CAPUT XXXVIII. Quomodo frater Domini Jacobus certamen pro Christo peregerit. Sed hæc de primoribus Christi discipulis sint satis quorum martyriis expositis, cum ad hunc locum pervenerimus, consequens esse videtur, et reliquorum decem vitæ finem in secundo hoc tomo perstringere: non quod eodem tempore beatum felloemque exitum omnes sint consecuti, sed id fieri oportere duximus, ut et compendiosa et dilucida nobis constet historia. Deinde qui eorum conjugium sint complexi, quique sincera Ecclesiæ scripta reliquerint, memoraturi, finemque ita secundo huic sacræ Historiæ volumini imposituri: ut scilicet post primum, qui Christi res omnes continet, secundum hunc de duodecim apostolorum actis absolvamus librum: quamvis Iongius nobis instituta excrescat historia. Sed enim post Petri et Pauli obitum, Jacobi, qui frater Domini est nominatus, et Ecclesiam Hierosolymitanam primus ab ipso Servatore Christo, seu (ut quidam volunt) ab ipsis etiam postea apostolis sibi commissam administrandam suscepit, Obliasque hoc est Justus, appellatus est, mortem exponam. 197 Quod enim divus Paulus Judæorum dolum, per Festum et provocationem ad Cæsarem, effugisset: illi quæ in Paulum structæ non processerant, eas in Jacobum convertunt insidias. Qualem autem is habuerit finem, Hegesippus, qui primæ successionis apostolorum temporibus vixit, in quinto Commentariorum suorum libro ad hunc modum recenset: Suscipit autem Ecclesiam una cum apostolis administrandam frater Domini Jacobus, qui ab omnibus Justus cognominatus est, abipsius Domini ad nostra usque tempora. Plures equidem hoc nomine fuere Jacobi: sed iste ex ipso matris suæ utero sanctus fuit: vinum et sicoram non bibit, neque de animante quopiam comedit, novacula super caput ejus non aɛcendit, oleo unctus non est, balneo quoque minime usus. Huic uni in søncla ingredi fas erat: neque vestem laneam ullam, sed lineam tantum gestabat. Solus quandoque in templum ibat, ibique in genua procumbere et pro remissione peccatorum populi orare comperiebatur. Genua quidem ejus cameli instar per callum induruerant, propterea quod semper ea inflecteret, adørans ad Deum. Cum itaque multi etiam ex principibus fdem amplecterentur, tumultus concitatus est a Judais, scribis et Pharissis: qui 60 periculi rem devenisse dicebant, ut populus omnis Jesum pro exspectato illo Christo haberet. Quare, ad Jacobum convenientes,inquiunt: Cohor. tamur te, ut cohibeas populum, qui de Jesu ipso seductus est, Christum eum esse existimans. Dissuado, quæsumus, iis qui ad diem Paschæ huc venere, opinionem et fidem de Jesu. Tibi enim paremus omnes, et cum populo universo testificamur te justum esse, usque personarum rationem Ως ὁ τοῦ Κυρίου ἀδελφὸς Ιάκωβος τὸν κατά Χριστὸν διεξῆλθεν ἀγῶνα. Ἐμοὶ δὲ ἄρα ἐνταῦθα γενομένῳ τοῦ λόγου, καὶ τῶν κορυφαίων ἀποστόλων τὸ τέλος διεξεληλυθότι, ἀκόλουθον εἶναι κρίνεται καὶ τῶν λοιπῶν δέκα τὴ τοῦ βίου πέρας τῷ παρόντι μοι δευτέρῳ τῶν τόμων διαδραμεῖν· εἰ καὶ μὴ ἐν ἴσῳ χρόνῳ τοῦ μακαρίου τέλους τούτων ἕκαστος εἴληχεν· ἀλλ᾽ ἵν εὐσύνοπτον εἴη τὸ σύγγραμμα, οὕτω δεῖν ἤγημαι· εἶτα διπλα βεῖν, καὶ ὅσοι τούτων τὴν συζυγίαν ήσπάσαντο ὅσοι τε ἀκραιφνή συγγράμματα τῇ Ἐκκλησίᾳ και ταλιπόντες απήεσαν, καὶ οὕτω καὶ τὸν δεύτερον τουτονὶ τόμον τῆς ἱερᾶς ἱστορίας διαπεράνει, μετά τὸν πρῶτον τὰ περὶ Χριστοῦ πάντα διεξιόντα, δεύ τερον τοῦτον τὰ τῶν δώδεκα μαθητῶν καὶ ἀποστό λων διαπεραίνοντα· κἂν καὶ εἰς μῆκος τὰ τῆς περι ούσης συγγραφῆς προχωρήσῃ μοι, καὶ δὴ μετὰ τὴν Πέτρου και Παύλου τελείωσιν τὴν Ἰωκώβου ὃς ἀδελφὸς τοῦ Κυρίου ἐλέγετο· καὶ τὴν Ἱερο σολύμων Εκκλησίαν πρῶτος παρὰ τοῦ Σωτή ρος Χριστοῦ ἐγκεχείριστο· ὡς δέ τινες, καὶ πι ρὰ τῶν ἀποστόλων αὐτῶν ὕστερον (Οβλίας δ ἐκαλεῖτο, δ΄ ἐστι δίκαιος) διηγήσομαι. Παύλου γὰρ τοῦ θείου τὴν τῶν Ἰουδαίων ἐπιβουλὴν διὰ Φήστου ἀποδράντος, ἅτε δὴ τὸν Καίσαρα ἐπιχελεσαμένου, ἐκεῖνοι τῆς ἐπιβουλῆς ἦν ἐκείνῳ ἔρτυον ἐκπεσόντες, ἐπὶ τὸν Ἰάκωβον τρέπονται. Οἷον αὐτῷ τὸ τέλος, Ηγήσιππος ἐν τῇ πρώτῃ τῶν ἀποστόλων διαδοχῇ γενόμενος, τῇ πέμπτῃ τῶν Ὑπομνη μάτων αὐτοῦ τοῦτον ἱστορεῖ τὸν τρόπον· «Διαδέχε ται δὲ τὴν Ἐκκλησίαν μετὰ τῶν ἀποστόλων ὁ ἀδελ φὸς τοῦ Κυρίου Ιάκωβος, ὁ ὀνομασθεὶς ὑπὸ πάντων Δίκαιος ἀπὸ τῶν τοῦ Κυρίου χρόνων μέχρι και ἡμῶν· ἐπεὶ πολλοὶ Ἰάκωβοι ἐκαλοῦντο. Οὗτος δὲ ἐκ κοιλίας μητρὸς αὐτοῦ ἅγιος ἦν· οἶνον καὶ σίκερα οὐκ ἔπιεν, οὐδὲ ἔμψυχον ἔφαγε· ξυρὸς ἐπὶ τὴν π φαλὴν αὐτοῦ οὐκ ἀνέβη. Ἔλαιον οὐκ ἠλείψατο, και βαλανείῳ οὐκ ἐχρήσατο. Τούτῳ μόνῳ ἐξῆν εἰς τὸ ἅγια εἰσιέναι. Οὐδὲ γὰρ ἐρεοῦν ἐφόρει, ἀλλὰ σινδό νας. Καὶ μόνος εἰσήρχετο εἰς τὸν ναόν· εὑρίσκετό τε κείμενος ἐπὶ τοῖς γόνασι, καὶ αἰτούμενος ὑπὲρ τοῦ λαοῦ ἄφεσιν· ὡς ἀπεσκληκέναι τὰ γόνατα αὐτοῦ δίκην καμήλου, διὰ τὸ ἀεὶ κάμπτειν προσκυνοῦντε τῷ Θεῷ Πολλῶν οὖν πιστευόντων καὶ τῶν ἀρχόντων, θόρυβος ἦν τῶν Ἰουδαίων καὶ γραμματέων καὶ Φα ρισαίων λεγόντων ὅτι κινδυνεύει πᾶς ὁ λαὸς Ἰησοῦν τὸν Χριστὸν προσδοκᾷν. Ἔλεγον οὖν συνελθόντες τῷ Ἰακώβῳ· Παρακαλοῦμέν σε, ἐπίσχες τὸν λαὸν, ἐπεὶ ἐπλανήθη εἰς Ἰησοῦν, ὡς αὐτοῦ ὄντος τοῦ Χριστοῦ· παρακαλοῦμέν σε πεῖσαι τοὺς ἐλθόντας εἰς τὴν ἡμίσ ραν τοῦ Πάσχα περὶ Ἰησοῦ· σοὶ γὰρ πάντες πειθή. μεθα· ἡμεῖς γὰρ μαρτυροῦμέν σοι καὶ πᾶς ὁ λαός, ὅτι δίκαιος εἶ, καὶ πρόσωπον οὐ λαμβάνεις. Πεῖσον οὖν σὺ τὸν ὄχλον περὶ Ἰησοῦ μὴ πλανᾶσθαι· καὶ γὰρ πᾶς ὁ λαὸς καὶ πάντες πειθόμεθά σοι. Στῆθι οὖν ἐπὶ τὸ πτερύλιον τοῦ ἱεροῦ, ἵνα ἄνωθεν ἧς ἐπιφανής, Dictus etiam Oblias, hoc est munimentum populi ot justitia.

ποιοῦσιν ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. II. nos tibi erret. Cunctus enim populus et omnes obtemperamus. Consiste igitur in templipinnaculo, ut cum ex superiore loco omnibus sis conspicuus; tum verba tua ab omni exaudiantur multitudine. Propter festum enim Paschæ convenerunt tribus omnes una cum gentibus. Statuerunt igitur, qui dicti sunt Scribæ et Pharisæi, Jacobum in pinnaculum templi, et vociferali sunt dicentes:Ο Juste, libi omnes obtemperare debemus: et quandoquidem populus fide suade Jesu crucifixo seductus errat, annuntia nobis, quod si Jesu ostium. 198 Ille vero voce magna respondit: Quid me de Jesu Filio hominis interrogatis? Ipse sedet in cœlis, ad dextram magnæ virtutis et potestatis, venturusque est in nubibus coli. Ibi, cum multis de certa indubitataque fde satisfactum esset, gloriabantur lati de Jacobi testimonio, et dicebant, Osanna filio Da vid. Scribæ autem ipsi et Pharisæi inter se dicebant: Male fecimus, qui tantum Jesu procuravimus testimonium. Verum age ascendamus, et dejiciamus eum, ut populus conterritus non credat ei. Et simul exclamarunt dicentes: 0, o, et Justus ipse per errorem seductus est. Itaque pinnaculum ascendentes, Justum ipsum pessumdederunt, et alius ad illium dixit. Obruamus eum lapidibus: et inceperunt eum lapidare. Cum autem dejectus in præceps nondum mortuus esset, sed conversus genua posuisset, dicens: Obsecro te, Domine Deus Paler remitte ipsis, nesciunt enim quid faciunt: sic, inquam, cum lapides in eum obterera pergerent, unus ex sacerdotibus filiis Rechab, de quibus testificatus est propheta Jeremias, exclamans: Desistite, inquit, quid facitis? Justus ipse pro vobis orat. Et fullonum quidam, ligno quo vestes complanabat arrepto, caput Justi comminuit: atque ille ita martyrio est defunctus anno septimo imperii Neronis; et sepultus est in loco quodam juxta templum, et columella ejus nomine inscripta adbuc ibi manet». Verus is testis Judais simul et Græcis fuit, Jesum esse Christum. Postea statim Judæorum oppugnatio, urbisque Hierosolymitanæ obsidio capit. Tum mirificus autem justitiaque clarus fuit Jacobus, ut etiam prudentiores apud Judæos viri in piaculum adversus eum perpetratum causam Judaici belli ex professo referant. Quemadmodum id ipse quoque Josephus scriptis suis testatur, alicubi ita dicens: «Judais autem hao acciderunt, propter Jacobum Justum, qui frater erat Jesu, qui dictus fuit Christus, ultione divina vindicandum: quandoquidem illum, cum justissimus essel, Judai interemerunt.» Sed in vicesimo. Antiquitatum mortem eliam ejus hisce verbis exponit: «Cesar Festi morte audita, Albinum in Judaam præfectum mittit. Ananus autem junior, quem pontificatum iniisse diximus, moribus confidens, et audax admodum, ex secta Sadducæorum erat, καὶ ᾖ εὐάκουστά σου τὰ ῥήματα παντὶ τῷ λαῷ. Διὰ babere. Persuade ergo multitudini, ne de Jesu γὰρ τὸ Πάσχα συνεληλύθασιν οἱ πᾶσαι φυλαὶ μετὰ τῶν ἐθνῶν. Ἔστησαν οὖν οἱ προειρημένοι γραμμα τεῖς καὶ Φαρισαῖοι τὸν Ἰάκωβον ἐπὶ τὸ πτερύγιον τοῦ ναοῦ· καὶ ἔκραξαν αὐτῷ, καὶ εἶπον· Δίκαιε, σοὶ πάντες πείθεσθαι ὀφείλομεν· καὶ ἐπεὶ ὁ λαὸς πλανᾶται ὀπίσω Ἰησοῦ τοῦ σταυρωθέντος, ἀπάγο γειλον ἡμῖν τίς ἡ θύρα τοῦ Ἰησοῦ. Καὶ ἀπεκρίνατο φωνῇ μεγάλῃ· Τί με ἐπερωτᾶτε περὶ Ἰησοῦ τοῦ υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου; Καὶ αὐτὸς κάθηται ἐν τῷ οὐρανῷ ἐκ δεξιῶν τῆς μεγάλης δυνάμεως· καὶ μέλλει ἔρχεσθαι ἐπὶ τῶν νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ. Καὶ πολλῶν πληροφορηθέντων καὶ δοξαζόντων ἐπὶ τῇ μαρτυρίᾳ τοῦ Ἰακώβου, καὶ λεγόντων, Ωσαννὰ τῷ υἱῷ Δαβιδ τότε πάλιν οἱ αὐτοὶ γραμματεῖς καὶ Φαρισαῖοι πρὸς ἀλλήλους ἔλεγον· Κακῶς ἐποιήσαμεν τοιαύτην μαρτυρίον παρασχόντες τῷ Ἰησοῦ. Ἀλλ᾿ ἀναβάντες, " καταβάλωμεν αὐτὸν, ἵνα φοβηθέντες, μὴ πιστεύσωσιν αὐτῷ. Καὶ ἔκραξαν λέγοντες· Ὁ ὢ, καὶ ὁ Δίκαιος ἐπλανήθη· καὶ ἀναβάντες, κατέβαλλον τὸν Δίκαιον, καὶ ἔλεγον ἀλλήλοις, Λιθάσωμεν αὐτόν· καὶ ἤρξαντο λιθάζειν. Ἐπεὶ δὲ καταβληθεὶς οὐκ ἀπέθανεν, ἀλλὰ στραφεὶς ἔθηκε τα γόνατα λέγων· Παραπαλώ, Κύ ριεθε Πάτερ, ἄφες αὐτοῖς· οὐ γὰρ οἴδασι τί οὕτω καταλιθοβολούντων αὐτόν, εἷς τῶν ἱερέων τῶν υἱῶν Ῥηχαβ τῶν μαρτυρουμένων ὑπὸ Ιερεμίου τοῦ προφήτου, ἔκραξε λέγων· Παύσασθε· τί ποιεῖτες; Εὔχεται ὑπὲρ ἡμῶν ὁ Δίκαιος. Καὶ λα βών τις τῶν κναφέων τὸ ξύλον ᾧ ἐπίεζε τὰ ἱμάτια, ἤνεγκε κατὰ τῆς κεφαλῆς τοῦ δικαίου. Καὶ οὕτως ἐμαρτύρησεν, ἔτει ἑβδόμῳ τῆς ἀρχῆς Νέρωνος· καὶ ἔθαψαν αὐτόν ἐπὶ τῷ τόπῳ παρὰ τῷ ναῷ. καὶ ἔτι αὕτη ἡ στήλη μένει ἐκεῖ. η Μάρτυς οὗτος ἀληθὴς Ἰουδαίοις τε καὶ "Ελλησι γεγένηται, ὅτι Ἰησοῦς ἐ Χριστός ἐστι. Καὶ εὐθὺς ἡ πολιορκία τοῖς Ἰουδαίοις ἀρχὴν ἐλάμβανεν. Οὕτω δέ τις ἦν θαυμάσιος ὁ Τάκωβος καὶ ἐπὶ δικαιοσύνῃ διαβόητος, ὡς καὶ τοὺς παρ᾽ Ἰουδαίοις ἔμφρονας ταύτην ἀνομολογεῖν αἰτίαν τῆς πολιορκίας αὐτῶν, τὸ κατ᾽ αὐτοῦ ἄγος· ὡς δὴ καὶ αὐτὸς Ιώσηπος ἐγγράφως διαμαρτύρεται ὧδέ πη λέγων· «Ταῦτα δὲ συμβέβηκεν Ἰουδαίοις κατ' ἐκδίκησιν Ἰακώβου τοῦ δικαίου· ὃς ἦν ἀδελφὸς Ἰη σοῦ τοῦ λεγομένου Χριστοῦ· ἐπειδήπερ δικαιότατον αὐτὸν ὄντα οἱ Ἰουδαῖοι ἀπέκτειναν.» Ναὶ μὴν καὶ ἐν τῷ εἰκοστῷ τῆς ᾿Αρχαιλογίας καὶ τὸν θάνατον αὐτοῦ διὰ τούτω δηλοῖ· «Πέμπει δὲ Καῖσαρ 'Αλβϊνον εἰς τὴν Ἰουδαίαν ἔπαρχον, Φήστου τὴν τελευτὴν πυθόμενος. Ὁ δὲ νεώτερος Ανανος, ὃν τὴν ἀρχιε ρωσύνην εἴπομεν παρειληφέναι, θρασὺς ἦν τὸν τρόπον, καὶ τολμητής διαφερόντως. Αίρεσιν δὲ τὴν Σαδδουκαίων μετῄει, οἵπερ εἰσὶ περὶ τᾶς κρίσεις ὠμοὶ παρὰ πάνιας τοὺς Ἰουδαίους. Ατε δὴ οὖν τοιοῦτος ὢν ᾿Ανανος, νομίσας ἔχειν καιρὸν ἐπιτήδειον, διὰ τὸ τεθνάναι Φῆστον, Αλβῖνον δέετι κατὰ τὴν ὁδὸν ὑπάρχειν, καθίζει συνέδριον κριτῶν· καὶ παραγαγὼν εἰς αὐτὸ τὸν ἀδελφὸν Ἰησοῦ τοῦ Χριστοῦ λεγομένου, Ιάκωβος ὄνομα αὐτῷ, καί τινας Quidam cædem Jacobi in tertium Neronis imperii annum referunt: secundum scilicet, postquam Paulus vinctus Romam est abductus.

μενος, παρέδωκε λευσθητομένους. Ὅσοι δ᾽ ἐδόκουν ἐπιεικέστατοι τῶν κατὰ τὴν πόλιν εἶναι, καὶ τὰ περὶ τοὺς νόμους ἀκριβεῖς, βαρέως ἤνεγκαν ἐπὶ τούτῳ. Καὶ πέμπουσι πρὸς τὸν βασιλέα κρύφα, 81ρακαλοῦντες ἐπιστεῖλαι τῷ ᾿Ανάνῳ μηκέτι τοιαῦτα πράσσειν· μηδὲ γὰρ τὸ πρῶτον αὐτὸν ὀρθῶς πε ποιηκέναι· Τινὲς δ᾽ αὐτῶν καὶ τὸν Ἀλβῖνον ὑπαν τιάζουσιν, ἀπὸ τῆς ᾿Αλεξανδρείας ὁδοιποροῦντα καὶ διδάκουσιν, ὡς οὐκ ἐξὸν ἦν Ανάνῳ χωρίς απ τοῦ γνώμης καθίσαι συνέδριον. ᾿Αλβίνος δὲ πεισθεὶς τοῖς λεγομένοις, γράφει μετ᾿ ὀργῆς τῷ ᾿Ανανῳ, λή ψεσθαι παρ' αὐτοῦ δίκας ἀπειλῶν. Ἔοικεν οὖν καὶ ὁ βασιλεὺς ᾿Αγρίππας, διὰ τοῦτ᾽ ἀφελύμενος αὐτοῦ τὴν ἱερωσύνην, ἄρξαντος μῆνας τρεῖς, καὶ Ἰησοῦ τῷ τοῦ Δαμναίου αὐτὴν παρασχεῖν.» Τοιαῦτα μὲν καὶ τὰ κατὰ τὸν Ἰάκωβον, οὗ ἡ πρώτη τῶν καθηλικῶν εἶναι πιστεύεται ἐπιστολῶν, ὡς καὶ ἡ τοῦ Ιούδα, πάσαις ἐκκλησίαις λαμπρῶς παῤῥησιαζόμε κἂν καὶ τέως μή τινες τῶν λίαν ἀρχαίων μνείαν τούτων πεποίηνται. 100 qui in judiciis supra omnes alios Judmos ἑτέρους, ὡς παρανομησάντων κατηγορίαν ποιησάsævi sunt et crudeles. Talis itaque cum esset Ananus, opportunum idoneumque tempus se, Festo defuncto, cum adhuc Albinus in itinere esset, nactum esse existimans, judicum consilium cogit: et fratre Jesu, qui dicebatur Christus, Jacobo ci nomen erat, quibusdamque aliis in judicium productis, et actione legum prævaricatarum instituta, ut lapidarentur effecit. Quicunque autem in urbe æquiores legumque peritiores videbantur esse gra. viter id tulere. Et ad imperatorem clam legalos misere oratum, ut ille ad Ananum, ne amplius talia faceret, scriberet: cum quippe nec antea recte fecisse asseverantes. Nonnulli etiam Albino obviam processere. Alexandria iter facienti, eumque docuere, non licuisse Anano, citra ejus sententiam et voluntatem, consilium judicii faciendi gratia cogere. Albinus porro verbis ejusmodi persuasus, ad Ananum animo commoto scripsit, pœnasque se ab eo sumpturum minatus est. Quin et Agrippa rex eam ab causam pontificatum ei, quem tres administraverat menses, ademisse, eumque Jesu Damnæi filio dedisse videtur.» Et Jacobi quidem res sic se habuere. Hujus esse creditur prima inter catholicas Epistola, ad omnes ecclesias: ul ipsius quoque Judæ, magnifice cum libertate multa scripiæ: quamvis utriusque vetustiores mentionem nullam faciant. CAPUT XXXIX. De Andrea et Bartholomæo sacrosanctis apostolis, quomodo martyrio pro Christo sint cohonestati. Post hunc et Andreas, coryphæi Petri frater, qui primum Dominum Joannis indicio cognovit, germanumque suum ad eumdum adduxit, rito vero, et ut decebat prorsus eum, qui vocatus fuerat primus, usque ad Cbristi in cœlum ascensionem, vestigiis ejus insistens, officio suo functus est. Et cœlitus in specie ignearum linguarum Spiritus sancti gratia accepta, sorte quoque ei provincia ea obtigit, ut ad gontes mitteretur: in Cappadociam scilicet, Galatiam et Bithyniam. Quibus ille peragratis, ad eam quoque accessit quæ Anthropophagorum dicitur, et ad Scytharum solitudines, ad utrumque Pontum Euxinum, 200 orasque septentrionales et australes, ad ipsum quoque Byzantis solum. Ubi ecclesiæ a se primum institutæ, primum episcopum divum Stachyn præfecit. Deinceps Thraciam, Macedoniam, Thessaliam, et Achaiam peragravit. In quibus provinciis omnibus, longo tempore sermonibus divinis, signisque et prodigiis mirificis Christum glorificans, tandem a proconsule Egæato in crucem quoque est actus: illo ei crimine objecto, quod conjugem ejus Maximillam, fratremque Stratoclem, impiotatem ejus detestari docuisset et ad Christi fidem adduxisset. Philippus autem et Bartholomæus Syriam et Asiam superiorem sortiti sunt. Atque in eorum locorum civitatibus omnibus, fidei fundamentis jactis, templa construxerunt, sacerdotesκαι ο Περὶ 'Ανδρέον καὶ Βαρθολομαίου τῶν ἱερῶν ἀποστόλων· ὡς τῷ ὑπὲρ Χριστοῦ μαρτυρίῳ κατεποσμήθησαν. Ἐπὶ δὴ τούτῳ καὶ ᾿Ανδρέας ὁ τοῦ κορυφαίου Πέ τρου κασίγνητος, πρῶτον μὲν παρὰ Ἰωάννου τὸν Κύριον ἐπιγνούς, καὶ τὸν σύγγονον πρῶτος εἰς 13τὴν ἑλκύσας, καλῶς τε καὶ ὡς χρεών γε ἦν τῷ πρωτοκλήτῳ, ἄχρι δὴ καὶ τῆς εἰς οὐρανὸν ἀνόδου Χριστῷ κατ᾽ ἴχνος πολιτευσάμενος, καὶ τὴν ἄνωθεν ἐν εἴδει πυρίνων γλωσσών χάριν τοῦ Πνεύματος εἰσδεξάμενος, κλήρῳ καὶ οὗτος τήν εἰς τὰ ἔθνη ἐστέλλετο. Καππαδοκία μὲν οὖν αὐτῷ καὶ Γαλατία καὶ ἡ τῶν Βιθυνῶν διελάγχανον. Ἐπῆλθέ γε μὴν καὶ τὴν, ἢ τῶνι ᾿Ανθρωποφάγων ὠνόμασται, ἢ π Σκυθῶν ἐρημία, Εὔξεινός τε πόντος ἑκάτερος· τά τε προς Βορρᾶν καὶ Νότον αὐτοῦ κλίματα, τό τε Βύζαντος πέδον· ἐφ᾽ ᾧ καὶ πρῶτον ἐπίσκοπον τὸν θεῖον Στάχυν καταστήσας ἐν Ἐκκλησίᾳ ἣν ἐκεῖσε πρῶτος οὗτος ἐπήξατο· εἶτα διὰ Θρᾴκης καὶ Μακεδονίας, Θεσσαλίας τε καὶ ᾿Αχαΐας ἐλθών· ἐφ᾽ οἷς ὅπασι λόγοις θεοπρεπέσι καὶ σημείοις καὶ τέρασι τὸν Χριστὸν δοξάσας οὐκ ἐλαχίστοις ἐν χρόνοις, ὑπὸ τοῦ ἀνθυπάτου Α' γαιάτου τῷ σταυρῷ καὶ οὗτος προς ήλωται, ἔγκλημά οἱ ἀπαγαγόντος, ὅτιπερ τὴν γαμε τὴν αὐτοῦ Μαξιμίλλαν, καὶ τὸν ἀδελφὸν Στρατοκλέα, Χριστῷ προσαγάγοι, τὴν ἐκείνου βδελυξαμένους δυσσέβειαν. Φιλίππῳ δὲ καὶ Βαρθολομαίῳ Συρία τε καὶ ᾿Ασία ἡ ἄνω κεκλήρωτο. Τόν ἀῤῥαγῆ τοιγαρούν τῆς πίστεως θεμέλιον ἐπὶ τὰς ἐκείνων πάσας πόλεις καταπήξαντες, ναούς τε ᾠκοδόμουν, καὶ ἱερέας προύσ βάλλοντο. Ο γε μὴν Φίλιππος τὰς τῆς ᾿Ασίας διιὼν Jesum hunc filium Gamalielis fuisse, dixit supra eodem cap. 4.

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. II. πόλεις, καὶ εἰς Ἱεράπολιν τῆς Φρυγίας ἔρχεται, que et episcopos eis præfecerunt. Philippus etiam ἐπίσημον τε οὖσαν, πλούτῳ πολλῷ βρίθουσαν, καὶ οὐκ ἀμοιροῦσαν ὀνόματος· τόπον γε μὴν εἰδώλοις προστετηκυίαν, ὡς καὶ ἔχιοναν θηρίον ἰοβόλον τε καὶ ἀκάθαρτον θαλαμεύειν, ἐντίμῳ τε θεραπεία τιμήν οἷα θεῷ, καί τισι θυσίαις ἐκτρέφειν, καὶ ὑπερφυώς προσανέχειν αὐτῇ. ᾿Αλλὰ τοῦ ᾿Αποστόλου τῷ τόπῳ ἐπιδημήσαντος, συνείπετο δέ οἱ καὶ ἡ σύγω γονος αὐτῷ Μαριάμνη, παρθενίαν ἐπανῃρημένη τὴν διὰ βίου, εὐθὺς τό τε κατείδωλον της χώρας ἐσβέννυτο, καὶ τὸ θράσος τῶν ἐποίκων δαιμόνων ἀσθενὲς ἦν. Η γε μὴν εἰρημένη Θεὸς ἔχιονα οίκοθεν ἀνερ - ῥήγνυτο, καὶ ὡς ἀπὸ πυρὸς φλέγοντος ἐξηλαύνετο, αἰσχύνῃ τε οἱ ταύτῃ δὴ προσανέχοντες ἐκαλύπτοντο. Θαυμάτων γὰρ καὶ τεραστίων ὅτι πλείστων ἐπιῤρεόντων διά τε Φιλίππου και Μαριάμνης, στάσις τῷ πλήθει ἀνεῤῥιπίζετο· οἱ μὲν γὰρ τῷ Βαρθολομαίου καὶ Φιλίππου Θεῷ προσετίθεντο· ἦν γὰρ καὶ Βαρθολομαῖος ἐξ ὑπογύου εἰς συνεργίαν Φιλίππῳ παρὰ τοῦ Κυρίου ἀκοσταλείς· οἱ δὲ καὶ ἔτι τῇ δαιμονιώ δει προλήψει προστετηκότες ἦσαν. Οἱ καὶ ἐπισύ στασιν ποιησάμενοι. εἰσπεσόντες αθρόον, Φίλιππον μὲν ἐκεῖθέν ποθεν διαπράσαντες, καθαπερ τι σφάγιον ἐπί τινος κίονος κατὰ κεφαλῆς ἀπώρουν· Βαρθολομαῖον δὲ ὄρθιον ἐπὶ ξύλου κατὰ σχήμα σταυροῦ ἀναρτῶσιν. Οὕτω δ' ἔχοντες σχήματος, τρέπονται μὲν εἰς εὐχήν· ὑπενόστει δὲ ὁ χῶρος εὐθὺς εἰς βάθος μέγιστον συνιζάνων· συγκατεσπῶντο δὲ οἱ λαοί. Εν γρῳ δὲ κινδύνου καὶ ἡ πόλις πᾶσι καθίστατο. Αἰ σθόμενοι δὲ οἱ περιλειφθέντες ὡς ἔκτισις ἀπωλείας τῆς εἰς τοὺς μύστας Χριστοῦ παροινίας ταῦτά ἐστιν, ἐξέκινα πάντες τὴν κατὰ Χριστὸν ήσπάζοντο πίστιν· καὶ ὁ μὲν Βαρθολομαῖος τῶν δεσμῶν ἀπελύετο· ὃς τὸν γενναῖον Φίλιππον ὁσίως τηνικαῦτα τῷ μαρτυρίῳ τελειωθέντα τῇ γῇ καταθέμενος, καὶ τὴν πόλιν πόταν φωτίσας καὶ Χριστῷ παραθέμενος, μετά χρόνους ἐς ὕστερον καὶ αὐτὸς, ἐν Ουρβανοπόλει τῆς Κιλίκων ἐπαρχίας σταυρῷ πάλιν ανατιθείς, πρὸς τὸν μόνον ποθούμενον ανατρέχει Χριστόν. defuncto, sepultura honore præstio, et urbe tota pore Urbonopoli provinciæ Ciliciær in crucem migravit. ΚΕΦΑΛ. Μ. Περὶ θωμα, Ἰακώβου του Αλφαίου, Σιμωνός τε τοῦ Ζηλωτοῦ, Ἰούδα του καὶ Λεβαίου, καὶ Ματθίου, τοῦ ἀντὶ τοῦ προδότου καταλεγέντος. Θωμᾶ δὲ τοῦ καὶ Διδύμου πῶς ἂν παραδράμοιμεν τοὺς περιμανεῖς διὰ Χριστὸν ἔρωτας; ὃς δὴ καὶ τὸν ἐπ᾽ Αιθίοπας καὶ Ἰνδοὺς κλῆρον λαγών, πρὸς τὴν πορείαν ἀποκναίων ἦν καὶ ἀναδυόμενος· τὸ μέλαν καὶ δύσμορφον τῆς ὄψεως, πρὸς δὲ καὶ τὸ τοῦ νοῦ ζοφώδες και δύσκολον ἐκτρεπόμενος, τὴν πρὸς αὐτ τοὺς ἄφιξιν ἀνεβάλετο. Εμφανῶς δ᾽ ὁ κάλλει ὡραῖος αὐτῷ παραστὰς, ανηρέθιζε τῆς διακονίας ἀντιποιεῖ σθαι· καί γε τἀσφαλὲς πρυτανεύων ἦν· συνεῖναί τε αὐτῷ διὰ βίου καὶ τοῦ ἄθλου συναίρεσθαι· ἀμέλει τι καί τινι τῶν Αἰθιόπων, οἷς ἐμπορικὸς καὶ ἥττων κέρδους ὁ βίος, τοῦτον διαπιποάσκει. Καὶ οὕτω δὴ Asiae urbibus peragratis, Hierapolim Phrygiæ pervenit, civitatem opulentam atque celebrem, nominique ipsam suo respondentem. Adeo autem idolis addicta erat, ut etiam viperam, impuram venenosamnque feram, sacrario inclusam, tanquam Deum magnifico præciquoque cultu veneraretur, Bacrifciisque quibusdam foveret, et tota illi miri fice addicta esset. Sedenim cum eo apostolu.: pervenisset, una cum sorore sua Mariamne, quæ eum, cum dudum vitam per virginitatem sibi exigendam statuisset, comitabatur: statim idoloruc cultus in ea regione exstinctus, et insolentia incolentium ibi dæmonum est labefacta. Siquidem vipera illa Deus appellata, ex domicilio suo erupit, et quasi ab ardente igne profugit.Illicet, 'qui illum tanto studio coluerant, pudore affecti sese occultant. Cæterum cum quamplurima a Philippo et Mariamne miracula ederentur, seditio in multitudine exoritur. Partim enim Bartholomæi et Philippi Deo adhaerebant (ex propinquo enim Bartholomæus Philippo a Domino auxilio missus fuerat), partim vero dæmoniacm,per anticipationem conceptæ præsumptioni intenti permanebant: qui etiam conjuratione et coitione facta, eum impetu prorsus in apostolos irruunt, eisque arreptis, Philippum quidem tanquam victimam quamdam in columna capite suspendunt, Bartholomæum autem directum in lignum sub crucis forma agunt 201 Atque illi talibus affecti suppliciis, ad preces convertuntur. Cedebat autem statim locus, in multam altitudinem subsidens, simulque multitudo demergebatur, atque ita in summum tota urbs decidit periculum. Ibi, qui reliqui erant, sentienLes perniciem et cladem, eam vindictam esse ejus. quæ in sacros Christi ministros contumeliose patrata fuerat injuria, confestim omnes fidem Christi suscipiunt: et Bartholomæus ab eis vinculis solvitur, qui Philippo sancte fortiterque tum matyrio illustrata, Christoque dicata, aliquanto post temrursus actus, ad, unice desideratum Christum CAPUT XL. De Thoma, Jacobo Alphæi, Simone Zelote, Juda, qui et Lebbæus est dictus; et de Matthia qui in locum proditoris est subrogatus. Quomodo autem Thomæ, qui et Didymus dictus est, vehementissimum in Christum amorem præ tereamus? qui Æthiopes et Indos sortitus a profectione ea abhorens, sese subducebat: nigrosque et deformes earum gentium vultus, prætereaque caliginosas atque intractabiles earum mentes aversans, iter ab eos suum differebat. Aperte igitur et clare ei, is qui forma speciosus est, assistit, eumque ad ininisterium suum capessendum cohortatur. Et ut certum securumque redderet, cum eo se per vilam omnem futurum, auxiliumque in certaminibus laturum pollicetur. Quin etiam cuidam

η δαίῳ τῷ τῆς χώρας ἄρχοντι καθίσταται γνώριμος, λεπτουργῶν ἐκείνῳ ἐν οὐρανοῖς τὰ βασίλεια, θεί μασι δὲ καὶ τεράτων εξαισίοις ἔργοις Πάρθους, Μή. δους τε καὶ Ἰνδούς, πρὸς δὲ καὶ Αἰθίοπας καταπλή ξας· ἐπὶ δὴ τούτοις ὅσοι τε τὰ ἄκρα τῆς ἕψας γῆς ἔλαχον κατοικεῖν, καὶ τὰ ἔσχατα τοῦ Ὠκεανοῦ μέρη νῆσόν τε ἣν Ταπροβάνην καλοῦσι, καὶ τὸ τῶν Βραχμάνων ἔθνος αὐτῷ εἴσω θέμενος τοῦ κηρύγματος· νεώς τε μεγίστους ἁπανταχοῦ, καὶ τἆλλα ὅσα ε προσῆκε καταστησάμενος ἱερῶς, ἐν ὑστέρῳ λόγχαις διατρηθεὶς τὴν πλευρὰν, πρὸς τὸν οὐ τὴν πλευρὰν ἐψηλάφησε, μετεχώρησε. Ναὶ μὴν καὶ ὁ τοῦ ᾿Αλφαίου Ἰάκωβος, εἰς δὲ καὶ οὗτος τῶν δώδεκα, κατά τὴν τοῦ ἄγοντος αὐτὸν βουλήν τε καὶ ἡγεσίαν του ζωοποιοῦ Πνεύματος, μακρὰν τῷ σώματι τῶν ἀπο στόλων γενόμενος, ἐν Γάζῃ μὲν πρῶτα, εἶτα ἐν Ελευθερουπόλει, καὶ ταῖς ἐκεῖσε περιοίκοις τῶν ὁμοφύλων πόλεσι διατρίψας, τεράστια ἅττα μέγιστε διεπράξατο. Ρήμασι δὲ Πνεύματος ἁγίου ὑπερφυέπ πρὸς τοὺς ἐξ ἐθνῶν ἐπεισφέρων ἰσχύϊ ἀμάχῳ, τὸ μαρτύριον τῆς Χριστοῦ βασιλείας ἄριστα ἐπεδίδον. Ἐντεῦθεν τῇ Αἰγύπτῳ προσβαλών, καὶ ταῖς ἐσχε τιαῖς αὐτῆς, τὸν Χριστὸν Ἰησοῦν Σωτῆρα καὶ Θεὸν εὐαγγελισάμενος, τὸ τελευταῖον ἐπὶ τῇ Οστρακίν λεγομένῃ πόλει γενόμενος, πολλῷ τῷ χρόνῳ τὰς διατριβὰς ἐκεῖσε πεποιηκώς· κινδύνοις τε ἅμα και ἄθλοις ὡς πλείστοις ἐνηθληκώς, ὕστερον εἰς βεβαίως σιν τῶν μαθητευθέντων αὐτῷ σωτηρίας, σταυρῷ καὶ οὗτος πρός τινων ἀνθισταμένων τῷ λόγῳ τῆς πίσ στεως προσηλοῦται, ἵνα κἂν τούτῳ μὴ πόῤῥω εἴτ τῆς τοῦ Διδασκάλον μιμήσεως. Αξιον δὲ καὶ τὸν ἀπὸ Κανᾶ τῆς Γαλιλαίας Σίμωνα, ὃς Ζηλωτής δια τὸν πρὸς τὸν Διδάσκαλον διάπυρον ζῆλον, καὶ τὴν ἐπὶ πᾶσι τῆς εὐαγγελικῆς πολιτείας ἀκρίβειαν οὕτως ὠνόμαστο, τοῖς παροῦσιν ἐντάξαι. Μετὰ γὰρ τὴν ἐπιπτᾶσαν αὐτῷ τοῦ Παναγίου Πνεύματος ἐπιφοίτη σιν, Αἰγύπτῳ Κυρήνῃ τε καὶ τῇ ᾿Αφρική προσή λών, Μαυριτανίαν τε καὶ ὅσον τῆς Λιβύης ἐπὶ, το Εὐαγγελίῳ διαδραμών, καὶ πρὸς ἑσπέριον ὠκεανό εἰσβαλών, καὶ τὰς Βρεταννικὰς νήσους εὐαγγελιστ μενος· πολλοῖς δὲ σημείοις καὶ θαυμάτων ἐπιδε ξεσι, θεολογία τε καὶ διδασκαλία Χριστὸν ὡς χρεών ἀνυμνήσας· ἀπείροις δὲ τῶν θλίψεων εξετασθείς, τέλος καὶ οὗτος, τὸν διὰ σταυροῦ θάνατον ἀλήκτο τινὶ χαρᾷ εἰσδεξάμενος, πρὸς τὸν αὐτοῦ Διδάσκαλον ex Ethiopibus, quibus ex mercatura lucris inscr- τὴν ἐπ' Αἰθίοπας εἴσοδον ἐποιεῖτο. Εντεῦθεν Σμιν viens est vita, ut vendatur effecit, atque ita ei aditum ad Ethiopes facit. Inde in notitiam Smindæi, regionis ejus principis, regnum illi coelorum studiosissime parans, pervenit, et miraculis prodigiisque maximis Parthos, Medos, Indos, ipsosque Ethiopes in admirationem adducit. Adhæc, quicunque in extrema Orientis ora, et ad ultimum Oceanum colunt: insulam quoque quam Taprobunem vocant, gentemque Brachmanum prædica tione verbi illustrat. Templisque ubique maximis, aliisque pro eo atque decebat rebus omnibus sancle ordinatis, postremo lanceis latus confossus, ad eum cujus ipse pertrectaverat latus, pervenit. 202 Porro Jacobus etiam Alphæi filius, et ipse ex duodecim illis unus, juxta ejus qui oum regebat Spiritus sancti voluntatem et ductum, ab apostolorum corpore sejunctus, Gazæ primum, deinde Eleutheropoli, et in vicinis ibi eorumdem populorum civitatibus versaus, maxima quæque miracula edit: et cœlestibus Spiritus sancti sermonibus ab eo pacata quadam et inermi vi ad gentes delatis, testimonium regni Christi maxima incrementa capit. Posthac ad Ægyptios extremamque eorum regionem perveniens, et Christum Servatorem et Deum esse annuntiane, ad urbem tandem cri Ostracinæ nomen est, adit. Atque ibi cum satis longo tempore vixisset, periculisque et certaminibus plurimis conflictatus esset, tandem ad confirmandam eorum quos docuerat salutem, cruci ipse quoque a quibusdam, qui verbo fidei adversabantur, affigitur, ut et in ipso non ita multum G imitatio mortis Magistri sui abesset. Operæ pretium etiam fuerit, Simonem Cana Galilææ ortum, qui propter flagrantem in Magistrum suum ardorem, summamque evangelicæ rei per omnia curam, Zelotes cognominatus est, hic referre. Accepto enim is cœlitus adveniente sancto Spiritu, Ægyptum, Cyrenem, et Africam, deinde Mauritaniam, et Libyam omnem, Evangelium depradicans percurrit eamdemque doctrinam etiam ad occidentalem oceanum, insulasque Britannicas perfert. Permultis vero signorum et prodigiorum miraculis, divinaque doctrina Christum, ita ut debuit, celebrando, innumerabilibusque insuper ærumnis et afflictionibus obviam eundo, postremo et ipse incredibili quadam latitia mortem per μετεχώρησεν. Ὡσαύτως καὶ Ἰούδας ὁ θεῖος· οὐχ ή crucem subiens,ad Magistrum suum transiit. Non minus et divus Judas, non Iscariotes ille, sed alter, cui duplex cognomen fuit, Thaddæi scilicet et Lebbi, filius quidem Josephi, frater autem Jacobi, qui e pinnaculo templi dejectus fuerat, Judæam primum et Galilæam, Samariam et Idummam, deinde Arabiæ civitates, necnon Syriæ et Mesopotamiæ regiones, sagena Evangelii cepit. Postremo Edessam pervenit, Abgari civitatem, ubi antea alter quoque Thaddæus ex septuaginta illis unus Christum docuerat. 203 Atque cum ibi, si quid adhuc ex alterius illius ministerio deΙσκαριώτης, ἀλλ᾽ ᾧ ἡ κλῆσις διώνυμος - Θαδδαίος γὰρ καὶ Λεβαῖος ἐκέκλητο· οὗ πατὴρ μὲν ὁ Ἰωσήφ, Ἰάκωβος δὲ ὁ κατὰ τοῦ πτερυγίου βληθεὶς κασίγντο τος ἐτύγχανεν ὢν, ἐν Ἰουδαίᾳ πρῶτον καὶ Γαλιλαία, Σαμαρείᾳ τε καὶ Ἰδουμαίᾳ· τῆς ᾿Αραβείας τε τις πόλεις, πρὸς δὲ τούτοις Συρίας καὶ Μεσοποταμία; πᾶσαν τὴν γῆν, τῇ σαγήνῃ τοῦ Εὐαγγελίου ζωγρή σας - Εδέσσῃ τε, ἢ Αὐγάρου πόλις ἦν, ὕστερον ἐπι στὰς, ὅπου δὴ πρότερον καὶ ὁ ἕτερος Θαδδαῖος, ὃς τῶν ἑβδομήκοντα ἦν εἷς, τὰ κατὰ Χριστὸν προσε σάλπισε· καὶ τὸ ἐνδέον ἐκείνῳ κάλλιστα ἐκπληρώσες, λόγῳ τε θείῳ, καὶ ἐξαισίοις ἔργοις δοξάσας Χριστόν,

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. II. εἰρηνικῷ τέλει πρὸς αὐτὸν διαβαίνει. Ὁ δ᾽ αὖ γε esset, pulcherrime explevisset, Christumque simul Ματθίας, ὁ τὸ ἔλλειμμα τῆς δωδεκάδος ἐφαρμοσάμε et divinis concionibus et operibus admirandis νος, οὗτος δὲ τῇ πρώτῃ Αιθιοπίᾳ προσβαλών, καὶ τῇ glorificasset, morte pacifica et quieta ad illum θηριωδία καὶ ἀπεχθείᾳ τῶν ἀλογίστων ἐκείνων ἐθνῶν commigravit. Matthias porro, qui jacturam duoπλεῖστα πεπονηκώς, ὅσα τ' ἐχρῆν λόγοις καὶ ἔργοις denarii apostolorum numeri sarserat, primam τῷ θείῳ Εὐαγγελίῳ ἐπιδειξάμενος, καὶ τῷ Χριστῷ Ethiopiam adiit: atque ibi a feris, infestis, τὰ πλήθη ὑπαγαγών, τῷ λογισμῷ κραταιούμενος, immanibusque gentibus multa pertulit. Cum vero, τὸν τοῦ μαρτυρίου στέφανον ἀνεδήσατο. quæ oportuit, et verbis et factis divino Evangelio annuntiando præstitisset, et Christo magnam huminum multitudinem accumulasset, animo intrepido et forti martyrii coronam suscepit Περὶ τοῦ ἁγίου ἀποστόλου καὶ εὐαγγελιστοῦ Ματθαίου. Ἐκ δὲ τελωνίου Ματθαῖος παρείληπται· πυρινη δὲ γλώσσῃ οὐκ ἔλαττον τοῖς πρώτοις τῶν ἀποστόλων κληρωσάμενος γέρας τὴν κατ' αὐτὸν ἱστορίαν τῶν ἱερῶν Εὐαγγελίων πρῶτος Ἑβραίοις κατάρχεται. Πολλαῖς τοιγαροῦν καὶ οὗτος ὁ θεῖος ἀπόστολος περ ριόδοις τὸν Χριστὸν εὐαγγελισάμενος, χώραν τε ἐκ χώρας ἀμείβων, καὶ ἔθνος ἐξ ἔθνους, ἔσχατον ὑπὸ τοῦ ἄγοντος αὐτὸν Πνεύματος καὶ ἐπὶ τὴν τῶν *Ανθρωποφάγων χώραν ἀπάγεται, ἔν τιν πόλεις Μυρμήνη ἦν αὐτῷ ὄνομα· ἐφ᾿ ᾗ δὴ καὶ Πλάτωνα τὸν αὐτοῦ φοιτητὴν ἐπίσκοπον ἀνειπών, αὐτὸς ἐπ τινι τῶν ἀγχιθύρων τῇ πόλει ἀνιών ορέων, τὴν τοῦ ἔθνους σωτηρίαν ἀποκαλυφθῆναι προσηύχετο. Οὕτω δ᾽ ἔχοντι τῷ ἀποστόλῳ, ὁ Κύριος Ἰησοῦς ὡραίῳ τὴν ὄψιν παιδὶ ἀφομοιωθεὶς, καὶ πλησίον στὰς, εἰρήνην τε αὐτῷ ἐπιφθέγγεται· ἔπειτα ῥάβδον έγχει· G ρίσας, Ταύτην, ἔφη, κατιὼν ἐν τῇ πόλει πρὸς τῇ πύλῃ τῆς ἐκκλησίας, ἣν σὺ καὶ ᾿Ανδρέας ᾠκοδομήσατε, καταφύτευσον, καὶ εἰς δένδρον μέγα καὶ ὑψηλὸν εὐθὺς ἐπιδώσει. Ο γε μὴν καρπὸς αὐτῷ πολὺς ἔσται σφόδρα, παραλλάττων τε τοὺς πολλοὺς τῷ μεγέθει, καν τῇ γεύσει διαφέρων ὡς πλεῖστον· πηγὴ δὲ ἀφθόνου καὶ διειδοῦς ὕδατος, ἐκ τῆς αὐτοῦ είζης κελαρύζουσα προσελεύσεται· ἐν ᾧ τῶν Ἀν θρωποφάγων ὅτοις λούσασθαι γένοιτο, ἥ τε ὄψις πρὸς τὸ εὐπρεπές μεταβυθμισθείη, αἵ τε καρδίαι τὸ ἄγριον ἀποθέμεναι, πρὸς τὸ εἰρηναῖον μεταχωρήσουσι, καὶ τὴν ἐπὶ τὸ βέλτιον ἀλλοίωσιν ἕξουσι. Καὶ δὴ κατιόντι, ὁ τῆς πόλεως ἐκείνης βασιλεὺς προσυπήντα, σύναμα γυναικὶ καὶ τέκνῳ. Φουλβιανὸς δὲ καὶ Φουλβιάνα καὶ Φουλβιανὸς ἦσαν αὐτοῖς τὰ ὀνόματα, πνεύμασι πονηροῖς ἐξεταζόμενοι· οἷς τὰς χεῖρας εὐθὺς ἐπιθεὶς, ἐξήλαυνε τὸ λυποῦν. Επήγνυ δὲ καὶ τὴν ῥάβδον, καὶ εἰς δένδρον εὐθὺς μετεσκεύαστο. Καὶ ἡ πηγὴ ῥιζόθεν τὸ ὕδωρ προῄει, πότιμον καὶ διειδὲς ἀναβλύζουσα. Ἐπεὶ δὲ τὸ πλῆθος συνέῤῥει, τὸ παράδοξον ἐκπληττόμενοι, ἐκεῖνος ἐπὶ μετεώρου ἑστὼς, τῇ πατρίῳ ἐκείνων γλώττῃ τὸ σωτήριον κατήγγελλε κήρυγμα. Καὶ εὐθὺς ὅλῃ ψυχῇ τῷ ἐκεῖθεν ῥέοντι ὕδατι ἐβαπτίζοντο. Καί γε τοῦ καρποῦ τοῦ δένδρου μεταλαμβάνοντες, τὴν καλλίστην ὄντως ἀλλοίωσιν ἠλλοιοῦντο, Φουλβιανῷ δὲ μετέμελεν εὐθύς· καὶ τὸ πλῆθος μεταῤῥέον τῷ ἀποστόλῳ ὁρῶν, ζήλῳ περικαιόμενος ἤχθετο· καὶ στρα CAPUT XLI. De sancto apostolo et evangelista Matthæo. Matthæus, autem, ex publicanis assumptus, ignea lingua non minorem quam primarii apostoli gratiam consecutus, sacrorum Evangeliorum historiam primus Hebræis scripsit. Is quoque sanctus apostolus, profectionibus multis, ex alia regione atque gente in aliam subinde migrans, Evangelio prædicando perfectis, ad postremum Spiritus sancti ductu ad Anthropophagorum terram, in civitatem cui nomen est Myrmenæ, pervenit: in qua Platone, sectatore suo, episcopo declarato, ipse in quemdam civitati proximum collem conscendens, ut sibi gentis ejus salus revelaretur, orat. Hoc ita agenti apostolo, Dominus Jesu formosi pueri specie assistens, cum pacem illi precatur, tum virgam in manus ei dat. Eam, cum descendisset, in urbe ad ecclesia, quam ipse et Andreas construxisset, portam plantare jubet, in arborem magnam et excelsam illico evasuram. fructumque plurimum magnitudine simul et sapore aliis longe superiorem laturum: fontem præterea copiosum et pellucidum, cum leni susurro, ex radice ejus erupturum esse pollicitus: in quo quicunque Anthropophagi lavissent, eorum simul et vultus ad formam decentiorem compositum et corda agresti feritate posita, ad placabilitatem et lenitatum conversum, prorsusque cos in melius mutatum iri. Descendenti igitur, civitatis ejus prin. cepe una cum conjuge et filio 204 (Fulvianorum patri et filio, Fulvianæ autem matri nomina erant) obvius fit. Malignis autem illi excruciabantur spiritibus. Quibus cum manus statim imposuisset dæmones illi turbatores profugerunt. Pangit vero et virgain illam, et confestim ea in arborem excrescit simulque a radice undam, cum aspectu amœnam, tum potioni commodam, scatentem profert. Hoc tam insigni miraculo multitudo consternata, cum eo conflueret: ille e superiore loco, patria ejus gentis lingua, salutiferum eis annuntiat Evangelium. Et statim ex intimo animi affectu, in eo ipso fonte, sacro lavantur baptismo: fructusque itidem arboris illius gustato, omnium pulcherrima illa mutatione perfruuntur. Fulvianus vero statim poenitentia ductus, et quod multitudinem ad apostolum confluere videret, æmulation6 sinistra Lapidibus pene obrutus, ad postremum securi percussus.

accensus, graviter id ferre, manumque militarem τιὰν πέμπων, συλλαβεῖν ἐπειρᾶτο. Ὡς δὲ ἀδυνάτως ad eum eomprehendendum mittere. Quæ cum re infecta rediret, ipsemet quamplurimis secum ductis, contra apostolum it; atque inter eundum plaga invisibili ictus, visum amittit. Ibi multis precibus apostolo exorato, oculorum quidem vim pristinam recipit, cor autem ejus induratum cœcumque permanet. Nulla enim interposita mora, apostolum clavis longis terræ affigi jubet, picique et bitumini ministri ejus multa superaccumulantes sarmenta, materiamque aliam facile ignem corripientem injicientes, ab inferiore parte eam accendunt. Verum ea res præter spem et exspectationem in roris evadit refrigerium. Quod ubi multitudo vidit, Matthæi Deo aggregatur. Princeps autem ediverso praestigias esse, quæ apostolo accidebant, credens, et ira exardescens, quos ex argento et auro bahebat factitios deos (duodecim autem erant) efferri jubet; eisque circum Matthæi pyram dispositis, ut videlicet eorum ope ignis officium suum faceret, incendere illam præcipit. Ita sare menta quidem flammam corripiunt, incendium autem adversus deos convertitur, eosque comminuit diffluentes. Unde simulacrum tanquam serpentis ardentis prosilit: et a tergo principis prorepens cum ingenti sibilo eum persequitur, ita ut non facile illi esset in regiam suam confugere. Quapropter desperatis rebus omnibus, ille denuo ad apostolum convertitur, cumque ut ab impetu consequentis eum serpentis liberetur, obscerect. Apostolus autem, quod hora jam instaret qua ad desideratum sibi Christum transiret, rebus omnibus postpositis, ignem increpat: 205 atque is repente exstinguitur, et serpens ille evanescit. Principi autem extremis, quæ oportuit, mandatis expositis, omnibusque precatione confirmatis, in pace emittit spiritum, et ad Christum transit. Cujus quidem sacrum corpus in aureo respositum lecto, splendidisque involutum vestibus, palatio Fulvianus infert. Idque arce ferrea, plumbo insuper probe 'communitæ inclusum, demittere in mare jubet, hoc sic cogitans: Si is, qui illud ab igne conservatum tutalus esset, ab undis quoque ut in ferrea urna positum supernataret, vindicaret, se diis suis omnibus repudiatis, uni quem ille prædicasset Deo, per pietatis cultum, serviturum. Cum ergo ita in mare projiceretur, statimque divina id cœlitus gubernante manu in littore rursum exponeretur populus universus urbe effusus, Plalone episcopo præcunte, hymnis laudibusque a Matthæo prædicatum concelebrat Deum. Fulvianus vero, rebus omnibus posthabitis sacrum suscipit baptismum, et Matthæi sibi nomen urrogat, occulto quodam arcanoque apostoli ductu. Simul. que, qui ejus imperio subditi erant, omnes patriam superstitionem rejicientes, divinum compleciuntur lavacrum. Deinde post annos tres episcopus quoque Plato ad sempiterna conscendit tabernacula. Porro Fulvianus adhuc vivente epiG εἶχον, αὐτὸς ὅτι πλείστους περιβαλλόμενος, ἔπεισι· καὶ ἀοράτῳ μάστιγι τὰς ὄψεις πεπήρωτο. Πολλά δε τοῦ ἀποστόλου καταδεηθεὶς, ἰᾶτο μὲν τὰς ὄψεις· τὴν δὲ καρδίαν ἔτι πηρὸς ἦν. Καὶ μικρὸν ὅσον και θηλοῖ μὲν τὸν ἀπόστολον ἥλοις μακροῖς κατὰ γῆν πίσσῃ δὲ καὶ ἀσφάλτῳ καὶ πολλὴν ἐπιφορήσαντες κληματίδα, καὶ ὕλην ἄλλην πυρὶ φίλην ἐπιδαλόν τες, πῦρ κάτωθεν ὑπανῆπτον. Τὸ δὲ παρὰ δόξαν εἰς δρόσον μετεσκευάζετο. Ταῦτ' ἰδόντες τὸ πλῆθος, τῷ Ματθαίου Θεῷ προσετίθεντο. Ὁ δ᾽ αὖ γε κρατών, γοητείαν εἶναι τὰ τῷ ἀποστόλῳ τελούμενα οιηθείς, καὶ τῷ θυμῷ περιοργής γεγονώς, τοὺς ἐξ ἀργύρου καὶ χρυσοῦ πεποιημένους αὐτῷ θεούς, δώδεκα δ ἦσαν, ἐξενεγκεῖν ἐκέλευε, περικύκλῳ τε τῆς καὶ τοῦ Ματθαίου πυρκαϊας στήσαντας, τὴν ὕλην ἀνέ πτειν, ὡς ἂν γε τῇ αὐτῶν ἀρωγῇ τὰ οἰκεῖα δράση τὸ πῦρ. Τούτων δὲ γενομένων, ἀνῆπτον τὴν ὕλην. Τὸ δὲ πῦρ κατὰ τῶν θεῶν μᾶλλον ἐχώρει, καὶ τού τους ἐλέπτυνε ῥέοντας. Ομοίωμα δ' ἐκεῖθεν ὡς καιν μένου ἐξέθορε δράκοντος, καὶ τοῦ βασιλέως κατά πισθεν είρπε, καὶ συρίττον μέγα ἐδίωκεν· ὡς μηδ' ἐκ τοῦ ῥάστου ἐκείνῳ ἐνεῖναι τῶν βασιλείων εἴσω χωρεῖν. ᾿Απειπών οὖν, ἐπὶ τὸν ἀπόστολον αὖθις ἐγίνετο, καὶ τῆς ὁρμῆς τοῦ καθέρποντος ἐντιβόλι ῥυσθῆναι. Ὁ δ᾽ ἀπόστολος τῆς ὥρας ἤδη ἐνστάσης πρὸς τὸν ποθούμενον διαβαίνειν Χριστόν, πάντων ἔξω γενόμενος, ἐπετίμα μὲν τῷ πυρὶ, καὶ αὐτόν ἐσβέννυτο· καὶ ὁ δράκῶν εὐθὺς ἀφανὴς ἦν. Υπε πὼν δὲ τῷ ἄρχοντι ὅσα ἐχρῆν, καὶ πάντας εὐχαῖς στηρίξας, ἐν εἰρήνῃ ἀφίει τὸ πνεῦμα, καὶ διόπτε πρὸς Χριστόν. Τό γε μὴν ἱερὸν τοῦ ἀποστόλου σας νος ἐπὶ κλίνης χρυσέας ἐν διαφανέσιν ἐσθήμασιν ὁ Φουλβιανὸς ἐπιθεὶς εἰσάγει πρὸς τὰ ἀνάκτορα. Γιος σοκόμῳ δὲ σιδήρου πεποιημένῳ καὶ μολιβδῳ ἀπα λισάμενος, κατὰ θαλάσσης ἀφεῖναι προστάσσει, τους ἐν νῷ θέμενος, ὡς Εἰ ὁ τοῦ πυρὸς ἐκεῖνο δέξες ὑπέρτερον, εἴγε δὴ καὶ τοῦ ὕδατος διανήξεσθαι ὑπὸ σιδηρέᾳ τῇ λάρνακι κατισχύσεις, τῷ ἐκείνου μήνα λατρεύσω Θεῷ, παρὰ φαῦλον τοὺς ἐμοὺς θέμενος Ἐπεὶ δ᾽ οὕτως ἐγων εῤῥίπτετο, καὶ μετὰ βραχύ της ἄνωθεν διακυβερνώσης χειρός. τῇ χέρσω αυτής ἐπανεσώζετο, ἡ πόλις πάσα χυθεῖσα τοῦ ἔστει τοῦ ἐπισκόπου Πλάτωνος ἡγουμένου, τὸν ὑπὸ Μπι θαίου κηρυττόμενον ἀνυμνουν Θεόν. Απεικών τοῖς ὅλοις καὶ Φουλβιανός, τὸ θεῖον εἰσδέχεται βάπτισμα καὶ τὴν, Ματθαῖος, διαμείβεται κλήσι ἐν ἀποῤῥήτῳ τοῦ ἀποστόλου μυσταγωγίᾳ· καὶ αὐ τίκα πάντες οἱ ὑπὸ χεῖρα τὴν πατρώαν δεισιδαι μονίαν ἀποῤῥαπίζοντες, τὸ θεῖον λουτρών κατησί ζοντο. Τρίτος ἐξήκει μετὰ τοῦτο ἐνιαυτὸς, καὶ Πλάτων μὲν ὁ ἐπίσκοπος πρὸς τὰς αἰωνίους μετεχώρει σκηνάς· Φουλβιανὸς δ' ἔτι ζῶντος τοῦ ἐπισκόπου ἄλλῳ μὲν τῆς ἀρχῆς παρεχώρει, αὐτὸς δὲ ταπεινώ σεως σχήμα περιβαλλόμενος, τὰ ἱερά τε τῶν Χρ στιανῶν μυηθεὶς ὅργια, τὴν τοῦ πρεσβυτέρου χε ροτονίαν παρὰ τοῦ θείου καταδέχεται Πλάτωνος· οἱ μετὰ τὴν ἐνθένδε ἀπαλλαγήν, τοῦ θεσπεσίου απο στόλου διὰ νυχτερινῆς μυήσοντος ὄψεως, καὶ τὴν

ECCLESIASTIGE HISTORIA LIB. 11. ἀξίαν τῆς ἐπισκοπῆς ἀναδέχεται· γνησίως δὲ τῷ scope, alii regnum concessit: et ipse submissæ Εὐαγγελίῳ ὑπηρετήσας, καὶ πολλοὺς διὰ τῆς πίστεως οἰκειώσας Θεῷ, πρὸς τὴν ἀμείνω ζωὴν μεταβέ βηκεν. humilitatis habitu assumpto, cum secretioribus Christianorum initiatus est sacris, tum presbyteri ordinationem a divo suscepit Platone. Post cujus ex hac vita decessum, ab sancto apostolo per nocturnam visionem admonitus atque consecratus, episcopalem quoque assumpsit honorem. Et cum rite sacro ministrasset Evangelio, multosque per fidem lucrifecisset Deo, vitam quoque hanc meliore alia commutavit. Περὶ τοῦ ἁγίου ἀποστόλου καὶ εὐαγγελιστοῦ Ιωάννου τοῦ Θεολόγου, καὶ τῆς θείας αὐτ τοῦ μεταστάσεως. CAPUT XLII. De sancto apostolo et evangelista Joanne, ct de divina ejus translatione. Λοιπὸς τοίνυν ἡμῖν ὁ ἡγαπημένος καὶ ἐπιστήθιος Superest nobis Joannes dilectus ille, quique μαθητής· οὗ τὰς περιόδους καὶ τὰς ἐν αὐταῖς θεοσηsupra pectus Magistri recubuit, discipulus: cujus μείας καὶ ὑπερφυεῖς πράξεις τε καὶ θεολογίας ἀφη- profectiones, in eisque miracula divinaque opera γεῖοθαι εἰς λεπτὸν κατιόντας, ὥσπερ καὶ τῶν ἄλλων edita mirificosque et arcanos de Deo sermones, μαθητῶν καὶ ἀποστόλων, πρὸς τῷ ἀμηχάνῳ καὶ τῆς sicuti et aliorum discipulorum et apostolorum res ἀνὰ χεῖρας πραγματείας τε καὶ σχολῆς ὡς ποῤῥω- gestas, sigillatim exponere, præterquam quod τάτω μάλιστα εἶναι νομίζω. Ιστόρηται δ᾽ οὖν, ὡς virium nostrarum non est, ab instituto quod in ὁ θειότατας οὗτος εὐαγγελιστὴς μετὰ τὴν εἰς οὐρα manibus habemus opere 206 alienum etiam esse νοὺς ἄνοδον Ἰησοῦ συνῆν τῇ μητρὶ τοῦ Θεοῦ ἐν τῷ arbitror. Sedenim historiarum monumenta proκατὰ τὴν Σιών οἴκῳ αὐτοῦ ἄχρι τῆς πρὸς Κύριον dunt, divinissimum hunc Evangelistam, post Jesu ἐκδημίας αὐτῆς· ἔπειτα δ᾽ ἐν ᾿Ασίᾳ γενόμενον, in cœlum ascensum, cum Matre Dei in ea quam ad εὐαγγελίζεσθαι τὸν Χριστόν· ἔνθα καὶ τὸν ναὸν τῆς Sion fuisse scripsimus, domo sua vixisse, usque Αρτέμιδος κατεδάφισεν· ἐν δὲ τῷ κατὰ Δομετια- ad illius ad Dominum migrationem. Postea autem νὸν διωγμῷ ἐν Πάτμῳ τῇ νήσῳ ὑπερορίῃ καταδικα in Asia Christum per Evangelium promulgasse, σθῆναι τῷ τετάρτῳ καὶ δεκάτῳ ἔτει αὐτοῦ τῆς ἀρ. ibique templum Dianm solo æquasse. Cæterum χῆς. Ἔνθα δὴ καὶ τὸ κατ᾿ αὐτὸν Εὐαγγέλιον ἐμ- persecutionis sub Domitiano tempore exsilio daπνευσθεὶς τῷ ἁγίῳ Πνεύματι ὑψηλῶς ἀνεβρόντησιν· mnatum et in insulam Palmum relegatum decimo ἀλλὰ δὴ καὶ τὴν ἱερὰν αὐτοῦ καὶ ἐνθεον ᾿Αποκά quarto imperii illius anno, ubi scilicet Spiritu sanλυψιν. Μετά γε μὴν τὴν Δομετιανοῦ τελευτὴν εἰς clo plenus, Evangelium suum sublimen in modum τὴν τῆς Ασίας Εφεσον ἀνελθὼν, τὰς αὐτόθι ἐκκλη- intonuit, sacramque et divinitus inspiratam Apoσίας διεῖπε· καὶ πῆ μὲν νέὼς ἀνίστα, καὶ κλήρους calypsim protulit. Qui deinde post Domitiani obiὅλους ἡρμόζετο, καὶ τῷ θείῳ τὴν ἱερωσύνην κατήρ tum Ephesum in Asiam reversus, quæ ibi fuere τιζε Πνεύματι· ἔν τινι δὲ πόλει γενόμενος, καί τινα ecclesias rexit, templa construens, clerum omnem νεανίσκον ἰδὼν, ἀστεῖον μὲν τὴν ὄψιν, ὑπόθερμον docens, ecclesiatrumque sacros ministros instinctu δὲ τὴν ψυχὴν, τῷ ἐπισκόπῳ ἐμβλέψας. Τοῦτον, ἔφη, Spiritus sancti ad perfectionem instituens. Et cum σοι παρακατατίθεμαι σπουδῇ τῇ πάσῃ ἐπὶ aliquando in civitate quadam esset, adolescen μάρτυρι τῷ Χριστῷ καὶ τῇ ᾿Εκκλησία αὐτοῦ. temque vultu quidem liberali et honesto, animo Καὶ ὁ μὲν ἐδέχετο, ὑπεσχημένος ὅσα καθήκει μὴ ἐν tamen et ingenio fervido conspexisset, episcopum δευτέρῳ ποιεῖσθαι· Ἰωάννης δὲ εἰς Ἔφεσον ἔπλει. Ὁ loci ejus intuitus, Hunc, inquit, tanquam deposilum δὲ λαβὼν τὸν νεανίσκον, οἴκοι μὲν εἶχε καὶ τρέφων tibi cura et diligentia summa, sub Christo atque Ecἔθαλπε· καὶ τῷ φωτὶ προσῆγε τῆς γνώσεως. Χρόνῳ clesia ejus teste, commendo. Atque ille quidem illum, δ᾽ οὖν τῆς ἀκριβοῦς ἐπιμελείας ὑφίησιν, ὡς τὸ τέο nihil se in eo excolendo rerum omnium præterλειον τῆς κατὰ Χριστὸν σφραγῖδος ἐπιστήσας αὐτῷ missurum pollicitus,suscepit. Joannes autem Epheτῷ δ᾽ ἀνέσεως οὕτω πρὸ ὥρας ἐπειλημμένῳ προσω sum rediit. Episcopus porro ille adolescentem φθείρονταί τινες ήλικες ἀργοὶ καὶ ἀπεῤῥωγότες, domi sum fovebal, et ad coguitionis et doctrina ἐθάδες κακῶν καὶ ἀνάγωγοι. Καὶ τὰ μὲν πρῶτα δι' ἐστιάσεων ἀτόπων λωποδυτεῖν συνεπάγονται· ἔπειτα καὶ δεύτερον καὶ τρίτον κακὸν συμπράττειν ηξίουν, Ὡς δὲ χρόνῳ προϊόντι κατ' ὀλίγον τοῖς πονηροῖς προσεθίζετο, καθά τις ἵππος εὐσθενὴς τὸν χαλινόν ἐνδικών, κατὰ βαράθρων ἐφέρετο. Τῆς κρείττονος δ᾽ ἐλπίδος διαπεσών, καὶ ἐν ἀπογνώσει τοῦ λοιποῦ τὸ σώζεσθαι θέμενος. ληστήριον συνεκρότει. Καὶ αὐτὸς τοῦ πονηροῦ ἐκείνου συλλόγου ἐξῆρχε, χαλεπός τις ἐξαπίνης προσβάλλων τοῖς παροῦσιν, ὡς τῶν ἄλλων διαφέρων μιαιφονία τε καὶ ὠμότητι. Χρόνος ἐν μέσῳ συχνός. Καὶ ἐπεὶ πάλιν παρῆν δ lucem ducebat. Procedente autem deinceps tempore, attentiorem illam diligentiam et curam remittit, ut qui supremum et perfectum Christi signaculum ei jam impressisset. Ille autem cum ante tempus potestati sum permissus esset, atque insuper ab æqualibus suis otio corruptis, præfractis, malisque artibus imbutis, et discipline omnis im patientibus corrumperetur, primum propter illi cita intempestivaque convivia prædatum ab eis ducitur, ac mox iterum ac tertio ad perpetranda maleficia invitatur. Deinde vero quo longius, eo quoque magis sceleribus atque flagitiis assucfactus,

perinde atque equus robustus frenum mordens in ἀπόστολος. "Αγε δή, τῷ ἐπισκόκῳ ἔφη, ἣν σοι πα barathrum fertur. Et cum jam spe omni meliore excidisset, salutemque ipse suam complorasset, latronum prædonumque complectitur vitam, ipseque adeo maleficorum manipulo a se collecto tan - quam dux præest et alios feritate cædiumque immanitate longe superans, impetum subinde in viatores, ex improviso factitat. Intercedunt anni aliquot, et apostolus rursum ibi adest. Qui ad episcopum: Age, inquit, quod tibi Christo teste advocato, credidi, mihi depositum redde. 207 Ibi ille obstupescit, pecuniamque a se, quam non accepisset, per sycophantiam exigi putat. Fidem certe quidem Joanni dicenti non habere, prorsus non licebat: neque rursus ad ea credenda, quorum sibi conscius non esset, induci poterat. Ut autem adolescentein ille, animamque ejus flagitabat, alte admodum suspirio ducto illacrymans:Jamdudum, inquit, ille mortuus est; parditus enim, et modis omnibus perniciosus homo evasit, et ut caput tibi malorum ejus indicem, prædo: nam Ecclesia relicta, et monte quodam occupato, prædonum ducit manum. Tum apostolus veste ucissa, el capite suo cum ejulatu et planctu multo pulsato: Egregium sane custodem, inquit, animæ fratris constitui. Sed equus mihi detur, et dux itineris aliquis adsit. Confestim itaque ex co loco ab ecclesia ire pergit: et cum ad regionem designatum pervenisset, ab exploratoribus illius comprehenditur, neque fugere cupiens, neque quidquam deprecans. Quin imo ea de causa venisse se dicit, seque ad ducem corum deduci petit. Ille porro tum ita forte, ut arnatus erat, in via stabat. Ut autem Joannem paulatim ad se venientem cognovit, quam celerrime potest retrocedit Joannes autem senectæ suæ, rerumque aliarum omnium oblitus, illum consequitur, ingenti voce clare inclamans: Quid me fugis, juvenis senem, patrem tuum, fili, nudum atque inermem armatus? facessat metus! adhuc tibi vitæ spes est reliqua. Ego pro te Christo rationem reddam: að si opus fuerit, ipse pro tua animam meam statim proficiam. Consiste, meque a Christo missum tibi crede. Tum ille, bis auditis, primum consistit, oculis in terram demissis: deinde arma deponit, ac tremore multo correptus acerbissime lamentatur: accedentemque complectitur apostolum, et lacrymis, quod potuit, noxam deprecatur, geni- τοῦτο μετανοίας διδοὺς ἐκκλησίαις παράδειγμα, busque flexis dexteram solam sinu cohibuit. Tum Joannes jurejurando addito, salutem, noxæque remissionem illi a Servatore pollicetur: dextram ejus per poenitentiam jam expiatam deosculatur. eumque in ecclesiam reducit. Ibi frequentibus orationibus, jejuniisque continuis cum eo vacans, suavique verborum Sirene tumorem animæ illius tanquam incantatione curans, non prius ex eo loco abiit, quam valentem illum et firmum prorsu Ecclesiæ restituit. 208 Magnum mediusfidius ille hoc ecclesiis panitentia specimen, pulcherrimumque regenerationis exemplum, atque adeo troρακαταθήκην ἐπὶ μάρτυρι τῷ Χριστῷ κατε. πίστευτα, ἀπόδος ἡμῖν. Ὁ δ' ἐξεπλήττετο, χρή ματα οἰόμενος ἃ οὐκ ἔλαβε συκοφαντεῖσθαι. ᾿Απε στεῖν μὲν οὖν τῷ Ἰωάννῃ λέγοντι οὐκ ἐνῆν ἀλλ᾽ οὐδὲ πιστεύειν πάλιν εἶχεν οἷς οὐ συνέγνωκεν. Ως δὲ τὸν νεανίσκον ἔφη καὶ τὴν αὐτοῦ ψυχὴν, βύθιόν τι στενάξας καὶ ἐπιδακρύσας, Πάλαι, φησίν, ἐκεῖ νος τέθνηκεν. Εξώλης γάρ τις καὶ παμπόνηρος ἐγένετο ἄνθρωπος· καὶ ἵν᾿ ἐρῶ σοι τὸ κεφάλαιον τῶν κακῶν, λῃστής· καὶ τὴν Ἐκκλησίαν λιπών λῃστερι· και τινος ἐξηγεῖται συντάγματος τὸ ὄρος κατειλη φώς. Καταῤῥήττων δὲ τὴν ἐσθῆτα ὁ ἀπόστολος, οι μωγῇ τε πολλῇ τὴν κεφαλὴν τύψας, πρέποντα γε φύλακα τῆς τοῦ ἀδελφοῦ ψυχῆς κατέστησα. ᾿Αλλ' ἵππος ἤδη παρέστω, καὶ ἡγεμών τις για νέσθω μοι τῆς ὁδοῦ. Καὶ εὐθὺς αὐτόθεν ἔλαυνε, τὴν ἐκκλησίαν λιπών· καὶ φθάσας τὸν χῶρον, ὑπὸ τῶν ὀπτήρων ἐκείνου καταλαμβάνεται· μήτε φεύγων, μήτε μὴν παραιτούμενος, ἀλλ᾽ ἐπὶ τούτῳ φάσκων ἐληλυθέναι· καί γ᾽ ἐπὶ τὸν ἄρχοντα σφῶν ἔγειν προτρέπετο. Ὁ δὲ τέως μὲν, ὥσπερ ἔλαχεν ὡπλισμέ νος, ἐνόδιος ἵστατο· ὡς δέ κατ᾽ ὀλίγον προσιόντα τὸν Ἰωάννην ἐγίνωσκεν, οἱ τάχους εἶχεν, ὄπισθεν ἤλαν νε. Καὶ ὃς κατόπιν ὁ Ἰωάννης ἐδίωκεν, ἀνακράτος τοῦ γήρως καὶ τῶν ἄλλῶν ἐπιλαθόμενος, μέγα καὶ διάτοθον ἐκβοων, Τί με φεύγεις τὸν γέροντα, τὸν σαυτοῦ πατέρα, τέκνον, τὸν γυμνόν τε καὶ ἄ0πλον; Μή φόβος ὑπέστω· ἔτι σοι ζωής ἐλπὶς ἔνεστιν. Ἐγὼ τὸν ὑπὲρ σοῦ λόγον δώσω Χρισ τῷ· εἰ δέοι δὲ, καὶ αὐτὴν ψυχὴν ὑπὲρ τῆς σῆς προήσομαι ταχιστα. Στῆθι καὶ πίστευε, ὡς Χριστός με ἀπέστειλεν. Ὁ δὲ τούτων ἀκούσας, πρῶτα μὲν ἔστη κάτω βλέπων· εἶτα τὰ ὅπλα περιε δύετο· καὶ τρόμῳ πολλῷ συνεχόμενος, πικρῶς ἀνω δύρετο. Προσιόντα δὲ περιέβαλε τὸν ἀπόστολον, ὡς γ' ἐνὸν τοῖς δάκρυσι παραιτούμενος, καὶ γόνυ κλίνων, μόνην συνεῖχε τῷ κόλπῳ τὴν δεξιάν. Ὁ δ᾽ ἐπομνύμι· νος, κατηγγυᾶτο τὴν σωτηρίαν, καὶ ὡς ἄφεσις αὐτῷ παρὰ τοῦ Σωτῆρός ἐστι. Καὶ τὴν γε δεξιὰν ἐκείνου ὡς τῇ μετανοίᾳ κεκαθαρμένην καταφιλῶν, ἐπὶ τὴν ἐκκλη σίαν ἤγαγεν αὖθις. Εὐχῇ τοιγαρούν δαψιλεῖ καὶ συνεχεῖ τῇ νηστεία τούτῳ μάλιστα συναιρόμενος, τῇ τε γλυκείᾳ τῶν λόγων σειρῆνι τὸ οἰδαῖνον τῆς ψυχῆς αὐτοῦ κατεπάδων, οὐ πρότερον ἐκεῖθεν ἐξῇε:, πρὶν ἢ στεῤῥῶς αὐτὸν ἐπιστῆσαι τῇ ἐκκλησίᾳ· μέγα G γνώρισμά τε κάλλιστον παλιγγενεσίας, καὶ τρόπαιον ἀναστάσεως πρὸ τῆς κοινῆς ὁρώμενον ἀναστάσεως. Ταῦτα Κλήμης ὁ στρωματεὺς ἐν τῷ, Τίς ὁ σωζο μενος πλούσιος, συγγράμματι καθιστόρησεν. Εγώ δ᾽ ἐνταῦθα γενόμενος, δεῖν ο ἶμαι καὶ τὸν τῆς ἱερᾶς μεταστάσεως τρόπον τοῦ θείου ἀποστόλου τούτου ἐπισημήνασθαι. ὡς γὰρ ἤδη τὴν πρὸς Θεὸν ἐκδη· μίαν αὐτοῦ ἄνωθεν προδιέγνω, τὴν τε ἡμέραν καὶ ὥραν, τοὺς ἱερεῖς καὶ λειτουργοὺς τῆς Εκκλησίας παραλαβὼν, καὶ ὅσοι πίστει ζέοντες ἦσαν τῶν ἀδελ φῶν, ἔξω τῆς Ἐφεσίων πόλεως γίνεται· ἐπί τι δὲ τῶν ἀγχιθύρων γεώλόφον εἰωθὸς ὃν ἐκείνῳ ἐκεῖσε

ECCLESIASTICÆ HISTORIE LIB. II. δὴ παραβάλλειν τε καὶ προσεύχεσθαι, μεθ᾽ ὧν εἴρη- pæum resuscitationie atque restitutionis anle comται ἀναβας, τῇ εὐχῇ σύντονος γίνεται, καὶ τὰς ἐκε κλησίας ἀνετίθει Θεῷ. Σκαλίσι δέ τισι καὶ δικέλλαις ὅτι τάχος ἀνορύττειν μνημεῖον διεκελεύετο· εἶτα νουθετεῖν ἤρχετο. Θεολογία τοίνυν καὶ ὑποθήκαις ἐξαισίαις καταρτίσας τους περιόντας, τῇ τε πίστει καὶ ἐλπίδι, ἐπιμᾶλλον δὲ τῆ ἀγάπῃ, οἷάπερ καὶ ἠγαπημένος, τὰς ἐκείνων καρδίας δράσας, ἀναθεὶς τε τῷ Σωτῆρι Λόγῳ, καὶ τὸτ ἐν Κυρίῳ ὕσαττον ἀσπασμὸν ἐπιδοὺς, ἑαυτόν τε τῇ τοῦ σταυροῦ σφρα γίδι ἀσφαλισάμενος, πάντων ὁρώντων, εἴσεισι τὸ τνημεῖον· ἄνωθέν τε τὴν πλάκα οἱ ἐπιθεῖναι διεκε λεύετο, καὶ κραταιότερον ἀσφαλίσασθαι εἰς τὴν ἑξῆς δὲ ἰόντας, ἀνοίγειν τε τὸ μνῆμα καὶ σαφῶς διορᾷν. Ὁ μὲν οὖν ὡς τοῖς ἐνταφίοις ἦν διεσκευα σμένος, κατιών γε τὸ ὅρυγμα καὶ ἀναπεσών, εὐθὺς τὸν ὀφειλόμενον ὕπνον δικαίοις κεκοίμηται, εἰς βαθὺ γῆρας ἐλθὼν, εξηκοστῷ ὀγδόῳ ἐνιαυτῷ μετὰ τὸ πάν θος τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ. Δεῖ γὰρ αὐτῷ, μᾶλλον δὲ Χριστῷ, καὶ τῷ σοφῷ πείθεσθαι Χρυσοστόμῳ εἰς μαρτυρίαν τοῦ τεθνάναι παράγοντι τὸ, Καὶ οὐκ εἶπεν αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς, ὅτι οὐκ ἀποθνήσκει, ἀλλ᾽, ᾿Εὰν αὐτὸν θέλω μένειν ἕως ἔρχομαι (τὴν Ἱερουσαλὴμ ἀπολέσων· παρέμεινε γὰρ ἄχρι τότε καὶ προσωυέρω ἐπὶ τῶν χρόνων Τραιανοῦ), τί πρὸς σέ; Τοῦτο μὲν οὕτως ἐγένετο. Θεοῦ δέ τις ἄῤῥητος δόξα καθ' ήν ὥραν αὐτὸς οἶδεν εὐθὺς ἐπιλάμψασα, τὸ φθαρτὸν ἐκείνου σῶμα καὶ γήϊνον εἰς ἀκήρατον καὶ ἄφθαρτον (ὢ τοῦ θαύματος 1) μεταστοιχειώσασα, ἐν τῷ θείῳ ἀνελάμβανε παραδείσω μετὰ τῆς πανυμνήτου καὶ Θεομήτορος, ὡς μητρὸς αὐτοῦ γεγενημένης τῇ χάριτι. 'Αχρῆν καὶ γὰρ αὐτὸν ἠρέμα πως τῆς ἀφθαρσίας καὶ τοῦτον μετεσχηκέναι, μητέρα κτη σάμενον ἀειπάρθενόν τε καὶ ἄφθορον, ἠγαπημένον δὲ ὑπερφυῶς τῷ Χριστῷ, καὶ ἀδελφὸν τοῦ τῆς ἀθανασίας ταμείου γεγενημένου. Καὶ τοίνυν εἰς τὴν ἑξῆς οἷς ἐπινέτηαπτο κατὰ τὸ ἐπιταγμα ἐπελθόντες, τὸ πῶμα περιεχόμενοι, ἄλλῳ μὲν οὐδεν, μόνοις δὲ τοῖς ἐνταφίοις σπαργάνοις περιτυγχάνουσι. Καὶ τὰ μὲν περὶ Ἰωάννου ἐν τούτοις. munem illam resurrectionem constituit. Quod sic Clemens ὁ στρωματεύς, seu contextor, in commentario eo qui inscriptus est: Qui dives salvus fiat, ad memoriam posteritatis scriptum reliquit. Verum enimvero cum ad hunc locum pervenerimus, necessarium esse duxis, acram quoque translationem divi istius apostoli persequi. Cum enim dudum transitionem suam ad Deum, diemque et horam cjus prævidisset, sacerdotibus ministrisque Ecclesiæ, et præterea quicunque flagranti essent fide fratribus assumptis, extra Ephesiorum urbem progreditur: et cum eis in vicinum quemdam tumulum, quo frequenter ire precationi operam daturus solebat, conscendit, ibi vehementius orans, Ecclesias Deo commendat: mox sarculis quibusdam et ligonibus celeriter sepulcrum sibi fodi præcipit: deinde eos qui tum aderant, arcanis de Deo verbis et præceptis optimis de fide spe et potissimum dilectione (quippe dilectus ipse) erudit. Et corda eorum confirmans, Servatori Verbo commendat, Postremoque illis in Domino salvere et valere jussis, ubi se crucis signo communisset, in montmentum descendit: operculumque ei imponere, et id firmius communire, denique reverti eos postridie, sepulcrum aperire diligenterque perspicere mandat. Hoc modo cum ille, ut vestibus sepulcralibus amictus erat, in fossam descendisset, seque ad obitum composuisset, statim eo qui justis debetur, sopitur somno: cum quidem ad multam senectutem post passionem Servatoris Christi sexagesimo octavo anno pervenisset. Oportet enim nos ipsi, ac potius Christo, et sapienti credere Chrysostomo, ad testificandum mortem ejus illud adducenti: Et non dixit ei Jesus, illum moriturum non esse: sed, Si volo manere donec veniam (Ilierosolyma videlicet eversurus: vixit enim ad id usque tempus, atque etiam aliquanto, ad Trajani scilicet ætatem, longius), quid ad te? Et Joannes quidem ita diem suum obiit: Dei autem ineffabilis atque investigabilis gloria, ea quam ipse solus novit, hora illucescens, corpus ejus terrenum et corruptibile in immortale et incorruptibile (o miraculum ingens!) transmutavit, et in divinum paradisum, itidem ut omnibus laudibus celebrandam Dei Genitricem quæ per gratiam mater ejus ☛ fuit, recepit. 209 Decebat quippe et ipsum, qui matris loco incorruptam semperque virginem babuisset, et dilectus in primis mirifice Christo fuisset, fraterque adeo immortalitatis promptuarii exstitisset, paulatim quodammodo immortalitatis participem fieri. Porro die sequenti, quibus id commissum fuerat, ita ut præceptum acceperant, ad monumentum venerunt: operculoque ejus avulso, nihil ibi aliud quam sepulcralia linton repererunt. Atque hæc quidem de Joanne gelista, ejus ministro, cui virgini a Christo virgo commissa est, plurimi asseverant, quia in sepulcro ejus (at fertur) non nisi manna invenitur, quod et scaturire cernitur. Verumtamen quid horum verius censeatur, ambigimus. Melius tamen Deo totum, cui nihil impossibile est, committimus, quam aliquid temere definire velimus auctoritate nostra, quod non probamus.» De divorum apostolorum Petri, Pauli Joan- cœlestibus vostiri. Quod et de beato Joanne Evannis martyris, Tertull. De Præscriptionibus hærelicorum, «Felix, inquit, Ecclesia, cui totam doctrinam apostoli cum sanguine suo profuderunt: ubi Petrus passioni Dominica adæquatur, ubi Paulus Joannis exitu coronatur: ubi apostolus Joannes, posteaquam in oleum igneum demersus, nihilque ibi passus, in insulam relegatur.» Hieronymus: ■ Nonnulli astruere volunt, Virginem Mariam jam resuscitatam beata cum Christo immortalitate in PATROL. GR. CXLV.

CAPUT XLIII. De sanctis apostolis et evangelistis Marco et Luca, qai ex numero septuaginta discipulorum fuerunt. Περὶ τῶν ἁγίων ἀποστόλων καὶ εὐαγγελιστών Μάρκου τε καὶ Λουκᾶ τῶν ἐκ τῶν ἐβιομή κοντα. Ναὶ μὴν καὶ Μάρκον καὶ τὸν θεῖον Λουκᾶν. εἰ καὶ τοῖς ἑβδομήκοντα κατηρίθμηνται, τοῖς παροῦσιν ἐντάξαι δεῖν οἶμαι, ἄτε δή τὸν μὲν Πέτρῳ, θάτερον δε τὸν Λουκᾶν Παύλῳ μαθητευθέντας· καὶ ὡς εὐαγγιο λιστὰς, τοῖς δυσὶ μεγίστοις εὐαγγελισταῖς συγκατα λέγειν χρεών. ᾿Αμέλει τοι περὶ μὲν Μάρκου καὶ τοῦ κατ' αὐτὸν κηρύγματος ἐν Αἰγύπτῳ καὶ ἐν τῷ παρ ὄντι τόμῳ ἡμῖν ἀρκούντως εἴρηται· οὗτος δὲ ἀδελ φιδοῦς ἦν Πέτρῳ τῷ ἀποστόλῳ. Ἐπὶ δὲ Τιβερίου Καίσαρος τῇ Αἰγύπτῳ καὶ Λιβύῃ, ἔτι δὲ καὶ τῇ Βαρβαρικῇ πάσῃ τὸν Χριστοῦ λόγον εὐαγγελισάμενος, καὶ ὑπαγορεύοντος Πέτρου τὸ κατ' αὐτὸν Εὐαγγέλιον συγγραψάμενος, ἐν Κυρήνῃ τε καὶ Πενταπόλε: πολλὰ καὶ ἄπειρα ἐργασάμενος, καὶ ἐκκλησίας ἀνοι κοδομήσας, κλήρους τε καὶ ἐπισκόπους, καὶ τάλλι προσηκόντως διενεργήσας, εἰς τὴν ᾿Αλεξάνδρειαν πάλιν ἐπάνεισι· ὅπου δὴ τὰς διατριβάς ποιούμενος ἦν ἐν τοῖς Βουκόλου ὀνομαζομένοις μετά τινων ἀδελφῶν, παῤῥησίᾳ τὸν Χριστὸν κηρύττων. Οἱ τοί νυν τῶν εἰδώλων θεραπευταί αίφνης αὐτῷ ἐπιθέμεν νοι, σχοινίοις τοὺς πόδας διαλαβόντες, ἀπηνέστερο εἷλκον. Πέτραι δὲ ταῖς σαρξὶν αὐτοῦ προσπίπτουσα, ταύτας κατέζαινον, αἵματος καταββέοντέοντος. Φρου δὲ περικλεισάντων, ὁπτάνεται αὐτῷ Κύριος, τὴν μέλ λουσαν αὐτῷ δόξαν προδιαγράφων. Πάλιν δὲ ἐπὶ τῆς πλατείας ἐξαγαγόντες, ἀπηνῶς εἷλκον. Οὕτω δι συρόμενος, τὸ πνεῦμα παρατίθησι τῷ Θεῷ. 'Αντίλαμπον μέντοι αἱ τοῦ σώματος χάριτες ταῖς τῆς ἐν χῆς ἀρεταῖς· μεσήλιξ δέ τι καὶ μεσαιπόλιος ἦν. Λουκᾶς δ᾽ ἐξ ᾿Αντιοχείας εἷλκε τὸ γένος, ἦτις καὶ τὴν Κοίλην κεῖται Συρίαν, τέχνῃ μὲν ἰατρὸς, ἄκρως δὲ τὴν ζωγράφον τέχνην ἐξεπιστάμενος. Θέσεις ε ἐν ἑπταπύλοις τῷ θεσπεσίῳ περιτυχών Παύλῳ, την πατρῴαν πλάνην ἀπείπατο Χριστῷ προσιών· ἀκ δὲ σωμάτων τὴν τῶν ψυχῶν ἡλλάξατο θεραπεία Καὶ δὴ τὸ κατ' αὐτὸν Εὐαγγέλιον συνεγράψατο Περο λου υπαγορεύσαντος· ὠσαύτως δὲ καὶ τὰς τῶν ἐπ στόλων Πράξεις. Συνδιαγαγών δ' ἐν Ῥώμη ή Παύλῳ, επανήκει τῇ Ἑλλάδι αὖθις. Πολλούς δια φωτὶ τῆς θείας γνώσεως ποδηγήσας, ὑπὸ τῶν ἐν τούντων τὸν θεῖον λόγον ἐπὶ καρποφόρου ἐλείς ἀναρτηθείς, οὐ γὰρ ἦν ξύλον ξηρόν ὥστε εἰς τη Cæterum Marcum quoque et sanctum Lucam, etiamsi inter septuaginta illos numerentur, adjungere tamen istis visum est, quod alter quidem Petri, alter autem Pauli fuerit discipulus: eosque ut evangelistas maximis duobus evangelistis connumerare conuenit. Sed enim de Marco, ejusque in Egypto prædicatione, in hoc ipso libro antea a nobis satis est dictum. Is enim Petri sororis Alius, imperante Tiberio, Egypto et Libya Barbariæque universæ, Christi verbum evangelizans annuntiavit, Evangelium suum dictante atque comprobante Petro scripsit, apud Cyrenmos et Pentapolitanos quam plurima admiranda fecit, ecclesias construxit: clerum et episcopos, atque alia insuper quæ opus erant, rite et ordine constituit. Et tandem Alexandriam est reversus: ubi cum quibusdam fratribus, in loco cui Buceli nomen erat, habitavit, libere Christum deprædicans. Atque tum ibi cultores idolorum repente impetum in eum faciunt, funibus pedes constringunt, atque ita crudelem in modum per urbem raptant. Itaque corpus ejus saxis allisum, admodum conscinditur, et sanguis ex eo abunde profluit. Deinde carceri virum sanctum includunt. Ibi ei apparet Dominus, futuram illi gloriam prænuntians. 210 Denuo autem ex carcere extractum, per plateas immanissime trahunt. Atque ad hunc modum raptatus, tandem spiritum Deo commendat, corporis in- Ο gentibus gratiis, animæ virtutibus mirifice collucentibus atque correspondentibus. Fuit autem is staturæ et ætatis statæ, atque semicanus. Lucas autem Antiochiæ, quæ in Colesyria est, ortus, arte quidem medicus, sed et pingendi peritissimus, Thebis, quæ urbs septem habuit portas, ad Paulum venit atque ibi nuntio errori patrio remisso, ad Christum accessit, pro corporum curatore animarum medicus factus. Evangelium is suum Paulo dictante scripsit, atque itidem apostolorum Acta. Cum Paulo autem Rome cum fuisset, in Græciam est reversus, plurimosque ibi divinæ doctrinæ et cognitionis luce illustravit: et tandem a divini Verbi contemptoribus ex fructifera oleæ arbore suspensus, quod aridi ligni unde crux feret copia ρὸν διασκευασθῆναι, τῷ θεῷ τὴν ψυχὴν παρατίθε non esset, leo spiritum commendavit, cum octuaginta, ut dicitur, annos natus esset. Ubi aulem corpus ejus inter alia complura monumenta sepultum esset, fidelium oratione est indicatum. Salubria enim Deus collyria colitus in monumentum ejus demisit, ad indicium, ut opinor, curæ sanationisque ejus. Unde etiam sepulcrum ejus a fidelibus emnibus est cognitum. Fertur is quoque primus Christi, et quæ eum ita ut Deum decebat genuit, matris, atque item principum apostolorum effigiem pingendi arte adumbrasse: unde in omnem deinde habitabilem orbem tam venerandum el preσιν, ὀγδοήκοντα ἐτῶν γενόμενος, ὥς φασιν. δὲ τὸ σῶμα αὐτοῦ κατετέθη μεταξύ μνημείων πολύ λῶν, προσευχῇ τῶν πιστῶν καταμηνύεται· κολλίμα γὰρ Ιατρικὰ ὁ Θεὸς ἔσεν ἄνωθεν τοῦ θείου αὐτό μνήματος, εἰς σύμβολον, οἶμαι, τῆς αὐτοῦ ἱατρείς. Ἐξ οὗ καὶ γνώριμος ὁ τάφος τοῖς αὐτοῦ πᾶσι καὶ ίστατο. Φασὶ δὲ αὐτὸν πρώτιστον τήν τε Χριστοῦι κόνα καὶ τῆς αὐτὸν θεοπρεπῶς τεκούσης, ἔτι δὲ καὶ τῶν κορυφαίων ἀποστόλων, διὰ ζωγραφικής εποχής σαι τέχνης· καντεῦθεν εἰς πᾶσαν τὴν οἰκουμένην τὸ τοιοῦντο εὐσεβὲς καὶ πάντιμον ἔργον ἐξενεχθῆναι. Τό γε μὴν αἰδοῦς. ἀπάσης ἄξιον τὸ ἱερὸν αὐτοῦ λα

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. II. ψανον Κωνστάντιος, ὁ τοῦ μεγάλου Κωνσταντίνου tiosum opus est illatum. Reliquias quidem certe υἱός, δι' 'Αρτεμίου του μεγίστου μάρτυρας ἐκ θη βῶν μετακομισάμενος, ὡσαύτως δὲ καὶ τὸ τοῦ πρωτ τοκλήτου Ανδρέου ἐκ Πατρῶν τῆς ᾿Αχαΐας, ἔτι δὲ καὶ ἐκ τῆς ἐν 'Ασίᾳ Ἐφέσου Τιμοθέου τοῦ ἀποστό λου, ἐν τῇ ἐπωνύμῳ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ πόλει τῷ τῶν ἱερῶν ἀποστόλων σηκῷ σεβασμίως κατέθετο. ᾿Αλλὰ περὶ μὲν τῶν θείων τοῦ Χριστοῦ φοιτητῶν ἀρκούν τως ἂν ἔχοι. Εν μέντοι τῷ τρίτῳ βιβλίῳ καὶ περὶ τῶν λοιπῶν ἀποστόλων καὶ τῶν ἐκείνοις διαλόγων ἐμοῦμεν, καὶ ὅσοι τούτων ἔγγραφα κατέλιπον ὑπομνήματα. Τέως γε μὴν ἐπὶ τῷ παρόντι τίνες ἦσαν οἱ μαθηταὶ Χριστοῦ ἑητέον· τίνες δ᾽ αὖ ἐκ τούτων τὴν συζυγίαν ήσπάσαντο, καὶ ὅσοι τῶν Χριστοῦ δια τριβῶν κατέλιπον υπομνήματα· τίνες τε αὖθις ἐπισ στολές· τίνα τε τῶν συγγραμμάτων, ὡς ἀναντίβε έητα καὶ ἐνδιήθηκε ἡ Ἐκκλησία προσήκατο είνα τε πάλιν ὡς νόθα καὶ παρέγγραπτα ἀπεώσατο. Τίνες εἰσὶν οἱ δώδεκα Χριστοῦ μαθηταὶ καὶ ἀπόστολοι, καὶ ὅσοι ἐκ τούτων γάμῳ ὡμίσ λησαν. Δώδεκα μὲν οὖν ἦσαν οἱ ἀπόστολοι, ἑβδομήκοντα δὲ μαθηταί· ἄλλοι δ᾽ ἐπὶ τούτοις μυρίοι. Ἐπεὶ δ᾽ ἀγνοεῖν πολλοῖς ἔπεισι, τίνες οἱ μαθηταί, ἀναγκαῖον ᾠήθην καὶ αὐτὰς τὰς ἱερὰς αὐτῶν κλήσεις τοῖς παρο οῦσιν ἐντάξαι. Κορυφαῖος μὲν οὖν τοῦ χοροῦ Πέτρος ἐπί· δεύτερος ᾿Ανδρέας ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ· τρίτος Ἰάκωβος ὁ τοῦ Ζεβεδνίου ἐπικληθείς· καὶ Ἰωάννης ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ, ὁ ἠγαπημένος, παρθένος τε ἅμα καὶ ἐπιστήθιος· πέμπτος Φιλιππος· ἕκτος Βαρθολο μαῖος· Θωμᾶς ἔβδομος· εἶτα Ματθαίος εὐαγγελιστής ὄγδοος· ἔνατος πρὸς τούτοις Ἰάκωβος ὁ τοῦ Αλφαίς υἱός, οὐχ ὁ ἀδελφόθεος· δέκατος Ιούδας ο ᾧ Θαδδατός τε καὶ Λεβαῖος ἦν ἕτερον ὄνομα· ὃς υἱὸς μὲν ἐτύγχανεν ὤν τοῦ μνήστορος Ἰωσὴς, ἀδελφὸς δὲ Ἰακώβου, ὃς ἀδελφόθεος ἐπωνόμαστο· ἐνδέκατος ἐπὶ τούτοις Σίμνω ὁ Ζηλωτής· καὶ δωδέκατος ὁ προδότης Ιούδας· οὗ τῇ ἀπληστία της φιλαργυρίας διαῤῥαγέντος, Ματθίας τὸν δωδέκατον ἐπλήρωσεν ἀριθμόν. Οὗτος μὲν οὖν οἱ ταῖς ἀληθείας Χριστοῦ μαθηταί. Ο μέντο: Παῦλος, τὸ σκεῦος τῆς ἐκλογῆς, οὔτε τοῖς δώδεκα συγκατείλεκται, οὔτε μὴν ἐν τοῖς ἑβδομήκοντα· ἀλλ᾽ ἐν πᾶσιν ἐστι καὶ πρὸ πάντων καὶ μετὰ πάντων, οἷάπερ οὐρανόθεν κληθείς, διαρερόντως ὑπὲρ ἅπαντας τῷ θείῳ Εὐαγγελίῳ πεποντχώς. Ἐκ μὲν τούτων τὴν συζυγίαν οὗτοι ἐσπάσαντο, ὥς φησι Κλήμης ὁ στρωματεὺς ἐν τῷ τρίτῳ τῶν λόγων, οὓς Στρωματεῖς ἐπιγράφει· κατὰ γὰρ τῶν ἀθετούντων τοὺς γάμους μάλα φερόμενος, οὕτω κατά λέξιν καὶ τάδε διέξεισιν· «Η οὗτοί γ' ἂν καὶ τοὺς ἀποστόλους ἀποδοκιμάσουν:; Πέτρος μὲν γὰρ καὶ Φίλιππος ἐπαιδοποιήσαντο Φίλιππος δὲ καὶ τὰς θυ γατέρας ἀνδράσιν ἐξέδωκε. Καὶ δ γε Παῦλος οὐκ ὀκνεῖ ἔν τινι ἐπιστολῇ τὴν αὐτοῦ σύζυγον προσαγορεῦσαι, ἦν οὐ περιεκόμιζε διὰ τὸ τῆς ὑπηρεσίας εύκ σταλές.» Περὶ μέντοι τοῦ θείου Πέτρου καὶ ἐν τῷ Εβδόμη στρωματεῖ τὸν μακάριόν φησι τοῦτον τὴν σεαυτοῦ γυναῖκα θεασάμενον ἀπαγομένην τὴν ἐπὶ θά- ejus, honore quovis dignas, Constantius, Constantini Magni filius, per Artemium, maximum illum martyrem, Thebis, sicuti etiam qui primus ad apostolatum est vocalus, Andreæ, Patris ex Achaia, et itidem Timothei apostoli ex Asiæ Epheso, in cognominem patri suo urbem translatas, templo sanctis apostolis sacro intulit. Verum de divinis Christi discipulis hæc dicta sufficiant. In tertio enim deinde libro, de reliquis apostolis, eorumque successoribus, et quæ quisque eorum reliquerit scripta, historiam teremus. In præsentia illa persequenda veniunt, quinam fuerint Christi apostoli: 211 qui ex iis conjuges fuerint, qui rerum a Christo gestarum monumenta ediderint, qui etiam epistolas: quæ item scripta, ut irrefragabi, lia et testamentaria, Ecclesia receperit: quæ etiam ut spuria et adulterina rejecerit. CAPUT XLIV. Qui sint duodecim Christi discipuli et apostoli, el qui ex eis matrimonium contraxerint. Atque equidem duodecim fuerunt apostoli: septuaginta autem discipuli. Et præter hos, innumerabiles alii. Quandoquidem vero multi, qui fuerint discipuli, ignorant, feciendum putavi, ut sacra eorum nomina scripto huic insererem. Coryphæus itaque et princeps chori ejus, est Petrus; secundus, frater ejus Andreas; tertius, Jacobus, qui Zebedæi est dictus; quartus, Joannes frater ejus dilectus ille, et virgo, qui supra pectus Magistri rccubuit; quintus, Philippus; sextus, Bartholom mæus; Thomas, septimus; deinde evangelista Matthæus, octavus; nonus post hos, Jacobus Alphæi Filius, non alter ille frater Domini; decimus, Judas, qui item Thaddeus, alque etiam Lebbæus est dictus is filius quidem fuit Josephi sponsi, frater autem Jacobi quem fratrem Dei dixere; undecimus horum, Simon Zelotes; duodecimus, proditor Judas: qui cum inexplebili avaritiæ cupiditate crepuisset, Matthias duodenarium explevit numerum. Et ii quidem sunt revera Christi discipuli. Paulus vero, electionis vas, neque inter duodecim, neque inter septuaginta recensetur: sed in omnibus is est, et ante omnes, et cum omnibus; quippe qui cœlitus vocatus sit, et supra omnes præcipue divino Evangelio propagando laboraverit. Ex his conjugium sunt amplexi, ut quidem Clemens contextor, in tertio libro eorum Commentariorum quos Στρωματεῖς inscripsit, tradit: in oppugnatores namque conjugii acrius invehens, sic verbis hisce utitur: «An isti tandem apostolos quoque rejicient? Petrus siquidem et Philippus liberis creandis operam dederunt. Philippus porro filias etiam suas viris in matrimonium locavit. Paulus quoque non veretur in epistola quadam comparem suam salutatione compellare: 212 quam quidem ille propterea secuun non circumduxit, ut facilius ei expeditiusque esset Verbi

ministerium.» De divo sane Petro, in septimo νατον, ἡσθῆναι μὲν τῆς κλήσεως χάριν καὶ τῆς ἐπ' οἶκον ἀνακομιδῆς· ἐπιφωνῆσαι δ' εὖ μάλα προτρε πτικῶς καὶ παρακλητικῶς ἐξ ὀνόματος προσειπόντα· Μεμνησο, ὦ αὕτη, τοῦ Κυρίου. Τοιοῦτος ἦν ὁ τῶν μακαρίων γάμος, καὶ ἡ τῶν φιλτάτων τελεία διαθε σις. ᾿Αλλὰ καὶ Πολυκράτης, τῆς ἐν Εφέσῳ δὲ παρ· οικίας ἐπισκοπος ἦν. Οὐίκτωρι γράφων τῷ Ῥωμαίων ἐπισκόπῳ, τοῦ τε Φιλίππου μέμνημαι, καὶ τῶν θυγατ τέρων αὐτοῦ, καὶ Ἰωάννου τοῦ Εὐαγγελιστοῦ, ὡδέ πως λέγων· «Καὶ γὰρ κατὰ τὴν ᾿Ανίαν μεγάλη στοιχεῖα κεκοίμηται, ἄτινα ἀναστήσεται τῇ ἐσχάτη ἡμέρᾳ τῆς παρουσίας τοῦ Χριστοῦ, ἐν ᾗ ἔρχεται μετὰ δόξης ἐξ οὐρανοῦ, καὶ ἀναζήτησει πάντας τοὺς ἁγίους· Φίλιππον τῶν δώδεκα ἀποστόλων ἕνα, ὃς και κοίμηται ἐν Ἱεραπόλει, καὶ δύο θυγατέρες αὐτοῦ γεγηρακυίαι παρθένοι. Καὶ ἡ ἑτέρα αὑτοῦ θυγάτηρ ἐν ἁγίῳ Πνεύματι πολιτευσαμένη, ἐν Ἐφέσῳ ἀναπαύεται. Ἔτι δὲ καὶ Ἰωάννης ὁ ἐπὶ τὸ στῆθος τοῦ Κυρίου ἀναπεσών, ὃς ἐγενήθη ἱερεὺς τὸ πέταλον πε φορεκώς. καὶ μάρτυς, καὶ διδάσκαλος, οὗτος ἐν Ἐφέσῳ κεκοίμηται.» ᾿Αλλὰ καὶ Γάϊος οὐ μικρή πρόσθεν μνείαν ἐποιησάμεθα, συνῳδὲ τοῖς εἰρημέ νοις πρός τινα Πρόκλον οὕτω φησί· «Μετὰ τούτων προφήτιδες τέσσαρες αἱ Φιλίππου γεγένηνται ἐν Ἰsραπόλει τῇ κατὰ τὴν ᾿Ασίαν. Ὁ τάφος αὐτῶν ἐστιν ἐκεῖ καὶ τοῦ πατρὸς αὐτῶν.» Μνημονεύει μέντα καὶ ὁ θεῖος Λουκᾶς ἐν ταῖς Πράξεσι καὶ τοῦ ἑτέρου Φιλίππου, οὐ τοῦ ἀποστόλου, τῶν θυγατέρων, ὡς κάν κεῖναι προφητικού χαρίσματος ἠξιώθησαν, ἐν [1σαρείᾳ τῷ τότε τῆς Παλαιστίνης ἅμα τῷ πατρὶ δ: τρίβουσαι, κατὰ λέξιν οὕτω φάσκων• Ηλθομεν εἰς Καισάρειαν, καὶ εἰσελθόντες εἰς τὸν οἶκον Φ. λίππου τοῦ εὐαγγελιστοῦ ὄντος ἐκ τῶν ἑπτά, ἐμείναμεν παρ' αὐτῷ. Τούτῳ δὲ ἦσαν παρθέν νοι θυγατέρες προφητεύουσαι. Τοις πολλοῖς δὲ καὶ ἐκκρίτοις τῶν καθ' ἡμᾶς οὐ δοκεῖ Παῦλον ὁμιλήσει γάμῳ, εἴ τῳ τεκμηριώσασθαι τοῖς ἐκείνου ῥήματιν ἔξεστιν, ἐν οἷς περὶ παρθενίας φιλοσοφεί, "Ηθελον, λέγων, εἶναι πάντας ὡς κἀγώ. Τὸ δὲ, Χαι, έ μοι καὶ σύ, σύζυγε, οὐ τῇ γυναικὶ, ἀλλ᾽ ἀνδρί τη οὕτω πως καλουμένῳ ἴσως γράφει. quoque eorum quos diximus, libro, «Beatus Petrus, inquit, cum uxorem suam ad mortem abduci videret, simul et ingenti est voluptate affectus, tum quod a Deo vocaretur, tum quod in proprium domicilium reverteretur; et pulchre admodum eam allocutus atque cohortatus est, ac de nomine quoque ita compellavit: Memineris, o mea, Demini, obsecro.» Et talis quidem beatorum hominum conjugii fuit status: tam perfecta eorum qui sibi essent charissimilinter se, animorum affectio. Sed et Polycrates, ecclesiæ Ephesiorum episcopus, ad Victorem, Romanum episcopum, scribens, Philippi, filiarumque ejus, atque Joannis Evangelislæ meminit hisce quodammodo verbis: «Etenim in Asia magna professionis nostræ conquiescunt et dormiunt initia, quæ restituentur alque resusciiabuntur die extremo adventus Christi, in quo cum gloria e cœlo veniet, et sanctos omnes resuscitabit. Philippus videlicet, ex duodecim apostolis unus, qui Hierapoli dormit et duæ item filiæ ejus, quæ virgines consenuerant. Et alia præterea filia ejus, quæ in Spiritu sancto vitæ cursum peregit, Ephesi quiescit; itidemque Joannes qui supra pectus Domini recubuit; quique quod sacrorum antistes esset, insigne episcopale gestavit, testis et doctor egregius. Ephesi obdormivit.» Quin et Caius, cujus paulo ante meminimus, big similia ad Proclum quemdam ita scribit: «Post hunc prophetissæ quatuor, Philippi filia, Hierapoli in Asia fuere: ubi earum patrisque etiam est sepulcrum.» Mentionem itidem in Actis apostolicis divus Lucas facit alterius Philippi, non apostoli, filiarum, ut prophetici illa spiritus gratia fuerint condecoratæ, cum Cæsarea Palestinæ adhuc cum patre suo essent, in hæc verba scribens Venimus Cæsaream, et ingressi in domum Philippi evangelistæ, unius ex septem, apud eum mansimus ei erant filiæ quatuor prophetantes 28. Multis autem, cisque magnis apud nos viris, non videtur Paulus conjugem habuisse: idque ex verbis ejus, quibus virginitatem et cælibatum commendat, colligunt, cum dicit: Pervellem equidem omnes esse, ut ego sum 3º. Illud vero, Salve mihi et tu compar 40, non mulieri, sed viro cuipiam, ita forlasse nominato, dictum putant. 213 CAPUT XLV. Qui ex apostolis testamentarios sive canonicos reliquerint libros et de sacrosanctis quatuor Evangeliis, ex quibus causis sint scripta, atque de eorum ordine. liem de apostolorum Actis, catholicisque et aliis sanctorum apostolorum Epistolis. Hucusque de duodecim apostolorum nominibus, et qui inter eos mariti fuere, diximus. De iis vero qui scripta post se reliquerunt, quæ legitima et testamentaria habentur, et de sacris quatuor Evangeliis, ac divinis apostolorum Actis, tum autem de Epistolis catholicis, simul et aliis insuper et de ordine earum, atque etiam quæ Ecclesia ut 38 Act. xx1, 8. 89 1 Cor. VII, 7. 40 Philipp. IV, Τίνες τῶν ἀποστόλων ἐνδιάθηκα βιβλία κατά λιπον· καὶ περὶ τῶν ἱερῶν καὶ ἁγίων τεττά ρων Εὐαγγελίων, ἐκ ποίας αἰτίας ἐγράφη σαν, καὶ περὶ τῆς αὐτῶν τάξεως, ἔτι δὲ καὶ περὶ τῶν Πράξεων, καὶ τῶν καθολικῶν καὶ ἑτέρων Ἐπιστολῶν τῶν ἁγίων ἀποστόλων. Αἱ μὲν οὖν τῶν δώδεκα ἀποστόλων κλήσεις, καὶ ὅσοι ἐν συζυγίαις οὗτοι· ὅσοι γε μὴν συγγράμματα καταλελοιπότες εἰσὶν, ἃ καὶ ὡς ἐνδιαθηκα κατελέγη σαν, ἔτι δὲ καὶ περὶ τῶν ἱερῶν τεσσάρων Ευαγγελίων, τῶν τε θείων Πράξεων ἀποστολικῶν, καὶ τῶν Ἐπιστο λῶν τῶν τε καθολικῶν καὶ τῶν ἄλλων, καὶ τῆς αὐ τῶν τάξεως, ἑξῆς ἂν εἴη δηλοῦν. ὅσα τε νόθα καὶ τῇ

ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. II. Ἐκκλησίᾳ ἀπόβλητα. Καὶ πρῶτον περὶ τῶν θείων notha et illegitima repudiaverit, reliquum est ut μοι Εὐαγγελίων ἱστορητέον. Ὑπομνήματα μὲν οὖν τῶν τοῦ Κυρίου διατριβών δύο μόνους τῶν δώδεκα ἴσμεν συγγραψαμένους, Ματθαῖον καὶ Ἰωάννην· καὶ ἐκ τῶν ο' δύο ἑτέρους, Μάρκον καὶ Λουκᾶν. Καὶ πάν τας δε δι' ἀνάγκης κατέχει λόγος ἐπὶ τὸ γράφειν ἐλθεῖν. Αὐτίκα γὰρ πρῶτος Ματθαῖος ὁ ἐκ τελωνίου, Εβραίοις τὸν σωτήριον λόγον κηρύξας, επείπερ ἀπαίρειν ἐφ᾽ ἕτερα τῶν ἐθνῶν διὰ σπουδῆς εἶχε, πατρίῳ γλώττῃ τὸ κατ᾿ αὐτὸν Εὐαγγέλιον μετὰ ιε ἔτη τῆς Χριστοῦ ἀναλήψεως καταλελοιπώς, τὸ λεῖ τον τῆς αὐτοῦ παρουσίας διὰ τῆς γραφῆς ἀπεπλήρου. Χρόνῳ δὲ πολλῷ ὕστερον Μάρκου τε καὶ Λουκά ὑπὸ Πέτρῳ τὴν κατ' αὐτοὺς τῶν Εὐαγγελίων ἔκδοσιν ποιησάντων, Ἰωάννην πρότερον ἀγράφῳ χρώμενον τῷ κηρύγματι, μετὰ λ' καὶ ς' ἔτη τῆς εἰς οὐρανὸν ἀνόδου Χριστοῦ, ὕστατον πάντων λόγος καὶ αὐτὸν ἐπὶ τὸ γράφειν ἐλθεῖν, ταύτην αἰτίαν προβεβλημένον τῶν τριῶν εὐαγγελιστῶν τὰ συγγράμματα, πᾶσιν ἤδη ἐκδεκομένα, ἐπεὶ καὶ εἰς χεῖρας ταῦτα ἧκον τῷ Ἰω ἀννῃ, ἀποδοχῆς μὲν αὐτὰ πολλῆς ἀξιῶσαι, καὶ ἀλη Θειαν αὐτοῖς ἐπιμαρτυρῆσαι· ἐνδεῖν γε μὴν ἔφασκεν Ετε δὴ ταῖς γραφαῖς λειπόντων τινῶν, ὅτα γε τῷ Σωτήρ: ἐν τοῖς πρώτοις τοῦ κηρύγματος πέπρακται. Καὶ γὰρ καὶ οἱ τρεῖς μόνα τὰ μετὰ τὴν κάθειρξιν ἐν τῷ δεσμωτηρίῳ τοῦ Ἰωάννου ἐφ' ἑνὶ ἔτει τῷ Σω τῆρι πεπραγμένα συγγράφουσι· καί γ᾽ ἐν ταῖς καταρχαῖς τῶν βιβλίων τοῦτ᾽ ἐπισημαίνονται. Ὁ μὲν γὰρ Ματθαῖος εὐθὺς μετὰ τὴν τεσσαρακονθήμερον νηστείαν καὶ τὸν ἐπὶ ταύτῃ πειρασμὸν τοῦ χρόνου τῆς ἰδίας ἀναγραφῆς ἄρχεται. Ακούσας γὰρ, φησίν, ὁ Ἰησοῦς ὅτι Ιωάννης παρεδόθη, ἀνεχώρησεν ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας εἰς την Γαλιλαίαν. Τὰ δ᾽ αὐτὰ καὶ Μάρκος. Μετὰ δὲ παραδοθῆναι τὸν Ἰωάννην, λέγων, ἦλθεν Ἰησοῦς εἰς τὴν Γαλιλαίαν. Παραπλησίως δὲ καὶ Λουκᾶς πρὶν ἢ τῶν κατὰ Χριστὸν ἄρξασθαι πράξεων, τὰ περὶ Ἰωάννου καὶ Ἡρώδου διεξελθὼν, καὶ ὡς κατέκλεισε τὸν Ἰωάννην ἐν τῇ φυλακῇ, ἔπειτα τὰς τοῦ Χριστοῦ πράξεις ἐκτίθησι. Καντεῦθεν τὸν ἀπόστολον Ἰωάννην παρακληθέντα, τὸν πρὸς τῆς καθείρξεως Ἰωάννου χρόνον, καὶ τὰ ἐν αὐτῷ τῷ Σωτῆρι διαπεπραγμένα τῷ κατ' αὐτὸν Εὐαγγελίῳ συντάξασθαι· καὶ τοῦτο διαφόρως επιση μήνασθαι, ποτὲ μὲν λέγοντα, Ταύτην ἀρχὴν ἐποίησε τῶν παραδόξων ὁ Ἰησοῦς· άλλοτε δὲ, μεταξύ τῶν Ἰησοῦ πράξεων μνήμην τοῦ Βαπτιστοῦ ποιού μενον, πολλὰ περὶ αὐτῶν διεξέρχεσθαι· ὡς, Ἔτι τούτου βαπτίζοντος ἐν Αἰνὼν τῇ πόλει ἐγγὺς τοῦ Σαλείμ· οἷς δ' ἐπιφέρει καὶ τὸ, Οὕτω γὰρ ἦν Ἰωάννης βεβλημένος εἰς φυλακήν, τοῦτ' ἀριδήλώς παρίστησιν. Εὔδηλον οὖν, ὡς ὁ μὲν Ἰωάννης τὰ πρὸ τῆς καθείρξεως αὐτοῦ τῇ αὐτοῦ γραφή παραδίδωσιν, οἱ δὲ λοιποὶ τρεῖς τὰ μετὰ τὴν κάθειρξιν. Καντεῦθεν τοῖς γε ἀκριβῶς ἐπιστατοῦσιν οὐδὲ διαφωνεῖν ἂν οἱ εὐαγγελισταί δόξαιεν, εἴ γε ὁ μὲν τὰ πρῶτα τοῦ Χριστοῦ περιέλαβέ, καὶ ὅσα γε Epiphanius contra bionitas scripsit, Evangelium Joannis etiam ex Græco in Hebræum sermoscribamus. Ac primum quidem de divinis Evangeliis est dicendum. Itaque de rebus Servatoris el Domini nostri duos ex duodecim apostolis tantum historiam scripsisse scimus, Matthæum et Joannem, et ex septuaginta illis itidem duos, Marcum et Lucam. Omnes autem isti necessitate quadam ad scribendum adducti esse videntur. Statim enim primus Matthæus publicanus, Hebræis salutifero Verbo prædicato, quandoquidem alio ad gentes ire maturabat, sermone patrio Evangelium suum, elapsis quindecim post Christi ascensionem annis, scripsit: atque id eis relinquens, absentiam suam profectus scripto præsenti compensavit. Longo deinde intercedente tempore, Marcus et Lucas Evangelia sua, jussu Petri et Pauli, composuerunt. Joannes autem qui prius sine scripto verbum deprædicasset, post triginta sex a Christi ascensione annos, postremus omnium creditur ad scribendum descendisse, tali ei præbita causa et occasione. Trium priorum evangelistarum libri passim jam publicati erant. Qui cum in Joannis quoque manus pervenissent, recipiendos eos esse censuit, fidem illis veritatis attestatus: desiderar tamen in eis quædam dixit, quæ Servator initio prædicationis gessisset. Etenim tres illi res tantammodo Christi unius anni, a vinculis Joannis exorsi, prosequuntur: id quod in principiis scriptorum suorum indicant. Siquidem Matthæus post expositum quadragesimale jejunium, et quæ id consecuta est tentationem, ab eo tempore scriplum suum texit. 211 Audiens enim, inquit, Jesus, quod Joannes traditus esset, reversus est ex Judæn in Galilæam. Consimiliter et Marcus scripsit: Postquam autem traditus esset Joannes, venit Jesus in Galilæum. Itidem porro et Lucas, priusquam res Christi narrare incipit, de Joanne et Herode, quomodo is illum in carcerem conjecerit, commemorat, ac deinceps Christi acta exponit. Proinde apostolus Joannes, rogatue, lempus quod Joannis vincula præcessit, et res in eo a Servatore actas, in Evangelium suum retulit. Atque id ipse diserte et varie ostendit, aliquando quidem dicens: Hoc initium miraculorum suorum fecit Jesus. Nonnunquam autem inter medias Jesu res, Baptistæ lantum faciens mentionem, pluribusque eas persequens, ut ibi: Cum ille adhuc baptizarel in Anon civitate prope Salim: et alibi item, cum illud infert Nondum enim Joannes conjectus erat in carcerem, hoc aperte confirmat. Satis igitur constat, Joannem quidem res Christi ante Baptistæ vincula at plurimum prosecutum esse: reliquos autem tres, quæ post id tempus ab eo sunt aclæ scripsisse. Quapropter quibus ista accurata ratione observabuntur, minime dissidere inter se evangeliste videbuntur: si hic quidem priores Christi nem translatum in gazophylaciis Judæorum asservatum esse apud Tiberiadem.

