
φαιδρὰ φαιδρῶς ἀπανταχοῦ ταῖς ὄψεσιν ἀπαντώντα
καὶ συνανίσχοννα, καὶ διδοὺς καλεῖσθαι ὃ λέγεται,
δεύτερος πολιοῦχος καὶ οἰκιστὴς κυρίως αὐτῆς καθα
εστώς. 'Αλλ' εδράζει μὲν ἐκεῖνος τὸ δόγμα τῆς πίσ
στεως, καὶ συγχέει γλώσσας ἀλλοφρόνων, ἀδικίαν εἰς
τὸ ὕψος λαλούσας· καὶ ὡς ᾿Αβραάμ τις ἄλλος τοὺς
τριακοσίους ἀθροίσας οἰκογενεῖς, κατόπιν ἐλαύνει,
τοὺς περὶ τὸν μαινόμενον "Αρειον ἐπιδιώκων καὶ
καταβράσσων· καὶ τὸ γνήσιον τῷ Υἱῷ προσκυροῖ, οὐ
κτίσμα κατὰ τοὺς ἄφρονας, ἀλλ᾽ ὁμοούσιον τῷ Γεννήτορι δογματίξων, εἰκόνα τε αὖθις, ἀλλ᾽ ἀπαράλλα
κτον, καὶ χαρακτῆρα τῆς πατρικῆς ὑποστάσεως,
καὶ πατέρα ταῖς ἀληθείας τὸν ἄναρχον Πατέρα,
τοῦτ' αὐτό γε ὄντα ποιεῖ, τὸ προσῆκον ὡς προσῆκεν
αξίωμα χαριζόμενος. Τί δὲ καὶ σοί; Οὐκ ἴσος ἐκείνῳ
δρόμος περὶ τοῦ συμφυοῦς Πνεύματος: Συλλόγους
καὶ γὰρ ἠθροικώς οὐκ οἰκογενῶν δή τινων, ἀλλ᾽
Ἐκκλησίαν πρωτοτόκων τῶν καθ᾽ ἡμᾶς, ὥσπερ τις
νέος καθεστώς ᾽Αβραὰμ, τὴν μακαρίαν καὶ αὖθις ξενίζεις Τριάδα, καὶ γλωσσαλγῶν φάλαγγας διατέμνεις
κἀκεῖνο τρανῶς τὴν ἐκπόρευσιν ὅθεν ἔχει διασαφεῖς,
ὅτιπερ ἐκ μόνου δηλαδὴ τοῦ Πατρὸς, ὅθεν τὸ εἶναι
ἁπερινοήτως, πλὴν γεννητῶς, καὶ τῷ Υἱῷ πρόσεστιν.
Ὥστε δὴ κἀκεῖνο ἂν θαῤῥούντως ἐρῶ, ὡς ὅπερ
ἐκείνῳ περὶ τοῦ Υἱοῦ πρότερον ἐχαρίσθη, τοῦτό τοί
γ᾽ ἐν ὑστέροις ἐνεπνεύσθη περὶ τοῦ Πνεύματος, ἵνα
κἂν τούτοις ὡς ἐγχωροῦν τὸ ἴσον ἔχοιτε, ἐπ᾽ ἴσοις
πράγμασιν ὑπερφυῶς ταυτιζόμενοι, τῇ τε σπουδή
καὶ πόθῳ, καὶ τῷ ὑπερμεγέθει τῶν πράξεων. Τοί
νυν καὶ οὐκ ἄν τι τοῦ σκοποῦ διεκπεσεῖν δόξαιμι, εἶ
centis decem et octo vernaculis contractis, præ se
egit Arianos furentes persequens eos atque confringens, germanumque et nativum jus Filio decreto suo et auctoritate stabilivit, non creaturam,
sicuti homines desipientes opitani sunt, sed óμooúσιον, hoc est, consubstantialem Patri eum 0880,
nec non imaginem, sed eam illi per omnia similem, et characterem seu figuram subsistentiæ paternæ statuens, et Patrem revera principii expertem Patrem: 32 id ipsum scilicet vere exsistentem faciens, et congruentem, ita ut æquum est,
dignitatem ei tribuens. Tu vero quid? Annon
eumdem cum illo cursum de connaturali Spiritu
tenuisti? Namque concilio coacto non equidem
vernaculorum quorumdam, sed Ecclesim primo-D γ' ἐκείνῳ μὲν δώσω τὸ θεμέλιον οἷον τῶν ὀρθῶν τῆς
genitorum nostratium, veluti quidam novus Abraham, beatam rursus hospitio excepisti Trinitatem;
et phalanges eorum qui e lingua laborarunt, disturbans, processionem unde ea proveniat liquido
declarasti: ex solo videlicet Patre unde etiam exsistentiam suam inexcogitabili modo, verumtamen
ut genitus, habet Filius. Proinde et illud cum fiduImperatoris istius ductu, in concilio episcopi
Orientales Spiritum sanctum ex solo Patre, contra
Occidentales, procedere statuerunt. Sed non longe
post, a nepote ejus Joanne Palæologo imperatore
auctore, in Florentina synodo, anno Domini 1439,
Græci in Latinorum sententiam pedibus discessere,
Ἐκκλησίας δογμάτων καὶ εἶναι καὶ ὀνομάζεσθαι, σε
δὲ οἷά τινα δροφον πάγκαλον κλεῖδά τε αὐτῆς καὶ
σφραγίδα ἄσυλόν, καὶ ἄμφω τὸ μέγα τοῦτο χρήμα
τῆς εὐσεβείας τοῖς τῶν Πατέρων ὄροις ἐπίσης δια
τηροῦντας, καὶ οὐκ ἐπὶ πολὺ τῆς γῆς, ἀλλ᾽ ἁπανταχοῦ καὶ φθάνοντας καὶ σαλπίζοντας· εἶ γ᾽ ἐκεῖνος
μὲν καὶ ἄμφω τὰς γεννήσεις Χριστοῦ, σὺ δὲ τὰς
ita ut Spiritum sanctum ex Patre et Filio proce
dere profiterentur, cum persuasum eis esset, La
tinos Deum Patrem unicam Filii et Spiritus sancti
causam credere, duo vero principia, duasve causas in consubstantiali Trinitate exsecrari.
col. 593–594page 23 of 392
PG 145:593ὑστάτας διαθήκας ἐπισφραγίζεις· Τί δὲ ἄρ᾽ ἐν τού τοις μὲν πρὸς τὸ ἴσον ἐκείνῳ διαμιλλᾷ, ἤθει δὲ καὶ τρόποις, τῷ τε πράῳ καὶ μεγαλοψύχῳ, οἴκτῳ τε καὶ φιλανθρωπία πρὸς δὲ τῷ ἀνυποκρίτῳ τῆς περὶ τὰ θεῖα εὐλαβείας καὶ τοὺς Θεοῦ λειτουργούς· ἔτι δὲ τῷ τῶν πράξεων μεγαλοπρεπεῖ καὶ τῷ φιλοτίμῳ τῶν ἔργων, καὶ τὸ μέγιστον, τῷ διαπύρῳ πρὸς Θεὸν ἔρωτι· ὥστε δὴ καὶ πάντα κάλων, τὸ τοῦ λόγον, κι νεῖν εἰς αὔξησιν τὸ σέβας ἐπιδιδόναι, καὶ ῥυθμίζεσθαι πρὸς ἀκριβειαν τὰ ἡμέτερα, καὶ λόγοις, καὶ νόμοις, καὶ ὑποδείγμασιν· ἥττων ἐκείνου κατὰ τί γένῃ καὶ φέρῃ τὰ δεύτερα; Οὐμενοῦν οὐδαμῶς· ὥστ᾽ εἰ μὴ καὶ χρόνος μεσολαβῶν τὸ διεστὼς ἐνεποίει, οὐδὲν ἦν ἄρα τὸ προσιστάμενον ἐν ἀλλήλοις ὑμᾶς κεῖσθαι καὶ παρ᾽ ἀλλήλοις, καὶ δι' ἀλλήλων περιχώ, σε ροῦντας, τῷ ἀπαραλλάκτῳ γνωρίζεσθαι, ὡς τῇ ταυ τότητι λανθάνειν ὁπότερος, ἄλλος αὐτὸς ἑκάτερος ἄντικρυς παρ' ἑκάστῳ κρινόμενος, καθάπερ μέρη καὶ ἀέρος καὶ ὕδατος ἐν ἀλλήλοις μιγνύμενα. Καί γε δὴ καὶ τοῦτ᾽ εἰπεῖν μετὰ θάῤῥους οὐκ ἀπὸ τρόπου εἰρήσεται· ὡς καὶ τῶν ἴσων δὴ γερῶν ἐκείνῳ, δόξης τ᾽ αὖ καὶ στεφάνων, στάσεώς τε ἅμα καὶ τάξεως, καὶ τῆς ἱσαποστόλου κλήσεως, μετὰ τῆς μακρᾶς ἐκείνης καὶ ἀδιαδόχου βασιλείας τε καὶ ἀρχῆς, πρὸς Θεοῦ λαμπρῶς ἐπίσης ἐκείνῳ καὶ σὲ καταξιωθῆναι. Αρ᾽ οὖν ἱκανῶς ὁ λόγος τὸν ἐμὸν αὐτοκράτορα καὶ ἀρίστως ὑπεζωγράφησεν; Η δεῖ, καθάπερ τοὺς τῶν ζωγράφων ἐπιμενεῖς καὶ μὴ φαύλους, προσε πιβάλλειν καὶ ἕτερα χρώματα; Ἀλλὰ τίς ἂν λόγος κάλλος τοσοῦτον καὶ ψυχῆς καὶ σώματος διαγράψειεν; Ἐγὼ μὲν οὐκ οἶμαι, κἂν πάντες εἰς ἕν ἀθρόον καὶ ταυτὰ γένωνται· Πλάτων ἐκεῖνος τῆς μεγαληγόρου καὶ φρενὸς καὶ γλώττης, ἢ γοῦν Δημοσθένης μετὰ τῆς ὑποκαθημένης τοῖν λόγοιν δεινότητος, ἢ Θου κυδίδης και Αριστείδης· ὁ μὲν εἰς ὄγκον ἐξαίρειν λόγους εἰδὼς, ὁ δ᾽ ἀμιμήτῳ φράσει λέγειν μαθών καί γ᾽ εἰδότες ἀκρως ἄμφω δὴ καὶ μόνοι λόγους έξι. σοῦν πράγμασιν· ἀλλ' οὐδ᾽ ᾿Απελλῆς ἐκεῖνος καὶ Λύσιππος, οἵ χρωμάτων ἀρίστῃ κράσει τὴν γραφικὴν ἦραν εἰς μέγα, ἐμψύχους ἀλίγου δεῖν ἐργασάμενοι πίνακας· ἢ γοῦν Φειδίας ἢ Μύρων, δεινώς μάλα γράφειν ἐξεπιστάμενοι, καὶ χαλκῷ καὶ λίθοις κατα μηνύειν ἦθος ἀνδρῶν, κάν ταῖς γλυφαῖς ὑποκαθημένας τοῖς τύποις συνεκφέρειν πως καὶ τὰς τῶν μορφουμένων ἀρετὰς ἱκανῶς ἔχοντες. Αλλ' οὐδ᾽ οὗτοι πάντες εἴπερ ἦσαν· εἶτ᾽ οὖν εἰκόσι καὶ στή
DEDICATIO.
ὑστάτας διαθήκας ἐπισφραγίζεις· Τί δὲ ἄρ᾽ ἐν τού- oia dicere ausim, quod illi antea de Filio per graτοις μὲν πρὸς τὸ ἴσον ἐκείνῳ διαμιλλᾷ, ἤθει δὲ καὶ
τρόποις, τῷ τε πράῳ καὶ μεγαλοψύχῳ, οἴκτῳ τε καὶ
φιλανθρωπία πρὸς δὲ τῷ ἀνυποκρίτῳ τῆς περὶ τὰ
θεῖα εὐλαβείας καὶ τοὺς Θεοῦ λειτουργούς· ἔτι δὲ
τῷ τῶν πράξεων μεγαλοπρεπεῖ καὶ τῷ φιλοτίμῳ τῶν
ἔργων, καὶ τὸ μέγιστον, τῷ διαπύρῳ πρὸς Θεὸν
ἔρωτι· ὥστε δὴ καὶ πάντα κάλων, τὸ τοῦ λόγον, κι
νεῖν εἰς αὔξησιν τὸ σέβας ἐπιδιδόναι, καὶ ῥυθμίζε
σθαι πρὸς ἀκριβειαν τὰ ἡμέτερα, καὶ λόγοις, καὶ
νόμοις, καὶ ὑποδείγμασιν· ἥττων ἐκείνου κατὰ τί
γένῃ καὶ φέρῃ τὰ δεύτερα; Οὐμενοῦν οὐδαμῶς· ὥστ᾽
εἰ μὴ καὶ χρόνος μεσολαβῶν τὸ διεστὼς ἐνεποίει,
οὐδὲν ἦν ἄρα τὸ προσιστάμενον ἐν ἀλλήλοις ὑμᾶς
tiam datum est, id tibi postea de Spiritu inspiratum esse: ita ut in hac quoque parte, quantum
permissum est, æquam laudem habeatis, in æqualibus et eisdem rebus mirifice æqualem alque
eumdem consecuti honorem, insigni nimirum erga
divinum Numen studio et desiderio, nec non rerum actarum magnitudine. Itaque nihil me ab
instituta veritatis ratione discessurum puto, si illi
quidem hoc tribuero, fundamentum quodammodo
eum rectorum Ecclesiæ dogmatum et esse et perhiberi te vero cuidam pulcherrimo fastigio et
clavi atque sigillo integro comparem: et utrumque
ingens istud vero pietatis monumentum ex Patrum
præscripto conservare, atque id non in plerasque
terræ et
Lanquam buccina promulgare dicam. Quandoquidem ille utramque Christi generationem, tu vero
postremum testamentum sigillo consignas tuo.
Enimvero an tu quidem in rebus quas diximus ex
æquo cum illo certas, morum autem consuetudine, clementia, magnanimitate, misericordia, humanitate præterea sincera et simulationit ignara in
Deum religione, atque in Dei ministros pietate:
insuper actionum magnificentia, operumque ambiκεῖσθαι καὶ παρ᾽ ἀλλήλοις, καὶ δι' ἀλλήλων περιχώ, partes, sed loca ubique omnia propagare, σε
ροῦντας, τῷ ἀπαραλλάκτῳ γνωρίζεσθαι, ὡς τῇ ταυτότητι λανθάνειν ὁπότερος, ἄλλος αὐτὸς ἑκάτερος
ἄντικρυς παρ' ἑκάστῳ κρινόμενος, καθάπερ μέρη
καὶ ἀέρος καὶ ὕδατος ἐν ἀλλήλοις μιγνύμενα. Καί γε
δὴ καὶ τοῦτ᾽ εἰπεῖν μετὰ θάῤῥους οὐκ ἀπὸ τρόπου
εἰρήσεται· ὡς καὶ τῶν ἴσων δὴ γερῶν ἐκείνῳ, δόξης
τ᾽ αὖ καὶ στεφάνων, στάσεώς τε ἅμα καὶ τάξεως,
καὶ τῆς ἱσαποστόλου κλήσεως, μετὰ τῆς μακρᾶς
ἐκείνης καὶ ἀδιαδόχου βασιλείας τε καὶ ἀρχῆς, πρὸς
Θεοῦ λαμπρῶς ἐπίσης ἐκείνῳ καὶ σὲ καταξιωθῆναι.
tioso splendore: denique, quod maximum est, flagranti erga Deum amore; adeo sane, ut omnem,
sicuti in proverbio est, propterea moverit funem, orationibus, legibus et exemplis propositis, ut religionis cultus incrementa sua caperet, et res nostræ quam rectissime ordinarentur, aliqua ex
parte illo inferior secundas fers? Id vero tantum abest, ut nisi quod medium intercessit tempus, intervallum quoddam fecisset, nihil prorsus impedimenti obstaret, quominus alter in altero situs esset: et alter ab altero, atque adeo per alterum, in publico obambulans, 23 propter indiscretam
similitudinem ita cognosceretur, ut per eam similitudinem, dum uterque alter ipse vestrum prorsus
esse a quolibet judicaretur, uternam esset, non satis constaret, quemadmodum aeris et aquæ inter
se commistæ partes. Quin et illud, atque audacter quidem, non tamen præter modum dicetur, eisdem
te cum illo gloriæ et ornamentorum, item status simul et ordinis, apostolicæque plane vocationis,
una cum diutino illo, et quod successionem nesciat, regno et imperio, præmiis et honoribus sane
quam splendide Deum dignatum esse.
Sed enim num recte et digne salis oratio imperatorem meum depinxit? An etiam, id quod diligentes et laudati pictores faciunt, colores insuper
alios adjicere opus est? At quænam verba tantam
et animi et corporis pulchritudinem describent?
Ego quidem fieri id posse non puto, etiamsi simul
omnes in locum eumdem conveniant, Plato ille
cum magnifica et mente et lingua, et Demosthenes
cum ea quæ orationi ejus subsidet vi et gravitate:
et Thucydides et Aristides, quorum alter cum
pondere verba proferre, alter ea elocutione, quam
imitari non sit, dicere novit: utrique sane, et
prope soli, ad summum facta verbis exæquare poriti. Sed neque Apelles et Lysippus, qui optima
Αρ᾽ οὖν ἱκανῶς ὁ λόγος τὸν ἐμὸν αὐτοκράτορα
καὶ ἀρίστως ὑπεζωγράφησεν; Η δεῖ, καθάπερ τοὺς
τῶν ζωγράφων ἐπιμενεῖς καὶ μὴ φαύλους, προσε
πιβάλλειν καὶ ἕτερα χρώματα; Ἀλλὰ τίς ἂν λόγος
κάλλος τοσοῦτον καὶ ψυχῆς καὶ σώματος διαγράψειεν;
Ἐγὼ μὲν οὐκ οἶμαι, κἂν πάντες εἰς ἕν ἀθρόον καὶ
ταυτὰ γένωνται· Πλάτων ἐκεῖνος τῆς μεγαληγόρου
καὶ φρενὸς καὶ γλώττης, ἢ γοῦν Δημοσθένης μετὰ
τῆς ὑποκαθημένης τοῖν λόγοιν δεινότητος, ἢ Θουκυδίδης και Αριστείδης· ὁ μὲν εἰς ὄγκον ἐξαίρειν
λόγους εἰδὼς, ὁ δ᾽ ἀμιμήτῳ φράσει λέγειν μαθών·
καί γ᾽ εἰδότες ἀκρως ἄμφω δὴ καὶ μόνοι λόγους έξι.
σοῦν πράγμασιν· ἀλλ' οὐδ᾽ ᾿Απελλῆς ἐκεῖνος καὶ
Λύσιππος, οἵ χρωμάτων ἀρίστῃ κράσει τὴν γραφι
κὴν ἦραν εἰς μέγα, ἐμψύχους ἀλίγου δεῖν ἐργασάμε- colorum temperatura artem piugendi magnopere
νοι πίνακας· ἢ γοῦν Φειδίας ἢ Μύρων, δεινώς μάλα
γράφειν ἐξεπιστάμενοι, καὶ χαλκῷ καὶ λίθοις καταμηνύειν ἦθος ἀνδρῶν, κάν ταῖς γλυφαῖς ὑποκαθη
μένας τοῖς τύποις συνεκφέρειν πως καὶ τὰς τῶν
μορφουμένων ἀρετὰς ἱκανῶς ἔχοντες. Αλλ' οὐδ᾽
οὗτοι πάντες εἴπερ ἦσαν· εἶτ᾽ οὖν εἰκόσι καὶ στή
extulerunt, et prope animatas proposuerunt tabulas: nec sane Phidias aut Myron, et ipsi
artifices egregii, qui ære et saxis mores et ingenia virorum indicare, et in sculpturis operibusque suis, subsidentes ipsis imaginibus eorum
quorum formas adumbrarunt, virtutes simul satis
col. 595–596page 24 of 392
PG 145:595λαις τὴν ἔξωθεν απαστράπτουσαν τῷ μῷ βασιλεῖ ἐφ᾽ ἅπασιν ὡραιότητα καὶ μεγαλοπρέπειαν γράψαι, ἢ γοῦν μορφῶσαι ὅλως ἰσχύσειαν, κἂν καινότερα μορφώσωσι καὶ λόγων ἄνθη καὶ χρώματα· οὐκ οἶδ' εἰ μή τις εἰς ἄφθαρτον καὶ ζῶσαν ύλην, ρίζας το ἀϊδίου ἔχουσαν, καὶ βάρος ἀνίνητον καὶ ἀσάλευτον, καλῶς ἔγνωκέ σου καταθέσθαι τὴν τοῦ σώματος ὁμοιότητα· τὸν Θράκιον "Αθω τυχὸν, ἢ τι ἄλλο μετά τὸ οὐράνιον ὕψωμα δεύτερον ἐπὶ γῆς, Ολυμπον ἴσως ἢ Καύκασον ἢ Παρνασσόν, σχηματίσας εἰς μορφοειδῆ σὰ ἐκτυπώματα· κἂν τῷ σύμμετρα πλάτη καὶ ὕψη, ἄρθρα τε καὶ μέλη ἀποχρῶντα παρασχεῖν αὐτῷ, εἰκόνα σὴν ἀληθῶς εἶναι δείξειεν, οὕτω κοσμίως μάλα καὶ μεγαλοπρεπῶς ἔχουσαν, ὅπερ τέως ἀμή χανον. Χρυσὸς δὲ καὶ ἄργυρος, πρὸς δὲ χαλκος καὶ ἐλέφας, ἔτι δὲ ξύλα καὶ βαφαὶ, καὶ ψηφίδες, σμικρὰ δή τινα καὶ ὠνητὰ ἐκμαγεία κλεπτόμενα, καὶ χρόνῳ εἴκοντά τε καὶ συγχεόμενα, πῶς ἂν τό γε προσῆκον ἐπὶ σοὶ δράσαιεν; Καί γ᾽ ἔστω τὸ μὴ κατ᾿ ἀξίαν ἐφικέσθαι δυνηθήναι τινα προσηκόντως γράψαι, γοῦν εἰκονίσα: τὸ σὸν θεοειδὲς καὶ ψυχῆς καὶ μορ φῆς, εἰς ὑπερβάλλουσαν σοι δόξαν καὶ καύχημα καὶ τοῦθ᾽ ὡς ἐν πίνακι πρόγραμμα, εἰκὼν καὶ στήλη, εἴτουν ἀνδριὰς βασιλείας ἀμίμητος. Ἐπὶ δὴ πᾶσι τούτοις ἓν ἐρῶ καὶ σύντομον. Εἰ μή τί σοι τέως τῶν ἄλλων ἐνῆν, ὧν ἀπείρων ἔσχες πρὸς Θεοῦ χρηστῶν τε καὶ δωρεῶν, αὐτό γε μήν το τῆς εὐσεβείας τα μιεῖον ἄρδην ἅπαντ᾽ ἔχον τῶν ἀγαθῶν, ὅσα οὐδ᾽ ἐν νῷ τις ἂν ἰσχύσοι περιλαβεῖν, τὴν νέαν σκηνὴν, τὴν ἄλλην Σιών, τὸ νέον ἁγιαστήριον τοῦ Θεοῦ, τὴν δεν τέραν καὶ διπλῆν κιβωτόν, τὸν τῆς οἰκουμένης κάλο λιττον ὀφθαλμόν, ἢ μᾶλλον τὴν καρδίαν ταύτης, τὸ καιριώτατον, ἁπλῶς εἰπεῖν, τὸ πᾶν ὅ τι κράτιστον τῶν ἐν γῇ, τὸ μέγα καὶ βασίλειον ἄστυ, τὴν Κων. σταντίνου φημί, διὰ σοῦ ἡμῖν προσγενέσθαι· καὶ τὸ γ᾽ ἐπ' ἀσφαλούς σε βαίνειν παρασκευάσαι τὴν τῆς Ἐκκλησίας εὐπρέπειαν· συντρίψαντα συντρίψαντα πάσας τὰς ἐπὶ τὴν πλάνην φερούσας ὁδοὺς, ἀρκεῖν σοι ταῦτα δὴ καὶ μόνα πρὸς εὐδοξίαν καὶ μέγα κλέος, τῷ αἰῶν παρεκτεινόμενον, καὶ ὑπὲρ ὃ ἂν τις καὶ νοήσοι καὶ φράσοι, καὶ τῆς πρὸς Θεὸν ἐλπίδος τε ἅμα καὶ παρ ῥησίας, ὑπερφυές τι θάῤῥος καὶ ἀνεπαίσχυντον. Οὕτως ἐγὼ περὶ τούτων ἔχω φιλοσοφεῖν, ὑπὸ τοιούτῳ σοι καθηγεμόνι καὶ προστάτῃ καὶ κηδεμόν ταττόμενος, τὴν τ' εὐγαίμονα καὶ μακαρίαν βασιλικῶς ἀσκοῦντι φιλοσοφίαν, καὶ τὰ καθ᾿ ἡμᾶς εὖ πράτ τοντι, καθά φησιν ὁ ᾿Αρίστωνος. Αλλ', ὦ βασιλέων πάντων φιλανθρωπότατε, δέχου δὴ τὸν λόγον, ἔν τι τῶν περὶ σὲ καλων, τὴν εὐσέβειαν, καὶ τοῦτο βρα χέως πάντη καὶ ἀμυδρῶς διιόντα. Οὐ γάρ θ' ἡμῖν πρόθεσις τοῖς σοῦ κατὰ μέρος ἅπασιν ἐπελθεῖν πάλαι γὰρ καὶ πολλοῖς ἐξύμνηται ταῦτα, καὶ ἔτι τῷ μεγάλῳ αἰῶν: ἐξυμνηθήσεται· καὶ τοίνυν ἃ τοῖς ἔλα
bene exprimere potuerunt. Verum et isti omnes, λαις τὴν ἔξωθεν απαστράπτουσαν τῷ μῷ βασιλεῖ
siquidem adessent, orationibus atque imaginibus ' ἐφ᾽ ἅπασιν ὡραιότητα καὶ μεγαλοπρέπειαν γράψαι,
et statuis suis pulchritudinem et magnificentiam
eam rerum omnium, quæ extra saltem in imperatore meo coruscant, describere aut adumbrare
omnino, quamvis novos verborum atque artis et
flores et colores adhiberent, non possent. Nisi
quis in materiam immortalem et vivam, radicesque sempiternas et pondus stabile atque immotum
habentem, pulchre effigiem corporis tui imprimere
norit: et Thracium forte Atho, aut aliud quiddam,
quod a cœlesti sublimitate secundum in terris sit,
Olympum videlicet, aut Caucasum, aut Parnassum
qui convenientem ac congruam latitudinem et sublimitatem, 24 accommodata quoque membra et
articulos artifici præbere possit, in evidentem
G
ἢ γοῦν μορφῶσαι ὅλως ἰσχύσειαν, κἂν καινότερα
μορφώσωσι καὶ λόγων ἄνθη καὶ χρώματα· οὐκ οἶδ'
εἰ μή τις εἰς ἄφθαρτον καὶ ζῶσαν ύλην, ρίζας το
ἀϊδίου ἔχουσαν, καὶ βάρος ἀνίνητον καὶ ἀσάλευτον,
καλῶς ἔγνωκέ σου καταθέσθαι τὴν τοῦ σώματος
ὁμοιότητα· τὸν Θράκιον "Αθω τυχὸν, ἢ τι ἄλλο μετά
τὸ οὐράνιον ὕψωμα δεύτερον ἐπὶ γῆς, Ολυμπον ἴσως
ἢ Καύκασον ἢ Παρνασσόν, σχηματίσας εἰς μορφοειδῆ
σὰ ἐκτυπώματα· κἂν τῷ σύμμετρα πλάτη καὶ ὕψη,
ἄρθρα τε καὶ μέλη ἀποχρῶντα παρασχεῖν αὐτῷ,
εἰκόνα σὴν ἀληθῶς εἶναι δείξειεν, οὕτω κοσμίως
μάλα καὶ μεγαλοπρεπῶς ἔχουσαν, ὅπερ τέως ἀμήχανον. Χρυσὸς δὲ καὶ ἄργυρος, πρὸς δὲ χαλκος καὶ
ἐλέφας, ἔτι δὲ ξύλα καὶ βαφαὶ, καὶ ψηφίδες, σμικρὰ
δή τινα καὶ ὠνητὰ ἐκμαγεία κλεπτόμενα, καὶ χρόνῳ
εἴκοντά τε καὶ συγχεόμενα, πῶς ἂν τό γε προσῆκον
ἐπὶ σοὶ δράσαιεν; Καί γ᾽ ἔστω τὸ μὴ κατ᾿ ἀξίαν
ἐφικέσθαι δυνηθήναι τινα προσηκόντως γράψαι,
γοῦν εἰκονίσα: τὸ σὸν θεοειδὲς καὶ ψυχῆς καὶ μορφῆς, εἰς ὑπερβάλλουσαν σοι δόξαν καὶ καύχημα·
καὶ τοῦθ᾽ ὡς ἐν πίνακι πρόγραμμα, εἰκὼν καὶ στήλη,
εἴτουν ἀνδριὰς βασιλείας ἀμίμητος. Ἐπὶ δὴ πᾶσι
τούτοις ἓν ἐρῶ καὶ σύντομον. Εἰ μή τί σοι τέως τῶν
ἄλλων ἐνῆν, ὧν ἀπείρων ἔσχες πρὸς Θεοῦ χρηστῶν
τε καὶ δωρεῶν, αὐτό γε μήν το τῆς εὐσεβείας τα
μιεῖον ἄρδην ἅπαντ᾽ ἔχον τῶν ἀγαθῶν, ὅσα οὐδ᾽ ἐν
νῷ τις ἂν ἰσχύσοι περιλαβεῖν, τὴν νέαν σκηνὴν, τὴν
ἄλλην Σιών, τὸ νέον ἁγιαστήριον τοῦ Θεοῦ, τὴν δεν
τέραν καὶ διπλῆν κιβωτόν, τὸν τῆς οἰκουμένης κάλο
λιττον ὀφθαλμόν, ἢ μᾶλλον τὴν καρδίαν ταύτης, τὸ
καιριώτατον, ἁπλῶς εἰπεῖν, τὸ πᾶν ὅ τι κράτιστον
τῶν ἐν γῇ, τὸ μέγα καὶ βασίλειον ἄστυ, τὴν Κων.
σταντίνου φημί, διὰ σοῦ ἡμῖν προσγενέσθαι· καὶ τὸ
γ᾽ ἐπ' ἀσφαλούς σε βαίνειν παρασκευάσαι τὴν τῆς
Ἐκκλησίας εὐπρέπειαν· συντρίψαντα
συντρίψαντα πάσας τὰς
ἐπὶ τὴν πλάνην φερούσας ὁδοὺς, ἀρκεῖν σοι ταῦτα
δὴ καὶ μόνα πρὸς εὐδοξίαν καὶ μέγα κλέος, τῷ αἰῶν:
παρεκτεινόμενον, καὶ ὑπὲρ ὃ ἂν τις καὶ νοήσοι καὶ
φράσοι, καὶ τῆς πρὸς Θεὸν ἐλπίδος τε ἅμα καὶ παρ
ῥησίας, ὑπερφυές τι θάῤῥος καὶ ἀνεπαίσχυντον.
speciem tuam conformams, ita simulacrum vere
tuum, quod tam pulchrum et magnificum est, exhibeat. Id quod hactenus fieri nullo modo potuit.
Aurum porro et argentum, adhæc æs et ebur,
ligna præterea, tincturæ et lapilli, ut exiguæ quædam et venales effigies, quæ furtis sunt obnoxia,
et tempore intereunt et corrumpuntur, quonam
modo tibi, quod debetur et convenit, præstent?
Itaque hoc ipsum, quod a nemine divinum et animæ et formæ specimen tuum digne, et pro eo atque debet, depingi aut delineari queat, in summam
tibi laudem et gloriam cedat: et sit perinde atque
in tabula inscriptio, effigies, columna, atque adeo
imperii tui statua inimitabiliis. Ad omnia hæc
onum illud breviter addam, quod si tibi nihil rerum aliarum adesset, quas quidem benignitate et
dono Dei habes innumerabiles, ipsum sane veræ
pietatis ærarium atque domiciium, quod quæcunque aliquis mente concipere possit, bona proraus
continet omnia, novum hoc tabernaculum, alteram
Sion, novum sanctuarium Dei, alterain et cam
duplicem arcam, pulcherrimum totius orbis oculum, seu potius cor ejus, rerum omnium opportunissimam, atque (ut simpliciter dicam) quidquid
est in terris optimum omne, magnam hanc et imperialem urbem Constantinopolim dico quod
eam per te habemus, et quod eo perveneris, ut certo Ecclesiæ decorem suum nitoremque restitueres, viis omnibus quæ ad errorem ferunt concisis: sola ea satis tibi esse possent ad præclarum decus,
et ingentem gloriam una cum ævo ipso, et quam quisquam vel excogitare vel eloqui possit longius daraturam, atque ad immensam quamdam, quæ non pudefiat, spei erga Deum simul et liberatis fiduciam.
Hæc ego de rebus bisce quæ philosopher et dicam, habeo: qui sub te tanto principe et præside
et curatore dego, beatam et felicem imperatorio
modo meditante atque exercente philosophiam, et
res Christianas in prospero statu et successu administrante, quemadmodum inquit Aristonus
Cæterum, imperatorum omnium humanissime,
suscipe orationem hanc nostram, unum quiddam
ex eis quæ apud te sunt rebus præclaris, atque id
quidem breviter admodum et tenuiter, veram sciLicet pietatem prosequentem. Non enim instituti
Imo Aristonis filius, nempe Plato. EDIT.
Οὕτως ἐγὼ περὶ τούτων ἔχω φιλοσοφεῖν, ὑπὸ
τοιούτῳ σοι καθηγεμόνι καὶ προστάτῃ καὶ κηδεμόν:
ταττόμενος, τὴν τ' εὐγαίμονα καὶ μακαρίαν βασιλι
κῶς ἀσκοῦντι φιλοσοφίαν, καὶ τὰ καθ᾿ ἡμᾶς εὖ πράττοντι, καθά φησιν ὁ ᾿Αρίστωνος. Αλλ', ὦ βασιλέων
πάντων φιλανθρωπότατε, δέχου δὴ τὸν λόγον, ἔν τι
τῶν περὶ σὲ καλων, τὴν εὐσέβειαν, καὶ τοῦτο βρα
χέως πάντη καὶ ἀμυδρῶς διιόντα. Οὐ γάρ θ' ἡμῖν
πρόθεσις τοῖς σοῦ κατὰ μέρος ἅπασιν ἐπελθεῖν·
πάλαι γὰρ καὶ πολλοῖς ἐξύμνηται ταῦτα, καὶ ἔτι τῷ
μεγάλῳ αἰῶν: ἐξυμνηθήσεται· καὶ τοίνυν ἃ τοῖς ἔλα
col. 597–598page 25 of 392
PG 145:597λοις παρεῖται, ἄλλος μάλ᾽ ἐφεῦρε· πάντα δὲ καὶ παραλέλειπται τοῖς πᾶσι καὶ λέλεκται. Πολλῶν γὰρ ἐμβυθισθέντων τοῖς σοῖς, τῷ μὲν πολλὰ, ἄλλῳ δὲ πλεῖστα, τῷ δ᾽ ἕτερα, καὶ ἄλλῳ ἄλλα διαφόρως εἶν πεῖν ἐξεγένετο· οὐδενί γε μὴν ἁπάντων εἰς ἅπαντα χωρῆσαι τόσον τόλμης ἐπῆλθεν, εἰκότως ἀμήχανον ἅπασι τοῦτο κριθέν· ὡς δὴ καὶ ἡμεῖς μέρον τι τῆς σῆς φιλανθρώπου ἀρχῆς, τὸ περὶ τὴν Ἐκκλησίαν Χριστοῦ κατεσπουδασμένον καὶ εὐσεβὲς, λέγειν πρού θέμεθα, ἅτε δή σοι τὴν ἡμῖν προσφάτως σπουδασθεῖσαν βίβλον τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἱστορίας προσ φωνεῖν ᾑρημένοι. Τίνι γὰρ ἂν ἄλλῳ τ' ἐχρῆν; Καὶ γὰρ δόξαν οὕτω πᾶσαν ταύτην εἰς ἕν ἀθροίσαντες καὶ διοργανώσαντες, τήν τε προτέραν, καὶ ὅση δή παραλέλειπται, ἐν πολλοῖς καὶ διαφόροις ξυγγρα φεῦσι καὶ πραγματείαις ἀμωσμέπως διεσπαρμένην, η τῇ σῇ γ' ἀρίστῃ ψήφῳ ταύτην προσανατίθεμεν· κἂν μὲν σοὶ κριθείη τοῦ καλοῦ μὴ διαμαρτεῖν, εὖ ἂν ἔχοι εἰ δ᾽ οὖν, ὡς εἰ μηδ᾽ ἐγένετο παρ᾽ ἐμοὶ κριτῇ, καὶ πᾶσι σχεδόν, λογισθήσεται. Δίεισι δέ μπι τὸ σύγο γραμμα, ὡς ἐγχωροῦν, προϊὸν ἀπὸ τῆς ἐξ οὐρανοῦ καθόδου, καὶ τῶν πατρικῶν κόλπων ἀμεταβάτου κι νήσεως τοῦ προαιωνίου καὶ Υἱοῦ καὶ λόγου τοῦ ἀνάρχου Θεοῦ καὶ Πατρός, τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἰκανοῖς ἐν τμήμασι διαιρούμενον, Κάτεισι δ' ἐς ὅσον ἐξικέσθαι ἐχρῆν, ἀρκούντως πόῤῥω πη τῶν καθ᾿ ἡμᾶς χρόνων ὑπο χωρούν σε καὶ αἰωρούμενον, λείως καὶ ὁμαλῶς μά λιστα προηγμένον, καὶ ὡς χρεών τέ γε τοιαῦτα φράσεώς τε καὶ λέξεως καὶ συνθήκης μάλιστα ἔχειν. Τοιγαροῦν καὶ πρόσου δή μοι τὴν συγγραφὴν εὐμε νῶς· ἦν, ὡς εἴρηται, τῇ σῇ ψήσῳ προσάγομεν, μάλ. λον δὲ τῇ σεμνῇ καὶ βασιλικῇ κορυφῇ μετὰ δέους οἷά τινα στέφανον περιτίθμεν, οὐκ ἔκ τινων λειμώνων ῥεόντων καὶ ἀπανθούντων ὡς τάχιστα, οὐδ᾽ ἐξ ἀνθέων μαραινομένων τοῦτο δρεψάμενοι καὶ συλλέξαντες, ναὶ μὴν οὐδ᾽ ἐκ λίθων περιφανών τινων, διαυγείαις τισὶ καὶ χρυσοῦ περιλάμψεσιν ἡδὺ τι στελβόντων καὶ χάρειν, τοῦτον σμμπήξαντες, θᾶττον μετακυλιομένων καὶ στρεφομένων, καὶ νῦν μὲν τοῦ τον, νῦν δ' ἐκεῖνον, καθάπερ ἐν ὀνείρῳ, πρόσκαιρα θελγόντων τε καὶ περισαινόντων ἀλλ᾽ ἔκ τινων ἀκηράτων παραδείσων, καὶ ἀθανάτων ἀνθέων ἐρα ν:σάμενοι, οὔτε χρόνῳ, οὔτε μήν γήρα σθινόντων τε καὶ ἀμαυρουμένων, ἀλλ' ὡσανεὶ μετὰ τῆς θείας καὶ πνευματικῆς γεγραμμένων ὀδμῆς, καί τι καὶ δρόσου τῆς ἐξ ᾿Δερμὼν λειβομένων. Καί γε δὴ τοῦ νον συμπλέξαντες, ὡς ἐνῆν, τῇ σῇ κορυφαίᾳ ἀκρο τητι ἐφαρμόζομεν· ὃν οἶμαι καὶ ὁ μέγαρ αἰών, απ δεσθεὶς τοὺς σοὺς ὑπερμεγέθεις ἄθλους, συντηρήσει ημάραντον· κἄν τις καὶ γλῶσσα τέως ἀκόλαστος, καὶ παίδευσις ὑβρίστρια και διάνοια, τὸ τῆς Γρα φῆς εἰπεῖν, οὐρανῷ τῆς σῆς δόψθς ἕλοιτο βλασφημεῖν, καὶ βέλη πρὸς ἀέρα πέμπειν, λόγους τ' ἀνα σπᾶν τκιᾷ τινι, τὸ τῆς τραγῳδίας, ὅπερ τινὰ τολ μῆσαι τέως οὐκ οἴομαι· ἀλλ᾽ ὁρῶν σε τούτῳ δὴ στε φανούμενον καὶ κατακροτούμενον, ἐμφραγήσεται, καὶ ἀδικίαν εἰς τὸ ὕψος λαλεῖν τάχος ἀπελεγχθήσεται· τηρός τε τὰς ὄψεις προέλθοι, μηδ᾽ ἀτενίσαι τῷ
DEDICATIO.
λοις παρεῖται, ἄλλος μάλ᾽ ἐφεῦρε· πάντα δὲ καὶ nostri est, sigillatim res omnes tuas commemoπαραλέλειπται τοῖς πᾶσι καὶ λέλεκται. Πολλῶν γὰρ
ἐμβυθισθέντων τοῖς σοῖς, τῷ μὲν πολλὰ, ἄλλῳ δὲ
πλεῖστα, τῷ δ᾽ ἕτερα, καὶ ἄλλῳ ἄλλα διαφόρως εἶν
πεῖν ἐξεγένετο· οὐδενί γε μὴν ἁπάντων εἰς ἅπαντα
χωρῆσαι τόσον τόλμης ἐπῆλθεν, εἰκότως ἀμήχανον
ἅπασι τοῦτο κριθέν· ὡς δὴ καὶ ἡμεῖς μέρον τι τῆς
σῆς φιλανθρώπου ἀρχῆς, τὸ περὶ τὴν Ἐκκλησίαν
Χριστοῦ κατεσπουδασμένον καὶ εὐσεβὲς, λέγειν προύθέμεθα, ἅτε δή σοι τὴν ἡμῖν προσφάτως σπουδα
σθεῖσαν βίβλον τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἱστορίας προσφωνεῖν ᾑρημένοι. Τίνι γὰρ ἂν ἄλλῳ τ' ἐχρῆν; Καὶ
γὰρ δόξαν οὕτω πᾶσαν ταύτην εἰς ἕν ἀθροίσαντες
καὶ διοργανώσαντες, τήν τε προτέραν, καὶ ὅση δή
παραλέλειπται, ἐν πολλοῖς καὶ διαφόροις ξυγγρα
φεῦσι καὶ πραγματείαις ἀμωσμέπως διεσπαρμένην, η
τῇ σῇ γ' ἀρίστῃ ψήφῳ ταύτην προσανατίθεμεν· κἂν
μὲν σοὶ κριθείη τοῦ καλοῦ μὴ διαμαρτεῖν, εὖ ἂν ἔχοι·
εἰ δ᾽ οὖν, ὡς εἰ μηδ᾽ ἐγένετο παρ᾽ ἐμοὶ κριτῇ, καὶ
πᾶσι σχεδόν, λογισθήσεται. Δίεισι δέ μπι τὸ σύγο
γραμμα, ὡς ἐγχωροῦν, προϊὸν ἀπὸ τῆς ἐξ οὐρανοῦ
καθόδου, καὶ τῶν πατρικῶν κόλπων ἀμεταβάτου κι
νήσεως τοῦ προαιωνίου καὶ Υἱοῦ καὶ λόγου τοῦ
ἀνάρχου Θεοῦ καὶ Πατρός, τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ καὶ
Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἰκανοῖς ἐν τμήμασι
διαιρούμενον, Κάτεισι δ' ἐς ὅσον ἐξικέσθαι ἐχρῆν,
ἀρκούντως πόῤῥω πη τῶν καθ᾿ ἡμᾶς χρόνων ὑποχωρούν σε καὶ αἰωρούμενον, λείως καὶ ὁμαλῶς μάλιστα προηγμένον, καὶ ὡς χρεών τέ γε τοιαῦτα
φράσεώς τε καὶ λέξεως καὶ συνθήκης μάλιστα ἔχειν.
Τοιγαροῦν καὶ πρόσου δή μοι τὴν συγγραφὴν εὐμε
νῶς· ἦν, ὡς εἴρηται, τῇ σῇ ψήσῳ προσάγομεν, μάλ.
λον δὲ τῇ σεμνῇ καὶ βασιλικῇ κορυφῇ μετὰ δέους
οἷά τινα στέφανον περιτίθμεν, οὐκ ἔκ τινων λειμώνῶν ῥεόντων καὶ ἀπανθούντων ὡς τάχιστα, οὐδ᾽ ἐξ
ἀνθέων μαραινομένων τοῦτο δρεψάμενοι καὶ συλλέξαντες, ναὶ μὴν οὐδ᾽ ἐκ λίθων περιφανών τινων,
διαυγείαις τισὶ καὶ χρυσοῦ περιλάμψεσιν ἡδὺ τι
στελβόντων καὶ χάρειν, τοῦτον σμμπήξαντες, θᾶττον
μετακυλιομένων καὶ στρεφομένων, καὶ νῦν μὲν τοῦ
τον, νῦν δ' ἐκεῖνον, καθάπερ ἐν ὀνείρῳ, πρόσκαιρα
θελγόντων τε καὶ περισαινόντων ἀλλ᾽ ἔκ τινων
ἀκηράτων παραδείσων, καὶ ἀθανάτων ἀνθέων ἐραν:σάμενοι, οὔτε χρόνῳ, οὔτε μήν γήρα σθινόντων
τε καὶ ἀμαυρουμένων, ἀλλ' ὡσανεὶ μετὰ τῆς θείας
καὶ πνευματικῆς γεγραμμένων ὀδμῆς, καί τι καὶ
δρόσου τῆς ἐξ ᾿Δερμὼν λειβομένων. Καί γε δὴ τοῦνον συμπλέξαντες, ὡς ἐνῆν, τῇ σῇ κορυφαίᾳ ἀκροτητι ἐφαρμόζομεν· ὃν οἶμαι καὶ ὁ μέγαρ αἰών, απ
δεσθεὶς τοὺς σοὺς ὑπερμεγέθεις ἄθλους, συντηρήσει
ημάραντον· κἄν τις καὶ γλῶσσα τέως ἀκόλαστος,
καὶ παίδευσις ὑβρίστρια και διάνοια, τὸ τῆς Γραφῆς εἰπεῖν, οὐρανῷ τῆς σῆς δόψθς ἕλοιτο βλασφημεῖν, καὶ βέλη πρὸς ἀέρα πέμπειν, λόγους τ' ἀνα
σπᾶν τκιᾷ τινι, τὸ τῆς τραγῳδίας, ὅπερ τινὰ τολμῆσαι τέως οὐκ οἴομαι· ἀλλ᾽ ὁρῶν σε τούτῳ δὴ στε
φανούμενον καὶ κατακροτούμενον, ἐμφραγήσεται,
καὶ ἀδικίαν εἰς τὸ ὕψος λαλεῖν τάχος ἀπελεγχθήσεται· τηρός τε τὰς ὄψεις προέλθοι, μηδ᾽ ἀτενίσαι τῷ
rare, 25 quæ dudum a multis vel jam celebratæ
sunt, vel adhuc celebrabuntur, et futuris sæculis
commemorabuntur. Et quidem quæ ab aliis prætermissa sunt, alii invenere: et omnia ab omnibus
et præterita et dicta sunt. Posteaquam enim permulti se ad res tuas commemorandas, perinde
atque in altum mare demiserunt, hic quidem
multa, ille autem plurima, quidam nonnulla, atque
alius alia varie recensuerunt: nemini quidem omnium tanta incessit audacia, ut ad omnia describenda se conferret, quod id fieri omnino non
posse, recte ab omnibus judicatum sit. Quemadmodum et nos partem quamdam perhumani.imperii tui, egregium in Ecclesiam Christi studium et
pietatem tuam, nobis dicendam proposuimus,
quippe qui ecclesiastion Historiæ librum, recens a
nobis conscriptum, dedicandum tibi statuerimus.
Cui enim alii eum consecraremus? Cum namque
visum nobis esset, historiam eam omnem in unum
conferre codicem, prioremque et eam simul quæ
omissa est, in ordinem unum disponere, a multis
et variis scriptoribus in operibus pluribus sparsim
quodammodo tractatam, calculo et judicio tuo
optimo eam exhibendam duximus; ac si quidem
sententia tua comprobata fuerit, recte se res habebit. Sin minus, perinde atque nunquam exstiterit, meo ipsius et omnium fere judicio consebitur.
Progreditur autem mihi opus hoc, pro eo atque
feri potuit, initio sumpto a descensu e colis atque
intransitivo e paterno sinu, motu et transitu antesæcularis et Filii et Verbi æterni principioque
carentis Dei el Patris Domini et Dei et Servatoris
nostri Jesu Christi, in plures divisum tomos.
Procedit vero ad eum qui conveniebat locum, satis
longe ante nostra tempora resistens atque suspensum facili atque æquali maxime ductu, quali scilicet elocutione, dictione et compositione scripta
ejusmodi potissimum componi decet. Quapropter
admitte, quæso, benigne ad te historiam hanc:
quam, sicuti dictum est, ad calculum tuum producimus, ac potius venerando et imperiali vertici
tuo cum timore, veluti quamdam coronam imponimus; non equidem in pratis aliquibus fluxis et
quam celerrime deflorescentibus, neque ex floribus
marcescentibus decerptam, neque etiam ex pellucidis lapidibus fulgore quodam et auri splendore
26 suave quiddam et gratum relucentibus, consertam atque compositam: quæ res celeriter hinc
et inde volutæ transferuntur, et nunc quidem
hunc, nunc vero illum perinde atque in sommis
ad breve tempus deliniunt atque demulcent: sed
ex æterno paradiso quodam et floribus immortalibus collectam, qui neque tempore, neque sane senio ullo intereant et evanescant, verum divino quodam modo et spirituali odore picti atque imbuti
sint, et aliquid de stillante rore montis Hermon
delibaverint. Hanc coronam, pro eo atque feri
potuit, contextam, summo sublimitati tum ada-
col. 599–600page 26 of 392
PG 145:599μετὰ χάριτος αἴγλῃ δυνάμενος· ποικίλα μὲν γὰρ αὐτῷ καὶ παντοῖα τὰ ἐξ ἀνθέων στίλβοντα καὶ διά χρυσα χρώματα, εἴποι τις ἂν προσφόρως ἀγροῦ τὸ παμβότατον. Μάλιστα δὲ τούτων ὑπερφυώς βρίθει, ὅσα τε τῷ λευκῷ τέθηλεν, οἷς τε τὸ φοινικοῦν ἐξαν θεῖ, καὶ ὧν τὸ μέλαν τοῦ ἄνθους ἐς βάθος μάλιστα στίλβει. Εἶν δ᾽ ἂν ταῦτα, ἐξ ὧν σοι καὶ ὁ στέφανος ὡς ἄριστα ὑφανθείς συνεπλάκη, ἤ τ' ἐξ ἱεραχίας στολὴ τῷ βίῳ ὑπὲρ ἥλιον λάμπουσα, καὶ τῶν μαρ τύρων ἡ ἀληθὴς καὶ σεμνή πορφυρίς, ἱκανῶς τοῖς σφετέροις αἵμασι βεβαμμένη, καί γε δὴ καταβεβρεγ μένη· πρός δὲ καὶ τὸ φωτὸς πρόξενον μέλαν καὶ θεοϋφαντον ἔνδυμα, προσῆκον μάλα τοῖς πρὸς τὸν ἀγγελικὸν βίον κατασπεύδουσι καὶ ἐπειγομένοις· ἐξ ὧν ἡ Χριστοῦ Ἐκκλησία τὸν διάχρυσον καθάπαξ ταῖς ἀρεταῖς περιβαλομένη κόσμον, οἷά τις νύμφη, παγκαλόν τι χρῆμα τῷ τῶν ὅλων παρίσταται βα σιλεῖ· ὧν δὴ τοὺς ἀθλους καὶ τοὺς ἀγῶνας ἡ βίβλος διέξεισι· δι᾿ ἧς ὡς ὁμοτίμῳ τούτοις, καὶ τὸν ἐκ τού των ςτέφανον περιτίθεμέν σοι, τῷ πάντ' ἀρίστῳ καὶ βασιλικῷ τὴν φύσιν τε ἅμα καὶ τὴν ψυχὴν, ταύτην προσφωνοῦντες δὴ καὶ ἀνατιθέντες, καὶ ταῦτα τῷ τῆς δόξης στεφάνῳ μάλα διακεκοσμημένῳ· ὃν κάνε ταῦθα, οἷόν τιν' ἀῤῥαβῶνα τοῦ μέλλοντος ἐκείνου καὶ αἰωνίζοντος, καὶ προοίμιον ὥσπερ, καὶ τὸν νῦν ὑπέρτιμον τῆς ἀρχῆς φημι στέφανον, τῶν σῶν ἀρε τῶν, ὑπερφυῶν τ᾿ ἀγώνῶν καὶ ἄθλων οἶμαι ἔπα θλον, ὁ στεφοδότης Χριστὸς ἐδωρήσατο, τρόπαια κράτιστα καὶ λαμπρά βραβεία νίκης φερωνύμως τῷ δὴ τούτῳ κόσμῳ, καὶ τῇ ἐντεῦθεν ἐκπηδώσῃ ἀραμένῳ καὶ στήσαντι. Αγε τοίνυν, ὦ σὺ μόνος φυᾷ τὰ πάντα εἰδώς, κατὰ τὸν εἰπόντα, ὅσα τε θεῖα, καὶ ὅσα παιδείας μάλα τῆς θύραθεν, καὶ τούτων ὅσα μαλιστ᾽ ἀπό ῥητα τῶν μαθημάτων καὶ ὑψηλότερα, τῇ πολλή η σπουδῇ καὶ τῷ φιλοπόνῳ περὶ τὰ κάλλιστα, χρῶ τῇ ο σῇ φύσει, καὶ τὴν ὕλην πρόσαγε τῷ πυρὶ τῆς σῆς ἀπαραμίλλου γνώσεώς τε καὶ κρίσεως· μᾶλλον δὲ τῇ σῇ βασάνῳ παράτριβε τὴν γραφὴν καὶ ἐξέταζε καὶ ὅμοι πρότερον ἐπιβαλομένῳ λέγειν καλῶς ἐῤῥέθη, καὶ νῦν εἰρήσεται· οὐδεὶς οὕτως αὐθάδης καὶ θρεο σους γέμων, ὥστε μετὰ βάσανον δῆτα τὴν σὴν τολ μαν δάκτυλον αὖθις ταῖς γραφαῖς ἐπιθεῖναι· τὰς δὲ πονηρὰς καὶ βασκάνους γλώσας ἔκ τῷ ἱῳ τοῦ παν τροκτόνου συνδαπανᾶσθαι καὶ διαφθείρεσθαι όφεως τίς γὰρ σὲ τὸν ἐφ᾽ ἅπασιν ἀπαράμιλλον λέλειν εἶχε κακῶς; ὦ θεία δίκη, καὶ κεραυνοί, καὶ πρηστήρες ἄνωθεν ῥέοντες· οὗ τῷ θεοειδεῖ καὶ μεγαλοπρεπεί
μετὰ χάριτος αἴγλῃ δυνάμενος· ποικίλα μὲν γὰρ
αὐτῷ καὶ παντοῖα τὰ ἐξ ἀνθέων στίλβοντα καὶ διάχρυσα χρώματα, εἴποι τις ἂν προσφόρως ἀγροῦ τὸ
παμβότατον. Μάλιστα δὲ τούτων ὑπερφυώς βρίθει,
ὅσα τε τῷ λευκῷ τέθηλεν, οἷς τε τὸ φοινικοῦν ἐξαν
θεῖ, καὶ ὧν τὸ μέλαν τοῦ ἄνθους ἐς βάθος μάλιστα
στίλβει. Εἶν δ᾽ ἂν ταῦτα, ἐξ ὧν σοι καὶ ὁ στέφανος
ὡς ἄριστα ὑφανθείς συνεπλάκη, ἤ τ' ἐξ ἱεραχίας
στολὴ τῷ βίῳ ὑπὲρ ἥλιον λάμπουσα, καὶ τῶν μαρ
τύρων ἡ ἀληθὴς καὶ σεμνή πορφυρίς, ἱκανῶς τοῖς
σφετέροις αἵμασι βεβαμμένη, καί γε δὴ καταβεβρεγμένη· πρός δὲ καὶ τὸ φωτὸς πρόξενον μέλαν καὶ
θεοϋφαντον ἔνδυμα, προσῆκον μάλα τοῖς πρὸς τὸν
ἀγγελικὸν βίον κατασπεύδουσι καὶ ἐπειγομένοις· ἐξ
ὧν ἡ Χριστοῦ Ἐκκλησία τὸν διάχρυσον καθάπαξ
ταῖς ἀρεταῖς περιβαλομένη κόσμον, οἷά τις νύμφη,
παγκαλόν τι χρῆμα τῷ τῶν ὅλων παρίσταται βασιλεῖ· ὧν δὴ τοὺς ἀθλους καὶ τοὺς ἀγῶνας ἡ βίβλος
διέξεισι· δι᾿ ἧς ὡς ὁμοτίμῳ τούτοις, καὶ τὸν ἐκ τού
των ςτέφανον περιτίθεμέν σοι, τῷ πάντ' ἀρίστῳ καὶ
βασιλικῷ τὴν φύσιν τε ἅμα καὶ τὴν ψυχὴν, ταύτην
προσφωνοῦντες δὴ καὶ ἀνατιθέντες, καὶ ταῦτα τῷ
τῆς δόξης στεφάνῳ μάλα διακεκοσμημένῳ· ὃν κάνε
ταῦθα, οἷόν τιν' ἀῤῥαβῶνα τοῦ μέλλοντος ἐκείνου
καὶ αἰωνίζοντος, καὶ προοίμιον ὥσπερ, καὶ τὸν νῦν
ὑπέρτιμον τῆς ἀρχῆς φημι στέφανον, τῶν σῶν ἀρε
τῶν, ὑπερφυῶν τ᾿ ἀγώνῶν καὶ ἄθλων οἶμαι ἔπαθλον, ὁ στεφοδότης Χριστὸς ἐδωρήσατο, τρόπαια
κράτιστα καὶ λαμπρά βραβεία νίκης φερωνύμως
ptamus: quam, ut puto, ingens etiam avum, maxi- τῷ δὴ τούτῳ κόσμῳ, καὶ τῇ ἐντεῦθεν ἐκπηδώσῃ
ma tua certamina et labores veritum, conservabit
immarcescibilem. Etiamsi aliquando lingua quæpiam impotens, atque castigatio et mens contumeliosa, ut Scriptura inquit, in cœlum gloriæ tuæ
blasphemare, atque tela in aerem mittere, et verba
umbra quædam, quod in tragwdia est, tollere atque erigere cœperit, quod quidem minus aliquem
unquam ausurum esse puto: sed ubi viderit te ea
esse coronatum et exornatum, os ejus obturabitur,
et injustitiam in sublime loqui ipse statim redargutus supersedebit, captusque oculis prodibit, ut
qui intendere eos in ejusmodi ornamentum tuum,
et quæ inde cum gratia prominet et lucem et vim,
nequeat. Varios illa sane et omnigenos florum coruscantes et aureos habet colores, quam aliquis
aptissime agri hortum herbarum omnium feracem
dixerit. Potissimum vero illis mirifice abundat,
qui pullulantes candescunt, et qui purpurea specie dorent, quique nitore ad nigredinem magis
vergentes, quam maxime relucent. Sunt vero ii ex
quibus corona tibi quam pulcherrime contexta
atque conserta est, hierarcharum stola, vitæ sanstitate supra solem ipsum coruscans: et martyrum
vera et veneranda purpura, sanguine eorum prolixe tincta atque rigata: insuper lucis conciliatrix
nigrescens et divinitus contexta vestis, illis admodum congruens, qui ad vitam angelicam contendunt atque aspirant. Ex quibus Christi Ecclesia,
aureum prorsus virtutibus circumamicta ornatum,
veluti quædam sponsa, rem omnium pulcherrimam G ἀραμένῳ καὶ στήσαντι.
universitatis hujus exhibet atque repræsentat regi et imperatori. Eorum labores et certamina liber
iste commemorat: 27 per quem tibi ut illis honore et dignitate æquali, et hanc ex eis consertam
coronam impouimus, qui rebus omnibus optimus es, et natura simul atque anima regius et imperialis. Hunc tibi nuncupamus atque dedicamus, cum quidem antea corona gloriæ magnopere sis
exornatus: quam hic etiamnum quasi quemdam futuræ illius et sempiternæ arrhabonem, et veluti
pro@mium, hanc inquam, pretiosissimam imperii coronam, miriticarum virtutum, certaminum atque laborum tuorum, perinde atque bravium, coronarum largitor Christus tibi, qui pulcherrima
tropæa, et splendidam, tuo ipsius respondens nomini victoriæ mercedem tulisti atque statuisti, donavit.
Αγε τοίνυν, ὦ σὺ μόνος φυᾷ τὰ πάντα εἰδώς,
κατὰ τὸν εἰπόντα, ὅσα τε θεῖα, καὶ ὅσα παιδείας
μάλα τῆς θύραθεν, καὶ τούτων ὅσα μαλιστ᾽ ἀπό
ῥητα τῶν μαθημάτων καὶ ὑψηλότερα, τῇ πολλή
Ergo age tu, qui solus natura, sicut ille dixit,
omnia, quæque divinæ, quæque æternæ sunt dootrinæ, præcipue vero propter eximium et sedulum in res quasque pulcherrimas studium tuum,
quæ in disciplinis sunt arcana magis et sublimiora, η σπουδῇ καὶ τῷ φιλοπόνῳ περὶ τὰ κάλλιστα, χρῶ τῇ
nosti, utere ingenio tuo, et materiam adhibe igni
incomparabilis tuæ eruditionis et judicii seu
potius ad amussim tuam accommoda et explora
lucubrationem istam. Quamvis sperem (nam quod
antea recte dixi, id nunc quoque a me dicetur)
nullum fore tam præfractum et audacem, ut scilicet post censuram tuam, vel digitum scripto huic
adbibere audeal. Improbas vero et invidas linguas
veneno parricidæ serpentis consumi et interire
permitte. Quis namque, rogo, in te rebus omnibus
incomparabilem, quod malediceret, habuit? ο
divina vindicta, et tonitrua et fulmina cœlitus
Andronici videlicet.
σῇ φύσει, καὶ τὴν ὕλην πρόσαγε τῷ πυρὶ τῆς σῆς
ἀπαραμίλλου γνώσεώς τε καὶ κρίσεως· μᾶλλον δὲ
τῇ σῇ βασάνῳ παράτριβε τὴν γραφὴν καὶ ἐξέταζε
καὶ ὅμοι πρότερον ἐπιβαλομένῳ λέγειν καλῶς ἐῤῥέθη,
καὶ νῦν εἰρήσεται· οὐδεὶς οὕτως αὐθάδης καὶ θρεο
σους γέμων, ὥστε μετὰ βάσανον δῆτα τὴν σὴν τολ
μαν δάκτυλον αὖθις ταῖς γραφαῖς ἐπιθεῖναι· τὰς δὲ
πονηρὰς καὶ βασκάνους γλώσας ἔκ τῷ ἱῳ τοῦ παν
τροκτόνου συνδαπανᾶσθαι καὶ διαφθείρεσθαι όφεως·
τίς γὰρ σὲ τὸν ἐφ᾽ ἅπασιν ἀπαράμιλλον λέλειν εἶχε
κακῶς; ὦ θεία δίκη, καὶ κεραυνοί, καὶ πρηστήρες
ἄνωθεν ῥέοντες· οὗ τῷ θεοειδεῖ καὶ μεγαλοπρεπεί
col. 601–602page 27 of 392
PG 145:601τῆς ψυχῆς, καὶ τῷ τῶν πράξεων καὶ μεγέθει καὶ ὄγκῳ, οὐδ᾽ ἐγπώμιον ἄξιον καὶ προσῆκου μάλα ἔστιν εὑρεῖν, πλείστων δὴ καὶ ταῦτα πλεῖστ᾽ εἰπόντων, πολλήν τε καὶ μακρὰν περὶ σὲ κατατεινάντων σπου δήν· καν παντες ἀνακράτος ἧττους ἐλέγχωνται, οὐ ρανοῦ τολμῶντες ἐφάπτεσθαι, ἢ τὴν σφετέραν σκιὰν καταλαβεῖν ἐπειγόμενοι, ἀεὶ προχωροῦσαν καὶ δια φεύγουσαν καθόσον ἐπείγονται. Τί λέγεις; Μέμψιν κατ᾽ ἐπείνου, τοῦ ἄντικρυς αὐτοδόξης τε καὶ αὐτο τιμῆς, ὃν τιμὴ καὶ δόξα μάλιστα δορυφοροῦσαι δοξάζονται καὶ σεμνύνονται; ᾧ μηδ' ἂν ὁ παρ' Έλλησι τιμώμενος ἐκεῖνος Μῶμος θεός, καὶ τῶν ὕβρεων εὑρετής τε καὶ ἡγεμὼν, μήτοι γ' ἐγγὺς ἐλθεῖν, ἀλλ᾽ οὐδὲ προσβλέψαι όλως ἐτόλμησε; μᾶλλον δ᾽ οὐδὲ Μῶμος ἐπὶ τοῦ λοιποῦ, φθαρείς καὶ διαῤῥνεὶς, άτε μήτι δυνηθεὶς αὐτοῦ καὶ μόνου δηλαδὴ κἂν οὐδ᾽ ὁπωσοῦν προσεράψασθαι. Ἀλλ᾿ ἐγὼ μὲν ταῦτα· σὸν δ᾽ ἂν εἴη, κράτιστε παραμετρεῖν ἕκαστα, καὶ τὴν σὴν ψῆφον ἀῤῥεπί μοι βραβεύειν· Θεοῦ γὰρ αντι κρυς ψῆφος ή σή. Τῷ γὰρ μεγίστῳ τῶν ἄθλων έμαυ τὸν ἐπιῤῥίψας, νῦν ἔγνων ὄντως διώχων τὰ φεύγοντα, καὶ κατόπιν ποταμίων ρευμάτων ἐρχόμενος· καὶ συγ γνώμη τῷ πάθει· ὁ καὶ πᾶς ἂν, οἶμαι, πάθοι, ἐπὶ τόσον ἀγῶνα καθεῖναι πειρώμενος ἑαυτόν· μὴ δυνη θεὶς δ᾽ ὅμως ἐξικέσθαι τῷ ἀνεφίκτῳ σχεδὸν καὶ ἀπαραμίλλῳ τῶν πράξεων. Ὁ δὲ Βασιλεὺς τῶν βα σιλευόντων, καὶ Κύριος τῶν κυριευόντων, ὁ τῷ ἰδίῳ αἵματι τὴν αὐτοῦ Ἐκκλησίαν οἰκοδομήσας στεῤῥῶς, σὲ δὲ τὸν κατὰ τὴν ἐκείνου καρδίαν προστάτην καὶ ὑπέρμαχον γνήσιον ταύτης ἐν ἐρυθραῖς καταστήσας βαφαῖς, ἔἴη τὴν σὴν εὐσεβῆ βασιλείαν εἰς ἄπειρα κύκλα αἰώνων διαφρουρῶν, ἐν ἀκλονήτοις εὐθυμίαις τῶν περικύκλῳ πάντων κατευμεγεθοῦσαν ἐχθρῶν, καὶ ὑπὸ πόδας πάντας έως ου παντάπασιν ἐκτριβεῖεν, τιθεὶς, ἔτι τε κρατύνων, καὶ δόξαν ἐπὶ δόξῃ μείζονα χορηγῶν, καὶ δι' αἰῶνός σέ τε καὶ παῖδας, καὶ γέ νος ἅπαν, καὶ τήνδε πόλιν, ἧς αὐτὸς καὶ πολιοῦχος καὶ οἰκιστὴς, θάλλειν διδούς· ὡς ἄν γε τῷ ἀφθόνῳ τῶν ἀγαθῶν ἐπὶ τὰς θρυλλουμένας χρυσάς ἐκείνας Εννας Ῥωμαῖοι ἀνέλθωμεν· μετὰ γὲ χρό νον μακρόν, βαθύ τε γῆρας καὶ λιπαρόν, ἀπειρία σχεδόν συνεξεταζόμενον, καὶ τῆς ἀδιαδόχου καὶ ἀρ χῆς καὶ βασιλείας καταξιώσειε· κἀν τῇ τῶν πρωτ τοτόκων Εκκλησίᾳ ἐκείνῃ τῷ τῆς πίστεως ἀρχηγῷ βασιλεῖ σύνθρονον καὶ ἰσάριθμον ἀναδείξειε, τὰ γέρα τῶν μικρῶν πόνων, ὑπὲρ τῆς Χριστοῦ Ἐκκλησίας καὶ ποίμνης, ὡς χρεών γ, κατ᾽ ἀξίαν καρπούμε ΤΟΥ.
DEDICATIO.
mentem, actionumque magnitudinem et pondus,
neque encomium landeinque condignam et decentem invenire licet, cum quidem plurimi plurima
dixerint, multumque diu operæ et studii in rebus
tuis posuerint: qui sane omnes inferiores eis esse
sunt deprehensi, cœlum attingere conantes, aut
suam ipsorum umbram comprehendere contendentes quæ quo magis ei impendeant, eo cedat
magis et diffugiat. Quid ais? Reprehenderene et
carpere constituisti eum qui ex ipso prorsus nativam obtinet gloriam et dignitatem, et quem honor
et amplitudo maxime satellitio quodam stipantes
illustrant atque exornant: 28 ad quem neque
ille qui apud Græcos pro deo cultus est conviciorum inventor atque auctor Momus, non modo non
propius accedere, sed ne respicere quidem prorsus audeat? Quin potius. Momus deinceps nullus
exastat, ut qui interierit atque diffluxerit, in hoc
solo ne tantillum quidem quod perstringeret habens. Cæterum ego quidem ista. Tuum autem
fuerit, princeps optime, ut consideres atque perpendas seorsim omnia, et æquum constantemque
judicii tui calculum mihi adhibeas. Dei enim plane
tua fuerit sententia. Qui vero me ipsum in certamen maximum conjecerim, nunc demum fugientia
me persequi, et a tergo fluentium aquarum ire
comperio. Quæ res veniam perfecto meretur. In
qua nimirum, ut equidem puto, quilibet fallatur,
qui scilicet se in certamen tantum demittere conetur: unde tamen, propter res prope incomprehengibiles atque inexpugnabiles, evadere non possit.
Ipse vero Rex regum et Dominus dominantium
Christus, qui 'sanguine suo Ecclesiam suam sacravit et firmiter construxit, et te illi virum juxta
cor suum auxiliatorem et defensorem germanum
purpúra decoratum constituit, pium imperium
tuum in infinitod ævi annos oustodiat: atque id in
stabili et immola lmlitia, inter omnes qui circumcirca sunt, donec prorsus cuncti sub pedibus positi
conterantur inimicos, in majus excrescens servet,
majoremque aliam super aliam gloriam subministrans confirmet: atque adeo te, liberos et genus
omine, ipsamque hanc urbem, cujus es tutor et
τῆς ψυχῆς, καὶ τῷ τῶν πράξεων καὶ μεγέθει καὶ cadentia! De quo, propter divinam et magnificam
ὄγκῳ, οὐδ᾽ ἐγπώμιον ἄξιον καὶ προσῆκου μάλα ἔστιν
εὑρεῖν, πλείστων δὴ καὶ ταῦτα πλεῖστ᾽ εἰπόντων,
πολλήν τε καὶ μακρὰν περὶ σὲ κατατεινάντων σπου
δήν· καν παντες ἀνακράτος ἧττους ἐλέγχωνται, οὐ
ρανοῦ τολμῶντες ἐφάπτεσθαι, ἢ τὴν σφετέραν σκιὰν
καταλαβεῖν ἐπειγόμενοι, ἀεὶ προχωροῦσαν καὶ δια
φεύγουσαν καθόσον ἐπείγονται. Τί λέγεις; Μέμψιν
κατ᾽ ἐπείνου, τοῦ ἄντικρυς αὐτοδόξης τε καὶ αὐτο
τιμῆς, ὃν τιμὴ καὶ δόξα μάλιστα δορυφοροῦσαι δοξάζονται καὶ σεμνύνονται; ᾧ μηδ' ἂν ὁ παρ' Έλλησι
τιμώμενος ἐκεῖνος Μῶμος θεός, καὶ τῶν ὕβρεων
εὑρετής τε καὶ ἡγεμὼν, μήτοι γ' ἐγγὺς ἐλθεῖν, ἀλλ᾽
οὐδὲ προσβλέψαι όλως ἐτόλμησε; μᾶλλον δ᾽ οὐδὲ
Μῶμος ἐπὶ τοῦ λοιποῦ, φθαρείς καὶ διαῤῥνεὶς, άτε
μήτι δυνηθεὶς αὐτοῦ καὶ μόνου δηλαδὴ κἂν οὐδ᾽
ὁπωσοῦν προσεράψασθαι. Ἀλλ᾿ ἐγὼ μὲν ταῦτα· σὸν
δ᾽ ἂν εἴη, κράτιστε παραμετρεῖν ἕκαστα, καὶ τὴν
σὴν ψῆφον ἀῤῥεπί μοι βραβεύειν· Θεοῦ γὰρ αντικρυς ψῆφος ή σή. Τῷ γὰρ μεγίστῳ τῶν ἄθλων έμαυτὸν ἐπιῤῥίψας, νῦν ἔγνων ὄντως διώχων τὰ φεύγοντα,
καὶ κατόπιν ποταμίων ρευμάτων ἐρχόμενος· καὶ συγγνώμη τῷ πάθει· ὁ καὶ πᾶς ἂν, οἶμαι, πάθοι, ἐπὶ
τόσον ἀγῶνα καθεῖναι πειρώμενος ἑαυτόν· μὴ δυνη
θεὶς δ᾽ ὅμως ἐξικέσθαι τῷ ἀνεφίκτῳ σχεδὸν καὶ
ἀπαραμίλλῳ τῶν πράξεων. Ὁ δὲ Βασιλεὺς τῶν βα
σιλευόντων, καὶ Κύριος τῶν κυριευόντων, ὁ τῷ ἰδίῳ
αἵματι τὴν αὐτοῦ Ἐκκλησίαν οἰκοδομήσας στεῤῥῶς,
σὲ δὲ τὸν κατὰ τὴν ἐκείνου καρδίαν προστάτην καὶ
ὑπέρμαχον γνήσιον ταύτης ἐν ἐρυθραῖς καταστήσας
βαφαῖς, ἔἴη τὴν σὴν εὐσεβῆ βασιλείαν εἰς ἄπειρα
κύκλα αἰώνων διαφρουρῶν, ἐν ἀκλονήτοις εὐθυμίαις
τῶν περικύκλῳ πάντων κατευμεγεθοῦσαν ἐχθρῶν,
καὶ ὑπὸ πόδας πάντας έως ου παντάπασιν ἐκτριβεῖεν,
τιθεὶς, ἔτι τε κρατύνων, καὶ δόξαν ἐπὶ δόξῃ μείζονα
χορηγῶν, καὶ δι' αἰῶνός σέ τε καὶ παῖδας, καὶ γένος ἅπαν, καὶ τήνδε πόλιν, ἧς αὐτὸς καὶ πολιού
χος καὶ οἰκιστὴς, θάλλειν διδούς· ὡς ἄν γε τῷ
ἀφθόνῳ τῶν ἀγαθῶν ἐπὶ τὰς θρυλλουμένας χρυσάς
ἐκείνας Εννας Ῥωμαῖοι ἀνέλθωμεν· μετὰ γὲ χρόνον μακρόν, βαθύ τε γῆρας καὶ λιπαρόν, ἀπειρία
σχεδόν συνεξεταζόμενον, καὶ τῆς ἀδιαδόχου καὶ ἀρ
χῆς καὶ βασιλείας καταξιώσειε· κἀν τῇ τῶν πρωτ
τοτόκων Εκκλησίᾳ ἐκείνῃ τῷ τῆς πίστεως ἀρχηγῷ
βασιλεῖ σύνθρονον καὶ ἰσάριθμον ἀναδείξειε, τὰ γέρα conditor, in perpetuum forere faciat, ut tandem
τῶν μικρῶν πόνων, ὑπὲρ τῆς Χριστοῦ Ἐκκλησίας
καὶ ποίμνης, ὡς χρεών γ, κατ᾽ ἀξίαν καρπούμεΤΟΥ.
bonis omnibus abunde accumulati, in decantatas
illas aureas Ennas Romani conscendamus.
Post longum vero tempus, provectumque demum
et molle, quod ad infinitum prope pertingat, senium, illo quoque, quod successionem nescit,
sempiterno regno et imperio te dignetur: atque in illa primogenitorum Ecclesia in eumdem thronum et numerum cum fidei principe imperatore referat, diutinorum pro Christi Ecclesia et grege
susceptorum laborum, ita ut decet, honores et fructus condignos percepturum.
Novam et calestem Jerusalem. Est apud
Cicer. in actione Verrina 6: «Enna oppidum in
umbilico Sicilia situm, soli fertilissimi et ob id
Cereri sacrum.» Christiani porro ad aureas Ennas,
cœlestem patriam, aspiramus.
Ecclesiastical History, Book IHistoriae Ecclesiasticae Liber Primus
col. 603–604page 28 of 392
Caput IHistoriæ Ecclesiasticæ Liber Primus
PG 145:603ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ ΚΑΛΛΙΣΤΟΥ ΤΟΥ ΞΑΝΘΟΠΟΥΛΟΥ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΟΜΟΣ ΠΡΩΤΟΣ ΚΕΦΑΛ. Δ΄. Προοίμιον τοῦ συγγραφέως· ὅπως ἐπὶ τῷ συγ γράφειν τὴν παροῦσαν πραγματείαν ἐλή λυθεν· ἔστι δὲ καὶ σύντομος τῆς ὅλης βία βλου τῶν τόμων ἐπιδρομή. Νικηφόρος ὁ Καλλίστου τὴν ἐκκλησιαστικὴν ἱστορίαν συνέταξεν, ἀρξάμενος εὐθὺς ἀπὸ τῆς κατὰ σάρκα τοῦ Σωτῆρος ἐπιφανείας Χριστοῦ, λογισάμενος γενναίαν μάλα καὶ ἀξίαν λόγου ἔσεσθαι τὴν σπουδήν. Είπερ γάρ τι τῶν οὐ πάντη σμικρῶν τε καὶ ἀγεννῶν, κομιδῆ μὲν οὖν καὶ τῶν λίαν σεμνῶν, κοσμικήν τινα ἱστορίαν ἀναλεξάμενον ἐφεξῆς προθεῖναι καὶ τὸ λυσιτελὲς τῆς σπουδῆς ἐν κοινῷ προκεῖσθαι παρασκευάσαι τῷ βουλομένῳ ἡ που μέγα πάν τως ιεράν τινα προθέμενον ἱστορίαν, ἅπασι κατά μέρος διεξελθεῖν, πρόχειρον διδασκαλίαν τοῦ κοινῇ συνοίσοντος προστησάμενον. Ἔγωγ᾽ οὖν μεγίστην χάριν ὁμολογεῖν οἷομαι δεῖν τοῖς τὰς κοινὰς ἱστορίας ἰδίαν πραγματείαν πεποιημένοις· ἐπεί τοί γε τὸ φι λότιμον οὐ καθ᾿ ἑαυτοὺς ἔχειν, ἀλλὰ κοινῇ τὸν βίον ὠφελεῖν ᾑρεθίσαντο, ὑπουργοί τινες τῷ ὄντι θείας προνοίας ἀναδεικνύμενοι, ὡς ὑπὸ μίαν πραγματεία τὰς διαφόρους πράξεις καθάπερ εἷς τι κοινόν το μεῖον ἀπογραψάμενοι. Καί γε ῥᾴδιον ἐντεῦθεν χρησ μένῳ παντὶ, τοῖς τῶν ἄλλων ἀγνοήμασι τὰ οἰκεῖα εν τίθεσθαι, καὶ πρὸς τὴν ποικίλην τῶν πραγμάτων ἐξαλλαγὴν μὴ ζητεῖν αἱρεῖσθαι· μεμεῖσθαι δ᾽ ὡς οἷόν τε τῶν καλῶς χρησαμένων τὴν ἐργασίαν. Εἰ δὲ καὶ πηοὔχειν ἐν βουλαῖς τὰ τῶν πρισβυτέρων, καὶ τὸ τῆς πείρας καλὸν κρατεῖν ἀνάγκη διὰ τὴν ἐκ τοῦ χρόνου περιουσίαν, καὶ ὡς λόγος, σύμπαν τὸ ἀρχαιότητα διαφέρον αἰδέσιμοο· πάντως που τὴν ἱστορίαν, ὡς προβεβηκυίαν τῷ χρόνῳ, καὶ τῷ τῶν πραγμάτων πλήθει προτεροῦσαν, ἀξίαν τοῦ παντὸς εἶναι κρίνω καὶ μᾶλλον τὴν ἱερὰν, ὡς τὸ χρήσιμον και λυσιτικ
ΤΟΜΟΣ ΠΡΩΤΟΣ
XANTHOPULI
TOMUS I.
CAPUT I.
33 Proœmium auctoris, consilium quo ad opus præsens conscribendum animum adjecerit, præterea
breviter totius voluminis argumentum perstringit.
Προοίμιον τοῦ συγγραφέως· ὅπως ἐπὶ τῷ συγ
γράφειν τὴν παροῦσαν πραγματείαν ἐλή
λυθεν· ἔστι δὲ καὶ σύντομος τῆς ὅλης βία
βλου τῶν τόμων ἐπιδρομή.
Νικηφόρος ὁ Καλλίστου τὴν ἐκκλησιαστικὴν
ἱστορίαν συνέταξεν, ἀρξάμενος εὐθὺς ἀπὸ τῆς κατὰ
σάρκα τοῦ Σωτῆρος ἐπιφανείας Χριστοῦ, λογισάμενος γενναίαν μάλα καὶ ἀξίαν λόγου ἔσεσθαι τὴν
σπουδήν. Είπερ γάρ τι τῶν οὐ πάντη σμικρῶν τε
καὶ ἀγεννῶν, κομιδῆ μὲν οὖν καὶ τῶν λίαν σεμνῶν,
κοσμικήν τινα ἱστορίαν ἀναλεξάμενον ἐφεξῆς προθεῖ
ναι καὶ τὸ λυσιτελὲς τῆς σπουδῆς ἐν κοινῷ προκεῖ
σθαι παρασκευάσαι τῷ βουλομένῳ ἡ που μέγα πάν
τως ιεράν τινα προθέμενον ἱστορίαν, ἅπασι κατά
μέρος διεξελθεῖν, πρόχειρον διδασκαλίαν τοῦ κοινῇ
συνοίσοντος προστησάμενον. Ἔγωγ᾽ οὖν μεγίστην
χάριν ὁμολογεῖν οἷομαι δεῖν τοῖς τὰς κοινὰς ἱστορίας
ἰδίαν πραγματείαν πεποιημένοις· ἐπεί τοί γε τὸ φιλότιμον οὐ καθ᾿ ἑαυτοὺς ἔχειν, ἀλλὰ κοινῇ τὸν βίον
ὠφελεῖν ᾑρεθίσαντο, ὑπουργοί τινες τῷ ὄντι θείας
προνοίας ἀναδεικνύμενοι, ὡς ὑπὸ μίαν πραγματεία
τὰς διαφόρους πράξεις καθάπερ εἷς τι κοινόν το
μεῖον ἀπογραψάμενοι. Καί γε ῥᾴδιον ἐντεῦθεν χρησ
μένῳ παντὶ, τοῖς τῶν ἄλλων ἀγνοήμασι τὰ οἰκεῖα εν
τίθεσθαι, καὶ πρὸς τὴν ποικίλην τῶν πραγμάτων
ἐξαλλαγὴν μὴ ζητεῖν αἱρεῖσθαι· μεμεῖσθαι δ᾽ ὡς οἷόν
τε τῶν καλῶς χρησαμένων τὴν ἐργασίαν. Εἰ δὲ καὶ
πηοὔχειν ἐν βουλαῖς τὰ τῶν πρισβυτέρων, καὶ τὸ τῆς
πείρας καλὸν κρατεῖν ἀνάγκη διὰ τὴν ἐκ τοῦ χρόνου
περιουσίαν, καὶ ὡς λόγος, σύμπαν τὸ ἀρχαιότητα
διαφέρον αἰδέσιμοο· πάντως που τὴν ἱστορίαν, ὡς
προβεβηκυίαν τῷ χρόνῳ, καὶ τῷ τῶν πραγμάτων
πλήθει προτεροῦσαν, ἀξίαν τοῦ παντὸς εἶναι κρίνω
καὶ μᾶλλον τὴν ἱερὰν, ὡς τὸ χρήσιμον και λυσιτικ
Nicephorus Callisti filius ecclesiasticam historiam composuit, initio ab ipsa statim Servatoris
nostri Jesu Christi apparitione in carne sumpto:
opus id præclarum et lectoribus gratum fore ratus. Quod si enim non in parvis humilibusque rebus habetur, quin potios summa laude et veneratione dignum ducitur, si quis historiam profanam
pulchro ordine colligens proponat fructumque et
utilitatem ejus studii in medium proferat, eam
cognoscere volentibus: multo profecto laudabilius
censeri debet, res gestas sacras in publica monumenta, quæ omnibus cognoscere liceat, referre,
doctrinamque facilem et salubrem publicitus profuturam constituere. Equidem maximam deberi
gratiam eis existimo, qui historias et res communes privato suo labore sibi conscribendas sumunt.
Illi siquidem, quod in eis est utile admirandum,
non apud se tanquam privatas opes retinent, sed
public utilitati, edendis ois, inservire malunt,
administros prorsus se divinæ providentiæ exhibentes, qui in uno scilicet opere varii generis res
gestas, perinde atque in publico ærario reponentes,
perscribant 34 Facile quippe cuivis est, ex hujusmodi publico monumento exempla capere, atque
ex aliorum erratis actiones suas probe constituere,
et ad variam rerum mutationem non variare opinionibus; sed potius, quoad ejus feri queat,
eorum qui rebus recte sunt usi, facta imitari et
virtutem. Porro si in consultationibus seniorum
consilia excellunt, et experientiæ usum propter
G
col. 605–606page 29 of 392
PG 145:605λὲς ἅπασι καὶ ἐκκλησίαις καὶ πράξεσι χορηγούσαν. Τὴν μὲν γὰρ κακίαν ὡς χρεών ποῤῥωτέρω πάντως αὕτη ποιεῖ· λοιδοροῦσα ταύτην, οἷα δὴ τῶν φαύλων καὶ δυσσεβῶν τοὺς ψόγους διεξιοῦσα· τοὺς δ᾽ αὖ γεν ναίους καὶ ἀγαθοὺς ἄνδρας, καὶ περὶ τὰ πρῶτα τῶν καθ' ἡμᾶς μάλιστα τὴν εὐσέβειαν γε καὶ ἀρε τὴν πλείστην καταβεβλημένους σπουδὴν, λόγοις εξ ἥκουσι καὶ ἐγκωμίων στεφάνοις καταξιοῦσα, αξιολό τους εργάζεται· οἷς δῆτα καὶ τοὺς ἐπιγενομένους εξ μέλα προτρέπεται, τῶν καλλίστων ἔργων καὶ ᾗ δο ξάζειν περὶ τὸ θεῖον χρεὼν ἐπίσης ἐκείνοις ἀνθάπτεσθαι. Οθεν καὶ ἡμεῖς δικαίας κρίνοντες ἀποδοχῆς τοὺς τοιαύτην περὶ τὰ κοινὰ πραγματευσαμένους σπου δὴν, ἐπὶ τὸν ὅμοιον τῆς ὑποθέσεως προήχθημεν ζῆ λον· οὔτε τὴν περὶ τὰς πράξεις ἀρετὴν ἐπιδεδειγμένοι, οὔτε μὴν τῇ εὐγλωττίς τεθαῤῥηκότες, καὶ τῇ ῥώμῃ τῶν λόγων· ἐπιστήσαντες δ᾽ ὡς οἷόν τε τὸν νοῦν τοῖς πρὸ ἡμῶν τὰ κατὰ τὴν Ἐκκλησίαν συγγε γραφόσι, τὴν μὲν προαίρεσιν τούτων μάλιστα πάν των ἀποδοχῆς ἠξιώσαμεν· οὐ μὴν καὶ πρὸς τὸ κοινῇ συμφέρον παντάπασιν ἐξειργάσθαι τὰς αὐτῶν πραγματείας ἐδοκιμάσαμεν. Οἱ μὲν γὰρ αὐτῶν, μὴ τῷ ὑγιαίνοντι λόγῳ ξυμβαίνοντες, ἐν πολλοῖς οὐδὲ ἄξιοι δοκοῦσι τῶν σφίσι λεγομένων μάρτυρες εἶναι· ἔνθεν του καὶ τοῖς ὡς ἀληθῶς παρ' αὐτῶν εἰρημένοις ἀμφισβητοῦσιν οἱ πλεῖστοι διὰ τὸ τῶν δογμάτων μὴ ἐῤῥωμένον, οἱ δὲ τῷ καθάπαξ διενηνέχθαι τῷ τῆς πίρ στεως λόγῳ, καὶ πρὸς ἀντίπαλον ἐκείνῳ καταστῆναι μοῖραν· κἂν ἐς ὕστερον τὰ εἰκότα φρανῆσαι ξυνέβη, τῇ πρὸς οὓς διεφέροντο ἔριδι τὰ πολλὰ παραλελοι πότες· οὐδὲ οὗτοι ἔμπεδον ἀκραιφνῶς τὸ ἀξιόπιστον ἔχουσιν, καίτοι γε ἄλλως, λόγου δυνάμει κρατοῦντες, καὶ τῷ τῆς γραφῆς βάθει, ἔτι δὲ καὶ τῷ περὶ Χριστὸν πόθῳ καὶ ζήλῳ, τῶν καθ' ἡμᾶς τὸ πρωτεῖον φέρειν διενιστάμενοι· αὐτίκα καὶ γὰρ ὁ μὲν Παμφίλου Ε. σέβιος ἀπὸ τῶν κατὰ Χριστὸν ἀρξάμενος χρόνων, μέχρι τῶν τοῦ μεγάλου Κωνσταντίνου καιρῶν τὰ συμβάντα ταῖς ἐκκλησίαις διέρχεται· ἐκ τῶν φίλωνός τε καὶ ᾿Ιωσήπου, Κλήμεντός τε τοῦ στρωματέως καὶ Ἡγερίππου, Ἱππολύτου τε καὶ Παπία, καὶ τῶν καθε ξῆς ἱερῶν διδασκάλων, τὴν ἱστορίαν ἐρανισάμενος· ἐν ἤ τό τε κακόηθες τῆς αὐτοῦ σ' ρέσεως ὑποφαίνει, κἂν στρωματεῖ τισιν ὀρθῶς δοξάζειν δοκῇ διατεινομένοις, τῇ τε πρώ τῇ καὶ αὐτὸν συνόδῳ παρεῖναι, καὶ τῷ ὁμοουσίῳ στοιχεῖν, καὶ σκώμμασι δῆθεν βάλλειν τοὺς κτίσμα τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ δογματίζοντας. Ερμείας μέν τοι Σωζόμενος, ὁ καὶ Σαλαμίνιος, καὶ ὁ τὴν Κυριστῶν προεδρεύσας σοφός Θεοδώρητος, τῇ τρίτῃ συνόδῳ πρὸς μάχην ἰών· ἔτι δὲ καὶ ὁ θεομισής Φιλοστόργιος· πρὸς δὲ καὶ ὁ τὴν προσηγορίαν, οὐ μὴν δέ γε καὶ τὴν προαίρεσιν καθαρός Σωκράτης, τὸ πέρας ἐκείνου ἀρχὴν τῶν ἰδίων πεποιημένοι πραγματειών, ἄχρι δὴ καὶ τῶν χρόνων Θεοδοσίου τοῦ νέου τὴν ἱστορίαν καθείλκυσαν, ὑπόθεσιν μίαν οὐκ οἶδ' ὅπως τῷ ὁμοουσίῳ
ļ
ECCLESIASTICÆ HISTORIE LIB. I.
λὲς ἅπασι καὶ ἐκκλησίαις καὶ πράξεσι χορηγούσαν. temporis diuturnitatem præstare necesse est, quodΤὴν μὲν γὰρ κακίαν ὡς χρεών ποῤῥωτέρω πάντως
αὕτη ποιεῖ· λοιδοροῦσα ταύτην, οἷα δὴ τῶν φαύλων
καὶ δυσσεβῶν τοὺς ψόγους διεξιοῦσα· τοὺς δ᾽ αὖ γενναίους καὶ ἀγαθοὺς ἄνδρας, καὶ περὶ τὰ πρῶτα τῶν
καθ' ἡμᾶς μάλιστα τὴν εὐσέβειαν γε
καὶ ἀρε
τὴν πλείστην καταβεβλημένους σπουδὴν, λόγοις εξ
ἥκουσι καὶ ἐγκωμίων στεφάνοις καταξιοῦσα, αξιολότους εργάζεται· οἷς δῆτα καὶ τοὺς ἐπιγενομένους εξ
μέλα προτρέπεται, τῶν καλλίστων ἔργων καὶ ᾗ δο
ξάζειν περὶ τὸ θεῖον χρεὼν ἐπίσης ἐκείνοις ἀνθάπτεσθαι.
que dicitur, quidquid vetustate commendetur, venerabile id esse oportet: historiam omnino, ut
quæ et diuturnitate temporis et plurimarum rerum
usu valet, plurimi faciendam esse constat, in primis vero sacram, ingentem nimirum fructum atque
utilitatem omnibus simul et ecclesiis et negotiis
suppeditantem. Namque, ita ut æquum est, omne
genus vitiorum ea ipsa traducens et damnans,
quam longissime rejicit, malosque et impios justis
conviciis exsecratur, et magnos laudalosque viros,
qui in rebus religionis nostræ maximis excellenti
virtute et pietate plurimum studii posuerunt, verbis amplissimis laudumque præconiis quasi
quibusdam coronis exornans, admirandos imitandosque aliis efficit. Quibus quoque rebus posteritatem ipsam pulcherrime excitat, et sanctissimis operibus et factis, decentique et recta de divino
Numine opinione, eorum virorum laudem æmulando consectari cohortatur.
Οθεν καὶ ἡμεῖς δικαίας κρίνοντες ἀποδοχῆς τοὺς
τοιαύτην περὶ τὰ κοινὰ πραγματευσαμένους σπου
δὴν, ἐπὶ τὸν ὅμοιον τῆς ὑποθέσεως προήχθημεν ζῆλον· οὔτε τὴν περὶ τὰς πράξεις ἀρετὴν ἐπιδεδειγμένοι, οὔτε μὴν τῇ εὐγλωττίς τεθαῤῥηκότες, καὶ τῇ
ῥώμῃ τῶν λόγων· ἐπιστήσαντες δ᾽ ὡς οἷόν τε τὸν
νοῦν τοῖς πρὸ ἡμῶν τὰ κατὰ τὴν Ἐκκλησίαν συγγε
γραφόσι, τὴν μὲν προαίρεσιν τούτων μάλιστα πάντων ἀποδοχῆς ἠξιώσαμεν· οὐ μὴν καὶ πρὸς τὸ κοινῇ
συμφέρον παντάπασιν ἐξειργάσθαι τὰς αὐτῶν πραγματείας ἐδοκιμάσαμεν. Οἱ μὲν γὰρ αὐτῶν, μὴ τῷ
ὑγιαίνοντι λόγῳ ξυμβαίνοντες, ἐν πολλοῖς οὐδὲ ἄξιοι
δοκοῦσι τῶν σφίσι λεγομένων μάρτυρες εἶναι· ἔνθεν
του
καὶ τοῖς ὡς ἀληθῶς παρ' αὐτῶν εἰρημένοις
ἀμφισβητοῦσιν οἱ πλεῖστοι διὰ τὸ τῶν δογμάτων μὴ
ἐῤῥωμένον, οἱ δὲ τῷ καθάπαξ διενηνέχθαι τῷ τῆς πί- ρ
στεως λόγῳ, καὶ πρὸς ἀντίπαλον ἐκείνῳ καταστῆναι
μοῖραν· κἂν ἐς ὕστερον τὰ εἰκότα φρανῆσαι ξυνέβη,
τῇ πρὸς οὓς διεφέροντο ἔριδι τὰ πολλὰ παραλελοιπότες· οὐδὲ οὗτοι ἔμπεδον ἀκραιφνῶς τὸ ἀξιόπιστον
ἔχουσιν, καίτοι γε ἄλλως, λόγου δυνάμει κρατοῦντες,
καὶ τῷ τῆς γραφῆς βάθει, ἔτι δὲ καὶ τῷ περὶ Χριστὸν
πόθῳ καὶ ζήλῳ, τῶν καθ' ἡμᾶς τὸ πρωτεῖον φέρειν
διενιστάμενοι· αὐτίκα καὶ γὰρ ὁ μὲν Παμφίλου Ε3.
σέβιος ἀπὸ τῶν κατὰ Χριστὸν ἀρξάμενος χρόνων,
μέχρι τῶν τοῦ μεγάλου Κωνσταντίνου καιρῶν τὰ
συμβάντα ταῖς ἐκκλησίαις διέρχεται· ἐκ τῶν φίλωνός
τε καὶ ᾿Ιωσήπου, Κλήμεντός τε τοῦ στρωματέως καὶ
Ἡγερίππου, Ἱππολύτου τε καὶ Παπία, καὶ τῶν καθεξῆς ἱερῶν διδασκάλων, τὴν ἱστορίαν ἐρανισάμενος· ἐν
ἤ τό τε κακόηθες τῆς αὐτοῦ σ' ρέσεως ὑποφαίνει, κἂν
Quapropter et nos judicio nostro eos qui sacra
historia scribenda ad publicam utilitatem tantum
contulerunt studii, comprobantes, emulatione ad
eamdem materiam tractandam provecti sumus,
non nos quidem egregia virtutis nostræ facta
ostentantes, neque eloquentiam orationis vi et
ubertate freti jactitantes: sed animum, quantum
quidem fieri potuit, ad eos qui ante nos res ecclesiasticas scripserunt convertentes, institutum quidem et propositum eorum in primis complectendum duximus: sed non itidem scripta eorumdem
omnia ad publicam utilitatem facere judicavimus.
Quidam enim ex eis sanæ doctrinæ non adhærentes, multis in rebus non satis idonei dictorum
suorum testes esse videntur: unde factum, quod
quam plurimi etiam ea quæ ab illis vere sunt
dicta, propter minime sanas eorum opiniones, in
dubium vocant. Nonnulli autem, cum semel a
verbo fidei discessissent, et ad adversas ei partes
defecissent, etiamsi postea eos æqua et decentia
sapere contigerit, adversandi tamen eis, a quibas
aliquando dissenserant, studio, permulta in scriptis
suis prætermittentes, 33 non prorsus constantem
et solidam obtinuere apud lectores fidem, quantumvis viribus eloquentiæ et scribendi acumine
excellentes, atque egregio erga Christum amore et
ardore, inter nostri nominis homines, primas
ferre contendentes. Etenim Eusebius Pamphili
statim a Christi temporibus usque ad Constantini
Magni tempora, quæ in Ecclesiis acta sunt, prosequitur, ex Philone, Josepho, Clemente στρωματεῖ
τισιν ὀρθῶς δοξάζειν δοκῇ διατεινομένοις, τῇ τε πρώ- (hoc est, contextore), Hegesippo, Hippolyto, Papia,
τῇ καὶ αὐτὸν συνόδῳ παρεῖναι, καὶ τῷ ὁμοουσίῳ
στοιχεῖν, καὶ σκώμμασι δῆθεν βάλλειν τοὺς κτίσμα
τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ δογματίζοντας. Ερμείας μέν τοι
Σωζόμενος, ὁ καὶ Σαλαμίνιος, καὶ ὁ τὴν Κυριστῶν
προεδρεύσας σοφός Θεοδώρητος, τῇ τρίτῃ συνόδῳ
πρὸς μάχην ἰών· ἔτι δὲ καὶ ὁ θεομισής Φιλοστόργιος· πρὸς δὲ καὶ ὁ τὴν προσηγορίαν, οὐ μὴν δέ γε
καὶ τὴν προαίρεσιν καθαρός Σωκράτης, τὸ πέρας
ἐκείνου ἀρχὴν τῶν ἰδίων πεποιημένοι πραγματειών,
ἄχρι δὴ καὶ τῶν χρόνων Θεοδοσίου τοῦ νέου τὴν
ἱστορίαν καθείλκυσαν, ὑπόθεσιν μίαν οὐκ οἶδ' ὅπως
et aliis ordine ecclesiasticis scriptoribus, historiam
mutuatus. In qua historia cacoethes hæreseos suæ
prodit, quamvis quibusdam recte sentire videatur,
ex eo id asseverantibus, quod et ipse primæ synodo
interfuerit, et τῷ ὁμοουσίῳ (hoc est, consubstantiuli) consenserit: quodque conviciis reprehendens
incesserit eos, qui Filium Dei creaturam esse opinantur. Hermias porro Sozomenus, qui et Salaminius dicitur item qui Cypri episcopus fuit sapiens
Theodoritus, quique idem tertiam impugnavitsynodum item Deo invisus Philostorgius: præterea
col. 607–608page 30 of 392
PG 145:607καθαρός, ἅπαντες προστησάμενοι. Οἳ καὶ πρὸς ἀλλήλους εν τισιν ἔστιν ὅπου διαφωνοῦσι, τὰς πρὸς ἀλλήλους διενέξεις τῶν ἐπισκόπων πρὸς τὸ ἑκάστῳ δοκοῦν διιόντες, καὶ ἕκαστοι ταῖς σφῶν ἱστορίαις διάφορά τινα καὶ ξένα μὴ τοῖς ἄλλοις εἰρημένα προσεπιγρά φοντες. Ἐντεῦθεν πάλιν ὁ Βυζάντιος ἀναγνώστης Θεόδωρος, καὶ ὁ Κλίλιξ Βασίλυιος, καὶ ὁ ἀπὸ ἐπάρχων Ευάγριος, τὰ τῶν ἀνωτέρω χρόνων καὶ πρὸ αὐτῶν ὑπερβάντες, οἱ μὲν τοὺς οἰκείους χρόνους τοῖς ἐκεί νων παρέζευξαν, τὸ τῆς πραγματείας δυσχερές ὑπολογισάμενοι· ἄλλοι δὲ καὶ τὸν βίον τῷ συγγράφειν ἀπολιπόντες, τὴν τῆς ἐπιβολῆς ὑπόστασιν ἥκιστα συνετέλεσαν· δ γε μὴν Εὐάγριος ὁ ἐπιφανής καὶ μέχρι τῶν Ἰουστίνου δὴ χρόνων τὴν ἱστορίαν καταβιβάζει, τῷ πλείστῳ μέρει πράξεσι διατρίβων ταῖς κοσμικαῖς, ἐκ τῶν Εὐσταθίου τοῦ Σύρου, Ζωσί μου τε καὶ Πρίσκου καὶ Ἰωάννου, Προκοπίου τε τοῦ Καισαρέως, ἔτι δὲ καὶ ᾿Αγαθίου, τῶν κατὰ τὴν τῶν χρόνων ἐκείνων διαδοχὴν ρητόρων, καὶ ἑτέρων ἄλλων οὐκ ἀγεννῶν συγγραφέων, τὰς ὅλης τῆς ὑποθέσεως ποριζόμενος. Οἱ δὴ πάντες οὗτοι πολλά τε τῶν μὴ καιρίων ἀναγράφουσι, καὶ τῶν ἀναγκαίων δὲ οὐκ ὀλίγα παραλιμπάνουσιν, εἴθ᾿ ἑκόντες τοῦτο παθόντες τῷ προσπαθεῖν, εἴτε τῷ μὴ πᾶσιν ἐφικέσθαι δυνη θῆναι, δέει δή τινι καὶ ἀνελευθερία πραγμάτων περισχεθέντες· καὶ τῷ μὴ θαῤῥεῖν ἴσως τοῖς καλῶς δεδογμένοις ἐνδιατρίβειν, ὥσπερ νῦν εἰς πλάτος οὕτω τῆς Ἐκκλησίας παρρησιαζομένης, ὅπερ τῇ παρ ούσῃ μάλα πραγματεία σπουδάζεται. Ευσέβιος μὲν γὰρ τριακοσίων και μικρόν τι πρὸς ἐτῶν ἀριθμὸν αναγράφεται· οἱ δὲ περὶ Σωκράτην καὶ Θεοδώρητον ἑκατόν που καὶ τεσσαράκοντα ἀπὸ τοῦ πρώτου ἔτους τῆς τοῦ μεγάλου Κωνσταντίνου ἀναγορεύσεως, δηλα δὴ ἕως ἑπτακαιδεκάτου ἔτους τοῦ νέου Θεοδοσίου. Τοῖς δ᾽ ἐφεξῆς Εὐάγριος δίεισιν ὡσεὶ χρόνον καὶ αὐτὸς ἐτῶν ἑκατὸν τεσσαράκοντα· ὡς εἶναι τὴν ἀπὸ Χριστοῦ ἱστορίαν πᾶσαν ἢν οἱ προειρημένοι συγγραφεῖς ἀνεγράψαντο ἰδίᾳ τε καὶ κοινῶς, χρόνον οὐχ ἧττον ἢ ἐξακοσίων ἐτῶν. Τῶν δὲ καθεξής χρόνω τὰς ἱερὰς πράξεις ἄχρι δὴ καὶ ἐς δεῦρο, καίπερ πολλὰς καὶ μεγάλας οὖσας καὶ οὐχ ἧττον ἢ ἐκεῖναι, οὐδενί πω τῶν εὖ ἱστορεῖν εἰδότων εἰς νοῦν ἐγένετο μια περιγραφῇ συντάξεως ἐκείνας τε καὶ τούτες ὑφ᾽ ἓν πραγματεύσασθαι· οὐκ οἶδα είτε ῥαστών δή τινι παραλιπόντες τῆς φύσεως, εἴτε καὶ πρὸς τὸ μέ γεθος τῆς ὑποθέσεως ἀποκνήσαντες. Καί γε δὴ τὸν χρόνων καὶ τῶν πράξεων ἐκ τοῦ παρήκοντος έῤῥιβε μένων ἐν πολλοῖς καὶ διαφόροις συγγραφεῦσι καὶ πραγματείαις, δυσχερής ἐσάγαν καὶ δύσληπτος ἡ μνήμη τῶν γεγενημένων καθίστατο, ἄλλης ἀλλαχοῦ διεσπαρμένης αμωσγέπως τῶν πράξεων. Ημείς τοίνυν πόνῳ πολλῷ καὶ χρόνῳ τὴν ἐφ' ἑκάστῳ διέθε σιν ἐξετάσαντες, δεῖν ᾠήθημεν ὑπόθεσιν μίαν ὑπο ρικὴν τῆς καθόλου Ἐκκλησίας ὑφ᾽ ὁδηγοῦντι θεῷ πραγματεύασθαι· καὶ πρῶτα μὲν τὰ τῶν πρὸ ἡμῶν ἰδίᾳ, ὡς γ᾽ ἐνὸν, φράσει καὶ συντετμημένῃ πειράσου μαι διελθεῖν, τό τε περιττὸν καὶ τῷ χρόνῳ εἰκεῖον τῇ ὑποθέσει δόξαν παραλιπεῖν· τὸ δ᾽ ἀναγκαῖον τῆς εννοίας κατὰ χώραν μένειν ἐᾶσαι· καὶ τὰ ἐνδέοντα
cognomine quidem, sed animo minus καθαρός, (id ἅπαντες προστησάμενοι. Οἳ καὶ πρὸς ἀλλήλους εν
est, purus) Socrates, finem illius initium suorum
facientes operum, usque ad tempora Theodosii
junioris historiam produxerunt materia eadem,
nescio quo consilio, omnes sibi proposita. Qui
quidem in rebus quibusdam varie inter se disse:-
tiunt, et episcoporum inter ipsos contentiones.
pro eo atque cuique visum est, commemorant,
Omnes etiam isti varias quasdam et novas res, ab
aliis minime dictas, historiis suis inseruerunt.
Deinceps vero Theodorus, lector Byzantius, et
Basilius Cilix, et expræfectus Evagrius, superiorum
ante ipsos temporum res prætergressi, et tempora
sua stylo prosecuti, eorum quos modo diximus
historiis, suas conjunxerunt, operis difficultatem
reformidantes: nonnulli etiam e vita inter scribendum excedentes, institutum opus minime.compleverunt. Ipse quidem Evagrius illustri dignitate
præditus, historiam usque ad Justini ætatem deducit, maxima ex parte res profanas tractans:
quarum argumenta et materiam ex Eusthatio Syro,
Zosimo, Prisco, Joanne, Procopio Cesariensi,
Agathia, qui illis temporibus ordine insignes fuere
oratores, 86 et praterea ex aliis non penitendis
historicis decerpsit. Cæterum omnes isti multa
non satis idonea et commoda importune recensent:
non pauca vero, quæ necessario scribenda erant,
prætermittunt: sive id consulto affectibus ducti
fecerunt, seu quod non omnia attingere potuerunt,
timore quodam et indignitate rerum perculsi:
quodque fortasse eis non perinde stylo indulgere
de rebus recte constitutis licuit, atque nunc, cum
Ecclesia amplissime dicendi et scribendi libertate
utitur quam sane libertatem in nostro hoc opere
in primis usurpabinius. Enimvero Eusebius trecentos et aliquot præterea annos est complexus,
Socrates autem et Theodoritus, nec minus Sozomenus, centum fere et quadraginta, a primo scilicet Constantini Magni anno, cum is Cæsar est
renuntiatus, usque ad decimum septimum Theodosii Junioris anuum. Deinceps porro et ipse
Evagrius tempus prosequitur annorum circiter
centum et quadraginta: ut historia a Christo nato
omnis, quam ii quos nominavimus historici conscripserunt, simul et seorsim non minus temporis
quam sexingentorum annorum complectatur. Eorum autem quæ postea subsecula sunt temporum
res ecclesiasticas, ad hanc usque ætatem, cum
nec pauciores, nec minores quam illæ essent, nemini uni eorum qui historiam scribere potuerunt,
in mentem venit, unius operis volumine his cum
illis conjunctis, complecti atque comprehendere:
nescio socordiane et imbecillitate ingenii rem tantam omittenti, an a magnitudine et difficultate
argumenti abhorrenti. Quippe temporum simul
rerumque historiis carptim et obiter in multos
variosque scriptores et volumina conjectis, ardua
et difficilis earum est cognitio et memoria, aliis
scilicet alio loco rebus multifariam et sparsim
τισιν ἔστιν ὅπου διαφωνοῦσι, τὰς πρὸς ἀλλήλους
διενέξεις τῶν ἐπισκόπων πρὸς τὸ ἑκάστῳ δοκοῦν
διιόντες, καὶ ἕκαστοι ταῖς σφῶν ἱστορίαις διάφορά
τινα καὶ ξένα μὴ τοῖς ἄλλοις εἰρημένα προσεπιγρά
φοντες. Ἐντεῦθεν πάλιν ὁ Βυζάντιος ἀναγνώστης
Θεόδωρος, καὶ ὁ Κλίλιξ Βασίλυιος, καὶ ὁ ἀπὸ ἐπάρχων
Ευάγριος, τὰ τῶν ἀνωτέρω χρόνων καὶ πρὸ αὐτῶν
ὑπερβάντες, οἱ μὲν τοὺς οἰκείους χρόνους τοῖς ἐκεί
νων παρέζευξαν, τὸ τῆς πραγματείας δυσχερές
ὑπολογισάμενοι· ἄλλοι δὲ καὶ τὸν βίον τῷ συγγρά
φειν ἀπολιπόντες, τὴν τῆς ἐπιβολῆς ὑπόστασιν ἥκι
στα συνετέλεσαν· δ γε μὴν Εὐάγριος ὁ ἐπιφανής
καὶ μέχρι τῶν Ἰουστίνου δὴ χρόνων τὴν ἱστορίαν
καταβιβάζει, τῷ πλείστῳ μέρει πράξεσι διατρίβων
ταῖς κοσμικαῖς, ἐκ τῶν Εὐσταθίου τοῦ Σύρου, Ζωσί
μου τε καὶ Πρίσκου καὶ Ἰωάννου, Προκοπίου τε τοῦ
Καισαρέως, ἔτι δὲ καὶ ᾿Αγαθίου, τῶν κατὰ τὴν τῶν
χρόνων ἐκείνων διαδοχὴν ρητόρων, καὶ ἑτέρων ἄλλων
οὐκ ἀγεννῶν συγγραφέων, τὰς ὅλης τῆς ὑποθέσεως
ποριζόμενος. Οἱ δὴ πάντες οὗτοι πολλά τε τῶν μὴ
καιρίων ἀναγράφουσι, καὶ τῶν ἀναγκαίων δὲ οὐκ
ὀλίγα παραλιμπάνουσιν, εἴθ᾿ ἑκόντες τοῦτο παθόντες
τῷ προσπαθεῖν, εἴτε τῷ μὴ πᾶσιν ἐφικέσθαι δυνη
θῆναι, δέει δή τινι καὶ ἀνελευθερία πραγμάτων περισχεθέντες· καὶ τῷ μὴ θαῤῥεῖν ἴσως τοῖς καλῶς
δεδογμένοις ἐνδιατρίβειν, ὥσπερ νῦν εἰς πλάτος
οὕτω τῆς Ἐκκλησίας παρρησιαζομένης, ὅπερ τῇ παρ
ούσῃ μάλα πραγματεία σπουδάζεται. Ευσέβιος μὲν
γὰρ τριακοσίων και μικρόν τι πρὸς ἐτῶν ἀριθμὸν
αναγράφεται· οἱ δὲ περὶ Σωκράτην καὶ Θεοδώρητον
ἑκατόν που καὶ τεσσαράκοντα ἀπὸ τοῦ πρώτου ἔτους
τῆς τοῦ μεγάλου Κωνσταντίνου ἀναγορεύσεως, δηλα
δὴ ἕως ἑπτακαιδεκάτου ἔτους τοῦ νέου Θεοδοσίου.
Τοῖς δ᾽ ἐφεξῆς Εὐάγριος δίεισιν ὡσεὶ χρόνον καὶ
αὐτὸς ἐτῶν ἑκατὸν τεσσαράκοντα· ὡς εἶναι τὴν ἀπὸ
Χριστοῦ ἱστορίαν πᾶσαν ἢν οἱ προειρημένοι συγγρα
φεῖς ἀνεγράψαντο ἰδίᾳ τε καὶ κοινῶς, χρόνον οὐχ
ἧττον ἢ ἐξακοσίων ἐτῶν. Τῶν δὲ καθεξής χρόνω
τὰς ἱερὰς πράξεις ἄχρι δὴ καὶ ἐς δεῦρο, καίπερ
πολλὰς καὶ μεγάλας οὖσας καὶ οὐχ ἧττον ἢ ἐκεῖναι,
οὐδενί πω τῶν εὖ ἱστορεῖν εἰδότων εἰς νοῦν ἐγένετο
μια περιγραφῇ συντάξεως ἐκείνας τε καὶ τούτες
ὑφ᾽ ἓν πραγματεύσασθαι· οὐκ οἶδα είτε ῥαστών δή
τινι παραλιπόντες τῆς φύσεως, εἴτε καὶ πρὸς τὸ μέ
γεθος τῆς ὑποθέσεως ἀποκνήσαντες. Καί γε δὴ τὸν
χρόνων καὶ τῶν πράξεων ἐκ τοῦ παρήκοντος έῤῥιβε
μένων ἐν πολλοῖς καὶ διαφόροις συγγραφεῦσι καὶ
πραγματείαις, δυσχερής ἐσάγαν καὶ δύσληπτος ἡ
μνήμη τῶν γεγενημένων καθίστατο, ἄλλης ἀλλαχοῦ
διεσπαρμένης αμωσγέπως τῶν πράξεων. Ημείς
τοίνυν πόνῳ πολλῷ καὶ χρόνῳ τὴν ἐφ' ἑκάστῳ διέθε
σιν ἐξετάσαντες, δεῖν ᾠήθημεν ὑπόθεσιν μίαν ὑπορικὴν τῆς καθόλου Ἐκκλησίας ὑφ᾽ ὁδηγοῦντι θεῷ
πραγματεύασθαι· καὶ πρῶτα μὲν τὰ τῶν πρὸ ἡμῶν
ἰδίᾳ, ὡς γ᾽ ἐνὸν, φράσει καὶ συντετμημένῃ πειράσου
μαι διελθεῖν, τό τε περιττὸν καὶ τῷ χρόνῳ εἰκεῖον τῇ
ὑποθέσει δόξαν παραλιπεῖν· τὸ δ᾽ ἀναγκαῖον τῆς
εννοίας κατὰ χώραν μένειν ἐᾶσαι· καὶ τὰ ἐνδέοντα
col. 609–610page 31 of 392
PG 145:609προσεπιθεῖναι τοῖς ἐκείνων συγγράμμασιν· ὅσα θ' έκαστος ἀναγκαῖα τῶν ἄλλων παραλιπόντων ἱστό ρησε, τῷ συγγράμματι ἐξυφῆναι· τάς τ' ἐκείνων διαφωνίας πρὸς τὸ χρόνῳ κρατῆσαν ἔθος τῇ ἐκκλησίᾳ διευθετῆσαί τε καὶ ῥυθμίσαι, ὅσον νόθον καὶ κίβδηλον διωθούμενον, γλώττη δὲ περιτράνῳ τὸ ὀρθὸν τε καὶ ὑγιὲς τῆς πίστεως παρρησιαζόμενον· εἶτα καὶ ὅσα τῷ μετὰ ταῦτα παραλέλειπτα: χρόνῳ, προς θεῖναι μάλα βιάσομαι, μικρόν άνωθεν τοῦ καθ᾽ ἡμᾶς βίου τὴν ἱστορίαν διαπεραίνων· ἢ δὴ, ὡς γε οἶμαι, και μάλα πλεῖστα μὲν ὠφελῆσαι δυνηθείη τοὺς ἐστυγχάνοντας, ἐλάχιστα δ' ἐνοχλήσει τοῖς περὶ αὐτὴν ἐλομένοις ἔχειν διατριβήν. Ἐξέστα: γὰρ ἑκά στα ταύτης ὡς ἐκ μεγάλης πηγῆς τὸ χρήσιμον ἦταν ἀρύεσθαι. Συνοίδαμεν γάς πως μὴ βάδιον εἶνα σποράδας οὖσας τῶν τοσούτων ξυγγραφέων τὰς βίο όλους εὐπορῆσαί τινα, τὴν ἱερὰν ἱστορίαν πᾶσαν πειρώμενον διεξέρχεσθαι. Έπειτα καὶ τὸ διάφορον τῆς φράσεως, πρὸς δὲ καὶ τὸ πλῆθος τῶν συγγραμμάτων, δυσέφικτον πάνω καὶ δυσκατάληπτον τὴν ἀνάληψιν ἐποίει τῶν πράξεων. Ἴ γε μὴν ἐν μιᾷ συντάξεως περιγραφή πραγματεία, τὸ ἐῤῥωμένον ἐφ᾽ ἅπας: προβαλλομένη τῶν διηγήσεων, ἐκ τοῦ ῥάστου τοῖς βουλομένοις ἑτοίμην μὲν παρέχεται τὴν ἀνάγνωσιν· τὴν δὲ κατάληψιν, εὖ μάλα ἐφεπομένην τῆς φράσεως τῷ ταυτῷ, οἷόν τινα σειρὰν πᾶσιν ἐφε ξῆς ἁρμοζομένην, θαυμασίως τε ἐπιπλεκομένην καὶ διανρέχουσαν. Τοσοῦτον δὲ ὑπερέχειν ἔγωγε οἶμαι ταύτην τῶν ἄλλων, ὅσῳ χρησιμώτερον τὸ πᾶν τοῦ μέρους, καὶ τοῦ διηρημένου τὸ συνεχές. Οὕτω δὲ χρησιμωτάτης οὔσης τῆς ὑποθέσεως, ἡμεῖς οὐχ ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ πόνῳ δήτα πολλῷ ταύτην συνελεξάμεθα, τῷ μεγάλῳ νεῷ τῆς τοῦ Θεοῦ Λόγου Σοφίας ἐξέτ: νέου ἱκανῶς παρεδρεύοντες, καὶ ἐκ τῶν παρὰ ταύτης υπομνημάτων τὰ πλείω ἐρανιζόμενοι. Τί γὰρ ἂν αὐτῇ χαρισαίμεθα, πολλῶν καὶ μεγίστων ἡμῖν δαψιλῶς μεταδούσῃ χρηστῶν, καὶ τοῦ γε κάλ λους αὐτῆς ἐντρυφῶν ἀνείσῃ, καὶ δίαιταν δὲ καὶ κατ αγωγὴν ἐν αὐτῇ πολλῷ τῷ μέσῳ χρόνῳ δωρησαμένη, ὡσανε! καὶ μαιευσαμένῃ, καὶ ἐς τόδε ἡλικίας ἡμᾶς καὶ λόγου προαγαγούσῃ, ἢ τὸ τὰ αὐτῆς ἅπαντα, ἴσον δ᾽ εἰπεῖν καὶ τὰ τῆς καθόλου Ἐκκλησίας, ὡς ενόν γε, αρδην διαλαβεῖν, καὶ τοῖς βουλομένοις ἐς κοινὴν προβεῖναι ἀκρόασιν; οὐ φράσεως ὄγκον, οὐδὲ λόγων κομψότητα περὶ πλείστου δὴ ποιουμένους, ἀλλ᾽ ἁπλῶς οὕτω γυμνὰ τοῖς πᾶσι προθεῖναι τὰ κατά τὰς ἐκκλησίας ἐξαρχῆς γεγενημένα διελθεῖν πειρωμένους, τὰ παρ᾽ ἑκάστοις ἱστορούμενα κατὰ τοὺς ἀρχαίους χρόνους, ἐφ᾽ ὅσον ἡμῖν ἡ περὶ λόγους δύνα μᾶς εὐπορεῖ, καλῶς καὶ ὡς προσῆκον ἦν, ἐξετάσαντας. Ἐπεὶ δ' ἡμῖν ὑπόθεσις αὕτη, δεῖ δὲ σπορνείας χάριν καί τινα περὶ τῆς ὅλης πραγματείας προδιο ρίσαι· ἱστέον, ὡς ἡ μὲν βίβλος πᾶσα εἰς τόμους ἡμῖν διήρηται ιη'.
ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. I.
προσεπιθεῖναι τοῖς ἐκείνων συγγράμμασιν· ὅσα θ' descriptis. Ego vero labore et tempore multo,
έκαστος ἀναγκαῖα τῶν ἄλλων παραλιπόντων ἱστό
ρησε, τῷ συγγράμματι ἐξυφῆναι· τάς τ' ἐκείνων
διαφωνίας πρὸς τὸ χρόνῳ κρατῆσαν ἔθος τῇ Ἐκκλη·
σία διευθετῆσαί τε καὶ ῥυθμίσαι, ὅσον νόθον καὶ
κίβδηλον διωθούμενον, γλώττη δὲ περιτράνῳ τὸ ὀρθὸν
τε καὶ ὑγιὲς τῆς πίστεως παρρησιαζόμενον· εἶτα
καὶ ὅσα τῷ μετὰ ταῦτα παραλέλειπτα: χρόνῳ, προςθεῖναι μάλα βιάσομαι, μικρόν άνωθεν τοῦ καθ᾽
ἡμᾶς βίου τὴν ἱστορίαν διαπεραίνων· ἢ δὴ, ὡς γε
οἶμαι, και μάλα πλεῖστα μὲν ὠφελῆσαι δυνηθείη
τοὺς ἐστυγχάνοντας, ἐλάχιστα δ' ἐνοχλήσει τοῖς περὶ
αὐτὴν ἐλομένοις ἔχειν διατριβήν. Ἐξέστα: γὰρ ἑκάστα ταύτης ὡς ἐκ μεγάλης πηγῆς τὸ χρήσιμον
ἦταν ἀρύεσθαι. Συνοίδαμεν γάς πως μὴ βάδιον εἶνα:
σποράδας οὖσας τῶν τοσούτων ξυγγραφέων τὰς βίο
όλους εὐπορῆσαί τινα, τὴν ἱερὰν ἱστορίαν πᾶσαν
πειρώμενον διεξέρχεσθαι. Έπειτα καὶ τὸ διάφορον
τῆς φράσεως, πρὸς δὲ καὶ τὸ πλῆθος τῶν συγγραμ
μάτων, δυσέφικτον πάνω καὶ δυσκατάληπτον τὴν
ἀνάληψιν ἐποίει τῶν πράξεων. Ἴ γε μὴν ἐν μιᾷ
συντάξεως περιγραφή πραγματεία, τὸ ἐῤῥωμένον
ἐφ᾽ ἅπας: προβαλλομένη τῶν διηγήσεων, ἐκ τοῦ
ῥάστου τοῖς βουλομένοις ἑτοίμην μὲν παρέχεται τὴν
ἀνάγνωσιν· τὴν δὲ κατάληψιν, εὖ μάλα ἐφεπομένην
τῆς φράσεως τῷ ταυτῷ, οἷόν τινα σειρὰν πᾶσιν ἐφεξῆς ἁρμοζομένην, θαυμασίως τε ἐπιπλεκομένην καὶ
διανρέχουσαν. Τοσοῦτον δὲ ὑπερέχειν ἔγωγε οἶμαι
ταύτην τῶν ἄλλων, ὅσῳ χρησιμώτερον τὸ πᾶν τοῦ
μέρους, καὶ τοῦ διηρημένου τὸ συνεχές. Οὕτω δὲ
χρησιμωτάτης οὔσης τῆς ὑποθέσεως, ἡμεῖς οὐχ
ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ πόνῳ δήτα πολλῷ ταύτην συνελεξάμεθα, τῷ μεγάλῳ νεῷ τῆς τοῦ Θεοῦ Λόγου Σοφίας
ἐξέτ: νέου ἱκανῶς παρεδρεύοντες, καὶ ἐκ τῶν παρὰ
ταύτης υπομνημάτων τὰ πλείω ἐρανιζόμενοι. Τί
γὰρ ἂν αὐτῇ χαρισαίμεθα, πολλῶν καὶ μεγίστων
ἡμῖν δαψιλῶς μεταδούσῃ χρηστῶν, καὶ τοῦ γε κάλ
λους αὐτῆς ἐντρυφῶν ἀνείσῃ, καὶ δίαιταν δὲ καὶ κατ
αγωγὴν ἐν αὐτῇ πολλῷ τῷ μέσῳ χρόνῳ δωρησαμενη, ὡσανε! καὶ μαιευσαμένῃ, καὶ ἐς τόδε ἡλικίας
ἡμᾶς καὶ λόγου προαγαγούσῃ, ἢ τὸ τὰ αὐτῆς ἅπαντα,
ἴσον δ᾽ εἰπεῖν καὶ τὰ τῆς καθόλου Ἐκκλησίας, ὡς
ενόν γε, αρδην διαλαβεῖν, καὶ τοῖς βουλομένοις ἐς
κοινὴν προβεῖναι ἀκρόασιν; οὐ φράσεως ὄγκον, οὐδὲ
λόγων κομψότητα περὶ πλείστου δὴ ποιουμένους,
ἀλλ᾽ ἁπλῶς οὕτω γυμνὰ τοῖς πᾶσι προθεῖναι τὰ κατά
τὰς ἐκκλησίας ἐξαρχῆς γεγενημένα διελθεῖν πειρωμένους, τὰ παρ᾽ ἑκάστοις ἱστορούμενα κατὰ τοὺς
ἀρχαίους χρόνους, ἐφ᾽ ὅσον ἡμῖν ἡ περὶ λόγους δύναμᾶς εὐπορεῖ, καλῶς καὶ ὡς προσῆκον ἦν, ἐξετάσαν
τας. Ἐπεὶ δ' ἡμῖν ὑπόθεσις αὕτη, δεῖ δὲ σπορνείας
χάριν καί τινα περὶ τῆς ὅλης πραγματείας προδιο
ρίσαι· ἱστέον, ὡς ἡ μὲν βίβλος πᾶσα εἰς τόμους
ἡμῖν διήρηται ιη'.
affectione et sententia cujusque inquisita, faciendum mihi putavi, ut argumentum et materiam
omnem, unam historiam catholicæ Ecclesiæ mihi
proponerem, et, Deo bene juvante, eam in unum
opus redigerem. Et primum ea quæ ab iis scriptoribus, qui ante nos fuerunt, tradita sunt, stylo,
quantum fieri poterit, nostro persequi conabimur:
at si quid superfluum ct vetustate jam præsentibus
temporibus et ipsi materiæ inutile visum fuerit,
id prætermittemus: quæ vero sententiæ et doctrinæ
necessariæ sunt, eas suo loco collocabimus. 37
Præterea quæ deesse judicabimus, scriptis illorum
addemus et quæcunque cognitione digna eorum
quisquam, aliis omittentibus, adnotavit, operi
nostro intexemus. Dabimus etiam operam, ut dissentientes illorum opiniones ad consuetudinem
Ecclesiæ, quæ temporum præscriptione invaluit,
dirigamus atque accommodemus. Quidquid insincerum adulterinumque fuerit, repudiabimus, et
sermone simplici et aperto rectam sanamque fidei
doctrinam cum legitima libertate profitebimur.
Deinceps et ea quæ consequentibus præterita omissaque sont temporibus, adjicere studebimus, non
ita longe ante ætatis nostræ tempus historiæ finem
imposituri. Ea vero, ut equidem puto, plurimum
lectoribus prodesse poterit: minimum certe molestiæ versare eam volentibus afferet. Cuivis enim
ex ea, tanquam ex fonte uberiore, ingentem utilitatem haurire licebit. Satis enim constat, cum
plures sint ecclesiasticorum historicorum sparsim
scripti libri, non facile esse eos comparare et
consequi, ei qui sacram historiam omnem perlegere et cognoscere velit. Præterea varietas styli
et elocutionis, tum etiam librorum multitudo, efficiunt ut ardua admodum et difficilis legentibus
eveniat rerum cognitio. Opus rero perpetuum,
unoque Scripturæ contextu compositum, res certas
undequaque narrationibus dilucidis commemorans, facilem omnibus et promptam exhibet lectionem et propter eumdem elocutionis tenorem,
consequentem quoque rerum ipsarum cognition
nem, tanquam quamdam catenam omni ex parte
ordine suo coaplatam, mirabiliterque inter se contextam, et veluti procurrentem. Denique tantum
nostram hanc historiam aliis præstare puto, quantum parti totum præstat, et interpolato continuum
opus. Quidquid autem est tam utilis libri, id non
ita facile, sed multo sane cum labore, cum adhuc a pueris ad augustum ipsius Dei Verbi
Sapientiæ templum essemus, et plurima ex eis
quæ ibi sunt, voluminibus et commentariis peteromus collegimus. Quam vero aliam ipsi æternæ
Sapientiæ referremus gratiam, quæ maxima in nos
prolix contulit beneficia, et nos amœnitate deliciisque suis perfrui est passa, domicilium ibi et
mansionem multo tempore nobis præbens, 38 et pietatem quasi cujusdam obstetricis et nutricis
Volumen istud Nicephorus Constantinopoli ad templum Sophiæ, ubi bibliotheca insignis et
monachorum asceterium fuit, composuit.
col. 611–612page 32 of 392
PG 145:611θα Τούτων ὁ μὲν πρῶτος τὰ κατὰ τὸν Σωτῆρα και Κύριον ἡμῶν περιέξει Χριστὸν, ὡς τῶν οἰκείων θρό νων αμεταβάτως αφορμηθείς οἴκτῳ ἀνεικά του χρη στότητος, καὶ σάρκα ἐκ Παρθένου ἀνειληφώς, καὶ τὴν περίγειον αὐτοῦ πολιτείαν ἀρίστως διηνυκώς διὰ τοῦ σωτηρίου πάθους καὶ τῆς ὑπερφοῦς ἀναστάσεως, πρὸς τὸν Πατρῷον αὖθις ἀνῄει θρόνων, τὴν καταλλαγὴν ἡμῶν τῷ ἑαυτοῦ Πατρι ποιησάμενος. Ο δεύτερος τὰ τοῦ παναγίου μοι διαλήψεται Πνεύματος, ὅσα δῆτα διὰ τῶν ἱερῶν ἀποστόλων ἐνήργησε· τίνα τε αὖθις οὗτοι διαπραξάμενοι, τέλει τοῦ βίου ἐχρήσαντο ἕκαστος, τὰ ἱερὰ τούτων συγ γράμματα καταλελοιπότες ἡμῖν· καὶ τίνα ταῦτα, καὶ ὅσα γνήσιά τε καὶ ἐνδιάθηκα. Ο τρίτος τὰς πρώτας περιέξει μοι τῶν ἀποστόλων διαδοχάς, ὅπη τε καὶ ὅπως ὁ σωτήριος λόγος τὴν οἰκουμένην διέδραμε· τίνα τε τῇ Ἱεροσολύμων τῆς Χριστοκτονίας χάριν ἐπῆλθε δεινά· καὶ τίνας αὖθις κληρονόμους τῆς σφῶν διακονίας καταλιπόντες οἱ τῶν ἀποστόλων διάδοχοι· καὶ πόσα καὶ τίνα τῶν συγγραμμάτων τῷ ὑπὲρ Χριστοῦ μαρτυρίῳ κατεκοσμήθησαν· καὶ περὶ τῶν ἄρτι πρώτως ἀνα φυεισῶν τῷ σωτηρίῳ λόγῳ αἱρέσεων. Τοῦ γε μὴν τετάρτου ἡ περιοχὴ ἔσται, ὅσοι τῆς ψευδωνόμου γνώσεως ἐγένοντο ἀρχηγοί, όπως το ἡ πάντα καλῶς διεξάγουσα Πρόνοια ἐκκλησιαστικούς ἄνδρας συγγραφεῖς καὶ διδασκάλους ἐκείνοις ἀνθ στησιν, ἀποστολικοῖς χαρίσμασι διαπρέποντας, καὶ βίῳ καὶ λόγῳ τὰ ἐκείνων ἀνατρέποντας δόγματα καὶ τίνες οὗτοι· καὶ ὅσα τηνικαῦτα περὶ τῆς τοῦ Πάσχα ζητήσεως ἐπεγένοντο. Τῷ δὲ πέμπτῳ ὁ κατὰ Σεύηρον καὶ Δέκιον διωγμὸς ὑπόθεσις ἔσται· ἔτι δὲ ὁ τὴν σοφίαν πολύς Ωριγένης, καὶ ἡ κατ' αὐτὴν πολιτεία και συγ γραφή· ὅσοι τε ἐν ἑσπέρᾳ καὶ ἕῳ τῶν Θεοφιλών μαρτύρων τὸν ὑπὲρ Χριστοῦ ἀγῶνα γενναίως δια νεγκαν· περί τε Κυπριανοῦ τοῦ ᾿Αφρων ἐπισκόπου, καὶ τοῦ τῆς ᾿Αλεξάνδρου Διονυσίου· καὶ περὶ τῶν τὸ σέβας ἐξομοσαμένων Χριστιανῶν ἐν τοῖς κατὰ Δέκιον διωγμοῖς. Ὁ ἔκτος τὰ κατὰ τὸν δυσσεβῆ Μάνεντα, καὶ τὸν ἀκάθαρτον Ναυᾶτον, ἔτι δὲ ᾿Απολλινάριον, και τὸν Σαμοσατέα διεξέλθοι μοι Παῦλον· καὶ περὶ
præstans, atque ad id nos ætatis et profectus deducen's, quam ut res ejus, fortasse autem dicendum catholicæ Ecclesiæ, omnes, quantum fieri possit, uno volumine comprehenderemus, et id
publice omnibus in communem usum utendum collocaremus? elocutionis pondus, verborumque
ornamenta minus consectantes: sed oratione pura, res apertas, ut ab initio in ecclesiis sunt gesta,
cuivis exponere conantes. Quod ut facere possemus, quantum eruditionis nostræ tenuitas per.
misit, cum cura et fide, quæ de rebus veterum temporum in monumenta sunt relata, perquisivİmus. Verum enimvero cum ea nobis sit proposita scribendi materia, ut dilucidior res omnis fiat, de
toto opere præmittendum aliquid duximus. Sciendum itaque, totum hoc volumen nobis in decem
et octo tomos esse divisum.
Horum primus res gestas Servatoris nostri
Christi Jesu complectetur, ut scilicet ille a proprio
throno intransitive excitus, propter incomparabilis
bonitatis affectionem et misericordiam, assumpta
ex Maria virgine carne, et terreno vitæ cursu
quam optime confecto, per salutarem passionem
atque naturam omnem superantem resurrectionem, ad Paternum rursus ascenderit solium, reconcilatione nostra suo ipsius Patri perfecta atque
absoluta.
Secundus ea quæ ad Spiritum sanctum pertinent comprehendet. Quas ille scilicet res per
saoros apostolos peregerit: quibusque illi rebus
gestis, qualem finem vitæ quisque eorum ceperit,
sacrosancta nobis scripta relinquentes. Quæ θα
sint scripta, et quæ iu eis vera, sincera et testamentaria.
Tertius primos apostolorum successores exponet, ubi et quomodo salutaris doctrina per orbem
universum peragravit: quas calamitates et elades
Hierosolyma propter codem Servatoris Christi Jesu
pertulerint quos rursus tanquam hæredes ministerii sui, quæ item litterarum monumenta apostolorum successores post se relinquentes, martyrio
pro Christi nomine sint coronati. Et que jam tum
primum emerserint adversus salutarem doctrinam
hæreses.
Quarti tomi argumentum erit, quinam falsæ et
adulterinæ doctrinæ exstiterint duces, quosque
contra eos 39 ecclesiasticos scriptores et doctores,
quæ omnia bene disponit et dirigit divina Providentia, excitarit, apostolicis donis excellentes viros,
simulque et vita et doctrina illorum evertentes
insanas opiniones. Qui isti fuerint, et quæ tum
de quæstione celebrandi Paschatis sint dissidia
exorta.
pro
Quinti materia erit sub Severo et Decio imperatoribus Ecclesiarum persecutio. Præterea qui multum sapientia valuit ipse Origenes, quæ ejus vita
fuerit, quæ scripta. Tum qui in Oriente et in Occidente sanctissimi martyres sacrosanctum
Christo certamen fortiter pertulerint. Item de Cypriano Africæ episcopo. Item de Dionysio, qui
Alexandrinæ præfuit Ecclesiæ. Item de Christianis,
qui in persecutione sub Decio pietatem abjurarunt,
historiam texet.
Sextus commemorabit hæreses varias, quarum
auctores fuere impius Manes, impurus Novatus,
Apollinaris et Samosatenus Paulus. Describet etiam
Τούτων ὁ μὲν πρῶτος τὰ κατὰ τὸν Σωτῆρα και
Κύριον ἡμῶν περιέξει Χριστὸν, ὡς τῶν οἰκείων θρόνων αμεταβάτως αφορμηθείς οἴκτῳ ἀνεικά του χρηστότητος, καὶ σάρκα ἐκ Παρθένου ἀνειληφώς, καὶ τὴν
περίγειον αὐτοῦ πολιτείαν ἀρίστως διηνυκώς διὰ τοῦ
σωτηρίου πάθους καὶ τῆς ὑπερφοῦς ἀναστάσεως,
πρὸς τὸν Πατρῷον αὖθις ἀνῄει θρόνων, τὴν καταλλαγὴν ἡμῶν τῷ ἑαυτοῦ Πατρι ποιησάμενος.
Ο δεύτερος τὰ τοῦ παναγίου μοι διαλήψεται
Πνεύματος, ὅσα δῆτα διὰ τῶν ἱερῶν ἀποστόλων
ἐνήργησε· τίνα τε αὖθις οὗτοι διαπραξάμενοι, τέλει
τοῦ βίου ἐχρήσαντο ἕκαστος, τὰ ἱερὰ τούτων συγ
γράμματα καταλελοιπότες ἡμῖν· καὶ τίνα ταῦτα,
καὶ ὅσα γνήσιά τε καὶ ἐνδιάθηκα.
Ο τρίτος τὰς πρώτας περιέξει μοι τῶν ἀποστό
λων διαδοχάς, ὅπη τε καὶ ὅπως ὁ σωτήριος λόγος
τὴν οἰκουμένην διέδραμε· τίνα τε τῇ Ἱεροσολύμων
τῆς Χριστοκτονίας χάριν ἐπῆλθε δεινά· καὶ τίνας
αὖθις κληρονόμους τῆς σφῶν διακονίας καταλιπόντες οἱ τῶν ἀποστόλων διάδοχοι· καὶ πόσα καὶ τίνα
τῶν συγγραμμάτων τῷ ὑπὲρ Χριστοῦ μαρτυρίῳ
κατεκοσμήθησαν· καὶ περὶ τῶν ἄρτι πρώτως ἀναφυεισῶν τῷ σωτηρίῳ λόγῳ αἱρέσεων.
Τοῦ γε μὴν τετάρτου ἡ περιοχὴ ἔσται, ὅσοι τῆς
ψευδωνόμου γνώσεως ἐγένοντο ἀρχηγοί, όπως το
ἡ πάντα καλῶς διεξάγουσα Πρόνοια ἐκκλησιαστικούς
ἄνδρας συγγραφεῖς καὶ διδασκάλους ἐκείνοις ἀνθ
στησιν, ἀποστολικοῖς χαρίσμασι διαπρέποντας, καὶ
βίῳ καὶ λόγῳ τὰ ἐκείνων ἀνατρέποντας δόγματα·
καὶ τίνες οὗτοι· καὶ ὅσα τηνικαῦτα περὶ τῆς τοῦ
Πάσχα ζητήσεως ἐπεγένοντο.
Τῷ δὲ πέμπτῳ ὁ κατὰ Σεύηρον καὶ Δέκιον
διωγμὸς ὑπόθεσις ἔσται· ἔτι δὲ ὁ τὴν σοφίαν πολύς
Ωριγένης, καὶ ἡ κατ' αὐτὴν πολιτεία και συγ
γραφή· ὅσοι τε ἐν ἑσπέρᾳ καὶ ἕῳ τῶν Θεοφιλών
μαρτύρων τὸν ὑπὲρ Χριστοῦ ἀγῶνα γενναίως δια
νεγκαν· περί τε Κυπριανοῦ τοῦ ᾿Αφρων ἐπισκόπου,
καὶ τοῦ τῆς ᾿Αλεξάνδρου Διονυσίου· καὶ περὶ τῶν
τὸ σέβας ἐξομοσαμένων Χριστιανῶν ἐν τοῖς κατὰ
Δέκιον διωγμοῖς.
Ὁ ἔκτος τὰ κατὰ τὸν δυσσεβῆ Μάνεντα, καὶ τὸν
ἀκάθαρτον Ναυᾶτον, ἔτι δὲ ᾿Απολλινάριον, και
τὸν Σαμοσατέα διεξέλθοι μοι Παῦλον· καὶ περὶ
col. 613–614page 33 of 392
PG 145:613τοῦ ᾿Αλεξανδρείας αὖθις Διονυσίου· καὶ ὅσοι τῶν μεγάλων πρόεδροι πόλεων ἄχρι καὶ τῆς τῶν ἐκ κλησιῶν πολιορκίας διέμειναν καὶ περὶ τῶν τηνικάδε ἀκμασάντων ἐκκλησιαστικῶν συγγραφέων, καὶ ἄλλως ἐπὶ σοφίᾳ θεία περιβοήτων ἀν δρῶν. Ο έβδομος τὰ περὶ τῆς ἔριδος τῶν καθ᾿ ἡμᾶς διαλήψεται ἐπισκόπων. ὅθεν καὶ τῆς θείας ἀμοι ρήσαντες χάριτος πρὸς καιρὸν, δεινοῖς περιέπετον ἔτι δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλιτηρίων τυράννων Διοκλητια νοῦ καὶ Μαξιμιανοῦ, Μαξεντίου τε καὶ Μαξιμίνου, καὶ Λικινίου, ὅσα κατὰ τῆς Χριστοῦ ποίμνης δρά σαντες, διεφθάρησαν· καὶ ὡς ὁ μέγας καὶ ἰσαπόστολος Κωνσταντῖνος, τούτων θείᾳ δυναστεία περ ριγενόμενος, εἰρήνην ταῖς ἐκκλησίαις παρέσχε, καὶ πρῶτος Χριστιανῶν βασιλεὺς ἀναγορευθεὶς, τὴν ἐπώνυμον αὐτῷ πόλιν περιφανῶς ἀνιστᾷ. Τὸν δ᾽ ὄγδοον καὶ αὐτὸν ὁ ἰσαπόστολος περιέξει μοι Κωνσταντίνος, καὶ τὰ ἐπ' αὐτοῦ ταῖς ἐκκλησίαις συμβάντα, τά τε κατὰ τὸν δυσσεβὴ "Αρειον, καὶ τὴν πρώτην ἐν Νικαία σύνοδον· καὶ ὡς τὰ Χριστιανῶν εἰς ἐπίδοσιν ἤχθη· καὶ περὶ τῆς τῶν μοναχῶν ἀγγελικῆς πολιτείας, ὅθεν ἤρξατο, καὶ τίνας ἔσχεν ἀρχηγοὺς· ὅσα τε ὑπὸ τῶν ᾿Αρειανῶν τοῖς εὐσεβεῖν ᾑρημένοις ἐπράχθῃ, καὶ μᾶλλον ᾿Αθανασίῳ τῷ μεγάλῳ, καὶ περὶ τῆς μακαρίας Ελένης, καὶ τῶν ταύτης θεοφιλῶν ἔργων· καὶ ὡς τέλει χρησ σαμένη τοῦ βίου, σὺν τῷ υἱῷ Κωνσταντίνῳ τῇ ἐπω νύμῳ αὐτοῦ κατετέθησαν πόλει. Ο δ' ἔννατος τὰ ἐπὶ τῶν παίδων ὀφηγήσεται τοῦ ἱεροῦ Κωνσταντίνου, καὶ μᾶλλον τὰ ἐπὶ Κωνσταντίου ταῖς ἐκκλησίαις γεγενημένα, καὶ τῶν τότε ἀκμασάντων ἐπὶ τε τῇ ὀρθῇ καὶ διεστραμμένῃ δόξῃ· τίνες τε οἱ τῇ μοναχικῇ τηνικαῦτα δια πρεπεῖς πολιτείᾳ ἀνά τε Παλαιστίνην καὶ Αἰγυ πτον· καὶ περὶ διαφόρων συνόδων καὶ ἐκθέσεων πίστεως. Ἐπὶ τούτοις ὁ δέκατος τὰ κατὰ τὸν θεομισῆ δια λήψεται Ἰουλιανὸν, ὡς εἰς τὸν Ἑλληνισμὸν ἀπο κλίνας ἐκ τῆς ἀρθῆς πίστεως, ποικίλως τὸν καθ᾽ ἡμῶν ἀνεῤῥίπισε διωγμόν· καὶ ὡς εἰσβαλὼν τῇ Περσίδι, κακῶς διεφθάρη. Εν μέρει δὲ καὶ τὰ κατὰ τὸν εὐσεβέστατον Ἰοβιανὸν περιέξει, όπως τῆς ὀρθῆς δόξης γενναίως μάλα υπεριστάμενος, ἀπὸ εβίω. Ὁ δὲ μετὰ τοῦτον ἐνδέκατος διεξέλθοι ἀρίστως, ὅσα ἐπὶ Οὐαλεντινιανοῦ καὶ τοῦ δυσσεβοῦς Οὐάλεντος ταῖς ἐκκλησίαις ἐπισυνέβη· περί τε τῶν καθ' ἡμᾶς μεγάλων τῆς Ἐκκλησίας φωστήρων, καὶ τῶν εἰς ἀντίπαλον ἐκείνοις καταστάντων μοῖραν: καὶ ὡς τὰ τοῦ μοναχικοῦ εἰς μέγα ἐπιδέδωκε σχήματος πόσα τε τῶν ἐθνῶν τὸν Χριστιανισμὸν παρεδέξαντο καὶ ὡς διεφθάρη Οὐάλης, πυρὸς γενόμενος παρανάλωμα. Τῷ δωδεκάτῳ ἐσεῖται διηγουμένῳ τὰ κατὰ Γρα τιανὸν καὶ Οὐαλεντιανὸν τὸν νέον, καὶ τὸν ἐξ ἴ σπανίας μέγιστον Θετδόσιον, τήν τε οἰκουμενικὴν καὶ δευτέραν ἁγίαν σύνοδον· καὶ ὡς ἐπὶ τὸ μεῖ
dib
ECCLESIASTICÆ HISTORIE LIB. I.
τοῦ ᾿Αλεξανδρείας αὖθις Διονυσίου· καὶ ὅσοι τῶν res Dionysii Alexandriæ episcopi. Et qui magnarum
μεγάλων πρόεδροι πόλεων ἄχρι καὶ τῆς τῶν ἐκ urbium usque ad Ecclesiarum oppugnationem perκλησιῶν πολιορκίας διέμειναν καὶ περὶ τῶν manserint episcopi. Ostendet quoque, qui tum temτηνικάδε ἀκμασάντων ἐκκλησιαστικῶν συγγρα poris ecclesiastici scriptores, et aliter in divina
φέων, καὶ ἄλλως ἐπὶ σοφίᾳ θεία περιβοήτων ἀν sapientia clari viri floruerint.
δρῶν.
Ο έβδομος τὰ περὶ τῆς ἔριδος τῶν καθ᾿ ἡμᾶς
διαλήψεται ἐπισκόπων. ὅθεν καὶ τῆς θείας ἀμοι
ρήσαντες χάριτος πρὸς καιρὸν, δεινοῖς περιέπετον·
ἔτι δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλιτηρίων τυράννων Διοκλητια
νοῦ καὶ Μαξιμιανοῦ, Μαξεντίου τε καὶ Μαξιμίνου,
καὶ Λικινίου, ὅσα κατὰ τῆς Χριστοῦ ποίμνης δρά
σαντες, διεφθάρησαν· καὶ ὡς ὁ μέγας καὶ ἰσαπό
στολος Κωνσταντῖνος, τούτων θείᾳ δυναστεία περ
ριγενόμενος, εἰρήνην ταῖς ἐκκλησίαις παρέσχε,
καὶ πρῶτος Χριστιανῶν βασιλεὺς ἀναγορευθεὶς, τὴν
ἐπώνυμον αὐτῷ πόλιν περιφανῶς ἀνιστᾷ.
Τὸν δ᾽ ὄγδοον καὶ αὐτὸν ὁ ἰσαπόστολος περιέξει
μοι Κωνσταντίνος, καὶ τὰ ἐπ' αὐτοῦ ταῖς ἐκκλησίαις συμβάντα, τά τε κατὰ τὸν δυσσεβὴ "Αρειον,
καὶ τὴν πρώτην ἐν Νικαία σύνοδον· καὶ ὡς τὰ
Χριστιανῶν εἰς ἐπίδοσιν ἤχθη· καὶ περὶ τῆς τῶν
μοναχῶν ἀγγελικῆς πολιτείας, ὅθεν ἤρξατο, καὶ
τίνας ἔσχεν ἀρχηγοὺς· ὅσα τε ὑπὸ τῶν ᾿Αρειανῶν
τοῖς εὐσεβεῖν ᾑρημένοις ἐπράχθῃ, καὶ μᾶλλον ᾿Αθανασίῳ τῷ μεγάλῳ, καὶ περὶ τῆς μακαρίας Ελένης,
καὶ τῶν ταύτης θεοφιλῶν ἔργων· καὶ ὡς τέλει χρησ
σαμένη τοῦ βίου, σὺν τῷ υἱῷ Κωνσταντίνῳ τῇ ἐπωνύμῳ αὐτοῦ κατετέθησαν πόλει.
Ο δ' ἔννατος τὰ ἐπὶ τῶν παίδων ὀφηγήσεται τοῦ
ἱεροῦ Κωνσταντίνου, καὶ μᾶλλον τὰ ἐπὶ Κωνσταντιου ταῖς ἐκκλησίαις γεγενημένα, καὶ τῶν τότε
ἀκμασάντων ἐπὶ τε τῇ ὀρθῇ καὶ διεστραμμένῃ
δόξῃ· τίνες τε οἱ τῇ μοναχικῇ τηνικαῦτα διαπρεπεῖς πολιτείᾳ ἀνά τε Παλαιστίνην καὶ Αἰγυπτον· καὶ περὶ διαφόρων συνόδων καὶ ἐκθέσεων
πίστεως.
Ἐπὶ τούτοις ὁ δέκατος τὰ κατὰ τὸν θεομισῆ διαλήψεται Ἰουλιανὸν, ὡς εἰς τὸν Ἑλληνισμὸν ἀποκλίνας ἐκ τῆς ἀρθῆς πίστεως, ποικίλως τὸν καθ᾽
ἡμῶν ἀνεῤῥίπισε διωγμόν· καὶ ὡς εἰσβαλὼν τῇ
Περσίδι, κακῶς διεφθάρη. Εν μέρει δὲ καὶ τὰ κατὰ
τὸν εὐσεβέστατον Ἰοβιανὸν περιέξει, όπως τῆς
ὀρθῆς δόξης γενναίως μάλα υπεριστάμενος, ἀπὸ
εβίω.
Ὁ δὲ μετὰ τοῦτον ἐνδέκατος διεξέλθοι ἀρίστως,
ὅσα ἐπὶ Οὐαλεντινιανοῦ καὶ τοῦ δυσσεβοῦς Ουάλεν
τος ταῖς ἐκκλησίαις ἐπισυνέβη· περί τε τῶν καθ'
ἡμᾶς μεγάλων τῆς Ἐκκλησίας φωστήρων, καὶ τῶν
εἰς ἀντίπαλον ἐκείνοις καταστάντων μοῖραν: καὶ ὡς
τὰ τοῦ μοναχικοῦ εἰς μέγα ἐπιδέδωκε σχήματος
πόσα τε τῶν ἐθνῶν τὸν Χριστιανισμὸν παρεδέξαντο·
καὶ ὡς διεφθάρη Οὐάλης, πυρὸς γενόμενος παρανάλωμα.
Τῷ δωδεκάτῳ ἐσεῖται διηγουμένῳ τὰ κατὰ Γρατιανὸν καὶ Οὐαλεντιανὸν τὸν νέον, καὶ τὸν ἐξ ἴσπανίας μέγιστον Θετδόσιον, τήν τε οἰκουμενικὴν
καὶ δευτέραν ἁγίαν σύνοδον· καὶ ὡς ἐπὶ τὸ μεῖ
Septimus contentionem et rixas nostrorum expediet episcoporum, unde illi a divina ad tempus
excidentes gratia, in magna inciderunt pericula.
Deinde de exitialibus tyrannis, Diocletiano et Maximiano, Maxentio et Maximino, et Licinio, quam
crudeliter illi in gregem Christi sævierint, tractabit. Postremo, quomodo magnus et apostolis ipsis
par Constantinus, divina ope ab iis victoriam reportans, pacem Ecclesiis conciliarit, et primus
Christianorum imperator creatus, magnifice cognominem sibi urbem construxerit.
Octavum tomum sibi vindicabit idem ipse apostolis non inferior et Constantinus: et res quæ eo
imperante ecclesiis acciderunt. Res item impli
Arii et primam quæ Nicææ est celebrata synodum. Et quemadmodum res Christianæ incrementum ceperint. Item de angelica monachorum vita,
unde initium sumpserit, et quos habuerit auctores.
Item quæ Ariani contra veræ pietatis sectatores, et
maxime adversus magnum Athanasium 40 moliti
sint et fecerint. Præterea de beata Helena, et piis
ejusdem Deoque gratis operibus et ut finita vita,
una cum filio Constantino, in cognomine ei urbe
sit sepulta, idem narrabit.
Nonus res filiorum sacrosancti Constantini, et
in primis ea quæ ecclesiis sub Constantio evenerunt, persequetur. Item qui viri tum et in recta
et in perversa doctrina florentes fuerint. Item qui
eo tempore monastica vita per Palæstinam et Ægyptum excelluerint. Item de diversis synodis et variis professionis fidei expositionibus et formulis
tractabil.
Decimus porro complectetur res Deo invisi Juliani, ut ille a recta pietale desciscens, et ad Græcorum idololatriam deficiens, variis subinde modis
persecutionem contra nos concitarit, et ut bello
Persis illato, malus male perierit. Aliqua etiam
is tomus ex parte res piissimi imperatoris Joviani
comprehendet, quomodo scilicet magno animo
rectam doctrinam propagans, vitam finierit.
Porro qui hunc consequetur undecimus tomus,
copiose testabitur, quæ Ecclesiæ sub Valentiniano
et impio valente pertulerint. Item de magnis Ecclesiæ orthodoxæ luminaribus, et qui ex adverso
eisdem exstiterint oppugnatores, ostendet. Præterea ut ordo monasticus in immensum creverit.
Item quæ gentes Christianismum susceperint;
postremo, ut Valens incendio perierit.
Duodecimo tomo describentur Gratiani et Valentiniani junioris, et ex Hispania oriundi Maximi
Theodosii res. Item secundum universale sanotum
concilium et ut pietas Christiana in majus sit
col. 615–616page 34 of 392
PG 145:615ζον τὰ τῆς καθ' ἡμᾶς προελήλυθεν εὐσεβείας, παντάπασι τῶν εἰδωλικῶν κατασραφέντων νεῶν. Ἔτι δὲ καὶ περὶ τῶν τότε δεινῶν αἱρεσιαρχῶν, καὶ τῶν καθ᾿ ἡμᾶς ἁγίων καὶ φιλοσόφων ἀνδρῶν. Ὁ τρισκαιδέκατος τὰ περὶ ᾿Αρκάδιον καὶ Ἑνώ ριον λαμπρῶς διηγήσεται· ἔτι δὲ καὶ τὰ κατὰ τὸν Χρυσοῦν τὴν γλῶτταν, εἰς λεπτὸν ἐπεξέλθοι μοι ὅσα τε καὶ οἷα τηνικαῦτα τῇ Ἐκκλησίᾳ ἐπι συνέβη. Τῷ γε μὴν τεσσαρεσκαιδεκάτῳ τῶν τόμων ὁ νεώ τερος Θεοδόσεος, καὶ ἡ θαυμαστὴ γυναικῶν Πουλχερία χορηγήσει τὰς ὕλας· καὶ τὰ κατὰ τὴν τρίτην ἐν Ἐφέσῳ σύνοδον εὖ μάλα διέλθοι· τήν τε διαδοχὴν τῶν τότε τῶν μεγάλων ἡγησαμένων παροικιών ἔτι δὲ καὶ τὰ κατὰ τὸν Εὐτυχῆ καὶ Διόσκορον, καὶ Εὐδοκίαν καὶ Παλαιστίνῃ καὶ ἀλλαχοῦ τὴν κατὰ Θεὸν τηνικαῦτα ἐν Παλαιστίνῃ καὶ ἀλλαχοῦ τὴν κατὰ Θεὸν πολιτείαν ηρίστως μετῄεσαν. Πρὸς τούτοις ὁ μετ᾿ ἐκεῖνον πεντεκαιδέκατος τὰ κατὰ τὸν αοίδιμον Μαρκιανόν, καὶ τὸν μέγαν Λέοντα, καὶ τὴν τετάρτην ἐκδιηγήσεται σύνοδον, ἄρδην τὰ ταύτης πάντα διαλαμβάνων, ὅσα Τε ἐν ᾿Αντιοχείᾳ καὶ κατὰ τὴν ᾿Αλεξάνδρου ἐπὶ συν στάσει ταύτης προέβη ἔτι δὲ καὶ τὰ περὶ τῆς ἐν τῷ τρισαγίῳ ὕμνῳ προσθήκης γεγενημένα. Ο μέντοι ἐξκαιδέκατος τὰ περὶ Ζήνωνος καὶ Βασιλίσκου, καὶ τῶν ἐγκυκλίων τούτου γραμμέ των, ἔτι δὲ καὶ τὰ κατὰ τὸν Δίκορον ᾿Αναστάσιον τῇ ἱερωσύνῃ ἐπισυμβάντα συνδιαλήψεται ἔπειτα καὶ τὰ περὶ Σευήρου και Πέτρου του αναφέως, Πέτρου τε τοῦ Μάγγου καὶ Τιμοθέου τοῦ Δι λούρου, καὶ τῶν ἄλλων ἐπὶ τούτοις αἱρεσιω τον, ἐρεῖ πρὸς ἀκρίβειαν· καὶ ὅσα δὴ αὖθις ἐπὶ συστάσει τῆς ἁγίας τετάρτης συνόδου ἐπράχθη. Τὸν ἑπτακαιδέκατον Ἰουστῖνος ὁ πρῶτος καὶ ὁ μετ' ἐκεῖνον μέγιστος Ἰουστινιανός σὺν τῇ ἁγίᾳ πέμπτῃ συνόδῳ καὶ τοῖς ἐν αὐτῇ πεποι γμένοις, πρὸς δὲ τοῖς κατὰ Βελλισάριον ἔργοις ἀναπληρώσει μοι· ἔτι δὲ καὶ ὁ νεώτερος Ἰουστῖνος, καὶ ὅσοι βίῳ τηνικαῦτα ἱσαγγέλω διαπρέποντες ἦσαν. Ὁ δέ γε δέκατός τε καὶ ὄγδοος λαμπρῶς περιέξε μοι, ὅσα ἐπὶ Τιβερίου καὶ Μαυρικίου τῶν αὐτοκρατόρων ταῖς ἐκκλησίαις ἐγένετο· ἔτι δὲ καὶ τὰ περὶ τῶν Περσῶν Ὁρμίσδα, Χοσρόου τε καὶ Χαγάνου γεγενημένα· καὶ ὡς Μαυρίκιος ποινὰς Θεῷ εἰσπραττόμενος, ξίφει τὸν βίον μετήλλαξεν· εἶτα περί τινων σχισμάτων καὶ αἱρέσεων μερικών διαλήψεται· Μο νοφυσιτῶν, Τριθεῖτῶν, Αγνοητῶν καὶ Θεοπασχ ἔτι δὲ περὶ τῶν Ἰακωβιτῶν καὶ ᾿Αρμενίων, καὶ τῶν ἐν αὐτοῖς διαιρέσεων· καὶ ὅπως ὁ μετέ Μαυρίκιον κακῶς τυραννήσας Φωκᾶς αἰσχρῶς ἀπηλ λάγη τοῦ ζῆν. τῶν
provecta, templis ubique quæ idolis consecrata ζον τὰ τῆς καθ' ἡμᾶς προελήλυθεν εὐσεβείας,
fuerant eversis. Insuper de ejus temporis gravibus παντάπασι τῶν εἰδωλικῶν κατασραφέντων νεῶν.
hæresiarchis, et sanctis etiam piisque in Ecclesia Ἔτι δὲ καὶ περὶ τῶν τότε δεινῶν αἱρεσιαρnostris hominibus.
χῶν, καὶ τῶν καθ᾿ ἡμᾶς ἁγίων καὶ φιλοσόφων
ἀνδρῶν.
Tredecimus teinpora Arcadii et Honorii prolixe
exponet. Prætereaque res aurea lingua præstantis
viri Chrysostomi scilicet, et quæ insuper ea ætate
Ecclesiæ contigerint, accurate prosequetur.
In quarto decimo tomo argumentum nobis Theodosius junior, et omnium admiratione digna femina
Pulcheria suppeditrbit; et acta concili tertii Ephesi
coacti commemorabil, 41 et præterea episcoporum successionem, qui maximis quibusque ecclesiis præfuerunt. Commemorabuntur etiam Eutyches
et Dioscorus, hæretici. Item Eudocia et Pulcheria,
reginæ seu imperatrices. Denique qui ea tempestate
in Palæstina et alibi Deo placentem vitam, monasticam scilicet, optime sunt professi et secuti.
Hunc qui sequetur decimus quintus, hæc complectetur celeberrimi imperatoris Marciani et
Leonis Magni res, et quartæ synodi acta, omnia
ea abunde exponens: et insuper, quæ Antiochiæ
et Alexandriæ in seditione evenere. Item quæ circa
adjectionem ter sancti hymni sunt facta.
In decimo sexto erunt res Zenonis et Basilisci,
hujusque circulares litteræ; et quæ tempore Anastasii Dicori Ecclesiæ evenerunt. Deinde res quoque
Severi, Petri Gnaphei, Petri Mongi, Timothei
Eluri, et aliorum insuper hæreticorum. Et item
quæ denuo per seditionem de quarta sancta synodo
sunt acla, accurate proponet.
Decimas septimus ex rebus Justini primi, et
suocessoris ejus maximi Justiniani, et actis quintæ
sanctæ synodi constabit. His adjicientur Bellisarii
res gestæ item Justini junioris res, et qui eodem
tempore vita angelis equali clari fuere monachi.
G
Ὁ τρισκαιδέκατος τὰ περὶ ᾿Αρκάδιον καὶ Ἑνώ
ριον λαμπρῶς διηγήσεται· ἔτι δὲ καὶ τὰ κατὰ τὸν
Χρυσοῦν τὴν γλῶτταν, εἰς λεπτὸν ἐπεξέλθοι μοι·
ὅσα τε καὶ οἷα τηνικαῦτα τῇ Ἐκκλησίᾳ ἐπι
συνέβη.
Τῷ γε μὴν τεσσαρεσκαιδεκάτῳ τῶν τόμων ὁ νεώτερος Θεοδόσεος, καὶ ἡ θαυμαστὴ γυναικῶν Πουλχερία χορηγήσει τὰς ὕλας· καὶ τὰ κατὰ τὴν τρίτην
ἐν Ἐφέσῳ σύνοδον εὖ μάλα διέλθοι· τήν τε διαδοχὴν τῶν τότε τῶν μεγάλων ἡγησαμένων παροικιών·
ἔτι δὲ καὶ τὰ κατὰ τὸν Εὐτυχῆ καὶ Διόσκορον, καὶ
Εὐδοκίαν καὶ Παλαιστίνῃ καὶ ἀλλαχοῦ τὴν κατὰ Θεὸν
τηνικαῦτα ἐν Παλαιστίνῃ καὶ ἀλλαχοῦ τὴν κατὰ Θεὸν
πολιτείαν ηρίστως μετῄεσαν.
Πρὸς τούτοις ὁ μετ᾿ ἐκεῖνον πεντεκαιδέκατος τὰ
κατὰ τὸν αοίδιμον Μαρκιανόν, καὶ τὸν μέγαν
Λέοντα, καὶ τὴν τετάρτην ἐκδιηγήσεται σύνοδον,
ἄρδην τὰ ταύτης πάντα διαλαμβάνων, ὅσα Τε
ἐν ᾿Αντιοχείᾳ καὶ κατὰ τὴν ᾿Αλεξάνδρου ἐπὶ συν
στάσει ταύτης προέβη ἔτι δὲ καὶ τὰ περὶ τῆς
ἐν τῷ τρισαγίῳ ὕμνῳ προσθήκης γεγενημένα.
Ο μέντοι ἐξκαιδέκατος τὰ περὶ Ζήνωνος καὶ
Βασιλίσκου, καὶ τῶν ἐγκυκλίων τούτου γραμμέ
των, ἔτι δὲ καὶ τὰ κατὰ τὸν Δίκορον ᾿Αναστάσιον
τῇ ἱερωσύνῃ ἐπισυμβάντα συνδιαλήψεται ἔπειτα
καὶ τὰ περὶ Σευήρου και Πέτρου του αναφέως,
Πέτρου τε τοῦ Μάγγου καὶ Τιμοθέου τοῦ Δι
λούρου, καὶ τῶν ἄλλων ἐπὶ τούτοις αἱρεσιωτον, ἐρεῖ πρὸς ἀκρίβειαν· καὶ ὅσα δὴ αὖθις ἐπὶ
συστάσει τῆς ἁγίας τετάρτης συνόδου ἐπράχθη.
Τὸν ἑπτακαιδέκατον Ἰουστῖνος ὁ πρῶτος καὶ
ὁ μετ' ἐκεῖνον μέγιστος Ἰουστινιανός σὺν τῇ
ἁγίᾳ πέμπτῃ συνόδῳ καὶ τοῖς ἐν αὐτῇ πεποιγμένοις, πρὸς δὲ τοῖς κατὰ Βελλισάριον ἔργοις
ἀναπληρώσει μοι· ἔτι δὲ καὶ ὁ νεώτερος Ἰουστί
νος, καὶ ὅσοι βίῳ τηνικαῦτα ἱσαγγέλω διαπρέπον
τες ἦσαν.
Ὁ δέ γε δέκατός τε καὶ ὄγδοος λαμπρῶς περιέξε:
μοι, ὅσα ἐπὶ Τιβερίου καὶ Μαυρικίου τῶν αὐτοκρα
τόρων ταῖς ἐκκλησίαις ἐγένετο· ἔτι δὲ καὶ τὰ περὶ
Decimus et octavus tomus clare explicabit, quæ
sub Tiberio et Mauricio imperatoribus in ecclesiis
sunt acta; item res Hormisdæ, Chosroæ et Chagani Persarum; et ut Mauricius ponas Deo per- τῶν Περσῶν Ὁρμίσδα, Χοσρόου τε καὶ Χαγάνου
solvens, gladio perierit. Deinde quædam commemorabuntur de singularibus quibusdam dissidiis et
hæresibus, scilicet Monophysitis, Tritheitis, Agnoetis et Theopaschitis; item de Jacobitis et Armeniis, et præterea quæ in iis ipsis hæresibus fuere
dissidia. Postremo quam turpiter Phocas, qui
Mauricio succedens crudeliter tyrannidem gessit,
sit jugulatus.
γεγενημένα· καὶ ὡς Μαυρίκιος ποινὰς Θεῷ εἰσπρατ
τόμενος, ξίφει τὸν βίον μετήλλαξεν· εἶτα περί τινων
σχισμάτων καὶ αἱρέσεων μερικών διαλήψεται· Μο
νοφυσιτῶν, Τριθεῖτῶν, Αγνοητῶν καὶ Θεοπασχ:
ἔτι δὲ περὶ τῶν Ἰακωβιτῶν καὶ ᾿Αρμενίων,
καὶ τῶν ἐν αὐτοῖς διαιρέσεων· καὶ ὅπως ὁ μετέ
Μαυρίκιον κακῶς τυραννήσας Φωκᾶς αἰσχρῶς ἀπηλλάγη τοῦ ζῆν.
τῶν
col. 617–618page 35 of 392
PG 145:617Ὁ δ᾽ ἐννεακαιδέκατος αὐτόν τε Ηράκλειον, τούς τε παῖδας καὶ ἐγγόνους αὐτοῦ καὶ τὰ ἐπ᾿ αὐτοῖς γενόμενα περιέξει· τά τε τῆς Περσῶν κινήσεως καθ᾿ ἡμῶν, τοῦ τε ἀκαθίστου Ὕμνου, καὶ τῆς Ἱε ροσολύμων ἁλώσεως· καὶ ὡς ὁ μυσαρὸς τηνικαῦτα ἀνεφάνη Μωάμεθ· ἔτι δὲ καὶ τὰ περὶ τῆς αἱρέσεως τῶν Μονοθελητῶν, καὶ τῶν ἐπ' αὐτῆ γενομένων, Σεργίου τε καὶ Πύῤῥου, Παύλου τε καὶ Πέτρου, Μαξίμου τε τοῦ θείου καὶ ὁμολογητοῦ· περί τε τῆς εὐσεβοῦς βασιλείας Κωνσταντίνου τοῦ Πωγωνάτου· καὶ τὰ κατὰ τὴν ἁγίαν ἕκτην καὶ οἰκουμενικὴν σύνοδον, καὶ τὰ ἐν αὐτῇ πραχθέντα, καὶ μετ᾿ αὐτὴν, ἐπὶ Ἰουστινιανοῦ τοῦ Ῥινοτμήτου, καὶ τῶν καθεξῆς βασιλέων, ἄχρι δὴ καὶ αὐτῆς ὅλης ἀρχῆς ᾿Αναστασίου τοῦ Δικόρου καὶ Θεοδοσίου τοῦ ᾿Ατραμυτηνοῦ τῶν αὑτοκρατόρων. Ἡ μέντοι περιοχὴ τοῦ εἰκοστοῦ τόμου ἔσται Λέων Κόνων ὁ Ἴσαυρος καὶ Εἰκονομάχος· ὅθεν τε ἡ τῶν Εἰκονομάχων αἵρεσις ἀνεφύη· πρὸς δὲ καὶ ὁ Κοπρώνυμος Κωνσταντῖνος, καὶ τὰ δι᾿ αὐτοῦ γε γενημένα ἀθέως· ἐν ταυτῷ δὲ καὶ Γερμανοῦ, καὶ τοῦ Δαμασκόθεν Ιωάννου, Στεφάνου τε τοῦ νέου, καὶ τῶν λοιπῶν θεομισῶν αὐτοῦ ἔργων, μεμνήσεται καὶ ὡς διεφθάρη αὐτός τε καὶ ὁ παῖς Λέων ὁ ἐκ τῆς Χαζάρας τὴν ἐπωνυμίαν κεκληρωμένος. Ετι συνδιαλήψεται καὶ τὰ περὶ τῆς εὐσεβοῦς βα σιλείας Κωνσταντίνου καὶ Εἰρήνης· καὶ τὰ κατὰ τὴν ἁγίαν ἑβδόμην καὶ οἰκουμενικὴν σύνοδον· καὶ τῆς τῶν ἁγίων εἰκόνων τιμῆς· πρὸς δὲ Ταρασίου καὶ Νικηφόρου· ἔτι δὲ Πλάτωνος καὶ Θεοδώρου τοῦ Στουδίτου· καὶ τῶν γεγονότων ἐν τούτοις σχισμάτ καὶ ὡς ὁ ἀπὸ γενικῶν Νικηφόρος, Σταυράκιος τε καὶ ὁ Ραγκαβὲ Μιχαήλ, τὸν βίον μετήλλαξαν. των Ο εἰκοστόπρωτος τὰ κατὰ τὸν δυσσεβῆ Λέοντα τὸν ᾿Αρμένιον διηγήσεται· ὅπως τε ἡ δευτέρα γέν γονεν εικονομαχία· καὶ τίς ὁ ταύτης πατήρ· καὶ ὡς ὑπερόριος διὰ ταύτην ὁ πατριάρχης Νικηφόρος ἐγένετο, καὶ ὁ Στουδίτης Θεόδωρος, καὶ ἄλλα πλεῖ στοι περί τε τῆς βασιλείας τοῦ ᾿Αμορίου Μι χαὴλ, καὶ περὶ Μεθοδίου τοῦ πατριάρχου· καὶ τὰ ἐν τῇ βασιλείᾳ Θεοφίλου πραχθέντα· καὶ τῆς παρ ῥησίας τῶν τηνικαῦτα ἁγίων ἀνδρῶν, τῶν γρα πτῶν μάλιστα, καὶ Μεθοδίου τοῦ ἱεροῦ, καὶ Ἰω σὴφ τοῦ ὑμνογράφου· καὶ ὡς ἐν τέλει δενόμε νος ὁ Θεόφιλος, ταῖς ἱεραῖς εἰκόσι προσέθετο. δ Τῷ δὲ εἰκοστῷ δευτέρῳ ἔσται διηγουμένῳ, ὅτα ἐπὶ Μιχαὴλ καὶ Θεοδώρας τῆς ἁγίας αὐτοῦ μητρὸς τῇ Ἐκκλησίᾳ ἐπράχθη· καὶ ἡ ἀναστήλωσις τῶν ἁγίων εἰκόνων ἐγένετο· περί τε Ιωαννικίου τοῦ μεγάλου, καὶ τῆς διακρίσεως Μεθοδίου, καὶ τῆς τῶν ἀνιέρων καθαιρέσεως ἱερέων, καὶ τῶν τότε σχισμάτων· περί τε Λιζικιανῶν καὶ Μανιχαίων·, καὶ ὡς τὸ τῶν Βουλγάρων ἔθνος τὸν Χριστιανικ, σμὸν προσεδέξατο· ἔτι δὲ καὶ περὶ Ἰγνατίου καὶ Φωτίου τῶν πατριαρχών· καὶ τὰ μεταξὺ τῶν δύο τούτων συμβάντα· καὶ τὰ μέσον Φωτίου καὶ Νι
ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. I.
42 Posteriorum quinque tomorum argumenta alius auctoris esse videntur. Qui tomi in hoc opere
non exstant.
Ὁ δ᾽ ἐννεακαιδέκατος αὐτόν τε Ηράκλειον, τούς
τε παῖδας καὶ ἐγγόνους αὐτοῦ καὶ τὰ ἐπ᾿ αὐτοῖς
γενόμενα περιέξει· τά τε τῆς Περσῶν κινήσεως
καθ᾿ ἡμῶν, τοῦ τε ἀκαθίστου Ὕμνου, καὶ τῆς Ἱε
ροσολύμων ἁλώσεως· καὶ ὡς ὁ μυσαρὸς τηνικαῦτα
ἀνεφάνη Μωάμεθ· ἔτι δὲ καὶ τὰ περὶ τῆς αἱρέσεως
τῶν Μονοθελητῶν, καὶ τῶν ἐπ' αὐτῆ γενομένων,
Σεργίου τε καὶ Πύῤῥου, Παύλου τε καὶ Πέτρου,
Μαξίμου τε τοῦ θείου καὶ ὁμολογητοῦ· περί τε
τῆς εὐσεβοῦς βασιλείας Κωνσταντίνου τοῦ Πωγωνάτου· καὶ τὰ κατὰ τὴν ἁγίαν ἕκτην καὶ οἰκουμε
νικὴν σύνοδον, καὶ τὰ ἐν αὐτῇ πραχθέντα, καὶ
μετ᾿ αὐτὴν, ἐπὶ Ἰουστινιανοῦ τοῦ Ῥινοτμήτου,
καὶ τῶν καθεξῆς βασιλέων, ἄχρι δὴ καὶ αὐτῆς
ὅλης ἀρχῆς ᾿Αναστασίου τοῦ Δικόρου καὶ Θεοδοσίου
τοῦ ᾿Ατραμυτηνοῦ τῶν αὑτοκρατόρων.
Ἡ μέντοι περιοχὴ τοῦ εἰκοστοῦ τόμου ἔσται
Λέων Κόνων ὁ Ἴσαυρος καὶ Εἰκονομάχος· ὅθεν τε
ἡ τῶν Εἰκονομάχων αἵρεσις ἀνεφύη· πρὸς δὲ καὶ
ὁ Κοπρώνυμος Κωνσταντῖνος, καὶ τὰ δι᾿ αὐτοῦ γεγενημένα ἀθέως· ἐν ταυτῷ δὲ καὶ Γερμανοῦ, καὶ
τοῦ Δαμασκόθεν Ιωάννου, Στεφάνου τε τοῦ νέου,
καὶ τῶν λοιπῶν θεομισῶν αὐτοῦ ἔργων, μεμνήσεται καὶ ὡς διεφθάρη αὐτός τε καὶ ὁ παῖς Λέων ὁ
ἐκ τῆς Χαζάρας τὴν ἐπωνυμίαν κεκληρωμένος.
Ετι συνδιαλήψεται καὶ τὰ περὶ τῆς εὐσεβοῦς βασιλείας Κωνσταντίνου καὶ Εἰρήνης· καὶ τὰ κατὰ
τὴν ἁγίαν ἑβδόμην καὶ οἰκουμενικὴν σύνοδον· καὶ
τῆς τῶν ἁγίων εἰκόνων τιμῆς· πρὸς δὲ Ταρασίου
καὶ Νικηφόρου· ἔτι δὲ Πλάτωνος καὶ Θεοδώρου τοῦ
Στουδίτου· καὶ τῶν γεγονότων ἐν τούτοις σχισμάτ
καὶ ὡς ὁ ἀπὸ γενικῶν Νικηφόρος, Σταυράκιός τε καὶ ὁ Ραγκαβὲ Μιχαήλ, τὸν βίον μετήλ
λαξαν.
των
Ο εἰκοστόπρωτος τὰ κατὰ τὸν δυσσεβῆ Λέοντα
τὸν ᾿Αρμένιον διηγήσεται· ὅπως τε ἡ δευτέρα γέν
γονεν εικονομαχία· καὶ τίς ὁ ταύτης πατήρ· καὶ
ὡς ὑπερόριος διὰ ταύτην ὁ πατριάρχης Νικηφόρος
ἐγένετο, καὶ ὁ Στουδίτης Θεόδωρος, καὶ ἄλλα πλεῖστοι περί τε τῆς βασιλείας τοῦ ᾿Αμορίου Μι
χαὴλ, καὶ περὶ Μεθοδίου τοῦ πατριάρχου· καὶ τὰ
ἐν τῇ βασιλείᾳ Θεοφίλου πραχθέντα· καὶ τῆς παρῥησίας τῶν τηνικαῦτα ἁγίων ἀνδρῶν, τῶν γραπτῶν μάλιστα, καὶ Μεθοδίου τοῦ ἱεροῦ, καὶ Ἰωσὴφ τοῦ ὑμνογράφου· καὶ ὡς ἐν τέλει δενόμε
νος ὁ Θεόφιλος, ταῖς ἱεραῖς εἰκόσι προσέθετο.
δ
Τῷ δὲ εἰκοστῷ δευτέρῳ ἔσται διηγουμένῳ, ὅτα
ἐπὶ Μιχαὴλ καὶ Θεοδώρας τῆς ἁγίας αὐτοῦ μητρὸς
τῇ Ἐκκλησίᾳ ἐπράχθη· καὶ ἡ ἀναστήλωσις τῶν
ἁγίων εἰκόνων ἐγένετο· περί τε Ιωαννικίου τοῦ
μεγάλου, καὶ τῆς διακρίσεως Μεθοδίου, καὶ τῆς
τῶν ἀνιέρων καθαιρέσεως ἱερέων, καὶ τῶν τότε
σχισμάτων· περί τε Λιζικιανῶν καὶ Μανιχαίων·,
καὶ ὡς τὸ τῶν Βουλγάρων ἔθνος τὸν Χριστιανικ,
σμὸν προσεδέξατο· ἔτι δὲ καὶ περὶ Ἰγνατίου καὶ
Φωτίου τῶν πατριαρχών· καὶ τὰ μεταξὺ τῶν δύο
τούτων συμβάντα· καὶ τὰ μέσον Φωτίου καὶ Νι
PATROL. GR. CXLV.
In decimo nono tomo agetur de ipsa Heraclio,
liberisque el nepotibus ejus, et rebus sub eis gestis.
Agetur præterea de Persarum adversus Christianos
motu. Item de sacrosancto bymno, et Hierosolymorum captivitate. Et ut exsecrabilis et abominandus ea ætate Mahomethus coortus sit. Item de
hæresi Monothelitarum, et qui eam sectati sunt,
Sergio, Pyrrho, Paulo et Petro; item de Maximo,
divino confessore; item de pio imperio Constantini
Pogonati sive Barbali; item de sancto sexto universali concilio, rebusque in eo et post id gestis,
tempore Justiniani Rhinotmeti, et succedentium
imperatorum, usque ad integrum imperium Anastasi Dicori, et Theodosii Atramyteni imperatoris.
Vicesimi tomi materia erit Leo Conon Isaurus,
imaginnm debellator: unde etiam hæresis et secta
imagines debellantium est exorta. Præterea Constantinus Copronymus, et quæ ab eo impie sint
facta. In eodem tomo mentio quoque fiet Germani,
Joannis Damasceni, et Stephani junioris, et item
reliquorum Deo invisorum factorum ejusdem Constantini et ut ipse, filiusque ejus Leo, cognomen
a Chazara, sive secessu, adeptus, interierint. Complectetur idem tomus res gestas pii imperii Constantini et Irenæ, et sanctæ septimæ universalis synodi
acta. et restitutos sacris imaginibus honores. AgeTur quoque de Tarasio et Nicephoro, item de Platone, et Theodoro Studita, et quæ horum temporum
fuerint schismata et dissidia; et quomodo Nicephorus nobilis, Stauracius, et Michael Rancabæ
vitam finierint.
Vicesimus primus tomus impii Leonis Armenii
gesta et quomodo secundum imaginibus bellum
sit illatum, quis ejus belli auctor; et ut ea de causa
Nicephorus patriarcha, Theodorus Studites, et
complures alii in exsilium sint acti, recensebit.
Complectetur quoque imperium Michaelis Amorei,
et res Methodii patriarchæ. Item res sub imperio
Theophili gestas. Item dicendi libertatem sancto.
rum eo tempore virorum, præcipue in pictis imaginibus defendendis. Agetur item de sancto Methodio, et Josepho hymnorum scriptore; et ut in fine
prope vitæ Theophilus sacras imagines approbarit.
In vicesimo secundo recensebuntur, quæ sub
imperio Michaelis, et Theodoræ matris ejus, sanctæ feminæ, Ecclesiæ acciderint, et restitutio sacrarum imaginum. Dicetur quoque de Joannicio
Magno, de meditationibus Methodii, de impiorum
abrogatione sacerdotum: de ejus temporis dissidiis
et schismatibus, præcipue vero de Lizicianis et
Manichæis, ut gens Bulgarorum Christianismum
susceperit: de ignatio et Photio patriarchis, et
quæ medio inter istos tempore acciderint. Item
que inter Photium et Nicolaum papam sint acta.
Chapter IICaput II
col. 619–620page 36 of 392
PG 145:619κολάου τοῦ πάπα γεγενημένα· καὶ ὡς ἐσφάγη Βάρδας ὁ Καίσαρ, καὶ ὁ αὐτοκράτωρ ἀνήρηται Μιχαήλ. Τοῦ δὲ εἰκοστοῦ τρίτου ἡ περίληψις ἔσται Βασί λειος ὁ Μακεδὼν καὶ οἱ παῖδες αὐτοῦ, Λέων ὁ Σου φὸς καὶ ᾿Αλέξανδρος· καὶ τὰ ἐπὶ τούτων τῇ Ἐκ κλησίᾳ συμβάντα· καὶ αὖθις κατὰ Φώτιον καὶ Ιγνάτιον· καὶ τὰ περὶ τῆς λεγομένης ὀγδόης οι κουμενικῆς συνόδου, καὶ τῶν τηνικαῦτα σκανδάλων διὰ τὸν Φώτιον· καὶ ὅπως τὸ ἔθνος τῶν Ρὼς τὸν Χριστιανισμὸν παρεδέξατο· καὶ περὶ τοῦ μετὰ τὸν Φώτιον πατριάρχου Στεφάνου, καὶ τοῦ δι' αὐτοῦ σχίσματος· ἔτι δὲ καὶ τῆς τετραγαμίας τοῦ βασι λέως Λέοντος τοῦ Σοφοῦ, καὶ τῶν δι' αὐτὴν γενομέν νων σχισμάτων τε καὶ συνόδων· περί τε Νικολάου καὶ Εὐθυμίου τῶν τῆς Κωνσταντίνου πατριαρχῶν καὶ τὰ ἐπὶ τούτοις· καὶ ὡς ἀπεβίω Λέων ὁ σοφώς τατος βασιλεύς. Ταῦτα μὲν ἐς τὸ ἀκριβές προδιωρισάμεθα, ήρη μένοι τὴν τῶν ἀναγινωσκόντων διάνοιαν ἐκ τοῦ σχεδόν τὴν τῆς ὑποθέσεως πρόθεσιν εὐσύνοπτου ἔχειν· ἵνα δὲ μή τιν: ἐξῇ λυμαίνεσθαι τῷ συγγράμματι· ειώθασι γὰρ οἱ πλεῖστοι τὰς ἀλλοτρίας πραγματείας διασκευάζειν πρὸς τὸ δοκοῦν· τὰς μὲν τῶν τόμων ἀκροστιχίδας τῷ ἐμῷ προησφαλισάμην ονό ματί τε καὶ ἐπωνύμῳ διὰ πάντων χρόνον ἐτῶν συγκλειόντων. Καὶ τοίνυν αἰτῶ, ἃ μὲν καλῶς ὑπη γόρευται παρ' ὅλην τὴν συγγραφήν, μὴ μετεχέτω φθόνου, ὃς τοῖς καλοῖς πρὸ τῶν ἄλλων ἐπιφύεσθαι εἴωθεν· ἃ δὲ ἀγνοῆσαι συνέπεσε, παρὰ τῶν οἷς λό γου δύναμις καὶ πείρας, διορθωτέον· νέοι γὰρ ὄντες ἡμεῖς καὶ μήπω ἕκτου καὶ τριακοστοῦ τῆς ἡλικίας ἐπιβάντες ἐνιαυτοῦ, ἡνίκα τῇ πραγματεία ἑαυτοὺς ἐκδεδώκαμεν, τὸ προκείμενον διηνύσαμεν. Ἐπεὶ δ' ἀποχρώντως ὅσα γε προσῆκον εἶναι λελόγισται προε θέμεθα, τῆς θείας ἡγουμένης ροπῆς, κατάρξομαί γε τῆς ὑποθέσεως ὅθεν ἄρχεσθαι ἄμεινον, πρὸ πάν των τὸ τῆς ἱστορίας τιμῶν ἀσφαλὲς, τὴν ἀλή θειαν. ΚΕΦΑΛ. Β΄. Περὶ τῆς ἀρχαιότητος τοῦ καθ᾿ ἡμᾶς τῶν Χριστιανῶν δόγματος, καὶ περὶ θεολογίας καὶ ἀϊδιότητος τοῦ Υἱοῦ· καὶ ὡς τοῖς πρὸ τοῦ νόμου καὶ ἐν τῷ νόμῳ θεοφιλέσι τὸ κατὰ Χριστὸν προέγνωστο μυστήριον. Τὸ μὲν οὖν τὰ Χριστιανῶν ἀρχαιολογεῖν, τίνες ὄντες, καὶ ὅθεν, καὶ ὅπως ἐπὶ τόσον τὸ κατ' αὐτοὺς ἐπιδέδωκε, καὶ εἰς τόδε προελήλυθε δόξης, ἄκαιρόν τε καὶ ἄλλως περιττόν οἶμαι τῷ παρόντι διερευνᾶσθαι, τῶν ἱερῶν λογίων καὶ πράξεων, καὶ μυρίων ἄλλων τῶν καθεξής, διαῤῥηδην ταῦτα μετ᾿ ἀκρι βείας διεξιόντων, ὡς ἄνωθέν τε καὶ ἐξαρχῆς, καὶ ὁμοῦ ταῖς τοῦ κόσμου κρηπῖσι, τὸ ἡμέτερον δόγμα συγκατεβλήθη· μᾶλλον δὲ καὶ χρόνου ἐπέκεινα καὶ ακροστιχίδες Νικηφόρου Καλλίστου.
Et ut Bardus Cesar, et imperator Michel sit oc- κολάου
cisus.
Vicesimi tertii comi argumentum erit Basilius
Macedo, et filii ejus, Leo Sapiens et Alexander, et
quæ sub his Ecclesiæ evenerint. Et rursum res
Photii et Ignatii. Item acta ejus quæ dicta est
actava universalis synodus. Præterea scandala et
offendicula, quæ tum per Photium exstiterunt.
Item ut gens Rhutenorum sit Christiana facta. Item
de patriarcha Stephano, qui Photio successit, et
schismate propter ipsum Stephanum exorto. Insuper de quatuor conjugiis imperatoris Leonis Sapientis, et schismatibus synodisque ea de causa
habitis. Item de Nicolao et Euthymio patriarchis
Constantinopolitanis, rebusque sub cis actis. Postremo, ut Leo sapientissimus imperator sit mortuus.
τοῦ πάπα γεγενημένα· καὶ ὡς ἐσφάγη
Βάρδας ὁ Καίσαρ, καὶ ὁ αὐτοκράτωρ ἀνήρηται
Μιχαήλ.
Τοῦ δὲ εἰκοστοῦ τρίτου ἡ περίληψις ἔσται Βασί
λειος ὁ Μακεδὼν καὶ οἱ παῖδες αὐτοῦ, Λέων ὁ Σου
φὸς καὶ ᾿Αλέξανδρος· καὶ τὰ ἐπὶ τούτων τῇ Ἐκ
κλησίᾳ συμβάντα· καὶ αὖθις κατὰ Φώτιον καὶ
Ιγνάτιον· καὶ τὰ περὶ τῆς λεγομένης ὀγδόης οι
κουμενικῆς συνόδου, καὶ τῶν τηνικαῦτα σκανδά
λων διὰ τὸν Φώτιον· καὶ ὅπως τὸ ἔθνος τῶν Ρὼς τὸν
Χριστιανισμὸν παρεδέξατο· καὶ περὶ τοῦ μετὰ τὸν
Φώτιον πατριάρχου Στεφάνου, καὶ τοῦ δι' αὐτοῦ
σχίσματος· ἔτι δὲ καὶ τῆς τετραγαμίας τοῦ βασι
λέως Λέοντος τοῦ Σοφοῦ, καὶ τῶν δι' αὐτὴν γενομέν
νων σχισμάτων τε καὶ συνόδων· περί τε Νικολάου
καὶ Εὐθυμίου τῶν τῆς Κωνσταντίνου πατριαρχῶν·
καὶ τὰ ἐπὶ τούτοις· καὶ ὡς ἀπεβίω Λέων ὁ σοφώς
τατος βασιλεύς.
Ταῦτα μὲν ἐς τὸ ἀκριβές προδιωρισάμεθα, ήρη
μένοι τὴν τῶν ἀναγινωσκόντων διάνοιαν ἐκ τοῦ
σχεδόν τὴν τῆς ὑποθέσεως πρόθεσιν εὐσύνοπτου
ἔχειν· ἵνα δὲ μή τιν: ἐξῇ λυμαίνεσθαι τῷ συγγράμματι· ειώθασι γὰρ οἱ πλεῖστοι τὰς ἀλλοτρίας πραγ
ματείας διασκευάζειν πρὸς τὸ δοκοῦν· τὰς μὲν τῶν
τόμων ἀκροστιχίδας τῷ ἐμῷ προησφαλισάμην ονό
ματί τε καὶ ἐπωνύμῳ διὰ πάντων χρόνον ἐτῶν
συγκλειόντων. Καὶ τοίνυν αἰτῶ, ἃ μὲν καλῶς ὑπη
γόρευται παρ' ὅλην τὴν συγγραφήν, μὴ μετεχέτω
φθόνου, ὃς τοῖς καλοῖς πρὸ τῶν ἄλλων ἐπιφύεσθαι
εἴωθεν· ἃ δὲ ἀγνοῆσαι συνέπεσε, παρὰ τῶν οἷς λόγου δύναμις καὶ πείρας, διορθωτέον· νέοι γὰρ ὄντες
ἡμεῖς καὶ μήπω ἕκτου καὶ τριακοστοῦ τῆς ἡλικίας
ἐπιβάντες ἐνιαυτοῦ, ἡνίκα τῇ πραγματεία ἑαυτοὺς
ἐκδεδώκαμεν, τὸ προκείμενον διηνύσαμεν. Ἐπεὶ δ'
ἀποχρώντως ὅσα γε προσῆκον εἶναι λελόγισται προεθέμεθα, τῆς θείας ἡγουμένης ροπῆς, κατάρξομαί
γε τῆς ὑποθέσεως ὅθεν ἄρχεσθαι ἄμεινον, πρὸ πάν
των τὸ τῆς ἱστορίας τιμῶν ἀσφαλὲς, τὴν ἀλή
Et hæc quidem accuratius clariusque toti operi
præmittere voluimus, eo consilio, ut animis lectorum propositum argumentum eo perspectius esset.
Ne cui autem historiam nostram depravere 43 facile esset (consueverunt enim multi aliena scripta
ex arbitrio suo, prout eis est visum, digerere atque
disponere) primas sive capitales litteras tomorum,
qui quidem tomi annorum suorum numerum quis.
que expressum continent, ita posuimus, ut certioris
fidei gratia nomen et cognomen nostrum referant
atque complectantur. Quamobrem peto, si quæ a
nobis per totum hoc opus recte sunt exposita, ut
ea extra invidiam sint collocata, quæ optimis quibusque rebus præcipue imminere consuevit. Sin
vero in aliquibus ignorantia lapsi sumus, ea ut ab
aliis qui et doctrinæ et eloquentiæ, atque etiam
experientia virtute pollent, corrigantur. In juvenili enim ætate opus hoc conscribere aggressi sumus, idemque nondum sextum et tricesimum annum egressi perfecimus. Quandoquidem autem
abunde omnia ea quæ opus esse putavimus, hucusque præfati sumus, agedum divini Numinis ductu rem ipsam, unde maxime convenit, ordiamur: in
primis historiæ nobis firmamentum, ipsam scilicet veritatem, consectandam proponentes.
CAPUT II.
De vetustate nostræ Christianæ religionis, et de divinitate atque æternitate Filii; et ut ante legem, el
post legem latam, sanctis et piis viris mysterium
de divinitate Christi perspectum fuerit.
Res Christianorum a prima sua origine repetere,
qui sint, unde, et quomodo tanta ceperint incrementa, eoque magnitudinis et gloriæ pervenerint,
intempestivum, atque adeo supervacuum esse puto,
ut in præsentia de eis perquiratur: cum sacra oracula et acta, innumerabilesque aliæ ex ordine res,
aperte satis et accurate declarent, longissime ante,
et ab initio, cumque ipsis conditi mundi principiis,
dogma nostrum una esse jactum et fundatum, seu
θειαν.
Περὶ τῆς ἀρχαιότητος τοῦ καθ᾿ ἡμᾶς τῶν
Χριστιανῶν δόγματος, καὶ περὶ θεολογίας
καὶ ἀϊδιότητος τοῦ Υἱοῦ· καὶ ὡς τοῖς πρὸ
τοῦ νόμου καὶ ἐν τῷ νόμῳ θεοφιλέσι τὸ
κατὰ Χριστὸν προέγνωστο μυστήριον.
Τὸ μὲν οὖν τὰ Χριστιανῶν ἀρχαιολογεῖν, τίνες
ὄντες, καὶ ὅθεν, καὶ ὅπως ἐπὶ τόσον τὸ κατ' αὐτοὺς
ἐπιδέδωκε, καὶ εἰς τόδε προελήλυθε δόξης, ἄκαιρόν
τε καὶ ἄλλως περιττόν οἶμαι τῷ παρόντι διερευνά
σθαι, τῶν ἱερῶν λογίων καὶ πράξεων, καὶ μυρίων
ἄλλων τῶν καθεξής, διαῤῥηδην ταῦτα μετ᾿ ἀκρι
βείας διεξιόντων, ὡς ἄνωθέν τε καὶ ἐξαρχῆς, καὶ
ὁμοῦ ταῖς τοῦ κόσμου κρηπῖσι, τὸ ἡμέτερον δόγμα
συγκατεβλήθη· μᾶλλον δὲ καὶ χρόνου ἐπέκεινα καὶ
Prius decem et octo tomorum istorum littere, ακροστιχίδες compositæ, nomen auctoris in Greco
exemplari exprimunt, Νικηφόρου Καλλίστου.
col. 621–622page 37 of 392
PG 145:621αἰῶνος ἦν· εἴ γε χρὴ πρὸς τὸν ἀρχηγὸν τῆς πί στεως ἡμῶν ἀφορῶν Θεόν Λόγον, τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν. Διττοῦ γὰρ ὄντος τοῦ κατ᾿ αὐτὸν μυστηρίου, καὶ τοῦ μὲν οιονεί τινος κεφαλῆς ἐγνωσμένου, ὅσα γε περὶ τὴν ἄναρχον αὐτοῦ καὶ προαιώνιον γέννησιν ἀνατρέχει· τοῦ δὲ, ὡς ἄν τις εἴποι, ὑστέρου καὶ τελευταίου, ὅσα περὶ τὴν κάτω καὶ ἐν ὑστέρῳ τῶν χρόνων ἐκ παρθένου σάρκωσιν, περίγειόν τε πολιτείαν καὶ ἀγωγήν· τὰ μὲν πρῶτα λέγειν τε καὶ διακριβολογεῖσθαι ἥκιστά γε προσῆκον παρέστη· περὶ γὰρ ἐκείνων εἴ τις ἐπεξίοι, ὁ λόγος πάρεργον ὤν, πλέον ἂν ἔργον ἢ ὧν ἕνεκα λέγειν προὔθετο παράσχοι. Ἐπεὶ γὰρ οὐ χρόνῳ, ἀλλ' οὐδ᾽ αἰῶνι μεσίτῃ ἐκείνοις γενέσθαι ξυνέπεσεν, οὐδέ τινι παρεῖναι καὶ θεᾶσθαι καὶ διηγεῖσθαι ἐξεχωρήθη τὰ ὑπὲρ ἔννοιαν δρώμενα, ταῦτα μὲν τῷ ρ ἀκινδύνῳ τῆς σιωπῆς τιμῆν ἐπαφήσομεν· μᾶλλον δὲ μηδὲ πολυπραγμονεῖν ταῖς ἐννοίαις ἡμῶν τὰ τοιαῦτα σφοδρῶς ἐπιτάξομεν, ἅτε νοῦ καὶ λόγου καὶ διανοίας ὑπέρτερα· ἡμῖν δ' ἀπόχρη μόνα τὰ ἐκ τῶν θείων παράγειν Γραφῶν· ὡς, Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος· καὶ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν· καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο· καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἕν, ὃ γέγονε· καὶ ὡς ὢν ἀεὶ Θεὸς, ὁ ἄναρχός τε καὶ προαιώνιος, ὡς ἐκείνῳ μόνῳ γνωστὸν, πρὸ τῶν αἰώνων γεννᾷ τὸν ἐαυ τοῦ Γιὸν τὸν ἀληθῆ Θεόν Λόγον ἀνεννοήτως, ἀκαταλήπτως, ὑπὲρ πάντα νοῦν καὶ διάνοιαν· σύναμα δὲ καὶ τὸ πανάγιον αὐτοῦ Πνεῦμα προβάλλεδ' οὐ γεννητῶς, ἀλλ' ἐκπορευτῶς· Θεὸν καὶ αὐτὸ τέλειον ὁμοούσιον τε τούτοις καὶ ταυτοδύναμον· τὰ τρία ἓν μία φύσις καὶ οὐσία καὶ δύναμις· μεθ᾽ ὧν καὶ δι' ὧν τάς τε ἀγγελικάς δυνάμεις καὶ τὸν κόσμον τοῦτον παράγει τε καὶ δημιουργεῖ μὴ πρότερον ὄντα· καὶ τὸ ὁριώμενον σύμπαν· τό τε ψυχῇ καὶ μὴ χρώ μενον. Περὶ μὲν δὴ τοῦ ἄνω γένους Χριστοῦ τοῦ τῆς πίστεως ἡμῶν ἀρχηγοῦ, καὶ τῆς ἀξίας τούτου καὶ φύσεως, τοσαῦτά μοι λελέχθω. Τίς γὰρ ἂν αὐτάρκης ἐκείνοις γένοιτο λόγος, καθὰ δή που καὶ ὁ θεῖος αποφαίνει χρησμός, Τὴν δὲ γενεὰν αὐτοῦ, λέγων, τις διηγήσεται; Οὐδὲ γάρ τις τὸν Πατέρα κατ' ὃν Λόγος, Παράκλητοςque,
ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. I.
si quidem ad auctorem et ducem professionis et
fidei nostræ Deum Verbum Dominum nostrum Jesum Christum respicere oporteat. Quandoquidem
enim duplex considerandum venit mysterium, et
alterum quidem tanquam quoddam caput contemplamur, quod scilicet ad æternam, principio carentem, sæculaque omnia præcedentem generationem
refertur; alterum autem quasi posterius quiddam,
ut ita dicam, et ultimum spectamus, quod nimirum ad inferiorem hanc et postremis temporibus
44 ex Virgine incarnationem factam, terrenamque
conversationem et vitam pertinet: prius illud
exponere, et accurotius oratione persequi minime
omnium convenit. De eo enim si quis disserere
αἰῶνος ἦν· εἴ γε χρὴ πρὸς τὸν ἀρχηγὸν τῆς πί- potius ultra tempora et secula omnia id exstitisse,
στεως ἡμῶν ἀφορῶν Θεόν Λόγον, τὸν Κύριον ἡμῶν
Ἰησοῦν Χριστόν. Διττοῦ γὰρ ὄντος τοῦ κατ᾿ αὐτὸν
μυστηρίου, καὶ τοῦ μὲν οιονεί τινος κεφαλῆς
ἐγνωσμένου, ὅσα γε περὶ τὴν ἄναρχον αὐτοῦ καὶ
προαιώνιον γέννησιν ἀνατρέχει· τοῦ δὲ, ὡς ἄν τις
εἴποι, ὑστέρου καὶ τελευταίου, ὅσα περὶ τὴν κάτω
καὶ ἐν ὑστέρῳ τῶν χρόνων ἐκ παρθένου σάρκωσιν,
περίγειόν τε πολιτείαν καὶ ἀγωγήν· τὰ μὲν πρῶτα
λέγειν τε καὶ διακριβολογεῖσθαι ἥκιστά γε προσῆ -
κον παρέστη· περὶ γὰρ ἐκείνων εἴ τις ἐπεξίοι, ὁ
λόγος πάρεργον ὤν, πλέον ἂν ἔργον ἢ ὧν ἕνεκα
λέγειν προὔθετο παράσχοι. Ἐπεὶ γὰρ οὐ χρόνῳ,
ἀλλ' οὐδ᾽ αἰῶνι μεσίτῃ ἐκείνοις γενέσθαι ξυνέπε
σεν, οὐδέ τινι παρεῖναι καὶ θεᾶσθαι καὶ διηγεῖσθαι
ἐξεχωρήθη τὰ ὑπὲρ ἔννοιαν δρώμενα, ταῦτα μὲν τῷ ρ instituat, cum oratio talis extra propositum opus
ἀκινδύνῳ τῆς σιωπῆς τιμῆν ἐπαφήσομεν· μᾶλλον
δὲ μηδὲ πολυπραγμονεῖν ταῖς ἐννοίαις ἡμῶν τὰ
τοιαῦτα σφοδρῶς ἐπιτάξομεν, ἅτε νοῦ καὶ λόγου καὶ
διανοίας ὑπέρτερα· ἡμῖν δ' ἀπόχρη μόνα τὰ ἐκ
τῶν θείων παράγειν Γραφῶν· ὡς, Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ
Λόγος· καὶ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν· καὶ Θεὸς
ἦν ὁ Λόγος. Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο· καὶ
χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἕν, ὃ γέγονε· καὶ
ὡς ὢν ἀεὶ Θεὸς, ὁ ἄναρχός τε καὶ προαιώνιος, ὡς
ἐκείνῳ μόνῳ γνωστὸν, πρὸ τῶν αἰώνων γεννᾷ τὸν ἐαυτοῦ Γιὸν τὸν ἀληθῆ Θεόν Λόγον ἀνεννοήτως, ἀκαταλήπτως, ὑπὲρ πάντα νοῦν καὶ διάνοιαν· σύναμα δὲ
καὶ τὸ πανάγιον αὐτοῦ Πνεῦμα προβάλλεδ' οὐ γεννητως, ἀλλ' ἐκπορευτῶς· Θεὸν καὶ αὐτὸ τέλειον ὁμοούσιόν τε τούτοις καὶ ταυτοδύναμον· τὰ τρία ἓν μία
φύσις καὶ οὐσία καὶ δύναμις· μεθ᾽ ὧν καὶ δι' ὧν τάς
τε ἀγγελικάς δυνάμεις καὶ τὸν κόσμον τοῦτον πα
ράγει τε καὶ δημιουργεῖ μὴ πρότερον ὄντα· καὶ
τὸ ὁριώμενον σύμπαν· τό τε ψυχῇ καὶ μὴ χρώ
sit, tum plus operæ et negotii quam opus ipsum,
et ea de quibus tractare decreverimus, exhibeat.
Siquidem, cum neque tempus, neque sæculum ei
mysterio intercesserit, et proinde neque adesse
illi, neque contemplari et eloqui id quod supra intelligentiam nostram est, concessum sit, quidquid
id est, tuto silentii præmio permittemus: ac potius ingeniis nostris, ne in talibus rebus curiositatem nimium exerceant, imperabimus, utpote sensu,
ratione, et acumine mentis nostræ longe superioribus. Nobis vero satis fuerit sola e divinis Scripluris adducere testimonia; ut: In principio erat
Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat
Verbum. Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso
factum est nihil, quod factum est l; et insuper scire,
quod Deus semper exsistens, principioque carens,
et sæcula præcedens, ita ut ipsi soli cognitum est,
ante ipsa sæcula gignit suum ipsius Filium, verum
Deum Verbum, supra omnis intelligentiæ et deprehensionis captum, et supra mentis sensum et cogitationem, cognitionemque omnem: simulque sanctissimum suum profert Spiritum, non ut genitum illum, sed ut procedentem: Deum et ipsum perfectum atque consubstantialem illiis, et ejusdem
plane virtutis et potestatis. Et quod tres isti unum sunt, una natura et essentia et potestas, cum quibus et per quos simul et angelicas potestates et mundum hunc universum produxit et condidit, cum
is antea non, exstiterit; et præterea id quod in visum cadit conspiciturque omne, quodque anima
agitatur, et quod anima caret
μενον.
Περὶ μὲν δὴ τοῦ ἄνω γένους Χριστοῦ τοῦ τῆς
πίστεως ἡμῶν ἀρχηγοῦ, καὶ τῆς ἀξίας τούτου καὶ
φύσεως, τοσαῦτά μοι λελέχθω. Τίς γὰρ ἂν αὐτάρ
κῆς ἐκείνοις γένοιτο λόγος, καθὰ δή που καὶ ὁ θεῖος
αποφαίνει χρησμός, Τὴν δὲ γενεὰν αὐτοῦ, λέγων,
τις διηγήσεται; Οὐδὲ γάρ τις τὸν Πατέρα κατ'
1 Joan. 1, 1, 3.
Totus et lingua et mente et cogitatione hore
reo, quando de Deo verba facio. De Deo autem
cum dico, unum vos circumfulgeal lumen,et tria.
Tria quidem, juxta proprietates sive subsistentias
seu personas: unum vero, secundum rationem
essentiæ sive deitatis. Distinguitur enim inseparabiliter,et coagmentatur separabiliter. Unum namque
in tribus Deitas ipsa, et ipsa tria unum, in quibus
Deitas, seu quæ Deitas sunt. (Greg Theologus.)
Unus Deus, tres persona, una essentia, potentia,
Atque hac quidem de superno Christi, persuasionis et fidei nostræ principis, genere, ipsiusque
sublimi dignitate et natura, nobis dicta sufficiant,
Quæ enim rebus tantis explicandis idonea suppeditet oratio? pro eo atque divinum id quoque os.
tendit oraculum: Generationem vero ejus, inquiens,
sapientia, bonitas, una et indivisa Trinitas. Deus,
Dominus, Paracletus, Genitor, genitus,regenerans.
Ab uno omnia. quo, per quem, in quo omnia.
Unus a se, unus ad uno, unus ab ambobus, 6v a
se, ὃν ab altero, ab utroque. Pater, Filius, Spiritus Sanctus. Una pater, Λόγος, Παράκλητοςque,
essentia, una virtus, una beatitudo: a quo, per
quem, et in quo beata sunt omnia, quæcunque
beata sunt (Augustinus).
Chapter IIICaput III
col. 623–624page 38 of 392
PG 145:623εἰ μὴ ὁ γεννήσας Πατήρ· πρὸς ὃν κατὰ τὸν πάλαι Μωσέα κοινολογούμενος ὁ Πατὴρ τῇ παραγωγῇ τοῦ παντὸς τοῦδε, Ποιήσωμεν, φησιν, ἄνθρωπον κατ' εἰκόνα ἡ μετέραν καὶ καθ᾽ ὁμοίωσιν. Τοῦτον μὲν οὖν καὶ ὅσοι ἀρετῇ καὶ θεοσεβείᾳ τῶν ἄλλων διε νεγκεῖν λέγονται ἄνωθεν, οἵ τε περὶ τὴν ᾿Αβραὰμ φημι καὶ Μωσέα, καὶ ὅσοι γε πρὸ ἐκείνων καὶ μετ' ἐκείνους δίκαιοι τῷ ἐξηλλαγμένῳ τῶν τρόπων γεγί νηνται, προφῆται καὶ ἄλλως εὐάρεστοι, ὄμμασι διανοίας ἀκραιφνῶς φαντασθέντες, λαμπρῶς ἔγνω καὶ οἷα Θεοῦ παιδί γνησίῳ, γέρας ἐξαίσιον εὐσεβείας απένειμαν. Ὁ δ᾽ αὖ τῆς πίστεως ἀμει βόμενος τὴν Πατρικήν τε καὶ αὐτοῦ γνῶσιν, ὡσανε! ἐντελεστέραν, προστιθεὶς ἦν· καί γε λόγος ἀρχαῖος σαν ἀξίαν γνοίη εἰ μὴ ὁ Υἱός· ἀλλ᾽ οὐδὲ τὸν Υἱὸν αὖθις, Η αἱρεῖ μηδένα τῶν ἀνωθεν εὐηρεστηκότων Θεῷ δίχα τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως τὸ τοῦ βίου πέρας κλη ρώτασθαι· εἴ γε τοῦτο τεκμηριώσασθαι ἔξεστιν, οἷα διαφόρους πληθύνων ὁράσεις, πρὸς ὅπερ φέρειν ἕκαστος οἷός τε ἦν, καὶ ἐν ἀνθρώπου σχήματι ὤφθαι τῷ τε ᾽Αβραὰμ διαφόρως καὶ τοῖς ἐξ ἐκεί νου πιστεύεται, καὶ ποτὲ μὲν δι᾿ ἑαυτοῦ, ποτὲ δὲ διὰ τῶν λειτολογῶν αὐτοῦ ἀγγέλων χρηματίζων τὰ κρείττονα. Ὡς ῥᾴδιον εἶναι παντί τῳ καὶ τοῦτο ἐν τεῦθεν πιστώσασθαι. Τὸν μὲν γὰρ ἄγγελον οὐ Κύ ριον, οὐδὲ μὴν Θεὸν προσαγορεύειν ἔθος ἐστὶ τῆς Γραφῆς· ἀλλ᾽ ἁπλῶς οὕτως ἄγγελον ψιλῷ καλεῖ τῷ ὀνόματι· ἐκεῖνον δ' ἀεὶ σεμνοῖς καὶ ὑπερβεβηκόσιν ἐξαίρει ὀνόμασι, καὶ Θεὸν καὶ Κύριον ἀριδήλως κατονομάκουσα. Ὡς μὲν οὖν προαιώνιος ὁ καθ᾽ ἡμᾶς Λόγος, καὶ τῶν αἰώνων πάντων καὶ χρόνων ἀρχαιότερος, καὶ ὡς τισὶ τῶν παλαιτέρων μυστικώτερον ὤφθη, εἰ καὶ μὴ σύμπασιν, αὐτάρκως ε ρήσθω. ΚΕΦΑΛ. Γ΄. Δι᾿ ἣν αἰτίαν μὴ ἄνωθεν ὁ Χριστὸς ἐνηνθρώπησεν, ἀλλ' ἐν ὑστέρῳ τῶν χρόνων καιρῷ καὶ περὶ τῆς ἀϊδίου καὶ αἰωνίου βασιλείας αὐτοῦ. “Ηκιστα δὲ θαυμάζειν χρή, ὅτι μὴ ὥσπερ νῦν, ἐκ πολλοῦ ἀνθρώποις πᾶσι καὶ ἔθνεσιν ἐγνώρίζετο ἡ γὰρ πάσης ἀκριβείας καὶ τελειότητος πάντορος καὶ πανάρετος τοῦ Χριστοῦ διδασκαλία οὐχ οἷα τ ἦν τῷ πάλαι τῶν ἀνθρώπων βίῳ, καὶ μάλιστά γε προσήκουσα· καὶ γὰρ ἐκ προοιμίων εὐθὺς, ὁ τὴν ἀγήρω καὶ μακαρίαν ζωὴν εἰληφώς, ὁ πρῶτος δη λαδὴ ἄνθρωπος, καὶ τοῦ γένους ἡμῶν ἀρχηγὸς, ἐλά χιστα τῆς δεδομένης ἐντολῆς φροντίσας, ἀντὶ τῆς ἀθανάτου τὴν ἐπίκηρον ἠλλάξατο βιοτήν. Καί γε οἱ ἐξ ἐκείνου πολὺ χείρους γενόμενοι, πλὴν ἑνός που καὶ δύο, ἄγριόν τινα καὶ θηριώδη σχεδόν πάντες ἐπανῄρηντο βίον, οἴστρῳ τῶν ἰδίων ὀρέξεων ἐκφε ρόμενοι. Οὐ τοίνυν πόλεις ᾤχουν, οὐ τέχνην, οὐκ ἐπιστήμας μετήεσαν· πολλοῦ γε μὴν ἐκείνοις ἔδει νόμων τε καὶ θείων δικαιωμάτων. Αρετή τε καὶ
εἰ μὴ ὁ γεννήσας Πατήρ· πρὸς ὃν κατὰ τὸν πάλαι
Μωσέα κοινολογούμενος ὁ Πατὴρ τῇ παραγωγῇ τοῦ
παντὸς τοῦδε, Ποιήσωμεν, φησιν, ἄνθρωπον κατ'
εἰκόνα ἡ μετέραν καὶ καθ᾽ ὁμοίωσιν. Τοῦτον μὲν
οὖν καὶ ὅσοι ἀρετῇ καὶ θεοσεβείᾳ τῶν ἄλλων διε
νεγκεῖν λέγονται ἄνωθεν, οἵ τε περὶ τὴν ᾿Αβραὰμ
φημι καὶ Μωσέα, καὶ ὅσοι γε πρὸ ἐκείνων καὶ μετ'
ἐκείνους δίκαιοι τῷ ἐξηλλαγμένῳ τῶν τρόπων γεγίνηνται, προφῆται καὶ ἄλλως εὐάρεστοι, ὄμμασι
διανοίας ἀκραιφνῶς φαντασθέντες, λαμπρῶς ἔγνω
καὶ οἷα Θεοῦ παιδί γνησίῳ, γέρας ἐξαίσιον
εὐσεβείας απένειμαν. Ὁ δ᾽ αὖ τῆς πίστεως ἀμει
βόμενος τὴν Πατρικήν τε καὶ αὐτοῦ γνῶσιν, ὡσανε!
ἐντελεστέραν, προστιθεὶς ἦν· καί γε λόγος ἀρχαῖος
σαν
quis enarrabits? Neque enim quispiam Patrem, ἀξίαν γνοίη εἰ μὴ ὁ Υἱός· ἀλλ᾽ οὐδὲ τὸν Υἱὸν αὖθις,
pro eo atque decet, satis cognoverit, præterquam
Filius neque
rursum Filium, præterquam qui
illum genuit Pater. Ad quem, ut est apud veterem
Mosen, loquens Pater in creatione universi hujus:
Faciamus, in quit, hominem ad imīginem nostram et
similitudinem 3. Hunc ipsum sane, quicunque virtute et in Deum pietate aliis præstare primis temporibus dicti sunt, ut Abraham et Moses, 45 et
insuper quicunque ante et post eos justi morum
mutatione fuerunt prophetæ, et alii Deo placiti et
grati homines, mentis oculis sincere et clare contemplati, prolixe cognoverunt, et tanquam germano
Dei Filio præstantissimum pietatis honorem tribuerunt. Ille porro persuasionem fidemque ejusmodi
remunerans, et Patris et sui cognitionem perfe- Η αἱρεῖ μηδένα τῶν ἀνωθεν εὐηρεστηκότων Θεῷ δίχα
ctiorem absolutioremque illis adauxit. Est quippe
vetus oraculare verbum, neminem eorum qui antiquitus Deo placuerunt, sine fide in Christum
finem vitæ consecutum esse. Siquidem per conjecturam id colligere licet, ex multifariam visionibus quam alias aliis accumulavit, pro eo atque eas
quisque ferre potuit. Atque equidem in hominis
specie ipsi Abrahæ frequentius, progenitisque ex
eo apparuisse creditur, quandoque per se ipsum,
quandoque per administros suos angelos, oraculis
eos admonens, et docens de rebus optimis. Quod
quidem cuivis vel inde facile est existimare et credere. Angelum enim Dominum, vel etiam Deum
appellare, consuetudo Scripturæ non est: sed ita
simpliciter, nudo scilicet nomine, angelum: illum
vero semper insignibus et excellentibus extollit et
celebrat nominibus, Deumque et Dominum aperte
et clare vocat. Itaque Verbum, quod colimus
æternum, et sæculis temporibusque universis antiquius fuisse, et veteribus olim, etsi non omnibus,
quibusdam tamen, in mysterio apparuisse, paucis hisce dictum esse satis sit.
CAPUT III.
Quam ob causam non olim Salvator Christus, sed in
postrema temporum ætate, hominem assumpserit:
et de perpetuo et sempiterno ejus regno.
Minime vero mirari oportet, non dudum antea,
ita ut nunc, omnibus hominibus et gentibus Christum innotuisse. Doctrina enim Christi omnium
consummatissima atque perfectissimna, omnique
sapientiæ et virtutis genere absolutissima, non
46 apta, opportuna et congruens omnino veterum
hominum vitæ et moribus fuit. Quandoquidem a
primis statim initiis, qui incorruptibilem seniique
expertem et beatam vitam acceperat, primus videlicet homo, et generis nostri auctor, minimum
dati præcepti memor, immortalem fatali commutavit vita. Qui vero ex eo sunt progeniti, longe
deteriores, uno atque altero excepto, agrestem
quamdam, feram et prope belluinam omnes, appetitionum suarum impetu ducti, egerunt vitam.
Non itaque illi urbes incoluere, non artibus aut
* Isa. LIII, 8. * Geu. 1, 26.
τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως τὸ τοῦ βίου πέρας κλη
ρώτασθαι· εἴ γε τοῦτο τεκμηριώσασθαι ἔξεστιν,
οἷα διαφόρους πληθύνων ὁράσεις, πρὸς ὅπερ φέρειν
ἕκαστος οἷός τε ἦν, καὶ ἐν ἀνθρώπου σχήματι
ὤφθαι τῷ τε ᾽Αβραὰμ διαφόρως καὶ τοῖς ἐξ ἐκεί
νου πιστεύεται, καὶ ποτὲ μὲν δι᾿ ἑαυτοῦ, ποτὲ δὲ
διὰ τῶν λειτολογῶν αὐτοῦ ἀγγέλων χρηματίζων τὰ
κρείττονα. Ὡς ῥᾴδιον εἶναι παντί τῳ καὶ τοῦτο ἐντεῦθεν πιστώσασθαι. Τὸν μὲν γὰρ ἄγγελον οὐ Κύριον, οὐδὲ μὴν Θεὸν προσαγορεύειν ἔθος ἐστὶ τῆς
Γραφῆς· ἀλλ᾽ ἁπλῶς οὕτως ἄγγελον ψιλῷ καλεῖ τῷ
ὀνόματι· ἐκεῖνον δ' ἀεὶ σεμνοῖς καὶ ὑπερβεβηκόσιν
ἐξαίρει ὀνόμασι, καὶ Θεὸν καὶ Κύριον ἀριδήλως
κατονομάκουσα. Ὡς μὲν οὖν προαιώνιος ὁ καθ᾽ ἡμᾶς
Λόγος, καὶ τῶν αἰώνων πάντων καὶ χρόνων ἀρχαιό
τερος, καὶ ὡς τισὶ τῶν παλαιτέρων μυστικώτε
ρον ὤφθη, εἰ καὶ μὴ σύμπασιν, αὐτάρκως ερήσθω.
Δι᾿ ἣν αἰτίαν μὴ ἄνωθεν ὁ Χριστὸς ἐνηνθρώ
πησεν, ἀλλ' ἐν ὑστέρῳ τῶν χρόνων καιρῷ·
καὶ περὶ τῆς ἀϊδίου καὶ αἰωνίου βασιλείας
αὐτοῦ.
“Ηκιστα δὲ θαυμάζειν χρή, ὅτι μὴ ὥσπερ νῦν,
ἐκ πολλοῦ ἀνθρώποις πᾶσι καὶ ἔθνεσιν ἐγνώρίζετο
ἡ γὰρ πάσης ἀκριβείας καὶ τελειότητος πάντορος
καὶ πανάρετος τοῦ Χριστοῦ διδασκαλία οὐχ οἷα τ
ἦν τῷ πάλαι τῶν ἀνθρώπων βίῳ, καὶ μάλιστά γε
προσήκουσα· καὶ γὰρ ἐκ προοιμίων εὐθὺς, ὁ τὴν
ἀγήρω καὶ μακαρίαν ζωὴν εἰληφώς, ὁ πρῶτος δη
λαδὴ ἄνθρωπος, καὶ τοῦ γένους ἡμῶν ἀρχηγὸς, ἐλά
χιστα τῆς δεδομένης ἐντολῆς φροντίσας, ἀντὶ τῆς
ἀθανάτου τὴν ἐπίκηρον ἠλλάξατο βιοτήν. Καί γε οἱ
ἐξ ἐκείνου πολὺ χείρους γενόμενοι, πλὴν ἑνός που
καὶ δύο, ἄγριόν τινα καὶ θηριώδη σχεδόν πάντες
ἐπανῄρηντο βίον, οἴστρῳ τῶν ἰδίων ὀρέξεων ἐκφε·
ρόμενοι. Οὐ τοίνυν πόλεις ᾤχουν, οὐ τέχνην, οὐκ
ἐπιστήμας μετήεσαν· πολλοῦ γε μὴν ἐκείνοις ἔδει
νόμων τε καὶ θείων δικαιωμάτων. Αρετή τε καὶ
Hoc exquisite et luculenter in Tryphones suo traclat S. Justinus.
col. 625–626page 39 of 392
PG 145:625φιλοσοφία παρ' αὐτοῖς οὐδὲ μέχρις ονόματος γνωρί. ζετο. Νομάδες δὲ τινες ἐπ᾽ ἑρημίας διήγον, τὰ μὲν ἐνσπαρέντα τῇ φύσει λογικά σπέρματα διαφθείον τες, κακίαν δὲ πᾶσαν ἐξ αὐτοπροαιρέτου γνώμης αναπλαττόμενοι, σύμπαν, ὅπερ χείριστον αὐτοῖς, ἀδεῶς διεπράττοντο· ὡς ποτὲ μὲν φθοραῖς τε καὶ φόνοις τοῖς κατ᾽ ἀλλήλων ὁπλίζεσθαι, ότὲ δὲ θεομαχεῖν αἱρεῖσθαι, καὶ τολμᾶν ἐπιτειχίζειν γῆν οὐρανῷ, κἀκείνῳ προσαράσσειν τὴν κεφαλήν· καὶ ἐπὶ τόσον κατ' αὐτῶν ἐγείρειν τὴν ἄμαχον δύναμιν μετιοῦσαν τὸ αὔθαδές τε καὶ ἄκαρπον, καθά τινα ὕλην ἀγρίαν κατὰ πάσης κεχυμένην τῆς γῆς· ὡς ποτὲ μὲν Θεὸν ὑπερβολαῖς ὑδάτων τούτους ἀμύνεσθαι, ἄλλοτε δὲ πυρὸς οχετοῖς καὶ κεραυνῶν ἀνημέροις βολαῖς ἀνα στέλλειν πειρᾶσθαι τὴν ἐκείνων τῆς κακίας ἄσχετον ῥύμην, λιμοῖς τε ὁμοῦ καὶ λοιμοῖς, εἴδεσί τε δια φόρων πολέμων, πρὸς τὴν τῶν κακῶν ἀνάλογον κί νησιν χρώμενον, καὶ ὡς οἷον αἰπεῖν, τὴν οὕτως ἀπηνῶς ἐπινεμομένην τῶν ψυχῶν νόσον, καὶ δεινῶς ἕρπουσαν, δραστικωτέροις κολαστηρίοις ἀνακαθαίροντα. Οπηνίκα τοίνυν ὃ τοσοῦτος τῆς κακίας κάρος κατὰ πάντων σχεδὸν ἐπεχεῖτο οἷα τις μέθη δεινή, τὰς σφῶν ἐπισκοτοῦσα ψυχὰς, αὐτὸς ὁ πανάγαθος τοῦ Θεοῦ Λάγος ὑπερβολαῖς τῆς οἰκείας ἡττημένος χρη στότητος, τῷ τε φυσικῷ νόμῳ, ἄλλοτε δ' ἀγγέλων ἐπιστασίαις, ὁτὲ δὲ καὶ δι᾿ ἑαυτοῦ μυστικαῖς τισιν ἐπιφανείαις τῶν πάλαι περιβοήτων ἐν θεοφιλίᾳ ἀν ὁρῶν ὀλίγοις που ἐπεφαίνετο, ἀνθρώπου μορφήν " ὑπιών· ὅτι γε μητ' ἄλλως ἦν ὁρᾶν αὐτοῖς ἐφικτόν. Ὡς δ᾽ ἀρκούντως οὕτω διὰ τῶν θείων ἐκείνων ἀν ὁρῶν τὰ τῆς θεοσεβείας εἰς πολλούς κατεβάλετο σπάρματα· ἔθνος τε θεοσεβεία προσανέχον, ἐκ τοῦ κατὰ βραχὺ ὁλόκληρον ὑπέστη καὶ ἐγνωρίζετο· ὡς εἰς ῥίζαν ἀναφέρον βλάστης τὸν ᾿Αβραάμ, τοῦτο μὲν ὡσανεὶ ταῖς πάλαι καὶ πρὸ βραχέος διαίταις καλῶς ἐντεθραμμένον, νόμῳ τῷ διὰ Μωσέως οἷά τινι χειραγωγῷ πρὸς μείζονα θεοσέβειαν ἐγχειρίζει· σύμ βολά τε καὶ εἰκόνας Σαββάτου καὶ περιτομῆς, και τινας ἑτέρας εισαγωγὰς θειοτέρων νοημάτων καὶ μυσταγωγίας παραδεικνύει, οὐκ ἐναργεῖς μέντοι, ἀλλ᾽ ἀμυδράς τε καὶ σκιώδεις καὶ ταύτας παραδιδοὺς. Ὡς δ᾽ ἐντεῦθεν πανταχόθεν τούτου διαδοθέντος, ἐκ τοῦ ἀπηνοῦς ἐκείνου καὶ ἀγρίου βίου ηρέμα μετεῤῥυθμίζοντο, φιλοσοφεῖν τε ἐπέβαλον, καὶ πρὸς ἀλλήλους φιλίας τε καὶ ἐπιμιξίας ἔχειν κατήρχοντο τῷ παιδαγωγῷ νόμῳ οἷά τινι κανόνι χρώμενοι καὶ ἐκπαιδευόμενοι· καὶ πρό γε πάντων ἔμπεδος ἡ τοῦ Θεοῦ Πατρὸς γνῶσις ἐκείνοις κατεῤῥιζοῦτο. δεξιοί τε καὶ ἐπιτήδειοι καὶ πρὸς παραδοχήν μειξόνων σπερ μάτων θεογνωσίας ὡσανεὶ ἦσαν· τηνικαῦτα ὁ αὐτὸς πάλιν τῶν πρώτων τῆς ἀρετῆς σπερμάτων καταβο λούς, ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος ὁ ἄναρχός τε καὶ προαιώνιος ἐπεὶ μηδ' ἄλλως ἦν ἐγχωροῦν τὸ ἡμέτερον τῆς ἐπι κεχυμένης καθάπαξ ἀπαλλαγῆναι ἀρᾶς· καὶ πρὸς
ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. I.