γενόμενα διεξῆλθον. Δείκνυται δὲ, οἷς ὁ μὲν Ἰωάν. νης τὴν μὲν σαρκικὴν τοῦ Σωτήρος γενεαλογίαν παρέδραμε, Ματθαίῳ τε καὶ Λουκά προγραφείσαν τῆς δὲ θεολογίας κατάρχεται, οἷά τινος κρείττονος προς τοῦ θείου Πνεύματος ταμιευθείσης αὐτῷ. Ἴσως δὲ καὶ δι' ἀλλ᾽ ἄττα τεκμηριώσαιτ᾽ ἄν τις τὸν Ἰωάννην ἐλα θεῖν ἐπὶ τὴν γραφήν, ὅτι τε τὸ κατὰ τὸν Λάζαρον ἐξαίσιον ἐκεῖνο τέρας παρῆκαν, μεγίστην ἔνδειξιν τῆς ἐσομένης ἀναστάσεως μνηστευόμενον· καὶ δε περ ἥκιστά γ' ἐκεῖνοι τῆς ἀνάρχου γεννήσεως καὶ θεολογίας καὶ τῶν ἐπὶ τέλει διαθηκῴων ἐνταλμάτων μνείαν πεποίηνται· ὧν δὴ χάριν τοῦτον ἐπὶ τὸ κατ' αὐτὸν Εξ αγγέλιον ὁρμῆσαι λόγος. Τῆς δὲ τοῦ κατὰ Μάρκον Εὐ αγγελίου γραφής αἴτιον, ὃ μικρῷ πρόσθεν ἐν τῷ res, quas illi præterierant, complectitur, illi autem ἐκεῖνοι παρέλιπον· οἱ δ᾽ αὖ γε τὰ ἐπὶ τέλει τούτῳ posteriores commemorant. Ostendit id satis, quod Joannes quidem Servatoris genealogiam carnalem præteriit, a Matthæo et Luca antehac expressam. Theologiam autem et divinam generationem ejus, tanquam illa longe præstantiorem, et sibi a Spiritu sancto reservatam, ab initio Evangelii sui explicat. Fortasse autem et alias quasdam causas afferre quis possit, quare Joannes Evangelium saum scribendi consilium ceperit. Quod enim illi præcipuum illud resuscitati Lazari miraculum maximum futuræ resurrectionis specimen omiserunt, neque veram illam theologiam principioque carentem generationem, tum autem neque suprema morituri Salvatoris mandata, testamenti instar obtinentia attigerunt, satis causa habuisse vide- κεφαλαίῳ τοῦ παρόντος συντάγματος διελάβομεν· ὡς tur, cur ad illa tria Evangelium suum adderet. Marcus autem, qua adductus causa suum quoque scripserit, paulo ante in quindecimo libri hujus capite retulimus. Cum 215 enim Petrus adversus Simonem fortiter rem gereret, vastitatique illius obviam iret, ac simul occidentali oræ lucem inferret, tantum concionum suarum in animos auditorum immisit desiderium, ut viva voce contenti esse non possent. Quamobrem illi Marcum, qui tum apostolum comitabatur, rogarunt, ut conciones a Petro habitas, in manumentum scriptis relatas, ipsis relinqueret. Delectatus est apostolus tam propenso illorum desiderio, et Marco Evangelium dictavit, atque ut id in ecclesii deinceps legeretur sanxit. Talem causam Evangelii secundum Marcum recenset Clemens in sexto Disposi– tionum libro; atque itidem Hierapolitanus episcopus Papias. Sanctus porro Lucas initio statim scripti sui consilium, quo ad scribendum pervenerit, exponit. Dicit enim, plures quidem, de quibus ipse certo edoctus esset rebus, temere scribere ausos fuisse: se autem dubiis ancipitibusque libros rejectis, et sermonum veritatis certitudine percepta, quippe qui cum Paulo et cæteris apostolis vixerit, illorumque hisce de rebus colloquiis, convictu, et familiari consuetudine sit adjutus, necessario ad conscribendum Evangelium adductum esse. Hæc germana sunt et nativa apostolorum Evangelia, jam inde ab initio promulgata, et quæ indubitatæ certæque fidei in Ecclesia habentur. Idem vero Lucas et Actorum apostolicorum composuit librum, Pauli (ut aiunt) jussu. Atque equidem duo ex duodecim, et duo item ex septuaginta discipulis et apostolis, quatuor Evangeliorum scripturam absolverunt. Porro divus Jacobus, frater Domini, duodecim tribubus unam catholicam conscripsit epistolam duas itidem Petrus, et tres. divinus Joannes: unam autem Judas, Jacobi, fortasse autem et Domini dicendus frater: quas numero septem universas, ut germanas atque nativas, dudum Ecclesia recepit, et in numerum Novi Testamenti vernaculorum librorum quam maxime retulit sicuti etiam quatuordecim divi Pauli τοῦ Πέτρου κατὰ τοῦ ἐναγοῦς ἀνδριζομένου Σίμωνος, καὶ τὴν ἐκείνου λύμην ἐκλύοντος, καὶ ἐν ἑσπέρᾳ το φῶς ἐνιέντος τῆς πίστεως, τοσοῦτον ἵμερον τῶν λόγων ἐκείνου ταῖς τῶν ἀκροατῶν ἐνθεῖναι ψυχαίς, ὡς μὴ μέχρι λόγων θέλειν ἐμμένειν· λιπαρῆσαι δὲ Μάρκον τηνικάδε τῷ ἀποστόλῳ ἑπόμενον, ὑπόμνημα ἔγγραφον τῶν ἀγράφως εἰρημένων τούτῳ καταλ πεῖν. Ησθέντα τοιγαροῦν τὸν ἀπόστολον τῇ καλῇ τῶν πιστῶν προθυμία, ὑπαγορεῦσαι Μάρκῳ τὸ Εὐαγγέ λιον, καὶ ἐξ ἐκείνου κυρῶσαι τὴν γραφὴν ταῖς ἐκ κλησίαις ἀναγινώσκεσθαι. Ταύτην αἰτίαν Κλήμης τοῦ κατὰ Μάρκον Εὐαγγελίου ἐν τῇ ἔκτῃ τῶν Υπο τυπώσεων ἱστορεῖ· ὡσαύτως καὶ ὁ Ἱεραπολίτης ἐπίσκοπος Παπίας, ὡς μικρὸν ἄνωθεν πλατύτερον ἠκριβώσαμεν, τῷ πεντεκαιδεκάτῳ δηλαδή κεφαλαία τοῦ παρόντος συντάγματος. Ο γε μὴν θεῖος Λουκάς, ἀρχόμενος τοῦ συγγράμματος, τὴν αἰτίαν προτίθησι, δι' ἣν ἐπὶ τήν ἀναγραφὴν ἦλθεν· πολλῶν γὰρ, της, προπετῶς διήγησιν τιθεμένων, ὧν αὐτὸς πεπληρ φορηται λόγων, ἀπαλλάττων τῆς ἀμφιβόλου συντά ξεως, ὡς τἀσφαλὲς τῶν λόγων τῆς ἀληθείας εἶδος, ἅ τε δὴ καὶ Παύλῳ καὶ τοῖς λοιποῖς ἀποστόλοις των διαγαγών, κακ τῆς ἐκείνων συνουσίας ὁμιλίας τ καὶ διατριβῆς πάμπαν ὠφελημένος, ἀναγκαίας ἐπὶ τὴν τῶν Εὐαγγελίων συνελαθῆναι γραφήν. Ταύτα γνήσια τῶν ἀποστόλων Ευαγγελία, καὶ ἀνέκαθε παραδεδομένα, καὶ ἀναμφήριστα παρὰ πάσης ἐκκλη σίας γινώσκεται. Ὁ δ᾽ αὐτὸς Λουκᾶς καὶ τὸ τῶν ἀποστολικῶν Πράξεων βιβλίον συντάττει, ώς φασι, Παύλου κελεύσαντος. Δύο μὲν οὖν ἐκ τῶν δώδεκα καὶ δύο ἐκ τῶν ο' μαθητῶν καὶ ἀποστόλων τὴν τῶν τεσσάρων Εὐαγγελίων γραφὴν ἐκτιθέασι. Καὶ ὁ θεῖος δὲ 11κωβος ὁ τοῦ Κυρίου ἀδελφὸς μίαν καθολικήν ταῖς δώδεκα φυλαῖς συντάττει ἐπιστολήν· δύο δὲ ὁ Πέτρος ἐκτίθησι, καὶ τρεῖς ὁ θεσπέσιος Ιωάννης • μίαν ὁ Ἰούδας ὁ ἀδελφὸς τοῦ Ἰακώβου, ὅσον δὲ εἰπεῖν τοῦ Κυρίου· ἃς δὴ ἑπτὰ οὔσας ὡς γνησίας ή Ἐκκλησία προσίεται ἄνωθεν, καὶ ἐν τοῖς οἰκείος τῶν τῆς νέας Διαθήκης βιβλίων εγκρίνει ὡς μέλι στα· πρὸς δὴ ταύταις καὶ τὰς ιδ' τοῦ θείου Παύλου ἐπιστολάς· ὃς ἐν παρασκευῇ λόγων δυνατώτατος, νοήμασί τε ἱκανὸς γεγονώς, οὐδέν τι τούτων πλέον γράψαι προείλετο, καὶ ταῦτα μυρία καὶ ἀποῤῥητε

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. II. λέγειν ἔχων, ἅτε δὴ καὶ ἐπὶ τὸν τρίτον ἀνεληλυθὼς epistolas, qui simul et verborum et sententiarum οὐρανὸν, καὶ ἐπὶ τὸν θεοτερπῆ παράδεισὸν ἐπαρθεὶς, καὶ τῶν ἀῤῥήτων ἐκείνων ἀκοῦσαι καταξιωθείς. Ύστατον δὲ καὶ τὴν τοῦ Ἰωάννου Ἀποκάλυψιν ἐπιστάμεθα, παραδεδομένην τῇ Ἐκκλησίᾳ. Τὰ δὲ παρὰ ταῦτα νόθα τε καὶ παρέγγραπτα. Ως γε μὴν ἔχουσι τάξεως τὰ βιβλία, οὕτω δὴ καμοὶ ἐπῆλθε περὶ τούτων εἰπεῖν τὰς αἰτίας διηγουμένῳ τῆς συγγραφῆς, καὶ τῶν ἐκθεμένων αὐτά. tem, præter hæc, omnia illegitima sunt et adulterina. auctoresque eorum exponerem, a me recensitus est. ΚΕΦΑΛ. ΜϚ'. Περὶ τῶν ἀμφιβαλλομένων ἐνδιαθήκων βιο βλίων, ὅπως ἐς ὕστερον τὸ ἔμπεδον ἔσχον καὶ περὶ τῶν ἄλλως νόθων καὶ παρεγγρά πτων, καὶ παντάπασιν ἀποβλήτων. Ἐπεὶ δέ τινες τῶν ἀρχαίων πολλὰ τῶν εἰρημένων ὠδέλισαν τῶν ἀσφαλῶς τῇ Ἐκκλησία παραδεδομένων, φέρε καὶ περὶ τούτων βραχέα διεληλυθότες, τὸν δεύτερον καταπαύσωμεν τόμον, ἅ φησιν Εὐσέβιος δ Παμφίλου παρατιθέμενοι. Περὶ μὲν τῶν εἰρημένων τεσσάρων Εὐαγγελίων οὐδενί πω μέχρι καὶ ἐς δεῦρο ἀμφίβολος ἐκράτησεν ἔννοια· γνήσια δὲ καὶ οἰκεῖα μάλα τῶν συγγραψαμένων εἶναι ἀνωμολόγηται. Επίσης δέ φημι δόξαν ὑπεῖναι καὶ περὶ τῆς βίβλου τῶν Πράξεων. Ἐν ἀμφιβόλοις δ᾽ ἦταν ἥ τε πρώτη τῶν Καθολικῶν Ἰακώβου τοῦ ἀδελφοῦ τοῦ Κυρίου, καὶ ἡ ἑβδόμη Ἰούδα τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, ἔτι δὲ καὶ ἡ δευτέρα τοῦ Πέτρου ἐπιστολὴ, ὡς ἅτε δὴ τοῖς παλαιοῖς ἐν ἀμφιλέκτοις γεγενημέναι. Τῶν δέ γε τριῶν Ἰωάννου, πλὴν τῆς πρώτης, αἱ καθεξής δύο μέχρι πολλοῦ ἀντελέγοντο· καὶ ἄλλου πρεσβυτέρου Ιωάννου εἶναι ταύτας λόγος κατεῖχεν, ὃς ἐν Ἐφέσῳ μετὰ τὸν Ἰωάννην παρῴκησεν, ὥς φησι Μαπίας ὁ Ιεραπολίτης, δύο μνήματα ἐν Ἐφέσῳ εἶναι ἱστο φῶν ὁμωνύμων Ἰωαννῶν· ὧν ἑνὸς τοῦ πρεσβυτέρου Επιλεγομένου καὶ ὁμιλητὴν ἑαυτὸν λέγει. Καταλέγων γὰρ τοὺς πρεσβυτέρους τῶν ἀποστόλων, καὶ τῶν δύο τούτων μέμνηται οὕτωσὶ φάσκων· «Εἰ δὲ που καὶ παρηκολουθηκώς τις τοῖς πρεσβυτέροις ἔθλοι, τοὺς τῶν πρεσβυτέρων ἀνέκρινον λόγους· τί ᾿Ανδρέας, ἢ Πέτρος εἶπεν, ἢ Φίλιππος, ἢ Ιάκωβος, ἢ τί Ἰωάννης, ἢ Ματθαῖος, ἤ τις ἕτερος τῶν τοῦ Κυρίου μαθητῶν· ἅ τε ᾿Αριστίων καὶ ὁ πρεσβύτερος Ἰωάννης. Οὐ γὰρ τὰ ἐκ τῶν βιβλίων τοσοῦτόν με ὠφελεῖν ὑπελάμβα· νον, ὅσον τὰ παρὰ ζώσης φωνῆς.» Τούτου γοῦν » Τούτου γοῦν τοῦ πρεσβυτέρου τῆς ἐν Ἐφέρῳ παροικίας τὴν δευ τέραν καὶ τρίτην ἐπιστολὴν, πρὸς δὲ καὶ τὴν ᾿Αποκάλυψιν εἶναί τινες ἐφαντάσθησαν· τῶν δὲ ἐπιστο λῶν Παύλου, πλὴν τῆς πρὸς Ἑβραίους, ἀναμφίλεκτοι πᾶσαι διέμειναν. Κλήμης δὲ καὶ αὐτῆς ὁ Ρώ μης μνείαν ποιεῖται, καὶ ῥητοῖς τισι τῶν ἐκεῖσε φερομένων ἐμπρέπει. Ὅθεν σαφῶς παρίσταται μὴ νέον εἶναι ταύτης τὸ σύγγραμμα· καί γε εἰκότως τοῖς λοιποῖς τοῦ Παύλου συγγράμμασι καταλέγεται. Τό γε μὴν αἴτιον τῆς περὶ ταύτην ἀμφιβολίας τοῦτ' γενέσθαι λόγος, ὅτι μὴ συνήθως ἐν ταύτῃ ὁ θεῖος Απόστολος τὸ ἑαυτοῦ προβάλλεται ὄνομα, ὥσπερ κάν apparatu instructissimus, nihil sibi præterea scribendum esse duxit, cum quidem innumeros de rebus arcanis et ineffabilibus potuisset componere 216 libros, quippe qui in tertium usque colum raptus, et in paradisum divinis voluptatibus affluentum sublatus, maximas ibi, quæ dicere non est, res audiverit. Deinde et Joannis Apocalypsim novimus Ecclesiæ postremum traditam. Alia auOrdo autem librorum simul, cum causam editionis CAPUT XLVI. De testamentariis libris quibusdam in dubium vocatis, ut postea robur et auctoritatem obtinuerint Item de supuris et adulterinis, omninoque reprobandis scriptis. Quandoquidem vero apud antiquos quidam, ex eis libris quos retulimus, Ecclesiæ certo traditos, obelo quosdam confoderunt: de ea quoque re ubi pauca dixerimus, et quae Eusebius Pamphili tradiderit adduxerimus, secundo huic tomo finem imponemus. Αc de quatuor quidem quæ dicta sunt Evangeliis, nemo adhuc ad hunc usque diem controversiam movit, omnesque ea germana et nativa esɛe sunt professi. Idem quoque de Actorum libro dicendum. De quibus autem addubitatum sit, hæc sunt. Prima inter catholicas. Jacobi, fratris Domini: et septima Judæ, fratris ejus: item posterior Petri epistola. De his enim anceps apud antiquos fuit opinio. Præterea ex tribus quæ dicuntur esse Joannis, extra primam, reliquis duabus aliquandino non integra data est auctoritas: nam alterius Joannis presbyteri esse creditæ sunt, qui Ephesi post Joannem habitaverit, ut Papias Hierapolita dicit, duo monumenta Ephesi esse memcrans, unius atque alterius Joannis: quorum unius, presbyteri dicit, discipulum seipsum nomi nat. Recensens enim apostolorum seniores, et duorum istorum meminit, ita inquiens: «Quod si quando quispiam, qui seniorum apostolorum sectator fuisset, advenisset, seniorum requirebam verba et sententias, quid scilicet Andreas dixisset, aut Petrus, aut Philippus, aut Jacobus: aut quid Joannes, Matthaus, aut alius quisquam Domini discipulorum: quæ item Aristion, aut Joannes presbyter. Non enim libris tantum me, quantum viva voce adjuvari, credebam.» Ejus igitur presbyteri ecclesiæ Ephesiorum secundam et tertiam epistolam, 217 et Apocalypsim insuper, nonnulli esse somniarunt: Pauli autem epistolarum, præterquam quæ ad Hebræos est, omnes indubiæ certæque permansere auctoritatis. Et Clemens Romanus, cum mentionem ejus ipsius epistolæ facit, tum auctoritatibus etiam locorum quorumdam qui in ea sunt, decenter utitur. Unde satis apparet, non novam ejus esse editionem, recteque inter reliqua Pauli scripta censeri. Causa quidem, quod de ejus auctoritate sit addubitatum, illa osse vide-

tur, quod non itidem, ut in aliis suis epistolis fe- ταῖς ἄλλαις ἐποίησε· τοῦτο δὲ, ἵνα μὴ ἐκ προοιμίων ἐκείνους θορυβήσῃ ὡς μεταβληθείς· ὅθεν καὶ τὴν ἑαυτοῦ κλῆσιν, ὡς λόγος, παρῆκεν. Αλλως τε δὲ καὶ ἐγγράφως τῇ πατρίῳ γλώττῃ Ἑβραίοις τὴν ἐπιστολὴν διωμιληκότος τοῦ ᾿Αποστόλου, οἱ μὲν τὸν εὐαγγε λιστὴν Λουκᾶν, ἄλλοι δὲ Κλήμεντα ταύτην ερμηνεύ σαί φασιν· ᾧ καὶ πείθεσθαι ἄμεινον. "Ομοιός τε γὰρ ἐφ᾽ ἅπασιν ὁ τῆς φράσεως χαρακτήρ τῇ ἐπιστολῇ Κλήμεντος ὁ τῆς πρὸς Ἑβραίους σαφῶς διασώζε ται· τά τε νοήματα ἐν ἀμφοτέραις, οὐ πάντη διε στηκότα. Ταῦτα μὲν εἰ καὶ ἀμφίβολα τοῖς πρότερον ἔδοξαν, ἀλλ᾽ οὖν ἁπάσαις ἐς ὕστερον ταῖς ὑπ᾽ οὐ ρανὸν ἐκκλησίαις τὸ ἀναντίῤῥητον ἐσχηκότα ἐγνώ καμεν· καὶ ὡς ἀρχαὶ καὶ στοιχεῖα τῆς καθ' ἡμᾶς εὐσεβείας, αἰώνια διαμένουσι. Παντάπασί γε μὴν ὡς νόθα καὶ παρέγραπτα ταῦτα εἰδέναι ὀφείλομεν, τὸ λεγόμενον Κήρυγμα Πέτρου, καὶ τὸ κατ' αὐτὸν Εὐαγγέλιον, καὶ ὃ Πράξεων αὐτοῦ βιβλίου ὠνόμα σται, καὶ ἡ ἀδομένη αὐτοῦ Ἀποκάλυψις. Παρειλήφαμέν γε μὴν ἐν ἀμφιλέκτοις εἶναι καὶ τὸ τῶν Πράξεων Παύλου βιβλίον, καὶ τὸ τοῦ Ποιμένος ἔχον ἐπιγραφὴν, ὁ Ἑρμα σύγγραμμα εἶναί τινες οἴονται· ὃν καὶ Παῦλος, ἐν τῇ πρὸς Ῥωμαίους, προσρήσεως ἀξιοῖ. Τισὶ δὲ τοῦτο καὶ ἀναγκαιότατον ἔδοξε, τοῖς μάλιστα εἰσαγωγικοῖς οὐκ ἐλαχίστην παρέχον συντέλειαν. Οὐκ ὀλίγοι μέντοι τῶν παλαιῶν συγγρα φέων τούτῳ ἐχρήσαντο. Ἐν νόθοις καὶ ἡ Βαρνάβα φερομένη ἐπιστολὴ, καὶ αἱ λεγόμεναε τῶν ἀποστόλων διδαχαί· ἤδη δ᾽ ἐν τούτοις καὶ τὸ καθ' Ἑβραίους Εὐαγγέλιον ἀριθμείσθω· ᾧ μάλιστα οἱ ἐξ Ἑβραί ων Χριστῷ προσιόντες ἔχαιρον ἀσμενίζοντες. Επ' ανάγκης δέ μοι τούτων μνείαν ποιήσασθαι ἐξεγένετο, τάς τε ἀνωμολογημένας τῶν βίβλων κατὰ τὴν ἀληθῆ τῆς Ἐκκλησίας παράδοσιν, καὶ τὰς ἄλλας ἀντιλε χθείσας μὲν, χρόνῳ δὲ πλείστῳ βεβαιωθείσας, καὶ παρὰ πᾶσι ταῖς ἐνδιαθήκοις καταλεγείσας· ὡς ἂν ταύτας τε εἰδέναι ἔχοιμεν, ὅσαι γνήσιαι τῆς Ἐκκλη σίας γραφαί, καὶ ὅσαι πρὸς τῶν ἀπὸ τῆς ψευδωνύ μου γνώσεως ἐφ᾽ ἑνί τινι τῶν πρώτων ἀνατέθεινται ἀποστόλων Πέτρου φέρε εἰπεῖν, θῶμᾶ τε καὶ Ματθαίου, ἴσως δὲ καί τινων ἄλλων Εὐαγγέλια περιεχούσας καὶ Πράξεις ἀποστόλων ἑτέρων, ὥσπερ ἂς Ανθρέου καὶ Ἰωάννου προβάλλονται· ὧν οὔτις τῶν ἀποστολικῶν διαδόχων καὶ τῶν καθεξῆς ἐκκλησιαστικῶν συγγραφέων μνείαν πεποίηται. Ὁ δ᾽ αὖ χαρακτήρ πόῤῥω πη ἐλαύνει τῆς ἀποστολικῆς φρά σεως καὶ τοῦ ἤθους. Απᾴδει μέντοι καὶ ἡ τῶν ἐπηγγελμένων ἐν τούτοις προαίρεσίς τε καὶ γνώμη· καὶ τοῦ ὀρθοῦ τῆς ἀληθοῦς δόξης μακράν που ἐκπίπτει, κἀντεῦθεν παρίσταται ὡς τὰ τοιαῦτα κακοδαιμονίας μεστῶν ἀνδρῶν εἰσιν ἀναπλάσματα. Τοίνυν μηδὲ ὡς νόθοις τούτοις προσιτέον, ἀλλὰ ὡς ἄτοπα πάντη παραιτητέον, καὶ φυγῇ τῇ πάσῃ φευ κτέον τούτων ὡς μάλιστα· ἐκείνοις δὲ μόνοις προσεκτέον ὡς θεοπνεύστοις, καὶ πιστευτέον ἁπλῶς ὡς ἔχουσιν οὕτω λέξεώς τε καὶ φράσεως. Οἱ γὰρ θεσει δεῖς ἀπόστολοι βίῳ διαλάμποντες ὑπερφυεῖ, καὶ κατάκοσμοι τὰς ψυχὰς ὑπάρχοντες ἁπάσῃ δῆτ᾽ ἀρετῇ, ἰδιῶται δ' ἄλλως ὄντες τὴν γλῶτταν, καὶ θάβρος γε cit, divus Paulus nomen ei suum præfixerit. Id vero factum, ne in ipso statim prooemio, tanquam ab eis descivisset, eos perturbaret. Quapropter recte nomen suum omisit, præsertim cum sermone patrio ad Hebræos eam Apostolus scriberet. Quam deinde alii quidem a Luca evangelista, alii vero a Clemente, quod verisimilius est, versam esse asserunt. Persimilis enim est epistolæ ad Hebræos stylus, per omnia. Clementis epistolæ. Sententiæ præterea utriusque non admodum inter se differunt. Sed enim libri ii, tametsi controversi ab antiquis sint habiti, postea tamen in omnibus quæ sub cælo sunt Ecclesiis, auctoritatem sacrosanclam et irrefragabilem obtinuerunt, et tanquam principia atque elementa pietatis nostræ sempiterna permanserunt. Cæterum illegitima et adulterina omnino scripta esse, scire debemus: Prædicationem, quæ dicitur. Petri, et quod secundum eum est Evangelium: Actorum item ejus librum, et quæ sub nomine ejus circumfertur Apocalypsim. Accepimus vero inter ambiguæ quoque aucto ritatis scripta esse Actorum Pauli librum: et eum qui Pastoris habet titulum, quem Hermæ quidam ascribunt ei, cui in Epistola ad Romanos Paulus salutem nuntiari jubet. Nonnullis autem is admodum videtur esse necessarius, eis præcipue qui prima pietatis discunt rudimenta, multum afferens maturi fructus et utilitatis. Non pauci quidem certe apud antiquos eo sunt usi, inter ascititia etiam est Barnabæ, quæ circumfertur, epistola: et quæ dicuntur Apostolorum doctrinæ. Eodem quoque loco habendum secundum Hebræos Evange· lium: quo in primis, qui in Christum ex Hebræis crediderunt, sunt delectati. Verum enimvero necessitas quædam nobis imposita erat, ut mentionem inferremus librorum eorum, qui vel ex professo per veram constantemque traditionem ab Ecclesia accepti, vel constroversæ quidem fuere auctoritatis, 218 plurimorem tamen temporum usu et prescriptione comprobati, in testamentariorum atque canonicorum scriptorum numerum relati sunt ut scilicet norimus, quæ legitimæ et, propriæ sint Ecclesiæ scripturæ, et quæ item ab ea quæ falso nominatur soientia, in primariorum referuntur apostolorum nomina, Petri puto, et Thoma, et Matthis, et fortasse aliorum etiam quempiam Evangelia et Acta apostolorum complectentes quales sunt, quæ Andreæ et Joannis præferunt nomina: quarum nullus apostolicorum successorum, aut ecclesiasticorum deinceps scriptorum mentionem facit. Stylus quoque earum longe ab elocutione et more apostolico abest. Et institutum etiam atque sententia earum, exspectationi ei quam titulus promittit, minime respondet, et a recta ipsius veritatis doctrina longissime excidit. Unde astruere licet, scripta talia a viris dæmonum malorum intempiriis agitatis esse conficta. Quam ob causam ea ut ascititia et adulterina attingenda non suat,

ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. II1. μὴν οὐ μέτριον τῇ ἄνωθεν αὐτοῖς δεδωρημένη δυνά- sed omnino potius deteslanda, et modis omnibus μει αὐχοῦντες, πειθοῖ λόγων τὰ τοῦ διδασκάλου πρεσβεύειν μαθήματα, ούτε ᾔδεσαν, οὔτ᾽ ἐπεχειρουν. Τῇ παραδοξοποιῷ δὲ ξυνάμει τοῦ Πνεύματος, καὶ ταῖς τῶν θαυμάτων ενεργείας εἰς ἀπόδειξιν χρώμενοι, τὴν ὑπερανῳκισμένην γνῶσιν κατήγγελον, τοῦ τεχνηέντως διομιλεῖσθαι καὶ γράφειν ἐν ἐλαχίστη μοίρα ποιούμενοι. Τοῦτο δὲ ἦσαν διαπραττό μενοι, εἰδότες ὡς μείζον τινι καὶ ὑπὲρ ἄνθρωπον διακονία υπηρετούμενοι. Περὶ μέντοι Κλήμεντος. Ἰγνατίου τοῦ θεοφόρου, Πολυκάρπου τε καὶ Ἰουστίνου, καὶ τῶν λοιπῶν ἀποστολικῶν διαδόχων, καὶ περὶ ὧν συνεγράψαντο, ἐν τῇ ἐφεξῆς ῥηθήσεται ἱστορία. Καὶ τὰ μὲν τῶν ἀποστολικῶν πράξεων, καὶ ὡς διέβησαν ἕκαστος τῶν δώδεκα πρὸς Θεὸν, καὶ τίνα αὐτῶν συγγράμματα γνήσιά τε καὶ ἐνδιάθηκα, ἐν τούτοις. Ἐγὼ δὲ πέρας ἤδη καὶ τῇ δευτέρα μοι τῶν ἱστοριῶν ἐπιθήσω, εἰς μῆκος δὴ ἐκταθείσῃ ἐξ ἀναγκαίου· ἀρξαμένῃ μὲν ἀπὸ τοῦ ἐννεακαιδεκάτου Στους Τιβερίου Καίσαρος, ληξάσῃ δὲ ἄχρι καὶ τοῦ τεσσαρεσκαιδεκάτου ἔτους Νέρωνος, καθ' ο Πέτρος καὶ Παῦλος οἱ κορυφαίοι τῶν ἀποστόλων τὸν τοῦ μαρτυρίου ἀνεδήσαντο στέφανον. Περιέχει δὲ καὶ ἡ παροῦσά μοι δευτέρα τῶν ἱστοριῶν χρόνον ἐτῶν ἕβδομον καὶ τριακοστόν· ὁπηνίκα κόσμου μὲν ἔτος εφος', ἀπὸ δὲ τῆς θείας τοῦ Κυρίου γεννήσεως ἐβδομηκοστὸν τέλειον ἐπεραίνετο. quam maxime fugienda: atque aliis illis tantum ut divinitus inspiratis incumbendum, atque simpliciter ita ut etiam scripta sunt credendum. Divini siquidem apostoli, sanctitate vitæ supra naturæ captum conspicui, et omni genere virtutis in animi suis exornati, quamvis alioqui ore rudi sermoneque incompto, fiduciam tamen ex concessa eis colitus vi et gratia spirantes, Magistri sui doctrinam oratione ad persuadendum composita promulgare neque sciverunt,neque adeo tentaruntSed Spiritus sancti res longe maximas efficiente virtute, et miraculorum operibus demonstrationum et probationum loco utentes, et artificiose vel locutionis vel scriptionis rationem nullam habentes, celestem disciplinam annuntiarunt. Idque ita fe cerunt, quod se majori cuidam, quam quod hominum assequeretur caplus ministerio inservire scirent. Cæterum de Clemente et deifero Ignatio, Polycarpo et Justino, aliisque apostolorum successoribus, et quæ scripta ii Ecclesia reliquerint. in sequenti commemorabimus historia. Atque equidem acta apostolorum et obitus, quo ex duodecim illis quisque ad Deum transierit, scriptaque eorum germana et canonics, sic se, ut diximus, habent. 219 Finem vero jam secundo quoque tomo huic, qui necessario in tantam a decimo nono Tiberii usque ad quartum decimum Neronis annum, quo apostolorum principes Petrus et Paulus marlyrii receperunt coronam evasit, magnitudinem, impono. Continet autem mihi et secunda hæc historia annos triginta septem: cum quidem a mundo condito quinquies millesimus quingentesimus septuagesimus quintus a Christi autem nativitate Lxx omnino peractus esset annus Secundum recentiores Chronicos 4048. Annus a nativitate Christi Salvatoris 70 incidit in tempus imperii Cæsarum Ser. Sulpit. Galbæ mensium 7. M. Sylvii Othonis mens. 3. dier. 5. et A. Vitelliimens. 8, dier. 10. ΤΟΜΟΣ Γ'. XANTHOPULI TOMUS III. 222 CAPUT I. Τίνες πρῶτοι διάδοχοι τῶν ἱερῶν ἀποστόλων ἐγένοντο. Καλῶς δὲ ἄρα, οἶμαι, καὶ ὡς χρεών γε ἦν, ὁ δεύ τερος τῶν τόμων ἡμῖν πέρας αἴσιον ἔσχε ταῖς ἀποQui primi sanctorum apostolorum fuerint succesSores. Recle equidem, ut puto, nobis secundus tomus est absolutus, qui apostolica aola et scripta, ita ut

πρέψας, καὶ ἐκ δευτερείου τὸ τῶν ἄλλων πρωτείον κτησάμενος. Τῷ δ᾽ ἀνὰ χεῖρας τρίτῳ γε ὄντι τὰ τῆς πρώτης ἐκείνων διαδοχῆς ἔσται διεξελθεῖν, ὅπως τι εἰς πᾶσαν τὴν γῆν τὰ τοῦ θείου κηρύγματος ἐπιδέ δωκε· τίσι τε τούτων τῶν μεγάλων παροικιών προστῆναι ἐκρίθη· ἔτι δὲ καὶ τὴν κατασχοῦσαν τῷ παντὶ τῶν Ἰουδαίων ἔθνει πανωλεθρίαν, καὶ αὐτῇ τῇ μητροπόλει αὐτῶν Ἱερουσαλήμ διαλήψεται, καὶ ὅσοι δὴ μετὰ ταύτην ἐκκλησιαστικοί συγγραφεῖς καὶ διδάσκαλοι ἀνεφάνησαν· καὶ τίνες ἐκ τούτων ἀνδρι κῶς διαγωνιζόμενοι τὸν τοῦ μαρτυρίου ἀνεδήσαντο στέφανον· τίνες δ' αὖθις τῆς ψευδωνύμου γνώσεως καθηγήσαντο. Οἱ μὲν οὖν θεῖοι ἀπόστολοι ἀνὰ πᾶσαν διασπαρέντες τὴν γῆν, κλήρῳ τὴν οἰκουμένην διε decuit, complexus, secundo loco primas præ reli- στολικαῖς πράξεσι καὶ γραφαῖς ἀποχρώντως ενδια quis tulit. In tertio autem, qui nunc nobis in manibus est, primam illorum successionem exponemus: quomodo scilicet divini Verbi prædicatio per universum orbem increbuerit, et qui viri maximis quibusque ecclesiis præfuerint. Continebit is quoque eam, quæ totam ubique Judæorum gentem, metropolimque eorum Hierosolyma sustulit, internecionem: nec non ecclesiasticos scriptores atque doctores, qui post ocoidionem eam floruerunt, et qui ex illis certamine fortiter et generose peracto martyrii tulerunt coronam, quive rursus falso nominate scientiæ præierunt duces. Itaque divi apostoli, sicuti diximus, per omnem dispersi terram, provincias orbis ad Evangelium prædicandum sorte partiti sunt. Petrus quidem Hierosolymis primum, μερίσαντο, καθάπερ ἐῤῥέθη μοι· καὶ Πέτρος μὲν ἐν deinde Galatiæ et Bithyniæ, nec non Asiæ superiori, " Ἱερουσαλὴμ πρότερον, ἔπειτα Γαλατίᾳ καὶ Βιθυνία, Cappadocis et Italiæ cuncta verbum prædicavit. Joannes autem in Asia annis pluribus cum docuisset, diem tandem suum obiit. Andrew porro, quæ sunt ad Exinum ore, Scythia 223 universa, Byzantium, Macedonia et Gracia continens, provinciæ fuere. Thomas vero Parthis, Indis et insulæ Taprobanæ Evangelium promulgavit. Ægyptum et Libyam alius, alius item extremas Oceani regiones et insulas Britannicas sortitus est. Quas provincias prope omnes tanquam cœlestis quædam volucris, Paulus orbem habitabilem circumcirca peragrans, pervolavit et ab Hierosolymis exorsus, usque ad Illyricum summa cura et fide veræ pietatis doctrinam disseminavit, firmissimaque Ecclesiæ fundamenta jecit. Horum autem æmulatores adeo multi fuere, ut eos numerare facile non sit, qui nimirum abunde satis et de Verbo et de Spiritu cum percepissent, ut fundatas ab illis ipsi contruerent ecclesias, idonei judicati sunt, qui Domini pascerent gregein, atque in 'apostolorum succederent locum, accurate probeque ab illis ipsis apostolis eruditi. Quapropter ii quoque magno animo salutifera regni cœlorum semina passion severunt. Acri enim vehementique veræ philosophiæ amore perciti, primum juxta salutare præceptum egenis substantiam facultatesque suas distribuere: ac deinde liberaliter, aliis quoque inobedientibus adhuc fidei verbo gentibus, divinorum oraculorum prodidere doctrinam. Atque ubi in recens jactis fundamentis, ecclesiisque institutis, pastores ordinassent, alio εἴη πάντας καταλέγειν ἑξῆς, ὅσοι κατὰ τὴν πρώτην ipsi se contulere. Et gratia Dei miraculis uberrime diffusa, nationes simul lotas ad finem pertrahebal. Longum autem esset omnes, quicunque primæ apostolorum successionis tempore per habitabilen orbem pastores ecolesiarum apostolicam et evangelicam suscepere functionem, sigillatim recensere. Satis autem fuerit ex multis paucos referre, quos etiam monumenta apostolicæ Ecclesiæ indicavere. Primus equidem divus Paulus complurium in Epistolis suis meminit ", quos et cooperarios et σε Philipp. 11, 25. τῇ τε ἀνωτέρᾳ Ασία, Καππαδοκία τε καὶ Ἰταλία πάσῃ ἐκήρυττεν· Ἰωάννης δ' ἐν ᾿Ασίᾳ διατρίψει. χρόνῳ πολλῷ ὕστερον τὸ τέλος ἔσχεν. Ἀνδρέᾳ δὲ τὰ περὶ τὸν Εὔξεινον καὶ τὴν Σκυθίαν πᾶσαν, Βυζάν τίόν τε, Μακεδονία τε, καὶ ἡ περὶ τὴν Ελλάδα επει ρος ὁ κλῆρος ἦν. Θωμᾶς δὲ Πάρθοις καὶ Ἰνδοῖς, τῇ τε νήσῳ Ταπροβάνῃ ἐκήρυττεν. Αἴγυπτου δὲ καὶ Λιβύην ἄλλος ἐλάγχανε. Τοῖς δ᾽ ἐσχάτοις τοῦ Ωκεςνοῦ καὶ ταῖς Βρεταννικαῖς νήσοις ἐφίστατο ἕτερος. Ἐπὶ δὲ τούτοις πᾶσιν οἷά τις πτηνός αιθέριος ὁ Παῦλος διέθει, κύκλῳ διατρέχων τὴν οἰκουμένην, καὶ ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ μέχρι τοῦ Ἰλλυρικοῦ σπουδή τη πάσῃ τὰ τῆς εὐσεβείας σπέρματα κρύπτων, καὶ τὰς κρηπῖδας ἀῤῥαγεῖς τῇ Ἐκκλησία καταβαλλόμε νος. Ζηλωταὶ μὲν οὖν τούτων πολλοὶ καὶ σχεδόν με ἀριθμῷ ὑποπίπτοντες γεγόνασιν, ἱκανῶς λόγου και πνεύματος ἔχοντες τὰς ἱδρυθεῖσας τούτοις ἐκκλησίας οἰκοδομεῖν, καὶ δόκιμοι κριθέντες ποιμαίνειν, καὶ τὴν αὐτῶν ἐπέχοντες διαδοχήν, οἷα τοῖς τοιούτοις παιδευθέντες· οἳ καὶ τὰ σωτήρια σπέρματα τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας ἀδεῶς σπείροντες ἦσαν· τῷ προ δρῷ γὰρ τῆς ἀληθοῦς φιλοσοφίας νυττόμενοι ἔρω:, ἐνδεέσι τὰς οὐσίας ἐῶντες πρότερον κατὰ τὴν σαν τήριον προσταγήν, φιλοτίμως εἶχον ἑτέροις ἀνηκόοις ἔθνεσι τοῦ τῆς πίστεως λόγου τὴν τῶν θείων λόγων παραδιδόναι γραφήν. Εἶτα ἐπὶ τοῖς ξένοις θεμελίοις ἔγκαθιστῶντες ποιμένας, αὐτοὶ ἐφ᾽ ἕτερα ἐπορεύον· το. Επεχεῖτο γὰρ καὶ ἡ τοῦ Θεοῦ χάρις αὐτανδρα πλήθη ἐπισπωμένη τοῖς θαύμασι. Καὶ μακρὸν ἐν διαδοχὴν ἐν ταῖς κατὰ τὴν οἰκουμένην ἐκκλησίαις ποιμένες, καὶ τὸν ἀποστολικὸν καὶ εὐαγγελικόν ἐπανῃρημένοι βίον γεγόνασι. Πλὴν ἀρκέσει δὴ ἐκ πολλῶν ὀλίγους εἰπεῖν, οὓς ὑπόμνησις ἀποστολικής Εκκλησίας ὑπεσημήνατο. Πρῶτος τοίνυν ὁ θεσπέ σιος Παῦλος πολλῶν ἐν ταῖς Ἐπιστολαῖς αὐτοῦ μνείαν ποιεῖται, οὓς καὶ συνεργοὺς καὶ συστρατιώτας και λεῖ. ᾿Αλλὰ καὶ Λουκᾶς οὐκ ὀλίγων ἐξ ὀνόματος μνη· μονεύει· οἷος ἐκεῖνος Τιμόθεος τὴν ἐν Ἐφέσῳ πρώτ τος εἰληχὼς παροικίαν· ὡς καὶ Τίτος τῶν ἐπὶ Κρή

ECCLESIASTICÆ HISTORIE LIB. III. της Βαρνάβας τε καὶ Δουκᾶς Μάρκος τε καὶ commilitones vocat. Sed et Lucas non paucos noΚρήσκης τῶν Γαλλίῶν ἡγησάμενος· ἔτι δὲ καὶ ὁ ἐξ Αρείου πάγου σοφώτατος Λιονύσιος, ὃς καὶ τῆς ἐκεῖσε καθηγήσατο μητροπόλεως· Αϊνός τε καὶ Κλήμης ὁ ἱερός· ὅ τε θεοφόρος Ιγνάτιος, καὶ ὁ θαυ μάσιος ᾿Απολλώς, καὶ οἱ ἑβδομήκοντα· καὶ ἄλλοι, οἷς οὐ ῥᾴδιον τῷ λόγῳ διαδραμείν. minatim laudat: qualis Timotheus ille est, qui primus Ephesi sortitus est ecclesiam, sicuti et Titus Creta: qualis etiam Barnabas, et Lucas ipse, Marcus et Crescens, qui Gallias rexit. Præterea ex Areopagitis sapientissimus Dionysius, qui etiam Athenis metropolitanæ præfuit Ecclesiæ. 224 Linus item, et sacer Clemens, divinus Ignatius, admirandus Apollos. Item septuaginta illi omnes, atque etiam alii, quos oratione recensere facile non est. Περὶ τῶν μετὰ τοὺς ἀποστόλους 'Ρώμης, 'Αλεξανδρείας, Αντιοχείας καὶ Ἱεροσολύμων τῆς ᾿Εκκλησίας ἡγησαμένων· καὶ ἑτέρων ἀποστολικοῖς διαπρεπόντων χαρίσμασι Οι γε μὴν τῶν μεγάλων παροικιών προεδρεύσαν τες οὗτοι ἂν εἶεν. Μετὰ Πέτρον ἐν Ῥώμῃ πρῶτος τὴν ἐπισκοπὴν διαδέχεται, Λίνος οὗ καὶ Παῦλος ἐν τῇ πρὸς Τιμόθεον ἐκ Ρώμης γράφων, μνείαν περ ποίηται. Οὗτος δ᾽ ἐπὶ χρόνοις δέκα πρὸς δυσὶ τὴν λειτουργίαν κατασχών, Οὐεσπασιανοῦ καὶ Τίτου τοῦ παιδὸς χρατοῦντος, Ανεγκλήτῳ καταλιπὼν αὐτὴν, τοῦ βιοῦν ἀπαλλάττεται. Τίτου δὲ τῆς ἡγεμονίας τῷ δευτέρῳ ἐνιαυτῷ, ᾿Ανέγκλητον ἴσον δὴ χρόνον τῷ Λίνῳ τὰς ἱερὰς ἡνίας λαμπρῶς διοικήσαντα, ὁ σου φὸς διαδέχεται Κλήμης τῶν εὖ γεγονότων ὢν, καὶ εἰς Καίσαρας ἀναφέρων τοῦ γένους την βλάστην περὶ οὗ μικρὸν ὕστερον ἐροῦμεν. Τοῦτον συνεργὸν αὐτοῦ γενέσθαι Παῦλος Φιλιππησίοις γράφων φησί· Μετὰ καὶ Κλήμεντος καὶ τῶν λοιπῶν συνεργῶν μου, ὧν τὰ ἀνόματα ἐν βίβλῳ ζωῆς. Τῆς δ᾽ ἐν ᾿Αλεξανδρείᾳ παροικίας μετὰ Μάρκον τὸν θεῖον εὐαγ= γελιστὴν πρῶτος ᾿Ανιανὸς τὴν ἐπισκοπὴν ἐκληροῦτο. Τετάρτῳ δ' ἔτει τῆς Δομετιανοῦ ἀρχς δύο πρὸς εἴκοσιν ἀναπλήσας ἔττ, τὸ βιοῦν ἀπολείπει. Δεύτερος δὲ μετ' αὐτὸν ᾿Αβίλλιος τὸν θρόνον λαμβάνει· οὗ ἐπὶ δέκα πρὸς τρισὶ καλῶς Ιερασαμένου, Κέρδων τὴν ἐπισκοπὴν διαδέχεται. ᾿Αλλὰ καὶ τῶν ἐπ᾿ ᾿Αντιοχείας μετὰ Πέτρον τε καὶ Λουκᾶν, Εὐόδιος πρῶτος καθίστατο. Τούτου δὲ δεύτερος Ιγνάτιος έγνωρίζετο. Ενιαυτοῖς δ᾽ ἐπ' ἐννέα διαπρέψας, ἐπὶ Ρώτ μης Τραϊανοῦ τρίτῳ ἐνιαυτῷ ὑπ᾽ ὀδοῦσι θηρίων ἀλήθεται. Τούτου διάδοχος τρίτος ἀπὸ τῶν ἀποστόλων Ηρως ὄνομα ἦν. Τῆς δ' ἐν Ἱεροσολύμοις 'Exκλησίας μετὰ τὸν τοῦ Κυρίου ἀδελφὸν Ἰάκωβον, τριάκοντα ἔτη ἐπισκοπήσαντα, Συμεών μετὰ τὴν τῶν Ἱεροσολύμων ἅλωσιν, ὁ τοῦ Κλοπᾶ εἴτουν Κλεόπα υἱὸς, ἀνεψιὸς δὲ τοῦ Σωτῆρος εἶναι ἐλέγετο, διάδοχος ἦν. Τρίτος δ' ἐπ᾽ ἐκείνῳ Ἰοῦστος τῶν ἐξ Ἰουδαίων πεπιστευκότων τηνικαῦτα πολλῶν εἰς ὤν. Αχρι δὲ καὶ τῶν χρόνων Τραϊανοῦ τὴν ἱερατείαν οὗτοι παρεῖλκον, ἔτι τῷ βίῳ περιόντος τοῦ ἠγαπημένου καὶ μαθητοῦ. Καθ᾿ ὃν καιρὸν καὶ Πολύκαρπος ἐν Σμύρνῃ τῆς ᾿Ασίας διέπρεπε παρὰ Ἰωάννου τὴν ἐπισκοπὴν ἐγκεχειρισμένος - Παπίας τε Ιεραπολίτῆς ἀνὴρ λόγῳ κεκοσμημένος, καὶ τῆς Γραφῆς ὡς ** Philipp. IV, 3. CAPUT II. De iis qui post apostolos Rome, Alexandriæ, Antiochiæ et Hierosolymis præfuerint Ecclesiæ, aliisque item viris apostolicis pollentibus donis. Qui vero magnarum ecclesiarum præsides fuere, ii sunt. Post Petrum Romæ primus episcopatum suscepit Linus: cujus Paulus in ea quam Roma ad Timotheum scripsit Epistola, mentionem facit. Hic cum annis duodecim episcopale administrassot ministerium, Vespasiano filiosque ejus Tito imperantibus, Anacleto id relinquens, vila excessit. Secundo porro imperii Titi anno, Anacleto, qui totidem annis magnifice Ecclesiam ibi gubernaverat, successit sapiens ille Clemens, illustri genere clarus, et ad Cæsarum gentem ortum suum referens: de quo paulo post plura, Hunc cooperatorem suum fuisse, ad Philippenses scribens testatur Paulus: Cum Clemente, inquiens, et reliquis cooperatoribus meis quorum nomina in libro vilæ conscripta sunt ". In Alexandrina autem Ecclesin, post divum Marcum evangelislam, episcopatum primus obtinuit Anianus. Quarto autem imperii Domitiani anno, cum viginti duos annos Ecclesiæ præfuisset, vita est defunctus. Post huno Abillius sedem eam recepit: qui cum eam tredecim rite gubernans annis obtinuisset. Cerdoni eam succes sori reliquit. Antichenam autem, post Petrum et Lucam, primus Evodius gubernavit. ab hoc secundus fuit Ignatius: is cum annos novem episcopatum decenter omnino ibi administrasset, Roma tertio Trajani anno bestiarum dentibus est commolitus. Hujus successoris, numero ab apostolis tertii. nomen erat Heros. In Hierosolymitano vero episcopatu, quem frater Domini Jacobus triginta annos tenuerat, post Hierosolymorum eversionem, Symeon Cleophæ filius, qui patruelis Servatoris fuisse dicitur illi successit. Tertius ibi ex ordino Justus, eorum qui ex Judæis tum crediderant unus, episcopus fuit: qui quidem 125 episcopi ad Trajani usque tempora functionem suam perduxerunt, cum adhuc in vivis esset dilectus ille ac discipulus. Quo tempore et Polycarpus Smyrnæ in Asia floruit, ab eo ipso Joanne episcopus creatus. Papias quoque tum Hierapolita in sua ipse patria episcopatus magistratu est functus: vir cum Cleopham fratrem fuisse Josephi, sponsi Virginis matris, Hegesippus contestatus cst. Infra cap. 9.

eloquentie clarus, tum sacrarum Litterarum quam μάλιστα ἔμπειρος, τῆς αὐτοῦ πόλεως ἱερατικῶς maxime peritus. Sed et Quadratus ea ætate prophetico dono, una cum Philippi filiabus, enituit: et alii præterea plures, apostolica gratia illustres atque conspicui, apostolorumque successionem sortiti. Verum de Clemente, Ignatio, Polycarpo et Papia, quæ par erit, deinceps in hoc ipso libro narrabimus. In præsentia enim ea tantum, quæ ad primam apostolorum successionem pertinent, ostendere instituimus. CAPUT III. Quæ causa Romanis fuerit Judæis belli inferendi. Quanto tempore Judæi post Christum bello impetiti non sint. Et ut fideles homines per revelationem admoniti Hierosolyma reliquerint, et Pellam migrarint. Et quanto tempore alienigenæ ex Herode progeniti apud Judæos reguum obtinuerint. προεδρεύων. Ἐπὶ τούτοις δὲ καὶ Κοδρᾶτος διέλαμ. πε προφητικῷ χαρίσματι σύναμα ταῖς Φιλίππου θυ γατράσιν ἐνδιαπρέπων. Καὶ ἄλλοι πλείους κατὰ τούς τους ἦσαν, ἀποστολικοῖς χαρίσμασιν ἐκφανεῖς, τὴν μετὰ τοὺς ἀποστόλους διαδοχήν κληρωσάμενοι. Περί μέντοι Κλήμεντος, Ιγνατίου, Πολυκάρπου τε καὶ Παπίου τὰ εἰκότα τοῖς ἐφεξῆς ἡ παροῦσά μοι δια λήψεται ἱστορία. Νῦν γὰρ, ὅσον τὸ τῆς ἀποστολικῆς διαδοχῆς πρώτως ἐνδείξασθαι προέθετο. Τίνα αἴτια τῆς κατὰ Ἰουδαίους μάχης τοῖς Ρωμθίοις ἐγένετο· καὶ πόσον χρόνον Ιου δαῖοι μετὰ Χριστὸν ἀπολέμητοι διέμειναν καὶ ὡς οἱ πιστοὶ δι᾿ ἀποκαλύψεως λιπόντες τὴν Ιερουσαλὴμ, εἰς τὴν Πέλλαν ᾤκησαν πόλιν. Καὶ ὅσον καὶ ἐπὶ πόσον χρόνον οἱ ἐξ Ηρώδου ἀλλόψυλοι τοῦ Ἰουδαίων ήρξαν ἔθνους. Τοῦ λοιποῦ δὲ προύργου γενήσεται διελθεῖν τῷ παρόντι λόγῳ, ὅπως ἡ κατὰ Ἰουδαίους πρὸς 'Ρωμαίους ἀνεκινήθη μάχη· τίνα τε αἴτια καὶ σημεῖα τῆς Ἱερουσαλὴμ ἀλώσεως προηγήσαντο, καὶ ὡς τέτ λεον διεφθάρησαν δικαίαν τιννύντες δίκην τῆς κατὰ Χριστοῦ μανίας καὶ ἀσελγείας. Όσα μὲν οὖν τούτοις ἐν ταῖς ἀρχαῖς Νέρωνος, Φήλικος τὴν ἡγεμονίαν τῆς Ἰουδαίας μετὰ Πιλᾶτον διέποντος, συνέβη παθεῖν, τῶν ἱερέων κατ' ἀλλήλων καὶ πρὸς τοὺς πρώτους ὁπλιζομένων τῆς πόλεως, καὶ ὡς ἕκαστος νεωτερί ζων ἡγεμὼν ἦν, οὐδενὸς ὄντος τοῦ ἐπιπλήσσοντος· περί τε τῆς τῶν ἱερέων ἀναιδείας καὶ τῶν νεωτερι ζόντων σικαρίων ληστῶν· ἔτι δὲ ὡς ἀρχιερεὺς αὐ τῶν Ιωνάθης καὶ πολλοὶ τῶν παρ' αὐτοῖς ἐπισήμων κρύφα διεφθάρησαν· προσέτι δὲ καὶ ὡς τρισμυρίους ὁ ψευδοπροφήτης Αιγύπτιος ἀπατήσας πλείστους διέφθειρε· καὶ τὰ λοιπὰ τῆς ἀναρχίας αὐτῶν ἰδιώ ματα ἐν τῇ πρὸ ταύτης διελάβομεν ἱστορία. Δεκάτῳ δ᾽ ἔτει τῆς ἀρχῆς Νέρωνος μέγιστον ἀναῤῥιπισθῆναι πόλεμον Ιώσηπος ἱστορεῖ, καὶ πολλὴν τῷ παντὶ ἔθνει τῶν Ἰουδαίων γενέσθαι τὴν συμφοράν· ἐπὶ δὲ πλείστοις ἄλλοις μυρίους ὅσους τῶν παρὰ Ἰουδαίοις ἐν τιμαῖς ὄντας μάστιξιν αἰκισθέντας ἐν αὐτῇ τῇ Ιερουσαλὴμ ὑπὸ Φλώρου ἀνασταυρωθῆναι δηλοῖ· καί τινα δὲ δεινὴν ταραχὴν Ἰουδαίοις κατειληφέναι καθ᾽ ὅλην τὴν Σωρίαν πανταχόσε τῶν ἀπὸ τοῦ ἔθνους πρὸς τῶν κατὰ πόλιν ἐνοίκων τρόπῳ πολεμίων ἀνηλεως πορθουμίνων, ὥστε ὁρᾶν τὰς πόλεις μεστὰς Nunc vero operæ pretium est referre, quomodo Judæorum adversus Romanos motum sit bellum: quæ causæ simul et prodigia Hierosolymorum præcesserint eversionem: et quomodo tandem ea urbs perpetrate in Christum impietatis insaneque vecordia penas luens, sit eversa. Atque equidem quæ sub imperio Neronis, et ante id Felice post Pilatum Judæam provinciam obtinente, Judæis acciderint clades, cum pontifices civilibus armis contra se invicem et adversus primores civitatis armarentur, et unusquisque eorum ad res novas spectans, ducem se ipsum constitueret, nemine id prorsus prohibente: cumque summa esset et sacerdotum impudentia, et rebellium sicariorum licentia: tum aulem cum pontifex Jonathas et multi insuper alii præclari viri clam occiderentur: denique cum pseudopropheta #kyptius quam plurimis seductis triginta millia hominum perderet, et reliqua in perturbato civitatis statu, nemine vel imperandi vel parendi officium præstante, committerentur, in proximo exposuimus libro. Decimo sane imperii Neronis anno maximum exortum esse bellum, magnamque universæ Judsorum genti accidisse calamitatem, Josephus commemoral: et præter plurima alia detri menta, circiter decem millia eorum qui 226 bonores magistratusque apud Judsos gesserunt, flagris concisos Hierosolymis, et tandem in crucem actos a Floro gravem præterea tumultum con- ἀτάφων σωμάτων, καὶ νεκροὺς ἄμα νηπίοις γέρονtra Judæos per omnem Syriam motum esse tradit, cum ex universa gente plerique a civitatum incolis non aliter atque ab hostibus tam crudeliter cæderentur, ut passim in civitatibus loca omnia conspicerentur jacentium insepultorum cadaverum'plena, puerorum simul et senum, mulierum quoque, quarum ne pudendæ quidem partes contectæ fuissent. Et quamvis tota ea provincia innumeris esset referta cladibus, tamen ea quæ fuerant ab unoquoSeditio et intestinum bellum obortum in singulis civitatibus loca omnia in Judæa sanguine et cadaveribus implevit (Joseph. De bell Jud. lib. 1v, pap. 9; Hegesipp. lib. iv, cap. 6.) τας ἐῤῥιμμένους· γύναια δὲ μηδὲ τῆς ἐπ᾽ αἰδὼ σκέ πης μετειληφότα· καὶ πᾶσαν μὲν τὴν ἐπαρχίαν με στὴν ἀδιηγήτων συμφορῶν· μείζονα δὲ τῶν ἑκάστῳ τετολμημένων τὴν ἐπὶ τοῖς ἀπειλουμένοις ἀναστάτωσιν. Ταῦτα μὲν πρὸ τοῦ πολέμου ἡγήσασθαι Ἰώσηπος ἱστορεῖ· ἐπεὶ δὲ τὴν πρὸς Ρωμαίους ὑποταγὴν Ἰουδαῖοι εἰς προὔπτον ἀπεώσαντο, Νέρων τῷ κατ᾽ ἐκείνων ὑπερζέσεως θυμῷ, Οὐεσπεσιανῷ καὶ τῷ ἐκείνου παιδὶ Τιτῳ, ἐξ ᾿Αχαΐας καὶ Ἰταλίας ἀγέLib. xx, cap. ult. De bell. Judaic. lib. 11, cap. 13. Tacit. lib. xxi de avaritia et crudelitate Cestii Flori, Judem procuratoris.

ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. III. ρωχον στρατιὰν ἀθροίσας, κατὰ Ἱεροσολύμων ἐπεμ- que perpetrata scelera superabat ea, quae per minas πε, τοῖς εἰρημένοις ἐπιτρέψας πολιορκίαν. Οὐεσπεσιανὸς τοιγαροῦν ταῖς κατὰ Ἰουδαίων ἐναβρυνόμενος νίκαις, ἐπὶ μᾶλλον προυχώρει. Ἰουδαῖοι δὲ μὴ μότον κατὰ Ῥωμαίων ὑπλίζοντο, πολλῷ δὲ μᾶλλον κατὰ Χριστοῦ· μυρίαις δ' ἐπιβουλαῖς κατ' ἐκείνων κεχρημένοι, καὶ τοῖς κατ' αὐτοῦ φόνοις ἔχαιρον, ὡς ἔδειξε Στέφανος καὶ ὁ τοῦ Ζεβεδαίου Ἰάκωβος, καὶ ὁ αὐτῷ ὁμώνυμος ὁ τοῦ Κυρίου κασίγνητος, καὶ ἄλλοι πλεῖστοι, Τῶν δὲ λοιπῶν ταῖς ἐκείνων ἐπιβου λαῖς τῆς Ἰουδαίας ἀπεληλαμένων γῆς· οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ τοῦ λαοῦ τῆς ἐν Ἱεροσολύμοις Εκκλησίας μυστικοῖς τισι καὶ θείοις χρησμοῖς τῶν τισι δοκίμων ἐκεῖσε ἀποῤῥητως δι' ἀποκαλύψεως ἐκδοθεῖσὶ, πρὸ τοῦ πολέμου, λόγος ἔχει μετανασθῆναι τῆς πόλεως, και τινι πόλει προσοικεῖν κελευσθῆναι - Πέλα ἦν η αὐτῇ ὄνομα· ὡς ἂν γε παντάπασι τῶν θείων έκλελοιπότων ἀνδρῶν, αὐτὴν ὡς οἷα καθέδραν καὶ μη τρόπολιν ἀρχικὴν, καὶ τὴν ταύτης περίχωρον Ἰουδαίαν, ὡς πλεῖστα δὴ κατὰ Χριστοῦ καὶ τῶν θείων αὐτοῦ φοιτητῶν κακὰ διαπεπραγμένην, ἡ τοῦ Θεοῦ μετέλθοι δίκη, ἵνα γε πάμπαν ἡ γενεὰ ἐκείνων ἐξ ἀνθρώπων ἀφανισθείη. Εκ' ἔτη μὲν οὖν τεσσαράκοντα μετὰ τὴν εἰς οὐρανοὺς ἄνοδον τοῦ Σωτῆρος ἀπείρατοι διαμεμενήκασι, τοῦ Θεοῦ μετανοίας και ρὸν ὑπανοίγοντος ἔκ τε τῆς διατριβῆς καὶ διδασκα λίας, πρὸς δὲ καὶ παραδόξου ἐργασίας τῶν ἱερῶν ἀποστόλων. Ως δ' ἐπιστροφῆς ἥκιστα εἶχον, οἷα δή τινος ἔρκους ἀφαιρεθέντος, ἐφ' ἑαυτοὺς τὴν θεήλατον πανωλεθρίαν, θεοῦ τὰ εἰκότα κρίνοντος, ἐπεσπάσαντο. Ἔτη μὲν γὰρ ἑκατὸν ὑπὸ ἀλ λοφύλων Ἰουδαῖοι κατήρχοντο Ηρώδης μὲν γὰρ ὁ πρῶτος ς ἔτη ζ' πρὸς λ᾽ ἦρξε, μεθ᾿ ὃν ᾿Αρχέλαος ὁ υἱὸς αὐτοῦ ἔτη ἐννέα· τούτῳ δὲ ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ Ηρώδης διάδοχος γίνεται· ὃς δὴ καὶ τὸν Βαπτιστὴν ξέφει ἀνεῖλε, τέσσαρα πρὸς τοῖς εἴκοσιν ἔτη διαγεγονώς. Μετὰ τοῦτον ᾿Αγρίπτας, ὁ καὶ Ἡρώδης και λούμενος, ὁ τὸν Ἰάκωβον ἀνελών μαχαίρα, ἔτη ζ'. Τοῦτον δὲ ὁ υἱὸς αὐτοῦ διαδέχεται. ᾿Αγρίππας δὲ καὶ οὗτος ὠνόμαστο ὁ νεώτερος, ἐφ' οὗ Παῦλος παῤῥησίᾳ ἐχρήσατο. Είκοσι δὲ πρὸς τρισὶν ἔτη τετελεκώς διαγέγονεν, ἕως οὗ τὴν παντελῆ πανωλεθρίαν ἔσχον Ιεροσόλυμα. denuntiata fuerat, oversio. Hæc quidem bellum præcessisse, Josephus, scribit. Sed enim cum Judai aperte Romanis rebellarent. Nero contra eos ira exarsit: et Vespasianum filiumque ejus Titum ex Achaia et Italia cum exercitu valido et insolenti adversus Hierosolyma, urbis ejus obsidione illis mandata, misit. Vespasianus porro ex plerisque, quas a Judæis retulit victoriis, gloria parta, bellum id magis magisque prosecutus est: et Judi non tantum contra Romanos, verum etiam contra Cbristum ipsum arma sumpserant. Et cum innumeras Romanis totenderunt insidias, tum Christianorum omdibus sunt lælati. Id quod satis indicavit Stephanus ipse, Zebedei filius Jacobus, eique cognominis ipsius Domini consobrinus, atque alii quam plurimi. Si qui vero adhuc erant reliqui, persecutione eorum Judea sunt expulsi. Quin imo plebs Hierosolymitanm Ecclesia universa, arcanis quibusdam et divinis responsis, quæ probatis quibusdam ibi viris per secretam revelationem reddila sunt, admonita, ante ipsum bellum civitate excessit: et in oppidum quoddam cui Pella nomen erat, ita ut jussa fuerat, commigravit: ut scilicet a piis divinisque viris omnibus derelicta ipsa Hierosolymorum civitate, tanquain cathedra et primaria metropolis, finitimaque el Judea, quod contra Chri stum divinosque ejus apostolos mala quam plurima perpetrassent, divinam exciperent vindictam, universaque eorum natio ex hominum numero tolleretur, Annis sed enim quadraginta post ascensionem Servatoris in coelos Judæi aperto bello oppugnati non sunt: quod Deus illis pœnitentiæ tempus præberet, eosque ad resipiscendum vita, doctrina 227 admirandisque operibus divorum apostolorum invitaret. Cum autem minime ut converterentur curarent, tanquam claustro quopiam et obice sublato, divinitus ingruentem sibi internecionem, justo judicio Dei, in seipsos pertraxerunt. Enimvero annos centum sub alienigenis fuerunt regibus. Herodes enim primus annis triginta septem eorum regnum tenuit, post hunc Archelaus filius ejus annos novem: cui frater ejus Herodes succedens, is qui Baptistam gladio sustulit, viginti quatuor annos regnavit. Deinde Agrippa, qui et Herodes nominatus est, et Jacobum interemit, annos septem: atque hujus suc cessor filius ejus fuit Agrippa et ipse, junior scilicet, appellatus: apud quem libere pro se Paulus causam dixit. Viginti autem et tres annos is regnum administravit, quoad usque occidione Hierosolyma prorsus interiere. Ὅτι καὶ πρὸ καιροῦ σημεῖα θεόθεν μέγιστα ἑπτὰ τὰ καταληψόμεναι πάθη τὴν Ἱερουσαλήμ προεσήμαινον. Καὶ παράδοξοι δὲ θεςσημεῖαι τὸ μέλλον ὅσον οὔπω συμβαίνειν τεκμηρίοις δή τισιν ἀριδήλοις ὑπέφαιRegnum ab Antonio Herodi datum, victor Augustus auxit: et gentem Judæorum coercitam, liberi Herodis quadripartito rexere. Sub Tiberio quies, C. Cæsaris mors motum Judaicum diremit. Claudius defunctis regibus, aut ad modicum redaotis Judæam provinciam equilibus Romanis aut CAPUT IV. Ut ante bellum Judaicum maxima septem prodigia divinitus cladem Hierosolymitanum portende rint. Cæterum signa mirifica apertis quibusdam indiciis cladem jamjam advenientem prædicebant, ut libertis permisit. Duravit tamen patientia Judæis usque ad Cestium Florum procuratorem: sub eo bellum ortum. Tacit. lib. xxi. Antipas. Priscus.

etiam Josephus ipse in vi Historiarum libro osten- vov, ὡς καὶ αὐτὸς Ιώσηπος ἐν τῇ ἔκτῃ τῶν Συγ dil. «Miserandam igitur plebem, inquit, seductores illi a Deo longe aberrantes, tum suadendo decipiebant, certisque et claris indiciis desolationem et vastitiem futuram aperte indicantibus, nec animum adhibebant, nec fidem habebant: sed tanquam fulmine afflati atque consternati, qui neque oculos, neque mentem haberent, prædictiones Dei contemnebant» Sed quænam tandem ea fuere signa (2)? Stella equidem crinita, gladio persimilis, anno toto supra urbem lucere visa est. Die Azymorum quodam. Aprilis mensis nono, hora quoque noctis nona, lucis splendor aram et templum ipsum ita illustravit, ut dies clara esse videretur: atque is splendor ad dimidiam duravit horam. Tertio porta urbis ad orientem spectans, ex solido ære facta, quæ propter ponderis magnitudinem vix circa crepusculum a viginti clausa erat viris, 223 ferreis suffulta vectibus, altissimisque in solo firnata palis, circiter horam noctis sextam sua sponte visa est aperiri. Ante solis quoque occasum in nubibus sublimes currus, et acies emicantes urbesque obsidentes apparuere. Die etiam quodam apud illos festo, Scenopegiam vocant, cum sacerdotes noctu more suo ad sacrum ministerium suum obeundum irent, fragorem et motum quemdam sensisse, ac deinceps vocem ingentem audisse traduntur, quæ migrandum inde esse denuntiaret. Quarto ante bellum anno vir quidam nomine Jesus, agrestis admodum et infimæ sortis homine (cui Anani nomen erat) prognatus, cum ingens pax et tranquillitas in urbe esset, derepente in templum ingressus: «Vox, inquit, ab Oriente, vox ab Oecidente, vox a quatuor ventis, vox super Hierosolyma et ipsum templum, vox super sponsos et sponsas, Vox super populum omnem.» Die autem noctuquο hæc vociferans circuibat. Quapropter nonnulli tanquam mali ominis sermone ejus commoti, comprehensum eum plagis mactarunt. Ille vero minime movebatur, neque quidquam de seipso verebatur, et verba ea jam sibi consueta inclamare pergebat. Quin etiam ad Romanum præsidem adductus, cum itidem ibi verberaretur, non aliud prolocutus cst verbum, neque etiam lacrymas emisit: sed miserandum tantum in modum lamentans, ad plagam unamquamque: «Væ, væ Hierosolymis!» exclamavit. Bos quoque Azymorum die festo ad sacrificium in medium adducta templum, spectantibus omnibus agnum edidit. Idem ipse Josephus aliud quiddam magis admirandum refert: oraculum videlicet quoddam in sacris Litteris inventum esse, eo ipso tempore ex popularibus eorum quemdam » Hierosolymitanum excidium Petrus quoque et Paulus apostoli in sermonibus suis prædixerunt.>> (Lact. lib. iv, cap. 21.) » Evenerant, prodigia, quæ neque hostiis neque votis piare fas habet, gens superstitioni obnoXia, religionibus adversa. Visæ per colum concurrere acies, rutilantia arma, et subito nubium igne collucere templum. Expasse repente delubri fores. o γραφῶν ἱστορεῖ. «Τὸν γοῦν ἄθλιον, φησί, δῆμον οἱ μὲν ἀπατεῶνες καὶ ψευδόμενοι τοῦ Θεοῦ τηνικαύτα παρέπειθον· τοῖς δ᾽ ἐναργέσι καὶ προσημαίνουσι τὴν μέλλουσαν ἔσεσθαι ἐρημίαν οὐ προσεῖχον, οὔτ᾽ ἐπί στευον· ἀλλ' ὡς ἐμβεβροντημένοι, καὶ μήτε ὄμματα μήτε ψυχὴν ἔχοντες, τῶν τοῦ Θεοῦ κηρυγμάτων παρήκουον.» Τίνα δὲ τὰ σημεῖα; 'Αστήρ μὲν γὰρ κομήτης ρομφαία παραπλησίος ἐπ' ἐνιαυτὸν ὑπὲρ τῆς πόλεως λάμπων ἑωρᾶτο· ἐν δὲ τῇ τῶν ᾿Αζύμων ἡμέρα ἐννάτῃ Ξανθικοῦ μηνὸς ἐν ὥρᾳ νυκτὸς ἐνάτῳ, αἴσλη φωτὸς τόν τε βωμὸν καὶ τὸν νεών περιέσχεν, ὡς δοκεῖν ἡμέραν φαίνειν λαμπράν· καὶ εἰς ἥμισο ὥρας διέμεινε. Τρίτον ἡ πρὸς ἕω πύλη τῆς πόλεως χαλκοῦ πεποιημένη, τῷ στιβαρῷ τοῦ μεγέθους μόν λις ὑπὸ εἴκοσι κατα δείλην περικεκλεισμένη ἀνδρῶν, σιδηροῖς μὲν ἐπερειδομένη μοχλοῖς βαθυτάτους δ ἔχουσα παταπῆγας εἰς τὸν οὐδόν, περὶ ἕκτην ὥραν νυκτὸς αὐτομάτη ὤφθη ἀνεῳγμένη. Πρὸ δὲ ἡλίου δυσμῶν καὶ μετέωρα ἅρματα καὶ στρατόπεδα τῶν νεφελῶν διάττοντα καὶ τὰς πόλεις κυκλοῦντα ὤφθη. Κατὰ δὲ μίαν τῶν παρ' ἐκείνοις ἑορτῶν, Σκηνοπη γιαν καλοῦσιν αὐτὴν, νύκτωρ οἱ ἱερεῖς ἐλθόντες, ὥσπερ ἦν ἔθος ταῖς λειτουργίαις, κτύπου τινὸς, καὶ κινήσεως αἰσθέσθαι, ἔπειτα δὲ καὶ ἀθρόας ἀκοῦσαι φωνῆς λέγονται, Μεταβαίνωμεν ἐντεῦθεν, λεγούσης. Καὶ πρὸ τεσσάρων δ' ἐτῶν τοῦ πολέμου ἀνής της, ὄνομα Ἰησοῦς, ἄγροικος καὶ ἐκ ἰδιώτου προελθών, Ανανος τὴν κλῆσιν, βαθείας εἰρήνης ἐπεχούσης τὴν πόλιν, ἐξαπίνης κατὰ τὸ ἱερὸν εἰσδραμών, Φωνή, έλεγεν, ἀπὸ ἀνατολῶν, φωνὴ ἀπὸ δύσεως, φωνὴ ἀπὸ τῶν τεσσάρων ἀνέμων, φωνὴ ἐπὶ Ἱεροσόλυμα κα τὸν ναὸν, φωνὴ ἐπὶ νυμφίους καὶ νύμφας, φωνὴ ἐπὶ πάντα τὸν λαόν· νύκτωρ δὲ καὶ μεθημέραν τοῦτο κεκραγώς περιῄει. Τινὲς οὖν πρὸς τὸ δύσφημον οξυ νόμενοι, συλλαμβάνοντες ᾤκιζον. Ὁ δὲ ἥκιστα ἐπι στρέφετο· οὔτε μὴν περὶ ἑαυτοῦ δυσωπῶν ἦν· τὸ σύνηθες δὲ βοῶν διετέλει. Επεὶ δὲ καὶ τῷ Ῥωμαίων ἄρχοντι παρεστὼς καὶ τυπτόμενος ἄλλο πλέον λένει οὐκ εἶχε, μηδαμῶς δὲ δακρύων, ολοφυρόμενος τ οἷον οἵκτιστον πρὸς ἑκάστην πληγήν, Α' αἱ Ἱεροσολ μοις! ἐβόα. Καὶ βοῦς δὲ κατὰ τὴν τῶν ᾿Αζύμων ἑορτὴν εἰς θυσίαν ἀχθεῖσα ἐν μέσῳ τῷ ἱερῷ, πάντων ὁρώντων ἄρνα γεννᾷ. Ὁ δ᾽ αὐτὸς ἱστορεῖ καί τι άλλο παραδοξότερον χρησμὸν καὶ γάρ φησιν εὑρεθήνα: τοῖς ἱεροῖς γράμμασιν, ὡς κατ' ἐκεῖνο καιροῦ ἐγχών ριός τις αὐτῶν τῆς οἰκουμένης πάσης κατάρξει. Ὁ μὲν οὖν Ἰώσηπος εἰς Οὐεσπεσιανὸν ἀνείλησε τὸν χρησμόν. ᾿Αλλὰ μόνης Ῥώμης, ὦ οὗτος, καὶ οὐχ πάσης ἄρχει τῆς γῆς. Πολλῷ δ' ἂν εἴη προσήκων. πρὸς τὸν Σωτῆρα καὶ Κύριον ἀναφέρεσθαι, πρὸς ἐν καὶ ὁ ἐν Ψαλμοῖς χρησμὸς ὡς ἀπὸ τοῦ Πατρὸς ἀνα Et audita major humana vox: Excedere deos, Simul ingens motus excedentium, quæ pauci in metumn trahebant.» (Tacit. ut supra.) «Percrebuerat Oriente toto vetus et constans opinio, esse in fatis, ut eo tempore Judæa profecti rerum potirentur. Id de imperatore Romano, quantum eventu postea patuit prædictum. Judæi ad se trahentes, rebellarum: cassoque proposito, lega-

ECCLESIASTICA HISTORIE LIB. III. φέρεται, Αίτησαι παρ' ἐμοῦ, λέγοντος, καὶ δώ- universo orbi imperaturum. Et Josephus quidem σω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου, καὶ τὴν και τασχεσίν σου τὰ πέρατα τῆς γῆς. Οἱ τῶν μαθητῶν καὶ ὁ φθόγγος εἰς πᾶσαν ἐξῆλθε τὴν γῆν, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης τῶν ῥημάτων ἡ δύναμις. Τούτων δὲ ἤδη προειρημένων, ἐπὶ τὰ ἑξῆς τῆς ἱστορίας προίωμεν. responsum id ad Vespasianum imperatorem retulit. Sed ille Romans tantum urbis, non universi ter rarum omnium orbis imperium obtinuit. Rectius ilaque oraculum tale Servatori et Domino nostro accommodetur, ad quem et illud Psalmi responsum a Patre refertur, Postula a me, dicente, et dabo tibi gentes hæreditatem tuam, et possessionem tuam terminos terræ. Cujus etiam discipulorum vox in omnem exivit terram, et ad terminos orbis verba eorum. Atque his ita præmissis, ad historiam ipsam deveniamus. Θς μετὰ Νέρωνα οἱ περὶ Γάλβαν καὶ "Οθωνα, εἶτα Ουεσπασιανός Ρωμαίων ἄρχει· καὶ και τάλογος μερικὸς τῶν ὑπ' αὐτοῦ γεγενημένων τῇ Ιερουσαλήμ δεινῶν. Νέρων μὲν οὖν τέσσαρας ἐπὶ δέκα αὐταρχήσας ἐνιαυτούς, τοῖς περὶ Γάλβαν καὶ Όθωνα καὶ Οὐϊτέλλιον τὴν ἀρχὴν αἰσχρῶς καταλιπών, τὸν βίον μετήλ. λαξε. Καὶ οὗτοι δὲ ἐπ' ἐνιαυτῷ καὶ μησὶν ἐξ θᾶττον διαφθαρέντες, Ουεσπεσιανῷ τῆς αὐτοκρατορίας πα ραχωροῦσι, τοῖς κατὰ Ἱεροσολύμων τροπαίοις κληϊξομένῳ. Καὶ τοίνυν ὑπὸ τῶν συνόντων στρατευμά τῶν ἀναγορευθεὶς, τῷ μὲν υἱῷ Τίτῳ τὸν κατὰ Ἰουδαίων πόλεμον ἔγχειρίζει· αὐτὸς δ' οἱ τάχους εἶχεν, ὅλαις ἡνίαις τὴν ἐς Ρώμην φέρουσαν ἤλαυνεν. Αλλ' ὅσα εἰς ἅπαντα τῆς Ἰουδαίας τὸν τόπον συνεῤῥύηκακά· οἵαις τε συμφοραῖς τὸ Ἰουδαίων ἔθνος ἀπαν. ταχοῦ συνηλάθη· καὶ ὡς διαφόροις θανάτων είδεσι, τὸ δὲ πλέον λιμῷ καὶ ξίφει μυριάδες ἡβηδόν διεφθάρησαν· ὅσαι τε κατὰ χώρας πολιορκίαι προΰβησαν καὶ τὸ τελευταῖον, ὡς ἐπ᾿ αὐτὴν τὴν Ιερουσαλήμ ὡς οἷα ἕρκος τι τῶν ἀμάχων καταπεφευγότες, οὐδ' ἀκοῦσαι φορητὰ πεπόνθασι· τήν τε διασκευὴν ἅπα σαν τοῦ πολέμου, ἕκαστά τε τῶν ἐν μέρει ἑκάστοις τηνικάδε γεγενημένων· καὶ ὡς τὸ πάλαι δὴ τοῖς προφήταις εἰρημένον, τὸ τῆς ἐρημώσεως βοέλυγμα τῷ περιβοήτῳ ἔστη νεώ, πυρὸς εἰσάπαν ἀνάλωμα γενομένῳ, ἐκ τῶν τῷ Ἰωσήπῳ εἰρημένων πάρεστιν ἀναλέγεσθαι. Τοῦτό γε μὴν προσῆκον ὑποσημήνασθαι, ὡς αὐτὸς οὗτος περί που τὰς τριακοσίας μυ ριάδας ἱστορεῖ, πλῆθος εἰσρυῆναι ἐκ πάσης Ἰουδαίας κατὰ τὸν νοῦ Πάσχα καιρὸν, καὶ οἷά τινι περικλεισθήναι φρουρᾷ. Ἐχρῆν καὶ γὰρ κατ' αὐτάς γε πάντως τὰς ἡμέρας καὶ τούτους ὑποστῆναι τῆς κατὰ τὸν Σωτῆρα λύττης τὸν ὄλεθρον, καὶ τῆς θείας δίκης πειρᾶσθαι, καθ' ἃς ἐκεῖνοι τὴν κατὰ Χριστὸν 43 Psal. 11, 8. 4 Psal. XVIII, 5. tum insuper Syriæ consularem suppetias ferentem rapta aquila fugaverunt.» (Sueton. in Vespas.) Pluribus persuasio inerat, antiquis sacerdotum litteris contineri, eo ipso tempore fore ut valesceret Oriens, profectique Judæa rerum potirentur. Quæ erabages Vespasianum ao Titum prædixerant. (Tacitus.) Hierosolymorum urbem munitissimam fuisse, testatur Tacitus lib. xxr: «Sed urbem arduam situ opera molesque firmaverant, etc. Alia intus moenia regiæ circumjecta, conspicuoque fastigio turris, Antonia in honorem M Antonii ab Herode appellata. Templum in modum arcis, propiique muri, labore et opere ante alios. Ipse porticus, queis 229 CAPUT V. Ut post Neronem Galba et olho et Vitellius, et deinde Vespasianus Romanis imperarit: et particularis commemoratio calamitatum, quæe sub Ve spasiano Hierosolymis acciderunt. Nero cum quatuor decim annos imperasset, Galbe, Othoni et Vitellio turpiter imperio relicto, vitam finivil: atque ii etiam unius anni et mensium sex tempore cæci disperierunt: et Vespasiano, qui tum adversus Hierosolyma bellum gerens multis fuerat tropais nobilitatus, imperium reliquere. Ubi a mi litaribus copiis quæ cum ipso erant, imperator renuntiatus, alio Tito bellum Judaicum mandavit: ipse autem, quanta potuit celeritate, Romam contendit. Porro quanta in omnes Judææ partes mala pervenerint, quibusve cladibus ubique gens Judorum sit conflictata, quam varia eliam mortis specie, in primis vero fame et ferro, multa millia omnis αtatis hominum interierint, et quæ seorsim oppida obsessa fuerint: postremoque cum undequaque omnes ipsa Hierosolyma tanquam in propugnaculum inexpugnabile confugissent, quæ auditu quoque tolerabilia non sunt pertulerint: item, qui belli totius fuerit apparatus, aut quæ seorsim cuique tum dura atque acerba acciderint: denique ut desolationis abominatio, pro eo atque dudum a prophetis prædictum fuerat, in celeberrimo illo templo, quod quidem incendio fœde vastatum est, steterit: ea omnia ex Josephi Historia peli possunt. Illud certe quidem modis omnibus indicare convenit, eumdem ipsum historicum alicubi referre, ad ter centenas myriades hominum multitudinis ex universa Juda ipsis Pascha feriis, Hierosolyma confluxisse, atque eam ibi perinde atque in custodia et carcere circumelusam et obsessam esse Equum enim erat, eis ipsis diebus, quibus templum ambiebatur, egregium propugnaculum. Fons perennis aquæ, etc. Praeviderant conditores ex diversitate morum creba bella; inde cuneta, quamvis adversus longius obsidium. Et a Pompeio expugnatis metus atque usus pleraque monstraverat. Atque per avaritiam Claudianorum temporum, emplo jure muniendi, struxere muros in pace tanquam ad bellum, magna colluvie et cæterarum urbium clade aucti.» (Hæc Tac. ut supra.) Hoc est, tricies centena millia hominum. «Multitudinem obsessorum omnis melatis, virilis ac muliebris sexus, sexcentena millia fuisse accepimus.» (Tacitus, ut supra.)

έσπευδον, ἄνδρα φονέα τῆς ἐκείνου εὐεργεσίας ἀνταλλαττόμενοι, καὶ τῆς ἐκείνου βασιλείας ἀσηνέ ζοντες, καὶ τῷ Καίσαρι προστιθέμενοι, λαμπρών γε καὶ ἀξίων ἀπολαύοντες ἀμοιβῶν. Ἔγωγ' οὖν παραδραμεῖν οἴομαι δεῖν, ὅτα διὰ ξίφους καὶ ἄλλοις μηχανημάτων εἴδεσιν αὐτοῖς ἐπέβρωσε τῶν δεινῶν· ὅσαις γε μὴν ὑπὸ λιμοῦ περ πεπτώκεσαν συμφοραίς παραθέμενος, άποχρώντως ἂν ἔχοιμι δεῖξαι τοῖς τῇ παρούσῃ ἐντυγχάνουσι ξυγγραφῇ, ὡς οὐκ εἰς με. κρὰν τῆς εἰς τὸν Σωτῆρα παροινίας ἐπαξία μετε λήλυθε νίκη. Ταύτην δ' ἡμῖν ἡ τῶν ἱστοριῶν Ἰωτί. που πέμπτη σαφῶς διηγήσεται τὴν τραγῳδίαν ἐκεῖσε καὶ γὰρ αὐταῖς λέξεσαν οὕτω φησί· tanto studio ad Christi Servatoris benefactorisque τὸν Σωτῆρα καὶ εὐεργέτην πάντων μιαιφονίαν κατ' omnium cadem furibunde acti fuerant, virumque sanguinarium et homicidam summis illius beneficiis præposuerant, regnum quoque ejus (Cæsari addicti) proterve rejecerant, propter eum quem in Servatorem evomuerant rabidum furorem divinam experiri 230 vindictam, extremumque subire exitium, atque ita condignam factis suis reportare gratiam et compensationem. Atque equidem prætereundum etiam esse duxi, quas illi vel a ferro, vel ab afiis belli tormentis acceperint olades: et eas tantum persequar calamitates, quas rerum omnium inopia et fame sunt perpessi. Sic enim abunde satis, qui historiam hanc aliquando legent, omnibus ostendam, non ita diu patrata in Servatorem vesanæ et protervæ procacitatis condigna conctatam esse vindictam. Porro calamitatem eam plane tragicam nobis in quinto libro Historiarum suarum Josephus clare exponit, hisce propem.odum verbis: CAPUT VI. Ex quinla historia Josephi de captivitate Judaica expositio, ut fames Judæos afflixerit. Ο Opulentioribus sane quidem, quod in urbe manserant, exitio fuit. Non pauci enim sub prætextu initi de fuga consilii, propter opes suas trucidabantur et una cum fame seditiosorum crescebat recordia, et in dies utrisque adaugebantur calamitates. In publico equidem nullum erat frumentum. Quare impetu in domos facto, eas scrutati, farra inquirebant. Quæ, sive invenissent, possessores tanquam ea pernegassent, verberabant: seu non invenissent, nihilominus tamen veluti ea majore cura et diligentia occultassent, torquebant. Indicium autem vel habere, vel non habere eos frumenta, corpora ipsa miserorum faciebant: quæ quicunque adhuc robustiora haberent abundare alimentis videbantur: qui autem jam contabuissent, præteribantur. Ac præter rationem esse prædones judicabant, si eos ferro necarent, qui primo quoque tempore penuria essent interituri. Multi clam possessiones suas modio uno, siquidem ditiores essent, tritici: sin indigentiores, hordei permutabant. Deinde in abditissima quæque ædium conclavia sese abdentes quidam propter famem summam, frumentum ipsum inelaboratum edebant. Quidam vero, prout necessitas extrema timorque cohortabantur, id in panis formam redigebant: neque uspiam mensa proponebatur, sed ex igne ipso extracta, adhuc incocta et cruda frumenta rapiebant. 231 Miserands profecto tales fuere epulo et dignum lacrymis prorsus spectaculum. Potentiores namque abundabant, superioraque omnia habebant: imbecilles autem et inopes lugebant et lamentabantur. Fames porro cum reliquas omnes antecellit ærumnas, tum pudorem etiam tollit. Nam «Eo quod exsultaverint super amantissimum et probatissimum Dei Filium.» (Lact.) Simon, Joannes et Elcazarus, intestini belli duces, templum, arcem et civitatem sanguine et code civium replerunt (Joseph lib. vi, Judaic., cap, 5; Tacit. llb. xx1). «Pervicacissimus quisque Διήγησις ἐκ τῆς πέμπτης Ιστορίας τῆς Ἰου δαϊκῆς ἀλώσεως Ἰωσήπου περὶ τοῦ συντρί ψαντος Ιουδαίους λιμού. «Τοῖς γε μὴν εὐπόροις καὶ τὸ μένειν πρὸς απο λείας ἴσον ἦν. Προφάσει γὰρ αὐτομολίας ἀνῃρεϊτό τις διὰ τὴν οὐσίαν. Τῷ λιμῷ δ᾽ ἡ ἀπόνοια τῶν στε σιαστῶν συνήκμαζε· καὶ καθημέραν ἀμφοτέροις προσεξεκαίετο τὰ δεινά. Φανερὸς μὲν γὰρ οὐδαμοῦ σῖτος ἦν· ἐπεισπηδῶντες δὲ, διηρεύνων τὰς οἰκίας. Επειτα εὐρόντες μὲν, ὡς ἀρνησαμένους ᾤκιζον· με εὐρόντες δὲ, ὡς ἐπιμελέστερον κρύψοντας, βασάν ζον. Τεκμήριον δὲ τοῦ τ' ἔχειν καὶ μὴ, τὰ σώματα τῶν ἀθλίων· ὧν οἱ μὲν ἔτι συνεστῶτες εὐπορεί τροφῆς ἐδόκουν· οἱ τηκόμενοι δὲ ἤδη παρωδεύοντο· καὶ κτείνειν ἄλογον ἐδόκει τοὺς ὑπ᾽ ἐνδείας στον οὔπω τεθνηξομένους αὐτίκα. Πολλοὶ δὲ λέθρα τις κτήσεις ἑνὸς ἀντηλλάξαντο μέτρου, πυρῶν μὲν, εἰ πλουσιώτεροι τυγχάνοιεν ὄντες, οἱ δὲ πενέστερο, κριθής. Ἔπειτα κατακλείοντες αὐτοὺς εἰς τὰ μ χαίτατα τῶν οἰκιῶν, τινὲς μὲν ὑπ᾽ ἄκρας ἐνδείας ἀνέργαστον τὸν σῖτον ἤσθιον· οἱ δὲ ἔπεσσον, ὡς ἐ τε ἀνάγκη καὶ τὸ δέος παρῄνει. Καὶ τράπεζα μὲν οὐδαμοῦ παρετίθετο· τοῦ δὲ πυρὶς ὑφέλκοντες, ἐν ὠμὰ τὰ σιτία διήρπαζον. Ελεεινὴ δ᾽ ἦν ἡ τροφή, καὶ δακρύων ἄξιος ἢ θέα, τῶν μὲν δυνατωτέρων πλεονεκτούντων, τῶν δ' ἀσθενῶν ὀδυρομένων. Πάν των μὲν δὴ παθῶν ὑπερίσταται λιμός· οὐδὲν δ' οὐ τῶς ἀπόλλυσιν ὡς αἰδώ. Τὸ γὰρ ἄλλως ἐντροπής ἄξιον ἐν τούτῳ καταφρονεῖται· γυναῖκες γοῦν ἐν δρῶν, καὶ παῖδες πατέρων, καὶ τὸ οἰκτρότατον, μητέρες νηπίων ἐξήρπαζον ἐξ αὐτῶν τῶν στομάτων τὰς τροφάς· καὶ τῶν φιλτάτων ἐν χερσὶ μαραινο μένων, οὐκ ἦν φειδώ τοὺς τοῦ ζῆν ἀφελέσθαι στι λαγμούς. Τοιαῦτα δ᾽ ἐσθίοντες, ὅμως οὐ διελάνθε νον. Πανταχοῦ δ' ἐφίσταντο οἱ στασ ασταὶ καὶ τούτων ταῖς ἁρπαγαῖς. Ὁπότε γὰρ κατίδοιεν ἀποκεκλι illuc perfugeral, eoque seditiosius agebant. (Idem.) «Multi tempore captivitatis Judaica prin cipes exstitere, qui Christos se esse dicerent, in tantum, ut obsidentibus Romanis Hierosolyma tres intus fuerint factiones.» (Hieronymus.)

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. III. et inediæ miseria proculcatur. Siquidem mulieres ex virorum, liberi ex patruin, et quod omnium luctuosissimum est, matres ex infantum ore cibum rapientes, extrahebant. Et cum dulcissima in manibus earum pignora marcescerent, extremas tamen illis vitæ sustinendæ reliquias auferebant. Ao ne sic quidem cibum furtim capientes latere potuerunt. Passim enim ipsis, raptisque eorum cibis, seditiosi prædones i:nminebant. Ubicunque enim il ædes clausas conspexissent, sumpto inde indicio, cibum intus capi existimantes, station foribus perfractis, cum impetu in eas insiliebant: et lantum non ex ipsis faucibus miserorum minutissima frusta excutientes, reddere cogebant. Verberibus σμένην οικίαν, σημεῖον ἦν τοῦτο, τοὺς ἔνοον προς- quæ in rebus aliis obtinet verecundia, ea in famie φέρεσθαι τροφές. Εὐθέως δ' ἐξαῤῥάξαντες τας θύ ρας, εἰσεπήδων· καὶ μόνον οὐκ ἐκ τῶν ταρύγγων ἀναθλίβοντες τοὺς ἀκύλους ἀνέφερον. Ἐτύπταντο δὲ γέροντες αντεχόμενοι τῶν σιτίων. Καὶ κόμας ἐσπαβάσσοντο γυναίκες, συγκαλύπτουσαι τὰ ἐν χερσίν. Οὐδέ τις ἦν οἶκτος πολιᾶς ἢ νηπίων· ἀλλὰ συν επαίζοντες τὰ παιδία τῶν ψυμῶν ἐκκρεμάμενα, κατα ἔπε:ον εἰς ἔδαφος· τοῖς δὲ φθάσασι τὴν εἰσδρομὴν αὐτῶν, καὶ προκαταπιοῦσι τὸ ἁρπαγησόμενον, ὡς ἀδικηθέντες ήσαν ὠμότεροι. Δενὰς δὲ βασάνων όλους ἐπενόουν πρὸς ἔρευναν τροφῆς· ὀρόβοις μὲν ἐμφράτ τοντες τοῖς ἀθλίοις τοὺς τῶν αἰδοίων πόρους, βλοις δ᾽ ὀξείαις ἀναπείροντες τὰς ἕδρας. Τὰ φρικτά δὲ καὶ ἀκοπῖς ἔπασχέ τις εἰς ἐξομολόγησιν ἑνὸς ἄρο του, καὶ ἵνα μηνύση δράκα μίαν κεκρυμμένων πλοί- afficiebantur senes, epulas suas propugnantes: των. Οι βασανισταὶ δ᾽ οὐκ ἐπείνων· καὶ γὰρ ἧττον ἄνομον ἦν τὸ μετὰ ἀνάγκης· γυμνάζοντες δὲ τὴν ἀπόνοιαν, καὶ προπαρασκευάζοντες ἑαυτοῖς εἰς τὰς ἑξῆς ἡμέρας ἐφόδια, τοῖς δ᾽ ἐπὶ τὴν τῶν Ῥωμαίων φρουρὰν νύκτωρ ἐξερπύσασιν ἐπὶ λαχάνων συλλογὴν ἀγρίων καὶ πόας, ὑπαντώντες ὅτ' ἤδη τοὺς πολε μίους διαπερευγέναι ἐδόκουν, αφήρπαζον τὰ κομι σθέντα· καὶ πολλάκις ἱκετευόντων καὶ τὸ φρικτότατον ἐπικαλουμένων ὄνομα τοῦ Θεοῦ, μεταδούναι μέσ ρος αὐτοῖς ὦν κινδυνεύσαντες ἤνεγκαν, οὐδ᾽ ὁτιοῦν μετέδοσαν. ᾿Αγαπητὸν δ᾽ ἦν τὸ μὴ καὶ προσαπολέσθαι σεσυλημένους. • Τούτοις μεθ᾽ ἕτερα ἐπιφέρει λέγων· «Ἰουδαίοις δὲ μετὰ τῶν ἐξόδων ἀπεκόπη πᾶσα σωτηρίας ἐλπίς. Καὶ βαθύνας ἑαυτὸν ὁ λιμός, κατ' οἴκους καὶ γενεὶς τὸν δῆμον ἐπεβόσκετο· καὶ τὰ μὲν τέγη πεπλήρωτο γυναικῶν καὶ βρεφῶν λελυ μένων, οἱ στενωποὶ δὲ γερόντων νεκρῶν. Παῖδες δὲ καὶ νεανίαι διοιδοῦντες, ὥσπερ εἴδωλα κατὰ τὰς αγορὰς ἀντιλοῦντο, καὶ κατέπιπτον, ὅποι τινὰ τὸ Στήθος καταλαμβάνοι. θάπτειν δὲ τοὺς προσήκοντας τοῦτο ἔσχυον οἱ κάμνοντες, καὶ τὸ διευτονοῦν ὠκνει, διά τε τὸ πλῆθος τῶν νεκρῶν, καὶ τὸ κατὰ σφᾶς Ξεδηλον. Πολλοὶ γὰρ τοῖς ὑπ' αὐτῶν θαπτομένοις Επαπίθνησκον' πολλοὶ δ᾽ ἐπὶ τὰς θήκας, πρὶν ἐπισ στῆναι τὸ χρεών, προῆλθον. Οὔτε δὲ θρῆνος ἐν ταῖς συμφοραῖς, οὔτε ὀλοφυρμὸς ἦν· ἀλλὰ ὁ λιμός ήλεγχε τὰ πάθη. Ξηροῖς δὲ τοῖς ὄμματι καὶ σεσηρόσι τοῖς στόμασιν οἱ δυσθανατοῦντες έφεώρων τοὺς φθάσαν τις ἀναπαύσασθαι. Βαθεῖα δὲ τὴν πόλιν περιείχε σιγή, καὶ νύξ θανάτου γέμουσα· καὶ τούτων οἱ λῃ σταὶ χαλεπώτεροι· τυμβωρυχούντες γοῦν τὰς οἰκίας, agi putabant, si ad eum modum dispoliati, non ἀσύλων τοὺς νεκρούς· καὶ τὰ καλύμματα τῶν τω μάτων περισπώντες, μετὰ γέλωτος ἐξῄεσαν· τάς τε ακμὰς τῶν ξιφῶν ἐδοκίμαζον ἐν τοῖς πτώμασι, και τινες τῶν ἐῤῥιμμένων ἐτι ζῶντας διήλαυνον ἐπὶ πείρα του σιδήρου. Τοὺς δὲ ἱκετεύοντας χρῆσθαι σφίσι δεξιὰν καὶ ξίφος τῷ λιμῷ κατέλιπον ὑπερη φανοῦντες. Καὶ τῶν ἐκπνεόντων έκαστος ἀπενὲς εἰς τὸν νεὼν ἐφεώρα, τους στασιαστὰς ζῶντας ἀπολιπών. Οἱ δὲ τὸ μὲν πρῶτον ἐκ τοῦ δημοσίου θησ σκυροῦ τοὺς νεκροὺς θάπτειν ἐκέλευον, τὴν ὀσμὴν οὐ φέροντες· ἔπειτα ὡς οὐ διήρκουν, ἀπὸ τῶν τει - χῶν ἐβρίπτουν εἰς τὰς φάραγγας. Περιιὼν δὲ ταύτας PATROL. GR. CXLV. capillis raptabantur mulieres, cibos quos habebant occultantes. Nulla canitiei, nulla teneræ ætatis erat commiseratio: sed puellos una cum ciborum frastis, quos in ore habebant, in sublime sublatos, solo allidebant. Si qui autein impressionem atque impetum eorum prævenissent, et id quod illi rapturi fuerant deg utiissent, tum illi tanquam injuria alfecti, ferociores crudelioresque fiebant, et gravissima ad cibum inquirendum tormentorum crucialuumque genera excogitabant. Meatus namque pudendorum calamitosis hominibus ervo immiss0 obturabant. Quibusdam in arcana sedium loco (id quod auditu horrendum est) perticas acutas per vim immitebant ut vel panem unum, vel occultate farinæ pugillum indicarent. Carnifices autem illi non omnes egebant: et injuria violentiaque corum, propter necessitatem, juris æquitatisque locum obtinuissent, sed vecordiam suam palam præ se ferentes, alimentum tanquam viaticum sibi rapinis in futurum tempus parabant. Ac si qui noctu ex urbe clam in Romanorum castra et munitiones ad olera berbasque agrestes colligendas prorepsissent, cum miseri illi se bostium custodias fallendo evasisse crederent, in latrones eos incidebant, qui eis quod attulissent diripiebant: et cum sæpe miserrimi illi mortales, horrendo Dei invocato nomine prædonibus ad pedes eorum provoluti supplicarent, 232 ut minimam saltem partem pabuli, guod extremo adito periculo attulissent, eis redderent, nihil prorsus recipiebant. Quin bene etiam secum contrucidarentur.» His deinceps alia subjungit, dicens: «Judæis porro et exitus ad fugam omnis præclusus et spes salutis prorsus præcisa erat. Fames autem invalescens, passimque per domos et familias populum depassens crescebat. Domus uuilerum et infantum cadaveribus plenæ erant. In angiportibus passim senes mortui jacebant. Pueri autem et adolescentes intumescentibus corporibus, tanquam idola et simulacra in foro circumeuntes, ubicunque quemque casus occupasset, concidebant. Sepelire vero genere sibi aut necessitudine alia conjunctos, imbecilli non poterant: valentiores autem horre29

bant, cum propter cadaverum multitudinem, tum ὁ Τίτος, ὡς ἐθεάσατο πεπλησμένας τῶν νεκρῶν, καὶ quod ipsimet de vita sua incerti essent. Multi vero etiam eis quos sepeliebant, immoriebantur: multi in loculos suos et sepulcra prius descendebant, quam extrema adesset necessitas. Neque planctus ullus, neque cjulatus in ejusmodi cladibus erat, sed fames affectiones tales præpediens redarguebal: siccis oculis et ore hianti, qui ægre moriebantur, alios se in morte prævenientes inspiciebant. In urbe altum erat silentium, et noctu plurima mortis imago: verumtamen tantis ærumnis et cladibus prædoues longe erant graviores. Sepulcra enim effodientes, cadavera spoliabant: et detractis illorum vestibus cum risu etiam progrediebantur. Gladiorum acies in cadaveribus experiebantur quosdam etiam qui humi strati jacebant, atque etiam tum paululum spirabant, enses periclilaturi confodiebant. Si qui vero supplices, illos, ut sibi præ famis intolerantia mortem inferrent, obsecrarent, eos contumeliose relictos præteribant. Et qui tam misere exspirabant, ad templum ipsum continue cum dolore, vivos relinquentes seditiosos, respectabant. Ac primum quidem publico sumptu cadavera, propter intolerandum folorem, sepeliebantur: cum vero jam tumulandis eis libitinarii non sufficerent, e muro in fossas projiciebant. Quis Titus aliquando circumiens, cum corporibus repletas, et redundantem ex diffluentibus illis mistum tabo el sanie cruorem cerneret, suspiravit, el manibus sublatis Deum est testatus, non se tantæ cladis auctorem esse.» Sub hæc quædam alia in βαθὺν ἰχώρα μυδώντων, τὸν ὑποῤῥέοντα τῶν σωμά των, ἐστέναξέ τε, καὶ τὰς χεῖρας ἀνατείνας, κατά μαρτύρατο τὸν Θεόν, ὡς οὐκ εἴη τὸ ἔργον αὐτοῦ. ο Τούτοις δέ τινα εἰπὼν μεταξύ, επιφέρει λέγων. «Οι ἂν ὑποστειλαίμην εἰπεῖν, ἃ μοι κελεύει τὸ πάθος. Οίμαι Ρωμαίων βραδυνόντων ἐπὶ τοὺς ἀλίτηρίου, ἢ καταποθῆναι ἂν ὑπὸ χάσματος, ἢ κατακλυσθήκε τὴν πόλιν· ἢ τοὺς τῆς Σοδομηνῆς μεταλαβεῖν κερα νούς. Πολὺ γὰρ τῶν τοιαῦτα παθόντων ἤνεγκε γε νεὰν ἀθεωτέραν. Τῇ γοῦν τούτων ἀπονοίᾳ πᾶς ὁ λαός συναπώλετο.. Καὶ ἐν τῷ ἕκτῳ δὲ βιβλίῳ ούτω γράψει· «Τῶν δὲ ὑπὸ τοῦ λιμοῦ φθειρομένων και τὴν πόλιν ἄπειρον μὲν ἔπιπτε τὸ Πλῆθος, ἀδιήγητε δὲ συνέβαινε τὰ πάθη. Καθ᾿ ἑκάστην γὰρ οἰκίτι, εἴ που τροφῆς παραφανείη σκιά, πόλεμος ἦν κα διὰ χειρῶν ἐχώρουν οι φίλτατοι πρὸς ἀλλήλους, ἐξαρπάζοντες τὰ ταλαίπωρα τῆς ψυχῆς ἐφόδια. Πο στις δ᾽ ἀπορίας οὐδὲ τοῖς θνήσκουσιν ἦν· ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐκπνέοντας οἱ λῃσταὶ διηρεύνων· μή τις ὑπὸ κόλπον ἔχων τροφήν, σκήπτοιτο τὸν θάνατον αὐτῷ. Οἱ δ᾽ ὑπ' ἐνδείας λυσσῶντες, ὥσπερ κεχηνότες κάνει, ἐψάλλοντο καὶ παρεφέροντο. Ταῖς τε θύραις ἐνσεις μένοι μεθυόντων τρόπον, καὶ ὑπ' ἀμηχανίας τους αὐτοὺς οἴκους εἰσεπήδων δὶς ἢ τρὶς ὥρα μια. Πένα δ' ὑπ' οδόντας ἦγεν ἡ ἀνάγκη· καὶ τὰ μηδὲ τοῖς ῥυπαρωτάτοις τῶν ἀλόγων ζώων πρόσφορα συλλέ γοντες, ἐσθίειν ὑπέφερον· ζωστήρων γοῦν καὶ ὑπο δημάτων τὸ τελευταῖον οὐκ ἀπέσχοντο· καὶ τ δέρματα τῶν θυρῶν ἀποδέροντες ἐμασώντο. Τροφή δ' ἦν τισι καὶ χόρτου παλαιοῦ σπαράγματα. Τέ γὰρ ἵνας ἔνιοι συλλέγοντες, ἐλάχιστον σταθμὸν ἐπον λουν ᾿Αττικῶν τεσσάρων.» medio commemorans, illa deinde infert: «Committere omnino nequeo, quin quod animus jubet, proferam. Ita enim judico: si Romani bello vindicare nefarios homines cunctati essent, urbem ipsam au! hiatu terra, aut inundatione interituram. 233 aut certe Sodomme fulmina experturam fuisse. Muito enim, quam qui talia olim sunt perpessi, tulit gentem deteriorem, et impiam magis, propter cojus vecordiam populus simul universus interii.» Rursus in vi libro ad hunc modum scribit: «Inuumerati prorsus eorum multitudo fuit, qui fame in urbe perierunt, quibus incredibiles dictu accidercat ærumnæ. In qualibet enim domo, ubi umbra saltem aliqua ciborum appareret, bellum gerebatur: et qui arctissima inter se amoris necessitudine erant conjuncti, manus conserebant, sibi invicem calamitosas miseræ vitæ reliquias eripientes. Cæterum ne morientibus quidem, quod nihil escarum haberent, fides habebatur. Nam prædones animas quoque jam agentes excutiebant, ne quis eorum, cibi quidquam in sinu habens, mortem assimularet. Illi porro præ inopia insanientes, sicuti rakidi hiantesque canes, in ædes insiliebant, et ut atque illuc currentes ferebantur. Et fores, ebriorum hominum more identidem impellentes, propter impotentiam animi, una eademque bora bis, quandoque ter, in easdem irrumpebant ædes. Atque cum jam necessitas eos fruges omnes consumers coegis. set, collectis etiam rebus cis quæ impurissimis quibusque animantibus ad cibum accommoda non sunt, vesci sustinuerunt. Siquidem ad postremum ne a cingulis quidem et calceamentis abstinuere, et pelles scutis detractas macerarunt et comederunt. Nonnullis etiam veteris fœni rejectamenta escæ fuere. Et fuere qui collectus quisquilius parvi ponderis quatuor Atticis vendiderint.» CAPUT VII. De muliere Judæa, quæ suum sibi puerum devoravit - Περὶ τῆς τὸ οἰκεῖον τέκνον καταφαγούσι in obsidione Hierosolymitana. γυναικός Ἰουδαίος ἐν τῇ τῶν Ιεροσολύμων πολιορκία. «Sed quid ego famis inverecundam impotentiam in rebus inaninis persequor, ac non potius faclum tale commemoro, quale neque apud Græcos, neque apud barbaros unquam est animadversum, «Καὶ τί δεῖ τὴν ἐπ' ἀψύχοις ἀναίδειαν τοῦ λιμού λέγειν; εἶμι γὰρ αὐτῷ δηλώσων ἔργον, ὁποῖον μήτε παρ' Ἕλλησι μήτε παρὰ βαρβάροις ἱστόρηται τοι κτὸν μὲν εἰπεῖν, φρικτὸν δ᾽ ἀκοῦσαι. Καὶ ἔγωγε μὴ δό-

ECCLESIASTICAE HISTORIE LIB. II1. ξαιμι τερατεύεσθαι τοῖς ἄλλοις ἀνθρώποις· κἂν παρέ- horrendum quidem dicta, horrendum vero et auλιπον τὴν συμφορὰν ἡδέως, εἰ μὴ τῶν κατ᾽ ἐμαυτὸν εἶχον ἀπείρους μάρτυρας· ἄλλως τε καὶ ψυχρὰν ἂν κατεθέμην τῇ πατρίδι χάριν, καθυφέμενος τὸν λόγον οὗ πέπονθε τὰ ἔργα. Γυνὴ τῶν ὑπὲρ τὸν Ἰορδάνην κατοικούντων, Μαρία τούνομα, πατρὸς Ελεαζάρου, κώμης Βαθεχζώρ (σημαίνει δὲ τοῦτο, οἶκος ὑσσώπου), διὰ γένος καὶ πλοῦτον ἐπίσημος, μετὰ τοῦ λοιποῦ πλήθους εἰς τὰ Ἱεροσόλυμα καταφυγοῦσα, συνεπολιορκεῖτο. Ταύτης τὴν μὲν ἄλλην κτῆσιν οἱ τύραννοι διήρπασαν, ὅσην ἐκ τῆς περαίας ανασκευασαμένη μετήνεγκεν εἰς τὴν πόλιν· τὰ δὲ λείψανα τῶν κειμηλίων, κἂν εἴ τι ἄλλο τροφῆς ἐπινοηθείη, καθημέραν ἐσπηδῶντες ἤρπαζον οἱ δορυφόροι. Δεινὴ δὲ τὸ γύναιον αγανάκτησις εἰσῄει· καὶ πολλάκις λοιδοροῦσα καὶ καταρωμένη τοὺς ἄρπαγας. ἐφ' ἑαυ· τὴν ἠρέθιζεν. Ὡς δ᾽ οὔτε παροξυνόμενος τις, οὔτε ἐλεῶν αὐτὴν ἀνήρει, καὶ τὸ μὲν εὑρεῖν τι σιτίον άλλοις ἐκοπία, πανταχόθεν δ᾽ ἄπορον ἦν ἤδὴ καὶ τὸ εὑρεῖν, ὁ λιμὸς δὲ διὰ σπλάγχνων καὶ μυελῶν ἐχώρει, καὶ τοῦ λιμοῦ μᾶλλον ἐξέκαιον οἱ θυμοί· σύμβουλον λαβοῦσα τὴν ὀργὴν μετ' ἀνάγκης, ἐπὶ τὴν φύσιν ἐχώρει· καὶ τὸ τέκνον, ἦν δ᾽ αὐτὴ παῖς ὑπομάστιος, ἀρπασαμένη, Βρέφος, εἶπεν, ἄθλιον, ἐν πολέμῳ καὶ λιμῷ καὶ στάσει τίνι σε τηρήσω; Τα μὲν παρὰ Ῥωμαίοις δουλεία, κἂν ζήσωμεν ἐπ᾿ αὐ τοῖς· φθάνει δὲ καὶ τὴν δουλείαν ὁ λιμός. Οἱ στα σιασταὶ δὲ ἀμφοτέρων χαλεπώτεροι. Ἴθι γενοῦ μοί τροφὴ, καὶ τοῖς στασιασταῖς ἐριννύς, καὶ τῷ βίῳ μῦθος, ὁ μόνος ἐλλείπων ταῖς Ἰουδαίων συμφοραῖς. Καὶ ταῦθ᾽ ἅμα λέγουσα, κτείνει τὸν υἱόν. Ἔπειτ' ὀπτήσασα, τὸ μὲν ἥμισυ κατεσθίει· τὸ δὲ λοιπὸν κατακαλύψασα, ἐφύλαττεν. Εὐθέως δὲ οἱ στασιασταὶ παρῆσαν· καὶ τῆς ἀθεμίτου κνίσσης σπάσαντες, ἠπείλουν, εἰ μὴ δείξειε τὸ παρασκευασθέν, ἀποστά ξειν αὐτὴν εὐθέως. Ἡ δὲ καὶ μοῖραν αὐτοῖς εἰποῦσα καλὴν τετηρηκέναι, τὰ λείψανα του τέκνου διεκάλυψε. Τοὺς δ᾽ εὐθέως φράση, καὶ φρενῶν ἔκστασις ἤρει, καὶ παρὰ τὴν ὄψιν ἐπεπήγεσαν. Ἡ δ', Ἐμόν, ἔφη, τοῦτο τὸ τέκνον γνήσιον, καὶ τὸ ἔργον ἐμόν. φάγετε, καὶ γὰρ ἐγὼ βέβρωκα· μήτε γένησθε μας λακώτερο: γυναικός, μήτε συμπαθέστεροι μητρός. - Τί δ' ὑμεῖς εὐσεβεῖς, καὶ τὴν ἐμὴν ἀποστρέφεσθε * θυσίαν, ἐγὼ μὲν ὑμῖν βέβρωκα, καὶ τὸ λοιπὸν δ' ἐμοὶ μεινάτω. Μετὰ ταῦθ' οἱ μὲν τρέμοντες ἐξῄεσαν, πρὸς ἕν τοῦτο δειλοί, ταύτης τῆς τροφῆς παραχωρήσαντες : τῇ μητρί· ἀνεπλήσθ δ᾽ εὐθέως ὅλη του μύσους ἡ πόλις· καὶ πρὸ ὁμμάτων ἕκαστος τὸ πάθος λαμβά νων, ὡς παρ' αὐτοῦ τολμηθεν, ἔφριττε. Σπουδὴ δὲ τῶν λιμωττόντων ἐπὶ τὸν θάνατον ἦν· καὶ μακαρισ μὸς τῶν φθασάντων, πρὶν ἀκοῦσαι καὶ θεάσασθαι κακὰ τηλικαῦτα.» Ες ὕστερον δ' ὁ συγγραφεὺς τὸ πλῆθος τῶν ἀνῃρημένων τῷ τε λιμῷ καὶ ξίφει συναγαγών, εκατόν φησι μυριάδας διαφθαρῆναι· τοὺς δὲ λοιποὺς στασιώδεις καὶ λῃστρικοὺς ὑπ᾽ ἀλλήλων μετὰ τὴν ἅλωσιν ἐνδεικνυμενους ἀνῃρῆσθαι, τῶν δὲ νέων τοὺς ὑψηλοτάτους καὶ κάλλει σώματος διαφέροντας τετηρῆσθαι θριαμβῳ. Τοῦ δὲ λοιποῦ πλήθους τοὺς ὑπὲρ ἐπτακαίδεκα ἔτη δεσμίους εἰς ditu? Atque equidem, ne prodigia quædam hominibus aliis recensere viderer, libens profecto tam calamitosum facinus præteriissem, nisi innumeros ejus apud populares quoque meos haberem testes; et tenuem sane frigidamque a patria mea inirem gratiam, 234 si verbis non prosequerer, quod illa reipsa perpessa est malum. Mulier quædam erat, quæ trans Jordanem habitaverat, Maria nomine, Eleazaro patre nala, in vico cui nomen Bathechzor (significat id hyssopi domum), et genere et opibus clara. Hæc, cum Hierosolyma cum reliqua multitudine confugisset, ibidem est obsessa. Facultates ejus alias tyranni rapuerant, quas vasis collectis patria excedens, secum in urbem tulerat. Si quid autem ex rebus reponitis pretiosoribus et fuerat reliqui, et si quam præterea habuerat annonam, id omne sanguinari illi satellites, qui quotidie in domicilium ejus impetum faciebant, abstulerant. Itaque gravis indignatio muliercula incessit et cum persæpe raptores conviciis proscidisset, dirisque devovisset, postremo in seipsam acerbius est commota. Cumque non esset qui eam vel per iracundiam, vel per commiserationem interimeret, difficiliorque ei aliquid frumentii aliis conquirendi labor fieret (ægre enim id jam ex omni parte inveniebatur), el fames per viscera et medullas omnes magis grassaretur, famcque ipsa gravius etiam ira excandesceret, animi indignatione una cum urgente necessitate in consilium assumpta contra ipsam naturam infesta fertur. Nam tilio, qui adhuc lactens erat, arrepto: O te infantam, inquit, bello, fane et seditione intestina miserum, ad quam te spem reservabo? Siquidem apud Romanos, si sub eis sit vivendum, servitus te manet: servitutem autem ipsam prævenit fames. Quibus calamitatibus duriores etiam sunt seditiosi isti prædones. Itaque age, mihi matri tuæ esca, præ lonibus vindex Erinnys, et vitæ mortalium fabularum sermonumque materia esto: quæ una adhuc Judæis restat calamitas. Vix hæc fuerat elocuta, et filium necat, ejusque ad ignem assi partem dimidiam edit, partem alteram occultatam servat. Nulla intercedit mora, et latrones illi adsunt, et nidorem infandum sentiunt. Quapropter ei, nisi quamprimum quod parasset cibi proferrel, cadem minantur. Illa autem partem se eis bonam reser vasse dicit: et reliquias simul filii affert. Illi porro horrore confestim et mentis consternatione occupati, ad conspectum talem obstupescunt. Atque illa: Meus hic est, inquit, nativus germanusque filius; meum hoc opus; manducate; nam et ipsa jam manducavi; neque vel molliores femina, vel misericordes magis matre ipsa sitis. Quod si vobis pietas obstat, meamque propterea aversamini vi. climam, maneant apud me cibi ejus, quojam pasta sum, reliquiæ. 235 Sic illi trementes abeunt, ad hoc unum facinus timidi: et ægre de epulis ejusmodi matri ipsi cedunt. Repleta illico tota eo

εἰς τὰς ἐπαρχίας διανενεμῆσθαι φθαρησομένους ἐν τοῖς θεάτροις σιδήρω καὶ θηρίοις· τοὺς δ' ἐντός ἑπτακαίδεκα ἐτῶν αἰχμαλώτους ἀχθέντας διαποποί σθαι. Καὶ τούτων δὲ μονον τὸν ἀριθμὸν, ἐκτὸς τῶν προειρημένων, εἰς ἐννέα μυριάδας ανδρων συναγή και. Ταῦτα δ' ἐπράχθη τοῦτον τὸν τρόπον δευτέρ ἔτει τῆς Οὐεσπεσιανού βασιλείας. piaculo urbs: et ob oculos quisque eo scelere sili τὰ κατ' Αίγυπτον ἔργα παραπεμφθῆναι. Πλείους δε posito, tanquam a seipso patratum essel, exhorrescebat. Proinde ad mortem eo proclivius, qui fame premebantur, properabant beatosque eos vocabant, qui prius decessissent, quam tantum audivissent et vidissent malum.» Deinde Josephus numerum multitudinis ejus quæ vel fame vel ferro occubuit, colligens centum myriadas homi num ait interiisse: factiosos autem et prædones, qui ex clade fuerunt reliqui, a seipsis inte se post urbem eversam interemptos: quicunque autem ex juventute proceritate et forma corporis præstitissent, ad triumphum reservatos: reliquam turba'n eoruin qui decimum septimum excessissent annum, vinclaın ad.Ezypti opera missam: plurimos que me in provincias, ut in theatris et spren culis vel ferro necarentur, vel bestiis objicerentur, distributos: qui vero intra decimum septima anoum fuissent, captos, et sub corona venditos esse. Is'orumque tantum numerun, præter (3 quos diximus, ad novem myriadas pervenisse dicit. Atque hac ita acta sunt secundo imperitoris Vespasiani anno. CAPUT VIII. De verbis Christi, quibus Hierosolymis exitium prædixit: et de historia Josephi. Περὶ τῶν τοῦ Χριστοῦ προυξήσεων διὰ τὴν Ἱερουσαλήμ· καὶ περὶ τῆς συγγραφής των σήπου. Hæc injuriarum atque contumeliarum Servatori jllatarum præmia fuere et aulorumenta. Quod si quis historici ejus narrationi oracula Servatoris nostri Jesu Christi adjecerit, admiranda ei res videbitur. Veram enim clara:nque fuisse prædictionem, divinamque præcognitionem eorum quæ virtute divina præncatata fuerant, reperiet. Quæ enim futura erant, ea tanquam præsentia prævidit atque predixit: siquidein illacrymuus aliquando, sicuti sacroruin Evangeliorum scripta testantur, ad Hierosolymia conversus, hic dixit: Si cognorises et tu, in die hac, ea quæ al patcm tum sunt: nunc autem abscondita sunt ab o ulis tuis. 236 Quo- ἡμέραι ἐπὶ σέ· καὶ περιβαλοῦσί σοι οἱ ἐχν Τοιαῦτα τῆς εἰς τὸν Σωτῆρα ὕβρεως αὐτῶν τί ἐπίχειρα. Ακολούθως δὲ θαυμάζειν ἔξεστι τῷ ποιτ' πρὸς ἅπασαν τὴν ἱστορίαν τοῦ συγγραφέως τὰς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ῥήσεις παρατιθεμέν. Εὑρήσει καὶ γάρ πως ὡς ἀληθῶς προῤῥήσεως ἀκριενοῦς εἶναι, καὶ θείας προγνώσεως τὰ λεχθέντα β:: δυνάμει· ὡς γε δὴ παρόντα τὰ ἐπόμενα καταδύναι καὶ προειπόντος· καὶ ποτὲ μὲν ἐπιδακρύοντος, ταύτα λέγειν, ὡς ἡ τῶν ἱερῶν Εὐαγγελίων γραφή και πρὸς αὐτὴν Ἱερουσαλήμ· Εἰ ἔγνως καὶ γε σὺ ἐν τῇ ἡμέρᾳ ταύτῃ τὰ πρὸς εἰρήνην σου. Ν, 3: ἐκρύβη ἀπὸ τῶν ὀφθαλμῶν σου· ὅτι ἤξου niam venient dies in te, et circumducent tibi inimici tui vallum, et circum labant te, et compriment te un·lequaque, et ad terram prostemment, et liberos tues 5. Et alibi rursus, de poμοί: Erit eum, inquit, necessitas ingens in terra, et ira adversus populum hund: et cadent in ore gladii, et captivi ducentur ad genies omnes, et Jerusalem con.nicabitur a gentibus, donec impleantur tempora gentium 48. Ει Tureum Cum videritis circumdatam ab exercitu Jerusalem, tum sciote quod appropinquaverit vastities et desolatio ejus 47. Et iterum: fæ autem gestantibus uterum, et luctantibus, in dieius illas 48. Orate vero, e f ga vostra incubat in himm, neque in Saubuium. Frit enim tum affi. tio nagra, qualis antea a manto condita hucusque non fuit, nequ» poster futura est 19. Verwen enimvero, quamvis hore Servator noster ita pra lix rit, plurirar.arogue medio tempore amoris erga genus humanu e sui bonitatem exhibuerit et non breve pœnitentiæ 48 Luc. xix, 42-11. 45 Luc. xx1, 23, 24. 67 ibid. 20. De pertir cia obressorum Hierosolymis Judorum Tacitus: «Arma, inquit, cuncu qui ferre possent, et plus quam pro numero audebant. ObStinatio viris feminisque par. Ac si transferre sedes cogerentur, major vitæ metus quam mortis. > Euseb. lib. 11, oep. 7, μυριάδας ἑκατὸν καὶ σου χάρακα· καὶ περικυκλώσουσί σε, καὶ. έξουσί σε πάντοθεν· καὶ ἐδαφιοῦσί σε καὶ τέντα σου· ποτὲ δ᾽ αὖθις περὶ τοῦ λαοῦ· Esta γι ἀνάγκη μεγάλη ἐπὶ τῆς γῆς καὶ ὀργὴ τῷ 13 τούτῳ· καὶ πεσοῦνται ἐν στόματι μαχαίρας καὶ αἰχμαλωτισθήσονται εἰς πάντα τὰ ἔθνη καὶ ῾Ιερουσαλὴμ ἐστα: πατουμέτη ὑπὸ τῶν ἐθνῶν, ἄχρις οὗ πληρωθῶσι καιροὶ ἐθνῶν.. Καὶ πάλιν· «Οταν ἴδητε κυκλουμένην ὑπ: στρατοπέδων τὴν Ἱερουσαλήμ, τότε γνώτι ὅτι ἤγγικεν ἡ ἐρήμωσις αὐτῆς· καὶ αὖθις· Οὐσί δὲ ταῖς ἐν γαστρὶ ἐχούσαις καὶ ταῖς θηλαζεί σαις ἐν ἐκείναις ταῖς ἡμέραις. Προσεύχεσθ δὲ ἵνα μὴ γένηται ἡ φυγὴ ὑμῶν χειμῶνος Σε βήτου. Εσται γὰρ τότε θλίψις μεγάλη, οτα οὐκ ἐγένετο ἀπ᾿ ἀρχῆς κοσμου ἕως τοῦ νῦν. οὐδὲ μὴ γένηται. Καίπερ δὴ ταῦτα τοῦ Σωτῆρες ἡμῶν προειπόντος, καὶ πολλὴν ἐν τῷ μέσῳ χρόν φιλανθρωπίας ἐπιδειξαμένου χρηστότητα, καὶ μετ ** ibid. 23. 49 Matth. xxiv, 20, 21. δέκα, hos es', undecies centena millia: alii ia renta: Dyriades, hoc est, decies centena m... babent, ut Joseph. ipse lib. vii, cap. 26, et ru Nicephorus, qui Josephum cx primario exemplari allegat. floc est, ad nonaginta millia.