φιλοσοφία παρ' αὐτοῖς οὐδὲ μέχρις ονόματος γνωρί. doctrinis scientiisque ingenia excoluere, longe
ζετο. Νομάδες δὲ τινες ἐπ᾽ ἑρημίας διήγον, τὰ μὲν
ἐνσπαρέντα τῇ φύσει λογικά σπέρματα διαφθείοντες, κακίαν δὲ πᾶσαν ἐξ αὐτοπροαιρέτου γνώμης
αναπλαττόμενοι, σύμπαν, ὅπερ χείριστον αὐτοῖς,
ἀδεῶς διεπράττοντο· ὡς ποτὲ μὲν φθοραῖς τε καὶ
φόνοις τοῖς κατ᾽ ἀλλήλων ὁπλίζεσθαι, ότὲ δὲ θεομαχεῖν αἱρεῖσθαι, καὶ τολμᾶν ἐπιτειχίζειν γῆν οὐρανῷ,
κἀκείνῳ προσαράσσειν τὴν κεφαλήν· καὶ ἐπὶ τόσον
κατ' αὐτῶν ἐγείρειν τὴν ἄμαχον δύναμιν μετιοῦσαν
τὸ αὔθαδές τε καὶ ἄκαρπον, καθά τινα ὕλην ἀγρίαν
κατὰ πάσης κεχυμένην τῆς γῆς· ὡς ποτὲ μὲν Θεὸν
ὑπερβολαῖς ὑδάτων τούτους ἀμύνεσθαι, ἄλλοτε δὲ
πυρὸς οχετοῖς καὶ κεραυνῶν ἀνημέροις βολαῖς ἀναστέλλειν πειρᾶσθαι τὴν ἐκείνων τῆς κακίας ἄσχετον
ῥύμην, λιμοῖς τε ὁμοῦ καὶ λοιμοῖς, εἴδεσί τε διαφόρων πολέμων, πρὸς τὴν τῶν κακῶν ἀνάλογον κί
νησιν χρώμενον, καὶ ὡς οἷον αἰπεῖν, τὴν οὕτως
ἀπηνῶς ἐπινεμομένην τῶν ψυχῶν νόσον, καὶ δεινῶς
ἕρπουσαν, δραστικωτέροις κολαστηρίοις ἀνακαθαίροντα.
etiam a legibus devinisque cultibus et justification
nibus abfuere. Virtus porro et philosophia ne de
nomine quidem apud eos notæ fuere: sed perinde
atque quidam nomades, palantes in solis locis
vixere, et insita sibi a natura rationis semina corrumpentes, ac vitiositatem malitiamque omnem ex
liberi arbitrii sententia refingentes, quidquid esset
pessimum, timore deposito peregere: usque adeo,
ut quandoque quidem ad mutuas cædes et homicidia inter se armati consurgerent, aliquando vero
Deo bellum inferre inciperent, superque terram
munitiones et muros construere adversus cœlum
et caput ad id illidere, ac in tantum denique inexpugnabilem vim et potentiam in se provocare
atque excitare auderent, ut ad coercendam eorum
simul et præfractam temeritatem, et inane inutileque coeptum, tanquam perniciosam nocentis herbæ
sylvam per universam terram effusam, Deus nunc
immensis aquarum diluviis vindicare, nunc horrendis ignis imbribus compescere, et violentum
malignitatis eorum impetum reprimere aggrederetur: et præterea fame simul et peste, et variis bellorum generibus ad indecentem et importunam malorum molitionem tollendam uteretur: tantamque animorum (ut ita dicam) luem impune omnia depascentem, graviterque invalescentem, efficacioribus repurgaret remediis et pœnis.
Posteaquam igitur tanta malignitas, vitiorumque
omnium gravedo, perinde atque damnosa quædam
ebrietas, per omnes fere est grassata, caliginemque
eorum animis offudit, ipsum omnium optimum
Deo Verbum, magnitudine bonitatis propriæ coactum, nunc per naturæ legem, nunc per angelorum adventum et præsentiam, quandoque etiam
per se ipsum mysticis quibusdam et arcanis apparitionibus, paucis quibusdam qui antiquibus pietate et amore Dei clari exstiterunt viris, alioubi se
exhibuit, hominis forma assumpta: quod 47 aliter id ipsis aspicere concessum non esset. Cum
porro satis ad eum modum per divinos illos viros
in multos homines pietatis cultusque Dei conjecisset semina, et gens tali cultui dedita paulatim
in dies magis magisque in unum coalesceret corpus, et quasi germen quoddam radice sua, Abrahamo niti cognosceretur: ei genti quæ et antiquitus, et non ita pridem vita et moribus rite exculta
esset, legem per Mosen, perinde atque quemdam
ducem et manuductorem, ad præsentiorem pietatem, Deique cultum tradidit: symbola et signa,
figurasque et imagines Sabbati et circumcisionis,
et alia quædam elementa seu principia divinorum
consiliorum et contemplationum, mysticasque præterea cæremonias, non apertas illas et claras, sed
obscuras, tenues et umbratiles illis ostendens, el
præbens. At ubi deinceps lege ubique divulgata,
ex dura illa et agresti vita homines paulatim ad
humanitatem sunt exculti et ad philosophandum
animum adjecerunt, invicemque amicitias colere,
et consuetudinem inter se habere cœperunt (pædagogo et doctore lege quasi regula utentes, seque erudientes) atque in primis firmior stabiliorΟπηνίκα τοίνυν ὃ τοσοῦτος τῆς κακίας κάρος κατὰ
πάντων σχεδὸν ἐπεχεῖτο οἷα τις μέθη δεινή, τὰς
σφῶν ἐπισκοτοῦσα ψυχὰς, αὐτὸς ὁ πανάγαθος τοῦ
Θεοῦ Λάγος ὑπερβολαῖς τῆς οἰκείας ἡττημένος χρηστότητος, τῷ τε φυσικῷ νόμῳ, ἄλλοτε δ' ἀγγέλων
ἐπιστασίαις, ὁτὲ δὲ καὶ δι᾿ ἑαυτοῦ μυστικαῖς τισιν
ἐπιφανείαις τῶν πάλαι περιβοήτων ἐν θεοφιλίᾳ ἀν
ὁρῶν ὀλίγοις που ἐπεφαίνετο, ἀνθρώπου μορφήν "
ὑπιών· ὅτι γε μητ' ἄλλως ἦν ὁρᾶν αὐτοῖς ἐφικτόν.
Ὡς δ᾽ ἀρκούντως οὕτω διὰ τῶν θείων ἐκείνων ἀνὁρῶν τὰ τῆς θεοσεβείας εἰς πολλούς κατεβάλετο
σπάρματα· ἔθνος τε θεοσεβεία προσανέχον, ἐκ τοῦ
κατὰ βραχὺ ὁλόκληρον ὑπέστη καὶ ἐγνωρίζετο· ὡς
εἰς ῥίζαν ἀναφέρον βλάστης τὸν ᾿Αβραάμ, τοῦτο μὲν
ὡσανεὶ ταῖς πάλαι καὶ πρὸ βραχέος διαίταις καλῶς
ἐντεθραμμένον, νόμῳ τῷ διὰ Μωσέως οἷά τινι χει
ραγωγῷ πρὸς μείζονα θεοσέβειαν ἐγχειρίζει· σύμ
βολά τε καὶ εἰκόνας Σαββάτου καὶ περιτομῆς, και
τινας ἑτέρας εισαγωγὰς θειοτέρων νοημάτων καὶ
μυσταγωγίας παραδεικνύει, οὐκ ἐναργεῖς μέντοι,
ἀλλ᾽ ἀμυδράς τε καὶ σκιώδεις καὶ ταύτας παραδι
δούς. Ὡς δ᾽ ἐντεῦθεν πανταχόθεν τούτου διαδοθέντος, ἐκ τοῦ ἀπηνοῦς ἐκείνου καὶ ἀγρίου βίου ηρέμα
μετεῤῥυθμίζοντο, φιλοσοφεῖν τε ἐπέβαλον, καὶ πρὸς
ἀλλήλους φιλίας τε καὶ ἐπιμιξίας ἔχειν κατήρχοντο·
τῷ παιδαγωγῷ νόμῳ οἷά τινι κανόνι χρώμενοι καὶ
ἐκπαιδευόμενοι· καὶ πρό γε πάντων ἔμπεδος ἡ τοῦ
Θεοῦ Πατρὸς γνῶσις ἐκείνοις κατεῤῥιζοῦτο. δεξιοί τε
καὶ ἐπιτήδειοι καὶ πρὸς παραδοχήν μειξόνων σπερμάτων θεογνωσίας ὡσανεὶ ἦσαν· τηνικαῦτα ὁ αὐτὸς
πάλιν τῶν πρώτων τῆς ἀρετῆς σπερμάτων καταβολούς, ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος ὁ ἄναρχός τε καὶ προαιώνιος
ἐπεὶ μηδ' ἄλλως ἦν ἐγχωροῦν τὸ ἡμέτερον τῆς ἐπι
κεχυμένης καθάπαξ ἀπαλλαγῆναι ἀρᾶς· καὶ πρὸς
Chapter IVCaput IV
col. 627–628page 40 of 392
PG 145:627ἐπ' ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν, τῆς Ῥωμαίων βασιλείας ἀρχομένης, τὴν ἡμετέραν φύσιν ἀναλαβών, κατὰ μηδὲν διαλλάττουσαν τῶν ἐπικήρων κηλίδων, τοιαῦτα ἔδρασέ τε καὶ ἔπαθεν, ὅτα ἦν εἰκὸς Θεὸν ὁρᾷν μετά σώματος τῷ βίῳ ἐπιδημήσαντα· γέννησίν τε παρά δοξον προβαλλόμενον, ἀήθη τε βιοτὴν καὶ ξένην διδασκαλίαν, ὑπερφυᾶ τε αὖθις νέκρωσιν καὶ τα φὴν καὶ ἀνάστασιν ἃ δὴ πάντα κατὰ μέρος πάλαι ταῖς προφητείαις ἀνεκηρύττετο· ὡς δὴ καὶ τὴν ἐπὶ τέλει βασιλείαν οὐτοῦ ὁ θειότατος Δανιὴλ τῷ νοερῷ πνεύματι κατιδών, ούτωσί πως τὴν θεωρίαν ἀνθρωπικώτερον ὑπογράψει, Εθεώρουν, λέγων, ἕως οὗ θρόνοι ἐτέθησαν· καὶ Παλαιὸς ἡμερῶν ἐκάθισε. Καὶ διεξιὼν τὰ περὶ αὐτοῦ, ἐπιφέρει αὖθις, Κριτήριον ἐκάθισε, καὶ βίβλοι ἡ νεώχθησαν. Καὶ ἑξῆς, Εθ εώρουν, φησί, καὶ ἰδοὺ μετὰ τῶν νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ, ὡς υἱὸς ἀνθρώπου ἐρχόμενος· καὶ ἕως τοῦ Παλαιοῦ τῶν ἡμερῶν ἔφθασε· καὶ ἐνώπιον αὐτοῦ προσηνέχθη· καὶ αὐτῷ ἐδόθη ἡ ἀρχὴ καὶ ἡ τιμὴ καὶ ἡ βασιλεία· καὶ πάντες οἱ λαοὶ, φυ λαί, γλῶσσαι, αὐτῷ δουλεύσουσιν· ἡ ἐξουσία αὐτοῦ ἐξουσία αιώνιος, ἥτις οὐ παρελεύσεται καὶ ἡ βασιλεία αὐτοῦ οὐ διαφθαρήσεται. Τίνι δ᾽ ἂν ἄλλῳ ταῦτ᾽ ἐφαρμόσειεν ἢ πάντως τῷ ἡμετέρω Σωτῆρι Χριστῷ, ἀνθρώπου υἱῳ διὰ τὴν ἱστάτην αὐτοῦ ἐνανθρώπησιν χρηματίσαντι; τὴν ἀγήρω καὶ μακαρίαν ἐκείνην ἐπανελθεῖν βιοτήν ΚΕΦΑΛ. Δ΄. Οτι καὶ αἱ κλήσεις τοῦ θεανθρώπου Λόγου, Χριστὸς δηλονότι καὶ Ἰησοῦς, ἄνωθεν ἀπὸ τοῦ Μωσέως συρβολικῶς ἐσεμνύνοντο καὶ ἐν τιμή ἦσαν· διὸ καὶ οἱ ἱερεῖς, καὶ οἱ βασι λεῖς, καὶ οἱ προφῆται, Χριστοὶ σκιωδῶς ὠνομάζοντο. Εξῆς δ᾽ ἂν εἴη δεικνύναι, ὡς οὐ μόνον αὐτὸς ὁ προάναρχος Θεὸς Λόγος τοῖς πάλαι θεοφιλέσιν ἔγνω στο, καὶ ὅτε προσήκων καιρὸς καὶ τοῖς καθ᾿ ἡμᾶς σωματικῶς ἐπεδήμησεν· ἀλλ' ὅτιπερ καὶ αἱ θειότε και κλήσεις αὐτοῦ, ἤ τε Ἰησοῦς δηλαδή, καὶ Χρι στός, οὐχ ἡμῖν μόνοις, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἐκ παλαιοῦ προφήταις διὰ πλείστης ἤγοντο τῆς τιμῆς. Πρῶτος τοίνυν αὐτὸς ὁ θεοπτικώτατος Μωϋσῆς, εἰκόνας καὶ τινα σύμβολα καινότερα καὶ ἀπόκρυφα παραδιδούς, κατὰ τοὺς τύπους, οὓς ἐν τῷ ὄρει ὁ χρησμῳδήσας ὑπέθετο, ἀρχιερέα Θεοῦ νὸν ἀδελφὸν ᾿Ααρών ανα δείκνυσιν, ὑπερβάλλουσαν τε τιμὴν ἐκείνῳ καὶ προεδρίαν καὶ δόξαν διαταξάμενος, Χριστὸν Κυρίου ἀναγορεύει· καὶ τοῦτο ὄνομα αὐτῷ περιτίθησι, μυ στικῶς σεμνύνων τὴν κλῆσιν, καὶ προδιαγράφων ἐκεῖνο, ὥς τι εεῖον καὶ ἔξοχον χρῆμα ἡγούμενος. Οι μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ τὴν Ἰησοῦ προσηγορίαν, αὐτὸς
ἐπ' ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν, τῆς Ῥωμαίων βασιλείας
ἀρχομένης, τὴν ἡμετέραν φύσιν ἀναλαβών, κατὰ
μηδὲν διαλλάττουσαν τῶν ἐπικήρων κηλίδων, τοιαῦτα
ἔδρασέ τε καὶ ἔπαθεν, ὅτα ἦν εἰκὸς Θεὸν ὁρᾷν μετά
σώματος τῷ βίῳ ἐπιδημήσαντα· γέννησίν τε παράδοξον προβαλλόμενον, ἀήθη τε βιοτὴν καὶ ξένην
διδασκαλίαν, ὑπερφυᾶ τε αὖθις νέκρωσιν καὶ τα
φὴν καὶ ἀνάστασιν ἃ δὴ πάντα κατὰ μέρος πάλαι
ταῖς προφητείαις ἀνεκηρύττετο· ὡς δὴ καὶ τὴν ἐπὶ
τέλει βασιλείαν οὐτοῦ ὁ θειότατος Δανιὴλ τῷ νοερῷ
πνεύματι κατιδών, ούτωσί πως τὴν θεωρίαν ἀνθρω
πικώτερον ὑπογράψει, Εθεώρουν, λέγων, ἕως οὗ
θρόνοι ἐτέθησαν· καὶ Παλαιὸς ἡμερῶν ἐκάθισε.
Καὶ διεξιὼν τὰ περὶ αὐτοῦ, ἐπιφέρει αὖθις, Κριτήριον
ἐκάθισε, καὶ βίβλοι ἡ νεώχθησαν. Καὶ ἑξῆς, Εθ
εώρουν, φησί, καὶ ἰδοὺ μετὰ τῶν νεφελῶν τοῦ
οὐρανοῦ, ὡς υἱὸς ἀνθρώπου ἐρχόμενος· καὶ ἕως
τοῦ Παλαιοῦ τῶν ἡμερῶν ἔφθασε· καὶ ἐνώπιον
αὐτοῦ προσηνέχθη· καὶ αὐτῷ ἐδόθη ἡ ἀρχὴ καὶ
ἡ τιμὴ καὶ ἡ βασιλεία· καὶ πάντες οἱ λαοὶ, φυ
λαί, γλῶσσαι, αὐτῷ δουλεύσουσιν· ἡ ἐξουσία
αὐτοῦ ἐξουσία αιώνιος, ἥτις οὐ παρελεύσεται·
καὶ ἡ βασιλεία αὐτοῦ οὐ διαφθαρήσεται. Τίνι δ᾽
ἂν ἄλλῳ ταῦτ᾽ ἐφαρμόσειεν ἢ πάντως τῷ ἡμετέρω
Σωτῆρι Χριστῷ, ἀνθρώπου υἱῳ διὰ τὴν ἱστάτην
αὐτοῦ ἐνανθρώπησιν χρηματίσαντι;
que Dei Patris notitia apud eos radices egit, apti- τὴν ἀγήρω καὶ μακαρίαν ἐκείνην ἐπανελθεῖν βιοτήν
que jam et idonei tanquam ad semina majora Dei
cognitionis suscipienda fuerunt: tum idem illud
rursum, quod antea virtutis semina severat, Dei
Verbum principii expers, sæculaque præcedens,
quandoquidem aliter fieri non potuit, ut hominum
genus tandem prorsus ab infusa ei liberaretur
exsecratione et pernicie, et ad immortalem illam
atque beatam reduceretur vitam, postremis temporibus, Romanorum imperio orbem obtinente,
natura et conditione nostra accepta, nulla re a
nostra (fatalibus duntaxat peccati inquinamentis
exceptis) differente, ea et fecit et perpessum est,
quæ æquum erat Deum facere corpore, in hac vila,
peregre versantem. In qua ille nativitatem mirificam, opinionemque omnem excellentem, conversationemque insolitam, et doctrinam novam omnique naturæ miraculo superiorem mortem et sepulturam et resurrectionem redivivam exhibuit.
Quæ omnia sigillatim vaticiniis prophetarum prædicta fuerant et promulgata. Quemadmodum et
regnum ejus in fine seculi divinus Daniel spiritu
liberiore et puriore perspexit, et hisce verbis humano more visionem eam descripsit: Spectabam
inquiens, donec throni ponerentur, et Antiquus dierum consedit. Et commemorans res ipse suas,
48 infert rursus: Judicium consedit, et libri aperti
sunt. Et deinceps: Spectabam, inquit, et ecce cum nubibus cœli tanquam filius hominis veniens, et usque
ad Antiquum dierum pervenit, et in conspectum ejus adductus est, et ipsi traditus est principatus et robur et
regnum, el omnes populi tribus et linguæ servient ipsi.Polestas ejus potestas sempiterna, quæ non præteribit,
et regnum ejus non corrumpetur³. In quem vera alium hæc quadrent, quam prorsus in Servatorem nostrum Christum, hominis filium, propter postremam ipsius per assumptam carnem humanitatem, per
oraculum propheticum nominatum?
CAPUT IV.
Quod nomina Dei, ejusdemque hominis Verbi, Christus
scilicet et Jesus, longe antea ab ipso usque Mose
symbolice, et sub certis indiciis in honore et pretio
fuerint propterea et sacerdotes ipsi, et reges, et
prophetæ, Christi, per adumbrationem quamdam
sunt dicti.
Reliquum est ut demonstremus, ipsum æternum
principioque carentem Deum Verbum non solum
antiquitus piis, Deoque charis hominibus cognitum, suoque tempore apud nos corporaliter, lanquam peregrinum versatum fuisse: verum etiam
divinas ejus appellationes, Jesu scilicet, et Christi,
non nobis solis, sed et veteribus prophetis in
maximo habitas esse honore. Primum siquidem
magnus ille Dei spectator Moses, cum imagines et
symbola signaque quædam arcana et nova, juxta
typum et figuras quæ ei in monte divinum ostenderat oraculum, institueret, pontificem Dei fratrem
suum Aaronem renuntiavit: excellentemque ei
honorem, præeminentiam, et gloriam tribuens,
Christum et unctum Domini pronuntiavit: et nomen id illi accommodavit, arcane per mysterium
celebrans et cohonestans appellationem eam,illud
* Dan. VII, 9. * Ibid. 13, 14.
Οτι καὶ αἱ κλήσεις τοῦ θεανθρώπου Λόγου,
Χριστὸς δηλονότι καὶ Ἰησοῦς, ἄνωθεν ἀπὸ
τοῦ Μωσέως συρβολικῶς ἐσεμνύνοντο καὶ ἐν
τιμή ἦσαν· διὸ καὶ οἱ ἱερεῖς, καὶ οἱ βασιλεῖς, καὶ οἱ προφῆται, Χριστοὶ σκιωδῶς
ὠνομάζοντο.
Εξῆς δ᾽ ἂν εἴη δεικνύναι, ὡς οὐ μόνον αὐτὸς ὁ
προάναρχος Θεὸς Λόγος τοῖς πάλαι θεοφιλέσιν ἔγνωστο, καὶ ὅτε προσήκων καιρὸς καὶ τοῖς καθ᾿ ἡμᾶς
σωματικῶς ἐπεδήμησεν· ἀλλ' ὅτιπερ καὶ αἱ θειότε
και κλήσεις αὐτοῦ, ἤ τε Ἰησοῦς δηλαδή, καὶ Χρι
στός, οὐχ ἡμῖν μόνοις, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἐκ παλαιοῦ
προφήταις διὰ πλείστης ἤγοντο τῆς τιμῆς. Πρῶτος
τοίνυν αὐτὸς ὁ θεοπτικώτατος Μωϋσῆς, εἰκόνας καὶ
τινα σύμβολα καινότερα καὶ ἀπόκρυφα παραδιδούς,
κατὰ τοὺς τύπους, οὓς ἐν τῷ ὄρει ὁ χρησμῳδήσας
ὑπέθετο, ἀρχιερέα Θεοῦ νὸν ἀδελφὸν ᾿Ααρών ανα
δείκνυσιν, ὑπερβάλλουσαν τε τιμὴν ἐκείνῳ καὶ
προεδρίαν καὶ δόξαν διαταξάμενος, Χριστὸν Κυρίου
ἀναγορεύει· καὶ τοῦτο ὄνομα αὐτῷ περιτίθησι, μυ
στικῶς σεμνύνων τὴν κλῆσιν, καὶ προδιαγράφων
ἐκεῖνο, ὥς τι εεῖον καὶ ἔξοχον χρῆμα ἡγούμενος. Οι
μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ τὴν Ἰησοῦ προσηγορίαν, αὐτὸς
col. 629–630page 41 of 392
PG 145:629αὖθις πρῶτος θείῳ Πνεύματι εμπνευσθεὶς, μήπω πρότερον τοῦτ᾽ ἀκουσθὲν ὄνομα, τῷ τοῦ Ναυῆ μόνῳ σοφῶς περιτίθησι, γέρας ώσανεί τι ἐξαίρετον, καὶ βασιλικοῦ διαδήματος ἐντελέστερον, τούτῳ δωρούμενος ὃν συμβολικῶς ἔγνω μετὰ τὴν ἐκείνου τελευ τὴν, τὴν κατὰ πάντων ἀρχὴν ἐκδεξόμενον. Εἰκόνα καὶ γὰρ φέρων ἦν ὁ τοῦ Ναυῆ Ἰησοῦς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν· ὃς μόνος μετὰ Μωσέα καὶ τὸ συμπέρασμα τῆς δι᾽ ἐκείνου συμβολικῆς λατρείας τὴν ἀρχὴν τῆς ἀληθοῦς καὶ διαυγοὺς εὐσεβείας σαφῶς διεδέξατο. Ὁ μὲν οὖν Μωσῆς, Υπέρ μοι εἴρηται, διχῆ διελών τὰς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν κλήσεις, τοῖς ἐξόχως τιμῇ καὶ δόξῃ παρ' αὐτῷ δοξασθείσι, τῷ μὲν ἀρχιερεῖ τὴν Χριστὸς, τῷ δὲ μετ' αὐτὸν ἡγησομενῳ τὴν Ἰησοῦς ὑπερφυώς σεμνύνων, συμβολικῶς αὐτοῖς περιέθηκε. Καὶ ἄλλοι δὲ μετ᾿ αὐτὸν ἀριδήλως τῶν προφητῶν Χριστὸν τὸν Σωτῆρα ὠνόμασαν. Πνεῦμα γὰρ, φησὶν Ἱερεμίας, πρὸ προσώπου ἡμῶν· Χρι στὸς Κύριος συνελήφθη ἐν ταῖς διαφθοραῖς αὐτῶν. Καὶ Δαβὶδ δέ φησι, Παρέστησαν οἱ βασι λεῖς τῆς γῆς, καὶ οἱ ἄρχοντες συνήχθησαν ἐπιτραυτό, κατὰ τοῦ Κυρίου καὶ κατὰ Χριστοῦ αὐτοῦ. Οἷς ἑξῆς ἐπιφέρει λέγων, Κύριος εἶπε πρός με, Υἱός μου εἴ σύ· ἐγὼ σήμερον γεγέννηκά σε. Ταῦτ᾽ ἄρα τὸ τοῦ Χριστοῦ σεβάσμιον ὄνομα οὐ τοὺς ἱερωσύνῃ μόνον τετιμημένους τῷ σκευαστῷ κατεκόσμει ἐλαίῳ συμβολικῶς, ἀλλὰ καὶ τοὺς βασιλεῖς αὐτούς. Θείῳ γὰρ τούτους χρίοντες Πνεύματι οἷς τοῦτ᾽ ἐπιτέτραπτο, Χριστοὺς κατ᾿ εἰκόνα εἰργάζοντο καὶ ὠνή. μαζον. Επεί τοί γε καὶ αὐτοῖς πάντως που τύποι τινὲς ἐνῆσαν τῆς κατὰ πάντων ἀληθοῦς ἀρχῆς καὶ ἐξουσίας τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. Ναὶ μὴν καὶ τῶν προφητῶν τινὰς Χριστούς γε εἶναι τῷ θείῳ Πνεύματι κατειλήφαμεν. Καὶ γάρ πως οὗτοι πάντες πρὸς τὸν μόνον ἀρχιερέα τῶν ὅλων καὶ πά σης κτίσεως βασιλέα, καὶ μόνον προφήτην όντα τῶν προφητῶν, τὸν Σωτῆρα Χριστὸν, τὴν ἀναφορὰν εἶχον. ᾿Απόδειξις δ᾽ ἐναργὴς τὸ μὴ τινι τῶν ἀρχιε ρίων καὶ βασιλέων καὶ προφητῶν, τῶν συμβολικῶς κεχρισμένων τῷ τούτου ὀνόματι, τοσαύτην προσγενέσθαι δύναμιν θεοειδοῦς ἀρετῆς, ὅσην δῆτα ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς καὶ ταῖς ἀληθείαις ὄντως Χριστός ἐπεδείξατο, οἴκοθεν ἔχων. Αλλ' οὐδέ τινι τῶν ἀπάν των ἐγένετο τοὺς ἐξ ἐκείνου εἰς ὑπήκοον καταστάντας ἐκ τῆς εἰκονικῆς ὀνομασίας προσαγορεύσαι Χριστιανούς, καὶ ταῦτ᾽ ἐπιπολὺ δόξης τε καὶ τιμῆς προελθόντων. Οὐδὲ τοσαύτη ἄλλῳ γε περιήφθη τιμή τοῦ σεβάσματος καὶ μετὰ τὴν τελευτήν, ὡς καὶ ὑπὲρ αὐτοῦ τινὰς τὸ ζῆν ἐκ τοῦ ῥᾴστου ἔχειν προΐεσθαι. Αλλ' οὐδὲ σεισμός τις οἰκουμένης καὶ κίνησις περί κατα τῶν ἐξ αἰῶνος τοσαύνη ἐγένετο, ὅση περὶ αὐ τόν· ὅτι γε μηδὲ ἱκανὴν εἶναι τοῦ τύπου τὴν δύνα μιν τοσαῦτ᾽ ἐνεργεῖν, ὅσα δῆτα καὶ τὴν τῆς ἀληθείας παράστασιν, ἢ διὰ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀριδήλως ἐδείκνυτο· ὅς γε οὐδέ τι τῶν ὅσα σεμνά τε καὶ τίμια παρά του λαβών, ἀλλ᾽ οὐδὲ τὸ γένος ἐξ ἱερέων τάχα κατάγων· οὐδέ τισι δυναστείαις ἐπὶ τὴν βασιλείαν
ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. I.
αὖθις πρῶτος θείῳ Πνεύματι εμπνευσθεὶς, μήπω que divinando adumbrans, divinum quiddam et
πρότερον τοῦτ᾽ ἀκουσθὲν ὄνομα, τῷ τοῦ Ναυῆ μόνῳ
σοφῶς περιτίθησι, γέρας ώσανεί τι ἐξαίρετον, καὶ
βασιλικοῦ διαδήματος ἐντελέστερον, τούτῳ δωρούμενος ὃν συμβολικῶς ἔγνω μετὰ τὴν ἐκείνου τελευτὴν, τὴν κατὰ πάντων ἀρχὴν ἐκδεξόμενον. Εἰκόνα
καὶ γὰρ φέρων ἦν ὁ τοῦ Ναυῆ Ἰησοῦς τοῦ Σωτῆρος
ἡμῶν· ὃς μόνος μετὰ Μωσέα καὶ τὸ συμπέρασμα
τῆς δι᾽ ἐκείνου συμβολικῆς λατρείας τὴν ἀρχὴν τῆς
ἀληθοῦς καὶ διαυγοὺς εὐσεβείας σαφῶς διεδέξατο.
Ὁ μὲν οὖν Μωσῆς, Υπέρ μοι εἴρηται, διχῆ διελών
τὰς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν κλήσεις, τοῖς ἐξόχως τιμῇ
καὶ δόξῃ παρ' αὐτῷ δοξασθείσι, τῷ μὲν ἀρχιερεῖ
τὴν Χριστὸς, τῷ δὲ μετ' αὐτὸν ἡγησομενῳ τὴν
Ἰησοῦς ὑπερφυώς σεμνύνων, συμβολικῶς αὐτοῖς
περιέθηκε. Καὶ ἄλλοι δὲ μετ᾿ αὐτὸν ἀριδήλως τῶν
προφητῶν Χριστὸν τὸν Σωτῆρα ὠνόμασαν. Πνεῦμα
γὰρ, φησὶν Ἱερεμίας, πρὸ προσώπου ἡμῶν· Χρι
στὸς Κύριος συνελήφθη ἐν ταῖς διαφθοραῖς
αὐτῶν. Καὶ Δαβὶδ δέ φησι, Παρέστησαν οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς, καὶ οἱ ἄρχοντες συνήχθησαν
ἐπιτραυτό, κατὰ τοῦ Κυρίου καὶ κατὰ Χριστοῦ
αὐτοῦ. Οἷς ἑξῆς ἐπιφέρει λέγων, Κύριος εἶπε πρός
με, Υἱός μου εἴ σύ· ἐγὼ σήμερον γεγέννηκά
σε. Ταῦτ᾽ ἄρα τὸ τοῦ Χριστοῦ σεβάσμιον ὄνομα οὐ τοὺς
ἱερωσύνῃ μόνον τετιμημένους τῷ σκευαστῷ κατεκόσμει
ἐλαίῳ συμβολικῶς, ἀλλὰ καὶ τοὺς βασιλεῖς αὐτούς.
Θείῳ γὰρ τούτους χρίοντες Πνεύματι οἷς τοῦτ᾽ ἐπιτέτραπτο, Χριστοὺς κατ᾿ εἰκόνα εἰργάζοντο καὶ ὠνή.
μαζον. Επεί τοί γε καὶ αὐτοῖς πάντως που τύποι
τινὲς ἐνῆσαν τῆς κατὰ πάντων ἀληθοῦς ἀρχῆς καὶ
ἐξουσίας τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. Ναὶ
μὴν καὶ τῶν προφητῶν τινὰς Χριστούς γε εἶναι τῷ
θείῳ Πνεύματι κατειλήφαμεν. Καὶ γάρ πως οὗτοι
πάντες πρὸς τὸν μόνον ἀρχιερέα τῶν ὅλων καὶ πάσης κτίσεως βασιλέα, καὶ μόνον προφήτην όντα τῶν
προφητῶν, τὸν Σωτῆρα Χριστὸν, τὴν ἀναφορὰν
εἶχον. ᾿Απόδειξις δ᾽ ἐναργὴς τὸ μὴ τινι τῶν ἀρχιε
ρίων καὶ βασιλέων καὶ προφητῶν, τῶν συμβολικῶς
κεχρισμένων τῷ τούτου ὀνόματι, τοσαύτην προσγε
νέσθαι δύναμιν θεοειδοῦς ἀρετῆς, ὅσην δῆτα ὁ Κύριος
ἡμῶν Ἰησοῦς καὶ ταῖς ἀληθείαις ὄντως Χριστός
ἐπεδείξατο, οἴκοθεν ἔχων. Αλλ' οὐδέ τινι τῶν ἀπάντων ἐγένετο τοὺς ἐξ ἐκείνου εἰς ὑπήκοον καταστάντας ἐκ τῆς εἰκονικῆς ὀνομασίας προσαγορεύσαι
Χριστιανούς, καὶ ταῦτ᾽ ἐπιπολὺ δόξης τε καὶ τιμῆς
προελθόντων. Οὐδὲ τοσαύτη ἄλλῳ γε περιήφθη τιμή p
τοῦ σεβάσματος καὶ μετὰ τὴν τελευτήν, ὡς καὶ ὑπὲρ
αὐτοῦ τινὰς τὸ ζῆν ἐκ τοῦ ῥᾴστου ἔχειν προΐεσθαι.
Αλλ' οὐδὲ σεισμός τις οἰκουμένης καὶ κίνησις περί
κατα τῶν ἐξ αἰῶνος τοσαύνη ἐγένετο, ὅση περὶ αὐ
τόν· ὅτι γε μηδὲ ἱκανὴν εἶναι τοῦ τύπου τὴν δύναμιν τοσαῦτ᾽ ἐνεργεῖν, ὅσα δῆτα καὶ τὴν τῆς ἀληθείας
παράστασιν, ἢ διὰ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀριδήλως
ἐδείκνυτο· ὅς γε οὐδέ τι τῶν ὅσα σεμνά τε καὶ τίμια
παρά του λαβών, ἀλλ᾽ οὐδὲ τὸ γένος ἐξ ἱερέων τάχα
κατάγων· οὐδέ τισι δυναστείαις ἐπὶ τὴν βασιλείαν
• Thren. iv, 20. ' Psal. 11, 2, ³ ibid. 20.
excellens esse ducem et principem. Porro Jesu
quoque cognominationem ipse primus divino afflatus Spiritus, cum nunquam antea hoc nomen auditum fuisset, filio Nave soli sapienter indidit:
veluti præcipuum, et regio diademate præstantiorem perfectioremque honorem illi habens, 49
quem per symbola cognoverat, post obitum suum
imperium in omnes suscepturum esse. Imaginem
enim Jesus Nave filius Servatoris nostri ferebat:
qui unus post Mosen atque consumationem symbolici umbratilisque cultus illius regnum veræ et
illustris pietatis manifesto suscepit. Moses itaque,
ut dixi, distinctis Servatoris nostri appellationibus
quas summo honore et gloria extulit et condecoravit, pontifci quidem, Christi; successori vero
suo duci, Jesu nomen magnificentissime, non sine
arcano et ingenti mysterio, tribuit. Quin et alii
post illum propheta, aperte et significanter admodum, Servatorem Christum nominarunt. Spiritus
enim, inquit Jeremias, ante faciem nostram: Christus Dominus comprehensus est in corruptionibus
eorum •. Et David: Astilerunt, ait, reges terræ, et
principes convenerunt in unum, adversus Dominum,
et adversus Christum ejus '. Quibus verbis deinceps illa infert: Dominus dixit ad me, Filius meus
es tu, ego hodie genui te 8. Hoc ipsum porro Christi
veneratione dignum nomen, non solum eos qui sacordotio cohonestati essent, factitio exornavit oleo,
idque per symbolum, sed et reges ipsos. Divino
enim hosce inungentes Spiritu, quibus id fuerat
commissum, Christos per imaginem et faciebant,
et ungebant. Quandoquidem et regibus omnino
typi quidam et figuræ inerant, veri regni et potestatis Servatoris nostri Jesu Christi in omnes.
Cæterum et prophetas quosdam Christos esse, divini Spiritus instinctu percepimus. Etenim it
omnes, ad unicum Pontificem omnium, et creaturæ
omnis regem, solumque prophetarum Prophetam,
Servatorem Christum, respectum suum habuerunt.
Id illud clarissime ostendit, quod nulli omnium
pontificum, regum, et prophetarum, qui symbolice
hujus nomine unoti honoratique sunt, tanta divinæ virtutis vis fuit et potestas, quantam scilicet
Dominus noster Jesus, et reipsa vere Christus,
nativam et propriam eam habens, ostendit atque
exhibuit. Sed nulli etiam ex omnibus hoc contigit,
ut eos qui se illis ut subdilos subjecerunt, imaginario et umbratili nomine Christianos cognominarent: 50 cum illi lamen ad ingentem gloriam et
honorem processissent. Jam nec alii cuipiam tantus etiam post obitum attributus est cultus, et venerationis honor, ut pro ejus nomine ipsam quoque vitam aliqui non gravate vilem habuerint,
amiserintque. Insuper neque circa quemquam
mundo condito, tantus motus et concussio habitabilis terre, quantus circa cum, fuit. Enimvero
col. 631–632page 42 of 392
PG 145:631ἀχθεὶς, οὔτε μὴν προφήτης ὡς οἱ πάλαι γενόμενος, δόναι ψυχὴν αἱρεῖσθαι. ἀλλ᾽ οὐδέ τινος ἀξίας παρὰ Ἰουδαίοις ἐνευπορήσας κἀν ταῖς ἀληθείαις πάντα εἶχε πατρόθεν, εἰ καὶ μὴ συμβολικῶς, Χριστὸς μᾶλλον ἐκείνων πάντων ἀνη γορεύθη· καὶ πάσῃ τῇ οἰκουμένῃ τῆς σφετέρας προσηγορίας καὶ τῆς σεμνῆς πολιτείας μετέδωκεν οἱ σκιὰς καὶ τύπους καὶ εἰκόνας, ὡς το πριν, τῶν καλῶν, ἀλλ᾽ αὐτὰς γυμνὰς τὰς ἀρετὰς παράσχών βίον τέ τινα διηρμένον καὶ οὐράνιον μετὰ τῶν τῆς ἀληθείας δογμάτων τοῖς θιασώταις καταλιπών, ἔτε ὢν αὐτὸς ταῖς ἀληθείαις Χριστὸς, ὁ τοῦ Θεοῦ παν τέλειος Λόγος, ὁ μὴ τῷ σκευαστῷ, ὥσπερ δῆτα καὶ οἱ λοιποὶ, ἀλλὰ τῷ θείῳ φυσικῷ χρισθεὶς Πνεύματι εἴπερ ἐκεῖνο τοῦ Ἡσαΐου τὴν μαρτυρίαν παρέχεται ἀξιόπιστὸν· Πνεῦμα Κυρίου ἐπ᾿ ἐμὲ, οὗ εἵνεκεν ἔχρισέ με, καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ τὸ τοῦ θείου πάλιν ἐκεῖνο Δαβίδ, Διὰ τοῦτο ἔχρισέ σε ὁ Θεὸς, ὁ Θεός σου, ἔλαιον ἀγαλλιάσεως παρὰ τοὺς μετό χους σου. Ἐν ᾧ καὶ τὸ καθ᾽ ὑπερβολὴν κρεῖττον τῶν πάλαι εἰκονικῶς κεχρισμένων καθυπογράφει. Ο δ' αὐτὸς καὶ ἀλλαχοῦ· Σὺ οἱ ἱερεὺς εἰς τὸν αἰῶνα κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ. "Ος εἰσάγεται, μὴ τῷ σκευαστῷ ἐλαίῳ εἰς τὴν ἱερατείαν χρισθείς, ἀλλ' οὐδὲ τῇ καθ᾽ Ἑβραίους ἱερωσύνῃ προσήκων, ὅσα γε τῇ τοῦ γένους σειράς αναγέγραπται· διόπερ κατὰ τὴν αὐτοῦ τάξιν, ἀλλ᾽ οὐ κατὰ τὴν τῶν ἄλλων τῶν σύμβολα καὶ τύπους εἰληφότων Χριστὸς καὶ ἀρχιερεὺς μετὰ παραλήψεως, ὅρκων ὁ Σωτὴρ ἡμῶν ἀνηγόρευται. Ενθεν τοι οὐδὲ χρισθέντα σωματικώς, οὐδ᾽ ἐκ φυλῆς ἱερατικῆς γενόμενον, προσεχώς τις εὕροι που τὰς ἱστορίας ἀναλεγόμενος· ἐξ αὐτοῦ μέντοι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς πρὸ τῶν αἰώνων ἀγήρω προαιωνίως καὶ ἐσαεὶ τὴν ἱερωσύνην ὥσπερ τι γέρας διακατέχοντα· οὐχ ἧττον δὲ καὶ τὴν ἀσωμάτου καὶ ἐνθέου χρίσεως μέγα τεκμήριον, τὸ καὶ μόνον ἀπάν των ἐφ' ὅλῃ τῇ γῇ, ἔν τε βαρβάροις καὶ Ἕλλησι, Χριστὸν αὐτὸν ἀνομάζεσθαι· καὶ ἐξ ἐκείνου ἐς δεῦρο παρὰ τοῖς εἰς ἐκεῖνον πεπιστευκόσι, καὶ ὡς ἀληθῆ Θεὸν καὶ Βασιλέα και μόνον ἀρχιερέα Θεοῦ καὶ προ φήτην τιμᾶσθαί τε καὶ σεβάζεσθαι· καὶ τό γε λόγου ἐπέκεινα, ὡς μὴ χείλεσι μόνον, μηδὲ ψόφοις ρημά των τοὺς τὴν αὐτοῦ κλῆσιν ἐνδεδυμένους τιμήν πείθεσθαι, ἀλλὰ πάσῃ διαθέσει ψυχῆς· ὡς ἐκ τοῦ ῥᾴστου ἐκεῖναι τούτοις δι' αὐτὸν καὶ αὐτὴν προδι
feri neutiquam posse, ut vis et virtus typi atque ἀχθεὶς, οὔτε μὴν προφήτης ὡς οἱ πάλαι γενόμενος,
maginis tantum perficiat, quantum nimirum veiritatis ipsius repræsentatio et exhibitio, ea quæ in
Servatore nostro est perspecta potestas, manifestisime comprobat et declarat. Qui quidem cum
nihil eorum quæ magnifica et præstabilia habentur
a quopiam accepisset: sed neque genus fortasse ex
sacerdotum ordine duxisset, neque opibus aliquibus ad regnum erectus esset: neque pro propheta
ut veteres illi, se gessisset, neque dignitate aliqua
a Judæis auctus esset; quamvis per se ipsum revera omnia a Patre, et non per symbola aut figuras
haberet: Christus tamen præ omnibus illis maxime
est renuntiatus, atque declaratus: et cum orbe
habitabili universo cognonem simul suum, simul
et veneranda et sancta instituta moresque suos
communicavit: non umbras, typos et imagines, ut
antea factum fuerat, rerum pulcherrimarum, sed
manifestas ipsas et veras virtutes exhibens, vitamque quamdam sublimem et cœlestem, una cum
veritatis dogmatibus, eis ipsis qui sacris ejus initiati essent, relinquens, ipsissimus scilicet el verissimus Christus, perfectissimum Dei Verbum,
qui non factitio perinde atque reliqui, sed divino
naturaliter unctus esset Spiritu. Cujus rei certissimam fidem facit illud Isaiæ verbum: Spiritus
Domini super me, propterea quod unxit me, et quæ
sequuntur. Rursus illud divini Davidis: Propterea
unxit te Deus, Deus tuus, oleo exsultationis, præ consortibus tuis 1º. Ubi id etiam quod longissime eis
præstet, qui quondam imaginarie uncti fuerant,
satis subindicat et describit. Idem David alibi quoque: Tu es sacerdos in æternum secundum ordinem
Melchisedech 11. Qui introducitur, non facticio oleo
ad sacrorum ministerium unctus, neque quidquam
ad Hebræorum sacerdotium pertinens qui in catalogum et generis concatenatam continuationem
solemniter perscribebantur. Quapropter secundum
ipsius ordinem, non autem juxta aliorum qui symbola, typos et figuras acceperant, ritum, Christus
et Pontifex recepto jurejurando, Servator noster
est promulgatus. 51 Unde illum neque corpora -
liter unctum, neque ex sacerdotali tribu natum, qui
attente et diligenter historias legendo observarit,
inveniet: quippe qui ab ipso Deo et Patre, ante II δόναι ψυχὴν αἱρεῖσθαι.
sæcula condita, sempiternum ab æterno et in æternum sacerdotium, tanquam munus quoddam et
honorem præcipuum obtineat. Illud quoque non minus est incorporeæ divinitusque advenientis
unctionis `signum et indicium, quod hunc ex omnibus unum, per omnem terram, Barbari simul et
Græci Christum nominant. Et jam inde a temporibus ejus ad hunc usque diem in eum credunt, ut verum Deum et Regem unicumque Pontificem Dei et Prophetam eum colunt et venerantur:
quique (quod orationem et rationem omnem excellit) nomine ejus consentur, persuasum illud habent, ut non labiis tantum et verborum strepitu illum, sed omni prorsus animi affectione et virtute
colant: usque eo, ut de facili consilium capiant et statuant, et ipsam propter eum ponere animam et
vitam.
ἀλλ᾽ οὐδέ τινος ἀξίας παρὰ Ἰουδαίοις ἐνευπορήσας·
κἀν ταῖς ἀληθείαις πάντα εἶχε πατρόθεν, εἰ καὶ μὴ
συμβολικῶς, Χριστὸς μᾶλλον ἐκείνων πάντων ἀνηγορεύθη· καὶ πάσῃ τῇ οἰκουμένῃ τῆς σφετέρας
προσηγορίας καὶ τῆς σεμνῆς πολιτείας μετέδωκεν·
οἱ σκιὰς καὶ τύπους καὶ εἰκόνας, ὡς το πριν, τῶν
καλῶν, ἀλλ᾽ αὐτὰς γυμνὰς τὰς ἀρετὰς παράσχών·
βίον τέ τινα διηρμένον καὶ οὐράνιον μετὰ τῶν τῆς
ἀληθείας δογμάτων τοῖς θιασώταις καταλιπών, ἔτε
ὢν αὐτὸς ταῖς ἀληθείαις Χριστὸς, ὁ τοῦ Θεοῦ παν
τέλειος Λόγος, ὁ μὴ τῷ σκευαστῷ, ὥσπερ δῆτα καὶ
οἱ λοιποὶ, ἀλλὰ τῷ θείῳ φυσικῷ χρισθεὶς Πνεύματι
εἴπερ ἐκεῖνο τοῦ Ἡσαΐου τὴν μαρτυρίαν παρέχεται
ἀξιόπιστὸν· Πνεῦμα Κυρίου ἐπ᾿ ἐμὲ, οὗ εἵνεκεν
ἔχρισέ με, καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ τὸ τοῦ θείου πάλιν
ἐκεῖνο Δαβίδ, Διὰ τοῦτο ἔχρισέ σε ὁ Θεὸς, ὁ Θεός
σου, ἔλαιον ἀγαλλιάσεως παρὰ τοὺς μετό
χους σου. Ἐν ᾧ καὶ τὸ καθ᾽ ὑπερβολὴν κρεῖττον τῶν
πάλαι εἰκονικῶς κεχρισμένων καθυπογράφει. Ο δ'
αὐτὸς καὶ ἀλλαχοῦ· Σὺ οἱ ἱερεὺς εἰς τὸν αἰῶνα
κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ. "Ος εἰσάγεται, μὴ
τῷ σκευαστῷ ἐλαίῳ εἰς τὴν ἱερατείαν χρισθείς,
ἀλλ' οὐδὲ τῇ καθ᾽ Ἑβραίους ἱερωσύνῃ προσήκων,
ὅσα γε τῇ τοῦ γένους σειράς αναγέγραπται· διόπερ
κατὰ τὴν αὐτοῦ τάξιν, ἀλλ᾽ οὐ κατὰ τὴν τῶν ἄλλων
τῶν σύμβολα καὶ τύπους εἰληφότων Χριστὸς καὶ
ἀρχιερεὺς μετὰ παραλήψεως, ὅρκων ὁ Σωτὴρ ἡμῶν
ἀνηγόρευται. Ενθεν τοι οὐδὲ χρισθέντα σωματικώς,
οὐδ᾽ ἐκ φυλῆς ἱερατικῆς γενόμενον, προσεχώς τις
εὕροι που τὰς ἱστορίας ἀναλεγόμενος· ἐξ αὐτοῦ
μέντοι τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς πρὸ τῶν αἰώνων ἀγήρω
προαιωνίως καὶ ἐσαεὶ τὴν ἱερωσύνην ὥσπερ τι γέρας
διακατέχοντα· οὐχ ἧττον δὲ καὶ τὴν ἀσωμάτου καὶ
ἐνθέου χρίσεως μέγα τεκμήριον, τὸ καὶ μόνον ἀπάντων ἐφ' ὅλῃ τῇ γῇ, ἔν τε βαρβάροις καὶ Ἕλλησι,
Χριστὸν αὐτὸν ἀνομάζεσθαι· καὶ ἐξ ἐκείνου ἐς δεῦρο
παρὰ τοῖς εἰς ἐκεῖνον πεπιστευκόσι, καὶ ὡς ἀληθῆ
Θεὸν καὶ Βασιλέα και μόνον ἀρχιερέα Θεοῦ καὶ προφήτην τιμᾶσθαί τε καὶ σεβάζεσθαι· καὶ τό γε λόγου
ἐπέκεινα, ὡς μὴ χείλεσι μόνον, μηδὲ ψόφοις ρημά
των τοὺς τὴν αὐτοῦ κλῆσιν ἐνδεδυμένους τιμήν
πείθεσθαι, ἀλλὰ πάσῃ διαθέσει ψυχῆς· ὡς ἐκ τοῦ
ῥᾴστου ἐκεῖναι τούτοις δι' αὐτὸν καὶ αὐτὴν προδι
* Iga. LXI, 1; Luc. iv, 18.10 Psal. xLiv, 8.41 Psal. cix, 4.
col. 633–634page 43 of 392
PG 145:633ΚΕΦΑΛ. Ε΄. ῾Ως καὶ ἡ τοῦ Χριστοῦ διδασκαλία καὶ ἡ κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον πολιτεία τῶν Χριστιανῶν σύγχρονος τῷ τῶν ἀνθρώπων ἦν γένει, καὶ παρὰ τῶν πάλαι θεοφιλῶν καὶ ἁγίων ἐνηρ γεῖτο ἀνδρῶν· ὡς καὶ ᾿Αβραὰμ ἔδειξε πίστει δικαιωθείς πρὸ τῆς περιτομῆς. Ἐπὶ τούτοις, ὅτι μὴ πρόσφατος ἡ τοῦ Σωτῆρος διδασκαλία, ὡς ἂν ἐν ὑστέρῳ τῶν χρόνων συστᾶσα, μηδὲ ὑπό τινος ἐλάχιστα τῶν πολλῶν διαφέροντος ἀλλ' ὡς οἷον εἰπεῖν ἐκ πρώτης ἀνθρώπων γενέσεως τῷ φυσικῷ νόμῳ παρὰ τῶν ἐκ παλαιοῦ θεοφιλῶν καὶ δικαίων κατωρθοῦτο ἀνδρῶς· καὶ ὁ τῆς ἀγωγῆς τρόπος μετὰ τῶν τῆς εὐσεβείας δογμάτων σύγχρονος τῷ τῶν ἀνθρώπων γένει θεόθεν διέγνωστο, καὶ οὐκ ἔναγχός τισι διαπέπλασται, παριστῶν ἤδη δί καιον. Ὅτι μὲν οὖν ἡμεῖς νέοι πάντως τὸ καινὸν ὄνομα Χριστιανοὶ καλείσθαι χθές που καὶ πρότριτα πεπλουτήκαμεν, εὔδηλον· ὅτι γε μὴν τῇ τοῦ Σωτῆ ρος ἐπιφανείὸ ἀθρόον ἐκφάνὲς κατέστη οὐ σμικρόν τι ἔθνος, καὶ κάτω που κείμενου, οὐδ' ἐπὶ μιᾶς ἱδρυ μένον γωνίας, ἀλλὰ σχεδὸν πᾶσαν τὴν γῆν διελθὸν, καὶ διὰ τοῦτο θεοσεβεία τε διαφέρον, καὶ ἀρωγῇ θείᾳ ἀήττητόν γε ἐσόμενον καὶ ἀνώλεθρον, κατὰ τὴν, οὗ τῇ κλήσει σεμνύνεται, ἄνωθέν τε καὶ τὸ τῆς αὐτοῦ διαίτης καὶ πολιτείας εἰκόνιστο, ὡς οἷόν τε δεῖξαι πειράσομαι· ὃ δὴ καί τινι τῶν προφητῶν θείῳ Πνεύματι τὸ ἄθρόον προορῶντι τοῦ μέλλοντος, ὡς ἂν ἐν ἐκκλήξει εἰπαῖν ἐξεγένετο· Τίς ἤκουσε τοιαῦτα; καὶ τίς ἐσεώρακεν οὕτως; Εἰ ὤδινε γῆ ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ, καὶ εἰ ἐτέχθη ἔθνος εἰσάπαξ. Εἶτα καὶ τὴν μέλλουσαν ἐμφαίνει προσηγορίαν· Τοῖς δὲ δουλεύουσι μοι, λέγων, πληθήσεται ἀνομα και νὸν, ὁ εὐλογηθήσεται ἐπὶ τῆς γῆς. Τὸ μὲν δὴ τῶν Εβραίων γένος αἰδέσιμον πάντως, ὡς διαφέρον καὶ ἀρχαιότητι. Ἐπὶ δὴ τούτῳ ἄνδρες σπάνιοι μέν, πλὴν θεοφιλίᾳ καὶ δικαιουσύνῃ καὶ τῇ λοιπῇ ἀρετῇ διενεγκεῖν ἀναγράφονται και πρό γε τοῦ κοσμικοῦ κλύδωνος καὶ μετέπειτα· Σὴθ οὗτοι, καὶ ὁ Ἐνῶς, καὶ ἄλλοι, ὅ τε Νῶε· πρὸς δὲ καὶ οἱ παῖδες τούτου, καὶ οἱ ἀπόγονοι. Εἰς δὴ τούτων καὶ ᾿Αβραάμ, ὃν προπάτορα σφῶν Ἑβραίων παῖδες μεγαλαυχούσι, καὶ οἱ κατὰ γένος ἐκείνῳ προσήκοντες· οἱ ἐπὶ δι καιοσύύνῃ καὶ θεοσεβείς λαμπρῶς μεμαρτύρηνται. Εἴγε τοίνυν τις ἀπὸ τοῦ ᾽Αβραὰμ καὶ κατωθεν ἀπαρ ξάμενος, εἰς τὸν πρῶτον ἄνθρωπον ἀναδράμοι, ἔργῳ πάντας εὑρήσει Χριστιανούς· ὅσοι δηλαδή μεμαρτύρηνται, εἰ καὶ μὴ τῇ προσηγορίᾳ τῆς κλήσεως ὃ γὰρ βούλεται τὸ Χριστιανὸς ὄνομα παριστῶν, ὡς γνῶσιν ἔσχε πίστεως καὶ διδασκαλίας Χριστοῦ, σω φροσύνῃ τε καὶ δικαιοσύνῃ ἐμπρέπει, ὀρθοῦ τε βίου καρτερία, τῷ τε ἀνδρείῳ τῆς ἀρετῆς, καὶ τὸ ἀκλός νητον ἑστάναι τῇ τῆς εὐσεβείας ὁμολοδίᾳ τοῦ ἐπὶ πάντων Θεοῦ, τοῦτο κἀκείνοις ἐπίσης ἡμῖν ἐσπουδάζετο· οὐ γάρ τοι μέλλον ἢ ἐκείνοις περιτομῆς τε Σαββάτων παρατηρήσεως, οὐδὲ τροφών παραφυλα
ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. I.
῾Ως καὶ ἡ τοῦ Χριστοῦ διδασκαλία καὶ ἡ κατὰ
τὸ Εὐαγγέλιον πολιτεία τῶν Χριστιανῶν
σύγχρονος τῷ τῶν ἀνθρώπων ἦν γένει, καὶ
παρὰ τῶν πάλαι θεοφιλῶν καὶ ἁγίων ἐνηρ
γεῖτο ἀνδρῶν· ὡς καὶ ᾿Αβραὰμ ἔδειξε πίστει
δικαιωθείς πρὸ τῆς περιτομῆς.
CAPUT V.
Quod Christi doctrina, et vita ex præscripto Evangelii
Christiana, cum ipso hominum genere exstiterit,
et quod eu antiquitus in sanctis et Deo dilectis
hominibus efficax fuerit: quod ipsum et Abraham
declaravit, fide justificatus ante circumcisionem.
Sub hæc doctrinam Servatoris nostri non
novam ac recentem, posterioribusve temporibus a
quopiam, qui minimum multis præstet, institutam: sed potius, quantum dicere possum, a prima
hominum origine, lege naturæ, antiquitus a piis
Deique amantibus et justis viris, rectissime tractatam disciplinæque ejus morem, una cum pietatis
et religionis dogmatibus, tempore, generi humano
æqualem cognitum, et non nuper admodum inventum atque excogitatum esse, æquam est visum
astruere. Et quod nos quidem recentes omnino,
novo nomine, ut Christiani vocemur, heri quodammodo et nullustertius aucti simus, satis constat.
Cæterum quod in ipsa Servatoris apparitione, quæ
clara et illustris prorsus coaluit gens, non exigua
illa et infimum locum obtinens, neque in uno aliquo orbis angulo collocata, sed quæ fere universam pervaserit terram: ob eamque causam cum
pietate in Deum excellens, tum ope divina invicta
futura est et incolumis, ad ejus specimen, cujus
nomine gloriatur, ejusdemque mores et instituta,
longe etiam antea conformata sit, 5 quoad ejus
fieri poterit, ostendere conabor. Id quod prophetæ
etiem cuidam, ut quod omnino futurum esset,
divino Spiritu illustratus videret, et quasi mente
consternatus prædiceret, contigit: Quis audivit
talia, et qui sic vidit? Si parturiit terra die uno,
et si gens progenita est nixu uno ¹. Deinde futuram
quoque indicat appellationem: Servientibus autem
mihi,inquiens, indetur nomen novum, quod benedicetur in terra 13. Genus equidem Hebræorum venoratione dignum est prorsus, vetustate nimirum
insigne et præstans. In eo genere raros quidem
illos, sed tamen in Deum amore, justitia, et cæteris virtutibus excellentes viros fuisse, publicis
scriptorum monumentis est testatum, et ante et
post universale orbis diluvium. Inter eos Seth, et
Enos, et alii, ipse Noe cum liberis nepotibusque et
posteris suis: alque horum unus etiam Abraham
fuit, quem progenitorem suum Hebræi gloriabundi
jactant: cunque iis una, qui cognatione genus
illius attingunt, et amplum justitia, religionis et
pietatis in Deum testimonium reportarunt. Quod
si quis ab ipso Abraham, et posterioribus ab eo
temporibus, ratione inita ad primum usque hominem recurrat, quamvis non nominis ipsius appellatione, sed tamen re omnes ipsa, de quibus teslaἘπὶ τούτοις, ὅτι μὴ πρόσφατος ἡ τοῦ Σωτῆρος
διδασκαλία, ὡς ἂν ἐν ὑστέρῳ τῶν χρόνων συστᾶσα,
μηδὲ ὑπό τινος ἐλάχιστα τῶν πολλῶν διαφέροντος·
ἀλλ' ὡς οἷον εἰπεῖν ἐκ πρώτης ἀνθρώπων γενέσεως
τῷ φυσικῷ νόμῳ παρὰ τῶν ἐκ παλαιοῦ θεοφιλῶν
καὶ δικαίων κατωρθοῦτο ἀνδρῶς· καὶ ὁ τῆς ἀγωγῆς
τρόπος μετὰ τῶν τῆς εὐσεβείας δογμάτων σύγχρο
νος τῷ τῶν ἀνθρώπων γένει θεόθεν διέγνωστο, καὶ
οὐκ ἔναγχός τισι διαπέπλασται, παριστῶν ἤδη δίκαιον. Ὅτι μὲν οὖν ἡμεῖς νέοι πάντως τὸ καινὸν
ὄνομα Χριστιανοὶ καλείσθαι χθές που καὶ πρότριτα
πεπλουτήκαμεν, εὔδηλον· ὅτι γε μὴν τῇ τοῦ Σωτῆ
ρος ἐπιφανείὸ ἀθρόον ἐκφάνὲς κατέστη οὐ σμικρόν
τι ἔθνος, καὶ κάτω που κείμενου, οὐδ' ἐπὶ μιᾶς ἱδρυ
μένον γωνίας, ἀλλὰ σχεδὸν πᾶσαν τὴν γῆν διελθὸν,
καὶ διὰ τοῦτο θεοσεβεία τε διαφέρον, καὶ ἀρωγῇ
θείᾳ ἀήττητόν γε ἐσόμενον καὶ ἀνώλεθρον, κατὰ
τὴν, οὗ τῇ κλήσει σεμνύνεται, ἄνωθέν τε καὶ τὸ τῆς
αὐτοῦ διαίτης καὶ πολιτείας εἰκόνιστο, ὡς οἷόν τε
δεῖξαι πειράσομαι· ὃ δὴ καί τινι τῶν προφητῶν
θείῳ Πνεύματι τὸ ἄθρόον προορῶντι τοῦ μέλλοντος,
ὡς ἂν ἐν ἐκκλήξει εἰπαῖν ἐξεγένετο· Τίς ἤκουσε
τοιαῦτα; καὶ τίς ἐσεώρακεν οὕτως; Εἰ ὤδινε γῆ
ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ, καὶ εἰ ἐτέχθη ἔθνος εἰσάπαξ. Εἶτα
καὶ τὴν μέλλουσαν ἐμφαίνει προσηγορίαν· Τοῖς δὲ
δουλεύουσι μοι, λέγων, πληθήσεται ἀνομα και
νὸν, ὁ εὐλογηθήσεται ἐπὶ τῆς γῆς. Τὸ μὲν δὴ
τῶν Εβραίων γένος αἰδέσιμον πάντως, ὡς διαφέρον
καὶ ἀρχαιότητι. Ἐπὶ δὴ τούτῳ ἄνδρες σπάνιοι μέν,
πλὴν θεοφιλίᾳ καὶ δικαιουσύνῃ καὶ τῇ λοιπῇ ἀρετῇ
διενεγκεῖν ἀναγράφονται και πρό γε τοῦ κοσμικοῦ
κλύδωνος καὶ μετέπειτα· Σὴθ οὗτοι, καὶ ὁ Ἐνῶς,
καὶ ἄλλοι, ὅ τε Νῶε· πρὸς δὲ καὶ οἱ παῖδες τούτου,
καὶ οἱ ἀπόγονοι. Εἰς δὴ τούτων καὶ ᾿Αβραάμ, ὃν
προπάτορα σφῶν Ἑβραίων παῖδες μεγαλαυχούσι,
καὶ οἱ κατὰ γένος ἐκείνῳ προσήκοντες· οἱ ἐπὶ δι
καιοσύύνῃ καὶ θεοσεβείς λαμπρῶς μεμαρτύρηνται.
Εἴγε τοίνυν τις ἀπὸ τοῦ ᾽Αβραὰμ καὶ κατωθεν ἀπαρ-
- ξάμενος, εἰς τὸν πρῶτον ἄνθρωπον ἀναδράμοι, ἔργῳ
πάντας εὑρήσει Χριστιανούς· ὅσοι δηλαδή μεμαρτύρηνται, εἰ καὶ μὴ τῇ προσηγορίᾳ τῆς κλήσεως·
ὃ γὰρ βούλεται τὸ Χριστιανὸς ὄνομα παριστῶν, ὡς
γνῶσιν ἔσχε πίστεως καὶ διδασκαλίας Χριστοῦ, σωφροσύνῃ τε καὶ δικαιοσύνῃ ἐμπρέπει, ὀρθοῦ τε βίου
καρτερία, τῷ τε ἀνδρείῳ τῆς ἀρετῆς, καὶ τὸ ἀκλός
νητον ἑστάναι τῇ τῆς εὐσεβείας ὁμολοδίᾳ τοῦ ἐπὶ
πάντων Θεοῦ, τοῦτο κἀκείνοις ἐπίσης ἡμῖν ἐσπουδάζετο· οὐ γάρ τοι μέλλον ἢ ἐκείνοις περιτομῆς τε tum aliquid sit, Christianos inveniet. Quidquid
Σαββάτων παρατηρήσεως, οὐδὲ τροφών παραφυλα19 Isa. LXVI, 8.
18 Isa. LXII,
enim complectitur Christiani nomen ut scilicet
Εx hoc capite pii omnes discere possunt, fde justitiam hominen, absque operibus legis. (Rom.
quid sibi velit Paulina illa conclusio: Arbitramur
ILI, 28.)
Chapter VCaput V
col. 635–636page 44 of 392
PG 145:635κῆς, καὶ τῆς τῶν ἄλλων διαστολῆς· ὧν Μωσῆς ἐν συμβόλοις πρῶτος ἀρξάμενος, τοῖς μετέπειτα παρα δέδωκεν ἐπεί τοί γε οὐδ᾽ ἡμῖν δι' ἀνάγκης ταῦτά ἐστιν. Ἔδεσαν δ᾽ ἀκραιφνῶς αὐτὸν Χριστὸν τὸν Θεόν· ὡς ὀπτάνεσθαι μὲν ᾿Αβραάμ, χρηματίζειν δὲ Ἰσαάκ, λαλεῖν δὲ Ἰακώβ, Μωσεῖ δὲ καὶ τοῖς μετ' αὐτὸν προφήταις διομιλεῖσθαι, καθὰ γέγραπται· οὗ χάριν καὶ τῆς ἐκείνου πάντες οὗτοι κλήσεως ἀμυ ὁρῶς κατηξίωνται, κατὰ τὴν, Μὴ ἅπτεσθε τῶν Χριστῶν μου, φάσκουσαν χρησμῳδίαν. καὶ ἐν τοῖς προφήταις μου μή πονηρεύεσθε. Ὥστε συνάγειν ἔστιν, ἢ ἀρχαίαν ἐδείκνυμεν θεοσέβειαν τοῖς περὶ τὸν ᾿Αβραάμ πρόπαλαι γινομένην, μὴ ἄλλην εἶναι, ἀλλ᾽ ἢ ἄρτι Χριστὸς διὰ τῆς ἑαυτοῦ διδασκαλίας ἐκε φανῆ, τοῖς ἀπανταχοῦ πεποίηκεν ἔθνεσιν, Οὐ γὰρ δήπου πάντως τῷ λόγῳ λυμαίνεται τὸ πολλῷ γε ; & ὕστερον περιτομὴν αὐτὸν εἰληφέναι· πρὸ γὰρ ταύτης μεμαρτύρηται τῇ πίστει δικαιωθείς· καὶ τοῦτο παι ρίστησι τὸ, Ἐπίστευσε δὲ ᾽Αβραὰμ τῷ Θεῷ, καὶ ἐλογίσθη αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην. Καί γε ἀπεριτμήτῳ ὄντι, ὁ χρηματίζων (ἣν δ' αὐτὸς ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος Χριστός) περὶ τῶν ἐπίσης αὐτῷ δικαιοῦσθαι 53 μελλόντων τούτοις δὴ προήγγελται λέγων· Καὶ ἐνευλογηθήσονται ἐν σοὶ πᾶσαι αἱ φυλαὶ τῆς γῆς· ὃ δὴ καὶ πέρας εἰληφὸς ἐν ἡμῖν ἀναδέδεικται. Ὡς γὰρ ἐκεῖνος πίστει τῷ ὀφθέντι λόγῳ Θεῷ δεδι καίωται, τόν τε πρότερον βίον καὶ τὴν πατρῷαν θρησκείαν ἀπολιπών, ἕνα δὲ τῶν ὅλων πρύτατιν ὁμολογήσας Θεόν, καὶ ἔργοις ἀρετῆς, οὐ θρησκεία τοῦ Μωσέως νόμου, θεραπεύσας αὐτόν· οὕτω δὴ καν τῷ παρόντι ὁ αὐτὸς οὗτος τῆς εὐσεβείας τρόπος ἐξ ἀπάσης τῆς οἰκουμένης παρὰ μόνοις Χριστιανοις ἀσκούμενος ἐναργώς διαδείκνυται· ὡς μηδὲν ἐμπο 14. δὼν καθεστάναι, ἕνα μὲν τὸν νῦν καὶ τὸν πρόπαλαι βίον εἶναι ἡμῖν τε τοῖς ἀπὸ Χριστοῦ καὶ τοῖς ἔκπαλαι κατά Θεόν ζήσασι, καντεῦθεν συνάγεσθαι, πή ξένην τινα καὶ νέαν πολιτείαν εἶναι ἡμετέραν, ἀλλ᾽ εἰ χρεών φάναι παῤῥησία χρώμενον, πρώτην ταύτην καὶ μόσ νην καὶ ἀληθῆ θεοσέβειαν, τὴν διὰ Χριστοῦ πάλαι μὲν ἀμυδρῶς παραδειχθεῖσαν, νυνὶ δὲ οἷά τινα πυ σὸν καθ᾽ ὅλης τῆς οἰκουμένης ἐκλάμψασαν.
obtineas fidei et doctrinæ Christi cognitionem, ut κῆς, καὶ τῆς τῶν ἄλλων διαστολῆς· ὧν Μωσῆς ἐν
sobrietate, temperantia et justitia polleas, ut sanσυμβόλοις πρῶτος ἀρξάμενος, τοῖς μετέπειτα παραδέδωκεν
ctiorem vitam virtutemque virilis et magni animi
ἐπεί τοί γε οὐδ᾽ ἡμῖν δι' ἀνάγκης ταῦτά
perpetuo tenore constanter continues, interritus- ἐστιν. Ἔδεσαν δ᾽ ἀκραιφνῶς αὐτὸν Χριστὸν τὸν
que et impavidus in professione pietatis in Deum,
Θεόν· ὡς ὀπτάνεσθαι μὲν ᾿Αβραάμ, χρηματίζειν δὲ
per omnia persistas; id omne non minus atque Ἰσαάκ, λαλεῖν δὲ Ἰακώβ, Μωσεῖ δὲ καὶ τοῖς μετ'
nos, illi quoque præstare studuerunt. Non enim αὐτὸν προφήταις διομιλεῖσθαι, καθὰ γέγραπται· οὗ
illis admodum curæ fuit vel circumcisio, vel Sab- χάριν καὶ τῆς ἐκείνου πάντες οὗτοι κλήσεως ἀμυbatorum festorumque dierum cæremonia, vel etiam ὁρῶς κατηξίωνται, κατὰ τὴν, Μὴ ἅπτεσθε τῶν
alimentorum et ciborum observatio et delectus, Χριστῶν μου, φάσκουσαν χρησμῳδίαν. καὶ ἐν τοῖς
aliarumque rerum discrimen, quæ Moses primus προφήταις μου μή πονηρεύεσθε. Ὥστε συνάγειν
ut symbola et imagines instituens, posteris suis per ἔστιν, ἢ ἀρχαίαν ἐδείκνυμεν θεοσέβειαν τοῖς περὶ
manus tradidit: et ne nobis quidem observandi ea τὸν ᾿Αβραάμ πρόπαλαι γινομένην, μὴ ἄλλην εἶναι,
necessitas imposita est. Certo autem et liquido ἀλλ᾽ ἢ ἄρτι Χριστὸς διὰ τῆς ἑαυτοῦ διδασκαλίας ἐκε
illis constitit, ipsum Christum Deum visum esse ab φανῆ, τοῖς ἀπανταχοῦ πεποίηκεν ἔθνεσιν, Οὐ γὰρ
Abrahamo, eumdem responsa dedisse Isaac, collo- δήπου πάντως τῷ λόγῳ λυμαίνεται τὸ πολλῷ γε
cutum esse cum Jacob; cum Mose aulem, et qui & ὕστερον περιτομὴν αὐτὸν εἰληφέναι· πρὸ γὰρ ταύτης
post eum fuerunt prophetis, sermonem contulisse; μεμαρτύρηται τῇ πίστει δικαιωθείς· καὶ τοῦτο παι
pro eo atque id sacræ indicant Scripturæ. Quam ρίστησι τὸ, Ἐπίστευσε δὲ ᾽Αβραὰμ τῷ Θεῷ, καὶ
ob causam et illos omnes fobscura quadam et tenui ἐλογίσθη αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην. Καί γε ἀπερι
nominis sui appellatione dignatus est, juxta illud τμήτῳ ὄντι, ὁ χρηματίζων (ἣν δ' αὐτὸς ὁ τοῦ Θεοῦ
oraculare verbum Nolite tangere Christos meos: Λόγος Χριστός) περὶ τῶν ἐπίσης αὐτῷ δικαιοῦσθαι
et in phrophetis meis ne malignemini. 53 Ut jam μελλόντων τούτοις δὴ προήγγελται λέγων· Καὶ
summatim dicere et colligere liceat, quam anti- ἐνευλογηθήσονται ἐν σοὶ πᾶσαι αἱ φυλαὶ τῆς
quitus Abrahæ ostendimus fuisse erga Deum pieta- γῆς· ὃ δὴ καὶ πέρας εἰληφὸς ἐν ἡμῖν ἀναδέδεικται.
tem et religionem, eam non aliam fuisse ab ea Ὡς γὰρ ἐκεῖνος πίστει τῷ ὀφθέντι λόγῳ Θεῷ δεδι
quam nuper per doctrinam ipse suam Christus in καίωται, τόν τε πρότερον βίον καὶ τὴν πατρῷαν
omnes ubique vulgavit gentes. Neque huic rationi θρησκείαν ἀπολιπών, ἕνα δὲ τῶν ὅλων πρύτατιν
quidquam illud obest, quod is longo post tempore ὁμολογήσας Θεόν, καὶ ἔργοις ἀρετῆς, οὐ θρησκεία
circumcisionem acceperit. Ante banc enim ipsam τοῦ Μωσέως νόμου, θεραπεύσας αὐτόν· οὕτω δὴ καν
fide justificatum eum fuisse, testimonio Scripturæ τῷ παρόντι ὁ αὐτὸς οὗτος τῆς εὐσεβείας τρόπος ἐξ
comprobatum est. Quod per illud astruitur: Cre- ἀπάσης τῆς οἰκουμένης παρὰ μόνοις Χριστιανοις
didit autem Abraham Deo, et imputatum est ei ad ἀσκούμενος ἐναργώς διαδείκνυται· ὡς μηδὲν ἐμποjustitiam 14. Porro eidem etiamnum incircumciso(1) δὼν καθεστάναι, ἕνα μὲν τὸν νῦν καὶ τὸν πρόπαλαι βίον
oraculo divino (fuit autem id ipsum Dei Verbum εἶναι ἡμῖν τε τοῖς ἀπὸ Χριστοῦ καὶ τοῖς ἔκπαλαι κατά
Christus) de eis qui eodem quo ipse modo in futu- Θεόν ζήσασι, καντεῦθεν συνάγεσθαι, πή ξένην τινα
rum justificari deberent, talibus est renuntiatum καὶ νέαν πολιτείαν εἶναι ἡμετέραν, ἀλλ᾽ εἰ χρεών
verbis: Et benedicentur in te omnes tribus terræ. φάναι παῤῥησία χρώμενον, πρώτην ταύτην καὶ μόσ
Quod sane ipsum in nobis consummatum esse, satis νην καὶ ἀληθῆ θεοσέβειαν, τὴν διὰ Χριστοῦ πάλαι
constat. Sicut enim ille fide, quam apparenti sibi μὲν ἀμυδρῶς παραδειχθεῖσαν, νυνὶ δὲ οἷά τινα πυ·
Verbo Deo habuit, justificatus, pristina vita patria- σὸν καθ᾽ ὅλης τῆς οἰκουμένης ἐκλάμψασαν.
que religione relicta, ac professione pietatis omni, in unicum rerum omnium gubernatorem et Dominum Deum collacta, non Mosaicæ illum legis cæremoniis, sed virtutis factis coluit; itidam et in præsentia, eumdem ipsum pietatis erga Deum ritum, per habitabilem terram omnem apud solos Christianos in usu esse, manifesto satis apparet. Ut jam nihil obstet, quin colligere inde et concludere possimus, ut unam eamdemque et nunc esse, et olim fuisse vitam, et nobis Christianis, ot qui antiquitus
ex præscripto Dei vixerunt omnibus neque novum aut peregrinum esse institutum nostrum, sed (siquidem liberius dicendum est) primum hunc esse et solum verumque Dei cultum, qui per Christum
est: qui cultus olim quidem tenuiter et obscure sit ostensus, nunc vero tanquam quædam fax lucidior
orbi universo illuxerit.
14 Gen. xv, 6.
Hæc quæ est in præputio fides, finem conjungens principio, et prima et novissima facta est.
Etenim et ante circumcisionem erat in Abraham
et in reliquis justis, qui placuerunt Deo. Et rursus
in novissimis temporibus orta est in humano gener
per Domini adventum. (Iren. lib. Iv, cap. 42.)
col. 637–638page 45 of 392
PG 145:637ΚΕΦΑΛ. Γ'. Ιστορία κεφαλαιώδης ἐν ἐπιτομῇ τὰ Εβραϊκά διεξιοῦσα, καὶ ἄχρις Ἡρώδου τοῦ ἐξ ἀλλο φύλων ἄρξαντος τοῦ Ἰουδαίων ἔθνους και τιοῦσα, δήλην καθιστῶσα τὴν προφητείαν, τὴν, «Οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ἰούδα, και ἡγούμενος ἐκ τῶν μηρῶν αὐτοῦ, ἕως ἔλθῃ ᾧ ἀπόκειται, καὶ αὐτὸν εἶναι προσδοκίαν ἐθνῶν.» Τούτων δ' οὕτως ἐχόντων, καὶ ἀναγκαίως προανα δεδειγμένων, λοιπὸν δὴ ἀπὸ τῆς κατὰ σάρκα τοῦ Σωτῆρος ἐπιφανείας, οἷά τινος δεξιὰς ὁδηγίας, τῆς ἱστορίας ἁψόμεθα συλλήπτορα καὶ χειραγωγὸν αὐτὸν τὸν ἄναρχον τοῦ Θεοῦ Λόγον ταῖς ἀρχαῖς τοῦ κατ' αὐτὸν λόγου προβεβλημένοι, ὡς μὴ τῆς ἀληθείας διαμαρτεῖν. Μικρὸν δὲ ἄνωθεν ἀνακτέον τὸν λόγον. Τὸ Ἰουδαίων ἔθνος, Υπέρ μοι εἴρηται, πρινή Μωσέα θεόθεν τοῦ ἔθνους ἡγήσασθαι, αὐτόνομον οἷον ἦν καὶ αὐθέκαστον, προπάτορα μὲν αὐχοῦν τὸν δίκαιον ᾿Αβραάμ, ἀμυδρᾷ δὲ θεογνωσίᾳ τῶν ἄλλων διαφέρον ἐθνῶν. Ἐπεὶ δ᾽ εἰς Αἴγυπτον ἧκε διὰ τὸν Ἰωσὴφ, καὶ ἔτη δεδούλωτο τετρακόσια, ἐξάγει μὲν ἐκεῖθεν αὐτὸ Μωϋσῆς· ὃς πολλοῖς σημείοις καὶ τέρασιν ὑπερφυής τις ἀναφανείς, ὡς καὶ Θεῷ συλλαλεῖν, κἀκεῖθεν ἕλ κειν τῶν πρακτέων τὴν δήλωσιν, ἡγεῖτό τε τοῦ ἔθνους, καὶ βασιλεὺς καὶ ἱερεὺς αὐτὸς αὐτοῖς ἐχρημάτιζεν. Μετὰ δὲ τοῦτον ὁ τούτου διάδοχος ὁ τοῦ Ναυῆ Ἰησοῦς τὴν ἡγεμονίαν τοῦ ἔθνους ἐλάμβανε. Τό γε μὴν ἱερᾶσθαι Ααρὼν ἐκληροῦτο. Μωσέως μερισαμένου, ὃς ἦν Δαρὼν ἀδελφός. Μετὰ δὲ τούτους ἄρχοντες τὰ Ἰουδαίων διεῖπον· οἳ κριταὶ ὠνομάσθησαν, δυοκαίδεκα ὄντες τὸν ἀριθμὸν, ἐκ διαδοχῆς ἀλλήλοις θανάτῳ ὑπεξιστάμενοι. Εθ' Εβραίοι πρὸς τὴν τοιαύ τὴν ἀρχὴν δυσχεράναντες, βασιλεύεσθαι ᾔτουν. Καὶ Σαούλ πρῶτος ὑπὸ τοῦ προφήτου Σαμουὴλ εἰς βασι λέα τούτοις ἐχρίετο, Θεοῦ χρηματίζοντος. Τοῦτον δὲ Δαβίδ διεδέξατο· ὃν ὁ παῖς Σολομῶν, καὶ καθεξῆς ἕτεροι δ' καὶ κ' ὄντες τὸν ἀριθμὸν, ἔτη καθηγησε μενοι πρὸς τοῖς ὀκτὼ τεσσαράκοντά τε καὶ τετρακόσια. Ἔπειτα τοῦ Βαβυλωνίου Ναβουχοδονόσορ τού τοις ἐπιστρατεύσαντος, ἥ τε πόλις καὶ τὸ ἱερὸν κατα στρέφεται· καὶ ὁ λαὸς αἰχμάλωτος εἰς Βαβυλῶνα ἀπάγεται ἔτη σ'. Καὶ τοίνυν Χαλδαίων, εἴτουν Βαβυ λωνίων, καὶ αὐτῶν τὰ ἴρα πεπονθότων τοῖς Ἰουδαίοις, τῶν Μήδων ἐκείνοις ἐπαναστάντων καὶ ἐς τ' μάλιστα ἔτη τὴν ἀρχὴν ἐκείνων κατεσχηκότων, τὸν ἔστατον αὐτῶν βασιλέα, ᾧ Αστυάγης ἦν ὄνομα, Κῦρος ὁ Πέρσης επαναστὰς καθεῖλε· καὶ τὴν ἡγεμονίαν εἰς Πέρσασ ἐκ Μήδων μεταβιβάζει. ᾿Αλλὰ καὶ οὗτοι, οὐκ ἔλαττον ἢ ἔτη πρὸς τοῖς εἴκοσι διακόσια ἡγησάμενοι, ἄχρι Δαρείου τοῦ ᾿Αρσάμου ὑπὸ τοῦ Μακεδόνος ᾿Αλεξάνδρου ἐξίστανται τῆς ἀρχῆς· ὃς εἰς μοναρχίαν τὸ κράτος περιελάσας, μετὰ δωδέκατον ἔτος τελευτῶν, τοῖς παισὶν αὐτοῦ Μακεδόσι τὴν ἀρ χὴν κατελίμπανεν, οἱ Πτολεμαῖοι κατωνομάζοντο. Ἐκ δὲ διαδοχῆς τρεῖς καὶ δέκα γενόμενοι, τῆς Περ σικῆς ἀρχῆς ἔτη ἐκράτησαν σι· πρὸς τρισίν. ᾿Αρσά κης τοίνυν ὁ Πάρθος, τῷ ὁστάτῳ Πτολεμαίῳ ἐπαναστὰς, ὃς καὶ Διονύσιος ἐπεκέκλητο, οὗ θυγάτηρ ἦν
ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. I.
Ιστορία κεφαλαιώδης ἐν ἐπιτομῇ τὰ Εβραϊκά
διεξιοῦσα, καὶ ἄχρις Ἡρώδου τοῦ ἐξ ἀλλο
φύλων ἄρξαντος τοῦ Ἰουδαίων ἔθνους και
τιοῦσα, δήλην καθιστῶσα τὴν προφητείαν,
τὴν, «Οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ἰούδα, και
ἡγούμενος ἐκ τῶν μηρῶν αὐτοῦ, ἕως ἔλθῃ ᾧ
ἀπόκειται, καὶ αὐτὸν εἶναι προσδοκίαν
ἐθνῶν.»
Τούτων δ' οὕτως ἐχόντων, καὶ ἀναγκαίως προανα
δεδειγμένων, λοιπὸν δὴ ἀπὸ τῆς κατὰ σάρκα τοῦ
Σωτῆρος ἐπιφανείας, οἷά τινος δεξιὰς ὁδηγίας, τῆς
ἱστορίας ἁψόμεθα συλλήπτορα καὶ χειραγωγὸν αὐτὸν
τὸν ἄναρχον τοῦ Θεοῦ Λόγον ταῖς ἀρχαῖς τοῦ κατ'
αὐτὸν λόγου προβεβλημένοι, ὡς μὴ τῆς ἀληθείας
διαμαρτεῖν. Μικρὸν δὲ ἄνωθεν ἀνακτέον τὸν λόγον.
Τὸ Ἰουδαίων ἔθνος, Υπέρ μοι εἴρηται, πρινή Μωσέα
θεόθεν τοῦ ἔθνους ἡγήσασθαι, αὐτόνομον οἷον ἦν καὶ
αὐθέκαστον, προπάτορα μὲν αὐχοῦν τὸν δίκαιον
᾿Αβραάμ, ἀμυδρᾷ δὲ θεογνωσίᾳ τῶν ἄλλων διαφέρον
ἐθνῶν. Ἐπεὶ δ᾽ εἰς Αἴγυπτον ἧκε διὰ τὸν Ἰωσὴφ, καὶ
ἔτη δεδούλωτο τετρακόσια, ἐξάγει μὲν ἐκεῖθεν αὐτὸ
Μωϋσῆς· ὃς πολλοῖς σημείοις καὶ τέρασιν ὑπερφυής
τις ἀναφανείς, ὡς καὶ Θεῷ συλλαλεῖν, κἀκεῖθεν ἕλκειν τῶν πρακτέων τὴν δήλωσιν, ἡγεῖτό τε τοῦ ἔθνους,
καὶ βασιλεὺς καὶ ἱερεὺς αὐτὸς αὐτοῖς ἐχρημάτιζεν.
Μετὰ δὲ τοῦτον ὁ τούτου διάδοχος ὁ τοῦ Ναυῆ
Ἰησοῦς τὴν ἡγεμονίαν τοῦ ἔθνους ἐλάμβανε. Τό γε
μὴν ἱερᾶσθαι Ααρὼν ἐκληροῦτο. Μωσέως μερισαμέ
νου, ὃς ἦν Δαρὼν ἀδελφός. Μετὰ δὲ τούτους ἄρχοντες τὰ Ἰουδαίων διεῖπον· οἳ κριταὶ ὠνομάσθησαν,
δυοκαίδεκα ὄντες τὸν ἀριθμὸν, ἐκ διαδοχῆς ἀλλήλοις
θανάτῳ ὑπεξιστάμενοι. Εθ' Εβραίοι πρὸς τὴν τοιαύτὴν ἀρχὴν δυσχεράναντες, βασιλεύεσθαι ᾔτουν. Καὶ
Σαούλ πρῶτος ὑπὸ τοῦ προφήτου Σαμουὴλ εἰς βασιλέα τούτοις ἐχρίετο, Θεοῦ χρηματίζοντος. Τοῦτον δὲ
Δαβίδ διεδέξατο· ὃν ὁ παῖς Σολομῶν, καὶ καθεξῆς
ἕτεροι δ' καὶ κ' ὄντες τὸν ἀριθμὸν, ἔτη καθηγησε
μενοι πρὸς τοῖς ὀκτὼ τεσσαράκοντά τε καὶ τετρακό
σια. Ἔπειτα τοῦ Βαβυλωνίου Ναβουχοδονόσορ τούτοις ἐπιστρατεύσαντος, ἥ τε πόλις καὶ τὸ ἱερὸν κατα
στρέφεται· καὶ ὁ λαὸς αἰχμάλωτος εἰς Βαβυλῶνα
ἀπάγεται ἔτη σ'. Καὶ τοίνυν Χαλδαίων, εἴτουν Βαβυλωνίων, καὶ αὐτῶν τὰ ἴρα πεπονθότων τοῖς Ἰουδαίοις,
τῶν Μήδων ἐκείνοις ἐπαναστάντων καὶ ἐς τ' μάλιστα
ἔτη τὴν ἀρχὴν ἐκείνων κατεσχηκότων, τὸν ἔστατον
αὐτῶν βασιλέα, ᾧ Αστυάγης ἦν ὄνομα, Κῦρος ὁ
Πέρσης επαναστὰς καθεῖλε· καὶ τὴν ἡγεμονίαν εἰς
Πέρσασ ἐκ Μήδων μεταβιβάζει. ᾿Αλλὰ καὶ οὗτοι, οὐκ
ἔλαττον ἢ ἔτη πρὸς τοῖς εἴκοσι διακόσια ἡγησάμενοι,
ἄχρι Δαρείου τοῦ ᾿Αρσάμου ὑπὸ τοῦ Μακεδόνος
᾿Αλεξάνδρου ἐξίστανται τῆς ἀρχῆς· ὃς εἰς μοναρχίαν τὸ κράτος περιελάσας, μετὰ δωδέκατον ἔτος
τελευτῶν, τοῖς παισὶν αὐτοῦ Μακεδόσι τὴν ἀρ
χὴν κατελίμπανεν, οἱ Πτολεμαῖοι κατωνομάζοντο.
Ἐκ δὲ διαδοχῆς τρεῖς καὶ δέκα γενόμενοι, τῆς Περσικῆς ἀρχῆς ἔτη ἐκράτησαν σι· πρὸς τρισίν. ᾿Αρσά
κης τοίνυν ὁ Πάρθος, τῷ ὁστάτῳ Πτολεμαίῳ ἐπαναστὰς, ὃς καὶ Διονύσιος ἐπεκέκλητο, οὗ θυγάτηρ ἦν
CAPUT VI.
Historia brevis succincte res Hebraicas exponens usque
ad Herolem advenam, seu alienigenam, qui Judæorum regnum obtinuit: quæ historia prophetiam
illam declarat: «Non deerit princeps ex Juda, et
dux ex femore ejus, donec veniat cui repositum est,
et ipse est exspectatio gentium.»
Hæc cum ita se habeant, necessarioque sic
sint præmissa, deinceps ab apparitione Servatoris
secundum carnem, tanquam auspicata et felici viæ
duce, adjutorem atque auctorem ipsum principio
carens Dei Verbum, initio ejus quæ de eo suscepta est orationis præficientes, ne scilicet a veritate aberremus, historiam ordiemur. 54 Paulo vero
altius res ipsa repetenda. Gens Judorum, ut dictum est, priusquam divina providentia Moses dux
ei præfectus esset, libera quodammodo et sui juris fuit et progenitorem jactans justum Abraham,
tenui cognitione Numinis aliis antecelluit populis.
Hæc postquam in Egyptum venit, propter Josephum, in servitute ibi fuit annos quadringentos.
Inde autem illam eduxit Moses: qui miraculis et
prodigiis edendis, in tantum supra ipsius naturæ
captum pollebat, ut etiam colloquio Dei frueretur,
ab eoque rerum agendarum consilia et rationes
peteret. Præfuit ergo genti ille, ac rex ipse et idem
sacrorum antistes jus populo dixit. Rerum tamen
sacrarum curam Aaron sortitus est, communicata
ei per Mosen tali functione, qui Aaronis frater
fuit. Post hunc autem successor ejus Jesus Nave
filius, rerum administrationem suscepit. Deinde
rem Judaicam principes rexerunt. Judices dicti:
qui numero duodecim fuerunt, per successionem
ordine in defunctorum locum surrogati. Postea talem rerum administrationem ægre ferentes Judæi,
regem sibi creari depoposcerunt. Et Saul primus
eis a propheta Samuele rex unctus est, idque Deo
per oraculum jubente. Huic David successit; Davidi filius Salomon. Deinde ordine alii reges, viginti quatuor numero: qui quidem rebus Judaicis
annos quadringentos quadraginta octo præfuerunt.
Postea cum Babylonius Nabuchodonosor bellicam
contra eos expeditionem sumpsisset, una cum urbe
templum est eversum, et populus Babylonem captivus ductus ad annos septuaginta. Cum equidem
Chaldæi sive Babylonii antea idem quod Judai
perpessi fuissent a Medis, bello illis illato, qui ad
trecentos usque annos fere regnum eorum tenuerunt. Medorum vero regem ultimum, cui Astyagis
nomen erat, Cyrus Persa bello oppressit, imperiumque a Medis ad Persas transtulit. Caterum et
ii non minus quam ducentis viginti annis imperio
potiti, usque ad Darium Arsarmi filium ab
Alexandro Macedone eo sunt exuti. Qui regno in
monarchiæ formam redacto, post duodecimum rerum suarum gestarum annum, vita excedens, pueris suis Macedonibus, qui Ptolemæi cognominabanDarium istum Arsani filium alii dicunt (Just. lib. x.)
Chapter VICaput VI
col. 639–640page 46 of 392
PG 145:63955 Κλεοπάτρα, εἰς ἣν ὑστάλην ἡ τῶν Μακεδόνων κατέ ληξε δυναστεία, Πάρθοις τὴν Περσῶν βασιλείαν παρο έδωκε, τῆς τῶν Μακεδόνων ἀρχῆς οὐ πολλῷ ὕστε ρον πρὸς τὴν Ῥωμαϊκὴν ἐξουσίαν μεταπεσούσης κἀντεῦθεν καὶ οἱ Περσῶν βασιλεῖς ᾿Αρσακίδαι ὄνομα ἔσχον. Οἱ μέντοι ἀπὸ ᾿Αρσάκου ἀρξάμενοι ἄχρι δὴ καὶ ἐς Αρτάβανον ήκον, ἔτη ἑβδομήκοντά τε καὶ διακόσια παραμείναντες τῇ ἀρχῇ. Μετὰ δὲ τὸν εἰρη μένον 'Αρτάβανον τὸ Χοσρόου γένος τῶν Περσῶν βα σιλεύειν κατήρχετο. Αρταξάρης γὰρ ὁ τοῦ Χοσρόου πατὴρ μάγος ὢν, δόλῳ τὸν ᾿Αρτάβανον κτείνει, κίδαριν πρῶτος Περσῶν περιθέμενος, ἐξ οὗ καὶ παρὰ Περσαις οι μάγοι ἐπίδοξοι. ᾿Αλέξανδρος δ᾽ ὁ Μαμμαίας ἐπικληθεὶς ἐπὶ τῶν ῾Ρωμαϊκῶν σκήπτρων ἦν, ὁπηνίκα ὁ Πάρθος ἔτι Περσῶν ἐβασίλευεν. Οἱ γε μὴν Ἰουδαῖοι, πρὸς Δαρείου τοῦ πρώτου, ὡς δ᾽ ἔτε ροι, πρὸς Κύρου μετὰ ἔτη ἑβδομήκοντα, τῆς αἰχμαλωσίας λυθέντες, τήν τε πόλιν σφῶν καὶ τὸ ἱερὸν, ἃ Δαυίδ καὶ Σολομῶν ᾠκοδόμησαν, ἤγειραν, καὶ τῆς πατρώας θρησκείας αὖθις κατήρχοντο· οὐ βασιλική δυναστείᾳ καὶ πολιτεία, ὡς πρότερον, ἀλλ᾽ ἀριστοκρατ τικῇ μετὰ ὀλιγαρχίας χρώμενοι· οἱ γὰρ ἱερεῖς αὐτοῖς προειστήκεισαν τῶν πραγμάτων. Καὶ μέχρι μέν τινος καλῶς αὐτοῖς καὶ ἐξ οὐρίας τα πράγματα ἤγοντο, ὕστερον δὲ στάσεως ἐν τοῖς δυνατοῖς τῶν Ἰουδαίων ἐμπεσούσης· καθ᾿ ὃν καιρὸν ᾿Αντιόχος ὁ Ἐπιφανῆς περὶ τῆς ὅλης Συρίας πρὸς Πτολεμαῖον τὸν ἕκτον διεφέρετο· ἡ δὲ διάστασις ἦν, ὅτι ἕκαστος τῶν περιφανῶν ἥκιστα τῷ ὁμοίῳ ὑποτάττεσθαι ἤθελε· κρατεῖ μὲν Ονίας ὁ ἀρχιερεὺς, τοὺς Τωβία παῖδας ἐξελάσας τῆς πόλεως· οἱ δ' ᾿Αντίοχον τὸν Ἐπιφανῇ κατὰ τῆς πόλεως ἄγονται, πάλαι καὶ αὐτ τὸν πρὸς τοῦτο κεκινημένον, καὶ πολὺν ὠδίνοντα τῆς σφῶν πόλεως ἔρωτα, καὶ ὑφ᾽ ἡγεμόσιν ἐκείνοις τήν τε πόλιν αἱρεῖ, καὶ λείαν ἄγει πολλὴν, συλήσας μὲν τὸ ἱερὸν τοῦ Θεοῦ, παύσας δὲ καὶ τὸν ἐναγισμὸν ἐπ᾽ ἔτη τρία πρὸς τῷ ἡμίσει. Ετι γε μὴν παρῆλθον τῷ τότε ἀφ᾽ οὗ ὁ λαὸς ἐπανῆκεν ἐκ Βαβυλῶνος, πέντε πρὸς πεντήκοντά τε καὶ τετρακόσια. Ονίας μέντοι διαφυγὼν, πρόσεισι Πτολεμαίῳ, ὃς τηνικαῦτα πρὸς 'Ανα τίοχον διεφέρετο· καὶ ἐν τῷ Ἡλιουπολίτῃ νομῷ πό λιν ἑτέραν καὶ νεὼν ἀντανίστησι, κατὰ πάντα τοῖς ἐν Ἱεροσολύμοις ἀπεικασμένα. Ὁ δ' ᾿Αντίοχος ὑπὸ ἀκρασίας μεῖζον φρονήσας, τά τε πάτρια Ἰουδαίοις ἔπειθε παρορᾷν, καὶ σὺς μὲν τῷ βωμῷ ἐπιθύειν, ἀπερίτμητα δὲ καὶ τὰ βρέφη διατηρεῖν· καὶ ἁπλῶς πᾶσαν τὴν νομικὴν διαπτύειν λατρείαν, ὡς οὐδὲν οὐ σαν, ἐνεκελεύετο. Βακχίδης δέ τις ὑπουργεῖ τῷ δυσσεβήματι, ἀνὴρ μανίας οὐδὲν ἐλλείπων. Τοῦτον Ματ θίας Ασσαμωναίου παῖς, τῶν ἱερέων δὲ εἷς ἐτύγχανεν ὤν, κώμης Μωδεεὶμ ὄνομα· συνασπίσας μετά τῶν παίδων, πέντε δὲ ἦσαν, κοπίσιν ἀναιρεῖ τὸν Βακχίδην· καὶ δείσας, τὰ μετεωρότερα κατελάμβα (β)
a
tur regnum reliquit. 55 li per successionem Κλεοπάτρα, εἰς ἣν ὑστάλην ἡ τῶν Μακεδόνων κατέtredecim numero, Persarum res obtinuerunt
annos ducentos nonaginta tres. Arsaces porro Parthus Ptolemæo ultimo, qui etiam Dionysius dicebatur, Cleopatræ patri, in qua postrema Macedonum apud Egyptios defecit regnum, bellum intulit,
Parthisque Persarum imperium tradidit. Nec ita
multo post Macedonum ditio in Romanorum pervenit potestatem et inde Parthorum reges nomen
quoque Arsacidarum habuere. Porro qui ab Arsace progeniti regnum obtinuere, usque ad Artabanum pervenerunt, rerum administratione annis
ducentis septuaginta retenta. Post Artabanum vero,
Chosrow genus Persis imperare cœpit. Artaxares
enim pater Chosroe Magus, dolo Artabanum ag.
gressus occidit, primusque inter Persas cidarim
sumpsit: unde et apud ipsos celebre Magorum nomen fuit. Alexander autem Mammææ filius appellatus Romanum administravit imperium, cum Parthus adhuc Persis rex præesset. Enimvero Judæi
& Dario primo, seu (ut alii tradunt) a Cyro, post
annos septuaginta, captivitate soluta, libertate dom
nati, urbem simul suam et templum, quæ David et
Solomon construxerant, restaurarunt: et patriis
sacris, ritibus, atque cæremoniis operati sunt,
non regia (ut antehac) potestate et administratione
sed paucorum optimatium gubernatione utentes.
Sacerdotes enim ree eorum rexerunt. Et ad
aliquod usque tempus satis feliciter atque ordine
res eorum gerebantur. Postea vero inter potentiores Judæorum dissidium exortum est: quo tempore Antiochus Epiphanes de cuncta Syria ad. G
versus Ptolemmum sextum bello decertabat.
Causa vero dissensionis erat, quod nemo optimatium æquali et ejusdem sortis homini subjici aut
parere voluerit. Et Onias quidem pontifex, Tobia
liberis urbe expulsis, superior erat. Illi vero Antiochum Epiphanem adversus urbem duxere, jampridem sua sponte consilia eo animo agitantem,
et tanquam cupiditatem parturientem, ut urbe corum potiretur. Ducibusque illis urbem cepit, prædam multam egit, templo quoque Dei spoliato: et
religionem omnem cum victimis et cæremoniis
sustulit ad annos tres cum dimidio. Præterierant tum anni quadringenti quinquaginta quinque,
ex quo populus Babylone 56 redierat. Sedenim
ληξε δυναστεία, Πάρθοις τὴν Περσῶν βασιλείαν παρο
έδωκε, τῆς τῶν Μακεδόνων ἀρχῆς οὐ πολλῷ ὕστε
ρον πρὸς τὴν Ῥωμαϊκὴν ἐξουσίαν μεταπεσούσης
κἀντεῦθεν καὶ οἱ Περσῶν βασιλεῖς ᾿Αρσακίδαι ὄνομα
ἔσχον. Οἱ μέντοι ἀπὸ ᾿Αρσάκου ἀρξάμενοι ἄχρι δὴ
καὶ ἐς Αρτάβανον ήκον, ἔτη ἑβδομήκοντά τε καὶ
διακόσια παραμείναντες τῇ ἀρχῇ. Μετὰ δὲ τὸν εἰρη
μένον 'Αρτάβανον τὸ Χοσρόου γένος τῶν Περσῶν βα
σιλεύειν κατήρχετο. Αρταξάρης γὰρ ὁ τοῦ Χοσρόου
πατὴρ μάγος ὢν, δόλῳ τὸν ᾿Αρτάβανον κτείνει, κι
δαριν πρῶτος Περσῶν περιθέμενος, ἐξ οὗ καὶ παρὰ
Περσαις οι μάγοι ἐπίδοξοι. ᾿Αλέξανδρος δ᾽ ὁ Μαμ
μαίας ἐπικληθεὶς ἐπὶ τῶν ῾Ρωμαϊκῶν σκήπτρων ἦν,
ὁπηνίκα ὁ Πάρθος ἔτι Περσῶν ἐβασίλευεν. Οἱ γε
μὴν Ἰουδαῖοι, πρὸς Δαρείου τοῦ πρώτου, ὡς δ᾽ ἔτεροι, πρὸς Κύρου μετὰ ἔτη ἑβδομήκοντα, τῆς αἰχμα
λωσίας λυθέντες, τήν τε πόλιν σφῶν καὶ τὸ ἱερὸν, ἃ
Δαυίδ καὶ Σολομῶν ᾠκοδόμησαν, ἤγειραν, καὶ τῆς
πατρώας θρησκείας αὖθις κατήρχοντο· οὐ βασιλική
δυναστείᾳ καὶ πολιτεία, ὡς πρότερον, ἀλλ᾽ ἀριστοκρατ
τικῇ μετὰ ὀλιγαρχίας χρώμενοι· οἱ γὰρ ἱερεῖς αὐτοῖς
προειστήκεισαν τῶν πραγμάτων. Καὶ μέχρι μέν
τινος καλῶς αὐτοῖς καὶ ἐξ οὐρίας τα πράγματα
ἤγοντο, ὕστερον δὲ στάσεως ἐν τοῖς δυνατοῖς τῶν
Ἰουδαίων ἐμπεσούσης· καθ᾿ ὃν καιρὸν ᾿Αντιόχος ὁ
Ἐπιφανῆς περὶ τῆς ὅλης Συρίας πρὸς Πτολεμαῖον
τὸν ἕκτον διεφέρετο· ἡ δὲ διάστασις ἦν, ὅτι ἕκαστος
τῶν περιφανῶν ἥκιστα τῷ ὁμοίῳ ὑποτάττεσθαι
ἤθελε· κρατεῖ μὲν Ονίας ὁ ἀρχιερεὺς, τοὺς Τωβία
παῖδας ἐξελάσας τῆς πόλεως· οἱ δ' ᾿Αντίοχον τὸν
Ἐπιφανῇ κατὰ τῆς πόλεως ἄγονται, πάλαι καὶ αὐτ
τὸν πρὸς τοῦτο κεκινημένον, καὶ πολὺν ὠδίνοντα τῆς
σφῶν πόλεως ἔρωτα, καὶ ὑφ᾽ ἡγεμόσιν ἐκείνοις τήν
τε πόλιν αἱρεῖ, καὶ λείαν ἄγει πολλὴν, συλήσας μὲν τὸ
ἱερὸν τοῦ Θεοῦ, παύσας δὲ καὶ τὸν ἐναγισμὸν ἐπ᾽ ἔτη
τρία πρὸς τῷ ἡμίσει. Ετι γε μὴν παρῆλθον τῷ τότε
ἀφ᾽ οὗ ὁ λαὸς ἐπανῆκεν ἐκ Βαβυλῶνος, πέντε πρὸς
πεντήκοντά τε καὶ τετρακόσια. Ονίας μέντοι διαφυ
γών, πρόσεισι Πτολεμαίῳ, ὃς τηνικαῦτα πρὸς 'Ανα
τίοχον διεφέρετο· καὶ ἐν τῷ Ἡλιουπολίτῃ νομῷ πό
λιν ἑτέραν καὶ νεὼν ἀντανίστησι, κατὰ πάντα τοῖς
ἐν Ἱεροσολύμοις ἀπεικασμένα. Ὁ δ' ᾿Αντίοχος ὑπὸ
ἀκρασίας μεῖζον φρονήσας, τά τε πάτρια Ἰουδαίοις
ἔπειθε παρορᾷν, καὶ σὺς μὲν τῷ βωμῷ ἐπιθύειν,
ἀπερίτμητα δὲ καὶ τὰ βρέφη διατηρεῖν· καὶ ἁπλῶς
Onias ad Ptolemmum profugit, qui tum ab An- πᾶσαν τὴν νομικὴν διαπτύειν λατρείαν, ὡς οὐδὲν οὐ
tiocho dissidebat, et in Heliopolitarum præfectura
urbem aliam et templum condit, structura omni
ad eam quæ Hierosolymis erat, conformata. Antiochus porro ex luxuria et intemperantia majorem
in modum arrogans, Judæis persuadet, ut patrios
ritus despiciant, sues ad aras pro victimis immoMacedonum chronographi Piolemnos in
Ægypto regnasse tradunt an. 296.
Justinus, lib. x111, de Perdicca loquens:
«inter principes, inquit, provincias dividit, simul
ut remaneret æmulus, et munus imperii beneficii
sui faceret; primo Ptolemmo Ægyptus, et Africa,
Arabisque pars sorte venit,» etc. Chronici scri
σαν, ἐνεκελεύετο. Βακχίδης δέ τις ὑπουργεῖ τῷ δυσ
σεβήματι, ἀνὴρ μανίας οὐδὲν ἐλλείπων. Τοῦτον Ματ
θίας Ασσαμωναίου παῖς, τῶν ἱερέων δὲ εἷς ἐτύγχα
νεν ὤν, κώμης Μωδεεὶμ ὄνομα· συνασπίσας μετά
τῶν παίδων, πέντε δὲ ἦσαν, κοπίσιν ἀναιρεῖ τὸν
Βακχίδην· καὶ δείσας, τὰ μετεωρότερα κατελάμβα
ptores Medorum imperium durasse notant annis
265, vel, ut alii volunt, 292. Persarum, annis 231.
I Esdræ vi.
Fuit is Ptolemmus Evergetos secundus.
I Mach, 1.
(β) Idolum etiam templo imposuit. (Joseph. lib.
XII, oap. 6.)
col. 641–642page 47 of 392
PG 145:641νεν. Ἔπειτα δὲ καὶ στράτευμα Αθροικώς, κάτεισι καὶ συμβαλὼν μάχην κρατεῖ τοὺς περὶ ᾿Αντίοχον, καὶ αἴσχιτα τῆς πόλεως ἀπελαύνει, καὶ τοῦ σφετέρου ἔθνους ἄρχει εκόντος· τελευτᾷ δὲ οὐ πολλῷ ὕστερον, Ἰούδᾳ τῷ πρεσβυτέρῳ τῶν παίδων λιπὼν τὴν ἀρχήν. Οὗτος γε μὴν δεδιὼς τὸν ᾿Αντίοχον, μηδὲ γὰρ ἠρεμήσειν ἐκεῖνον ᾤετο, δύναμίν τε τὴν ἐπιχώριον Αθροι ζε· καὶ πρὸς 'Ρώμην πρέσβεις πρῶτος διαπεμψάμενος, τοῖς στρατηγοῖς ἐκείνων ἐσπένδετο. Οὗτος καὶ τῷ διαφέροντι τοῦ σεβάσματος τό τε ἱερὸν ἑκκα θαίρει, καὶ καινὰ σκεύη τῇ θουσίᾳ ἐγκαθιστᾷ. Ἐπὶ τούτοις ὁ μὲν ᾿Αντίοχος ἐτελεύτα· ὁ δὲ παῖς αὐτοῦ, ᾿Αντίοχος δὲ καὶ αὐτὸς ὠνομάζετο, στίψει ἀπείρῳ τοῖς Ἰουδαίοις ἐφίστατο. Συῤῥαγείσης τοίνυν τῆς μάχης, ὑπεχώρει αὖθις φρουρὰν τῇ πόλει καταλιπὼν. Ἰούδας δὲ, ταῖς τοιαύταις μάχαις ἀναφανείς ἄριστος, καὶ πολλοὺς τῶν ᾿Αντιόχου τῷ ξίφει ὑπα γαγών, ἐς ὕστερον καὶ αὐτὸς ἀναιρεῖται. πρὸς δὲ καὶ ὁ ἀδελφὸς Ἰωάννης. Ἡ δὲ ἀρχὴ ἐκείνου πρὸς Ιωνάθην μετέβαινε τὸν ἕτερον ἀδελφόν· ὃς δῆτα τὴν πρὸς Ρωμαίους φιλίαν ἐπιμᾶλλον ἀσφαλισάμενος, καὶ πρὸς τὸν ᾿Αντιόχου παῖδα τὰς διαλλαγὰς ἐποιεῖτο, παρ᾽ ᾧ καὶ φιλικῶς καταλύσας, πρὸς τοῦ ἐπιτρόπου Τρύφωνος φθείρεται, τοῦ ἀδελφοῦ μετ' ἐκείνον κρα τήσαντος Σίμωνος· ὃς δὴ καὶ γενναίως ἀφηγούμενος τῶν πραγμάτων, Αντιόχῳ σύμμαχος γίνεται στρα τεύοντι κατὰ Τρύφωνος, αὐτῷ οἱ ἐπαναστάντος· καὶ συνεξελών Τρύφωνα οὐδαμῶς ἐκεῖνον φίλα οἱ φρο νοῦντα ἔγνω ἐς ὕστερον· Κενδεβαῖον γὰρ τὸν αὐτοῦ στρατηγὸν πέμψας, δῃοῦν τε τὴν Ἰουδαίαν ἐπέταττε, καὶ Σίμωνα ὑποχείριον ἄγειν. Ὁ δὲ λαμπρῶς νική σας τὸν Κενδεβαῖον, μυριάριθμον ἐπαγόμενον στρά τευμα, πάσαις ἐπιβολαῖς τῆς τῶν Μακεδόνων ἐπι κρατείας τὸ ὁμόφυλον ἀπαλάττει μετὰ ἑβδομηκονταετῆ καὶ ἑκατόν· καὶ ἀρχιερεὺς ἀναδείκνυται. Μικρὸν δ᾽ ὕστερον καὶ οὗτος ὁ Σίμων ὑπὸ τοῦ γαμβροῦ Πτο λεμαίου ἐν συμποσίῳ κτίννυται· ὃς δὴ Πτολεμαῖος, τήν τε γυναῖκα καὶ τοὺς δύο παῖδας καθείρξας, Ιω άννην τὸν τρίτον, ὃς καὶ Ὑρκανὸς ἐκαλεῖσο, κτείνειν ἐξέπεμπε. Φθάνει γε μὴν ἐκτεῖνος τὴν ἐπὶ θάνατον ἀπαγόμενος, τὴν Ἱερουσαλὴμ εἰσιών· καὶ τὴν παρ τρώαν ἀρχιερωσύνην δεξάμενος, Θεῷ τε θύσας τὰ χαριστήρια, τάχος ὅσον ἐπὶ τὸν Πτολεμαῖον ὥρμα, τιμωρήσων τῇ μητρὶ καὶ τοῖς ἀδελφοῖς. Αλλ' ἐκεί νους μὲν, ἀμυνόμεσος τὸν Υρκανόν, ἔκτεινε Πτολεμαῖος· ὁ δ᾽ αὖ γε νέος Αντίοχος κατ' ὀργὴν ὧν ὑπὸ Σίμωνος πέπονθε τοῦ πατρὸς Υρκανοῦ, κατὰ τῶν Ἱεροσολύμων αὖθις ἐστράτευεν. Υρκανὸς δὲ τὸν Δαυΐδου τάφον ἀνοίξας, τριακοσίων ταλάντων ἔλυε τὴν πολιορκίαν. Ἐς ὕστερον δ' ἐνευπραγήσαντι καὶ πολλὴν περιβαλομένῳ χώραν, ᾿Αριστοβούλου καὶ ᾿Αντιγόνου τῶν ἰδίων παίδων συστρατηγούντων αὐτῷ, φθόνος πρὸς τῶν ἐπιχωρίων ἐγείρεται μέγιστος· εἰς προπτον δ᾽ ἐκριπισθέντες ἐκείνῳ πόλεμον, ἥττηνται.
ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. I.
νεν. Ἔπειτα δὲ καὶ στράτευμα Αθροικώς, κάτεισι· lent, infantes incircumcisos relinquant, denique
καὶ συμβαλὼν μάχην κρατεῖ τοὺς περὶ ᾿Αντίοχον,
καὶ αἴσχιτα τῆς πόλεως ἀπελαύνει, καὶ τοῦ σφετέρου
ἔθνους ἄρχει εκόντος· τελευτᾷ δὲ οὐ πολλῷ ὕστερον,
Ἰούδᾳ τῷ πρεσβυτέρῳ τῶν παίδων λιπὼν τὴν ἀρχήν.
Οὗτος γε μὴν δεδιὼς τὸν ᾿Αντίοχον, μηδὲ γὰρ ἠρεμή
σειν ἐκεῖνον ᾤετο, δύναμίν τε τὴν ἐπιχώριον Αθροι
ζε· καὶ πρὸς 'Ρώμην πρέσβεις πρῶτος διαπεμψάμενος, τοῖς στρατηγοῖς ἐκείνων ἐσπένδετο. Οὗτος
καὶ τῷ διαφέροντι τοῦ σεβάσματος τό τε ἱερὸν ἑκκαθαίρει, καὶ καινὰ σκεύη τῇ θουσίᾳ ἐγκαθιστᾷ. Ἐπὶ
τούτοις ὁ μὲν ᾿Αντίοχος ἐτελεύτα· ὁ δὲ παῖς αὐτοῦ,
᾿Αντίοχος δὲ καὶ αὐτὸς ὠνομάζετο, στίψει ἀπείρῳ
τοῖς Ἰουδαίοις ἐφίστατο. Συῤῥαγείσης τοίνυν τῆς
μάχης, ὑπεχώρει αὖθις φρουρὰν τῇ πόλει καταλι
πών. Ἰούδας δὲ, ταῖς τοιαύταις μάχαις ἀναφανείς
ἄριστος, καὶ πολλοὺς τῶν ᾿Αντιόχου τῷ ξίφει ὑπα
γαγών, ἐς ὕστερον καὶ αὐτὸς ἀναιρεῖται. πρὸς δὲ
καὶ ὁ ἀδελφὸς Ἰωάννης. Ἡ δὲ ἀρχὴ ἐκείνου πρὸς
Ιωνάθην μετέβαινε τὸν ἕτερον ἀδελφόν· ὃς δῆτα τὴν
πρὸς Ρωμαίους φιλίαν ἐπιμᾶλλον ἀσφαλισάμενος,
καὶ πρὸς τὸν ᾿Αντιόχου παῖδα τὰς διαλλαγὰς ἐποιεῖτο,
παρ᾽ ᾧ καὶ φιλικῶς καταλύσας, πρὸς τοῦ ἐπιτρόπου
Τρύφωνος φθείρεται, τοῦ ἀδελφοῦ μετ' ἐκείνον κρα
τήσαντος Σίμωνος· ὃς δὴ καὶ γενναίως ἀφηγούμενος
τῶν πραγμάτων, Αντιόχῳ σύμμαχος γίνεται στρα
τεύοντι κατὰ Τρύφωνος, αὐτῷ οἱ ἐπαναστάντος· καὶ
συνεξελών Τρύφωνα οὐδαμῶς ἐκεῖνον φίλα οἱ φρονοῦντα ἔγνω ἐς ὕστερον· Κενδεβαῖον γὰρ τὸν αὐτοῦ
στρατηγὸν πέμψας, δῃοῦν τε τὴν Ἰουδαίαν ἐπέταττε,
καὶ Σίμωνα ὑποχείριον ἄγειν. Ὁ δὲ λαμπρῶς νική
ut cultum legis omnem tanquam rem nihili despunt, mandat. Bacchides autem quidam, impietatis ejus administer erat, vir qui ad summam insaniam nihil fecisset reliqui. Hunc Matthias
Assamonei filius (fuit is ex sacerdotibus unus, ex
vico cui nomen erat Modeim ortus) armatis secum
quinque aliis occidit: et per metum loca supe
riora capit. Unde postea manu armatorum contracta descendit, prælioque commisso Antiochum
vincit, fœdissimeque urbe expellit. Is popularibus
suis, ut princeps, non invitis præest: brevique moritur, Judæ maximo natu filio rerum administratione relicta. Judas porro Antiochum timens
(minime enim illum quieturum putabat) militem
ex popularibus conscribit: et primus legatis Romam missis, cum Romanis ducibus pacem fœdusque paciscitur. Idem pro insigni pietate sua, templum simul repurgat, et vasa nova ad sacrifciorum usum procurat. Interea Antiochus moritur,
et filius ejus (Antiochi ei quoque nomen fuit)
cum maximo exercitu contra Judæos progreditur,
prælioque commisso retrocedit, et partem copiarum ad obsidionem urbis relinquit. Ibi Judæ in
præliis omnibus virtus in primis enituit, qui cum
fortiter dimicans, multos ex hostibus ferro cecidisset, tandem ipse quoque caditur, cumque eo
frater Joannes. Ejus sedenim potestas ad Jonatham, fratrem quoque ejus, pervenit: qui magis
etiam confirmata cum Romanis amicitia et societate, fœdus insuper cum Antiochi filio init:
σας τὸν Κενδεβαῖον, μυριάριθμον ἐπαγόμενον στρά- apud quem cum pro hospitii atque amicitiæ jere
τευμα, πάσαις ἐπιβολαῖς τῆς τῶν Μακεδόνων ἐπι·
κρατείας τὸ ὁμόφυλον ἀπαλάττει μετὰ ἑβδομήκοντα
ἔτη καὶ ἑκατόν· καὶ ἀρχιερεὺς ἀναδείκνυται. Μικρὸν
δ᾽ ὕστερον καὶ οὗτος ὁ Σίμων ὑπὸ τοῦ γαμβροῦ Πτολεμαίου ἐν συμποσίῳ κτίννυται· ὃς δὴ Πτολεμαῖος,
τήν τε γυναῖκα καὶ τοὺς δύο παῖδας καθείρξας, Ιωάννην τὸν τρίτον, ὃς καὶ Ὑρκανὸς ἐκαλεῖσο, κτείνειν
ἐξέπεμπε. Φθάνει γε μὴν ἐκτεῖνος τὴν ἐπὶ θάνατον
ἀπαγόμενος, τὴν Ἱερουσαλὴμ εἰσιών· καὶ τὴν παρ
τρώαν ἀρχιερωσύνην δεξάμενος, Θεῷ τε θύσας τὰ
χαριστήρια, τάχος ὅσον ἐπὶ τὸν Πτολεμαῖον ὥρμα,
τιμωρήσων τῇ μητρὶ καὶ τοῖς ἀδελφοῖς. Αλλ' ἐκεί
νους μὲν, ἀμυνόμεσος τὸν Υρκανόν, ἔκτεινε Πτολε
μαῖος· ὁ δ᾽ αὖ γε νέος Αντίοχος κατ' ὀργὴν ὧν ὑπὸ
Σίμωνος πέπονθε τοῦ πατρὸς Υρκανοῦ, κατὰ τῶν
Ἱεροσολύμων αὖθις ἐστράτευεν. Υρκανὸς δὲ τὸν
Δαυΐδου τάφον ἀνοίξας, τριακοσίων ταλάντων ἔλυε
τὴν πολιορκίαν. Ἐς ὕστερον δ' ἐνευπραγήσαντι καὶ
πολλὴν περιβαλομένῳ χώραν, ᾿Αριστοβούλου καὶ
᾿Αντιγόνου τῶν ἰδίων παίδων συστρατηγούντων αὐτῷ,
φθόνος πρὸς τῶν ἐπιχωρίων ἐγείρεται μέγιστος· εἰς
προπτον δ᾽ ἐκριπισθέντες ἐκείνῳ πόλεμον, ἥττηνται.
Hic Matathias in libro Machab, dicitur.
1 Machab. vill.
Antiochus Eupator.
Antiochus Soter.
Tryphon, interfecto Antiocho, regnum Syversaretur, a lutore ejus Trypbone necatur.
Simon porro frater in locum ejus succedit: et rem
strenue gerens, Antiocho se belli societate conjungit, contra Tryphonem, qui ei bellum intulerat,
ducenti. Cæterum cum Antiocho in Tryphone opprimendo egregium navassel operam, postea
illum minime amicum sibi esse cognovit. 57 Ille
enim Cendebao duce misso, et terram Judaam
vastare, et Simonem captum ad se adducere jussit
Sedenim Simon Cendebæum cum exercitu plurimorum millium advenientem, prælio et conflictu
omni fortissime vincit, popularesque suos a vi et
impetu Macedonum liberat post annos centum septuaginta, et pontifex creatur. Sed brevi
postea et ipse Simon a genero Ptolemmo in convivio interimitur. Ptolemæus sane uxorem quoque
ejus, et duos filios, in vincula conjicit: et percussores, qui Joannem tertium filium (erat huic quoque Hyrcani nomen necarent, disponit. Sed ille
Hierosolyma profugiens, structas sibi cædis insidius effugit et paterno per successionem pontificatu accepto, gratiisque per sacrificia Deo actis,
riæ invaserat. (Justin. I. xxxvI.)
Joseph. xux, cap.
Ex quo scilicet illi apud Ægyptios regnare
coeperunt et Syros.
col. 643–644page 48 of 392
PG 145:643Υρκανὸς δὲ τοῦ λοιποῦ, ὁ καὶ Ἰωάννης εὐδαίμονα βίον διηνυκώς, ἐπὶ πέντε υἱέσιν ἐτελεύτα τὸν βίον, κάλλιστα τὴν ἀθχὴν ἐπὶ ὅλοις τρισὶ καὶ τριάκοντα ἔτεσι διοικήσας. Ο γε μὴν τῶν υἱέων πρεσβύτερος Αριστόβουλος, τὴν ἀρχὴν εὐθὺς εἰς βασιλείαν μεθίστησι, καὶ πρῶτος διάδημα περιτίθεται μετὰ τετρακοσιοστὸν καὶ ἑβδομηκοστον πρῶτον ἔτος, πρὸς δὲ μῆνας τρεῖς, ἐξ οὗπερ ὁ λαὸς τῆς ἐν Βαβυλῶνι δου λείας ἀπαλλαγεῖς, εἰς τὴν χώραν ήκεν. Οὗτος τὴν μὲν μητέρα κτείνει λιμῷ· μετ' ὀλίγον δὲ, καὶ ὃν ἐφίλει μάλα τῶν ἀδελφῶν, Ἀντίγονον. Τὸ δ᾽ ὅπως, Ιωσήπῳ παραχωρεῖν διηγεῖσθαι θέμις. Οὐ πλέον δ' ἐνιαυτοῦ καὶ αὐτὸς ἡγησάμενος, ἐτελεύτα. Ἡ δὲ γυνὴ τοὺς ἐκείνου ἀδελφοὺς λύσασα τῶν δεσμῶν, χ' ἕτερον μὲν τὸν καθ᾽ ἡλικίαν προὔχειν δοκοῦντα βα σιλέα καθίστησιν, ᾿Αλέξανδρον ὄνομα· ὃς τὸν ἕτερον τῶν ἀδελφῶν βασιλειῶντα γνούς, ἔκτεινε· τὸν δ᾽ ἄλ λον δίχα πραγμάτων ζῆν αἱρούμενον, εἴασεν ἰδιο πραγεῖν Τούτῳ δὴ πρὸς τὸν Κλεοπάτρας υἱὸν Πτο λεμαῖον τὸν Λάθουρον ἐπικληθέντα συμβολὴ γίνεται καὶ νικῷ κατακράτος ᾿Αλέξανδρος· διωχθεὶς δὲ Πτο λεμαῖος ὑπὸ τῆς μητρὸς Κλεοπάτρας, μετεχώρει πρὸς Αἴγυπτον. Πολλὰ δὲ τοῖς ὁμοφύλοις δράσας Αλέξανδρος δυσχερή, ὡς καὶ ἀκτακοσίους ἀνασταυρῶσαι, τεταρταίοις ληφθεὶς πυρετῶν περιόδοις, τὸν βίον μετήλλαξε, τῇ γυναικὶ Σαλίνῃ, τῇ καὶ ᾿Αλεξαν δρα, τὴν βασιλείαν καταλιπών. Τηνικάδε δὲ καὶ Δα μασκηνοὶ τὸν Πάρθον 'Αρέταν κατὰ Πτολεμαίου ἐπάγονται, καὶ τῆς Κοίλης Κυρίας βασιλέα ἐγκαθιστῶσιν· ὃς μάχῃ τῶν Ἰουδαίων περιγενόμενος, ἐκεῖ θεν κατὰ συνθήκας ἀνεχώρει αὖθις. Γῇ δὲ Σαλίνῃ, δύο ὄντων υἰέων ἐξ ᾿Αλεξάνδρου, τὸν μὲν χρόνῳ προήκοντα, Υρκανὸς ἐπεκέκλητο, νωθῆ καὶ ἄλλως ἀπράγμονα ὄντα, ἀρχιερωσύνῃ ἐτίμα· θάτερον δὲ τὸν ᾿Αριστόβουλον διὰ θερμότητα τοῖς ἰδιώταις ἐν έταττεν· ὃς ἐς ὕστερον νόσῳ τῆς μητρός Ἀλεξάνδρας περιπεσούσης, τὸν καιρὸν ἁρπάσας, καὶ τὸ περὶ αὐτὸν συναθροίσας εὐνοϊκόν, χρήματά τε πλεῖστα περιβαλόμενος, βασιλέα ἑαυτὸν ἀνεῖπεν. Αλλ' ἐν τούτῳ μὲν ἡ ᾿Αλεξάνδρα, πρινὴ τὰ τῶν παίδων δια θέσθαι πρὸς τὸ δοκοῦν, τοῦ βίου ἐξίστατο. Συμβολῆς δὲ γενομένης, ἐξ Υρκανοῦ πρὸς τὸν ᾿Αριστόβουλον μετεχώρει τὸ πλῆθος· καὶ Ὑρκανὸς ἄκων ἐξίσταται τῆς ἀρχῆς τάδελφῷ, καὶ ἰδιάζειν αἱρεῖται. Τούτων δ' οὕτω γεγενημένων, δέος εἰστρέχει πολλοῖς μὲν καὶ ἄλλοις, μάλιστα δὲ ᾿Αντιπάτρῳ, ὃς Ηρώδου πατέρ 7. Διάφορος γὰρ ᾿Αριστοβούλῳ καθίστατο, φίλος ὢν ἐς τὰ μάλιστα Υρκανῷ. Ἐξ Ιδουμαίων γὰρ ἐλ τὸ γένος, πλούτῳ καὶ περιφανείᾳ τοῦ ἔθνους πρωτεύων ἦτ. Οὗτος τοίνυν Υρκανὸν πείσας, πρὸς ᾿Αρέταν τὸν Σύρων βασιλέα ήκει, ὥστε μετὰ δυνά μεως αὐτῷ τὴν βασιλείαν περιποιεῖν. Καὶ ο μὲν ἦκι κἂν Υρκανῷ αὖθις τὴν ἀρχὴν καὶ τὴν πόλιν ἐχείριζεν, εἰ μὴ Πομπήϊος τηνικαῦτα πρὸς Τιγράνην ἐν
quanta potest celeritate contra Ptolemæum pro- Υρκανὸς δὲ τοῦ λοιποῦ, ὁ καὶ Ἰωάννης εὐδαίμονα
greditur, auxilium matri et fratribus laturus. At
illos Ptolemæus, ut Hyrcano ægre faceret, occidit,
Porro Antiochus junior indignatione simul et recordatione earum rerumn quas a Simone Hyrcani
patre perpessus fuerat, commotus, adversus Hierosolyma exercitum iterum ducit. Hyrcanus
aulem, Davidis recluso sepulcro, obsidionem urbis trecentis redemit talentis. Post hæc, cum prosperis uteretur rebus, et longe lateque ditionem
suam propagaret, Aristobulo et Antigono filiis
ejus cum eo rem militarem administrantibus, invidia popularium quam maxima contra eum est
exorta qui tamen aperte contra eum suscepto
bello occubuere. Sedenim Ilyreanus, qui et
Joannes dictus, satis feliciter peracta vila, quinque relictis filiis, et optime republica annis triginta
tribus gesta, vitam finit. Ejus deinde maximus
natu filius Aristobulus, administrationem rerum
confestim in regni formam redigit, et primus sibi
diadema imponit, post annos quadringentos septuaginta et unum, in menses tres, ab eo tempore,
cum populus servitute Babylonica liberatus, in
patriam suam rediit. Atque hic quidem matrem
fame enecat: mox quoque ex fratribus eum, quem
maxime dilexerat, Antigonum: quomodo autem ea
cædes peracta sit, Josepho eam commemorandam
relinquimus. Sed enim cum non ultra unum annum
rebus præfuisset, moritur. Cujus uxor fratres ejus
ex custodia et vinculis emittit: et alterum, qui
ætate grandior videbatur, Alexandrum nomine,
regem 58 constituit, qui mox alterum, regnum
affectantem, trucidat: tertium vero, qui oliosam
sibi delegerat vitam, privatum agere patitur. Alexander iste, cum Cleopatra filio Ptolemæo
cognomento Lathuro, prælio congressus, fortiter
victoriam reportavit: et Ptolemæus a matre Cleopatra pulsus, in Ægyptum profugit. Alexander autem, cum populares gravibus effecisset injuriis,
adeo ut octingentos in crucem egerit, quartana
febri confectus, vitatn finiens, conjugi Salinæ, quæ
etiam Alexandra dicta est, regnum reliquit.
Eodem tempore et Damasceni Aretam Parthum
contra Ptolemæum ducunt, et Coelesyriae regem
constituunt; qui victoria contra Judæos potitus
inde ex pactis conventis retrocessit. Salinæ duo
erant filii, quos Alexandro progenuerat. Ex iis -
tate provectiorem, cui Hyrcani nomen inditum
crat,desidem, et ad res gerendas minime indoneum,
pontificatu cohonestat: alterum vero Aristobulum,
propter animi et corporis vigorem, privatum esse
jubet. Qui deinde, cum mater Alexandra graviler
egrotarel, occasione ea arrepta, et eorum manu,
quorum sibi studia conciliaverat, coacta, magnaβίον διηνυκώς, ἐπὶ πέντε υἱέσιν ἐτελεύτα τὸν βίον,
κάλλιστα τὴν ἀθχὴν ἐπὶ ὅλοις τρισὶ καὶ τριάκοντα
ἔτεσι διοικήσας. Ο γε μὴν τῶν υἱέων πρεσβύτερος
Αριστόβουλος, τὴν ἀρχὴν εὐθὺς εἰς βασιλείαν μεθίστησι, καὶ πρῶτος διάδημα περιτίθεται μετὰ τετρακοσιοστὸν καὶ ἑβδομηκοστον πρῶτον ἔτος, πρὸς δὲ
μῆνας τρεῖς, ἐξ οὗπερ ὁ λαὸς τῆς ἐν Βαβυλῶνι δου
λείας ἀπαλλαγεῖς, εἰς τὴν χώραν ήκεν. Οὗτος τὴν
μὲν μητέρα κτείνει λιμῷ· μετ' ὀλίγον δὲ, καὶ ὃν
ἐφίλει μάλα τῶν ἀδελφῶν, Ἀντίγονον. Τὸ δ᾽ ὅπως,
Ιωσήπῳ παραχωρεῖν διηγεῖσθαι θέμις. Οὐ πλέον δ'
ἐνιαυτοῦ καὶ αὐτὸς ἡγησάμενος, ἐτελεύτα. Ἡ δὲ
γυνὴ τοὺς ἐκείνου ἀδελφοὺς λύσασα τῶν δεσμῶν, χ'
ἕτερον μὲν τὸν καθ᾽ ἡλικίαν προὔχειν δοκοῦντα βασιλέα καθίστησιν, ᾿Αλέξανδρον ὄνομα· ὃς τὸν ἕτερον
τῶν ἀδελφῶν βασιλειῶντα γνούς, ἔκτεινε· τὸν δ᾽ ἄλ
λον δίχα πραγμάτων ζῆν αἱρούμενον, εἴασεν ἰδιο
πραγεῖν Τούτῳ δὴ πρὸς τὸν Κλεοπάτρας υἱὸν Πτολεμαῖον τὸν Λάθουρον ἐπικληθέντα συμβολὴ γίνεται
καὶ νικῷ κατακράτος ᾿Αλέξανδρος· διωχθεὶς δὲ Πτολεμαῖος ὑπὸ τῆς μητρὸς Κλεοπάτρας, μετεχώρει
πρὸς Αἴγυπτον. Πολλὰ δὲ τοῖς ὁμοφύλοις δράσας
Αλέξανδρος δυσχερή, ὡς καὶ ἀκτακοσίους ἀνασταυ
ρῶσαι, τεταρταίοις ληφθεὶς πυρετῶν περιόδοις, τὸν
βίον μετήλλαξε, τῇ γυναικὶ Σαλίνῃ, τῇ καὶ ᾿Αλεξαν
δρα, τὴν βασιλείαν καταλιπών. Τηνικάδε δὲ καὶ Δαμασκηνοὶ τὸν Πάρθον 'Αρέταν κατὰ Πτολεμαίου
ἐπάγονται, καὶ τῆς Κοίλης Κυρίας βασιλέα εγκαθι
στῶσιν· ὃς μάχῃ τῶν Ἰουδαίων περιγενόμενος, ἐκεῖ
θεν κατὰ συνθήκας ἀνεχώρει αὖθις. Γῇ δὲ Σαλίνῃ,
δύο ὄντων υἰέων ἐξ ᾿Αλεξάνδρου, τὸν μὲν χρόνῳ
προήκοντα, Υρκανὸς ἐπεκέκλητο, νωθῆ καὶ ἄλλως
ἀπράγμονα ὄντα, ἀρχιερωσύνῃ ἐτίμα· θάτερον δὲ
τὸν ᾿Αριστόβουλον διὰ θερμότητα τοῖς ἰδιώταις ἐν
έταττεν· ὃς ἐς ὕστερον νόσῳ τῆς μητρός Αλεξανδρας περιπεσούσης, τὸν καιρὸν ἁρπάσας, καὶ τὸ περὶ
αὐτὸν συναθροίσας εὐνοϊκόν, χρήματά τε πλεῖστα
περιβαλόμενος, βασιλέα ἑαυτὸν ἀνεῖπεν. Αλλ' ἐν
τούτῳ μὲν ἡ ᾿Αλεξάνδρα, πρινὴ τὰ τῶν παίδων δια
θέσθαι πρὸς τὸ δοκοῦν, τοῦ βίου ἐξίστατο. Συμβολῆς
δὲ γενομένης, ἐξ Υρκανοῦ πρὸς τὸν ᾿Αριστόβουλον
μετεχώρει τὸ πλῆθος· καὶ Ὑρκανὸς ἄκων ἐξίσταται
τῆς ἀρχῆς τάδελφῷ, καὶ ἰδιάζειν αἱρεῖται. Τούτων
δ' οὕτω γεγενημένων, δέος εἰστρέχει πολλοῖς μὲν καὶ
ἄλλοις, μάλιστα δὲ ᾿Αντιπάτρῳ, ὃς Ηρώδου πατέρ
7. Διάφορος γὰρ ᾿Αριστοβούλῳ καθίστατο, φίλος
ὢν ἐς τὰ μάλιστα Υρκανῷ. Ἐξ Ιδουμαίων γὰρ ἐλ
8In festo Tabernaculorum Antiochus Hyrcano
in holocaustum taurum dono dedit. (Jos.)
Hyrcanus Idumæam subegit, et Judaicis legibus ei vivere permisit. Idem Joseph. Hic etiam
bumus apud Hebræos peregrinum militem alere
τὸ γένος, πλούτῳ καὶ περιφανείᾳ τοῦ ἔθνους
πρωτεύων ἦτ. Οὗτος τοίνυν Υρκανὸν πείσας, πρὸς
᾿Αρέταν τὸν Σύρων βασιλέα ήκει, ὥστε μετὰ δυνά
μεως αὐτῷ τὴν βασιλείαν περιποιεῖν. Καὶ ο μὲν ἦκι·
κἂν Υρκανῷ αὖθις τὴν ἀρχὴν καὶ τὴν πόλιν ἐχείρι
ζεν, εἰ μὴ Πομπήϊος τηνικαῦτα πρὸς Τιγράνην ἐν
cœpit.
Alexander iste propter crudelitatem, Trucida
cognominatus est, (Joseph.)
Sub Alexandra Pharismi rempubl. Judmorem
administrarunt (Idom.)
col. 645–646page 49 of 392
PG 145:645Αρμενία μαχόμενος διεκώλυσε. Πρὸς ὃν Αντίπατρός τε καὶ Υρκανός διαβάντες, πείθουσιν ᾿Αριστόβου λον μὲν παριδεῖν, Υρκανῷ δὲ ἀδικουμένῳ προσσχεῖν. Καὶ δεσμώτης μὲν εὐθὺς ᾿Αριστόβουλος σύναμα γυ ναικὶ καὶ τέκνοις. Υρκανὸς δ᾽ ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καθί σταται αὖθις, Πομπηίου τὴν πόλιν πορθήσαντος, καὶ τὰ ἐν τῷ ἱερῷ μυστικά καταθρήσαντος, φόρον τε Ῥωμαίοις τελεῖν ἐπιτάξαντος. Καὶ Πομπήϊος μὲν τὸν ᾿Αριστόβουλον ἄγων ἐς Ῥώμην ᾔει, καὶ ᾿Αλέξανδρον τὸν υἱὸν, Σκαύρῳ διέπειν τὰ κατὰ τὴν Κοί λην Συρίαν ἐάσας. Πομπηΐῳ δὲ χρήσιμος 'Αννίπα τρος ἔδοξε, τῇ στρατιᾷ Ῥωμαίων διαμαχομένῃ πρὸς Αραβας δι᾿ Υρκανοῦ τὰ χρειώδη κομίζων, σπάνει τῶν ἐπιτηδείων πιεζομένῃ. Ἐν τούτῳ δὲ ὁ μὲν ᾿Αριστοβούλου παῖς ᾿Αλέξανδρος, Πομπήϊον δια δρᾶς, καὶ ἱκανὴν χεῖρα συναγαγών, βαρὺς καθίστατο Υρκανῷ. Ὑπὸ Γαβινίου δὲ ἀλοὺς καὶ αὐτὸς ἠρέμα εἶχε. Τῷ δ' Υρκανῷ Γαβίνιος τὴν τοῦ ἱεροῦ κηδε μονίαν ἐκδούς, τὴν ἄλλην πολιτείαν ἐπὶ προστασία τῶν ἀρίστων καθίστησι· καὶ τὸ πᾶν ἔθνος εἰς πέντε συνόδους διεῖλε· καὶ τῆς ἑνὸς ἐπικρατείας τὸ ἔθνος ἀπαλλαγὲν, τὸ λοιπὸν ἀριστοκρατία καλῶς διῳκοῦν το. Οὐ πολλῷ δὲ ὕστερον καὶ ᾿Αριστόβουλος ἐκ Ρώ μης διαφυγών, καὶ τοὺς μεταβολῆς ἐρῶντας ἀθροίσας, μάχη καρτερᾷ συῤῥήγνυται Υρκανῷ. Ρωμαίων δ᾽ ἐπιβοηθούντων ὑπὸ στρατηγοῦντι τῷ Γαβινίῳ, ἡττᾶται μὲν ᾿Αριστόβουλος καὶ ἁλίσκεται· καὶ σὺν τῷ υἱῷ ᾿Αντιγόνῳ εἰς Ρώμην αὖθις ἐκπέμπεται. Ὁ δ' Υρκανὸς καὶ ᾿Αντίφατρος Γαβινίῳ πρὸς Δι γυπτον τὴν παρ' Εὐφράτῃ διάγοντι χρήματα καὶ αἵ τον, ὅπλα τε καὶ ἐπικούρους χορηγοῦντες οὐ διέλι πος. Καὶ Κράτος μὲν Γαβίνιον διεδέξατο· τοῦτον δὲ Κάσσιος. Οὗτος ὑπὸ συμβούλῳ τῷ ᾿Αντιπάτρῳ τοὺς Αριστοβούλου κτείνει στασιαστάς· μεθ᾿ ὧν καὶ Πει θόλαον. Αντίπατρος δὲ ἐξ ᾿Αραβίας ἄγεται γυναῖκα Κύπριν ὄνομα· ἐξ ἧς παίδων τεττάρων πατήρ γίνε ται· Φασάηλος καὶ ὁ βασιλεὺς Ἡρώδης, ἔτι δὲ Ἰώ. σηπος καὶ Φερώρας ἦταν αὐτοῖς τὰ ὀνόματα. Τους δὲ δυνατοὺς πάντας δώροις ἐξοικειούμενος, μάλιστα πάντων διὰ τὴν ἐπιγαμίαν ᾿Αρέτᾳ τῷ τῶν ᾿Αράβων βασιλεῖ προσφκείωτο. Τὸν ᾿Αριστόβουλον γοῦν δε δοικώς, ἐκείνῳ παρακαταθήκην τὰ τέκνα ἐτίθει. Καίσαρ δὲ Πομπηίου φυγόντος τὴν Ῥώμην πρὸς τὸν Ιόνιον, λύσας τὸν ᾿Αριστόβουλον εἰς Συρίαν ἔπεμ πεν· ἀλλὰ φθάνει φαρμάκω διαφθαρεὶς ὑπὸ τῶν τὰ Πομπηίου φρονούντων· ἐν μέλιτι δὲ τεθεὶς ὁ ἐκείνου νεκρός, ὑπ᾽ Αντωνίου ὕστερον τοῖς πατρῴοις ἐνθά πτεται μνήμασιν. Ὑπὸ Σκιπίωνι δὲ καὶ ὁ υἱὸς αὐ. τοῦ ᾿Αλέξανδρος πελέκει ἀνῄρηται, Πομπηίου κελεύσαντος. Τούτου τὴν θυγατέρα καὶ τὸν υἱὸν ᾿Αντίγο Σιν,
ECCLESIASTICE HISTORIÆ LIB. 1.
Αρμενία μαχόμενος διεκώλυσε. Πρὸς ὃν Αντίπατρός que pecunia vi parata, regem se ipsum renuntiavit. Et Alexndra, priusquam filiorum negotia pro
arbitrio suo composuisset, e vita migravit. Et
conflictu inter fratres commisso, ab Hyrcano ad
Aristobulum multitudo defecit. Ita Hyrcanus vel
invitus fratri regno cedit, et privatam sibi vitam
degendam sumit. His ita gestis, cum multis aliis,
tum maxime Antipatro, qui Herodis pater erat,
metus incessit. Inimicitias enim contra Aristobulum
gerebat, Hyrcano quam maxime amicus. Ex
Idumæis enim genus trahens, opibus et splendore
apud eam gentem facile princeps erat. Is itaque
Hyrcano auctor fuit, ut ad Aretam Syriæ regem
se conferret, et auxilia ab eo ad regnum recuperandum peteret. Et Aretas quidem Hyrcano subsidium ferens, regnum et ipsam urbem illi restituisset,
nisi Pompelus adversus Tigranem in'Armenia bellum
gerens id prohibuisset. Ad quem. Antipater et Hyrcanus profecti, ei persuadent,ut Aristobulum contemnal,et se Hyrcano qui injuria esset affectus,conjungat.5lla Aristobulus una cum uxore et liberis
vincitur, Hyrcanus autem in regnum restituitur:
cum quidem Pompeius urbem ipsam devastasset, et res sacras arcanasque in templo omnes
explorasset vectigalque Romanis pendendum
Judæis imposuisset. Pompeius vero Aristobulum, et
Alexandrum filium ejus, Romain secum ducens,
profectus est: Scauro administratione Colesyriæ permissa. Eidem Pompeio idoneus et utilis
visus est Antipater Romanorum exercitui, bellum
contra Arabes gerenti, et inopia rerum necessariarum laboranti, quod is per Hyrcanum conτε καὶ Υρκανός διαβάντες, πείθουσιν ᾿Αριστόβουλον μὲν παριδεῖν, Υρκανῷ δὲ ἀδικουμένῳ προσσχεῖν.
Καὶ δεσμώτης μὲν εὐθὺς ᾿Αριστόβουλος σύναμα γυ
ναικὶ καὶ τέκνοις. Υρκανὸς δ᾽ ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καθί
σταται αὖθις, Πομπηίου τὴν πόλιν πορθήσαντος, καὶ
τὰ ἐν τῷ ἱερῷ μυστικά καταθρήσαντος, φόρον τε
Ῥωμαίοις τελεῖν ἐπιτάξαντος. Καὶ Πομπήϊος μὲν
τὸν ᾿Αριστόβουλον ἄγων ἐς Ῥώμην ᾔει, καὶ ᾿Αλέξανδρον τὸν υἱὸν, Σκαύρῳ διέπειν τὰ κατὰ τὴν Κοί
λην Συρίαν ἐάσας. Πομπηΐῳ δὲ χρήσιμος 'Αννίπατρος ἔδοξε, τῇ στρατιᾷ Ῥωμαίων διαμαχομένῃ
πρὸς Αραβας δι᾿ Υρκανοῦ τὰ χρειώδη κομίζων,
σπάνει τῶν ἐπιτηδείων πιεζομένῃ. Ἐν τούτῳ δὲ ὁ
μὲν ᾿Αριστοβούλου παῖς ᾿Αλέξανδρος, Πομπήϊον δια
δρᾶς, καὶ ἱκανὴν χεῖρα συναγαγών, βαρὺς καθίστατο
Υρκανῷ. Ὑπὸ Γαβινίου δὲ ἀλοὺς καὶ αὐτὸς ἠρέμα
εἶχε. Τῷ δ' Υρκανῷ Γαβίνιος τὴν τοῦ ἱεροῦ κηδε
μονίαν ἐκδούς, τὴν ἄλλην πολιτείαν ἐπὶ προστασία
τῶν ἀρίστων καθίστησι· καὶ τὸ πᾶν ἔθνος εἰς πέντε
συνόδους διεῖλε· καὶ τῆς ἑνὸς ἐπικρατείας τὸ ἔθνος
ἀπαλλαγὲν, τὸ λοιπὸν ἀριστοκρατία καλῶς διῳκοῦντο. Οὐ πολλῷ δὲ ὕστερον καὶ ᾿Αριστόβουλος ἐκ Ρώμης διαφυγών, καὶ τοὺς μεταβολῆς ἐρῶντας ἀθροί
σας, μάχη καρτερᾷ συῤῥήγνυται Υρκανῷ. Ρωμαίων
δ᾽ ἐπιβοηθούντων ὑπὸ στρατηγοῦντι τῷ Γαβινίῳ,
ἡττᾶται μὲν ᾿Αριστόβουλος καὶ ἁλίσκεται· καὶ σὺν
τῷ υἱῷ ᾿Αντιγόνῳ εἰς Ρώμην αὖθις ἐκπέμπεται.
Ὁ δ' Υρκανὸς καὶ ᾿Αντίφατρος Γαβινίῳ πρὸς Δι
γυπτον τὴν παρ' Εὐφράτῃ διάγοντι χρήματα καὶ αἵτον, ὅπλα τε καὶ ἐπικούρους χορηγοῦντες οὐ διέλι
πος. Καὶ Κράτος μὲν Γαβίνιον διεδέξατο· τοῦτον δὲ
Κάσσιος. Οὗτος ὑπὸ συμβούλῳ τῷ ᾿Αντιπάτρῳ τοὺς
Αριστοβούλου κτείνει στασιαστάς· μεθ᾿ ὧν καὶ Πει
θόλαον. Αντίπατρος δὲ ἐξ ᾿Αραβίας ἄγεται γυναῖκα
Κύπριν ὄνομα· ἐξ ἧς παίδων τεττάρων πατήρ γίνεται· Φασάηλος καὶ ὁ βασιλεὺς Ἡρώδης, ἔτι δὲ Ἰώ.
σηπος καὶ Φερώρας ἦταν αὐτοῖς τὰ ὀνόματα. Τους
δὲ δυνατοὺς πάντας δώροις ἐξοικειούμενος, μάλιστα
πάντων διὰ τὴν ἐπιγαμίαν ᾿Αρέτᾳ τῷ τῶν ᾿Αράβων
βασιλεῖ προσφκείωτο. Τὸν ᾿Αριστόβουλον γοῦν δε
δοικώς, ἐκείνῳ παρακαταθήκην τὰ τέκνα ἐτίθει.
Καίσαρ δὲ Πομπηίου φυγόντος τὴν Ῥώμην πρὸς τὸν
Ιόνιον, λύσας τὸν ᾿Αριστόβουλον εἰς Συρίαν ἔπεμπεν· ἀλλὰ φθάνει φαρμάκω διαφθαρεὶς ὑπὸ τῶν τὰ
Πομπηίου φρονούντων· ἐν μέλιτι δὲ τεθεὶς ὁ ἐκείνου
νεκρός, ὑπ᾽ Αντωνίου ὕστερον τοῖς πατρῴοις ἐνθάπτεται μνήμασιν. Ὑπὸ Σκιπίωνι δὲ καὶ ὁ υἱὸς αὐ.
τοῦ ᾿Αλέξανδρος πελέκει ἀνῄρηται, Πομπηίου κελεύσαντος. Τούτου τὴν θυγατέρα καὶ τὸν υἱὸν ᾿ΑντίγοJoseph. Arabum regem dicit, De bell. Judaic.
lib. 1, cap. 12.
Joseph. lib. Σιν, cap. 9.
«At Cn. Pompeius captis Hierosolymnis victor
ex illo fano nihil attigit. In primis hoc, ut multa
alia, sapienter, in tam suspiciosa et maledica civitate locum sermoni obtrectatorum non reliquit.
Non enim credo religionem et Judæorum et hostium impedimento præstantissimo imperatori, sed
pudorem fuisse.» (Cicer. pro L. Flacco.) «Romanorum primus Cn. Pompeius Judæos domuit,
G
meatum in castra subveheret. Interea Aristobuli
filius Alexander a Pompeio profugit: el satis magna
collecta manu, negotium periculumque facessit
Hyrcano. Sed a Gabinio captus, postea quietus
fuit. Enimvero Gabinius, Hyrcano cura templi dei
mandata, reliquam rerum administrationem ditionoptimatium commisit, et gentem universam in
quinque conventus distribuit: Judæique unius
tandem dominatione liberati, deinde optimatium
gubernatione rite regebantur: nec multo postea
intercedente tempore, et Aristobulus Roma profugus, exercitu ex eis qui novandis rebus studerent
collecto, gravi pugna cum Hyrcano decertavit:
sed Romanis Hyrcano opem ferentibus, a Gabinio,
qui tum pro consule exercitui præerat, Aristobula,
et victus et captus, et una cum filio Antigono Romam rursus abductus est. Hyrcanus autem et Antipater Gabinio, qui tum ad Ægyptum quas ad Eutemplumgue jure victoriæ ingressus est. Inde vulgatum, nulla intus Deum effigie, vacuam sedem, et
inania arcana.» (Taçit. lib. XXI.)
Paulo post. M. Crassus eunda ad bellum
Parthicum, pecunias,quas Pompeius non tetigerat,
e templo abstulit. (Joseph. lib. xiv, cap. 14.) Sed
is infeliciter adversus Parthos pugnavit. Periit in eo
prælio filius ejus, et ipse cum universo fere exercitu. (Plutarchus, in Crasso, et Pompeio.)
Hanc nonnulli inferiorem Syriam vocant,
col. 647–648page 50 of 392
PG 145:647τὸς κτείνεται. Ὁ γὰρ τούτου πατήρ Πτολεμαῖος, τῇ ᾿Αλεξάνδρα πρὸς γάμον συνέρχεται· καὶ τὸν υἱὸν διὰ τὸν ταύτης ἔρωτα κτείνει· καὶ τοῦ λοιποῦ κηδεμονικώτερον πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς ἐκείνης διὰ τὸν γάμον ἐτύγχανε διακείμενος. Τῷ δὲ Καίσαρι, Πομπήιον νενικηκότι, εἰς Συρίαν τε διαμαχομένῳ τῶ Μιθριδάτη συμμαχήσας ᾿Αντίπατρος, καὶ κατ᾽ ἄμφω τοῖς πολέμοις γενναῖος ὀφθεὶς, πρὸς δὲ καὶ ὁ Ὑρκανὸς, ὑπ' ἐκείνου τῇ Ῥωμαίων πολιτεία τετίμηνται ἀμέλει καὶ τῷ μὲν Υρκανῷ Καίσαρ τὴν ἱερωσύνην ἐπικυροῖ. ᾿Αντίπατρον δὲ τῆς ὅλης Ἰουδαίας ἐπ μελητὴν καθιστή, τῆς συμμαχίας αὐτοὺς ἀμειβόμενος. Ο δ' Αντίπατρος τὸν υἱὸν Ἡρώδην πεντε νον Φιλιππίων ὁ Πτολεμαίου λαβὼν, καὶ τῷ ἔρωτι τῆς νεωτέρας ἁλους, ἔγημε ταύτην· δι' ἦν καὶ αὐ καίδεκα ἐτῶν ὄντα, στρατηγὸν τῆς Γαλιλαίας εὐθὺς ἀναδείκνυσι· Φασάηλον δὲ τῇ Ἱεροσολύμων ἐφίησιν. Ηρώδης γε μὴν τὸ τῆς φύσεως δραστήριον εὐθὺς καὶ ἐκ προοιμίων δεικνύς, Εζεκίαν τὸν ἀρχιλῃστὴν ἀναιρεῖ. Ιουλίου δὲ Καίσαρος ὑπὸ Κασσίου καὶ Βρούτου ἀναιρεθέντος, ὁ μὲν Κάσσιος εἰς Συρίαν ήκε, τὰς περὶ Απάμειαν δυνάμεις ληψόμενος· φε ρολογοῦντι δὲ τὰς ἐκεῖσε πόλεις, οὐκ ἐλαχίστη μοῖρα κέρδους καὶ Ἡρώδης, αὐτῷ ἐγεγόνει· ὁπηνίκα καὶ Μάλιχός τις τὸν ᾿Αντίπατρον, ὃς Ηρώδου πατὴρ ἦν, φαρμάκῳ ἀνεῖλε· καὶ πρὸς τοῦ παιδὸς Ἡρώδου καὶ αὐτὸς κτείνετας. Ὡς δὲ καὶ Κάσσιος ὑπ᾽ ᾿Αντωνίου καὶ Αὐγούστου του Καίσαρος ἀνῃρέθη· καὶ ὁ μὲν Αὔγουστος εἰς Ἰταλίαν, εἰς ᾿Ασίαν δὲ ὁ ᾿Αντώνιος ἧκον, προσίασιν ἐξ Ἱεροσολύμων Αντωνίῳ πρέ σβεις, Ἡρώδου καὶ τῶν ἀδελφὼν καταλέγοντες, ὡς ὄνομα μόνον Υρκανῷ βασιλείας, βίᾳ δὲ οὗτοι τῶν ἐν Ἰουδαίᾳ πραγμάτων ἄρχουσι· δείσας δὲ ὁ Ἡρώ δης, χρήμασι τὸν ᾿Αντώνιον ὑπελθὼν, αἱρεῖ κατα κράτος αὐτὸν Ἱρκανοῦ συμμαχοῦντος, οὗ τὴν θυγατριδῆν Μαριάμμην τὴν ᾿Αριστοβούλῳ γεγεννημέ την μετὰ μόρον τῆς ἐξ ᾿Αράβων γυναικὸς ὁ Ἡρώδης ἠγάγετο. Πολλῶν τοίνυν κατηγορούντων Ἡρώδου καὶ τῶν ἀδελφῶν, τοσοῦτον ταῖς κατηγορίαις προς ἐσιεν ᾿Αντώνιος, ὥστε καὶ εἰς τέσσαρας ἀρχὰς τὴν πατρώαν σφίσιν ἐξουσίαν διαμερίσας, τοῖς ἀδελφοῖς ἐνεχείρισεν. Ο γε μὴν παῖς ᾿Αριστοβούλου Αντι γονος παρὰ Φιλιππιώνι τῷ Μινναίου διατρίβων, ὡς εἴρηται. ἐπεὶ ἐκεῖνος ἐτελεύτα τὸν βίον, καὶ Λυσανίας ἦν τὴν πατρικὴν διαδεγμένος ἀρχὴν, πείθει Πάκι ρον καὶ Φαρνάβαζον, ἐπὶ ὑποσχέσει χιλίων ταλάντων, ᾿Ανκίγονον μὲν κατάγειν, καταλύειν δὲ Υρκανόν, Καὶ ὁ μὲν ἄρας εἰς τὴν Ἰουδαίαν εὐθὺς ἢλαυνεν· οἱ δ' ἐν βραχεῖ χρόνῳ Υρκανὸν καὶ Φασάηλον χειρων σάμενοι, ᾿Αντιγόοῳ τὴν τῶν ὅλων ἐπιτροπὴν ἐγχειρίζουσιν. Ο δ' Ηρώδης δρασμῷ χρησάμενος, εἰς Ῥώμην πρὸς Καίσαρα διασώζεται· πρὸς ᾿Αντωνίου δὲ, τὰ εἰκότα μαρτυρηθοὶς, τῇ τε συγκλήτῳ καὶ Καίσαρι, βασιλεὺς Ἱεροσολύμων παρὰ Καίσαρος προχειρίζεται. Ὡς γοῦν ἐπανῆκε στράτευμα παρ' Αντωνίου λαβών, περὶ γὰρ Συρίαν διέτριβε, δια
NICEPHORI GALLISTI
τὸς κτείνεται. Ὁ γὰρ τούτου πατήρ Πτολεμαῖος,
τῇ ᾿Αλεξάνδρα πρὸς γάμον συνέρχεται· καὶ τὸν
υἱὸν διὰ τὸν ταύτης ἔρωτα κτείνει· καὶ τοῦ λοιποῦ
κηδεμονικώτερον πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς ἐκείνης διὰ τὸν
γάμον ἐτύγχανε διακείμενος. Τῷ δὲ Καίσαρι, Πομπήϊον νενικηκότι, εἰς Συρίαν τε διαμαχομένῳ τῶ
Μιθριδάτη συμμαχήσας ᾿Αντίπατρος, καὶ κατ᾽ ἄμφω
τοῖς πολέμοις γενναῖος ὀφθεὶς, πρὸς δὲ καὶ ὁ Ὑρκανός, ὑπ' ἐκείνου τῇ Ῥωμαίων πολιτεία τετίμηνται·
ἀμέλει καὶ τῷ μὲν Υρκανῷ Καίσαρ τὴν ἱερωσύνην
ἐπικυροῖ. ᾿Αντίπατρον δὲ τῆς ὅλης Ἰουδαίας ἐπ:-
μελητὴν καθιστή, τῆς συμμαχίας αὐτοὺς ἀμειβό
μενος. Ο δ' Αντίπατρος τὸν υἱὸν Ἡρώδην πεντεphratem est, castra habebat, pecunias, frumentum, νον Φιλιππίων ὁ Πτολεμαίου λαβὼν, καὶ τῷ ἔρωτι
arma, et auxiliares copias submittere non inter- τῆς νεωτέρας ἁλους, ἔγημε ταύτην· δι' ἦν καὶ αὐ
mittebant. Deinde Crassus quidem Gabinio, huic
autem successit Cassius Hic auctore et suasore Antipatro, quicunque essent factionis Aristobuli,atque inter hos Pitholaum, interficit. Antipater
vero ex Arabia uxorem ducit, Cyprim nomine ex
qua quatuor filiorum fuit pater quorum nomina erant: Phasaelus, Herodes rex, Josephus, et
Pheroras. Sed enim potentissimos quosque muneribus sibi concilians, potissimum per conjugem
suam, Areta Arabum regi se familiariter insinuavit.
et Aristobulum timens, liberos suos illi, depositi
instar, commisit: Cesar porro, cum Pompeius
Roma ad Ionium profugeret, Aristobulum libertate
donatum, in Syriam dimisit. Sed effugere non καίδεκα ἐτῶν ὄντα, στρατηγὸν τῆς Γαλιλαίας εὐθὺς
potuit, quin veneno necaretur a 60 Pompeianis:
cujus cadaver in melle repositum ab Antonio
postea paterno illatum est monumento. Filius quo.
que ejus Alexander a scipione, Pompeii jussu, securi percussus est. Hujus filiam, filiumque Antigopum, Philippion Ptolemai filius suscepit: et puelle
amore captus, matrimonio sibi eam junxit, eaque
illi mortis causa exstitit. Pater namque hujus
Ptolemæus, consuetudine conjugali cum Alexandra
congressus, propter itlius amorem filium necavit.
Et Deinceps, propter conjugium ejus, fratribus
ejusdem curatoris affectionem et officium benigne
exhibuit. Verum enimvero, cum Cesar Pompeio
devicto, bellum in Syria et contra Mithridatis
filium gereret, Antipater ei auxilium tulit: in quo
bello ille utraque re eximius, hoc est, et consilio
et manu promptus visus est. Itaque et ipse, et
Hyrcanus, a Cæsare Romana civitate est donatus:
quin et pontifcatum Casar Hyrcano confirmavit,
et Antipatrum totius Judææ procuratorem constituit: eo modo utrumque, ob auxilium operamque
sibi navatam, remunerans Antipater sane
Herodem filium, quindecimum agentem annum,
ducem Galilææ illico declarat: Phasaelum autem
urbi Hierosolymitans præficit. Berodes ergo
ab initio statim, indolis et naturæ suæ industriam
ostendens, Ezachiam prædonum ducem interficit.
At Julio Cæsare a Cassio et Bruta interempto, in
Syriam Cassius venit, copias militares, quæ tum
ad Apameam erant, recepturus. Cui tributum in
carum regionum urbibus colligenti, non minima
lucri pars Herodes fuit. Et cum Malichus quidam
Antipatrum Herodis patrem veneno sustulisset,
ipse quoque ab Herode filio occisus est. Ut vero
Cassius quoque ab Antonio et Augusto Cæsare cœsus est, et Augustus quidem Italiam petiit, Antonius autem in Asiam venit: appulerunt Hierosolymis ad Antonium legati, Herodem et fratrem ejus,
accusantes, quod scilicet nomine tantum regis
Hyrcano relicto, ipsi per vim, rerum in Judæi poCassius Syriæ prætor Parthos Syria expulit.
(Eutrop. lib. vi.
Suscepit præterea ex ea filiam Salomem.
G
ἀναδείκνυσι· Φασάηλον δὲ τῇ Ἱεροσολύμων ἐφίη·
σιν. Ηρώδης γε μὴν τὸ τῆς φύσεως δραστήριον
εὐθὺς καὶ ἐκ προοιμίων δεικνύς, Εζεκίαν τὸν ἀρ
χιλῃστὴν ἀναιρεῖ. Ιουλίου δὲ Καίσαρος ὑπὸ Κασσίου
καὶ Βρούτου ἀναιρεθέντος, ὁ μὲν Κάσσιος εἰς Συρίαν
ήκε, τὰς περὶ Απάμειαν δυνάμεις ληψόμενος· φερολογοῦντι δὲ τὰς ἐκεῖσε πόλεις, οὐκ ἐλαχίστη μοῖρα
κέρδους καὶ Ἡρώδης, αὐτῷ ἐγεγόνει· ὁπηνίκα καὶ
Μάλιχός τις τὸν ᾿Αντίπατρον, ὃς Ηρώδου πατὴρ ἦν,
φαρμάκῳ ἀνεῖλε· καὶ πρὸς τοῦ παιδὸς Ἡρώδου καὶ
αὐτὸς κτείνετας. Ὡς δὲ καὶ Κάσσιος ὑπ᾽ ᾿Αντωνίου
καὶ Αὐγούστου του Καίσαρος ἀνῃρέθη· καὶ ὁ μὲν
Αὔγουστος εἰς Ἰταλίαν, εἰς ᾿Ασίαν δὲ ὁ ᾿Αντώνιος
ἧκον, προσίασιν ἐξ Ἱεροσολύμων Αντωνίῳ πρέσβεις, Ἡρώδου καὶ τῶν ἀδελφὼν καταλέγοντες, ὡς
ὄνομα μόνον Υρκανῷ βασιλείας, βίᾳ δὲ οὗτοι τῶν
ἐν Ἰουδαίᾳ πραγμάτων ἄρχουσι· δείσας δὲ ὁ Ἡρώ
δης, χρήμασι τὸν ᾿Αντώνιον ὑπελθὼν, αἱρεῖ κατακράτος αὐτὸν Ἱρκανοῦ συμμαχοῦντος, οὗ τὴν θυ
γατριδῆν Μαριάμμην τὴν ᾿Αριστοβούλῳ γεγεννημέ
την μετὰ μόρον τῆς ἐξ ᾿Αράβων γυναικὸς ὁ Ἡρώδης
ἠγάγετο. Πολλῶν τοίνυν κατηγορούντων Ἡρώδου
καὶ τῶν ἀδελφῶν, τοσοῦτον ταῖς κατηγορίαις προςἐσιεν ᾿Αντώνιος, ὥστε καὶ εἰς τέσσαρας ἀρχὰς τὴν
πατρώαν σφίσιν ἐξουσίαν διαμερίσας, τοῖς ἀδελφοῖς
ἐνεχείρισεν. Ο γε μὴν παῖς ᾿Αριστοβούλου Αντι
γονος παρὰ Φιλιππιώνι τῷ Μινναίου διατρίβων, ὡς
εἴρηται. ἐπεὶ ἐκεῖνος ἐτελεύτα τὸν βίον, καὶ Λυσανίας
ἦν τὴν πατρικὴν διαδεγμένος ἀρχὴν, πείθει Πάκι
ρον καὶ Φαρνάβαζον, ἐπὶ ὑποσχέσει χιλίων ταλάντων,
᾿Ανκίγονον μὲν κατάγειν, καταλύειν δὲ Υρκανόν,
Καὶ ὁ μὲν ἄρας εἰς τὴν Ἰουδαίαν εὐθὺς ἢλαυνεν· οἱ
δ' ἐν βραχεῖ χρόνῳ Υρκανὸν καὶ Φασάηλον χειρων
σάμενοι, ᾿Αντιγόοῳ τὴν τῶν ὅλων ἐπιτροπὴν ἐγχει
ρίζουσιν. Ο δ' Ηρώδης δρασμῷ χρησάμενος, εἰς
Ῥώμην πρὸς Καίσαρα διασώζεται· πρὸς ᾿Αντωνίου
δὲ, τὰ εἰκότα μαρτυρηθοὶς, τῇ τε συγκλήτῳ καὶ
Καίσαρι, βασιλεὺς Ἱεροσολύμων παρὰ Καίσαρος
προχειρίζεται. Ὡς γοῦν ἐπανῆκε στράτευμα παρ'
Αντωνίου λαβών, περὶ γὰρ Συρίαν διέτριβε, δια
Hegesipp. lib. 1.
Muros urbis Hierosolymitana is refecit.
Tanquam profectum.
col. 649–650page 51 of 392
PG 145:649φόρως μάχη προσβαλών ᾿Αντιγόνῳ, πλειστάκαις καὶ ἀποκρούεται· ἐσύτερον δὲ Σόσσιον ἐπαγαγών, φόνων γεγενημένων πολλῶν, κατακράτος εἷλεν Ἱεροσόλυμα. Ασυλα δὲ τὰ περὶ τὸ ἱερὸν ὁ Ἡρώδης φυλάξας, δέσμιον λαβὼν τὸν ᾿Αντίγονον, Σοσσίῳ δίδωσιῳ· ὁ δὲ πρὸς Αντήνιον εὐθὺς ἄγει. Ἡρώδης δὲ μὴν δεί σας τὴν τοῦ ᾿Αντιγόνου εὐγένειαν, μήπως εἰς Ρώμην διαβάντος, καὶ τὰ σφέτερα δίκαια τῇ συγκλήτῳ προβαλομένου, Ῥωμαῖοι μὲν ἐκεῖνον ὡς ἰδιώτην καὶ ἀλλόφυλον ἀποσείσωνται, αὑτῷ δὲ ἢ τοῖς ἐκείνου παισὶ τὴν βασιλείαν περιποιήσωνται, πείθει χρή μασι τὸν ᾿Αντώνιον ὑποφθείρας, διαχειρίσασθαι τὸν Αντίγονον. Καὶ ὁ μὲν εὐθύς πελέκει ἀνῄρητο Υρκανὸς δὲ καὶ αὐτὸς πρὸς Πάρθων ἀπολυθείς, Ηρώδῃ πρόσεισι· καὶ τὰ μὲν πρῶτα ἐν τιμαῖς ἦ γεν αὐτόν· ὕποπτον δὲ γενόμενον ὕστερον ἔκτεινεν, ὡς καὶ τὸν ἀδελφὸν Μαριάμμης τῆς αὑτοῦ γυναικός ὃν καὶ ἀρχιερέα διὰ τὸ κῆδος τέχνῃ δή τινι ἀνειπών, ἐσύστερον θέρους ὥρᾳ πτυέλῳ διανηχόμενον, ἐναπέπνιξε. Κύριος δὲ μόνος καὶ βασιλεὺς αὐτὸς τῆς ὅ λης Ιουδαίας καθίσταται· πρῶτα μὲν Ἀντωνίου κυρώσαντος αὐτῷ τὴν ἀρχήν. Ἐπεὶ δ᾽ ἐκεῖνος τῷ τῆς Κλεοπάτρας μέρῳ ἑάλω, καὶ Καίσαρ Αὔγουστος περὶ τὸ Ακτιον συμβαλὼν ἐκείνῳ, κατακράτος ενί κα, καὶ ἐπὶ Συρίαν διέβαινεν, Αντωνίας τε καὶ Κλεοπάτρα τοῦ ζῆν ἀπηλλάγησαν, καὶ αὐτὸς αὖθις Ηρώδῃ τὸ διάδημα περιτίθησι, καὶ βασιλέα τῆς ὅλης Ιουδαίας ἀνακηρύξας, πλείστον μὲν καὶ ἄλλην χώραν αὐτῷ ἀνατίθησι· προσέτι δὲ καὶ τὴν τῆς ᾿Αραδίας ἐγχειρίζει ἐπιτροπήν. 'Αλλ' ὅπως τὰς ὑπο αίθρους εὐπραγίας ἡ τύχη τοῖς κατ᾽ οἶκον ἀνιαροῖς ἐνεμέσησε τῷ Ηρώδη, καὶ ἐκ γυναικὸς κακῶς πά. σχειν ἤρξατο, ἐμφυλίοις καὶ τῶν γνησίων χρανθείς οἷμασι, νῦν οὐ λεγειν καιρός. Καὶ ναῦτα διῆλθον, παραστῆσαι θέλων τὴν προφητείαν ακίβδηλον, Οὐκ ἐκλείψει, λέγουσαν, ἄρχων ἐξ Ιούδα, καὶ ἡγού μενος ἐκ τῶν μερῶν αὐτοῦ, ἕως οὗ ἔλθῃ ᾧ ἀπό κειται· καὶ αὐτός ἐστι προσδοκία ἐθνῶν. Ὡς γὰρ οἱ ἐξ Ιούδα τὴν τοῦ γένους σειρὰν κατάγοντες δια λελοίπασιν ἄρχοντας, καὶ ὡς ὁ ἐξ Ιδουμαίων Ηρώ δης ἀλλόφυλος ἂν ἦρξεν Εβραίων, ἱκανῶς ἀποδέδεικται· ηνίκα καὶ ἡ προφητεία τέλος ἐλάμβανεν, ὡς μικρὸν προϊών, σαφηνείας ἕνεκα διαλήψομαι Αὐγούστου γὰρ εἰς Ρώμην ἐπανιόντος, καὶ εἰς μου ναρχίαν τὸ 'Δωμαίων κράτος περιελάσαντος, δεύτερον καὶ τεσσαρακοστὸν ἔνος ἔτι ἀνύοντος τῇ ἀρχῇ, δόγμα τε καθ' ὅλης τῆς ἀρχῆς διαπέμψαντος, έκα στον εἰς τὴν ἰδίαν πόλιν ἐναπογράφεσθαι, τηνικαῦτα καὶ ὁ Σωτὴρ ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς τίκτεται τὸ παραδοξότατον. Τίς δὲ ἡ γειναμένη καὶ ὁ τῆς κυήσεως τρόπος, ἔνθεν ἤδη ἐρῶ συνελὼν ὅσον ἐνδέχεται. Σιν,
ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. I.
Antonium agressus, expugnat, adjuvante Hyrcano:
cujus ex filia neptem Mariammen Aristobulo progenitam post obitum 61 uxoris, quam ex Arabia
duxeral, Herodes matrimonio sibi junctam habebat. Multis itaque Herodem fratresque ejus accusantibus, ita querelis eorum animum Antonius
attendit, ut in quatuor ditiones universum paternum regnum divisum, fratribus traderet. Cæterum
Aristobuli filius Antigonus, qui apud Philipionem
filium Minæi fuit, postquam ille e vivis excessit, et
Lysanias in patrium successit regnum, persuadet Pacoro et Pharnabazo (Parthi hi fuerunt)
sub mille talentorum sponsione, ut se in patriam
reducant, Hyrcanum autein pessumdent. Atque hic
quidem, nulla interposita mora, iu Judain irruptionem facit: illi vero brevi Hyrcano et Phasaelo
captis, Antigono rerum omnium administrationem
tradunt. Herodes autem fuga sibi consulens
et Romam ad Gæsarern profugiens, servatur: alque ibi Antonii testimonio commendatus senatui
et Crsari, rex Hierosolymorum a Caesare designatur. Itaque ut Roma reversus exercitum ab Antonio
(circa Syriam is erat) accepit, variis certaminibus
cum Antigono congressus, sæpius repellitur. Postea
autem Sosio adducto, et multa cæde facta, vi
magna Hierosolyma capit. Et sacri templi rebus a
direptione conservatis Antigonum vinctum
Sosio tradit, illumque bic statim ad Antonium
duoit. Herodes porro rursum suspectam habens et
metuens Antigoni generis nobilitatem, ne soilicet
φόρως μάχη προσβαλών ᾿Αντιγόνῳ, πλειστάκαις καὶ tirentur. Herodes porro sipi metuens, pecunia
ἀποκρούεται· ἐσύτερον δὲ Σόσσιον ἐπαγαγών, φόνων
γεγενημένων πολλῶν, κατακράτος εἷλεν Ιεροσόλυ
μα. Ασυλα δὲ τὰ περὶ τὸ ἱερὸν ὁ Ἡρώδης φυλάξας,
δέσμιον λαβὼν τὸν ᾿Αντίγονον, Σοσσίῳ δίδωσιῳ· ὁ
δὲ πρὸς Αντήνιον εὐθὺς ἄγει. Ἡρώδης δὲ μὴν δεί
σας τὴν τοῦ ᾿Αντιγόνου εὐγένειαν, μήπως εἰς Ρώμην
διαβάντος, καὶ τὰ σφέτερα δίκαια τῇ συγκλήτῳ
προβαλομένου, Ῥωμαῖοι μὲν ἐκεῖνον ὡς ἰδιώτην καὶ
ἀλλόφυλον ἀποσείσωνται, αὑτῷ δὲ ἢ τοῖς ἐκείνου
παισὶ τὴν βασιλείαν περιποιήσωνται, πείθει χρή
μασι τὸν ᾿Αντώνιον ὑποφθείρας, διαχειρίσασθαι τὸν
Αντίγονον. Καὶ ὁ μὲν εὐθύς πελέκει ἀνῄρητο·
Υρκανὸς δὲ καὶ αὐτὸς πρὸς Πάρθων ἀπολυθείς,
Ηρώδῃ πρόσεισι· καὶ τὰ μὲν πρῶτα ἐν τιμαῖς ἦγεν αὐτόν· ὕποπτον δὲ γενόμενον ὕστερον ἔκτεινεν,
ὡς καὶ τὸν ἀδελφὸν Μαριάμμης τῆς αὑτοῦ γυναικός·
ὃν καὶ ἀρχιερέα διὰ τὸ κῆδος τέχνῃ δή τινι ἀνειπών,
ἐσύστερον θέρους ὥρᾳ πτυέλῳ διανηχόμενον, ἐναπέπνιξε. Κύριος δὲ μόνος καὶ βασιλεὺς αὐτὸς τῆς ὅλης Ιουδαίας καθίσταται· πρῶτα μὲν Ἀντωνίου
κυρώσαντος αὐτῷ τὴν ἀρχήν. Ἐπεὶ δ᾽ ἐκεῖνος τῷ τῆς
Κλεοπάτρας μέρῳ ἑάλω, καὶ Καίσαρ Αὔγουστος
περὶ τὸ Ακτιον συμβαλὼν ἐκείνῳ, κατακράτος ενί
κα, καὶ ἐπὶ Συρίαν διέβαινεν, Αντωνίας τε καὶ
Κλεοπάτρα τοῦ ζῆν ἀπηλλάγησαν, καὶ αὐτὸς αὖθις
Ηρώδῃ τὸ διάδημα περιτίθησι, καὶ βασιλέα τῆς
ὅλης Ιουδαίας ἀνακηρύξας, πλείστον μὲν καὶ ἄλλην
χώραν αὐτῷ ἀνατίθησι· προσέτι δὲ καὶ τὴν τῆς
᾿Αραδίας ἐγχειρίζει ἐπιτροπήν. 'Αλλ' ὅπως τὰς ὑπο
αίθρους εὐπραγίας ἡ τύχη τοῖς κατ᾽ οἶκον ἀνιαροῖς
ἐνεμέσησε τῷ Ηρώδη, καὶ ἐκ γυναικὸς κακῶς πά.
σχειν ἤρξατο, ἐμφυλίοις καὶ τῶν γνησίων χρανθείς
οἷμασι, νῦν οὐ λεγειν καιρός. Καὶ ναῦτα διῆλθον,
παραστῆσαι θέλων τὴν προφητείαν ακίβδηλον, Οὐκ
ἐκλείψει, λέγουσαν, ἄρχων ἐξ Ιούδα, καὶ ἡγού
μενος ἐκ τῶν μερῶν αὐτοῦ, ἕως οὗ ἔλθῃ ᾧ ἀπό
κειται· καὶ αὐτός ἐστι προσδοκία ἐθνῶν. Ὡς γὰρ
οἱ ἐξ Ιούδα τὴν τοῦ γένους σειρὰν κατάγοντες δια
λελοίπασιν ἄρχοντας, καὶ ὡς ὁ ἐξ Ιδουμαίων Ηρώδης ἀλλόφυλος ἂν ἦρξεν Εβραίων, ἱκανῶς ἀποδεδει
κται· ηνίκα καὶ ἡ προφητεία τέλος ἐλάμβανεν,
ὡς μικρὸν προϊών, σαφηνείας ἕνεκα διαλήψομαι
Αὐγούστου γὰρ εἰς Ρώμην ἐπανιόντος, καὶ εἰς μου
ναρχίαν τὸ 'Δωμαίων κράτος περιελάσαντος, δεύτε
ρον καὶ τεσσαρακοστὸν ἔνος ἔτι ἀνύοντος τῇ ἀρχῇ,
δόγμα τε καθ' ὅλης τῆς ἀρχῆς διαπέμψαντος, έκαστον εἰς τὴν ἰδίαν πόλιν ἐναπογράφεσθαι, τηνικαῦτα
καὶ ὁ Σωτὴρ ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς τίκτεται τὸ
παραδοξότατον. Τίς δὲ ἡ γειναμένη καὶ ὁ τῆς κυήσεως τρόπος, ἔνθεν ἤδη ἐρῶ συνελὼν ὅσον ἐνδέχεται.
ille Romam profectus jura sua apud senatum
exponeret, et Romani se quidem ut privatum et
advenam rejicerent, illi vero, aut saltem filiis ejus
regnum redderent, persuadet corrumpitque pecunia Antonium, ut Antigonum occidat. Sie ille
confestim securi percutitur. Hyrcanus vero et ipse
a Parthis ex captivitate dimissus, ad Herodem confugit et ille quidem eum in pretio primum habuit, suspectum autem postea sibi interemit. Post.
quam vero fratem quoque Mariammes conjugis
suæ, quem pontificem arte quadain, per speciem
tutelæ et curæ, creaverat, æstatis tempore in solio
lavantem et natantem suffocavit, unus ipse dominus et rex cunctæ Jubææ factus est. Primum equidem Antonius illi regnum auctoritate sua confirmavit. Simul atque vero ille Cleopatra desiderio
et amore captus est, et Cæsar Augustus ad Actium
prælio commisso eum fortissime devicit, atque is
in Syriam pervenit, ac paulo post Antonius et
Cleopatra vivere desierunt: 62 ipse quoque Augustus Herodi diadema imposuit, regemque totius
Judææ promulgans, cum plures ei alias adjecit regiones, tum Arabiæ etiam procurationem commisit. Sed enim ut serenas secundasque ejus res
Alii Mariammen Alexandri filiam fuisse
dicunt.
Lysanias Ptolemai Minæi, qui ad Libanum
babitavit, filius.
PATROL. GR. CALV.
fortuna indignans acerbis domi casibus vindicarit,
Herodes primus ex advenis Judae rex.
Antonius hunc securi percnissit. (Joseph.)
Joseph. lib. Σιν, cap. ult.
Chapter VIICaput VII
col. 651–652page 52 of 392
PG 145:651ΚΕΦΑΛ. Ζ΄. Περὶ τῶν ἁγίων Ἰωακεὶμ καὶ ῎Αννης· καὶ περὶ τῆς γεννήσεως καὶ ἀνατροφῆς τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου ἐν τῷ ναῷ. καὶ ὡς ἐμνηστεύθη τῷ Ιωσήφ. Ἐπεὶ γὰρ ἔμελλε τελεῖσθαι τὸ μέγα καὶ ὑπὲρ φύ σιν μυστήριον, χρεών που πάντως προευτρεπίσθαι σκαῦος τὸ χωρῆσον δὴ τὸν ἀχώρησον. Ευρέθη τοίνυν ἡ μακαρία παρθένος Μαρία, ὄξιόν τι καὶ θεοπρεπές τοῦ Λόγου κατοικητήριον, καὶ πρὸ γενέσεως μὲν ἀνατεθειμένη θεῷ, ἐκ μελῶν δὲ γηραλέων καὶ πόῤῥω τῶν τῆς φύσεως κραμάτων οἷά τις καρπὸς θεόσδο της προηγμένη. Ἰωακεὶμ καὶ "Αννα ἦταν τοῖς γεν νήτορσι τὰ ὀνόματα, ἐπίσημοι μὲν καὶ ἄμφω ἐν τῇ κατὰ νόμον ἀκριβεῖ πολιτείᾳ, οὐ μὴν δ' ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς πρώτοις καὶ καλλίστοις καὶ τῶν εὖ γεγονότων συναριθμούμενοι. Κατεγήρων δὲ τὸν βίον γονῆς ἀ μοιροι. Πρὸς γὰρ παίδων γονας λιθώδη τὴν μήτραν * Αννα προβέβλητο· καὶ ἐπεὶ ὡς ἄγονος οὐ τῶν ἴσων μετεῖχεν ἐκ νόμου ταῖς μητράτι τιμῶν, κατὰ τὴν τοῦ Σαμουὴλ μητέρα καὶ αὕτη ικέτίς ἐγένετο τοῦ Θεοῦ τῷ νεῷ παρεδρεύουσα μὴ πόῤῥω εἶναι τῶν τοῦ νόμου εὐλογιῶν· γενέσθαι δὲ μήτηρ, καὶ τὸ τι κτόμενον ἀφιερώσαι αὐτῷ. Καὶ δὴ νεύματι θείῳ δυναμωθεῖσα πρὸς τὴν χάριν ἢ ἤτησεν, ἐπεὶ τὸ πα δίον τῶν μητρικών θαλάμων προέθορεν, εὐθὺς μὲν αὐτὴν Μαριάμ κατωνόμασε, το θεόσδοτον αἰνιττομένη τῆς χάριτος· ὡς δὲ ποῤῥας γάλακτος ἦν, καὶ ἥκιστά γε θελῇ προσανέχειν ἠβούλετο, πληροί μεν ἡ γειναμένη τὴν ἐπαγγελίαν· καὶ πρὸς τὸν νεών ἀνιοῦσα, ταύτην ἀφιέρου Θεῷ κατὰ τὴν ὑπόσχεσιν, τρίτον ἤδη τῆς ἡλικίας ἔτος ἀνύουσαν. Οἱ δὲ ἱερεῖς τέως μὲν προσίεντο τὸ ἀνάθημα· καὶ ἐν τοῖς ἁγίοις ανατρέψειν τὴν παίδα δεῖν ἔκρινον, καθ᾽ ὁμοιότητα τοῦ παλαιοῦ Σαμουήλ. Ην οὖν τῷ νεῷ θεῖόν τί χρή μα καὶ ἄσυλον τοῖς ἀδύτοις ἐνδιαιτώμενον. Επει δ' ηύξητο, συνιόντες οἱ ἱερεῖς ἐν βουλαῖς ἦσαν, τί ποιη σαντες εἰς τὸ ἱερὸν ἐκεῖνο σώμα μὴ ἂν δόξωσιν ἀ μαρτείν· Ἱεροσολεῖν γὰρ ἄντικρυς ἐνομίζετο, εἴ γε καὶ ταύτην ἀνδρὶ παραδοῖεν, καὶ νόμῳ γάμου κατα
col. 653–654page 53 of 392
PG 145:653δουλώσωσι, καθάπαξ ἀφιερωθεῖσαν Θεῷ. Αὖθις δὲ γυναῖκα ὥραν ἤδη φύσεως ἔχουσαν, ἐντὸς τῶν ἱερῶν ἀνακτόρων περιπολεῖν, οὔτ᾽ ἐφειμένον τῷ νόμῳ δεῖν ᾤοντο· καὶ ἅμα τῷ πράγματι τὸ σεμνὸν οὐ προσῆν. Πολλὰ τοιγαροῦν καὶ πολλάκις περὶ τούτου διασκοπουμένοις, γίνεται τις θεόθεν ἐπισκοπὴ, ἐνί τινι τῶν περὶ τὸ ἱερὸν μνηστείας ὀνόματι δοῦναι τὴν παῖδα ἐκεῖνον δ᾽ εἶναι τοιοῦτον, οἷον πρὸς φυλακὴν τῆς παρθενίας δεξιῶς ἔχειν. Οὐκ ἄλλος τοίνυν τοῦ Ἰωσὴφ ἐδόκει ἁρμόδιος πρὸς τῆς μνηστείας μόνης συνά φειαν, προσήκων τε κατὰ γένος αὐτῇ· τῆς γὰρ αὐτ τῆς φυλῆς ἦν, καὶ ἄλλως γήρᾳ καὶ σεμνῇ πολιτεία ἐκ πολλοῦ τὸ ἀξιόπιστον εἰληφώς. ΚΕΦΑΛΙ. Η΄. Περὶ τοῦ εὐαγγελισμοῦ τῆς ὑπεραγίας θεοτόκου· καὶ περὶ τῆς ἁγίας Ελισάβετ, καὶ τῆς κυοφορίας αὐτῆς· καὶ περὶ τῆς ταραχῆς τοῦ μνήστορος Ιωσὴς διὰ τὴν ὑπερφυὰ τοῦ Ἰησοῦ σύλληψιν. Καὶ δὴ ἐν Ναζαρέτ σύνοικος γενομένη τῷ Ἰωσήφ, παρὰ τοῦ ἀρχαγγέλου εὐαγγελίζεται Γαβριήλ, Χαῖρε, λέγοντος, κεχαριτωμένη, ὁ Κύριος μετὰ σοῦ καὶ ἅμα τῷ λόγῳ, ἀμεταβάτως κάτεισιν ὁ προαιών νιος τοῦ Θεοῦ Λόγος, καὶ τὴν ἡμετέραν φύσιν ἀῤῥή τως καὶ ὑπερονῶς ὑποδύεται, κραθεὶς καὶ μιγείς ἀνεννοήτως τῷ ἀνθρωπίνῳ φυράματι. ᾿Αλλ' ὁ μεν ἄγγελος τὸν ἀσπασμὸν δοὺς αὐτῇ, ἀπηλλάττετο ἐκείνη δὲ σπουδῇ τῇ ὀρεινῇ πρόσεισιν, ὁμοῦ μὲν καὶ τὸν κατ' αὐτὴν διὰ τοῦ ἀγγέλου παράδοξον του κετὸν διαγνοῦσα· ἅμα δὲ καὶ μαθεῖν σπεύδουσα τὸ κατ' αὐτὴν γεγονός προσήκουσάν τε τῷ γένει οὖσαν τὴν Ἐλισάβετ ἀσπάσασθαι, ἔξω χρόνου καὶ αὐτὴν τὸν Ἰωάννην εἰς ἕκτον μῆνα ἤδη κυοφοροῦσαν ἄλλως τε δὲ καὶ τῷ πολλῷ χρόνῳ οἰομένη ἔχειν τι καινότερον ἐκείνην ἐπὶ τῷ καινῷ τῆς συλλήψεως ἀπαγγέλλειν Πρόσεισι τοιγαροῦν καὶ ἀσπάζεται. Ὁ δὲ παῖς αὐτῇ ἕκτον ἤδη μῆνα πληρῶν ἡδύ τι ἐσκίρ τα· καὶ ὁ ἐγγάστριος δοῦλος τῷ ἐν γαστρὶ Δεσπότῃ τὴν προσκύνησιν ἀφωσίου, καὶ τὸ στόμα τῇ μητρὶ δανειζόμενος, ὑπερφυώς προεφήτευς, μητέρα τε τοῦ Κυρίου ταύτην καλῶν, καὶ ἐν γυναιξὶν εὐλογημένην, καὶ καρπὸν κοιλίας τὸ ἐν ταύτῃ κυοφορούμενον, μηδὲν δηλαδὴ συμβαλλομένης τῆς ἀνδρῴας γονῆς. Ἐντεῦθεν κἀκείνη τοῖς κατὰ σκοπὸν ἐντυ χοῦσα, θείῳ τε καθυπηρετοῦσα Πνεύματι τύφου ὡς ποῤῥωτάτω κενοῦ, ἑαυτήν τε μακαρίζει, καὶ τὸ ἐσό μενον αριδηλότατα διαγγέλλει. Ἐπεὶ δ᾽ ἔθιμον ἦν
ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. I.
δουλώσωσι, καθάπαξ ἀφιερωθεῖσαν Θεῷ. Αὖθις δὲ res divina, intacta, et sacrosancta, in templi sanγυναῖκα ὥραν ἤδη φύσεως ἔχουσαν, ἐντὸς τῶν ἱερῶν
ἀνακτόρων περιπολεῖν, οὔτ᾽ ἐφειμένον τῷ νόμῳ δεῖν
ᾤοντο· καὶ ἅμα τῷ πράγματι τὸ σεμνὸν οὐ προσῆν.
Πολλὰ τοιγαροῦν καὶ πολλάκις περὶ τούτου διασκο
πουμένοις, γίνεται τις θεόθεν ἐπισκοπὴ, ἐνί τινι τῶν
περὶ τὸ ἱερὸν μνηστείας ὀνόματι δοῦναι τὴν παῖδα
ἐκεῖνον δ᾽ εἶναι τοιοῦτον, οἷον πρὸς φυλακὴν τῆς
παρθενίας δεξιῶς ἔχειν. Οὐκ ἄλλος τοίνυν τοῦ Ἰωσὴφ
ἐδόκει ἁρμόδιος πρὸς τῆς μνηστείας μόνης συνάφειαν, προσήκων τε κατὰ γένος αὐτῇ· τῆς γὰρ αὐτ
τῆς φυλῆς ἦν, καὶ ἄλλως γήρᾳ καὶ σεμνῇ πολιτεία
ἐκ πολλοῦ τὸ ἀξιόπιστον εἰληφώς.
ctiore loco etadytis ipsis vivebat. Postquam autem
adolevit, censilium sacerdotes agitarunt, quid de
ea statuerent, ne in sacrum ejus corpus admittere
quidquam viderentur. Sacrilegium namque prorsus
se commissuros putabant, si viro eam conjugerent, 64 atque in servitutem conjugalis legis redigerent, quæ semel Deo dicata esset. diverso
autem puellam eo ætatis flore, in sacratiore templo
versari, nec permissum lege putabant nec rensalis honestam et decoram esse videbant. Sæpe
itaque et multum re deliberata, divinitus eis per
inspirationem ostenditur, ut eam alicui ex iis qui
ad templum sedulo essent, sponsa nomine committerent. Eum vero talem esse debere, cui recte
virginitatis custodia demandaretur. Porro non alius ipso Josepho visus est esse magis idoneus, ad
solorum sponsalium conjunctionem contrahendam quippe qui propinquitate generis eam contingeret
(ejusdem enim tribus erant), insuper vero et senio et honestate morum jampridem bonæ fidei
existimationem consecutus esset.
ΚΕΦΑΛΙ. Η΄.
Περὶ τοῦ εὐαγγελισμοῦ τῆς ὑπεραγίας Θεοτό
κου· καὶ περὶ τῆς ἁγίας Ελισάβετ, καὶ τῆς
κυοφορίας αὐτῆς· καὶ περὶ τῆς ταραχῆς τοῦ
μνήστορος Ιωσὴς διὰ τὴν ὑπερφυὰ τοῦ
Ἰησοῦ σύλληψιν.
Καὶ δὴ ἐν Ναζαρέτ σύνοικος γενομένη τῷ Ἰωσήφ,
παρὰ τοῦ ἀρχαγγέλου εὐαγγελίζεται Γαβριήλ, Χαῖρε,
λέγοντος, κεχαριτωμένη, ὁ Κύριος μετὰ σοῦ·
καὶ ἅμα τῷ λόγῳ, ἀμεταβάτως κάτεισιν ὁ προαιών
νιος τοῦ Θεοῦ Λόγος, καὶ τὴν ἡμετέραν φύσιν ἀῤῥή
τως καὶ ὑπερονῶς ὑποδύεται, κραθεὶς καὶ μιγείς
ἀνεννοήτως τῷ ἀνθρωπίνῳ φυράματι. ᾿Αλλ' ὁ μεν
ἄγγελος τὸν ἀσπασμὸν δοὺς αὐτῇ, ἀπηλλάττετο
ἐκείνη δὲ σπουδῇ τῇ ὀρεινῇ πρόσεισιν, ὁμοῦ μὲν
καὶ τὸν κατ' αὐτὴν διὰ τοῦ ἀγγέλου παράδοξον του
κετὸν διαγνοῦσα· ἅμα δὲ καὶ μαθεῖν σπεύδουσα τὸ
κατ' αὐτὴν γεγονός προσήκουσάν τε τῷ γένει οὖσαν
τὴν Ἐλισάβετ ἀσπάσασθαι, ἔξω χρόνου καὶ αὐτὴν
τὸν Ἰωάννην εἰς ἕκτον μῆνα ἤδη κυοφοροῦσαν·
ἄλλως τε δὲ καὶ τῷ πολλῷ χρόνῳ οἰομένη ἔχειν τι
καινότερον ἐκείνην ἐπὶ τῷ καινῷ τῆς συλλήψεως
ἀπαγγέλλειν Πρόσεισι τοιγαροῦν καὶ ἀσπάζεται. Ὁ
δὲ παῖς αὐτῇ ἕκτον ἤδη μῆνα πληρῶν ἡδύ τι ἐσκίρ
τα· καὶ ὁ ἐγγάστριος δοῦλος τῷ ἐν γαστρὶ Δεσπότῃ
τὴν προσκύνησιν ἀφωσίου, καὶ τὸ στόμα τῇ μητρὶ
δανειζόμενος, ὑπερφυώς προεφήτευς, μητέρα τε
τοῦ Κυρίου ταύτην καλῶν, καὶ ἐν γυναιξὶν εὐλογη
μένην, καὶ καρπὸν κοιλίας τὸ ἐν ταύτῃ κυοφορού
μενον, μηδὲν δηλαδὴ συμβαλλομένης τῆς ἀνδρῴας
γονῆς. Ἐντεῦθεν κἀκείνη τοῖς κατὰ σκοπὸν ἐντυχοῦσα, θείῳ τε καθυπηρετοῦσα Πνεύματι τύφου ὡς
ποῤῥωτάτω κενοῦ, ἑαυτήν τε μακαρίζει, καὶ τὸ ἐσό
μενον αριδηλότατα διαγγέλλει. Ἐπεὶ δ᾽ ἔθιμον ἦν
Homo justus, et ad testimonium conjugalis
semper mansura virginitatis electus.» (Augustin.)
«Non conjugii, sed custodiæ gratia, ad testimonnium rei futuræ, non notham, sive illegitimam videlicet accidisse Christi in carne provinciam
obeundam, sed veritatis attestatione sine viri semine in Spiritu sancto certo dispensatam fuisse.»
(Epiphan. Gontra Antidicomarianitas «Hoc autem
G
CAPUT VIII.
De Annuntiatione sanctissimæ Dei Genitricis; de
sancta Elisabeth, ejusque uteri gestatione; et de
conturbatione sponsi Joseph. propter divinam et
supernaturalem Jesu conceptionem.
Itaque in Nazareth cum Josepho domicilium illa
habens, ab archangelo Gabriele lætum accipit nuntium: Ave, dicente, gratia plena, Dominus tecum,
et simul cum ea ipsa voce intransibiliter æternum
et antesæculare Verbum Dei descendit, et conditionem naturamque nostram, inenarrabili naturamque superante modo subit, supra mentis intelligentiæque nostræ captum, massæ et fermento
humano mistum atque temperatum. Et angeius
quidem salutatione legatione que functus, ab ea
discessit. Ipsa vero festicabunda ab oram montanam concessit, simul et partum præter opinionem
sibi ab angelo denuntiatum considerans, et id quod
de se accidesset cognoscere festinans: præterea,
ut cognatam suam Elisabeth salutaret et alloquerelur, quæ et ipsa, præter ætatem, in sextumjammensem, Joannem in utero gravida gestabat. Putabat denique illam, quod provectioris esset ætatis,
novi quidquam sibi dicturam annuntiaturamque
esse de nova fretus sui conceptione. Adit itaque
eam et salutat. Infans autem illius sextum jam
implens mensem, suaviter subsilit et exsultat:
65 famulusque in utero conclusus Domina, qui
et ipse in utero gestabatur, debitum adorationis
honorem sanctius dicat: et ore materno quasi
mutuo sumpto, supra natura captum vaticinatur,
matrem eam Domini vocans, simulque inter mulieres benedictam: nec minus ventris fructum,
exemplo magnifice fidelibus insinuatur conjugibus,
etiam servata pari consensus continentia, posse
permanere vocarique coojugium, non permisto
corporis sexu, sed custoditio mnentis affectu.»
(August. De consensu. evang. lib. 11 cap. 4.)» Josephus senex admodum fuit. octuagicta plus minus
natus annos, el sex ex priore conjuge habuit liberos.» (Epiphan.)
Chapter IXCaput IX
col. 655–656page 54 of 392
Caput VIII
PG 145:655τίκτειν ἤδη ἐπειγομένης, τρίτον μήνα ταύτῃ διαγρα γοῦσα, καὶ τῷ τῆς ἐκπλήξεως ἀπόρῳ λύσιν τινὶ ἴσως λαβοῦσα, εἰς τὸν οἶκον ταύτης ἀνέστρεφεν. Ὡς δὲ καὶ αὐτῇ εἰς ἄγκον ἡ γαστὴρ ἐπῆρτο, οὐκ εἰ πρεπῆ διενοεῖτο πράττειν ὁ Ἰωσὴφ, ἀγνοῶν τὸ μυ στήριον· ἀμέλει τοι καὶ λαθραίαν τὴν ἀπόλυσιν αὐτῇ ᾠκονόμει, δίκαιος, φησίν, ὤν, καὶ οὐδαμῶς ἐκπομπεῦσαι ἐθέλων τὸ γεγονός. Αλλ᾿ εὐθὺς τῷ διανοήματι ἐπιστὰς ὁ εὐαγγελισάμενος ἄγγελος, λύει τὸ ἄπορον τῷ πρεσβύτῃ· ἐχρῆν καὶ γὰρ τῷ διαφανεῖ δοχείῳ τῆς χάριτος μηδέν τι μώμου καὶ ὕβρεως προστριβῆναι, καὶ τῶν τοῦ ἡλίου ἀκτίνων ὄντι διαυγεστέρῳ. ᾿Αμέλει τοι καὶ υἱὸν Δαυίδ ἐκεῖνον καλεῖ, αἰνιττόμενος, ὅθεν προελθεῖν ὁ προσδοκώμενος ἔμελλε· καὶ αὖθις γυναῖκα αὐτὴν εἴτουν μνη στὴν αὐτὴν ὀνομάζει· Μή τις σε, λέγων, λογισμὸς ταραττέτω, δεδοικώς μὴ προσκρούσης Θεῷ, μοιχα. λίδα δῆθεν σύνοικον ἔχων. Τοσοῦτον γὰρ τοῦ ἄγους ἀπήλλακται, ὥστε καὶ κρείττων φύσεως ή κυοφορία. Μὴ τοίνυν φοβοῦ αὖθις παραλαβεῖν αὐτὴν, ὅσον τὸ κατὰ σὲ ἀπολελυμένην καὶ θύραζε οὖσαν· σκιρτάν δὲ μᾶλλον προσηκον, καὶ ὑπερφυοῦς τῆς ἡδονῆς ἀναπίμπλασθαι. Τὸ γὰρ ἐν αὐτῇ γεννηθὲν ἐκ τὰς παρθένους ὑποχωρεῖν, τῆς δ᾽ ἐν γαστρὶ ἐχούσης Πνεύματός ἐστιν ἀγίου, φησίν. ΚΕΦΑΛ. Θ'. Περὶ τοῦ γένους ᾿Αντιπάτρου καὶ Ηρώδου καὶ περὶ Υρκανοῦ καὶ ᾿Αριστοβούλου των ἀρχιερέων· καὶ ὡς ὑπὸ Καίσαρος Αὐγούσ του βασιλεύς Ηρώδης τῶν Ἰουδαίων γενό μενος, διὰ τὸ ἀλλόφυλον τὰς ἀπὸ τοῦ Εσδρα αναγραφὰς τῶν φυλῶν πυρὶ δίδωσι και τὴν ἀρχιερωσύνην ἐπὶ ὠνῇ τῷ βουλομένῳ ἐτίθει. Τοῦ λοιποῦ δ᾽ ἔμοιγε ἀναγκαῖον εἶναι δοκεῖ δεῖξαί τε εἰς πέρας τὴν προφητείαν ἐλθοῦσαν, ὡς ἡ ὑπό σχεσις, Οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ιούδα, οὐδὲ ἡγούμενος ἐκ τῶν μηρῶν αὐτοῦ, ἕως ἔλθοι ἀπόκειται, καὶ αὐτὸν εἶναι προσδοκίαν ἐθνῶν, σαφῶς περὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν τοῦτο διατρανοῦσαν. Τηνικάδε γὰρ ἐκεῖνος ἐπιφοιτᾷ, όπηνίκα οἱ τῶν Ιολδαίων ἄρχοντες, ὑπὸ χεῖρα 'Ρωμαίοις γενόμενοι, ἐκλελοίπασι, τῷ Ρωμαϊκῷ σκήπτρῳ καθυποκλίναν τες. Ζεύγλῃ γὰρ τῆς ἐκείνων ὑπαχθέντες δουλείας, φόρους τελεῖν ἠναγκάζοντο· ὁμοῦ τε τῇ τοῦ Χρι στοῦ παρουσίᾳ καὶ ἡ πρώτη ἐκείνη απογραφή γίνε ται. Ἐχρῆν καὶ γὰρ τῇ πρὸς γῆν καθόδῳ τοῦ τῶν οὐρανῶν βασιλεύοντος καὶ τοὺς ἐπὶ γῆς ἄρχοντας λειτουργίαν εἰσενεγκεῖν. Οὐδὲν δὲ οἷον καὶ αὖθις ἐν ἐπιτόμῳ τὴν ἱστορίαν διαδραμεῖν σαφηνείας χάριν τῶν προκειμένων. Εκ γάρ τοι Μωσέως καὶ πρὸ ἐκείνου, ὥς μοι προείρηται, ὑπὸ τοῖς οἰκείοις τοῦ ἔθνους ἄρχουσι, τοῖς ἐκ φυλῆς Ἰούδα κατάγουσι τὴν
qui ab
τίκτειν ἤδη ἐπειγομένης, τρίτον μήνα ταύτῃ διαγρα
γοῦσα, καὶ τῷ τῆς ἐκπλήξεως ἀπόρῳ λύσιν τινὶ
ἴσως λαβοῦσα, εἰς τὸν οἶκον ταύτης ἀνέστρεφεν. Ὡς
δὲ καὶ αὐτῇ εἰς ἄγκον ἡ γαστὴρ ἐπῆρτο, οὐκ εἰ
πρεπῆ διενοεῖτο πράττειν ὁ Ἰωσὴφ, ἀγνοῶν τὸ μυ
στήριον· ἀμέλει τοι καὶ λαθραίαν τὴν ἀπόλυσιν
αὐτῇ ᾠκονόμει, δίκαιος, φησίν, ὤν, καὶ οὐδαμῶς
ἐκπομπεῦσαι ἐθέλων τὸ γεγονός. Αλλ᾿ εὐθὺς τῷ
διανοήματι ἐπιστὰς ὁ εὐαγγελισάμενος ἄγγελος, λύει
τὸ ἄπορον τῷ πρεσβύτῃ· ἐχρῆν καὶ γὰρ τῷ διαφα
νεῖ δοχείῳ τῆς χάριτος μηδέν τι μώμου καὶ ὕβρεως
προστριβῆναι, καὶ τῶν τοῦ ἡλίου ἀκτίνων ὄντι
διαυγεστέρῳ. ᾿Αμέλει τοι καὶ υἱὸν Δαυίδ ἐκεῖνον
καλεῖ, αἰνιττόμενος, ὅθεν προελθεῖν ὁ προσδοκώ -
μενος ἔμελλε· καὶ αὖθις γυναῖκα αὐτὴν εἴτουν μνη
στὴν αὐτὴν ὀνομάζει· Μή τις σε, λέγων, λογισμὸς
ταραττέτω, δεδοικώς μὴ προσκρούσης Θεῷ, μοιχα.
λίδα δῆθεν σύνοικον ἔχων. Τοσοῦτον γὰρ τοῦ ἄγους
ἀπήλλακται, ὥστε καὶ κρείττων φύσεως ή κυοφορία.
Μὴ τοίνυν φοβοῦ αὖθις παραλαβεῖν αὐτὴν, ὅσον τὸ
κατὰ σὲ ἀπολελυμένην καὶ θύραζε οὖσαν· σκιρτάν
δὲ μᾶλλον προσηκον, καὶ ὑπερφυοῦς τῆς ἡδονῆς
ἀναπίμπλασθαι. Τὸ γὰρ ἐν αὐτῇ γεννηθὲν ἐκ
ea gestabatur, ad quem scilicet nibil τὰς παρθένους ὑποχωρεῖν, τῆς δ᾽ ἐν γαστρὶ ἐχούσης
virilis seminis esset collatuin, benedictum. Inde
porro et ipsa, id quod proposuerat quæsiveratque
cousecula, divino subserviens Spiritui, inani gloria
et arrogantia quam longissime semota, cum se
ipsam beatam prædicat, tum id quod futurum esset, apertissime prænuntiat. Cum autem in moribus esset, ut virgines, cum partus gravidæ mulieri
et jam parturienti immineret, secederent: tertium.
cum ea versata mensem, quod jam ex immensa
illa consternationis atque admirationis addubita -
tione magis magisque aliquid remitteret, domum
suam revertitur. Interim ci venter tumescere, et
Joseph de ea, quod minus deceret, agere in animo
habebat, mysterium ignorans: quin etiam occultam
abea discessionem meſtitari quod vir justus esset.
et rem actam eliminare atque vulgare nollet. Sed
confestim talia cogitanti, cum læto nuntio assistens
angelus, dubitationem eam seni solvit. Oportebat
enim clarissimo gratiæ receptaculo et vasi nihil
reprehensionis, indignitatis et injuriæ inferri:
quod nimirum vel ipsius solis radiis sit splendidius
et illustrius. Porro et filium David illum angelus
vocat, per insinuationem declarans, unde exoptatus exspectatusque ille proditurus esset. Ipsam Πνεύματός ἐστιν ἀγίου, φησίν.
*uoque uxorum sive sponsam nominat, quasi diceret: Cave, te cogitatio deliberatione ulla conturbet, ut vereare, ne Deum offendas, tanquam adulteram uxorem domi cohabitantem habens.
Tantum enim a piaculo et macula omni abest, ut etiam longe supra naturam sit ista in utero fclus
gestatio. Ne igitur aut timeas ipsam rursus recipere, quam tu (quantum in te est) repudiasti
et extrusisti. Quin gaudio exsilire te magis decet, et animum lætitia et voluptate, quæ naturam
excellit, adimplere. Quod enim, inquit, in ea editum est, ex Spiritu sancto est 16.
CAPUT IX.
De genere Antipatri et Herodis, et de Hyrcano el
Aristobulo pontificibus; et ut a Cæsare Augusto
Horodes Judeorum rex creatus propterea quod
advena esset, tribus Judæorum ab Esdra conscriplas igni combusserit, atque Pontificatum venalem emere volentibus proposuerit.
66 Nunc sane necessarium mihi esse videtur,
ita ut pollicitus sum, ut ostendam ad finem exitumque suum prophetiam illam pervenisse: Non
deficiet princeps ex Juda, nec dux ex femore ejus,
donec veniat cui repositum est, et ipsum esse exspectationem gentium 17. Quæ prophetia de Salvatore
nostro hoc liquidissime profert. Tunc enim ille
advenit, quum Judæorum duces in Romanorum
potestatem redacti defecerunt, et sceptro imperoique eorum paruerunt. Sub jngum enim servitutis
ab allis missi, tributum illis solvere coacti sunt, et
una cum adventu Christi prima illa descriptio et
census est actus. Oportebat enim in descensus Regis calorum in terram, eliam terre principes
suum ministerium et munus ei præstare. Verum
enimvero nihil obstat, quominus denuo per compendium historiam percurramus: ut et ea quæ
præmissa sunt, certius clariusque intelligantur.
temporibus enim Mosis, et quæ illum præcessere,
1ºMatth. 1, 20. 17 Gen. xlix,10.
Περὶ τοῦ γένους ᾿Αντιπάτρου καὶ Ηρώδου·
καὶ περὶ Υρκανοῦ καὶ ᾿Αριστοβούλου των
ἀρχιερέων· καὶ ὡς ὑπὸ Καίσαρος Αὐγούσ
του βασιλεύς Ηρώδης τῶν Ἰουδαίων γενόμενος, διὰ τὸ ἀλλόφυλον τὰς ἀπὸ τοῦ Εσδρα
αναγραφὰς τῶν φυλῶν πυρὶ δίδωσι και
τὴν ἀρχιερωσύνην ἐπὶ ὠνῇ τῷ βουλομένῳ
ἐτίθει.
Τοῦ λοιποῦ δ᾽ ἔμοιγε ἀναγκαῖον εἶναι δοκεῖ δεῖξαί
τε εἰς πέρας τὴν προφητείαν ἐλθοῦσαν, ὡς ἡ ὑπόσχεσις, Οὐκ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ιούδα, οὐδὲ
ἡγούμενος ἐκ τῶν μηρῶν αὐτοῦ, ἕως ἔλθοι
ἀπόκειται, καὶ αὐτὸν εἶναι προσδοκίαν ἐθνῶν,
σαφῶς περὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν τοῦτο διατρανοῦσαν.
Τηνικάδε γὰρ ἐκεῖνος ἐπιφοιτᾷ, όπηνίκα οἱ τῶν
Ιολδαίων ἄρχοντες, ὑπὸ χεῖρα 'Ρωμαίοις γενόμενοι,
ἐκλελοίπασι, τῷ Ρωμαϊκῷ σκήπτρῳ καθυποκλίναντες. Ζεύγλῃ γὰρ τῆς ἐκείνων ὑπαχθέντες δουλείας,
φόρους τελεῖν ἠναγκάζοντο· ὁμοῦ τε τῇ τοῦ Χρι
στοῦ παρουσίᾳ καὶ ἡ πρώτη ἐκείνη απογραφή γίνε
ται. Ἐχρῆν καὶ γὰρ τῇ πρὸς γῆν καθόδῳ τοῦ τῶν
οὐρανῶν βασιλεύοντος καὶ τοὺς ἐπὶ γῆς ἄρχοντας
λειτουργίαν εἰσενεγκεῖν. Οὐδὲν δὲ οἷον καὶ αὖθις ἐν
ἐπιτόμῳ τὴν ἱστορίαν διαδραμεῖν σαφηνείας χάριν
τῶν προκειμένων. Εκ γάρ τοι Μωσέως καὶ πρὸ
ἐκείνου, ὥς μοι προείρηται, ὑπὸ τοῖς οἰκείοις τοῦ
ἔθνους ἄρχουσι, τοῖς ἐκ φυλῆς Ἰούδα κατάγουσι τὴν
col. 657–658page 55 of 392
PG 145:657σειράν, τὸ Ἰουδαίων ἔθνος πάλαι βασιλευόμενοι ἤγοντο, ἔχρις οὗ Αὔγουστος μόναρχος ἀνηγόρευτο ἐφ' οὗ πρῶτος Ἡρώδης ἀλλόφυλος ὢν, τὴν τῶν του δαίων πρὸς Ῥωμαίων ἐπιτρέπεται βασιλείαν, Ἰδου μαῖος ὢν τὸ γένος, ὡς Ἰωσήπῳ δοκεῖ, ἐκ πατρός, ᾿Αράβιος δὲ κατὰ τὴν μητέρα, ᾿Αντίπατρος γὰρ ὁ τούτου πατὴρ, ἐξ ᾿Αραβίας ἄγεται γυναῖκα Κύπριν όνομα, ἢ πατέρα τεττάρων παίδων ποιεῖ· ὧν εἷς οὗτος Ηρώδης ἦν. ὡς δ᾽ Αφρικανῷ δόξαν καὶ τούτῳ πλείστην ἐκ τῆς συγγαρῆς περιβαλλομένῳ, «'Αντίο πατρος, φησὶν, ὁ Ἡρώδου τινὸς ᾿Ασκαλωνίτου, δοῦ λος ἱερέως τινὸς τῶν περὶ τὸν νεὼν τοῦ ῾Απόλλωνος δισπονουμένων. Οὗ τὸν παῖδα Αντίπατρον ἔτι νήπιον ὄντα, Ιδουμαῖοι λῃσταὶ διαρπάσαντες, παρ' ἑαυτοῖς εἶχον· ῥύεσθαι γὰρ αὐτὸν ὁ πατὴρ ἄπορος ἦν χρή ματα καταθέμενος. Καὶ τοίνυν ὑπ' ἐκείνοις τρα φείς, ἔδοξεν Ιδουμαῖος εἶναι. Εσύστερον δὲ Υρκανῷ τῷ Ἰουδαίας ἀρχιερεῖ, ὃς Ἰουδαίων πρῶτος διάδημα περιέθετο, φίλος γενόμενος, καὶ ἐν ταῖς πρὸς τὸν ἀδελφὸν ᾿Αριστόβουλον ἐκείνου διαφοραῖς χρήσιμος ἀναφανείς, καὶ τὴν βασιλείαν ἐλευθερώσας αὐτῷ περικοπτομένην ἀπὸ τοῦ ἀδελφοῦ, ἔπειτα δὲ καὶ Δωμαίοις ἐσ᾽ ἅπασι δεξιός γεγνονώς, πρὸς Αἰγυπτόν τε καὶ Αραβας διαπονουμένοις, ἐπείπερ Ἀριστόβουλος μὲν ὑπὸ Πομπηΐου δέσμιος αἰσχρῶς ἐπὶ Ρώμην ἐπέμφθη, καὶ τὸ 'Ιουδαίων ἔθνος δεδούλωτο, ηὐτύχησεν οὗτος ἐπιμελητής τῆς Παλαιστίνης γενέσθαι. Ἐπεὶ δ᾽ ἐπύστερον αἰχμάλωτος καὶ Υρκανός ὑπὸ Πάρθων ἑάλω, εἰς ὃν ὕστατον τὰ τῆς τῶν ἀρχιερέων περιέστη διαδοχῆς, καὶ ᾿Αντίπατρος ἐντεῦθεν μέγας γενόμενος Μαλίχῳ τινὶ δολίως ἀνῄρηται, ός Ηρώδου πατὴρ ἦν· οὗτος πάμπολλά τινα τοῖς Ῥωμαίων στρατηγοῖς καταθέμενος χρήματα, καὶ ὅλος εἴκειν ταῖς ἐκείνων προσεαγαῖς ὑποσχόμενος, τὴν ἀρχὴν ἐγχειρίζεται τοῦ γὰρ Καίσαρος Αὐγούστου μετὰ βαρείας δυνάμεως τοῖς κατ᾿ Αἴγυπτον σκηπτοῦ δίκην ἐπελθόντος· σκοπὸς δὲ αὐτῷ Κλεοπάτραν χειρώσασθαι, εἰς ἣν ὑστάτην ἡ τῶν ἐξ ᾿Αλεξάνδρου Πτολεμαίου Μακεδονική δυναστεία κατέληξε· πρὸς δὲ καὶ ᾿Αντώνιον, τοῖς ἐκείνης ἱμέροις εαλωκότα, πρόσεισιν Ηρώδης οὗτος, σύμπανθ᾽ ἕτοιμος χορηγεῖν ὅσα γ' ἐκείνῳ θυμήρη σἶτα καὶ ὅπλα καὶ χρυσίον οὐκ εὐ αρίθμητον, καὶ συμμαχίαν τὴν ἐφικτήν. ὡς δὲ καὶ Αἴγυπτος καὶ Κλεοπάτρα ὑπὸ χεῖρα Καίσαρι καὶ Ῥωμαίοις γεγένηται, δυσὶ πρὸς τοῖς δέκα ἔτεσι τῷ Αὐγούστῳ διανύοντι τῇ ἀρχῇ, εἰς Ρώμην τε ήκεν Ἡρώδης οὗτος, ὃν καὶ τῆς θεραπείας αμειβόμενος Αύγουστος, βουλῇ τῆς Ῥωμαίων συγκλήτου διάδημα περιθέμενος τούτῳ, βασιλέα τῆς Ἰουδαίας ἀνεῖπεν ὃς ἐπεὶ τῶν Ἱεροσολύμων ἐκράτησε, τοὺς Ἰουδαίους γνοὺς τὸ ἀλλόφυλον, καὶ ἄλλως τῆς αὐτοῦ φύσεως τὸ ἀπηνὲς καὶ θηριώδες ἐκτρεπομένους ὡς μάλιστα, τοὺς μὲν ἀπήλασεν· ἄλλους δὲ καὶ κακῶς διέθετο τοὺς δὲ καὶ ξίφει διεχειρίσατο· σκυλεύει τε τὸ 18 ρὸν, καὶ τὴν πόλιν ἀναστατεῖ, μοχθηρῶς τῇ ἐξουσίᾳ χρώμενος. Πρὸς δὲ δὴ τοῖς ἄλλοις καὶ τοῦτο κακῶς διαπράττεται. Τὰς γὰρ τῶν φυλῶν ἁπάσας δημοσίας ἀναγραφὰς, αἱ ἀπὸ τοῦ Εσδρα ἐτύγχανον, μανικῶς διακείμενος, ἔργον ποιεῖγαι φλογός. Τὸ δὲ βούλευμα,
"
ECCLESIASTICA HISTORIA LIB. I.
genus ducerent, gens Judæorum olim regio more
regebatur, donec Augustus unus solusque imperator est renuntiatus: sub quo primus Herodes,
advena et alienigena, a Romanis demandatum sibi
Judæorum regnum accepit. Fuit is paterno genere,
ul Josephus opinatur, Idummus, materno autem,
Arabs. Antipater enim, hujus pater, ex Arabia
uxorem Cyprim duxit: quæ eum quatuor filiorum
patrem fecit, quorum unus Herodes hic fait.
Ut autem Africano videtur, qui et ipse magnam est in scribendis historiis laudem consecutus: «Antipater (sic ipse scribit) Herodis pater, filius Herodis cujusdam Ascalonitæ
fuit, sacerdotis cujuspiam servi, cui in templo
σειράν, τὸ Ἰουδαίων ἔθνος πάλαι βασιλευόμενοι ut antea dixi, a suis principibus, qui ex tribu Jud
ἤγοντο, ἔχρις οὗ Αὔγουστος μόναρχος ἀνηγόρευτο·
ἐφ' οὗ πρῶτος Ἡρώδης ἀλλόφυλος ὢν, τὴν τῶν του
δαίων πρὸς Ῥωμαίων ἐπιτρέπεται βασιλείαν, Ἰδουμαῖος ὢν τὸ γένος, ὡς Ἰωσήπῳ δοκεῖ, ἐκ πατρός,
᾿Αράβιος δὲ κατὰ τὴν μητέρα, ᾿Αντίπατρος γὰρ ὁ
τούτου πατὴρ, ἐξ ᾿Αραβίας ἄγεται γυναῖκα Κύπριν
όνομα, ἢ πατέρα τεττάρων παίδων ποιεῖ· ὧν εἷς
οὗτος Ηρώδης ἦν. ὡς δ᾽ Αφρικανῷ δόξαν καὶ τούτῳ
πλείστην ἐκ τῆς συγγαρῆς περιβαλλομένῳ, «'Αντίο
πατρος, φησὶν, ὁ Ἡρώδου τινὸς ᾿Ασκαλωνίτου, δοῦ
λος ἱερέως τινὸς τῶν περὶ τὸν νεὼν τοῦ ῾Απόλλωνος
δισπονουμένων. Οὗ τὸν παῖδα Αντίπατρον ἔτι νήπιον
ὄντα, Ιδουμαῖοι λῃσταὶ διαρπάσαντες, παρ' ἑαυτοῖς
εἶχον· ῥύεσθαι γὰρ αὐτὸν ὁ πατὴρ ἄπορος ἦν χρή
ματα καταθέμενος.» Καὶ τοίνυν ὑπ' ἐκείνοις τρα- Apollinis sacrorum cura demandala fuerat. Huφείς, ἔδοξεν Ιδουμαῖος εἶναι. Εσύστερον δὲ Υρκανῷ
τῷ Ἰουδαίας ἀρχιερεῖ, ὃς Ἰουδαίων πρῶτος διάδημα
περιέθετο, φίλος γενόμενος, καὶ ἐν ταῖς πρὸς τὸν
ἀδελφὸν ᾿Αριστόβουλον ἐκείνου διαφοραῖς χρήσιμος
ἀναφανείς, καὶ τὴν βασιλείαν ἐλευθερώσας αὐτῷ
περικοπτομένην ἀπὸ τοῦ ἀδελφοῦ, ἔπειτα δὲ καὶ
Δωμαίοις ἐσ᾽ ἅπασι δεξιός γεγνονώς, πρὸς Αἰγυπτόν
τε καὶ Αραβας διαπονουμένοις, ἐπείπερ Αριστόβου
λος μὲν ὑπὸ Πομπηΐου δέσμιος αἰσχρῶς ἐπὶ Ρώμην
ἐπέμφθη, καὶ τὸ 'Ιουδαίων ἔθνος δεδούλωτο, ηὐτύχη
σεν οὗτος ἐπιμελητής τῆς Παλαιστίνης γενέσθαι.
Ἐπεὶ δ᾽ ἐπύστερον αἰχμάλωτος καὶ Υρκανός ὑπὸ
Πάρθων ἑάλω, εἰς ὃν ὕστατον τὰ τῆς τῶν ἀρχιερέων
περιέστη διαδοχῆς, καὶ ᾿Αντίπατρος ἐντεῦθεν μέγας
γενόμενος Μαλίχῳ τινὶ δολίως ἀνῄρηται, ός Ηρώδου
πατὴρ ἦν· οὗτος πάμπολλά τινα τοῖς Ῥωμαίων
στρατηγοῖς καταθέμενος χρήματα, καὶ ὅλος εἴκειν
ταῖς ἐκείνων προσεαγαῖς ὑποσχόμενος, τὴν ἀρχὴν
ἐγχειρίζεται τοῦ γὰρ Καίσαρος Αὐγούστου μετὰ
βαρείας δυνάμεως τοῖς κατ᾿ Αἴγυπτον σκηπτοῦ δίκην
ἐπελθόντος· σκοπὸς δὲ αὐτῷ Κλεοπάτραν χειρώσα
σθαι, εἰς ἣν ὑστάτην ἡ τῶν ἐξ ᾿Αλεξάνδρου Πτολε
μαίου Μακεδονική δυναστεία κατέληξε· πρὸς δὲ καὶ
᾿Αντώνιον, τοῖς ἐκείνης ἱμέροις εαλωκότα, πρόσεισιν
Ηρώδης οὗτος, σύμπανθ᾽ ἕτοιμος χορηγεῖν ὅσα γ'
ἐκείνῳ θυμήρη σἶτα καὶ ὅπλα καὶ χρυσίον οὐκ εὐ
αρίθμητον, καὶ συμμαχίαν τὴν ἐφικτήν. ὡς δὲ καὶ
Αἴγυπτος καὶ Κλεοπάτρα ὑπὸ χεῖρα Καίσαρι καὶ
Ῥωμαίοις γεγένηται, δυσὶ πρὸς τοῖς δέκα ἔτεσι τῷ
Αὐγούστῳ διανύοντι τῇ ἀρχῇ, εἰς Ρώμην τε ήκεν
Ἡρώδης οὗτος, ὃν καὶ τῆς θεραπείας αμειβόμενος
Αύγουστος, βουλῇ τῆς Ῥωμαίων συγκλήτου διάδημα
περιθέμενος τούτῳ, βασιλέα τῆς Ἰουδαίας ἀνεῖπεν·
ὃς ἐπεὶ τῶν Ἱεροσολύμων ἐκράτησε, τοὺς Ἰουδαίους
γνοὺς τὸ ἀλλόφυλον, καὶ ἄλλως τῆς αὐτοῦ φύσεως τὸ
ἀπηνὲς καὶ θηριώδες ἐκτρεπομένους ὡς μάλιστα,
τοὺς μὲν ἀπήλασεν· ἄλλους δὲ καὶ κακῶς διέθετο·
τοὺς δὲ καὶ ξίφει διεχειρίσατο· σκυλεύει τε τὸ 18ρὸν, καὶ τὴν πόλιν ἀναστατεῖ, μοχθηρῶς τῇ ἐξουσίᾳ
χρώμενος. Πρὸς δὲ δὴ τοῖς ἄλλοις καὶ τοῦτο κακῶς
διαπράττεται. Τὰς γὰρ τῶν φυλῶν ἁπάσας δημοσίας
ἀναγραφὰς, αἱ ἀπὸ τοῦ Εσδρα ἐτύγχανον, μανικῶς
διακείμενος, ἔργον ποιεῖγαι φλογός. Τὸ δὲ βούλευμα,
jus filium Antipatrum adhuc tenerum praedones
Idumæi captum apud se retinuerunt. Redimere
enim pater eum, propter pecuniæ inopiam, non
potuit.» Itaque quod apud eos est educatus, pro
Idumæo habitus est. Postea vero in Hyrcani Judææ
Pontificis amicitiam pervenit, et in certaminibus
illius adversus fratrem Aristobulum commodus
compertus est: 67 regnumque ejus admodum a
fratre accisum, in libertatem asseruit. Deinde autem Romanis in rebus omnibus se utilem et industrium, cum adversus Ægyptios et Arabes bello
occupati essent, præbuit. Et postquam Aristobulus
quidem a Pompeio turpiter vinctus, Romam missus, et Judæorum natio servitute oppressa est;
beneficio fortunæ huic contigit, ut procurator Palæstinæ fieret. Et cum deinceps Hyrcanus quoque
a Parthis captus, in quo ultima dignitatis pontificiæ constitit successio, et Antipater Herodis pater,
qui inde magis magisque creverat, Malichi cujusdam dolo necatus esset is ipse Herodes, magnam
vim pecuniæ Romanis ducibus largitus, eorumque
se imperata facturum pollicitus, regnum ab eis
traditum accepit. Cum enim Cæsar Augustus, cum
ingenti exercitu, procella et fulminis instar, impetum in gyptum faceret, eo consilio, ut Cleopatram, ad quam postremam Macedonic Ptolemæorum ab Alexandro potestas et ditio pertigit,
et ipsum Antonium illecebris ejus detentum debellaret et caperet: Herodes iste se oi conjunxit,
paratus quæcunque illi placerent, præbere et suppeditare: frumentum, arma, et pecuniæ numerum
ingentem, et quæcunque præterea posset praestare
auxilia. Ibi Egyptus et Cleopatra in potestatern
Cæsaris et Romanorum venit, duodecimo anno
postquam Augustus imperium suscepit. Huic sane
Herodi, cum Romam venisset, et Augustus referre
ei aliquam pro præstitis sibi officiis gratiam vellet,
dc Romani senatus consilio et voluntate, diadema
imposuit, et regem Judææ creavit: qui Hierosolymis potitus, quod sciret Judæos generis obscuritatem, quod scilicet advena esset, et præterea
crudelitatem naturæ ejus ingeniumque ferox quam
maxime aversari et odisse: quosdam ex civibus
Chapter XCaput X
col. 659–660page 56 of 392
PG 145:659ὡς κομιδῇ πονηρόν, ὡς ἂν ἀγνῶτες τοῦ λοιποῦ εἶεν γειώρας, ᾖ οἱ περὶ ταῦτα φυσώμενοι, ὅθεν δὴ τὸ γένος ἕλκουσι καὶ τινὲς μὲν οἱ ἐγχώριοι, τινές δ' αὖ οἱ ἀλλότριοι, οὓς καὶ γειώρας καλοῦσι. ᾿Ανοήτως δ' ἔχων περὶ ταῦτα καὶ ἀγεννῶς, καὶ τὴν τοῦ ἀρχιερέως στολὴν πρῶτος οὗτος κιβωτίῳ περιορίσας, καὶ τῷ σφραγι στῆρι δακτυλίῳ ἀσφαλιζόμενος, τοῖς τυχοῦσι καὶ βουλομένοις ὤνον τὴν ἀρχιερωσύνην προὐτίθει ἐπε τείοις ταῖς εἰσφοραῖς, τοὺς ἐξ ἀρχαίου γένους ὑπερορῶν. Ταῦτα δὲ πρᾶξαι περί τε τὴν στολὴν καὶ τοὺς ἱερεῖς, τόν τε υἱὸν τούτου Αρχέλαον, Ιώσηπος ἱστο ρεῖ, καὶ τοὺς μετ' ἐκεῖνον ἐκ Ρωμαίων τὴν τῶν Ἰου δαίων ἐπιτραπέντας ἀρχήν. Ταῦτα δὲ ἡμῖν μὴ παρο έργως εἰρῆσθαι δοκείτω τισὶν, ἀλλὰ καὶ κατ᾿ ἄλλης προφητείας ἐπίδειξιν, πέρας λαβούσης τῇ τοῦ Σωτῆ ρος ἐπιφανείς, καὶ κατὰ τὴν ἀληθῆ τῶν χρόνων δὴ παρατήρησιν. Α' γὰρ παρὰ τῷ Δανιήλ εβδομάδες ἐνταῦθα Χριστοῦ ἡγουμένου τὸν ἀριθμὸν συμπεραίνουσιν· ἐν αἷς μετὰ τὸ τούτων συμπέρασμα, σατέν στατα τὸ παρά Ιουδαίοις χρίσμα πάμπαν ἐξολοθρευθήσεσθαι ὁ θεόπτης προαγγέλλει προφήτης· ὃ δὴ καὶ πεπλήρωται τῇ ἐπὶ γῆς παρουσίᾳ Χριστοῦ. ΚΕΦΑΛ. Γ'. Περὶ τῆς ὑπὸ Αὐγούστον Καίσαρος γενομένης κατὰ Κυρήνιον ἀπογραφῆς· καὶ ὅση περί αὐτοῦ Ἰώσηπος ἱστορεῖ· καὶ περὶ Ἰούδα τοῦ Γαλιλαίου. Κόσμου μὲν οὖν ἔτος τηνικαῦτα ἐνίστατο πέμπτον καὶ πεντακοσιοστὸν πρὸς τῷ πεντάκις χιλιοστῷ· δύ γούστου δὲ Καίσαρος δεύτερον καὶ τεσσαρακοστὸν ἦν· μετὰ δὲ τὴν τῆς Μακεδονικῆς δυναστείας κατά λυσιν ὄγδοον πρὸς τῷ εἰκοστῷ· ἡνίκα καὶ ὁ Σωτήρ ἡμῶν ἐπὶ τῆς τότε απογραφῆς, Κυρηνίου τῆς Συρίας ἡγεμονεύοντος, ἐν Βηθλεὲμ γεννᾶται· ὡς δὴ καὶ τῇ προφητεία δοκεῖ. Εξῆλθε τοίνυν τὸ δόγμα τῆς ἀπο γραφῆς· συνώθει δὲ καὶ ἄκοντας πάντας ἔν γαλήνῃ τῇ ἐκ τῆς μοναρχίας δῆθεν πρὸς τὴν σφετέραν πα τρίδα, κἀκεῖ ἀπογράφεσθαι· σὺν ἄλλοις δὲ καὶ Ἰω στη σύναμα τη θαυμαστῇ γυναικῶν Μαριὰμ πρὸς
arbe exegit, quosdam per injuriam male tractavit, ὡς κομιδῇ πονηρόν, ὡς ἂν ἀγνῶτες τοῦ λοιποῦ εἶεν
monnullos etiam ferro necavit: templum denique
spoliavit, et urbem vastavit ac diripuit Ad hæc
tanta facinora illud quoque flagitiosissime addidit.
Publicas enim tribuum descriptiones omnes, quæ
ab ipso usque Esdra duraverant, furore percitus
flammis consumpsit, illud pessimum omnino secutus consilium, ut qui eo nomine arroganter superbirent, de cætero ignorarent, unde quisque genus
traberet, qui 68 indigenæ, quive inquilini (quos
γειώρας, hoc est, advenas etiam et alienigenas vοcant) assent. Qui cum stulte admodum et sordide
de rebus hujusmodi judicavit, tum pontificis quoque magnificentiorem vestem ipse primus arcæ
inclusit, signoque annuli munivil: quibuscunque
etiain vilissimis nundinari volentibus, hoc pacto
ᾖ
οἱ περὶ ταῦτα φυσώμενοι, ὅθεν δὴ τὸ γένος ἕλκουσι -
καὶ τινὲς μὲν οἱ ἐγχώριοι, τινές δ' αὖ οἱ ἀλλότριοι,
οὓς καὶ γειώρας καλοῦσι. ᾿Ανοήτως δ' ἔχων περὶ
ταῦτα καὶ ἀγεννῶς, καὶ τὴν τοῦ ἀρχιερέως στολὴν
πρῶτος οὗτος κιβωτίῳ περιορίσας, καὶ τῷ σφραγι
στῆρι δακτυλίῳ ἀσφαλιζόμενος, τοῖς τυχοῦσι καὶ
βουλομένοις ὤνον τὴν ἀρχιερωσύνην προὐτίθει ἐπε
τείοις ταῖς εἰσφοραῖς, τοὺς ἐξ ἀρχαίου γένους ὑπερο
ρῶν. Ταῦτα δὲ πρᾶξαι περί τε τὴν στολὴν καὶ τοὺς
ἱερεῖς, τόν τε υἱὸν τούτου Αρχέλαον, Ιώσηπος ἱστο
ρεῖ, καὶ τοὺς μετ' ἐκεῖνον ἐκ Ρωμαίων τὴν τῶν Ἰουδαίων ἐπιτραπέντας ἀρχήν. Ταῦτα δὲ ἡμῖν μὴ παρο
έργως εἰρῆσθαι δοκείτω τισὶν, ἀλλὰ καὶ κατ᾿ ἄλλης
προφητείας ἐπίδειξιν, πέρας λαβούσης τῇ τοῦ Σωτῆ
ρος ἐπιφανείς, καὶ κατὰ τὴν ἀληθῆ τῶν χρόνων δὴ
παρατήρησιν. Α' γὰρ παρὰ τῷ Δανιήλ εβδομάδες
ἐνταῦθα Χριστοῦ ἡγουμένου τὸν ἀριθμὸν συμπεραί
νουσιν· ἐν αἷς μετὰ τὸ τούτων συμπέρασμα, σατέν
στατα τὸ παρά Ιουδαίοις χρίσμα πάμπαν ἐξολοθρευ
θήσεσθαι ὁ θεόπτης προαγγέλλει προφήτης· ὃ δὴ
καὶ πεπλήρωται τῇ ἐπὶ γῆς παρουσίᾳ Χριστοῦ.
pontificatum venalem, annuis reditibus et pensionibus, præteritis spretisque qui generis vetustate
celebres essent, proponens. Idemque et de pontificia veste, et de sacerdotiis ipsis, Glium quoque
ejus Archelaum, quique post illum a Romanis Judæorum obtinuerunt imperium, fecisse, Josephus
tradit. Hæc porro, ne quisquam putet tanquam per digressionem, obiter et extra propositum a me
dicta esse. Sunt enim etiam propter alterius prophetiæ, quæ apparitione et adventu Salvatoris impleta est, declarationem, et propter veram temporum observationem adducta Hebdomades enim,
quæ apud Danielem sunt, eo tempore Christo imperium obtinente, numerum suum compleverunt:
in quibus, simul atque finitæ essent, clarissime Judæorum unctionem sublatum iri, spectator Dei
prædicit propheta: id quod adventu Christi in terram est factum atque completum.
CAPUT X.
De ca quæ ab Augusto Casare, Cyrenio præside,
facta est descriptione: et quæ de Cyrenio Josephus
scribat, ilem de Juda Galilae.
Agebatur tum annus a mundo condito quin.
quies millesimus quingentesimus quintus, ab
Augusti imperio quadragesimus secundus, et a
Macedonicæ ditionis solutione vicesimus octavus:
cum Salvator noster, sub eo qui tum agebatur
censu, Cyrenio Syriæ præsidente, in Bethleem
natus est: ita ut etiam per prophetiam est prædictum. Exiit itaque edictum census et descriptionis;
invitosque etiam, in serena illa tranquillitate pacis,
quæ ex unius imperio obvenerat, patriam quemque
suam petere, ibique censeri atque describi coegit.
Cum aliis porro et 69 Joseph, una cum Maria, ad
Herodes lemplum, post captivitatem Babylonicam a Zorobabel et Esra ædificatum, funditus
diruit, et maximis sumptibus, summaque inagnificentia, aliud secundum formam primi illius, quod
Solomon exstruxerat, denuo condidit. (Joseph.
lib. xv, cap. 11, De bell. Judaic. lib. 1. cap. 27.)
Idem Simonem socerun suum sacerdotio
privavit, et Matthiam Theophili filium pontificem
designavit. (ldem, lib. xvii, cap. 5.)
Si hebdomades Danielis computentur a secundo anno Artaxerxis Longimani, aut circiter,
usque ad mortem et resurrectionem, et quod eam
consecutum est regnum Christi et justitiam sempiternam, et perpaucos insuper autos, completa illae
certa ratione inveniantur. Resultant enim ex 70
hebdomadibus anni 490; aut certe de duobus saltem aut tribus annis ambiguitas reliqua est. CæteΚΕΦΑΛ. Γ'.
Περὶ τῆς ὑπὸ Αὐγούστον Καίσαρος γενομένης
κατὰ Κυρήνιον ἀπογραφῆς· καὶ ὅση περί
αὐτοῦ Ἰώσηπος ἱστορεῖ· καὶ περὶ Ἰούδα
τοῦ Γαλιλαίου.
Κόσμου μὲν οὖν ἔτος τηνικαῦτα ἐνίστατο πέμπτον
καὶ πεντακοσιοστὸν πρὸς τῷ πεντάκις χιλιοστῷ· δύγούστου δὲ Καίσαρος δεύτερον καὶ τεσσαρακοστὸν
ἦν· μετὰ δὲ τὴν τῆς Μακεδονικῆς δυναστείας κατά
λυσιν ὄγδοον πρὸς τῷ εἰκοστῷ· ἡνίκα καὶ ὁ Σωτήρ
ἡμῶν ἐπὶ τῆς τότε απογραφῆς, Κυρηνίου τῆς Συρίας
ἡγεμονεύοντος, ἐν Βηθλεὲμ γεννᾶται· ὡς δὴ καὶ τῇ
προφητεία δοκεῖ. Εξῆλθε τοίνυν τὸ δόγμα τῆς ἀπογραφῆς· συνώθει δὲ καὶ ἄκοντας πάντας ἔν γαλήνῃ
τῇ ἐκ τῆς μοναρχίας δῆθεν πρὸς τὴν σφετέραν πατρίδα, κἀκεῖ ἀπογράφεσθαι· σὺν ἄλλοις δὲ καὶ Ἰω
στη σύναμα τη θαυμαστῇ γυναικῶν Μαριὰμ πρὸς
rum certior adhuc computatio fuerit, si 70 istæ
septimana exordium sumunt a 32 auno Darii Hystaspis filii, quo anno muri Jerusalem sunt absoluti.
(II Esir. v et vi.) Reperiuntur namque usque ad
Chistum natum anui 490.
Variant in annotatione anni hujus nativitatis
Christi chronographi et temporum observatores.
Nam aquidam etiam Christum natum esse a-serunt
anno mundo condito 3944, nonnulli 3962, quidanı
etiam 3979.
Cyrenium alii Cyrinum nominant. Fortasse
autem Censorinus fuit. C. enim Martius Censorinus
cum C. Asinio Gallo consulatum gessit, an. ad Url:
condit. 746. Paulo ante vero, auno 742. coss. fuera
M. Valer. Messala et P. Sulpitius Quiriaus, quem
multi Cyrenium hunc fuisse putant.
col. 661–662page 57 of 392
PG 145:661τὴν ἰδίαν μετεχώρει πόλιν τὴν Βηθλεὲμ, τῷ περι χώρῳ τῆς Ἰουδαίας ἠριθμημένην, ὡς ἐκ Δαυΐδ ἔλα κων τὸ γένος, λιπών ἢν παρῴκει πόλιν τὴν Ναζαρέτ ἀλλοτρίαν οὖσαν· ἣν οἰκεῖν τηνικάδε εἵλετο, τῆς χώρας τοῖς πρότερον συνεχέσι πολέμοις ἔνθεν κἀκεῖ δεν μεταχωρούσης. Συνήλαυνε γε μὲν τὸ δόγμα τοῦ Καίσαρος πρὸς τὴν ἰδίαν πόλιν τὸν Ἰωσήφ, ἵνα καὶ ἡ προφητεία μὴ διαπέσῃ· Καὶ σύ, Βηθλεέμ, γῆ Ἰούδα, οὐδαμῶς ἐλαχίστη εἶ ἐν τοῖς ἡγεμόσιν Ἰούδα, θεσπίζουσα. Τῆς δ' ἀπογραφῆς ταύτης βαρείας τῷ Ἰουδαίων έθνει γεγενημένης, καὶ ὁ φιλα λήθης Ιώσηπος ἐν τῇ ὀκτωκαιδεκάτῃ τῶν ἱστοριῶν ἐμνημόνευσεν, οὕτω διεξιών· «Κυρήνιος δὲ τῶν εἰς τὴν βουλὴν συναγομένων, ἀνὴρ τάς τε ἄλλας ἀρχὰς ἐπιτετελεκὼς, καὶ διὰ πασῶν ὁδεύσας ὕπατος γενέ σθαι, τά τε άλλα ἀξιώματι μέγας, σὺν ὀλίγοις ἐπὶ Συρίας παρῆν, ὑπὸ Καίσαρος δικαιοδότης τοῦ ἔθνους ἀπεσταλμένος, καὶ τιμητὴς τῶν οὐσιῶν γενησόμενος.» Καὶ μετ' ἀλίγα· «Ἰούδας δὲ Γαλαυνίτης, ἀνὴρ ἐκ πό λεως ὄνομα Γαμάλας, Σάδδοκον Φαρισαῖον προσλαβόμενος, ἠπείγετο ἐπὶ ἀποστάσει, τήν τε ἀποτίμησιν οὐδὲν ἄλλο ἢ ἄντικρις δουλείαν ἐπιφέρειν λέγοντες, καὶ τῆς ἐλευθερίας ἐπ' ἀντιλήψει παρακαλοῦντες τὸ ἔθνος.» Καὶ ἐν τῇ δευτέρᾳ δὲ τῶν Ἰουδαϊκῶν που λέμων· «Ἐπὶ τούτους, λέγων, ανήρ τις Γαλιλαῖος Ἰούδας ὄνομα, εἰς ἀποστασίαν ἐνῆγε τοὺς ἐπιχωρίους· κακίζων, εἰ φόρον τε 'Ρωμαίοις τελεῖν ὑπομένουσι, καὶ μετὰ τὸν Θεὸν οἴσουσι θνητούς δεσπότας.» Ο συνῳδὰ καὶ Λουκᾶς ἐν ταῖς ἱεραῖς Πράξεσι φθέγ γεται, Μετὰ τοῦτον, λέγων, ἀνέστη Ἰούδας ὁ Γαλιλαῖος ἐν ταῖς ἡμέραις τῆς ἀπογραφῆς, καὶ ἀπέστησεν ἱκανὸν λαὸν ὀπίσω αὐτοῦ· κἀ κεῖνος ἀπώλετο· καὶ πάντες ἔσο: ἐπείσθησαν αὐτῷ, διεσκορπίσθησαν.» ΚΕΦΑΛ. ΙΑ΄. Ἐπιστολὴ Ιουλίου Αφρικανοῦ τοῦ ἱστορικοῦ πρὸς Αριστείδην περὶ τῆς ἐν τῇ γενε λογία Χριστοῦ δοκούσης διαφωνίας τῶν θείων εὐαγγελιστών Ματθαίου τε καὶ Λουκᾶ. Ἐπεὶ δὲ Ματθαῖός τε καὶ Λουκᾶς οἱ θεσπέσιοι τὴν περὶ Χριστοῦ γενεαλογίαν διαφόρως ἐξέδωκαν, καὶ περὶ τὴν δοκοῦσαν διαφωνίαν τῶν περὶ τὰ τοι αῦτα δεινῶν οὐκ ὀλίγοι βίβλους ὅλας ἐνέταζαν, ἐγὼ τἄλλα παρεὶς, Αφρικανῷ χρήσομαι ἱστορικῷ, ἀπε λέγχοντι μὲν τὰς τῶν ἄλλων δόξας, ὡς μὴ τἀληθοῦς ἐφικομένας, ἦν δ᾽ αὐτὸς ἐκ τῶν ἀρχαίων παρείληφεν ἐν οἷς περὶ τῆς τῶν Εὐαγγελίων διαφωνίας πρὸς Αριστείδην ἐπιστέλλει γράφων, ἐκθήσομαι τῷ συν τάγματι. Λέγει δὲ αὐταῖς λέξεσιν οὕτως· «Ἐπειδὴ γὰρ ὀνόματα τῶν γενῶν ἐν Ἰσραὴλ ἠρίθμητο ἢ φύσει ἢ νόμῳ· φύσει μὲν γνησίου σπέρματος δια δοχή, νόμῳ δὲ ἑτέρῳ παιδοποιουμένῳ εἰς ὄνομα τελευτήσαντος ἀδελφοῦ ἀτέκνου· ὅτι γὰρ οὐδέπω δέδοτο ἐλπὶς σαφής αναστάσεως, τὴν μέλλουσαν ἐπαγγελίαν ἐμιμοῦντο ἀναστάσει θνητῇ· ἵνα ἀνέκλει
ECCLESIASTICÆ HISTORIE LIB. I.
τὴν ἰδίαν μετεχώρει πόλιν τὴν Βηθλεὲμ, τῷ περι- miratione inter mulieres omnes dignissime, ad
χώρῳ τῆς Ἰουδαίας ἠριθμημένην, ὡς ἐκ Δαυΐδ ἔλα
κων τὸ γένος, λιπών ἢν παρῴκει πόλιν τὴν Ναζαρέτ
ἀλλοτρίαν οὖσαν· ἣν οἰκεῖν τηνικάδε εἵλετο, τῆς
χώρας τοῖς πρότερον συνεχέσι πολέμοις ἔνθεν κἀκεῖ
δεν μεταχωρούσης. Συνήλαυνε γε μὲν τὸ δόγμα τοῦ
Καίσαρος πρὸς τὴν ἰδίαν πόλιν τὸν Ἰωσήφ, ἵνα καὶ
ἡ προφητεία μὴ διαπέσῃ· Καὶ σύ, Βηθλεέμ, γῆ
Ἰούδα, οὐδαμῶς ἐλαχίστη εἶ ἐν τοῖς ἡγεμό
σιν Ἰούδα, θεσπίζουσα. Τῆς δ' ἀπογραφῆς ταύτης
βαρείας τῷ Ἰουδαίων έθνει γεγενημένης, καὶ ὁ φιλαλήθης Ιώσηπος ἐν τῇ ὀκτωκαιδεκάτῃ τῶν ἱστοριῶν
ἐμνημόνευσεν, οὕτω διεξιών· «Κυρήνιος δὲ τῶν εἰς
τὴν βουλὴν συναγομένων, ἀνὴρ τάς τε ἄλλας ἀρχὰς
ἐπιτετελεκὼς, καὶ διὰ πασῶν ὁδεύσας ὕπατος γενέσθαι, τά τε άλλα ἀξιώματι μέγας, σὺν ὀλίγοις ἐπὶ
Συρίας παρῆν, ὑπὸ Καίσαρος δικαιοδότης τοῦ ἔθνους
ἀπεσταλμένος, καὶ τιμητὴς τῶν οὐσιῶν γενησόμενος.»
Καὶ μετ' ἀλίγα· «Ἰούδας δὲ Γαλαυνίτης, ἀνὴρ ἐκ πόλεως ὄνομα Γαμάλας, Σάδδοκον Φαρισαῖον προσλαβό
μενος, ἠπείγετο ἐπὶ ἀποστάσει, τήν τε ἀποτίμησιν
οὐδὲν ἄλλο ἢ ἄντικρις δουλείαν ἐπιφέρειν λέγοντες,
καὶ τῆς ἐλευθερίας ἐπ' ἀντιλήψει παρακαλοῦντες τὸ
ἔθνος.» Καὶ ἐν τῇ δευτέρᾳ δὲ τῶν Ἰουδαϊκῶν που
λέμων· «Ἐπὶ τούτους, λέγων, ανήρ τις Γαλιλαῖος
Ἰούδας ὄνομα, εἰς ἀποστασίαν ἐνῆγε τοὺς ἐπιχω
ρίους· κακίζων, εἰ φόρον τε 'Ρωμαίοις τελεῖν ὑπομέ
νουσι, καὶ μετὰ τὸν Θεὸν οἴσουσι θνητούς δεσπότας.»
Ο συνῳδὰ καὶ Λουκᾶς ἐν ταῖς ἱεραῖς Πράξεσι φθέγγεται, Μετὰ τοῦτον, λέγων, ἀνέστη Ἰούδας ὁ
Γαλιλαῖος ἐν ταῖς ἡμέραις τῆς ἀπογραφῆς,
καὶ ἀπέστησεν ἱκανὸν λαὸν ὀπίσω αὐτοῦ· κἀκεῖνος ἀπώλετο· καὶ πάντες ἔσο: ἐπείσθησαν
αὐτῷ, διεσκορπίσθησαν.»
civitatem suam Bethleem, intra Judææ fines sitam,
(quippe qui ex Davide genus traheret) est profectus; eam quam tum incolebat, Nazareth sciliciet,
relinquens. Erat ea illi aliena, sed ibi tum domicilium habebat: quod Judææ regio, proximis continuis bellis, nunc in hujus, nunc in illius potestatem transisset. Edictum autem Cæsaris in suam
civitatem ipsum Josephum coegerat, ne quid de
vaticinante prophetia illa intercideret: El tu, Beth -
leem, terra Juda, nequaquam minima es in principibus Juda 17. Census et descriptionis hujus, quæ
gravis admodum Judæorum genti fuit, et ipse verilatis consectator Josephus in decimo octavo Listoriarum suarum libro meminit, hisce verbis:
«Cyrenius, vir sonatorii ordinis, gestis ordine aliis
magistratibus, cum alia omnis generis dignitate
clarus fuit, tum ad consulatum etiam pervenit. Is
cum paucis in Syria erat, a Cæsare eo missus,
ut jus diceret, justitiamque populo administraret,
el præterea censum ibi ageret.»Ει post pauca deinceps: «Judas Gaulaniter, ex oppido Gamala oriundus, Saddoco Pharisæo partibus suis adjuncto, ad
seditionem et defectionem plebem sollicitabat,
censumque nihil aliud quam meram prorsus servitutem afferre prædicabat, populumque ad libertatem asserendam cohortabatur.» In secundo quoquo belli Judaici libro, ita inquit: «Vir quidam
Galilæus, Judas nomine, populares ad defectionem
sollicitavit, maledictis probrose illos insectans, si
Romanis tributum pendere perseverarent, et secundum Deum mortales ferrent dominos.» Cui
Lucas in sacris Actis consona quoque scribit, Post
hunc, inquiens, exstitit Judas Galilaus, in diebus
descriptionis, et per defectionem avertit populum multum. Periit autem ipse, et omnes quicunque ab eo
persuasi fuerant, dispersi sunt 18.
Ἐπιστολὴ Ιουλίου Αφρικανοῦ τοῦ ἱστορικοῦ πρὸς Αριστείδην περὶ τῆς ἐν τῇ γενε
λογία Χριστοῦ δοκούσης διαφωνίας τῶν
θείων εὐαγγελιστών Ματθαίου τε καὶ Λουκᾶ.
Ἐπεὶ δὲ Ματθαῖός τε καὶ Λουκᾶς οἱ θεσπέσιοι
τὴν περὶ Χριστοῦ γενεαλογίαν διαφόρως ἐξέδωκαν,
καὶ περὶ τὴν δοκοῦσαν διαφωνίαν τῶν περὶ τὰ τοι
αῦτα δεινῶν οὐκ ὀλίγοι βίβλους ὅλας ἐνέταζαν, ἐγὼ
τἄλλα παρεὶς, Αφρικανῷ χρήσομαι ἱστορικῷ, ἀπε
λέγχοντι μὲν τὰς τῶν ἄλλων δόξας, ὡς μὴ τἀληθοῦς
ἐφικομένας, ἦν δ᾽ αὐτὸς ἐκ τῶν ἀρχαίων παρείληφεν
ἐν οἷς περὶ τῆς τῶν Εὐαγγελίων διαφωνίας πρὸς
Αριστείδην ἐπιστέλλει γράφων, ἐκθήσομαι τῷ συν
τάγματι. Λέγει δὲ αὐταῖς λέξεσιν οὕτως· «Ἐπειδὴ
γὰρ ὀνόματα τῶν γενῶν ἐν Ἰσραὴλ ἠρίθμητο ἢ
φύσει ἢ νόμῳ· φύσει μὲν γνησίου σπέρματος δια
δοχή, νόμῳ δὲ ἑτέρῳ παιδοποιουμένῳ εἰς ὄνομα
τελευτήσαντος ἀδελφοῦ ἀτέκνου· ὅτι γὰρ οὐδέπω
δέδοτο ἐλπὶς σαφής αναστάσεως, τὴν μέλλουσαν
ἐπαγγελίαν ἐμιμοῦντο ἀναστάσει θνητῇ· ἵνα ἀνέκλει
17 Mich.v, 2. 18 Act.v, 37.
CAPUT XI.
Epistola Julii Africani historici ad Aristidem, de en
quæ videtur esse in genealogia Christi dissonantia
apud Matthæum et Lucam evangelistas.
70 Quandoquidem autem divi evangelista Matthæus et Lucas, genealogiam Christi varie prodiderunt, et non pauci, qui talibus rebus persequendis
magni clarique habiti sunt, de ea dissonantia integros
libros composuerunt; ego prætermiesis aliis, Africano historico utar auctore, qui aliorum opiniones,
utpote quæ ad veritatem non pertingant, reprchendens atque refellens, quam ipse a vetustioribus
acceptam, in Epistolis et Evangeliorum dissonantia ad Aristidem exposuit, inde translatam verbis
ipsius in opus hoc inseram sententiam. «Nomina
ejusdem gentis et familiæ in Israel numerabantur,
censebanturque vel natura, vel lege. Et natura quidem, legitimis et naturalibus liberis patribus suis
succedentibus; lege autem, alio sobolem, sub nomine fratris sine liberis defuncti,creante. Quoniam
Chapter XICaput XI
col. 663–664page 58 of 392
PG 145:663πτον τὸ ὄνομα μένῃ τοῦ μετηλλαχότος ἐπεὶ οὖν οἱ τῇ γενεαλογία ταύτῃ ἐμφερόμενοι, οἱ μὲν διεδέξαντο παῖς πατέρα γνησίως· οἱ δὲ ἑτέροις μὲν ἐγεννήθησαν, ἑτέροις δὲ προσετέθησαν τῇ κλήσει, ἀμφοτέρων γέγονεν ἡ μνήμη, καὶ τῶν γεγεννηκότων, καὶ τῶν ὡς γεγεννηκότων. Οὕτως οὐδέτερον τῶν Εὐαγγελίων ψεύδεται, καὶ φύσιν ἀριθμοῦν καὶ νόμον· ἐπεπλάκη γὰρ ἀλλήλοις τὰ γένη, τό τε ἀπὸ τοῦ Σολομῶνος καὶ τὸ ἀπὸ τοῦ Νάθαν, ἀναστάσεσιν ἀτέκνων και δευτερογαμίαις καὶ ἀναστάσει σπερμάτων· ὡς δικαίως τοὺς αὐτοὺς ἄλλοτε ἄλλων νομίζεσθαι, τῶν μὲν δοκούντων πατέρων, τῶν δὲ ὑπαρχόντων ὡς ἀμφο. τέρας τὰς διηγήσεις ἀληθεῖς οὔσας, ἐπὶ τὸν Ἰωσὴφ πολυπλόκως μὲν, ἀλλ' ἀκριβῶς, κατελθεῖν. Ἵνα δὲ σαφές ᾖ τὸ λεγόμενον, τὴν ἐναλλαγὴν τῶν γενῶν διηγήσομαι, ἀπὸ τοῦ Δαυΐδ διὰ Σολομῶντος της γε νεας καταριθμούμενος. Τρίτος ἀπὸ τέλους κατὰ τὸν Ματθαῖον εὑρίσκεται Ματθάν· ὃς καὶ ἐγέννησε τὸν Ἰακὼβ τοῦ Ἰωσὴφ τὸν πατέρα. Ἀπὸ δὲ Νάθαν τοῦ Δαυΐδ κατὰ τὸν Λουκᾶν, ὁμοίως τρίτος ἀπὸ τέλους Μελχί, οὗ υἱὸς ὁ Πλεὶ ὁ τοῦ Ἰωσὴφ πατήρ. σκοποῦτοίνυν ἡμῖν κειμένου τοῦ Ἰωσήφ, ἀποδεικτέον πως ἑκάτερος αὐτοῦ πατὴρ ἱστορεῖται· ὅ τε ᾿Ιακώβ, ὁ ἀπὸ Σολομῶνος, καὶ ‘Ηλεὶ ὁ ἀπὸ τοῦ Νάθαν ἑκάτερος κατάγοντες γένος· ὅπως τε πρότερον οὗτοι δὴ δ τε Ἰακὼβ καὶ ὁ Ηλεὶ δύο ἀδελφοί· καὶ πρό γε τού των πῶς οἱ τούτων πατέρες Ματθὰν καὶ Μελχὶ ἐν μέρει τὴν αὐτὴν ἀγαγόμενοι γυναίκα, όμομητρίους ἀδελφοὺς ἐπαιδοποιήσαντο, τοῦ νόμου μὴ κωλύοντος χηρεύουσαν ἤτοι ἀπολελυμένην, ἢ καὶ τελευτήσαντος τοῦ ἀνδρὸς, ἄλλῳ γαμεῖσθαι· ἐκ δὴ τῆς Ἐσθε, τοῦτο γάρ καλεῖσθαι τὴν γυναῖκα παραδέδοται, πρώτος Ματθὰν ὁ ἀπὸ τοῦ Σολομῶνος τὸ γένος κατάγων, τὸν Ἰακώβ γεννᾷ. Καὶ τελευτήσαντος τοῦ Ματθέν, Μελχὶ ὁ ἀπὸ τοῦ Νάθαν κατὰ γένος ἀναφερόμενος, χηρεύουσαν, ἐκ μὲν τῆς αὐτοῦ φυλῆς, ἐξ ἄλλου δὲ γένους ὤν, ὡς προεῖπον, ἀγόμενος αὐτὴν, ἔσχεν υἱὸν τὸν Ηλεί. Οὕτω διαφόρων δύο γενῶν εὑρήσο μεν τόν τε Ἰακὼς καὶ τὸν Ἡλεί, ὁμομητρίους ἀδελ φούς· ὧν ὁ ἕτερος ἀδελφὸς, ἀτέκνου τοῦ ἀδελφοῦ τελευτήσαντος Ηλεὶ τὴν γυναῖκα παραλαβών, ἐγέν νησεν ἐξ αὐτῆς τρίτον τὸν Ἰωσήφ, κατὰ φύσιν μὲν ἐαυτῷ καὶ κατὰ λόγον. Διὸ γέγραπται· "Ιακώβ δὲ ἐγέννησε τὸν Ἰωσήφ· κατὰ νόμον δὲ τοῦ Ἠλεὶ υἱὸς ἦν· ἐκείνῳ γὰρ ὁ Ἰακώβ ἀδελφὸς ὤν, ἀνέστησε σπέρματα· διόπερ οὐκ ἀκυρωθήσεται καὶ ἡ κατ αὐτὸν γενεαλογία· ἦν Ματθαῖος μὲν ὁ εὐαγγελιστὴς ἐξαριθμούμενος, Ἰακώβ δὲ, φησίν, ἐγέννησε τὸν Ἰωσήφ. Ὁ δὲ Λουκᾶς ἀνάπαλιν, ὃς ἐνομίζετο· (καὶ γὰρ τοῦτο προστίθησι·) τοῦ Ἰωσήφ, τοῦ Ἡλεί, τοῦ Μελχί. Τὰ γὰρ κατὰ νόμου γένεσιν ἐπισημότε, τ οὐκ ἦν ἐξειπεῖν. Καὶ τὸ, Ἐγέννησεν, ἐπὶ τῆς τοιαστε παιδοποιίας ἄχρι τέλους ἀνεσιώπησε τὴν ἀναφορὰν ποιησάμενος ἕως τοῦ ᾿Αδάμ, τοῦ Θεοῦ, κατ' ανά λυσιν.»
enim nondum satis manifesta data fuerat spes re- πτον τὸ ὄνομα μένῃ τοῦ μετηλλαχότος ἐπεὶ οὖν οἱ
surrectionis, futuram promissionem mortali quadam
imitabantur resuscitatione, ne nomen mortui prorsus intercideret. Et cum ex eis qui in genealogiam
eam relati sunt, quidam ut legitimi et naturales
germanique filii patribus successerint, quidam vero
ex aliis quidem procreati, aliorum autem nomine
quasi per adoptionem scilicet censi sint, utrorumque facta est mentio: et eorum videlicet qui genuissent, et eorum qui quasi genuissent. Sic neque
hoc, neque illud Evangelium, vel a naturæ, vel a
legis necessitudine atque conjuctione genus deducens et numerans, falsi quidem habet. Implicata enim inter se sunt genera,et quod a Salomone,
et quod a Nathan descendit, repræsentatione eorum
qui liberos non creassent, secundisque nuptiis ac
resuscitatione seminum: ut recte iidem quandoque
hujus et illius tilii fuisse existimati sint, cum qui.
dem ii viderentur esse, illi autem essent patres: et
utraque generis commemoratio veritate nixa, ad
ipsum Josephum, multipliciter quidem illa et varie,
sed tamen certo deducatur. Porro ut clarius manifestiusque sit, quod modo dictum est, mutationem ipsam generis exponam. Davide per Solomonem progeniem dinumerando, tertius a fine,
juxta Matthæum, reperitur Matthan, qui Jacob genuit, patrem Josephi. Nathan autem Davidis filio,
juxta Lucam, itidem tertius a fine est Melchi:
cujus filius Eli,ipsius Josephi pater est. Cum itaque
quasi scopus nobis sit propositus Joseph, ustendendum venit, quomodo uterque ipsius pater dia
τῇ γενεαλογία ταύτῃ ἐμφερόμενοι, οἱ μὲν διεδέξαντο
παῖς πατέρα γνησίως· οἱ δὲ ἑτέροις μὲν ἐγεννήθησαν, ἑτέροις δὲ προσετέθησαν τῇ κλήσει, ἀμφοτέρων
γέγονεν ἡ μνήμη, καὶ τῶν γεγεννηκότων, καὶ τῶν
ὡς γεγεννηκότων. Οὕτως οὐδέτερον τῶν Εὐαγγελίων
ψεύδεται, καὶ φύσιν ἀριθμοῦν καὶ νόμον· ἐπεπλάκη
γὰρ ἀλλήλοις τὰ γένη, τό τε ἀπὸ τοῦ Σολομῶνος καὶ
τὸ ἀπὸ τοῦ Νάθαν, ἀναστάσεσιν ἀτέκνων και δευτε
ρογαμίαις καὶ ἀναστάσει σπερμάτων· ὡς δικαίως
τοὺς αὐτοὺς ἄλλοτε ἄλλων νομίζεσθαι, τῶν μὲν
δοκούντων πατέρων, τῶν δὲ ὑπαρχόντων ὡς ἀμφο.
τέρας τὰς διηγήσεις ἀληθεῖς οὔσας, ἐπὶ τὸν Ἰωσὴφ
πολυπλόκως μὲν, ἀλλ' ἀκριβῶς, κατελθεῖν. Ἵνα δὲ
σαφές ᾖ τὸ λεγόμενον, τὴν ἐναλλαγὴν τῶν γενῶν
διηγήσομαι, ἀπὸ τοῦ Δαυΐδ διὰ Σολομῶντος της γε
νεας καταριθμούμενος. Τρίτος ἀπὸ τέλους κατὰ τὸν
Ματθαῖον εὑρίσκεται Ματθάν· ὃς καὶ ἐγέννησε τὸν
Ἰακὼβ τοῦ Ἰωσὴφ τὸν πατέρα. Ἀπὸ δὲ Νάθαν τοῦ
Δαυΐδ κατὰ τὸν Λουκᾶν, ὁμοίως τρίτος ἀπὸ τέλους
Μελχί, οὗ υἱὸς ὁ Πλεὶ ὁ τοῦ Ἰωσὴφ πατήρ. Σκοποῦ
τοίνυν ἡμῖν κειμένου τοῦ Ἰωσήφ, ἀποδεικτέον πως
ἑκάτερος αὐτοῦ πατὴρ ἱστορεῖται· ὅ τε ᾿Ιακώβ, ὁ
ἀπὸ Σολομῶνος, καὶ ‘Ηλεὶ ὁ ἀπὸ τοῦ Νάθαν ἑκάτερος κατάγοντες γένος· ὅπως τε πρότερον οὗτοι δὴ δ
τε Ἰακὼβ καὶ ὁ Ηλεὶ δύο ἀδελφοί· καὶ πρό γε τού
των πῶς οἱ τούτων πατέρες Ματθὰν καὶ Μελχὶ ἐν
μέρει τὴν αὐτὴν ἀγαγόμενοι γυναίκα, όμομητρίους
ἀδελφοὺς ἐπαιδοποιήσαντο, τοῦ νόμου μὴ κωλύοντος
χηρεύουσαν ἤτοι ἀπολελυμένην, ἢ καὶ τελευτήσαντος
τοῦ ἀνδρὸς, ἄλλῳ γαμεῖσθαι· ἐκ δὴ τῆς Ἐσθε, τοῦτο
γάρ καλεῖσθαι τὴν γυναῖκα παραδέδοται, πρώτος
Ματθὰν ὁ ἀπὸ τοῦ Σολομῶνος τὸ γένος κατάγων,
τὸν Ἰακώβ γεννᾷ. Καὶ τελευτήσαντος τοῦ Ματθέν,
Μελχὶ ὁ ἀπὸ τοῦ Νάθαν κατὰ γένος ἀναφερόμενος,
χηρεύουσαν, ἐκ μὲν τῆς αὐτοῦ φυλῆς, ἐξ ἄλλου δὲ
γένους ὤν, ὡς προεῖπον, ἀγόμενος αὐτὴν, ἔσχεν
υἱὸν τὸν Ηλεί. Οὕτω διαφόρων δύο γενῶν εὑρήσο
μεν τόν τε Ἰακὼς καὶ τὸν Ἡλεί, ὁμομητρίους ἀδελφούς· ὧν ὁ ἕτερος ἀδελφὸς, ἀτέκνου τοῦ ἀδελφοῦ
τελευτήσαντος Ηλεὶ τὴν γυναῖκα παραλαβών, ἐγέν
νησεν ἐξ αὐτῆς τρίτον τὸν Ἰωσήφ, κατὰ φύσιν μὲν
ἐαυτῷ καὶ κατὰ λόγον. Διὸ γέγραπται· "Ιακώβ δὲ
ἐγέννησε τὸν Ἰωσήφ· κατὰ νόμον δὲ τοῦ Ἠλεὶ υἱὸς
ἦν· ἐκείνῳ γὰρ ὁ Ἰακώβ ἀδελφὸς ὤν, ἀνέστησε
σπέρματα· διόπερ οὐκ ἀκυρωθήσεται καὶ ἡ κατ
αὐτὸν γενεαλογία· ἦν Ματθαῖος μὲν ὁ εὐαγγελιστὴς
ἐξαριθμούμενος, Ἰακώβ δὲ, φησίν, ἐγέννησε τὸν
Ἰωσήφ. Ὁ δὲ Λουκᾶς ἀνάπαλιν, ὃς ἐνομίζετο· (καὶ
γὰρ τοῦτο προστίθησι·) τοῦ Ἰωσήφ, τοῦ Ἡλεί, τοῦ
Μελχί. Τὰ γὰρ κατὰ νόμου γένεσιν ἐπισημότε, τ
οὐκ ἦν ἐξειπεῖν. Καὶ τὸ, Ἐγέννησεν, ἐπὶ τῆς τοιαστε
παιδοποιίας ἄχρι τέλους ἀνεσιώπησε τὴν ἀναφορὰν
ποιησάμενος ἕως τοῦ ᾿Αδάμ, τοῦ Θεοῦ, κατ' ανά
λυσιν.»
catur: 71 ipse videlicet Jacob & Solomone, et Eli
• Nathan genus ducentes. Simulque quomodo pri,
mum duo isti Jacob et Eli fratres, et ante hos.
eorum patres Matthan et Melchi, seorsim alter
post alterum, eamdem ducendo uxorem, uterinos.
procreaverint fratres: leges videlicet non probibente, mulierem, vel per repudium, vel per prioris
mariti obitum vidum, alii nubere. Itaque ex Estha
(hoc enim nomen mulieris fuisse traditur) primus
Matthan a Solomone originem trahens, Jacob generat Matthan autem mortuo, Melchi ad ipsum
Nathan genus referens, viduam relictam, ipse qui.
dem ejusdem tribus, sed non ejusdem generis,
sicuti antea dixi, uxorem duxit, et ex ea filium Heli
suscepit. Hoc modo, diversorum duorum generum
Jacobel Heli exstitisse.eosdemque uterinos reperie
mus fuisse fratres. Quorum fratrum alter Jacob,allerius, Heli scilicet, qui nulla creata prole decesseral,
uxores ducta, tertium ex ea suscepit Josephum filium, juxta naturam quidem et rationem sibi ipsi
(proptereaque scriptum est, Jacob autem genuit
Joseph), juxta legemu autem, ipsi Heli, ei enim frater Jacob semen suscitavit. Quapropter ea quæ de
eo texitur genealogia, irrita non est. Quam genealogiam Matthæus evangelista dinumerans, Jacob autem (inquit) genuit Joseph: Lucas vero, qui
erat, ut putabatur (nam et hoc addit), Joseph, qui fuit Heli, qui Melchi. De generatione enim ea qua
ex consuetudine et præscripto legis est, significantius quidquam uicere non potuit. Et verbum, Genuit, in bac parandorum quasi per adoptionem liberorum ratione, per omnia ad finem usque subticuit, relatione generis usque ad ipsum Adam, qui fuit Dei per recensionem facta.»
col. 665–666page 59 of 392
PG 145:665Ἐπὶ τούτοις τὰ κατὰ τὴν γενεάν Ἡρώδου ἐφεξῆς ὁ ᾿Αφρικανός καταλέγων, ἐκ τῶν συγγενῶν Χριστοῦ παρειλημμένα ούτωσί πως διέξεισι· «Τῶν Ἑβραϊκῶν γενῶν ἀναγράπτων ἐν τοῖς ἀρχείοις ὄντων, καὶ τῶν ἄχρι προσηλύτων αναφερομένων, ἕως Αχιώρ τοῦ ᾿Αμανίτου, καὶ 'Ρούθ τῆς Μωαβίτιδος, τῶν τε ἀπ' Αἰγύπτου συνεκπεσόντων ἐπιμίκτων, ὁ Ἡρώδης οὐδέν τι συμβαλλομένου τοῦ τῶν Ἰσραηλιτών γένους αὐτῷ, καὶ τῷ συνειδότι τῆς δυσγενείας κρουόμενος, ἐνέπρησεν αὐτῶν τὰς ἀναγραφὰς τῶν γενῶν· οἰόμενος εὐγενὴς ἀναφανεῖσθαι, τῷ μηδ' ἄλλον ἔχειν ἐκ δημοσίου συγγραφῆς τὸ γένος ἀνάγειν ἐπὶ τοὺς 72 πατριάρχας ἢ προσηλύτους, τούς τε καλουμένους γειώρας τοὺς ἐπιμίκτους [ὀλίγοι δὲ τῶν ἐπιμελῶν, Ιδιωτικὰς ἑαυτοῖς ἀπογραφάς, ἢ μνημονεύσαντες τῶν ὀνομάτων, ἢ ἄλλως ἔχοντες· ἐξ ἀντιγράφων, γειῶραι ἐναβρύνονται, σωζομένης τῇ μνήμῃ τῆς εὐγενείας ὧν ἐτύγχανον οἱ προειρημένοι δεσπόσυνοι καλούμεναι διὰ τὴν πρὸς τὸ σωτήριον γένος συνάφειαν, από τε Ναζαρῶν καὶ Χωχαβά κωμῶν Ἰουδαϊκῶν τῇ λοιπῇ γῇ ἐπιφοιτήσαντες, καὶ τὴν προκειμένην γενεαλογίαν ἔκ τε τῆς βίβλου τῶν ἡμερῶν ἐς ἴσον ἐξικνοῦντο ἐξηγησάμενοι. Εἶτ᾽ οὖν οὕτως, εἶτ᾽ ἄλλως δεσπόσυνοι, σου δεσποτικοί, ἔχει, σαφεστέραν ἐξήγησιν οὐκ ἂν ἔχοι τις ἄλλως ἐξευρεῖν, ὡς ἔγωγε νομίζω, πᾶς με ὃς εὐγνώμων τυγχάνει. Καὶ ὑμῖν αὕτη μελέτω, εἰ καὶ ἁμάρτυρός ἐστι, τῷ μὴ κρείττονα ἢ ἀληθέστερον ἔχειν εἰπεῖν Τὸ γέ τοι θεῖον καὶ ἱερὸν Εὐαγγέλιον πάντως άλη θεύει. Καὶ ταῦτα δ' ἐν τῷ τέλει τῆς εἰρημένης ἐπι στολῆς ἐπιτίθησι. Ματθὼν ὁ ἀπὸ Σαλομώνος, ἐγέν νησε τὸν Ἰακώβ. Μετθὰν ἀποθανόντος, Μελχὶ ὁ ἀπὸ Νάθαν ἐκ τῆς αὐτοῦ γυναικὸς ἐγέννησε τὸν Ἠλεί. Ομομήτριοι ἄρα ἀδελφοὶ Ηλεὶ καὶ Ἰακώβ. Ἠλεί Στέκνου ἀποθανόντος, ὁ Ἰακώβ ἀνέστησεν αὐτῷ σπέγμα, γεννήσας τὸν Ἰωσήφ κατὰ φύσιν ἑαυτῷ, κατὰ νόμον δὲ τῷ Ἠλεί· οὕτως ἀμφοτέρων ἦν υἱὸς ὁ Ἰωσήφ.» Ταῦτα μὲν ὁ ᾿Αφρικανάς. Συνάγεται τοίνυν δυνά μει καὶ τὴν Μαρίαν ἐκ τῆς αὐτῷ ἐκείνης εἶναι φυλῆς· ἐπεὶ τοί γε κατὰ τὸν Μωσέως νόμον, τὴν φυλὴν μὴ ἄλλαις φυλαῖς ἐπιμίγνυσθαι ώρισται - ἵνα γὰρ μὴ ὁ κλῆρος ἀπὸ φυλῆς εἰς φυλὴν περιστρέφοιτο, ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ δήμου καὶ τῆς αὐτῆς πατριᾶς τὰς τῶν γάμων ἐπιμιξίας ἐνομοθέτησε γίνεσθαι. ΚΕΦΑΛ. ΙΒ΄. Περὶ τῆς θείας γεννήσεως τοῦ Κυρίου ἡμῶν "Ιησοῦ Χριστοῦ· ἔτι δὲ περὶ τῆς περιτομής καὶ τῆς ὑπαπαντῆς· καὶ διήγησις περί Συν μεών τοῦ θεοδόχου. Καὶ δὴ τοῦ δόγματος κατεπείγοντος, καὶ Ἰωσὴφ σύναμα τῇ μνηστῇ Μαριάμ τῷ ὑπερφυεῖ κούφως βαρουμένῃ φόρτῳ, ἀπῄει τῇ πατρίδι απογραφόμενος. ΧΙΙ.
ECCLESIASTIGE HISTORIE LIB. 1.
Ἐπὶ τούτοις τὰ κατὰ τὴν γενεάν Ἡρώδου ἐφεξῆς Posthæc Herodis genus ordine Africanus proseὁ ᾿Αφρικανός καταλέγων, ἐκ τῶν συγγενῶν Χριστοῦ cutus, a propinquis et cognatis Christi ea quæ seπαρειλημμένα ούτωσί πως διέξεισι· «Τῶν Ἑβραϊ- quuntur accepta, ad hunc modum exponit. Cum
κῶν γενῶν ἀναγράπτων ἐν τοῖς ἀρχείοις ὄντων, καὶ Hebraicarum familiarum genealogiæ in scripta reτῶν ἄχρι προσηλύτων αναφερομένων, ἕως Αχιώρ lalm, in archivis et publico tabulario, atque in his
τοῦ ᾿Αμανίτου, καὶ 'Ρούθ τῆς Μωαβίτιδος, τῶν τε etiam eorum qui ad proselytos et advenas, usque
ἀπ' Αἰγύπτου συνεκπεσόντων ἐπιμίκτων, ὁ Ἡρώδης ad Achior Amanilem, et ipsam Ruth Moabitidem,
οὐδέν τι συμβαλλομένου τοῦ τῶν Ἰσραηλιτών γένους quique ad eos qui ex Egypto promiscue progoati
αὐτῷ, καὶ τῷ συνειδότι τῆς δυσγενείας κρουόμενος, prodierunt, referebantur, asservarentur: Herodes,
ἐνέπρησεν αὐτῶν τὰς ἀναγραφὰς τῶν γενῶν· οἰόμε- quod nihil ad eum Israelitarum genus pertineret,
νος εὐγενὴς ἀναφανεῖσθαι, τῷ μηδ' ἄλλον ἔχειν ἐκ et quod obscuritatis suæ sibi conscius essel, ea ipsa
δημοσίου συγγραφῆς τὸ γένος ἀνάγειν ἐπὶ τοὺς genealogiarum monimenta combussit, 72 tum deπατριάρχας ἢ προσηλύτους, τούς τε καλουμένους mum se nobilem genere et illustrem vulgo fore
γειώρας τοὺς ἐπιμίκτους· [ὀλίγοι δὲ τῶν ἐπιμελῶν, putans, si neque alius quisquam ex publico scripto
Ιδιωτικὰς ἑαυτοῖς ἀπογραφάς, ἢ μνημονεύσαντες genus suum ad ipsos patriarchas aut proselylos,
τῶν ὀνομάτων, ἢ ἄλλως ἔχοντες· ἐξ ἀντιγράφων, ipsosque etiam alienigenas promiscuos, qui γειῶραι
ἐναβρύνονται, σωζομένης τῇ μνήμῃ τῆς εὐγενείας vacabantur, referre posset. Pauci sane diligentes
ὧν ἐτύγχανον οἱ προειρημένοι δεσπόσυνοι καλούμε homines, privatos sibi ipsis genealogiarum com -
ναι διὰ τὴν πρὸς τὸ σωτήριον γένος συνάφειαν, από meniarios, aut nomina ipsa memoria lenentes, aut
τε Ναζαρῶν καὶ Χωχαβά κωμῶν Ἰουδαϊκῶν τῇ ea ab exemplaribus petentes, studio eo delectati,
λοιπῇ γῇ ἐπιφοιτήσαντες, καὶ τὴν προκειμένην condiderunt: per quos nobilitatis memoria est
γενεαλογίαν ἔκ τε τῆς βίβλου τῶν ἡμερῶν ἐς ἴσον conservata. In eos commentarios inciderunt, de
ἐξικνοῦντο ἐξηγησάμενοι. Εἶτ᾽ οὖν οὕτως, εἶτ᾽ ἄλλως quibus diximus δεσπόσυνοι, σου δεσποτικοί, hoc est,
ἔχει, σαφεστέραν ἐξήγησιν οὐκ ἂν ἔχοι τις ἄλλως Dominici seu Domicelli et heriles cognominati,
ἐξευρεῖν, ὡς ἔγωγε νομίζω, πᾶς με ὃς εὐγνώμων propter eam quæ illis cum Servatore intercessit
τυγχάνει. Καὶ ὑμῖν αὕτη μελέτω, εἰ καὶ ἁμάρτυρός generis conjunctionem: qui ex Nazaris et Chocaba
ἐστι, τῷ μὴ κρείττονα ἢ ἀληθέστερον ἔχειν εἰπεῖν· Judææ vicis, frequentius reliquam terram visentes,
Τὸ γέ τοι θεῖον καὶ ἱερὸν Εὐαγγέλιον πάντως άλη- ejusmodi genealogiam etiam ex diurnarum rerum
θεύει. Καὶ ταῦτα δ' ἐν τῷ τέλει τῆς εἰρημένης ἐπι- libris, quoad poterant, vulgarunt. Ceterum, sive
στολῆς ἐπιτίθησι. Ματθὼν ὁ ἀπὸ Σαλομώνος, ἐγέν- ita, seu aliter se res habeat, dilucidiorem exposi
νησε τὸν Ἰακώβ. Μετθὰν ἀποθανόντος, Μελχὶ ὁ ἀπὸ tionem alius quisquam non invenerit: ut mihi
Νάθαν ἐκ τῆς αὐτοῦ γυναικὸς ἐγέννησε τὸν Ἠλεί. quidem, et unicuique qui æquo candidoque ingenio
Ομομήτριοι ἄρα ἀδελφοὶ Ηλεὶ καὶ Ἰακώβ. Ἠλεί preditus sit, videtur. Eam vero ipsi quoque proΣτέκνου ἀποθανόντος, ὁ Ἰακώβ ἀνέστησεν αὐτῷ bate, quamvis nullo certo testimonio sit confirmata:
σπέγμα, γεννήσας τὸν Ἰωσήφ κατὰ φύσιν ἑαυτῷ, quod scilicet certius aut verius quidquam afferri
κατὰ νόμον δὲ τῷ Ἠλεί· οὕτως ἀμφοτέρων ἦν υἱὸς nequeat. Ipsum sane quidem divinum sacrumque
ὁ Ἰωσήφ.»
Evangelium omni ex parte verum est. Sed illa
quoque in fine ejus, quam diximus, epistolæ addit: Matthan a Salomone proveniens, genuit Jacob
Matthan mortuo, Melchi a Nathan ortum ducens, ex conjuge ejus procreavit Heli. Uterini itaque sunt
fratres Heli et Jacob. Heli, absque sobole suscepla, defuncto, Jacob ei semen resuscitavit: el ipsum
Josephum sibi ipsi quidem juxta naturam, ipsi autem Heli juxta legem, genuit. Sic amborum Joseph filius fuit.»
Ταῦτα μὲν ὁ ᾿Αφρικανάς. Συνάγεται τοίνυν δυνάμει καὶ τὴν Μαρίαν ἐκ τῆς αὐτῷ ἐκείνης εἶναι
φυλῆς· ἐπεὶ τοί γε κατὰ τὸν Μωσέως νόμον, τὴν
φυλὴν μὴ ἄλλαις φυλαῖς ἐπιμίγνυσθαι ώρισται - ἵνα
γὰρ μὴ ὁ κλῆρος ἀπὸ φυλῆς εἰς φυλὴν περιστρέφοιτο, ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ δήμου καὶ τῆς αὐτῆς πατριᾶς
τὰς τῶν γάμων ἐπιμιξίας ἐνομοθέτησε γίνεσθαι.
Περὶ τῆς θείας γεννήσεως τοῦ Κυρίου ἡμῶν
"Ιησοῦ Χριστοῦ· ἔτι δὲ περὶ τῆς περιτομής
καὶ τῆς ὑπαπαντῆς· καὶ διήγησις περί Συν
μεών τοῦ θεοδόχου.
Καὶ δὴ τοῦ δόγματος κατεπείγοντος, καὶ Ἰωσὴφ
σύναμα τῇ μνηστῇ Μαριάμ τῷ ὑπερφυεῖ κούφως
βαρουμένῃ φόρτῳ, ἀπῄει τῇ πατρίδι απογραφόμενος.
G
Hæc quidem sic Africanus. Certo autem colligere
quoque licet, Mariam ipsam ex eadem, quæ Josephi
fuit, fuisse tribu, quandoquidem ex præscripto
legis Mosaicæ, tribum alia tribu commiscere probibitum est. Ut namque haereditates et successiones bonorum a tribu in tribum non transferrentur,
ex eadem gente et familia nuptiarum conjuuctiones
contrahi debere, legislator decrevit.
73 CAPUT ΧΙΙ.
De admiranda et divina nativitale Domini nostri Jesu
Christi: ilem de ejusdem circumcisione, et obviatione, quæ ei honoris causa in templo facta est.
Item commemoratio de Symeone, qui eum ulnis
suis excepit.
Verum enimvero, edicto cogente, cum Joseph
simul cum sponsa Maria, pondus ventris naturam
ipsam supergressum leviter admodum ferente, in
Chapter XIICaput XII
col. 667–668page 60 of 392
PG 145:667Μήπω δὲ τὴν οἰκίαν πεφθακότες, ἐν ἀγρῷ τινι και Η Θεάνθρωπος. ταλύοντες ἦσαν· Σαλώμης δ᾽ ἣν ὁ ἀγρός. Πέμπτην καὶ εἰκοστὴν εἶχε μὴν ὁ Δεκέμβριος· καὶ τηνικάδε τῆς ἀφάτου σοῦ, Λόγε, φιλανθρωπίας τὸ μέγα τοῦ ἀφράστου τόκου τελεῖται μυστήριον. Σπήλαιον γὰρ ταπεινὸν, καὶ φάτνη πρὸς ὑποδοχὴν βοσκημάτων ἑτοίμη, τῷ τοῦ οὐρανοῦ καὶ γῆς βασιλεῖ γεννωμένῳ ηὐτρέπιστο. Καὶ σπάργανα τοῦτον διαλαμβάνει· καὶ ἐν τῷ μὴ εἶναι σεμνότερον τόπον τῷ καταλύματι, φάτνῃ ὁ τοῦ παντὸς τροφεὺς ἀνακλίνεται. Εἰκὸς γὰρ ἦν, πλείστων πρὸς τὴν ἀπογραφὴν συ εόντων, πολλὴν τοῖς ὕστερον ἐπιγινομένοις τῶν τόπων τὴν ἀπορίαν εἶναι. ᾿Αλλὰ τόπου μὲν οὕτω διαπορούμενον τὸν πάντων δημιουργὸν Λόγον ἡ τῶν ἀλόγων φάτνη ἐδέχετο. Ἐκεῖ δὴ καὶ ποιμέσι φυλακὴν περὶ τῆς σφετέρας ποίμνης νυκτὸς ποιουμένοις, ἐπιστασία τις ἀγγελικὴ περιήστραψε και κατάφοβοι τῷ θεά ματι γεγονότες, ἔξω φόβου πάλιν ἦσαν εὐθὺς ἀγγέλου ἐπιδημήσαντος, καὶ τὴν ἐσομένην τῷ κόσμῳ χαρὰν διὰ τοῦ γεννωμένου μηνύσαντος. Καὶ τῷ λόγῳ πίστις ὡς ἀληθῆς εὐθὺς καὶ θεία παρείπετο· άμε γὰρ ἐκείνῳ, καὶ στῆφος ἄπειρον δυνάμεων οὐρανίων τὸ σπήλαιον περιθέον, αἶνον ὑπερφυ τῷ Δεσπότη ανέπεμπον, Δόξα, λεγόντων, ἐν ὑψίστοις Θεῷ, καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία. Οὕτω διπλοῦς ὢν ὁ θεάνθρωπος λόγος, ταπεινῶς τε καὶ θεοπρεπῶς τὰ τῆς πρώτης αὐτοῦ εἰς γῆν καθόδου για γεννήσεως καθυπέδειξε· βεβαίαν δὲ καὶ τὴν πρὸς Ἰουδαίους συγγένειαν παριστῶν, καὶ ὡς ἀδε θρωπος τῷ Μωσέως νόμῳ ἀφοσιοῖ τὸ εἰκός· καὶ κατὰ τὴν ὀγδόην, εἴτουν κατὰ τὴν Κυριακὴν περι πέμνετας ἐν τῇ κατὰ τὴν Βηθλεὴμ οἰκίᾳ τοῦ Ἰωσήφ καὶ τὴν Ἰησοῦς καταδέχεται προσηγορίαν· σωτη ρίαν δὲ τοῦτο σημαίνει, καθὰ καὶ πρὸ τοῦ συλληφθῆναι ὁ θεῖος ταύτην ἔχρησε Γαβριήλ. Εἶτα καὶ τὸν τοῦ καθαρισμού αναμένει καιρόν. ὡς δὲ ἡ κυρία παρῆν τῆς δεκάδος κυκλουμένης τετράκις, ὡς ἄρσην καὶ πρῶτος ὄντως καὶ μόνος διανοίξας μήτραν, εἰς τὸ ἐν Ἱεροσολύμοις ἄγεται ἱερὸν ὑπὸ τῶν τεκόν τῶν· ὥστε δοῦναι θυσίαν κατὰ τὸ εἰθισμένον, ζεῦγος τρυγόνων, καὶ δύο νεοσσούς περιστερῶν, τὸ σώφρον καὶ ἀκέραιον ἐφ᾽ ἅπασιν ὑπογράφων. Ἐκεῖ δήπου παρῆν καὶ ὁ πνευματοφόρος Συμεὼν καὶ ἡ πρεσβύ τις " Αννα· καὶ τὸν ἐν ἅρματι Χερουβὶμ ἐποχούμεν τον γηραλέαις χερσὶν υποδέχεται, ἐν βραχεῖ βρέφει κόλποις μητρικοῖς ἐπισκαίροντι, τὸν τοῦ Ἰσραὴλ μέγαν ἐνορῶντες Θεὸν, καὶ τὰ εἰκότα αὐτῷ προσλαλήσαντες, τὸ τ' ἐσόμενον αριδηλότατα αἰνιξάμενοι, ὡς εἰς πτῶσιν κεῖται πολλῶν καὶ ἀνάστασιν, και εἰς σημεῖον ἔσται ἀντιλεγόμενον· καὶ ὡς τὴν παρθενικὴν ψυχὴν ρομφαία λύπης διέλθοι οψέ ποτε δ αὐτὸν, τῶν σαρκίνων ἐξ αὐτῆς δεσμῶν ἀπελύοντο. Ενα δὲ λόγος ἔχει τῶν ἐπ᾿ ἀρετῇ καὶ σεμνότη ἀκριβείᾳ τε βίου διαβιούντων τοῦτον εἶναι τὸν Συ μεών· ᾧ δή ποτε τῷ κατὰ τὸν προφήτην Ησαΐαν
patriam suam, ut ibi censeretur, iret, neque dum Μήπω δὲ τὴν οἰκίαν πεφθακότες, ἐν ἀγρῷ τινι και
Η
ad domum pervenissent, in agrum quemdam diverterunt, qui ager Salomæ erat. Vicesimus autem
et quintus tum mensis Decembris erat dies, cum
ibi ineffabile pietatis et amoris erga genus humanum tuæ, Verbum Dei, maximumque inenarrabilis
partus perficitur mysterium. Tugurium humile, et
præsepe ad jumenta excipienda constructum, cœli
et terræ Regi genito hospitium præparatum fuerat.
Hunc ibi fasciæ circumvolvunt: et quod honora -
tior in diversorio locus non esset, in præsepi omnium altor reponiturr. Necesse enim erat, quamplurimis ad censum et descriptionem confluentibus, multam posterius advenientibus locorum
relinqui penuriam. Itaque hospitii inopia ad eum
modum laborantem opificem rerum omnium Deum
Verbum animantium præsepe excepit. Ibi pastores, greges suos noctu custodientes, præsentia
angelica circumfulsit: et cum in timorem eos
spectaculum id conjecisset, timorem eum rursum
illico posuerunt, angelo propius ad eos accedente,
et futuram orbi latitiam, per eum qui genitus
esset, indicante. Cujus sermonem fides statim vera
atque divina est consecuta. Namque una cum illo
innumerabilis cœlestium virtutum ac potestatum
multitudo, circum tuguriolum volitans, laudem
omnium summam Domino concinebant: Gloria,
dicentes, in excelsis Deo, et in terra pax, in hominibus bona voluntas. Hoc modo, cum Duplex esset
Deus idemque homo Verbum, humillime simul
et magnificentissime primordia primi ipsius in terram per nativitatem descensus exhibuit: atque ut
certo suam cum Judæis cognationem confirmaret,
hominis more Mosaics legi, ita ut decebat, debitum suum tribuit ritum. Et die octavo, Dominico
scilicet, circumciditur in Bethlehem, in domo
Josephi, et ibi nomen Jesu accipit (salutem porro
id significat), pro eo atque, antequam conceptus
esset, id nomen divinus 74 per oraculum præscripserat Gabriel. Deinde et purificationis exspeclat tempus. Postquam vero status, decennario numero quater revoluto, aderat dies, ut masculus, et
qui primus omnino et solus vulvam adaperuisset,
in Hierosolymitanum a parentibus deportatur templum, ut ibi, juxta receptum morem sacrificium
oferret, par turturum, aut pullos duos columbarum, sobrietatem scilicet, temperantiam, et
simplicitatem in omnibus subindicans. lbi sane
aderat, qui Spiritu ferebatur Simeon, et grandæva
Anna: eumque, qui in curru Cherubin vehitur, senilibus Simeon excipit manibus. Ambo vero cum
infantem parvulum viderent in materno sinu subsilientem, magnum Israelis in eo perspiciebant
Deum. Et postquam de eo quæ debebant prædicassent, et id quod futurum erat, quamvis sub
Θεάνθρωπος. Cujus bio perstringitur primus,
isque humilis in terram adventus: In similitudine
enim hominum factus, et habitu inventus ut homo.
(Philipp. 11, 7.)» Et sic, quia forma Dei accepit
ταλύοντες ἦσαν· Σαλώμης δ᾽ ἣν ὁ ἀγρός. Πέμπτην
καὶ εἰκοστὴν εἶχε μὴν ὁ Δεκέμβριος· καὶ τηνικάδε
τῆς ἀφάτου σοῦ, Λόγε, φιλανθρωπίας τὸ μέγα τοῦ
ἀφράστου τόκου τελεῖται μυστήριον. Σπήλαιον γὰρ
ταπεινὸν, καὶ φάτνη πρὸς ὑποδοχὴν βοσκημάτων
ἑτοίμη, τῷ τοῦ οὐρανοῦ καὶ γῆς βασιλεῖ γεννωμένῳ
ηὐτρέπιστο. Καὶ σπάργανα τοῦτον διαλαμβάνει· καὶ
ἐν τῷ μὴ εἶναι σεμνότερον τόπον τῷ καταλύματι,
φάτνῃ ὁ τοῦ παντὸς τροφεὺς ἀνακλίνεται. Εἰκὸς γὰρ
ἦν, πλείστων πρὸς τὴν ἀπογραφὴν συ εόντων,
πολλὴν τοῖς ὕστερον ἐπιγινομένοις τῶν τόπων τὴν
ἀπορίαν εἶναι. ᾿Αλλὰ τόπου μὲν οὕτω διαπορούμενον
τὸν πάντων δημιουργὸν Λόγον ἡ τῶν ἀλόγων φάτνη
ἐδέχετο. Ἐκεῖ δὴ καὶ ποιμέσι φυλακὴν περὶ τῆς
σφετέρας ποίμνης νυκτὸς ποιουμένοις, ἐπιστασία
τις ἀγγελικὴ περιήστραψε και κατάφοβοι τῷ θεά
ματι γεγονότες, ἔξω φόβου πάλιν ἦσαν εὐθὺς ἀγγέλου
ἐπιδημήσαντος, καὶ τὴν ἐσομένην τῷ κόσμῳ χαρὰν
διὰ τοῦ γεννωμένου μηνύσαντος. Καὶ τῷ λόγῳ
πίστις ὡς ἀληθῆς εὐθὺς καὶ θεία παρείπετο· άμε
γὰρ ἐκείνῳ, καὶ στῆφος ἄπειρον δυνάμεων οὐρανίων
τὸ σπήλαιον περιθέον, αἶνον ὑπερφυ τῷ Δεσπότη
ανέπεμπον, Δόξα, λεγόντων, ἐν ὑψίστοις Θεῷ, καὶ
ἐπὶ γῆς εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία. Οὕτω
διπλοῦς ὢν ὁ θεάνθρωπος λόγος, ταπεινῶς τε καὶ
θεοπρεπῶς τὰ τῆς πρώτης αὐτοῦ εἰς γῆν καθόδου
για γεννήσεως καθυπέδειξε· βεβαίαν δὲ καὶ τὴν
πρὸς Ἰουδαίους συγγένειαν παριστῶν, καὶ ὡς ἀδε
θρωπος τῷ Μωσέως νόμῳ ἀφοσιοῖ τὸ εἰκός· καὶ
κατὰ τὴν ὀγδόην, εἴτουν κατὰ τὴν Κυριακὴν περιπέμνετας ἐν τῇ κατὰ τὴν Βηθλεὴμ οἰκίᾳ τοῦ Ἰωσήφ·
καὶ τὴν Ἰησοῦς καταδέχεται προσηγορίαν· σωτη
ρίαν δὲ τοῦτο σημαίνει, καθὰ καὶ πρὸ τοῦ συλλη
φθῆναι ὁ θεῖος ταύτην ἔχρησε Γαβριήλ. Εἶτα καὶ
τὸν τοῦ καθαρισμού αναμένει καιρόν. ὡς δὲ ἡ κυρία
παρῆν τῆς δεκάδος κυκλουμένης τετράκις, ὡς ἄρσην
καὶ πρῶτος ὄντως καὶ μόνος διανοίξας μήτραν, εἰς
τὸ ἐν Ἱεροσολύμοις ἄγεται ἱερὸν ὑπὸ τῶν τεκόν
τῶν· ὥστε δοῦναι θυσίαν κατὰ τὸ εἰθισμένον, ζεῦγος
τρυγόνων, καὶ δύο νεοσσούς περιστερῶν, τὸ σώφρον
καὶ ἀκέραιον ἐφ᾽ ἅπασιν ὑπογράφων. Ἐκεῖ δήπου
παρῆν καὶ ὁ πνευματοφόρος Συμεὼν καὶ ἡ πρεσβύ
τις " Αννα· καὶ τὸν ἐν ἅρματι Χερουβὶμ ἐποχούμεν
τον γηραλέαις χερσὶν υποδέχεται, ἐν βραχεῖ βρέφει
κόλποις μητρικοῖς ἐπισκαίροντι, τὸν τοῦ Ἰσραὴλ
μέγαν ἐνορῶντες Θεὸν, καὶ τὰ εἰκότα αὐτῷ προσλα
λήσαντες, τὸ τ' ἐσόμενον αριδηλότατα αἰνιξάμενοι,
ὡς εἰς πτῶσιν κεῖται πολλῶν καὶ ἀνάστασιν, και
εἰς σημεῖον ἔσται ἀντιλεγόμενον· καὶ ὡς τὴν παρθε
νικὴν ψυχὴν ρομφαία λύπης διέλθοι οψέ ποτε δ
αὐτὸν, τῶν σαρκίνων ἐξ αὐτῆς δεσμῶν ἀπελύοντο.
Ενα δὲ λόγος ἔχει τῶν ἐπ᾿ ἀρετῇ καὶ σεμνότη
ἀκριβείᾳ τε βίου διαβιούντων τοῦτον εἶναι τὸν Συ
μεών· ᾧ δή ποτε τῷ κατὰ τὸν προφήτην Ησαΐαν
formam servi, utrumque Deus, utrumque homo.
Atque hoc totum et Deus dicitur propter Deum, et
homo qropter hominem.» (Ambr. Demyster.incarn.
lib. iv, cap. 21.)
col. 669–670page 61 of 392
PG 145:669χρησμῷ ἐπιστήσαντι ὃς φησιν, Ἰδοὺ ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ ἔξει, καὶ λήψεται υἱόν, διαπιστεῖν ἐπῄει τῷ θείῳ θεσπίσματι· οὕτω δ᾽ ἔχοντι ἄγγελον ἐπιστῆναί φασι χρῶντα, μὲ ἂν ἀπολυθῆναι τῶν του βίου δεσμῶν, εἰ μὴ τὸ παρ' αὐτοῦ διαπιστούμενον ἐπὶ θύραις ὅσον ἤδη ἐγγίζον καὶ ὄψεσιν οἰκείαις πιστώσαιτο, οὗ δὴ χάριν καὶ εἰς βαθύ γῆρας ἐληλακὼς, καὶ τὸν Χριστὸν Κυρίου ἰδὼν ἀφθαλμοῖς, καὶ τοῖς οἰκείοις κόλποις διαβαστάσας, τῆς σαρκὸς εὐθὺς ἀπολέλυται. ΚΕΦΑΛ, Ι. Περὶ τοῦ ἐξ ᾿Ανατολῆς παραδόξου ἀστέρος τῇ γεννήσει ἀναφανέντος Χριστοῦ· καὶ περὶ τῶν δωροφόρων Μάγων· καὶ τῆς ῾Ηρώδου ἀπάτης. Εντεῦθεν οἱ γονεῖς τὸ παιδίον ἀναλαβόμενοι Ἰγ σοῦν, οἴκαδε εἰς Ναζαρέτ ἐπανῄεσαν. Καὶ γὰρ ἦν εἰκὸς διὰ τῶν μ᾿ ἡμερῶν, ὡς Βηθλεεμίτας τὸ εἰκὸς ἀφοσιωσαμένους τῇ ἀπογραφῇ, πρὸς τὴν εἰς Ναζαρὲτ οἰκίαν αὖθις αναδραμείν, διὰ τὴν προσοῦσαν τούτοις τέως ἐκεῖσε περιουσίαν· καὶ ἐν ἀμφοτέραις γὰρ διατρίβοντες ἦσαν· τὸ πορισμόν τινα, ως γε εἰκάζειν, ἑκατέρωθεν ἔχειν. Καὶ δῆτα δύο ἑξῆς παρψ χηκότων ἐνιαυτῶν μετὰ τὴν ἄσπορον ἐκείνην καλ φορίαν, ἐν τῇ κατὰ τὴν Βηθλεὲμ οικία διατριβούσης, τῆς Θεομήτορος ὡς δ᾽ ἕτεροι, πρὸ δύο μᾶλλον ἐνιαυτῶν τῆς θείας γεννήσεως τῶν οἴκοι ἀπάραντες, ἐν φάτνῃ καὶ σπαργάνοις ὄντι Χριστῷ, καὶ ἐν τῷ καταλύματι εἴτουν ἐν τῷ σπηλαίῳ ἔτι οὔσης τῆς Θεομήτορες, [οἱ Μάγοι ἀπὸ ᾿Ανατολῶν] παραγίνονται· ὁ δῆτα καὶ ἀκριβέστερον. Σοφοί δέ τινες οὗτοι καὶ τῶν εὖ γεγονότων, καὶ κράτει πολλῷ διαφέροντες· ἀστέρα καὶ γάρ τινα κατιδόντες επί χώρας, οὐχ ἵνα τινὰ τῶν ἐξαρχῆς τῷ οὐρανίῳ στερεώματι καταπεπηγό των οὐδὲ οἷον εἶναι βασιλέων διαδοχὴν ὑπαινίσσε σθαι. οὓς βαθύνους. καὶ πωγωνίας, δοκίδας τε καὶ ἀκοντίας καὶ κομέας, πρὸς τοὺς ἐκείνων διαφόρους σχηματισμούς ὀνομάζουσιν. ἂν πάντων τήν γένεσιν, ἀπὸ τῆς ὑπὲρ τὸν ἀέρα περὶ τὸ αἰθέριον κύτος υπερχεομένης καὶ ἐκκαιομένης ἀναθυμιάσεως, οἱ περὶ ταῦτα κομψοί φασι την σύστασιν ἔχειν· οὐ τοίνυν ἀστέρα τοιοῦτον καταθεώμενοι, ξένον δέ τινα καὶ ἀήθη, πρόσγειον καὶ ὑπέρλαμπρον, καὶ παρα πλήσιον μὲν τοῖς ἐν οὐρανῷ ἀστράσι, καταφανή δε άλλως μόνοις τοῖς περὶ ταῦτα ἐσχολακόσι· καὶ ταῦτ᾽ οὐκ ἐν βραχεῖ χρόνῳ, ἀλλ' ἐπιτέλλοντα ἤδη πρὸ
ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. I.
χρησμῷ ἐπιστήσαντι· ὃς φησιν, Ἰδοὺ ἡ παρθένος involucro, apertiesime tamen, ostendissent, ut
ἐν γαστρὶ ἔξει, καὶ λήψεται υἱόν, διαπιστεῖν
ἐπῄει τῷ θείῳ θεσπίσματι· οὕτω δ᾽ ἔχοντι ἄγγελον
ἐπιστῆναί φασι χρῶντα, μὲ ἂν ἀπολυθῆναι τῶν του
βίου δεσμῶν, εἰ μὴ τὸ παρ' αὐτοῦ διαπιστούμενον
ἐπὶ θύραις ὅσον ἤδη ἐγγίζον καὶ ὄψεσιν οἰκείαις
πιστώσαιτο, οὗ δὴ χάριν καὶ εἰς βαθύ γῆρας ἐληλα
κὼς, καὶ τὸν Χριστὸν Κυρίου ἰδὼν ἀφθαλμοῖς, καὶ
τοῖς οἰκείοις κόλποις διαβαστάσας, τῆς σαρκὸς εὐθὺς
ἀπολέλυται.
scilicet in multorum positus esset ruinam simul
et resurrectionem, et in signum cui contradiceretur denique ut virginalem animam, propter
eum, doloris gladius olim pertransiturus esset:
carnis vinculis deinde sunt soliti. Hunc Symeonem fama est ex eis fuisse unum, qui virtute,
dignitate, vitæque sanctitate excelluerunt: qui
cum aliquando illi prophetæ Isaiæ oraculo legens
incumberet, quod ait: Ecce virgo uterum gestabit,
et concipiet filium ", et de dixini ejus responsi fide ambigeret, angelum ita fluctuanti ei astitisse
ferunt, cum oraculo ejusmodi: non illum prius vitæ hujus vinculis solutum iri, quam id, de quo
credendo addubitasset, pro foribus prituo quoque tempore appropinquans, et oculis ipse suis conspectum, testimonio suo confirmaret. Quam ob causam ad tantum senium provectus, cum Christum
Domini oculis suis conspexisset, eumdemque in ulnis gestasset, carnis mole protinus solutus atque
liberatus est.
ΚΕΦΑΛ, Ι.
Περὶ τοῦ ἐξ ᾿Ανατολῆς παραδόξου ἀστέρος τῇ
γεννήσει ἀναφανέντος Χριστοῦ· καὶ περὶ
τῶν δωροφόρων Μάγων· καὶ τῆς ῾Ηρώδου
ἀπάτης.
Εντεῦθεν οἱ γονεῖς τὸ παιδίον ἀναλαβόμενοι Ἰγ
σοῦν, οἴκαδε εἰς Ναζαρέτ ἐπανῄεσαν. Καὶ γὰρ ἦν
εἰκὸς διὰ τῶν μ᾿ ἡμερῶν, ὡς Βηθλεεμίτας τὸ εἰκὸς
ἀφοσιωσαμένους τῇ ἀπογραφῇ, πρὸς τὴν εἰς Ναζαρέτ οἰκίαν αὖθις αναδραμείν, διὰ τὴν προσοῦσαν
τούτοις τέως ἐκεῖσε περιουσίαν· καὶ ἐν ἀμφοτέραις
γὰρ διατρίβοντες ἦσαν· τὸ πορισμόν τινα, ως γε
εἰκάζειν, ἑκατέρωθεν ἔχειν. Καὶ δῆτα δύο ἑξῆς παρψχηκότων ἐνιαυτῶν μετὰ τὴν ἄσπορον ἐκείνην καλ
φορίαν, ἐν τῇ κατὰ τὴν Βηθλεὲμ οικία διατριβούσης,
τῆς Θεομήτορος ὡς δ᾽ ἕτεροι, πρὸ δύο μᾶλλον ἐνιαυτῶν
τῆς θείας γεννήσεως τῶν οἴκοι ἀπάραντες, ἐν φάτνῃ
καὶ σπαργάνοις ὄντι Χριστῷ, καὶ ἐν τῷ καταλύματι
εἴτουν ἐν τῷ σπηλαίῳ ἔτι οὔσης τῆς Θεομήτορες,
[οἱ Μάγοι ἀπὸ ᾿Ανατολῶν] παραγίνονται· ὁ δῆτα
καὶ ἀκριβέστερον. Σοφοί δέ τινες οὗτοι καὶ τῶν εὖ
γεγονότων, καὶ κράτει πολλῷ διαφέροντες· ἀστέρα
καὶ γάρ τινα κατιδόντες επί χώρας, οὐχ ἵνα τινὰ
τῶν ἐξαρχῆς τῷ οὐρανίῳ στερεώματι καταπεπηγότων
οὐδὲ οἷον εἶναι βασιλέων διαδοχὴν ὑπαινίσσε
σθαι. οὓς βαθύνους. καὶ πωγωνίας, δοκίδας τε καὶ
ἀκοντίας καὶ κομέας, πρὸς τοὺς ἐκείνων διαφόρους
σχηματισμούς ὀνομάζουσιν. ἂν πάντων τήν γένεσιν,
ἀπὸ τῆς ὑπὲρ τὸν ἀέρα περὶ τὸ αἰθέριον κύτος
υπερχεομένης καὶ ἐκκαιομένης ἀναθυμιάσεως, οἱ
περὶ ταῦτα κομψοί φασι την σύστασιν ἔχειν· οὐ
τοίνυν ἀστέρα τοιοῦτον καταθεώμενοι, ξένον δέ τινα
καὶ ἀήθη, πρόσγειον καὶ ὑπέρλαμπρον, καὶ παραπλήσιον μὲν τοῖς ἐν οὐρανῷ ἀστράσι, καταφανή δε
άλλως μόνοις τοῖς περὶ ταῦτα ἐσχολακόσι· καὶ ταῦτ᾽
οὐκ ἐν βραχεῖ χρόνῳ, ἀλλ' ἐπιτέλλοντα ἤδη πρὸ
19 Isa. vil, 14.
(i) Hanc sententiam sequitur Epiphanius Contra
Alogos.
«Gentis Persarum Magi sunt in observatione
rerum sublimium, imposturis, incantationibus, naturalibusque contrariorum consensionibus vacantes. Hujusmodi præstigiis quoque videtur studuisse
Balaam, qui a Balaac evocatus est, ut quibusdam
75 CAPUT XIII.
De stella, quæ præter omnem opinionem de Oriente
ad navilatem Christi apparuit: et de muneratoribus Magis, et de Herodis dolo.
Deinde parentes, puero Jesu recepto, domum in
Nazareth sunt reversi. Congruebat enim, cum per
quadraginta dies, Bethlehemite scilicet, mudus
suum, in censu et descriptione, eo loco rite obiissent, ut ad domicilium suum in Nazareth redirent,
propter eam, quæ tum ibi eis erat, substantiam et
possessionem. Utrobique enim habitabant, quod
utroque loco proventum aliquem, ut conjicere licet,
haberent. Porro duobus elapsis annis, post spontaneam illam seminisque expertem conceptionem,
atorique gestationem, cum in domicilio Bethlehemitico virgo Dei mater esset, seu potius (ut alii
tradunt duobus anle divinam nativitatem annis,
patria relicta se in viam Magi Persici dedere:
atque itinere peracto, cum etiamnum in præsepi
faciisque jaceret Christus, et simul in diversorio
illo sive spelunca versaretur Dei genitrix, in Bethlehem advencre: quod quidem certius est Sapientes autem ii, nobilitatoque generis et opibus
insignes fuere. Stellam quippe in regione sua conspexerant, non ex illis unam, quæ a primordio
rerum firmamento coli affixæ sunt: neque ex eis,
quæ prodigio et quasi ænigmate regum successiones prænuntiant, et dolia, barbatæ, trabes, jacula,
et cometæ seu crinitæ pro formarum varietate
nominantur: quarum sane omnium, ortus ab exhalationibus quæ supra aerem, circum etheream
cœlestemque amplitudinem effusa accenduntur,
substantiam capit (ut quidem illi, qui ejusmodi
rebus inquirendis laudem sibi et gloriam compararunt, tradunt). Non itaque stellam ejus generis
verbis malediceret Israeli. Ille vero: Exorietur,
inquit, stella ex Jacob,et exsurget homo ex Israel, etc.
(Num. xxiv.) Quapropter locum Judææ quærentes,
recordatione veteris historiæ venerunt, ut cognoscerent ubi natus esset rex Judæorum.» (Basilius,
in Serm. Natalis Domini.)
Chapter XIIICaput XIII
col. 671–672page 62 of 392
PG 145:671δύο μάλιστα τῶν ἐνιαυτῶν, καὶ οὐχὶ μετὰ δύο τῆς γεννήσεως ἔτη, ἅμα τῷ Χριστὸν δηλαδὴ γεννηθῆναι ἐν ἀπόρῳ τε καθεστῶτες τῷ ξένῳ τῆς θέας, καὶ ταῖς περὶ αὐτοῦ ζητήσεσι πλεῖστον χρόνον ἐκδαπανήσαν. τες, ἔχοντές τε ἅμα καὶ τὸν πρόπαλαι Βαλαάμ, περὶ τούτου τὸ ἐσόμενον προφοιβάσαντα ἴσως δὲ καὶ παρὰ τῶν αὐτοῖς σεβομένων ηρέμα μυσταγωγούμενοι περὶ τῆς ὑπὲρ λόγον τοῦ Θεοῦ Λόγου γεν νήσεως, Θεοῦ δὲ τὸ πλέον τὴν ψυχὴν ἐκείνων εἰς τοῦτο διερεθίζοντος· ὁπηνίκα δὴ οὖν προνοίαις τοῦ γεννηθέντος παμβασιλέως Χριστοῦ, τὸν ἀστέρα οἷ περ ἔμψυχόν τινα καὶ νοερὰν δύναμιν ἐκ Περσίδος προς Ιουδαίαν κινούμενον κατενόησαν, ὡσανεὶ ὁδηγῷ ἐκείνῳ χρησάμενοι, ἐν δευτέρῳ θέμενοι πάντα, κατόπιν καὶ αὐτοὶ εἶποντο. Αγχιστα τοίνυν τῆς Ἰουδαίας περὶ Ἱερουσαλὴμ γεγονότες, ὡς ἂν ἄν, οἶμαι, περιφανὲς καὶ ἐξάκουστον γένηται τὸ παράδοξον τῆς γεννήσεως, ὁ μὲν ὁδηγῶν ἀστὴρ εὐθὺς ἀφανὴς ἦν. Απορουμένοις δ᾽ οὖν ἐκείνοις καὶ διαπυνθανομένοις τοῦ τικτομένου βασιλέως τὴν γέννησιν· Ἐξ τω γάρ, φασιν, ἥκομεν ἐκείνῳ ἀφοσιώσασθαι τὴν προσκύνησιν πᾶσά τε ἡ πόλις μεστὴ θορύβων ἦν, καὶ μᾶλ λον ὁ τηνικάδε τὴν ἀρχὴν τῆς πόλεως ἔχων Ηρώδης ὁ βασιλεύς. Ἐδεδίει γὰρ περὶ τῆς ἀρχῆς, καὶ ἐν ἀγωνίᾳ μάλιστα ἦν, τὴν αὐτοῦ κατάλυσιν ὑφορώμενος. Διό τοι καὶ εἰς ἑαυτὸν συνεκαλεῖτο τοὺς ἱερᾶσθαι λαχόντας τῶν Ἰουδαίων· καὶ τὸν ἀκριβείς διεπυνθάνετο ἕκαστα, που μέλλειν τὸν παρ' αὐτοῖς Χριστὸν γεννᾶσθαι τοῖς προφήταις προείρηται. Οἱ δὲ ἐν Βηθλεὲμ τῆς Ἰουδαίας ἐσήμαινον. Καὶ ὁ προφήτης Μιχαίας μάρτυς παρήγετο τὸ ἀξιόπιστον τῷ λόγῳ Ο διδούς· σεμνύνων τε ἅμα τὴν Βηθλεέμ, κἀκεῖθεν ἐξελεύσεσθαι τὸν τοῦ Ἰσραὴλ ἡγησόμενον προφοι βάζων. Ὁ δὲ λαθραίαις ταῖς ὁμιλίαις ἐξηκρίβου τὴν χρόνον, καθ᾽ ἂν ὁ κεινὸς ἐκεῖνος ὑπερεφάνη ἀστήρ καὶ ἐν τῷ λεληθότι τοῖς Μάγοις διεκοινολογεῖτο, ἀπιέναι μὲν ἐκείνους καὶ ζητεῖν τὸν τικτόμενον εὑρόντας δὲ αὖθις παλινοστεῖν, ὡς ἂν ἀδροῖς ἐρο δίοις οἴκαδε σφᾶς μὲν ἀναπέμψῃ, εἶτα δὲ καὶ αὐτὸς ἀπελθὼν, τὸ εἰκὸς ἀποτίσῃ τῷ ἀρτιγενεῖ βασιλεί. Ο μὲν οὖν οὕτω τοῖς τοῦ Ἡρώδου παραβουκοληθέντες λόγοις, τῶν Ἱεροσολύμων ἐξήεσαν. Καὶ αὖθις τῷ ὁδηγῷ ἀστέρι περιτυγχάνουσιν· ὃς ἐξ· των ποδηγών αὐτοὺς, εἰς Ἰουδαίαν τοῦσιν ἐκρύβη· καὶ δὴ σφόδρα ἡσθέντες, ταῖς ἐκείνου καὶ αὖθις εἶποντο ἡγεσίας, ἀῤῥήτου ἔμπλεω ἡδονῆς. Ὡς δὲ φθάσας ἐπὶ τὴν οἰκίαν ὁ ἀστὴρ ἔστη, ἐν ᾗ ἢ τε μήτηρ καὶ ὁ ἀρχι κώτατος ταύτης υἱὸς ἦν, καὶ ὡσανεί στηριχθεὶς ἐπί νητος ἔμενεν, ἐνταῦθά που κρύπτεσθαι τὸ ζητούμενον καλῶς οἰηθέντες, τοῦ πρόσω ἰέναι ἔστησαν. Ἐπεὶ δὲ καὶ οἰκίας εἴσω γεγόνασι, τὴν μητέρα καὶ τὸ παιδίον θεώμενοι κατη σπάζοντο, ὑπὸ καλύβη ἀσήμῳ καὶ πενιχρά διατρίβοντας, καὶ τἆλλα τῆς εὐτελείας, οὐδεμίαν ἀπολιπόντας υπερβολήν. ᾿Αμέλει
illi viderant, sed novam plane et insolitam, ad δύο μάλιστα τῶν ἐνιαυτῶν, καὶ οὐχὶ μετὰ δύο τῆς
terram vergentem et plurimum relucentem, persimilemque adeo reliquis cœli astris; neque aliis,
quam qui sederibus cognoscendis operam dedissent, conspicuam et apparentem. Et illa quidem
non brevi, sed duos ante annos, quam Christus
natus esset, exorta apparuit, ne quis duobus post
nativitatem aonis editam putet. Sedenim Magi,
cum dovo isto apparentis stellæ spectaculo in ambiguam considerationem conjecti essent, et de ea
diu multumque inquirendo deliberarent haberentque simul veterem illum Balaam, qui de eo,
quod futurum erat. Numine afflatus cecinerat: et
fortasse etiam ab eis quos in veneratione atque
admiratione habuere, sacerdotibus paulatim per
doctrinam, ad mysteria ejus quæ rationem omnem
excellit, Dei Verbi nativitatis, deducti essent:
76 maxime vero Deus ipse animos eorum ad hoc
excitaret: proindeque summi omnium regis Christi
nati providentia stellam, perinde atque animatam
quamdam intelligentiæque participem vim, ex Perside Judæam versus moveri intelligerent: tanquam
viæ duce usi præcedente ea, omnibus posthabitis
rebus, ponr sunt secuti. Et jam prope Judæam
ipsamque adeo Jerusalem erant, cum viæ dux
stella, quo (ut equidem puto) nativitas ea quæ opinionem fidemque omnem superat fama increbresceret, manifestaque lieret, derepente disparet.
Cum ergo dubitantes illi de nativitate recens nati
regis inquirerent (Ab Oriente enim, dicentes, venimus, ut congruentem illi cultum et adorationem
γεννήσεως ἔτη, ἅμα τῷ Χριστὸν δηλαδὴ γεννηθῆναι·
ἐν ἀπόρῳ τε καθεστῶτες τῷ ξένῳ τῆς θέας, καὶ ταῖς
περὶ αὐτοῦ ζητήσεσι πλεῖστον χρόνον ἐκδαπανήσαν.
τες, ἔχοντές τε ἅμα καὶ τὸν πρόπαλαι Βαλαάμ,
περὶ τούτου τὸ ἐσόμενον προφοιβάσαντα ἴσως δὲ
καὶ παρὰ τῶν αὐτοῖς σεβομένων ηρέμα μυσταγω
γούμενοι περὶ τῆς ὑπὲρ λόγον τοῦ Θεοῦ Λόγου γεν
νήσεως, Θεοῦ δὲ τὸ πλέον τὴν ψυχὴν ἐκείνων εἰς
τοῦτο διερεθίζοντος· ὁπηνίκα δὴ οὖν προνοίαις τοῦ
γεννηθέντος παμβασιλέως Χριστοῦ, τὸν ἀστέρα οἷ
περ ἔμψυχόν τινα καὶ νοερὰν δύναμιν ἐκ Περσίδος
προς Ιουδαίαν κινούμενον κατενόησαν, ὡσανεὶ
ὁδηγῷ ἐκείνῳ χρησάμενοι, ἐν δευτέρῳ θέμενοι πάντα,
κατόπιν καὶ αὐτοὶ εἶποντο. Αγχιστα τοίνυν τῆς
Ἰουδαίας περὶ Ἱερουσαλὴμ γεγονότες, ὡς ἂν ἄν, οἶμαι,
περιφανὲς καὶ ἐξάκουστον γένηται τὸ παράδοξον τῆς
γεννήσεως, ὁ μὲν ὁδηγῶν ἀστὴρ εὐθὺς ἀφανὴς ἦν.
Απορουμένοις δ᾽ οὖν ἐκείνοις καὶ διαπυνθανομένοις
τοῦ τικτομένου βασιλέως τὴν γέννησιν· Ἐξ τω γάρ,
φασιν, ἥκομεν ἐκείνῳ ἀφοσιώσασθαι τὴν προσκύνη
σιν πᾶσά τε ἡ πόλις μεστὴ θορύβων ἦν, καὶ μᾶλ
λον ὁ τηνικάδε τὴν ἀρχὴν τῆς πόλεως ἔχων Ηρώδης
ὁ βασιλεύς. Ἐδεδίει γὰρ περὶ τῆς ἀρχῆς, καὶ ἐν
ἀγωνίᾳ μάλιστα ἦν, τὴν αὐτοῦ κατάλυσιν ὑφορώμε
νος. Διό τοι καὶ εἰς ἑαυτὸν συνεκαλεῖτο τοὺς ἱερᾶσθαι
λαχόντας τῶν Ἰουδαίων· καὶ τὸν ἀκριβείς διεπυν
θάνετο ἕκαστα, που μέλλειν τὸν παρ' αὐτοῖς Χριστὸν
γεννᾶσθαι τοῖς προφήταις προείρηται. Οἱ δὲ ἐν
Βηθλεὲμ τῆς Ἰουδαίας ἐσήμαινον. Καὶ ὁ προφήτης
Μιχαίας μάρτυς παρήγετο τὸ ἀξιόπιστον τῷ λόγῳ
pie persolvamus), cuncta urbs tumultu impletur: Ο διδούς· σεμνύνων τε ἅμα τὴν Βηθλεέμ, κἀκεῖθεν
maxime vero, qui tum regnum ibi obtinebat, Herodes conturbatur. Metuebat enim regno: et
plurimum ne id ei abrogaretur, sollicitus erat.
Itaque Judæorum sacerdotes ad se convocat, accuratiusque singula percunctatur: et potissimum,
ubinam Christum apud ipsos nasciturum prophetæ
vaticinati essent, inquirit. Hic illi Bethlehem Judææ indicant, et prophetam,Michæam testem laudanı, ut verbis suis fidem astruerent. Celebrat
autom laudibusque Bethlehem ille effert, progrescurum inde Israelis ducem divino instinctu predicens. Tum Herodes secretis colloquiis sollicite et
diligenter tempus perquirit, ex quo nova illa
illuxisset stella: occultaque et latenter cum Makis
sermone communicato, ire quidem illos, et eum [
qui natus esset inquirere, cumque invenissent,
ad se reverti jubet, ut cum magnifico illos viatico
adjutos domum suam remitteret, tum ipse quoque
profectus justum recens genito regi honorem præstaret. Illi igitur insidiosis Herodis verbis decepti,
Hierosolymis exeunt, et rursum in stellam viæ
ducem incidunt: quæ ab Oriente eis præcedens,
«Fortasse vero, cum apparitione Domini
adversaria potestas reddita esset infirmior, Magi
etiam efficaciam suam abolitam esse sentientes,
magnamque potestatem nato regi altestantes, propterea muneratione sua puero adorationis honorem
ἐξελεύσεσθαι τὸν τοῦ Ἰσραὴλ ἡγησόμενον προφοιβάζων. Ὁ δὲ λαθραίαις ταῖς ὁμιλίαις ἐξηκρίβου τὴν
χρόνον, καθ᾽ ἂν ὁ κεινὸς ἐκεῖνος ὑπερεφάνη ἀστήρ
καὶ ἐν τῷ λεληθότι τοῖς Μάγοις διεκοινολογεῖτο,
ἀπιέναι μὲν ἐκείνους καὶ ζητεῖν τὸν τικτόμενον·
εὑρόντας δὲ αὖθις παλινοστεῖν, ὡς ἂν ἀδροῖς ἐροδίοις οἴκαδε σφᾶς μὲν ἀναπέμψῃ, εἶτα δὲ καὶ αὐτὸς
ἀπελθὼν, τὸ εἰκὸς ἀποτίσῃ τῷ ἀρτιγενεῖ βασιλεί. Ο
μὲν οὖν οὕτω τοῖς τοῦ Ἡρώδου παραβουκοληθέντες
λόγοις, τῶν Ἱεροσολύμων ἐξήεσαν. Καὶ αὖθις τῷ
ὁδηγῷ ἀστέρι περιτυγχάνουσιν· ὃς ἐξ· των ποδηγών
αὐτοὺς, εἰς Ἰουδαίαν τοῦσιν ἐκρύβη· καὶ δὴ σφόδρα
ἡσθέντες, ταῖς ἐκείνου καὶ αὖθις εἶποντο ἡγεσίας,
ἀῤῥήτου ἔμπλεω ἡδονῆς. Ὡς δὲ φθάσας ἐπὶ τὴν
οἰκίαν ὁ ἀστὴρ ἔστη, ἐν ᾗ ἢ τε μήτηρ καὶ ὁ ἀρχι
κώτατος ταύτης υἱὸς ἦν, καὶ ὡσανεί στηριχθεὶς ἐπί
νητος ἔμενεν, ἐνταῦθά που κρύπτεσθαι τὸ ζητού
μενον καλῶς οἰηθέντες, τοῦ πρόσω ἰέναι ἔστησαν.
Ἐπεὶ δὲ καὶ οἰκίας εἴσω γεγόνασι, τὴν μητέρα καὶ
τὸ παιδίον θεώμενοι κατη σπάζοντο, ὑπὸ καλύβη
ἀσήμῳ καὶ πενιχρά διατρίβοντας, καὶ τἆλλα τῆς
εὐτελείας, οὐδεμίαν ἀπολιπόντας υπερβολήν. ᾿Αμέλει
præstiterunt.» (Basilius, ibid.)
«Trisesimo tertio anno regni Horodis natus
est Jesus. Tricesimo quinto advenerunt ad eum
Mahi, et trisesimo septimo mortuus est Herodes. ›
(Epiph. Contra Alogos.)
col. 673–674page 63 of 392
PG 145:673τὸ παιδίον καὶ παρὰ τὸν τῆς ἡλικίας χρόνον διαλλόμενον ὥσπερ καὶ συνιέν, τὴν δεξίωσίν τε ὁμοῦ καὶ προσκύνησιν τῶν Μάγων προσίετο· πρὸς δὲ καὶ τὰ δῶρα ἃ καὶ Θεὸν ἐδήλου τοῦτον καὶ βασιλέα· τοῦτο γὰρ ἐβούλετο, τὸ μὲν ὁ χρυσὸς, τὸ δὲ ὁ λίβανος· ἡ δὲ σμύρνα τὴν δι' ἐμὲ νέκρωσιν προγράφουσα ην Αρκούντως οὖν καταπροσκυνήσαντες, καὶ περιδες ξίως κατασπασάμενοι, καὶ ὡς Υἱὸν Θεοῦ καὶ βασιλέα τῶν ὅλων τετιμηκότες, ἐν τῷ καταλύματι διανυκτερεῦσαι δεῖν ἔκριναν, οἰκείωσιν ὡσανεὶ τὴν πρὸς αὐτὸν ἐξόχως θηρώμενοι, καὶ τίμια ἐντεῦθεν ὡς εἰκὸς αὐτοῖς μνηστευόμενοι. Κατ' ἐκείνην δὲ τὴν νύκτα τοῦ ὁδηγοῦντος αὐτοῖς ἀγγέλου χρήσαντος, ὡς βάσκανον τὸν Ἡρώδην παραδραμεῖν, δι' άλλης ὁδοῦ πρὸς τὰ οἰκεῖα ἐπανέστρεφον ἤθη, ὡς ἂν διδάσκαλοι πρὸς τάχος τῇ Περσῶν ἐκπεμφθῶσι χώρᾳ· καὶ ἡ τοῦ τυράννου διακοπή μανία, και μάθοι ἀνηνύτοις ἐπιχειρῶν. ΚΕΦΑΛ. ΙΔ΄. Περὶ τῆς εἰς Αἴγυπτον τοῦ Σωτῆρος φυγής. καὶ ὡς Ηρώδης τὰ ἐν Βηθλεὲμ βρέφη ἀνεῖλε· καὶ περὶ τοῦ προδρόμου Ιωάννου καὶ περὶ τῆς ἐν τῷ ἱερῷ τοῦ Σωτήρος δι δασκαλίας, ηνίκα δώδεκα ἐτῶν ἦν. Ὁμοῦ τοίνυν τῇ τῶν Μάγων ἐξόδῳ καὶ Ἰωσὴφ κατ' ὄναρ ἐχρηματίζετο, μηδὲν μελλῆσαι, ἀλλά γε τὴν μητέρα καὶ τὸ παιδίον ἀναλαμβάνειν, καὶ οἱ ποδῶν ἔχειν, ἐς Αἴγυπτον τὴν φυγαδείαν ἱστῶν, τὸν φόνον τοῦ τυράννου διαδιδράσκοντα· κἀκεῖσε δὴ τὰς διατριβὰς ἔχειν, ἄχρις ἂν ὁ τοῦ παιδίου ζητῶν τὴν ψυ χήν, τὴν ἰδίαν ψυχὴν ἀπερεύξηται. Ὁ μὲν οὖν Ἰωσήφ οὕτως ἐποίει· καὶ ἐπὶ τρία ἔτη ἐν Αἰγύπτῳ τὴν φυγαδείαν ἐτίθει. Οὐ πολλῷ δ᾽ ὕστερον του Ηρώδου τὸ ζῆν αἰσχρῶς ἀποῤῥήξαντος, αὖθις χρηματισθείς, σύναμα τῇ μητρὶ καὶ τῷ ὑπερφύεῖ τοκετῷ εἰς τὴν ἰδίαν αὖθις προσεφοίτα πατρίδα. Ο γε μὴν Ἡρώδης διαμαρτὼν τοῦ σκοπού, τοὺς διαπαίξαντας ἀμυνόμενος Μάγους καὶ διὰ τὸ τῆς ἀρχῆς δέος, κατὰ τῶν οὐδὲν ἠδικηκότων παίδων ὅλον τὸν θυμὸν ἐκρήσσει, καὶ κατὰ πάσης ὁρμᾶ τῆς φύσεως, καὶ τοὺς ἐν Βηθλεὲμ ἅπαντας παῖδας ἀπὸ διετούς, καὶ ἔλαττον, ἐθέσπιζεν ἀναιρεῖν, ἐν τῇ κοινῇ τῶν ἀνευθύνων σφαγῇ συνανελεῖν καὶ τὸν ἐπίζηλον πάντως οἰόμενος· θρηνεῖν πάντας (ὢ τῆς ἀναλγησίας!) παρασκευάσας, ἵν᾿
ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. 1.
atque incredibili voluptate repleti, rursum ductum
illius sequuntor. Postquam autem stella supra domunculam constitit, et quasi loco firmius affixa,
immota permansit, ubi scilicet et mater ipsa et
divinissimus ejus filius erant: 77 ibi latere quod
quærebant, recte existimantes, longius progredi
supersedent. Ut autem in domum sunt ingressi,
matrem et puerum conspexerunt, in obscura, humili et paupere casa viventes, et in rebus omnibus ad summam parcimoniam et frugalitatem
nihil reliqui facientes. Al puer ipse, præter aetatem
quasi exsultans, et intelligens exceptionem offciumque, quod per dexirarum porrectionem fiebat,
adorationemque Magoram, et munera ilem eorum
τὸ παιδίον καὶ παρὰ τὸν τῆς ἡλικίας χρόνον διαλλο- in Juda cuntibus evanuerat. Admodum sane lati,
μενον ὥσπερ καὶ συνιέν, τὴν δεξίωσίν τε ὁμοῦ καὶ
προσκύνησιν τῶν Μάγων προσίετο· πρὸς δὲ καὶ τὰ
δῶρα ἃ καὶ Θεὸν ἐδήλου τοῦτον καὶ βασιλέα· τοῦτο
γὰρ ἐβούλετο, τὸ μὲν ὁ χρυσὸς, τὸ δὲ ὁ λίβανος· ἡ
δὲ σμύρνα τὴν δι' ἐμὲ νέκρωσιν προγράφουσα ην
Αρκούντως οὖν καταπροσκυνήσαντες, καὶ περιδες
ξίως κατασπασάμενοι, καὶ ὡς Υἱὸν Θεοῦ καὶ βασιλέα
τῶν ὅλων τετιμηκότες, ἐν τῷ καταλύματι διανυκτε
ρεῦσαι δεῖν ἔκριναν, οἰκείωσιν ὡσανεὶ τὴν πρὸς αὐτὸν
ἐξόχως θηρώμενοι, καὶ τίμια ἐντεῦθεν ὡς εἰκὸς
αὐτοῖς μνηστευόμενοι. Κατ' ἐκείνην δὲ τὴν νύκτα
τοῦ ὁδηγοῦντος αὐτοῖς ἀγγέλου χρήσαντος, ὡς βάσκανον τὸν Ἡρώδην παραδραμεῖν, δι' άλλης ὁδοῦ
πρὸς τὰ οἰκεῖα ἐπανέστρεφον ἤθη, ὡς ἂν διδάσκαλοι
πρὸς τάχος τῇ Περσῶν ἐκπεμφθῶσι χώρᾳ· καὶ ἡ agnoscendo admittebat, quæ munera Deum ipsum
τοῦ τυράννου διακοπή μανία, και μάθοι ἀνηνύτοις
ἐπιχειρῶν.
mortem, mea causa susceptam adumbrabat. Sed enim cum eum, pro eo atque æquum fuerat. adoratione prosecuti essent, dextreque admodum et auspicato salutassent, et ut Filium Dei et rerum
omnium regem honorassent, in ipso diversorio sibi pernoctandum esse statuerunt, tanquam familiarem cum eo consuetudinem studiose ambientes, et eximium quiddam ipsis (sicuti decebat) conciliare studentes. Sed enim ea ipsa nocte angelus, qui dux viæ eorum fuerat, illos oraculo admonuit,
ut Herodis invidi congressum fugerent. Ita factum, ut per aliam viam in suam reverterentur regionem,
videlict, ut quam celerrime in Persarum regionem doctores et nuntii tantæ rei venirent, et præterea,
ut tyranni inhiberetur furor, simulque ut ipse conatum se esse, quæ perfici non possent, intelligeret.
ΚΕΦΑΛ. ΙΔ΄.
Περὶ τῆς εἰς Αἴγυπτον τοῦ Σωτῆρος φυγής.
καὶ ὡς Ηρώδης τὰ ἐν Βηθλεὲμ βρέφη
ἀνεῖλε· καὶ περὶ τοῦ προδρόμου Ιωάννου
καὶ περὶ τῆς ἐν τῷ ἱερῷ τοῦ Σωτήρος δι
δασκαλίας, ηνίκα δώδεκα ἐτῶν ἦν.
Ὁμοῦ τοίνυν τῇ τῶν Μάγων ἐξόδῳ καὶ Ἰωσὴφ
κατ' ὄναρ ἐχρηματίζετο, μηδὲν μελλῆσαι, ἀλλά γε
τὴν μητέρα καὶ τὸ παιδίον ἀναλαμβάνειν, καὶ οἱ
ποδῶν ἔχειν, ἐς Αἴγυπτον τὴν φυγαδείαν ἱστῶν, τὸν
φόνον τοῦ τυράννου διαδιδράσκοντα· κἀκεῖσε δὴ τὰς
διατριβὰς ἔχειν, ἄχρις ἂν ὁ τοῦ παιδίου ζητῶν τὴν ψυχήν, τὴν ἰδίαν ψυχὴν ἀπερεύξηται. Ὁ μὲν οὖν Ἰωσήφ
οὕτως ἐποίει· καὶ ἐπὶ τρία ἔτη ἐν Αἰγύπτῳ τὴν φυγα
δείαν ἐτίθει. Οὐ πολλῷ δ᾽ ὕστερον του Ηρώδου τὸ ζῆν
αἰσχρῶς ἀποῤῥήξαντος, αὖθις χρηματισθείς, σύναμα
τῇ μητρὶ καὶ τῷ ὑπερφύεῖ τοκετῷ εἰς τὴν ἰδίαν
αὖθις προσεφοίτα πατρίδα. Ο γε μὴν Ἡρώδης διαμαρτὼν τοῦ σκοπού, τοὺς διαπαίξαντας ἀμυνόμενος
Μάγους καὶ διὰ τὸ τῆς ἀρχῆς δέος, κατὰ τῶν οὐδὲν
ἠδικηκότων παίδων ὅλον τὸν θυμὸν ἐκρήσσει, καὶ
κατὰ πάσης ὁρμᾶ τῆς φύσεως, καὶ τοὺς ἐν Βηθλεὲμ
ἅπαντας παῖδας ἀπὸ διετούς, καὶ ἔλαττον, ἐθέσπιζεν ἀναιρεῖν, ἐν τῇ κοινῇ τῶν ἀνευθύνων σφαγῇ
συνανελεῖν καὶ τὸν ἐπίζηλον πάντως οἰόμενος· θρηνεῖν
πάντας (ὢ τῆς ἀναλγησίας!) παρασκευάσας, ἵν᾿
Regem Deumque annuntiant
Thesaurus et fragrans odor
Thuris Sabei, at inyrrheus
Pulvis sepulcrum prædocet.
Bienii, Epiphan.
(PRUDENTIUS.)
et regem esse declarabant: hunc siquidem
aurum, illum autem thus indicabat: myrrha porro
CAPUT XIV.
De fuga Servatoris in Egyptum, et code infantum,
quam Herodes in Bethleem fecit; de Præcursore
Joanne, et de doctrina Servatoris in templo, cum
duodecim esset annorum.
78 In ipsa quoque Magorum abitione, Joseph
in somnis oraculo divino admonitus est, ut citra
moram et cunctationem, matre et puero receptis,
quo tyranni cadem evitaret, celeriter in Egyptum
profugeret, ibique tum diu moraretur, donec qui
pueri animæ insidiaretur, ipse animam exhalaret.
Et Joseph quidem id facit, trienniique apud
Egyptios exsilium tolerat. Nec multo post Hero.
des turpiter vitam fiait et Joseph rursum divino
responso commonitus, una cum matre et supra
nature captum genito filio, in suam revertitur
patriam Enimvero Herodes, cum volo suo
excidisset, captumque ei consilium minus successisset, cum vindicta in Magos cupiditate, a quibus
sibi illusum esse putabat, incensus, tum periculo
regni amittendi concitatus contra infantes, qui
nihil ei injuriæ intulissent, indignationem iramque
omnem evomit, et adversus naturam omnem insurgil. Bethlehemiticos enim pueros universos,
qui bimuli tenerioresve essent, edicto interfiEtatis Christi anno sexto fere completo.
«Augustus Cesar, cum audisset, inter pueros, quos in Syria Herodes rex Judæorum intra
bimatum jussit interfici, filium quoque ejus occisum, ait: Melius est Herodis esse porcum, quam
filium.» (Macrob. lib. 1, Saturn. cap, 4.)
Chapter XIVCaput XIV
col. 675–676page 64 of 392
PG 145:675ἡ ἐκεῖνος φόβου λυρῇ· τὴν γὰρ ἐπιτολὴν τοῦ ἀστέρος ἠκρίβου, πρὸ δύο ἐκείνων ἐτῶν ἐν Περσίδι ώφθαι τοῦτον τῶν Μάγων εἰπόντων· ἀφ' οὗ τεκμαιρόμενος, ἀνοήτως ἀνῄρει τα βρέφη. Ο καὶ εἰς ἄψυχα ὁρᾶτα! τις ἂν ἐφείσατο, καὶ νεαρὰ φυτὰ βλέπων, ἠλέησεν ἐκτεμεῖν, διώκων, ὡς ἄν τις ἐρῇ, τὰ ἀκίχητα. Τὴν γε μὴν παιδοφονίαν ταύτην, καὶ Ἱερεμίας πολλοῖς ἄνωθεν χρόνοις ἰδὼν προηγόρευς· καὶ Ῥαχὴλ εἰσι με κλαίουσαν τὰ τέκνα αὐτῆς, καὶ ἥκιστά γε παραμυθουμένην τῆς τραγῳδίας τῷ ὑπερβάλλοντι, λόγοις ἀποῤῥήτοις Θεοῦ εἴργειν μὲν δυναμένου, παραχωροῦντος δὲ τῇ χρηστότητι. Αλλ' ὁ μὲν Σωτὴρ εἰς Αἴγυπτον, ὥσπερ εἴρηται, πεφυγάδευτο· ὁ δὲ τοῦ Ζαχαρίου παῖς Ιωάννης, ἅμα τῇ γεννήσει τῆς τοῦ πατρὸς διαλυθείσης φωνῆς, τῷ πίνακι τῆς Ἰωάννου κλήσεως πρώτως εγχαραχθείσης, δύο δ' ἐτῶν πρὸς τῷ ἡμίσει ἐτύγχανεν, ἅμα τῇ μητρὶ Ελισάβετ ἓν τιν: σπηλαίῳ πρὸς τὴν ὀρεινὴν διεσώζετο, ἴσως τὴν Ηρώδου μιαιφόνον χεῖρα διαδιδράσκων· κἀντεῦθεν καὶ ταῖς ἐρήμοις ἐμφιλοχωρεῖν εἰωθὼς, ἀγγέλῳ χρώμενος ὁδηγῷ, πρὸς τὸ βαθὺ τῆς ὕλης ἐχώρες ἄκροις δρυῶν πρὸς ἀποτροφὴν χρώμενος· θριξί τε καμήλου ἐσκέπετο, καὶ δερματίνη ζώνῃ ἐχρῆτο ἄχρις οὗ ἐκεῖθεν ἥκων, τῷ Ἰσραὴλ ἀνεδείκνυτο, φωνῇ διαπρυσίῳ κηρύττων μετάνοιαν, καὶ χειραγωγῶν πρὸς Χριστὸν διὰ τοῦ βαπτίσματος. Ἰησοῦς δὲ προέκοπτε σοφίᾳ καὶ χάριτι, τῷ κατὰ μικρὸν αὐτὰ παραδείκνυσθαι, οὐ τῷ λαμβάνειν ἐπίδοσιν. Ἐπεὶ δὲ καὶ δώδεκα ἐτῶν γεγονὼς ἦν, ἄνεσι συνα μα τῇ μητρὶ καὶ τῷ Ἰωσὴφ εἰς Ἱεροσόλυμα, τὴν ἑορτὴν τοῦ Πάσχα δὴ τελεσόμενος. Ὡς δὲ πέρας τὰ τῆς ἑορτῆς εἶχεν, ἐκεῖνοι μὲν ὑπέστρεφον· Ἰησοῦς δὲ λαθών, τῷ ἱερῷ περιέτριβεν. Καὶ οἱ μὲν νομίσαντες τῇ συνόδῳ τὸ παιδίον προεξελθεῖν, οἴκαδε ἵεντο ὁ δὲ τριῶν ἑξῆς ἡμερῶν ἄδηλος ἦν. Πολλὰ δὲ καμοῦσιν ὕστερον, φανερὸς αὐτοῖς γίνεται, τῷ ἱερῷ μὲν προσεδρεύων, τοῖς διδασκάλοις δὲ τοῦ νόμου διαλεγόμενος, καὶ θαῦμα ἐκείνοις γινόμενος οἷς ἐπυνθάνετο, τὸ τῆς Γραφῆς βάθος αναμοχλεύων, καὶ και νῶν ζητημάτων γινόμενος εὑρετής. Πρὸς ἂν ἡ μήτηρ περιπαθέστερον διατεθεῖσα, Ινα τί, φησὶ, τέκνον, τοῦτο πεποίηκας, οδύνην τοῖς γονεῦσι προ ξενηκώς; καὶ τοῦ δοκοῦντος πατρὸς ἅμα ἐμέμνητο αὐτὸς δὲ τὸν γνήσιον ὄντως Πατέρα ηρέμα παραδεικνὺς, δεῖν ἔλεγε τοῖς τε λόγοις καὶ ἔργοις ἐμφιλοχωρεῖν τοῦ Πατρὸς, καὶ ἐν τοῖς ἐκείνου διατρίβειν αἱρεῖσθαι. Τί δὲ τῶν ἐπὶ γῆς ἐκείνῳ κρεῖττον του ἱεροῦ; Καὶ ὁ μὲν ἀπῄει τὸν τέλειον τῆς ἡλικίας ἀναμένων χρόνον, γονεῦσι τὰ εἰκόνα νέμων, καὶ τὴν προσήκουσαν ὑποταγὴν αὐτοῖς ἐνδεικνύμενος· ἀρι ταῖς ἐνθέοις καὶ πᾶσι διαπρέπων ἔργοις ὑπερφυώς ἀγαθοῖς· μηδὲν μέντοι πράσσων τῶν παραδόξων, ἄχρις οὗ τριακοστὸς ἐνιαυτὸς αὐτῷ ἤδη συνετελείτο. ᾿Αλλὰ περὶ μὲν τούτων οὕτως. Ακροις δρυών, ἀκρίδες,
ciendos sancit: in communi et universali innocen· ἡ ἐκεῖνος φόβου λυρῇ· τὴν γὰρ ἐπιτολὴν τοῦ ἀστέρος
tium cæle, simul occisurum se esse eum, cui per
æmulationem insidias struebat, existimans: At
lugere ejulareque omnes alios (proh hominem ab
omni misericordiæ humanitatisque sensu alienum!)
volens, ut ipse modo metu omni levaretur. Obser
vaverat is certo stellæ exortum, quod eam biennio
ante a se in Perside visam Magi dixissent, atque
inde conjectura accepta, extra sensum affectionemque omnem positus, infantes contrucidavit:
quod profecto quispiam ne adversus inanima quidem commiserit. Quippe tenellas plantas conspiciens, per commiserationem ab eis excidendis se
abstinere, neque carpere (ut ita dixerin) per.
geret, quæ comprehendi non possent. Porro eam
infantium cædem Jeremias etiam multis antea
temporibus vidit et prædixit, Rachelem inducens
deplorantem liberos suos, minimeque consolationem ullam, propter immanitatem facinoris tragici,
admittentem. Deus autem, cum inhibere facile
posset, ineffabili tamen ratione et consilio, per
bonitatem suam, id permisit. Et Servator quidem,
ita ut dictum est, in Egypto exsulabat. Filius
autem Zachariæ Joannes, in cujus nalivitale patris
vox soluta est, cum prius ab illo Joannis nomen
in tabula fuisset exaratum, alterum cum dimidio
annum agebat: 79 et una cum matre Elisabetha
in spelunca quadam ad regionem montanam salvus
conservabatur, fortasse Herodis sanguinariam effugiens manum. Atque inde in solis locis libenter
versari solitus, angeloque duce usus, in remotiores silvarum recessus secessit. Ibi tenerioribus
arborum frondiumque summitatibus pro cibo,
cameli pilis pro tegumento, pelliceaque insuper
zona utebatur: quoad usque inde progressus,
Israeli se exhibuit clara efficacique voce pœnitentiam prædicans, et per baptismum homines quas:
manu ducens ad Christum. Jesu autem crescebat
sapientia et gratia, atque ita quidem, ut paulatin
magis magisque virtutes eæ elucescerent, non tamen incrementum aliquod caperent. Cum autem
duodecimum jam ageret annum, ascendit simul
cum matre et Josepho Hierosolyma, festum ibi
Pascha celebraturus. Quod ubi peractum est, illi
quidem reverti, Jesus autem latenter in templo
maneret et quod præcessisse eum in comitatu putarent, domum ipsi ire. Sic eis ille totum triduum
invisus fuit. Postea autem se eis, admodum faligatis et dolentibus, exhibuit in templo sedens, et
cum doctoribus legis disputans. Quibus ille, cum
propter quæstiones, quas novas inveniebat, tum
quod obscura et abdita loca Scripturæ declararet,
admirationi fuit. Ad eum porro cum mater, ex
affectu eo quo unice eum prosequebatur, diceret:
Cur hoc sic, fili, fecisti, ut tantum parentibus
ἠκρίβου, πρὸ δύο ἐκείνων ἐτῶν ἐν Περσίδι ώφθαι
τοῦτον τῶν Μάγων εἰπόντων· ἀφ' οὗ τεκμαιρόμενος,
ἀνοήτως ἀνῄρει τα βρέφη. Ο καὶ εἰς ἄψυχα ὁρᾶτα!
τις ἂν ἐφείσατο, καὶ νεαρὰ φυτὰ βλέπων, ἠλέησεν
ἐκτεμεῖν, διώκων, ὡς ἄν τις ἐρῇ, τὰ ἀκίχητα. Τὴν
γε μὴν παιδοφονίαν ταύτην, καὶ Ἱερεμίας πολλοῖς
ἄνωθεν χρόνοις ἰδὼν προηγόρευς· καὶ Ῥαχὴλ εἰσι -
με κλαίουσαν τὰ τέκνα αὐτῆς, καὶ ἥκιστά γε παρα
μυθουμένην τῆς τραγῳδίας τῷ ὑπερβάλλοντι, λόγοις
ἀποῤῥήτοις Θεοῦ εἴργειν μὲν δυναμένου, παραχω
ροῦντος δὲ τῇ χρηστότητι. Αλλ' ὁ μὲν Σωτὴρ εἰς
Αἴγυπτον, ὥσπερ εἴρηται, πεφυγάδευτο· ὁ δὲ τοῦ
Ζαχαρίου παῖς Ιωάννης, ἅμα τῇ γεννήσει τῆς τοῦ
πατρὸς διαλυθείσης φωνῆς, τῷ πίνακι τῆς Ἰωάννου
κλήσεως πρώτως εγχαραχθείσης, δύο δ' ἐτῶν πρὸς
τῷ ἡμίσει ἐτύγχανεν, ἅμα τῇ μητρὶ Ελισάβετ ἓν
τιν: σπηλαίῳ πρὸς τὴν ὀρεινὴν διεσώζετο, ἴσως τὴν
Ηρώδου μιαιφόνον χεῖρα διαδιδράσκων· κἀντεῦθεν
καὶ ταῖς ἐρήμοις ἐμφιλοχωρεῖν εἰωθὼς, ἀγγέλῳ
χρώμενος ὁδηγῷ, πρὸς τὸ βαθὺ τῆς ὕλης ἐχώρες
ἄκροις δρυῶν πρὸς ἀποτροφὴν χρώμενος· θριξί τε
καμήλου ἐσκέπετο, καὶ δερματίνη ζώνῃ ἐχρῆτο
ἄχρις οὗ ἐκεῖθεν ἥκων, τῷ Ἰσραὴλ ἀνεδείκνυτο,
φωνῇ διαπρυσίῳ κηρύττων μετάνοιαν, καὶ χειρα
γωγῶν πρὸς Χριστὸν διὰ τοῦ βαπτίσματος. Ἰησοῦς
δὲ προέκοπτε σοφίᾳ καὶ χάριτι, τῷ κατὰ μικρὸν
αὐτὰ παραδείκνυσθαι, οὐ τῷ λαμβάνειν ἐπίδοσιν.
Ἐπεὶ δὲ καὶ δώδεκα ἐτῶν γεγονὼς ἦν, ἄνεσι συνα
μα τῇ μητρὶ καὶ τῷ Ἰωσὴφ εἰς Ἱεροσόλυμα, τὴν
ἑορτὴν τοῦ Πάσχα δὴ τελεσόμενος. Ὡς δὲ πέρας τὰ
τῆς ἑορτῆς εἶχεν, ἐκεῖνοι μὲν ὑπέστρεφον· Ἰησοῦς
δὲ λαθών, τῷ ἱερῷ περιέτριβεν. Καὶ οἱ μὲν νομίσαν
τες τῇ συνόδῳ τὸ παιδίον προεξελθεῖν, οἴκαδε ἵεντο·
ὁ δὲ τριῶν ἑξῆς ἡμερῶν ἄδηλος ἦν. Πολλὰ δὲ καμού
σιν ὕστερον, φανερὸς αὐτοῖς γίνεται, τῷ ἱερῷ μὲν
προσεδρεύων, τοῖς διδασκάλοις δὲ τοῦ νόμου διαλε
γόμενος, καὶ θαῦμα ἐκείνοις γινόμενος οἷς ἐπυνθά
νετο, τὸ τῆς Γραφῆς βάθος αναμοχλεύων, καὶ και·
νῶν ζητημάτων γινόμενος εὑρετής. Πρὸς ἂν ἡ μήτηρ
περιπαθέστερον διατεθεῖσα, Ινα τί, φησὶ, τέκνον,
τοῦτο πεποίηκας, οδύνην τοῖς γονεῦσι προ
ξενηκώς; καὶ τοῦ δοκοῦντος πατρὸς ἅμα ἐμέμνητο
αὐτὸς δὲ τὸν γνήσιον ὄντως Πατέρα ηρέμα παραδει
κνύς, δεῖν ἔλεγε τοῖς τε λόγοις καὶ ἔργοις ἐμφιλοχω
ρεῖν τοῦ Πατρὸς, καὶ ἐν τοῖς ἐκείνου διατρίβειν
αἱρεῖσθαι. Τί δὲ τῶν ἐπὶ γῆς ἐκείνῳ κρεῖττον του
ἱεροῦ; Καὶ ὁ μὲν ἀπῄει τὸν τέλειον τῆς ἡλικίας
ἀναμένων χρόνον, γονεῦσι τὰ εἰκόνα νέμων, καὶ τὴν
προσήκουσαν ὑποταγὴν αὐτοῖς ἐνδεικνύμενος· ἀρι
ταῖς ἐνθέοις καὶ πᾶσι διαπρέπων ἔργοις ὑπερφυώς
ἀγαθοῖς· μηδὲν μέντοι πράσσων τῶν παραδόξων,
ἄχρις οὗ τριακοστὸς ἐνιαυτὸς αὐτῷ ἤδη συνετελείτο.
᾿Αλλὰ περὶ μὲν τούτων οὕτως.
«Herodes Pharismos, quia finem regni sui
adesse prædixerunt, neci dedit, omnemque uxoris
sum cognationem ferro sustulit.» (Joseph. lib. xvii,
cap. 3.) Ubi Innocentum quoque codem perstrindolorem conciliares? Sic enim illa simul ejus qui
gere videtur. Pheroram fratrem idem veneno
necavit.
Ακροις δρυών, qua in Evangelio dicuntur
ἀκρίδες, quo nomine etiam locust appellantur.
col. 677–678page 65 of 392
PG 145:677ΚΕΦΑΛ. ΙΕ΄. ὡς ὁ πρῶτος Ἡρώδης, θεηλάτῳ πληγείς μάσ τι γι, βιαίως εξέρρηξε τὴν ψυχὴν, διήγησις ἐκ τῆς ἑπτακαιδεκάτης των Αρχαιολογῶν Ιωσήπου. Ἡρώδης δὲ τῆς οἰκείας μανίας δρεπόμενος τοὺς καρποὺς, ὅλον τὸ σῶμα θεηλάτῳ μάστιγι πλήττεται, καὶ κακὸς κακῶς διαφθείρεται, τετραχῶς αὐτοῦ τῆς βασιλείας διαιρεθείσης τέσσαρες δ᾽ ἦσαν παῖδες αὐτῷ· ὁ μὲν οὖν ᾿Αρχέλαος, τῆς Ἰουδαίας ἄρχων καθίστατο· Ἡρώδῃ δὲ ἡ Γαλιλαία προσεκυροῦτο Φίλιππον δὲ ἡ Ιτουραία μετὰ τῆς Τραχωνίτιδος εἶχε· τῷ γε μὴν τετάρτῳ Λυσανίᾳ ἡ ᾿Αβιληνὴ τὸ ὑποχείριον ἦν. Ὡς γοῦν ἡ θεία δίκη μετὰ τὴν ἄδι κον μιαιφονίαν τὸν Θεομάχον μετελήλυθε, προοίμιον ὡς ἄν τις εἴποι τῶν ἐσομένων ἐκεῖσε κακῶν ὑπο φαίνουσα, ἄξιον διελθεῖν. Τὰς μὲν οὖν κατ᾽ οἶκον αὐτῷ δυσπραγίας, τάς τ᾽ ἐκ γυναικὸς καὶ τῶν τέ κνων, ἔτι δὲ καὶ τῶν τῷ γένει προσηκόντων συμβάσας αὐτῷ συμφορὰς καὶ μιαιφονίας, καὶ τραγικὴν ἅπασαν δραματουργίαν ἐν δευτέρῳ τιθείσας, ἃς λαμ πρῶς ὁ φιλαλήθης Ιώσηπος ἐν τῇ κατ᾿ αὐτὸν Ἰουδαϊκὴ διελήλυθεν ἱστοσίᾳ, τό γε νῦν ἔχον διεξιέναι οὐ πρέπων οἶμαι καιρός· ὅπως δὲ θεομαγεῖν ἡτης μένος θεηλάτῳ πληγείς μάστιγι ἐξ ἀνθρώπων ἐγέ νετο, δίκαιον πάντως καὶ αὐτῶν ἐπακοῦσαι τῶν τοῦ ξυγγραφέως ῥημάτων, ἐν ἑπτακαιδεκάτῳ τῆς ᾿Αρ χαιολογίας τὴν τοῦ βίου τούτῳ καταστροφὴν οὕτω διεξιόνους· «Ηρώδῃ δὲ μειζόνως ἡ νόσος ἐνεπικραίνετο, δίκην ὧν παρενόμησεν ἐκπρασσομένου Θεοῦ. Πῦρ μὲν γὰρ μαλακὸν ἦν, οὐδὲ πολλὴν ἀποσημεί νον τοῖς ἐπατωμένοις τὴν φλόγωσιν, ὅσην τοῖς ἐντὸς προσετίθει τὴν κάκωσιν· ἐπιθυμία δὲ δεινὴ τοῦ δέ ξασθαί τι ἀπ' αὐτοῦ· οὐ γὰρ ἦν μὴ οὐχ ὑπουργεῖν καὶ ἕλκωσις τῶν ἐντέρων, καὶ μάλιστα τοῦ κώλου δειναὶ ἀλγηδόνες· καὶ φλέγμα ὑγρὸν περὶ τοὺς πό δας καὶ διαυγές· παραπλησία δὲ καὶ περὶ τὸ ἦτρον Η κάκωσις ἦν· καὶ μὴν καὶ τοῦ αἰδοίου σῆψις σκώληκας ἐμποιοῦσα· πνεύματός τε ὀρθία ἔντασις, καὶ αὐτὴ λίαν ἀηδὴς ἀχθηδόνι τε τῆς ἀποφυρᾶς καὶ τῷ πυκνῷ τοῦ ἄσθματος· σπασμός τε περὶ πᾶν ἦν μέσ λος, ἰσχὺν οὐχ ὑπομενητὴν προστιθέμενος. Ελέγετο γοῦν ὑπὸ τῶν θειαζόντων, καὶ οἷς ταῦτα προαποφθέγγεσθαι σοφία προύκειτο, ποινὴν τοῦ πολλοῦ δυσα σεβοῦς ὁ Θεὸς εἰσπράττεσθαι παρὰ τοῦ βασιλέως.» Ταῦτα μὲν ἐν τῇ δηλωθείσῃ γραφή παρασημαίνεται ὁ Ἰώσηπος· ἀλλὰ μὴν καὶ ἐν τῇ δευτέρᾳ τῶν ἱστο ριῶν τῆς ἀλώσεως τὰ παραπλήσια διεξέρχεται ὧδε πως γράφων· «Ενθεν αὐτοῦ τὸ σῶμα πᾶν ἡ νόσος διαλαβοῦσα, ποικίλοις πάθεσιν ἐμερίζετο. Πυρετός
ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. I.
putabatur esse, patris meminit: ille nativum germanumque patrem sensim demonstrans: oportere
se respondit verbis operibusque Patris vacare et incumbere, atque in illis potius quam aliis locis
versari; nihil quippe illius in terris templo esse præstantius. Sic ille tum abiit, perfectam exspectans ætalem: parentibus, quæ decebat, tribuens, et competentem illis subjectionem exhibens, virtutibusque divinis omnibus operibusque mirifice pollens, nihil tamen quæ opinionem fidemque
superarent, edens miraculorum, donec tricesimum expleret annum. Et de his quidem satis.
ὡς ὁ πρῶτος Ἡρώδης, θεηλάτῳ πληγείς μάσ
τι γι, βιαίως εξέρρηξε τὴν ψυχὴν, διήγησις
ἐκ τῆς ἑπτακαιδεκάτης των Αρχαιολογῶν
Ιωσήπου.
Ἡρώδης δὲ τῆς οἰκείας μανίας δρεπόμενος τοὺς
καρποὺς, ὅλον τὸ σῶμα θεηλάτῳ μάστιγι πλήττεται,
καὶ κακὸς κακῶς διαφθείρεται, τετραχῶς αὐτοῦ τῆς
βασιλείας διαιρεθείσης τέσσαρες δ᾽ ἦσαν παῖδες
αὐτῷ· ὁ μὲν οὖν ᾿Αρχέλαος, τῆς Ἰουδαίας ἄρχων
καθίστατο· Ἡρώδῃ δὲ ἡ Γαλιλαία προσεκυροῦτο·
Φίλιππον δὲ ἡ Ιτουραία μετὰ τῆς Τραχωνίτιδος
εἶχε· τῷ γε μὴν τετάρτῳ Λυσανίᾳ ἡ ᾿Αβιληνὴ τὸ
ὑποχείριον ἦν. Ὡς γοῦν ἡ θεία δίκη μετὰ τὴν ἄδικον μιαιφονίαν τὸν Θεομάχον μετελήλυθε, προοίμιον
ὡς ἄν τις εἴποι τῶν ἐσομένων ἐκεῖσε κακῶν ὑποφαίνουσα, ἄξιον διελθεῖν. Τὰς μὲν οὖν κατ᾽ οἶκον
αὐτῷ δυσπραγίας, τάς τ᾽ ἐκ γυναικὸς καὶ τῶν τέ
κνων, ἔτι δὲ καὶ τῶν τῷ γένει προσηκόντων συμβάσας αὐτῷ συμφορὰς καὶ μιαιφονίας, καὶ τραγικὴν
ἅπασαν δραματουργίαν ἐν δευτέρῳ τιθείσας, ἃς λαμ
πρῶς ὁ φιλαλήθης Ιώσηπος ἐν τῇ κατ᾿ αὐτὸν Ἰου
δαϊκῇ διελήλυθεν ἱστοσίᾳ, τό γε νῦν ἔχον διεξιέναι
οὐ πρέπων οἶμαι καιρός· ὅπως δὲ θεομαγεῖν ἡτης
μένος θεηλάτῳ πληγείς μάστιγι ἐξ ἀνθρώπων ἐγένετο, δίκαιον πάντως καὶ αὐτῶν ἐπακοῦσαι τῶν τοῦ
ξυγγραφέως ῥημάτων, ἐν ἑπτακαιδεκάτῳ τῆς ᾿Αρ
χαιολογίας τὴν τοῦ βίου τούτῳ καταστροφὴν οὕτω
διεξιόνους· «Ηρώδῃ δὲ μειζόνως ἡ νόσος ἐνεπικραί
νετο, δίκην ὧν παρενόμησεν ἐκπρασσομένου Θεοῦ.
Πῦρ μὲν γὰρ μαλακὸν ἦν, οὐδὲ πολλὴν ἀποσημεί
νον τοῖς ἐπατωμένοις τὴν φλόγωσιν, ὅσην τοῖς ἐντὸς
προσετίθει τὴν κάκωσιν· ἐπιθυμία δὲ δεινὴ τοῦ δέ
ξασθαί τι ἀπ' αὐτοῦ· οὐ γὰρ ἦν μὴ οὐχ ὑπουργεῖν·
καὶ ἕλκωσις τῶν ἐντέρων, καὶ μάλιστα τοῦ κώλου
δειναὶ ἀλγηδόνες· καὶ φλέγμα ὑγρὸν περὶ τοὺς πό
δας καὶ διαυγές· παραπλησία δὲ καὶ περὶ τὸ ἦτρον
Η κάκωσις ἦν· καὶ μὴν καὶ τοῦ αἰδοίου σῆψις σκώλη
κας ἐμποιοῦσα· πνεύματός τε ὀρθία ἔντασις, καὶ
αὐτὴ λίαν ἀηδὴς ἀχθηδόνι τε τῆς ἀποφυρᾶς καὶ τῷ
πυκνῷ τοῦ ἄσθματος· σπασμός τε περὶ πᾶν ἦν μέσ
λος, ἰσχὺν οὐχ ὑπομενητὴν προστιθέμενος. Ελέγετο
γοῦν ὑπὸ τῶν θειαζόντων, καὶ οἷς ταῦτα προαποφθέγγεσθαι σοφία προύκειτο, ποινὴν τοῦ πολλοῦ δυσα
σεβοῦς ὁ Θεὸς εἰσπράττεσθαι παρὰ τοῦ βασιλέως.»
Ταῦτα μὲν ἐν τῇ δηλωθείσῃ γραφή παρασημαίνεται
ὁ Ἰώσηπος· ἀλλὰ μὴν καὶ ἐν τῇ δευτέρᾳ τῶν ἱστο
ριῶν τῆς ἀλώσεως τὰ παραπλήσια διεξέρχεται ὧδε
πως γράφων· «Ενθεν αὐτοῦ τὸ σῶμα πᾶν ἡ νόσος
διαλαβοῦσα, ποικίλοις πάθεσιν ἐμερίζετο. Πυρετός
Herodes ista etiam Antipas dictus.
Herodes præter uxores alias, Mariammen ex
80 CAPUT XV.
Ut Herodes primus immissa divinitus plaga, violenter
mortuus sit; historia ex decimo septimo libro Antiquitatum Josephi excerpta.
Herodes vero furoris sui percipiens fructus, in
toto corpore divinitus provenientibus plagis affligitur, et male perit. Hujus regnum postea in quatuor partes divinum est. Quatuor enim reliquit
filios. Et Archelaus quidem Judææ princeps constitutus est, Herodi Galilea attribula Philippus
porro Ituræam et Trachonitidem regionem consecutus est; quarlo vero, Lysaniæ scilicet, Abilene
obtigit. Quomodo, autem post injustissimam illam
cædem, divina vindicta Horodem hunc bellum
Deo moventem sit ulta, quasi prooemium (quod
dicitur) futurorum malorum exhibens, opers pre
tium est commemorare. Atque equidem domesticas ejus calamitates, et qui ei ex uxore, liberis,
eisque qui genere ei propinqui fuerunt, accidere
casus, sanguinarios, cædesque nefarias, quæ omnes
omnium tragoediarum actiones longe post se relinguant, cum eas luculenter veritatis amator Josephus in Judaica temporum suorum historia commemoraril, in præsentia exponere tempestivum
et commodum non est. Ut vero impius ille suscepto
adversus Deum bello, divino multatus flagello, ex
hominibus excesserit, æquum omnino est ex ejusdem historici cognoscere verbis: qui in decimo
septimo Antiquitatum libro, ultimum vitæ ejus
actum ita prosequitur: «Herodi autem morbus
etiam atque etiam adaugebatur, vindictam atque
supplicium pro flagitiis sceleribusque ejus ab eo
sumente Deo. Lentus ei inerat ignis, non lam
magnam contrectantibus ostendens inflammationem, quam intrinsecus sævam efficiens vexationem. Ab hoc malo gravis sumendi cibi proveniebat cupiditas, quem quidem non licebat illi non
subministrare. Accedebat intestinorum exulceratio,
potissimumque coli acres et acerbi dolores. Iten
inflammatio humida, quasi pellucens in pedibus.
Nec absimilis in imo ventre exstabat excruciatio.
Præterea et pudendorum putredo, vermes procreans. Item spiritus ardua et difficilis intensio,
multum molestiæ acerbitatisque afferens, gravi.
tate et dolere respirationis, frequentiaque anhelitus. 81 Insuper rigor et distensio membrorum
omnium, cum vehementia et vi intolerabili. Itaque,
qui Numine afflantur, divine, quique prædicere talia
pro sapientia habent, Deum pœnam a rege ob plurifratre neptim, ct alteram neptim filiam Simonis
pontificis Samariten, in matrimonio habuit.
Chapter XVCaput XV
col. 679–680page 66 of 392
PG 145:679» μὲν γὰρ ἦν οὐ λάβρος· κνησμὸς δ᾽ ἀφόρητος τῆς ἐπιφανείας ὅλης· καὶ κώλου συνεχεῖς ἀλγηδόνες περί τε τοὺς πόδας ὡς ὑδροπιῶντος οἶδήματα· τοῦ τε ἔτρου φλεγμονή, καὶ αἰδοίου σηπεδών σκώληκας γεννώσα· πρὸς τούτοις ὀρθόπνοια καὶ δύσπνοια, καὶ σπασμοί πάντων τῶν μελῶν· ὥστε τοὺς ἐπιθειάζοντας ποινὴν εἶναι τὰ νοσήματα λέγειν. Ὁ δὲ παλαίων τοσούτοις πάθεσιν, ὅμως τοῦ ζῆν ἀντείχετο, σωτη ρίαν τε ήλπιζε καὶ θεραπείας ἐπενόει. Διαβὰς γοῦν τὸν Ἰορδάνην, τοῖς κατὰ Καλλιρρόην θερμοῖς ἐχρῆτο ταῦτα δ' ἔξεισι μὲν εἰς τὴν ἀσφαλτίτιν λίμνην· ὑπὸ γλυκύτητος δ' ἔστι καὶ πότιμα. Δόξαν δ' ἐνταῦθα τοῖς ἰατροῖς ἐλαίῳ θερμῷ πᾶν ἀναθάλψαι τὸ σῶμα, χαλασθέν εἰς ἐλαίου πλήρη πύελον, ἐκλύει καὶ τοὺς ὀφθαλμούς. ὡς δὲ τεθνεὼς ἀνέστρεψε, θορύβου τε ὑπὸ τῶν θεραπόντων γενομένου, πρὸς μὲν τὴν φω νὴν ἀνήνεγκεν, εἰς δὲ τὸ λοιπὸν ἀπογνοὺς τὴν σω τηρίαν, τοῖς τε στρατιώταις ἀνὰ δραχμὰς πεντήκοντα ἐκέλευσε διανεῖμαι, καὶ πολλὰ χρήματα τοῖς ἡγεμόσι καὶ τοῖς φίλοις. Αὐτὸς δὲ ὑποστρέφων, εἰς Ἱεριχοῦντα παραγίνεται, μελαγχολῶν ἤδη, καὶ μόν νον οὐκ ἀπειλῶν αὐτῷ τι τῷ θανάτῳ. Προέκοψε δὲ εἰς ἐπιβουλὴν ἀθεμίτου πράξεως· τοὺς γὰρ ἀφ' ἑκά στης κώμης ἐπισήμους ἄνδρας ἐξ ὅλης Ἰουδαίας συναγαγών, εἰς τὸν καλούμενον Ιππόδρομον ἐκέλευσε συγκλεῖσαι. Προσκαλεσάμενος δὲ Σαλώμην τὴν ἀδελ τὴν καὶ τὸν ἄνδρα ταύτης ᾿Αλεξάν, οἶδα, ἔφη, Ἰου δαίους τὸν ἐμὸν ἑορτάσοντας θάνατον· δύναμαι δὲ οι οὐ μετὰ σμικρῶν ἀποῤῥῆξαι τῶν ἀλγηδόνων. πενθεῖσθαι δι' ἐτέρων καὶ λαμπρὸν ἐπιτάφιον σχεῖν, ἂν ὑμεῖς θελήσητε ταῖς ἐμαῖς ἐντολαῖς ὑποκργῆσαι. Τούσδε τους φρουρουμένους ἄνδρας, ἐπειδὰν ἐκπνεύσω τάχιστα κτείνατε, περιστήσαντες τοὺς στρατιώτας, ἵνα πᾶσα ἡ Ἰουδαία καὶ πᾶς οἶκος ἐπ᾿ ἐμὲ δακρύση. Καὶ μετὰ βραχέα φησίν· Δὖθις δὲ, καὶ γὰρ ἐνδείς τροφῆς καὶ βηχὶ σπασμώδει διετείνετο, τῶν ἀλγη δόνων αισθηθείς, φθάσαι τὴν εἰμαρμένην ἐπεβάλετο. Λαβὼν δὲ μῆλον ᾔτησε καὶ μαχαίριον· εἰώθει γὰρ ἀποτέμνων ἐσθίειν· ἔπειτα περιαθμήσας, μή τις ὁ κωλύσων αὐτὸν εἴη, ἐπῆρε τὴν δεξιάν ὡς πλήξων ἑαυτόν.» Επὶ δὲ τούτοις ὁ αὐτὸς συγγραφεὺς ἱστο ρει, ἕτερον αὐτοῦ γνήσιον παῖδα πρὸ τῆς ἐσχάτης τοῦ βίου τελευτῆς τρίτον ἐπὶ δυσὶν ἤδη προανηση μένοις δι' ἐπιταγῆς ἀνελόντα, παραχρῆμα τὴν ζωήν
ma ejus impie facta, sumere renuntiabant.» Hæc μὲν γὰρ ἦν οὐ λάβρος· κνησμὸς δ᾽ ἀφόρητος τῆς
ἐπιφανείας ὅλης· καὶ κώλου συνεχεῖς ἀλγηδόνες·
περί τε τοὺς πόδας ὡς ὑδροπιῶντος οἶδήματα· τοῦ
τε ἔτρου φλεγμονή, καὶ αἰδοίου σηπεδών σκώληκας
γεννώσα· πρὸς τούτοις ὀρθόπνοια καὶ δύσπνοια, καὶ
σπασμοί πάντων τῶν μελῶν· ὥστε τοὺς ἐπιθειάζον
τας ποινὴν εἶναι τὰ νοσήματα λέγειν. Ὁ δὲ παλαίων
τοσούτοις πάθεσιν, ὅμως τοῦ ζῆν ἀντείχετο, σωτη
ρίαν τε ήλπιζε καὶ θεραπείας ἐπενόει. Διαβὰς γοῦν
τὸν Ἰορδάνην, τοῖς κατὰ Καλλιρρόην θερμοῖς ἐχρῆτο·
ταῦτα δ' ἔξεισι μὲν εἰς τὴν ἀσφαλτίτιν λίμνην· ὑπὸ
γλυκύτητος δ' ἔστι καὶ πότιμα. Δόξαν δ' ἐνταῦθα
τοῖς ἰατροῖς ἐλαίῳ θερμῷ πᾶν ἀναθάλψαι τὸ σῶμα,
χαλασθέν εἰς ἐλαίου πλήρη πύελον, ἐκλύει καὶ τοὺς
ὀφθαλμούς. ὡς δὲ τεθνεὼς ἀνέστρεψε, θορύβου τε
ὑπὸ τῶν θεραπόντων γενομένου, πρὸς μὲν τὴν φω
νὴν ἀνήνεγκεν, εἰς δὲ τὸ λοιπὸν ἀπογνοὺς τὴν σω
τηρίαν, τοῖς τε στρατιώταις ἀνὰ δραχμὰς πεντή
κοντα ἐκέλευσε διανεῖμαι, καὶ πολλὰ χρήματα τοῖς
ἡγεμόσι καὶ τοῖς φίλοις. Αὐτὸς δὲ ὑποστρέφων, εἰς
Ἱεριχοῦντα παραγίνεται, μελαγχολῶν ἤδη, καὶ μόν
νον οὐκ ἀπειλῶν αὐτῷ τι τῷ θανάτῳ. Προέκοψε δὲ
εἰς ἐπιβουλὴν ἀθεμίτου πράξεως· τοὺς γὰρ ἀφ' ἑκά
στης κώμης ἐπισήμους ἄνδρας ἐξ ὅλης Ἰουδαίας
συναγαγών, εἰς τὸν καλούμενον Ιππόδρομον ἐκέλευσε
συγκλεῖσαι. Προσκαλεσάμενος δὲ Σαλώμην τὴν ἀδελ
τὴν καὶ τὸν ἄνδρα ταύτης ᾿Αλεξάν, οἶδα, ἔφη, Ἰου
δαίους τὸν ἐμὸν ἑορτάσοντας θάνατον· δύναμαι δὲ
quidem eo quo diximus loco adnotat Josephus. Sed
enim in secundo quoque libro Belli Judaici, persimilia ad hunc modum scribit: «Corpus ejus omae
morbus complexus, variis admodum doloribus distinebat. Febris id affligebat non admodum vehemens,
pruritus extrinsecus obtinebat intolerabilis. Erant
coli continui dolores, in pedibus tumores tanquam
hydropis exstabant: accedebat imi ventriculi incensio, et membri pudendi putredo, vermes generans,
Ad hæc et directa arduaque et dificilis gravisque
spiratio, convulsionesque membrorum omnium,
adeo ut divini pœnam scelerum tot morbos esse
dicerent. Ille porro, cum tot tantisque conflictans
malis, nihilominus vitam retinere conabatur: incolumitatemque sperans, curationem valetudinis
meditabatur. Itaque Jordane transmisso, aquis
calidis ad Callirrboen, quæ in Asphaltiten lacum
influunt, et propter dulcedinem potioni commoda
sunt, utebatur. Ibi cum medicis visum esset corpus ejus calido oleo fovere, in labrum demissum,
ita dissolutum est, ut etiam lumina quasi mortuus
resoluta torqueret. Cum autem tumultus a famulis
moveretur, ad clamorem illorum, ad se rediit:
et deinceps salute desperata, militibus quinquagenae viritim drachmas numerari, οι ingentem
pecuniam ducibus alque amicis dari jussit. Ipse
porro in reditu Jerichuntem pervenit, insania jam
correptus, et tantum non morti ipsi quidquam
minitans. Hic prioribus suis sceleribus infandum
adjicit flagitium. Convocatos enim ex quoquo totius Judæ vico insignes præcipuosque viros, in
locum qui Hyppodromus dicitur, recludi jubet.
Tum Solome sorore et Alexa viro ejus accitis:
Scio, inquit, Judæos propter mortem meam festos
per lætitiam acturos dies. Ego autem per aliorum
luctum complorari, et splendidas habere exsequias
passum, si vos jussis meis et dictis audientes esse
voletis. Viros hosce qui in custodiam sunt conjecti, simul atque exspiravero, circumfusis milltibus, celerrime contrucidate, 82 ut cuncta Judæa
cunctæque familiæ in funere meo lacrymentur.»
Et post pauca verba idem historicus ait: «Rurcum vero cum inedia lussique convulsiva distine. οὐ μετὰ σμικρῶν ἀποῤῥῆξαι τῶν ἀλγηδόνων.
retur, dolorum impatiens, fatalem mortem prævenire statuit, acceptoque malo, cultrum quoque
poposcit; consueverat enim eo per resectionem pargato, vesci. Deinde circumspiciens, ne quis,
qui eum inhiberet, adesset, dextram sustulit, tanquam seipsum percussurus.» Insuper idem Josephus memoriæ mandavit, cum paulo ante mortem nativum germanumque filium jam tertium
quod antea duos per cædem sustulerat, necari jussisset, eum confestim vitam cum magno dolore
et cruciatu finiisse.
Salome Herodis regis soror, Mariamma filios
Alexandrum et Aristobulum, parricidii apud fratrem accusavit: quos ille primum in vincula conπενθεῖσθαι δι' ἐτέρων καὶ λαμπρὸν ἐπιτάφιον σχεῖν,
ἂν ὑμεῖς θελήσητε ταῖς ἐμαῖς ἐντολαῖς ὑποκργῆσαι.
Τούσδε τους φρουρουμένους ἄνδρας, ἐπειδὰν ἐκπνεύσω
τάχιστα κτείνατε, περιστήσαντες τοὺς στρατιώτας,
ἵνα πᾶσα ἡ Ἰουδαία καὶ πᾶς οἶκος ἐπ᾿ ἐμὲ δακρύση.
Καὶ μετὰ βραχέα φησίν· Δὖθις δὲ, καὶ γὰρ ἐνδείς
τροφῆς καὶ βηχὶ σπασμώδει διετείνετο, τῶν ἀλγη
δόνων αισθηθείς, φθάσαι τὴν εἰμαρμένην ἐπεβάλετο.
Λαβὼν δὲ μῆλον ᾔτησε καὶ μαχαίριον· εἰώθει γὰρ
ἀποτέμνων ἐσθίειν· ἔπειτα περιαθμήσας, μή τις ὁ
κωλύσων αὐτὸν εἴη, ἐπῆρε τὴν δεξιάν ὡς πλήξων
ἑαυτόν.» Επὶ δὲ τούτοις ὁ αὐτὸς συγγραφεὺς ἱστο
ρει, ἕτερον αὐτοῦ γνήσιον παῖδα πρὸ τῆς ἐσχάτης
τοῦ βίου τελευτῆς τρίτον ἐπὶ δυσὶν ἤδη προανηση
μένοις δι' ἐπιταγῆς ἀνελόντα, παραχρῆμα τὴν ζωήν
jectos, deinde innocentes laqueo necari jussit.
Fuit is Antipater, quem ei adhuc privato
Dosis conjux genuerat.
col. 681–682page 67 of 392
PG 145:681ΚΕΦΑΛ. ΙϚ΄. Περὶ τῆς τετραρχίας τῶν παίδων Ηρώδου καὶ ὡς Αρχελάου τῆς ἰδίας τετραχίας τῶν Ιεροσολύμων πρὸς τοῦ Καίσαρος ἀπελαθέντος, Πόντιος Πιλᾶτος τῷ δωδεκάτῳ ἔτει τῆς Τιβεριου ἀρχῆς διάδοχος τῆς ἐκείνου τετραρχίας γίνεται. Τὸ μὲν οὖν πέρας τῆς Ἡρώδου τελευτῆς τοιοῦτον, ποινὴν δικαίαν ἐκτίνοντος τῆς τοῦ Σωτῆρος ἐπι βουλῆς· δι᾿ ἣν καὶ τὴν ἐν Βηθλεὲμ νεολαίαν ἀπηνῶς ἐξεθέρισε. Τοῦτον δὲ Αρχέλαο, ὁ παῖς διαδέχεται· ὃ δὴ καὶ ὁ εὐαγγελιστής φησιν, 'Ακούσας δὲ, λέγων, ὁ Ἰωσὴφ ὅτι Αρχέλιος βασιλεύει ἀντὶ Ἡρώ δου τοῦ πατρὸς αὐτοῦ. Ἕναγχος γὰρ τῆς τελευτῆς γενομένης, οὔπω εἰς ἀρχὰς πολλὰς ἡ βασιλεία διή ρητο. Συνάδει δὲ τῷ λόγῳ καὶ ὁ προῤῥηθεὶς συγ γραφεύς· Ἐκ διαθηκῶν Ἡρώδου τοῦ πατρὸς, κρίσει τε Αὐγούστου τοῦ Καίσαρος, λέγων, τὴν τῶν Ἰου οπίων βασιλείαν κληρώσασθαι τὸν ᾿Αρχέλαον, τοὺς δ᾽ ἀδελφοὺς αὐτοῦ τριτημόρια που ἕκαστον τῆς πα τρικῆς ἀρχῆς σχεῖν. Καὶ οἱ μὲν τὰς σφῶν τετραρχίας διεῖπον ἕκαστος· ὁ δ᾽ Αρχέλαος μετὰ ἔνναετῆ χρό νον τῆς ἀρχῆς ἀποσφαιρισθεὶς, τὸν Πόντιον Πιλάτον ἐπὶ τῇ αὐτοῦ τετραρχία ἔσχε διάδοχον, κατὰ τὸ δω δέκατον ἔτος τῆς Τιβερίου ἀρχῆς· ὡς ὁ αὐτὸς καὶ τοῦτο ὑποδηλοῖ συγγραφεύς, «Δωδεκάτῳ ἐνιαυτῷ τῆς Τιβερίου βασιλείας, λέγων, ἐπίτροπος τῆς Ἰουδαίας καθίσταται Πιλάτος, φίλος αὐτῷ καὶ συνήθης ὢν ἐν τοῖς μάλιστα. Ἐφ᾿ ὅλοις τε δέκα ἔτεσι τῇ ἐπι τροπῇ παραμεῖναι, καὶ ἐς αὐτὴν σχεδὸν τοῦ Τιβερίου τὴν τελευτήν·» ὡς ἐντεῦθεν πλάσμα εἶναι συνά γεσθαι τὰ κατὰ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ὑπομνήματα, η ὕστερά που πολλῷ τῷ χρόνῳ γεγενημένα· καὶ ὁ χρόνος πρό τινος ἄλλου εἰς ἔλεγχον τοῦ ψεύδους καθίσταται· περί που γὰρ τὸ ἕβδομον ἔτος τῆς Τι βερίου ἀρχῆς τὰ κατὰ σωτήριον τολμηθέντα περιέχει πάθος ἐκεῖνα· καθ᾿ ὃν καιρὸν οὔπω Πιλᾶτος τῇ Ἰου δαίᾳ ἐπέστη, ὡς ὁ δηλωθεὶς Ἰώσηπος ἱστορεῖ, κατὰ τὸ δωδέκατον ἐπιστῆναι τοῦτον τῇ Ἰουδαίᾳ σαφῶς παριστῶν. Καὶ περὶ μὲν τούτων οὕτως. ΚΕΦΑΛ. ΙΖ΄. Περὶ τῆς τελευτῆς τοῦ Καίσαρος Αὐγούστου και τῶν ἐπ' αὐτοῦ γενομένων· καὶ περὶ τοῦ προγόνου αὐτοῦ Τιβερίου τὴν ἀρχὴν αὐτοῦ διαδεξαμένου· καὶ περὶ τῶν κατ' αὐτὸν μερική διηγησις. Καίσαρ δὲ Αἴγυπτος πλείστοις κατορθώμασι μέσ γας γενόμενος, καὶ μόναρχος πρῶτος ἀναῤῥηθεί, ἤδη δὲ καὶ τῷ χρόνῳ προήκων, Πυθώδε παραγίνεται. Εκατόμβην δὲ τῷ δαίμονι θύσας, διεπυνθάνετο τίς δὴ μετ' αὐτὸν τοὺς Ρωμαϊκούς ἄξονας διεθύν γειεν. Ἐπεὶ δ' ἐκεῖθεν οὐ προῄει απόκρισις, καὶ δευτέραν προσῆγε θυσίαν· καὶ αὖθις ἀνήρετο, ἵνα
ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. I.
ΚΕΦΑΛ. ΙϚ΄.
Περὶ τῆς τετραρχίας τῶν παίδων Ηρώδου·
καὶ ὡς Αρχελάου τῆς ἰδίας τετραχίας τῶν
Ιεροσολύμων πρὸς τοῦ Καίσαρος ἀπελα
θέντος, Πόντιος Πιλᾶτος τῷ δωδεκάτῳ ἔτει
τῆς Τιβεριου ἀρχῆς διάδοχος τῆς ἐκείνου
τετραρχίας γίνεται.
Τὸ μὲν οὖν πέρας τῆς Ἡρώδου τελευτῆς τοιοῦτον,
ποινὴν δικαίαν ἐκτίνοντος τῆς τοῦ Σωτῆρος ἐπι
βουλῆς· δι᾿ ἣν καὶ τὴν ἐν Βηθλεὲμ νεολαίαν ἀπηνῶς
ἐξεθέρισε. Τοῦτον δὲ Αρχέλαο, ὁ παῖς διαδέχεται· ὃ
δὴ καὶ ὁ εὐαγγελιστής φησιν, 'Ακούσας δὲ, λέγων,
ὁ Ἰωσὴφ ὅτι Αρχέλιος βασιλεύει ἀντὶ Ἡρώ
δου τοῦ πατρὸς αὐτοῦ. Ἕναγχος γὰρ τῆς τελευτῆς
γενομένης, οὔπω εἰς ἀρχὰς πολλὰς ἡ βασιλεία διήρητο. Συνάδει δὲ τῷ λόγῳ καὶ ὁ προῤῥηθεὶς συγ
γραφεύς· Ἐκ διαθηκῶν Ἡρώδου τοῦ πατρὸς, κρίσει
τε Αὐγούστου τοῦ Καίσαρος, λέγων, τὴν τῶν Ἰουοπίων βασιλείαν κληρώσασθαι τὸν ᾿Αρχέλαον, τοὺς
δ᾽ ἀδελφοὺς αὐτοῦ τριτημόρια που ἕκαστον τῆς πα
τρικῆς ἀρχῆς σχεῖν. Καὶ οἱ μὲν τὰς σφῶν τετραρχίας
διεῖπον ἕκαστος· ὁ δ᾽ Αρχέλαος μετὰ ἔνναετῆ χρό
νον τῆς ἀρχῆς ἀποσφαιρισθεὶς, τὸν Πόντιον Πιλάτον
ἐπὶ τῇ αὐτοῦ τετραρχία ἔσχε διάδοχον, κατὰ τὸ δω
δέκατον ἔτος τῆς Τιβερίου ἀρχῆς· ὡς ὁ αὐτὸς καὶ
τοῦτο ὑποδηλοῖ συγγραφεύς, «Δωδεκάτῳ ἐνιαυτῷ τῆς
Τιβερίου βασιλείας, λέγων, ἐπίτροπος τῆς Ἰουδαίας
καθίσταται Πιλάτος, φίλος αὐτῷ καὶ συνήθης ὢν
ἐν τοῖς μάλιστα. Ἐφ᾿ ὅλοις τε δέκα ἔτεσι τῇ ἐπι·
τροπῇ παραμεῖναι, καὶ ἐς αὐτὴν σχεδὸν τοῦ Τιβε
ρίου τὴν τελευτήν·» ὡς ἐντεῦθεν πλάσμα εἶναι συνάγεσθαι τὰ κατὰ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ὑπομνήματα, η
ὕστερά που πολλῷ τῷ χρόνῳ γεγενημένα· καὶ ὁ
χρόνος πρό τινος ἄλλου εἰς ἔλεγχον τοῦ ψεύδους
καθίσταται· περί που γὰρ τὸ ἕβδομον ἔτος τῆς Τιβερίου ἀρχῆς τὰ κατὰ σωτήριον τολμηθέντα περιέχει
πάθος ἐκεῖνα· καθ᾿ ὃν καιρὸν οὔπω Πιλᾶτος τῇ Ἰου
δαίᾳ ἐπέστη, ὡς ὁ δηλωθεὶς Ἰώσηπος ἱστορεῖ, κατὰ
τὸ δωδέκατον ἐπιστῆναι τοῦτον τῇ Ἰουδαίᾳ σαφῶς
παριστῶν. Καὶ περὶ μὲν τούτων οὕτως.
CAPUT XVI.
De tetrachia filiorum Herodis: et ut Archelao ex
Hierosolymorum tetrarchia a Cæsare dejecto. Portius Pilatus duodecimo anno imperii Tiberii successor in illius tetrarchia factus sit.
Hic igitur Herodis obitus fuit, justam pœnam ab
eo sumentibus iis, quas Servatori tetenderat, insidiis per quas in Bethlehem novum innocentium
infantum examen crudelissime concidit. Huic autem Archelaus successit filius, quod ipse etiam
evangelista dicit, cum inquit: Audiens autem Joseph, quod Archelaus pro Herode patre ipsius regnaret, etc. Quod enim nuper admodum ille mortem
obiisset, nondum in plures ditiones regnum fuerat
divisum. Consentit vero cum his etiam quem antea
nominavimus scriptor, ex testamento Herodis patris, et judicio Augusti Cæsaris, inquiens, Judso
rum regnum Archelaum consecutum esse: fratres
autem ejus trientem quemque reliqui paterni regni
obtinuisse. Atque illi suas quidem quisque administrarunt tetrarchias. Archelaus autem nono
exacto anno, regno pulsus Pontium Pilatum
in tetrarchia sua successorem habuit, duodecimum
imperante Tiberio annum, ut idipsum idem scriptor
subindicat, «Duodecimo Tiberii anno, inquiens,
procurator Judææ constitutus est Pilatus, Tiberio
quam maxime amicus atque familiaris: totosque
annos decem procurationem eam, ad ipsum prope
Tiberii obitum, obtinuit.» 83 Ut inde facile sit
colligere, figmentum esse, quæ de actis monumentisque Pilati contra Servatorem nostrum editis
sunt jactala utpote cum ea longo tempore
posteriora reperiantur, tempusque ipsum ante alia
præcipue mendacium redarguat. Siquidem ea ipsα
acta et monumenta salutarem passionem et necem, quæ temerario ausu Christo est illata, in
septimum imperantis Tiberii annum referunt:
quo tempore nondum Pilatus Judææ præfuit, ut
Josephus ipse scribit, duodecimo scilicet demum anno eum Judææ præfectum esse aperte astruens. Ac
de bis hæc sie dicta sint.
Περὶ τῆς τελευτῆς τοῦ Καίσαρος Αὐγούστου
και τῶν ἐπ' αὐτοῦ γενομένων· καὶ περὶ τοῦ
προγόνου αὐτοῦ Τιβερίου τὴν ἀρχὴν αὐτοῦ
διαδεξαμένου· καὶ περὶ τῶν κατ' αὐτὸν
μερική διηγησις.
Καίσαρ δὲ Αἴγυπτος πλείστοις κατορθώμασι μέσ
γας γενόμενος, καὶ μόναρχος πρῶτος ἀναῤῥηθεί,
ἤδη δὲ καὶ τῷ χρόνῳ προήκων, Πυθώδε παραγίνε
ται. Εκατόμβην δὲ τῷ δαίμονι θύσας, διεπυνθάνετο
τίς δὴ μετ' αὐτὸν τοὺς Ρωμαϊκούς ἄξονας διεθύν
γειεν. Ἐπεὶ δ' ἐκεῖθεν οὐ προῄει απόκρισις, καὶ
δευτέραν προσῆγε θυσίαν· καὶ αὖθις ἀνήρετο, ἵνα
Archelaus Herodis flius Judas rex, Glaphy:
ram Archelai Cappadocum regis filiam, Alexandri
fratris sui relictam viduam, contra leges uxorum
duxit.
PATROL. GR. CXLV.
CAPUT XVII.
De obitu Augusti Cæsaris et quæ sub eo acciderint;
et de Tiberio qui ei successit, rerumque sub Tiberio
aclarum ex parte quadam commemoratio.
Cæsar autem Augustus quam plurimis præclare
feliciterque gestis rebus clarus, primusque ipse
monarcha renuntiatus, provectiore jam ætate ad
oraculum Pythii Apollinis venit: et sacrificio
omnium maximo, quod hecatombe dicitur, dæmoni oblato, quæsivit, quisnam post eum Romanum administaturus esset imperium? At cum
Arohelai exsilium Viennæ Galliæ, ubi etiam
mortuus est.
Acta quæ sub nomine Pilati adversus Christum olim circumferebantur fictitia.
Chapter XVI, XVIICaput XVI, XVII
col. 683–684page 68 of 392
PG 145:683κρὸν διαλιπὸν ἀνεῖλεν αὐτῷ τί τὸ πολύφθογγον μαντεῖον νῦν ἄναυδον· τὸ δὲ μι Παῖς Ἑβραῖος κέλεταί με, Θεὸς μακάρεσσιν [ἀνάσσων, Τόνδε δόμον προλιπεῖν καὶ ἄΐδος αὖθις σχέσ Λοιπὸν ἔπιθι ἐκ προδόμων ἡμετέρων. [θαι. Τοιαῦθ' ὁ Καῖσαρ χρησθεὶς, ἐπανήκων εἰς Ρώμην περὶ τὸ παρ' αὐτῷ Καπιτώλιον βωμόν μέγιστον Ιδρυσάμενος, ποιάδε Ρωμαϊκοῖς ἐπέγραψε γράμματι Βωμὸς οὗτός ἐστι τοῦ πρωτογόνου Θεοῦ. Τούτου δὲ τὴν ἀρχὴν διεθύνοντος, στασιάζειν ᾿Αθη ναῖοι πρώτως ἐπέβαλον. Οὐκ ἐπὶ πολὺ δὲ δίκας τῆς στάσεως εἰσπραχθέντες, τῆς πείρας ἀπέσχοντο. Ού τος δὴ καὶ τοὺς τῆς Ῥώμης ἐποίκους ἀριθμῷ δια θέμενος, εὗρεν ἀνδρῶν μυριάδας τρισκαίδεκα, καὶ πρὸς ἑπτὰ καὶ τριάκοντα δισχιλίους. Τρία μὲν οὖν καὶ τεσσαράκοντα ἔτη, ὡς δ᾽ ἑτέροις δοκεῖ, ὀκτώ τε και μ', μονοκράτωρ ἐγένετο, ὑπὲρ δὲ τὰ εἰ καὶ ο τὸν ὅλον τῆς ζωῆς διανύσας χρόνον· τούτων δὲ ς' 84 καὶ ν' τὸ σύμπαν βεβασιλευκώς, καὶ νόσῳ περιπεσὼν, ἐξ ἀνθρώπων ἐγένετο. Καθ' ὃν δῆτα καιρὸν ἡλιακὴν ἔκλειψιν καὶ μέγαν ἱστόρηται γενέσθαι λι μόν, ὡς δηναρίων πολλῶν τὸν τοῦ σίτου πιπράσκεσθαι μέδιμνον. Εκείνου δ᾽ οὕτω τὸ βιοῦν ἐκμετρήσαντος, ὁ τούτου πρόγονος Τιβέριος τὴν τῶν Ῥω μαίων ἀρχὴν διαδέχετα:· ἐφ' οὗ καὶ δεκατέσσαρες πόλεις τῆς μικράς Ασίας σεισμῷ πεσεῖν ἱστοροῦνται· αὗται δ᾽ εἰσὶν Ἔφεσος, Μαγνησία, Σάρδεις, Μωστηνή, Ἱεροκαισάρεια, Φιλαδέλφεια, Τμώλος, Τίμος, Μυρίνα, Κύμη, Απολλωνία, Υρκανία, Δία, καὶ Χειρὶ δὲ βαρείᾳ Τιβέριος κατὰ Περσῶν ἐκ στρατεύσας, ἐπείπερ ταῖς ἐκείνων εἴχων πρεσβείας τὴν μάχην διέλυς, φόρους τελεῖν κατηνάγκαζε. Και οἱ μὲν ἐπείθοντο· ἐκεῖθεν δ᾽ ἐπανήκων τὴν ᾿Αντιόχου εἰσήλαυνε. Φιλοτίμως δὲ περὶ ταύτην διατεθείς, τείχει μὲν αὐτὴν περιβάλλει στεῤῥῳ καὶ ἀδαμαντίνῳ· ἐμβόλοις τε ἀνεγείρει· στήλαις τε χαλκας, καὶ ἀγάλμασι, καὶ ἄλλαις ποικίλαις κατεκόσμει ταύτην οἰκοδομαῖς· καὶ νεὼς ἀνίστη Διί τε καὶ Διο νύσῳ καὶ Διοσκούροις· καὶ πλεῖστα ἕτερα θαύματος ἔργα τοῦτον ἐκεῖ τελέσαι φασίν. Ἔργον τῆς ἐκείνου χειρὸς καὶ ἡ κατὰ τὴν Ἰουδαίαν περιφανῆς πόλις Τιβεριάς, καὶ ἢ κατὰ τὴν Θρᾴκην ἑτέρα Τιβερία η ὄνομα ἔσχεν. Ἐξελάσας δὲ καὶ τοὺς μετ᾿ Αρχέλαον τῆς Καππαδοκῶν τυραννοῦντας, υπόφορον Ῥωμαίας Παῖς Ἑβραῖος κέλεταί με, Θεὸς μακάρεσσιν [ἀνάσσων, Τήνδε δόμον προλιπεῖν τε καὶ ἀϊδος αὖθις [ἱκέσθαι. Λοιπὸν ἅπιθι σιγῶν ἐκ βωμῶν ἡμετέρων. Αύγουστος. τὴν Καισάρειαν ἐποιήσατο. Τοῖς μὴν τῶν πόλεων ἄρχουσιν ἔγραψεν, ὡς Εἴ τι δ᾽ ἂν παρὰ τοὺς νόμους ἐπιτάξαι με γένοιτο, μὴ προσέχειν ὡς ἀγνοίᾳ πράτ τοντα. Εἴθιστο δ᾽ αὐτῷ μηδὲ ταχέως ἀμείβειν 21 τῆς διοικήσεως ἐξιστῶν τοὺς τὰ κοινὰ διέπειν λαο χόντας. Τινῶν δὲ πυνθανομένων τὸ αἴτιον, ἀποκρίν νασθαι, Φύσει, λέγων, τοῖς ἄρχουσι τὸ πλεονεκτεῖν,
κρὸν διαλιπὸν ἀνεῖλεν αὐτῷ·
nullum ederetur responsum, alterum quoque ad- τί τὸ πολύφθογγον μαντεῖον νῦν ἄναυδον· τὸ δὲ μι
jecit sacrificium, denuoque rogavit, quid ita oraculam pluribus verbis uti solitum, nunc tandem
ad hunc modum respondit:
Me puer Hebræus divos Deus ipse gubernans,
Cedere sede jubet, tristemque redire sub Orcum:
Aris ergo dehinc tacitus abscedito nostris.
obticuisset? Tum illud, parva interposita mora,
Παῖς Ἑβραῖος κέλεταί με, Θεὸς μακάρεσσιν
[ἀνάσσων,
Τόνδε δόμον προλιπεῖν καὶ ἄΐδος αὖθις σχέσ
Λοιπὸν ἔπιθι ἐκ προδόμων ἡμετέρων. [θαι.
Tali responso accepto, Cesar Romam est reversus, Τοιαῦθ' ὁ Καῖσαρ χρησθεὶς, ἐπανήκων εἰς Ρώμην
atque ibi in Capitolio aram maximam exstruxit, cum περὶ τὸ παρ' αὐτῷ Καπιτώλιον βωμόν μέγιστον
ejusmodi Latina inscriptione: Ara primogeniti Dei. Ιδρυσάμενος, ποιάδε Ρωμαϊκοῖς ἐπέγραψε γράμματι·
Hoo imperante, Athenienses seditionem rebellio- Βωμὸς οὗτός ἐστι τοῦ πρωτογόνου Θεοῦ.
nemque primum sunt moliti. Cæterum cum brevi Τούτου δὲ τὴν ἀρχὴν διεθύνοντος, στασιάζειν ᾿Αθη
poenas excitati tumultus dedissent, a coepto destite- ναῖοι πρώτως ἐπέβαλον. Οὐκ ἐπὶ πολὺ δὲ δίκας τῆς
runt Is quoque Romanorum civium censu acto, nu- στάσεως εἰσπραχθέντες, τῆς πείρας ἀπέσχοντο. Ούmerum iniit: invenitque myriades tredecim, bis τος δὴ καὶ τοὺς τῆς Ῥώμης ἐποίκους ἀριθμῷ δια
mille et triginta septem. Sed enim cum quadraginta θέμενος, εὗρεν ἀνδρῶν μυριάδας τρισκαίδεκα, καὶ
tres, sive, ut aliis placet, quadraginta octo annos πρὸς ἑπτὰ καὶ τριάκοντα δισχιλίους. Τρία μὲν οὖν
ipse imperator fuisset et supra septuaginta καὶ τεσσαράκοντα ἔτη, ὡς δ᾽ ἑτέροις δοκεῖ, ὀκτώ τε
quinque annos vitæ totius cursum produxisset, και μ', μονοκράτωρ ἐγένετο, ὑπὲρ δὲ τὰ εἰ καὶ ο
morbo tandem oppressus, inter homines esse τὸν ὅλον τῆς ζωῆς διανύσας χρόνον· τούτων δὲ ς'
desiit. 84 Quo tempore solis traditur fuisse de- καὶ ν' τὸ σύμπαν βεβασιλευκώς, καὶ νόσῳ περιπεliquium, et fames præterea maxima, et scilicet σών, ἐξ ἀνθρώπων ἐγένετο. Καθ' ὃν δῆτα καιρὸν
denariis multis unus frumenti compararetur me- ἡλιακὴν ἔκλειψιν καὶ μέγαν ἱστόρηται γενέσθαι λιdimnus. Ubi porro ille ita vilam finiit, Tiberius, μόν, ὡς δηναρίων πολλῶν τὸν τοῦ σίτου πιπράσκεprivignus ejus, Romanum suscepit imperium. Sub σθαι μέδιμνον. Εκείνου δ᾽ οὕτω τὸ βιοῦν ἐκμετρή
quo quatuordecim minoris Asiæ urbes terra motu σαντος, ὁ τούτου πρόγονος Τιβέριος τὴν τῶν Ῥω·
concidisse memoris proditum est: quarum no- μαίων ἀρχὴν διαδέχετα:· ἐφ' οὗ καὶ δεκατέσσαρες
mina sunt, Ephesus, Magnesia, Sardis, Mosthene, πόλεις τῆς μικράς Ασίας σεισμῷ πεσεῖν ἱστορούν
Hierocæsarea, Philadelphia, Timolus, Timus, ται· αὗται δ᾽ εἰσὶν Ἔφεσος, Μαγνησία, Σάρδεις,
Myrina, Cyme, Apollonia, Hyrcania Dia Ciby-C Μωστηνή, Ἱεροκαισάρεια, Φιλαδέλφεια, Τμώλος,
ra (4)]. Tiberius porro maximis copiis contra Per- Τίμος, Μυρίνα, Κύμη, Απολλωνία, Υρκανία, Δία,
sas progressus, legationibus eorum cessit, bellum καὶ * Χειρὶ δὲ βαρείᾳ Τιβέριος κατὰ Περσῶν ἐκ
solvit, et tributum eos pendere coegit. Ac illi στρατεύσας, ἐπείπερ ταῖς ἐκείνων εἴχων πρεσβείας
quidem imperata fecere. Ipse autem ab expeditione τὴν μάχην διέλυς, φόρους τελεῖν κατηνάγκαζε. Και
eu revertens, Antiochiam divertit: quam splendi- οἱ μὲν ἐπείθοντο· ἐκεῖθεν δ᾽ ἐπανήκων τὴν ᾿Αντιό
dius magnificentiusque exornare constituens, muro χου εἰσήλαυνε. Φιλοτίμως δὲ περὶ ταύτην διατεθείς,
firmo et inexpugnabili cinxit, porticus exstruxit, τείχει μὲν αὐτὴν περιβάλλει στεῤῥῳ καὶ ἀδαμανcolumnis æreis, statuis, aliisque ædificiis variis τίνῳ· ἐμβόλοις τε ἀνεγείρει· στήλαις τε χαλκας,
exornavit. Templa quoque Jovi, Dionysio, Casto- καὶ ἀγάλμασι, καὶ ἄλλαις ποικίλαις κατεκόσμει
rique et Polluci ædificavit. Plurimaque præterea ταύτην οἰκοδομαῖς· καὶ νεὼς ἀνίστη Διί τε καὶ Διο
alia illum opera ibi perfecisse ferunt. Opus quoque νύσῳ καὶ Διοσκούροις· καὶ πλεῖστα ἕτερα θαύματος
ejus est Judææ celebris urbs Tiberias, et quæ in ἔργα τοῦτον ἐκεῖ τελέσαι φασίν. Ἔργον τῆς ἐκείνου
Thracia est Tiberia. Expulsis autem qui Cæsareæ χειρὸς καὶ ἡ κατὰ τὴν Ἰουδαίαν περιφανῆς πόλις
Cappadocum post Archelaum tyrannidem exerce- Τιβεριάς, καὶ ἢ κατὰ τὴν Θρᾴκην ἑτέρα Τιβερία
bant, vectigalem eam Romanis fecit. Porro ad η ὄνομα ἔσχεν. Ἐξελάσας δὲ καὶ τοὺς μετ᾿ Αρχέλαον
urbium rectores ac magistratus scripsit, si quid " τῆς Καππαδοκῶν τυραννοῦντας, υπόφορον Ῥωμαίας
forte cum contra leges mandare contingeret, eos
id approbare et exsequi, utpote per inscitiam commissum, non debere. Morem quoque illum habuit,
ut non facile aut celeriter magistratus et præfecturas mutaret, aut administrationem eis abrogaret,
qui rerum publicarum gubernationem sortiti essent.
Ejusque rei quibusdam causam inquirentibus,
Παῖς Ἑβραῖος κέλεταί με, Θεὸς μακάρεσσιν
[ἀνάσσων,
Τήνδε δόμον προλιπεῖν τε καὶ ἀϊδος αὖθις
[ἱκέσθαι.
Λοιπὸν ἅπιθι σιγῶν ἐκ βωμῶν ἡμετέρων.
{[Suidas, in dictione Αύγουστος.
τὴν Καισάρειαν ἐποιήσατο. Τοῖς μὴν τῶν πόλεων
ἄρχουσιν ἔγραψεν, ὡς Εἴ τι δ᾽ ἂν παρὰ τοὺς νόμους
ἐπιτάξαι με γένοιτο, μὴ προσέχειν ὡς ἀγνοίᾳ πράτ
τοντα. Εἴθιστο δ᾽ αὐτῷ μηδὲ ταχέως ἀμείβειν 21
τῆς διοικήσεως ἐξιστῶν τοὺς τὰ κοινὰ διέπειν λαο
χόντας. Τινῶν δὲ πυνθανομένων τὸ αἴτιον, ἀποκρίν
νασθαι, Φύσει, λέγων, τοῖς ἄρχουσι τὸ πλεονεκτεῖν,
Quinquaginta septem. (Euseb. lib. 1, Histor.
eccles. cap. 9.)
Terræmotus sub Tiberio existimatur is esse,
qui in passione Christi accidit.
Phn. lib. II, cap. 84; Cornel. Tacit. lib. u.
col. 685–686page 69 of 392
PG 145:685καὶ ἡ τοῦ πλείονος ἔφεσις αὐτοῖς ἐστι περισπούδαστος. Νωθεῖς τοίνυν περὶ τὸ κτᾶσθαι τὰ πλείονα, ταῖς ἀρχαῖς ἐγχρονίζοντες· ὥσπερ δὴ καὶ αἱ μυῖαι, ἐπιπολὺ τοῖς τῶν σωμάτων ἕλκεσιν ἐφιζάνουσαι, ἔλαττον ἀνιάσουσι, τοῦ ἐχῶρος καὶ τῶν ἑλκῶν εἰς κόρον ἐμφορηθεῖσαι χεῖρον δ᾽ ἂν ἀνιάσεται ὁ βρύων τοῖς ἕλκεσιν, εἶχε τις τὰς κορεσθείσας μυωπίσας, λιμωττούσας ἄλλας ἐπιθέσθαι παρασκευάσει τοῖς τραύμασιν. Οὗτος καὶ τὸν Πόντιον Πιλάτον, ὡς εἴ. ρηται, ἀντὶ ᾿Αρχελάου τοῦ υἱοῦ Ἡρώδου ἡγεμόνα, οὐ βασιλέα, τῇ Ἰουδαίᾳ ἐκπέμπει, δωδέκατον τῇ ἀρχῇ ἐνιαυτὸν διανύων. ΚΕΦΑΛ. ΙΗ'. Περὶ τοῦ κηρύγματος καὶ τῆς διδασκαλίας Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ· καὶ περὶ τοῦ βαπ τίσματος τοῦ Χριστοῦ· ἔτι δὲ καὶ περὶ τῆς μαρτυρίας τοῦ Ἰωάννου. Ἔτει δὲ πεντεκαιδεκάτῳ μὲν Τιβερίου, τρίτῳ δὲ τῆς ἡγεμονίας Πιλάτου, καὶ τῶν τριῶν τετραρχούν των, Ἡρώδου τοῦ νεωτέρου, Φιλίππου τε καὶ Δυ σανίου, τῶν ἀδελφῶν μὲν ᾿Αρχελάου, παίδων δὲ τοῦ πρώτου Ηρώδου, ῎Αννα δὲ καὶ Καϊάφα τὴν ἀρχιερατείαν κατὰ τὰς ἐφημερίας διεθυνόντων αὐτῶν, τότε δὴ κατὰ τὸν θεόπνευστον εὐαγγελιστὴν ῥῆμα Κυρίου ἐπ᾽ Ἰωάννην τὸν Ζαχαρίου υἱὸν, ἔτος ἐπὶ τῆς ἐρήμου τριακοστὸν καὶ μικρόν τι πρὸς διατρίβοντα γεγονός, βάπτισμα μετανοίας κηρύττειν ἐπὶ τὴν Ἰουδαίαν ἐπέταττε. Καὶ παρῆν ὁ Ἰωάννης, ἄν θρωπος μὲν τὸ φαινόμενον, θεοειδής δέ τις καὶ ὑπερο κόσμιος τὸ νοούμενον· καὶ ὡς ἂν τις εἴποι, ἄγγελος μετὰ σώματος, μόνῳ γνησίως ἐσχολακὼς τῷ Θεῷ ἦθος ἄμικτον καὶ πάμπαν ἀλλότριον τῆς κοσμικῆς ματαιότητος· ἀκτησίᾳ παντελεῖ καὶ ἀσιτίᾳ, ἁγνός τητί τε βίου καὶ ἀπαθείᾳ, καὶ νοὸς ἁπλότητι σφόδρα κατακοσμούμενος· οὐδένα μὲν ἀνθρώπων ἐπαγόμενος, περικύκλῳ δὲ πάσαις ἀρεταῖς οἷα τις δορυφορούμενος βασιλεύς. Καὶ δῆτα ἑστήκει πᾶσι τὸ θεηγόρον στόμα ἀνεῖς, καὶ κατάλληλον ἑκάστῳ θεοπνεύστως διδασκαλίαν ἐπισυνείρων, καὶ γλυκίω μέλιτος ῥέων αὐτήν· καὶ πλουσίοις μὲν τὴν ἐλεημοσύνην παραζευγνύς, ἄρχουσι δὲ τὰς τῆς δικαιοσύνης ἰσονομίας· τελώναις δὲ καὶ εἰσπράττουσι τὸ ἀνεπαχθές τε καὶ ἡμερον, καὶ τὸ μὴ πέρα τοῦ διατεταγμένου ποιεῖν· στρατεία δ᾽ ἐσχολακόσιν ὑπετίθει ἥκιστα τοὺς πλησίον διασείειν, ἢ συκοφαντεῖν αἱρεῖσθαι, τοῖς δὲ ἰδίοις όψωνίοις ἕκαστον ἀρκεῖσθαι ἐννομοθέ τοις. Καὶ νέοις μὲν τὴν κατὰ τῶν παθῶν εἰσηγεῖτο ἐγκράτειαν· γέρουσι δὲ καὶ πᾶσιν ἁπλῶς νοῦν ἔχουσι φρόνησιν ἐνετίθει, καὶ πρὸς τὴν ἀληθῆ θεογνωσίαν ἐνῆγε· καὶ τέλος ἀριδήλως ἐδείκνυ καὶ συνεβίβαζεν, ὥστ᾽ εἰδέναι πάντας σαφῶς, αὐτὸν μὲν προαπεστάλθαι τοῦ ὅσον ἤδη ήκοντος Σωτήρος Χριστοῦ, καὶ προλαβεῖν ἐς ὅσον τὰς ὁδοὺς ἐκείνου προευτρεπίσοντα τῇ μετανοίᾳ καὶ τοῦ ὕδατος βαπτισμῷ· αὐτὸν δ᾽ ὅσον οὔπω παρεῖναι, πυρὶ καὶ ἁγίῳ βαπτίζοντα Πνεύματι, διακρινοῦντά τε τὸν σίτον, καὶ ὅσοι τὸν ἀχυρώδη βίον προείλοντο. Οὕτω ἡ πρόδρομος τοῦ
ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. I.
καὶ ἡ τοῦ πλείονος ἔφεσις αὐτοῖς ἐστι περισπούδα- respondit: Natura esse omnes, qui rerum admiστος. Νωθεῖς τοίνυν περὶ τὸ κτᾶσθαι τὰ πλείονα,
ταῖς ἀρχαῖς ἐγχρονίζοντες· ὥσπερ δὴ καὶ αἱ μυῖαι,
ἐπιπολὺ τοῖς τῶν σωμάτων ἕλκεσιν ἐφιζάνουσαι,
ἔλαττον ἀνιάσουσι, τοῦ ἐχῶρος καὶ τῶν ἑλκῶν εἰς
κόρον ἐμφορηθεῖσαι χεῖρον δ᾽ ἂν ἀνιάσεται ὁ βρύων
τοῖς ἕλκεσιν, εἶχε τις τὰς κορεσθείσας μυωπίσας,
λιμωττούσας ἄλλας ἐπιθέσθαι παρασκευάσει τοῖς
τραύμασιν. Οὗτος καὶ τὸν Πόντιον Πιλάτον, ὡς εἴ.
ρηται, ἀντὶ ᾿Αρχελάου τοῦ υἱοῦ Ἡρώδου ἡγεμόνα,
οὐ βασιλέα, τῇ Ἰουδαίᾳ ἐκπέμπει, δωδέκατον τῇ
ἀρχῇ ἐνιαυτὸν διανύων.
nistrationi præsint, pecuniæ cupidos, plurimumque studii ad rem magis magisque augendam eos
collocare. Cæterum si diutius in magistratu versentur, segniores ad quæstum faciendum fieri: itidem
ut muscas, quæ si longius corporum ulceribus insideant, minus graves aut molesta funt, quippe
sanie ulcerum ad satietatem usque refertæ: et cum
qui ulceribus scateat, durius acceptum afflictumque iri, si saturis jam repulsis, famelicas alias ad
vulnera admittere velit. Is quoque, ut dixi, Pontium Pilatum, pro Archelao filio Herodis, præsidem, non regem, in Judæam misit, duodecimo
imperii sui anno.
85 CAPUT XVIII.
baptismo Christi; insuper et de testificatione
Joannis.
Περὶ τοῦ κηρύγματος καὶ τῆς διδασκαλίας De praconio et doctrina Joannis Baptistæ, et de
Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ· καὶ περὶ τοῦ βαπτίσματος τοῦ Χριστοῦ· ἔτι δὲ καὶ περὶ τῆς
μαρτυρίας τοῦ Ἰωάννου.
Verum enimvero, quintum decimum annuin Tiberio imperante, tertium vero Pilato Judææ præsidente, tribusque tetrarchis, videlicet Herode juniore, Philippo et Lysania, Archelai quidem fratribus, Herodis autem filiis ditiones suas regentibus, nec non Anna et Gaipha pontificatum per
vices suas administrantibus, juxta divinitus afflatum evangelistam, verbum Domini super Joannem
Zacharis filium, qui tricesimum jam annum, et
paulo longius in solitudine vixerat, factum, ut in
Judæa baptismum pœnitentiæ prædicaret, ei injunxit. Et præsto erat Joannes; homo quidem ille
aspectu primo visus, cælerum mente ipsa et animo
divinus prorsus atque magnificentissimus, et ut
quispiam dicat, angelus corpore assumpto, uni
sincere omninoque vacans Deo, moribus puris,
et ob omni mundana vanitate alienissimus. Non
possessio illi, non alimenta aliqua erant: cæterum
innocentia sanctitasque vitæ, et mens nullis obnoxia affectionibus, animusque simplicitate ornatissimus. Nec ille hominem quemquam aut comitatum secum ducendo trahebat: at circumcirca
omni omnium virtutum genere, perinde atque satellitio plurimo conspicuus rex, circumdatus erat.
Stabat itaque ille ad omnes divinum plane os aperiens, competentem unicuique, eamque divinitus
inspiralam doctrinam proponeus,
Ἔτει δὲ πεντεκαιδεκάτῳ μὲν Τιβερίου, τρίτῳ δὲ
τῆς ἡγεμονίας Πιλάτου, καὶ τῶν τριῶν τετραρχούν
των, Ἡρώδου τοῦ νεωτέρου, Φιλίππου τε καὶ Δυ
σανίου, τῶν ἀδελφῶν μὲν ᾿Αρχελάου, παίδων δὲ τοῦ
πρώτου Ηρώδου, ῎Αννα δὲ καὶ Καϊάφα τὴν ἀρχιερατείαν κατὰ τὰς ἐφημερίας διεθυνόντων αὐτῶν,
τότε δὴ κατὰ τὸν θεόπνευστον εὐαγγελιστὴν ῥῆμα
Κυρίου ἐπ᾽ Ἰωάννην τὸν Ζαχαρίου υἱὸν, ἔτος ἐπὶ
τῆς ἐρήμου τριακοστὸν καὶ μικρόν τι πρὸς διατρίβοντα γεγονός, βάπτισμα μετανοίας κηρύττειν ἐπὶ
τὴν Ἰουδαίαν ἐπέταττε. Καὶ παρῆν ὁ Ἰωάννης, ἄνθρωπος μὲν τὸ φαινόμενον, θεοειδής δέ τις καὶ ὑπερο
κόσμιος τὸ νοούμενον· καὶ ὡς ἂν τις εἴποι, ἄγγελος G
μετὰ σώματος, μόνῳ γνησίως ἐσχολακὼς τῷ Θεῷ·
ἦθος ἄμικτον καὶ πάμπαν ἀλλότριον τῆς κοσμικῆς
ματαιότητος· ἀκτησίᾳ παντελεῖ καὶ ἀσιτίᾳ, ἁγνός
τητί τε βίου καὶ ἀπαθείᾳ, καὶ νοὸς ἁπλότητι σφόδρα
κατακοσμούμενος· οὐδένα μὲν ἀνθρώπων επαγόμενος, περικύκλῳ δὲ πάσαις ἀρεταῖς οἷα τις δορυφορούμενος βασιλεύς. Καὶ δῆτα ἑστήκει πᾶσι τὸ θεηγόρον στόμα ἀνεῖς, καὶ κατάλληλον ἑκάστῳ θεοπνεύ
στως διδασκαλίαν ἐπισυνείρων, καὶ γλυκίω μέλιτος
ῥέων αὐτήν· καὶ πλουσίοις μὲν τὴν ἐλεημοσύνην
παραζευγνύς, ἄρχουσι δὲ τὰς τῆς δικαιοσύνης ἰσονομίας· τελώναις δὲ καὶ εἰσπράττουσι τὸ ἀνεπαχθές
τε καὶ ἡμερον, καὶ τὸ μὴ πέρα τοῦ διατεταγμένου
ποιεῖν· στρατεία δ᾽ ἐσχολακόσιν ὑπετίθει ἥκιστα
τοὺς πλησίον διασείειν, ἢ συκοφαντεῖν αἱρεῖσθαι,
τοῖς δὲ ἰδίοις όψωνίοις ἕκαστον ἀρκεῖσθαι ἐννομοθέ
τοις. Καὶ νέοις μὲν τὴν κατὰ τῶν παθῶν εἰσηγεῖτο
ἐγκράτειαν· γέρουσι δὲ καὶ πᾶσιν ἁπλῶς νοῦν ἔχουσι
φρόνησιν ἐνετίθει, καὶ πρὸς τὴν ἀληθῆ θεογνωσίαν
ἐνῆγε· καὶ τέλος ἀριδήλως ἐδείκνυ καὶ συνεβίβαζεν,
ὥστ᾽ εἰδέναι πάντας σαφῶς, αὐτὸν μὲν προαπεστάλθαι τοῦ ὅσον ἤδη ήκοντος Σωτήρος Χριστοῦ, καὶ
προλαβεῖν ἐς ὅσον τὰς ὁδοὺς ἐκείνου προευτρεπίσοντα
τῇ μετανοίᾳ καὶ τοῦ ὕδατος βαπτισμῷ· αὐτὸν δ᾽
ὅσον οὔπω παρεῖναι, πυρὶ καὶ ἁγίῳ βαπτίζοντα
Πνεύματι, διακρινοῦντά τε τὸν σίτον, καὶ ὅσοι τὸν
ἀχυρώδη βίον προείλοντο. Οὕτω ἡ πρόδρομος τοῦ
Melleque depromens dulcem magis ore loquelam.
Siquidem divitibus et opulentis eleemosynam et
misericordiam commendabat: principibus viris et
magistratibus æquas justitiæ proponebat leges.
publicanis tributorumque exactoribus, ne cuipiam
graves essent et molesti, neve quidquam præter
constitutum peterent, lenitatem subijciebat et clementiam stipendia autem facientes militiamque
sectantes, ne proximos suos concuterent, arteve et
dolo malo per sycophantiam circumvenirent, sed
ut quisque eorum stipendio suo contentus esset,
cohortabatur. Juvenes porro moderationem afſe-
Chapter XVIIICaput XVIII
col. 687–688page 70 of 392
PG 145:687Λόγου φωνή, τοὺς προσιόντας τοῖς Ἰορδανείοις ἐνιεῖ βραχυτάτην λύσιν εὐρεῖν, διὰ τὴν φυσικὴν ταπεινότητα, τρανῇ πᾶσι γλώσσῃ ἐκήρυξε τε καὶ ἐπιστώ τα ρείθροις, προηγουμένης τῆς τῶν ἐπταισμένων ἐξαγορείας, καὶ ταῖς προτελεστηρίοις καθάρσεσι διὰ τοῦ ὕδατος προαγνίζουσα, εἰς τὸν μετ' αὐτὸν ἐρο Χόμενον ἐταμιεύετο ἀσφαλέστατα. Εὐθὺς, οὖν καὶ αὐτ τὸς ὁ προσδοκώμενος Ἰησοῦς, τῆς Γαλιλαίας ἀφορο μηθεὶς ὡς εἰς τῶν πολλῶν, προσεισι τὸ βάπτισμα ἐκδεξόμενος· τυχὸν μὲν ὥστε καὶ τὸ ὕδωρ τῇ ἀφῆ εὐλογῆσαι, ἁγιάσων δὲ καὶ τὸν Βαπτιστὴν τῆς θεαρχικῆς ἀπτόμενος κορυφῆς, καὶ τοῖς καναδεδεγμένοις τὸ ὕδωρ ἐκ πίστεως καὶ τὸ Πνεῦμα παρ' ἑαυτοῦ προστιθείς· πίστιν τε διδοὺς, ὡς ἐντολὴ Θεοῦ ἡ τοῦ βαπτίσματος Ἰωάννου διδασκαλία, ἄνωθεν εἰς δικαιοσύνην τοῖς προσιεμένοις δεδωρημένη. Ταῦτ᾽ ἄρα καὶ παλάμῃ βαπτίζεται γηγενούς, καὶ ὁ τῇ φύσει ἀπρόσιτος καὶ μόνος καθαρὸς ὕδασιν ἀπολούεται, ἐμὲ τῆς ἁμαρτίας ἀποκαθαίρων. Καί γε τῆς ὑπερ φυοῦς αὐτοῦ ταπεινώσεως γέρας οἷον ἄξιον καὶ ὑπερφυὲς ἐκομίζετο τὸ ἀνεπτύχθαι μὲν αὐτῷ ἀνερ χομένῳ τοῦ ὕδατος τὰς πύλας τοῦ οὐρανοῦ, τὸ δὲ Πνεῦμα ἅγιον εἴδει περιστερᾶς ἐπ' αὐτὸν ἐλθεῖν, καὶ εἰσαεὶ μένειν σωματικῶ· ἐπ' αὐτόν. Ὁμοῦ μὴν διὰ τὸ καθαρὸν τοῦ πτηνοῦ, ἅμα δὲ καὶ ὅτι περι στερὰ πάλαι ποτὲ τὴν τοῦ κατακλυσμοῦ λύσιν εὐηγγελίσατο, καὶ νῦν εἷλκεν ἐπὶ τὸν μαρτυρούμενον τὴν φωνὴν τοῦ Πατρὸς ἄνωθεν ἤχῳ βροντῆς, διάτορον ἐξηχοῦσαν. Υἱὸν τοῦτον ἀγαπητὸν ἅτε δὴ μονογενῆ ὄντα προσμαρτυροῦσαν, καὶ τὸ θέλειν ἐκείνου ἐν τούτῳ ὄν, καὶ τὴν τοῦ καλοῦ παντὸς δόκησιν τε καὶ εὐλογίαν. Ὁ μὲν οὖν Ἰωάννης μείζων πάντων ὑπὸ τῆς αὐτοαληθείας μαρτυρηθείς, καὶ τὴν τοῦ βαπτίσ σματος διακονίαδ άριστα καὶ ὡς ἐχρῆν ἐκείνῳ ἐξη νυκώς, καὶ τῷ νομφίῳ Χριστῷ τὴν νύμφην Έχε κλησίαν θεοπρεπῶς κατεγγυησάμενος, καὶ ἀμνὸν Θεοῦ τὸν Χριστὸν τοῖς πᾶσι διατρανώσας, τὴν κο σμικὴν ἁμαρτίαν τῷ ἰδίῳ καὶ ἀπαθεῖ αἴροντα σώ ματι, οὐ τῷ ᾿Ανδρέᾳ καὶ Πέτρῳ μόνον, καὶ πᾶσι τοῖς τηνικάδε ὁμιλοῦσιν αὐτῷ, ἀλλὰ καὶ παντὶ τῷ κόσμῳ, καὶ ταῖς ἐφεξῆς ἁπάσαις δηλαδὴ γενεαίς τῶν ἀνθρώπων, Υἱὸν Θεοῦ καὶ Θεὸν Λόγον ἄνωθεν ἐπὶ σωτηρίᾳ πάντων ἐρχόμενον, δοτῆρά τε τοῦ Πνεύματος, καὶ τῆς υἱσθεσίας ἀρχὴν καὶ πηγὴν ὄντα τοῖς αὐτῷ πιστεύουσιν ὁ θεοπτικώτατος ἀναγ γέλλων, καὶ φίλον μὲν ἑαυτὸν τῷ τῆς φιλανθρωπίας ὑπερβάλλοντι εἶναι ἐκείνου, μὴ οἷον δὲ ὄντα τῶν τῆς οἰκονομίας λόγων μηδὲ τὴν ἐσχάτην καὶ σατο.
ctionum et continentiam perturbationum docebat; Λόγου φωνή, τοὺς προσιόντας τοῖς Ἰορδανείοις ἐνιεῖsenibus omnibusque aliis mente acri valentibus
prudentiam depredicabat, et ad uberiorem eos Dei
cognitionem adducebat. 86 Postremo aperte, ne
id quemquam lateret, declarans confirmabat, se
præmissum esse ei qui jam prope adesset, Servatori Christo, ad occupandas quamprimum expediendasque vias illius, pœnitentiæ disciplina et
aquæ baptismo. Illum autem ipsum jamjam affuturum, qui igne et Spiritu sancto baptizaturus,
atque triticum et eos qui inutilem et infructuosam atque adeo palearem vitam egissent, discreturus esset. Ad hunc modum prævia Verbi vox
ad se accedentes Jordanis fluvii undis, præcedente
peccatorum confessione, immittebat, præcidaneisque expiationibus per aquam purgabat, et advenienti illi reponebat certoque reservabat. Cum et
exspectatus ipse Jesus ex Galilæa progressus,
tanquam unus e vulgo advenit, baptismum subiturus: fortasse quidem, ut contactu suo undam
sacraret et benediceret, revera autem simul et
baptistam ipsum divinum attingentem verticem
sanctificaret, et aquam cum fide excepturis Spiritum sum communicaret, fidemque faceret, mandatum a Deo esse baptismi Joannis ministerium
dudum ad justitiam, id admittentibus et recipientibus datum. Itaque cum manu ejus tingitur et
baptizatur, qui terra genitus esset, tum undis abluitur ille, qui natura inviolatus, solusque mumdus
et purus est, nimirum a peccato repurgans
Sed euim hujus tantæ et tam sublimis, quæque naturam ipsam superet, submissinis et humilitatis,
maximum illum naturamque itidem supergredientem retulit honorem, quod ei ex undis prodeunt
portæ cœli aperiuntur, et Spiritus sanctus columbæ specie super ipsum descendit, perpetuoque in
ipso corporaliter manet. Factum id, cum propter
volucris ipsius puritatem, tum quod columba olim
diluvii finem læto prædixit nuntio; et nunc quoque secum, in eum qui testimonio comprobabatur
e cœlo fulminis sono, Patris vocem traxit clare et
diserte, Filium hunc dilectum et unigenitum, voluntatemque suam in hoc uno, beneplacitumque
omne et benedictionem esse, promulgantem. Hic
igitur Joannes, major omnibus ipsissimæ veritatis
testimonio confirmatus, baptismi ministerio, ita
uti decuerat, quam optime defunctus, sponso βραχυτάτην λύσιν εὐρεῖν, διὰ τὴν φυσικὴν ταπεινόChristo sponsam Ecclesiam decentissime amplissi- τητα, τρανῇ πᾶσι γλώσσῃ ἐκήρυξε τε καὶ ἐπιστώmeque desponsavit, 87 agnum Dei Christum voce
clarissima mundi totius peccatum corpore suo, quod affectionibus deterioribus omnibus carere, tollentem: non tantum Andrææ et Petro, omnibusque qui tum cum eo conversabantur, sed et toti mundo
et omnibus deinde generationibus hominum designavit: Filium illum Dei, et Deum Verbum, cœlitus
propter salutem omnium demissum, datoremque Spiritus, et adoptionis filiorum Dei principium et
fontem, omnibus illi credentibus, spectator ipse Dei annuntians. Et amicum quidem se ejus, pro
excellenti illius in genus humanum charitate est professus: sed ita tamen, ut œconomiæ et administrationis ejus rationum ne infimam quidem et minimam, propter naturalem tenuitatem, disquisitionem invenire possest. Id ille ore claro et diserto omnibus deprædicavit, et persuadere est conatus.
Palem sunt apostasia. Frumentum ii qui ad Peccata quæ non detulit, nos abluendo susDeum fide fructificant. (Iren.)
tulit.
τα ρείθροις, προηγουμένης τῆς τῶν ἐπταισμένων
ἐξαγορείας, καὶ ταῖς προτελεστηρίοις καθάρσεσι
διὰ τοῦ ὕδατος προαγνίζουσα, εἰς τὸν μετ' αὐτὸν ἐρο
Χόμενον ἐταμιεύετο ἀσφαλέστατα. Εὐθὺς, οὖν καὶ αὐτ
τὸς ὁ προσδοκώμενος Ἰησοῦς, τῆς Γαλιλαίας ἀφορο
μηθεὶς ὡς εἰς τῶν πολλῶν, προσεισι τὸ βάπτισμα
ἐκδεξόμενος· τυχὸν μὲν ὥστε καὶ τὸ ὕδωρ τῇ ἀφῆ
εὐλογῆσαι, ἁγιάσων δὲ καὶ τὸν Βαπτιστὴν τῆς θεαρχικῆς ἀπτόμενος κορυφῆς, καὶ τοῖς καναδεδεγμένοις
τὸ ὕδωρ ἐκ πίστεως καὶ τὸ Πνεῦμα παρ' ἑαυτοῦ
προστιθείς· πίστιν τε διδοὺς, ὡς ἐντολὴ Θεοῦ ἡ τοῦ
βαπτίσματος Ἰωάννου διδασκαλία, ἄνωθεν εἰς δικαιο·
σύνην τοῖς προσιεμένοις δεδωρημένη. Ταῦτ᾽ ἄρα
καὶ παλάμῃ βαπτίζεται γηγενούς, καὶ ὁ τῇ φύσει
ἀπρόσιτος καὶ μόνος καθαρὸς ὕδασιν ἀπολούεται,
ἐμὲ τῆς ἁμαρτίας ἀποκαθαίρων. Καί γε τῆς ὑπερφυοῦς αὐτοῦ ταπεινώσεως γέρας οἷον ἄξιον καὶ
ὑπερφυὲς ἐκομίζετο τὸ ἀνεπτύχθαι μὲν αὐτῷ ἀνερχομένῳ τοῦ ὕδατος τὰς πύλας τοῦ οὐρανοῦ, τὸ δὲ
Πνεῦμα ἅγιον εἴδει περιστερᾶς ἐπ' αὐτὸν ἐλθεῖν,
καὶ εἰσαεὶ μένειν σωματικῶ· ἐπ' αὐτόν. Ὁμοῦ μὴν
διὰ τὸ καθαρὸν τοῦ πτηνοῦ, ἅμα δὲ καὶ ὅτι περιστερὰ πάλαι ποτὲ τὴν τοῦ κατακλυσμοῦ λύσιν εὐηγγελίσατο, καὶ νῦν εἷλκεν ἐπὶ τὸν μαρτυρούμενον τὴν
φωνὴν τοῦ Πατρὸς ἄνωθεν ἤχῳ βροντῆς, διάτορον
ἐξηχοῦσαν. Υἱὸν τοῦτον ἀγαπητὸν ἅτε δὴ μονογενῆ
ὄντα προσμαρτυροῦσαν, καὶ τὸ θέλειν ἐκείνου ἐν
τούτῳ ὄν, καὶ τὴν τοῦ καλοῦ παντὸς δόκησιν τε καὶ
εὐλογίαν. Ὁ μὲν οὖν Ἰωάννης μείζων πάντων ὑπὸ
τῆς αὐτοαληθείας μαρτυρηθείς, καὶ τὴν τοῦ βαπτίσ
σματος διακονίαδ άριστα καὶ ὡς ἐχρῆν ἐκείνῳ ἐξη
νυκώς, καὶ τῷ νομφίῳ Χριστῷ τὴν νύμφην Έχε
κλησίαν θεοπρεπῶς κατεγγυησάμενος, καὶ ἀμνὸν
Θεοῦ τὸν Χριστὸν τοῖς πᾶσι διατρανώσας, τὴν κοσμικὴν ἁμαρτίαν τῷ ἰδίῳ καὶ ἀπαθεῖ αἴροντα σώματι, οὐ τῷ ᾿Ανδρέᾳ καὶ Πέτρῳ μόνον, καὶ πᾶσι
τοῖς τηνικάδε ὁμιλοῦσιν αὐτῷ, ἀλλὰ καὶ παντὶ τῷ
κόσμῳ, καὶ ταῖς ἐφεξῆς ἁπάσαις δηλαδὴ γενεαίς
τῶν ἀνθρώπων, Υἱὸν Θεοῦ καὶ Θεὸν Λόγον ἄνωθεν
ἐπὶ σωτηρίᾳ πάντων ἐρχόμενον, δοτῆρά τε τοῦ
Πνεύματος, καὶ τῆς υἱσθεσίας ἀρχὴν καὶ πηγὴν
ὄντα τοῖς αὐτῷ πιστεύουσιν ὁ θεοπτικώτατος ἀναγ
γέλλων, καὶ φίλον μὲν ἑαυτὸν τῷ τῆς φιλανθρω
πίας ὑπερβάλλοντι εἶναι ἐκείνου, μὴ οἷον δὲ ὄντα
τῶν τῆς οἰκονομίας λόγων μηδὲ τὴν ἐσχάτην καὶ
σατο.
col. 689–690page 71 of 392
PG 145:689ΚΕΦΑΛ. 10. Ὡς εἰς ἔλεγχον ὁ Ἰωάννης τῷ Ηρώδη κατέ στη διὰ τὴν Ηρωδιάδα· καὶ ὡς ἐτμήθη ἐν τῷ συμποσίῳ τὴν κεφαλὴν, καὶ τοῖς ἐν ᾅδη κηρύξων προῆλθε. Ἐπεὶ δ᾽ ἐχρῆν, ὥσπερ τοῖς ἐν σώματι ζῶσι, τὴν ἔνσωμον Χριστοῦ παρουσίαν ἐκήρυξεν, ἵν᾿ ἐντελὲς ᾖ τὸ ἔργον αὐτῷ, κάν τῷ ᾅδῃ γενέσθαι, κἀκεῖσε δὴ προαναγγεῖλαι ταῖς ἐκεῖ καθειργμέταις ψυχαῖς τὴν διὰ πίστεως ὅσον ἤδη ἐσομένην σωτηρίαν καὶ ἀπολύτρωσιν· διά τοι τοῦτο εἷς ἔλλεγχον μὲν τῷ Ἡρώδη καθίσταται, ὃς τῆς ἰδίας ὑπεριδών γυναικὸς (θυγάτηρ δὲ ἦν αὕτη τοῦ ᾿Αράβων βασιλέως, Αρέτα), καὶ τὸ πρὸς αὐτὴν ἀτιμάσας φίλτρον, τοὺς πρὸς Ηρωδιάδα διακένους ἔρωτας τοῦ καντὸς ἠξίου. Ταύτην καὶ γὰρ γυναῖκα οὖσαν τοῦ ἀδελφοῦ Φιλίππου ἠγάγετο, μὴ τῷ νόμῳ δοκοῦν· σπέρμα γὰρ εἶχεν ἐκ τάδελφοῦ, καὶ ταῦτα ἔτι τῷ βίῳ πε ριόντος, ὡς Ἰωσήπῳ δοκεῖ· ἐκείνοις γὰρ ἐφεῖται μόνοις τοῦτο ποιεῖν, τοῖς παίδων ἄνευ ἀπολιποῦσι τὸν βίον· κατὰ πρόνοιαν πάντως, ὥστ᾽ ἀναστῆσαι σπέρμα τοῖς ἀδελφοῖς. Ἰωάννης δ᾽ ἐλέγχων τὸ παρά νομον οὐκ ἀνίει. Ὁ δὲ, καίτοι πρότερον ἡδέως ἀκούων αὐτοῦ, καὶ γε εἰδὼς πολὺ τὸν μέγαν τὸ αἰδέ σιμον ἔχοντα, ὅμως ισχυρότερος ὁ τῆς Ἡρωδιάδος ἔρως αὐτῷ ἐμπεσών, κατημέλει τῶν ἐκείνου λόγων. Καὶ τὸν μὲν ἐδίδου φρουρᾷ εἰδὼς δὲ ὁ Ἰωάννης ὅσον οὕτω ἔσται τὸν βίον ἀπολιπών, δύο πάμπει τῶν μαθητῶν Ἰησοῦ, τὴν περὶ αὐτοῦ ὑπόνοιαν ἀναιρῶν πολλῷ γὰρ μείζω τὸν Ἱωάννην ᾤοντο τοῦ Χριστοῦ. Ὁ δὲ μηδὲν πρὸς τὴν ἐρώτησιν ἐπειπών, τὰ σημεῖα ἔλεγεν ἀναγγέλλειν τῷ Ἰωαννῇ ὧν αὐτουργὸς ἦν. Ὡς δ᾽ ἐκεῖνοι ἐν τῷ βεβαίῳ ἦσαν, βουλόμενος ὁ Χριστὸς καὶ τοῖς παρεστῶσι τάληθὲς ὑποδεῖξαι, δι' ἐπαίνου τὸν Ἰωάννην ποιεῖται, ὑπεροχὴν αὐτῷ με γίστην προσμαρτυρῶν· καὶ μείζονα τῶν ἐν γεννησ τοῖς καὶ περισσότερον προφήτου ἀνακηρύττει. Επει τα τὴν τῆς κολακείας υπόνοιαν ἀναιρῶν, μικρότερον μὲν ἑαυτὸν κατὰ τὴν ἐκείνων δόξαν καλεῖ, μεί ζονα δὲ αὖθις ἐκείνου ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Μετὰ τοῦτο δεῖπνον Ηρώδης ἐποίει τοῖς γενεσίοις αὐτοῦ. Καὶ προῄει μὲν ὁ πότος, καὶ ψυχαγωγίαι ἦσαν ὡς πλεῖσται. Ἐπὶ δὲ τούτοις καὶ ἡ τῆς μοιχαλίδος κόρη παρῆκιο, ἀσέμνοις περικλωμένη λυγίσμασι· καὶ ταῦτα παρθένος μὲν τῷ δοκεῖν, καὶ βα σιλέως θυγάτηρ, καὶ ὑπὸ τόσοις ἀῤῥένων ὄμματι πρᾶγμα σώφροσιν ἀφθαλμοῖς οὐχ ἁπλῶς ἄφιλον μό νον, ἀλλὰ καὶ φυγῆς ἄξιον· Γνώριμον δὲ ἄρα καὶ τὸ δένδρον ἐκ τοῦ καρποῦ. Τόσον δ᾽ ἦν τῷ ἀκολάστῳ τὸ ἀρεστόν, καίπερ μηδ' ἐκείνης αίτησαμένης, (π βασιλικῆς ἐκείνης μεγαλοδωρεᾶς!) ὡς καὶ τὴν βα σιλείαν συνδιελέσθαι ταύτῃ θελῆσαι, καὶ διερεθίσαι ζητῆσαι· ἡ δὲ τὸ γέννημα τῆς ἐχίδνης ὑπὸ τῆς μη τρὸς ἀχθεῖσα, καὶ πλλῷ μεῖζον αἰτεῖ, πρᾶγμα βα σιλειῶν ἁπασῶν ὑπερκείμενον, τὴν παντὸς ἀξίαν Ἰωάννου κεφαλὴν. Καὶ ὁ μὲν τῶν δοκων δῆθεν
ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. I.
Ὡς εἰς ἔλεγχον ὁ Ἰωάννης τῷ Ηρώδη κατέ
στη διὰ τὴν Ηρωδιάδα· καὶ ὡς ἐτμήθη ἐν
τῷ συμποσίῳ τὴν κεφαλὴν, καὶ τοῖς ἐν ᾅδη
κηρύξων προῆλθε.
Ἐπεὶ δ᾽ ἐχρῆν, ὥσπερ τοῖς ἐν σώματι ζῶσι, τὴν
ἔνσωμον Χριστοῦ παρουσίαν ἐκήρυξεν, ἵν᾿ ἐντελὲς
ᾖ τὸ ἔργον αὐτῷ, κάν τῷ ᾅδῃ γενέσθαι, κἀκεῖσε
δὴ προαναγγεῖλαι ταῖς ἐκεῖ καθειργμέταις ψυχαῖς
τὴν διὰ πίστεως ὅσον ἤδη ἐσομένην σωτηρίαν καὶ
ἀπολύτρωσιν· διά τοι τοῦτο εἷς ἔλλεγχον μὲν τῷ
Ἡρώδη καθίσταται, ὃς τῆς ἰδίας ὑπεριδών γυναικὸς (θυγάτηρ δὲ ἦν αὕτη τοῦ ᾿Αράβων βασιλέως,
Αρέτα), καὶ τὸ πρὸς αὐτὴν ἀτιμάσας φίλτρον, τοὺς
πρὸς Ηρωδιάδα διακένους ἔρωτας τοῦ καντὸς
ἠξίου. Ταύτην καὶ γὰρ γυναῖκα οὖσαν τοῦ ἀδελφοῦ
Φιλίππου ἠγάγετο, μὴ τῷ νόμῳ δοκοῦν· σπέρμα
γὰρ εἶχεν ἐκ τάδελφοῦ, καὶ ταῦτα ἔτι τῷ βίῳ περιόντος, ὡς Ἰωσήπῳ δοκεῖ· ἐκείνοις γὰρ ἐφεῖται
μόνοις τοῦτο ποιεῖν, τοῖς παίδων ἄνευ ἀπολιποῦσι
τὸν βίον· κατὰ πρόνοιαν πάντως, ὥστ᾽ ἀναστῆσαι
σπέρμα τοῖς ἀδελφοῖς. Ἰωάννης δ᾽ ἐλέγχων τὸ παράνομον οὐκ ἀνίει. Ὁ δὲ, καίτοι πρότερον ἡδέως
ἀκούων αὐτοῦ, καὶ γε εἰδὼς πολὺ τὸν μέγαν τὸ αἰδέσιμον ἔχοντα, ὅμως ισχυρότερος ὁ τῆς Ἡρωδιάδος
ἔρως αὐτῷ ἐμπεσών, κατημέλει τῶν ἐκείνου λόγων.
Καὶ τὸν μὲν ἐδίδου φρουρᾷ εἰδὼς δὲ ὁ Ἰωάννης
ὅσον οὕτω ἔσται τὸν βίον ἀπολιπών, δύο πάμπει τῶν
μαθητῶν Ἰησοῦ, τὴν περὶ αὐτοῦ ὑπόνοιαν ἀναιρῶν·
πολλῷ γὰρ μείζω τὸν Ἱωάννην ᾤοντο τοῦ Χριστοῦ.
Ὁ δὲ μηδὲν πρὸς τὴν ἐρώτησιν ἐπειπών, τὰ σημεῖα
ἔλεγεν ἀναγγέλλειν τῷ Ἰωαννῇ ὧν αὐτουργὸς ἦν.
Ὡς δ᾽ ἐκεῖνοι ἐν τῷ βεβαίῳ ἦσαν, βουλόμενος ὁ
Χριστὸς καὶ τοῖς παρεστῶσι τάληθὲς ὑποδεῖξαι, δι'
ἐπαίνου τὸν Ἰωάννην ποιεῖται, ὑπεροχὴν αὐτῷ με
γίστην προσμαρτυρῶν· καὶ μείζονα τῶν ἐν γεννησ
τοῖς καὶ περισσότερον προφήτου ἀνακηρύττει. Επειτα τὴν τῆς κολακείας υπόνοιαν ἀναιρῶν, μικρότε
ρον μὲν ἑαυτὸν κατὰ τὴν ἐκείνων δόξαν καλεῖ, μείζονα δὲ αὖθις ἐκείνου ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν.
Μετὰ τοῦτο δεῖπνον Ηρώδης ἐποίει τοῖς γενεσίοις
αὐτοῦ. Καὶ προῄει μὲν ὁ πότος, καὶ ψυχαγωγίαι
ἦσαν ὡς πλεῖσται. Ἐπὶ δὲ τούτοις καὶ ἡ τῆς μοι
χαλίδος κόρη παρῆκιο, ἀσέμνοις περικλωμένη λυγίσμασι· καὶ ταῦτα παρθένος μὲν τῷ δοκεῖν, καὶ βασιλέως θυγάτηρ, καὶ ὑπὸ τόσοις ἀῤῥένων ὄμματι·
πρᾶγμα σώφροσιν ἀφθαλμοῖς οὐχ ἁπλῶς ἄφιλον μόνον, ἀλλὰ καὶ φυγῆς ἄξιον· Γνώριμον δὲ ἄρα καὶ τὸ
δένδρον ἐκ τοῦ καρποῦ. Τόσον δ᾽ ἦν τῷ ἀκολάστῳ
τὸ ἀρεστόν, καίπερ μηδ' ἐκείνης αίτησαμένης, (π
βασιλικῆς ἐκείνης μεγαλοδωρεᾶς!) ὡς καὶ τὴν βα
σιλείαν συνδιελέσθαι ταύτῃ θελῆσαι, καὶ διερεθίσαι
ζητῆσαι· ἡ δὲ τὸ γέννημα τῆς ἐχίδνης ὑπὸ τῆς μητρὸς ἀχθεῖσα, καὶ πλλῷ μεῖζον αἰτεῖ, πρᾶγμα βα
σιλειῶν ἁπασῶν ὑπερκείμενον, τὴν παντὸς ἀξίαν
Ἰωάννου κεφαλὴν. Καὶ ὁ μὲν τῶν δοκων δῆθεν
Herodes hic, Antipas cognominatus, regnavit
annis 24.
CAPUT XIX.
Ut Joannes Herodem in faciem arguerit propter
Herodiadem; et ut is in convivio capite truncatus,
ad inferos, prædicaturus ibi, processerit.
Quandoquidem vero decebat, quemadmodum
iis qui in corporibus versantes vivunt, corporalem
Christi præsentiam prædicaverat, quo eis opus munusque tale omni ex parte perfectum constaret,
ud ad inferos quoque mearet, et ibi etiam animabus
conclusis, jamjam per fidem advenientem salutem
et liberationem annuntiaret: ea ipsa de causa Herodem manifeste in faciem reprehendit, qui
propria rejecta conjuge (filia hæc erat Arabum re
gis Areta), amoribusque ejus nuntio remisso, vanam
et efctam erga Herodiadem effectionem rebus omnibus anteponebat. Hanc ille, cum uxorem esse
sciret fratris Philippi contra legis constitutionem (semen enim habebat ex fratre) et quidem eo
adhuc superstite, ut Josephe videtur, duxerat. De
illis enim hoc solis facere permittitur, qui non procreatis liberis exce dunte vita: idque providentia
consilioque eo factum, ut fratribus semen resu
scitaretur. Itaque Joannes delictum id arguere non
cessabat. Ille vero quamvis antea eum libenter audivisset, quod admiratione simul et veneratione
dignum virum esse compertum haberet: tamen
vehementioribus Herodiadis amoribus, quibus erat
captus, sermones cohortationesque ejus posthabens,
in custodiam hominem demisit. 88 Is porro, cum
se brevi vita excessurum videter, duos ex discipulis
suis ad Jesum mittit, opinionem eorum quam de
se habebant aboliturus. Majorem enim multo
Christo Joannem esse putabant. Christus vero nihil ad interrogata respondens, miracula eos, quæ
virtute ipse sua ederet, Joanni renuntiare jubet.
Et cum jam illi in veriore opinione confirmati essent, volens Christus et aliis circumstantibus veritatem indicare. Joannem laudibus vehit maximam
illi tribuens dignitatem, et majorem omnibus qui
ex muliere geniti essent, præstantioremque propheta esse declarat. Deinde assentationis suspicionem auferens, minorem quidem se, juxta eorum
opinionem, majorem vero rursus illo in regno cœlorum vocal. Posthæc convivium Herodes natali
suo die parat. In hoc, cum largior compotatio,
tum omnis generis deliciæ affuere: quibus et adulteræ illius puella est superinducta, infractos et
indecentes corporis motus et saltationes, cum quidem et virgo esse existimaretur, et regis filia, in
tot virorum conspectu exhibens: rem modestis et
pudicis oculis non tantum ingratam prorsus, sed
effugio etiam dignam. Sed arbor ex fructu cognoscitur. Tantæ autem impudica saltationis fuere
illecebræ, ut quamvis illa non posceret, Herodes
tamen (proh regiam illam munificentiam! ) cum ea
«Defuncti,» Tertull.» Habentis filiam exilla,
non alia.» (Idem.)
Chapter XXCaput XX
col. 691–692page 72 of 392
Caput XIX
PG 145:691δος έρωτας θεραπεύειν ἐθέλων, ἐξαυτῆς ξίφει τὴν κεφαλὴν ἀναιρεῖ· καὶ ἔτι τῷ λύθρῳ περιῤῥαινομέ νην, ἐπὶ πίνακος εἰσῆγε τῇ πανδαισίᾳ· θέαμα σκυ θρωπὸν μὲν τοῖς δαιτυμόσι, τῇ μητρὶ δὲ τῆς κόρης ἡδονῆς ἄξιον. Καὶ γὰρ οὐχ ἧττον ἐζήτει ταύτην εἶρ γουσαν τοῖς κατὰ γνώμην χρῆσθαι, οὕτως ὁρᾷν, καὶ γλῶτταν ζήλῳ τεθηγμένην, ἐσχάτως ἄφωνον κατ' δεῖν. Ἐπεὶ δὲ οὕτως ἀνήρητο, καὶ ἄθλον ὀρχήσεως ἡ περιμάχητος τῇ μαινάδι πεφιλοτίμητο κεφαλή, ἐκείνη τοὺς ἐλέγχους ὡσανεὶ καὶ μετὰ τὴν ἐκτομὴν ὑπιδομένη τοῦ Ἰωάννου, συνάπτειν μὲν ταύτην καὶ αὖθις τῷ λοιπῷ σώματι ἐδεδίει· παρ' ἑαυτῇ δὲ κατὰ ορύττειν ἀσύλως ἔν τινι παραβύστῳ τόπῳ τῶν βα σιλείων ἔκρινε δεῖν· τὸ δὲ λοιπὸν σῶμα ἔξω που ίπτειν διεκελεύετο. Ο δῆτα οἱ μαθηταὶ μόνον, κλο πῇ περιστείλαντες, σεμνῶς ὑπό τινι ἐπισήμῳ τόπῳ κατέθεντο. Ἰησοῦς μέντοι τὰ τῷ Ἰωάννῃ συμβάν τα ἠνωτισμένος, καὶ τῇ περὶ αὐτὸν λύπῃ κατάσχετος γεγονώς, ἐπιβὰς πλοίῳ περὶ τὴν Θηβαΐδα διέτριβεν, ἐν ἡσύχῳ τῇ βιοτῇ τὸ πολὺ τῆς λύπης παραμυθούμενος, Ὁ μὲν οὖν Ἰωάννης πρὸς τοῖς ἄλλοις οἷς ηὔχει καλοῖς καὶ τῷ ὑπὲρ Χριστοῦ μαρτυρίῳ τιμη θεὶς, τοὺς οὐρανοὺς ὤν ἦν ἄξιος εἵληχε κατοικίαν, δύο καὶ λ' πρὸς μησὶν ἔξ τὰ πρὸς τὴν γῆν ἅπαντα διανύσας ἔτη. γενόμενος, τὸ δ᾽ ἀληθὲς τοὺς δριμεῖς τῆς Ἡρωδιά ΚΕΦΑΛ. Κ'. Περὶ τοῦ αἰσχίστου μόρου της Ηρωδιάδος, καὶ τοῦ θανάτου Ηρώου· καὶ οἷα περι τούτου ιστόρησεν ὁ Ιώσηπος· καὶ ὡς δ ἐπαίνου τὸν Βαπτιστὴν ἄγει. Ἡ μαινὰς μέντοι καὶ μοιχαλίς ἐκείνη, καὶ τὸ δοκοῦν μὲν Ἡρώδου, Φιλίππου δὲ ταῖς ἀληθείαις γυνὴ, μήκιστον μὲν βίου διηνηκυία, πικρῷ δε μόρῳ τὴν θυγατέρα καὶ ὀρχηστρίδα τὸν βίον καταλύσασαν πρότερον κατιδοῦσα, εἶτα καὶ αὐτὴ κατέρρηξε την ζωὴν, τοῖς ἐκεῖσε δικαιωτηρίοις ταμιευομένη, ἄκρα τον ὅσον οὔπω πιομένη τὸν τῆς ὀργῆς Κυρίου τρυ γίαν καὶ τὸ κόνδυ τοῦ ἀστέκτου ἐκείνου θυμοῦ. Ὁ δέ γε τῆς θυγατρὸς αὐτῆς θάνατος (ἄξιον γὰρ αὐτὸν διηγήσασθαι (τοιόσδε τις ἦν· Ἐπί τινα τόπον ταυτῇ δεῆσαν ὥρα χειμῶνος πορεύεσθαι, καὶ ποταμὸν δια βαίνειν, ἐπείπερ ἐκεῖνος κεκρυστάλλωτο καὶ πεπη γὼς ἦν, ὑπὲρ νώτου αὕτη διῄει πεζεύουσα. Περιβό γέντος δὲ τοῦ κρυστάλλου, οὐκ ἀθεεὶ δὲ πάντως τὸ συμβαν ἦν, κατελύη μετ εὐθὸς καὶ αὐτὴ ἄχρι δι που καὶ κεφαλῆς· καὶ ὑπωρχεῖτο σπαργῶσα καὶ ἀγρῶς λιγυζομένη, οὐκ ἐν γῇ, ἀλλ᾽ ἐν ὕδατι· Ἡ δὲ κεφαλὴ τῷ κούτι παγεῖσα, εἶτα καὶ διαθραυσθεῖσα, καὶ τοῦ λοιποῦ διαιρεθεῖσα σώματος, οὐ ξέρει, ἀλλὰ
δος έρωτας θεραπεύειν ἐθέλων, ἐξαυτῆς ξίφει τὴν
κεφαλὴν ἀναιρεῖ· καὶ ἔτι τῷ λύθρῳ περιῤῥαινομένην, ἐπὶ πίνακος εἰσῆγε τῇ πανδαισίᾳ· θέαμα σκυ
θρωπὸν μὲν τοῖς δαιτυμόσι, τῇ μητρὶ δὲ τῆς κόρης
ἡδονῆς ἄξιον. Καὶ γὰρ οὐχ ἧττον ἐζήτει ταύτην εἶρ
γουσαν τοῖς κατὰ γνώμην χρῆσθαι, οὕτως ὁρᾷν, καὶ
γλῶτταν ζήλῳ τεθηγμένην, ἐσχάτως ἄφωνον κατ'
δεῖν. Ἐπεὶ δὲ οὕτως ἀνήρητο, καὶ ἄθλον ὀρχήσεως
ἡ περιμάχητος τῇ μαινάδι πεφιλοτίμητο κεφαλή,
ἐκείνη τοὺς ἐλέγχους ὡσανεὶ καὶ μετὰ τὴν ἐκτομὴν
ὑπιδομένη τοῦ Ἰωάννου, συνάπτειν μὲν ταύτην καὶ
αὖθις τῷ λοιπῷ σώματι ἐδεδίει· παρ' ἑαυτῇ δὲ κατὰ
ορύττειν ἀσύλως ἔν τινι παραβύστῳ τόπῳ τῶν βασιλείων ἔκρινε δεῖν· τὸ δὲ λοιπὸν σῶμα ἔξω που
ίπτειν διεκελεύετο. Ο δῆτα οἱ μαθηταὶ μόνον, κλοπῇ περιστείλαντες, σεμνῶς ὑπό τινι ἐπισήμῳ τόπῳ
κατέθεντο. Ἰησοῦς μέντοι τὰ τῷ Ἰωάννῃ συμβάντα ἠνωτισμένος, καὶ τῇ περὶ αὐτὸν λύπῃ κατάσχετος
γεγονώς, ἐπιβὰς πλοίῳ περὶ τὴν Θηβαΐδα διέτριβεν,
ἐν ἡσύχῳ τῇ βιοτῇ τὸ πολὺ τῆς λύπης παραμυθούμενος, Ὁ μὲν οὖν Ἰωάννης πρὸς τοῖς ἄλλοις οἷς
ηὔχει καλοῖς καὶ τῷ ὑπὲρ Χριστοῦ μαρτυρίῳ τιμηθεὶς, τοὺς οὐρανοὺς ὤν ἦν ἄξιος εἵληχε κατοικίαν,
δύο καὶ λ' πρὸς μησὶν ἔξ τὰ πρὸς τὴν γῆν ἅπαντα
διανύσας ἔτη.
regnum divisum communicare voluerit, irritan- γενόμενος, τὸ δ᾽ ἀληθὲς τοὺς δριμεῖς τῆς Ἡρωδιάdamque eam ad id duxerit. At illa, viperæ soboles,
a matre edocta, rem longe majorem, regnisque omnibus præstantiorem, Joannis caput, pretium omne superans, petit. Ille autem, quasi jurisjurandi
religione obstrictus, re autem ipsa acri Herodiadis,
cui satisfactum volebat, amore distentus, evestigio ferro caput Joannis amputat: et id etiamnum cruore tabido et pulvere respersum, et lanci
impositum, in convivium omni luxuriæ genere
diffluens, inferri jabet: spectaculum convivis quidem ipsis inamanum et triste, matri vero puella
gratum et jucundum. Admodum enim optaverat
quæsiveralque caput id, quod ei, quas concupiverat,
rebus ex sententia et libidine sua uti inhibebat,
ita resectum spectare, et linguam zelo et æmulatione sancta veluti cote acutionem redditam, postremo mutam despicere. Atque sic ille quidem
est occisus: caputque ejus longe præstantissimum,
mollioris saltationis præmium, mænadi ilti et furibunda, tanquam munus honorificentius datum. 89
At ipsa Joannis reprehensionem quodammodo
etiam post capitis resectionem verita. conjungereque id rursus reliquo corpori timens, apud se,
remotis arbitris, in abstrusiore regiæ loco sepeliendum duxit: truncum autem ipsum abjicere quopiam jussit. Eum porro solum discipuli ejus furtim sublatum, cum solemni veneratione in celebri quodam sepeliere loco. Enimvero Jesus cum ea quæ Janni accidissent, audivisset, magnum de eo concepit mærorem: et navigio conscenso, in locis desertis versatus est, solitariæ vitæ tranquillitate eum
dolorem solans. Joannes igitur præter res alias, quibus pulcherrimis pollebat, martyrio quoque pro
Christi nomine cohonestatus, cœlorum, quibus dignus erat, consecutus est domicilium: tringinta
et duobus annis, et mensibus insuper sex, munere in terris suo explendo peractis.