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. III. νοίας καιρὸν οὐκ ἐλάχιστον ὑπανέντος ὡς ἂν τοῦ tempus concesserit, ut meliora consilia et rationem κρείττονος γενόμενοι λογισμοῦ, καὶ τῆς εἰς αὐτὸν παροινίας τὴν δίκην διὰ μετανοίας ἀποδράσωσι· καὶ τὴν ἀποστολικὴν πολιτείαν καὶ μεγαληγορίαν, ἔτι δὲ καὶ τὴν τῶν ἐξαισίων τεραστίων ἐπίδειξιν, καὶ ἐπὶ τεσ σαράκοντα ἔτη χρόνον ἐκτείναντος, καὶ τῶν μικρῷ πρόσο θεν εἰρημένων φοβεςῶν ἐν αὐτοῖς σημείων τὴν πανωλεθρίαν ἐπισειόντων· οἱ δὲ καὶ ἔτι τῷ χείρονι προσέ κειντο καὶ μὴ μόνον τὸν Σωτῆρα ἡγνόησαν καὶ παρέδραμον, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸν πρῶτον νόμον ἀθλίως διέκειντο, οὐδὲν εἶδος παρανομίας παραλείποντες ὥστε μὴ γυμνῇ πράττειν τῇ κεφαλῇ. Δι' ἅπερ καὶ τοῦ Θεοῦ μακρόθυμον ἀναλύσαντες, πανώλεις τῷ ἀσανεῖ τῆς κακίας βαθῷ παρεπέμφθησαν. Καὶ τῷ βουλομένῳ καταμαθεῖν ἐστιν ῥᾴδιον, ἀκριβῶς ἐπιστατοῦντι τοῖς καθ᾽ ἕκαστον λεγομένοις τῷ συγγραφεῖ, μεθ ὅσης χάριτος καὶ ἀβρότητος. Ἐγὼ δὲ καὶ μᾶλλον του πάντα καλῶς οικονοροῦντος Θεοῦ θαυμάζω τὸ μέσ γεθος, ἄνδρα Εβραῖον καὶ τῶν ἀπίστων οὕτω κινήσαντα, καὶ γλῶτταν λαμυρὰν παρασχόμενον, ὥστε δὴ ὡς χρεών γε ἦν τὴν κατὰ Ἰουδαίους ἱστορίαν ἀρίστως διεξελθεῖν ἵνα μή τις αντιλέγειν τέως ἔχοι· καὶ πρὸς τούτοις ἵνα καὶ τοῖς εἰρημένοις Χριστῷ σύμφωνός τις εἴη κἀκ τῶν ἐχθρῶν, τὸ καινότα τον. Τίς δ' οὗτος Ιώσηπος, καὶ τίνα δὴ συνεγράψατο, καὶ οἷου γένους καὶ ἀγωγῆς, ἐν τῷ πρὸ τού του αρίστως διελάβομεν τόμῳ. Καὶ τὰ μὲν κατὰ Ἰουδαίους ἐν τούτοις ἦσαν· ἡμεῖς δὲ καὶ αὖθις ἐπὶ τὰ ἑξῆς τῆς ἱερᾶς ἱστορίας προϊωμεν. rectiorem secuti, per pœnitentiam vindictam procacis, qua illum affecere, contumeliæ effugerent: atque insuper apostolicam vivendi rationem et doctrinam magnificam cum admirandorum prodigiorum signis dederit, eamque bonitatem ad quadraginta extenderit annos: internecionem denique eam populo ante, eis quæ diximus ostentis, portenderit illi tamen longe etiam pejores facti, non tantum Servatorem cognoscere per contemptum noluerunt, verum etiam de prima lege ipsa minus recte senserunt, nihil prorsus ex iniquitate et peccato omni relinquentes, quin id nudo (quod dicitnr) capite patrarent. Quapropter longanimitate Dei repudiata, internecione omnes in profundum malitiae et perditionis demissi sunt barathrum. Hæc omnia qui volet, facile cognoscere poterit, si diligenter animum ad res quasque a Josepho historico cum multa gratia et venustate scriptas attenderit. Ego vero iu primis, omnia recte disponentis atque administrantis Dei magnitudinem admiror, qui hominem ex infidelibus Judæum ita excitaverit, eidemque disertam suavemque linguam concesserit, ut ille, ita ut oportuit, Judaicam historiam quam rectissime memoriæ mandaret: videlicet, ut ne quis contra testimonium ejus venire posset: 237 et præterea, quod quidem est maximum, ut ex hostibus etiam exstaret aliquis, qui consona Christi prædictionibus attestaretur. Quis autem Josephus iste fuerit. quos libros scripserit, quo genere, quave institutione fuerit, in proximo satis exposuimus libro. Et Judæorum quidem res hunc habuere exitum. Nobis autem, ut ad reliquas quæ supersunt propositæ historiæ res revertamur, tempus esse videtur. ῾Ως μετὰ τὴν ἄλωσιν Συμεὼν ὁ τοῦ Κλοπὰ ἐπίσκοπος Ιερουσαλήμ προχειρίζεται. Καὶ περὶ τῆς Δομετιανοῦ ὡμότητος· καὶ περὶ τῶν κατὰ σάρκα συγγενῶν τοῦ Σωτῆρος. Φθάνει μὲν ὁ τοῦ Κυρίου ἀδελφὸς Ιακωβος, τῷ ὑπὲρ αὐτοῦ μαρτκρίῳ τελειωθείς ἐπεὶ δὲ καὶ Ιερουσαλὴμ ξάλω, ὡς εἴρηται, ἔτει κόσμου ἐπισταμένῳ * πεντακισχιλιοστῷ πεντακοσιστῷ ἑβδομηκοστή ένατῳ, τεσσαρακοστῷ δὲ μετὰ τὴν τοῦ Κυρίου ἀνάλη ψιν· οἱ τοῦ Κυρίου μαθηταὶ καὶ ἀπόστολοι, ὅσοι βὴ ἔτι περιῆσαν τῷ βίῳ, ἐς ταυτό βουλῆς γεγονότες, ἁπανταχόθεν σύναμα τοῖς πρὸς γένος κατα σάρκα Χριστοῦ, πολλοὶ δὲ ἦσαν ἔτι, τινα διάδοχον τῷ Ἰαν κώβου θρόνῳ σε ὡς ἐπιλ ξασθαι διεσκόπουν. Πάντες οὖν ἐπὶ Συμεὼν τὸν τοῦ Κλοπᾶ, οὗ καὶ τὸ ἱερὸν Εὐαγγέλιον μνείαν ποιεῖται, ὁρῶσι· καὶ τούτῳ τὸν τῆς ἱεραρχίας ἐγγ ιρίζουσι θρόνον· ὃν δῆτα καὶ ἀνεψιὸν εἴτουν ἐξάδελφον τοῦ Ἰησοῦ ὁ Ηγήσιππος ἱστορεί. Ὁ γὰρ Κλοπᾶς τοῦ μνήστορος ἦν ἀδελφὸς Capta, exusta, et solo æquata est Hierosolynorum urbs. anno Domini 73, Septembris mensis die 8. (Joseph. iib. VII, cap. 26.) " Titus, ad perdomandam Judæam relictus, novissima Hierosolymorum oppugnatione septem propugnatores totidem CAPUT IX. Ut post Hierosolyma capta, Symeon Cleophæ filius episcopus ibi creatus sit. De Domitiani crudelitate: el de cognatis Servatoris nostri secundum carnem. Jacobus frater Domini, ita ut antea est dictum, martyrio pro ipso est functus. Cum vero Hierosolyma sunt eversa a mundo condito quinquies millesimus quingentesimus septuagesimus nonus, ab ascensione Domini autem quadragesimus agebatur annus; tum discipuli et apostoli, qui adhuo in vita erant, idem secuti consilium, ex locis omnibus una cum iis qui genere juxta carnem, Christi propinqui essent (multi autem adhuc supererant) convenerunt, et quemnam Jacobo successorem aperte surrogarent, cum cura deliberarunt. Atque equidem omnes in Symeonem filium Cleophæ, cujus etiam sacrum meminit Evangelium, oculos conjiciunt, eique episcopalem sedem committunt: quem Symeonem Hegesippus consobrinum siva sagittarum confecit ictibus, cepitque eam natali filiæ suæ,» etc. (Tranquill. in Tito.) Secundum neotericos chronographos, Hierosolyma capta est anno mundi 4050, a natali Salvatoris 72.

patruelem Jesu fuisse memorat: Cleophas enim Ἰωσήφ. Οὐεσπεσιανὸς δὲ μετὰ τὴν Ἱεροσολύμων sponsi Josephi frater fuit. Enimvero Vespasianus Hierosolymis captis, ne quis ex tribu regia clam profugeret, quicunque a Davide genus deducerent, diligenter inquiri jussit. Unde rursum non exigua persecutio adversus Judæos est coorta. Et ea calamitas longius processit. Nam et Domitianus Vespasiani filius qui post Titum Romanis imperavit, multos ex illustribus summoque loco natis Romanis civibus præter rationem omnem occidere, et bonis omnibus muletare, et exsilio damnara est aggressus. Atque is post Neronem secundus Deo bellum movit, persecutionemque gravem adversus Christi fideles, cum quidem Vespasianus pater ejus nihil acerbius in nos statuisset, excitavit. Quo tempore et apostolus Joannes adhuc in terris versans, pro. pter pietatem cultumque Christi, ab eo in insulam Palmum circumscriptus esse memoratur, ubi ille sacram illam Evangelii sui detonuit vocem, 238 et simul ipsam scripsit Apocalypsim. De qua Apocalypsi Irenæus Lugdunensis episcopus in quinto Adversus hæreses libro, eo loco ubi de calculo nominis Antichristi, qui ibi fertur, tractat, hac scribit: «Si temporibus iis palam nomen illius promulgari deberet, per hunc profecto qui Apocalypsim ipsam et revelationem vidit, dictum esset. Nou enim ante multa tempora, sed nostra prope ætate circiter Domitiani imperii finem revelata est.» Non modo autem professionis fideique nostræ homines, sed multo etiam magis, qui alieno a nobis sunt animo, acerrimam illam sub Domitiano persecutionem, et eos qui tum maxime foruerunt homines, Ο testificationemque et martyrium eorum conscripserunt, satisque certo et tempus ipsum indicarunt. Nam post plures alios, quinto decimo imperatoris ejus anno Flaviam etiam Domitillam Flavii Clementis Romanorum consulum unius sororis filiam, propter ejus de Christo testificationem, in memorarunt. CAPUT X. Εx Hsgesippo, quod ad il usque tempus, qui familiæ et generis Dauid fuere, inquisiti sini et occisi. Ut autem eos quoque qui ex Davidis genere ἅλωσιν, ἵνα μή τις τῆς βασιλικῆς φυλῆς λάθῃ δια φυγών, τοὺς ἐκ Δαυίδ τὸ γένος κατάγοντας μετά σπουδῆς ἀνερευνᾶσθαι προσέταττε. Καντεῦθεν οὐκ ἐλάχιστος διωγμός Ιουδαίοις ἀνεῤῥιπίσθη, καὶ ἐπισ πολὺ τὸ δεινὸν προῄει, ὡς καὶ Δομετιανὸν τὸν υἱὸν μετὰ Τίτον Ρωμαίων ἡγησάμενον πολλούς τε τῶν ἐπιφανῶν καὶ Ῥωμαίων εὐπατριδῶν ἀνευλόγως κτείνεια ἐπιχειρεῖν, ζημίᾳ τε ἄλλους ούσιων, καὶ ὑπερορία τὸ τελευταῖον καταδικάζειν· ὡς καὶ μετά Νέρωνα δεύτερον θεομάχον ἑαυτὸν καταστῆσαι, καὶ κατὰ τῶν εἰς Χριστὸν πιστευόντων δεινὸν ἀνεγείραι τὸν διωγμόν· καίπερ Οὐεσπεσιανοῦ τοῦ πατρὸς μηδὲν καθ᾿ ἡμῶν ἐπινοήσαντος ἄτοπον· ὅτε καὶ τὸν ἀπόστολον Ἰωάννην ἔτι περιπολοῦντα τὴν γῆν, Πάτμῳ τῇ νήσῳ τῆς εἰς Χριστὸν εὐσεβείας ἕνεκα ὑπ᾽ αὐτοῦ περιορισθῆναι ἱστόρηται, ἔνθα δὴ καὶ γενόμενον τὴν ἱερὰν τῶν Εὐαγγελίων βροντῆσαι φωνὴν, καὶ αὐτὴν Αποκάλυψιν· περὶ ἧς ᾿Αποκαλύψεως Εἰρηναῖος ὁ Κουγδούνων ἐπίσκοπος ἐν πέμπτῳ τῶν πρὸς τὰς αἰρέσεις περὶ τῆς ψήφου κατὰ τὸν ᾿Αντίχριστον ἐκεῖσε φερομένης τάδε κατὰ ῥῆμα διέξεισιν· «Εἰ δὲ ἔδει ἀναφανδὸν ἐν τῷ νῦν καιρῷ κηρύττεσθαι τὸ ὄνομα αὐτοῦ, δι' ἐκείνου ἂν ἐῤῥέθη, τοῦ καὶ τὴν ἀποκά λυψιν ἑωρακότος· οὐδὲ γὰρ πρὸ πολλοῦ χρόνου των μάθη, ἀλλὰ σχεδὸν ἐπὶ τῆς ἡμετέρας γενεῖς πρὸς τῷ τέλει τῆς Δομετιανοῦ ἀρχῆς.» Οὐ μόνον δὲ οἱ τῆς καθ᾿ ἡμᾶς πίστεως, πολλῷ δὲ μᾶλλον καὶ οἱ ἀλλο τρίως ἡμῖν ἔχοντες, τὸν ἐπὶ Δομετιανοῦ σφοδρότατον διωγμὸν, καὶ τοὺς τηνικάδε διαλάμποντας, καὶ τὴν ἐκείνων μαρτυρίαν συγγράφοντες, ἐπ᾽ ἀκριβές, καὶ τὸν καιρὸν ἔκδηλον καθιστῶσι. Μετὰ δ᾽ οὖν πολλοὺς ἄλλους τῷ πεντεκαιδεκάτῳ τῆς ἀρχῆς αὐτοῦ ἔτει και τίνα Φλαυίαν Δομετίλλαν ἀδελφιδήν Φλανίου Κλήμεντος τῶν ἐπὶ Ῥώμης ὑπάτων ἑνὸς ἱστορούσ τῆς εἰς Χριστὸν μαρτυρίας χάριν νησόν τινα Ποντί κατακριθῆναι οἰκεῖν. insulam quamdam Pontiam relegatam esse comΚΕΦΑΛ Ι. Ἐκ τῶν Ηγησίππου, ὅτι ἄχρι τότε οἱ ἀπὸ γι νους τοῦ Δαυΐδ ανεζητοῦντο καὶ ἀνῃροῦντο. Ως δὲ τοὺς ἀπὸ γένους Δαυῒδ ἐπέβαλεν ἀναιρεῖν, ortum habebant interficere decrevit, traditum λόγος αἱρεῖ τῶν αἱρετικῶν τινας περὶ δίκας έλκειν memoriæ est, ex hæreticis quosdam nepɔtes Judæ, eo nomine quod genus ex Davide ducerent, in jus Hic supra libro 1, cap. 33, Cleophas dictus. Et alios hic Symeon fuerit ab eo, qui supra est nominatus Josephi filius, Jacobi, Judæ et Josæ fratre. Primus Domitianus Dominum se et Deum appellari jussit: «Dominus et Deus noster sic fieri jubet.» (Tranquill.) Uxorem item suam, Augustam. (Eutrop.) Qui et ultimus fuit. (4 Flavin Dumitilla propter Christum in insular sub Domitiano deportata. (Eutrop. lib. 1x, in fn.) Flavii Clementis, qui patruelis Domitiani fuit, Tranquillus in Domitiano meminit, sicuti te τοὺς ἀπογόνους Ἰούδα, ὡς ἐκ Δαυΐδ τὴν σειρὰν ὅλο κοντας· ἀδελφὸς δὲ τοῦ Σωτῆρος κατὰ σάρκα Ἰούδας persecutionis Christianorum, sub Judaici fisci nomine: «Præter cæleros, inquit. Judaicus fiscus acerbissime actus est, ad quem deferebantur, qui velut professi Judaicam intra urbem viverent vitam vel dissimulata origine, imposita genti tributa non pependissent,» etc. «Domitianus agnatos Salvatoris repertos propter inopiam contempsit et absolvit. Inter Judans quoque acerbitate tormentorum et cruentissimæ quæstionis exquiri genus David, atque interfici praeceptum est; quasi adhuc futurus esset ex semine David, dum prophetis sanctis et invidetur et creditur, qui regnum possit adipisci.» (Eutrop.)

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. III. ἦν, ἅτε παῖς ὢν Ἰωσήφ· ὡς δηλοῖ καὶ Ἡγήσιππος traxisse. Fuerat autem Judas frater Domini, seοὕτω γράφων· «Ἔτι δὲ περιῆσαν οἱ ἀπὸ γένους τοῦ Κυρίου, υἱωνοὶ Ἰούδα, τοῦ κατὰ σάρκα λεγομένου αὐτοῦ ἀδελφοῦ· οὓς ἐδηλατόρευσαν ὡς ἐκ γένους ὄντας Δαυΐδ· τούτοις δ' ὁ Ἡουόκατος ἤγαφε πρὸς Δομετιανὸν Καίσαρα. Εφοβεῖτο γὰρ τὴν παρουσίαν τοῦ Χριστοῦ, ὡς καὶ Ηρώδης· καὶ ἐπηρώτησεν αὐτ τοὺς εἰ ἐκ Δαυΐδ εἰσι· καὶ ὡμολόγησαν. Τότε ἐπή ρώτησεν αὐτοὺς πόσας κτήσεις ἔχουσιν, ἢ πόσων χρημάτων κυριεύουσιν. Οἱ δὲ εἶπον ἐννακισχίλια δηνάρια υπάρχειν αὐτοῖς μόνα, ἑκάστῳ αὐτῶν ἀνής κοντος τοῦ ἡμίσεος. Καὶ ταῦτα οὐκ ἐν ἀργυρίοις ἔφασκον ἔχειν, ἀλλ᾽ ἐν διατιμήσει γῆς πλέθρων λθ' μόνων· ἐξ ὧν καὶ τοὺς φόρους ἀναφέρειν, καὶ αὐτοὺς αὐτουργοῦντας διατρέφεσθαι. Εἶτα δὲ καὶ τὰς χεῖρας τὰς ἑαυτῶν ἐπιδεικνύναι μαρτύριον τῆς αὐτουργίας, β τὴν τοῦ σώματος σκληρίαν, καὶ τοὺς ἀπὸ τῆς συνε χοῦς ἐργασίας ἐναποτυπωθένται ἐπὶ τῶν ἰδίων χει ρῶν τύλους παριστάντας. Ερωτηθέντας δὲ περὶ τοῦ Χριστοῦ καὶ τῆς βασιλείας αὐτοῦ, ὁποία τις εἴη, καὶ πῆ, καὶ πότε φανησομένη, λόγον δοῦναι, ὡς οὐ κοσμικὴ μὲν, οὐδ᾽ ἐπίγειος, ἐπουράνιος δὲ καὶ ἀγγελικὴ τυγχάνει, ἐπὶ συντελείᾳ τοῦ αἰῶνος γενησομένη ὀπηνίκα ἐλθὼν ἐν δόξῃ, κρίνετε ζῶντας καὶ νεκρούς, καὶ ἀποδώσει ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἐπιτηδεύματα αὐτοῦ. Εφ᾽ οἷς μηδὲν αὐτὸν κατεγνωκότα τὸν Δομετιανὸν, ἀλλὰ καὶ ὡς εὐτελῶν καταφρονήσαντα, ἐλευθέρους μὲν αὐτοὺς ἀνεῖναι, καταπαῦσαι δὲ διὰ προστάγμα τος τὸν κατὰ τῆς Ἐκκλησίας διωγμόν. Τοὺς δ᾽ ἀπο λυθέντας ἡγήσασθαι τῶν ἐκκλησιῶν, ὡς ἂν δὲ πάρο τυρας ὁμοῦ καὶ ἀπὸ γένους ὄντας τοῦ Κυρίου, γενομένης τε εἰρήνης, μέχρι Τραϊανοῦ παραμεῖναι αὐτοὺς τῷ βίῳ.» Ταῦτα μὲν ὁ Ἡγήσιππος· Τερ τυλιανὸς δὲ καὶ αὐτὸς τὴν Δομετιανοῦ πεποίηται μνείαν, γράφων ὡς «Πεπείραται μὲν καὶ Δομετιανός ταυτὰ ποιεῖν ἐκείνῳ, μέρος ὢν τῆς Νέρωνος ὠμότητος· ἀλλ᾽ οἶμαι ἅτε ἔχων τι συνέσεως, ὡς τάχος ἐπαύσατο, ἀνακαλεσάμενος καὶ οὓς ἐξηλάκει.» ΚΕΦΑΛ. ΙΔ'. - Τελευτή Οὐεσπασιανοῦ, Τίτου τε καὶ Δομε τιανοῦ καὶ Νερούα· καὶ περὶ τοῦ βασιλέως Τραϊανοῦ. Κρατοῦντος δ᾽ ἔτι Οὐεσπεσιανοῦ, λοιμόν φασι μέσ γαν ἐπὶ Ρώμης γενέσθαι, ὡς ὑπὲρ μυρίους καθε κάστην ἐπὶ πλείσταις ἡμέραις θνήσκειν· ὁπηνίκα καὶ τὸν ἐν Ῥόδῳ κολοσσὸν, χαλκοῦ πεποιημένον, στήλην Ροδίους τῷ Διὶ ἀναθεῖναι λόγος, ἑπτὰ ἐπὶ εἴκοσι καὶ ἑκατὸν πόδας εἰς ὕψος ἐκτρέχοντα· καὶ τὸ ἐν Ῥώμῃ δὲ Καπιτώλιον πρὸς δαπάνην γενόμενον οὗτος αὖθις ἀνήγειρεν. Ἐπὶ δέκα δὲ ἔτη τὴν ἀρχὴν διεθύνας, τῷ παιδὶ Τίτῳ τὴν βασιλείαν λιπών, τελευτα. Τότε δὴ καὶ τοῦ Βεσουβίου ὄρους ῥαγέντος, τοσοῦτόν φασιν ἐκεῖθεν πῦρ ἀναβλύσαι, ὥστε τὴν παρακειμένην χώραν σὺν ταῖς ἀγχιθύροις πόλεσιν ἀρανίσαι. Δι' ἀγῶνος δὲ ποιεῖται τὴν Ῥώμην εὐω δαίμονα ἐν ὀλίγοις ἔτεσιν ἀποφῆναι· σοφίαν γὰρ καὶ τὴν τῶν λόγων παιδείαν διαφερόντως ἠγάπα. cundum carnem; Josephi quippe filius. Qua de re Hegesippus ita scribit: «Supererant adhuc generis et familiæ Domini nepotes ex filio Judæ, qui frater Domini juxta carnem dictus est. Eos, quod gentis Davidis esse delati fuissent, Evocatus ad Domitianum adduxit. Metuebat enim, ita ut antebac Herodes, advendum Christi. ltaque eos illle, essenine familiæ 239 Davidis, rogat. Quod cum essent profesai, rursus ab eis, quæ eorum essent possessiones, et quantam pecuniurum summam haberent, quærit. Atque ei illi respondent, non amplius eis esse quam novem millium denariorum patrimonium commune, quod divisum ex parte dimidia ad quemque eorum pertineret: neque id in pecunia numerata, sed in estimatione et pretio undequadraginta agri jugerum consistere. Unde cum tributum penderent, tum ipsi manibus suis opus facientes, sumptus tolerarent. Deinde manus suas ostendunt, ut corporis duritia et callis continuo labore ductis, operas suas comprobarent. De regno autem Christi, quale id esset, ubi et quando habiturum esset initium, interrogati: Non mundanum id, neque terrenum, sed coeleste et angelicum fore testantur, in sæculi consummatione: cum adveniens ille cum gloria vivos et mortuos judicaturus, et cuique juxta studia et facta sua præmium redditurus esset. Sedenim re ita comperta, Domitianus ipse illos non condemnat, sed tenuitate illorum contempta, simul et liberos eos dimittit, et edicto proposito persecutionem ecclesiarum inhibet. Ita illi absoluti, ecclesiis, ut tesles simul et agnati Domini, præfuerunt: et pace reddita, usque ad Trajani tempora pervenerunt.» Hæc Hegesippus. Sed et Tertullianus Domitiani mentionem facit: «Tentaverat, inquiens, et Domitianus, portio Neronis de crudelitate, eadem quæ ille facere. Sed, ut opinor, aliquid habens rationis et prudentiæ, mature destitit, revocatis etiam iis quos in exsilium egerat.» CAPUT XI. Obitus Vespasiani, Titi, Domitiani, et Nervæ, et de imperatore Traiano. Imperante autem etiamnum Vespasiano, ingentem pestilentiam Romæ grassatam esse dicunt, ita ut diebus plurimis quotidie supra decem hominum milla exstinguerentur. Quo tempore fama etiam fert, Rhodios colossum æreum centum et viginti septem pedum Jovi in urbe sua dicasse. Romæ Capitolium, quod conflagraverat, Vespasianus 240 restituit: qui imperio annis decem administrato, moriens Alio Tito id reliquit. Sub hoc mons Vesu vius ruptus, tantum evomuit incendii, ut regionem proximam civitatesque vicinas prorsus vastarit. Maximopere is contendebat Romam brevi tempore beatam reddere et felicem; studium enim sapientiæ, liberaliumque artium disciplinam plurimum amavit. Josephum, ut virum egregium et præclarum, in

summo habuit bonore. Cujus eliam libros mani- ὡς καὶ αὐτὸν Ἰώσηπον οἷα δὴ λόγου άνδρα τιμες bus suis descriptos in Rumanam bibliothecam reposuit. Sed enim cum annos tres imperium tenuisset, et æstivo tempore interdiu iter faciens, plurimum e naribus sanguinem emisisset, alque inde animo defectus fuisset, Domitianus frater ejus, imperandi cupiditato victus, veneno eum sustulit, atque adhuc spirantem in loculos funeri paratos imposuit. Hic porro impie, et, ut paucis dicam, improbe prorsus imperium administrans, et seipsum secundum a Nerone veræ pietatis studiosorum hominum persecutorem constituens, non paucos necavit, ut paulo ante diximus. Sub hujus enim imperio et Timotheus, et Onesimus, et Dionysius Areopagita, cursum suum pro Christo martyrii stadio absolverunt. Ejus ætate Apollonius quoque Tyaneus vixit, quem bistoriæ pro. dunt Roma Byzantium venisse, atque ibi dæmoniacis quibusdam præstigiis atque incantationibus magnam vim serpentum et scorpionum fugasse, et præterea ferocissimos quosque equos frenasse. aliaque multa prodigiosa fecisse. Hunc, quod Ner” va charus esset, Domitianus, cum prius totondisset, mox conjecit in custodiam. Sed cum Domitianus per quindecim annos imperium gessisset, a conjuratis in templo Jovis occisus, Nerva il invitus reliquit. Itaque senatus, actis ejus abolitis, exsules revocavit, eisque bona sua restituit. Tum quoque Joannem, apostorum ex Palmo, quo relegatus fuerat, Ephesum rediisse, atque ibi ecclesias rexisse ferunt, Sed enim et Nerva, cum anno uno et paulo diutius imperasset, defunctus Trajanum habuit successorem; sub quo adhuc discipulus ille, qui supra pectus Domini recubuit, in Asia vixit. Testantur hoc Irenæus Lugdunensis episcopus, et Alexandrinus Clemens contextor, 241 qui ambo fidei verbum admodum promulgarunt. Horum alter in x1 Adversus hæreses libro hæc verba facit: «Et omnes presbyteri, qui cum Joanne discipulo Domini in Asia sermones contulerunt, testes sunt, hæc a Joanne tradita esse. Mansit enim cum eis usque ad Traj ni tempora, et verus est certusque testis traditionum ab apostolis acceptarum. Clemens vero in eo libro cujus titulus est, Qui dives sulvus fiat, tempore hoc diserte indicato, et histo ria, quam ante narravimus de prædone per resipiscentiam servalo, exposita, hæc quoque ferin ila scribens: «Audi fabulam, non fabulam, sed orationem veram de Joanne apostolo nobis proditam, et memoria conservatam. Posteaquam enim tyranno (Domitianum autem prorsus dicit) defuncto (!) Tranquillus scribit, Tilum velocissime nobis excipere solitum,cum amanuensibus suis per jocum ludumque certantem, imitari chirographa quæcunque vidisset, ac proteri sæpe, se maximum falsarium esse potuisse. Non mirum itaque fuerit, si libros ipse septem Josephi De bello Judaico manu sua descripserit. Hunc cum Domitianus punire vellet, repente ὑπερβαλλούσαις τιμῆν, τά τε ἐκείνου βιβλία ἰδία γράψαι χερσί, καὶ ταῖς βιβλιοθήκαις τῆς Ῥώμη; ἐναποτάξαι. Τρισὶ δ᾽ ἐπ' ἐνιαυτοῖς τὴν ἀρχὴν δι κηκότα, ώρα θερείᾳ δι' ἡμέρας ὁδοιπορήσαντα, και αἷμα διὰ τῶν μυκτήρων οὐκ ὀλίγον προέμενον, κάτ τεῦθεν λειποδρανούντα, Δομετιανὸς ὁ τούτου κατ γνητος, τοῦ τῆς μοναρχίας ἔρωτος ἥττων γενόμενος, φαρμάκῳ αὐτὸν ἀναιρεῖ· ἔτι δ' ἐμπνέοντα ταῖς νε κρικαῖς θήκαις ἐναποτίθησι. Οὗτος δ' αθέως καὶ τὴ ὅλον φάναι μοχθηρῶς τῇ ἀρχῇ χρώμενος, μετὰ Νρωνα δεύτερος διώκτης τῷ εὐσεβεῖ μέρει ἀναφανείς, οὐκ ὀλίγους διέφθειρεν, ὡς μικρὸν ἄνωθεν διελίο μεν. Ἐπ' αὐτοῦ γὰρ καὶ Τιμόθεος, καὶ Ονήσιμος, καὶ Διονύσιος ὁ ᾿Αρεοπαγίτης, τὸ ὑπὲρ Χριστοῦ στε διον ἔδραμον. Ἐπὶ τούτου καὶ ὁ Τυανεύς Απολλώ νιος ἐγνωρίζετο, ὃν ἀπὸ Ῥώμης ἐς Βυζαντιον τ κατα ὄψεων καὶ σκορπίων πλῆθος δαιμονικαίς τι ἀξεητοποιίαις καὶ ἐπικλήσεσι ευγαδεύσαί φασ χελινῶσαί τε πρὸς τούτοις καὶ τῶν ἵππων τὴν κα ξίαν· καὶ ἀλλ᾽ ἄττα τεράτων ἀνάμεστα ἱστορούσιν αὐτὸν διαπράξασθαι· ὃν ὡς φίλον όντα Νερούα 10μετιανὸς ἔμφρουρον εἶχε, πρότερον ἀποκείρας. Ἐπ' ἔτη δὲ πεντεκαίδεκα καὶ οὗτος ὁ Δομετιανὸς τῇ ἀρχῇ διανύσας, καὶ τῷ νεῷ σταγείς τοῦ Διὸς, Νερούς και ἄκων παραχωρεί τῆς ἀρχῆς. Τοίνυν ἡ σύγκλητος λύσασα τοῖς ἀδίκως ἀπεληλαμένοις τὰς ἐξορίας, καὶ τῶν οἰκείων σφίσι μετέχειν ἀνῆκε. Τότε δή τότε λ γος καὶ τὸν ἀπόστολον Ἰωάννην τῆς ἐν Πάτμῳ λα θέντα φυγῆς, ἐν Ἐφέσῳ πάλιν ἐλθεῖν, καὶ τὰς αὐτόθι ἐκκλησίας διέπειν. Νερούαν δὲ καὶ αὐτὸν ἐν ποτώ και μικρόν τι πρὸς αὐταρχήσαντα Τραϊανός διαθέ γεται. Καὶ ἐπὶ τούτου δὲ ἔτι τῷ βίῳ περιὴν ὁ ἐπὶ στήθιος μαθητὴς ἐν Ἀσίᾳ ποιούμενος τὰς διατριβές καὶ τὸ μαρτύριον τῷ λόγῳ διδόασιν Εἰρηναῖος τὸ ὁ Λουγδούνων ἐπίσκοπος καὶ ὁ ᾿Αλεξανδρεύς Κλήμης ὁ στρωματεύς· καὶ ἄμφω δὲ τὸν τῆς πίστεως λόγο μάλα ἦσαν πρεσβεύοντες. ἂν ὁ μὲν πρότερος ἐν ἐπ τέρῳ τῶν Πρὸς τὰς αἱρέσεις τάδε κατὰ ῥῆμά τη «Καὶ πάντες οἱ πρεσβύτεροι μαρτυροῦσιν οἱ κατὰ τὴν Ασίαν Ιωάννῃ τῷ τοῦ Κυρίου μαθητῇ συμβεβλη κότες παραδεδωκέναι ταῦτα τὸν Ἰωάννην. Παρ μεινε γὰρ αὐτοῖς μέχρι τῶν Τραϊανοῦ χρόνων· καὶ μάρτυς ἀληθῆς ἐστι τῆς τῶν ἀποστόλων παραδό σέως.» Κλήμης δὲ καὶ αὐτὸς τὸν χρόνον ἐπιστη μηνάμενος ἐν τῷ, Τίς ὁ σωζόμενος πλούσιος, λόγω καὶ τὴν μικρή πρόσθεν ἡμῖν εἰρημένην ἱστορία», ὅπως τὸν λῃστὴν διεσώσατο, ἐπιφέρει καὶ ταῦτα, γράφων οὕτως· «Ακουσον μῦθον, οὐ μῦθον, ἀλλ' ὅ τι λόγον, περὶ Ἰωάννου τοῦ ἀποστόλου λεγόμενον, κα ἡμῖν παραδεδομένον, καὶ μνήμῃ περιλαγμένον. is in judicio disparuit. (Lact. lib. v, cap. 3.) Nerva omnes qui impietotis in dess rei fue rant, Christianos scilicet, absolvi voluit. Et edicio vetuit, ne servi deinde dominos criminarentur, Deve liceret aut impietatis (Christianismi) aut Jodaicæ sectæ quempiam dehino insimulari. (Dion.) << Nerva pueros et puellas egenis parentibus natos sumptu publico per Italiam ali jussit.» (Eutrop.

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. III. Ἐπεὶ δὴ γὰρ τοῦ τυράννου τελευτήσαντος (Δομε- ex insula Patmo Ephesum rediit,» et quæ sequnτιανὸν δὲ πάντως φησίν) ἀπὸ τῆς νήσου Πάτμου tur. μετῆλθεν εἰς Εφεσον,» καὶ ὅσα ἐξῆς. Περὶ τοῦ μετὰ τὸν Μάγον Σίμωνα δευτέρου αιρεσιάρχου Μενάνδρου. ᾿Επὶ δὲ τῆς αὐτῆς ἀρχῆς, μετὰ Σίμωνα τὸν Μά γον, ἀξιόμαχον ὅπλον τῆς διαβολικῆς ἐνεργείας δεύτερον ἀναδείκνυται Μένανδρος, ἐκείνῳ μὲν μα θητευθείς, Σαμαρεὺς δ' ἦν καὶ οὗτος ὥσπερ ἐκεῖνος, ταῖς γε μὴν γοητείαις καὶ τερατολογίαις ἐν δευτέρῳ τὸν διδάσκαλον θέμενος· ἑαυτῷ γὰρ τὴν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἀνετίθει τιμὴν, καὶ ἄνωθεν ἀπεστάλθαι ἐληρώσει τῆς των ανθρώπων ἕνεκεν σωτηρίας. Εδίδασκέ γε μὴν, μὴ ἄλλως πρὸς ἰσχύος ἔχειν τινὰ τῶν κοσμοποιῶν ἀγγέλων περιγενέσθοι, εἰ μή τις διὰ τῆς αὐτοῦ γοητείας διέλθοι, καὶ ὅπερ αὐτὸς παρεδίδου βάπτισμα λούσαιτο Εφασκε γὰρ τους τούτου καταξιωθέντας ἀγήρως διαβιώσκειν, ἀϊδίου καὶ ἀθα νάτου μετέχοντας βιοτῆς. Μέμνηται τούτου δ' τε προῤῥηθεὶς Εἰρηναῖος, καὶ ὁ ἐν φιλοσόφοις μάρτυς ἄριστος Ἰουστίνος, τοῦ τε Σίμωνος μνείαν ποιού μενος, καὶ αὐτοῦ δὴ τούτου, οὕτω λέγων· «Μένανδρον δέ τινα καὶ αὐτὸν Σαμαρέα, τὸν ἀπὸ κώμης Καπαρατέως γενόμενον, μαθητὴν τοῦ Σίμωνος, οἶστρηθέντα καὶ αὐτὸν ὑπὸ τῶν δαιμόνων, καὶ ἐν Αντιοχεία γενόμενον, πολλοὺς ἐξαπατῆσαι διὰ μας γικῆς τέχνης οἴδαμεν· ὃς καὶ τοὺς αὐτῷ ἐπομένους ὡς μὴ ἀποθνήσκοντας έπεισε· καὶ νῦν τινές εἰσιν ἀπ' ἐκείνου τοῦτο ὁμολογοῦντες.» Εν δὲ ἄρα διαβολικῆς ἐνεργείας διὰ τῶν τοιῶνδε γοήτων τὴν Χριστιανῶν προσηγορίαν ὑποδυομένων, τὸ μέγα τῆς θεοσεβείας μυστήριον ἐπὶ μαγεία σπουδάσαι διαβαλεῖν, διασῦραί τε δι' αὐτῶν τὰ περὶ ψυχῆς ἀθανασίας καὶ νεκρῶν ἀναστάσεως ἐκκλησιαστικὰ δόγματα. CAPUT XII. De Menandro, secundo a Simone Mago hæresiarcha. Sub eodem imperio, post Simonem illum Magum insignem diabolicæ operationis et efficacim armaturam exhibuit Menander, discipulus ejus, Samaritanus itidem ut ille, imposturis certe et carminum præstigiis longe magistrum post se relinquens. Sibi ipsi enim Servatoris nostri vendicebat honorem, seque e cœlo salutis hominum ergo demissum esse nugabatur, illud etiam decens: neminem unquam aliter ex certamine cum mundi architectis angelis congressum, victorem abiturum, quam si disciplinam magicarum præstigiarum suam omnem probe teneret, et quem ipse tradidisset baptismum subiret. Quo baptismo si quem dignatus esset,eum expertem senectutis, sempiternam et immortalem vilam victurum esse dicebat, Meminit hujus, quem modo nominavimus, Irenæus, et item ex philosophis martyr et testis optimus Justinus, Simonis illius atque Menandri hujus mentionem faciens, atque ita dicens «Menander quidam, et ipse Samaritanus, in vico Caparatensi ortus, Simonis discipulus, 242 non minus quam ille dæmoniorum furore afflatus, permultos Antiochiæ vivens magica arte seduxit, qui etiam sectatoribus suis nunquam eos morituros esse persuasit. Exstant etiamnum illius discipuli nonnulli, qui hoc idem proftentur.» Verum enimvero diabolicæ plane hoc erat solertia, per tales magos, qui Christianorum sibi, prætextus gratia, nomen sumpsissent, ingenti divinæ pietatis mysterio magicarum præstigiarum inuere calumniam, atque ecclesiastica de animarum immortalitate et mortuorum resurrectione dogmata traducere atque evertere. CAPUT XIII. De hæresi Ebionitarum. Atque illi quidem ita homines seducebant. Alii porro, cum homines a professione et fide in Christum Filium Dei omnino abstrahere non possent, tenuiorem de eo opinionem induxerunt. Ebionmos hos majores nostri nominarunt: dignos prorsus Περὶ τῆς τῶν Έβιοναιων αἱρέσεως. Οἱ μὲν οὖν οὕτως ἀπάτης εἶχον· ἕτεροι δὲ τῆς περὶ τὸν Χριστὸν διαθέσεως τὸν Θεοῦ Υἱὸν ἱκανῶς ἀποσπασαι μὴ ἔχοντες, εὐτελῆ δοξάζειν περὶ αὐτοῦ εἰσηγοῦντο. Εβιωναίους τούτους οἱ πρὸ ἡμῶν ὠνό μασαν. Τοιαύτης δ' ἔτυχον προσηγορίας, εὐστόχως τὴν τῆς διανοίας αὐτῶν πτωχείαν υποφαινούσης: qui appellationem eam obtinerent, directe et certo οὕτω γὰρ παρ' Εβραίοις ή πτωχὸς ὀνομάζεται· mentis eorum inopiam et mendicitatem declaranψιλόν καὶ γὰρ ἄνθρωπον μόνον τὸν Χριστὸν ἐδόξα tem: ita enim apud Hebræos mendicas vocaζου, κατὰ προκοπὴν ἤθους δεδικαιωμένον· ἠρμένον tur. Siquidem purum tantum hominem Christum μὲν καὶ γεγεννημένον ἀπὸ Μαρίας, καὶ ἐκ συναφείας esse docuerunt, morum proficiente accessione juτοῦ Ἰωσὴφ τὴν ἀρχὴν ἐσχηκότα· καὶ οὐ ῥᾴδιον stificatum: qui ex Maria genitus primum exstiteἔλεγον διὰ μόνης τῆς κατὰ Χριστὸν πίστεως περιεῖ- rit, et ex congressu Josephi initium sumpserit: et ναι τὸ σώζεσθαι, εἰ μὴ καὶ τῆς νομικῆς θρησκείας præterea, quod non facile quisquam per solam τις μέτοχος εἶτ, κἀκείνην δὴ τὴν πολιτείαν μέτεισι. fidem in Christum salvus fieret, nisi otiam legis Τῆς δ᾽ αὐτῆς αἱρέσεως εἰς δύο διῃρημένης, οἱ μὲν cæremonias servaret, et eam vivendi rationem se ταῦτ᾽ ἔλεγον· οἱ δὲ προσίεντο ἐκ Πνεύματος μὲν queretur. Hæresi hac et secta in duas partes disseἁγίου καὶ τῆς Παρθένου Μαρίας γεγεννῆσθαι Χριστόν, cta, alteri quidem, quæ modo diximus, senserunt, οὐ μὴν καὶ προϋπάρχοντα λόγον τε καὶ σοφίαν τοῦ ---alteri autem admiserunt quidem illi, ex Spirlla

NICEPHORI sancto et Maria virgine Christum natum esse, eumdem autem quod antea ab æterno fuerit, Verbum et sapientiam principio carentis et æterni Dei esse pernegarunt. Proindeque et ii in eadem cum alteris illis versati sunt impietate. Itidem enim,ut illi, legis cultum et observationem plurimum complectebantur. Illicet et Apostoli epistolas omnes, apostatam et desertorem Paulum appellantes, rejiciebant: et soli quod secundum Hebræos erat, Evangelio adhærere perseverabant. Et cum Sabbatum aliamque eorum observationem omnem ex æquo CALLISTI ἀνάρχου εἶναι Θεοῦ. Κἀντεῦθεν καὶ οὗτοι τῇ ἐκείνων περιετρέποντο ἀσεβείᾳ. Επίσης γὰρ κακείνοις και οὗτοι τὴν κατὰ νόμον λατρείαν ὡς πλεῖστον περιέ ποντες ἦσαν. ᾿Αμέλει τοι καὶ πάσας μὲν τοῦ ᾿Απο στόλου τὰς ἐπιστολὰς ἀπεσείοντο, ἀποστάτην τε την Παῦλον ἐκάλουν, μόνῳ δὲ τῷ καθ᾿ Εβραίους Εὐχ γελίῳ διετέλουν προστετηκότες· καὶ τὸ μὲν Σάββιτον καὶ τὴν ἄλλην αὐτῶν παρατήρησιν ἐπίσης ἐκείνοις ἐφύλαττον· παραπλησίως δ' ἡμῖν καὶ τὰς Κυριακὰς ἐτίμων εἰς μνήμην τῆς τοῦ Χριστοῦ ἀναστάσεως. cum illis servarent, nihilominus et nobiscum Dominicos dies ad Christi resurrectionis memoriam colebant. 243 CAPUT XIV. De Cerintho hæresiarcha. Eadem ætate et Cerinthum quemdam alterius hæresis ducem fuisse, scriptor ecclesiasticus Caius commemorat, ita dicens: «Sed et Cerinthus per revelationes velut a magno apostolo scriptas, verborum portenta nobis tanquam per angelos ei tradita mentitus inducit, post resurrectionem astruens terrenum futurum Christi regnum, et homines in carne conversationem cupiditatibus voluptatibus subjectam denuo apud Jerusalem habituros. Atque cum sacrarum Dei Scripturarum sit hostis, seducere homines volens, mille tamen annorum nuptiam rum celebritatibus destinatum refert» Ejus etiam Dionysius Alexandrinus in secundo Promissionum de Joannis Apocalypsi libro meminit: «Cerinthum, dicens, qui et a se nominatamı Cerinthianam hæresim instituit, condignum idoneumque Ο ΚΕΦΑΛ. ΙΔ'. Περὶ Κηρίνθου τοῦ αἱρεσιάρχου. Τῇ δ' αὐτῇ τοῦ χρόνου φορᾷ καὶ Κήρινθον της ἄλλης αἱρέσεως ἀρχηγὸν Γάϊος ἐκκληστιαστικός ἀνὴρ ἱστορεῖ γενέσθαι· «᾿Αλλὰ καὶ Κήρινθος ὁ δι' ἀπο καλύψεων ὡς ὑπὸ ἀποστόλου μεγάλου γεγραμμένων τερατολογίας ἡμῖν ὡς δι' ἀγγέλων αὐτῷ δεδιδαγμένες ψευδόμενος ἐπεισάγει, λέγων, μετὰ τὴν ἀνάσταση ἐπίγειον εἶναι τὸ βασίλειον τοῦ Χριστοῦ· καὶ πάλιν ἐπιθυμίαις καὶ ἡδοναῖς ἐν Ἱερουσαλὴμ τὴν σάρκα πολιτευομένην δουλεύειν· καὶ ἐχρὸς ὑπάρχων τας Γραφαῖς τοῦ Θεοῦ, ἀριθμὸν χιλιοετίας ἐν γάμο ἑορτῇ θέλων πλανᾶν λέγει γενέσθαι.» Τοῦ δ᾽ αὐτοῦ καὶ Διονύσιος ὁ ᾿Αλεξανδρείας μέμνηται ἐν δευτέρα τῶν Ἐπαγγελιῶν περὶ τῆς Ἰωάννου ᾿Αποκλύψεως • Κήρινθον, λέγων, τὸν καὶ τὴν ἀπ' ἐκείνου κληθεί σαν Κηρινθιανὴν αἵρεσιν συστησάμενον, ἀξιόπιστον ἐπιφημίσαι θελήσαντα τῷ ἑαυτοῦ πλάσματι όνομα, Τοῦτο γὰρ εἶναι τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ τὸ δίγμα· ἐπίγειον ἔσεσθαι τὴν τοῦ Θεοῦ βασιλείαν· καὶ ὧν αὐτὸς ὡρέγετο, φιλοσώματος ὧν καὶ πάνυ σαρκικές ἐν τούτοις ὀνειροπολεῖν ἔσεσθαι γαστρὸς καὶ τῶν ὑπὸ γαστέρα πλησμονῶν, τοῦτ᾽ ἔστι σιτίοις κα ποτοῖς καὶ γάμοις· καὶ δι᾽ ὧν εὐφημότερον το ψήθη ποριεῖσθαι, ἑορταῖς καὶ θυσίαις καὶ ἱεσείων σφαγαίς.» Καὶ Διονύσιος μὲν ταῦτα· Εἰρηναῖος δὲ, καὶ ἄλλας ιλίγγου πλήρεις φαντασίας ἐν τῇ πρώτη τῶν Πρὸς τὰς αἱρέσεις προθέμενος, ἐν τῷ τούτῳ τῆς αὐτοῦ πραγματείας καὶ ἄλλην ἡμῖν περὶ αὐτοῦ λήθης ἱστορίαν οὐκ ἀξίαν ἐπιφέρει· ἦν ἐκ παραδό σεως Πολυκάρπου τοῦ Σμυρναίων ἐπισκόπου ἔχειν φησίν· ὡς χρείας γενομένης, τὸν ἀπόστολον Ἰως την βαλανείω χρήσασθαι· γνόντα δὲ, [ἐν] τῷ μέλλον εἰσιέναι, Κήρινθον ἔνδον ὄντα, θύραζε ὅσον τάχος αὖθις ἀναπηδήσαι, μηδὲ τῆς αὐτοῦ στέγης μεταλα χεῖν ἐκείνῳ δίκαιον κρίναντα· εἰσηγήσασθαί τε καὶ τοῖς μετ᾿ αὐτοῦ τοῦτο, Φύγωμεν, ἐπειπόντος, μὴ τὸ βαλανεῖον ἡμῖν συμπέσῃ, ἔνδον ὄντος Κηρίνθου του τῆς ἀληθείας ἐχθροῦ. figmento suo nomen sibi vulgo arrogare voluisse. Disciplinæ quippe ejus illam fuisse doctrinam, Terrenum Dei regnum fore: et quarum rerum ipse, qui corporis sui amans et admodum carnalis esset, cupiditate teneretur, ventris videlicet, et earum quæ sub ventre sunt partium voluptatis et exuberantiæ, in eis tanquam in somnis vitain peractum iri: hoc est, in epulis, compotationibus, conjugiis, et quibus hæc plausibiliora gratiosioraque fore largiusque proventura putavit, diebus festis, sacrificiis, et victimarum mactationibus.» Hæc Dionysius. Irenæus autem, cum alia etiam plura vertiginis plena deliramenta ejus in primo Contra hæreses libro proposuit, tum in tertio ejusdem operis de eo memoria dignam historiam recenset, quam per traditionem Polycarpi Smyrnæi episcopi se accepisse dicit. Cum namque aliquando Joannem apostolum balneo uti oporteret, et cum jam illuc ingressurus Cerinthum intus esse cognovisset, quanta potuit celeritate inde refugit, ne sub eodem quidem tecto una cum illo manere justum esse opinatus: quod etiam iis qui cum eo erant persuasit: Fugiamus, inquiens, ne balneum concidat, in quo veritatis inimicus Cerinthus lavat. Chiliastarum sive Millenariorum origo.

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. III. Περὶ τῆς αἱρέσεως τῶν λεγομένων Νικολαϊ τῶν, ὡς ἀπὸ Νικολάου, ἑνὸς τῶν ἑπτὰ δια κόνων, συνέστη. Πρὸς τούτοις τετάρτη ἀπὸ Σίμωνος ἐπὶ βραχὺν χρόνον καὶ ἡ Νικολαϊτών λεγομένη αίρεσις ἀνεφάνη, ἧς καὶ Ἰωάννης ἐν τῇ ᾿Αποκαλύψει μνείαν ποιεῖται. Αρχηγὸς δὲ ταύτης Νικόλαος ἦν, εἷς τῶν μετὰ Στε φάνου ἐπὶ τῇ τῶν ἐνδεῶν θεραπείᾳ ἐν ταῖς Πράξεσιν ἱστορίας ἀξιωθείς. Οὗτος τοιγαροῦν, ὡς ὁ ᾿Αλεξανδρεὺς Κλήμης ἐν τῷ τρίτῳ φησὶ Στρωματεῖ, ὡραίαν ἔχων γυναῖκα μετὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος ανάληψιν πρὸς τῶν ἀποστόλων ζηλοτυπίαν ὀνειδισθεῖς, ἐπὶ μέσης αὐτὴν ἀγαγών, γῆμα: παντί τῳ προτρέπετο· καὶ ῥῆσιν τῇ τοιαδε πράξει κατάλληλον ἐπῆγεν, ὅτι παραχρᾶσθαι δεῖ τῇ σαρκί· ὅπερ, ὡς ἐγᾦμαι, οὐδεν ἕτερον εἶναι, ἢ τὸ μὴ καταχράσθαι εἰσηγεῖσθαι· οἷονεῖ τὸ μὴ ἐνδιδόναι τῇ ὀρέξει τῶν τῆς σαρκός θελημάτων. Οἱ δὲ τὴν αἵρεσιν αὐτοῦ μετιόντες, τῷ γεγενημένῳ καὶ τῷ εἰρημένῳ χωρίς τινος βασάνου κατακολουθήσαντες, ἀνέδην τῇ πορνεία χρῶνται. Καίτοι γε λόγος τὸν Νικόλαον μή τινι ἑτέρα παρ᾽ ἣν ἔγημεν ὁμιλῆσαι· ἀλλὰ καὶ οἱ ἐξ ἐκείνου φύντες, αἱ μὲν θήλειαι κατεγήρων παρθενίαν ἀσκοῦσαι ἐν ἀφθορίᾳ δὲ καὶ τὸν ἐκείνου υἱὸν παραμεῖναι ἔγνωσ μεν. Τούτων δ' ὁμολογουμένων, ἔοικεν ὡς ἀποβολή πάθους ἦν ἡ ἐς μέσον τῶν ἀποστόλων τῆς ζηλοτυπουμένης ἐγκύκλησις γυναικός· καὶ τῶν διὰ σπου τῆς ἡδονῶν ἐγκράτεια τὸ παραγρᾶσθαι τῇ σαρκὶ ἐδίδασκε· μὴ γὰρ βούλεσθαι δυσὶ κυρίοις δουλεύειν, κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος ἐντολὴν, ἡδονῇ καὶ Κυρίῳ. Φασὶ δὲ καὶ τὸν Ματθαίαν οὕτω διδάξαι· σαρκὶ μὲν G μάχεσθαι καὶ παραχρῆσθαι μηδὲν αὐτῇ πρὸς ἡδονὴν ἐνδιδόντα· ψυχὴν δὲ αὔξειν διὰ πίστεως καὶ γνώσεως. Ταῦτα μὲν περὶ τῶν καταρχάς παραχαράττειν τὸν ἀληθῆ τῆς πίστεως λόγον ἐπικεχειρηκό των, θάττον δὲ διαῤῥυέντων, ἐπιτόμως εἰρήκαμεν· κατὰ καιρὸν δὲ καὶ τοὺς λείποντας θήσομεν. 244 CAPUT XV. De hæresi eorum, qui Nicoluitæ dicuntur, ut ea a Nicolao, uno ex septem diaconis, orto exstiterit Præter has, quarta quoque a Simone brevi tempore, quæ Nicolaitarum dicitur hæresis, viguit: cujus et Joannes in Apocalypsi meminit. Auctor ejus fuit Nicolaus, eorum unus qui una cum Stephano ad pauperum curam et ministerium in Actis apostolicis sunt delecti, Is, ut Alexandrinus Clemens in tertio Contextionum libro ait, cum formosam haberet uxorem, eique post Servatoris assumptionem, ab apostolis zelotypiæ crimen obje ctum esset, in medium productam,quicunque vellet ducere eam jussit; eique facto congruens quoque adjecit dictum, Abutendum esse carne inquiens. Quo quidem ille verbo, ut ego puto, non aliud, quam carne ad illegitimas voluptates non utendum, neque appetitui libidinum ejus indulgendum esse insinuavit. Qui autem hæresim ejus complexi sunt, factum simul dictumque ejus sine Judicio secuti, impudenter fornicatione utuntur. Sed enim Nicolaum cum nulla alia muliere quam conjuge sua consuevisse fama est: ex liberis quos, genuit, feminæ quidem in virginitate consenuerunt, filium autem in incorrupto cœlibatu quoque permansisse scimus. Quæ cum citra controversiam ita se habeant, satis apparet, quod ille uxorem, propter quam zelotypus visus esset, in medium apostolorum produxit, id velut repudiationem affectionis carnalis fuisse: eumque per abusum carnis continentiam et accuratam voluptatum compressionem docuisse, quippe qui juxta, Servatoris præceptum, duobus heris, voluptati scilicet et Domino, inservire noluerit, Ferunt autem et Matthiam docentem ita tradidisse: Expugnandam quidem esse carnem, eaque abutendum, neque ei quidquam ad voluptatem indulgendum; animam autem per fideim et cognitionem veram alendam atque augendam. Hæc de illis, qui a principio veram et sinceram fidei doctrinam adulterare cum conati essent, statim tamen diffluxerunt, compendiose diximus, suo loco etiam de reliquis dicturi. Ὡς ἐμαρτύρησε Συμεὼν ὁ τοῦ Κλοπᾶ· καὶ ὅθεν αἱ αἱρέσεις το καταρχὰς τῇ τοῦ Χρι στοῦ εἰσεφθάρησαν Ἐκκλησίᾳ. Νέρων μὲν δὴ πρῶτος τοῦ κατὰ Χριστὸν ἀπήρξατο διωγμοῦ· Δομετιανός δ᾽ ἐπὶ τούτῳ δεύτερος· καὶ τρίτος οὗτος Τραϊανός· ἐφ᾽ οὗ καὶ μερικῶς καὶ κατὰ πόλεις δήμων ἐπανισταμένων τὸν καθ' ἡμῶν διωγμὲν πολύν τινα γενέσθαι λόγος ἀρχαῖος διαθρυλλεί καθ᾿ ὃν καιρὸν καὶ Συμεῶνα τὸν ἐκ τοῦ θείου τοῦ Ἰησοῦ Κλοπα γεννηθέντα, και Μαρίας τῆς αὐτοῦ De carnis hujusmodi abusu illustris est etiam sententia apud Cicer. lib. 1 De legib: «Cum animus cognitis perceptisque virtutibus a corporis obsequio indulgentiaque discesserit, voluptatemque sical labem aliquam de decoris oppresserit, omnemque mortis dolorisque timorem effugerit, societatemque carnis ejecerit, tum omnibus se natura 245 CAPUT XVI. Ut Symeon Cleopha martyrium subierit: et unde hæreses a principo in Ecclesiam Christi invaserint. Nero quidem primus persequi Christum est exorsus, Domitianus secundus, tertius bic Trajanus; sub quo et privatim et publice, per urbes universis insurgentibus populis, antiquitus traditum est ingentem contra nos concitatam fuisse persecutionem. Quo tempore Symeonem quoque, patruo Jesu Cleopha, et Maria conjuge ejus, quam conjunctum duxerit, cultumque Dei et puram religionem susceperit, et exacuerit illam ut oculorum, sic Ingenii aciem ad bona deligenda, et rejicienda contraria, quæ virtus ex providendo est appellata prudentia, quid eo dici aut cogitari poterit beatas? s

ὡς συννυμφον αὐτῆς οὖσαν καὶ θυγατέρα, οὐκ ἐ ᾿Αννης καὶ τοῦ Ἰωακεὶμ, ἀλλὰ Σαλώμης καὶ Ἰωσής, ὡς εἴρηται, τὸ τοῦ μαρτυρίου στάδιον ὑπελθεῖν. Τούτῳ καὶ ὁ τῆς Ἱεροσολύμων Ἐκκλησίας θρόνες μετὰ Ἰάκωβον ἐπιτράπη. Οὗτος τοίνυν ὁ Συμεών ὑπό τινων αίρεσιωτῶν, ὡς ἀπόγονος ὢν τοῦ Δαβί κατηγορηθεὶς καὶ γὰρ ὄχρι ότι καὶ τῶν χρόνων ἐκείνου ἀνιχνεύοντο οἱ ἐξ Ἰούδα τῆς βασιλικῆς κα ηγμένοι φυλῆς), καὶ ὡς τῷ Χριστῷ πρὸς γένους ὤν, δι' ἂν καὶ οὐ μέτριος ὁ ζῆλος τοῖς ἄρχουσιν ἦν, τὴν καλὴν ὁμολογίαν παρρησιασάμενος, καὶ ἐπὶ πλεί στις τῶν ἡμερῶν αἰκίας καρτερήσας συχνές. τικοῦ τὴν κόλασιν ἐπιφέροντος, Χριστῷ παραπλήσιν τὸ τέλος παθεῖν. Σταυρῷ γὰρ μετέωρος ἐπαρθείς, et sororem (quippe veluti consponsam atque adeo γυναικός, ἣν δὴ καὶ ἀδελφὴν τῆς Θεοτόκου κατίν, filiam) Dei Genitricis fuisse dicunt, non ex Anna et Joachimo, sed ex Salome et Josepho editam, ut dictum est, progenitum, martyrii cursum absolvisse constat: cui etiam post Jacobum Hierosolymitanæ Ecclesiæ sedes commissa fuerat. Symeon iste a quibusdam hæreticis, velut unus posterorum Davidis (nam ad idusque tempus inquirebantur) et regalis tribus Judæ, ipsiusque adeo Christi agnatus, delatus est: et propter eum, quod libere pulchram professionem profiteretur, gravis æmulatio et invidia principibus incessit. Hic cum diebus pluribus dura verbera, quæ ei Atticus per tormenta inferebat, fortiter pertulisset, pari cum Christo supplicio est affectus. Namque in crucem sublatus, ad illum moriens transiit, cum quidem πρὸς αὐτὸν ἐκδημεῖ, εἴκοσι καὶ ἑκατὸν διαζήσει centum et viginti peregisset annos. Scribit sane Hegesippus, cum eo tempore Judæi regiæ stirpis et tribus inquirerentur, ipsius quoque Symconis accusatores, quod videlicet ex eis essent, captos esse. Quod si quis veræ rationi atque observationi insistat, recte profecto Symeonem hunc ex illis fuisse dicat, qui Dominum suis ipsorum oculis viderint, et auribus audierint. Apertum nimirum indicium est longævitas ipsius: et quod divino - rum Evangeliorum scriptura Mariæ Cleophæ, ex quo hunc prognatum esse supra diximus, mentionem facit. lden historicus allerius cujusdam, unius ex iis, qui ex genere orti erant Salvatoris, cui Judæ nomen fuerit, meminit, quem ad eam quoque ætatem vixisse dicit: post id, quod ante exposuit, quorumdam sub Domitiano pro fide in Christum peractum martyrium. Scribit autem ad hunc modum: «246 Venerunt igitur et præfuerunt Ecclesiæ omni, velut martyres et testes, gentiles quoque Domini: et pace Ecclesiis reddita, usque ad Trajanum Cæsarem manserunt: donce etiam, quem diximus, Symeon Cleophæ filius, patrui Domini, per calumniam ab hæreticis eodem modo apud Atticum consularem delatu, est. Qui dies mullos tortus, ita martyrium obiit, ut omnes, atque ipse etiam Atticus, nirarentur, hominem centum et viginti annos natum tantum perferre tormenti. Et is tandem in crucem agi est jussus.» Pautulum autem historicus digressus, ubi ea quæ commemorata sunt dixit, deinde et illa addit: quod ad ea usque tempora Ecclesia pura et incorrupta permanserit virgo, in locis obscuris et caliginosis adhuc, si qui tum exstiterunt qui sanam doctrinam salutiferæ prædicationis corrumpere sunt conati, delitescentibus. Postquam autem sacer apostolorum chorus diverso mortis genere vitam finiit, generatioque eorum præteriit, qui auribus ipsi suis divinam sapientiam audiverant: tum primum impiorum seductorum, per peregrinorum doctorum deceptionem, coitio et conspiratio initium cepit. Qui deinde, nullo jam ex apostolis reliquo, nudo (ut dicitur) capile contra ἐνιαυτούς. Ἱστορεῖ γε μὴν ὁ Ηγήσιππος, ὡς ἐρε καὶ τοὺς κατηγόρους αὐτοῦ, ζητουμένων τοτην κα τα τῶν ἀπὸ τῆς βασιλικῆς φυλῆς Ἰουδαίων, ὡς ἂν ἐξ αὐτῶν ὄντας, ἁλῶναι συνέβη· λογισμῷ δ' ότι καὶ τὸν Συμεῶνα εκότι χρώμενος τῶν αὐτοπτῶν καὶ αὐτηκόων εἴποι ἄν τις τοῦ Κυρίου γενέσθαι, ἀκραιφνεί τεκμηρίῳ τῷ μακρῷ τῆς ζωῆς αὐτοῦ προσχρησάμενος, καὶ τῷ μνείαν ποιῆσαι τὴν τῶν θείων Εὐαγγελίων γραφὴν Μαρίας τῆς τοῦ Κλοπή, ἐξ οὗ φῦναι ταύτην καὶ πρότερον ὁ λόγος ἱστόρηση, Ὁ δ᾽ αὐτὸς συγγραφεὺς καὶ ἑτέρου τῶν ἀπὸ γένο φερομένων ἀδελφῶν τοῦ Σωτῆρος ἑνὸς, ᾧ ὄνομα Τεύ δας, μνείαν ποιεῖται· ὅν φησι καὶ μέχρι τῆς αὐτῆς ἐπιβιῶναι ἀρχῆς μετὰ τὴν ἤδη πρότερον ἱστορηθεί σὰν αὐτῷ ὑπὲρ τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως ἐπὶ Δομε τιανοῦ τινων μαρτυρίαν. Γράφει δὲ οὕτως· «Ἔ χονται οὖν καὶ προηγοῦνται πάσης Ἐκκλησίας ὡς μάρτυρες καὶ οἱ ἀπὸ γένους τοῦ Κυρίου· καὶ γεν μένης εἰρήνης ἐν πάσῃ Εκκλησίᾳ, μένουσι μέχρ Τραϊανοῦ Καίσαρος· ἄχρις οὗ ὁ ἐκ θείου τοῦ Κυρίο ὁ προειρημένος Συμεὼν υἱὸς Κλοπα, συκοφαντηθείς ὑπὸ τῶν αἱρετικῶν, ὡσαύπως κατηγορήθη και αυτής τῷ αὐτῷ λόγῳ ἐπὶ ᾿Αττικοῦ τοῦ ὑπατικοῦ· καὶ ἐπ πολλαῖς ἡμέραις αἰκιζόμενος, ἐμαρτύρησεν· ὡς πάντας υπερθαυμάζειν, καὶ τὸν ὑπατικόν· ὃς ἐκ τὸν εἴκοσι τυγχάνων ἐτῶν, ὑπέμεινε καὶ ἐκελεύσης σταυρωθῆναι.» Μικρὸν δὲ παρακατιών ὁ συγγρα φεύς, καὶ τὰ περὶ τῶν εἰρημένων εἰπών, ὑπερ καὶ ταῦτα προστίθησιν· «Ὡς ἄρα μέχρι τῶν τότε χρόνων παρθένος καθαρὰ καὶ ἀδιάφθορος ἔμεινεν ἡ Εκκλησίᾳ, ἐν ἀδήλῳ που σκοτίῳ φωλευόντων εἰσέτε τότε τῶν, εἰ καί τινες ὑπῆρχαν, παραφθείρειν ἐπισ χειρούντων τὸν ὑγιῆ κανόνα τοῦ σωτηρίου κηρύγ ματος. Ὡς δ' ὁ ἱερὸς τῶν ἀποστόλων χορὸς διάφορα εἰλήφει τοῦ βίου τέλος, παρεληλύθει τε ἡ γενά ἐκείνη τῶν αὐταῖς ἀκοαῖς τῆς ἐνθέου σοφίας ἐτι· κοῦσαι καταξιωμένων, τηνικαῦτα τῆς ἀθέου πλάνης ἀρχὴν ἐλάμβανεν ἡ σύστασις διὰ τῆς τῶν ἑτερο... δασκάλων ἀπάτης· οἳ καὶ ἅτε μηδενὸς τῶν αὐτῶν ἀποστόλων λειπομένου, γυμνῇ λοιπὸν κεφαλῇ τῷ τῆς ἀληθείας κηρύγματι τὴν ψευδώνυμον γνώσιν ἀντικηρύττειν ἐπεχείρουν.» Ὁ μὲν οὖν Ηγήσιππος ἀντικηρύττειν ἐπεχείρουν.

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. III. ταῦτα· ἡμεῖς δὲ τὸ λεῖπον τῆς Τραϊανοῦ δυναστείας veritatis prædicationem falso nominatam scienτῇ ἱστορίᾳ ἐπισυνάψωμεν. tiam promulgare sunt ausi.» Et hæc quidem Hegesippus. Nos porro reliquum Trajani imperium historiæ hic subjungamus. CAPUT XVIII. Περὶ τοῦ κατὰ Τραϊανόν διωγμού· καὶ οἷον δόγμα οὗτος κατὰ Χριστιανῶν ἐξήνεγκε. Ὁ μὲν οὖν διωγμὸς πολὺς καὶ ἀκμάζων μάλιστα ἦν· καὶ τοσοῦτον, ὡς καί τινα Πλίνιον Σικοῦνδον, ἐν τοῖς ἡγεμόσι διάσημον, τὸ πλῆθος τῶν μαρτύρων ὁρῶντα, βασιλεῖ πρὸς λόγους ἐλθεῖν, καὶ τὸ πολύ τοῦ πλήθους τῶν ὑπὲρ τῆς πίστεως αναιρουμένων ὑποσημῆναι· καὶ ἅμα μηνύοντα. μηδέν τι παρὰ τοὺς νόμους πράττειν Χριστιανοὺς ἀνόσιον φάναι· πλήν γε δὴ ὅτι ἅμα ἔῳ ἐξανιστάμενοι τὸν Χριστὸν οἷς Θεὸν εὐφημοῦσι· τῶν γε μὴν ἀθεμίτων ἔργων παντάπασι καθεστᾶσιν ὡς ποῤῥωτέρω. Τούτοις δ ἐπεκλασθέντα τοῖς ῥήματι τὸν Τραϊανόν, δόγμα θεῖναι τοιόνδε· Τὸ Χριστιανῶν φύλον μὴ ἐκζητεί σθαι μὲν, ἐμπετὸν δὲ κολάζεσθαι. Καντεῦθεν μέσ τριον μὲν ὅσον τὸν διωγμὸν ἀναχαιτισθῆναι· μὴ τέμπαν δὲ καὶ τοῖς κακουργεῖν ᾑρημένοις ἀνεπιχεί ρητα τὰ ἡμένερα εἶναι ταῖς ἐκείνων ἐπιβουλαΐς, πῆ μὲν τῶν δήμων αὐτῶν, πῆ δὲ καὶ ἀρχόντων κατά χώρας ἡμῖν ἐπεγειρομένων, ὡς καὶ προφανῶς μὲ ἐπικηρυττομένου καθολικού διωγμού· μερικούς δ ὅμως κατ' ἐπαρχίας κινεῖσθαί τινας, ὡς καὶ πολλοὺς ἐντεῦθεν ἀναδείκνυσθαι μάρτυρας. Ταῦτα Τερτυλια νὸς ἱστορεῖ ἐν τῇ παρ' αὐτοῦ συγγραφείσῃ Ρωμαϊκή ἀπολογία, οὕτω διεξιών - «Καίτοι εὑρήκαμεν καὶ τὴν εἰς ἡμᾶς ἐπιζήτησιν κεκωλυμένην. Πλίνιος γάρ Σεκούνδος ἡγούμενος ἐπαρχίας, κατακρίνας Χριστια. μούς τινας καὶ τῆς ἀξίας ἐκβαλών, ταραχθείς τῷ πλήθει, διὸ ἡγνύει τί αὐτῷ λοιπὸν εἴη πρακτέον, Τραϊανῷ τῷ βασιλεῖ ἀνεκοινώσατο, λέγων, ἔξω τοῦ με βούλεσθαι αὐτοὺς εἰδωλολατρεῖν, μηδὲν ἀνόσιον ἐν αὐτοῖς εὑρηκέναι. Εμήνυε δὲ καὶ τοῦτο· ἀνίστα σθαι ἔωθεν τους Χριστιανούς, καὶ τὸν Χριστὸν Θεοῦ δίκην ὑμνεῖν· καὶ πρὸς τὸ τὴν ἐπιστήμην αυτ τῶν διαφυλάσσειν, κωλύεσθαι φονεύειν, μοιχεύειν, πλεονεκτεῖν, ἀποστερεῖν, καὶ τὰ τούτοις όμοια. Πρὸς ταῦτα ἀντέγραψε Τραϊανός, τὸ τῶν Χριστιανών τόλον μὴ ἐκζητεῖσθαι μὲν, ἐμπεσὸν δὲ κολάζεσθαι.» cætera scelera prohibere. Ab quæ Trajanus rescripsit, Christianos inquirendos non tos autem puniendos.» De persecutione sub Trajano, et quale edictum is contra Christianos promulgaverit. Persecutio igitur tum ad summum pervenerat: adeo ut etiam Plinius Secundus, inter provinciæ rectores præcipuus, quod tantam martyrum esse videret multitudinem, ad imperatorem referendum, et turbam tantam eorum qui pro fide cæsi essent, ei significandam duxerit, illo etiam addito, non quidquam sceleris contra leges Christianos committere, præterquam quod cum primo diluculo consurgentes, Christum tanquam Deum laudibus celebrent, a sceleratis omnibus flagitiis alienissimi. Quibus verbi Trajanus flexus, 247 ei rescripsit: Christianorum quidem gentem non inquirendam esse, oblatos vero puniri debere. Proinde vis et persecutio ea aliquatenus quide:n cohibita est, non tamen res Christianorum, ab insidiis eorum qui illos affligere constituissent, tutæ prorsus fuere. Alicubi enim populus ipse. alicubi vero et præsides locorum contra nos insurgebant. Et quamvis publice in universum persecutio mandata et promulgata non esset, seorsim tamen per provincias ea exercebatur, ut sic quoque quamplurimi fierent martyres. Hæc Tertullianus in defensione sua, quam Romana conscripsit lingua, commemorat hisce prope verbis: «Atqui invenimus inquisitionem quoque in nos prohibitam. Plinius enim Secundus, cum provinciam rege ret, damnatis quibusdam Christianis, quibusdam gradu pulsis, ipsa tandem multitudine perturbatus, et quid de cætero ageret nescius, consuluit tunc Trajanum imperatorem, allegans, præter obstinationem non sacrificandi, nihil se scelerati de eis comperisse; insinuans quoque et illud, surgere atque convenire summo mane Christianos, et Christum tanquam Deum carminibus laudare, et ad conservandam eorum disciplinam, homicidium, adulterium, fraudem, perfidiam, et KEPAA. IH'. Μαρτύριον τοῦ ἁγίου Κλήμεντος Ῥώμης, και περὶ τῶν συγγραμμάτων αὐτοῦ. Κατ' ἐκεῖνο δὲ καὶ μοῦ ἐτι Κλήμης ἐν Ῥώμη διέπρεπε· πρὸς δὲ καὶ Ἰγνάτιος τὴν Ἀντιόχου διείπε· Παπίας τε ἦν ἐν Ἱεραπόλει συγγράφων· Παγκρατιός τε καὶ ὁ τῆς Σμυρναίων πρόεδρος Πολύκαρπος· ὧν οἱ μὲν Πέτρου, Πολύκαρπος δὲ τοῦ ἐπιστηθίου ἦταν ὁμιληταί. Τούτων ὁ μὲν Κλήμης Ρωμαῖος ἄνωθεν ἦν, καὶ τῇ βασιλική φυλή κατά γένος προσήκων, Φαύστου τινὸς καὶ Ματθιδίας υἱὸς, παντοίᾳ δὲ παιδείᾳ Ἑλληνικῇ συντραφεὶς, καὶ πλ Alii babent, Faustini. Ο CAPUT XVIII. esse, obla. Martyrium sancti Clemenstis Romani, et de libris ejus. Eo tempore adhuc Romæ Clemens enituit, et Ignatius Ecclesiam Antiochenam rexit. Papias autem Hierapoli scriptis edendis operam dedit. Vixit etiam Pancratius, et Smynensium antistes Polycarpus quorum illi quidem Petri discipuli, Polycarpus autem ejus qui supra pectus Domini recubuit, sectator fuit. Clemens porro Romæ illustri loco natus, genusque suum ad imperatores Romanos referens, Fausti cujusdam et Mat-

thidis Glius, variis Græcorum disciplinis eruditus, σαν τὴν τῶν ὄντων γνῶσιν εἰς ἄκρον ἀσκήσας, καὶ atque in omni genere scientiarum summe exercitatus, apostolorum principis familiaris fuit, sicuti antea a me dictum est a quo arcana Christisacra edoctus, Evangelium promulgavit. Cum 248 antem imperata Trajani non faceret, in civitatem quamdam obscuram et desolatam Chersoni vicinam est relegatus multisque casibus propter Christi confessionem conflictatus, tandem ancora ferrea e collo ejus suspensa, in altum mare projicitur. De quo supra opinionem praesentis memoriæ quiddam accidit. Siquidem mari diebus septem ad tria millia passuum diviso, mluti eo eunt, et martyris corpus exosculantur, templo divina virtute excitato. Et cum aliquando mare ut assolet, divisum esset, populusque stata ibi sacra peregisset, atque inde rursus reverteretur, evenit, ut per parentum oblivionem illic puer quidam relinqueretur. Atque ubi mare in sese rediit, puer tenellus etiamnum undis est obrutus. Deinde cum rursum fluctus recessissent, parentes eo accessere, et puellum salvum et validum loculo sancti martyris assidentem repererunt. Qua re cognita, intellexerunt, eum per inhabitantem ibi gratiam fotum, et citra nocumentum a feris ınari - nis consveratum esse. Quapropter Apostolo, quem decuit atque oportuit, honore habito, cum puero suo domum sunt reversi. De Clemento hoc antea quoque diximus. Epistolam bujus nomine editam, magnam et admirandam, Eusebius Pamphili attingit: quam Romanæ Ecclesiæ nomine Corinthiis, cum apud eos tum seditio esset, scripsit: eam et antiquitus et suo tempore publice in Ecclesia lectam dicit, in qua multis sententiis Epistolæ Pauli apostoli ad Hebræos utitur. Fuit et alia sub hujus nomine epistola, priori longe impar, quam veteres ignorasse, idem Eusebius scribit: qui porro et exigua ejus scripta, que Petri et Appiomis esse ait dialogum, reprobat: quæ nimirum sinceram certamque apostolicæ orthodoxia formam retinere negat. Ego vero illi, si de eis quæ nuno apud nos Clementina dicuntur, sentit, non assentior; ea enim Ecclesiæ recepta sunt. Si vero præterea aliqua sint alia, nihil refragor. Hunc autem et apostolicarum constitutionum, et sacrorum quoque canonum ipsorum, auctorem esse credimus. Cæterum de epistola ad 24 Hebræos anceps est opinio, hiccine an Lucas evangelista eam transtulerit, a Paulo, cujus nativa et propria est, primum dictatam. CAPUT XIX. U divinus Ignatius ex Antiochia Romam delatus, propter Christum bestiis devorandus objectus sit: et de epistolis ejus. Divi Clementis res sic se hahuere. Ab omnibus Chersonensem alii vocant. Clemens jussu Trajani in insulam est deporτῷ κορυφαίῳ τῶν ἀποστόλων περιτυχών, ᾗπέρ μοι εἴρηται, καὶ τὸ κατὰ Φριστὸν μυστήριον μεηθείς, κηρύττει τὸ Εὐαγγέλιον ᾿Απειθῶν δ᾽ οὖν τοῖς ἐντελ λομένοις Τραϊανῷ, ὑπερόριος ἐκ Ῥώμης εἷς τινε πόλιν τῇ Χερσῶνι παρακειμένην ἔρημον π άντη και αὐχμηράν γίνεται. Πολλοῖς δὲ δεινοῖς διὰ τὴν εἰς Χριστὸν ὁμολογίαν ὠμιληκὼς ὕστερον, ἀγκύρα πο δηρᾷ τοῦ τραχήλου ἐξαρτηθείσῃ, τῷ τῆς θαλάσσης βυθῷ ἀποῤῥίπτεται. Παράδοξον δέ τι τῆς μνήμης ἐνισταμένης αὐτῷ ἐπιγίνεται. Ἐπὶ γὰρ τρία μίλια τῆς θαλάττης διαιρουμένης ἐφ' ἡμέραις ἑπτὰ, προς ίασιν οἱ ἐπιφοιτῶντες· καὶ τὸ σκήνος του μάρτυρας κατασπάζονται, νεώ ἐκεῖσε θείᾳ δυνάμει ἀνεγερ θέντος. Καί ποτε δὲ τῆς θαλάσσης οἷα ἔθος διαιρο θείσης, καὶ τοῦ λαοῦ τὰ ειωθότα τελέσαντος, καὶ αὖθις ὑποχωρήσαντος, παιδίον κατὰ λήθην τῶν τεκόντων ἐκεῖσε δὴ ἐναπολειφθῆναι ἐγένετο· ἐ ταυτὸ δὲ τῆς θαλάσσης ἐλθούσης, τὸν παῖδα νήπιο ὄντα καλυφθῆναι τοῖς κύμασιν· εἰσέπειτα δ᾽ ἐσαὖθις ἀνακεχωρηκότος τοῦ κύματος, τοὺς γονεῖς προπελ θόντας. εὑρεῖν ὑγιὲς τὸ παιδίον καὶ εὐτραφὲς, τῇ τοῦ ἁγίου παρακαθήμενον λάρνακι. Οὗ δὴ πιπι σμένοι ἐμάνθανον, ἐκ τῆς τοῦ παρακειμένου διατρέ φεσθαι χάριτος, καὶ τῆς τῶν ἐναλίων θηρίων διαπ ρεῖσθαι λύμης ἀνώτερον· οἳ καὶ τῷ ἀποστόλῳ τὸ εἰκὸς ἀφοσιωσάμενοι, μετὰ τοῦ σφετέρου παιδός πρὸς τὰ οἰκεῖα ἐπανῄεσαν ήθη. Περὶ μὲν οὖν τούτο καὶ ἄνωθεν διελάβομεν, ομολογουμένην μὲν ότι τούτου ἐπιστολὴν Εὐσέβιος ἱστορεῖ ὁ Παμφίλου, με γάλην τε καὶ ἀξίαν πολλοῦ θαύματος· ἣν ὡς ἀπὸ τῆς Ρωμαίων Ἐκκλησίας Κορινθίοις διαπέμπεται, πάν σεως ἐκεῖσε τηνικάδε γεγενημένης. Ταύτην δὲ λέγει καὶ ἔκπαλαι καὶ ἐπ' αὐτοῦ ἐπὶ τῷ κοινῷ τῆς Ἐκκλησίας δημοσιενομένην εἶναι· ἐν ᾗ καὶ πολλὰ νο ματα ἐκ τῆς πρὸς Ἑβραίους τοῦ ἀποστόλου Παύλει χρῆται ἐπιστολῆς. Καὶ ἄλλη δὲ αὐτοῦ φέρεται ἐπισ στολὴ τῆς προτέρας κατὰ πολὺ ἀποδέκτσα, περὶ ἧς ἐ αὐτός φησιν Εὐσέβιος, μὴ ἐν ἐπιστήμη ταύτης της ἀρχαίους εἶναι. Παραγράφεται δ' ὁ Παμφίλου κε τὰ μικρὰ τούτου συγγράμματα· ἃ φησι Πέτρου με Απίωνος διάλογον εἶναι, ἃ μηδὲ σώζειν τὸν ἀκού a τῆς ἀποστολικῆς ἀρθοδοξίας χαρακτῆρά φησιν. Εγώ δὲ, εἰ μὲν τὰ νῦν παρ' ἡμῖν Κλημέντια ὀνομαζί μενα λέγει, οὐ πείθομαι· ταῦτα γὰρ τῇ Ἐκκλησ καὶ εὐπαράδεκτα· εἰ δ' ἕτερά εἰσι παρὰ ταῦτα, λέγειν οὐκ ἔχω. Τοῦτον συγγραφέα καὶ τῶν ἐπιπο λικῶν διατάξεων, ἀλλὰ δὴ καὶ τῶν ἱερῶν αὐτῶν και νόνων πιστεύομεν. Περὶ μένθοι τῆς πρὸς Ἑβραίους ἀμφήριστος ὁ λόγος ἐστὶν, εἴτε οὗτος εἶτε Λουκά ὁ εὐαγγελιστὴς ἐξέδοτο ταύτην, Παύλου γνησίαν οὖσα καὶ πρώτως ὑπαγορεύσαντος. ΚΕΦΑΛ. ΙΘ΄. Ὡς καὶ ὁ θεοφόρος Ιγνάτιος ἐξ ᾿Αντιοχείας ἐπὶ Ρώμης διὰ Χριστὸν θηρίων ἐγεγόνει βορά· καὶ περὶ τῶν ἐπιστολῶν αὐτοῦ. Τὰ μὲν οὖν τοῦ θείου Κλήμεντος τοῦτον ἔσχετο tatus, in qua duo milia Christianorum ad secanda marmora damnatorum invenit.

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. III. τὸν τρόπον. Ὁ δὲ περιβόητος πᾶσιν. Ἰγνάτιος, δεύ- autem celebratus Ignatius, secundus in Antiochena τερος ὢν τῆς κατὰ ᾿Αντιόχειον Πέτρου διαδοχής, Τραϊανῷ εἰς τὴν Ἀντιόχειαν γενομένῳ, ἐπεὶ ἐλέγχων οὐκ ἀνίει τὴν δεισιδαιμονίαν τἀνδρὸς, δέσμιον ἐκεῖ. θεν εἰς Ρώμην ἐκπέμπει λέουσι παραβληθῆναι βοράν, μὴ τὴν εἰς Χριστὸν ἐξομνύμενον πίστιν. Καὶ τοίνυν δέσμιος δι' Ασίας των μετ' ἀσφαλούς τῆς φρουρᾶς, καὶ ταῖς κατὰ πόλιν παροικίαις ἐπιδημῶν, προτροπαῖς καὶ ὁμιλίαις ἐπεζώννυ ταύτας. Καὶ ἐπεὶ τῷ τηνικάδε ἄρτι πρώτως αἱρέσεις ηρέμα πως ἐπαρρησιάζοντο, φυλάττεσθαι ταύτας προτρέπετο, καὶ τῆς ἀποστολικῆς παραδόσεως τοῖς ὅροις ἐς ἀκριβὲς ἐμμένειν· τἀσφαλὲς δὲ μνηστευόμενος, καὶ ἐγγράφως δεῖν ἡγεῖτο διατυποῦσθαι. Καί γ' ἐν τῇ Σμυρναίων γενόμενος, ἔνθα Πολύκαρπός ἱερῶς ἐξηγεῖτο, μίαν ἐπιστολὴν τῇ Ἐφεσίων διέπεμπεν ἐκκλησίᾳ, Ονησίμου μεμνημένος ποιμένος. Καὶ ἄλ λην δὲ τῇ πρὸς Μαιάνδρῳ Μαγνησίᾳ ἐπέστελλε, Δάμα τινὸς ἐπισκόπου μνείαν ποιούμενος· ἄλλην δὲ τοῖς ἐν Τράλλεσι, Πολυβίου τηνικάδε διέποντος τὴν ἀρχήν. Τετάρτην ἐπὶ τούτοις τῇ Ῥωμαίων Εκκλη σία γράφει, παράκλησιν προτείνων, μὴ ἐμποδὼν αὐτῷ γενέσθαι τοῦ μαρτυρίου, καὶ μικροψύχως διατεθέντας, τῆς προσδοκωμένης ἐλπίδος παρασκευάσαι διαπεσεῖν. Αξιον δὲ καί τινα ῥήματα τῆς ἐκείνου γλώττης πρὸς ἔνδειξιν τῆς μεγίστης ἀνδρίας ἐκεί του καὶ πίστεως τῇ συγγραφή παραθεῖναι. Γράφει δὲ οὕτως· κ ᾿Από Συρίας μέχρι Ρώμης θηριομαχώ διὰ γῆς καὶ θαλάσσης, νυκτὸς καὶ ἡμέρας ἐνδεδε μένος δέκα λεοπάρδοις· ὅ ἐστι τάγμα στρατιωτικών οἱ καὶ εὐεργετούμενοι χείρους γίνονται. Ἐν δὲ τοῖς ἀδικήμασιν αὐτῶν μᾶλλον μαθητεύομαι· ἀλλ' οὐ παρὰ τοῦτο δεδικαίωμα:. Οναίμην των θηρίων τῶν ἐμοὶ ἑτοίμων· 2 καὶ εὔχομαι, σύντομα μα: εύρε θῆναι· ἃ καὶ κολακεύσω, συντόμως με καταφαγεῖν· κἂν αὐτὰ δὲ ἄκοντα μὴ θέλοι, ἐγὼ προβιάσομαι. Συγγνώμην μοι ἔχετε. Τί μοι συμφέρει; ἐγὼ γὰρ γινώσκω, εἰ μὴ νῦν ἄρχομαι μαθητής γενέσθαι, μη δέν με ζηλώσαι τῶν ἀοράτων καὶ ὁρατῶν, ἵνα Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐπιτύχω. Πῦρ καὶ σταυρός, θηρίων τι συστάσεις, σκορπισμοὶ ὀστέων, συγκοπαί μελῶν, ἀλεσμοί ὅλου τοῦ σώματος, κολάσεις διαβόλου εἰς [ ἐμὲ ἐρχέσθωσαν· μόνον Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐπιτύχω.» Ταῦτα μὲν ἀπὸ τῆς Σμυρναίων ἐπέστελλε πόλεως· ἐπὶ δὲ Τρωάδος γενόμενος, γράμμασι τῇ Φιλαδελφέων ἐκκλησίᾳ προσομιλτί· καὶ Σμυρναίοις ἄλλην διαχαράττει· καὶ αὐτῷ δὲ ἰδίᾳ τῷ προέδρῳ ταύτης Πολυκάρπῳ ετέραν ἐπέστελλεν, ὁμοῦ μὲν καὶ ὡς θεῖον ἄνδρα τιμῶν, ὡς δ᾽ ἀποστολικὸν ποιμένα, οἷα δὲ καὶ αὐτὸς ποιμὴν ἀγαθὸς τὴν ποίμνην τούτῳ παρατιθέμενος· φροντίζειν τε αὐτῆς ἀξιῶν, καὶ εἰσηγεῖσθαι ταύτῃ τὰ κρείττονα. Ἐν δὲ τῇ πρὸς Σμυρναίους καί τισι χρῆτα: ἑητοῖς περὶ τοῦ Χρι στοῦ, οὐκ οἶδ᾽ ὁπόθεν ἐρανισάμενος· «Ἐγὼ δὲ καὶ μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἐν σαρκὶ αὐτὸν εἶδον, φησί· καὶ πιστεύω ὄντα· καὶ ὅτε πρὸς τοὺς περὶ Πέτρον ἐλή λυθε, καὶ ἔφη αὐτοῖς, λάβετε, ψηλαφήσατέ με καὶ ἴδετε, ὅτι οὐκ εἰμὶ δαιμόνιον ἀσώματον· καὶ εὐθὺς αὐτοῦ ἥψαντο καὶ ἐπίστευσαν.» Εἰρηναῖος Ecclesia Petri successor, cum Trajani, qui tum Antiochiæ erat, non desineret reprehendere superstitionem, vinctus Romam ut ibi leonibus esca objiceretur, si fidem Christi non abjuraret, missus est et Asiam cum firma militum custodia vinctus peragrans, ecclesiasque oppidatim adiens, sermonibus familiaribus et cohortationibus confirmabat, et quoniam tum primum hæreses paulatim liberius se proferre auderent, ut sibi ab eis caverent, doctrinæque apostol carum traditionum constanter insisterent, admonebat. Quod ut illis certius persuaderet, in litteras cohortationes suas referendas esse duxit. Itaque Smyrnæ cum esset, ubi Polycarpus ecclesiam regebat, epistolam unam ad Ephesiorum ecclesiam dedit, Onesimi pastoris mentionem faciens. Aliam autem Magnesiæ et Mæsandrum site scripsit, in qua episcopi cujusdem Dama meminit. Aliam item ad ecclesiam quæ Trallibus fuit, misit, cui tum Polybius præfuit. Quartam porro ad Romanam scripsit Ecclesiam, cum ampla exhortatione, ne quod martyrio ejus objicerent impedimentum, neve propter animorum imbecillitatem quidquam agerent, ut ipse concepta oplalaque spe sua excideret. Operæ pretium vero est, verba aliqua linguæ illius, ad fortitudinis et fidei ejus magnitudinem declarandam, historia huic apponere. Scribit enim ad hunc modum: • Ab ipsa Syria Romam usque, terra marique, diu noctuque cum bestiis mihi depugnandum est, cum decem videlicet leopardis, hoc est, militari mani. pulo, qui beneficiis affecti longe etiam deteriores fiunt. Verum injuriis eorum magis etiam magisque erudior. Verumtamen ea de causa justificatus non sum. 250 Quam velim mihi jam adesse, quæ in me destinatæ paratæque sunt bestiæ, quas etiam ut quamprimum reperiam opto. Eas per assentationem et palpationem demulcebo, ut me quam celerrime devorent. Atque etiam si id facere nolent, ego eas vim illis inferens incitabo. Date mihi, quæso, hanc veniam. Quid mibi expediat, novi. Nunc enim demum discere incipio, nihil optare aut desiderare rerum omnium et invisibilium et visibillum, ut ad Jesum Christum veniam. Ignes, cruces, bestiarum cubortes, dissipatioues ossium, membrorum concisiones, totius corporis commolitiones, et diaboli tormenta et supplicia in me progrediantur, ut modo a· Jesum Christum perveniam.» Atque hæc Smyrnæ scripsit. Cum autem Troade esset, per litteras cum Philadelphiæ ecclesia collocutus est. Epistolam quoque ad Smyrnæos dedit, et aliam item seorsim ad episcopum eorum Polycarpum, simul et ut virum divinum honorans, et velut apostolico pastori (quippe et ipse pastor bonus) gregem commendans additis quoque precibus, ut curam illius habere, et que optima essent, eum docere vellet. In epistola ad Smyrnæos verbis quibusdam insignibus de Christo utitur; quæ unde desumpserit, non satis scio: «Ego vero eliam post resurre

λῶν αὐτοῦ μνείαν ποιεῖται, γράφων οὕτως· «Ως εἶπέ τις τῶν ἡμετέρων διὰ τὴν πρὸς Θεὸν μαρτυ ρίαν κατακριθείς πρὸς θηρία· Ὅτι σῖτός εἶμι θεοῦ, καὶ δι' οδόντων θηρίων ἀλήθομαι, ἵνα καθαρός ἄρτος εὑρεθῶ.» Μέμνηται δὲ αὐτοῦ καὶ Πολύκαρο πος ἐν τῇ πρὸς Φιλιππησίους τούτου ἐπιστολῇ, ού τωσ! πως διεξιών· «Παρακαλῶ οὖν πάντας ὑμᾶς, πειθαρχεῖν καὶ ἀσκεῖν πᾶσαν ὑπομονὴν ἣν εἴδετε κατ᾽ ὀφθαλμοὺς, οὐ μόνον ἐν τοῖς μακαρίοις, Ιγνετίῳ καὶ Ῥούφῳ καὶ Ζωσίμῳ, ἀλλὰ καὶ ἐν ἄλλοις τοῖς ἐξ ἡμῶν, καὶ ἐν αὐτῷ Παύλῳ καὶ τοῖς λοιποῖς ἀποστόλοις· πεπεισμένοι ὅτι οὗτοι πάντες οὐκ εἰς κενὸν ἔδραμον, ἀλλ᾽ ἐν πίστει καὶ δικαιοσύνῃ· καὶ ὅτι εἰς τὸν ὀφειλόμενον αὐτοῖς τόπον εἰσὶ περί Κυρίῳ, ᾧ καὶ συνέπαθον. Οὐ γὰρ τὸν νῦν ἡγάπη σαν αἰῶνα, ἀλλὰ τὸν ὑπὲρ ἡμῶν ἀποθανόντα, καὶ δι' ἡμᾶς ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἀναστάντα.» Εξῆς δ᾽ ἐπιφέρει «Εγράψατέ μοι καὶ ὑμεῖς καὶ Ἰγνάτιος, ἵνα ἐπι τις απέρχηται εἰς Συρίαν, καὶ τὰ παρ' ἡμῶν ἀπο κομίσῃ γράμματα· ὅπερ ποιήσω, ἐὰν λάβω καιρὸν εὔθετον, εἴτε ἐγώ, εἴτε ὃν πέμπω πρεσβεύσοντα, καὶ περὶ ὑμῶν. Τὰς ἐπιστολὰς Ἰγνατίου τὰς τιμ φθείσας ἡμῖν ἀπ' αὐτοῦ, καὶ ἄλλας ἂς εἴχομεν παρ ἡμῖν, ἐπέμψαμεν ὑμῖν, καθὼς ἐνετείλασθε· αίτινες ὑποτεταγμένοι εἰσὶ τῇ ἐπιστολῇ ταύτῃ· ἐξ ὧν μετ γάλα ὠφεληθῆναι δυνήσεσθε· περιέχουσι γὰρ πίστιν καὶ ὑπομονὴν καὶ πᾶσαν οἰκοδομὴν τὴν εἰς τὸν Κύριον ἡμῶν ἀνήκουσαν.» Ἐν δὲ Ῥώμῃ γενόμεν νος, καὶ ποικίλαις βασάνοις ἐξετασθεὶς πρότερον, καὶ μηδέν τι τοῦ προσήκοντος καθυφείς φρονήμα τος, τέλος ἐπὶ μέσου θεάτρου δυσὶ λέουσι παραβλη θεὶς, τέλει τοῦ μαρτυρίου ἐχρήσατο. Τῶν οὖν σας κῶν αὐτοῦ καὶ τῶν ἀπαλωτέρων ὀστέων κατα θέντων, ὅσα τῶν τῶν στεῤῥοτέρων ὑπελείφθη. χρόνια πολλῷ ὕστερον ἐκ Ρώμης εἰς ᾿Αντιόχειαν οἱ έχει νου θιασῶται ἀνήγαγον. Τοιαῦτα καὶ τὰ κατὰ τὸν θεῖον Ἰγνάτιον. ctionem in carne, inquit, eum vidi, credoque eum δὲ καὶ τὸ μαρτύριον αὐτοῦ οἶδε, καὶ τῶν ἐπιστο esse. Et cum ad Petrum et eos qui cum eo erant venit, eisque dixit: Accipite, contrectate, et videte me non esse dæmonium incorporeum; statim eum tetigerunt, et crediderunt.» Sed et Ipse frenaus martyrium ejus novit, et epistolarum ejus mentionem facit: «Quemadmodum nostrorum quidam dixit, propter professionem atque testificationem de Deo ad bestias condemnatus: Frumentum sum Dei, et per bestiarum dentes commolor, ut purus sincerusque inveniar panie.» Polycarpus autem, in epistola sua ad Philippenses, hisce verbis ejus meminit: • Obsecro igitur vos omnes, ut obediatis quibus debetis, et omnem patientiam exerceatis, quam ad oculum vidistis, non solum in beatis viris Ignatio et Rulo et Zosimo, sed etiam in aliis nostræ professionis hominibus, atque adeo in ipso Paulo et reliquis apostolis, illud persuasum habenses quod illi omnes non in vanum cucurrerint, sed in fide et justitia, et quod in debito destinatoque eis loco sint apud Dominum, cui etiam compassi sunt. Non enim præsens complexi amaverunt sæculum,sed eum qui pro nobis mortuus est, et qui propter nos a Deo est resuscitatus.» 251 De epistolis ita scribit: «Scripsistis mihi et vos, et Ignatius, ut cun quis in Syriam ierit, litteras ad vos perferat: quod quidem curabo, opportunum nactus tempus, vel ego ipse, vel is quem mitto, qui sit pro nobis nuntium Illo perlaturus. Epistolas Ignatii ab eo ad nos mis_ sas, et alias item, quas nobiscum habuimus, ita ut jussistis, ad vos misimus; quæ quidem litteri³ nesce nostris sunt adjunctæ, quibus multum adjuvari poteriis. Complectuntur enim fidem, et patientiam, et ædificationem omnem, quæ ad Dominum nostrum refertur.» Romæ porro cum prius varia tormenta pertulisset, neque quidquam de constanti decentique sua sententia remisisset postremo in medio theatro duobus leonibus objectus, martyrio est defunctus: et carnes quidem ejus atque ossa teneriora bestiæ devorarunt: quecunque autem firmiora reliqua fuere, multo deinceps tempore Roma Antiochiam ab sodalibus sectatori busque ejus sunt perlata. Hæc de ipso divino Ignatio. CAPUT XX. De Papia Hieropolila: et quæ ab eo, præter communem opinionem, memoriæ sint prodita. Papias vero Hierapolitanus et ipse vita apostolica clarus fuit, multaque Ecclesiæ scripta reliquit: quorum quinque tantum, quæ Dominicorum sermonum expositionem inscripsit, circumferuntur. Eorum Irenæus quoque mentionem facit, ita inquiens: «De iis Papias, Joannis quidem auditor, Polycarpi autem sodalis, vir priscus, scripto teslatur, in quarto voluminis sui libro. Quinque enim composuit.» Papias porro ipse, in Prooemio scriptorum suorum, se oculis suis apostolos non vidisse, sed fidei professionem ab eis qui illis noti atque familiares fuerunt, addidicisse, hisce verbis innuit: «Non gravabor enim, inquit, quæcunque a presbyteris recte didici, ac recte memoriæ mauΚΕΦΑΛ. Κ'. Περὶ τοῦ Ἱεραπολίτου Παπία, καὶ τῶν παρα δόξως ἱστορηθέντων αὐτῷ. Παπίας δ' ὁ Ἱεραπολίτης ἀποστολικὴ καὶ οὗτος διαπρέψας βίῳ, πολλὰ συγγράμματα τῇ Ἐκκλησία κατέλιπε· πέντε δ᾽ οὖν αὐτῷ μόνα εφέρετο, ἃ ο γίων Κυριακῶν ἐπέγραψεν ἐξηγήσεως. ἂν καὶ ρηναῖος μνείαν ποιεῖται, οὕτω φάσκων· «Ταῦτα καὶ Παπίας, Ιωάννου μὲν ἀκουστής, Πολυκάρπου δὲ ἑταῖρος γεγονώς, ἀρχαῖος ἀνὴρ, ἐγγράφως ἐπιμε τυρεῖ ἐν τῇ τετάρτῃ τῶν ἑαυτοῦ βιβλίων· ἔστι γὰρ αὐτῷ πέντε βιβλία συντεταγμένα.» Παπίας δὲ οὐκ αὐτόπτην ἑαυτὸν ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς βίβλου των ἀποστόλων λέγει· τὰ δὲ τῆς πίστεως εἰληφέναι φησί παρὰ τῶν ἐκείνοις γνωρίμων, δι' ὧν ἐπισημαίνεται λέξεων· «Οὐκ ὀκνήσω γάρ σοι, φησὶ, καὶ ὅσα ποτὲ παρὰ τῶν πρεσβυτέρων καλῶς ἔμαθον καὶ καλῶς

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. III. ἐμνημόνευσα, συντάξαι, ταῖς ἑρμηνείαις διαβεβαιού- davi, veritatem eorum interpretatione confirmans, μενος ὑπὲρ αὐτῶν ἀλήθειαν. Οὐ γὰρ τοῖς πολλὰ λεγουσιν ἔχαιρον, ὥσπερ οἱ πολλοὶ, ἀλλὰ τοῖς τὰς ληθῆ διδάσκουσιν· οὐδὲ τοῖς τὰς ἀλλοτρίας ἐντολὰς μνημονεύουσιν, ἀλλὰ τοῖς τὰς παρὰ τοῦ Κυρίου τῇ πίστει δεδομένας, καὶ παρ' αὐτῆς παραγινομένοις τῆς ἀληθείας. Εἰ δέ που καὶ παρηκολουθηκώς τις τοῖς πρεσβυτέροις ἔλθοι, τοὺς τῶν πρεσβυτέρων ἀνέ κοινον λόγους· τί ᾿Ανδρέας, ἢ τί Πέτρος εἶπεν, ἢ τί Θωμᾶς, ἢ Φίλιππος, ἢ τί Σίμων, ἢ Ἰάκωβος, ἢ τί Ιωάννης, ἢ Ματθαῖος· ἢ τις ἕτερος τῶν τοῦ Κυρίου μαθητῶν, ἅ τε Αριστίων καὶ ὁ πρεσβύτερος Ἰωάννης, τοῦ Κυρίου μαθητα, λέγουσιν. Οὐ γὰρ τὰ ἐκ τῶν βιβλίων τοσοῦτόν με ὡφελεῖν ὑπελάμβανον, ὅσον τὰ παρὰ ζώσης φωνῆς καὶ μενούσης.» Επισημή νασθαι δὲ χρὴ, ὡς δὲς τὴν Ἰωάννου ὁμωνυμίαν τῷ συγγράμματι καταλέγε:· ὧν τὴν μὲν τοῖς ἀποστό λοις συγκαταλέγει, ὡς ἐξὸν εἶναι τὸν ἠγαπημένον νοεῖν· τῇ δὲ προστίθησιν ᾿Αριστίωνα, καὶ πρεσβύ τερον ἀνομάζει· οὗ τινες ἀγνοήσαντες τὴν ὁμωνυμίαν, τὰς μετὰ τὴν πρώτην δύο Ἐπιστολὰς Ἰωάννου καὶ τὴν Ἀποκάλυψιν εἶναι ἐνόμισαν· ἐν Ἐφέσῳ γὰρ καὶ οὗτος ὁ πρεσβύτερος διατρίβων ἦν, ἔνθα καὶ δύο μνήματα λόγος εἰσέτι σώζεσθαι ἀμφότερα Ἰωάννου μνημεῖα ὁμωνύμως λεγόμενα. Ἐπεὶ δ᾽ ὁ εἰρημένος Πιπίας καὶ ἄλλα τινὰ παράδοξα ἱστορεῖ ταῖς ἑαυ τοῦ βίβλοις, ὡς ἐκ παραδόσεως τῶν πρὸ ἐκείνου εἰς αὐτὸν ἐλθόντα, φέρε καὶ περὶ τούτων βραχέα διαληψώμεθα. Αὐτίκα γὰρ τὸν κατὰ τὴν Ἱεράπολιν Φ λιππον, οὗ καὶ τὰς θυγατέρας προφήτιδας είναι δ λόγος διείληφεν, ἵνα τῶν δώδεκά φησιν ἀποστόλων, οὐ τῶν ἑπτὰ διακόνων, ὡς Λουκᾶς ἐν Πράξεσιν ἱστορεῖ. Ὁμιληκέναι δὲ καὶ ταῖς ἐκείνου θυγατράσι λέγει· παρ᾽ ὧν γνῶσαί φησι καὶ νεκροῦ ἀνάστασιν κατ' ἐκεῖνο γενομένην καιροῦ. Περὶ μὲν τοι Βαρ σαβᾶ, ὃς ἐπεκλήθη Ἰοῦστος, οὗ αἱ Πράξεις μνείαν πεποίηνται, λέγει, ὡς δηλητηρίου φαρμάκου ὑπέρ τερος ὤφθη διὰ τὴν τοῦ Κυρίου χάριν πιών. Καὶ ἄλλα δὲ πλεῖστα ὡς ἐκ παραδόσεως ἀγράφου παρα βολάς τινας καὶ διδασκαλίας τοῦ Σωτῆρος, καί τινα ἄλλα ὡς ἂν μυθικώτερον ἱστορεῖ. Καὶ χιλιάδα δ' ἐτῶν ἔσεσθαι μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν τῆς Χριστοῦ βασιλείας σωματικώτερον ἐπὶ ταυτησὶ τῆς γῆς ὑποστησομένης· ἃ οἶμαι ἀγνοήσαντα τὰ ἐν ἐπαγε γελίαις εἰρημένα μυστικῶς, παχύτερον ἐκλαβέσθαι· ἅτε δὴ καὶ τὸν νοῦν τοιοῦτος, ὡς ἐκ τῶν αὐτοῦ λόγων τεκμηριώσασθαι ἔξεστι· πλήν πολλοὺς εἰς τὸν ὅμοιον ζῆλον είλκυσε τὸ ἀρχαῖον τοῦ ἀνδρὸς αἰδουμένους· ὥσπερ οὖν Εἰρηναῖος, καὶ εἴ τις ἄλλος ἐκείνῳ ἐπίσης φρονῶν ἐναπέφηνε. Καὶ ἄλλαι δὲ παραδόσεις ἐκ τῶν προδεδηλωμένων Αριστίωνος καὶ τοῦ πρεσ βυτέρου Ἰωάννου ἔχειν φησίν· ἐφ᾽ ἂς τοὺς φιλομα θεις παραπέμψαντες, ἀναγκαίως & φησι περὶ Μάρκου καὶ Ματθαίου τῶν εὐαγγελιστῶν διαλήψομαι. Λέφει δὲ οὕτω, «Καὶ τοῦθ᾽ ὁ πρεσβύτερος ἔλεγεν Ιωάννης· Μάρκος μὲν ἐρμηνευτής Πέτρου γενόμενος, ὅσα ἐμνημόνευσεν, ἀκριβῶς ἔγραψεν. Οὐ μένω tibi exponere. Minime enim iis sum, ut vulgus hominum solet, deletantus, qui mulla dicerent, sed qui vera docerent: neque qui aliena, sed qui e Domino, et ab eis quibus cum ipsa veritate consuetudo fuit, de fide tradita præcepta commemorarens, 252 Quod si quando aliquis presbyterorum sectator adveniret, eorum ipsorum requirebam sermones: quid scilicet Andreas, quid Petrus dixisset: quid Thomas, aut Philippus, aut Simon, aut Jacobus: aut quid Joannes, aut Matthaus, aut quid alius quisquam Domini discipulorum aut quid etiam Aristion, et Joannes presbyter, et ipsi discipuli Domini dicant. Non enim tantum me libris adjuvari, quantum viva et præsenti voce, arbitratus sum.» Notandum porro est, bis eum in scripto hoc Joannis nomine uti: primo quidem, ubi apostolorum nomenclaturam instituit, ut dilectum illum intelligere liceat: secundo autem loco, Aristionem et Joannem adjicit, et presbyterum vocat. Cujus quidam ignorantes commune cum apostolo nomen, posteriores duas Joannis Epistolas et Apocalypsim apostolo ipsi ascripserunt. Ephesi namque presbyter quoque iste vixit, ubi etiam nunc duo exstare dicuntur monumenta, quæ eodem nomine Joannis feruntur. Quandoquidem autem idem Papias alia quoque admiranda quædam in libris suis refert, & decessoribus suis per manus sibi tradita, agedum de eis quoque pauca dicamus. Statim enim Philippum, eum qui Hierapoli fuit, et filias prophetissas, ut antea dictum est, habuit, unum ex duodecim apostolis, non ex septem illis diaconis, quos in Actis recenset Lucas, fuisse memorat; et se cum filiabus ejus collocutum esse ait, unde intellexerit ætate ea mortuum quemdam resurrexisse. De Barsaba sane quidem, qui Justus cognominatus est, et cujus in Actis fit mentio, illud refert, quod, veneno pestifero hausto, nihil sonserit per Domini gratiam detrimenti. Sed et alia plurima ex majorum sine scripto traditione accepta, ut parabolas et doctrinas Servatoris quasdam, et item alia fabulose quodam modo commemorat, Mille quoque annorum post mortuorum resurrectionem fore dicit Christi regnum, corporaliter in hac terra producendum, quod illum, ignorantem promissiones arcano quodam mysterio esse editas ita crassius accepisse credo, quippe qui mente acri non fuerit, id quod ex libris ejus conjicere licet; multos tamen in eamdem emulationem, ve tustatem viri admiratos, pertraxit: 258 siculi Irenæus, et si quis præterea alius ejusdem cum illo est sententia et opinionis ostendit. Quin alias etiam se, ab eis qui dicti sunt, Aristione et presbytero Joanne, traditiones habere dicit: ad quas studiosos rejiciens, quæ de Marco et Matthmo evangelistis tradit, necessario hic persequenda esse putavi. Ita enim scribit: «Hoc quoque Joaunes Qui opinionis et harosis ejus sunt, Χιλασταί, hoc est, Millenarii diountur. PATROL. GR. CXLV.

presbyter dixit. Marous, quod Petri esset interpres, τοι τάξει τὰ ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ ἢ λεχθέντα ἢ πραquæ memoris commendaverat, certo et diligenter conscripsit, non tamen servto dictorum factorumque Christi ordine. Non enim audivit, neque consectatus est Dominum, sed posterius, ut dixi, Petri discipulus fuit; qui quidem ex usu auditorum doctrinam suam promulgavit, non ordine sermones et oracula Domini commemoravit. Quapropter minime hallucinatus est Marcus, sic pleraque scribens ut ea memoria fuerat consecutus. Unum enim hoo sibi in scribendo proposuerat, ne quid eorum quæ audisset, omitteret, neve a veritate aberraret. Matthæus vero sermone Hebraico librum suum composuit, quem deinde, ut quisque potuit, est interpretatus.» Utitur adem Papias lestimoniis et auctoritatibus ex priore Joannis, et itidem ex τον ἔχουσι τὸν τρόπον. χθέντα· οὔτε γὰρ ἤκουσε τοῦ Κυρίου, οὔτε παρηκολούθησαν αὐτῷ· ὕστερον δὲ, ὡς ἔφην, Πέτρῳ, ὃς πρὸς τὰς χρείας ἐποιεῖτο διδασκαλίας· ἀλλ' οὐχ ὥσπερ σύνταξιν τῶν Κυριακῶν ποιούμενος λογίων· ὥστε οὐδὲν ἡμαρτε Μάρκος οὕτως ἔνια γράψας ὡς ἀπεμνημόνευσεν· ἐνὸς γὰρ ἐποιήσατο πρόνοιαν, τοῦ μηδὲν παραλιπεῖν ὧν ἤκουσεν, ἢ ψεύσασθαί τι ἐν αὐτοῖς. Ματθαῖος δ᾽ Ἑβραίδι διαλέκτῳ τὰ λόγια συνετάξατο· ἡρμήνευσε δε αὐτὰ ὡς ἦν δυνατὸς ἕκασ στος.» Κέχρηται Κέχρηται δὲ αὐτὸς μαρτυρίαις ἀπὸ τῆς Ιωάννου προτέρας Ἐπιστολῆς καὶ ἀπὸ τῆς Πέτρου ὁμοίως. Καὶ ἄλλην δὲ ἱστορίαν προτίθησι περὶ γυναικὸς ἐπὶ πολλαῖς ἁμαρτίαις διαβληθείσης ἐπὶ τοῦ Κυρίου. ᾿Αλλὰ καὶ τὰ τῷ Παπίᾳ συγγραφέντα τοῦ priore Petri Epistolis. Addit præterea bistoriam aliam, de muliere, quæ multis criminibus apud Dominum sit delata El Papis quidem scripta ad hunc se habent modum. CAPUT XXI. De Quadrato et Aristide, apostolicis plane viris, qui pro defensione fidei nostræ Apologios scripserunt. Floruit autem eo tempore divinus quoque Quadratus: cui nihil eorum donorum, quæ apostolicos decent successores, defuit. luidem vero el Aristides, vir ætate ea ingenti fidei nostræ æmulatione et ardore fagrans Ambo doctrina, fervore, et vitæ Christianæ moribus pares; ambo etiam orationes ad Ælium Adrianum, qui Trajano in imperio successit, quibus Christianum dogma defendunt, composuerunt, cum improbi quidam homines Ecclesias urgere atque persequi aggrederentur. In quibus orationibus videre est non exiga eorum virorum splendidiæ mentis apostolicæque et recta doctrinæ indicia. Quadratus quidem certe priscam sinceritatem et fidem suam satis declarat iis ipsis quæ sequuntur verbis: «Servatoris autem nostri opera semper prasto fuere, 254 quippe quæ vera egsent: qui sanati fuerant, qui a mortuis suscitati, non solu̟m cum curarentur et exsuscitarentur, sed postea etiam viventes continue apparuerunt: et non tantum cum Salvator in terris versaretur, verum post discessum quoque ejus longo vixerunt tempore, adco ut nonnulli etiam ad nostram duraverint ætatem.» CAPUT XXII. Quæ etiam sub Trajano Judæis acciderint clades. Ac res quidem nostræ ita florebant, quotidianumque incrementum capiebant, radicibus apostolicorum virorum, qui tum multi in vita erant, doctrinæ alte actis, et sanctorum martyrum sanguine ubertim rigatis. Judæorum autem natio frequentibus aliisque super alias accumulatis oladibus admodum accidebatur. Decimus octavus imerit Trajani agebatur annus, cum Judeorum rursus Περὶ Κοδράτου καὶ ᾿Αριστείδου, ἀποστολι κῶν ἀνδρῶν, ὑπὲρ τῆς καθ' ἡμᾶς πίστεως ἐγγράφως ἀπολογίας ποιησαμένων. Καὶ Κοδρᾶτος δὲ ὁ θεῖος τηνικαῦτα διέπρεπε, κατὰ μηδὲν ἐνδέων τῶν τῆς ἀποστολικῆς διαδοχής χαρισμάτων. Ωσαύτως δὲ καὶ ᾿Αριστείδης, ἀνὴρ τηνικάδε τῷ ὑπὲρ τῆς καθ' ἡμᾶς πίστεως ζήλῳ πυρούμενος· παραπλήσιοι δὲ καὶ ἄμφω τόν τε λόγον καὶ ζῆλον, καὶ τῇ ἀσκήσει τῆς κατὰ Χριστὸν πολιτείας. Αμφότεροι δὲ λόγους τῷ μετὰ Τραϊα νὸν Αἰλίῳ ᾿Αδριανῷ προσφωνοῦσιν ὑπὲρ τοῦ καθ᾿ ἡμᾶς δόγματος, τινῶν γε πονηρῶν τοῖς ἡμετέροις επιτίθεσθαι πειρωμένων· ἐν οἷς ἔὔτι κατανοῆσαι οὐ μικρά τινα τεκμήρια τῆς τῶν ἀνδρῶν λαμπρᾶς διανοίας καὶ τῆς ἀποστολικῆς ὀρθοτομίας. Κοδρά τος μέντοι καὶ τὸ ἀρχαῖον αὐτοῦ σοφῶς παραδεί κνυσιν, ἐξ ὧν φησιν αὐταῖς λέξεσι γράφων· «Τοῦ δὲ Σωτῆρος ἡμῶν τὰ ἔργα ἀεὶ παρῆν· ἀληθῆ γὰρ ἦν· οἱ θεραπευθέντες, οἱ ἀνασταντες ἐκ νεκρῶν, οἱ οὐκ ὤφθησαν μόνον θεραπευόμενοι καὶ ἀνιστάμε νοι, ἀλλὰ καὶ παρόντες· οὐδὲ ἐπιδημοῦντος μόνον τοῦ Σωτῆρος, ἀλλὰ καὶ ἀπαλλαγέντος, ἦσαν ἐπὶ χρόνον ἱκανόν· ὥς τε καὶ εἰς τοὺς ἡμετέρους χρόνους τινὲς ἀφίκοντο.» Οσα καὶ ἐπὶ Τραϊανοῦ Ἰουδαίοις ἐπισυνέβη κακά. Τὰ μὲν οὖν ἡμέτερα οὕτως ἔνθει, καὶ καθ᾿ ἡμέ ραν εἰς ἐπίδοσιν ἤγοντο, ρίζας βαθείας καταβαλλόμενα ταῖς τε τῶν ἀποστολικῶν ἀνδρῶν διδασκαλίαις (πολλοὶ δὲ ἦσαν τῷ βίῳ καὶ τοῖς τῶν μαρτύ ρων αἴμασι πιαινόμενα· τὰ δὲ τῶν Ἰουδαίων συχ νοῖν καὶ ἀλλεπαλλήλοις ἤκμαζε τοῖς κακοῖς. Ογδοον μὲν οὖν καὶ δέκατον ἔτος τῷ αὐτοκράτορι τούτῳ τῇ ἀρχῇ διηνύετο, καὶ Ἰουδαίων κίνησις αὖθις ἠγεί Eam Evangelium secundum Hebræos continet. (Euseb. lib. 111, cap. ult.)

ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. III. η populi fuit, sustulit. Cum elenim gravis et seditiosus eos afflasset spiritus, qui iram vindictamque vehementius commovit, tumultum adversus cives suos Græcos in civitate Alexandrina, in Ægypto, et vicina ei Cyrene conciverunt. Quo deinde paulatim gliscente, qui proxime consecutus est, anno mazimum conflarunt bellum Tenebat tum cum imperio provinciam Egyptum Lupus. Et primum quidem Judai superiores esse: Græci autem ex turpi et fonda fuga congregati, ex improviso Judæos Alexandriæ adoriri, et partim ferro cædere, partim captivos abducere. Itaque qui Cyrene erant, subsidio lali amisso, cunctam percurrunt Egyptum, quam Lupus adhuc administrabat: et quam possunt, impune inferunt cladem. Ea re permotus Trajanus Martium Turbonem eo cum valido mittit exeroitu, qui cum Judæis cominus congrederetur el classem maritimam peditum equitumque consequuntur auxilia. Martius porro brevi multis variisque certaminibus commissis, belloque fortiter confecto plurimas myriadas Judæorum, non Cyrenaicorum solum, verum | Ægyptiorum quoque, qui regi suo Lucio (ita enim dicebatur) auxiliarie tulerant arma, contrucidat. 255 Veritus autem Trajanus, ne illi quoque qui in Mesopotamia erant pari modo popularibus suis bellum inferrent, Lucio Quieto mandat, ut provinciam suam Judæis oppressis repurget. Quapropter ille occulto copiis militaribus comparatis, illos aggressus, tantam corum ferro concidit multitudinem, quanta non ρέτο, καὶ τὸ περιλειφθὲν τοῦ πλήθους ἠφάνιζε. Δει- excitatus est motus [(1): qui quod relinquum ejus τοῦ γὰρ καὶ στασιώδους πνεύματος ἐμπεσόντος αὐτοῖς, καὶ τὸν θυμὸν μᾶλλον ἀναῤῥιπίζοντος, πρὸς τοὺς συνοίκους ἐστασίαζον Ἕλληνας. Καὶ τοῦτ᾽ ἐν Αλεξανδρείᾳ καὶ Αἰγύπτῳ καὶ τῇ προσοίκῳ Κυρήνῃ ἐπράττετο. Κατὰ μικρὸν δὲ τὴν στάσιν αὐ ξήσαντες, τῷ μετ' ἐκεῖνον ἐνιαυτῷ μέγιστον κατ' ἀλλήλων συνήψαν τὸν πόλεμον. Ἡγεῖτο δὲ τηνι κάδε Δοῦτο, Αἰγύπτου. Καὶ τὰ μὲν πρῶτα τὰ τῶν Ἰουδαίων ἐκράτει· οἱ δ᾽ Ἕλληνες φυγῇ ἀκόσμῳ χρησάμενοι, τοῖς ἐν ᾿Αλεξανδρείᾳ ἀπροόπτως ἐπι θέμενοι Ἰουδαίοις, ζωγροῦσί τε αὐτίκα καὶ μαχαίρας ἔργον ποιοῦνται. Συμμαχίας γοῦν οἱ ἐν Κυρήνῃ τῆς ἐκείνων αποτυχόντες, καταθέουσι τῆς Αἰγύπτου πάσης ἔτι ἡγουμένου Λούπου· καὶ ὁ δρᾷν κακὸν εἶχον, ἀδεῶς ἔπρασσον. Δείσας τοίνυν Τραϊανός, πέμπει Μάρκιον Τούρβωνα μετ᾿ ἀξιομάχου δυναμέως, ὑπαντιάσαι κατά στόμα τοῖς Ἰουδαίοις. Σύν δὲ τῇ ναυτικῇ πεζική τε καὶ ἱππικὴ παρείπετο δύο ναμις· ὃς καὶ ἐν ἐλαχίστῳ χρόνῳ πολλαῖς τε καὶ παντοίαις μάχαις τὸν πρὸς αὐτοὺς πόλεμον γενναίως διενεγκών, πλείστες μυριάδας Ἰουδαίων οὐ τῶν ἀπὸ Κυρήνης μόνον, ἀλλὰ καὶ τῶν ἀπ᾿ Αἰγύπτου τῷ σφῶν βασιλεῖ συμμαχούντων, Λούκιος ἦν αὐτῷ όνομα, ἀναιρεῖ. Υπόπτως δ᾽ ἔχων μὴ τοῖς ὁμοφι λοις καὶ οἱ ἐν Μεσοποταμίᾳ ἐπίσῃς ἐπίθωνται, Λουκίῳ Κυέτῳ προσέταττε τῆς ὑπ᾽ αὐτὸν ἐπαρχίας ὅσον τάχος ἐκκαθαίρειν αὐτούς. Καὶ ὃς κρύφα στρατηγικὴν τὴν παράταξιν ποιησάμενος, ὑπάγει τῷ ξέρει πλῆθος ἐκείνων, οὐ ῥᾳδίως ἀριθμῷ ὑποπίπτον. Οὗ δὴ χάριν καὶ τῆς Ἰουδαίας ἡγεμονίᾳ ὁ αὐτοκράτωρ τὸν Δούκιον καθιστῷ· ὡς καὶ οἱ ἔξω δεν ἀναγραφεῖς τῶν χρόνων ἱστόρησαν. Περὶ τοῦ τρόπου Τραϊανοῦ, καὶ τῶν ἐπ' Ἀν τιοχείας έργων αὐτοῦ· καὶ περὶ τῶν εʹ γυναικών μαρτύρων. Φασί γε μὴν τοσοῦτον εἶναι τοῦ δικαίου φίλον Τραϊανὸν καὶ τὴν πονηρίαν μυσάττεσθαι, ὡς καί ποτε βομφαίαν γυμνώσαντα, τῷ ἐπάρχῳ τῆς πό λεως παρρησία πάντων ἐπιδόντα εἰπεῖν· Δέξαι τὸ ξίφος τουτί· καὶ εἰ μὲν καλῶς ἄρχω, ὑπὲρ ἐμοῦ, εἰ δὲ κακῶς, κατ᾿ ἐμοῦ τούτῳ χρῆσαι. Δέκας δὲ πορθήσας, κατ' αὐτῶν ἐθριάμβευσε. Περσῶν δ᾽ ἐπ' αὐτοῦ τὴν ᾿Αντιόχου καταδραμόντων, καὶ ταύτην λόγοις εἰρηναίοις καὶ σπονδαῖς εἰληφότων, ὥστε καὶ φόρους ελέσθαι εἰσφέρειν αὐτοῖς, εὐθὺς αὐτοῖς ἐπισ πτάς, καὶ ἄγχι τῶν ὅρων γενόμενος, ἐν ἀποῤῥήτοις ἐμήνυε τοὺς εἰς φρουράν καταλειφθέντας τῆς 1) Judai hic ducem habuerunt Andream. In motu isto Judæi cædibus contenti non fuerunt, sed humanis carnibus vesci coeperunt. Cyprit etiam ab eis ingenti clade, duce Judæorum Artemione, sunt affecti. Judæi conspiratione facta, passim ducentena et quadraginta millia hominum contrucidarunt. (Dion., Oros. «Ego quidem in me, somnium utilitas its facile sub numerum cadere possit. Lamque ob causam Lucium provinciæ Judææ præfecit imperator, sicuti id quoque profani Annalium scriptores memoriæ prodidere. CAPUT XXIII. De trajani moribus et operibus, structurisque ejus, quas Antiochia fieri curavil: et de quinque martyribus feminis. Tam studiosus autem fuisss fertur Trajanus juris et justitia, et tam ab improbitate alienus, ut aliquando ensem strictum præfecto urbi in conspectu omnium dederit, atque dixerit: Cape ferrum hoc; et siquidem recte imperium gessero, pro me, sin aliter, contra me hoc utere Idem Dacos vicit, et de eis triumphavit Sub eo quoque Perse ad Antiochiam usque excurrerant: eique urbi per pacis conditiones captæ tributum simul et præsidium imposuerant. Continuo auxilium fert imperator: et cum ad fines eorum venisset, per notas illis scribens, clam significat, ut præsidium posceret. eliam profecti manum armavi.» (Trejanus apud Plin. juniorem in Panegyrico.) Trajanus quoque ad amicos dixit,talem se esse imperatorem privatis et civibus, qualem sibi ipse imperatorem privatus optasset. Idem fiscum lionem vocavit quod eo crescente reliqui artus tabescerent. Decebalo corum duci pacem dedit.

quod ibi Persarum rex reliquisset, necarent: 80 πόλεως κτείνειν, οὓς ὁ Περσῶν κατέλιπε βασιλεύς· ad auxilium eis ferendum, Persicumque melum ἕτοιμον δ' αὐτὸν ἐπικουρεῖν εἶναι, καὶ τὸν Περσι tollendum, præsto adesse. Illi, quod jussi fuerant, faciunt. Et ipse cum Persis prælio congressus, rege eorum cæso, clarissimaque reportata victoria, quem voluit eis regem dat. Et inde in eam urbem victor ingressus, multis eam ædificiis exornat, multos etiam Christianos interimit. In quibus et quinque ¡virgines fidem palam profitentes comburit, et ossibus earum ad summum combustis, cineribusque æri commistis, ahena quædam et alia vasa fieri curat, eaque publico lavacro quod ipse magnificentissime construxerat, dicat. Verum enimvero quicunque eo lavatum ingrediebantur, quamprimum calidas attigissent aquas, caligine simul et vertigine correpti, cum impetu inde procurrebant et conciderant. Causa vero ejus mali cognita. Trajanus ut alia ex ære puro vasa balneo parentur mandat; 256 priora autem illa in fornacibus conflata, in quinque transformat statuas, eosque virginum combustarum forma et habitu pro balneo collocat. CAPUT XXIV. De imperio Elii Adriani, et de suprema sub eo Judæorum internecione. Undeviginti annis et mensibus sex Trajanus imperium administravit, et moriens id Adriano sororis sus viro reliquit. Publica is statim civitatibus remittit debita, et vectigalia multa Romanis donat, unde ei in urbe divini decreti sunt honores. Ο Nicæam et Nicomediam, quæ motu terræ multum detrimenti ceperant, firmo circundat muro. Leges quoque ad Draconis et Solonis Atheniensium legislatorum imitationem promulgat. Rebellasse etiam sub ipso Judæos et templum Hierosolymis resti - tuere voluisse dicunt. Qua de causa Adrianus quinquaginta et octo myriadas eorum uno die interfecit et quæcunque ex vetustis ædificiis reliqua adhuc fuerant, diruit prorsus, et solo ita aquavit ut ne lapis quidem super lapide permaneret, et oraculum Servatoris, ad exitum suum perductum, verborum ejus certitudinem corroboraret: civitatisque potuis pomariis plurimum contractis, denuo cam suo sub nomine excitavit, et appellatione sua ei imposita, Eliam vocavit, atque in ipso templi adyto statuam ipse suam collocavit. Quam si quis non inepte abominationem desolationis nominet, in loco sanoto, juxta Servatoris dictum, stantem, minime is judicio meo errarit. Solis autem Græcis incolendam eam dedit. Idem Adrianus templum etiam Cyzici exstruxit, maximum et celeberrimum, et item urbem eam, quæ hodie quoque nomen ejus obtinet, Adrianopolim. Quæ vero et Ariston Pellæus de postrema Judæorum Neptis ex sorore sua. (Dion.) Hoc est, quinquies centena et octuaginta millia. κόν φόβον περιαιρεῖν. Νύκτωρ δ᾽ ἐπιπεσόντες, Αντιοχεῖς ἀνῄρουν. Ὁ δὲ κρατῶν εὐθὺς τοῖς Πέρσαις ἐπέθετο, καὶ ἀναιρεῖ τὸν ἐκείνων κατάρ χοντα. Εμφανῆ δὲ κατ' ἐκείνων τὴν νίκην ἀράμε μενος, ὃν αὐτὸς ἐβούλετο τοῖς Πέρσαις βασιλέα και θίστη. Τροπαιοῦχος δ᾽ εἰσελάσας τὴν πόλιν, πολλοῖς οἰκοδομήμασι κατεκόσμει. Πολλοὺς δὲ τῶν Χριστια νῶν ἀνῄρει· ἐν οἷς καὶ πέντε παρθένους τὴν πίστιν τρανῶς διακηρυττούσας πυρὶ παραδέδωκε. Τὰ δ᾽ ὀστᾶ τούτων σφοδρώς κατακαύσας, καὶ τὴν ἐκ τούτων σποδιὰν τῷ χαλκῷ συμμίξας, τήγανά τε καὶ ἀλλα σκεύη τῷ συμμίκτῳ ἐκείνῳ χαλκῷ τῷ δημοσίῳ ἀνετίθει λουτρῷ, ὁ αὐτὸς μεγαλοπρεπῶς ᾠκοδόμει. Καὶ τοίνυν ὅσοιπερ εἰσῄεσαν λούσασθαι, ἅμα τῷ τῶν θερμῶν ὕδατων ἅψασθαι, σκότου καὶ δίνης πλήρεις γινόμενοι, φοράδην ἐξήγοντο καταπίπτον τες. Γνοὺς δὲ τὸ αἴτιον ὁ Τραϊανός, ἕτερα τῷ λουτρῷ σκεύη χαλκοῦ ἀμιγούς ηὐτρέπιζε· τὰ δ᾽ αὖ πρότερα χωνείᾳ παραδιδοὺς εἰς στήλας διεμόρφωσε πέντε, καὶ πρὸ τοῦ βαλανείου ἀνίστα εἰς τὸ τῶν ὑπ᾽ αὐτοῦ κεκαυμένων σχῆμα τύπων. Περὶ τῆς βασιλείας Αἰλίου Ἀδριανοῦ· καὶ περὶ τῆς κατ' αὐτὸν ὑστάτης τῶν Ἰουδαίων πανωλεθρίας. Εἴκοσι δ' ἐπ' ἐνιαυτοῖς μηνῶν δέουσιν ἓξ τὴν ἀρχὴν κατεσχηκὼς ὁ Τραϊανός, Αδριανῷ τῷ ἐπ' ἀδελφῇ γαμβρῷ τὴν ἀρχὴν καταλείπει. Ανίησι δ' εὐθὺς τὰς δημοσίας τῶν πόλεων ὀφειλὰς, καὶ πολο λοὺς δὲ φόρους τοῖς Ῥωμαίοις χαρίζεται· ὅθεν ἡ πόλις θεϊκές ἀφωσίου τούτῳ τιμάς. Νίκαιαν δὲ και Νικομηδείαν σεισμῷ παθούσας, ὀχυροῖς τεί χεσιν αὐτὰς περιβάλλει. Καὶ νόμους δὲ συντίθησιν, ἐκ τῶν παρ' Αθήνησι νομοθετῶν Δράκοντής τε καὶ Σόλωνος τὰς ἀφορμὰς ἐσχηκώς. Στασιάσαι δ' ἐπὶ τούτου καὶ τὸ Ἰουδαίων αὖθις φασι. Πρὸς βου· λῆς δ' ἦν ἐκείνοις καὶ τὸν ἐν Ἱεροσολύμοις νεών ἀνιστάν. Μυριάδας δὲ τοῦτον ὀκτὼ καὶ πεντήκοντά φασιν ἐπὶ μιᾶς ἡμέρας αὐτῶν ἀνελεῖν τῆς τοιαύτης χάριν ἐπιχειρήσεως· ὅσα γε μὴν τῇ πόλει περιε λείφθη τῆς ἐκ πάλαι οικοδομής λείψανα ἐρειπῶ σαι, καὶ παντάπασιν ἀφανίσαι· ἵνα μηδὲ τὸ μεῖναι λίθον ἐπὶ λίθῳ, λόγιον τοῦ Σωτῆρος εἰς πέρας ἐλε θόν, τἀσφαλὲς τῶν λόγων ἐξακριβώσαιτο. Εἰς ἅπαν δὲ τὴν πόλιν ἀπομειώνας ἐπὶ τῷ σφετέρῳ ὀνόματι ταύτην ἐγείρει, καὶ τὴν προσηγορίαν αὐτῇ δούς, Αλίαν ὠνόμασεν. Ἐν αὐτῷ δὲ τῷ ἀδύτῳ τοῦ ἱεροῦ καὶ τὸ ἑαυτοῦ ἀνίδρυσεν εἴδωλον· ὁ ἄν τις προσ φόρως βδέλυγμα ἐρημώσεως προσειπὼν ἐν τόπῳ ἁγίῳ ἑστὼς, κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος φωνὴν, οὐκ ἂν οἶμαι ἁμάρτοι. Ἕλλησι δὲ μόνοις τὴν πόλιν ἐδίδου, καὶ κατοικεῖν ἐπέτρεπεν. Οὗτος δὲ ὁ ᾿Αδριανὸς καὶ τὸν ἐν Κυζίκῳ νεὼν ἀνιστᾷ, μέγιστόν τινα καὶ περ ριφανέστατον· καὶ τὴν ἐς δεῦρο τὸ αὐτοῦ κτησαμέ Jul. Severus in Judaam missus ab Adriano, arces 50 diruit, et vicos 980 ferro et igni vastavit. (Dion., Oros. lib. vi, cap. 13.)

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. III. την πόλιν ὄνομα τὴν ᾿Αδριανούπολιν. Οἷς δὲ καὶ obsidione litteris prodiderit, commodum fuerit ex ᾿Αρίστων ὁ Πελλαῖος αὖθις περὶ τῆς ὑστάτης που verbis ejus cognoscere: • Porro rebellione atque λιορκίας αὐτῶν ἱστορεῖ, καλὸν αὐταῖς λέξεσιν ἐπα- defectione Judæorum longius rursum progressa, κοῦσαι. • Καὶ δῆτα τῆς Ἰουδαίων ἀποστασίας απο Rufus Judææ præfectus, acceptis ab imperatore θες εἰς μέγα καὶ πολὺ προελθούσης, Ῥοῦτος ἔπαρ- militaribus copiis, et vecordia eorum, pro occaχος ὢν τῆς Ιουδαίας, στρατιωτικῆς αὐτῷ συμμαχίας sione bene gerendæ rei, subinde usus, infestis ὑπὸ βασιλέως πεμφθείσης, ταῖς ἀπονοίαις αὐτῶν contra eos signis est progressus, 257 et plurima χρώμενος σφοδρῶς ἐπεξῄει, μυριάδας αθρόως ἀν passim millia virorum simul et feminarum, atque δρῶν ὁμοῦ καὶ γυναικῶν καὶ παίδων διαφθείρων, etiam puerorum concidit, bellique jure loca eorum πολέμου τε νόμῳ τὰς χώρας αὐτῶν ἐξανδραποδιζό- direpta in potestatem suam redegit. Dux Judeorum μενος. Εστρατήγει δὲ τότε Ἰουδαίων Βαρχωχέβας, tum Barchochebas erat, quod nomen stellam ὁ δὲ ἀστέρα δηλοί, τὰ μὲν ἀλλα φονικὸς καὶ λῃστρι significat cætera vir sanguinarius et prædator: κής τις ἀνήρ· ἐπὶ δὲ τῇ προσηγορίᾳ οἷα ἐπ' ἀνα ex nomine autem suo perditis mancipiis prodigiose δραπόδων ὡς δὲ ἐξ οὐρανοῦ φωστήρ αὐτοῖς κατελη- persuaserat, cœlitus se lucem demissum esse, quæ λυθώς, κακουμένοις τε ἐπιλάμψαι τερατευόμενος. afflictos atque oppressos illustraret. Quam maxime ᾿Ακμάσαντος δὲ τοῦ πολέμου ἔτους ὀγδός, καὶ δε· β autem bello flagrante, decimo octavo imperit κάτου τῆς ἡγεμονίας Αδριανού, κατὰ Βιθθηρὰ πόλιν, στις ἦν ὀχυρωτάτη, τῶν Ἱεροσολύμων οὐ σφόδρα πόρρω διεστῶσα, τῆς τε ἔξωθεν πολιορκίας χρονίου γενομένης. λιμῷ τε καὶ δίψει τῶν νεωτε ροποιῶν εἰς ἔσχατον ὀλέθρου περιελαθέντων, καὶ τοῦ τῆς ἀπονοίας αὐτοῖς αἰτίου τὴν ἀξίαν ἐκτίσαν σαντος δίκην, τὸ πᾶν ἔθνος ἐξ ἐκείνου καὶ τῆς περὶ τὰ Ἱεροσόλυμα γῆς πάμπαν ἐπιβαίνειν εἴργεται νόμου δόγματι καὶ διατάξεσιν ᾿Αδριανοῦ, ὡς ἄν μηδὲ ἐξ ἀπόπτου θεωροῖεν τὸ πατρῷον έδαφος ἐγω κελευσαμένου.» Οὕτω δὲ τῆς πόλεως εἰς παντελή φθορὰν τοῦ Ἰουδαίων ἔθνους τῶν πάλαι οἰκητόρων ἐλθούσης, ἐξ ἀλλοφύλου τε γένους συνοικισθείσης, * μετέπειτα συστᾶσα Ρωμαϊκή πόλις εἰς τὴν τοῦ κρατοῦντος Αϊλίου Αδριανοῦ τιμὴν Αἰλία προσα γορεύεται. Καὶ οὕτω μὲν Ἰουδαῖοι καὶ ἐπὶ τοῦτου τὴν ἐσχάτην τῆς κατὰ Χριστοῦ μανίας ἀπέτισαν δίπην· ἡμεῖς δὲ καὶ ἐπὶ τὴν διαδοχὴν τῶν θείων αὖθις ἀνδρῶν χωρήσωμεν. Τίνες κατὰ τούτους τους χρόνους τῶν μεγά λων παροικιῶν τῇ ἱερατικῇ διέπρεπον λειτουργία. Adriani anno, ad Bittheram civitatem munitiseimam, nec ita longe a Hierosolymis sitam, cum diuturnirr obsidio instituta, rebellesque et rerum novarum studiosi fame ac siti ad extremum exitium redacti essent, et qui eis tantæ vecordiæ auctor fuisset, dignas per vindictam dedisset pœnas, gens tota ex eo tempore vicinam in circuita Hierosolymis regionem prorsus attingere probibita est, idque sic constitutione et sanctione Adriani factum: qui hoc sic jussit, ut illi ne aspicere quidem ex loco quopiam editiore patrium solum possent.» Ad hunc modum urbs Hierosolymorum Judaicum populum, antiquissimos suos colonos, internecione summa amisit, et postea ad advenis culta atque inhabitata, ut Romana plane civitas, in imperatoris Alii Adriani honorem Ælia est appellats. Ac si quidem etiam sub hoc Judæi extremum contra Christum per furorem perpetrati piaculi luere supplicium. Nos autem rurrum ad divinorum virorum descendamus successionem. CAPUT XXV. Qui ea ætate maximis quibusque ecclesiis episcopali ministerio præfuerint. Duodecimo imperantis Trajani anno, cum Evarestus pontificatum Romæ octo annos gessisset, Alexander quintus a Paulo et Petro successor ecclesiam regendam suscepit. Qui tertio triani imperii anno, decennio in episcopali funct:one Δωδεκάτῳ ἔτει τῆς Τραϊανού βασιλείας Εὐαρέ στου ὄγδοον ἔτος ἐπὶ Ρώμης ἱερατεύσαντος, ᾿Αλέ ξανδρος πέμπτην ἀπὸ Παύλου καὶ Πέτρου κατάγων διαδοχὴν, τὸν θρόνον λαμβάνει. Τρίτῳ δ' ἔτει τῆς ἀρχῆς Αἰλίου Αδριανοῦ δέκατον ἔτος ἐκπληρώσας Αλέξανδρος, Ξύστῳ ταύτης ἐξίσταται. Τῆς δ' expleto, Xysto eam concessit. Duodecimo purro ἡγεμονίας Αδριανοῦ δωδέκατον ἐχούσης ἔτος, Ξύστον δεκαετή διαγενόμενον χρόνον τῇ τῆς Ῥώμης ἐπισκοπῇ ἕβδομος ἀπὸ τῶν ἀποστόλων Τελέσφορος διαδεχέται. Καὶ τούτου δ' ἐνδεκάτῳ τῆς λειτουργίας ἐνιαυτῷ τὸ βιοῦν μεταλλάξαντος τέλει μαρτυρίου, ὥς φησιν Εἰρηναῖος, Υγῖνος τὸν κλῆρον τῆς ἐπισ σκοπῆς ἐκληροῦτο, ἔτος πρῶτον Αντωνίνου ὃς Εὐσεβὴς ἐπεκέκλητο, ἔχοντος τῇ ἀρχῇ. ᾿Αλλὰ γὰρ μετὰ τέταρτον τῆς ἐπισκοπῆς ἔτος ἀποβαλλομένου Barchoebebas perduellis iste, Justino philosopho et martyre teste, apud Euseb. lib. iv, cap. 8, Christianos solos, nisi Christum abnegassent, atque Adriani anno, cum Xystus decennium itidem ecclesiæ præfuisset, Telesphorus ei successit. Verum et hoc, undecimo pontifcalis ministerii sui anno, 258 vita per martyrium defuncto, ut Ireneas inquit, Hyginus provinciam ejus est_sortitus, primo imperii Antonini, qui Pius est dictus, anno. Hygino porro post quartum annum mortuo, Pius successit Αtque huic rursum Anicetus, vicesimo imperantis Pii anno. Anicetus autem undecim blasphemiis incesserent, ad gravissima supplicia trabi jussit. Pius annis 15 cathedram obtinuit.

annis Ecclesia Romana administrata, octavo impe- Ὑγίνου τὸ ζῆν, Πῖος τὴν τῆς Ῥώμης ἐπισκοπὴν raloris Veri anno, Soteri eam reliquit. Cui post annos octo Eleutherus est suffectus, duodecimus a Petro successor, cum decimum septimum annum M. Antoninus cum filio Romanum regeret imperium. In Alexandrina ecclesia Primus quartus ab apostolis episcopus fuit. Ei, cum duodecim annos pontificale obiisset munus, Adriano tertium imperante annum, Justus est surrogatus. Circiter duodecimum autem ejusdem imperii annum, anno praeterea uno et mensibus aliquot intercedentibus, ecclesiæ ejus administrationem Eumenes est sor - titus, cum quidem Justus undecim ei præfuisset annis. Eumenes vero tredecim annis episcopatum tenuit. Cui Marcus succedens, decem annis curam pastoralem gessit. Marco Celadion suffectus, qui quatuordecim annis episcopatu functus, succeseorem habuit Agrippinum, nonum ecclesiæ ejus ab apostolis episcopum. Apud Antiochenos post Heronet ecclesiam rexit Cornelius. Huic quinto apostolica successionis gradu Eros in episcopatu snccessit deinde sextus Theophilus, et post hunc septimus ab Apostolis Maximinus. Hierosolymitanorum autom episcoporum tempora litteris mandata non sunt, quos brevis admodum ævi fuisse constat, quindecim ex ordine, ut quidem memoria sine scripto est proditum, Hebraici generis omnes, recteque officio suo functos, quod Christi doctrinam et professionem probe tenuerint; quæ res effecit, ut ad episcopatum eum ab ecclesia Hierosolymitana, quæ ab apostolorum tempore ex fideἐγχειρίζεται· ὃν Ανίκητος διαδέχεται. Ογδοον δ' ἔτος Οὐήρου ἐλαύνοντος, 'Ανίκητων ένδεκε τοῖς πᾶσιν ἔτεσι διελθόντα διαδέχεται Σωτήρ· ὃν ἐπὶ ὄγδουν ἡγησάμενον ἔτος Ελεύθερος διαδέχεται, δω δέκατος ἀπὸ τῆς Πέτρου διαδοχής γνωριζόμενος, Ηρχε δ' εἰσέτι ᾿Αντωνίνος Οὐδρος σὺν υἱῷ ἔτις πρὸς ἑβδόμῳ δέκατον. Καὶ Πρίμον δὲ τέταρτον ἐπὶ τῶν ἀποστόλων τῆς ἐν ᾿Αλεξανδρείᾳ παροικίας τὸν θρόνον κεκληρωμένον, τρίτῳ τῆς ἡγεμονίας ἔπ Αδριανού, δωδεκάτῳ καὶ τῆς λειτουργίας αυτο ἐκπληρώσαντα, διαδέχεται Ἰοῦστος. Αμφὶ δὲ τί δωδέκατον τῆς αὐτοῦ ἀρχῆς ἔτος ἐνιαυτοῦ μεταξύ καὶ μηνῶν τινων διαγενομένων τῆς ᾿Αλεξανδρέων Εκκλησίας τὴν προστασίαν Εὐμενὴς κλήρῳ διαδί χεται, Ἰούστου ἐπὶ ἔτεσι δέκα πρὸς τῷ ἑνὶ διαρ κέσαντος. Καὶ τούτου δ' οὐχ ήττον ἢ δέκα προς τρισὶ τὴν λειτουργίαν ἀνύσαντος, Μάρκος ποιμεν τῆς ᾿Αλεξάνδρου ἀνακηρύττεται. Δεκάτῳ δ' ἔπ: παραδοὺς τὴν λειτουργίαν Κελαδίωνι, ἐκμετρεῖ τί βιώσιμον. ᾿Αλλὰ καὶ τούτου τετάρτῳ καὶ δεκάτη ἔτει τὴν ζωὴν μεταλλάξαντος, τὴν διαδοχήν Αγρι πῖνος ἐλάμβανεν, ἐννάτην ἄγων ἀπὸ τῶν ἀποστόλων διαδοχήν. Ἐν δ᾽ Ἀντιοχεία μετά Ήρωνα Κορνί λιος τὰς ἱερὰς ἡνίας διεχειρίζετο· πέμπτῳ δὲ μετά τοῦτον βαθμῷ τῆς ἀποςτολικής διαδόσεως Έρως ἐπίσκοπος ἐγνωρίζετο. Εκτος δ᾽ ἐπ᾿ ἐκείνῳ θεό φιλος διάδοχος ἦν. Τοῦτον δ' ἔβδομος ἀπὸ τῶν ἐπι στόλων διαδέχεται Μαξιμίνος. Τῶν δ᾽ ἐν Ἱεροσο λύμοις ἐπισκόπων τοὺς χρόνους ἥκιστα γραφί διασώζεσθαι ἔγνωμεν· βραχυβίους γὰρ αὐτούς τε libus Judais fere lota constabat, et usque ad extre- νέσθαι λόγος ἔχει. Πεντεκαίδεκα μὲν οὖν αὐτά mam obsidionem perdurabat, sint delecti. Eorum ἡ ἱστορία ἐξ ἀγράφου παρέδωκεν, οὓς Ἑβραίου itaque episcoporum qui ex circumcisione Christiaὄντας, ἅπαντας τὸ χρεὼν λειτουργῆσαι, τὰ Χριστοῦ nam professionem rite sunt complexi, et mutuis γνησίως ἀσπασαμένους· καὶ τοσοῦτον, ὡς καὶ περὶ Judæorum seditionibus atque vesianæ fuerunt re- τῶν τηνικάδε καὶ εἰς τὴν τοσαύτην ἐγκριθῆναι πο liqui, catalogum a primordio exponere convenit. ριωπήν. Τὴν γὰρ πᾶσαν Ἐκκλησίαν σχεδόν κ 259 Primus itaque fuit Jacobus, frater Domini πιστῶν Ἑβραίων ἀπὸ τῶν ἀποστόλων καθεστενε dictus; secundus, Symeon; tertius, Justus; quar- ἱστόρηται, καὶ μέχρι δὲ τῆς ὀστάτης διαρκές tus, Zachæus quintus, Tobias; sextus, Ben- πολιορκίας. Καὶ τοίνυν τῶν ἐκ περιτομῆς ἐπιλείς jamin; septimus, Joannes; octavus, Matthias; πότων ἀρχιερέων ταῖς πρὸς ἀλλήλους Ἰουδέν nonus, Philippus; decimus, Seneca; undecimus, στάσεσι καὶ φρενοβλαβείαις, λοιπὸν ἂν εἴη, τ Justus; Lebes duodecimus; Ephrem, tredeci- κατὰ Χριστὸν δεξαμένους γνῶσιν, ἄνωθεν καταλά mus; quartus decimus, Joseph; et quindecimus, και Πρῶτος τοίνυν Ἰάκωβος ἦν ὁ τοῦ Κυρίου λογί Judas. Quibus, post eversionem urbis, ex gentibus μενος ἀδελφός· μεθ' μεθ᾽ ἂν ἦν δεύτερος Συμεών successit Marcus. Tot Hierosolymis ab ipsis usque τρίτος Ἰοῦστος· Ζακχαῖος δ' πέμπτος Τωβίας· Επι apostolis ad eum quem diximus Judam ex cirm τος Βενιαμίν. Ἰωάννης ζ'. ὄγδοος Ματθίας - cumcisione fuerunt episcopi. Totidem, ut expo-· λιππος· δέκατος Σενέκας· ἐνδέκατος Τοῦστος· suimus, aliarum maximarum ecclesiarum guber- Λεβής δωδέκατος· Ἐφρὴς τρισκαιδέκατος· natores. ρεσκαιδέκατος Ἰωσήφ· ἐπὶ δὲ τούτοις Ιούδας επ τεκαιδέκατος· οὓς ἐξ ἐθνῶν μετὰ τὴν ἔλωσιν διαδέχεται Μάρκος. Τοσοῦτοι μὲν ἀπὸ τῶν ἀποστελε ἐς τὸν εἰρημένον Ἰούδαν ἐπίσκοποι ἐκ περιτομῆς ἐν Ἱεροσολύμοις γεγόνασιν. Ὡσαύτως δὲ καὶ οἱ τῶν ἄλλων μεγίστων παροικιών. M. Elius Antoninus Philosophus, et L. Elius Commodus Verus, Divi fratres, que jure imperium administrarunt annis 11. it. Antoninus solus annis 4, cum Commodo filio itidem annis 4. Alii Zachariam nominant. Alii Levi vocant.

ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. III. η Περὶ Ἰουστίνου τοῦ φιλοσόφου καὶ μάρτυρος, καὶ τῆς πρὸς Ἀντωνίνον ἀπολογίας αὐτοῦ· ἔτι δὲ καὶ περὶ Ηγησίππου καὶ Μελίτωνος, Κατὰ δὲ τὸν χρόνον Αδριανοῦ καὶ Ἰουστῖνος ὁ ἐν φιλοσόφοις μάρτυς ἀνεγνωρίζετο, γνήσιος τῆς ἀληθοῦς φιλοσοφίας ὢν ἐραστὴς, κἂν ταῖς παρ' "Ελλησιν ἀσκεῖτο διατριβαῖς· ὅστις τε καὶ οἷος ἦν, καὶ ὡς ἐκ τῆς Ἑλλήνων πλάνης τὰ τῆς ἀληθοῦς φιλοσοφίας ἡσπάσατο, αὐτοῦ λέγοντος ακούειν μάλιστα πρὸς τῷ εὐλόγῳ καὶ δίκαιον εἶναι γινώσκω. Οὗτος γὰρ ὡς ἄριστα πρὸς Ἕλληνας ὑπὲρ τῆς ἡμῶν ἀγωνισάμενος πίστεως λόγοις τὸ ἀναντίῤῥητον ἔχουσι, λόγοις ἑτέ ροις ἀπόλογον προβεβλημένοις ὑπὲρ ἡμῶν ᾿Αντωνίνῳ βασιλεῖ τῷ Εὐσεβεῖ ἐπικληθέντι, καὶ τῇ κατὰ 'Ρώμην συγκλήτῳ προσφωνεῖ. Ἐπὶ γὰρ Ρώμης τὰς διατριβὰς ἐπεποίητο. Γράφει δὲ οὕτως· «Αὐτοκράτορι Τίτῳ Αιλίῳ Αδριανῷ ᾿Αντωνίνῳ Εὐσεβεῖ Καίσαρι Σεβαστῷ, καὶ Οὐηρισσίμῳ οἱῷ φιλοσόφῳ, καὶ λου κίῳ φιλοσόφου Καίσαρος φύσει υἱῷ, καὶ Εὐσεβοῦς εἰσποιήτῳ, ἐραστῇ παιδείας, ἱερᾷ τε συγκλήτῳ, καὶ παντὶ δήμῳ Ῥωμαίων, ὑπὲρ τῶν ἐκ παντὸς γένους ἀνθρώπων ἀδίκως μισουμένων, καὶ ἐπηρεαζομέσων, Ἰουστῖνος Πρίσκος τοῦ Βακχίου τῶν ἀπὸ Φλαυίας νέας πόλεως τῆς Συρίας Παλαιστίνης εἰς αὐτῶν ὢν, τὴν προσφώνησιν καὶ ἔντευξιν πεποίημαι.» Εν δὲ τῇ αὐτῇ, ὅτι μὴ ἀλόγως, μετὰ κρίσεως δ' αὐτῷ γε γένηται ἡ ἐπὶ τὸ δόγμα μεταβολή, ἐπιφέρει «Καὶ γὰρ αὐτὸς ἐγὼ τοῖς Πλάτωνος χαίρων διδάγμασι, διαβαλλομένους ἀκούων Χριστιανούς, ὁρῶν δὲ καὶ ἀφόβους πρὸς θάνατον, καὶ πάντα τὰ νομιζόμενα φοβερά, διενόουν, ἀδύνατον εἶναι ἐν κακίᾳ καὶ φίλη. δονίᾳ ὑπάρχειν αὐτούς. Τίς γὰρ φιλήδονος καὶ ἀκρατῆς, καὶ ἀνθρωπείων σαρκῶν βορὰν ἡγούμενος, ἀγαθὸν δύναιτ' ἂν θάνατον ἀσπάσασθαι, ὅπως τῶν ἑαυτοῦ στερηθείη ἐπιθυμιῶν, ἀλλ᾽ οὐκ ἐκ παντὸς ζῆν ἀεὶ τὴν ἐνθάδε βιοτήν, καὶ λανθάνειν τοὺς ἄρχοντας πειρᾶσθαι, οὐχ ὅτι ἑαυτὸν καταγγέλλειν φονευθησό μενον;» Ἐν δὲ τῇ αὐτοῦ ἀπολογίᾳ καὶ ταῦτά φησιν· «Οὐκ ἄτοπον δὲ ἐπιμνησθῆναι ἐν τούτοις καὶ ᾿Αντι νέου τοῦ νῦν γενομένου· ὃν καὶ πάντες ὡς θεὸν διὰ φόβον σέβειν ώρμηνται, ἐπιστάμενοι τίς τε ἦν καὶ πόθεν ὑπῆρχε.» Τούτου δὴ τοῦ ᾿Αντινόου καὶ Ἡγή αιππος μνημονεύει· καὶ αὐτὸς δὲ τοῖς αὐτοῖς ἀκμάζων καιροῖς, πολλὰ τῶν ἀποστολικῶν παραδόσεων τοῖς αὐτοῦ συγγράμμασι παρατίθεται. Πέντε δ' εἰσὶ ταῦτα, ἁπλουστατῃ συντάξει γραφῆς τὰ τοῦ ἀποστολικοῦ κηρύγματος σοφῶς μάλα διεξιόντα. Δι' ὧν ἐμφαίνει καὶ τὸν καθ᾽ ἂν ἐγνωρίζετο χρόνον· ἐν οἷς περὶ τῶν ἐξ ἀρχῆς ἱδρυσάντων τὰ εἴδωλα ἱστορεῖ γράφων οὕτως· «Οἷς κενοτάφια καὶ ναοὺς ἐποίησαν ὡς μέχρι νῦν· ὧν ἐστι καὶ ᾿Αντίνοος· οὗ καὶ ἀγὼν ἄγεται 'Αντινόειος· ὃ καὶ ἐφ' ἡμῶν γενόμενον· καὶ γὰρ πόλιν ἔκτισεν ᾿Αντινόου ἐπώνυμον.» Τῷ δὲ αὐτῷ ἔτει τῆς αὐτῆς τοῖς προειρημένοις διαίτης και Alii legunt, Prisci Bacchi filius. Antinous, eximis forma puer, Adriano in deliciis fuit. Ei in Egypto mortuo, princeps is urbem Antinoiam condidit. Templum quoque, staΟ CAPUT XXVI. De Justino philosopho, eodemque martyre, et de Apologetico ejusdem Antonino exhibito. Præterea de Hegesippo et Melitone. Hac ipsa ætate Adriani, Justinus etiam ex philosophis martyr, inter præcipuos est habitus, germanus et sincerus veræ philosophie amator, et in Græcorum disciplinis egregie exercitatus. Sed enim quis qualisve fuerit, et quemadmodum a Graecorum erroribus ad germanam philosophiam transierit, commodissimum fuerit ex ipsius verbis recognoscere. Cum enim adversus Græcos et gentiles proChristianis orationes scripsit, quibus repugnare atque refragari illi non potuerunt, tum Roma, ubi vitam degebat, Antonino Pio imperatori et senatui Romano pro nobis Apologiam exhibuit, ita eam inscribens: «Imperatori Tito Elio Adriano Antonino Ρίο Augusto, et Verissimo filio philosopho Cesari, et Lucio philosophi Cæsaris natura filio, et Pii adoptione filio, amatori doctrinæ, sacroque senatui, et populo Romano universo, pro eis qui ex omni homi num genere iniquissime invidia laborant et affliguntur: Justinus Priscus Bacchii filius Flavia Neapoli Syria Palestins oriundus, unus ex illorum numero, orationem atque deprecationem hanc obtuli.» Et in eadem oratione se non temere, sed judicio ad Christianam professionem pervenisse, ita refert: «260 Ego quidem, qui Platonicis delectarer disciplinis, cum Christianos calumniose deferri audirem, videremque eos impavidos interritosque esse ad mortem, et quæcunque horrenda mortalibus videntur: consideravi ipse mecum, fieri omnino non posse, ut illi in flagitiis deliciisque viverent. Quotus enim quisque voluptatis consectator et libidinosus, quique humanarum carnium dapibus delectetur, bono sibi mortem esse putet, ut per eam cupiditatibus deliciisque suis privetur, et non potius illud agat, ut semper banc vitam vivat, magistratusque et leges fallat, nedum seipsum ad cædem offerat?» In Apologia ea illud quoque scribit: «Non absurdum vero fuerit, Antinoi quo que hic meminisse, qui non ita pridem vixit, quem omnes veluti deum per timorem colere sustinuerunt, cum quidem omnes probe sciverint, et quis fuerit, et unde provenerit.» Antinoi ejus et Hem gesippus mentionem infert, qui et ipse eisdem lemporibus florens, permultas apostolicas traditiones in Historiis suis, quarum quinque reliquit libros, recenset, simplici dicendi genere clare prædicationem apostolicam exponens. In quibus, cum tempora quibus enituit ostendit, tum de iis qui primum idola et simulacra statuerint memorat, ac deinceps ad hunc modum infert: «Quibus cenotaphia sepulcrorumque simulacra et templa ad hoc usque tempus construxerunt. Quorum unus tuas et sacerdotes instituit, stellam se ejus vidisse asseverans. Dion. Antinoum istum, secundum quosdam auctores, Adrianus in magicis sacris diis suis sacravit.

Μελίτων τῆς ἐν Σάρδεσιν ἐκκλησίας ἐπίσκοπος ἦν. Δήλον δ' αὐτὸς ἑαυτὸν καθίστησι κατ' αὐτόν γε του τον ἐνακμάζων τὸν χρόνον ἐκ τῆς πρὸς Οὐῆρον απο λογίας ὑπὲρ τοῦ καθ' ἡμᾶς δόγματος· ἢ λαμπροτάτη οὖσα, καὶ χρησίμως μάλα διέξεισι, τῷ ἀστείῳ καὶ πιθανῷ τὸν ἀκροώμενον ἄγχουσα. admodum et utilem, orationis urbanitate et peretiam est Antinous, cujus sunt ludi agonales, An- ἀγωγῆς, καὶ τοῦ ὑπὲρ τῆς Ἐκκλησίας ζήλου, καὶ tinoii dicti, et ætate nostra acti. Urbem quippe cognominem ei Adrianus condidit.» Temporibus quoque eis, pari cum iis quos diximus vitæ institulo, parique in ecclesiam ardore, Sardensis episcopus Melito fuit: quem satis patet ea quoque ætate floruisse, Indicat id defensio ejus quam pro Christiano dogmate ad Verum scripsit, luculentam suadendi virtute auditorem maxime movens atque afficiens. 261 CAPUT XXVII. Ut Adrianus edicto pro Christianis publice proposito vetuerit, ne in nos, indicta et non indicala causa, sævirelur. Memoriæ mandavit sapientissimus Justinus, Adrianum pro Christianis litteras a Graniano SereΚΕΦΑΛ. ΚΖ'. Ὡς Αδριανός ἐπιστολὴν ὑπὲρ Χριστιανών ἔπεμπε, ὥστε μὴ ἀκρίτως ἡμᾶς ἐλαύνειν. Ἱστορεῖ γε μὴν ὁ σοφώτατος Ἰουστῖνος ὑπὲρ Χριστιανῶν γράμματα δεξάμενον τὸν ᾿Αδριανόν, ὡς με nio ad se scriptas accepisse: periniquum esse, δίκαιον εἶναι βοῇ δήμου χαριζομένους, ἐπ᾽ οὐδεμι quod illi vociferationi populi donarentur, nulloque justo praetextu indicta causa necarentur. Quapropter rescriptum is ad Minitium Fundanum Asiæ proconsulem miserit, neminem de cætero occidi jubens, nisi legitima justaque præcessisset accusatio. Rescriptumque id in librum suum de verbo ad verbum retulit, hæc præfatus: «Possumus hoc a vobis ex rescripto maximi et illustrissimi Cæsaris Adriani patris vestri, qui ita ut per supplicem libellum rogavimus, judicia exerceri jussit, petere: idque non tam quod ab Adriano mandatum sit, quam quod justam esse petitionem nostram sciam mus. Subjecimus autem epistola Adriani exemplum, ut hac quoque parte, veritate nos niti cognoscatis. Quæ epistola ex Romana in Græcam linguam translata, hanc complectitur sententiam: Adrianus Cæsar Minutio Fundano. Litteras a Serenio Graniano, viro clarissimo, cui tu in provincia successisti, accepimus. Inquirenda nobis res prorsus esse videtur, ne homines innocentes opprimantur, neve calumniatoribus occasio grassaudi præbeatur. Quod si provinciales tui persecutiones adversus Christianos suas processu legitimo pro tribunali probare possunt, unam eam sequantur viam, neque solis petitionibus atque vociferationibus utantur. In primis enim convenit, si qui ad accusandum accedere velint, te causam legitime cognoscere. Itaque si quis eos detulerit, atque probaverit contra leges quidquam commisisse, tu pro delicti qualitate ita sententiam adversus eos feres, ut mehercule, qui calumniæ causa crimen cuiquam intendisse compertus fuerit, pro maleficii gravitate in eum modis omnibus animadvertas.» Rescriptum Adriani pro nobis editum, tale fuit. 262 CAPUT XXVIII. De successore Adriani Antonino, ut et ipse præfectis in Asia suis scripserit, et persecutionem Christia - norum prohibuerit. Postquain vero is uno et viginti annis imperio administrato naturæ debitum persolvit, Antoninus Pius ei successit: ad quem et ad senatum Romanum Justinus memoratam Apologiam, Chrislianos προφάσει ἀκρίτως κτείνειν αὐτούς. Γρανιανὸς δὲ Σε ρέννιος ὁ τὰ γράμματα διαπεμψάμενος ἦν, ἀντιγρά ψαι Καίσαρα Μινουκίῳ Φουνδάνῳ τῆς ᾿Ασίας άνε πατεύοντι, μηδένα κτείνειν ἐγκελευόμενον, εὐλόγου μὴ προηγουμένης κατηγορίας. Καὶ αὐτὴν δ᾽ ἐκείνη τὴν ἐπιστολὴν, ὡς εἶχε λέξεως, προστίθησι τῷ συν γράμματι, ταῦτα προλέγων αὐτοῖς· «Καὶ ἐξ ἐπιστο λῆς δὲ ταῦτα τοῦ μεγίστου καὶ ἐπιφανεστάτου Καί σαρος Αδριανοῦ τοῦ πατρὸς ὑμῶν ἔχοντες ἀπαιτεῖν ὑμᾶς· καθὰ ἠξιώσαμεν κελεῦσαι τὰς κρίσεις γενέσθαι, τοῦτο οὐχ ὡς ὑπὸ ᾿Αδριανοῦ κελευσθὲν μᾶλλον ἠξιώσαμεν· ἀλλ᾽ ἐκ τοῦ ἐπίστασθαι δικαίαν άξιον τὴν προσφώνησιν. Ὑπετάξαμεν δὲ καὶ τῆς ἐπιστο τῆς ᾿Αδριανοῦ τὸ ἀντίτυπον, ἵνα κάν τούτῳ ἀληθεύειν ἡμᾶς γνωρίζητε. Καὶ αὕτη ἐκ Ῥωμαϊκῆς εἰς τὴν Ἑλληνικὴν δύναμιν μεταληφθεῖσα· 'Αδριανός Γαισαρ Μινουκίῳ Φουνδάνῳ· ἐπιστολὴν ἐνδεξάμην γραφεῖσάν μοι ἀπὸ Σερενίου Γρανιανοῦ λαμπροτάτιο ἀνδρὸς, ὄντινα σὺ διεδέξω. Οὐ δοκεῖ μοι οὖν τὸ πρ γμα ἀζήτητον καταλιπεῖν, ἵνα μήτε οἱ ἄνθρωποι τ ράττωνται, καὶ τοῖς συκοφάνταις χορηγία κακουρ γίας μὴ παρασχεθῇ. Εἰ γοῦν σαφῶς εἰς ταύτην την ἀξίωσιν οἱ ἐπαρχιῶται δύνανται διισχυρίζεσθαι επί τῶν Χριστιανῶν, ὡς καὶ πρὸ βήματος ἀποκρίνασθε, ἐπὶ τοῦτο μόνον τραπῶσιν, ἀλλ᾽ οὐκ ἀξιώσεσιν, οὐ μόνον βοαῖς· πολλῷ γὰρ μᾶλλον προσῆκεν, εἰ επ κατηγορεῖν βούλοιτο, τοῦτό σε διαγινώσκειν. Ε' τις οὖν κατηγορεῖ καὶ δείκνυσί τι παρὰ τοὺς νόμους πράττοντας, οὕτως όριζε κατὰ τὴν δύναμιν το ἁμαρτήματος· ὡς μὲ τὸν Ἡρακλέα εἴ τις συκοφαν τία; χάριν τοῦτο προτείνει, διαλάμβανε ὑπὲρ τῆς δεινότητος· καὶ φρόντιζε οὕτως, ὅπως ἂν ἐκδική σειας.» Καὶ τὰ μὲν τῆς ὑπὲρ ἡμῶν γραφῆς Ἀδριατοῦ τοιαῦτα. Περὶ τοῦ μετ' Ἀδριανὸν Ἀντωνίνου, ὡς καὶ αὐτὸς τοῖς ἐν Ἀσίᾳ ἐπέστελλε, τὸν καθ ἡμῶν διωγμὸν ἀναστέλλων. Ἐπεὶ δ᾽ ἐκεῖνος μετὰ πρῶτον καὶ εἰκοστὸν τῆς ἀρχῆς ἔτος τὸ χρεὼν ἐλειτούργησεν, Αντωνίνος ὁ Πῖος, ᾧ καὶ Εὐσεβῆς ἐπίκλησις ἦν, τὴν Ῥουμαίων ἀρχὴν ὑποζώννυται. Πρὸς ὃν τὴν προειρημένην ὁ

ECCLESIASTICÆ HISTORIE LIB. III. Ἰουστῖνος καὶ τῇ συγκλήτῳ γράφει ἀπολογίαν ὑπὲρ defendens, conscripsit. quo ille, et simul ab aliis ἡμῶν. Ὑφ᾿ ἧς ὁ βασιλεὺς κινηθείς͵ καὶ ὑφ᾽ ἑτέρων ἄλλων πλείστων ἀδελφῶν τῶν ἐπὶ τῆς ᾿Ασίας ὑπὸ τῶν ἐπιχωρίων δήμων, σκώμμασι καὶ ὕβρεσι διατω· θαζομένων ὡς μάλιστα, τῷ κοινῷ τῆς ᾿Ασίας διεχάραττε γράμματα· ἃ δὴ καὶ αὐτὰ, ὡς εἶχε λέξεως, τῇ συγγραφῇ παραθήσομαι·. Αὐτοκράτωρ Καίσαρ Μάρκος Αυρήλιος Αντωνίνος Σεβαστός, ᾿Αρμένοις, ἀρχιερεὺς μέγιστος, δημαρχικῆς ἐξουσίας τὸ πέμ πτον καὶ τὸ δέκατον, ὕπατος τὸ τρίτον, τῷ κοινῷ τῆς ᾿Ασίας χαίρειν. Ἐγὼ μὲν οἶδ' ὅτι καὶ τοῖς θεοῖς ἐπιμελές ἐστι μὴ λανθάνειν τους τοιούτους. Πολύ γὰρ μᾶλλον ἐκεῖνοι κολάσαιεν ἂν τοὺς μὴ βουλομένους αὐτοῖς προσκυνεῖν ἢ ὑμεῖς, οὓς εἰς ταραχὴν ἐμβάλλετε, βεβαιοῦντες τὴν γνώμην αὐτῶν ἢνπερ ἔχουσι περὶ ὑμῶν ὡς ἀθέων κατηγοροῦντες. Εἴη δ' ἂν κἀκείνοις αἱρετόν, τὸ δοκεῖν κατηγορουμένους, " τεθνάναι μᾶλλον, ἢ ζῆν, ὑπὲρ τοῦ οἰκείου Θεοῦ. Ὅθεν καὶ νικῶσι προϊέμενοι τὰς ἑαυτῶν ψυχὰς, ἤπερ πει· θόμενοι οἷς ἀξιοῦτε πράττειν αὐτοῖς. Περὶ δὲ τῶν σεισμῶν τῶν γεγονότων και γινομένων οὐκ ἄτοποι ὑμᾶς ὑπομνῆσαι ἀθυμοῦντας ὅτανπερ ὦσι, παραβάλλοντας δὲ τὰ ἡμέτερα πρὸς τὰ ἐκείνων. Οἱ μὲν οὖν εὐπαῤῥησιαστότεροι γίνονται πρὸς τὸν Θεόν· ὑμεῖς δὲ παρὰ πάντα τὸν χρόνον καθ' ὃν ἀγνοεῖν δοκεῖτε, τῶν τε θεῶν καὶ τῶν ἄλλων ἀμελεῖτε, καὶ τῆς θρη σκείας τῆς περὶ τὸν ἀθάνατον, ὃν δὴ τοὺς Χριστια τοὺς θρησκεύοντας ελαύνετε καὶ διώκετε ἕως θανάτου. Ὑπὲρ δὲ τῶν τοιούτων ἤδη καὶ πολλοὶ τῶν περὶ τὰς ἐπαρχίας ἡγεμόνων καὶ τῷ θειοτάτῳ ἡμῶν ἔγραψαν πατρί· οἷς καὶ ἀντέγραψε μηδὲν ἐνοχλεῖν τοῖς τοιούτοις, εἰ μὴ ἐμφαίνοιντή τι περὶ τὴν Ρωμαίων ἡγεμονίαν ἐγχειροῦντες. Καὶ ἐμοὶ δὲ περὶ τῶν τοιούτων πολλοὶ ἐσήμηναν· οἷς δὴ καὶ ἀντέγραψα κατακολουθῶν τῇ τοῦ πατρὸς γνώμῃ. Εἰ δέ τις ἐπιμένοι τινὰ τῶν τοιούτων εἰς πράγματα φέρων, ὡς δὴ τοιοῦτον, ἐκεῖνος ὁ καταφερόμενος ἀπολελύσθω τοῦ ἐγκλήματος, καὶ ἐὰν φαίνηται τοιοῦτος ὤν· ὁ δὲ καταφέρων ἔνοχος ἔσται δίκης. Προσετέθη ἐν Ἐφέσῳ ἐν τῷ κοινῷ τῆς Ἀσίας.» Τοιαῦτα δὲ καὶ τὰ ᾿Ανα τωνίνῳ ὑπὲρ ἡμῶν γεγραμμένα. Περὶ τοῦ ἁγίου Εὐσταθίου, τοῦ καὶ Πλακίδα· καὶ τοῦ ἁγίου Ελευθερίου τοῦ ἐνΙλλυριοῖς ἐπισκόπου. Πρὸ δὲ τῶν γραμμάτων τούτων πολλοὶ τῶν ὑπὲρ Χριστοῦ ἀγῶνα διενεγκεῖν λέγονται· ὧν εἰς ἐστι καὶ ὁ ἀξιόνικος μάρτυς Εὐστάθιο;· ᾧ ἐπὶ Τραῖατοῦ τὴν τοῦ στρατηλάτου περιβεβλημένῳ ἀξίαν Πλακίδας ὄνομα ἦν, τῶν εὖ γεγονότων καὶ πλούτῳ διάσημος ων. Μυρίοις δ᾽ ἐνωραϊζόμενος ἀγαθοῖς καὶ τῆς ἄνωθεν κλήσεως κατηξίωται. Κατὰ γὰρ τινα ἔρημον κυνηγίᾳ ἐσχολακότι, ὁ Χριστὸς ἐλάφου κέρασι καθήμενος ἅπτο ἀποῤῥήτου σοφίας βουλήματι, καὶ πρὸς ἑαυτὸν ἕλκει, καὶ τὰ μέλλοντα ἥκειν αὐτῷ προηγόρευσεν. Επεὶ δὲ καὶ τοῦ θείου μετέσχε λουτροῦ, πανοικεσία Χριστῷ πρόσεισιν. G quamplurimis fratribus, qui a provincialibus in Asia conviciis et injuriis gravibus contumeliosissime exagitabantur, permotus, litteras publice ad Asiæ populos dedit, quas itidem ad verbum inserere historiæ nostræ est visum. «Imperator Cæsar Marcus Aurelius Antoninus Augustus, Armenicus, pontifex maximus, tribun. potest. xv, cos. III, communi Asiæ salutem. Equidem scio, diis quoque ipsis cura esse, ne tales bomines lateant. Mallo enim magis illi vindicaverint eos qui cultum illis tribuere nolint, quam vos, qui contra eos tumultum commovetis: opinionem quoque eorum quam de vobis conceperunt, ut atheos vos nullorumque prorsus deorum criminentur, confirmantes. Quibus præstabilius etiam est, dum accusari arguique videntur, pro Deo suo mori potius, quam in vita manere. Proindeque victores evadunt, animas ipsi suas citius projicientes, quam ut a vobis persuasi, quod vos vultis, faciant. De terræmotibus autem, qui vel fuere, vel adhuc fiunt, non importunum fuerit, vos, qui ea de causa animos despondistis, admonere, ut scilicet res vestras cum rebus illorum conferatis. Atque illi quidem liberioribus majoribusque erga Deum sunt animis: vos autem toto hoc tempore, quo causas eorum ignorare videmini, deos et res alias negligitis, et Christianos a cultu immortalis Dei quem illi venerantur arcetis, et ad mortem usque persequimini. Cæterum de iis antea quoque multi provinciarum rectores divo patri nostro scripserunt. Quibus ille rescripsit, nihil molestia facessendum esse illis, præterquan si quid contra imperium Romanum moliti esse deprehenderentur. Quin et ad me multi de eis litteras dederunt: quibus de patris mei, quem mihi imitandum esse duxi, sententia rescripsi. 263 Si vero quispiam perseveraverit cuiquam Christianorum, quod talis sit, negotium exhibere, delatus quidem crimine absolvetur, quamvis talis esse compertus sit delator autem ipse pœnas dabit. Proposita est hæc epistola Ephesi, in conventu publico Asig.» Hæc sic et Antoninus pro Christianis rescripsit. CAPUT XXIX. De sancto Eustathio, qui el Placidas dictus fuit. Item de sancto Eleutherio Illyrici episcopo. Antequam autem ejusmodi ederentur litteræ, permulti dicuntur egregie certamen pro Christo pertulisse: quorum unus etiam fuit victoria clarus martyr Eustathius. Is sub Trajano ducis exercitus gerens dignitatem, Placidas dicebatur, et genere et opibus illustris. Cum vero plurimis eniteret ornamentis, postremo celesti quoque vocatione est cohonestatus. Etenim in solitudine quadam venanti Christus cervi cornibus insidens apparuit, eumque arcanæ sapientiæ consilio ad se pertraxit, et simul quæ ei eventura essent prædixit. Itaque baptizatus cum tota domo sua, Christo se dedidit. Verum

νος, καὶ τὰ περιττὰ τοῦ πλούτου καὶ τῆς δόξης ἀποβαλών, καὶ γυναικὸς, καὶ παίδων ἀλλότριος για γονώς χρόνῳ συχνῷ, καντεῦθεν καὶ δεύτερός τις Ἰὼβ τοῖς ἐκεῖθεν πάθεσιν ἔκφανείς, ἐς ὕστερον κατ᾽ ἐκεῖνον καὶ οὗτος ταῖς τοῦ Σωτῆρος προμε θείας, σύναμα γυναικὶ καὶ εέκνοις, 'Αγαπίῳ καὶ Θεοπίστῳ, εἰς τὴν προτέραν εὐδαιμονίαν καὶ ενν κλειαν ἐπανῆλθεν. Τρόπαια δὲ πολλὰ συστησάμε νος, καὶ φοβερός τις ἄγαν ἀναφανεῖς, ἐπεὶ ἐν Ῥώμη γενόμενος ᾿Αδριανῷ συγγίνεται πλεῖστα δὴ ἐκζητ σαντι, καὶ θυσίας τοῖς δαίμοσιν ἀνενεγκεῖν ἀπη - ξίου, ταύρῳ χαλκῷ πεπυρακτωμένῳ ἐμβάλλεται σύναμα γυναικὶ καὶ τέκνοῖς· καὶ ἐν αὐτῷ τὸ τέλος ἡνέγκατο οὐ μέντοι ἄχρι δὴ καὶ τριχὸς τοῦ πυρὸς enimvero occulta et arcana exploratione atquo Αποῤῥήτῳ δὲ τῇ δοκιμασίᾳ γυμνὸς εὐθὺς γενόμε· excussione rebus omnibus statim est nudatus. Nam opibus honoribusque omnibus projectis, uxore etiam et liberis longo tempore caruit. Atque ita ærumnis ferendis, veluti alter quidam Job factus, postea, quemadmodum et ille, Servatoris dispositione, una cum uxore et fliis Agapio et Theopisto, ad pristinam restitutus est felicitatem et gloriam. Multis deinde victoriis ab hostibus reportatis, quibus magno terrori erat, cum Roma esset apud Adrianum, qui de rebus multis eum est percunstatus, quod dæmonibus sacrificare recusaret, in mreum taurum igne candentem una cum conjuge et liberis conjectus, vitam ibi morte commutavit. cum quidem illis sic martyrio defunctis, ne pilum quidem ignis consumpserit, nec detrimentum aliud η λυμηναμένου αὐτοῖς. Τῷ δ' αὐτῷ χρόνῳ καὶ ὁ πο attulerit. Ea ipsa ætate præstanti virtute juvenis " λὺς τὴν ἀρετὴν κατὰ τὸ Ἰλλυρικὸν διέτριβεν Ελευ Eleutherius in Illyrico erat. Romæ is quoque orθέριος, ἐκ Ρώμης μὲν καὶ οὗτος ὁρμώμενος, μην τρὶ δὲ ᾿Ανθία χρησάμενος ᾖ Παῦλος ὁ μέγας ὡμε tus, matre Anthia, quam magnus ille Paulus ad professionem Christianam perduxisse fertur. Illa ληκώς, τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως ὁδηγὸς χρηματία vero filium quoque religionis ejus hæredem fecit, ζει. Ἡ δὲ τὸν παῖδα καὶ τῆς πίστεως κληρονόμον et Aniceto Romano episcopo tradidit: 264 a quo ἐτίθει, καὶ ᾿Ανικήτῳ τῷ Ῥώμης ἐπισκόπῳ αὐτό sacras Litteras edoctus, sacro cleri numero inseri- ἀνατίθησι· παρ' οὗ τὰ ἱερὰ γράμματα παιδευθείς, tur, et quinto decimo etatis anno diaconi gradum τῷ καταλόγῳ τοῦ κλήρου ἐναρίθμιος γίνεται. Πέμconsequitur: mox triennio post presbyter crea- πτῳ δὲ καὶ δεκάτῳ τῆς αὐτοῦ ἡλικίας ἔτσι τὸν τοῦ tur et deinde viginti natus annos Illyrici episcoδιακόνου βαθμὸν εἴσεισιν· ὀκτὼ δὲ πρὸς τοῖς δέπε pus deligitur, vita priore signis miraculisque γενόμενος, τῷ πρεσβυτερείῳ γενόμενος, τῷ πρεσβυτερείῳ ἐγκαταλέγεται· καὶ ingentibus edendis transacta. Ubi vero quamplu- τῷ εἰκοστῷ ἔτει τοῦ Ἰλλυρικοῦ ἐπίσκοπος προχε rimis ad Christum perductis, ab Adriano accersi- ρίζεται, σημείοις πολλοῖς καὶ τέρασι τὸν βίον επ tus, fidem Christi constantissime defendit, primum τερον κατακοσμήσας. Ἐπεὶ δὲ πολλοὺς ἐπισπώμε in lectum ferreum ignitum reponitur, deinde in νος εἰς Χριστὸν, πρὸς 'Αδριανοῦ μετάκλητος για ahenum oleo et arvina ferventi plenum conjicitur, γονώς, τὴν κατὰ Χριστὸν πίστιν μάλιστα βεβαιών atque mox in foco igne conferto collocatur. Cum ἦν, πρῶτα μὲν κλίνῃ σιδήρου πυρὶ τὴν μορφὴν autem his tormentis omnibus superior esset, in ὁμοίᾳ ἐπανακλίνεται· μετὰ δὲ τοῦτο τηγάνῳ ἐλα: fornacem igne ad summum calefactam, qui pri- πλήρει καὶ στέατος ἐκπυρωθέντων ἐμβάλλεται mum Ceraborem opificem ejus, quod Christi com- ἐσχάρα τα πυρὸς ἐπίσης ἐχούσῃ ἀπλοῦται. Ὡς plexus esset fidem, exceperat, protruditur. Porro καὶ τούτων ὑπέρτερος ἦν, κλιβάνω σφόδρα δ Eleutherius ex custodia deinceps extractus, indoκαέντι ἐκδίδοται, πρῶτον Κεράβορα τὸν κατασκευ mitisque equis alligatus, huc atque illuc trabitur: σαντα ὑποδεξαμένῳ, τὴν εἰς Χριστὸν κατ 1971et vi divina vinculis ejus solutis, montem quemσάμενον πίστιν. Ελευθέριος δὲ μετά φρουρά dam conscendit, atque ibi aliquandiu versatur, πώλοις ἀγρίοις δεθις, ἕλκεται ο θείᾳ δὲ ῥώμα cum feris quas cicures reddebat habitans. Atque λυθεὶς τῶν δεσμῶν ὄρει προσεπιβαίνει θερα cum Dei præcepta promulgasset, et quingentos ad διαιτᾶται, ἃ καὶ ἢμερα ἐδείκνυ. Τὰ δὲ τοῦ θεο divinum perduxisset lavacrum, rursum in conspeδιεξιῶν λόγια, ὡσεὶ πεντακοσίους τῷ θείῳ όπω ctum imperatoris pertractus, bestiis objicitur: et άγει λουτρῷ. Τῷ βασιλεῖ δὲ καὶ αὖθις εἰς ὄψιν cum ab iis quoque salvus conservaretur, ex mili- ἐλθὼν, θηρίοις βορά παρατίθεται. Ὡς δὲ σῶος tibus duo impetum in eum faciunt, atque occidunt. διατηρεῖτο, δύο ἐπεισπεσόντων στρατιωτῶν ἀνα: Mater etiam filia vitam finienti circumfusa, itidem ρεῖται. Καὶ ἡ μήτηρ τῷ παιδὶ τελειουμένῳ περιχν ut ille, martyrii coronam excepit. θεῖσα, ἐπίσης ἐκείνῳ τὸν τοῦ μαρτυρίου ανεδήσεως στέφανον. CAPUT XXX. Quædam de Polycarpo apostolico successore memoriæ commendata. Adhuc Anicetus Romæ ecclesiam gubernabat, cum Polycarpus, Irenæo referente, propter quamdam quæ de Paschate inciderat quæstionem, RoImam venit, atque ibi cum Aniceto familiariter est collocutus. Sed et alia Irenæus de Polycarpo comΚΕΦΑΛ. Α'. Τὰ περὶ Πολυκάρπου τοῦ ἀποστολικοῦ διαι χου μνημονευόμενα. Ἐπὶ δ᾽ Ανικήτου τὰ τῆς Ῥώμης ἡνιοχοῦνται πηδάλια Πολύκαρπον Εἰρηναῖος ιστόρησεν περί το συμβάν τοῦ Πάσχα τηνικάδε ζήτημα εἰς Ρώμην τε ἀφικέσθαι, καὶ τῷ ᾿Ανικήτῳ εἰς ὁμιλίαν ἐλθεῖν Καὶ ἀλλὰ δὲ ὁ Εἰρηναῖος περὶ Πολυκάρπου διέξει

σιν ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. III. Ο καταλέγειν, καὶ τῇ παρούσῃ πραγματεία niemorat, quæ referre et præsenti operi adjunσυνάπτειν, ὅσιον ἤγημαι. Αμέλει ἐν τῷ τρίτῳ τῶν Πρὸς τὰς αἱρέσεις, τάδε κατὰ ῥῆμα περὶ αὐ τοῦ διέξεισι· «Καὶ Πολύκαρπος δὲ οὐ μόνον ὑπὸ τῶν ἀποστόλων μαθητευθείς, καὶ συναναστραφείς πολλοῖς τὸν Κύριον ἑωρακόσιν, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ ἀποστόλων εἰς νὴν ᾿Ασίαν κατασταθεὶς, ἐν τῇ τῆς Σμύρνης ἐκκλησίᾳ ἐπίσκοπος, ὃν καὶ ἡμεῖς ἑωράκαμεν ἐν τῇ πρώτῃ ἡμῶν ἡλικίᾳ, ἐπὶ πολὺ γὰρ παρέμεινε καὶ πάνυ γηραλέος ἦν, ἐνδόξως καὶ ἐπιφανέστατα μαρτυρήσας ἐξῆλθε τοῦ βίου, ταῦτα διδάξας, ἀεὶ, ἃ καὶ παρὰ τῶν ἀποστόλων ἔμαθεν· 2 καὶ ἡ Ἐκκλησία παραδίδωσιν· ἃ καὶ μόνα ἐστὶν ἀληθῆ. Μαρτυροῦσι τούτοις αἱ κατὰ τὴν ᾿Ασίαν ἐκκλησίαι πᾶ σαι. καὶ οἱ μέχρι νῦν διαδεδεγμένοι τὸν Πολυκάρπου θρόνον, πολλῷ ἀξιοπιστότερον καὶ βεβαιότερον ἀληθείας μάρτυρα ὄντα Οὐκλεντίνου καὶ Μαρκίω νος καὶ τῶν λοιπῶν κακοφρόνων· καὶ ἐπὶ ᾿Ανική του ἐπιδημήσας τῇ Ῥώμῃ, πολλοὺς ἀπὸ τῶν προει ρημένων αἱρετικῶν ἐπέστρεψεν ἐπὶ τὴν Ἐκκλησίον τοῦ Θεοῦ, μίαν καὶ μόνην ταύτην ἀλήθειαν κηρόξας ὑπὸ τῶν ἀποστόλων παρειληφέναι τὴν ὑπὸ τῆς Ἐκκλησίας παραδεδομένην. Καὶ εἰσὶν οἱ ἀκούσαντες αὐτοῦ, ὅτι Ἰωάννης ὁ τοῦ Κυρίου μας θητής, ἐν τῇ Ἐφέσῳ πορευθεὶς λούσασθαι, καὶ ἰδὼν ἔσω Κήρινθον, ἐξήλατο τοῦ βαλανείου μὴ λου σάμενος, ἀλλ᾽ εἰπών, Φύγωμεν, μὴ καὶ τὸ βαλανεῖον συμπέσῃ, ἔνδον ὄντος Κηρίνθου τοῦ τῆς ἀληθείας ἐχθροῦ. Καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Πολύκαρπος Μαρκίωνί ποτε εἰς ὄψιν αὐτῷ ἐλθόντι, καὶ φήσαντι, Ἐπιγίνωσκε ἡμᾶς, ἀπεκρίθη· Ἐπιγινώσκω τὸν πρωτότοκον τοῦ Σατανᾶ. Τοσαύτην οἱ ἀπόστολοι G καὶ οἱ μαθηταὶ αὐτῶν εἶχον εὐλάβειαν, ὡς μηδὲ μέχρι λόγων κοινωνεῖν τινι τῶν παραχαρασσόντων τὴν ἀλήθειαν, ὡς καὶ Παῦλος ἔφησεν· Αἱρετικὸν ἄνθρωπον μετὰ μίαν καὶ δευτέραν νουθεσίαν παραιτοῦ, εἰδὼς ὅτι ἐξέστραπται ὁ τοιοῦτος, καὶ ἀμαρτάνει ὢν αὐτοκατάκριτος. Ἔστι δὲ καὶ ἐπιστολὴ Πολυκάρπου προς Φιλιππησίους γεγραμ μένη ικανωτάτη. ἐξ ἧς καὶ τὸν χαρακτῆρα τῆς πίστεως αὐτοῦ καὶ τὸ κήρυγμα τῆς ἀληθείας οἱ βουλόμενοι καὶ φροντίζοντες τῆς ἑαατῶν σωτηρίας δύνανται μαθεῖν.» Ταῦτα περὶ τούτου ὁ Εἰρηναῖος. Πολλαῖς δὲ μαρτυρίαις ἀπὸ τῆς προτέρας Πέτρου χρῆται ἐπιστολῇ. gere pium esse judico. In tertio enim Pontra haereses libro, hæc ita de eo refert: «Polycarpus vero non modo ab apostolis institutus, cum multis eorum vixit, qui Dominum ipsi viderunt, sed etiam per apostolos, Smyrnensi Ecclesiæ in Asia episcopus ordinatus est. Quem 265 et nos in prima nostra ætate vidimus: diutius enim vixit, et in multa senectute cum magna gloria magnificentissime martyrio obito, e vita excessit, ea semper docens quæ ab apostolis didicerat, et qua Ecclesia tradit, quæ videlicet sola sunt vera. Testantur hoc ecclesiæ Asianæ omnes, et qui ad hunc usque diem in Polycarpi successere locum, quod fidei majoris certiorque veritatis testis fuerit, quam Valentinus et Marcion, et item alii insanarum opinionum auctores; qui cum Romam sub Aniceto pervenisset, multis ex eis qui dicti sunt hæreticis persuasit, ut ad Ecclesiam Dei redirent, unam et solam hanc veritatem, quam Ecclesia tradiderit, se ab apostolis accepisse prædicans. Exstant adhuc qui ex eo audiverint, Joannem Domini discipulum Ephesi lavatum aliquando ivisse; cæterum cum in balneis Cerinthum vidisset, illotum inde profugisse, atque dixisse: Fugiamus, obsecro, ΑΘ balneum, in quo Cerinthus, veritatis inimicus, est, concidat. Ipse quoque Polycarpus, cum ei Marcion in conspectum veniret, et diceret, Nosce nos: respondit, Nosco, inquiens, nosco primogenitum Satana. Tanta apostoli et discipuli eorum religione fuerunt, ut ne verba quidem communicarent cum quopiam eorum, qui veritatem adulterant atque depravant: ut Paulus etiam dixit: Hæreticum hominem post unam atque alteram admonitionem devita, sciens quod subversus est qui ejusmodi est, et delinquit, proprio judicio suo condemnatus 50 Est autem et epistola Polycarpi longissima ad Philippenses scripta, ex qua, qui voluerint, quique salutis suæ curam gesserint, simul et specimen fidei illius et doctrinam veritatis discere poterunt.» Hæc de eo Irenæus. Multis autem testimoniis prioris epistola Petri Polycarpus, in ea ipsa quam modo diximus, epistola sua utitur. Ἐπιστολῆς ὁ Πολύκαρπος ἐν τῇ εἰρημένη αὐτοῦ 266 CAPUT XXXI. Περὶ τῆς διαδοχῆς τῶν τηνικάδε αὐτοκρατό. De successione ejus temporis imperatorum, rebusque ρων καὶ τῶν ἔργων αὐτῶν. Ὁ Πῖος δὲ 'Αντωνίνος, ὁ καὶ Εὐσεβὴς ὄνομα σχών, ἐπὶ τρία καὶ εἴκοσι τὴν ἀρχὴν διεθύνας, Μάρκῳ Οὐήρῳ υἱῷ τῷ καὶ αὐτῷ ᾿Αντωνίνῳ ἐπι κληθέντι, σὺν Λουκίῳ τῷ ἀδελφῷ τὴν αὐτοκρατο wo Tit. III, 10. T. Aurel. Antoninus Pius, Adriani gener, ab eodem in filium adoptatus fuit, sicuti et ab hoc M. Antoninus gener. L. autem Annius Antoninus nepos Antonini Pit fail. M- Antoninus, qui et Philosophus dictus, L. Annium Antoninum Verum eorum gestis. Antoninus, cui etiam Pii nomen fuit viginti tres imperavit annos, et imperium Romanum decedens Marco Elio filio, et ipsi Antonino dicto, et Lucio fratri ejus reliquit. Pius porro iste imperii socium sibi adscivit. Et tum primum Rom. respub. duobus æquo jure imperantibus paruit. cum antea singulos semper habuisset Augustos. Utrumque Hadriani jussu Antoninus Pius adoplavil.

Alexandris, Antiochiæ, et in multis aliis celebri- ρίαν Ρωμαίων καταλιπών ᾤχετο. Οὗτος δὲ ὁ Πίος, bus urbibus lavacra, aliaque plurima publicitus ædificia, Romæ quoque Circum magnum construxil. Atque abrogata veteri C. Julii Cæsaris lege, qua senatorio viro de bonis suis testari non permiserat, nisi dimidiam eorum partem, qui pro tempore futurus esset, principi relinqueret, omnibus, per constitutionem, liberam dedit potestatem de facultatibus suis, ita ut vellent, disponendi. Marcus autem flius ejus justam illam legem tulit, qua patri liberi ab intestato succedunt. Idemque sanxit, ut flio, qui in testamento præteritus, a parentibus debitam gratiam non retulisset, quadrans paternæ hæreditalis detur Non diutius autem quam undecim annis Lucius in imperio vixit, Antoninoque (Philosopho id reliquit, qui et ipse octo prope annis imperavit: et cum unum et sexaginta circiter ætatis annos explevisset, ad Vindobonam decessit Iis imperantibus, multi et apud Græcos præclari exstiterunt poetæ, oratores quoque et medici, omnis denique philosophiæ periti viri: in quibus Hermogenes rhetor, et Aristides orator nobilis, Galenus, Oppianus poeta, Alexandrinus Apollonius, ejusque filius Herodianus, grammatics artis auctores, atque item alii fuere, quos longum esset in præsentia enumerare. Illud scire convenit, Marcum Antoninum filio suo institutionis imperialis librum a se compositum reliquisse, omnis generis profanorum exemplorum et disciplinæ plenum. Non apud Græcos vero tantum insignes tum, verum etiam in dogmate nostro plurimi maximique, de quibus in sequenti agemus historia, floruere viri. ἐν ᾿Αλεξανδρείᾳ καὶ τῇ ᾿Αντιοχείᾳ καὶ ἄλλαις πολλαῖς τῶν ἐπισήμων πόλεων λουτρὰ καὶ ἄλλα πλεί στα οικοδομήματα δημοσία κατασκευάσας, καὶ τὸν μέγαν ἐν Ῥώμῃ ἀγῶνα ἐργασάμενος, τοὺς ἐκ πιο λαιοῦ τε χάρτας ἐμπρήσας, οἷς Γάϊος Ιούλιος Καίσαρ ἐνομοθέτει, μὴ ἐξεῖναι συγκλητικόν διατιθέμε νον ἄνδρα εἰς ἰδίους διατίθεσθαι, ἀλλὰ τὸ ἥμισο μέρος τῆς ὑπάρξεως τῷ κατὰ καιροὺς ἀνατίθεσθα βασιλεί, ἐκεῖνον δὴ καταπαύσας τὸν νόμων, εκεττῳ τῶν ἰδίων ἀπολαύειν, καὶ ὡς βουλομένῳ εἴη, διατίθεσθαι ἐπὶ τοῖς σφετέροις ἐπέτρεπε πράγμασι, Μάρκος δὲ ὁ τούτου υἱὸς τὸν δίκαιον τουτον νόμον καθίστρ· τοῦ καὶ ἐξ ἀδιαθέτου κληρονομεῖν τὰ τέκνα τὸν πατέρα· καὶ τῷ ἀχαριστουμένῳ παιδὶ τὸ τέτατον μέρος τῆς πατρικῆς οὐσίας δίδοσθαι. Ο πλείω δὲ καὶ Μάρκος τῶν ὀκτὼ ἐτῶν διανύσας ἐν τῇ ἀρχῇ. ᾿Αντωνίνῳ Οὐήρῳ τῷ αὐτοῦ υἱῷ καταλεί πει τὸ κράτος. Δέκα δὲ τοὺς πάντας καὶ οὗτος ἀνα πλήσας ἐνιαυτούς, τὸ βιοῦν ἐξεμέτρησεν ἐν Προκη νήσῳ σφαγείς, ὤν ὀλίγου δεῖν ἐτῶν τεσσαράκοντα. Ἐπὶ δὴ τούτων τῶν Καισάρων, πολλοί τε καὶ τῶν παρ' Ελλησιν εὐδοκίμων ἐφάνησαν ποιηταὶ, καὶ λόγων ῥητορικῶν καὶ ἱατρικῶν, ἔτι δὲ καὶ πάσης φιλοσοφίας ἔμπειροι· ὅ τε γὰρ Ερμογένης ὁ ῥήτως, καὶ ᾿Αριστείδης ὁ τὸ εὐγενὲς τῶν λόγων δικτυ λάξας. Γαληνός τε καὶ Οππιανὸς ὁ ποιητὴς, καὶ ὁ Αλεξανδρεὺς ᾿Απολλώνιος, καὶ ὁ τούτου παῖς Ήρων διανός, οἱ τῆς γραμματικῆς τέχνης στοιχειωτή οὓς μακρὸν ἂν εἴη καταλέγειν τῇ παρούσῃ στολές. Πλήν γε εἰδέναι χρεών, ὡς ὁ Μάρκος Αντωνίνος οὗτος καὶ βιβλίου παιδείας τῷ παιδὶ Μάρκος σι τάττει, πάσης κοσμικῆς ἐμπειρίας καὶ πα:Gr μεστόν. Οὐ μόνον δὲ παρ᾽ Ἕλλησι δόκιμοι ἄνδρες ἐδείχθησαν, ἀλλὰ καὶ τοῦ καθ᾿ ἡμᾶς δόγματος ὡς πλεῖστοι καὶ μέγιστοι· περὶ ὧν τῇ μετὰ ταύτην ἱστορία διαληψόμεθα. 267 CAPUT XXXII. Ut Justinus philosophus religione Christiana, et scripto, et sine scripto, egregie defensa, martyrio pro Christi nomine sit exornatus. Ως ὁ φιλόσοφος Ἰουστῖνος ἐγγράφως καὶ ἀγ ράφως ἀπολογησάμενος ὑπὲρ τῆς πίστεως, τῷ ὑπὲρ Χριστοῦ μαρτυρίῳ κατεκοσμήθη. Τέως γε μὴν κατ' ἐκεῖνο καιροῦ δκμάζων τι Ἰουστῖνος, ὁ μικρὸν πρόσθεν ἡμῖν δηλωθείς· τοῖς γὰρ εἰρημένοις ἄρχουσιν καὶ ἕτερον βιβλίον ὑπὲρ τοῦ καθ' ἡμᾶς δόγματος ἀναδούς, καὶ αὐτοπροσ ώποις δὲ τοῖς ἐλέγχοις τοῦ Χριστιανῶν ἀνθισάκι Eo tempore adhuc Justinus, cujus paulo ante fecimus meniionem, enituit: et cum, quos diximus principibus aliam etiam pro dogmate nostro defensionem obtulisset, et contra oppugnatores Græcos et Judæos, in faciem eorum Christianæ professioni patrocinatus esset, atque etiam hereti- voς δόγματος, Ελληνάς τε καὶ Ἰουδαίους, πρὸς corum vanam linguæ loquacitatem, nocentemque mentis insaniam luculentis orationibus retudisset, fidem nostram firmis adamantinisque propugnans rationibus, abundeque veritatem certitudinemque ejus demonstrans, corona martyrii seipsum exornavit. Cui Crescens quidam philosophus, vita mo rumque æmulatione Cynicus, insidias struxit. Cum enim in multis sape colloquiis et disputationibus Crescentem, quod pleraque perperam faceret, falHodie legitima dicitur. L. Verus apoplexia interiit inter Atinum et Concordiam, cum fratre in vehiculo sedens. M. Philosophu in Pai.omniis obiit ad Vindobonam, quam nonnulli Viennam esse volunt. δὲ καὶ τὴν τῶν αἱρετιῶν γλωσσαλγίαν καὶ φρενοβλάβειαν τῷ περιόντι τῶν λόγων ἀποτρεπόμενος, καὶ τὰ ἡμέτερα εν μάλα στεῤῥοῖς καὶ ἀδαμαντία νοις περιέπων συλλογισμοῖς, ἀποχρώντως τε ἀληθῆ καὶ πίστεως ἀποδεικνὺς ἄξια, τῷ τοῦ μαρτυρίου στεφάνῳ ἑαυτὸν κατεκόσμει, Κρήσκοντός τινος φί λοσόφου, τὸν κυνικὸν καὶ βίον καὶ τρόπον ἐζηλω· κόρος, τὴν ἐπιβουλὴν αὐτῷ καταρτίσαντος· ἐπὶ τοί γ' ἐν πολλοῖς καὶ πολλάκις διαλόγοις, εὐπρεπή Magna bunc diligentia curaque educavit, accitis undique viris doctrina claris, maximaque proposita mercede, uti mores pro se quisque filii iageniumque excolerent. Herodianus.

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. III. τὴν ήτταν ἀπενεγκάμενος, ἐφ᾽ οἷς οὐ καλῶς ἔπρατ- soque in professionem nostram criminans inveheτε, καὶ λέγων διετώθαζε τὰ ἡμέτερα, διεφάνη. Πονηροῖς γάρ τισι τῶν ἄρχειν λαχόντων μετὰ καὶ ἄλλων συσκευὴν κατ' αὐτοῦ ποιησάμενος, βασάνοις ὡς πλείσταις, καὶ τὸ τελευταῖον ξίφεσι διακόπτει, ὡς τῷ ὄντι τὴν ἀληθῆ σοφίαν ψιλήσαννα, καὶ πρὸς τὸν ποθοῦμενον οὕτως ἐχώρει Χριστόν. "Α δὲ παθεῖν ἔμελλεν, ἐν τῇ δηλωθείσῃ ἀπολογία φθάσας προαγορεύει, οὕτω κατὰ ῥῆμα διεξιών «Καγώ οὖν προσδοκῶ ὑπό τινος τῶν ὠνομασμένων ἐπισ βουλευθῆναι, καὶ ξύλῳ ἐντιναγῆναι· ἢ καὶ ὑπὸ Κρήσκεντος τοῦ ἀφιλοσόφου καὶ φιλοκόμπου· οὐ γὰρ φιλόσοφον εἰπεῖν ἄξιον τὸν ἄνδρα, ὃς γε περὶ ὧν μὴ ἐπίσταται δημοσίᾳ καταμαρτυρεῖ, ὡς ἀθέων καὶ ἀσεβῶν Χριστιανῶν ὄντων, προς χάριν καὶ ἡδονὴν τῶν πεπλανημένων τοῦτο πράττων. Είτε γὰρ μὴ η ἐντυχὼς τοῖς τοῦ Χριστοῦ διδάγμασι κατατρέχει ἡμῶν, παμπόνηρός ἐστι, καὶ ἰδιωτῶν πολὺ χείρων, οι φυλάττονται πολλάκις περὶ ὧν οὐκ ἐπίστανται διαλέγεσθαι καὶ ψευδομαρτυρεῖν· ἢ εἰ ἐντυχών οὐ συνῆκε τὸ ἐν αὐτοῖς μεγαλεῖον, ἢ συνιεὶς πρὸς τὸ μὴ ὑποπτευθῆναι τοιοῦτος ταῦτα ποιεῖ, πολὺ μᾶλο λον ἀγεννὴς καὶ παμπόνηρος, ιδιωτικῆς καὶ ἀλόγου δόξης καὶ φόβου οὐκ ἐλάττων ὤν.» Ταῦσα μὲν Ἰουστῖνος· ὅτι δὲ κατὰ τὴν αὐτοῦ πρόῤῥησιν ὑπὸ τούτου δὴ τοῦ Κρήσκευτος τὸ κατ' αὐτοῦ συῤῥάκαντος διαβούλιον τετελείωται, ἀπόχρη και Τατιανῷ παριστῶν, ἀνδρὶ τὸν μὲν πρῶτον αὐτοῦ βίον ἐν τοῖς τῶν Ἑλλήνων μαθήμασι σοφιστεύσαντι, καὶ βαθεῖαν ἐσχηκότι δόξαν ἐν τούτοις, οὐκ ἐλάχιστα δὲ καὶ μνήμης ἄξια διὰ λόγων ἡμῖν καταλελοιπότι. Γράφει τοίνυν ἐν τῷ πρὸς Ἕλληνας αὐτοῦ λόγῳ οὕτως· «Καὶ ὁ θαυμασιώτατος Ἰουστῖνος ὀρθῶς ἐξεφώνησεν, ἐοικέναι τοὺς προτερημένους λῃσταῖς.» Εἶτα καὶ τινα ἄλλα περὶ τῶν φιλοσόσων εἰπὼν ἐπιφέρει· Κρήσκης οὖν ἐννεοττεύσας τῇ μεγάλῃ πόλει, παιδεραστίᾳ μὲν πάντας ὑπερήνεγκε, φιλαργυρίᾳ δὲ πάνυ προσεχὴς ἦν· θανάτου δὲ ὁ καταφρονεῖν συμβουλεύων, οὕτως αὐτὸς ἐδεδίει τὸν θάνατον, ὡς καὶ Ἰουστῖνον, καθάπερ μεγάλῳ κακῷ, τῷ θανάτῳ περιβαλεῖν πραγματεύσασθαι. Διότι κη ρύττων τὴν ἀλήθειαν, λίχνους τους φιλοσόφους καὶ ἀπατεῶνας συνέλεχε.» Καὶ τοιαύτην μεν αἰτίαν ἔσχε τὸ κατὰ Ἰουστῖνον μαρτύριον. " retur, Justinus convicisset, cum improbis quibusdam qui magistratus gerebant, atque itidem cum aliis ille conspiratione contra Justinum facta, tormentis quamplurimis eum affecit, et postre_ mo gladiis etiam confecit, veræ prorsus 88pientiæ sectatorum. Ita ille ad desideratum sibi Christum transiit. Quæ autem passurus fuerat, ea antea quoque in ea quam diximus, posteriore defensione divinans prædixit, ad hunc modum scribens «Ego quidem insidias et fustuarium exspe cto a quopiam, qui alicujus sit nominis, vel ab ipso etiam Crescente insipiente, arrogantiæ quippe magis quam sapientiæ amante. Indignus namque est, qui philosophus et sapientiæ amator dicatur: propterea quod publice de rebus quas ignorat, videlicet quod Christiani athei prorsusque sine Deo et impii sint, asseverat, ad gratiam et libidinem 00rum qui ab eo sunt in errorem seducti, id faciens. Si enim doctrinam Christi, quam non attigit, reprehendendo proscindit, improbissimus est, idiotis atque indoctis hominibus multo deterior, 268 qui sape de rebus quas ignorant, loqui et falso testificari supersedent; sed si Christianam professionem didicit, aut amplitudinem ejus non intellexit, aut certe intellexit, et ne Christianus esse suspectus fat, non criminatur: itaque longe adhuc est impor tunior, nihilingenui et liberalis ingenii habens, utpote inepta et absurda opinione vir, timorique sordido obnoxius.» Hæo Justinus. Quod autem juxta suam ipsius prædictionem a Crescente, qui auctor initæ contra eum conjurationis fuit, sublatus sit, Tatianus satis testatur, vir egregius, qui primam ætatem Græcorum disciplinis docendis consumpsit, magnamque in eis laudem est consecutus, quique non pauca memoria digna nobis etiam scripta reliquit. Is itaque in oratione sua ad Græcosita scribit: «Et Justinus admiratione omnium dignissimus recte eos de quibus diximus persimiles esse prædonibus exclamavit. Deinde aliis quibusdam, de philosophis, rebus expositis, infert: «Itaque Crescens cum in magna urbe domicilium collocasset, lascivia quidem in pueros omnes exsuperabat. Avaritiæ autem valde deditus erat. Qui vero aliis mortis contemptum suadebat, ita eam ipse metuebat, ut Justino mortem, veluti magnum aliquod malum, concinnaverit propterea quod ille veritatem prædicans, philosophos helluones atque impostores esse coarguit.» Atque hæc quidem Justino martyrii causa fuit. Περὶ ἄλλων μαρτύπων, ὧν αὐτὸς Ἰουστῖνος ἐν ἰδίῳ ἐμνήσθη συγγράμματα. Ὁ δ᾽ αὐτὸς καὶ ἄλλων πρὸ αὐτοῦ μνημονεύει μαρ τύρων ἐν τῇ κατ' αὐτὸν ᾿Απολογία, χρησίμως τῇ ὑποθέσει καὶ ταῦτα παρατιθείς· ὡς γύναιον ἰταμὸν ἀπὸ πείρας ἀκολάστῳ συνεζύγη ἀνδρὶ ὡς δὲ τὸ κατὰ Χριστὸν ποθεν ἔγνω μυστήριον, σώφρονά τε βίον ἡσπάζετο, καὶ τὸν ἄνδρα οὕτω βιοῦν ἔπειθε, τό τε μέλλον ὑποσημαίνουσα πῦρ τοῖς ἀκολασίᾳ χρωμένοις καὶ ταῖς ἡδοναῖς φλεγομένοις, ἔστι δ᾽ ὅτε καὶ CAPUT XXXIII. De aliis martyribus, quorum ipse Justinus in singulari quodam libello meminit. Idem vero in Apologia sua aliorum quoque ante se martyrum meminit; et argumento proposito percommode subserviens, illud etiam addit: mulierculam rerum malarum usu temerariam, viro itidem luxurioso junctam fuisse. Ut autem ea mysticam Christi professionem alicunde perdidicit, cum ipsam moderatam continentemque vitam complexam esse, tum idem quoque marito sua-

sisse: propterea quod illi eternum illum ignem, τὰ ἐν ἐπαγγελίαις ἐπιφέρουσα ἀγαθά. Ως δὲ πλεῖστα qui impudicis et voluptuariis paratus sit, indicaret, et subinde promissiones quoque æternorum bonorum proponeret. Sedenim cum multa sape dicendo, nihil apud eum efficeret, et ille in procaci petulantia sua permaneret, mulierem improbis moribus suis a se alienavit. Illa enim impium esse judicans, cum tali deinceps viro consuevisse, 269 qui præter naturæ leges modis omnibus per libidines varias voluptatem consectaretur, secedere ab eo constituit. Ut vero eam propinqui, pro auctoritate sua, ab eo consilio sunt dehortati, spemque ei fecerunt, virum in melius mutatum aliquandoiri, manere cum eo est coacta. Postquam vero maritus Alexandriam profectus, longe etiam deterior factus esse dictus est, mulier verita, si de cætero eodem cum illo lecto eademque mensa utercher, ne impietatis quoque ejus fieret particeps, misso illi repudii libello, ab eo sejuncta est. ille porro cum conjugis suæ causa lætari debuisset, quæ scilicet priori sum vitæ nuntium remisisset, simulque ebrietatem, lasciviam, et (ut uno verbo dicam) improbitatem omnem, ut amplius cum servis aliisque turpis quæstus gratia impudicis non congrederetur, nec in libidinum cœno volutaretur, valere jussisset, ipsi quoque ut meliora sequeretur suasisset: tantum abest ut id fecerit, ut ab ipsa statim discessione, accusationis libellum, Christianam eom esse, imperatori obtulerit. Mulier porro citata, supplici quoque libello principi dato, petiit sibi permitti, ut rem familiarem suam primum constituere, ac deinde accusationi ei respondere – posset. Quod cum illa impetrasset, maritus accusatione abolita, illam quidem dimisit, ad Ptolemmum autem quemdam, qui illam pietatis dogmala docuisset, est conversus. Eum dolo aggressus, utin vincula conjiceretur effecit. Centurioni enim cuidam sibi amico persuasit, ut Ptolemæum arreptum hoc tantum interrogaret, an Christianus esset. Illum quippe veritatis amantem, minimeque fraudulentum aut mendacem, statim se Christianum esse professurum. Itaque in vincula ille conjectus, longo tempore a centurione est tortus. Postremo, ubi ad Urbicium judicem adductus, et ab eo interrogatus est, propterea apud Christi doctrinam consectatus, bene sibi esset conscius, divins virtutis doctrinam est professus. Quid enim neget, vel quia professionem damnet, id faciat, vel quia indignum so et alienum a re tanta esse sciat, non profiteatur. Neutrum autem veri Christiani est. Urbicius igitur propter eam professionem duci Ptolemæum jussit. 270 Lucius autem quidam, et ipse Christianus, tum ibi astabat: qui improbato atque damnato iniquo Urbicii judicio. Quæ, malum, ratio hæc est? inquit. Num quid infa. mis maleficii vir hic admisisse convictus est? An, quod Christiani nomine tautum is gaudetet gloriatur propterea ad puniendum eum commotus es? Non hoo dooet imperatorum pium, non imperatoλέγουσα ήκιστα πειθήνιον εἶχεν, ἐκεῖνος ἐπιμένων τῷ ἀσελγαίνειν, ἀλλοτρίαν διὰ τῶν πράξεων ἐποιεῖτο τὴν γαμετήν. Ἡ γυνὴ δὲ τοῦ λοιποῦ ἀσεβὲς ἡγου μένη ἀνδρὶ τοιούτῳ συγκατακλίνεσθαι, ἔξω φύσεως νόμου παντί γε τρόπῳ πόρους ἡδονῶν πειρωμένῳ ποιεῖσθαι, διαῤῥήγνυσθαι τούτου ἐβούλετο. Ὡς δὲ τῶν σφετέρων δυσωπούντων καὶ ἐλπίδα προτεινόν των, εἰς ἐλπίδα μεταβολῆς ἤξοντός ποτε τοῦ ἀνδρὸς, μένειν ἠνάγκαστο. Ἐπεὶ δ' ὁ ἀνὴρ κατὰ τὴν Ἀλε ξάνδρειαν τών πολλῷ χαλεπώτερα πράττειν αγγέλο λετο, ἡ γυνή δεδοικυῖα μὴ κοινωνὸς εἴη τῶν ἀσεβημάτων τἀνδρὶ, ὁμόκοιτος καὶ ὁμοδίαιτος αὐτῷ οὖσα, βιβλίον ἀποστασίου πέμπουσα, ὃ ῥεπούδιον λέγεται, διεζεύγνυτο. Ὁ δὲ, δέον μᾶλλον χαίρειν ἐπὶ τῇ γυναικί, ότιπερ τὸν πρότερον βίον ἀπειπατο, χαίρειν εἰποῦσα μέθαις καὶ ἀσελγείαις καὶ πάσῃ συνε λόντα φάναι κακίᾳ, καὶ τῷ μετὰ τῶν ὑπηρετῶν καὶ μισθοφόρων κυλίεσθαι, καὶ αὐτῷ γε σύμβουλος τῶν κρειττόνων καθίστατο· ὁ δὲ αὐτίκα τῆς ἐκείνης συναφείας ἀπαλλαγείς, τῷ αὐτοκράτορι βιβλίον κατηγορίας ἐδίδου, ὡς εἴη Χριστιανή. Εκείνη δὲ προσκληθεῖσα, βιβλίον ἀναδοῦσα, ἔτει πρότερον συγχωρηθῆναι τὰ κατ᾽ αὐτὴν διοικήσασθαι ἔπειτα περί ὢν κατηγόρητο, ἀπολογίαν ποιεῖσθαι. Ἐπεὶ δὲ ἀνεῖτο ἐκείνη ἡ αἴτησις, ὁ ἀνὴρ ἀπειπὼν ἐκείνην μὲν εἴασε, πρός τινα δὲ Πτολεμαίον διδάσκαλον ἐκείνῃ τῶν κατ' εὐσέβειαν δογμάτων γεγενημένον ἐτράρετο. Καὶ δὴ τέχνῃ μετελθὼν, δεσμὰ περιβάλλει τἀνδρί· πείθει καὶ γάρ τινα ἑκατόνταρχον φίλον αὐτῷ ὄντα, λαβέσθαι τοῦ Πτολεμαίου, καὶ τοῦτο μόνον ἀνερωτᾷν εἰ Χριστιανός ἐστι· καὶ τὸν Πτολε μαῖον, φιλαλήθη γε ἄλλως, καὶ μηδ' ἀπατηλόν τινα ἢ ψευδολόγον ὄντα, ῥᾷστα ὁμολογῆσαι καὶ Χριστια τὸν ἑαυτὸν ἀνειπεῖν. Ἐν δεσμοῖς τοίνυν γενομένῳ ἐπὶ πολὺ χρόνου, ὁ ἑκατόνταρχος ἐκολάσατο. Ὡς δὲ τὸ τελευταῖον Οὐρβικίω προσήχθη τῷ ἄρχοντι, αὖθις ἠρωτᾶτο· καὶ ὡς τὰ καλὰ συνεπιστάμενος ἐαυτῷ, ταῖς Χριστοῦ κατακολουθῶν διδαχαῖς, τὸ διδασκάλιον τῆς θείας ἀρετῆς ὡμολόγησεν. Ὁ γὰρ ἀρνούμενος ὁτιοῦν, ἢ καυεγνωκώς, ἔξαρνος γίνεται, ἢ ἑαυτὸν ἀνάξιον ἐπιστάμενος καὶ ἀλλότριον τοῦ πράγματος, τὴν ὁμολογίαν φεύγει. Ων οὐδὲν τάλη θεῖ Χριστιανῷ πρόσεστιν. Ὁ μὲν οὖν Οὐρίκιος ἀπάγεσθαι τὸν Πτολεμαῖον διὰ τὴν ὁμολογίαν ἐκέ λευε. Λούκιος δέ τις, Χριστιανὸς δὲ καὶ αὐτὸς ὤν, παρεστώς, καὶ τὴν ἄλογον ταύτην κρίσιν Οὐρβικίου κατεγνωκώς, ἔφη· Τινι λόγῳ μή τι τῶν ἐπιυρήτων διελεγχθέντα πρᾶξαι τὸν ἄνδρα, ὅτι δὲ προσωνυμίαν ἐπαυχεῖ τὴν Χριστιανὸς κολάζειν ἠρέθισαι; οὐ πρέ ποντά γε ταῦτα εὐσεβεῖ αὐτοκράτορι, οὐδὲ φιλοσόφῳ Καίσαρος παιδί, οὐδὲ ἱερᾷ συγκλήτῳ κρίνεις, Οὐρα βίκιε. Καὶ ὅς, οὐδὲν ἄλλο εἰπὼν πρὸς τὸν Λούκιον [,] Δοκεῖς μοι ἄρα καὶ σὺ τοιοῦντος ὢν ἐς δεῦρο λανθά νειν, τοῦ δὲ καὶ μάλιστα φήσαντος, καὶ αὐτὸν ἀπάγειν ἐκέλευε· Λούκιος δὲ καὶ χάριν εἰδέναι διωμο λόγει· πονηρῶν γὰρ ἀπαλλάττεσθαι δεσποτῶν, πρὸς δ᾽ ἀγαθὸν Θεὸν Πατέρα καὶ βασιλέα μεταχωρείν. Καὶ τρίτος ἐπὶ τούτοις ἕτερος ἐπελθὼν, προσετιμήθη

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. III. τὴν κόλασιν. Ταῦτ᾽ εἰπὼν, ἐπάγει ὥσπερ ἄνωθεν αὐ- ris Glium philosophum. Non ita, ut sacro senatui τοῦ φωνὰς κατελέξαμεν· «Κἀγὼ οὖν προσδοκῶ ὑπὸ convenit, judicas, Urbici. Et ille non aliud ad Luτινος τῶν ὠνομασμένων ἐπιβουλευθῆναι.» καὶ τὰ cium dixit, quam eum quoque talem sibi, qui hacἑξῆς. Πολλὰ δὲ καὶ οὗτος θείας καὶ πεπαιδευμένης tenus latuisset, videri. Idque ille cum maxime ὄντως ψυχῆς καταλέλοιπεν ὑπομνήματα, πάσης θεο- asseverasset, abduci eum simul præcepit. Cui se σοφίας καὶ ὑπερτέρας γνώσεως ἔμπλεω· περὶ ὧν gratiam quoque ille debere professus est: a malis ἐν τῷ μετὰ τοῦτον ἐγκαίρως τόμῳ διαληψόμεθα. quippe dominis se liberari, et ad Deum Patrem et regem optimum transire. Ad quos tertius alius itidem accessit, in quem supplicio quoque est animadversum. His ita commemoratis, Justinis ea quæ supra exposuimus, subjicit verba: «Ego quidem insidias et fustuaium exspecto,» etc. Multa vero is quoque. divina probe instructus doctrina, edidit scripta, cœlesti sapienta supremaque scientia referta. De quibus in eo qui sequitur tomo, commode dicemus. Περὶ τῶν ἐν Ἀσίᾳ μαρτυρησάντων. Πολλοὺς δὲ καὶ ἄλλους μάρτυρας λόγος ἔχει κατὰ τὴν ᾿Ασίαν ἐνδιαπρέψαι, καὶ πρινὴ Μάρκον Αὐρήλιον Αντωνίνον, ὑπὸ Ἰουστίνου καί τινων ἄλλων παρακληθέντα, τῷ κοινῷ τῆς ᾿Ασίας ἐπιστεῖλαι, ἣν προ βραχέος αὐτοῦ ἐπιστολὴν παρεθέμεθα, καὶ παῦσαι τὸν διωγμόν· ὅτε μεγίστων κινήσεως κατὰ τὴν Ασίαν γεγενημένων, σὺν πολλῷ θυρύβῳ καὶ τὸν ὁμιλητὴν τῶν ἀποστόλων Πολύκαρπον, τῷ μαρτυρίῳ τελειωθῆναι φασιν· ὃς μετὰ τὸν θαυματουργὸν Βου κόλον τῆς Σμυρναίων ἐκκλησίας ἡγήσατο· καὶ εἰσέτι δ' ἐγγράφως τὸ μαρτύριον αὐτοῦ φέρεται· οὗ καὶ τινα τῇ παρούσῃ ἐντάξαι γραφῇ ἀναγκαῖον εἶναί μοι φαίνεται. Ἡ δὲ γραφή, ἐκ προσώπου ἧς αὐτὸς ἡγεῖτο κατὰ τὴν Ἀσίαν ἐκκλησίας ἐστί, ταῖς κατὰ Πόντον παροικίαις τὰ πρὸς τῷ τέλει τούτῳ γενόμενα έμε φανῆ καθιστῶσα· λέγει δὲ οὕτως· Ἡ ἐκκλησία τοῦ Θεοῦ ἡ παροικούσα Σμύρναν, τῇ Ἐκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ τῇ παροικούσῃ ἐν Φιλομηλίῳ, καὶ πάσαις ταῖς κατὰ πάντα τόπον, ἁγίας καθολικής Εκκλησίας παροικίαις, ἔλεος, εἰρήνη, καὶ ἀγάπη Θεοῦ Πατρὸς, καὶ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ πληθυνθείη. Βγράψαμεν ὑμῖν, ἀδελφοί, τὰ κατὰ τοὺς μαρτυρήσαντας καὶ τὸν μακάριον Πολύκαρπον· ὅστις ὥσπερ ἐπι σφραγίσας διὰ τῆς μαρτυρίας αὐτοῦ, κατέπαυσε τὸν διωγμόν· καὶ ἄρχονταί γε εὐθὺς πρὸ τοῦ Πολυκάρπου τῶν ἄλλων μαρτύρων θαυμάζοντες τοὺς ἄθλους, όπως κατέπληξαν τοῖς ἄθλοις τοὺς θεωμέν τους. Τινὲς μὲν γὰρ αὐτῶν οὕτω ταῖς μάστιξι μέχρι τῶν ἐνδοτάτων φλεβῶν τε καὶ ἀρτηριών κατεξαίνοντο, ὡς καὶ τὰ ἐν μυχοῖς ἀπόῤῥητα τοῦ σώματος αὐτῶν μέλη καὶ σπλάγχνα κατοπτεύεσθαι· ἄλλοι κήρυξι τοῖς ἀπὸ θαλάσσης καὶ ἄλλοις οβελίσκοις ὀξέσι κατὰ γῆς στρωννυμένοις· καὶ αὐτοὺς ἄνωθεν ἐπισύρεσθαι· εἶτα διὰ κακώσεων πλείστων καὶ βασένων παντοίων καὶ στρεβλώσεων προϊόντων, τέλος θηρσὶν εἰς βορὰν ἀποῤῥίπτεσθαι. Φασί γε μὴν εξ μέλα τῷ μαρτυρίῳ διαπρέψαι Γερμανικόν, ὑπεόξων νύντα σὺν θεία χάριτι τὴν ἔμφυτον τοῦ σώματος περὶ τὸν θάνατον δειλίαν. Τοῦ δ᾽ ἀνθυπάτου ὑπά γεσθαι τοῦτον βουλομένου, καὶ τὸ κομιδῇ τοῦ σώμα τος ἀκμαῖον σὺν ὥρα φειδώ τινα ἔχειν προβαλλομέ νου, μὴ μελλῆσαι τὸν ἱερὸν νεανίαν, ἀλλὰ προθύμως τὸ θηρίον εἰς ἑαυτὸν ἔπισπάσασθαι, μονονουχί βίαν ἐπάγοντα καὶ παροξύνοντα, ὡς ἄν γε τάχιον τοῦ CAPUT XXXIV. De aliis, qui in Asia martyrio sunt perfuncti. Multos vero et alios martyres in Asia fuisse constat, priusquam Marcus Aurelius Antoninus. Justini aliorumque Christianorum libellis permotus, epistola, quam paulo ante retulimus, ad Asim populos missa, persecutionem cohibuit: quo tempore in maximis Asiæ motibus et ingenti tumultu, apostolorum sectator Polycarpus martyrio est defunctus: qui poet Bucolum admirandorum operum efectorem, Smyrnæorum ecclesiæ præfuit. Martyrium vero ejus, in scripto hodie quoque circumfertur, quod in persona ejus quam in Asia rexit ecelesiæ, ad ecclesiæ Ponti editum, extremum ejus vitæ actum clare exponit. Unde aliqua nostro quoque operi inserere placuit. Verba ejus hæc sunt: Ecclesia Dei quæ Smyrnæ est, 271 Ecclesiæ Dei aqud Philomelium, omnibusque ubique sanctæ catholicæ Ecclesiæ parœciis, misericordia, pax, et charitas Dei Patris, et Domini nostri Jesu Christi multiplicetur. Scripsimus vobis, fratres, de mar tyribus, et beato Polycarpo: qui veluti signaculo quodam impresso, per martyrium suum persecutionem cohibuit. Et initium scribendi faciunt ante Polycarpum, de martyribus aliis, quorum egregia admirantur certamina, quibus alii apud spectatores stuporem excitarunt. Quidam eoram ita flagris ad interiores usque venas et arterias sunt cæsi, ut in abditis sinibus secreta corporis membra et ipsa viscera conspicerentur. Quidam humi testis marinis allisque acutis spiculis constratis,super ea collocati, alque hinc et inde raptati sunt;et mox plurimis omnis generis penis, tormentis et cruciatibus afflicti, postremo bestiis sunt objecti. In primis vero martyrio eniluisse dicunt Germanicum, qui divine adjulus gratia, insitum corpori mortis metum superavit. Cum enim proconsul subducere eum ex reliquorum martyrum numero vellet, parcendum esse ætati florenti et formæ excellenti suggerens, nihil moratus est adolescens, sed magna animi cupiditate bestiam in seipsum pertraxit, eam tantum non per vim irritans atque concistans, ut scilicet quam celerrime ab improbis impiorum hominum liberaretur moribus. Tam fortiter certe et pulchre per mortem propter Christum martyrium suum absolvit, ut eum multitudo demiraretur, et ad virtutem

totius Christianorum gentis cum stupore conster- ἀδίκου τῶν ἀσεβῶν ἀπαλλαγείη τρόπου. Ἐπὶ διαnaretur. Requirebatur autem Polycarpus. πρεπεῖ τοίνυν τῷ θανάτῳ ὑπὲρ Χριστοῦ ἀνδρικῶς τελειωθέντος τοῦ μαρτυρίου, ὡς καὶ τὸ πλῆθος ὑπερθαυμάσαι, καὶ τὴν καθόλου τοῦ ἔνθνους ἀρετὴν τῶν Χριστιανῶν ἐν ἐκπλήξει αθρόᾳ ποιεῖσθαι, ἀνεκζητοῦτο Πολύκαρπος. CAPUT XXXV. De martyrio Polycarpi episcopi Smyrnæi. Quod cum ille cognovisset, constantiam roburque animi retinens, manere in civitate sua et exspectare eos qui illum abducturi erant, constifuit. Sedenim presbyterorum Ecclesiæ, quas multas prætendebant, precibus victus, in agrum quem - dam non longe ab urbe situm concessit: atque in eo cum paucis 272 habitans, continue jejuniis et orationibus incumbebat, pacem omnibus per orbem ecclesiis postulans: id quod ei alias quoque semper diu noctuque facere in more erat. Ibi triduo antequam comprehenderetur, noctu somnium, seu potius visionem vidit: orante scilicet eo, culcitram, quam capiti supponere solebat, ignem derepente concipere, omnemque conflagrare. Quo viso consternatus, e lecto surrexit, et rem eis qui secum erant exposuit debere se certo per ignem, vita posita, ad Christum migrare, dicens. Magno autem studio inquirebatur: et qui cum eo erant, intima animi amorisque erga cum affectione expugnati, in alium eum abducunt agrum. Confestim vero etiam qui eum persequcbantur, ad mansionis ejus locum adsunt. Et jam vespera erat, et ipsum superior dium locus habebat: unde facile in domum aliam transire, et insidias persecutorum effugere poterat. Sed id facere noluit, verbum illud usurpans: Fiat voluntas Domini. Itaque læto hilarique prorsus vultu descendit, suavique sermone, ac composito blandoque more et gestu, liberaliter illos ad cœnam invitat. Illi porro haud aliter quam si amici essent, cibo copioso, somno deinde et quiete laxiore, ex itineris labore fessi, se recreant. Ipse autem sine timore omni, Christi gratia plenus, orationi intentus erat: ita ut multi ex illis qui eum audiebant, stupentes mirarentur, pœnitentiaque afficerentur, si auctores ipsi fierent, ut tam venerandus et pius senex oosideretur. De quo id quod diximus scriptum hæo sic infert: «Postquam tandem precationem finlit, in qua omnium qui aliquando secum vixissent, humilium et magnorum, clarorum et obscurorum hominum, atque adeo totius Ecclesiæ catholicæ per universum orbem terrarum dispersæ fecit mentionem: cum jam proficiscendi adesset hora, asino eum impositum, in civitatem duxerunt cum quidem magnum esset Sabbatum. Processerunt autem si statim obviam, irenaroha Herodes, et pater hujus Nicetes, qui in vehiculum suum ei translato assidentes, ita suadebant: Εἰρηνάρχης, irenarcha. Hujus officium est, tranquilitatem publicam servare, et viotoribus securitatem præstare. L. munerum. ff. de muner. et ῾Ως ἐμαρτύρησε Πολύκαρπος ὁ τῆς Σμυρ ναιων ἐπίσκοπος γεγονώς. Ο γνοὺς ἐκεῖνος, εὐσταθὲς καὶ πάγιον τὸ τῆς ψυ χῆς ἦθος διατηρῶν, ἐβούλετο μὲν ἀκίνητος μένειν κατὰ τὴν ἐκείνου πόλιν, τοὺς ἀπάξοντας αὐτὸν ἐκδε· χόμενος· ὑπό γε μὴν τοῦ πρεσβυτερίου τῆς ἐκκλησίας πολλὴν τὴν ἱκεσίαν προβεβλημένων, εξας, ἐν ἀγρῷ τιν: οὐ πάνυ πόρρω διεστηκότι τῆς πόλεως ἐξεισιν· ἐν ᾧ σὺν ολίγοις διατρίβων, νηστείαις καὶ προσεχαῖς διακαρτερῶν ἦν, εἰρήνην ταῖς ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην ἐκκλησίαις αιτούμενος. Τοῦτο δ' ἦν αὐτῷ καὶ πάντοτε εἰωθὸς νύκτωρ καὶ μεθ᾿ ἡμέραν πράτο τειν. Οὕτω δ' ἔχων προ τριῶν ἡμερῶν τῆς συλλή ψεως, νυκτὸς ὄναρ ἰδεῖν, μᾶλλον δὲ ὀπτασίαν, εὐχόμενον, τὸ πρὸς τῇ κεφαλῇ αὐτοῦ στρώμα αθρόον ἐξαναφθέν, πυρὸς αὐτίκα δαπάνην γενέσθαι. Τῷ δ' ἀθρόῳ καταπλαγέντα τοῦ φάσματος, τῆς κλίνης ἐπὶ τούτῳ ἐξεγερθῆναι, καὶ τοῖς συνοῦσι τὴν ὀπτασίαν διασαφεῖν· ὡς δέοι αὐτῷ διὰ πυρὸς τὴν ζωὴν μεταλ λάξαι πρὸς Χριστὸν διαβάντι. Σπουδῇ δὲ τοῦτον ἀναζητούντων, οἱ ἀμφ' αὐτὸν στοργή και διαθέσει ἐκβιασάμενοι, ἐφ᾿ ἕτερον ἀγρὸν ἄγουσιν. Εὐθὺς δὲ καὶ οἱ ἐξελαύνοντες ἐφίσταντο τῇ καταγωγῇ· ὀψὲ δὲ τῆς ὥρας ἦν· κἀκεῖνος μὲν ἐν τῷ μετεώρῳ ὧν ἔνθα ράδιον ἦν ἐφ' ἑτέραν οἰκίαν μεταχωρεῖν, καὶ τῆς ἐνέδρας σφῶν ἀπαλλάττεσθαι, οὐκ ἠβούλετο τοῦτο δρᾶν ἐπειπών, Τὸ θέλημα τοῦ Κυρίου γενέσθώ. Καὶ δῆθ᾽ ὑποκαταβάς φαιδρῷ καὶ γεγανωμένῳ μάλα προσώπῳ, ἡδεῖ τε διαλεχθῆναι, καὶ μειλιχίῳ πάμπαν τῷ ἤθει καὶ εὐσταθεῖ, ἐπὶ δαψιλῆ ἐξεναγώγει τὴν τράπεζαι. Ἐκεῖνοι μὲν οὖν οἷα φίλοι, ἀφθόνοις τροφαῖς, ὕπνῳ τε καὶ ἀνέσει τὸν ἐκ τῆς ὁδοῦ κόπον ἦσαν κουφίζοντες. Ἐκεῖνος δὲ ἀδεῶς σύντονος ἦν τῇ εὐχῇ, ἔμπλεως ὢν τῆς χάριτος τοῦ Χριστοῦ, ὡς καὶ πολλοὺς ἐν ἐκπλήξει ποιεῖσθαι ἐκείνων ἀκροωμένους, μεταμέλῳ τε πλήττεσθαι, εἰ τοιοῦτον σεμνὸν καὶ θεοπρεπή πρεσβύτην αἴτιοι γένωνται ἀναιρεῖν. Τούτοῖς δὲ κατὰ λέξιν ἡ περὶ αὐτοῦ γραφὴ ἐπιφέρει ο • Επειδή ποτε κατέπαυσε τὴν προσευχήν, μνημο νεύσας ἀπάντων καὶ τῶν πώποτε συμβεβηκότων αὐ τῷ μικρῶν τε καὶ μεγάλων, ἐνδόξων τε καὶ ἀδόξων, καὶ πάσης τῆς κατὰ τὴν οἰκουμένην καθολικῆς Ἐκ κλησίας, τῆς ὥρας ἐλθούσης τοῦ ἐξεῖναι, ὄνῳ καθί σαντες αὐτὸν, ἦγον εἰς τὴν πόλιν, ὄντος Σαββάτου μεγάλου. Υπήντων δέ τινες εὐθὺς, ὅ τε εἰρήναρχος Ἡρώδης, καὶ ὁ πρὸ αὐτοῦ Νικήτας. Καὶ ἐπὶ τὸ όχημα αὐτὸν μεταθέντες, ἔπειθον παρακαθεξόμενοι, καὶ λέγοντες· Τί γὰρ κακόν ἔστιν, Κύριε Καίσαρ, καὶ θῦσαι, σώζεσθαι; Ὁ δὲ τὰ μὲν πρῶτα οὐκ ἀπεκρίνατο· ἔπιμενόντων δὲ ἔφη· Οὐ μέλλω πράτο honor. Hi etiam delicta notoria,quæ ubique fierent, præsidibus denuntiabant. Tales in principum ouriis curiori dicuntur. (C. De curios. et stationar.)