CAPUT XX.
De turpissima filiæ Herodiadis morte, et Herodis
obilu, et quæ de eo Josephus commemoret, et ut
idem Baptistam magis ornet laudibus.
Furibunda sedenim, et adultera, incestaque
adeo illa, quæ quidem Herodis habebatur, revera
autem Philippi erat conjux, vita longius acta, cum
prius filiam et saltatricem acerbo fato sublatam
vidisset, deinde ipsa quoque decessit: futuri saculi judicio et supplicio reservata, meras ibi quanı
citissime divinæ iræ fæces, intolerabilisque indignationis Domini calicem haustura. Filiæ autem
ejus (dignus enim est; qui memoriæ commedetur)
talis fuit obitus. Eunduin ei quopiam brumali tempore erat, et fluvius trajiciendus: qui cum glacie
constrictus cougmentatusque esset, pedes eum transibat. Glacie autem rupta (idque non sine Dei numine) demergitur illa statim capite tenus et
inferioribus corporis partibus lasciviens molliusque se movens saltat, non in terra sed in undis:
caput vero scclestum frigore et glacie concretum,
deinde etiam convulneratum, et a reliquo corpore,
non ferro, sed glaciei crustis reseclum, in glacie
En quomodo periit instus, quasi non esset
Deo dilectus.
Περὶ τοῦ αἰσχίστου μόρου της Ηρωδιάδος,
καὶ τοῦ θανάτου Ηρώου· καὶ οἷα περι
τούτου ιστόρησεν ὁ Ιώσηπος· καὶ ὡς δ:
ἐπαίνου τὸν Βαπτιστὴν ἄγει.
Ἡ μαινὰς μέντοι καὶ μοιχαλίς ἐκείνη, καὶ τὸ
δοκοῦν μὲν Ἡρώδου, Φιλίππου δὲ ταῖς ἀληθείαις
γυνὴ, μήκιστον μὲν βίου διηνηκυία, πικρῷ δε μόρῳ
τὴν θυγατέρα καὶ ὀρχηστρίδα τὸν βίον καταλύσασαν
πρότερον κατιδοῦσα, εἶτα καὶ αὐτὴ κατέρρηξε την
ζωὴν, τοῖς ἐκεῖσε δικαιωτηρίοις ταμιευομένη, ἄκρα
τον ὅσον οὔπω πιομένη τὸν τῆς ὀργῆς Κυρίου τρυ
γίαν καὶ τὸ κόνδυ τοῦ ἀστέκτου ἐκείνου θυμοῦ. Ὁ
δέ γε τῆς θυγατρὸς αὐτῆς θάνατος (ἄξιον γὰρ αὐτὸν
διηγήσασθαι (τοιόσδε τις ἦν· Ἐπί τινα τόπον ταυτῇ
δεῆσαν ὥρα χειμῶνος πορεύεσθαι, καὶ ποταμὸν δια
βαίνειν, ἐπείπερ ἐκεῖνος κεκρυστάλλωτο καὶ πεπηγὼς ἦν, ὑπὲρ νώτου αὕτη διῄει πεζεύουσα. Περιβό
γέντος δὲ τοῦ κρυστάλλου, οὐκ ἀθεεὶ δὲ πάντως τὸ
συμβαν ἦν, κατελύη μετ εὐθὸς καὶ αὐτὴ ἄχρι δι
που καὶ κεφαλῆς· καὶ ὑπωρχεῖτο σπαργῶσα καὶ
ἀγρῶς λιγυζομένη, οὐκ ἐν γῇ, ἀλλ᾽ ἐν ὕδατι· Ἡ δὲ
κεφαλὴ τῷ κούτι παγεῖσα, εἶτα καὶ διαθραυσθεῖσα,
καὶ τοῦ λοιποῦ διαιρεθεῖσα σώματος, οὐ ξέρει, ἀλλὰ
Quibus rebus peccamus, eisdem pluramque
poenas damus.
col. 693–694page 73 of 392
PG 145:693κρυστάλλῳ, ὑπὲρ τῶν πάγων ὡρχεῖτο καὶ αὕτη τὴν: 20 ἐπιθανάτιον όρχησιν· καὶ ὑπ' ὄψιν ἔκειτο πᾶσιν ἡ μιαρὰ κεφαλὴ εἰς ὑπόμνησιν ὧν ἔδρασε τοὺς θεω μένους ἀνάγουσα. Ναὶ μὴν καὶ Ἡρώδην αὐτὸν οὐκ εἰς μακρὰν ἡ θεία δίκη, καίπερ βραδύνειν ὡς τὰ πολλὰ εἰωθυία, μέτεισι, τὴν ὑπερβολὴν, οἶμαι, τοῦ μιάσματος ἐκτόπως μισήσασα. Ὡς γὰρ ἀποστόργως εἶχε πρὸς τὴν γυναῖκα διὰ τοὺς πρὸς τὴν μοι χαλίδα δριμεῖς ἔρωτας, καὶ ταύτην τῶν οἴκων ἐξή λασεν, ἐκείνη τὴν ὕβριν οὐκ ἐνεγκοῦσα, τῷ ἰδίῳ πατρὶ πρόσεισιν· Αράβων δὲ βασιλέα εἶναι τοῦτον Αρέταν φθάσαντες ἄνωθεν διελάβομεν· καὶ τήν τε τοσαύτην ὑπεροψίαν καὶ τἆλλα πρὸς λεπτὸν ἀναγ γέλλει· καὶ τὴν ἔκτισιν ᾔτει τοῦ ἀφορήτου γυναικὶ πράγματος. Ὁ δ' οὐχ ἧττον ἰδίαν ἢ τῆς θυγατρὸς ἔκρινεν εἶναι τὴν ὕβριν· καὶ τὰς περὶ αὐτὸν ἀθροίσας δυνάμεις, ἐπιτίθεται τῷ Ἡρώδῃ· καὶ τὴν αὐ τοῦ στρατιὰν εἰς τέλος διαφθείρας, καὶ τὴν χώραν πᾶσαν αὐτοῦ πυρὶ παραδούς τε καὶ ἀνδραποδισάμενος, σύμπαν τε τὸ κατὰ νοῦν αὐτῷ κραταιῶς ἐργα σάμενος, ἐπὶ τὰ οἰκεῖα ἤθη ἀνέστρεφεν. Ταῦτα δὲ οὐ μόνον ἡ τῶν ἱερῶν Εὐαγγελίων βίβλος, ἀλλὰ καὶ ὁ φιλαλήθης Ἰώσηπος μαρτυρεῖ, τῆς τε Ηρωδιάδος μνήμην ποιούμενος· ὡς Ἡρώδης ζῶντος μὲν τὰς δελφοῦ διαστήσειε τὴν γυναῖκα ἐκείνου καὶ οἰκειώσαιτο· ἀθετήσειε δὲ τὴν πρότερον ἐκ νόμων γεγενημένην αὐτῷ, ᾿Αρέτα τοῦ Πετραίων βασιλέως θυγα τέρα, κακείνην πρὸς γάμον ἀγαγέσθαι καὶ συνοικίαν· δι' ἦν καὶ τὸν Ἰωάννην ἀνελών, πόλεμον πρὸς ᾿Αρέταν ήρατο, ὡς ἂν ἡτιμωμένης τούτῳ τῆς θυγα τρός· ἐν ᾧ πολέμῳ πάντα τὸν Ἡρώδου διαφθαρήναι στρατὸν ἱστορεῖ, παθεῖν δὲ ταῦτα διὰ τὴν τοῦ Ἰωάν νου παραλογωτάτην ἀναίρεσιν. Δικαιότατον δὲ τὸν Ἰωάννην προσμαρτυρεῖ, καὶ τοῦ βαπτίσματος μέ μνηται, τῷ Εὐαγγελίῳ κατὰ πᾶν ἐν τοῖς περὶ αὐτοῦ συμφωνῶν. Ιστορεῖ δὲ διὰ τὴν Ἡρωδιάδα καὶ τῆς βασιλείας τὸν Ἡρώδην ἀποπεπτωκεναι· μεθ' ης καὶ εἰς ὑπερορίαν κατακριθῆναι· Βιέννα δὲ ἦν αὐτῷ τὸ φυγαδευτήριον· ὅμορος αὕτη πόλις τῶν Γαλλιῶν, πρὸς τὸ βάθος τῆς ἑσπέρας κειμένη. Εν μέντοι τῷ τῆς ᾿Αρχαιολογίας ὀκτωκαιδεκάτῳ αὐταῖς που λέο ξεσι καὶ τάδε περὶ Ἰωάννου φησί· «Τισὶ δὲ τῶν Ιουδαίων ἐδόκει ἀλωλέναι τὸν Ἡρώδου στρατὸν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ καὶ μάλα δικαίως τιννυμένου, κατὰ ποινὴν τοῦ Ἰωάννου τοῦ ἐπικαλουμένου Βαπτιστοῦ· κτείνει γὰρ τοῦτον Ηρώδης ἀγαθὸν ἄνδρα, καὶ τοῖς Ἰου δαίοις κελεύοντα ἀρετὴν ἐπασκοῦσι, καὶ τὰ πρὸς ἀλλήλους δικαιοσύνῃ καὶ πρὸς τὸν Θεὸν εὐσεβεία χρωμένοις. βαπτισμῷ συνιέναι. Οὕτω γὰρ καὶ τὴν βάπτισιν ἀποδεκτὴν αὐτῶν φανεῖσθαι, μὴ ἐπί τινων ἁμαρτάδων παραιτήσει χρωμένων, ἀλλ' ἐφ᾽ ἁγνεία τοῦ σώματος, ἅτε δὴ καὶ τῆς ψυχῆς δικαιοσύνη προεκκεκαθαρμένης· καὶ τῶν ἄλλων συστρεφομένων, καὶ γὰρ ἤρθησαν ἐπὶ πλεῖστων τῇ ἀκροάσει τῶν λόγων, δείσας Ἡρώδης τὸ ἐπὶ τοσόνδε πιθανὸν αὐτ τοῦ τοῖς ἀνθρώποις, μὴ ἐπ᾿ ἀποστάσει τινὶ φέροι, τις
ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. I.
κρυστάλλῳ, ὑπὲρ τῶν πάγων ὡρχεῖτο καὶ αὕτη τὴν ipsa saltationem lethalem exhibet: 20 speciacuἐπιθανάτιον όρχησιν· καὶ ὑπ' ὄψιν ἔκειτο πᾶσιν ἡ
μιαρὰ κεφαλὴ εἰς ὑπόμνησιν ὧν ἔδρασε τοὺς θεωμένους ἀνάγουσα. Ναὶ μὴν καὶ Ἡρώδην αὐτὸν οὐκ
εἰς μακρὰν ἡ θεία δίκη, καίπερ βραδύνειν ὡς τὰ
πολλὰ εἰωθυία, μέτεισι, τὴν ὑπερβολὴν, οἶμαι, τοῦ
μιάσματος ἐκτόπως μισήσασα. Ὡς γὰρ ἀποστόργως εἶχε πρὸς τὴν γυναῖκα διὰ τοὺς πρὸς τὴν μοι
χαλίδα δριμεῖς ἔρωτας, καὶ ταύτην τῶν οἴκων ἐξή
λασεν, ἐκείνη τὴν ὕβριν οὐκ ἐνεγκοῦσα, τῷ ἰδίῳ
πατρὶ πρόσεισιν· Αράβων δὲ βασιλέα εἶναι τοῦτον
Αρέταν φθάσαντες ἄνωθεν διελάβομεν· καὶ τήν τε
τοσαύτην ὑπεροψίαν καὶ τἆλλα πρὸς λεπτὸν ἀναγγέλλει· καὶ τὴν ἔκτισιν ᾔτει τοῦ ἀφορήτου γυναικὶ
πράγματος. Ὁ δ' οὐχ ἧττον ἰδίαν ἢ τῆς θυγατρὸς
ἔκρινεν εἶναι τὴν ὕβριν· καὶ τὰς περὶ αὐτὸν ἀθροίσας δυνάμεις, ἐπιτίθεται τῷ Ἡρώδῃ· καὶ τὴν αὐ
τοῦ στρατιὰν εἰς τέλος διαφθείρας, καὶ τὴν χώραν
πᾶσαν αὐτοῦ πυρὶ παραδούς τε καὶ ἀνδραποδισάμενος, σύμπαν τε τὸ κατὰ νοῦν αὐτῷ κραταιῶς ἐργα
σάμενος, ἐπὶ τὰ οἰκεῖα ἤθη ἀνέστρεφεν. Ταῦτα δὲ
οὐ μόνον ἡ τῶν ἱερῶν Εὐαγγελίων βίβλος, ἀλλὰ καὶ
ὁ φιλαλήθης Ἰώσηπος μαρτυρεῖ, τῆς τε Ηρωδιάδος
μνήμην ποιούμενος· ὡς Ἡρώδης ζῶντος μὲν τὰς
δελφοῦ διαστήσειε τὴν γυναῖκα ἐκείνου καὶ οἰκειώσαιτο· ἀθετήσειε δὲ τὴν πρότερον ἐκ νόμων γεγενη
μένην αὐτῷ, ᾿Αρέτα τοῦ Πετραίων βασιλέως θυγα
τέρα, κακείνην πρὸς γάμον ἀγαγέσθαι καὶ συνοικίαν· δι' ἦν καὶ τὸν Ἰωάννην ἀνελών, πόλεμον πρὸς
᾿Αρέταν ήρατο, ὡς ἂν ἡτιμωμένης τούτῳ τῆς θυγα
τρός· ἐν ᾧ πολέμῳ πάντα τὸν Ἡρώδου διαφθαρήναι
στρατὸν ἱστορεῖ, παθεῖν δὲ ταῦτα διὰ τὴν τοῦ Ἰωάννου παραλογωτάτην ἀναίρεσιν. Δικαιότατον δὲ τὸν
Ἰωάννην προσμαρτυρεῖ, καὶ τοῦ βαπτίσματος μέμνηται, τῷ Εὐαγγελίῳ κατὰ πᾶν ἐν τοῖς περὶ αὐτοῦ
συμφωνῶν. Ιστορεῖ δὲ διὰ τὴν Ἡρωδιάδα καὶ τῆς
βασιλείας τὸν Ἡρώδην ἀποπεπτωκεναι· μεθ' ης
καὶ εἰς ὑπερορίαν κατακριθῆναι· Βιέννα δὲ ἦν αὐτῷ
τὸ φυγαδευτήριον· ὅμορος αὕτη πόλις τῶν Γαλλιῶν,
πρὸς τὸ βάθος τῆς ἑσπέρας κειμένη. Εν μέντοι τῷ
τῆς ᾿Αρχαιολογίας ὀκτωκαιδεκάτῳ αὐταῖς που λέο
ξεσι καὶ τάδε περὶ Ἰωάννου φησί· «Τισὶ δὲ τῶν
Ιουδαίων ἐδόκει ἀλωλέναι τὸν Ἡρώδου στρατὸν ὑπὸ
τοῦ Θεοῦ καὶ μάλα δικαίως τιννυμένου, κατὰ ποινὴν
τοῦ Ἰωάννου τοῦ ἐπικαλουμένου Βαπτιστοῦ· κτείνει
γὰρ τοῦτον Ηρώδης ἀγαθὸν ἄνδρα, καὶ τοῖς Ἰου
δαίοις κελεύοντα ἀρετὴν ἐπασκοῦσι, καὶ τὰ πρὸς
ἀλλήλους δικαιοσύνῃ καὶ πρὸς τὸν Θεὸν εὐσεβεία
χρωμένοις. βαπτισμῷ συνιέναι. Οὕτω γὰρ καὶ τὴν
βάπτισιν ἀποδεκτὴν αὐτῶν φανεῖσθαι, μὴ ἐπί τινων
ἁμαρτάδων παραιτήσει χρωμένων, ἀλλ' ἐφ᾽ ἁγνεία
τοῦ σώματος, ἅτε δὴ καὶ τῆς ψυχῆς δικαιοσύνη
προεκκεκαθαρμένης· καὶ τῶν ἄλλων συστρεφομέ
νων, καὶ γὰρ ἤρθησαν ἐπὶ πλεῖστων τῇ ἀκροάσει τῶν
λόγων, δείσας Ἡρώδης τὸ ἐπὶ τοσόνδε πιθανὸν αὐτ
τοῦ τοῖς ἀνθρώποις, μὴ ἐπ᾿ ἀποστάσει τινὶ φέροι,
Aretas Arabum rex contumeliam filiæ suæ ab
Herodo per repudium illatam, bello vindicat. (Joseph. lib xvm.)
loque eo omnibus præbito, in memoriam ea quæ
fecerat, spectantibus revocat. Herodem porro ipsum
non multo post, vindicta divina, quamvis tardior
lentiorque in plurimum esse solita, itidem prosequitur, tam immanem, ut equidem puto, nefarii
sceleris impuritatem præcipue ægre ferens. Quod
enim Herodes alieno prorsus, propter vehementem
acremque adultera amorem, ab uxore erat animo,
domo eam exegit. Hæc vero tantam contumeliam
non ferens, ad patrem suum se contulit (Aretam
autem Arabum regem hunc fuisse, supra meminimus) et illi tam protervum despectum, aliaque omnia ad minimum usque recensens, vindictam tam indignæ mulierique non ferendæ rei petiit. Ille vero non minus suam quam filiæ contumeliam eam esse judicans, contractis copiis suis omnibus, bellum Herodi infert: exercitum ejus prorsus concidit, regionem omnem igni vastat, bominum vim magnam capit et abducit: omnibusque
rebus ex sententia confectis, in regnum suum redit.
Atque hæc quidem non solum sacrorum Evangeliorum liber, verum etiam veritatis amans Josephus
testimonio suo confirmat, Herodiadis mentionem
faciens: ut scilicet Herodes vivo adhuc fratre, conjugem illius, opera sua ab eo abalienatam, sibi ipsi
conjunxerit, in matrimoniumque et domum duxerit:
eam autem quæ ei legibus nupta fuerat, Aretæ regis Arabiæ Petrææ filiam repudiaverit. Et ut propter adulteram Joanne cæso, bellum Aretæ, tanquam filia ejus ignominiose tractata armorum causam præbuisset, intulerit: in quo bello universas
Herodis copias contrucidatas esse commemorat.
Αtque id ita accidisse addit, propter Joannis temerariam et nefandam cædem. Joannem porro
justissimum fuisse testatur, et baptismi mentio
nem facit: de rebus ejus per omnia Evangelio consona scribens, Refert quoque, propter Herodiadom
regno Herodem excidisse, cum qua exsilio quoque
sit mulctatus Exsulasse autem cos Viennæ:
quæ urbs Galliis finitima, occidentem versus est
sita. In decimo octavo Antiquitatum sane libro
hisce verbis de Joanne memorat: Quibusdam Judæis Herodis exercitus per justam vindictam a Deo
concisus esse, visus est, ut poenas is penderet
Joanni, qui Baptista cognominatus est. 91 Occidit enim buno Herodes ut virum bonum, qui Judros virtute exercenda, justitia colenda, pietateque in Deum præstanda, ad baptismum convenire
jubebat. Tum demum enim gratum acceptumque
Deo docebat eorum fore baptismum, si non tantum peccata quædam per confessionem deprecarentur, verum etiam munditiei et puritati corporis, anima simul justitiæ cultu repurgata, aliisque virtutibus omnibus studerent. Valde enim oratione ejus permovebantur. Herodes sedenim eloHerodes exsilio mulctatus. (Joseph. lib. τις
cap. 7.)
Chapter XXICaput XXI
col. 695–696page 74 of 392
PG 145:695αὐτοῦ γενέσθαι, προλαβὼν ἀναιρεῖν, ἢ μεταβολῆς γενομένης, εἰς πράγματα ἐμπεσὼν μετανοεῖν. Καὶ ὁ μὲν ὑποψίᾳ τῇ Ηρώδου δέσμιος εἰς τὸν Μαχαιροῦντα πεμφθεὶς τὸ φρούριον, ταύτῃ κτίννυται. Ταῦτα καὶ ὁ Ἰώσηπος. πάντα γὰρ ἐῴκεσαν συμβουλῇ τῇ ἐκείνου πράξοντες, πολὺ κρεῖττον ἡγεῖται, πρίν τι νεώτερον ὑπ᾽ ΚΕΦΑΛ. ΚΑ'. Περὶ τοῦ πειρασμοῦ τοῦ Σωτῆρος, καὶ περὶ τῆς ἐκλογῆς τῶν ιβ΄ καὶ οἱ μαθητῶν· καὶ περὶ τοῦ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος. Ο μὲν οὖν Ἰωάννης οὕτω καὶ τοῖς ἐν ᾅδου πρό δρομος ἴετο, καὶ τοῖς ἐκεῖσε τὴν παρουσίαν κηρύξων Χριστοῦ. Ἰησοῦς δὲ τῷ θείῳ Πνεύματι μονώτατος εἰς τὴν ἔρημον ἢγετο· καὶ δὴ ἐκεῖσε σχολάζων ἄσι τος καθάπαξ νύκτας καὶ ἡμέρας ἐτέλεσε μ', τῇ προσ ευχῇ καὶ τῇ κατὰ νοῦν θεωρία τρεφόμενός τε καὶ στηριζόμενος. Τὰ προσήκοντα δὲ τῇ φύσει παθών, ἅτε δὴ πείνῃ σχεθείς, ἑκὼν ἀνίετο τῷ πειράζοντι, ὃς καὶ νοητῶς τῷ θείῳ προσβάλλων νοὶ, τὴν πεῖραν προσῆγε· καὶ τοῖς τρισὶ καὶ ἐπικρατεστέροις τῶν παθῶν προσγυμνάζων, πρώτῳ μὲν, Εἴπερ, φησίν, ὡς ὑπέλαβον, υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, μεταποιηθῆς ναι τοὺς λίθους εἰς ἄρτους κέλευε· αὖθις δ' ἐπὶ τὸ πτερύγιον ἀνῆγε τοῦ ἱεροῦ, καὶ βάλλειν ἑαυτὸν κατ τω ἐνεκελεύετο· καὶ τὸν κίνδυνον ήκιστα ὑφορᾶσθαι προσυπετίθει. Εἶτ᾽ εὐθὺς καὶ τὴν προφητείαν προῆ γε κατάλληλον. Ἐπὶ τούτοις καὶ τῇ κενοδοξίᾳ ἑλεῖν σπουδάζων, πάσας ὑπεδείκνυ τὰς βασιλείας· καὶ δοῦναι τούτῳ ταύτας καθυπισχνεῖτο, εἰ πεσὼν αὐτὸν προσκυνήσειε, πειράζων τὴν ἐπίδειξιν τῆς θεότητος. ὡς δ' ἐπὶ πᾶσιν ἀνθίστατο τῷ πειράζοντι, τὰς γρα φικές μαρτυρίας παραδεικνὺς, ὀπίσω τε τὸν Σατα νᾶν ἔπεμπε, καὶ νικηφόρος ἐκεῖθεν κατῄει, οὐ κατὰ τῶν εἰρημένων μόνον, ἀλλὰ καὶ κατὰ πάσης τῆς προσβολῆς ἐκείνου τῷ ἀνθρωπίνῳ μέρει κρείττων γενόμενος· ὅλαις δ' οὖν καὶ ταῖς ἐνεργείαις καὶ δυ νάμεσι του θείου Πνεύματος συγκροτούμενος, άγω γέλων τε δορυφορίαις ὡς προσῆκον διακονούμενος, τὴν μὲν ἔρημον καταλείπει, ταῖς δὲ πόλεσι τῆς Ἰου δαίά; καὶ Γαλιλαίας ἔπεισι· καὶ τῷ ἔθνει παντὶ τοῦ Ἰσραὴλ ἐπιδημῶν, μετανοεῖν παρηγγία παρείναι γὰρ, καὶ ἤδη ἐπὶ θύραις εἶναι τὴν τῶν οὐρανῶν εὐηγγελίζετο βασιλείας. ᾿Αρχὴν δ᾽ ἐντεῦθεν τοῦ Εὐαγγελίου ὑποβαλόμενος ὁ θεαρχικός Λόγος, οἷόν τινα τῆς κοινῆς φύσεως ἀκροθίνια καὶ ἱερὰς ἀπαρ χάς, οὐ μετὰ πλεῖστον τοῦ κηρύγματος χρόνον τὴν δωδεκάδα τῶν θείων ἐπιλέγεται μαθητῶν, οὓς καὶ ἀποστόλους κατά τι γέρας εξαίρετον κατωνόμασε. Καὶ δῆτ' Ανδρέας μὲν πρώτιστος, ἅτε δὴ τῷ Προ δρόμῳ τελέσας εἰς μαθητὴν, καὶ τὰ περὶ Ἰησοῦ παρ' ἐκείνου πρὸς ἀκρίβειαν ἡνωτισμένος, σύναμα Πέ τρῳ τῷ ἀδελφῷ τὸν πατέρα καὶ τὸ πλοῖον, καὶ ἄλλο εἴ τι προσῆν αὐτοῖς διαῤῥίψαντες, πρόσεισιν. Εἶτα Ἰάκωβος καὶ Ἰωάννης, οἱ τῷ Ζεβεδαίῳ γεννηθέντες, οὓς καὶ υἱοὺς βροντῆς ἐπωνόμασιν, ἐπίσης καὶ
αὐτοῦ γενέσθαι, προλαβὼν ἀναιρεῖν, ἢ μεταβολῆς
γενομένης, εἰς πράγματα ἐμπεσὼν μετανοεῖν. Καὶ
ὁ μὲν ὑποψίᾳ τῇ Ηρώδου δέσμιος εἰς τὸν Μαχαι
ροῦντα πεμφθεὶς τὸ φρούριον, ταύτῃ κτίννυται.
Ταῦτα καὶ ὁ Ἰώσηπος.
quentiam viri, quod hominibus persuadendis effi- πάντα γὰρ ἐῴκεσαν συμβουλῇ τῇ ἐκείνου πράξονcax esset, suspectam habens, et rem in defectio- τες, πολὺ κρεῖττον ἡγεῖται, πρίν τι νεώτερον ὑπ᾽
nem evasuram timens (omnia enim de consilio Joannis Judai facturi esse videbantur), multo melius
esse duxit, antequam quidquam ab eo novatum
esset, hominem occupare et e modio tollere, quam
ut rerum mutatione facta, tum primum in ipso tumultu et periculo pœnitentia duceretur. Itaque ille, propter hujusmodi Herodis suspicionem, in custodiam Machæruntem conjicitur, atque ibi cæditur. Hæc Josephus.
CAPUT XXI.
De tentatione Servatoris, et de electione duodecim et
item septuaginta discipulorum, et de Evangelii
prædicatione.
Περὶ τοῦ πειρασμοῦ τοῦ Σωτῆρος, καὶ περὶ
τῆς ἐκλογῆς τῶν ιβ΄ καὶ οἱ μαθητῶν· καὶ
περὶ τοῦ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος.
Ο μὲν οὖν Ἰωάννης οὕτω καὶ τοῖς ἐν ᾅδου πρόδρομος ἴετο, καὶ τοῖς ἐκεῖσε τὴν παρουσίαν κηρύξων
Χριστοῦ. Ἰησοῦς δὲ τῷ θείῳ Πνεύματι μονώτατος
εἰς τὴν ἔρημον ἢγετο· καὶ δὴ ἐκεῖσε σχολάζων ἄσι
τος καθάπαξ νύκτας καὶ ἡμέρας ἐτέλεσε μ', τῇ προσευχῇ καὶ τῇ κατὰ νοῦν θεωρία τρεφόμενός τε καὶ
στηριζόμενος. Τὰ προσήκοντα δὲ τῇ φύσει παθών,
ἅτε δὴ πείνῃ σχεθείς, ἑκὼν ἀνίετο τῷ πειράζοντι,
ὃς καὶ νοητῶς τῷ θείῳ προσβάλλων νοὶ, τὴν πεῖραν
προσῆγε· καὶ τοῖς τρισὶ καὶ ἐπικρατεστέροις τῶν
παθῶν προσγυμνάζων, πρώτῳ μὲν, Εἴπερ, φησίν,
ὡς ὑπέλαβον, υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, μεταποιηθῆς
ναι τοὺς λίθους εἰς ἄρτους κέλευε· αὖθις δ' ἐπὶ
τὸ πτερύγιον ἀνῆγε τοῦ ἱεροῦ, καὶ βάλλειν ἑαυτὸν κατ
τω ἐνεκελεύετο· καὶ τὸν κίνδυνον ήκιστα ὑφορᾶσθαι
προσυπετίθει. Εἶτ᾽ εὐθὺς καὶ τὴν προφητείαν προῆγε κατάλληλον. Ἐπὶ τούτοις καὶ τῇ κενοδοξίᾳ ἑλεῖν
σπουδάζων, πάσας ὑπεδείκνυ τὰς βασιλείας· καὶ
δοῦναι τούτῳ ταύτας καθυπισχνεῖτο, εἰ πεσὼν αὐτὸν
προσκυνήσειε, πειράζων τὴν ἐπίδειξιν τῆς θεότητος.
ὡς δ' ἐπὶ πᾶσιν ἀνθίστατο τῷ πειράζοντι, τὰς γραφικές μαρτυρίας παραδεικνὺς, ὀπίσω τε τὸν Σατα
νᾶν ἔπεμπε, καὶ νικηφόρος ἐκεῖθεν κατῄει, οὐ κατὰ
τῶν εἰρημένων μόνον, ἀλλὰ καὶ κατὰ πάσης τῆς
προσβολῆς ἐκείνου τῷ ἀνθρωπίνῳ μέρει κρείττων
γενόμενος· ὅλαις δ' οὖν καὶ ταῖς ἐνεργείαις καὶ δυ
νάμεσι του θείου Πνεύματος συγκροτούμενος, άγω
γέλων τε δορυφορίαις ὡς προσῆκον διακονούμενος,
τὴν μὲν ἔρημον καταλείπει, ταῖς δὲ πόλεσι τῆς Ἰου
δαίά; καὶ Γαλιλαίας ἔπεισι· καὶ τῷ ἔθνει παντὶ τοῦ
Ἰσραὴλ ἐπιδημῶν, μετανοεῖν παρηγγία παρείναι
γὰρ, καὶ ἤδη ἐπὶ θύραις εἶναι τὴν τῶν οὐρανῶν
εὐηγγελίζετο βασιλείας. ᾿Αρχὴν δ᾽ ἐντεῦθεν τοῦ
Εὐαγγελίου ὑποβαλόμενος ὁ θεαρχικός Λόγος, οἷόν
τινα τῆς κοινῆς φύσεως ἀκροθίνια καὶ ἱερὰς ἀπαρ·
χάς, οὐ μετὰ πλεῖστον τοῦ κηρύγματος χρόνον τὴν
δωδεκάδα τῶν θείων ἐπιλέγεται μαθητῶν, οὓς καὶ
ἀποστόλους κατά τι γέρας εξαίρετον κατωνόμασε.
Καὶ δῆτ' Ανδρέας μὲν πρώτιστος, ἅτε δὴ τῷ Προδρόμῳ τελέσας εἰς μαθητὴν, καὶ τὰ περὶ Ἰησοῦ παρ'
ἐκείνου πρὸς ἀκρίβειαν ἡνωτισμένος, σύναμα Πέ
τρῳ τῷ ἀδελφῷ τὸν πατέρα καὶ τὸ πλοῖον, καὶ ἄλλο
εἴ τι προσῆν αὐτοῖς διαῤῥίψαντες, πρόσεισιν. Εἶτα
Ἰάκωβος καὶ Ἰωάννης, οἱ τῷ Ζεβεδαίῳ γεννηθέντες, οὓς καὶ υἱοὺς βροντῆς ἐπωνόμασιν, ἐπίσης καὶ
Itaque Joannes etiam iis qui apud inferos erant,
præcursor advenit, præsentiam ibi quoque Christi
annuntians. Jesus autem divino Spiritu solus in
solitudinem agitur: atque ibi otio pietatis vacans,
jejunus prorsus dies noctesque quadraginta continuas persistit, oratione mentisque agitatione atque contemplatione refocillatus atque confirmatus.
Cum autem naturæ congruenti affectione afficeretur, fameque percelleretur, sua sponte oppugnandum se tentatori permisit. Qui divinam aggressus
mentem et intelligentiam, mentis quoque et intelligentiæ prætextum, experiri tentareque eam volens, attulit. Atque cum tribus, eisque potentissimis congressus affectibus, primum quidem: Si
filius (inquit) Dei es, ita ut suspicor, jube in panes
verti lapides istos. Deinde vero in pinnaculum
templi ductum, ut se dejiciat præcipit, nihilque
periculi ei rei subesse subjicit: confestim congruentem quoque prophetiam adducens. Adhæc,
inanis quoque gloriæ cupiditate eum capere 92
studet, et cuncta ei regna ostendit, daturumque
se illi ea pollicetur, si procidens se adoraret: periculum scilicet faciens exhibendæ declarandæque
divinitatis. Posteaquam autem in rebus omnibus
tentatori oracula Scripture objiciens restitit, Satanam a se repulit, et non modo, quas modo diximus, concertationum, sed etiam omnium aliarum
incursionum oppugnationumque illius victor descendit, humana conditione superior, omnibusque
facultatibus ac virtutibus divini Spiritus instructus, atque angelici satellitii, pro eo atque dece
bat, ministerio cohonestatus, solitudinem relinquit,
et ad Judææ atque Galilea civitates accedit, omnemque Israelis gentem visitans, ad pœnitentiam
et resipiscentiam omnes cohortatur: appropinquare jam, atque adeo præsto esse regnum coelo
rum, læto prædicans nuntio. Atque inde initio
Evangelii facto, et quasi quibusdam communis
naturæ sacris primitiis primordiisque jactis. Deus
Verbum, non longe ab ejus prædicationis tempore
duodecim sacros deligit discipulos: quos apostolos etiam, præcipuo quodam honore prosequeus,
nominat. Horum Andreas primus, utpote a Pro.
cursore in disciplinam cooptatus, a quo etiam de
rebus Christi accurate edoctus fuerat; et cum hoc
col. 697–698page 75 of 392
PG 145:697οὗτοι διαπραξάμενοι, πατέρα τε καὶ πλοῖον ἀφέντες, κατόπιν εἴποντο. Φίλιππος ἐπὶ τούτοις ἀπὸ Βηθ σαϊσδὰ ἐγγειτόνων τὴν οἴκησιν ἔχων ᾿Ανδρέᾳ καὶ Πέτρα, μαθητής ἐχρημάτιζεν. Ἔπειτα Θωμᾶς ὁ καὶ Δίδυμες κεκλημένος παρείπετο. Εβδομος ὁ Βαρθολομαῖος συνῆν αὐτῷ· καὶ Ματθαῖος ὁ ἐκ τελωνίου πρὸς τούτοις. Σίμων ἐπὶ τούτοις ὁ Κανανίτης, καὶ δ τοῦ ᾿Αλφαίου υἱὸς Ἰάκωνος· ἐν οἷς καὶ Ἰούδας, ἀδελφὸς μὲν Ἰακώβου, ὃς ἐπεκλήθη καὶ ᾿Αδελφόθεος τοῦ μνήστορος δὲ καὶ ἄμφω παῖδες ἤστην. Ὕστατος δε καὶ δωδέκατος Ἰούδας ὁ καὶ Ἰσκαριώτης καλούμενος. Καὶ αὖθις ἑτέρους ἐπιλέγεται ἑβδομήκοντα οἷς καὶ αὐτοὺς ἀνὰ δύο ἐπὶ πᾶσαν πόλιν καὶ χώραν πρὸ προσώπου αὐτοῦ ἔπεμπεν, ὅπου δὴ καὶ αὐτὸς ἐς ὕστερον ἀπέρχεσθαι ἔμελλε. Τούτους δὴ τοὺς δώδεκά τε καὶ οἱ ὁ Κύριος προσεταιρισάμενος, καὶ ἑαυτῷ προσήκειν κατ' ἐκλογὴν, ὑπηρέταις πιστοῖς ἐχρῆτο, καὶ συνεργοῖς τοῦ Εὐαγγελίου· ἐκοινώνει τε τούτοις ἠρέμα τῶν ἀποῤῥήτων καὶ θεουργῶν τελετῶν, προ βιβάζων εἰς τελειότητα· καί γε τούτοις ὡς οἰκείοις παισὶ χρώμενος, οὕτω διῄει πᾶσαν πόλιν καὶ χώραν. Καὶ πρῶτον μὲν τὸ δοκοῦν οἰκεῖον ἔθνος τὸν Ἰσραὴλ περιήρχετο· καὶ γὰρ ἐχρῆν τὸν εὖ πράττειν ἀρχόμενον τοῖς οἰκείοις πρῶτα τας κρηπίδας τούτου κατα βαλέσθαι· εἶθ' οὕτω καὶ τοὺς πόρρωθεν ἐπιφθάνειν τὴν χάριν ὑπερχεομένην καὶ ἐπιβλύζουσαν. ΚΕΦΑΛ. ΚΒ΄. Τίς ὁ σκοπός τῆς εὐαγγελικῆς διδασκαλίας τῶν ἐντολῶν· καὶ τίς ἡ τῶν παραβολῶν δύο ναμις· ὅτι διὰ πράξεως καὶ θεωρίας εἰς τὴν θείαν καὶ τελείαν ἀγάπην ἀγόμεθα, θεοειδεῖς γινόμενοι καὶ συγκληρονόμοι Χριστοῦ. Λόγοις τοιγαροῦν καὶ ἔργοις ἐφ᾽ ἅπασι τῆς εὐερ γεσίας θεωρουμένης, λόγοις μὲν σοφίας ὑπερτελοῦς ὁ ὑπέρσοφες Λόγος τοῦ Θεοῦ καὶ συνέσεως ὑγιοῦς, καὶ νόμοις ὑπερφυέσι τοῦ Πνεύματος τῆς ζωῆς, τοὺς μαθητιῶντας ἀκριβῶς ἤσκει, πρὸς θεωρίαν Θεοῦ ἐνάγων καὶ κατανόησιν· ἔτι δὲ καὶ πρὸς πρᾶξιν θεοριδῆ, καὶ πρὸς μίμησιν θείαν, κατ' ὀλίγον ἐπι βάλλων τούτοις τὰ τῆς ἀρετῆς χρώματα· ἔργοις δὲ τεράτων καὶ σημείων ἐξαισίων τὸ τῆς θεοσόφου γνώσεως ύψος πιστούμενος, εἰς συγκατάθεσιν καὶ πίστιν ἦγε τῆς πρεσβευομένης ἀληθείας· καὶ διὰ πίστεως, τῇ τῆς τελειότητος ἐλπίδι συμβιβάζων καὶ συγκρατῶν δι' ἀμφοῖν, τῇ κορυφαίᾳ καὶ ἀκροτάτῃ προσανῆγε τῶν ἀρετῶν· τῇ ἀγάπῃ δηλαδὴ τοῦ Θεοῦ. Καὶ τοίνυν οὕτω τοὺς οἰκείους ἀκροατὰς τε καὶ θεατὰς ἐκπαιδεύσας, ἔργοις τε καὶ λόγοις, ὥς γε ἦν εἰκὸς, διὰ πίστεως καταρτισάμενος· καὶ παντὶ τῷ κόσμῳ αὐτοὺς παρασχών, πᾶσαν εὐθεῖαν ψυχὴν διὰ τῆς αὐτῶν διδασκαλίας ἐκπαιδεύει καὶ προσοικειοῖ ἑαυτῷ, καὶ ὡς ἐνόν γε, θεοῖ καὶ τῆς δικαιο
ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. I.
a
terea habuerant reliquum, abjicientes, se foi conjungunt. Deinde Jacobus et Joannes Zebedmo progeniti, quos etiam filios tonitrus cognominavit;
itidem ut illi facientes, patremque et navigium relinquentes, eum sequuntur. Philippus quoque &
Bethzaida, vicinam Andrææ et Petro domum habens, hosces consecutus, discipulus esse jubetur.
Deinceps Tomas, qui et Didymus dictus est, septimusque Bartholomæus eum comitantur: item
Matthaus, ex publicanis: et Simon Chananmus
His accedit Alphæi filius Jacobus et Judas
Jacobi germanus, qui frater Domini cognominatus
est: uterque autem sponsi, Josephi scilicet, filii
fuere. Ultimus porro et duodecimus Judas fuit,
qui et Iscariotes dictus est. Insuper vero alios
quoque allegit septuaginta, quos et ipsos in civitatem et regionem omnem binos ante faciem suam,
93 quo postea ipse iturus fuerat, dimittit. Hisce
duodecim et septuaginta Dominus in societatem
arctiorem accitis atque delectis, fidelibus utebatur ministris, Evangeliique cooperariis: sensim -
que cum eis arcana, ineffabilia deificaque prorsus communicabat sacra, magis magisque eos ad
οὗτοι διαπραξάμενοι, πατέρα τε καὶ πλοῖον ἀφέντες, Petrus frater, patrem, navigium, et quidquid preκατόπιν εἴποντο. Φίλιππος ἐπὶ τούτοις ἀπὸ Βηθσαϊσδὰ ἐγγειτόνων τὴν οἴκησιν ἔχων ᾿Ανδρέᾳ καὶ
Πέτρα, μαθητής ἐχρημάτιζεν. Ἔπειτα Θωμᾶς ὁ
καὶ Δίδυμες κεκλημένος παρείπετο. Εβδομος ὁ Βαρθολομαῖος συνῆν αὐτῷ· καὶ Ματθαῖος ὁ ἐκ τελωνίου
πρὸς τούτοις. Σίμων ἐπὶ τούτοις ὁ Κανανίτης, καὶ δ
τοῦ ᾿Αλφαίου υἱὸς Ἰάκωνος· ἐν οἷς καὶ Ἰούδας,
ἀδελφὸς μὲν Ἰακώβου, ὃς ἐπεκλήθη καὶ ᾿Αδελφόθεος
τοῦ μνήστορος δὲ καὶ ἄμφω παῖδες ἤστην. Ὕστατος
δε καὶ δωδέκατος Ἰούδας ὁ καὶ Ἰσκαριώτης καλού
μενος. Καὶ αὖθις ἑτέρους ἐπιλέγεται ἑβδομήκοντα
οἷς καὶ αὐτοὺς ἀνὰ δύο ἐπὶ πᾶσαν πόλιν καὶ χώραν
πρὸ προσώπου αὐτοῦ ἔπεμπεν, ὅπου δὴ καὶ αὐτὸς ἐς
ὕστερον ἀπέρχεσθαι ἔμελλε. Τούτους δὴ τοὺς δώδεκά
τε καὶ οἱ ὁ Κύριος προσεταιρισάμενος, καὶ ἑαυτῷ
προσήκειν κατ' ἐκλογὴν, ὑπηρέταις πιστοῖς ἐχρῆτο,
καὶ συνεργοῖς τοῦ Εὐαγγελίου· ἐκοινώνει τε τούτοις
ἠρέμα τῶν ἀποῤῥήτων καὶ θεουργῶν τελετῶν, προβιβάζων εἰς τελειότητα· καί γε τούτοις ὡς οἰκείοις
παισὶ χρώμενος, οὕτω διῄει πᾶσαν πόλιν καὶ χώραν.
Καὶ πρῶτον μὲν τὸ δοκοῦν οἰκεῖον ἔθνος τὸν Ἰσραὴλ
περιήρχετο· καὶ γὰρ ἐχρῆν τὸν εὖ πράττειν ἀρχόμε·
νον τοῖς οἰκείοις πρῶτα τας κρηπίδας τούτου κατα
βαλέσθαι· εἶθ' οὕτω καὶ τοὺς πόρρωθεν ἐπιφθάνειν perfectionem producens, ac non aliter atque
τὴν χάριν ὑπερχεομένην καὶ ἐπιβλύζουσαν.
propriis filiis eis utens, omnem civitatem atque
regionem perambulabat. Et primum quidem ad eam quæ peculiaris ei esse videbatur, Israelis accessit gentem. Æquum quippe erat, bene atque benigne facere incipientem, primum apud familiares suos benignitatis jacere fundamenta, ac sic deinceps eos quoque qui remotiores essent,
in exuberantem ac redundantem recipere gratiam.
Τίς ὁ σκοπός τῆς εὐαγγελικῆς διδασκαλίας
τῶν ἐντολῶν· καὶ τίς ἡ τῶν παραβολῶν δύο
ναμις· ὅτι διὰ πράξεως καὶ θεωρίας εἰς τὴν
θείαν καὶ τελείαν ἀγάπην ἀγόμεθα, θεοειδε
ῖς γινόμενοι καὶ συγκληρονόμοι Χριστοῦ.
Λόγοις τοιγαροῦν καὶ ἔργοις ἐφ᾽ ἅπασι τῆς εὐερ
γεσίας θεωρουμένης, λόγοις μὲν σοφίας ὑπερτελοῦς
ὁ ὑπέρσοφες Λόγος τοῦ Θεοῦ καὶ συνέσεως ὑγιοῦς,
καὶ νόμοις ὑπερφυέσι τοῦ Πνεύματος τῆς ζωῆς,
τοὺς μαθητιῶντας ἀκριβῶς ἤσκει, πρὸς θεωρίαν
Θεοῦ ἐνάγων καὶ κατανόησιν· ἔτι δὲ καὶ πρὸς πρᾶξιν
θεοριδῆ, καὶ πρὸς μίμησιν θείαν, κατ' ὀλίγον ἐπιβάλλων τούτοις τὰ τῆς ἀρετῆς χρώματα· ἔργοις δὲ
τεράτων καὶ σημείων ἐξαισίων τὸ τῆς θεοσόφου
γνώσεως ύψος πιστούμενος, εἰς συγκατάθεσιν καὶ
πίστιν ἦγε τῆς πρεσβευομένης ἀληθείας· καὶ διὰ
πίστεως, τῇ τῆς τελειότητος ἐλπίδι συμβιβάζων καὶ
συγκρατῶν δι' ἀμφοῖν, τῇ κορυφαίᾳ καὶ ἀκροτάτῃ
προσανῆγε τῶν ἀρετῶν· τῇ ἀγάπῃ δηλαδὴ τοῦ Θεοῦ.
Καὶ τοίνυν οὕτω τοὺς οἰκείους ἀκροατὰς τε καὶ
θεατὰς ἐκπαιδεύσας, ἔργοις τε καὶ λόγοις, ὥς γε
ἦν εἰκὸς, διὰ πίστεως καταρτισάμενος· καὶ παντὶ
τῷ κόσμῳ αὐτοὺς παρασχών, πᾶσαν εὐθεῖαν ψυχὴν
διὰ τῆς αὐτῶν διδασκαλίας ἐκπαιδεύει καὶ προσοικειοῖ ἑαυτῷ, καὶ ὡς ἐνόν γε, θεοῖ καὶ τῆς δικαιοCAPUT XXII.
Quis finis sit præceptorum evangelica doctrinæ, quæ
parabolarum vis, quod scilicet per opera et contemplationem ad divinam et perfectam ducamur
charitatem, Deo similes facti, et cohæredes Christi.
Beneficentia porro ejus in sermonibus et factis
omnibus egregie est spectata. Siquidem sapientissimum Verbum Dei sermonibus perfectæ sapientiæ et sanæ intelligentiæ, necnon naturam superantibus Spiritus vitæ legibus discipulos suos certo et accurate exercebat, ut eos ad contemplationem et cognitionem Dei, præterea ad actiones Deo
placitas, imitationemque divinam adduceret, paulatim eis virtutis colores adumbrans: factis vero
prodigiorum et miraculorum immensorum magnitudinem cognitionis divinæ confirmans, ut crederent, fideque certa assentirentur a se prædicate
veritati, persuadebat. Atque per fidem et spem
perfectionis conceptam eos producens, ac per
utramque conservans atque protegens, ad præcipuam et summam virtutem, amorem scilicet Dei,
provehebat. Enimvero ad eum modum familiaribus
auditoribus spectatoribusque suis edotis, factisque et doctrinis per fidem, ut par erat, condirmatis corroboratisque, in orbem eos universum mitJacobus iste alter est a Jacobo Alphæi, primus ab apostolis Hierosolymorum episcopus creatus, cujus exstat epistola canonica.
Chapter XXIICaput XXII
col. 699–700page 76 of 392
PG 145:699σύνης καταξιοῖ. Τὴν μὲν οὖν ἀκριβῆ καὶ πρὸς λε πτὸν τῆς εὐαγγελικῆς φωνῆς ἐξήγησιν, καὶ τὴν ἐν μέρει τῶν Χριστοῦ θαυμάτων μεγαλοπρέπειαν, ἡ τετρακτὺς τῶν Χριστοῦ μαθητῶν παρίστησιν εὐαγ γελιστῶν. Εἰκαῖον δ' ἔμοιγε φαίνεται καὶ αὖθις αὐτὰ διεξέρχεσθαι, μὴ τῷ παρόντι σκοπῷ προσήκοντα ἐν κεφαλαίῳ μέντοι ταῦτα διαλαβεῖν χρεών μάλιστα γε καὶ ἀναγκαῖόν ἐστιν. Ὥσπερ τοίνυν ἐφ᾽ ἑκάστου πράγματος καὶ ἐπιστήμης ἀνάγκη τὸν σκοπὸν εἰδέ ναι, καὶ τὸ ὠφέλιμον τὸ ἐκ τοῦ μαθήματος· εἴ τῳ μὲν παρέργως μέλοι ταῖς μελέταις συντείνεσθα ὥσπερ οὖν ἐν τοῖς ἄλλοις, οὕτω καὶ τὸν κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον ᾑρημένον ζῆν τὸν τούτου σκοπὸν εἰδέναι πρῶτον χρεών, καὶ τίς ἡ ἐντεῦθεν ὄνησις τοῖς κατ᾿ αὐτό γε τὴν τελείωσιν λαβοῦσιν ἐφέπεται· καὶ τοίνυν ὥσπερ σκοπὸς παντὶ διδασκάλῳ, ὥς γ᾽ ἐφικτὸν ἐκεί νῳ τῇ τῶν μαθημάτων κοινωνίᾳ τὸν μαθητὴν ὁμοιῶν σαι· οὕτω τῷ ὄντες ὄντι ὑπεραγάθῳ διδασκάλῳ Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὅσον ἀνθρωπίνῃ ἐφεῖται φύσει, ἑαυτῷ τὸν διὰ τοῦ Εὐαγγελίου προσιόντα πάντα σκοπὸς ὁμοιοῦν· οὕτω δ᾽ ἐξομοιωθέντας, τέκνα τῷ ἐκείνου ἀναδεῖξαι Πατρί· κληρονόμους μὲν Θεοῦ, συγκληρονόμους δὲ διὰ τῆς κατὰ χάριν υἱοθεσίας καταστῆσαι αὐτοῦ τοῦ μονογενοῦς καὶ πρωτοτόκου Ἰησοῦ Χριστοῦ. Ἔνθεν τοι καὶ πρὸς τὸν οὕτω μέγαν καὶ ὑπερφυᾶ τοῦ Εὐαγγελίου σκοπὸν, καὶ πρὸς τὸ τῆς τηλικαύτης υἱοθεσίας ἀποσκοποῦντας γέρας, καὶ τὰς καθ᾿ ἕκαστον ἐντολὰς ἐνάγειν καὶ θεωρεῖν δεῖ· ὡς αἱ μὲν αὐτῶν τὸ λογιστικὸν ῥυθμίζουσαι καὶ ἀνακαθαίρουσαι, μακράν που διωθοῦσι πᾶσαν ἄγνοιαν καὶ ἀφροσύνην· καὶ ὅσον τῆς ματαιότητος ἐν λογι σμοῖς ἀποτοβοῦσι καὶ ἀπελαύνουσι· θεοφιλῆ δὲ γνώ σιν καὶ φρόνησιν εὔλογον ἀντεισάγουσιν· αἱ δὲ τῶν ἐντολῶν τὸ θυμοειδές τάττουσι, καὶ ἀταχτοῦν ἀνασειράζουσι θυμόν τε πᾶσαν κραυγήν τε καὶ βλατ φημίαν ἐξαίρουσι, μειοῦσαι ἢ ἀναιροῦσαι· πραό τητα δὲ πᾶσαν καὶ ἐπιείκειαν ἐν ἀνδρίᾳ ψυχῆς κατορθοῦσιν. "Αλλαι δὲ ἀκριβῶς τηρούμεναι, τὸ ἐπιθυμητικόν καθιστῶσι, πορνείαν καὶ πᾶσαν ἄλλην ἀκαθαρσίαν, καὶ σύμπαν ἁπλῶς εἰπεῖν πάθος καρ δίας μαραίνουσαι καὶ ἐξαφανίζουσαι· ἀγνείαν δὲ καὶ σωφροσύνην καὶ ἀπάθειαν, καὶ οἰονεὶ παντὸς μολυ σμοῦ σαρκὸς καὶ πνεύματος καθαρότητα και σ μνότητα εἰσοικίζουσιν· αἱ δὲ ἄλλην αἴσθησιν παιδι γωγοῦσι, καὶ τὴν γλῶσσαν ρυθμίζουσι. Πᾶσαι δ' εν καλῶς τῷ πνεύματι ἐνεργούμεναι εἴτουν κατορθούν μεναι μετὰ διακρίσεις, πρακτικούς τοὺς αὐτῶν ποιη τὰς ἐνεργοῦσιν· ἀγαθούς τε καὶ δικαίους, χρηστούς τε ἅμα καὶ ἐπιεικεῖς, ἐλεήμονάς τε καὶ φιλοθέους καὶ συνόλως εἰπεῖν, πᾶσαν ἀδικίαν καὶ παρανομίαν εἰς τέλος ἐκ καρδίας ἀποστρέφεσθαι παρασκευάζουσι· δικαιοσύνην δὲ πᾶσαν καὶ ἀρετὴν κατὰ τὸ ἀναλογοῦν τῆς πρὸς τον διδάσκαλον ὁμοιώσεως έξει σκεῖν· ὡς ἐντεῦθεν καὶ εἰς διάθεσιν καρδίας εἴτου» ἕξιν τἀγαθοῦ πεφθακότας, καὶ ὡς ἐνόν γε διατηροῦντας, μηκέθ᾽ ἁμαρτάνειν δύνασθαι κατηρτισμέν νους εἰς τελειότητα, ὡς ἀνθρώπῳ δύναμις πάρεστιν ὥσπερ ὁ τῶν καλλίστων αὐτοῖς ἡγεμὼν καὶ διδά σκαλος. Οὕτω δὲ τελειωθεῖσι διὰ τῆς τῶν ἐντολῶν
tit, animamque rectam omnem per doctrinam eo- σύνης καταξιοῖ. Τὴν μὲν οὖν ἀκριβῆ καὶ πρὸς λεrum erudit, sibi ipsi familiariter adjungit, et,
quoad ejus fieri potest, deificat, justitiaque dignam
tur. Accurationem sane exactioremque evangelicæ
doctrine 94 orationem, et magnificam miraculorum Christi, et sigillatim quæque exponentem
commemorationem, quaternio discipulorum eorumdemque evangelistarum Christi repræsentat,
Equum vero mihi videtur, hæc denuo persequi,
et non illa quidem, quasi præsentis sint instituti
aut propositi, ut fusius, sed summatim tantum
perstringantur, peropus esse duco: itidem ut in
arte et disciplina omni necesse est, finem et utilitatem ejus cognoscere, siquidem non otiose et
quasi aliud agens quispiam doctrinæ et incumbere
velit. Sicuti igitur in aliis, ita in hoc quoque studio, eos qui ex præscripto Evangelii vitam sibi
agendam constituerunt, finem ejus in primis, videlicet quænam utilitas eos qui per id ad perfectionem consequendam aspirant, consequatur, sci.
re convenit. Itaque quemadmodum doctori omni
ille finis propositus est, ut discipulum, quoad ejus
fieri potest, disciplinæ communicatione sibi reddat
persimilem: itidem præceptori Christo Jesu, qui
revera summe bonus est, constitutum scilicet est,
quantum humana permittit conditio et fragilitas,
unumquemque per Evangelium ad se accedentem
sibi ipsi conformare, atque ita conformatos filios
suo exhibere Patri, et hæredes quidem Dei, cohæredes vero per eam adoptionem quæ gratia obtigit, ipsius unigeniti et primogeniti Jesu Christi
constituere. Quapropter ad hunc tam magnum et
mirificum Evangelii finem, et tam insigni adoptionis honorem spectantes, unumquodque seorsim
præceptum ejus ad animum adducere, et penitius
perspicere debemus. Horum siquidem aliqua rationalem animæ partem repurgnant longeque ignorantiam inscitiamque omnem exigentia, quidquid
est in rationis nostra cogitationibus vanitatis,
abjiciunt atque repellunt, et pro eis cognitionem
Dei amantem Deoque gralam, prudentiamque
cum ratione recta inducunt. Quædam vero ferociores animi affectus ordinant atque constituunt;
πτὸν τῆς εὐαγγελικῆς φωνῆς ἐξήγησιν, καὶ τὴν ἐν
μέρει τῶν Χριστοῦ θαυμάτων μεγαλοπρέπειαν, ἡ
τετρακτὺς τῶν Χριστοῦ μαθητῶν παρίστησιν εὐαγ
γελιστῶν. Εἰκαῖον δ' ἔμοιγε φαίνεται καὶ αὖθις αὐτὰ
διεξέρχεσθαι, μὴ τῷ παρόντι σκοπῷ προσήκοντα·
ἐν κεφαλαίῳ μέντοι ταῦτα διαλαβεῖν χρεών μάλιστα
γε καὶ ἀναγκαῖόν ἐστιν. Ὥσπερ τοίνυν ἐφ᾽ ἑκάστου
πράγματος καὶ ἐπιστήμης ἀνάγκη τὸν σκοπὸν εἰδέναι, καὶ τὸ ὠφέλιμον τὸ ἐκ τοῦ μαθήματος· εἴ τῳ
μὲν παρέργως μέλοι ταῖς μελέταις συντείνεσθα:·
ὥσπερ οὖν ἐν τοῖς ἄλλοις, οὕτω καὶ τὸν κατὰ τὸ
Εὐαγγέλιον ᾑρημένον ζῆν τὸν τούτου σκοπὸν εἰδέναι
πρῶτον χρεών, καὶ τίς ἡ ἐντεῦθεν ὄνησις τοῖς κατ᾿
αὐτό γε τὴν τελείωσιν λαβοῦσιν ἐφέπεται· καὶ τοίνυν
ὥσπερ σκοπὸς παντὶ διδασκάλῳ, ὥς γ᾽ ἐφικτὸν ἐκεί
νῳ τῇ τῶν μαθημάτων κοινωνίᾳ τὸν μαθητὴν ὁμοιῶν
σαι· οὕτω τῷ ὄντες ὄντι ὑπεραγάθῳ διδασκάλῳ
Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὅσον ἀνθρωπίνῃ ἐφεῖται φύσει,
ἑαυτῷ τὸν διὰ τοῦ Εὐαγγελίου προσιόντα πάντα
σκοπὸς ὁμοιοῦν· οὕτω δ᾽ ἐξομοιωθέντας, τέκνα τῷ
ἐκείνου ἀναδεῖξαι Πατρί· κληρονόμους μὲν Θεοῦ,
συγκληρονόμους δὲ διὰ τῆς κατὰ χάριν υἱοθεσίας
καταστῆσαι αὐτοῦ τοῦ μονογενοῦς καὶ πρωτοτόκου
Ἰησοῦ Χριστοῦ. Ἔνθεν τοι καὶ πρὸς τὸν οὕτω μέγαν
καὶ ὑπερφυᾶ τοῦ Εὐαγγελίου σκοπὸν, καὶ πρὸς τὸ
τῆς τηλικαύτης υἱοθεσίας ἀποσκοποῦντας γέρας,
καὶ τὰς καθ᾿ ἕκαστον ἐντολὰς ἐνάγειν καὶ θεωρεῖν
δεῖ· ὡς αἱ μὲν αὐτῶν τὸ λογιστικὸν ῥυθμίζουσαι καὶ
ἀνακαθαίρουσαι, μακράν που διωθοῦσι πᾶσαν ἄγνοιαν
καὶ ἀφροσύνην· καὶ ὅσον τῆς ματαιότητος ἐν λογι
σμοῖς ἀποτοβοῦσι καὶ ἀπελαύνουσι· θεοφιλῆ δὲ γνώσιν καὶ φρόνησιν εὔλογον ἀντεισάγουσιν· αἱ δὲ τῶν
ἐντολῶν τὸ θυμοειδές τάττουσι, καὶ ἀταχτοῦν ἀνασειράζουσι θυμόν τε πᾶσαν κραυγήν τε καὶ βλατ
φημίαν ἐξαίρουσι, μειοῦσαι ἢ ἀναιροῦσαι· πραότητα δὲ πᾶσαν καὶ ἐπιείκειαν ἐν ἀνδρίᾳ ψυχῆς
κατορθοῦσιν. "Αλλαι δὲ ἀκριβῶς τηρούμεναι, τὸ
ἐπιθυμητικόν καθιστῶσι, πορνείαν καὶ πᾶσαν ἄλλην
ἀκαθαρσίαν, καὶ σύμπαν ἁπλῶς εἰπεῖν πάθος καρ
δίας μαραίνουσαι καὶ ἐξαφανίζουσαι· ἀγνείαν δὲ καὶ
σωφροσύνην καὶ ἀπάθειαν, καὶ οἰονεὶ παντὸς μολυ
σμοῦ σαρκὸς καὶ πνεύματος καθαρότητα και σ
μνότητα εἰσοικίζουσιν· αἱ δὲ ἄλλην αἴσθησιν παιδι
incompositos enim, inobedientes et rebelles, quasi γωγοῦσι, καὶ τὴν γλῶσσαν ρυθμίζουσι. Πᾶσαι δ' εν 1
catenis constringunt, iramque et vociferationem καλῶς τῷ πνεύματι ἐνεργούμεναι εἴτουν κατορθούν
vehementiorem atque deformiorem omnem, præ- μεναι μετὰ διακρίσεις, πρακτικούς τοὺς αὐτῶν ποιηterea blasphemiam et maledictionem vel diminuentia, vel prorsus eximentia tollunt: morem
vero mitem et mansuetum, animumque æquum et
fortem, rite atque ordine omnia exsequentem,
substituunt. Nonnulla autem, cum cura et diligentia servata, partem animæ cupibitati obnoxiam
erudentia, componunt: stuprum, omnemque alim
impuritatem et immunditiem, et (ut uno verbo
simpliciter dicam) omnem cordis malam affectionem atque perturbationem abolent et exstinguunt: 95 puritatem vero, sobrietatem, temperantiam, pudorem, omnique appetitu malo carenτὰς ἐνεργοῦσιν· ἀγαθούς τε καὶ δικαίους, χρηστούς
τε ἅμα καὶ ἐπιεικεῖς, ἐλεήμονάς τε καὶ φιλοθέους·
καὶ συνόλως εἰπεῖν, πᾶσαν ἀδικίαν καὶ παρανομίαν
εἰς τέλος ἐκ καρδίας ἀποστρέφεσθαι παρασκευά
ζουσι· δικαιοσύνην δὲ πᾶσαν καὶ ἀρετὴν κατὰ τὸ
ἀναλογοῦν τῆς πρὸς τον διδάσκαλον ὁμοιώσεως έξει
σκεῖν· ὡς ἐντεῦθεν καὶ εἰς διάθεσιν καρδίας εἴτου»
ἕξιν τἀγαθοῦ πεφθακότας, καὶ ὡς ἐνόν γε διατη
ροῦντας, μηκέθ᾽ ἁμαρτάνειν δύνασθαι κατηρτισμέν
νους εἰς τελειότητα, ὡς ἀνθρώπῳ δύναμις πάρεστιν·
ὥσπερ ὁ τῶν καλλίστων αὐτοῖς ἡγεμὼν καὶ διδά
σκαλος. Οὕτω δὲ τελειωθεῖσι διὰ τῆς τῶν ἐντολῶν
col. 701–702page 77 of 392
PG 145:701πρακτικῆς γνώσεως, ἐξ ἑτοίμου εἶναι αὐτοῖς διὰ τῆς πρακτικῆς καὶ τὴν τῆς θεωρίας ἐπιβατιν. Καὶ γοῦν τις φόβῳ Κυρίου τὰς ἐντολάς ἐστι κατορθῶν, καὶ ἅμα τῆς θείας γλυκύτητος καὶ ἀγάπης καταξιοῦται καὶ ὥσπερ τι ἔπαθλον ταύτης κατ᾿ ἀναλογίαν τῆς προκοπῆς, τῶν θείων μυστηρίων καρποῦται τὴν ἀποκάλυψιν καὶ ὧν οὐδὲ ἀκούειν οἷός τέ ἐστιν, ἄπρακτος ὤν, διὰ τῆς πράξεως ἥκων, σαφῶς κατα θρεῖ· ὧν τε οὐ συνίησιν ἑρμηνευομένων, πόῤῥω πράξεως ὤν, αὐτὸς ἑρμηνεὺς καθίσταται ἄριστος, τὴν πρακτικὴν μετιών. Καί γ' ἐπήβολος τῶν ἀῤῥή τὴν πρακτικὴν μετιών. Καὶ γ' ἐπήβολος τῶν ἀῤῥή των τῇ θεωρίᾳ κομιδῇ γίνεται· καὶ τὸ τῶν θείων βάθος παραβαλών, ἐρευνᾶ, καὶ ἀκλύστως τοῖς τῆς σοφίας βυθοῖς ἀνανήχεται. Παραβολὰς οὖν ὁ τοιοῦτος καὶ αἰνίγματα πρὸς οἰκοδομὴν τῶν μαθητευομένων τῷ ἴσῳ πνεύματι προτίθησι· καὶ ἀναβάσεις ἐν καρδίᾳ νοερῶς ἐποικοδομεῖ, τὰ τῆς Θεοῦ σοφίας ἄδηλα τε καὶ κρύφια ἱερῶς τε ἅμα καὶ μυστικῶς θεωρῶν. Ἀλλ᾿ ἡ μὲν τῶν εὐαγγελικῶν ἐντολῶν καὶ παραβολῶν, ὡς ἐν βραχεῖ φάναι δύναμις, ἐν τού τοις· πρακτικούς τε γὰρ καὶ θεωρητικοὺς καὶ φιλο σόφους τῷ ὄντι, καὶ ἀποστολικὸν ἐπανῃρημένους βίον, ἀδελφοὺς τε καὶ συμμεριστὰς τοῦ Χριστοῦ τοὺς κατ' ἐκείνας ἐντελεῖς, ἀποφαίνουσιν. Ἐπεὶ δ᾽ οὖν τῶν ἀμηχάνων ἐστὶ καὶ τῶν μὴ δυνατῶν τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν οἴκοθεν κινουμένην τῇ φυσικῇ ῥώμη εἰς τὸ τέλειον τῆς πράξεως ἐπιβῆναι. ἢ τῷ ὕψει τῆς θεωρίας ἐπιβαλεῖν, εἰ μή τις τοῖς τῆς καρδίας μυσ χοῖς τὸν Σωτῆρα Κύριον ὡς Θεόν τέλειον καὶ ὁμοσθενῆ τῷ Πατρὶ καὶ ἄνθρωπον τέλειον οἷά τινα θεμέλιον ἀῤῥαγῆ προβάλλοιτο, καὶ αὐτῷ ἀρωγῷ κεχρημένος προσεύχοιτο, πρός τε πρᾶξιν καὶ θεω ρίαν εὐθυνθείη· ὃ δὴ τότε μὲν αὐτὸς δι᾿ ἑαυτοῦ τοῖς ἰδίοις ὁ Κύριος Ἰησοῦς ὑπέφηνε θιασώταις, ἐξῆς δὲ καὶ πάσαις ταῖς τῶν ἀνθρώπων γενεαῖς διὰ τῶν ἱερῶν Εὐαγγελίων καὶ διδάσκει και καταγγέλλει, Θεὸν καὶ ἄνθρωπον εἶναι τέλειον ἑαυτὸν ἐμφανῶς παριστῶν. Τοῦτο χρὴ καὶ ἡμᾶς πρὸ παντὸς ἐννοοῦντας, Θεόν τε καὶ ὑπὸ τῶν τούτου ἐντολῶν καταρτιζο μένους, ανατρέχειν πρὸς τὴν ἔνθεον ἐκείνην τε λείωσιν.
ECCLESIASTICÆ HISTORIE LIB. I.
πρακτικῆς γνώσεως, ἐξ ἑτοίμου εἶναι αὐτοῖς διὰ τῆς tem constantiam, denique innocentiam et mundiπρακτικῆς καὶ τὴν τῆς θεωρίας ἐπιβατιν. Καὶ γοῦν
τις φόβῳ Κυρίου τὰς ἐντολάς ἐστι κατορθῶν, καὶ
ἅμα τῆς θείας γλυκύτητος καὶ ἀγάπης καταξιοῦται
καὶ ὥσπερ τι ἔπαθλον ταύτης κατ᾿ ἀναλογίαν τῆς
προκοπῆς, τῶν θείων μυστηρίων καρποῦται τὴν
ἀποκάλυψιν καὶ ὧν οὐδὲ ἀκούειν οἷός τέ ἐστιν,
ἄπρακτος ὤν, διὰ τῆς πράξεως ἥκων, σαφῶς κατα
θρεῖ· ὧν τε οὐ συνίησιν ἑρμηνευομένων, πόῤῥω
πράξεως ὤν, αὐτὸς ἑρμηνεὺς καθίσταται ἄριστος,
τὴν πρακτικὴν μετιών. Καί γ' ἐπήβολος τῶν ἀῤῥή
τὴν πρακτικὴν μετιών. Καὶ γ' ἐπήβολος τῶν ἀῤῥή
των τῇ θεωρίᾳ κομιδῇ γίνεται· καὶ τὸ τῶν θείων
βάθος παραβαλών, ἐρευνᾶ, καὶ ἀκλύστως τοῖς τῆς
σοφίας βυθοῖς ἀνανήχεται. Παραβολὰς οὖν ὁ τοιοῦ
τος καὶ αἰνίγματα πρὸς οἰκοδομὴν τῶν μαθητευομένων τῷ ἴσῳ πνεύματι προτίθησι· καὶ ἀναβάσεις ἐν
καρδίᾳ νοερῶς ἐποικοδομεῖ, τὰ τῆς Θεοῦ σοφίας
ἄδηλα τε καὶ κρύφια ἱερῶς τε ἅμα καὶ μυστικῶς
θεωρῶν. Ἀλλ᾿ ἡ μὲν τῶν εὐαγγελικῶν ἐντολῶν καὶ
παραβολῶν, ὡς ἐν βραχεῖ φάναι δύναμις, ἐν τού
τοις· πρακτικούς τε γὰρ καὶ θεωρητικοὺς καὶ φιλοσόφους τῷ ὄντι, καὶ ἀποστολικὸν ἐπανῃρημένους
βίον, ἀδελφοὺς τε καὶ συμμεριστὰς τοῦ Χριστοῦ τοὺς
κατ' ἐκείνας ἐντελεῖς, ἀποφαίνουσιν. Ἐπεὶ δ᾽ οὖν
τῶν ἀμηχάνων ἐστὶ καὶ τῶν μὴ δυνατῶν τὴν ἀνθρω
πίνην φύσιν οἴκοθεν κινουμένην τῇ φυσικῇ ῥώμη
εἰς τὸ τέλειον τῆς πράξεως ἐπιβῆναι. ἢ τῷ ὕψει τῆς
θεωρίας ἐπιβαλεῖν, εἰ μή τις τοῖς τῆς καρδίας μυσ
χοῖς τὸν Σωτῆρα Κύριον ὡς Θεόν τέλειον καὶ ὁμο
σθενῆ τῷ Πατρὶ καὶ ἄνθρωπον τέλειον οἷά τινα
θεμέλιον ἀῤῥαγῆ προβάλλοιτο, καὶ αὐτῷ ἀρωγῷ
κεχρημένος προσεύχοιτο, πρός τε πρᾶξιν καὶ θεωρίαν εὐθυνθείη· ὃ δὴ τότε μὲν αὐτὸς δι᾿ ἑαυτοῦ τοῖς
ἰδίοις ὁ Κύριος Ἰησοῦς ὑπέφηνε θιασώταις, ἐξῆς δὲ
καὶ πάσαις ταῖς τῶν ἀνθρώπων γενεαῖς διὰ τῶν
ἱερῶν Εὐαγγελίων καὶ διδάσκει και καταγγέλλει,
Θεὸν καὶ ἄνθρωπον εἶναι τέλειον ἑαυτὸν ἐμφανῶς
παριστῶν. Τοῦτο χρὴ καὶ ἡμᾶς πρὸ παντὸς ἐννοοῦν
τας, Θεόν τε καὶ ὑπὸ τῶν τούτου ἐντολῶν καταρτιζομένους, ανατρέχειν πρὸς τὴν ἔνθεον ἐκείνην τε
λείωσιν.
tiem, atque omni carnis simul et spiritus
contaminatione et inquinamento vacuam castitatem introducunt. Omnia denique, aliud alium
sensum, pedagogorum more, erudiunt atque instruunt, et linguam recte formant atque frenant.
Omnia etiam ea præcepta, per spiritum efficaciam
suam consecula, riteque et cum judicio in animo
concepta, alacres et vividos exsecutores eorum
efficiunt, bonos scilicet et justos, placidos simul
et æquos, item misericordes et Dei amantes: et,
ut summatim dicam, injustitiam et iniquitatem
quamque nos omnino ex corde ejicere, atque eas
aversari, justitiam vero omnem et virtutem, juxia
proportionem conformationis et similitudinis ad
doctorem ipsum, exercere et meditari docent: ut
deinde, cum jam ad dispositionem affectionemque
cordis, atque adeo ad boni habitum pertigerint, et
ea quantum fieri potest observarint, non amplius
peccare possint: quippe ad perfectionem, quam vis
humana capit, compositi atque deducti, perinde
scilicet atque ipse qui eis præiit rerum optimarum magister et præceptor. Cæterum ad eum modum per effectricem cognitionem præceptorum ad
perfectionem perductis, proclivis facilisque fit,
per effectricem eam vim, ad contemplatricem sublimitatem transitus. Si quis enim præcepta recte
exsequendo, per timorem Domini, implet, eum ille
simul divina dulcedine et charitate dignatur. Ita is
demum effectricis operum virtutis, tanquam præmium, juxta profectus proportionem, revelationis
divinorum mysteriorum percipit fructus. Et quas
res ne audire quidem potest, cum ab effectrice
virtute otiosus abest, eas, per opera aditum sibi
faciens, clare et evidenter contemplatur. Et quæ
intelligendo non assequitur per interpretationem
exposita, ab operum effectrice remotus, ea electricem persequens ipse quam optime interpretatur,
composque fit rerum arcanarum et ineffabilium
omnino per contemplationem: ac divinarum soientiarum altitudiuem aggressus, eas inquirit, sapientiæque profundo libere atque sine periculo
innata. Itaque is parabolas et ænigmata ad ædificationem discentium eodem proponit spiritu, e
quasi gradus et ascensus in corde sibi per mentis acumen construit: res obscuras, abstrusas et
abditas sapientiæ Dei, sancte simul et mystice contemplans. Sedenim præcepta et parabola
Evangeliorum, quatenus eæ breviter dici possunt, in his quæ perstrinximus sunt sitæ. 96 Effectores
namque operum atque contemplatores, verosque philosophos, qui apostolicam plane vitam degen
dam eligant, imo fratres etiam et participes Christi, eos qui juxta ea præcepta ad perfectionem pertiagunt, efficiunt. Porro fieri efficique non potest, ut hominis natura et tenuitas, proprio concita motu el vi nativa, vel ad perfectionem effectricis virtutis pertingat, vel ad altitudinem contemplationum aspiret, nisi quis intimo corde suo Salvatorem Dominum, ut Deum perfectum, atque eadem com
Patre potentia et virtute, eumdemque hominem perfectum, tanquam quoddam firmissimum fundamentum jecerit: atque eo adjutore utens, sedulo oret, ut ei simul et operum effectio, et arcanorum
contemplatio recte succedet. Quod sana tum quidem ipse per seipsum Domiuus Jesus suis ostendit
sectatoribus: deinceps vero et omnes omnium hominum nationes, per sacra Evangelia docuit, videlicet, Deum se et simul hominem perfectum esse clare et diserte astruens. Id nos quoque in
primis considerantes, Deum ipsum et Dominum, eumdemque hominem perfectum profiteri oportet, et per præcepta ejus probe instructos, ad divinam illam contendere et anhelare perfectio-
Chapter XXIII, XXIVCaput XXIII, XXIV
col. 703–704page 78 of 392
PG 145:703ΚΕΦΑΛ. ΚΓ'. Τίνα τῶν ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ ἔργῶν ἄνθρωποι τέλειον ἐμφαίνουσι τὸν Χριστόν· τίνα δὲ παλιν θεὸν τέλειον. ᾿Αλλ᾿ ὅτι μὲν ἄνθρωπος τέλειος τὴν φύσιν ὁ Κύ ριος, ἐκτὸς δηλαδὴ τῶν τῆς φύσεως μολυσμάτων, παρίστησι σαφῶς ἡ ἐννεάμηνος κύησις, ἡ γέννησις, ἡ ἀνατροφή, τὸ βάπτισμα, οἱ πειρασμοί, ἡ πεῖνα, ἡ δίψα, ὁ κόπος, τὸ δάκρυον, ἡ ἀγωνία, ὁ ὕπνος, ἡ ἀκηδία, καὶ ὅσα φυσικὰ τοῖς ἀνθρώποις πάθη καὶ ἀδιάβλητα· πρὸς τούτοις τὰ ῥαπίσματα, τὰ κολαφίσματα, αἱ μάστιγες, οἱ ἀνειδισμοί, οἱ γέλωτες, τὰ ἐμπτύσματα, ὁ μυκτηρισμός, ἡ χλεύα, καὶ τὰ λοι πά· πρὸς δὲ ὁ σταυμὸς, οἱ ἦλοι, ὄξος, χολή, λόγχη, καὶ τὸ τελευταῖον, θάνατος, κηδεία τε καὶ ταφή. Καὶ ταῦτα μὲν τοῖς μαθηταῖς τηνικάδε ἑωρᾶτο εἰς πίσ σιωσιν τῆς σαρκός· πᾶσι δὲ τοῖς ἐσεξῆς ἡ τῶν θείων Εὐαγγελίων παριστάνει γραφή· καὶ ταῦτα μὲν, ὅτι τέλειος ἄνθρωπος ὁ Σωτήρ· ὅτι δὲ ὁ αὐτὸς καὶ Θεὸς τέλειος, συγχύσεως δίχα καὶ φυρμοῦ, ἀδιαιρέτως τῇ ἑαυτοῦ ὑποστάζει τὴν ἀνθρωπίνην προσελάβετο φύ σιν, καὶ τὰ ἰδιώματα ταύτης προσῳκειώσατο, μηδ ὅλως ἐν αἰσχύνης λόγῳ πτιούμενος. Καὶ ὅσα ταύτη πρόσεστι πάθη φυσικά τε καὶ ἀδιάβλητα, σαφέστατα παρίστητι πρῶτον ἡ ἄσπορος ἐκ παρθένου γέννησις, καὶ ἡ ἐπ' αὐτῇ δοξολογία τῆς οὐρανίου καὶ ἀγ γελικῆς στρατιᾶς, ἀστὴρ ποδηγῶν Μάγους, καὶ ἡ ἐκείνων μετὰ συμβολικῶν δώρων προσκύνησιν, καὶ ἡ ἐπὶ τὸ βάπτισμα μαρτυρία τοῦ Ἰωάννου, καὶ ἡ μείζων αὖθις αὐτῆς, ἡ τῶν οὐρανῶν ἀνεψγότων καταῤῥαγεῖσα φωνὴ Πατρικὴ, καὶ τὸ περιστερᾶς ἐν είδει ἐκεῖθεν ἐφιπτάμενον Πνεῦμα, τὴν φωνὴν ὥσπερ ἕλκον ἐπὶ τὸν βαπτιζόμενον. Υἱὸν ἀγαπητὸν εἶναι τοῦτον βροντήσασα ἄνωθεν· καὶ τἆλλα 2 κατὰ μέρος διεξιέναι οὐ τῆς παρούσης πραγματείας ἐστίν. Ικανὰ μὲν οὖν καὶ ταῦτα τοῖς ἐντελῶς ὁρᾷν δυνα μένοις εἰς πίστωσιν τῆς θεότητος· ἵνα δὲ καὶ ὁ παχὺς καὶ ὡσανεὶ ἐν σκότῳ κείμενος κόσμος διαυ γασθῇ, καὶ τὸ μέγα τῆς ὑπεραπείρου φιλανθρωπίας φῶς οἱ ἐν ζόφῳ κείμενοι καταθεωρήσωσι, καὶ ὁ πλού τος γνωρισθῇ τῆς χρηστότητος, καὶ σημείοις τε καὶ τάρασιν ἐξαισίοις, φωτίζων τε ὁμοῦ καὶ στηρίζων τῇ πίστει, ἐκφανῆ καὶ διὰ τούτων ὁ θεάνθρωπος Αὐ γος τὴν αὐτοῦ θεότητα ἐπιστώσατο. ΚΕΦΑΛ. ΚΔ΄. Επιτομὴ τῶν ἐν τοῖς τέσσαρσιν Εὐαγγελίοις ὑπερου ῶν θαυμάτων τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰη σοῦ Χριστοῦ τὴν τούτου πληροφορούντων, θεότητα. Τὰς μὲν οὖν καθ᾿ ἕκαστα τῶν αὐτοῦ θεοσημιῶν τό γε νῦν τῷ λόγῳ διατρανοῦν μήτοι γε ἡμῖν τοῖς πολλῷ τῷ χρόνῳ καὶ τρόπῳ τῆς ἐκείνων ἀφεστῶσι
CAPUT XXIII.
Quænam opera in Evangelio descripta, Christum
perfectum hominem, quæ item perfectum Deum ‹sse
declarent.
Τίνα τῶν ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ ἔργῶν ἄνθρωποι
τέλειον ἐμφαίνουσι τὸν Χριστόν· τίνα δὲ
παλιν θεὸν τέλειον.
Verum enimvero, quod perfectus natura homo
Dominus sit, citra tamen naturæ inquinationem et
sordes, aperte astruit novem illa mensium, qua in
utero gestatus est, fctura Dalivitas ejus, educatio, baptismus, tentationes, fames, sitis, labores,
fatigationes, lacryma, angores, somnus, tedium,
et quacunque sunt hominum naturales et irreprehensibiles affectiones: adhæc alapæ, colaphi, flagra, contumeliæ, irrisiones; sputus sannæ
ludibria, et reliqua ejusmodi: præteren crux,
clavi, acetum, fel, lancea: postrema denique,
mors, funus, et sepultura. Atque hæc quidem a
discipulis tum, ad confirmandam carnis ejus fidem,
sunt spectata, posteris autem ex ordine omnibus,
ea sacrorum Evangeliorum scripta exhibent atque
repræsentant. Itaque hæc omnia, Servatorem verum esse hominem, satis indicant. 97 Quod vero
idem perfectus sit Deus, extra confusionem et
contaminationem omnem (ut qui ad subsistentiam
suam divinam, humanam inseparabili modo naturam susceperit, peculiaresque ejus naturæ conditiones sibi proprias reddiderit, neque dedecere se
quicunque illi sunt naturales et irreprehensibiles
affectus putaverit) manifesto declarat: primum
expers seminis e virgine nativitas, et qui circa
eam auditi sunt, cœlestis et angelicæ militiæ,
gloriam canentis, magnifici hymni: stella itineris
Magorum dux, horumque secreto res magnas insinuans muneratio'et adoratio: præterea circa baptismum eximia Joannis testificatio: eaque longe
sublimior, quæ cœlis apertis prorupit, paterna
vox: et qui inde in columbæ specie super ipsum
descendit Spiritus, vocem eam in eum qui baptizabatur peculiariter trahens, Filium dilectum cœlitus
intonans et alia multa, quæ sigillatim recensere
præsentis operæ non est. Satis porro ea quæ dicta
sunt, divinitatis ejus fidem fecerint illis, qui perspicere eam et intelligere solide possint. Cæterum,
ut crassus quoque iste et tenebris obsitus mundus
illustraretur, et homines in caligine versantes immensam incredibilis et plusquam infiniti divini in genus humanum amoris lucem conspicerent, divi.
tiasque bonitatis ejus cognoscerent, prodigiis et miraculis longe maximis edendis, fidem hominum
luculentius adaugens et confirmans, magis atque magis per ea Deus idemque homo Verbum divinitatem suam comprobavit.
᾿Αλλ᾿ ὅτι μὲν ἄνθρωπος τέλειος τὴν φύσιν ὁ Κύ
ριος, ἐκτὸς δηλαδὴ τῶν τῆς φύσεως μολυσμάτων,
παρίστησι σαφῶς ἡ ἐννεάμηνος κύησις, ἡ γέννησις,
ἡ ἀνατροφή, τὸ βάπτισμα, οἱ πειρασμοί, ἡ πεῖνα,
ἡ δίψα, ὁ κόπος, τὸ δάκρυον, ἡ ἀγωνία, ὁ ὕπνος, ἡ
ἀκηδία, καὶ ὅσα φυσικὰ τοῖς ἀνθρώποις πάθη καὶ
ἀδιάβλητα· πρὸς τούτοις τὰ ῥαπίσματα, τὰ κολαφί
σματα, αἱ μάστιγες, οἱ ἀνειδισμοί, οἱ γέλωτες, τὰ
ἐμπτύσματα, ὁ μυκτηρισμός, ἡ χλεύα, καὶ τὰ λοι
πά· πρὸς δὲ ὁ σταυμὸς, οἱ ἦλοι, ὄξος, χολή, λόγχη,
καὶ τὸ τελευταῖον, θάνατος, κηδεία τε καὶ ταφή. Καὶ
ταῦτα μὲν τοῖς μαθηταῖς τηνικάδε ἑωρᾶτο εἰς πίσ
σιωσιν τῆς σαρκός· πᾶσι δὲ τοῖς ἐσεξῆς ἡ τῶν θείων
Εὐαγγελίων παριστάνει γραφή· καὶ ταῦτα μὲν, ὅτι
τέλειος ἄνθρωπος ὁ Σωτήρ· ὅτι δὲ ὁ αὐτὸς καὶ Θεὸς
τέλειος, συγχύσεως δίχα καὶ φυρμοῦ, ἀδιαιρέτως τῇ
ἑαυτοῦ ὑποστάζει τὴν ἀνθρωπίνην προσελάβετο φύσιν, καὶ τὰ ἰδιώματα ταύτης προσῳκειώσατο, μηδ
ὅλως ἐν αἰσχύνης λόγῳ πτιούμενος. Καὶ ὅσα ταύτη
πρόσεστι πάθη φυσικά τε καὶ ἀδιάβλητα, σαφέστατα
παρίστητι πρῶτον ἡ ἄσπορος ἐκ παρθένου γέννη
σις, καὶ ἡ ἐπ' αὐτῇ δοξολογία τῆς οὐρανίου καὶ ἀγ
γελικῆς στρατιᾶς, ἀστὴρ ποδηγῶν Μάγους, καὶ ἡ
ἐκείνων μετὰ συμβολικῶν δώρων προσκύνησιν, καὶ
ἡ ἐπὶ τὸ βάπτισμα μαρτυρία τοῦ Ἰωάννου, καὶ ἡ
μείζων αὖθις αὐτῆς, ἡ τῶν οὐρανῶν ἀνεψγότων
καταῤῥαγεῖσα φωνὴ Πατρικὴ, καὶ τὸ περιστερᾶς ἐν
είδει ἐκεῖθεν ἐφιπτάμενον Πνεῦμα, τὴν φωνὴν ὥσπερ
ἕλκον ἐπὶ τὸν βαπτιζόμενον. Υἱὸν ἀγαπητὸν εἶναι
τοῦτον βροντήσασα ἄνωθεν· καὶ τἆλλα 2 κατὰ μέρος
διεξιέναι οὐ τῆς παρούσης πραγματείας ἐστίν.
Ικανὰ μὲν οὖν καὶ ταῦτα τοῖς ἐντελῶς ὁρᾷν δυναμένοις εἰς πίστωσιν τῆς θεότητος· ἵνα δὲ καὶ ὁ
παχὺς καὶ ὡσανεὶ ἐν σκότῳ κείμενος κόσμος διαυγασθῇ, καὶ τὸ μέγα τῆς ὑπεραπείρου φιλανθρωπίας
φῶς οἱ ἐν ζόφῳ κείμενοι καταθεωρήσωσι, καὶ ὁ πλού
τος γνωρισθῇ τῆς χρηστότητος, καὶ σημείοις τε καὶ
τάρασιν ἐξαισίοις, φωτίζων τε ὁμοῦ καὶ στηρίζων
τῇ πίστει, ἐκφανῆ καὶ διὰ τούτων ὁ θεάνθρωπος Αὐ
γος τὴν αὐτοῦ θεότητα ἐπιστώσατο.
CAPUT XXIV.
Brevis commemoratio admirandorum et supernaturalium miraculorum Domini nostri Jesu Christi,
in quatuor Evangeliis expressorum, quæ quidem
miracula certissimum divinitati ejus perhibent
testimonium.
Et singula quidem seorsim miracula, quibus divinitas ejus est declarata, in præsentia oratione
complecti et explicare, tantum abest ut nostra,
Επιτομὴ τῶν ἐν τοῖς τέσσαρσιν Εὐαγγελίοις
ὑπερου ῶν θαυμάτων τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰη
σοῦ Χριστοῦ τὴν τούτου πληροφορούντων,
θεότητα.
Τὰς μὲν οὖν καθ᾿ ἕκαστα τῶν αὐτοῦ θεοσημιῶν
τό γε νῦν τῷ λόγῳ διατρανοῦν μήτοι γε ἡμῖν τοῖς
πολλῷ τῷ χρόνῳ καὶ τρόπῳ τῆς ἐκείνων ἀφεστῶσι
«Imputato ore exspuent venenatos sputus.» (Lactant.)
col. 705–706page 79 of 392
PG 145:705θεωρίας δυσέφικτα· ἀλλ᾽ οὐδ᾽ αὐτοῖς τοῖς θείοις εὐαγγελισταῖς ἕκαστα τῶν ὁραθέντων ὑπῆρξε διεξελθεῖν· ὥσπερ ἡλιακὰς ἀκεῖνας καὶ κυμάτων ἐπεμ βολάς, δυσχερὲς παντάπασι θεωρεῖν καὶ ἀναμετρεῖν. Ἐκείνοις καὶ γὰρ τὰ ἐπισημότατα καὶ εἰς πειθὼ εὐπαράδεκτα τοῖς ἀκούουσιν εἰπεῖν ἐξεγένετο, τὰ πλείω παραλιποῦσιν, ἅτ᾽ εἰδόσι μὴ ῥᾴδιά γε εἶναι τῷ κόσμῳ πιστεύεσθαι, καὶ τοῖς τὰ τούτου φρονοῦσι, καὶ παχυτέροις τὸν νοῦν. Εἰς τοῦτο γὰρ οἶμαι συν τείνει καὶ τὸν Ἐὰν γράφηται καθ᾽ ἕν, μηδ' αὐτὸν οἷόν τε τὸν κόσμον χωρήσειν τὰ γραφόμενα βιβλία. Διὸ καὶ ἡμεῖς, ὅσα πρὸς τὴν ἀφήγησιν ἐπιτόμως διελθεῖν συντείνοντα ᾑρημένοι, πρὸς τὰ ἐφεξῆς τοῦ λόγου χωρήσομεν. Τίνα τοίνυν εἰσὶν ἃ τὴν Ἰησοῦ πληροφοροῦσι θεότητα; Υδωρ εἰς οἶνον ἐν Κανᾷ γάμῳ λόγῳ μόνῳ μεταβληθέν· ἴασις τε πυρετοῦ δραπετεύοντος λόγῳ, τῆς τε πενθερᾶς Πέτρου, καὶ τοῦ παιδὸς τοῦ βασιλικοῦ· λεπρῶν κάθαρσις μόνῳ θελήματι· ῥῶσις χωλῶν ἐν μόνῳ προστάγματι τυφλῶν πολλῶν καὶ ἐκ γενετῆς ἀνάβλεψις· κωφῶν, ἀλάλων καὶ μογιλάλων γλώσσης τε καὶ ἀκοῆς διάρ θρωσις τε καὶ τράνωσις· συνδρομὴ μελῶν ἐς ταυτότητα χρόνῳ διαλυθεῖσα· ἔδειξεν ὁ ἐκ κεράμων τέσ σαρτι χαλασθείς σχοινίοις, καὶ ὁ ἐπὶ τῇ τοῦ Σολο μῶντος προβατικῇ λή ἔτη ταλαιπωρήσας· ξηρῶν χειρῶν τὰ δεσμὰ ἀνιέμενα· χαμαὶ νευόντων ἀνδρο θωσις· πλείστων παρεμβολὴ δαιμόνων ἀθρόα εἰς φυγὴν τρεπομένη· τῶν ἐν σελήνης παθόντων κάθαρσις· ἀφῇ κρασπέδου ῥύσις ἱσταμένη λαθραίᾳ τοῦ αἵματος· ὁ τοῦ ἑκατοντάρχου παῖς τοῦ προσδοκωμένου κινδύνου ῥυόμενος· Ιαείρου θυγάτριον θανά του λυτρούμενον· παντοίων καὶ ποικίλων πονηρῶν πνευμάτων δίωξις καὶ ἀπέλασις, καὶ σὺν ἀγέλῃ χοία ρων, ἀποπνιγομένῃ τοῖς ὕδασιν. Ἐπὶ τούτοις πέντε άρτοι καὶ ἰχθύες δύο, πεντακισχιλίους εἰς κόρον τρέφοντες, καὶ ἡ τούτων περισσεία δώδεκα κόφινοι· ἐν ἑπτὰ δὲ πάλιν τετρακισχίλιοι τρεφόμενοι ἕτεροι, καὶ ἑπτὰ σπυρίδες θαυμαστῶς περιττεύου σαι· θαλάττης ὡς ἐπὶ στεῤῥότητι ἐδάφους περίπατος, οὐκ αὐτοῦ μόνου, ἀλλὰ καὶ Πέτρου τοῦ κορυ φαίου τῶν μαθητῶν, κατὰ προτροπὴν Ἰησοῦ· σφο ὁρᾶς ἐπιτίμησις καταιγίδος, φιμουμένης θαλάσσης, καὶ πρὸς ἀθρόαν μεταβαλλομένης γαλήνην ἐκ κλύ δωνος· ὁδρωπικοῦ τε γαστήρ συσταλεῖσα τῷ νεύ ματι· καὶ Ναὶν δὲ ἡ πόλις τόν τε χήρας υἱὸν ἐκφορούμενον ἔμπνουν αὖθις ὁρᾷ. Καὶ συνόλως εἰπεῖν, πάσης καὶ παντοίας σωμάτων μαλακίας καὶ ἀσθε-D νείας θεραπεία καὶ ἴασις.
ECCLESIASTICÆ HISTORIE LIB. I.
absumus contemplatione, sit facultatis, ut ne ipsi
quidem divini evangeliste quæque sigillatim, quæ
viderunt, referre potuerint: perinde atque radiorum solis, et fluctum sibi ipsis confertim ingruentium, rationem et numerum inire omnino non est.
Illis siquidem celeberrima quæque, ut quæ fidem
maxime apud auditores habitura essent, commemorare satis fuit: maximam eorum partem quæ
non facile in vulgus probabilia essent, mundove, et
qui hujus studiis tenentur, crassiorique mente
sunt, ut crederentur, persuaderi possent, persequi
supersedentibus. Huc enim referri illud arbitror:
Si omnia sigillatim perscribantur, 98 ne ipsum
quidem mundum recepturum esse, qui scribendi
θεωρίας δυσέφικτα· ἀλλ᾽ οὐδ᾽ αὐτοῖς τοῖς θείοις qui et temporibus et moribus longissime ab eorum
εὐαγγελισταῖς ἕκαστα τῶν ὁραθέντων ὑπῆρξε διεξελ
θεῖν· ὥσπερ ἡλιακὰς ἀκεῖνας καὶ κυμάτων ἐπεμβολάς, δυσχερὲς παντάπασι θεωρεῖν καὶ ἀναμετρεῖν.
Ἐκείνοις καὶ γὰρ τὰ ἐπισημότατα καὶ εἰς πειθὼ
εὐπαράδεκτα τοῖς ἀκούουσιν εἰπεῖν ἐξεγένετο, τὰ
πλείω παραλιποῦσιν, ἅτ᾽ εἰδόσι μὴ ῥᾴδιά γε εἶναι
τῷ κόσμῳ πιστεύεσθαι, καὶ τοῖς τὰ τούτου φρονοῦσι,
καὶ παχυτέροις τὸν νοῦν. Εἰς τοῦτο γὰρ οἶμαι συν
τείνει καὶ τὸν Ἐὰν γράφηται καθ᾽ ἕν, μηδ' αὐτὸν
οἷόν τε τὸν κόσμον χωρήσειν τὰ γραφόμενα βιβλία.
Διὸ καὶ ἡμεῖς, ὅσα πρὸς τὴν ἀφήγησιν ἐπιτόμως
διελθεῖν συντείνοντα ᾑρημένοι, πρὸς τὰ ἐφεξῆς τοῦ
λόγου χωρήσομεν. Τίνα τοίνυν εἰσὶν ἃ τὴν Ἰησοῦ
πληροφοροῦσι θεότητα; Υδωρ εἰς οἶνον ἐν Κανᾷ
γάμῳ λόγῳ μόνῳ μεταβληθέν· ἴασις τε πυρετοῦ cssent, libros. Proinde et nos eorum quæ ad præδραπετεύοντος λόγῳ, τῆς τε πενθερᾶς Πέτρου, καὶ
τοῦ παιδὸς τοῦ βασιλικοῦ· λεπρῶν κάθαρσις μόνῳ
θελήματι· ῥῶσις χωλῶν ἐν μόνῳ προστάγματι
τυφλῶν πολλῶν καὶ ἐκ γενετῆς ἀνάβλεψις· κωφῶν,
ἀλάλων καὶ μογιλάλων γλώσσης τε καὶ ἀκοῆς διάρ
θρωσις τε καὶ τράνωσις· συνδρομὴ μελῶν ἐς ταυτότητα χρόνῳ διαλυθεῖσα· ἔδειξεν ὁ ἐκ κεράμων τέσσαρτι χαλασθείς σχοινίοις, καὶ ὁ ἐπὶ τῇ τοῦ Σολομῶντος προβατικῇ λή ἔτη ταλαιπωρήσας· ξηρῶν
χειρῶν τὰ δεσμὰ ἀνιέμενα· χαμαὶ νευόντων ἀνδρο
θωσις· πλείστων παρεμβολὴ δαιμόνων ἀθρόα εἰς
φυγὴν τρεπομένη· τῶν ἐν σελήνης παθόντων καθαρ
σις· ἀφῇ κρασπέδου ῥύσις ἱσταμένη λαθραίᾳ τοῦ
αἵματος· ὁ τοῦ ἑκατοντάρχου παῖς τοῦ προσδοκωμένου κινδύνου ῥυόμενος· Ιαείρου θυγάτριον θανά
του λυτρούμενον· παντοίων καὶ ποικίλων πονηρῶν
πνευμάτων δίωξις καὶ ἀπέλασις, καὶ σὺν ἀγέλῃ χοία
ρων, ἀποπνιγομένῃ τοῖς ὕδασιν. Ἐπὶ τούτοις πέντε
άρτοι καὶ ἰχθύες δύο, πεντακισχιλίους εἰς κόρον
τρέφοντες, καὶ ἡ τούτων περισσεία δώδεκα κόφι
νοι· ἐν ἑπτὰ δὲ πάλιν τετρακισχίλιοι τρεφόμενοι
ἕτεροι, καὶ ἑπτὰ σπυρίδες θαυμαστῶς περιττεύου
σαι· θαλάττης ὡς ἐπὶ στεῤῥότητι ἐδάφους περίπα
τος, οὐκ αὐτοῦ μόνου, ἀλλὰ καὶ Πέτρου τοῦ κορυ
φαίου τῶν μαθητῶν, κατὰ προτροπὴν Ἰησοῦ· σφοὁρᾶς ἐπιτίμησις καταιγίδος, φιμουμένης θαλάσσης,
καὶ πρὸς ἀθρόαν μεταβαλλομένης γαλήνην ἐκ κλύδωνος· ὁδρωπικοῦ τε γαστήρ συσταλεῖσα τῷ νεύ
ματι· καὶ Ναὶν δὲ ἡ πόλις τόν τε χήρας υἱὸν ἐκφορούμενον ἔμπνουν αὖθις ὁρᾷ. Καὶ συνόλως εἰπεῖν,
πάσης καὶ παντοίας σωμάτων μαλακίας καὶ ἀσθε-D septem rursum panibus quater mille pasti alii, et
νείας θεραπεία καὶ ἴασις.
sportæ septem, quæ insigni superfuerunt miraculo:
sentem narrationem sunt accommodata, compendiose exponendorum delectu habito, ad reliqua
instituti nostri ordine persequenda progrediemur.
Quænam igitur sunt, quæ certam plenamque divinitatis Jesu faciunt fidem? Aqua in vinum solo
verbo versa in nuptiis in Cana, febris verbo itidem
propulsatæ, qua apud Petri socrum, qua apud
regii hominis puerum, curatio; leprosorum voluntate sola purgatio; claudorum item mandato solo
sanatio; multorum etiam a nativitate cæcorum
illuminatio, surdorum, eorumdemque vel difficulter
vel omnino con loquentium, linguæ simul et auditus articulata et clara expeditio; membra quæ
longiore temporis spatio soluta fuerant, ad officium
suum reducta, cum in eo qui a quatuor bajulis ex
tecto per tegulas funibus demissus fuerat, tum in
eo quoque qui ad Probaticam Solomonis triginta
et octo annos æger decubuerat; aridarum manuum
laxata vincula; eorum qui in terram corporis inclinatione vergerent, directa restitutio; plurimorum
dæmonum præsidia et castra uno impetu in fugam
versa; lunatici morbi expiatio; fluxus sanguinis
occulto fimbriae vestis contactu consistens; centurionis puer exspectato et jam imminente periculo
liberatus; Jairi filia a morte reducta; multifariam
variorumque malorum spirituum propulsatio et
ejectio, atque una cum grege porcorum in undis
submersio. Jam quinque panibus, duobusque piscibus quinquies mille viri ad satictatem usque
refecti, horumque reliquiæ duodecim cophini: ac
in mari non alia quam in solido pavimento deambulatio, nec ipsius ea tantum, verum etiam Petri
discipulorum principis, ipsius Jesu cohortatione suscepta; vehementis increpatio procellæ, quæ
mare pacavit, atque ex tempestate sæva ad malaciam et tranquillitatem summam reduxit; hydropici venter, nutu contractus, atque ad statum suum reductus; civitas quoque Naim, quæ elatum
viduæ filium redivivum conspexit; atque, ut semel dicam, varii et omnis generis corporum languoris et imbecillitatis auxilium præsens et curatio.
Chapter XXV, XXVICaput XXV, XXVI
col. 707–708page 80 of 392
PG 145:707ΚΕΦΑΛ. ΚΕ'. Περὶ τῆς θείας μεταμορφώσεως τοῦ Σωτῆ ρος, καὶ τοῦ κατὰ τὸν φίλον αὐτοῦ Λάζαρον ὑπερφυοῦς θαύματος. Καὶ τὸ πάντων κράτιστόν τε καὶ ἄριστον πρὸς τὴν τῆς θεότητος πίστωσιν ἐναργέστατον τῶν θεοσημιῶν ἡ πρὸς τὸ ὄρος μετὰ τῶν μαθητῶν ἄνοδος, καὶ πρὸς τὸ θεοειδὲς τῆς μορφῆς τοῦ σώματος ἀλλαγή· *ς αὐτόπται ἀμυδροῖς ἔχνεσιν οἱ τῶν μαθητῶν πρῶτο κατηξιώθησαν, Πέτρος καὶ οἱ τοῦ Ζεβεδαίου υἱοί. Προσευχομένου μὲν γὰρ αὐτοῦ, εἰς εἶδος ἡλίου καὶ πολλῷ μεῖζον τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἀνέλαμψε· τὰ δὲ ἱμάτια αὐτοῦ οἱάπερ φῶς περιτύγαζον. Ἐκ τῶν τοῦ άδου δὲ πυθμένων καὶ ὁ τοῦ νόμου χορηγὸς ἀνέτρεχε Μωϋσῆς, καὶ Ἡλίας τῆς ἀποκροβῆς ἀποστὰς, ἐμε φανὴς ἀνεδείκνυτο· καὶ ἄμφω δὲ συμπαρῆσαν διομι λούμενοι περὶ τῆς κατ᾿ αὐτὸν πορείας διὰ σταυροῦ, ἣν ἔμελλε μετ᾿ ἀλίγον περαίνειν Ἱερουσαλήμ. Ο δὴ τότε μὲν οἱ μύσται καταπλαγέντες, τέως εἶχον σιγῇ, ὑπερφυές λογιζόμενοι· ὅτε γε μὴν τὸ μεῖζον τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν ἐθεάσαντο, τηνικάδε καὶ τοῦτο πρὸς τοῖς ἄλλοις εἰς πίστιν τρανότερον ἅπασι διεκήρυξαν. Καὶ πρό γε τούτου, ὃ δὴ πρὸς τὸν φίλον αὐτῷ ἐνήργησε Λάζαρον, ἀπὸ Βηθανίας τῆς κώμης ὁρμώμενον, κασίγνητόν γε μὴν ὄντα Μάρθας καὶ Μαρίας αἱ διηκόνουν αὐτῷ. Τούτου θανεῖν ἐγγίζοντος, αἱ σύγγονοι πέμψασαι ὑπεσήμαινον, καὶ ἀμύ νειν ἐκείνῳ ἱκέτευον, Ὁ δὲ, πρὸς δόξαν εἶναι οἱ αὐ τῷ, διωμιλεῖτο τοῖς μαθηταῖς· μετ᾿ ὀλίγον δὲ φάναι κεκοιμῆσθαι τὸν Λάζαρον, καὶ χαίρειν ἐκείνων χά ριν τῷ μὴ παρεῖναι. ὡς δ' ἐκεῖνος θανὼν τῷ τάφῳ Ο τεταρταῖος περιεκλείετο, ἐφίσταται μὲν ὁ Σωτὴρ, καὶ πολλὰ τῶν συγγόνων ἐλεεινὰ σὺν δάκρυσιν ἐπι λεγουσῶν, τέλος ἐπὶ τὸν τάφον ἐφίστατο, καὶ τὸν λίθον αἴρειν διεκελεύετο. Ὁ δὲ μυδῶν ἦν καὶ ὅλων δεινὸν, ἤδη τῶν τόνων τῆς σωματικῆς ἀποῤῥυέντων συμπήξεως. Εὐχῇ δὲ δοὺς ἑαυτὸν, ἐμβριμησάμενός τε καὶ ἄνωθεν τὴν πατρικὴν βοήθειαν ἐπικαλεσάμενος, Λάζαρε, δεύρο ἔξω, βου· καὶ ὁ τεθνηκώς, ὥσπερ ζῶν τῷ φίλῳ καὶ ἀεὶ συμπαρὼν εἶπετο· κει ρίαις τε ἐσφιγμένος προῄει, πᾶσιν ἐξάκουστου γινό μενος θέαμα· καὶ λυθεὶς τῶν σπαργάνων, οἶκ. δὲ ἵετο· τῶν γε μὴν ὄχλων ταραττομένων, καὶ τῶν ἀ χιερέων αὐτόν τε καὶ τὸν Λέξαρον κτεῖναι ποιον «μένων μελέτην, αὖθις τὴν Ἱερουσαλὴμ ἀφεὶς, ἐκεῖ θεν ἐχώρει· καὶ περὶ χῶρον ὃς Εσφραὶμ καλεῖται, ηὐλίζετο. Καὶ τὰ μὲν τῶν ξένων καὶ ὑπερφυων τεραστίων ἐν τούτοις ἦσαν. ΚΕΦΑΛ. ΚϚ'. Περὶ πασῶν τῶν παραβολῶν τοῦ Σωτῆρος ἐπιδρομή. Οὐκ ἄκαιρον δὲ ἴσως συντόμῳ λόγῳ καὶ περὶ τῶν παραβολικῶς αὐτῷ εἰρημένων, ὡς γ' ἐνὸν, σαφηνείας χάριν διεξελθεῖν. Παρὰ μὲν οὖν τῷ Ματθαίῳ πρώτη
99 CAPUT XXV.
De divina transfiguratione Servatoris. et de mirifico Περὶ τῆς θείας μεταμορφώσεως τοῦ Σωτῆ
miraculo in amico Lazaro exhibito.
ρος, καὶ τοῦ κατὰ τὸν φίλον αὐτοῦ Λάζαρον
ὑπερφυοῦς θαύματος.
Sedenim divinorum miraculorum omnium ad Καὶ τὸ πάντων κράτιστόν τε καὶ ἄριστον πρὸς τὴν
fidem divinitatis ejus faciendam potissimum, ma τῆς θεότητος πίστωσιν ἐναργέστατον τῶν θεοσημιῶν
ximum et evidentissimum est, in montem cum ἡ πρὸς τὸ ὄρος μετὰ τῶν μαθητῶν ἄνοδος, καὶ πρὸς
discipulis ascensus ille, et corporis ad divinæ si- τὸ θεοειδὲς τῆς μορφῆς τοῦ σώματος ἀλλαγή· *ς
milem formam mutatio; cujus spectatores ut teαὐτόπται ἀμυδροῖς ἔχνεσιν οἱ τῶν μαθητῶν πρῶτο:
nuibus admodum vestigiis fierent, præcipui ex κατηξιώθησαν, Πέτρος καὶ οἱ τοῦ Ζεβεδαίου υἱοί.
discipulis, honore tanto digni reputati, obtinue- Προσευχομένου μὲν γὰρ αὐτοῦ, εἰς εἶδος ἡλίου καὶ
runt, Petrus et Zebedæi filli. Orante enim eo, πολλῷ μεῖζον τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἀνέλαμψε· τὰ δὲ
instar solis, multoque etiam clarius, facies ejus ἱμάτια αὐτοῦ οἱάπερ φῶς περιτύγαζον. Ἐκ τῶν τοῦ
reluxit, ac vestes perinde atque lux resplendue- άδου δὲ πυθμένων καὶ ὁ τοῦ νόμου χορηγὸς ἀνέτρεχε
runt. Ex imo autem inferorum recessu legis ad- Μωϋσῆς, καὶ Ἡλίας τῆς ἀποκροβῆς ἀποστὰς, ἐμε
minister Moses apparens, et simul Helias ex oc- φανὴς ἀνεδείκνυτο· καὶ ἄμφω δὲ συμπαρῆσαν διομι
cultis latebris exsistens, præsto fuere. Uterque λούμενοι περὶ τῆς κατ᾿ αὐτὸν πορείας διὰ σταυροῦ,
porro cum eo collocuti sunt de migratione ejus ἣν ἔμελλε μετ᾿ ἀλίγον περαίνειν Ἱερουσαλήμ. Ο
per crucem, quam brevi peracturus fuerat in Je- δὴ τότε μὲν οἱ μύσται καταπλαγέντες, τέως εἶχον
rusalem. Cæterum, qui per tam sublimis miraculi σιγῇ, ὑπερφυές λογιζόμενοι· ὅτε γε μὴν τὸ μεῖζον
conspectum arcanis illius sacris initiati essent, τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν ἐθεάσαντο, τηνικάδε καὶ
magnitudine ejus consternati, tum id quidem si- τοῦτο πρὸς τοῖς ἄλλοις εἰς πίστιν τρανότερον ἅπασι
lentio lexere, supra naturæ captum id arbitrantes διεκήρυξαν. Καὶ πρό γε τούτου, ὃ δὴ πρὸς τὸν φίλον
esse. Cum autem postea eo majus vidissent prodi- αὐτῷ ἐνήργησε Λάζαρον, ἀπὸ Βηθανίας τῆς κώμης
gium, ipsam scilicet ex mortuis resurrectionem ejus; ὁρμώμενον, κασίγνητόν γε μὴν ὄντα Μάρθας καὶ
tum demum et hoc una cum aliis, manifestioris cer- Μαρίας αἱ διηκόνουν αὐτῷ. Τούτου θανεῖν ἐγγίζον
tiorisque fidei faciendæ et confirmandæ gratia, om- τος, αἱ σύγγονοι πέμψασαι ὑπεσήμαινον, καὶ ἀμύ
nibus promulgarunt. Præcellit porro et illud, quod νειν ἐκείνῳ ἱκέτευον, Ὁ δὲ, πρὸς δόξαν εἶναι οἱ αὐ
in amico Lazaro, ex vico Bethania orto, Marthæ et τῷ, διωμιλεῖτο τοῖς μαθηταῖς· μετ᾿ ὀλίγον δὲ φάναι
Mariæ, quæ ei inserviebant, fratre præstitit. Eν κεκοιμῆσθαι τὸν Λάζαρον, καὶ χαίρειν ἐκείνων χάjamjam morituro, ad Jesum germanæ nuntium mit- ριν τῷ μὴ παρεῖναι. ὡς δ' ἐκεῖνος θανὼν τῷ τάφῳ
tunt, qui ei id significet, opemque ejus imploret. Ο τεταρταῖος περιεκλείετο, ἐφίσταται μὲν ὁ Σωτὴρ,
At ille, gloriæ id sibi fore sciens, cum discipulis καὶ πολλὰ τῶν συγγόνων ἐλεεινὰ σὺν δάκρυσιν ἐπιfamiliarius colloquitur, ac paulo post Lazarum λεγουσῶν, τέλος ἐπὶ τὸν τάφον ἐφίστατο, καὶ τὸν
obdormivisse, lætarique se eis dixit eorum causa, λίθον αἴρειν διεκελεύετο. Ὁ δὲ μυδῶν ἦν καὶ ὅλων
quod ibi tum non affuerit. Ut vero defunctus ille δεινὸν, ἤδη τῶν τόνων τῆς σωματικῆς ἀποῤῥυέντων
quarium jum diem in sepulcro clausus jacuit, συμπήξεως. Εὐχῇ δὲ δοὺς ἑαυτὸν, ἐμβριμησάμενός
præsto adest Servator: et cum sorores multa mi- τε καὶ ἄνωθεν τὴν πατρικὴν βοήθειαν ἐπικαλεσά
serabiliter cum lacrymis prolocutæ essent, ad mo- μενος, Λάζαρε, δεύρο ἔξω, βου· καὶ ὁ τεθνηκώς,
numentum tandem accedit et lapidem auferre ὥσπερ ζῶν τῷ φίλῳ καὶ ἀεὶ συμπαρὼν εἶπετο· κει
jubet. Ille autem, nervis in compage et connexione ρίαις τε ἐσφιγμένος προῄει, πᾶσιν ἐξάκουστου γινόcorporis diffluentibus, jam putrescebat, graviterque μενος θέαμα· καὶ λυθεὶς τῶν σπαργάνων, οἶκ. δὲ
olebat. Servator porro, cum orationi incubuisset, ἵετο· τῶν γε μὴν ὄχλων ταραττομένων, καὶ τῶν ἀ
atque acrius infremuisset, invocato cœlitus paterno χιερέων αὐτόν τε καὶ τὸν Λέξαρον κτεῖναι ποιον
auxilio, «Lazare, veni foras,» inclamat. Itaque de- μένων μελέτην, αὖθις τὴν Ἱερουσαλὴμ ἀφεὶς, ἐκεῖ·
functus, perinde atque vivens, et amico semper θεν ἐχώρει· καὶ περὶ χῶρον ὃς Εσφραὶμ καλεῖται,
assistens, consequitur; 100 et sepulcralibus fa- ηὐλίζετο. Καὶ τὰ μὲν τῶν ξένων καὶ ὑπερφυων
sciis ligatus, celeberrimum omnibus spectaculum τεραστίων ἐν τούτοις ἦσαν.
prodit, vinculisque eis solutus domum vadit. Multitudine autem tumultuante, ac pontificibus et
ipsius et Lazari occidendi consilium rationemque quærentibus, Hierosolymis relictis, inde secedit:
et finitimum, qui Ephrem dicitur, incolit locum. Ac nova quidem et supra naturam omnem posita miracula sic se habent.
CAPUT XXVI.
Parabolarum omnium Servatoris commemoratio.
Fortasse autem non intempestivum fuerit, oratione brevi et ea quæ ille per parabolas locutus
est, quoad ejus feri potest, clarioris intelligentia
Περὶ πασῶν τῶν παραβολῶν τοῦ Σωτῆρος
ἐπιδρομή.
Οὐκ ἄκαιρον δὲ ἴσως συντόμῳ λόγῳ καὶ περὶ τῶν
παραβολικῶς αὐτῷ εἰρημένων, ὡς γ' ἐνὸν, σαφηνείας
χάριν διεξελθεῖν. Παρὰ μὲν οὖν τῷ Ματθαίῳ πρώτη
col. 709–710page 81 of 392
PG 145:709ὁ πεσὼν ἐκ τοῦ παρήκοντος σπόρος εἰς γῆν· ὁ ἐκ λε βλαστήσας, ξ' τε καὶ ἑκατόν. Δεύτερος ὁ ζιξανίοις ἀναφυείς, καὶ διὰ τοῦτο φειδοῦς ἀξιούμενος. Καὶ ὁ τοῦ νάπυος κόκκος εἰς δένδρον μέγα ὑψούμενος ἢ τε ἀλεύρου ζύμη παραβυομένη τρισίν· ἀγρός τε πολλῷ χρυσίῳ ἐωνημένος τοῦ ἐκεῖσέ πη χάριν κατορωρυγμένου χρυσοῦ· καὶ ὁ πολύτιμος μαργαρίτης, ὃν ἐπὶ κέρδει ὠνήσατο ἔμπορος· πάναγρόν τε ἀσπαλιέως σαγήνῃ περικλειόμενον· εἶτα ἡ τῶν ἐκατὸν προβάτων ἀγέλη, καὶ τὸ ἐκεῖθεν πόῤῥω γεγονὸς ἐν καὶ τῷ καλῷ ποιμένι ἀνασωθέν· ὁ τῶν μυρίων χρεωφειλέτης ταλάντων· ἢ γε τῶν ἐργατῶν μισθαρνία, ἐν ἀνίσῳ ισότητι δικαιοῦσα τὸ δοκοῦν ἄδικον. Οἱ διττοί τε παίδες ἐνηλλαγμένως διαπραξάμενοι, τοῦ πατρὸς κεκληκότος ἐπὶ τὸν ἴδιον ἀμπελῶνα. Επι τούτοις οἱ κάκιστοι γεωργοί, φόνον τῷ υἱῷ τοῦ δεσπό του ἐγκερασάμενοι· καὶ βασιλεὺς γα ους τῷ υἱῷ πολυτελεῖς ἐνεργῶν, καὶ δαιτυμόσιν ἐκ τοῦ σχεδὸν παρευρεθεῖσι συνεστιώμενος· αἵ τε πενταδικαὶ τῶν φρονίμων καὶ μωρῶν παρθένων λαμπάδες, ἡμμέναι τε καὶ ἀποσβεννύμεναι· δεσπότης τέχνῃ νέμων τοῖς σφετέροις δούλοις τὰ τάλαντα, καὶ ποιμὴν διαιρῶν ἐπιστήμῃ τὰ πρόβατα ἐκ δεξιῶν τε καὶ ἐξ εὐωνύμων. Ταύτας μὲν ὁ Ματθαῖος· Μάρκῳ δὲ δ' μόνα ἐκ τού των ἐπῆλθεν εἰπεῖν· διττῶν σπόρων τὴν ἄνισον δό σιν τῆς εἰσφορᾶς· καὶ τῶν ἐκαπᾶν τὰ ζιζάνια τὸν δεσπότην ἐκδυσωπούντων τό τε τοῦ νάπυος δένε δρον· καὶ ᾧ ἦν ἀμπελῶν κληρονόμος κακῶς παρὰ τῶν δούλων θανών. Ο δ' αὖ θεῖος Λουκᾶς πλείστας μὲν συγγράφει· σὺν ἄλλαις δὲ καὶ ταῦτας ἐκτίθησι. Πρῶτον, ὃς οἶκον ἐπὶ πέτρας ἐρείδει, καὶ οὐκ ἐπὶ ψάμμου πήγνυσι τὰ θεμέλια· ὁ ποιλά τε παθὼν εὖ, καὶ ἀφεθεὶς μείζονα τῷ δεσπότῃ· ἔνθεν καὶ ὀφείλων πλείω φιλεῖν· ὅ τε περιπεσὼν τοῖς λῃσταῖς ὁδίτης, καὶ τῷ Σαμαρείτῃ τὰ τῆς ἐπιμελείας κτησάμενος. Πρὸς δὲ ὁ ἀκαιρίᾳ μὲν νυκτὸς προσιών, καὶ τῇ βίᾳ λαμβάνων· πατήρ τε βιαζομένῳ παιδὶ μὴ πονηρὰ νέμων, λίθον δηλαδὴ καὶ σκορπίον· πονηρόν τε πνεῦμα τὸ σεσαρωμένην τὴν οἰκίαν εὑρὸν, καὶ μεθ' ἑτέρων ζ' ἐπεισοικιζόμενον, καὶ χείρονα των προτέ των διαπραττόμενον. Σκόπει δὲ καὶ τὸν δοῦλον ἐκ γάμου τὸν δεσπότην ἐπανήκοντα προσδεχόμενον. καὶ συχῆν κόπρον προσιεμένην ἐς τρίτον ἔτος, καρ ποῦ δὲ στρήσει ἐκκοπτομένην τῷ γεωργῷ. "Αλλην αὖθις συκῆν ἀκαρπία ξηραινομένην. Σαροῦσά τε τὴν οἰκίαν γυνὴ, καὶ τῇ τῆς δραχμής εὑρέσει, τὰς ἐγγειτόνων καλοῦσα, καὶ ὑπερφυῶς χαίρουσα. "Ασω τός τε πατρὶ συμπαθεί προσιών, καὶ τῆς πατρικῆς υιοθεσίας παρὰ δόξαν καταξιούμένος· οἰκονόμος, τε τῆς καλῆς ἀδικίας ἐκ προμηθείας ἄλλην χάριν ἐκ τῶν χρεῶν ὑφαιρούμενος· καὶ πένης Λάζαρος ἕλο κεσι βρύων, καὶ ἀσυμπαθής πλούσιος ἐν μέσῃ φλογί τῆς καμίνου δρόσον αἰτῶν. Ἐπὶ τούτοις καὶ τελώ νης, τύπτων μὲν τὸ στῆθος τεταπεινωμένῳ φρονήματι, καὶ οὐρανοὺς ἀνοίγων· Φαρισαῖος δὲ τὸ τύφῳ κενῷ τῷ ὑψοῦσθαι πίπτων χαμαί· καὶ ὁ τῶν μνῶν μερισμός, τοῖς δέκα δούλοις διανεμόμενος. ᾿Αλλ' ἐν τούτοις μὲν καὶ αἱ παραβολαί· μεθ' ὧν καὶ τινα ἕτερα αἰνιγματωδῶς παρέπλεξε, τήν τε παλαιὰν καὶ
ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. I.
ὁ πεσὼν ἐκ τοῦ παρήκοντος σπόρος εἰς γῆν· ὁ ἐκ causa referre. Itaque prima apud Malthæum paraλε βλαστήσας, ξ' τε καὶ ἑκατόν. Δεύτερος ὁ ζιξανίοις
ἀναφυείς, καὶ διὰ τοῦτο φειδοῦς ἀξιούμενος. Καὶ ὁ
τοῦ νάπυος κόκκος εἰς δένδρον μέγα ὑψούμενος
ἢ τε ἀλεύρου ζύμη παραβυομένη τρισίν· ἀγρός τε
πολλῷ χρυσίῳ ἐωνημένος τοῦ ἐκεῖσέ πη χάριν κατο
ρωρυγμένου χρυσοῦ· καὶ ὁ πολύτιμος μαργαρίτης,
ὃν ἐπὶ κέρδει ὠνήσατο ἔμπορος· πάναγρόν τε ἀσπα
λιέως σαγήνῃ περικλειόμενον· εἶτα ἡ τῶν ἐκατὸν
προβάτων ἀγέλη, καὶ τὸ ἐκεῖθεν πόῤῥω γεγονὸς ἐν
καὶ τῷ καλῷ ποιμένι ἀνασωθέν· ὁ τῶν μυρίων χρεω
φειλέτης ταλάντων· ἢ γε τῶν ἐργατῶν μισθαρνία,
ἐν ἀνίσῳ ισότητι δικαιοῦσα τὸ δοκοῦν ἄδικον. Οἱ
διττοί τε παίδες ἐνηλλαγμένως διαπραξάμενοι, τοῦ
πατρὸς κεκληκότος ἐπὶ τὸν ἴδιον ἀμπελῶνα. Επι
τούτοις οἱ κάκιστοι γεωργοί, φόνον τῷ υἱῷ τοῦ δεσπό
του ἐγκερασάμενοι· καὶ βασιλεὺς γα ους τῷ υἱῷ
πολυτελεῖς ἐνεργῶν, καὶ δαιτυμόσιν ἐκ τοῦ σχεδὸν
παρευρεθεῖσι συνεστιώμενος· αἵ τε πενταδικαὶ τῶν
φρονίμων καὶ μωρῶν παρθένων λαμπάδες, ἡμμέναι
τε καὶ ἀποσβεννύμεναι· δεσπότης τέχνῃ νέμων τοῖς
σφετέροις δούλοις τὰ τάλαντα, καὶ ποιμὴν διαιρῶν
ἐπιστήμῃ τὰ πρόβατα ἐκ δεξιῶν τε καὶ ἐξ εὐωνύμων.
Ταύτας μὲν ὁ Ματθαῖος· Μάρκῳ δὲ δ' μόνα ἐκ τού
των ἐπῆλθεν εἰπεῖν· διττῶν σπόρων τὴν ἄνισον δόσιν τῆς εἰσφορᾶς· καὶ τῶν ἐκαπᾶν τὰ ζιζάνια τὸν
δεσπότην ἐκδυσωπούντων τό τε τοῦ νάπυος δένε
δρον· καὶ ᾧ ἦν ἀμπελῶν κληρονόμος κακῶς παρὰ
τῶν δούλων θανών. Ο δ' αὖ θεῖος Λουκᾶς πλείστας
μὲν συγγράφει· σὺν ἄλλαις δὲ καὶ ταῦτας ἐκτίθησι.
Πρῶτον, ὃς οἶκον ἐπὶ πέτρας ἐρείδει, καὶ οὐκ ἐπὶ
ψάμμου πήγνυσι τὰ θεμέλια· ὁ ποιλά τε παθὼν εὖ,
καὶ ἀφεθεὶς μείζονα τῷ δεσπότῃ· ἔνθεν καὶ ὀφείλων
πλείω φιλεῖν· ὅ τε περιπεσὼν τοῖς λῃσταῖς ὁδίτης,
καὶ τῷ Σαμαρείτῃ τὰ τῆς ἐπιμελείας κτησάμενος.
Πρὸς δὲ ὁ ἀκαιρίᾳ μὲν νυκτὸς προσιών, καὶ τῇ βίᾳ
λαμβάνων· πατήρ τε βιαζομένῳ παιδὶ μὴ πονηρὰ
νέμων, λίθον δηλαδὴ καὶ σκορπίον· πονηρόν τε
πνεῦμα τὸ σεσαρωμένην τὴν οἰκίαν εὑρὸν, καὶ μεθ'
ἑτέρων ζ' ἐπεισοικιζόμενον, καὶ χείρονα των προτέ
των διαπραττόμενον. Σκόπει δὲ καὶ τὸν δοῦλον ἐκ
γάμου τὸν δεσπότην ἐπανήκοντα προσδεχόμενον.
καὶ συχῆν κόπρον προσιεμένην ἐς τρίτον ἔτος, καρ
ποῦ δὲ στρήσει ἐκκοπτομένην τῷ γεωργῷ. "Αλλην
αὖθις συκῆν ἀκαρπία ξηραινομένην. Σαροῦσά τε
τὴν οἰκίαν γυνὴ, καὶ τῇ τῆς δραχμής εὑρέσει, τὰς
ἐγγειτόνων καλοῦσα, καὶ ὑπερφυῶς χαίρουσα. "Ασω·
τός τε πατρὶ συμπαθεί προσιών, καὶ τῆς πατρικῆς
υιοθεσίας παρὰ δόξαν καταξιούμένος· οἰκονόμος, τε
τῆς καλῆς ἀδικίας ἐκ προμηθείας ἄλλην χάριν ἐκ
τῶν χρεῶν ὑφαιρούμενος· καὶ πένης Λάζαρος ἕλο
κεσι βρύων, καὶ ἀσυμπαθής πλούσιος ἐν μέσῃ φλογί
τῆς καμίνου δρόσον αἰτῶν. Ἐπὶ τούτοις καὶ τελώ
νης, τύπτων μὲν τὸ στῆθος τεταπεινωμένῳ φρονή
ματι, καὶ οὐρανοὺς ἀνοίγων· Φαρισαῖος δὲ τὸ τύφῳ
κενῷ τῷ ὑψοῦσθαι πίπτων χαμαί· καὶ ὁ τῶν μνῶν
μερισμός, τοῖς δέκα δούλοις διανεμόμενος. ᾿Αλλ' ἐν
τούτοις μὲν καὶ αἱ παραβολαί· μεθ' ὧν καὶ τινα
ἕτερα αἰνιγματωδῶς παρέπλεξε, τήν τε παλαιὰν καὶ
bola est, semen, pro eo atque decebat, in terram
cadens, partim trigecuplum, partim sexagecuplumn, atque etiam centuplum germinans. Secunda,
ager zizania superinsita habens: cui ob id ut parceretur, dignum visum est. Sequitur sinapis granum, in altam arborem excrescens. Et farinæ fermentum; tribus satis exceptum. Item multo auro
comparatus ager, propter defossum ibi auri thesaurum. Pretiosa item illa margarita, quam lucri
causa mercator emit. Præterea omne genus piscium, sagena piscatoris conclusum. Postea centum
ille ovium grex: et ovis una, quæ longius inde
aberrans, bono pastori servata est. Decem millium
debitor talentorum. Operarum mercede conductio,
in inæquali æqualitate ad æquitatem deducens quod
videbatur iniquum. Duo filii, qui a patre vocati, et
in vineam suam missi, ordine inverso opus faciunt.
Hic succedunt pessimi agricolæ, qui herili filio
necem crearunt. Insuper rex magnificas filio nuptias struens, et cum convivis ex tempore conquisitis convivium celebrans.Item quinæ et prudentium
et fatuarum virginum lampades, vel ardentes, vel
exstinctæ. Paterfamilias prudenter servis suis talenta dividens. Et pastor prudenter oves ad dextram et sinistram segregans. Et has quidem Matthæus habet. Marco vero quatuor tantum ex his
referre in mentem venit. Inæqualem scilicet reditum duplicis seminis et eos qui patremfamilias
suadendo orant, ut zizania evellere permittat; sinapis arborem, et vineæ hæredem pessime a servis
cæsum. 101 Lucas porro divinus plurimas congerit: et inter reliquas has quoque exponit. Pris
mum, de eo qui domum super petram firmiter
construit, et non in arena fundamenta jacit. De
eo qui a domino per grandioris debiti remissionem
magno affectus est beneficio, unde eo plus atque
vehementius eum amare debuerit. Deinde viator,
qui in prædones incidit, et a Samaritano curaturam obtinuit. Ad hæc is qui intempesta nocte accedit, importunitate, quod petit, impetrat. Item
pater puero cogenti, non res malas, ut lapidem
aut scorpionem, tribuens. Præterea spiritus malignus domum scopis purgatam inveniens,et in eam
cum aliis septem immigrans, prioribusque deteriora faciens. Observa mihi et servum, qui ex nupliis dominum redeuntem exspectat. Nec minus et
ficum, quæ tertium jam annum stercorationem admiserat quod autem fructum non tulerit, ab
agricola excisa sit.Alteram item ficum quæ propter
sterilitatem arefacta est. Insuper mulierem scopis
domum purgantem, et ob drachmæ inventionem
vicinas vocantem, majoremque in modum gaudentem. Est præterea luxu perditus filius, commiserantem patrem complexus, adoptionemque paternam præter spem ut opinionem consecutus. Dispensator item bonæ laudatæque iniquitatis, qui
singulari providaque solertia aliam gratiam sibi
ex debitis pecuniis paravit. Pauper quoque Laza-
Chapter XXVIICaput XXVII
col. 711–712page 82 of 392
PG 145:711σιλείας τὸ ἐντελὲς, καὶ τὸ τῆς ἐπιδόσεως τοῦ κηρύγματος, ἀρίστως διὰ τούτων ὑπαινιξάμενος· ἕως οὗ ἀτελεῖς ἦσαν οἱ μύσται μήπω μυηθέντες τὰ τελεώτερα. τὴν νέαν Διαθήκην ἐμφαίνων, καὶ τῆς ἐσομένης βα Ο ΚΕΦΑΛ. ΚΖ'. Ὡς των τριάκοντα τριῶν ἐτῶν συμπεπεραίως μένων, εἰς Βηθανίαν ὁ Σωτὴρ ἥκει· καὶ περὶ τῆς πόρτης καὶ τῶν βαΐων, καὶ τῆς ξηρανθείσης συκῆς. Μετὰ δὲ τοῦτο, ἐπεὶ ὁ τριετής τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ χρόνος τῆς ἐπὶ γῆς διατριβῆς ἐν διδασκαλίᾳ πέρας εἶχεν· ἐχρῆν δὲ ἄρα αὐτὸν κατὰ τὰ ἐκ προκαταβολῆς κόσμου διωρισμένα, και Γραφαῖς ἁγίαις τεθεσπισμένα, προεῖναι μὲν τὴν αὐτοῦ ζωὴν ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς τε καὶ σωτηρίας· θανάτῳ δὲ πρὸς τοὺς ἐν ᾅδου γενόμενον τοὺς ἀξίους ζωῶσαι, ὅσοι δὴ καὶ πιστεῦσαι ἠνέσχοντο, καὶ πρὸς τὸν παράδεισον ἀνα σῶσαι, ἀρχηγὸν καὶ αἴτιον ζωῆς αἰωνίου γενόμενον. Διά τοι τοῦτο μετὰ τὸ ταῦτα πάντα πρᾶξαι τον θεαρχικώτατον Λόγον, καὶ τοῖς ἰδίοις εὐαγγελίσασθαι μαθηταῖς, ὅσον ἤδη ἐγγὺς εἶναι τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν, καὶ τοῖς αἰχμαλωτισθεῖσι τῷ Σατανᾷ κηρύξαι τὴν ἄφεσιν, πρὸς δὲ καὶ τοῖς ἐσκοτισμένοις τὸν νοῦν, καὶ τῇ ἀπιστία πεπηρωμένοις, φῶς ἀντι λάμψαι μέγα· καὶ καλέσαι μὲν ἐνιαυτὸν Κυρίου δεκτὸν, καὶ ἡμέραν ἀνταποδόσεως, παράκλησιν δὲ τοῖς πενθοῦσιν ἐν τῇ Σιών· τοὺς αὐτῷ μυσταγωγή θέντας παραλαβών, ἐγγίζει μὲν εἰς Βηθανίαν τὴν κώμην· διέχει δὲ αὕτη τῶν Ἱεροσολύμων ὡσεὶ στά διά που μάλιστα πέντε καὶ δέκα. Σίμων δὲ ὁ λεπρός αὐτὸν εἰς ξενίαν ἐκάλει, ὃν ἀπόκρυφοι βίβλοι καὶ πατέρα εἶναι τοῦτον Λαζάρου σαφῶς ἡμῖν ἐκδε δώκασιν· ἔνθα δὲ καὶ τχοφῆς ἀπτόμενος, συνεσθίοντα εἶχε καὶ ὃν πρὸ βραχέος ανέστησε Λάζαρον. Ἐκεῖ δὴ καὶ ἡ τοῦ Λαζάρου ἀδελφὴ Μαρία δεξιουμένη τὸν Ἰησοῦν, οἷα Θεόν, τῇ παλινζωία τοῦ ἀδελφοῦ, μύρα πολυτίμῳ τὴν ἐκείνου κατεδίαινε κεφαλήν· ὥσπερ δῆτα καὶ ἄλλη πρότερον περὶ τὰ μέσα που του κηρύγματος, καὶ αὖθις ἄλλη γυνή, πορνείᾳ τὸν πάντα βίον συζήσασα πρὸ τοῦ πάθους βραχύ, τῆς Ἱεροσολύμων ἐκτὸς, μύρῳ βαρείας ὄντι ὁλκῆς, τῶν ποδῶν κατέβρει τοῦ Ἰησοῦ, τὸ τοῦ ἐνταφιασμού προτυποῦσα μυστήριον· καὶ ταῖς θριξὶ δι' ὧν πολ λοὺς εἰς τὸν τῆς ἀπωλείας καθείλκυσεν ὅλισθον, οἷα σπόγγοις χρωμένη, καὶ τούτους ἐκμάσσουσα· ἡ δὲ καὶ δάκρυσι τὸ μύρον μιγνῦσα, τῆς τῶν ἁμαρτιῶν βαρείας ἁλύσεως ἀπηλλάττετο. Εντεῦθεν ἵν' αίσιον πέρας αἱ περὶ αὐτοῦ πᾶσαι σχοῖεν Γραφαί, πώλῳ μὲν υἱῷ ὑποζυγίου ὁ θρόνοις χερουβικοῖς ἐποχούμενος ἐπιβαίνει, καὶ διὰ τῶν πυλῶν εἰσήλαυνεν Ἱερου
σιλείας τὸ ἐντελὲς, καὶ τὸ τῆς ἐπιδόσεως τοῦ κηρύγ
ματος, ἀρίστως διὰ τούτων ὑπαινιξάμενος· ἕως οὗ
ἀτελεῖς ἦσαν οἱ μύσται μήπω μυηθέντες τὰ τελεωτερα.
rus, ulceribus scatens; immisericorsque rursus τὴν νέαν Διαθήκην ἐμφαίνων, καὶ τῆς ἐσομένης βαdives, in media camini flamma aquæ rorem petens.
Insuper publicanus, pectus submisso atque humili
animo percutiens, et cœlum aperiens; Pharisæus
ediverso, vano tumore sublatus, humi decidens.
Minarum distributio in decem servos facla. Atque in his quidem parabolæ consistunt. Cum quibus
ille et alia quædam per obscuram insinuationem implicuit, vetus et novum Testamentum significans,
et simul futuri regni absolutam perfectionem, simul incrementum doctrinæ et prædicationis optime
per ea adumbrans: tantisper dum imperfecti etiamnum, nec dum absolutioribus sacris satis initiati
essent discipuli.
102 CAPUT XXVII.
Ut triginta tribus annis expletis. Servator Bethaniam
venerit; et de muliere meretrice, et de palmarum
ramis, item de arefacta ficu.
Deinceps, cum triennalis temporis Filii Dei in
terris, doctrina sua promulganda, conversatio finem suum haberet, oporteretque ipsum pro eo
atque a mundi constitutione præfinitum constitutumque, atque oraculis sanctarum Scripturarum
prædictum fuerat, vitam suam pro muudi vita et
salute ponere, nec non per mortem ad inferos
descendere, ut dignos idoneosque, qui videlicet
constanter in fide perseverassent, in vitam, ipsumque adeo paradisum, tanquam princeps et auctor
vitæ æternæ reduceret: cumque ejus rei gratia
summum Dei Verbum jam perfecisset omnia, ac
discipulis suis læto significasset nuntio, appropinquare regnum cœlorum; a Satana quoque captis
Ο
Ὡς των τριάκοντα τριῶν ἐτῶν συμπεπεραίως
μένων, εἰς Βηθανίαν ὁ Σωτὴρ ἥκει· καὶ
περὶ τῆς πόρτης καὶ τῶν βαΐων, καὶ τῆς
ξηρανθείσης συκῆς.
Μετὰ δὲ τοῦτο, ἐπεὶ ὁ τριετής τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ
χρόνος τῆς ἐπὶ γῆς διατριβῆς ἐν διδασκαλίᾳ πέρας
εἶχεν· ἐχρῆν δὲ ἄρα αὐτὸν κατὰ τὰ ἐκ προκαταβολῆς
κόσμου διωρισμένα, και Γραφαῖς ἁγίαις τεθεσπι
σμένα, προεῖναι μὲν τὴν αὐτοῦ ζωὴν ὑπὲρ τῆς τοῦ
κόσμου ζωῆς τε καὶ σωτηρίας· θανάτῳ δὲ πρὸς τοὺς
ἐν ᾅδου γενόμενον τοὺς ἀξίους ζωῶσαι, ὅσοι δὴ καὶ
πιστεῦσαι ἠνέσχοντο, καὶ πρὸς τὸν παράδεισον ἀνασῶσαι, ἀρχηγὸν καὶ αἴτιον ζωῆς αἰωνίου γενόμενον.
Διά τοι τοῦτο μετὰ τὸ ταῦτα πάντα πρᾶξαι τον θεαρχικώτατον Λόγον, καὶ τοῖς ἰδίοις εὐαγγελίσασθαι
μαθηταῖς, ὅσον ἤδη ἐγγὺς εἶναι τὴν τῶν οὐρανῶν
βασιλείαν, καὶ τοῖς αἰχμαλωτισθεῖσι τῷ Σατανᾷ
κηρύξαι τὴν ἄφεσιν, πρὸς δὲ καὶ τοῖς ἐσκοτισμένοις
τὸν νοῦν, καὶ τῇ ἀπιστία πεπηρωμένοις, φῶς ἀντι
λάμψαι μέγα· καὶ καλέσαι μὲν ἐνιαυτὸν Κυρίου
δεκτὸν, καὶ ἡμέραν ἀνταποδόσεως, παράκλησιν δὲ
τοῖς πενθοῦσιν ἐν τῇ Σιών· τοὺς αὐτῷ μυσταγωγή
θέντας παραλαβών, ἐγγίζει μὲν εἰς Βηθανίαν τὴν
κώμην· διέχει δὲ αὕτη τῶν Ἱεροσολύμων ὡσεὶ στά
διά που μάλιστα πέντε καὶ δέκα. Σίμων δὲ ὁ λεπρός
αὐτὸν εἰς ξενίαν ἐκάλει, ὃν ἀπόκρυφοι βίβλοι καὶ
πατέρα εἶναι τοῦτον Λαζάρου σαφῶς ἡμῖν ἐκδεδώκασιν· ἔνθα δὲ καὶ τχοφῆς ἀπτόμενος, συνεσθίοντα
εἶχε καὶ ὃν πρὸ βραχέος ανέστησε Λάζαρον. Ἐκεῖ δὴ
καὶ ἡ τοῦ Λαζάρου ἀδελφὴ Μαρία δεξιουμένη τὸν
Ἰησοῦν, οἷα Θεόν, τῇ παλινζωία τοῦ ἀδελφοῦ, μύρα
πολυτίμῳ τὴν ἐκείνου κατεδίαινε κεφαλήν· ὥσπερ
δῆτα καὶ ἄλλη πρότερον περὶ τὰ μέσα που του
libertatem, eisque quorum animi tenebris obfu.
scati atque incredulitate excæcati essent, ingens
lumen affuturum annuntiasset, ad prædicandum
annum Domini acceptum, et diem retributionis,
consolationem vero lugentibus in Sion: receptis
secum, quos sacris mysteriisque suis inbuerat,
accedit ad Bethaniam vicum, qui Hierosolymis ad
stadia maxime quindecim abest. Ibi eum Simon
leprosus hospitio excipit quem apocryphi libri
patrem Lazari fuisse aperte tradunt. Apud hunc,
cum cibum caperet, convivam simul, quem non ita
pridem in vitam restituisset, Lazarum habuit. Ibi
quoque Lazari soror Maria humaniter excepto
Jesu, tanquam Deo, propter redivivam restitutionem fratris, unguento pretioso caput ejus imbuit.
Quemadmodem scilicet et alia antehac circiter κηρύγματος, καὶ αὖθις ἄλλη γυνή, πορνείᾳ τὸν
medium prædicationis tempus; atque iterum alia
mulier quæ vitam meretricio quæstu toleraverat,
paulo ante passionem extra Hierosolyma unguento
ingentis ponderis et pretii, pedes Jesu lavit, sepulturæ adumbrans et repræsentans mysterium.
Quæ sane mulier, quibus multos in perditionis
attraxerat lubricitatem, capillis, tanquam spongiis
pedes ejus extersil, unguentumque lacrymis miscens,gravi peccatorum est calena liberata. Deinde,
ut competentem debitumque finem Scripturæ de
eo prodits haberent, 108 pullo subjugalis juSimon is Lazari pater.
πάντα βίον συζήσασα πρὸ τοῦ πάθους βραχύ, τῆς
Ἱεροσολύμων ἐκτὸς, μύρῳ βαρείας ὄντι ὁλκῆς, τῶν
ποδῶν κατέβρει τοῦ Ἰησοῦ, τὸ τοῦ ἐνταφιασμού
προτυποῦσα μυστήριον· καὶ ταῖς θριξὶ δι' ὧν πολλοὺς εἰς τὸν τῆς ἀπωλείας καθείλκυσεν ὅλισθον, οἷα
σπόγγοις χρωμένη, καὶ τούτους ἐκμάσσουσα· ἡ δὲ
καὶ δάκρυσι τὸ μύρον μιγνῦσα, τῆς τῶν ἁμαρτιῶν
βαρείας ἁλύσεως ἀπηλλάττετο. Εντεῦθεν ἵν' αίσιον
πέρας αἱ περὶ αὐτοῦ πᾶσαι σχοῖεν Γραφαί, πώλῳ
μὲν υἱῷ ὑποζυγίου ὁ θρόνοις χερουβικοῖς ἐποχούμε
νος ἐπιβαίνει, καὶ διὰ τῶν πυλῶν εἰσήλαυνεν Ἱερου
tribus mulieribus Christus unctus est. Unde nonnulli doctores tres Marias faciunt.
col. 713–714page 83 of 392
PG 145:713σαλήμ. Ὁ δὲ ὄχλος εἰσόδιον τιμὴν αὐτῷ σχεδιάζοντες, οἷά τινι ἐξαισίῳ καὶ ὑπὲρ ἄνθρωπον κυρίῳ τῷ ὄντι καὶ βασιλεῖ, ᾠδὰς δημοσίους ἐπέπλεκον. Πρὸς δὲ καὶ πληθὺς νηπίων περὶ αὐτὸν ἤθροιστο, παιάνας θείους ἐξᾴδουσα· καὶ οἱ μὲν αὐτῶν τὰ ἱμάτια τῇ γῇ ἐπεστρώννυον· εἰσὶ δὲ οἳ καὶ κλάγους ἐλαιῶν καὶ φοινίκων κατακλῶντες, τοὺς μὲν τοῖς ποσὶν ὑπέῤῥιπτον· ἄλλοι δὲ καὶ χερσὶν ἀνασείοντες, ἐπεκρότουν ἐξαισίαις ᾠδαῖς· οἱά τινι τροπαιούχῳ καὶ νι κητῇ, Ὡσαννὰ τῷ υἱῷ Δαυϊδ, λέγοντες· εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου, Θεὸς Κύριος, καὶ ἐπέφανεν ἡμῖν. Καὶ ταῦτ᾽ ἐπεβόων μακρὰν ποιούμενοι προπομπὴν, ἄχρις οὗ εἰσῄει μετὰ δόξης τῷ ἱερῷ. Ὅθεν καὶ τοὺς θεοκαπήλους ἐξελάσας τῷ φραγγελίῳ μετ᾿ ἐξουσίας ὅτι πλείστης καὶ παρρησίας πολλῆς, εἰς τὸν κατ᾿ αὐτοῦ φθόνον, καὶ τὴν λυσσώδη μανίαν ἐκείνην, τους ἐναγεῖς διανέστησε. Τόπον δὲ τῇ ὀργῇ διδούς (πρὸς γὰρ φόνον ἦσαν ὁρμῶντες, ἅτε δὴ τὸν κόσμον ὀπίσω αὐτοῦ βλέποντες ἐφεπόμενον), ἔξεισιν αὖθις τῆς Ἱερουσαλὴμ ὁ Σωτὴρ εὐχῆς ἕνεκα. Ικανῇ δὲ χρόνου τριβῇ ἐπανήκων αὖθις, πρωτα δὲ ἦν, καὶ πρόσπεινος ἤδη γενόμενος, ὁ δῆτα οἰκεῖον τῆς ἀνθρωπότητος ἦν, πρός τινα συκῆν ἀποκλίνει. Επεὶ δε μὴ καρπὸς ἐκείνῃ παρῆν, ἐπαρᾶται μὲν εὐθὺς ἐκείνῃ τὰ ἔσχατα, οἷα δὴ ἀρχηγῷ τὰ πρῶτα γενομένῃ τῆς παραβάσεως καὶ ἀθρόον τῆς ὑγρότητος ἁπάσης διατακείσης αὐτῇ, ξηρὰ τοῖς πᾶσι καθεωρᾶτο. Ὃ δὴ τῆς ἐν αὐτῷ θεό τητος έργον πάντως αριδηλότατον· καὶ γὰρ ὥσπερ φυσικὴ θέλησις ἀνθρώπου ἐν αὐτῷ καὶ θέλησις κατὰ φύσιν θεοῦ, οὕτω καὶ ἀνθρώπου καὶ Θεοῦ ἐνέργεια ἐν τῷ αὐτῷ ἑωρᾶτο. Φύσις γὰρ ἑκατέρα τὰ οἰκεῖα ἑαυτῇ καὶ ἤθελε καὶ ἐνήργει μετὰ τῆς θατέρου κοι νωνίας. Οὐ γὰρ ἀκοινωνήτως ἑκατέρα φύσις τὰ ἴδια ἔπραττεν· ἀλλὰ καὶ ἡ θεότης μετὰ τῆς ἀνθρωπότητος, καὶ ἡ ἀνθρωπότης αὖθις σὺν τῇ θεότητι, τὰ προσήκοντά γε ἑκάστῃ ὑπερφυῶς ἔπραττον. Ἔνθεντοι, ὥσπερ τὰ τῆς θεαρχίας ἴδια τῷ τοῦ ἀνθρώπου Γιῷ μεταδίδοται, οὕτως αὖθις τὰ τοῦ ἀνθρώπου φυσικὰ ἀσθενήματα τῷ Θεῷ λόγῳ σαφῶς ἀντιδέδο καὶ διὰ τὴν καθ' ὑπόστασιν ἕνωσιν. Ηνίττετο δ' ἴσως ἡ ψυχή ξηρανθεῖσα καὶ τὴν τῆς συναγωγῆς ἀκαρπίαν τῶν Ἰουδαίων καὶ τοίνυν πᾶσα ψυχή λογικὴ τῇ πρὸς Χριστὸν ἀπιστίᾳ κεκρατημένη, κἂν τοῖς τοῦ γράμματος νόμοις οἴά τισι φύλλοις μάλα κομᾶν ἐκλογίζηται, τοῦ τῆς ἐν Χριστῷ πίστεως νό μου, ᾧ ἐκεῖνος μάλιστα τρέφεται, διαπίπτουσα, τῆς 104 τοῦ Θεοῦ εὐλογίας πόρξω γινομένη, ξηραίνεται.
ECCLESIASTICE HISTORIÆ LIB. 1.
σαλήμ. Ὁ δὲ ὄχλος εἰσόδιον τιμὴν αὐτῷ σχεδιάζον- mnenti, qui thronis Cherubim vehitur, insidens,
patentibus portis Hierosolyma ingreditur. Ibi multitudo honorem eum qui ex itinere advenientibus
debetur, deproperans, quasi cuidam præstanti,
hominemque superanti, reveraque Domino et Regi,
carmina publicitus canit. Puerorum præterea tenerorum catervæ circa eum congregantur, divinos
pæanas et victoriæ carmina accinentes: atque ex
his alii vestimenta humi sternunt, alii olearum et
palmarum ramos frangentes, partim pedibus ejus
subjiciunt, partim manibus quatientes, magnifcis
ci applaudunt apprecationibus, perinde atque triumphatori et victori cuidam: Hosanna, dicentes,
flio David: benedictus qui venit in nomine Domini 20.
Deus Dominus, et apparuit nobis. Atque ita vociferabantur longius eum prosequentes, donec cum
laude et gloria in templum est ingressus. Undo ille
rerum sacrarum nundinatores, sanctarumque cœremoniarum et mysteriorum depravatores, Nagello
cum libertate plurima ac potestate maxima, ad invidiam usque, et furibundam illam eorum insaniam
expellens, sceleratos et impios evertit. Iræ deinde
cedens (jam enim in cædem ejus ruebant, tanquam
mundum ipsum post eum euntem conspicati) Hierosolymis Servator precationis ergo egreditur. Po
stea vero, interposita aliqua temporis more, 60
revertens (mane tum erat) cum fames ei incessis -
set, quod scilicet proprium humanæ conditionis
erat, ad quamdam divertit ficum: cui cum nullus
inesset fructus, ultima statim ei per exsecrationem
imprecatur, utpote quæ auctor primum et dux
transgressionis fuerit Atque illa, humore pro.
tinus omni prorsus exarescente, arida omnibus
exhibetur. Quod sane in eo spectatissimum omnibus modis divinitatis opus fuit. Etenim, siculi naturalis simul et hominis et idem Dei voluntas, ita
simul et hominis et Dei efficacia atque actio in
ipso eodem conspiciebatur. Utraque namque natura, quæ propria el essent, simul et volebat et
efficiebat, cum alterius naturæ scilicet communicatione, utraque natura nativa et propria munia
fasiebat verum et divinitas cum humanitate, et
rursum humanitas cum ipsa divinitate, quæ cujusque essent officii, supra naturæ captum efficiebant.
Siquidem quemadmodum propria divinæ sublimitatis munera Filio bominis communicata: itidem
τες, οἷά τινι ἐξαισίῳ καὶ ὑπὲρ ἄνθρωπον κυρίῳ τῷ
ὄντι καὶ βασιλεῖ, ᾠδὰς δημοσίους ἐπέπλεκον. Πρὸς
δὲ καὶ πληθὺς νηπίων περὶ αὐτὸν ἤθροιστο, παιάνας
θείους ἐξᾴδουσα· καὶ οἱ μὲν αὐτῶν τὰ ἱμάτια τῇ
γῇ ἐπεστρώννυον· εἰσὶ δὲ οἳ καὶ κλάγους ἐλαιῶν
καὶ φοινίκων κατακλῶντες, τοὺς μὲν τοῖς ποσὶν
ὑπέῤῥιπτον· ἄλλοι δὲ καὶ χερσὶν ἀνασείοντες, ἐπε
κρότουν ἐξαισίαις ᾠδαῖς· οἱά τινι τροπαιούχῳ καὶ νικητῇ, Ὡσαννὰ τῷ υἱῷ Δαυϊδ, λέγοντες· εὐλογη·
μένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου, Θεὸς
Κύριος, καὶ ἐπέφανεν ἡμῖν. Καὶ ταῦτ᾽ ἐπεβόων
μακρὰν ποιούμενοι προπομπὴν, ἄχρις οὗ εἰσῄει
μετὰ δόξης τῷ ἱερῷ. Ὅθεν καὶ τοὺς θεοκαπήλους
ἐξελάσας τῷ φραγγελίῳ μετ᾿ ἐξουσίας ὅτι πλείστης
καὶ παρρησίας πολλῆς, εἰς τὸν κατ᾿ αὐτοῦ φθόνον,
καὶ τὴν λυσσώδη μανίαν ἐκείνην, τους ἐναγεῖς διανέστησε. Τόπον δὲ τῇ ὀργῇ διδούς (πρὸς γὰρ φόνον
ἦσαν ὁρμῶντες, ἅτε δὴ τὸν κόσμον ὀπίσω αὐτοῦ
βλέποντες ἐφεπόμενον), ἔξεισιν αὖθις τῆς Ἱερουσα
λὴμ ὁ Σωτὴρ εὐχῆς ἕνεκα. Ικανῇ δὲ χρόνου τριβῇ
ἐπανήκων αὖθις, πρωτα δὲ ἦν, καὶ πρόσπεινος ἤδη
γενόμενος, ὁ δῆτα οἰκεῖον τῆς ἀνθρωπότητος ἦν,
πρός τινα συκῆν ἀποκλίνει. Επεὶ δε μὴ καρπὸς
ἐκείνῃ παρῆν, ἐπαρᾶται μὲν εὐθὺς ἐκείνῃ τὰ ἔσχατα,
οἷα δὴ ἀρχηγῷ τὰ πρῶτα γενομένῃ τῆς παραβάσεως·
καὶ ἀθρόον τῆς ὑγρότητος ἁπάσης διατακείσης αὐτῇ,
ξηρὰ τοῖς πᾶσι καθεωρᾶτο. Ὃ δὴ τῆς ἐν αὐτῷ θεότητος έργον πάντως αριδηλότατον· καὶ γὰρ ὥσπερ
φυσικὴ θέλησις ἀνθρώπου ἐν αὐτῷ καὶ θέλησις κατὰ
φύσιν θεοῦ, οὕτω καὶ ἀνθρώπου καὶ Θεοῦ ἐνέργεια
ἐν τῷ αὐτῷ ἑωρᾶτο. Φύσις γὰρ ἑκατέρα τὰ οἰκεῖα
ἑαυτῇ καὶ ἤθελε καὶ ἐνήργει μετὰ τῆς θατέρου κοι
νωνίας. Οὐ γὰρ ἀκοινωνήτως ἑκατέρα φύσις τὰ ἴδια
ἔπραττεν· ἀλλὰ καὶ ἡ θεότης μετὰ τῆς ἀνθρωπότη
τος, καὶ ἡ ἀνθρωπότης αὖθις σὺν τῇ θεότητι, τὰ
προσήκοντά γε ἑκάστῃ ὑπερφυῶς ἔπραττον. Ενθεν
τοι, ὥσπερ τὰ τῆς θεαρχίας ἴδια τῷ τοῦ ἀνθρώπου
Γιῷ μεταδίδοται, οὕτως αὖθις τὰ τοῦ ἀνθρώπου
φυσικὰ ἀσθενήματα τῷ Θεῷ λόγῳ σαφῶς ἀντιδέδοκαὶ διὰ τὴν καθ' ὑπόστασιν ἕνωσιν. Ηνίττετο δ'
ἴσως ἡ ψυχή ξηρανθεῖσα καὶ τὴν τῆς συναγωγῆς
ἀκαρπίαν τῶν Ἰουδαίων καὶ τοίνυν πᾶσα ψυχή
λογικὴ τῇ πρὸς Χριστὸν ἀπιστίᾳ κεκρατημένη, κἂν
τοῖς τοῦ γράμματος νόμοις οἴά τισι φύλλοις μάλα
κομᾶν ἐκλογίζηται, τοῦ τῆς ἐν Χριστῷ πίστεως νό
μου, ᾧ ἐκεῖνος μάλιστα τρέφεται, διαπίπτουσα, τῆς rursum naturales hominis imbecillitates 104 Deo
τοῦ Θεοῦ εὐλογίας πόρξω γινομένη, ξηραίνεται.
Verbo manifeste, per quamdam quasi remunerationem, redditæ sunt, propter eam quæ per subsistentiam est, unionem. Fortasse autem ficus ista
exarescens, involucro quodam, synagogæ Judæorum sterilitatem ferendorumque fructuum inopiam expressit. Et profecto omnis anima rationalis incredulitati et diffidentiæ in Christum obnoxia, etiamsi
legibus litteræ tanquam foliis admodum florere existimetur, tamen si lege fidei in Christum, qua
illa maxima nutritur et fovetur, excidat, longe a benedictione Dei dissita, exarescit.
20 Matth. xxı, 9.
1) De pomo fici primi parentes nostri gustarunt.
PATROL. GR. CXLV.
Chapter XXVIIICaput XXVIII
col. 715–716page 84 of 392
PG 145:715ΚΕΦΑΛ. ΚΗ'. Περὶ τοῦ μυστικοῦ δείπνου, καὶ τοῦ θείου νιπτήρος, καὶ τῆς προσευχῆς. Δεῖπνος ἐπὶ τούτοις ηὐτρέπισται ἔν τῇ οἰκία, ὡς φασιν, Ἰωάννου τοῦ Εὐαγγελιστοῦ· ἣν ἐκεῖνος τὴν προσοῦσαν κτῆσιν ἀπεμπολήσας εν Γαλιλαία οὐ σμικρὰ δέ τις ἦν) "Αννᾳ τῷ τηνικαῦτα τῆς ιουδαίας ἀρχιερεῖ, οὗ χάριν καὶ γνωστὸς ἐκείνῳ ἐτύγχανεν ὤν, ὡς αὐτός που τοῖς ἱεροῖς λογίοις παρίστησιν, ἐν τῇ περιοχῇ τῆς Σιὼν ἐκνήσατο. Ἐκεῖ οὖν οἱ μαθητ ται πρὸς τὸν δεῖνα, πρὶν ἢ τὴν τῶν ᾿Αζύμων ἐπιστῆναι ἡμέραν, καθὰ σφίσιν ὥριστο, τὸ τοῦ νόμου Πάσχα ετοίμασαν· καίτοι γε δέον ὂν, κατὰ τὴν Παρασκευὴν πρὸς ἑσπέραν, ὡς ὁ νόμος διηγόρευε, θύεσθαι τὸν ἀμνόν· ὅμως μέλλοντι τῷ ἀληθινῷ ἀμνῷ τὸ ὑπὲρ ἡμῶν Πάσχα θύεσθαι ἐπὶ τοῦ σταυροῦ ἐχρῆν προφθάσαι, καὶ τὸν τύπον πληρῶσαι Πάσχα τοῦ νο μικοῦ κατὰ τὴν τῆς Πέμπτης ἑσπέραν. Καί γε λό γος ἔχει πολλοῖς μὲν καὶ ἄλλοις, μάλιστα δὲ τῷ χρυσῷ τὴν γλῶτταν πιστούμενος, τὸν ἄλογον καὶ τότε ἀμνὸν πρῶτον, ὥς γε θέμις ἦν, μετὰ τῶν μα θητῶν πάντως φαγεῖν τὸν Χριστόν· ἔπειτα τῷ μυ στικῷ δείπνῳ ἀνακλιθέντα διεγερθῆναι αὖθις βραχύ τι διαλιπόντα, καὶ τὰ ἱμάτια, οἷάπερ ἴσως βαρύνοντα καὶ ἐμποδὼν πρὸς τὴν διακονίαν καθεστηκότα, εὐθὺς ἀποθέσθαι, περιζώσασθαί τε τὸ λέντιον, καὶ οὕτω προθύμως τοὺς πόδας ἐκκαθαίρειν τῶν μαθητῶν, ὁμοῦ μὲν τὸ καινὸν ὕψος τῆς ταπεινώσεως παρα φαίνοντα, σομβολικώς τε παραδηλοῦντα τῆς κατά νοῦν καὶ σῶμα τούτοις καθάρσεως τὴν οἰκείωσιν ἔτι δὲ καὶ τὸ τοὺς σφῶν πόδας εὐθέτους γε εἶναι τῆς εἰς τὰ ἔθνη πορείας· πρὸς δὲ καὶ τὸ ὡραῖον ὑπαινισ σύμενον τῶν εὐαγγελιζομένων τὴν εἰρήνην θείων ποδῶν· εἶτ᾽ αὖθις ἀναπεσόντα, τὴν μυστικὴν παρ δοῦναι θυσίαν, τῶν καθ' ἡμᾶς φρικτων τε καὶ ζωο ποιῶν μυστηρίων, ἐνζύμῳ ἄρτῳ καὶ οἴνῳ ἐξ ἀμ πέλου γεγενημένον, "Α καὶ εὐλογήσας μετ᾿ εὐχαριστίας καὶ ἁγιασμοῦ, καὶ χάριτος μεταδοὺς, καὶ ὡς ἀληθῶς σῶμα καὶ αἷμα ἑαυτοῦ ταῦτ᾽ εἶναι μετά πίστεως παρεγγυησάμενος, μετασχεῖν ἐκείνους παρασκευάσαι, ἅτε δὴ τὰ κατὰ μηδὲν τῆς αὐτοῦ θείας σαρκὸς διαφέροντα. Οὕτωσὶ δὲ καὶ εἰς τὸ ἑξῆς τοῖς πιστοῖς πράττειν εἰς μνείαν αὐτοῦ ἀκραιφνῆ παρα δέδωκεν. Καὶ τοίνυν ὅσα γ' ἐχρῆν διὰ λόγων οὐρα νίων καὶ μυστικῶν τοὺς θιασώτας μυήσας, ξένα τε καὶ ἀπόῤῥητα ἐπειπών, καὶ τὴν τοῦ Πνεύματος πα ρουσίαν ὃ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται, μυστικώτερον κατεγγυησάμενος, καὶ καινήν τινα διαθήκην αὐτοῖς ὕστατον πάντων διεξελθὼν εἰς Γεθσημανή τὸν χῶρον ἅμ᾽ ἐκείνοις ἐξέρχεται προσευξόμενος καὶ δὴ τὸ ἀνθρώπινον ἐνδεικνύμενος, τῇ προσευχή παρῃτεῖτο· εἶχε δὴ τῷ Πατρὶ βουλητὸν τὸ τοῦ θανά του ποτήριον αὐτῷ παρελθεῖν. Οι γε μὴν μαθηταὶ τῷ τοῦ ὕπνου κάρῳ βεβαπτισμένοι, ῥᾴθυμοί τε ἦσαν, καὶ ὡς τύχοι ἕκαστος ἀμηγέπη κατέπιπτον. Ὁ δὲ διδάσκαλος εἰς ἔλεγχον τούτοις καθίστατο, καὶ μά Ενζύμῳ ἄρτῳ.
CAPUT XXVIII.
De mystica cana, de sacra pelvi, et de Christi precatione.
Sub hæc cana paratur in domo, ut aiunt, Joannis Evangelista: quam ille, possessione sua (non
exigua autem ea fuit) in Galilæa Annæ, ejus temporis Judææ pontifici vendita (cujus gratia etiam
illi notus exstitit, sicuti ipse alicubi sacro suo
testimonio astruit), in locis circum Sion montem
sitis comparaverat. Ibi igitur discipuli apud hominem certum, priusquam Azymorum instaret
dies, ita ut illis mandatum præscriptumque fuerat,
legis Pascha instruunt. Verum enimvero, cum peropus esset, Parasceves die ad vesperam, ut lex
præcipit, agnum immorali: nihilominus tamen eo
verum agnum, qui jam jam pro nobis Pascha immolandus erat in cruce, præveniri, et typum imam
ginemque legalis Paschatis complere, circiter quintæ diei vesperam oportebat. Opinio sane obtinet,
cum multis aliis, tum ei præcipue comprobata, cui
os aureum nomen indidit, irrationalem tum agnum
primum, ita ut par erat, Christum cum discipulis
omnino edisse: deinde cum ad mysticam arcanamque illam cœnam consedisset, parva interposita mora consurrexisse, vestimenta (utpote quæ
eum fortasse gravarent, et in ministerio obeundo
impedirent) statim deposuisse, linteum sibi circumcinxisse, atque ita prompte et alacriter discipulorum pedes lavisse, ut simul et novam submissionis atque humanitatis ostenderet sublimationem
et per symbolum atque signum ipsis proprie competere mentis corporisque expiationem et purgationem declararet. Insuper vero illud eis innuens,
pedes eorum ad profectionem in gentes aptos atque
idoneos esse. 105 Adhæc, obscure etiam, divinorum pedum, pacem læta prædicatione annuntiantium, pulchritudinem insinuans. Cum vero
rursum discubuisset, mysticum tradidisse sacrificium borrendorum simul et vivificorum nostrorum
mysteriorum, pane fermentato et vino ex vite
expresso. Eaque cum per gratiarum actionem et
sanctificationem benedixisset, discipulis dedisse:
et cuin vere corpus et sanguinem suum esse, quasi
fide sua interposita, confirmasset, accipere et participare eos illa, quippe nulla re a divina carne sua
discrepantia, jussisse: atque id, ad eumdem modum, in futurum deinceps fidelibus faciendum, ad
sinceram evidentemque sui memoriam, per manus
tradidisse. Itaque cum quibus oportuit cœlestibus
mysticisque sermonibus convivas sodalesque suos
instituisset, novasque et arcanas res prolocutus
essel, adventumque Spiritus, qui a Patre (Filioque]
procedit, secretiore ac sanctiore modo eis spopondisset, novum denique postremo omnium testamentum exposuisset, in Gethsemani agrum oraturus una cum illis egreditur. Atque ibi humanam im.
Περὶ τοῦ μυστικοῦ δείπνου, καὶ τοῦ θείου
νιπτήρος, καὶ τῆς προσευχῆς.
Δεῖπνος ἐπὶ τούτοις ηὐτρέπισται ἔν τῇ οἰκία, ὡς
φασιν, Ἰωάννου τοῦ Εὐαγγελιστοῦ· ἣν ἐκεῖνος τὴν
προσοῦσαν κτῆσιν ἀπεμπολήσας εν Γαλιλαία οὐ
σμικρὰ δέ τις ἦν) "Αννᾳ τῷ τηνικαῦτα τῆς ιουδαίας
ἀρχιερεῖ, οὗ χάριν καὶ γνωστὸς ἐκείνῳ ἐτύγχανεν
ὤν, ὡς αὐτός που τοῖς ἱεροῖς λογίοις παρίστησιν, ἐν
τῇ περιοχῇ τῆς Σιὼν ἐκνήσατο. Ἐκεῖ οὖν οἱ μαθητ
ται πρὸς τὸν δεῖνα, πρὶν ἢ τὴν τῶν ᾿Αζύμων ἐπιστῆ
ναι ἡμέραν, καθὰ σφίσιν ὥριστο, τὸ τοῦ νόμου
Πάσχα ετοίμασαν· καίτοι γε δέον ὂν, κατὰ τὴν
Παρασκευὴν πρὸς ἑσπέραν, ὡς ὁ νόμος διηγόρευε,
θύεσθαι τὸν ἀμνόν· ὅμως μέλλοντι τῷ ἀληθινῷ ἀμνῷ
τὸ ὑπὲρ ἡμῶν Πάσχα θύεσθαι ἐπὶ τοῦ σταυροῦ ἐχρῆν
προφθάσαι, καὶ τὸν τύπον πληρῶσαι Πάσχα τοῦ νομικοῦ κατὰ τὴν τῆς Πέμπτης ἑσπέραν. Καί γε λόγος ἔχει πολλοῖς μὲν καὶ ἄλλοις, μάλιστα δὲ τῷ
χρυσῷ τὴν γλῶτταν πιστούμενος, τὸν ἄλογον καὶ
τότε ἀμνὸν πρῶτον, ὥς γε θέμις ἦν, μετὰ τῶν μα
θητῶν πάντως φαγεῖν τὸν Χριστόν· ἔπειτα τῷ μυ
στικῷ δείπνῳ ἀνακλιθέντα διεγερθῆναι αὖθις βραχύ
τι διαλιπόντα, καὶ τὰ ἱμάτια, οἷάπερ ἴσως βαρύνοντα
καὶ ἐμποδὼν πρὸς τὴν διακονίαν καθεστηκότα, εὐθὺς
ἀποθέσθαι, περιζώσασθαί τε τὸ λέντιον, καὶ οὕτω
προθύμως τοὺς πόδας ἐκκαθαίρειν τῶν μαθητῶν,
ὁμοῦ μὲν τὸ καινὸν ὕψος τῆς ταπεινώσεως παρα
φαίνοντα, σομβολικώς τε παραδηλοῦντα τῆς κατά
νοῦν καὶ σῶμα τούτοις καθάρσεως τὴν οἰκείωσιν·
ἔτι δὲ καὶ τὸ τοὺς σφῶν πόδας εὐθέτους γε εἶναι τῆς
εἰς τὰ ἔθνη πορείας· πρὸς δὲ καὶ τὸ ὡραῖον ὑπαινισ
σύμενον τῶν εὐαγγελιζομένων τὴν εἰρήνην θείων
ποδῶν· εἶτ᾽ αὖθις ἀναπεσόντα, τὴν μυστικὴν παρ1δοῦναι θυσίαν, τῶν καθ' ἡμᾶς φρικτων τε καὶ ζωοποιῶν μυστηρίων, ἐνζύμῳ ἄρτῳ καὶ οἴνῳ ἐξ ἀμπέλου γεγενημένον, "Α καὶ εὐλογήσας μετ᾿ εὐχαρι
στίας καὶ ἁγιασμοῦ, καὶ χάριτος μεταδοὺς, καὶ ὡς
ἀληθῶς σῶμα καὶ αἷμα ἑαυτοῦ ταῦτ᾽ εἶναι μετά
πίστεως παρεγγυησάμενος, μετασχεῖν ἐκείνους παρασκευάσαι, ἅτε δὴ τὰ κατὰ μηδὲν τῆς αὐτοῦ θείας
σαρκὸς διαφέροντα. Οὕτωσὶ δὲ καὶ εἰς τὸ ἑξῆς τοῖς
πιστοῖς πράττειν εἰς μνείαν αὐτοῦ ἀκραιφνῆ παρα
δέδωκεν. Καὶ τοίνυν ὅσα γ' ἐχρῆν διὰ λόγων οὐρα
νίων καὶ μυστικῶν τοὺς θιασώτας μυήσας, ξένα τε
καὶ ἀπόῤῥητα ἐπειπών, καὶ τὴν τοῦ Πνεύματος πα
ρουσίαν ὃ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται, μυστικώ
τερον κατεγγυησάμενος, καὶ καινήν τινα διαθήκην
αὐτοῖς ὕστατον πάντων διεξελθὼν εἰς Γεθσημανή
τὸν χῶρον ἅμ᾽ ἐκείνοις ἐξέρχεται προσευξόμενος·
καὶ δὴ τὸ ἀνθρώπινον ἐνδεικνύμενος, τῇ προσευχή
παρῃτεῖτο· εἶχε δὴ τῷ Πατρὶ βουλητὸν τὸ τοῦ θανά
του ποτήριον αὐτῷ παρελθεῖν. Οι γε μὴν μαθηταὶ
τῷ τοῦ ὕπνου κάρῳ βεβαπτισμένοι, ῥᾴθυμοί τε ἦσαν,
καὶ ὡς τύχοι ἕκαστος ἀμηγέπη κατέπιπτον. Ὁ δὲ
διδάσκαλος εἰς ἔλεγχον τούτοις καθίστατο, καὶ μάΕνζύμῳ ἄρτῳ. Hoc sicut ut ab homine Græco dictum.
col. 717–718page 85 of 392
PG 145:717λιστα Πέτρῳ θερμοτέρῳ γε ὄντι τῶν ἄλλων, καὶ ἐπαγγελλομένῳ τοῖς κινδύνοις ἐγκαρτερεῖν. ΚΕΦΑΛ. ΚΘ'. Περὶ τῶν ἀρχιερέων "Αννα καὶ Καϊάφα· καὶ περὶ τοῦ χρόνου τῆς τοῦ Σωτῆρος διδασκαλίας. Εἰδέναι μέντοι χρεών, ὡς ἡ θεία Γραφὴ τὸν πάντα τῆς διδασκαλίας χρόνον τελέσαι τὸν Σωτῆρα λέγει ἐπὶ ἀρχιερέως ῎Αννα καὶ Καΐφα, ἐπείπερ ἐν τοῖς μεταξύ τούτων ἔτεσι τῆς λειτουργίας ὁ τῆς Ἰησοῦ διδασκαλίας σύμπας διεπεραιώθη χρόνος, ἀρξάμενος μὲν κατὰ τὴν τοῦ ῎Αννα ἀρχιερωσύνην, συντ; λεσθεὶς δὲ ἄχρι δὴ καὶ τῆς τοῦ Καίφα ἀρχῆς. Ὁ δὲ πᾶς χρόνος τῆς τοῦ Σωτῆρος διδασκαλίας οὐδὲ τετραετής περιίσταται. Τῶν γὰρ νομικών θεσμών ἠρέμα πως καναλυομένων, λέλυτο πρὸς τοῖς ἄλλοις καὶ ᾧ διὰ βίου κἀκ τῆς τῶν προγόνων διαδοχής διέφερεν ἡ τοῦ Θεοῦ θεραπεία καὶ λειτουργία. Υπὸ γὰρ τῶν κατὰ καιροὺς πεμπομένων ἡγεμόνων ἐκ Ρώμης ἄλλοτε ἄλλοι τὴν λειτουργίαν χρήμασιν ἐξωνούμενοι, οὐ πλεῖον ἔτους ἑνὸς ἐπ᾿ αὐτὴν διετέλουν. Ὅτι δ᾽ ἀληθὲς τὸ λεγόμενον, Ιωσήπῳ μάρ τυρι χρήσομαι, μετὰ τὸν Ἄνναν τέσσαρας κατά δια δοχὴν ἐπὶ Καϊάφαν ἀρχιερεῖς διαγενέσθαι, κατὰ τῆς Αρχαιολογίας γραφὴν ἱστοροῦντι, καὶ οὕτωσὶ κατὰ λέξιν διεξιόντι· «Οὐαλέριος Γρᾶτος, παύσας ἱερᾶσθαι Ανανον, Ἰσμάηλον ἀρχιερέα ἀποφαίνει Γ' τὸν τοῦ Φασί. Καὶ τοῦτον δὲ μετ᾿ οὐ πολὺ μεταστή. σας. Ἐλεάζαρον τὸν ᾿Ανίνου τοῦ ἀρχιερέως υἱὸν ἀποδείκνυσιν ἀρχιερέα. Ἐνιαυτοῦ δὲ διαγενομένου καὶ τόνος παύσας, Σίμωνι τῷ Καμέθου τὴν ἀρχιερωσύνην παραδίδωσιν. Οὐ πλέον δὲ καὶ τῷδε ἐνιαυ τοῦ τὴν τιμὴν ἔχοντι διεγένετο χρόνος, καὶ Ιώση πος, ὁ καὶ Καίρας, διάδοχος ἦν αὐτῷ.» Συνάγεται τοίνυν ἐκ τούτων μηδ' ὅλος τετραετής εἶναι τῆς διο δασκαλίας τοῦ Σωτῆρος ὁ χρόνος, τεσσάρων ἐπὶ τέσσαρσιν ἔτεσιν ἀρχιερέων ἀπὸ τοῦ ᾿Αννα καὶ ἐπὶ του Καϊάφα κατάστασιν ἐνιαύσιον λειτουργίαν δια τετελεκότων. Τόν γε μὴν Καϊάφαν, ἀρχιερέα του ἐνιαυτοῦ καθ᾿ ὃν τὰ τοῦ σωτηρίου ἐτελεῖτο πάθους, ἡ τῶν Εὐαγγελίων γραφὴ παριστῇ· ἐξ ἧς καὶ αὐτὸς σύμφωνος τῆς προκειμένης ἐπιτηρήσεως ὁ τῆς τοῦ Χριστοῦ διδασκαλίας χρόνος σαφῶς ἀποδείκνυται.
ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. I.
λιστα Πέτρῳ θερμοτέρῳ γε ὄντι τῶν ἄλλων, καὶ imbecillitatem declarans, precatione, siquidem
ἐπαγγελλομένῳ τοῖς κινδύνοις ἐγκαρτερεῖν.
Patri ita visum esset, ut ab eo mortis poculum
abiret, deprecatur. Discipuli sane graveline somni pressi, segnes admodum esse, et quomodocunque,
ubi sors tulit, concidentes, quisque obdormire; ipse vero magister eos reprehendens objugare, et
præcipue Petrum, aliis ferventiorem acrioremque, et qui constanter se in periculis perstiturum esse
fuisset pollicitus.
Περὶ τῶν ἀρχιερέων "Αννα καὶ Καϊάφα· καὶ
περὶ τοῦ χρόνου τῆς τοῦ Σωτῆρος διδασκα
λίας.
Εἰδέναι μέντοι χρεών, ὡς ἡ θεία Γραφὴ τὸν πάντα
τῆς διδασκαλίας χρόνον τελέσαι τὸν Σωτῆρα λέγει
ἐπὶ ἀρχιερέως ῎Αννα καὶ Καΐφα, ἐπείπερ ἐν τοῖς
μεταξύ τούτων ἔτεσι τῆς λειτουργίας ὁ τῆς Ἰησοῦ
διδασκαλίας σύμπας διεπεραιώθη χρόνος, ἀρξάμε
νος μὲν κατὰ τὴν τοῦ ῎Αννα ἀρχιερωσύνην, συντ;-
λεσθεὶς δὲ ἄχρι δὴ καὶ τῆς τοῦ Καίφα ἀρχῆς. Ὁ
δὲ πᾶς χρόνος τῆς τοῦ Σωτῆρος διδασκαλίας οὐδὲ
τετραετής περιίσταται. Τῶν γὰρ νομικών θεσμών
ἠρέμα πως καναλυομένων, λέλυτο πρὸς τοῖς ἄλλοις
καὶ ᾧ διὰ βίου κἀκ τῆς τῶν προγόνων διαδοχής
διέφερεν ἡ τοῦ Θεοῦ θεραπεία καὶ λειτουργία. Υπὸ
γὰρ τῶν κατὰ καιροὺς πεμπομένων ἡγεμόνων ἐκ
Ρώμης ἄλλοτε ἄλλοι τὴν λειτουργίαν χρήμασιν
ἐξωνούμενοι, οὐ πλεῖον ἔτους ἑνὸς ἐπ᾿ αὐτὴν διετέ -
λουν. Ὅτι δ᾽ ἀληθὲς τὸ λεγόμενον, Ιωσήπῳ μάρ
τυρι χρήσομαι, μετὰ τὸν Ἄνναν τέσσαρας κατά δια
δοχὴν ἐπὶ Καϊάφαν ἀρχιερεῖς διαγενέσθαι, κατὰ τῆς
Αρχαιολογίας γραφὴν ἱστοροῦντι, καὶ οὕτωσὶ
κατὰ λέξιν διεξιόντι· «Οὐαλέριος Γρᾶτος, παύσας
ἱερᾶσθαι Ανανον, Ἰσμάηλον ἀρχιερέα ἀποφαίνει Γ'
τὸν τοῦ Φασί. Καὶ τοῦτον δὲ μετ᾿ οὐ πολὺ μεταστή.
σας. Ἐλεάζαρον τὸν ᾿Ανίνου τοῦ ἀρχιερέως υἱὸν
ἀποδείκνυσιν ἀρχιερέα. Ἐνιαυτοῦ δὲ διαγενομένου
καὶ τόνος παύσας, Σίμωνι τῷ Καμέθου τὴν ἀρχιε
ρωσύνην παραδίδωσιν. Οὐ πλέον δὲ καὶ τῷδε ἐνιαυτοῦ τὴν τιμὴν ἔχοντι διεγένετο χρόνος, καὶ Ιώση
πος, ὁ καὶ Καίρας, διάδοχος ἦν αὐτῷ.» Συνάγεται
τοίνυν ἐκ τούτων μηδ' ὅλος τετραετής εἶναι τῆς διο
δασκαλίας τοῦ Σωτῆρος ὁ χρόνος, τεσσάρων ἐπὶ
τέσσαρσιν ἔτεσιν ἀρχιερέων ἀπὸ τοῦ ᾿Αννα καὶ ἐπὶ
του Καϊάφα κατάστασιν ἐνιαύσιον λειτουργίαν δια
τετελεκότων. Τόν γε μὴν Καϊάφαν, ἀρχιερέα του
ἐνιαυτοῦ καθ᾿ ὃν τὰ τοῦ σωτηρίου ἐτελεῖτο πάθους,
ἡ τῶν Εὐαγγελίων γραφὴ παριστῇ· ἐξ ἧς καὶ αὐτὸς
σύμφωνος τῆς προκειμένης ἐπιτηρήσεως ὁ τῆς τοῦ
Χριστοῦ διδασκαλίας χρόνος σαφῶς ἀποδείκνυται.
De quadriennii istius observatione Nicephorus Eusebium lib. i, cap. 10, est imitatus. Verum
ea cum 18 cap. hujus libri, et cum Luc. ut, non
convenit. «Et Valerius Gratus ante annos fere
decem, prius quam Pilatus Roma in Judæam præses
missus est, provinciæ ejus præfectus fuit.» Quid
vero eodem tempore Hierosolymis Gratus faceret,
cuni ibi eorum obtineret administrationem Pilatus?
CAPUT XXIX.
De Anna et Caipha pontificibus, et de tempore doctrina Servatoris.
Scire autem convenit, divinam Scripturam innuere, Servatorem ipsum omnem doctrinæ suæ
cursum sub Anna et Caipha pontificibus absolvisse:
quandoquidem intra istorum pontifcatus rerumque administrationis annos tolum Jesu doctrinæ
tempus ad finem suum pervenit. Initium enim docendi Annæ pontificatu¡ fecit, et munus id usque
ad Caiphæ administrationem consummavit. Tempus autem doctrinæ Servatoris omne non tolum
explevit quadriennium (1).Cum enim constitutiones
legis paulatim solutæ interirent, præter alia
106 etiam is qui ex majorum successione per
sanctioris vitæ mores excellebat Dei cullus, sacrum.
que ministerium collapsum intercidit. ducibus
enim et præsidibus qui temporibus quisque
suis Roma mittebantur, alias alii ministerium sacrum pecunia comparantes, non uno longius anno
in eo perseverabant. Quod autem id verum sit,
teste Josepho utar, qui post Annam quatuor per
successionem pontifices usque al Caipham fuisse
in Antiquitalibus suis hisce verbis prodit: «Valarius Gratus Anano pontificatu abrogato, Ismaelum
pontificem creat, Phabi filium Sed et huic
cum paulo post dignitatem eam ademisset, Eleazarum Anani pontificis filium pontificem designat.
Anno porro exacto, et isto quoque a pontificatu
rejecto, Simoni Camithi filio summum sacerdotium
tradit. Verum et huic honorem eum obtinenti,
nou annuo longius tempus fuit: cui Josephus, qui
et Caiphas dictus est, successit.» Ex his igitur
consequitur, non prorsus quadrienuii integri Servatoris nostri doctrinæ fuisse tempus, cum quatuor
annis quatuor pontifices, ab Anna usque ad Caiphæ
ordinem et creationem, annuo functi sint ministerio. Caipham vero ipsum pontificem ejus anni,
in quem salutifera incidit passio, fuisse, scripta
evangelica attestantur. Unde et hæc illi, de tempore Christi doctrinæ, quæ modo proposita est,
consona esse observatio, liquido ostenditur.
De alio itaque tempore Josephi verba ista sunt
accipienda. Εt auctori ipsi in cap. 18, atque prancipue Luc. cap. 3, bac in re fides habenda. Hoc
etiam declarat cap. 4, lib. ut, infra.
Cæsaris procuratores pro sua libidine et
avaritia sacerdotium conferebant. (Eutrop. lib. I,
cap. 11.)
Alii legunt, Jubi fi. (Joseph. lib. xvii, c. 7.)
Chapter XXXCaput XXX
col. 719–720page 86 of 392
Caput XXIX
PG 145:719ΚΕΦΑΛ. Λ'. Περὶ τῆς προδοσίας τοῦ Ἰούδα· καὶ περὶ τῶν θείων παθῶν τοῦ Χριστοῦ· καὶ περὶ τοῦ σω τηρίου σταυρού. Ὑπὸ τοίνυν τῷ Καϊάφα τούτῳ καὶ κῷ πονηρῷ συνεδρίῳ τῶν γραμματέων διαφθαρείς Ἰούδας ὁ Ισκαριώτης, ἅτε νόσῳ τῆς φιλαργυρίας ἁλους, ότ τῶν τε καὶ ἀῤῥήτων καὶ πάντων τοῖς λοιποῖς κοινωνὸς τῷ Σωτῆρι γενόμενος, ἀλλότριον ἑαυτὸν καὶ γυμνὸν καταστήσας τῆς θείας χάριτος δι' ὑπερβολὴν πονηρίας, μετὰ τὸν νιπτῆρα, μετὰ τὴν μύησιν, καὶ τὸν ζωτικὸν ἄρτον, ὅλος ζωγρηθεὶς τῷ ἐχθρῷ, ᾧ καὶ πάλαι τῇ προαιρέσει ᾠκείωτο, τοῦ χοροῦ τῶν ἀποστόλων διαζυγείς, τὴν μετὰ τῶν γραμματίων καὶ Φαρισαίων συμφωνίαν ἐπλήρου. Τὴν σπεῖραν γάρ, καὶ τὸν χιλίαρχον, καὶ τὴ λῃστείαις χαῖρον καὶ ἁρπαγαῖς πλῆθος προσεπαγόμενος· φανοὶ δ᾽ ἦσαν τούτοις απτόμενοι καὶ λαμπάδες, καὶ τὰ ῥόπαλα ἐν χερσί· φιλήματι καταπροδιδοὺς τὸν Κύριον, απηλο λάττετο. Ὁ δὲ σχεθείς, ὡς ἀρνίον ἄκακον, τὴν ἐπὶ θάνατον ἤγετο, ἔριδος μὲν οὐδέ τι παρυποφαίνων, οὐδὲ τὴν φονικὴν ἐπισύστασιν δυσχεραίνων· ἀλλ' ἡσύχῳ καὶ ἀταράχῳ φρονήματι τοῖς ἕλκουσιν ἤγετο. Οὐ τοῦτο δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ τῷ θερμοτέρῳ τῶν μαθητῶν ἐπιτιμᾷ Πέτρῳ ἑλκύσαντι μάχαιραν· καὶ τὸ οὖς τοῦ ἀρχιερέως δούλου, ᾧ Μάλχος ἦν ὄνομα, πεπληγὸς ἱᾶται· καὶ τὴν μάχαιραν αναστρέφειν περὶ τὴν θήκην αὖθις κελεύει. Μὴ γὰρ ἀδυναμία πάσχειν· λεγεώνας γάρ οἱ ὡς πλείστας αὐτῷ πα εἶναι, εἴ γε θέλοι, συμμαχεῖν ᾖρημένας· ἀναβάλλεσθαι δ' οὖν, ὡς ἄν γε τὰ ἐν Γραφαῖς διωρισμένα πέρας αἴσιον σχοίη. Οὕτω τοίνυν ἠγμένος πρὸς Ἄνναν πρῶτον, εἶτα καὶ πρὸς Καϊ άραν τὸν τοῦ ἐνιαυτοῦ ἱεραρχεῖν λαχόντα ἀπάγεται· εἶτα ὁρκίζει ται ὁμολογήσαι εἰ αὐτός ἐστιν ὂν προσεδόκων Χρι στόν. ὡς δὲ τἀληθὲς σκηκόει ὁ ἱερεὺς, ῥᾳδίως τοῦ Χριστοῦ ἑαυτὸν Θεὸν καὶ Θεοῦ Υἱὸν ὁμολογήσαντος, εύγνυσι τὴν ἀναβολὴν εὐθὺς, βλάσφημον καλέσας, καὶ θανάτου ἄξιον ἀποφήνας. Τούτων τῷ ἀρχιερεῖ εἰρημένων, ἐπὶ κόρρης αὐτῷ βαπίσματα προσετρία βοντο, καὶ κατὰ πρόσωπον ἐμπτυσμοί, καὶ ἀλλ' ἄττα ἐμπαροινοῦντες διὰ πάσης νυκτός, πρωίας διαμαζούσης προς Πιλάτον χεῖρας πεδήσαντες ἄγουσιν. Ἐπεὶ δὲ ἡμέρα παρῆν, καὶ ὁ ἡγεμὼν προκα θητο ἐπὶ βήματος, Ἰουδαῖοι οἷά τινες λυσσητήρες περιεκύκλον βάλλοντες ὕβρεσιν· ὁ δὲ σιωπῇ καὶ πραύτητί ἐπεστόμιζε τὴν κατηγορίαν. Πιλάτος δὲ τὴν οὕτω πικρὰν καὶ ἀπάνθρωπον ἐλακὴν ὁρῶν, τί ἂν εἴη τὸ αἴτιον ἐπυνθάνετο. Ὁ Σωτὴρ δὲ οὐδὲ ἀποκρίσεως ἐκεῖνον ἠξίου. Κραυγή δ' εξηκούετο σταυρῶσαι τοῦτον ἐκδυσωπούντων. Ἐκεῖνος δὲ, πῆ μὲν ὑπὸ Πρόκλης τῆς αὐτοῦ γυναικὸς διαπεμπομέν νης ἐρεθιζόμενος μηδέν τι τῶν ἀποφήμων κατὰ τοῦ δικαίου ψηφίσασθαι, πῆ δὲ καὶ τῷ οἰκείῳ συνειδότι πληττόμενος, λύειν μὲν ἐπεχείρει· μηδὲ γὰρ εἶναι
CAPUT XXX.
De proditione Julæ, de divinis cruciatibus Christi
Jesu, et salutari cruce ejusdem.
Ab hoc ipso Caipha et improbo scribarum consilio corruptus Judas Iscariotes, et quasi morbo
avaritiæ correptus, qui dicendorum tacendorumque ac rerum præterea omnium cum reliquis discipulis particeps a Servatore factus fuerat, cum
alienum seipsum et expertem divinæ gratiæ, per
excellentem malignitatem suam reddidisset, post
lotionem ipsam, atque arcanorum sacrorum initiationem 107 vitalemque ipsum panem, vivus
etiamdum in potestatem inimici captus pervenit,
cui se antea quoque voluntatis animique destinatione dediderat. Itaque ab apostolorum choro
sejunctus, quæ cum Scribis et Pharisæis inierat
pacta conventa adimplet. Cohorte enim cum tribuno et multitudine ea quæ rapinis et latrociniis
gaudet, adducta, quibus quidem laternæ et faces
accensæ et fustes in manibus erant, osculo Dominum prodit, et abit. At ille captus, ut ovis innocens
ad mortem fertur. Neque enim contentionem ullam
subindicans, neque percussorum impetum ægre
ferens, placido quietoque animo trahentes sequebatur. Nec id ille tantum præstitit, sed et fervidiorem discipulis ahis Petrum, qui gladium
strinxerat, objurgat, ferrum in vaginam suam reponere jubet; tum autem pontificis servi, cui
Malchi nomen erat, resectam aurem restituit: non
Περὶ τῆς προδοσίας τοῦ Ἰούδα· καὶ περὶ τῶν
θείων παθῶν τοῦ Χριστοῦ· καὶ περὶ τοῦ σω
τηρίου σταυρού.
Ὑπὸ τοίνυν τῷ Καϊάφα τούτῳ καὶ κῷ πονηρῷ
συνεδρίῳ τῶν γραμματέων διαφθαρείς Ἰούδας ὁ
Ισκαριώτης, ἅτε νόσῳ τῆς φιλαργυρίας ἁλους, ότ
τῶν τε καὶ ἀῤῥήτων καὶ πάντων τοῖς λοιποῖς κοινωνὸς τῷ Σωτῆρι γενόμενος, ἀλλότριον ἑαυτὸν καὶ
γυμνὸν καταστήσας τῆς θείας χάριτος δι' ὑπερβολὴν
πονηρίας, μετὰ τὸν νιπτῆρα, μετὰ τὴν μύησιν, καὶ
τὸν ζωτικὸν ἄρτον, ὅλος ζωγρηθεὶς τῷ ἐχθρῷ, ᾧ
καὶ πάλαι τῇ προαιρέσει ᾠκείωτο, τοῦ χοροῦ τῶν
ἀποστόλων διαζυγείς, τὴν μετὰ τῶν γραμματίων
καὶ Φαρισαίων συμφωνίαν ἐπλήρου. Τὴν σπεῖραν
γάρ, καὶ τὸν χιλίαρχον, καὶ τὴ λῃστείαις χαῖρον καὶ
ἁρπαγαῖς πλῆθος προσεπαγόμενος· φανοὶ δ᾽ ἦσαν
τούτοις απτόμενοι καὶ λαμπάδες, καὶ τὰ ῥόπαλα
ἐν χερσί· φιλήματι καταπροδιδοὺς τὸν Κύριον, απηλο
λάττετο. Ὁ δὲ σχεθείς, ὡς ἀρνίον ἄκακον, τὴν ἐπὶ
θάνατον ἤγετο, ἔριδος μὲν οὐδέ τι παρυποφαίνων,
οὐδὲ τὴν φονικὴν ἐπισύστασιν δυσχεραίνων· ἀλλ'
ἡσύχῳ καὶ ἀταράχῳ φρονήματι τοῖς ἕλκουσιν ἤγετο.
Οὐ τοῦτο δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ τῷ θερμοτέρῳ τῶν
μαθητῶν ἐπιτιμᾷ Πέτρῳ ἑλκύσαντι μάχαιραν· καὶ
τὸ οὖς τοῦ ἀρχιερέως δούλου, ᾧ Μάλχος ἦν ὄνομα,
πεπληγὸς ἱᾶται· καὶ τὴν μάχαιραν αναστρέφειν
περὶ τὴν θήκην αὖθις κελεύει. Μὴ γὰρ ἀδυναμία
πάσχειν· λεγεώνας γάρ οἱ ὡς πλείστας αὐτῷ πα
εἶναι, εἴ γε θέλοι, συμμαχεῖν ᾖρημένας· ἀναβάλλεσθαι δ' οὖν, ὡς ἄν γε τὰ ἐν Γραφαῖς διωρισμένα
πέρας αἴσιον σχοίη. Οὕτω τοίνυν ἠγμένος πρὸς
Ἄνναν πρῶτον, εἶτα καὶ πρὸς Καϊ άραν τὸν τοῦ
ἐνιαυτοῦ ἱεραρχεῖν λαχόντα ἀπάγεται· εἶτα ὁρκίζει
ται ὁμολογήσαι εἰ αὐτός ἐστιν ὂν προσεδόκων Χρι
στόν. ὡς δὲ τἀληθὲς σκηκόει ὁ ἱερεὺς, ῥᾳδίως τοῦ
Χριστοῦ ἑαυτὸν Θεὸν καὶ Θεοῦ Υἱὸν ὁμολογήσαντος,
εύγνυσι τὴν ἀναβολὴν εὐθὺς, βλάσφημον καλέσας,
καὶ θανάτου ἄξιον ἀποφήνας. Τούτων τῷ ἀρχιερεῖ
εἰρημένων, ἐπὶ κόρρης αὐτῷ βαπίσματα προσετρία
βοντο, καὶ κατὰ πρόσωπον ἐμπτυσμοί, καὶ ἀλλ'
ἄττα ἐμπαροινοῦντες διὰ πάσης νυκτός, πρωίας
διαμαζούσης προς Πιλάτον χεῖρας πεδήσαντες ἄγου
σιν. Ἐπεὶ δὲ ἡμέρα παρῆν, καὶ ὁ ἡγεμὼν προκα
θητο ἐπὶ βήματος, Ἰουδαῖοι οἷά τινες λυσσητήρες
περιεκύκλον βάλλοντες ὕβρεσιν· ὁ δὲ σιωπῇ καὶ
inopia aut imbecillitate hæc se pati, quippe cui
legiones quamplurimæ auxiliares, si vellet, præsto
essent, sed arbitrio alterius ea permittere: et
superari in præsentia, ut quæ in Scripturis essent
constituta, legitimum debitumque caperent finem,
testatus. Sic itaque abductus ad Annam primum,
deinde et ad Caipham, qui ejus anni pontificatum
sortitus fuerat, ducitur. Atque ibi jurejurando
obstringitur, ut profiteretur an ipse sit, quem
exspectabant, ille Christus. Ut autem quod verum
erat, pontifex audivit (non gravate enim Christus
se Dei Filium esse profitebatur), confestim vestem
discindit, impium atque blasphemum vocat, dingum
que morte præjudicat. His a pontifice dictis, in
faciem alapa impinguntur, vultus conspuitur,
atque per noctem totam omni ludibrii genere per πραύτητί ἐπεστόμιζε τὴν κατηγορίαν. Πιλάτος δὲ
vinum et temulentiam importunorum hominum,
probrisque et contumeliis afficitur. Porro autem
cum illuxit, manibus eum vinctis ad Pilatum ducunt. Et jam dies erat, præsesque pro tribunali
consederat. Ibi Judæi tanquam rabic agitati, eum
circumsistunt, conviciisque proscindunt: ille contra silentio et placabilitate eorum obturat et reſellit accusationem. Pilatus vero tam acerbum, ab
Augustinus apostolos reliquos in cœna Dominica panem Dominum, Judam vero panem Do.
mini contra Dominum sumpsisse scribit, in Joan.
tract. 59. «Si Dominum hoc (Eucharistiam) quod
τὴν οὕτω πικρὰν καὶ ἀπάνθρωπον ἐλακὴν ὁρῶν, τί
ἂν εἴη τὸ αἴτιον ἐπυνθάνετο. Ὁ Σωτὴρ δὲ οὐδὲ
ἀποκρίσεως ἐκεῖνον ἠξίου. Κραυγή δ' εξηκούετο
σταυρῶσαι τοῦτον ἐκδυσωπούντων. Ἐκεῖνος δὲ, πῆ
μὲν ὑπὸ Πρόκλης τῆς αὐτοῦ γυναικὸς διαπεμπομέν
νης ἐρεθιζόμενος μηδέν τι τῶν ἀποφήμων κατὰ τοῦ
δικαίου ψηφίσασθαι, πῆ δὲ καὶ τῷ οἰκείῳ συνειδότι
πληττόμενος, λύειν μὲν ἐπεχείρει· μηδὲ γὰρ εἶναι
isti cavendum putant, vellet intelligi, non ipse suo
traditori dedisset quod in suam ille perniciem,
sine culpa dantis, cum digni indignus accepit.»
(Id. lib. i, De adull. conjug. ad Pollent. cap. 27.)
col. 721–722page 87 of 392
PG 145:721τά ἐγκλήματα ὑπὸ θάνατον ἄγοντα· οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ Ἡρώδη τηνικάδε τοῖς Ἱεροσολύμοις ἐπιδημοῦντι τοῦτον ἀπέπεμπεν, ὥστ᾽ ἐλέγχῳ γνωσθῆναι, εἰ θανά του τι ἄξιον διεπράξατο· ὡς δὲ καὶ οὗτος οὐδὲν εὔρι σκε, Πιλατῳ αὖθις παρίστατο. Καὶ ὃς τὴν ἡμέραν τοῦ Πάσχα προύβηλετο· οἱ δὲ τῷ τῆς καθοσιώσεως ὑπῆγον αὖθις ἐγκλήματι, ἅτε δὴ βασιλέα ἑαυτὸν καθιστάντα καὶ ἀπολύειν αιρουμένῳ, Αμαρτεῖν πάντως ἐσεῖται τῇ φιλίᾳ τοῦ Καίσαρος, ἔλεγον. Ταῦτ᾽ ὁ Πιλᾶτος ἠνωτισμένος, καὶ δείσας μή τι καὶ μώμου αὐτῷ προστριβείη διὰ τὸν Καίσαρα, κἀντεῦθεν καὶ τῶν δίφρων τῆς ἡγεμονίας ἐκκυλισθείη, τῷ φιλαρχεῖν καὶ ἀνθρώποις ἀρεστὸς δοκεῖν ἥττων γε νόμενος, φραγγέλλιον του τραχήλου ἐξάψας, τοῖς μιαιφόνοις ἀνῆκε· καὶ τὸ πραιτώριον πάλιν εἶχεν αὐ τὸν, τοῦ πολλοῦ ὄχλου καὶ σύρφακος ἐπ' αὐτὸν, εἴ τι καὶ βούλοιντο ὁρᾷν, ἄδειαν εἰληφότος. Καὶ δῆτα οἱ μὲν τὰ ἱμάτια αὐτὸν περιδύσαντες, και τινα χλαμύδα κοκκίνην ὡς πορφυρίδα ἀμφιπτάμενοι, ἀκαν θίνῳ τε στεφάνῳ τὴν κεφαλὴν ὡς βασιλεῖ περιστέψαντες, κάλαμόν τε ἐχείριζον ὥσπερ σκήπτρον βα σιλικόν· οἱ δὲ γόνυ κλίνοντες, τὴν προσκύνησιν ἀφωσίουν αὐτῷ, Χαῖρε, ὁ βυσιλεὺς τῶν Ἰουδαίων, διατωθάζοντες. Ἄλλοι καλάμοις τὴν κεφαλὴν παίοντες ἐπεκρότουν. Εἰσὶ δὲ οἳ καὶ ῥαπίζοντες τὰς στα γόνας, γέλωτι μυκτήρα παραζευγνύοντες, ἐπυνθάνοντο, Προφήν ευσον ἡμῖν, Χριστέ, τίς ἐστιν ὁ παίσας σε. Εἶτα τοῖς ἰδίοις αὖθις τοῦτον ἱματίοις ἀμφιασάμενοι, τὸν σταυρὸν ἐπ' ὤμων αἴρειν διεκελεύοντο· καὶ τῆς πύλης ἐξήγετο. Ἐπεὶ δὲ καὶ εἰς τὸν Κρανίου τόπον οἱ μιαιφόνοι κατέλαβον, καὶ ὁ σταυρός κατεπήγνυτο, ἀνήρτατο, τοῖς ἥλοις ἐπεί- Ο ρετὸ, καὶ παρὰ τῶν παριόντων πλεῖστα διετωθάζετο. Ἵνα δὲ καὶ ὡς κακοῦργος λογίζοιτο, δύο λῃστὲς παρ' ἑκάτερα τὸν ἴσον τρόπον ἐκόλαζον. καὶ τίτλος ὑπὲρ κεφαλῆς τὴν αἰτίον τῆς καταδίκης τριττοῖς ἐσήμαινε γράμμασι. Τῶν ληστῶν δ᾽ ὁ μὲν ὁμολογήσας Θεὸν τὸν κατάδικον τὸν παράδεισον ἐσύλα, καὶ ἔνδον ἀνὰ κράτος εἰσήλαυνεν· ἕτερος δὲ ὡς βλάσφημος υπερ ὠφθη. Ἐπεὶ δὲ ἅπαντα πέρας εἶχε, Διψῶ, ἐπιλέγει. Οἱ δὲ ταχεῖς εἰς κακίαν όξος χολῇ συγκραθὲν αὐτίκα προσάγουσιν· οἷς ὕδωρ ἐν ἀνύδρῳ πάλαι διψήσασιν Εῤῥει πέτρα πηγάζουσα· καὶ οἱ τὸ μέλι θηλάσαντες τὴν χολὴν προσήγον. Επειτα μέγα ανακραγών, καὶ εἰς χεῖρας τὸ πνεῦμα τῷ Πατρὶ παραθέμενος, ἀφίει τὸ ζῆν, καὶ νεκρὸς ἐφ᾽ ἱκανοῦ ἀπῃώρητο. Εντεῦθεν τῶν τις στρατιωτῶν τῷ Ἰουδαίων χαριζόμενος η ἔθνει, τὴν πλευρὰν τῇ λόγχῃ διώρυττε· καὶ τῇ θίξει αἷμα καὶ ὕδωρ παραδόξως ἐξέβλυζε. Πάντων δ' ἐκ ποδὼν γενομένων τῷ φόβῳ τῶν φονευτών, μόνη παρ ἦν ἡ μήτηρ καὶ ὁ φιλούμενος μαθητής, τὰ πρὸ τῆς νεκρώσεως καὶ μετὰ τὴν νέκρωσιν ὀφθαλμοῖς οἰκείοις ἕκαστα θεωροῦντες. Τό γε μὴν αἷμα καὶ ὕδωρ, τῆς πλευρᾶς ὥσπερ ἔτι ζῶντος καινῶς ἀπορο βέοντα, ταῦτ᾽ ἐκεῖνοι λίαν εὐλαβῶς τε ἅμα καὶ φι λοτίμως σκεύει ἀρύονται. Ἔπειτα καὶ μήτηρ ἡ
ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. I.
τά ἐγκλήματα ὑπὸ θάνατον ἄγοντα· οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ omnique humanitate alienum latratum eorum auκαὶ Ἡρώδη τηνικάδε τοῖς Ἱεροσολύμοις ἐπιδημοῦντι
τοῦτον ἀπέπεμπεν, ὥστ᾽ ἐλέγχῳ γνωσθῆναι, εἰ θανάτου τι ἄξιον διεπράξατο· ὡς δὲ καὶ οὗτος οὐδὲν εὔρι
σκε, Πιλατῳ αὖθις παρίστατο. Καὶ ὃς τὴν ἡμέραν
τοῦ Πάσχα προύβηλετο· οἱ δὲ τῷ τῆς καθοσιώσεως
ὑπῆγον αὖθις ἐγκλήματι, ἅτε δὴ βασιλέα ἑαυτὸν
καθιστάντα καὶ ἀπολύειν αιρουμένῳ, Αμαρτεῖν
πάντως ἐσεῖται τῇ φιλίᾳ τοῦ Καίσαρος, ἔλεγον.
Ταῦτ᾽ ὁ Πιλᾶτος ἠνωτισμένος, καὶ δείσας μή τι καὶ
μώμου αὐτῷ προστριβείη διὰ τὸν Καίσαρα, καντεύ
θεν καὶ τῶν δίφρων τῆς ἡγεμονίας ἐκκυλισθείη, τῷ
φιλαρχεῖν καὶ ἀνθρώποις ἀρεστὸς δοκεῖν ἥττων γενόμενος, φραγγέλλιον του τραχήλου ἐξάψας, τοῖς
μιαιφόνοις ἀνῆκε· καὶ τὸ πραιτώριον πάλιν εἶχεν αὐτὸν, τοῦ πολλοῦ ὄχλου καὶ σύρφακος ἐπ' αὐτὸν, εἴ
τι καὶ βούλοιντο ὁρᾷν, ἄδειαν εἰληφότος. Καὶ δῆτα
οἱ μὲν τὰ ἱμάτια αὐτὸν περιδύσαντες, και τινα χλαμύδα κοκκίνην ὡς πορφυρίδα ἀμφιπτάμενοι, ἀκαν
θίνῳ τε στεφάνῳ τὴν κεφαλὴν ὡς βασιλεῖ περιστέ
ψαντες, κάλαμόν τε ἐχείριζον ὥσπερ σκήπτρον βα
σιλικόν· οἱ δὲ γόνυ κλίνοντες, τὴν προσκύνησιν
ἀφωσίουν αὐτῷ, Χαῖρε, ὁ βυσιλεὺς τῶν Ἰουδαίων,
διατωθάζοντες. Ἄλλοι καλάμοις τὴν κεφαλὴν παίον
τες ἐπεκρότουν. Εἰσὶ δὲ οἳ καὶ ῥαπίζοντες τὰς στα
γόνας, γέλωτι μυκτήρα παραζευγνύοντες, ἐπυνθά
νοντο, Προφήν ευσον ἡμῖν, Χριστέ, τίς ἐστιν ὁ
παίσας σε. Εἶτα τοῖς ἰδίοις αὖθις τοῦτον ἱματίοις
ἀμφιασάμενοι, τὸν σταυρὸν ἐπ' ὤμων αἴρειν διεκελεύοντο· καὶ τῆς πύλης ἐξήγετο. Ἐπεὶ δὲ καὶ εἰς
τὸν Κρανίου τόπον οἱ μιαιφόνοι κατέλαβον, καὶ ὁ
σταυρός κατεπήγνυτο, ἀνήρτατο, τοῖς ἥλοις ἐπεί- Ο
ρετὸ, καὶ παρὰ τῶν παριόντων πλεῖστα διετωθάζετο.
Ἵνα δὲ καὶ ὡς κακοῦργος λογίζοιτο, δύο λῃστὲς παρ'
ἑκάτερα τὸν ἴσον τρόπον ἐκόλαζον. καὶ τίτλος ὑπὲρ
κεφαλῆς τὴν αἰτίον τῆς καταδίκης τριττοῖς ἐσήμαινε
γράμμασι. Τῶν ληστῶν δ᾽ ὁ μὲν ὁμολογήσας Θεὸν
τὸν κατάδικον τὸν παράδεισον ἐσύλα, καὶ ἔνδον ἀνὰ
κράτος εἰσήλαυνεν· ἕτερος δὲ ὡς βλάσφημος υπερὠφθη. Ἐπεὶ δὲ ἅπαντα πέρας εἶχε, Διψῶ, ἐπιλέγει.
Οἱ δὲ ταχεῖς εἰς κακίαν όξος χολῇ συγκραθὲν αὐτίκα
προσάγουσιν· οἷς ὕδωρ ἐν ἀνύδρῳ πάλαι διψήσασιν
Εῤῥει πέτρα πηγάζουσα· καὶ οἱ τὸ μέλι θηλάσαντες
τὴν χολὴν προσήγον. Επειτα μέγα ανακραγών, καὶ
εἰς χεῖρας τὸ πνεῦμα τῷ Πατρὶ παραθέμενος, ἀφίει
τὸ ζῆν, καὶ νεκρὸς ἐφ᾽ ἱκανοῦ ἀπῃώρητο. Εντεῦθεν
τῶν τις στρατιωτῶν τῷ Ἰουδαίων χαριζόμενος η
ἔθνει, τὴν πλευρὰν τῇ λόγχῃ διώρυττε· καὶ τῇ θίξει
αἷμα καὶ ὕδωρ παραδόξως ἐξέβλυζε. Πάντων δ' ἐκποδὼν γενομένων τῷ φόβῳ τῶν φονευτών, μόνη παρἦν ἡ μήτηρ καὶ ὁ φιλούμενος μαθητής, τὰ πρὸ
τῆς νεκρώσεως καὶ μετὰ τὴν νέκρωσιν ὀφθαλμοῖς
οἰκείοις ἕκαστα θεωροῦντες. Τό γε μὴν αἷμα καὶ
ὕδωρ, τῆς πλευρᾶς ὥσπερ ἔτι ζῶντος καινῶς ἀπορο
βέοντα, ταῦτ᾽ ἐκεῖνοι λίαν εὐλαβῶς τε ἅμα καὶ φιλοτίμως σκεύει ἀρύονται. Ἔπειτα καὶ μήτηρ ἡ
diens, quænam ejus causa esset, rogat. Servator
autem eum responso non dignatur. Interim clamor
ad crucem cum condemnandum esse, minaci horribilique voce deposcentium, exaudiebatur. Ille
autem, cum a conjuge sua Procle per internuntium, ne quid adversi contra hominem justum decerneret, admonitus, 108 tum sua ipse conscientia perculsus, absolvere eum contendit; nihil
enim capitalis afferebatur criminis. Sed enim ad
Herodem, qui tum Hierosolymis diversabatur, eum
mittit, ut ille anquireret, si quid capitali supplicio dignum commisisset. Ut vero ne ille quidem quidquam invenit, apud Pilatum rursus sistitur. Tum illi crimen ei læsæ majestatis intendunt,
tanquam regem seipsum constituerit: et Pilatum
ad absolvendum propensum, contra Cæsaris amicitiam facturum, si eum dimitteret, dicunt. Quod
ubi Pilatus audivit, metuens ne malam a Tiberio
iniret gratiam, proindeque præfecture dignitate
excideret atque honorem retinendi, hominibusque
placendi studio victus, flagellum de collo ejus suspendit, et sanguinariis carnificibus flagellandum
permittit. Et jam rursus in prætorio Salvator erat:
multitudoque et vilissimi quique ex plebe impunitatem sibi quodcunque vellent adversus eum
faciendi sumpserunt. Ibi ex impuris illis quidam
vestimenta ei detrahunt, atque chamydem coccineam in morem purpuræ circumdant. Præterea
corona spinea caput ejus tanquam regis coronant,
et arundinem sceptri loco in manibus reponunt:
nonnulli genibus fexis adorationem gestu ei olorunt, Ave, rex Judæorum, cum risu contumelioso
ingerentes. Aliqui arundine caput palsantes plausum addunt. Erant qui colaphis maxillas ejus
cadentes, irrisionemque naso per sannas suspenso
jungentes quærerent: Vaticinare nobis, Christe.
quis est qui te percussit? Postea suis ipsum vestibus rursum indutum, crucem in humeros tollere
jubent, et extra porlam producunt. Posteaquam
autem ad Calvariæ locum est ventum, ibi crux
compingitur, Servator in eam sustollitur clavis
afigitur, et a prætereuntibus plurimis conviciis
oxagitatur. Ut vero maleficus etiam existimaretur
esse, duos latrones ad partem utramque eodem
supplicii genere torquent. Titulus porro supra
caput ejus positus; condemnationis causam triplici litterarum genere indicabat. Ex prædonibus
vero alter, ipsum qui sic condemnatus esset, Deum
professus, paradisum rapit, eumque per vim ingreditur: alter autem, ut blasphemus despicitur.
Cæterum cum omnia jam consummata essent, Sitio,
inquit. Illi porro ad malitiam celeres, acetum ielle
mistum confestim afferunt: 109 quibus olim in
locis aridis siti pressis, petra fontem provolvens,
aquam subministraverat. Et fel præbent, qui mel
«Jesus verbum Dei incarnatum suspensum est super lignum.» (Iren.) «Periculum vero Deo
status sui nullum fuit.» (Tert.)
Chapter XXXICaput XXXI
col. 723–724page 88 of 392
PG 145:723Θεομήτωρ χρηματίζει τῷ μαθητῇ, τοῦ υἱοῦ τὸ φι λοστόργως πρὸς αὐτὴν ἔχειν ἀνατιθέντος τῷ φι λουμένῳ. ΚΕΦΑΛ. ΛΑ'. Τίνα τῶν θείων παθῶν ὡς θεανθρώπῳ, καὶ τί να ὡς θεῷ προσήκει λογίζεσθαι· καὶ περί τῆς ἐν ᾅδου μετά ψυχής καθόδου Χριστού πὅτε καὶ πῶς καὶ τοὺς ἐν ᾅδῃ τῶν δεσμῶ ἠλευθέρωσεν. Τὰ μὲν οὖν εἰρημένα πάθη οὐχ ὡς άνθρωπψ ψιλῷ τῷ Χριστῷ προσεγένοντο, ἀλλ᾿ ὡς θεανθρώπῳ κατὰ τὴν σάρκα· τά γε μὴν ὑπὲρ φύσιν ἀνθρωπίνην ὅσα σε πρὸ τοῦ θανεῖν καὶ μετα τὴν ἀπὸ τοῦ ξύλου καθαίρεσιν καὶ ταφὴν θεοπρεπῶς ἐπ᾿ αὐτῷ γεγο νότα ὁμολογουμένως τὴν αὐτοῦ ἠκριβωμένως ἐμ φαίνει θεότητα. Ταῦτα δὲ τίνα; Σκότος ψηλαφητὸν ἀπὸ ς' ὥρας ἕως θ'· ήλιος οὐκ ἀκολουθία φύσεως ἐκλείπων, τῷ δὲ κτίσαντι συμπάσχων τε καὶ ἀπὸ βεννύμενος, καὶ αὖθις αναλαμπόμενος· γῆ σειομένη πέτραι ξηγνύμεται· τὸ τοῦ ναοῦ σχιζόμενον κατα πέτασμα· μνήματά τε διαρρηγνύμενα, καὶ νεκρο τῶν τάφων ἀλλόμενοι, καὶ πολλοῖς τῶν ἀξίων γνω στοῖς ἐμφανεῖς καθιστάμενοι, καὶ τὴν τοῦ ἀνιστάντος αὐτοὺς ἀνάστασιν ἀκριβέστατα παριστάνοντες. Ὁ γὰρ ἥλιος τῆς δικαιοσύνης Χριστός μετὰ ψυχῆς μόνης διαιρεθείσης τῷ θανάτῳ τοῦ σώματος, ἐπι φανεὶς ταῖς ἐν ᾅδου τῶν δικαίων ψυχαῖς, τῆς πρὸς τὸν παράδεισον ὁδοιπορίας ὁδηγὸς ἐχρημάτιζε, φω τὸς ἀρχηγὸς καὶ ἡγεμὼν αὐτοῖς τῆς ὁδοῦ, ὥσπερ δὴ καὶ τῷ λῃστῇ γεγονώς. Καὶ γὰρ αὐθημερόν, μᾶλλον δὲ αὐθωρὸν τοῦ ᾅδου ανέθορεν, ὡς τισι καὶ τῷ χρυσῷ τὴν γλῶτταν μάλιστα διηκρίβωται· οὐ γάρ σως ἣν τῶν εὐλόγων, καὶ τὴν ἐκείνου ψυχὴν τῷ ᾅδῃ κατέχεσθαι, μηδέν τι τῆς πατρώας ἐπαγομένην ἀρᾶς· ἀθρόον δὲ, καὶ οἷον φάναι ἀστραπή; τάχει, τούς γε ἀξίους διὰ τοῦ φωτὸς τῆς ὑπερα στραπτούσης θεότητος καταυγάσας, καὶ τῶν φορε ρῶν ἐκείνων καὶ ἀνηλίων κευθμώνων ἀπείρῳ δυνα (τὰ πρωτεία)
antiquitus suxerant Postremo, cum voce magna Θεομήτωρ χρηματίζει τῷ μαθητῇ, τοῦ υἱοῦ τὸ φι
conclamasset, et in manus Patri spiritum commen- λοστόργως πρὸς αὐτὴν ἔχειν ἀνατιθέντος τῷ φι
dans deposuisset, vitam finit. Et corpus mortuum λουμένῳ.
aliquandiu ita pendebat, cum ex militibus quidam, Judæorum genti gratificaturus, latus ejus lancea
perforat ex quo vulnere sanguis et aqua, præter opinionem omnem, profluxit. Cum vero metu homicidarum omnes profugissent, sola ibi aderat Mater, et quem diligebat discipulus, qui omnia
quæ vel ante vel post mortem ejus gesta essent, oculis ipsi suis spectarunt: sanguinemque et aquam
e latere ejus, quasi adhuc viventis, recens profluentem, religiose simul et honorifice admodum
vasculo exceperunt. Deinde et Deipara mater, discipuli mater dicitur: cui a se multum amalo
Filius eam commendans, ut pietatem quam parentibus debent liberi, ei præstaret, injunxerat.
CAPUT XXXI.
Ex divinis passionibus quasnam Christo ut Den
eidemque homini, et quasnam ut Deo ascribere
convenia; et de Christi, quoad animam, descensu
ad inferos quando et quomodo eos quoque qui
apud inferos vincli fuerant, solutos liberaverit.
Τίνα τῶν θείων παθῶν ὡς θεανθρώπῳ, καὶ τί
να ὡς θεῷ προσήκει λογίζεσθαι· καὶ περί
τῆς ἐν ᾅδου μετά ψυχής καθόδου Χριστού
πὅτε καὶ πῶς καὶ τοὺς ἐν ᾅδῃ τῶν δεσμῶἠλευθέρωσεν.
Τὰ μὲν οὖν εἰρημένα πάθη οὐχ ὡς άνθρωπψ
ψιλῷ τῷ Χριστῷ προσεγένοντο, ἀλλ᾿ ὡς θεανθρώπῳ
κατὰ τὴν σάρκα· τά γε μὴν ὑπὲρ φύσιν ἀνθρωπίνην
ὅσα σε πρὸ τοῦ θανεῖν καὶ μετα τὴν ἀπὸ τοῦ ξύλου
καθαίρεσιν καὶ ταφὴν θεοπρεπῶς ἐπ᾿ αὐτῷ γεγονότα ὁμολογουμένως τὴν αὐτοῦ ἠκριβωμένως ἐμφαίνει θεότητα. Ταῦτα δὲ τίνα; Σκότος ψηλαφητὸν
ἀπὸ ς' ὥρας ἕως θ'· ήλιος οὐκ ἀκολουθία φύσεως
ἐκλείπων, τῷ δὲ κτίσαντι συμπάσχων τε καὶ ἀπὸ
βεννύμενος, καὶ αὖθις αναλαμπόμενος· γῆ σειομένη
πέτραι ξηγνύμεται· τὸ τοῦ ναοῦ σχιζόμενον καταπέτασμα· μνήματά τε διαρρηγνύμενα, καὶ νεκρο
τῶν τάφων ἀλλόμενοι, καὶ πολλοῖς τῶν ἀξίων γνω·
στοῖς ἐμφανεῖς καθιστάμενοι, καὶ τὴν τοῦ ἀνιστάντος αὐτοὺς ἀνάστασιν ἀκριβέστατα παριστάνοντες.
Enimvero affectiones et perpessiones, quas dixi.
mus, Christo, non ut puro homini, sed ut Deo,
eidemque homini carne accidere At quæcunque supra humanæ naturæ conditionem, et ante
mortem, et post depositionem de cruce, sepulturamque ipsam magnifice, ut Deum decet, in co
evenere, citra controversiam, certo et evidenter
ipsius declarant divinitatem. Quænam vero ca
sunt? Tenebræ densæ, et propo contrectabiles,
a sexta usque ad horam nonam. Sol non ordine
aut ratione naturæ sed quod Creatori compateretur, per deliquium exstinctus, et rursum relucens: terræmotus immanis, petræ ruptæ, templi
velum scissum, monumenta aperta, et mortui e
sepulcris exsilientes, multisque sibi notis, qui
scilicet digni atque idonei visi fuerant, mamisfesto Ὁ γὰρ ἥλιος τῆς δικαιοσύνης Χριστός μετὰ ψυχῆς
apparentes: nec non resurrectionem ejus, qui eos
excitaverat, certissime comprobantes. Ipse enim
justitiæ Sol Christus, anima sola per mortem a
corpore segregala apud inferos justorum aniunis præsto fuit et dux itineris ad paradisum
ferentis præiit, lucis princeps viæque duotor eis
perinde atque latroni factus. 110 Eadem namque
die, ac potius eadem hora ab inferis rediit: ut
quidem cum alii nonnulli, tum is cui aurea liugua
nomen indidit, in primis hæc accuratius certiusque exposuere. Nec enim rationi consonum erat,
animam ejus apud inferos retineri, qui nihil prorsus a primi parentis maledictione et exitio secum
Tertullianus, in Apologetico, cap. 21, de Passione et morte Christi: «Postremo, inquit, oble- 1
tum Pontio Pilato, Syriam tunc ex parte Romana
procuranti, primores Judæorum violentia suffia.
giorum in crucem Jesum dedi sibi extorserunt.
Prædixerat et ipse ita facturos. Parum hoc, si non
et prophetæ retro etiam. Tamen suffixus, multa
mortis illius propria ostendit insignia. Nam spiritum
cum verbo sponte dimisit, prævento carnificis
officio. Eodem momento dies, medium orbem signante sole, subducta est. Deliquium utique putaverunt, qui id quoque super Christo prædicatum
non scierunt. Et tamen eum mundi casum relatum
in archivis vestris habetis.» etc.
«Defectus iste solis mirabilis erat et prodigiosus.» (August.)
«Quid fecit Christi passio? quid fecit mors,
μόνης διαιρεθείσης τῷ θανάτῳ τοῦ σώματος, ἐπιφανεὶς ταῖς ἐν ᾅδου τῶν δικαίων ψυχαῖς, τῆς πρὸς
τὸν παράδεισον ὁδοιπορίας ὁδηγὸς ἐχρημάτιζε, φω
τὸς ἀρχηγὸς καὶ ἡγεμὼν αὐτοῖς τῆς ὁδοῦ, ὥσπερ
δὴ καὶ τῷ λῃστῇ γεγονώς. Καὶ γὰρ αὐθημερόν,
μᾶλλον δὲ αὐθωρὸν τοῦ ᾅδου ανέθορεν, ὡς τισι καὶ
τῷ χρυσῷ τὴν γλῶτταν μάλιστα διηκρίβωται· οὐ
γάρ σως ἣν τῶν εὐλόγων, καὶ τὴν ἐκείνου ψυχὴν
τῷ ᾅδῃ κατέχεσθαι, μηδέν τι τῆς πατρώας έπαγο
μένην ἀρᾶς· ἀθρόον δὲ, καὶ οἷον φάναι ἀστραπή;
τάχει, τούς γε ἀξίους διὰ τοῦ φωτὸς τῆς ὑπερα
στραπτούσης θεότητος καταυγάσας, καὶ τῶν φορε
ρῶν ἐκείνων καὶ ἀνηλίων κευθμώνων ἀπείρῳ δυνα
nisi corpus ab anima separarit, animam vero &
Verbo non separavit?» (August. sup. Joan. tracl.
47.) «Christo Domino omnia tradita sunt, et potestas in cœlo et in terra, a Patre videlicet, tum
vera tradita et data, cum verbum caro factum est.
Ut quemadmodum in calis primas (τὰ πρωτεία)
habuit Verbum Dei, sic et in terris primas obtineret ut homo justus, qui peccatum non fecit, nec
inventus est dolus in ore ejus: primas quoque eorum quæ sub terra sunt ferret, primogenitus ipse
mortuorum factus, ut viderent omnia regem suum
et in carnem Domini incureret paterna lux, et a
carne ejus splendida veniret in nos, ac sic demum
veniret homo in incorruptibilitatem lumine paterno
circumdalus.» (Iren. lib. iv, cap. 37.) Hic videre
est causam descensus Christi ad inferos, ot fructum
primogenituræ ejus ex mortuis.
col. 725–726page 89 of 392
PG 145:725στείᾳ ἐξαγαγών, ἅτε δὴ συντρίψας τοὺς ἐκεῖ πρωτοστάτας τοῦ σκότους καὶ ἀρχηγοὺς τῶν κακῶν, ταῖς τῆς θεαρχίας αὐγαῖς, καὶ τῆ στρατιᾷ τῶν ἀγ. γελικών παρατάξεων, ἀχρόνως, ακόπως, καὶ τὸ ὅλον φάναι θεοπρεπῶς, πρὸς τὰς ἱερὰς καὶ φωτὶ ἀπλέτῳ καταλαμπομένας τοῦ παραδείσου ακαριαία ροπῇ μετάγει σκηνάς· καὶ ταύτας οιονεί τινας ἀῤῥαβῶνας καὶ ἀπαρχὰς τῶν ἐν οὐρανοῖς ἡτοιμασμένων ὀψέ ποτε τοῖς ἀξίοις μονῶν τε καὶ διαιωνιζόντων κλήρων, μετὰ τὴν τῶν πάντων δηλαδή και νὴν ἐξανάστασιν, καὶ προσῆκον ἀποχαρίζεται. Ὥσ περ οὖν γυμνῇ τῇ ψυχῇ, γυμναῖς ταῖς ἐν ᾅδου ψυ χαῖς ἐπιφανεὶς ὁ Σωτὴρ, ὃν εἴρηται τρόπον, κατὰ τὴν τῆς Παρασκευῆς ἑσπέραο προϋπέδειξε τὴν ἀνάστασιθ· οὕτως αὖθις μετὰ τρίτην ἡμέραν, ὅρο θρου βαθέος τῆς τῶν Σαββάτων μιᾶς, ἡλίου μὲν ἄρτι κατὰ τὸν ἐν Ἐδὲμ παράδεισον ἀνατέλλοντος, καὶ τὰ μετέωρα καὶ ἄκρως ύψηλότατα τῶν ὀρέων καταλαμβάνοντος· περὶ δέ γε τὸν καθ᾿ ἡμᾶς ὁρί ζοντα ἑβδόμης, ὡς εἰπεῖν, ἢ καὶ ὀγδόης ἐπεχούσης ώρας νυκτερινῆς, μετὰ τοῦ ζωαρχικοῦ αὐτοῦ καὶ θεοειδοῦς, ἐμψύχου τε καὶ νοεροῦ σώματος ἐκ τοῦ τάφου ἀνίσταται, ὥς γε δῆτα προεπηγγεί. λατο. ΚΕΦΑΛ. ΛΒ'. Απόδειξις ἐναργὴς ἐκ τῶν τότε γεγενημένων ὑπερφυῶν σημείων, ὡς ἀνέστη ὁ Κύριος ἐκ δ νεκρῶν. Καὶ τοίνυν ὁ θάνατος αὐτῷ τῷ Θεανθρώπῳ οὐκ ἐν παραβύστῳ καὶ γωνία, ἤ τινι ἀποκρύφῳ χρόνῳ καὶ τρόπῳ κατείργασθαι· ἐπὶ ξύλου δὲ μετεωρισθείς, ἐθνῶν τε καὶ Ἰουδαίων ὁρώντων, καὶ ἐν τόπῳ καὶ ἡμέρᾳ ἐπισήμῳ τῆς ἑορτῆς τοῦ Πάσχα την τελευ τὴν ἐπεσπάσατο. Οὕτω καὶ ὁ τάφος ἐκείνῳ ἐπίσης μος· ἀνθρώπου γάρ πλουσίου, καὶ καινὸς ἦν ἔτι ἄρτι λατομηθείς. Οἵα δ καὶ ἡ κηδεία, καὶ ἡ ταφή! ἀλόη γὰρ καὶ σμύρνα ἄκρως συμφυραθεῖσαι, σιν δόνων καὶ ὀθονίων παρειλημμένων, τὸν νεκρὸν περιείλουν, καὶ εἰς τὸ ἀκριβὲς συνεῖχόν τε καὶ συνέ σφίγγον, ὡς σῶμα ἓν τὸ ὅλον εἶναι δοκεῖν, κόλλης ἁπάσης δραστικώτερον τῶν εἰρημένων ἀρωμάτων ἐξισχυόντων συνέχειν, ᾧ προσγένοιντο ἀλειφόμενα. Ὥσπερ τοίνυν ὁ θάνατος τῷ Χριστῷ καὶ ἡ ταφὴ τὸ πιστὸν καὶ ἀναντίῤῥητον ἔχουσιν, ἐν ἐπισήμοις τό ποις γενόμενα· οὕτως ἄρ᾽ ἐχρῆν αὐτοῦ ἀνάστασιν ἀκολούθως τὸ ἐντελὲς αὖθις εἰς πίστωσιν σχεῖν, παντὶ τρόπῳ τὸ βέβαιον τοῖς ἀξίοις καὶ ἀναμφίβολον τῆς πίστεως παριστάνουσιν. Τὰ μὲν οὖν ζωο ποιὰ πάθη τε καὶ σωτήρια, ὡς τὴν ἡμετέραν οὐσίαν πλὴν ἁμαρτίας ἀναλαβών, κατενώπιον πάντων ὑπέσχεν, ὥσπερ δῆτα καὶ διελάβομεν. Τήν γε μήν (προφητεῖον) (ἐνδέγεται)
ECCLESIA STICE HISTORIA LIB. I..
στείᾳ ἐξαγαγών, ἅτε δὴ συντρίψας τοὺς ἐκεῖ πρω- attulisset. Subito vero, et, ut ita dicam, fulgetri
τοστάτας τοῦ σκότους καὶ ἀρχηγοὺς τῶν κακῶν,
ταῖς τῆς θεαρχίας αὐγαῖς, καὶ τῆ στρατιᾷ τῶν ἀγ.
γελικών παρατάξεων, ἀχρόνως, ακόπως, καὶ τὸ
ὅλον φάναι θεοπρεπῶς, πρὸς τὰς ἱερὰς καὶ φωτὶ
ἀπλέτῳ καταλαμπομένας τοῦ παραδείσου ακαριαία
ροπῇ μετάγει σκηνάς· καὶ ταύτας οιονεί τινας
ἀῤῥαβῶνας καὶ ἀπαρχὰς τῶν ἐν οὐρανοῖς ἡτοιμα
σμένων ὀψέ ποτε τοῖς ἀξίοις μονῶν τε καὶ διαιωνι
ζόντων κλήρων, μετὰ τὴν τῶν πάντων δηλαδή και
νὴν ἐξανάστασιν, καὶ προσῆκον ἀποχαρίζεται. Ὥσ
περ οὖν γυμνῇ τῇ ψυχῇ, γυμναῖς ταῖς ἐν ᾅδου ψυχαῖς ἐπιφανεὶς ὁ Σωτὴρ, ὃν εἴρηται τρόπον, κατὰ
τὴν τῆς Παρασκευῆς ἑσπέραο προϋπέδειξε τὴν
ἀνάστασιθ· οὕτως αὖθις μετὰ τρίτην ἡμέραν, ὅρο
θρου βαθέος τῆς τῶν Σαββάτων μιᾶς, ἡλίου μὲν
ἄρτι κατὰ τὸν ἐν Ἐδὲμ παράδεισον ἀνατέλλοντος,
καὶ τὰ μετέωρα καὶ ἄκρως ύψηλότατα τῶν ὀρέων
καταλαμβάνοντος· περὶ δέ γε τὸν καθ᾿ ἡμᾶς ὁρίζοντα ἑβδόμης, ὡς εἰπεῖν, ἢ καὶ ὀγδόης ἐπεχού
σης ώρας νυκτερινῆς, μετὰ τοῦ ζωαρχικοῦ αὐτοῦ
καὶ θεοειδοῦς, ἐμψύχου τε καὶ νοεροῦ σώματος
ἐκ τοῦ τάφου ἀνίσταται, ὥς γε δῆτα προεπηγγεί.
λατο.
celeritate, dignos atque idoneos luce summe coruscantis deitatis illustrans, ac immensa potentia
ex caliginosis illis soleque carentibus latebris reducens: et principibus ibi tenebrarum, ducibusque malorum, divinæ potestatis splendore, et
angelicarum cohortium militia quasi obtritis, nullo
tempore, et labore nullo, atque (ut semel dicam)
eo qui solum Deum decet modo, in momento uno,
ad sacra immensaque luce relucentia paradisi
tabernacula traduxit: eaque tabernacula, perinde atque quosdam arrhabones et primitias earum
quæ in cœlis aliquando, post communem scilicet
illam resurrectionem omnium, condignis atque
idoneis paratæ sunt, mansionum, sempiternorumque hærediorum, ita ut par erat, eis donavit. Et
quemadmodum nuda anima nudis apud inferos
animabus, eo quo dictum est modo, Salvator
vespertina Parasceves diei hora præsens afuit,
resurrectionemque quodammpdo subindicavit: sic
rursum tertia post die, cum profundum etiamnum
una Sabbatorum esset diluculam, ac sol quidem
tum circa paradisum in Edem oriretur, altioraque
et sublimiora montium juga attingeret, circa
nostrum autem horizontem septima propemodum, aut etiam octava obtineret hora nocturna, cum
vitæ principe, Deo simili, animato et pure intellectuali corpore, ex sepulcro prodiens, ita ut antea
prænuntiaverat, resurrexit.
Απόδειξις ἐναργὴς ἐκ τῶν τότε γεγενημένων
ὑπερφυῶν σημείων, ὡς ἀνέστη ὁ Κύριος ἐκ
δ
νεκρῶν.
Καὶ τοίνυν ὁ θάνατος αὐτῷ τῷ Θεανθρώπῳ οὐκ
ἐν παραβύστῳ καὶ γωνία, ἤ τινι ἀποκρύφῳ χρόνῳ
καὶ τρόπῳ κατείργασθαι· ἐπὶ ξύλου δὲ μετεωρισθείς,
ἐθνῶν τε καὶ Ἰουδαίων ὁρώντων, καὶ ἐν τόπῳ καὶ
ἡμέρᾳ ἐπισήμῳ τῆς ἑορτῆς τοῦ Πάσχα την τελευ
τὴν ἐπεσπάσατο. Οὕτω καὶ ὁ τάφος ἐκείνῳ ἐπίσης
μος· ἀνθρώπου γάρ πλουσίου, καὶ καινὸς ἦν ἔτι
ἄρτι λατομηθείς. Οἵα δ καὶ ἡ κηδεία, καὶ ἡ ταφή!
ἀλόη γὰρ καὶ σμύρνα ἄκρως συμφυραθεῖσαι, σιν
δόνων καὶ ὀθονίων παρειλημμένων, τὸν νεκρὸν περιείλουν, καὶ εἰς τὸ ἀκριβὲς συνεῖχόν τε καὶ συνέσφίγγον, ὡς σῶμα ἓν τὸ ὅλον εἶναι δοκεῖν, κόλλης
ἁπάσης δραστικώτερον τῶν εἰρημένων ἀρωμάτων
ἐξισχυόντων συνέχειν, ᾧ προσγένοιντο ἀλειφόμενα.
Ὥσπερ τοίνυν ὁ θάνατος τῷ Χριστῷ καὶ ἡ ταφὴ τὸ
πιστὸν καὶ ἀναντίῤῥητον ἔχουσιν, ἐν ἐπισήμοις τό
ποις γενόμενα· οὕτως ἄρ᾽ ἐχρῆν αὐτοῦ ἀνάστασιν
ἀκολούθως τὸ ἐντελὲς αὖθις εἰς πίστωσιν σχεῖν,
παντὶ τρόπῳ τὸ βέβαιον τοῖς ἀξίοις καὶ ἀναμφίβο
λον τῆς πίστεως παριστάνουσιν. Τὰ μὲν οὖν ζωοποιὰ πάθη τε καὶ σωτήρια, ὡς τὴν ἡμετέραν οὐσίαν
πλὴν ἁμαρτίας ἀναλαβών, κατενώπιον πάντων
ὑπέσχεν, ὥσπερ δῆτα καὶ διελάβομεν. Τήν γε μήν
• Propheticum quoque (προφητεῖον) adest
Abrahæ, id est prophetarum domicilium, et dignam
habitationem unaquæque gens percipit, etiam ante
Judicium.» (Iren. lib. 11, cap. 64.) «Cur non capiat
111 CAPUT XXXII.
Demonstratio clara, ex eis quæ acciderunt supernaturalibus miraculis, quod Dominus ex mortuis
resurrexerit.
Atque equidem Deus ipse, idemque homo, non
in augulo aut occulto quopiam loco, non etiam
obscuro vel tempore vel modo, est defunctus: sed
´in ligno sublime sublatus, gentibus simul et Judæis spectantibus, et quidem in loco atque die
celebri et insigni festi Paschæ, vitam finiit. Neo
minus sepulcrum magnificum illi fuit; hominis
quippe opulenti, et novum, nuperque adeo in lapide excisum. Quale et funus, ipsaque sepultura
fuit. Aloe siquidem et myrrha admodum commistæ
corpus mortuum sindone et linteis exceptum conplectebantur, atque arctissime continentes, usque
adeo constringebant, ut omnia ea corpus unum
esse existimarentur: quod quovis glutine ea quæ
diximus aromata, cuicunque jungantur rei, arctius
potentiusque eam constringere possint. Et quemadmodum mors et sepultura Christi irrefragabilem
in conspicuo peractæ loco fidem sunt consecutæ:
itidem sane consequens erat, decebatque resurrectionem ejus, ad fidem faciendam, certum quiddam
absolutumque habere, ut omnibus modis firmam
indubitatamque dignis et idoneis persuasionem
credulitatemque astrueret. Itaque qui substantiam
(ἐνδέγεται) sinum Abrahm dici temporale aliquod
animarum receptaculum, in quo jam delineetur
futuri imago, ac candida quædam utriusque, indicii
prospiciatur?» (Tertull. Advers. Marc. lib. iv.)
Chapter XXXIICaput XXXII
col. 727–728page 90 of 392
PG 145:727ζωοποιὸν καὶ τριήμερον ἐκ νεκρῶν ἐκείνου ἀνάστασιν οὐ πᾶσιν ἀνῆκε βεβήλοις τε καὶ ἁγίοις ἐν ταυ Ο τῷ κατιδεῖν ὅτιπερ οὐδὲ τῶν δικαίων εἶναι τοῦτο λελόγισται· οὐδέ γε μὴν τῆς ἐνθέου καὶ ὑψηλῆς δικαιοκρισίας Θεοῦ βεβήλοις καὶ βασκάνοις ὀφθαλμοῖς τὰ τοιαῦτα καταπιστεύειν, καὶ στρεβλότητα καρδίας εἰς πεῖραν αὖθις τὸν ἅγιον τοῦ Ἰσραὴλ παραδίδοσθαι, ὥστε καὶ ἐν ἀμφιβόλοις καθεστάναι καθὰ καὶ τὸ πρότερον, λογισμοῖς τε κρίσιν με προβεβλημένοις ὀρθὴν ἀποδοκιμάζεσθαι· τοῖς δέ γε τὸν νοῦν εὐθέσι και τὴν καρδίαν καθαρὸν ὡς καὶ μάλιστα κεκτημένοις σαφῆ τε καὶ ἀμφιβολίας ὡς ποῤῥωτέρω τὴν αὐτοῦ ἀνάστασιν ὑπέδειξέ τε καὶ ἐπιστώσατο· πρῶτον μὲν τῇ μητρὶ καὶ ταῖς λοι παῖς ὀφθεὶς γυναιξίν· εἶτα τοῖς ἐκκρίτοις τῶν με θητῶν, καὶ ἄλλοτε ἄλλοις δι' ἡμερῶν μ' ἀπτανόμε νος· λόγοις τε ξενίζουσι καὶ ὑπερφυέσι σημείοις κα τέρασιν ἐξαίρων ὡς ἐνόν γε ἦν ἐκείνοις καὶ τὸ ἀμ φίβολον διαλύων τῆς ἀναστάσεως. Οὐ τούτοις δὲ μόνον τὴν ἰδίαν ἐπιστοῦτο ἀνάστασιν, ἀλλὰ γε δι καὶ τοῖς τῷ τάφω παρακολουθήσασι τεραστίοις. Τίνα δὲ ταῦτα; Πρῶτον μὲν ἡ ἐπὶ τῷ τάφῳ στρα γές, ἀθιγής διαμεμενηκυῖα· ἥ τε κουστωδία ἐγγειτόνων ταύτην παραφυλάττουσα, στρατιωτική Το οὖσα καὶ ἐθνεία τῷ γένει, καὶ ὁ πάμμεγας ἐκεῖνος λίθος, τῷ στόματι ἐπιτεθεὶς τῆς σοροῦ, κἀκεῖθεν ἀποῤῥυείς, μᾶλλον δὲ χειρὶ καὶ σθένει ἀγγέλου ἐκκυλισθείς· καὶ τὸ ἐπὶ πᾶσι τούτοις δήτα παρά δοξον, μηδὲ τὴν ἑαυτοῦ σφραγίδα καὶ αὐτὸς καν πρὸς βραχὺ διαλυμηνάμενος· καὶ γὰρ ἐξ ἀρχαίων ἡμῖν παραδέδοται, τὸν τὸν ζωηφόρον τάφον ἐπιπωμα. τίζοντα τουτονὶ λίθον, πρὸς τῷ ἄκρῳ τοῦ χείλους, καὶ τὴν κάτωθεν ἀπὸ τοῦ τάφου ἐγγίζουσαν πέτραν έργαλείοις τισὶ λατόμῳ τέχνῃ διατρήσαντες Ἰου δαῖοι, σίδηρόν τε παχὺν χαλκεῖ ἐκ τοῦ σχεδὸν προσο γενόμενον δι' ἀμφοῖν τῶν τρημάτων ἐλάσαντες, καὶ εἰς κρίκου σχήμα τουτον περιαγαγόντες, καὶ οὕτως ἐν τῷ ἀσφαλεῖ ἀπανταχοῦ συγκεφαλαιώσαν τές τε καὶ περιδήσαντες, ὡς μὴ οἷόν τε εἶναι τὸν λίθον ὁπωσοῦν τῆς ἕδρας ἐκστῆναι, ἢ γοῦν ὅπως δι ποτε κινηθῆναι, εἰ μή τινι ἄρα τέχνης ἀνάγκῃ καὶ βία ἢ ὁ σίδηρος διαθραυσθείη, ἢ ἡ πέτρα διαῤῥαγείη· οὕτως οὖν ἀκριβῶς ἐπισφραγισάμενοι, ᾤχον. το, φυλακὴν ἀνήκουσαν ἐπαφέντες αὐτῷ. Καὶ το νυν τῶν σημείων ἐκείνων οὐδαμῶς μετακινηθέντων, τοῦ λίθου τε αψοφητί ἐκεῖθεν ἀποῤῥυέντος, μεγά λον σφόδρα είναι μαρτυρουμένου, ὡς καὶ ταῖς μέρα κομιζούσαις, καὶ αὐτοῖς μαθηταῖς, τὸν χῶρον ἔνθα τὸ σῶμα ἔκειτο, δι' ἐκείνου προφανῶς καταδείκνυ σθαι προϊοῦσι, πῶς οὐκ ἐναργής αὕτη καὶ ἀναντί έντος τῆς ἀναστάσεως ἡ ἀπόδειξις; Τοιαῦτα μὲν δὴ καὶ ταῦτα, τῆς ἀναστάσεως τοῦ Σωτῆρος τικ μήρια ἐκδηλότατα· τὸ δὲ τῶν ὀθονίων εἴτουν σινδόνων, εἰ δὲ βούλει, καὶ ἐν τῇ κεφαλῇ σουδαρίου απ θες ὁποῖον; Ταῦτα καὶ γὰρ τῇ σμύρνῃ καὶ ἀλόῃ καὶ τῷ ζωαρχικῷ σώματι ἐκείνῳ προσαρημότα, καὶ οἷονεὶ ἓν σῶμα τῇ τῶν ἀρωμάτων δυναστεία γεγε νημένα, οὐδαμῶς ὑπὸ κλοπὴν τὸ σῶμα συγχωρεί γενέσθαι κατὰ τὴν Ἰουδαϊκὴν φρενοβλάβειαν. Πῶς
nostram, excepto peccato, susceperat, vivificas et ζωοποιὸν καὶ τριήμερον ἐκ νεκρῶν ἐκείνου ἀνάστα
salutares perpessiones in conspectu omnium sus- σιν οὐ πᾶσιν ἀνῆκε βεβήλοις τε καὶ ἁγίοις ἐν ταυ
tinuit, ita ut recensuimus. Cæterum vitalem triduanamque ex mortuis resurrectionem suam, non
omnibus profanis simul et sacris eodem modo perspiciendam permisit: quod nec æquum, nec su
blimis, divini, et justi judicii Dei esse creditum sit,
impuris ingratisque oculis talia committere, et per
versitati cordis in periculum et experientiam rursum sanctum Israelis tradere, ut in ancipiti dubiaque consistentes opinione, quemadmodum etiam
antea, et in cogitationibus variantibus non rectum
adhibentes judicium, eum reprobarent atque repudiarent illis vero qui mentem rectam et cor quam
maxime purum obtinerent, olaram et ab omni ancipiti dubitatione alienam resurrectionem suam
exhibuit, fideque certa comsrobavit: primum quidem a matre et reliquis conspectus mulieribus;
deinde a delectis discipulis, alias aliis, per dies
quadraginta visus; 112 ac verbis novis (atque insolitis, simulque signis et prodigiis naturam superantibus, omnem illis (quantum fieri potuit) solvens atque adimens resurrectionis ambiguitatem.
Non his autem solis, sed aliis quoque miraculis sepulcrum consecutis, fidem resurrectionis suæ confirmavit. Quæ vero ea sint, agedum dicamus. Primum, sigillum sepulcro impressum, quod intactum
permansit: et custodia militaris illa, et genere
alienigena, quæ in propinquo sigillum in observabat. Præterea ingens ille lapis ad os sepulcri appositus, qui inde defluens, ac potius manu et robore
Ο
τῷ κατιδεῖν ὅτιπερ οὐδὲ τῶν δικαίων εἶναι τοῦτο
λελόγισται· οὐδέ γε μὴν τῆς ἐνθέου καὶ ὑψηλῆς
δικαιοκρισίας Θεοῦ βεβήλοις καὶ βασκάνοις ὀφθαλ
μοῖς τὰ τοιαῦτα καταπιστεύειν, καὶ στρεβλότητα
καρδίας εἰς πεῖραν αὖθις τὸν ἅγιον τοῦ Ἰσραὴλ
παραδίδοσθαι, ὥστε καὶ ἐν ἀμφιβόλοις καθεστάναι
καθὰ καὶ τὸ πρότερον, λογισμοῖς τε κρίσιν με
προβεβλημένοις ὀρθὴν ἀποδοκιμάζεσθαι· τοῖς δέ γε
τὸν νοῦν εὐθέσι και τὴν καρδίαν καθαρὸν ὡς καὶ
μάλιστα κεκτημένοις σαφῆ τε καὶ ἀμφιβολίας ὡς
ποῤῥωτέρω τὴν αὐτοῦ ἀνάστασιν ὑπέδειξέ τε καὶ
ἐπιστώσατο· πρῶτον μὲν τῇ μητρὶ καὶ ταῖς λοι
παῖς ὀφθεὶς γυναιξίν· εἶτα τοῖς ἐκκρίτοις τῶν με
θητῶν, καὶ ἄλλοτε ἄλλοις δι' ἡμερῶν μ' ἀπτανόμε
νος· λόγοις τε ξενίζουσι καὶ ὑπερφυέσι σημείοις κα
τέρασιν ἐξαίρων ὡς ἐνόν γε ἦν ἐκείνοις καὶ τὸ ἀμφίβολον διαλύων τῆς ἀναστάσεως. Οὐ τούτοις δὲ
μόνον τὴν ἰδίαν ἐπιστοῦτο ἀνάστασιν, ἀλλὰ γε δι
καὶ τοῖς τῷ τάφω παρακολουθήσασι τεραστίοις.
Τίνα δὲ ταῦτα; Πρῶτον μὲν ἡ ἐπὶ τῷ τάφῳ στρα
γές, ἀθιγής διαμεμενηκυῖα· ἥ τε κουστωδία έγγει
τόνων ταύτην παραφυλάττουσα, στρατιωτική Το
οὖσα καὶ ἐθνεία τῷ γένει, καὶ ὁ πάμμεγας ἐκεῖνος
λίθος, τῷ στόματι ἐπιτεθεὶς τῆς σοροῦ, κἀκεῖθεν
ἀποῤῥυείς, μᾶλλον δὲ χειρὶ καὶ σθένει ἀγγέλου
ἐκκυλισθείς· καὶ τὸ ἐπὶ πᾶσι τούτοις δήτα παράδοξον, μηδὲ τὴν ἑαυτοῦ σφραγίδα καὶ αὐτὸς καν
πρὸς βραχὺ διαλυμηνάμενος· καὶ γὰρ ἐξ ἀρχαίων
ἡμῖν παραδέδοται, τὸν τὸν ζωηφόρον τάφον ἐπιπωμα.
τίζοντα τουτονὶ λίθον, πρὸς τῷ ἄκρῳ τοῦ χείλους,
καὶ τὴν κάτωθεν ἀπὸ τοῦ τάφου ἐγγίζουσαν πέτραν
έργαλείοις τισὶ λατόμῳ τέχνῃ διατρήσαντες Ἰου
δαῖοι, σίδηρόν τε παχὺν χαλκεῖ ἐκ τοῦ σχεδὸν προσο
γενόμενον δι' ἀμφοῖν τῶν τρημάτων ἐλάσαντες,
καὶ εἰς κρίκου σχήμα τουτον περιαγαγόντες, καὶ
οὕτως ἐν τῷ ἀσφαλεῖ ἀπανταχοῦ συγκεφαλαιώσαν·
τές τε καὶ περιδήσαντες, ὡς μὴ οἷόν τε εἶναι τὸν
λίθον ὁπωσοῦν τῆς ἕδρας ἐκστῆναι, ἢ γοῦν ὅπως δι
ποτε κινηθῆναι, εἰ μή τινι ἄρα τέχνης ἀνάγκῃ καὶ
βία ἢ ὁ σίδηρος διαθραυσθείη, ἢ ἡ πέτρα διαρρα
γείη· οὕτως οὖν ἀκριβῶς ἐπισφραγισάμενοι, ᾤχον.
το, φυλακὴν ἀνήκουσαν ἐπαφέντες αὐτῷ. Καὶ το
νυν τῶν σημείων ἐκείνων οὐδαμῶς μετακινηθέντων,
τοῦ λίθου τε αψοφητί ἐκεῖθεν ἀποῤῥυέντος, μεγάangeli devolutus (quod sane in his omnibus opinionem omnem excedit), ne ipse quidem vel minimum signum suum corrupit. Traditum enim nobis
est ab antiquis, Judæos lapidem eum qui in salutiferum illud sepulcrum pro operculo positus fuerat, ad summum monumenti labrum, petramque
inferne illi se conjungentem, ferramentis quibusdam fabrili lapicidarum arte perforasse, ferrumque ingens a fabro ex propinquo acceptum, perutrumque foramen immisisse, et in circi sive annuli formam circumegisse: atque ita firmiter capitibus commissis, omni ex parte quasi vinculum
circumduxisse, ut lapis, qualicunque modo, loco
suo revelli, aut saltem ratione aliqua moveri (nisi
arte quapiam et vi adhibita, necessario aut ferrum
confringeretur, aut petra perrumperetur) non po- λον σφόδρα είναι μαρτυρουμένου, ὡς καὶ ταῖς μέρα
tuerit. Atque ad hunc modum cum magna cura,
atque etiam signo appresso, cum sepulcrum firmissime communissent, custodia insuper competenti
adhibita, eos abiisse. Quapropter, cum nihil prorsus de signis illis motum mutatumve esset, et lapis absque fragore et sonitu inde defluxisset (qui
quidem magous fuisse perhibetur), ita ut unguenta
afferentibus mulieribus, et discipulis ipsis accedentibus, locum his, ubi corpus depositum fuerat,
magnitudine sua aperte indicarit: quis non evidentem hanc et irrefragabilem resurrectionis probationem atque demonstrationem agnoscat? Et ta -
κομιζούσαις, καὶ αὐτοῖς μαθηταῖς, τὸν χῶρον ἔνθα
τὸ σῶμα ἔκειτο, δι' ἐκείνου προφανῶς καταδείκνυ
σθαι προϊοῦσι, πῶς οὐκ ἐναργής αὕτη καὶ ἀναντί
έντος τῆς ἀναστάσεως ἡ ἀπόδειξις; Τοιαῦτα μὲν
δὴ καὶ ταῦτα, τῆς ἀναστάσεως τοῦ Σωτῆρος τικμήρια ἐκδηλότατα· τὸ δὲ τῶν ὀθονίων εἴτουν σινδό
νων, εἰ δὲ βούλει, καὶ ἐν τῇ κεφαλῇ σουδαρίου απ
θες ὁποῖον; Ταῦτα καὶ γὰρ τῇ σμύρνῃ καὶ ἀλόῃ καὶ
τῷ ζωαρχικῷ σώματι ἐκείνῳ προσαρημότα, καὶ
οἷονεὶ ἓν σῶμα τῇ τῶν ἀρωμάτων δυναστεία γεγε
νημένα, οὐδαμῶς ὑπὸ κλοπὴν τὸ σῶμα συγχωρεί
γενέσθαι κατὰ τὴν Ἰουδαϊκὴν φρενοβλάβειαν. Πῶς
col. 729–730page 91 of 392
PG 145:729γὰρ ἂν καὶ ἐγύμνουν, καὶ ταῦτα κλέπτοντες, ἀθι γῶν τῶν ἐνταφίων καὶ κατὰ χώραν εκάστων παρακειμένων, καὶ εὐσχημόνων, καθὼς ἄρα καὶ περι έκειτο, τοῦ τε σουδαρίου μὴ φύρδην, ἀλλ᾽ ὑφ᾽ ἕνα τόπον σωφρόνως περιειλουμένου πρὸς τὸν τόπον τῆς κεφαλῆς; Παρίσταται τοιγαροῦν τοῖς συνιέναι γνῶσιν ἐθέλουσιν, ὅτιπερ οὐ μόνον τθιήμερος μετὰ σώματος ἀνέστη ὁ Κύριος, ἀλλὰ μετὰ λεπτοῦ τε καὶ κούφου, καὶ οὐκέτι θνητοῦ καὶ φθαρτοῦ καὶ παχέος, ὡς πρότερον, ἀφθάρτου δὲ μᾶλλον καὶ ἀθανάτου, καὶ τὸ ὅλον φάναι, πνευματικωτέρου καὶ θειοτέρου, καὶ ὁμοθέου λέγειν θαρρω, κατάληψιν τε πάσης αἰσθήσεως ὑπερβαίνοντος, ἐσθῆτός τε και βρώσεις ὑπερτέρου, ὡς καὶ διὰ κεκλεισμένων κατὰ φύσιν θυρῶν εἰσιέναι· εἰ καὶ συγκαταβάσεως λόγοις ὑπερφυέσι τοῖς οἰκείοις ὁρώμενος, τήν τε πλευρὰν καὶ τὰς τῶν ἥλων τρήσεις ἐψηλαφάτο, καὶ τροφῆς μετεῖχε, καὶ ἰχθύος καὶ μέλιτος ἀπεγεύετο, οὐ πεινῶν, εἰς πίστωσιν μὲν τῆς καινῆς ἀναστάσεως, τῆς δὲ φαντασίας ἀναίρεσιν, λέγοις ἀῤῥήτοις τῆς τροφῆς τῷ πυρὶ τῆς θεότητος ἀναλισκομένης ὑπερφυώς. ΚΕΦΑΛ. ΚΓ΄. Περὶ τῶν ἁγίων γυναικῶν μυροφόρων, ὁσά κις ἐπὶ τὸν ζωηφόρον ἦχον τάφον Χριστοῦ. Οὐχ ἧττον δὲ εἰς βεβαίωσιν τῆς ἀληθοῦς ἀναστάσεως καὶ ἡ παρὰ τῶν μοροφόρων γυναικών μαρτυρία. Πισταὶ γὰρ παρὰ Θεῷ καὶ αὗται. Επεί το γε ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ οὐκ ἄρσεν, οὐ θῆλυ, οὔτε δοῦ λος, οὔτε ἐλεύθερος· ἀλλ᾽ εἰς ἐν τοῖς ἀξίοις· καὶ ἐπὶ πᾶσιν ὁ Κύριος, μία τε πίστις, ἕν τε ἅγιον Πνεῦμα, τὸ πάντα ἐνεργοῦν, ως γε βουλομένῳ ἔστιναὐτῷ. Ὡς γοῦν οἱ εὐθεῖς τῶν ἀνθρώπων παραδε κτέοι μᾶλλον ἔδοξαν καὶ πιστοί, δι' ὧν καὶ ὁ κόσμος ὅλος τῇ εὐαγγελικῇ ἐζωγρήθη σαγήνῃ, καὶ μετ' αὐτοὺς ἕτεροι τὰ δευτερεῖα πρός τε πίστιν καὶ τὴν ἀληθῆ γνῶσιν φέροντες· οὕτω καὶ γυναῖκες ὅτι πλεῖσται παρελήφθησαν τῷ Χριστῷ πιστεύσασαι καὶ τὰ πρὸς χρείαν διακονοῦσαι. Μασῶν δ' έπιση. Ο μοτάτη ἐστὶ Μαρία, ἢ ἐκ Μαγδάλων ὥρμητο· ἥτις καὶ πρότερον, ἑπτὰ πνεύμασι κάτοχος οὖσα, καὶ ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ τοῦ ὄχλου ἐκείνων ἀπαλλαγεῖσα, τοῦ λοιποῦ συνεῖναι καὶ συνδιατρίβειν τῷ θεραπευτῇ δεῖν ᾤετο. Οθεν καὶ τῇ τοῦ Θεοῦ Μητρὶ καὶ Σαλώμη καὶ τῇ ἄλλῃ Μαρίᾳ, θυγατρὶ μὲν τοῦ μνή στορος Ἰωσήφ, ἐκ Κλοπᾶ δὲ τῆς τοῦ ἀδελφοῦ γυ (ὁμόθεο.)
ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. I.
γὰρ ἂν καὶ ἐγύμνουν, καὶ ταῦτα κλέπτοντες, ἀθι- lia quidem sunt hæc resurrectionis Servatoris inγῶν τῶν ἐνταφίων καὶ κατὰ χώραν εκάστων παρακειμένων, καὶ εὐσχημόνων, καθὼς ἄρα καὶ περι
έκειτο, τοῦ τε σουδαρίου μὴ φύρδην, ἀλλ᾽ ὑφ᾽ ἕνα
τόπον σωφρόνως περιειλουμένου πρὸς τὸν τόπον
τῆς κεφαλῆς; Παρίσταται τοιγαροῦν τοῖς συνιέναι
γνῶσιν ἐθέλουσιν, ὅτιπερ οὐ μόνον τθιήμερος μετὰ
σώματος ἀνέστη ὁ Κύριος, ἀλλὰ μετὰ λεπτοῦ τε
καὶ κούφου, καὶ οὐκέτι θνητοῦ καὶ φθαρτοῦ καὶ
παχέος, ὡς πρότερον, ἀφθάρτου δὲ μᾶλλον καὶ
ἀθανάτου, καὶ τὸ ὅλον φάναι, πνευματικωτέρου καὶ
θειοτέρου, καὶ ὁμοθέου λέγειν θαρρω, κατάληψιν
τε
dicia apertissima. Sindonis vero et linteorum,
ipsiusque adeo, si placet, in capite sudarii, rursum
qualia? Hac etenim myrrhæ, et aloæ, et item vivifico corpori illi compacta, et quasi unum corpus,
unguentorum vi atque efficacia, facta, haudquaquam corpus furtim auferri permisere, juxta Judmorum insanam dementiam. 113 Quomodo enim
corpus ipsum nudantes, hæc fures sic detraxissent?
eum sepulcralia lintea intacta, et decenter, perinde atque ei circumdata fuerant, suo quæque loco
reperta sint? et sudarium non temere, sed in uno,
πάσης αἰσθήσεως ὑπερβαίνοντος, ἐσθῆτός τε capitis scilicet loco, rite circumvolutnm jacuerit?
και βρώσεις ὑπερτέρου, ὡς καὶ διὰ κεκλεισμένων Certum itaque est ac persuasum omnibus, qui inκατὰ φύσιν θυρῶν εἰσιέναι· εἰ καὶ συγκαταβάσεως telligere cognitionemque assequi et recte sapere
λόγοις ὑπερφυέσι τοῖς οἰκείοις ὁρώμενος, τήν τε volunt, Dominum non solum die tertio cum corπλευρὰν καὶ τὰς τῶν ἥλων τρήσεις ἐψηλαφάτο, καὶ pore surrexisse, sed etiam cum corpore tenui ac
τροφῆς μετεῖχε, καὶ ἰχθύος καὶ μέλιτος ἀπεγεύετο, levi; nec amplius mortali et corruptibili et crass,
οὐ πεινῶν, εἰς πίστωσιν μὲν τῆς καινῆς ἀναστά- ut antea, sed prorsus incorruptibili et immortali,
σεως, τῆς δὲ φαντασίας ἀναίρεσιν, λέγοις ἀῤῥήτοις alque (ut semel dicam) spirituali magis et diviτῆς τροφῆς τῷ πυρὶ τῆς θεότητος ἀναλισκομένης niore, quodque simul Deus esset (nam sic dicere
ὑπερφυώς.
ausim), captum sensus omnis excellente, vestituque et alimento, quo non indigeret, superiore, ita ut et clausas fores naturaliter pertransiret, quamvis mirifica ratione submissionis atque conformationis eis quos sibi in arctiorem consuetudinem
acciverat, conspectus sit, et latus fissurasque clavorum contrectari siverit, cibumque ceperit, ac
pisces et mel gustaverit; non ille quidem quod esuriret, sed ut fidem resurrectionis novæ faceret,
et phantasmatis opinionem aboleret, ineffabili quodam modo præter naturam alimento a divinitatis
igne consumpto.
Περὶ τῶν ἁγίων γυναικῶν μυροφόρων, ὁσάκις ἐπὶ τὸν ζωηφόρον ἦχον τάφον Χριστοῦ.
Οὐχ ἧττον δὲ εἰς βεβαίωσιν τῆς ἀληθοῦς ἀναστάσεως καὶ ἡ παρὰ τῶν μοροφόρων γυναικών μαρτυ
ρία. Πισταὶ γὰρ παρὰ Θεῷ καὶ αὗται. Επεί το
γε ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ οὐκ ἄρσεν, οὐ θῆλυ, οὔτε δοῦ
λος, οὔτε ἐλεύθερος· ἀλλ᾽ εἰς ἐν τοῖς ἀξίοις· καὶ
ἐπὶ πᾶσιν ὁ Κύριος, μία τε πίστις, ἕν τε ἅγιον
Πνεῦμα, τὸ πάντα ἐνεργοῦν, ως γε βουλομένῳ ἐστὶν
αὐτῷ. Ὡς γοῦν οἱ εὐθεῖς τῶν ἀνθρώπων παραδε·
κτέοι μᾶλλον ἔδοξαν καὶ πιστοί, δι' ὧν καὶ ὁ κόσμος
ὅλος τῇ εὐαγγελικῇ ἐζωγρήθη σαγήνῃ, καὶ μετ'
αὐτοὺς ἕτεροι τὰ δευτερεῖα πρός τε πίστιν καὶ τὴν
ἀληθῆ γνῶσιν φέροντες· οὕτω καὶ γυναῖκες ὅτι
πλεῖσται παρελήφθησαν τῷ Χριστῷ πιστεύσασαι
καὶ τὰ πρὸς χρείαν διακονοῦσαι. Μασῶν δ' έπιση. Ο
μοτάτη ἐστὶ Μαρία, ἢ ἐκ Μαγδάλων ὥρμητο· ἥτις
καὶ πρότερον, ἑπτὰ πνεύμασι κάτοχος οὖσα, καὶ
ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ τοῦ ὄχλου ἐκείνων ἀπαλλαγεῖσα, τοῦ
λοιποῦ συνεῖναι καὶ συνδιατρίβειν τῷ θεραπευτῇ
δεῖν ᾤετο. Οθεν καὶ τῇ τοῦ Θεοῦ Μητρὶ καὶ Σαλώμῃ καὶ τῇ ἄλλῃ Μαρίᾳ, θυγατρὶ μὲν τοῦ μνήστορος Ἰωσήφ, ἐκ Κλοπᾶ δὲ τῆς τοῦ ἀδελφοῦ γυ-
«Ut resurrectio crederetur, talem se exhinuit.» (Chrysost.) «Εx dispensatione non in debita
corporis sui gloria, sed in prima figura cernebatur.»
(Cypr.) «Sed neque eamdem gloriam, quam antea
ostendit apostolis, illico ostendit. Sed quod videre
consueverant, hoc viderunt: et dilata est claritatis
plenitudo, quæ in se erat perfecta.» (Id.)
CAPUT XXXIII.
De sanctis mulieribus unguentum ferentibus, quoties
ad vivificum Christi sepulcrum accesserint.
Neque vero minus ad veram certamque resurrectionem confirmandam faciunt mulierum unguenta
ferentium testimonia Nam et hæc fidem apud
Deum merentur. In Christo namque Jesu neque
masculus, neque femina, neque servus, neque
liber sed unus in dignis atque idoneis, atque
adeo in omnibus Dominus: una fides, unus sanctus
Spiritus, qui eficit atque operatur pro arbitrio et
voluntate sua omnia. Itaque quemadmodum recti
integrique homines, per quos et mundus universus evangelica sagena captus est, et secundum
hos alii, secundas in fide veritatisque cognitione
ferentes, qui præ cæteris propter fidem egregiam
susciperentur digni visi sunt: sic et mulieres plurimæ credentes, et necessaria ei ministrantes, a
Christo sunt admissæ. In quibus omnibus celeberrima est Maria Magdalis orta quæ quidem antea septem spiritibus afflata atque detenta 114
eisque ab Jesu liberata, de cætero conversandum
vivendumque sibi cum curatore suo pulaverat.
Quapropter cum Genitrice Dei, et Salome, et alia
«Perfectus Christus eat, non propter deitatem modo, qua nihil perfectius, sed etiam propter
carnem assumptam, quæ deitate uncta, et idem
quod unctio facta est, adeoque condeus (ὁμόθεο.)
facla.» (Greg. Theologus.)
Hæc ex Hagiographis decerpta.
Chapter XXXIIICaput XXXIII
col. 731–732page 92 of 392
PG 145:731οὖσα, καὶ ταῖς λοιπαῖς θεραπεύουσα και διακονοῦσα Χριστῷ τε καὶ τοῖς αὐτοῦ μαθηταῖς οὐκ ἀνίει. Τὴν Μαγδαληνὴν δὲ ταύτην καὶ θυγατέρα τῆς Χαναναίας εἶναί τινες ἐκδέδωκασι· μετά γε μὴν τῶν εἰρημένων καὶ Μαρίαν ἄλλην, Ινύδα μὲν υἱοῦ Ἰως σὴφ ἑνὸς τῶν δώδεκα σύζυγον, ἣν καὶ μητέρα Ια κώβου τοῦ μικροῦ καὶ Ἰωσῆ ἱστοροῦσι· καὶ ᾿Ιωάν ναν μητέρα τῶν υἱῶν Ζεβεδαίου, Ἰακώβου δηλονότι καὶ Ἰωάννου. Ταύταις οὖν ὡς τὰ πιστὰ τῇ μητρὶ τοῦ Ἰησοῦ καὶ αὐτῷ γ' ἐκείνῳ φρονούσαις καὶ ἄλο λαι πλείους ἀπὸ τῆς Γαλιλαίας ἐφείποντο, πρὸς τὴν τῶν ἐνδυμάτων χρείαν καὶ ἄλλην διακονίαν δεξια! καθορώμεναι. Αὗται τοίνυν τῷ πόθῳ τοῦ διδασκάλου φλεγόμεναι, τῷ δὲ φόβῳ τῶν διωκτῶν συστελλόμεναι, τὸ μὲν Σάββατον ἡσυχῆ μένειν ή θέμις κατηναγκάζοντο· ὀψὲ δὲ Σαββάτων, ὃ δηλοῦν ἐστι μετὰ πάντα τὰ Σάββατα· ἔθος δὲ Ἑβραίοις Σάβ βατα τὰς ἑπτὰ ἡμέρας καλεῖν, οἱονεὶ μετὰ τὴν τῆς εβδομάδος ὅλην περίοδον· μετὰ τὰς μεσονυκτίους ὥρας τῆς μιᾶς Σαββάτων, εἴτουν αὐτῆς ἐπιφωσκούσης Κυριακῆς, ἡ Μαγδαληνή Μαρία, καὶ ἡ ἄλλη Μαρία· τὴν Θεοτόκον δ' εἶναι ταύτην ἱερα: βίβλοι ἡμῖν ἐκδεδώκασιν· ὡς τῶν ἄλλων θερμότεραι καὶ περιπαθέστεραι, μύρα τινὰ εὐτρεπίσασαι, παρε γένοντο, ὥσπερ ἦν Ιουδαίοις ἔθος, μυρίσαι τὸν Ἰησοῦν, κλαῦσαί τε ἐξ ἑωθινοῦ, καὶ τοῖς δάκρυσι τὸ τῆς ψυχῆς ἄλγος ἀκέσασθαι. Καὶ δὴ τὸν λίθον ὁρῶσι μακρὰν τῆς θύρας διαπεσόντα, καὶ ἄγγελον τούτῳ ὑπερκαθήμενον, φωτὸς ἀστραπῇ τὰς δψεις ἐκπλήττοντα, θαῤῥεῖν τε ἐγκελευόμενον, καὶ θάτο τον ἀπιέναι τοῖς μύσταις εὐαγγελίσασθαι τὴν ἀνά στασιν. Οπισθεν τοίνυν ἀνατρεχούσαις προσυπήν τα ταύταις Χριστός, Χαίρετε, προσφθεγγόμενος, Πέτρῳ τε καὶ τοῖς μαθηταῖς ἀπαγγέλλειν, οἱ που δῶν ἔχειν ἥκειν εἰς Γαλιλαίαν, καὶ θεᾶσθαι δὴ τὸν ποθούμενον. Καὶ αἱ μὲν θάμβει περισχεθεῖσαι πολλῷ ἀπῄεσαν. Πρώτη αὕτη μετὰ τὴν ἀνάστασιν ταῖς δυσὶ Μαρίαις ἐμφάνεια, ἣν Ματθαῖός τε καὶ Μάρκος διαγορεύουσιν. Α' μὲν οὖν οὕτως ἀπῆλθον, τῷ φόβῳ διαφωνήσασαι, μηδὲν εἰποῦσαι· ὧν ἑωρί κεισαν. Η μέντοι Μαγδαληνή, κατὰ τὸν Ἰωάν νήν, τῷ πόθῳ ἐκτηκομένη, πάλιν ἐπὶ τὸ μνῆμα ἤκει· τόν τε λίθον ἀρθέντα ἰδοῦσα αὖθις, ὄναρ γὰρ ᾤετο ἃ προεώρακε, δραμεῖν αὐτίκα καὶ Πέτρῳ τε καὶ Ἰωάννῃ τοῖς θερμοτέροις ἀπαγγεῖλαι τῶν ματ ναικός, ἅπαιους τεθνηκότος, αὐτῷ γεννηθείση, συν θητῶν, ἦρθαι μὲν τοῦ μνημείου τὸν Ἰησοῦν, ἀγ νοεῖν μέντοι ὅπη γῆς εἴη. Ἐν ἀγῶνι δ᾽ ἐκείνους γεγονότας, ἐπὶ τὸν τάφον εὐθὺς ἀφικέσθαι. Ενδον δὲ γενομένους καὶ ἐν κόσμῳ κείμενα τὰ ὀθόνια κατιδόντας, τῇ μὲν ἀναστάσει πιστεῦσαι, τῶν τοῦ ἀναστάντος ἐν μνήμη γεγονότας φωνῶν· διά γε μὴν τὸν φόβον αὖθις πρὸς ἑαυτοὺς συσταλῆναι Μαρίαν δ᾽ ἑστῶσαν πρὸ τοῦ μνήματος κλαίειν, καὶ ἐν ἀπόρῳ ποιεῖσθαι, πῶς ποτε ἄρα ὁ νεκρὸς ἀπό
οὖσα, καὶ ταῖς λοιπαῖς θεραπεύουσα και διακονοῦσα
Χριστῷ τε καὶ τοῖς αὐτοῦ μαθηταῖς οὐκ ἀνίει.
Τὴν Μαγδαληνὴν δὲ ταύτην καὶ θυγατέρα τῆς Χαναναίας εἶναί τινες ἐκδέδωκασι· μετά γε μὴν τῶν
εἰρημένων καὶ Μαρίαν ἄλλην, Ινύδα μὲν υἱοῦ Ἰως
σὴφ ἑνὸς τῶν δώδεκα σύζυγον, ἣν καὶ μητέρα Ιακώβου τοῦ μικροῦ καὶ Ἰωσῆ ἱστοροῦσι· καὶ ᾿Ιωάνναν μητέρα τῶν υἱῶν Ζεβεδαίου, Ἰακώβου δηλονότι
καὶ Ἰωάννου. Ταύταις οὖν ὡς τὰ πιστὰ τῇ μητρὶ
τοῦ Ἰησοῦ καὶ αὐτῷ γ' ἐκείνῳ φρονούσαις καὶ ἄλο
λαι πλείους ἀπὸ τῆς Γαλιλαίας ἐφείποντο, πρὸς τὴν
τῶν ἐνδυμάτων χρείαν καὶ ἄλλην διακονίαν δεξια!
καθορώμεναι. Αὗται τοίνυν τῷ πόθῳ τοῦ διδασκάλου φλεγόμεναι, τῷ δὲ φόβῳ τῶν διωκτῶν συστελλόμεναι, τὸ μὲν Σάββατον ἡσυχῆ μένειν ή θέμις
κατηναγκάζοντο· ὀψὲ δὲ Σαββάτων, ὃ δηλοῦν ἐστι
μετὰ πάντα τὰ Σάββατα· ἔθος δὲ Ἑβραίοις Σάββατα τὰς ἑπτὰ ἡμέρας καλεῖν, οἱονεὶ μετὰ τὴν τῆς
εβδομάδος ὅλην περίοδον· μετὰ τὰς μεσονυκτίους
ὥρας τῆς μιᾶς Σαββάτων, εἴτουν αὐτῆς ἐπιφωσκούσης Κυριακῆς, ἡ Μαγδαληνή Μαρία, καὶ ἡ ἄλλη
Μαρία· τὴν Θεοτόκον δ' εἶναι ταύτην ἱερα: βίβλοι
ἡμῖν ἐκδεδώκασιν· ὡς τῶν ἄλλων θερμότεραι καὶ
περιπαθέστεραι, μύρα τινὰ εὐτρεπίσασαι, παρεγένοντο, ὥσπερ ἦν Ιουδαίοις ἔθος, μυρίσαι τὸν
Ἰησοῦν, κλαῦσαί τε ἐξ ἑωθινοῦ, καὶ τοῖς δάκρυσι
τὸ τῆς ψυχῆς ἄλγος ἀκέσασθαι. Καὶ δὴ τὸν λίθον
ὁρῶσι μακρὰν τῆς θύρας διαπεσόντα, καὶ ἄγγελον
τούτῳ ὑπερκαθήμενον, φωτὸς ἀστραπῇ τὰς δψεις
ἐκπλήττοντα, θαῤῥεῖν τε ἐγκελευόμενον, καὶ θάτο
τον ἀπιέναι τοῖς μύσταις εὐαγγελίσασθαι τὴν ἀνάστασιν. Οπισθεν τοίνυν ἀνατρεχούσαις προσυπήν
τα ταύταις Χριστός, Χαίρετε, προσφθεγγόμενος,
Πέτρῳ τε καὶ τοῖς μαθηταῖς ἀπαγγέλλειν, οἱ που
δῶν ἔχειν ἥκειν εἰς Γαλιλαίαν, καὶ θεᾶσθαι δὴ τὸν
ποθούμενον. Καὶ αἱ μὲν θάμβει περισχεθεῖσαι
πολλῷ ἀπῄεσαν. Πρώτη αὕτη μετὰ τὴν ἀνάστασιν
ταῖς δυσὶ Μαρίαις ἐμφάνεια, ἣν Ματθαῖός τε καὶ
Μάρκος διαγορεύουσιν. Α' μὲν οὖν οὕτως ἀπῆλθον,
τῷ φόβῳ διαφωνήσασαι, μηδὲν εἰποῦσαι· ὧν ἑωρί
κεισαν. Η μέντοι Μαγδαληνή, κατὰ τὸν Ἰωάν
νήν, τῷ πόθῳ ἐκτηκομένη, πάλιν ἐπὶ τὸ μνῆμα
ἤκει· τόν τε λίθον ἀρθέντα ἰδοῦσα αὖθις, ὄναρ γὰρ
ᾤετο ἃ προεώρακε, δραμεῖν αὐτίκα καὶ Πέτρῳ τε
καὶ Ἰωάννῃ τοῖς θερμοτέροις ἀπαγγεῖλαι τῶν ματ
Maria sponsi Josephi filia, ex Cleophæ fratris ejus, ναικός, ἅπαιους τεθνηκότος, αὐτῷ γεννηθείση, συνqui sine liberis procreatis decesserat, conjuge procreata, atque cum aliis familiarem consuetudinem
habens, obsequi et ministrare Christo et discipulis
ejus non intermiserat. Magdalenam porro istam
Chananææ illius filiam esse quidam prodiderunt.
Cum eis autem, quas diximus, alia rursum Maria
erat, Juda Josephi filii, unius ex duodecim conjux: quam etiam minoris Jacobi et Josæ matrem nonnulli memorant Item Joanna filiorum
Zebedæi, Jacobi et Joannis mater. Has, quod matri
Jesu, nec minus ipsimet Servatori omnibus officiis
præstandis fideles essent, aliæ plures ex Gallilæa
sequebantur, ad vestimentorum usum reliquumque
ministerium percommodæ. Hæ igitur desiderio magistri flagrantes, metu autem persecutorum sese
cohibentes, in Sabbato quietæ esse, ut decebat,
cogebantur. Sero autem Sabbatorum, hoc est, post
Sabbata omnia (consuevere autem Judæi ipsos
dies septem Sabbata vocare), post totius videlicet
hebdomadis peractum circuitum, et post mediæ
noctis horas unius Sabbatorum, ipsa nimirum ilJucescente Dominica, Maria Magdalena, el alia
Maria (Dei vero Genitricem hanc esse, sacri nobis
prodidere libri), ut reliquis fervidiores, vehementioreque affecta dolore, unguenta quædam rite
præparata habentes adveniebant, de Judæorum
consuetudine Jesum uncturæ, atque ex matutino
tempore comploraturæ, lacrymisque adeo animorum marorem exsatiatura. Ecce autem lapidem conspiciunt longe a foribus devolutum, angelumque
ei insidentem, lucis fulgore ooulos perstringentem,
bonoque animo eas esse, atque evestigio redeuntes,
mystis discipulisque cum lætitia resurrectionem rcnuntiare jubentem. Revertentibus itaque illis obvius fit Christus, salvere eos jubens, Petroque el
discipulis dicere, ut primo quoque tempore in Ga.
lilæam, desideratum ipsum visuri, frent. Atque ille
quidem stupore multo perculsæ, ita abiere. Prima
hæc post resurrectionem duabus Mariis apparitio
atque exhibitio facta, quam 115 Matthæus et
Marcus deprædicant. Ille igitur, ut dicere copi,
abiere, timore a se ipsis dissidentes, neque quidquam eorum quæ vidissent nuntiantes. Magdalena
certe quidem, sicuti Joannes scribit, desiderio tabescens, ad monumentum rediit, iterumque lapidem sublatum videns (somnium enim seu visionen ) θητῶν, ἦρθαι μὲν τοῦ μνημείου τὸν Ἰησοῦν, ἀγ
sibi vidisse visa fuerat) confestim cucurrit, Petro
et Joanni qui reliquis acriores calidioresque erant
apostolis, sublatum quidem e monumento esse
Jesum, se autem ubi locorum esset ignorare, annuntiatura. Illi porro solliciti atque anxii confeslim ad sepulcrum accurrere, atque intus rite locoque suo sepulcralia lintea composita cernere, et
verborum quæ is qui resurrexerat prolocutus fueMalim legere, maler. Sedenim et Judas Jacobi, ac proinde et Domini frater, infra lib. xtr,
cap. 10, nepotss ex filio, itaque et conjugem, ex
qua illum suscepit, habuisse scribitur. Verum eam
νοεῖν μέντοι ὅπη γῆς εἴη. Ἐν ἀγῶνι δ᾽ ἐκείνους
γεγονότας, ἐπὶ τὸν τάφον εὐθὺς ἀφικέσθαι. Ενδον
δὲ γενομένους καὶ ἐν κόσμῳ κείμενα τὰ ὀθόνια
κατιδόντας, τῇ μὲν ἀναστάσει πιστεῦσαι, τῶν τοῦ
ἀναστάντος ἐν μνήμη γεγονότας φωνῶν· διά γε
μὴν τὸν φόβον αὖθις πρὸς ἑαυτοὺς συσταλῆναι
Μαρίαν δ᾽ ἑστῶσαν πρὸ τοῦ μνήματος κλαίειν, καὶ
ἐν ἀπόρῳ ποιεῖσθαι, πῶς ποτε ἄρα ὁ νεκρὸς ἀπό
conjugem, si Maria nominata fuit, aliam a matre
Jacobi et Jose, etc., fuisse necesse est.
Discrepant ista a cap. 3 libri sequentis.
col. 733–734page 93 of 392
PG 145:733δημος ἦν. Δύο δὲ ἄρα φωτοφανείς παρακαθήμενοι Η ἄγγελοι, ὧν ὁ μὲν πρὸς τῷ τόπῳ τῆς κεφαλῆς, ἕτερος δὲ πρὸς τὸ κάτωθεν τυλίξετο μέρος, ὅτου χάριν ἐκείνῃ ὁ θρῆνος διεπυνθάνοντο· τὴν δὲ τὸ μὴ παρεῖνα: τὸν Κύριον ταύτῃ, καὶ τὸ μὴ εἰδέναι ὅπου δὴ τέθειται, προβαλέσθαι. Τούτων λεγομένων, ἐκ τῶν ὄπισθεν ταύτῃ ἐφίσταται ὁ Σωτήρ. Οἱ δὲ ἄγγελοι εὐθὺς ἐκεῖνον ἰδόντες, ἀνίσταντο. Ἐκείνη δὲ καταπλαγεῖσα τῶν ἀγγέλων τὴν στάσιν, εἰς τού πίσω ἐστρέφετο· καὶ θεωρεῖ τὸν Ἰησοῦν ἑστῶτα. Κηπουρὸν δὲ αὐτὸν οἰομένη, ὅτι γε τὸ μνῆμα ἐν κήπῳ ἦν, ἐρομένῳ τούτῳ τὰς τῆς ὀλιγοπιστίας ἀφῆκε φωνές, Εἰ σύ, λέγουσα, τοῦτον ἐντεῦθεν μεταθεὶς ἐβάστασας, λέγε μοι ὅπου δὴ τῆς γῆς εἴη, κἀγὼ αὐτὸν ἀρῶ. Αλλ' ὁ Κύριος τὴν ἄνοιαν καὶ ἀπιστίαν ταύτης προσηγορία διωρθοῦτο μιᾷ. Τὴν δ' αὐτίκα τῆς συνήθους καὶ γλυκείας ἐν αἰσθήσει γεγενημήνην φωνῆς, διδάσκαλόν τε ἐκ περιχαρείας εἰπεῖν, καὶ πιστεύσασαν τῷ μυστηρίῳ, αὐτ τίκα των ζωαρχικῶν ποδῶν ζητεῖν ἅπτεσθαι· αὐτ τὸν δὲ μὴ ἀπτεσθαί γε οὕτω παχέως ἔχουσαν παρεγγυᾷν, ἕως ἂν πρὸς τὸν Πατέρα παλινδρομή σεις. Τότε γὰρ, ὁ δυνάμενος ἐν πνεύματι προσκολ. λᾶσθαι τῆς ἐξουσίας ἀπολαυέτω, φησίν. Ἡ μὲν οὖν Μαγδαληνή πρὶς τῷ τάφῳ παραγενομένη, δὶς ἑώρακε τὸν Χριστόν· μετὰ τῆς Θεοτόκου τὴν πρώτ την, ὡς ὁ μακάριος ἱστορεῖ Ματθαῖος· τὴν δευτέραν δὲ καὶ τρίτην, κατά μόνας, κατὰ τὸν θεσπέσεον Ἰωάννην. Ηδη δὲ καὶ τέταρτον πρόσεισι. συμπαρῆσαν δὲ ταύτῃ ἥ τε Ἰακώβου Μαρία, καὶ Ἰωάν να, καὶ Σαλώμη, καὶ ἄλλαι πλεῖσται αἱ ἀπὸ τῆς Γαλιλαίας συναναβάσαι, ηλίου ἄρτι τὸ πρωϊνόν ὑπαυγάζοντος. Δῖς κατὰ τὸν θεῖον Λουκᾶν οἱ ἔξαλλοι ταῖς στολαῖς ἐκεῖνοι καὶ φωτοειδεῖς ἤρο το γε γελοι, μὴ τὸν ζῶντα μετὰ τῶν τεθνεώτων πολύ πραγμονεῖν· ἐγηγέρθαι γὰρ καὶ μὴ παρεῖναι τῷ τάφῳ διεμαρτύροντο· καὶ τῶν ἐκείνου ῥημάτων ἐν μνεία γενέσθαι παρηγγύων, καὶ τοῖς μαθηταῖς που ρευθείσας τὰ ἴσα διαμηνύεσθαι. Καὶ δῆθ᾽ ὑποστρέψασαι σύναμα τῇ θερμοτάτη Μαγδαληνῇ, τὰ ὁραθέντα τοῖς ἕνδεκα καὶ πᾶσι τοῖς λοιποῖς ἀνήγε γελλον. Αῆρον δὲ γυναικῶν τοὺς λόγους ἡγούμενοι, πιστεύειν ἥκιστα εἶχον. Τῆς δὲ φήμης πτερά λα βούσης, καὶ ἁπανταχοῦ γε διατρεχούσης ἁμα ἡμέρᾳ ὡς ἐκ τῶν νεκρῶν ἀνέστη ὁ Ἰησοῦς, οἱ ἀρο χιερεῖς καὶ οἱ τοῦ συνεδρίου ἐν λόγοις ἦσαν, βουλὴν ὑφάναντες, αργυρίῳ τε τὰς τῶν στρατιω τῶν δεξιὰς διαφθείραντες, πείθειν ἐπεχείρουν ὡς οἱ μαθηταὶ συλήσειαν τὸν τοῦ διδασκάλου νεκρόν, βαθεῖ τῷ ὕπνῳ κατεχομένων αὐτῶν. Ὁ δὴ καὶ ἐς δεῦρο, φησί, παρ' ἐκείνοις διαφημίζεται.
ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. I.
δημος ἦν. Δύο δὲ ἄρα φωτοφανείς παρακαθήμενοι rat, meminisse, resurrectionique fidem habere,
Η
ἄγγελοι, ὧν ὁ μὲν πρὸς τῷ τόπῳ τῆς κεφαλῆς, cæterum propter metum rursum se ipsos cohibere.
ἕτερος δὲ πρὸς τὸ κάτωθεν τυλίξετο μέρος, ὅτου Maria autem stans ad monumentum fiere, et duχάριν ἐκείνῃ ὁ θρῆνος διεπυνθάνοντο· τὴν δὲ τὸ bitans ambigere ubinam corpus esset. Tum ibi huμὴ παρεῖνα: τὸν Κύριον ταύτῃ, καὶ τὸ μὴ εἰδέναι mana specie angeli duo, alter quidem ad capitis
ὅπου δὴ τέθειται, προβαλέσθαι. Τούτων λεγομένων, locum, alter autem inferiore parte, sedentes, quæ
ἐκ τῶν ὄπισθεν ταύτῃ ἐφίσταται ὁ Σωτήρ. Οἱ δὲ nam luctus fletusque ejus causa esset eam rogant.
ἄγγελοι εὐθὺς ἐκεῖνον ἰδόντες, ἀνίσταντο. Ἐκείνη Quibus illa respondet: non adesse eo loco Domiδὲ καταπλαγεῖσα τῶν ἀγγέλων τὴν στάσιν, εἰς τού num, seque ubinam positus esset nescire. His
πίσω ἐστρέφετο· καὶ θεωρεῖ τὸν Ἰησοῦν ἑστῶτα. dictis, a tergo ei præsto adest Servator. Angeli
Κηπουρὸν δὲ αὐτὸν οἰομένη, ὅτι γε τὸ μνῆμα ἐν autem, eo viso, illico consurgunt. Illa porro angeκήπῳ ἦν, ἐρομένῳ τούτῳ τὰς τῆς ὀλιγοπιστίας lorum assurgentium statu exterrita, convertitur,
ἀφῆκε φωνές, Εἰ σύ, λέγουσα, τοῦτον ἐντεῦθεν Jesumque astantem videt. Cæterum hortulanum
μεταθεὶς ἐβάστασας, λέγε μοι ὅπου δὴ τῆς eum esse existimans (in horto enim monumentum
γῆς εἴη, κἀγὼ αὐτὸν ἀρῶ. Αλλ' ὁ Κύριος τὴν erat), ad interrogationem ejus modicæ fidei proἄνοιαν καὶ ἀπιστίαν ταύτης προσηγορία διωρθοῦτο μιᾷ. fert vocem: Si tu, inquiens, illum inde sublatum
Τὴν δ' αὐτίκα τῆς συνήθους καὶ γλυκείας ἐν αἰσθή- quopiam deporstati, dic sodes ubi locorum sit, et ego
σει γεγενημήνην φωνῆς, διδάσκαλόν τε ἐκ περιχα- illum tollam. Sed enim Dominus amentiam increρείας εἰπεῖν, καὶ πιστεύσασαν τῷ μυστηρίῳ, αὐτ dulitatemque ejus una appellatione corrigit et
τίκα των ζωαρχικῶν ποδῶν ζητεῖν ἅπτεσθαι· αὐτ emendat. Ibi illa statim consuetam dulcemque
τὸν δὲ μὴ ἀπτεσθαί γε οὕτω παχέως ἔχουσαν agnoscens vocem, ex lætitiæ abundantia,magistrum
παρεγγυᾷν, ἕως ἂν πρὸς τὸν Πατέρα παλινδρομή eum vocat, et mysterio fidem adhibens, vitales peσεις. Τότε γὰρ, ὁ δυνάμενος ἐν πνεύματι προσκολ. des subito contingere parat. Eamque ille, quod
λᾶσθαι τῆς ἐξουσίας ἀπολαυέτω, φησίν. Ἡ μὲν tam crassa etiamnum mente esset, ne se tangeret,
οὖν Μαγδαληνή πρὶς τῷ τάφῳ παραγενομένη, δὶς donec ad Patrem. reverteretur, inhibet. Tum enim
ἑώρακε τὸν Χριστόν· μετὰ τῆς Θεοτόκου τὴν πρώτ eos qui spiritu adhærere adjungique ei possent,
την, ὡς ὁ μακάριος ἱστορεῖ Ματθαῖος· τὴν δευτέ potestate ea frui debere dixit. Itaque Madgdalena
ραν δὲ καὶ τρίτην, κατά μόνας, κατὰ τὸν θεσπέσεον ter ad sepulcrum venit, et bis Christum vidit: priἸωάννην. Ηδη δὲ καὶ τέταρτον πρόσεισι. Συμπα mum, cum ipsa Dei Genitrice, ut beatus commeρῆσαν δὲ ταύτῃ ἥ τε Ἰακώβου Μαρία, καὶ Ἰωάν morat Matthæus; secundo autem et tertio, sola, ul
να, καὶ Σαλώμη, καὶ ἄλλαι πλεῖσται αἱ ἀπὸ τῆς quidem divinus scribit Joannes. 116 Jam vero et
Γαλιλαίας συναναβάσαι, ηλίου ἄρτι τὸ πρωϊνόν quarto advenit. Erant autem cum ipsa Maria Jaὑπαυγάζοντος. Δῖς κατὰ τὸν θεῖον Λουκᾶν οἱ ἔξαλ- cobi, Joanna, Salome, et aliæ plures, quæ a Galiλοι ταῖς στολαῖς ἐκεῖνοι καὶ φωτοειδεῖς ἤρο το γε læa simul ascenderant, sole recens admodum orto.
γελοι, μὴ τὸν ζῶντα μετὰ τῶν τεθνεώτων πολύ
Quibus, juxta divum Lucam, coruscantibus stolis
πραγμονεῖν· ἐγηγέρθαι γὰρ καὶ μὴ παρεῖναι τῷ præstantes humana specie angeli dicunt, viventem
τάφῳ διεμαρτύροντο· καὶ τῶν ἐκείνου ῥημάτων ἐν cum mortuis quærendum non esse. Resurrexisse
μνεία γενέσθαι παρηγγύων, καὶ τοῖς μαθηταῖς που enim, et non adesse eum in monumento, testificanρευθείσας τὰ ἴσα διαμηνύεσθαι. Καὶ δῆθ᾽ ὑποστρέ tur verbaque ejus in memoriam revocare, atque
ψασαι σύναμα τῇ θερμοτάτη Μαγδαληνῇ, τὰ discipulis abeuntes eadem indicare jubent. Ita deὁραθέντα τοῖς ἕνδεκα καὶ πᾶσι τοῖς λοιποῖς ἀνήγε mum illæ cum fervidissima Magdalena reversæ,
γελλον. Αῆρον δὲ γυναικῶν τοὺς λόγους ἡγούμενοι, undecim illis, prætereaque aliis omnibus, quæ viπιστεύειν ἥκιστα εἶχον. Τῆς δὲ φήμης πτερά λα derant, renuntiant. At illi muliercularum verba pro
βούσης, καὶ ἁπανταχοῦ γε διατρεχούσης ἁμα nugis habentes, animum ad credendum inducere
ἡμέρᾳ ὡς ἐκ τῶν νεκρῶν ἀνέστη ὁ Ἰησοῦς, οἱ ἀρο non potuerunt. Et jam fama, viribus magis magisχιερεῖς καὶ οἱ τοῦ συνεδρίου ἐν λόγοις ἦσαν, que sumptis, passim una cum die Jesum ex
βουλὴν ὑφάναντες, αργυρίῳ τε τὰς τῶν στρατιω
tuis resurrexisse increbrescebat: cum pontific 8,
τῶν δεξιὰς διαφθείραντες, πείθειν ἐπεχείρουν ὡς et qui in concilio alicujus essent nominis et exiοἱ μαθηταὶ συλήσειαν τὸν τοῦ διδασκάλου νεκρόν, stimationis, consilium texunt, et argento dato miβαθεῖ τῷ ὕπνῳ κατεχομένων αὐτῶν. Ὁ δὴ καὶ ἐς lites corrumpunt, ut persuadere omnibus conarenδεῦρο, φησί, παρ' ἐκείνοις διαφημίζεται.
tur, cum ipsi somno profundiore consopiti essent,
discipulos corpus defuncti magistri rapuisse quod ad hunc usque diem apud eos evangelista falso jaclari dicit.
Chapter XXXIVCaput XXXIV
col. 735–736page 94 of 392
PG 145:735ΚΕΦΑΛ ΚΔ'. Οσάκις καὶ τίσι τῶν μαθητῶν ἀνεφάνη· καὶ ὡς πρῶτον τοῖς περὶ Λουκᾶν καὶ Κλεόπαν, εἶτα ὀψίας τοῖς ἔνδεκα τῶν θυρῶν κεκλεισμένων ὤφθη· καὶ μεθ᾿ ἡμέρας ὀκτὼ ὑπὸ τοῦ ἀποστόλου ἐψηλαφήθη Θωμᾶ. συντετα Εντεῦθεν ὁσάκις ἐμφανής τοῖς μύσταις ἐγένετο, ὅσοις τε σημείοις καὶ τέρασι καταπλήττων αὐτοὺς ἔγνωστο, οὔτε τοῖς αὐτόπταις ἀναγράψασθαι δεῖν ἐδόκει, τῆς θεοπρεποῦς γοργότητος τοῦ μημένου λόγου διδόντος τὸ πρόχειρον· μελέτην το ποιούμενοι, ὅτα πρὸς πίστιν ἐξαρκεῖν τοῖς ἀνα ξίοις καὶ ὀλιγοπίστοις ἔμελλε, ταῦτα δὴ παραθεῖναι· τὰ δὲ πλεῖστα τῷ τῆς σιωπῆς ἐκινδύνῳ κατέ κρυψαν· ἐν ἡμέραις γάρ, φησὶν ὁ θεηγόρος Λουκᾶς, μ', ἐκ διαλειμμάτων αὐτοῖς ἐμφανής γινόμενος, καὶ οὐκ ἄνευ τεράτων καὶ ση μείων καινῶν τὰ περὶ τῆς τοῦ βασιλείας τούτοις εὐηγγελίζετο. Πρῶτον μὲν οὖν, ὥς γε εἴρηται, ταῖς γυναιξὶν οἴάπερ θερμοτέραις τὴν πίστιν καὶ τῷ πόθῳ τῆς καρδίας ἐκκαιομέναις ὀπτάνεται εἶτα τῷ Σίμων: Πέτρῳ, ἅτε δὴ καὶ αὐτῷ ζέοντα περὶ τὸν διδάσκαλον, ἄλλως τε καὶ ὀλίσθῳ γλώττης περιπεσόντι, καὶ ὑπερβαλλόντως τῶν ἄλλων μάλιστα διαπονουμένῳ. Καὶ κατ' αὐτήν γε δὴ τὴν τρίτην μὲν, πρώτην δὲ ἡμέραν τῆς ἀναστάσεως, τοῖς περὶ Λουκᾶν καὶ Κλεόπαν τὴν ὁδὸν παριοῦσι γνωρίζεται, πρὸς ἑσπέραν εἰς δεῖπνον αὐτοῖς συγκατακλιθείς, κἂν τῇ κλάσει τοῦ ἄρτου τούτοις ἐπιγνωσθεὶς, καὶ ἀφανὴς ἐκ μέσου τούτων πάλιν γενόμενος. Αὐτοὶ δὲ τὸ δεῖπνον λιπόντες, μηδέν τε μελλήσαντες κατ' ἐκεῖνο δὴ τοῦ καιροῦ σπουδῇ ἀνέστρεφον εἰς Ἱεροσόλυμα· καὶ τὸ ὑπερῷον τάχος ὅσον ἀναβάντες, ὅπου δὴ καὶ ὁ δεῖπνος τετέλεστο, ἔνθα καὶ οἱ μαθηταὶ ἀθρός τῷ φόβῳ τῶν φονευτῶν κατεδύοντο, τὴν πρὸς Σίμωνα Πέτρον ἐμφάνειαν τοῦ Χριστοῦ ἡδέως τούτοις κατήγγελλον· καὶ τἄλλα τὰ περὶ τὴν Μαγία ληνὴν καὶ τὸν λίθον, καὶ τοὺς ταῖς ἐξάλλοις ἀστρέ πτοντας ἀγγέλους στολαῖς. Ἐκεῖνοι δ' αὖ τὰ κατὰ τὴν ὁδὸν διεξήεσαν, καὶ ὡς κλῶν τὸν ἄρτον διεγνώσθη αὐτοῖς· ἔνθεν τοι καὶ τάραχος οὐκ ἐλάχιστος ἐπι γείρετο τοῖς παρ' ἀλλήλων ἐν ἄμφιβόλῳ δὴ γενομέν νων. Τούτων δ' οὕτως ἀμφισβητούντων τῷ τῶν διηγημάτων ξενίζοντι, ἐν τῇ τῆς αὐτῆς ἡμέρας ἑσπέρα, τῆς ὀψίας ἔτι ἔπιπολαζούσης, τῶν τε θυρών ἐν τῷ ἀσφαλεῖ μενουσῶν, ἐδεδίεσαν γὰρ μή τις Ο λάθῃ παρεισδὺς, αθρόον ὁ Κύριος διαφερομένοις ἐπὶ μέσοις στὰς, γαλήνην τε εὐθὺς ἐνίησι ταῖς ψυχαῖς καὶ τὸν τάραχον καταστείλας, εἰρήνην αὐτοῖς, τὸ σύνηθες, ἐπεφθέγγετο τάς τε χεῖρας, καὶ τοὺς πόδας, πρὸς δὲ καὶ τὴν θείαν πλευρὰν ἀνείς ψηλαφᾶν, τὸ τῆς ἀναστάσεως ἀμφίβολον διελύετο· ἐν βεβαίῳ καθεστάναι πληροφορών, αὐτὸν εἶναι τὸν χθὲς καὶ πρότριτα τοῖς ἥλοις ἐμπαγέντα, μὴ πνεύ μά τε ὄντα. Η πῶς ἂν τὸ πνεῦμα σαρκὶ καὶ ὀστέοις προσχρήσηται, ὡς ἐκεῖνος περικείμενος ταῦθ᾽ ἑωρα το; Πῶς δ᾽ ἂν καὶ ἀφῇ χρήσηται, ἀναφὲς παντάπασιν ὄν; Ἐγὼ τοίνυν, εἰμί, φησί, μηδ' ὅλως ἀλλοιωθείς.
CAPUT XXXIV.
Quoties et quibus ex discipulis apparuerit: ut primum scilicet Lucæ et Cleopa, deinde vesperi undecim apostolis clausis januis videndum se præbuerit et ut post dies octo ab apostolo Thoma
sit contrectatus.
Οσάκις καὶ τίσι τῶν μαθητῶν ἀνεφάνη· καὶ
ὡς πρῶτον τοῖς περὶ Λουκᾶν καὶ Κλεόπαν,
εἶτα ὀψίας τοῖς ἔνδεκα τῶν θυρῶν κεκλεισ
μένων ὤφθη· καὶ μεθ᾿ ἡμέρας ὀκτὼ ὑπὸ
τοῦ ἀποστόλου ἐψηλαφήθη Θωμᾶ.
συντετα
Εντεῦθεν ὁσάκις ἐμφανής τοῖς μύσταις ἐγένετο,
ὅσοις τε σημείοις καὶ τέρασι καταπλήττων αὐτοὺς
ἔγνωστο, οὔτε τοῖς αὐτόπταις ἀναγράψασθαι δεῖν
ἐδόκει, τῆς θεοπρεποῦς γοργότητος τοῦ
μημένου λόγου διδόντος τὸ πρόχειρον· μελέτην το
ποιούμενοι, ὅτα πρὸς πίστιν ἐξαρκεῖν τοῖς ἀναξίοις καὶ ὀλιγοπίστοις ἔμελλε, ταῦτα δὴ παραθεῖ
ναι· τὰ δὲ πλεῖστα τῷ τῆς σιωπῆς ἐκινδύνῳ κατέκρυψαν· ἐν ἡμέραις γάρ, φησὶν ὁ θεηγόρος
Λουκᾶς, μ', ἐκ διαλειμμάτων αὐτοῖς ἐμφανής
γινόμενος, καὶ οὐκ ἄνευ τεράτων καὶ ση
μείων καινῶν τὰ περὶ τῆς τοῦ βασιλείας
τούτοις εὐηγγελίζετο. Πρῶτον μὲν οὖν, ὥς γε
εἴρηται, ταῖς γυναιξὶν οἴάπερ θερμοτέραις τὴν πίστιν
καὶ τῷ πόθῳ τῆς καρδίας ἐκκαιομέναις ὀπτάνεται·
εἶτα τῷ Σίμων: Πέτρῳ, ἅτε δὴ καὶ αὐτῷ ζέοντα
περὶ τὸν διδάσκαλον, ἄλλως τε καὶ ὀλίσθῳ γλώττης
περιπεσόντι, καὶ ὑπερβαλλόντως τῶν ἄλλων μάλιστα
διαπονουμένῳ. Καὶ κατ' αὐτήν γε δὴ τὴν τρίτην
μὲν, πρώτην δὲ ἡμέραν τῆς ἀναστάσεως, τοῖς περὶ
Λουκᾶν καὶ Κλεόπαν τὴν ὁδὸν παριοῦσι γνωρίζεται,
πρὸς ἑσπέραν εἰς δεῖπνον αὐτοῖς συγκατακλιθείς,
κἂν τῇ κλάσει τοῦ ἄρτου τούτοις ἐπιγνωσθεὶς, καὶ
ἀφανὴς ἐκ μέσου τούτων πάλιν γενόμενος. Αὐτοὶ
δὲ τὸ δεῖπνον λιπόντες, μηδέν τε μελλήσαντες κατ'
ἐκεῖνο δὴ τοῦ καιροῦ σπουδῇ ἀνέστρεφον εἰς Ἱεροσό
λυμα· καὶ τὸ ὑπερῷον τάχος ὅσον ἀναβάντες, ὅπου
δὴ καὶ ὁ δεῖπνος τετέλεστο, ἔνθα καὶ οἱ μαθηταὶ
ἀθρός τῷ φόβῳ τῶν φονευτῶν κατεδύοντο, τὴν
πρὸς Σίμωνα Πέτρον ἐμφάνειαν τοῦ Χριστοῦ ἡδέως
τούτοις κατήγγελλον· καὶ τἄλλα τὰ περὶ τὴν Μαγίαληνὴν καὶ τὸν λίθον, καὶ τοὺς ταῖς ἐξάλλοις ἀστρέ
πτοντας ἀγγέλους στολαῖς. Ἐκεῖνοι δ' αὖ τὰ κατὰ
τὴν ὁδὸν διεξήεσαν, καὶ ὡς κλῶν τὸν ἄρτον διεγνώ
σθη αὐτοῖς· ἔνθεν τοι καὶ τάραχος οὐκ ἐλάχιστος ἐπι·
γείρετο τοῖς παρ' ἀλλήλων ἐν ἄμφιβόλῳ δὴ γενομέν
νων. Τούτων δ' οὕτως ἀμφισβητούντων τῷ τῶν
διηγημάτων ξενίζοντι, ἐν τῇ τῆς αὐτῆς ἡμέρας
ἑσπέρα, τῆς ὀψίας ἔτι ἔπιπολαζούσης, τῶν τε θυρών
ἐν τῷ ἀσφαλεῖ μενουσῶν, ἐδεδίεσαν γὰρ μή τις
Ο λάθῃ παρεισδὺς, αθρόον ὁ Κύριος διαφερομένοις ἐπὶ
μέσοις στὰς, γαλήνην τε εὐθὺς ἐνίησι ταῖς ψυχαῖς·
καὶ τὸν τάραχον καταστείλας, εἰρήνην αὐτοῖς, τὸ
σύνηθες, ἐπεφθέγγετο τάς τε χεῖρας, καὶ τοὺς
πόδας, πρὸς δὲ καὶ τὴν θείαν πλευρὰν ἀνείς ψηλα
φᾶν, τὸ τῆς ἀναστάσεως ἀμφίβολον διελύετο· ἐν
βεβαίῳ καθεστάναι πληροφορών, αὐτὸν εἶναι τὸν
χθὲς καὶ πρότριτα τοῖς ἥλοις ἐμπαγέντα, μὴ πνεύ
μά τε ὄντα. Η πῶς ἂν τὸ πνεῦμα σαρκὶ καὶ ὀστέοις
προσχρήσηται, ὡς ἐκεῖνος περικείμενος ταῦθ᾽ ἑωρατο; Πῶς δ᾽ ἂν καὶ ἀφῇ χρήσηται, ἀναφὲς παντάπασιν ὄν; Ἐγὼ τοίνυν, εἰμί, φησί, μηδ' ὅλως ἀλλοιωθείς.
Deinceps, quoties discipulis apparuerit, quibusque signis et miraculis, eis perculsis cognitus sit,
ne ipsis quidem, qui suis ipsorum oculis ea spectarunt, in publico monumenta referri oportere
visum est, sublimi Deumque decente terrore simul
et admiratione facilis compendiariæque orationis
occasionem illis præbente: quippe quibus illud
studio fuerit, ut ea tantum exponerent, quæ ad
fidem non satis idoneis parumque credulis hominibus faciendam suflicerent, plurima autem securitati silentii committerent. Diebus enim, divinus
inquit Lucas, quadraginta ex iutervallis se illis exhibens, et gaidem non sine miraculis et prodigiis,
quæ regni Dei essent, læto recensuit nuntio. Primum
itaque, sicuti antea dictum est, mulieribus, utpote
fide ferventioribus ac desiderio cordis magis flagrantibus, conspectus est. 117 Deinde Simoni
Petro, et ipsi singularem ardorem crga magistrum
obtinenti, in primisque linguæ lubrico lapso, atque
majorem in modum supra alios rerum suarum satagenti. Ac eadem ipsa, tertia quidem illa, sed
prima resurrectionis die, a Luca et Cleopa,
iter carpentibus, cum vespere ad cœnam cum cis
consedisset, per panis nimirum fractionem, cognitus est: qui, cum e conspectu eorum evanuisset,
ipsi cœna relicta, nullaque mora interposita, co
ipso tempore cum festinatione Hierosolyma reverei su:::t, atque in cœnaculum, ubi et cana peracta fuerat, et tum discipuli metu percussorum
confertim convenerant, quam primum ascenderunt. Ibi eis apparitio Christi, Simoni Petro exhibita, aliaque de ipsa Magdalena, de lapide, et de
angelis, præstantissimis vestimentis coruscantibus,
magna cum voluptate renuntiata sunt. Et ipsi vicissim, quod illis in itinere evenisset, et ut eum
panem frangentem cognovissent, commemorarunt.
Sed enim non exigua quoque tum ibi excitata est
turba ab eis, qui inter se ancipites adhuc erant.
Cæterum illis ita ambigentibus, propter earum rerum quæ dicebantur novitatem, circa ejus ipsius
diei serum, vespera increbrescente, cum fores firmiter clausæ manerent (metuebant enim, ne quis
clam ingrederetur), derepente in ipsorum addubitantium medio consistens Doininus, serenam tranquillitatem animis eorum immittit, ac turba sedata, pacem eis more suo apprecatur, manus
quoque et pedes, præterea et divinum latus contrectandum permittens, fluctuantem eorum do
resurrectione opinionem dissolvit, et plenam illis
certamque facit fidem, ut firmiter constanterque
crederent, se eum ipsum, qui clavis nuper admodum transfixus fuerat, non spiritum esse. Quomodo
Non Lucam hunc, sed Nathanaelem fuisse, arbitratur Ephiphanius.
col. 737–738page 95 of 392
PG 145:737Καί γε ὑμῖν ἄρτι πρῶτος τὰς ἀπαρχὰς τοῦ Παρα κλήτου ἐπιπνέων ταῖς ὄψεσι, λάβετε, λέγω, Πνεῦμα ἅγιον· δι᾽ οὗ καὶ κράτος ἔτι χαρίζομαι, λύειν τε καὶ δεσμεῖν τινι ἀνθρώπων ἀμπλακεῖν γένοιτο. Γνῶναι δὲ δεῖ προσῆκον, ὥς γέ μοι καὶ πολλάκις ὑμῖν εἰρη μένον, ὡς οὕτω ἔδει γενέσθαι, παθεῖν τὸν Χριστὸν τῇ ἀκολουθίᾳ τοῦ γράμματος, καὶ εἴσω τῆς σφετέρας δόξης αὖθις χωρῆσαι. ὡς ἂν δὲ μὴ τῇ ὄψει μόνον, πρὸς δὲ τῇ ἀκοῇ τε καὶ τῇ ἀφῇ, ἀλλὰ καὶ αὐτῇ γεύσει τὰ πιστὰ σχοίητε, ὡς οὐ φάσμα, ἀλλ' ἐγώ εἰμι, ὁ ξύλῳ μὲν θανών, τάφῳ δὲ καθειρχθεὶς, ἐκεῖθεν δὲ τῇ θείᾳ δυναστεία ἀναῤῥαγείς, καὶ εἴ τι ὑμῖν πρὸς 118 τροφὴν σχέδιον, παρίτω. Καὶ οἱ μὲν μέρος προστίθε σαν ἰχθύος ὀπτοῦ, πρὸς δὲ καὶ μέλι κηρίῳ σύμμικτον· καὶ ὑπὸ ταῖς ἁπάντων ὄψεσι ταῖς χερσὶ τῶν προκειμένων ἁψάμενος ἤσθιε, καὶ πόματος απεγού ετο, τὴν ἐκ νεκρῶν τοῦ σώματος ἀνάστασιν ἐν βεβαίῳ τιθείς. Τὴν μὲν οὖν τοιαύτην τοῦ Σωτῆρος ἐμφάνειαν πρὸς τοὺς μαθητὲς ὅ τε θεῖος Λουκᾶς καὶ ὁ Θεστέσιος Ιωάννης ἀρίστως εὐηγγελίσαντο. Τὰ δ᾽ ἑξῆς τούτων ὁ τῆς βροντῆς υἱὸς ἐπεβρόντησεν. Θωμᾶς γὰρ, ᾧ Δίδυμος ἦν τὸ ἐπώνυμον, τῇ ὀψιαιτέ ρᾳ οὐ παρῆν θεωρίᾳ τοῦ Ἰησοῦ· ὅθεν καὶ τῶν λοι πῶν ἐπανήκοντι διηγουμένων σὺν χαρᾷ τὴν ὄψιν, ἐδάκνετό τε καὶ ἠδικῆσθαι ᾤετο· καὶ τὴν ψυχὴν ἐμερίζετο, ἐν ἀμφιβόλῳ καθεστώς, οὐ τοῖς λέγουσιν, ἀλλ᾽ ὅτι οὐδὲ ἀνέστη· πῶς γὰρ ἄνθρωπος ὤν; καί γε τοῖς λέγουσι διετείνετο πόῤῥω πίστεως εἶναι, εἰ μή γε καὶ αὐτὸς ἰδίαις χερσὶ τὰς τῶν ἥλων ἐπαφώ- Ο μενος τρήσεις, καὶ κατὰ τῆς πλευρᾶς εἴσω θήσας τὴν χεῖρα, τἀσφαλὲς σχοίη τῷ ψηλαφᾷν. Ἐπεὶ δ' ὀγδόη ἐξ ἐκείνη ἡμέρα διέδραμε, τῶν θυρῶν ἐν σχήματι ἐπιζυγουμένων, πάντων τε τῶν Χριστοῦ ὀπαδῶν ἐπίσης τῷ δέει συνηθροισμένων, παρῆν δὲ ἄρα τούτοις καὶ ὁ Θωμᾶς, αὖθις ὁ Ἰησοῦς ἀψοφητί παραγίνεται· ἡσυχῆ τε τῷ πνευματικῷ, καὶ τὸ ὅλον φάναι, θεοειδεῖ ἐκείνῳ σώματι, μή τινος ἐμπου? δών γεγονότος, ἐν μυσοις τούτοις γενόμενος, τὴν ἑξ ἔθους προσφώνησιν ἐπεφώνει. Εἶτα καὶ τῷ Διδύμῳ, τὸ ἀμφίβολον διαλύων, καὶ δι' ἐκείνου πᾶσιν ἐνιες ἀσφαλεῖς τὰς κρηπῖδας τῆς ἀναστάσεως, χεῖράς τε καὶ πόδας καὶ τὴν πλευρὰν παρεδείκνυ· ἀκριβῶς τε ψηλαφον παρηγγία τους τύπους τῶν ἥλων, καὶ τὴν ἐς πολύ τι βάθους ἰοῦσαν τῆς πλευρᾶς ῥῆξιν. Τὸν δ᾽ ἐς τοσοῦτον τῇ ἀφῇ πιστωθῆναι, ὡς καὶ Κύριον καὶ Θεὸν μεγάλῃ ἀνειπεῖν αὐτὸν τῇ φωνῇ. ΚΕΦΑΛ. ΛΕ΄. Ὡς μετὰ τοῦτο ἐπὶ τῆς Τιβεριάδος θαλάσσης ἐφάνη Πέτρῳ, Θωμά, καὶ Ναθαναὴλ ἐν τῇ άγρα τῶν ἰχθύων, ἔνθα δὴ καὶ τροφῆς μετέσχεν. Μετὰ τὲ τοῦτο Πέτρῳ πάλιν, Θωμᾷ τε καὶ Ναο θαναὴλ, τοῖς τε Ζεβεδαίου παισὶ, δυσὶ τε ἄλλοις ἐπὶ
ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. I.
Καί γε ὑμῖν ἄρτι πρῶτος τὰς ἀπαρχὰς τοῦ Παρα- enim spiritus carne et ossibus uteretur? sicuti illi
κλήτου ἐπιπνέων ταῖς ὄψεσι, λάβετε, λέγω, Πνεῦμα illum habere viderent; aut quomodo attactum
ἅγιον· δι᾽ οὗ καὶ κράτος ἔτι χαρίζομαι, λύειν τε καὶ admitteret, qui prorsus incontrectabilis esset?
δεσμεῖν τινι ἀνθρώπων ἀμπλακεῖν γένοιτο. Γνῶναι Itaque ego, inquit, sum, non prorsus omnique ex
δὲ δεῖ προσῆκον, ὥς γέ μοι καὶ πολλάκις ὑμῖν εἰρη parte mutalus. Atque equidem primus nunc priμένον, ὡς οὕτω ἔδει γενέσθαι, παθεῖν τὸν Χριστὸν mitias Paracleti vobis in faciem spirans. Accipite,
τῇ ἀκολουθίᾳ τοῦ γράμματος, καὶ εἴσω τῆς σφετέρας dico, Spiritum sanctumn, per quem potestatem
δόξης αὖθις χωρῆσαι. ὡς ἂν δὲ μὴ τῇ ὄψει μόνον, etiam tribuo solvendi ligandique quicunque peccaπρὸς δὲ τῇ ἀκοῇ τε καὶ τῇ ἀφῇ, ἀλλὰ καὶ αὐτῇ γεύσει verint homines. Convenit autem vos scire, id quod
τὰ πιστὰ σχοίητε, ὡς οὐ φάσμα, ἀλλ' ἐγώ εἰμι, ὁ sæpenumero vobis a me est dictum, sic omnia
ξύλῳ μὲν θανών, τάφῳ δὲ καθειρχθεὶς, ἐκεῖθεν δὲ oportuisse fieri, Christumque ex præscripto litτῇ θείᾳ δυναστεία ἀναῤῥαγείς, καὶ εἴ τι ὑμῖν πρὸς term pali, et ad gloriam 118 suam reverti. Ut
τροφὴν σχέδιον, παρίτω. Καὶ οἱ μὲν μέρος προστίθε autem non oculis modo ipsis, audituque et lactu,
σαν ἰχθύος ὀπτοῦ, πρὸς δὲ καὶ μέλι κηρίῳ σύμμι verum etiam gustatu, fidei confirmationem habeaκτον· καὶ ὑπὸ ταῖς ἁπάντων ὄψεσι ταῖς χερσὶ τῶν tis, quod scilicet non spectrum, sed ego ipse sim,
προκειμένων ἁψάμενος ἤσθιε, καὶ πόματος απεγού- qui in ligno quidem mortuus, et in sepulcro clauετο, τὴν ἐκ νεκρῶν τοῦ σώματος ἀνάστασιν ἐν sus fuerim, inde autem divina vi et potentia evaβεβαίῳ τιθείς. Τὴν μὲν οὖν τοιαύτην τοῦ Σωτῆρος serim; si quid vobis in promptu est cibi, proferaἐμφάνειαν πρὸς τοὺς μαθητὲς ὅ τε θεῖος Λουκᾶς καὶ tur. Atque illi partem piscis assi, et mel favo suo
ὁ Θεστέσιος Ιωάννης ἀρίστως εὐηγγελίσαντο. Τὰ δ᾽ mistum, ei apponunt. Itaque in conspectu om.
ἑξῆς τούτων ὁ τῆς βροντῆς υἱὸς ἐπεβρόντησεν. nium, manibus, quæ proposita erant, carpens,
Θωμᾶς γὰρ, ᾧ Δίδυμος ἦν τὸ ἐπώνυμον, τῇ ὀψιαιτέ- edit: et præterea polum degustat, ex mortuis
ρᾳ οὐ παρῆν θεωρίᾳ τοῦ Ἰησοῦ· ὅθεν καὶ τῶν λοι
corporis resurrectionem confirmans. Et talem
πῶν ἐπανήκοντι διηγουμένων σὺν χαρᾷ τὴν ὄψιν, quidem Servatoris apparitionem et exhibitionem
ἐδάκνετό τε καὶ ἠδικῆσθαι ᾤετο· καὶ τὴν ψυχὴν apud discipulos divi Lucas et Joannes optime in
ἐμερίζετο, ἐν ἀμφιβόλῳ καθεστώς, οὐ τοῖς λέγουσιν, Evangeliis suis promulgarunt. Ea autem quæ porro
ἀλλ᾽ ὅτι οὐδὲ ἀνέστη· πῶς γὰρ ἄνθρωπος ὤν; καί sequuntur, tonitrus filius intonuit. Thomas namγε τοῖς λέγουσι διετείνετο πόῤῥω πίστεως εἶναι, εἰ que, cui et Didymi cognomen erat, vespertino
μή γε καὶ αὐτὸς ἰδίαις χερσὶ τὰς τῶν ἥλων ἐπαφώ- spectaculo Christi non aderat. Ο apropter cum
μενος τρήσεις, καὶ κατὰ τῆς πλευρᾶς εἴσω θήσας reliqui discipuli cum gaudio advenienti ei appaτὴν χεῖρα, τἀσφαλὲς σχοίη τῷ ψηλαφᾷν. Ἐπεὶ δ' ritionem annuntiarent, moleste cum sermonem
ὀγδόη ἐξ ἐκείνη ἡμέρα διέδραμε, τῶν θυρῶν ἐν ferebat, atque injuria se affici putans, animo
σχήματι ἐπιζυγουμένων, πάντων τε τῶν Χριστοῦ propter fluctuantem opinionis ambiguitatem in
ὀπαδῶν ἐπίσης τῷ δέει συνηθροισμένων, παρῆν δὲ partes varias dividebatur, non modo ut annunἄρα τούτοις καὶ ὁ Θωμᾶς, αὖθις ὁ Ἰησοῦς ἀψοφητί tiantibus non crederet, verum etiam illum resurπαραγίνεται· ἡσυχῆ τε τῷ πνευματικῷ, καὶ τὸ rexisse negaret. Qui enim id, bomo cum esset, faὅλον φάναι, θεοειδεῖ ἐκείνῳ σώματι, μή τινος ἐμπου ceret? Quin et obnixe contra asseverantes contenδών γεγονότος, ἐν μυσοις τούτοις γενόμενος, τὴν ἑξ debat, se non crediturum, nisi man bus ipse suis
ἔθους προσφώνησιν ἐπεφώνει. Εἶτα καὶ τῷ Διδύμῳ, clavorum fissuras attingens, manumque intra latus
τὸ ἀμφίβολον διαλύων, καὶ δι' ἐκείνου πᾶσιν ἐνιες
immittens, rem ipsam per contrectationem certo
ἀσφαλεῖς τὰς κρηπῖδας τῆς ἀναστάσεως, χεῖράς τε deprehenderet. Postquam autem deinceps octava
καὶ πόδας καὶ τὴν πλευρὰν παρεδείκνυ· ἀκριβῶς advenit dies, foribus modo suo rite occulusis, secτε ψηλαφον παρηγγία τους τύπους τῶν ἥλων, καὶ tatoribus Christi omnibus simul ibi metu congreτὴν ἐς πολύ τι βάθους ἰοῦσαν τῆς πλευρᾶς ῥῆξιν. galis (aderat autem cum eis et Thomas), rursum
Τὸν δ᾽ ἐς τοσοῦτον τῇ ἀφῇ πιστωθῆναι, ὡς καὶ Jesus sine strepitu omni adest, taciteque spiriΚύριον καὶ Θεὸν μεγάλῃ ἀνειπεῖν αὐτὸν τῇ φωνῇ. tuali, et ut uno verbo dicam, divino corpore illo,
nullo obstante impedimento, in medio eorum astans, consuetam sibi vocem profert. Deinde et
Didymo dubiam ambiguitatem adimens, et per illum apud alios omnes certa firmaque jaciens resurrectionis fundamenta, manus simul et pedes ipsumque latus ostental, accurateque et diligenter pertractare jubet clavorum vestigia, et quæ satis alta erat, lateris fissuram. Itaque in tantum illius fides ea contrectatione est confirmata, ut voce magna et Dominum et Deum ipsum profiteretur.
Ὡς μετὰ τοῦτο ἐπὶ τῆς Τιβεριάδος θαλάσσης
ἐφάνη Πέτρῳ, Θωμά, καὶ Ναθαναὴλ ἐν τῇ
άγρα τῶν ἰχθύων, ἔνθα δὴ καὶ τροφῆς
μετέσχεν.
Μετὰ τὲ τοῦτο Πέτρῳ πάλιν, Θωμᾷ τε καὶ Ναο
θαναὴλ, τοῖς τε Ζεβεδαίου παισὶ, δυσὶ τε ἄλλοις ἐπὶ
119 CAPUT XXXV.
Ut posthac ad mare Tiberiadis Petro. Thomæ et
Nathanæli apparuerit, in captura piscium: ubi
eliam cibum cum eis cepit.
Postea rursum Petro, Thomæ et Nathanaeli,
Zebedæi liberis, et duobus præterea aliis, in Ti-
Chapter XXXVCaput XXXV
col. 739–740page 96 of 392
PG 145:739τῆς Τιβεριάδος θαλάσσης περὶ τὴν τῶν ἰχθύων δια πονουμένοις ἄγραν, ὀπτάνεται. Νυξ μὲν γὰρ ὅλη αὐτοῖς ἀνηλίσκετο, πλεῖστα πεπονηκότι, μηδὲν δ' ὅλως τῶν ἠλπισμένων ἔχουσιν. "Αμα δ' ἕῳ τοῦ Ἰησοῦ ἐπιστάντος, καὶ χαλᾶν τὸ δίκτυον τοῖς δεξιοῖς ἔγκε λευομένου, πλῆθος τοσοῦτον ἰχθύων εἵλκετο, ὡς μηδ ἕλκειν αὐτοὺς τὴν σαγήνην ἱκανῶς ἔχειν. Τῷ τοίνυν παραδόξῳ τῆς ἄγρας ὅστις εἷς γνωσθεὶς ὁ ἐπὶ τοῦ αἰγιαλοῦ, Πέτρον μὲν αὐτίκα εἶχεν ὁ πλοῦς πήχεσι γὰρ διακοσίοις τῆς γῆς ἀφειστήκεισαν· καὶ τῷ θερμῷ τοῦ πόθου διαπλοϊζόμενος, ὀθονίῳ ἐκ τοῦ σχεδόν εὑρεθέντι, τὰ περὶ τοὺς μηρούς κύκλῳ διαζωσάμενος, ἀναφυσῶν ὡς ἥδιστα καὶ ἀναπεμπόμενος, πρὸς Χριστὸν ἴετο. Οἱ λοιποὶ δὲ τῷ ἀκατίῳ πρὸς τὸ ξηρὸν διελαύνοντες ήκον. Ὡς οὖν ἀπέβησαν, καὶ τὸν ποθούμενον ἡδέως ήσπάζοντο, ἰδοὺ ἐπ' ἐλά φους ὁρῶσιν ἀνθρακιάν καὶ ὀψάριον καὶ ἄρτον προ κείμενα, χερσὶν ἁγίων, οἶμαι, ἀγγέλων τὸ ἄριστον ἐκεῖνο ἐξειργασμένων. Ενεγκεῖν μέντοι καὶ ἀπὸ τῶν ἄρτι νεαλῶν ἰχθύων διεκελεύοντο πρὸς ἑττίασιν καὶ δῆτ᾽ ἀναβάντες, είλκον τὸ δίκτυον. Ἔμπλεων δ' ἄρα ἦν ἰχθύων μεγέθει τε μεγίστων καὶ ἀριθμῷ πλείστων· εἰς τρεῖς γὰρ καὶ ν' καὶ ρ' τὸν ἀριθμὸν διεπέραινον. Καὶ τὸ δὴ θαυμάσιον, ὅτι γε καὶ πολλῶν καὶ τηλικούτων ὄντων τὸ μέγεθος, τὸ δίκτυον διερ ῥωγὸς οὐδαμῶς ἦν. Ὡς ἐντεῦθεν τἀσφαλὲς ἐσχηκό των αὐτὸν εἶναι τῷ τεραστίῳ τὸν Κύριον, παρ' αλλήλων ἐν ἡδοναῖς καθεστάναι, καὶ ἄμφω αὐτοῖς ἐκείνου τῶν παρακειμένων εἰς βρῶσιν μεταδιδόντος. Ἐπεὶ δὲ τὸ θαυμαστὸν ἐκεῖνο ἄριστον πέρας εἶχεν, οὐχ ἅπαξ, ἀλλὰ καὶ δὶς καὶ τρὶς ὁ Κύριος ἀπεπε ρᾶτο τοῦ Σίμωνος, εἰ πλείω τῶν ἄλλων έρψη αὐτοῦ, οὐ γνῶναι τοῦτο βουλόμενος (πῶς γὰρ ᾧ δῆλα καὶ τὰ μήπω γενόμενα;), ἀλλ᾽ ἵν᾿ ὁμολογίᾳ τρισσῇ τὸ τριττόν ἰάσαιτο τῆς ἀρνήσεως. Ὡς δ᾽ ἐκεῖνος θάτα τον ὡμολόγει, ἐν τούτῳ ἤκουεν ἱκανῶς ἔχειν τὸ γνήσιον παριστῶν, εἴ γε ποιμένοι ἔργῳ τὰ λογική πρόβατα. Τὸ δ' ἔσται, εἰ καὶ τὴν ψυχὴν ὡς ἐκεῖνος βούλοιτο τιθέναι ὑπὲρ αὐτῶν· ἐπίσης γὰρ καὶ αὐτῷ ἐσεῖται τῶν προβάτων ὑπερισταμένῳ, διὰ σταυρού δοξάσαι τὸν Θεόν· τοῦτο γὰρ ᾐνίξατο τὸ νέον μὲν ὄντα ὅπου γ᾽ ἐθέλειν ἰέναι, γηρῶντα δὲ ἄλλῳ ζω νυσθαι χεῖρας ἐκτείνοντα, καὶ τὴν πρὸς θάνατο ἄγεσθαι, ὅπου τῇ φύσει μὴ θελητόν, τὸ ζῆν ἐφημένη διηνεκώς. ὡς δὲ τῶν εἰρημένων συνῆκε, τὸν κατά πιν ἑπόμενον Ἰησοῦ θεασάμενος τὸν ἐπιστήθιον με θητὴν, καὶ περὶ τῆς τελευτῆς ἐκείνου διεπυνθάνετο. Ο δ᾽ ὡς μάτην καὶ εἰκῆ τοῖς ἀνεφίκτοις τῶν Θεοῦ κριμάτων τὸ βάθος ἀναδερᾷν καὶ ἐξιχνιάζειν ἐθέλον τα ἐπισκώπτων, Ἐὰν αὐτὸν, φησί, θέλω τῇ παρού. σῃ ἐμμένειν ξωῇ μετὰ σώματος ἕως ἔρχομαι, ἐπεξιὼν τὰ κατὰ τὴν Ἱερουσαλήμ, ἢ καὶ ἐν τῇ δευτέρα δηλαδὴ παρουσίᾳ, τί τοῦτο πρὸς σέ; Σὺ, καθώς ὡρίσθης, ἀκολούθως ἐμοὶ πρὸς τὸν διὰ σταυρού θανατον εὐτρεπίζου. Περὶ δὲ Ἰωάννου ἤ τινος τῶν ἄλλων οὐ σοί, ἀλλ᾽ ἐμοὶ μελήσει. Καντεῦθεν καὶ φήμη διέπτη, μὴ τὸν μαθητὴν ἐκεῖνον θάνατον και τιδεῖν. Τήν γε μὴν τῶν πολλῶν ὁπόνοιαν διορθούν μένος ὡς οὐκ ἐγκαίρως ἐπαληθεύουσαν, Οὐκ εἶπεν
beriadis mari capiendis piscibus occupatis, cer- τῆς Τιβεριάδος θαλάσσης περὶ τὴν τῶν ἰχθύων δια
nitur. Nox vero tota illis abierat, cum admodum
laborassent, nihil autem prorsus ejus quod sperassent consecuti essent. Cæterum una cum diluculo Jesu appetente, et verriculum ad dextram
immittere laxareque jubente, tanta vis piscium
extrahitur, ut sagenam pertrahere non possent.
Piscum igitur immensa opinionemque excedente
caplura, quisnam esset, qui in littore astabat,
cognoscitur. Et Petrus continuo nalat (circiter
enim ducentos cubitos a terra aberant). Ardenti
namque desiderio concitus ille, cum linteolo
quod ei tum subito tempus suppeditaverat, lumbos
circumcirca cinxisset, undis innatans, suavissim
meque subinde aquam spiritu attrahens atque remittens, ad Christum contendit. Reliqui vero navi
piscatoria remigantes, ad littus appellunt. navi
itaque digressi, desideratum illum suaviter salutant et amplectuntur. Et ecce, in solo prunas et
piscem cum pane positum cernunt, sanctorum
scilicet angelorum, ut puto manibus jentaculum
præparatum. Jubentur præterea et ex recens captis
piscibus aliquid afferre ad epulas. At illi conscenso navigio, rete pertrahunt piscibus confertum,
et numero et magnitudine præstantibus: ad centum enim quinquaginta et tres erant. Mirandum
autem erat, cum tot et lauti illi essent, verriculum ruptum prorsus non esse: adeo ut eo ipso
prodigio certo illis Dominum eum esse constaret.
Quapropter magna inter se affecti sunt voluptate
atque lætitia et ille cum eis ex eo quod propositum fuerat, communicavit cibum. Enimvero,
cum admirandum illud jentaculum finem suum
haberet, non sernel, sed iterum ac tertio Dominus
Simonem interrogavit, an se plus aliis diligeret?
non ille quidem rescire hoc volens (quomodo
enim id ei opus esset, qui manifesta compertaque,
etiam quæ nondum facta essent, haberet?), sed
ut per triplicem expressam prosessionem triplici
mederetur negationi. 120 Ut autem ille celerrime amorem est professus, hactenus audivit se verum amoris indicium exhibiturum, quatenus re
ipsa et opere rationales oves pasceret. Id vero tum
demum fore, si animam quoque, sicuti ipse, pro
illis ponere vellet: futurum enim, ut ipse ovibus
præfectus, itidem per crucem Deum glorificaret.
Id namque innuit verbum illud, juniorem ipsum
quidem, quocunque voluisset, ivisse, senem autem
alii manus ad vinciendum præbiturum, viamque
ad mortem ferentem, quam natura, vitam quam
longissime producere cupiens, abhorreret, ilurum. Intellexit ille quæ dicta fuerant, et discipulum eum qui super pectus Domini recubuerat pone sequentem vidit. Itaque et de fine
obituque ejus quæsivit. Cæterum Dominus, eo,
quod temere et frustra arcana inscrutabilis judicii Dei inquirere et investigare vellet, acrius objurgato: Si eum, inquit, volo in præsenti vita cum
corpore manere, donec veniam (casum Hierosoly
πονουμένοις ἄγραν, ὀπτάνεται. Νυξ μὲν γὰρ ὅλη
αὐτοῖς ἀνηλίσκετο, πλεῖστα πεπονηκότι, μηδὲν δ'
ὅλως τῶν ἠλπισμένων ἔχουσιν. "Αμα δ' ἕῳ τοῦ Ἰησοῦ
ἐπιστάντος, καὶ χαλᾶν τὸ δίκτυον τοῖς δεξιοῖς ἔγκελευομένου, πλῆθος τοσοῦτον ἰχθύων εἵλκετο, ὡς μηδ
ἕλκειν αὐτοὺς τὴν σαγήνην ἱκανῶς ἔχειν. Τῷ
τοίνυν παραδόξῳ τῆς ἄγρας ὅστις εἷς γνωσθεὶς ὁ
ἐπὶ τοῦ αἰγιαλοῦ, Πέτρον μὲν αὐτίκα εἶχεν ὁ πλοῦς·
πήχεσι γὰρ διακοσίοις τῆς γῆς ἀφειστήκεισαν· καὶ
τῷ θερμῷ τοῦ πόθου διαπλοϊζόμενος, ὀθονίῳ ἐκ
τοῦ σχεδόν εὑρεθέντι, τὰ περὶ τοὺς μηρούς κύκλῳ
διαζωσάμενος, ἀναφυσῶν ὡς ἥδιστα καὶ ἀναπεμπόμενος, πρὸς Χριστὸν ἴετο. Οἱ λοιποὶ δὲ τῷ ἀκατίῳ
πρὸς τὸ ξηρὸν διελαύνοντες ήκον. Ὡς οὖν ἀπέβησαν,
καὶ τὸν ποθούμενον ἡδέως ήσπάζοντο, ἰδοὺ ἐπ' ἐλά
φους ὁρῶσιν ἀνθρακιάν καὶ ὀψάριον καὶ ἄρτον προ
κείμενα, χερσὶν ἁγίων, οἶμαι, ἀγγέλων τὸ ἄριστον
ἐκεῖνο ἐξειργασμένων. Ενεγκεῖν μέντοι καὶ ἀπὸ
τῶν ἄρτι νεαλῶν ἰχθύων διεκελεύοντο πρὸς ἑττίασιν·
καὶ δῆτ᾽ ἀναβάντες, είλκον τὸ δίκτυον. Ἔμπλεων
δ' ἄρα ἦν ἰχθύων μεγέθει τε μεγίστων καὶ ἀριθμῷ
πλείστων· εἰς τρεῖς γὰρ καὶ ν' καὶ ρ' τὸν ἀριθμὸν
διεπέραινον. Καὶ τὸ δὴ θαυμάσιον, ὅτι γε καὶ πολλῶν
καὶ τηλικούτων ὄντων τὸ μέγεθος, τὸ δίκτυον διερ
ῥωγὸς οὐδαμῶς ἦν. Ὡς ἐντεῦθεν τἀσφαλὲς ἐσχηκό
των αὐτὸν εἶναι τῷ τεραστίῳ τὸν Κύριον, παρ'
αλλήλων ἐν ἡδοναῖς καθεστάναι, καὶ ἄμφω αὐτοῖς
ἐκείνου τῶν παρακειμένων εἰς βρῶσιν μεταδιδόντος.
Ἐπεὶ δὲ τὸ θαυμαστὸν ἐκεῖνο ἄριστον πέρας εἶχεν,
οὐχ ἅπαξ, ἀλλὰ καὶ δὶς καὶ τρὶς ὁ Κύριος ἀπεπε:-
ρᾶτο τοῦ Σίμωνος, εἰ πλείω τῶν ἄλλων έρψη αὐτοῦ,
οὐ γνῶναι τοῦτο βουλόμενος (πῶς γὰρ ᾧ δῆλα καὶ
τὰ μήπω γενόμενα;), ἀλλ᾽ ἵν᾿ ὁμολογίᾳ τρισσῇ τὸ
τριττόν ἰάσαιτο τῆς ἀρνήσεως. Ὡς δ᾽ ἐκεῖνος θάτα
τον ὡμολόγει, ἐν τούτῳ ἤκουεν ἱκανῶς ἔχειν τὸ
γνήσιον παριστῶν, εἴ γε ποιμένοι ἔργῳ τὰ λογική
πρόβατα. Τὸ δ' ἔσται, εἰ καὶ τὴν ψυχὴν ὡς ἐκεῖνος
βούλοιτο τιθέναι ὑπὲρ αὐτῶν· ἐπίσης γὰρ καὶ αὐτῷ
ἐσεῖται τῶν προβάτων ὑπερισταμένῳ, διὰ σταυρού
δοξάσαι τὸν Θεόν· τοῦτο γὰρ ᾐνίξατο τὸ νέον μὲν
ὄντα ὅπου γ᾽ ἐθέλειν ἰέναι, γηρῶντα δὲ ἄλλῳ ζω
νυσθαι χεῖρας ἐκτείνοντα, καὶ τὴν πρὸς θάνατο
ἄγεσθαι, ὅπου τῇ φύσει μὴ θελητόν, τὸ ζῆν ἐφημένη
διηνεκώς. ὡς δὲ τῶν εἰρημένων συνῆκε, τὸν κατάπιν ἑπόμενον Ἰησοῦ θεασάμενος τὸν ἐπιστήθιον με
θητὴν, καὶ περὶ τῆς τελευτῆς ἐκείνου διεπυνθάνετο.
Ο δ᾽ ὡς μάτην καὶ εἰκῆ τοῖς ἀνεφίκτοις τῶν Θεοῦ
κριμάτων τὸ βάθος ἀναδερᾷν καὶ ἐξιχνιάζειν ἐθέλον
τα ἐπισκώπτων, Ἐὰν αὐτὸν, φησί, θέλω τῇ παρού.
σῃ ἐμμένειν ξωῇ μετὰ σώματος ἕως ἔρχομαι, ἐπεξιὧν τὰ κατὰ τὴν Ἱερουσαλήμ, ἢ καὶ ἐν τῇ δευτέρα
δηλαδὴ παρουσίᾳ, τί τοῦτο πρὸς σέ; Σὺ, καθώς
ὡρίσθης, ἀκολούθως ἐμοὶ πρὸς τὸν διὰ σταυρού
θανατον εὐτρεπίζου. Περὶ δὲ Ἰωάννου ἤ τινος τῶν
ἄλλων οὐ σοί, ἀλλ᾽ ἐμοὶ μελήσει. Καντεῦθεν καὶ
φήμη διέπτη, μὴ τὸν μαθητὴν ἐκεῖνον θάνατον και
τιδεῖν. Τήν γε μὴν τῶν πολλῶν ὁπόνοιαν διορθούν
μένος ὡς οὐκ ἐγκαίρως ἐπαληθεύουσαν, Οὐκ εἶπεν
col. 741–742page 97 of 392
PG 145:741αὐτῷ, φησίν, ὁ Ἰησοῦς, ὅτι οὐκ ἀποθνήσκει καὶ γὰρ θανεῖται μὲν ἐπίσης τῇ Θεομήτορι· αὐτίκα δὲ ζήσεταί τε καὶ ἀναστήσεται ἐν ἀφθάρτῳ οἱονεὶ σώ ματι, τὴν δευτέραν τοῦ διδασκάλου ἐκδεχόμενος παρουσίαν. ΚΕΦΑΛ. ΑΓ. Ὡς τελευταῖον εἰς τὴν Γαλιλαίαν ὤφθη, καὶ ἐν τῷ ὄρει τῶν Ἐλαιῶν γενόμενος, ἀνελήφθη εἰς οὐρανούς, καὶ ἐκάθισεν ἐκ δεξιῶν τοῦ Θεοῦ. Έπειτα, κατὰ τὸν ὑψηλὸν Ματθαῖον, ἐν τῷ τῆς Γαλιλαίας ὄρει τούτοις οπτάνεται· τό τε τῆς ἐξουσίας κράτος οὐρανοῦ καὶ γῆς δεδόσθαι πρὸς τοῦ Πατρὸς, κατὰ τὸ ἀνθρώπινον δηλαδή, τούτοις ἐβεβαιοῦτο εἷς τε τὰ ἔθνη φοιτᾷν προτρέπετο· μυοῦν τε καὶ βαπτίζειν εἰς ὄνομα Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος τοὺς πιστεύοντας, τὰς ἐντολάς τε φυλάττειν ἁπάσας, καὶ μετ᾿ αὐτῶν διατρίβειν πάσας τὰς ἡμέρας ἕως τῆς τοῦ νῦν αἰῶνος συντελείας. Μετὰ δὲ τοῦτο διὰ τῆς Βηθανίας ἐξάγει μὲν αὐτοὺς ἐπὶ τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν· καὶ τὴν ἐπαγγελίαν ὑπισχνείται τοῦ Πνεύματος, ἐν Ἱερουσαλὴμ δηλαδὴ καθημένοις, ἕως οὗ τὴν ἄνωθεν πανοπλίαν ἐνδύσωνται. Τάς γε μὴν ἐξαισίας ὑπαγορεύσας τῆς ἀποστολῆς ἐντολὰς εὐλογίας τε, ὡς ἐχρῆν, αὐτοῖς μεταδούς, βλεπόντων αὐτῶν, εἰς οὐρανοὺς ἀναφέρεται, φωτοειδοῦς νεφέ λης περισχούσης αὐτόν· καὶ ἀνελθὼν μετὰ τοῦ προσ λήμματος θεωθέντος, ἐκάθισεν ἐκ δεξιῶν τοῦ Πατρός Ἵνα δὲ μὴ διὰ λύπης αὐτοῖς τὸ πρᾶγμα γένηται ὀδύνην γὰρ ἦν εἰκὸς ἐμβαλεῖν αὐτοῖς ἄπειρον, τὴν τοῦ διδασκάλου στέρησιν· καὶ τούτου ἐμέλησε τῷ καλῷ ποιμένι· ἀγγέλους γὰρ διττοὺς ἐπιπέμπει, τήν τε πρὸς οὐρανοὺς ἄνοδον ὑπεμφαίνοντας, καὶ θαυμαστής τινος καὶ ἀῤῥήτου ἐμπιπλῶντας τῆς χαρμονής, τῷ αὖθις ἐπαγγείλασθαι ήκειν οὕτω τοῦτον μετὰ περιφανούς τῆς λαμπρότητος. ταύτῃτοι καὶ προσκυνήσαντες, ἄσμενοι πάλιν οἴκαδε ἐπανῄεσαν, ἐν τῷ ὑπερῴῳ τὴν τοῦ Παρακλήτου ἐκδεχόμενοι παρουσίαν. Εὐχὴ δὲ ἦν αὐτοῖς ἡ διατριβή, ὡς καὶ Λουκᾷ τῷ θείῳ δοκεῖ· τὸν γὰρ κατάλογον τῶν ἕνδεκα ἀπαριθμησάμενος, εἶτα ἔπάγει· Καὶ οὗτοι πάντες ἦσαν προσκαρτεροῦντες ὁμοθυμαδὸν τῇ προσευχῇ καὶ τῇ δεήσει σύν γυναιξὶ καὶ Μαρίᾳ τῇ μητρὶ τοῦ Ἰησοῦ, καὶ σὺν τοῖς
ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. I.
αὐτῷ, φησίν, ὁ Ἰησοῦς, ὅτι οὐκ ἀποθνήσκει καὶ morum, aut secuadum adventum suum scilicet
γὰρ θανεῖται μὲν ἐπίσης τῇ Θεομήτορι· αὐτίκα δὲ
ζήσεταί τε καὶ ἀναστήσεται ἐν ἀφθάρτῳ οἱονεὶ σώματι, τὴν δευτέραν τοῦ διδασκάλου ἐκδεχόμενος
παρουσίαν.
innuens), quid id ad te? Tu, quemadmodum tibi
contitutum est, itidem ut ego, ad crucis mortem
te para. De Joanne vero, aut aliquo aliorum, non
libi, sed mihi curæ erit. Atque inde fama inere.
buit, discipulum illum mortem non visurum. Quam quidem multorum opinionem tanquam importunam minusque veram ipse corrigens, Non dixit ei, inquit, Jesus, quod moriturus non sit; moriturus
est enim eo, quo Dei Genitrix, modo: confestim vero reviviscet ac resurget, incorruptibili scilicet corpore alterum magistri exspectaturus adventum.
Ὡς τελευταῖον εἰς τὴν Γαλιλαίαν ὤφθη, καὶ
ἐν τῷ ὄρει τῶν Ἐλαιῶν γενόμενος, ἀνελή
φθη εἰς οὐρανούς, καὶ ἐκάθισεν ἐκ δεξιῶν
τοῦ Θεοῦ.
Έπειτα, κατὰ τὸν ὑψηλὸν Ματθαῖον, ἐν τῷ τῆς
Γαλιλαίας ὄρει τούτοις οπτάνεται· τό τε τῆς ἐξουσίας
κράτος οὐρανοῦ καὶ γῆς δεδόσθαι πρὸς τοῦ Πατρὸς,
κατὰ τὸ ἀνθρώπινον δηλαδή, τούτοις ἐβεβαιοῦτο·
εἷς τε τὰ ἔθνη φοιτᾷν προτρέπετο· μυοῦν τε καὶ
βαπτίζειν εἰς ὄνομα Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου
Πνεύματος τοὺς πιστεύοντας, τὰς ἐντολάς τε φυλάττειν ἁπάσας, καὶ μετ᾿ αὐτῶν διατρίβειν πάσας τὰς
ἡμέρας ἕως τῆς τοῦ νῦν αἰῶνος συντελείας. Μετὰ δὲ
τοῦτο διὰ τῆς Βηθανίας ἐξάγει μὲν αὐτοὺς ἐπὶ τὸ
ὄρος τῶν Ἐλαιῶν· καὶ τὴν ἐπαγγελίαν ὑπισχνείται
τοῦ Πνεύματος, ἐν Ἱερουσαλὴμ δηλαδὴ καθημένοις,
ἕως οὗ τὴν ἄνωθεν πανοπλίαν ἐνδύσωνται. Τάς γε
μὴν ἐξαισίας ὑπαγορεύσας τῆς ἀποστολῆς ἐντολὰς
εὐλογίας τε, ὡς ἐχρῆν, αὐτοῖς μεταδούς, βλεπόντων
αὐτῶν, εἰς οὐρανοὺς ἀναφέρεται, φωτοειδοῦς νεφέ
λης περισχούσης αὐτόν· καὶ ἀνελθὼν μετὰ τοῦ προσλήμματος θεωθέντος, ἐκάθισεν ἐκ δεξιῶν τοῦ Πατρός
Ἵνα δὲ μὴ διὰ λύπης αὐτοῖς τὸ πρᾶγμα γένηται·
ὀδύνην γὰρ ἦν εἰκὸς ἐμβαλεῖν αὐτοῖς ἄπειρον, τὴν
τοῦ διδασκάλου στέρησιν· καὶ τούτου ἐμέλησε τῷ
καλῷ ποιμένι· ἀγγέλους γὰρ διττοὺς ἐπιπέμπει,
τήν τε πρὸς οὐρανοὺς ἄνοδον ὑπεμφαίνοντας, καὶ
θαυμαστής τινος καὶ ἀῤῥήτου ἐμπιπλῶντας τῆς
χαρμονής, τῷ αὖθις ἐπαγγείλασθαι ήκειν οὕτω
τοῦτον μετὰ περιφανούς τῆς λαμπρότητος. Ταύτῃ
τοι καὶ προσκυνήσαντες, ἄσμενοι πάλιν οἴκαδε ἐπανήεσαν, ἐν τῷ ὑπερῴῳ τὴν τοῦ Παρακλήτου ἐκδεχό
μενοι παρουσίαν. Εὐχὴ δὲ ἦν αὐτοῖς ἡ διατριβή,
ὡς καὶ Λουκᾷ τῷ θείῳ δοκεῖ· τὸν γὰρ κατάλογον
τῶν ἕνδεκα ἀπαριθμησάμενος, εἶτα ἔπάγει· Καὶ
οὗτοι πάντες ἦσαν προσκαρτεροῦντες ὁμοθυμαδὸν τῇ προσευχῇ καὶ τῇ δεήσει σύν γυναιξὶ
καὶ Μαρίᾳ τῇ μητρὶ τοῦ Ἰησοῦ, καὶ σὺν τοῖς
Et exinanitionis formam.
«Ut corpus non tam in terrenis, sed in colestibus, et in Patris dextera collocaret.» Rulinus.
«Hæc evangelici sacramenti et humanæ spei veritas
est, humanam naturam corruptibilemque carnem,
per hujus gloria demulationem in æternam esse
transformatam substantiam.» (Hilar. Psal. CXLII.)
Unigenitus Filius si quæritur, in sinu Patris evangelico spiritu reperitur.» (Ambr. De
incarn. Dom. sacr. cap. 15.) «Revera magnum et
admirabile et stupore plenum est, carnem nostram
sursum sedere, et adorari ab angelis et archangelis
et Cherubim et Seraphin. Hoc sæpe in mente meCAPUT XXXVI.
Ut postremo in Galilæa sit visus: et cum in montem
Olivarum conscendisset, receptus in cœlum ad
dextram Deaconsederit.
Deinde, juxta sublimem Matthæum, ab eis conspicitur in Galilææ monte, et ibi a Palre potestatem summam cœli et terræ sibi, juxta humanitatem scilicet traditam esse confirmat: eosque
cohortatus, proficisci ad gentes omnes jubet, arcanis sacris initiaturos: baptizaturosque in nomen
Patris et Filii et Spiritus sancti, credentes, præceptaque servaturos omnia: se quoque futurum
cum eis per dies omnes, ad consummationem usque seculi presentis, pollicetur. Postea por Bethaniam eos in montem Olearum ducit, et promissionem Spiritus promittit, in Jerusalem videlicet
sedentibus, exspectantibusque, 121 donec calitus divinorum omnis generis armorum spirituali
apparatu instruerentur. Εt cum præcipua manEt
data et munera functionis apostolicæ concionans
exposuisset, benedictionemque eis, pro eo atque
decebal, largitus esset, spectantibus eis, lucidissima nube circumdatus, in cœlos sublatus est
et cum ea, quam receperat, accessione deificata,
reversus ad dextram Patris consedit. Ne autem
ea res mœrorem eis crearet (quod non iniquum
esset, eos magistro orbatos immenso corripi dolore), et hoc ipsum pastori bono curae fuit. Ange
los enim dues demisit, qui reditum ejus in cœlos
indicarent, admirandaqne et ineffabili eos implerent lætitia, sic illum cum illustri magnificentia
rediturum annuntiantes. Itaque adoratione peracta, libentes domum redeunt et in cœnaculo
illo Paracleti exspectant adventum. Precatio autem
eorum erat exercitium, ut divus Lucas testatur.
Catalogo namque undecim discipulorum recensito,
deinceps addit: Et omnes isti unanimes constanter
orationi et precationi incumbebant, una cum multecum versans, excessum patior, et majora de genere
humano imaginor. Majora quippe video et clara
exordia, multam Deo satagente pro natura nostra.»
(Chrysostomus, Hebr. 11.)
Ut quidem conjectura colligere licet, post
dies duos Hierosolyma sunt reversi in Sabbato.
Hujus enim gratia et Sabbati habebant viam, ut
divus Lucas dixit. Est autem Sabbati iter passus
bis mille, quantum videlicet castra a tabernaculo
testimonii aberant; quemadmodum divinus constituit Moses. Sancta porro et divina ascensio die
quinta est facta. (Niceph.)
Chapter XXXVIICaput XXXVII
col. 743–744page 98 of 392
Caput XXXVI
PG 145:743ἀδελφοῖς αὐτοῦ· ἕως οὗ τὸν θεῖον. Παράκλητον ο μετὰ δεκάτην ἡμέραν τῆς ἀναλήψεως, πεντηκοστή δὲ ἀπὸ τῆς τριημέρου ἐγέρσεως, οὐσιωδῶς κατιόντα ἐδέξαντο. ΚΕΦΑΛ. ΑΖ'. Τίνι λόγῳ τριημερος μὲν ἡ τοῦ Κυρίου ἀνάστασις, μετὰ δὲ μ' ἡμέραν ἡ εἰς οὐρατούς αὐτῷ ἄνοδος ἐγεγόνει. ᾿Αλλ᾽ ἴσως ἄν τις τῶν σφόδρα φιλοπονεῖν ᾑρημέν των, καὶ τοιούτοι, δὴ κατεξητασμένων, ἔροιτο, τίνος χάριν τριήμερος μὲν ἡ τοῦ Κυρίου ἀνάστασις, ἡ δ' εἰς οὐρανὸν αὐτοῦ ἄνοδος μετὰ τεσσαρακοστὴν ἡμέ ραν διεγεγόνει· δεκάτῃ δὲ τὸ ἐξ ἐκείνου καὶ Πεντηκοστὴ δ᾽ ἀπὸ τῆς ἱερᾶς ἀναστάσεως τὸ θεῖον Πνεύμα τοῖς ἀποστόλοις ἐπιδημεῖ, πεμπόμενον ὡς ὑπόσχεσις· οἷομαι γὰρ μηδὲν εἰκή, μηδ' αθεώρητον, καὶ ὡς ἔτυχε τῷ Σωτῆρι πεπράχθαι λόγῳ, σὺν λόγῳ πάντα καὶ ἁρμονία, οἷα εἰκὸς, διεξάγοντι, κἂν καὶ τὸν ἀνα θρώπινον νοῦν ὑπερβαίνῃ τῷ ἀκαταλήπτῳ τῆς γνώσεως. Δοκεῖ οὖν μοι τολμῶντι τοῖς ὑπὲρ ἔννοιαν τὸν ἁπάντων Δεσπότην μετὰ τρίτην ἡμέραν τὴν ἀντ στασιν διαπραγματεύσασθαι, ὅτιπερ τριπλῆς οὔσης τάξεως τῆς τῶν ἀνθρώπων ζωής, ἀφ᾽ οὔπερ τῆς πατρίδος ἠλάθημεν, καὶ τῶν μὲν πρὸ νόμου, τῶν δ ὑπὸ νόμον, τῶν δὲ μετ᾽ ἐκείνους, οἳ καὶ τῆς ἐν χάριτε ζωῆς μετειλήχασι, τὸν ὑπὲρ τῆς πάντων σωτηρίας θανείν ἑλόμενον, τριήμερον ἐγκαινίσαι ἐχρῆν τῷ κέν σμῳ καὶ τὴν ἀνάστασιν, ἑκάστῃ μοίρα τοῦ γένους τὴν ἐλευθερίαν ἐπισφραγίζοντα τῆς φθορᾶς, ἀναλόγω μέρει τῆς πρὸς τὸν ᾄδην αὐτοῦ καταβάσεως, μᾶλο λον δὲ τῆς πρὸς τὸν τάφον σωματικῶς παραμονῆς αὐτοῦ καὶ νεκρώσεως. Εἰ δέ τῳ φίλον καὶ τὴν οἷον τοῦ γένους ἀναστοιχείωσιν καὶ ἀνάστασιν εἰς αἰτίαν ἄγειν τῆς δεσποτικῆς ἀναστάσεως, καὶ διὰ τὸ ταύτην ἐνεργουμένην ὑπὸ τῆς τελεσιουργοῦ τῶν ὅλων Τριά δος τρισί καταλελύσθαι τὸν θάνατον ὑπὸ τοῦ Δεσπό του τῶν ὅλων ἡμέραις, οὐδὲ τὰ παρ᾽ ἡμῶν εἰς τὸ συμφωνεῖν ἀντικείσεται· ὁ γὰρ Λάζαρος της κοσμ κῆς στοιχειώσεως καὶ παλιγγενεσίας ὢν τύπος, εἰς τὴν ἐπίκηρον αὖθις ἐπανάγεται τάξιν, ἣν ἐν πο χειώδεσιν ισαρίθμοις ἀρχαῖς αὐτὸς διετάξατο. Μετά δὲ μ' ἡμέρας τὴν πρὸς οὐρανὸν ἄνεισι καὶ θρόνον τὴν πατρικὸν, ἐπεί τοί γε καὶ ὁ νόμος τύπος ὢν τῶν μελλόντων τοῖς ἐκ φθορᾶς τικτομένοις, διὰ τοῦ ἀριθμοῦ τούτου, ὥσπερ ἱεροῦ εἰσαγωγέως, τὴν πρὸς τὸ ἅγιον ἐχαρίζετο εἴσοδον. Διά τοι τοῦτο, καὶ νῦν πρωτότοκος ἐκ νεκρῶν γενόμενος ὁ Χριστὸς, καὶ τὴν ἀφθαρσίαν καινίσας τῷ πλάσματι, πρὸς τὸ ὑπερουράνιον καὶ ἀχειροποίητον καὶ πάντων ἱερῶν ἱερώτερον αὐτοῦ ἅγιον τῶν ἁγίων φαιδρῶς εἰσελαύνων, ἀνα λαμβάνεται.
ribus, et ipsa Maria matre Jesu, cumque ipsius fra- ἀδελφοῖς αὐτοῦ· ἕως οὗ τὸν θεῖον. Παράκλητον
tribus, tantisper dum Paracletum decimo ab ascensione, quinquagesimo autem a triduana resurrectione dic, substantialiter descendentem acciperent.
CAPUT XXXVII.
Qua ratione triduana Domini fuerit resurrectio, qua
item quadragesimo post die in cælos ascenderit.
Verum enimvero, fortasse quispiam eorum qui
discendi studio nullum refugiunt laborem, et ejusmodi rebus inquirendis delectantur, quæsierit,
quam ob causam tertio quidem die Domini resurrectio, reditus autem in cœlum quadragesimo peracta sit decimo porro deinde, a sancta autem
resurrectione quinquagesimo, Spiritus divinus, ita
ut promissus fuerat, missus in apostolos descenderit. 122 Arbitror enim nihil temere el Casu
aliquo, singulari quapiam consideratione, a Servatore Verbo, cum ratioue et ordine decenti, ut
par est, exsequenti omnia, factum esse: nisi quod
propter cognitionis incomprehensibilis difficultatem humanæ mentis ea superant captum. Mihi
quidem nonnihil super intelligentiam ipsam et
notitiam audenti, universitatis hujus Dominus resurrectionem suam propterea in diem tertium
contulisse videtur: cum tres præcipui ordines,
sive ætates hominum vitæ, ex quo patria nostra
ejecti sumus, numerentur, eorum nimirum qui
ante legem datum, deinde qui sub lege ipsa, postremo qui post eos exstitere (qui etiam vitæ, quæ
ο
μετὰ δεκάτην ἡμέραν τῆς ἀναλήψεως, πεντηκοστή
δὲ ἀπὸ τῆς τριημέρου ἐγέρσεως, οὐσιωδῶς κατιόντα
ἐδέξαντο.
ΚΕΦΑΛ. ΑΖ'.
Τίνι λόγῳ τριημερος μὲν ἡ τοῦ Κυρίου ἀνάσ
τασις, μετὰ δὲ μ' ἡμέραν ἡ εἰς οὐρατούς
αὐτῷ ἄνοδος ἐγεγόνει.
᾿Αλλ᾽ ἴσως ἄν τις τῶν σφόδρα φιλοπονεῖν ᾑρημέν
των, καὶ τοιούτοι, δὴ κατεξητασμένων, ἔροιτο, τίνος
χάριν τριήμερος μὲν ἡ τοῦ Κυρίου ἀνάστασις, ἡ δ'
εἰς οὐρανὸν αὐτοῦ ἄνοδος μετὰ τεσσαρακοστὴν ἡμέ
ραν διεγεγόνει· δεκάτῃ δὲ τὸ ἐξ ἐκείνου καὶ πεντη
κοστῇ δ᾽ ἀπὸ τῆς ἱερᾶς ἀναστάσεως τὸ θεῖον Πνεύμα
τοῖς ἀποστόλοις ἐπιδημεῖ, πεμπόμενον ὡς ὑπόσχε
σις· οἷομαι γὰρ μηδὲν εἰκή, μηδ' αθεώρητον, καὶ ὡς
ἔτυχε τῷ Σωτῆρι πεπράχθαι λόγῳ, σὺν λόγῳ πάντα
καὶ ἁρμονία, οἷα εἰκὸς, διεξάγοντι, κἂν καὶ τὸν ἀνα
θρώπινον νοῦν ὑπερβαίνῃ τῷ ἀκαταλήπτῳ τῆς
γνώσεως. Δοκεῖ οὖν μοι τολμῶντι τοῖς ὑπὲρ ἔννοιαν
τὸν ἁπάντων Δεσπότην μετὰ τρίτην ἡμέραν τὴν ἀντ
στασιν διαπραγματεύσασθαι, ὅτιπερ τριπλῆς οὔσης
τάξεως τῆς τῶν ἀνθρώπων ζωής, ἀφ᾽ οὔπερ τῆς
πατρίδος ἠλάθημεν, καὶ τῶν μὲν πρὸ νόμου, τῶν δ
ὑπὸ νόμον, τῶν δὲ μετ᾽ ἐκείνους, οἳ καὶ τῆς ἐν χάριτε
ζωῆς μετειλήχασι, τὸν ὑπὲρ τῆς πάντων σωτηρίας
θανείν ἑλόμενον, τριήμερον ἐγκαινίσαι ἐχρῆν τῷ κέν
σμῳ καὶ τὴν ἀνάστασιν, ἑκάστῃ μοίρα τοῦ γένους τὴν
ἐλευθερίαν ἐπισφραγίζοντα τῆς φθορᾶς, ἀναλόγω
μέρει τῆς πρὸς τὸν ᾄδην αὐτοῦ καταβάσεως, μᾶλο
λον δὲ τῆς πρὸς τὸν τάφον σωματικῶς παραμονῆς
αὐτοῦ καὶ νεκρώσεως. Εἰ δέ τῳ φίλον καὶ τὴν οἷον
τοῦ γένους ἀναστοιχείωσιν καὶ ἀνάστασιν εἰς αἰτίαν
ἄγειν τῆς δεσποτικῆς ἀναστάσεως, καὶ διὰ τὸ ταύτην
ἐνεργουμένην ὑπὸ τῆς τελεσιουργοῦ τῶν ὅλων Τριά
δος τρισί καταλελύσθαι τὸν θάνατον ὑπὸ τοῦ Δεσπό
του τῶν ὅλων ἡμέραις, οὐδὲ τὰ παρ᾽ ἡμῶν εἰς τὸ
συμφωνεῖν ἀντικείσεται· ὁ γὰρ Λάζαρος της κοσμ
κῆς στοιχειώσεως καὶ παλιγγενεσίας ὢν τύπος, εἰς
τὴν ἐπίκηρον αὖθις ἐπανάγεται τάξιν, ἣν ἐν πο
χειώδεσιν ισαρίθμοις ἀρχαῖς αὐτὸς διετάξατο. Μετά
δὲ μ' ἡμέρας τὴν πρὸς οὐρανὸν ἄνεισι καὶ θρόνον
τὴν πατρικὸν, ἐπεί τοί γε καὶ ὁ νόμος τύπος ὢν τῶν
μελλόντων τοῖς ἐκ φθορᾶς τικτομένοις, διὰ τοῦ
ἀριθμοῦ τούτου, ὥσπερ ἱεροῦ εἰσαγωγέως, τὴν πρὸς
τὸ ἅγιον ἐχαρίζετο εἴσοδον. Διά τοι τοῦτο, καὶ νῦν
πρωτότοκος ἐκ νεκρῶν γενόμενος ὁ Χριστὸς, καὶ τὴν
ἀφθαρσίαν καινίσας τῷ πλάσματι, πρὸς τὸ ὑπερουράνιον καὶ ἀχειροποίητον καὶ πάντων ἱερῶν ἱερώτερον
αὐτοῦ ἅγιον τῶν ἁγίων φαιδρῶς εἰσελαύνων, ἀνα
λαμβάνεται.
per gratiam est, participes sunt), quod is qui pro
salute omnium mortem obeundam susceperat, restituere triduanam mundo vestitatem et direptionem debuerit, unicuique parli earum latum quasi
signo impresso, libertale a corruptione et perni
cie, accommodata convenientique proportione
descensus ad inferos, seu potius corporalis in sepulcro mansionis mortificationisque suæ, confirmans. Quod si cui placeat, generis humani in
principia elementaque sua resolutionem, ejusdemque restitutionem, ad causam Dominicæ resurrectionis referre et propterea quod ea a perfectrice
rerum cunctarum Trinitate effecta sit, tribus, a
Domino omnium, diebus mortem esse abolitam,
affirmare; ab eo quoque nostra non dissentiet
contemplatrix consideratio. Lazarus siquiden,
mundanæ corruptionis elementarisque resolutionis
et regenerationis typus et exemplar, in fatalem
ac morti etiamnum obnoxium restituitur ordinem,
quem in elementaribus codem numero principiis
ipse Christus constituerat. Quadragesimo autem
die ad coelos paternumque revertitur thronum Dominus: quod et lex, rerum futurarum exemplar
et figura, iis qui ex corruptione progeniti essent, per hunc numerum, quasi sacrum ductorem, aditum et ingressum ad sacra adyta permittit. Eam scilicet ob causam etiam nunc primogenitus ex
mortuis factus Christus immortalitatemque creaturæ suæ per restitutionem asserens, ad
«Primogenitus mortuorum et princeps vitæ Dei. Nam Deus transivit in hominem, ut homo
transeat in Deum.» (Iren. lib. iv, cap. 59.)
col. 745–746page 99 of 392
PG 145:745ΚΕΦΑΛ. ΛΗ΄. Ποίῳ λόγῳ πεντηκοστῇ μὲν μετὰ ᾿Ανάστασιν, δεκάτη δὲ μετὰ τὴν Ἀνάληψιν ἡμέρᾳ ὁ παράκλητος τὸ θεῖον Πνεῦμα οὐσιωδῶς τοῖς ἀποστόλοις ἐπιδημεῖ. Τὴν γε μὴν πεντηκοστὴν εὐρίσκω, οὐχ ὅτιπερ ἱερὰ καὶ ἐξ ἱερᾶς ῥίζης ἔχει τὴν γένεσιν, ἐκείνης τῆς ἡμέρας, ἐν τῷ πρὸς αὐτὴν ἀνακυκλεῖσθαι ταύ την γεννώσης, ῇ ἀπὸ πάντων ἀνεπαύσατο ὁ Δη μιουργὸς ὁποτέρων βούλει τῶν ἔργων, τῶν τῆς ἐπι δημίας, ἢ τῆς δημιουργίας· ἀλλ᾿ ὅτι καὶ τύπον ἐπλήρου τῆς ἀφεσίμου καὶ ἀνεσπέρου ἡμέρας· διὰ τοῦτο καὶ παρ᾽ οἷς τὸ παλαιὸν ἐπολιτεύετο γράμμα, ὥσπερ ἐν σκιᾷ προφαινομένη, ἐδίδου πάντων ἐλευ θερίαν, ἐπὶ τοῦτο ἀριθμοῦ τοῦ τῶν ἐνιαυτῶν κύκλου καθισταμένου, δηλούντων, οἶμαι, τῶν τελουμένων, β ὡς μετὰ τὴν ἑβδοματικὴν ταύτην περίοδον τῆς ἐπικήρου καὶ δουλικῆς ἡμῶν ζωῆς ἐπιστήσεται ἐκείνη ἡμέρα, καθ᾽ ἢν τὴν εἰς τὸ ἀρχαῖον ἀποκατάστασιν ἀναλαβεῖν δεήσει, καὶ τὴν ἄνωθεν καὶ πρώην ἐλευθερίαν. Ἐπεὶ οὖν καὶ νῦν ἡ τοῦ Πνεύ ματος ἐπιδημία νέαν ἡμῖν ἦλθε βίου κατάστασιν διαθήσουσα, καὶ πρὸς ἐκείνην τὴν ἡμέραν ἀπὸ τοῦ σκότους τῆς ἐν τῷ παρόντι βίῳ νυκτός διεγείρουσα διὰ τοῦτο ἐν ταύτῃ παραγίνεται τῇ ἡμέρᾳ. Τὸ δέ γε μετὰ τὴν ἄνοδον εἶναι δεκάτην, ὅτι ὥσπερ ἡ ἑβδόμη ἐφ᾽ ἑαυτὴν κυκλουμένη, τὴν τῆς ἀφέσεως Πεντηκοστῆς ἡμέραν προήνεγκεν· οὕτως αὖθις καὶ ἡ τρίτη ἐφ' ἑαυτὴν ἀνακυκλουμένη, ταύτην ἡμῖν τὴν ἱερὰν ἡμέραν ἀνέτειλεν τῆς οὐσιώδους ἐπιδημίας τοῦ Πνεύματος. Ην δ' ἀκόλουθον ἄρα καὶ τοῦτο, οὐ μόνον διὰ τὴν τῆς θεαρχίας τριττών, ἀλλ' ὅτι καὶ τὸ μέγα τοῦτο ἔργον τῆς τοῦ κόσμου ἐγέρσεως τριταῖος ὁ Λόγος διεπραγματεύσατο λόγοις μυστι. κωτέροις, ὡς μικρὸν ἄνωθεν διελάβομεν. Εἴρηται μέντοι τισὶ, ὡς δεκάτῃ μετὰ τὴν ἄνοδον τὸ Πνεῦμα, ο άλλος Παράκλητος, ὅτιπερ ανιόντι μετὰ τοῦ τε θεωμένου προσλήμματος τῷ Θεῷ λόγῳ, ἑκάστη τάξις τῆς ἐννεαρίθμου τῶν ἀγγέλων τελεταρχίας, προτιοῦσα καθ' ἑκάστην, ὡς ὁμοθέῳ τῷ προσλήψε ματι γεγενημένῳ, σύναμα τῷ θείῳ λόγῳ τὴν προσκύνησιν ἀφωσίου, τὰ τῆς καταλλαγῆς τοῦ ἡμε τέρου γένους πανσόφως οἰκοδομήσαντι· καὶ τὸ μετὰ ταῦτα πέμπει τὸν θεῖον Παράκλητον ὡς ὑπόσχεσις. Οὕτω μὲν οὖν ἐπῆλθεν ἡμῖν περὶ τούτων εἰπεῖν οὐδὲν γὰρ εἰκῆ οὐδὲ ἀθεώρητον ὁ Λόγος ἔπλήρου. Εἰ δέ τι καὶ ἀλλο μυστηριῶδές ἐστιν, ἐπάξιον τῆς Ἰησοῦ Χριστοῦ φιλότητος, εἰδεῖεν ἄν οἱ εἰς βάθος θεωροῖς ὀφθαλμοῖς τοῖς ἀπορρήτοις τῶν θεωδῶς τελουμένων ἐγκύπτοντες. οι τιμὴν τῆς Τριάδος,
ECCLESIASTICE HISTORIAE LIB. I.
supercoleste nullaque manu factum, necnon omnium sacrorum sacratissimum ipsius Sanctum
sanctorum splendide ac magnifice contendens recipitur.
Ποίῳ λόγῳ πεντηκοστῇ μὲν μετὰ ᾿Ανάστασιν,
δεκάτη δὲ μετὰ τὴν Ἀνάληψιν ἡμέρᾳ ὁ Πα
ράκλητος τὸ θεῖον Πνεῦμα οὐσιωδῶς τοῖς
ἀποστόλοις ἐπιδημεῖ.
Τὴν γε μὴν πεντηκοστὴν εὐρίσκω, οὐχ ὅτιπερ
ἱερὰ καὶ ἐξ ἱερᾶς ῥίζης ἔχει τὴν γένεσιν, ἐκείνης
τῆς ἡμέρας, ἐν τῷ πρὸς αὐτὴν ἀνακυκλεῖσθαι ταύτην γεννώσης, ῇ ἀπὸ πάντων ἀνεπαύσατο ὁ Δη
μιουργὸς ὁποτέρων βούλει τῶν ἔργων, τῶν τῆς ἐπιδημίας, ἢ τῆς δημιουργίας· ἀλλ᾿ ὅτι καὶ τύπον
ἐπλήρου τῆς ἀφεσίμου καὶ ἀνεσπέρου ἡμέρας· διὰ
τοῦτο καὶ παρ᾽ οἷς τὸ παλαιὸν ἐπολιτεύετο γράμμα,
ὥσπερ ἐν σκιᾷ προφαινομένη, ἐδίδου πάντων ἐλευ
θερίαν, ἐπὶ τοῦτο ἀριθμοῦ τοῦ τῶν ἐνιαυτῶν κύκλου
καθισταμένου, δηλούντων, οἶμαι, τῶν τελουμένων, β
ὡς μετὰ τὴν ἑβδοματικὴν ταύτην περίοδον τῆς
ἐπικήρου καὶ δουλικῆς ἡμῶν ζωῆς ἐπιστήσεται
ἐκείνη ἡμέρα, καθ᾽ ἢν τὴν εἰς τὸ ἀρχαῖον ἀποκατάστασιν ἀναλαβεῖν δεήσει, καὶ τὴν ἄνωθεν καὶ
πρώην ἐλευθερίαν. Ἐπεὶ οὖν καὶ νῦν ἡ τοῦ Πνεύ
ματος ἐπιδημία νέαν ἡμῖν ἦλθε βίου κατάστασιν
διαθήσουσα, καὶ πρὸς ἐκείνην τὴν ἡμέραν ἀπὸ τοῦ
σκότους τῆς ἐν τῷ παρόντι βίῳ νυκτός διεγείρουσα -
διὰ τοῦτο ἐν ταύτῃ παραγίνεται τῇ ἡμέρᾳ. Τὸ δέ γε
μετὰ τὴν ἄνοδον εἶναι δεκάτην, ὅτι ὥσπερ ἡ ἑβδόμη
ἐφ᾽ ἑαυτὴν κυκλουμένη, τὴν τῆς ἀφέσεως πεντη
κοστῆς ἡμέραν προήνεγκεν· οὕτως αὖθις καὶ ἡ
τρίτη ἐφ' ἑαυτὴν ἀνακυκλουμένη, ταύτην ἡμῖν τὴν
ἱερὰν ἡμέραν ἀνέτειλεν τῆς οὐσιώδους ἐπιδημίας
τοῦ Πνεύματος. Ην δ' ἀκόλουθον ἄρα καὶ τοῦτο,
οὐ μόνον διὰ τὴν τῆς θεαρχίας τριττών, ἀλλ' ὅτι
καὶ τὸ μέγα τοῦτο ἔργον τῆς τοῦ κόσμου ἐγέρσεως
τριταῖος ὁ Λόγος διεπραγματεύσατο λόγοις μυστι.
κωτέροις, ὡς μικρὸν ἄνωθεν διελάβομεν. Εἴρηται
μέντοι τισὶ, ὡς δεκάτῃ μετὰ τὴν ἄνοδον τὸ Πνεῦμα,
ο άλλος Παράκλητος, ὅτιπερ ανιόντι μετὰ τοῦ τε
θεωμένου προσλήμματος τῷ Θεῷ λόγῳ, ἑκάστη
τάξις τῆς ἐννεαρίθμου τῶν ἀγγέλων τελεταρχίας,
προτιοῦσα καθ' ἑκάστην, ὡς ὁμοθέῳ τῷ προσλήψε
ματι γεγενημένῳ, σύναμα τῷ θείῳ λόγῳ τὴν
προσκύνησιν ἀφωσίου, τὰ τῆς καταλλαγῆς τοῦ ἡμε
τέρου γένους πανσόφως οἰκοδομήσαντι· καὶ τὸ μετὰ
ταῦτα πέμπει τὸν θεῖον Παράκλητον ὡς ὑπόσχεσις.
Οὕτω μὲν οὖν ἐπῆλθεν ἡμῖν περὶ τούτων εἰπεῖν
οὐδὲν γὰρ εἰκῆ οὐδὲ ἀθεώρητον ὁ Λόγος ἔπλήρου.
Εἰ δέ τι καὶ ἀλλο μυστηριῶδές ἐστιν, ἐπάξιον τῆς
Ἰησοῦ Χριστοῦ φιλότητος, εἰδεῖεν ἄν οἱ εἰς βάθος
θεωροῖς ὀφθαλμοῖς τοῖς ἀπορρήτοις τῶν θεωδῶς
τελουμένων ἐγκύπτοντες.
183 CAPUT XXXVIII.
Quali ratione quinquagesima quidem post ResurrecLionem, decima aulem post Ascensionem die, Paracletus, divinus videlicel Spiritus, substantialiter ad
apostolos venerit.
Cæterum quinquagesimam diem reperio, non
solum quod ipsa sacra, e radice sacra ortum ducat,
ex illa nimirum die, sua ipsius circulari in se
ipsam revolutione emergens, qua die, ab omnibus
quæcunque voluisset operibus, seu in peregrinatione sua, seu in mundi constitutione effectis,
Creator ipse conquievit, verum etiam, quod typum et imaginem implevit perpetuæ illius omnisque vesperæ expertis remissionis diei. Quapropter
etiam eis qui juxta veterem litteram vivebant,
tanquam per umbram exhibita, libertatem rerum
omnium concedebat, circulari annorum cursu in
numero isto consistente: eisque rebus, quæ lum
agebantur, indicantibus, post septimanum bunc
fatis ac servituti obnoxiæ vitæ nostræ circuitum,
adventuram esse diem illam, qua in antiquum nos
statum recipi, pristinamque et cœlestem libertatem restitui oporteret. Cum itaque et nunc Spiritus
sancti adventus ita comparatus sit, ut novum nobis vitæ modum præscriberet, et ad illam ipsam
diem, ex obscura et caliginosa præsentis vitæ
nocte, nos excitaret: ideo in hac ipsa advenit ille
die. Decima autem ea est post Ascensionem dies,
quod, sicuti septenaria in seipsam per circuitum
reversa, quinquagesimam remissionis diem profert itidem et tertia in seipsam revoluta, hanc
ipsan nobis sacram substantialis Spiritus adventus
diem creat. Erat quippe hoc sic consequens et consentaneum, non tantum propter divinam rerum
omnium principis Trinitatem, verum etiam quod
ingens hoc resuscitationis et restitutionis mundi
opus quod tertium in Trinitate est Verbum, arcana admodum, ut paulo ante memoravimus, ratione peregit. Dictum præterea a nonnullis est,
decima ab Ascensione die Spiritum, alium quippe
Paracletum, propterea venisse, quod revertente
cum deificata humanitatis accessione Deo Verbo,
ex novenaria principum angelorum classe, ordo
quilibet seorsum accedens, accessioni ei deificatre
una cum divino Verbo debitam sacrarit atque
præstiterit adorationem: quippe quæ res reconciliationem generis nostri sapientissime optimeque administrarit: 124 et postea juxta promnis.
sionem, divinum missum esse Paracletum. Ad
hunc quidem modum nobis hæc dicere in mentem
venit; nihil enim temere, aut citra singularem insignis considerationis contemplationem, Verbum
Descripta sunt hæc ex veteribus Græcis theologis. Quid vero ad ea dicent nostræ ætatis theologi, qui carnem Christi glorificatam, etc., in ordinem creaturarum redigunt, et adorationem ejus in
dubium vocant? «Agunt in cœlestibus paschalia
gaudia ipsi angelici spiritus, οι resurgentis Domini
PATROL. GR. CXLY.
gloriam admirantur: lætantur et delectantur in eo,
quod forma servi reversa sit in formam Dei, et
exinanitio humilitatis ad depositæ altitudinis redierit majestatem.» (Cypr. Serm. Paschal.) Inde
Theologus Pascha Domini dicit esse τιμὴν τῆς
Τριάδος, hoc est, honorem sive decus Trinitatis.
Chapters XXXIX, XLCaput XXXIX, XL
col. 747–748page 100 of 392
Caput XXXVIII
PG 145:747Ὦ ΚΕΦΑΛ. ΑΘ'. “Οτι καὶ ὁ Ιώσηπος μέμνηται τοῦ Σωτῆροι ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐν τῇ την αὐτοῦ συγ γραφῇ καὶ οἷα περὶ αὐτοῦ αὐταῖς λέξεσιν ἱστορεῖ. Όσα μὲν τῇ θείᾳ τῶν ἱερῶν Εὐαγγελίων βίβλω περὶ Χριστοῦ ἀναγέγραπτα:. ὡς συντεμόντα ἦν εἰπεῖν, τοῦτον ἔσχε τὸν τρόπον. ᾿Ακόλουθον δ᾽ οἶμαι, καὶ τὸν φιλαλήθη παρ' Εβραίοις ἱστορικὸν Ἰώση πον εἰς μέσον προθέμενον, οἷα περὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ διέξεισιν ἐν τῷ ιη τῆς ᾿Αρ χαιολογίας, ὥσπερ τινὰ κορωνίδα, τῇ πρώτῃ μοι τῶν ἱστοριῶν ἐπιθεῖναι· περὶ γὰρ τοῦ Προδρόμου Ιωαννου διεξελθὼν, ὅσα μικρὸν ἄνωθεν διελάβομεν, εἶτα καὶ περὶ τοῦ Χριστοῦ αὐταῖς λέξεσιν οὕτω φησί· «Γίνεται δὲ κατὰ τοῦτον τὸν χρόνον Ἰησοῦς, ἀνὴρ σοφός, εἴ γε ἄνδρα λέγειν αὐτὸν χρή. Ην γὰρ παραδόξων έργων ποιητής, διδάσκαλος ἀνθρώπων τῶν ἡδονῇ τἀληθῆ δεχομένων. Καὶ πολλοὺς μὲν τῶν Ἰουδαίων, πολλοὺς δὲ καὶ ἀπὸ τοῦ Ἑλληνισμού ἐπηγάγετο. Ὁ Χριστὸς οὗτος ἦν. Καὶ αὐτὸν, ένα δείξει τῶν πρώτων ἀνδρῶν παρ' ἡμῖν, σταυρῷ ἐπι τετιμηκότος Πιλάτου, οὐκ ἐπαύσαντο οἱ τὸ πρῶτον αὐτὸν ἀγαπήσαντες. Ἐφάνη γὰρ αὐτοῖς, τρίτην ἔχων ἡμέραν πάλιν ζῶν, τῶν θείων προφητῶν ταῦ τα τε καὶ ἄλλα περὶ αὐτοῦ θαυμάσια εἰρηκότων, Εἰσέτι τε νῦν τῶν Χριστιανῶν ἀπὸ τοῦδε ὠνομασμένων οὐκ ἐπέλιπε το φύλον.» Ταῦτα καὶ ὁ Ιώσηπος. χαροποι οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτοῦ ἀπ᾿ οινου. χαροποι, ΚΕΦΑΛ. Μ'. Περὶ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ Θεανδρικής μορφής τε καὶ διαπλάσεως. Ἡ μέντοι διάπλασις τῆς μορφῆς τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὡς ἐξ ἀρχαίων παρειλήος μεν, τοιάδε τις, ὡς ἐν τύπῳ περιλαβεῖν, ἦν Ὡραῖος μὲν ἦν τὴν ὄψιν σφόδρα τήν γε μήν ήλ κίαν, εἴτουν ἀναδρομὴν τοῦ σώματος, ἑπτὰ σπίθε μῶν ἦν τελείων, ἐπίξανθον ἔχων τὴν τρίχα καὶ οἱ πάνυ δασείαν, μᾶλλον μὲν οὖν καὶ πρὸς τὸ οὖλον μετρίως πως αποκλίνουσαν. Μελαίνας δέ τὰς ὀφρῦς εἶχε, καὶ οὐ πάνυ ἐπικαμπεῖς· τοὺς δὲ ὀφθαλμοὺς χαροπούς τινας καὶ ἠρέμα ἐπιξανθίζοντας. Εὐόφθαλμος δ᾽ ἦν καὶ ἐπίῤῥιν. Τὴν μέντοι τρίχε τοῦ πώγωνος ξανθήν τινα εἶχε, καὶ οὐκ εἰς πολύ καθειμένην. Μακροτέραν δὲ τὴν τρίχα τῆς κεφα λῆς περιέφερεν. Οὐδέ ποτε γὰρ ξυρὸς ἀνέβη ἐπὶ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ, οὐδὲ χεὶρ ἀνθρώπου, πλὴν τῆς μητρὸς αὐτοῦ νηπιάζοντος. Ηρέμα ἐπικλινής τὸν χαροπούς.
fecit atque implevit. Si quid vero eat alterius arcani mysterii, abditarum secretarumque rerum
Jesu amplitudine dignum, id illi viderint, quibus profundam altitudinem rerum ineffabilium divinitusque peractarum, acrioribus contemplationis oculis perspicere est concessum.
CAPUT XXXIX.
Quod et ipse Josephus Servatoris nostri Jesu Christi
in decimo octavo libro Historiarum suarum mentionem fecerit, et quibus de eo verbis sit usus.
Ὦ
“Οτι καὶ ὁ Ιώσηπος μέμνηται τοῦ Σωτῆροι
ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐν τῇ την αὐτοῦ συγ
γραφῇ καὶ οἷα περὶ αὐτοῦ αὐταῖς λέξεσιν
ἱστορεῖ.
Όσα μὲν τῇ θείᾳ τῶν ἱερῶν Εὐαγγελίων βίβλω
περὶ Χριστοῦ ἀναγέγραπτα:. ὡς συντεμόντα ἦν
εἰπεῖν, τοῦτον ἔσχε τὸν τρόπον. ᾿Ακόλουθον δ᾽ οἶμαι,
καὶ τὸν φιλαλήθη παρ' Εβραίοις ἱστορικὸν Ἰώσηπον εἰς μέσον προθέμενον, οἷα περὶ τοῦ Σωτῆρος
ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ διέξεισιν ἐν τῷ ιη τῆς ᾿Αρχαιολογίας, ὥσπερ τινὰ κορωνίδα, τῇ πρώτῃ μοι
τῶν ἱστοριῶν ἐπιθεῖναι· περὶ γὰρ τοῦ Προδρόμου
Ιωαννου διεξελθὼν, ὅσα μικρὸν ἄνωθεν διελάβομεν,
εἶτα καὶ περὶ τοῦ Χριστοῦ αὐταῖς λέξεσιν οὕτω
φησί· «Γίνεται δὲ κατὰ τοῦτον τὸν χρόνον Ἰησοῦς,
ἀνὴρ σοφός, εἴ γε ἄνδρα λέγειν αὐτὸν χρή. Ην γὰρ
παραδόξων έργων ποιητής, διδάσκαλος ἀνθρώπων
τῶν ἡδονῇ τἀληθῆ δεχομένων. Καὶ πολλοὺς μὲν τῶν
Ἰουδαίων, πολλοὺς δὲ καὶ ἀπὸ τοῦ Ἑλληνισμού
ἐπηγάγετο. Ὁ Χριστὸς οὗτος ἦν. Καὶ αὐτὸν, ένα
δείξει τῶν πρώτων ἀνδρῶν παρ' ἡμῖν, σταυρῷ ἐπιτετιμηκότος Πιλάτου, οὐκ ἐπαύσαντο οἱ τὸ πρῶτον
αὐτὸν ἀγαπήσαντες. Ἐφάνη γὰρ αὐτοῖς, τρίτην
ἔχων ἡμέραν πάλιν ζῶν, τῶν θείων προφητῶν ταῦ
τα τε καὶ ἄλλα περὶ αὐτοῦ θαυμάσια εἰρηκότων,
Εἰσέτι τε νῦν τῶν Χριστιανῶν ἀπὸ τοῦδε ὠνομα
σμένων οὐκ ἐπέλιπε το φύλον.» Ταῦτα καὶ ὁ
Ιώσηπος.
Atque equidem quæ de Christo in sacrorum
Evangeliorum librum relata sunt, ut ea quam
brevissime exponi potuerunt, ad hunc sese habent
modum. Reliquum nunc esse puto, Josephum quoque, veritatis amantem apud Hebræos historicum,
in medium producere, et quæ is in decimo octavo
Antiquitatum libro de Servatore nostro Jesu Christo
scripta reliquerit, primo huic historiarum libro,
tanquam coronidem apponere. Cum enim de præcursore Joanne, ea quæ paulo ante recensuimus,
exposuisset, deinde de Christo verbis hisce ita
scribit: «Exstitit eo tempore Jesus, vir sapiens,
si quidem virum eum dicere fas est. Erat enim
operum, opinionem fidemque omnem excedentium,
effector, et hominum eorum qui libenter veritatem complecterentur, magister. Multos enim simul
et ex Judæis, et ex Græcorum superstitione, in
disciplinam suam ascivit. Christus is fuit. Et cum
eum, principum apud nos virorum delatione, Pilatus crucis supplicio affecisset, non tamen, qui ante
eum erant complexi, consectari supersederunt.
Apparuit quippe illis tertio post die superstes ac
redivivus, quandoquidem divini prophetæ et hoc
et alia de eo admirenda vaticinati fuerant. Et ad
hodiernum usque diem, quæ ab eo est cognominata, Christianorum gens non defecit.» Hæc Jusephus.
125 CAPUT XL.
De divina humanaque oris corporisque figura et forma
Servatoris nostri Jesu Christi.
Porro effigies formæ Domini nostri Jesu Christi,
giouli a veteribus accepimus, talis propemodum,
quatenus eam crassius verbis comprehendere licet,
fuit. Egregio is vividoque vulta fuit. Corporis sta -
tura ad palmos prorsus septem. Casariem habuit
subflavam, ac non admodum densam, leniter quodammodo ad crispos declinantem: supercilia nigra,
non perinde inflexa. Ex oculis fulvis et subflavescentibus mirifica prominebat gratia Acres ii erant,
et nasus longior. Barbæ capillus flavus, nec admodum demissus. Capitis porro capillos tulit prolixio.
res. Novacula enim caput ejus non ascendit, neque
manus aliqua hominis, præterquam matris, in tenera
duntaxat ætate ejus. Collum fuit sensim declive,
ita ut non arduo et extento nimium corporis statu
esset. Porro tritici referens colorem non roGen. xLix de Juda dicitur, χαροποι οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτοῦ ἀπ᾿ οινου. Fulvi oculi ejus a vino. Fuerunt et Domino Christo oculi χαροποι, id est, fulvi,
splendencentes, nigroris habentes aliquid. TheoΚΕΦΑΛ. Μ'.
Περὶ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ
Θεανδρικής μορφής τε καὶ διαπλάσεως.
Ἡ μέντοι διάπλασις τῆς μορφῆς τοῦ Κυρίου
ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὡς ἐξ ἀρχαίων παρειλήοςμεν, τοιάδε τις, ὡς ἐν τύπῳ περιλαβεῖν, ἦν
Ὡραῖος μὲν ἦν τὴν ὄψιν σφόδρα τήν γε μήν ήλ
κίαν, εἴτουν ἀναδρομὴν τοῦ σώματος, ἑπτὰ σπίθε
μῶν ἦν τελείων, ἐπίξανθον ἔχων τὴν τρίχα καὶ οἱ
πάνυ δασείαν, μᾶλλον μὲν οὖν καὶ πρὸς τὸ οὖλον
μετρίως πως αποκλίνουσαν. Μελαίνας δέ YE τὰς
ὀφρῦς εἶχε, καὶ οὐ πάνυ ἐπικαμπεῖς· τοὺς δὲ ὀφθαλμους χαροπούς τινας καὶ ἠρέμα ἐπιξανθίζοντας.
Εὐόφθαλμος δ᾽ ἦν καὶ ἐπίῤῥιν. Τὴν μέντοι τρίχε
τοῦ πώγωνος ξανθήν τινα εἶχε, καὶ οὐκ εἰς πολύ
καθειμένην. Μακροτέραν δὲ τὴν τρίχα τῆς κεφα
λῆς περιέφερεν. Οὐδέ ποτε γὰρ ξυρὸς ἀνέβη ἐπὶ
τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ, οὐδὲ χεὶρ ἀνθρώπου, πλὴν τῆς
μητρὸς αὐτοῦ νηπιάζοντος. Ηρέμα ἐπικλινής τὸν
dorus Gaza fulvos vertit in Aristotele, qui leonem
oculos habere scripsit χαροπούς.
De colore tritici maturescentis hoc intelligendum, qui cum modica luscedine rubescit.
col. 749–750page 101 of 392
PG 145:749Κυρίου γεννήσεως τρίτον πρὸς τοῖς τριάκοντα αὐχένα, ὡς μηδὲ πάνυ ὄρθιον καὶ ἐντεταμένην ἔχειν τὴν ἡλικίαν τοῦ σώματος. Σιτόχροος δὲ, καὶ οὐ στρογγύλην ἔχων τὴν ὄψιν ἐτύγχανεν, ἀλλ᾽ ὥσπερ τῆς μητρὸς αὐτοῦ μικρὸν ὑποκαταβαίνουσαν, ὀλίγον δ' ἐπιφοινισσομένην, ὅσον ὑποφαίνειν τὸ σεμνόν τε καὶ συνετὸν τοῦ ἤθους καὶ ἥμερον, καὶ τὸ καθάπαξ αόργητον. Κατὰ πάντα δὲ ἦν ἐμ φερής τῇ θείᾳ καὶ πανασπίλῳ ἐκείνου μητρί. Ταῦτα μὲν ἐν τούτοις. Περιέχει δὲ ἡ παρουσά μοι πρώτη τῶν ἱστοριῶν χρόνον ἐτῶν τριῶν πρὸς λ', ἀρξαμένη μὲν ἀπὸ τοῦ τεσσαρακοστοῦ δευτέρου ἔτους τῆς μοναρχίας Αὐγούστου Καίσαρος, ἤδη λή γοντος, ὅτι καὶ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς μετὰ σαρκὸς ἐκ τῆς ἁγίας προῆλθε Παρθένων καταλήξασα δὲ ἄχρι καὶ τοῦ ἐννεακαιδεκάτου ἔτους Τιβερίου Καίσαρος ἤδη καταρχομένου • όπηνίκα κόσμου μὲν ἔτος εφλθ', ἀπὸ δὲ τῆς θείας τοῦ ἐπεραίνετο.
ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. I.
tris ejus erat, paulum deorsum versum vergeutem,
ac modice rubicundam gravitatem atque prudentiam cum lenitate conjunctam, placabilitatemque
iracundiæ expertem præ se ferentem. Persimilis
denique per omnia fuit divinæ et immaculatæ suæ
Genitrici. Ac hæc quidem hactenus. Complectitur
autem primus hic historiarum liber annos triginta
tres, initio sumpto a quadragesimo secundo Augusti Cæsaris jam senescentis imperii anno, quo
Dominus noster Jesus Christus cum carne ex
sancta processit Virgine: fine autem in decimum
nonum Tiberii Cæsaris imperantis annum desinente. qui quidem a mundo condito quinquies
millesimus quingentesimus tricesimus nonus,a nalivitate autem Domini tricesimus tertius fuit
Κυρίου γεννήσεως τρίτον πρὸς τοῖς τριάκοντα
αὐχένα, ὡς μηδὲ πάνυ ὄρθιον καὶ ἐντεταμένην tundam aut acutam habuit faciem, sed qualis maἔχειν τὴν ἡλικίαν τοῦ σώματος. Σιτόχροος δὲ, καὶ
οὐ στρογγύλην ἔχων τὴν ὄψιν ἐτύγχανεν, ἀλλ᾽
ὥσπερ τῆς μητρὸς αὐτοῦ μικρὸν ὑποκαταβαίνουσαν,
ὀλίγον δ' ἐπιφοινισσομένην, ὅσον ὑποφαίνειν τὸ
σεμνόν τε καὶ συνετὸν τοῦ ἤθους καὶ ἥμερον, καὶ
τὸ καθάπαξ αόργητον. Κατὰ πάντα δὲ ἦν ἐμφερής τῇ θείᾳ καὶ πανασπίλῳ ἐκείνου μητρί.
Ταῦτα μὲν ἐν τούτοις. Περιέχει δὲ ἡ παρουσά μοι
πρώτη τῶν ἱστοριῶν χρόνον ἐτῶν τριῶν πρὸς λ',
ἀρξαμένη μὲν ἀπὸ τοῦ τεσσαρακοστοῦ δευτέρου
ἔτους τῆς μοναρχίας Αὐγούστου Καίσαρος, ἤδη λή
γοντος, ὅτι καὶ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς
μετὰ σαρκὸς ἐκ τῆς ἁγίας προῆλθε Παρθένων·
καταλήξασα δὲ ἄχρι καὶ τοῦ ἐννεακαιδεκάτου ἔτους
Τιβερίου Καίσαρος ἤδη καταρχομένου • όπηνίκα
κόσμου μὲν ἔτος εφλθ', ἀπὸ δὲ τῆς θείας τοῦ
ἐπεραίνετο.
Nicephorus, atque alii itidem auctores, passionem Christi Jesu Salvatoris nostri, in decimum
nonum imperantis Tiberii annum referunt: quo
anno consules fuere Fur. Camill. Aruntius Scribonianus, et Cn. Domitius nobarbus. At Lactantius,
Instit. divin. lib. iv, Tiberii, inquit, anno quindecimo, id est, duobus Geminis consulibus, ante
diem septimum Cal.Aprilium, Judæi Christum cruci
affixerunt. Eorum consulum integra nomina fuerunt: G. Rubellius Geminus, et G. Fusius Geminus.
Lactantius Tertulliani sententiam est secutus, cujus hæc verba sunt in lib. Adversus Judæos: «Tiberii quinto lecimo annoimperii passus est Christus, G
annos habens quasi 30, cum pateretur, etc. Que
passio perfecta est sub Tiberio Cæsare, coss. Rubellio Gemino, et Rufino Gemino, mense Martio,
temporibus Pascha, die octavo Cal. April. die
prima Azymorum: quo agnum ut occiderent ad vesperam, a Muse fuerat præceptum.»
Hic mihi ingenue fatendum est, cum ingentem esse videreu inter veteres et novos chronologos
et temporum observatores dissonantiam, annis a
condito mundo notandis, me in Nicephori nostri
prioris editionis libris ubique mille annos detraxisse, ut notatio ejus et computatio propius ad
recentiorum quas e sacris Bibliis acceperunt rationes accederet. Sed in posteriore ista et accuratiore
editione, millenos cos annos ubique restitui, ita ut
in Græco exemplari positos reperi. Feci id ea potissimum adductus ratione, quod et Lactantium et
Augustinum viderem scripsisse, ætate eorum sextum mundi millenariam cucurrisse. Lactantius,
lib. Instit vii, cap. 14: «Sciant, inquit, philosophi, qui ab exordio mundi sæculorum millia enumerant, nondum sextum millesimum annum esse
conclusum, quo numero expleto consummationem
fieri necesse est, et humanarum rerum statum in
melius reformari.» August. De civit. lib. xx, c. 7,
de mille annis Apocalypseos scribans, «In ultimis
inquit annis mille, ista res agitur, id est, sexto annorum milliario, tanquam sexto die, cujus nunc
spatia posteriora volvuntur, secuturo deinde Sabbato, quod non habet vesperam. «qua ratione
non multum annotatio Nicephori annorum mundi
discrepat.
Neoterici chronologi admodum a veteribus
discrepant. Quorum quidam bunc annum mundi
conditi censent esse 3995. Teodorus Bibliander
ponit 4011.
Book IILiber Secundus
col. 751–752page 102 of 392
Caput I
PG 145:751ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ ΚΑΛΛΙΣΤΟΥ ΧΑΝΘΟΠΟΥΛΟΥ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΟΜΟΣ Β'. ΚΕΦΑΛ. Α. Ὡς μετὰ τὴν τοῦ Κυρίου ἀνάληψιν Ματθίας ἀντὶ Ἰούδα τῷ τῶν δώδεκα ἀποστόλων συγκατελέχθη χορῷ. Ἰδίᾳ μὲν οὖν ὅσα γ᾽ ἐχρῆν περί τε θεολογίας καὶ τῆς ἀρχαιότητος τοῦ καθ᾿ ἡμᾶς δόγματος· ἔτι δὲ ὡς σύγχρονος ἦν ἡ κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον πολι τεία τῷ κόσμῳ, παρὰ τῶν πάλαι σκιωδῶς θεοφιλῶν ἐνεργουμένη ἀνδρῶν· καὶ ὡς αἱ κλήσεις τοῦ Σωτῆ ρος ἡμῶν δι' αἰδοὺς ἤγοντο καὶ τοῖς παλαιοῖς· καὶ περὶ τῆς ἄνωθεν ἐς αὐτὸν Ἡρώδην κατιούσης ἀρχῆς· καὶ μὴν καὶ περὶ τῆς εἰς γῆν ἐπιφανείας τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ, τῆς τε πολιτείας καὶ ἀγων γῆς, καὶ τῆς τῶν ἀποστόλων ἐκλογῆς, οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ περὶ τοῦ βαπτίσματος, καὶ τοῦ θείου πάθους αὐτοῦ, καὶ τῆς ἀναστάσεως, καὶ εἰς οὐρα νοὺς αὖθις ανόδου τούτου καὶ ἀποκαταστάσεως, ἐν τῷ πρώτῳ διεξήλθομεν τόμῳ. Ἑξῆς δ᾽ ἂν εἴη τέ μετὰ τὴν ἀνάληψιν τοῦ Σωτῆρος γεγενημένα συν τεμόντας διαδραμεῖν, Πράξεσι τῶν ἀποστόλων ἐμφιλοχωροῦντας, ὅπη τε καὶ ὅπως ὁ σωτήριος λόγος τὴν οἰκουμένην διέδραμε, τάς τε καθ' ἕκαστον αὐτ τῶν τοῦ Πνεύματος ἐνεργείας· καὶ οἵῳ καὶ οὗτο τέλει χρησάμενοι, τὰς ἐξ ἐθνῶν κατεστήσαντο Έχο κλησίας, ἑτέροις τὰς αὐτῶν καταλιπόντες διαδοχές, τὰ μὲν ἐκ τῶν θείων γραμμάτων ἐρανιζόμενοι, τὰ δὲ καὶ ἐξ ἄλλων ἱστορικῶν ποριζόμενοι, ὡς ἐν τοῖς τόποις γενόμενοι λέξομεν· καὶ τοίνυν τῶν θείων καὶ ἱερῶν μυστηπόλων ἀπὸ τοῦ Ἐλαιῶνος ὀπίσω ἀναστραφέντων εἰς τὸν ἐν τῇ Σιὼν οἶκον Ἰωάννου τοῦ Εὐαγγελιστοῦ, ὅπου δὴ καὶ τὴν Θεοτόκον, πρὸς τοῦ παρθένου καὶ μαθητοῦ φυλαττομένην, ἄχρι δὴ καὶ τῆς ζωηφόρου αὐτῆς τελευτῆς λόγος ἀρχαῖος τὴν διατριβὴν ἔχειν ἔτι κρατεῖ· δεήσει τε καὶ προσο
ΧΑΝΘΟΠΟΥΛΟΥ
ΤΟΜΟΣ Β'.
XANTHOPULI
TOMUS II.
130 CAPUT I.
Ut post ascensionem Domini Matthias pro Juda in
numerum duodecim apostolorum sit cooptatus.
Primo libro, quæ opus fuit, de Verbi divinitate,
et doctrine Christianæ antiquissima origine, quod
videlicet institutum ex præscripto Evangelii vivendi, una cum ipso mundo exstitit, a veteribus
Deo dilectis hominibus, quasi per umbram frequentatum: præterea quod 'appellationes Servatoris nostri in magnum antiquitus fuerint honorem,
et quomodo Judæorum regnum 'jam inde ab initio
ad Herodem usque sit deductum: tum autem de
apparitione et præsentia Servatoris Christi in terris, simulque de vita et institutis ejus: insuper de
apostolorum electione, de baptismo, divina passione, resurrectione, et reditu ejus in cœlos, denique de restitutione mundi exposuimus. Deinceps
ea quæ post ascensionem Servatoris acta sint, breviter percurremus, rebus apostolorum gestis suaviter immorantes, ubinam et quomodo salutiferum
Verbum per habitabilem orbem increbuerit, quaslibet etiam uniuscujusque eorum per Spiritum effectiones et opera, et quem quisque vitæ finem habuerit, quasve ex gentibus constituerit Ecclesias;
postremo quibus functionis suæ illi reliquerint successiones. Eaque partim ex divinis Liiteris colligemus, partim ex aliis historicis, ut sese 131 quisque locus dabit, afferemus. Itaque sacri et divini
apostoli, cum ex monte Oliveti in domum Joannis
evangelistæ ad Sion sitam (ubi quoque Dei Genitrix a virgine eodemque discipulo servata usque ad
vitatem obitum ejus, ut antiquitus fama obtinet,
vixit ) reversi essent, orationique et precationi
Ὡς μετὰ τὴν τοῦ Κυρίου ἀνάληψιν Ματθίας
ἀντὶ Ἰούδα τῷ τῶν δώδεκα ἀποστόλων
συγκατελέχθη χορῷ.
Ἰδίᾳ μὲν οὖν ὅσα γ᾽ ἐχρῆν περί τε θεολογίας
καὶ τῆς ἀρχαιότητος τοῦ καθ᾿ ἡμᾶς δόγματος· ἔτι
δὲ ὡς σύγχρονος ἦν ἡ κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον πολιτεία τῷ κόσμῳ, παρὰ τῶν πάλαι σκιωδῶς θεοφιλῶν
ἐνεργουμένη ἀνδρῶν· καὶ ὡς αἱ κλήσεις τοῦ Σωτῆ
ρος ἡμῶν δι' αἰδοὺς ἤγοντο καὶ τοῖς παλαιοῖς· καὶ
περὶ τῆς ἄνωθεν ἐς αὐτὸν Ἡρώδην κατιούσης
ἀρχῆς· καὶ μὴν καὶ περὶ τῆς εἰς γῆν ἐπιφανείας
τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ, τῆς τε πολιτείας καὶ ἀγων
γῆς, καὶ τῆς τῶν ἀποστόλων ἐκλογῆς, οὐ μὴν δὲ
ἀλλὰ καὶ περὶ τοῦ βαπτίσματος, καὶ τοῦ θείου
πάθους αὐτοῦ, καὶ τῆς ἀναστάσεως, καὶ εἰς οὐρα
νοὺς αὖθις ανόδου τούτου καὶ ἀποκαταστάσεως, ἐν
τῷ πρώτῳ διεξήλθομεν τόμῳ. Ἑξῆς δ᾽ ἂν εἴη τέ
μετὰ τὴν ἀνάληψιν τοῦ Σωτῆρος γεγενημένα συν
τεμόντας διαδραμεῖν, Πράξεσι τῶν ἀποστόλων ἐμ·
φιλοχωροῦντας, ὅπη τε καὶ ὅπως ὁ σωτήριος λόγος
τὴν οἰκουμένην διέδραμε, τάς τε καθ' ἕκαστον αὐτ
τῶν τοῦ Πνεύματος ἐνεργείας· καὶ οἵῳ καὶ οὗτο:
τέλει χρησάμενοι, τὰς ἐξ ἐθνῶν κατεστήσαντο Έχο
κλησίας, ἑτέροις τὰς αὐτῶν καταλιπόντες διαδοχές,
τὰ μὲν ἐκ τῶν θείων γραμμάτων ἐρανιζόμενοι, τὰ
δὲ καὶ ἐξ ἄλλων ἱστορικῶν ποριζόμενοι, ὡς ἐν τοῖς
τόποις γενόμενοι λέξομεν· καὶ τοίνυν τῶν θείων
καὶ ἱερῶν μυστηπόλων ἀπὸ τοῦ Ἐλαιῶνος ὀπίσω
ἀναστραφέντων εἰς τὸν ἐν τῇ Σιὼν οἶκον Ἰωάννου
τοῦ Εὐαγγελιστοῦ, ὅπου δὴ καὶ τὴν Θεοτόκον, πρὸς
τοῦ παρθένου καὶ μαθητοῦ φυλαττομένην, ἄχρι δὴ
καὶ τῆς ζωηφόρου αὐτῆς τελευτῆς λόγος ἀρχαῖος
τὴν διατριβὴν ἔχειν ἔτι κρατεῖ· δεήσει τε καὶ προσο
col. 753–754page 103 of 392
PG 145:753ευχῇ προσανεχόντων μετὰ μικρὸν ωσε: ρκ' ήθροι-; σε σμένων, Πέτρος δημηγορῶν πρῶτος, τὸν δωδέκατον ἀριθμὸν τῆς ἀποστολικῆς ἐκλογῆς ἀναπληρούν ᾤετο δεῖν· καὶ δὴ τοὺς λόγῳ καὶ ἔργῳ διαφανεῖς ἐκ τῶν ἑβδομήκοντα, δύο δὲ ἦσαν οὗτοι, προΐστα ἑκάτερον, ὥσθ' ἕνα τούτων ἀντὶ Ἰούδα, ὃς τὸν οἶ κεῖον παρεδίδου Διδάσκαλον, τον τόπον τῆς διακονίας μεταλαχεῖν. Ἰοῦστος δὲ καὶ Ματθίας οἱ ἐπιλεγέντες ἦσαν. Ἱερῶν δὲ κλήρων εὐχῇ τῇ προστ ηκούσῃ γεγενημένων, ὥστε δὴ τὸν ἀποχρῶντα τῇ διακονίᾳ τοῦ λόγου ψήφῳ τῇ ἄνωθεν τεκμηρίῳ δή τινι ἐκφανῆ γε εἶναι, ὁ κλῆρος ἐπὶ Ματθίαν ἐχώ ρει· καὶ εὐθὺς τὸν ἅγιον ἐπλήρου χορόν, τῇ δωδε κάδι τῶν ἀποστόλων εναρίθμιος καταστὰς ταῖς τῶν χειρῶν ἐπιθέσεσι. ΚΕΦΑΛ. Β΄. Περὶ τῆς τοῦ παναγίου Πνεύματος ἐν τῇ Πεν τηκοστῇ ἐπελεύσεως· καὶ τῶν γενομένων τοῖς ἀποστόλοις σημείων· καὶ περὶ τῶν πιστῶν ὁμονοίας καὶ διαγωγῆς· καὶ τῆς τῶν ζ' διακόνων προχειρίσεως. Καὶ δὴ δεκάτη μὲν ἡμέρα παρῆν μετὰ τὴν ᾿Ανά ληψιν, πεντηκοστὴ δὲ μετὰ τὴν ᾿Ανάστασιν, καὶ ἀθρόοι πάντες τῷ ὑπερῴῳ ἦσαν. Καὶ εὐθὺς, τρίτη δὲ ὥρα τῆς ἡμέρας ἦν, ἦχος τις βίαιος ἐξηχεῖτο, ρεούσης ὥσπερ αἴφνης πνοῆς, τὸν τε οἶκον ἅπαντα ἐμπιπλῶν· καὶ πυρὸς δὲ γλῶσσαι τοῖς μαθηταῖς ἰσάριθμοι διαμερισθεῖσαι, ἐφ᾽ ἑνὶ τούτων ἑκάστῳ ταῖς κορυφαῖς προσκαθήμεναι ἑωρῶντο. Κἀντεῦθεν πλήρεις τοῦ παναγίου γενόμενοι Πνεύματος, γλώσσα σαις διαφόροις ἐλάλουν τὴν τοῦ Θεοῦ δόξαν, καὶ τὴν Ἰησοῦ θεότητα τοῖς ἐνδραμοῦσιν ἐκήρυττον. Ο Συνεχύθη γάρ, φησὶ, τὸ πλῆθος τῷ τῆς βροντῆς ἤχῳ, καὶ περὶ τὸ δωμάτιον ἔθεον, τὸ διάφορον ἐνωτιζόμενοι τῶν γλωσσών. Παρῆσαν γὰρ ἐξ ἀπά στις γῆς σχεδόν διὰ τὸ τῆς ἡμέρας ἐπίσημον Πάρ θοι, Μῆδοι καὶ Ἐλαμῖται, Σύροι τε ἅμα καὶ Αρα βες, Ρωμαῖοι καὶ Ἰουδαῖοι, Φρύγες καὶ Καππαδόκαι· καὶ τοσοῦτον κατάπληκτοι ἦσαν τῷ θαύματι. τῷ τοὺς μὲν συνιέναι, τοὺς δὲ μὴ, ὡς καὶ μέθην ἐγκαλεῖν ἐκείνοις, καὶ διαλοιδορεῖσθαι τῇ ποικίλῃ καὶ διαφόρῳ τῶν πυνθανομένων διομιλία. Οἷς ὁ θεῖος Πέτρος θεσπέσιον ἀνοίξας στόμα, καὶ τὸ τῶν γλωσσῶν ὑποδεικνὺς αἴτιον, μὴ τὸν οἶνον ἔλεγεν εἶναι, τὸ Πνεῦμα δε τὸ ἅγιον, ὃ διὰ τοῦ θεόπτου ἐπήγγελται Ἰωήλ, ταῖς ὑστάταις τῶν ἡμερῶν ἐκ χέειν Θεὸν ἐπὶ πᾶσαν σάρκα· καὶ παρίστα τὸν λό γον, λόγοις ἀδαμαντίνοις τὰ κατὰ τὸν Σωτῆρα δι εξιών. Καὶ προτρέπετο πᾶσι μεταμέλῳ χρῆσθαι, καὶ ἐπὶ τῷ σωτηρίῳ τοῦ Ἰησοῦ ὀνόματι βαπτίζεσθαι, καὶ τὸ Πνεῦμα λαμβάνειν· αὐτοῖς γὰρ εἶναι τὴν ἐπαγγελίαν καὶ τοῖς τέκνοις τούτων διε βεβαίου, καὶ οὓς ἂν ὁ Κύριος προσκαλέσηται. Καὶ αὐτίκα ὡσεὶ τρισχίλιοι τῷ θείῳ προσῆλθον βαπτίσματι, οἳ καὶ τῇ κοινωνία διδαχῆ τε ἅμα καὶ προσ ευχῇ καὶ συνεστιάσει τῶν ἀποστόλων προσέμενον. Καὶ πολλῶν σημείων διὰ τῶν θείων ἀποστόλων
ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. II.
viginti convenissent homines, Petrus, concione
habita, primus duodenarium apostolicæ electionis
numerum supplendum esse arbitratur: et ex
septuaginta illis, qui et sermone et opere illustres
essent, duos producit, ut ex eis alter pro Juda,
qui suum ipse prodiderat Magistrum, locum ministerii sortiretur. Justus et Matthias delecti isti
erant. Cum autem sortes missæ essent, adhibita
congruenti oratione, ut, qui idoneus verbi ministerio esset, cœlesti suffragio et indicio declararetur,
sors in Matibiam pervenit. Ila sacratus ille numerus suppletur, Matthiasque impositione manuum
duodecim apostolis adscribitur.
ευχῇ προσανεχόντων μετὰ μικρὸν ωσε: ρκ' ήθροι- vacarent; paulo post, cum eo quasi centum σε
σμένων, Πέτρος δημηγορῶν πρῶτος, τὸν δωδέκατον
ἀριθμὸν τῆς ἀποστολικῆς ἐκλογῆς ἀναπληρούν
ᾤετο δεῖν· καὶ δὴ τοὺς λόγῳ καὶ ἔργῳ διαφανεῖς
ἐκ τῶν ἑβδομήκοντα, δύο δὲ ἦσαν οὗτοι, προΐστα
ἑκάτερον, ὥσθ' ἕνα τούτων ἀντὶ Ἰούδα, ὃς τὸν οἶ
κεῖον παρεδίδου Διδάσκαλον, τον τόπον τῆς διακονίας μεταλαχεῖν. Ἰοῦστος δὲ καὶ Ματθίας οἱ ἐπιλεγέντες ἦσαν. Ἱερῶν δὲ κλήρων εὐχῇ τῇ προστ
ηκούσῃ γεγενημένων, ὥστε δὴ τὸν ἀποχρῶντα τῇ
διακονίᾳ τοῦ λόγου ψήφῳ τῇ ἄνωθεν τεκμηρίῳ δή
τινι ἐκφανῆ γε εἶναι, ὁ κλῆρος ἐπὶ Ματθίαν ἐχώ
ρει· καὶ εὐθὺς τὸν ἅγιον ἐπλήρου χορόν, τῇ δωδε
κάδι τῶν ἀποστόλων εναρίθμιος καταστὰς ταῖς τῶν
χειρῶν ἐπιθέσεσι.
Περὶ τῆς τοῦ παναγίου Πνεύματος ἐν τῇ Πεν
τηκοστῇ ἐπελεύσεως· καὶ τῶν γενομένων
τοῖς ἀποστόλοις σημείων· καὶ περὶ τῶν
πιστῶν ὁμονοίας καὶ διαγωγῆς· καὶ τῆς
τῶν ζ' διακόνων προχειρίσεως.
Καὶ δὴ δεκάτη μὲν ἡμέρα παρῆν μετὰ τὴν ᾿Ανά
ληψιν, πεντηκοστὴ δὲ μετὰ τὴν ᾿Ανάστασιν, καὶ
ἀθρόοι πάντες τῷ ὑπερῴῳ ἦσαν. Καὶ εὐθὺς, τρίτη
δὲ ὥρα τῆς ἡμέρας ἦν, ἦχος τις βίαιος ἐξηχεῖτο,
ρεούσης ὥσπερ αἴφνης πνοῆς, τὸν τε οἶκον ἅπαντα
ἐμπιπλῶν· καὶ πυρὸς δὲ γλῶσσαι τοῖς μαθηταῖς
ἰσάριθμοι διαμερισθεῖσαι, ἐφ᾽ ἑνὶ τούτων ἑκάστῳ
ταῖς κορυφαῖς προσκαθήμεναι ἑωρῶντο. Κἀντεῦθεν
πλήρεις τοῦ παναγίου γενόμενοι Πνεύματος, γλώσσα
σαις διαφόροις ἐλάλουν τὴν τοῦ Θεοῦ δόξαν, καὶ
τὴν Ἰησοῦ θεότητα τοῖς ἐνδραμοῦσιν ἐκήρυττον. Ο
Συνεχύθη γάρ, φησὶ, τὸ πλῆθος τῷ τῆς βροντῆς
ἤχῳ, καὶ περὶ τὸ δωμάτιον ἔθεον, τὸ διάφορον
ἐνωτιζόμενοι τῶν γλωσσών. Παρῆσαν γὰρ ἐξ ἀπά
στις γῆς σχεδόν διὰ τὸ τῆς ἡμέρας ἐπίσημον Πάρθοι, Μῆδοι καὶ Ἐλαμῖται, Σύροι τε ἅμα καὶ Αραβες, Ρωμαῖοι καὶ Ἰουδαῖοι, Φρύγες καὶ Καππαδόκαι· καὶ τοσοῦτον κατάπληκτοι ἦσαν τῷ θαύματι.
τῷ τοὺς μὲν συνιέναι, τοὺς δὲ μὴ, ὡς καὶ μέθην
ἐγκαλεῖν ἐκείνοις, καὶ διαλοιδορεῖσθαι τῇ ποικίλῃ
καὶ διαφόρῳ τῶν πυνθανομένων διομιλία. Οἷς ὁ
θεῖος Πέτρος θεσπέσιον ἀνοίξας στόμα, καὶ τὸ τῶν
γλωσσῶν ὑποδεικνὺς αἴτιον, μὴ τὸν οἶνον ἔλεγεν
εἶναι, τὸ Πνεῦμα δε τὸ ἅγιον, ὃ διὰ τοῦ θεόπτου
ἐπήγγελται Ἰωήλ, ταῖς ὑστάταις τῶν ἡμερῶν ἐκχέειν Θεὸν ἐπὶ πᾶσαν σάρκα· καὶ παρίστα τὸν λόγον, λόγοις ἀδαμαντίνοις τὰ κατὰ τὸν Σωτῆρα δι
εξιών. Καὶ προτρέπετο πᾶσι μεταμέλῳ χρῆσθαι,
καὶ ἐπὶ τῷ σωτηρίῳ τοῦ Ἰησοῦ ὀνόματι βαπτί
ζεσθαι, καὶ τὸ Πνεῦμα λαμβάνειν· αὐτοῖς γὰρ
εἶναι τὴν ἐπαγγελίαν καὶ τοῖς τέκνοις τούτων διε·
βεβαίου, καὶ οὓς ἂν ὁ Κύριος προσκαλέσηται. Καὶ
αὐτίκα ὡσεὶ τρισχίλιοι τῷ θείῳ προσῆλθον βαπτί
σματι, οἳ καὶ τῇ κοινωνία διδαχῆ τε ἅμα καὶ προσευχῇ καὶ συνεστιάσει τῶν ἀποστόλων προσέμενον.
Καὶ πολλῶν σημείων διὰ τῶν θείων ἀποστόλων
21 Joel
CAPUT II.
De Spiritus sancti ipso die Pentecostes subito adventu,
et miraculis per Apostolos editis. De fidelium
unanimitate et vita, et de septem diaconorum sou
ministrorum electione.
Etiam decima ab Ascensione, quinquagesima
autem ab Resurrectione aderat dies, omnesque una
in cœnaculo congregati erant: cum derepente
tertia diei bora sonitus ingens, tanquam vento
subito et vehementi flante, exauditur, totamque is
complet domum, et lingus ignem pari oum discipulis numero dispertite, in uniuscujusque vertice
considere videntur. Itaque illi sanctissimo Spiritu
pleni, variis linguis gloriam Dei loquuntur, divinitatemque Jesu eis qui confluebant, deprædicant.
Accurrebat enim, inquit, multitudo ad tonitrui
sonitum, et circum domum eam currebat, varietatem audiens linguarum. Aderant quippe tum ibi,
propter diei celebritatem, ex omni prope orbe,
Parthi, Medi el Blamita, Syri simul et Arabes,
Romani et Judæi, Phryges et Cappadoces. Et illi
usque adeo miraculo eo sunt consternati, quod
quidam loquentes intelligerent, quidam vero minus, ut ebrietatem quoque eis probrose objicerent,
et vario multiplicique percunctantium colloquio
conviciarentur. Ad quos divus Petrus, 180 divino
aperto ore, causam varietatis linguarum indicans,
non vinum id, sed Spiritumn sanctum esse dicebat,
qui per spectatorem Dei Joel " promissus esset,
extremis videlicet diebus eum a Deo super carnem
omnem effusum iri. Oraculumque id allegans, firmissimis sermonibus Servatoris res gestas confirmabat, omnesque cohortabatur, ut per penitentiam resipiscerent, in salutifero Jesu nomine
baptizarentur, et Spiritum acciperent. Ipsis enim,
liberisque eorum, et quos præterea Dominus vocasset, promissionem peculiarem esse confirmabal.
Et confestim ad tria millia hominum ad divinum
accedunt baptismum, qui etiam inde per communionem in doctrina simul et oratione, atque etiam
mense participatione cum apostolis perseverabant.
Chapter IIICaput III
col. 755–756page 104 of 392
Caput II
PG 145:755τα προσόντα διαπιπράσκοντες, τοῖς ποσὶ τῶν ἀπο στόλων ἐτίθουν, καὶ τὸ πρὸς χρείαν μόνον λαμβάνοντες ἦσαν. Κοινὰ δὲ πάντα ἦν τοῖς πᾶσιν, ὁμοῦ τε ἦσαν, οὐδενί τε ἐξῆν εἰπεῖν ίδιόν τι κεκτῆσθαι ὁ δῆτ' ᾿Ανανίας καὶ Σάπειρα πράττειν νομίσαντες, ὡς τῷ θείῳ διαψευσάμενοι Πνεύματι, αίφνης ανάρ παστοι θανάτῳ ἐγένοντο. Καὶ τῷ ἱερῷ δὲ ἅμα συν ήγοντο, ἀἰνοῦντες μὲν τὸν Θεὸν, καρδίας δὲ ἁπλό τητι τῆς τροφῆς συμμετέχοντες. Ὡς πλεῖστοι δὲ προσῄεσαν τοῦ θείου βαπτίσματος ἀξιούμενοι, θεία τε δύναμις τοῖς ἀποστόλοις παρείπετο· καὶ οὐδὲν ἦν τῶν δεινῶν, ὃ μὲ τῇ παρουσίᾳ καὶ ἀφῇ ἐκείνων ὡς τάχιστα ἐδραπέτευε. Προκειντο τοίνυν ἐπὶ θα ρῶν καὶ ἐν ὑπαίθροις οἱ χρονίαις νήσοις ἐκδαπανώ μενοι, ὡς ἄν γε, σκιᾶς τοῦ Πέτρου ηὐμοιρηκότες, τὸ πιέζον ἀπόθωνται· σὺν οἷς καὶ ὁ τοὺς πόδας ἐκ γενέσεως πεπηρωμένος, καὶ τῷ ἱερῷ προσεδρεύων, τῇ τῶν ἀποστολικῶν χειρῶν ἀφῇ ἀρτιμελὴς καὶ ἀλλόμενος ἀνεδείκνυτο. Εντεῦθεν καὶ τούτοις φθό νος ἐφύετο, καὶ τὸ τοῦ Ἰησοῦ ὄνομα σιγῆς βυθοῖς ἐγκαταδύειν προτρέποντο. Τοῖς δ᾽ ἀνασχετὸν ἦν οὐδαμῶς· ἀλλ᾽ αὖθις τὸν λόγον παρρησία κηρύττοντες, ἐν τηρήσει δημοσίᾳ καθίστανται. ᾿Αγγελική δὲ δυναστείᾳ ἐξάγονται· καὶ τῷ ἱερῷ γενόμενοι, τὰ ὅμοια διεπράττοντο Συνέδριον ἐπὶ τούτοις τοῖς περὶ τὸν ᾿Ανναν καὶ Καϊάφαν καθῆστο· καὶ ὁ παρ' ἐκείνοις τὰ πρῶτα ἔχων, Γαμαλιήλ οὗτος ἐλέγετο, ἀπεῖναι μᾶλλον τὸ κατὰ τοὺς ἀποστόλους ἔργον παρήνει καὶ συνεβούλευε· συνίστασθαι γὰρ ἀνάγκη, εἰ Θεῷ βουλομένῳ ἔστι· Μὴ καὶ θεομαχεῖν ὑμῖν γέ νοιτο, σκοπεῖν χρὴ, ἐπιλέγων. Καὶ Θευδάν τινα καὶ τὸν Γαλιλαῖον Ιούδαν τῷ μέσῳ παρῆγε τῇ πρώτη ἀντιστάντα απογραφῇ, καὶ πλῆθος ἐφελκυσάμενον καὶ διαφθαρέντας, τῷ μὴ κατὰ βούλησιν ἐνηργηκέναι Θεοῦ. Καὶ οἱ μὲν πληγαῖς ὑποβαλόντες τοὺς ἀποστόλους, ἀπέλυον, μὴ ἐπὶ τῷ Ἰησοῦ ὀνόματ πράττειν τι ἢ λέγειν παρεγγυώμενοι. Στίψους γε μὴν ὡς πλείστου τῇ πίστει συῤῥέοντος, γογγυσμὸς πρὸς τῶν Ἑλληνιστων ἦν, ὡς τῶν σφετέρων παρεωραμένων χηρῶν. Καὶ δῆτα οἱ περὶ Στέφανον θείου μέτοχοι Πνεύματος, ἑπτὰ δὲ ἦσαν, εὐχῇ τε καὶ ἐπιθέσει χειρῶν διακονεῖν τοῖς κοινοῖς ἐπιτρέπονται· ἐκεῖνοι δὲ τοῦ θείου λόγου μόνου προεστάνει γεγενημένων, δέος ἐπὶ πασῃ ψυχῇ ἦν. Πολλοὶ δὲ δεῖν ἔκρινον. ΚΕΦΑΛ. Γ'. Περὶ τῆς χειροτονίας Ἰακώβου τοῦ ἀδελφοθέου καὶ διήγησις περὶ τοῦ γένους Ἰωσὴφ του μνήστορος καὶ Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ, καὶ τῆς ἁγνῆς Θεομήτορος· ἐκ τῶν Κλήμεντος τοῦ στρωματέως, Εὐωδίου τε καὶ Ἱππολύ του, οι διάδοχοι τῶν ἀποστόλων ἐγένοντα Καὶ δὴ καὶ Ἰάκωβου, ὃς τοῦ Κυρίου ἀδελφὸς ἐλέ γετο, ὅτιπερ τοῦ μνήστορος Ἰωσὴφ παῖς ἐτύγχανεν ὢν, μνηστὴ δέ οἱ αὐτῷ ἡ μήτηρ τοῦ Ἰησοῦ· τοῦτον
τα προσόντα διαπιπράσκοντες, τοῖς ποσὶ τῶν ἀποστόλων ἐτίθουν, καὶ τὸ πρὸς χρείαν μόνον λαμβά
νοντες ἦσαν. Κοινὰ δὲ πάντα ἦν τοῖς πᾶσιν, ὁμοῦ
τε ἦσαν, οὐδενί τε ἐξῆν εἰπεῖν ίδιόν τι κεκτῆσθαι·
ὁ δῆτ' ᾿Ανανίας καὶ Σάπειρα πράττειν νομίσαντες,
ὡς τῷ θείῳ διαψευσάμενοι Πνεύματι, αίφνης ανάρ
παστοι θανάτῳ ἐγένοντο. Καὶ τῷ ἱερῷ δὲ ἅμα συν
ήγοντο, ἀἰνοῦντες μὲν τὸν Θεὸν, καρδίας δὲ ἁπλότητι τῆς τροφῆς συμμετέχοντες. Ὡς πλεῖστοι δὲ
προσῄεσαν τοῦ θείου βαπτίσματος ἀξιούμενοι, θεία
τε δύναμις τοῖς ἀποστόλοις παρείπετο· καὶ οὐδὲν
ἦν τῶν δεινῶν, ὃ μὲ τῇ παρουσίᾳ καὶ ἀφῇ ἐκείνων
ὡς τάχιστα ἐδραπέτευε. Προκειντο τοίνυν ἐπὶ θα
ρῶν καὶ ἐν ὑπαίθροις οἱ χρονίαις νήσοις ἐκδαπανώ
μενοι, ὡς ἄν γε, σκιᾶς τοῦ Πέτρου ηὐμοιρηκότες,
τὸ πιέζον ἀπόθωνται· σὺν οἷς καὶ ὁ τοὺς πόδας ἐκ
γενέσεως πεπηρωμένος, καὶ τῷ ἱερῷ προσεδρεύων,
τῇ τῶν ἀποστολικῶν χειρῶν ἀφῇ ἀρτιμελὴς καὶ
ἀλλόμενος ἀνεδείκνυτο. Εντεῦθεν καὶ τούτοις φθό
νος ἐφύετο, καὶ τὸ τοῦ Ἰησοῦ ὄνομα σιγῆς βυθοῖς
ἐγκαταδύειν προτρέποντο. Τοῖς δ᾽ ἀνασχετὸν ἦν
οὐδαμῶς· ἀλλ᾽ αὖθις τὸν λόγον παρρησία κηρύτ
τοντες, ἐν τηρήσει δημοσίᾳ καθίστανται. ᾿Αγγελική
δὲ δυναστείᾳ ἐξάγονται· καὶ τῷ ἱερῷ γενόμενοι,
τὰ ὅμοια διεπράττοντο Συνέδριον ἐπὶ τούτοις τοῖς
περὶ τὸν ᾿Ανναν καὶ Καϊάφαν καθῆστο· καὶ ὁ παρ'
ἐκείνοις τὰ πρῶτα ἔχων, Γαμαλιήλ οὗτος ἐλέγετο,
ἀπεῖναι μᾶλλον τὸ κατὰ τοὺς ἀποστόλους ἔργον
παρήνει καὶ συνεβούλευε· συνίστασθαι γὰρ ἀνάγκη,
εἰ Θεῷ βουλομένῳ ἔστι· Μὴ καὶ θεομαχεῖν ὑμῖν γένοιτο, σκοπεῖν χρὴ, ἐπιλέγων. Καὶ Θευδάν τινα καὶ
τὸν Γαλιλαῖον Ιούδαν τῷ μέσῳ παρῆγε τῇ πρώτη
ἀντιστάντα απογραφῇ, καὶ πλῆθος ἐφελκυσάμενον
καὶ διαφθαρέντας, τῷ μὴ κατὰ βούλησιν ενηργη
κέναι Θεοῦ. Καὶ οἱ μὲν πληγαῖς ὑποβαλόντες τοὺς
ἀποστόλους, ἀπέλυον, μὴ ἐπὶ τῷ Ἰησοῦ ὀνόματ
πράττειν τι ἢ λέγειν παρεγγυώμενοι. Στίψους γε
μὴν ὡς πλείστου τῇ πίστει συῤῥέοντος, γογγυσμὸς
πρὸς τῶν Ἑλληνιστων ἦν, ὡς τῶν σφετέρων παρεωραμένων χηρῶν. Καὶ δῆτα οἱ περὶ Στέφανον θείου
μέτοχοι Πνεύματος, ἑπτὰ δὲ ἦσαν, εὐχῇ τε καὶ
ἐπιθέσει χειρῶν διακονεῖν τοῖς κοινοῖς ἐπιτρέπον·
ται· ἐκεῖνοι δὲ τοῦ θείου λόγου μόνου προεστάνει
Et cum multa miracula per divos apostolos ederen. γεγενημένων, δέος ἐπὶ πασῃ ψυχῇ ἦν. Πολλοὶ δὲ
tur, timor animum omnem occupabat. Multi porro
facultates suas vendentes, ad apostolorum pedes
ponunt, et quæ ad necessarium usum essent,
duntaxat capiunt. Communia quippe omnia erant
omnium, et uno vivebant in loco: neque cuiquam
dicere licebat, se quidquam habere proprii. Quod
sane cum Ananias et Saphira audendum sibi putarent, ut qui divino mentiti essent Spiritui, repentina morte tolluntur. In templo quoque conveniebant, laudibus Deum vehentes, et cibum cordis
simplicitate communem habentes Quamplurimi
autem ad divinum admittebantur lavacrum, et
divina vis atque virtus apostolos consequantur:
nihil prorsus erat malorum, quod non præsentia
et attactu illorum celerrime diffugeret. Itaque pro
foribus et sub dio in plateis deponebantur, qui
diuturnis confecti erant morbis, ut saltem umbræ
Petri participes facti, ab ea qua premebantur ægritudine liberarentur. In quibus ille quoque fuit, qui
a nativitate sua pedum usu privatus, ac templum
decumbebat: attactu enim apostolicarum manuum
artubus recuperatis exsilire est visus. Inde vero
contra eos invidia exoritur, quæ nomen Jesu pro
fundo silentio premendum hortabatur. Illis autem
id haudquaquam tolerandum fuit. Cum ergo multa
cum libertate verbum publicitus prædicarent, in
publicam conjiciuntur custodiam. Cæterum per
angelos inde educti, et templum ingressi, idem
quod antea facere pergunt. Deinde ab Anna et
Caipha concilium cogitur: 133 et qui facile apud
eos princeps erat Gamaliel 2, non prohibendum
apostolorum opus esse suadebat, hortabaturque,
coalescere et obtinere id necessario oportere, si
ita Deo visum esset etiamque atque etiam videndum eis esse dicens, ne bellum contra Deum susciperent. Theudam quoque quemdam et Judam Galilæum in medium afferebat, qui censui et descriptioni primæ, multitudinis manu coacta, restitisset: et, quod contra voluntatem Dei conatu suo
venisset periisset. Tum illi apostolos plagis mulctandos curant; et absolutis, ne quid posthac in
nomine Jesu vel dicerent, vel fecerunt, præcipiunt,
Sed enim cum ingens magis magisque ad fidern
confueret multitudo, indignatio in ea et murmur δεῖν ἔκρινον.
Græcorum exoritur, quod viduæ eorum despicerentur. Ita Stephanus, et cum eo sex viri, divini
participes Spiritus, precatione et manuum impositione ad ministerium publicum delecti ordinantur.
Ipsi vero apostoli soli sibi verdo vacandum esse statuunt.
CAPUT III.
De ordinatione Jacobi fratris Dei, et expositio de genere Josephi, sponsi Mariæ et Joannis Baptistæ,
nec non sanctissimæ Dei Genitricis: ex scriptis
Clementis collectoris, evodii, et Hippolyti, qui
apostolorum successores fuerunt, decerpta.
Sane quidem et Jacobum, qui frater Domini dicebatur, quod sponsi Josephi filius is, et mater
Jesu sponsa Josephi esset, propter excellentem
Περὶ τῆς χειροτονίας Ἰακώβου τοῦ ἀδελφοθέ
οὐ καὶ διήγησις περὶ τοῦ γένους Ἰωσὴφ του
μνήστορος καὶ Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ, καὶ
τῆς ἁγνῆς Θεομήτορος· ἐκ τῶν Κλήμεντος
τοῦ στρωματέως, Εὐωδίου τε καὶ Ἱππολύ
του, οι διάδοχοι τῶν ἀποστόλων ἐγένοντα
Καὶ δὴ καὶ Ἰάκωβου, ὃς τοῦ Κυρίου ἀδελφὸς ἐλέγετο, ὅτιπερ τοῦ μνήστορος Ἰωσὴφ παῖς ἐτύγχανεν
ὢν, μνηστὴ δέ οἱ αὐτῷ ἡ μήτηρ τοῦ Ἰησοῦ· τοῦτον
28 Act. V,
col. 757–758page 105 of 392
PG 145:757οὖν τὸν Ἰάκωβον, ὃν τῷ περιόντι τῆς ἀρετῆς καὶ τοῖς λοιποῖς προτερήμασε. Δίκαιον ἅπαντες ἐπεκάλουν, τῆς ἐν Ἱεροσολύμοις Εκκλησίας πρώτῳ τὴν ἐπισκοπὴν ἐγχειρίζουσι. Καὶ μαρτυρεῖ Κλήμης ἐν ς' τῶν Ὑποτυπώσεων ὁ στρωματεὺς, ούτωσί γράφων· «Πέ τρον καὶ Ἰάκωβον καὶ Ἰωάννην μετὰ τὴν ἀνάληψιν τοῦ Σωτῆρος, ὡς ἂν καὶ ὑπὸ τοῦ Κυρίου προτετιμημένους, μὴ ἐπιδικάζεσθαι δόξης· ἀλλὰ Ἰάκωβον τὸν Δίκαιον, ἐπίσκοπον τῶν Ἱεροσολύμων ελέσθαι.» Εν δὲ τῷ ἑβδόμῳ τῆς αὐτῆς ὑποθέσεως ἔτι καὶ ταῦτα περὶ αὐτοῦ διεξέρχεται· «Ἰακώβῳ τῷ Δικαίῳ καὶ Ιωάννῃ καὶ Πέτρῳ μετὰ τὴν ἀνάστασιν παρέδωκε τὴν γνῶσιν ὁ Κύριος. Οὗτοι δὲ τοῖς λοιποῖς ἀποστόλοις παρέδωκαν· οἱ δὲ λοιποὶ ἀπόστολοι τοῖς ἑβδομήκοντα· ὧν εἷς ἦν καὶ Βαρνάβας. Δύο δὲ γεγόνασιν Ἰάκωβοι· εἷς ὁ Δίκαιος, ὁ κατὰ τοῦ πτερυγίου βλη θεὶς, καὶ ὑπὸ κναφέως ξύλῳ πληγεὶς εἰς θάνατον ἕτερος δὲ ὁ καρατομηθείς.» Αὐτοῦ δὴ τοῦ Δικαίου καὶ ὁ Παῦλος μνημονεύει γράφων· "Ετερον δὲ τῶν ἀποστόλων οὐκ εἶδον εἰ μὴ Ἰάκωβον τὸν ἀδελφὸν τοῦ Κυρίου. Ὁ δὲ πολὺς τὰ θεῖα Εὐώδιος, τῶν ἱερῶν δ᾽ ἀποστόλων καὶ οὗτος διάδοχος, ἐν τοῖς αὐτοῦ συγγράμμασι, μάλιστα δὲ ἐν τῇ ἐπιστολῇ ἐν Φῶς ἐπέγραψε, καὶ ταῦτα προστίθησιν, «Ὁ Χριστὸς, λέγων, ἰδίαις χερσὶ τὸν Πέτρον μόνον ἐβάπτισε Πέτρος δὲ ᾿Ανδρέαν καὶ τοὺς Ζεβεδαίου υἱούς Ανδρέας δὲ καὶ οἱ τοῦ Ζεβεδαίου τοὺς λοιποὺς ἀποστόλων. Τοὺς δὲ ἑβδομήκοντα Πέτρος καὶ Ἰωάν νης ὁ θεολόγος βαπτίζουσι· κ προσεπιλέγων καὶ ταῦτα· «᾿Απὸ τοῦ βαπτίσματος ἕως τοῦ πάθους Χριστοῦ ἔτη διελθεῖν τρία· ἀπὸ δὲ τοῦ πάθους καὶ τῆς ἀναστάσεως καὶ ἀναλήψεως εἰς οὐρανοὺς μέχρι τῆς λιθοβολίας Στεφάνου ἔτη εἶναι ἑπτά· ἀπὸ δὲ τῆς μαρτυρίας Στεφάνου μέχρι τοῦ φανέντος τῷ Παύλῳ φωτὸς μήνες ἕξ· ἀπὸ τοῦ φανέντος τῷ Παύλῳ φω τὸς μέχρι τῆς τελειώσεως τῆς ἁγίας Θεοτόκου ἔτη γ΄. Τὰ δὲ πάντα ἀπὸ τῆς γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ ἄχρι τῆς μεταστάσεως τῆς ἁγίας Θεοτόκου ἔτη λέγει εἰ ναι μδ΄. Τὸν δὲ ὅλον τῆς ζωῆς αὐτῆς χρόνον ἔτη εἶναι νθ΄. Γριετής γὰρ γενομένη τῷ ἱερῷ προσήχθη, καὶ ἐν τοῖς Ἁγίοις τῶν ἁγίων ἔτη ἕνδεκα διεβίβασε, καὶ εὐθὺς διὰ χειρὸς τῶν ἱερέων τῷ Ἰωσὴφ πρὸς φυλακὴν παρεδόθη. Τέσσαρας δὲ μῆνας ἐν τῇ οἰκίᾳ τοῦ Ἰωσὴφ διετέλεσε· καὶ ὑπὸ τοῦ ἀρχαγγέλου εὐαγ γελίζεται Γαβριήλ· καὶ τίκτει τὸ φῶς τοῦ κόσμου, χρόνων ὑπάρχουσα ιε΄, τῇ εἰκοστῇ πέμπτῃ τοῦ Δε κεμβρίου μηνός. Εἶτα ἕτερα λγ' ἔτη ζῇ· ἂ καὶ ὁ προ αιώνιος Λόγος καὶ Υἱὸς αὐτῆς ἐπὶ τῆς γῆς διεβίβασε καὶ μετὰ τὴν σταύρωσιν ἐν τῇ τοῦ Ἰωάννου οἰκίᾳ ἔτη διετέλεσεν ια'· ὡς ὁμοῦ τὰ ἔτη ταύτης ν' καὶ θ' συνάγεσθαι. Ἐν δὲ τῇ εἰρημένῃ οἰκίᾳ τοῦ Ἰωάν νου τὸ πρῶτον τοῦ Πάσχα μυστήριον ὁ Κύριος σὺν τοῖς μαθηταῖς πράσσει. Ἐκεῖθεν ὑμνήσαντες, ἑξῆλ θον εἰς τὸ ὄρος τῶν ἐλαιῶν εἰς χωρίον Γεθσεμανή. Ἐκεῖ διὰ τὸν φόβον τῶν Ἰουδαίων περιεκλείοντο. Ἐκεῖ τῶν θυρῶν κεκλεισμένων, ἀναστὰς ὤφθη τοῖς μαθηταῖς· καὶ εἰς πρόσωπον αὐτῶν ἐμφυσῷ, καὶ τὸ
ECCLESIASTICAE HISTORIE LIB. II.
ab omnibus cognominatum, primum Hierosolymitanæ Ecclesiæ episcopum creant. Testatur hoc
Clemens contextor in sexto Dispositionum libro,
ad hunc modum scribens: «Petrus et Jacobus et
Joannes, quos Dominus præcipuo dignatus fuerat
honore, post ascensionem ejus, gloriam non affectarunt, sed Jacobum Justum episcopum Hierosolymorum elegerunt. In septimo autem ejusdem argumenti libro hæc quoque de eo commemorat:
«Jacobo Justo, et Joanni, et Petro post resurrectionem Dominus cognitionem et scientiam tradidit.
Hanc illi reliquis apostolis, atque ii rursum aliis
septuaginta, quorum unus quoque Barnabas fuit,
tradiderunt. Duo autem fuere Jacobi: alter Justus,
qui ex templi pinnaculo dejectus, et a fullone fuste
ad necem usque cæsus est; alter autem qui capite
est ab Herode plexus.» 184 Justi porro istius et
Paulus mentionem facit, scribens: Alium autem
ex apostolis quemquam non vidi, præter Jacobum
fratrem Domini 38. Porro divinus Erodius, qui et
ipse sanctorum apostolorum successor fuit, in
Commentariis suis, præcipue autem in epistola
quam Lucem inscripsit, hæc quoque posuit, «Christus, inquiens, manibus ipse suis Petrum tantummodo baptizavit. Petrus porro Andream, et filios
Zebedmi. li deinceps reliquos apostolos. Septuaginta autem illos Petrus et Joannes Theologus
dictus baptizarunt.» Adjicit is præterea illa:
«baptismo usque ad passionem Christi intercessisse annos tres: a passione vero, ressurreοὖν τὸν Ἰάκωβον, ὃν τῷ περιόντι τῆς ἀρετῆς καὶ τοῖς ejus virtutum et præcipua alia ornamenta, Justum
λοιποῖς προτερήμασε. Δίκαιον ἅπαντες ἐπεκάλουν,
τῆς ἐν Ἱεροσολύμοις Εκκλησίας πρώτῳ τὴν ἐπισκο
πὴν ἐγχειρίζουσι. Καὶ μαρτυρεῖ Κλήμης ἐν ς' τῶν
Ὑποτυπώσεων ὁ στρωματεὺς, ούτωσί γράφων· «Πέτρον καὶ Ἰάκωβον καὶ Ἰωάννην μετὰ τὴν ἀνάληψιν
τοῦ Σωτῆρος, ὡς ἂν καὶ ὑπὸ τοῦ Κυρίου προτετιμημένους, μὴ ἐπιδικάζεσθαι δόξης· ἀλλὰ Ἰάκωβον τὸν
Δίκαιον, ἐπίσκοπον τῶν Ἱεροσολύμων ελέσθαι.» Εν
δὲ τῷ ἑβδόμῳ τῆς αὐτῆς ὑποθέσεως ἔτι καὶ ταῦτα
περὶ αὐτοῦ διεξέρχεται· «Ἰακώβῳ τῷ Δικαίῳ καὶ
Ιωάννῃ καὶ Πέτρῳ μετὰ τὴν ἀνάστασιν παρέδωκε
τὴν γνῶσιν ὁ Κύριος. Οὗτοι δὲ τοῖς λοιποῖς ἀποστό
λοις παρέδωκαν· οἱ δὲ λοιποὶ ἀπόστολοι τοῖς ἑβδομή
κοντα· ὧν εἷς ἦν καὶ Βαρνάβας. Δύο δὲ γεγόνασιν
Ἰάκωβοι· εἷς ὁ Δίκαιος, ὁ κατὰ τοῦ πτερυγίου βλη- p
θεὶς, καὶ ὑπὸ κναφέως ξύλῳ πληγεὶς εἰς θάνατον
ἕτερος δὲ ὁ καρατομηθείς.» Αὐτοῦ δὴ τοῦ Δικαίου
καὶ ὁ Παῦλος μνημονεύει γράφων· "Ετερον δὲ τῶν
ἀποστόλων οὐκ εἶδον εἰ μὴ Ἰάκωβον τὸν
ἀδελφὸν τοῦ Κυρίου. Ὁ δὲ πολὺς τὰ θεῖα Εὐώδιος,
τῶν ἱερῶν δ᾽ ἀποστόλων καὶ οὗτος διάδοχος, ἐν τοῖς
αὐτοῦ συγγράμμασι, μάλιστα δὲ ἐν τῇ ἐπιστολῇ ἐν
Φῶς ἐπέγραψε, καὶ ταῦτα προστίθησιν, «Ὁ Χριστὸς,
λέγων, ἰδίαις χερσὶ τὸν Πέτρον μόνον ἐβάπτισε·
Πέτρος δὲ ᾿Ανδρέαν καὶ τοὺς Ζεβεδαίου υἱούς
Ανδρέας δὲ καὶ οἱ τοῦ Ζεβεδαίου τοὺς λοιποὺς
ἀποστόλων. Τοὺς δὲ ἑβδομήκοντα Πέτρος καὶ Ἰωάννης ὁ θεολόγος βαπτίζουσι· κ προσεπιλέγων καὶ
ταῦτα· «᾿Απὸ τοῦ βαπτίσματος ἕως τοῦ πάθους
Χριστοῦ ἔτη διελθεῖν τρία· ἀπὸ δὲ τοῦ πάθους καὶ
τῆς ἀναστάσεως καὶ ἀναλήψεως εἰς οὐρανοὺς μέχρι
τῆς λιθοβολίας Στεφάνου ἔτη εἶναι ἑπτά· ἀπὸ δὲ τῆς
μαρτυρίας Στεφάνου μέχρι τοῦ φανέντος τῷ Παύλῳ
φωτὸς μήνες ἕξ· ἀπὸ τοῦ φανέντος τῷ Παύλῳ φωτὸς μέχρι τῆς τελειώσεως τῆς ἁγίας Θεοτόκου ἔτη γ΄.
Τὰ δὲ πάντα ἀπὸ τῆς γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ ἄχρι
τῆς μεταστάσεως τῆς ἁγίας Θεοτόκου ἔτη λέγει εἰναι μδ΄. Τὸν δὲ ὅλον τῆς ζωῆς αὐτῆς χρόνον ἔτη
εἶναι νθ΄. Γριετής γὰρ γενομένη τῷ ἱερῷ προσήχθη,
καὶ ἐν τοῖς Ἁγίοις τῶν ἁγίων ἔτη ἕνδεκα διεβίβασε,
καὶ εὐθὺς διὰ χειρὸς τῶν ἱερέων τῷ Ἰωσὴφ πρὸς
φυλακὴν παρεδόθη. Τέσσαρας δὲ μῆνας ἐν τῇ οἰκίᾳ
τοῦ Ἰωσὴφ διετέλεσε· καὶ ὑπὸ τοῦ ἀρχαγγέλου εὐαγ
γελίζεται Γαβριήλ· καὶ τίκτει τὸ φῶς τοῦ κόσμου,
χρόνων ὑπάρχουσα ιε΄, τῇ εἰκοστῇ πέμπτῃ τοῦ Δε
κεμβρίου μηνός. Εἶτα ἕτερα λγ' ἔτη ζῇ· ἂ καὶ ὁ προαιώνιος Λόγος καὶ Υἱὸς αὐτῆς ἐπὶ τῆς γῆς διεβίβασε
καὶ μετὰ τὴν σταύρωσιν ἐν τῇ τοῦ Ἰωάννου οἰκίᾳ
ἔτη διετέλεσεν ια'· ὡς ὁμοῦ τὰ ἔτη ταύτης ν' καὶ
θ' συνάγεσθαι. Ἐν δὲ τῇ εἰρημένῃ οἰκίᾳ τοῦ Ἰωάννου τὸ πρῶτον τοῦ Πάσχα μυστήριον ὁ Κύριος σὺν
τοῖς μαθηταῖς πράσσει. Ἐκεῖθεν ὑμνήσαντες, ἑξῆλθον εἰς τὸ ὄρος τῶν ἐλαιῶν εἰς χωρίον Γεθσεμανή.
Ἐκεῖ διὰ τὸν φόβον τῶν Ἰουδαίων περιεκλείοντο.
Ἐκεῖ τῶν θυρῶν κεκλεισμένων, ἀναστὰς ὤφθη τοῖς
μαθηταῖς· καὶ εἰς πρόσωπον αὐτῶν ἐμφυσῷ, καὶ τὸ
23 Galat. IV, 19.
»
ctione, et ascensione ejus in cœlos, usque ad lapidationem Stephani annos septem: a Stephani
deinde martyrio, usque dum Paulum lux circumfudit, menses sex. Inde usque ad sancta Dei Genitricis decessum, annos tres. Cæterum tempus omne
a nativitate Christi usque ad Dei Genitricis migrationem, annos fuisse dicit quadraginta quatuor.
Τotius autem vilæ ejus, annos quinquaginta novem.
Siquidem trimula cum esset, in templum est præsentata, et ibi in sanctis sanctorum traduxit annos
undecim. Deinde vero sacerdotum manibus Josepho ad custodiam est tradita: apud quem cum
menses peregisset quatuor, ab angelo Gabriele
lmtum illum accepit nuntium. Peperit autem mundi
ipsius lucem, annum agens quindecimum, vicesima
quinta die mensis Decembris. Deinceps alios annos
peregit triginta tres, quos etiam æternum et antesæculare Verbum et Filius ejus in terris exegit.