ECCLESIASTICE HISTORIÆ LIB. III. sar, et si sacrifices, salvusque ita maneas? Ille autem primum eis non respondit. Insistentibus autem amplius, Non sum, inquit, facturus quod suadetis. Tum illi, quod ei quæ vellent non persuasissent, gravibus virum increparunt verbis, et cum impetu ex vehiculo deturbarunt: quo casu in tibia est graviter læsus. Nihil autem rebus omnibus commotus, aut commutatus, in stadium suum est progressus: et progredienti e cœlo vox intonuisse fertur: Fortis esto, et viriliter age, Polycarpe. Atque qui hanc edidit vocem, invisibilis quidem ille fuit: sed plures ex hominibus nostris, qui tum ibi aderant, eam exaudierunt. Ut autem eo pervenit, an ipse Polycarpus esset, primum a των ὁ συμβουλεύετέ μοι. Οἱ δὲ ἀποτυχόντες τοῦ 273 Quid rogo mali est, si dicas, Domine Caπεῖσαι αὐτόν, δεινὰ ῥήματα έλεγον, καὶ μετὰ σπου δῆς καθήρουν, ὡς κατιόντα ἀπὸ τοῦ ὀχήματος ὑπου σύραι τὸ ἀντικνήμιον. Μηδ' όλως δ' ἐπιστραφείς εἰσήλαυνεν εἰς τό στάδιον. Εἰσελαύνοντα δ᾽ οὖν φωνὴν οὐρανόθεν ραγήναι λέγεται· ίσχυε καὶ ἀνδρίζου, Πολύκαρπε. Ο μὲν οὖν εἰπὼν ἀθέατος ἦν· πολλοί γε μὴν τῶν ἡμετέρων ἑστῶτες ταύτης ὡς μάλα μετέ σχω. Ἐπεὶ δὲ καὶ εἰσῆλθεν, εἰ αὐτὸς εἴη Πολύκαρτος, πρῶτον ἀνεπυνθάνετο. Του δε συνθεμένου, αἰδεσθῆναι τὴν ἡλικίαν εἰσηγεῖτο, καὶ τὴν Καίσαρος ὁμούειν τύχην, μετανοεῖν το τοῖς προγεγενημένοις, καὶ μέγιστον ἀνακράζειν, Αίρε τοὺς ἀθέους. Τοῦ δε μηδ' όλως ἐπιστρεφομένου, ἀνάγκην ἐπῆγε τὴν Καίσαρος τύχην ἀναφέρειν, καὶ τὸν Χριστὸν λοιδο. ρεῖν· καὶ τοῦτο δρῶντα, εὐθὺς ἀπαλλάττεσθαι. Πο- proconsule est interrogatus: cumque fassus esset, λύκαρπον δὲ πρὸς ταῦτα εἰπεῖν· Ογδοήκοντα καὶ ἐξ ἔτη δουλεύω αὐτῷ, καὶ οὐδέν με ἐκάκισε· καὶ πῶς δύναμαι βλασφημῆσαι τὸν Βασιλέα τον σώσαντα με; Εἰ δὲ σὺ προσποιᾷ ἀγνοεῖν ὅστις εἰμὶ, ἴσθι δὴ ὅτι Χριστιανός εἰμι· εἰ δέ σοι διὰ σπουδῆς τὸν ἡμέτερον δρων μαθεῖν, χώραν δίδου καιρῷ, καὶ μάνθανε. Ὁ δ' αυθύπατος, Πεῖσον, ἔφη, τὸν δῆμον. Ὁ δέ, Σε μεν μόλις λόγου καταξιώ. Διδασκάλιον γὰρ ἔχομεν, ἀρχαῖς καὶ ἐξουσίαις ἀποχρῶσαν νέμειν τιμὴν, εἰ γε δὴ μὴ τῷ εὐσεβεῖν προσίσταται. Δήμῳ δ' άλο γίστῳ τις κοινωνία ἐμοί; Καὶ ὃς θηρίων ἐπείλει ἱμᾶς, εἰ ἥκιστα ἐθέλοι μετανοεῖν. Κάλει, φησὶν ὁ Πολύκαρπος· οὐ γὰρ ἐμοί μετάνοια σαφῶς ὁρισθείη ἡ ἀπὸ τῶν κρειττόνων ἐπὶ τὰ χείρω μετάθεσις, ἀλλ' ἡ ἐκ τῶν χαλεπῶν ἐπὶ τὰ δίκαιά τε καὶ ὅσια. Πύρ ἐπὶ τούτοις ὁ δικάζων ἠπείλει. Ο δ', ᾿Αγνοεῖν ἔοικας μέλα, έλεγε, πῦρ ἐπιφέρων τὸ πρὸς ὥραν σβεννύ μου, τὸ ἐς ἀεὶ διαμένον εν γεέννη τοῖς ἀσεβεῖν χρημένοις τηρούμενον. Τούτων καὶ ἄλλων ειρημέτων πλείστων, θάρσους εὐθὺς τὸν ἅγιον ὑποπίμπλασθαι, ὡς καὶ τὸ φαιδρὸν αὐτοῦ καὶ ἀπτόητον τὸν δικαστὴν ἐχνοοῦντα συν θαύματι θάμβους είναι μεστόν. Καὶ τρὶς τῷ κήρυκι ἐμβον τῷ δήμω, Πολύ καρπος παρρησίᾳ Χριστιανὸν ἑαυτὸν ὡμολόγησε· Τότε πᾶν τὸ πλῆθος Ελλήνων, καὶ μάλιστα Ἰου δαίων τῶν τὴν Σμύρνην οἰκούντων, εἰωθὸς ἔχον τοῖς τοιούτοις εὖ μάλα καθυπουργεῖν, κραυγαῖς ἐβόων ἀσήμοις· Ὁ πατὴρ τῶν Χριστιανῶν, ὁ τῶν ἡμετέρων θεῶν παθαιρέτης, ὁ μὴ θύειν μηδε προσκυνεῖν πᾶσι τούτοις ἐγκελευόμενος, πυρὸς δαπάνη γενέσθω. Καὶ τὸν ᾿Ασιάρχην ἐπέσπευδον Φίλιππον· ἔδει γὰρ αὐτῷ προφητικῷ γι ὄντι ἀνδρὶ μὴ τὸ ὁραθὲν ἐκείνῳ διαἐνδοθέντος οὖν, τὸ ἔργον θᾶττον ἡ λόγος εἰς τέρας εὐθὺς ἐξέβαινεν. Παραχρήμα γάρ του όχλου ὅσων περιττὸν καὶ ἀνόνητον καὶ τοῖς τοιούτοις μάλιστα χαῖρον, ἔτι δὲ καὶ τὸ τὴν Σμύρναν οἰκοῦν Ιουδαϊκὸν εἰωθὸς ἔχον τοῖς κατὰ Χριστιανῶν ὡς μάλα πρόθυμου εἶναι καὶ τὰ ἔσχατα ὑπουργεῖν, ἐκ τῶν ἐργαστη ρίων καὶ βαλανείων ξύλα καὶ φρύγανα, καὶ όση άλλη εύπρηστος ύλη, καὶ ὡς μάλα πυρὶ προσφιλής διαρπάσαντες, θάττον ἀνῆπτον, ἴκαιον. Ἐπεὶ δ᾽ ἡ φλάξ εἰς μέγα ἀνεῤῥιπίζετο, επειράτο ὑπολύειν ἀπο θέμενος τὰ ἱμάτια, με πρότερον τοῦτ' ἐνεργῶν· PATROL. GR. CXLV. tum ille cohortatus est, ut ætatis suæ haberet rationem, per Cæsaris fortunam juraret: ea quæ antea fecisset, per pœnitentiam aboleret: ac ingenti voce exclamaret, Tolle atheos deorumque contemptores. Cum autem ad ea verba non permove retur, necessitatem ei imponere proconsul perrexit, ut per Casaris fortunam juraret, et Christum conviciis incesseret. Quod si fecisset, statim eum liberatum iri promisit. Tum ad ea Polycarpus dixit: Octuaginta et sex annos ei inservio, neque ulla ab eo sum affectus injuria; quomodo ergo animum inducere possim, ut per blaphemiam ei maledicam, qui me salvum fecit, Regem meum? quod si dissimulas me quis sim, nosse, Christianum me esse scito: atque si studio habes professionem nostram cognoscere, da locum et tempus opportunum, eamque addisce. Hic proconsul: Plebi hoc, inquit, persuade. Et rursus Polycarpus: Te equidem, ait, ægre veneratione aliqua dignor. Præceptum enim habemus, magistratui et potestatibus debitum exhibendi honorem, si quidem divinæ pietatis cultui non adversetur. Cum plebo autem, quæ nulla ratione ducitur, quæ mihi est communio? Deinde proconsul, nisi resipiscere vellet, bestiarum ei furentem impetum minatus est. Ad quem ille: Accerse, inquit, eas: nunquam enim resipiscentiam esse, mihi satis probabitur, a melioribus ad deteriora transitum: sed eam quæ a perniciosis ad justa et sancta opera fit, mutationem. Ibi rursum judex igne eum terruit. Et ille: Qui mihi (inquit) ignem, qui hora una exstinguitur, minabundus infers, prorsus ignorare videris, eum qui in gehenna impietatis sectatoribus præparatus est ignem sempiternum. 274. His atque aliis quam plurimis hinc atque inde prolatis dictis, fiducia statim vir sanctus repletur, usque adeo ut judex ipse stupescens latum illius vultum atque impavidum animum admiraretur. Atque ille præconem ter ad populum proclamare jussit, Polycarpum magna cum libertate se Christianum profiteri. Tum cuncta multitudo, Græcorum et Judæorum maxime, qui Smyrnam incolentes, in ejusmodi turbis admoduın tumultuantibus subservire consueve31

ἐκωλύετο δ' οὖν· ἀγαθῇ γὰρ πολιτείᾳ καὶ πρὸς τῆς πολιᾶς ἐκεκόσμητο Ἵνα τοίνυν μὴ τοῦ χρωτός ἐφαν πτοιντο ὅσοι δὴ τῶν πιστῶν περιῆσαν, ὅσα με χρεών περιθέμενος, εἰσήει τὸ πῦρ, οἷα τις κριός ἐπίσημος, θυσία τις καὶ ὁλοκαύτωμα εκ μεγάλου ποιμνίου Θεῷ προσαγόμενος, ταῦτα κατὰ λέξιν πρότερον ἐπευξάμενος· Θεέ και Κύριε παντοκράτορ, ὁ τοῦ αγαπητοῦ καὶ εὐλογητοῦ Παιδός του Ἰησοῦ Χριστοῦ Πατήρ, δι' οὗ τὴν περὶ σοῦ ἐπίγνωσιν εἰλήφαμεν, ο Θεός ἀγγέλων καὶ δυνάμεων καὶ ἀπάσης τῆς κτίσεως, παντός τε τοῦ γένους τῶν δικαίων οἱ ζῶσιν ἐνώπιον σου· εὐλογῶ σε ὅτι ἠξίωσάς με τῆς ἡμέρας ταύτης καὶ ὥρας τοῦ λαβεῖν μέρος ἐν ἀριθμῷ τῶν μαρτύ ρων, ἐν τῷ ποτηρίῳ τοῦ Χριστοῦ, εἰς ἀνάστασις ζωῆς αἰωνίου, ψυχῆς τε καὶ σώματος, ἐν ἀφθαρσία Πνεύματος ἁγίου· ἐν οἷς προσδεχθείην ἐνώπιον του σήμερον, ἐν θυσίᾳ πίονε καὶ προδεκτή, καθώς προητοίμασας, προφανερώσας καὶ πληρώσας, ὁ ἀψευ δὴς καὶ ἀληθινός Θεός. Διὰ τοῦτο καὶ περὶ πάντων σε αἰνῶ, καὶ εὐλογῶ καὶ δοξάζω, διὰ τοῦ αἰωνίου ἀρχιερέως Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ ἀγαπητού σου παιδός· δι' οὗ σοι σὺν αὐτῷ ἐν ἁγίῳ Πνεύματι δοξα, τιμή καὶ αἶνος εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν.» Τούτοις δ' ἐφεξῆς κατέλεγεν ἢ ἐπιστολή, «ὡς οἱ τοῦ πυρὸς ἄνθρωποι ἐξῆψαν. Μεγάλης δὲ ἐκλαμψασης φλογός, θαύμα εἴδομεν οἷς ἐδεῖν ἐδόθη, οἱ καὶ ἑτηρήθησαν, εἰς τὰ ἀναγγείλαι τοῖς λοιποῖς τὰ γενόμενα· τὸ γὰρ πύρ καμάρας εἶδος ποιῆσαν, ὥσπερ οθόνης πλοίον ὑπὸ πνεύματος πληρουμένης, κύκλῳ περιετείχισε το σῶμα τοῦ μάρτυρος. Καὶ γὰρ εὐωδίας τοιαύτης ἀπελαμβάνομεν ὡς λιβανωτοῦ πνέοντος, ἢ ἄλλου rant, vociferationibus confusis et obscuris acctamarunt: Pater Christianorum, qui deos nostros abolet, quique nec sacrificia nec adorandi atque colendi honorem eis præstare jubet, in rogum conjiciatur: et Philippum Asim rectorem urge. bant. Oportebat namque virum prophetici spiri· tus visione sua non excidere. Ac cum id ille annuens permisisset, dicto citius res ad exitum suum est perducta. Evestigio enim ex populo otiosa et inutilis turba, tumultuariis actionibus gaudens, et præterea Judæorum Smyrnensium gens, Christianorum inimicis quam promptissime extrema etiam quæque subministrans, ex propinquis officinis et balneis ligna, sarmenta, aliamque omnem quæ incendio idonea atque accommoda est materiam, rapientes, congerunt atque accendunt. Postquam flamma multum jam excrevisset, vestibus positis Polycarpus calceamenta quoque detrahere sibi tentat: quod quidem antea non fecerat, præpeditus scilicet atque præventus semper a suis. Optimo enim vivendi instituto atque disciplina etiam ante canitiem cohonestatus fuerat. Ne vero corpus ejus tum attingerent, quicunque superfuere fidelium, corporis ea parte quam oportuit a seipso velata ac tecta, in ignem est progressus, insignis alicujus arietis instar, sicuti victima et holocaustum quoddam e magno grege Deo productus, talia fere ad verbum prius precatus; Ο Deus et Domine omnipotens, dilecti et benedicti Filii tui Jesu Christi Pater, per quem cognitionem tui accepimus: Deus angelorum atque potestatum, universæque creature, ac totius generis justorum, & τινὸς τῶν τιμίων αρωμάτων. Τέλος ἰδόντες ὡς οὐδε qui in conspectu tuo vivunt: benedico te, qui dignatus me sis die hac et hora, ut reciperem partem in numero martyrum, de calice Christi, in resurrectionem vitæ æternæ cum anima et corpore, in immortalitate et incorruptione Spiritus sancti. In quibus martyribus suscipi me optarim in conspectu tuo hodie, velut hostiam pinguem et acceptam: quemadmodum præmanifestans atque adimplens præparasti, Deus verax, et fallere nescius. 275 Quapropter te de omnibus laudo et benedico et glorifico per sempiternum Pontificem Jesum Christum, dilectum Filium tuum, per quem tibi sit cum ipso in spiritu sancto gloria, honor et laus in secula. Amen.» Deinceps ea que sequuntur, epistola illa, quam diximus, infert: «Ut ignem homines accenderunt quibus exstruendi fueral cura commissa, et ingens illuxit flamma, miraculum visum est ab eis quibus id quidem videre datum est: ex quibus aliqui servali sunt, qui ea quæ accidissent, reliquis annuntiarent; etenim ignis fornicis seu camera speciem præbuit, qui quasi velum navigii vento inflatum corpus omne circumdedit martyris. Præterea vero et odor suavis, ceu thuris, alteriusve pretiosi aromatis fragrantis ad nos est perlatus. Ad extremum, cum homines viderent ignem nullam habere vim in Τὸν ᾿Ασιάρχην Rufinus vertit munerarium. μια δυνάμει τὸ πῦρ κατίσχυε τῆς σαρκός, ἐκελευόν τινα νύξαι ξίφει τὸν ἅγιον ἔξωθεν. Οὗ δὴ γενομένου, πλῆθος αίματος εξερρύη, ὡς ἱκανῶς ἔχειν κατα μαραίνειν τὴν ἀκμὴν τοῦ πυρὸς· ὥστε καὶ εἰς θάμ 6ος τοὺς πολλοὺς ἐνιέναι, εἰ τοσαύτη τις διαφορά βεβήλων καὶ ὁσίων ἀνδρῶν, ὧν εἰς καὶ οὗτος γέγονεν ὁ θαυμάσιος, ἀποστολικὸς ἀνὴρ και προφητικός. Ο δὲ τοῖς καλοῖς ἀεὶ ἐφεδρεύων, τὸ πολὺ τῆς μαρτυ ρίας ἑωρακώς, καὶ τὸ τῆς πολιτείας ἐκ νεότητος ἀνεπίληπτον, στέφανον τι νίκης καὶ βραβεῖον ἐπι νηνεγμένον, σπουδὴν ὅτι πλείστην ποιεῖται, τῶν ἁγίων αὐτοῦ σαρκῶν ἀποστῆσαι ἡμᾶς. Καὶ δή τους προσιόντες, ὑποβάλλουσι Νικήτην τὸν τοῦ Ἡρώδει πατέρα, ἀδελφὸν δὲ Δαρκῆς, πεῖσαι τὸν ἡγεμόνα, με τον νεκρὸν τοῦ μάρτυρος οὕτως ἐᾷν· Μή, φησί, τον ἐσταυρωμένον ἀφέντες, τοῦτον ἄρξωνται σέβειν. Καὶ τοίνυν ὑποθήκαις τῶν Ἰουδαίων τὸ σῶμα τῷ πυρί ἐπαφήκεν. Οἱ δὲ περὶ ἐκεῖνον, τὰ περιλειφθέντα ἀνελόμενοι τῶν ὀστέων, ὡς χρυσοῦ παντός τιμαί φέστερα, ἑαυτοῖς ὅπου δὴ χρεὼν ἐθησαύρισαν· ἐξ ἐκείνου τε ἐν ἀγαλλιάσει τὰ τῆς μνήμης ἐτέλους, κ Καὶ τὰ μὲν κατὰ τὸν περιβόητον Πολύκαρπον τοι ούτου κατηξίωτο τέλους, σὺν τοῖς ἀπὸ Φιλαδελφίας δυοκαίδεκα τὸν ἱερὸν διανύσασιν ἆθλον.

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. III. martyris carnem, præceperunt cuidam, ut ab exteriore parte cuspide virum sanctum confoderet: quo facto, tanta vis sanguinis effluxit, ut ignis violentiam omnem exstingueret. Permultos sane stupor admirantes invasit, tantum interesse inter profanos et sanctos viros: quorum unus hic fuerit, admiratione dignus, apostolicus plane et propheticus vir. Ille porro qui bonis semper insidiatur, cum tam celebre martyrium esse, et virum eum ab ineunte ætate irreprehensibili vivendi ratione vitam transegisse, et postremo victoriæ coronam et brabium retulisse cerneret, quam potuit maximo studio laboravit, ut sacro illius corpore nos excideremus. Quidam enim Nicetem Herodis patrem, fratrem autem Darcæ subornarunt, ui præsidi persuaderet, ne ita martyris cadaver integrum relinqueret periculum esse dicentes, ne crucifixo illo relicto, isti hunc tandem colere inciperent. Na suggestione Judæorum corpus igni traditur. Sectatores autem illius, collectis ossium reliquiis. auro quovis pretiosioribus, sibi eas, quo decuit atque oportuit loco, velut thesaurum conservarunt. Et ab eo tempore, cum exsultatione memoria ejus est celabrata.» Et res quidem celeberrimi Polycarpi talem habuere finem, una cum duodecim illis ex urbe Philadelphia martyribus, qui sacrum itidem strenue complevere certamen. Περὶ άλλων μαρτύρων κατὰ τὴν αὐτὴν τῶν χρόνων περίοδον σύναμα Πολυκάρπῳ μαρ. τυρησάν των. Κατὰ δὲ τὴν αὐτὴν τῶν χρόνων περίοδον ἐν τῇ Σμυρναίων πόλει καὶ ἄλλα μαρτύρια διάφορα γε τέσθαι ἡ ἄνωθεν ἐδήλου γραφή· μεθ' ὧν καὶ Μητρόδωρον τινα τῆς κατὰ Μαρκίωνα πλάνης, προσβύτερος δ' εἶναι ἐδόκει, ἀνηρῆσθαι, προσωμιλη πότε πυρί. Ἐν οἷς καὶ ὁ πολὺς τὴν μαρτυρίαν Πιόν μας ἦν· οὗ τὰς κατὰ μέρος ὁμολογίας, τήν τ' ἐπὶ μέσων δήμων παῤῥησίαν καὶ ἀπολογίαν, καὶ μὴν καὶ τὰς ἐν καιρῷ δεξιώσεις τῶν διωγμῶν, τοῖς πρὸς αὐτὸν ἐν εἰρκτῇ ὄντα ἀφικνουμένοις, καὶ τὰς παραμυθίας, τάς τε βασάνους, καθηλώσεις τε, καὶ τὰς Το πυρί καρτερίας, καὶ δοκιμασίας τὰς ἐπὶ πᾶσί τε καὶ ἀλγηδόνας, καὶ τελευταῖον τὴν ἀείμνηστον τε λευτήν, τοὺς φιλομαθεῖς ἐπὶ τὴν αὐτὴν μαρτυρίαν προπέμπομεν· οὐ γὰρ ἡμῖν σχολὴ κυάθῃ τὴν τῶν άλλων τῶν μαρτύρων θάλασσαν έκμετρεῖν. Τοῦ δ᾽ αὐτοῦ ἔτους καὶ ἐν Περγάμῳ Κάρπον τε τὸν ἐπί· σκοπον, καὶ Πάπυλον διάκονον, γυναῖκά τε Αγαθο νίκην ἐπεδόξῳ τέλει χρήσασθαι μαρτυρίου μετά πλείστας ὁ λόγος ἱστόρησεν. 276 CAPUT XXXVI. De aliis martyribus, qui eodem ipso tempore una cum Polycarpo, martyrio vitam finierunt. Eadem hac ætate apud Smyrnæos et alia diversa martyria fuisse, epistola sæpius allegata declarat: in quibus et Metrodorus quidam Marcionis er. rorem secutus, presbyter autem esse judicatus, vivus combustus est. Præterea insignis ille martyr Pionius, cujus quidem vel sigillatim habitas confessiones, vel publicam in mediis populis dicendi libertatem, et fidei defensionem, præterea tempore persecutionum hospitalem benignamque eorum qui ad se confugerent exceptionem, et cum in carcere esset, pavidorum plenas consolationis cohortationes, tormenta etiam, clavorum fruras, inter ignis cruciatus patientiam, omnisque generis pœnas et excarnificationes, denique sempiterna memoria dignam mortem, qui cognoscere velunt, eos ad eam quæ sæpe dicta est testificationem remittimus. Non enim nobis vacat, cyatho uno certaminum sanctorum martyrum mare metiri. Eodem ipso anno et Pergami Carpum episcopum, et Pabylum diaconum, et mulierem Agathonicem, morte pulchra post alias quam plurimas martyrio perfunctos esse, memoriæ proditum est. Περὶ τῶν δύο Εβραίων τῶν ὑπὸ ἄμμου καὶ ὑπὸ παίδων ὑπερφυώς βαπτισθέντων. Έτι δε Μάρκου Αυρηλίου Αντωνίνου τὴν αὐτο · πράτορα Ρωμαίοις διοικοῦντος ἀρχὴν, καὶ τοῦτο δὲ τὸ τηνικάδι πραχθὲν οὐκ ἀνήσω τὸν χρόνον δοῦναι CAPUT XXXVII. De duobus Judæis, altero qui per arenam, altero qui a pueris mirifice est baptizatus. Adhuc autem M. Aurelio Antonino imperium administrante, quod tum accidit, non prætereuadum est silentio, Judæus enim quidam in locis Εβραίος γάρ τις τῆς αὐτῆς ὁδοῦ ἐν ἐρήμοις· desertis et inaquosis, ut cum Psalmista loquar, τύπους καὶ ἀνύδροις, το ψαλμικὸν εἰπεῖν, κοινωνός Τα ἡμῖν. Επει δ' ἀρρωστία επισκηψάσῃ ἀθρόον . Δε σας πληγείς, προσδόκιμος ἦν ἐρεύγεσθαι τὸ ψυ σχέδια, κάν τοῖς ἀνύδροις τόποις ἐκείνοις ἀπολιμπένεσθαι, ἐπέκειτο πάνυ σφόδρα καὶ κατεδεῖτο λιο παρῶς ἐπικείμενος τῶν συνοδιτῶν, μὲ οὕτω δὴ ἐὰν ἀπερίσκεπτον, ἀλλ᾽ ἀξιοῦν ἐκεῖνον τοῦ θείου λουτρού. ἀπώντας ἐᾷν. ὡς δ᾽ ἐκεῖνοι τὸ μήτε τὸν τελε στὴν εἶναι, ἱερέως γὰρ ἔδει, καὶ τὸ ἐνδέον μάλα του ὕδατος ἐν αἰτίαις πεποίηνται, οἷς τὸ βάπτισμα ἔθος AL. Dales. nobiscum iter faciebat. Cum vero morbo repentino ita affligeretur, ut crederetur moriturus, atque ibi in locis illis inaquosis permansurus esse, magna contentione comitibus suis obsecrando institit, ne eum ita præsidio omni destitutum relinquerent, sed ut divini lavacri participem facerent, ac deinde abirent. Ut autem illi, neque qui præstare hoc posset (sacerdote enim opus erat), neque aquæ copiam adesse, quæ in baptismo perficiendo, et consuetudine antiqua, et lege certa et inviolata

requirerentur, causati sunt, et propterea in tan- Λ ἐκ παλαιοῦ καὶ νόμος οὗτος διενεργασί tarum rerum penuria petitioni ejus non annueταῦθ᾽ ὡς ἀμήχανα προβαλλόμενοι, τὴν αἴτησιν ἀπεσείοντο. Επιμένοντα Ἑβραῖον καὶ ὅρκοις ἐκβιαζόμενον, οἱ ἀμφίων ἐκεῖνον γυμνώσαντες, εἶτα τῇ τῷ τόπῳ ἄμμῳ χρησάμενοι ἀντὶ ὕδατι ματι τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ματος τοῦτον βαπτίζουσι, τρίτον τῆς χεάμενοι. Τα δε παραδόξω μυστα ἐκεῖνος οἷά τινος πέδης τῆς ἀῤῥωστία κρεῖτον ἢ ἐκεῖνοι διήνυε τὴν ὁδὸν ὑγ φανείς. Ως δε οἴκαδε ἐπανῆλθον, Διοι σκόπω τῆς ᾿Αλεξανδρέων ἀνέθεντο τὸ δε μαθὼν καὶ ἐν ἐκπλήξει τοῖς πεπρ μενος, τῇ Ἐκκλησίᾳ ἐκοινοῦτο τὴν ταύτῃ ἐδόκει καὶ τῷ ὕδατι ἐπικλύσαι ἐ τῆς Ἐκκλησίας παράδοσιν, τῷ λοιπ ἀρκεσθεῖσαν. Επίσης δε γενέσθαι κα σίου τοῦ μεγάλου ιστόρηται. ᾿Αλλὰ καὶ ἡμᾶς χρόνοις τοιοῦτόν τι γενόμενον ἱ στιανῶν παισὶν Εβραίων παῖς συνομιλο τῇ παραλίᾳ προσοικοῦντες κολυμβάν κ συνείπετο δὲ καὶ ὁ ἐξ Ἑβραίων παί παίζοντες οἱ παῖδες, γυμνὸν τῇ θαλ ἐβάπτιζον, έκόντα πρότερον καταθέμενο τὴν τριττὴν ὡς ἔθος ἐπίκλησιν τὴν τὴν ἴσην κατάδυσιν ἔπραξόν, τὸ ἐκ ύφασμα εἰς μέρη διελόμενοι, συμβόλι τὰ τοιαῦτα ἐποίουν ἀναβολῆς· καὶ ὑπὶ μυστικόν κράνος εὖ μάλα ἐτύπουν. Είτ τὴν δεξιάν λεπτῷ ξύλῳ ὁπλίσαντες, τὰ γωγίας ἅπαντα ἐπετέλουν. Τέλος καὶ τ ψιθυροῦντα νεών ψάλλοντες ἐπορεύοντ καὶ εἰσήεσαν, τοῦ θείου μετελάμβανον Επραττε δ' ἐπίσης καὶ ὁ νεωστί μετ Αγνώσθη τῷ λειτουργοῦντι τὸ δράμα ποιησαμένῳ, ἐπὶ τὴν Κωνσταντίνου ἀνήγετο. Καὶ ὁ παῖς μετεστέλλετο, Εβραίων πειρωμένων ἀντέχεσθαι. Εξι καὶ ἐπὶ τούτῳ τὸ ἐνδέον τῷ μυσταγωγί ροῦν· καὶ εἰς πέρας τὸ κριθὲν ἤγετο· εἰς ἡλικίαν ἥκων ἱερωσύνης ἐπέβαινε. 1 ρος τοῦ μεγίστου ναοῦ ἐχρημάτιζε· καὶ εἰσέτι τοῖς ζῶσι διατελεῖ. Ενταῦθα δι καὶ τῇ τρίτῃ μοι ταύτη πέρας τῶν ἱστοριών χρόνον περιεχούση δεύτερον πρὸς τῷ ἀ runt: 277 Judæus porro in sententia sua permansit, et jurejurando eos, ut sibi satisfacerout, adegit. Illi itaque detsactis homini vestibus, arena quæ ibi erat, pro aqua usi, in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, tertium arena in eum conjecta, baptizarunt. Per hanc tam insolitam et · admirandam sacrorum mysteriorum initiationem, · imbecillitate omni tanquam vinculo quodam is so❤ lutus, longe melius quam illi validus jam prorsus iter fecit. Postquam autem domum sunt reversi, rem eam ad Dionysium Alexandriæ episcopum retulerunt. Ille vero admiratione stupens, ecclesiam de ea consuluit. Cui visum est, aqua insuper ad eum sodum initiatum, juxta Ecclesiæ traditionem abluendum esse: ut ita, quod sacro ei deesset, sarciretur. Simile quiddam accidisse etiam sub Asthanasio Magno, historiæ tradnnt. Verum ævo etiam nostro idem factum esse novimus. Christianorum pueris Hebræus puer familiaris erat et: cum eis ad mare colentibus natandi incessisset cupiditas, consecutus est eos Judæus. Hunc per ludum pueri nudum ad mare stantem baptizarunt, principio statim non invitum: posteaquam vero et tertiam divini Numinis appellationem nominarunt, et simul tertiam mersionem peregerunt, extrema lineæ vestis textura discissa. et qui circa hæc frequentatur, imaginario amictu facto,in capite ejus arcanam mysticamque galeam adumbrarunt: deinde pro cereo dextram ligno tenui armantes, quæ ejus sacri et ritus sunt, mysteria omnia absolverunt: postramo et circum vicinum templum psallentes obambularunt. Ut vero etiam templum ingressi sunt, sanctum munus receperunt. Idem porro ex æquo, qui ita baptismo initiatus erat, fecit. Quam rem per diligentem inquisitionem cognitam, qui ibi sacris præfuit ad Ecclesiam Constantinopolitanam renuntiavit. Eo puer etiam est accitus: cum quidem Judæi, ne id fieret, multa molirentur. Atque ibi quoque decretum, ut etiam in illo quod deesset, juxta mysteri¡ exsecutionem compleretur: atque id ita est factum. Qui puer, ubi ad justum ætatem pervenit, id sacerdotii ordinem est allectus: et ædituus seu custos maximi templi factus, etiamnum ibi vivit. Hoc loco finem quoque tertio huic historiarum libro impono, qui ἀρξαμένῃ μὲν ἀπὸ τῆς ἀρχῆς Γαλβα και anuos continet centum et duos: initium quippe sumpsit a Galbæ et Othonis [et Vitellii] imperio: 278 exitum autem ad Marci Veri, fili Antonini primi, imperii finem habet: cum a mundo condito quinquies mille sexingenti et septuaginta septem a divina autem Domini incarnatione et nativitate centum et septuaginta duo ami præteriissent. Juxta recentiores chronicos 4149. ληξάση δὲ ἄχρι δὴ καὶ ὅλου τῆς ἀρχῆς ἐν του Οὐήρου υἱοῦ ᾿Αντωνίνου τοῦ πρώτου κόσμου μὲν ἔτος εχ εβδομόν τε και έβδομη ἀπὸ δὲ τῆς θείας τοῦ Κυρίου σαρκώσεως εἴτ νήσεως ἑκατοστὸν καὶ ἑβδομηκοστό δεύτε ραίνετο.

ECCLESIASTICA HISTORIA LIB. IV. ΧΑΝΘΟΠΟΥΛΟΥ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΜΟΣ Δ΄. XANTHOPULI TOMUS IV μες τῆς βίβλου περὶ ὧν εἴρηκεν άνω. συγγραφεύς· καὶ περὶ ὧν καὶ ἐν τῇ η δη ταύτη τῶν ἱστοριῶν διαλήψεται. ἐν τῶν ἀποστόλων πρώτη διαδοχὴ ἐπὶ τῷ Ιολυκάρπῳ ἄχρι δὴ καὶ ἐς ἀρχὴν Ἀντων ὑστέρου, ὃς καὶ φιλόσοφος ὠνόμαστο, - Οὐήρου υἱὸς ἦν, παρετάθη. Οι θειότατοι στολοι ἁπλῷ τῆς διδασκαλίας τῷ λόγῳ ταῖς τῶν θαυμάτων παραδόξοις ένερ. ἑαυτοῖς τὴν οἰκουμένην ὡς εἰκὸς έχει περτέρα δυναστεία ἅπαν ὁρῶντες, ταῖς εἰς ἐπιδείξεσιν. Οἱ δὲ μετ' ἐκείνους, σμιἀποδέοντες, οὐκ ἐπίσης μὲν, ἐγγὺς δὲ αμπρότητα τοῦ βίου ἐγένοντο, λόγῳ δή τινι κεχρημένοι, ὥσπερ οἱ ἐκείνων διδάσκαλοι. την πρώτη βίβλος ἡμῖν καλῶς γε ποιοῦσα, Χριστὸν ἅπαντα διεξήλθεν· ἡ δ' ἐφεξῆς τε ἐκείνην τὰ τῶν μαθητῶν ἐκείνου καὶ ἀπογ᾽ ἐνὴν περιέσχεν. Ἡ δὲ τρίτη τὰ τῆς κείνων διαδοχής συντόμως ἅπαντα περιέδ' ἀνὰ χεῖρας ἡμῖν διελθεῖν ἐσεῖται, ὅσοι δὴ ους πονηροί τε καὶ γόητες, τῷ καθ᾿ ἡμᾶς μενοι δόγματι, τῇ Χριστοῦ ποίμνη παρεισΟἷς δῆτα, οἷάπερ τισὶν ολεθρίοις ψυ μοις διακόνοις τε ἀπωλείας ο μισόκαλος , ἑτέραις κατεστρατήγει μεθόδοις, και Εκκλησίας ωπλίζετο· καὶ ὅσους δὴ πά Θεοῦ πρόνοια τούτοις ἀντικαθίστα, λόγοις ἐκσφενδονῶντας, καὶ τὰ ἐκείνων εὐχερῶς σοντας, δι' ἐγγράφων ἀποδείξεων και c κατὰ τῶν ἀθέων στρατευομένους αἱρέσεων. μαι δ' αὐτῶν τῶν διδασκάλων καὶ τὰς 281 CAPUT I. Prafatio libri: de quibus rebus et antea dixerit, et deinceps in quarto hoc libro sit dicturus. Prima quidem apostolorum successio in divino Polycarpo, usque ad Antonini posterioris tempora, qui et Philosophus nominatus est, et Lucii Veri frater et in imperio consors fuit, duravit. Ac divi apostoli simplici in docendo oratione usi, stupescendis miraculorum factis orbem terrae, ita ut decuit, sibi subdidere, celesti vi atque virtute, et spiritus demonstrationibus omnia efficientes. Qui vero eis successere, aliquanto illis inferiores, virtutem eorum assecuti non sunt: prope tamen vitæ splendore ad eos accessere, non ita simplicem, ut magistri eorum, orationem consectantes. Et primus sane Historiæ hujus liber, sicuti par fuit, Christi res omnes exposuit. Secundus, apostolorum et discipulorum ejus, quantum licuit, gesta prosecutus est. Tertius primam illorum successionem compendiose recensuit. In quarto hoc, qui nobis est in manibus, commemorabimus, qui post illos improbi et impostores, nostra abusi doctrina, 282 gregi Christiano plurimum attulere detrimenti. Eis nimirum veluti perniciosis animarum instrumentis et perditionis administris, honesti pietatisque inimi eus ille, cum se contra Ecclesiam, aliud ejus impugnande stratagema aggressus, armaret, est usus. Et quos e diverso Dei providentia illis opposuerit viros, qui contra impias illorum hæreses fortiter rem gerentes, verbisque veritatis pugnantes, facile ccepta eorumi compressere: nominaque eorum doctorum, et scripta, et cum qua quisque hæresi us et Antoninus hi, præterea Divi fratres in jure civili dicuntur.

sit congressus, quæve prætera memoratu digna κλήσεις καὶ τὰ συγγράμματα· οἷς τε αἱρέσεις έκαν Ecclesiæ reliquerint monumenta, apponam. Deinde illustria sanctorum martyrum certamina exsequar. Et quem finem quæstio antiquitus de festo Pascha orta acceperit: præterea de aliis quibusdam viris, apostolicis dotibus claris, commemorabo. Et sic, Deo adjuvante, extremam quoque huic libro imponam manum. Initium porro inde sumendum. CAPUT II. De hæresiarchis, qui eo tempore se in Ecclesiam Christi intulerunt, Saturnino et Basilide. στος τούτων αντικατέστη, καὶ ὅσα δὲ ἕτερα άξια λόγου καὶ συγγραφῆς τῇ Ἐκκλησίᾳ καταλελοίπασιν. Ἐπὶ δὲ τούτοις τὰ τῶν θεοφιλῶν μαρτύρων περι φανῆ ἀγωνίσματα διαλήψομαι, καὶ ὡς τὸ περὶ τὸ Πάσχα ζήτημα, αμφήριστον τοῖς πάλαι γενόμενον, οἷαν είληφε τὴν κατάστασιν, καὶ περὶ τινων άλλων ἀποστολικοῖς διαπρεψάντων χαρίσμασι. Καὶ οὕτω πέρας σὺν Θεῷ καὶ τῷ τετάρτῳ δὴ τόμῳ τούτῳ αξ στον ἐπιθήσω. Αρκτέον δὲ οὕτω. Περὶ τῶν τηνικάδε τῇ Ἐκκλησία Χριστού είσφρησάντων αἱρεσιαρχών, Σατορνίνου καὶ Βασιλείδου, Ηδη μὲν ὁ σωτήριος λόγος κατὰ πᾶσαν ἐφοίτα Jam verbum salutis per omnem peragrabat terram, orbemque ipsum, quoad ejus fieri potuit, oc- τὴν γῆν, καὶ τὴν οἰκουμένην ὡς ἑνὸν διελάμβανε. cupabat. Et fidei doctrina altius in piorum hominum cordibus radicibus actis firmum habebat fundamentum, ex apostolica videlicet doctrina et vita, et quæ inde profluxerunt miraculis: tum autem ex apostolorum successorum sermonibus et libris, qui propter veritatem eorum inexpugnabilem refelli non potuere: insuper vero ex generosorum eliam martyrum certaminibus et luctis. Persecu tiones enim lætiorem quoque et florentiorem reddidere Ecclesiam. Communis autem pietatis et religionis nostræ adversarius et hostis quietus esse non potuit. Cum enim cerneret, per omnes passim regiones Ecclesias luminarium instar clare atque splendide relucentes admodum florere ac vigere, simulque illam quæ est in Servatorem et – Dominum nostrum Jesum Christum fidem, saluti hominum inimicissimus, 283 cum jamdudum omnes expertus artes, externis persecutionibus fun ditus eas esset exstirpare conatus, ubi coeptum suum, fortiter repulsus et martyrum sanguine prope suffocatus, frustra esse vidit, alia rem via tentandam esse existimans, dolum talem excogitavit, ut viri seductores et impostores, Christianum sini usurpantes nomen, simul et qu os cepissent fideles in foveam perditionis impeller ent: et qui technas illorum ignorarent, eis sani et salutaris verbi discendi studium et desiderium corrumperent et depravarent. Primum igitur contra nos excitavit Simonem: deinde Menandrum, Cerinthum et Nicolaum, de quibus in superioribus diximus libris. Parvo deinde intervallo, temporibus eis quæ jam commemoravimus, monstra alia exhibuit. Menandro namque, ambigue bicipitisque contagionis viperina vis exorta, duarum haeresium progenuit duces, Saturninum et Basilidem: quorum hunc Alexandria, illum Antiochia produxit: et al. ter in Egypto, alter autem in Syria exosas Deo aperuere scholas. Irenæus Saturninum, eadem quæ Saturninus etiam Christum phantasmate passum esse docuit, et resurrectionem negavit. (Terfull. De hæret.) Basilides, inter cætera deliramenta. Christum non a Deo, qui creavit omnia, sed ab Abraxas, in Τό τε δόγμα τῆς πίστεως τὸ ἔμπεδον εἶχε, ταῖς καρδίαις τῶν θεοφιλῶν ἀνθρώπων κατα βάθος ριζούν μενον· τὸ μὲν τῇ ἀποστολική διδασκαλία τε καὶ διαίτη, καὶ τοῖς ἐκεῖθεν πηγάζουσι θαύμασι· τοῦτο δὲ καὶ τοῖς τῶν διαδόχων λόγοις ἐκείνων τὸ ἀναντί ρητον προβεβλημένοις ἐφ᾽ ἅπασιν· ἴσως δὲ καὶ τοῖς ἄθλοις τῶν γενναίων μαρτύρων καὶ ἀγωνίσμασιν. Οἱ γὰρ διωγμοὶ καὶ φαιδροτέραν μᾶλλον τὴν Ἐκ κλησίαν εἰργάζοντο. Τῷ δὲ κοινῷ τῆς ἡμῶν εἰσι βείας ἐχθρῷ τε καὶ πολεμίῳ οὐκ ἦν ἠρεμεῖν. Ὁρῶν γὰρ τὰς ἀνὰ πᾶσαν χώραν Εκκλησίας φωστήρων δίκην φαιδρὸν οἷον καὶ γεγανωμένον ἀποστελθούσας, γενναῖον δὲ οἷον ἀκμάζουσαν ἀνὰ πᾶσαν τὴν γῆν, καὶ τὴν εἰς τὸν Σωτῆρα καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν πίστιν, οἷα δὴ κοινὸς ἐχθρὸς καὶ τῆς τῶν άνθρώπων σωτηρίας πολεμιώτατος, ἐν πολλοῦ τὰς κατὰ τῆς Ἐκκλησίας κινῶν μηχανάς, πρότερον μέν τοῖς ἔξωθεν ἔπεισι διωγμοῖς, άρδην ανασπάσαι ταύ την πειρώμενος· ὡς δ᾽ ἀπεκρούσθη καὶ ἀποκέκλει στο τῆς ἐπιχειρήσεως, τοῖς μαρτυρικούς καταπνε γόμενος αἵμασιν, ἑτέραν ἐτράπετο· καὶ δολερῶς δήτ' ἐπενόει, ὡς ἂν ἀπατηλοί τε καὶ γόητες ἄνδρες, τὴν αὐτὴν ἡμῖν ὑποδύντες προσηγορίαν, ὁμοῦ μὲν τῶν πιστῶν τοὺς ἁλισκομένους εἰς βόθυνον ἐλάσαις ἐπι λείας· ἅμα δὲ καὶ δι' ων δρᾶν ἐπεχείρουν, οἷς ἀγνοεῖν συνέβαινε, τὸ τοῦ σωτηρίου καὶ ὑγιούς λε γου σπουδαζόμενον διαφθείρειν. Καὶ Σίμωνα με πρότερον ἡμῖν ἐπανίστησιν· ἐπὶ δὲ τούτῳ Μέναν δρον, και Κήρινθον, καὶ Νικόλαον, περὶ ὧν πρότε ρον διελάβομεν. Μικρόν δε διαλιπών, ἑτέρους περα τώδεις ἐν τοῖς πρόσθεν ἡμῖν δεδηλωμένοις χρόνοις ἐξήγειρεν. ᾿Απὸ γὰρ τοῦ προειρημένου Μενάνδρου ἀμφίστομος τις καὶ δικέφαλος ὁριώδης δύναμις προ ελθοῦσα, ἀρχηγοὺς δυεῖν αἱρέσεων τίκτει - Σατορ νῖνος καὶ Βασιλείδης ἦσαν αὐτοῖς τὰ ὀνόματα αν καὶ τὸν μὲν 'Αντιόχεια, ἕτερον δε Βασιλείδην προ ήγαγεν Αλεξάνδρεια. Καὶ ἄμφω δε, ὁ μὲν κατά Συρίαν, ὁ δὲ κατ' Αἴγυπτον, διδασκαλείου κατήρξαν phantasmate, non in substantia carnis missum: nec a Judæis cruci affixum, sed Simonem ejus vicem passum, et proinde crucifixum non adorandum esse, blateravit. (Tertullianus.)

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. IV. θεωμισούς. Ὁ μὲν οὖν Εἰρηναῖος τὸν Σατορνίνον Menandrum, ementitum esse dicit: Basilidem αυτά ψευδολογήσαι τῷ Μενάνδρῳ φησί· τόν γε μὲν Βασιλείδην τερατώδεις αναπλάσαι μυθοποιίας· Αποῤῥητοτέρων δε σχηματιζόμενος μετασχεῖν, εἰς τὸ ἄπειρον ἔτεινε τὴν ἐπίνοιαν. Πλείστων δ' οὖν κατ' ἐκεῖνο καιροῦ ἐκκλησιαστικῶν ἀνδρῶν λογικαῖς ἀπωτήσεσι τὸν ἀποστολικὸν κρατυνόντων ὅρον εἰσίν. Οἱ τούτων καὶ προφυλακτικὰς ἐφόδους τῶν δηλωθεισῶν αἱρέσεων συγγράμμασιν ἰδίοις καταλελοίπασιν· – οἷς καὶ Κάστωρ Αγρίππας ὄνομα ἔλεγχον τῆς Βασιλείδου δεινότητος καταλείπει, τὴν ἐκείνου μὲν γοητείαν ἐκραίνων· τὰ δ' ἀπόρρητα δεικνύς του δ᾽ ἀνδρὸς εἰς μὲν τὸ Εὐαγγέλιον τέσσαρα καὶ εἴκοσι φεσὶ τοῦτον βιβλία ἐκθέσθαι· Βαρκαββἂν δὲ καὶ Βαρκών, υπάρκτους δή τινας προφήτας, εἰς και τάπληξιν τῶν βαρβάρων ἑαυτῷ ὑφιστα. Πυθαγοριτὴν δὲ εἰσηγεῖτο καὶ οὗτος σιωπὴν, ἀδιαφορεῖν τε ἐδίδασκε· καί γε καιροῦ καλοῦντος, ἀπαραφυλάκτως τὴν πίστιν ἐξόμνυσθαι, καὶ τῶν ἐν εἰδωλείοις τεθυμένων ἀπογεύεσθαι. Καὶ περὶ Βασιλείδου δε παραπλήσια ὁ Εἰρηναῖος εἰπὼν, τὸ τῆς ἐκείνου πλάνης αἰσχρὸν εὐγενώς κατεφώρασε. Σύγχρονον δὲ τούτοις επί Καρποκράτην ἕτερον ἱστορεῖ γενέσθαι, ὃς τῶν Γνωστικών λεγομένων ἀρχηγὸς ἀνεράντ· καὶ εἰς προύπτον τὰ τῆς μαγείας ἐξίου παραδιδόναι· οὐχ ὡς ὁ πατὴρ αὐτοῦ Σίμων κρύβδην καὶ δολερώς. Εσεμνύνετο δ' οὖν τοῖς κατὰ περιεργίαν ὑπ' αὐτῷ τελουμένοις φίλτροις, ονειροπομποῖς τισι καὶ παρέδροις δαίμοσιν. Εἰσηγεῖτό τε χρήναι δρον ἅπασαν αισχρουργίας τοὺς εἰς τὸ τέλειον τῆς παρ᾽ αὐτοῖς μυσταγωγίας βουλομένους αναδραμεῖν· ὡς μὴ ἐξόν είναι τοὺς παρ' αὐτοῖς καλουμένους άρχοντας δια δράσει, εἰ μὴ πᾶσι τὰ δι' ἀῤῥητοποιίας απονείμοις, χρόα. ΚΕΦΑΛ. Γ΄Α Περὶ Οὐαλεντίνου, Κέρδωνος, Μαρκίωνος το τοῦ Ποντικοῦ καὶ Μάρκου. Οὗτοι μὲν οὖν ἐπὶ τῆς Ἀδριανοῦ βασιλείας έχ μάσαι λέγονται· ἐπὶ δὲ τοῦ Εὐσεβοῦς κληθέντος Αντωνίνου, Υγίνου τῆς Ῥωμαίων Εκκλησίας ἐγουμένου, ὁ αὐτὸς Εἰρηναῖος Οὐαλεντίνον καὶ ΚέρΦωνα ἰδίας αἱρέσεως κατάρξαι φησίν· οἷς καὶ ἀρ χηγοὺς τῆς Μαρκίωνος πλάνης γενέσθαι. Ἐπὶ Ρώ μας δε καὶ ἄμφω τὸ τῆς πλάνης θεομισές διδακαλεῖον συνέστησι. Γράφει γάρ οὕτως·. Ούαλωτίνος μὲν γὰρ ἦλθεν εἰς Ρώμην ἐπὶ Ὑγίνου. μαζε δε ἐπὶ Πίου· καὶ παρέμεινεν ἕως ᾿Ανικήτου Κέρδων δε πρὸ Μαρκίωνος καὶ αὐτὸς ἐπὶ De Gnosticis Irenæus, lib.1, cap. 24 Adversus hæreses. Alii ex ipsis signant: cauteriantes suos discipulos in superioribus partibus exstantiæ dextræ auris, etc. Gnosticos se autem vocant, etc. ldem Carpocrates unam dixit esse in superioribus virtutem principalem, ex hac prolatos angelos: Christum non ex Virgine, sed ex semine Joseph hominem genitum, virtute et justitia aliis præstantiorem: et solam ejus animam in cœlum autem portentosas confinxisse fabulas, et arcanarum ineffabiliumque rerum præ se ferentem scientiam, latentem earum sensum et inventionem in infinitum extendisse. Et cum eo tempore quam plurimi ecclesiastici viri obviam illis, a recta ratione petitis argumentis, euntes, apostolica obtinerent decreta fuere quoque inter eos, qui in libris suis contra insidias talium hæresium præservativa præcepta reliquerint. In quibus et Castor Agrippa reprehensionem Basilidis importunitatis edidit: prestigiasque ejus et arcana proferens, in Evangelium viginti et quatuor libros eum composuisse ait: Barcabbamque et Barcoph prophetas, qui in rerum natura nunquam fuerint, ad barbarorum hominum terrorem sibi constituisse, Pythagoricum silentium in luxisse, et res nullo in discrimine ponere docuisse perinde atque tempore exigente, absque exceptione omni præcise fidem abjurare, et gustare quæ idolis sint mactata, liceret. Atque equidem de Basilide Irenæus similia narrans, 284pudendum errorem ejus pulchre in apertum produxit. Cujus idem fuisse coævum refert Carpocratem, eorum qui Gnostici appellantur, auctorem et ducem: quem non puduitpropalam artem magicam exercere, quam pater ejus Simon clam et subdole professus fuerat. Gloriam is aucupabatur et sese efferebat artibus curiosis, per ea philtra amatoria quæ conficiebat per dæmones qui somniorum visiones immittebant, et illis assessores exsistebant. Docebat quoque, omnem eos oportere perpetrare turpitudinem, qui ad perfectionem arcanorum sacrorum suorum pervenire vellent: neque fieri posse, ut quispiam eos effugeret, qui mundi principes apud eos appellarentur, nisi infandis fœditatibus omnibus satisfecisset. CAPUT III. De Valentino, Cerdone, Marcione Pontico et Marco. Atque ii quidem sub Adriani imperio exstitisse dicuntur: sub Antonine autem, qui Pius est appellatus, Ecclesiæ Romanæ Bygino præsidente,idem Irenæus Valentinum et Cerdonem hæresium suarum auctores fuisse scribit: qui Marcionis quoque erroris duces exstiterint, et Romæ uterque scholam et gymnasium iuvisi Deo dogmatis constituerint. Scribit autem ad hunc modum: << Valentinus enim venit Romam sub Hygino: viguit autem temporibus Pii, duravique usque ad Anicetum. Cerdon vero, qui ante Marcionem fuit, et ipse sub Hygino, receptam. (Tertullianus.) Valentinus, usque ad triginta monum fetus tanquam Eoniæ scrofæ examen divinitatis effudit: et Christum in substantia corporis nostri fuisse negavit. (Tertull.) Cerdon duo introduxit initia, id est, duos deos: unum bonum, et alterum sævum, etc.Christum item verum hominem, et vere passum esse negavit. (ldom.)

ο qui in urbe Roma nonus erat episcopus, in Eccles Ὑγίνου· ὃς ἦν ἔνατος ἐπίσκοπος, εἰς τὴν Ἐκκλησ siam venit, et pietatem profitens ac poenitentiam agens, ita ibi mansit, ut aliquando occulte doceret, aliquando autem rursus se pcnitere confiteretur: nonnunquam etiam coargueretur de his quæ perperam doceret, atque etiam afratrum coetu excluderetur.» Hæc in tertio adversus hæreses libro. In primo autem de Cerdone etiam ita refert: «Cerdon vero quidam, a sectatoribus Simonis impietatis suæ occasionibus sumptis, Romam venit sub Hygino, nonum locum episcopalis 285 successionis ab apostolis sortito: ibique docuit, eum qui a lege et prophetis prædicatus est Deum, non esse patrem Domini nostri Jesus Christi: hunc quippe nosci, illum esse ignotum: et alterum quidem justum, alterum autem bonum esse». Cui Marcio succedens, doctrinam eam adau xit, sine pudore et verecundia omni blasphemans. Valentini autem immensum profundum Irenæus facile emensus, intimis obscuræ et erroneæ populique seductricis materiæ speluncis incubantem imposturarum serpentem, ubi dudum abstrusus latuerat, exstraxit, etnudum in apricum produxit locum. Quo tempore Marcum etiam fuisse dicit, nequtiæ magicæ peritissimum. Quorum detestanda sacra talibus ostendit verbis: «Etenim quidam eorum thalamum nuptialem construunt, et arcanum quoddam initiandi genus celebrant, adjectis nonnullis super eis quiinitiantur votis et precationibus: et spirituales nuptias, quas faciunt, esse dicunt ad similitudinem supernorum conjugiorum. Alii ad aquam eos ducunt, et bapti zantes hæc verba addunt: In nomine ignoti patris omnium, in veritate matre omnium, et in eo qui descendit in Jesum. Sunt etiam qui Hebraica insuper afferunt nomina, ad eorum qui initiantur ter rorem, et consternationem majorem.» σίαν ἐλθὼν καὶ ἐξομολογούμενος, οὕτω διετέλεσε ποτὲ μὲν λαθροδιδασκαλῶν, ποτέ δὲ πάλιν ἐξομολογούμενος, ποτὲ δὲ ἐλεγχόμενος ἐφ᾽ οἷς ἐδίδασκε και κῶς, καὶ ἀφιστάμενος τῆς τῶν ἀδελφῶν συνοδίας. Η Ταῦτα μὲν ἐν τῷ τρίτῳ τῶν πρὸς τὰς αἱρέσεις· ἐν δὲ τῷ πρώτῳ αὖθις περὶ Κέρδωνος καὶ ταῦτα διέξω εισι - «Κέρδων δέ τις ἀπὸ τῶν περὶ Σίμωνα τὰς ἀφορμὰς λακών, καὶ ἐπιδημήσας ἐν τῇ Ῥώμη ἐπὶ Υγίνου, ἔνατον κλῆρον τῆς ἐπισκοπικῆς διαδοχής ἀπὸ τῶν ἀποστόλων ἔχοντος, ἐδίδαξε τὸν ὑπὸ τοῦ νόμου καὶ προφητῶν κεκηρυγμένον Θεὸν μὴ εἶναι πατέρα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ· τὸν μὲν γὰρ γνωρίζεσθαι, τὸν δὲ ἀγνῶτα εἶναι· καὶ τὸν μὲν δίκαιον, τὸν δὲ ἀγαθὸν ὑπάρχειν.» Διαδεξάμενος δε αὐτὸν Μαρκίων ὁ Ποντικός, ηύξησε τὸ διδασκάλιον ἀπηρυθριασμένως βλασφημῶν. Τὸν δ' Οὐαλεντίνου βυθὸν ἄπειρον ὁ Εἰρηναῖος εὐχερῶς διαπλεύσας, καὶ τὴν κάτωθεν ἀφανῆ καὶ λαοπλάνον ύλην, τὸν ἐμε φωλεύοντα ὄψιν τῆς πλάνης ἐκεῖθεν ἐξέλκει καὶ ἀπο γυμνοί, λεληθυῖαν οὖσαν ὡς τὰ πολλὰ καὶ ἀπόκρυ φον. Καὶ Μάρκον δ᾽ ἕτερον κατ' αὐτοὺς γενέσθαι λέγει, κυβείας τῆς κατὰ μαγικὴν ἐμπειρότατον· ὧν τὰς μυσαράς τελετάς τούτοις δῆτ' ἐκφαίνει τοῖς γράμμασιν· «Οἱ μὲν γὰρ αὐτῶν νυμφῶνα κατα σκευάζουσι, καὶ μυσταγωγίας ἐπιτελοῦσι μετ' ἐπιρ ῥήσεων τινων τοῖς τελουμένοις· καὶ πνευματικόν γάμον φάσκουσιν εἶναι τὸ ὑπ' αὐτῶν γενόμενον και τὰ τὴν ὁμοιότητα τῶν ἄνω συζυγιών· οἱ δὲ ἄγουσιν εἰς ὕδωρ· καὶ βαπτίζοντες, οὕτως ἐπιλέγουσιν, Εἰς όνομα αγνώστου πατρὸς τῶν ὅλων· εἰς ἀλήθειαν μητέρα πάντων· καὶ εἰς τὸν κατελθόντα εἰς τὸν Ἰησοῦν. Εἰσὶ δὲ οἱ καὶ Εβραϊκά ονόματα ἐπιλέγουσι πρὸς τὴν τῶν τελουμένων μᾶλλον κατάπλη ξιν. CAPUT IV. De Tatiano et Severo, et de hæresi Encratitarum. Post Saturnini et Marcionis Encratitarum hæresim conflatam esse tradunt: cujus princeps fuisse fertur Tatianus qui discipulus Justini martyris fuisse perhibetur. Sed tantisper dum cum illo erat, nihil rerum hujusmodi protulit. Postquam vero ille martyrio est defunctus, tumore discipline inflatus, tanquam aliis scientia super rior, peculiarem coepit promulgare doctrinam: itidem ut Valentinus, sæcula invisibilia introducens: et eadem quæ Saturninus et Marcion de nuptiis, corruptione, et fornicatione, nugando effutiens: ac præterea Adami saluti ex se repugnavit. Cujus successor Severus, hæresim illius magis etiam 286 adaugens, causam arripuit, cur sectatoribus illius ad se pertraclis, a suo ipse nomine Severianos eos vocaret. Legem quidem, prophetas, et ipsa Evangelia ii quoque recipiunt: propriis quibusdam interpretationibus, prout eis est visum, Περὶ Τατιανοῦ καὶ Σενηριανοῦ, καὶ τῆς αἱρέ σεως τῶν Ἐγκρατιτών. Από μέντοι Σατορνίνου τε καὶ Μαρκίωνος την αἵρεσιν τῶν Ἐγκρατιτῶν σύστῆναί φασιν ἧς και τάρξαι Τατιανὸν λόγος ἔχει, ὃς μαθητὴς Ἰουστίνο τοῦ μάρτυρος ἔχρημάτιζεν. Αλγ᾿ ἕως μὲν ἐκείν συνῆν, οὐδέν τι τοιοῦτον ἐξήνεγκε. Μετὰ δὲ τὴν ἐκείνου τελείωσιν, οἰήματι διδασκαλίας φυσηθείς. ὡς τῶν λοιπῶν ὑπερφέρων τῇ γνώσει, ἰδίου διδα σκαλίου κατήρξεν· ἐπίσης Οὐαλεντίνῳ αἰῶνας ἀορά τους υποστησάμενος· παραπλήσια δε Σατορνίνῳ καὶ Μαρκίωνι περὶ γάμου και φθορᾶς καὶ πορνείας φληναφήσας· παρ' αὐτῷ δὲ αἰτίαν ξένην τῇ τοῦ 'Αδάμ σωτηρίᾳ ἐπινοήσας· οὗ Σενῆρος διάδοχος των ἐκείνου ἐπὶ μᾶλλον κρατύνας αἵρεσιν, αἰτίαν ἔσχε τῇ ἰδίᾳ Προσηγορίᾳ τοὺς ἐξ ἐκείνου πρὸς ἑαυτὸν εφελκύσασθαι, καὶ Σενηριανούς ὀνομάσαι· Νόμου μὲν οὖν καὶ προφήτας, καὶ οὗτοι δέχονται, καὶ τὰ Εὐαγγέλια· ἰδίαις τισὶν ἑρμηνείαις πρὸς τὸ δοκοῦν ἑαυτοῖς, τὰ τῆς ἱερᾶς Γραφῆς μεθαρμόζοντες. Τον Tatianus, Encratifarum hæresis auctor. Encratitæ autem dicuntur, quasi continentes.

ECCLESIASTICE HISTORIÆ LIB. IV. ἀπόστολον Παύλον βλασφημούντες, σκώμμασι sacras Scripturas accommodantes. Apostolum auδιαβάλλουσι· καὶ τὸ τῶν Ἐπιστολῶν αὐτοῦ βιβλίου παντάπασιν ἀθετοῦσιν· ἐπίσης δε καὶ τὴν βίβλον τῶν Πράξεων. Ο μέντοι Τατιανός, συναγωγήν τινα και συνάφειαν τῶν θείων Εὐαγγελίων πεποιημένος, τὴν Διὰ τεσσάρων ἐκείνῳ προσηγορίαν ἔδοτο· ὁ καὶ ἐπιπολὺ προῆγε τοῦ χρόνου· Φασὶ δὲ αὐτὸν καὶ τι της τοῦ ᾿Αποστόλου μεταφράσαι φωνάς, ἐπιδιορβούμενος δῆθεν τὸ τῆς φράσεως ἀκαλλές. Πολὺ δέ τι πλήθος συγγραμμάτων ὁ Τατιανός καταλέλοιπεν ὧν ὁ μάλιστα διαβόητος αὐτῷ λόγος ἐστὶν, ὃς πρὸς Ἕλληνες ἐπιγέγραπται· ἐν ᾧ τῶν ἐκ παλαιοῦ χρό των μεμνημένος, τῶν τε παρ' Ελλησιν ἀρχαίων καὶ τῶν προφητῶν παλαιότερον τὸν Μωϋσῆν ἀποδεί κνυσι. Ος δὴ λόγος, πάντων τῶν αὐτῷ συγγραφέα των δικεί κάλλιστος εἶναι καὶ ὠφελιμώτατος· ως καμοὶ ἀναγνῶναι ἐγένετο. Τοιαῦτα καὶ τὰ κατὰ τοὺς ἐκ Τατιανοῦ, εἰ δε βούλει, Σενηριανού προέβη. Όπως ἡ τοῦ Θεοῦ χάρις τὰ τῶν αἱρετικῶν διεσκέδασε, πολλὰ καὶ ἄλλα προβαλλο μένη· ἀναστήσασα δὲ καὶ ἀνδρας τη αυτ τοῦ Ἐκκλησίᾳ· καὶ κατάλογος τῶν ἐκκλη σιαστικῶν συγγραφέων. Τούτων κατ' ἐκείνους τοὺς χρόνους ἐπιφυέντων, καὶ δι' αὐτῶν, τὸν ἀρχαῖον τοῦ γένους πολέμιον, τοὺς μὲν οἰατρῶς οὕτως εἰς ἀπώλειαν ἐξανδραποδί ζοντα· τοῖς δ᾽ ἔθνεσιν ἐντεῦθεν, ταῖς αὐτοῦ τερας τείαις καὶ αἰσχρουργίαις, δυσφημίας ότι πλείστην περιουσίαν καὶ διαβολὴν τῷ παντὶ Χριστιανῶν ἔθνει, καὶ τῷ ταύτης σωτηριώδει λόγῳ καταχεομένην εἰσά γοντα· ὡς συμβαίνειν τοιαύτην δή τινα ὑπόνοιαν δυσσεβῆ τοῖς μήπω πιστεύσασι καθ' ἡμῶν διαδί δοσθαι, οἷάπερ αθεμίτοις ἔργοις πρὸς μητέρας καὶ ἀδελφὰς χρωμένων, ἀνοσίαις τε διαίταις καὶ πολιτείαις ἡμᾶς ἐνασχημονεῖν· οὐκ ἤνεγκεν ἐπιπλεῖον παραμένειν αὐτοὺς ὁ τῆς ἡμῶν κηδόμενος σωτηρίας. Ὅθεν καὶ τὰ νόθα τῆς Ἐκκλησίας δόγματα κατα μικρόν διάττοντα, θάττον ἐσβέννυντο, καὶ ὑπ' αὐτῶν ἀπολέγχοντο, ἄλλων ἐπ' ἄλλοις καινοτομουμένων, καὶ ἐπανισταμένων ἀλλήλοις, ὥσπερ ἐν κυμάτων επαναστάσεσιν· ὑποῤῥεόντων ἀεὶ καὶ φθειρομένων εἰς ποικίλας τινὰς καὶ πολυτρόπους ἰδέας· καὶ τέλος εἰς τὸ ἀνυπόστατον καταληγόντων. Προὔβαινε δὲ τὰ τῆς ἀληθείας, καὶ ἐπὶ τὸ μᾶλλον προήει, αύξησίν των καὶ μέγεθος συνεστώς ποριζούσης εντεύθεν· ἐπὶ γὰρ ὡσαύτως εἶχεν ἡ τῆς καθόλου Ἐκκλησίας λαμπρότης τε καὶ κατάστασις· τό τε σεμνὸν αὐτῆς καὶ σῶφρον καὶ ἐλευθέριον· καὶ τὸ τῆς ἐνθέου πολιτείας αὐτῆς, καὶ εἰλικρινές τῆς φιλοσοφίας, Ελα λησί τε καὶ βαρβαροις ἀποστίλβον μάλα καθεωράτο. Καὶ τοίνυν ἐκείνων οἷα δήτ' ανυποστάτων τῷ μακρῷ χρόνῳ διαῤῥυέντων, καὶ ἡ τοῦ καθ' ἡμᾶς δόγματος διαβολή συνεῤῥύη. Μόνη δ᾽ ἡ καθ᾿ ἡμᾶς ἀνομολογουμέση διετέλει πίστις τε καὶ διδασκαλία ἐπὶ σεμνῷ τι καὶ σώφρονι καταστήματι, καὶ φιλοσοφία δογμάτ των ακραιφνῶν ἐπιπρέπουσα· ὡς μηδενὶ τοῦ λοιποῦ tem Paulum maledictis et conviciis proscindentes, Epistolarum ejus librum, et item apostolorum Acla prorsus rejiciunt. Tatianus porro iste quatuor Evangeliorum conciliationem et concordantiam fecit, eique libro nomen Διά τεσσάρων imposuit, id est Unum Evangelium ex quatuor collectum, qui longo etiam duravit tempore. Ferunt eum quoque quasdam Apostoli transtulisse atque immutasse voces, ut scilicet inelaboratam elocutionis expoliret simplicitatem. Magnam præterea librorum vim is reliquit: in quibus maxime celebratur, quæ ad Græcos sive gentes scripta ab eo est oratio. In ea veterum temporum memoriam ac priscos persequens, omnium antiquorum apud Græcos et prophetarum vetustissimum fuisse Mosen ostendit: qui liber ejus omnium quos ille conscripsit, elegantissimus videtur, sicuti et me legere memini. Hæc de secta Tatiani, seu mavis, Severiani, dicta sufficiant. CAPUT V. Utgratia Dei hæreticorum conatus discusserit: cum multa alias eis impedimenta objiciens, tum viros doctos, eloquentes et pios in Ecclesia excitans. Item catalogus ecclesiasticorum ejus temporis scriptorum. Ad hunc modum temporibus illis hæreses suppullularunt: et per eas vetus generis nostri hostis hæreticos quidem miserabiliter in jus suum et perditionem pertraxit; apud gentes autem, suis ipse portentosis turpibusque fœditatibus, maximam contra Christianum nomen, et salutiferi verbi doctrinam, gravissimæ infamiæ calumniam induxit: ut qui nondum ad fidei nostræ professionem essent pertracti, impiam admodum de nobis conciperent suspicionem, quasi nefandis libidinibus,matribus sororibusque nostris commisceremur, impuroque prorsus sceleratæ vitæ genere contaminaremur. Sed non diu hæreticos tulit, qui salutis nostræ curam gerit, Deus. Nam adulterina Ecclesiæ dogmata, quæ paulatim emicuerant, brevi sunt extincta, et a seipsis 287 inter se abolita, cum alii super alios novis rebus studerent, atque inter se conflictarentur: non aliter quam fluctuum commotiones insurgentes subinde, atque decidentes, in varias multiplicesque abeunt formas, et postremo ut nihil eorum appareat evanescunt. Contra, veritatis ipsius causa tum incrementa sua capiebat, magisque in dies augebatur, accessionem quamdam et robur certum ex hæreticorum insul tu sumens. Semper enim sibi constabat Ecclesiæ catholicæ splendor et satus: et castitas ejus, pudicitia, libertas, divinus vitæ morumque disciplinæ ordo, doctrinæque sinceritas, apud Græcos simul et Barbaros mirifice relucere cernebatur. Atque illis utpote quæ minime subsistant, temporis longinquitate diffluentibus, simul etiam coorta in doctrinam nostram invidiosa calumnia diffluxit; solaque quam nos profitemur fdes et doctrina,

sincerorumque dogmatum philosophia, in casto ἐξεῖναι δύσφημόν τι καὶ ἄσεμνον τολμήν κατ' αὐτῆς χρωμένῳ διαβολῇ ἐπιφέρειν· ἃ δὲ τοῖς παλαι διά σπου δῆς ἦσαν, ἐπισυνισταμένοις κατὰ τοῦ καθόλου τῆς Εκκλησίας δόγματος τῆς τῶν βεβήλων χάριν κενοφωνίας. Καὶ τοῦτο μὲν ἡ τοῦ Θεοῦ πρόνοιά τε και χάρις πολλοῖς τρόποις ὡς χρεών διεπράττετο· όμως δ' αυ ταῖς τοιαύταις ἐρεσχελίαις ἀντιστρατηγοῦντας καί τινας ἑτέρους παρῆγεν εἰς μέσον, ὁμόσε τοῖς αλιτηρίοις καὶ παλαμναίοις τούτοις χωροῦντας, οὐ δι' ἐγγράφων μόνον κατὰ τῶν ἀθέων τοῦ ψεύδους απ ρέσεων στρατευομένοις, ἀλλὰ καὶ δι' ἀγράφων και ἀδαμαντίνων ὡς εἰπεῖν ἀποδείξεων. Εν οἷς πρώτος μετά Κλήμεντα καὶ Ἰγνάτιον καὶ Πολύκαρπον, Ἰουστῖνος ὁ ἐν μάρτυσι φιλόσοφος ἦν· ὅστις ἦν καὶ οἷος, ἐκείνου λέγοντος, ἐν τῇ πρὸ ταύτης διελάβομεν simul et puro statu suo pulchre atque decenter perstitit, ut deinceps nemo facile per calumniam contra eam infame quidquam et indecorum proferre auderet. Quam rem veteres, si qui aliquando adversus Ecclesia catholicæ doctrinam in surgerent, in primis studio habuerunt, propter impurorum et profanorum hominum vaniloquentiam. Et hoc quidem sic ipsa gratia et providentia Dei multis, ita ut decuit, modis efficiebat: nihilominus tamen illa alios quoque, qui ejusmodi deliramenta oppugnarent, in medium produxit, cum perniciosis illis et consceleratis pedem collaturos, et non tantum editis libris, verum etiam sine scripto firmissimis demonstrationum atque rationum probationibus, impiarum hæresium mendacia debellaturos. In ἱστορία. Μετὰ δὲ τοῦτον Ηγήσιππος εγνωρίζετο. quibus post Clementem, Ignatium et Polycarpum, primus Justinus ex philosophis martyr fuit: de quo in proximo, qui hunc præcessit, libro diximus. Post eum Hegesippus laudem multam obtinuit. Ab hoc tertius Dionysius, Corinthiorum episcopus. Quartus, Antiochenus Theophilus. Deinde Philippus, et Modestus, Melito, Apollinarius et Musanus. Secundum hos decimum locum consecutus est Bardesanes Syrus. Qui sane omnes plurima variaque reliquerunt scriptorum monumenta: de quibus, quantum poterimus, in praesenti dicemus tomo. 288 Sicuti in reliquis quoque faciemus: nec memoriam illorum qui hosce sunt subsecuti, intercidere patiemur. Faciemus etiam deinceps mentionem Pantæeni, et Alexandrini Clementis, qui a volumine suo cognominatus est Στρωματεύς, seu Contextor: præterea Rhodonis et Miltiade, Apollonii et Serapionis, Irenæi et Hippolyti, et cæterorum usque ad ipsum doctissimum Originem: qui orationis virtute, doctrina, monumentisque librorum plurimum professioni Christianæ contulerunt momenti. De Papia quidem, Quadrato, Aristide et agamus. CAPUT VI. Τρίτος ἐπὶ τούτῳ Διονύσιος ἦν ὁ Κορινθίων ἐπίσκου πος. Τέταρτος ὁ τῆς ᾿Αντιόχου Θεόφιλος. Φίλιππος ἐπὶ τούτοις καὶ Μόδεστος· εἶτα Μελίτων, Απολλινά ριός τε καὶ Μουσανός· ἐπὶ τούτοις τὸν δέκατον ἐπέραινεν ἀριθμὸν Βαρδησάνος ὁ Σύρος. Οἱ δὴ πάντες ο πλεῖστα καὶ διάφορα συγράμματα καταλελοίπασι περὶ ὧν ὡς ἐνὸν γε τῷ παρόντι τόμῳ διαληψόμεθα ὡς δὴ κάν τοῖς εἰσέπειτα δράσομεν, τῶν μετὰ τού τους ἐφεξῆς τὴν μνείαν άληστον διατηρούντες. Παρ ταίνου γὰρ τὸ μετὰ τοῦτο μεμνήσομαι, καὶ τοῦ 'Αλεξανδρέως Κλήμενος, ὃς δὴ ἀπὸ τῆς βίβλου Στρωματεὺς ὀνομάσθη· τοῦ τε Ρόδωνος καὶ Μελα τιάδου, Απολλωνίου τε καὶ τοῦ Σεραπίωνος, καὶ τοῦ Εἰρηναίου, καὶ Ἱππολύτου, καὶ τῶν καθεξής, ἄχρι δὴ καὶ αὐτοῦ τῶν πολυμαθοῦς Ωριγένους· ἐν τε λόγου δυνάμει καὶ διδασκαλίᾳ, συγγραφαῖς τι βίβλων, τὰ μέγιστα τῶν καθ᾿ ἡμᾶς λόγῳ συναραμέν νων. Περὶ μέντοι Παπία, Κοδράτου, Αριστείδου και Κάστορος προειρήκαμεν. ᾿Αλλὰ περὶ τῶν συγγραμάτων Ιουστίνου τό γε νῦν ἔχον διαλη πλέον. Castore antea diximus. Nunc de Justini libris De libris, quos Justinus inter martyres philosophus Περὶ ὧν συνετάξατο λόγων Ἰουστῖνος ὁ ἐν composuit. Permulta is quidem edidit scripta: quæ autem ad nos pervenerunt, hæc sunt: Ad Antoninum qui Pius cognominatus est, et liberos ejus, Romanumque senatum, pro fide nostra, oratio. Altera quoque ejusdem argumenti, ad Marcum Verum Antonini successorem defensio. Oratio item alia ad Græcos scripta, in qua multa de natura dæmonum facit verba: quæ sane diu multumque et apud Græcos sapientes, et apud nostros agitata est quæstio. Liber rursus alius ad Græcos editus, cujus titulus est Confutatio. Item liber Demonarchia Dei, cujus argumenta el locos non solum ex nostrorum, verum etiam profanorum auctorum libris decerpsit. Præterea liber qui inscribitur Psalles. Scholium de anima, in quo quæstionibus variis philosophorum Græcorum expositis opiniones quosdam apponit, μάρτυσι φιλόσοφος. Τούτῳ πολλὰ μὲν συνεγράφη βιβλία· ἃ δ᾽ οὖν εἰς ἡμᾶς ἦλθον, ταῦτα εἰσιν ὁ πρὸς ᾿Αντωνῖνον τὸν Εὐσεβῆ ἐπικληθέντα καὶ τοὺς αὐτοῦ παῖδας, τόν τε Ῥωμαίων σύγκλητον προσφωνητικὸς ὑπὲρ τῶν καθ' ἡμᾶς δογμάτων γραφείς. Δεύτερος, ἀπολογίαν περ ριέχων δευτέραν ὑπὲρ τῆς ἡμῶν πίστεως· ὃν περ ποίηται πρὸς Μαρκον Οὐδρον τὸν ᾿Αντωνίνου διάδο χον. Καὶ ἄλλος αὐτῷ λόγος προς Ελληνας ἐπονήθη, ἐν ᾧ πολὺν ποιεῖται περὶ τῆς τῶν δαιμόνων φύσεως λόγον, πλεῖστα δὴ καὶ πολλάκις παρά τε τοῖς Ἑλλε των σοφοῖς καὶ παρ' ἡμῖν ἐπιζητηθείσης τῆς ὑπου θέσεως. Καὶ ἄλλον δὲ δεύτερον πρός Ελληνας γρα φει, ὃς ἐπιγραφὴν Ἔλεγχος είληχεν· ἕτερος δι αὐτῷ Περὶ Θεοῦ μοναρχίας ἐγράφη, τὴν σύστασιν εἰληφώς οὐ μόνον ἐκ τῶν ἡμετέρων βίβλων, ἀλλά γι δὴ καὶ τῶν θύραθεν· ἐπὶ τούτοις ἂν ἐπέγραψε ψάλ

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. IV. της· καὶ σχόλιον δε συντάττει περὶ ψυχῆς· ἐν ᾧ & adversus quas rationes suas se aliquando produ" διαφόρους πεύσει; τῶν παρ' Ἕλλησι φιλοσόφων έχο θέμενος, δόξας τινὰς παρατίθεται· αἷς δὴ καὶ λογιπῶς ἀπαντῆσαι ἐπαγγέλλεται, ἐς ὕστερον καὶ τὴν ἑαυτοῦ δόξαν ἐν ἑτέρῳ παραθείναι συγγράμματι, Ἕτερον δὲ καὶ κατὰ Μαρκίωνος τοῦ Ποντικοῦ συντάττα βιβλίον, ἐν ᾧ καὶ ταῦτα διέξεισι • «Μαρκίωνα δέ των Ποντιακὸν, ὃς καὶ νῦν ἔτι διδάσκων τοὺς πειθομένους άλλον τινὰ εἶναι νομίζειν μείζονα τοῦ δημιουργοῦ Θεοῦ· ὃς καὶ κατὰ πᾶν γένος ἀνθρώπων διὰ τῆς τῶν δαιμόνων συλλήψεως πολλοὺς ἔπεισε βλάσφημα λέγειν, καὶ ἀρνεῖσθαι τὸν ποιητὴν τοῦδε τοῦ παντὸς Πατέρα εἶναι τοῦ Χριστοῦ· ἄλλον δέ τινα ὡς ὄντα μείζονα παρὰ τοῦτον ὁμολογεῖν πεποιηκέ και. Καὶ πάντες οἱ ἀπὸ τούτων ώρμημένοι, ὡς ἔφα eturum, sententiamque suam alio commentario σεpositurum pollicetur. Liber Contra Marcionem Ponticum compositus, in quo, sicuti et in oratione ad Antoninum imperatorem, hæc quoque scribit: «Marcion Ponticus hodie quoque sectatores suos docet, alium quemdam majorem eo qui creavit omnia, esse Deum: qui etiam per omne genus hominum, dæmonum fretus auxilio, permultis persuasit, ut blasphema dicerent, 289 et pernegarent factorem totius hujus universi patrem esse Christi, sed alium quemdam isto majorem hune creasse profiterentur. Atque omnes qui ab iis provenerunt, quemadmodum diximus, Christiani vocantur haud aliter quam, cum philosophis non μεν, Χριστιανοὶ καλοῦνται· ἐν τρόπον καὶ οὐ κοινών sint communia dogmata, quod tamen philosoὄντων δογμάτων τοῖς φιλοσόφοις, τὸ ἐπικαλούμενον ὄνομα τῆς φιλοσοφίας κοινόν ἐστιν.» Οἷς ἑξῆς ἐπάγει λέγων· «Έστι δὲ ἡμῖν καὶ σύνταγμα κατὰ πασῶν τῶν γεγενημένων αἱρέσεων· ᾧ εἰ βούλεσθε ἐντυχεῖν, δώσομεν. * Καὶ διάλογον δε πρὸς Ἰουδαίους ποιεῖται ἐν τῇ Ἐφεσίων διατρίβων, πρὸς Τρύφωνα ἐπίσημον παρ' Εβραίοις άνδρα προσφωνεῖ· ἐν ᾧ σαφῶς παι ρεστι, ὅπως ἡ τοῦ Θεοῦ χάρις ἐπὶ τὸν τῆς πίστεως τοῦτον λόγον είλκυσεν· ὅπως τε τοῖς φιλοσόφοις μα θήμασι τὴν σπουδήν κατανάλωσε· καὶ ὡς ἐντεῦθεν ἐκθύμως ἐπὶ τὴν τῆς ἀληθείας έδραμε ζήτησιν. Δέγει δε, ὡς καὶ Ἰουδαῖοι συσκευὴν κατὰ τῆς Χρι στοῦ διδασκαλίας συνεστήσαντο, τοιαῦτα Τρύφωνι διεξιών· «Οὐ μόνον δε οὐ μετενοήσατε ἐφ᾽ οἷς ἐπρά ξατε κακῶς, ἀλλὰ ἄνδρας εκλεκτούς ἐκλεξάμενοι τότε, ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ ἐξέπέμψατε εἰς πᾶσαν τὴν γίν, λέγοντες αἵρεσιν ἄθεον πεφάνθαι Χριστιανῶν, καταλέγοντές τε ταῦτα, ἅπερ καθ' ἡμῶν οἱ ἀγνοοῦν. τες ἡμᾶς ἅπαντες λέγουσιν· ὥστε οὐ μόνον ἀδικίας ἑαυτοῖς αἴτιοι ὑπάρχετε, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἄλλους ἀπαν σιν ἁπλῶς ἀνθρώποις.» Γράφει δε καὶ ὅτι ἐπὶ τῶν αὐτοῦ χρόνων χαρίσματα προφητικὰ ἐπὶ τῇ τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίᾳ διέπρεπε. Παρίστησι δ᾽ ἐν τούτῳ καὶ τὴν ᾿Αποκαλυψιν ὁμολογουμένην εἶναι τοῦ Ἰωάντου. Ετι γε μὴν ἐνίσταται διελέγχων τον Τρύφωνα, ὡς Ἰουδαῖοι πολλά τινα τῶν προφητικῶν ῥητών περιείλον διαρρήδην περὶ Χριστοῦ ἀναγγέλλοντα. Καὶ ἄλλοι δὲ πλεῖστοι πόνοι ἐμφέρονται τοῦ ἀνδρός. Οὕτω δ᾽ ἦσαν διὰ σπουδῆς τοῖς παλαιοῖς τὰ αὐτοῦ, ὡς καὶ Εἰρηναῖον ἐν τετάρτῳ τῶν Πρὸς τὰς αἱρέ σεις καί τινας αὐτοῦ μνημονεύειν φωνάς, ἐν οἷς λέγει· Καὶ καλῶς Ἰουστῖνος ἐν τῷ Πρός Μαρκίωνα συντάγματί φησιν, ὅτι Αὐτῷ τῷ Κυρίῳ οὐκ ἂν ἐπείσθην, ἄλλον Θεόν καταγγέλλοντι παρὰ τὸν δῆς μιουργόν·» καὶ ἐν τῷ πέμπτῳ δὲ τῆς αὐτῆς ὑπο θέσεως πάλιν· κ Καὶ καλῶς ὁ Ἰουστῖνος ἔφη, ότι πρὸ μὲν τῆς τοῦ Κυρίου παρουσίας εὐδέ ποτε ὁ Σατανᾶς ἐτόλμησε βλασφημήσαι τὸν Θεόν· άτε μηδίπω εἰδὼς αὐτοῦ τὴν κατάκρισιν.» Καὶ τὰ μὲν οὖν Ἰουστίνου ἐν τούτοις. phiæ dicitur, commune omnibus est nomen.» Quibus verbis postea illud addit: Est autem nobis contra omnes hæreses volumen compositum, quod vobis, si voletis, legendum dabimus.» Edidit quoque ad Judæos dialogum, quem Ephesi cum esset, Tryphoni, celebri apud Hebreos viro, quem etiam in eo secum disserentem introducit, dicavit. In co clare proftetur, divina gratia se ad fidei nostræ professionem esse pertractum: proindeque cum multum studii in philosophorum disciplinis consumpsisset, animo se percupido ad veritatis inquisitionem decurrisse. Dicit quoque multa Judeos contra Christi doctrinam insidiose molitos esse, hujusmodi ad Tryphonem verbis utens: Non modo autem non egistis super eis que male fecistis, pœnitentiam: sed viros eximios delectos Hierosolymis in omnes orbis partes misistis, qui Christianam sectam ut atheam et deos abolentem, impietatisque manifesta compertam esse dicerent; eaque omnia de nobis, quæ qui nos ignorant, loquuntur, recenserent. Quapropter non vobis tantum ipsis, verum aliis etiam prorsus omnibus hominibus iniquitatis estis auctores.» Scribit præterea, state sua dona prophetica in Ecclesia Dei enituisse. Asserit etiam pro confesso haberi, Apocalypsim Joannis esse. Redarguit denique Tryphonem acriter, quod Judaei multa prophetarum dicta, manifeste de Christo vaticinantia, sustulerint. Aliæ quoque plures ejus exstiterunt lucubrationes. Adeo autem scripta ejus veteribus in pretio fuere, ut Irenæus in quarto Adversus hæreses libro dicta quædam ejus referat, dicens: «Recte vero Justinus in libro Adversus Marcionem inquit: << Quin Domino ipsi fidem non haberem, si alium quam rerum conditorem Deum denuntiaret.» Rursus in quinto ejusdem operis: Recte Justinus dixit, quod ante Domini adventum non ausus fuerit Satanas blasphemare Deum, quippe qui nondum con• demnationem suam sciret.» Justini scripta sic se habent.»

290 CAPUT VII. De Hegesippo et scriptis ejus. Περί Ηγησίππου καὶ τῶν συγγραμμάτων αὐτοῦ. Ηγήσιππος δὲ καὶ αὐτὸς τοῖς αὐτοῖς ἀκμάζων ἦν χρόνοις. Πέντε μὲν οὖν συγγράμμασιν οὗτος πλήρη τε καὶ ἁπλουστάτην τῆς εὐαγφιλικῆς ἀπο δείξεως κατέλιπε τὴν διδασκαλίαν· ἐν οἷς ἐμφανές ἐστιν ὡς πολλοῖς συνεγένετο τῶν ἐπισκόπων τὴν ἐς • Ρώμην στελλόμενος, ἐξ ὧν μίαν τὴν διδασκαλίας παρειληφέναι φησί. Μέμνηται δὲ καὶ τῆς Κλήμεντος πρὸς Κορινθίους ἐπιστολῆς, μέρη τινὰ ταύτης διεξ ιών· καὶ ὡς συμμίξεις Πρέμῳ τῷ ταύτης ἐπισκόπῳ ἀφικέσθαι τε ἐκεῖθεν εἰς Ῥώμην, ᾿Ανικήτου ἐπισκο ποῦντος· οὗ διάκονον τὸν Ελεύθερον λέγει, ὃς τὸν Eadem ætate et Hegesippus viguit. Quinque is libris integram et simplicem evangelicæ professionis reliquit doctrinam: in quibus satis indicat, multos se convenisse, cum Romam proficisceretur, episcopos, a quibus unam eamdemque doctrinam acceperit. Mentionem etiam facit Clementis ad Corinthios epistolæ, cujus loca quædam recenset. Commemorat quoque, ut in episcopi eorum Primi colloquium pervenerit, atque inde Romam trajecerit, cum episcopatum ibi Anicetus teneret. Cujus diaconum Eleutherum memorat, qui Soteri successit, sicuti is Aniceto. In urbibus porro omnibus Σωτῆρα διεδέξατο· οὗτος δὲ τὸν ᾿Ανίκητον. Καὶ ἐν sanam se testatur invenisse prædicationem, quemadmodum scilicet lex, prophetæ, et Dominus ipse docuerit. Meminit itidem initiorum hæresium quarumdam, ita inquiens: «Posteaquam Jacobus Justus martyrio est defunctus, sicuti et Dominus, idem ob verbum: in locum ejus patrui ejus Cleophæ filius Symeon est suffectus, quem omnes Domini fratrem consobrinum secundum esse retuJerunt. Propterea autem Ecclesiam vocaverunt virginem, quod nondum esset inanibus et vanis corrupta doctrinis. Primus eam depravare cœpit, quod in petitione episcopatus repulsam tulisset, Thebutes unus eorum numero qui ex septem hæresibus in populo Judaico proseminatis, oriebantur: a quibus et Simon est, unde Simoniani dicti: et Cleobius, unde Cleobiani: et Dositheus, unde Dositheani: et Gorthæus, unde Gorthæani: et Masbotheus, unde Masbotheani. Ab iis autem et Menandriani, et Marcionista, et Carpocratiani, et Valentiniani, et Basilidiani, et Saturniniani. Hi pro se quisque proprias seorsim induxerunt opiniones. Ab iis Pseudochristi, pseudoprophete, pseudapostoli, qui unitatem Ecclesia diviserunt perniciosis sermonibus adversus Deum et adversus Christum ejus. Scribit vero de Judeorum quoque hæresibus, dicens: «Fuerunt autem variæ quoque in circumcisione inter filios Israel adversus tribum Juda et Christum ipsum sententiæ et sectæ: videlicet Hessæorum, Galilæorum, Hemerobaptistarum, Masbotheorum, Samaritanorum, Sadducæorum, Pharisæorum.» 291 Scribit insuper alia plurima, quorum partem antea suo quæque loco adducentes retulimus. Atque in iis quædam ex Hebræo et Syriaco Evangelio, et de Hebraica lingua affert. Tum autem satis indicat, a Judæis se ad Christianismum pervenisse. Mentionem quoque aliarum rerum facit ex Judaica sine scripto traditione. Et virtute omni refertam sapientiam Proverbia Solomonis vocat: non ipse vero tantum, sed et Irenæus, et plerique omnes qui vetustate sunt insignes. De iis autem libris qui Apocryphi dicuntur, dicit, ætate sua ab hæreticis quibusdam, ea quæ sunt conficta, illis esse clam inserta. Al. Thebulis. πάσαις δὲ ταῖς πόλεσιν υγιές εὑρηκέναι λέγει το κήρυγμα, ὡς ὁ νόμος κηρύττει καὶ οἱ προφῆται καὶ ὁ Κύριος. Μέμνηται δὲ καὶ οὗτος ἀρχὰς αἱρέσεων τίνων, οὕτω διεξιών· «Καὶ μετὰ τὸ μαρτυρῆσαι Ἰάκωβον τὸν Δίκαιον, ὡς καὶ ὁ Κύριος ἐπὶ τῷ αὐτῷ λόγῳ, πάλιν ὁ ἐκ θείου αὐτοῦ Συμεὼν ὁ τοῦ Κλοπά καθίσταται ἐπίσκοπος, ὃν προέθεντο πάντες ἀνεψιόν εἶναι τοῦ Κυρίου δεύτερον. Διὰ τοῦτο γὰρ ἐκαλουν τὴν ᾿Εκκλησίαν παρθένον· οὔπω γὰρ ἔφθαρτο ἀκοιῖς ματαίαις. "Αρχεται δε ὁ Θεβουθές, διὰ τὸ μὴ γενέ σθαι αὐτὸν ἐπίσκοπον, ὑποφθείρειν· ἀπὸ τῶν ἑπτὰ αἱρέσεων καὶ αὐτὸς ἦν ἐν τῷ λαῷ· ἀφ᾽ ὧν Σίμων ὅθεν οἱ Σιμωνιανοί· καὶ Κλεόβιος, ὅθεν Κλεοβιανοί· καὶ Δε σίθεος, ὅθεν Δοσιθεανοί· καὶ Γορθαίος, ὅθεν Γορθαια νοί· καὶ Μασβώθεος, ὅθεν Μασβωθιανοί. Από τούτων μὲν 'Αδριανισταί, καὶ Μαρκιανισταί, καὶ Καρποκρατιανοὶ, καὶ Οὐαλεντινιανοί, καὶ Βασιλειδιανοὶ, καὶ Σπο τορνινιανοί· ἕκαστος ἰδίως καὶ ἑτέρως ἰδίαν δόξαν πα ρεισήγαγον. Από τούτων ψευδοχριστοι, ψευδοπροφή ται, ψευδαπόστολοι· οἵτινες ἐμέρισαν τὴν ἔνωσιν τῆς Εκκλησίας φθοριμαίοις λόγοις κατὰ τοῦ Θεοῦ καὶ κατὰ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ. Ὁ Ἱστορεῖ δὲ καὶ περὶ τῶν ἐν Ἰου δαίᾳ αἱρέσεων, λέγων· ο Ησαν δὲ καὶ γνῶμαι διάφοροι ἐν τῇ περιτομῇ ἐν υἱοῖς Ἰσραὴλ τῶν κατὰ τῆς φυλῆς Ἰούδα καὶ τοῦ Χριστοῦ αὗται· Ἐσσαῖοι, Γαλιλαίοι, Ημεροβαπτισταί, Μασβωθαῖοι. Σαμαρείται, Σα δουκαῖοι, Φαρισαῖοι.» Καὶ ἕτερα δὲ πλεῖστα γράφει, ὧν ἐκ μέρους ἤδη πρότερον μνείαν ἐποιησάμεθα, οἰκείοις καιροῖς τὸ προσῆκον παρατιθέμενοι. Ἐν οἷς ἔκ τε τοῦ καθ᾽ Ἑβραίους Εὐαγγελίου, καὶ τοῦ Συν ριακοῦ, καὶ ἰδίως ἐκ τῆς Ἑβραῖδος διαλέκτου, τινὰ τίθησιν, ἐμφαίνων ἐξ Ἑβραίων Χριστῷ προσελθεῖν. Μνείαν δὲ καὶ ἄλλων ποιεῖται ἐξ Ἰουδαϊκῆς ἀγράφου παραδόσεως. Πανάρετον δὲ σοφίαν καὶ τὰς Παροιμίας Σολομῶντος καλεῖ· οὐ μόνος δε οὗτος, ἀλλὰ καὶ Εἰρηναῖος, καὶ σχεδόν πάντες οἱ ἀρχαιότητι διαφέ ροντες. Διέξεισι δὲ καὶ περὶ τῶν λεγομένων ᾿Απο κρύφων, λέγων ἐπὶ τῆς κατ᾿ αὐτὸν γενιας προς τικων αἱρετικῶν τινὰ τῶν ἐκεῖσε πεπλασμένα παρεντεθῆναι.