Post crucis autem supplicium illud in domo Joannis annos implevit undecim: ut ætatis ejus anni
simul collecti sint quinquaginta et novem. In ea
ipsa Joannis domo primum Pascha mysticum convivium Dominus cum discipulis instituit. Inde
hymno dicto in montem Olivarum exierunt, ad
villam Getsemani. Ibidem propter metum Judæorum discipuli claudebantur. Ibidem etiam foribus
col. 759–760page 106 of 392
PG 145:759Πνεῦμα τὸ ἅγιον δίδωσιν. Ἐκεῖ τῇ ὀγδόῃ ἡμέρᾳ τὰ κατὰ τὸν Θωμᾶν ἐπιστοῦτο. Ἐκεῖ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐν εἴδει γλωσσῶν κατὰ τὴν Πεντηκοστὴν ἐπεδήμησεν. Ἐκεῖ καὶ τὴν δίκαιον Ἰάκωβων πρῶτον ἐπίσκοπον τῶν Ἱεροσολύμων ἐχειροτόνησαν, καὶ Στέφανον καὶ τοὺς ἕξ διακόνους προβάλοντο.» Τὴν δὲ οἰκίαν ταύ την τὸν Ἰωάννην πρίασθαι μετά θάνατον, λόγος, τοῦ πατρὸς αὐτοῦ Ζεβεδαίου; ὃς ἰδιοναύκληρος λέγεται ἐπίσημος δ᾽ ἦν τῶν ἐν Γαλιλαίᾳ μετοικούντων ἀνδρῶν. Τελευτῶν γὰρ, ἄμφω τοῖς υἱέσι τὸν ἐν τῇ Γαλιλαία κλῆρον εἴασεν, Ἰακώβῳ καὶ Ἰωάννῃ. Ὁ μὲν οὖν Ἰωάννης τὴν κατὰ κλῆρον αὐτῷ διαφέρουσαν κτή σιν Καϊάφα τῷ τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐκείνου ἀρχιερεῖ ἀπημπόλει. Οὐ χάριν διὰ τὴν καταλλαγὴν καὶ γνωστός αὐτῷ ἦν, ὡς ἐν τῷ κατ᾿ αὐτὸν Εὐαγγελίῳ φησίν. 'Αποβαλόμενος δὲ τὴν ἐν τῇ Γαλιλαίᾳ κτῆσιν, οἶκον ἐν Ἱεροσολύμοις ἐν τῇ λεγομένη ἁγίᾳ Σιών προς εκτήσατο ἕτερον· ἔνθα ἡ πάναγνος μήτηρ Χριστοῦ ἄχρι καὶ τῆς ἐσχάτης αὐτῆς διῆγεν ἡμέρας. Επίσης δὲ καὶ ὁ ἀδελφὸς Ἰάκωβος ἔπραττε· καὶ οὗτος γὰρ τὴν ἐν τῇ Γαλιλαίᾳ κτῆσιν παρωσάμενος, εἰς Ἱερο σόλυμα γεγονώς, κηρύσσων ἦν τὸν σωτήριον λόγον ταῖς δώδεκα ουλαῖς τοῦ Ἰσραήλ. Οὐκ άκαιρον δὲ οἶμαι καὶ ταῦτα παρενεῖραι τῇ ἱστορίᾳ, τῷ θείῳ Ἱππολύτῳ, ὃς Πόρτου τῆς πρεσβυτέρας Ρώμης ἐπίσκοπος ἐτύγχανεν ὢν, εἰρημένα, περὶ τοῦ ἀδελφοθέου Ἰακώβου. «Ἰωσὴφ, λέγων, ὁ τέκτων, ἐκ τῆς γυναικὸς αὐτοῦ Σαλώμης, ἥτις ἦν θυγάτηρ 'Αγγαίου, ἀδελφοῦ Ζαχαρίου τοῦ προφήτου καὶ πατρὸς τοῦ βαπτιστοῦ Ἰωάννου, ὁ δὲ Ζαχαρίας καὶ ᾿Αγγαίος υἱοὶ ἦσαν Βρακίου τοῦ ἀρχιερέως, τέσσαρας ἄῤῥένας υἱοὺς γεννα, Ἰάκωβον, Σίμωνα, Ἰούδαν καὶ Ἰωσῆ καὶ θυγατέρας δύο, τὴν Ἐσθήρ τε καὶ τὴν Θάμαρ ὡς εἶναι τὴν Σαλώμην καὶ τὸν Βαπτιστὴν Ἰωάννην ἀδελφῶν δύο τέκνα ἀῤῥένων. Ο γὰρ ᾿Αγγαίος υἱὸς μὲν ἐστι Βαραχίου, θεῖος δὲ Ἰωάννου· ὁμοίως καὶ Ζαχαρίας, ἀδελφὸς μὲν ᾿Αγγαίου, Σαλώμης δὲ θεῖος τῆς γυναικὸς Ἰωσήφ. Σαλώμην δέ φημι οὐ τὴν ἐν Βηθλεέμ μαίαν· ἐκείνὴ γὰρ ἀπὸ Βηθλεὲμ ούτι, ἀνεψιὰ τῆς Ἐλισάβετ ἦν, καὶ τῆς ἁγίας παρθένου Μαρίας, ὡς δηλοῖ τὸ κατὰ Λουκᾶν ἱερὸν Εὐαγγέλιον. Τρεῖς γὰρ ἦσαν ἀδελφοὶ ἀπὸ Βηθλεέμ, θυγατέρες Ματθὰν τοῦ ἱερέως, καὶ Μαρίας τῆς αὐτοῦ γυναικός ἐπὶ τῆς βασιλείας Κλεοπάτρας καὶ Κατώπαρος τοῦ Πέρσου πρὸ τῆς βασιλείας Ηρώδου υἱοῦ Ἀντιπάτρου. Ὄνομα τῇ πρώτῃ Μαρία καὶ τῇ δευτέρα Σόβη, τῇ δὲ τρίτῃ ᾿Αννα ὄνομα ἦν. Εγημεν ἡ πρώτη ἐν Βηθλεέμ ή Μαρία, καὶ ἔτεκε Σαλώμης τὴν μαίαν ἔγημεν ἡ δευτέρα ἐν Βηθλεὲμ ἡ Σόβη, καὶ ἐγέννησε τὴν Ἐλισάβετ. Εγημε καὶ ἡ τρίτη Αννα εἰς γῆν τῆς Γαλιλαίας, καὶ ἐγέννησε Μαρίαν τὴν Θεοτόκον, ἐξ ἧς ἀνέτειλεν ἡμῖν Χριστὸς ἡ ἀλήθεια. Ως εἶναι τήν τε Σαλώμην ἐκείνην τὴν μαίαν, τὴν Ἐλισάβετ,
clausis, cum resurrexisset, ab ipsis est visus, cum Πνεῦμα τὸ ἅγιον δίδωσιν. Ἐκεῖ τῇ ὀγδόῃ ἡμέρᾳ τὰ
κατὰ τὸν Θωμᾶν ἐπιστοῦτο. Ἐκεῖ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον
ἐν εἴδει γλωσσῶν κατὰ τὴν Πεντηκοστὴν ἐπεδήμησεν.
Ἐκεῖ καὶ τὴν δίκαιον Ἰάκωβων πρῶτον ἐπίσκοπον
τῶν Ἱεροσολύμων ἐχειροτόνησαν, καὶ Στέφανον καὶ
τοὺς ἕξ διακόνους προβάλοντο.» Τὴν δὲ οἰκίαν ταύτην τὸν Ἰωάννην πρίασθαι μετά θάνατον, λόγος, τοῦ
πατρὸς αὐτοῦ Ζεβεδαίου; ὃς ἰδιοναύκληρος λέγεται·
ἐπίσημος δ᾽ ἦν τῶν ἐν Γαλιλαίᾳ μετοικούντων ἀνδρῶν.
Τελευτῶν γὰρ, ἄμφω τοῖς υἱέσι τὸν ἐν τῇ Γαλιλαία
κλῆρον εἴασεν, Ἰακώβῳ καὶ Ἰωάννῃ. Ὁ μὲν οὖν
Ἰωάννης τὴν κατὰ κλῆρον αὐτῷ διαφέρουσαν κτή
σιν Καϊάφα τῷ τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐκείνου ἀρχιερεῖ ἀπημ
πόλει. Οὐ χάριν διὰ τὴν καταλλαγὴν καὶ γνωστός
αὐτῷ ἦν, ὡς ἐν τῷ κατ᾿ αὐτὸν Εὐαγγελίῳ φησίν.
in faciem quoque eorum inspiravit, et Spiritum
eis sanctum dedit. Ibi octavo post die Thomæ fides
est confirma: 135 eo Spiritus sanctus, specie
linguarum, ipsa Pentecoste advenit. Ibidem Jacuhum Justum primum Hierosolymorum episcopum
apostoli ordinarunt, et Stephanum cum reliquis
sex diaconis legerunt.» Hanc porro domum Joannes fertur comparasse post mortem patris sui Zebedæi, qui quidem propriæ navis rector fuisse perhibetur, celebris inter Galilææ incolas vir. Decedens autem in Galilæa, filiis ambobus Jacobo el
Joanni hæreditatem reliquit. Joannes igitur patrem
suam, quæ ex hæreditate ei cesserat, Caiphæ ejus
anni pontifici vendiderat. Quapropter, per venditionis ejus addictionem, notus quoque ei erat, 'Αποβαλόμενος δὲ τὴν ἐν τῇ Γαλιλαίᾳ κτῆσιν, οἶκον
sicuti ipse in Evangelio suo dicit. Alienata autem
ad eum modum, quæ ei obvenerat in Galilæa,
possessione, aliam domum Hierosolymis ad sanctam (ita enim dicta erat) Sion, sibi comparavit, in
qua deinde purissima mater Christi, ad extremum
usque diem suum vitam peregit. Consimiliter vero
et frater Jacobus fecit; nom et is, bonis suis in
Galilea alienatis, llierosolymis fuit, atque ibi salutare verbum duodecim tribubus Israel prædicavit.
Non importunun equidem, ut puto, fuerit, presenti inserere historiæ, quæ divinus Hippolytus
Portus veteris Romæ episcopus, de Jacobo fratre
Dei memoriæ mandata reliquit: «Joseph, inquiens,
faber, ex uxore sua Salome (quæ quidem filia fuit
Aggei, fratris Zacharis prophetæ, ejusdemque (
Joannis Baptista patris: Zacharias vero et Aggæus
filii erant Barachiæ sacerdotis) quatuor suscipit
masculos filios, Jacobum, Simeonem, Judam, et
Josen: et item filias duas, Esther et Thamar: ite
ut Saloms ipsa, et Joannes Baptista, duorum fratrum marium liberi fuerint. Etenim Aggæus filius
quidem est Barachiæ, patruus autem Joannis. Similiter et Zacharias frater quidem Aggæi, patruus
autem Salomæ Josephi conjugis. Salomen porro
dico, non illam in Bethleem obstetricem (illa
enim Bethleemitica, consobrina Elizabethæ erat, et
item sanctæ virginis Mariæ, ut hoc sacrum Luca
Evangelium indicat), 136 siquidem tres fuere.
sorores Bethleemiticæ filiæ Matthan sacerdotis, et
Mariæ conjugis ejus, sub Cleopatre et Casoparis
Persæ regno, ante Herodis Antipatri filii regnum.
Primæ Mariæ secundæ Soba, tertie Annæ nomen
erat. Nupsit prima in Beethleem Maria, et peperit
Salomen obstetricem. Nupsit quoque secunda itidem in Bethleem Sobe, et genuit Elizabetham.
Nupsit postremo et tertia Anna in terra Galilæa,
et protulit Mariam Dei Genitricem, ex qua nobis
Epiphanius, adversus Nazaræos, scribit Jacobun hunc primogenitum filium Josephi, non ex
Maria virgine matre, sed ex conjuge alia susceptum
et sanctificatum fuisse eidemque fratres addit,
Josen, Judam et Symeonem; itidem ut Hippolytus.
Hoc ipsum quoque Epiphanius scribit adversus
[!
ἐν Ἱεροσολύμοις ἐν τῇ λεγομένη ἁγίᾳ Σιών προςεκτήσατο ἕτερον· ἔνθα ἡ πάναγνος μήτηρ Χριστοῦ
ἄχρι καὶ τῆς ἐσχάτης αὐτῆς διῆγεν ἡμέρας. Επίσης
δὲ καὶ ὁ ἀδελφὸς Ἰάκωβος ἔπραττε· καὶ οὗτος γὰρ
τὴν ἐν τῇ Γαλιλαίᾳ κτῆσιν παρωσάμενος, εἰς Ἱερο
σόλυμα γεγονώς, κηρύσσων ἦν τὸν σωτήριον λόγον
ταῖς δώδεκα ουλαῖς τοῦ Ἰσραήλ. Οὐκ άκαιρον δὲ
οἶμαι καὶ ταῦτα παρενεῖραι τῇ ἱστορίᾳ, τῷ θείῳ Ἰππολύτῳ, ὃς Πόρτου τῆς πρεσβυτέρας Ρώμης ἐπίσκοπος ἐτύγχανεν ὢν, εἰρημένα, περὶ τοῦ ἀδελφοθέου
Ἰακώβου. «Ἰωσὴφ, λέγων, ὁ τέκτων, ἐκ τῆς γυναικὸς αὐτοῦ Σαλώμης, ἥτις ἦν θυγάτηρ 'Αγγαίου,
ἀδελφοῦ Ζαχαρίου τοῦ προφήτου καὶ πατρὸς τοῦ
βαπτιστοῦ Ἰωάννου, ὁ δὲ Ζαχαρίας καὶ ᾿Αγγαίος υἱοὶ
ἦσαν Βρακίου τοῦ ἀρχιερέως, τέσσαρας ἄῤῥένας
υἱοὺς γεννα, Ἰάκωβον, Σίμωνα, Ἰούδαν καὶ Ἰωσῆ·
καὶ θυγατέρας δύο, τὴν Ἐσθήρ τε καὶ τὴν Θάμαρ
ὡς εἶναι τὴν Σαλώμην καὶ τὸν Βαπτιστὴν Ἰωάννην
ἀδελφῶν δύο τέκνα ἀῤῥένων. Ο γὰρ ᾿Αγγαίος υἱὸς
μὲν ἐστι Βαραχίου, θεῖος δὲ Ἰωάννου· ὁμοίως καὶ
Ζαχαρίας, ἀδελφὸς μὲν ᾿Αγγαίου, Σαλώμης δὲ θεῖος
τῆς γυναικὸς Ἰωσήφ. Σαλώμην δέ φημι οὐ τὴν ἐν
Βηθλεέμ μαίαν· ἐκείνὴ γὰρ ἀπὸ Βηθλεὲμ ούτι,
ἀνεψιὰ τῆς Ἐλισάβετ ἦν, καὶ τῆς ἁγίας παρθένου
Μαρίας, ὡς δηλοῖ τὸ κατὰ Λουκᾶν ἱερὸν Εὐαγγέλιον.
Τρεῖς γὰρ ἦσαν ἀδελφοὶ ἀπὸ Βηθλεέμ, θυγατέρες
Ματθὰν τοῦ ἱερέως, καὶ Μαρίας τῆς αὐτοῦ γυναικός
ἐπὶ τῆς βασιλείας Κλεοπάτρας καὶ Κατώπαρος τοῦ
Πέρσου πρὸ τῆς βασιλείας Ηρώδου υἱοῦ Ἀντιπά
τρου. Ὄνομα τῇ πρώτῃ Μαρία καὶ τῇ δευτέρα Σόβη,
τῇ δὲ τρίτῃ ᾿Αννα ὄνομα ἦν. Εγημεν ἡ πρώτη ἐν
Βηθλεέμ ή Μαρία, καὶ ἔτεκε Σαλώμης τὴν μαίαν·
ἔγημεν ἡ δευτέρα ἐν Βηθλεὲμ ἡ Σόβη, καὶ ἐγέννησε
τὴν Ἐλισάβετ. Εγημε καὶ ἡ τρίτη Αννα εἰς γῆν
τῆς Γαλιλαίας, καὶ ἐγέννησε Μαρίαν τὴν Θεοτόκον,
ἐξ ἧς ἀνέτειλεν ἡμῖν Χριστὸς ἡ ἀλήθεια. Ως εἶναι
τήν τε Σαλώμην ἐκείνην τὴν μαίαν, τὴν Ἐλισάβετ,
Autidicomarianitas. Hieronymus: «Jacobus, qui
appellatur frater Doinini, cognomento Justus, at
nounulli existimant, Josephi ex alia uxore, ut
autem mihi videtur, Mariæ sororis matris Domini,
cujus Joannes in libro suo meminit, flius.»
Mariam et Salonion. Epiph.
col. 761–762page 107 of 392
PG 145:761καὶ τὴν Θεοτόκον, ἀδελφῶν τριῶν θηλειών θυγατέρας. Εντεῦθεν οὖν ὁ Βαπτιστής Ιωάννης, καὶ Ἰη σοῦς ὁ ἀληθινὸς Θεὸς ἡμῶν, ἀνεψιοὶ λέγονται εἶναι, εἴτουν ἐξάδελφοι. Υἱὸς δὲ τοῦ Ἰωσὴφ ὁ Χριστὸς λέ γεται εἶναι, ἐπειδὴ τῶν υἱῶν αὐτοῦ ἀδελφός ἐστιν, ἐκ τῆς συναναστροφῆς καὶ συγγενείας τοῦ ᾿Αγγαίου, ἀδελφοῦ Ζαχαρίου τοῦ ἱερέως.» Ταῦτα μὲν δὴ καὶ Ἱππόλυτος. ΚΕΦΑΛ. Δ΄. Περὶ τῶν παρ' Ἑβραίοις ἀρχιερέων, ὅσοι ἀπὸ Ααρών μέχρι Ἰακώβου του πρώτου Ιερο σολύμων ἐπισκόπου, καὶ αὐτῆς ἁλώσεως Ἱερουσαλὴμ διεγένοντο. Ἐγὼ δὲ καὶ ὅσοι ἀρχιερεῖς ἀρξάμενοι ἀπὸ ᾿Ααρών ἐς Ιάκωβον δὴ τοῦτον τὸν ἀδελφὸν τοῦ Κυρίου, καὶ β ἄχρις οὗ ἡ πόλις ἑαλώ, τῇ συγγραφή παραθήσομαι. Τοῦ Ἰακώβ τρίτος παῖς γέγονεν ὁ Λευΐ· τοῦ Λευτ Καάθ· τοῦ δὲ Κααθ ᾽Αβραὰμ ἕτερος, ἐξ οὔπερ γίνε ται Μωσῆς τε καὶ ᾿Ααρών. Καὶ ὁ μὲν Μωϋσῆς ἡγε μόνευσε τῆς τοῦ λαοῦ πορείας ἐξ Αἰγύπτου τῷ Ισραήἡ· Ααρὼν δὲ πρῶτος ἀρχιερεὺς ὑπὸ τοῦ ἀδελ φοῦ Μωσέως χρίεται. Πρῶτος οὖν Ααρών· δεύτερος Ἐλεάζαρ· τρίτος Φινεές· τέταρτος Ελιέζερ· πέμ πτος Βοχί· ἕκτος Όζει· ἕβδομος Ἠλεί· ὄγδοος ᾿Αχιτώβ· ἐφ' οὗ ὁ προφήτης Σαμουήλ προφήτης ἦν ἅμα καὶ ἱερεὺς, καὶ κριτὴς τοῦ λαοῦ· ἕνατος ᾿Αβι μέλεχ, ὃν ἀνεῖλε Σαούλ μετὰ τῶν ἱερέων διὰ τὴν τοῦ Δαυϊδ δεξίωσιν· δέκατος ᾿Αβιάθαρ, ὃς μόνος διασωθεὶς ἀπὸ τῶν ἀναιρεθέντων ἱερέων παρῆν· ἑνδέκατος Σαδώκ, ἐφ᾽ οὗ ὁ ναὸς ὑπὸ τοῦ Σολομῶντος ᾠκοδομήθη εἶτα Αχιμάας· τρισκαιδέκατος Αζαρίας, Ἰωρὰμ ἐπὶ τούτῳ· ἔπειτα Ἰωδάς, ὃς ἔτη ρλ' ἔζησεν οὗτος καὶ τὴν Γοδολίαν ἐξαλείψαι τὸ τοῦ Δαυΐδ γένος βουλομένην ἀνεῖλε· μετὰ τοῦτον ᾿Αξιωράμ· Φαδαῖος ἐπ' ἐκείνῳ· καὶ ἄλλος Σουδαῖος· Ἰκοῦλος ἕτερος καὶ εἰκοστὸς Ἰωάθαμος· Οὐρίας ὃς ἐπὶ ᾿Αγας καὶ Εζεκίου ἱερατεύει· Νηρὶ, Ἰωᾶς, Σελμα, Χελκίας, ὃς ἐπὶ Ἰωσίου τοῦ εὐσεβοῦς ἱεράτευε· Σαρέας, Ιω σεδέκ, ἐφ᾽ οὗ ὁ λαὸς αἰχμάλωτος ὑπὸ τοῦ Ναβουχο δονόζορ ἤχθη· Ἰησοῦς ὁ Ιωσεδέκ, ἐφ᾽ οὗ οἱ Ἰουδαῖοι ὑπὸ τῆς αἰχμαλωσίας ὑπὸ Κύρου ἀνείθησαν, καὶ μετὰ τοῦ Ζοροβάβελ τοῦ λαοῦ προέστη· Ἰωακείμ, ἐφ᾽ οὗ Εσδρας ἀνέγνω τους νόμους· τριακοστός ὁ Ελιασήφ· εἶτα Ἰωάχας, ἐφ᾽ οὗ τὰ κατὰ τὴν Ἐσθὴρ καὶ τὸν Μαρδοχαῖον ἐγένοντο· Ἰωάννας, ἔπειτα Ιαδαῖος, ἐφ' οὗ ὁ ἐν Γαριζὶν ᾠκοδομήθη ναός· Ὀνίας, Σίμων, Ἐλεάζαρ, ἐφ᾽ οὗ αἱ βίβλοι ὑπὸ τῶν οβʹ, Πτολεμαίου τοῦ δευτέρου βουληθέντος, πρὸς τὴν Ελλάδα μετεβλήθησαν γλῶσσαν· Μανάσσης, Ονίας, Σίμων. Τεσσαρακοστὸς δ᾽ ἦν Ὀνίας· Ἰησοῦς ἔπειτα καὶ Ὀνίας ἕτερος, ἐφ᾽ οὗ τὰ δεινὰ ὑπὸ τοῦ ἐπιφανοῦς Αντιόχου τῷ λαῷ συνέβη· Αλκιμος, ὃν κατ
ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. II.
καὶ τὴν Θεοτόκον, ἀδελφῶν τριῶν θηλειών θυγατέ- exortus est Christus, ipsa veritas. Ita ut Salome
ρας. Εντεῦθεν οὖν ὁ Βαπτιστής Ιωάννης, καὶ Ἰη
σοῦς ὁ ἀληθινὸς Θεὸς ἡμῶν, ἀνεψιοὶ λέγονται εἶναι,
εἴτουν ἐξάδελφοι. Υἱὸς δὲ τοῦ Ἰωσὴφ ὁ Χριστὸς λέγεται εἶναι, ἐπειδὴ τῶν υἱῶν αὐτοῦ ἀδελφός ἐστιν,
ἐκ τῆς συναναστροφῆς καὶ συγγενείας τοῦ ᾿Αγγαίου,
ἀδελφοῦ Ζαχαρίου τοῦ ἱερέως.» Ταῦτα μὲν δὴ καὶ
Ἱππόλυτος.
Περὶ τῶν παρ' Ἑβραίοις ἀρχιερέων, ὅσοι ἀπὸ
Ααρών μέχρι Ἰακώβου του πρώτου Ιερο
σολύμων ἐπισκόπου, καὶ αὐτῆς ἁλώσεως
Ἱερουσαλὴμ διεγένοντο.
ista obstetrix, et Elizabeth, et Dei mater, trium
sororum reperiantur filiæ. Proinde Joannes Baptista, et Jesus verus Deus noster, consobrini esse
dicuntur, Josephi vero filius Christus esse dicitur,
quod filiorum ejus frater esset, propter conversationem familiarem et cognationem Aggæi, fratris
Zachariæ sacerdotis.» Atque hæc quidem Hyppolytus.
CAPUT. 1V.
De pontificibus Hebræis, qui ab ipso Aaron ad Jacobum primum Hierosolymitanum episcopum et
ipsam captivitatem Hierosolymorum usque ordine
successerunt.
Ego vero etiam, qui pontifices, ab ipso Aaron
incipiens, ad Jacobum istum fratrem Domini, et
ad captam usque urbem fuerint, historiæ huic
attexam. Jacob ipsius tertius filius fuit Levi, hujus
autem Caath, hujus rursum Abraham alter, ex
quo Moses et Aaron geniti sunt. Et Moses quidem
dux profectionis populi Israel ex Ægypto fuit.
Aaron autem primus pontifex a fratre Mose est
unctus. Primus itaque Aaron, secundus Eleazar.
tertius Phinees, quartus Eliezer, quintus Bocchi,
sextus Ozi, septimus Eli, octavus Achitob, sub
quo vates Samuel, simul propheta et socerdos et
judex populi fuit. Nonnus Abimelech, quem una
cum sacerdotibus Saul, propter Davidem benigne
ab eo acceplum, occidit. 187 Decimus Abiathar,
qui unus ex cæsis illis sacerdotibus salvus superfuit. Undecimus Sadoc, sub quo templum a Solomone constructum est: huic successit Achimaas,
illi rursum tredecimus Azarias. Hunc secutus
Joram illum Jodas, qui annos centum et triginta
vixit, et Godoliam Davidis genus exstinguere volentem interemit. Huic ordine successerunt Axioram, Phadæus, Sudmus, lculus alter, et vicesimus
Joathamus: hunc secutus Urias, qui temporibus
Achaz et Ezechim sacris præfuit: illum Neri, Joas,
Selam, Cheloias, qui sub pio Josia pontificatum
administravit. Post hunc fuit Sarcas: deinde Josedeo, sub quo populus a Nabuchodonosor captivus est abductus: postea Jesu Josedeo filius, sub
quod Judæi e captivitate a Cyro liberi dimissi
sunt: is una cum Zorobabel Judæorum genti præfuit. Huic successit Joachim, sub quo Esdras leges
Ἐγὼ δὲ καὶ ὅσοι ἀρχιερεῖς ἀρξάμενοι ἀπὸ ᾿Ααρών
ἐς Ιάκωβον δὴ τοῦτον τὸν ἀδελφὸν τοῦ Κυρίου, καὶ β
ἄχρις οὗ ἡ πόλις ἑαλώ, τῇ συγγραφή παραθήσομαι.
Τοῦ Ἰακώβ τρίτος παῖς γέγονεν ὁ Λευΐ· τοῦ Λευτ
Καάθ· τοῦ δὲ Κααθ ᾽Αβραὰμ ἕτερος, ἐξ οὔπερ γίνε
ται Μωσῆς τε καὶ ᾿Ααρών. Καὶ ὁ μὲν Μωϋσῆς ἡγε
μόνευσε τῆς τοῦ λαοῦ πορείας ἐξ Αἰγύπτου τῷ
Ισραήἡ· Ααρὼν δὲ πρῶτος ἀρχιερεὺς ὑπὸ τοῦ ἀδελ
φοῦ Μωσέως χρίεται. Πρῶτος οὖν Ααρών· δεύτερος
Ἐλεάζαρ· τρίτος Φινεές· τέταρτος Ελιέζερ· πέμπτος Βοχί· ἕκτος Όζει· ἕβδομος Ἠλεί· ὄγδοος
᾿Αχιτώβ· ἐφ' οὗ ὁ προφήτης Σαμουήλ προφήτης ἦν
ἅμα καὶ ἱερεὺς, καὶ κριτὴς τοῦ λαοῦ· ἕνατος ᾿Αβι
μέλεχ, ὃν ἀνεῖλε Σαούλ μετὰ τῶν ἱερέων διὰ τὴν τοῦ
Δαυϊδ δεξίωσιν· δέκατος ᾿Αβιάθαρ, ὃς μόνος διασω
θεὶς ἀπὸ τῶν ἀναιρεθέντων ἱερέων παρῆν· ἑνδέκατος Σαδώκ, ἐφ᾽ οὗ ὁ ναὸς ὑπὸ τοῦ Σολομῶντος ᾠκοδομήθη εἶτα Αχιμάας· τρισκαιδέκατος Αζαρίας,
Ἰωρὰμ ἐπὶ τούτῳ· ἔπειτα Ἰωδάς, ὃς ἔτη ρλ' ἔζησεν·
οὗτος καὶ τὴν Γοδολίαν ἐξαλείψαι τὸ τοῦ Δαυΐδ γένος
βουλομένην ἀνεῖλε· μετὰ τοῦτον ᾿Αξιωράμ· Φαδαῖος
ἐπ' ἐκείνῳ· καὶ ἄλλος Σουδαῖος· Ἰκοῦλος ἕτερος·
καὶ εἰκοστὸς Ἰωάθαμος· Οὐρίας ὃς ἐπὶ ᾿Αγας καὶ
Εζεκίου ἱερατεύει· Νηρὶ, Ἰωᾶς, Σελμα, Χελκίας,
ὃς ἐπὶ Ἰωσίου τοῦ εὐσεβοῦς ἱεράτευε· Σαρέας, Ιωσεδέκ, ἐφ᾽ οὗ ὁ λαὸς αἰχμάλωτος ὑπὸ τοῦ Ναβουχοδονόζορ ἤχθη· Ἰησοῦς ὁ Ιωσεδέκ, ἐφ᾽ οὗ οἱ Ἰουδαῖοι
ὑπὸ τῆς αἰχμαλωσίας ὑπὸ Κύρου ἀνείθησαν, καὶ
μετὰ τοῦ Ζοροβάβελ τοῦ λαοῦ προέστη· Ἰωακείμ,
ἐφ᾽ οὗ Εσδρας ἀνέγνω τους νόμους· τριακοστός ὁ
Ελιασήφ· εἶτα Ἰωάχας, ἐφ᾽ οὗ τὰ κατὰ τὴν Ἐσθὴρ
καὶ τὸν Μαρδοχαῖον ἐγένοντο· Ἰωάννας, ἔπειτα
Ιαδαῖος, ἐφ' οὗ ὁ ἐν Γαριζὶν ᾠκοδομήθη ναός· Ὀνίας, recitavit. Hunc secutus tricesimus Eliascph. Illi
Σίμων, Ἐλεάζαρ, ἐφ᾽ οὗ αἱ βίβλοι ὑπὸ τῶν οβʹ,
Πτολεμαίου τοῦ δευτέρου βουληθέντος, πρὸς τὴν
Ελλάδα μετεβλήθησαν γλῶσσαν· Μανάσσης, Ονίας,
Σίμων. Τεσσαρακοστὸς δ᾽ ἦν Ὀνίας· Ἰησοῦς ἔπειτα
καὶ Ὀνίας ἕτερος, ἐφ᾽ οὗ τὰ δεινὰ ὑπὸ τοῦ Ἐπιφα
νοῦς Αντιόχου τῷ λαῷ συνέβη· Αλκιμος, ὃν κατAnram is dicitur Exod. vi, Num. 111.
Catalogus pontificum Judaicorum et Hierosolymitanorum, usque ad Jacobum fratrem Domini,
initio ab Aarone sumpto.
Post Joannem istum, alii Judam summum
Joachaz, in quem res ipsius Esther et Mardochæi
inciderunt. Deinde fuerunt Joannes itemque
Jadæus quo tempore templum in Garizim ædificatum est, Onias, Simon Eleazar: sub qu»
libri de Ptolemæi secundi sententia a septuaginta duobus interpretibus in Græcum sunt transsacerdotem ponunt, qui Jesum fratrem suum germanum Hierosolymis in templo interfecerit.
Hunc alii Julam vocant.
Hic Justus appellatus.
Joseph. lib. ii, cap. 8.
Chapter IVCaput IV
col. 763–764page 108 of 392
PG 145:763έστησεν ὁ ᾿Αντίοχος, μὴ ὄντα ἐκ φυλῆς ἱερατικῆς, Ο ἀνελὼν τὸν Ὀνίαν. Ἐπὶ τούτου καὶ Ὀνίας ὁ τοῦ Ονίου υἱὸς, φυγών εἰς Αἴγυπτον, ναὸν ὅμοιον τῷ ἐν Ἱεροσολύμοις οἰκοδομεῖ ἐν τῷ 'Ηλιουπολίτῃ νομῷ μδ᾽ Ἰούδας ὁ Μακκαβαῖος, ἐκ τῶν παίδων Ἀσαμωναίου ὤν. Εἶτα Ιωνάθαν ὁ ἀδελφός· καὶ Σίμων ὁ ἀδελφός· Ἰωάννης, ὁ καὶ Υρκανός· Αριστόβουλος, ὃς καὶ διάδημα πρῶτος ἑαυτῷ περιτίθησιν· Ιαννέας, ὁ καὶ ᾿Αλέξανδρος· πεντηκοστός δ᾽ ἦν Υρκανός, ἐφ' οὗ Πομπήιος ὁ Ρωμαίων στρατηγός, τὴν πόλιν πορ θήσας, τὰ τοῦ ἱεροῦ κειμήλια προσαφείλετο να Αντίγονος, ὃς Πάρθους κατὰ τοῦ ἱεροῦ ἐπηγάγετο, κατὰ Υρκανοῦ, ὑπὸ δὲ Πρώδου τῆς ἱερωσύνης ἐκε βάλλεται· νβ' 'Ανάηλος, ὑπὸ Ηρώδου καταστας, οὐ τοῦ ἀρχιερατικοῦ γένους ἦν· Ἀριστόβουλος ὃν πρώ δης καθίστησι, τὸν ᾿Ανάηλον διωσάμενος· καὶ αὖθις δολοφονήσας τὸν ᾿Αριστόβουλον, καθίστησι τὸν ᾿Ανατ λον. Τοῦτον δὴ τὸν ᾿Ανάηλον Ἰησοῦς ὁ τοῦ Φασί δια δέχεται. Εἶτα Σίμων ὁ Ἡρώδου κηδεστής γίνεται μεθ᾿ ὃν Ματθίας· εἶτα Ιώσηπος, ὃν Ἰώζαρος διεδέξατο. Εξηκοστός δ᾽ ἦν Ἐλεάζαρος, ἐφ' οὗ Ηρώδης ἐτελεύτα κακῶς· Ἰησοῦς ὁ τοῦ Σεὲ, μεθ᾿ ὃν Ανανος ὁ τοῦ Καϊάφα πενθερός· Ισράηλος ὁ τοῦ Φαβί· Ἐλεά ζαρος ὁ τοῦ ᾿Ανάνου, Σίμων ὁ Καμίθου. ξζ ἦν Καϊάφας, ὁ καὶ Ἰώσηπος, ἐφ᾽ οὗ τὸ σωτήριον πάθος ὁ Κύριος ἡμῶν ὑπὲρ ἡμῶν κατεδέξατο. Ἰωνάθη ὁ Ανάνου, Θεόφιλος ὁ αὐτοῦ ἀδελφὸς, Σίμων ὁ Βοητοῦ, ἑβδομηκοστὸς δὲ πάλιν Ιωνάθης ὁ ᾿Ανάνου· εἶτα Ματθίας ὁ ἀδελφὸς, Ηλιναῖος· Ιώσηπός τε ὁ τοῦ Καμή· Ανανος ᾿Ανάνου, ὃς Ιάκωβον τὸν τοῦ Κυ ρίου ἀδελφὸν καὶ πρῶτον ἱεράρχην τῶν Ἱεροσολύμων ἀνεῖλεν· ᾧ καὶ Παῦλος παῤῥησιαζόμενος, Τύπτειν σε μέλλει ὁ Θεὸς, τοῖχε κεκονιαμένε, ἐξεῖπεν Ἰησοῦς ὁ Γαμαλιήλ· ὀγδοηκοστός ἐπὶ τούτοις Ματ θίας ὁ Θεοφίλου, ἐφ᾽ οὗ ὁ πρὸς Ῥωμαίους πόλεμος ἔτει ὀγδόῳ τοῦ Καίσαρος Κλαυδίου τὴν ἀρχὴν εἰλή φει·· καὶ ἐπὶ πᾶσι τελευταίος Φιναῖος ἐφ' οὗ ἡ τε πό λις καὶ ὁ ναὸς καὶ τὸ ἔθνος ἅπαν ὑπὸ Τίτου δέλω, καὶ πάντα τὰ τοῦ ναοῦ καὶ τοῦ νόμου, παντάπασιν ἀπέσβη καὶ διεῤῥύηκε. Καὶ ταῦτα μὲν ἐν τούτοις ἡμεῖς δὲ αὖθις ἐπὶ τὴν τῶν ἀποστολικών Πράξεων τὴν τῆς ἱστορίας ῥύμην ἀνάγωμεν. 24 ΧΧΙΙΙ, χιν, (β)
lati sermonem. Manasses, Onias Simon. Qua- έστησεν ὁ ᾿Αντίοχος, μὴ ὄντα ἐκ φυλῆς ἱερατικῆς,
dragesimus numero Onias, Jesus et Onias
alius: quo tempore populus ab Antiocho Epiphane
graviter est afflictus. Alcimus quem, cum non
esset ex tribu sacerdotali genitus. Antiochus, Onia
coso, pontificem constituit. Hujus state fuit Onias,
Onim filius, qui in Ægyptum profugiens, templum
ibi Hierosolymitano simile in Heliopolitarum præfectura exstruxit. Post hunc quadragesimus quartus
ex Asamonæi filiis, Judas Machabæus; cui ordine
successerunt, Jonathas frater, rursus Simon frater
Joannes, qui et Hyrcanus dictus: Aristobulus, qui
primus diadema sibi imposuit: Jannæas, cui etiam
Alexandri nomen fuit. Quinquagesimus porro fuit
Hyrcanus, sub quo Pompeius Romanus dux, urbe
vaslata, sacra quoque templi donaria secum abstu -
lit. Quinquagesimus primus Antigonus qui Ο
Parthos propter Hyrcani inimicitias adversus templum adduxit, et ab Herode pontifcatu dejectus
est. Quinquagesimus secundus Anaelus ab Herode,
cum non
ἀνελὼν τὸν Ὀνίαν. Ἐπὶ τούτου καὶ Ὀνίας ὁ τοῦ
Ονίου υἱὸς, φυγών εἰς Αἴγυπτον, ναὸν ὅμοιον τῷ ἐν
Ἱεροσολύμοις οἰκοδομεῖ ἐν τῷ 'Ηλιουπολίτῃ νομῷ·
μδ᾽ Ἰούδας ὁ Μακκαβαῖος, ἐκ τῶν παίδων Ἀσαμωναίου ὤν. Εἶτα Ιωνάθαν ὁ ἀδελφός· καὶ Σίμων ὁ
ἀδελφός· Ἰωάννης, ὁ καὶ Υρκανός· Αριστόβουλος,
ὃς καὶ διάδημα πρῶτος ἑαυτῷ περιτίθησιν· Ιαννέας,
ὁ καὶ ᾿Αλέξανδρος· πεντηκοστός δ᾽ ἦν Υρκανός, ἐφ'
οὗ Πομπήιος ὁ Ρωμαίων στρατηγός, τὴν πόλιν πορ
θήσας, τὰ τοῦ ἱεροῦ κειμήλια προσαφείλετο να
Αντίγονος, ὃς Πάρθους κατὰ τοῦ ἱεροῦ ἐπηγάγετο,
κατὰ Υρκανοῦ, ὑπὸ δὲ Πρώδου τῆς ἱερωσύνης ἐκε
βάλλεται· νβ' 'Ανάηλος, ὑπὸ Ηρώδου καταστας, οὐ
τοῦ ἀρχιερατικοῦ γένους ἦν· Ἀριστόβουλος ὃν πρώ
δης καθίστησι, τὸν ᾿Ανάηλον διωσάμενος· καὶ αὖθις
δολοφονήσας τὸν ᾿Αριστόβουλον, καθίστησι τὸν ᾿Ανατ
λον. Τοῦτον δὴ τὸν ᾿Ανάηλον Ἰησοῦς ὁ τοῦ Φασί δια
δέχεται. Εἶτα Σίμων ὁ Ἡρώδου κηδεστής γίνεται·
μεθ᾿ ὃν Ματθίας· εἶτα Ιώσηπος, ὃν Ἰώζαρος διεδέξατο. Εξηκοστός δ᾽ ἦν Ἐλεάζαρος, ἐφ' οὗ Ηρώδης
ἐτελεύτα κακῶς· Ἰησοῦς ὁ τοῦ Σεὲ, μεθ᾿ ὃν Ανανος
ὁ τοῦ Καϊάφα πενθερός· Ισράηλος ὁ τοῦ Φαβί· Ἐλεά
ζαρος ὁ τοῦ ᾿Ανάνου, Σίμων ὁ Καμίθου. ξζ ἦν
Καϊάφας, ὁ καὶ Ἰώσηπος, ἐφ᾽ οὗ τὸ σωτήριον πάθος
ὁ Κύριος ἡμῶν ὑπὲρ ἡμῶν κατεδέξατο. Ἰωνάθη ὁ
Ανάνου, Θεόφιλος ὁ αὐτοῦ ἀδελφὸς, Σίμων ὁ Βοητοῦ,
ἑβδομηκοστὸς δὲ πάλιν Ιωνάθης ὁ ᾿Ανάνου· εἶτα
Ματθίας ὁ ἀδελφὸς, Ηλιναῖος· Ιώσηπός τε ὁ τοῦ
Καμή· Ανανος ᾿Ανάνου, ὃς Ιάκωβον τὸν τοῦ Κυρίου ἀδελφὸν καὶ πρῶτον ἱεράρχην τῶν Ἱεροσολύμων
ἀνεῖλεν· ᾧ καὶ Παῦλος παῤῥησιαζόμενος, Τύπτειν
σε μέλλει ὁ Θεὸς, τοῖχε κεκονιαμένε, ἐξεῖπεν·
Ἰησοῦς ὁ Γαμαλιήλ· ὀγδοηκοστός ἐπὶ τούτοις Ματθίας ὁ Θεοφίλου, ἐφ᾽ οὗ ὁ πρὸς Ῥωμαίους πόλεμος
ἔτει ὀγδόῳ τοῦ Καίσαρος Κλαυδίου τὴν ἀρχὴν εἰλή
φει·· καὶ ἐπὶ πᾶσι τελευταίος Φιναῖος ἐφ' οὗ ἡ τε πόλις καὶ ὁ ναὸς καὶ τὸ ἔθνος ἅπαν ὑπὸ Τίτου δέλω,
καὶ πάντα τὰ τοῦ ναοῦ καὶ τοῦ νόμου, παντάπασιν
ἀπέσβη καὶ διεῤῥύηκε. Καὶ ταῦτα μὲν ἐν τούτοις·
ἡμεῖς δὲ αὖθις ἐπὶ τὴν τῶν ἀποστολικών Πράξεων
τὴν τῆς ἱστορίας ῥύμην ἀνάγωμεν.
esset sacerdotalis generis, pontifex
creatus est. 188 Qninquagesimus tertius Aristo
bulus, quem Herodes, Anaelo rejecto, substituit:
idemque rursus, Aristobulo dolo caso Anaelum
restituit. Anaelo Jesus Phabi filius euccessit:
deinde Simon Herodis socer pontifex fit: post
hunc Matthias, deinde Josephus, cui Jozarus successit. Sexagesimus porro fuit Eleazarus, sub quo
Herodes pessime periit. Et vero ordine successerunt, Jesus Sææ filius, Ananus Caiphæ socer
Ismaelus flius Phabi Eleazarus Anani filius,
Simon Camithi filius. Sexagesimus septimus fuit
Criphas, qui etiam Josephus dictus est, suh quo
pro nobis salutiferum mortem Dominus obiit. Post
hunc Jonathas Anani filius, Theophilus ejus
frater, Simon Boethi filius, deinde Jonathas Anani
flius, post hunc frater ejus Matthias, mux Elinaus:
rursum Josephus Came filius: quem insecutus est
Ananus Anani filius qui Jacobum fratem Domini, primum Hierosolymorum episcopumn, interemil. Huic quoque, magna dicendi libertate usus Paulus, Percussurus est te Deus, dixit, paries dealbate 24.
Ei porro successit Gamalielis filius Jesus, huic Mathias Theophili filius: sub quo, octavo Claudii Cæsaris
anno, bellum contra Romanos susceptum, initium habuit. Postremus omnium Phinæus fuit, sub quo
urbs
templum, et gens cuncta a Tito capta, omnesque et templi et legis res prorsus exstinctæ corruerant.
Atque hæc quidem sic se babent. Nos vero ad apostolicarum rerum historiam ex diverticulo redeamus.
24 Aot. ΧΧΙΙΙ,
Apud alios Onias iste non recensetur, sed scidit. (Hegesipp. lib. 1; Joseph. lib. χιν, cap. 24.)
Manasse Simon substituitur.
Hic etiam Jason dictus. Huic Antiochus sacerdotium abstulit, et id Oniæ, qui et Menelaus dio
ctus, concessit. Unde seditio mota, propter Jasonem et Menelaum fratres.
Alcimus a Lysia summus sacerdos constitutus.
Pacorus Parthorum rex Judais bellum indixit: Antigonus a Parthis, victis et captis Phaselo et lyrcano, rex constituitur. Phaselus sibi
mortem conscivit. Antigonus Byrcano aures præAlii habent, Sabetis fil.
(β) Ananum Cyrenius summum pontificem consstituit. (Joseph. lib. xviii, cap. 5).
Ismaelem Jabi filium, Valerius Gratus Anano
amoto pontificem creavit, ut supra lib. i, cap. 29.
Sed non pontificatus hujus tempore. Nam
hic in anuum & Christi nativitate 22 incidit. Appo
porro Christi 33 idem Caiphas pontifex fuit, cum
Christus pro nobis, etc.
Pro Anano in Evang. legitur Annas, et in
Act. apost. Ananias.
col. 765–766page 109 of 392
PG 145:765ΚΕΦΑΛ. Ε΄. Περὶ Στεφάνου τοῦ πρωτομάρτυρος, καὶ Παύλου τοῦ σκεύους τῆς ἐκλογῆς. Στεφάνῳ πλείστη χάρις τοῦ Πνεύματος ἦν, πολ λῶν τε αὐτουργὸς ἐγένετο τεραστίων. Ἐπεὶ δὲ καὶ λόγου δυνάμει κρατῶν δημηγορῶν οὐκ ἀνίει, πεί θων πάντας σέβειν τὸν Σωτῆρα καὶ Κύριον· ἐξάπτει μὲν εἰς μανίαν τὸ Ἰουδαϊκόν· καὶ ἀφθόνοις λίθοις παρ' ἐκείνων βληθείς, πρῶτος τὸν ὑπὲρ Χριστοῦ ἀνεδήσατο στέφανον. Ἔτι δ᾽ οὖν ἐμπνέων, δόξη θείᾳ καταυγασθείς, διεῤῥωγότας μὲν ἑώρα τους οὐρανούς, τὸν δὲ Σωτῆρα ἐξ δεξιῶν ἑστῶτα Θεοῦ, ἐπιῤῥωννύντα δῆθεν αὐτόν. Ἐκεῖνος δὲ, ὅλῃ ψυχῇ πρὸς τὸν ποθούμενον διαβαίνων, ὑπὲρ τῶν φονευτῶν ηύχετο, μήτι τὴν ἁμαρτάδα τούτων ἐν λόγῳ ποιεῖσθαι· Θεόν. Ὁ μὲν οὖν οὕτω διέβαινε πρός Θεόν. Μεγίστου δ' ἐντεῦθεν καὶ πρώτου διωγμοῦ πρὸς αὐτ τῶν Ἰουδαίων κατὰ τῆς ἐν Ἱεροσολύμοις ἐκκλησίας γεγενημένου, καὶ τῶν μαθητῶν ἁπάντων πλὴν τῶν δώδεκα ανά τε τὴν Ἰουδαίαν καὶ τὴν Σαμάρειαν διασπαρέντων, τινὲς τούτων καὶ ἕως Φοινίκης καὶ Κύπρου καὶ ᾿Αντιοχείας ήκον, οὔπω μὲν τολμῶντες τοῖς ἔθνεσι τοῦ τῆς πίστεως λόγου μεταδιδόναι· μό νοις γε μὴν Ἰουδαίοις τοῦτον κατήγγελον. Τηνικάδε καὶ Παῦλος ἐκ Ταρσοῦ μὲν τῆς πόλεως ὤν, τῷ πα τρίῳ δὲ νόμῳ, Φαρισαῖος γὰρ ἦν, ὑπὸ διδασκάλῳ Γαμαλιὴλ ἐς ἀκρίβειαν παιδευθείς, καὶ τῷ νομικῷ ζήλῳ διακαιόμενος, ὁρῶν τοῦτον ἤδη ταῖς ἀποστολικαῖς κατασειόμενον ἐμβολαῖς, τὴν Ἐκκλησίαν σφοδρῶς ἐλυμαίνετο. Καὶ δὴ πρῶτα μὲν τῇ ἀναιρέσει Στεφάνου σύμβουλος ὢν, τὰ τῶν λίθοις αὐτὸν βαλόντων ἱμάτια διετήρει· τοῖς οἴκοις δὲ τῶν πιστῶν προσβάλλων, οἱά τις θήρ ὠμός τε ταὶ ἄγριος, αν δρας τε καὶ γυναῖκας εἷλκε, καὶ φυλακῆς οίκεις παρεδίδου, κἂν ἐς ὕστερον ὀψέ ποτε σφοδρῶς ἐπαι γίζων, ἐπιστολὰς πρὸς τῶν ἱερέων αἰτῶν ἄδειαν τούτῳ ἐπαφιείσας, τὸ πρὸς βουλῆς κακὸν τῇ ἐν Δι μασκῷ ᾿Εκκλησία διαπράττεσθαι· ἐκλογῆς σκεῦος οὐκ ἐξ ἀνθρώπων, οὐδὲ δι᾿ ἀνθρώπων, ἀλλὰ δι' ἀπο καλύψεως Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ Θεοῦ Πατρὸς, τοῦ ἐγείραντος αὐτὸν ἐκ νεκρῶν, καὶ ἀπόστολος μέγι στος ἀναδείκνυται, οὐρανίῳ φωτὶ τὴν ὄψιν κατασβεσθεὶς, καὶ φωνῇ ἐκεῖθεν ἀνελκυσθείς, Σαούλ, Σαούλ, λεγούσῃ, τί με διώκεις; ὃς, Ανανίου τὰς χεῖρας ἐπιβαλόντος δι' ἀποκαλύψεως, εἶδεν αὖθις· καὶ τὰ ἔνδον μᾶλλον καταυγασθεὶς, αὐτίκα οἷος καθ᾿ ἡμῶν ἔπνει, τοιοῦτος ὑπὲρ ἡμῶν ἦν· ὡς τάχιστα παντ' τῷ προστυχόντι παριστῶν ἔχειν ἐκ τῶν Γραφών, ἀληθῆ Θεὸν εἶναι Χριστόν· ἐς τοσοῦτον δὲ μῖσος τοῖς ὁμοφύλοις ἐλθεῖν, ταῖς τῶν λόγων πλεκτάναις ἄφυ στον ἔχουσι τὴν ἀπολογίαν, ὡς καὶ κρύφα θάνατον αὐτῷ βούλεσθαι σκαιωρεῖν· ἐφήδρευόν τε ταῖς πύο λαις τῆς πόλεως Δαμασκοῦ· κἂν οἱ μαθηταὶ τὸ δράμα διεγνωκότες, καθῆκαν διὰ τοῦ τείχους χαλά σαντες ἐν σπυρίδι· ὃς καὶ ἐν Ἱεροσολύμοις γενόμενος, πεῖραν προσῆγεν ἐς ταυτό συνιέναι ταῖς μαθη ταῖς. Δόλον δ᾽ ἐκεῖνοι τὰ Παύλου οἰόμενοι, ἐξετρέ ΙΧ, στέφανον, ο
ECCLESIASTICAE HISTORIE LIB. II.
Περὶ Στεφάνου τοῦ πρωτομάρτυρος, καὶ
Παύλου τοῦ σκεύους τῆς ἐκλογῆς.
Στεφάνῳ πλείστη χάρις τοῦ Πνεύματος ἦν, πολλῶν τε αὐτουργὸς ἐγένετο τεραστίων. Ἐπεὶ δὲ καὶ
λόγου δυνάμει κρατῶν δημηγορῶν οὐκ ἀνίει, πείθων πάντας σέβειν τὸν Σωτῆρα καὶ Κύριον· ἐξάπτει
μὲν εἰς μανίαν τὸ Ἰουδαϊκόν· καὶ ἀφθόνοις λίθοις
παρ' ἐκείνων βληθείς, πρῶτος τὸν ὑπὲρ Χριστοῦ
ἀνεδήσατο στέφανον. Ἔτι δ᾽ οὖν ἐμπνέων, δόξη
θείᾳ καταυγασθείς, διεῤῥωγότας μὲν ἑώρα τους
οὐρανούς, τὸν δὲ Σωτῆρα ἐξ δεξιῶν ἑστῶτα Θεοῦ,
ἐπιῤῥωννύντα δῆθεν αὐτόν. Ἐκεῖνος δὲ, ὅλῃ ψυχῇ
πρὸς τὸν ποθούμενον διαβαίνων, ὑπὲρ τῶν φονευτῶν
ηύχετο, μήτι τὴν ἁμαρτάδα τούτων ἐν λόγῳ ποιεῖ
σθαι· Θεόν. Ὁ μὲν οὖν οὕτω διέβαινε πρός Θεόν.
Μεγίστου δ' ἐντεῦθεν καὶ πρώτου διωγμοῦ πρὸς αὐτ
τῶν Ἰουδαίων κατὰ τῆς ἐν Ἱεροσολύμοις Εκκλη
σίας γεγενημένου, καὶ τῶν μαθητῶν ἁπάντων πλὴν
τῶν δώδεκα ανά τε τὴν Ἰουδαίαν καὶ τὴν Σαμάρειαν
διασπαρέντων, τινὲς τούτων καὶ ἕως Φοινίκης καὶ
Κύπρου καὶ ᾿Αντιοχείας ήκον, οὔπω μὲν τολμῶντες
τοῖς ἔθνεσι τοῦ τῆς πίστεως λόγου μεταδιδόναι· μόνοις γε μὴν Ἰουδαίοις τοῦτον κατήγγελον. Τηνικάδε
καὶ Παῦλος ἐκ Ταρσοῦ μὲν τῆς πόλεως ὤν, τῷ πατρίῳ δὲ νόμῳ, Φαρισαῖος γὰρ ἦν, ὑπὸ διδασκάλῳ
Γαμαλιὴλ ἐς ἀκρίβειαν παιδευθείς, καὶ τῷ νομικῷ
ζήλῳ διακαιόμενος, ὁρῶν τοῦτον ἤδη ταῖς ἀποστο
λικαῖς κατασειόμενον ἐμβολαῖς, τὴν Ἐκκλησίαν
σφοδρῶς ἐλυμαίνετο. Καὶ δὴ πρῶτα μὲν τῇ ἀναιρέ
σει Στεφάνου σύμβουλος ὢν, τὰ τῶν λίθοις αὐτὸν
βαλόντων ἱμάτια διετήρει· τοῖς οἴκοις δὲ τῶν πιστῶν
προσβάλλων, οἱά τις θήρ ὠμός τε ταὶ ἄγριος, αν
δρας τε καὶ γυναῖκας εἷλκε, καὶ φυλακῆς οίκεις
παρεδίδου, κἂν ἐς ὕστερον ὀψέ ποτε σφοδρῶς ἐπαιγίζων, ἐπιστολὰς πρὸς τῶν ἱερέων αἰτῶν ἄδειαν
τούτῳ ἐπαφιείσας, τὸ πρὸς βουλῆς κακὸν τῇ ἐν Δι
μασκῷ ᾿Εκκλησία διαπράττεσθαι· ἐκλογῆς σκεῦος
οὐκ ἐξ ἀνθρώπων, οὐδὲ δι᾿ ἀνθρώπων, ἀλλὰ δι' ἀπο
καλύψεως Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ Θεοῦ Πατρὸς, τοῦ
ἐγείραντος αὐτὸν ἐκ νεκρῶν, καὶ ἀπόστολος μέγι
στος ἀναδείκνυται, οὐρανίῳ φωτὶ τὴν ὄψιν κατασβε
σθείς, καὶ φωνῇ ἐκεῖθεν ἀνελκυσθείς, Σαούλ, Σαούλ,
λεγούσῃ, τί με διώκεις; ὃς, Ανανίου τὰς χεῖρας
ἐπιβαλόντος δι' ἀποκαλύψεως, εἶδεν αὖθις· καὶ τὰ
ἔνδον μᾶλλον καταυγασθεὶς, αὐτίκα οἷος καθ᾿ ἡμῶν
ἔπνει, τοιοῦτος ὑπὲρ ἡμῶν ἦν· ὡς τάχιστα παντ'
τῷ προστυχόντι παριστῶν ἔχειν ἐκ τῶν Γραφών,
ἀληθῆ Θεὸν εἶναι Χριστόν· ἐς τοσοῦτον δὲ μῖσος τοῖς
ὁμοφύλοις ἐλθεῖν, ταῖς τῶν λόγων πλεκτάναις ἄφυ
στον ἔχουσι τὴν ἀπολογίαν, ὡς καὶ κρύφα θάνατον
αὐτῷ βούλεσθαι σκαιωρεῖν· ἐφήδρευόν τε ταῖς πύο
λαις τῆς πόλεως Δαμασκοῦ· κἂν οἱ μαθηταὶ τὸ
δράμα διεγνωκότες, καθῆκαν διὰ τοῦ τείχους χαλά
σαντες ἐν σπυρίδι· ὃς καὶ ἐν Ἱεροσολύμοις γενόμε
νος, πεῖραν προσῆγεν ἐς ταυτό συνιέναι ταῖς μαθηταῖς. Δόλον δ᾽ ἐκεῖνοι τὰ Παύλου οἰόμενοι, ἐξετρέ
25 Aot. ΙΧ, 4.
189 CAPUT V.
De Stephano primo martyre, et Paulo vase
electionis.
Stephano plurima Spiritus gratia erat, multaque
is prodigia edebat: et cum eloquentia multum
valeret, concionarique non cessaret, omnibus Servatoris et Domini cultum suadens, furore Judæi
accenduntur. quibus ingenti vi lapidum obrutus, primus ipse pro Christo mortuus, στέφανον,
hoc est coronam accepit. Cæterum cum adhuc
spiraret, divina illustratus gloria, colos apertos,
et Servatorem ad dextram Dei stantem, seque confirmantem vidit. Itaque ipse anima tota ad desideratum illum anhelans, pro percussoribus suis, ne
eorum peccata Deus in rationem aliquam computaret, orans, ita ad Deum migravit. Maxima vero
inde et prima a Judæis Ecclesiæ Hierosolymitanæ
coorta est persecutio. Porro discipuli omnes, extra
duodecim illos, per Judæam et Samariam dispersi
sunt. Quidam etiam eorum ad Phoenicem, et Cyprum, et Antiochiam usque pervenere. nondum illi
gentibus ipsis fidei verbum communicare ausi, solisque tantum Judais id annuntiantes. Tum Paulus
quoque, Tarso civitate ortus, cum in lege patria
(Pharisæus enim erat) accurate et diligenter a
præceptore Gamaliele eruditus esset, æmulatione
legis lagrans, eamque apostolico marte admodum
concuti videns, multum detrimenti Ecclesiis afferebat. Ac primum quidem cedis Stephani suasor
erat, eorumque vestea, qui lapides in illum jecerant, servaverat. Deinde in domus fidelium impelum, tanquam agrestis quæpiam et immanis fera,
faciens, viros simul et feminas vinctas trahebat, et
in carcerem conjiciebat. Sed is postea, serius aliquanto, ingentes admodum minas spirans, epistolasque a sacerdotibus, impune ei fore quidquid adversi, arbitrio suo, in Ecclesiam Damascenam contulisset, petens, Electionis vas, non ex hominibus,
neque per homines, sed per revelationem Josu
Christi 140 et Dei Patris, qui illum ex mortuis
suscitavit, maximusque Apostolus designatur, cum
quidem coelesti lumine oculi ejus perstricti atque
exstincti, et voce colitus ab instituto suo retractus rasel, Saul, Saul, dicente, quid me persequeris 26? Hic, cum ei Ananias per arcanam revelationem manus imposuisset, visum recipit: et in
animo suo longe etiam magis illustratus, confestim
quam antea contra nos ferociter spirabat, tam
acriter pro nobis stare incipit, ita ut celerrime
omnibus qui cum eo sermonem sererent, astrueret,
atque ex Scripturis probaret, Christum verum esse
Deum. In tantam autem apud populares suos, qui
in perplexibili oratione summam et inevitabilem
defensionem collocabant, pervenit invidiam, nt
per dolum occulte cædem ei struerent, eaque de
causa ad portas civitatis Damasci in insidiis excubarent. Sed enim discipuli, tecna ea cognita, ο
Chapter VICaput VI
col. 767–768page 110 of 392
Caput V
PG 145:767καὶ ἥκιστα πείθεσθαι εἶχον, ἐκείνοις ὁμόφρονα καθεστάναι, ἀκριβῶς γε εἰδότες, ὡς ἀντι βαίνων ἦν, καὶ πῦρ ἄντικρυς πνέων κατὰ τῆς Ἐκκλησίας· ὥστ᾽ εἰ μὴ Βαρνάβας· ἐπίσημος δὲ οὗ τος τῷ τῶν οἱ κατειλεγμένος χορῷ· συνίστα, λόγοις ἀληθῆ γε εἶναι τὰ κατ᾿ αὐτὸν πείθων, καὶ ὅσα ἑώρα πράττοντα διαμαρτυρόμενος, κἂν κενὸς ἀπηλλάγη. Νυνὶ δὲ καὶ εἰσδέχεται· καὶ τὰ ἴσα πράττων ἦν τοῖς ἐν Ἱεροσολύμοις διαλεγόμενος, καὶ πείθων τὸν Χριστὸν ἀληθῆ Θεὸν εἶναι. Τῶν δ᾽ Ἑλληνιστῶν ἀν τικαθισταμένων αὐτῷ, καὶ κτεῖναι μελέτην δε ποιουμένων τὸν ἄνδρα, τῆς ἀπὸ τῶν μαθητῶν προ μηθείας τυχών, κατάγεται εἰς Καισάρειαν· εἶτα εἰς Ταρσόν ἀναπέμπεται, τὴν Ἐκκλησίαν ἐπαύξων Χριστοῦ, καὶ προστιθεὶς ἀεὶ τοὺς πιστεύοντας. ποντό τε 'Αλλὰ ταῦτα μὲν ὕστερον. ΚΕΦΑΛ. Γ'. Περὶ Φιλίππου ἑνὸς τῶν ἑπτὰ διακόνων· καὶ τοῦ μάγου Σίμωνος· ἔτι τε Κανδάκου τοῦ δυνάστου τῆς βασιλίσσης Αἰθιόπων· καὶ τῶν τοῦ θείου Πέτρου τεράτων· περί τε Κορνηλίου τοῦ ἑκαντοντάρχου, καὶ τῶν ἐξ ἐθνῶν προσελθόντων Χριστῷ· καὶ ὡς ἐν Αντιοχεία Βαρνάβας καὶ Παῦλος πρῶτοι τοὺς πιστοὺς Χριστιανούς κατωνόμασαν. Τότε δὲ τοῦ κατὰ Στέφανον διωγμοῦ γενομένου, Φίλιππος εἷς τῶν ἅμα Στεφάνῳ εἰς τὴν διακονίαν προχειρισθέντων ἐν τοῖς διασπαρεῖσι γενόμενος, Σαμαρεία προσίσχει, θείων τεραστίων πεπλουτηκὼς δύναμιν. Τοσοῦτον δ᾽ ἦν ἐκείνῳ τὸ περιστὸν τῆς δύναμεως, ὡς καὶ Σίμωνος ἀποστῆναι πεῖσαι, μαγείαις ἐκ πολλοῦ ἐξιστῶντος τὸ ἔθνος. Ἐπὶ τόσον γὰρ ταῖς γοητείαις ἐκεῖνο χειρώσασθαι, καὶ διαβόη τον ταῖς ἐξαπάταις κατ᾽ ἐκεῖνο εἶναι καιροῦ, ὥστε ἐκείνους τὸν Σιμωνα τὴν μεγάλην ἡγεῖσθαι δύναμιν τοῦ Θεοῦ. Σίμων δ᾽ οὖν ὅμως, καίπερ τοιοῦτος ὤν, τοῖς παραδόξοις τῶν ὑπὸ Φιλίππου γενομένων και ταπλαγείς, ὑπέρχεται καὶ οὗτος τὸ βάπτισμα συν τῇ λοιπῇ Σαμαρεία, καὶ μέχρι λόγου τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν καθυπεκρίνετο· ὃ καὶ οἱ τὴν μυσαρὰν ἐπεί νου διαδεξάμενοι αἵρεσιν πράττοντες ἦσαν, τῇ τ σφῶν προπάτορος μεθόδῳ τῆς νόσου μεταδιδόντες τὸν ἐν ἐκείνοις ἐγκεκρυμμένον ἰόν· ὡς ἂν οἷοί τι ὄντες τοῖς δεχομένοις, κἂν ὁποῖοί τινες ὄντες τὴν μοχθηρίαν, ἐς ὕστερον ἁλόντες, ἀπώσθησαν ὥσπερ οὖν καὶ Σίμων αὐτὸς, πρὸς τοῦ θείου καταφωραθείς Πέτρου, τῇ τῶν χειρῶν ἐπιθέσει τὸ Πνεῦμα κατάγοντος, ὤνιον χρημάτων τὴν χάριν ἡγούμενος, ἀπη λέγχθη μηδὲν ὤν· κἀντεῦθεν ζήλῳ πρωθείς, κατά τε τῶν ἀποστόλων καὶ τοῦ δόγματος καθωπλίζετο. Τοῦ δὲ θείου κηρύγματος πυρὸς δίκην ἀνὰ πᾶσαν ἤδη τὴν γῆν ἕρποντος, Κανδάκης ὁ τῆς βασιλίσσης Αἰθιόπων δυνάστης· κατά τι γὰρ πάτριον ἔθος ὑπὸ γυναικὸς τὸ ἔθνος ἐβασιλεύετο· θείᾳ τινὶ οἰκονομία ἀπαρχὴ τῶν ἐξ ἐθνῶν προσιόντων Χριστῷ γίνεται δι᾽ ἐπιφανείας γὰρ Φιλίππῳ τὴν ὁδὸν διιόντι προς
καὶ ἥκιστα πείθεσθαι εἶχον, ἐκείνοις
ὁμόφρονα καθεστάναι, ἀκριβῶς γε εἰδότες, ὡς ἀντιβαίνων ἦν, καὶ πῦρ ἄντικρυς πνέων κατὰ τῆς
Ἐκκλησίας· ὥστ᾽ εἰ μὴ Βαρνάβας· ἐπίσημος δὲ οὗτος τῷ τῶν οἱ κατειλεγμένος χορῷ· συνίστα, λόγοις
ἀληθῆ γε εἶναι τὰ κατ᾿ αὐτὸν πείθων, καὶ ὅσα ἑώρα
πράττοντα διαμαρτυρόμενος, κἂν κενὸς ἀπηλλάγη.
Νυνὶ δὲ καὶ εἰσδέχεται· καὶ τὰ ἴσα πράττων ἦν τοῖς
ἐν Ἱεροσολύμοις διαλεγόμενος, καὶ πείθων τὸν
Χριστὸν ἀληθῆ Θεὸν εἶναι. Τῶν δ᾽ Ἑλληνιστῶν ἀν
τικαθισταμένων αὐτῷ, καὶ κτεῖναι μελέτην δε
ποιουμένων τὸν ἄνδρα, τῆς ἀπὸ τῶν μαθητῶν προμηθείας τυχών, κατάγεται εἰς Καισάρειαν· εἶτα εἰς
Ταρσόν ἀναπέμπεται, τὴν Ἐκκλησίαν ἐπαύξων
Χριστοῦ, καὶ προστιθεὶς ἀεὶ τοὺς πιστεύοντας.
muro eum in sports demiserunt. Qui cum Hiero- ποντό τε
solyma pervenisset, periculumque, ut ei cum discipulis convenire liceret, fecisset, fraudulenter
eum illi agere credentes aversabantur, neque persuaderi poterant, eadem eum cum ipsis sentire,
Certo quippe sciebant, quam adversus illos fuerit,
qui veluti ignem prorsus contra Ecclesias spirarit.
Ao nisi Barnabas, clarus in septuaginta illorum
ascripto ordine vir, oratione sua, vera esse, quæ
ille præ se ferret, confirmasset, et quæ illum facientem vidisset, testificatus esset, re infecta abiis.
set. Itaque Barnabæ suasu admittitur: qui deinde,
eadem quæ alii faciens, Hierosolymis disputabat,
argumentisque Christum verum Deum esse confirmabat. Cæterum cum Helleniste ei adversarentur,
cedemque homini molirentur, discipulorum pro- 'Αλλὰ ταῦτα μὲν ὕστερον.
videntia Cæsaream deducitur. Inde porro Tarsum mittitur, Christi Ecclesiam adaugens, et aliquos illi
credentes semper adjiciens. Sed de his postea.
CAPUT VI.
De Philippo uno ex septem diaconis, el de Simone
Mago. Item de Candace dynasta reginæ Æthiopum.
Item de miraculis divi Petri. Prætrea de Cornelio
centurione, et eis qui ex ethnicis animum applicuerint Christo. Et ut Antiochiæ Burnubus et
Paulus primi fideles ipsos Christianos cognominaverint.
Persecutione in primis contra Stephanum excitata, Philippus ex his unus, qui cum Stephano ad
diaconatum erant electi, per dispersionem eam in
Samaria erat, edendorum miraculoruin vi oppido
quam pollens. Siquidem tantum ab ea virtute valuit, ut et Simoni arti suæ nuntium remittere per
suaserit, qui magicis præstigiis longo tempore populum seduxerat. Usque adeo enim imposturis et
incantamentis humine 138 ceperat, et tam colebrem ea ætate magica arte famam consecutus fuerat, ut Simonem illi magnam virtutem Dei esse
arbitrarentur. Is igitur Simon talis cum esset, mirificis tamen Philippi rebus, quas supra opinionem
fdemque hominum edebat, consternatus, bapt:-
smum una cum reliqua Samaria subit, et verboteaus professionem et fidem in Christum egregie
simulat: id quod et alii, qui abominandam ejus
sectam erant complexi faciebant, fraude et
dolo auctoris sui venenum pestiferum in ipsis occultatum, quoad possent, eis qui id suscipiebant,
communicautes: qui lamen postea, cum malitia
perversitasque eorum deprehensa esset, merito
sunt rejecti. Quemadmodum et Simon iste a divo
Petro, qui impositione manuum Spiritum contribuebat, manifesto deprehensus est gratiam eum
venalem esse arbitrari: eoque nomine, ut nullius
rei homo reprobatus atque repulsus est. Itaque ille
æmulatione percitus contra apostolos eorumque
doctrinam se armavit. Porro, cum divina prædicatio instar incendii per omnem jam serperet terram, Candaces, satrapa Ethiopum regina (patrio
Περὶ Φιλίππου ἑνὸς τῶν ἑπτὰ διακόνων· καὶ
τοῦ μάγου Σίμωνος· ἔτι τε Κανδάκου τοῦ
δυνάστου τῆς βασιλίσσης Αἰθιόπων· καὶ
τῶν τοῦ θείου Πέτρου τεράτων· περί τε
Κορνηλίου τοῦ ἑκαντοντάρχου, καὶ τῶν ἐξ
ἐθνῶν προσελθόντων Χριστῷ· καὶ ὡς ἐν
Αντιοχεία Βαρνάβας καὶ Παῦλος πρῶτοι
τοὺς πιστοὺς Χριστιανούς κατωνόμασαν.
Τότε δὲ τοῦ κατὰ Στέφανον διωγμοῦ γενομένου,
Φίλιππος εἷς τῶν ἅμα Στεφάνῳ εἰς τὴν διακονίαν
προχειρισθέντων ἐν τοῖς διασπαρεῖσι γενόμενος,
Σαμαρεία προσίσχει, θείων τεραστίων πεπλούτη
κὼς δύναμιν. Τοσοῦτον δ᾽ ἦν ἐκείνῳ τὸ περιστὸν
τῆς δύναμεως, ὡς καὶ Σίμωνος ἀποστῆναι πεῖσαι,
μαγείαις ἐκ πολλοῦ ἐξιστῶντος τὸ ἔθνος. Ἐπὶ τόσον
γὰρ ταῖς γοητείαις ἐκεῖνο χειρώσασθαι, καὶ διαβόη
τον ταῖς ἐξαπάταις κατ᾽ ἐκεῖνο εἶναι καιροῦ, ὥστε
ἐκείνους τὸν Σιμωνα τὴν μεγάλην ἡγεῖσθαι δύναμιν
τοῦ Θεοῦ. Σίμων δ᾽ οὖν ὅμως, καίπερ τοιοῦτος ὤν,
τοῖς παραδόξοις τῶν ὑπὸ Φιλίππου γενομένων και
ταπλαγείς, ὑπέρχεται καὶ οὗτος τὸ βάπτισμα συν
τῇ λοιπῇ Σαμαρεία, καὶ μέχρι λόγου τὴν εἰς Χριστὸν
πίστιν καθυπεκρίνετο· ὃ καὶ οἱ τὴν μυσαρὰν ἐπεί·
νου διαδεξάμενοι αἵρεσιν πράττοντες ἦσαν, τῇ τ
σφῶν προπάτορος μεθόδῳ τῆς νόσου μεταδιδόντες
τὸν ἐν ἐκείνοις ἐγκεκρυμμένον ἰόν· ὡς ἂν οἷοί τι
ὄντες τοῖς δεχομένοις, κἂν ὁποῖοί τινες ὄντες τὴν
μοχθηρίαν, ἐς ὕστερον ἁλόντες, ἀπώσθησαν ὥσπερ
οὖν καὶ Σίμων αὐτὸς, πρὸς τοῦ θείου καταφωραθείς
Πέτρου, τῇ τῶν χειρῶν ἐπιθέσει τὸ Πνεῦμα κατάγον
τος, ὤνιον χρημάτων τὴν χάριν ἡγούμενος, ἀπηλέγχθη μηδὲν ὤν· κἀντεῦθεν ζήλῳ πρωθείς, κατά
τε τῶν ἀποστόλων καὶ τοῦ δόγματος καθωπλίζετο.
Τοῦ δὲ θείου κηρύγματος πυρὸς δίκην ἀνὰ πᾶσαν
ἤδη τὴν γῆν ἕρποντος, Κανδάκης ὁ τῆς βασιλίσσης
Αἰθιόπων δυνάστης· κατά τι γὰρ πάτριον ἔθος ὑπὸ
γυναικὸς τὸ ἔθνος ἐβασιλεύετο· θείᾳ τινὶ οἰκονομία
ἀπαρχὴ τῶν ἐξ ἐθνῶν προσιόντων Χριστῷ γίνεται
δι᾽ ἐπιφανείας γὰρ Φιλίππῳ τὴν ὁδὸν διιόντι προς·
Omnes qui quoquo modo adulterant veritatem, et præconium Ecclesiæ lædunt Simonis Samaritani magi discipuli et successores sunt.
col. 769–770page 111 of 392
PG 145:769κολληθεὶς, καὶ διὰ μιᾶς ῥήσεως Ἡσαίου τοῦ προ φήτου τὰ ὄργια τοῦ καθ᾽ ἡμᾶς λόγου μυηθείς, καὶ τὸ βάπτισμα εἰσδεξάμενος, ἐπεὶ πρὸς τὴν πάτριον τῆν ἐπαλινόστει, τοῖς ἐν Αἰθιοπίᾳ πρῶτος τὴν κατὰ τὸν Θεόν τε καὶ τὸν Σωτῆρα γνῶσιν εὐηγγελίζετο. Κἀκεῖνο τὸ τῆς προφητείας ἔργῳ πληρῶν ἦν δι' αὐτ τοῦ, τὸ, Αἰθιοπία προφθάσει χεῖρα αὐτῆς τῷ Θεῷ· ἐπὶ τούτοις τὰ κατὰ τὸν Παῦλον, ὡς μικρὸν ἄνω θεν διελάβομεν, ἐτελεῖτο. Πέτρος δὲ εἰς Λύδδαν καὶ τὸν Ασσάρωνα ἥκει· καὶ ῥήματι τὸν κλινοπετῆ Αἰνέαν ἐπὶ λη' ἔτεσιν ἐξιᾶσαι. Ἐν δὲ Ἰόππῃ γενόμενος, περιστάντων αὐτὸν πενήτων τε καὶ ὅσαι χηρεία συνέζων, ὑπὲρ τῆς θανούσης ἱκέτευον Ταβηθᾶς, ἱμάτια καὶ ἄλλ᾽ ἄττα ὅσα γε εὖ ποιοῦσα ἡ Δορκάς ἐδίδου, ἐπιδεικνύμενοι· καὶ τὴν μὲν θᾶττον ἢ λόγος ἀνιστα· τὸ δὲ πλῆθος ἅπαν τῷ σωτηρίῳ ὑπῆγε λουτρῷ. Ἐκεῖθεν εἰς Καισάρειαν τὰ κατὰ τὸν ἑκατοντάρχην” Κορνήλιον ἔπραττε, τὴν ἐκ τεσσάρων ὀθόνην άνω θεν καθιεμένην ἑωρακώς. Καὶ δῆτα Κορνηλίῳ καὶ τοῖς περὶ ἐκεῖνον διομιλουμένῳ, ἀθρόον ἡ τοῦ Πνεύματος χάρις ἐφίπτατο· καὶ τῇ τῶν γλωσσῶν ποικιλίᾳ ἡ χάρις ἀριδήλως ἐφαίνετο, Τούτων δ' οὕτω παρὰ δόξαν γεγενημένων, καὶ τὸ διὰ τοῦ ὕδα τος θεῖον ἡκολούθει λουτρόν· κἂν οἱ ἐκ περιτομῆς, μὴ τὴν χάριν συνιέντες, ἐν Ἱεροσολύμοις Πέτρῳ παλινοστήσαντι, περιοργεῖς ἦσαν, ἀλῶν καὶ μυ στηρίων κεκοινωνηκότι ἀνδράσι περιβεβλημένοις ἀκροβυστίαν· οἷς μαθοῦσι τὴν πράξιν, ἡσυχάζειν ἦν, ἐκπεπληγμένοις ὡς ἄρα γε Θεὸς καὶ τοῖς ἔθνεσι τὴν μετάνοιαν ἔδωκεν εἰς ζωήν. Οι γε μήν διασπαρέντες ἔν τε Φοινίκῃ καὶ Κύπρῳ καὶ ᾿Αντιοχείᾳ, μόσ νοις Ἰουδαίοις ἐκήρυττον τὰ τῆς πίστεως· Κύπριοι δέ τινες καὶ Κυρηναῖοι ἐν Ἀντιοχεία γενόμενοι, χειρὸς αὐτῶν θείας ἀντιλαμβανομένης, πολύ τι πλῆ θος Ελληνιστῶν καὶ ἀριθμοῦ κρεῖττον ἡγάγοντο· ὃ τῇ ἐν Ἱερουσαλὴμ Ἐκκλησίᾳ δῆλον γενόμενον, Βαρ νάβαν στέλλειν ἄχρι δὴ καὶ ᾿Αντιοχείας ἤπειγεν, ὃς δὴ χάριτος θείας ἔμπλεως, ἦν. Καὶ δὴ ἐκ Ταρσοῦ τὸν Παῦλον ἀναζητήσας, ἄμφω τῇ ᾿Αντιοχεία προσβάλλουσιν· ἄπειρά τε προσήγαγον τῷ Χριστῷ πλήθη, ἐπ᾿ ἐνιαυτοῦ τὰς διδασκαλίας ποιούμενοι· κἀκεῖσε τοὺς μαθητὲς Χριστιανούς καλεῖσθαι πρώτως θεω σπίζουσι. Καὶ "Αγαβος μὲν εἷς τῶν συνόντων αὐτοῖς προφητῶν τὸν ἐσόμενον λιμὸν προεμήνυε. Παῦλος δὲ αὖ καὶ βαρνίβας τῇ τῶν ἀδελφῶν διακονίᾳ ἐξυπηρετησόμενοι διὰ τὸν εἰσκωμάσαντα λιμὸν ἅπαντα. τοῦ παρεπέμποντο.
ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. II.
κολληθεὶς, καὶ διὰ μιᾶς ῥήσεως Ἡσαίου τοῦ προ- quippe more gens ea a muliere regebatur), divina
φήτου τὰ ὄργια τοῦ καθ᾽ ἡμᾶς λόγου μυηθείς, καὶ
τὸ βάπτισμα εἰσδεξάμενος, ἐπεὶ πρὸς τὴν πάτριον
τῆν ἐπαλινόστει, τοῖς ἐν Αἰθιοπίᾳ πρῶτος τὴν κατὰ
τὸν Θεόν τε καὶ τὸν Σωτῆρα γνῶσιν εὐηγγελίζετο.
Κἀκεῖνο τὸ τῆς προφητείας ἔργῳ πληρῶν ἦν δι' αὐτ
τοῦ, τὸ, Αἰθιοπία προφθάσει χεῖρα αὐτῆς τῷ
Θεῷ· ἐπὶ τούτοις τὰ κατὰ τὸν Παῦλον, ὡς μικρὸν ἄνω -
θεν διελάβομεν, ἐτελεῖτο. Πέτρος δὲ εἰς Λύδδαν καὶ τὸν
Ασσάρωνα ἥκει· καὶ ῥήματι τὸν κλινοπετῆ Αἰνέαν
ἐπὶ λη' ἔτεσιν ἐξιᾶσαι. Ἐν δὲ Ἰόππῃ γενόμενος,
περιστάντων αὐτὸν πενήτων τε καὶ ὅσαι χηρεία
συνέζων, ὑπὲρ τῆς θανούσης ἱκέτευον Ταβηθᾶς,
ἱμάτια καὶ ἄλλ᾽ ἄττα ὅσα γε εὖ ποιοῦσα ἡ Δορκάς
ἐδίδου, ἐπιδεικνύμενοι· καὶ τὴν μὲν θᾶττον ἢ λόγος
ἀνιστα· τὸ δὲ πλῆθος ἅπαν τῷ σωτηρίῳ ὑπῆγε λουτρῷ.
Ἐκεῖθεν εἰς Καισάρειαν τὰ κατὰ τὸν ἑκατοντάρχην”
Κορνήλιον ἔπραττε, τὴν ἐκ τεσσάρων ὀθόνην άνωθεν καθιεμένην ἑωρακώς. Καὶ δῆτα Κορνηλίῳ καὶ
τοῖς περὶ ἐκεῖνον διομιλουμένῳ, ἀθρόον ἡ τοῦ
Πνεύματος χάρις ἐφίπτατο· καὶ τῇ τῶν γλωσσῶν
ποικιλίᾳ ἡ χάρις ἀριδήλως ἐφαίνετο, Τούτων δ'
οὕτω παρὰ δόξαν γεγενημένων, καὶ τὸ διὰ τοῦ ὕδα
τος θεῖον ἡκολούθει λουτρόν· κἂν οἱ ἐκ περιτομῆς,
μὴ τὴν χάριν συνιέντες, ἐν Ἱεροσολύμοις Πέτρῳ
παλινοστήσαντι, περιοργεῖς ἦσαν, ἀλῶν καὶ μυ
στηρίων κεκοινωνηκότι ἀνδράσι περιβεβλημένοις
ἀκροβυστίαν· οἷς μαθοῦσι τὴν πράξιν, ἡσυχάζειν
ἦν, ἐκπεπληγμένοις ὡς ἄρα γε Θεὸς καὶ τοῖς ἔθνεσι
τὴν μετάνοιαν ἔδωκεν εἰς ζωήν. Οι γε μήν διασπα
ρέντες ἔν τε Φοινίκῃ καὶ Κύπρῳ καὶ ᾿Αντιοχείᾳ, μόσ
νοις Ἰουδαίοις ἐκήρυττον τὰ τῆς πίστεως· Κύπριοι
δέ τινες καὶ Κυρηναῖοι ἐν Ἀντιοχεία γενόμενοι,
χειρὸς αὐτῶν θείας ἀντιλαμβανομένης, πολύ τι πλῆ
θος Ελληνιστῶν καὶ ἀριθμοῦ κρεῖττον ἡγάγοντο· ὃ
τῇ ἐν Ἱερουσαλὴμ Ἐκκλησίᾳ δῆλον γενόμενον, Βαρνάβαν στέλλειν ἄχρι δὴ καὶ ᾿Αντιοχείας ἤπειγεν, ὃς
δὴ χάριτος θείας ἔμπλεως, ἦν. Καὶ δὴ ἐκ Ταρσοῦ τὸν
Παῦλον ἀναζητήσας, ἄμφω τῇ ᾿Αντιοχεία προσβάλλουσιν· ἄπειρά τε προσήγαγον τῷ Χριστῷ πλήθη,
ἐπ᾿ ἐνιαυτοῦ τὰς διδασκαλίας ποιούμενοι· κἀκεῖσε
τοὺς μαθητὲς Χριστιανούς καλεῖσθαι πρώτως θεω
σπίζουσι. Καὶ "Αγαβος μὲν εἷς τῶν συνόντων αὐτοῖς
προφητῶν τὸν ἐσόμενον λιμὸν προεμήνυε. Παῦλος
δὲ αὖ καὶ βαρνίβας τῇ τῶν ἀδελφῶν διακονίᾳ ἐξυπηρετησόμενοι διὰ τὸν εἰσκωμάσαντα λιμὸν ἅπαντα.
τοῦ παρεπέμποντο.
dispositione, primitiæ ex gentibus in Christum credentibus fit. Cum enim in Philippum iter ex visione facientem incidisset, et per unicum Isaia
prophet oraculum, arcanis sacrorum nostrorum
mysteriis ab eo initiatus et baptizatus fuisset, in
patriam ipse suam reversus, primus in Ethiopia
hominibus Dei Servatorisque nostri cognitionem
læto attulit nuntio, Per quem prophetia illa reipsa
est adimpleta: Æthiopia præveniet manum suam
Deo Atque in iis quidem res Pauli, quas paulo
anle perstrinximus, consistebant. Petrus autem,
Lyddam et Assaronem veniens, Eneam triginta
octo annos lecto affixum verbo solo sanat ac restituit. Joppæ autem cum esset, cumque inopes et
viduæ circumstantes, pro defuncta Tabitha, vestes
aliasque res, quas eis Dorcas, pro eo atque debebat, dederat, ostendentes supplicarent: dicto oitius, illam quidem resuscitat, multitudinem autem
eam omnem sacro initiat lavacro. 148 Deinde
Cæsarea centurioni Cornelio officium suum præstat, cum linteum illud a quatuor partibus superne
demissum vidisset. Ita Cornelio, et qui cum eo
erant, per doctrinam initiatis omnibus, gratia Spi.
ritus sancti supervenit, et linguarum varietate
gratia ea manifesto apparet: quibus ab eum modum mirifice peractis, divinum deinde illi per
aquam consequuntur lavacrum. Enimvero Petro
revertenti, qui Hierosolymis ex circumcisione
erant, gratiam ipsam non satis intelligentes, maximopere succensebant, quod salem ac mensam arcanaque mysteria viris præputio obductis communicasset. Qui sane rem eam edocti statim conquievere, animis eorum admiratione consternatis, quod
Deus etiam gentibus pœnitentiam concesserit ad vitam. Qui vero passim dispersi erant in Phoenicia,
et Cypro, et Antiochia, fidem solis Judæis prædicabant. Cyprii tamen quidam, et Cyrenæi, Antiochiæ, divina eis opitulante manu, multitudinem
ingentem ex Hellenistis numeroque superiorem
ad fidem adduxerant. Quod cum Ecclesia Hieroselymitanæ innotuisset, Barnabam Antiochiam mittere properat: qui sane divina refertus gratia,
Tarsensi conquisito Paulo, cum eo Antiochiam
proficiscitur. Atque ibi anno toto docentes, innumerabilem ad Christum pertrahunt multitudinem,
ibique primum discipulos Christianos vocari debere sanciunt. Sedenim Agabus, unus ex his qui cum eis erant prophetis, famen futuram prædicit.
Paulus porro et Barnabas fratrum ministerio subservituri, propter famem ingruentem, passim in
loca omnia mittuntur.
Æthiopia præveniel manus ejus Deo, hoc est, filii Æthiopiæ current ad expandendum manus suas
in oratione coram Deo. (Psal. Lxv11, 32.)
Chapter VIICaput VII
col. 771–772page 112 of 392
PG 145:771ΚΕΦΑΛ. Ζ'. Τὰ ὑπὸ αὐγάρου ἐν ᾿Εδέσσῃ τῇ πόλει γενόμενα διὰ τοῦ ἀποστόλου Θαδδαίου, καὶ περὶ τῆς ἀχειροποιήτου εἰκόνος τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ. Εἰδέναι μέν τοι καὶ τοῦτο τῶν ἀναγκαίων ἐστὶν, ὡς ἡ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν θεότης καὶ παραδοξοποιός δύναμις ἁπανταχοῦ τῆς γῆς διαβρωμένη, πολλοὺς καὶ τῶν ἐξ ἀλλοδαπῆς ἐλπίδι νόσων ἀνιάτων θερα πείας ἠγάγετο· ἔνθεν τοι καὶ ὁ τοπάρχης Αὔγαρος, των ὑπὲρ Εὐφράτην ἐπισήμως δυναστεύων, πάθει ἀνιάτῳ καὶ οὗτος ἐκπιεζόμενος, ἐπεὶ τὸ Ἰησοῦ δια κούσειεν ὄνομα πολύ τι διαθέον τὴν γῆν, ἐμαρτύρει δὲ ἄρα καὶ τῇ φήμῃ τὰ πράγματα, ικέτης αὐτοῦ δι ἐπιστοχῆς ἐγένετο, τὴν τῆς νόσου ἀπαλλαγὴν ἀξιῶν. Ὁ δ' ήκειν μὴ ὑπακούσας, ἀντίγραφον δ' ὅμως οἰκείαις διασημήνας χερσιν, ἀποστέλλει, Δεῖν ἑαυτόν, διεξιών, όσα γε πρὸς τοῦ Πατρὸς ἐντέταλ μαι διανύσαντα, πρὸς αὐτὸν ἀνελθεῖν. Ηνίκα δ᾽ οὖν πρὸς ἐκεῖνον στείλασθαί μοι γένοιτο τὴν πορείαν, ἕνα το τῶν ἐμῶν ἀπαδῶν ἐπιπέμψω, Θαδδαῖον ὄνομα· ὃς καὶ τὸ σὸν ἰασάμενος πάθος, καὶ ζωῆς μείζονος σοῖς τε καὶ τοῖς σὺν σοὶ γένηται χορηγός. Καὶ τοίνυν μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν καὶ εἰς οὐρανούς ἄνοδον Θωμᾶς ὁ τῶν δώδεκα εἷς, θείᾳ τινὶ κινήσει Θαδδαῖον, εἴς δὲ τῶν ο' οὗτος ἀνεγνωρίζετο, τῇ Ἐδέσσῃ κήρυκα πέμπει καὶ εὐαγγελιστὴν, ὡς ἄν γε δι' αὐτοῦ, πέρας τὰ κατὰ Χριστὸν ἅπαντα σχοίη. Καὶ δὴ Θαδδαῖος ἐκεῖσε γενόμενος, παρά τινι Τωβία εἰσοικισθείς, πᾶσαν νόσον ἰώμενος ἦν. "Ο δὴ ἐνωτ σάμενος Αὔγαρος, καὶ ἐν μνήμῃ τῶν ἀπεσταλμένων τῷ Ἰησοῦ γενόμενος, εὐθὺς αὐτὸν μεταστέλλεται. Καὶ δὴ τὰς ὄψεις αὐτῷ προσβαλών, καὶ τῇ ἐκεῖθεν ἀστραπτούση αἴγλῃ καταπλαγείς, πεσὼν ἐνώπιον τῶν ὑπερεχόντων αὐτῷ, τὴν προσκύνησιν τῷ θαό δαίῳ ἀπένειμε, καὶ ἀκριβῶς ἀνηρεύνα, εἰ τοῦ γρά ψαντος Ἰησοῦ τὴν ἐπιστολήν ἐστι μαθητής. Τὸν δὲ φάναι, ἐκείνου τε εἶναι, καὶ δι' αὐτό γε ήκειν τῇ πίστει τὰ πιστὰ δοῦναι. Καὶ εἴγε τοῖς προτέροις ἐμμένοι, μείζονά τε ἰδεῖν, καὶ τὰ τῆς καρδίας αἰδή ματα ἐντελῆ καθεστῶτα. Ὁ δὲ, «Οὕτω πιστεύω, φησίν, ὡς καὶ δύναμιν ἀναλαβέσθαι αἱρεῖσθαι, κα κατὰ τῶν σταυρωσάντων ἐκεῖνον, πόλεμον ἀνεγερεῖν, εἰ μὴ δέος ἦν ἐκ Ῥωμαίων, ἡμῶν ἐκείνοις τὸν αὐχένα κλινάντων.». Ὁ δὲ Θαδδαίος, Ὁ Κύριος ἡμῶν, φησίν, Ἰησοῦς οὐκ ἐπιδεής ἐστιν ἀνθρωπίνης χειρός· τὸ θέλημα τοῦ ἰδίου Πατρὸς ἐκπληρώσας, πρὸς αὐτὸν ἀνελήφθη.» Αὔγαρος δὲ, «᾿Αλλ᾽ ἐγώ, φησίν, αὐτῷ τε τὰ τῆς πίστεως ἀπεδόμην, καὶ τῷ αὐτοῦ Πατρί.» «Καὶ εἰ τοῦτο, ἐπάγει Θαδδαῖος, ἰδοὺ ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ Χριστοῦ τὴν ἐμὴν χεῖρά σοι ἐπιτίθημι.» "Αμα δὲ τῇ ἀφῇ καὶ ἡ νόσος δραπετεύουσα ἦν. Καὶ αὐτὸς ἀκαρεὶ ὥσπερ ἦν πρὸ τῆς νόσου ἀνεγνωρίζετο. Οὐκ αὐτὸς δὲ μόνος, ἀλλὰ καὶ Αὖδος ὁ παῖς, νόσῳ καὶ αὐτὸς τοὺς πόδας ἀλγῶν. Πολλοὶ δὲ καὶ ἄλλοι τῶν τῆς πόλεως νόσοις ποικίλαις παλαίοντες, εὐχῇ τε ἅμα καὶ τῇ ἀφῇ θάττον τῶν
Ea
148 CAPUT VII.
ab Abgaro, in civitate Edessa, per apostolum
quæ
Thaddæum sunt acta: et de imagine Servatoris
Christi, nulla manu interveniente, picta.
Opera pretium quoque ut sciatur, illud est,
quod Servatoris nostri divinitas et operum supra
fidem el opinionem omnium effectrix virtus, per
terram universam decantata, multos quoque ex
longinquissimis regionibus sanationis incurabilium morborum spe permoverit. Unde toparcha
Abgarus ditionem suam ultra Euphratem cum
laude administrans, eo quod incurabili torqueretur morbo, cum nomen Jesu celebre per terram inorebrescens audisset (testificabatur nimirum fumæ
et res ipsa), supplex ei per epistolam fit, liberationem a morbo eo rogans. Ille vero ad eum quidem
venire supersedit, per epistolam tamen manibus
suis scriptam ei respondit: oportere se, commemorans, cum quæ ei a Patre imperata essent perfecisset, ad eum reverti. Profectione vero ea confecta, ex sectatoribus suis unum, Thaddæum nomine, ad illum missurum, qui cum morbum illum
sanaturus, tum vitæ sibi suisque melioris adminiater futurus esset. Itaque post ressurrectionem a
mortuis, et ascensionem in cœlos, Thomas ex duodecim unus, divino quodam motu, Thaddæum,
qui ex septuaginta illis esse cognitus est, ad Edessam præconem et Evangelistam mittit, ut per eum
quæ Christus promiserat, omnia exitum suum
consequerentur. Atque ibi Thaddaeus cum esset.
Tobiæ cujusdam hospitio exceptus, omnem curabat gritudinem. Quod ubi audivisset Abgarus,
quæ ei a Jesu per epistolam scripta fuerant, in
memoriam revocans, statim illum accersit: cujus
cum faciem conspexisset, et ad splendorem inde
emicanlis lucis obstupuisset, in conspectu primariorum circa se virorum procidens, adorationis reverentiam Thaddæo præstat, diligenterque, an
ejus qui epistolam ad se misisset Jesu, discipulus
esset, inquirit. Tum ille ejus se esse dicit, proptereaque venire, ut fidei fide digna præstaret. Quod
si in priore perseveraret sententia et fide, majora
eum visurum, et optata cordis ejus ad debitum flnem suum perventura. Abgarus vero, «Ea est, inquit, fides et persuasio mea, ut etiam non dubitarom, exercitu coacto, contra eos qui illum in crucem egerunt, bellum suscipere: nisi a Romanis,
quibus colla ipsi submittimus metus et periculum immineret.» Thaddeus vero, «Dominus noster
Jesus, inquit, 444 manu et auxilio humano non indiget, qui voluntate Patris sui completa, ad ipsum
est reversus. Abgarus rursum, «Sed ego, ait,
ipsi Patrique ejus, quæ fidei sunt, rependerem.»
«Si hoc ita est, infert Thaddeus, en tibi in nomine Jesu Christi manum meam impono.» Simulque cum attactu et morbus profugiens evanescit,
Τὰ ὑπὸ αὐγάρου ἐν ᾿Εδέσσῃ τῇ πόλει γενόμενα
διὰ τοῦ ἀποστόλου Θαδδαίου, καὶ περὶ τῆς
ἀχειροποιήτου εἰκόνος τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ.
Εἰδέναι μέν τοι καὶ τοῦτο τῶν ἀναγκαίων ἐστὶν,
ὡς ἡ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν θεότης καὶ παραδοξοποιός
δύναμις ἁπανταχοῦ τῆς γῆς διαβρωμένη, πολλοὺς
καὶ τῶν ἐξ ἀλλοδαπῆς ἐλπίδι νόσων ἀνιάτων θερα
πείας ἠγάγετο· ἔνθεν τοι καὶ ὁ τοπάρχης Αὔγαρος,
των ὑπὲρ Εὐφράτην ἐπισήμως δυναστεύων, πάθει
ἀνιάτῳ καὶ οὗτος ἐκπιεζόμενος, ἐπεὶ τὸ Ἰησοῦ δια
κούσειεν ὄνομα πολύ τι διαθέον τὴν γῆν, ἐμαρτύρει
δὲ ἄρα καὶ τῇ φήμῃ τὰ πράγματα, ικέτης αὐτοῦ δι
ἐπιστοχῆς ἐγένετο, τὴν τῆς νόσου ἀπαλλαγὴν ἀξιῶν.
Ὁ δ' ήκειν μὴ ὑπακούσας, ἀντίγραφον δ' ὅμως
οἰκείαις διασημήνας χερσιν, ἀποστέλλει, Δεῖν ἑαυτόν,
διεξιών, όσα γε πρὸς τοῦ Πατρὸς ἐντέταλ μαι δια
νύσαντα, πρὸς αὐτὸν ἀνελθεῖν. Ηνίκα δ᾽ οὖν πρὸς
ἐκεῖνον στείλασθαί μοι γένοιτο τὴν πορείαν, ἕνα το
τῶν ἐμῶν ἀπαδῶν ἐπιπέμψω, Θαδδαῖον ὄνομα· ὃς
καὶ τὸ σὸν ἰασάμενος πάθος, καὶ ζωῆς μείζονος σοῖς
τε καὶ τοῖς σὺν σοὶ γένηται χορηγός. Καὶ τοίνυν
μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν καὶ εἰς οὐρανούς
ἄνοδον Θωμᾶς ὁ τῶν δώδεκα εἷς, θείᾳ τινὶ κινήσει
Θαδδαῖον, εἴς δὲ τῶν ο' οὗτος ἀνεγνωρίζετο, τῇ
Ἐδέσσῃ κήρυκα πέμπει καὶ εὐαγγελιστὴν, ὡς ἄν γε
δι' αὐτοῦ, πέρας τὰ κατὰ Χριστὸν ἅπαντα σχοίη.
Καὶ δὴ Θαδδαῖος ἐκεῖσε γενόμενος, παρά τινι Τωβία
εἰσοικισθείς, πᾶσαν νόσον ἰώμενος ἦν. "Ο δὴ ἐνωτ:·
σάμενος Αὔγαρος, καὶ ἐν μνήμῃ τῶν ἀπεσταλμένων
τῷ Ἰησοῦ γενόμενος, εὐθὺς αὐτὸν μεταστέλλεται.
Καὶ δὴ τὰς ὄψεις αὐτῷ προσβαλών, καὶ τῇ ἐκεῖθεν
ἀστραπτούση αἴγλῃ καταπλαγείς, πεσὼν ἐνώπιον
τῶν ὑπερεχόντων αὐτῷ, τὴν προσκύνησιν τῷ θαόδαίῳ ἀπένειμε, καὶ ἀκριβῶς ἀνηρεύνα, εἰ τοῦ γρά
ψαντος Ἰησοῦ τὴν ἐπιστολήν ἐστι μαθητής. Τὸν δὲ
φάναι, ἐκείνου τε εἶναι, καὶ δι' αὐτό γε ήκειν τῇ
πίστει τὰ πιστὰ δοῦναι. Καὶ εἴγε τοῖς προτέροις
ἐμμένοι, μείζονά τε ἰδεῖν, καὶ τὰ τῆς καρδίας αἰδή
ματα ἐντελῆ καθεστῶτα. Ὁ δὲ, «Οὕτω πιστεύω,
φησίν, ὡς καὶ δύναμιν ἀναλαβέσθαι αἱρεῖσθαι, κα
κατὰ τῶν σταυρωσάντων ἐκεῖνον, πόλεμον ἀνεγε:
ρειν, εἰ μὴ δέος ἦν ἐκ Ῥωμαίων, ἡμῶν ἐκείνοις τὸν
αὐχένα κλινάντων.». Ὁ δὲ Θαδδαίος, Ὁ Κύριος
ἡμῶν, φησίν, Ἰησοῦς οὐκ ἐπιδεής ἐστιν ἀνθρωπίνης
χειρός· τὸ θέλημα τοῦ ἰδίου Πατρὸς ἐκπληρώσας,
πρὸς αὐτὸν ἀνελήφθη.» Αὔγαρος δὲ, «᾿Αλλ᾽ ἐγώ,
φησίν, αὐτῷ τε τὰ τῆς πίστεως ἀπεδόμην, καὶ τῷ
αὐτοῦ Πατρί.» «Καὶ εἰ τοῦτο, ἐπάγει Θαδδαῖος,
ἰδοὺ ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ Χριστοῦ τὴν ἐμὴν χεῖρά
σοι ἐπιτίθημι.» "Αμα δὲ τῇ ἀφῇ καὶ ἡ νόσος δρα
πετεύουσα ἦν. Καὶ αὐτὸς ἀκαρεὶ ὥσπερ ἦν πρὸ τῆς
νόσου ἀνεγνωρίζετο. Οὐκ αὐτὸς δὲ μόνος, ἀλλὰ καὶ
Αὖδος ὁ παῖς, νόσῳ καὶ αὐτὸς τοὺς πόδας ἀλγῶν.
Πολλοὶ δὲ καὶ ἄλλοι τῶν τῆς πόλεως νόσοις ποικίλαις
παλαίοντες, εὐχῇ τε ἅμα καὶ τῇ ἀφῇ θάττον τῶν
Hagiographum hoc. (Euseb. lib, 1, cap. 13).
Est hoc summissionis Orientalium populorum Græcorum et Ruthenorum.
col. 773–774page 113 of 392
PG 145:773δυσχερῶν ἀπαλλάττοντο. Ἐπὶ δὲ τούτοις τὴν πόλιν ἅπασαν ἐκκλησιασας, τὴν κατὰ τὸν Σωτήρα Χριστὸν οἰκονομίαν ἅπασαν ὁ ἀπόστολος διεξῄει· τὰ τελεώτερα δὲ τούτοις μυήσας, τοῦ τε θείου καταξιώσας γουτροῦ, ἱερέας τε καταστησάμενος οὕς γε χρεών ἦν, καὶ τἄλλα πάντα καλῶς διαθέμενος, πᾶσαν ἐκείνην ἀφιέρωσε τῷ Θεῷ. Χρημάτων δ᾽ ἐντεῦθεν διὰ ταῦτα τῷ ἀποστόλῳ πρὸς Αὐγάρου κομιζομένων, ἀπείπατο δέξασθαι, «Εἰ τὰ ἡμέτερα, εἰπὼν, κατελείψαμεν, πῶς ληψόμεθα τὰ ἀλλότρια; Ἢ γε μὴν τοῦ Αὐγάρου ἐπιστολὴ πρὸς Χρίστον, ἢν δι' ᾿Ανανίου ταχυδρόμου καὶ κούρσωρος ἔξαπέστειλεν, ὡς ἐν τύπῳ διαλαβείν, τάδε λέξεσιν αὐταῖς περιεῖχε Περὶ σοῦ καὶ τῶν σῶν ἰάσεων ἀκηκοώς, ὡς φαρ μάκων ἄνευ καὶ βοτανῶν, λόγῳ δὲ μόνῳ τυφλοῖς μὲν τὸ βλέπειν, χωλοῖς δὲ τὸ περιπατεῖν, λεπροῖς δὲ τὴν κάθαρσιν, καὶ τοῖς μακραῖς νόσοις πιεζομένοις κατάλληλον τὴν ἰατρείαν ἀμισθὶ καὶ ταῦτα παρέχεις, καὶ ἄλλα πολλὰ μείζω καὶ ὑπερτέρας ἢ καθ᾿ ἡμᾶς δυνάμεως, ἔργα ποιεῖς, κατὰ νοῦν ἐθέμην, θάτερον τῶν δύο εἶναί σε λογίζεσθαι· ἢ ὅτι σὺ εἶ ὁ Θεὸς, καὶ λιπὼν τοὺς οὐρανοὺς ἐπεχωρίασας πρὸς ἡμᾶς· ἢ Γιὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, τοιαῦτα παράδοξα ἐργαζόμενος, δι᾽ ἃ τοι καὶ γράψας, δέομαί σου σκυλῆναι πρός με, καὶ τοῦ πάλαι με πιέζοντος ἀπαλλάττειν πάθους. Πέπεισμαι δὲ ὅτι καὶ Ἰουδαῖοι πονήρως πρὸς σὲ διακείμενοι, οὐ καλὰ περὶ σοῦ φρονοῦσιν· ἐμοὶ δ᾽ ἔστι πόλις, μικρά τε καὶ ἄσημος· πλὴν καὶ ἀμφο τέροις ἀρκέσει.» Επεὶ δὲ ὁ Αὔγαρος γράφων ἥκιστα εἶχε πείθειν, ἀπέγνω γὰρ τὴν Ἰησοῦ παρουσίαν τῇ ἀντεπιστολῇ, λοιπὸν ἐν ἀμηχάνῳ καθεστώς, τῷ πρὸς Χριστὸν δ᾽ ὅμως βεβλημένος πόθῳ, γράφειν εὖ εἰδότα ἄνδρα διέπεμπε· καὶ τὸν τοῦ προσώπου τύπον ἀκριβῶς γράφειν ἐπέταττε, καὶ αὐτῷ ἐκεῖνο τὸ εἶδος ἀντὶ τοῦ ποθουμένου κομίζειν. Καὶ ὁ μὲν ἧκε, καὶ στὰς ἐπὶ μετεώρου, γράφειν ὡς εἰκὸς ἐπε χείρει· ἐπεὶ δ' οὐκ ἐφικνεῖτο τοῦ ἔργου. ἐμποδὼν καθισταμένης ἐκείνῳ τῆς ἐκεῖθεν ἀστραπτούσης τῷ προσώπῳ θείας αἴγλης καὶ χάριτος, τὸ δρώμενον γιούς, ὁ Σωτὴρ, ὕφασμα ἐκ λίνου πεποιημένον αἰτεῖ νιψάμενος δὲ καὶ τὴν ἰδίαν ὄψιν τῇ ἀθόνῃ ἀπομορξάμενος, τῷ Αὐγάρῳ ἀπέστειλε. Μόγος γε μὴν ἔχει, καὶ τὸν Περσῶν βασιλέα, εὐφυᾶ τὰς χεῖρας ζωγράφον διαπεμψάμενον, αὐτοῦ τε Χριστοῦ τὸ εἶδος καὶ τῆς αὐτὸν ὑπερφυῶς τετοκυίας ζέοντι πίστεως πόθῳ, ὅτι τάχιστα γράψαι καὶ ἀπολαβεῖν κτησάμενον. Ταῦτα δ᾽ ἐκ τῶν ἀνὰ τὴν Ἔδεσσαν τηνικαῦοα βασι λευομένην πόλιν γραμματοφυλακείων ἐλήφθη· δι μοσίοις γὰρ ἦσαν χάρταις ἐυπεριειλημμένα. Τὰ γὰρ κατὰ τὸν Αὔγαρον πραχθέντα βιβλία καὶ ταῦτα δὴ περιεῖχον, ἐκ τῆς Σύρων μεταληφθέντα γλώσσης καὶ προσηκόντως ἐνταῦθά μοι τέθεινται.
ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. II.
δυσχερῶν ἀπαλλάττοντο. Ἐπὶ δὲ τούτοις τὴν πόλιν et ipse brevi momento, qualis ante morbum fuerat,
ἅπασαν ἐκκλησιασας, τὴν κατὰ τὸν Σωτήρα Χριστὸν
οἰκονομίαν ἅπασαν ὁ ἀπόστολος διεξῄει· τὰ τελεώτερα δὲ τούτοις μυήσας, τοῦ τε θείου καταξιώσας
γουτροῦ, ἱερέας τε καταστησάμενος οὕς γε χρεών
ἦν, καὶ τἄλλα πάντα καλῶς διαθέμενος, πᾶσαν
ἐκείνην ἀφιέρωσε τῷ Θεῷ. Χρημάτων δ᾽ ἐντεῦθεν
διὰ ταῦτα τῷ ἀποστόλῳ πρὸς Αὐγάρου κομιζομένων,
ἀπείπατο δέξασθαι, «Εἰ τὰ ἡμέτερα, εἰπὼν, κατελείψαμεν, πῶς ληψόμεθα τὰ ἀλλότρια; Ἢ γε μὴν
τοῦ Αὐγάρου ἐπιστολὴ πρὸς Χρίστον, ἢν δι' ᾿Ανανίου
ταχυδρόμου καὶ κούρσωρος ἔξαπέστειλεν, ὡς ἐν
τύπῳ διαλαβείν, τάδε λέξεσιν αὐταῖς περιεῖχε
«
agnoscitur. Ac non ipse modo,verum etiam Audus
filius ejus, pedum morbo laborans, multique preterea alii civitatis ejus, variis conflictantes morbis,
oratione simul et attactu celeriter gravamine omni
liberantur. Post hæc, convocata ad concionem civitate omni, apostolus obitam salutis nostræ Servatori Christo functionem omnem exponit, perfeotioribus eos sacris imbuit, ad sacrum admittit lavacrum, sacerdotes, quos opus erat, creat, alia
omnia rite et ordine constituit, urbemque omnem
Deo consecrat. Cum vero ab Abgaro ad apostolum
deinde pecuniæ initterentur, accipere eas renuit:
Si enim, inquiens, nostra reliquimus, quomodo
accipiemus aliena? Porro Abgari epistola ad Chrislun, quam per Ananiam expeditum et celerem
cursorem misit, quoad crassiore modo concipi potuit, verbis suis hanc complexa est sententiam:
«Cum de te curationibusque tuis audirem, te sine
remediis et herbis, solo verbo, cæcis visum, olausis
pedes suos, leprosis corpus mundum, et qui diuturnis premuntur morbis congruentem valetudinem, et quidem gratuito præbere, aliaque multa
viribus nostris majora efficere opera, in mentem
mihi venit, alterum te duorum istorum esse arbitrari: vel Deum, qui cœlis relictis ad nos secesseris, vel saltem Dei Filium, res tantas supra fidem
et opinionem omnem gerentem. Itaque te hoo
scripto oro, ut laborem suscipias ad me accedendi,
meque, qui jam dudum affligit, inveterato morbo
liberes. Persuasum porro habeo, cum Judæi iniquo erga te sint animo, non optima eos de te capere consilia. Mihi vero civitas est modica quidem
nec admodum celebris, utrique tamen
strum percommoda. • Postquam autem Abgarus
scripto suo persuadere ei quod voluisset non potuit, desperato Jesu, propter responsum, adventu,
145 quid caperet consilii incertus, eo tamen quo
in Christum tenebatur desiderio perculsus, pictorem eximium ad eum misit, eique ut diligenter et
accurate faciem ejus in pictura offingeret, imaginemque pro desiderato illo sibi afferret, imperavit.
Et ille quidem venit, atque in loco sublimiore
stans pingere Christi vultum, ut decebat, conabatur. Cum vero omptum opus non succederet (divinus quippe splendor et gratia in vultu ejus coΠερὶ σοῦ καὶ τῶν σῶν ἰάσεων ἀκηκοώς, ὡς φαρμάκων ἄνευ καὶ βοτανῶν, λόγῳ δὲ μόνῳ τυφλοῖς μὲν
τὸ βλέπειν, χωλοῖς δὲ τὸ περιπατεῖν, λεπροῖς δὲ τὴν
κάθαρσιν, καὶ τοῖς μακραῖς νόσοις πιεζομένοις
κατάλληλον τὴν ἰατρείαν ἀμισθὶ καὶ ταῦτα παρέχεις,
καὶ ἄλλα πολλὰ μείζω καὶ ὑπερτέρας ἢ καθ᾿ ἡμᾶς
δυνάμεως, ἔργα ποιεῖς, κατὰ νοῦν ἐθέμην, θάτερον
τῶν δύο εἶναί σε λογίζεσθαι· ἢ ὅτι σὺ εἶ ὁ Θεὸς, καὶ
λιπὼν τοὺς οὐρανοὺς ἐπεχωρίασας πρὸς ἡμᾶς· ἢ
Γιὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, τοιαῦτα παράδοξα ἐργαζόμενος,
δι᾽ ἃ τοι καὶ γράψας, δέομαί σου σκυλῆναι πρός με,
καὶ τοῦ πάλαι με πιέζοντος ἀπαλλάττειν πάθους.
Πέπεισμαι δὲ ὅτι καὶ Ἰουδαῖοι πονήρως πρὸς σὲ
διακείμενοι, οὐ καλὰ περὶ σοῦ φρονοῦσιν· ἐμοὶ δ᾽
ἔστι πόλις, μικρά τε καὶ ἄσημος· πλὴν καὶ ἀμφο
τέροις ἀρκέσει.» Επεὶ δὲ ὁ Αὔγαρος γράφων ἥκιστα
εἶχε πείθειν, ἀπέγνω γὰρ τὴν Ἰησοῦ παρουσίαν τῇ
ἀντεπιστολῇ, λοιπὸν ἐν ἀμηχάνῳ καθεστώς, τῷ
πρὸς Χριστὸν δ᾽ ὅμως βεβλημένος πόθῳ, γράφειν
εὖ εἰδότα ἄνδρα διέπεμπε· καὶ τὸν τοῦ προσώπου
τύπον ἀκριβῶς γράφειν ἐπέταττε, καὶ αὐτῷ ἐκεῖνο
τὸ εἶδος ἀντὶ τοῦ ποθουμένου κομίζειν. Καὶ ὁ μὲν
ἧκε, καὶ στὰς ἐπὶ μετεώρου, γράφειν ὡς εἰκὸς ἐπεχείρει· ἐπεὶ δ' οὐκ ἐφικνεῖτο τοῦ ἔργου. ἐμποδὼν
καθισταμένης ἐκείνῳ τῆς ἐκεῖθεν ἀστραπτούσης τῷ
προσώπῳ θείας αἴγλης καὶ χάριτος, τὸ δρώμενον
γιούς, ὁ Σωτὴρ, ὕφασμα ἐκ λίνου πεποιημένον αἰτεῖνιψάμενος δὲ καὶ τὴν ἰδίαν ὄψιν τῇ ἀθόνῃ ἀπομορξάμενος, τῷ Αὐγάρῳ ἀπέστειλε. Μόγος γε μὴν ἔχει,
καὶ τὸν Περσῶν βασιλέα, εὐφυᾶ τὰς χεῖρας ζωγράφον διαπεμψάμενον, αὐτοῦ τε Χριστοῦ τὸ εἶδος καὶ
τῆς αὐτὸν ὑπερφυῶς τετοκυίας ζέοντι πίστεως πόθῳ,
ὅτι τάχιστα γράψαι καὶ ἀπολαβεῖν κτησάμενον.
Ταῦτα δ᾽ ἐκ τῶν ἀνὰ τὴν Ἔδεσσαν τηνικαῦοα βασι- ruscans impedimento erat), re ea cognita Salvator
λευομένην πόλιν γραμματοφυλακείων ἐλήφθη· δι
μοσίοις γὰρ ἦσαν χάρταις ἐυπεριειλημμένα. Τὰ γὰρ
κατὰ τὸν Αὔγαρον πραχθέντα βιβλία καὶ ταῦτα δὴ
περιεῖχον, ἐκ τῆς Σύρων μεταληφθέντα γλώσσης·
καὶ προσηκόντως ἐνταῦθά μοι τέθεινται.
textum lineum petit, in eoque prius loto faciem
sam exprimit, et ad Abgarum mittit. Dicitur quoque Persarum rex manu ingenioque promptum
pictorem misisse, et per hunc, ferventi fidei desiderio simul et ipsius Christi, et quæ eum divino
modo genuit, matris, quam celerrime imaginem depictam accepisse. Atque hæc quidem ex tabulariis
et archivis civitatis Edessæ, quæ tum regia administrabatur potestate, sunt desumpta. Fuerant enim
in publica librorum monumenta relata. Et libri de Abgari rebus conscripti hæc quoque complectebantur, ex Syrorum linqua translata. Quæ a me rectohoc loco opinor esse exposita.
Chapter VIIICaput VIII
col. 775–776page 114 of 392
PG 145:77536 ΣΥΙΙΙ, 5. ΚΕΦΑΛ. Η΄. Ὡς ὁ Καίσαρ Τιβέριος τὰ κατὰ τὸν Σωτῆρα Χρι στὸν ὑπὸ Πιλάτου γενόμενα γνούς, ἐκινήθη καὶ οἷα Τερτυλλιανὸς περὶ αὐτοῦ ἱστορεῖ. Ηδη δὲ τῆς γῆς ὁπουδήποτε τοῦ παραδόξου λόγου διεσπαρμένου, περιβόητος μὲν ἡ ἀνάστασις, ἐξάκουστος δὲ ἡ ἀνάληψις, καὶ τἆλλα τῶν θεοσημειών. Ἔθους δ᾽ ἐκ πολλοῦ κεκρατηκότος τοῖς ἄρχειν λα χοῦσιν ἔθνους τὰ παρὰ σφίσι καινοτομούμενα τῷ ἄρχειν λαχόντι βασιλικῶς ἕκαστά γε παρασημαίνειν, ὡς ἂν μηδὲν ἐκεῖνον ἔχοι διαδιδράσκειν, τὰ περὶ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως, καὶ τἄλλα τῶν τεραστίων Ἰησοῦ Χριστοῦ, γράφων τῷ Καίσαρι Τιβερίω Ι.λπ. τος ἀνήγγειλεν, ὅπως τε τὰ κατ' αὐτὸν ἦν, καὶ ὡς ἐκ νεκρῶν ἀναστὰς, Θεὸς ἤδη παρὰ πολλοῖς εἶναι καὶ ἔξοχος τῶν ἄλλων πιστεύεται. Καὶ Τιβέριον μὲν τὸν λόγον κοινώσασθαι τῇ Ῥωμαίων βουλῇ· ἐκείνην δὲ μισῆται ἀκούσασαν, τῷ φαινομένῳ μὲν, ὅτι μὴ πρότερον ἐκείνης ψήφῳ, κατά γε τὸ κρατῆσαν ἔθος, Θεός ἀνηγόρευτο· τὸ δ᾽ ἀληθὲς, ὅτι μηδ᾽ ἀνθρωπίνης ἐπικουρίας ἡ τοῦ θείου δόγματος ἐδεῖτο διδασκαλία. Οὕτω δὲ τῆς συγκλήτου βουλῆς ἀποβαλομένης τὸν περὶ τοῦ Σωτῆρος λόγον, τον Καίσαρα μεῖναι μὲν ἐπ᾿ αὐτοῦ καὶ αὖθις, καὶ μηδὲν ἐμποδὼν καθεστάναι τῷ σωτηρίῳ κηρύγματι. Τερτυλλιανὸς ταῦθ᾽ ἡμῖν ἱστορεῖ, ἀνὴρ ἐπιφανὴς καὶ τῶν ἐπὶ Ῥώμης λαμ πρῶν κατὰ νόμων ἀκρίβειαν, ἐν τῇ παρ᾽ αὐτοῦ Ῥω μαίων γλώσσῃ γραφείσῃ, εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲ γλῶσ σαν μεταβληθείσῃ ὑπὲρ Χριστιανῶν ἀπολογίᾳ· ἐν ᾗ καὶ ταῦτα διέξεισιν, ούτωσὶ λέγων· «Ινα δὲ καὶ ἐκ τῆς γενέσεως διαλεχθῶμεν τῶν τοιούτων νόμων, παλαιὸν ἦν δόγμα, μηδένα θεὸν ὑπὸ βασιλέως καὶ θιεροῦσθαι, πρὶν ὑπὸ τῆς συγκλήτου δοκιμασθῆναι. Τιβέριος οὖν ἐφ᾽ οὐ τὸ τῶν Χριστιανῶν ὄνομα εἰς τὸν κόσμον εἰσελήλυθεν, ἄγγελθέντος αὐτῷ ἐκ λαιστίνης τοῦ δόγματος τούτου ἔνθα πρώτως ἤρξατο, τῇ συγκλήτῳ ἀνεκοινώσατο, δῆλος ὢν ἐκείνοις, ὡς τῷ δόγματι ἀρέσκεται. Ἡ δὲ σύγκλητος ἐπεὶ οὐκ αὐτὴ δεδοκιμάκει, ἀπώσατο. Ὁ δὲ ἐν τῇ αὐτῆς ἀποφάσει ἔμεινεν, ἀπειλήσας θάνατον τοῖς τῶν Χρισ στιανῶν κατηγόροις·» τῆς οὐρανίου προνοίας κ' οἰκονομίαν, τοῦτ' αὐτὸ πρὸς νοῦν βαλομένης· ὡς τ ἀπαραποδίστως ἔχων ὁ τοῦ Εὐαγγελίου λόγος παντι χόσε γῆς διαδράμοι. Οὕτω δῆτα οὐρανίῳ δυνάμα καὶ συνεργίᾳ ἀθρόως, οἷά τις ἡλίου βολή, τὴν σύμ πασαν οἰκουμένην ὁ σωτήριος κατηύγαζε λόγος. Αὐτίκα δὲ ταῖς θείαις ἑπομένως Γραφαῖς ἐπὶ πᾶσαν προῄει τὴν γῆν ὁ φθόγγος τῶν θεσπεσίων εὐαγγελιστῶν τε αὐτοῦ καὶ ἀποστόλων, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης τὰ ῥήματα αὐτῶν. Καὶ δῆτε ἀνὰ πάσας τὰς πόλεις καὶ κώμας, πληθούσης άλωνος δίκην, μυρίανδροι καὶ παμπληθεῖς ἀθρόως ἐκκλησία συνέστησαν· οἵ τ᾽ ἐκ προγόνων διαδοχῆς καὶ τῆς ἀνέκαθεν πλάνης παλαιᾷ νόσῳ δεισιδαιμονίας ειδώ λων τὰς ψυχὰς πεποιωμένοι, πρὸς τῆς τοῦ Χριστοῦ δυνάμεως, διὰ τῆς τῶν φοιτητῶν αὐτοῦ διδασκαλίας τε ὁμοῦ καὶ παραδοξοποιίας, ὥσπερ δεινῶν δεσπο δ
CAPUT VIII.
Ut Tiberius Cæsar, rebus Servatoris Christi ex litteris
Pilati cognitis, sit permotus et quæ de eo Tertullianus memoriæ commendarit.
Et jam ubique terrarum mirifico verbo disseminato, sermonibus omnium resurrectio, ascensio, et alia divinam potentiam testantia miracula
publice ferebantur. Consuetudo autem jam inde a
plurimis annis obtinebat, ut qui præfecturas aut
provincias sortiti essent, res novas, quæ sub eis
accidissent singulas, summum imperium habenti
Cæsari significarent, ut illum nihil prorsus rerum
omnium lateret. Itaque de resurrectione ex mortuis, aliisque prodigiis Jesu Christi, Tiberio Csari scribens Pilatus, cum res ejus plerasque,
tum, quod ex mortuis redivivus, sibique ipsi superstes, Deus jam a multis, et quidem præcipuus
inter alios Deus esse crederetur, renuntiavit.
Quam rem Tiberius ad senatum Romanum retulit. Senatus autem, non esee deliberandum de ea
censuit, sub illo quidem prætextu, quod ille non
prius, veteri more, ipsius senatus sententia, in
deos esset relatus: 146 re autem ipsa, quod divinæ doctrinæ disciplina humano prorsus non indigeret auxilio. Sed enim etiamsi senatns ad eum
modum verbum de Servatore rejecisset, Cæsar tamon in sententia sua perstitit, salutarique prædicationi impedimento non fuit. Scriptum hoc nobis
reliquit Tertullianus, vir insignis, accurataque
legum et actorum Romanorum peritia claurus, in
ea quæ ab ipso Latina quidem lingua scripta, in
Græcam vero translata est, pro Christianis Apologia: in qua hæc quoque commemorat, ita scribens: «Ut de origine aliquid retractemus ejusmodi legum, vetus erat decretum, ne qui Deus
ab imperatore consecraretur, nisi a senatu comprobaretur. Tiberius ergo, cujus tempore nomen
Christianum in sæculum introivit, aununtiataın
sibi ex Palestina veritatem dogmatis istius (ibi
enim prima initia sumpserat ad senatum retulit,
cum prærogativa suffragii sui. Senatus, quia ipse
non probaverat, respuit. Caesar in sententia inansit, comminatus mortem Christianorum accusatoribus.» Cclesti nimirum providentia, per ordinationem atque dispositionem competentem, hoc illi
suppeditante, ut nullo obstante impedimento,
Evangelii verbum per terras passim omnes cursum suum teneret. Sic scilicet vi et efficacia cœlosti salutare verbum, quasi quoddam solis lumen
universum habitabilem orbem prorsus illustravit
Confestim namque, juxta divinarum Scripturarum
præscriptum. In omnem terram exivit sonus divinorum evangelistarum et apostolorum ejus, et in
fines orbis terræ verba eorum. Proinde per urbes
et vicos omnes, copiosissimæ messis instar, frequentissimæ numerosissimæque passim Ecclesiæ
sunt constitutæ: et qui majorum suorum succes36 Peel, ΣΥΙΙΙ, 5.
Ὡς ὁ Καίσαρ Τιβέριος τὰ κατὰ τὸν Σωτῆρα Χρι
στὸν ὑπὸ Πιλάτου γενόμενα γνούς, ἐκινήθη
καὶ οἷα Τερτυλλιανὸς περὶ αὐτοῦ ἱστορεῖ.
Ηδη δὲ τῆς γῆς ὁπουδήποτε τοῦ παραδόξου λόγου
διεσπαρμένου, περιβόητος μὲν ἡ ἀνάστασις, ἐξάκουστος δὲ ἡ ἀνάληψις, καὶ τἆλλα τῶν θεοσημειών.
Ἔθους δ᾽ ἐκ πολλοῦ κεκρατηκότος τοῖς ἄρχειν λαχοῦσιν ἔθνους τὰ παρὰ σφίσι καινοτομούμενα τῷ
ἄρχειν λαχόντι βασιλικῶς ἕκαστά γε παρασημαίνειν,
ὡς ἂν μηδὲν ἐκεῖνον ἔχοι διαδιδράσκειν, τὰ περὶ τῆς
ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως, καὶ τἄλλα τῶν τεραστίων
Ἰησοῦ Χριστοῦ, γράφων τῷ Καίσαρι Τιβερίω Ι.λπ.
τος ἀνήγγειλεν, ὅπως τε τὰ κατ' αὐτὸν ἦν, καὶ ὡς
ἐκ νεκρῶν ἀναστὰς, Θεὸς ἤδη παρὰ πολλοῖς εἶναι
καὶ ἔξοχος τῶν ἄλλων πιστεύεται. Καὶ Τιβέριον μὲν
τὸν λόγον κοινώσασθαι τῇ Ῥωμαίων βουλῇ· ἐκείνην
δὲ μισῆται ἀκούσασαν, τῷ φαινομένῳ μὲν, ὅτι μὴ
πρότερον ἐκείνης ψήφῳ, κατά γε τὸ κρατῆσαν ἔθος,
Θεός ἀνηγόρευτο· τὸ δ᾽ ἀληθὲς, ὅτι μηδ᾽ ἀνθρωπίνης
ἐπικουρίας ἡ τοῦ θείου δόγματος ἐδεῖτο διδασκαλία.
Οὕτω δὲ τῆς συγκλήτου βουλῆς ἀποβαλομένης τὸν
περὶ τοῦ Σωτῆρος λόγον, τον Καίσαρα μεῖναι μὲν
ἐπ᾿ αὐτοῦ καὶ αὖθις, καὶ μηδὲν ἐμποδὼν καθεστάναι
τῷ σωτηρίῳ κηρύγματι. Τερτυλλιανὸς ταῦθ᾽ ἡμῖν
ἱστορεῖ, ἀνὴρ ἐπιφανὴς καὶ τῶν ἐπὶ Ῥώμης λαμ
πρῶν κατὰ νόμων ἀκρίβειαν, ἐν τῇ παρ᾽ αὐτοῦ Ῥω
μαίων γλώσσῃ γραφείσῃ, εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲ γλῶσ
σαν μεταβληθείσῃ ὑπὲρ Χριστιανῶν ἀπολογίᾳ· ἐν ᾗ
καὶ ταῦτα διέξεισιν, ούτωσὶ λέγων· «Ινα δὲ καὶ ἐκ
τῆς γενέσεως διαλεχθῶμεν τῶν τοιούτων νόμων,
παλαιὸν ἦν δόγμα, μηδένα θεὸν ὑπὸ βασιλέως καὶ
θιεροῦσθαι, πρὶν ὑπὸ τῆς συγκλήτου δοκιμασθῆναι.
Τιβέριος οὖν ἐφ᾽ οὐ τὸ τῶν Χριστιανῶν ὄνομα εἰς
τὸν κόσμον εἰσελήλυθεν, ἄγγελθέντος αὐτῷ ἐκ Daλαιστίνης τοῦ δόγματος τούτου ἔνθα πρώτως ἤρξατο,
τῇ συγκλήτῳ ἀνεκοινώσατο, δῆλος ὢν ἐκείνοις, ὡς
τῷ δόγματι ἀρέσκεται. Ἡ δὲ σύγκλητος ἐπεὶ οὐκ
αὐτὴ δεδοκιμάκει, ἀπώσατο. Ὁ δὲ ἐν τῇ αὐτῆς
ἀποφάσει ἔμεινεν, ἀπειλήσας θάνατον τοῖς τῶν Χρισ
στιανῶν κατηγόροις·» τῆς οὐρανίου προνοίας κ'
οἰκονομίαν, τοῦτ' αὐτὸ πρὸς νοῦν βαλομένης· ὡς τ
ἀπαραποδίστως ἔχων ὁ τοῦ Εὐαγγελίου λόγος παντι
χόσε γῆς διαδράμοι. Οὕτω δῆτα οὐρανίῳ δυνάμα
καὶ συνεργίᾳ ἀθρόως, οἷά τις ἡλίου βολή, τὴν σύμ
πασαν οἰκουμένην ὁ σωτήριος κατηύγαζε λόγος.
Αὐτίκα δὲ ταῖς θείαις ἑπομένως Γραφαῖς ἐπὶ πᾶσαν
προῄει τὴν γῆν ὁ φθόγγος τῶν θεσπεσίων εὐαγγε·
λιστῶν τε αὐτοῦ καὶ ἀποστόλων, καὶ εἰς τὰ πέρατα
τῆς οἰκουμένης τὰ ῥήματα αὐτῶν. Καὶ δῆτε ἀνὰ
πάσας τὰς πόλεις καὶ κώμας, πληθούσης άλωνος
δίκην, μυρίανδροι καὶ παμπληθεῖς ἀθρόως ἐκκλησία
συνέστησαν· οἵ τ᾽ ἐκ προγόνων διαδοχῆς καὶ τῆς
ἀνέκαθεν πλάνης παλαιᾷ νόσῳ δεισιδαιμονίας ειδώ
λων τὰς ψυχὰς πεποιωμένοι, πρὸς τῆς τοῦ Χριστοῦ
δυνάμεως, διὰ τῆς τῶν φοιτητῶν αὐτοῦ διδασκαλίας
τε ὁμοῦ καὶ παραδοξοποιίας, ὥσπερ δεινῶν δεσπο
δ
col. 777–778page 115 of 392
PG 145:777τῶν ἀπηλλαγμένοι, εἰρμῶν τε χαλεπωτάτων λύσιν εὑράμενοι, πάσης μὲν δαιμονικῆς κατέπτυον πολυ θείας· ἕνα δὲ μόνον εἶναι Θεὸν ὡμολόγουν, τὸν τῶν συμπάντων δημιουργών· τοῦτόν τι αὐτὸν θεσμοῖς ἀληθοῦς εὐσεβείας δι' ἐνθέου και σώφρονος θρη σκείας, τῆς ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν τῷ τῶν ἀνθρώπων βίῳ κατεσπαρείσης, ἐγέραιρον. ΚΕΦΑΛ. Θ΄. Ως Γάτος τὸν Τιβέριον διαδέχεται· καὶ περὶ τῆς εἰς αὐτὸν πρεσβείας τοῦ Φίλωνος· καὶ οἷα περὶ αὐτοῦ φίλων τε καὶ Ιώσηπος ἱστοροῦσι· καὶ ὡς ἐντεῦθεν ἡ κατὰ τῶν Ἰουδαίων Ῥωμαίοις ἤρξατο λύσσα, Δύο δὲ πρὸς τοῖς εἴκοσι καὶ ἡμίσει Τιβέριος βασι λεύσας ἐνιαυτοῖς, τῷ υἱῷ Γαίῳ τὸ κράτος τελευτῶν ἐπαφίησιν. Ἐκεῖνος δ᾽ εὐθὺς ᾿Αγρίππα τὸ διάδημα περιθέμενος, βασιλέα τῆς Ἰουδαίας ἀνεῖπε· τήν τε Φιλίππου και Λυσανίου τετραρχίαν τέως αὐτῷ ἐγχειρίζει. Μετ' οὐ πολὺ δὲ καὶ τὴν Ἡρώδου, ὃς τὸν Ἰωάννην ἀπέκτεινεν, ἀρχὴν ἐπιδίδωσιν· ἐκεῖνον σύν ἅμα τῇ Ηρωδιάδι τῇ γυναικὶ ἀϊδίῳ πρὸς ἑσπέραν ζημιώσας φυγῇ πλείστων ἕνεκεν αἰτιῶν, ὡς καὶ Ιωσήπῳ δοκεῖ. Κατὰ δὲ τούτους τοὺς χρόνους και Φίλων ἀνεγνωρίζετο, ἀνὴρ, οὐ μόνον παρ' ἡμῖν, ἀλλὰ καὶ τοῖς θύραθεν ἐν φιλοσοφίᾳ ἐπίσημος. Τὰ μὲν οὖν πάτρια τούτῳ Ἑβραῖος ἦν, διαφανῆς δὲ τῶν ἐπ' ᾿Αλεξανδρείος καὶ τῶν ἐν τέλει. Ὅσος μὲν οὖν πόνος περὶ τὰ πάτρια μαθήματα, καὶ πηλίκος αὐτῷ κατα βέβληται, δῆλος αὐτοῖς καθίσταται πράγμασιν· οἷος δὲ καὶ περὶ τὰ ἐλευθέρια τῆς ἔξω φιλοσοφίας μαθή ματα ἦν, τί χρὴ καὶ λέγειν; Τὴν γὰρ κατὰ Πλά τωνα καὶ Πυθαγόραν ἀγωγὴν ἐς ἄκρον ἐζηλωκώς, τοὺς καθ᾿ ἑαυτὸν ἅπαντας διενεγκεῖν λέγεται. Τού τῳ τοίνυν καὶ τὰ κατὰ Γάϊον Ἰουδαίοις συμβάντα ἐν πέντε βιβλίοις ἱστόρηται, ἐν οἷς τὴν ἐκείνου τῶν φρενῶν ἔκστασιν διεξέρχεται, μυρία περὶ τὴν ἀρχὴν ἐνυβρίσαντος· ἔτι δὲ καὶ τὰς ἐπ' αὐτοῦ δυσπραγίας τῶν Ἰουδαίων· δι᾽ οἷς κἀκεῖνος πρεσβεύων εἰς Ρώ μην ἧκε· καὶ ὡς ἐκείνῳ παραστὰς ὑπὲρ τῶν πατρίων ἐθῶν, γέλωτος οὐδέν τι πλέον ηνέγκατο, μικροῦ δεῖν καὶ τὸ ζῆν κινδυνεύσας ἀποβαλεῖν· καθὰ δήπου τῶν ἱστορῶν τῆς ὀκτωκαιδεκάτης πρὸς τῷ τέλει καὶ Ιώσηπος μέμνηται. «Στάσεως γὰρ, φησὶν, ἐν ᾿Αλεξανδρείᾳ γενομένης Ἰουδαίων τε οἱ ἐνοικοῦσι καὶ Ἑλλήνων, τρεῖς ἀφ' ἑκατέρας τῆς στάσεως πρεσβευταὶ αἱρεθέντες, παρῆταν ὡς τὸν Γάϊον· καὶ ἦν γὰρ τῶν ᾿Αλεξανδρέων πρέσβεων εἰς ᾿Απίων, ὃς πολλὰ εἰς τοὺς Ἰουδαίους ἐβλασφήμησεν· ἄλλα τε λέγων, καὶ ὡς τῶν Καίσαρος περιορίεν τιμῶν. Πάντων γὰρ ὅσοι τῇ ἀρχῇ Ῥωμαίων ὑποτελεῖς, βω μοὺς τῷ Γαίῳ καὶ νεώς ιδρυμένων, τά τε ἄλλα ἐν
ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. II.
τῶν ἀπηλλαγμένοι, εἰρμῶν τε χαλεπωτάτων λύσιν sione, veterisque erroris et idolorum superstitioεὑράμενοι, πάσης μὲν δαιμονικῆς κατέπτυον πολυθείας· ἕνα δὲ μόνον εἶναι Θεὸν ὡμολόγουν, τὸν τῶν
συμπάντων δημιουργών· τοῦτόν τι αὐτὸν θεσμοῖς
ἀληθοῦς εὐσεβείας δι' ἐνθέου και σώφρονος θρη
σκείας, τῆς ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν τῷ τῶν ἀνθρώπων βίῳ κατεσπαρείσης, ἐγέραιρον.
nis contagione, animis suis infecti, divina Christi
vi atque virtute intercedente, per sectatorum discipulorumque ejus doctrinam, simul et miracula,
tanquam a gravibus molestisque dominis liberati,
vinculisque durissimis soluli, omnem illam diabolicorum deorum multitudinem conspuerunt, unumque et solum Deum esse confitentes, qui omnia condidisset, 147 eum ipsum veræ pietatis legibus,
divinoque et sobrio cultu, per Servatorem nostrum generi humano illato, coluerunt.
Ως Γάτος τὸν Τιβέριον διαδέχεται· καὶ περὶ
τῆς εἰς αὐτὸν πρεσβείας τοῦ Φίλωνος· καὶ
οἷα περὶ αὐτοῦ φίλων τε καὶ Ιώσηπος
ἱστοροῦσι· καὶ ὡς ἐντεῦθεν ἡ κατὰ τῶν
Ἰουδαίων Ῥωμαίοις ἤρξατο λύσσα,
Δύο δὲ πρὸς τοῖς εἴκοσι καὶ ἡμίσει Τιβέριος βασιλεύσας ἐνιαυτοῖς, τῷ υἱῷ Γαίῳ τὸ κράτος τελευτῶν
ἐπαφίησιν. Ἐκεῖνος δ᾽ εὐθὺς ᾿Αγρίππα τὸ διάδημα
περιθέμενος, βασιλέα τῆς Ἰουδαίας ἀνεῖπε· τήν τε
Φιλίππου και Λυσανίου τετραρχίαν τέως αὐτῷ
ἐγχειρίζει. Μετ' οὐ πολὺ δὲ καὶ τὴν Ἡρώδου, ὃς τὸν
Ἰωάννην ἀπέκτεινεν, ἀρχὴν ἐπιδίδωσιν· ἐκεῖνον σύν
ἅμα τῇ Ηρωδιάδι τῇ γυναικὶ ἀϊδίῳ πρὸς ἑσπέραν
ζημιώσας φυγῇ πλείστων ἕνεκεν αἰτιῶν, ὡς καὶ
Ιωσήπῳ δοκεῖ. Κατὰ δὲ τούτους τοὺς χρόνους και
Φίλων ἀνεγνωρίζετο, ἀνὴρ, οὐ μόνον παρ' ἡμῖν, ἀλλὰ
καὶ τοῖς θύραθεν ἐν φιλοσοφίᾳ ἐπίσημος. Τὰ μὲν οὖν
πάτρια τούτῳ Ἑβραῖος ἦν, διαφανῆς δὲ τῶν ἐπ'
᾿Αλεξανδρείος καὶ τῶν ἐν τέλει. Ὅσος μὲν οὖν πόνος
περὶ τὰ πάτρια μαθήματα, καὶ πηλίκος αὐτῷ καταβέβληται, δῆλος αὐτοῖς καθίσταται πράγμασιν· οἷος
δὲ καὶ περὶ τὰ ἐλευθέρια τῆς ἔξω φιλοσοφίας μαθή
ματα ἦν, τί χρὴ καὶ λέγειν; Τὴν γὰρ κατὰ Πλάτωνα καὶ Πυθαγόραν ἀγωγὴν ἐς ἄκρον ἐζηλωκώς,
τοὺς καθ᾿ ἑαυτὸν ἅπαντας διενεγκεῖν λέγεται. Τού
τῳ τοίνυν καὶ τὰ κατὰ Γάϊον Ἰουδαίοις συμβάντα
ἐν πέντε βιβλίοις ἱστόρηται, ἐν οἷς τὴν ἐκείνου τῶν
φρενῶν ἔκστασιν διεξέρχεται, μυρία περὶ τὴν ἀρχὴν
ἐνυβρίσαντος· ἔτι δὲ καὶ τὰς ἐπ' αὐτοῦ δυσπραγίας
τῶν Ἰουδαίων· δι᾽ οἷς κἀκεῖνος πρεσβεύων εἰς Ρώμην ἧκε· καὶ ὡς ἐκείνῳ παραστὰς ὑπὲρ τῶν πατρίων
ἐθῶν, γέλωτος οὐδέν τι πλέον ηνέγκατο, μικροῦ δεῖν
καὶ τὸ ζῆν κινδυνεύσας ἀποβαλεῖν· καθὰ δήπου τῶν
ἱστορῶν τῆς ὀκτωκαιδεκάτης πρὸς τῷ τέλει καὶ
Ιώσηπος μέμνηται. «Στάσεως γὰρ, φησὶν, ἐν ᾿Αλεξανδρείᾳ γενομένης Ἰουδαίων τε οἱ ἐνοικοῦσι καὶ
Ἑλλήνων, τρεῖς ἀφ' ἑκατέρας τῆς στάσεως πρε
σβευταί αἱρεθέντες, παρῆταν ὡς τὸν Γάϊον· καὶ ἦν
γὰρ τῶν ᾿Αλεξανδρέων πρέσβεων εἰς ᾿Απίων, ὃς
πολλὰ εἰς τοὺς Ἰουδαίους ἐβλασφήμησεν· ἄλλα τε
λέγων, καὶ ὡς τῶν Καίσαρος περιορίεν τιμῶν.
Πάντων γὰρ ὅσοι τῇ ἀρχῇ Ῥωμαίων ὑποτελεῖς, βωμοὺς τῷ Γαίῳ καὶ νεώς ιδρυμένων, τά τε ἄλλα ἐν
Agrippam Caius Cesar e vinculis liberatum,
regem tetrarchia Philippi et Lysnim fecit. (Joseph.
lib. xvIII, cap. 15; De bell. Juil., lib. 11, cap. 5.)
Lib. ix, cap. 7.
Initio Caligula se popularem ostendit, animosque et studia hominum in se incendit. Deinde
vero luxu, incontinentia, atrocitate, avaritia et
PATROL. GR. CXLV.
CAPUT IX.
Ut Caius Tiberio successerit, et de Philonis ad eum
legatione, et quæ de Caio Philon et Josephus memorent, et ut inde Romanorum in Judæos furor et
rabies coorta sit.
Tiberius autem annis viginti duobus cum dimidio, imperio administrato, Gajo moriens id relinquit. Hic confestim Agrippæ diademale imposito regem cum Judææ creat. Philippi quoque
et Lysaniæ tetrarchias eidem tum attribuit: neque
ita multo post Herodis quoque regnum, qui Joannem occiderat, addit: Herode ipso una cum Herodiade uxore, plurimis de causis, ut et Josepho
videtur, perpetuo in occidente exilio muletato
Ea ætate et Philo floruit, vir non tantum
nostros, verum etiam apud profanos philosophos
celebris. Genere is Judæus fuit, inter cives ct
magistratus Alexandrinos clarus. Quantus ille quidem in patriis disciplinis fuerit, quantove in cas
labore incubuerit, ipsa res declarat. Quantus vero
etiam in liberalibus externæ philosophiæ artibus,
quid attinet dicere? Platonis namque et Pythagoræ institutum summopere æmulatus, omnes sui
temporis philosophos longe superasse dicitur. Hic
res Judaicas sub Caio quinque libris est complexus, in quibus etiam vesanam ejus dementiam et quæ ille contumeliosissime improbissimeque in imperio suo egerit et quas sub eorum
Judæi pertulerint calamilates, persequitur. Illorum nimirum gratia orator quoque Romam venit,
ubi cum apud Caium pro Judæis patriisque eorum
legibus et moribus orationem haberet, risum inde,
et præterea nihil retulit. Parum vero abfuit étiam,
quin de vita quoque ibi periclitaretur, quemadmodum ejus in decimo octavɔ Historiarum libro
circa finem Josephus meminit: «Seditione, inquit, Alexandriæ inter Judæos ibi incolentes et
Græcos orta, terni ab utraque factione oratores lecti,
apud Caium aderant. Unus ex legatis Alexandrinis Appion fuit. 1s cum multa acerbe in Judæos dixisset, tum illud quoque adjecit, quod
Cæsaris negligerent atque despicerent honores.
118 Cum enim alii populi omnes, qui sub Roviliis omnibus, monstrum exhibuit.
Fuit is Roma apud Caium pro Judais Alexandrinis orator: sed parum ab co est humaniter
acceptus.
Judæi jussi a C. Cæsare effigiem ejus in templo locare, arma potius sumpsere: quem motum
Caesaris mors diremit. (Tacit. lib. xxΙ.)
Chapter XCaput X
col. 779–780page 116 of 392
Caput IX
PG 145:779πᾶσιν αὐτοὺς ὥσπερ τοὺς θεοὺς δεχομένων, μόνους τούσδε άδοξον ἡγεῖσθαι ἀνδριᾶσι τιμῆν, καὶ ὅρκον αὐτοῦ τοὔνομα ποιεῖσθαι. Πολλὰ δὲ καὶ χαλεπά ᾿Απίωνος εἰρηκότος, ὑφ᾽ ὧν ἀρθῆναι ἤλπιζε τὴν Γάϊον, καὶ εἰκὸς ἦν, Φίλων ὁ προεστὼς τῶν Ἰουδαίων τῆς πρεσβείας, ἀνὴρ τὰ πάντα ἔνδοξος, Αλεξάνδρο τε τοῦ ᾿Αλαβάρχου ἀδελφὸς ὤν, καὶ φιλοσοφίας οὐκ ἄπειρος, οἷός τε ἦν ἐπ' ἀπολογία χωρεῖν τῶν κατηγορημένων. Διακλείει δὲ αὐτὸν Γάϊος, κελεύσας έχε ποδὼν ἀπελθεῖν· περιοργής τε ὤν, φανερὸς ἦν ἐργα σόμενός τι δεινὸν αὐτούς. Ὁ δὲ φίλων ἔξεισι περι Ορισμένος· καὶ φησὶ πρὸς τοὺς Ἰουδαίους οἱ περὶ αὐτὸν ἦσαν, ὡς χρὴ θαῤῥεῖν, Γαίου λόγῳ μὲν αὐτοῖς ὠργισμένου, ἔργῳ δὲ ἤδὴ τοῦ Θεοῦ ἀντιπαρεξάγοντος.» Εν τούτοις μὲν ὁ Ιώσηπος. Ἀλλὰ καὶ αὐτὸς Φίλων τὰ κατά μέρος γενόμενα διεξέρχεται τῇ πρεσβεία. Τὰ μὲν οὖν ἄλλα παρήσω· ἐκεῖνα δὲ μόνο δώσω τῷ λόγῳ, δι᾿ ὧν ἐσεῖται σαυῆ, ὅτι οὗ πάνω πάρξω Ἰουδαίοις ἐπισυνέβη, ὧν εἰς Χριστὸν τετολμήκασιν ἕνεκα. Ιστορεῖ μὲν οὖν πρῶτον ἐπὶ Τι ρίου Σεϊανόν τινα πλεῖστα καὶ μέγιστα παρὰ βασ λεῖ δυνάμενον, σπουδήν τινα πλείστην εισάγοντα, ἄρξην ἅπαν τὸ Ἰουδαίων ἔθνος ἐξαφανίζειν· καὶ τὸν ἐπὶ τῆς Ἰουδαίας Πιλάτον, καθ᾽ ἂν τὰ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐτολμήθη, ἔτι τοῦ ἐν Ἱεροσολύμοις ἱεροῦ καθεστῶτος, ξένον τι καὶ ἄηθες παρὰ τὰ ἐκείνοις θέσμια διαπράξασθαι, εἰς μέγα τε ταραχῆς αὐτοὺς ἐμβαλεῖν διαπεπραγμένον. Μετὰ δὲ τὸν Τιβέριον ἱστορεῖ Γάϊον διαδεξάμενον τὴν ἀρχὴν, πολλὰ μὲν καὶ εἰς πολλοὺς καὶ ἄλλα ἐνυβρίσαι μυρία· ἐπέκεινα δὲ πάντων τὸ Ἰουδαίων ἔθνος τὰ μέγιστα κατ βλάψαι. Λ διὰ τῶν αὐτοῦ φωνῶν πάντας εἰδέναι κάλλιον ἤγημαι γράψει γάρ κατὰ λέξιν οὕτω «Τοσαύτη μὲν οὖν τις ἡ τοῦ Γαίου περὶ τὸ ἦθος ἦν ἀνωμαλία πρὸς ἅπαντας, διαφερόντως δὲ περὶ Ἰουδαίων γένος, ᾧ χαλεπῶς ἀπεχθανόμενος, τὰς μὲν ἐν ταῖς ἄλλαις πόλεσι προσευχὰς ἀπὸ τῶν κατά Αλεξάνδρειαν ἀρξάμενος σφετερίζεται, καταπλήσις εἰκόνων καὶ ἀνδριάντων τῆς ἰδίας μορφῆς· ὁ γὰρ ἑτέρων ἀνατιθέντων ἐφιείς, αὐτὸς ἵδρυε δυνάμει· τὸν δ' ἐν τῇ ἱερᾷ πόλει νεών, ὃς λοιπὸν ἦν ἄψαυστος, ἀσυλίας ἠξιωμένος τῆς πάσης, μεθηρμόζετο και μετεσχημάτιζεν εἰς οἰκεῖνν ἱερόν· ἵνα Διὸς ἐπιρε νοῦς, νέου θεοῦ, χρηματίζῃ Γαΐου.» ΚΕΦΑΛ. Ι'. Οπότα Πιλάτος τοῖς Ἰουδαίοις προὐξένησε τὰ κακά· ἔτι δὲ ὡς διεφθάρη καὶ οὗτος, αὐτόχειρ γενόμενος. Μυρία μὲν οὖν ἄλλα δεινὰ καὶ πέρα πάσης διη γήσεως ὁ αὐτὸς κατὰ τὴν ᾿Αλεξάνδρειαν συμβεβηκότα Ιουδαίοις ἐπὶ τοῦ δηλουμένου ἐν δευτέρῳ συγ
mano essent imperio, aras et templa Caio construe- πᾶσιν αὐτοὺς ὥσπερ τοὺς θεοὺς δεχομένων, μόνους
rent, rebusque aliis omnibus, ut Deum, venerarentur: solis Judæis absurdum videri, statuis eum
honorare, aut per nomen ejus jurare. IIæc alique multa cum Appion dixisset, quibus Caium, pro
ingenio ejus, ut par erat, elatum iri sperabat,
Philo princeps legationis Judæorum, magna gloria
vir, et philosophiæ non imperitus, Alexandri
Alabarchi frater, per defensionem objecta diserte
refellit. Explosit autem eum Caius, abire a se statim jubens. Alque ille ira percitus, videbatur
grave quiddam in cos decreturus esse. Philo porro
contumeliose rejectus, exiit, et ad eos qui secum
crant Judzos: Fidendum esse, inquit, animumque
sumendum. Caium enim iratum quidem eis esse
verbis, reipsa autem Deum adversus ipsum jam
"
τούσδε άδοξον ἡγεῖσθαι ἀνδριᾶσι τιμῆν, καὶ ὅρκον
αὐτοῦ τοὔνομα ποιεῖσθαι. Πολλὰ δὲ καὶ χαλεπά
᾿Απίωνος εἰρηκότος, ὑφ᾽ ὧν ἀρθῆναι ἤλπιζε τὴν
Γάϊον, καὶ εἰκὸς ἦν, Φίλων ὁ προεστὼς τῶν Ἰουδαίων
τῆς πρεσβείας, ἀνὴρ τὰ πάντα ἔνδοξος, Αλεξάνδρο
τε τοῦ ᾿Αλαβάρχου ἀδελφὸς ὤν, καὶ φιλοσοφίας οὐκ
ἄπειρος, οἷός τε ἦν ἐπ' ἀπολογία χωρεῖν τῶν κατη
γορημένων. Διακλείει δὲ αὐτὸν Γάϊος, κελεύσας έχε
ποδὼν ἀπελθεῖν· περιοργής τε ὤν, φανερὸς ἦν ἐργα
σόμενός τι δεινὸν αὐτούς. Ὁ δὲ φίλων ἔξεισι περι
Ορισμένος· καὶ φησὶ πρὸς τοὺς Ἰουδαίους οἱ περὶ
αὐτὸν ἦσαν, ὡς χρὴ θαῤῥεῖν, Γαίου λόγῳ μὲν αὐτοῖς
ὠργισμένου, ἔργῳ δὲ ἤδὴ τοῦ Θεοῦ ἀντιπαρεξάγον
τος.» Εν τούτοις μὲν ὁ Ιώσηπος. Ἀλλὰ καὶ αὐτὸς
Φίλων τὰ κατά μέρος γενόμενα διεξέρχεται τῇ
πρεσβεία. Τὰ μὲν οὖν ἄλλα παρήσω· ἐκεῖνα δὲ μόνο
δώσω τῷ λόγῳ, δι᾿ ὧν ἐσεῖται σαυῆ, ὅτι οὗ πάνω
πάρξω Ἰουδαίοις ἐπισυνέβη, ὧν εἰς Χριστὸν τετολ
μήκασιν ἕνεκα. Ιστορεῖ μὲν οὖν πρῶτον ἐπὶ Τιρίου Σεϊανόν τινα πλεῖστα καὶ μέγιστα παρὰ βασ:-
λεῖ δυνάμενον, σπουδήν τινα πλείστην εισάγοντα,
ἄρξην ἅπαν τὸ Ἰουδαίων ἔθνος ἐξαφανίζειν· καὶ τὸν
ἐπὶ τῆς Ἰουδαίας Πιλάτον, καθ᾽ ἂν τὰ τοῦ Σωτῆρος
ἡμῶν ἐτολμήθη, ἔτι τοῦ ἐν Ἱεροσολύμοις ἱεροῦ
καθεστῶτος, ξένον τι καὶ ἄηθες παρὰ τὰ ἐκείνοις
θέσμια διαπράξασθαι, εἰς μέγα τε ταραχῆς αὐτοὺς
ἐμβαλεῖν διαπεπραγμένον. Μετὰ δὲ τὸν Τιβέριον
ἱστορεῖ Γάϊον διαδεξάμενον τὴν ἀρχὴν, πολλὰ μὲν
καὶ εἰς πολλοὺς καὶ ἄλλα ἐνυβρίσαι μυρία· ἐπέκεινα
δὲ πάντων τὸ Ἰουδαίων ἔθνος τὰ μέγιστα κατ1βλάψαι. Λ διὰ τῶν αὐτοῦ φωνῶν πάντας εἰδέναι
κάλλιον ἤγημαι γράψει γάρ κατὰ λέξιν οὕτω
«Τοσαύτη μὲν οὖν τις ἡ τοῦ Γαίου περὶ τὸ ἦθος ἦν
ἀνωμαλία πρὸς ἅπαντας, διαφερόντως δὲ περὶ τn
Ἰουδαίων γένος, ᾧ χαλεπῶς ἀπεχθανόμενος, τὰς μὲν
ἐν ταῖς ἄλλαις πόλεσι προσευχὰς ἀπὸ τῶν κατά
Αλεξάνδρειαν ἀρξάμενος σφετερίζεται, καταπλήσις
εἰκόνων καὶ ἀνδριάντων τῆς ἰδίας μορφῆς· ὁ γὰρ
ἑτέρων ἀνατιθέντων ἐφιείς, αὐτὸς ἵδρυε δυνάμει· τὸν
δ' ἐν τῇ ἱερᾷ πόλει νεών, ὃς λοιπὸν ἦν ἄψαυστος,
ἀσυλίας ἠξιωμένος τῆς πάσης, μεθηρμόζετο και
μετεσχημάτιζεν εἰς οἰκεῖνν ἱερόν· ἵνα Διὸς ἐπιρε
νοῦς, νέου θεοῦ, χρηματίζῃ Γαΐου.»
dicaret. Quæ enim ab aliis sacrata erant, concosancta civitatis, quod sacrosanctum, inviolatum,
inproprium mutaret et transformaret delubrum
adjutorem adesse, et liberatorem.» Hæc quidem
Josephus. Sed et ipse Philo sigillatim quæ in legatione illa acciderunt, commemorat: ex quibus
equidem alia prætermittam, et illa tantum oratione persequar per quæ perspicuum fiat, quæcunque non multo post Judæis accidere, propter
piacularem temeritatem, quam in Christo necando
exhibuerunt, accidisse. Itaque ille primum refert, Sejanum quemdam qui plurimum aqud
imperatorem Tiberium auctoritate valuit, illud in
primis studuisse, ut funditus tola gens Judzorun
deleretur. Deinde Judam præsidem Pilatum, sub
quo piaculum illud in Christum est commissum,
stante adbuc Hierosolymis templo, novum quiddam atque insolens contra leges, sanctiones moresque eorum fecisse, eosque per id in magnam conturbationem et motum conjecisse Post Tiberium
autem idem memoral, Caium imperio suscepto,
cum multos alios multis et innumeris contumeliis
injuriisque affecisse, tum maxime omnium universam Judæorum gentem maximis detrimentis atque
cladibus afflixisse. Quod ut omnes ex ipsius oratione intelligerent, commodius esse duxi, cam hic
referre. Verba ejus hæc sunt: • Tanta morun)
Caii erga omnes, præcipue vero in Judæorum
gentem, quibus gravissime erat infensus, fuit per
versitas, ut in plerisque urbibus, ab Alexandria
exorsus, oratoria eorum signis et statuis imaginis
formæque sua complens, sibi ipsi arrogaret alque
piscens ipse vi occupabat. 149 Templum autem
direptione omni liberum permanserat,
Jovis id illustris, novi Dei, Caii, nominari jubens.
CAPUT X.
Quæ mala Judæis conciliaverit atque intulerit Pilatus, et ut is illata sibi ipsi manu interierit.
Innumerabiles insuper alias calamitates orationem omnem superantes Judais Alexandrinis accipisse, idem Philo, sub eo quem diximus Caio, in
Perstringuntur calamitates Judæorum quas
sub Tiberio et Caio pertulerunt, extremi excidii
urbis Hierosolymitanæ procemia.
Tumultus Judæorum ingens propter Cæsaris
ΚΕΦΑΛ. Ι'.
Οπότα Πιλάτος τοῖς Ἰουδαίοις προὐξένησε
τὰ κακά· ἔτι δὲ ὡς διεφθάρη καὶ οὗτος,
αὐτόχειρ γενόμενος.
Μυρία μὲν οὖν ἄλλα δεινὰ καὶ πέρα πάσης διη
γήσεως ὁ αὐτὸς κατὰ τὴν ᾿Αλεξάνδρειαν συμβεβη
κότα Ιουδαίοις ἐπὶ τοῦ δηλουμένου ἐν δευτέρῳ συγ
statuas in templum a Pilato inductas. (Joseph., De
bell. Jud. lib. it, cap. 1; Hegesipp., lib, rr, cap. 5.)
De hoc in cap. seq.
col. 781–782page 117 of 392
PG 145:781γράμματι, ᾧ ἐπέγραψε Περὶ ἀρετῶν, ἐν εἴρων λόγῳ ἱστορεῖ. Σύμφωνος δ᾽ αὐτῷ καὶ Ιώσηπος ὁμοίως ἀπὸ τῶν χρόνων Πιλάτου καὶ τῶν κατὰ τοῦ Σωτῆρος τετολμημένων τὴν εἴσοδον σχεῖν τὰς τῶν Ἰουδαίων μάλιστα συμφοράς. Οἷα γοῦν καὶ αὐτὸς ἐν δευτέρῳ τοῦ Ἰουδαϊκοῦ Πολέμου διέξεισιν, ἀκούειν χρεών Πεμφθείς, φησίν, εἰς Ἰουδαίαν ἐπίτροπος ὑπὸ Τιβερίου Πιλᾶτος, νυκτωρ κεκαλυμμένας εἰς Ἱεροσόλυμα παρεισκομίζει τὰς Καίσαρος εἰκόνας σημαῖαι καλοῦνται τοῦτο μεθ᾿ ἡμέ σαν μεγίστην ταραχὴν ἤγειρε τοῖς Ἰουδαίοις· οἵ τε γὰρ ἐγγὺς πρὸς τὴν ὄψιν ἐξεπλάγησαν, ὡς πεπατη. μένων αὐτοῖς τῶν νόμων· οὐδὲν γὰρ ἀξιοῦσιν ἐν τῇ πόλει δείκηλον τίθεσθαι.» Ταῦτα δ᾽ εἴ τις τοῖς εὐαγ γελικοῖς λόγοις παράθοιτο, τάληθὲς εὐρήσει· μετήλθε γὰρ αὐτοὺς ὡς τάχος ἡ δίκη· δι' ἂν ἔβηξαν ἐπι αὐτοῦ Πιλάτου φωνὴν, μή τινα ἄλλον ἔχειν βασιλέα κεκραγότων εἰ μὴ Καίσαρα. Μετὰ μικρὸν δὲ καὶ ἄλλην συμφορὰν αὐτοὺς μετελθεῖν ὁ αὐτὸς Ιώση πος ἱστορεῖ λέγων «Μετὰ δὲ ταῦτα ταραχὴν ἑτέραν εκίνει Πιλᾶτος· τὸν ἱερὸν θησαυρόν, καλεῖται δὲ κορβανᾶς, εἰς καταγωγὴν ὑδάτων ἐξαναλίσκων. Κατῄει δὲ ἀπὸ τριακοσίων σταδίων. Πρὸς τοῦτο τοῦ πλήθους ἀγανάκτησις ἦν. Καὶ τοῦ Πιλά του παρόντος εἰς Ἱεροσόλυμα, περιστάντες τὸ βῆμα κατεβύων. Ὁ δὲ (προᾔδει γὰρ αὐτῶν τὴν ταραχήν) καὶ τῷ πλήθει τοὺς στρατιώτας ἐόπλους ἐσθήσεσι στρατιωτικαῖς κεκαλυμμένους ἐγκαταμίξας, καὶ ξίφει μὲν χρήσασθαι κωλύσας, ξύλοις δὲ παίειν τοὺς κεκραγότας ἐγκελευσάμενος, σύνθημα δίδωσιν ἀπὸ τοῦ βή ματος.» Τυπτόμενοι δὲ οἱ Ἰουδαῖοι, πολλοὶ μὲν ὑπὸ τῶν πληγῶν, πολλοὶ δὲ ὑπὸ σφῶν αὐτῶν κατα πατηθέντες ἀπώλοντο. Πρὸς δὲ τὴν συμφορὰν τῶν ἀνῃρημένων καταπλαγὲν τὸ πλῆθος ἐπιώπησεν. Καὶ ἄλλας δὲ μυρίας νεωτεροποιίας ὁ αὐτὸς ἱστορεῖ συγκ γραφεύς· δι' ων παρίσταται, ὡς οὐδαμῶς ἐκ τῆς κατὰ τὸν Σωτῆρα τόλμης διέλιπον τήν τε πόλιν αὐτ τὴν καὶ τὴν ἄλλην ἅπασαν Ἰουδαίαν στάσεις καὶ μάχαι, καὶ κακῶν ἀφορήτων ἐπάλληλοι προσβολα, ἄχρις οὗ ἡ πάντων ὑστάτη πολιορκία κατὰ Οὐεσπασιανὸν τούτους μετῆλθε, καὶ παμπαν ἡφάνισεν. "Ων μὲν οὖν εἰς Χριστὸν ἐξήμαρτον Ἰουδαῖοι, οὕτω τὰ τῆς θείας ἐπειρῶντο δίκης, ηρέμα ἐπαγομένης. Οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ ἐπὶ τοῦ Σωτῆρος Πιλᾶτος ἐπί τε Τιβερίου, τῆς ἐκ Μαγδάλων Μαρίας Ρώμῃ τε προσβαλούσης καὶ τὰ κατὰ τὸν Σωτῆρα ἀνενεγκού σης, πλεῖστα μὲν περιυβρισθῆναι λέγεται· καὶ μὴν καὶ κατὰ Γάϊον ὕστερον τοσαύταις συμφοραῖς λόγος ἔχει τοῦτον περιληφθῆναι, ὡς φασιν οἱ τὰς Ελλή νων Ολυμπιάδας καὶ τὰ ἐπ᾿ αὐταῖς πεπραγμένα συντεταχότες, ἐς τόσον ἥκειν ἀνάγκης Πιλάτον περιο πετείᾳ τῶν συμφορῶν, ὡς αὐτόχειρα καὶ τιμωρὸν αὐτὸν ἑαυτῷ καταστῆναι· τῆς θείας δίκης, ὥς γε εἰκάζειν χρεών, οὐκ εἰς μακρὰν μενελθούσης αὐτὸν, καθὰ δήπου καὶ ᾿Ανναν, καὶ Καϊάφαν, καὶ ὅσοι τῶν γραμματέων ἦσαν καὶ Φαρισαίων· καὶ αὐτῶν ἀξίαν
"
ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. II.
γράμματι, ᾧ ἐπέγραψε Περὶ ἀρετῶν, ἐν εἴρων: secundo libro, cui titulus est De virtutibus, serλόγῳ ἱστορεῖ. Σύμφωνος δ᾽ αὐτῷ καὶ Ιώσηπος
ὁμοίως ἀπὸ τῶν χρόνων Πιλάτου καὶ τῶν κατὰ τοῦ
Σωτῆρος τετολμημένων τὴν εἴσοδον σχεῖν τὰς τῶν
Ἰουδαίων μάλιστα συμφοράς. Οἷα γοῦν καὶ αὐτὸς
ἐν δευτέρῳ τοῦ Ἰουδαϊκοῦ Πολέμου διέξεισιν,
ἀκούειν χρεών·
Πεμφθείς, φησίν, εἰς Ἰουδαίαν
ἐπίτροπος ὑπὸ Τιβερίου Πιλᾶτος, νυκτωρ κεκαλυμ
μένας εἰς Ἱεροσόλυμα παρεισκομίζει τὰς Καίσα
ρος εἰκόνας σημαῖαι καλοῦνται τοῦτο μεθ᾿ ἡμέ
σαν μεγίστην ταραχὴν ἤγειρε τοῖς Ἰουδαίοις· οἵ τε
γὰρ ἐγγὺς πρὸς τὴν ὄψιν ἐξεπλάγησαν, ὡς πεπατη.
μένων αὐτοῖς τῶν νόμων· οὐδὲν γὰρ ἀξιοῦσιν ἐν τῇ
πόλει δείκηλον τίθεσθαι.» Ταῦτα δ᾽ εἴ τις τοῖς εὐαγγελικοῖς λόγοις παράθοιτο, τάληθὲς εὐρήσει· μετήλθε
γὰρ αὐτοὺς ὡς τάχος ἡ δίκη· δι' ἂν ἔβηξαν ἐπι
αὐτοῦ Πιλάτου φωνὴν, μή τινα ἄλλον ἔχειν βασιλέα
κεκραγότων εἰ μὴ Καίσαρα. Μετὰ μικρὸν δὲ καὶ
ἄλλην συμφορὰν αὐτοὺς μετελθεῖν ὁ αὐτὸς Ιώση
πος ἱστορεῖ λέγων «Μετὰ δὲ ταῦτα ταραχὴν
ἑτέραν εκίνει Πιλᾶτος· τὸν ἱερὸν θησαυρόν, καλεί
ται δὲ κορβανᾶς, εἰς καταγωγὴν ὑδάτων ἐξαναλί
σκων. Κατῄει δὲ ἀπὸ τριακοσίων σταδίων. Πρὸς
τοῦτο τοῦ πλήθους ἀγανάκτησις ἦν. Καὶ τοῦ Πιλά
του παρόντος εἰς Ἱεροσόλυμα, περιστάντες τὸ βῆμα
κατεβύων. Ὁ δὲ (προᾔδει γὰρ αὐτῶν τὴν ταραχήν)
καὶ τῷ πλήθει τοὺς στρατιώτας ἐόπλους ἐσθήσεσι
στρατιωτικαῖς κεκαλυμμένους ἐγκαταμίξας, καὶ ξίφει
μὲν χρήσασθαι κωλύσας, ξύλοις δὲ παίειν τοὺς κεκρα
γότας ἐγκελευσάμενος, σύνθημα δίδωσιν ἀπὸ τοῦ βήματος.» Τυπτόμενοι δὲ οἱ Ἰουδαῖοι, πολλοὶ μὲν
ὑπὸ τῶν πληγῶν, πολλοὶ δὲ ὑπὸ σφῶν αὐτῶν καταπατηθέντες ἀπώλοντο. Πρὸς δὲ τὴν συμφορὰν τῶν
ἀνῃρημένων καταπλαγὲν τὸ πλῆθος ἐπιώπησεν. Καὶ
ἄλλας δὲ μυρίας νεωτεροποιίας ὁ αὐτὸς ἱστορεῖ συγκ
γραφεύς· δι' ων παρίσταται, ὡς οὐδαμῶς ἐκ τῆς
κατὰ τὸν Σωτῆρα τόλμης διέλιπον τήν τε πόλιν αὐτ
τὴν καὶ τὴν ἄλλην ἅπασαν Ἰουδαίαν στάσεις καὶ
μάχαι, καὶ κακῶν ἀφορήτων ἐπάλληλοι προσβολα,
ἄχρις οὗ ἡ πάντων ὑστάτη πολιορκία κατὰ Οὔεσπα·
σιανὸν τούτους μετῆλθε, καὶ παμπαν ἡφάνισεν. "Ων
μὲν οὖν εἰς Χριστὸν ἐξήμαρτον Ἰουδαῖοι, οὕτω τὰ
· τῆς θείας ἐπειρῶντο δίκης, ηρέμα ἐπαγομένης. Οὐ
μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ ἐπὶ τοῦ Σωτῆρος Πιλᾶτος
ἐπί τε Τιβερίου, τῆς ἐκ Μαγδάλων Μαρίας Ρώμῃ τε
προσβαλούσης καὶ τὰ κατὰ τὸν Σωτῆρα ἀνενεγκού
σης, πλεῖστα μὲν περιυβρισθῆναι λέγεται· καὶ μὴν
καὶ κατὰ Γάϊον ὕστερον τοσαύταις συμφοραῖς λόγος
ἔχει τοῦτον περιληφθῆναι, ὡς φασιν οἱ τὰς Ελλήνων Ολυμπιάδας καὶ τὰ ἐπ᾿ αὐταῖς πεπραγμένα
συντεταχότες, ἐς τόσον ἥκειν ἀνάγκης Πιλάτον περιο
πετείᾳ τῶν συμφορῶν, ὡς αὐτόχειρα καὶ τιμωρὸν
αὐτὸν ἑαυτῷ καταστῆναι· τῆς θείας δίκης, ὥς γε
εἰκάζειν χρεών, οὐκ εἰς μακρὰν μενελθούσης αὐτὸν,
καθὰ δήπου καὶ ᾿Ανναν, καὶ Καϊάφαν, καὶ ὅσοι τῶν
γραμματέων ἦσαν καὶ Φαρισαίων· καὶ αὐτῶν ἀξίαν
L. Vitellius Syriæ præfectus Pilatum propter
Judæorum accusationem Homam ire jussit, et
mone assimulato commemorat; cui et Josephus
consentit: itidem a Pilali, et in Servatorem commissi piaculi temporibus, calamitates Judæorum
initium sumpsisse memorans. Qualia igitur et is in
secundo Judaici Belli libro scribat, audire est
operæ pretium: «Pilatus, inquit, a Tiberio procurator in Judæam missus, noctu velatas tectasque Hierosolymam infert Cæsaris statuas; signa
cæ vocantur. Qua rei novitate interdiu maxima a
Judæis turba est excitata. Qui enim propius assistebant, ad conspectum earum consternati sunt
tanquam aperte legibus corum proculcatis: quippe
simulacrum aliquod in civitate habere, illis religio erat.» Hæc si quis evangelicis addal verbis,
veritatem ipsam inveniet: celeriter enim eos vindicta est consecuta, propter eam, quam apud Pilatum insolenter edidere vocem: non alium sc, clamantes, habere regem, præterquam Cesarem.
Paulo post alia quoque calamitate pressos, idem
Josephus scribit: «Post hac, dicens, aliam quoque turbam concivit Pilatus, sacro thesauro (cui
nomen Corbona) in aquæductus constructionem
consumpto, qui quidem ad trecenta dirigebatur
stadia. 150 Ægre ferebat eam indignitatem multitudo, et præsente Hierosolymis Pilato, tribunal
circumsistentes vociferabantur. Ille porro, quod
Judmorum providisset tumultum, turus eorum
milites armatos, qui militaribus operti essent vestibus, immiscens, ferro quidem petere quemquam
prohibuit, fustibus autem vociferantes pulsare
præcepit: ejusque rei causa signum, uti convenerat, eis pro tribunali dedit.» Quapropter Judæi
ad eum modum ictibus cæsi, multi plagis sunt interempti, multi etiam a suis inter tumultum protriti interierunt. Multitudo porro ipsa, tanta clade
perculsa, conquievit. Alias ilem innumerabiles,
novandis rebus, excitatas calamitates, idem historicus persequitur, per quas astruit atque probat, quod a perpetrato in Salvatorem piaculo,
nunquam et in urbe ipsa, et in Judæa omni, esse
desierunt seditiones, tumultus, pugnæ, aliarumque
intolerabilium cladium aliæ super alias incursiones, donec postrema omnium urbis sub Vespasiano
obsidio cos invasit, ac prorsus exstinxit. Atque
eorum quæ Judæi in Christum commiserunt, talem illi divinitus sunt experti vindiclam, sensim
cos Carpentem. Verum enimvero et ipse Serratoris judex Pilatus cum sub Tiberio (quod Maria
Μagdalena Romam adierat, et Servatoris res ibi
retulerat) maximis affectus esse dicitur contumeliis: tum Gaii temporibus postea extrema calamitate oppressus esse fertur: quemadmodum id tradunt, qui Græcorum Olympiadas, quæque in eis
acta sunt, composuere. Ad cas enim necessitatis
angustias variis alversisque casibus est redactus,
Marcellum Judæis præfecit. (Joseph., lib. XVIII,
cap. 11.)
Chapter XI, XIICaput XI, XII
col. 783–784page 118 of 392
PG 145:783καὶ διάφορον δεδωκότων δίκην τῆς κατὰ Χριστοῦ γενομένης παρανόμου διαχειρίσεως. ΚΕΦΑΛ. ΙΑ'. Περὶ τῆς τοῦ Κλαυδίου Καίσαρος ἀρχῆς μετὰ Γάϊον· καὶ τοῦ γεγονότος λιμοῦ· καὶ περὶ Θευδᾶ τοῦ γόητος. Οὐ πολλῷ δὲ ὕστερον ἐν οὐ πάνυ τι πεπλησμέ νοις τέσσαρσιν ἔτεσι Γάϊος τὴν ἀρχὴν ἐσχηκώς, μανίᾳ λεφθεὶς, ἐγυναικίζετο, στολαῖς καὶ πλοκαμίσι χρώμενος φηλυτέραις. Ὅθεν ἐν βαλανείῳ ἀναιρεθεὶς, Κλαυδίῳ τὴν ἀρχὴν καταλείπει· ἐφ᾽ οὗ καὶ μέγαν ἱστοροῦσι γενέσθαι λιμόν· ὂν καὶ ᾿Αγαυος προ φητεύων, ἐμήνυεν ἔσεσθαι· καὶ Βαρνάβας καὶ Παῦλο, ἐστέλλοντο, τοῖς ἀδελφοῖς ἐξ ᾿Αντιοχείας διακονίαν ἐρανιζόμενοι· ὅτε δὴ καὶ ἡ τοῦ Διαβηνων ἔθνους βασίλισσα, Ελένη ὄνομα ἦν αὐτῇ, Ἰωσήπῳ ταῦτα πείθομαι ἱστοροῦντι, σῖτον ἐξ Αἰγύπτου χρήμασι πλείστοις ὠνησαμένη, τοῖς ἐνδεῶς ἔχουσι διεπέμπετο. Τῆς γε μὴν Ελένης, ως και ὁ εἰρημένος ἐμνημόνευε συγγραφεύς, ἐν τοῖς προαστείοις τῆς λίας στῆλαι διαφανεῖς μέχρι πολλοῦ ἐγνωρίζοντο. Μέμνηται δ' ὁ αὐτὸς καὶ Θευδᾶ τοῦ γόητος, περὶ οὗ καὶ αἱ Πράξεις διαλαμβάνουσι, κατὰ λέξιν οὕτω διε ξιών· «Φάδου τῆς Ἰουδαίας ἐπιτροπεύοντος, γόης τις ανήρ, Θευδας ὄνομα, πείθει οὸν πλεῖστον ὄχλον ἀπαλαβόντα τὰς κτήσεις, ἔπεσθαι πρὸς τὸν Ἰορδάνην αὐτῷ ποταμόν· προφήτης γὰρ ἔλεγεν εἶναι καὶ προστάγματι τὸν ποταμὸν σχίσας, δίοδον ἔφη παρέξειν αὐτοῖς ῥᾳδίαν· καὶ ταῦτα λέγων, πολλούς ἠπάτησεν. Οὐ μὴν εἴασεν αὐτοὺς τῆς ἀφροσύνης, να σθαι Φάδος· ἀλλ' ἐξέπεμψεν ἵλην ἱππέων ἐπ᾿ αὐ τούς· ἥτις ἀπροσδόκητος ἐπιπεσοῦσα, πολλοὺς μὲν ἀνεῖλε, πολλοὺς δὲ ζῶντας ἔλαβεν.» Αὐτὸν δὲ τὸν Θευδαν ζωγρήσαντες, ἀποτέμνολσι τὴν κεφαλήν, καὶ κομίζουσιν εἰς Ἱεροσόλυμα. ΚΕΦΑΛ. ΙΒ'. Μαρτύριον Ἰακώβου τοῦ ἀποστόλου, μἱοῦ μὲν Ζεβεδαίου, ἀδελφοῦ δὲ Ἰωάννου του Θεολόγου. Εξῆς δὲ τούτῳ καὶ τὰ κατὰ τὸν μέγαν ἱστορεῖ γενέσθαι λιμόν, ὡς καὶ Λουκᾶς ἐν ταῖς Πράξεσι τὰ κατὰ τὸν λιμὸν καὶ τὴν τῶν ἀποστόλων διακονίαν εἰπὼν, εἶτα ἐπάγει. «Κατ' ἐκεῖνον δὲ τὸν καιρὸν, τὸν ἐπὶ Κλαυδίου δηλαδή, ἐπέβαλεν Ἡρώδης ὁ βα σιλεὺς (ἂν δὲ ᾿Αγρίππαν Ιώσηπος λέγει, τοῦτον ὁ Λουκᾶς Ηρώδην καλεῖ· ἴσως διώνυμος ἦν· ἐπι έβαλε τὰς χεῖρας κακῶσαι τινὰς τῶν ἀπὸ τῆς Ἐχ κλησίας. ᾿Ανεῖλε δὲ Ἰάκωβον τὸν ἀδελφὸν Ἰωάννου
ut manus ipse sibi attulerit, et sui ipsius vindex καὶ διάφορον δεδωκότων δίκην τῆς κατὰ Χριστοῦ
ipse factus sit: ultione divina (ita enim conjicere γενομένης παρανόμου διαχειρίσεως.
oportet) brevi eum consequente. Id quod et de Anna, et de Cipha, aliisque item Scribis et Pharisæis dicitur: qui et ipsi dignas variasque dederunt pœnas ejus, quam Christo intulerunt, iniquæ
et injustæ necis.
151 CAPUT XI.
De imperio Claudii Cæsaris, qui Caio successit: et
de fame, quæ sub ipso invaluit, et de Theuda præstigiatore.
Deinde nondum quatuor prorsus exactis annis,
Caius qui tum imperium tenebat, furore correptus,
et usque adeo est elfeminatus, ut vestimentis,
plicaturis, aliisque ornamentis muliebribus utere.
tur: quapropter in balneis causus, Claudio succes
sori imperium reliquit: sub qno ingens illa fames
fuisse scribitur quam etiam Agabus prophetiæ
dono clarus futuram prædixerat. Eaque de causa
Barnabas quoque et Paulus ex Antiochia fratribus
der ministerium suum corrogatum victum submittebant. Quo tempore etiam Adiabenorum gentis
regina, Helena nomine, Josepho teste, ingenti pecunia frumento in Ægypto comparato, indigentibus
id transmittebat. Hujus sane Helenm, cujus, quem
modo diximus, historicus meminit, statuæ illustres
in suburbanis Æliæ locis longo post tempore sunt
visæ. Itidem Josephus et Theude impostoris et
malefici, de quo in Actis quoque apostolorum mentio fit, meminit hisce verbis: «Cum Fadus Judææ procurator esset, prætigiator quidam Theudas nomine, persuadet ingenti hominum multitudini, ut facultatibus suis secum receptis, ad Jordanem fluvium se consequerentur; dicebatur enim
propheta esse. Is, quod se jussu suo fluvium eum
divisurum, facileque cis transitum præbiturum
esse polliceretur, multos seduxit. Cæterum Fadus
eos ea vesania non diu frui passus est. Turmam
enim equitum in eos immisit, qui illos ex improviso oppressos, partim trucidant, partim captivos
abducunt.» Ipse quidem Theudas vivus in eorum
ryma perlatum est.
CAPUT XII.
Περὶ τῆς τοῦ Κλαυδίου Καίσαρος ἀρχῆς μετὰ
Γάϊον· καὶ τοῦ γεγονότος λιμοῦ· καὶ περὶ
Θευδᾶ τοῦ γόητος.
Οὐ πολλῷ δὲ ὕστερον ἐν οὐ πάνυ τι πεπλησμέ
νοις τέσσαρσιν ἔτεσι Γάϊος τὴν ἀρχὴν ἐσχηκώς,
μανίᾳ λεφθεὶς, ἐγυναικίζετο, στολαῖς καὶ πλοκαμίσι
χρώμενος φηλυτέραις. Ὅθεν ἐν βαλανείῳ ἀναιρε
θεὶς, Κλαυδίῳ τὴν ἀρχὴν καταλείπει· ἐφ᾽ οὗ καὶ
μέγαν ἱστοροῦσι γενέσθαι λιμόν· ὂν καὶ ᾿Αγαυος προφητεύων, ἐμήνυεν ἔσεσθαι· καὶ Βαρνάβας καὶ Παῦλο,
ἐστέλλοντο, τοῖς ἀδελφοῖς ἐξ ᾿Αντιοχείας διακονίαν
ἐρανιζόμενοι· ὅτε δὴ καὶ ἡ τοῦ Διαβηνων ἔθνους
βασίλισσα, Ελένη ὄνομα ἦν αὐτῇ, Ἰωσήπῳ ταῦτα
πείθομαι ἱστοροῦντι, σῖτον ἐξ Αἰγύπτου χρήμασι
πλείστοις ὠνησαμένη, τοῖς ἐνδεῶς ἔχουσι διεπέμπετό. Τῆς γε μὴν Ελένης, ως και ὁ εἰρημένος
ἐμνημόνευε συγγραφεύς, ἐν τοῖς προαστείοις τῆς
λίας στῆλαι διαφανεῖς μέχρι πολλοῦ ἐγνωρίζοντο.
Μέμνηται δ' ὁ αὐτὸς καὶ Θευδᾶ τοῦ γόητος, περὶ οὗ
καὶ αἱ Πράξεις διαλαμβάνουσι, κατὰ λέξιν οὕτω διε
ξιών· «Φάδου τῆς Ἰουδαίας ἐπιτροπεύοντος, γόης
τις ανήρ, Θευδας ὄνομα, πείθει οὸν πλεῖστον ὄχλον
ἀπαλαβόντα τὰς κτήσεις, ἔπεσθαι πρὸς τὸν Ἰορδά
νην αὐτῷ ποταμόν· προφήτης γὰρ ἔλεγεν εἶναι·
καὶ προστάγματι τὸν ποταμὸν σχίσας, δίοδον ἔφη
παρέξειν αὐτοῖς ῥᾳδίαν· καὶ ταῦτα λέγων, πολλούς
ἠπάτησεν. Οὐ μὴν εἴασεν αὐτοὺς τῆς ἀφροσύνης, να
σθαι Φάδος· ἀλλ' ἐξέπεμψεν ἵλην ἱππέων ἐπ᾿ αὐ·
τούς· ἥτις ἀπροσδόκητος ἐπιπεσοῦσα, πολλοὺς μὲν
ἀνεῖλε, πολλοὺς δὲ ζῶντας ἔλαβεν.» Αὐτὸν δὲ τὸν
Θευδαν ζωγρήσαντες, ἀποτέμνολσι τὴν κεφαλήν,
καὶ κομίζουσιν εἰς Ἱεροσόλυμα.
pervenit potestatem, ejusque necati caput Hiero-0ΚΕΦΑΛ. ΙΒ'.
Martyrium Jacobi apostoli, flii Zebedæi: ejusdemque Μαρτύριον Ἰακώβου τοῦ ἀποστόλου, μἱοῦ μὲν
fratris Joannis Theologi.
Huic deinceps historiæ idem Josephus magnam
illam fanem addit, sicuti et Lucas in Actis, et ea
ipsa fame, apostolorumque ministerio exposito,
illud deinde infert: «En autcm tempore, sub
Claudio videlicet, Herodes rex (quem Agrippam Josephus nominat, Lucas autem Herodem
vocat, quod fortasse binominis fuerit) manus in
nonnullos 152 ex Ecclesia, ut eos affligeret, injecit. Occidit autem Jacobum fratrem Joannis glaDe ea historici variant.
Claudius Agrippæ regnum confirmavit, omne
Herodis imporium et Lysaniæ addens. Herodem
Agrippa fratrem Chalcidis regem constituit. (Joseph., lib. xix, cap. 4, De bell Judaic., lib. 11, cap.
Ζεβεδαίου, ἀδελφοῦ δὲ Ἰωάννου του Θεολό
γου.
Εξῆς δὲ τούτῳ καὶ τὰ κατὰ τὸν μέγαν ἱστορεῖ
γενέσθαι λιμόν, ὡς καὶ Λουκᾶς ἐν ταῖς Πράξεσι τὰ
κατὰ τὸν λιμὸν καὶ τὴν τῶν ἀποστόλων διακονίαν
εἰπὼν, εἶτα ἐπάγει. «Κατ' ἐκεῖνον δὲ τὸν καιρὸν,
τὸν ἐπὶ Κλαυδίου δηλαδή, ἐπέβαλεν Ἡρώδης ὁ βασιλεὺς (ἂν δὲ ᾿Αγρίππαν Ιώσηπος λέγει, τοῦτον ὁ
Λουκᾶς Ηρώδην καλεῖ· ἴσως διώνυμος ἦν· ἐπι
έβαλε τὰς χεῖρας κακῶσαι τινὰς τῶν ἀπὸ τῆς Ἐχκλησίας. ᾿Ανεῖλε δὲ Ἰάκωβον τὸν ἀδελφὸν Ἰωάννου
4.) Idem Herodes sacerdotum et templi administrationem a Claudio impetravit. (Joseph., lib. xx,
cap. 4.) Eodem mortuo, regnum ejus Agrippa juniori Claudius tradidit: qui id usque ad vasta
tionem Hierosolymorum obtinuit. (ibid., cap. 9.)
col. 785–786page 119 of 392
PG 145:785μαχαίρα. «Περὶ οὗ καὶ Κλήμης ὁ στρωματεὺς ἐν τῇ» στρωματεύς, ἑβδόμῃ τῶν Ὑποτυπώσεων μνήμης ἄξιον ἱστορεῖ, ἐκ τῆς ἄνωθεν παραδόσεως ειληφέναι φάσκων αὐτήν «Οτιπερ ὁ εἰς τὸ μαρτύριον ἀγαγὼν αὐτὸν, ἰδὼν αὐ τὸν γενναίῳ ψυχῆς παραστήματι διαγωνιζόμενον, Χριστιανὸν καὶ αὐτός ἑαυτὸν εἶναι ἀνωμολόγει· καὶ ἄμφω οὖν, φησί, συναπήχθησαν·» καὶ κατὰ τὴν ὁδὸν ἠξίωσεν αὐτῷ ἀφεθῆναι ὑπὸ Ἰακώβου. Ὁ δ' ὀλίγον σκεψάμενος, Εἰρήνη σοι, εἶπε· καὶ κατερί λησεν αὐτόν· καὶ οὕτως ἀμφότεροι ἐκαρατομήθησαν. Ἰδών γε μὴν Ἡρώδης, ὥς φησιν ἡ θεία Γραφή, ὡς πρὸς ἡδονῆς ἦν Ἰουδαίοις ἡ τοῦ Ἰακώβου ἀνείρε σις, καὶ Πέτρον συσχών, ὑπὸ φρουρὰν ἐτίθει, ἁλύσει βαρεία περιβαλών, καὶ τὴν ἐκείνου ἀναίρεσιν ἐν μελέτῃ δὴ εἶχε. Κἂν ἔπραξε τὸ ἀνόσιον, εἰ μὴ νύκτωρ ἄγγελος ἐπιστὰς, τῶν μὲν δεσμῶν ἀνῆκεν εἰς δὲ τὴν τοῦ κηρύγματος αὖθις ὡδοποίες διακονίαν. Καὶ τὰ μὲν τῆς κατὰ Πέτρον θείας οἰκονομίας ἐν τούτοις· τὰ δὲ τῆς κατὰ τῶν ἀποστόλων ἐπιχειρή στις Ηρώδου οὐκέτ᾽ ἐν ἀναβολαῖς ἦταν τῇ δίκη, ἀλλ᾽ ἐξ αὐτῆς μετῄει, καίπερ ειωθυία βραδύνειν ὡς τὰ πολλά. ΚΕΦΑΛ. ΙΓ'. ῾Ως ᾿Αγρίππας, ὁ καὶ ῾Ηρώδης, τοὺς ἀποστόλους ἐλάσας, θείας δίκης αὐτίκα πεπείραται. Ἐπεὶ γὰρ μετὰ τὴν κατὰ τῶν ἀποστόλων ἐπι χείρησιν εἰς Καισάρειαν ὥρμησεν. ἐν ἡμέρᾳ τῶν ἐπισήμων ἐσθῆτι περιφανεῖ κοσμησάμενον, διάτορον τε καὶ λαμπρὸν πρὸ τοῦ δικαστικοῦ βήματος δημηγοροῦντα, καὶ ταύτῃ δὴ τοῦ δήμου ἐπιβοῶντος, Θεοῦ φωνὴ καὶ οὐκ ἀνθρώπου· αὐτίκα, τὸ ἱερόν φησι λόγιον, ἄγγελον τοῦτον ἀοράτῳ πληγῇ πατάξαι· κἀντεῦθεν ἀποψύξαι γενόμενον σκωληκόβρωτον. Καὶ δὴ σὺν ἄλλοις καὶ τοῦτο θαυμάζειν μοι ἔπεισιν, ὅπως ὁ παρ᾽ Ἑβραίοις Ιώσηπος καθά παν συνάδειν ἔοικε τῇ θείᾳ Γραφῇ· οἷα γὰρ καὶ περὶ τῆς τελευτῆς Ἡρώδου ἐν τῷ ιθ' τῆς ᾿Αρχαιο λογίας διέξεισιν, αὐταῖς λέξεσι παραθήσομαι. Τρίτον, φησίν, ἔτος αὐτῷ τῆς ὅλης Ἰουδαίας βα σιλεύοντι πεπλήρωτο· καὶ παρῖν εἰς πόλιν Καισάρειαν, ἢ τὸ πρότερον Στράτωνος πύργος ἐκαλεῖτο. Συνετέλει δ᾽ ἐνταῦθα θεωρίας εἰς τὴν Καίσαρος τις μὴν, ὑπὲρ τῆς ἐκείνου σωτηρίας ἑορτήν τινα ταύ την ἐπιστάμενος· καὶ παρ᾽ αὐτὴν ἤθροιστο κατὰ τὴν ἐπαρχίαν ἐν τέλει καὶ προβεβηκότων εἰς ἀξίαν πλῆ θος. Δευτέρᾳ δὲ τῶν θεωριῶν ἡμέρᾳ στολὴν ἐνδυ σάμενος ἐξ ἀργύρου πεποιημένην πᾶσαν, ὡς θαυ μάσιον ὐφὴν εἶναι, παρῆλθεν εἰς τὸ θέατρον ἀρχο μένης ἡμέρας. Ενθα ταῖς πρώταις τῶν ἡλιακῶν ἀκτί νων ἐπιβολαῖς ὁ ἄργυρος καταυγασθείς, θαυμασίως ἀπέστιλβε· μαρμαίρων τι φοβερὸν καὶ τοῖς εἰς αὐτὸν ἀτενίζουσι φρικώδες. Εὐθὺς δὲ οἱ κόλακες τὰς οὐδ᾽ ἐκείνῳ πρὸς ἀγαθοῦ ἄλλος ἄλλοθεν φωνὰς ἀνεβόων, Θεὸν προσαγορεύοντες· Εὐμενὴς εἴης, ἐπιλέγοντες.
ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. II.
μαχαίρα. «Περὶ οὗ καὶ Κλήμης ὁ στρωματεὺς ἐν τῇ dio.» De quo Clemens quoque στρωματεύς, seu
ἑβδόμῃ τῶν Ὑποτυπώσεων μνήμης ἄξιον ἱστορεῖ,
ἐκ τῆς ἄνωθεν παραδόσεως ειληφέναι φάσκων αὐτήν·
«Οτιπερ ὁ εἰς τὸ μαρτύριον ἀγαγὼν αὐτὸν, ἰδὼν αὐ
τὸν γενναίῳ ψυχῆς παραστήματι διαγωνιζόμενον,
Χριστιανὸν καὶ αὐτός ἑαυτὸν εἶναι ἀνωμολόγει· καὶ
ἄμφω οὖν, φησί, συναπήχθησαν·» καὶ κατὰ τὴν
ὁδὸν ἠξίωσεν αὐτῷ ἀφεθῆναι ὑπὸ Ἰακώβου. Ὁ δ'
ὀλίγον σκεψάμενος, Εἰρήνη σοι, εἶπε· καὶ κατερί
λησεν αὐτόν· καὶ οὕτως ἀμφότεροι ἐκαρατομήθησαν.
Ἰδών γε μὴν Ἡρώδης, ὥς φησιν ἡ θεία Γραφή, ὡς
πρὸς ἡδονῆς ἦν Ἰουδαίοις ἡ τοῦ Ἰακώβου ἀνείρεσις, καὶ Πέτρον συσχών, ὑπὸ φρουρὰν ἐτίθει, ἁλύσει
βαρεία περιβαλών, καὶ τὴν ἐκείνου ἀναίρεσιν ἐν
μελέτῃ δὴ εἶχε. Κἂν ἔπραξε τὸ ἀνόσιον, εἰ μὴ
νύκτωρ ἄγγελος ἐπιστὰς, τῶν μὲν δεσμῶν ἀνῆκεν·
εἰς δὲ τὴν τοῦ κηρύγματος αὖθις ὡδοποίες διακονίαν.
Καὶ τὰ μὲν τῆς κατὰ Πέτρον θείας οἰκονομίας ἐν
τούτοις· τὰ δὲ τῆς κατὰ τῶν ἀποστόλων ἐπιχειρήστις Ηρώδου οὐκέτ᾽ ἐν ἀναβολαῖς ἦταν τῇ δίκη,
ἀλλ᾽ ἐξ αὐτῆς μετῄει, καίπερ ειωθυία βραδύνειν ὡς
τὰ πολλά.
contextor, memoria quiddam dignum in septimo
Dispositionum libro ex majorum traditione acceplum scripsit «Quod is, qui illum ad martyrium
ducebat, cum eum generose admodum, et magna
cum constantia ad supplicium ire videret, se quoque Christianum esse professus sit. Uterque igitur,
inquit, simul abducti sunt.» Atque inter eundum,
noxam sibi ille a Jacobo remitti rogavit. Jacobum
porro paululum deliberasse: moxque ad illum, Pax
tibi, dixisse: osculumque ad vocem eam addidisse,
et sic utrumque capite truncatum esse. Herodes
aulem, ut sacra inquit Scriptura, cum gratam esse
Judæis Jacobi cædem videret, Petrum itidem comprehensum, gravique catena vinctum, in custodiam conjecit, eidemque supplicium itidem capitale molitus est. Et perfecisset ille impiam illam
cædem, nisi angelus noctu adveniens, vinculis illum
liberasset, et in pristinum prædicandi verbi ministerium reduxisset. Atque equidem res divinæ
dispositionis de Petro, sic se tum habuere. Casterum vindicta conatum Herodis in apostolos nefaium persecutura, minime cessabat; sed quæ alias ut plurimum tardior esse consuevit, tum præsto
statim alluit.
῾Ως ᾿Αγρίππας, ὁ καὶ ῾Ηρώδης, τοὺς ἀπόστόλους ἐλάσας, θείας δίκης αὐτίκα πεπείραται.
Ἐπεὶ γὰρ μετὰ τὴν κατὰ τῶν ἀποστόλων ἐπιχείρησιν εἰς Καισάρειαν ὥρμησεν. ἐν ἡμέρᾳ τῶν
ἐπισήμων ἐσθῆτι περιφανεῖ κοσμησάμενον, διάτορόν τε καὶ λαμπρὸν πρὸ τοῦ δικαστικοῦ βήματος
δημηγοροῦντα, καὶ ταύτῃ δὴ τοῦ δήμου ἐπιβοῶν·
τος, Θεοῦ φωνὴ καὶ οὐκ ἀνθρώπου· αὐτίκα, τὸ
ἱερόν φησι λόγιον, ἄγγελον τοῦτον ἀοράτῳ πληγῇ
πατάξαι· κἀντεῦθεν ἀποψύξαι γενόμενον σκωληκόβρωτον. Καὶ δὴ σὺν ἄλλοις καὶ τοῦτο θαυμάζειν
μοι ἔπεισιν, ὅπως ὁ παρ᾽ Ἑβραίοις Ιώσηπος καθάπαν συνάδειν ἔοικε τῇ θείᾳ Γραφῇ· οἷα γὰρ καὶ
περὶ τῆς τελευτῆς Ἡρώδου ἐν τῷ ιθ' τῆς ᾿Αρχαιολογίας διέξεισιν, αὐταῖς λέξεσι παραθήσομαι.
«
Τρίτον, φησίν, ἔτος αὐτῷ τῆς ὅλης Ἰουδαίας βα
σιλεύοντι πεπλήρωτο· καὶ παρῖν εἰς πόλιν Καισάρειαν, ἢ τὸ πρότερον Στράτωνος πύργος ἐκαλεῖτο.
Συνετέλει δ᾽ ἐνταῦθα θεωρίας εἰς τὴν Καίσαρος τις
μὴν, ὑπὲρ τῆς ἐκείνου σωτηρίας ἑορτήν τινα ταύ
την ἐπιστάμενος· καὶ παρ᾽ αὐτὴν ἤθροιστο κατὰ τὴν
ἐπαρχίαν ἐν τέλει καὶ προβεβηκότων εἰς ἀξίαν πλῆθος. Δευτέρᾳ δὲ τῶν θεωριῶν ἡμέρᾳ στολὴν ἐνδυ
σάμενος ἐξ ἀργύρου πεποιημένην πᾶσαν, ὡς θαυ
μάσιον ὐφὴν εἶναι, παρῆλθεν εἰς τὸ θέατρον ἀρχομένης ἡμέρας. Ενθα ταῖς πρώταις τῶν ἡλιακῶν ἀκτίνων ἐπιβολαῖς ὁ ἄργυρος καταυγασθείς, θαυμασίως
ἀπέστιλβε· μαρμαίρων τι φοβερὸν καὶ τοῖς εἰς αὐτὸν
ἀτενίζουσι φρικώδες. Εὐθὺς δὲ οἱ κόλακες τὰς οὐδ᾽
ἐκείνῳ πρὸς ἀγαθοῦ ἄλλος ἄλλοθεν φωνὰς ἀνεβόων,
Θεὸν προσαγορεύοντες· Εὐμενὴς εἴης, ἐπιλέγοντες.
Cap. 3; et De bell. Judaic. lib. 11, cap. 4, 10.
CAPUT XIII.
Ut Agrippa, qui et Herodes dictus est, persecutione
in apostolos capta, divinam statim vindictam sit
expertus.
Cum etenim post eum, qui dictus est, in aposlolos susceptum conatum, Cæsaream venisset,
celebri quodam die, splendida ornatus veste, magna vocis contentione vehementius copiosiusque
pro tribunali ad populum verba fecit. Ad cujus
orationem cum plebs acclamasset: Dei vox, non
hominis, confestim, ut sacra Lilters inquiunt,
angelus occulta plaga eum mulelavit: unde etiam
a vermibus corrosus atque consumptus, animam
egit. Enimvero præter alia, illud quoque mirari
mihi in mentem venit, quod Hebræorum historicus Josephus, in universum divinæ Scripturæ consona scribere videtur. Qualia namque de Herodis
153 obitu in decimo nono Antiquitatum libro mem
moret verbis ipsius referre libet: «Tertius,
inquit, annus, ex quo totam Judæam regebat, peraclus fuerat, cum is Cæsareæ, quæ antea Stratonis
turris vocata fuerat, esset, edebat ibi in honorem
Casaris, pro cujus salute, festos quosdam instituerat dies, spectacula. Confluebat tum ex ea provincia, eorum qui magistratus et honores gerebant, ad eum multitudo. Porro secundo spectaculorum die vestem ex argento miro artificio contextam induit, et in theatrum cum prima luce vcnit. Ibi primis solarium radiorum ictibus argentum
illustratum mirandum in modum coruscabat, metuendum atque horrendum quiddam inspicientium
oculis splendore suo inferens. Itaque assentatores
hinc et inde, vocibus ne ipsi quidem bono futuris.
Chapter XIVCaput XIV
col. 787–788page 120 of 392
Caput XIII
PG 145:787εἰ καὶ μέχρι νῦν ὡς ἄνθρωπον ἐφοβήθημεν· ἀλλὰ τούντεῦθεν θνητῆς φύσεως κρείσσονά γε ὁμολογού μεν. Οὐκ ἐπέπληξε τούτοις ὁ βασιλεὺς, οὐδὲ τὴν κολακείαν ἀσεβοῦσαν ἀπετρίψατο. Ανακύψας δ οὖν μετ' ὀλίγον τὸν βουβῶνα τῆς ἑαυτοῦ κεφαλῆς ὑπερκαθεζόμενον εἶδεν ἐπὶ σχοινίου τινὸς, ἄγγελον τοῦτον εὐθὺς ἐνόησε κακῶν εἶναι, τὸν καί ποτε τῶν ἀγαθῶν γενόμενον. Καὶ διακάρδιον ἔσχεν ὀδύνην ἀθρόον δ' αὐτῷ τῆς κοιλίας προσέφυσεν άλγη με μετά αφοδρότητος ἀρξάμενον. Αναθεωρῶν οὖν πρὸς τοὺς φίλους. Ὁ Θεὸς ὑμῖν ἐγώ, φησίν, ἤδη κατα στρέφειν ἐπιτάττομαι τὸν βίον, παραχρῆμα τῆς εἰ μαρμένης τὰς ἄρτι μου κατεψευσμένας φωνές ἐλεγχούσης· καὶ ὁ κληθεὶς ἀθάνατος ὑφ᾽ ὑμῶν ἤτ Πανεῖν ἀπάγομαι. Δεκτέον δὲ τὴν πεπρωμένην, Θεὸς βεβούληται· καὶ γὰρ βεβιώκαμεν οὐδαμή φαύ λως, ἀλλ' ἐπὶ τῆς μακαριζομένης λαμπρότητος. Ταῦθ' ἅμα λίγων, ἐπιτάσει τῆς ὀδύνης κατεπονεῖτο. Μετὰ σπουδῆς οὖν εἰς τὸ βασίλειον ἐκομίσθη. Και διῇξε λόγος εἰς πάντας, ὡς ἔχοι τοῦ τεθνάναι παν τάπασι μετ' ὀλίγον. Ἡ πληθὺς δ᾽ αὐτίκα πᾶτα σύν γυναιξὶ καὶ παισὶν ἐπὶ σάκκου καθεσθεῖσα τῷ πα τρίῳ νόμῳ, τὸν Θεὸν ἱκέτευον ὑπὲρ τοῦ βασιλέως. Οιμωγῆς τε πάντα ἦν ἀνάπλεω καὶ θρήνων. Εν ὑψηλὴ δὲ βασιλεὺς δωματίῳ κατακείμενος, καὶ κάτω βλέπων αὐτοὺς πρηνεῖς προσπίπτοντας, άδακρυς οὐδ' αὐτὸς ἔμενε. Συνεχῶς δ᾽ ἐφ' ἡμέρας πέντε τῷ τῆς γαστρὸς ἀλγήματι διεργασθεὶς, τὸν βίον κατέ στρεψεν, ἀπὸ γενέσεως ἄγων πεντηκοστὸν ἔτος καὶ τέταρτον, τῆς δὲ βασιλείας ἔβδομον. Τέσσαρας μὲν οὖν ἐπὶ Γαίου Καίσαρος ἐκασίλευσεν ἐνιαυτούς, τῆς Φιλίππου μὲν τετραρχίας εἰς τριετίαν ἄρξας· τῷ τετάρτῳ δὲ καὶ τὴν Ηρώδου προσειληφώς· τρεις δ' ἐπιλαβὼν τῆς Κλαυδίου Καίσαρος αὐτοκρατορίας.» Θαύματος οὖν ἄξιος καὶ Ἰώσηπος, οὕτω ταῖς θείαις συνήθων Γραφαῖς. ΚΕΦΑΛ. ΙΔ'. Περὶ τοῦ γόητος Σίμωνος, καὶ τῆς τούτου α ρέσεως· καὶ ὡς ἀντέπραττε τούτῳ, καὶ μέν λιστα ἐν Ρώμῃ Πέτρος θεῖος ἀπόστολος. Οὕτω γοῦν τῆς κατὰ τὸν Σωτῆρα πίστεως ανα πᾶσαν διαδεδομένης τὴν γῆν, ὁ ἀρχαῖος τοῦ γένους καὶ τῆς σωτηρίας ἡμῶν πολέμιος, μηχανῇ τῇ πάση την τηνικάδε βασιλεύουσαν προαρπάσαι σπεύδων [ πόλιν, ἐκεῖ δὴ τὸν Σίμωνα τὸν ἀπὸ κώμης Γιτθῶν, τὸν τὴν Ἔω διελθόντα πρότερον καὶ τῶν γοητεὧν ἐμπλήσαντα, συνελαύνει· ὃς ἐν οὐ μακρῷ χρόνῳ, πλὴν ἀλίγων, τοὺς Ῥωμαίους τῇ σφετέρα συναπάγεται γοητεία. Ἐς τοσοῦτον δὲ ἤλασεν ἀσεβείας, ὡς καὶ θεὸς νομισθῆναι, ἀναθέσει τε ἀνδριάντος περιφανῶς τιμηθῆναι ἐν τῷ Τιβέρει ποταμῷ μεταξύ τῶν δύο γεφυρῶν· ἐν ᾧ καὶ ἐπιγραφὴ αὕτη ἐπί Σίμωνι δέω σάγκτω· τουτέστι Σίμωνι θεῷ ἁγίῳ. Ἐντεῦθεν θεὸς οὐ μόνον παρὰ Σαμαρείταις, ἀλλὰ καὶ
acclamabant: Deum enim appellabant, et ut bene- εἰ καὶ μέχρι νῦν ὡς ἄνθρωπον ἐφοβήθημεν· ἀλλὰ
volus propitiusque eis cssel, rogabant: si hucusque eum ut hominem veriti essent, de cætero humana natura superiorem præstantioremque professuros esse, pollicentes. Non increpuit eos rem,
neque tam impiam assentationem est amolitus.
Sed paulo post caput suum sustulit, et bubonem
funiculo cuidam insidentem conspexit, et statim
malorum hunc esse nuntium, qui bonorum olim
fuerat, animadvertit. Itaque immensus illius peclus
dolor, ventremque cruciatus, cum vehementia
summa invasit; et ad amicos conversus: En ego,
inquit, Deus vesler, vilam relinquere cogot, cum
jam fatalis et divina vis ementitas in me voces vestras coarguat: et qui modo a vobis immortalis
sum dictus, nunc ad mortem abducor. Sed accipiendum venit, quod Deo est visum, fatum. Non
obscuram tamen nos, sed felicioris splendidiorisque sortis exegimus vitam. Hæc ubi dixisset, dolores eum intensiores cruciabant. Quapropter
magna celeritate in regiam est deportatus. Et fama
apud omnes passim increbuit, paulo post eum omnino moriturum esse. Tum multitudo omnis una
cum conjugibus et liberis, sumptis patrio morc
saccis, locisque omnibus fetu et luctu repletis,
Deo pro salute regis supplicarunt. Et cum in sublimiore cubiculo is decumberet, 154 et inde
homines supinos procumbentes prospiceret, ne
ipse quidem lacrymas continere potuit: ac quinque continuos dies ventris doloribus confectus, vitam finivit ælatis quinquagesimum quartum,
regni septimum agens annum. Quatuor quidem ille
sub Caio regnavit annos tetrarchia Philippi
tribus annis administrata, Herodis autem quarto
anno recepta. Tres porro reliquos annos sub Claudii imperio consumpsit.» Dignus corte quidem est
Josephus iste admirotione, qui sic divinis consona
Litteris scribat.
CAPUT XIV.
De Simone Mago, cjusque hæresi, et ut ei restiterit
in primis Romæ divus apostolus Petrus.
Cum ad eum modum persuasio et fides in Servatorem per omnem propagaretur terram, antiquus ille generis salutisque nostræ hostis, omni
conatu et fraude urbem eam, in qua tum suminum
esset imperium, præripere atque occupare contendens, Simonem vico Gitthon ortum, qui antca
Orientem peragrans, incantamentis cum atque imposturis compleverat, eo mittit, ibique ille brevi
cives Romanos (paucis exceptis) magica sua arte
seducit. Eo autem impietatis pervenit, ut cum
deus esse crederetur, tum statua magnificn in flumine Tiberi inter duos pontes honoraretur, cum
inscriptione tali: Simoni deo sancte. Atque inde
deus non tantum apud Samaritanos. verum in aliis
Sub Herodis nomine Lucas Agrippæ senioris
nocem describere videtur, Act. xi.
τούντεῦθεν θνητῆς φύσεως κρείσσονά γε ὁμολογού
μεν. Οὐκ ἐπέπληξε τούτοις ὁ βασιλεὺς, οὐδὲ τὴν
κολακείαν ἀσεβοῦσαν ἀπετρίψατο. Ανακύψας δ
οὖν μετ' ὀλίγον τὸν βουβῶνα τῆς ἑαυτοῦ κεφαλῆς
ὑπερκαθεζόμενον εἶδεν ἐπὶ σχοινίου τινὸς, ἄγγελον
τοῦτον εὐθὺς ἐνόησε κακῶν εἶναι, τὸν καί ποτε τῶν
ἀγαθῶν γενόμενον. Καὶ διακάρδιον ἔσχεν ὀδύνην
ἀθρόον δ' αὐτῷ τῆς κοιλίας προσέφυσεν άλγη με
μετά αφοδρότητος ἀρξάμενον. Αναθεωρῶν οὖν πρὸς
τοὺς φίλους. Ὁ Θεὸς ὑμῖν ἐγώ, φησίν, ἤδη καταστρέφειν ἐπιτάττομαι τὸν βίον, παραχρῆμα τῆς εἰ
μαρμένης τὰς ἄρτι μου κατεψευσμένας φωνές
ἐλεγχούσης· καὶ ὁ κληθεὶς ἀθάνατος ὑφ᾽ ὑμῶν ἤτ
Πανεῖν ἀπάγομαι. Δεκτέον δὲ τὴν πεπρωμένην,
Θεὸς βεβούληται· καὶ γὰρ βεβιώκαμεν οὐδαμή φαύ
λως, ἀλλ' ἐπὶ τῆς μακαριζομένης λαμπρότητος.
Ταῦθ' ἅμα λίγων, ἐπιτάσει τῆς ὀδύνης κατεπονεῖτο.
Μετὰ σπουδῆς οὖν εἰς τὸ βασίλειον ἐκομίσθη. Και
διῇξε λόγος εἰς πάντας, ὡς ἔχοι τοῦ τεθνάναι παντάπασι μετ' ὀλίγον. Ἡ πληθὺς δ᾽ αὐτίκα πᾶτα σύν
γυναιξὶ καὶ παισὶν ἐπὶ σάκκου καθεσθεῖσα τῷ πατρίῳ νόμῳ, τὸν Θεὸν ἱκέτευον ὑπὲρ τοῦ βασιλέως.
Οιμωγῆς τε πάντα ἦν ἀνάπλεω καὶ θρήνων. Εν
ὑψηλὴ δὲ βασιλεὺς δωματίῳ κατακείμενος, καὶ κάτω
βλέπων αὐτοὺς πρηνεῖς προσπίπτοντας, άδακρυς
οὐδ' αὐτὸς ἔμενε. Συνεχῶς δ᾽ ἐφ' ἡμέρας πέντε τῷ
τῆς γαστρὸς ἀλγήματι διεργασθεὶς, τὸν βίον κατέστρεψεν, ἀπὸ γενέσεως ἄγων πεντηκοστὸν ἔτος καὶ
τέταρτον, τῆς δὲ βασιλείας ἔβδομον. Τέσσαρας μὲν
οὖν ἐπὶ Γαίου Καίσαρος ἐκασίλευσεν ἐνιαυτούς, τῆς
Φιλίππου μὲν τετραρχίας εἰς τριετίαν ἄρξας· τῷ
τετάρτῳ δὲ καὶ τὴν Ηρώδου προσειληφώς· τρεις
δ' ἐπιλαβὼν τῆς Κλαυδίου Καίσαρος αὐτοκρατο
ρίας.» Θαύματος οὖν ἄξιος καὶ Ἰώσηπος, οὕτω
ταῖς θείαις συνήθων Γραφαῖς.
ΚΕΦΑΛ. ΙΔ'.
Περὶ τοῦ γόητος Σίμωνος, καὶ τῆς τούτου α
ρέσεως· καὶ ὡς ἀντέπραττε τούτῳ, καὶ μέν
λιστα ἐν Ρώμῃ Πέτρος θεῖος ἀπόστολος.
Οὕτω γοῦν τῆς κατὰ τὸν Σωτῆρα πίστεως ανα
πᾶσαν διαδεδομένης τὴν γῆν, ὁ ἀρχαῖος τοῦ γένους
καὶ τῆς σωτηρίας ἡμῶν πολέμιος, μηχανῇ τῇ πάση
την τηνικάδε βασιλεύουσαν προαρπάσαι σπεύδων
[ πόλιν, ἐκεῖ δὴ τὸν Σίμωνα τὸν ἀπὸ κώμης Γιτθῶν,
τὸν τὴν Ἔω διελθόντα πρότερον καὶ τῶν γοητεὧν
ἐμπλήσαντα, συνελαύνει· ὃς ἐν οὐ μακρῷ χρόνῳ,
πλὴν ἀλίγων, τοὺς Ῥωμαίους τῇ σφετέρα συνα
πάγεται γοητεία. Ἐς τοσοῦτον δὲ ἤλασεν ἀσεβείας,
ὡς καὶ θεὸς νομισθῆναι, ἀναθέσει τε ἀνδριάντος
περιφανῶς τιμηθῆναι ἐν τῷ Τιβέρει ποταμῷ μεταξύ
τῶν δύο γεφυρῶν· ἐν ᾧ καὶ ἐπιγραφὴ αὕτη ἐπί·
Σίμωνι δέω σάγκτω· τουτέστι Σίμωνι θεῷ ἁγίῳ.
Ἐντεῦθεν θεὸς οὐ μόνον παρὰ Σαμαρείταις, ἀλλὰ καὶ
Claudius postea Agrippæ juniori Philippi tetrarchiam Trachonitidem concessit.
col. 789–790page 121 of 392
PG 145:789ἐν ἄλλοις ἔθνεσι καὶ πρῶτος θεὸς προσκυνεῖται. Καὶ Ἑλένη δέ τις συμπερινοστήσασα τούτῳ, πρόσ τερον δ᾽ ἐπὶ τοῦ τέγους σταθεῖσα ἐν Τύρῳ τῆς Φοι ίσης, τῶν ἴσων αὐτῷ ἀξιοῦται γερῶν· ἣν τὴν ἀπ αὐτοῦ πρώτην έννοιαν λέγουσι. Ταῦτα ἐν τῇ πρὸς Αντωνίνον ὑπὲρ τοῦ καθ᾿ ἡμᾶς δόγματος ἀπολογία ὁ ἐν μάρτυσι φιλόσοφος Ἰουστῖνος διέξεισι· τὰ ἴσα ὲ καὶ Εἰρηναῖος ὁ Λουγδούνων ἐν τῷ Πρὸς τὰς αἱρέσεις πρώτω λόγῳ αὐτοῦ, οὐ πολὺ τῶν ἀποστόλων ὕστεροι γεγονότες· περὶ ὧν ἐν τῷ προσήκοντι τόπῳ τὰ εἰκύτα διέλθωμεν. Πάσης μὲν οὖν αἱρές έως ἀρχηγὸς καὶ πρῶτος ὁ Σίμων εἶναι πιστεύεται. ἐξ οὗ καὶ οἱ ἐς δεῦρο τὴν αὐτοῦ μετιόντες δόξαν, τὴν σώφρονα καὶ ἀκίβδηλον τῆς κατὰ Χριστὸν φιλο σοφίας πολιτείαν ὑποκρινόμενοι, ἀπηλλάχθαι μὲν τῆς περὶ τὰ εἴδωλα πλάνης δοκοῦσιν· οὐδὲν δὲ ἧττον ταύτης ἀντέχονται, εἴδωλα καὶ εἰκόνας αὐτ τοῦ τε Σίμωνος καὶ ῾Ελένης τῆς δηλωθείσης σπον δαῖς καὶ θρησκείαις θρησκεύειν ἐπιχειροῦντες αὐτ τούς. Τὰ δὲ τούτων ἀποῤῥητότερα θάμβους ὡς ἀλη θῶς καὶ ἐκπλήξεως γέμει, τοιαῦτά γε ὄντα, ὡς μὴ γραφαῖς ἱκανὰ δίδοσθαι εἶναι· πολλῷ γε μὴν ἐνδεῖ σωφρόνων χείλεσι δι' ὑπερβολὴν ἀῤῥητοποιίας λα λεῖσθαι. Ο τι ποτὲ γὰρ ἂν ᾖ, ἢ ἐπινοηθείη, παντὸς αἰσχροῦ μιαρώτερον, τοῦτο πᾶν ὑπερηκόντισεν ἡ τῶν δε μυσαρωτάτη αἴρεσις, ταῖς ἀθλίαις καὶ ἁμαρ τίαις σεσωρευμέναις γυναιξὶν ἐμπαιζόντων. Τοιοῦ. τον πατέρα καὶ ἀρχηγὸν τῶν μεγάλων ἀντίπαλον Χριστοῦ μαθητῶν εὐθὺς καὶ ἐκ προοιμίων ἡ τῆς τῶν ἀνθρώπων σωτηρίας ἐπίβουλος καὶ πονηρὰ δύ ναμις προεβάλετο. Αλλ' ἡ θεία χάρις καὶ ἄμαχος δύναμις τοῖς ἐκείνης διακόνοις τῇ σφῶν παρουσία τὴν τῶν κακῶν φλόγα πανταχοῦ ῥιπιζομένην ὅσον τάχος ἐσβέννυε, πᾶν ὕψωμα ἐπαιρόμενον κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ ταπεινοῦσα καὶ καταῤῥίπτουσα. Διὸ καὶ οὐδέν τι τῶν κατ' ἐκείνους ἐπιφυέντων τοὺς χρόνους εἰς ὑπόστασιν ἤγετο. Τὸ γὰρ τῆς ἀλη θείας φέγγος ὑπερφυῶς λάμπον ἐξήστραπτεν οὐρανόθεν τε ἄρτι αὐγάζων, ἀκμαϊός τις ἦν καὶ ἀκαταγώνιστος ὁ λόγος, τῇ τῶν ἀποστόλων πολιτεία διαφαινόμενος· ὅθεν καὶ ὁ εἰρημένος γόης, πρῶτον ἐπὶ Ἰουδαίας πρὸς τοῦ θείου Πέτρου ὡς ἔκ τινος κρείττονος αἴγλης τὰς τῆς διανοίας κόρας πληγείς, πρίασθαι τὴν χάριν ὁ δείλαιος οἰηθείς, μεγίστην καὶ ὑπερπόντιον πορείαν ἀπάρας, ἐκ τῆς Βω πρὸς Δύ σμὰς ἐχώρει. Προκατασχὼν δὲ τὴν Ῥωμαίων πόλιν, συνήργει δὲ ἄρα αὐτῷ τὰ μέγιστα καὶ ἡ ἐκεῖσε και τάρχουσα ἐξουσία, ἐν βραχεῖ τοσοῦτον αὐτῷ τὰ πρὸς βουλῆς ἐπεραίνετο, ὡς πᾶσαν αὐτῷ τὴν πόλιν ὑπὸ χεῖρα θέσθαι ταῖς μαγγανείαις, καὶ ἀναθέσει, ὥς γε εἴρηται, ἀνδριάντος, οἷα Θεῷ καὶ αὐτῷ τὰ τῆς λατρείας ἀφοσιοῦν. Ἀλλ᾿ οὐκ εἰς μακρὰν ἀπώνατο τῆς ἀπάτης. Ἐπὶ γὰρ τῆς αὐτῆς βασιλείας, Κλαύ διος δὲ ἄρα ἦν, ἡ τὰ πάντα σοφῶς καὶ φιλανθρώπως διεξάγουσα πρόνοια τὸν πρόμαχον καὶ οἰονεὶ ἀῤῥαγῆ τῆς πίστεως πρόβολον, τὸν ἀρετῆς ἕνεκα
ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. II.
ἐν ἄλλοις ἔθνεσι καὶ πρῶτος θεὸς προσκυνεῖται. quoque nationibus primus deus colitur. Quin e
Καὶ Ἑλένη δέ τις συμπερινοστήσασα τούτῳ, πρόσ
τερον δ᾽ ἐπὶ τοῦ τέγους σταθεῖσα ἐν Τύρῳ τῆς Φοιίσης, τῶν ἴσων αὐτῷ ἀξιοῦται γερῶν· ἣν τὴν ἀπ
αὐτοῦ πρώτην έννοιαν λέγουσι. Ταῦτα ἐν τῇ πρὸς
Αντωνίνον ὑπὲρ τοῦ καθ᾿ ἡμᾶς δόγματος ἀπολογία
ὁ ἐν μάρτυσι φιλόσοφος Ἰουστῖνος διέξεισι· τὰ ἴσα
ὲ καὶ Εἰρηναῖος ὁ Λουγδούνων ἐν τῷ Πρὸς τὰς
αἱρέσεις πρώτω λόγῳ αὐτοῦ, οὐ πολὺ τῶν ἀποστό
λων ὕστεροι γεγονότες· περὶ ὧν ἐν τῷ προσήκοντι
τόπῳ τὰ εἰκύτα διέλθωμεν. Πάσης μὲν οὖν αἱρές έως
ἀρχηγὸς καὶ πρῶτος ὁ Σίμων εἶναι πιστεύεται.
ἐξ οὗ καὶ οἱ ἐς δεῦρο τὴν αὐτοῦ μετιόντες δόξαν,
τὴν σώφρονα καὶ ἀκίβδηλον τῆς κατὰ Χριστὸν φιλοσοφίας πολιτείαν ὑποκρινόμενοι, ἀπηλλάχθαι μὲν
τῆς περὶ τὰ εἴδωλα πλάνης δοκοῦσιν· οὐδὲν δὲ
ἧττον ταύτης ἀντέχονται, εἴδωλα καὶ εἰκόνας αὐτ
τοῦ τε Σίμωνος καὶ ῾Ελένης τῆς δηλωθείσης σπον
δαῖς καὶ θρησκείαις θρησκεύειν ἐπιχειροῦντες αὐτ
τούς. Τὰ δὲ τούτων ἀποῤῥητότερα θάμβους ὡς ἀλη
θῶς καὶ ἐκπλήξεως γέμει, τοιαῦτά γε ὄντα, ὡς μὴ
γραφαῖς ἱκανὰ δίδοσθαι εἶναι· πολλῷ γε μὴν ἐνδεῖ
σωφρόνων χείλεσι δι' ὑπερβολὴν ἀῤῥητοποιίας λα
λεῖσθαι. Ο τι ποτὲ γὰρ ἂν ᾖ, ἢ ἐπινοηθείη, παντὸς
αἰσχροῦ μιαρώτερον, τοῦτο πᾶν ὑπερηκόντισεν ἡ τῶν
δε μυσαρωτάτη αἴρεσις, ταῖς ἀθλίαις καὶ ἁμαρτίαις σεσωρευμέναις γυναιξὶν ἐμπαιζόντων. Τοιοῦ.
τον πατέρα καὶ ἀρχηγὸν τῶν μεγάλων ἀντίπαλον
Χριστοῦ μαθητῶν εὐθὺς καὶ ἐκ προοιμίων ἡ τῆς
τῶν ἀνθρώπων σωτηρίας ἐπίβουλος καὶ πονηρὰ δύναμις προεβάλετο. Αλλ' ἡ θεία χάρις καὶ ἄμαχος
δύναμις τοῖς ἐκείνης διακόνοις τῇ σφῶν παρουσία
τὴν τῶν κακῶν φλόγα πανταχοῦ ῥιπιζομένην ὅσον
τάχος ἐσβέννυε, πᾶν ὕψωμα ἐπαιρόμενον κατὰ τῆς
γνώσεως τοῦ Θεοῦ ταπεινοῦσα καὶ καταῤῥίπτουσα.
Διὸ καὶ οὐδέν τι τῶν κατ' ἐκείνους ἐπιφυέντων
τοὺς χρόνους εἰς ὑπόστασιν ἤγετο. Τὸ γὰρ τῆς ἀλη
θείας φέγγος ὑπερφυῶς λάμπον ἐξήστραπτεν·
οὐρανόθεν τε ἄρτι αὐγάζων, ἀκμαϊός τις ἦν καὶ ἀκαταγώνιστος ὁ λόγος, τῇ τῶν ἀποστόλων πολιτεία
διαφαινόμενος· ὅθεν καὶ ὁ εἰρημένος γόης, πρῶτον
ἐπὶ Ἰουδαίας πρὸς τοῦ θείου Πέτρου ὡς ἔκ τινος
κρείττονος αἴγλης τὰς τῆς διανοίας κόρας πληγείς,
πρίασθαι τὴν χάριν ὁ δείλαιος οἰηθείς, μεγίστην καὶ
ὑπερπόντιον πορείαν ἀπάρας, ἐκ τῆς Βω πρὸς Δύσμὰς ἐχώρει. Προκατασχὼν δὲ τὴν Ῥωμαίων πόλιν,
συνήργει δὲ ἄρα αὐτῷ τὰ μέγιστα καὶ ἡ ἐκεῖσε και
τάρχουσα ἐξουσία, ἐν βραχεῖ τοσοῦτον αὐτῷ τὰ πρὸς
βουλῆς ἐπεραίνετο, ὡς πᾶσαν αὐτῷ τὴν πόλιν ὑπὸ
χεῖρα θέσθαι ταῖς μαγγανείαις, καὶ ἀναθέσει, ὥς
γε εἴρηται, ἀνδριάντος, οἷα Θεῷ καὶ αὐτῷ τὰ τῆς
λατρείας ἀφοσιοῦν. Ἀλλ᾿ οὐκ εἰς μακρὰν ἀπώνατο
τῆς ἀπάτης. Ἐπὶ γὰρ τῆς αὐτῆς βασιλείας, Κλαύ
διος δὲ ἄρα ἦν, ἡ τὰ πάντα σοφῶς καὶ φιλανθρώπως διεξάγουσα πρόνοια τὸν πρόμαχον καὶ οἰονεὶ
ἀῤῥαγῆ τῆς πίστεως πρόβολον, τὸν ἀρετῆς ἕνεκα
Nonnulli hanc Selen vocant.
Hæresis Simonis spurcissima et fœdissima,
quæ Christi nomine tanquam obtentu et prætextu
Helena quædam comes ejus, quæ Tyri Phœnicum, ante hac in lupanari corpore prostituto quæslum fecerat, parem cum eo honorem consecuta,
prinæ mentis nomen obtinet. Hæc sic in defensione
professionis nostræ ad Antoninum philosophus idemque martyr Justinus commemorat. Quibus similia
quoque scribit in primo suo Contra hæreses libro
Irenæus Lugdunensis episcopus. Uterque autem
non longe post apostolorum tempora vixit: de quibus suo loco, quæ par est, exponemus. Hæresium
porro omnium dux et princeps Simon iste habetur.
Unde in hodiernum usque diem, qui ejus sunt seclæ et opinionis sobrium, 155 et sincerum
Christianæ philosophiæ institutum egregie assimulantes, renuntiasse quidem idolorum errori videntur nihilominus tamen eam retinere contendunt, simulacra et imagines Simonis et Helenæ
istius erigentes, libationibusque et caremoniis eos
colere studentes. Horum res turpissimæ stuporem
et consternationem mentis hominibus afferunt.
Quippe quæ tales sint, ut tantum absit ut stylo
scriptis recte mandari possint, ut propter obscenæ
feditatis exuberantiam, nullum eas modestum et
pudicum os eloquatur. Quidquid enim exstare aut
cogitatione concipi potest, quod turpitudine quavis
sit impurius, id omne bæresis ista omnium scelestissima atque nefandissima hominum, qui miseris et peccatis oneratis mulierculis illudunt,
longe superavit. Tantum parentem, auctorem, et
ducem, adversarium magnis Christi, discipulis, jam
inde ab initio humanæ salutis insidiatrix versuta
illa vis objecit. At divina e diverso gratia et inexpugnabilis virtus, ministris ipsa suis sedulo assistens, tantorum malorum facem ubique incendium
spargentem, quam celerrime exstinxit, sublimitatem omnem quæ se adversus cognitionem Dei efferret, disjiciens atque pessumdans. Quapropter
nihil eorum quæ tum temporis succrescere oœperunt malorum, ad statum et vigorem suum pervenit. Veritatis enim ipsius lux, mirifice resplendens,
coruscabat, et recens cœlitus relucens ineluctabile
vigebat verbum, apostolorum concionibus et institutis magis magisque invalescens. Proinde et magus iste, gratiam miser venalem esse existimans,
primum in Judæa a divo Petro, tanquam luce clariore, mentis oculos perstrictus, maxima eaque
maritima profectione suscepta, ex Oriente Occidentem versus migrat, Romanamque urbem præoccupat. Atque ibi cum cœptis ejus maxime supren: a
inserviret potestas, brevi admodum tempore usque
adeo res ex sententia succedunt, ut cum sibi incantationibus et præstigiis totam conciliaret urbem:
tum statua posita, ut dictum est, divini ei tanquam Deo exhiberentur cultus et honores. Sed
enim non diu ilii fraude ea uti concessum est:
quodam ad flagitia et probra omnia tegenda abutebatur.
Chapter XV, XVICaput XV, XVI
col. 791–792page 122 of 392
PG 145:791καὶ θερμότητος τὰ πρωτεῖα κατὰ πάντων τῶν ἀπο στόλων ἐσχηκότα θεόθεν Πέτρον, ὡς ἐπὶ θηρὶ ἀγρίφ καὶ λυμεώνι ἀνθίστησιν· ὃς οἷά τις γενναῖος Θεοῦ στρατηγὸς τοῖς θείοις όπλοις φραξάμενος, τοῖς Εσπερίοις τὸ ὑπερουράνιον ἐκ τῆς ἕω διεκόμιζε φῶς, τὸ κατὰ Χριστὸν δηλονότι μυστήριον, καὶ τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν εὐηγγελίζετο. Οὕτω δε του εὐαγγελικοῦ λύχνου τὴν ἑσπέραν αὐγάσαντος, παρα χρῆμα ἡ μὲν τοῦ Σίμωνος πλάνη, καὶ αὐτὸς ἐκεῖ. νος ἐσβέννυτό καὶ διελύετο. ΚΕΦΑΛ. ΙΕ΄. Περὶ τοῦ κατὰ Μάρκον ἁγίου Εὐαγγελίου και ὡς ἐν Αἰγύπτῳ καὶ Ἀλεξανδρεια ὑπ' ἐκείνῳ πρώτῳ ἡ τῶν μοναχῶν πολιτεία κατήρξατο. Τοσούτον δ' ἐνῆκε ταῖς τῶν ἀκροατῶν ψυχαῖς τὸ τῆς εὐσεβείας φέγγος ο Πέτρος, ὡς μὴ αὐτάρκως ἔχειν τοῖς ἀκουσμένοις, μηδὲ τῷ ἀγράφῳ τοῦ θείου λόγου θέλειν ἐμμένειν· προσλιπαρῆσαι δὲ Μάρκον, ὃς τὴν ἀποστόλῳ τηνικάδε παρείπετο, ὑπόμνημά τι τῆς ἀγράφου διδασκαλίας, καὶ διὰ γραφῆς ἐκείνοις ἐχν· καὶ μὴ πρότερον ἀπαλλάττεσθαι, ἕως οὗ τὸν ἄνδρα τὴν ἀξίωσιν κατεργάσασθαι· ὁ γνόντα τὸν ἀπόστολον τοῦ θείου μνήσαντος Πνεύματος, ἐσθῆναι τῇ τῶν ἀνθρῶν προθυμίᾳ, καὶ ἐξ ἐκείνου κυρῶσα τὴν γραφὴν ταῖς Ἐκκλησίαις ἀναγινώσκεσθαι. Τα την αἰτίαν τοῦ κατὰ Μάρκον Εὐαγγελίου Κλήμης Ο ἐν ἕκτῳ τῶν Ὑποτυπώσεων ἱστορεῖ. Σύμφωνα δὲ αὐτῷ καὶ ὁ Ἱεραπολίτης ἐπίσκοπος διέξεισι Παπίας. Διά τοι τοῦτο καὶ Πέτρου τὸ κατὰ Μάρκον εὐαγγέλιον λέγεται. Μέμνηται δὲ τοῦ Μάρκου ἐν τῇ πρώτη αὐτοῦ ἐπιστολῇ ὁ Πέτρος, ἣν ἐν Ῥώμη διάγοντα λέ γος ἔχει συντάξαι· ἐν ᾗ τροπικῶς καὶ τὴν Ῥώμην Βαβυλῶνα καλεῖ οὕτω λέγων· Ασπάζεται ὑμᾶς ἡ ἐν Βαβυλῶνι συνεκλεκτή, καὶ Μάρκος ὁ υἱός μου. Ον Λουκᾶς ἐν ταῖς Πράξεσι καὶ Ἰωάννην και λεῖ. Φασὶ δὲ τὸν θεσπέσιον Μάρκον, καὶ πρῶτον ἐπ' Αἰγύπτου καὶ ᾿Αλεξανδρείας στειλάμενον, τὸ Εὐαγ γέλιον κηρύξαι ο συνεγράψατο, Ἐκκλησίας τε 50 στήσασθαι, καὶ τὴν ἐκεῖσε τῶν Χριστιανῶν μοναχ κὴν πολιτείαν νομοθετῆσαι. Τοσαύτη δὲ συνεῤῥύη πληθὺς ἀνδρῶν τε καὶ γυναικῶν ἐκ πρώτης, δ φασιν, εἰσβολῆς, ὡς καὶ τὴν δι' ἀσκήσεως αὐτῶν φιλοσο ψίαν καὶ ἀγωγὴν, δίαιτάν τε καὶ διατριβὴν, καὶ τὴν σύμπασαν πολιτείαν ἀνάγραπτον θεῖναι τὴν περι βόητον ἐπ' ἀμφοτέραις φιλοσοφίαις Φίλωνα· ὃν τρῳ κατὰ 'Ρώμην τὸν θεῖον λόγον κηρύττοντι λόγος ἔχει καὶ εἰς ὁμιλίαν ἐλθεῖν. ΚΕΦΑΛ. 15'. Οἷα ὁ σοφώτατος φίλων περὶ τῶν εἰς Αἴγυπ τον τὴν κατὰ Χριστὸν φιλοσοφίαν ἀσκουν των πρῶτος ἱστόρησε. Οὐ μόνον τοίνυν θειάζων ἐστὶ τὴν πολιτείαν τῶν τότε ἀποστολικῶν ἀνδρῶν ἐξ Εβραίων, ὡς ἔοικε,
nam sub codem Claudii imperio, quæ omnia sa
pienter propter summum in genus humanum
amorem dirigit providentia, quasi antesignanum et
insuperabile atque invictum fidei propugnatorem,
qui virtutis ardorisque gratia primas inter apostolos divinitus 156 est consecutus, Petrum perinde atque contra feram agrestem et perniciosan,
exeitavit. Is non secus atque fortis et generosus
Dei dux, divinis instructus armis, occidentalibus
ex Oriente supercoleste perfert lumen, arcanum
scilicet de Christo mysterium, et regnum cœlorum læto promulgat nuntio. Atque ad hunc modum cum
in Occidente evangelica reluceret lucerna, illicet Simon ipse una cum fraude et seductione su»,
confestim exstinctus evanuit.
καὶ θερμότητος τὰ πρωτεῖα κατὰ πάντων τῶν ἀπο
στόλων ἐσχηκότα θεόθεν Πέτρον, ὡς ἐπὶ θηρὶ ἀγρίφ
καὶ λυμεώνι ἀνθίστησιν· ὃς οἷά τις γενναῖος Θεοῦ
στρατηγὸς τοῖς θείοις όπλοις φραξάμενος, τοῖς
Εσπερίοις τὸ ὑπερουράνιον ἐκ τῆς ἕω διεκόμιζε
φῶς, τὸ κατὰ Χριστὸν δηλονότι μυστήριον, καὶ τὴν
τῶν οὐρανῶν βασιλείαν εὐηγγελίζετο. Οὕτω δε του
εὐαγγελικοῦ λύχνου τὴν ἑσπέραν αὐγάσαντος, παρα·
χρῆμα ἡ μὲν τοῦ Σίμωνος πλάνη, καὶ αὐτὸς ἐκεῖ.
νος ἐσβέννυτό καὶ διελύετο.
CAPUT XV.
De Evangelio secundum Marcum, et ut in Egypto
et Alexandria ab eo primum monachorum vita sit
instituta.
Tantum autem in auditorum animis pictatis reliquit lumen Petrus, ut auditis contenti esse, et in
iis quæ sine scripto, de divino verbo addidicissent,
permanere non possent. Quam ob causam Marcum,
qui cum apostolum consectabatur,magna animorum
contentione obtestantur, ut monumentum aliquod
traditæ sine scripto disciplinæ, in litteras relatum,
eis relinqueret: neque prius inde discederet, quam
id quod rogatus esset, perfecisset. Quo cognito apostolus, divini instinctu Spiritus, perquam est tam
eximia eorum virorum delectatus voluntate et cupiditate: proindeque scriptum id judicio suo comΚΕΦΑΛ. ΙΕ΄.
Περὶ τοῦ κατὰ Μάρκον ἁγίου Εὐαγγελίου και
ὡς ἐν Αἰγύπτῳ καὶ Ἀλεξανδρεια ὑπ' ἐκείνῳ
πρώτῳ ἡ τῶν μοναχῶν πολιτεία κατήρξατο.
Τοσούτον δ' ἐνῆκε ταῖς τῶν ἀκροατῶν ψυχαῖς τὸ
τῆς εὐσεβείας φέγγος ο Πέτρος, ὡς μὴ αὐτάρκως
ἔχειν τοῖς ἀκουσμένοις, μηδὲ τῷ ἀγράφῳ τοῦ θείου
λόγου θέλειν ἐμμένειν· προσλιπαρῆσαι δὲ Μάρκον,
ὃς τὴν ἀποστόλῳ τηνικάδε παρείπετο, ὑπόμνημά τι
τῆς ἀγράφου διδασκαλίας, καὶ διὰ γραφῆς ἐκείνοις
ἐχν· καὶ μὴ πρότερον ἀπαλλάττεσθαι, ἕως οὗ τὸν
ἄνδρα τὴν ἀξίωσιν κατεργάσασθαι· ὁ γνόντα τὸν
ἀπόστολον τοῦ θείου μνήσαντος Πνεύματος, ἐσθῆναι
τῇ τῶν ἀνθρῶν προθυμίᾳ, καὶ ἐξ ἐκείνου κυρῶσα:
τὴν γραφὴν ταῖς Ἐκκλησίαις ἀναγινώσκεσθαι. Τα
την αἰτίαν τοῦ κατὰ Μάρκον Εὐαγγελίου Κλήμης
probavit, et ut in Ecclesiis legeretur constituit. Ο ἐν ἕκτῳ τῶν Ὑποτυπώσεων ἱστορεῖ. Σύμφωνα δὲ
αὐτῷ καὶ ὁ Ἱεραπολίτης ἐπίσκοπος διέξεισι Παπίας.
Διά τοι τοῦτο καὶ Πέτρου τὸ κατὰ Μάρκον Εὐαγγέ
λιον λέγεται. Μέμνηται δὲ τοῦ Μάρκου ἐν τῇ πρώτη
αὐτοῦ ἐπιστολῇ ὁ Πέτρος, ἣν ἐν Ῥώμη διάγοντα λέ
γος ἔχει συντάξαι· ἐν ᾗ τροπικῶς καὶ τὴν Ῥώμην
Βαβυλῶνα καλεῖ οὕτω λέγων· Ασπάζεται ὑμᾶς ἡ
ἐν Βαβυλῶνι συνεκλεκτή, καὶ Μάρκος ὁ υἱός
μου. Ον Λουκᾶς ἐν ταῖς Πράξεσι καὶ Ἰωάννην και
λεῖ. Φασὶ δὲ τὸν θεσπέσιον Μάρκον, καὶ πρῶτον ἐπ'
Αἰγύπτου καὶ ᾿Αλεξανδρείας στειλάμενον, τὸ Εὐαγ
γέλιον κηρύξαι ο συνεγράψατο, Ἐκκλησίας τε 50στήσασθαι, καὶ τὴν ἐκεῖσε τῶν Χριστιανῶν μοναχ
κὴν πολιτείαν νομοθετῆσαι. Τοσαύτη δὲ συνεῤῥύη
πληθὺς ἀνδρῶν τε καὶ γυναικῶν ἐκ πρώτης, δ φασιν,
εἰσβολῆς, ὡς καὶ τὴν δι' ἀσκήσεως αὐτῶν φιλοσο
ψίαν καὶ ἀγωγὴν, δίαιτάν τε καὶ διατριβὴν, καὶ τὴν
σύμπασαν πολιτείαν ἀνάγραπτον θεῖναι τὴν περιβόητον ἐπ' ἀμφοτέραις φιλοσοφίαις Φίλωνα· ὃν -
τρῳ κατὰ 'Ρώμην τὸν θεῖον λόγον κηρύττοντι λόγος
ἔχει καὶ εἰς ὁμιλίαν ἐλθεῖν.
Hanc quippe causam scripti a Marco Evangelii ex
stitisse, Clemens in sexto Dispositionum tradit.
Atque his consona Hierapolitanus episcopus commemorat Papias. Proptereaque Petri, quod secundum Marcum est, dicitur Evangelium. Meminit
porro Marci in priore Epistola sua Petrus, quam
Rommageus composuisse fertur, in qua etiam figurate Romam Babylonem nominat, ita inquiens:
Salutat vos ea quæ in Babylone est, coelecta, et
Marcus filius meus 27. Quem Lucas quoque in Actis
Joannem vocat. Dicunt præterea divinum hunc
Marcum, primum in Egyptum et Alexandriam
missum, Evangelium quod conscripsit prædicasse,
Ecclesias ordinasse, atque ei quæ ibi est Christianorum monachorum solitariæ vitæ leges dedisse. [
Tanta autem virorum et mulierum a primo statim
initio confluxit multitudo, ut exercitii studiique
eorum philosophiam, institutumn, 157 mores, vitam, ratiouemque conservationis omnem, in scriptum ret:lerit, in utroque philosophia genere celeberrimus Philo: quem ad colloquium Petri, Romæ divinum Verbum prædicantis, fama est pervenisse.
CAPUT XVI.
Qualia sapientissimus Philon memoriæ prodiderit,
de eis qui primum in Ægypto Christi philosophiam
professi sint et exercuerint.
Non tantum vero is divina laude et prædicatione
effert institutum ejus temporis apostolicorum ex
27 ] Petr. v, 13.
3Οἷα ὁ σοφώτατος φίλων περὶ τῶν εἰς Αἴγυπ
τον τὴν κατὰ Χριστὸν φιλοσοφίαν ἀσκουν
των πρῶτος ἱστόρησε.
Οὐ μόνον τοίνυν θειάζων ἐστὶ τὴν πολιτείαν τῶν
τότε ἀποστολικῶν ἀνδρῶν ἐξ Εβραίων, ὡς ἔοικε,
col. 793–794page 123 of 392
PG 145:793γεγονότων, ἀλλὰ καὶ προσαποδεχόμενος, καίπερ πλεῖστα τῶν παλαιῶν Ἰουδαϊκῶν ἐθῶν τηνικάδ᾽ ἐπισυρομένων. ᾿Απισχυρίζεται δὲ τῷ λόγῳ, μηδέν τι τῆς ἀληθείας προτιμότερον θέσθαι, μηδ' ἐξ ἔχο τοῦ τι προστιθέναι αἱρεῖσθαι. Σώζει γε μὴν τὸ σύγω γραμμα ἀκραιφνεῖς τοὺς εἰσέτι νῦν τῇ Ἐκκλησία πεφυλαγμένους κανόνας. Ἡ δ' ἐπιγραφὴ αὐτῷ τοῦ λόγου, Περὶ βίου θεωρητικού, ἢ περὶ ἱκετῶν ἐστι, θεραπευτὰς καλῶν τοὺς τὴν τοιαύτην πολιτείαν μετερχομένους· ἢ τῷ οὕτως τηνικάδε καλεῖσθαι, μήπω τῆς Χριστιανῶν κλήσεως ἔτι πεπλατυσμένης ἢ ὅτι τῆς περὶ τὸ θεῖον καθαρᾶς καὶ εἰλικρινούς θεραπείας ἕνεκα, ἢ τῷ, τὰς τῶν προσιόντων ψυχὰς ἀπαλλάττοντας τῶν ἀπὸ κακίας παθῶν, οἰάπερ ία τροὺς ἀκεῖσθαι καὶ θεραπεύειν ἢ ὁπωσδήποτε ἄλλως ἔχει, οὔτι πω διατείνεσθαι ἀναγκαῖον. Οὓς καταρχὰς τῶν οἰκείων ἐξίστασθαι λέγει καὶ τῶν προσόντων αὐτοῖς φιλοσοφεῖν ἀρχομένοις· εἶτα δὲ καὶ πάσαις φροντίσι βιωτικαῖς ἀποταγὴν ποιησαμένους, ἔξω τε τειχῶν γενέσθαι, καὶ ἔν τισι μοναγρίοις καὶ κήποις, ἢ καὶ ὄρεσί τισι τὰς διατριβὰς ποιεῖσθαι, τὰς τῶν ἀνομοίων ἐπιμιξίας ὡς βλαβερὰς οὔσας ἐκτρεπομένους, τὸν προφητικόν βίον ἀσκοῦσί τε καὶ ζηλοῦσι πίστει ζεούσῃ. Οὐ μόνον δὲ ἐκεῖ, ἀλλὰ καὶ ἀλλαχοῦ τῆς γῆς τοῦτο τὸ γένας εἶναι φησιν· ἔδει γὰρ ἀγαθοῦ τελείου καὶ τὴν Ἑλ λάδα καὶ τὴν Βάρβαρον μετασχεῖν. Ἐν Αἰγύπτῳ δὲ καὶ μάλιστα πλεονάζον ὁρᾶται περὶ τὴν ᾿Αλεξάνδρειαν. Καὶ ἐν ἑκάστῃ δε μονιᾷ οἴκημα ἱερὸν ἔστιν ἰδεῖν· ὃ σεμνεῖον καλοῦσι καὶ μοναστήριον, ἐν ᾧ μονούμενοι τὰ τοῦ σεμνοῦ βίου μυστήρια μυούνται ἐν ᾧ οὐδὲν εἰσάγεται, οὐ σιτίον, οὐ ποτόν, οὐδέ τι ἄλλο τῶν πρὸς τὰς σωματικὰς χρείας ἐπιτηδείων ἀλλὰ λόγους τε καὶ νόμους, ῥήσεις τε προφητῶν καὶ ὕμνους θεοπνεύστους, καὶ ἄλλα οἷς ἐπιστήμη καὶ εὐσέβεια εἰς αὔξησιν ἤκουσαι, τέλος ἄριστον κτῶν ται. Τὸ δ' ἐξ ἕω μέχρι δὴ καὶ ἑσπέρας διάστημα ἄσκησίς ἐστιν αὐτοῖς. Ταῖς γὰρ ἱεραῖς ἐμφιλοσοφοῦντες Γραφαῖς τὴν πάτριον φιλοσοφοῦσι φιλυσο φίαν. "Ωσπερ γάρ τινα κρηπίδα πρώτην προκαταβαλλόμενοι τὴν ἐγκράτειαν, τὰς λοιπὰς τῶν ἀρετῶν ἐποικοδομοῦσιν αὐτῇ. Καὶ γὰρ οὐδενὶ αὐτῶν ἐξέσται πρὸ ἡλίου δύνοντος σιτίον ἢ ποτὸν προσενέγκασθαι. Τὸ γὰρ περὶ ἀρετὴν φιλοσοφεῖν φωτὸς ἄξιον ἐκείνοις ὡς εἰκὸς κρίνεται. Σκότους δὲ τὸ περὶ τὰς τοῦ σώ ματος ἀνάγκας ἐστράφθαι. Εἰσὶ δὲ οἵ καὶ διὰ τριῶν καὶ πλειόνων ὑπομιμνήσκονται τροφῆς, οἷς πλείων ὁ πόθος τῆς ἐπιστήμης ἐνίδρυται. Τινὲς δ᾽ οὕτως ἐνευφραίνονται καὶ τρυφῶσιν ὑπὸ σοφίας ἑστιώμενοι, ἄφθονα χορηγούσης τὰ δόγματα, ὡς καὶ πρὸς διπλασίονα χρόνον ἀντέχειν, καὶ μόλις δι' ἓξ ἡμερῶν τροφῆς ἀναγκαίας μετέχειν προσεθισθῆναι. Α' γε θεραπευτάς σεμνείον Σεμνεία
ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. II.
γεγονότων, ἀλλὰ καὶ προσαποδεχόμενος, καίπερ Judzis, ut videtur, progenitorum virorum: sed
πλεῖστα τῶν παλαιῶν Ἰουδαϊκῶν ἐθῶν τηνικάδ᾽
ἐπισυρομένων. ᾿Απισχυρίζεται δὲ τῷ λόγῳ, μηδέν
τι τῆς ἀληθείας προτιμότερον θέσθαι, μηδ' ἐξ ἔχο
τοῦ τι προστιθέναι αἱρεῖσθαι. Σώζει γε μὴν τὸ σύγω
γραμμα ἀκραιφνεῖς τοὺς εἰσέτι νῦν τῇ Ἐκκλησία
πεφυλαγμένους κανόνας. Ἡ δ' ἐπιγραφὴ αὐτῷ τοῦ
λόγου, Περὶ βίου θεωρητικού, ἢ περὶ ἱκετῶν
ἐστι, θεραπευτὰς καλῶν τοὺς τὴν τοιαύτην πολιτείαν
μετερχομένους· ἢ τῷ οὕτως τηνικάδε καλεῖσθαι,
μήπω τῆς Χριστιανῶν κλήσεως ἔτι πεπλατυσμένης·
ἢ ὅτι τῆς περὶ τὸ θεῖον καθαρᾶς καὶ εἰλικρινούς
θεραπείας ἕνεκα, ἢ τῷ, τὰς τῶν προσιόντων ψυχὰς
ἀπαλλάττοντας τῶν ἀπὸ κακίας παθῶν, οἰάπερ ίατροὺς ἀκεῖσθαι καὶ θεραπεύειν ἢ ὁπωσδήποτε
ἄλλως ἔχει, οὔτι πω διατείνεσθαι ἀναγκαῖον. Οὓς p
καταρχὰς τῶν οἰκείων ἐξίστασθαι λέγει καὶ τῶν
προσόντων αὐτοῖς φιλοσοφεῖν ἀρχομένοις· εἶτα δὲ
καὶ πάσαις φροντίσι βιωτικαῖς ἀποταγὴν ποιησαμέ
νους, ἔξω τε τειχῶν γενέσθαι, καὶ ἔν τισι μονα
γρίοις καὶ κήποις, ἢ καὶ ὄρεσί τισι τὰς διατριβὰς
ποιεῖσθαι, τὰς τῶν ἀνομοίων ἐπιμιξίας ὡς βλαβε
ρας οὔσας ἐκτρεπομένους, τὸν προφητικόν βίον
ἀσκοῦσί τε καὶ ζηλοῦσι πίστει ζεούσῃ. Οὐ μόνον δὲ
ἐκεῖ, ἀλλὰ καὶ ἀλλαχοῦ τῆς γῆς τοῦτο τὸ γένας
εἶναι φησιν· ἔδει γὰρ ἀγαθοῦ τελείου καὶ τὴν Ἑλ
λάδα καὶ τὴν Βάρβαρον μετασχεῖν. Ἐν Αἰγύπτῳ δὲ
καὶ μάλιστα πλεονάζον ὁρᾶται περὶ τὴν ᾿Αλεξάν
δρειαν. Καὶ ἐν ἑκάστῃ δε μονιᾷ οἴκημα ἱερὸν ἔστιν
ἰδεῖν· ὃ σεμνεῖον καλοῦσι καὶ μοναστήριον, ἐν ᾧ
μονούμενοι τὰ τοῦ σεμνοῦ βίου μυστήρια μυούνται·
ἐν ᾧ οὐδὲν εἰσάγεται, οὐ σιτίον, οὐ ποτόν, οὐδέ τι
ἄλλο τῶν πρὸς τὰς σωματικὰς χρείας ἐπιτηδείων
ἀλλὰ λόγους τε καὶ νόμους, ῥήσεις τε προφητῶν καὶ
ὕμνους θεοπνεύστους, καὶ ἄλλα οἷς ἐπιστήμη καὶ
εὐσέβεια εἰς αὔξησιν ἤκουσαι, τέλος ἄριστον κτῶν
ται. Τὸ δ' ἐξ ἕω μέχρι δὴ καὶ ἑσπέρας διάστημα
ἄσκησίς ἐστιν αὐτοῖς. Ταῖς γὰρ ἱεραῖς ἐμφιλοσοφοῦντες Γραφαῖς τὴν πάτριον φιλοσοφοῦσι φιλυσοφίαν. "Ωσπερ γάρ τινα κρηπίδα πρώτην προκατα
βαλλόμενοι τὴν ἐγκράτειαν, τὰς λοιπὰς τῶν ἀρετῶν
ἐποικοδομοῦσιν αὐτῇ. Καὶ γὰρ οὐδενὶ αὐτῶν ἐξέσται
πρὸ ἡλίου δύνοντος σιτίον ἢ ποτὸν προσενέγκασθαι.
Τὸ γὰρ περὶ ἀρετὴν φιλοσοφεῖν φωτὸς ἄξιον ἐκείνοις
ὡς εἰκὸς κρίνεται. Σκότους δὲ τὸ περὶ τὰς τοῦ σώματος ἀνάγκας ἐστράφθαι. Εἰσὶ δὲ οἵ καὶ διὰ τριῶν
καὶ πλειόνων ὑπομιμνήσκονται τροφῆς, οἷς πλείων
ὁ πόθος τῆς ἐπιστήμης ἐνίδρυται. Τινὲς δ᾽ οὕτως
ἐνευφραίνονται καὶ τρυφῶσιν ὑπὸ σοφίας εστιώμενοι, ἄφθονα χορηγούσης τὰ δόγματα, ὡς καὶ πρὸς
διπλασίονα χρόνον ἀντέχειν, καὶ μόλις δι' ἓξ ἡμερῶν
τροφῆς ἀναγκαίας μετέχειν προσεθισθῆναι. Α' γε
Jesus Hebraico sernione curator dicitur, sive
medicus et salvator: et ab hoc fortasse nomine
Jessæi prius dicti sunt, quam Christianorum cognomen fideles obtinuerunt. Ab Antiochia namque,
sicuti veritatis argumentum habet, discipul et
Ecclesia Dei universa Christiani dici cœperunt.
Reperias ejus rei argumentum, si Philonis commentarios legeris in libro ejus quem De Jessæis inid quoque judicio suo comprobat, quamvis etiam
tum plurimas veterum Judæorum consuetudines
observarent. Asseverat quoque verbis disertis, nihil se veritate ducere prius aut antiquius, neque
quidquam ex se ipso rei ipsi addere constituisse.
Quapropter scriptum id, canones et regulas, quæ
eliam nunc in Ecclesia servantur, liquido continet.
Inscriptio autem libri est, et titulus. De vita contemplatrice, sive de supplicibus. Eos autem qui
vitam ejuscemodi amplexi essent, θεραπευτάς
hoc est, cultores seu curatores vocat: vel quod
ita tum appellarentur, nondum Christianorum nomine late diffuso: vel propter purum sincerumque Dei cultum: vel quod tanquam medici, exercerent, curarent, atque colerent eorum qui ad eos
venissent, animos, omni eos vitiorum perturbatione liberantes: vel aliam quamcunque ob causam: neque enim de eo contendere necessarium
est. Hos a principio, cum Christiana philosophia
initiarentur, dicit, rem familiarem facultatesque
suas relinquere solitos esse ac deinde nuntio
omnibus vitæ hujus curis et sollicitudinibus remisso, extra muros in semotis aliquibus agris et
hortis, aut etiam montibus versari atque vivere,
dissimiliumque omnium consuetudinem tanquam
perniciosam aversantes, vitam propheticam flagranti
atque ferventi fide meditari atque æmulari. Non
solum autem eo in loco, verum etiam alibi in orbe
terrarum hoc genus fuisse scribit. Decebat quippe
summi boni et Græciam et Barbariam participes
fieri, in Egypto tamen et maxime circa Alexandriam institutum hoc frequentari. In unaquaque
autem solitaria, inquit, mansione sacram domuni
reperias, quam σεμνείον hoc est honestatis
gravitatisque locum et monasterium vocant: in
quo scilicet ab aliis sejuncti et solitarii, honesta
sanctæque vitæ mysteriis imbuuntur. Eo nihil infertur vel frumenti, vel potus, vel etiam alterius
rei ad necessarium corporis usum pertinentis.
158 Sermones tantum et leges, diclaque prophetarum atque hymnos divinitus inspiratos ibi
meditantur, atque etiam alia, quibus doctrina
et pietas augescens, summum consequitur bonum.
Intervallum porro temporis ab ipso diluculo ad
vesperam usque, in exercitio eos continet. Sacris
enim incumbentes Litteris, in patria sedulo desudant philosophia. Ac quasi fundamentum primum
jacientes ipsam continentiam, reliquas ei superstruunt virtutes; neque ante solis occasum alicui
ex eis panem aut potum sumere licet. Virtutis
enim studium luce dignum, ita ut par est: contra
scripsit. Qui horum vitæ consuetudinem et laudes
exponens, et monasteria quæ in regione circa Mariæ lacum habuere cominemorans, non de aliis
quam Christianis, primis, historiam texuit, locis eis
peragratis. (Epiph. ix, De Nazorzis.)
Σεμνεία non solum monachorum, sed homi
num Christianorum omnium oratoria.
col. 795–796page 124 of 392
PG 145:795μὴν τῶν ἱερῶν ἐξηγήσεις λογίων ἐν ἀλληγορίαις αυ Η τοῖς δι' ὑπονοιῶν καὶ ἀναγωγαῖς ἐννοιῶν κατασκευάζονται. Ἡ γὰρ νομοθεσία τοῖς φιλοσόφοις τούτοις ζώῳ προσείκασται· καὶ σῶμα αὐτῷ ἡ ῥητή λέξις ψυχὴ δέ ἐστιν ὁ ἐναποκείμενος ταύτῃ ἀόρατος νοῦς. Εἰσὶ δὲ παρ' ἐκείνοις καὶ γυναῖκες μονάστρια: καὶ θεραπευτίδες καλούμεναι, τὴν αὐτὴν ἱερὰν πολι τείαν καὶ καταστασιν μετερχόμεναι· ὧν αἱ πλείους γήρα κοσμούνται σώφρονι, καὶ παρθενίαν καὶ ἀγνείαν, οὐκ ἀνάγκῃ, ἀλλ' ἐκ προαιρέσεως ἐκουσίου ἀσκοῦσι, καὶ τῶν περὶ τὸ σῶμα ἡδονῶν ἀλογήσασα:, οὐ θνητῶν, ἀλλ' ἀθανάτων εκγόνων ὠρέχθησαν· ἃ μόνα τίκτειν ἀφ' ἑαυτῆς οἷα τέ ἐστιν ἡ θεοφιλής ψυχή. Καὶ τοίνυν δύο πολιτειῶν τῷ βίῳ τῶν ἀνθρώπων οὐσῶν, μιᾶς μὲν καὶ μετριωτέρας τῆς ἐν γάμο διαγωγής, ἑτέρας δὲ τῆς ὑπερκοσμίου καὶ ἀγγελικῆς, τῆς θεοφιλούς δηλαδή παρθενίας τῆς μοναδικῆς δηλαδὴ καὶ καθαρᾶς βιώσεως· εἴ τις τὸν ἔννο μον καὶ ἀμίαντον ἕλοιτο γάμον, μέμψεως μὲν πόῤῥω, πλὴν ἡττόνων χαρισμάτων ἐπιτυχής γίνεται· σω φρόνως γὰρ καὶ οὗτος βιοῦν λέγεται, καὶ ἐν τριά νοντα τὸν τῆς ἀρετῆς καρποφορεῖ ἄσταχυν· μόλις γὰρ ἐν ἑξήκοντα ᾧ δὲ μετιέναι ἀκραιφνῶς τὴν ἀγγελικὴν ζωὴν γένοιτο, εἰ καὶ τραχεῖα τις καὶ ἀν άντης, ῥᾴδιόν γε ἔσται καὶ ἐν ἑξήκοντα καρποφορῆσαι καὶ ἑκατὸν, εὖ μάλα τῆς τελειότητος εὐστο χήσαντι. Συγγράμματα δὲ αὐτοῖς εἶναι παλαιῶν ἀνδρῶν λέγει, οἱ ἀρχηγοί τῆς αὐτῶν δόξης γενόμενοι, πολλὰ μνημεῖα τῆς παρ' αὐτοῖς ἀλληγορουμένης ἰδέας ἀπέλιπον· οἷς οἷά τισιν ἀρχετύποις χρώ μενοι, τὸν τρόπον μιμοῦνται. Οἴομαι δ' εἶναι τὰ θεῖα τῶν ἀποστόλων Εὐαγγέλια, καὶ τὰς Παύλου Ο ἐπιστολὰς ἑρμηνείαν γραφῶν παλαιοτέρων ὡς εἰ κὸς διηγούμενα. Οὐ μόνον δὲ θεωροῦσι, φησὶν, ἀλλὰ καὶ ὕμνους νέους ποιοῦσιν, ἄσματα καὶ ᾠδας εἰς Θεὸν διὰ παντοίων μέτρων καὶ ῥυθμῶν σεμνοτέρων χαράσσοντες. Εἰ δέ τῳ δόξει μὴ τὸν Φίλωνα περί τῆς κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον πολιτείας ταῦτα διεξιέναι άρμόττειν δὲ καὶ ἄλλοις δύνασθαι· ἀλλά γε μὴν πειθέτω ἀναμφήριστον εἶναι, ὡς τὴν ἡμῶν διαγράφεται πολιτείαν· ὡς καὶ ἐς δεῦρο μὴ παρ᾽ ἄλλοις ἀλλὰ παρ' ἡμῶν μόνοις τούσδε τους κανόνας και τοὺς τρόπους τῆς πολιτείας διατηρεῖσθαι, τάς τε ἐπὶ ταυτὸν συνόδους, καὶ τὰς ἰδίᾳ μὲν γυναικῶν, ἰδίᾳ δὲ ἀνδρῶν διατριβάς· καὶ τὰς ἐξ ἔθους ἀσκή σεις ἔτι νῦν παρ' ἡμῖν μόνοις τελουμένας· ἂς καὶ μᾶλλον ἀσιτίας, καὶ δεήσεις, καὶ περὶ τὰ θεῖα λό για σχολὴν ἐν ὁλονυκτίοις προσευχαῖς, κατὰ τὴν τοῦ σωτηρίου πάθους ἑορτὴν καὶ πρό γε αὐτῶν ἐκτελεῖν εἰώθαμεν. Ἐν οἷς προσιστορεῖ ὁ δηλωθεὶς συφός τούς τε λέγεσθαι ειωθότας παρ᾿ ἡμῶν ὕμνους· καὶ ὡς ἑνὸς μετὰ ρυθμοῦ κοσμίως ἐπιψάλλοντος οἱ λοι ποὶ καθ᾿ ἡσυχίαν ἀκροώμενοι τῶν ὕμνων τὰ ἀκροτι λεύτια συνεξηχοῦσι· καὶ ὡς κατ᾿ αὐτόν γ᾽ ἐκεῖνον τὸν καιρὸν, ἐπὶ στιβάδων χαμευνοῦντες, οἴνου μὲν τὸ παράπαν, ὡς αὐτὸς αὐτοῖς ῥήμασιν ἐπέγραψεν, οὐ δὲ ἀπογεύονται· ἀλλ' οὐδὲ τῶν ἐναίμων τινός· ὕδωρ δὲ μόνον ἔστιν αὐτοῖς ποτόν· καὶ προσέψημα μετ᾿ ἄρτου ἄλες καὶ ὕσσωπον. Ἐπὶ τούτοις τὸν τρόπον θεραπευτίδες,
autem ad tenebras pertinere eas, quæ ad necessa- μὴν τῶν ἱερῶν ἐξηγήσεις λογίων ἐν ἀλληγορίαις αυ
Η
τοῖς δι' ὑπονοιῶν καὶ ἀναγωγαῖς ἐννοιῶν κατασκευάζονται. Ἡ γὰρ νομοθεσία τοῖς φιλοσόφοις τούτοις
ζώῳ προσείκασται· καὶ σῶμα αὐτῷ ἡ ῥητή λέξις·
ψυχὴ δέ ἐστιν ὁ ἐναποκείμενος ταύτῃ ἀόρατος νοῦς.
Εἰσὶ δὲ παρ' ἐκείνοις καὶ γυναῖκες μονάστρια: καὶ
θεραπευτίδες καλούμεναι, τὴν αὐτὴν ἱερὰν πολιτείαν καὶ καταστασιν μετερχόμεναι· ὧν αἱ πλείους
γήρα κοσμούνται σώφρονι, καὶ παρθενίαν καὶ
ἀγνείαν, οὐκ ἀνάγκῃ, ἀλλ' ἐκ προαιρέσεως ἐκουσίου
ἀσκοῦσι, καὶ τῶν περὶ τὸ σῶμα ἡδονῶν ἀλογήσασα:,
οὐ θνητῶν, ἀλλ' ἀθανάτων εκγόνων ὠρέχθησαν· ἃ
μόνα τίκτειν ἀφ' ἑαυτῆς οἷα τέ ἐστιν ἡ θεοφιλής
ψυχή. Καὶ τοίνυν δύο πολιτειῶν τῷ βίῳ τῶν ἀνθρώ
πων οὐσῶν, μιᾶς μὲν καὶ μετριωτέρας τῆς ἐν γάμο
διαγωγής, ἑτέρας δὲ τῆς ὑπερκοσμίου καὶ ἀγγελι
κῆς, τῆς θεοφιλούς δηλαδή παρθενίας τῆς μοναδι
κῆς δηλαδὴ καὶ καθαρᾶς βιώσεως· εἴ τις τὸν ἔννο
μον καὶ ἀμίαντον ἕλοιτο γάμον, μέμψεως μὲν πόῤῥω,
πλὴν ἡττόνων χαρισμάτων ἐπιτυχής γίνεται· σωφρόνως γὰρ καὶ οὗτος βιοῦν λέγεται, καὶ ἐν τριά
νοντα τὸν τῆς ἀρετῆς καρποφορεῖ ἄσταχυν· μόλις
γὰρ ἐν ἑξήκοντα ᾧ δὲ μετιέναι ἀκραιφνῶς τὴν
ἀγγελικὴν ζωὴν γένοιτο, εἰ καὶ τραχεῖα τις καὶ ἀν
άντης, ῥᾴδιόν γε ἔσται καὶ ἐν ἑξήκοντα καρποφο
ρῆσαι καὶ ἑκατὸν, εὖ μάλα τῆς τελειότητος εὐστοχήσαντι. Συγγράμματα δὲ αὐτοῖς εἶναι παλαιῶν
ἀνδρῶν λέγει, οἱ ἀρχηγοί τῆς αὐτῶν δόξης γενόμε
νοι, πολλὰ μνημεῖα τῆς παρ' αὐτοῖς αλληγορουμέ
νης ἰδέας ἀπέλιπον· οἷς οἷά τισιν ἀρχετύποις χρώ
μενοι, τὸν τρόπον μιμοῦνται. Οἴομαι δ' εἶναι τὰ
θεῖα τῶν ἀποστόλων Εὐαγγέλια, καὶ τὰς Παύλου
Ο
ἐπιστολὰς ἑρμηνείαν γραφῶν παλαιοτέρων ὡς εἰ
κὸς διηγούμενα. Οὐ μόνον δὲ θεωροῦσι, φησὶν, ἀλλὰ
καὶ ὕμνους νέους ποιοῦσιν, ἄσματα καὶ ᾠδας εἰς
Θεὸν διὰ παντοίων μέτρων καὶ ῥυθμῶν σεμνοτέρων
χαράσσοντες. Εἰ δέ τῳ δόξει μὴ τὸν Φίλωνα περί
τῆς κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον πολιτείας ταῦτα διεξιέναι
άρμόττειν δὲ καὶ ἄλλοις δύνασθαι· ἀλλά γε μὴν
πειθέτω ἀναμφήριστον εἶναι, ὡς τὴν ἡμῶν διαγρά
φεται πολιτείαν· ὡς καὶ ἐς δεῦρο μὴ παρ᾽ ἄλλοις
ἀλλὰ παρ' ἡμῶν μόνοις τούσδε τους κανόνας και
τοὺς τρόπους τῆς πολιτείας διατηρεῖσθαι, τάς τε
ἐπὶ ταυτὸν συνόδους, καὶ τὰς ἰδίᾳ μὲν γυναικῶν,
ἰδίᾳ δὲ ἀνδρῶν διατριβάς· καὶ τὰς ἐξ ἔθους ἀσκή
σεις ἔτι νῦν παρ' ἡμῖν μόνοις τελουμένας· ἂς καὶ
μᾶλλον ἀσιτίας, καὶ δεήσεις, καὶ περὶ τὰ θεῖα λό
για σχολὴν ἐν ὁλονυκτίοις προσευχαῖς, κατὰ τὴν τοῦ
σωτηρίου πάθους ἑορτὴν καὶ πρό γε αὐτῶν ἐκτελεῖν
εἰώθαμεν. Ἐν οἷς προσιστορεῖ ὁ δηλωθεὶς συφός
τούς τε λέγεσθαι ειωθότας παρ᾿ ἡμῶν ὕμνους· καὶ
ὡς ἑνὸς μετὰ ρυθμοῦ κοσμίως ἐπιψάλλοντος οἱ λοι
ποὶ καθ᾿ ἡσυχίαν ἀκροώμενοι τῶν ὕμνων τὰ ἀκροτι
λεύτια συνεξηχοῦσι· καὶ ὡς κατ᾿ αὐτόν γ᾽ ἐκεῖνον τὸν
καιρὸν, ἐπὶ στιβάδων χαμευνοῦντες, οἴνου μὲν τὸ
παράπαν, ὡς αὐτὸς αὐτοῖς ῥήμασιν ἐπέγραψεν, οὐ
δὲ ἀπογεύονται· ἀλλ' οὐδὲ τῶν ἐναίμων τινός· ὕδωρ
δὲ μόνον ἔστιν αὐτοῖς ποτόν· καὶ προσέψημα μετ᾿
ἄρτου ἄλες καὶ ὕσσωπον. Ἐπὶ τούτοις τὸν τρόπον
rium corporis usum summuntur, curas judicant.
Sunt autem qui post tres aut plures dies demum
cibi reminiscuntur, quibus videlicet major doctrinæ inest cupiditas. Nonnulli etiam ita lætantur,
deliciisque affluunt circa sapientiæ cpulas, plurimas suppeditantes doctrinas, ut dupplicatum etiam
id tempus se abstineant, et sexto vix die de necessario alimento participare consueverint. Expusitiones porro sacrorum oraculorum per allegorias
arcanas occultasque sententias, et anagogas sive
contemplatrices et mysticas intelligentias instituunt. Studium siquidem, et quasi les philosophorum istorum animanti persimile est, cujus corpus
nuda verba sint, anima autem abstrusus in illis et
invisibilis sensus. Sunt quoque apud eos et mulieres solitariæ, θεραπευτίδες, hoc est cultrices diclæ,
quæ sacram hanc vitam et institutum sectantur:
quarum pleræque modesta et sobria senectute
ornatæ, puritatem et virginitatem non necessitate,
sed spontanea animi destinatione collunt; nullamque corporis voluptatum curam aut rationem habentes, non mortalium, sed immortalium liberorum
gignendorum cupiditatem obtinent, quales liberos
sola ex seipsa Dei amans anima procreare potest.
Verum enimvero cum duo sint hominum vitæ instituti genera unius nimirum, ejusque inferioris
conjugalis consuetudinis: alterius autem supermundanæ et angelicæ. Deo videlicet dilectæ virginitatis, ac solitaria puriorisque conversationis:
si quis legitimum ac impollutum sequatur matrimonium, longe ille quidem a reprehensione abest,
sed pauciora ei contingunt charismata et dona.
Sobrie enim pudiceque et is vivere dicitur, et trigecuplum virtutis fert fructum, difficulter certo
quidem sexagecuplum. 159 Cui vero sincere angelicam vitam degere sit datum, etiam si ea aspera
sit et ardua, facile tamen ei fuerit sexagecuplum,
atque etiam centuplum ferre fructum, certo scilicet
ad perfectionem et summum bonum collimanti.
Scripta autem iis esse dicit veterum, qui auctores
et duces professionis eorum exstitere, et multa
monumenta ideæ et formæ ejus quæ allegoriis delectatur post se reliquerunt, virorum: iis illi quasi
archetypis, primisque exemplaribus utentes, mo¯
rem modumque eum imitantur. Ea porro monumenta divina apostolorum Evangelia, et Pauli
Epistolas esse puto, interpretationem antiquarum
Scripturarum rectam continentes. Non solum autem, inquit, contemplationi vacant, sed novos etiam
hymnos, carmina, et laudes in Deum omni genere
graviorum numerorum atque rhythmorum componunt. Videbitur fortasse cuipiam, Philonem non
hæc de evangelicæ vitæ institutis dixisse, ut quæ
aliis quoque accommodari queant: sed is certum
indubitatumque esse sibi persuadeat, nostram illum
depinxisse vivendi consuetudinem. Cum ad hodiernum usque diem non apud alios quam apud nostros homines regulas tales vivendique mores
col. 797–798page 125 of 392
PG 145:797γράφει τῆς προστασίας, τῶν τὰς Εκκλησίας ἐγκεχειρισμένων· τάς τε ἄλλας διακονίας, καὶ τὰς ἐπὶ πᾶσιν ἀνωτάτω τῆς ἐπισκοπῆς προεδρίας. Ὅτι γε μὴν περὶ τῶν πρώτων κηρύκων τῆς εὐσεβείας, καὶ τῶν παρ' ἐκείνοις ἀρχῆθεν παραδεδομένων ἐθῶν, ὁ Φίλων ταῦτ' ἔγραφεν, εὔδηλον· εἴ τῳ μετ᾿ ἀκριβοῦς ἐπιστασίας τὴν δηλωθεῖσαν ἱστορίαν τἀνδρὸς ἐπελ θεῖν γένοιτο. ΚΕΦΑΛ. ΙΖ΄. Περὶ τῶν συγγραμμάτων τοῦ Φίλωνος· καὶ οἷος ἦν τὸν τρόπον. Ο δὲ φίλων πολύς ἐστι τῷ λόγῳ καὶ πλατὺς ῥέων ταῖς διανοίαις· μετέωρος δέ τις καὶ ὑψηλὸς ἐν ταῖς τῆς θείας Γραφῆς θεωρίαις, ποικίλην τινὰ καὶ που λύτροπον τῶν ἱερῶν λόγων ποιούμενος τὴν ὑφήγησιν η καὶ δείκνυσι τοῦτο μὲν ἐν ταῖς εἰς τὴν Γένεσιν πραγματείαις αὐτοῦ, ἃς Ἱερῶν νόμων ἀλληγορίας ἐπέγραψε τοῦτο δὲ καὶ ἐν οἷς διαστολὰς τῶν ἐν ταῖς Γραφαῖς ζητουμένων λύσεις τε καὶ ἀπορίας κεφαλαιωδώς εἰσάγει. Εἰσὶ δὲ αὐτῷ καὶ ἕτερα ἰδίως πεποιημένα σπουδάσματα. Τὰ Περὶ γεωργίας δύο καὶ τὰ Περὶ μέθης τοσαῦτα· καὶ ἄλλα διαφόρων ἐπιγραφῶν ἠξιωμένα· οἶον, Ο Περὶ ὧν νήψας ὁ νοῦς, εὔχεται καὶ καταρᾶται· ὅ τε Περί συγχύσεως τῶν διαλέκτων· καὶ ὁ Περὶ φυγῆς καὶ αἱ ρέσεως· ἔτι τε ὁ Περὶ φύσεως καὶ εὑρέσεως· καὶ ὁ Περὶ τῆς περὶ τὰ παιδεύματα συνόδου· καὶ ἄλλος αὐτῷ πεπόνηται, Τίς ὁ τῶν θείων ἐστὶ κλη ρονόμος, ἢ περὶ τῆς εἰς τὰ ἴσα καὶ ἐναντια τομῆς καὶ ὁ Περὶ τῶν τριῶν ἀρετῶν· καὶ ἄλλος ὁ Τῶν μετονομαζομένων, καὶ ὧν ἕνεκα μετονομάζονται ἐν ᾧ καὶ Περὶ Διαθηκῶν λέγει συντεταχέναι πρώ τον καὶ δεύτερον· καὶ Περὶ ἀποικίας δὲ αὐτῷ καὶ βίου σοφοῦ ἕτερος ἐσπουδάσθη λόγος· καὶ Περί γιγάντων ἄλλος· Περί τε τοῦ κατὰ Μωσέα θεο πέμπτους εἶναι τοὺς ὀνείρους πρῶτος, δεύτερος, τρίτος, τέταρτος, πέμπτος. Καὶ τῶν μὲν εἰς τὴν Γένεσιν εἰς ἡμᾶς ἐλθόντων τοσαῦτα· εἰς δὲ τὴν Εξοδον ζητημάτων καὶ λύσεων πέντε ἔγνωμεν καὶ τὸ Περὶ τῆς σκηνῆς· τὸ Περὶ τῶν δέκα λου γίων· καὶ τὰ Περὶ τῶν ἀναφερομένων ἐν εἴδει νόμων εἰς τὰ συντείνοντα κεφάλαια τῶν δέκα λόγων, α', β', γ', δ'· καὶ τὸ Εἰς τὰς ἱερουργίας τῶν ζώων· καὶ τίνα εἴδη τῶν θυσιῶν. Καὶ Περὶ τῶν προκειμένων ἐν τῷ νόμῳ ἄθλων, καὶ ἐπιθυμιῶν καὶ ἀρῶν. Εὕρηται δὲ αὐτοῦ καὶ μονόβιβλα οἷος ὁ Περὶ Προνοίας, ὁ Κατὰ Ἰουδαίων, καὶ Ὁ πολιτός· ἔτι δὲ Ὁ ᾿Αλέξανδρος, ἢ Περὶ τοῦ λό γον ἔχειν τὰ ἄλογα ζῶα. πρὸς τούτοις ὁ Περὶ τοῦ
ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. II.
γράφει τῆς προστασίας, τῶν τὰς Εκκλησίας έγκε- conservari compertum sit: conventus scilicet in
χειρισμένων· τάς τε ἄλλας διακονίας, καὶ τὰς ἐπὶ
πᾶσιν ἀνωτάτω τῆς ἐπισκοπῆς προεδρίας. Ὅτι γε
μὴν περὶ τῶν πρώτων κηρύκων τῆς εὐσεβείας, καὶ
τῶν παρ' ἐκείνοις ἀρχῆθεν παραδεδομένων ἐθῶν, ὁ
Φίλων ταῦτ' ἔγραφεν, εὔδηλον· εἴ τῳ μετ᾿ ἀκριβοῦς
ἐπιστασίας τὴν δηλωθεῖσαν ἱστορίαν τἀνδρὸς ἐπελθεῖν γένοιτο.
unuin, et seorsim quidem mulierum, seorsim etiam
virorum frequentatas conversationes, solitaque et
stata exercitia, quæ etiam nunc nos soli, et maxime una cum inedia cibique abstinentia, cum
precibus, et cum divinorum oraculorum meditatione, et pervigiliis et orationibus, salutiferw Passionis feriis, atque etiam ante cas ferias celebrare
consuevimus. Addit insuper Philo et illud: Solere apud nos ita cantari hymnos, ut cum unus certis
conservatis numeris, rite atque decenter præeat, reliqui tacite illum audientes, hymnorum tandem
extremas partes concinant. Præterea temporibus suis illos humi in stibadiis torisque stramineis
jacere solitos, vinum prorsus, ut ipsius verbis utar, non gustasse, neque quidquam sanguinei attigisse
referi. Potum quippe illis fuisse aquam tantum, cibum autem cum pane salen et hyssopum. Ad hæc
morem quoque Ecclesiis præsidentium præsulum describit: atque in iis, cum cæterorum ministrorum munia, tum summæ omnium episcopalis dignitatis sublimitatem. Quod vero hæc Philo do
primis pietatis præconibus et traditis ab eis antiquitus moribus scripserit, satis ei persuasum
fuerit, qui diligenter et accurate, quam diximus, historiam ejus viri legere voluerit.
Περὶ τῶν συγγραμμάτων τοῦ Φίλωνος· καὶ
οἷος ἦν τὸν τρόπον.
Ο δὲ φίλων πολύς ἐστι τῷ λόγῳ καὶ πλατὺς ῥέων
ταῖς διανοίαις· μετέωρος δέ τις καὶ ὑψηλὸς ἐν ταῖς
τῆς θείας Γραφῆς θεωρίαις, ποικίλην τινὰ καὶ που
λύτροπον τῶν ἱερῶν λόγων ποιούμενος τὴν ὑφήγησιν·
η
καὶ δείκνυσι τοῦτο μὲν ἐν ταῖς εἰς τὴν Γένεσιν
πραγματείαις αὐτοῦ, ἃς Ἱερῶν νόμων Αλληγο
ρίας ἐπέγραψε τοῦτο δὲ καὶ ἐν οἷς διαστολὰς τῶν
ἐν ταῖς Γραφαῖς ζητουμένων λύσεις τε καὶ ἀπορίας
κεφαλαιωδώς εἰσάγει. Εἰσὶ δὲ αὐτῷ καὶ ἕτερα ἰδίως
πεποιημένα σπουδάσματα. Τὰ Περὶ γεωργίας δύο
καὶ τὰ Περὶ μέθης τοσαῦτα· καὶ ἄλλα διαφόρων
ἐπιγραφῶν ἠξιωμένα· οἶον, Ο Περὶ ὧν νήψας ὁ
νοῦς, εὔχεται καὶ καταρᾶται· ὅ τε Περί συγχύσεως τῶν διαλέκτων· καὶ ὁ Περὶ φυγῆς καὶ αἱ
ρέσεως· ἔτι τε ὁ Περὶ φύσεως καὶ εὑρέσεως· καὶ
ὁ Περὶ τῆς περὶ τὰ παιδεύματα συνόδου· καὶ
ἄλλος αὐτῷ πεπόνηται, Τίς ὁ τῶν θείων ἐστὶ κληρονόμος, ἢ περὶ τῆς εἰς τὰ ἴσα καὶ ἐναντια τομῆς·
καὶ ὁ Περὶ τῶν τριῶν ἀρετῶν· καὶ ἄλλος ὁ Τῶν
μετονομαζομένων, καὶ ὧν ἕνεκα μετονομάζονται·
ἐν ᾧ καὶ Περὶ Διαθηκῶν λέγει συντεταχέναι πρώτον καὶ δεύτερον· καὶ Περὶ ἀποικίας δὲ αὐτῷ καὶ
βίου σοφοῦ ἕτερος ἐσπουδάσθη λόγος· καὶ Περί
· γιγάντων ἄλλος· Περί τε τοῦ κατὰ Μωσέα θεοπέμπτους εἶναι τοὺς ὀνείρους πρῶτος, δεύτερος,
τρίτος, τέταρτος, πέμπτος. Καὶ τῶν μὲν εἰς τὴν
Γένεσιν εἰς ἡμᾶς ἐλθόντων τοσαῦτα· εἰς δὲ τὴν
Εξοδον ζητημάτων καὶ λύσεων πέντε ἔγνωμεν·
καὶ τὸ Περὶ τῆς σκηνῆς· τὸ Περὶ τῶν δέκα λου
γίων· καὶ τὰ Περὶ τῶν ἀναφερομένων ἐν εἴδει
νόμων εἰς τὰ συντείνοντα κεφάλαια τῶν δέκα
λόγων, α', β', γ', δ'· καὶ τὸ Εἰς τὰς ἱερουργίας τῶν
ζώων· καὶ τίνα εἴδη τῶν θυσιῶν. Καὶ Περὶ τῶν
προκειμένων ἐν τῷ νόμῳ ἄθλων, καὶ ἐπιθυμιῶν καὶ ἀρῶν. Εὕρηται δὲ αὐτοῦ καὶ μονόβιβλα·
οἷος ὁ Περὶ Προνοίας, ὁ Κατὰ Ἰουδαίων, καὶ Ὁ
πολιτός· ἔτι δὲ Ὁ ᾿Αλέξανδρος, ἢ Περὶ τοῦ λόγον ἔχειν τὰ ἄλογα ζῶα. πρὸς τούτοις ὁ Περὶ τοῦ
160 CAPUT XVII.
De Philonis scriptis, et de moribus ejusdem.
Philo porro ipse et verbis est copiosus, et sententiis diffusus: exponendis autem per arcanam et
mysticam interpretationem divinis Scripturis altus
et sublimis, plurifariam sacrorum oraculorum
texens enarrationem. Ostendit id partim in commentariis suis in Genesim, quibus titulum indidit,
Sacrarum legum allegoriæ, partim in distinctionibus, ambiguitatibus, et solutionibus earum Scripturarum, quæ in quæstionem trahuntur, summatim et per capita relatis. Sunt præterea aliæ
quoque ejus seorsim editæ lucubrationes. De agrıcultura duæ; De ebrietate totidem. Alia item variorum titulorum scripta; quale est, Quas res mens
sobria per orationem vel precetur, vel deprecetur;
item De linguarum confusione; De rebus expetendis
et fugiendis; De natura et inventione; De congressu
quærandæ eruditionis gratia. Alius præterea liber,
Quis sit rerum divinarum hæres vel de ea quæ fit
in æqualia aut inæqualia sectione; item, De tribus
virtutibus; item De iis quorum mutantur nomina, et
quibus ex causis mutantur: in quo se quoque
scripsisse de Testamentis primum et secundum librum testatur. Composuit ctiam librum De secessu
et vita sapientis; alium quoque De gigantibus. De co
quod, ut est apud Mosem, somnia divinitus immittantur, libros quinque. Atque hac equidem sunt, quæ
in Genesim ab eo scripta, ad nos pervenerunt. In
Exodum vero quæstionum solutionumque quinque
libros ejus esse cognovimus: unum De tabernaculo,
unum De Decalogo; De iis quæ sub specie legum lata
ad Decalogum referuntur, libros quatuor; De sacrificiis animalium et quæ sint sacrificiorum genera,
þibrum unum. Item De propositis in lege præmiis,
honoribus scilicet et penis Inveniuntur etiam singulares ejus libri: 161 ut De Providentia, Contra
Judæos, De republica; Alexander, sive De animantibus irrationalibus rationem habentibus; item, Ser
vos esse malos omnes. Et qui hunc consequitur,
Chapter XVIIICaput XVIII
col. 799–800page 126 of 392
Caput XVII
PG 145:799δοῦλον εἶναι πάντα φαῦλον· ᾧ ἑξῆς καὶ ὁ Περὶ Περὶ τῆς διαγωγῆς τῶν Χριστιανῶν, τοῦ πάντα σπουδαῖον εἶναι ἐλεύθερον. Μεθ' οὓς ὁ Περὶ βίου θεωρητικοῦ ἢ ἱκετῶν συντέτακται, ἐξ οὗ τά τε περὶ τῶν ἀποστόλων, καὶ τὰ περὶ τῆς τῶν Χριστιανῶν πολιτείας ἀρχῆθεν διεληλύθαμεν. Καὶ τῶν ἐν νόμῳ δὲ καὶ προφήταις Εβραϊκῶν ὄνο μάτων ἑρμηνεῖαι τοῦ αὐτοῦ εἶναι λέγονται. Οὗτος οὖν Γαίου κρατοῦντος τῇ Ῥώμῃ ἐπιφοιτήσας, τὰ περὶ τῆς Γαίου φρενοβλαβείας, ἃ μετὰ ἤθους καὶ εἰρωνείας Περὶ ἀρετῶν ἐπίγραψεν, ἐπὶ τῆς Ῥω μαίων συγκλήτου κατὰ τοὺς χρόνους Κλαυδίου διῆλθε. Τοσοῦτον δὲ θαυμασθῆναι τοὺς λόγους αὐτῷ, ὡς καὶ τῆς παρ' ἐκεῖνοις βιβλιοθήκης ἀξιωθῆναι. ΚΕΦΑΛ. ΙΗ'. Περὶ τῶν συγγραμμάτων τοῦ φιλαλήθους Ιωσήπου· καὶ οἷος ἦν καὶ οὗτος. Κατὰ δὲ τοὺς αὐτοὺς χρόνους μικρὸν ὕστερον καὶ Ἰώσηπος ἐγνωρίζετο, ἀνὴρ καὶ οὗτος Ἑβραῖος μὲν γένος, καὶ ἐξ ἱερέων ὤν, τοσοῦτον δὲ διαπρέψας ἐν τοῖς μαθήμασιν, ὡς καὶ τὴν Ἑλλάδα γλῶσσαν καὶ πάτριον εἰς ἄκρον ἀσκῆσαι. Καὶ πολλὰ μὲν καὶ οὐ τος συγγράμματα καταλέλοιπεν· οὐ φασι καὶ τὰ Μακκαβαϊκά συγγράμματα εἶναι, καὶ μάλιστα τὸν Περὶ τοῦ αὐτοκράτορος λογισμοῦ. Ἐν είκοσι μὲν οὖν λόγοις τὰ τῆς Αρχαιολογίας ἅπαντα διεξέρχεται. Ἑπτὰ δὲ αὐτῷ Εἰς τὴν Ἱεροσολύμων συν τάττονται ἅλωσιν· οὓς λόγος ἔχει καὶ τὸν Καίσαρα Τίτον ιδίαις γεγραφότα χερσί, δημοσιεύεσθαι παν ταχοῦ προστάξαι, καὶ τῇ ἐν Ῥώμῃ τῶν βιβλίων ἀναθέσει καταλεγῆναι. Συντάττονται δὲ αὐτῷ καὶ ἕτεροι δύο λόγοι Περὶ ἀρχαιότητος, ἐν οἷς Ἑβραίους πρώτους είναι πάντων φησὶ, καὶ τὰς παρ' αὐτοῖς ἀρχαιοτέρας γραφάς. Ἔτι δὲ καὶ ἀντιῤῥήσεις Πρὸς Απίωνα τὸν γραμματικὸν κατὰ Ἰουδαίων την κάθε συντάξαντα λόγους πεποίηται, καὶ πρὸς ἄλλους, οἱ διαβάλλειν τὰ πάτρια τοῦ Ἰουδαίων ἐπεχείρησαν ἔθνους. Τούτων δ' ἐν τῷ προτέρῳ λόγῳ τὸν ἀριθμὸν τῆς παλαιᾶς τῶν ἐνδιαθήκων γραφῶν τίθησί τιν τὰ παρ᾽ Ἑβραίοις ἀναντίῤῥητα, ὡς ἂν ἐξ ἀρχαίας παραδόσεως αὐτοῖς ῥήμασι διὰ τούτων διδάσκων. Λέγει οὖν, ὡς «Οὐ μυριάδες βιλλίων εἰσὶ παρ᾽ ἡμῖν ἀσυμφώνων καὶ μαχομένων· δύο δὲ μόνα πρὸς τοῖς εἴκοσι βιβλία· οἷς τὰ τοῦ παντὸς ἔχοντα χρόνον τὴν αναγραφὴν τὰ δικαίως θεῖα πεπιστευμένα. Επ τούτων πέντε μὲν ἔστι τὰ Μωϋσέως· ἃ τούς τε νό μους περιέχει, καὶ τὴν τῆς ἀνθρωπογονίας παράδοσιν μέχρι τῆς αὐτοῦ τελευτῆς. Οὗτος ὁ χρόνος ἀπο λείπει τρισχιλίων ὀλίγῳ ἐτῶν. ᾿Απὸ δὲ τῆς Μωσέως τελευτῆς μέχρι τῆς ᾿Αρταξέρξου, τοῦ μετὲ Ξέρξην Περσῶν βασιλέως οἱ μετὰ Μωϋσῆν προφῆται τὰ κατ᾿ αὐτοὺς πραχθέντα συνέγραψαν ἐν τρισὶ καὶ δέκα βιβλίοις. Αἱ δὲ λοιπαὶ τέσσαρες ὕμνους εἰς
Omnibus modis bonos liberos esse. Secundum hos, δοῦλον εἶναι πάντα φαῦλον· ᾧ ἑξῆς καὶ ὁ Περὶ
De vita contemplatrice seu de supplicibus est
compositus: unde ea transtulimus, quæ de apostolis et primis Christianorum institutis et moribus
supra diximus. Hebraicorum quoque nominum in
lege et prophetis interpretationes ejus esse perbibentur. Itaque Philo iste, Ciao imperante, cum
Roman venisset, libros de Caii amentia et vecordia
composuit, quos per urbanitatem et ironiam De
virtutibus inscripsit. Eos deinde Claudii tempori
bus cum in senatu ibidem recitasset, tanta fuerunt
in admiratione, ut digni judicati sint, qui in Bibliothecam Palatinam referrentur.
CAPUT XVIII.
De Josephi veritatis consectatoris libris, et quales
ejus quoque mores fuerint.
Eodem porro sæculo, paulo post et Josephus
floruit et ipse vir Judæus genere, et ex sacerdotibus ortus. Tantum autem disciplinarum doctrina excelluit, ut summam et patriæ et Græcæ
linguæ peritiam sit consecutus. Multa is quoque
volumina reliquit. Machabæorum certe libros ejus
esse ferunt potissimumque eum qui inscriptus
est, Animum rationemque esse, quæ summum in
homine obtineant imperium. — Antiquitates Judaicas
viginti libris est complexus. Septem autem De
bello Judaico Hieresolymorumque eversione composuit, quos fama fert, Titum Cæsarem manuum
suarum subscriptione, publicari ubique, atque
etiam in Romana bibliotheca reponi jussisse. Edidit etiam alios duos De antiquutale libros, in quibus Hebreos primos hominum omnium exstitisse,
scriptaque eorum cæteris vetustiora esse ait. Præterea Contra Appionem grammaticum, qui tum orationes adversus Judæos invectivas scripserat: et
contra alios itidem, qui patria Judæorum gentis
instituta et mores calumniari ausi fuerant, refutationes. In quaruin refutationum oratione prima
numerum testamentariorum seu canonicorum veteris, quod dicitur. Testamenti librorum iniens,
qui apud Hebræos majorum traditione recepti sint,
169 et citra ambiguitatem atque controversiam
omnem pro legitimis verisque habeantur, hisce
verbis docet «Non multa voluminum nobis
sunt millia, dissonantium inter se atque pugnantium, sed viginti tantum et duo libri, acta temporum omnium complectentes, qui quidem justis
de causis divino afflatu scripti esse creduntur.
Horum quinque sunt Mosis, legesque ipsas atque
humani generis propagationem atque successionem
ad illius obitum usque continent, quod tempus non
ita multum a ter mille annis abest. Deinceps
Suidas, Philonis recensens lucubrationes,
nuic libro titulum dat, Περὶ τῆς διαγωγῆς τῶν
Χριστιανῶν,
Vespasianus, Jotapata oppido subacto, Josephum cepit eum Romam ad Neronem mittere
statuit. At ille imperium Rom. ipsi Vespasiano et
Tito deberi post Neronem divinans, eis persuasit
τοῦ πάντα σπουδαῖον εἶναι ἐλεύθερον. Μεθ' οὓς
ὁ Περὶ βίου θεωρητικοῦ ἢ ἱκετῶν συντέτακ
ται, ἐξ οὗ τά τε περὶ τῶν ἀποστόλων, καὶ τὰ περὶ τῆς
τῶν Χριστιανῶν πολιτείας ἀρχῆθεν διεληλύθαμεν.
Καὶ τῶν ἐν νόμῳ δὲ καὶ προφήταις Εβραϊκῶν ὄνο
μάτων ἑρμηνεῖαι τοῦ αὐτοῦ εἶναι λέγονται. Οὗτος
οὖν Γαίου κρατοῦντος τῇ Ῥώμῃ ἐπιφοιτήσας, τὰ
περὶ τῆς Γαίου φρενοβλαβείας, ἃ μετὰ ἤθους καὶ
εἰρωνείας Περὶ ἀρετῶν ἐπίγραψεν, ἐπὶ τῆς Ῥω·
μαίων συγκλήτου κατὰ τοὺς χρόνους Κλαυδίου
διῆλθε. Τοσοῦτον δὲ θαυμασθῆναι τοὺς λόγους αὐτῷ,
ὡς καὶ τῆς παρ' ἐκεῖνοις βιβλιοθήκης ἀξιωθῆναι.
Περὶ τῶν συγγραμμάτων τοῦ φιλαλήθους
Ιωσήπου· καὶ οἷος ἦν καὶ οὗτος.
Κατὰ δὲ τοὺς αὐτοὺς χρόνους μικρὸν ὕστερον καὶ
Ἰώσηπος ἐγνωρίζετο, ἀνὴρ καὶ οὗτος Ἑβραῖος μὲν
γένος, καὶ ἐξ ἱερέων ὤν, τοσοῦτον δὲ διαπρέψας ἐν
τοῖς μαθήμασιν, ὡς καὶ τὴν Ἑλλάδα γλῶσσαν καὶ
πάτριον εἰς ἄκρον ἀσκῆσαι. Καὶ πολλὰ μὲν καὶ οὐτος συγγράμματα καταλέλοιπεν· οὐ φασι καὶ τὰ
Μακκαβαϊκά συγγράμματα εἶναι, καὶ μάλιστα τὸν
Περὶ τοῦ αὐτοκράτορος λογισμοῦ. Ἐν είκοσι μὲν
οὖν λόγοις τὰ τῆς Αρχαιολογίας ἅπαντα διεξέρχε
ται. Ἑπτὰ δὲ αὐτῷ Εἰς τὴν Ἱεροσολύμων συν
τάττονται ἅλωσιν· οὓς λόγος ἔχει καὶ τὸν Καίσαρα
Τίτον ιδίαις γεγραφότα χερσί, δημοσιεύεσθαι πανταχοῦ προστάξαι, καὶ τῇ ἐν Ῥώμῃ τῶν βιβλίων
ἀναθέσει καταλεγῆναι. Συντάττονται δὲ αὐτῷ καὶ
ἕτεροι δύο λόγοι Περὶ ἀρχαιότητος, ἐν οἷς Ἑβραίους
πρώτους είναι πάντων φησὶ, καὶ τὰς παρ' αὐτοῖς
ἀρχαιοτέρας γραφάς. Ἔτι δὲ καὶ ἀντιῤῥήσεις Πρὸς
Απίωνα τὸν γραμματικὸν κατὰ Ἰουδαίων την
κάθε συντάξαντα λόγους πεποίηται, καὶ πρὸς ἄλλους,
οἱ διαβάλλειν τὰ πάτρια τοῦ Ἰουδαίων ἐπεχείρησαν
ἔθνους. Τούτων δ' ἐν τῷ προτέρῳ λόγῳ τὸν ἀριθμὸν
τῆς παλαιᾶς τῶν ἐνδιαθήκων γραφῶν τίθησί τιν
τὰ παρ᾽ Ἑβραίοις ἀναντίῤῥητα, ὡς ἂν ἐξ ἀρχαίας
παραδόσεως αὐτοῖς ῥήμασι διὰ τούτων διδάσκων.
Λέγει οὖν, ὡς «Οὐ μυριάδες βιλλίων εἰσὶ παρ᾽ ἡμῖν
ἀσυμφώνων καὶ μαχομένων· δύο δὲ μόνα πρὸς τοῖς
εἴκοσι βιβλία· οἷς τὰ τοῦ παντὸς ἔχοντα χρόνον τὴν
αναγραφὴν τὰ δικαίως θεῖα πεπιστευμένα. Επ
τούτων πέντε μὲν ἔστι τὰ Μωϋσέως· ἃ τούς τε νόμους περιέχει, καὶ τὴν τῆς ἀνθρωπογονίας παράδοσιν μέχρι τῆς αὐτοῦ τελευτῆς. Οὗτος ὁ χρόνος ἀπο
λείπει τρισχιλίων ὀλίγῳ ἐτῶν. ᾿Απὸ δὲ τῆς Μωσέως
τελευτῆς μέχρι τῆς ᾿Αρταξέρξου, τοῦ μετὲ Ξέρξην
Περσῶν βασιλέως οἱ μετὰ Μωϋσῆν προφῆται τὰ
κατ᾿ αὐτοὺς πραχθέντα συνέγραψαν ἐν τρισὶ καὶ
δέκα βιβλίοις. Αἱ δὲ λοιπαὶ τέσσαρες ὕμνους εἰς
ut captivum se in castris secum retinerent. Apud
quos deinde Roma in magno fuit honore; statua
etiam ei, propter historici styli nitorem, ibi publicitus est posita. (Suid.)
Josephus, De canonicis Veleris Testamenti
libris.
col. 801–802page 127 of 392
PG 145:801τὸν Θεὸν, καὶ τοῖς ἀνθρώποις ὑποθήκας τοῦ βίου περιέχουσιν, ᾿Απὸ δὲ ᾿Αρταξέρξου μέχρι τοῦ καθ ἡμᾶς χρόνου γέγραπται μὲν ἕκαστα· πίστεως δὲ οὐχ ὁμοίας ἡξίωται τοῖς πρὸ αὐτῶν, διὰ τὸ μὴ γε νέσθαι τὴν τῶν προφητῶν ἀκριβῆ διαδοχήν. Δῆλον δ᾽ ἐστὶ πῶς ἡμεῖς ἔργῳ πρόσιμεν τοῖς ἰδίοις γράμ μασι· τοσούτου γὰρ αἰῶνος ἤδη παρωχηκότος, οὔτε προσθεῖναι τις οὔτε ἀφελεῖν ἀπ' αὐτῶν οὔτε μετα θεῖναι τετόλμηκε. Πᾶσι δὲ σύμφυτόν ἐστιν ἐκ πρώ της γενέσεως Ἰουδαίοις τὸ νομίζειν αὐτὰ θεῖα δόγ ματα, καὶ τούτοις ἐπιμένειν, καὶ ὑπὲρ αὐτῶν, εἰ δέοι, θνήσκειν ἡδέως.» Πρὸς δὲ τῷ τέλει τῆς κ' ἀρο χαιολογίας εμφαίνει ἐν τέσσαρσι συγγράψαι βι βλίοις Περὶ Θεοῦ, ὅσαι πάτριαι δόξαι, καὶ περὶ τῆς οὐσίας αὐτοῦ, καὶ περὶ τῶν νόμων· διὰ τί κατ' αυ τοὺς τὰ μὲν ἔξεστι πράττειν, τὰ δὲ κεκώλμται. Καὶ ἄλλα δὲ αὐτῷ σπουδασθῆναι ὁ αὐτὸς ἐν τοῖς αὐτοῦ καταλέγει συγγράμμασιν. Ἐν δὲ δῷ τῆς ᾿Αρχαιο λογίας τέλει διαβάλλων Ἰοῦστον Τιβεριξα τινὰ κατὰ τοὺς αὐτοὺς αὐτῷ καιροὺς μὴ ἀληθῆ γεγραφότα, σὺν πολλαῖς καὶ ἄλλαις ἂς ἐπάγει τούτῳ εὐθύνας καὶ αὐταῖς λέξεσι ταῦτα φησιν «Οὐ μὴν ἐγὼ σοι τὸν αὐτὸν τρόπον περὶ τῆς ἐμαυτοῦ γρφῆς ἔδεισα ἀλλ᾽ αὐτοῖς ἐπέδωκα τοῖς αὐτοκράτορσι τα βιβλία, μονονοὺ τῶν ἔργων ἤδη βλεπομένων. Συνήδειν γὰρ ἐμαυτῷ τετηρηκότι τὴν τῆς ἀληθείας παράδοσιν ἐφ᾽ ᾖ μαρτυρίας τεύξεσθαι προσδοκήσας, οὐ δικ μαρτον. Καὶ ἄλλοις δὲ πολλοῖς ἐπέδωκα τὴν ἱστο ρίαν, ὧν ἔνιοι καὶ παρατετυχήκεσαν τῷ πολέμῳ, καθάπερ βασιλεὺς ᾿Αγρίππας, καὶ τινες αὐτοῦ τῶν συγγενῶν. Ὁ μὲν γὰρ αὐτοκράτωρ Τῖτος οὕτως ἐκ μόνων αὐτῶν ἐβουλέθη τὴν γνῶσιν τοῖς ἀνθρώποις παραδοῦναι τῶν πράξεων, ὥστε χαράξας τῇ αὐτοῦ χειρὶ τὰ βιβλία, δημοσιεύεσθαι προσέταξεν· ὁ δὲ βασιλεὺς ᾿Αγρίππας ξ' καὶ β' ἔγραψεν ἐπιστολάς, τῇ τῆς ἀληθείας παραδόσει μαρτυρῶν.» Α' ὧν καὶ δύο παρατίθησι. Τοσοῦτον δὲ τῷ συγγραφική χαρακτῆρι ἀνθεῖ, τὸν Θουκυδίδην μιμούμενος, ὡς μηδένα τὸ ἐξ ἐκείνου ἐᾶσαι τὸ πρωτείον κληρώσασθαι, ταῖς καιναῖς ἀεὶ χαίρων τῶν ὑποθέσεων, καὶ μετ᾿ εὐκολίας πάσης· μὴ τοῦ τῆς τέχνης τόνου χα λῶν, ἡπίως μάλα καὶ ἱλαρῶς διέρχεται, ὑπερφυῶς ἐκφράζων, κὰν τῷ δημηγορεῖν ἀβρυνόμενος. Ὁ μὲν οὖν φίλων τῇ φιλοσοφίᾳ φαίνεττι τὸ πλέον ἐσχολακὼς· Ιώσηπος δὲ τῶν τῆς ῥητορείας ὀργίων ἔοικε πλεῖον μετεσχηκέναι· κἀκεῖνος μὲν πρὸς Πλάτωνα ἀφορᾷν, οὗτος δὲ πρὸς τὸν Θουκυδίδην. ᾿Αλλὰ τὰ μὲν κατὰ φίλωνα καὶ Ἰώσηπον ἐν τούτοις. Ἡμεῖς δε πάλιν ἐπὶ τὴν ἀκολουθίαν τῶν ἀποστολικῶν ἐπανέλθωμεν πράξεων, ἐν ἐπιτόμῳ αὐτὰς διερχόμενοι.
ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. II.
veτὸν Θεὸν, καὶ τοῖς ἀνθρώποις ὑποθήκας τοῦ βίου vero a Μosis morte usque ad Artaxerxis, qui
περιέχουσιν, ᾿Απὸ δὲ ᾿Αρταξέρξου μέχρι τοῦ καθ
ἡμᾶς χρόνου γέγραπται μὲν ἕκαστα· πίστεως δὲ
οὐχ ὁμοίας ἡξίωται τοῖς πρὸ αὐτῶν, διὰ τὸ μὴ γε
νέσθαι τὴν τῶν προφητῶν ἀκριβῆ διαδοχήν. Δῆλον
δ᾽ ἐστὶ πῶς ἡμεῖς ἔργῳ πρόσιμεν τοῖς ἰδίοις γράμμασι· τοσούτου γὰρ αἰῶνος ἤδη παρωχηκότος, οὔτε
προσθεῖναι τις οὔτε ἀφελεῖν ἀπ' αὐτῶν οὔτε μετα
θεῖναι τετόλμηκε. Πᾶσι δὲ σύμφυτόν ἐστιν ἐκ πρώ
της γενέσεως Ἰουδαίοις τὸ νομίζειν αὐτὰ θεῖα δόγ
ματα, καὶ τούτοις ἐπιμένειν, καὶ ὑπὲρ αὐτῶν, εἰ
δέοι, θνήσκειν ἡδέως.» Πρὸς δὲ τῷ τέλει τῆς κ' ἀρο
χαιολογίας εμφαίνει ἐν τέσσαρσι συγγράψαι βι
βλίοις Περὶ Θεοῦ, ὅσαι πάτριαι δόξαι, καὶ περὶ τῆς
οὐσίας αὐτοῦ, καὶ περὶ τῶν νόμων· διὰ τί κατ' αυ
τοὺς τὰ μὲν ἔξεστι πράττειν, τὰ δὲ κεκώλμται. Καὶ
ἄλλα δὲ αὐτῷ σπουδασθῆναι ὁ αὐτὸς ἐν τοῖς αὐτοῦ
καταλέγει συγγράμμασιν. Ἐν δὲ δῷ τῆς ᾿Αρχαιολογίας τέλει διαβάλλων Ἰοῦστον Τιβεριξα τινὰ κατὰ
τοὺς αὐτοὺς αὐτῷ καιροὺς μὴ ἀληθῆ γεγραφότα,
σὺν πολλαῖς καὶ ἄλλαις ἂς ἐπάγει τούτῳ εὐθύνας
καὶ αὐταῖς λέξεσι ταῦτα φησιν «Οὐ μὴν ἐγὼ σοι
τὸν αὐτὸν τρόπον περὶ τῆς ἐμαυτοῦ γρφῆς ἔδεισα
ἀλλ᾽ αὐτοῖς ἐπέδωκα τοῖς αὐτοκράτορσι τα βιβλία,
μονονοὺ τῶν ἔργων ἤδη βλεπομένων. Συνήδειν γὰρ
ἐμαυτῷ τετηρηκότι τὴν τῆς ἀληθείας παράδοσιν
ἐφ᾽ ᾖ μαρτυρίας τεύξεσθαι προσδοκήσας, οὐ δικ
μαρτον. Καὶ ἄλλοις δὲ πολλοῖς ἐπέδωκα τὴν ἱστο
ρίαν, ὧν ἔνιοι καὶ παρατετυχήκεσαν τῷ πολέμῳ,
καθάπερ βασιλεὺς ᾿Αγρίππας, καὶ τινες αὐτοῦ τῶν
συγγενῶν. Ὁ μὲν γὰρ αὐτοκράτωρ Τῖτος οὕτως ἐκ
μόνων αὐτῶν ἐβουλέθη τὴν γνῶσιν τοῖς ἀνθρώποις
παραδοῦναι τῶν πράξεων, ὥστε χαράξας τῇ αὐτοῦ
χειρὶ τὰ βιβλία, δημοσιεύεσθαι προσέταξεν· ὁ δὲ
βασιλεὺς ᾿Αγρίππας ξ' καὶ β' ἔγραψεν ἐπιστολάς,
τῇ τῆς ἀληθείας παραδόσει μαρτυρῶν.» Α' ὧν
καὶ δύο παρατίθησι. Τοσοῦτον δὲ τῷ συγγραφική
χαρακτῆρι ἀνθεῖ, τὸν Θουκυδίδην μιμούμενος, ὡς
μηδένα τὸ ἐξ ἐκείνου ἐᾶσαι τὸ πρωτείον κληρώσα
σθαι, ταῖς καιναῖς ἀεὶ χαίρων τῶν ὑποθέσεων, καὶ
μετ᾿ εὐκολίας πάσης· μὴ τοῦ τῆς τέχνης τόνου χαλῶν, ἡπίως μάλα καὶ ἱλαρῶς διέρχεται, ὑπερφυῶς
ἐκφράζων, κὰν τῷ δημηγορεῖν ἀβρυνόμενος. Ὁ μὲν
οὖν φίλων τῇ φιλοσοφίᾳ φαίνεττι τὸ πλέον ἐσχολακώς· Ιώσηπος δὲ τῶν τῆς ῥητορείας ὀργίων ἔοικε
πλεῖον μετεσχηκέναι· κἀκεῖνος μὲν πρὸς Πλάτωνα
ἀφορᾷν, οὗτος δὲ πρὸς τὸν Θουκυδίδην. ᾿Αλλὰ τὰ
μὲν κατὰ φίλωνα καὶ Ἰώσηπον ἐν τούτοις. Ἡμεῖς
δε πάλιν ἐπὶ τὴν ἀκολουθίαν τῶν ἀποστολικῶν
ἐπανέλθωμεν πράξεων, ἐν ἐπιτόμῳ αὐτὰς διερχόμένοι.
apud Persas Xerxi successit, regnum, qui post
Mosen fuerunt, propheta, temporibus eis geslas,
sunt persecuti libris tredecim. Qui vero sunt reliqui quatuor, hymnnos et laudes in Deum compo
sitas, et præcepta hominum vitæ habent. Ab Artaxerxe autem ad nostram usque ætatem perscriptæ
quidem sunt res universe: sed non eam libri tales,
quam illorum qui eos præcesserunt apud nos meruerunt fidem: propterea quod non tam certa
atque explorata prophetarum posteriorum sit successio. Satis porro res ipsa declarat, qua religione
nos libros nostros adire atque versare soleamus.
Cum enim tot jam sæcula præterierint, nemo upquam inventus est, qui vel addere quidquam,
detrahere, vel mutare denique in sacrosanctis oraculis ausus fuerit. Omnibus quippe, ab ipso ortu,
Judæis igenitum est, divinitus proditam eam esse
doctrinam credere, in eaque constanter perseverare, atque adeo, si opus sit, pro ea etiam non
gravate ipsam adire et perferre mortem.» Ad
finem autem vicesimi Antiquitatum libri indicat,
quatuor se composuisse libros De Deo, quæ Judeorum de eo sint patriæ opiniones de substantia
ejus, et de legibus. Qua propter apud eos quædam
permissum sit facere, quædam vero sint prohibita.
Alia insuper a so edita esse idem ipse in operibus
suis asseverat. Verum in fine Antiquitatum, in
Justum quemdam ex Tiberiade, qui de eisdem,
quibus ipse temporibus et rebus, minus vera scripsil, stylo invehens, cum alia permulta ei vitio dat,
tum hisce utitur verbis: «Non equidem, inquit,
itidem atque tu, scriptis meis timui. Sed imperatoribus ipsis libros meos obtuli, cum res ipsæ
gesta propemodum adhuc cernerentur. Conscius
enim ipse sum mihi, me veritatis consectanda
præcepta conservasse. Cujus cum me testimonium
consecuturum sperarem, non me fefellit opinio.
Cum multis namque aliis historiam meam legendam exhibui, ex quibus nonnulli in bellum ipsum
etiam inciderunt, quemadmodum Agrippa rex
163 et quidam cognati ejus: tum imperator
Titus, adeo per scriptorum meorum monumenta
tantummodo rerum gestarum cognitionem in homines vulgari voluit, ut manus suæ adnotatione
historiam consignatam publicari præceperit. Rex
præterea Agrippa sexaginta et duas scripsit epistolas, quibus fidei atque veritatis Historiæ meæ
perhibet testimonium. Ex quibus duas quoque
apponit. Tantopere autem historico, rebus quoque
ad imitationem Thucydidis scribendis, stylo enitet,
ut neminem in ea laude primas ferre patiatur. Siquidem novis subinde gaudens argumentis, cum
facilitate multa, nihil de artis vigore remittens, suavis admodum et lætus incedit: et cum mirifica
cjus est elocutio, tum in concionibus gloriam et laudem meruit singularem. Philo certe quidem
philosophiæ plurimum operæ navasse, at Josephus oratorum sacra magis coluisse videtur. Et ille ad
Euseb. lib. II, cap. 10. Theodorus Bibliander a mundo condito ad Mosæ obitum, numerat
canos 2438.
Hic Agrippa usque ad Hierosolymorum excidium duravit, Herodis Agrippæ (de quo Luc. 111
Act. circa finem scribit) filius.
Chapter XIXCaput XIX
col. 803–804page 128 of 392
PG 145:803ΚΕΦΑΛ. ΙΘ΄. Όπως ὁ Παῦλος τὰ ἔθνη τῇ κατὰ Χριστὸν προσηγάγετο πίστει· καὶ περὶ τῆς γενομέν νης ζητήσεως περὶ τοῦ τηρεῖν τοὺς ἐξ ἐθνῶν καὶ τὸν νόμον Μωσέως· καὶ οἷα οἱ ἐν ῾Ιεροσολύμοις ἀπόστολοι περὶ τούτου ἐπέστειλαν, Μετὰ τὸ πληρῶσαι Παῦλον καὶ βαρνάβαν την διακονίαν τῶν ἀδελφῶν, ὑποστρέψαι τε εἰς Με ὁτό λυμα, ἄμφω ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἀφορίζονται εἰς τὸ ἔργον ὃ προεκλήθησαν· καὶ διὰ Σελευκείας τῆ νήσῳ Κύπρῳ προσβάλλουσι, καὶ αὐτῇ Σαλαμίνι, Ἰουδαίοις τὸν θεῖον λόγον εὐαγγελιζόμενοι, Ἰωάννου τοῦ καὶ Μάρκου ὑπηρετοῦντος αὐτοῖς· κἂν ἐς ὕστε ραν ἀπὸ Πέργης ἀνέστρεψεν εἰς Ἱεροσόλυμα. Ἐν δὲ τῇ Πάρῳ Ελύμας ὁ μάγος· οὗτος γὰρ ὁ Βαριησούς, ἐπιτιμήσει Παύλου, τὰς κόρας τῶν ὀφθαλμῶν σῶν νυται· Ὁ δὲ ἀνθύπατος Σέργος τοῖς ὑπὸ τοῦ Παύ. λου κηρυττομένοις πιστεύει. Εντεῦθεν εἰς τὴν τῆς Πισιδίας παραγίνεται 'Αντιόχειαν, καὶ ἐν τῆ συνα αγωγῇ τὸν σωτήριον λόγον δημηγορεῖ. Καὶ τῶν ἐθνῶν προσίασιν οὐκ ἀλίγοι. καὶ καιροῦ γενομένου, Παῦλος αὖθις ἐδημηγόρει, ᾿Απείρου δὲ στίφους συ ῥέοντος, ζήλῳ Ἰουδαῖοι ἐκκαίονται, καὶ ἀντικαθίσταντο Παύλῳ. Ὁ δὲ ζήλου πλησθεὶς, ἀπεστράφθαι μὲν αὐτοὺς, πρός δὲ τὰ ἔθνη ἐπιστρέφειν ἔλεγε. Καὶ χαρὰ μὲν ἦν τῶν ἐθνῶν οὕτω προσιεμένων. Εκείνοι δὲ τεχνηέντως τὰ πλήρη τῶν ἐν ὑπεροχαῖς ἀνασονή σαντες, διώκειν λίθοις τοὺς ἀποστόλους ἔπεισαν. Καὶ οἱ μὲν ἐκεῖθεν εἰς Ικόνιον ἧκων, καὶ Λύστρην, καὶ ᾿Αντιόχειαν, Πισιδίαν καὶ Παμφυλίαν· καὶ ἐκ Πέργης εἰς ᾿Αντιόχειαν τὴν μεγίστην ήκον, καὶ τοῖς ἐκεῖσε τὴν τῶν ἐθνῶν πίστιν ἀνήγγειλαν. Μετέπειτα δὲ τινῶν ἐξ Ἰουδαίας εκόντων, καὶ κατὰ τὸν νόμου Μωσέως περιτέμνεσθαι πρῶτον διατεινομένων τοὺς ἐξ ἐθνῶν προσιόντας, καὶ οὕτω πιστεύειν εἰς Χρι στὸν, τηρεῖν τε καὶ ὅλον τὸν νόμον Μωσέως νάβας καὶ Παῦλος περὶ τῆς τοιαύτης ξητήσεως ἀνέ βησαν εἰς Ἱεροσόλυμα. Καὶ Πέτρος μὲν, συνελεύσεως πολλῶν γενομένης, παρῃτεῖτο τὸν τοῦ νόμου ζυγόν Ιάκωβος δὲ δημηγορῶν, μὴ παρενοχλεῖν τοῖς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν πιστεύουσι παρηγγύα ἐπιστεῖλαί μὴν αὐτοῖς ἀπέχεσθαι τῶν ἀλισγημάτων τῶν εἰδώ λων, τῆς πορνείας, καὶ τοῦ πνικτοῦ. Σύναμή το Παύλῳ καὶ Βαρνάβα Ἰούδας, ὁ καὶ Βαρσαβᾶς καὶ Σίλας, τοῖς εἰς ᾿Αντιόχειαν ἀδελφοῖς ἀνεπέμποντο καὶ τὰ δεδογμένα τοῖς ἐν Ἱερουσαλὴμ ἀποστόλεις δι' ἐπιστολῆς ἔλεγον. Καὶ μετ' ὀλίγον αὖθις ἀπό στρέφον. Διίσταται δὲ παροξυσμοῦ γενομένου Παύ λος Βαρνάβα. Καὶ ὁ μὲν τὸν Μάρκον παραλαβών, εἰς Κύπρον ἀπέπλες· Παύλῳ δὲ Σίλας ἐπιλεγείς, εἴπετο εἰς Κυρίαν· Λύστραν δὲ καὶ Λέρβην δικών, καὶ τον Τιμόθεον προσλαμβάνεται, υἱὸν Ἕλληνος μὲν, Ἰουδαίας δὲ πιστῆς ὄντα παῖδα· ἂν καὶ διὰ τοὺς Ἰουδαίους οικονομία χρώμενος περιέτεμεν ὁ τῆς περιτομῆς ἀναιρέτης. Πάντες γὰρ οἱ ἐξ Ἰουδαίων πιστοὶ ἤδεισαν πατρὸς ὄντα Ἕλληνος. Διερχόμενοι δὲ τὰς ρόλεις, τὰ ἀποστολικὰ ὑπέσπειρον δόγματα. γε
Platonem, hic ad Thucydidem respexit. Sed de Philone et Josepho satis. Ad ordinem enim et contextum actorum apostolicorum redire nos convenit, ut per compendium summatim ea percurramus.
CAPUT XIX.
Ut Paulus gentes ad professionem fidei Christianæ
perduxerit: et de quæstione mota de lege Mosaica
a gentibus servanda: et quid Hierosolymis congregati apostoli de ea per Epistolam decreverint.
ΚΕΦΑΛ. ΙΘ΄.
Όπως ὁ Παῦλος τὰ ἔθνη τῇ κατὰ Χριστὸν
προσηγάγετο πίστει· καὶ περὶ τῆς γενομέν
νης ζητήσεως περὶ τοῦ τηρεῖν τοὺς ἐξ ἐθνῶν
καὶ τὸν νόμον Μωσέως· καὶ οἷα οἱ ἐν ῾Ιεροσολύμοις ἀπόστολοι περὶ τούτου ἐπέστειλαν,
Μετὰ τὸ πληρῶσαι Παῦλον καὶ βαρνάβαν την
διακονίαν τῶν ἀδελφῶν, ὑποστρέψαι τε εἰς Με ὁτόλυμα, ἄμφω ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἀφορίζονται
εἰς τὸ ἔργον ὃ προεκλήθησαν· καὶ διὰ Σελευκείας τῆ
νήσῳ Κύπρῳ προσβάλλουσι, καὶ αὐτῇ Σαλαμίνι,
Ἰουδαίοις τὸν θεῖον λόγον εὐαγγελιζόμενοι, Ἰωάννου
τοῦ καὶ Μάρκου ὑπηρετοῦντος αὐτοῖς· κἂν ἐς ὕστε
ραν ἀπὸ Πέργης ἀνέστρεψεν εἰς Ἱεροσόλυμα. Ἐν δὲ
τῇ Πάρῳ Ελύμας ὁ μάγος· οὗτος γὰρ ὁ Βαριησούς,
ἐπιτιμήσει Παύλου, τὰς κόρας τῶν ὀφθαλμῶν σῶν
νυται· Ὁ δὲ ἀνθύπατος Σέργος τοῖς ὑπὸ τοῦ Παύ.
λου κηρυττομένοις πιστεύει. Εντεῦθεν εἰς τὴν τῆς
Πισιδίας παραγίνεται 'Αντιόχειαν, καὶ ἐν τῆ συνα
αγωγῇ τὸν σωτήριον λόγον δημηγορεῖ. Καὶ τῶν
ἐθνῶν προσίασιν οὐκ ἀλίγοι. καὶ καιροῦ γενομένου,
Παῦλος αὖθις ἐδημηγόρει, ᾿Απείρου δὲ στίφους συ
ῥέοντος, ζήλῳ Ἰουδαῖοι ἐκκαίονται, καὶ ἀντικαθί
σταντο Παύλῳ. Ὁ δὲ ζήλου πλησθεὶς, ἀπεστράφθαι
μὲν αὐτοὺς, πρός δὲ τὰ ἔθνη ἐπιστρέφειν ἔλεγε. Καὶ
χαρὰ μὲν ἦν τῶν ἐθνῶν οὕτω προσιεμένων. Εκείνοι
δὲ τεχνηέντως τὰ πλήρη τῶν ἐν ὑπεροχαῖς ἀνασονή
σαντες, διώκειν λίθοις τοὺς ἀποστόλους ἔπεισαν.
Καὶ οἱ μὲν ἐκεῖθεν εἰς Ικόνιον ἧκων, καὶ Λύστρην,
καὶ ᾿Αντιόχειαν, Πισιδίαν καὶ Παμφυλίαν· καὶ ἐκ
Πέργης εἰς ᾿Αντιόχειαν τὴν μεγίστην ήκον, καὶ τοῖς
ἐκεῖσε τὴν τῶν ἐθνῶν πίστιν ἀνήγγειλαν. Μετέπειτα
δὲ τινῶν ἐξ Ἰουδαίας εκόντων, καὶ κατὰ τὸν νόμου
Μωσέως περιτέμνεσθαι πρῶτον διατεινομένων τοὺς
ἐξ ἐθνῶν προσιόντας, καὶ οὕτω πιστεύειν εἰς Χρι
στὸν, τηρεῖν τε καὶ ὅλον τὸν νόμον Μωσέως· Ba;-
νάβας καὶ Παῦλος περὶ τῆς τοιαύτης ξητήσεως ἀνέ
βησαν εἰς Ἱεροσόλυμα. Καὶ Πέτρος μὲν, συνελεύσεως
πολλῶν γενομένης, παρῃτεῖτο τὸν τοῦ νόμου ζυγόν
Ιάκωβος δὲ δημηγορῶν, μὴ παρενοχλεῖν τοῖς ἀπὸ
τῶν ἐθνῶν πιστεύουσι παρηγγύα ἐπιστεῖλαί
μὴν αὐτοῖς ἀπέχεσθαι τῶν ἀλισγημάτων τῶν εἰδώλων, τῆς πορνείας, καὶ τοῦ πνικτοῦ. Σύναμή το
Παύλῳ καὶ Βαρνάβα Ἰούδας, ὁ καὶ Βαρσαβᾶς καὶ
Σίλας, τοῖς εἰς ᾿Αντιόχειαν ἀδελφοῖς ἀνεπέμποντο·
καὶ τὰ δεδογμένα τοῖς ἐν Ἱερουσαλὴμ ἀποστόλεις
δι' ἐπιστολῆς ἔλεγον. Καὶ μετ' ὀλίγον αὖθις ἀπόστρέφον. Διίσταται δὲ παροξυσμοῦ γενομένου Παύ
λος Βαρνάβα. Καὶ ὁ μὲν τὸν Μάρκον παραλαβών,
εἰς Κύπρον ἀπέπλες· Παύλῳ δὲ Σίλας ἐπιλεγείς,
εἴπετο εἰς Κυρίαν· Λύστραν δὲ καὶ Λέρβην δικών,
καὶ τον Τιμόθεον προσλαμβάνεται, υἱὸν Ἕλληνος
μὲν, Ἰουδαίας δὲ πιστῆς ὄντα παῖδα· ἂν καὶ διὰ
τοὺς Ἰουδαίους οικονομία χρώμενος περιέτεμεν ὁ
τῆς περιτομῆς ἀναιρέτης. Πάντες γὰρ οἱ ἐξ Ἰουδαίων
πιστοὶ ἤδεισαν πατρὸς ὄντα Ἕλληνος. Διερχόμενοι
δὲ τὰς ρόλεις, τὰ ἀποστολικὰ ὑπέσπειρον δόγματα.
Posteaquam Paulus et Barnabas ministerium
fratrum complevere, et Hierosolyma revertere, a
Spiritu sancto ambo designantur atque deliguntur, ad quod vocati fuerant opus. Ac per Seleuciam in insulam Cyprum, ipsamque Salaminem
veniunt, Judæis divini Verbi Evangelium annuntiantes: Joanne, cui et Marci nomen fuit, eis inserviente qui deinde a Perga reversus est Ilierosolyma. Paphi autem Elymas magus, qui idem
Barjesus est, increpatione acriore Pauli, oculos
ad cæcitatem usque perstringitur. Et proconsul
Sergius concionibus Pauli credit. Inde porro 164
Antiochiam Pisidiæ pervenit, et in synagoga salutiferum verbum prædicat. Et jam ex gentibus ad
fidei professionem accedunt non pauci. Opportuno autem tempore oblato, Paulus rursum concionatur. Ad quem cum infinita conflueret turba,
æmulatione maligna Judæi accenduntur, et Paulo
adversantes resistunt. Ille vero ardoris et zeli
melioris plenus, aversari quidem ipsos, et se ad
gentes convertere dicit. Itaque ingens coorta est
lstitia, quæ ita recipiebantur, gentium. Judai
autem techna quadam multitudinem eorum qui
honores gerebant, primariorum virorum concitant,
lapidibusque apostolos petere atque persequi
persuadent. Quare apostoli inde Iconium, deinde (
Lyatram, et Antiochiam, Pisidiam et Pamphyliam:
et ex Perga deinceps Antiochiam maximam perve.
niunt, atque ibi fratribus gentium fidem exponunt
Postmodum cum ex Judæa quidam venissent, qui
ex præscripto legis Mosaicm, eos qui ex gentibus
ad fidei professionem accederent, primum circumcidi, atque ita demum in Christum credere,
tolamque Mosis legem servare debere, contende
rent; Barnabas et Paulus Hierosolymam petunt,
quæstionem eam ad majorum gentium apostolos
relaturi. Atque ibi in conventu multorum Petrus
legis jugum deprecatur: et Jacobus concionans
edicit, non esse facessendam molestiam eis qui ex
gentibus fidem susciperent: sed per epistolam
illis significandum, ut se a contaminatione corum
quæ idolis essent sacrificata, fornicatione, et a
suffocatis abstineant. Ita cum Paulo et Barnaba
Judas, qui etiam Barsabas dictus est, et Silas, ad
fratres Antiochenos legantur: eisdemque, qu
apostoli Hierosolymis decrevissent, per epistolam
insinuant. Neque ita multo post Antiochia illi
rursum discedunt. Porro Paulus et Barnabas
offensa et exacerbatione intercedente sejunguntur;
et Barnabas quidem Marco assumpto in Cyprum
trajicit, Paulus autem Sila sibi adjuncto Syriam
γε
col. 805–806page 129 of 392
PG 145:805Φρυγία γοῦν καὶ Γαλατία κηρύξαντες, καὶ τὴν Μυ σίαν δὲ εἴσω τῶν λόγων θέμενοι, κατὰ τὴν τῶν Βι θυνῶν ἐπαρχίαν πρὸς βουλῆς ἦν ἐκείνοις πορεύεσθαι οὐκ εἴκασε μὴν αὐτοὺς τὸ Πνεῦμα τὴν ἐκεῖσε δὴ στέλλεσθαι. Εἰς Τρωάδα οὖν γενομένοις, ὀνείρῳ Παύλου πεισθέντες, εἰς Μακεδονίαν διέβαινον. Καὶ δὴ ἀποβάντες τῆς νεώς, διὰ Σαμοθράκης καὶ τῆς Νεαπόλεως εἰς τὴν πρώτην τῶν Μακεδόνων ἥκουσι πόλιν· ἡ τῶν Φιλίππων αὕτη κολώνεια. Ἐκεῖθεν δὲ εἰς Θεσσαλονίκην καὶ τὴν ὅμορον ταύτῃ Βέῤῥοιαν ἐχώ ρουν· ἔπειτα εἰς ᾿Αθήνας· καὶ καθεξῆς τὴν ἐσπέ ραν τῷ Εὐαγγελίῳ διῄεσαν. Η μέντοι ἐξ Ἱεροσολύμων ἐπιστολὴ, ἣν τοῖς ἐν ᾿Αντιοχεία, Συρίᾳ τε καὶ Κιλικίᾳ, καὶ πᾶσι τοῖς ἐξ ἐθνῶν πιστεύσασιν ἔστελλον διὰ Σίλα, οὕτως ἐπὶ λέξεως εἶχεν· «Ἐπειδὴ ἠκούσαμεν ὅτι τινὲς ἐλθόντες ετάραξαν ὑμᾶς, λέω γοντες, ὅτι δεῖ περιτέμνεσθαι καὶ τηρεῖν τὸν νόμον, οἷς οὐ διεστειλάμεθα· Πἔδοξε τῷ ἁγίῳ νεύματι καὶ ἡμῖν ὁμοθυμαδὸν γενομένοις μηδὲν πλέον ἐπιτίθεσθαι ὑμῖν βάρος πλὴν τῶν ἐπάναγκες τούτων· ἀπέ χεσθαι εἰδωλοθύτων, καὶ αἵματος, καὶ τῆς πορνείας, καὶ τοῦ πνικτοῦ. Ἐξ ὧν διατηροῦντες ἑαυτοὺς, εξ πράξετε. Ερρωσθε. ᾿Απεστάλκαμεν δὲ Ἰούδαν καὶ Σίλαν ἡγουμένους ἐν τοῖς ἀδελφοῖς σὺν Βαρνάβα καὶ Παύλῳ, ὡς ἀγαπητοῖς ἡμῶν ἀδελφοῖς, ἀνθρώποις παραδεδωκόσι τὰς ψυχὰς αὐτῶν ὑπὲρ τοῦ ὀνό ματος τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὥστε πα ρακαλέσαι ὑμᾶς ἐν τοῖς λόγοις τούτοις.» ΚΕΦΑΛ. Κ΄. Περὶ τῶν εἰς Μακεδονίαν πραχθέντων τῷ ἱερο κήρυκι Παύλῳ· καὶ περὶ Διονυσίου του 'Ἀρεοπαγίτου, καὶ τῶν συγγραμμάτων αὐτοῦ. Ἐν Φιλίπποις δ᾽ οὔτιν, ἡ ἐκ Θυατείρων πορτ ρόπωλις τῷ θείῳ λουτρῷ πρόσεισι· καὶ τὸ ἐν παι δίσκῃ πνεῦμα τοῦ Πύθωνος προσταγῇ Παύλου ἐλαύνεται. Καντεῦθεν τοῖς κυρίοις ἐκείνης τῆς ἐλπίδος τῆς ἐκεῖθεν προσόδου περιαιρεθείσης, δεσμὰ τοὺς ἀποστόλους εἶχε μετὰ πληγάς· καὶ ποδοκάκαις στο δρῶς ἐπιέζοντο 'Αλλ' ἐν μέσαις νυξὶν εὐχὴ καὶ ἀκρόασις τῶν συνδεσμωτῶν. Καὶ σείει μὲν τὴν γῆν ὁ Θεός· αἱ δὲ θύραι καὶ ὅσα κλεῖθρα καὶ δεσμὰ ἀνίεντο. Ὁ δὲ φύλαξ, μικροῦ ἂν αὐτόχειρ ἐγένετο ὅλας τας θύρας ἀνεῳγμένας ἰδὼν, εἰ μὴ Παῦλος φωνῇ τοῦτον ἀνέστελλεν, ἅπαντας ἔνδον εἶναι εἰπών. Καὶ φωτὸς διαρπάσας εἰσῄει, καὶ τί δέοι πράττειν ἠρώτα. Καὶ οἱ μὲν τὸν λόγον κατήγγελλον· ὁ δὲ τὰς πληγὰς ἐθεράπευε, καὶ χλιαρῷ ἀπένιψεν ὕδατι. Οι δὲ τὸ θεῖον ἐχορήγουν τούτῳ λουτρόν· καὶ ἔχαιρε σὺν πᾶσι τοῖς ἑαυτοῦ Χριστῷ προσιών. "Αμα δ' ἕψ ὑπὸ τῶν στρατηγων τῆς εἰρκτῆς ἀνίεντο· καὶ δι' ᾿Αμφιπόλεως καὶ ᾿Απολλωνίας τῇ Θεσσαλονίκη προσ
ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. II.
Φρυγία γοῦν καὶ Γαλατία κηρύξαντες, καὶ τὴν Μυ- petit: Lystramque et Derben peragrans, Timoσίαν δὲ εἴσω τῶν λόγων θέμενοι, κατὰ τὴν τῶν Βιθυνῶν ἐπαρχίαν πρὸς βουλῆς ἦν ἐκείνοις πορεύεσθαι·
οὐκ εἴκασε μὴν αὐτοὺς τὸ Πνεῦμα τὴν ἐκεῖσε δὴ
στέλλεσθαι. Εἰς Τρωάδα οὖν γενομένοις, ὀνείρῳ
Παύλου πεισθέντες, εἰς Μακεδονίαν διέβαινον. Καὶ
δὴ ἀποβάντες τῆς νεώς, διὰ Σαμοθράκης καὶ τῆς
Νεαπόλεως εἰς τὴν πρώτην τῶν Μακεδόνων ἥκουσι
πόλιν· ἡ τῶν Φιλίππων αὕτη κολώνεια. Ἐκεῖθεν δὲ εἰς
Θεσσαλονίκην καὶ τὴν ὅμορον ταύτῃ Βέῤῥοιαν ἐχώρουν· ἔπειτα εἰς ᾿Αθήνας· καὶ καθεξῆς τὴν ἐσπέ
ραν τῷ Εὐαγγελίῳ διῄεσαν. Η μέντοι ἐξ Ἱεροσολύμων ἐπιστολὴ, ἣν τοῖς ἐν ᾿Αντιοχεία, Συρίᾳ τε καὶ
Κιλικίᾳ, καὶ πᾶσι τοῖς ἐξ ἐθνῶν πιστεύσασιν ἔστελλον διὰ Σίλα, οὕτως ἐπὶ λέξεως εἶχεν· «Ἐπειδὴ
ἠκούσαμεν ὅτι τινὲς ἐλθόντες ετάραξαν ὑμᾶς, λέω
γοντες, ὅτι δεῖ περιτέμνεσθαι καὶ τηρεῖν τὸν νόμον,
οἷς οὐ διεστειλάμεθα· Πἔδοξε τῷ ἁγίῳ νεύματι καὶ
ἡμῖν ὁμοθυμαδὸν γενομένοις μηδὲν πλέον ἔπιτίθεσθαι ὑμῖν βάρος πλὴν τῶν ἐπάναγκες τούτων· ἀπέχεσθαι εἰδωλοθύτων, καὶ αἵματος, καὶ τῆς πορνείας,
καὶ τοῦ πνικτοῦ. Ἐξ ὧν διατηροῦντες ἑαυτοὺς, εξ
πράξετε. Ερρωσθε. ᾿Απεστάλκαμεν δὲ Ἰούδαν καὶ
Σίλαν ἡγουμένους ἐν τοῖς ἀδελφοῖς σὺν Βαρνάβα
καὶ Παύλῳ, ὡς ἀγαπητοῖς ἡμῶν ἀδελφοῖς, ἀνθρώποις παραδεδωκόσι τὰς ψυχὰς αὐτῶν ὑπὲρ τοῦ ὀνό
ματος τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὥστε παρακαλέσαι ὑμᾶς ἐν τοῖς λόγοις τούτοις.»
"
theum quoque suscipit, Græci quidem patris, fidelis autem Jndææ matris filium. Quem sane propter
Judæos, consilium pro tempore capiens, et illorum se ingeniis accommodans, cum ipse circumcisionem abrogaret, nihilominus tamen circumcidit. Omnes namque ex Judæis fideles patrem
ejus Græcum hominem esse sciebant. Itaque illi
civitate passim adeunt, et apostolica decreta
promulgant. In Phrygia autem et Galatia, alquo
etiam in Mysia, cum verbum prædicassent, in
animo habent provinciam quoque Bithyniam adire:
165 sed quo minus id faciant, Spiritus eis obsistit. Cæterum Troade cum essent, in somnis
Paulo admonito, Macedoniam inde petunt. Et
navi egressi, per Samothracem et Neapolim, et in
primam Macedonicæ orm civitatem Philipporum
coloniam perveniunt. Inde porro Thessalonicam,
et finitimam ei Berrhoeam, mox quoque Athenas
adeunt: ac deinceps occidentem versus, Evange
lium annuntiantes proficiscuntur. Enimvero epistola illa quæ Hierosolymis ad cos qui Antiochiæ
in Syria et Cilicia, locisque aliis omnibus ad fidem
se ex gentibus contulissent, per Silam missa est,
in hæc verba est concepta: «Quandoquidem audivimus, quod quidam venientes vos turbarint,
dicentea: oportere vos circumcidi, legemque servare, quibus id non mandavimus: visum est Spiritui sancto et nobis unanimiter congregatis, nihil vobis ultra imponere oneris, præterquam hæc
necessaria, ut vos abstineatis ab immolatitiis, simulacrorum, et sanguine, et fornicatione, et
suffocalo. quibus vos custodientes, bene agetis. Valete. Misimus autem Judam et Silam, primarios
ex fratribus viros, cum Barnaba et Paulo, dilectis nobis fratribus, hominibus qui animas suas pro
nomine Domini nostri Jesu Christi tradiderunt, ut verbis hisce vos consolarentur 28.»
Περὶ τῶν εἰς Μακεδονίαν πραχθέντων τῷ ἱερο
κήρυκι Παύλῳ· καὶ περὶ Διονυσίου του 'Αρε
οπαγίτου, καὶ τῶν συγγραμμάτων αὐτοῦ.
Ἐν Φιλίπποις δ᾽ οὔτιν, ἡ ἐκ Θυατείρων πορτ
ρόπωλις τῷ θείῳ λουτρῷ πρόσεισι· καὶ τὸ ἐν παι
δίσκῃ πνεῦμα τοῦ Πύθωνος προσταγῇ Παύλου ἐλαύ
νεται. Καντεῦθεν τοῖς κυρίοις ἐκείνης τῆς ἐλπίδος
τῆς ἐκεῖθεν προσόδου περιαιρεθείσης, δεσμὰ τοὺς
ἀποστόλους εἶχε μετὰ πληγάς· καὶ ποδοκάκαις στο
δρῶς ἐπιέζοντο 'Αλλ' ἐν μέσαις νυξὶν εὐχὴ καὶ
ἀκρόασις τῶν συνδεσμωτῶν. Καὶ σείει μὲν τὴν γῆν
ὁ Θεός· αἱ δὲ θύραι καὶ ὅσα κλεῖθρα καὶ δεσμὰ
ἀνίεντο. Ὁ δὲ φύλαξ, μικροῦ ἂν αὐτόχειρ ἐγένετο
ὅλας τας θύρας ἀνεῳγμένας ἰδὼν, εἰ μὴ Παῦλος
φωνῇ τοῦτον ἀνέστελλεν, ἅπαντας ἔνδον εἶναι εἰπών.
Καὶ φωτὸς διαρπάσας εἰσῄει, καὶ τί δέοι πράττειν
ἠρώτα. Καὶ οἱ μὲν τὸν λόγον κατήγγελλον· ὁ δὲ τὰς
πληγὰς ἐθεράπευε, καὶ χλιαρῷ ἀπένιψεν ὕδατι. Οι
δὲ τὸ θεῖον ἐχορήγουν τούτῳ λουτρόν· καὶ ἔχαιρε
σὺν πᾶσι τοῖς ἑαυτοῦ Χριστῷ προσιών. "Αμα δ' ἕψ
ὑπὸ τῶν στρατηγων τῆς εἰρκτῆς ἀνίεντο· καὶ δι'
᾿Αμφιπόλεως καὶ ᾿Απολλωνίας τῇ Θεσσαλονίκη προσ20 Act. xv, 24 seqq.
CAPUT XX.
De sacrosacri præconis Pauli in Macedonia rebus
gestis: et de Dionysio Areopagita, librisque ejusdem.
Porro cum Philippis essent, purpuræ venditrix
e civitate Thyatirorum femina ad divinum accedit
lavacrum. Et spiritus Pythonis jussu Pauli ex
puella profugit. Cujus dominis, cum spes quæstus
ejus, quem ex ea capiebant, osset præcisa, illicet
plage et vincula apostolos arripiunt, et pedes
corum admodum constringunt. Sed enim intempesta nocte preces ab eis fiunt, quas in eodem
carcere vincli erant, exaudiunt. Ac Deus quidem
terram movet et concutit: fores autem, claustra,
et vincula omnia solvuntur. Custos porro carceris
fores omnes apertas conspiciens, ipse sibi attulissct manus, nisi cum voce sua Paulus 166 cobibuisset, omnes adhuc intus esse dicens. Ita custos, lucerna arrepta, carcerem ingreditur, et quid
sibi faciendum sit, rogat. Tum illi ei Verbum
deprædicant, et ipse recentes eorum vibices subcalida lavat aqua: pro qua ab illis divinum sumit
lavacrum. Itaque is cum suis omnibus lætus
Chapter XXCaput XX
col. 807–808page 130 of 392
PG 145:807έβαλον. Οἱ δὲ τῶν Ἰουδαίων ἀπειθεῖς τὴν πόλιν ἐτάραττον· καὶ Ἰάτωνι, ὃς αὐτοὺς ὑποδέδεκτο, πράγματα προσήγον. Τὰ ἴσα δὲ καὶ ἐν Βεροία τούτοις ὑπήντα. ᾿Αλλὰ Παῦλος διὰ τῶν ἀδελφῶν εἰς τὴν θάλασσαν ἤγετο, καὶ ἄχρις ᾿Αθηνῶν ἐπορεύετο. Εἰδώλοις δὲ σφόδρα τὴν πόλιν ὁρῶν προσανέχουσαν, τοῖς τε ἐκ τῆς συναγωγῆς διωμιλεῖτο, καὶ τοῖς ἐκεῖσε φιλοσόφοις, τοῖς τε ἀπὸ τοῦ Ἐπικούρου καὶ τῆς Στοῖς. Οἷς δὴ καὶ ὡς σπερμολόγος καὶ ξένων δαιμονίων καταγγελεύς περιύβριστο· καὶ δῆτα είσα χειρῶν θέμενοι, ἐπὶ τὸ παρ' αὐτοῖς μέγιστον δικαι στήριον ἄγουσιν, ᾧ Αρειος πάγος ὄνομα· καὶ τῷ συνεδρίῳ τῶν δικαστών παραστήσαντες, ἐννέα δὲ ἦταν οὗτοι, σοφίᾳ καὶ ἀρετῇ καὶ γένες καὶ πλούτῳ τῶν ἄλλων πάντων ὑπερφέρειν δοκοῦντες, ἐπὶ τῶν δικαστικών θρόνων ἀριστίνδην ἐξειλεγμένοι πρού κάθηντο. ἂν ἐν μέσῳ γενόμενος, τὴν δεισιδαιμονίαν ἐκείνων ἤγγελλει καὶ τοῦ παρ' ἐκείνοις νεὼ ὃς ἀγνώ στῳ Θεῷ ἀνέκειτο, τούτου εἶναι ἀπόστολον ἔπει Πεν· ἂν καὶ κύριον ἔλεγε καὶ κτίστην γῆς τε καὶ οὐρανοῦ, δι' οὗ τὸ πᾶν καὶ ἀνενδεῆ τοῦτον καὶ ἀνό. μοιον εἶναι πάσῃ ὕλῃ προστίθει. Ἀλλ᾿ οὐδέ τιν ἄλλῳ θεραπεύεται ἢ τοῖς τῶν ἀγαθῶν ἔργοις καὶ τῇ ἐπιγνώσει τῆς ἀληθείας· καὶ τὰ μέχρι τοῦδε ἀγνοί ματα δι' ἡμῶν παροράν λέγει· τοῦ λοιποῦ δὲ μετα νοεῖν, καὶ λόγοις εἴκειν πίστεως· ὃς καὶ τὸ κρίνειν ἐκεῖθεν εἰληφώς ἐστιν· οὗτός ἐστιν Ἰησοῦς ὁ Χρι στός· ὃς δι' ἔργων θεοπρεπῶν Θεὸς τέλειος καὶ τέτ λειος ἄνθρωπος πλὴν ἁμαρτίας ἀναφανείς, ὑπὲρ ἁπάντων ἐσταύρωται, καὶ ἐκ νεκρῶν ἀνέστη· καὶ πάντων ὁρώντων, πρὸς τὸν οἰκεῖον Πατέρα ἀνελήφθε τὴν τῶν ὅλων Θεόν. Καὶ τισὶ μὲν ἀνάστασιν ἀκη κούσι χλεύη τὸ πρᾶγμα ἐδόκει· τινὲς δὲ αὐτῷ στεύσαντες εἴποντο· μεθ' ὧν καὶ ὁ ᾿Αρεοπαγίτης Διονύσιος ἦν, εἰς ὢν τῶν σοφῶν ἐκείνων καὶ ἐκκρίν των ἀνδρῶν. Ἐπὶ τόσον δὲ αὐτῷ τὰ τῆς πίστεως, ὡς μὴ μόνον τοῦ θείου καταξιωθῆναι λουτροῦ, ἀλλὰ καὶ διὰ χειρῶν Παύλου ᾿Αθηνῶν προχειρισθῆνα ἐπίσκοπον, καὶ ὑπερφυῶν χαρισμάτων ἀξιωθῆναι, καὶ τῷ θείῳ συγγενέσθαι Ἱεροθέῳ· οἷς Παῦλος ὅτι καὶ ἐμυήσατο εἰς τὸν τρίτον ἀρθεὶς οὐρανὸν καὶ εἰς τὴν παράδεισον κατεπίστευσε, περί τε θεολογία; καὶ περὶ τῆς οὐρανίου ἱεραρχίας τε καὶ διακοσμή. σεως, ἃ ἐς ὕστερον καὶ γραφῇ παρεδόθη. Διονύσιος δὲ τὸν λόγον τῆς εὐσεβείας λαμπρῶς παρρησιασάν μενος, ἐπὶ πολλοῖς ἔτεσι κατὰ τὴν ἑσπέραν δοξάσα; Χριστὸν, εἰς βαθὺ γῆρας ἥκων, καὶ τῷ ὑπὲρ αὐτοῦ μαρτυρία κατεκοσμήθη. Φασὶ δὲ αὐτὸν τὴν κάραν ξίφει διακοπεῖσαν ἀνὰ χεῖρας λαβόντα, ἐπὶ μίλια δύο ὁδεῖσαι· ἐκεῖτε δὲ γυναικὶ ἐντοχόντα παραθεσθε ταύτην αὐτῇ. Ὅσα γε μὴν συνεγράψατο θεωρίᾳ καὶ νοήμασι καὶ φράσει ἐξόχῳ πάντη, καὶ ἀμιγεῖ ταῖς, ὅται κατ᾿ ἀνθρώπους ἐφάνησαν, τοῦτον ἔχουσι τὴν τρόπον· πρῶτον μὲν Περὶ θείων ὀνομάτων λόγον συντάττει ἐν κεφαλαίοις τρισκαίδεκα· ἐν ᾧ ἕτερα κεφάλαια ὑποτέτακται ἄχρι τῶν ρ' προϊόντα, θεοσοφίας μετά· δεύτερος αὐτῷ συντέτακται. Περὶ τῆς οὐρανίου ἱεραρχίας ἔχων ἐπιγραφὴν, κεφάλαια τε προβαλλόμενος· τρίτος ἐπὶ τούτοις ὁ Περὶ τῆς ἐπ
p
Christo sese dicat. Deinde illi bene mano magi έβαλον. Οἱ δὲ τῶν Ἰουδαίων ἀπειθεῖς τὴν πόλιν
stratus primariorumque virorum jussu carcere
emissi, per Amphipolim et Apolloniam, Thessalonicam perveniunt. Ibi Judæi in fideles tumultum
in urbe movent, et Jasoni, qui eos benigne ho.
spitio exceperat, negotium furessunt. Nec minus
et Berrhæ similia eis accidunt. Sed Paulus a
fratribus ad mare deductus, Athenas venit. Eam
urbem simulacrorum cultui deditam cernens, sermones et cum eis qui ex synagoga erant Judæis
et cum philosophis Epicureis simul et Stoicis confert. quibus tanquam nugigerulus, inaniumque
verborum sator, et peregrinorum deorum anuuntiator, conviciis graviter exagitatur: et comprehensus, in supremum ibi judicium, Areopagum,
seu Martis collem nominant, producitur, atque ad
judicum subsellia sistitur. Novem ii erant, sapientia, virtute, genere et opibus omnibus aliis præstantiores babiti, et ad judicium munus obeundum,
prout quisque eorum visus et optimus, ad tribunal
lecti. In medio horum consistens, superstitionem
eorum, ac templi illius, quod apud eos Ignoto Deo
consecratum erat, annuntial: seque ejus apostolum et legatum esse asserit, quem et Dominum
et creatorem cœli et terræ, quod scilicet per eum
consistant omnia, ipseque nullius rei indigens, et
nulli omnium materiæ similis sit, laudat. Illi insuper addens, nulla eum alia re quam piis bonorum
operibus et veritatis cognitione coli: et peceata
quidem, per ignorantiam huc usque a nobis commissa, eum dissimulare atque remittere; de cetero
autem resipiscendum, et verbis fidei credendum
esse. Ac judicandi quoque cum potestatem propterca recepisse dicit, ipsum scilicet Jesum Christum,
qui divinis prorsus factis et operibus Deus perſectus, et idem perfectus (citra tamen peccaturn)
homo declaratus, pro omnibus crucifixus sit, et
a mortuis resurrexerit, omnibusque spectantibus
ad suum in cœlum redierit patrem, rerum nimirum universarum Deum. Quibusdam itaque, quod
resurrectionem ab eo audierent, res tota ludibrium
et fabula videbatur; quidam autem verbis ejus
credentes, eum sectabantur. In quibus et Dionysius Areopagita ille fuit, unus ex sapientibus illis
et delectis viris. 167 Tanla autem fuit in Christum fides, ut non modo dignus divino lavacro
esset, sed etiam ipsius Pauli manibus Athenien. "
sium designaretur episcopus, mirificis prorsus
atque divinis charismatibus et donis pollers. Vixit
is etiam familiarius cum divino viro Hierotheo,
quorum utrique res summas Paulus, ut eis in tertium usque caelum et paradisum ipsum raplus,
initiatus fuerat, de theologia, Deique Verbi ratione
scilicet, necnon coelesti hierarchia, rerumque omnium absolutissima dispositione atque ordinatione,
communicans tradidit: quas res Dionysius postea
eliam in scripta retulit. Qui porro, verbo pietatis
verique cultus magnifice prædicando, magna usus
est libertate, multosque annos in partibus occidenἐτάραττον· καὶ Ἰάτωνι, ὃς αὐτοὺς ὑποδέδεκτο,
πράγματα προσήγον. Τὰ ἴσα δὲ καὶ ἐν Βεροία
τούτοις ὑπήντα. ᾿Αλλὰ Παῦλος διὰ τῶν ἀδελφῶν εἰς
τὴν θάλασσαν ἤγετο, καὶ ἄχρις ᾿Αθηνῶν ἐπορεύετο.
Εἰδώλοις δὲ σφόδρα τὴν πόλιν ὁρῶν προσανέχουσαν,
τοῖς τε ἐκ τῆς συναγωγῆς διωμιλεῖτο, καὶ τοῖς
ἐκεῖσε φιλοσόφοις, τοῖς τε ἀπὸ τοῦ Ἐπικούρου καὶ
τῆς Στοῖς. Οἷς δὴ καὶ ὡς σπερμολόγος καὶ ξένων
δαιμονίων καταγγελεύς περιύβριστο· καὶ δῆτα είσα
χειρῶν θέμενοι, ἐπὶ τὸ παρ' αὐτοῖς μέγιστον δικαι
στήριον ἄγουσιν, ᾧ Αρειος πάγος ὄνομα· καὶ τῷ
συνεδρίῳ τῶν δικαστών παραστήσαντες, ἐννέα δὲ
ἦταν οὗτοι, σοφίᾳ καὶ ἀρετῇ καὶ γένες καὶ πλούτῳ
τῶν ἄλλων πάντων ὑπερφέρειν δοκοῦντες, ἐπὶ τῶν
δικαστικών θρόνων ἀριστίνδην ἐξειλεγμένοι πρού
κάθηντο. ἂν ἐν μέσῳ γενόμενος, τὴν δεισιδαιμονίαν
ἐκείνων ἤγγελλει καὶ τοῦ παρ' ἐκείνοις νεὼ ὃς ἀγνώ
στῳ Θεῷ ἀνέκειτο, τούτου εἶναι ἀπόστολον ἔπει
Πεν· ἂν καὶ κύριον ἔλεγε καὶ κτίστην γῆς τε καὶ
οὐρανοῦ, δι' οὗ τὸ πᾶν καὶ ἀνενδεῆ τοῦτον καὶ ἀνό.
μοιον εἶναι πάσῃ ὕλῃ προστίθει. Ἀλλ᾿ οὐδέ τιν:
ἄλλῳ θεραπεύεται ἢ τοῖς τῶν ἀγαθῶν ἔργοις καὶ τῇ
ἐπιγνώσει τῆς ἀληθείας· καὶ τὰ μέχρι τοῦδε ἀγνοί
ματα δι' ἡμῶν παροράν λέγει· τοῦ λοιποῦ δὲ μετα·
νοεῖν, καὶ λόγοις εἴκειν πίστεως· ὃς καὶ τὸ κρίνειν
ἐκεῖθεν εἰληφώς ἐστιν· οὗτός ἐστιν Ἰησοῦς ὁ Χρι
στός· ὃς δι' ἔργων θεοπρεπῶν Θεὸς τέλειος καὶ τέτ
λειος ἄνθρωπος πλὴν ἁμαρτίας ἀναφανείς, ὑπὲρ
ἁπάντων ἐσταύρωται, καὶ ἐκ νεκρῶν ἀνέστη· καὶ
πάντων ὁρώντων, πρὸς τὸν οἰκεῖον Πατέρα ἀνελήφθε
τὴν τῶν ὅλων Θεόν. Καὶ τισὶ μὲν ἀνάστασιν ἀκηκούσι χλεύη τὸ πρᾶγμα ἐδόκει· τινὲς δὲ αὐτῷ
στεύσαντες εἴποντο· μεθ' ὧν καὶ ὁ ᾿Αρεοπαγίτης
Διονύσιος ἦν, εἰς ὢν τῶν σοφῶν ἐκείνων καὶ ἐκκρίν
των ἀνδρῶν. Ἐπὶ τόσον δὲ αὐτῷ τὰ τῆς πίστεως,
ὡς μὴ μόνον τοῦ θείου καταξιωθῆναι λουτροῦ, ἀλλὰ
καὶ διὰ χειρῶν Παύλου ᾿Αθηνῶν προχειρισθῆνα:
ἐπίσκοπον, καὶ ὑπερφυῶν χαρισμάτων ἀξιωθῆναι,
καὶ τῷ θείῳ συγγενέσθαι Ἱεροθέῳ· οἷς Παῦλος ὅτι
καὶ ἐμυήσατο εἰς τὸν τρίτον ἀρθεὶς οὐρανὸν καὶ εἰς
τὴν παράδεισον κατεπίστευσε, περί τε θεολογία;
καὶ περὶ τῆς οὐρανίου ἱεραρχίας τε καὶ διακοσμή.
σεως, ἃ ἐς ὕστερον καὶ γραφῇ παρεδόθη. Διονύσιος
δὲ τὸν λόγον τῆς εὐσεβείας λαμπρῶς παρρησιασάν
μενος, ἐπὶ πολλοῖς ἔτεσι κατὰ τὴν ἑσπέραν δοξάσα;
Χριστὸν, εἰς βαθὺ γῆρας ἥκων, καὶ τῷ ὑπὲρ αὐτοῦ
μαρτυρία κατεκοσμήθη. Φασὶ δὲ αὐτὸν τὴν κάραν
ξίφει διακοπεῖσαν ἀνὰ χεῖρας λαβόντα, ἐπὶ μίλια δύο
ὁδεῖσαι· ἐκεῖτε δὲ γυναικὶ ἐντοχόντα παραθεσθε
ταύτην αὐτῇ. Ὅσα γε μὴν συνεγράψατο θεωρίᾳ καὶ
νοήμασι καὶ φράσει ἐξόχῳ πάντη, καὶ ἀμιγεῖ ταῖς,
ὅται κατ᾿ ἀνθρώπους ἐφάνησαν, τοῦτον ἔχουσι τὴν
τρόπον· πρῶτον μὲν Περὶ θείων ὀνομάτων λόγον
συντάττει ἐν κεφαλαίοις τρισκαίδεκα· ἐν ᾧ ἕτερα
κεφάλαια ὑποτέτακται ἄχρι τῶν ρ' προϊόντα, θεοσο
φίας μετά· δεύτερος αὐτῷ συντέτακται. Περὶ τῆς
οὐρανίου ἱεραρχίας ἔχων ἐπιγραφὴν, κεφάλαια τε
προβαλλόμενος· τρίτος ἐπὶ τούτοις ὁ Περὶ τῆς ἐπ
col. 809–810page 131 of 392
PG 145:809κλησιαστικῆς ἱεραρχίας ἐν κεφαλαίοις ἑπτά· τέ ταρτος ὁ Περὶ μυστικῆς θεολογίας ἐν κεφαλαίοις ε'· καὶ ἐπιστολαί δέκα, ὧν ἡ τελευταίᾳ τῷ ἐπιστηθίῳ καὶ εὐαγγελιστῇ Ἰωάννῃ ἐστάλη. Ταῦτα μὲν τὰ ἐς δεῦρο ἡμῖν ἐμφερόμενα· ὁ δ᾽ αὐτὸς καὶ ἑτέρων αὐτοῦ πραγματειών μνήμην ποιεῖται· ὧν μία απ παρ' αὐτῷ Θεολογικαὶ Ὑποτυπώσεις ὀνομασθεῖσαι· ἢ τε Συμβολική θεολογία· ἑτέρα ἡ Περὶ τῶν ἀγρελικῶν ἰδιοτήτων καὶ τάξεων ἢ τε Περὶ ψυχῆς αὐτῷ πραγματεία· ἑτέρα ἡ Περὶ δι καίου καὶ θείου δικαιωτηρίου· καὶ ἡ Περὶ τῶν θείων ὕμνων ἑτέρα· καὶ ἄλλη Περί νοητων τε τε καὶ αἰσθητῶν· Αἱ δὴ Πραγματείαι παντάπασιν αθεώρητοι, καθάπαξ μήθ' ἡμῖν, μήτε τοῖς πρὸ ἡμῶν γνωρισθεῖσαι. ᾿Αλλὰ περὶ μὲν Διονυσίου καὶ τῶν συγγραφέντων αὐτῷ, τοσαῦτα. ΚΕΦΑΛ. ΚΑ'. Ως ἡ τοῦ Θεοῦ Μήτηρ νόμῳ φύσεως τεθνηκυῖα, πρὸς τὰς ὑπερκοσμίους σκηνὰς σω ματικῶς μετετέθη. Κατ' ἐκεῖνο δὲ καιροῦ, Κλαυδίου πέμπτον ἔτος ἀνύοντος τῇ ἀρχῇ, ἐπεὶ τὴν πάναγνον τοῦ Θεοῦ Λόγου μητέρα θανάτου μετασχεῖν ἔδει (ὅτι γε καὶ ὁ ταύτης Υἱὸς κυρῶν το ἄνθρωπος εἶναι ὡς ἀληθῶς), οὐκ ἔξωρος δὲ ἄρα ἦν, ἐξηκοστοῦ γὰρ ἑνὸς δέοντος χρόνου γεγενημένη μυεῖται μὲν δι' ἀγγέλου ἐκ τοῦ Γιοῦ τὸ πρὸς αὐτὸν ἐνδημεῖν, καθὰ καὶ πρότερον, ὁπηνίκα φοιοᾷν πρὸς αὐτὴν ἔμελλεν· ὡς οὖν ἔγνω τὴν ἐκδημίαν, χαρᾶς ἀῤῥήτου πίμπλαται (καὶ τί γὰρ ἤδιον ἐκείνῃ ἢ τῷ Υἱῷ συνεῖναι καὶ βασιλεῖς) φῶτα τοίνυν εἰσήγετο. ἡ οἰκία τε ἐσαροῦτο, καὶ τὸ προσῆκον γένει, τες εἰκός, μετεστέλλετο, καὶ ηὐτρέπιστο πρὸς τὴν ἔξοδον, τήν τε μύησιν τοῖς συνιοῦσι δήλην ἐτέθει. Πρὸς δὲ καὶ τὸ νίκης τοῦ θανάτου τρό παιον, φοίνικος δὲ τοῦτο ἢν κλάδος, ὑπεδείκνυε. Τοῦ δὲ καιροῦ ἐπιστάντας, ἐν τῇ Σιὼν ἐπὶ σκίμποδος ἀνεκλίνετο. Καὶ παρῆν μὲν Ἰωάννης ὁ ταύτην εἰσοικισάμενος, καὶ ὅσον ἐν Ἱεροσολύμοις διαφανές, αἵ τε φίλαι καὶ γένει προσήκουσαι. Καὶ τῷ παρθένῳ σὺν ἄλλοις ἡ Παρθένος ἐπέταττε, τοὺς δύο ταύτης χιτῶνας ταῖς ἐκ γειτόνων χήραις αἱ τῶν λοιπῶν διαφερόντως ἦταν ταύτῃ προσκείμεναι, παρασχεῖν. Δακρύων ἐπὶ τούτοις χύσις ἔῤῥει πολλῆ, τὴν ἐκείνης στέρησιν πάντων ὀδυρομένων. Εἶτα κάτεισι μὲν οὐ
ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. II.
κλησιαστικῆς ἱεραρχίας ἐν κεφαλαίοις ἑπτά· τέ- talibus Christum glorifcans, ad multam pervenit
ταρτος ὁ Περὶ μυστικῆς θεολογίας ἐν κεφαλαίοις
ε'· καὶ ἐπιστολαί δέκα, ὧν ἡ τελευταίᾳ τῷ ἐπιστηθίῳ καὶ εὐαγγελιστῇ Ἰωάννῃ ἐστάλη. Ταῦτα μὲν τὰ
ἐς δεῦρο ἡμῖν ἐμφερόμενα· ὁ δ᾽ αὐτὸς καὶ ἑτέρων
αὐτοῦ πραγματειών μνήμην ποιεῖται· ὧν μία απ
παρ' αὐτῷ Θεολογικαὶ Ὑποτυπώσεις ὀνομασθεῖσαι· ἢ τε Συμβολική θεολογία· ἑτέρα ἡ Περὶ
τῶν ἀγρελικῶν ἰδιοτήτων καὶ τάξεων ἢ τε
Περὶ ψυχῆς αὐτῷ πραγματεία· ἑτέρα ἡ Περὶ δι
καίου καὶ θείου δικαιωτηρίου· καὶ ἡ Περὶ τῶν
θείων ὕμνων ἑτέρα· καὶ ἄλλη Περί νοητων τε
τε καὶ αἰσθητῶν· Αἱ δὴ Πραγματείαι παντάπασιν
αθεώρητοι, καθάπαξ μήθ' ἡμῖν, μήτε τοῖς πρὸ ἡμῶν
γνωρισθεῖσαι. ᾿Αλλὰ περὶ μὲν Διονυσίου καὶ τῶν
συγγραφέντων αὐτῷ, τοσαῦτα.
senectutem, et pro ipso martyrii corona et cohonestatus. Ferunt autem eum caput suum, quod
gladio resectum fuerat, in manibus gerentem, ad
duo millia passuum tulisse: ibique id, in quam
indiderat, mulieri tanquam depositum tradidisse.
Quæ autem ille scripta, sublimi rerum divinarum
contemplatione, sententiis, et elocutione, admirenda prorsus et excellentia, longeque ab iis quæ
pro hominum captu edita sunt, dissita composuerit,
sic se habent. Primum quidem opus de divinis
nominibus conscripsit, tredecim capitibus: in quo
ad centum quoque alia capita sunt adjecta divinæ
sapientiæ plena. Secundus ab eo liber scriptus est,
cui titulum fecit, De cælesti hierarchia capita
habens quindecim. Tertius De ecclesiastica hierarhia, capitum septem; quartus De arcana seu mystica theologia, quinque capitum. Reliquit etiam
epistolas decem, quarum postrema evangelista Joanni, qui supra pectus Domini recubuit, est
scripta. Atque hæc quidem ejus scripta hodie quoque circumferuntur. Ipse autem aliarum quoque lucubrationum suarum mentionem facit, quales sunt, quæ ab eo Theologicæ Dispositiones sunt
nominatæ. Item symbolica theologia, præterea De angelicis proprietatibus et ordinibus. Commentarius De anima, De justo et divino judicio; De divinis hymnis; item De iis quæ vel intelligentia vel
sensu deprehenduntur. Commentarii autem isti omnino visi non sunt, neque nobis, neque iis qui
ante nos fuerunt, cogniti. Sed de Dionysio operibusque ejus hæc satis sint.
Ως ἡ τοῦ Θεοῦ Μήτηρ νόμῳ φύσεως τεθνη -
κυΐα, πρὸς τὰς ὑπερκοσμίους σκηνὰς σωματικῶς μετετέθη.
Κατ' ἐκεῖνο δὲ καιροῦ, Κλαυδίου πέμπτον ἔτος
ἀνύοντος τῇ ἀρχῇ, ἐπεὶ τὴν πάναγνον τοῦ Θεοῦ
Λόγου μητέρα θανάτου μετασχεῖν ἔδει (ὅτι γε καὶ
ὁ ταύτης Υἱὸς κυρῶν το ἄνθρωπος εἶναι ὡς ἀληθῶς),
οὐκ ἔξωρος δὲ ἄρα ἦν, ἐξηκοστοῦ γὰρ ἑνὸς δέοντος
χρόνου γεγενημένη μυεῖται μὲν δι' ἀγγέλου ἐκ τοῦ
Γιοῦ τὸ πρὸς αὐτὸν ἐνδημεῖν, καθὰ καὶ πρότερον,
ὁπηνίκα φοιοᾷν πρὸς αὐτὴν ἔμελλεν· ὡς οὖν ἔγνω
τὴν ἐκδημίαν, χαρᾶς ἀῤῥήτου πίμπλαται (καὶ τί
γὰρ ἤδιον ἐκείνῃ ἢ τῷ Υἱῷ συνεῖναι καὶ βασιλεῖς)
φῶτα τοίνυν εἰσήγετο. ἡ οἰκία τε ἐσαροῦτο, καὶ τὸ
προσῆκον γένει, τες εἰκός, μετεστέλλετο, καὶ ηὐτρέ
πιστο πρὸς τὴν ἔξοδον, τήν τε μύησιν τοῖς συνιοῦσι
δήλην ἐτέθει. Πρὸς δὲ καὶ τὸ νίκης τοῦ θανάτου τρόπαιον, φοίνικος δὲ τοῦτο ἢν κλάδος, ὑπεδείκνυε.
Τοῦ δὲ καιροῦ ἐπιστάντας, ἐν τῇ Σιὼν ἐπὶ σκίμποδος ἀνεκλίνετο. Καὶ παρῆν μὲν Ἰωάννης ὁ ταύτην
εἰσοικισάμενος, καὶ ὅσον ἐν Ἱεροσολύμοις διαφανές,
αἵ τε φίλαι καὶ γένει προσήκουσαι. Καὶ τῷ παρθένῳ
σὺν ἄλλοις ἡ Παρθένος ἐπέταττε, τοὺς δύο ταύτης
χιτῶνας ταῖς ἐκ γειτόνων χήραις αἱ τῶν λοιπῶν
διαφερόντως ἦταν ταύτῃ προσκείμεναι, παρασχεῖν.
Δακρύων ἐπὶ τούτοις χύσις ἔῤῥει πολλῆ, τὴν ἐκείνης
στέρησιν πάντων ὀδυρομένων. Εἶτα κάτεισι μὲν οὐQui hierarchiam nominat, uno verbo summatim rerum sacrarum omnium dispositionem ordinalam absolutamque dicit. Et qui hierarcham vocat, Numine afflatum, divinumque virum, sacræ
cognitionis peritum significat. (Dionys. Areopag.)
Hier, Ix, ad Paulam et Eustochium: «Ne si
venerit vestris in manibus illud apocryphum de
PATROL. GR. CXLV.
168 CAPUT XXI.
Ut ipsa Dei Genetrix naturæ lege mortua, ad calestia
tabernacula corporaliter sit translata.
Eo tempore, cum Claudius quintum imperaret
annum, et immaculatam Dei Verbi Matrem mortem
obire oporteret (quandoquidem et Filius ejus,
verum se hominem esse probavit et confirmavit),
ad grandiorem autem exolete senectutis ætatem
non pervenerat: undesexagesimum enim agens
annum, nuntium a Filio, per angelum, de migra
tione et adventu ad se ejus, ita ut antea cum ipse
ad eam venturus fuerat, accipit. Itaque migratione
sua ad hunc modum cognita immensa repletur
lætitia (quid enim dulcius ei, quam ut cum Filio
et rege suo esset, contingeret?); lumen ad eam infertur, domus purgatur, genere propinqui, ut par
erat, accersuntur, riteque et ordine quæ ad transitionem eam pertinent, præparantur: nuntium
etiam illa, quem acceperat, iis qui cum ea erant,
exponit, et præterea victoriæ mortis tropæum
(eral autem palms ramus) monstrat. Eliam tempus instabat, cum in Sion super humiliore lecto
reponitur: et aderat Joannes, qui eam domi sure
foverat et præterea quidquid Hierosolymis erat
feminarum celebriorum, quæ vel amoris necessitudine, vel generis propinquitate ei conjunctæ
essent. Tum virgini discipulo et itidem aliis ipsa
transitu Mariæ beatæ gloriosæ semperque Virginis,
dubia pro certis recipiatis: quod multi Latinorum
pietatis amore, studio legendi charius amplectunfur: præsertim cum ex his nihil aliud exprimi potest pro certo, nisi quod hodierna die migravit a
corpore. >>
Chapter XXIICaput XXII
col. 811–812page 132 of 392
Caput XXI
PG 145:811ψυχὴν ἐκείνης τὴν ὄντως θείαν αναληψόμενος· ἦχῳ δὲ βροντῆς καὶ νεφέλης ἀθρόον ἐκ περάτων ἤθροιζε τοὺς αὐτοῦ μαθητάς. Ὡς οὖν ἔφνω ταῦτα ἡ πάναγνος, καὶ ἅπερ ἑκάστῳ βουλομένῳ ἦν ἀνηγγέλη, καὶ τῆς παρ' ἐκείνης εὐλογίας ἠξίωντο, τὰ ἐξιτήρια τέλος αὐτοῖς προσεφθέγγετο, χαίρειν τε παρηγγύα, καὶ μὴ λύπης, χαρας δὲ μᾶλλον οἴεσθαι τὴν ἐκδη μίαν ἐνεκελεύετο· καὶ τὰ πρὸς τὴν ταφὴν αὐτῆς ἡπίως καὶ ἱλαρῶς διεξήει. Εἶτα Πέτρον μετεστέλλετο· μετὰ βραχὺ δὲ καὶ τοὺς λιοποὺς ἐκάλει τῶν μαθητῶν. Καὶ τῶν λύχνων καιομένων αὐτοῖς, ἐκείνη ὑπερφυῶς ἀγγαλλιωμένη, τὰ χείλη διάρασα τῷ Υἱῷ εὐχάριστον ἀνέπεμπε γλῶσσαν. Καὶ ἐπὶ τῷ σκίμποδι αὖθις ἀνακλιθεῖσα, τὰς χεῖρας ὑψοῦ διάρασε, σεμνῶς τε καὶ ὡς ἐχρῆν τὸ πάνσεμνον καὶ ἡλίου καθαρώτερον διαθεμένη και σχηματίσασα σῶμα, ἑώρα καὶ γὰρ ἐκεῖνον ἀγγέλων δόξῃ περικύκλῳ δου ρυφορούμενον, σὺν ἡδονῇ καὶ θαύματι, Γένοιτό μοι αὖθις κατὰ τὸ ῥῆμά σου, ἐπειποῦσα, ταῖς ἐκείνου φίλαις χερσὶν ὡς ἐν ὕπνῳ παρατίθησι τὴν μας καρίαν ἐκείνην ψυχήν. ρανόθεν ὁ ταύτης Υἱὸς σὺν ἀγγέλων ἀπείρῳ στρατῷ, ΚΕΦΑΛ. ΙΒ'. Ἐκ τῶν Διονυσίου του Αρεοπαγίτου· ὡς οἱ θεῖοι ἀπόστολοι ἀθρόον σὺν τῷ ταύτης Γο τῇ προπομπῇ τοῦ ἱεροῦ σκήνους τῆς Θεο μήτορος ἐκ περάνων συνήχθησαν, καὶ περὶ τοῦ διακοπέντος χεῖρας Εβραίου. Ἵνα δὲ μὴ λόγος ἄλλως δοκῇ τῶν ἀποστόλων ἐπὶ τῇ κοιμήσει τῆς Θεομήτορος ἀθροισμός, προσθεῖναί μοι δέον λελόγισται, καὶ ἃ Διονύσιος ὁ ᾿Αρεοπαγίτης ἐν τῷ πρὸς Τιμόθεον ἐπίσκοπον Ἐφέσου τρίτῳ κα φαλαίῳ φησὶν ἢ περὶ τοῦ, Τίς ἢ τῆς εὐχῆς δύνα μις, καὶ περὶ τοῦ μακαρίου Ιεροθέου καὶ π ρὶ εὐλαβείας καὶ συγγραφῆς θεολογικῆς, την ἐπιγραφὴν είληφεν. Ἔχει δὲ κατὰ λέξιν οὕτως· «Ἐπε καὶ αὐτοῖς θεολήπτοις ἡμῶν ἱεράρχαις ηνίκα και ἡμεῖς, ὡς οἶσθα καὶ αὐτὸς, κπὶ πολλοὶ τῶν ἱερῶν ἡμῶν ἀδελφῶν, ἐπὶ τὴν θέαν τοῦ θεαρχικοῦ καὶ ζω δόχου σώματος συνεληλύθαμεν· παρῆν δὲ καὶ δ ἀδελφόθεος Ιάκωβος, καὶ Πέτρος, ἡ κορυφαία καὶ πρεσβυτάτη τῶν θεολόγων ἀκρότης· εἶτα ἐδόκει μετὰ τὴν θέαν ὑμνῆσαι τοὺς ἱεράρχας ἅπαντας ὡς ἕκαστος ἔχει, τὴν ἀπειροδύναμον ἀγαθόνητα τῆς θεαρχικῆς ἁγιαστίας. Πάντων ἐκράτει μετά τους θεολόγους, ὡς οἶσθα, τῶν ἄλλων ἱερομυστῶν, ὅλος ἐκδημῶν. ὅλος ἐξιστάμενος ἑαυτοῦ, καὶ τὴν πρὸς τὰ ὑμνούμενα κοινωνίαν πάσχων καὶ πρὸς πάντων των ἀκούετο καὶ ἑωρᾶτο. Καὶ ἐγινώσκετο καὶ οὐκ ἐγι νώσκετο, θεόληπτος εἶναι καὶ θεῖος ὑμνολόγος κρι νόμενος. Καὶ τί ἄν σοι περὶ τῶν ἐκεῖ θεολογηθέντων λέγοιμις; καὶ γὰρ, εἰ μὴ καὶ ἐμαυτοῦ ἐπικέλησμαι, πολλοὺς οἴδα παρὰ σοῦ, καὶ μέρη τινὰ τῶν ἐνθεαστικῶν ἐκείνων ὑμνῳδιῶν ἐπακούσας.» Ταῦτα μὲν ὁ Διονύσιος· οἱ δὲ ἀπόστολοι καὶ ὅσον ἦν ἔκκριτον
ψυχὴν ἐκείνης τὴν ὄντως θείαν αναληψόμενος· ἦχῳ
δὲ βροντῆς καὶ νεφέλης ἀθρόον ἐκ περάτων ἤθροιζε
τοὺς αὐτοῦ μαθητάς. Ὡς οὖν ἔφνω ταῦτα ἡ πάνα
γνος, καὶ ἅπερ ἑκάστῳ βουλομένῳ ἦν ἀνηγγέλη,
καὶ τῆς παρ' ἐκείνης εὐλογίας ἠξίωντο, τὰ ἐξιτήρια
τέλος αὐτοῖς προσεφθέγγετο, χαίρειν τε παρηγγύα,
καὶ μὴ λύπης, χαρας δὲ μᾶλλον οἴεσθαι τὴν ἐκδη
μίαν ἐνεκελεύετο· καὶ τὰ πρὸς τὴν ταφὴν αὐτῆς
ἡπίως καὶ ἱλαρῶς διεξήει. Εἶτα Πέτρον μετεστέλλετο· μετὰ βραχὺ δὲ καὶ τοὺς λιοποὺς ἐκάλει τῶν
μαθητῶν. Καὶ τῶν λύχνων καιομένων αὐτοῖς, ἐκείνη
ὑπερφυῶς ἀγγαλλιωμένη, τὰ χείλη διάρασα τῷ Υἱῷ
εὐχάριστον ἀνέπεμπε γλῶσσαν. Καὶ ἐπὶ τῷ σκίμποδι αὖθις ἀνακλιθεῖσα, τὰς χεῖρας ὑψοῦ διάρασε,
σεμνῶς τε καὶ ὡς ἐχρῆν τὸ πάνσεμνον καὶ ἡλίου
καθαρώτερον διαθεμένη και σχηματίσασα σῶμα,
ἑώρα καὶ γὰρ ἐκεῖνον ἀγγέλων δόξῃ περικύκλῳ δου
ρυφορούμενον, σὺν ἡδονῇ καὶ θαύματι, Γένοιτό
μοι αὖθις κατὰ τὸ ῥῆμά σου, ἐπειποῦσα, ταῖς
ἐκείνου φίλαις χερσὶν ὡς ἐν ὕπνῳ παρατίθησι τὴν μας
καρίαν ἐκείνην ψυχήν.
virgo precipit, ut duas ejus tunicas vicinis viduis, ρανόθεν ὁ ταύτης Υἱὸς σὺν ἀγγέλων ἀπείρῳ στρατῷ,
quæ præter cæteras proponsiore erga eam amore
atque pietate fuissent, donent. Sub hæc vis lacrymarum ingens ex oculis omnium profluit, orbitalem suam migratione illius complorantium.
Deinde cœlitus Filius ejus, cum innumerabili
angelorum exercitu descendit, animam illius vanctam prorsus et divinam assumpturus: et tonitrus
atque nimbi sonitu confestim ex finibus omnibus
suos congregat discipulos. Hæc cum immaculata
prorsus Virgo sciret, unicuique que optaret, precatur, benedictione omnes dignatur et extremis
illos vocibus compellat, vale dicens: migrationemque suam non luctu eos,sed gaudio potius
prosequi jubet et quæ ad exsequias sepulturamque
ejus pertinerent, suaviter et late exponit. Deinde
Petrum ad se venire Jubet, mox reliquos etiam
apostolos vocat, ardentes habentet faces: et mirifice exsultans, labiaque aperiens, gratias Filio agit:
169 atque in lectum rursum reposita, manus reverenter et graviter, ita ut illam decebat, elevat,
et venerandum prorsus soleque ipso purius corpus
pulchre componens atque conformans (videbat enim illum angelorum gloria circumcirca tanquam satellitio stipatum) cum voluptate et miraculo: Fiat mihi rursum secundum verbum tuum, inquit, atque
ita in charis illius manibus, perinde atque obdormiens, beatam illam deponit animam.
CAPUT XXII.
Ex Dionysio Areopagita, ut divi apostoli, cum ipsius
filio, ad producendum Dei Genitricis funus, ex
ultimis terræ finibus universi convenerint: et de
Judæo, cui manus exarescens decidit, quod loculos seu feretrum divæ Virginis impie et irreverenter contrectaril.]
Cæterum ne temere videar conventus apostolorum in dormitione Dei Genetricis meminisse,
æquum esse duxi, proferre ea quæ Dionysius Areopagita, in tertio capite ad Timotheum Ephesium
episcopum scribit, quod caput talem habet inscriptionem: Quæ precationis sit vis: de beato Hierotheo, et de religione atque theologica historia. Verba
ejus hæc sunt de Hierotheo: «Congressus etiam
est cum hierarchis divino Numine afflatis, cum et
ego et ipse, aliique multi ex sanctis fratribus
nostris, ad spectaculum corporis, quod auctorem
vita Deumque suscepisset, convevissemus. Aderat
ibi Jacobus quoque frater Domini, et item Petrus,
supremum atque venerandum theologorum fastigium. Deinde post id spectaculum, visum est, ut
hierarchæ omnes, pro se quisque ut posset, hymno
cantato, infinitipotentem divinæ virtutis bonitatem
concelebrarent. Meministi tu satis, ut ibi secundum theologos ipsos, omnes alios sacros mystas
longe superarit, totus a seipso secedens, totus
mente extra seipsum degens, et prorsus convenientia eis quæ canebat patiens, ita ut a quibus
audiebatur et conspiciebatur, simul et cognosce
retur et non cognosceretur, Numine afflatus, et
divinus bymnorum cantor judicatus. Sed quid tibi
de iis, quæ tum sancti illi viri theologati sint,
dicam? cum, nisi mei quoque ipsius sim oblitus,
Ἐκ τῶν Διονυσίου του Αρεοπαγίτου· ὡς οἱ
θεῖοι ἀπόστολοι ἀθρόον σὺν τῷ ταύτης Γο
τῇ προπομπῇ τοῦ ἱεροῦ σκήνους τῆς Θεο
μήτορος ἐκ περάνων συνήχθησαν, καὶ περὶ
τοῦ διακοπέντος χεῖρας Εβραίου.
Ἵνα δὲ μὴ λόγος ἄλλως δοκῇ τῶν ἀποστόλων ἐπὶ
τῇ κοιμήσει τῆς Θεομήτορος ἀθροισμός, προσθεῖναί
μοι δέον λελόγισται, καὶ ἃ Διονύσιος ὁ ᾿Αρεοπαγίτης
ἐν τῷ πρὸς Τιμόθεον ἐπίσκοπον Ἐφέσου τρίτῳ κα
φαλαίῳ φησὶν ἢ περὶ τοῦ, Τίς ἢ τῆς εὐχῆς δύνα
μις, καὶ περὶ τοῦ μακαρίου Ιεροθέου καὶ π·
ρὶ εὐλαβείας καὶ συγγραφῆς θεολογικῆς, την
ἐπιγραφὴν είληφεν. Ἔχει δὲ κατὰ λέξιν οὕτως· «Ἐπε
καὶ αὐτοῖς θεολήπτοις ἡμῶν ἱεράρχαις ηνίκα και
ἡμεῖς, ὡς οἶσθα καὶ αὐτὸς, κπὶ πολλοὶ τῶν ἱερῶν
ἡμῶν ἀδελφῶν, ἐπὶ τὴν θέαν τοῦ θεαρχικοῦ καὶ ζω
δόχου σώματος συνεληλύθαμεν· παρῆν δὲ καὶ δ
ἀδελφόθεος Ιάκωβος, καὶ Πέτρος, ἡ κορυφαία καὶ
πρεσβυτάτη τῶν θεολόγων ἀκρότης· εἶτα ἐδόκει
μετὰ τὴν θέαν ὑμνῆσαι τοὺς ἱεράρχας ἅπαντας ὡς
ἕκαστος ἔχει, τὴν ἀπειροδύναμον ἀγαθόνητα τῆς
θεαρχικῆς ἁγιαστίας. Πάντων ἐκράτει μετά τους
θεολόγους, ὡς οἶσθα, τῶν ἄλλων ἱερομυστῶν, ὅλος
ἐκδημῶν. ὅλος ἐξιστάμενος ἑαυτοῦ, καὶ τὴν πρὸς τὰ
ὑμνούμενα κοινωνίαν πάσχων καὶ πρὸς πάντων των
ἀκούετο καὶ ἑωρᾶτο. Καὶ ἐγινώσκετο καὶ οὐκ ἐγι
νώσκετο, θεόληπτος εἶναι καὶ θεῖος ὑμνολόγος κρινόμενος. Καὶ τί ἄν σοι περὶ τῶν ἐκεῖ θεολογηθέντων
λέγοιμις; καὶ γὰρ, εἰ μὴ καὶ ἐμαυτοῦ ἐπικέλησμαι,
πολλοὺς οἴδα παρὰ σοῦ, καὶ μέρη τινὰ τῶν ἐνθεα
στικῶν ἐκείνων ὑμνῳδιῶν ἐπακούσας.» Ταῦτα μὲν
ὁ Διονύσιος· οἱ δὲ ἀπόστολοι καὶ ὅσον ἦν ἔκκριτον
col. 813–814page 133 of 392
PG 145:813κύκλῳ τὴν κλίνην διειληφότες, εὐλαβῶς κατησπάζοντο· θαυμάτων δὲ χύσις ἔῤῥει, Τυφλοὶ ὅμματι παραδόξοις ἑώρων τὸν ἥλιον· κωφοῖς ἡ ἀκουστική δύναμις ἐπορίζετο· χωλοὶ τὰς βάσεις ἡδράζοντο καὶ τὸ ὅλον εἰπεῖν, σύμπαν νόσημα τῇ θίξει μόνον ὑπεχώρει αθρόον καὶ διελύετο. Επειθ᾽ ὑπὸ λαμ πάτι καὶ μύρων ἄνθεσιν, ἀγγέλων μὲν ἄνωθεν προω θεόντων, περιϊπταμένων, ἐφεπομένων, θείων δὲ Πα τέρων καὶ ἀποστόλων ᾠδάς τινας ἐξαισίας αδόντων, ἡ νοητὴ κιβωτὸς ἐκ Σιὼν πρὸς Γεθσημανὴ ταῖς ἀποστολικαῖς ἐποχουμένη χερσὶν ἐκομίζετο. Τῇ δὲ χαρα μονῇ ταύτῃ καὶ τι χαλεπὸν ἐπιγίνεται λήθης οὐ δαμῶς ἄξιον. Τοῦ γὰρ θείου σκήνους, ὡς εἴρηται, πρὸς Γεθσημανή μετακομιζομένου, ὅπου δὴ καὶ τα φῆς ἠξιῶσθαι ἡ Θεομήτωρ ἐπέσκηπτεν, οἱ Ἰουδαῖοι φθόνῳ διατακέντες, μύειν οὐκ ἀνεχόμενοι, τὸ ἐνοι κουροῦν τῆς βασκανίας πάθος ἐξέῤῥηφσον. Καὶ δή τις τῶν ἄλλων θρασύτερός τε καὶ μανικώτερος, τοῦ καταλόγου δε τῶν ἱερέων ἦν, τοῦ ἱεροῦ σκήνους και μιζομένου, φορᾶς ἀλόγου μλησθεὶς ὅλος ἐπῄει, εἰς γῆν καταῤῥάξαι τὸ ἱερὸν ἐκεῖνο σκήνος πρόθυμος ὤν. Ἡ δὲ δίκη μέλλουσα ἦν οὐδαμῶς. Ἐξ ἀγκώνων γὰρ αἱ χεῖρες ἐκείνῳ διακοπεῖσαι, τῷ σκίμποδι ἀπῃώρηντο. Εμελλε δὲ ἄρα ἡ διὰ τοῦ θείου τόκου χα ρᾶς τὴν οἰκουμένην πληρώσασα ἐν τῷ θνήσκειν μη δενὶ λυπηροῦ τινος αἰτία γενέσθαι. Καὶ ἐπεὶ ὁ πα θὼν πονηρὸς μὲν ἦν, ἥκιστα δὲ ἀνίατος, τὸ τῆς με τανοίας προβάλλεται φάρμακον. Καὶ χεῖρας μὲν ἐκε τείνειν οὐκ εἶχε· προβαλλετο δὲ τὰ δάκρυα· καὶ ἅμα τῇ παιδείᾳ καὶ ἡ θεραπεία προσῆν. Ἔστη μὲν οὖν ἡ κλίνη τοῦ πρόσω φέρεσθαι· καὶ τῶν τμημά των προσαρμοσθέντων, ὅθεν ἐδῥύησαν, Πέτρου δὲ τὸ ἐπίταγμα ἦν, παραυτίκα ὡς τὸ πρότερον ἦσαν. Ὡς δὲ καὶ τὴν Γεθσημανή κατέλαβον, τάφῳ μὲν τὸν Υἱὸν μιμουμένη δέδοται. δι' ἐκείνου δὲ πρὸς τὰ θεῖα σκηνώματα μετατίθεται, λόγοις οἷς οἶδεν ὁ ταῦτα δράσας Θεὸς· ἐν αὐτῷ τῷ θείῳ δηλαδὴ πα ραδείσῳ, ὅπου δὴ καὶ τὸ ξύλον πεφύτευται τῆς ζωής.
ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. II.
κύκλῳ τὴν κλίνην διειληφότες, εὐλαβῶς κατησπά- meminerim, me multos hymnos et partes quasdam
ζοντο· θαυμάτων δὲ χύσις ἔῤῥει, Τυφλοὶ ὅμματι
παραδόξοις ἑώρων τὸν ἥλιον· κωφοῖς ἡ ἀκουστική
δύναμις ἐπορίζετο· χωλοὶ τὰς βάσεις ἡδράζοντο·
καὶ τὸ ὅλον εἰπεῖν, σύμπαν νόσημα τῇ θίξει μόνον
ὑπεχώρει αθρόον καὶ διελύετο. Επειθ᾽ ὑπὸ λαμ
πάτι καὶ μύρων ἄνθεσιν, ἀγγέλων μὲν ἄνωθεν προω
θεόντων, περιϊπταμένων, ἐφεπομένων, θείων δὲ Πα
τέρων καὶ ἀποστόλων ᾠδάς τινας ἐξαισίας αδόντων,
ἡ νοητὴ κιβωτὸς ἐκ Σιὼν πρὸς Γεθσημανὴ ταῖς ἀποστολικαῖς ἐποχουμένη χερσὶν ἐκομίζετο. Τῇ δὲ χαρα
μονῇ ταύτῃ καὶ τι χαλεπὸν ἐπιγίνεται λήθης οὐ
δαμῶς ἄξιον. Τοῦ γὰρ θείου σκήνους, ὡς εἴρηται,
πρὸς Γεθσημανή μετακομιζομένου, ὅπου δὴ καὶ τα
φῆς ἠξιῶσθαι ἡ Θεομήτωρ ἐπέσκηπτεν, οἱ Ἰουδαῖοι
φθόνῳ διατακέντες, μύειν οὐκ ἀνεχόμενοι, τὸ ἐνοικουροῦν τῆς βασκανίας πάθος ἐξέῤῥηφσον. Καὶ δή
τις τῶν ἄλλων θρασύτερός τε καὶ μανικώτερος, τοῦ
καταλόγου δε τῶν ἱερέων ἦν, τοῦ ἱεροῦ σκήνους και
μιζομένου, φορᾶς ἀλόγου μλησθεὶς ὅλος ἐπῄει, εἰς
γῆν καταῤῥάξαι τὸ ἱερὸν ἐκεῖνο σκήνος πρόθυμος
ὤν. Ἡ δὲ δίκη μέλλουσα ἦν οὐδαμῶς. Ἐξ ἀγκώνων
γὰρ αἱ χεῖρες ἐκείνῳ διακοπεῖσαι, τῷ σκίμποδι ἀπῃ·
ώρηντο. Εμελλε δὲ ἄρα ἡ διὰ τοῦ θείου τόκου χαρᾶς τὴν οἰκουμένην πληρώσασα ἐν τῷ θνήσκειν μηδενὶ λυπηροῦ τινος αἰτία γενέσθαι. Καὶ ἐπεὶ ὁ πα
θὼν πονηρὸς μὲν ἦν, ἥκιστα δὲ ἀνίατος, τὸ τῆς με
τανοίας προβάλλεται φάρμακον. Καὶ χεῖρας μὲν ἐκε
τείνειν οὐκ εἶχε· προβαλλετο δὲ τὰ δάκρυα· καὶ
ἅμα τῇ παιδείᾳ καὶ ἡ θεραπεία προσῆν. Ἔστη μὲν
οὖν ἡ κλίνη τοῦ πρόσω φέρεσθαι· καὶ τῶν τμημά
των προσαρμοσθέντων, ὅθεν ἐδῥύησαν, Πέτρου δὲ
τὸ ἐπίταγμα ἦν, παραυτίκα ὡς τὸ πρότερον ἦσαν.
Ὡς δὲ καὶ τὴν Γεθσημανή κατέλαβον, τάφῳ μὲν
τὸν Υἱὸν μιμουμένη δέδοται. δι' ἐκείνου δὲ πρὸς τὰ
θεῖα σκηνώματα μετατίθεται, λόγοις οἷς οἶδεν ὁ
ταῦτα δράσας Θεὸς· ἐν αὐτῷ τῷ θείῳ δηλαδὴ παραδείσῳ, ὅπου δὴ καὶ τὸ ξύλον πεφύτευται τῆς
ζωής.
divinitus inspiratarum illarum laudum, te canente
audire?» Hæc Dionysius. Apostoli autem, et qui
præterea ibi aderant, viri egregii, lectum corona
circumdantes reverenter illum exosculabantur.
Ad quem deinde quam plurima flebant miracula:
170 cæci namque, præter spem exspectationemque omnem, oculis suis solem cernebant,
surdis auditus suus dabatur, claudi gressus recipiebant et ut semel dicam, omne morbi genus
attactu solo prorsus cedebat et profugiebat. Deinde
cereis ardentibus prælatis, et unguentis floribusque
sparsis, atque angelis cœlitus, feretrum vel
præeuntibus, vel stipantibus, vel etiam consequentibus, divinis Patribus et apostolis mirifica quædam
carmina concinentibus, intellectualis illa atque
spiritualis arca, ex Sion in Getsemani, apostolicis
eam gestantibus manibus fertur At enim in
hanc tantam lætitiam, molestum et durum quiddam
incidit, quod silentio prætereundum non sit. Cum
enim divinum illud corpus, ita ut dictum est, ad
Getsemani portaretur, ubi Dei Genitrix sepeliri se
mandaverat, Judæi invidia tabescentes, cum occultare non possent, eum qui in mentibus eorum
fovebatur, livoris affectum produnt. Inter quos
aliis quidam confidentior, furibundusque magis
(erat autem ex sacerdotum ordine), cum sacrum
tabernaculum portaretur, impetu quodam præter
rationem percitus, in id ferebatur, humi prosternere sacrum illud corpus, atque pessumdare in
animo habens. Sed enim vindicta nequaquam morata
est. Namque ab ulnis manus illius recisæ, ex feretro dependerunt. At quæ divina nativitate sua,
lætitia habitabilem orbem omnem repleverat, ne
in obitu quidem cuipiam molestiæ aut ærumnæ
alicujus causa futura erat. Porro is cui hoc contigerat, cum malus quidem, sed tamen non prorsus
desperatus et incurabilis esset, panitentis rile
prætendit remedium: et quoniam manus quas non
habebat, protendere nequit, lacrymas profert, et simul cum castigatione, cura quoque adest Fere
trum enim constitit, et manus ad resectionem, unde deciderant, accommodatæ (Petri id jussu
factum) confestim pristinum statum suum recuperant. Ubi autem ad Getsemani perventum est, sepultura quidem illa, Filium imitata, traditur: per illum autem ad divina tabernacula ad ipsum
scilicet paradisum, ubi et vitæ arbor consita est, ratione ea, quam qui hæc fecit, Doux novit, transfertur.
«Monstratur sepulcrum ejus cernentibus nobis usque ad præsens, in vallis Josaphat medio,
quæ vallis est inter montem Sion et montem Oliveti
posita, in qua sepulta fuisse prædicatur. Sed nunc
vacuum esse mausoleum cernentibus ostenditur.
Hæc idcirco dixerim, quia multi nostrorum dubitant, utrum assumpta fuerit simul cum corpore,
an abierit relicto corpore. (Hieronym.)
Epiphan. adversus Antidicomarianitas, Don
se posse affirmare et dicere scribit, de Genitrice
Dei, vel quod immortalis permanserit, vel quod
vitam morte commutarit.
«Quod, quia Deo nihil est impossibile, nec
nos de beata Maria factum abnuimus. Quanquam
propter cautelam salva fide, pio magis desiderio
opinari oporteat, quam inconsulte definire quod
sine periculo nescitur.» (Hieronym.). Quomodo
Maria sancta una cum carne regnum coelorum non
cernat, quæ neque lascivierit, neque fornicata
fuerit, neque adulterium commiserit, sed neque
aliquod infandum carnis opus patraverit, sed impolluta permanserit?» (Epiphanius, Adversus Marcion.)
Chapter XXIIICaput XXIII
col. 815–816page 134 of 392
PG 145:815ΚΕΦΑΛ. ΙΓ΄. Οἷα καὶ ὁ Ἱεροσολύμων Ιουβενάλιος περὶ τῆς ἱερᾶς μεταστάσεως τῆς ἁγνῆς θεομήτορος ἱστορεῖ, καὶ τῆς θείας διαπλάσεως καὶ τοῦ ἤθους αὐτῆς. Τήν γε μὴν τοῦ ζωοδόχου ταύτης σκήνους μετά θεσιν πολλοὶ μὲν καὶ ἄλλοι διαῤῥήδην κηρύττουσι, μάλιστα δὲ πάντων Ἰουβενάλιος τῶν Ἱεροσολύμων ἐπίσκοπος· μέγας δὲ καὶ θεοφόρος οὗτος, ὃς ἐξ ἀρ χαίας παραδόσεως καὶ ἐς αὐτὸν ἐλθεῖν τὸν λόγον πιο στοῦται. Τρεῖς γάρ φησιν ἡμέρας μετὰ τὴν ταφὴν ἐπιμεῖναι τοὺς ἀποστόλους τῷ μνήματι θείας ὑμνῳ δίας ἀκροωμένους, Συμβὰν δὲ αὖθις ἀπόδημον και θεστάναι Θωμᾶν, ὡς ἄν γε γνώριμος κατασταίη ἡ τῆς θείας Θεοτόκου μετάστασις, ὥσπερ πρότερον καὶ ἡ τοῦ Υἱοῦ ἐκείνης ἀνάστασις, ὡς ἐπανῆκε μετὰ τὴν τρίτην, τῇ ἀμετρίᾳ τῆς λύπης συνείχετο, καὶ ἥκιστά γε εἶχεν ἠρέμα, ἅτε δὴ καλοῦ τοιούτου ἀπολειφθείς. Ὁ τοίνυν ἅγιος ἐκεῖνος χορός, μὴ δεῖν εἶναι διεγνωκότες, μὴ κἀκεῖνον τὸ θεῖον ἐκεῖνο σῶμα καὶ προσπτύξασθαι, ἐκέλευον τὸ μνῆμα διανοιγῆναι καὶ τὸ μὲν ἐγίνετο· τὸ δὲ ποθούμενον ἦν οὐδαμοῦ τὰ δ᾽ ἐντάφια σωφρόνως ἦσαν κατὰ χώραν μένοντα, καθὰ δῆτα καὶ τοῦ ταύτης Υἱοῦ τῷ τάφῳ καταλε φθέντα· ἃ καὶ σεβασμίως αὐτός τε καὶ οἱ συμπι ρῆσαν κατασπασάμενοι, ἀῤῥήτου τε ἡδονῆς καὶ εὐωδίας καταπλησθέντες, τὸν μὲν τάφον ἐπὶ τοῦ προτέρου καθιστῶσι καὶ αὖθις σχήματος· τὸ δὲ θαῦμα παῖς παρὰ πατρὸς διαδεξάμενοι, καὶ εἰς ἐμὲ διεσώσαντο. Ὅτι δ᾽ ἀναστῆναι τὸ θεῖον ἔμελλε σκιε νος τῆς Θεομήτορος, καὶ ὁ προφήτης Δαυιδ προεσήμαινεν, ᾿Ανάστηθι, λέγων, Κύριε, σὺ καὶ ἡ κιβωτὸς τοῦ ἁγιάσματός σου. Εντεῦθεν λόγος ἄρτι πρώτως καὶ τὴν τῆς Παναγίας κατάρξασθαι τελε τήν 'Ην δὲ τὸ ἦθος καὶ ἡ θέσις τῆς μορφῆς καὶ τῆς ἡλικίας αὐτῆς οὕτως ἔχοντα, ὥς φησιν Επι φάνιος• Σεμνή, φησίν, ἦν κατὰ πάντα· ὀλίγα τε καὶ ἀναγκαῖα λαλοῦσα· ταχεῖα πρὸς ὑπακοὴν καὶ εὐπροσήγορος· τιμῶτα πάντας καὶ προσκυνοῦσα μέση δὲ τὴν ἡλικίαν ἦν. Εἰσὶ δὲ οἳ καὶ πλέον τι του μέσου ἔχειν αὐτήν φασι. Τὸ εὐπαῤῥησίαστον δὲ πρὸς πάντα ἄνθρωπον εἶχε· πόῤῥω γέλωτος, ἔξω τε τα ραχῆς καὶ ἀόργητος μάλιστα· σιτόχροος δ᾽ ἦν καὶ ξανθόθριξ· εὐόφθαλμος· ὑποξανθιζούσας καὶ οἱονεί ἐλαιώδεις τὰς κόρας τῶν ὀφθαλμῶν ἔχουσα· περιηγμένας καὶ μελαίνας περιβεβλημένη ὀφρῦς ἀποχρώντως· ἐπίῤῥιν· χείλη ἐπανθοῦντα ἔχουσα καὶ τῆς ἐκ τῶν λόγων γλυκύτητος γέμοντα. Πρόσωπον οὐ στρογγύλον, ἀλλ' ὡσανεὶ ἐπίμηκες κεκτημένη. Μακρόχειρ τε καὶ μακροδάκτυλος ἦν· ἄτυρός τε καὶ ἀσχημάτιστος· μὴ βλα είαν ἐπιοκραμένη τινά· ταπείνωσιν ὑπερβάλο λουσαν ἔχουσα· ἱμάτια αὐτόχροα φοροῦσα, καὶ ἀγα πῶτα, ὁποῖον νῦν καὶ τὸ ἅγιον αὐτῆς μαφόριον δεί κνυτα:· καὶ συνόλως εἰπεῖν, ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς αὐτῆς θείας χάριτος πεπληρωμένη. Τὰ δὲ ἔτη αὐτῆς οὕτως ἠρίθμηνται, ὡς μικρῷ πρόσθεν ἐῤῥέθη μοι. Ἐπὶ Τελετήν. τελευτήν,
171 CAPUT XXIII.
Qualia etiam Juvenalis Hierosolymitanus de sacrosancta assumptione purissimæ Dei Genitricis menoret: et de ejusdem forma muribusque.
Οἷα καὶ ὁ Ἱεροσολύμων Ιουβενάλιος περὶ
τῆς ἱερᾶς μεταστάσεως τῆς ἁγνῆς Θεομή
τορος ἱστορεῖ, καὶ τῆς θείας διαπλάσεως
καὶ τοῦ ἤθους αὐτῆς.
Τήν γε μὴν τοῦ ζωοδόχου ταύτης σκήνους μετά
θεσιν πολλοὶ μὲν καὶ ἄλλοι διαῤῥήδην κηρύττουσι,
μάλιστα δὲ πάντων Ἰουβενάλιος τῶν Ἱεροσολύμων
ἐπίσκοπος· μέγας δὲ καὶ θεοφόρος οὗτος, ὃς ἐξ ἀρ·
χαίας παραδόσεως καὶ ἐς αὐτὸν ἐλθεῖν τὸν λόγον πιο
στοῦται. Τρεῖς γάρ φησιν ἡμέρας μετὰ τὴν ταφὴν
ἐπιμεῖναι τοὺς ἀποστόλους τῷ μνήματι θείας ὑμνῳ
δίας ἀκροωμένους, Συμβὰν δὲ αὖθις ἀπόδημον και
θεστάναι Θωμᾶν, ὡς ἄν γε γνώριμος κατασταίη ἡ
τῆς θείας Θεοτόκου μετάστασις, ὥσπερ πρότερον
καὶ ἡ τοῦ Υἱοῦ ἐκείνης ἀνάστασις, ὡς ἐπανῆκε
μετὰ τὴν τρίτην, τῇ ἀμετρίᾳ τῆς λύπης συνείχετο,
καὶ ἥκιστά γε εἶχεν ἠρέμα, ἅτε δὴ καλοῦ τοιούτου
ἀπολειφθείς. Ὁ τοίνυν ἅγιος ἐκεῖνος χορός, μὴ δεῖν
εἶναι διεγνωκότες, μὴ κἀκεῖνον τὸ θεῖον ἐκεῖνο σῶμα
καὶ προσπτύξασθαι, ἐκέλευον τὸ μνῆμα διανοιγῆναι·
καὶ τὸ μὲν ἐγίνετο· τὸ δὲ ποθούμενον ἦν οὐδαμοῦ·
τὰ δ᾽ ἐντάφια σωφρόνως ἦσαν κατὰ χώραν μένοντα,
καθὰ δῆτα καὶ τοῦ ταύτης Υἱοῦ τῷ τάφῳ καταλε:-
φθέντα· ἃ καὶ σεβασμίως αὐτός τε καὶ οἱ συμπι·
ρῆσαν κατασπασάμενοι, ἀῤῥήτου τε ἡδονῆς καὶ
εὐωδίας καταπλησθέντες, τὸν μὲν τάφον ἐπὶ τοῦ
προτέρου καθιστῶσι καὶ αὖθις σχήματος· τὸ δὲ
θαῦμα παῖς παρὰ πατρὸς διαδεξάμενοι, καὶ εἰς ἐμὲ
διεσώσαντο. Ὅτι δ᾽ ἀναστῆναι τὸ θεῖον ἔμελλε σκιε
νος τῆς Θεομήτορος, καὶ ὁ προφήτης Δαυιδ προεσήμαινεν, ᾿Ανάστηθι, λέγων, Κύριε, σὺ καὶ ἡ κι
βωτὸς τοῦ ἁγιάσματός σου. Εντεῦθεν λόγος ἄρτι
πρώτως καὶ τὴν τῆς Παναγίας κατάρξασθαι τελε
τήν 'Ην δὲ τὸ ἦθος καὶ ἡ θέσις τῆς μορφῆς καὶ
τῆς ἡλικίας αὐτῆς οὕτως ἔχοντα, ὥς φησιν Επιφάνιος• Σεμνή, φησίν, ἦν κατὰ πάντα· ὀλίγα τε
καὶ ἀναγκαῖα λαλοῦσα· ταχεῖα πρὸς ὑπακοὴν καὶ
εὐπροσήγορος· τιμῶτα πάντας καὶ προσκυνοῦσα·
μέση δὲ τὴν ἡλικίαν ἦν. Εἰσὶ δὲ οἳ καὶ πλέον τι του
μέσου ἔχειν αὐτήν φασι. Τὸ εὐπαῤῥησίαστον δὲ πρὸς
πάντα ἄνθρωπον εἶχε· πόῤῥω γέλωτος, ἔξω τε τα
ραχῆς καὶ ἀόργητος μάλιστα· σιτόχροος δ᾽ ἦν καὶ
ξανθόθριξ· εὐόφθαλμος· ὑποξανθιζούσας καὶ οἱονεί
ἐλαιώδεις τὰς κόρας τῶν ὀφθαλμῶν ἔχουσα· περιηγ
μένας καὶ μελαίνας περιβεβλημένη ὀφρῦς ἀποχρώνPorro vitalis et salutiferi corporis hujus translationem, cum multi alii disertis verbis clare deprædicant, tum omnium maxime Juvenalis Hierosolymorum episcopus, magnus sane divinoque afflatus
Numine vir, ex volusta traditione acceptam, rem
hanc sic gestum, scriptis suis cum fide confirmat.
Dicit enim, totum triduum apostolos ad monumentum id, divinorum hymnorum carmina audientes, perseverasse. Accidit autem rursum, ut
Thomas ab eis abesset, videlicet ut nota perspectaque diva Genitricis feret assumptio, itidem
ut antea Filii ejus. Cum ergo post diem tertium advenisset, ingenti afficiebatur dolore, ne.
que quieto animo esse poterat, quippe qui tanti
boni non fuisset particeps. Sacer autem ille chorus, iniquum esse judicans, si ille quoque
divinum Virginis matris corpus non spectaret
atque complecteretur, aperiri monumentum jubet. Quod quidem ubi ita est factum, desideratum
illud corpus non comparuit. Sepulcralia tantum
lintea rite composita loco suo manebant, itidem
ut Filii quoque ejus in sepulcro relicta. Quæ et
ipse, et qui cum eo aderant, cum veneratione
exosculati, incredibilique voluptate, odorisque
voluptate, odorisque
suavitate repleti, sepulcrum quidem ad pristinum
conformant modum: miraculum autem ipsum
quasi per manus subinde posteris traditum, ad nos
quoque transmiserunt. Quod vero divinum hoc Dei
Genitricis corpus resurrecturum fuerat, propheta
quoque David prædixit: Exsurge, inquiens, Domine, tu et arca sanctificationis tuæ 19. Inde fama
est, non ita pridem sanctissimæ Virginis quoque
sacra primum celebrari capta esse. Mores autem,
formæque et staturæ ejus modus, talis, ut inquit
Epiphanius, fuit. Erat in rebus omnibus honesta
et gravis, pauca admodum eaque necessaria loquens, ad audiendum facilis, et perquam alfabilis,
honorem suum et venerationem omnibus exibens;
Blatura mediocri, quamvis sint, qui eam aliquantulum mediocrem longitudinem excessisse dicant.
17 Decenti dicendi libertate adversus homines
omnes usa est, sine risu, sine perturbatione, et τως· ἐπίῤῥιν· χείλη ἐπανθοῦντα ἔχουσα καὶ τῆς ἐκ τῶν
sine iracundia maxime. Colore fuit trictcum referente, capillo flavo, oculis acribus, subflavas, et
tanquam oleæ colore pupillas in eis habens. Supercilia ei erant inflexa et decenter nigra: nasus
longior, labia florida, et verborum suavitate plena:
facies non rotunda et acuta, sed aliquento lon -
gior, manus simul et digiti longiores. Erat denique
fastus omnis expers, simplex, minimeque vultum
fingens, nihil mollitiel secum trahens sed humi
Psal. CXXXI, 8.
λόγων γλυκύτητος γέμοντα. Πρόσωπον οὐ στρογγύλον,
ἀλλ' ὡσανεὶ ἐπίμηκες κεκτημένη. Μακρόχειρ τε καὶ
μακροδάκτυλος ἦν· ἄτυρός τε καὶ ἀσχημάτιστος· μὴ
βλα είαν ἐπιοκραμένη τινά· ταπείνωσιν ὑπερβάλο
λουσαν ἔχουσα· ἱμάτια αὐτόχροα φοροῦσα, καὶ ἀγα
πῶτα, ὁποῖον νῦν καὶ τὸ ἅγιον αὐτῆς μαφόριον δείκνυτα:· καὶ συνόλως εἰπεῖν, ἐφ᾽ ἅπασι τοῖς αὐτῆς
θείας χάριτος πεπληρωμένη. Τὰ δὲ ἔτη αὐτῆς οὕτως
ἠρίθμηνται, ὡς μικρῷ πρόσθεν ἐῤῥέθη μοι. Ἐπὶ
Τελετήν. Potest hic etiam legi τελευτήν, id est, fnem, obitum, assumptionem.
col. 817–818page 135 of 392
PG 145:817δὲ τὰς ἀποστολικὰς καὶ αὖθις ἐπανίωμεν πρά ξεις. ΚΕΦΑΛ. ΚΔ΄. Ὡς ὁ θεῖος Παῦλος ἐξ ἔω εἰς τὴν ἑσπέραν διέ βη· κἀκεῖθεν αὖθις εἰς ἕω διαπερᾷ, τὸν θεῖον εὐαγγελιζόμενος λόγον· καὶ ὡς ἐξ Ἐφέσου διαπόντιος εἰς Συρίαν των, κατέ λαβε τὰ Ἱεροσόλυμα. Τῶν ᾿Αθηνῶν ὁ Παῦλος ἀπαλλαγείς, εἰς Κόρινθον ἔρχεται. ᾿Ακόλα τε τῷ σκηνοποιῷ σὺν Πρισκίλλῃ ἐντυγχάνει τῇ γυναικὶ ἄρτι Ῥώμης ἐλθοῦσι. Δόγμα γὰρ Κλαύδιος ἐξήνεγκε, πάντας Ἰουδαίους τῆς Ἰτα λίας ἐλαύνεσθαι· οἷς συνδιάγων, τὰς διφθέρας εἰρ γάζετο. Τὸν δὲ λόγον Παύλου διδάσκοντες, ἀνθίσταντο Ἰουδαῖοι. Θυμοῦ δὲ Παῦλος πλησθεὶι, Τὸ αἷμα, εἶπεν, αὐτῶν ἐπ᾿ αὐτούς· καθαρὸς ἐγὼ εἰς τὰ ἔθνη πορεύσομαι. Ἐκεῖ καὶ ὁ ἀρχισυνάγωγος Κρίσπος σύναμα γυναικὶ καὶ τέκνοις τὸ θεῖον δέχε ται βάπτισμα. Ενιαυτῷ μὲν οὖν πρὸς τῷ ἡμίσει τῇ Κορίνθῳ διέτριβε. Καὶ Γαλλίων μὲν ὁ τῆς ᾿Αχαΐας ἀνθύπατος τοῦ βήματος τοὺς Ἰουδαίους ἀπήλαυνε. Σωσθένους δὲ τυπτομένου, ἐν οὐδενὶ λόγῳ τὸ πρα χθὲν Γαλλίων πεποίηται. Παῦλος δ᾽ ἐκεῖθεν ἀπάρας, πρὸς τὴν Συρίαν ἔπλει· εἰς ῎Εφεσον δὲ ἐλθών, μέ νειν ἠναγκάζετο· τὴν δ᾽ ἑορτὴν τῆς Πεντηκοστῆς ἐπὶ Ἱεροσόυλμα τελειν διὰ σπουδῆς ἔχων, ἐξῄει. Πλῷ δὲ χρησάμενος, τῇ τῆς Παλαιστίνης Καισα-ο ρεία προσβάλλει. Ἐκεῖθεν δὲ εἰς Ἱεροσόλυμα γεγονώς, εἰς τὴν ἐν Συρίᾳ ᾿Αντιόχειαν ἥκει· ἐκεῖ θεν ἐξελθών, τὴν Γαλατίαν καὶ Φρυγαίν διήρο χετο, τὰς ἐκκλησίας ἐπισκεπτόμενος. Καὶ ᾿Απολλώς δέ τις ᾿Αλεξάνδρειαν πατρίδα αὐχῶν, λόγου τε δυ νάμει κρατῶν, ἀποδείξεσι στεῤῥαῖς πᾶσιν ἐδείκνυ τὸν Χριστὸν εἶναι τὸν παρ᾽ αὐτοῖς προσδοκώμενον. Ἐξ Εφέσου δὲ εἰς Κόρινθον γεγονώς, παῤῥησία τὸν τῆς πίστεως λόγον ἐκήρυττεν. Ἐν τούτῳ δὲ Παῦλος ἐκ Σύρων γῆς εἰς Ἔφεσον ήκει. Καὶ οἱ μηδὲ ὅτι Πνεῦμα ἅγιον ἐστιν ᾔδεισαν, τῇ ἐπιθέσει τῶν ἐκείνου χειρων ἀθρόον ἔσχον, ξενίζοντι λόγῳ καὶ ὁμιλίᾳ χρώμενοι, καὶ διετίαν ὅλην εἰς Ασίαν διατελέσαντος ἐν σχολῇ τινὸς Τυράννου τὴν κλῆσιν ὡς καὶ πάντας Ἰουδαίους τε καὶ Ἕλληνας εἴσω τοῦ λόγου θέσθαι, δυνάμεσι τε ξέναις ἔκδηλον γενέσθαι, ὡς καὶ σουδάριά τινα καὶ σιμικίνθια, ἀθόνια δηλαδὴ λεπτὰ, τοῦ χρωτὸς ἐκείνου ἀπτόμενα μόνον, νόσους ξᾶσθαι, καὶ δαίμοσι φοβερά καθίστασθαι· καί τινας, ἱερέως δ' ἦσαν παῖδες Σκευᾶ τὴν κλῆσιν ἑπτὰ, ὁρκίζειν ἐπὶ τῇ κλήσει Παύλου τοὺς δαίμονας καὶ ἐλαύνειν· ἐλαυνομένους δὲ λέγειν, τὸν μὲν Παῦλον εἰδέναι, ἐκείνους δὲ ἥκιστά γε γινώ σκειν· καὶ ἐφαλλομένους τραυματίας ἐποίουν μᾶλ λον ἐκείνους· ὡς καὶ δέος ἀκουσθὲν ἅπασιν ἐνιέναι θᾶττον δὲ καὶ τοὺς ἐν περιεργίᾳ ζῶντας πυρὶ διδό ναι τὰς βίβλους, καὶ τὴν τιμὴν ἐκείνων ἐς μυριάδας ΧVΙΙΙ,
ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. II.
δὲ τὰς ἀποστολικὰς καὶ αὖθις ἐπανίωμεν πρά- litatem præcellentem colens: vestimentis quæξεις.
ipsa gestavit, coloris nativi contenta fuit, id quod
etiamnum sanctum capitis ejus velamen ostendit. Et, ut paucis dicam, in rebus ejus omnibus multa
divinitus inerat gralia. Etas autem ejus sic se, ut antea dixi, habuit. Nunc ad apostolica acta revertamur.
Ὡς ὁ θεῖος Παῦλος ἐξ ἔω εἰς τὴν ἑσπέραν διέ
βη· κἀκεῖθεν αὖθις εἰς ἕω διαπερᾷ, τὸν
θεῖον εὐαγγελιζόμενος λόγον· καὶ ὡς ἐξ
Ἐφέσου διαπόντιος εἰς Συρίαν των, κατέ
λαβε τὰ Ἱεροσόλυμα.
CAPUT XXIV.
Ut divus Paulus ex Oriente in Occidentem transierit: inde rursus, in Orientem migrarit, divinum
et angelicum annuntians sermonem: et ut Epheso
mari in Syriam vadens, Hierosolyma pervenerit.
Paulus Athensis discedens, Corinthum venit. Ibi
in Aquilam tentoriorum textorem, et Priscillam
conjugem ejus, qui nuper admodum Roma venerant, incidit. Edicto enim Claudii, omnes ex Italia
Judæi ejecti erant. Cum iis Paulus versabatur, et
audita, ei resistunt. Quapropter is ira percilus:
Sanguis,inquit,eorum super eos: a quo ipse purus,ad
gentes proficiscar 3. Ibi quoque Synagogo princeps
Crispus, una cum conjuge et liberis, divinum suscipiunt baptismum. Annum porro integrum cum
dimidio Corinthi Paulus fuit, et Gallio Achaia
Proconsul a tribunali Judæos repellit idemque,
cum Sosthenes verberaretur, pro nihilo eam rem
habuit, Paulus vero inde profectus, in Syriam navigat. Ephesum autem cum venisset, manere quidem ibi tempore aliquo cogebatur: festum autem
diem proximum Hierosolymis peragere cupiens,
inde abiit, et mari Cæsaream Palæstina pervenit.
Inde Hierosolyma profetus, mox Antiochiam Syriæ rursum tendit. 173 Unde deinde egressus,
Galatiam et Phrygiam, ecclesias visitans, peragrat 3. Apollos vero quidam, patria Alexandrinus,
eloquentiæ vi pollene, argumentis demonstrationibusque certis atque firmis omnibus demonstrabat,
Christum eum esse qui ab ipsis exspectaretur. Hic
Ephoso profectus, Corinthum appulit, atque ibi
magna cum libertate fidel verbum deprædicavit.
Interea Paulus ex terra Syria Ephesum venit: et
qui ibi adhuc Spiritum sanctum esse nesciebant,
eum manuum illius impositione abunde suscipiunt,
peregrinisque sermonibus et linguis loquuntur.
Biennium totumin Asia Paulus peregit in cujusdam
schola, cui nomen Tyranno erat. Ibi omnes et Judæos et Græcos ad verbum audiendum pertraxit.
Fama porro inauditorum antea miraculorum ejus
Τῶν ᾿Αθηνῶν ὁ Παῦλος ἀπαλλαγείς, εἰς Κόρινθον
ἔρχεται. ᾿Ακόλα τε τῷ σκηνοποιῷ σὺν Πρισκίλλῃ
ἐντυγχάνει τῇ γυναικὶ ἄρτι Ῥώμης ἐλθοῦσι. Δόγμα
γὰρ Κλαύδιος ἐξήνεγκε, πάντας Ἰουδαίους τῆς Ἰταλίας ἐλαύνεσθαι· οἷς συνδιάγων, τὰς διφθέρας εἰρ
γάζετο. Τὸν δὲ λόγον Παύλου διδάσκοντες, ἀνθί- pelles concinnabat, Judæi autem Pauli doctrina
σταντο Ἰουδαῖοι. Θυμοῦ δὲ Παῦλος πλησθεὶι, Τὸ
αἷμα, εἶπεν, αὐτῶν ἐπ᾿ αὐτούς· καθαρὸς ἐγὼ
εἰς τὰ ἔθνη πορεύσομαι. Ἐκεῖ καὶ ὁ ἀρχισυνάγωγος Κρίσπος σύναμα γυναικὶ καὶ τέκνοις τὸ θεῖον δέχεται βάπτισμα. Ενιαυτῷ μὲν οὖν πρὸς τῷ ἡμίσει τῇ
Κορίνθῳ διέτριβε. Καὶ Γαλλίων μὲν ὁ τῆς ᾿Αχαΐας
ἀνθύπατος τοῦ βήματος τοὺς Ἰουδαίους ἀπήλαυνε.
Σωσθένους δὲ τυπτομένου, ἐν οὐδενὶ λόγῳ τὸ πραχθὲν Γαλλίων πεποίηται. Παῦλος δ᾽ ἐκεῖθεν ἀπάρας,
πρὸς τὴν Συρίαν ἔπλει· εἰς ῎Εφεσον δὲ ἐλθών, μένειν ἠναγκάζετο· τὴν δ᾽ ἑορτὴν τῆς Πεντηκοστῆς
ἐπὶ Ἱεροσόυλμα τελειν διὰ σπουδῆς ἔχων, ἐξῄει.
Πλῷ δὲ χρησάμενος, τῇ τῆς Παλαιστίνης Καισα-ο
ρεία προσβάλλει. Ἐκεῖθεν δὲ εἰς Ἱεροσόλυμα
γεγονώς, εἰς τὴν ἐν Συρίᾳ ᾿Αντιόχειαν ἥκει· ἐκεῖ
θεν ἐξελθών, τὴν Γαλατίαν καὶ Φρυγαίν διήρο
χετο, τὰς ἐκκλησίας ἐπισκεπτόμενος. Καὶ ᾿Απολλώς
δέ τις ᾿Αλεξάνδρειαν πατρίδα αὐχῶν, λόγου τε δυνάμει κρατῶν, ἀποδείξεσι στεῤῥαῖς πᾶσιν ἐδείκνυ
τὸν Χριστὸν εἶναι τὸν παρ᾽ αὐτοῖς προσδοκώμενον.
Ἐξ Εφέσου δὲ εἰς Κόρινθον γεγονώς, παῤῥησία
τὸν τῆς πίστεως λόγον ἐκήρυττεν. Ἐν τούτῳ δὲ
Παῦλος ἐκ Σύρων γῆς εἰς Ἔφεσον ήκει. Καὶ οἱ
μηδὲ ὅτι Πνεῦμα ἅγιον ἐστιν ᾔδεισαν, τῇ ἐπιθέσει
τῶν ἐκείνου χειρων ἀθρόον ἔσχον, ξενίζοντι λόγῳ
καὶ ὁμιλίᾳ χρώμενοι, καὶ διετίαν ὅλην εἰς Ασίαν
διατελέσαντος ἐν σχολῇ τινὸς Τυράννου τὴν κλῆσιν·
ὡς καὶ πάντας Ἰουδαίους τε καὶ Ἕλληνας εἴσω
τοῦ λόγου θέσθαι, δυνάμεσι τε ξέναις ἔκδηλον
γενέσθαι, ὡς καὶ σουδάριά τινα καὶ σιμικίνθια,
ἀθόνια δηλαδὴ λεπτὰ, τοῦ χρωτὸς ἐκείνου ἀπτόμενα increbrescebat, adeo ut sudaris quædam et semiμόνον, νόσους ξᾶσθαι, καὶ δαίμοσι φοβερά καθίστα
σθαι· καί τινας, ἱερέως δ' ἦσαν παῖδες Σκευᾶ τὴν
κλῆσιν ἑπτὰ, ὁρκίζειν ἐπὶ τῇ κλήσει Παύλου τοὺς
δαίμονας καὶ ἐλαύνειν· ἐλαυνομένους δὲ λέγειν, τὸν
μὲν Παῦλον εἰδέναι, ἐκείνους δὲ ἥκιστά γε γινώσκειν· καὶ ἐφαλλομένους τραυματίας ἐποίουν μᾶλ
λον ἐκείνους· ὡς καὶ δέος ἀκουσθὲν ἅπασιν ἐνιέναι·
θᾶττον δὲ καὶ τοὺς ἐν περιεργίᾳ ζῶντας πυρὶ διδόναι τὰς βίβλους, καὶ τὴν τιμὴν ἐκείνων ἐς μυριάδας
30 Aol. ΧVΙΙΙ, 6. 31 Act. 2111.
cinctia (tenues videlicet fascia) quæ corpus ejus
attigissent, cum morbos curarent, tum dæmonibus
formidolosæ essent. Erant præterea Scevæ cujusdam sacerdotis filii septem, qui nomine Pauli dæmones adjurare et expellere audebant: qui ita
fugali, Paulum se quidem scire, illos autem minime
nosse, dicunt: atque cum impetu in illos insi
lientes, eos convulnerant. Quapropter res ea audita, omnibus limorem incutit. Μox etiam qui ex
Chapter XXIVCaput XXIV
col. 819–820page 136 of 392
PG 145:819ἀργυρίου πέντε συνεψηφίσθαι· τούτων γινομένων, παρηγγύα μὴ θορυβεῖσθαι· ἐν αὐτῷ γὰρ ἔτι τὴν πρὸς βουλῆς ἦν Παύλῳ διὰ τῶν Μακεδόνων εἰς Αχαιίαν ἐλθεῖν, κἀντεῦθεν ἀναστρέψαι εἰς Ἱεροσόλυμα, μετὰ δὲ τοῦτο καὶ Ῥώμην ἰδεῖν. Τέως δὲ ἐν Ἀσίᾳ διατρίβων. Τιμόθεον καὶ βραστον εἰς ἑσπέραν διέπεμψεν. Ἐνταῦθα Δημήτριος ὁ ἀργο ροκύπος, ότιπερ αὐτῷ οἱ χρυσοὶ θεοὶ παρεώρανται, Παύλου καταφρονεῖν πείσαντος, τάραχον οὐκ ὀλίγον Εφεσίοις ἐνίει, ἀπολωλέναι λέγων θεούς, ἐν κα δύνῳ δὲ καὶ τὸ ἱερὸν τῆς παρ' αὐτοῖς τιμωμένης Αρτέμιδος εἶναι· οἵ δὴ καὶ θυμῷ νικώμενοι. Με γάλη ἡ "Αρτεμις ᾿Εφεσίων, ἐβόων· καὶ ὁρμῇ συώδει χρώμενοι, τινὰς τῶν τοῦ Παύλου συνέσχον καὶ εἰ μὴ ὁ γραμματεὺς στις ᾿Αλέξανδρος, τὴν χεῖρά τε εἰς ὕψος διαγαγὼν ἐπίοις λόγοις καθίκετο, τάχ᾽ ἂν καὶ Παῦλον διεχειρίσαντο. Ἐξ Εφέσου δὲ τοῖς μέρεσι Μακεδονίας προσβαλὼν ὁ Παῦλος, στην ρίζων τὰς ἐκκλησίας, πρόσεισι τῇ Ἑλλάδι. Επι βουλῆς δὲ πρὸς Ἰουδαίων ῥαφείσης αὐτῷ, ἀνέστρεφε διὰ Μακεδόνων αὖθις. Οἱ περὶ Σώπατρον δὲ, καὶ Αρίσταρχον καὶ Τιμόθεον αὐτῷ εἶποντο· οἵ με μὴν ᾿Ασιανοί, Τυχικός τε καὶ Τρόφιμος, προελα θέντες ἐν Τρῳάδι αὐτοὺς περιέμενον. Παῦλος δε σύναμα Λουκά, ἡμέραι δὲ τῶν Ἀζύμων ἦσαν, ἐκ Φιλίππων εἰς Τρῳάδα καὶ αὐτὸς ἦκεν. Ἐκεῖσε δὲ τῶν Σαββάτων μια διάλογον πλεῖστον Παύλου πο ποιημένου, μέχρι μεσονυκτίου ὁ λόγος προήε.. Νεανίας δέ τις Εὔτυχος τῷ μέλιτι τῶν λόγων χιο λούμενος, ἐπί τινος θυρίδος ὑπερκαθήμενος, ὕπνο βαθεῖ κατάσχετος γεγονώς, ἀπὸ τοῦ τριστέγου πε σών, νεκρὸς ἔκειτο. Παῦλος δὲ τούτῳ ἐπιπεσὼ», ψυχὴν ἐφιζάνειν. Καὶ ὁ παῖς ὑγιὴς ἦε, πολλὴν τοῖς συνειλεγμένοις παρασχών εὐθυμίαν· εἰς ἕω δε τὴν ὁμιλίαν ἐκτείνας, ἐξῄει· καὶ διὰ Μιτυλήνης καὶ Σάμου ἐν τῷ Τρογγυλίῳ γενόμενος, εἰς Μίλη τον ἦλθε, τὴν πρὸς Ἱεροσόλυμα ἤδη στελλόμενες ἐκ Μιλήτου δὲ τοὺς ἱερεῖς Ἐφεσίων μεταστελί μενος, καὶ τοὺς τῶν ἐκκλησιῶν ἐπισκόπους, την ἑαυτοῦ βίον καὶ τρόπον ὑπετίθει, ὡς οὐ διεστείλα μηδέν τι τῶν ὀνησόντων εἰπεῖν, τήν τε εἰς Χριστὸ μετάνοιαν καὶ πίστιν ἰδίᾳ τε καὶ δημοσίᾳ διαμερ τυρόμενος· προσέχειν κε ἑαυτοῖς καὶ τῷ ποιμνί ἐν ᾧ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον αὐτοὺς ἐπισκόπους και θίστα· γρηγορεῖν τε καὶ μνημονεύειν τῶν ἐπί τριετίαν ὅλην νουθεσιῶν αὐτοῦ, καὶ τοὺς ὅσον οὔπω ἐγερθησομένους λύκους τῇ Ἐκκλησίᾳ βαρεῖς· καὶ πολλὰ τῶν ὀνησιφόρων ἕτερα διελθών, μετὰ θρήνων πολλῶν, αὐτῶν ἀπηλλάγη μόλις· τῷ πολλῷ πόθῳ φιλῶν καὶ φιλούμενος, εἰς τὸ πλοῖον προεπέμφθη. Αναχθεὶς οὖν εἰς Κῶ, εἶτα εἰς Ρόδον ἔρχεται κἀκεῖθεν διὰ Παττάρων εἰς Φοινίκην ἐξ οὐρίας ἐσί ρετο· εὐώνυμόν τε τὴν Κύπρον λιπών, εὐθὺ Συρίας ἔπλει. Τύρῳ τοίνυν προσσχών, πλῷ αὖθις χρησί μενος, εἰς Πτολεμαΐδα, εἶτα εἰς Καισάρειαν της Παλαιστίνης ἦλθεν· εἰς τὸν εἶκόν τε τοῦ εὐαγγελι
curiosis artibus vivebant, libros suos vendentes, ἀργυρίου πέντε συνεψηφίσθαι· τούτων γινομένων,
pretium eorum ad quinque myriades denariorum
rodigunt His porro ita aclis, in animo habebat
Paulus per Macedoniam petere Achaiam, et inde
reverti Hierosolyma, deinde Romam etiam videre,
Cum autem adhuc in Asia esset, Timotheum et
Erastum in occidentem misit. Ibi tum Demetrius,
faber argentarius, quod aurei, quos faciebat, dii,
Paulo illos despicere persuadente, negligerentur,
tumultum non parvum Ephesi excitat: Actum esse
de diis, periclitarique etiam templum, quæ apud
ipsos celebatur, Diane, quiritans. Vulgus itaque
furore et indignatione percitum, Magna, exclamat,
Ephesiorum Diana; et impectu belluino quosdam ex
Pauli sectatoribus comprehendit.Ac nisi Alexander
scriba consistens, sublata in altum manu, suavibus
multitudinem demulsisset verbis, fortasse Paulum
ipsum etiam interemissent. Qui Epheso discedens,
in Macedoniam proficiscitur, ecclesias confirmans.
Atque inde in Græciam venit. 174 Cæterum cum
ibi a Judais ci struerentur insidia, rursum per Macedoniam revertitur. Sequebantur eum Sopater,
Aristarchus, et Timotheus. Tychicus autem et
Trophimus, Asiani, qui præcesserant, Troade eos
exspectabant. Paulus porro una cum Luca (erant
tum Azymorum dies) Philippis Troadem et ipse
venit. Ibi die Sabbatorum una, cum Paulus concionem longam haberet, et oratio in mediam
noctem produceretur. adolescens quidam Eutychus,”, qui in fenestras quodam sedebat, verborum
suavitate delibutus, et in somnum profundiorem
delapsus, ex tertia contignatione decidit, et mo- παρηγγύα μὴ θορυβεῖσθαι· ἐν αὐτῷ γὰρ ἔτι τὴν
ritur. Ei vero Paulus incumbens, bono animo esse
minimeque eos tumultuari jubet, esse adhuc in
homine animam dictitans. Ita juvenis incolumis et
salvus, multum eis qui congregati fuerant, præbuit
lætitiæ et jucunditatis. Et colloquio ad auroram
usque producto, inde abit, atque Mitylenem, mox
Samum venit; et Trongylii cum mansisset, inde
Miletum adit, Hierosolymitanum iter urgens. Mileto porro sacerdotes Ephesiorum ecclesiarumque
episcopos accersit, moremque et vitam eis suam
commemorat, ut videlicet nihil eis earum rerum
que profuture fuerant, indicare intermiserit, ponitentiamque et fidem in Christum privatim et publice testificatus docuerit. Proinde eos hortatur,
ut et se et greges, in quibus eos Spiritus sanctus
episcopos constituisset, attente curarent, ut vigilarent, seduloque cohortationum præceptorumque
suorum, quæ eos triennio toto docuisset, meminissent, et ut lupos ecclesiis graves jamjan adven.
turos caverent. Multisque præterea commodis atque
utilibus rebus expositis, cum multo planetu, vix
tandem ab eis avellitur, et cum ingenti desiderio,
ipse simul et præbens excipiens oscula, in navem
deducitur. Itaque in insulam Co defertur. Deinde
πρὸς βουλῆς ἦν Παύλῳ διὰ τῶν Μακεδόνων εἰς
Αχαιίαν ἐλθεῖν, κἀντεῦθεν ἀναστρέψαι εἰς Ἱεροσό
λυμα, μετὰ δὲ τοῦτο καὶ Ῥώμην ἰδεῖν. Τέως δὲ
ἐν Ἀσίᾳ διατρίβων. Τιμόθεον καὶ βραστον εἰς
ἑσπέραν διέπεμψεν. Ἐνταῦθα Δημήτριος ὁ ἀργοροκύπος, ότιπερ αὐτῷ οἱ χρυσοὶ θεοὶ παρεώρανται,
Παύλου καταφρονεῖν πείσαντος, τάραχον οὐκ ὀλίγον
Εφεσίοις ἐνίει, ἀπολωλέναι λέγων θεούς, ἐν κα
δύνῳ δὲ καὶ τὸ ἱερὸν τῆς παρ' αὐτοῖς τιμωμένης
Αρτέμιδος εἶναι· οἵ δὴ καὶ θυμῷ νικώμενοι. Μεγάλη ἡ "Αρτεμις ᾿Εφεσίων, ἐβόων· καὶ ὁρμῇ
συώδει χρώμενοι, τινὰς τῶν τοῦ Παύλου συνέσχον
καὶ εἰ μὴ ὁ γραμματεὺς στις ᾿Αλέξανδρος, τὴν
χεῖρά τε εἰς ὕψος διαγαγὼν ἐπίοις λόγοις καθίκετο,
τάχ᾽ ἂν καὶ Παῦλον διεχειρίσαντο. Ἐξ Εφέσου δὲ
τοῖς μέρεσι Μακεδονίας προσβαλὼν ὁ Παῦλος, στην
ρίζων τὰς ἐκκλησίας, πρόσεισι τῇ Ἑλλάδι. Επι
βουλῆς δὲ πρὸς Ἰουδαίων ῥαφείσης αὐτῷ, ἀνέστρεφε
διὰ Μακεδόνων αὖθις. Οἱ περὶ Σώπατρον δὲ, καὶ
Αρίσταρχον καὶ Τιμόθεον αὐτῷ εἶποντο· οἵ με
μὴν ᾿Ασιανοί, Τυχικός τε καὶ Τρόφιμος, προελα
θέντες ἐν Τρῳάδι αὐτοὺς περιέμενον. Παῦλος δε
σύναμα Λουκά, ἡμέραι δὲ τῶν Ἀζύμων ἦσαν, ἐκ
Φιλίππων εἰς Τρῳάδα καὶ αὐτὸς ἦκεν. Ἐκεῖσε δὲ
τῶν Σαββάτων μια διάλογον πλεῖστον Παύλου πο
ποιημένου, μέχρι μεσονυκτίου ὁ λόγος προήε..
Νεανίας δέ τις Εὔτυχος τῷ μέλιτι τῶν λόγων χιο
λούμενος, ἐπί τινος θυρίδος ὑπερκαθήμενος, ὕπνο
βαθεῖ κατάσχετος γεγονώς, ἀπὸ τοῦ τριστέγου πε
σών, νεκρὸς ἔκειτο. Παῦλος δὲ τούτῳ ἐπιπεσὼ»,
32 Act. xx,
Quinquaginta millia argenti.
ψυχὴν ἐφιζάνειν. Καὶ ὁ παῖς ὑγιὴς ἦε, πολλὴν τοῖς
συνειλεγμένοις παρασχών εὐθυμίαν· εἰς ἕω δε
τὴν ὁμιλίαν ἐκτείνας, ἐξῄει· καὶ διὰ Μιτυλήνης
καὶ Σάμου ἐν τῷ Τρογγυλίῳ γενόμενος, εἰς Μίλη
τον ἦλθε, τὴν πρὸς Ἱεροσόλυμα ἤδη στελλόμενες
ἐκ Μιλήτου δὲ τοὺς ἱερεῖς Ἐφεσίων μεταστελί
μενος, καὶ τοὺς τῶν ἐκκλησιῶν ἐπισκόπους, την
ἑαυτοῦ βίον καὶ τρόπον ὑπετίθει, ὡς οὐ διεστείλα
μηδέν τι τῶν ὀνησόντων εἰπεῖν, τήν τε εἰς Χριστὸ
μετάνοιαν καὶ πίστιν ἰδίᾳ τε καὶ δημοσίᾳ διαμερ
τυρόμενος· προσέχειν κε ἑαυτοῖς καὶ τῷ ποιμνί
ἐν ᾧ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον αὐτοὺς ἐπισκόπους και
θίστα· γρηγορεῖν τε καὶ μνημονεύειν τῶν ἐπί
τριετίαν ὅλην νουθεσιῶν αὐτοῦ, καὶ τοὺς ὅσον οὔπω
ἐγερθησομένους λύκους τῇ Ἐκκλησίᾳ βαρεῖς· καὶ
πολλὰ τῶν ὀνησιφόρων ἕτερα διελθών, μετὰ θρήνων
πολλῶν, αὐτῶν ἀπηλλάγη μόλις· τῷ πολλῷ πόθῳ
φιλῶν καὶ φιλούμενος, εἰς τὸ πλοῖον προεπέμφθη.
Αναχθεὶς οὖν εἰς Κῶ, εἶτα εἰς Ρόδον ἔρχεται·
κἀκεῖθεν διὰ Παττάρων εἰς Φοινίκην ἐξ οὐρίας ἐσί
ρετο· εὐώνυμόν τε τὴν Κύπρον λιπών, εὐθὺ Συρίας
ἔπλει. Τύρῳ τοίνυν προσσχών, πλῷ αὖθις χρησί
μενος, εἰς Πτολεμαΐδα, εἶτα εἰς Καισάρειαν της
Παλαιστίνης ἦλθεν· εἰς τὸν εἶκόν τε τοῦ εὐαγγελι
col. 821–822page 137 of 392
PG 145:821στοῦ Φιλίππου, εἰς δὲ τῶν ἑπτὰ διακόνων ουτος, ξενίζεται. Τούτῳ δὲ τῷ Φιλίππῳ καὶ θυγάτρια ἦσαν δ', προφητικῶν ἠξιωμένα χρησμών. "Ενθα καὶ πλείους ἡμέρας διατρίβων ἦν. Ὅπου δὴ καὶ ὁ προφήτης "Αγαβος ἐκ τῆς Ἰουδαίας γενόμενος, τάς τε χεῖρας καὶ πόδας τοῦ Παύλου ἱμάντι δήσας τῆς ζώνης αὐτοῦ προειφοίβαζε, λέγων, «Τάδε λέγει το Πνεῦμα ἅγιον· Τὸν ἄνδρα τοῦτον οὕτω δήπουσιν ἐν Ιερουσαλὴμ Ἰουδαῖοι, καὶ παραδώσουσιν εἰς χεῖρας ἐθνῶν.» Καὶ δὴ πολλῶν ἐπεχόντων μηδαμῶς ἐκεῖσε δὴ γενέσθαι τὸν Παῦλον, ὁ δὲ τοσοῦτον ἀπεῖχε πεί Θεσθαι, ὡς οὐ μόνον δεθῆναι διετείνετο, ἀλλὰ καὶ ἐν ἑτοίμῳ ἔχειν ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος Ἰησοῦ Χριστοῦ θανεῖν. Τῶν δὲ σὺν αὐτῷ, Τὸ θέλημα τοῦ Κυρίου, ἐπειπόντων, γενέσθω, ἀφεθεὶς τὴν εἰς Ἱερουσαλήμ ἤγετο. ΚΕΦΑΛ. ΚΕ. Ως ὁ Παῦλος ἐν Ἐφέσῳ θηριομαχήσας ἐπὶ ἄρχοντος Ἱερωνύμου, θεία δυνάμει υπέρ τέρος ὤφθη. Οἱ δὲ τὰς Παύλου περιόδους ἀναταξάμενοι, ἄλλα τε πλεῖστα παθεῖν τε ἅμα καὶ ὁρᾶσαι τοῦτον ἱστό. ρησαν, καὶ δὴ καὶ τόδε, ἡνίκα δὴ τῇ Ἐφέσῳ παρῆν. Ιερωνύμου γὰρ ἄρχοντος, παῤῥησιάζεσθαι μὲν τὸν Παῦλον· καὶ λέγειν μὲν εὖ ἐκεῖνον ἔχειν εἰπεῖν· μὴ μέντοι τῶν τοιούτων λόγων εἶναι καιρόν. Ὁ δὲ τῆς πόλεως δῆμος, μεμηνώς βράσει, σιδήρῳ τοὺς Παύ λου πόδας διαλαβών, εἴργε μὲν τῇ φρουρᾷ ἕως οὗ λέουσι παρατεθείη βορά· Εὐβούλλαν δὲ καὶ 'Αρτέ μιλλαν γαμετὰς τῶν παρ' Εφεσίοις ἐπιφανῶν, μαθητιώσας αὐτῷ καὶ νυκτὸς περιφυομένας, τὴν τοῦ θείου λουτρού χάριν αἰτεῖσθαι· σθένει δὲ θειοτέρῳ, καὶ ἀγγέλοις δορυφοροῦσι, καὶ τὸν τῆς νυκτὸς ζόφον τῇ περιουσίᾳ τῆς ἐνούσης αἴγλης καταφωτίζουσι, τῆς σιδηρέας πέδης τὸν Παῦλον ἀπολυθέντα, τελέσαι μὲν ἐκείνας τῷ θείῳ βαπτίσματι παρὰ τὴν ἀκτὴν τῆς θαλάσσης γενόμενον· μηδενὸς δὲ τῶν τὴν φυ λακὴν ἐπιτετραμμένων ἐπῃσθημένου, αὖθις ἐπὶ τῶν δεσμῶν γενόμενον, ἐπὶ βορὰν τηρεῖσθαι τοῖς λέουσι. Λέων τοιγαροῦν μεγέθει μέγιστος καὶ τὴν ἀλκὴν ἀνυπόστατος κατ' αὐτοῦ ἀφεθείς, προστραμὼν ἐν σταδίῳ, παρὰ τοῖς ἐκείνου ποσὶν ἀνεκλίνετο. Πολλῶν δὲ καὶ ἄλλων ἐμῶν θηρίων ἀφιεμένων, οὐδενὶ” ψαύειν τοῦ ἱεροῦ ἐξῆν σώματος ανεστηλωμένου τῇ προσευχῇ. Τούτων δὲ οὕτω γινομένων, άθρόον ῥοίζῳ πολλῷ σφοδρά τις καὶ ὑπερφυής χάλαζα καταβρα γεῖσα, συνέθλα μὲν πολλῶν ἀνδρῶν κεφαλὰς, οὐχ ἥκιστα δὲ καὶ θηρίων· καὶ αὐτοῦ δὲ τοῦ Ἱερωνύμου μίαν φθάσασα, ἀποκνίζει τὸ οὖς· κἀντεῦθεν μετὰ τῶν σὺν αὐτῷ τῷ Παύλου Θεῷ προσιῶν, τὸ σωτή ριον ἐδέξατο βάπτισμα. Ὁ δὲ λέων φυγὰς εἰς ὅρη διέδρα· καὶ Παῦλος ἐκεῖθεν εἰς Μακεδονίαν καὶ Ελλάδα κατέπλει. Εἶτ' αὖθις διὰ Μακεδονίας ἐλθὼν, εἰς Τρωάδα καὶ εἰς Μίλητον ἦλθε· κἀκεῖθεν ἐστέλ θηριομαχία,
ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. II.
στοῦ Φιλίππου, εἰς δὲ τῶν ἑπτὰ διακόνων ουτος, Rhodum, atque inde per Palara in Phoeniciam
ξενίζεται. Τούτῳ δὲ τῷ Φιλίππῳ καὶ θυγάτρια
ἦσαν δ', προφητικῶν ἠξιωμένα χρησμών. "Ενθα
καὶ πλείους ἡμέρας διατρίβων ἦν. Ὅπου δὴ καὶ ὁ
προφήτης "Αγαβος ἐκ τῆς Ἰουδαίας γενόμενος, τάς
τε χεῖρας καὶ πόδας τοῦ Παύλου ἱμάντι δήσας τῆς
ζώνης αὐτοῦ προειφοίβαζε, λέγων, «Τάδε λέγει το
Πνεῦμα ἅγιον· Τὸν ἄνδρα τοῦτον οὕτω δήπουσιν ἐν
Ιερουσαλὴμ Ἰουδαῖοι, καὶ παραδώσουσιν εἰς χεῖρας
ἐθνῶν.» Καὶ δὴ πολλῶν ἐπεχόντων μηδαμῶς ἐκεῖσε
δὴ γενέσθαι τὸν Παῦλον, ὁ δὲ τοσοῦτον ἀπεῖχε πεί
Θεσθαι, ὡς οὐ μόνον δεθῆναι διετείνετο, ἀλλὰ καὶ
ἐν ἑτοίμῳ ἔχειν ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος Ἰησοῦ Χριστοῦ
θανεῖν. Τῶν δὲ σὺν αὐτῷ, Τὸ θέλημα τοῦ Κυρίου,
ἐπειπόντων, γενέσθω, ἀφεθεὶς τὴν εἰς Ἱερουσαλήμ
ἤγετο.
secundis ventis pervehitur. Relictaque ad sinistram
Cypro recta in Syriam navigat. Tyrum porro cum
applicuisset, rursum navi Ptolemaidem, ac inde
Cesaream Palæstina venit. Hic hospitio evangeliste Philippi, qui unus ex septem diaconis erat,
excipitur. Ei quatuor flis fuere quas Deus oraculari et prophetico dono dignatus erat. Apud
hune cum plures dies maneret Paulus, eo etiam
Agabus propheta ex Judma, venit, 195 corrigiisque
zona Pauli, manus pedesque vinciens suos, Numine afilatus: «Ηec, inquit, Spiritus, sanctus
prædicit: Ad hunc modum virum hunc Judaei in
Jerusalem ligabunt, et in manus gentium tradent.»
Quapropter cum Paulum multi a profectione Hie
rosolymitana dehortantes distinerent, tantum abfuit
ut ille persuaderetur, ut non modo vinciri vellet, verum etiam mortem obire pro nomine Jesu Christi
paratum se esse contenderet. Eis autem qui cum eo erant, ut voluntas Domini feret, inferentibus,
dimissus ille Hierosolymam venit.
Ως ὁ Παῦλος ἐν Ἐφέσῳ θηριομαχήσας ἐπὶ
ἄρχοντος Ἱερωνύμου, θεία δυνάμει υπέρτέρος ὤφθη.
Οἱ δὲ τὰς Παύλου περιόδους ἀναταξάμενοι, ἄλλα
τε πλεῖστα παθεῖν τε ἅμα καὶ ὁρᾶσαι τοῦτον ἱστό.
ρησαν, καὶ δὴ καὶ τόδε, ἡνίκα δὴ τῇ Ἐφέσῳ παρῆν.
Ιερωνύμου γὰρ ἄρχοντος, παῤῥησιάζεσθαι μὲν τὸν
Παῦλον· καὶ λέγειν μὲν εὖ ἐκεῖνον ἔχειν εἰπεῖν· μὴ
μέντοι τῶν τοιούτων λόγων εἶναι καιρόν. Ὁ δὲ τῆς
πόλεως δῆμος, μεμηνώς βράσει, σιδήρῳ τοὺς Παύλου πόδας διαλαβών, εἴργε μὲν τῇ φρουρᾷ ἕως οὗ
λέουσι παρατεθείη βορά· Εὐβούλλαν δὲ καὶ 'Αρτέμιλλαν γαμετὰς τῶν παρ' Εφεσίοις ἐπιφανῶν, μα
θητιώσας αὐτῷ καὶ νυκτὸς περιφυομένας, τὴν τοῦ
θείου λουτρού χάριν αἰτεῖσθαι· σθένει δὲ θειοτέρῳ,
καὶ ἀγγέλοις δορυφοροῦσι, καὶ τὸν τῆς νυκτὸς ζόφον
τῇ περιουσίᾳ τῆς ἐνούσης αἴγλης καταφωτίζουσι,
τῆς σιδηρέας πέδης τὸν Παῦλον ἀπολυθέντα, τελέσαι
μὲν ἐκείνας τῷ θείῳ βαπτίσματι παρὰ τὴν ἀκτὴν
τῆς θαλάσσης γενόμενον· μηδενὸς δὲ τῶν τὴν φυλακὴν ἐπιτετραμμένων ἐπῃσθημένου, αὖθις ἐπὶ τῶν
δεσμῶν γενόμενον, ἐπὶ βορὰν τηρεῖσθαι τοῖς λέουσι.
Λέων τοιγαροῦν μεγέθει μέγιστος καὶ τὴν ἀλκὴν
ἀνυπόστατος κατ' αὐτοῦ ἀφεθείς, προστραμὼν ἐν
σταδίῳ, παρὰ τοῖς ἐκείνου ποσὶν ἀνεκλίνετο. Πολλῶν
δὲ καὶ ἄλλων ἐμῶν θηρίων ἀφιεμένων, οὐδενὶ”
ψαύειν τοῦ ἱεροῦ ἐξῆν σώματος ανεστηλωμένου τῇ
προσευχῇ. Τούτων δὲ οὕτω γινομένων, άθρόον ῥοίζῳ
πολλῷ σφοδρά τις καὶ ὑπερφυής χάλαζα καταβραγεῖσα, συνέθλα μὲν πολλῶν ἀνδρῶν κεφαλὰς, οὐχ
ἥκιστα δὲ καὶ θηρίων· καὶ αὐτοῦ δὲ τοῦ Ἱερωνύμου
μίαν φθάσασα, ἀποκνίζει τὸ οὖς· κἀντεῦθεν μετὰ
τῶν σὺν αὐτῷ τῷ Παύλου Θεῷ προσιῶν, τὸ σωτήριον ἐδέξατο βάπτισμα. Ὁ δὲ λέων φυγὰς εἰς ὅρη
διέδρα· καὶ Παῦλος ἐκεῖθεν εἰς Μακεδονίαν καὶ
Ελλάδα κατέπλει. Εἶτ' αὖθις διὰ Μακεδονίας ἐλθὼν,
εἰς Τρωάδα καὶ εἰς Μίλητον ἦλθε· κἀκεῖθεν ἐστέλCAPUT XXV.
Ut idem Paulus Ephesi sub praeside Hieronymo ad
belluas damnatus, cum eisdem depugnaverit, et
divino auxilio victor evaserit.
Verum enimvero qui profectiones Pauli descripserunt, cum quamplurima alia eum simul et
fecisse, et passum esse, tum hoc quoque cum
Ephesi essst, de eo memorie mandarunt. Cum
enim ibi principem locum Hieronymus obtineret,
multa cum libertate Paulus est concionatus. Quare
Hieronymus illum bene quidem et diserte dicere,
sed orationem ejus non esse eorum temporum,
testatus est. Plebs quidem certe, per insolentiam
et furorem, Paulo compedibus injectis, carceri
eum includit, donec leonibus vorandus objiceretur. Ibi tum Eubula et Artemilla, clarorum Ephesi
virorum conjuges, fidem edoctae a Paulo (noctu
enim ad eum veniebant) divini lavacri gratiam ab
eo petunt, Itaque virtute divina atque angelici satellitii ministerio, caliginem noctis, exuberantia
splendoris illustrante, Paulus ferreis compedibus
libaratus, illas divino baptismo ad littus maris
nitiat: et cum id nemo omnium, quibus custodim
cura mandata fuerat, sensisset, ad vincula rursum
sua, in quibus leonibus esca asservabatur, redit.
Sed enim ingenti magnitudine et robore intole
rando, leo, contra ipsum immissus in arenam
quidem ille procurrit: sed mox ad pedes Pauli
consedit. Et cum itidem aliæ immanes fere immitterentur, ne tangere quidem ulla sacrum cor
pus ad orationem erectum atque compositum, sustinuit. His ista actis, derepente fragore multo
vehemens quædam et mirum in modum magna
grando decidens, 176 multorum simul et virorum et ferorum animalium comminuit capita, ipsiusque eliam Hieronymi aurem amputat; qui
deinde cum suis per Paulum Deo conciliatus, saIuliferum suscipit lavacrum. Leo autem ille proθηριομαχία, hoc est pugna cum feris, Pauli, de qua 1 Cor. xv.