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. IV. Περὶ Διονυσίου τοῦ Κορινθίων ἐπισκόπου, καὶ τῶν ἐπιστολῶν αὐτοῦ. Μετὰ δὲ τοῦτον ἐπὶ τὸν Κορινθίου Διονύσιον βα διστέον τῷ λόγῳ, δεικνύντες, ότι τε τῆς αὐτόθι πα ροικίας κατέρχε, καὶ ὡς τῇ ἐνθέῳ φιλοσοφίᾳ οὐ μόνον τοῖς ὑπ᾽ αὐτόν, ἀλλὰ καὶ τοῖς ὑπ' ἀλλοδαπής δαψιλῶς ἐχορήγει, πᾶσιν ἑαυτὸν παρέχων, οἷς καθα λικαῖς ταῖς ἐπιστολαῖς προσωμίλει· ὧν μία πρὸς Λακεδαιμονίους ἐστὶ, κατήχησιν περιέχουσα ορθο δοξίας, περὶ εἰρήνης τε καὶ ἐνώσεως ὑποτιθεμένη δευτέρα πρὸς ᾿Αθηναίους, πρὸς τὴν ἀκραιφνὴ πίστιν αὐτοὺς διαγείρουσα· ἔλεγχον τε περιέχει ὡς ἂν ὁλιχώρως πρὸς τὴν ἀκριβὴ τοῦ Εὐαγγελίου πολιτείαν διακειμένους· ὡς καὶ μικροῦ δεῖν ἀποστῆναι τοῦ πράγματος· ἀφ᾽ οὗ Πούπλιον τοῖς κατ᾽ ἐκεῖνο καιροῦ διωγμοῖς, ἐπισφραγίσαι μαρτυρίῳ τὸν βίον συνέβη οἷς Κοδράτου μετά Πούπλιον ἱστορεῖ τῆς Ἐκκλησίας ἡγεμονεύσαι, οὗ ταῖς σπουδαῖς ἐπισυναχθῆναι πάλιν αὐτούς φησι, καὶ τὴν ἀναζωπύρησιν αὖθις γενέσθαι τῆς πίστεως. Ἐν ᾗ ἐπιστολή δείκνυσιν, ὡς προτρο ταῖς Παύλου καὶ Διονύσιος ὁ ᾿Αρεοπαγίτης τῆς ἐν Αθήναις ἐκκλησίας προέστη. "Αλλη δε αὐτῷ πρὸς Νικομηδεῖς ἐγράφη ἐπιστολή· ἐν ᾧ τῇ Μαρκίωνος αἱρέσει σφόδρα μαχόμενος, τῷ ἐκκλησιαστικῷ κανόνι στοιχεῖ. Καὶ ταῖς κατὰ Κρήτην δὲ καὶ Γόρτυναν έχε κλησίαις άλλη ἐμφέρεται· ἐν ᾧ ἀποδοχῆς καὶ τὸν ἐκείνης ἐπίσκοπον Φίλιππον ἀξιῶν, ὡς τὴν Ἐκκλησίαν λαμπρῶς ἀνδραγαθούσαν διέποντα· φυλάττεσθαί τα πρὸς τῷ τέλει παραινεῖ καὶ τὸ σκολιὸν καὶ διά στροφον τῶν αἱρετικῶν. ᾿Αμάστριδι δε καὶ ταῖς κατὰ Πόντον ἐκκλησίαις ἐπιστέλλων, Βααχυλίδου καὶ Ἐλπίστου, ὡς προτρεψαμένων, μνείαν ποιεῖται τῷ γράμματι, Παλμών τε ἐπίσκοπον ἐκείνοις παρασημαίνεται· ἐν ᾧ ἐπιστολή πολλών Γραφικών λύσεις διασαφεῖ· εἰσηγεῖται μὲν ὡς πλεῖστα περί τε ἁγνείας καὶ γάμου. Προστάττει γε μὴν καὶ τοὺς ἐξ οίκαδηποτοῦν αἱρέσεως, ή πλημμελείας, ἢ ἁμαρτίας ἐπιστρέφοντας, ἀσμένως προσίεσθαι. Ταύταις δὲ καὶ ἡ πρὸς Κνωσσίους ἐστὶν ἐφεξῆς· ἐν ἢ τῷ ἐπισκόπω αὐτῶν Πουτῷ παραινεῖ, μὲ τὸ βαρύ φορτίον τῆς ἀγωνείας ὡς ἐπάναγκες ἐπιτιθέναι τοῖς ἀδελφοῖς· τῆς δὲ τῶν πολλῶν ἀσθενείας καταστοχάζεσθαι. Πρὸς ἢν ἐκεῖνος ἀντιγράφων θειάζει τὸν ἀνδρα καὶ ἀποδέχεται· δεῖται γε μὴν στεῤῥοτέροις γράμμασι τὴν ἀμείνω καὶ τελείου τροφὴν αὐτοῖς ἐπιχορηγεῖν· ὡς ἂν μὴ τοῖς νηπιώδεσιν ἐντραφέντες, λάθωσι καταγηράσαντες τῷ διὰ γάλατος ἀγωγῇ· δι' ἧς ἐπιστο λῆς καὶ τὸ τοῦ Πινυτοῦ περὶ τὴν ὀρθόδοξον πίστιν, ὅ τε λόγος καὶ ἡ περὶ τὰ θεῖα σύνεσις καὶ τὸ τῶν ὑπηκόων ὠφέλιμον διαδείκνυται. Καὶ Σωτῆρι δὲ τῷ τῆς Ῥώμης ἐπισκόπῳ ἄλλην ὑπαγορεύει ἐπιστολὴν, ἐξ ἧς βραχέα παραθεῖναι δίκαιον ἡγεμαι· ἐξ ὧν τὸ De onere ccelibatas divi Ignatii exstant sontentiæ: «Si quis potest in castitate manere, ob carnis Dominicæ honorem, citra gloriationem maneat Decet autem et nubentes et nuptas de sententia episcopi conjugium instituere, ut nuptiæ juxta Deum contrahantur, non secundumfœdam CAPUT VIII. De Dionysio Corinthiorum episcopo, et epistolis ejus. Ab hoc ad Dionysium Corinthium oratio convertenda, qui ecclesiæ ejus loci præfuit: et non solum pio et sancto labore eis qui curæ ejus fuerant, commissi, sed etiam qui in longinquis essent regionibus, plurimum profuit, omnibus seipsum facilem præbens, et epistolas catholicas ad eos scribens: quarum una ad Lacedæmonios est, catechesim et institutionem orthodoxiæ rectiorisque doctrinæ continens: cujus titulus est. De pace et unitate. Secundam ad Athenienses dedit, qua eos ad sinceram fidem complectendam excitat, cum legitima objurgatione quod parum essent ad accuratum evangelicæ doctrinæ et vitæ institutum intenti quippe qui prorsus fere a professione Christiana desciverint: ex quo in eorum temporum persecutione Publius episcopus eorum et vita martyrio consignata excessit: cui Quadratum successisse, ecclesia gubernanda, commemorans, studio diligentiaque ejus conventus fidelium denuo agi cepisse, et fidei igniculos rursus excitatos esse, dicit. In ea epistola quoque indicat, Pauli cohortatione Dionysium Areopagitam episcopatum ecclesiæ Atheniensium suscepisse. Scripsit aliam quoque ad Nicomediæ ecclesiam, in qua Marcionis hæresim vehementer impuguans, ecclesiastico canoni insistit atque innititur. Ad Gortynios etiam, et reliquas per Cretam ecclesias alia circumfertur, in qua, cum episcopum eorum Philippum, quod ecclesiam suam fortitudinis et virtutis omnis laude florentem rite gubernavit, commendat: 292 tum in fine eos hortatur, ut sibi a fraude et perversitate hæreticorum caveant. Amastridi porro et Ponticis ecclesiis scribens, Bacchylidæ, et Elpisti, qui eum ad scribendum sint cohortati, et Palmæ episcopi mentionem infert. In ea epistola multas Scripturarum solutiones et declarationes exponit: multa de castitate et conjugio refert. Jubet etiam omnes qui a quacunque hæresi, delicto, et peccato per poenitentiam convertantur ad Ecclesiam, benigne recipi. Has consequitur, quæ ad Gnossios est data epistola: in qua episcopum Pinytum admonet, ne cœlibatus onus, tanquam necessarium fratribus imponat sed infirmitatis multorum rationem habeat. Ad quam ille rescribens, cum virum eum admiratur, laudat, et complectitur: tum ab eo maturiores firmioresque petit litteras, quibus illis meliorem solidioremque cibum impertiat, ne puerilibus innutriti alimentis, in lactis nutricatione consenescant. Per quam epstolam, non modo Pinytus orthodoxam rectamque fidem, libidinem. Cælibatus jugum nemini imposueris. Est enim respericulosa, et custoditu, cum obtinetur, difficilis, quando ex necessitate servatur. Juvenibus nuptias permitte, priusquam meretricis amoribus corrumpantur. (In Gnomologico Græco, lib. 1, cap. 14. )

ρίσταται. Ο καὶ ἀποδοχῆς ἀξιῶν, ούτωσί πως διέξο εἰσιν· «Ἐξ ἀρχῆς γὰρ ὑμῖν ἔθος ἐστὶ τοῦτο, πάνω τας μὲν ἀδελφοὺς ποικίλως εὐεργετεῖν· ἐκκλησίαις τε πολλαῖς ταῖς κατὰ πᾶσαν πολιν ἐφόδια πέμπειν ὧδε μὲν τὴν τῶν δεομένων πενίαν ἀναψύχοντας, ἐν μετάλλοις δὲ ἀδελφοῖς ὑπάρχουσιν ἐπιχορηγούντας, δι' ὧν πέμπετε ἀρχῆθεν ἐφοδίων· πατροπαράδοτον ἔθος Ῥωμαίων Ῥωμαῖοι φυλάττοντες· ὁ οὔ, μόνον διατετήρηκεν ο μακάριος ὑμῶν ἐπίσκοπος Σωτήρ, ἀλλὰ καὶ αύξηκεν, ἐπιχορηγῶν μὲν τὴν διαπεμπου μένην δαψίλειαν τὴν εἰς τοὺς ἁγίους, λόγοις δε μας καρίοις τοὺς ἀνιόντας ἀδελφούς, ὡς τέκνα πατέρ φιλόστοργος παρακαλῶν.» Εν ταύτη δὴ ἐπιστολή καὶ τῆς πρὸς Κορινθίους τοῦ Κλήμεντος μνείαν sed eloquentiam, divinamque prudentiam et curam μέχρι τοῦ διωγμοῦ φυλαττόμενον ἐκείνοις έθος παsuam, quam de gregis sui profectu et utilitate gessit, satis declarat. Sed ad Soterem quoque Romanæ urbis episcopum epistolam dedit, ex qua perpauca hic inserere placuit, de consuetudine ecclesiarum, quæ usque ad persecutionem duravit. Eam cum ipse quoque approbet, ita refert: «Jana inde ab initio hæc vobis est consuetndo, ut fratres omnes vario beneficiorum genere afficiatis et ecclesiis multis, quæ passim sunt in urbibus, subsidium mittatis: per quod jamdudum et egenorum penuriam recreatis, et fratres in metallis opus facientes allevalis, moremque Romanum a majoribus acceptum Romani retinetis. Quem non modo conservavit, sed adauxit eliam, beatus episcopus vester Soter, cum liberaliter munera sanctis sub- ποιεῖται ἐπιστολῆς, δηλῶν ὡς ἀνέκαθεν ἔθει δή τινι mittendo, tum fratres ad nos redeuntes, ut filios suos pater amantissimus, sermonibus beatis cohortando.» In ea ipsa epistola et Clementis ad Cerinthios epistolae meminit, superioribus temporibus more antiquo in Ecclesia eam legi solitam significans, 293 inquit enim: «Hodiernum transegimus sacrum Dominicum diem, quo epistolam vestram legimus, quam etiam deinceps semper cohortationis institutionisque nostræ gratia legemus: itidem ut alteram illam a Clemente ad nos scriptam.» Insuper et de epistolis ipse suis, tanquam callide depravatis, ita scripsit: «Epistolas enim fratrum rogatu scripsi, sed eas diaboli apostoli zizaniis compleverunt quædam quidem expungentes, quedam autem inserentes. Quibus Væ illud est repositum. Non mirandum certe, si etiam Dominica scripta nonnulli corrumpere sunt ausi, quando nostris, etiam illis longe dissimilibus, insidias struxerunt.» Est etiam epistola ejus ad Chrysopharam, fidissimam sororem: cui ille convenientia scribens, rationali eam exsatiavit alimento. Hæc de Dionysio. CAPUT IX. παλαιῷ ἐπ' Εκκλησίας ταύτην ἀναγινώσκεσθαι. Λέ γει γάρ' «Τὴν σήμερον οὖν Κυριακὴν ἁγίαν διηγά γομεν, ἐν ᾧ ἀνέγνωμεν ὑμῶν τὴν ἐπιστολὴν, ἦν καὶ ἔξομεν ἀεί ποτε ἀναγινώσκοντες νουθετεῖσθαι· ὡς καὶ τὴν προτέραν ἡμῖν διὰ Κλήμεντος γραφεῖσαν.» Ετι γε μὴν καὶ περὶ τῶν ἰδίων ἐπιστολῶν οὗτος ὡς μας διουργηθεισῶν τοιαῦτά φησιν «Επιστολάς γὰρ ἀδελφῶν ἀξιωσάντων με γράψαι, ἔγραψα· καὶ ταύ τας οἱ τοῦ διαβόλου ἀπόστολοι ζιζανίων γεγομίκασιν, ἃ μὲν ἐξαιρούντες, ἃ δὲ προστεθέντες· οἷς τὸ οὔαι κεῖται. Οὐ θαυμαστὸν ἄρα, εἰ καὶ τῶν Κυριακών ῥᾳδιουργῆσαί τινες ἐπιβεβληνται γραφῶν, ὁπότε καὶ ταῖς οὐ τοιαύταις επιβεβουλεύκασι.» Καὶ πρὸς Χρυ σοφόραν δὲ πιστοτάτην ἀδελφὴν ἄλλη τούτου ἐστὶν ἐπιστολή - ᾗ δὴ τὰ κατάλληλα γράφων, τῆς λογικῆς τροφῆς ἐνεπίμπλα. Ἐν τούτοις μὲν καὶ τὰ Διονυ σίου. De Theophilo Antiochiæ episcopo, et de Modesto, Περὶ Θεοφίλου Αντιοχείας, καὶ Μοδέστου, eorumque scriptis. Theophili autem Antiochiæ episcopi ad Antolycum tres feruntur Institutionum libri. Et adversus Hermogenis hæresim liber, in quo multis utitur testimoniis ex Joannis Apocalypsi. Exstant ejus quoque scripta alia, divinis referta doctrinis. Cae terum ea tempestate, cum hæretici zizaniorum more, in sincera et pura semente Ecclesiæ, valde succrescerent, ecclesiarum per orbem episcopi illos perinde atque sylvestres feras propellendo arcebant, aliquando quidem scriptis ad fratres exhortationibus et præceptis, nonnunquam vero etiam sola verborum vi in faciem hostibus ad eos evertendos congressi; quandoque libris editis, densis atque certis confutationibus eos longe amandantes. Ex quibus etiam unus est, de quo nunc agimus, Theophilus, fortis sane propugnator: quem contra Marcionem strenue rem gessisse, erroremque ejus et fraudem in publicum produxisse, ex libris ejus qui adhuc circumferuntur, satis apparet. Sed non is modo contra Ponticum Marcionem depuκαὶ τῆς συγγραφῆς αὐτῶν. Θεοφίλου δὲ, ὅν ᾿Αντιοχείας ἐπίσκοπον ἔγνωμεν, πρὸς Αὐτόλυκον τρία εμφέρεται στοιχειώδη συγράμ ματα, καὶ πρὸς τὴν Ἑρμογένους αἵρεσιν ἑτέρου ἐν ᾧ καὶ πολλοῖς τισι χρῆται ῥητοῖς τῆς Ἰωάννου Αποκαλύψεως· καὶ ἕτερα δὲ αὐτοῦ βιβλία ἔγνωμεν, θείων μεστά κατηχήσεων. Τῶν δ' αἱρετικῶν την καῦτα ζιζανίων δίκην τῷ εἰλικρινεῖ τῆς Ἐκκλησίας σπόρῳ συχνῶς ἐπιφυομένων, οἱ ἀνὰ τὴν οἰκουμένην τῶν ἐκκλησιῶν ἡγεμόνες οἷά τινας ἀγρίους θέρας διασοβοῦντες ἀνεῖργον, ποτὲ μὲν πρὸς τοὺς ἀδελ φοὺς ἐγγράφοις νουθεσίαις καὶ εἰσηγήσεσιν, ἔστι δ' ὅτε καὶ ταῖς αὐτοπροσώποις τῶν λόγων μάστιξι, γυμνῶς οὕτω πρὸς ἀνατροπὴν χωροῦντες· ποὺ δὲ καὶ ἐγγράφοις ὑπομνήμασι τῷ συνεχεί τῶν ἐλέγχων καὶ ἠκριβωμένῳ μακραν ἀπελαύνοντες. Καθ' ὧν δὲ καὶ ὁ νῦν ἡμῖν εἰς θεωρίαν προκείμενος Θεόφιλος ἀνδρικῶς στρατευσάμενος, δῆλος ἐστί πολυς ῥέων κατὰ Μαρκίωνος, ἐξ ων εἰσέται ἐμφερομένων οι κείων λόγων τὴν ἐκείνου πλάνην στεῤῥῶς ἐστηλε τευεν. Οὐχ οὗτος δὲ μόνος κατὰ τοῦ Ποντικοῦ Μαρτ

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. IV. ex Dionysii verbis episcopum Gortyna fuisse didicimus,luculentum adversus eumdem edidit librum, sicuti et Irenæus: et Modestus, qui præ cæteris maxime imposturas ejus et et deprehendit redarguit. Quin et plures alii certamen contra eum susceperunt: querum monumenta ad hoc usque tempus & studiosis sunt conservata. κίωνος ἐνίσταται, ἀλλὰ καὶ Φίλιππος, ὃν πρὸ βρα- gnavit: 294 sed et Philippus, quem paulo ante χώς ὰ τῶν Διονυσίου φωνῶν τῆς ἐν Γορτύνη παροικίας ἐπίσκοπον ἔγνωμεν, σπουδαιότατον πάνυ λόγου κατ' ἐκείνου ἐξήνεγκε· καὶ μὴν καὶ Εἰρηναῖος καὶ Μόδεστος· ὃς τῶν ἄλλων ὡς πλεῖστον τὴν τοῦ ἀνδρὸς καταφωράσας πλάνην, διαφερόντως εξήλεγξε. Καὶ ἄλλοι δε πλείους ἀγῶνα κατ᾿ αὐτοῦ ἐνεστης ὧν καὶ τὰ ὑπομνήματα παρὰ τοῖς φιλομαθέσεν ἐς δεῦρο διαφυλάττονται. ΚΕΦΑΛ. Ι. Περὶ Μελίτωνος τοῦ Σάρδεων· καὶ περὶ ὧν ἔγραψε πραγματειῶν αὐτοῦ. Κατὰ δὴ τοὺς χρόνους τούτους καὶ Μελίτων τῆς ἐν Σάρδεσιν ἐκκλησίας, Απολλινάριος τε τῆς Ἱεραπολιτῶν ἐπίσκοποι γνωρίζοντο, λόγοις τε διαπριπῶς ἀκμάζοντες, καὶ τοῖς τῶν ἀποστόλων δόγμασιν ἐπιτρέποντες· οἱ δὲ καὶ άμφω. Μάρκῳ Αντωνίνῳ τῷ νέῳ λόγους ὑπὲρ τῆς ἡμῶν πίστεως ἰδίᾳ ἑκάτερος ἀπολογίας ἔχοντας προσεφώνησαν. Ο μέντοι Μελίτων καὶ διττοὺς Περὶ τοῦ Πάσχα λόγους συντίθησιν ἐν οἷς ἐμφαίνει ἀρχόμενος, καθ' όν χρόνον τὰ βιβλία συνέταττε, τούτοις τοῖς ῥήμασιν· «Επί Σερουίλτου ανθυπάτου Παύλου τῆς Ἀσίας, ᾧ Σάγγαρις παιρῷ ἐμαρτύρησεν, ἐγένετο ζήτησις πολλὴ ἐν Λαο δικείᾳ περὶ τοῦ Πάσχα, εμπεσόντος κατὰ καιρὸν ἐν ἐκείναις ταῖς ἡμέραις, καὶ ἐγράφη ταῦτα.» Τού των δε τῶν λόγων καὶ ὁ ᾿Αλεξανδρεύς Κλήμης μνείαν ποιεῖται ἐν τῷ σφετέρῳ Περὶ τοῦ Πάσχα λόγῳ· ὃν διὰ Μελίτωνα συντάξαι ἱστορεῖ. Λόγος δ' ἕτερος τοῦ Μελίτωνος φέρεται, ὁ Περὶ πολιτείας καὶ προφητῶν· καὶ ὁ Περὶ ᾿Εκκλησίας καὶ ὁ Περὶ Κυριακῆς ἔτι δὲ ὁ Περὶ πίστεως ἀνθρώπου καὶ πλάσεως τὴν ἐπιγραφὴν εἰληφώς· καὶ ὁ Περὶ ὑπακοῆς πίστεως· καὶ ὁ Περὶ αἰσθητηρίων, ἐπὶ δὲ τούτοις ὁ Περὶ ψυχῆς αὐτῷ καὶ σώματος περ πονημένος ἐστίν. Ἐν οἷς καὶ Περὶ λουτροῦ καὶ ἀληθείας· καὶ ὁ Περὶ κτίσεως καὶ γενέσεως Χρετοῦ· καὶ ἕτεροι δὲ αὐτῷ συνετάγησαν· ὁ Περί προφητείας καὶ φιλυξενίας· ἔτι δὲ Ἡ κλεῖς· καὶ τὰ Περὶ τοῦ διαβόλου, καὶ τῆς ᾿Αποκαλύ ψεως Ἰωάννου· καὶ ὁ Περὶ ἐνσωμάτου Θεοῦ· καὶ τὸ πρὸς ᾿Αντωνίνον ἐπὶ πᾶσι βιβλίον· ἐν ᾧ καί τινα τοιαύτα καθ᾿ ἡμῶν τηνικάδε γινόμενα ἱστορεῖ· «τὸ · γὰρ οὐ πώποτε γενόμενον, λέγων, νῦν διώκεται· τὸ τῶν Θεοσεβών γένος, καινοῖς ἐλαυνόμενον δόγμασι κατά τὴν Ασίαν. Οἱ γὰρ ἀναιδείς συκοφάνται καὶ τῶν ἀλλοτρίων ἐρασταί, τὴν ἐκ τῶν διαταγμάτων έχον τις ἀφορμήν, φανερῶς ληστεύουσι νύκτωρ καὶ μεθο ἡμέραν διαρπάζοντες τοὺς μηδὲν ἀδικοῦντας. Καὶ σοῦ κελεύσαντος τοῦτο πράττεται, ἔστω καὶ λώς γενόμενον· δίκαιος γὰρ βασιλεὺς οὐκ ἂν ἀδίκως βουλεύσαιτο πώποτε· καὶ ἡμεῖς ἡδέως φέρομεν τοῦ τοιούτου θανάτου τὸ γέρας. Ταύτην δέ σοι προσφέ. ρομαν δέησιν μόνην, ἵνα αὐτὸς πρότερον ἐπιγνοὺς τοὺς τῆς τοιαύτης φιλονεικίας εργάτας δικαίως κρίνειας, εἰ ἄξιοι θανάτου καὶ τιμωρίας, ἡ σωτη ρίας καί ἡσυχίας εἰσίν. Εἰ δὲ καὶ παρὰ σοῦ τὸ σῶμα πυρὶ ἐπαφῇ, καὶ τὸ κοινὸν τοῦτο διάταγμα, CAPUT X. De Melilone Sardensi episcopo, et opusculis ejus. Eisdem temporibus Melito quoque Sardensis, et Appollinarius Hierapolitanorum ecclesia episcopi, eloquentia simul apostolicaque doctrina in primis foruere: qui ambo seorsim Marco Antomino juniori pro Christianæ religionis defensione scriptos libros dicarunt. Melito sane duos De Paschale cumposuit libros, in quorum principio, quo tempore eos conscripserit, ostendit hisce verbis: «Sub Servilio Paulo Asiæ proconsule, quo tempore Sangaris martyrimu obiit, quæstio magna Laodices, de Paschate, quod tempestive in eos incidit dies, est exorta, hæc quoque a me sunt perscripta.» Istorum librorum Clemens quoque Alexandrinus meminit in suo De Paschale opere, quod se propter Melitonem composuisse testatur. Praeterea Melitionis liber circumfertur, De conversatione et prophetis, item De Ecclesia, alius De die Dominico, alius De natura et creatione hominis inscriptus. Item De obedientia fidei: De sensibus [eorumque sedibus]. Alius præterea, De anima et corpore. Rursus, De lavacro et veritate; De fide, et de nativilate Christi. Insuper De prophetia, et de hospitaLilate. Item is qui dicitur Clavis: De diabolo, De Apocalypsi Joannis, De deo corpore induto. Ad hos accedit liber antonino oblatus, in quo contra nos tum temporis patrata talia quædam memorat. «Quod antea nunquam est factum, id nunc tandem fit, ut cultores Dei affligantur, et novis edictis propositis per Asiam proscribantur. 295 impudentissimi enim sycophantæ, et qui alienis bonis animum per cupiditatem et avaritiam adjecere, occasione ex principum constitutionibus arrepta, diu noctuque propalam excutiunt et rapiunt eos qui nihil admisere mali. Ac si quidem hæc jussu tuo fiant, sit sane recte factum. Justus enim princeps nihil injusti statuerit unquam: et nos æquo libentique animo cædium ejusmodi ferimus præmium. Te vero illud modo rogamus, ut ipse prius rem dispicias, auctoresque tantæ pertinacia inquiras, atque ex æquo et bono decernas, supplicione et morte, an salute et quiete sint digni. Sin autem te quoque minime sciente nova hæc constitutio et sanctio hæc est promulgata, ut inusitato prorsus more in nos sæviatur, quod antea ne adversus Barbaros quidem hostes feri decuit: multo magis obsecrandus nobis es, ne nos in tam aperta et pu-

_ blica violentia et direptione despicias. Posthac μηδε κατά βαρβάρων πρέπει πρότερον πολεμίων, etiam illa refert: «Philosophia nostra antea quidem πολλῷ μᾶλλον δεόμεθά σου μὴ περειδεῖν ἡμᾶς ἐν inter Barbaros viguit, et cum in Romani imperii provinciis, ex majoribus tuis uno Augusto Cæsare rerum potiente, effloresceret, admodum imperio tuo commodavit. Ex eo namque tempore in immensum res Romana crevit: cujus tu, successor optatus factus, diutissime imperium administrabis, si una cum filio tuo, philosophiam istam, quæ cum imperio quasi simul nutrita, et cum Augusto in. crementa sua cepit, conservaveris. Ea quippe et a majoribus tuis, præ cæteris religionibus, est habita in pretio. Professionem porro nostram reipublicæ bono esse, illud in primis indicat, quod vigorem suum habere cœperit vigente maxime imperio: et quod in Augusti rerum administrationem nihil adversi inciderit, sed ediverso prospera omnia et præclara ex arbitrio et voto omnium successerint. Soli reperti sunt Nero et Domitianus, qui ab invidis et male conciliatis quibusdam hominibus persuasi, professionem nostram calumniæ expositam esse voluerunt. quibus, more iniquissimo, per illos impudentis sycophantiæ profluxit mendacium. Sed enim pii parentes tui imperitiam illorum correxerunt, multis sæpe rescriptis eos objurgantes, qui de nobis præter leges et æquitatem, quidquam statuere aut tentare fuissent ausi. Inter quos avus tuus Adrianus, cum ad alios plures, tum ad Fundanum proconsulem Asiæ præfectum, ea de re scripsit. Pater quoque tuus, tecum imperii res administrans, in edicto eo quod a civitates, 296 nominatim vero ad Larissæos, et Thessalonicenses, et Græcos omnes, ne quid rerum novarum fieret, dedit, de nobis scripsit. Τe vero amplius etiam, qui de religione nostra eamdem quam illi, imo vero humanitati et philosophiæ accomodatiorem obtines sententiam, facturum esse persuasum habemus, quæ petimus, omnia.» Hæc ille in oratione ad Antoninum. In eis autem, quas scripsit, Eclogis et Scripturarum compendiis, statim a principio, Onesiphoro cuidam eo opere inscripto, veteris instrumenti extra controversiam positos libros recenset. Eum autem virum laudibus vehit, quod et fide probata fuerit, et multum studii in Scripturis addiscendis posuerit. Hierosolyma autem se ea gratia profectum esse aserit, ut certa ibi de libris eis comperiret. Itaque numerum et nomenclaturam eorum proferens: «Quinque, inquit, sunt Mosis libri, Genesis, Exodus, Leviticus, Numeri, Deuteronomium: Jesus Nave, Judicum, Ruth, Regum quatuor, Paralipomenon duo, Psalmorum Davidis liber; Salomonis Proverbia, sive Sapientia; Beclesiastes, Canticum canticorum; Job; Prophetarum, Isaia, Jeremia, et duodecim prophetarum liber: Daniel, Ezechiel, Esdras. Deinde infert: «Ex quibus Eclogas selectasque sententias et doctri nas collegi, in sex, libros digestas.» Hæc de Melitone. τοιαύτη δημώδει λεηλασία.» Τούτοις δ' ἐπιφέρει καὶ ταῦτα· «Ἡ γὰρ καθ᾽ ἡμᾶς φιλοσοφία πρότερον μὲν ἐν βαρβάροις ἔκμασεν· ἐπανθήσασα δὲ τοῖς σοῖς ἔθνεσι κατὰ τὴν Αὐγούστου τοῦ σοῦ προγόνου μεγά λην ἀρχὴν, ἐγενήθη μάλιστα τῇ σῇ βασιλείᾳ αίσιον ἀγαθόν· ἔκτοτε γὰρ εἰς μέγα καὶ λαμπρὸν τὸ Ῥω μαίων ηυξήθη κράτος· οὗ σὺ διάδοχος εὐχτεῖος γεγονάς τε καὶ ἔσῃ, μετὰ τοῦ παιδὸς φυλάσσων τῆς βασιλείας τὴν σύντροφον καὶ συναρξαμένην Αὐγού στῷ φιλοσοφίαν, Ην και οι πρόγονοί σου προς ταῖς ἄλλαις θρησκείαις ἐτίμησαν. Καὶ τοῦτο μέγιστον τεκμήριον τοῦ πρὸς ἀγαθοῦ τὸν καθ᾿ ἡμᾶς λόγου συνακμάσαι τῇ καλῶς ἀρξαμένη βασιλείᾳ, ἐκ τοῦ μηδὲν φαύλον ἀπὸ τῆς Αὐγούστου ἀρχῆς ἀπαντῆσαι, ἀλλὰ τοὐναντίον ἅπαντα λαμπρὰ καὶ ἔνδοξα κατά τὰς πάντων εὐχάς. Μόνοι πάντων ἀναπεισθέντες ὑπό τινων βασκάνων ἀνθρώπων, τὸν καθ᾿ ἡμᾶς ἐν διαβολή καταστῆσαι λόγον ἠθέλησαν Νέρων καὶ Δο μετιανός· ἀφ᾽ ὧν καὶ τὸ τῆς συκοφαντίας ἀλόγω συνηθεία παρὰ τοὺς τοιούτους ρυιναι συμβέβηκε ψεῦδος. ᾿Αλλὰ τὴν ἐκείνων ἄγνοιαν οἱ σοὶ εὐσεβεῖς πατέρες ἐπηνωρθώσαντο, πολλάκις πολλοῖς ἐπιπλήξαντες ἐγγράφως, ὅσοι περὶ τούτων νεωτερίσαι ἐτόλ μησαν. Εν οἷς ὁ μὲν πάππος σου Αδριανός πολλοῖς μὲν καὶ ἄλλοις, καὶ Φουνδάνῳ δὲ τῷ ἀνθυπάτῳ ἡγου μένῳ τῆς ᾿Ασίας γράφων φαίνεται· ὁ δὲ πατὴρ σου καὶ σοῦ τὰ πάντα διοικοῦντος ἐν τῷ ταῖς πόλεσι, περὶ τοῦ μηδὲν νεωτερίζειν, περὶ ἡμῶν ἔγραψεν· ἐν οἷς καὶ προς Λαρισσαίους, καὶ πρὸς Θεσσαλονικεῖς καὶ πρὸς πάντας Ελληνας. Σὲ δὲ μᾶλλον περὶ τούτων τὴν αὐτὴν ἐκείνοις ἔχοντα γνώμην, και πολύ με φιλαν θρωποτέραν καὶ φιλοσοφωτέραν, πεπείσμεθα πάντα πράσσειν ὅσα σοῦ δεόμεθα.» Ταῦτα μὲν ἐν τῷ πρὸς Αντωνίνον· ἐν δὲ ταῖς γραφείσαις αὐτῷ ἐκλογαῖς εὐθὺς ἀρχόμενος, κατάλογον πρῶτον ποιεῖται τῶν ὁμολογουμένων τῇ παλαιᾷ Γραφή βίβλων, αναστ φόρῳ τινὶ τὴν ἐκλογὴν προσφωνῶν· ὃν δι' ἐπαίνου · ποιεῖται, οἷα περὶ τὴν πίστιν δόκιμον, καὶ τὰ τῆς Γραφῆς εἰδέναι σπουδὴν τιθέμενον. Εἰς Ἱεροσολι μα δὲ ἀφικέσθαι λέγει, καὶ ἀκριβωκένας σπουδή. Καὶ εὐθὺς ἀριθμῶν, καταλέγει αὐτὰς οὕτως· «Ω ἐστι τὰ ὀνόματα, Μωσέως πέντε· Γένεσις, Έξοδος, Αριθμοί, Λευϊτικόν, Δευτερονόμιον • Ἰησοῦς Ναυή ο Κριταί, Ρούθ, Βασιλειών δ', Παραλειπομένων β, Ψαλμῶν, καὶ Σολομῶνος Παροιμίαι, ἡ καὶ Σοφία Εκκλησιαστής· 'Ασμα ασμάτων· Ιώβ· Προφητῶν· Ησαίου, Ἱερεμίου, τῶν ιβ' ἐν μονοβίβλῳ· Δανιήλ, Ἰεζεκιήλ, Έσδρας.» Εἶτ' επιφέρει· «Εξ ὧν καὶ τὰς ἐκλογὰς ἐποιησάμην εἰς ἔξ βιβλία διελών.» Τα αῦτα δή τινα καὶ τὰ τοῦ Μελίτωνος.

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. IV. ΚΕΦΑΛ. ΙΔ'. Περί Απολλιναρίου τοῦ Ἱεραπολίτου· ἔτι δὲ καὶ περὶ Μουσανοῦ, καὶ Βαρδησάνου τοῦ Σύρου, καὶ τῶν συγγραφέντων αὐτοῖς. Τοῦ δ᾽ Απολλιναρίου πολλὰ μὲν ἱστοροῦνται καὶ Ἀλλὰ· μεθ' ὧν καὶ ταῦτα ὁ πρὸς ᾿Αντωνίνον λόγος ὑπὲρ τῆς πίστεως· καὶ ἕτερα πέντε συγγράμματα, πρὸς Ἕλληνας ποιούμενα τον διάλογον· ἔτι δὲ καὶ περὶ ἀληθείας πρῶτον καὶ δεύτερον· ὡσαύτως δε καὶ πρὸς Ἰουδαίους ἕτερα δύο· καὶ ὰ κατὰ τῆς τῶν Φρυγῶν αἱρέσεως συνετάξατο, μετ᾿ οὐ πολὺν χρόνον καινοτομηθείσης, τότε δ' οὖν ἄρτι πρώτως ηρέμα φύαν ἀρχομένης, τοῦ Μοντανοῦ ἅμα ταῖς αὐτοῦ ψευδοπροφήτισι τὴν παρεκτροπὴν ἀρξαμένου. Ταῦτα καὶ περὶ τοῦ Ἱεραπόλεως ᾿Απολλιναρίου. Μουσανού δι, ἐν ἄνωθεν ὁ λόγος διέλαβε, καὶ τούτου δε λόγος κάλλιστος φέρεται, Αποτρεπτικός, πρός τινας ά δελφοὺς αὐτῷ συντεθεὶς, ἐπὶ τὴν τῶν Ἐγκρατιτών αἵρεσιν αλογίστως ὑποκλιθέντας, καὶ ταύτην τοῖς τότε χρόνοις ἐπισπαρεῖσαν, ξένην τε καὶ φθοριμαίαν ψευδοδοξίαν τῷ κόσμῳ εἰσάγουσιν· ἧς ἀρχηγὸν γεείσθαι πρὸ μικροῦ ἡ ἱστορία τὸν Τατιανὸν ὑπεση μέσατο· ὃς καὶ τοῦ μάρτυρος Ἰουστίνου ἀκροασά. μενος ἦν. Αύξησε δε Σευήρος αὐτὴν ὕστερον· περὶ καὶ Εἰρηναῖος τάδε φησίν· «Από Σατορνίνου και Μαρκίωνος οἱ καλούμενοι Εγκρατεῖς ἀγαμίαν ἐκήρυξαν, ἀθετοῦντες τὴν πρώτην πλάσιν τοῦ Θεοῦ, καὶ ἠρέμα κατηγοροῦντες τοῦ ἄρσεν καὶ θῆλυ εἰς γένεσιν ἀνθρώπων πεποιηκότος· καὶ τῶν λεγομένων παρ' αὐτοῖς ἐμψύχων ἀποχὴν εἰσηγήσαντο, ἀχαριστοῦντες τῷ πάντα πεποιηκότι Θεῷ· ἀντιλέγουσί τε τῇ τοῦ πρωτοπλάστου σωτηρία.» Ἐν τούτοις δὲ καὶ ὁ Μουσανός. Ἔται δε τῷ αὐτῷ τῆς τῶν Φρυγών αἱρέσεως καὶ ἄλλων περὶ τὴν Μέσην πλημμυρούσης τῶν ποταμῶν, Βαρδησώνης ο Σύρος ἀνὴρ, ίδρις μέν παντοίων λόγως, τῇ δὲ Σύρων φωνη διαλεκτικώτα τος, καὶ ἱκανὸς τοῖς τοιούτον ἀντεπεξάγεσθαι, προς τι Μαρκίωνα και τινας άλλους πέντε διαφόρων προϊσταμένους δογμάτων γενναίους συστησάμενος διαλόγους, τῇ ἰδίᾳ διαλέκτῳ ἐξέδωκε μετὰ καὶ ἄλλο λων συγγραφέντων πλείστων αὐτῷ· οἷς οἱ τούτου ἀκροασάμενοι, πολλοί δε ἦσαν, ἀνδρικῶς τῷ λόγῳ προϊσταμένου, εἰς τὴν Ἑλλάδα γλῶσσαν ἐκ τῆς Σύ μων μετήνεγκαν· ἐν οἷς καὶ ὁ πρὸς ᾿Αντωνίνον περὶ ειμαρμένης αὐτῷ πονηθεὶς ἱκανῶς τὸν Πατέρα τοῦ λίγου χαρακτηρίζων ἐστίν· ἀλλὰ δὴ καὶ τἆλλα ὅσα προφάσει τοῦ διωγμοῦ λόγος έχει τοῦτον συγγρα γίνα. Τῆς Οὐαλεντίνου δ᾽ οὗτος τα πρώτα διατριβής ω, καταγνούς τούτου καὶ κατὰ τῆς ἐκείνου μυθο πείας ἔλεγχον ἱκανὸν ἀναστήσας, δοκεῖ μέν πως αὐτὸς ἑαυτῷ πρὸς τὸ τέλειον ἀνελθεῖν τῆς ὀρθότητος - οὐ μὴν παντάπασί γε καὶ τὸν τῆς παλαιᾶς ἔξεως όπου ἐμφανῶς ἀποξύσατο. Περὶ Γαίου καὶ Τερτυλλιανοῦ, οἷα γράφει ὡς ἐπὶ Μάρκου δίψη της στρατιᾶς ἐν Γαλ λίαις κατεχομένης, ταῖς εὐχαῖς τῶν ἡμε τέρων ὁ Θεὸς ἄνωθεν ἔσε, καὶ κεραυνῷ τοὺς πολεμίους διέφθειρε. Καὶ ἄλλοι δὲ πολλοὶ τὴν ἴσην ἔχοντες γνώμην PATROL. GR. CXLV. η CAPUT XI. De Apollinari Hierapolita: item de Musano et Bardesane Syro, et de scriptis eorum. Apollinaris autem, cum multa alia, tunc hæc quoque feruntur. Ad Antonium pro fide oratio. Quinque libelli in quibus cum Græcis seu gentilibus agit. De veritate liber unus et alter. Ad Judmos item libri duo,et quæ præterea contra Phrygum hæresim composuit: quæ non longe post res novas in Ecclesiam induxit, tum primum autem pullulare ccepit, ex quo Montanus cum pseudoprophetissis suis a vera fidei via declinavit. De Apollinari Hierapolitano tantum. Musani autem, cujus antea meminimus, pulcherrimus exstat Dehortatorius liber, ad quosdam fratres ab eo compositus, qui præter rationem ad sectam Encratitarum deflexerant: 297 quæ eis quoque temporibus exorta, novam perniciosamque hæresim et opinionem in urbem intulit. Ducem ejus et auctorem fuisse, historia nostra antea Tatianum, Justini martyris auditorem, propagatorem autem Severum, indicavit. De Encratitis Irenæus quoque ita scribit Saturnino et Marcione Continentes nominat,non contrahendum matrimonium docuerunt, simul et primam Dei creationem rejicientes, et tacite eum quid ad hominum propagationem ma‍ sculum et femiuam creasset, accusantes. Iidem quoque abstinendum esse ab eis quæ ipsi animata dicunt, instituerunt: malam referentes gratiamn, qui cuncta creaxit, Deo.» Pernegant etiam primi hominis salutem. Hæc quoque de Musano. Ea ipsa tempestate, cum Phrygum aliorumque etiam hæreses in Mesopotamia exundarent, Bardesanes Syrus, cum linguarum aliarum, tum Syri sermonis peritissimus, præterea vero hæreticis refellendis exercitatissimus, adversus Marcionem et alios quos. dam,quinque variantium inter se dogmatum aucto res, strenue cum eis congressus, Dialogos, et insuper alia plurima scripta, sermone suo vernaculo edidit: quæ,quod fortiter fidei verbum propugnarent, plures e us auditores in Græcam transtulere linguam. In iis liber est, quem ad Antoninum de fato conscripsit, satis in eo Patrem Verbi exprimens. Sed et alia opuscula eum occasione ex persecutione accepta, edidisse terunt. Atque hic quidem Valentini primum sectator fuit: quem cum improbasset, fabulosasque ejus doctrinas et opiniones satis refellisset, ipse quidem sibi ad perfectionem et finem rectæ fidei pervenisse est visus: non omnino tamen veteris opinionis suæ, quæ in habitum abierat, sordes abstersit. CAPUT XII. De Cajo et Tertulliano: qui scripsit, cum Marci tempore in Germania exercitus siti laboraret, Deum precibus nostrorum militum exoratum pluisse,hostesque fulmine concidisse. Sed et alii plures æquali plane animo pro fide

ἀπομαχόμενοι, συγγράφοντές τε καὶ ἱστοροῦντες τα τῆς ἐκκλησιαστικῆς καταστάσεως ἔθιμα, ὅσα τε ἐγγρά φως καὶ ἀγράφως παρέλαβον, πλεῖστα καταλελοίπαι σιν· οἷς καὶ Γάϊος καὶ Τερτυλλιανὸς ἀριθμείσθωσαν, πλεῖστα δὴ καὶ κάλλιστα καὶ αὐτοὶ συγγραψάμενοι - 2 καθ' έκαστον καταλέγειν πόῤῥω της παρούσες πραγματείας ἐστίν. Ὁ δὲ Τερτυλλιανὸς οὗτος προσβύτερος ἦν, πατρὸς κεντυρίωνος, ο Κυπριανός ο μάρτυς σφόδρα ωμίλησε. Λίαν δὲ λόγιος ὤν, πολλὰ συγγράμματα καταλέλοιπεν ἐπὶ Σευήρου. Ύστε ρον φθόνῳ τῶν κληρικῶν Ῥώμης εἰς τὸ Μοντανού δόγμα ὠλίσθησε, καὶ λόγους τινὰς κατὰ τῆς Ἐκκλησ σίας συνεγράψατο του Μοντανοῦ ὑπεραπολογούμε νος· καὶ Περὶ σωφροσύνης καὶ περὶ νηστείας, Περί μονογαμίας καὶ Περὶ ἐκστάσεως λόγους ἐξ· καὶ ἑπτὰ Κατα Απολλωνίου· καὶ ἕτερα πλείστα γράψει δὲ πρὸς τούτοις καὶ ᾿Απολογίαν τῇ Ῥωμαίων συγκλήτῳ ὑπὲρ τῆς πίστεως· ἐν ᾗ παρατίθησιν ὡς ἐπὶ Μάρκου Αντωνίνου ἐν Γερμανίᾳ καὶ Σαρμάταις μάχαις παραταττόμενον δίψει πεζομένης τῆς στρατ τιᾶς ἐν ἀμηχανιᾳ γενέσθαι· τὴν δ᾽ ἀπὸ τῆς ἡμετέ ρας λεγεώνες παράταξιν, γόνυ κλίνασαν, ὡς ἔθος ἡμῖν εἰς εὐχὴν τραπέσθαι καὶ δυσωπεῖν τὸν Θεόν. Ο δὴ ξένον καὶ ἄηθες τοῖς πομλεμίοις φανέν, ἔκπλη στον ἦν. Οὕτω δ' ἔχουσιν ἕτερον παραδοξότερον ἐπιγίνεται· σκηπτὸς γὰρ εἰσπεσὼν ἀθρόον, ἐκείνους μὲν εἰς φυγὴν ἤλαυνεν· συχνός δ' ὄμβρος ἐπικαταρραγεὶς, τὴν ὅσον οὔπω μέλλουσαν διαφθαρήσεσθαι στρατιάν τῇ δίψῃ εὐθὺς ἀνεκτᾶτο ταῖς τῶν ἡμετέρων εὐχαῖς· ὡς δὴ καὶ τοῖς ἔξωθεν ἱστορικοῖς ἀναγέν γραπται, οἷς μέλλον γέγονε τὰ κατὰ τοὺς Καίσαρας ἀναγράφειν. Οὐ μὴν ταῖς ἡμῶν εὐχαῖς ἐκεῖνοι τὸ παράδοξον ἀναγράφουσι· πῶς γὰρ ἀνοκιείως μαλα πρὸς ἡμᾶς ἔχοντες; ὅσοι δέ γε ἡμέτεροι, καὶ ἡμῖν φίλοι, απλῷ καὶ ἀκακοήθει τῷ τρόπῳ ἡμῖν τὸ πραχθὲν ἐπιγράφουσιν· ὧν εἷς καὶ ᾿Απολλινάριος, ἱστο ρῶν τὴν τῶν ἡμετέρων ἐκείνην λεγεώνα εντάξαι τὸν Βασιλέα ἐσαεὶ τοῦ στρατοῦ προηγεῖσθαι, ἐκ πιο στῶν συνεστηκυίαν ἀνδρῶν ἢ καὶ τὴν κεραυνοβόλος προσηγορίαν ἐκ βασιλέως ἐκτήσατο. Ναὶ μὴν καὶ ἡ Τερτυλλιανὸς ἀξιόχρεως ἂν εἴη τάδε περὶ τούτων διεξιών· «Μάρκου τοῦ συνετωτάτου βασιλέως ἐπισ στολὰς εἰσέτι νῦν φέρεσθαι· ἐν οἷς αὐτός μαρτύρι ται ἐν Γερμανία ὕδατος ἀπορίᾳ μέλλοντα τὸν στρα τον διαφθείρεσθαι, ταῖς τῶν Χριστιανῶν εὐχαῖς nostra decertarunt, et adversus hæreses depugna- ὑπὲρ τῆς πίστεως ἀγωνιζόμενοι, πρός τε τὰς αἱρέσεις runt: Ecclesiæque statu et moribus receptis, aliisque quæ vel scriptis vel sine 298 scriptis a majoribus accepissent, in litteras relatis, libros plurimos posteritati reliquerunt. Quibus Cajus et Tertullianus merito suut enumerandi, qui plurima certe et pulcherrima ediderunt scripta: que sigillatim recensere, presentis instituti non est. Tertullianus porro iste presbyter fuit, patre centurione natus: cujus lectione Cyprianus plurimum est delectatus. Et quod elaquentia admodum polleret, multos sub Severo imperatore composuit libros. Sed postea propter cleri Romani invidiam, ad Montani est delapsus dogma, et libros aliquot, adversus Ecclesiam,Montani opinionem defendens, edidit. Scripsit etiam De pudicitia, De persecutione, De jejunio, De monogamia, De exastasi libaos sex; Contra Apollonium septem, et plures alios. Quibus Apologiam pro fide ad senatum Romanum addidit, in qua commemorat: cum Marcus Antoninus bel lum contra Germanos et Sarmatas gereret, aciemque adversus hostes strueret, exercitum ejus omnem, propter sitim gravem et diuturnam, ad rerum omnium inopiam et desperationem pervenisse,aclegionem nostram in genua more nostro procubuisse, precantem atque Dei opem implorantem: eamque rem, ut novam et insolitam, hostibus terrorem ingentem incussisse. Atque illis ad eum modum oranGibus aliud insuper majus, præter opinionem et exspectationem, accidisse Cum enim frequenGibus fulminum ictibus hostes pulsos tum qui ea sunt subsecuti, mulla densorum imbrium vi, exercitum jamjam siti et aquæ penuria interiturum, recreatum et restitutum esse. Tam eficaces scilicet nostrorum fuisse preces. Hanc rem profani etiam historici tradidere, qui de Romanis imperatoribus scripserunt; non illi quidem precibus no. strorum miracula tanta ascribentes (quomodo enim id facerent, qui alienis prorsus a nobis sunt animis?), sed qui partium nostrarum sunt, aut nobis favent, nulla depravati affectione, simpliciter et vere hominibus id factum nostris tribuunt. Ex quibus Apollinaris memoriae mandavit, imperatorem statuisse, ut legio ea quæ ex Christianis constaret militibus prærogativa quadam principem in exercitu obtineret locum, aliisque semper præiret copiis: cui idem etiam imperator nomen Fulminatricis imposuit. Sed et Tertullianus Milites Christiani sub M. Antonino merentes, pluviam in summa siccitate, et victoriam in ultima prope desperatione, a Deo precatione sua impetrarunt; ea victoria Antoninus Marcomannicum bellum confecit, et Paunonias Marcomannis, Sarmatis Vandalis simul et Quadis exstinctis, liberavit. (Oros. lib. VII, cap. 15; Jul. Capitolinus, Eutropius.) «Fulmen de cœlo precibus suis contra hostium machinamentum extorsit, suis pluvia impetrata, cum siti laborarent.» (Jul. Capitolinus in Marco Philos.) AY σεσώσθαι.» Τοῦτον δέ φασι καὶ θάνατον ἀπειλῆσαι τοῖς κατηγορεῖν ἡμῶν ἐπιχειροῦσιν, οἷς ἐπιφέρει trasse, Dion auctor est. Suidas rem omnem in Julianum quemdam mysten conjecisse videtur. Divi fratres tanti Christianæ legionis bentficii memores, per rescriptum etiam Christianam religionem confirmarunt, Christianos accusari vetuerunt, et ejusdem conditionis cum cæteris esse in honoribus adipiscendis constituerunt. Constitu tio eorum perstringitur I. Generaliter, §. fin. ff. De decuri: «Eis qui Judaicam superstitionem (Christianam professionem intellige) sequuntur, divi Veras et Antoninus honores adipisci permiserunt, sed et necessitatem eis imposuerunt, qui Unam legionem Christiani nominis id impes superstitionem eorum non læderent.» (Ulp.)

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. IV. «Ποταποὶ οὖν οἱ ἄνομοι οὗτοι, οἱ καθ' ἡμῶν μόνον satis idoneus et locuples ejus rei fuerit testis, qui έπονται, ἀσεβεῖς ἄδικοι, ὡμοί; οὖς οὔτε Ούεσπε στενός ἐφύλαξε καίτοι γε Ιουδαίους νικήσας· οὺς καὶ Τραϊανός ἐκ μέρους ἐξουθένησε κωλύων Επιζητεῖσθαι Χριστιανούς· οὓς οὔτε ᾿Αδριανός, και του γε πάντων τα περίεργα πολυπραγμονών, ούτε ὁ Εὐσεβὴς ἐπικληθεὶς ἐπεκύρωσε;» Γάϊος δὲ ἐπὶ Σουρίνου, διάλεξιν κατὰ Πρόκλου σπουδαστοῦ Κοντινού γράψας, σφόδρα μεγιστὴν ἔσχε τὴν δόξαν εὐθύνων αὐτὸν προπετείας τῆς καινῆς προφητείας. Καὶ τὰ μὲν περὶ τούτου ταῦτα. scribit: «Marci prudentissimi imperatoris etiam litteras exstitisse, 299 quibus illam Germanicam sitim, cum jamjam aquarum penuria exercitus periturus esset, Christianorum militum precationibus impetrato imbri discussam contestatur.» Eumdemque imperatorem capitis quoque pœnam, et quidem tetriorem constituisse dicit Christianorum accusatoribus. Ac peinceps subjungit: «Quales ergo leges istæ, quas adversus nos soli exrcent impii, injusti, crudeles? quas Vespasianus non servarit quamvis Judæorum victor? quas Trajanus ex parte frustratus sit, vetando inquiri Christianos? quas neque Adrianus, quanquam curiositatum omnium explorator, neque qui appellatus est Pius confirmarit?» Cajus autem sub Zephyrino, adversus Proclum Montani studiosum dialogo composito, in quo temerariam ejus audaciam taxat, quod novam induxerit prophetiam,maximam est consecutus laudem et gloriam. Περί Ειρηναίου του Λουγδούνων ἐπισκόπου· ὡς καὶ ἐπ' αὐτοῦ παράδοξοι θεοσημείαι ἐγένοντο. Εἰρηναῖος δὲ ὁ τῆς Λουγδούνων παροικίας χρημα τίσας ἐπίσκοπος, ἣν Ροδανός παραῤῥεῖ, διαδεξάμε της Ποθεινός, ἐφ' ὅλοις ἔτεσιν ἐννενήκοντα τῷ μαρ τυρίῳ σὺν τοῖς ἐν Γαλλίᾳ μάρτυσι τελειωθέντα, περὶ των διαληψόμεθα ἐν βραχεῖ, ἀκουστής ἐγένετο ΠολυΣάρκου κατὰ τὴν ἀπαλὴν αὐτοῦ ἡλικίαν. Καὶ οὗτος δὲ πολλὰ καὶ διάφορα μνήμης άξια καταλέλοιπεν ύπου μνήματα. Πέντε δ' οὖν αὐτῷ μόνα νῦν φέρεται ὰ καὶ ἐπέγραψεν Ἔλεγχον καὶ ἀνατροπὴν τῆς ψευδα νύμου γνώσεως. Ἐν τοίνυν τῷ δευτέρω συντάγματι εὐγενῶς παρίστησιν, ὡς καὶ ἐπ᾿ αὐτοῦ ἔτι ταῖς ἐκε κλησίαις τῆς θείας καὶ παραδοξοποιοῦ δυνάμεως πλεῖστα ἦσαν τὰ ὑποδείγματα. Λέγει γὰρ οὕτως· «Τοσοῦτον ἀποδέουσι τοῦ νερὸν ἐγεῖραι, καθὼς ὁ Κύριος ήγειρε, καί οἱ ἀπόστολοι διὰ προσευχῆς καὶ ἐν τῇ ἀδελφότητι δε πολλάκις διὰ τὸ ἀναγκαῖον τῆς κατά τόπον ἐκκλησίας πάσης αιτησαμένης, μετά ποστείας καὶ λιτανείας πολλῆς, ἐπέστρεψε το πνεύμα τοῦ τετελευτηκότος· καὶ χαρίσθη ὁ ἄνθρωπος ταῖς εὐχαῖς τῶν ἀγών» Καὶ αὖθις· «Εἰ δὲ καὶ τὸν Κύ μου φαντασιαδής τὰ τοιαῦτα πεποιηκέναι φήσουσιν, ἐπὶ τὰ προφητικὰ ἀνάγοντες αὐτούς, ἐξ αὐτῶν ἐπι δείξομεν πάντα οὕτως περὶ αὐτοῦ καὶ προειρῆσθαι καὶ γεγονέναι βεβαίως, καὶ αὐτὸν μόνον εἶναι τὸν Υἱός τοῦ Θεοῦ. Διὸ καὶ ἐν τῷ ἐκείνου ὀνόματι οἱ ἀληθῶς αὐτοῦ μαθηταὶ παρ' αὐτοῦ λαβόντες τὴν χάμα, ἐπιτελοῦσιν ἐπ᾿ εὐεργεσίᾳ τῇ τῶν λοιπῶν κα θρώπων, καθώς εἰς ἕκαστος τὴν δωρεών είληφε παρ' αὐτοῦ. Οἱ μὲν γὰρ δαίμονας ἐλαύνουσιν, οἱ δὲ καὶ πρόγνωσιν ἔχουσι τῶν μελλόντων, καὶ ὀπτασίας καὶ βέσεις προφητικές· άλλοι δε τοὺς κάμνοντας διὰ τῆς τῶν χειρῶν ἐπιθέσεως ἱῶνται, καὶ ὑγιεῖς ἀποκαθι στώσιν. Ήδη δε, ὡς ἔφαμεν, καὶ νεκροὶ ἐγέρθησαν, καὶ παρέμειναν σὺν ἡμῖν ἔτεσιν ἱκανεῖς. Καὶ τί γὰρ; οὐκ ἔστιν ἀριθμὸν εἰπεῖν τῶν χαρισμάτων, ὧν κατὰ παντὸς τοῦ κόσμου ἡ Ἐκκλησία παρὰ τοῦ Θεοῦ CAPUT XIII. De Irenzo Lugdunensiepiscopo,ut ejus quoque ælate prædictiones et vaticinia divinitus, quæ prope fidem excederent, sint edita. Cæterum Irenæus, Lugdunensis civitatis, quam Rhodanus præterfluit, episcopus, Pothini, qui nonaginta annos natus cum reliquis in Gallia martyribus, de quibus paulo post agemus, vitam Goiit, successor: in tenera sua ætate Polycarpi auditor fait, et multa variaque memoria digna reliquit monumenta. Sed quinque ejus exstant libri, quibus titulum fecit, Confutatio el eversio falso nominatæ scientiæ In secundo porro libro diserte astruit, adhuc suo tempore tu ecclesiis plurima exstitisse divinæ et miracula edentis virtutis indicia. Ita enim inquit: «Tantum abest ut exsuscitandorum mortuorum dono, per orationem, quemadmodum ipse Dominus 300 et apostoli fecerunt, polleant, ut persæpe, necessitate interveniente, inter fratres, ecclesia ejusloci omni orante, et jejunio accedente ac supplicationibus multis. spiritus in corpus defuncti reversus, homoque precibus sanctorum donatus sit.» Et rursum: • Quod si perspectra tantum, etquasi fuco objecto, hac Dominum fecisse dicent, ad prophetica illis scripta deductis, ostendemus, omnia ista ita de eo prædicta, proindeque etiam certo facta esse, ipsumque solum Filium esse Dei. Quapropter in ejus quoque nomine veri germanique ejus discipuli, accepta ab eo gratia, aliis hominibus benigne facere, sicuti ab eo quisque donum est consecutus, perseverant. Nam quidam dæmones profligant, aliqui futura prænuntiant, visionesque et responsa habent prophetica. Nonnulli ægrotis subveniunt, et manuum impositione eos restituunt. Jam vero, sicuti diximus, mortui etiam resuscitati sunt, qui satis diu inter nos fuerunt superstites. Quid enim dicam? cum numerum donorum Dei inire non liceat, quæ per orbem terrarum omnem Ecclesia a Deo accepta, in nomine Jesu Christi, Οὐκ ἐφύλαξε. Servari hic dictum, sicut apud Terentium, Me infensus servat. Gnosticorum hæreticorum videlicet.

sub Pontio Pilato crucifixi, quotidie populis bene- λαβοῦσα, ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ σταυ faciendo exhibet et praestat? neque quempiam defraudans, neque argentum emungens. Sicuti enim gratuito a Deo accepit, ita etiam gratuito ea dispensat.» Similia quoque alio loco profert: «Sicutimultos audimus fratres in Ecclesia prophetica dona habentes, variis per Spiritum linguis loqui, hominumque occulta in lucem, utilitatis eorum gratia, proferre, et mysteria arcanaque Dei consilia declarare.» Hæc hactenus. CAPUT XIV. Οι Irenaeus Scripturarum divinitus inspiralarum meminerit: et de Apocalypsi Joannis, et de Septuaginta interpretum translatione. Facit is etiam sacrarum Scripturarum mentionem, et testamentariorum librorum, primo loco quatuor Evangelia recensens,ita fere sicuti nos in fine secundi tomi exposuimus. In quinto autem argumenti ejus quod dictum est libro, 301 Joannis quoque Apocalypsis, epistolæque ejus, et item Petri epistolæ meminit. De Apocalypsi vero et hæc scribit: «Hæc sic habent, atque in ominibus emendatis et antiquis exemplaribus numerus iste invenitur. Testificantur hoc etiam illi qui Joannem de facie viderunt: verbaque insuper ipsa declarant numerum nominis bestige juxta Græcorum calculum, per eas quæ in ea sunt litteras esse expressum.» Et rursum: «Non equidem non periclitabimur de nomine Antichristi quidquam certo asseverare et confirmare. Quod si enim hac ætate nomen ejus propalam prædicatum oporteret, per cum id indicatum fuisset, qui Apocalypsim et revelationem ipsam vidit. Non ita dudum namque is visus est, nostra prope aetate, circiter Domitiani imperii finem.» Mentionem etiam Irenæus facit Sapientis Salomonis. Recipit quoque eum qui dicitur Pastoris librum, cujus illo utitur testimonio et auctoritate: Recte igitur Scriptura dicit: «Crede in primis unum esse Deum, qui omnia creavit et perfecit.» Meminit item presbyteri cujusdam apostolicæ vitæ viri, cujus nomen non exprimit. Ego autem Joannem alterum esse puto,qui Ephesi fuit, presbyter ita cognominatus: cujus etiam enarrationes et dicta memorabilia multa scriptis suis inserit. Meminit præterea Clementis et Justini, eorumque loca quædam allegat. Quæ is autem de Septuaginta interpretum translatione divinitus inspiratarum Scripturarum scribat, æquum visum est ipsius verbis referre. «Itaque Deus homo factus est, et ipse Dominus salvavit nos, virginis signo exhibito: et non sicuti quidam dicunt, perperam transferre Scripturam ausi: Ecce adolescen» tula uterum gestabit, et pariet filium: ita ut Theodotio Ephesius, et Aquilas Ponticus, Judaei proselyti (1)In Irenæo, de inquisitione numeri et nominis Antichristi timide simul et sollicite agente,circa finem libri quinti, illud maxime observandum, quod fatim ρωθέντος ἐπὶ Ποντίου Πιλάτου ἑκάστης ἡμέρας ἐπ' εὐεργεσίᾳ τῇ τῶν ἐθνῶν ἐπιτελεῖ, μήτε ἐξαπατῶσά τίνας, μήτε εξαργυριζομένη, ὡς γὰρ δωρεάν ἔλαβε παρά Θεοῦ, θεωρὰν καὶ διακονεῖ.» Καὶ ἐν ἑτέρῳ δὲ λόγῳ τὰ παραπλήσια λέγει - «Καθὼς καὶ πολλῶν ἀκούομεν ἀδελφῶν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ προφητικά χαρι σματα εχόντων, καὶ παντοδαπαῖς λαλούντων διὰ τοῦ Πνεύματος γλώσσαις, καὶ τὰ κρύφια τῶν ἀνθρώπων εἰς φανερὸν ἀγόντων ἐπὶ τῷ συμφέροντι, καὶ τὰ μυ στήρια τοῦ Θεοῦ ἐκδιηγουμένων,» Ταῦτα μὲν οὕτως. ΚΕΦΑΛ. ΙΔ'. Ὅπως ὁ Εἰρηναῖος τῶν θεοπνεύστων μνημο νεύει Γραφῶν· καὶ περὶ τῆς Ἰωάννου Απου καλύψεως· καὶ περὶ τῆς ἐκδόσεως τῶν ΕΕ. δομήκοντα. Μνείαν δὲ καὶ οὗτος τῶν θείων ποιείται Γραφών, καὶ τῶν ἐνδιαθήκων ταύτης βιβλίων· καὶ προηγου μένως μὲν τῶν τεσσάρων Εὐαγγελίων ποιεῖται και τάλογον, ὡς δὴ καὶ ἡμῖν σχεδὸν ἐν τῷ τέλει τοῦ δεν τέρου τόμου διείληπται· ἐν δέ γε τῷ πέμπτῳ τῆς αὐτοῦ ὑποθέσεως τῆς Ἰωάννου μνείαν ποιεῖται ᾿Απο καλύψεως, καὶ τῆς ἐπιστολῆς αὐτοῦ καὶ τοῦ Πέτρου. Περὶ δὲ τῆς ᾿Αποκαλύψεως καὶ ταῦτα λέγει - «Τού των οὕτως ἐχόντων καὶ ἐν πᾶσι τοῖς σπουδαίοις καὶ ἀρχαίοις τῶν ἀντιγράφων τοῦ ἀριθμοῦ τούτου και μένου, καὶ μαρτυρούντων αὐτῶν ἐκείνων τῶν κατ' ὄψιν τὸν Ἰωάννην έωρακότων, καὶ τοῦ λόγου διδά σκοντος ἡμᾶς ὅτι ὁ ἀριθμὸς τοῦ ὀνόματος τοῦ θηρίου κατὰ τὴν Ἑλλήνων ψῆφον διὰ τῶν ἐν αὐτῷ γραμμά των ἐμφαίνεται. «Καὶ πάλιν· «Ἡμεῖς οὖν οὐκ ἀπο κινδυνεύομεν περὶ τοῦ ὀνόματος τοῦ ᾿Αντιχρίστου ἀποφαινόμενοι βεβαιωτικῶς. Εἰ γὰρ ἔδει ἀναφανδόν τῷ νῦν καιρῷ κηρύττεσθαι τούνομα αὐτοῦ, δι' ἐκεί νου ἂν ἐῤῥέθη τοῦ τὴν ᾿Αποκαλύψεν ἑωρακότος. Οὐ γὰρ πρὸ πολλοῦ χρόνου ἐωράθη, ἀλλὰ σχεδόν ἐπὶ τῆς ἡμετέρας γενεάς, πρὸς τῷ τέλει τῆς Δομετιανοῦ ἀρ χῆς.» Μέμνηται ὁ Εἰρηναῖος καὶ τῆς Σολομῶντος Σοφίας. Αποδέχεται δὲ καὶ τὴν τοῦ Ποιμένος λογο μένην βίβλον, χρώμενος αὐτῆς καὶ ταύτῃ τῇ μαρτυ ρίᾳ· Καλῶς οὖν ἡ Γραφὴ ἡ λέγουσα, ο Πρῶτον πάντων πίστευσον, ὅτι εἰς ἐστιν ὁ Θεός, ὁ τὰ πάντα κτίσας καὶ καταρτίσας.» Μέμνηται και πρεσβυτέρου τινὸς ἀποστολικοῦ τὸν βίον ἀνδρός, οὐ τὸ ὄνομα οὐ δηλοῖ· ἐγὼ δὲ οἶμαι τὸν δεύτερον Ἰωάν μην εἶναι τὸν ἐν Ἐφέσῳ, πρεσβύτερον οὕτω καλούς μενον· οὗ καὶ ἐξηγήσεις καὶ ἀπομνημονεύματα πολλά ταῖς αὐτοῦ γραφαῖς παρατίθεται. Ἔτι δὲ καὶ Κλή μεντος καὶ Ἰουστινου μνείαν ποιεῖται, καὶ τινα τού των ρητά γράφων. Περὶ δὲ τῆς κατὰ τοὺς δ' ἐρμης νείας τῶν θεοπνεύστων Γραφών οἷα λέγει, δίκαιον αὐταῖς λέξεσιν εκείνου ἀκούειν. «Ο Θεός οὖν ἄνθρω πος ἐγένετο, καὶ αὐτὸς ὁ Κύριος ἔσωσεν ἡμᾶς, τοὺς τὸ τῆς παρθένου σημεῖον· ἀλλ' οὐχ ὡς ἔνιοί φασι τῶν νῦν τολμώντων μεθερμηνεύειν τὴν Γραφήν Ἰδοὺ ἡ νεάνις ἐν γαστρὶ ἕξει, καὶ τέξεται υἱόν dico spiritu,exempli gratia, tria ista nomina numerum 666, representantia lectori proponit, λατεῖνος, τειτὰν, εὐανίς. Non enim hac insigni carent mysterio,

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. IV. Josepho eum prognatum esse dicunt.» Et paulo post inquit: a Priusquam Romani imperium in Judæos haberent, et Macedones adhuc Asiam obtinerent, Ptolemaeus Lagi bibliothecam, 302 quam Alexandriæ magnifice instruxerat, ingenti studio omnis generis bonorum librorum copia exornare conten lens, a Hierosolymitanis petiit, ut sibi habere liceret in Græcam linguam eorum Scripturas translatas. Tum illi, quod Macedonibus adhuc subjecti essent, ex senioribus suis Scripturarum sacrarum et utriusque sermonis peritissimos septuagiuta viros ad eum miserunt, Deo hoc sic disponente, ut volebat. Ptolemæus autem eorum seorsim periculum facere volens simulque timens ne ex conventione, per versionem suam, Scripturarum veritatem celarent et supprimerent, sejunctos eos a se invicem, eumdem librum omnes vertere jussit. Idque in omnibus libris fecit. Deinde cum illi apud Ptolemæum in unum convenirent, et versiones suas inter se conferrent, simul et Deus est glorificatus, et Scripturæ eo modo ad notitiam et cognitionem hominum pervenerunt. Evenit enim, ut omnes omuium translationes a principio ad fiuem usque eisdem locutionibus et verbis sint conceptæ; adeo, ut hodie quoque gentes omnes persuasum habeant, de consilio Dei ipsus versas esse Scripturas. Neque mirandum est, Deum hoc ita ordinasse, qui etiam Scripturis in populi captivitate sub Nabuchodonosor amissis, cum post annos septuaginta Judai in terram suam, Artaxerxis Persarum regis temporibus, reversi essent, Esdræ sacerdoti e tribu Levi inspiravit, ut omnes qui interciderant prophetarum libros denuo componeret, et leges Mosaicas populo restitueret.» Atque hæc quidem de divinis Scripturis dixit. ὡς Θεοδοτίων ἡρμήνευσεν ὁ Εφέσιος, καὶ ᾿Ακύλας ambo verterunt: quos consectati Ebionitæ, ex ὁ Ποντικός, ἀμφότεροι Ιουδαίοι προσήλυτοι· οἷς και τακολουθήσαντες οἱ Εβιωναῖοι, ἐξ Ἰωσὴφ αὐτόν γεγεννῆσθαι φάσκουσι.» Τούτοις μετά βραχέα φησί. «Πρὸ τοῦ γὰρ Ῥωμαίους κρατύναι τὴν ἀρχὴν αὐ τῶν, ὅτι τῶν Μακεδόνων τὴν Ασίαν κατεχόντων, Πτολεμαῖος ὁ Λάγου, φιλοτιμούμενος τὴν ὑπὲρ α τοῦ κατεσκευασμένην βιβλιοθήκην ἐν ᾿Αλεξανδρείᾳ κοσμῆσαι τοῖς πάντων ἀνθρώπων συγγράμμασιν, όσα με σπουδαία υπήρχεν ἡτήσατο παρὰ τῶν Ἱεροσολυμετῶν, εἰς τὴν Ἑλληνικὴν διάλεκτον έχειν αὐτὸν μεταβεβλημένας τὰς Γραφάς. Οἱ δὲ, ὑπήκουον γὰρ ότι τοῖς Μακεδόσι, τότε τοὺς παρ' αὐτοῖς ἐμπειροτά τους τῶν Γραφῶν καὶ ἀμφοτέρων τῶν διαλέκτων εβδομήκοντα πρεσβυτέρους έπεμψαν Πτολεμαίῳ, ποιήσαντος τοῦ Θεοῦ ὅπερ ἡβούλετο. Ὁ δε, ἰδίαν πεῖραν αὐτῶν λαβεῖν θελήσας, εὐλαβηθείς μή πως ἄρα συνθέμενοι ἀποκρύψωσε την ἐν ταῖς Γραφαῖς διὰ τῆς ἑρμηνείας ἀλήθειαν, χωρίσας αὐτοὺς ἀπ' ἀλλήλων, έκέλευσε τοὺς πάντας τὴν αὐτὴν ἑρμηνείαν γράφειν. Καὶ τοῦτ᾽ ἐπὶ πάντων τῶν βιβλίων ἐποίησε. Συνελθόντων δὲ αὐτῶν ἐπὶ τὸ αὐτὸ παρὰ τῷ Πτολεμαίῳ, καὶ συναντιβαλλόντων εκάστου τὴν ἑαυτοῦ ἐρο μηνείων, ὁ μὲν Θεὸς ἐδοξάσθη· αἱ δὲ Γραφαὶ οὕτως θεῖαι ἐγνώσθησαν, τῶν πάντων τὰ αὐτὰ ταῖς αὐταῖς λέξεσι καὶ τοῖς αὐτοῖς ὀνόμασιν ἀναγορευσάντων ἀπ' ἀρχῆς μέχρι τέλους· ὥστε καὶ τὰ παρόντα ἔθνη γνώναι, ότι κατ' ἐπίπνοιαν τοῦ Θεοῦ εἰσιν ἡρμηνευ μέναι αἱ Γραφαί, Καὶ οὐδὲν θαυμαστὸν τὸν Θεὸν τοῦτ᾽ Ενεργηκέναι· ός γε καὶ ἐπὶ τῇ τοῦ Ναβουχοδονόσορ αἰχμαλωσία τοῦ λαοῦ διαφθαρεισῶν τῶν Γραφών, ο καὶ μετὰ δ' ἔτη τῶν Ἰουδαίων ἀνελθόντων εἰς τὴν χώραν αὐτῶν, ἔπειτα ἐν τοῖς χρόνοις Αρταξέρξου τοῦ Περσών βασιλέως ἐνέπνευσεν Εσδρᾳ τῷ ἱερεῖ ἐκ τῆς φυλῆς Δευὶ τοὺς προγεγονότας τῶν προφητών πάντας ανατάξασθαι λόγους, καὶ ἀποκαταστῆσαι τῷ λαῷ τὴν διὰ Μωσέως νομοθεσίαν.» Καὶ περὶ μὲν τῶν θείων ταῦτα λέγει Γραφῶν. Οἷς ὁ αὐτὸς περὶ τοῦ καταλόγου τῶν τῆς Ῥώμης ἐπισκόπων ἱστορεῖ· καὶ ὡς οἱ ἐν Βιέννη Θεοφιλεῖς μάρτυρες τῷ Ῥώμης Ελευθέρῳ Ειρηναίον παρατίθενται. CAPUT XV. Quæ idem de catalogo Romanorum episcoporum scripserit, et ut Deo dilecti Viunnenses martyres Irenæum Eleuthero Romano episcopo commendarint. In tertio autem Adversus hæreses libro per catalogum episcopos Romanos recenset, usque ad Eleutherum, qui Soteri successit. Eleutherum Ἐν δὲ τρίτη τῶν Πρὸς τὰς αἱρέσεις τῶν τῆς Ῥώμης ἐπισκόπων τον κατάλογον ποιεῖται ἄχρι δὲ Ελευθέρου, ὃς μετὰ τὸν Σωτῆρα ἱερατεύει. Δωδέκα τὴν δ᾽ ἐκ τῆς τῶν ἀποστόλων διαδοχῆς τὸν Ελεύθε· porro duodecimum per successionem ab apostolis μου περιστῷ· καὶ παρατίθεται τούτοις, ὡς καὶ ἡμεῖς ἐν τῷ καταλόγῳ πρότερον διεθέμεθα. Επὶ δὲ Κλήμαντος, οὗ πολύν λόγον πεποίηται, καὶ τῆς ἐν Κοι βάθος μέμνηται στάσεως, καὶ τῆς Κλήμεντος ἐπιστο 24ς, «Ικανωτάτην γάρ, φησί, γραφὴν τῇ ἐν Κοι ρίνθη ἡ ἐν Ῥώμη Εκκλησία ἀπέστειλεν, εἰς εἰρή την συμβιβάζουσαν αὐτοὺς, καὶ ἀνανεοῦσαν τὴν πίστιν αὐτῶν, καὶ ἢν νεωστὶ παρὰ τῶν ἀποστόλων παραδο σαν ειλήφα.» Ενα δὲ τῶν ἐπισκόπων μετά Κλή μετα τὸν Τελεσφόρον καὶ ἐνδόξως φησὶ μαρτυρήσαι, Hieron, in præfatione in Pentateuchum, una Basilica interpretes LXX congregatos contulisse facit. 303 Enumerat autein eos, sicuti nos quoque prius in nomenclatura eorum recensuimus. Ubi vero de Clemente pluribus agit, seditionis etiam Corinthiæ et epistolæ Clementis meminit. «Perlongam enim, inquit, ecclesis Corinthi epistolam Ecclesia Romana scripsit, ad pacem et concordiam dissidentes reducens, fidemque eorum, et quam ab initio ab apostolis accepisset traditionem renovans.» Unum porro, post Clementem, ex Romanis episcopis Telesphorum, magna gloria scribit, non prophetasse, Aristeæ et Josephi secutus auctoritatem.

martyrium subiisse inquit: et postremo infert: καὶ τελευταῖον ἐπάγει· «Νῦν δὲ δωδεκάτῳ τόπῳ • Nunc autem duodecimo loco ab apostolis episcopatus sortem ordine et doctrina sua obtinet Eleutherus, et apostolorum in Ecclesia traditio et veritatis prædicatio ad nos quoque pervenit. >> Quo autem ardore erga fidem divinamque professionem fuerit Irenaeus, abunde testatur epistola, quam Viennenses et Lugdunenses martyres, cum adhuc in carcere inclusi affligerentur, ad Eleutherum Romæ episcopum, et Irenæum, ui tum presbyteri dignitate fulgebat, commendantes dederunt. Commendatio ea sic habet: «Salvere te, rebusque omnibus semper lætari optamus, pater Eleuthere. Litteras hasce nostras ut ad te perferret, fratri et participi nostro Irenæo persuasimus. Quem rogamus, ut tibi commendatum habeas, egregium scilicet testamenti Christi æmulatorem. Quod si sciremus, ex loco et honore aliquo justitia laudem cuiquam parari: ut presbytirum Ecclesiæ, qui ipse est, eum in primis tibi commendaremus.. Fit et aliorum Irenaei pulchrorum operum mentio, ut sunt quædam ad Blastum, et Florinum, et Marcianum scripta: et disputationum liber. Et item qui ab eo inscriptus est, De scientia ad Græcos, admodum necessarius liber; et ea quæ de Paschale ab eo sunt dicta, de quibus postea loco suo dicemus. Hæc de divino Irenæo. CAPUT XVI. τὸν τῆς ἐπισκοπῆς ἀπὸ τῶν ἀποστόλων κατέχει κλη ρον Ελεύθερος τῷ αὐτοῦ τάξει καὶ τῇ αὐτοῦ διδαχῇ ἥ τε ἀπὸ τῶν ἀποστόλων ἐν τῇ ᾿Εκκλησία παράδο σις, καὶ τὸ τῆς ἀληθείας κήρυγμα, κατήντηκεν εἰς ἡμᾶς.» Τίς δὲ τὸν ὑπὲρ τῆς θείας πίστεως ζῆλον ὁ Εἰρηναῖος, ἀρκέσει δὴ παριστῶν ἡ ἐπιστολὴ, ἂν οἱ ἐν Βιέννη καὶ Λουγδούνῳ μάρτυρες, ἐν εἰρεταῖς ἔτι τα λαιπωρούμενοι, Ελευθέρῳ τῷ Ῥώμης ἐπισκόπῳ συνιστῶντες αὐτὸν ἐπεστέλλουσιν, ἔτι τῇ τοῦ πρεσβυ τέρου καθέδρα ενσεμνυνόμενον· ἡ δὲ λέξεως οὕτως είχε ο Χαίρειν ἐν Θεῷ σε πᾶσιν εὐχόμεθα καὶ ἀεὶ, πάτερ Ελεύθερα. Ταῦτά σοι τα γράμματα προετρεψάμεθα τὸν ἀδελφὸν ἡμῶν καὶ κοινωνὸν Εἰρηναῖον διακομίσαι· καὶ παρακαλοῦμεν ἔχειν σε αὐτὸν ἐν παραθέσει, ζηλωτὴν ὄντα τῆς διαθήκης Χριστοῦ· εἰ γὰρ ᾔδειμεν τόπον τινὰ δικαιοσύνης περιποιεῖσθαι ὡς πρεσβύτερον ἐκκλησίας, ὅπερ ἐστὶν ἐπ' αὐτῷ, ἐν πρώτοις ἂν παρεθέμεθα. • Καὶ ἄλλα δὲ τῆς Εἰρηναίου φιλοκαλίας μνημονεύεται· τά τε προς Ελάστον και Φλωρίνον καὶ Μαρκιανόν τινα, βιβλίον τε διαλέξεων. Ἔτι δὲ καὶ ὁ Περὶ ἐπιστήμης ἐπιγεγραμμένος αὐτῷ πρὸς Ἕλληνας λόγος, αναγκαιότατος· καὶ τὰ περὶ τοῦ Πάσχα αὐτῷ εἰρημένα· περὶ ὧν ἔμπροσθεν τοῖς προσήκουσι διαλήψομαι τόποις. Τοιαῦτα μὲν καὶ τὰ κατὰ τὸν θεσπέσιον Εἰρηναῖον. De sanctorum martyrum in Gallia litteris: et de Περὶ τῆς ἐκ Γαλλιῶν ἐπιστολῆς διὰ τὸν marima, qua ibi afflicti sunt, persecutione. Quandoquidem autem Irenæi et Viennensium Gallicanorumque martyrum fecimus mentionem æquum visum est, de constantia fortitudineque eorum pauca referre. Decimus septimus agebatur imperii Antonini 304 Piiannus, cum in omnibus terrae partibus turbulento persecutionis Christiana spirante vento, populisque per universum orbem præcipiti audacia adversus nos insurgentibus, plurima martyrum millia propter Christum mortem obiere: sicuti hoc facile est ex iis quæ apud certas gentes sunt facta, conjectura assequi. Testanturid quoque scripta ea, in quæ tam egregia illorum æternaque memoria digna certamina sunt relata. Verum enimvero alius quisquam, historia scribenda, ad memoriam posteritatis, stylo indul- η gens, transmittat victorias et triumphos ab hostibus devictis reportatos, imperatorias ducum artes, consilioque simul et manu res prudenter et for titer gestas, ac strenuorum militum pro conjugibus, liberis et patria ipsa certamina obita, sanguinemque pro salute eorum mullis præliis abunde profusum. Oratio autem nostra de moribus et institutis vitæ et religionis Christianæ suscepta, constantiam in certaminibus pro veritate susceptis, et pacatissima egregiarum animarum præelia, Alii hæc martyria in tempora divorum fratrum Veri et Antonini, oriente bello Marcomanἐκεῖσε γενόμενον σφοδρότατον διωγμόν. Ἐπεὶ δ᾽ Εἰρηναίου καὶ τῶν ἐν Γαλλίαις καὶ Βιέννη μαρτύρων ἐμνήσθημεν, δίκαιον οἶμαι καὶ περὶ τῆς αὐτῶν καρτερίας βραχέα διαλαβεῖν. Ἔτος μὲν οὖν έβδομον πρὸς τῷ δεκάτω αὐτοκράτορα Αντωνίνης Πίῳ Οὐήρῳ ἦν, ἐν ᾧ κατά τινα μέρη τῆς γῆς σφο δροῦ καθ' ἡμᾶς πνεύσαντος διωγμοῦ, τῶν δήμων ἡμῖν ἀλόγῳ θράσει ἐπανισταμένων, μυριάδας μαρτύ ρῶν, ὡς στοχασμῷ εἰκάσαι, ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμέν νην γενέσθαι» ὡς ἀπὸ τῶν καθ' έκαστον ἔθνος συμ βάντων ἔστι τεκμήρασθαι· ὰ καὶ γραφῇ περιέσχει, ἀλήστου τῆς μνήμης, αξιά με ὄντα. Αλλος μὲν οὖν ἄν τις ἱστορικαῖς εἰσηγήσεσιν ἐπιτρέπων εἰκότως ἂν τῇ συγγραφῇ παρεδίδου νίκας τε καὶ τρόπαια κατ' ἐχθρῶν, ἀριστείας τε στρατηγών, καὶ ὁπλιτῶν ἄνα δραγαθίας, ὑπὲρ παίδων καὶ πατρίδος τέως ἡγωνι σμένων, αἱμασί τε ὑπὲρ σφῶν αὐτῶν κατὰ πολλὴν περιουσίαν ἄθλων ἱκανῶς μιανθέντων· ὁ δὲ τῆς καθ' ἡμᾶς πολιτείας διηγήσεως λόγος τὴν ὑπὲρ ἀληθείας ἔνστασιν, καὶ τοὺς κατὰ ψυχὴν εἰρηνικωτάτους πολές μους, καὶ τὴν ὑπερφυᾶ καρτερίαν τῶν ὑπὲρ τῆς εὐα σεβείας μᾶλλον ἢ τῶν φιλτάτων ἀνδρισαμένων, τά τε τρόπαια, καὶ τὰς κατ᾿ ἀντιπάλων ἀοράτων νίκας, καὶ τοὺς ἐπὶ πᾶσι τούτοις στεφάνους εἰς αἰώνιον ἀνακηρύξει μνήμην· οἷά τινα στήλην οὐκ ἀπὸ χαλκοῦ καὶ λίθου, ἀλλ' ἀδαμαντίνην ἀναγράψει τῷ αἰῶνι παρα nico, ad quod se ambo imperatores parabant, referunt.

બ ECCLESIASTICÆ HISTORIE LIB. IV. διδούς. Η μὲν οὖν χώρα καθ᾿ ἣν τέως λαμπρὸν τὸ admirandamque et omnem nature captum supe στάδιον συγκεκρότητο, Γαλλία ἦν· ἐς διαβόητοι καὶ πολὺ τῶν λοιπῶν προέχουσαι μητροπόλεις εἰσὶ Λούγδουνος καὶ Βιέννα δι' ὧν ἀμφοτέρων τὴν πᾶσαν χώρας πολλῷ τῷ ρεύματι περιορέων ὁ Ροδανός διέξ εισι. Τὴν γοῦν τῶν μαρτύρων ἀναγραφὴν αἱ ἐν ταῖς εἰρημέναις πόλεσι διαφανεῖς ἐκκλησίαι τοῖς ἐν ᾿Ασίᾳ καὶ Φρυγία διαπέμπονται ούτωσὶ προοιμιαζόμεναι· «Οἱ ἐν Βιέννη καὶ Λουγδούνῳ τῆς Γαλλίας παροι ποῦντες δοῦλοι τοῦ Χριστοῦ ταῖς κατὰ τὴν ᾿Ασίαν καὶ Φρυγίαν τὴν αὐτὴν τῆς ἀπολυτρώσεως ἡμῖν πίστιν καὶ ἐλπίδα ἔχουσιν ἀδελφοῖς εἰρήνη καὶ χάρις καὶ δόξα ἀπὸ Θεοῦ πατρὸς καὶ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν.» Εἶτα ἐπιβαλόντες τῷ προοιμίῳ καὶ ἕτερα, οὕτως κατάρχονται «Τό μέν οὖν μέγεθος τῆς ἐνθάδε θλίψεως, καὶ τὴν τοσαύτην τῶν ἐθνῶν εἰς τοὺς ἁγίους ὀργὴν, καὶ ὅσα ὑπέμειναν οι μακάριοι μάρτυρες, ἐπ' ἀκριβες οὔθ᾽ ἡμεῖς εἰπ πεῖν ἱκανοὶ, οὔτε μὲν γραφή περιληφθῆναι δυνατόν. Παντὶ γὰρ σθένει ἐνέσκηψεν ὁ ἀντικείμενος, προοι μιαζόμενος ἤδη τὴν ἀδεῶς μέλλουσαν ἔσεσθαι παρουσίαν αὐτοῦ· καὶ διὰ πάντων διῆλθεν ἐθίζων τοὺς ἑαυτοῦ, καὶ προγυμνάζων κατὰ τῶν δούλων τοῦ Θεοῦ· ὥστε μὴ μόνον οἰκιῶν καὶ βαλανείων καὶ ἀγορᾶς εἴργεσθαι, ἀλλὰ καὶ τὸ καθόλου φαίνεσθαι ἡμῶν τινα αὐ τοῖς ἀπειρῆσθαι ἐν ὁποιῳδήποτε τόπῳ. 'Αντεστρατήγει δε ἡ χάρις τοῦ Θεοῦ· καὶ τοὺς μὲν ἀσθενεῖς Εῤῥώννυτο· ἀντιπαρετάσσετο δε στύλους ἑδραίους δυναμένους διὰ τὰς ὑπομονῆς πᾶσαν τὴν ὁρμὴν τοῦ πονηροῦ εἰς ἑαυτοὺς ελκύσαι οἱ καὶ ὁμόσε ἐχώρουν, πῶν εἶδος ὀνειδισμοῦ καὶ κολάσεως ἀνεχόμενοι· οἱ καὶ τὰ πολλὰ ὀλίγα ἡγούμενοι, ἔσπευδον πρὸς Χρι στίν, ὄντως ἐπιδεικνύμενοι, ὅτι οὐκ ἄξια τὰ παθήματα τοῦ νῦν καιροῦ πρὸς τὴν μέλλουσαν δόξαν. Καὶ πρῶτον μὲν σωρηδόν πανδημεὶ τὰ ἐπιφερόμενα ἀπὸ τοῦ ὄχλου ὑπέμενον· ἐπιβοήσεις, καὶ πληγάς, καὶ συρμούς, διαρπαγές καὶ λίθων βολὰς καὶ συγκλείσεις, καὶ πάνθ' ὅσα ἡγριωμένῳ πλήθει ὡς πρὸς ἐχθροὺς καὶ πολεμίους φιλεῖ γίνεσθαι.» rantem patientiam et fortitudinem eorum qui magis pro pietate veroque Dei cultu, quam pro charissimis sibi capitibus rem strenue gesserunt, tropeaque et victorias adversus invisibiles hostes partas,coronasque triumphales persequetur: atque ea omnia veluti in columna, non ærea illa aut marmorea, sed adamantina prorsus insculpet, ad memoriam posteritatis omnis sempiternam. Eximium porro ea tempestate martyrii tanquam stadium Gallia provincia erat: in qua præter cæteras celebres duæ sunt metropolitanæ urbes, Lugdunum et Vienna, quas reliqua eorum locorum regione emensa, fluvius Rhodanus perstringit, Martyriorum autem eorum commentarium, urbium earum ecclesiæ illustres, ecclesiis quæ in Asia et Phrygia fuere, misere, tali praefatione usæ: «Qui Vienne et Lugduni in Galliis habitant, servi Christi, in Asia et Phrygia eamdem nobiscum redemptionis fidem et spem habentibus fratribus, pax, et gratia, et gloria a Deo Patre et Domino Jesu Christo, Domino nostro.» Deinde præfationi ejusmodi, aliis quibusdam verbis additis, tale scribendi initium faciunt: «Afflictionum ærumnarumque nostrarum magnitudinem, et tantam gentium adversus sanctos iram, atque eas quas beati martyres sustinuerunt calamitates, neque nos dicendo accurate exprimere, nec ullum scribendo posse complecti putamus. 305 Omnibus enim suis copiis in nos irruit adversarius; et in initio statim ipso apparuit, nihil fore terrori nobis presentiam ejus, quasi prolusione quadam suum adventum audacter futurum prænuntians, et omne genus persecutionis atque afflictionis adhibens assuefecit et exercuit suos adversus Dei ministros: siquidem non ædibus tantum, balneis et foro nobis, sed publico quoque prorsus,necubi nostrum quisquam appareat, interdixerunt. Verum contra eos pro nobis gratia Dei depugnans, infirmos quidem confirmavit, stabiles autem eis opposuit columnas: eos videlicet homines, qui per tolerantiam omnem mali illius impetum in seipsos pertraherent: quique conferre pedem, omne contumeliæ et supplicii genus sustinere, et quæ plurima essent, perpauca et exigua esse ducere possent, et ita ad Christum venire festinarent: rebus ipsis ostendentes ", non esse condignas passiones temporis kujns ad futuram gloriam. Primum quippe confertim universi, quæ eis a multitudine inferrentur, pertulere, contumeliosas inclamationes, verbera, volutationes, rapinas, lapidationes et carceres: omnia enique alia, quæ ferocienti multitudini contra inimicos et hostes facere in mentem venire solent.» Περὶ Οὐετίου, Σάγκτον, Ποθεινού, Αλεξάν δρου, Βιβλιάδου, καὶ Βλανδίνης, καὶ ἐτέ ρων, ὡς τὸν ὑπὲρ Χριστοῦ ἀθλον ἐν Γαλ Δίκες διήνεγκαν· καὶ ἐν τῷ ποταμῷ ὕστερον ἀπερρίφησαν. Πέτα διέξεισιν ἡ διήγησις, ὡς «ὑπὸ τὸν χιλίαρ - που ήχθησαν, καὶ ἀνακριθέντες καθείρχθησαν· καὶ των Ουίτιον Επάγαθον, τῷ χρόνῳ νεάζοντα, καὶ τῇ πίστει καὶ πλέον τοῖς πᾶσιν ἀγαθοῖς τῶν ἔργων ἐπιμάζοντα, τοῦ πλήθους υπεραγανακτήσαντα, ἀπο Η Rom. νηι, 18. CAPUT XVII. De Vetio, Sancto, Polhino, Alexandro, Bibliade, Blandina, et aliis: ut scilicet certamen pro Christo sustinuerint, et deinceps in fluvium sint abjecti. Deinde scriptum id exsequitur, «sanctos a tribuno militum abductos, atque interrogatos, in carcerem conjectos esse. Atque inter eos Vetium quemdam Epagathum, cum ætatis fore vigentem, tum fide omaique bonorum operum genere pollen-

ἀνάρπαστον γεγονότα· δέκα δέ τινας πρὸς τὸ μέσ γεθος τῶν κινδύνων ἀπαγορεύσαντας, ἐττηθῆναι, καὶ δέος μέγιστον τοῖς ἁγίοις καταλιπεῖν, δεξιόσι τὸ τοῦ μέλλοντος ἐν ἀδήλῳ, μὴ καὶ τὸ διαπεσεῖν Χρι στοῦ κινδυνεύσωσιν. Ἄλλοις δὲ τὸν ἐκείνων ἀριθμὸν κατ' ὀλίγους ἐκπλῆσαι· ὥστ᾽ ἐκ τῶν δύο ἐκκλησιῶν τοὺς σπουδαίους συλλεγῆναι, καὶ τοὺς ἐξ ἐθνῶν δ οἰκέτας τοῖς μάρτυσι συλλαμβάνεσθαι· οὓς καὶ κατ ταψεύδεσθαι τούτων τῇ τῶν μαστίγων ἀνάγκη· ὡς καὶ θυέστεια δείπνα καὶ Οἰδιποδείους μίξεις, καὶ ἀλλ' άττα ἐπιφημίζειν ἐκείνοις, καὶ ὅσα μήτ' ἀκο φορητά, μήτε γλώσση εἶναι ρητά· ἀλλ᾽ εἰ μηδε πώς ποτε παρ' ἀνθρώποις ἐγένοντο πίστιν ἔχοντα. "Ων φημισθέντων, πάντες, φησίν, ἀπεθηριώθησαν εἰς tem, tantam multitudinem abduci egre tulisse, et λογίαν ἐρεῖν· καὶ τὴν καλὴν ἀνειπόντα ὁμολογίαν, se ad defensionem perorandam eorum obtulisse, atque ob tam pulchram professionem cum aliis simul abreptum esse. Decem vero periculi magnitudine victos, martyrio renuntiasse et sanctis timorem ingentem reliquisse, admodum metuentibus propter dubium futuri casus exitum, ne scilicet de eo quoque periclitarentur, ut Christo exciderent. Eorum tamen numerum alios paulatim explevisse. Optimos quosque ex utraque ecclesia delectos, et cum martyribus ipsis ex gentibus ser vos una comprehensos, eosque flagrorum vi et necessitate coactos, contra nos ementitos esse Thestis ccenas et (Edipi concubitus, 306 aliaque item plurima vulgasse, quæ neque auditu neque dictu credibilia essent: neque etiam unquam inter ἡμᾶς· ὥστε καὶ εἴ τινες πρότερον δι' οἰκειότητα homines admissa essent, quod fidem obtinuissent. Quarum rerum infamia vulgo jactata, omnes (inquit) contra nos sunt efferati. Et qui hactenus propter familiarem consuetudinem et humanitatem moderatiores fuerant, gravem in nos fremebundi acceperunt animum. Quapropter cruciatus orationis vim omnem superantes sancti martyres pertulerunt, Satana summo studio contendente, uἱ ab eis quoque blasphemiæ quidquam proferretur. Præcipue autem multitudinis ipsius et militum et præsidis furor incubuit in Sanctum, diaconum Viennensem: in Maturum, recens quidem illum illuminatum, sed generosum et fortem decertatorem: in Attalum Pergamenum genere, columen et firmamentum Gallicorum Christi fidelium: et in ἐμετρίαζον, τότε μεγάλα ἐχαλέπαινον καὶ διεπρέοντο, Διὰ ταῦτα ὑπεράνω πάσης ἐξηγήσεως ὑπέμενον και λάσεις οἱ ἅγιοι μάρτυρες φιλοτιμουμένου τοῦ Σαν τανᾶ, καὶ δι' ἐκείνων ῥηθῆναί τι τῶν βλασφήμων καθ' ὑπερβολὴν δ᾽ ἐνσκήψαι τὴν ὀργὴν ἅπασαν τοῦ ὄχλου καὶ τῶν στρατιωτῶν καὶ τοῦ ἡγεμόνος εἰς Σάγκτον διάκονον ἀπὸ Βιέννης, καὶ εἰς Μάτουρον νεοφώτιστον, ἀλλὰ γενναῖον ἀγωνιστήν· καὶ εἰς Ατταλον Περγαμηνὸν τῷ γένει, στύλον καὶ ἑδραίωμα τῶν ἐκεῖσε πιστῶν· καὶ εἰς Βλανδίναν, δούλην μεν, Ελευθέριον δε μάλα προβαλλομένην τὸ φρόνημα - δι' ἧς ὁ Κύριος έδειξεν, ὡς τὰ παρ' ἀνθρώποις εὐτελῆ τε καὶ ἀηδῆ καὶ οὐδενὶ λογιζόμενα μεγίστης παρ αὐτῷ δόξης καταξιοῦνται τῇ πρὸς αὐτὸν στοργή το καὶ διαθέσει· πάντων γὰρ δεδιότων, καὶ τῆς σαρκία Blandinam, quæ statu quidem serva fuerat, inge- νης εκείνη δεσποίνης ἀγωνιώσης (παρήν γὰρ καὶ nium autem et animum habuit perquam liberalem. αὕτη τὸν ὑπὲρ Χριστοῦ ἀγῶνα στεῤῥῶς διαφέρουσα) In ea nimirum exhibuit atque representavit Chri- μὴ οὐχ οἷα τε γένοιτο τῷ τῆς φύσεως ἀσθενεῖ καν stus, quæ apud homines vilia, ingrata, nulliusque τὴν ψιλὴν ὁμολογίαν παῤῥησιάσασθαι, τοσαύτης αυτ adeo pretii habeantur, ea apud se in maximum τὴν ἱστοροῦσε πληρωθῆναι ἰσχύος, ὡς ἀπειπεῖν τοὺς esse honorem, propter egregiam in se piorum ἐκ διαδοχῆς ἐξ ἐωθενοῦ ἕως ἑσπέρας κολάζοντας animorum affectionem et amorem. Cum enim om- ῥάβδοις, καὶ τὴν ἧτταν ὁμολογεῖν, μή τι άλλο ποιείν nes metuerent, horaque etiam ejus carnalis maxi- ἔχοντας, καὶ ἐμπλήκτους εἶναι τὸ παραμένειν όλως mopere de ea esset anxia et sollicita (aderat namque ἔμπνουν, παντὸς τοῦ σώματος περιεῤῥωγότος τε και et ipsa, fortiter certamini pro Christo incumbens), ἀνεῳγμένου. Εκείνη δε ὥσπερ ἐννεάζουσα τοῖς ἄθλους ne illa naturæ imbecillitate, vel solam liberiorem διεγεγόνει. Ανακωχή δ' ἦν καὶ οἷον φάναι αντι professionem non perferret, tanto eam animi ro- γησία τῶν συμβαινόντων τό, Χριστιανή είμι, επι bore confortatam esse tradunt, ut tortores, qui λέγειν. Σάγκτος δὲ καὶ αὐτὸς τοσαύτην υπερβολήν sibi inter se succedentes a matutino tempore ad τοῖς ἐπαχθεῖσι καὶ ταῖς πλείσταις αἰκίαις ὑπέδει vesperam usque virgis et fustibus eam ceciderant, ξεν, ἐν ὑποστάσει παραταττόμενος γεννικώς, ὡς με animos desponderent, victosque se profiterentur, ἔθνος, μὲ πόλιν, μὴ ὄνομα, ἢ ἄλλο τι παρ' ἅπαντα quid rerum deinceps de ea agerent dubii. Obstupescentes etenim, mirabantur spiritum prorsus in ea remanere, cujus corpus circumquaque conscissum et apertum esset. At illa, perinde atque ab ineunte ætate certaminibus esset exercitata, perdurabat: laxamentumque ei et (ut ita dicam) indolentia plagarum et cruciatuum erat, quod subinde Christianam se esse proclamaret. Sanctus vero et ipse tanta animi presentia, et tam generose et fortiter se carnificibus opposuit, plurimamque eorum sævitiam et poenis incutiendis feritatem adeo superavit, ut ab illis interrogatus, τὸν ἀγῶνα εἰπεῖν· ἀλλὰ πρὸς ἅπαν τὸ ἐρωτώμενον τό, Χριστιανός είμι, ἐπιλέγειν, καίπερ εκείνων ἀγεννές τι καὶ ἀπόφημον ταῖς ὑπερβολαῖς τῶν δει νῶν προσδοκώντων ἀκούειν. Οθεν και το φιλότιμον ἀπαγορεύσαντας τῶν μεινῶν, τελευταῖον χαλκᾶς δεν πίδας ἱκανῶς πυρὶ προσωμιληκυίας τοῖς τροφέρων τέροις τῶν μελῶν τῷ μάρτυρι επιφέρειν καὶ προσω κολλων. Καἀκεῖνα μὲν ἐκαίετο τῆς κνίσσης αναρ ρεούσης· αὐτὸς δὲ μᾶλλον ἄκαμπτος ἦν καὶ ἀνέν δοτος, στεῤῥὸς τὴν πίστιν ὑπὸ τῆς οὐρανίου πηγής τῆς τοῦ ὕδατος ζωῆς ἐξιόντος δροσιζόμενος καὶ ενώ δυναμούμενος. Τὸ δὲ σωμάτιον μάρτυς ἦν τῶν συμ

ECCLESIASTICAE HISTORIA LIB. IV. όλου τραύμα, όλον μώλωψ, συνεσπα- non gentem suam, non patriam, non nomen,non καὶ ἀποβεβληκός τὴν ἀνθρωπείαν ἔξωθεν ἐν ᾧ πάσχων Χριστός, μεθάλας ἐπετέλει αργῶν τὸν ἀντικείμενον, καὶ εἰς τὴν τῶν ὑποτύπωσιν ὑποδεικνύων, ὅτι μηδεν φο · Θεοῦ πατρὸς ἀγάπη· μσδε ἀλγεινόν, όπου όξα. Τῶν γὰρ ἐχθρῶν τῷ πολλῷ οιδήματα λεγμοναῖς οἱομένων ὡς περιέσοιντο εἰ μεθ' κι αὐτὰ προσφέροιεν κολαστήρια· ἡ ἐναπο ος γοῦν οὐ μέτριον τοῖς λοιποῖς ἐμβαλεῖν· ΤΟ δρᾶν ἐπεχείρουν, τοσοῦτον μᾶλλον εἰς τοὐναντίον ἔληλαμένοι, ὡς ἀνακύψαι ν εὐθὺς τὸ σῶμα τοῖς πιεσμοῖς, τήν τε ῶν μελῶν καὶ τὴν ἰδέαν σώαν ἀπολαβεῖν· μὴ κόλασιν, ἀλλ᾽ ἱασιν εἶναι τὰ δεύτερα τῇ ρωγῇ. Καὶ Βιβλιάδα δὲ παρῆγόν τινα· ἦν αστίζοντες, τὰ ἐναγῆ δῆθεν ἡμῶν λέγειν Η δ' ὥσπερ ἐξ ὕπνου ανανήψασα, τούναν ἂν ἤπερ ἐκείνοις βουλομένοις ἦν ἔλεγε· ἐπιφέρουσα, Πῶς ἂν παιδία φάγοιεν οἱ οἷς μηδὲ ἀλόγων ζώων αἷμα φαγεῖν ἐξόν; λέγουσα τε καὶ πάσχουσα γενναιότερον, τῶν μαρτύρων κατείλεκται. Των δε και ὀργάνων τῇ τοῦ Χριστοῦ δυνάμει οὕτως ἀπεληλεγμένων, καὶ τῇ τῶν μαρτύρων ιστάσει καταργηθέντων καὶ ὑπομονῇ, ἐν τὰ δεινὰ ἐπενόουν. Σκότος γὰρ χαλεπόν καὶ ἐπὶ πέμπτου τρύπημα ἐν τῷ ξύλω ἡ τῶν ποδῶν συνεκλείετο· ὡς καὶ πολλοὺς αἷς ἐναποπνειγῆναι, ἄλλους δὲ ζῶντας τα τῆς παρ' ἀνθρώποις ἐρήμους πάμπαν Εἰσὶ δὲ οἱ καὶ ἅμα τῷ συγκλεισθῆναι, ρκισμένοι, το βάρος μὴ φέροντες τῆς είρτέθνησκον, τοῦ Χριστοῦ διαφόρως τούτους [. Καὶ Ποθεινός δ' ὁ διάκονος τῆς Λουγκλησίας, ἀσθενής μάλα καὶ ὑπὲρ τὰ ἔννε τη ὤν, μόλις μὲν ἐμπνέων τὸ σῶμα τῇ ισθενείᾳ, τῇ δὲ τοῦ μαρτυρίου ἐπιθυμίᾳ ὅλος τῷ πνεύματι, ἐπὶ τὸ βῆμα ἐσύρετο, θυλάκῳ τῷ παραλελυμένῳ σώματι της ψυυμένης. Ως δὲ παρέστη, καὶ τὴν καλὴν ἐκήρυξε, τίς ἐστιν ὁ τῶν Χριστιανῶν ρώτα· καὶ ὅς, Ἐὰν ἄξιος ἧς, φησί, γνώση κ τα μᾶλλον είλκετο ἀφειδῶς· καὶ πληγάς τῶν μὲν ἐγγὺς χερσὶ καὶ ποσὶν ἐφαλλομέὑβριζόντων τὴν πολιὰν, τῶν δὲ πορρωθεν των εἰς αὐτόν, ὁ μετὰ χεῖρας ἔτυχεν ἔχων. ἀσεβεῖν ἡγουμένων ἡ πλημμελεῖν, εἴ τις τι τῆς εἰς αὐτὸν παροινίας καὶ ἀσελγείας 5. ᾤοντο γάρ οὕτω τοὺς αὐτῶν θεοὺς ἐκδιες δ' εμπνέων τῇ εἰρκτῇ ἔρριπτο· καὶ ἐπὶ ραις τῷ Θεῷ τὸ πνεῦμα παρέθετο. Οἱ γε οι γεγονότες, ὡς κακούργοι τῇ τῶν μαρτύστις εἰρατῆ, ὁρῶντες ἐκείνους φαιδρὸν οἶτίλβοντας και γεγανωμένον ἀνθοῦντας, · καὶ πλήρεις δόξης καὶ χάριτος, τὴν τε τοῦ εὐωδίαν ὀδωδότας· ὡς ἐνίοις δοκεῖν καὶ aliud quidquam, sed unicum hoc in certamine et lucta tormentorum omni, Christianum se esse diceret: 307 cum quidem illi se ex eo, propter tam graves ac intolerabiles cruciatus, degenerem aliquam nobisque infaustam atque ominosam vocem audituros sperarent. Itaque contentione illa cruciatuum summorum inferendorum fracta, ad postremum æreas squamas candentes mollissimis et tenerrimis quibusque martyris membris asperserunt et agglutinarunt. Atque ita ex illis quidem sic adustis nidor et arvina profuebat: ipse vero constans et immotus permanebat, fideque stabilis, et aqua vitæ ex coelesti fonte promananti conspersus atque recreatus,magis magisque confortabatur Ac corpus testis erat earum rerum qu acciderant, unum totum vulnus, una totum cruenta vibex, contractum prorsus, et ab humana specie, exteriore sua parte, alienissimum. In quo ipsemet Christus patiens, gloriam et laudem in gentem perficiebat, et adversarium destruebat. Apertum quippe reliquis omnibus exhibuit exem plum, nihil ibi esse terribile et metuendum, ubi adsit Dei Patris dilectio: nihil erumnosum atque dolendum, ubi Christi gloria. Adversarii sane qui dem incredibili animorum tumore et inflammatione effervescentes, ila demum se superiores fore sunt opinati, si ex intervallo aliquot diebus interjectis deinceps eadem inferrent tormenta, vel eum suppliciis immanibus immortuum, gravem reliquis allaturum esse limorem et terrorem. Quod ubi facere sunt agressi, adeo sunt spe sua frustrati, ut ille corpore tormentis doloribusque omnibus rele vato, confestim restitutus, usum membrorum formamque integram ita receperit, ut quæ ei iterum sunt illatæ pœnæ, non excruciatio, sed sanatio alque restitutio esse viderentur, ccelitus videlicet ei allato auxilio. Caeterum Bibliadem etiam quamdam produxerunt,eamque flagris crudelem in modum conscidentes, persuadere illi conabantur, ut nimirum exsecranda facinora nostra diceret. Illa autem veluti e somno excitata, longe aliud diversumque magis quam ipsi exspectantes volebant, professa est, illud insuper adjiciens: Quomodo vero homines isti infantes vorent, qui etiam ab animantium ratione carentium sanguine abstineant? Ac talia cum et pateretur et diceret generosa ad modum animo, ordini martyrum est allecta. Enimvero postquam quæsitores isti et carnifices, virtute Christi ad hunc modum infirmiores esse comperti, atque martyrum constantia et tolerantia prostrati sunt, ut in carcere eos affligerent, consilium ceperunt. Ita illi tetra horrentium tenebrarum caligine et pedore excruciantur, et pedum distractio ad quintum usque 308 fidicularum foramen extenditur. Quapropter multi in vinculis sunt suffocati, multi ægre viventes,spiritum cum dolore traxerunt, setiam sic verti potest: «Ac corpusculum ipsum crudelitatem tantam testabatur.

σμον εὐπρεπή περικεῖσθαι, οἷα δή τινας νυμφίους κεκοσμημένους ἑαυτοὺς δὲ δυσειδεῖς τε καὶ δεινόν ὄζοντας, ἀσχημοσύνης ἔμπλεως, τιμωρόν τε συνει δὸς ἔχοντες καὶ πλῆττον ὡς μάλιστα· ὡς ἀγεννεῖς καὶ ἄνανδροι, ἀνδροφόνων μὲν ἔκλημα ἑαυτοῖς ποο ριθέντες, τὴν πάντιμον δὲ προσηγορίαν ἀποβεβληκότες, ἐκ τῆς τῶν μαρτύρων θέας ἐστηρίζοντο, καὶ ἠξίουν προσίεσθαι. Οἱ δ᾽ ἐδέχοντο εὖ μάλα, με τους ἐννοίας ἐφεπομένης. Τὸ δὲ μετὰ τοῦτο εἰς ποικίλον τὰ μαρτύρια διηρεῖτο· ἐκ πολυανθῶν γὰρ καὶ δια φόρων χρωμάτων ἕνα στέφανον πλέξαντες, τῷ Χρι στῷ προσήγον· δι' ὧν τὸ μέγα τῆς ἀφθαρσίας ἐκεῖ θεν ἐλάμβανον. Μάτουρος μὲν οὖν καὶ Σάγκτος, Βλανδίνα καὶ ᾿Ατταλος τοῖς θηρίοις δημοσίᾳ ἀνή γοντο· καὶ τῷ ἀμφιθεάτρῳ ἀγόμενοι τῶν ἴσων δει νῶν καὶ αὖθις μετεῖχον. Καὶ δῆτα διὰ πλείστων ελα θόντες, καὶ ἐπὶ τὴν σιδηρᾶν καθέδραν ἀνήγοντο ὑφ᾽ ἧς τηγανιζόμενα τὰ σώματα, κνίσσης αὐτοὺς ἐνεφόρει πολλῆς. Οἱ δὲ τοσοῦτον ἤλγουν, ὡς καὶ νι κἂν βούλεσθαι τὴν ὑπομονὴν οἷα μαινόμενοι. Δε ἀγῶνος τοίνυν μεγάλου ἐλθόντες, Σάγκτες καὶ Μά τουρος ἐπὶ τῆς ἡμέρας ἐκείνης ἐτύθησαν. Η γε μὴν Βλανδίλλα τῷ ξύλῳ διαταθεῖσα, βορὰ τοῖς θηρίοις προύκειτο· καὶ τὸ σχῆμα τοῦ δι' αὐτὴν σταυρωθέν τος τυποῦσα, πολλὴν τοῖς συναγωνισταῖς παρείχε τὴν προθυμίαν, διὰ τῆς ἀδελφῆς τὸ τοῦ ποθουμένου σχῆμα βλέπουσιν· ἐν ταυτῷ δὲ πείθουσα, καὶ ὡς ὁ ὑπὲρ τῆς Χριστοῦ δόξης παθών κοινωνεῖ τοῖς πάν θεσι τῷ ζῶντι Θεῷ. Τῶν οὖν θηρίων μὴ ἀψαμένων, omni prorsus humano destituti auxilio. Fuerunt μύρῳ τινὶ κεχρίσθαι, ὡς καὶ τὰ δεσμὰ δοκεῖν κόetiam, qui licet tormentis antea cruciati non fuis sent, simul atque in carcerem sunt conjecti, quod gravem ejus squalorem non ferrent, decessere, Christo Jesu variis martyres modis glorificante. Pothinus autem, cui Lugdunensis Ecclesiæ episcopatus ministerium erat concreditum, vir imbecillus, ut qui nonaginta supergressus esset annos, et naturali quidem infirmitate ægre corpori vitatem auram suppeditaret, spiritu autem propter obeundi martyrii desiderium esset validissimus, ad tribunal est pertractus, corpore tenui et soluto, perinde atque yasculo quopiam animam vix retinens. Atque ibi consistens, cum pulchram professus esset professionem, a tribuno, quisnam esset Christianorum Deus, interrogatus: Si dignus, inquit, fueris, scies. Quapropter violentius quoque statim acceplus, plagas tulit. Qui enim propius ei astabant, manibus pedibusque in eum insilientes, summa contumelia canos ejus affecerunt; qui vero longius remoti fuerant, quæcunque locus subministrabat tela, in eum conjecerunt. Omnes quidem certe flagitium se et piaculum committere existimarunt, si quid insolentiæ pervicacis et petulantiæ proterræ in eum intermitterent: eoque modo se deos suos vindicare putaverunt. Deinde, cum ægre jam spiraret, in carcerem est conjectus: ubi biduo post spiritum Deo decedens commendavit, Porro qui Christum abnegaverant, ut malefici in martyrum custodiam conjecti, quod viderent illos quidem jucundius relucere ac latius florere, bila- c εις δευτέραν ἄμελλαν ἐτηρεῖτο· ὡς ἂν διὰ πολλῶν resque gloria et gratia abundantes, nec non suavitatem odoris Christi redolentes, unguento scilicet quodam, sicuti nonnullis visum est, ita delibutos, ut vincula eorum, quasi complorum sponsorum ornatum decentem præ se ferrent: seipsos autem deformes ac male olentes probrisque obsitos, vindicemque intra se et carnificem conscientiam in animis gerentes: qui videlicet ut illiberales pa. rumque viriles, homicidii sibi ipsis crimen impingentes, omnium præstantissimum nomen rejecis sent: ex martyrum conspectu confirmabantur, seque ab eis recipi rogabant. Atque illi eos don gravate, nullam prorsus suspicionem reliquam facientes, susceperunt. Ex eo tempore martyria varie sunt divisa atque distincta. Ex multiformibus namque et versicoloribus floribus coronam illi texentes, Christo eam obtulerunt, 309 et maximum illud immortalitatis præmium receperunt. Maturus quidem et Sanctus, Blandina et Attalus, id publicum produeti, et in amphitheatro bestiis objecti, eosdem sunt angores experti: plurimisque tormentis superatis, tandem in sedilli ferreo, cui ignis esset suppositus, sunt collocati, ubi ex corporibus eorum adustis nidoringens redditus, carnifices complevit. Qui tantum ex constantia martyrum concepere dolorem, ut patientiam illorum tanquam furtis agitati exsuperare contenderent. Ac Sanctus quidem et Maturus. καὶ ποικίλων τὸν σκολιόν ἐκνικήσασα όροι, προτροπῇ τοῖς ἀδελφοῖς εἴη ἡ σμικρά τε καὶ εὐτελὴς, μέγαν καὶ ἀκαταγνώστον ἀθλητὴν τὸν Χριστὸν καὶ κτημένη, διὰ πολλῶν κλήρων τὸν ἀντικείμενον ἀ· βιασασα, καὶ δι' ἀγῶνος μεγάλου τὸ τῆς ἀφθαρσίας στέφος ἁρπάσασα· ἐπὶ δὲ ταύτῃ ὁ ᾿Ατταλος ήγετο τῷ ἀμφιθεάτρῳ πίνακος προηγουμένου, ταῦτα δὴ λέγοντος, Οὗτός ἐστιν ῎Ατταλος ὁ Χριστιανός. ἦν δι τῶν ἐπισήμων ἀνὴρ, συνείδησίν τε ἐῤῥωμένην ἔχων, καὶ τοῖς κατὰ Χριστὸν ὡς μάλα τεγυμνασμένος καὶ ἀεὶ μάρτυς ἀληθείας ὤν. Σφριγώντος δ' ἐπ' αὐτῷ τοῦ δήμου, τοῦτον ὡς Ῥωμαῖον ὁ ἡγεμὼν τῇ εἱρατή συγκλείειν ἐκέλευσεν, ἕως οὗ τῷ Καίσαρι περί τ αὐτοῦ καὶ τῶν λοιπῶν ἀνενέγκοι. Ἐν τούτῳ δὲ οἱ πρότερον τῇ ἀρνήσει νεκροὶ τὸ πνεῦμα τῆς ζωῆς ἀνελάμβανον καὶ τοὺς νεκροὺς ἐξέτρωσε, τούτου ζῶντας ἡ μήτηρ ἐδέχετο· καὶ ἐγλυκαίνοντο ὑπὸ τοῦ μὴ θέλοντος τὸν θάνατον τοῦ ἁμαρτωλοῦ· καὶ πρὸς τὸ παθεῖν ἀνεῤῥώσθησαν. Καὶ γὰρ γραμμάτων κ τοῦ Καίσαρος καταπεμφθέντων, ὅσοι ἦσαν Ῥωμαῖοι, τῇ διὰ ξίφους ὑπήγοντο τελευτῇ· οἱ δὲ θηρίοις καὶ άλλοις τῶν δεινῶν παρεβάλλοντο. Πρώτοι δὲ πάντων δε οι μεταμέλῳ χρησάμενοι πρότερον ἀνητάζοντο, ελα πίδος ὑποσαινούσης τούτους αὖθις ἑλεῖν. ᾿Αλλ' ο μὲν τῷ κλήρῳ τῶν μαρτύρων τάττοντο· εἰσὶ δὲ οἱ καὶ τῆς ἀπωλείας κατόπιν ἧκον· οἱ δὴ ἀνάξιοί τς ἦσαν καὶ ἀστήρικτοι περὶ τὴν ὁδὸν βλασφήμως ἔχοντες. Τῷ δὲ καταλόγῳ τῶν παρτύρων καὶ Αλέ-

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. IV. ῖτο, ἰατρικῆς μὲν ἔμπειρος, τοῖς ἐν certamine tanto obito, eo die cursum suum absolσι καταφανής, ἅτε δὴ πολλήν τε λόπροβεβλημένος, καὶ τῆς ἀποστολικῆς άριτος· παρεστώς γὰρ τῷ βήματι, ως μάρτυρας παρορμῶν, δῆλος ἦν καὶ δίνων τοὺς ἄθλους· ἀμέλει τοι καὶ περὶ τὸν δικαστὴν ἱστῶσι γενόμε ριθεὶς, σὺν ᾿Αττάλῳ περιήχθη θηρσίν ῆναι. Μηδενός οὖν δεινοῦ ἐντεῦθεν μένοι, διὰ πολλῶν ἀγώνων ήκοντες, ισαν καὶ αὐτὸ ἰ· ὁαμὲν ᾿Αλέξανδρος με κλος δὲ, τῷ ἐπὶ τῆς σιδηρᾶς καθέδρας αὐτοῦ κνίσσης ἀναφερομένης, τοῦτο ἡ φωνῇ ἐπειπών, Ἰδοὺ τοῦτό ἐστιν ίειν, ὅπερ ὑμεῖς ποιεῖτε. Ἡμεῖς δὲ · ἐσθίομεν, οὔτε ἕτερόν τι πονηρόν ρωτώμενος δε καὶ τί ὄνομα έχει Ὁ Θεὸς ὄνομα οὐκ ἔχει ὡς ἄνθρω τοις πᾶσι τῇ τῶν μονομαχιῶν ἐσχάτη αντικού παιδαρίου ὡσεὶ ἐτῶν μέ ἡ να εἰσήγετο. Ἐπεὶ δ' ομνύειν κατὰ ναγκαστο, καὶ ἀπειθεῖς ἦσαν, ἐξαγριο ῶν τὸ πλῆθος, καὶ διήγον πλείστοις αῖς ταῖς βασάνοις ἀπαγορεύων, ἀπεκι ἐσχάτη δε ἡ Βλανδίνα οἷα μήτηρ ήσασα, τέκνα καὶ νικηφόρους προτός βασιλέα, ἀγαλλιωμένη ἐπέσπευδε όδῳ ὡς εἰς νυμφικὸν δεῖπνον, οὐκ εἰς ημένη βοράν· καὶ μετὰ τὰς μάστιθηρία, μετὰ τὸ τήγανον, τέλος εἰς λεῖσα ταύρῳ δεινῷ μαρεβλήθη· καὶ λεῖσα τῷ ζώῳ, ὕστερον δὴ καὶ αὐτὴ ατα, καὶ τῶν ὠμοτάτων ἐκείνων εἰς ποτε παρ' αὐτοῖς τοιαῦτα καὶ τοσαῦτα ι παθεῖν. Τούτων δε γενομένων, αλο αν ἡ τῶν ἀνόμων ὕβρις ἐπὶ τοῖς σώτύρων ἐλάμβανε. Τὸ γὰρ ὑπ᾽ ἐκείνωνθαι μᾶλλον εἰς ὀργὴν ἀνῆπτε· καὶ καὶ τοὺς ἄλλως διαφόροις ἐξετασθέν κυσίν ἐπιμελῶς φυλάττειν νύκτωρ ν παρέβαλον, ἵνα μήτις λάχοι ταφῆς. δες καὶ ὅσα τὸ πῦρ παρέδραμε λεί εγμένα τε καὶ ἠνθρακωμένα, καὶ τὰς εἰς αὐτῶν ἀποτμήμασιν, ἐφ' ἡμέραις ιωτική φάλαγγι ἐπιμελῶς ἐτήρουν. ὡς ὁδόντας ἔτριζον κατ᾿ αὐτῶν· καὶ μαίνοντο τοῖς λειψάνοις· οἱ δ᾽ ἐν γέν · οἱ δ᾽ ἐπιεικέστεροι δῆθεν, ποῦ ὁ ἐπωνείδιζον· τί δὲ τῆς θρησκείας τῶν ἰδίων ἔθεντο ψυχῶν; Ἐν πέναγμα ἦν τῶν πιστῶν, τὸ μὴ δύνασθαι τῇ γῇ· οὔτε γὰρ ἡ νύξ καθυπουρ ισίῳ μετελθεῖν ἦν. Πολλῷ γε μεῖον · κέρδος γὰρ ἐκείνοις τὸ κράτιστον ἡ ταφῆς ἐκείνους τυχεῖν.» Ἐπὶ τού η διήγησις έλεγε· α Τὰ μὲν οὖν σώτων ἐκείνων, παντοίως παραδειγματι θριασθέντα ἐπὶ ἡμέρας ἓξ, μετέπειτα ἐθαλωθέντα ὑπὸ τῶν ἀνόμων, κατερ verunt, et gladio casi, veluti victimæ Deo sunt oblati. Blandina autem in stipite distenta, bestiis esca est proposita: faciemque supplicii ejus qui pro ea est crucifixus referens, magnam concertatoribus suis attulit animi alacritatem, in sorore sua habitum et formam exoptati illius inspicientibus. Quare illud quoque exhibebat, ac veluti persuadebat, qui pro Christi gloria patiatur, eum passionibus participem esse viventis Dei. Sed enim cum bestiæ eam non attingerent, ad alium reservata est agonem, ut simul et multis variisque colluctationibus devicto perplexo illo serpente, certum constantis fortitudinis exemplum fratribus fieret, vilis ipsa et imbecillis, et invictum habens propugnatorem Christum,diversisque adversarium certaminibus debellans, immortalitatis coronam reportaret. Secundum hanc Attalus in theatrum ducebatur, cui tabella præferebatur cum inscriptione hujusmodi: Hic est Attalus Christianus. Erat autem is ex clarorum virorum ordine, firmam sanamque obtinens conscientiam, atque in certaminibus pro Christo susceptis probe exercitatus, et constans veritatis testis. Quo producto, cum petulantius plebs tumultuaretur, præces eum, ut civem Romanum, in custodia asservari jussit, donec Cæsaris de eo atque aliis explorasset sententiam. Interea qui antea negatione mortui fuerant, spiritum vitæ resipiscentia receperunt: et quos tanquam ab ortu exstinctos ejecerat, eos revivi“ [scentes mater est complexa, si dulciore doctrina accepta, ab eo qui non vult mortem peccatoris, virtutem et robur ad perpetiendum assumpserunt. Namallato a Cæsare rescripto, quicunque ex Christianis Romani essent, gladio sunt cæsi; cæteri bestiis sunt objecti, aut aliis gravibus suppliciis affecti. Primi autem omnium, qui antea pœnitenţia usi fuerant, inquirebantur. Spes quippe quæsitoribus erat, 310 eos denuo captum iri. Verum illi partim martyrum aggregati sunt ordini, partim perditionem secuti: illi nimirum, qui indigni parumque firmi fuerant, et de religione nostra minus recte senserant. Martyrum catalogo ascriptus etiam est Alexander, artis medica peritus, et in Galiis omnibus notus: erat enim multa dicendi libertate præditus, et apostolicæ gratiæ non expers. Etenim tribunali assistens, ac nutu martyres cohortans, deprehensus et ipse est veluti certamina parturire. Itaque judici delatus, et capitis damnatus una cum Attalo, bestiarum feritati est objectus. Sed cum nihil adversi ab eis sensissent, pluribus defuncti certaminibus, postremo et ipsi ut victimæ sunt cæsi: Alexander quidem, nihil prolocutus Attalus autem, cum in ferreo sedili ureretur, nidorque ab eo prodiret, illud tantum Romana lingua præfatus: En hoc ipsum est humana vesci carne, quod vos facitis; nos vero neque homines voramus, neque præterea mali quidquam facimus. Interrogatus etiam, quod Dei esset

ρέοντα, όπως μηδε λείψανον αὐτῶν φαίνηται ἐπὶ τῆς γῆς ἔτι. Καὶ ταῦτα ἔπραττον, ὡς δυνάμενοι μι κῆσαι Θεόν, καὶ ἀφελέσθαι αὐτῶν τὴν παλιγγενεσίαν ἵνα, ὡς ἐλείγον ἐκεῖνοι, μηδὲ ἐλπίδα ἔχωσιν ἀναστάν σεως, ἐφ' ἡ πεποιθότες, ξένην τινὰ καὶ καινὴν εἰσάγουσιν ἡμῖν θρησκείαν, καὶ καταφρονοῦσι τῶν δει νῶν, ἕτοιμοι μετὰ χαρᾶς ἐπὶ τὸν θάνατον ήκοντες, Νῦν ἴδωμεν εἰ ἀναστήσονται, καὶ εἰ δύναται βοηθῆς σαι αὐτοῖς ὁ Θεὸς αὐτῶν, καὶ ἐξελέσθαι ἐκ τῶν χει ρῶν ἡμῶν.» Ταῦτα μὲν ἡ γραφή· εἰκότε δε συνά γοντας λογισμῷ καταστοχάζεσθαι πάρεστι καὶ τὰ ἐν ταῖς λοιπαῖς ἐπαρχίαις γεγενημένα, καὶ ὅσοι την νικάδε μάρτυρες ἀνεδείχθησαν. nomen, respondit, Deus nomen non habet, ut ῥάνθη εἰς τὸν Ροδανὸν ποταμὸν πλησίον παραρτ homo. Post hos omnes, ultimo gladiatorum dies, cum Pontico puero quindecim circiter annos nato, generosa Blandina est producta. Ii per simulacra deorum jurare jussi, non paruere. Quapropter multitudinis animis adversus eos efferatis, per multis sunt excruciati tormentis. Et puer quidem suppliciis tantis cedens, reddidit spiritum. Blandina vero postrema, veluti mater generosa, excita, quæ liberos victores ad regem suum præmisisset, festinabat et ipsa per mortem exsultans, veluti ad nuptiale convivium, et non ad bestiarum, quibus objicienda erat, lacerationem. Itaque post flagra, post bestias, post ahenum, ad ultimum reticulo inclusa, tauro agresti et feroci est objecta: et cum diu multumque a bellua ea esset jactata, tandem et ipsa est manifestissime jugulata. Cujus tantam demirati fortitudinem immanissimi illi persecutores, haud unquam apud eos visam esse mulierem tot et tanta supplicia perpeti, testati sunt. His ita peractis, denuo contumeliosa iniquissimorum hominum injuria sævire in martyrum corpora coepit. Quod namque ab illis essent superati, 311 id in majorem evasit iram. Proinde et eos qui in carcere mortem obierant, et eos qui variis et exquisitis suppliciis excruciati fuerant, ne quis eorum sepalturæ honorem sortiretur, canum nocturnis simul et diurnis tradiderunt custodiis. Præterea quæ a bestiarum feritate et ignis violentia superfuerant reliquias, comminutas illas et in carbones redactas, capita quoque et resectamenta eorum per dies plures asservanda diligentius militaris manus excubiis mandarunt. Ac impii milites partim dentibus in eos stridebant, ut per furorem defunctorum quoque reliquiis insultarent: partim in ludibrium cadavera vertebant. Si qui vero viderentur esse aliis æquiores, probrose, ubi Deus eorum esset, quid ve illis religio eorum, cui animas ipsi suas posthabuissent, prodesset, requirebant. Grex autem fidelium in magno fuit moerore et luctu, quod humare martyrum cadavera non liceret. Neque enim ad hoc eis nox profuit, neque auro ea redimere potuerunt: nedum precibus ullus locus esset apud eos, quibus id maximum lucrum est visum, si illa sepultura carerent.» Sub hæc narratio, quam diximus, infert: «llaque corpora sanctorum illorum omni genere ludibrii et probri traducta, et sex diebus sub dio jactata, postea autem combusta atque in cineres redacta, ab iniquis hominibus in Rhodanum fluvium ibi præterlabentem sunt sparsa, ut nihil prorsus eorum in terris amplius esset reliquum. Et hoc sic fecerunt, perinde alque Deum devincere, aut regenerationem eorum præpedire possent: ut ne quam (sic illi dicebant) resurrectionis spem habeant, qua ipsi adducti, peregrinam nobis et novam inducunt religionem, et dura acerbaque omnia despiciunt, prompti prorsus et parati cum gaudio adire mortem. Videamus nunc, an sint resurrecturi, et si potest eis opem ferre Deus eorum, et e manibus nostris eos eripere.» Alque hæc quidem commentarius ille refert. Facili autem conjectura et ratione convenienti colligere licet, quæ in reliquis etiam provinciis sint acta, quantave tuum martyrum exstiterit ubique multitudo. 312 CAPUT XVIII. Qualis visio Attalo martyri apparuerit,propter alium martyrem, qui duram nimis et austeram vitam degebat: et ut Christi martyres facile lapsis gratiam fecerint, veniamque concesserint. In commentario eo aliud quiddam memoratu dignum traditur, quod ad multorum utilitatem, si historiæ nunc inseruissem, minime id invidiosum mihi fore duxi. Alcibiades quidam martyrum choro ascriptus, austeram plane et duram agebat vitam, et solo pane et aqua victitans, a cæteris cibis omnibus abstinebat. Quem morem cum in carcere quoque servare pergeret, Attalo, qui et ipse post primum obitum certamen eo conjectus " fuerat, res ea est revelata. Is porro illum admonuit, non recte facere, qui creaturis Dei non uleretur, et multis exemplum scandali atque offendiculi fieret. Proinde Alcibiades posthac nullo Οἷα τῷ μάρτυρι Αττάλῳ γέγονεν ἐπιφάνεια διὰ τὸν τὸν αὐχμηρόν μετερχόμενου βίου μάρτυρα· ὡς καὶ τοῖς περιπεπτωκόσι συγ γνώμην οἱ Χριστοῦ μάρτυρες έδοσαν. Τῇ δ' εἰρημένη γραφὴ καὶ ἄλλο τι μνήμης άξιον ἱστορεῖται, ὁ εἰς πολλῶν ὠφέλειαν παραθέσθαι τῇ συγκ γραφῇ οὐδεὶς ἂν ἐγγένοιτο φθόνος. «'Αλκιβιάδης γάρ τις ἐξ αὐτῶν τῇ μαρτυρικῇ κατειλεγμένος χορεία, αὐχμηρόν πάνυ καὶ σκληρὸν βίον μετήρχετο· καὶ τὸ ζῆν ἐν ἄρτῳ μόνῳ καὶ ὕδατι διασώζων, τῶν ἄλλων πάντων ἀπείχετο. Επεὶ δὲ καὶ ἐν τῇ εἰρατῇ οὕτω ἐπειρᾶτο διάγειν, Ατταλῳ ἀπεκαλύφθη τῷ μαρτυρι μετὰ τὸν πρῶτον ἀγῶνα καὶ αὐτῷ καθειργμένω, ὡς οὐ καλῶς ποιοίη ᾿Αλσιβιάδης, μὴ χρώμενος τοῖς κτίσμασι τοῦ Θεοῦ, καὶ πολλοῖς τύπος σκανδάλου γενόμενος. Εντεῦθεν πεισθεὶς ὁ ᾿Αλκιβιάδης, ἀνέδες πάντων πλὴν οὐκ εἰς πλησμονήν μετελάμβανε καὶ

ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. IV. τας ἔδει τὸ ἐλλειμμα περιστείλαντι. discrimine, omne genus cibi, citra satietatem Γκεπτοι χάριτος ἦσαν Θεοῦ· ἀλλὰ τὸ μον ἦν αὐτοῖς πάντα συμβουλεύον · πρὸς τὸ χρηστότερον.» Περὶ δὲ τοῦ φιλανθρώπου αὐτῶν τοιαῦτα ἡ προβο την ιστορία - «Οἱ καὶ ἐπὶ τοσοῦτον μιμηταὶ γεγόνασι τοῦ χριστοῦ, ὥστε δόξῃ ὑπάρχοντες, καὶ οὐχ άπαξ ἀλλὰ μαρτυρήσαντες, καὶ τὰ στίγματα του είμενοι, οὔτ᾽ αὐτοὶ μάρτυρας εαυτούς ὅτι μὴν ἡμῖν ἐπέτρεπον τούτῳ τῷ χορεύειν αὐτούς. Αλλ' εἰ ποτέ τις τολῆς ἢ διὰ λόγου μάρτυρας αὐτοὺς ὡς ἐπέπλησσον, ἡδέως τήν τε μαρ γορίαν παραχωρούντες Χριστῷ τῷ πιστῷ μάρτυρι, καὶ πρωτοτόκῳ τῶν χηγῷ τῆς ζωῆς τοῦ Θεοῦ.» Επιλέγει τῶν τελειωθέντων ἐμέμνηντο ἐκεῖνοι Χριστὸς πρὸς ἑαυτὸν εἴλκυσεν οι καὶ οὐδαμινοί. Καὶ εὐχὰς ἡτουν ὺς τὸν ἴσον ἄθλον διαδραμεῖν· καὶ εν τῆς μαρτυρίας ἔργῳ πολλὴν παρ5 ἐπεδείκνυντο· παρητοῦντο δε ότι εν, φόβῳ Θεοῦ, ὑπὸ τὴν κραταιάν μένοι χεῖρα, ὑφ' ἧς ἱκανῶς ὑψώθησαν, το μεν πάσι, κατηγόρουν δὲ οὐδενός. πάντας, ἐδέσμουν δὲ οὐδένα. Καὶ δεινοῖς διατιθέντων αὐτοὺς ηύχοντο τέφανος πρότερον.» Καὶ πάλιν αὐτοῖς λίγα φησὶν ἡ γραφή «Οὗτος γὰρ 5 πρὸς αὐτὸν ὁ πόλεμος ἐγένετο διὰ · ἀγάπης, ἵνα ἀποπνιχθεὶς ὁ θήρ, οὓς καταπεπωκέναι, ζῶντας ἐξεμέση • καύχημα κατὰ τῶν πεπτωκότων ἀλλ' αξον αὐτοῦ, τοῦτο τοῖς ἐνδεεστέροις οικα σπλάγχνα ἔχοντες, καὶ πολλά χέοντες δάκρυα πρὸς τὸν Πατέρα, IN καὶ ἔδωκεν αὐτοῖς, ἢν καὶ συνέμε λησίον· καὶ πάντες νικηφόροι προς θόντες, εἰρήνην ἀγαπήσαντες ἀεὶ, καὶ αρεγγυήσαντες, μετ' εἰρήνης ἐχώρηΘεόν, μή καταλιπόντες πόνον τῇ μησιν καὶ πόλεμον τοῖς ἀδελφοῖς, ἀλλὰ Ο καὶ ὁμόνοιαν καὶ ἀγάπην.» Ταῦτα τῆς τῶν παραπεπτωκότων χάριν μακαρίων ἀνδρῶν, τῆς ἀπανθρώπου ικα διαθέσεως τῶν μετὰ ταῦτα άφειτου μέλεσι προσενηνεγμένων, καὶ μὴ ως προσηκόντως προβεβληένων· καὶ βρὰν αἱροιέν, εἰ καί τι τέως κατωρθω δη δὲ καὶ τῶν ἀμφὶ Μοντανὸν καὶ · Θεόδοτον περὶ Φρύγας ἄρτι πρώτως τεύειν ὑπόληψιν ἀπανταχοῦ θρυλλου γὰρ τῶν θείων χαρισμάτων κατά ησίας τελουμένων, ἐδόκει τοῖς πολύ μετέχειν· καὶ διὰ τούτου πίστιν lib. V. cap. 2. tamen, cepit: et gratias Deo egit, qui quod ei defuisset, ita explevisset. Minime namque suo destitutos obtutu reliquerat gratia Dei, sed Spiritus sanctus erat cum eis, omnia consulens atque dirigens in melius.» De eorumdem martyrum æquitate atque humanitate scriptura ea quam diximus, talia memorat «In tantum videlicet æmulatores fuisse Jesu Christi, ut cum in tanta essent gloria, sæpiusque martyrii agonem obirent, Christique adeo stigmata circumferrent, neque se ipsi martyres vocarent, neque nobis permitterent ut eos nomine eo compellaremus. Quod si quis nostrum vel in epistolis, vel in sermonibus martyres eos nominasset, acrius id reprehendebant: perlibeler martyrii appellationem cedentes Chri sto, vero et fideli martyri atque testi, eidemque primogenito ex mortuis, et duci auctorique vitæ Deo. Addit præterea illud, quod etiam defunctorum memoriam celebrarint: illos scilicet esse martyres, quos Christus ad se traxisset; se autem viles esse, et nullius rei homines dicentes. Orationes quoque pro se fieri petierunt, ut et ipsis certamine pari cum laude defungi liceret. Qui cum libertate multa freti, rebus ipsis martyrii virtutem praestarent, nomen tamen sunt deprecati: timore Dei sub potenti manu ejus humiliati ", a qua satis deinde sunt exaltali. Et ipsi quidem defenderunt omnes, accusarunt autem neminem. 313 Dolverunt itidem omnes, ligarunt neminem: atque pro eis quid se summis affecissent malis, sunt precati, ita ut id antea fecerat Stephanus.» Deinceps scriptum id hisce de eis utitur verbis: u Maximum illis bellum contra adversarium fuit, per charitalis sinceritatem, ut bellua illa strangulata, quos prius sibi devorasse videbatur, vivos redderet. Non enim gloriati sunt super delinquentium casu, sed quibus ipsi abundarunt gratiis et donis, de eisdem indigentibus communicarunt. Et materna prorsus habentes viscera, multas pro eis ad patrem profuderunt lacrymas. Vitam petierunt, et dedit eis, quam proximis suis impertierunt, et omnes victores ad Deum transierunt. Pacem semper complectentes, et pacem nobis commendantes, in pace ad Deum pervenerunt: non laborem aut dolorem matri, neque seditionem aut bellum fratri bus, sed gaudium, pacem, concordiam et chari tatem relinquentes.» Hæc addidi, tum propter sincerampiamque sanctorum illorum virorum erga lapsos affectionem, tum propter inhumanum immisericordemque eorum animum, qui postea superbe et crudeliter membris Christi insultarunt, nullamque eorum per compassionis virtutem habu erunt rationem. Qui sane etiamsi tum quidquam aut officiose fecerunt, aut recte statuerunt, non continuo tamen sibi placeant, vel supercilia eri-

τούτων οὐ μετρίας οὔσης, οἱ κατὰ τὴν Γαλλίαν ἀδελ φοὶ τὴν ἑαυτῶν εὐλαβὴ καὶ ὀρθόδοξον κρίσιν ὑποτάτο τουσι τῇ εἰρημένη γραφή, καί τινας ἐκθέμενοι τῶν διειλημμένων μαρτύρων ἐπιστολὰς, ὡς ἔμφρουροι ὄντες τοῖς ἐπ' Ἀσίας καὶ Φρυγίας ἀδελφοῖς διεπέμψαντο περί τινων ἐκκλησιαστικῶν συζητήσεων. Καὶ τὰ μὲν τῆς ἐξ Ιταλίας γραφῆς τοῖς ἐν Ἀσίᾳ καὶ Φρυγία ἐν τούτοις ἦσαν, gant. Ceterum cum jam tum primum apud παρεῖχον ὡς προφητεύουσι)· διαφωνίας τοίνυν περὶ Phryges Montanus, et Alcibiades, et Theodotus, prophetarum opinionem passim fama obtinuissent (quod enim ea quoque tempestate varia dona Dei in multis florerent ecclesiis, multis illi visi sunt charismatum eorum participes esse, proindeque prophetis fidem meruere), et sententiæ plurimorum de eis variarent, qui in Gallia fuere fratres, pium rectumque de eis judicium suum in scriptum, quod sæpe diximus, retulerunt, eidemque quasdam eorum qui commemorati sunt martyrum epistolas inseruerunt, quas illi ex vinculis et carcere ad fratres in Asia et Phrygia de nonnullis ecclesiasticis quæstionibus dederunt. Atque hæc quidem hactenus. 314 CAPUT ΧΙΧ. ΚΕΦΑΛ. ΙΘ'. Qui tum temporis in excelsis episcopalis dignitatis Τίνες τοῖς ὑψηλοῖς τῶν ἱερῶν θρόνων την sedibus enituerint. καῦτα διέπρεπον. Antoninus autem, Veri frater, septem annis et quatuor mensibus Romano administrato imperio, Commodo id reliquit. Cujus decimo anno Eleutherus Soteris successor Romæ episcopatum tenuit.Cui deinde, cum tredecim præfuisset annos, Victor est subrogatus. Hic Ecclesiam ibi decem gubernavit annis, et successorem Zephyrinum habuit, nono imperii Severi anno. Zephyrino, qui decem et octo annis Ecclesiam Romanam rexit, Callistus est suffectus: qui eam quinque annis administratam, Urbano successori reliquit. In Alexandrina Ecclesia Agrippinus duodecim annos episcopatum gessit. Ei Julianus successit: qui decem annis munere sacro obeundo expletis, Demetrium successorem recepit Apud Antiochenos post Maximinum, qui undecim annis Ecclesiæ gubernator fuit, Serapion episcopus creatus est, octavus ab apostolis successor. Qui satis diu cum laude Ecclesiæ præfuit, et eam Asclepiadi regens dam reliquit. Eisdem temporibus Hierosolymis, in sancta Sion,adhuc admirandus ille Narcissus sacrosancto fungebatur munere,quindecimum obtinens successionis locum,a secunda,quæ sub Adriano facta est,ejus urbis obsidione: ex quo, post eos qui ex circumcisione ibi fuerunt, episcopos, Marcum primum ex gentibus regendæ Ecclesiæ præfectum esse, antea diximus. Cui Cassianus, sicuti successiones ejus Ecclesiæ tradunt, est suffectus. Huic autem Publius, Publio Maximus, Maximo Julia- σιανὸν ἐγχειρισθῆναι τὴν λειτουργίαν αἱ τῶν αὐτόθι nus; cui ordine successerunt Cajus, Symmachus, Cajus alter, Julianus item aller, Capito, Valens, Dolichianus, et ab apostolorum successione tricesimus celeberrimus Narcissus. Cæsareæ porro Palæstinæ episcopale munus tum habuit Theophilus. 315 In Græcia autem Corinthi Bacchylus episcopus fuit, Ephesi vero Polycrates, et Αντωνίνος δὲ ὁ υἱὸς Μάρκου τέσσαρας μήνας πρὸς δέκα διαγεγονώς τη βασιλείᾳ ἐνιαυτοῖς, Κομό δῳ τῆς ἀρχῆς ὑπεξίσταται· οὗ τῷ δεκάτῳ τῆς ἀρχῆς ἔτει Ελεύθερος ὁ μετὰ Σωτῆρα τῆς Ῥώμης ἐπισκο πήσας, ἔτη δέκα πρὸς τρισὶ λελειτουργηκώς, Βίκτωρι καταλιμπάνει τον θρόνον. Τούτου δὲ οὐχ ἧττον ἡ δέκα ἔτεσιν ἡγησαμένου, Ζεφυρίνος διάδοχος έγνω ρίζετο, Σευήρου τῆς βασιλείας ἔννατον άγοντος ἔτος. Μετὰ δὲ τοῦτον· ἔτεσιν ή υπουργήσαντα τὸν κλῆρον τῆς λειτουργίας Κάλλιστος ἀνελάμβανει ὃς ἔτεσι πέντε ἐπιβιώσας, Ουρβανῷ τὴν λειτουργία καταλείπει. Τῶν γε μὴν κατ' Αλεξάνδρειαν παροικιῶν Ἰουλιανὸς τὴν ἐπισκοπὴν ἐγχειρίζεται, Αγριπ G πίνου ἐπὶ δυοκαίδεκα έτεσι τὴν ζωήν μεταλλάξαν τος. Καὶ τούτου δὲ δέκατον ἀποπλήσαντος ἔτος, τῶν ἐκεῖσε παροικιῶν τὴν θείαν ὑπουργίας Δημήτριος ἂν δέχετο. Εν δ' ᾿Αντιοχεία μετά Μαξιμίνον εδέ κατον ἡγησάμενον ἔτος, Σεραπίων τὸν τῆς δικαιονίας. κλῆρον ἐλάμβανεν, ὀγδόην ἔχων ἀπὸ τῶν ἀποστόλων διαδοχήν· καὶ τούτῳ δ' ἱκανῶς τῇ λειτουργίᾳ ἐμπρέψαντι Ασκληπιάδης διάδοχος ἀνεδείκνυτο. Κατά δὲ τοὺς αὐτοὺς χρόνους τῆς ἐν Ἱερουσαλὴμ ἁγίας Σιὼν εἰσέτι Νάρκισσος ὁ θαυμάσιος τὴν λειτουργίας εἶχε, πέμπτην καὶ δεκάτην άγων διαδοχὴν ἀπὸ τῆς τῶν Ἰουδαίων κατὰ ᾿Αδριανὸν δευτέρας πολιορκίας τ ἀφ' οὗ μετὰ τοὺς ἐκ περιτομῆς ἐπισκόπους τῆς αὐ τόθι ἐκκλησίας Μάρκον καθηγήσασθαι πρῶτον ἐξ ἐθνῶν ἐπίσκοπον ἐδηλώσαμεν. Μετὰ δὲ τοῦτον Κατ M. Antoninum 19 annis imperasse, scribit Euseb. lib. v, cap. 9. Auno Cominodi 1. (Euseb. lib. v, cap. 9.) In persecutione sub Severo Narcissus episcopus Hierosolymitanus annos aliquot in solis locis latuit. Quo tempore interim ei ordine substituti sunt Dius, Germanion, Gordius, ut infra libro quinto, cap. 10, scribitur, ubi alia hujus secessus διαδοχαὶ περιέχουσι· Πούπλιον δὲ μετὰ τοῦτον· εἶτα Μάξιμον· ἐπὶ δὲ τούτῳ Ἰουλιανὸν, ὃν διαδέχε ται Γάϊος· τοῦτον δὲ Σύμμαχος, οὗ Γάϊος ἕτερος τὸν δ᾽ αὖθις άλλος Ιουλιανός· ἔπειτα Καπίτων καὶ μετὰ Ουάλεντα Δολιχιανός· ἐπὶ δὲ τούτοι πᾶσι τριακοστὸς ἀπὸ τῶν ἀποστόλων ἐκ διαδοχῆς ὁ περι βόητος ἐγνωρίζετο Νάρκισσος. Κατὰ δὲ τὴν ἐν Κα affertur causa. Alii auctores in hoc catalogo Symmachum et Cajum alterum non recensent. Eaque ratione Narcissus, cum e solitudine reversus episcopatum recepit, a Marco quindecimus, ab. apostolis tricesimus fuerit Hierosolymis episcopus. Alii Julium habent.

ECCLESIASTICÆ HISTORIE LIB. IV. deinde Severo Romanum imperium administrantibus. De iis nunc satis. σαρεία Παλαιστίνην Θεόφιλος ἦν. Καθ' Ελλάδα δὲ τῆς alibi alii, ut par erat, quam plurimi, Commodo ac Κορίνθου Βάκχυλος ἐπίσκοπος ἦν· καὶ τῆς ἐν Ἐφέσ ση παροικίας Πολυκράτης, καὶ ἄλλοι γε ὡς εἰκὸς ἐπὶ τούτοις μυρίοι, Κομόδου καὶ Σευήρου τὰ σκήπτρα διεπόντων τῆς Ῥωμαίων ἀρχῆς. Καὶ περὶ μὲν τούς των οὕτως. Κατάλογος καὶ αὖθις τῶν μετὰ ταῦτα τῆς ψευδωνύμου γνώσεως ἀρχηγῶν· καὶ ὅσοι ἐχε κλησιαστικοὶ ἄνδρες τούτοις ἀντέστησαν. Τῶν δ' εἰρημένων μικρῷ πρόσθεν αἱρέσεων ἀρετῇ καὶ λόγῳ τῶν προειρημένων, θείων ἀνδρῶν ἐς τὸ παντελὲς ἀποῤῥνεισῶν, ὁ τῶν ζιζανίων σπορεὺς ἄλλες ἐπισπείρειν έσπευδε. Πολλαὶ δὲ καὶ παραφυά δες ἔτι ἐκείνων ἦσαν, τὸν καθαρὸν τῆς Κριστοῦ γεωργίας κλῆρον συγχέουσαι. Πολλάκις δὲ καὶ αὐταὶ καθ᾿ ἑαυτὰς ἐμερίζοντο, εἰς διαφόρους διιστάμεναι γνώμας. Πολλαὶ δ' αἴρνης ὡς ἐξ ὑπαρχῆς λαμβάνου σαι τὴν ἀρχὴν ἀνεδίδοντο. Πᾶσαι δ᾽ οὖν ὅμως τὰς ἀρχὰς ἀπὸ Σίμωνος, Σατορνίνου τε καὶ Κηρίνθου τῆς ἀτόπου γνώσεως εἷλκον. Αρτέμων μὲν οὖν καὶ ὁ Μοντανὸς ἄρτι τότε ἐφύοντο· καὶ οἷά τινες ὄφεις τρίνοι όλεθρον πνέοντες, ιοβόλων δίκην ἐρπετῶν, κατὰ τὴν τῆς Ασίας Φρυγίαν εἶρπον. Μαρκίωνος δε ἡ δόξα διήρητο. Καὶ ἄλλοι δὲ ἐπὶ Ῥώμης ἦσαν ιμάζοντες· Φλωρίνος οὗτοι καὶ βλάστος κατωνομάζοντο, νεωτερίζοντες καὶ ἄμφω περὶ τὸν ἀληθῆ τῆς ἀληθείας λόγον. Ὁ μὲν Φλωρίνος, τοῦ τῆς Εκκλησίας πρεσβυτερίου ἀποπεσών· Βλάστος δε, παρ ραπλησίῳ πτώματι συνισχόμενος· ἰδίᾳ δ᾽ ἕκαστος τὸ τῆς ἀσεβειας καθιστάμενος ἐργαστηριον, πολλούς τῶν τῆς Ἐκκλησίας πρὸς ἑαυτοὺς ἐπεσπῶντο. Αμέλει κατὰ μὲν 'Αρτέμωνος καὶ τοῦ αὐτοῦ διαδό του Θεοδότου Βυζαντίου τοῦ σκυτέως ἐπὶ μᾶλλον τὰ τούτου αὐξήσαντος ο μακάριος Βίκτωρ ἀνθίστατο Ελέγχει δε τὴν κατ᾿ αὐτοὺς ἀτοπίαν ὁ μικρός είρη μένος Δαβύρινθος, όν φασι τινές Ωριγένην συττάξαι. Ἀλλ᾿ ὁ χαρακτὴρ ἐλέγχει τους λέγοντας. Μοντανῷ δ' ακαταγώνιστον ὅπλον ἐπαφῆκε Θεὸς τὸν, ὃς τῆς Ἱεραπολιτῶν ἡγεῖτο Απολλινάριος, ἀνὴρ πρὸς τῇ γνώσει τῶν θείων καὶ τὴν ἔξωθεν παιδείαν προσειληφώς - Πρὸς τούτῳ δὲ καὶ Μιλτιάδης καὶ ᾿Απολλώ " CAPUT XX. Catalogus auctorum et ducum falso nominatæ scientiæ, qui postea exstiterunt: et qui ecclesiastici viri illis restiterint. Bæresibus autem, quas paulo ante diximus, divinorum, quos retulimus, virorum virtute et doctrina prorsus evulsis, zizaniorum sator alias insuper seminare non cessavit. Sed et priorum illorum multi adhuc restabant surculi, puræ agrorum Christi sationi ofcientes: sæpenumero eliam ipse inter se dividebantur, et in varias sententias discindebantur; multæ etiam derepente tum primum initium sumentes producebantur. Omnes tamen a Simone et Saturnino, atque ab absurda et importuna scientia Cerinthi ortum traxerunt. Artemon et Montanus tum primum pullulabant, et tanquam serpentes rubetæ interitum spirantes, venenatorum reptilium more, per Phrygiam in Asia provolvebantur. Marcionis autem secta dissecta atque divisa erat. Quidam etiam Romæ vigebant, ut Florinus et Blastus, qui et ipsi novas opiniones de vero veritatis Werbo induxerunt. Et Florinus quidem, quod presbyteratus Ecclesiæ gradu abdicatus esset; Blastus autem, non ob dissimilem quoque lapsumn. Quilibet vero eorum officina seorsim contra veram pietatem instituta, permultos ex Ecclesia in errorem suum pertraxit. Sed enim contra Artemonem ejusque successorem Theodotum Byzantium coriarium, qui illius errorem multum provexit, beatus Victor depugnavit. Redarguit quoque importunitatem eorum liber, qui parvus Labyrinthus dicitur, quem nonnulli boOrigene compositum esse autumant: sed eos styl:s et elocutionis forma refellit. 316 Montano porro tanquam inexpugnabile propugnaculum Deus objecit Hierapolitanæ Ecclesiæ antistitem Apollinarem, virum eximium, qui ad divinæ doctrinæ cognitionem profanas etiam disciplinas adjecerat. Adversus hunc quoque scripserunt Miltiades, Apollonius, Serapion Antiochenæ Ecclesiæ episcopus, et alii complures: sicuti et contra Proclum, ejusdem hæreseos antesignanum, Cajus, quem antea quoque nominavimus. Marcionis autem opinioni, ejusque divisioni, sapientissimus restitit Rhodon. Ad Florinum autem et Blastum, qui Romæ schismatis et dissidii duces fuere, sæpe nobis nominatus Irenæus cohortationes scripsit: ut nuntio vanis atque inanibus sermonibus et concertationibus remisso, apostolicis inhærerent traditionibus. Enimvero recte me facturum esse puto, adulterina dogmata exposuero, et quantum licebit, καὶ Σεραπίων ὁ τῆς ᾿Αντιοχέων ἐκκλησίας ποιμήν· καὶ ἄλλοι πλεῖστοι. Κατὰ δὲ Πρόκλου τῆς αὐ τοῦ αἱρέσεως προστατεύοντος Γάϊος ὁ πρόσθεν ἡμῖν εἰρημένος ἔγραψεν· τῇ δὲ Μαρκίωνος δόξῃ καὶ διαι· μέσος ὁ σοφώτατος ἀνθίσταται Ρόδων. Φλωρίνῳ δὲ καὶ Πλάστῳ τοῖς κατὰ Ῥώμην ἡγησαμένοις τοῦ σχίσματος ὁ προῤῥηθεὶς Εἰρηναῖος παραινών γράφει, τῶν κενολογιῶν ἀποστάντας, τῆς ἀποστολικῆς ἔχει στα παραδόσεως. Ἐγὼ δὲ τὰ εἰκότα πράττων, ἐκθήείμαι μὲν καὶ τῶν εἰρημένων φλαύρων ἀνδρῶν τὰ νόθα καὶ παρέγγραπτα δόγματα· ὡς δ' ἐνόν, τούτοις αὖθις ἀντιστήσω τοὺς εἰρημένους ἄνδρας, τοῖς περ προβάλεις τῶν θείων λόγων ελέγχοις τὰς ἐκείνων περιστὰς ἐρεσχελίας ανδρικῶς καταρράσσοντας. si perniciosorum eorum hominum illegitima et eis præclaros illos viros opposuero, qui validis atque invictis divinorum oraculorum argumentis superfinas et inutiles illorum nugas et deliramenta fortiter confutarunt.

CAPUT XXI. De Artemone et Theodoto sutore, qui docuerunt Christum purum fuisse hominem, et ut ii primi Scripturas corrumpere inceperint: et de Anatolio confessore. Arlemon igitur, qui et Artemas dictus est, eadem quæ nos, de Deo universitatis hujus sensit, conditorem eum esse rerum omnium dicens. Dominum autem nostrum Jesum Christum asseruit merum esse hominem, ex virgine natum, et virtute prophetis præstantiorem. Atque eadem hæc apostolos quoque prædicasse asseveravit, perperam exponens atque depravans divinarum Litterarum sensum. Successores autem eorum divinitatem tribuisse Christo, cum antea Deus non fuerit, Περί Αρτέμωνος καὶ Θεοδότου τοῦ σκυτέως, ψιλόν ἄνθρωπον δογματιζόντων Χριστόν καὶ ὡς πρώτοι τας Γραφάς διαφθείρειν ἄρξαυτο· καὶ περὶ ᾿Ανατολίου τοῦ ὁμολογητοῦ. Αρτέμων μὲν οὖν, ὁ καὶ ᾿Αρτεμᾶς, τὰ μὲν κατὰ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν παραπλησίως ἡμῖν ἐδόξασα, εἰρηκὼς αὐτὸν εἶναι ποιητὴν τοῦ παντὸς καὶ δημιουρ γον· τὸν δὲ Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ἄνθρω εἶπε ψιλόν, ἐκ παρθένου μὲν γεγεννημένον, τῶν προφητῶν δὲ δι' ἀρετὴν κρείττονα. Ταῦτα δὲ καὶ τοὺς ἀποστόλους κεκηρυχίναι έλεγε, παρερμηνεύων τῶν θείων Γραφῶν τὴν διάνοιαν. Τοὺς δὲ μετ᾿ ἐκείνους ἔφασκε θεολογῆσαι τὸν Χριστόν, οὐκ ὄντα Θεὸν πρότερον. Σκυτεύς δέ τις Βυζάντιος, Θεό που dixit. Coriarius vero quidam Byzantius, Theodotus δοτος όνομα, μαθητὴς ἐκείνου γενόμενος, φρατρίας nomine, disctpulus ejus, alterius sectæ princeps exstitit, et multo adhuc pejora est commentus. Præclaram autem rem se facere existimavit, quod auctoritatem divinitus inspiratis Litteris abrogavit, et eas quas ipsemet recepit, corrupit. His Victor, episcopus Romanus, veluti doctrinam fidei adulterantibus generose restitit, coriariumque ad Ecclesia proscripsit. Qui parvum Labyrinthum composuit scriptor, hos redarguit, asserentes se ejusmodi doctrinam ab apostolis et successoribus eorum accipisse 317 veritatemque asque ad Victoris tempora, qui decimus tertius a Petro Romanæ urbis episcopus fuit, obtinuisse, et a successore ejus Zephyrino corruptam fuisse. Verba ejus sic habent: «Et fortasse id quod illi docebant, ve- c risimile fuisset, nisi eis refragarentur primum divinæ Scripturæ, deinde fratrum quorumdam Victoris tempore presbyterorum libri, quos illi et ad gentes et adversus hæreses pro veritate scripserunt: Justini, inquam, et Miltiadis, Tatiani, Clementis, et aliorum complurium, in quibus omnibus divinitas Christo tribuitur: nam Irenæi, Melitonis, et reliquorum, quis ignorat scripta Christum Deum eumdemque hominem deprædicare? Psalmi etiam et carinina quæcunque jam inde a principio a fdelibus sunt composita, Ver. bum Dei Christum laudibus celebrantia, deitatem ei tribuunt. Quomodo igitur ecclesiastico dogmate a tot annis deprædicato defendi potest, usque ad Victoris tempora doctrinam hanc, ut ipsi dicunt, in ecclesiis obtinuisse? Quomodo etiam non eru. bescunt, hæc contra Victorem ementientes? cum certo sciant, Theodotum coriarium, qui post Artemonem pater et princeps hujus divinitatem negantis defectionis fuit, et Christum primus purum hominem esse dixit, a Victore esse a communione repulsum? Si enim Victor eadem quæ illi sensisset (sicuti illorum docet blasphemia), quo. modo is Theodotum hæresis ejus inventorem rejecisset?» Ad hæc illa adjicit: «Scripturas quidam sacras absque timore et pudore omni adulterarunt, antiquos fidei canones abrogarunt, Christum ignorarunt. Nec illi quid divinæ Litteræ dicant ἑτέρας κατήρξατο, καὶ ἄλλα πολλῷ χείρονα έπει νοηκώς. Προύργου δ᾽ ἐτίθετο τὰς θεοπνεύστους Γρα φὰς ἀθετεῖν· παραφθείρειν δὲ καὶ ἂς αὐτὸς παρεδί χετο. Τούτοις μὲν οὖν Βίκτωρ ὁ τῆς Ῥώμης ἐπίσκοπος, ἅτε δὴ τὰ τῆς πίστεως παραχαράττουσι δόγματα, γενναίως ἀνθίστατο· τὸν δὲ σκυτέα καὶ ἐκκήρυκτον ἐπ' ἐκκλησίας ἐτίθει. Ο γε μὴν τὴν μικρών Δαβί ρινθον κατ᾿ αὐτῶν συστησάμενος ἀπελέγχει τούτους, φάσκοντας ἀπὸ τῶν ἀποστόλων καὶ καθεξής ταῦτα παραλαβεῖν· καὶ διατετηρῆσθαι τὴν ἀλήθειαν ἄχρι δή καὶ τῶν χρόνων Βίκτωρος, ὃς ἦν τρισκαιδέκατος ἀπὸ Πέτρου ἐν Ρώμῃ ἐπίσκοπος, ἀπὸ δὲ τοῦ διαδί χου αὐτοῦ Ζεφυρίνου παρακεχαράχθαι τὴν ἀλήθειαν. Λέγει δ᾽ ἐπὶ λέξεως οὕτως· α Ην δ' ἂν τυχὸν πιθα νὸν τὸ λεγόμενον, εἰ μὴ πρῶτον μὲν ἀντέπιπτον αὐτοῖς αἱ θεῖαι Γραφαί· καὶ ἀδελφῶν δέ τινων ἔστι γράμματα πρεσβυτέρων τῶν Βίκτωρος χρόνων ἐκεῖνοι πρὸς ἔθνη ὑπὲρ τῆς ἀληθείας καὶ πρὸς τὰς τότε αἱρέσεις ἔγραψαν· λέγω δὲ Ἰουστίνου καὶ Μιλτιάδου, Τατιανοῦ τε καὶ Κλήμεντος, καὶ ἑτέρων πλειόνων, ἐν οἷς ἅπασι θεολογεῖται ὁ Χριστός· τὰ γὰρ Ειρηναίου τε καὶ Μελίτωνος, καὶ τῶν λοιπῶν, τίς ἀγνοεῖ βιβλία, Θεὸν καὶ ἄνθρωπον καταγγέλλοντα τὸν Χριστόν; Ψαλμοὶ δὲ ὅσοι καὶ ᾠδαὶ ἀδελφῶν ἐπ ἀρχῆς ἀπὸ πιστῶν γραφεῖσαι, Λόγον τοῦ Θεοῦ τὴν Χριστὸν ὑμνοῦσι θεολογοῦντες. Πῶς οὖν τοσούτων ἐτῶν καταγγελλομένου τοῦ ἐκκλησιαστικού φρονήμα τος, ἐνδέχεται τοὺς μέχρι Βίκτωρος χρόνους οὕτως, ὡς οὗτοι λέγουσι, κεκήρυχέναι; Πῶς δὲ οὐκ αἰδοῦν ται ταῦτα Βίκτωρος καταψεύσασθαι, ἀκριβῶς εἰδό τες, ὅτι Βίκτωρ Θεόδοτον τὸν σκυτέα, τον μετ' 'Αρ τέμωνα ἀρχηγὸν καὶ πατέρα ταύτης άρνησιθέου ἀποστασίας, ἀπεκήρυξε τῆς κοινωνίας, πρῶτον εἰπόντα ψιλὸν ἄνθρωπον τὸν Χριστόν; Εἰ γὰρ Βίκτωρ κατ᾿ αὐτοὺς οὕτως ἐφρόνει, ὡς ἡ τούτων διδάσκει βλασφημία, πῶς ἂν ἀπέβαλε Θεόδοτον, τὸν τῆς αἰ ρέσεως ταύτης εὑρετήν; «Πρὸς τούτοις καὶ ταῦτα επάγει· «Γραφὰς μὲν θείας ἀφόβως ῥεραδιουργή κασι πίστεως αρχαίας κανόνα ἠθετήκασι· Χριστόν ἠγνοήκασιν· οὐ τί λέγουσιν αἱ θεῖαι Γραφαί ζητούν τες. Εὐκλείδης δὲ καὶ Γαληνός ἴσως αὐτοῖς προσκυ νεῖται.» Καὶ μετ' ὀλίγα· «Διὰ τοῦτο ταῖς θείαις Γραφαῖς τὰς χεῖρας ἐπέβαλον, λέγοντες αὐτὰς διορ

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. IV. θοῦν, πανουργία τὴν ἁπλῆν τῶν θείων Γραφῶν δύ- quærunt, sed Euclidem fortasse et Galenum adoναμιν καπηλεύοντες, σοφωτέρους ἑαυτοὺς τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἀποφαίνοντες.» Λέγει δε μηδὲ τοῦτο αν τοὺς δεδρακέναι συμφώνως· ἀλλὰ ἄλλως μὲν τὸν Θεόδοτον, ἑτέρως δὲ τὸν ᾿Ασκληπιόδοτον, καὶ Ἑρμό φιλον άλλως, καὶ τὸν ᾿Απολλωνίδην ἐτέρως. Καὶ τούτων δὲ ἑκαστων ἐπιδιόρθωσιν τῶν οἰκείων ποιήσασθαι· ὥστε πολλην εἶναι τῶν παρ' αὐτοῖς ἀντιγρά φων διαφωνίαν. Ενιοι δὲ αὐτῶν, φησίν, οὐ παραχαράττειν ἠξίωσαν αὐτὰς, ἀλλ᾽ ἁπλῶς ἀρνησάμενοι τον τι νόμον καὶ τοὺς προφήτας, ἀνόμου καὶ ἀθέου διδα σκαλίας προφάσει χάριτος εἰς ἔσχατον ἀπωλείας κατώλεσθον. Ὁ δὲ τὸ κατ' αὐτῶν σύγγραμμα στο στησάμενος, καί τι περὶ τούτων διήγημα ἱστορεῖ, ὁ τῇ παρούσῃ πραγματείᾳ ἐκθέσθαι δίκαιον. Νατάλιον γάρ τινα φησὶ τῶν γενναίων ὁμολογητών ένα γεγενημένον ὑπ' Ασκληπιοδότου καὶ Θεοδότου ετέρου τενός τραπεζίτου ἐξαπατηθῆναι. Μαθηταὶ δ᾽ ἦσαν Θεοδότου τοῦ μετ' Αρτέμωνα της τοιαύτης αἱρέσεως ἀρχηγοῦ, ὥστε προστῆναι ἐπὶ μισθῷ τῆς φρατρίας διὰ τὸ τῆς ὁμολογίας ἐπίσημον. Δηνάρια δὲ ἑκατὸν καὶ πεντήκοντα καθ' ἑκάστην ὑπισχνούντο παρέ χεν αὐτῷ. Ὡς δ' οὖν ἐγένετο μετ' αύτων, δι᾿ ὀνείρων πολλάκις ἐπιστὰς αὐτῷ Χριστὸν ὁ τῶν ψυχῶν ἰατρός, τῆς πλάνης ἀπαλλάττεσθαι παρήνει. ᾿Απολέσθαι γάρ ἥκιστα ἤθελεν ἔξω Εκκλησίας καθεστηκότα, μάρτυρὰ τῶν αὐτοῦ παθημάτων γενόμενον· προσετίθει δε, ὡς οὐχ ὑπὲρ τούτων, ἀλλ' ὑπὲρ τῶν εὐαγγελικών ἐνηθληκέναι δογμάτων. Ἐπεὶ δὲ οὐκ εἶξε, τῇ τιμῇ δεδουλωμένος ἦν ἔχειν ὑπελάμβανε, τῶν ἐξηπατης μένην ἡγούμενος, ἴσως δὲ καὶ τῷ κέρδει δελεαζό μενος, οἷάπερ ἄνθρωπος ὤν, νύκτωρ αὖθις ἐπιστὰς ὁ Σωτήρ, χαλεπάς αὐτῷ δι' ἀγγέλων ἐπήνεγκε μάθ στιγας· καὶ τῇ πείρα μαθὼν ὅσον ἐστὶ κακὸν τὸ ἀν· τιτείνειν Θεῷ, σάκκον καὶ σποδόν περιθέμενος, ὅσον τάχος ἅμα ἔῳ τῇ ἐκκλησίᾳ ἀφίκετο· ποσὶ δὲ Ζερ ρίνου τοῦ τῆς ᾿Εκκλησίας ἡγουμένου Ῥωμαίων προκυλινδούμενος, πρεσβείαν ὑπὲρ αὐτοῦ τῷ φιλαν θρώπῳ προσάγειν ἐδεῖτο Θεῷ, θριαμβεύων καὶ τοὺς μώλωπας ἐπὶ μέσου δήμου ὧν ειλήφει πληγών. Ούτω δ' ολοφυρόμενον ἐκεῖνον καὶ ποτνιώμενον ᾤκτειρεν ἐκεῖνος, καὶ χεῖρα ώρεξεν εἰς μετάνοιαν· μύγες δε καὶ κοινωνίας ἐξίωσεν. rant.» Et paulo post: «Propter eam causam scilicet divinis Litteris manus injecerunt, emendare se et castigare eas dicentes: et subdola improbitate simplicem sacrarum Scripturarum vim et sententiam depravarunt, sapientiores se ipso Spiritu sancto jactantes.» Memoriæ etiam prodidit, non uno consensu hoc eos fecisse. Aliter enim Theodotum, aliter Asclepiodotum, aliter quoque Hermophilum, Apollonidem rursum aliter scripsisse. Quemlibet etiam illorum castigationem propriorum scriptorum edidisse: 318 idque variantium et dissidentium inter se exemplarium discordantiam indicare. Quosdam etiam istorum refert, non depravasse Scripturas; sed lege et prophetis prorsus abnegatis et abolitis, per iniquam et impiam plane doctrinam, sub gratiæ obtentu, ad extremum perditionis delapsos. Idem scriptor, qui librum eum adversus illos edidit, de eis quiddam etiam commemorat, quod huic operi inserere est visum. Natalem euim quendam, ex generosis et intrepidis confessoribus unum, dicit ab Asclepiodoto, et Theodoto alio quodam trapezita, qui Theodoti illius, post Artemonem sectæ ejus ducis, discipuli fuere, deceptum persuasumque esse, ut mercede condicta (factum id propter confessionis ejus laudem et celebritatem) sodalitati eorum præesset, eosque illi centum et quinquaginta denarios diarnos daturos pollicitos esse. Itaque cum in eorum hæresi esset, in somnis ei aliquoties Christus, verus animarum medicus assistens, ut se a tali errore et seductione alienaret, hominem est cohortatus. Minime enim illum, quod passionum suarum testis et martyr fuisset, ab Ecclesia segregatum perire voluit, illo quoque adjecto, non illum pro istorum opinionibus, sed pro evangelicis dogmatibus, streune decertasse. Minus tamen ille visioni obsecutus est, honore eo, quem se. quod deceptis atque seductis hominibus præiret, habere credidit, captus: et fortasse lucri quoque splendore, ut homo, inescatus. Itaque noctu rursus ei Salvator insistens, graves per angelos flagris intulit plagas. Tum demum ille experientia edoctus, quantum malum sit, se Deo opponere, sacco sumpto, et cinere conspersus, quam cellerime cum ipso difuculo ad ecclesiam confugit, et ad Zephyrini Ecclesiæ Romanæ præsidis pedes provolutus, orationem atque deprecationem pro se ad Deum generis humani amatorem fieri rogavit, publice in media plebe vibices, quas acceperat, plagarum ostentans. Eum vero ita ejulantem et quiritantem miseratus ille, mauu porrecta ad pœnitentiam facile quidem recepit, ægre tamen ad communionem admisit. Περὶ τῆς αἱρέσεως Μουτανοῦ· ἡτις αἱρεσις κατὰ φρύγας ὠνόμασται. Ὁ δε Μοντανὸς ἀπὸ κώμης Αρδαβά καλουμένης ῶν, τῆς κατὰ φρύγας λεγομένης αἱρέσεως καθηγήσατο. Οίστρῳ γὰρ φιλαρχίας, καὶ οἰήματι φιλοπρωτίας σχεθείς, ἑαυτὸν (βαβαὶ τῆς ἀτόπου βλασφη- : Καθ' ἑκάστην Niceph, μηνιαῖς δηνάρια, hoc est, PATROL. GR. CXLV. 319 CAPUT XXII. De hæresi Montani, quæ quidem hæresis Cataphrygas, hoc est, Phrygum, seu secundum Phryges, nominatur. Montanus autem, vico quodam cui nomen ast Ardaba ortus, hæresim quæ dicitur secundum Phrygas invenit: et ambitione honoris atqne dignitatis percitus, et arrogantia cupiditateque primenstruo3. (Euseb. lib. v, cap. ult.)

Δύο δ' ἔχων γυναῖκας, Πρισκίλλαν καὶ Μαξιμίλλαν ὄνομα, τὰς ἑαυτοῦ γυναῖκας προφήτιδας ἑαυτοῦ προσηγόρευσε· καὶ τὰ ἐκείνων συγγράμματα προφητικὰς βίβλους ἐκάλει. Πονηροῦ δὲ πλήρης γενόμενος πνεύματος, παραπλησίως δὲ καὶ αἱ δύο γυο ναῖκες, ξένα τινὰ λέγειν κατήρχετο, ἐνθουσιῶν ἄν τικρυς καὶ διαμαινόμενος. Ἵνα δὲ τὸ νόθον ἐκεῖνο πνεῦμα πιστὸν δοκῇ, καί τινα προΰλεγε δι' ἐκείνων στοχαστικῶς, ἐξαπατῶν καὶ τῆς εὐθείας παρεκτρέ που ὁδοῦ, ἐπαγγελιών όγκω μακαρίζον τοὺς ἐπ αὐτῷ χαυνουμένους, καὶ φυσιοῦν· ὀλίγοι δὲ ἦσαν τῶν Φρυγῶν οἱ ἐξηπατημένοι. Τὴν δὲ καθόλου καὶ πᾶσαν τὴν ὑπ᾽ οὐρανὸν Ἐκκλησίαν απηρυθριασμέ νως διαβάλλειν τὸ ἀναιδές οὐκ ἐπαύετο πνεῦμα. Ταύτης δε διαθρυλληθείσης αἱρέσεως, οἱ κατὰ τὴν Ασίαν πιστοὶ πολλάκις καὶ πολλαχοῦ τῆς ᾿Ασιάτιδος γῆς συνῆλθον, τοὺς προσφάτους καὶ ξενοφανείς ἐξετάζοντες λόγους. Τὴν γοῦν αἵρεσιν ἀποδοκιμά σαντες, ὡς βέβηλον καὶ μυσαράν, τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας ἐξέωσαν, καὶ τῆς κοινωνίας ἀπεῖρξαν. Ὁ δ᾽ αὐτὸς Μοντανὸς καὶ καινοτέρων νηστειῶν παρὰ τὸ τῆς Ἐκκλησίας ἔθος εἰσηγητὴς γέγονε διαλύειν τε τοὺς γάμους ἐνομοθέτει. Τὸν δὲ περὶ τῆς θείας Τριάδος λόγον καὶ τὰ περὶ τῆς τοῦ κόσμου δημιουρ γίας ἐπίσης ἡμῖν ἐδογμάτιζε. Τινὲς δὲ τῶν ἐξ αὐτοῦ ἐς ὕστερον τὰς τρεῖς τῆς θεότητος ὑποστάσεις εἶναι ἐδόξασαν, τὸν αὐτὸν λέγοντες εἶναι καὶ Πατέρα καὶ Υἱὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα ἐξ ὧν φασι καὶ τὸν Λίβυν Σαβέλλιον τὰς τῆς αἱρέσεως ἀρχὰς ἐκπορίσαmatus transversim actus (o absurdam et importu- μίας 1) Παράκλητον καὶ θεῖον Πνεῦμα ὠνόμασε· nam blasphemiam!) Paracletum se et divinum Spiritum nominavit. Mulierculas duas, conjuges suas, Priscillam et Maximillam, prophetissas suas vocavit, earumque scripta propheticos libros esse dixit. Maligno autem spíritu plenus, sicuti et duæ illæ mulieres, nova quædam et insolentia dicere coepit, insania aperte, et dæmonum intemperiis actus. Cæterum ut adulterinus ille spiritus fidem sibi pararet, quædam per illos, conjecturis ductus, prædicebat et divinabat, seducens plerosque, et a recta via avertens, promissionumque tumenti magnitudine inflans, beatosque eos pronuntians, qui de se quamvis absurde, magnifice tamen sentirent. Non admodum tamen multi ex Phrygibus fuere, qui ab eo erant seducti. Universalem porro et quæ sub cœlo est Ecclesiam omnem, omni pudore abjecto, impudentissimus ille dæmon calumniis proscindere non cessavit. Ea hæresi passim vulgata, qui in Asia fuere fideles sæpe multis in locis regionis ejus conventus egere, recens exortam peregrinamque inquirentes doctrinam et tandem sectam eam, ut impiam et exsecrandam damnatam, e catholica Ecclesia ejecerunt, atque a communione propulerunt. Idem Montanus novorum quoque jejuniorum, præter Ecclesiæ consuetudinem, auctor fuit: et de solvendis dirimendisque conjugiis legem tulit. De divina autem Trinitate, et mundi creatione eadem nobiscum docuit. Nonnulli tamen ex sectatoribus ejus postea tres diviDitatis subsistentias unum esse sunt opinati: σθαι. Οἱ δὲ τῆς ἀπὸ τοῦ Μοντανοῦ διδασκαλίας ἐξηρ eumdem esse Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum, dicentes: unde etiam Sabellium Afrum principia hæresis suæ sumpsisse ferunt. Porro qui Montani disciplinam secuti sunt, Montanistæ ab eo dicuntur. Vocatur quoque Cataphrygas, seu secundum Phryges hæresis, ab ipsa gente scilicet. Appellantur etiam Pepuziani a vico quodam, quem ille Jerusalem vocare solitus erat. 320 Priscillæ vero et Maximillæ prophetiam fide et veneratione sacrosancto præferunt Evangelio. De quibusdam sane eorum mysteriis nonnulli non pauca vulgarunt, quæ illi non agnoscunt, sycophantice ea adversus se excogitata esse affirmantes. CAPUT XXIII. τημένοι καλοῦνται μὲν ἀπὸ τούτου Μοντανισταί· καλοῦνται δὲ καὶ κατὰ φρύγας αίρεσις ἀπὸ τοῦ ἔθνους· Πεπουζιανοὶ δὲ ἀπὸ τῆς κώμης, ἣν Ἱερουσαλὴμ ἐκεῖνος ὠνόμασεν. Αἱ δὲ τῆς Πρισκίλλης καὶ Μαξιμίλλης προφητείαι ὑπὲρ τὸ θεῖον Εὐαγγέλιον παρ' αὐτοῖς τιμῶνται. Περί γε μὴν τῶν ἐν αὐτοῖς μυστηρίων τινὲς μὲν θρυλλοῦσί τινα ἐκεῖνοι δὲ οὐ συνομολογοῦσιν, ἀλλὰ συκοφαντεῖσθαι διισχυρίζον ται. De Appollinari Hierapolita, quæ is contra ejusmodi Περὶ Απολλιναρίου τοῦ Ἱεραπολίτου· ὅσα κατὰ τῆς τοιαύτης αἱρέσεως συνεγράψατο. hæresim scripserit. Luculenter sane, id quod antea retulimus, contra hanc sectam scripsit Apollinaris Hierapolita, qui statim in principio scripturæ suæ se adversus eam argumentis quoque et confutationibus sine scripto depugnasse ostendit. Librum autem ad Abercium quemdam scripsit, talemn exorsus præfa. tionem Charissime Aberci Marcelle, mandato a te, ut aliquid adversus Alcibiadis, fortasse autem dicendum, Montani hæresim, componerem, aliquandiu deliberabundus et hæsitans me continui: non equidem, quod minus mendacium redarguere, veritatique patrocinari possem; sed Λαμπρῶν γοῦν κατ' αὐτῆς ὁ Ἱεραπολίτης ἐνέστη Απολλινάριος, ὡς προείπομεν. Καὶ τοίνυν ἀρχόμεν νος τῆς γραφῆς ἐμφαίνει, ὡς καὶ ἀγράφοις ἐλέγχοις αὐτοῖς ἀντετάξατο. ᾿Αβερκίῳ δὲ τινι τὸ σύγγραμμα προσφωνεί, ούτωσι προοιμιαζόμενος· «᾿Αγαπητή 'Αβέρκις Μάρκελλο, επιταχθεὶς ὑπὸ σοῦ συγγράψαι τινὰ λόγον εἰς τὴν τῶν κατὰ Μιλτιάδην, ἴσον δ' εἰς πεῖν Μοντανὸν, αἵρεσιν, εφεκτικώτερον πως μέχρι νῦν διεκείμην, οὐκ ἀπορίᾳ τοῦ δύνασθαι ἐλέγχειν μὲν τὸ ψεῦδος, μαρτυρεῖν δὲ τῇ ἀληθείᾳ· δεδιὼς δὲ καὶ εὐλαβούμενος, μὴ πως δόξω τισὶν ἐπισυγγράφειν ἢ ἐπιδιατάσσεσθαι τῷ τῆς τοῦ Εὐαγγελίου καινῆς

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. IV. Διαθήκης λόγῳ· ᾧ μήτε προσθεῖναι, μήτε ἀφελεῖν quod veritus sim et caverim,ne cui viderer scripto δυνατόν τῷ κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον αὐτὸ πολιτεύεσθαι προηρη μένῳ· προσφάτως δε γενόμενος ἐν ᾿Αγκύρα τῆς Γαλατίας, καὶ καταλαβὼν τὴν κατὰ τόπον έχε κλησίαν, ὑπὸ τῆς νέας ταύτης, οὐχ ὡς αὐτοί φασι, προγητείας, πολύ δε μᾶλλον, ὡς δειχθήσεται, ψευ δοπροφητείας, διατεθρυλλημένης, καθ᾽ ὅσον δυνατόν, τοῦ Κυρίου παρασχόντος, περὶ αὐτῶν τε τούτων καὶ τῶν προτεινομένων ὑπ' αὐτῶν ἕκαστά τε διελέχθημεὸ ἡμέραις πλείοσι τῇ Ἐκκλησίᾳ· καὶ ἡσθῆναι μὲν τὴν Ἐκκλησίαν, ἀντικρουσθῆναι δὲ τοὺς ἐξ ἐναντίας.» Εμφαίνει δε, ὡς τῶν ἐκεῖσε ἀξιωσάντων τὸν γενόμενον τῷ τότε διάλογον καὶ ἔγγραφον αὐτοῖς ἐκθέσθαι, πρεσβυτέρου Ζωτικού τινος Οστρηνοῦ μεμνημένος. Εἶτα ἐκτίθησι μικρὸν ὑποκατιών τὰ κατὰ Μοντανὸν, τίς ἦν, καὶ ὅθεν, καὶ τί ἐληρώδησε· σχεδόν ὥσπερ ἡμεῖς τὰ περὶ αὐτοῦ διεξήλθομεν. Και ἐν μὲν τῷ πρώτῳ λόγῳ ταῦτα διέξεισι, τῆς πλάνης τὸν ἔλεγχον ἱστορῶν· ἐν δὲ τῷ δευτέρῳ περὶ τῆς αὐτῶν τελευτῆς ταῦτά φησιν • Ἐπεὶ δὲ τοίνυν καὶ προφητοφόντας ἡμᾶς ἀπεκάλουν, ὅτι μὴ τὰς ἀμε τροφώνους αὐτῶν προφητείας ἐξεδεξάμεθα, τούτους γὰρ φασιν είναι, οὓς ἐπηγγείλατο τῷ λαῷ πέμψειν ὁ Κύριος· ἀποκρινάσθωσαν ἡμῖν πρὸς Θεοῦ· Εστι τις, ὦ βέλτιστοι, τούτων ἀπὸ Μοντανοῦ καὶ τῶν γυναικῶν λαλεῖν ἀρξαμένων, ὅστις ὑπὸ Ἰουδαίων ἐδιώς χθη, καὶ ὑπὸ παρανόμων ἀπεκτάνθη; Αλλ᾿ οὐδέ τις αὐτῶν κρατηθεὶς ὑπὲρ τοῦ νόμου ἀνεσταυρώθη • οὐδὲ ἐν συναγωγαῖς Ἰουδαίων ἐμαστιγώθη. Αλλῳ δε θανάτῳ τελευτήσαι Μοντανός τε καὶ Μαξιμίλλα. Τούτους γὰρ ὑπό πνεύματος βλαψίφρονος ἑκατέρους ὑποκινήσαντος λόγος ἀναρτῆσαι ἑαυτοὺς οὐχ ὁμοῦ· καὶ οὕτω τελευτήσαι, καὶ τὸν βίον καταστρέψαι Ἰούδα τοῦ προδότου δίκην· ὥσπερ δὴ καὶ τὸν πρῶτ τον ἐπίτροπον τῆς αὐτῶν προφητείας τὸν θαυμαστὸν Θεόδοτον αιρόμενόν ποτε καὶ ἀναλαμβανόμενον εἰς αὐρανούς, παραστῆναι δὲ καὶ καταπιστεῦσαι ἐαυτὸν τῷ τῆς ἀπάτης πνεύματι, καὶ δισκευθέντα, και πῶς τελευτήσαι. «Ἐν δὲ τῷ αὐτῷ παρίστησιν, ὡς καὶ ἱεροὶ θεῖοι άνδρες πεῖραν προσῆγον τὸ ἐν τῇ Μαξιμίλλη πονηρὸν ἀπελέγχειν πνεῦμα· κωλύεσθαι δε πρὸς ἑτέρων δηλαδὴ τῷ πνεύματι συνεργούντων. Εἶτα καὶ τοῦ χρόνου προϊών, διελέγχει τὰς ψευδείς προφητείας Μαξιμίλλης, τρισκαιδέκατον ἔτος λέγων διελθεῖν, καὶ μηδεν γενέσθαι ὧν προεφοίβασεν. Οὐδε γάρ μερικός, οὐ καθολικός γέγονε πόλεμος· ἀλλὰ καὶ Χριστιανοῖς μᾶλλον εἰρήνη ἐξ ἐλέους Θεοῦ. Εν γε μὴν τῷ τρίτῳ διελέγχει τοὺς αὐχοῦντας, ὡς πλείους παρ' αὐτοῖς μάρτυρές εἰσιν· ὅπερ καὶ τεχ μέριον πιστόν εἶναι ἔλεγον τοῦ παρ' αὐτοῖς λογομένου προφητικού πνεύματος. «Τὸ δ' ἐστὶν ἄρα ὡς Ένας παντὸς μᾶλλον οὐκ ἀληθές. Καὶ γὰρ τῶν ἄλλων αἱρέσεων τινες πλείστους ὅσουὶ ἔχουσι μάρτυρας· καὶ οὐ παρὰ τοῦτο δήπου συγκαταθησόμεθα. Καὶ πρῶτοί γε ἀπὸ τῆς Μαρκίωνος αἱρέσεως, ΜαρκιωZoticus Ostrenus presbyter, et Julianus Apa menus, spiritum Maximillæ cohibere sunt agressi. (Buseb. lib. v. cap. 16). Pseudopropheta, qui neque timore neque et lucubratione mea aliquid ad Evangelii et Novi Testamenti libros addere: quibus certe, qui sibi ex præscripto Evangelii vitam degendam constituit, neque adjicit, neque adimit quidquam. Cum autem nuper Ancyram Galatiæ, et in ecclesiam ejus loci, quæ novæ istius, non ut ipsi dicunt, prophetiæ, sed potius, uti ostendetur, pseudoprophetiæ nomine est decantata, venissem, pro virili mea, Domini gratia suppeditante, de eis ipsis, et quæ ab eis objiciebantur omnibus, diebus pluribus ecclesis, omnia disputans disserui. Quod quidem, adversariis repugnantibus, Ecclesia pergratum accidit.» Ostendit præterea, quod rogatu quorumdam, dialogum et disputationem tum ibi habitam in scriptum retulerit, Zodici cujusdam Ostreni presbyteri mentionem faciens. Deinde post brevem digressionem, res Montani, qui fuerit, unde prodierit, et quæ delirans nugatus sit, exponit ad eum fere modum, sicuti nos de eo paulo ante scripsimus. Atque hæc quidem, fraudem seductionemque ejus arguens, in primo libro disserit. In secundo autem de obitu ejus ita refert. 321 Quandoquidem vero propheticidas non vocant,quod immensas prophetiarum eorum ambages non recipimus (eos se namque jactant esse, quo populo missurum se Dominus promisit), respondeant nobis, per immortalem Deum: Estne quispiam, ο viri boni, ex omnibus iis qui a Montano, ejusque uxoribus provenientes docere cœperunt. qui persecutionem a Judæis passus, et a legis transgressoribus occisus sit? Sed neque quisquem eorum comprehensus, aut pro lege ipsa crucifixus, neque ¡n Judæorum synagogis flagellis cæsus est. Aliam autem mortem obiisse Montanus et Maximilla dicuntur. spiritu namque vesano uterque agitatus seipsum seorsim suspendit, eoque modo ad instar Judæ proditoris vitam finiit. Sicuti etiam primus prophetiarum eorum defensor, admirandus ille Theodorus, cum se seductionis spiritui commendasset, potestatique ejus permisisset, jactatus atque sublatus in cœlum ac rursum delapsus pessime periil.» In eodem libro astruit, divinos quosdam viros periculum fecisse, ut Maximille spiritum malignum redarguerent, vanitatisque convincerent: sed ab aliis impeditos esse, qui dæmoni ei subservierunt. Progrediens deinceps, ex ipso tempore prophetias ejusdem falsas fuisse ostendit: Tredecimum, dicens, præterisse annum, nihilque earum rerum quæ ipsa divinaverat, accidisse. Neque enim vel in universo orbe, vel in regione aliqua bellum fuit: sed et Christianis ex. misericordia et gratia Dei pax et tranquillitas data. In tertio porro libro, gloriantes eos, quod plures apud se sint martyres, idque certum esse tremore ducitur, in consternatione animi sinistra, a non voluntaria incipit inscitia, et in voluntariam desinit animæ insaniam. (Euseb. lib. v, cap. 17.) Euseb. lib. v, cap. 15.

indicium prophetici, sicuti ab eis dicitur, spiritus, νεσταὶ καλούμενοι, πλείστους ἔχειν Χριστοῦ μαρτυ. ρας λέγουσιν. Αλλὰ τὸν Χριστὸν αὐτὸν κατὰ ἀλή θειαν οὐχ ὁμολογοῦσι.» Καὶ μετ' ὀλίγα· «Ενθεν τοι καὶ ἐπειδὰν τὸ τῆς κατὰ ἀλήθειαν πίστεως μαρτύριον κληθέντες ἀπὸ τῆς Ἐκκλησίας τύχωσι μετὰ τινῶν τῶν ἀπὸ τῆς φρυγῶν αἱρέσεως λεγομένων μαρτύρων, διαφέρονται πρὸς αὐτούς, καὶ μὴ κοινω νήσαντες αὐτοῖς, τελειοῦνται, διὰ τὸ μὴ βούλεσθαι συγκαταθέσθαι τῷ διὰ Μοντανοῦ καὶ τῶν γυναικών πνεύματι. Καὶ ὅτι τοῦτ᾽ ἀληθὲς καὶ ἐν ἡμετέρῳ χρόνῳ ἐν ᾿Απαμείᾳ τῇ πρὸς Μαιάνδρῳ τυγχάνει γεγενημένον, ἐν τοῖς περὶ Γάϊον καὶ ᾿Αλέξανδρον περὶ Εὐμενείας μαρτυρήσασι πρόδηλον». refellit. «Hoc vero ipsum longe omnium, inquit, est falsissimum. Siquidem et aliarum hæresum nonnullæ quamplurimos habent martyres, non ideo tamen pedibus in illorum imus sententiam. Ac primi statim a Marcionis secta Marcionistæ dicti plurimos habere martyres feruntur: verumtamen Christum ipsum juxta veritatem non profitentur.» Et paulo post: «Proinde cum Christiani ex Ecclesia ad martyrium et professionem veræ fidei et pietatis,una cum eis martyribus qui Phrygum haeresis dicti sunt, vocantur, seorsim, 322 nec assentientes eis, neque cum eis communicantes, moriuntur, propterea quod nolint in Montani muliercularumque ejus spiritus sententiam concedere. Id autem verum esse, quod nostro quoque æva Apameæ, quæ ad Mæandrum fluvium sita est.accidit, exemplum declarat, in Caio et Alexandro Eumeniæ prognatis, qui martyrium subierunt.» CAPUT XXIV. Quæ etiam Miltiades, vir ecclesiasticus, adversus eam scripserit. Οσα και Μιλτιάδης ἐκκλησιαστικὸς ἀνὴρ κατ' αὐτῆς ἔγραψεν. Ἐν δὲ τῷ αὐτῷ συγγράμματι και Μιλτιάδου μνείαν ποιεῖται συγγραφέως τινός, ὡς καὶ αὐτοῦ λογικῶς τῇ τοιαύτη αἱρέσει προσαπαντήσαντος. Καὶ λέξεις δέ τινας ἐκείνου παρατίθεται τῷ συγγράμματι οὕτω φάσκων «Ταῦτα εὐρὼν ἔν τινι συγγράμματι Μιλτιάδου ου τοῦ ἀδελφοῦ, ἐν ᾧ ἀποδείκνυσι περὶ τοῦ δεῖν προφήτας ἐν ἐκστάσει λαλεῖν, ἐπετεμόμην. Προϊὼν δὲ τῷ λόγῳ, τοὺς κατὰ τὴν Καινὴν προφήτας ἀπαριθμεῖ· ἐν οἷς καὶ 'Αμμίαν τινὰ καὶ Κοδράτον καταλέγει. Τοῦτον δὲ τὸν τρόπον οὔτε τινὰ τῶν κατὰ τὴν Παλαιὰν, οὔτε τῶν κατὰ τὴν Καινὴν πνευματος φορηθέντων, προφήτην δεῖξαι δυνήσονται· οὔτε Αγαυον, οὔτε Ἰούδαν, οὔτε Σίλλαν, οὔτε τὰς Φιλίπο που θυγατέρας, οὔτε τὴν ἐν Φιλαδελφία ᾿Αμμίαν, οὔτε Κοδράτου, οὔτε τινὰς ἄλλους μηδὲν αὐτοῖς προσήκοντας καυχήσονται.» Καὶ μετ᾿ ὀλίγα· «Εἰ γὰρ μετὰ Κοδράτου καὶ ᾿Αμμίαν, ὡς γέ φασιν, αἱ περὶ Μοντανὸν διαδέξαντο γυναῖκες τὸ προφητικόν χάρισμα, τίνες ἄλλοι ἀπὸ Μοντανοῦ καὶ τῶν γυναι κῶν διεδέξαντο, δειξάτωσαν. Δεῖν γὰρ εἶναι τὸ προ φητικόν χάρισμα ἐν πάση Εκκλησία μέχρι τῆς τε λείας παρουσίας ὁ ᾿Απόστολος ἀξιοῖ. ᾿Αλλ᾽ οὐκ ἂν ἔχοιεν δεῖξαι· τεσσαρεσκαιδέκατον γὰρ ἤδη τοῦτο ἔτος ἀπὸ τῆς Μαξιμίλλης τελευτής,» Ταῦτα μὲν οὗτος· ὁ δὲ Μιλτιάδης οὗτος καὶ ἄλλας ἡμῖν τῆς περὶ τὰ θεῖα σπουδῆς αὐτοῦ μνήμας καταλέλοιπεν. Εἰς μὲν γὰρ αὐτῷ λόγος πρὸς Ἕλληνας, ἕτερος δε πρὸς Ἰουδαίους, εὖ μάλα καὶ ἄμφω συντεθειμένοι· Idem scriptum Miltiadis scriptoris quoque meminit cujusdam, qui et ipse contra eamdem hæresim docte scripserit, dicta quædam ejus ad hunc prope modum citans: «Hæc, cum in commentario quodam Miltiadis fratris, in quo asserit et pro bat, prophetas non in exstasi et consternatione loqui oportere, invenissem, in epitomen et compendium redegi. Progrediens deinde oratione sua, Novi Testamenti prophetas enumerat, in quibus etiam Ammiam quamdam,et Quadratum recenset. Talem autem prophetam ex omnibus eis qui velin Veteri, vel in Novo Testamento, spiritu sunt acti, nullum indicare poterunt:neque vel Agabam, vel Judam, ο vel Silam, neque etiam Philippi filias, aut Philadelphensem Ammiam,aut Quadratum,aut quosdam alios quidquam ad se pertinere gloriabuntur.Paulo post deinde: Ac siquidem post Quadratum et Ammiam, sicuti jactitant, Montani mulieres donum propheticum acceperunt, quinam alii post Montanum et ejus uxores per successionem id acceperint ostendant. oportere enim charisma prophe. ticum in omni Ecclesia esse usque ad supremum Christi adventum, Apostolus arbitratus est. Sed quem nobis indicent, non habent. Decimus quartus namquejam agiturannus, ex quo Miximilla mortua est.» Hæcquidem is scriptor. Miltiades autem iste alia etiam nobis studii diligentiæque suæ de rebus sacris reliquit monumenta. Unum siquidem librum ad Græcos,323 alterum vero ad Judæos perquam και άλλος δὲ τρίτος αὐτῷ συνεγράφει πρὸς ἄρχοντας, erudite composuit: sed et tertium scripsit ad prinoipes, defensionem pro ea quam complexus est philosophia instituens. CAPUT XXV. ἀπολογίαν διασκευάζων ὑπὲρ ἧς μετήα φιλοσοΚΕΦΑΛ. ΚΕ'. Quod et Apollonius Romanus contra eam ipsam Ὡς καὶ ᾿Απολλώνιος ὁ Ῥωμαῖος κατὰ τῆς του hæresim pugnaverit. Utrum enimvero et Apollonius, scriptor ecolesiasticus, orationibus editis hæresim secundum αὐτης αἱρέσεως ἀντιτάξατο. Οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ ᾿Απολλώνιος, ἐκκλησιαστικός συγγραφεύς, λόγοις ἐλέγχων βάλλει τὴν εἰρημένην Περί Εὐμενείας μαρτυρήσασι, Niceph. ἀπὸ Ευμενείας. (Euseb. lib. v, cap. 16.) Euseb. lib. v, cap. 17.

ECCLESIASTICÆ HISTORIE LIB. IV. αἵρεσιν κατὰ φρύγας τότε ἀκμάζουσαν, πρὸς λέξιν Phrygas tum vigentem oppugnavit,cum falsas eorum μὲν ἀνατρέπων τὰς ψευδεῖς αὐτῶν προφητείας, ἐξελέγχων δὲ καὶ τὸν βίον τῶν ἀρχηγῶν τῆς πλάνης αὐτῶν, οἷς οὕτω διέξεισιν· «Οὗτός ἐστιν ὁ διδάξας λύσεις γάμων, ὁ νηστείας νομοθετήσας, ὁ Πέπουζαν καὶ Τύμιον Ἱερουσαλὴμ ὀνομάσας· πόλεις δ᾽ εἰσὶν αὗται μικραί τῆς Φρυγίας· τοὺς πανταχόθεν ἐκεῖ συνεισαγαγεῖν ἐθελων· ὁ πρακτῆρας χρημάτων και ταστήσας· ὁ ἐπ' ὀνόματι προσφορῶν τὴν δωροληψίαν ἐπιτεχνώμενος· ὁ σαλάρια χορηγῶν τοῖς κηρύσσουσιν αὐτοῦ τὸν λόγον, ἵνα διὰ τῆς γαστριμαργίας ἡ διδασκαλία τοῦ λόγου κρατύνεται.» Περὶ μὲν οὖν τοῦ Μοντανοῦ ταῦτα· οἷα δὲ καὶ περὶ τῶν αὐτοῦ προφητίδων φησὶν, ἄκουε· «Δείχνυμεν οὖν αὐτὰς πρώτας τὰς προφήτιδας, ἀφ᾽ οὗ τοῦ πνεύματος ἐπληρώθησαν, τοὺς ἄνδρας λιπούσας. Πῶς οὖν ἐψεύδοντο Πρίσκαν παρθένον ἀποκαλοῦντες;» Εἶτα καὶ ταῦτα προστίθησιν· «Οὐ δοκεί σοι πᾶσα Γραφή κωλύειν προφήτας λαμβάνειν δῶρα καὶ χρήματα; Οταν οὖν ἴδω τὴν προφῆτιν ειληφυῖαν καὶ χρυσόν καὶ ἄργυρον καὶ πολυτελεῖς ἐσθῆτας, πῶς αὐτὴν μὴ παραιτήσωμαι;» Μικρόν δε κατιών περί τινων κατ᾿ αὐτοὺς ὁμολογητῶν ταῦτά φησιν· «Έτι δε Θεομίσων ὁ τὴν ἀξιόπιστον πλεονεξίαν ἀμφιεσμένος, ὁ μὴ βαστάσας τῆς ὁμολογίας τὸ σημεῖον ἀλλὰ πλήθει χρημάτων ἀποθέμενος τὰ δεσμά· ἐπὶ δὲ τούτῳ ταπεινοφρονεῖν ὡς μάρτυς καυχώμενος, στόλο μησε μιμούμενος τὸν ᾿Απόστολον, καθολικὴν συντα ξάμενος ἐπιστολὴν, κατηχεῖν μὲν τοὺς ἄμεινον πεπιστευκότας, συναγωνίζεσθαι δε τοῖς τῆς κενοφωνίας λόγοις, βλασφημήσαι δὲ εἰς τὸν Κύριον καὶ εἰς τοὺς ἀποστόλους καὶ τὴν ἁγίαν Ἐκκλησίαν.» Ἐπὶ δι τούτοις ἐξελέγχει τινὰ παρ' αὐτοῖς μάρτυρα ᾿Αλέξανδρον, ὃν ὡς ληστὴν ἀλόντα, τῇ τοῦ κυρίου ἐπικλήσει ἀπολυθῆναι, καὶ συνεῖναι μὲν συνεστεώμενον τῇ προφήτιδι καὶ χρηματιζόμενον· «Οὔ, φησί, τὰς ληστείας καὶ τὰ ἄλλα τολμήματα ἐφ᾽ οἷς κεκόλασται, οὐχ ἡμᾶς δεῖ λέγειν· ἀλλ' ὁ ὀπισθόδομος ἔχει. Τίς οὖν τίνι χαρίζεται τὰ ἁμαρτήματα; πότερον ἡ προφῆτις τὰς ληστείας τῷ μάρτυρι, ἡ ὁ μάρτυς τῷ προφήτιδι τὰς πλεονεξίας;» Και πάλιν, περὶ ὧν αν χοῦσι προφητῶν, ταῦτ᾽ ἐπιλέγει· «Ἐὰν ἀρνῶνται δώρα τους προφήτας αὐτῶν εἰληφέναι, τοῦθ' όμολο γησάτωσαν, ὅτι ἐὰν ἐλεγχθῶσιν ειληφότες, οὐκ εἰσὶ προφῆται· καὶ μυρίας ἀποδείξεις τούτων παραστήσομεν. ᾿Αναγκαῖον δὲ ἐστι πάντας καρπούς δοκιμά prophetias ad verbum refellens, tum vitam et mores auctorum ejus erroris traducens his, qui sequantur, verbis: «Hic ille est, qui matrimonia dirimere docuit: hic, qui jejunia legibus latis sanxit: hic, qui Pepuzam et Tymium, parvas Phrygiæ civitates, ubi quos undequaque ad se pertraxisset homines contrahere etcongregare voluit, Jerusalem nominavit: hic, qui æruscatores et pecuniarum exactores instituit: qui sub prætextu et nomine oblationis avaritiæ sordes et munerum emunctiones arte quadam invenit: qui salaria verbum ejus prædicantibus numeravit, ut per ventris curam doctrina ejus invalesceret atque confirmaretur.» Atque hæc de Montano deinceps, quæ etiam de prophetissis ejus dicat, audi: «Ostendimus igitur has ipsas primarias prophetissas, ex quo spiritu sunt replette, a viris suis profugisse: qui ergo fit, ut tam impudenter Priscam virginem appellantes,mentiantur?» Deinde hæc quoque addit: «Non tibi videtur Scriptura omnis prohibere, ne prophetæ numera et pecunias accipiant? cum itaque egregiam istam prophetissam aurum, argentum, et vestem pretiosam accipere viderim, quomodo eam non detester et abominer?» Et paulo post, de quibusdam confessoribus eorum hæc dicit: «Præterea Theomison inexplebilis avaritiæ sordibus obvolatus, qui quod confessionis signum perferre non potuit, magna pecuniæ vi vincula sua redemit: quo ille nomine, cunsubmissius se gerere deberet, gloriosius pro martyre venditavit. Ausus is etiam est ad imitationem Apostoli, catholicam ad universos conscribere epistolam: in qua, si diis placet, eos docet, qui melius quam ipse de fide sunt persuasi: et vaniloquenties verba defendit, simulque blasphema et impia in Dominum et apostolos sanctamque Ecclesiam verba effundit. 324 Sub hæc quemdam apud eos martyrem Alexandrum redarguit, qui ut prædo captus, et domini appellatione solutus atque dimissus familiariter eisdem in ædibus cum prophetissa vixit, eique pecuniam ingentem quæsivit: «Cujus, inquit, prædas et latrocinia, aliaque audacia faunora, propter quæ est excruciatus, non opus est nos commemorare, cum ea in acta publica relata, curia habeat. Itaque istorum quis cui noxam remittet? utrum prophetissa martyri latrocinia, an marζεσθαι προφήτου. Προφήτης, είπέ μοι, βάπτεται; lyrprophetisse avaritis lucra?» Rursum de propheπροφήτης στιβίζεται; προφήτης φιλοκοσμεῖ; προ φήτης ταύλαις καὶ κύβοις παίζει; προφήτης δανεί ζει;» Πρὸς δὲ τούτοις καὶ τοῦτ' Απολλώνιος τῇ αὐτοῦ πραγματεία δείκνυσιν, ὡς τεσσαρακοστόν ἔτος, ἐξ οὗ τῇ προσποιήτῳ καὶ δαιμονιώδει προφητείᾳ ἐπέβαλε Μοντανός, ἐτύγχανε τῷ συγγράμματι, Ἱστορεῖ δὲ, ὡς καὶ Ζωτικὸς ὁ Ὀστρηνός, οὗ καὶ ὁ πρὸ τούτου ἱστορικὸς μνείαν πεποίηται, ἤδη Μαξι μέλλης τῷ προφητεύειν ἐπικεχειρηκυίας, επιστάς, διελέγχειν τὸ δαιμόνιον ἐπειρᾶτο. Εσχέθη δ᾽ οὖν Ομολογας σημείον, hoc est, martyrium. tis, quorum nomine ipsi sibi gloriantes placent, hæc infert: «Quod si negant prophetas suos munera capere, illud confiteantur, si convicti fuerint eos dona recepisse, non esse prophetas:etinnumerabilibus id exemplis probabimus. Pernecessarium autem est omnes prophetæ fructus explorare et excutere. Dic, rogo, mihi,num propheta cerussa fucatur? propheta stibio linitur? propheta formam excolit? propheta tabulis et talis ludit? propheta fœnerat, et lucro studet?» Ad hæc idem Apollonius in opere suo illud in-

τυρος δέ τινος Θρασέα μέμνηται· ἔχειν δὲ καὶ ἐκ παραδόσεως, ὡς ἄρα τοῖς ἀποστόλοις Χριστὸς ἐπὶ δώδεκα ἔτη μὴ χωρίζεσθαι τῆς Ἱερουσαλήμ εντεί λασθαι. Χρῆται δὲ ἐν πολλοῖς ἐς μαρτυρίαν τῶν λόγων ἀπὸ τῆς ᾿Αποκαλύψεως Ιωάννου, ὃν φησι καὶ νεκρὸν ἔγεῖραι κατὰ τὴν Ἔφεσον. Καὶ ἄλλα τινὰ ἱστορεῖ, διευρύνων τὴν πλάνην τῆς προκειμένης αι ρέσεως. dicat quod quadragesimo post anno scriptum id ὅμως παρὰ τῶν τὰ ἴσα ἐκείνῃ φρονούντων. Καὶ μάρcondiderit, ex quo Montanus assimulatam et dæmoniacam prophetiam instituit. Memoriæ quoque tradidit, Zolicum Ostrenum, cujus superior historicus mentionem fecit, cum jam Maximilla prophetare apud Pepuzam cœpisset, dæmonium id convincere instituisse; prohibitum tamen ab eis esse, qui sectæ illius addicti fuere. Meminit quoque Thraseæ cujusdam martyris. Præterea ex veterum traditione se recepisse scripsit, Christum apostolis præcepisse, ut ne ante duodecimum annum Hierosolymis discederent. Utitur quoque in multis locis testimoniis ex Apocalypsi Joannis petitis, quem etiam mortuum exsuscitasse Ephesi dicit. Scribit insuper alia quædam, fraudem et errorem ejusmodi hæresis explanans. CAPUT XXVI. Hunc ipsum Apollonium Romæ martyrium pertulisse. Οτι καὶ ἐν Ῥώμῃ ὁ αὐτὸς Ἀπολλώνιος έμαρ τύρησεν. Ὁ δ᾽ αὐτὸς οὗτος ᾿Απολλώνιος, καὶ ἐν παιδείᾳ καὶ σοφίᾳ διαβόητος ὤν, ἐπὶ Ῥώμης καὶ τὸν μαρτυρι κὸν διήνυσε δίαυλον. Ἐπὶ γὰρ Κομόδου, πρὸς τὸ πρᾶον τῆς περὶ ἡμᾶς εἰρήνης μεταβληθείσης καθ' ὅλης τῆς οἰκουμένης, ὁ σωτήριος λόγος ἐπὶ τὴν ἀληθῆ θρησκείαν πᾶσαν ψυχὴν τῶν ἐκ παντὸς ὑπηγάγετο γένους. Ἐπὶ δὲ Ῥώμης καὶ ὅλους οίκους παγγενεὶ ὁμόσε τῆ ἀκραιφνεῖ πίστει χωρεῖν παρεσκεύαζε. Πῶς δ᾽ ἂν ἔμελλε τοῦτο οἱστὸν εἶναι τῷ ἀεὶ τοῖς καλοῖς ἐφεδρεύοντι; Οθεν πολλὰ μὲν καὶ ἄλλα ἐπιτεχνώμενος ἦν, καὶ τινα δ᾽ ἐναγῆ τῷ ᾿Απολλωνίῳ· καὶ εἰς δικαστήριον άγει. Καὶ ὁ μὲν μὴ προσηκόντως τὴν δίκην ὑπελθών, τὰ σκέλη διετέ θλαστο. Περεννίου τὴν δίκην ἐπαγαγόντος, κατά τι ἔθος κρατῆσαν Ῥωμαϊκὸν τοὺς τὰ τοιαῦτα καταμηνύοντας πάσχειν. Ο δε μάρτυς λόγον αἰτήσαντος τοῦ δικάζοντος ἐπὶ τῆς συγκλήτου βουλῆς, καὶ ταύ την ἀξίως τοῦ σφετέρου λόγου ὑπὲρ τῆς πίστεως παρασχών, τιμωρία κεφαλική δόγματι τῆς συγκλή του τοῦ βίου ἐξίστατο. Εἴ τις τοίνυν ἐπ' ἀκριβες τὰ κατ' αὐτὸν διαγνώναι θελήσεις, τοῦτον τῷ ἐκείνου μαρτυρίῳ ἐντυγχάνειν προτρέπομεν. Idem hic Apollonius in omni genere doctrinæ et sapientis clarus, Romæ martyrii perfecit cursum. Nam sub Commodo per universum orbem pax et tranquillitas religioni nostræ data est, 325 et salutiferum verbum omnem animam ex omni genere hominum ad verum Dei cultum perduxit; et · Romæ totæ domus et familiæ simul ad fidem sinceram pervenerunt. Quomodo autem id ferret is, qui pulchris sanctisque rebus semper insidiatur? Quapropter cum multa alia contra nos fraudulenter excogitavit, tum scelestum quemdam ad suam ipsius fraudem propensum instigavit, ut Apollonium ad tribunal protraheret, accusationemque contra eum constitueret. Is porro delator, quod non legitime actionem intendisset, Perennio sententiam ferente, cruribus ejus fractis, debitas luit poenas: ex consuetudine quadam, quæ contra eos Romæ invaluit, qui res tales ad judices deferrent. Ipse autem martyr, cum in senatu Romano, judice ita statuente, rationem professionis fidei suæ ora- •tione luculenta reddidisset, de sententia senatus 'capitali affectus supplicio, e vita migravit. Qui vero certius accuratiusque res ejus cognoscere velit, eum ad martyrium ejus, quod in litteras relatum est, legendum cohortamur. CAPUT XXVII. Ut Serapion Antiochiæ episcopus Montanum refellerit, et de libris ejus. Scriptorum vero quæ Apollinaris contra hæresim secundum Phryges composuit, etiam Serapion, quem Antiochia ad Orontem Maximini in episcopatu successorem fuisse indicavimus, meminit in epistola quadam ad Cariconem et Pontium ita scribens: «Ut vero intelligatis, quæ in toto orbe est fraternitatem, detestari præstigias ordinis et sectæ ejus, quæ nova prophetiæ dicitur, litteras beatissimi Claudii Apollinaris Hierapolitani in Asia epiSecundi huic nomen fuit. Hier. de viris illust., qui Apollonium senatorem urbis Romæ fuisse scribit. Perennius præfectus multos nobilium interfecit. (Lamprid., Herodian.) Eo quod lex Romæ esset, non debere absolvi Ὡς καὶ Σεραπίων ὁ ᾿Αντιοχείας τοὺς περὶ Μοντανὸν ἀπελέγχει, καὶ περὶ τῶν συγγραμμάτων αὐτοῦ. Τῶν δ' Απολλιναρίῳ πεποιημένων κατὰ τῆς Φρυ γῶν αἱρέσεως καὶ Σεραπίων ὃν ἐπὶ τῇ πρὸς Ορόντη Αντιοχείᾳ μετὰ Μαξιμῖνον διάδοχον τῆς ἐπισκοπῆς έδηλώσαμεν, μέμνηται ἔν τινι τῶν ἰδίων ἐπιστολῶν, Καρίκων καὶ Ποντίῳ πεμφθείση, γράφων ούτως· «Όπως δὲ καὶ τοῦτο εἰδῆτε, ὅτι τῆς ψευδούς ταύτης τάξεως τῆς ἐπικαλουμένης νέας προφητείας ἐβδελυ κται ἡ ἐνέργεια παρὰ πάσῃ τῇ ἐν τῷ κόσμῳ ἀδελ φότητι, πέπομφα ὑμῖν καὶ Κλαυδίου Απολλιναρίου hominem Christianum, qui pro tribunali causam dixisset, nisi propositum mutaret. (Eusebius, lib. v, cap. 21). Euseb. Caricum habet, lib. v, cap. 19; item Ponticum. Alii etiam Carinum habent.

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. IV. adnotationes, sive subscriptiones plurium episcoporum recensentur, quorum quidam ita fere manu sua ei subscripsit: «Aurelius Cyrenius martyr opto vos valere.» Quidam hoc modo: «Elius Publius Julius. Debelti colonia Thraciæ episcopue: 326 Vivit Deus, qui in cœlis est, quod beatus Solas, qui est Anchiali, dæmonium Priscillæ ejicere voluit: sed hypocrite id non permisere.» Et alii complures episcopi calculo et sententia sua litteras eas comprobantes, suis ipsorum manibus eis subscripserunt. Et Montaui quidem atque secundum Phryges hæresis sic se habuit. τοῦ μακαριωτάτου, ἐν Ιεραπόλει, γενομένου τῆς scopi ad vos misi.» In eadem Serapionis epistola Ασίας ἐπισκόπου, γράμματα. Ἐν αὐτῷ δὲ τῇ τοῦ Σεραπίωνος ἐπιστολῆ καὶ ὑποσημειώσεις φέρονται διαφόρων επισκοπων· ὧν ὁ μέν τις ὧδέ πως ὑπεστμήνατο • Αυρήλιος Κυρήνιος μάρτυς εῤῥῶσθαι ὑμᾶς εὔχομαι.» Ὁ δέ τις τοῦτον τὸν τρόπον • • Δίλιος Πούπλιος Ἰούλιος, ἀπὸ τῆς Δεβελτῆς κολω νείας τῆς Θράκης ἐπίσκοπος· Ζῇ ὁ Θεὸς ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ὅτι Σώτας ο μακάριος ὁ ἐν Ἀγχιάλῳ ηθές λησε τὸν δαίμονα τὸν Πρισκίλλης ἐκβαλεῖν· καὶ οἱ ὑποκριταὶ οὐκ ἀφῆκαν.» Καὶ ἄλλων πλειόνων τόν ἀριθμον ἐπισκόπων συμψήφων τούτοις ἐν τοῖς δηλω θεῖσι γράμμασιν αυτόγραφοι φέρονται σημειώσεις. Τὰ μὲν οὐκ κατὰ Μοντανὸν καὶ τῆς κατὰ Φρύγας αἱρέσεως ἐν τούτοις. Ὡς καὶ ἡ τοῦ Μαρκίωνος αἵρεσις εἰς πολλὰ διηρέθη, καὶ τίνα τερατεύοντο. rty • Μαρκίων δε ὁ Ποντικός, οὗ καὶ ἄνωθεν μνείαν περ ποίημαι, τὸ τοῦ Κέρδωνος ἀσεβες ἐπιμᾶλλον αὐξή σας, τέσσαρας ἀγεννήτους οὐσίας τῷ λόγῳ διέπλα ὧν τὸν μὲν ἀγαθόν τε καὶ ἄγνωστον προσηγό ρευσεν, ὁ Πατέρα τοῦ Χριστοῦ λέγει· τὸν δὲ δικαιον καὶ δημιουργός· τοῦτον δε πονηρὸν ὀνομάζει· καὶ πρὸς τούτοις ὕλην κακήν τε οὖσαν, καὶ ὑπ᾿ ἄλλῳ τῷ κακῷ συντελούσαν. Τόν γε μὴν δημιουργόν περιγενόμενον τοῦ κακοῦ τὴν ὕλην λαβεῖν καὶ δημιουρ γῆσαι τὰ σύμπαντα. Ἐκ μὲν τοῦ καθαρωτάτου τὸν οὐρανὸν καὶ τὰ ἄλλα διηθῶν λέγει δημιουργεῖν· ἐκ παχυτέρου δε τὸν τε παράδεισον, καὶ ἐκεῖθεν ἐκ βώλου τὸν ᾿Αδάμ· ἐκ τῆς οἰκείας δε οὐσίας δοῦναι αὐτῷ τὴν ψυχήν· καντεύθεν εἶναι τὴν διαμάχων της ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος. ᾿Αγαθώτερον δὲ καὶ τὸν ὄφιν πλάττει τοῦ δημιουργού. Τιμή δι αὐτὸς καὶ τὸν ὄρο Βλασφημεῖ δὲ καὶ τοὺς πατριάρχας καὶ τοὺς προ φήτας. Ἐκ μὲν οὖν τῶν Εὐαγγελίων τὸ κατὰ Λουκᾶν μόνον δέχεται, τήν γενεαλογίαν περιαιρων. Εννέα δε μόνας τοῦ ῾Αποστόλου προσίεται Επιστολάς· καὶ τούτων περικόψας τὰ πλεῖστα. Τὴν δι παλαιών Δια θήκην καὶ τοὺς Προφήτας ἀπελαύνει παντάπασιν, ὡς ὑπὸ ἀλλοτρίου δεδομένην Θεοῦ· Φαντασίᾳ δὲ καὶ άνθρωπον τον Χριστόν γενέσθαι. Εξάγει δε τοῦ βίου καὶ τὴν ἀνάστασιν. Οὗτος τὸν μὲν Κάϊν καὶ τοὺς Σοδομίτας λέγει σωτηρίας μετασχεῖν προσιόντας ἐν 1η Χριστῷ· τὸν ᾿Αβελ δε, τόν Ενώχ καὶ νόν Νώε, τούς τε πατριάρχας καὶ προφήτας καὶ δικαίους, μή προσελθόντας ἐκείνῳ, τὸν ήδην οἰκεῖν. Καὶ ἄλλα πλείστα κατά Θεοῦ ἐλύττησεν· ὧν τὰ πλείω παρήκα σιγή. ᾿Αλλὰ καὶ ἡ τούτου φάλαγξ ὕστερον εἰς πολλά διηρέθη. Απελλής γὰρ τις τοῖς ἐκείνου ἀγεννήτοις τέσσαρσι καὶ ἕτερον προσέθηκε πύρινον. βιβλίον δέ τι συνθείς Φιλουμένης προφητείαν ονόμασι. Περιτέθεικε δε τῷ Χριστῷ καὶ σώμα οὐκ ἀνθρώπινον, ἀλλ' ἐκ τῆς τοῦ παρ' αὐτοῖς κόσμου οὐσίας. «Igitur de calcaris, quod dici solet in carbonariam, a Marcione ad Apellem: hoc est, a CAPUT XXVIII. Ut Marcionis hæresis et secta inmultas sit dissecta partes, et quamı monstruosas opiniones ea pro. tulerit. Marcion autem Ponticus, cujus antea quoque meminimus, Cerdonis impietatem adauxit, et quae tuor substantias ingenitas verborum portentis confinxit.Ex quibus unum quidem bonum, eumdemque incognitum appellat, et Patrem Christi dicit: secundum vero justum et conditorem, pravum tamen nominat. Præterea materiam malam dicit: et ab alio malo perfectam atque absolutam. Et conditorem malo superiorem, materiam accepisse, et condidissse omnia: et quidem ex purissimo quoque cœlum et alia excolantem fecisse refert; ex crassiore autem parte paradisum, atque ex gleba ejus Adam: cui ex propria substantia animam indiderit, unde perpetua illa pugna inter corpus et animam exstet. Meliorem vero etiam serpentem creatore ipso fiugit, ipsumque adeo serpentem honore etiam prosequitur. Blasphemiis et impiis verbis invehitur in patriarchas et prophetas. Ex Evangeliis solum id quod secundum Lucam est, rejecta tamen Genealogia, recipit. Novem tantum Apostoli Epistolas probat, atque in iis resecat loca quamplurima. Vetus Testamentum et Prophetas abjicit omnino, veluti ab alieno editos Deo: Christum phantasia tantum et specie hominem fuisse nugatur. Tollit etiam e vita resurrectionem. Idem, Cain et Sodomitas salutem consecutos esse scribit, quod ad Christum apud inferos accesserint: Abel autem, Enoch, Noe, patriarchas, prophetas, et reliquos justos, quod ad illum non venerint, apud inferos manere. Sed et aliu quamplurima contra Deum per insaniam mentis elatravit: quorum pleraque silentio comendanda duximus. Sectatores autem ejus in mullas divisi sunt sectas. 327 Apelles enim quidam illius quatuor ingenitis alium addidit igneum: et libro a se composito, Philumens prophetia nomen indidit: Christo autem corpus tribuit non humanum, sed ex ejus qui apud ipsos est mundi substantia. malo preceptore ad ejus discipulum.» (Tertullianus.)

CAPUT XXIX. De Rhodone, quæ contra Murcionem conscripserit: et de aliis ejusdem opusculis. Περὶ Ῥόδωνος ὡς κατὰ Μαρκίωνος συνεγράψατο· καὶ περὶ τῶν ἄλλων αὐτοῦ συγγραμμάτων. Κατὰ δὴ τούτου, καὶ τὴν αὐτῶν διαίρεσιν, Ρόδων Ασιανός γένος, τῷ προῤῥηθέντι φοιτήσας Τατιανῷ, βιβλίον ἐξήνεγκε, τήν τε δυσσέβειαν αὐτῶν ἐξελέγ χων, καὶ τοὺς τὴν διάστασιν ἐπ' αὐτοῖς ἐνεργηκότας πρὸς λεπτὸν ἀναγράφων· «Διὰ τοῦτο, λέγων, καὶ παρ' ἑαυτοῖς ἀσύμφωνοι γεγόνασιν, ἀσυστάτου γνώμης αντιποιούμενοι. ᾿Απὸ γὰρ τῆς τούτων ἁγέα λης ᾿Απελλῆς μὲν ὁ τὴν πολιτείαν σεμνυνόμενος καὶ τὸ γῆρας μίαν ἀρχὴν ὁμολογεῖ· τὰς δὲ προφητείας ἐξ ἀντικειμένου λέγει πνεύματος, πειθόμενος ἀποφθέγμασι δαιμονιώδους παρθένου όνομα Φιλουμένης. Ετεροι δε, καθὼς καὶ αὐτός Μαρκίων, δύο αρχάς εἰσηγοῦνται· ἀφ' ὧν εἰσι Ηοντικός τε καὶ Βασιλικός, καὶ οὗτοι τῷ Ποντικῳ Λύκῳ κατακολουθήσαντες· ὃς δύο ἀρχὰς ἀπεφήνατο ψιλῶς καὶ ἀναποδείκτως. Καὶ Σύνερως δὲ τρεῖς εἰσηγήσατο. Γράφει δὲ ὡς τῷ Απελλεῖ εἰς λόγους ἦλθεν ὁ Ρόδων ὁ γὰρ γέρων ᾿Απελλής συμμίξας ἡμῖν, πολλὰ μὲν ἔλεγε κακῶς· ὑπετίθει δὲ καὶ πάντας σώζεσθαι τοὺς τῷ ἐσταυρω μένῳ πιστεύσαντας, εἶχε μόνον ἔργοις ἀγαθοῖς ἐξετάζοιντο.» Ἐπιφέρει δὲ καὶ πᾶσαν αὐτοῦ τὴν δόξαν, φάσκων οὕτως· «Λέγοντος δέ μου πρὸς αὐτόν, Ποθεν ἡ ἀπόδειξις αὕτη σοι; ἢ πῶς δύνασαι λέγειν μίαν ἀρχήν; Φράσον ἡμῖν· ἔφη, τὰς μὲν προφητείας ἑαυτὰς ἐλέγχειν διὰ τὸ μὴδὲν ὅλως ἀληθῶς εἰρηκέ ναι. 'Ασύμφωνοι γὰρ ὑπάρχουσι καὶ ψευδεῖς, καὶ Contra hos, eornmque varias sectas, Rhodon Asianus genere, Tatiani, de quo antea dictum est, auditor, librum composuit: cum impietatem 80rum refellens, tum auctores eorum dissectionis accurate recensens. «Propterea, inquit, discordes inter se sunt, quod sententiam quæ consistere atque exstare nequaquam potest, tuentur atque defendunt. Ex cohorte enim eorum progressus Apelles, vita ipsa et senio venerationem quamdam consecutus, unum principium profitetur: prophetias autem ab adversario provenire spiritu dicit, dictis atque responsis virginis a demonio agitatæ, cui nomen Philumena fuit, persuasus. Alii autem, sicut et ipse Marcion, duo principia inducunt: ex quibus sunt Potimus et Basiliscus Ponticum illum lupum secuti, qui nudis verbis, ac sine omni demonstratione atque probatione, duo principia constituit: Syneros vero tria posuit. Scribit ilidem Rhodon, se cum Apelle congressum atque collocutum esse. Apellem namque provecta jam state, cum se nobis immiscuisset, multa perperam dixisse, atque etiam asseruisse, omnes homines in cruxifixum credentes salvos fieri, si modo bonis operibus explorati probatique sint.» Deinde omnem ejus opinionem recensens, ita infert: Cum autem ei dicerem: Unde hanc habes demonstrationem? aut quomodo unum principium ἑαυτοῖς ἀντικείμεναι. Τὸ δὲ πῶς ἔστι μία ἀρχὴ, μὴ esse asserere potes? Dic nobis; tum ille: Prophetis, inquit, quæ nihil prorsus vere dicant, seipsas refellunt, quippe dissidentes inter se, falsæ, et sibi ipsis adversæ. Quomodo autem unum sit principium, nescire se, ac tantummodo sic moveri et adduci, dixit. Deinceps juramento eum, ut verum diceret, adegi. Et ille juratus, vera se dicere inquit:ignorare autem, quomodo sit unus ingenitus Deus; sed tamen se ita credere. Itaque eum risi, et rejeci, 328 quod pro doctore se gereret, et doctrinam suam confirmare et defendere non posset.» Rhodoniste in libro quem ad Callistionem scripsit, Romæ Tatiani se discipulum fuisse significat. quo opus editum esse commemorat, in quo tectos et obscuros divinarum Litterarum locos se illustraturum expositurumque pollicitus sit; ipseque Rhodon, proprio quodam scripto, se problematum et propositionum illius solutiones ex. planaturum promittit. Feruntur etiam varii ejus libri in Hexaemeron. Apelles autem, quem diximus, multa etiam contra Mosaicam legem composuit, plurimum studii ad eam evertendam collocans. Hæc Rhodon adversus divisionem Marcionis opinionis conscripsit. Euseb. lib. v, cap. 13, ήλπικότας, hoc est, sperantes. Idem Apelles dixit, prorsus opus non γινώσκειν ἔλεγεν οὖνως δὲ κινεῖσθαι μόνον. Εἶτα ἐπομόσαμένου μου τἀληθὲς εἰπεῖν, ὦμνυεν ἀληθεύειν λέγων· μὴ ἐπίστασθαι δε, πῶς εἰς ἐστιν ἀγέννητος ὁ Θεὸς· τούτῳ δὲ πιστεύειν. Ἐγὼ δὲ γελάσας, κατ ἔγνων αὐτοῦ, διότι διδάσκαλος εἶναι λέγων, οὐκ ᾔδει τὸ διδασκόμενον ὑπ' αὐτοῦ κρατύνειν.» Ο σ αὐτὸς καὶ ἐν τῷ πρὸς Καλλιστίωνα προσφωνήματι ἐπὶ Ῥώμης μαθητευθῆναι λέγει Τατιανῷ, ᾧ καὶ βιβλίον ἱστορεῖ ἔσπουδάσθαι· δι' οὗ τὸ κεκαλυμμένον τῶν θείων Γραφῶν ὑπισχνούμενος εὔδηλον παριστῷ, ἐν ἰδίῳ συγγράμματι Ρόδων οὗτος καὶ τὰς τῶν προβλημάτων ἐκείνου λύσεις ἐκθήσεσθαι ἐπαγγέλλεται. Καὶ εἰς τὴν Εξαήμερον δὲ αὐτοῦ λόγοι διάφοροι φέρονται. Πολλὰ δὲ ὁ εἰρημένος ᾿Απελλῆς κατὰ τοῦ Μωσαϊκού παρετάξατο νόμου, εἰς ἀνατροπὴν ἐκείνου οὐκ ἐλαχίστην ἐνδειξάμενος τὴν σπουδήν. Τοιαῦτα καὶ εἰς τὰ κατὰ τὴν διαίρεσιν τῆς Μαρκίωνος δόξης συγγραφέντα τῷ Ῥόδωνι. esse rationem fidei inquirere, sed in sua quemque persuasione perseverare debere. (Id. ibidem.)'

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. IV. Περὶ τοῦ κατὰ Βλάστον καὶ Φλωρίνον ἐν Ῥώμη γενομένου σχίσματος· καὶ ὅσα Εἰρηναῖος αὐτοῖς διελέχθη· καὶ περὶ τῶν ἄλλων αὐτοῦ συγγραμμάτων. CAPUT XXX. De schismate et dissidio Romæ propter Blastum et Florinum exorto, et quæ ad eos Irenæus scripseril, et de aliis ejusdem libris. Cæterum adversus Florinum et Blastum, Romæ rei ecclesiasticae hostes judicatos, qui ob aliquem lapsum presbyterii gradu abdicati, zelotypia quadam et æmulandi studio, Marcionis errori involuti, et ecclesiasticas sanctiones depravare conati sunt, Irenæus adhuc superstes duas scripsit epistolas, et alteram ad Blastum, de schismate et dissidio; alteram ad Florinum de monarchia, sive Deum non esse auctorem malorum, inscripsit, quod is propugnator ejus erroris fuisse sit visus. Qui deinde propter variantem sententiæ instabilitatem, etiam in Valentini hæresim protractus, causam Irenæo præbuit, ut is aliud componeret opus, cujus titulus est, de Ogdoade seu octonario: in quo opere se primam apostolorum successionem attigisse ostendit. Ad finem vero ejus libri, adnotationem sane quam scitam adjecit, quam hoc loco referre non intempestivum esse judicavi. Verba ejus hæc sunt: «Adjuro te, qui hunc librum descripsisti, per Dominum nostrum Jesum Christum, et per gloriosum adventum ejus, quo venturus est judicare vivos et mortuos, 329 ut conferas quod transcripsisti, et castiges ad exemplar istud unde descripsisti, accurate: et juramentum hoc, ut itidem describas, et exemplo tuo apponas.» Non otiose sane hoc sic adjecimus, ut scilicet exemplum propositum habeamus, qua cura et providentia sacri illi et boni viri caverint, ne veterum scripta depravarentur. In epistola vero ad Florinum conversationis suæ cum Polycarpo meminit, ad hunc scribens modum: «Hæc dogmata, Florine, ut parce et modeste dicam, non sunt sanæ sententiæ. Hæc dogmata dissona et diversa sunt ab Ecclesia, quæ eis obsequentes in maximam conji ciunt impietatem. Hæc dogmata ne illi quidem, qui ab Ecclesia sunt exclusi hæretici, unquam promulgare sunt ausi. Hæc dogmata, qui ante nos fuere, quique cum apostolis conversati sunt presbyteri, tibi non tradidere. Vidi enim te, cum puer adhuc in inferiore Asia apud Polycarpum essem, splendidum habere locum in imperiali aula, et famam laudemque apud eum aucupantem. Melius namque eas res, quam quæ proxime acciderunt, memoria teneo: quod res quas a pueris didicimus, cum anima coalescentes, eidem prorsus uniuntur. Itaque dicere possum locum in quo considens beatus Polycarpus disseruit: progressus quoque et ingressus ejus, vitæ modum, et corporis formam; orationes etiam quas ad multitudinem babuit; præterea familiarem consuetudinem, sicuti ipse narravit, quæ ei cum Joanne et reliquis qui Dominum oculis suis videre, intercessit; quomodo etiam dicta eorum, et item Domini ipsius, quæ illi ex eo audierant, recitarit; item, quæ de virtutibus et Τοῖς δὲ περὶ Φλωρῖνον καὶ βλάστον κατὰ Ῥώμην εἰς ἀντιπάλους μοίρας διακριθεῖσιν, οἷς κατά τι σύμπτωμα τοῦ πρεσβυτερίου διαπεπτωκόσι, καὶ ταῖς Μαρκίωνος δόξαις διὰ ζηλοτυπίας έρωτα περιειλουμένοις, καὶ τὸν ἐκκλησιαστικόν θεσμόν πειρα μένοις παραχαράττειν, Εἰρηναῖος ἔτι περιών, καὶ ἄμφω ἐπιστολὰς ἔπεμπε· τὴν μὲν πρὸς Βλάστον ἐπιγράψας Περὶ σχίσματος, τὴν δὲ πρὸς Φλωρίνον Περὶ μοναρχίας, ἢ περὶ τοῦ μὴ εἶναι τὸν Θεὸν ποιητὴν κακῶν. Προασπιστής γὰρ οὗτος της τοιαύτης δόξης εἶναι ἐδόκει· δι᾿ ὃν αὖθις καὶ ἔτι τῷ ἀσταθεῖ τῆς γνώμης καὶ εἰς τὴν Οὐαλεντίνου δόξαν υποσυ ρόμενον καὶ ἕτερον τῷ Εἰρηναίῳ σπουδάζεται σύγ γραμμα, ὁ Περὶ τῆς ὀγδοάδος ἔχει ἐπιγραφὴν· ἐν ᾧπερ δείκνυσιν, ὡς τῆς πρώτης καὶ οὗτος τῶν ἀποστόλων μετειλήφει διαδοχῆς. Ἐν δὲ τῷ πέρατι τοῦ συγγάμματος αστείαν τινὰ παρασημείωσιν τίθε ται, ἦν δὴ καὶ ἐκθεῖναι τοῖς λοιποῖς οὐκ ἀπᾶδον Φλογισάμην. Λέγει δε οὕτως α Ορκίζω σε τὸν με τα γραψάμενον το βιβλίον τοῦτο κατὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ κατὰ τῆς ἐνδόξου παρου σίας αὐτοῦ, ἧς ἔρχεται κρῖναι ζῶντας καὶ νεκρούς, ἵνα ἀντιβάλης ὁ μεταγράψω, καὶ κατορθώσῃς αὐτὸ πρὸς τὸ ἀντίγραφον τοῦτο, ὅθεν μετεγράψω, έπιμελῶς· καὶ τὸν ὅρκον τοῦτον ὁμοίως μεταγράψς, καὶ θήσεις ἐν τῷ ἀντιγράφω.» Καὶ ταῦτ᾽ οὐ περιέργως παρεθέμην· αλλ᾽ ἵνα εἰς ὑπόδειγμα ἔχωμεν τοὺς ἱεροὺς ἐκείνους καὶ σπουδαίους ἀνδρας, ὅσην εποιοῦντο ἀσφάλειαν, διὰ τὸ μὴ παραχαράττεσθαι τὰ τῶν ἀρχαίων συγγράμματα. Τῷ δὲ πρὸς Φλωρίνον τούτου ἐπιστολῇ καὶ τῆς μετὰ Πολυκάρπου διατρι βῆς αὐτοῦ μέμνηται, τοῦτον ἱστορῶν τὸν τρόπον τ «Ταῦτα τὰ δογματα, Φλωρίνε, ἵνα περεισμένως εἴπω, οὐκ ἔστιν υγιούς γνώμης. Ταῦτα τὰ δόγματα ἀσύμφωνα ἔστι τῇ Ἐκκλησίᾳ, εἰς μεγίστην ἀσέβειαν περιβάλλοντα, τοὺς πειθομένους. Ταῦτα τὰ δόγματα οὐδὲ οἱ ἔξω τῆς Ἐκκλησίας αἱρετικοὶ ἐτόλμησαν ἀποφήνασθαί ποτε. Ταῦτα τὰ δόγματα οἱ πρὸ ἡμῶν πρεσβύτεροι, οἱ καὶ τοῖς ἀποστόλοις συμφοιτήσαν· τες, οὐ παρέδωκάν σοι. Εἶδον γάρ σε παῖς ὧν ἔτι ἐν τῇ κάτω Ασία παρὰ Πολυκάρπῳ λαμπρῶς πράσα σαντα ἐν τῇ βασιλικῇ αὐλῇ, καὶ πειρμώενον εὐδοκι· μεῖν παρ' αὐτῷ. Μάλλον γὰρ τὰ τότε διαμνημονεύω τῶν ἔναγχος γινομένων. Αἱ γὰρ ἐκ παίδων μαθήσεις, συναύξουσαι τῇ ψυχῇ, ἐνοῦνται αὐτῇ· ὥστε με δύο νασθαι εἰπεῖν καὶ τὸν τόπον ἐν ᾧ καθεόςμενος διελέο γετο ὁ μακάριος Πολύκαρπος, καὶ τὰς προόδους αυτ τοῦ καὶ τὰς εἰσόδους, καὶ τὸν χαρακτῆρα τοῦ βίου. καὶ τὴν τοῦ σώματος ἰδέαν, καὶ τὰς διαλέξεις ἂς ἐποιεῖτο πρὸς τὸ πλῆθος, καὶ τὴν μετὰ Ἰωάννου ἀναστροφὴν ὡς ἀπήγγελλε, καὶ τὴν μετὰ τῶν λοι πῶν τῶν ἑωρακότων τὸν Κύριον· καὶ ὡς ἀπεμνημάνους τοὺς λόγους αὐτῶν· καὶ περὶ τοῦ Κυρίου, τίνα ἦν ἃ παρ' ἐκείνων ήκηκόει· καὶ περὶ τῶν δυο

doctrinis ejus dixerit: ut denique Polycarpus omnia νάμεων αὐτοῦ· καὶ περὶ τῆς διδασκαλίας· ὡς παρὰ a spectatoribus ipsis vitæ Verbi accepta, et Scripturis consonantia memoriter referre solitus sit. Hæc tum per eam quæ mihi concessa est Dei misericordiam, diligenter et studiose audivi, memoriæ mandans non in charta, sed in corde meo; quæ etiamnum semper per gratiam Dei sincere in intimo verso atque revolvo animo. Et profecto affirmare et testari possum in conspectu Dei, quod si quid tale audivisset beatus ille et apostolicus presbyter, exclamans, et aures obturans, frequentiusque usurpatum illud sibi verbum vociferans, dixisset: 330 o bone Deus, in quæ tempora me conservasti, ut hæc sustineam? ex eo etiam profugisset loco, ubi vel sedens, vel stans hujusmodi audivisset sermonem. Sed et ex epistolis ejus, quas vel ad vicinas ecclesias, eas confirmans, vel ad fratres quosdam, eos instruens et docens, dedit, puritas doctrinæ ejus colligi potest.» Hæc de iis qui Roma Ecclesiam oppugnarunt, ab ea segregati. CAPUT XXXI. De Hippolyto Portus urbis Romæ episcopo, et de scriptis ejusdem. τῶν αὐτοπτῶν τῆς ζωῆς τοῦ Λόγου παρειληφὼς ὁ Πολύκαρπος ἀπήγγειλε πάντα σύμφωνα ταῖς Γρα φαῖς. Ταῦτα καὶ τότε διὰ τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ τὸ γεγο νὸς ἐπ᾿ ἐμοὶ σπουδαίως ἤκουον ὑποπνηματιζόμενος αὐτὰ οὐκ ἐν χάρτη, ἀλλ' ἐν τῇ ἐμῇ καρδίᾳ· καὶ ἀεὶ διὰ τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ γνησίως αὐτὰ ἀναμαρυκώ μαι. Καὶ δύναμαι διαμαρτύρασθαί ἔμπροσθεν τοῦ Θεοῦ, ὅτι εἴ τι τοιοῦτον ἀκηκόει ἐκεῖνος ὁ μακάριος καὶ ἀποστολικός πρεσβύτερος, ανακράξας ἂν καὶ έμφράξας τὰ ὦτα αὐτοῦ, καὶ κατὰ τὸ σύνηθες αὐτῷ εἰπὼν, "Ω καλέ Θεέ, εἰς οἵους με καιρούς τετήρηκας, ἵνα τούτων ἀνέχωμαι; πεφεύγοι ἂν καὶ τὸν τόπον ἐν ᾧ καθεζόμενος ἢ ἑστὼς, τὸν τοιοῦτον ἀκηκόει λόγον. Καὶ ἐκ τῶν ἐπιστολῶν δὲ αὐτοῦ ὧν ἐπέστει λεν ἤτοι ταῖς γειτνιώσαις ἐκκλησίαις ἐπιστηρςίων αὐτὰς, ἡ τῶν ἀδελφῶν τισι, νουθετῶν αὐτοὺς καὶ προτρεπόμενος, δύναται φανερωθῆναι.» 'Αλλὰ ταῦτα μὲν καὶ περὶ τῶν ἐν Ῥώμη ἐξ ἐναντίας διαφερο μένων. KE÷AA. AA'. Περὶ Ἱππολύτου Πόρτου πόλεως Ῥώμης καὶ τῶν συγγραμμάτων αὐτοῦ. Τοῖς δὲ κατὰ Σευήρον χρόνοις καὶ Ἱππόλυτος ὁ Πόρτου τῆς Ῥώμης ἐπίσκοπος γεγονώς ἀκμάζων ἦν. Καὶ δὴ πολλῶν ὑπομνημάτων συνετῶν αὐτῷ γεγραμμένων, καὶ τὸ περὶ τοῦ Πάσχα ἐκτίθεται σύγ γραμμα, ἐν ᾧ τῶν χρόνων ἀναγραφὴν ἐκθέμενος, καὶ τινα κανόνα εκκαιδεκαετηρίδος περὶ τοῦ Πά σχα προθεὶς, ἐπὶ τὸ πρῶτον ἔτος ᾿Αλεξάνδρου περιTemporibus Severi Hippolytus etiam Portus Romani episcopus floruit: qui cum alia plurima scripta prudenter et docte edidit, tum de Paschate librum composuit, in quo descriptione temporum et veluti Fastorum inita, et canone annorum sedecim de Paschate proposito, rationem temporum usque ad primum annum Alexandri deducit. Catalogus librorum ejus sic habet: Liber in Hexaeme- c γράφει τους χρόνους. Τά γε μήν αὐτοῦ συγγράμ ron; et alter post Hexaemeron, refutatorius contra Marcionem; In Canticum canticorum, in partes Ezechielis, de Paschate, opus Contra hæreses omnes longe utilissimum, De adventu Antichristi, De resurrectione; et alia plurima: In Zachariam, De Psalmis, in Isaiam, in Danielem De Apocalypsi, De Proverbiis, De Saul et Pythone; De laudibus Domini nostri Jesus Christi, de quibus præsente Origene sermonem habuit. Quædam porro scripta ejus cum reprehensione non careant, martyrio postea pro Christi nomine absoluto, ignorantia ejus maculam detrivit atque detersit. Unde Origenem aiunt initium Commentariorum in sacras Scripturas scribendorum sumpsisse. Hæc de Hippolyto 331 CAPUT XXXII. De Pantano Alexandrino philosopho, viro apostolico, et de divino prorsus sacrarum Litterarum studio ejus. Pantænus etiam sapientia clarus, sub Commodo, divinæ apud Alexandriam præfuit scholæ, jam inde ab antiquo sacrarum ibi Litterarum studio florenti; quod sane ad multa etiam duravit tempora, multis inter se in omni genere disciplinaHippolytus in visiones Danielis Commentarium scripsit, et in Proverbia Salomonis. (Suid.) ματα ταῦτά εἰσι· Βιβλίον Εἰς τὴν Ἑξαήμερον· ἕτερον Εἰς τὰ μετὰ Ἑξαήμερον· ἀντιῤῥητικός πρὸς Μαρκίωνα. Εἰς τὸ ᾿Ασμα τῶν ἀσμάτων· Εἰς μέρη τοῦ Ἰεζεκιήλ· Περὶ τοῦ Πάσχα· σύνταγμα Πρὸς πάσας τὰς αἱρέσεις βιωφελέστατον· Περὶ τῆς παρουσίας τοῦ ᾿Αντιχρίστου Περὶ ἀνασ τάσεως· καὶ ἄλλα πλεῖστα· Εἰς Ζαχαρίαν· Περὶ ψαλμῶν· Εἰς τὸν Ἡσαΐαν Εἰς τὸν Δανιήλ Περὶ Ἀποκαλύψεως· Περὶ Παροιμιῶν· Περὶ Σαούλ καὶ Πύθωνος· Περὶ ἐπαίνων τοῦ Κυ ρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ· ἐν οἷς παρόντος Ωρι γένους ώμίλησε. Τινὰ δὲ τῶν συγγραμμάτων ἐπιλήψιμα ἔχων, τῷ ὑπὲρ Χριστοῦ μαρτυρίῳ μετὰ ταῦτα τελειο θεὶς, τὸν τῆς ἀγνοίας ἀπετρέψατο μώμον. Εξ ὧν φασι καὶ 'Ωριγένην ἀρχὴν ἐσχηκέναι ταῖς θείαις ἐπιβάλλειν Γραφαῖς. Τοσαῦτα δὲ καὶ τὰ Ἱππολύτου. Περὶ τοῦ ἐν Ἀλεξανδρείᾳ Πανταίνου τοῦ φιλοσόφου, ἀποστολικοῦ ἀνδρός· καὶ τῆς περὶ τοὺς λόγους ἐνθέου αὐτοῦ σπουδῆς. Καὶ ὁ πολὺς δὲ τὴν σοίαν Πάνταινος ἐπὶ Κομό δου τῆς κατ' ᾿Αλεξάνδρειαν θείας ἡγεῖτο διατριβής, ἔθει ἀρχαίῳ ἱεροῦ διδασκαλείου ἐκεῖσε δὴ συνιστῶ τος· ὁ καὶ ἐπὶ πολὺ τοῦ χρόνου προήνεγκε τῆς περὶ τοὺς λόγους σπουδῆς, πολλῶν ἐνταῦθα τιθεμέν Hujus passionem hymno prolixiore proseoutus est Prudentius.