Chapter XXVICaput XXVI
col. 823–824page 138 of 392
Caput XXV
PG 145:823πράξεσι καὶ τὴν θηριομαχίαν ταύτην ιστόρησε, θαυμαστὸν οὐδέν. Οὐδὲ γὰρ ἀμφισβητεῖν δεῖ, ὅτι μόνος τῶν εὐαγγελιστῶν Ἰωάννης τὴν τοῦ Λαζάρου ἔγερσιν διηγήσατο· καὶ γὰρ ἴσμεν, ὡς οὐ πάντες ἅπαντα γράφουσιν, ἢ πιστεύουσιν, καὶ γινώσκουσιν ἀλλ᾽ ἑκάστῳ ὡς ἐμέρισεν ὁ Κύριος, ὡς ἑκάστῳ διαι ρεῖ τὸ Πνεῦμα, οὕτω καὶ νοεῖ, καὶ πιστεύει, καὶ γράφει πνευματικῶς τὰ τοῦ Πνεύματος. λετο εἰς Ἱεροσόλυμα. Εἰ δὲ Λουκᾶς μὴ ταῖς λοιπαῖς ΚΕΦΑΛ. ΚϚ'. Περὶ τῆς ἐν Ἱεροσολύμοις ἐπὶ Κλαυδίου για νομένης στάσεως· καὶ περὶ τῆς ἐπὶ Νέρωνος καὶ Φήλικος τῶν ἱερέων θρασύτητος ἔτι δὲ καὶ περὶ τῶν λεγομένων σικαρίων λῃστῶν· καὶ τοῦ Αἰγυπτίου ψευδοπροφήτου. Οὕτω δὲ τοῦ Παύλου τὴν ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ καὶ κύκλῳ ἄχρι τοῦ Ἰλλυρικοῦ διανύοντος, Ἰουδαίους Ῥώμης ἀπελαύνει Κλαύδιος. Τούτου δὲ ἔτι τὰ σκήπτρα τῆς βασιλείας ιθύνοντος, κατὰ τὴν τοῦ Πάσχα ἑορτὴν, τοῖς Ἱεροσολύμοις τοσαύτη ταραχή καὶ στάσις ἐπισυνέβη τῷ πλήθει, ὡς μόνων τῶν βίᾳ περὶ τὰς ἐξόδους συνωθουμένων τοῦ ἱεροῦ, τρεῖς μυριάδας Ιουδαίων συμπατηθέντας ὑπ᾽ ἀλλήλων ἀποθανεῖν, εἰς πένθος τε στραφῆναι συμπαντὶ τῷ ἔθνει τὴν ἑορτὴν, σχεδόν κατ' οἰκίαν σχοῦσαν τὸν θρήνον. (Πολλὰ δὲ καὶ ἅμα οἱ Ἰουδαῖοι κατὰ την κάδε ἔπαθον.) Ο δὴ καὶ Ἰώσηπος ἱστορῶν, οὕτω κατὰ λέξιν φησί· «Κλαύδιος δὲ 'Αγρίππαν ᾿Αγρίπ που παῖδα, Ἰουδαίων καθίστησι βασιλέα, Φήλικά το τῆς χώρας ἁπάσης Σαμαρείας τε καὶ Γαλιλαίας, καὶ προσέτι τῆς ἐπικαλουμένης Περαίας ἐπίτροπον ἐκπέμψας. Διοικήσας δὲ αὐτὸς τὴν ἡγεμονίαν ἔπισ τέτρασι καὶ δέκα πρὸς μησὶν ὀκτὼ τὸν υἱὸν Νέα ρωνα τῆς ἀρχῆς διάδοχον καταλιπών τελευτᾷ.» Κατά δὲ Νέρωνα Φήλικος τῆς Ἰουδαίας ἐπιτροπεύοντος, αὐτοῖς ῥήμασιν αὖθις ὁ Ιώσηπος τὴν εἰς ἀλλήλους τῶν ἱερέων στάσιν ὡδέ πως ἐν εἰκοστῷ 'ἀρχαιολογίας γράφει· «Εξάπτεται δὲ καὶ τοῖς ἀρχιερεῖς στάσις πρὸς τοὺς ἱερεῖς, καὶ τοὺς πρώτους τοῦ πλήθους τῶν Ἱεροσολύμων. Εκαστος τι αὐτῶν, στῆφος ἀνθρώπων τῶν θρασυτάτων καὶ νεωτεριστών ἑαυτῷ ποιήσας, ἡγεμὼν ἦν. Καὶ συβράσσοντες ἐκακολόγουν τε ἀλλήλους καὶ λίθοις ἔβαλλον· ὁ δ᾽ ἐπιπλήξων ἦν οὐδὲ εἷς. 'Αλλ' ὡς ἐν ἀπροστατεύτη πόλει ταῦτ᾽ ἐπράσσετο μετ' ἐξουσίας. Τοσαύτη δὲ τοὺς ἀρχιερεῖς κατέλαβεν ἀναίδεια καὶ τόλμα, ὥστ᾽ ἐκπέμπειν δούλους ἐτόλμων ἐπὶ τὰς ἄλωνας, τοὺς ληψομένους τὰς τοῖς ἱερεῦσιν ὀφειλομένας δεκάτας. Καὶ συνέβαινε τοὺς ἀπορουμένους τῶν ἱερέων ὑπὸ
πράξεσι καὶ τὴν θηριομαχίαν ταύτην ιστόρησε,
θαυμαστὸν οὐδέν. Οὐδὲ γὰρ ἀμφισβητεῖν δεῖ, ὅτι
μόνος τῶν εὐαγγελιστῶν Ἰωάννης τὴν τοῦ Λαζάρου
ἔγερσιν διηγήσατο· καὶ γὰρ ἴσμεν, ὡς οὐ πάντες
ἅπαντα γράφουσιν, ἢ πιστεύουσιν, καὶ γινώσκουσιν·
ἀλλ᾽ ἑκάστῳ ὡς ἐμέρισεν ὁ Κύριος, ὡς ἑκάστῳ διαι
ρεῖ τὸ Πνεῦμα, οὕτω καὶ νοεῖ, καὶ πιστεύει, καὶ
γράφει πνευματικῶς τὰ τοῦ Πνεύματος.
fugus, in montes proximos evadit; Paulus inde λετο εἰς Ἱεροσόλυμα. Εἰ δὲ Λουκᾶς μὴ ταῖς λοιπαῖς
in Macedoniam et Græciam transmittit: mox rursum per Macedoniam vadens, Troadem et Miletum
contendit atque inde tandem Hierosolyma prof.
ciscitur, Mirandum vero non est, Lucam hanc
Pauli cum belluis pugnam reliquis ejus actis non
inseruisse. Nam etiam si ex evangelistis solus
Joannes Lazari resuscitationem commemoret, minus tamen de fide veritateque ejus ambigendum.
Scimus enim, non omnes omnia scribere, credere,
et ut cuilibet dividit et dispensat Spiritus, ita etiam intelligit, credit, et scribit spiritualiter ca
quæ sunt Spiritus.
"
CAPUT XXVI.
De seditione Hierosolymis sub Claudio orla, et de
impudenti audacia sacerdotum sub Nerone et Felice: et de prædonibus sicariis, nec non pseudopropheta Ægyptio.
Cum ad eum modum Paulus ab hierosolymis
omnem circumcirca regionem ad Illyricum usque
perograret, Claudius Judæos Roma exigit. Qui
cum adhuc sceptra Romani imperii gereret, ipsis
Paschæ feriis Hierosolymis tanta seditio et tumultus in plebe exsitit, ut eorum tantum Judæorum,
qui vi ex templo exire volentes, circa fores ejus
se invicem premebant et collidebant, myriades tres
proculcata inter se et enecta sint Quapropter
festum id populo omni in ingentem est conversum
luctum, et fere ad domos omnes dolor is et planctus pervenit. [Multa quoque præterea Judæi eo
tempore experti perpessique sunt mala.] Hisce porro
de rebus Josephus quoque scribens ad huno
modum refert:. Claudius autem Agrippam
Agrippæ filium, Judæorum regem creat, et Felicem regioni omni Samariæ et Galilææ, et ejus insuper quæ Perma seu trans Jordanem dicitur,
procuratorem constituit. Qui Claudius imperio
tredecim annis et mensibus octo administrato,
decedit, Neronem filium successorum relinquit. Neronis porro temporibus, Felice Judæa
presidente idem Josephus in vicesimo Antiquilalum libro, de civili inter se sacerdotum fatione atque seditione, hisce verbis commemorat:
177 Exoritur autem et Pontificum seditio contra
sacerdotes et primores plebis Hierosolymitanæ.
Atque quilibet temerariorum novandarumque rerum studiosorum hominum coacta manu, dux erat.
Itaque congressi'inter se, cum conviciis atque maledictis alii alios proscindebant, tum lapidibus
quoque se invicem petebant. Neque qui hæc probiberet, quisquam aderat: sed hac omnia quasi
in urbe, tutore magistratuque omni carente, per
Seditio inter Judæos et Samaritas exorta:
unde latrocinia provenerunt. Quadratus seditionis
principes in crucem egit. (Joseph. lib. xx, cap. 11
et 12; Tacit. lib. xn.)
Hoc sic itidem reperitur apud Euseb. lib. 11,
cap. 19. Initium tantum tumultus ejus allegatur.
Seditio autem ipsa sicuti a Josepho commemoratur,
non adducitur.
p
et nosse. Sed uti ulicuique largitus est Dominus,
Περὶ τῆς ἐν Ἱεροσολύμοις ἐπὶ Κλαυδίου για
νομένης στάσεως· καὶ περὶ τῆς ἐπὶ Νέρω
νος καὶ Φήλικος τῶν ἱερέων θρασύτητος
ἔτι δὲ καὶ περὶ τῶν λεγομένων σικαρίων
λῃστῶν· καὶ τοῦ Αἰγυπτίου ψευδοπροφήτου.
Οὕτω δὲ τοῦ Παύλου τὴν ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ καὶ
κύκλῳ ἄχρι τοῦ Ἰλλυρικοῦ διανύοντος, Ἰουδαίους
Ῥώμης ἀπελαύνει Κλαύδιος. Τούτου δὲ ἔτι τὰ
σκήπτρα τῆς βασιλείας ιθύνοντος, κατὰ τὴν τοῦ
Πάσχα ἑορτὴν, τοῖς Ἱεροσολύμοις τοσαύτη ταραχή
καὶ στάσις ἐπισυνέβη τῷ πλήθει, ὡς μόνων τῶν
βίᾳ περὶ τὰς ἐξόδους συνωθουμένων τοῦ ἱεροῦ, τρεῖς
μυριάδας Ιουδαίων συμπατηθέντας ὑπ᾽ ἀλλήλων
ἀποθανεῖν, εἰς πένθος τε στραφῆναι συμπαντὶ τῷ
ἔθνει τὴν ἑορτὴν, σχεδόν κατ' οἰκίαν σχοῦσαν τὸν
θρήνον. (Πολλὰ δὲ καὶ ἅμα οἱ Ἰουδαῖοι κατὰ την
κάδε ἔπαθον.) Ο δὴ καὶ Ἰώσηπος ἱστορῶν, οὕτω
κατὰ λέξιν φησί· «Κλαύδιος δὲ 'Αγρίππαν ᾿Αγρίπ
που παῖδα, Ἰουδαίων καθίστησι βασιλέα, Φήλικά το
τῆς χώρας ἁπάσης Σαμαρείας τε καὶ Γαλιλαίας,
καὶ προσέτι τῆς ἐπικαλουμένης Περαίας ἐπίτροπον
ἐκπέμψας. Διοικήσας δὲ αὐτὸς τὴν ἡγεμονίαν ἔπισ
τέτρασι καὶ δέκα πρὸς μησὶν ὀκτὼ τὸν υἱὸν Νέα
ρωνα τῆς ἀρχῆς διάδοχον καταλιπών τελευτᾷ.» Κατά
δὲ Νέρωνα Φήλικος τῆς Ἰουδαίας ἐπιτροπεύοντος,
αὐτοῖς ῥήμασιν αὖθις ὁ Ιώσηπος τὴν εἰς ἀλλήλους
τῶν ἱερέων στάσιν ὡδέ πως ἐν εἰκοστῷ 'Αρχαιολο
γίας γράφει· «Εξάπτεται δὲ καὶ τοῖς ἀρχιερεῖς:
στάσις πρὸς τοὺς ἱερεῖς, καὶ τοὺς πρώτους τοῦ
πλήθους τῶν Ἱεροσολύμων. Εκαστος τι αὐτῶν,
στῆφος ἀνθρώπων τῶν θρασυτάτων καὶ νεωτεριστών
ἑαυτῷ ποιήσας, ἡγεμὼν ἦν. Καὶ συβράσσοντες
ἐκακολόγουν τε ἀλλήλους καὶ λίθοις ἔβαλλον· ὁ δ᾽
ἐπιπλήξων ἦν οὐδὲ εἷς. 'Αλλ' ὡς ἐν ἀπροστατεύτη
πόλει ταῦτ᾽ ἐπράσσετο μετ' ἐξουσίας. Τοσαύτη δὲ
τοὺς ἀρχιερεῖς κατέλαβεν ἀναίδεια καὶ τόλμα, ὥστ᾽
ἐκπέμπειν δούλους ἐτόλμων ἐπὶ τὰς ἄλωνας, τοὺς
ληψομένους τὰς τοῖς ἱερεῦσιν ὀφειλομένας δεκάτας.
Καὶ συνέβαινε τοὺς ἀπορουμένους τῶν ἱερέων ὑπὸ
Felix Judææ præfectus, Drusillam Agrippe
sororum, Aziazi Amasorum regis conjugem, uxorem duxit. (Joseph. eod. cap. 14.) «Antonius
Felix Claudii libertus, in Judæa per omnem sævitiam ac libidinem jus regium servili ingenio exercuit: Drusilla Cleopatra et Antonii nepte in matrimonium accepta.» (Tacit. lib. XII.)
col. 825–826page 139 of 392
PG 145:825η ἐνδείας ἀπολλυμένους θεωρεῖν. Οὕτως ἐκράτει τοῦ δικαίου παντὸς ἡ τῶν στασιαζόντων βία.» Πάλιν δ᾽ ὁ αὐτὸς συγγραφεις κατὰ τοὺς αὐτοὺς χρόνους ἐν Ἱεροσολύμοις ἐπιφυῆναι λῃστῶν τι εἶδος ἱστορεῖ οἱ μεθ' ἡμέραν, ὥς φησι, καὶ ἐν μέσῃ τῇ πόλει ἐφόνευον τοὺς συναντώντας· μάλιστα γὰρ ἐν ταῖς ἑορταῖς ἐκείνους μιγνυμένους τῷ πλήθει· καὶ ταῖς ἐσθήσεσιν ὑποκρύπτοντας μικρά ξιφίδια, τούτοις νύττειν τοὺς διαφόρους. Ἔπειτα πεσόντων μέρος γίνεσθαι εῶν ἐπαγανακτούντων αὐτοὺς τοὺς πεφονευκότας· διὸ καὶ παντάπασιν ὑπ' ἀξιοπιστίας ἀνευμέτους γενέσθαι. Πρῶτον μὲν οὖν ὑπ' αὐτῶν Ιωνάθαν τὸν ἀρχιερέα κατασφαγῆναι· μετὰ δ' μετὰ δ' αὐτὸν καθημέραν ἀναιρεῖσθαι πολλούς· καὶ τῶν συμφορῶν τὸν φόβον εἶναι χαλεπώτερον· ἑκάστου καθάπερ ἐν πολέμῳ καθ᾿ ὥρας τὸν θάνατον προσδεχομένου. Ἐξῆς δὲ τούτοις ἐπιφέρει μεθ᾿ ἕτερα λέ γων * «Μείζονι δὲ τούτων πληγῇ, Ιουδαίους ἐκάκωσεν ὁ Αἰγύπτιος ψευδοπροφήτης· παραγενόμενος γὰρ εἰς τὴν χώραν ἄνθρωπος γόης καὶ προφήτου πίστιν ἐπιθεὶς ἑαυτῷ, περὶ τρισμυρίους μὲν ἀθροί ξει τῶν ἠπατημένων· περιαγαγὼν δὲ αὐτοὺς ἐκ τῆς ἐρημίας εἰς τὸ ἐλαιῶν καλούμενον ὄρος, ἐκεῖθεν οἷός τε ἦν εἰς Ἱεροσόλυμα παρελθεῖν βιάζεσθαι καὶ κρατήσας τῆς τε Ρωμαϊκῆς φρουρᾶς καὶ τοῦ δήμου τυραννεῖν, χρώμενος τοῖς συμπεσοῦσι δορυ φόροις, φθάνει δ' αὐτοῦ τὴν ὁρμὴν Φήλιξ ὑπαν τιάσας μετὰ τῶν Ῥωμαϊκῶν ὁπλιτῶν· καὶ πᾶς ὁ δῆμος συνεψήματα τῆς ἀμύνης. Ὥστε συμβολῆς γινομένης, τὸν μὲν Αἰγύπτιον φυγεῖν μετ' ὀλίγων, διαφθαρῆναι δὲ καὶ ζωγρηθῆναι πλείστους τοὺς σὺν αὐτῷ,» Ταῦτα Ιώσηπος ἐν τῇ δευνέρᾳ τῆς Ἰουδαϊ. κῆς ἁλώσεως διέξεισι τῶν ἱστοριῶν. Τούτου δὴ τοῦ Αἰγυπτίου καὶ αἱ Πράξεις μέμνηνται τῶν ἀποστόλων, ἔνθα τὸ Ἰουδαίων πλῆθος τοῦ Παύλου κατεστασίαζεν· λέγει γὰρ ὁ χιλίαρχος. Οὐκ ἄρα σὺ εἶ ὁ Αἰγύπτιος, ὁ πρὸ τούτων τῶν ἡμερῶν ἀναστατώσας καὶ ἐξαγαγὼν ἐν τῇ ἐρήμῳ τούς τετρακισχιλίους ἄνδρας τῶν σικαρίων; Ο ΚΕΦΑΛ. ΚΖ'. Περὶ τῶν τοῦ ἀποστόλου Πέτρου θαυμάτων, καὶ τῶν τεράτων τοῦ Μάγου Σίμωνος· καὶ ὡς ἀμφοτέρους τῆς Ρώμης ο Νέρων ἐξήλα Νέρωνος δὲ τὴν ἀρχὴν διοικοῦντος, Σίμων ὁ Μά γος ἐν Ῥώμη, σημεία διὰ γοητείας τελῶν ἦν. Κύνα γοῦν πρῶτον πρὸ τῆς οἰκίας μέγιστον δεσμοῖς τισι κατασχών, δι' ἐκείνου οὕς μὴ πρὸς γνώμης ἦν αὐτῷ προσιέναι ἀνεῖργε. Πέτρος δὲ ὁ μέγας ἐλθὼν θεάσασθαι Σίμωνα, καὶ τὸν κύνα ἀπηγριωμένον, καὶ φόβον ἐνιέντα ιδών, γνούς τε ὡς πολλοῖς θανεῖν αἴτιος γέγονε πρὸ τοῦ Πέτρον ἐλθεῖν, εἰσιέναι ἐπι Διαφόρους,
ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. II.
η
cessit impudentia et audacia, ut non vererentur
servos suos ex urbe in prædia et villas, decimas
eas qum sacerdotibus debebantur, direptum mittere. Quapropter evenit, ut ex sacerdotibus nonnulli ad eam penuriam redigerentur, ut inedia in
conspectu multorum morerentur: usque adeo factiosorum vis et injuria juri et æquitati omni prævaluerat.» Idem ipse historicus, rursum eisdem
temporibus exortum prædonum quoddam genus
refert, «qui (ut ipse inquit) interdiu atque in media urbe obvios interimebant. Potissimum enim
diebus festis se medim plebi immiscentes, et scias
sub vestibus tectas habentes, adversarios confodiebant. Deinde collapsis hominibus illi inter
reliquos de scelere querebantur, qui cedem patrarant: atque ita fiebat, ut eo pralextu bon
fidei habiti, deprehendi non possent. Primum
equidem illi Jonatham pontificem trucidavere, et
post eum quotidie complures: et calamitate ipse
calamitatis metus gravior erat, cum pro se quisque, sicuti in bello, in horas mortem exspectaret..>
Deinde illa quoque paucis interjectis infert:
«Majore insuper calamitate Judæos affecit propheta Egyptius. Adveniens enim in regionem e0rum præstigiator, et qui prophetæ sibi fidem arrogaret, ad triginta millium, quos seduxerat,
hominum multitudinem cogit. Eos ex solitudine in
montem qui Olivarum eat dictus, ducit. Εx eo
loco poterat Hierosolyma vi capere: superatoque
Romanorum præsidio, tyrannidem sibi in populo,
satellitio eo, quod secum impetum in urbem fac
ἐνδείας ἀπολλυμένους θεωρεῖν. Οὕτως ἐκράτει τοῦ vim impune febant. Tanta porro pontificibus inδικαίου παντὸς ἡ τῶν στασιαζόντων βία.» Πάλιν
δ᾽ ὁ αὐτὸς συγγραφεις κατὰ τοὺς αὐτοὺς χρόνους
ἐν Ἱεροσολύμοις ἐπιφυῆναι λῃστῶν τι εἶδος ἱστορεῖ
οἱ μεθ' ἡμέραν, ὥς φησι, καὶ ἐν μέσῃ τῇ πόλει
ἐφόνευον τοὺς συναντώντας· μάλιστα γὰρ ἐν ταῖς
ἑορταῖς ἐκείνους μιγνυμένους τῷ πλήθει· καὶ ταῖς
ἐσθήσεσιν ὑποκρύπτοντας μικρά ξιφίδια, τούτοις
νύττειν τοὺς διαφόρους. Ἔπειτα πεσόντων μέρος
γίνεσθαι εῶν ἐπαγανακτούντων αὐτοὺς τοὺς πεφονευκότας· διὸ καὶ παντάπασιν ὑπ' ἀξιοπιστίας
ἀνευμέτους γενέσθαι. Πρῶτον μὲν οὖν ὑπ' αὐτῶν
Ιωνάθαν τὸν ἀρχιερέα κατασφαγῆναι· μετὰ δ'
μετὰ δ'
αὐτὸν καθημέραν ἀναιρεῖσθαι πολλούς· καὶ τῶν
συμφορῶν τὸν φόβον εἶναι χαλεπώτερον· ἑκάστου
καθάπερ ἐν πολέμῳ καθ᾿ ὥρας τὸν θάνατον προσδεχομένου. Ἐξῆς δὲ τούτοις ἐπιφέρει μεθ᾿ ἕτερα λέγων * «Μείζονι δὲ τούτων πληγῇ, Ιουδαίους ἐκά
κωσεν ὁ Αἰγύπτιος ψευδοπροφήτης· παραγενόμενος
γὰρ εἰς τὴν χώραν ἄνθρωπος γόης καὶ προφήτου
πίστιν ἐπιθεὶς ἑαυτῷ, περὶ τρισμυρίους μὲν ἀθροί
ξει τῶν ἠπατημένων· περιαγαγὼν δὲ αὐτοὺς ἐκ τῆς
ἐρημίας εἰς τὸ ἐλαιῶν καλούμενον ὄρος, ἐκεῖθεν
οἷός τε ἦν εἰς Ἱεροσόλυμα παρελθεῖν βιάζεσθαι·
καὶ κρατήσας τῆς τε Ρωμαϊκῆς φρουρᾶς καὶ τοῦ
δήμου τυραννεῖν, χρώμενος τοῖς συμπεσοῦσι δορυφόροις, φθάνει δ' αὐτοῦ τὴν ὁρμὴν Φήλιξ ὑπαντιάσας μετὰ τῶν Ῥωμαϊκῶν ὁπλιτῶν· καὶ πᾶς ὁ
δῆμος συνεψήματα τῆς ἀμύνης. Ὥστε συμβολῆς
γινομένης, τὸν μὲν Αἰγύπτιον φυγεῖν μετ' ὀλίγων,
διαφθαρῆναι δὲ καὶ ζωγρηθῆναι πλείστους τοὺς σὺν
αὐτῷ,» Ταῦτα Ιώσηπος ἐν τῇ δευνέρᾳ τῆς Ἰουδαϊ.
κῆς ἁλώσεως διέξεισι τῶν ἱστοριῶν. Τούτου δὴ τοῦ
Αἰγυπτίου καὶ αἱ Πράξεις μέμνηνται τῶν ἀποστόλων, ἔνθα τὸ Ἰουδαίων πλῆθος τοῦ Παύλου κατεστασίαζεν· λέγει γὰρ ὁ χιλίαρχος. Οὐκ ἄρα σὺ εἶ ὁ
Αἰγύπτιος, ὁ πρὸ τούτων τῶν ἡμερῶν ἀναστα
τώσας καὶ ἐξαγαγὼν ἐν τῇ ἐρήμῳ τούς τετρακισχιλίους ἄνδρας τῶν σικαρίων;
Ο
turum esset, fretus vindicare. Sed enim conatum
ejus prævenit Felix, nam is Romanorum copias
una cum Hierosolymitanæ plebis auxiliis, contra
eum ducit: et pugna commissa, Egyptius cum
paucis fugere cogitur, 178 et quam plurimi in
exercitu ejus vel caduntur, vel capiuntur.» Hæc
Josephus in secundo de captivitate Judaica Historiarum libro refert. Hujus autem Egyptii et Acta apostolorum mentionem faciunt, ubi Judæorum
multitudo seditionem contra Paulum excitat. Dicit enim ad eum tribunus: Non tu Egyptius ille es,
qui paucis ante diebus tumultu per seditionem concitato in solitudinem ad quatuor millia hominum sicariorum
eduxit 38?»
Περὶ τῶν τοῦ ἀποστόλου Πέτρου θαυμάτων,
καὶ τῶν τεράτων τοῦ Μάγου Σίμωνος· καὶ
ὡς ἀμφοτέρους τῆς Ρώμης ο Νέρων ἐξήλα
GEV.
Νέρωνος δὲ τὴν ἀρχὴν διοικοῦντος, Σίμων ὁ Μά
γος ἐν Ῥώμη, σημεία διὰ γοητείας τελῶν ἦν. Κύνα
γοῦν πρῶτον πρὸ τῆς οἰκίας μέγιστον δεσμοῖς τισι
κατασχών, δι' ἐκείνου οὕς μὴ πρὸς γνώμης ἦν
αὐτῷ προσιέναι ἀνεῖργε. Πέτρος δὲ ὁ μέγας ἐλθὼν
θεάσασθαι Σίμωνα, καὶ τὸν κύνα ἀπηγριωμένον,
καὶ φόβον ἐνιέντα ιδών, γνούς τε ὡς πολλοῖς θανεῖν
αἴτιος γέγονε πρὸ τοῦ Πέτρον ἐλθεῖν, εἰσιέναι ἐπι38 Act. xx1, 38.
Διαφόρους, plurimos, varios.
CAPUT XXVII.
De Petri apostoli miraculis, et item Simonis Magi
præstigiis: et ut utrumque Nero Roma expulerit.
Nerone autem imperante, Simon Magus Roma
miracula per imposturas et praestigia edebat. Canem autem maximum pro foribus catenis vinctum
habebat, per quem ad se venire volentes, si ei
minus placuissent, arcebat. Advenit porro magnus
ille Petrus ad Simonem visendum: qui canem
eum efferatum et horrendum in se ferri videns,
cum auctorem eumdem, ante adventum suum,
Chapter XXVIIICaput XXVIII
col. 827–828page 140 of 392
Caput XXVII
PG 145:827κεχειρηκότας, λύει μὲν αὐτίκα τὸν κύνα, καὶ ἀν θρωπίνῃ φωνῇ, εἰσαγγέλλειν ἐκέλευεν, ὡς Πέτρος ὁ τοῦ Χριστοῦ δοῦλος ἧκε πρὸς σέ. Τοῦ δὲ κυνὸς καθ᾿ ὃν προσετάγη τρόπον τὴν ἀγγελίαν τελέσαντος, ἐννεοὶ μὲν ἦσαν οἱ συνῆσαν τῷ Σίμωνι· τὸν δ φάναι, μή ξένον οἴεσθαι τὸ πραχθέν· καμοὶ γὰρ ἰσχὺς τὰ ὅμοια δρᾷν· καὶ τῷ κυνὶ ἐκέλευεν ἐξιέναι καὶ εἰσκαλεῖν τὸν ἀπόστολον. Καὶ ὃς εἰσῄει μετα κληθείς· πρὸς λόγους τε ἦχον ἱκανῶς διαμιλλης θέντες ἀλλήλοις. Τοῖς γε μὴν τεραστίοις καὶ ταῖς τῶν θαυμάτων πτηναῖς ἐνεργείαις ἀπειπεῖν Σίμωνα πογλοὺς δὲ τῶν ἐκείνου Χριστῷ προσελθεῖν, καὶ τὸ βάπτισμα δέξασθαι. Πολλὰ δὲ καὶ Σίμων ἐποίει τοῖς παρεπομένοις δαίμοσιν ἐνεργούμενος· καὶ γὰρ ἀνδριάντας κινεῖσθαι ἐποίει· καὶ τὰ κατ' οίκον Β' σκεύη, ἔνθεν κἀκεῖθεν αὐτόματα μετετίθει αὐτός τε πυρί βαλλόμενος, οὐκ ἐκαίετο, καὶ εἰς αέρα ἀνίπτατο ἐκ λίθων ἄρνους φαντάζων ἐποίει· δράσ κοντός τε μορφὴν ὑπεδύετο, καὶ εἰς διάφορα ζώων 179 εἴδη ἠμείβετο. Δύο πρόσωπα περεκείμενος έωράτο εἰς χρυσὺν ἀθρόως μετεβάλλετο. θύρας μοχλοῖς καὶ κλεισὶ κατησφαλισμένας διήνοιγε ῥήματι· καὶ δεσμὰ ἐκ σιδήρων διέλυε κἀν τοῖς δείπνοις δὲ κα τοδαπῶν ἰδεῶν εἴδωλα παρίστη σκιάς τε προη γεῖσθαι τούτου πλείστας παρεσκεύαζεν, ἃς ψυχές εἶναι τῶν πάλαι τεθνηκότων ἐληρώδει. Οὐκ αὐτὸς δὲ μόνος πρὸς τὸ δοκοῦν μετεσχηματίζετο, ἀλλὰ καὶ οὓς ἤθελε, πρὸς εἴδη παντοίων ζώων μετέβαλλε. καὶ τινὰς δὲ πλάνων πειρωμένους ἐλέγχειν, προσωπείῳ τινὶ φιλίας ὑποποιησάμενος, βοῦν θύων, συνεστιᾷν ἐποίει· κάντεῦθεν ποικίλαις καὶ ουσια τοις νόσοις καὶ δαίμοσιν ἀγρίοις ὑπέβαλλε. Ταύτι δὴ καίτοι αὐτὰ τοῦ μὲν ἀληθῶς τοῦ θείου Πέτρου, Σίμωνος δὲ ψευδή φαννάζοντος, Νέρων καί ἄμφω εἰσεκάλει. Ικανῶς δὲ μὴ οἴός τε ὢν διαγνώναι τὸ κρεῖττον, καὶ τὸν ἀληθῆ τοῦ γόητος διακρῖναι, τέως ὡς καινῶν τεραστίων ἐπιδημιουργούς, καὶ ἔμφω τόν τε Πέτρον καὶ Σίμωνα τότε μὲν τῆς Ῥώμη; ὡσανεὶ πλάνους ἐξήλαυνεν· ὕστερον δὲ, οΤάπερ και αὐτὸς βέβηλος καὶ ἀνόσιος, τῷ βεβήλῳ καὶ γόητα μέλιστα Σίμωνι προσετέθη. ΚΕΦΑΛ. ΚΗ. Ὡς Παῦλος ἐν Ἱεροσολύμοις γενόμενος, οίκονα μία ἐχρήσατο, κατὰ τὸν πάλαι νόμον πολιτες σάμενος· καὶ ὡς ἀλύσει πεδηθεὶς βαρείς ὑπὸ τοῦ χιλιάρχου, διεζῄει τὰ κατ' αὐτὸν δημι γορών. Καὶ ὡς εἰς Καισάρειαν τῷ ἡγεμόνι Φήλικι διεπέμφθη, κἀκεῖσε φυλακῇ πυρεδόθη. Τούτοις δὴ τοῖς χρόνοις καὶ Παῦλος ἀπὸ Καιπ ρείας σύναμα τοῖς αὐτοῦ μαθηταῖς ἐπισκευασάμενος, ἀνέβησαν εἰς Ἱεροσόλυμα. Τῇ δ᾽ ἐπιούσῃ, πρὸς τὸν θεῖον ἱεράρχην Ἰάκωβον καὶ τοὺς πρεσβυτέρους ἐλα θὼν, ἡσπάζετο, ἐπιφέρων, καὶ ἂν Θεὸς δι᾿ αὐτοῦ τοῖς ἔθνεσι κατεπράξατο. Καὶ τὰ μὲν πρῶτα δόξαν ἀν γον Θεῷ· εἶτα παρήνουν, ὡς Πολλαὶ μυριάδες τῶν πιστευσάντων Ἰουδαίων εἰσὶ ζήλῳ τοῦ νόμου αυτο
mortis permultis fuisse, qui ingredi voluissent, κεχειρηκότας, λύει μὲν αὐτίκα τὸν κύνα, καὶ ἀν
Intellexisset, vinculis eum solvit, atque humana θρωπίνῃ φωνῇ, εἰσαγγέλλειν ἐκέλευεν, ὡς Πέτρος
voce annuntiare hero suo, Petrum Christi servum ὁ τοῦ Χριστοῦ δοῦλος ἧκε πρὸς σέ. Τοῦ δὲ κυνὸς
adesse, jubet. Canis porro quo jussus fuerat modo, καθ᾿ ὃν προσετάγη τρόπον τὴν ἀγγελίαν τελέσανnuntium perfert. Ad eam rem, qui tum cum Si- τος, ἐννεοὶ μὲν ἦσαν οἱ συνῆσαν τῷ Σίμωνι· τὸν δ
mone erant, consternati obstupuerunt. Quibus φάναι, μή ξένον οἴεσθαι τὸ πραχθέν· καμοὶ γὰρ
ille: nihil id novi esse, se quoque eadem facere ἰσχὺς τὰ ὅμοια δρᾷν· καὶ τῷ κυνὶ ἐκέλευεν ἐξιέναι
posse dixit. Itaque canem exire, et Apostolum ad καὶ εἰσκαλεῖν τὸν ἀπόστολον. Καὶ ὃς εἰσῄει μεταse vocare jubet. Petrus accitus ingreditur. Ibi in κληθείς· πρὸς λόγους τε ἦχον ἱκανῶς διαμιλλης
colloquio mutuo multa inter se verba faciunt. Mi- θέντες ἀλλήλοις. Τοῖς γε μὴν τεραστίοις καὶ ταῖς
raculis equidem et variis prodigiorum operibus τῶν θαυμάτων πτηναῖς ἐνεργείαις ἀπειπεῖν Σίμωνα
Simon longe superatur. Quapropter multi ex illis πογλοὺς δὲ τῶν ἐκείνου Χριστῷ προσελθεῖν, καὶ τὸ
ad Christum accedunt, atque baptismum subeunt. βάπτισμα δέξασθαι. Πολλὰ δὲ καὶ Σίμων ἐποίει
Enimvero et Simon ipse, dæmonum ei inservien- τοῖς παρεπομένοις δαίμοσιν ἐνεργούμενος· καὶ γὰρ
tium opera, multa admirando faciebat. Nam ut ἀνδριάντας κινεῖσθαι ἐποίει· καὶ τὰ κατ' οίκον
statum moverentur curabat, et in edibus vasa at- Β' σκεύη, ἔνθεν κἀκεῖθεν αὐτόματα μετετίθει αὐτός
que instrumenta domestica se sponte propria hinc τε πυρί βαλλόμενος, οὐκ ἐκαίετο, καὶ εἰς αέρα
ἀνίπτατο
inde transferebant, et ipse flammis circumdatus
ἐκ λίθων ἄρνους φαντάζων ἐποίει· δράσ
non urebatur, Ferebatur quoque volans in acre. κοντός τε μορφὴν ὑπεδύετο, καὶ εἰς διάφορα ζώων
179 Ex lapidibus, fuco hominibus objecto, panes εἴδη ἠμείβετο. Δύο πρόσωπα περεκείμενος έωράτο
faciebat. Draconis quoque formam induebat, et in εἰς χρυσὺν ἀθρόως μετεβάλλετο. θύρας μοχλοῖς καὶ
varias animantium species mutabatur: duplici fa- κλεισὶ κατησφαλισμένας διήνοιγε ῥήματι· καὶ
cie indutus conspiciebatur, in aurum sese totum δεσμὰ ἐκ σιδήρων διέλυε· κἀν τοῖς δείπνοις δὲ κα
transformabat, fores vectibus et claustris probe τοδαπῶν ἰδεῶν εἴδωλα παρίστη σκιάς τε προη
communitas et occlusas dicto aperiebat, vincula γεῖσθαι τούτου πλείστας παρεσκεύαζεν, ἃς ψυχές
ferrea disrumpebat, in conviviis omnifariam for- εἶναι τῶν πάλαι τεθνηκότων ἐληρώδει. Οὐκ αὐτὸς
mularum simulacra exhibebat, ut plurimæ ante δὲ μόνος πρὸς τὸ δοκοῦν μετεσχηματίζετο, ἀλλὰ καὶ
eum præcederent umbræ efficiebaut, quas defuncto- οὓς ἤθελε, πρὸς εἴδη παντοίων ζώων μετέβαλλε.
rum dudum esse animas nugabatur. Nec ipse
καὶ τινὰς δὲ πλάνων πειρωμένους ἐλέγχειν, προσω
modo, ad quem vellet, transformabatur speciem: πείῳ τινὶ φιλίας ὑποποιησάμενος, βοῦν θύων,
verum etiam alios quos voluisset, in variarum ani- συνεστιᾷν ἐποίει· κάντεῦθεν ποικίλαις καὶ ουσια
mantium formas mutabat. Quosdam autem, cum τοις νόσοις καὶ δαίμοσιν ἀγρίοις ὑπέβαλλε. Ταύτι
planum eum et sourram esse coarguere et convin- δὴ καίτοι αὐτὰ τοῦ μὲν ἀληθῶς τοῦ θείου Πέτρου,
cere tentarent, amicitæ prætextu simulato, bo- Σίμωνος δὲ ψευδή φαννάζοντος, Νέρων καί ἄμφω
vem sacrificans, ad epulas invitabat, et inde mul- εἰσεκάλει. Ικανῶς δὲ μὴ οἴός τε ὢν διαγνώναι τὸ
tiformibus eisque incurabilibus morbis et immani- κρεῖττον, καὶ τὸν ἀληθῆ τοῦ γόητος διακρῖναι, τέως
bus dæmonibus subjiciebat. Hæc atque his similia, ὡς καινῶν τεραστίων ἐπιδημιουργούς, καὶ ἔμφω
cum divus quidem Petrus vere ac reipsa, Simon τόν τε Πέτρον καὶ Σίμωνα τότε μὲν τῆς Ῥώμη;
autem falso et impostorarum fuco facerent, Nero ὡσανεὶ πλάνους ἐξήλαυνεν· ὕστερον δὲ, οΤάπερ και
utrumque evocat: et cum, quod melius esset di- αὐτὸς βέβηλος καὶ ἀνόσιος, τῷ βεβήλῳ καὶ γόητα
spicere non posset, tum quidem, ut insolentium μέλιστα Σίμωνι προσετέθη.
prodigiorum effectores, ambos, tanquam errones et scurras, Roma expellit. Postea autem animum ad impostorem et impurum Simonem, quippe et ipe impurus et impius, maxime co
foret.
CAPUT XXVIII.
Ut Paulus Hierosolymis cum esset, sese tempori et
loro prudenter accommodarit, in eo quod ibi juxta
veterem legis ritum vixit: et ut gravi catena vinctus a tribuno concionabundus, quæ ei acciderint,
disseruerit. Item ut Cæsaream ad præsidem Felicem sit deductus, in custodiamque conjectus.
Eisdem temporibus, Paulus una cum discipulis
suis, collectis sarcinis, Cesarea ascendit Hierosolyma: et die sequenti ad divum Jacobum hierarcham et presbyteros veniens, eos salutat, et quæ
Deus per ipsum apud gentes effecisset, exponit.
Illi porro gloriam primum Deo ferebant: deinde
Paulum admonebant, quam plurima esse Judæorum fidelium millia, qui legis zelo et æmulatione
Ὡς Παῦλος ἐν Ἱεροσολύμοις γενόμενος, οίκονα
μία ἐχρήσατο, κατὰ τὸν πάλαι νόμον πολιτες
σάμενος· καὶ ὡς ἀλύσει πεδηθεὶς βαρείς ὑπὸ
τοῦ χιλιάρχου, διεζῄει τὰ κατ' αὐτὸν δημι
γορών. Καὶ ὡς εἰς Καισάρειαν τῷ ἡγεμόνι Φή
λικι διεπέμφθη, κἀκεῖσε φυλακῇ πυρεδόθη.
Τούτοις δὴ τοῖς χρόνοις καὶ Παῦλος ἀπὸ Καιπρείας σύναμα τοῖς αὐτοῦ μαθηταῖς ἐπισκευασάμενος,
ἀνέβησαν εἰς Ἱεροσόλυμα. Τῇ δ᾽ ἐπιούσῃ, πρὸς τὸν
θεῖον ἱεράρχην Ἰάκωβον καὶ τοὺς πρεσβυτέρους ἐλα
θὼν, ἡσπάζετο, ἐπιφέρων, καὶ ἂν Θεὸς δι᾿ αὐτοῦ τοῖς
ἔθνεσι κατεπράξατο. Καὶ τὰ μὲν πρῶτα δόξαν ἀν
γον Θεῷ· εἶτα παρήνουν, ὡς Πολλαὶ μυριάδες τῶν
πιστευσάντων Ἰουδαίων εἰσὶ ζήλῳ τοῦ νόμου αυτο
col. 829–830page 141 of 392
PG 145:829τόμενοι· οἳ καὶ περὶ σοῦ κατήχνηται, ὡς ἀποστατεῖν ἐκείνου πάντας διδάσκεις, καταργεῖν τε τὴν περιτομὴν, καὶ μὴ τοῖς πατρῴοις ἔθεσιν ἐθέλειν ἐμμένειν. Καὶ συνεβούλευον οἰκονομία χρώμενον, ἀγνισθῆναί τε κατὰ τὸν νόμον καὶ ξυρῷ χρήσασθαι, ἵνα μὴ δοκῶν εἴη λύειν τὸν νόμον. Καὶ ὁ μὲν ἀγνι σάμενος, εἰσῄει τὸ ἱερόν· οἵ γε μὴν ἀπὸ τῆς ᾿Ασίας Ἰουδαῖοι τοῦτον θεασάμενοι, χεῖρας ἔτεινον θυμῷ στρατηγούμενοι. Καὶ παρακρατοῦντες ἀλλήλους, ὡς βεβηλοῦντα τὸ ἱερὸν, ἐξεῖλκον ἐκεῖθεν τὸν Παῦλον, καὶ κτείνειν ἐδίψων. Ὁ δὲ τῆς σπείρας χιλίαρχος τὴν σύγχυσιν ἡνωτισμένος τῆς πόλεως δρόμῳ πολλῷ κατασπεύσας, τῶν μὲν χειρῶν ἐξήρπαζε τῶν φονών των· δυσὶ δὲ βαρτίαις περιβαλὼν ἀλύσεσιν, εἰς τὴν παρεμβολὴν ἦγε. Καὶ τὸν Αἰγύπτιον εἶναι νομίσας, περὶ οὐ πρὸ βραχέος εἰρήκαμεν, διηρώτα. Ὁ δὲ Ταρσέκ μὲν ἑαυτὸν τῆς Κιλικίας εἶναι ἔλεγεν· ἐπὶ δε τῶν ἀναβαθμῶν στήσας, ἔπειτα λέγειν ἐκέλευεν. Ο δὲ Παῦλος, τὰ κατ᾿ αὐτὸν ἑστὼς διεξῄει· ὡς γνώριμος μὲν εἴη ζῆλον τοῦ πατρῴου νόμου αὐχῶν, παρὰ τῷ Γαμαλιήλ τἀκριβὲς τῆς θρησκείας μαθών, καὶ ὡς ἐπιστολὰς παρὰ τῶν πρεσβυτέρων λαβὼν, εἰς Δαμασκὸν ἥλαυνε, δεσμῷ περιβαλεῖν, οἳ Χριστὸν ἐκή ρυσσον· καὶ ὡς φῶς αὐτὸν ἄπειρον ἐξ οὐρανοῦ πεν ριήστραψε· καὶ ὡς φωνῆς τινὸς ξένης ἐν μεθέξει ἐγένετο. Πηρός τε ἐντεῦθεν γενόμενος περιῄει· καὶ ὡς ὑπὸ ᾿Ανανίου πάλιν ἔσχε τὸ φῶς· καὶ ὡς ἔσχε τὸ βάπτισμα τῷ Ἰησοῦ ὀνόματι σφραγισθείς. "Α δὴ πάντα διεξιών, εἰς ὄχλον μείζονα ᾖρε τὸ πλῆθος, Αἶρε αὐτὸν, λέγοντες. Οὐ γὰρ καθήκει ζῆν τὸν τοιοῦ τον. Καὶ ὁ χιλίαρχος, μάστιξιν αὐτὸν ἔπειγε. Κἂν ἐκεῖνος Ῥωμαῖον ἑαυτὸν ἐπειπών, τῶν πληγών ἀπηλλάττετο. "Αμα δ' ἔῳ τἀσφαλὲς ὁ χιλίαρχος γνώ ναι ἐθέλων, τοὺς ἀρχιερεῖς καὶ τὸ συνέδριον μετεστέλλετο. Καὶ πάλιν ὁ Παῦλος δημηγόρος ὢν, ὑπὸ Ανανίου τὸ στόμα ἐτύπτετο· ὃν ὁ Παῦλος ἀρχιερέα γε ὄντα μὴ εἰδὼς, τοῖχόν τε κεκονιαμένον ἐκάλει, καὶ παρὰ τὸν νόμον τὴν κρίσιν ἐξάγοντα. Εἶτα με θόδῳ τινὶ φαρισαῖον ἑαυτὸν ὠνόμαζε, καὶ ὡς ὅτι νε κρῶν κηρύττει ἀνάστασιν, εἰς κριτήριον παρεισήγε το. Δι' οὗ καὶ πρὸς Φαρισαίων τὰ πιστὰ σχών, μη δέν τι διαμαρτάνειν, ὑπὸ τοῦ χιλιάρχου ἀνήρπαστο δεδοικότος, μή τι τῷ πλήθει γένοιτο πρᾶξαι τῶν 80 ἀπρεπῶν. Νυκτὸς δ' ἐπιστῆναι λόγος Χριστὸν, καὶ θαρσεῖν ἐγκελεύεσθαι. Επίσης τι ὡς καὶ ἐν Ἱερουσαλὴμ καν τῇ Ῥώμη μαρτυρεῖν ὑπετίθει. Ορκοις δέ τινες ἡσφαλίζοντο, πεῖσαι μὲν τοὺς ἱερεῖς ἐξάγειν τὸν Παῦλον τῆς πόλεως· αὐτοὺς δ' ἐν ἑτοίμῳ ἔχειν κτείτειν αὐτόν. Ο δῆτα Παῦλος μαθών, ἤγγελε γὰρ ὁ τῆς ἀδελφῆς αὐτοῦ παῖς τὴν βουλήν, τῷ χιλιάρχω ἐμήνυεν. Ὁ δὲ, Κλαύδιος δὲ Λυσίας ἦν αὐτῷ ὄνομα, δυσὶν ἑκατονταρχος καὶ διακοσίοις δεξιολάβοις, σὺν ἱππεῦσιν ἐβδομήκοντα παρεδίδου τὸν θεῖον ᾿Απόστολον - κτήνει ἐπιβιβάσας εἰς Καισάρειαν νυκτός, τῷ ἡγεμόνι Φήλικι σύναμα ἐπιστολῇ τοῦτον παρέπεμπε. Καὶ ὃς δεξάμενος τοὺς ἐξ Ἱεροσολύμων ἥκοντας, κατ' αὐτοῦ εἰπὼν τοὺς κατηγοροῦντας ἐκ- 181 δέχεσθαι, τῷ πραιτωρίῳ Ηρώδου φυλάττεσθαι πα ραγγία. η
ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. II.
τόμενοι· οἳ καὶ περὶ σοῦ κατήχνηται, ὡς ἀποστα- perciti, de eo certiores facti essent, quasi omnes
doceret a lege deficere, circumcisionem abolere,
et patrios mores negligere: proindeque auctores
suasoresque ei erant, ut consilio ad tempus accommodato, purificaretur, et ex legis prescripto
caput raderet, ne scilicet legem abrogare videretur. Atque ille quidem ita purificatus, templum
ingreditur: Judi autem Asiani eo conspecto,
180 ira vehementiore ducti, manus ei inferunt,
et alius alium cohortati, tanquam eum qui lemnplum profanaret, inde extrahunt, et occidere mom
liuntur. Ceterum cobortis tribunus, tumultu eo
civitatis audito, magna cum celeritate accurrit, et
Paulum ex percussorum manibus raptum, gravi
bus duabus catenis vinctum, in castra ducit: et
quod eum Ægyptium illum esse, de quo paulo
ante diximus, opinaretur, idipsum inquirit. Ille
autem Tarsensem se ex Cilicia esse dicit. Deinde
cum eum in gradus statuisset, causam dicere jubet. Ibi Paulus stans, de rebus suis commemorat,
quod spectatum scilicet satis esset, zelo se et emulatione patriae legis flagrantem, apud Gamalielem
ceremonias ejus accurate et diligenter didicisse:
acceptisque a senioribus epistolis, Damascum, ut
ibi in vincula, qui Christum prædicassent, conjiceret, contendisse. Immensam vero tum coelitus
lucem circum se coruscasse, vocemque inauditam
τεῖν ἐκείνου πάντας διδάσκεις, καταργεῖν τε τὴν
περιτομὴν, καὶ μὴ τοῖς πατρῴοις ἔθεσιν ἐθέλειν
ἐμμένειν. Καὶ συνεβούλευον οἰκονομία χρώμενον,
ἀγνισθῆναί τε κατὰ τὸν νόμον καὶ ξυρῷ χρήσασθαι,
ἵνα μὴ δοκῶν εἴη λύειν τὸν νόμον. Καὶ ὁ μὲν ἀγνισάμενος, εἰσῄει τὸ ἱερόν· οἵ γε μὴν ἀπὸ τῆς ᾿Ασίας
Ἰουδαῖοι τοῦτον θεασάμενοι, χεῖρας ἔτεινον θυμῷ
στρατηγούμενοι. Καὶ παρακρατοῦντες ἀλλήλους, ὡς
βεβηλοῦντα τὸ ἱερὸν, ἐξεῖλκον ἐκεῖθεν τὸν Παῦλον,
καὶ κτείνειν ἐδίψων. Ὁ δὲ τῆς σπείρας χιλίαρχος
τὴν σύγχυσιν ἡνωτισμένος τῆς πόλεως δρόμῳ πολλῷ
κατασπεύσας, τῶν μὲν χειρῶν ἐξήρπαζε τῶν φονών
των· δυσὶ δὲ βαρτίαις περιβαλὼν ἀλύσεσιν, εἰς τὴν
παρεμβολὴν ἦγε. Καὶ τὸν Αἰγύπτιον εἶναι νομίσας,
περὶ οὐ πρὸ βραχέος εἰρήκαμεν, διηρώτα. Ὁ δὲ
Ταρσέκ μὲν ἑαυτὸν τῆς Κιλικίας εἶναι ἔλεγεν· ἐπὶ
δε τῶν ἀναβαθμῶν στήσας, ἔπειτα λέγειν ἐκέλευεν.
Ο δὲ Παῦλος, τὰ κατ᾿ αὐτὸν ἑστὼς διεξῄει· ὡς
γνώριμος μὲν εἴη ζῆλον τοῦ πατρῴου νόμου αὐχῶν,
παρὰ τῷ Γαμαλιήλ τἀκριβὲς τῆς θρησκείας μαθών,
καὶ ὡς ἐπιστολὰς παρὰ τῶν πρεσβυτέρων λαβὼν, εἰς
Δαμασκὸν ἥλαυνε, δεσμῷ περιβαλεῖν, οἳ Χριστὸν ἐκήρυσσον· καὶ ὡς φῶς αὐτὸν ἄπειρον ἐξ οὐρανοῦ πεν
ριήστραψε· καὶ ὡς φωνῆς τινὸς ξένης ἐν μεθέξει
ἐγένετο. Πηρός τε ἐντεῦθεν γενόμενος περιῄει· καὶ
ὡς ὑπὸ ᾿Ανανίου πάλιν ἔσχε τὸ φῶς· καὶ ὡς ἔσχε
τὸ βάπτισμα τῷ Ἰησοῦ ὀνόματι σφραγισθείς. "Α δὴ antea ad se delatam esse: excæcatum inde cirπάντα διεξιών, εἰς ὄχλον μείζονα ᾖρε τὸ πλῆθος, cuisse, visum postea rursus ab Anania recepisse,
Αἶρε αὐτὸν, λέγοντες. Οὐ γὰρ καθήκει ζῆν τὸν τοιοῦ- denique baptismo consignatum, Jesu Christo noτον. Καὶ ὁ χιλίαρχος, μάστιξιν αὐτὸν ἔπειγε. Κἂν men dedisse. Hæc omnia cum referret, magis
ἐκεῖνος Ῥωμαῖον ἑαυτὸν ἐπειπών, τῶν πληγών etiam magisque tumultuari multitudo incipit: tolἀπηλλάττετο. "Αμα δ' ἔῳ τἀσφαλὲς ὁ χιλίαρχος γνώ- lendum eum esse, neque talem hominem vivere
ναι ἐθέλων, τοὺς ἀρχιερεῖς καὶ τὸ συνέδριον μετε- debere, clamitans. Tum tribunus Paulum flagellis
στέλλετο. Καὶ πάλιν ὁ Παῦλος δημηγόρος ὢν, ὑπὸ urgebal. At ille, cum Romanum se civem esse diΑνανίου τὸ στόμα ἐτύπτετο· ὃν ὁ Παῦλος ἀρχιερέα ceret, plagis liberatur. Deinde, cum prima luce
γε ὄντα μὴ εἰδὼς, τοῖχόν τε κεκονιαμένον ἐκάλει, tribunus, rem omnem certius cognoscere volens,
καὶ παρὰ τὸν νόμον τὴν κρίσιν ἐξάγοντα. Εἶτα με pontifices et consilium evocat: atque ibi cum
θόδῳ τινὶ φαρισαῖον ἑαυτὸν ὠνόμαζε, καὶ ὡς ὅτι νε Paulus rursus concionaretur, ab Anania in os
κρῶν κηρύττει ἀνάστασιν, εἰς κριτήριον παρεισήγε verberatur. Quem Paulus pontificem esse nesciens,
το. Δι' οὗ καὶ πρὸς Φαρισαίων τὰ πιστὰ σχών, μη- cum parietem eum dealbatum vocal, tum illogiδέν τι διαμαρτάνειν, ὑπὸ τοῦ χιλιάρχου ἀνήρπαστο timum iniquumque ei judicium objicit: deinde
δεδοικότος, μή τι τῷ πλήθει γένοιτο πρᾶξαι τῶν consilio quodam pro tempore capto, Phariseum 80
ἀπρεπῶν. Νυκτὸς δ' ἐπιστῆναι λόγος Χριστὸν, καὶ nominat et quod mortuorum resurrectionem
θαρσεῖν ἐγκελεύεσθαι. Επίσης τι ὡς καὶ ἐν Ἱερου- prædicet, propterea se in jus trahi dicit. Hoc
σαλὴμ καν τῇ Ῥώμη μαρτυρεῖν ὑπετίθει. Ορκοις modo, Pharismorum sibi, nihil eum criminis adδέ τινες ἡσφαλίζοντο, πεῖσαι μὲν τοὺς ἱερεῖς ἐξάγειν misisse credentium, conciliat studia: et tribunus
τὸν Παῦλον τῆς πόλεως· αὐτοὺς δ' ἐν ἑτοίμῳ ἔχειν veritus, ne quid multitudo, quod minus deceret,
κτείτειν αὐτόν. Ο δῆτα Παῦλος μαθών, ἤγγελε γὰρ faceret, eum abducit. Noctu vero Christus Paulo
ὁ τῆς ἀδελφῆς αὐτοῦ παῖς τὴν βουλήν, τῷ χιλιάρχω assistens, forti animo esse jubet: eumque sicuti
ἐμήνυεν. Ὁ δὲ, Κλαύδιος δὲ Λυσίας ἦν αὐτῷ Hierosolymis, ita Romæ quoque de se testificatuὄνομα, δυσὶν ἑκατονταρχος καὶ διακοσίοις δεξιο- rum esse dicit. Erant autem quidam qui juramento
λάβοις, σὺν ἱππεῦσιν ἐβδομήκοντα παρεδίδου τὸν confirmaverant, persuasuros se quidem sacerdotiθεῖον ᾿Απόστολον - κτήνει ἐπιβιβάσας εἰς Καισάρειαν bus, ut Paulum e civitate producerent, ipsos vero
νυκτός, τῷ ἡγεμόνι Φήλικι σύναμα ἐπιστολῇ τοῦτον ad eum necandum paratos fore. Quod cum Paulus
παρέπεμπε. Καὶ ὃς δεξάμενος τοὺς ἐξ Ἱεροσολύμων cognovisset (nam id ac eum sororis ejus filius deἥκοντας, κατ' αὐτοῦ εἰπὼν τοὺς κατηγοροῦντας ἐκ- tulerat), tribuno 181 significat. Ille porro, Clauδέχεσθαι, τῷ πραιτωρίῳ Ηρώδου φυλάττεσθαι πα- dius scilicet, Lysias (ita enim vocabatur duobus
ραγγία.
centurionibus, ducentisque hastatis, et septuaginta
η
Chapter XXIXCaput XXIX
col. 831–832page 142 of 392
PG 145:831ΧΧΙΧ. ΚΕΦΑΛ. ΚΘ'. Ὡς διειλέχθη ὁ Παῦλος τοῖς ἐξ Ἱεροσολύμων ἥκουσι καὶ περὶ Φήλικος καὶ Δρου σίλλης καὶ Φήστου, ὃς διάδοχος ἦν Φήλικος· ἐφ' οὗ Παῦλος παρρησιασάμενος, επει καλεῖτο τὸν Καίσαρα. Πέντε ἡμέραι τὸ ἐξ ἐκείνου ἦσαν· καὶ πρεσβύτι ροι ἐκεῖθεν ἦχον, ᾿Ανανίας τε ὁ ἀρχιερεὺς, καὶ ῥέο τωρ τις Τέρτυλος ὄνομα· ὃς καὶ ἄλλα μὲν τοῦ Παί λου κατηγορῶν ἦν, ἄξια τῆς ἐκείνου φλυαρίας καὶ πιθανότητος· τέως γε μὴν ὡς λοιμὸν καὶ στασιώδη ἐλοιδορεῖτο, βεβηλοῦντά τε τὸ ἅγιον καὶ τὸ ἱερόν καὶ ὡς μέγα τι δεινὸν προσωνείδιζε, πρωτοστάτην λέγων εἶναι τοῦτον τῆς Ναζωραίων αἱρέσεως. Παῦ λος δὲ τὰ μὲν ἄλλα ῥᾳδίως ἀπεωθεῖτο, ἡδίστῳ λόγῳ διακρουόμενος· λατρεύειν δὲ Θεῷ καθ᾿ ἣν ἐκεῖνοι ἔφασαν αἵρεσιν ὡμολόγει, μηδ' ἄπο τῶν ἐν νόμῳ καὶ προφήταις εἰρημένῶν ὅν· ἐπίσης τε τοῖς λοιδορούσ πιστεύειν αἱρεῖσθαι· πρεσβεύειν τε καὶ τὴν τῶν νεκρῶν ἐξανάστασιν, τῶν τε ὁσίως βεβιωκότων και μή· ὑπὲρ οὗ καὶ τὴν δίκην μάλιστα τούτῳ ταύτην γενέσθαι. ἂν εἰρημένων Φήλιξ ἀκούσας, ὑπερετίθει τὴν κρίσιν, Λυσίαν τὸν χιλίαρχον· ἐκδέχεσθαι εἰπώνοὐ ἥκοντος ὅσον ἤδη, τὰ τῶν λόγων αὖθις γενέσθαι. Καὶ φρουρᾷ μὲν τὸν Παῦλον ἐδίδου· ἥκιστα δ' ἐνώ λυε τὸν βουλόμενον προσιέναι τε καὶ τὸ πρὸς χρείαν ἐκείνῳ ὑπηρετεῖν. Μετ' ὀλίγον δὲ Φήλιξ σύναμε Δρουσίλλῃ τῇ γυναικὶ, τὸν Παῦλον μεταστειλάμενοι, ἤκουον τὸν σωτήριον λόγον διεξιόντα. Δέους δὲ πλη σθεὶς, ἠρέμα τοῦτον ἀπέλυε, καὶ τὴν πίστιν λαβεῖν οὐκ ἐθέλων, χρήματα προσεδόκα λήψεσθαι· δι' ὁ καὶ συνεχῶς μεταπεμπόμενος, ἡδέως πρὸς λόγους ερ χετο. Διετίας δὲ πληρωθείσης, Πόρκιος Φῆστος ὑπὸ Νέρωνος διάδοχος ἐπέμφθη Φήλικος. Ὦ ἀπὸ Και σαρείας εἰς Ἱεροσόλυμα ἀναβάντι, οἱ περὶ 'Δη νίαν τὸν ἱεράρχην ἠξίουν, εἰς Ἱεροσόλυμα τὸν Παλ λον καλεῖν· ὡς ἄν γε κατὰ τὴν ὁδὸν, κρύφα διαχε ρισθείη τῷ ξίφει πρὸς τῶν συνωμοτῶν. Τὸν Φῆστο δὲ ἀπείπασθαι τὴν ἀξίωσιν· ἐκείνους δὲ τῇ Καισαρείᾳ προσβαλεῖν, καὶ τὸ ἀμφίβολον διαλύεσθα Ἐπεὶ δὲ Φῆστος καὶ τὸ πρεσβυτέριον ήκον, ἐπὶ βή ματος Παῦλος τὰ παρ᾽ ἐκείνων εἰσαγόμενα ὡς ἱστὸν ἀράχνης διέλυε, μηδέν τι ἐξημαρτηκέναι, οὔτε εἰς τὸν νόμον, οὔτε μὴν εἰς τὸ ἱερὸν ἀποδεικνὺς ἄριστε Καὶ Φῆστος μὲν Ιουδαίοις χαριζόμενος, εἰς Ἱερο σόλυμα ἀναβαίνειν τὸν Παῦλον ἔλεγεν. Ὁ δ᾽ ἀπηξίον, ἐπὶ τῷ Καίσαρος βήματι παρεστάναι φάσκων. Εν θεν οὐδενὶ ἔξεστι χαρίζειν Ἰουδαίοις ἄνδρα ἐπ:χαν λούμενον Καίσαρα. Οὕτω τοῦ Παύλου τέχνῃ κατα σχόντος τὸν Φῆστον, ἐκεῖνος σκέψει δοὺς τὰ τοῦ πράγματος, Καίσαρα, φησὶν, ἐπικέκλησαι· πρὸς Καίσαρα πορεύσῃ.
equitibus, divinum committit Apostolum, ut noctu jumentis vehentem, Cæsaream cum epistola ad
Felicem ducerent. Et ille, cum eos qui Hierosolymis venissent, excepisset, exspectaturumque se,
qui eum accusarent, dixisset, in Herodis prætorio asservari illum jubet.
CAPUT ΧΧΙΧ.
Ut Paulus cum eis qui Hierosolymis venerant, se
defendens disputarit. De Felice et Drusilla: item
de Festo, qui Felici successit, apud quem libere
causa dicta, appellavit Cæsarem.
Quinque dies intercessere, cum seniores Hierosolymis eo veniunt, Ananias pontifex, et orator
quidam Tertullus nomine qui cum alia multa
Paulo, accusans, nugis euis et eloquentia conve
nientia objicit tum ut pestiferum et seditiosum
hominem conviciis proscindit, profanantem sanctum et templum ipsum. Insuper etiam, magni et
gravis criminis loco adjicit, antesignanum hunc
Ὡς διειλέχθη ὁ Παῦλος τοῖς ἐξ Ἱεροσολύ
μων ἥκουσι καὶ περὶ Φήλικος καὶ Δρουσίλλης καὶ Φήστου, ὃς διάδοχος ἦν Φήλι
κος· ἐφ' οὗ Παῦλος παρρησιασάμενος, επει
καλεῖτο τὸν Καίσαρα.
Πέντε ἡμέραι τὸ ἐξ ἐκείνου ἦσαν· καὶ πρεσβύτι·
ροι ἐκεῖθεν ἦχον, ᾿Ανανίας τε ὁ ἀρχιερεὺς, καὶ ῥέο
τωρ τις Τέρτυλος ὄνομα· ὃς καὶ ἄλλα μὲν τοῦ Παί
λου κατηγορῶν ἦν, ἄξια τῆς ἐκείνου φλυαρίας καὶ
πιθανότητος· τέως γε μὴν ὡς λοιμὸν καὶ στασιώδη
ἐλοιδορεῖτο, βεβηλοῦντά τε τὸ ἅγιον καὶ τὸ ἱερόν·
καὶ ὡς μέγα τι δεινὸν προσωνείδιζε, πρωτοστάτην
λέγων εἶναι τοῦτον τῆς Ναζωραίων αἱρέσεως. Παῦ
λος δὲ τὰ μὲν ἄλλα ῥᾳδίως ἀπεωθεῖτο, ἡδίστῳ λόγῳ
διακρουόμενος· λατρεύειν δὲ Θεῷ καθ᾿ ἣν ἐκεῖνοι
ἔφασαν αἵρεσιν ὡμολόγει, μηδ' ἄπο τῶν ἐν νόμῳ καὶ
προφήταις εἰρημένῶν ὅν· ἐπίσης τε τοῖς λοιδορούσ
πιστεύειν αἱρεῖσθαι· πρεσβεύειν τε καὶ τὴν τῶν
νεκρῶν ἐξανάστασιν, τῶν τε ὁσίως βεβιωκότων και
μή· ὑπὲρ οὗ καὶ τὴν δίκην μάλιστα τούτῳ ταύτην
γενέσθαι. ἂν εἰρημένων Φήλιξ ἀκούσας, ὑπερετίθει
τὴν κρίσιν, Λυσίαν τὸν χιλίαρχον· ἐκδέχεσθαι εἰπών·
οὗ ἥκοντος ὅσον ἤδη, τὰ τῶν λόγων αὖθις γενέσθαι.
Καὶ φρουρᾷ μὲν τὸν Παῦλον ἐδίδου· ἥκιστα δ' ἐνώ
λυε τὸν βουλόμενον προσιέναι τε καὶ τὸ πρὸς χρείαν
ἐκείνῳ ὑπηρετεῖν. Μετ' ὀλίγον δὲ Φήλιξ σύναμε
Δρουσίλλῃ τῇ γυναικὶ, τὸν Παῦλον μεταστειλάμενοι,
ἤκουον τὸν σωτήριον λόγον διεξιόντα. Δέους δὲ πλη
σθεὶς, ἠρέμα τοῦτον ἀπέλυε, καὶ τὴν πίστιν λαβεῖν
οὐκ ἐθέλων, χρήματα προσεδόκα λήψεσθαι· δι' ὁ καὶ
συνεχῶς μεταπεμπόμενος, ἡδέως πρὸς λόγους ερ
χετο. Διετίας δὲ πληρωθείσης, Πόρκιος Φῆστος ὑπὸ
Νέρωνος διάδοχος ἐπέμφθη Φήλικος. Ὦ ἀπὸ Και·
σαρείας εἰς Ἱεροσόλυμα ἀναβάντι, οἱ περὶ 'Δη
νίαν τὸν ἱεράρχην ἠξίουν, εἰς Ἱεροσόλυμα τὸν Παλ
λον καλεῖν· ὡς ἄν γε κατὰ τὴν ὁδὸν, κρύφα διαχε
ρισθείη τῷ ξίφει πρὸς τῶν συνωμοτῶν. Τὸν Φῆστο
δὲ ἀπείπασθαι τὴν ἀξίωσιν· ἐκείνους δὲ τῇ Καισα
ρεία προσβαλεῖν, καὶ τὸ ἀμφίβολον διαλύεσθα
Ἐπεὶ δὲ Φῆστος καὶ τὸ πρεσβυτέριον ήκον, ἐπὶ βή
ματος Παῦλος τὰ παρ᾽ ἐκείνων εἰσαγόμενα ὡς ἱστὸν
ἀράχνης διέλυε, μηδέν τι ἐξημαρτηκέναι, οὔτε εἰς
τὸν νόμον, οὔτε μὴν εἰς τὸ ἱερὸν ἀποδεικνὺς ἄριστε
Καὶ Φῆστος μὲν Ιουδαίοις χαριζόμενος, εἰς Ἱερο
σόλυμα ἀναβαίνειν τὸν Παῦλον ἔλεγεν. Ὁ δ᾽ ἀπηξίον,
ἐπὶ τῷ Καίσαρος βήματι παρεστάναι φάσκων. Εν
θεν οὐδενὶ ἔξεστι χαρίζειν Ἰουδαίοις ἄνδρα ἐπ:χαν
λούμενον Καίσαρα. Οὕτω τοῦ Παύλου τέχνῃ κατα
σχόντος τὸν Φῆστον, ἐκεῖνος σκέψει δοὺς τὰ τοῦ
πράγματος, Καίσαρα, φησὶν, ἐπικέκλησαι· πρὸς
Καίσαρα πορεύσῃ.
esse Nazarenorum sectæ. Paulus vero facile criminibus aliis oratione suavi confutatis, colere se
Deum, juxta eam quam illi dixissent sectam: neque se iis quæ in lege aut prophelis sint, dictis
refragari; neque aliter quam accusatores conviciatoresque suos credere constituisse: annuntiare
etiam mortuorum qui vel pie, vel impie vixissent,
resurrectionem, qua de re potissimum in præsenti
causa judicium sit, profitetur. Quibus auditis, Felix
judicium ad Lysiæ tribuni adventum comperendinat. Qui tribunus quamprimum venisset, causam se
iterum auditurum dicit. Paulum autem in custodiam mittit, neque quemquam ad eum adire, quæque ei usui essent, subministrare volentem, prohibet.
Cæterum paulo post Felix una cum Drusilla uxore
accersitum Paulum, de salutifero verbo concionantem audit. Itaque metu ex concione ejus concepto,
Felix paulatim eam absolvebat. Professionem vero
fidei suscipere nolens, pecunias se ab eo accepturum sperabat: eamque ob causam frequenter cum
eo accito familiarius libentiusque sermones conferebat. Enimvero biennio exacto, Portius Festus
a Nerone successor Felici mittitur: qui cum Cæsarea Hierosolyma ascenderet, Ananias pontifex, ut
Paulum eo vocaret rogat: 182 eo nimirum consilio, ut in itinere clam ferro ille a conjuratis trucidaretur. Festus petitionem eam rejiciens, eos Cæsaream, ubi controversia decideretur, venire jubet.
Eo cum Festus et presbyteri venissent, Paulus pro
tribunali crimina sibi ab eis objecta, tanquam aranearum telam solvit, nihil se vel in legem, vel in
templum admisisse pulcherrime demonstrans. Ac
Festus quidem, ut Judæis gratificaretur, Hierosolyma Paulum venturum esse dicit. Id vero ille deprecatur, ad Cesaris tribunal se staturum attestans.
Nemini quippe fas esse, hominem ad Cæsarem
provocantem, Judæis per gratiam donare. Ad hunc
modum cum Paulus techna quadam Festum constrinxisset, ille re in consilium relata atque deliberata, tandem, Cæsarem, inquit, appellasti, ad
Cesarem ibis.
col. 833–834page 143 of 392
PG 145:833ΚΕΦΑΛ. Λ'. Περὶ ᾿Αγρίππα καὶ Βερνίκης, καὶ τῆς πρὸς αὐτοὺς δημηγορίας του Παύλου, Ἐπὶ τούτοις 'Αγρίππας ὁ βασιλεὺς, σύναμα Βερονίκη τῇ γυναικὶ, εἰς Καισάρειαν ἀφίκοντο πρὸς Φῆστον. Διατριβῆς δ᾽ ἐφ' ἡμέρας πολλὰς ἐκεῖσε γεω γενημένης, Φῆστος τὰ κατὰ τὸν Παῦλον τῷ βασιλεῖ ἀνεῖπεν· ὅπως δέσμιος ὑπὸ Φήλικος καταληφθείη, καὶ ὡς δίκην κατ᾿ αὐτοῦ αἰτουμένων τῶν πρεσβυτέρων καὶ ἀρχιερέων, ἐπὶ τὸ βῆμα τὸν ἄνδρα ἤγαγον τῶν κατηγόρων παρόντων· μηδεμιᾶς δ᾽ αἰτίας τάν δρὶ φανείσης, ὡς γε ὑπονοεῖν ἦν, πρός γε μὴν αὐτ τὸν, ζητήματά τινα προὔτεινον περὶ τῆς σφῶν δεισιδαιμονίας, καὶ περί τινος Ἰησοῦ τεθνηκότος· ὃν ἔφασκεν ὁ Παῦλος ζῇν. Ἐμοῦ δ᾽ ἐν ἀπορίᾳ καθεστῶτος πρὸς τὴν τούτων διάκρισιν, ὁ Παῦλος τὴν τοῦ Καίσαρος διάγνωσιν ἐπικέκληται. Ὁ δ' ᾿Αγρίππας, Ηβουλόμην, ἔφη, καὶ αὐτὸς τἀνδρὸς ἀκοῦσαι· καὶ ὁ Φῆστος, Ἐς αὔριον, ἔλεγε. Μετά δόξης δ' ὅτι πλεί στης σὺν Βερνίκῃ ἅμα ἕψ ᾿Αγρίππας μέγιστον συγκροτήσας ἀκροατήριον, συμπαρῆν δὲ καὶ τοὐπίσημον ἅπαν τῆς πόλεως, Φήστου κελεύσαντος, ἄγε ται Παῦλος δεσμοῖς ἐχόμενος. Καὶ τοῦ λόγου Φῆστος ἡγεῖτο, Αγρίππα βασιλεῦ, λέγων, καὶ οἱ συμπληροῦτέ τὸν σύλλογον, οὗτος, περὶ οὗ μοι τὸ τῶν Ἰου δαίων πλῆθος ἐντυχόν, θορύβου πλήρεις ἦσαν, μὴ δεῖν αὐτὸν ζῆν ἁπάσῃ τέχνῃ διατεινόμενοι. Ἐγὼ δὲ μηδέν τι αὐτὸν ἄξιον θανάτου πρᾶξαι καταλαβών, καὶ αὐτοῦ δὲ τὴν τοῦ Σεβαστοῦ ἐπίκρισιν ἐκκαλουμένου, ἐκεῖ πέμψαι αὐτὸν δεῖν ἤγημαι· μηδ' ἀσφα λοὺς δ' ἐνόντος γράφειν, ἐπὶ τὴν σὴν προήγαγον δί κην, ἄναξ ᾿Αγρίππα· ὡς ἂν, διαγνωσθείσης τῆς δί. κης, ἔχω τι παραδηλοῦν. Καὶ γὰρ ἔμοιγε τῶν ἀτόπωο δοκεῖ, δέσμιον πέμποντα, μὴ καὶ τὰς αἰτίας σημαίνειν ἐθέλειν τῆς δίκης. ᾿Αγρίππας δὲ τῷ Παύ λῳ ἔφη, Ερεῖται σοὶ ὑπὲρ σεαυτοῦ ἃ βούλει διεξιέναι· συνηθεία δέ τινι ὁ Παῦλος ἴσως χρώμενος, τὴν χεῖρα ἐκτείνας, ἔλεγε τοιάδε· Πρῶτον σοφίᾳ τινὶ, ὡς δίκαιον ἄνδρα, ἴδριν δὲ τῶν κατὰ Ἰουδαίους ἐθῶν τε καὶ ζητημάτων τὸν ᾿Αγρίππαν ἐπαινῶν οὐκ ἀνίει, Ξ εὐδαίμονά τε ἑαυτὸν οἰόμενος, οἷς ἀκροατῇ περιτύχοι τοιούτῳ· οὕτω δὴ προοιμιασάμενος τὰ κατ' αὐτ τὸν διεξήει, Τὴν μὲν ἐκ νέου μου, λέγων, τροφὴν εξ ναι κατὰ τὴν ἀκριβῆ καὶ πάτριον τῶν Φαρισαίων αἵρεσιν· καὶ νῦν δ᾽ ἑστάναι πρὸ βήματος μὴ δι' ἄλ λην αἰτίαν ἢ ὅτι λέγων εἰμὶ ἀνάστασιν νεκρῶν ἔσε σθαι, ὃ τοῖς πατράσι πάλαι ποτὲ Θεὸς ἐπηγγείλα το. Περὶ μέντοι τῆς κλήσεως Ἰησοῦ τοῦ Ναζωραίου, ἐγὼ μὲν ἐδόκουν ζῆλαν ὑπὲρ τῶν πατρίων νόμων αὐχῶν, πολλὰ τῶν μὴ καλῶν διαπράξασθαι· ὁ καὶ δράσας ὤφθην· μάρτυς πᾶσα Ἱεροσόλυμα· καί γε πολλοὶ κατάκλειστοι φυλακαῖς ὑπ᾿ ἐμοῦ γεγένηνται, τὴν παρὰ τῶν ἱερέων ἐξουσίαν λαβόντος. Τόσον δ᾽ ἦν μοι τὸ τῆς μανίας περιόν, ὥστε καὶ εἰς τὰς πόρο προῄειν πόλεις, διώκων καὶ πάντα κάλων κινῶν, τὸ λόγου, ἀνατρέπειν ταύτην τὴν αἵρεσιν. Καὶ καὶ εἰς Δαμασκὸν ποιουμένῳ μοι τὴν ὁδὸν, μιας τὸ μεσημβρινὸν ἐπεχούσης, εἶδον οὐρανόθεν ὅτι τὸν ἥλιον περιαστριαψαν με φως. Καὶ τῇ ὑπερ–
ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. II.
Περὶ ᾿Αγρίππα καὶ Βερνίκης, καὶ τῆς πρὸς
αὐτοὺς δημηγορίας του Παύλου,
Ἐπὶ τούτοις 'Αγρίππας ὁ βασιλεὺς, σύναμα Βερο
νίκῃ τῇ γυναικὶ, εἰς Καισάρειαν ἀφίκοντο πρὸς
Φῆστον. Διατριβῆς δ᾽ ἐφ' ἡμέρας πολλὰς ἐκεῖσε γεω
γενημένης, Φῆστος τὰ κατὰ τὸν Παῦλον τῷ βασιλεῖ
ἀνεῖπεν· ὅπως δέσμιος ὑπὸ Φήλικος καταληφθείη,
καὶ ὡς δίκην κατ᾿ αὐτοῦ αἰτουμένων τῶν πρεσβυ
τέρων καὶ ἀρχιερέων, ἐπὶ τὸ βῆμα τὸν ἄνδρα ἤγαγον
τῶν κατηγόρων παρόντων· μηδεμιᾶς δ᾽ αἰτίας τάν
δρὶ φανείσης, ὡς γε ὑπονοεῖν ἦν, πρός γε μὴν αὐτ
τὸν, ζητήματά τινα προὔτεινον περὶ τῆς σφῶν δει
σιδαιμονίας, καὶ περί τινος Ἰησοῦ τεθνηκότος· ὃν
ἔφασκεν ὁ Παῦλος ζῇν. Ἐμοῦ δ᾽ ἐν ἀπορίᾳ καθεστώ
τος πρὸς τὴν τούτων διάκρισιν, ὁ Παῦλος τὴν τοῦ
Καίσαρος διάγνωσιν ἐπικέκληται. Ὁ δ' ᾿Αγρίππας,
Ηβουλόμην, ἔφη, καὶ αὐτὸς τἀνδρὸς ἀκοῦσαι· καὶ
ὁ Φῆστος, Ἐς αὔριον, ἔλεγε. Μετά δόξης δ' ὅτι πλείστης σὺν Βερνίκῃ ἅμα ἕψ ᾿Αγρίππας μέγιστον
συγκροτήσας ἀκροατήριον, συμπαρῆν δὲ καὶ τοὐπίσημον ἅπαν τῆς πόλεως, Φήστου κελεύσαντος, ἄγε
ται Παῦλος δεσμοῖς ἐχόμενος. Καὶ τοῦ λόγου Φῆστος
ἡγεῖτο, Αγρίππα βασιλεῦ, λέγων, καὶ οἱ συμπληροῦτε τὸν σύλλογον, οὗτος, περὶ οὗ μοι τὸ τῶν Ἰουδαίων πλῆθος ἐντυχόν, θορύβου πλήρεις ἦσαν, μὴ
δεῖν αὐτὸν ζῆν ἁπάσῃ τέχνῃ διατεινόμενοι. Ἐγὼ δὲ
μηδέν τι αὐτὸν ἄξιον θανάτου πρᾶξαι καταλαβών,
καὶ αὐτοῦ δὲ τὴν τοῦ Σεβαστοῦ ἐπίκρισιν ἐκκαλουμένου, ἐκεῖ πέμψαι αὐτὸν δεῖν ἤγημαι· μηδ' ἀσφαλοὺς δ' ἐνόντος γράφειν, ἐπὶ τὴν σὴν προήγαγον δίκην, ἄναξ ᾿Αγρίππα· ὡς ἂν, διαγνωσθείσης τῆς δί.
κης, ἔχω τι παραδηλοῦν. Καὶ γὰρ ἔμοιγε τῶν
ἀτόπωο δοκεῖ, δέσμιον πέμποντα, μὴ καὶ τὰς αἰτίας
σημαίνειν ἐθέλειν τῆς δίκης. ᾿Αγρίππας δὲ τῷ Παύ
λῳ ἔφη, Ερεῖται σοὶ ὑπὲρ σεαυτοῦ ἃ βούλει διεξιέ
ναι· συνηθεία δέ τινι ὁ Παῦλος ἴσως χρώμενος, τὴν
χεῖρα ἐκτείνας, ἔλεγε τοιάδε· Πρῶτον σοφίᾳ τινὶ,
ὡς δίκαιον ἄνδρα, ἴδριν δὲ τῶν κατὰ Ἰουδαίους ἐθῶν
τε καὶ ζητημάτων τὸν ᾿Αγρίππαν ἐπαινῶν οὐκ ἀνίει,
Ξ εὐδαίμονά τε ἑαυτὸν οἰόμενος, οἷς ἀκροατῇ περιτύχοι τοιούτῳ· οὕτω δὴ προοιμιασάμενος τὰ κατ' αὐτ
τὸν διεξήει, Τὴν μὲν ἐκ νέου μου, λέγων, τροφὴν εξ
ναι κατὰ τὴν ἀκριβῆ καὶ πάτριον τῶν Φαρισαίων
αἵρεσιν· καὶ νῦν δ᾽ ἑστάναι πρὸ βήματος μὴ δι' ἄλ
λην αἰτίαν ἢ ὅτι λέγων εἰμὶ ἀνάστασιν νεκρῶν ἔσε
σθαι, ὃ τοῖς πατράσι πάλαι ποτὲ Θεὸς ἐπηγγείλατο. Περὶ μέντοι τῆς κλήσεως Ἰησοῦ τοῦ Ναζωραίου,
ἐγὼ μὲν ἐδόκουν ζῆλαν ὑπὲρ τῶν πατρίων νόμων
αὐχῶν, πολλὰ τῶν μὴ καλῶν διαπράξασθαι· ὁ καὶ
δράσας ὤφθην· μάρτυς πᾶσα Ἱεροσόλυμα· καί γε
πολλοὶ κατάκλειστοι φυλακαῖς ὑπ᾿ ἐμοῦ γεγένηνται,
τὴν παρὰ τῶν ἱερέων ἐξουσίαν λαβόντος. Τόσον δ᾽
ἦν μοι τὸ τῆς μανίας περιόν, ὥστε καὶ εἰς τὰς πόρο
προῄειν πόλεις, διώκων καὶ πάντα κάλων κινῶν,
τὸ λόγου, ἀνατρέπειν ταύτην τὴν αἵρεσιν. Καὶ
*
CAPUT XXX.
De Agrippa et Berenice: et de concione, quam apud
eos Paulus habuit.
Interea Agrippa rex, una cum Bernice conjuge
Cæsaream ad Festum venit. Atque ibi cum plures
dies moraretur, Festus causam Pauli regi exponit,
ut scilicet is vinctus a Felice relictus fuerit, et ut
præsbyteri et pontifices, officium judicis adversus
eum implorarint: ut denique pro tribunali hominem accusatoribus præsentibus statuerit, atque ibi
nihil criminis in reo, quantum suspicari licuerit,
compertum sit, præterquam quod quæstiones quædam de superstitione ipsorum, et de quodam Jesu
defuncto, quem Paulus vivere assereret, ab accusatoribus ei objicerentur. Et cum ipse dubius ande judicio hoc essem, Paulus ad cognitiocepsque
nem Cæsaris provocavit. Hic Agrippa: Pervelim,
inquit, et ipse virum audire; et Festus: Gras audies, ait. Itaque maximo cum apparatu prima luce
Agrippa cum Bernice frequens convocat auditorium. Et aderant ibi etiam, Festi jussu, quicunque
in ea urbe fuere viri clari. Itaque Paulus vinctus
adducitur. Tum ibi Festus sermonem exorsus:
Agrippa rex, et quicunque in conventu hoc adestis, inquit, hic ille est, quem Judæorum multitudo, tumultu ingenti concilalo, ad me veniens e
vivis tollendum esse omnibus modis contendit.
183 Ego vero, cum nihil eum morte dignum commisisse animadverterim, et ipse judicium Augusti
appellaverit, eo mittendum esse duxi. Cum vero nihil certi, quod de eo scribam, habeam, ad judicium
tuum eum produxi, rex Agrippa: ut causa cognita,
tandem habeam, quid de eo Casari significem.
Admodum enim absurdum mihi videtur, vinctum
quemquam mittere, et non simul causam vinculorum indicare velle. Tum Agrippa ad Paulum: Permittitur tibi, inquit, de te ipso quod visum est,
dicere. Ibi Paulus consuetudine fortasse quadam,
manu extenta, verba fecit. Et primum arte quadam prudenter Agrippam, ut virum justum, consuetudinumque et quæstionum Judaicarum egregie
peritum, laudare non omisit. Deinde felicem se eo
nomine, quod in talem auditorem causæ suæ incidisset, judicavit; atque hujusmodi præfatione
præmissa, res suas exponens: Ab ineunte
state, inquit, accurate et diligenter in patria PhaDrismorum secta educatus et doctus sum. Ac ne
nunc quidem alia de causa ad tribunal sto, quam
quod mortuorum resurrectionem futuram essè doceo, quam Deus olim Patribus promisit. Quod quidem ad nomen Jesu Nazareni pertinet, zelum‐ et
defensionem patriarum legum spirans, multa quæ
non decuerunt admisi, eaque omnia aperte facere
sum visus. Testatur id universa Jerusalem; permulti enim a me, qui potestatem eam a sacerdotibus acceperam, in custodias sunt conjecti. Tantum
autem in me furor is exuberaverat, ut etiam in longinquiores urbes sim profectus, persequens, omnique (quod dicitur) fune molo, evertere sectam
καὶ εἰς Δαμασκὸν ποιουμένῳ μοι τὴν ὁδὸν,
μιας τὸ μεσημβρινὸν ἐπεχούσης, εἶδον οὐρανόθεν
ὅτι τὸν ἥλιον περιαστριαψαν με φως. Καὶ τῇ ὑπερ–
Chapter XXXICaput XXXI
col. 835–836page 144 of 392
Caput XXX
PG 145:835βολῇ τῆς αἴγλης τὰς ὄψεις περιλαμφθεὶς, σκότου πλήρης γενόμενος, ἐπὶ γῆν ἔπιπτον. Φωνὴ δέ τις ἄνωθεν ἐξηκούετο, μή με διώκειν Χριστόν. Εκέ λευέ τε ἀνίστασθαι καὶ τούτου γε χάριν οὐτωσὶ ὤφθαι, ὥστε προβαλέσθαι με μάρτυρα ὧν τε εἶδον, καὶ ὧν μετ' ὀλίγον δείξει· ἀνοίξαι τυφλῶν ὀφθαλμοὺς, ἀπὸ σκότους τε εἰς φῶς ἐπιστρέφειν, καὶ ἀπὸ τῆς ἐπικρατείας τοῦ Σατανᾶ εἰς Χριστόν· ὥστ' ἄφεσιν ἁμαρτιῶν λαβεῖν, κλῆρόν τε ἐν τοῖς ἡγιασμένοις, διὰ τῆς πρὸς αὐτὸν πίστεως. ᾿Απειθεῖν τοίνυν τῇ ὑπερφυεῖ ὀπτασίᾳ οὐκ ἦν. Ἰουδαίοις μὲν οὖν καὶ τοῖς ἐξ ἐθνῶν μετανοίᾳ χρωμένοις πρὸς Θεὸν ἐπι στρέφειν λέγω ἄξια ἔργα μετανοίας διαπραττομένους· μηδὲν ὧν οἱ προφῆται καὶ Μωσῆς αὐτὸς, ἐκτὸς καταγγέλλων· ὡς παθητὸς ὁ Χριστὸς, καὶ πρῶτος ἐκ νεκρῶν ἀναστὰς, φῶς τοῖς ἔθνεσι ζωήν τε καὶ σωτηρίαν αἰώνιον τῷ οἰκείῳ καταγγέλλει λαῷ. Ταῦτα σὺν ῥᾳστώνῃ τοῦ Παύλου διεξιόντος, ὁ Φηστος, ψυχικός τις ὢν ἄνθρωπος, καὶ μὴ ἱκανῶς ἔχων προσίεσθαι τὰ τοῦ Πνεύματος, μωρίαν δὲ καὶ μανίαν ταῦτα ὑπονοῶν, ὡς ὑπὸ πολλῶν γραμμάτων ἐξεστηκότα, καὶ ἃ λέγει μὴ διειδότα, διελοιδορεῖτο τὸν Παῦλον· τὸν δὲ μὴ μαίνεσθαι φάναι, ἀληθείας δὲ καὶ σωφροσύνης, ῥήματα λέγειν διισχυρίζεσθαι, ὡς καὶ τῷ βασιλεῖ πρὸς ἦν τὰ τῆς παρρησίας, ἀκρα βῶς ἔγνωσται. Οὐ γάρ που οἶμαι τοῦτον λανθάνειν μηδὲν, πιστεύοντα πᾶσιν ἃ προφῆται κατήγγειλαν. Πρὸς ὃν ᾿Αγρίππας ἡδέως, Ἐν ὀλίγῳ με πείθεις, εξ πε, Χριστιανὸν γενέσθπι. Καὶ ὃς, Ἐμοὶ δὲ δι᾽ εὐχῆς ἔσται καὶ ἐν ὀλίγῳ καὶ ἐν πολλῷ οὐ σὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ πάντας οἱ τῶν ἐμῶν λόγων μετεσχηκότες εἰσίν ὁποῖος δῆτα κἀγὼ σήμερον· ἄνευ μέντοι τῶν ἂς περίκειμαι ταύτας ἁλύσεων. ΚΕΦΑΛ. ΑΔ', Περὶ τοῦ εἰς Ἰταλίαν ἀπόπλου τοῦ ἀποστό η λου Παύλου, καὶ ὡς ναυαγίᾳ ἐχρήσατο. Αγρίππας δ' εὐθὺς καὶ οἱ συμπαρόντες, τοῦ συνε δρίου εξαναστάντες, καὶ ἰδίᾳ γενόμενοι, Οὐδὲν, ἔρα σκον, ἄξιον θανάτου ἢ δεσμῶν ὁ ἄνθρωπος οὗτος πράσσει. Ο δ' Αγρίππας προσετίθει, ὡς καὶ ἀπο λελύσθαι δίκαιος ὁ ἄνθρωπος ἦν, εἰ μὴ Καίσαρα ἐπει κέκλητο· καὶ δεῖν πλεῖν εἰς Ἰταλίαν ἐκρίνετο. Καὶ δῆτα Ἰουλίῳ τινὶ σπείρης σεβαστῆς παρεδίδοτο. Καὶ τοίνυν ἐξ ᾿Αδραμυτίου πλοίῳ περιτυχόντες, ἐπέ βαινον. ἂν δὲ καὶ Λουκᾶς σὺν τῷ Παύλῳ καὶ 'Αρίσταρχος, Μακεδών Θεσσαλονικεύς. Ἐνε θεν δὲ εἰς Σιδῶνα κατήχθησαν. Παροδεύσαντες δὲ, τὴν Κύπρον ὑπέπλευσαν. Καὶ δῆτα τὴ διὰ Κιλικίας και Παμφυλίας πέλαγος διαπλεύσαντες, εἰς τὰ Μῦρα τῆς Λυκίας κατῆραν. Ἐκεῖσε πλοίῳ ἐξ ᾿Αλεξανδρείας περιτυχὼν ὁ Ἰούλιος, εἰς Ἰτα λίαν πλέοντι, σὺν τοῖς δεσμώταις ἀνήγετο. Κατὰ τὴν Κνίδον δὲ γεγονώς, την Κρήτην παρέπλει
hanc contendens. Itaque Damascum cum iter fa- βολῇ τῆς αἴγλης τὰς ὄψεις περιλαμφθεὶς, σκότου
cerem, meridie ipso lux sole illustrior cœlitus me
circumfulsit. Cujus splendoris magnitudine oculos
perstrictus, et proinde caligine obsitus, in terram
decidi. Ad hæc vox de cœlo audita, quæ Christum
persequi vetabat, et mox ut exsurgerem jubebat:
eam ob causam visionem mihi talem oblatam esse
indicans, ut me testem produceret earum, quas
vidissem, quasque paulo post indicaturus esset,
rerum: ut scilicet cæcorum aperirem oculos, et
homines a tenebris ad lucem, et a potestate atque
imperio Satanæ ad Christum converterem, remissionem peccatorum, hæreditatemque inter sanctificatos 184 per eam quæ in ipsum est, fidem et
persuasionem recepturos. Visioni porro tali, quæ
πλήρης γενόμενος, ἐπὶ γῆν ἔπιπτον. Φωνὴ δέ τις
ἄνωθεν ἐξηκούετο, μή με διώκειν Χριστόν. Εκέλευέ τε ἀνίστασθαι καὶ τούτου γε χάριν οὐτωσὶ
ὤφθαι, ὥστε προβαλέσθαι με μάρτυρα ὧν τε εἶδον,
καὶ ὧν μετ' ὀλίγον δείξει· ἀνοίξαι τυφλῶν ὀφθαλ
μούς, ἀπὸ σκότους τε εἰς φῶς ἐπιστρέφειν, καὶ ἀπὸ
τῆς ἐπικρατείας τοῦ Σατανᾶ εἰς Χριστόν· ὥστ'
ἄφεσιν ἁμαρτιῶν λαβεῖν, κλῆρόν τε ἐν τοῖς ἡγιασμέ
νοις, διὰ τῆς πρὸς αὐτὸν πίστεως. ᾿Απειθεῖν τοίνυν
τῇ ὑπερφυεῖ ὀπτασίᾳ οὐκ ἦν. Ἰουδαίοις μὲν οὖν καὶ
τοῖς ἐξ ἐθνῶν μετανοίᾳ χρωμένοις πρὸς Θεὸν ἐπιστρέφειν λέγω ἄξια ἔργα μετανοίας διαπραττομένους· μηδὲν ὧν οἱ προφῆται καὶ Μωσῆς αὐτὸς,
ἐκτὸς καταγγέλλων· ὡς παθητὸς ὁ Χριστὸς, καὶ
naturam omnem longe supergrederetur, non mo- πρῶτος ἐκ νεκρῶν ἀναστὰς, φῶς τοῖς ἔθνεσι ζωήν
rem gerere, religio erat. Itaque Judæis simul et
gentibus, ut per resipiscentiam et pœnitentiam ad
Deum convertantur, dignaque pœnitentiæ opera
perficiant, annuntio, nihil prorsus extra prophetas
et ipsum Mosen docens, nimirum quod Chrislus,
qui passibilis fuerit, et primus ex mortuis resurrexerit, lucem gentibus, vitamque et salutem æternam proprio suo denuntiet populo. Hæc cum Paulus cum diserta facilitate diceret, Festus, utpote
animalis quidam homo, qui non satis ea quæ spiritus sunt assequeretur, stultitiamque adeo et insaniam ea esse suspicaretur, tanquam per multas
litteras mente captum, neque satis quæ diceret intelligentem, cum convicio Paulum ridebat. Cui ille.
non insanire se, sed veritatis et sobrietatis verba
τε καὶ σωτηρίαν αἰώνιον τῷ οἰκείῳ καταγγέλλει
λαῷ. Ταῦτα σὺν ῥᾳστώνῃ τοῦ Παύλου διεξιόντος, ὁ
Φηστος, ψυχικός τις ὢν ἄνθρωπος, καὶ μὴ ἱκανῶς
ἔχων προσίεσθαι τὰ τοῦ Πνεύματος, μωρίαν δὲ καὶ
μανίαν ταῦτα ὑπονοῶν, ὡς ὑπὸ πολλῶν γραμμάτων
ἐξεστηκότα, καὶ ἃ λέγει μὴ διειδότα, διελοιδορεῖτο
τὸν Παῦλον· τὸν δὲ μὴ μαίνεσθαι φάναι, ἀληθείας
δὲ καὶ σωφροσύνης, ῥήματα λέγειν διισχυρίζεσθαι,
ὡς καὶ τῷ βασιλεῖ πρὸς ἦν τὰ τῆς παρρησίας, ἀκρα
βῶς ἔγνωσται. Οὐ γάρ που οἶμαι τοῦτον λανθάνειν
μηδὲν, πιστεύοντα πᾶσιν ἃ προφῆται κατήγγειλαν.
Πρὸς ὃν ᾿Αγρίππας ἡδέως, Ἐν ὀλίγῳ με πείθεις, εξ
πε, Χριστιανὸν γενέσθπι. Καὶ ὃς, Ἐμοὶ δὲ δι᾽ εὐχῆς
ἔσται καὶ ἐν ὀλίγῳ καὶ ἐν πολλῷ οὐ σὲ μόνον, ἀλλὰ
καὶ πάντας οἱ τῶν ἐμῶν λόγων μετεσχηκότες εἰσίν·
loqui asseveral. Quemadmodum id regi ipsi, ad ὁποῖος δῆτα κἀγὼ σήμερον· ἄνευ μέντοι τῶν ἂς
quem hæc libere diceret, probe cognitum esset:
περίκειμαι ταύτας ἁλύσεων.
quem nihil earum rerum lateret, omnibus quæ prophetæ annuntiarunt credentem. Ibi ad eum
Agrippa perhumaniter: Modica ex parte, inquit, mihi, ut Christianus fam, persuades. At ille: Mihi
vero in primis apud Deum in optatis est, non solum modica, verum etiam maxima ex parte, non
te solum, verum etiam qui orationem meam hodie audierunt omnes, tales fieri, qualis ego sum: extra
vincula duntaxat ista, quibus obstrictus sum, catenarum.
CAPUT XXXI.
De trajectione Pauli in Italiam, et de naufragio Περὶ τοῦ εἰς Ἰταλίαν ἀπόπλου τοῦ ἀποστό
ejusdem.
Agrippa autem, et qui cum eo erant, ex consessu statim consurgentes, et seorsim consistentes,
Nihil (inquiunt) homo iste, quod vinculis aut morte
dignum sit, facil. Ad quod Aggrippa adjicit, absolvendum eum fuisse, nisi Cæsarem appellasset. Ea
porro de causa in Italiam ei navigandum esse, decernitur. Ita Julio cuidam ex cohorte Augusta
committitur. Nacti autem navem Adrumetinam, in
eam conscendunt. Porro cum Paulo erat Lucas, et
Aristarchus ex Macedonia Thessalonicensis. Inde
Sidonem sunt delati: mox progredientes, juxta
Cyprum navigant; et deinceps 185 Cilicia et
Pamphyliæ mari transmisso, ad Myra Lyciæ appellunt. Ibi Alexandrina navi in Italiam tendente, inventa, Julius cum vinctis in eam imponitur. Et ad
Guidum cum propius accessisset, præter Cretam,
juxta Salmonam vobitur. Dehinc ad locum, cui
η
λου Παύλου, καὶ ὡς ναυαγίᾳ ἐχρήσατο.
Αγρίππας δ' εὐθὺς καὶ οἱ συμπαρόντες, τοῦ συνε
δρίου εξαναστάντες, καὶ ἰδίᾳ γενόμενοι, Οὐδὲν, ἔρα
σκον, ἄξιον θανάτου ἢ δεσμῶν ὁ ἄνθρωπος οὗτος
πράσσει. Ο δ' Αγρίππας προσετίθει, ὡς καὶ ἀπολελύσθαι δίκαιος ὁ ἄνθρωπος ἦν, εἰ μὴ Καίσαρα ἐπει
κέκλητο· καὶ δεῖν πλεῖν εἰς Ἰταλίαν ἐκρίνετο. Καὶ
δῆτα Ἰουλίῳ τινὶ σπείρης σεβαστῆς παρεδίδοτο. Καὶ
τοίνυν ἐξ ᾿Αδραμυτίου πλοίῳ περιτυχόντες, ἐπέβαινον. ἂν δὲ καὶ Λουκᾶς σὺν τῷ Παύλῳ καὶ
'Αρίσταρχος, Μακεδών Θεσσαλονικεύς. Ἐνε θεν
δὲ εἰς Σιδῶνα κατήχθησαν. Παροδεύσαντες δὲ,
τὴν Κύπρον ὑπέπλευσαν. Καὶ δῆτα τὴ διὰ Κι·
λικίας και Παμφυλίας πέλαγος διαπλεύσαντες,
εἰς τὰ Μῦρα τῆς Λυκίας κατῆραν. Ἐκεῖσε πλοίῳ
ἐξ ᾿Αλεξανδρείας περιτυχὼν ὁ Ἰούλιος, εἰς Ἰτα
λίαν πλέοντι, σὺν τοῖς δεσμώταις ἀνήγετο. Κατὰ
τὴν Κνίδον δὲ γεγονώς, την Κρήτην παρέπλει
col. 837–838page 145 of 392
PG 145:837κατὰ Σαλμώνην. Επειτα ἐν χώρῳ, ᾧ Καλοὶ λιμένες ὄνομα, ἤχθησαν. Πόλις δ᾽ ἐγγὺς ἦν ἐκείνῳ Λασαία τὴν κλῆσιν. Επιφαλοῦς δὲ τοῦ πλοῦ ὄντος, Παῦλος προήγγελεν ὡς καὶ τὸν φόρτον ἀποβαλεῖται τὸ πλοῖον μεθ᾽ ὕβρεως, καὶ ἐν χρῷ κινδύνου ἄχρι δὴ καὶ ψυ χῶν γενέσθαι· παρῄνει τε μὴ ἐκεῖθεν ἀνάγεσθαι. Ὁ δ' ἑκατοντάρχης τῷ κυβερνήτῃ μᾶλλον ἢ τῷ Παύλῳ ἐπείθετο. Ἐκεῖθεν τοίνυν ἀνήγοντο, ἥκιστα παραχείμασι ἱκανοῦ ὄντος τοῦ λιμένος. Νότου δ ἐκπνεύσαντος, ἄραντες άσον, παρελέγοντο τὴν Κρήτην. Τυφωνικός δ᾽ ἄνεμος ἐκπνεύσας, Εὐρο κλύδων ὠνόμασται· καὶ τοῦ πλοίου συναρπασθέντος, ἀντοφθαλμεῖν τε μὴ ἰσχύοντος τῷ ἀνέμῳ, μια κρὸν ἐπιδόντες ἐφέροντο· καὶ δῆτα νησίδιόν τι ὑποδραμόντες ᾧ Κλαύδη ἦν ὄνομα, μόλις τῆς σκάσ φης περικρατεῖς ἦσαν. Καὶ τῷ πλοίῳ ταύτην ἐν θέμενοι, ῥώμῃ πάσῃ τὴν ναῦν διεζώννυον, πρὸς τὰς ἐμβολὰς τῶν κυμάτων ἀντέχειν παρασκευάζοντες. Ἐν φόβῳ δ' ὄντες μὴ περὶ τὰς λεγομένας Σύρτεις ἐμπέσωσι, τὸ ἱστιόν τοῦ πολλοῦ τόνου ἀνένα τες, ἐφέροντο. Σφοδροῦ δ᾽ ἐγκειμένου χειμώνος, τριταῖοι αὐτόχειρες τὴν σκευὴν τοῦ πλοίου ἅπασαν τῷ πελάγει ἀφίεσαν. Ικαναῖς δ᾽ ἐφ' ἡμέραις μήθ' ἡλίου μήτε ἄστρων ὑπὲρ οὐρανὸν ὁρωμένων, καὶ πολλοῦ τοῦ κλύδωνος περιῤῥέοντος, πᾶσα ἡ τῆς σωτηρίας περιῃρεῖτο ἐλπίς. Ασιτίᾳ τε διὰ ταῦτα πιεζομένων τῶν ἐν τῷ πλοίῳ πολλῇ, ὁ Παῦλος, Ἐχρῆν μὲν, ἔλεγε, πειθηνίους γε ὄντας, μὴ ἐκ τῆς Κρήτης ἀνάγεσθαι, τῆς τε ὕβρεως καὶ ζημίας, ὡς ποῤῥωτάτω εἶναι· ἀλλὰ καὶ νῦν παραινῶ εὐθύμως ἔχειν ὑμᾶς· πλὴν γὰρ τοῦ πλοίου, οὐδεμία τῶν ἔνδον ἀποπεσεῖται ψυχή. Ταύτῃ γὰρ δὴ τῇ νυκτί, Θεοῦ ἄγγελος ᾧ λάτρις εἰμὶ παραστάς, παρηγγύα τε μὴ φοβεῖσθαι· Δεῖ γάρ σε Καίσαρι παραστῆναι χάριν τε σοὶ πλείστην εἰδὼς, τοὺς συμπλώτας πάντ τας σοί γε δωρεῖται. Ἐκπεσεῖν δ' ἀνάγκη ἡμᾶς νήσῳ τινί. Τεσσαρεσκαιδεκάτη νύξ παρῆλθε τὸ ἐξ ἐκείνου, οἱ δὲ τῷ ᾿Αδρίᾳ ἐταλαιπώρουν· καὶ τὸ βάθος ἀναδιφώμενοι, περὶ ὀργυιάς εὕρισκον εἴ κοσι. Τραχεῖς δὲ τόπους έκπεσεῖν δεδιότες, τέσσαρας ἀγκύρας ρίψαντες πρύμνηθεν, ἡμέραν γενέ σθαι ἐθεοκλύτουν. Οἱ δὲ ναῦται καὶ τὴν σκάφην ἐκ τοῦ πλοίου κατὰ πελάγους ἔῤῥιπτον, φεύγειν διασκοπούμενοι. Εἰσηγήσει δὲ Παύλου οἱ περὶ τὸν ἑκατόνταρχον, τὰς σχοίνους ἐκείνης διατεμόντες, τῷ πελάγει τὴν σκάφην εἶων ἀνέμοις φέρεσθαι. Πρινὴ δ᾽ ἡμέραν γενέσθαι, τροφῆς μετέχειν πᾶσι παρήνει ὁ Παῦλος· μηδὲ γὰρ τρίχα ἑνὸς τῶν ἁπάν τῶν τῆς κεφαλῆς ἀποπίπτειν. Κἀκεῖνος πρῶτος Θεῷ ἀφοσιούμενος τὰ εἰκότα, τροφῆς ἤπτετο. Ἐπίσ σης δὲ καὶ οἱ τοῦ πλοίου ἐποίουν, ἓξ ὄντες ἑβδομήκοντα τε καὶ διακόσιοι. Ὡς δ᾽ ἡμέρα ἦν, διαγνώ και μὲν οὐκ εἶχον τὴν γῆν· κόλπον δέ τινα ἑώρων αἰγιαλὸν ἔχοντα. Τὰς οὖν ἀγκύρας περιελόντες, καὶ τὰς τῶν πηδαλίων ζευκτηρίας ἀνέντες, μικρὸν δὲ μετεωρίσαντες τὸν ἀρτέμωνα, τῇ ἐπιπνεούσῃ δυνά μει εἰς τὸν αἰγιαλὸν κατήγον. Ἡ μὲν οὖν πρώρα ἐν τῷ ἀσφαλεῖ καθίστατο· ἡ δὲ πρύμνα τῇ βίᾳ τῶν κυμάτων ἐλύετο. Καὶ βούλευμα μὲν ἦν ξίφει δια
ECCLESIASTICA HISTORIE LIB. II.
κατὰ Σαλμώνην. Επειτα ἐν χώρῳ, ᾧ Καλοὶ λιμένες Boni portus nomen est, deferuntur: a quo non
ὄνομα, ἤχθησαν. Πόλις δ᾽ ἐγγὺς ἦν ἐκείνῳ Λασαία
τὴν κλῆσιν. Επιφαλοῦς δὲ τοῦ πλοῦ ὄντος, Παῦλος
προήγγελεν ὡς καὶ τὸν φόρτον ἀποβαλεῖται τὸ πλοῖον
μεθ᾽ ὕβρεως, καὶ ἐν χρῷ κινδύνου ἄχρι δὴ καὶ ψυ
χῶν γενέσθαι· παρῄνει τε μὴ ἐκεῖθεν ἀνάγεσθαι.
Ὁ δ' ἑκατοντάρχης τῷ κυβερνήτῃ μᾶλλον ἢ τῷ
Παύλῳ ἐπείθετο. Ἐκεῖθεν τοίνυν ἀνήγοντο, ἥκιστα
παραχείμασι ἱκανοῦ ὄντος τοῦ λιμένος. Νότου δ
ἐκπνεύσαντος, ἄραντες άσον, παρελέγοντο τὴν
Κρήτην. Τυφωνικός δ᾽ ἄνεμος ἐκπνεύσας, Εὐροκλύδων ὠνόμασται· καὶ τοῦ πλοίου συναρπασθέν—
τος, ἀντοφθαλμεῖν τε μὴ ἰσχύοντος τῷ ἀνέμῳ, μια
κρὸν ἐπιδόντες ἐφέροντο· καὶ δῆτα νησίδιόν τι
ὑποδραμόντες ᾧ Κλαύδη ἦν ὄνομα, μόλις τῆς σκάσ
φης περικρατεῖς ἦσαν. Καὶ τῷ πλοίῳ ταύτην ἐν
θέμενοι, ῥώμῃ πάσῃ τὴν ναῦν διεζώννυον, πρὸς
τὰς ἐμβολὰς τῶν κυμάτων ἀντέχειν παρασκευάζοντες. Ἐν φόβῳ δ' ὄντες μὴ περὶ τὰς λεγομένας
Σύρτεις ἐμπέσωσι, τὸ ἱστιόν τοῦ πολλοῦ τόνου ἀνένα
τες, ἐφέροντο. Σφοδροῦ δ᾽ ἐγκειμένου χειμώνος,
τριταῖοι αὐτόχειρες τὴν σκευὴν τοῦ πλοίου ἅπασαν
τῷ πελάγει ἀφίεσαν. Ικαναῖς δ᾽ ἐφ' ἡμέραις μήθ'
ἡλίου μήτε ἄστρων ὑπὲρ οὐρανὸν ὁρωμένων, καὶ
πολλοῦ τοῦ κλύδωνος περιῤῥέοντος, πᾶσα ἡ τῆς
σωτηρίας περιῃρεῖτο ἐλπίς. Ασιτίᾳ τε διὰ ταῦτα
πιεζομένων τῶν ἐν τῷ πλοίῳ πολλῇ, ὁ Παῦλος,
Ἐχρῆν μὲν, ἔλεγε, πειθηνίους γε ὄντας, μὴ ἐκ τῆς
Κρήτης ἀνάγεσθαι, τῆς τε ὕβρεως καὶ ζημίας, ὡς
ποῤῥωτάτω εἶναι· ἀλλὰ καὶ νῦν παραινῶ εὐθύμως
ἔχειν ὑμᾶς· πλὴν γὰρ τοῦ πλοίου, οὐδεμία τῶν
ἔνδον ἀποπεσεῖται ψυχή. Ταύτῃ γὰρ δὴ τῇ νυκτί,
Θεοῦ ἄγγελος ᾧ λάτρις εἰμὶ παραστάς, παρηγγύα
τε μὴ φοβεῖσθαι· Δεῖ γάρ σε Καίσαρι παραστῆναι·
χάριν τε σοὶ πλείστην εἰδὼς, τοὺς συμπλώτας πάντ
τας σοί γε δωρεῖται. Ἐκπεσεῖν δ' ἀνάγκη ἡμᾶς
νήσῳ τινί. Τεσσαρεσκαιδεκάτη νύξ παρῆλθε τὸ ἐξ
ἐκείνου, οἱ δὲ τῷ ᾿Αδρίᾳ ἐταλαιπώρουν· καὶ τὸ
βάθος ἀναδιφώμενοι, περὶ ὀργυιάς εὕρισκον εἴκοσι. Τραχεῖς δὲ τόπους έκπεσεῖν δεδιότες, τέσσαρας ἀγκύρας ρίψαντες πρύμνηθεν, ἡμέραν γενέσθαι ἐθεοκλύτουν. Οἱ δὲ ναῦται καὶ τὴν σκάφην
ἐκ τοῦ πλοίου κατὰ πελάγους ἔῤῥιπτον, φεύγειν
διασκοπούμενοι. Εἰσηγήσει δὲ Παύλου οἱ περὶ τὸν
ἑκατόνταρχον, τὰς σχοίνους ἐκείνης διατεμόντες,
τῷ πελάγει τὴν σκάφην εἶων ἀνέμοις φέρεσθαι.
Πρινὴ δ᾽ ἡμέραν γενέσθαι, τροφῆς μετέχειν πᾶσι
παρήνει ὁ Παῦλος· μηδὲ γὰρ τρίχα ἑνὸς τῶν ἁπάν
τῶν τῆς κεφαλῆς ἀποπίπτειν. Κἀκεῖνος πρῶτος
Θεῷ ἀφοσιούμενος τὰ εἰκότα, τροφῆς ἤπτετο. Ἐπίσ
σης δὲ καὶ οἱ τοῦ πλοίου ἐποίουν, ἓξ ὄντες ἑβδομή
κοντά τε καὶ διακόσιοι. Ὡς δ᾽ ἡμέρα ἦν, διαγνώκαι μὲν οὐκ εἶχον τὴν γῆν· κόλπον δέ τινα ἑώρων
αἰγιαλὸν ἔχοντα. Τὰς οὖν ἀγκύρας περιελόντες, καὶ
τὰς τῶν πηδαλίων ζευκτηρίας ἀνέντες, μικρὸν δὲ
μετεωρίσαντες τὸν ἀρτέμωνα, τῇ ἐπιπνεούσῃ δυνά
μει εἰς τὸν αἰγιαλὸν κατήγον. Ἡ μὲν οὖν πρώρα
ἐν τῷ ἀσφαλεῖ καθίστατο· ἡ δὲ πρύμνα τῇ βίᾳ τῶν
κυμάτων ἐλύετο. Καὶ βούλευμα μὲν ἦν ξίφει δια
longe civitas erat, Lasa dicta. Et cum periculosa
esset navigati, Paulus navem tempestate ad jacturam usque cum injuria, vectoresque de vita ipsa
summe periclitaturos præmonens, non transmittendum inde suadet. Sed centurio in eo gubernatorem navis, magis quam Paulum audiebat. Quapropter inde, quod portus ad hiemandum non
satis idoneus esset, discedunt: et Noto spirante,
Asso superata, Cretam legebant. Mox ventus exorytur typhonicus et turbulentus, quem procellosum
Eurum, seu Euroaquilonem vocant. Itaque navi
ab eo rapta, cum contra niti non possent, leunpestati aliquantum cedentes, feruntur. Et ad insulam quamdam parvam, quæ Clauda dicitur, cursu
directo, vix scaphs compotes fieri potuerunt. Eaque in navim sublata, navim ipsam quam possunt
firmissime, contra incursiones et procellas fluctuum cingentes, instruunt et communiunt. Deinde
ne in Syrtes, quæ dicuntur, inciderent veriti,
velo laxato vehuntur. Et turbulentissima coorta
hieme et tempestate, tertio demum die jacturam
faciunt, et manibus ipsi suis omnia navis armamenta in pelagus projiciunt. Cum autem diebus
pluribus, neque sol, neque astra in cœlo conspicerentur, immanisque præterea immineret tempestas, omnis spes salutis præciditur. Eaque de
causa vectores cibi abstinentia et inedia longiore
macerantur. Alque ibi Paulus: Decebat, inquit,
vos mihi morem gerere, et e Creta non solvere.
Sic enim tempestatis hujus injuria et jactura careretis. Sed nunc quoque quieto vos bonoque esse
jubeo animo. Præter navim enim nulla vectorum
intercidet anima. Hac enim ipsa nocte Angelus
Dei, quem colo, mihi assistens, timorem me abjicere jussit: Oportet enim, dicens, apud Cæsarem
te sisti. Et quod gratiosus apud Deum es, vectores
simul omnes tibi ille donat: in insulam autem
nos quamdam ejici necesse est. Quarta decima
deinde supervenit nox, 186 et illi in Adriatico
afflictantur mari: atque altitudinem inquirentes
unde, ad viginti passus inveniunt. Et ne in aspera
inciderent loca metuentes, quatuor e puppi anchoris projectis, diem a Deo precibus optant. Tum
demum nautæ scapham e navi in mare projiciunt,
et fugæ consilium capiunt. Centurio autem, Pauli
suasu, funes scapbæ incidi jubet, eamque ventis
auferendam committit. Et priusquam illucesceret,
Paulus omnes, ut cibum capiant, hortatur, ne capillum quidem unicum e capite eorum omnium
decisurum pollicens. Ipseque primus Deo quas
decobal gratiis sacralis, cibum sumit: quod itidem
vectores reliqui, qui ducenti et septuaginta sex
erant, faciunt. Ut autem dies illuxit, terram quidem dignoscere nequeunt: sinum vero conspiciunt
littus habentem. Subductis itaque ancoris, gubernaculorumque remissis juncturis, et artemone aliquantulum sublato, spirantis venti vi ad littus tendunt. Et prora quidem integra permanet, puppis
Chapters XXXII, XXXIIICaput XXXII, XXXIII
col. 839–840page 146 of 392
PG 145:839χειρίσασθαι τοὺς δεσμίους, μή τις διανηξάμενος ἀποδράσῃ· ὁ δ' ἡγεμὼν διὰ Παῦλον ἐκώλυε τὴν σφα γὴν, ἐκέλευέ τε πάττας, ὥς γ᾽ ἑκάστῳ δύναμις ἦν, ἐξιέναι. ΚΕΦΑΛ. ΛΒ'. Ὡς ἐν τῇ νήσῳ Μελίτῃ ἔχιδνα τῆς χειρὸς τοῦ Παύλου καθήψατο· καὶ περὶ Πουπλίου, και τῶν ἄλλων τοῦ Παύλου θαυμάτων. Καὶ αὐτίκα πάντες ἐπὶ τοῦ ξηροῦ ἦσαν. Μελίτη δὲ ἡ νῆσος ὠνόμαστο· ἧς οἱ ἔποικοι βάρβαροι τοὺς ναυαγήσαντος κατιδόντες, οὐ μικρὰν τὴν θερα πείαν παρεῖχον. Τῷ τε γὰρ ἐπέχοντι λάβρῳ ὑετῷ καὶ τῷ σφοδρῷ ψύχει, πυρὰν μεγίστην ἀνάψαντες, περικύκλῳ ἐκάθιζον. Φρυγάνων δὲ ἀπόδεσμον έκαν νὸν Παῦλος τῇ χειρὶ συστρέψας, τῇ πυρῷ ἐπετίθει καὶ δῆτ᾽ ἔχιδνα οἰκουρός οὖσα τῇ ὕλῃ, τῇ θέρμη διαθαλφθεῖσα, τῆς ἐκείνου καθῆπτο χειρός. Ως δ' οἱ βάρβαροι τὸ θηριόν απηρτημένον τῆς χειρὸς ἐκείνου κατεῖδον, οὐκ ἀγαθὸν ὑπενόουν ἄνδρα, αλλά τινα φονικὸν καὶ ἀνήμερον· οὗ χάριν καὶ τοῦ πολ λοῦ κλύδωνος ὑπερβάντα τὴν ῥώμην, ἡ δίκῃ ζην οὐκ εἴα τῷ ἰοβόλῳ τρωθέντα. Παύλῳ δ᾽ ἐντεῦθεν οὐκ ἦν πονηρόν· ἀλλ' ἐπὶ τῆς φλογὸς τὸ ἐρπετὸν ἀποτινασσόμενος ἔῤῥιπτεν. ὡς δὲ προσδόκιμο πάντες ἦσαν, αὐτίκα τοῦτον ἢ καταπίμπρασθαι, ξ νεκρὸν ἐξάπινα πίπτειν τῇ κακεντρεχείᾳ τοῦ δήγματος, ὡς τοὐναντίον μᾶλλον δώρων, πρύμναν κρουσάμενοι τἀναντία λέγοντες ἦσαν, καὶ ἰσο θέοις ἐτίμων τιμαῖς. ᾿Αγροὶ μὲν οὖν καὶ χωρίς ἐκεῖσε τῷ τῆς νήσου πρωτεύοντι, Πούπλιος ἐκείνῳ τὸ ὄνομα, ἦσαν. Ὃς καὶ τρεῖς ἡμέρας τἀγαθά παρείχε, φιλοξενίας ἐλλείπων οὐδέν. Καί γι᾿ οὐ βραχεῖαν τοῦ ἔργου εἶχε τὴν ἀμοιβὴν· σφοδροὶ γὰρ πυρετοὶ καὶ δυσεντερία διελύοντο τῇ ἀφῇ Παύλου, πάλαι τὸν πατέρα Πουπλίου πιέζοντα. Ἐπὶ δὴ τούτῳ καὶ ἄλλοι πλείσταις τῶν νόσων ἐξεταζόμενοι, εὐθὺς τὸ πιέζον ἀπεβάλλοντο, ῥᾴους γινόμενοι. Εντεῦθεν Παύλῳ οὐκ ἐλαχίστη τιμή· καὶ τὰ χρειώδη ἀνα μένοις πλεῖστα ἐτίθετο. Πρύμναν ανακρούεσθαι, ΚΕΦΑΛ. ΑΓ. Ὡς ἐκεῖθεν πλοίῳ 'Αλεξανδρίνῳ Παῦλος διά τῶν Συρακουσῶν εἰς Ῥώμην ἦλθε, καὶ τοῖς πρώτοις τῶν ἐκεῖ Ἰουδαίων εἰς λόγους ἦλθε, καὶ τῷ Νέρωνι παραστὰς, τότε μὲν ἀπελύετο· καὶ δύο ἔτη ἐπὶ Ῥώμης διαγαγὼν, τὴν τοῦ Χριστοῦ βασιλείαν ἀκωλύτως μετὰ παῤῥησίας ἐκήρυττεν. Ἐκεῖσε δὲ καὶ ἄλλο πλοῖον παρακ εχει μακὸς ἦν, Αλεξανδρείᾳ προσήκον, Διοσκούροις ψευδωνύμοις θεοῖς ἀνακείμενον, κακείνους ἐπὶ στήλης ἔχον. Των ναυκλήρων γὰρ ἕκαστοι, ὥσπερ οἱ καθ᾿ ἡμᾶς εὐπο βείᾳ χρώμενοι, ἁγίοις δή τισι τὰς αὐτῶν ναῦς ἀναφέροντες, γράμμασι παρασημαίνονται· οὕτως
autem ductuum violentia solvitur. Milites porro χειρίσασθαι τοὺς δεσμίους, μή τις διανηξάμενος
illud consilii capiunt, ut vinctos omnes interimant,
ne ex eis quisquam natando evadat. Centurio autem, propter Paulum, cædem eam inhibet: et pro
se quemque, ut posset, consulere sibi jubet.
CAPUT XXXII.
Ut in insula Melita manum Pauli vipera morsu
violarit: de Publio, aliis Pauli miraculis.
Et confestim omnes in littus evadunt. Insulæ
nomen Melita erat: cujus incolæ barbari quidem
illi, non parum tamen curæ et benignitatis naufragis exhibent. Itaque propter imbrem copiosiorem,
et frigus vehementius, pyram illi ingentem accendunt, et circumcirca consident. Ibi cum Paulus
multa sarmenta congesta pyræ imponeret, et viἀποδράσῃ· ὁ δ' ἡγεμὼν διὰ Παῦλον ἐκώλυε τὴν σφα
γὴν, ἐκέλευέ τε πάττας, ὥς γ᾽ ἑκάστῳ δύναμις ἦν,
ἐξιέναι.
Ὡς ἐν τῇ νήσῳ Μελίτῃ ἔχιδνα τῆς χειρὸς τοῦ
Παύλου καθήψατο· καὶ περὶ Πουπλίου, και
τῶν ἄλλων τοῦ Παύλου θαυμάτων.
Καὶ αὐτίκα πάντες ἐπὶ τοῦ ξηροῦ ἦσαν. Μελίτη
δὲ ἡ νῆσος ὠνόμαστο· ἧς οἱ ἔποικοι βάρβαροι τοὺς
ναυαγήσαντος κατιδόντες, οὐ μικρὰν τὴν θερα
πείαν παρεῖχον. Τῷ τε γὰρ ἐπέχοντι λάβρῳ ὑετῷ
καὶ τῷ σφοδρῷ ψύχει, πυρὰν μεγίστην ἀνάψαντες,
περικύκλῳ ἐκάθιζον. Φρυγάνων δὲ ἀπόδεσμον έκαν
νὸν Παῦλος τῇ χειρὶ συστρέψας, τῇ πυρῷ ἐπετίθει·
pera, quae in dumis eis latebat, calore eo excitata καὶ δῆτ᾽ ἔχιδνα οἰκουρός οὖσα τῇ ὕλῃ, τῇ θέρμη
proreperet, manum ejus illa mordicus arripit.
Quod ubi Barbari, ita scilicet feram eam ex manu
illius dependere, conspiciunt, non bonum eum esse
virum, sed homicidam, et immanem quempiam,
qui etiam si sævæ tempestatis vim evasisset, præsentem tamen a venenoso serpente ictus, ne diutius viveret, vindictam sentiret, suspicantur. 187
Sed enim nihil inde periculi Paulo accidit: nam
serpentem excussum in flammam conjicit. Illi vero
existimantes eum evestigio vel in tumorem vertendum, vel examinatum pessum iturum, improba
venenati morsus contagione: ut aliter rem evenire
viderunt, retrorsum navim agentes quod dicitur et in contrariam partem transeantes, longe
diversa de eo loqui incipiunt, divinisque eum prosequuntur honoribus. Agri et prædia insulæ ejus,
Publii, primum ibi tenentis locum erant, qui per
triduum ad summam hospitalitatem nihil faciens
reliqui benigne eis facit. Cæterum copiosam is
humanitatis ejusmodi reportat gratiam: vehementes enim febres, et dysenteria, quæ mala Publii
patrem dudum vexaverant, attactu Pauli pelluntur.
Alii præterea quam plurimis afflicti morbis, dolore
διαθαλφθεῖσα, τῆς ἐκείνου καθῆπτο χειρός. Ως δ'
οἱ βάρβαροι τὸ θηριόν απηρτημένον τῆς χειρὸς
ἐκείνου κατεῖδον, οὐκ ἀγαθὸν ὑπενόουν ἄνδρα, αλλά
τινα φονικὸν καὶ ἀνήμερον· οὗ χάριν καὶ τοῦ πολλοῦ κλύδωνος ὑπερβάντα τὴν ῥώμην, ἡ δίκῃ ζην
οὐκ εἴα τῷ ἰοβόλῳ τρωθέντα. Παύλῳ δ᾽ ἐντεῦθεν
οὐκ ἦν πονηρόν· ἀλλ' ἐπὶ τῆς φλογὸς τὸ ἐρπετὸν
ἀποτινασσόμενος ἔῤῥιπτεν. ὡς δὲ προσδόκιμο
πάντες ἦσαν, αὐτίκα τοῦτον ἢ καταπίμπρασθαι, ξ
νεκρὸν ἐξάπινα πίπτειν τῇ κακεντρεχείᾳ τοῦ δήγ·
ματος, ὡς τοὐναντίον μᾶλλον δώρων, πρύμναν
κρουσάμενοι τἀναντία λέγοντες ἦσαν, καὶ ἰσοθέοις ἐτίμων τιμαῖς. ᾿Αγροὶ μὲν οὖν καὶ χωρίς
ἐκεῖσε τῷ τῆς νήσου πρωτεύοντι, Πούπλιος ἐκείνῳ
τὸ ὄνομα, ἦσαν. Ὃς καὶ τρεῖς ἡμέρας τἀγαθά
παρείχε, φιλοξενίας ἐλλείπων οὐδέν. Καί γι᾿ οὐ
βραχεῖαν τοῦ ἔργου εἶχε τὴν ἀμοιβὴν· σφοδροὶ γὰρ
πυρετοὶ καὶ δυσεντερία διελύοντο τῇ ἀφῇ Παύλου,
πάλαι τὸν πατέρα Πουπλίου πιέζοντα. Ἐπὶ δὴ τούτῳ
καὶ ἄλλοι πλείσταις τῶν νόσων ἐξεταζόμενοι, εὐθὺς
τὸ πιέζον ἀπεβάλλοντο, ῥᾴους γινόμενοι. Εντεῦθεν
Παύλῳ οὐκ ἐλαχίστη τιμή· καὶ τὰ χρειώδη ἀνα
μένοις πλεῖστα ἐτίθετο.
et cruciatu statim omni, pristinæ restituti valetudini, levantur. Unde magnus Paulo honor provenit,
vectoribusque quæ ad navigandi usum pertinerent, abunde subministrantur.
CAPUT XXXIII.
Ut inde Paulus navi Alexandrina, per Syracusas
Romam venerit, et cum primariis ibi Judæis ser-D
mones disputando contulerit. Et ut apud Neronem
se steterit, et tum quidem absolutus fuerit: bienniumque Romæ permanens, regnum Christi, citra
impedimentum, cum multa libertate prædicarit.
Ibi vero etiam aliud navigium Alexandrinum
Castoribus, diis falsis, quorum imagines præ se ferebat, consecratum hiemabat. Quemadmodum enim
Christianam pietatem colentes navium gubernatores, naves suas sanctis quibusdam dedicant, inscriptioneque id testantur: itidem olim, pro eo atque
Πρύμναν ανακρούεσθαι, hoc est, puppim impellere, est sensim retrocedere, navigio non invorso. Qui enim se ita cedens recipit, puppim remigando impellit: id quod propterea facit, ne
Ὡς ἐκεῖθεν πλοίῳ 'Αλεξανδρίνῳ Παῦλος διά
τῶν Συρακουσῶν εἰς Ῥώμην ἦλθε, καὶ τοῖς
πρώτοις τῶν ἐκεῖ Ἰουδαίων εἰς λόγους
ἦλθε, καὶ τῷ Νέρωνι παραστὰς, τότε μὲν
ἀπελύετο· καὶ δύο ἔτη ἐπὶ Ῥώμης διαγα
γών, τὴν τοῦ Χριστοῦ βασιλείαν ἀκωλύτως
μετὰ παῤῥησίας ἐκήρυττεν.
Ἐκεῖσε δὲ καὶ ἄλλο πλοῖον παρακ εχει μακὸς ἦν,
Αλεξανδρείᾳ προσήκον, Διοσκούροις ψευδωνύμοις
θεοῖς ἀνακείμενον, κακείνους ἐπὶ στήλης ἔχον. Των
ναυκλήρων γὰρ ἕκαστοι, ὥσπερ οἱ καθ᾿ ἡμᾶς εὐπο
βείᾳ χρώμενοι, ἁγίοις δή τισι τὰς αὐτῶν ναῦς
ἀναφέροντες, γράμμασι παρασημαίνονται· οὕτως
propalam, fugere, dum se paulatim subducit, videatur, et ne tergum hostibus obvertat. Proverbialiter autem est, sententiam pristinam sensin
mutare. Suid.
col. 841–842page 147 of 392
PG 145:841πάλαι, καθάπερ ἐπόθουν, τοῖς ψευδωνύμοις ταῦτα γράφοντες παρεσήμαινον. Ἐν τοίνυν τῷ τοιούτῳ πλοίῳ μετὰ τρίτον ἐπιβάντες μῆνα οἱ περὶ τὸν θεῖον Παῦλον εἰς Συρακούσας κατήγοντο· ἐκεῖθεν δὲ εἰς Ρήγιον· καὶ δευτεραῖοι αὖθις ἦλθον εἰς Ποτιόλους. Εντευθεν δὲ εἰς Ρώμην διεσώζοντο. Αδελφοὶ δέ τινες τὴν παρουσίαν ᾐσθημένοι Παύλου, ἄχρις ᾿Απίου Φόρου καὶ Τριῶν Ταβερνών προϋπο ήντων. Εμπόρια δὲ ταῦτα τῆς Ῥώμης ἔξωθεν κείμενα. Τοὺς μὲν οὖν δεσμίους παρεδίδου ὁ ἑκα τοντάρχης, Παῦλον δὲ μόνον σὺν αὐτῷ εἶχε. Τρίτη τὸ ἐξ ἐκείνου ἡμέρα ἦν· καὶ ὁ Παῦλος τους πρώτους τῶν Ἰουδαίων μετεκαλεῖτο· καὶ λέγων διεβεβαίου, μηδέν τι τῷ πατρίῳ νόμῳ διαμαρτεῖν, δέσμιος δὲ Ῥωμαίων παραδεδόσθαι χερσίν· οἳ καὶ τἀληθὲς οἱ καὶ τάληθες διαγνόντες, λύειν ἔκρινον δεῖν. Τῶν δ' ὁμοφύλων σφοδρῶς ἐγκειμένων, δι᾿ ἀναγκης ἦλθον ἐπικαλέσ σασθαι Καίσαρα· οὐχ ὡς τοῦ 'μοῦ ἔθνους ἔχων τι κατειπεῖν, ἀλλ᾿ ὥστε μᾶλλον ὑμὰς ἰδεῖν καὶ προσ λαλῆσαι. "Ην γὰρ ὁρᾶτε περικειμένην μοι άλυσιν, ταύτην ἔνεκα τῆς σοῦ Ἰσραὴλ ἐλπίδος περίκειμαι. Οἱ δὲ παρῃτοῦντο καὶ αὐτοὶ, μηδέν τι φλαῦρον περὶ αὐτοῦ ἢ ἀκοῇ ἢ γράμματι δέξασθαι. διακοῦσαι γε μὴν ἀξιοῦμεν περὶ ὧν λέγειν ἔχοις. Ισμεν καὶ γὰρ, ὡς ἡ αἵρεσις αύτη ἡ κατὰ Χριστὸν ἁπαν ταχοῦ ἀντιλέγεται. Καὶ δῆθ᾽ ἡμέρας ορισθείσης, παρῆσαν πάντες· καὶ δι' ὅλης ἡμέρας τὰ κατὰ Χριστὸν καὶ τὴν αὐτοῦ διεξῄει βασιλείαν, πείθων ἔκ τε τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητων, καὶ ἐφ' ἑκά στῳ ἀρμόζουσαν την μαρτυρίαν παρατιθείς. Καὶ οἱ μὲν πειθήνιοί τε ἦταν καὶ ἡρέμα τοὺς λόγους ἐδέχοντο· οἱ δὲ ἥκιστα εἶχον τοῖς εἰρημένοις προσ τίθεσθαι· ἀσυμφώνως δ' ἔχοντες, διελύοντο. Τῶν δὲ γραμμάτων Φήστου τῇ ἐξῆς τῷ Νέρωνι ἀποδεδομένων, τῷ ἐκείνου παρίσταται βήματι. ἀπολογίαις τοίνυν εὐλόγοις καὶ πολύ τι τὸ ἐπαγωγόν τε καὶ πάνσοφον ἐχούσαις τὸν πολύπλοκον ἐκεῖνον θῆρα διαφυγών, οὔτε τῶν ὁμοσύλων καθήψατο, καὶ αὐτὸν ὡς εἶχε τῶν ἐγκλημάτων ἀπέλυε. Καὶ τὸ ἐξ ἐκεί νου διετούς χρόνου παραῤῥυέντος, ἐπὶ Ῥώμης Παϋ λος καθῆστο, ἐν ἰδίῳ τῶν ἔργων μισθώματι διαζών, καὶ πάντας τοὺς πρὸς ἐκεῖνον ήκοντας, ασμένως ὑποδεχόμενος, καὶ διττῶς τρέφων, καὶ πλέον τῇ ἀνθέῳ καὶ οὐρανίῳ τροφή παρρησίᾳ τε καὶ γλώσση ἀνέτῳ τὴν τοῦ Θεοῦ βασιλείαν κηρύττων, καὶ τὰ κατὰ τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ἐλευθέρα κηρύττων γλώσσῃ, καὶ ἀκωλύτως ἅπασιν εὐαγγελιζόμενος. ΚΕΦΑΛ. ΑΔ'. Ως μετὰ ταῦτα ἐξιὼν τῆς Ρώμης ὁ Παῦλος πάλιν εἰς τὸ κήρυγμα ἐπορεύετο· αὖθις δ᾽ ἐπὶ Ρώμην γενόμενος, ὑφίσταται τὸ μαρτύριον. καὶ περὶ τῶν θείων ἐπιστολῶν αὐτοῦ. Τὰ μὲν δὴ μέχρι τοῦ παρόντος ὁ ἱερὸς καὶ θεῖος ἀπόστολος καὶ εὐαγγελιστής Λουκᾶς τὴν τῶν ἀπο στολικών Πράξεων ἀφήγησιν περιέγραψεν· ἐντεῦ Δεν δὲ τοῖς τὰς ἐκκλησιαστικὰς ἱστορίας ἀριδήλως αναταξαμένοις κατόπιν επόμενοι, τὰ ἑξῆς τῆς ἱστο
ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. II.
πάλαι, καθάπερ ἐπόθουν, τοῖς ψευδωνύμοις ταῦτα volebant, falso creditis diis, picturis eas inscribe
γράφοντες παρεσήμαινον. Ἐν τοίνυν τῷ τοιούτῳ
πλοίῳ μετὰ τρίτον ἐπιβάντες μῆνα οἱ περὶ τὸν
θεῖον Παῦλον εἰς Συρακούσας κατήγοντο· ἐκεῖθεν
δὲ εἰς Ρήγιον· καὶ δευτεραῖοι αὖθις ἦλθον εἰς
Ποτιόλους. Εντευθεν δὲ εἰς Ρώμην διεσώζοντο.
Αδελφοὶ δέ τινες τὴν παρουσίαν ᾐσθημένοι Παύλου,
ἄχρις ᾿Απίου Φόρου καὶ Τριῶν Ταβερνών προϋπο
ήντων. Εμπόρια δὲ ταῦτα τῆς Ῥώμης ἔξωθεν
κείμενα. Τοὺς μὲν οὖν δεσμίους παρεδίδου ὁ ἑκα
τοντάρχης, Παῦλον δὲ μόνον σὺν αὐτῷ εἶχε. Τρίτη
τὸ ἐξ ἐκείνου ἡμέρα ἦν· καὶ ὁ Παῦλος τους πρώτους
τῶν Ἰουδαίων μετεκαλεῖτο· καὶ λέγων διεβεβαίου,
μηδέν τι τῷ πατρίῳ νόμῳ διαμαρτεῖν, δέσμιος δὲ
Ῥωμαίων παραδεδόσθαι χερσίν· οἳ καὶ τἀληθὲς
οἱ καὶ τάληθες
διαγνόντες, λύειν ἔκρινον δεῖν. Τῶν δ' ὁμοφύλων p
σφοδρῶς ἐγκειμένων, δι᾿ ἀναγκης ἦλθον ἐπικαλέσ
σασθαι Καίσαρα· οὐχ ὡς τοῦ 'μοῦ ἔθνους ἔχων τι
κατειπεῖν, ἀλλ᾿ ὥστε μᾶλλον ὑμὰς ἰδεῖν καὶ προσλαλῆσαι. "Ην γὰρ ὁρᾶτε περικειμένην μοι άλυσιν,
ταύτην ἔνεκα τῆς σοῦ Ἰσραὴλ ἐλπίδος περίκειμαι.
Οἱ δὲ παρῃτοῦντο καὶ αὐτοὶ, μηδέν τι φλαῦρον
περὶ αὐτοῦ ἢ ἀκοῇ ἢ γράμματι δέξασθαι. Διακοῦ
σαί γε μὴν ἀξιοῦμεν περὶ ὧν λέγειν ἔχοις. Ισμεν
καὶ γὰρ, ὡς ἡ αἵρεσις αύτη ἡ κατὰ Χριστὸν ἁπανταχοῦ ἀντιλέγεται. Καὶ δῆθ᾽ ἡμέρας ορισθείσης,
παρῆσαν πάντες· καὶ δι' ὅλης ἡμέρας τὰ κατὰ
Χριστὸν καὶ τὴν αὐτοῦ διεξῄει βασιλείαν, πείθων
ἔκ τε τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητων, καὶ ἐφ' ἑκάστῳ ἀρμόζουσαν την μαρτυρίαν παρατιθείς. Καὶ
οἱ μὲν πειθήνιοί τε ἦταν καὶ ἡρέμα τοὺς λόγους
ἐδέχοντο· οἱ δὲ ἥκιστα εἶχον τοῖς εἰρημένοις προστίθεσθαι· ἀσυμφώνως δ' ἔχοντες, διελύοντο. Τῶν δὲ
γραμμάτων Φήστου τῇ ἐξῆς τῷ Νέρωνι ἀποδεδομένων, τῷ ἐκείνου παρίσταται βήματι. Απολο
γίαις τοίνυν εὐλόγοις καὶ πολύ τι τὸ ἐπαγωγόν τε
καὶ πάνσοφον ἐχούσαις τὸν πολύπλοκον ἐκεῖνον θῆρα
διαφυγών, οὔτε τῶν ὁμοσύλων καθήψατο, καὶ αὐτὸν
ὡς εἶχε τῶν ἐγκλημάτων ἀπέλυε. Καὶ τὸ ἐξ ἐκεί
νου διετούς χρόνου παραῤῥυέντος, ἐπὶ Ῥώμης Παϋλος καθῆστο, ἐν ἰδίῳ τῶν ἔργων μισθώματι διαζών,
καὶ πάντας τοὺς πρὸς ἐκεῖνον ήκοντας, ασμένως
ὑποδεχόμενος, καὶ διττῶς τρέφων, καὶ πλέον τῇ
ἀνθέῳ καὶ οὐρανίῳ τροφή παρρησίᾳ τε καὶ γλώσση
ἀνέτῳ τὴν τοῦ Θεοῦ βασιλείαν κηρύττων, καὶ τὰ
κατὰ τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ἐλευθέρα
κηρύττων γλώσσῃ, καὶ ἀκωλύτως ἅπασιν εὐαγγελιζόμενος.
Ως μετὰ ταῦτα ἐξιὼν τῆς Ρώμης ὁ Παῦλος
πάλιν εἰς τὸ κήρυγμα ἐπορεύετο· αὖθις δ᾽ ἐπὶ
Ρώμην γενόμενος, ὑφίσταται τὸ μαρτύριον.
καὶ περὶ τῶν θείων ἐπιστολῶν αὐτοῦ.
Τὰ μὲν δὴ μέχρι τοῦ παρόντος ὁ ἱερὸς καὶ θεῖος
ἀπόστολος καὶ εὐαγγελιστής Λουκᾶς τὴν τῶν ἀποστολικών Πράξεων ἀφήγησιν περιέγραψεν· ἐντεῦ
Δεν δὲ τοῖς τὰς ἐκκλησιαστικὰς ἱστορίας ἀριδήλως
αναταξαμένοις κατόπιν επόμενοι, τὰ ἑξῆς τῆς ἱστο
PATROL. GR. CXLV.
bant. Hæc igitur navi, tertio post mense, divus
Paulus conscensa, Syracusas, deinde Rhegium, atque inde perendino die Puteolos perfertur. Ac postremo salvus Romam pervenit. Verum enimvero
fratres quidam, Pauli adventu cognito, usque ad
Appli Forum et Tres Tabernas (quæ sunt emporis
extra urbem Romam sita) obviam ei processerant.
Roma porro centurio cæteros quidem vinctos, quibus oportuit, tradit: Paulum vero secum ipse retinet. Triduo post Paulus primoribus Judæorum
ad se vocalis, 188 oratione confirmat, nulla in repatriam legem se prævaricatum esse; celerum
cum vinctus in Romanorum manus esset traditus,
illique, causa cognita, se absolvendum judicassent,
populares autem sui vehementiua eum persecuri
essent, necessario se eo descendisse, ut Caesarem
appellaret. Non equidem, inquit, quod gentem
meam in quopiam accusem, sed potius, ut vos viderem atque alloquerer. Quam enim circumdatam
mihi cernitis, propter ipsam Israelis spem gero catenam. Qui ipsi quoque suspicionem amoventes,
nihil se quidquam mali vel sermonibus vel litteris
de eo accepisse, paratosque esse, res, de quibus
dicturus esset, audire, testantur: scire se, ubique
secte Christianæ contradioi, allegantes. Designatur ergo dies, et illi omnes adsunt. Tum ibi die
integro Paulus de Christo atque ejus regno oralionem habet: atque ex lege et prophetis, ad locum quemque congruentem afferens testificationem, probationes adducit. Illi porro partim quidem
obsequuntur, paulatimque sermones ejus completuntur: partim vero, ut dictis ejus fidem haberent, non adducuntur, et sic in diversas opinio
nes scissi discedunt. Deinde Festi litteris Neroni
redditis, Paulus ad tribunal ejus sistitur: etdefensionibus disertis, admodumque prudenter ad persuadendum accommodatis, variam illam et versutam
feram, non ille quidem populares suos perstrin.
gens, sed crimina tantum sibi objecta refellens,
effugit. Εx eo tempore biennium Paulus Rome
permansit, mercedes operis sui vives: omnesque
ad se venientes, perhumaniter exceptos, duplici.
in primis tamen divina et cœlesti alimonia fovens.
Atque ad hunc modum cum magna simul et animi
et linguæ libertate, regnum Dei et Dominum nostrum Jesum Christum, nullo interveniente impedimento, prædicans, Evangelium omnibus conuntiavit.
CAPUT XXXIV.
Ut postea Roma excedens, rursus ad prædicandi
munus ierit; el denuo Romam venerit, marlyriumque subierit; et de divinis ejus Epistolis.
Hactenus sacer et divinus apostolus et evange
lista Lucas historiam Actorum apostolicorum scripsit. Deinceps porro ecclesiasticorum historicorum aperta vestigla sequentes, reliquas Historiæ
nostræ res, Deo 189 confisi, exponemus, et Spi27
Chapter XXXIVCaput XXXIV
col. 843–844page 148 of 392
PG 145:843ρίας Θεῷ θαῤῥοῦντες ἐκθησόμενοι, καὶ δὴ τῷ θείῳ ἑπόμενο: Πνεύματι, τοῖς ἐφεξῆς ἐπιβάλλομεν. Τότε μὲν οὖν πρὸς Νέρωνος ἀφεθεὶς ὁ ᾿Απόστολος, ἐπὶ τὴν τοῦ κηρύγματος διακονίαν αὖθις ἐστέλλετο δεύτερον δ' ἐπιβαντα τῇ αὐτοῦ πόλει, τῷ μαρτυρίῳ τελειωθῆναι λόγος κρατεῖ· καὶ γὰρ ἦν εἰκὸς τοῦ Νέρωνος καταρχάς ηπιώτερον διακειμένου, ῥᾷον τὴν ὑπὲρ τοῦ δόγματος ἀπολογίαν προσή και σθαι Παύλου· εἰς δ᾽ ἀθεμίτους ἐξοκείλαντα πρά ξεις, μετὰ τῶν ἄλλων καὶ τὰς τῶν ἀποστόλων ἐπι τολμῆσαι σφαγάς. Τότε μὲν οὖν ἀφειμένος, τὴν πρὸς Τιμόθεον πρώτην γράφει ἐπιστολὴν, ὃν ἐπίσ σκοπον Εφέσου πρότερον καταστήσειεν, ὡς ἐν τύπῳ τὸν ἱεραρχικὸν βίον καὶ λόγον ἀναγκαίως διεξιών· ὁποῖόν τινα βίον χρεὼν μετιέναι τοῖς κατὰ Χριστὸν ἱερᾶσθαι βουλομένοις καθυπογράφων τῷ Πνεύματι. καὶ δι' ἐκείνου πάσαις ταῖς Χριστοῦ ἐκ κλησίαις. Οὐ μόνῳ δὲ Τιμοθέῳ, ἀλλὰ καὶ τῷ ἱερῷ Τίτῳ ἄλλην ἔστελλε γράφων· ὃν πρότερον τῆς νή σου Κρήτης καταστήσας ἐπίσκοπον διαφῆκεν ἐκεῖσε, τὰ κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον αὐτοῦ ὑστερήματα ἀνο θώσοντα. Καὶ πρὸς Κορινθίους δὲ καὶ Ἐφεσίους, Γαλάτας τε καὶ Κολασσαεῖς, Φιλιπμησίους τε καὶ Θεσσαλονικεῖς· ἔτι δὲ καὶ πρὸς Ἰουδαίους καὶ Ῥω μαίους, καὶ πάντας ἐφ᾽ οἷς αὐτὸν μετὰ σώματος ἡ τοῦ ἁγίου Πνεύματος δύναμις καὶ χάρις ἐπελ θεῖν παρεσκεύασεν· οὕς καὶ διὰ τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως τῷ Εὐαγγελίῳ λαμπτῶς ἀνεγέννησεν, ἢ παρὼν διὰ στόματος κατεφώτιζε, ταῦτα δι' ἐπιστολῶν συντετμημένῳ λόγῳ ὑπομιμνήσκων. δὲ καὶ ὡς μυστηριώδη τε καὶ ἀνέφικτα ἐδίδος τῇ σιωπῇ πρότερον, ὕστερον διὰ τῶν ἱερῶν αὐτοῦ γραμμάτ των, ἢ τελέως μείζονος λόγοις θεοσοφίας ἀνεκάθαι ρεν, ἢ ὁλοσχερῶς ὡς ἄν τις εἴποι ἐν εἴδει παραβολῆς ὑπηνίσσετο, μήτε διὰ τοὺς ἀξίως ἀκούειν μέλο λοντας τὰ θεῖα ὑποκρυπτόμενος, μήτε διὰ τοὺς ἀναξίους ταῦτα σαφῆ πάντη καὶ πρόχειρα, ἵνα μὴ περιφρονοῖτο, παραδιδούς. Αὖθις τοίνυν, ὡς εἴρη ται, μετὰ τὴν πολλὴν περίοδον ἐπὶ Ῥώμην ἐληλακὼς, τῷ ὑπὲρ Χριστοῦ τέλει ἐχρήσατο· ὅτε δὴ καὶ δεσμοῖς ἐχόμενος, τὴν πρὸς Τιμόθεον δευτέραν συν τάττει ἐπιστολήν· ἐν ᾗ τὴν τε προτέραν αὐτοῦ ἀπολογίαν ἐμφαίνει, καὶ τὴν παρὰ πόδας τελείωσιν. ᾿Εντῇ πρώτη γάρ μου, φησὶν, ἀπολογίας οὐδείς μοι συμπαρεγένετο, ἀλλὰ πάντες με ἐγκατέλιπον. Μὴ αὐτοῖς λογισθείη. Ὁ δὲ Κύ 190 «ριός μοι συμπαρέστη, καὶ ἐδυνάμωσέ με, ἵνα δι' ἐμοῦ τὸ κήρυγμα πληροφορηθῇ, καὶ ἀκού σωσι πάντα τὰ ἔθνη· καὶ ἐῤῥύσθην ἐκ στόματος λέοντος· τὸν Νέρωνα διὰ τὸ ὁμόθυμον οὕτω και λῶν. Ειδώς γε μὴν ἐν Πνεύματι τὴν ὅσον ούπω ἐσομένην αὐτοῦ ὑπὲρ Χριστοῦ τελευτήν, ἐπιφέρει παραπλήσιόν τι· Καὶ ῥύσεται με ὁ Κύριος ἀπὸ παντὸς ἔργου πονηροῦ· καὶ σώσει με εἰς τὴν
ritus sancti instinctu, quæ supersunt, adjiciemus. ρίας Θεῷ θαῤῥοῦντες ἐκθησόμενοι, καὶ δὴ τῷ θείῳ
Ac tum quidem absolutus a Nerone Apostolus (l),
ad concionum ministerium rursum est profectus.
Cum autem iterum in urbem Romanam venisset,
marlyrio ibi vitam finiisse creditur Non mirum quippe erat, Neronem, quod ab initio humanitate quadam præditus esset, facile Pauli pro
doctrina institute defensioni acquiescere: postquam autem idem in impia atque nefaria flagitia
tanquam in scopulos impegisset, ad alias aliorum
cedes quoque apostolorum adjicere. Itaque tum
primum, sicut dictum est, dimissus, priorem ad
Timotheum scripsit epistolam, quem episcopum
antea Ephesi constituerat In hac tanquam in
forma adumbrata, rationem et vitam hierarchicam
copiose exprimit, qualibus moribus esse conveniat
eos, qui Christianis sacris praesse volunt, Spiritus
afflatu scribens. Non solum autem Timotheo, el
per illum ecclesiis Christi omnibus, sed etiam sacro Tito aliam epistolam scripsit; quem antehac
insula Crete episcopum ordinatum, ibi reliquerat,
ut si quid in evangelica prædicatione sua adhuc
deesset, ille adimpleret. Ad Corinthios eliam,
Ephesios, Galatas, Colossenses, Philippenses, Thessalonicenses, præterea ad Judeos, et Romanos,
et plerosque alios quos eum adire Spiritus sancti
vis et gratia jusserat, quosque per fidem in Christum evangelicam magnifice regeneraverat, quæ
præsens oratione sua dilucide docuerat, eadem per
compendium absens in memoriam revocans, epistolas dedit. Ita vero ea quoque quæ secretioris
mysterii, magisque abstrusa antea silentio præteri- G
erat, postea per sacra scripta sua, aut grandioris
sapientiæ verbis accurate et dilucide declaravit,
eut saltem (ut ita dicam) parabolarum more et
specie tanquam per ænigmata adumbravit; neque
propter eos qui ad res divinas audiendas idonei
futuri erant, ea occultans, neque propter inepros
alque indignos, dilucide prorsus et aperte, ad contemplum evitandum,exponens. Cum autem denuo,
ut dictum est, post longam variamque profectionem el cursum, Romam venit, morte ibi pro Christo est multatus: quo tempore cum adhuc vinctus
esset, posteriorem ad Timotheum composuit Epistolam, in qua, cum priorem defensionem suam
ostendit, tun eam quæ jam sibi imminebat marly.
ἑπόμενο: Πνεύματι, τοῖς ἐφεξῆς ἐπιβάλλομεν. Τότε
μὲν οὖν πρὸς Νέρωνος ἀφεθεὶς ὁ ᾿Απόστολος, ἐπὶ
τὴν τοῦ κηρύγματος διακονίαν αὖθις ἐστέλλετο
δεύτερον δ' ἐπιβαντα τῇ αὐτοῦ πόλει, τῷ μαρτυ
ρίῳ τελειωθῆναι λόγος κρατεῖ· καὶ γὰρ ἦν εἰκὸς
τοῦ Νέρωνος καταρχάς ηπιώτερον διακειμένου,
ῥᾷον τὴν ὑπὲρ τοῦ δόγματος ἀπολογίαν προσή και
σθαι Παύλου· εἰς δ᾽ ἀθεμίτους ἐξοκείλαντα πράξεις, μετὰ τῶν ἄλλων καὶ τὰς τῶν ἀποστόλων ἐπι·
τολμῆσαι σφαγάς. Τότε μὲν οὖν ἀφειμένος, τὴν
πρὸς Τιμόθεον πρώτην γράφει ἐπιστολὴν, ὃν ἐπίσ
σκοπον Εφέσου πρότερον καταστήσειεν, ὡς ἐν
τύπῳ τὸν ἱεραρχικὸν βίον καὶ λόγον ἀναγκαίως
διεξιών· ὁποῖόν τινα βίον χρεὼν μετιέναι τοῖς κατὰ
Χριστὸν ἱερᾶσθαι βουλομένοις καθυπογράφων τῷ
Πνεύματι. καὶ δι' ἐκείνου πάσαις ταῖς Χριστοῦ ἐκκλησίαις. Οὐ μόνῳ δὲ Τιμοθέῳ, ἀλλὰ καὶ τῷ ἱερῷ
Τίτῳ ἄλλην ἔστελλε γράφων· ὃν πρότερον τῆς νήσου Κρήτης καταστήσας ἐπίσκοπον διαφῆκεν ἐκεῖσε,
τὰ κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον αὐτοῦ ὑστερήματα ἀνο
θώσοντα. Καὶ πρὸς Κορινθίους δὲ καὶ Ἐφεσίους,
Γαλάτας τε καὶ Κολασσαεῖς, Φιλιπμησίους τε καὶ
Θεσσαλονικεῖς· ἔτι δὲ καὶ πρὸς Ἰουδαίους καὶ Ῥωμαίους, καὶ πάντας ἐφ᾽ οἷς αὐτὸν μετὰ σώματος
ἡ τοῦ ἁγίου Πνεύματος δύναμις καὶ χάρις ἐπελθεῖν παρεσκεύασεν· οὕς καὶ διὰ τῆς εἰς Χριστὸν
πίστεως τῷ Εὐαγγελίῳ λαμπτῶς ἀνεγέννησεν, ἢ
παρὼν διὰ στόματος κατεφώτιζε, ταῦτα δι' ἐπιστο
λῶν συντετμημένῳ λόγῳ ὑπομιμνήσκων. δὲ καὶ
ὡς μυστηριώδη τε καὶ ἀνέφικτα ἐδίδος τῇ σιωπῇ
πρότερον, ὕστερον διὰ τῶν ἱερῶν αὐτοῦ γραμμάτ
των, ἢ τελέως μείζονος λόγοις θεοσοφίας ἀνεκάθαι -
ρεν, ἢ ὁλοσχερῶς ὡς ἄν τις εἴποι ἐν εἴδει παραβο
λῆς ὑπηνίσσετο, μήτε διὰ τοὺς ἀξίως ἀκούειν μέλο
λοντας τὰ θεῖα ὑποκρυπτόμενος, μήτε διὰ τοὺς
ἀναξίους ταῦτα σαφῆ πάντη καὶ πρόχειρα, ἵνα μὴ
περιφρονοῖτο, παραδιδούς. Αὖθις τοίνυν, ὡς εἴρη
ται, μετὰ τὴν πολλὴν περίοδον ἐπὶ Ῥώμην ἐληλα
κώς, τῷ ὑπὲρ Χριστοῦ τέλει ἐχρήσατο· ὅτε δὴ καὶ
δεσμοῖς ἐχόμενος, τὴν πρὸς Τιμόθεον δευτέραν συντάττει ἐπιστολήν· ἐν ᾗ τὴν τε προτέραν αὐτοῦ
ἀπολογίαν ἐμφαίνει, καὶ τὴν παρὰ πόδας τελείω
σιν. ᾿Εντῇ πρώτη γάρ μου, φησὶν, ἀπολογίας
οὐδείς μοι συμπαρεγένετο, ἀλλὰ πάντες με
ἐγκατέλιπον. Μὴ αὐτοῖς λογισθείη. Ὁ δὲ Κύ
rii consummationem declarat. 190 «In prinia ριός μοι συμπαρέστη, καὶ ἐδυνάμωσέ με, ἵνα
enim, inquit, defensione mea memo mihi affuit, sed
omnes me destituerunt: ne id illis imputetur. Dominus, autem mihi præsto ſuit, et confortavil me, ut per
me prædicatio impleta perficeretur, eamque omnes
gentes audirent: et liberalus sum ex ore leonis *».
Neronem ita, propter sævum et ferocem ejus animum, designans. Et cum in spiritu sciret, jamjam
3411 Tim. 1V, 17.
Secundo imperantis Neronis anno primum
Paulus Romam venit quo etiam tum est absolutus, intra quinquennium illud, quo tolerabilis tyδι' ἐμοῦ τὸ κήρυγμα πληροφορηθῇ, καὶ ἀκού
σωσι πάντα τὰ ἔθνη· καὶ ἐῤῥύσθην ἐκ στόμα
τος λέοντος· τὸν Νέρωνα διὰ τὸ ὁμόθυμον οὕτω και
λῶν. Ειδώς γε μὴν ἐν Πνεύματι τὴν ὅσον ούπω
ἐσομένην αὐτοῦ ὑπὲρ Χριστοῦ τελευτήν, ἐπιφέρει
παραπλήσιόν τι· Καὶ ῥύσεται με ὁ Κύριος ἀπὸ
παντὸς ἔργου πονηροῦ· καὶ σώσει με εἰς τὴν
rannus is fuisse dicitur.
Tredecimo imperii Neronis anno.
Laodicea Phrygia Pacatianæ metropoli.
col. 845–846page 149 of 392
PG 145:845βασιλείαν αὐτοῦ τὴν ἔπουρανιον· τὸ παραυτίκα μαρτύριον αἰνιττόμενος, ὃ καὶ σαφέστερον ἐν τῇ αὐτῇ προφοιβάζει ἐπιστολῇ, Ἐγὼ γὰρ ἤδη σπένδομαι, λέγων, καὶ ὁ καιρὸς τῆς ἐμῆς ἀναλύσεως ἐφέστηκεν. Επισημαίνει μέντοι ἐν τῇ τοιαύτῃ δευτέρα πρὸς Τιμόθεον καὶ ὑστέρᾳ ἐπιστολῇ τὸν Λουκᾶν αὐτῷ συμπαρεῖναι· κατὰ δὲ τὴν προτέραν ἀπολογίαν οὐδὲ τοῦτον. Ὅθεν εἰκότως συνάγεται τὰς τῶν ἀποστόλων Πράξεις τὸν θεῖον Λουκᾶν ἐπ᾿ ἐκεῖνον περιγράψαι τὸν χρόνον· καὶ τὴν κατ' αὐτοὺς ἱστορίαν λαμπρῶς ὑφηγήσασθαι, ἕως οὗ τῷ Παύλῳ συνήν πρότερον. Καὶ ταῦτα διήλθομεν, δεῖξαι πει ρώμενοι, μὴ τὸ μαρτύριον τῷ Παύλῳ γενέσθαι καθ' ἦν ὁ Λουκᾶς ἐπιδημίαν τοῦ Παύλου ἐπὶ Ρώμης ἀνέγραψεν, ἀλλ' ἐς ὕστερον. Πᾶσαν γὰρ σχεδόν τὴν γῆν διελθὼν, καὶ ἐπὶ πέντε καὶ τριάκοντα ὑπὲρ Χριστοῦ τῷ Εὐαγγελίῳ διαθλεύσας ἐνιαυτοῖς, τε λευταῖον ἐπὶ Ῥώμης τὸ δεύτερον γεγονώς, καὶ τῷ κορυφαίῳ τῶν ἀποστόλων Πέτρῳ ἐντετυχηκώς, ἐκεῖ σύναμα τούτῳ τὸν τῆς ἀφθαρσίας ἀνεδήσατο στέο φανον. ΚΕΦΑΛ. ΛΕ΄. Περὶ τῶν ἀποδημιῶν Πέτρου τοῦ ἀποστόλου καὶ περὶ τοῦ ἱεροῦ Κλήμεντος καὶ τοῦ γέ νους αὐτοῦ· καὶ ὡς ὕστερον καὶ αὐτὸς τὴν Ῥώμην κατέλαβε. Οὐκ ἧττον γὰρ καὶ Πέτρος τὴν γῆν διελθὼν, καὶ τοῖς ἐκ περιτομῆς ἅπασιν, ἔν τε Παλαιστίνῃ καὶ Συρίᾳ καὶ τῇ ἄλλῃ σχεδόν γῇ τὸ κήρυγμα διασπείρας, καν ταῖς ἀρχαῖς Νέρωνος τῇ Ρωμαίων ἐπι δημήσας, διὰ τὸν μυσαρόν Σίμωνα Θεὸν ἑαυτὸν ἀναγράφοντα, καὶ τὸ κατὰ Χριστὸν διαστρέφοντα κήρυγμα· ἔργοις δ᾽ οὖν καὶ λόγων δυνάμει τοῦτον ἐλέγξας, τήν τε Ῥωμαίων Ἐκκλησίαν πρῶτα μὲν Λίνῳ, εἶτ᾽ Ανεγκλήτω δοὺς διέπειν· τρίτῳ δὲ μετ' αὐτοὺς, πρὸς τέλος ἥκων, τῷ σοφωτάτῳ Κλήμεντι τὰς κλεῖς ἐπιτρέψας, μετέβαινε πρὸς Θεόν. Ως δ' οὖν μετὰ Σίμωνος ὑπὸ Νέρωνος οἷα τεράτων αὐτ τους γοὶ καὶ ἄμφω τῆς Ῥώμης ἠλαύνοντο, πρὸς τὴν Ἱεροσολύμων αὖθις καὶ τὰς τῆς ἑψας ὁ Πέτρος ἐχώρει πόλεις· καὶ τὴν ὑφήλιον καταυγάζων τοῖς θαύμασι, Φαυστίνῳ καὶ Φαυστινιανῷ ἐντυγχάνει, εἴτουν Νικήτα καὶ ᾿Ακύλᾳ· οἱ δὲ υἱεῖς μὲν τοῦ περιδόξου Φαύστου ἐν Ῥώμῃ ἦσαν, πρὸς γένος ὄντες τοῦ Καίσαρος, ἀδελφὼ δὲ Κλήμεντος. Τούτους δὲ τῆς τερατείας τοῦ Σίμωνος ἀποστήσας, τὰς πό λεις διῄει, τὰ Σίμωνος σπέρματα ἐξ αὐτῶν ῥιζων ἀνασπῶν, ἐς ὕστερον δὲ καὶ τὸν ἱερὸν Κλήμεντα σαγηνεύσας· ἅτε δὴ τοῖς ἐκείνου ἀποῤῥήτοις περὶ ψυχῆς καὶ ἀποκαταστάσεως καὶ ἄλλων ζητημάτων τὸ εὐγενὲς τῆς λύσεως παρασχών, καὶ θαύμασι πολλοῖς καὶ σοφίας ἀποῤῥήτου δυνάμει εκειωσά Ο
ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. II.
βασιλείαν αὐτοῦ τὴν ἔπουρανιον· τὸ παραυτίκα ipsui pro Christo adesse mortem, simile quiddam
μαρτύριον αἰνιττόμενος, ὃ καὶ σαφέστερον ἐν τῇ αὐτῇ
προφοιβάζει ἐπιστολῇ, Ἐγὼ γὰρ ἤδη σπένδομαι,
λέγων, καὶ ὁ καιρὸς τῆς ἐμῆς ἀναλύσεως
ἐφέστηκεν. Επισημαίνει μέντοι ἐν τῇ τοιαύτῃ
δευτέρα πρὸς Τιμόθεον καὶ ὑστέρᾳ ἐπιστολῇ τὸν
Λουκᾶν αὐτῷ συμπαρεῖναι· κατὰ δὲ τὴν προτέραν
ἀπολογίαν οὐδὲ τοῦτον. Ὅθεν εἰκότως συνάγεται
τὰς τῶν ἀποστόλων Πράξεις τὸν θεῖον Λουκᾶν ἐπ᾿
ἐκεῖνον περιγράψαι τὸν χρόνον· καὶ τὴν κατ' αὐτοὺς
ἱστορίαν λαμπρῶς ὑφηγήσασθαι, ἕως οὗ τῷ Παύλῳ
συνήν πρότερον. Καὶ ταῦτα διήλθομεν, δεῖξαι πειρώμενοι, μὴ τὸ μαρτύριον τῷ Παύλῳ γενέσθαι καθ'
ἦν ὁ Λουκᾶς ἐπιδημίαν τοῦ Παύλου ἐπὶ Ρώμης
ἀνέγραψεν, ἀλλ' ἐς ὕστερον. Πᾶσαν γὰρ σχεδόν
τὴν γῆν διελθὼν, καὶ ἐπὶ πέντε καὶ τριάκοντα ὑπὲρ
Χριστοῦ τῷ Εὐαγγελίῳ διαθλεύσας ἐνιαυτοῖς, τε
λευταῖον ἐπὶ Ῥώμης τὸ δεύτερον γεγονώς, καὶ τῷ
κορυφαίῳ τῶν ἀποστόλων Πέτρῳ ἐντετυχηκώς, ἐκεῖ
σύναμα τούτῳ τὸν τῆς ἀφθαρσίας ἀνεδήσατο στέο
φανον.
Περὶ τῶν ἀποδημιῶν Πέτρου τοῦ ἀποστόλου·
καὶ περὶ τοῦ ἱεροῦ Κλήμεντος καὶ τοῦ γέ
νους αὐτοῦ· καὶ ὡς ὕστερον καὶ αὐτὸς τὴν
Ῥώμην κατέλαβε.
Οὐκ ἧττον γὰρ καὶ Πέτρος τὴν γῆν διελθὼν, καὶ
τοῖς ἐκ περιτομῆς ἅπασιν, ἔν τε Παλαιστίνῃ καὶ
Συρίᾳ καὶ τῇ ἄλλῃ σχεδόν γῇ τὸ κήρυγμα διασπείρας, καν ταῖς ἀρχαῖς Νέρωνος τῇ Ρωμαίων ἐπιδημήσας, διὰ τὸν μυσαρόν Σίμωνα Θεὸν ἑαυτὸν
ἀναγράφοντα, καὶ τὸ κατὰ Χριστὸν διαστρέφοντα
κήρυγμα· ἔργοις δ᾽ οὖν καὶ λόγων δυνάμει τοῦτον
ἐλέγξας, τήν τε Ῥωμαίων Ἐκκλησίαν πρῶτα μὲν
Λίνῳ, εἶτ᾽ Ανεγκλήτω δοὺς διέπειν· τρίτῳ δὲ μετ'
αὐτοὺς, πρὸς τέλος ἥκων, τῷ σοφωτάτῳ Κλήμεντι
τὰς κλεῖς ἐπιτρέψας, μετέβαινε πρὸς Θεόν. Ως δ'
οὖν μετὰ Σίμωνος ὑπὸ Νέρωνος οἷα τεράτων αὐτ
τους γοὶ καὶ ἄμφω τῆς Ῥώμης ἠλαύνοντο, πρὸς
τὴν Ἱεροσολύμων αὖθις καὶ τὰς τῆς ἑψας ὁ Πέτρος
ἐχώρει πόλεις· καὶ τὴν ὑφήλιον καταυγάζων τοῖς
θαύμασι, Φαυστίνῳ καὶ Φαυστινιανῷ ἐντυγχάνει,
εἴτουν Νικήτα καὶ ᾿Ακύλᾳ· οἱ δὲ υἱεῖς μὲν τοῦ
περιδόξου Φαύστου ἐν Ῥώμῃ ἦσαν, πρὸς γένος
ὄντες τοῦ Καίσαρος, ἀδελφὼ δὲ Κλήμεντος. Τούτους
δὲ τῆς τερατείας τοῦ Σίμωνος ἀποστήσας, τὰς πό
λεις διῄει, τὰ Σίμωνος σπέρματα ἐξ αὐτῶν ῥιζων
ἀνασπῶν, ἐς ὕστερον δὲ καὶ τὸν ἱερὸν Κλήμεντα
σαγηνεύσας· ἅτε δὴ τοῖς ἐκείνου ἀποῤῥήτοις περὶ
ψυχῆς καὶ ἀποκαταστάσεως καὶ ἄλλων ζητημάτων
τὸ εὐγενὲς τῆς λύσεως παρασχών, καὶ θαύμασι
πολλοῖς καὶ σοφίας ἀποῤῥήτου δυνάμει εκειωσά28 Ibid. 6.
35 II Tim. 18, 18,
Lucas Acta sua apostolica ad priorem Pauli
urbem Rom. adventum continuavit.
Quo scilicet tempore posteriorem ad Timo
Ο
inferit: Et liberabit me Dominus ab omni opere malo,
et conservabit in regnum suum cæleste "; martyrium
impendens significans.ld quod significantius in eadem ipsa divino instinctu, prædicit Epistola, Ego
enim jam inquiens, delibor et efferor, lempusque
resolutionis mex instal *. Indicat porro in hac
posteriore ultimaque ad Timotheum epistola Lucam sibi affuisse: in priore autem defensione,
ne eum quidem ipsum. Unde colligi recte potest,
apostolorum Acta divum Lucam usque ad id ipsum
tempus perscripsisse, historiumque omnem et
acta eorum magnifice, tantisper dum Paulo prius
adfuit, prosecutum esse. Atque hoc quidem recensui, illud ostendere volens. Paulum testimonium
suum, quod Lucm perhibet, non ad id quod ille de
adventu Pauli Romam in Actis suis scripsit, sed in
posterius tempus referre. Toto enim fere orbe peragrato, atque triginta et quinque annis evangelico
pro Christo certamine peracto, cum postremo iterum Roma esset et in coryphæum præcipuumque apostolorum Petrum incideret, una cum illo
ibi immortalitatis coronam accepit.
CAPUT XXXV.
De peregrinationibus Petri apostoli: et de sacro
Clemente, et genere ejus et ut ipse quoque postca
Romam venerit.
Non minus etenim Petrus quoque orbe peragrato,
et iis qui ex circumcisione erant, omnibus in Palæstina et Syria et ubique fore terrarum prædicatione promulgata, cum sub Neronis imperio Romam,
propter detestandum illum Simonem, qui publicis
inscriptionibus Deum se vocare, 191 prædicationemque Christi evertere est, ausus, venisset, factisque illum simul et sermonum vi coarguisset, atquo
Romanorum Ecclesia, primum quidem Lino, deinde Anacleto, et post hos tertio, ad mortem vadens, sapientissimo Clementi claves commisisset,
ad Deum migravit. Is porro una cum Simone, lanquam prodigiorum effector, a Nerone Roma pulsus,
Hierosolyma rursum et Orientales civitates petiit:
et orbem miraculis illustrans, in Faustinum et
Faustimianum,sive Nicetam et Aquilam incidit, qui
filii quidem clarissimi viri Fausti Romani, Cæsarem genere attingentes, fratres autem Clementis
erant. Hos cum ab Simonis præstigiis prodigiosis
abduxisset, civitates visebat, Simonis semina ubique radicitus evellens. Deinde vero etiam sacrum
Clementem ad se pertraxit, cumque sibi ad arcanas obscurasque illius de anima et restitutione hominis aliisque rebus ingentibus quæstiones, per
appositae solutiones rile et præsenti animo respondens, atque insuper miraculis multis et secretioris
theum dedit epistolam, et vinculis a Nerone constrictus fuit.
Chapter XXXVCaput XXXV
col. 847–848page 150 of 392
PG 145:847β τὴν εὐγενῆ τούτων μητέρα, ἔν τινι νήσῳ ἐκ πα λαιοῦ ναυαγίῳ ταγαιπωρουμένην εὑρὼν, ἅτε δὴ ἐκ Ρώμης ἐπ' ᾿Αθήνας παιδείας χάριν τῶν παίδων σύναμα τούτοις πλῷ χρωμένην, καὶ ναυαγήσασαν κἀκείνους μὲν ἄλλον ἀλλαχόθι θείᾳ δὴ προνοίᾳ περισωθῆναι, αὐτὴν δ' εἰς νῆσον ἐκβρασθεῖσαν, ἐρι νεύουσαν διαζήν· ταύτην δὴ ὁ θεῖος Πέτρος εὑρὼν ἐκεῖσε κατὰ θέαν τῶν ἀμπελίσων στύλων ἐλθών εἵποντο δέ οἱ καὶ οἱ ταύτης παῖδες τρεῖς· ἣν δὴ καὶ τοῖς παισὶ παραδόξως γνωρισθεῖσαν, τῷ θείῳ βαπτίσματι ἀνεγέννησεν· ὡς δὲ καὶ Φαῦστον τὸν τούτων πατέρα κατὰ ζήτησιν τῆς γυναικὸς καὶ τῶν παίδων τῆς Ῥώμης ἐξιόντα, Αἴγυπτόν τε καὶ Συρίαν καὶ Φοινίκην διελθόντα, Πέτρῳ τε ἐντυχεῖν Θεοῦ προ νοίᾳ σουῇ, καὶ τοῖς οἰκείοις περιτυχεῖν, ἐπίσης τ' ἐκείνους τοῦ θείου λουτροῦ μετασχεῖν, καὶ σύναμ' ἐκείνοις τῷ ἀποστόλῳ τὴν γῆν περιέρχεσθαι, κάτ ρυκας ἀψευδεῖς των ἐκείνῳ εἰργασμένων οὐκ ὀλίγοις ἐν χρόνοις εἶναι, καὶ τοῦ κατὰ Χριστὸν κι ρύγματος συνεφάπτεσθαι. Τήν γε μὴν οἰκουμένην κύκλῳ περιιών, τὰς ἀπανταχοῦ ἐκκλησίας καθίστα, καὶ Ῥώμην μὲν τοῖς εἰρημένοις ἄνωθεν ἐκ δια δοχῆς ἐπεδίδου. Αῖνος οὗτος καὶ ᾿Ανέγκλητος, καὶ τρίτος Κλήμης ὁ ἱερός, ὑπ' αὐτοῦ Πέτρου, ὡς αὐτός φησι Κλήμης, χειροτονηθεὶς ἐν τῇ τελευτή. Ὁ μὲν οὖν δεύτερον μετὰ Πέτρον ἑαυτὸν ἔοικε λέν γειν· ἕτεροι δὲ τέταρτον ἀπὸ Πέτρου εἶναί φασιν ὧν ἐστι καὶ ὁ Παμφίλου Ευσέβιος. Μάρκῳ δὲ τὴν κατ' ᾿Αλεξάνδρειαν ἐνεχείριζεν ἐκκλησίαν· οὗ τὴν λειτουργίαν ᾿Ανιανός διαδέχεται, ὄγδοον ἔτος ἁγον τος Νέρωνος. Εν δ᾽ Ἀντιοχείᾳ πρῶτον μὲν Εὐώ διον, μετὰ δὲ τοῦτον τὸν ὄντως θεόληπτον τὸν θεο φόρον ἐτίθει Ἰγνάτιον· ὃν ἔτι νήπιον ὄντα, ὡς ἁπλοῦν καὶ ἀκέραιον ἐνδεικνύμενος, εἰ μὴ ἐπίσης ἐκείνῳ γένοιντο, διεδείκνυ, ἥκιστα ἔλεγε τῆς κα ρυττομένης βασιλείας ἐπιτυχεῖν. Τῇ δ' αὖ Σικελών Παγκράτιον ἐχειροτόνει· καὶ ἄλλον ἄλλης ἐκκλησίας επιστατεῖν, χώρας τε ἐπιστατεῖν, χώρας τε καὶ νήσου καὶ πόλεως· οἱ ἱερῶς τούτῳ τῆς ἐν Χριστῷ μετελάγχανον μαθη τείας. Αὐτὸς δὲ Παλαιστίνην, Συρίαν τε καὶ φαιν κην, Πόντον τε καὶ Γαλατίαν, Καππαδοκίαν τε και Βιθυνίδα, καὶ συνόλως φάναι ὅσα τε Ασίας και Εὐρώπης κλίματα ἐπιών, πᾶσί τε τοῖς ἐν τῇ δια σπορᾷ Ἰουδαίοις τε καὶ Ἕλλησι τέρασι καὶ ση μείοις, ἰσχύν τε λόγου καὶ πνεύματος τὸν Χριστόν εὐαγγελισάμενος, οὕτω καὶ οὗτος κατὰ Παῦλον τὸν θεῖον ἐν τοῖς ἐσχάτοις Νέρωνος χρόνοις τὴν βασι λίδα 'Ρώμην καταλαμβάνει. μενος. Πολλοῖς δ᾽ ἐς ὕστερον ἔτεσι καὶ Ματθιδαν,
β
τὴν εὐγενῆ τούτων μητέρα, ἔν τινι νήσῳ ἐκ πα
λαιοῦ ναυαγίῳ ταγαιπωρουμένην εὑρὼν, ἅτε δὴ ἐκ
Ρώμης ἐπ' ᾿Αθήνας παιδείας χάριν τῶν παίδων
σύναμα τούτοις πλῷ χρωμένην, καὶ ναυαγήσασαν·
κἀκείνους μὲν ἄλλον ἀλλαχόθι θείᾳ δὴ προνοίᾳ περισωθῆναι, αὐτὴν δ' εἰς νῆσον ἐκβρασθεῖσαν, ἐρινεύουσαν διαζήν· ταύτην δὴ ὁ θεῖος Πέτρος εὑρὼν
ἐκεῖσε κατὰ θέαν τῶν ἀμπελίσων στύλων ἐλθών·
εἵποντο δέ οἱ καὶ οἱ ταύτης παῖδες τρεῖς· ἣν δὴ καὶ
τοῖς παισὶ παραδόξως γνωρισθεῖσαν, τῷ θείῳ βαπτί
σματι ἀνεγέννησεν· ὡς δὲ καὶ Φαῦστον τὸν τούτων
πατέρα κατὰ ζήτησιν τῆς γυναικὸς καὶ τῶν παίδων
τῆς Ῥώμης ἐξιόντα, Αἴγυπτόν τε καὶ Συρίαν καὶ
Φοινίκην διελθόντα, Πέτρῳ τε ἐντυχεῖν Θεοῦ προνοίᾳ σουῇ, καὶ τοῖς οἰκείοις περιτυχεῖν, ἐπίσης τ'
ἐκείνους τοῦ θείου λουτροῦ μετασχεῖν, καὶ σύναμ'
ἐκείνοις τῷ ἀποστόλῳ τὴν γῆν περιέρχεσθαι, κάτ
ρυκας ἀψευδεῖς των ἐκείνῳ εἰργασμένων οὐκ
ὀλίγοις ἐν χρόνοις εἶναι, καὶ τοῦ κατὰ Χριστὸν κι·
ρύγματος συνεφάπτεσθαι. Τήν γε μὴν οἰκουμένην
κύκλῳ περιιών, τὰς ἀπανταχοῦ ἐκκλησίας καθίστα,
καὶ Ῥώμην μὲν τοῖς εἰρημένοις ἄνωθεν ἐκ δια
δοχῆς ἐπεδίδου. Αῖνος οὗτος καὶ ᾿Ανέγκλητος, καὶ
τρίτος Κλήμης ὁ ἱερός, ὑπ' αὐτοῦ Πέτρου, ὡς
αὐτός φησι Κλήμης, χειροτονηθεὶς ἐν τῇ τελευτή.
Ὁ μὲν οὖν δεύτερον μετὰ Πέτρον ἑαυτὸν ἔοικε λέν
γειν· ἕτεροι δὲ τέταρτον ἀπὸ Πέτρου εἶναί φασιν
ὧν ἐστι καὶ ὁ Παμφίλου Ευσέβιος. Μάρκῳ δὲ τὴν
κατ' ᾿Αλεξάνδρειαν ἐνεχείριζεν ἐκκλησίαν· οὗ τὴν
λειτουργίαν ᾿Ανιανός διαδέχεται, ὄγδοον ἔτος ἁγον·
τος Νέρωνος. Εν δ᾽ Ἀντιοχείᾳ πρῶτον μὲν Εὐώ
διον, μετὰ δὲ τοῦτον τὸν ὄντως θεόληπτον τὸν θεοφόρον ἐτίθει Ἰγνάτιον· ὃν ἔτι νήπιον ὄντα, ὡς
ἁπλοῦν καὶ ἀκέραιον ἐνδεικνύμενος, εἰ μὴ ἐπίσης
ἐκείνῳ γένοιντο, διεδείκνυ, ἥκιστα ἔλεγε τῆς κα
ρυττομένης βασιλείας ἐπιτυχεῖν. Τῇ δ' αὖ Σικελών
Παγκράτιον ἐχειροτόνει· καὶ ἄλλον ἄλλης ἐκκλησίας
επιστατεῖν, χώρας τε
ἐπιστατεῖν, χώρας τε καὶ νήσου καὶ πόλεως· οἱ
ἱερῶς τούτῳ τῆς ἐν Χριστῷ μετελάγχανον μαθη
τείας. Αὐτὸς δὲ Παλαιστίνην, Συρίαν τε καὶ φαιν
κην, Πόντον τε καὶ Γαλατίαν, Καππαδοκίαν τε και
Βιθυνίδα, καὶ συνόλως φάναι ὅσα τε Ασίας και
Εὐρώπης κλίματα ἐπιών, πᾶσί τε τοῖς ἐν τῇ δια
σπορᾷ Ἰουδαίοις τε καὶ Ἕλλησι τέρασι καὶ ση
μείοις, ἰσχύν τε λόγου καὶ πνεύματος τὸν Χριστόν
εὐαγγελισάμενος, οὕτω καὶ οὗτος κατὰ Παῦλον τὸν
θεῖον ἐν τοῖς ἐσχάτοις Νέρωνος χρόνοις τὴν βασι
λίδα 'Ρώμην καταλαμβάνει.
sapientiæ vi familiarius conjunit. Multis vero de- μενος. Πολλοῖς δ᾽ ἐς ὕστερον ἔτεσι καὶ Ματθιδαν,
inceps annis et Matthidiam, nobilem matrem eorum, quam in insula quadam ex naufragio ærumnose viventem reperit; quippe quæ Roma Athenas
liberorum suorum doctrinæ gratia una cum illis
navigans, naufragium passa fuerit: cum illi quidem
alius alio divina providentia incolumes evasere,
ipsa vero in insulam ejecta, vitam lanificio sustentavit. Hanc divus Petrus ibi inventam, cum ad
spectandas vitiferas columnas divertisset, emuque
(quos diximus) liberi illius tres sequerentur, matremque suam præter spem et exspectationem omnem cognoscerent, divino regeneravit baptismo,
Ut autem et pater eorum Faustus Roma ad uxorem et liberos quærendos profectus Egyptumque, Syriam et Phœnicem peragrans, divino quoque nutu in Petrum suosque incidit, et itidem ut
illi, sacrum suscepit lavacrum, una cum illis apostolum per orbem comitatus est. Ita illi longo tempore veri certique rerum ejus gestarum præcones
fuere, simulque cum eo Christum prædicarunt. Petrus porro ad eum modum per orbem habitabilem
passim vadens, ecclesias ubique constituit. Et Romanam, quos supra diximus, successoribus 192
commisit: Lino videlicet, Anacleto, et tertio sacro
Clementi. Ipse quidem Clemens se a Petro in obitu
ejus lectum dicere, et a Petro secundum numerare
videtur. Alii autem quartum cum a Petro esso referunt, in quibus etiam est Eusebius Pamphili.
Alexandrinæ autem Marcum præfecit: in cujus
sacro ministerio, Nerone octavum imperante annum, Anianus successit. Porro Antiochenam primum Evodio deinde revera numine afflato Deumque ferenti Ignatio regendam tradidit: quem Igna -
tium tenellum etiamnum, tanquam simplicem et
integrum, munibus suis sublatum Christus exhibuit: atque simplicitatem integritatemque discipu
lis ostendere et commendare volens, nisi et ipsi
similes fierent, nequaquam illos in regnum, quod
tum prædicabatur, perventuros esse dixit. Siculorum vero ecclesiæ Pancratium, aliisque regio.
nibus, insulis, et urbibus episcopos alios, qui ab
eo sacrum Christi disciplinam accepissent, præposuit. Ad hanc modum ipse in Palestina. Syria,
Phœnice, Ponto, Galatia, Cappadocia, Bithynia,
breviter in totius Asiæ et Europa oris, omnibusque adeo, qui in dispersione erant Judais et Græcis, Evangelio Christi virtute et vi verbi (signis et
miraculis accedentibus) promulgato, extremis Neronis temporibus Romam, urbium omnium reginam, cum ibi quoque Paulus esset, pervengit.
87 Matth. xvIII, 3.
Divus Clemens cum duobus fratribus, et deinde parente ulroque, comes
prædicandi in orbe Evangelii, fuit.
et socius Petri
Chapter XXXVICaput XXXVI
col. 849–850page 151 of 392
PG 145:849ΚΕΦΑΛ. Α'. Περὶ τῶν ἐν 'Ρώμη θαυμάτων τῶν ἀποστόλων καὶ περὶ τῆς ἀπωλείας τοῦ ᾿Αντιχρίστου Σί μωνος· καὶ ὡς Πέτρος καὶ Παῦλος ἐν Ρώμη τὸν τοῦ μαρτυρίου ἀγῶνα διέδραμον. Θαύμασι δ' οὖν ἐξαισίοις καὶ ἄμφω τὸ πλῆθος ἐπαγομένων, ὡς ὑπὲρ ἀριθμὸν εἶναι τοὺς προσιόντας, ὁ Νέρων ταῦτα μαθῶν, ὡς κραταιούμενος τῇ ἀρχῇ, εἰς ἀνοσίους ἐκτρεπόμενος πράξεις, κατ' αὐτῆς τῆς εὐσεβείας ὑπλίζετο· καὶ πέμψας, ξίφει πολλοὺς ἀναιρεῖ νῶν πεπιστευκότων Ρωμαίων καὶ τοσούτους, ὡς καὶ τὴν σύγκλητον αὐτὴν δυσχερᾶναι τῷ τῶν ἀνῃρισμένων φόνῳ, ἀσθενῆ λίαν ἤδη τῇ ὀλιγανθρωπία γεγενημένην, Εντεῦθεν τῷ Σίμωνι πολλή τις πάροδος, τοῖς ἀποστόλοις ἐπιτιθεμένῳ, ἔν τε συγκλήτῳ τε καὶ αὐτῷ Νέρωνι. Καὶ β πάντα κάλων ἦν, τὸ τοῦ λόγου, κινῶν, ἐκ μέσου θεῖναι τὰς κλήσεις αὐτῶν, ὡς αἰτίων ἀπωλείας τοσούτῳ πλήθει γεγενημένων. Καὶ Νέρων ὕστερον προσοχθίσας αὐτοῖς, τῷ πλάνῳ Σίμων: οἷα πλάνος μᾶλλον προσέκειτο. Πολλάκις οὖν τῷ Σίμωνι ὁ Πέτρος ἀντικαταστὰς, ὕστατον ἐν Ρώμῃ τῆς ἀσε βείας ὑπερογκωθείσης αὐτῷ, παῤῥησία πάντων, ἐκεῖνος τῷ Πέτρῳ ἔφη· Σὺ δὲ ἄρα τί φής; μέγας ὁ σὸς Χριστὸς ὅτιπερ γῆθεν εἰς οὐρανοὺς ἄνεισι; Καμοὶ δὲ τοῦτ' ἐν ἑτοίμῳ πράττειν ἐστί. Καὶ εὐθὺς τείνας τὰς χεῖρας, ἄνω ἐφέρετο τοῖς ἄγουσι δαιμονίοις ἑαυτὸν ἐπιτρέψας. Πέτρος δ' ἐν ἀγωνίᾳ μᾶλ. λον ἦν, καὶ τῷ Θεῷ ἐν καρδίᾳ διωμιλεῖτο. Καὶ Πνεύ ματος πλήρης γενόμενος ἐπετίμα ταῖς μετεωριζού στις δυνάμεσιν, ἀποχωρεῖν ἐκείνου. Καὶ αὐτίκα πρηνῆς ἀφ᾽ ὕψους ἐφέρετο, καὶ συντριβείς, διερ. ράγη θανών. Οι γε μὴν τῶν δήμων οἷα Θεῷ τὸ σέ βας αιρομένῳ εὐφήμουν, ἐξαπίνης παλινωδίαν ᾄδοντες ἦσαν, διεῤῥωγότα ὁρῶντες· φωναῖς τε δια πρυσίαις, Εἷς, ἐβόων, Θεὸς μέγας, ὁ ὑπὸ Πέτρου καὶ Παύλου σαφῶς κηρυττόμενος. Τῷ γε μὴν τόπῳ ἐφ' οὗ ἐαμα οἴκτιστον πέπτωκεν, ὄνομα Σιμώ νειον ἐς δεῦρο κικλήσκεται, τὴν τοῦ ᾿Αντιχρίστου Σίμωνος ἀπώλειαν διελέγχον. Αναβιώναι μὲν οὖν αὖθις ἐδόκει τισι, καὶ ἐπὶ πλεῖστον προΰκειτο· ὡς δὲ διαῤῥέειν ἤρξατο καὶ ὀδωδώς, ἦν, ἀπειπόντες ἐν ἀῤῥήήτοις ἔθαπτον. Νέρων δὲ μαθών ὡς ὑπὸ Πέ τρου και Παύλου Σίμων διέφθαρτο, Πέτρον μὲν κύμβαχον οὕτως αἰτήσαντα, ξύλῳ ἀνεσκολόπισεν ἀνάξιον ἡγούμενον ἐπίσης τῷ Διδασκάλῳ παθεῖν ἐν ὀρθίῳ τῷ σχήματι· καὶ ὡς ἄν γε κούφως ἔχοι τρέ χειν εἰς οὐρανόν· Παῦλον δὲ τῷ ξίφει ἀνήρει ἐπί τε ταυτῷ καιρῷ καὶ ἡμέρᾳ μιᾷ. Ἐτέθησαν δὲ ἐν ὁδῷ Ο
ECCLESIASTICA HISTORIE LIB. II.
Περὶ τῶν ἐν 'Ρώμη θαυμάτων τῶν ἀποστόλων:
καὶ περὶ τῆς ἀπωλείας τοῦ ᾿Αντιχρίστου Σίμωνος· καὶ ὡς Πέτρος καὶ Παῦλος ἐν Ρώμη
τὸν τοῦ μαρτυρίου ἀγῶνα διέδραμον.
Θαύμασι δ' οὖν ἐξαισίοις καὶ ἄμφω τὸ πλῆθος
ἐπαγομένων, ὡς ὑπὲρ ἀριθμὸν εἶναι τοὺς προσιόντας, ὁ Νέρων ταῦτα μαθῶν, ὡς κραταιούμενος τῇ
ἀρχῇ, εἰς ἀνοσίους ἐκτρεπόμενος πράξεις, κατ'
αὐτῆς τῆς εὐσεβείας ὑπλίζετο· καὶ πέμψας, ξίφει
πολλοὺς ἀναιρεῖ νῶν πεπιστευκότων Ρωμαίων·
καὶ τοσούτους, ὡς καὶ τὴν σύγκλητον αὐτὴν δυσχερᾶναι τῷ τῶν ἀνῃρισμένων φόνῳ, ἀσθενῆ λίαν
ἤδη τῇ ὀλιγανθρωπία γεγενημένην, Εντεῦθεν τῷ
Σίμωνι πολλή τις πάροδος, τοῖς ἀποστόλοις ἐπιτιθεμένῳ, ἔν τε συγκλήτῳ τε καὶ αὐτῷ Νέρωνι. Καὶ β
πάντα κάλων ἦν, τὸ τοῦ λόγου, κινῶν, ἐκ μέσου
θεῖναι τὰς κλήσεις αὐτῶν, ὡς αἰτίων ἀπωλείας
τοσούτῳ πλήθει γεγενημένων. Καὶ Νέρων ὕστερον
προσοχθίσας αὐτοῖς, τῷ πλάνῳ Σίμων: οἷα πλάνος
μᾶλλον προσέκειτο. Πολλάκις οὖν τῷ Σίμωνι ὁ
Πέτρος ἀντικαταστὰς, ὕστατον ἐν Ρώμῃ τῆς ἀσε
βείας ὑπερογκωθείσης αὐτῷ, παῤῥησία πάντων,
ἐκεῖνος τῷ Πέτρῳ ἔφη· Σὺ δὲ ἄρα τί φής; μέγας
ὁ σὸς Χριστὸς ὅτιπερ γῆθεν εἰς οὐρανοὺς ἄνεισι;
Καμοὶ δὲ τοῦτ' ἐν ἑτοίμῳ πράττειν ἐστί. Καὶ εὐθὺς
τείνας τὰς χεῖρας, ἄνω ἐφέρετο τοῖς ἄγουσι δαιμονίοις ἑαυτὸν ἐπιτρέψας. Πέτρος δ' ἐν ἀγωνίᾳ μᾶλ.
λον ἦν, καὶ τῷ Θεῷ ἐν καρδίᾳ διωμιλεῖτο. Καὶ Πνεύ
ματος πλήρης γενόμενος ἐπετίμα ταῖς μετεωριζούστις δυνάμεσιν, ἀποχωρεῖν ἐκείνου. Καὶ αὐτίκα
πρηνῆς ἀφ᾽ ὕψους ἐφέρετο, καὶ συντριβείς, διερ.
ράγη θανών. Οι γε μὴν τῶν δήμων οἷα Θεῷ τὸ σέ
βας αιρομένῳ εὐφήμουν, ἐξαπίνης παλινωδίαν
ᾄδοντες ἦσαν, διεῤῥωγότα ὁρῶντες· φωναῖς τε διαπρυσίαις, Εἷς, ἐβόων, Θεὸς μέγας, ὁ ὑπὸ Πέτρου
καὶ Παύλου σαφῶς κηρυττόμενος. Τῷ γε μὴν τόπῳ
ἐφ' οὗ ἐαμα οἴκτιστον πέπτωκεν, ὄνομα Σιμώνειον ἐς δεῦρο κικλήσκεται, τὴν τοῦ ᾿Αντιχρίστου
Σίμωνος ἀπώλειαν διελέγχον. Αναβιώναι μὲν οὖν
αὖθις ἐδόκει τισι, καὶ ἐπὶ πλεῖστον προΰκειτο· ὡς
δὲ διαῤῥέειν ἤρξατο καὶ ὀδωδώς, ἦν, ἀπειπόντες ἐν
ἀῤῥήήτοις ἔθαπτον. Νέρων δὲ μαθών ὡς ὑπὸ Πέτρου και Παύλου Σίμων διέφθαρτο, Πέτρον μὲν
κύμβαχον οὕτως αἰτήσαντα, ξύλῳ ἀνεσκολόπισεν·
ἀνάξιον ἡγούμενον ἐπίσης τῷ Διδασκάλῳ παθεῖν ἐν
ὀρθίῳ τῷ σχήματι· καὶ ὡς ἄν γε κούφως ἔχοι τρέχειν εἰς οὐρανόν· Παῦλον δὲ τῷ ξίφει ἀνήρει ἐπί τε
ταυτῷ καιρῷ καὶ ἡμέρᾳ μιᾷ. Ἐτέθησαν δὲ ἐν ὁδῷ
«Dicat Simon qui se magnam virtutem Dei,
et meretriculam suam Spiritum sanctum appellavit, quomodo tempore certo Romæ debitum naturæ
per successionem ad se delatum persolverit,quando
in media ipsa urbe concidens exstinctus est?»
(Epiphan. adversus Simoniam. hæresim.) «Cum
Simon se Christum diceret, et tanquam filium ad
patrem se volan do assereret posse conscendere, atque elatus subito magicis artib s volare coepisset,
tune Petrus fixis genibus precatus est Dominum,
et precatione sancta vicit magicam levitatem, et
velut vinctum illum de sublimi aere deposuit, et
Ο
CAPUT XXXVI.
De miraculis apostolorum Romæ editis. De interitu
Antichristi Simonis: et ut Petrus et Paulus Roma
martyrii certamen absoluerint.
Sed enim cum ibi mirificis amborum miraculis.
tanta ad Christianismum conflueret multitudo, ut
numerus ejus iniri non posset |Nero penes
quem summa rerum erat, ad improba impiaque
delapsus flagitia, ea re cognita, contra ipsam di
vini cultus armatur pietatem: et percussoribus
dispositis, tot fideles ferro necat Romanos, ut
etiam senatus admodum jam propter paucitatem
sui ordinis hominum imbecillis, alias super alias
accumulatas cædes agro ferret. Inde 'Simoni admodum apostolos persequenti, aditus liber ad sena
tum et Neronem datus. Atque is omnem (ut in
proverbio est movet funem, ut illorum etiam nomina e medio tolleret, tanquam qui cedis tante
multitudinis auctores fuissent. 193 ltaque Nero
apostolis infensus planum Simonem ipse quoque
planus est complexus. Cum igitur Petrus, Simoni
resistens, cum eo sape conflictatus esset, tumorque impietatis in malefico illo supra modum excrevisset, postremo quam licentiosissime in conspectu omnium Romæ ad Petrum, Τu vero quid
ais? inquit: proptereane Christus luus magnus
est, quod a terra colos conscendit? quin et mihi
id facere proclive est. Et confestim manibus extensis, sursum versum, demonibus eum, quibus
se permiserat, ducentibus ferebatur. Petrus autem
admodum anxius esse, et cum Deo in corde per
precationem colloqui, et tandem spiritu plenus,
potestates illas quæ nefarium hominem in sublime
attollebant, increpare, et ut ab eo discederent jubere. At ille statim præceps deorsum versum fertur, et humi allisus mortuusque rumpitur. Ibi ex
populo qui antea Simonem divinos usurpantem
honores laudibus celebraverunt, subito ita prostratum videntes, laudesque pristinae per palinodiam recantantes, ingenti claraque voce: Unus est
magnus Deus, acclamant, quem Petrus et Paulus
aperte et clare prædicant. Locus sane ipse, in
quem luctuoslum hoc spectacuum incidit, ad hodi
ernum usque diem Simonium vocatur, etiammum
Simonis Antichristi perniciem et interitum declarans Et erant ibi nonnulli,qui eum reviclarum
esse opinarentur,et ob id diutius in publico jaouit.
Caeterum ubi jam cadaver difluere, maleque olere
præcipitio in saxo elidens crura ejus confregit,etc.
(Augustinus, in Sermonibus De sanctis.) Idem Αug.
epist. 86, de jejunio diei Sabbati agens: «Est
quidem, inquit, et hæc opinio plurimorum,quamvis
eam plerique falsam perhibeant, quod apostolus
Petrus Romæ cum Simone magno die Dominico certaturus, propter ipsum magnæ testationis periculum pridie cum ejusdem urbis ecclesia jejunaverit,
et consecuto tam prospero gloriosoque success,
eumdem morem tenuerit, eumque imitate sint
nonnullæ occidentales Ecclesiæ.»>
Chapter XXXVIICaput XXXVII
col. 851–852page 152 of 392
PG 145:851μένου. Φασί γε μὴν Παῦλον πρότερον καὶ διαμαρτύρασθαι Νέρωνι, ὡς μετὰ τρίτην ἡμέραν τῆς ἐκ τομῆς παρασταίη αὐτῷ ζῶν. Ο δὴ καὶ γενόμενον. εἰς ἔκπληξιν ἦγεν. Ἐπεὶ γὰρ, ὡς ἡ πρόῤῥησις είχε, μετά μόρον ὕπαρ ἐκείνῳ παρίστατο, παρρησίᾳ τε τὸν Χριστὸν ἀληθῆ Θεὸν ὡμολόγει, καὶ τὴν ἀληθῆ σωτηρίαν μὴ ἐν ἄλλῳ ὀνόματι ἢ ἐν τῇ Ἰησοῦ προσηγορίᾳ ἐδείκνυ. Τὸν δὲ πειρᾶσθαι μὲν ὡς λόγος, κρατεῖν, ἥκιστα δὲ δύνασθαι, τῆς ὄψεως αὐτίκα τῶν ἐκείνου ἀφιπταμένης χειρῶν. τῇ λεγομένῃ Οστηνσίᾳ, ἔτους ἑβδόμου καὶ τρια κοστοῦ μετὰ τὸ σωτήριον πάθος Χριστοῦ διαγενο ΚΕΦΑΛ. ΛΖ'. Περὶ τῆς ὠμότητος καὶ αἰσχρουργίας Νέρωνος· καὶ οἷά τινες τῶν καθ' ἡμᾶς ἐκκλησιαστικῶν ἀνδρῶν περὶ αὐτοῦ καὶ τῆς ἱερᾶς τε λευτῆς τῶν ἁγίων ἀποστόλων ἱστόρησαν. καὶ περὶ τῆς θεοειδοῦς αὐτῶν μορφῆς καὶ διαπλάσεως. Οὕτω μὲν οἱ ἀπόστολοι τὸ τοῦ μαρτυρίου διήνυσαν στάδιαν. Νέρων δὲ ὅσον τὸ κράτος μεῖζον ἐλάμ βανε, κατὰ τοσοῦτον ἐπὶ τὸ χεῖρον προέκοπτε, καὶ ἐπὶ τὰς ἀνοσιωτάτας τῶν πράξεων ἀπωλέσθαινε, καὶ κατὰ τῆς εἰς Θεὸν εὐσεβείας ἐπιμᾶλλον ὡπλίζετο. Τὸ μὲν οὖν τὴν ἐκείνου μοχθηρίαν, ὁποῖος τε τὸ ἦθος ἦν, τό γε νῦν διατρέχειν ἥκιστά μοι τῇ παρούσῃ σχολῇ προσῆκον λελόγισται· ὅτῳ γε μὴν φίλον σκαιότητα τἀνδρὸς, καὶ τὴν ἐναργῆ κατα θεωρήσαι μανίαν, πάρεστιν ἐντυχεῖν ἱστοριῶν διη γήσεσι, πολλῶν τὰ κατ' αὐτὸν ἀκριβῶς διελθόντων. Πολλῶν γὰρ ἀπωλείας αἴτιος καταστὰς, ἐπὶ τοσαύ την ἤλατε τὴν μιαιφονίαν, οὐδέν τι λογισμῷ πρώτο των, ὡς μηδὲ τῶν φιλτάτων ἐς ὕστερον φείσασθαι. Κιθαρῳδίαις γὰρ καὶ ἀσέμνοις καὶ πορνικοῖς λι γύσμασι χρώμενος, γελοίως τε ἀνὰ τὸ θέατρον ἐξορχούμενος, και μηδέν τι τῶν θεοστυγῶν ἔργων ἀπολιπών, πρῶτός τε διώκτης τοῦ τῆς εὐσεβείας λόγομ πικρότατος γεγονώς, ἐπιβουλῆς αὐτῷ μην θείσης, τήν τε μητέρα καὶ ἀδελφὴν καὶ τὴν ὁμός ζυγον τῷ ξίφει ὑπῆγε. Μυρίους δὲ καὶ ἄλλους τῶν γένει προσηκόντων ἐκ τῶν ἐπισήμων Ρωμαίων, ποικίλαις θανάτων ἰδέαις ὑποβαλών, ἀπηνῶς ἀνεῖλι. Πρὸς δ᾽ αὖ τοῖς πᾶσι καὶ τοῦτ' ἐνέδει, ὡς ἂν πρώ τῆς αὐτοκρατόρων τῆς κατὰ τὸ θεῖον ἀσεβείας ἀπάρξηται. Μανίας δ᾽ εἰς ἄκρον ἐλάσας, καντεύθεν τὰς φρένας διασεισθεὶς, ξίφει τὸ τελευταῖον ἑαυτὸν διεχρήσατο, τέσσαρσι πρὸς τοῖς δέκα χρόνοις τὴν βασιλείαν, μηνῶν δεόντων τινῶν, ἀκλεῶς διεθύνας. Τούτου δὲ καὶ μνείαν ὁ Ῥωμαῖο, Τερτυλλιανός ὠδέ πως γράφων ποιεῖναι· «Εντύχετε τοῖς ὑπο μνήμασιν ὑμῶν. Ἐκεῖ δὴ εὐρήσετε πρῶτον Νέρωνα, τοῦτο τὸ δόγμα, ἡνίκα μάλιστα ἐν Ῥώμῃ, τὴν ἀνα τολὴν πᾶσαν ὑποτάξας, ὡμὸς ἦν εἰς πάντας, διά ξαντα. Τοιούτῳ τῆς κολάσεως ἡμῶν ἀρχηγῷ και χώμεθα. Ὁ γὰρ εἰδὼς ἐκεῖνον νοῆσαι δύναται, ὡς οὐκ ἂν, εἰ μὴ μέγα τι ἀγαθὸν ἦν, ὑπὸ Νέρωνος
μένου. Φασί γε μὴν Παῦλον πρότερον καὶ διαμαρ
τύρασθαι Νέρωνι, ὡς μετὰ τρίτην ἡμέραν τῆς ἐκτομῆς παρασταίη αὐτῷ ζῶν. Ο δὴ καὶ γενόμενον.
εἰς ἔκπληξιν ἦγεν. Ἐπεὶ γὰρ, ὡς ἡ πρόῤῥησις
είχε, μετά μόρον ὕπαρ ἐκείνῳ παρίστατο, παῤῥη
σίᾳ τε τὸν Χριστὸν ἀληθῆ Θεὸν ὡμολόγει, καὶ τὴν
ἀληθῆ σωτηρίαν μὴ ἐν ἄλλῳ ὀνόματι ἢ ἐν τῇ
Ἰησοῦ προσηγορίᾳ ἐδείκνυ. Τὸν δὲ πειρᾶσθαι μὲν
ὡς λόγος, κρατεῖν, ἥκιστα δὲ δύνασθαι, τῆς ὄψεως
αὐτίκα τῶν ἐκείνου ἀφιπταμένης χειρῶν.
capit, re desperata in occultis illum sepeliere lo- τῇ λεγομένῃ Οστηνσίᾳ, ἔτους ἑβδόμου καὶ τριαcis. Nero autem certior factus, a Petro et Paulo κοστοῦ μετὰ τὸ σωτήριον πάθος Χριστοῦ διαγενοSimonem peremptum esse, Petrum quidem pedibus sursum versum sublatis (nam id ita petierat;
simul quod se indignum reputaret qui itidem ut
Magister suus recto corporis statu pateretur, simul
ut levior expeditiorque ei in cœlum esset cursus)
in crucem egit. Paulum vero gladio feriens occidit,
eodem tempore, eodemque die. Sepulti autem sunt
in Ostiensi, qum dicitur, vir tricesimo septimo post
salutiferam Christi passionem 'anno. Ferunt autem
Paulum Neroni antea testatum esse, se illi tertio
a cæde sua die vivum repræsentaturum. Quod ubi est factum, in consternationem illum conjecit.
cum post mortem Paulus, ita ut prædixerat,certo et vere illi assistens, libere Christum esse verum Deum
profiteretur, neque veram salutem in alio quam Jesu nomine esse ostenderet: illum quidem dicunt
conatum esse, minime autem (quod visio ea repente evanuerit) comprehendere Paulum potuisse.
194 CAPUT XXXVII.
De crudelitate et turpitudine Neronis: qualia quidam
ex ecclesiasticis scriptoribus nostris de eo, deque
sacro obilu sanctorum apostolorum memoriæ prodiderint; et de divina eorum vultus fucieique figura.
Et divini quidem apostoli ita martyrii cursum
perfecere. Nero autem quo magis imperii ejus
crevere vires, so deterior factus, ad nefandissima
quæque scelera est prolapsus, armis etiam contra
eam quæ Deo præstatur pietatem sumptis. Illius
vero improbitatem, morumque importunitatem
percurrere, nequaquam præsentis videtur esse
opera. Quicunque autem nominis perversitatem,
apertumque furorem perspicere velit, is monumenta historiarum, quæ multa a multis de rebus
ejus cum fide et cura sunt composita, consulere
poterit. Cum enim permultorum interitus auctor
exstitisset, adeo se cædium piaculis contaminavit,
nihil rerum omnium cum ratione et modo faciens
ut postremo ne charissimis quidem capitibus par
ceret: et cithara musicisque carminibus operam
navans, atque indecentibus prorsus, infamibus
et meretriciis motibus ludens, ridiculeque prorsus
in theatro publice saltans, neque quidquam omnium quæ Deo ingratæ invisæque sunt rerum intentatum relinquens, primus ipse acerbissimus
verbi verm pietatis hostis exstaret: et denuntialis
ei quæ contra illum structæ erant insidiis, matrem
ipso suam, fratrem et conjugem ferro sustulerit: et innumerabiles præterea ex clarissimis Romane urbis civibus, qui etiam genere sibi propinqui csont, variis suppliciorum generibus perquam
crudeliter interemerit. Ad quæ omnia illud etiam
addidit, ut primus ipse imperatorum omnium
impietatis ejus quæ adversus Deum suscepta est,
primitias tulerit. Itaque ad summam ejus insaniam
hoo fuit reliquum, ut mente per intemperias captus, manus tandem ipse sibi afferret: quatuordecim
annis. præter paucos admodum menses, imperio
cum ignominia et probro summo administrato.
Cujus etiam Tertullianus, Romanus scriptor mentionem facit hisce verbis: «Consulite commentaΚΕΦΑΛ. ΛΖ'.
Περὶ τῆς ὠμότητος καὶ αἰσχρουργίας Νέρω
νος· καὶ οἷά τινες τῶν καθ' ἡμᾶς ἐκκλησιασ
τικῶν ἀνδρῶν περὶ αὐτοῦ καὶ τῆς ἱερᾶς τε
λευτῆς τῶν ἁγίων ἀποστόλων ἱστόρησαν.
καὶ περὶ τῆς θεοειδοῦς αὐτῶν μορφῆς καὶ
διαπλάσεως.
Οὕτω μὲν οἱ ἀπόστολοι τὸ τοῦ μαρτυρίου διήνυ
σαν στάδιαν. Νέρων δὲ ὅσον τὸ κράτος μεῖζον ἐλάμβανε, κατὰ τοσοῦτον ἐπὶ τὸ χεῖρον προέκοπτε, καὶ
ἐπὶ τὰς ἀνοσιωτάτας τῶν πράξεων ἀπωλέσθαινε,
καὶ κατὰ τῆς εἰς Θεὸν εὐσεβείας ἐπιμᾶλλον ὡπλίζετο. Τὸ μὲν οὖν τὴν ἐκείνου μοχθηρίαν, ὁποῖος
τε τὸ ἦθος ἦν, τό γε νῦν διατρέχειν ἥκιστά μοι τῇ
παρούσῃ σχολῇ προσῆκον λελόγισται· ὅτῳ γε μὴν
φίλον σκαιότητα τἀνδρὸς, καὶ τὴν ἐναργῆ καταθεωρήσαι μανίαν, πάρεστιν ἐντυχεῖν ἱστοριῶν διηγήσεσι, πολλῶν τὰ κατ' αὐτὸν ἀκριβῶς διελθόντων.
Πολλῶν γὰρ ἀπωλείας αἴτιος καταστὰς, ἐπὶ τοσαύ
την ἤλατε τὴν μιαιφονίαν, οὐδέν τι λογισμῷ πρώτο
των, ὡς μηδὲ τῶν φιλτάτων ἐς ὕστερον φείσασθαι.
Κιθαρῳδίαις γὰρ καὶ ἀσέμνοις καὶ πορνικοῖς λι
γύσμασι χρώμενος, γελοίως τε ἀνὰ τὸ θέατρον
ἐξορχούμενος, και μηδέν τι τῶν θεοστυγῶν ἔργων
ἀπολιπών, πρῶτός τε διώκτης τοῦ τῆς εὐσεβείας
λόγομ πικρότατος γεγονώς, ἐπιβουλῆς αὐτῷ μην
θείσης, τήν τε μητέρα καὶ ἀδελφὴν καὶ τὴν ὁμός
ζυγον τῷ ξίφει ὑπῆγε. Μυρίους δὲ καὶ ἄλλους τῶν
γένει προσηκόντων ἐκ τῶν ἐπισήμων Ρωμαίων,
ποικίλαις θανάτων ἰδέαις ὑποβαλών, ἀπηνῶς ἀνεῖλι.
Πρὸς δ᾽ αὖ τοῖς πᾶσι καὶ τοῦτ' ἐνέδει, ὡς ἂν πρώ
τῆς αὐτοκρατόρων τῆς κατὰ τὸ θεῖον ἀσεβείας
ἀπάρξηται. Μανίας δ᾽ εἰς ἄκρον ἐλάσας, καντεύθεν
τὰς φρένας διασεισθεὶς, ξίφει τὸ τελευταῖον ἑαυτὸν
διεχρήσατο, τέσσαρσι πρὸς τοῖς δέκα χρόνοις τὴν
βασιλείαν, μηνῶν δεόντων τινῶν, ἀκλεῶς διεθύνας.
Τούτου δὲ καὶ μνείαν ὁ Ῥωμαῖο, Τερτυλλιανός
ὠδέ πως γράφων ποιεῖναι· «Εντύχετε τοῖς ὑπομνήμασιν ὑμῶν. Ἐκεῖ δὴ εὐρήσετε πρῶτον Νέρωνα,
τοῦτο τὸ δόγμα, ἡνίκα μάλιστα ἐν Ῥώμῃ, τὴν ἀνα
τολὴν πᾶσαν ὑποτάξας, ὡμὸς ἦν εἰς πάντας, διά
ξαντα. Τοιούτῳ τῆς κολάσεως ἡμῶν ἀρχηγῷ και
χώμεθα. Ὁ γὰρ εἰδὼς ἐκεῖνον νοῆσαι δύναται, ὡς
οὐκ ἂν, εἰ μὴ μέγα τι ἀγαθὸν ἦν, ὑπὸ Νέρωνος
col. 853–854page 153 of 392
PG 145:853κατακριθῆναι εἶχε. Ταύτῃ γοῦν οὗτος ὁ θεομάχος πρῶτος ἀνακηρυχθείς, ἐπὶ τὰς τῶν ἀποστόλων ἐπήρθη σφαγάς· καὶ Παῦλος δὴ νῦν ἐπ᾿ αὐτῆς Ῥώ μης τὴν κεφαλὴν ἀποτμηθῆναι, καὶ Πέτρος ὡσαύ τως ανασκολοπισθῆναι κατὰ ταυτὸν ἱστοροῦνται, Καὶ πιστοῦται γε τὴν ἱστορίαν ἡ Πέτρου και Παύ λου εἰς δεῦρο κρατήρασα ἐπὶ τῶν αὐτόθι κοιμητηρίων πρόσρησις.» Ὁ μὲν δὴ Τερτυλλιανὸς ταῦτα. Οὐδὲν δὲ ἧττον καὶ ἐκκλησιαστικὸς ἀνὴρ ἕτερος; Γάϊος ὄνομα, κατὰ Ζεφυρῖνον Ρωμαίων γεγονώς ἐπίσκοπον, ὃς δὴ Πρόκλῳ τῆς κατὰ Φρύγας προϊσταμένῳ γνώμης διαλεχθείς, αὐτὰ δὴ ταῦτα περὶ τῶν τόπων, ἄνθα τῶν εἰρημένων ἀποστόλων τὰ ἱερὰ σκηνώματα κατατέθειται, φησίν· «Εφὼ δὲ τὰ τρό παια τῶν ἀποστόλων ἔχω δείξαι· ἐὰν γὰρ θελήσης ἀπελθεῖν ἐπὶ τὸν Βατικανόν, ἢ ἐπὶ τὴν ὁδὸν τὴν Οστηνσίαν, εὑρήσεις τὰ τρόπαια τῶν ταύτην ἱδρυ σαμένων τὴν Ἐκκλησίαν, ο Ὡς δὲ κατὰ τὸν αὐτὸν ἄμφω καιρὸν ἐμαρτύρησαν, ὁ πρόπαλα Κορινθίων ἐπίσκοπος Διονύσιος ἐγγράφως Ῥωμαίοις ὁμιλῶν ὧδε παρίστησι. Ταῦτα καὶ ὑμεῖς διὰ τῆς τοσαύτης νουθεσίας τὴν ἀπὸ Πέτρου και Παύλου φυ τείαν γεννηθεῖσαν 'Ρωμαίων τε καὶ Κορινθίων συνεκεράσατε. Καὶ γὰρ ἄμφω καὶ εἰς τὴν ἡμετέραν Κύρινθον φυτεύσαντες ἡμᾶς, ὁμου ἕως ἐδίδαξαν· ὁμοίως δὲ καὶ εἰς τὴν Ἰταλίαν ὁμόσε διδάξαντες, ἐμαρτύρησαν κατὰ τὸν αὐ τὸν καιρόν. Ταῦτα δὲ παρεθέμην, ὡς ἄν γε μᾶλλον τὰ τῆς ἀποστολικῆς ἱστορίας ἀκριβῶς πιστωθείη. Οὐκ ἀγνοῶ γε μήν, ὡς εἰσὶν οἱ λέγουσι μετὰ ἑνὸς χρό νου παρέλευσιν κατὰ τὴν αὐτὴν ἡμέραν τῷ μαρ τυρίῳ τὸν καὶ Παῦλον τελειωθῆναι. Εἶχόν γε μήν τῆς θέσεως τῆς μορφῆς καὶ τοῦ σώματος οἱ θεῖοι οὗτοι ἀπόστολοι, ὡς ἐν τόπῳ διαλαβεῖν, οὕτως. Ο μὲν θεῖος Πέτρος τὴν ἡλικίαν μέτριος ἦν, ἐπὶ τὸ ὄρθιον ἔχων αὐτὴν ἀναβαίνουσαν. Ὕπωχρος δὲ τὴν ὄψιν καὶ μάλα λευκός· οὗλος τὰς τρίχας τῆς κεφα λῆς καὶ τοῦ πώγωνος καὶ δασύς· οὐ μὴν καὶ και θειμένας ἔχων αὐτάς· ἐφαίμους ὥσπερ καὶ οἶνω ποὺς προβάλλων τοὺς ὀφθαλμούς· ἀνεσπακὼς τὰς ὀφους· καὶ ῥῖνα μακρὰν μέν, οὐ μὴν δὲ καὶ εἰς ἀξὺ καταλήγουσαν, ἀλλ' ὡσανεί σιμὴν κεκτημένος. Ο δέ γε θεσπέσιος Παῦλος μικρὸς ἦν καὶ συνεσταλμένος τὸ τοῦ σώματος μέγεθος, καὶ ὥσπερ ἀγκύλον αὐτὸ κεκτημένος, σμικρὸν καὶ κεκυρώς· τὴν ὄψιν λευκὸς, καὶ τὸ πρόσωπον προφερης ψιλὸς τὴν κεφαλήν· χαροποὶ δὲ αὐτῷ ἦσαν οἱ ὀφθαλμοί κάτω δὲ καὶ τὰς ἀφοῦς εἶχε νευούσας· εὐκαμπῆ καὶ ρέπουσαν ὅλῳ τῷ προσώπῳ περιφέρων τὴν βίνα. Τὴν ὑπήνην δασεῖαν καὶ καθειμένην ἀρκούντως ἔχων· ῥαινομένην δὲ ταύτην καὶ τὴν κεφαλὴν ὑπὸ πολιαῖς ταῖς θριξίν. Ορώμενοι δὲ καὶ ἄμφω οι Χριστοῦ μαθηταὶ θεοειδεῖς τινες ἦσαν, Πνεύματός τε ἁγίου καὶ θείας χάριτος ἔμπλεῳ· ὡς καὶ τοῖς ὁρῶσι πιστοῖς κἀκ μόνης θέας ἀοράτως ἐνιέναι χάριν αὐτοῖς· ὥστε ρυθμίζειν τὸν μετὰ πίστεως βίον, καὶ πρὸς τὸ βέλτιον ἄγεσθαι. ᾿Αλλὰ περὶ μὲν τῶν κοι ρυφαίου Χριστοῦ μαθητῶν ἀρκεῖ τοσαῦτα.
ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. II.
κατακριθῆναι εἶχε. Ταύτῃ γοῦν οὗτος ὁ θεομάχος rios vestros; illic reperietis primum Neronem in
πρῶτος ἀνακηρυχθείς, ἐπὶ τὰς τῶν ἀποστόλων
ἐπήρθη σφαγάς· καὶ Παῦλος δὴ νῦν ἐπ᾿ αὐτῆς Ῥώ
μης τὴν κεφαλὴν ἀποτμηθῆναι, καὶ Πέτρος ὡσαύ
τως ανασκολοπισθῆναι κατὰ ταυτὸν ἱστοροῦνται,
Καὶ πιστοῦται γε τὴν ἱστορίαν ἡ Πέτρου και Παύλου εἰς δεῦρο κρατήρασα ἐπὶ τῶν αὐτόθι κοιμητη
ρίων πρόσρησις.» Ὁ μὲν δὴ Τερτυλλιανὸς ταῦτα.
Οὐδὲν δὲ ἧττον καὶ ἐκκλησιαστικὸς ἀνὴρ ἕτερος;
Γάϊος ὄνομα, κατὰ Ζεφυρῖνον Ρωμαίων γεγονώς
ἐπίσκοπον, ὃς δὴ Πρόκλῳ τῆς κατὰ Φρύγας προϊστα
μένῳ γνώμης διαλεχθείς, αὐτὰ δὴ ταῦτα περὶ τῶν
τόπων, ἄνθα τῶν εἰρημένων ἀποστόλων τὰ ἱερὰ
σκηνώματα κατατέθειται, φησίν· «Εφὼ δὲ τὰ τρό
παια τῶν ἀποστόλων ἔχω δείξαι· ἐὰν γὰρ θελήσης
ἀπελθεῖν ἐπὶ τὸν Βατικανόν, ἢ ἐπὶ τὴν ὁδὸν τὴν
Οστηνσίαν, εὑρήσεις τὰ τρόπαια τῶν ταύτην ἱδρυ
σαμένων τὴν Ἐκκλησίαν, ο Ὡς δὲ κατὰ τὸν αὐτὸν
ἄμφω καιρὸν ἐμαρτύρησαν, ὁ πρόπαλα Κορινθίων
ἐπίσκοπος Διονύσιος ἐγγράφως Ῥωμαίοις ὁμιλῶν ὧδε
παρίστησι. Ταῦτα καὶ ὑμεῖς διὰ τῆς τοσαύτης
νουθεσίας τὴν ἀπὸ Πέτρου και Παύλου φυτείαν γεννηθεῖσαν 'Ρωμαίων τε καὶ Κορινθίων συνεκεράσατε. Καὶ γὰρ ἄμφω καὶ εἰς τὴν
ἡμετέραν Κύρινθον φυτεύσαντες ἡμᾶς, ὁμου
ἕως ἐδίδαξαν· ὁμοίως δὲ καὶ εἰς τὴν Ἰταλίαν
ὁμόσε διδάξαντες, ἐμαρτύρησαν κατὰ τὸν αὐ
τὸν καιρόν. Ταῦτα δὲ παρεθέμην, ὡς ἄν γε μᾶλλον
τὰ τῆς ἀποστολικῆς ἱστορίας ἀκριβῶς πιστωθείη. Οὐκ
ἀγνοῶ γε μήν, ὡς εἰσὶν οἱ λέγουσι μετὰ ἑνὸς χρόνου παρέλευσιν κατὰ τὴν αὐτὴν ἡμέραν τῷ μαρ
τυρίῳ τὸν καὶ Παῦλον τελειωθῆναι. Εἶχόν γε μήν
τῆς θέσεως τῆς μορφῆς καὶ τοῦ σώματος οἱ θεῖοι
οὗτοι ἀπόστολοι, ὡς ἐν τόπῳ διαλαβεῖν, οὕτως. Ο
μὲν θεῖος Πέτρος τὴν ἡλικίαν μέτριος ἦν, ἐπὶ τὸ
ὄρθιον ἔχων αὐτὴν ἀναβαίνουσαν. Ὕπωχρος δὲ τὴν
ὄψιν καὶ μάλα λευκός· οὗλος τὰς τρίχας τῆς κεφα
λῆς καὶ τοῦ πώγωνος καὶ δασύς· οὐ μὴν καὶ και
θειμένας ἔχων αὐτάς· ἐφαίμους ὥσπερ καὶ οἶνωποὺς προβάλλων τοὺς ὀφθαλμούς· ἀνεσπακὼς τὰς
ὀφους· καὶ ῥῖνα μακρὰν μέν, οὐ μὴν δὲ καὶ εἰς
ἀξὺ καταλήγουσαν, ἀλλ' ὡσανεί σιμὴν κεκτημένος.
Ο δέ γε θεσπέσιος Παῦλος μικρὸς ἦν καὶ συνεσταλ
μένος τὸ τοῦ σώματος μέγεθος, καὶ ὥσπερ ἀγκύλον
αὐτὸ κεκτημένος, σμικρὸν καὶ κεκυρώς· τὴν ὄψιν
λευκὸς, καὶ τὸ πρόσωπον προφερης ψιλὸς τὴν
κεφαλήν· χαροποὶ δὲ αὐτῷ ἦσαν οἱ ὀφθαλμοί κάτω
δὲ καὶ τὰς ἀφοῦς εἶχε νευούσας· εὐκαμπῆ καὶ
ρέπουσαν ὅλῳ τῷ προσώπῳ περιφέρων τὴν βίνα.
Τὴν ὑπήνην δασεῖαν καὶ καθειμένην ἀρκούντως
ἔχων· ῥαινομένην δὲ ταύτην καὶ τὴν κεφαλὴν ὑπὸ
πολιαῖς ταῖς θριξίν. Ορώμενοι δὲ καὶ ἄμφω οι
Χριστοῦ μαθηταὶ θεοειδεῖς τινες ἦσαν, Πνεύματός τε
ἁγίου καὶ θείας χάριτος ἔμπλεῳ· ὡς καὶ τοῖς ὁρῶσι
πιστοῖς κἀκ μόνης θέας ἀοράτως ἐνιέναι χάριν
αὐτοῖς· ὥστε ρυθμίζειν τὸν μετὰ πίστεως βίον, καὶ
πρὸς τὸ βέλτιον ἄγεσθαι. ᾿Αλλὰ περὶ μὲν τῶν κοι
ρυφαίου Χριστοῦ μαθητῶν ἀρκεῖ τοσαῦτα.
G
hanc sectam tum maxime Romæ orientem, Cæsariano gladio ferociisse. 195 Sed tali dedicatore
damnationis vestræ etiam gloriamur. Qui enim
scit illum, intelligere potest, non nisi grande aliquod bonum a Nerone damnatum. Ad hunc modum
primus iste Dei oppugnator renuntiatus, ad cædem
apostolorum est actus. Et Paulus quidem Roma
capite plexus. Petrus autem crucifixus esse eodem
tempore traduntur. Rom banc confirmat Petri et
Pauli hucusque etiam obtinens eorum quæ inibi
sunt cometeriorum appellatio.» Atque hac quidem, quem paulo ante allegavimus. Tertullianus
Sed non minus et alius scriptor ecclesiasticus.
Caius nomine, qui Zephyrini Romani episcopi
tempore vivens, contra Proclum Cataphrygas hæresis ducem scripsit, de locis ubi sacra tabernacula eorum apostolorum reposita sunt, hæc refert:
«Ego vero apostolorum tropea demonstrare
possum. Si enim in Vaticanum aut Ostiensem
viam ire velis, apostolorum qui Ecclesiam hanc
fundarunt, tropma invenies.» Quod autem eodem
lempore ambo martyrium subiere, dudum Diony
sius Corinthiorum episcopus ad Romanos scribens,
ila astruit: Sed et vos per talem doctrinam et
cohortationem, plantationem Romanæ et Corinthiæ
Ecclesiæ a Petro et Paulo consitam, conjunxistis.
Ambo enim et Corinthi apud nos verbum serentes
eadem docuerunt: et isthic in Italia apud vos, cum
eadem simul promulgassent, eodem tempore martyrio sunt perfuncti. Cæterum hæc propterea sunt
adducta, ut certiore fde res apostoliow historiæ
confirmarentur. Non enim ignoro, esse quosdam
qui dicunt, uno exacto anno, die eodem, martyrio
Paulam quoque finem vitæ cepisse. Staturam antem et corporis formam divi apostoli, quantum
per descriptionem simpliciorem assequi licet, talem habuere. Petrus equidem non crassa corporis
statura fuit, sed mediocri et quæ aliquando esset
erectior, facio subpallida et alba admodum: ca
pilli et capitis et barbæ crispi et densi, sed non
admodum prominentes fuere: oculi quasi sanguine
respersi et nigri, supercilia sublata: nasus autem
longior ille quidem, non tamen in acumen desinens, sed pressus, simusque magis. 196 Paulus
autem corpore erat parvo et contracto, et quasi
incurro, atque paululum inflexo, facio candida,
annosque plures præ se ferente, et capite calvo;
oculis multa inerat gratia, supercilia deorsum vorsum vergebant; nasus pulchre inflexus, idemque
longior; barba densior, et satis promissa: eaque
non minus quam capitis coma, canis etiam respersa erat. Ambo autem Christi discipuli, cum
inspicerentur, divinum quiddam præ se ferebant,
Spiritu sancto et divina gratia ita referti, ut qui
eos viderent fideles, ex aspectu solo arcanam quamdam et latentem conciperent gratiam, moresque et
vitam una cum fide rite conformarent, et in melius
converterent.