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. IV. νων τὴν ἁμιλλαν. Ἐν δὲ τοῖς πώποτε καὶ τοῦτον δὲ rum æmulatione concertantibus. Inter veteres illos σφόδρα διαθρυλληθῆναι λόγος, ἀπ᾽ ἐκ τῆς τῶν Στωί τῶν φιλοσόφου διατριβῆς ἐπὶ τοῦτ᾽ ἀποκλίναντα. Τοσαύτην δέ φασι σπουδὴν εἰσενέγκασθαι τὸν θεῖον επαυξῆσαι λόγον, ὡς καὶ κήρυκα τοῖς ἐπ᾿ ἀνατολῆς ἔθνεσι τοῦ Χριστοῦ καταστῆναι, καὶ τὴν μέχρις Ἰνδῶν στείλασθαι. Πολλοὶ γὰρ καὶ τηνικάδε διέπρε που πρόθεσιν ὅτι μάλιστα γενναίον προβεβλημένοι ἐπὶ καταβολῇ καὶ αὐξήσει τοῦ θείου καὶ εὐαγγελικού σπόρου. Ὧν εἰς καὶ ὁ νῦν ἡμῖν προκείμενος γεγονώς, καὶ μέχρις Ἰνδῶν γενέσθαι ἥκιστα ώκνησεν. Εὑρεῖν μέντοι ἐκεῖσε τὸ κατὰ Ματθαῖον ἱερὸν Εὐαγ γέλιον ἱστορεῖ παρά τισι τῶν πιστῶν, ὑπὸ Βαρθολο μαίου Εβραίδι διαλέκτω προσφωνηθέν· ὡς καὶ ἐς μικρὸν προελθεῖν τοῦ χρόνου τοῦ πρώτως γράψαν τος ἀκριβεῖς διασώζον τοὺς χαρακτήρας. Πολλοῖς δε κατορθώμασι διαλάμψας ἄχρι δὴ καὶ ἐς τέλος, τῆς κατ' Αλεξάνδρειαν ἱερᾶς ἡγεῖτο διατριβῆς, καὶ ζώση γλώσση καὶ σοφοῖς ὑπομνήμασι τῶν θείων δογμάτων τὰς Γραφὰς ἀναπτύσσων. ΚΕΦΑΛ. ΔΙ΄. Περὶ Κλήμεντος τοῦ Στρωματέως, καὶ τῶν συγγραμμάτων αὐτοῦ· καὶ ὅσα περὶ τῶν θείων λέγει Γραφών. Τῇ δ' αὐτῇ τοῦ χρόνου φορᾷ καὶ Κλήμης πρεσβύτερος, ὃς Στρωματεὺς ἐπεκλήθη, ἐπὶ τῆς ᾿Αλεξαν δρείας καὶ αὐτὸς συνασκούμενος ἦν τῷ Πανταίνῳ, καὶ τὸν ἴσον δρόμον ἐκείνῳ καὶ τὴν σπουδὴν ἐπὶ διαίτῃ καὶ τῇ διατριβή κεκτημένος. Καὶ πατέρα δε τῶν λόγων ἐν ταῖς αὐτοῦ ούτωσί γεγραμμέναις Υποτυπώσεσι τὸν Πάνταινον ἱστορεῖ· καὶ ἐν τῷ πρώτῳ δὲ τῶν Στρωματέων τοῦτον δοκεῖ μοι αἰνίτο τεσθαι· ὅτι τοὺς ἐμφανεῖς τῶν ἀποστόλων διαδόχους ἀπαριθμεῖ, γράφων ούτως· «Ηδη δὲ οὐ γραφὴ εἰς δι ἐπίδειξιν τετεχνασμένη, αλλά μοι ὑπομνήματα εἰς γῆρας θησαυρίζεται, λήθης φάρμακον, εἴδωλον ἐνεργῶς καὶ σκιαγραφία τῶν ἐναργῶν καὶ ἐμψύχων ἐκείνων, ὧν καταξιώθην ἐπακούσαι λόγων τε καὶ ἀνδρῶν, μακαρίων καὶ τῷ ὄντι ἀξιολόγων. Τούτων ὁ μὲν ἐπὶ τῆς Ἑλλάδος ο Ιωνικός, ὁ δὲ ἐπὶ τῆς μεγά λες Ελλάδος· τῆς Κοίλης θάτερος αὐτῶν Συρίας ἦν· ὁ δὲ ἀπ' Αιγύπτου· ἄλλοι δὲ ἀνὰ τὴν ἀνατολήν· καὶ ταύτης ὁ μέν τις τῆς ᾿Ασσυρίων, ὁ δὲ ἐν τῇ Παλαιστίνη Εβραίος ἀνέκαθεν. Υστάτω δε περιτυχών, δυνάμει δε ἄρα πρῶτος ἦν, ἀνεπαυσάμην ἐν Αιγύπτῳ, θηράσας λεληθότα. Αλλ' οἱ μὲν τὴν ἀλής θείαν τῆς θείας σώζοντες διδασκαλίας, παράδοσιν εὐθὺς ἀπὸ Πέτρου καὶ Ἰακώβου, Ἰωάννου τε καὶ Παύλου, τῶν ἁγίων ἀποστόλων, παῖς πατρὸν ἱκδεξά μενος, ὀλίγοι δὲ οἱ πατράσιν όμοιοι, ἦχον δὲ στο Θεῷ καὶ εἰς ἡμᾶς, τα προγνικὰ ἐκεῖνα καὶ ἀποστολικά καταθέμενοι σπέρματα.» Τον δε Πάνταινον Κλήμης διαδεξάμενος, τῆς διατριβής καθηγείτο - ὡς κατ᾿ ἐκεῖνο τοῦ καιροῦ καὶ τὸν Ωριγένην παῖδα ὄντα παρ' αὐτῷ φοιτήσαι. Των δε Σ:ρωματίων τὴν βάλλων ἱστορῶν, τὸ πρῶτον σύγγραμμα εἰς τὴν Κου μέδου τελευτὴν περιγράφει, ὡς ἂν χρονικὴν ἱστο μέσω συγγράφων. Οκτὼ δὲ οἱ πάντες εἰσὶ Στρωμα- " Pantænum hunc in primis celebrem fuisse ferunt, qui scilicet ex Stoicorum philosophorum familia ad nostram transierit professionem. Tam studiosus autem propagandi divini verbi fuit, ut Christum etiam Orientalibus populis prædicaverit, et ad Indos usque pervenerit. Permulti sane eo tempore exstiterunt viri generosis prorsus animis, qui cum magna laude divino et evangelico semini ubique terrarum serendo et amplificando incubuerunt. In quibus et hic noster fuit, qui tam longam atque difficilem profectionem etiam ad Indos usque non detrectavit. Refert is, apud quosdam fideles Matthæi Evangelium ibi inventum esse, a Bartholomæo Hebraico sermone expositum: quod in multa tempora formas litterarum ejus, qui id primum scripsit, illæsas conservarit. Hic multis præclare ad finem usque vitæ actis illustris, sacræ Alexandrinæ scholæ præiit, simulque et viva voce et doctis commentariis divinorum dogmatum Scripturas explicuit. CAPUT XXXIII. DeC De Clemente contextore, et operibus ejus: et quæ de divinis Scripturis ille dixerit. Eodem temporum curriculo et Clemens presbyter, qui Στρωματεύς seu Contextor cognominatus est, Alexandriæ eidem studio cum Pantano incubuit, eumdemque cursum et vivendi instituto et docendi consuetudine tenuit. Patrem certe librorum suorum, in Dispositionibus quas vocat, suis, Pantenum memorat. Et in primo libro Στρωματίων, seu Contextorum, obscure hunc mihi designare videtur, cum præclaros apostolorum successores enumerat, sic scribens: «Libri porro qui a me scribuntur, non sunt ad ostentationem instituti, 332 sed monumenta memoriæ gratia ad senectutem composita, ut sint oblivionis remedium, simulacrumque evidens, et adumbratio dilucidæ et vividæ illius doctrinæ, quam dignatione Dei audivi et didici a beatis illis et præstantibus viris: quorum quidem alius in Græcia Ionicus fuit, alius autem in magna Græcia, alius rursum in Cœlesyria, alius vero in Egypto, alii porro in Oriente; ibique alius in Assyria, alius in Palestina Judeus a majoribus suis. In ultimum deinde incidi, qui reliquorum omnium vi atque virtute princeps fuit in Egypto, atque ibi, quæ antea latuerant reperlis, alia inquirere desii. Illi siquidem veritatem divinæ doctrinæ conservarunt, et traditionem statim a Petro et Jacobo et Joanne et Paulo, sanctis illis apostolis, velut filii a patribus successione per manus acceperunt; pauci autem sunt patribus similes, eamdemque Deo ducente, ad nos quoque transmiserunt, apud nos itidem majorum suorum ipsorumque apostolorum semina deponentes.» Pantano Clemens succedens scholam rexit, quam etiam eo tempore Origenes adhuc puer frequentavit. In volumine Conteriorum primum librum us-

καλεῖ λόγους αὐτοῦ. ῎Ενθα δὴ ὡς εἴρηται καὶ τοῦ διδασκάλου Πανταίνου μνείαν ποιεῖται, ἐκδοχάς τε αὐτοῦ καὶ παραδόσεις παρατιθέμενος. Καὶ πρὸς Έλληνας δὲ αὐτῷ λόγος ἐγράφη προτρεπτικός· καὶ τρεῖς ἕτεροι, οὓς Παιδαγωγούς ὀνομάζει. Ετερος δὲ αὐτῷ σπουδῆς ἄξιος, Τίς ὁ σωζόμενος πλούσιος, ἐπιγραφὴν ἔχων· καὶ σύγγραμμά τι περὶ τοῦ Πάν σχα διεξιόν· ὁμιλίαι τε περί νηστείας· ἔτι δὲ καὶ ὁ περὶ καταλαλιᾶς· καὶ ὃς ὑπομονὴν προτρέπεται· ἡ πρὸς τοὺς νεωστί φωτισθέντας· πρὸς τούτοις, ὃς Κανὼν ἐκκλησιαστικὸς ἐπιγέγραπται· καὶ ὁ πρὸς Ἰουδαίζοντας, ὃν ᾿Αλεξάνδρῳ τῷ ἐπισκόπῳ προσφο νεῖ. Ἐν μὲν οὖν τοῖς Στρωματεῦσιν οὐ μόνον τὰ τῆς θείας Γραφῆς καταστρωννυσιν, ἀλλὰ καὶ εἴ τι γυν que ad Commodi obitum deducit, tanquam annales τεῖς. Ισάριθμοι δὲ τούτοις καὶ οὓς Ὑποτυπώσεις conscribens. Contextorum vero octo sunt libri: totidem, quos Dispositionum, seu informationum vocat, ubi magistri sui, sicuti dictum est, Pantæni mentionem facit, dictata quædam ejus et traditiones recensens. Scripsit quoque ad Græcos sive gentes librum exhortatorium, et tres alios libros, quos Paedagogos nominat.Alium item lectu dignum, et docte compositum, cujus titulus est: Quis dives salvus fiat. Præterea scriptum aliud, in quo de Paschate disserit. Item homilias de jejunio, de obtrectatione. Rursum Cohortationem ad patientiam. Alium quoque ad recens illuminatos. Insuper eum qui Ecclesiasticus canon ab eo est inscriptus, et quem contra judaizantes ad Alexandrum episcopum edidit. In Contextorum libris non solum τοῖς Ἕλλησι περισπούδαστον, διεκτίθησι. Καὶ τοίpleraque ex divinis Litteris sternit atque contexit, verum etiam si quid apud Græcos est scitu dignum, affert; et simul Græcorum atque Barbarorum dogmata, nec non falso nominatæ scientiæ hæresiarcharum et philosophorum opiniones 333 explicans, multijugam omnis generis doctrinæ exhibet institutionem. Quapropter ex varietate materiæ merito illi talem sortiti sunt inscriptionem. Utitur in eis testimoniis Ecclesiastici Sirach, nec non Barnabæ, et Clementis epistolæ. Mentionem etiam facit libri Tatiani ad Græcos, et Cassiani, qui et ipse annales temporumque rationes scripsit: sicuti etiam Philonis, et Aristobuli, et Josephi et Demetrii, et Eupolemi, Judaicorum scriptorum. Ex quibus astruit et probat, Mosen antiquissimis quibusque Græcorum vetustiorem esse. Omnes certe libri viri ejus eruditione et doctrina utili sunt referti. Indicat quoque in libro primo, se proxime ad apostolorum successionem accessisse, et simul Commentarios se in Genesim relicturum pollicetur. In libro De Paschate coactum se a quibusdam dicit, ut quas a senioribus presbyteris acceperat historias et traditiones, ibi exponeret: Helitonem nominans, Irneæum, et alios quosdam, quorum etiam sententias quasdam sibi dictas proponit. In libris vero Dispositionum totius Scripturæ testamentariorum sive canonicorum librorum, ut breviter dicam, compendiosam instituit enumerationem: non prætermittens etiam, quibus contradicitur, Scripturas; ut Petri Apocalypsim, et • Barnabæ epistolam. Epistolam sane ad Hebræos Pauli esse censet, Hebræis Hæbraico sermone scriptam a Luca autem ambitiosa splendide versam lingua, Græcis esse expositam. Ac recte quidem illum dicit, qui mos ei in aliis fuerat, Pauli nomen epistolæ ei non præfixisse. Quod enim Judæi tum 'præsumptione quadam suspectum eum haberent, ne statim in ipsa præfatione illorum a lectione absterreret animos, prudenter fecisse, qui nomen suum prætermiserit. Quapropter eumdem esse inquit orationis ductum in Epistola ad Hebræos, et in apostolorum Actis. Alibi quoque scribit: «Porro sicuti beatus dixit presbyter, quando τῶν παρ' Έλλησι καὶ βαρβαροις δογμάτων, καὶ τῶν ἐκ τῆς ψευδωνύμου γνώσεως αίρεσιαρχών καὶ φιλοσόφων ἀναπτύσσων, πολλήν τινα παιδείας ὑπόθεισιν παρέχει· εἰκότως δ' εκ τῆς ὑποθέσεως καὶ τῆς τοιαύτης ἔτυχον προγραφής. Μαρτυρίαις δε χρῆται ἐν τούτοις ἐκ τε τοῦ Σιράχ, καὶ τῆς Βαρνάβα καὶ Κλήμεντος ἐπιστολῆς. Μέμνηται δ᾽ ἐν τούτοις τοῦ πρὸς Ἕλληνας Τατιανοῦ λόγου, καὶ Κασσιανού, ὡς χρόνων καὶ αὐτοῦ ἐπιστασίας καταλέγοντας· πρὸς δὲ Φίλωνος καὶ ᾿Αριστοβούλου, Ιωσήπου το καὶ Δημητρίου καὶ Εὐπολέμου, Ιουδαίων συγγρα φέων· ἐξ ὧν παρίστησι Μωσέα πρεσβύτερον τῆς παρ' Έλλησιν ἀρχαιολογίας. Πολλῆς δε χρηστομαθείας εἰσὶν οἱ τοῦ ἀνδρὸς λόγοι ἔμπλεῳ, Δηλοί γε μὴν ἐν τῷ πρώτῳ ὡς ἔγγιστα τῆς ἀποστολικῆς ἦν διαδοχῆς. Υπισχνεῖται δὲ καὶ εἰς τὴν Γένεσιν κατα λιπεῖν ὑπομνήματα. Εκβιασθῆναι δέ φησι καὶ ἐν τῷ του Πάσχα λόγῳ παρά τινων, ᾶς ἔτυχεν εἰδὼς παρὰ τῶν πρεσβυτέρων ἱστορίας καὶ παραδόσεις ἐκθέσθαι. Ἐν αὐτῷ μνείαν ποιεῖται Μελίτωνος καὶ Εἰρηναίου, καί τινων ἑτέρων ὧν καὶ τὰ εἰρημένα αὐτῷ παρα τίθεται. Ἡ δὲ τῶν Ὑποτυπώσεων πρόθεσις τῆς ἐνδιαθήκον πάσης Γραφῆς, ὡς ἐν συντόμῳ εἰπῶν, εὐσύνοπτον ποιεῖται διήγησιν, μὴ παρατρέχων καὶ τὰς ἀντιλεγομένας τῶν Γραφῶν· οἷον τὴν Πέτρου Αποκάλυψιν, καὶ τὴν Βαρνάβα ἐπιστολήν. Καὶ τὴν πρὸς Ἑβραίους δὲ Παύλου μὲν εἶναί φησι, τοῖς δ Ἑβραίοις Εβραίδι γεγράφθαι φωνῇ· φιλοτίμῳ δι γλώττη τὸν Λουκᾶν μεταγλωττίσαντα, ἐκθεῖναι τοῖς Ελλησι. Καὶ εἰκότως δε λέγει, μηδὲ ὡς ἔθος τὴν Παῦλος κλῆσιν προθεῖναι· κατ᾿ ἐκείνου γὰρ τοῖς Ἰουδαίοις πρόληψιν ἔχουσιν, ὡς ύποπτος ών, ἵνα μὴ ἐκ προοιμίων ἀποτρέψοι αὐτούς, συνετῶς ποιῶν, παρῆκε τὴν κλῆσιν. Διό φησι καὶ τὸν ἴσον χρῶτα εἶναι τοῦ λόγου τῆς τε πρὸς Ἑβραίους Επιστολής καὶ τῶν Πράξεων. Καὶ ἄλλως δέ φησιν, «Ηδη δε ὡς ὁ μακάριος έλεγε πρεσβύτερος, ἐπεὶ ὁ Κύριος, ἀπόστολος ῶν τοῦ παντοκράτορος, ἀπεστάλη προς Ἑβραίους, διὰ μετριότητα ὁ Παῦλος ὡς ἂν εἰς τὰ ἔθνη ἀπεσταλμένος, οὐκ ἐγγράφει ἑαυτὸν Εβραίων ἀπόστολον διά τε τὴν πρὸς τὸν Κύριον τιμὴν, διά τε τὸ ἐκ περιουσίας καὶ τοῖς Ἑβραίοις ἐπιστέλλειν ἐθνῶν κήρυκα καὶ ἀπόστολον όντα.» Περὶ δὲ τῆς

CAPUT XXXV. De aliis multis ecclesiasticis scriptoribus, scilicet, Juda, Heraclito, Maximo, Candido, Appione, Sexto, Arabiano, et aliis. Περὶ ἄλλων πλείστων ἐκκλησιαστικῶν συγ γραφέων· Ἰούδα, Ηρακλείτου, Μαξίμου, Κανίδου, Απίωνος, Σέξτον, Αραβιανού, καὶ ἑτέρων. Πολλῶν δὲ καὶ ἄλλων ὑπομνήματα ἐκκλησιαστι κῶν ἀνδρῶν τῷ χρόνῳ τὸ πρεσβεῖον κληρωσαμένων διατεθρύλληται, σπουδὴν ἐναρέτου πολιτείας ἔμπερικλείοντα· οἷον ὅσαπερ ἄλλοι καὶ ὁ συνακμάζων τηνικάδε Ιούδας ο συγγραφεύς καταλέλοιπεν· ὃς καὶ εἰς τὰς παρὰ τῷ Δανιὴλ ἐβδομάδας πολλὴν εἰσενεγκών την σπουδήν, ἔγγραφον ἀφῆκεν ἀρίστην υπομνησιν. Ἱστορίαν γὰρ ὡς ἂν ἐκτιθεὶς, εἰς τὸ δωδέκατον ἔτος Σευήρου τὴν γραφὴν ἴτησιν· ἐν ξ δῆλος ἐστιν οιόμενος την πολυθρύλλητον παρουσίαν τοῦ ᾿Αντιχρίστου ἐπὶ τοῖς τότε χρόνοις ἐγγίζειν. ᾿Αναρέθιζε δὲ τοῦτο καὶ τὰς τῶν πολλῶν διανοίας ἐκύμαινε τοιύατα καροδοκεῖν ὁ τηνικάδε κινηθείς οφοδρότατος διωγμός. Ετι δε καὶ ὅσα καὶ Ἡρά κλειτος θεῖος ἀνὴρ συνετίθει, ὃς καὶ εἰς τὸν ᾿Από στόλον πρῶτος σπουδάζειν ἐπέβαλλε. Μάξιμος δε τῷ ἀδομένῳ ζητήσατε τοῖς αἱρεσιωταις, Πόθεν ή κακία, καὶ περὶ τοῦ γεννητὴν ὑπάρχειν τὴν ὕλην, λύσεις ἀναντιῤῥήτους παρέσχε. Καὶ Κανδι δος δὲ πλεῖστὰ πονήσας, εἰς τὴν Ἑξαήμερον λόγους πρῶνος ἐκτίθησιν. Ωσαύτως δὲ καὶ ᾿Απιων ἐπὶ τῇ αὐτῇ πραγματεία μάλα ἐσπόδασεν. ᾿Αλλὰ καὶ Σέξτος τηνικαῦτα τὰ περὶ ἀναστάσεως συνεκρότει καὶ ᾿Αραβιανὸς ἐν ἄλλαις τῶν ἱερῶν ὑποθέσεων πλείστην εἰσῆγε σπουδήν. Πολλῶν δὲ καὶ ἄλλων συγγραφέων πλεῖστα καὶ μέλιστα εξενηνεγμένων σπουδάσματα ἐξετίθετο, ὧν διὰ τὸ μὴ συμβάλλεσθαι τῇ παρούσῃ πραγματεία, οὔτε τοὺς χρόνους, οὔτε τὰς αὐτῶν ἱστορίας μερικῶς ἀναγράφομεν. Τοσούτοι μὲν οἱ πρὸ τοῦ 'Ωριγένους ἐκκλησιαστικοί συγ γραφεῖς, ἱστορίαν τε ἐκ διαδοχῆς κατάλοντες ἱερὰν, καὶ ἄλλως τοῖς ἐρεσχελεῖν ᾑρημένοις οἷά τινα θεϊκά βέλη κατά στόμα προσαπαντώντες ἐφέροντο· οὕτω τοῦ πάντων προνοουμένου Θεού, μετὰ τοὺς ἀποστό λους καὶ τοὺς ἐξ ἐκείνων αὖθις. αίμασι παρτύρων καὶ λόγῳ, βίου τε λαμπρότητι, τὰ καθ' ἡμᾶς διεν θύνοντος καὶ στηρίζοντος ἐς ἀκράδαντον. Καὶ τὰ με περὶ τούτων οὕτως. Multorum præterea ecclesiasticorum virorum commentarii, qui vetustate facile primas obtinuerunt, egregium de fide et vita Christiana specimen et studium complectentes, sunt celebrati, cum aliorum quorumdam, tum ejus qui eo tempore cum reliquis enituit, Judæ historici, qui in hebdomadas Danielis plurimum operæ collocavit, et optimum de eis opus a se compositum reliquit. Siquidem veluti historiam instituens, scripturam eam usque ad decimum Severi annum producit. In eo libro aperte præ se fert, in ea se fuisse sententia, ut decantatum Antichristi adventum, temporibus eis in exspectatione esse, et appropinquare crederet. Auxit vero eam opinionem, multorumque mentes ut rem tantam exspectarent conturbavit, acerrima quæ tum mota est persecutio. Non pauca etiam Heraclitus vir divinus composuit, qui primus enarrationes sibi in Apostolum scribendas duxit. Maximus autem super quæstione illa, quæ hæreticis in ore est, Unde sit malitia et vitiositas, et item de eo quod materia creata sit, solutiones atque decisiones irrefragabiles edidit. Sed et Candidus, cum plurima alia elaboravit, tum in Hexaemeron commentarios primus scripsit: in quo argumento itidem Appion magno studio est versatus. Sextus quoque resurrectionem scriptis suis cum magna laude comprobavit: et Arabianus insuper in aliis quibusdam sacris argumentis multum laboris et operæ posuit. Multorum præterea aliorum scriptorum plurima et maxima litterarum monumenta sunt vulgata, quorum neque tempora, neque argumenta sigillatim (nam id instituto præsenti, historiæque nostræ non admodum convenit) commemoranda duximus. 336 Atque ii quidem ante Originem scriptores ecclesiastici, cum sacram historiam doctrinamque ordine per successionem continuarunt, tum in eos qui nugis ac deliramentis depravare rectam fidei doctrinam in animum induxerant, cominus atque in faciem illis congressi, quasi divina tela conjecerunt: ita rerum omnium Deo id providentia sua disponente, ut post apostolos eorumdemque successores, rursum martyrum sanguine et doctrina, nec non sanctioris vitæ splendore, res Christianæ confirmarentur: et ad summum, ut immotæ et inexpugnabiles essent, stabilirentur. De iis satis. CAPUT XXXVI. De dissensione, quæ tum de Paschate est exorta.De synodis propterea coactis, et ut omnes ad concordiam sint redacti. Enimvero circa finem imperii Commodi inter Orientales et Occidentales ecclesias non parva incidit quæstio. Ecclesiæ namque Asianæ ex traditione vetusta, quæ ad eas usque ad id tempus transmissa erat, quartum decimum diem lunæ observandum esse necessario duxerunt, quando et Judæi ex præscripto legis agnum mactare, et Pascha suum manducare soliti sunt: perinde atque Περὶ τὴν τότε γενομένης διαφωνιας περὶ τοῦ Πάσχα· καὶ περὶ τῶν γενομένων συνόδων καὶ ὡς ἄπαντες ώμοφώνησαν. Περὶ δὲ τὰ τέλη τῆς Κομόδου ἀρχῆς ζήτησις οὐ μικρὰ τοῖς ἀνὰ τὴν ἔω καὶ ἑσπέραν ἱερεῦσιν ἐγέ νετο. Αἱ μὲν γὰρ κατὰ τὴν ᾿Ασίας ἐκκλησίαι ὡς ἐκ παραδόσεως ἀρχαίας μέχρι δὴ καὶ εἰς αὐτοὺς ἐλα θούσης τὴν ιδ' τῆς σελήνης δεῖν ἡγοῦντο παρατη ρεῖν· ὁπηνίκα καὶ Ἰουδαίοις θύειν ἔδει τὸ πρόβα του, καὶ τὸ Πάσχα τὸ οἰκεῖον ἐσθίων· ὡς ἐκ παντὸς ἀναγκαῖον ὤν, ὁποία δ' ἂν περιτύχοι τῆς ἑβδομάδος

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. IV. necessitas prorsus quædam imposita eis esset, in quemcunque diem hebdomadis incidisset, eo ipso die stata consuetaque solverentur jejunia, et (ut semel dicam) una cum Judæis, apud ipsas quoque sacrum nostri Paschatis mysterium celebraretur. Reliquæ vero per Orientem, et item per Occidentem ecclesiæ non licere id ita facere asseverabant: sed potius obtinente tum, quam antiquitus ex aposto lorum traditionibus continuatam accepissent, consuetudine standum esse. Non enim decere alio quam resurrectionis Dominico die, jejunio rejecto Pascha celebrare. Hoc vero modo controversia et dissodio multo maximo in ecclesiis usque adeo exorto, ut inter se sibi, adversariorum partes, utrinque antiquitus traditam consuetudinem obtiτῶν ἡμερῶν, κατ' αὐτήν γ' ἐκείνην καὶ τὰς ἐξ ἔθους ἐπιλύεσθαι ἀσιτίας, καὶ συνόλως φάναι, σύναμα Ἰουδαίοις καὶ αὐτὰς τὸ τοῦ ἡμετέρου Πάσχα μυστή ριον ἐκπληροῦν· αἱ δ᾽ ἀνὰ πᾶσαν τὴν ἄλλην ἐν καὶ ἐσπέραν ἐκκλησίαι μὴ ἐξὸν εἶναι διισχυρίζοντο οὕτω πράσσειν· ἀποστολικαῖς δὲ παραδόσεσιν ἄνωθεν ἐπομένους, τὸ ἐς δεῦρο κρατῆσαν έθος παραφυλάτ τεσθαι· μηδε γὰρ ἂν ἑτέρᾳ προσήκειν τῶν ἡμερῶν τὸ Πάσχα ποιεῖν, τὴν νηστείαν ἀπωθουμένους, ἀλλ᾽ Η κατ' αὐτήν γε τὴν κυριώνυμον ἡμέραν τῆς ἀναστάσεως. Εντεῦθεν τοίνυν ἀμφιβολίας πλείστης ὅσης ἐπικρατούσης ταῖς ἐκκλησίαις, ὡς καὶ εἰς ἀντίπαλον διακριθῆναι μοίραν, εκάστων τὴν ἐξ ἀρχαίου παράδοσιν πειρωμένων κρατύνειν, σύνοδοι Επισκοπων κατά διαφόρους τόπους συνεκροτοῦντο. Πάντες δ᾽ εἰς ταυτὸ τῆς γνώμης ἐλθόντες, ἐς ύστε- nere debere contendentibus, sumerent, conventus μας καὶ ἔγγραφον δόγμα ταῖς ἀπανταχοῦ ἐκκλησίαις διετυποῦντο, ὡς ἂν μὴ τοῦ λοιποῦ ἐν ἄλλῃ τῶν ἡμε ρῶν, ἀλλ' ἐν αὐτῇ τῇ Κυριακῇ τὸ φρικτόν τῆς ἀναστάσεως καὶ τοῦ Πάσχα τελοῖτο μυστήριον, ὡς τῆς νηστείας τηνικάδε διαλύεσθαι οφειλούσης. Καὶ γραφαί δὲ τῶν τηνικάδε κατά τόπους γεγενημένων συνόδων ἐμφέρονται· ὧν ἡ μὲν ἐπὶ Ῥώμης Βίατωρα ἡγούμενον ἱστορεῖ· τῆς δ' ἐν Ἱεροσολύμοις Νάρκισσον· καὶ τῆς ἐν Παλαιστίνη Καισαρεία. Θεόφιλον· καὶ Κάσσιον τῆς Τυρίων παροικίας· καὶ τῶν ἐν Πτολεμαίδι Κλάρον. Τῆς δε κατὰ Πόντον γεγενημένης Παλμῶν τὸν ἀρχαιότατον προκαθῆσθαι λέγει. Τῶν δὲ κατὰ Γαλλίαν τε καὶ ἔτι Οσροηνὴν τὸν Εἰρνηναῖον ἱστορεῖ προτάττεσθαι· ἰδία δε Βάκχυλον, ὃν Κορινθίων ἐπίσκοπον ἱστορήσαμεν· καὶ πλείστων άλλων οἱ μιᾷ ψήφῳ κατὰ τὴν κυριώνυμον τὸ Πάσχα ἐπιτελεῖν ἐγγράφως ωρίσαντο. Οἱ γε μὴν εκτά Παλαιστίνην Νάρκισσος τε καὶ Κάσσιος ὁ Τύρου, καὶ ὁ Πτολεμαϊδος Κλάρος, καὶ ὅσοι δὴ ἄλλοι ἐς ταυτό συνῆλθον, μυρία άττα πρότερον μυρία άττα πρότερον διελθόντες περὶ τῆς ἐξ ἀρχῆς τῶν ἀποστόλων παραδόσεως τοῦ Πάσχα, καὶ ἐς αὐτοὺς ἐλθούσης, κατὰ τὸ τέλος τῆς συνοδικῆς γραφῆς καὶ ταῦτα δὴ προσο «Τῆς δὲ ἐπιστολῆς ἡμῶν πειράθητε κατὰ πᾶσιν ἐκκλησίαν ἀντίγραφα διαπέμψασθαι, όπως μὴ ἔνοχοι ὦμεν τοῖς ῥᾳδίως πλανῶσιν ἑαυτῶν τὰς ψυχές. Δηλοῦμεν δε ὑμῖν, ὅτι τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ καὶ ἐν ᾿Αλεξανδρείᾳ ἄγουσιν ἕπερ καὶ ἡμεῖς. Παρ᾿ ἡμῶν γὰρ τὰ γράμματα κομίζεται αὐτοῖς, καὶ ἡμῖν παρ' αὐτῶν, ώστε συμφώνως καὶ ὁμοῦ ἄγειν ἡμᾶς τὴν ἁγίαν ἡμέραν». τιθέασι ΚΕΦΑΛ. ΑΖ. Περὶ τῆς ἐν Ἀσίᾳ διαφωνίας τοῦ Πάσχα καὶ ὅσα ὁ Ἐφέσου Πολυκράτης Βίκτωρι τῷ προέδρῳ τῆς Ῥώμης έγραψεν. Πᾶσι μὲν οὖν εἰς ὅρος ὁ ῥηθεὶς ἐξενήνεται· οἱ ό δ' ἐν Ἀσίᾳ καὶ ὅτι διισχυρίζοντο, καὶ χρῆναι μέχρι τέλους ταῖς ἀποστολικαῖς ἀντέχειν παραδόσεσι δεῖν φοντο. Τῆς δ' ἐπ᾿ ἐκείνοις δόξης προασπίζων μάλιστα Πολυκράτης ἦν, ὁ τῆς Ἐφεσίων πόλεως Tum enim jejunare Christiani desinunt. episcoporum variis in locis sunt act. Ubi cum in eamdem concessissent sententiam, postea omnibus ubique ecclesiis decretum sive edictum scriptum promulgaru ut et proposuerunt, ut de cætero non alio quam Dominico die tremendum resurrectionis et Paschatis mysterium, jejunio tum solvendo, celebraretur. 337 Circumferuntur etiam numcelebratarum eo tempore synodorum littere, quæ variarum hinc et inde ecclesiarum episcopos designant Romanæ scilicet Victorem, Hierolymitanæ Narcissum, Cæsarea Palæstinæ Theophilum, Tyriorum Cassium, Ptolemaidis Clarum. Eædem litteræ Ponti ecclesiis tum præfuisse indicant antiquissimum Palmam: Galliæ autem atque etiam Osroenæ ecclesiarum Irenæum: Corinthi autem Bacchylum: et provinciarum aliarum alios, qui uno suffragio et sententia omnes Dominico die Pascha celebrandum sanxerunt. Narcissus sane, et Cassius, Palæstini, et Clarus a Ptolemaide, et qui præterea in eamdem convenere synodum, cum primum quamplurima de traditione, quam initio ab apostolis sumptam usque àd tempora sua conservarant, exposuissent, circa finem synodalis decreti hæc quoque addidere: «Epistolæ hujus nostræ facite ut ad ecclesias omnes exempla mittantur: ne scilicet rei atque participes simus eorum, qui facile animas suas decipiunt atque seducunt. Certiores autem vos facimus, eodem prorsus die Alexandriæ, quo apud vos, Pascha celebrari: itteras namque ea de re ad illos dedimus, atque ¡lli itidem ad nos scripsere, ita ut uno consensu simul sanctum hunc peragamus diem.» CAPUT XXXVII. De dissensione Asianorum propter Pascha: et quæ ea de re Polycrates Ephesius épiscopus Victori Romano episcopo scripserit. Ad omnes igitur unum hoc præscriptum et regula est divulgata. Asiani autem sententiam adhuc suam retinebant, et se ad finem usque traditiones apostolicas defendere oportere opinabantur. Sententiæ eorum primarius potissimum propugnator

καὶ ἀποστολικὸς εἶναι δοκῶν, τὴν ἀποστολικὴν πα ράδοσιν καὶ αὐθεντίαν ἄχρι δὴ καὶ ἐς αὐτὸν ἐλθοῦ σαν Βίκτωρι καὶ τῇ κατὰ Ῥώμην Εκκλησίᾳ παρα δηλῶν, ἔγραφε τοιάδε· «Ἡμεῖς οὖν ἀῤῥᾳδιούργη τον άγομεν τὴν ἡμέραν, μήτε προστιθέντες, μήτε ἀφαιρούμενοι. Καὶ γὰρ κατὰ τὴν ᾿Ασίαν μεγάλα στοιχεία κεκοίμηται, άτινα ἀναστήσεται τῇ ἡμέρᾳ τῆς παρουσίας τοῦ Κυρίου, ἐν ἡ ἔρχεται μετά δόξης ἐξ οὐρανῶν, καὶ ἀναστήσει πάντας τοὺς ἁγίους· Φίλιππον τὸν τῶν δώδεκα ἀποστόλων ένα, ὅς κεκοίμηται ἐν Ἱεραπόλει· ὅς κεκοίμηται ἐν Ἱεραπόλει· καὶ δύο θυγατέρες αὐτοῦ γεγηρακυῖαι παρθένοι· καὶ ἡ ἑτέρα αὐτοῦ θυγάτηρ, ἐν ἁγίῳ Πνεύματι πολιτευσαμένη, ἐν Ἐφέσῳ ἀναπαύεται. Ἔτι δὲ καὶ Ἰωάννης ὁ ἐπὶ τὸ στῆθος τοῦ Κυρίου ἀναπεσών· ὃς ἐγενήθη ἱερεὺς, τὸ πέταλον πεφορικώς, καὶ μάρτυς καὶ διδάσκαλος. Ἔτι δὲ καὶ Πολύκαρπος ὁ ἐν Σμύρνῃ καὶ ἐπίσκοπος καὶ μάρτυς· καὶ Θρασέας, καὶ ἐπίσκοπος, καὶ μάρ τυς ὁ ἀπὸ Εὐμενειας, ὃς ἐν Σμύρνη κεκοίμηται. Τί δε δεῖ λέγειν Σάγγαριν ἐπίσκοπον καὶ μάρτυρα, ὃς ἐν Λαοδικείᾳ κεκοίμηται; ἔτι δὲ καὶ Παπύριον τὸν μακάριον, καὶ Μελίτωνα τὸν εὐνοῦχον, ἐν ἁγίῳ Πνεύματι πάντα πολιτευσάμενον, ὃς κεῖται Σάρδεσι περιμένων τὴν ἀπὸ τῶν οὐρανῶν ἐπισκο πὴν, ἐν ᾗ ἐκ νεκρῶν ἀναστήσεται; Οὗτοι πάντες ἐτήρησαν τὴν ἡμέραν τῆς τεσσαρεσκαιδεκάτης τοῦ Πάσχα κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον μηδὲν παρεκβαίνοντες, ἀλλὰ κατὰ τὸν κανόνα τῆς πίστεως ἀκολουθοῦντες, Ετι δε κἀγὼ ὁ μικρότερος ὑμῶν καὶ πάντων Που erat Polycrates, ecclesiæ Ephesiorum antistes. Hic, τοὺς οἵακας ἐγκεχειρισμένος. Ος δῆτα, πολύς τις magnus et apostolicus vir habitus, traditionem et auctoritatem apostolicam ad tempora sua durantem Victori episcopo et ecclesiæ urbis Romanæ declarans, ad hunc modum scripsit: «Nos profecto diem hunc intemeratum atque inviolatum, neque addentes, neque auferentes quidquam, peragimus. In Asia namque ingentia primordia dormiunt ac conquiescunt, quæ quidem resurgent in adventus 338 Domini nostri die: quo die cum gloria e cœlis veniet, et exsuscitabit omnes sanctos: Philippus videlicet ex duodecim apostolis unus, qui Hierapoli obdormivit: duæque filiæ ejus, ad decrepitam usque ætatem virgines: et alia præterea filia ejus, in Spiritu sancto cursu vitæ absoluto, Ephesi quiescit. Itidem et Joannes, qui supra pectus Domini recubuit, quique sacerdos creatus pontificium insigne, petalum scilicet, sive laminam, martyr simul et doctor gestavit, Ephesi obiit. Præterea Polycarpus Smyrenensis episcopus et mar. tyr; item Thraseas Eumeniæ episcopus, idemque martyr, qui Smyrnæ mortuus est. Quid Sangarim episcopum e martyrem dicam, qui Laodiceæ mortuus est? Praeterea beatus Papyrius, et Melito eunuchus, qui per Spiritum sanctum vita peracta Sardibus humatus est, visitationem e cœlis exspectans, in qua a mortuis resurget. Isti omnes retinuerunt et servarunt decimum quartum diem Paschatis, juxta Evangelium, nihil transgredientes, sed præscripto canoni fidei insistentes. Ego quidem vestrum atque adeo omnium minimus Polycrates, η λυκράτης, κατὰ παραδοσιν τῶν συγγενῶν μου, οἷς juxta cognatorum meorum, ex quibus quosdam sum consectatus (septem namque cognati mei episcopi fuere, ego octavus sum) traditionem ambulo. Et cognati mei semper diem hunc, quando Judæorum populus azyma condiit, celebrarunt. Ego, inquam, fratres, sexaginta et quinque annos natus in Domino, qui cum totius orbis fratribus hac de re contuli, et Scripturam sanctam omnem perlegi, nihil moveor aut perturbor minacibus denuntiationibus et terroribus. Nam qui me longe majores fuere, plus obediendum esse Deo quam hominibus edixere.» In fine porro episcoporum omnium qui sententiæ suæ consentientes affuerunt, meminit, sic scribens: «Possem quidem episcoporum, qui mihi adsunt, edere nomina, quos ita ut voluistis, accersens evocavi: sed eorum nomina si adscriberem, multitudo eorum in immensum excresceret. llli autem, tenuitatis meæ probe conscii, epistolam sententia sua comprobarunt: non ignorantes me non frustra canos circumferre: tum autem vitam me semper in Jesu Christo egisse sciunt. Euseb. lib. v, cap. 24. Όταν ὁ λαὸς ἔρτυε τὴν ζύμην. Niceph. addit, Ὁ λαὸς τῶν Ιουδαίων. Legendum tamen άζυμα, pro τὴν ζύμην puto. Εt apud utrumque auctorem notarios τὴν ζύμην pro καὶ παρηκολούθησα τισὶν αὐτῶν ἑπτὰ μὲν ἦσαν συγγενεῖς μου ἐπίσκοποι, ἐγὼ δὲ ὄγδοος, καὶ πάν τοτε τὴν ἡμέραν ἤγαγον οι συγγενεῖς μου, ὅτι τῶν Ἰουδαίων ὁ λαός ήρτυε τὴν ζύμων). Εγώ γούν, ἀδελφοί, ξε' ἔτη ἔχων ἐν Κυρίῳ, καὶ συμβεβληκώς τοῖς ἀπὸ τῆς οἰκουμένης ἀδελφοῖς, καὶ πᾶσαν ἁγίαν Γραφὴν διεληλυθώς, οὐ πτύρομαι ἐπὶ τοῖς κατα πλησσομένοις· οἱ γὰρ ἐμοῦ μείζονες ειρήκασι, Πειθαρχεῖν δεῖ Θεῷ μᾶλλον ἢ ἀνθρώποις.» Ἐπὶ δι τῷ τέλει καὶ πάντων μέμνηται τῶν συμπαρόντων καὶ ὁμοδοξούντων αὐτῷ ἐπισκόπων, ταὐτὰ λέγων· «Ἠδυνάμην δὲ τῶν ἐπισκόπων τῶν συμπαρόντων μνημονεύσαι, οὓς ὑμεῖς, ἠξιώσατε μετακληθῆναι ὑπ' ἐμοῦ· καὶ μετεκαλεσάμην· ὧν τὰ ὀνόματα ἐὰν γράφω, πολλὰ πλήθη εἰσίν. Οἱ δὲ εἰδότες τὸν μια χρόν μου άνθρωπον συνηυδόκησαν τῇ ἐπιστολῇ, εἰδότες ὅτι εἰκῇ πολιὰς οὐκ ἤνεγκα, ἀλλ' ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ πάντοτε πεπολίτευμαι. άζυμα scripsisse credo, ad Græcorum sententiam astruendam, qui in Eucharistia pane fermentato utuntur.

ECCLESIASTICÆ HISTORIE LIB. IV. Ως Βίκτωρ κινηθείς, τὰς ἐν Ἀσίᾳ πόλεις, διὰ τὸ Πάσχα, ἀποδιαιρεῖν τῆς ἐκκλησιαστικής ενώσεως ἐπειρᾶτο. 339 CAPUT XXXVIII. Ut Victor permotus fuerit, civitates Asiaticas,propter festum Paschæ, ab unitate ecclesiastica segregare. Victor vero litteris ejuscemodi acceptis, extemplo Asiæ, eique finitimas ecclesias, veluti alienum atque diversum dogma propugnantes, rejicere, et ab unitate catholica arcere, in animo habebat. Quam ob causam et subito litteras conscripsit, quibus illos publice notabat, omnesque simul a communione prohibebat. Atque ille quidem ejuscemodi sumpserat consilium. Verum id aliis, qui cum eo erant, episcopis minus placuit. Itaque illum sunt adhortati, ut benignius per consilia pacata de eis qui fidei prædicarent dogma, statueret: neque tam facile, re intentata, proximorum abjiceret et postΒίκτωρ μὲν οὖν τῶν τοιώνδε γραμμάτων εἰς χαῖρας ἐλθόντων ἐξ αὐτῆς τὰς τῆς ᾿Ασίας Εκκλη σίας, καὶ τὰς ὁμόρους αὐταῖς παροικίας ὡς ἕτερο δόξου προϊσταμένας δόγματος, ἀποδιαιρεῖν ἐπει· ράτο, καὶ τῆς καθολικῆς ἐνώσεως εἴργειν. Ἔνθεν του καὶ γράμματα ἐσχεδίαζε, στηλιτεύων εκείνους καὶ ἀκοινωνησίᾳ περιβάλλων τοὺς ἐκεῖσε πάντας ἀθρέων. Καὶ ὁ μὲν οὕτως εἶχεν ὁρμῆς· οὐ μὴν γε καὶ τοῖς περὶ αὐτὸν ἐπισκόποις ταῦτ᾽ ἤρεσκεν· ἀλλά γε φίλα τε καὶ εἰρηνικὰ φρονεῖν εἰσηγοῦντο τοῖς ταυτὸ τῆς πίστεως δόγμα κηρύττουσι· καὶ μὴ οὕτως ἀπραγματεύτως τὴν τῶν πλησίον παραιτεῖσθαι ὠφέλειαν ἠρέμα δὲ καὶ λόγῳ καὶ χρόνῳ τοῦτ' haberet utilitatem: sensim id et doctrina et tem ἐξανύτειν. Καὶ πληκτικώτερον δε προσεφέροντο τῆς προτέρας ἐχομένῳ δόξης· μεθ' ὧν καὶ Εἰρηναῖος ἦν· ὡς ἀπὸ τῶν ὧν ἐξῆρχεν ἐν Γαλλίαις παροικιών Βίκτωρα γράφων φαίνεται. Παρίσταται μὲν δὴ καὶ οὗτος, ὡς δεῖν εἶναι κατὰ τὴν κυριώνυμον τὸ Πάσχα ἐπιτελεῖν· ήκιστα δ' ενδίδωσι Βίκτωρα τόσον πλῆθος ἐκκλησιῶν τῆς ἐκκλησιαστικής Ενώσεως διαιρεῖν, καὶ ταῦτ᾽ ἀρχαίου καὶ ἀποστολικοῦ ἔθους παραφυ λαττούσας παράδοσιν. Πολλὰ οὖν ὡς εἰκὸς ὁ Εἰρη ναῖος περὶ εἰρήνης Βίκτωρι παραινῶν, ἐπιλέγει καὶ ταῦτα καλὸν γὰρ καὶ αὐτὰς ἐκείνου παραθεῖναι τὰς συλλαβές, περὶ ἀναγκαίων οὖσας τῇ ᾿Εκκλησ σία, ὥσπερ δὴ κάν τοῖς Πολυκράτους ἐποίησα. est, sicuti modo de Polycrate fecimus, verba ΦΑΓΟ. Ὡς ὁ εἰς η νικώτατος Εἰρηναῖος τὸ ἀστασίαστον ταῖς ἐκκλησίαις παρέσχε, τὰ τῶν διαδοχων τῶν ἀποστόλων διηγησάμενος. Γράφει οὖν· «Οὐ γὰρ μόνον περὶ τῆς ἡμέρα ἡ ἀμφισβήτησις, ἀλλὰ καὶ περὶ τοῦ εἶδους αὐτοῦ τῆς νηστείας. Οἱ μὲν γὰρ οἷονται μίαν ἡμέρα, δεῖν αὐ τοὺς νηστεύειν, οἱ δὲ δύο· οἱ δὲ καὶ πλείονας· οἱ δὲ μ' ώρας ἡμερινάς τε καὶ νυκτερινάς συμμετρούσε τὴν ἡμέραν αὐτῶν. Καὶ τοιαύτη μὲν ἡ ποικιλία τῶν ἐπιτηρούντων, οὐ νῦν ἐφ' ἡμῶν γεγονυία, ἀλλὰ καὶ πολύ πρότερον ἐπὶ τῶν πρὸ ἡμῶν, τῶν περὶ τὸ άκριβες ὡς εἰκὸς κρατούντων τὴν καθ' ἁπλότητα καὶ ἰδιωτισμὸν συνήθειαν εἰς τὸ μετέπειτα πε ποιηκότων. Καὶ οὐδὲν ἔλαττον πάντες οὗτοι εἱρήνευσάν τε καὶ εἰρηνεύομεν πρὸς ἀλλήλους καὶ ἡ διαφωνία τῆς νηστείας τὴν ὁμονοιαν τῆς πίστεως συνίστησι. Ταῦτα λέγων, καὶ ἱστορία επι συνάπτει, ἣν δὴ καὶ ταύτην προσθεῖναι δίκαιον φησὶ γὰρ· «Εν οἷς καὶ οἱ πρό Σωτήρος πρεσβύ τεροι, οἱ προστάντες τῆς Ἐκκλησίας, ἧς οὐ νῦν ἀφηγη, Ανίκητον λέγομεν καὶ Πῖον, Υγῖνόν τε καὶ Τελεσφόρον, καὶ Ξύστον· οὔτε αὐτοὶ ἐτήρησαν, οὔτε τοῖς μετ᾿ αὐτοὺς ἐπέτρεπον· καὶ οὐδὲν ἔλαττον αὐτοὶ μὴ τηρούντες εἰρήνευον τοῖς ἀπὸ τῶν παροικιῶν, ἐν αἷς ἑτερεῖτο ἐρχομένοις πρὸς αὐτούς· καί του μᾶλλον ἐναντίον ἦν τὸ τηρεῖν τοῖς μὲ ταπρούσι· PATROL. GR. CXLV. pore aliquando corrigi ac perfici posse. Et acrius severiusque cum illo, qui priori sententiæ adhareret, egerunt: inter quos et Irenæus erat, ut quidam ex eo scripto, quod Gallicarum ecclesiarum, quas regebat, nomine ad Victorem dedit, apparet. Astruit quippe et ipse, debere quidem omnnino Dominico die Pascha peragi: nequaquam tamen Victori permittit, ut tantam eeclesiarum multituditem ab ecclesiastica unitate segreget, idque, cum vetustæ et apostolicæ consuetudinis observent traditionem. Multa sane præclare, et ut par fuit, Irenæus de pace et unitate ad Victorem scribens, hæc quoque refert. Operæ pretium enim ejus perutilia et necessaria ecclesiæ futura adduCAPUT XXXIX. Ut pacis studiosissimus Irenæus ecclesiis tranquiltitatem et concordiam restituerit, exempla successo • rum sanctorum apostolorum commemorans. Irensus ita scribit: «Non modo enim de die, verum etiam de jejunii specie controversia et quæstio est. Quidam namque existimant, unum ipsos oportere diem jejunare, quidam duos, alii etiam plures, nonnulli autem quadraginta,et horis diurnis et nocturnis numeratis diem suum metiuntur. Atqui varietas hæc observationum non ætate nostra exorta est, sed longe antea apud majores nostros exstitit: qui ita ut decuit accurate conservatam 340 per simplicem sinceritatem consuedinem, ad posteros transmisere. Nihilominus tamen isti omnes pacem tenuere, atque etiamnum pacem inter nos retinemus, et jejunii dissensio fidei consensum commendat.» His verbis historiam adnectit, dignum profecto quæ hic quoque inseratur. «Enimvero qui Soterem præcesserunt presbyteri, et ecclesiam quam tu nunc gubernas administrarunt, Anicetum dico, Pium, Hyginum, Telesphorum, et Xystum: neque ipsi ita Pascha et jejunium observarunt,sque eos qui cum illis fuere, observare permiserunt.Sed nihilominus ipsi non observantes, pacem tenuerunt adversus ccs qui ad se ex e.cclesiis, quæ ita observant: Η

venerunt. Atque equidem maximopere inter se καὶ οὐδέ ποτε διὰ τὸ εἶδος τοῦτο ἀπεβλήθησάν τινες - ἀλλ' αὐτοὶ μὴ τηροῦντες οἱ πρὸ σοῦ πρεσβύτεροι, τοῖς ἀπὸ τῶν παροικιών τηροῦσιν ἔπεμπον Εὐχα ριστίαν. Καὶ τοῦ μακαρίου δε Πολυκάρπου ἐπιδημήσαντος ἐν Ῥώμῃ ἐπὶ ᾿Ανικήτου, καὶ περὶ ἄλλων τινῶν μικρὰ ἔχοντες πρὸς ἀλλήλους, ειρήνευσα εὐθὺς περὶ τούτου τοῦ κεφαλαίου, μὴ φιλεριστής σαντες πρὸς ἑαυτούς. Οὔτε γὰρ ὁ ᾿Ανίκητος τὸν Πολύκαρπον πεῖσαι ἐδύνατο μὴ τηρεῖν, ἅτε μετὰ Ἰωάννου τοῦ μαθητοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν καὶ τῶν λοιπῶν ἀποστόλων οἷς συνδιέτριψεν ἀεὶ τετηρηκότα, οὔτε ὁ Πολύκαρπος τὸν Ανίκητον ἔπεισε τηρείν, λέγοντα τὴν συνήθειαν τῶν πρὸ ἡμῶν πρεσβυτέρων ὀφείλειν κατέχειν. Καὶ τούτων οὕτως ἐχόντων, ἐκοινώνησαν ἑαυτοῖς. Καὶ ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ παρεista, observare scilicet, et non observare, dissidebant. Nunquam tamen eam ob rem aliqui sunt rejecti. Quia ipsi non observantes, qui ante te fuerunt presbyteri, advenientibus ex ecclesiis observantibus Eucharistiam miserunt. Ac cum beatus Polycarpus peregre Romam sub Aniceto venisset, et aliquantulum illi inter se de rebus nou magnis dissiderent, eis statim compositis, deinceps nihil quidquam contreversiæ inter se de hoc capite moverunt. Neque enim Anicetus Polycarpo persuadere potuit, ut non ita observaret, quippe qui id post Joannem Domini nostri discipulum, et reliquos apostolos cum quibus vixerat, semper observasset: neque Polycarpus Anicetum, ut observaret, inducit, consuetudinem eorum qui nos χώρησε, ὁ ᾿Ανίκητος τὴν Εὐχαριστίαν τῷ Πολυpræcesserunt presbyterorum retinendam esse allegantem. Quæ cum ita se haberent, communionem inter se celebrarunt. Et in ipsa ecclesia Anicetus Eucharistiæ ministerium Polycapo honoris ergo permisit. Atque ita in pace per discessum sunt sejuncti pacem quoque ecclesiis, sive observarent sive non observarent, retinentibus.» Quapropter egregius, ut aptissimo nomini suo responderet, pacificator Irenæus fuit qui sic intercissione sua pacem Ecclesiæ conciliarit, et non modo cum Victore, sed etiam cum aliis permultis Ecclesiarum antistitibus, congruentia convenientiaque eis quæ diximus, de proposita quæstione afferendo, egerit. Quod vero sermo non persuasit, id dies postea perfecit. Nam hac in re Asia vix tandem cessit: et ubique terrarum in orbe decretum est, ut non cum `Judæis, 341 sed ipso Dominico die mysterium Pascha peragatur. Quamvis adhuc in Asia reliquiæ quædam maneant, consuetudinem eam in paucis prorsus inviolatam retinentes. Unde etiam Quatuordecimani cognominati sunt, consuetudinem eam, et alia quædam ex illegitimis et ab Ecclesia rejectis libris decerpta servantes, et nominibus quorumdam magnorum apostolorum ea in re abutentes. Porro de Paschate quæstio ita est decisa, cum qua et nos finem quarto huic libro afferimus: ex quo Commodus quidem post tredecimum imperii annum vitam finiit, Severus vero post Pertinacem nondum prorsus menses sex in administratione ejus transegit. Continet vero hic liber annorum non integrorum viginti quatuor tempus, initium ἐπεραίνετο. κάρπῳ, κατ' ἐντροπὴν δηλονότι. Καὶ μετ' εἰρήνης ἀπ' ἀλλήλων ἀπηλλάγησαν πάσης τῆς ἐκκλησίας εἰρήνην ἐχόντων, τῶν τηρούντων καὶ μὴ τηρούν των.» Φερωνύμως τοίνυν ὁ Εἰρηναῖος εἰρηνοποιός τις ὤν, τὴν εἰρήνην ταῖς ἐκκλησίαις ἐπρέσβευεν· οὐ τῷ Βικτώρι μόνον, ἀλλὰ καὶ διαφόροις άλλοις ἐκκλησιῶν ἡγεμόσι καταλλήλως τοῖς εἰρημένοις περὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος διωμιλεῖτο. Καὶ ὁ λόγος οὐκ ἔπεισε, τοῦτο χρόνος ἐς ὕστερον ἔδρασε ο καὶ εἶξέ γε ἡ ' Ασία μόγις· καὶ ἀπανταχοῦ τῆς οἱ κουμένης μὴ μετὰ τῶν Ἰουδαίων, ἀλλ᾽ ἐν τῇ κ ριωνύμῳ τὸ τοῦ Πάσχα μυστήριον τελεῖσθαι διέγνωστο· κἄν ἔτι ἐν τῇ ' Ασίᾳ τὰ λείψανα διαμένοι, ἀπαράτρωτον τὸ ἔθος διαμεμενηκὸς ἐν ὀλίγοις πάντη, οἱ καὶ Τεσσαρεσκαιδεκατίται προσωνυμία» ἔσχον· ταύτην τηροῦντες καὶ ἄλλα των νόθων καὶ ἀποβλήτων τῇ ᾿Εκκλησίᾳ βίβλων, ὀνόμασι δ' οὖν τινῶν τῶν μεγάλων ἀποστόλων προσχρώμενοι. Τὰ μὲν οὖν ἀμφὶ τοῦ Πάσχα ζητήματος τοιοῦτον εἴληφε πέρας, ἐν ᾧ καὶ ἡμεῖς τέλος τῇ τετάρτη ἐπάγομεν τῶν Ἰστοριῶν, Κομόδου μὲν ἐπὶ δέκα καὶ τρισὶν ἔτεσι τὸ βιοῦν καταλύσαντος, Σευήρου δὲ μετὰ Περτίνακα οὐδ᾽ ὅλοις ἓξ μησὶ διαγενόμενον ἐπὶ τὴν ἀρχὴν καταστάντος. Περιέχει δὲ καὶ ἡ τετάρτη μοι αυτη βίβλος των συγγραφών χρόνον ἐτῶν δ᾽ καὶ εἰκοστόν, ὀλίγου δέοντα, ἀρξαμένη μὲν ἀπὸ τῆς. ἀρχῆς ᾿Αντωνίνου υἱοῦ Μάρκου, καταλήξασα δε ἐφ ὅλῃ τῇ ἀρχῇ Κομόδου τε καὶ Περτίνακος· ἐπηνίκα κόσμου μὲν ἔτος ε ψ α'· ἀπὸ δὲ τῆς τοῦ Κυρίου θείας γεννήσεως ἐκατοστὸν ἔκτον καὶ ἐνενηκοστόν que habuit ab Antonino Veri fratre finem autem cum ipso Commodi et Pertinacis imperio: Eucharistiæ communis participatio, communionis, charitatis et unitatis Ecclesiæ certissimum symbolum. Concedere Roma Debuit, aiebat, potius quam rumpere pacem; Humani quæ juris erant, modo salva maneret Ler divina, fides Christi, doctrina, Senatus Quam primus tulit ore suo, quia tradita abipso Christo eral humanæ doctore et lumine vitæ. Nec curandus erat morem consensus in unum Usque adeo. dixit, etc. Baptista Mantuan. lib. 1, Fastor. de S. Hilario. Et hæc certissima est de Adiaphoris omnibus regula. Hoc est, ab eo tempore, quo defuncto L. Vero, M. Antoninus Philosophus solus imperare cœpit. Isti autem divi fratres æqua simul potestate imperium administrarunt annis 11. Li Vero mortuo, M. Antoninus solus 4, cum filio Commodo 5. Ita ut imperii M. Antonini tempus 19 prope annos complectatur. Nicephorus autem in ea fuilsententia, ut crediderit, L. Verum tantum 6 annis cum Marco imperasse, et postea Marcum annis 10, et aliquotinsuper mensibus.Sed nos aliorum scriptorum auctoritatem versione nostra secuti sumus Sed enim post cædem Commodi, Pertinax, imperii

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. V. cùm a mundo condito quinquies millesimus septingentesimus et primus a divina autem nativitate centesimus nonagesimus sextus expletus esset annus. mense 2, die 25, Didius autem Julianus mense 2, die 5, sunt interempti. Et L. Septimius Severus adversus Pescrenniu Nigrum, ab exercitum Syriaco Antiochiæ imperatorem creatum,copias suas duxit. Boc sic propterea adnotatum est, ut Nicephoro numerus et ratio annorum constet. Secundum neotericos chronologos, 4173. Quintus potius. ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑ Σ ΤΟΜΟΣ Ε. XANTHOPULI TOMUS V KE+AA. A'. Διήγησις ἐν ἐπιτόμῳ τῶν ἄνωθεν ειρημένων, καὶ μελλόντων τῷ τόμῳ ῥηθήσεσθαι. Φέρε δὴ τοῖς εἰρημένοις καὶ τὰ λείποντα παραθεί και σπουδάσωμεν, ὡς ὦν γε καθ' εἱρμὸν ἡμῖν ὁ λόγος προίς, άρτιον τὸ σῶμα τῆς ἱερᾶς ἐξυφαίνου σιν ἱστορίας. Τὰ μὲν σον πρῶτα τῆς συγγραφής, προσήκοντά γε οἶμαι ὁρῶντες, τῇ κεφαλῇ πάντων Χριστῷ ἀνεθέμεθα. Τα γε μὴν δεύτερα, τοῖς ἐκείνῳ φοιτήσασι, τοῖς ἱεροῖς ἡμῶν καθηγεμόσιν όμοια τρούντες, ἀφωσιώσαμεν. Τον δε τρίτου τόμου οἱ τὰ τῆς πρώτης εκείνων διαδοχῆς ἀκληρώσαντο. Ἐν γε μὴν τῷ τετάρτῳ, ὅσοι δὴ μαρτυρικοῖς ἀγῶσι καὶ λόγοις τὰ τῆς πλάνης ὀχυρώματα καὶ τὴν ψευ δώνυμον γνώσιν κατέσεισεν, διεξήλομεν· ὅσοι τε εκκλησιαστικοί συγγραφεῖς· καὶ τίνα δὴ καταλελοιπότες συγγράμματα ἀπηλλάγησαν· ἔτι δὲ καὶ όσα ἐπισυνέβη τῷ τοῦ Πάσχα ζητήματι. Ο δε πέμπτος οὗτος, τὰ κατὰ τὸν πολυμαθέστατον Ωριγένην, τον καὶ ᾿Αδαμάντιον, εἰς λεπτόν διελθεῖν ὑπισχνείται· καὶ τοῖς περὶ αὐτὸν καὶ αὐτῷ ποιηθεῖσιν ὑπὲρ είν σεβείας· οἷος τε γέγονε και όπως· ὅσην τε εἰσενεγ τῶν περὶ τὰ θεῖα σπουδὴν, πολλοὺς εἰς τὸν ὑπέρ Χριστοῦ ἀγώνα ἐρέθισε· καὶ πολλοὺς ἐραστὰς τε καὶ σπουδαστὰς τῆς αὐτοῦ φιλοσοφίας διττῆς, ἔσχε· καὶ οἷς ἐπικεχείρηκε τόλμη παρθενίαν ἀσκεῖν βου λόμενος· καὶ ὡς τέλος τῆς εὐθείας αποσφαλείς, ἀπατηλῷ δαίμονι πειθαρχήσας, του υγιούς εξετράπη. 344 CAPUT I. Succincta eorum quæ ante dicta sunt repetitio, et dicendorum isto tomo expositio. Agedum quæ reliqua sunt, his adjungere pergamus, ut serie sua oratio nostra progrediatur, integrumque sacræ historiæ corpus contexatur. Ac primum quidem librum voluminis hujus recte sane, et ut par fuit, capiti omnium Christo dedicavimus. Secundum sectatoribus ejus,sacris auctoribus,ducibusque nostris, itidem merito consecravimus. Tertium primi eorum successores sortiti sunt. In quarto autem eos commemoravimus,qui vel certaminibus egregiis martyres, vel eruditis scriptis doctores, erroris munitiones atque falso nominatam scientiam expugnarunt; qui etiam ecclesiastici fuerint scriptores, quibusre illi post se relictis commentariis deces serint: tum autem, quænam de quæstione Paschatis acta atque decreta sint. Quintus porro liber iste, res eruditissimi Origenis, qui et Adamantius dictus est, plenissime expediet: quos ille pro vera pietate adierit labores; unde, et qui fuerit: et ut quam plurimum studii ad res divinas conferens, permultos ad certamen pro Christo obeundum excitaverit: quam item nultos amatores atque sectatores 345 studiosos duplicis philosophiæ suæ habuerit: quæ in seipso ausus sit, cœlibatum atque virginitatem conservare voleus: ut denique ad postremum seductori dæmoni obsecutus, et a recta via aberrarit,

et a sana doctrina exciderit. Complectetur præterea φρονήματος. Διαλήψεται γε μὴν καὶ ἀλλὰ ἡ ἱστορία· alia quoque: gravem videlicet illam sub Decio persecutionem, ecclesiarumque sacrarum antistites et quæ in eis acciderint res inopinata et admirande. Initium autem inde sumendum. CAPUT II. De persecutione sub Severo, in qua Leonides pater Origenis, propter Christum mortem subiit. τά τε περὶ τοῦ κατὰ Δέκιον πικροῦ διωγμού, τούς τε τῶν ἐκκλησιῶν ἡγεμόνας, καὶ τὰ ἐπ᾿ ἐκείνοις παράδοξα. Αρκτέον δὲ οὕτω. Περὶ τοῦ κατὰ Σευήρον διωγμοῦ, ἐφ᾽ ὦ Λεωνίδης ὁ πατὴρ Ωριγένους τὸ διὰ Χρισ τὸν τέλος ἔσχε. Εἰρήνης μὲν ἦσαν μεστὰ τὰ ἡμέτερα, Κομόδου τὴν ἀρχὴν διιθύνοντος· ἐπεὶ δ᾽ ἐκεῖνον ἐξ ἐπιβουλῆς σφαγέντα Περτίναξ χρόνον ἐπίβραχυν, καὶ τοῦτον Σεβήρος, ὡς εἴρηται, διεδέχετο, ἦσαν μὲν δὴ κάν τούτῳ ηρέμα πως ἔχοντα τὰ ἡμέτερα, καὶ τὰ τῆς πίστεως ἔκμαζε καθημέραν, λόγοις τε καὶ διδασκαλίαις τοῖς προειρημένοις τῶν ἐκκλησιῶν διδασκάλοις ἐπιδιδόντα, καὶ μᾶλλον ἐν ταῖς μεγίσταις τῶν πόλεων. Αὗται δ' ἦσαν ᾿Αλεξάνδρειά τε καὶ ἡ τὸν Αντίοχον ἔσχε δομήτορα, τά τε περὶ τὴν Αἰλίαν πᾶσαν καὶ Παλαιστίνην, Εφεσόν τε καὶ Καισάρειαν, καὶ τὰ περὶ τὴν ἑσπέραν, Θεσσαλονίκη καὶ ᾿Αθῆναι καὶ Κόρινθος αὗται· καὶ τὰ περὶ Γαλλίας, καὶ τὸ πλέον ἐπὶ Ῥώμην αὐτήν ὡς καὶ αὐτανόμα πλήθη καὶ οἴκους ὅλους προσιέναι τῇ πισττι, καὶ πάντα δρᾶν ἐν ἑτοίμῳ ἔχειν ἤ τι νεωτερίσαι κατὰ τῆς πίσ στεως. Ἐπεὶ δὲ Σευήρῳ ἥκιστα φορητόν ἐδοκει, λαμπρὸν αὐτίκα τὸν διωγμὸν κατά πάσης Εκκλη σίας ἀνεγείρειν ᾤετο δεῖν. Καὶ γενναῖα μὲν ἀπαν ταχοῦ τῆς γῆς ἐσχεδιάζετο τα μαρτύρια· μάλιστα δ᾽ ἐν Αἰγύπτῳ καὶ Λιβύῃ καὶ Θηβαίδι, καὶ κατ' αυτήν γε τὴν ᾿Αλεξάνδρειαν συνίστατο ὑπὲρ τῆς εὐσε βείας τὸ στάδιον, ἀριστίνδην ὥσπερ ἐξειλεγμένων ταῖς ποικίλαις καὶ φιλοτίμοις τῶν βασάνων ἰδέαις καὶ ταῖς ὑπερφυέσιν ἐνστάσεσι, πρὸς Θεοῦ τὰ γέρα τῶν Θεοφιλῶν μαρτύρων ἀναδουμένων· ὅτε δή φασι καὶ Λεωνίδην τὸν Ωριγένους πατέρα τῷ ὑπὲρ Χριστοῦ μαρτυρίῳ τελειῶσαι τὸν βίον, ξίφει τὴν ζωήν καταλύσαντα, νέον κομιδῆ τὸν παῖδα λιπόντα. Ο ποῖος μὲν οὖν οὗτος ἐγένετο, οἷᾳ τε σπουδῇ καὶ προ αιρέσει περὶ τὸν ἱερὸν λόγον ἐχρήσατο, οὐ φθόνος ἐν γένοιτο διελθεῖν· οὐ μόνον ὅτι τῶν καθ᾿ ἡμᾶς καὶ περιβόητος ἀνὴρ, ἀλλὰ καὶ τῷ πολλὴν δόξαν τὴν περὶ αὐτοῦ ἐπαφεῖναι τῷ βίῳ, κἂν οὐχ ὑγιᾶ τέως. Καί γε σχολῆς ἰδίας ἡ κατὰ τὸν βίον αὐτοῦ σύνο ταξις δέοιτ᾽ ἄν. Ἀλλ᾿ ἡμεῖς ἐκ πολλῶν τῶν περὶ αὐ τοῦ εἰρημένων ἐπιτεμόντες τὰ πλεῖστα παραδώμεν τῇ Ἱστορίᾳ· ἵνα τοῖς φιλομαθέσι μηδὲ τὰ τούτου ἄγνωστα εἴη. Τὰ γὰρ τοῦ ἀνδρὸς, καὶ τὰ ἐξ αὐτῶν σπαργάνων άξια μνήμης λελόγισται. Commodo imperium administrante, res Christianæ pacalæ tranquillæque fuere Postquam autem ille ex insidiis cæsus est, et Pertinax brevi admodum tempore imperavit, atque huic (sicuti diximus) Severus successit, tum quoque satis bono loco res nostræ fuere, indiesque fidei professio augmenta sua cepit, eorum quos recensuimus ecclesiasticorum doctorum scriptis atque doctrinis illam provehentibus, idque in maximis quibusque potissimum urbibus, nimirum Alexandriæ, et in ea urbe et ab Antiocho est condita, Aliæ, quæ per Palæstinam omnem, Ephesi, Cæsareæ, et occidentem versus Thessalonicæ, Athenis, Corinthi: in Galliis, et Romæ maxime. Integri enim populi et domus totæ ad fidem accedebant, quidvis facere et pati paratæ, quam ut quidquam contra religionem nostram agerent, aut novarent. Quod ubi Severo minime tolerandum est visun, insignem statim contra Ecclesiam omnem movit persecutionem. Et subito per omnem terrarum orbem eximia instituta sunt martyria, maxime vero in Ægypto et Lubya atque Thebaide. Alexandriæ porro veluti stadium veræ pietatis constitutum, ubi fortissimi quique et optimi delecti martyres, variis atque exquisitis tormentorum generibus mirificisque impressionibus exceptis, a Deo, cui chari fuere, premia et coronas acceperunt. Quo tempore et Leonidem, Origenis patrem, obito pro Christi nomine martyrio, e vita excessisse tradunt, gladio videlicet cæsum, cum filium admodum adhuc puerum relinqueret. 346 Quantus autem Origenes fuerit, et quo studio animique destinatione in sacras Litteras incubuerit, citra invidiam exponi posse puto: non solum quod celebris is vir apud nos sit, verum etiam quod ingentem, vita sua, quamvis ad finem non integram prorsus, famam et gloriam post se reliquerit. Verum enimvero singulari otio opus esset, ad vitam ejus omnem litteris memoriæ mandandam. Sed nos e multis quæ de eo sunt tradita, plurima resecantes, aliqua tantum Historiæ huic inseremus, ut res tanti viri studiosis incognitæ non sint: quæ sane judicio multorum dignæ visæ sunt, ut vel ab ipsis incunabulis repetitæ, memoriæ traderentur. CAPUT III. De Origenis a puero studiis atque exercitiis, et ut etiamnum adolescens sermonem veritatis professus fuerit, et ut sese ad certamen pro Christo subeundum præparaverit. Statim namque ab initio, tenera exacta ætate a patre divinis imbutus est Litteris. Cui illa prima Propter Divorum scilicet fratrum rescriptum. Περὶ τῆς ἐκ παιδὸς ἀσκήσεως Ωριγένους• ὡς ἔτι νέος ὤν, τὸν ἀληθῆ λόγον ἐπρέσβευε καὶ ὡς εἰς τὸν ὑπὲρ Χριστοῦ ἀγῶνα παρεσ κευάζετο. Εὐθὺς μὲν γὰρ ἐξ ἀρχῆς τὴν ἀπαλὴν ἀποθέμενος ἡλικίαν, παρὰ τοῦ πατρὸς ταῖς θείαις ἐνησκεῖτο

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. V. una cum cyclicis disciplinis eas addisceret. Quapropter ante earum disciplinarum exercitium quotidie ab eo, ex sacris Scripturis promissiones et certa loca, quæ memoriter didicerat, requirebat: quæ res minime præter judicium et voluntatem puer fuit. Mirifica enim cupiditate magis in hæc studia quam in Græcorum artes ferebatur: usque adeo, ut non contentus esset ex sacris oraculis, quæ simplicia et non ita difficilia sunt, discere: sed curiositate uteretur, et abditos eorum sensus scrutari conaretur, subindeque quidnam arcani sensus in littera lateret, perunctando, patri negotium facesseret. Is porro apud seipsum ea de causa cum admiratione stupebat, et valde gaudebat, quod Γραφαῖς, τοῦ πατρὸς αὐτῷ πρὸς τῇ τῶν ἐγκυκλίων cura fuit, ut flius non succisiva, sed justa opera παιδείᾳ οὐ παρέργως δὴ καὶ τὴν ἐκείνων ποιουμένου φροντίδα· ὥστε δὴ καὶ πρὸ τῆς ἐκείνων μελέτης ταύταις ἐνασχολεῖσθαι, ἑκάστης ἡμέρας, μερικὰς ἐκεῖθεν ἐκμαθήσεις καὶ ἀπαλγελίας εισπραττόμενον. Οὐ μήν γε καὶ ἀπὸ προαιρέσεως τῷ παιδὶ ταῦτα ἦσαν. Ὑπερφυεῖ δέ τινι προθυμίᾳ περὶ ταῦτα μᾶλο λον ἤπερ περὶ τὸν Ἕλληνα λόγον ἐπόνει, ὡς μηδε τὸ ἁπλοῦν αὐτῷ τῶν ἱερῶν λόγων καὶ πρόχειρον εἰς μάθησιν ἐξαρχεῖν, ἀλλὰ καὶ πολυπραγμονεῖν αἱρεῖσθαι, καὶ τὸ ἐγκείμενον αὐταῖς βάθος ανιχνεύειν παρᾶσθαι, καὶ πράγματα τῷ πατρὶ παρέχειν, ἀναπυνθανόμενον, τί ἂν ἄρα βούλοιτο τὸ γράμμα νοεῖν. Τῷ δε πατρὶ θαυμάζειν μὲν εἰσῄει καὶ καθ᾿ ἑαυτὸν καταπλήτεσθαι, γεγηθότι ότι Θεός τοιούτου δὴ πατέρα παιδός γενέσθαι ἠξίου· ἰδίᾳ γε μὴν πλήτ- Deus se patrem tali dignatus esset flio. Et quanτων ἦν τὸ δοκεῖν μηδὲν παρ᾽ ἡλικίαν καὶ περαιτέρω τῆς ἀτελοῦς διανοίας ζητεῖν εἰσηγούμενος. Τόσοῦτόν γε μήν φασιν ἔκθαμβον εἶναι καὶ τῷ δοτῆρι τῶν ἀγαθῶν Θεῷ τὴν χάριν ὁμολογεῖν, ὡς ἐπιστῆναι μὲν πολλάκις εὔδοντι τῷ παιδί, ἀπογυμνοῦντα δὲ τὸ στέρνον, σεβασμίως μάλα καταφιλεῖν, οἷά τινος ἔνδον θείου Πνεύματος ἐνσκηνοῦντος, καὶ τῆς εὐτε κνίας μακάριον ἑαυτὸν ἡγεῖσθαι. Κἀντεῦθεν οὐ σμικρὰς ἀφορμὰς ὁ παῖς τῶν τῆς πίστεως καὶ θείων λόγων καταβαλλόμενος, εὖ μάλα κοσμίως ἀνήγετο, τῷ αὐτῷ πατρί τε καὶ διδασκαλῳ χρώμενος, καὶ μεγάλα οἷς παρεδείκνυ δράσειν ὑπισχνούμενος. Ταῦτα καὶ τοιαῦτα δὴ τινα ἕτερα συγγενῆ τούτοις τὰ τῆς παιδικῆς ἡλικίαις Ωριγένους μνημονευόμενα. Επει δε Σευήρῳ δέκατον μὲν τῆς ἀρχῆς ἔτος ἡνύς· το, Λαῖτος δε ἡγεμὼν Αιγύπτου. καὶ ᾿Αλεξανδρείας καθίστατο, Δημητρίῳ δε μετὰ Ἰουλιανὸν ἄρτι πρώτ Πως ὁ τῆς ᾿Αλεξανδρείας θρόνος ἐκεχειρίζετο, ὁ δὲ τῶν ἐκκλησιῶν διωγμὸς εἰς μέγα ἀνεῤῥιπίζετο, καὶ πολλοὶ γενναίως παραταττόμενοι τοῖς ἄθλοις τοὺς στεφάνους διήρπαζον· τοσοῦτόν φασιν ἔρωτα μαρτυρίου γενέσθαι καὶ Ωριγένει, ἀπαλὴν κομιδῆ τὴν ἡλι κίαν περικειμένῳ, ὡς σπιρτάς ήδη, και ὁρμῇ τινι ἀσχέτῳ ὁμόσι τοῖς ὑπὲρ Χριστοῦ κινδύνοις χωρεῖν. Καί γ᾽ ἀπηλλάττετο μαρτυρίῳ τοῦ ζῆν, εἰ μὴ Θεός ἑτέρῳ προνοίας λόγῳ τῆς πολλῶν ὠφελείας χάριν ἐμποδὼν τὴν μητέρα ἐκείνῳ καθίστα. Εἰσιοῦσα γὰρ εκείνου τὸν θάλαμον, φειδώ τινα λαμβάνειν τῆς περὶ αυτόν μητρικής διαθέσεως καθικέτευε, καὶ μὴ οὐ τως τὴν μητέρα καταλιπεῖν, καὶ θρήνοις ἀκατασχέ της περιβάλλειν πειρᾶσθαι. Ὡς δὲ ἐάλω αὐτῷ ὁ πατήρ, καὶ δεσμωτηρίῳ καθείρκτο, ἔτι μᾶλλον ὁ ἔρως αὐτῷ ἐπετείνετο, καὶ δριμύτερος εἰσέῤῥει πάθος τοῦ μαρτυρίου, καὶ καθεκάστην, ὡς εἰπεῖν, τοῦτον ἀνέφλεγ: πυρπολών. Οὕτω δ' ὁρμῆς ἔχοντα ἡ μήτηρ τὸν Ωριγένην ὁρῶντα, τὴν ἐσθῆτα πᾶσαν ἐκείνου ἀπέκρυπτε, καὶ οἴκοι μένειν δι' ἀνάγκης ἐποίει. Ἐπεὶ δ᾽ ἄλλο πράττειν οὐκ εἶχον, ἀλείπτης ἐγίνετο τῷ παπρί· καὶ τὰ προτρεπτικά συντάττων ἀπέστελλε, καὶ ταῦτα κατὰ λέξιν διεξιών • Επεχε μὲ δι' ἡμᾶς ἄλλο τι φρονήσης. Τοῦτο δὲ πρῶτον ἔστω δεῖγμα σαφέστατον τῆς ἐκ πρώτης, ο φασι, doque privatim simulabat se eum acrius objurgare, ne quid supra ætatem suam et simplicem sensum scrutaretur admonens. Tantopere vero admiratione ejus et consternatus, maximas se datori bonorum Deo gratias debere professus, ut sæpenumero dormienti assisteret puero, pectusque ejus nudatum cum veneratione multa deoscularetur, perinde atque in eo divinus Spiritus domicilium suum haberet, beatumque prorsus se tam felici prolificatione judicabat. Quæ res magnam præbuit causam et occasionem, ut puer fiedem sacrasque litteras ab ineunte ætate assequeretur: 347 et recte admodum educaretur, eumdem et patrem et præceptorem habens, magnamque de se præbens exspectationem. Hæc atque item alia his similia de puerili ætate Origenis sunt prodita. Postquam vero decimo Severi imperantis anno, Lætus Ægypto et Alexandriæ præfectus est, et Demetrius Juliano in eptscopatu Alexandrino successit, ecclesiarumque persecutio admodum invaluit, ac multi certaminibus magno animoo bviam euntes, coronas reportarunt: tantam dicunt martyrii cupiditatem. Origeni incessisse, cum in juvenili admodum adhuc ætate esset, ut exsultans jam ardore quodam incredibili, pericula pro Christo toleranda adiret. Et finivisset ille jam tum martyrio vitam, nisi alia divine Providentiæ ratione, utilitatis multorum gratia, mater ejus intercessisset. Illa enim in cubiculum ejus ingressa, supplex ei fuit, ut ne, materno suo erga eum animo et amori parcens, ægram se ita relinqueret, et intolerabili luctui et mœrori objicere perseveraret. Ubi vero pater ejus captus et in vincula conjectus est, majoreum etiam amor, acriusque martyrii desiderium invasit, indies id (ut ita dicam) ardore et igne novo excitante atque accendente. Quapropter cum ita animatum Origenem esse mater videret, omnem ejus vestem recondidit, necessitatemque ei domi manendi imposuit. Hic cum aliud facere non posset, alipten et unctorem certaminis se patri præbuit, et frequenter cohortatorias ad illum litteras scripsit, inter alia verba ista usurpans: Sustine, et ne quid alterius sen-

διαθέσεως. καὶ tentia aut consilii nostra causa capias vide. Atque βαλβίδος περὶ Θεὸν αὐτοῦ γνησίας πίστεώς τε και hoc primum sit evidentissimum, a primis (quod dicitur) carceribus, germanæ fidei, sincerique ejus erga Deum animi, specimen atque indicium. CAPUT IV. De institutione et educatione et eorum qui ejus consuetudine et doctrina usi sint. Et ut decem et octo natus annos, Alexandriæ fidelium præfuerit scholæ, clari prorsus nominis adolescens. Patre ejus, sicuti diximus, vita per martyrium pro Christo defuncto, nondum prorsus septemdecim annos natus, cum apud matrem cum aliis sex natu minoribus liberis esset, et quod patrimonium ejus omne imperiali fisco illatum fuerat, una cum suis erumnose in magna rerum necessariarum angustia 348 et penuria viveret, divino ei succurrente Numine, incredibile consecutus est auxilium. Siquidem mulier quædam ingentibus divitiis et copiis clara, et aliter quoque Alexandriæ celebris, magninominis virum Antiochenum genere, et inter hæreticos Alexandrinos primarium, consectans atque complectens, adoptato sibi filii loco Origene, cum maximi eum fecit, tum ei suisque omnibus ad -quotidianum usum liberaliter et copiose omnia suppeditavit. Familiariter ergo cum Paulo (hoc enim nomen mariti ejus mulieris erat) vivens, nunquam a consucta sibi deflexit precatione,communicare preces cum Paulo hæretico nolens, ecclesiasticasquesanctiones accuratissime servans: cum quidem ad Paulum permulti frequentarent, non solum qui ex Græcorum essent superstitione, sed etiam nostri homines. Græcorum porro disciplinis jampridem a patre imbutus, magis etiam in Pauli schola proficiebat, Proinde postea ex earum doctrinarum disciplina. cui præibat, abunde res familiaris ei suppetebat, Posteaquam autem persecutionis timore omnibus expulsis, nullus Alexandriæ sacrorum oraculorum enar_ rator fuit,multi ex gentibus ad Origenem accedentes, verbum Dei sunt professi: multique illorum patria sacra detestati, partim ut familiariter cum eo viverent, partim ut semper ei adessent, præ rebus omnibus studio sibi habuerunt. Ex iis primus esse perbibetur Plutarchus, cum vitæ sanctitate, tum martyrii corona clarus. Alter ab hoc Heraclas recensetur, Plutarchi ipsius frater: qui tantum de se verioris philosophis studii specimen præbuit, ut postea in ecclesia Alexandrina Demetrio successor sit subrogatus. Porro decimum octavum agens annum Origenes, scholæ catechistes in urbe Alexandrina est. praefectus. Et cum ibidem sub Aquila præfectopersecutio maxime exundans incrudesceret, magnum consecutus est nomen apud eos qui Christi nomine censentur: quod et notos sibi et ignotos familiariter excipiens complecteretur: et qui in vinculis erant, sedulo visitaret, alacritatem eorum Περὶ τῆς κατ' αὐτὸν παιδείας καὶ ἀγωγῆς· καὶ τῶν αὐτῷ φοιτησάντων. Καὶ ὡς ὀκτω καίδικα ὧν ἐτῶν, τῆς ἐν ᾿Αλεξανδρεία τῶν πιστῶν ἡγεῖτο διατριβής, περιβόητος ἀθρόον γενόμενος. Τοῦ δὲ πατρὸς αὐτοῦ, ὡς εἴρηται, τὸ βίουν τῷ ὑπέρ Χριστού μεταλλάξαντος μαρτυρίῳ, οὐ τών τι πλήρης ὧν ἐτῶν ἑπτακαίδεκα, παρὰ τῇ μητρὶ μεθ' ἑτέρων ἐξ βραχυτέρων παίδων ταλαιπωρῶν, τῆς πατρικῆς οὐσίας τοῖς βασιλικοῖς ταμείοις κατα λεγείσης, ἓν πλείστη σπάνει τῶν ἀναγκαίων γενό μενος μετὰ τῶν πρὸς γένος, τῆς θείας ἀντιλαμβα νομένης ροπῆς, τῆς ἐκεῖθεν ἀῤῥήτου κατετύγχα δεξιώσεως. Γυνή γάρ τις, πλούτῳ μὲν κομώσα βαθεῖ, περιφανὴς δὲ ἄλλως τῶν ἐπ᾿ ᾿Αλεξανδρείας, καί τινα περιβόητον άνδρα, ᾿Αντιοχέα γε μήν τό γένος, τῶν δ' ἐπ᾿ ᾿Αλεξανδρείας αἱρεσιωτών πρώτ τιστον περιέπουσα, θετὸν υἱὸν τὸν Ωριγένην αυτή εἰσῳκίζετο· καὶ ἐν τοῖς μάλιστα κατατάξασα άφθα νά τε καὶ δαψιλῆ τὰ πρὸς τὴν χρείαν αὐτῷ τε και νοῖς οἰκείοις ἐπήρκει· συνών δὲ τῷ Παύλῳ τούτο γὰρ ἦν όνομα τῷ συζύγῳ τῆς γυναίκας), ούδε τω ποτε τῆς συνήθους εὐχῆς παρετράπη, τοὺς καλε σιαστικούς θεσμούς ἐς ἀκρόν διατηρῶν, καὶ ταύτα πολλῶν δῆτα τῷ Παύλῳ φοιτώντων, τῶν τῶν τῆς Ελλήνων θρησκείας, οὐκ ἐλαχίστων μέσα από ἡμετέρων. Τοῖς δὲ τῶν Ἑλλήνων μαθήμασι ερωτι λεσθεὶς ἐκ τοῦ πατρὸς Ωριγένης, ἐπὶ μᾶλλον ἐπει δωκε τῇ Παύλου σχολάζων διατριβή είδη καὶ δαψιλῶς τῶν ἀναγκαίων τούτῳ μετήν, καὶ τοῦ καθηγεῖσθαι τὸ λοιπὸν τοῖς μαθήμασιν. Ὡς δι πάντων τῷ δέει τοῦ διωγμοῦ ἀπεληλαμένων, ἐπ ᾿Αλεξανδρείας οὐδεὶς τῶν ἱερῶν ἐξηγητὴς ἦν, πολλοί καὶ τῶν ἐξ ἐθνῶν τούτῳ δὴ προσιόντες τῷ Ωριγέν τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ κατηγγέλλοντο· πολλοί δ' ἐ ἐκείνων καὶ τὰ πάτρια βδελυσσόμενοι, συνείναι την δρί, καὶ ἄλλοι δὲ φοιτὴν ἐσαεὶ σπουδῆς ἀπέσης ἐτίθουν ὑπέρτερον. Τούτων δὲ πρῶτον οὗτος ἐπι σημαίνεται Πλούταρχον· ὃς προσήκοντα τον βίον παρεσχηκώς, καὶ μαρτυρικῷ κατεκοσμήθη στεφά νῳ· δεύτερον δέ μετὰ τοῦτον Ηρακλῶν ἱστορεί τοῦ προειρημένου δε Πλουτάρχου ἀδελφὸς ἐτύγχα νεν ών· ὡς δὴ καὶ αὐτῷ πολλὴν φιλοσόφου ἀσκή σεως εἰσενηνεγμένῳ ἀπόδειξιν, ὁ τῆς ᾿Αλεξανδρέων θρόνος μετά Δημήτριον ἐκληροῦτο. Ογδοον δὲ πρὸς δεκάτῳ ἔτος τῆς ἡλικίας ἦν Ωριγένει, ἡνίκα του κατ' Αλεξάνδρειαν προέστη διδασκαλείον τῆς κατη χήσεως ὅτι καὶ τῶν κατ' Ακύλων διωγμῶν ὁ Αλεξανδρεία σφόδρα πλημμυρησάντων, μέγα και περιβόητον οὗτος ἐκτήσατο ὄνομα, οἷς δὲ τὸ Χριστού ἐνῆν ὄνομα. Πᾶσι γὰρ καὶ γνωρίμοις καὶ μὴ πολλή Apud Eusebium, lib. vi, cap. 3, est, Paulum istum afemina adoptatum, et Origenem cum eo apud illam versatum fuisse.

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. V. ἐχρῆτο τῇ δεξιότητε· ἔν τε δεσμοῖς οὖσιν, ἐπισκο- excitans et adangens: tum autem eos qui ad morπῆς ἀξιῶν, καὶ ὑπεγείρων τὸ πρόθυμον· ἤδη δὲ καὶ τὴν ἐπὶ θάνατον ἀπαγομένοις, θαρσαλέως σὺν πολλή παῤῥησία προάγειν καὶ φιλήματι κατασπάζεσθαι· ὡς καὶ πολλάκις τῶν ἐθνῶν τὸν δῆμον ἐπιμαινόμε ΤΟΥ καταλεύειν πειράσθαι, καν παρὰ δόξαν τῆς ἄνωθεν δεξιᾶς προασπιζούσης, βοηθοῦ κατετύγχανεν· ὥσπερ δὴ καὶ ἐπὶ πολλὰ καὶ πολλάκις τῷ προθύμῳ τῆς περὶ τὸν θεῖον λόγον σπουδῆς τε καὶ παῤῥησίας ἐπιβουλευόμενον, ἀνώτερον διετήρει. Τοσοῦτον δὲ τὸν πόλεμον αὐτῷ καθεστάναι, ὡς μετ' οὐκ άγου τοὺς φάλαγγος τῇ οἰκίᾳ ἐν ᾗ κατέμενεν ἐνδημεῖν, τῶν παρ' αὐτῷ κατηχουμένων τὴν ἱερὰν παίδευσιν τὸ πλῆθος ὑφορωμένων. Καὶ τοσοῦτος ὁ κατ' αὐτοῦ διωγμὸς ἀνῆπτο, ὡς ἀνὰ πᾶσαν αὐτὸν τὴν πόλιν κρύφα περιιέναι, οἰκίαν ἐξ οἰκίας ἀμείβοντα, τοῦ στίφους χάριν τῶν δι' αὐτοῦ τῇ θείᾳ προσιόντων ἀσκήσει τῶν λόγων· ἐπεί τοί γε οὐ λόγους μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸ παρ᾽ ἐκείνῳ πραττόμενον γνησιωτάτης φιλοσοφίας ἐτύγχανεν ἔνδειξις. Σύμφωνος δ᾽ ἦν εὖ μάλα καὶ ὁ λόγος τῷ ἔργῳ, καὶ ἔμπαλιν. Ενθεν τοι καὶ τῆς ἄνωθεν συναιρομένης δυνάμεως πολλούς εἷλκε, καὶ ζηλωτὰς ἐπεσπᾶτο μυρίους. Ὡς τελεωτέρας φιλοσόφου διαγωγής ήψατο, καὶ τὸν εὐαγγελικὸν εἰς ἀκρίβειαν παρεού λαττεν όρον. Ὡς δε πλείους ἐκείνῳ ἐγένοντο φοιτηταί τῆς δια τριβῆς τοῦ κατηχεῖν ἐπιτετραμμένης ἐκείνῳ ἐκ Δημητρίου, ἀσύμφωνον ὡς εἰκὸς λογισάμενος τὴν G τῶν ἔξωθεν λόγων παιδείαν τοῖς ἱεροῖς καταμίγνυ σθαι, ἀφίσταται μὲν ἐκείνης εὐθὺς τῆς διατριβῆς, ὡς ἥκιστα τοσοῦτον ὠφελεῖν δυναμένης, τἀναντία δὲ καὶ τοῖς ἱεροῖς εἰσηγουμένης τῶν λόγων. Επειτα γενναίῳ καὶ ἀνδρώδει, καὶ τὸ πλεῖον φάναι φιλοσόφῳ τῷ λογισμῷ, ἵνα μὴ ἀλλοτρίας ἐπικουρίας ἐνδεὶς ὁρῶτο, ὅσα γε αὐτῷ ἦσαν τῶν βιβλίων ἐς περιττὸν τῆς φιλοκαλίας σπουδασμένα λόγων Έλε ληνικῶν ἐπὶ ὠνῇ τῷ βουλομένῳ προθεὶς, τέσσαρσιν οβολοῖς ἑκάστης ἡμέρας πρὸς τοῦ ἐωνημένου ἐκποριζόμενος, ἐπὶ πλεῖστον χρόνον οὕτω φιλοσοφῶν διετέλει, πᾶσαν νεωτερίζουσαν ύλην καὶ ἐπιθυμίαν οὐ προσήκουσαν ἐξ ἑαυτοῦ ἀπωθούμενος. Ἡμέρας μὲν οὖν ἐνιδρῶν ὡς πλεῖστον, νύκτωρ πλείοσιν ἐπεδίδου πόνοις, τὸ πλεῖον μέρος τῇ τῶν θείων Γραφών ἐκδαπανών. Εἰ δέ που καὶ ὕπνου παραγεύεσθαι ἔδει. ἐπὶ ψιλοῦ κατακείμενος τοῦ ἐδάφους, οὐκ ἐπὶ στρωτ μνῆς μεταλαμβάνειν ἐδόκει, ὀλιγίστῳ πάντη καὶ μεμετρημένῳ τούτῳ προσχρώμενος, τῷ πλεῖστον μὲν ἀσιτεῖν, καὶ ἄλλαις φιλοσόφοις γυμνασίαις έγω καρτερεῖν γενναιότατα· τῶν δὲ τοῦ Σωτῆρος φωνῶν, ἐκείνας μᾶλλον φυλάττειν δεῖν ετο, ὅσαι μὴ δύο χιτώνας, μηδ' ὑποδήματα περικεῖσθαι, μήτε μὴν ταῖς εἰσέπειτα φροντίσιν ἐκδαπανᾶσθαι διακελεύονΟἷον γοῦν τὸν λόγον, τοιόνδε φασὶ τὸν τρόπον· καὶ οἷον τὸν τρόπον, τοιόνδε καὶ τὸν λόγον ἐπεδείκνυτο. ltaque ille qualem orationem, talem quoque tem raperentur, 349 cum multa fiducia et libertate produceret atque exoscularetur. Quapropter sæpe est factum, ut ex gentibus plebes furore correpta lapidibus eum obruere contenderit. Sed illum præter exspectationem, cœlitus dextra Dei præsenti ope est tutata: quemadmodum etiam smpe alias, propter summam alacritatem libertatemque divini verbi docendi, insidiis expetitum conservavit. Tantus porro adversus hominem exstitit motus, ut plebe ethnica procurante, non contemnenda militum manus, in ea ubi habitabat domo versaretur, et turbam eorum qui ab illo in sacris disciplinis instituerentur, servaret. Denique usque eo persecutio adversus eum invaluit, ut per urbem omnem, domum domo mutans, clam circui ret, multitudinis ejus gratia, quæ doctrina ejus adducta ad divinam accesserat professionem. Siquidem non verba solum, sed facta etiam ejus certissimum germanissimæ philosophiæ ejus fuere indicium Prorsus namque, orationi vita congruens respondebat. Quam ob causam etiam vi et ope divina auxiliante, multos ad se pertraxit, innumerosque habuit imitatores. CAPUT V. Ut vitam attigerit philosopho perfectiorem, et præscripta evangelica accuratissime servarit. Enimvero ubi quamplurimos ad se discipulos confluere, munere catechistæ una cum schola ea a Demetrio sibi commissa, vidit: absurdum (ita ut par erat, arbitratus, profanarum litterarum eruditionem sacræ commiscere doctrinæ, illico externarum artium studium posthabuit; quippe quæ tantopere utiles esse non possent, et diversa a sacris oraculis afferre solerent. Deinde generoso et virili, planeque (ut amplius quiddam dicam) philosopho animo, ne externo quopiam subsidio indigere videretur, quæcunque ei erant, Græcorum librorum summa elegantia et venustate concinnata volumina, venalia proposuit, et quatuor obolorum in diem quemvis pretium sibi ab emptore pendendorum est stipulatus. Unde plurimo tempore ad eum modum philosophari perseverabat, 350 causam et materiam omnem, quæ allicere eum ad res novas et illicitas posset, atque concupiscentiam indecentem longe a se propellens. Et die sudoribus ut plurimum peracto, noctu etiam multo incumbebatlabori, maximam ejus temporis partem meditatione divinarum Scripturarum consumens. Si quando etiam somnus obiter degustandus esset, non in strato aliquo, sed in nuda humo jacens, eo parcissime utebatur, jejuniis plurimum aliisque philosophicis exercitiis constantissime semper intentus. Ex Servatoris præceptis illa maxime servitam et qualem vitam, talem etiam orationem exhibuisse dicitur. Euseb. lib vı, cap. 3.

καὶ γυμνότητι διακαρτερῶν καὶ παρ' ἡλικίαν· καὶ ἐν ταύταις ἐπιδεδειγμένος τὸ πρόθυμον ὡς καὶ γῆν πολλὴν χρόνοις μακροῖς διερχόμενον, μηδαμῶς ὑποδήμασι χρήσασθαι· οἴνου τε πάμπαν ἀποσχέσθαι καὶ τῶν ἄλλων πλὴν τῆς ἀναγκαίας τροφῆς· ὡς καὶ κίνδυνον καὶ διαφθορὰν τῷ σώματι προξενήσαι, Οὕτω δὲ βιῶν, καὶ τῷ καθ᾿ ἑαυτὸν ὑποδείγματι τὸν ἄριστον εἰκονίζων βίον, κατέπληττε μὲν ἅπαντας· εἰσφέρειν δὲ καὶ κοινωνεῖν αὐτῷ τοὺς οἴκοι βουλο μένους ἀπέτρεπε. vanda esse judicabat, quæ prohiberent duas habere ται. Καί γ' ἐφύλαττε διαφερόντως αὐτὰ, ἐν ψύχει tunicas, aut calceamentis uti, aut animum futurarum rerum cura et sollicitudine macerare vetarent. Eaque ipsa servavit accurate, in frigore et nuditate, etiam præter ætatem, vitam exigens. Illis quoque rebus animi sui promptitudinem et ardorem satis declaravit, quod regiones multas temporibus multis peragrans, nullis usus sit calceis: vinoque prorsus, aliisque rebus, extra necessarium alimentum, abstinuerit: usque adeo, ut periculum et perniciem corpori suo conciliarit. Atque hoc modo vivens, exemploque suo optimum vivendi institutum ostendens, in admirationem quidem sui extulit omnes. Eos autem qui dare aut communicare quidquam cum eo volebant, familiares suos, aversatus est. CAPUT VI. Qui ab eo ducti et edocqi, martyrii coronis sint exornati. Complures sane ex sectatoribus suis, atque etiam ex eis qui adulterinæ erant doctrinæ, ad eumdem philosophandi amorem excitavit. In quorum intimis animis ita divinum fidei verbum insevit, ut maturum uberemque deinceps caperet fructum: in tantum, ut ex eis quidam, persecutionum temporibus, maryrii coronis sint illustratil. Primus quidem, quem diximus, Plutarchus fuit: qui cum ad supplicium duceretur, parum abfuit quin Origenes quoque ab illius occideretur civibus, ut qui auctor necis illius dictus esset. Idque factum profecto esset, nisi eum rursum (quæ res ejus omnes dirigebat) divina Providentia G custodivisset. Secundus ab hoc martyr fuit Serenus, qui ex schola illius profectus, spectatam fidei constantiam in igne aperte exhibuit. Heraclides porro tertium obtinuit locum, 351 cum adhuc in sacra institueretur doctrina, utpote catechumenus. Quartus Heron symbola adhuc et signa divinæ lucis circumferens utrique ii gladio sunt percussi. Quintus ordine, scholæ illius alumnus, priori illi cognominis, Serenus alter, post quamplurima tormentorum discrimina, per capitis resectionem, pro veræ pietatis præmio, divinam gloriæ suscepit coronam. Sextus deinde Basilides, qui decantatam illam Potamiænam, ex commiseratione ab impudicorum multorum petulanti injuria vindicavit. CAPUT VII. De discipula ejus Potamiana martyre. Ex feminis autem septima est Rais, quæ adhuc de fide et sacris nostris instituebatur, et baptismo (sicuti alicubi ipse dicit) per ignem suscepto, martyrium complevit. Octava porro Potamiæna, cujus adhuc celebris est apud populares suos fama: ut scilicet plurimna, contra amatores, pro pudicitia et virginitate sua tuenda, subierit certamina (accedebat enim in ea florentis animæ ulchritudinem, etiam forma, et vigor vultus inIn sacro baptismo suscepta. Τίνες ὑπ' αὐτῷ καθοδηγηθέντες, μαρτυρι κοῖς στεφάνοις κατεκοσμήθησαν. Πολλούς γε μὴν καὶ τῶν φοιτητῶν ἐπὶ τὸν ὅμοιον τῆς φιλοσοφίας αὐτῷ ἀνηρέθεσεν ἔρωτα, καὶ τῶν ἀπὸ τῆς νόθου διδασκαλίας· οἷς δῆτα καὶ κατὰ βά θους ψυχῆς τὸν θεῖον τῆς πίστεως λόγον έγκατα σπείρων, οὕτως ώριμον ἐδρέψατο τὸν καρπὸν, ὡς καὶ τινας αὐτῶν τῷ τῶν διωγμῶν καιρῷ μαρτυρίου στεφάνοις ἐνδιαπρέψαι. Πρῶτος τοίνυν, ὃν εἰρήκαμεν, Πλούταρχος ἦν· οὗ ἀπαγομένου τὴν ἐπὶ θάνατον, μικροῦ καὶ Ωριγένης πρὸς τῶν ἐκείνου ἀνῄρητο πολιτῶν, ὡς αἴτιος αὐτῷ τῆς τοῦ βίου χρηματίσας ἀπαλλαγῆς, εἰ μὴ τοῦτον αὖθις ἢ τὰ κατ᾿ αὐτὸν διεξε άγουσα θεία πρόνοια υπέρτερον διετήρει. Σαρήνος δὲ μετὰ τοῦτον μάρτυς ἐδείκνυτο, τῆς διατριβές ἐκείνου τυγχάνων· τὸ δόκιμον τῆς πίστεως ἐν πυρὶ καταφανὲς ὑποδείξας. Ἐπὶ δὴ τούτῳ τρίτος ἦν Ηρακλείδης, ὅτι τὸν ἱερὸν κατηχούμενος λόγον. Καὶ ἄλλος τέταρτος· "Πρων ἦν αὐτῷ ὄνομα· ἔτι τὰ σύμβολα τοῦ θείου φωτός περικείμενος. Καὶ ἄμφω δε ξίφει τον βίον μετήλλαξαν. Ετερος δὲ Σερῆνος, τῷ πρώτῳ ὁμώνυμος, πέμπτος οὗτος τῆς ἐκείνου σχο λῆς, ἆθλον εὐσεβείας μετὰ πλείστην ὅσην πεῖρα δεινῶν, καὶ κεφαλῆς ἐκτομὴν, τὸν θεῖον τῆς δόξης περιέθετο στέφανον. Εκτος ἐπ' ἐκείνῳ Βασιλείδης. ὁ τὴν περιβόητον Ποταμίαιναν τῆς τῶν πολλῶν ἀκολάστου ὕβρεως ἀπείρξας, ἐλέῳ τῷ περὶ αὐτὴν χρη σάμενος. Περὶ τῆς μαθητρίας αὐτοῦ Ποταμιαίνης τῆς μάρτυρος. ᾿Απὸ δέ τῶν γυναικῶν ἑβδόμη μέν ἐστιν ἡ Ῥαῖς, ὅτι κατηχουμένη τὸ βάπτισμα, ὡς πού φησιν αὐτός, τὸ διὰ πυρὸς λαβοῦσα. Καὶ ἐπὶ τούτοις ὀγδόη ή Ποταμίαινα, ἧς δὴ πολύς τις λόγος παρὰ τοῖς ἐπιχωρίοις ἔτι κρατεῖ· ὡς πλεῖστα δῆτ᾽ ἀγωνισαμένης ὑπὲρ τῆς ἐνούσης αὐτῇ παρθενίας πρὸς ἐραστάς. Ἐπήνθει καὶ γὰρ αὐτῇ πρὸς τῷ τῆς ψυχῆς ὡραίῳ καὶ τὸ τῆς ὄψεως ευφυές, καὶ ἀκμαῖον ταμάλιστα. Πολὺ γοῦν τὸ γενναῖον ἐνδειξαμένης μετ᾿ ἀφορήτους Neophytus videlicet.

ECCLESIASTICE HISTORLE LIB. V. βασάνους, τέλος σύναμα τῇ μητρὶ Μαρκέλλη τὸν genui et liberalis summus), et constanti generosiδιὰ πυρὸς εἰσδέξασθαι θάνατον. Λέγεται μέντοι τὸν δικαστὴν ᾿Ακύλαν χαλεπῶς αὐτῇ τὸ σῶμα πρότερον καταξάναντα, εἶτ᾽ ἀκολάστοις νεανίαις ἐφ' ύβρει δοῦναι προσαπειλῆσαι. Ο δ' αἱρεῖται, βραχύ τι διαλιποῦσαν ἀναπυνθάνεσθαι· καὶ τὴν ἀπόκρισιν γεννικὴν εὖ μάλα επαγαγεῖν, ὡς καὶ νενομισμένον δόξαι τῷ δικαστῇ τι ἀσεβές ἐπεφθέγξασθαι· εὐθὺς δὲ καὶ τῷ λόγῳ δεξαμένην τὴν δίκην προς Βασιλεί δου τῷ τῆς καταδίκης τόπῳ ἀπάγεσθαι. ὡς δὲ τὸ πλῆθος, βάλλειν τε σκώμμασι, καὶ λόγοις ἀκολάστοις πρόχειρον ἐνυβρίζειν ἦν, Βασιλείδης φιλανθρωπότερον περὶ τὴν μάρτυρα διατεθείς, εἰργέ τε καὶ ἀνεσόβει τὸ στίφος τῶν ὑβριστῶν. Ἡ δὲ τῆς περὶ αὐτὴν κηδεμονίας αποδεξαμένη τὸν Βασιλείδην, θαρρεῖν τε ἐκέλευε, καὶ οὐκ εἰς μακρὰν ἀξίας αὐτῷ τὰς ἀμοιβὰς ἐκτίσειν, παρὰ τὸν ἑαυτῆς Δεσπότην ἱοῦσαν. Ταῦτ᾽ εἰρηκυῖαν, πίττα διάπυρος καθ' ὅλου διαχυθεῖσα τοῦ σώματος, ἐξῆγε τοῦ ζῆν. Οὐ πολὺς ὁ χρόνος τὸ ἐξ ἐκείνου, καὶ Βασιλείδης ὅρκον ητεῖτο τοῖς συστρατιώταις διδόναι, οὐκ ἀγεννούς προηγησαμένης αἰτίας. Ὁ δὲ μὴ ἐξεῖναι τοπαράπαν ὀμνοναι ἔλεγε· Χριστιανὸν γὰρ εἶναι· καὶ τοῦτο πά σιν ὁμολογεῖν. Οἱ μὲν οὖν τὰ πρῶτα παίζειν ώοντο, καὶ ἐφ᾽ ὕβρει τῶν ἡμετέρων προβάλλειν τὸν λόγον ὡς δ' ἐπέκειτο διισχυριζόμενος, επὶ τὸν ᾿Ακύλαν ἀνήγετο. Ἐπεὶ δὲ καὶ ἐμφανῶς ὡμολόγει, δεσμά διεδέχοντο. Τινῶν δ᾽ ὡς αὐτὸν ἰόντων ἀδελφῶν, καὶ τὴν ἀθρόαν μεταβολὴν ἐν θάμβει δὴ ποιουμένων, ἐκεῖνον λόγος εἰπεῖν, ὡς ἄρα Ποταμίαινα πρὸ τρίτης ἐπιστᾶσα φαιδρῷ καὶ γενναίῳ τῷ παραστήματα, στέφανον τῇ ἐκείνου ἐπιθήσεις κορυφή, φάναι τι ως ὑπὲρ ἐκείνου πρεσβείαν πεποιημένην Θεῷ, μὴ δια πεσεῖν τῆς αἰτήσεως, οὐκ εἰς μακρὰν δὲ καὶ αὐτόν μεθ' ἑαυτῆς ἐσχηκέναι. Καὶ τοίνυν τῶν ἀδελφῶν τὰ ἐν Χριστῷ σφραγίδα περιβαλόντων αὐτὸν, τῇ μετ' ἐκείνην τῷ ὑπὲρ Χριστοῦ μαρτυρίῳ τελειωθῆναι, ξίφει τὴν κεφαλὴν ἐκτμηθέντα. Οὐκ αὐτὸς δε μόνον, ἀλλὰ καὶ πολλοὶ ἕτεροι ἀθροον Χριστῷ προσιέναι κατ' Αλεξάνδρειαν τῷ εἰρημένω καθε στόρηνται διωγμῷ, τὸν ἴσον τρόπον τῷ Βασιλείδη τῆς Ποταμιαίνης ἐπιφαινομένης καθ' ὕπνους και παρορμώσης ἐπὶ τὰ κρείττονα. Αλλ' οὗτοι μὲν ὑπ' Ωριγένους κατηχηθέντες τότε, τὸ θεῖον ἄθλον ἀνέγtate sua, post intolerabilia tormenta satis ostensa, ad postremum una cum matre Marcella, in ignem conjecta mortem obierit. Fertur equidem, Aquilam judicem, cum corpus ejus primum graviter flagris fustibusque cecidisset, minatum ei esse, juvenibus petulantibus se eam ad contumeliam daturum: eamque, quiduam ex propositis conditionibus per optionem eligeret, interrogatam, paululum secum tacitam deliberasse, et perquam generosum animo praesenti responsum dedisse: per quod moribus eorum, impium quiddam prolocuta visa est. Itaque, cum illico sententia damnationis contra eam lata, a Basilide ad locum supplicii abduceretur, et multitudo convicia atque impudica verba per injuriam in eam conjiceret, Basilides per com miserationem humanius erga eam affectus, turbam injuriosorum hominum arcens, ab ea removit ac propulit. Ibi illa curam officiumque tale gratum habens, Basilidem confidere, et bono animo esse jussit: brevi se ad Dominum suum euntem, condignam ei relaturam gratiam. 352 Hæc cum ita dixisset, pix ignita per totum ejus corpus diffusa, vitam ei ademit. Non multum deinde intercessit temporis, et a Basilide juramentum non vili de causa inter commilitones suos exigebatur. Ille vero, non licere sibi prorsus jurare, asseveravit; Christianum enim esse, et id se propalam omnibus profiteri. Commilitones porro primum eum ludere, et ad contumeliam nostram ea verba proferre sunt opinati. Ut autem id perseveranter confirmavit, ad Aquilam est productus: apud quem ubi idem disertis verbis est professus, illicet in vincula est conjectus. Ad quem cum fratres quidam visendum irent, et cum stupore tam repentinam ejus mirarentur mutationem: ille eis retulit, ut Potamiæna, tertio ante die, leto plane et liberali animi corporisque statu sibi insistens, et capiti suo coronam imponens, dixerit: deprecatam se esse pro eo Deum, neque preces eas frustra fore, brevique se eum secum habituram. Itaque fratres sigillum ei Christi circumfuderunt: postridieque ejus diei gladio percussus, martyrium pro Christo absolvit. Non ipse vero tantum, sed et multi alii confertim Alexandriæ, in ea quæ dicta est persecutione, ad Christum transiisse, momoriæ sunt proditi cum quidem eodem quo Basilidi modo, Potamiana eis in somnis apparens, ad meliora eos esset cohortata. Et ii quidem ab Origene catechista eo tempore de fide instituti, divinum sic consecuti sunt immortalitatis præmium. καυτό. Περὶ τοῦ τολμηθέντος τῷ Ωριγένει· τῇ ἐκτομή τῆς σαρκὸς τῷ παρθενεύειν δήθεν αἱρεῖσθαι. Οὕτω δ' ἔχοντι τῷ Ἀδαμαντίῳ, καὶ οὕτω γὰρ διωνύμως Ωριγένης ὠνόμαστο, καὶ ἐπ' Αλεξανδρείας ἔτι τῆς τῶν πιστῶν προϊσταμένῳ διατριβής, πραγμά τι τολμᾶται, φρενὸς μὲν ἀτελοῦς καὶ νεανιΔι' ἧς ἐδόκει νενομισμένον τι αὐτοῖς ἀσεβες ἐπεφθέγξασθαι. (Euseb. lib. vi. cap. 5.) Signaculum crucis, aut baptismum potius CAPUT VIII. Origenem sustinuisse,ut seipsum castraret,ut scilicet calibem peragere posset vitam. Cum ad hunc modum Origenes Adamantius Alexandrinæ fidelium scholæ præesset, rem quam. dam aggredi ausus est, imperfectae quidem illam et juvenilis mentis, sed fidei castitatisque Grmitaintellige. Graci Christiani baptismum σφραγίδα, signaculum, dixere.

tem et stabilitatem satis declarantem. Quoniam κῆς, πίστεως δ᾽ οὖν καὶ σώφρονος βίου καθυπογρά φον στεῤῥότητα. Ἐπειδὴ γὰρ οὐ μόνον ἀνδράσιν, ἀλλὰ καὶ γυναιξὶ νέος ἂν ἔτι τὸν σωτήριον ωμίλει λόγον, πᾶσαν αἰσχρᾶς ὑπονοίας περιαιρεῖν ἐθέλων διαβολήν τοῖς ἀπίστοις, ἀπλούστερον ἐκλαβόμενος τὴν σωτήριον εκείνην φωνὴν, τό, Εἰσὶν εὐνοῦχοι οἱ τινὲς εὐ νούχισαν ἑαυτοὺς διὰ τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, καὶ τὴν ἐντολὴν ἐκπληρώσαι θέλων καὶ ἔργοις, ἀπέτεμεν ἑαυτόν· ὅτι μάλιστα διὰ σπιο δῆς φροντίσας τοὺς περὶ αὐτὸν γνωρίμους διαλαθών - τὸ δ' ἄρα ἥκιστα ἦν ευχερές· καὶ πολλοῖς μὲν γὰρ ἄγνωστο. Ἐπεὶ δὲ καὶ ὁ τῆς παροικίας προεστώς Δημήτριος ἔγνω, τῆς μὲν τόλμης ἐθαύμασιν· ἐπι δοχῆς δὲ τὸ ζέον τῆς περὶ αὐτὸν πίστεως ἀξιῶν, θαῤῥεῖν τε ἐκέλευε, καὶ τοῦ ἔργου μᾶλλον ἀδεώς enim adhuc juvenis, non solum viris, sed et mulieribus docendo salutare prædicabat verbum, volens calumniam omnem foeda suspicionis præcidere, et simplicius dicto illo Salvatoris intellecto: Sunt eunuchi353quidam,qui seipsos castrarunt propter regnum cælorum ", adimplere id reipsa in animo habens, seipsum castravit: summa cura et diligentia familiares suos id factum celare studens, quod tamen difficile factu erat. Permultis enim ea res innotuit. Quam ubi etiam loci ejus episcopus Demetrius rescivit, cum facinus tale est admiratus, tum fervorem tantæ fidei non improbandum esse ducens, bono eum esse animo, nihilque eam ob rein metuere jussit. Atque tum quidem tali erga eum animo fuit episcopus. Procedente vero dein- ἔχεσθαι προτρέπετο. Και τότε μεν ούτω γνώμης ceps tempore, cum hominem ubique celebrari laudarique videret, humano quodam affectu seductus, ad episcopos scribens, premere atque obscurare famam est conatus, cœtumque hujusmodi absurdum in litteris suis exposuit. Cæterum cum in Palæstina, Hierosolymorum et Cæsareæ episcopi, gloria et dignitate cæteris præstabiliores, Origenem majore dignum duxissent honore, eaque de causa per manuum impositionem in presbyterorum ordinem cooptassent, ex eo tempore gloria ejus crescente, nomineque et laude virtutis atque sapientiæ apud omnes fere homines maxime invalescente: Demetrius, quia non haberet, quod in tanto viro reprehenderet, id quod ille aliquando per juvenilem imperitiam fecerat, ad gravem traxit calumniam et aliquantum etiam eos qui illum dignitate presbyteri ornaverant, notavit. Verum serius hæc Demetrius est exorsus; ille enim impi. gre cum omnibus, qui ad se venirent, doctrinam communicabat, tempus omne et studium discipulis suis impertiens. Interea Severus decem et octo annis imperio flagitiose administrato, Antoninum Caracallam filium suum successorem habuit. Ο εἶχε περὶ αὐτὸν ὁ ἐπίσκοπος· χρόνῳ δε προϊόντι ὁρῶν αὐτὸν ἀπανταχοῦ ὡς λαμπρόν τε καὶ μέγα ἐπιβοώμενον, πάσχει τι καὶ αὐτὸς ἀνθρώπινον, κά τοῖς ἐπισκόποις γράφων, τὴν περὶ αὐτοῦ δίξει ἀμαυροῦν ἐπειρᾶτο, τὸ ἄτοπον τοῦ ἐγχειρήματος καταλέγων τοῖς γράμμασιν. Επεί τοί γε οἱ δέξη καὶ τιμῇ κατὰ Παλαιστίνην ἐπίσκοποι Καισαρείας καὶ Ἱεροσολύμων, ἄξιον ὑπερτέρας τιμῆς δοκιμά σαντες, χείράς τε ἐπέθηκαν, καὶ τῶν τοῦ πρεσίν τερίου πρεσβείων ἠξίουν ἐκ τοίνυν τούτου, κ μέγα δόξης προήκοντα, ὄνομά τε καὶ κλέος ἀρετῆς καὶ σοφίας παρὰ πᾶσι σχεδόν ἀνθρώποις μέγιστον κεκτημένον ἥκιστα Δημήτριος ἄλλο τι ἔχων κατηγο ρεῖν τοῦ ἀνδρος, τοῦ πρόπαλαι τολμηθέντος τῇ κα νικῇ ἡλικίᾳ δεινὴν ἐποιεῖτο διαβολὴν, κρέμα της ἐπὶ τὸ πρεσβυτέριον καλοῦντας συμπεριλαμβάνον ταῖς μέμψεσιν. ᾿Αλλ᾽ ὀψέ ποτε ταῦτα· τότε γε μέν ἀόκνως πᾶσι τοῖς προσιοῦσι τὸ τῆς διδασκαλίας ἐπέῤῥει νάμα, τὴν πᾶσαν σχολὴν τοῖς ὡς αὐτόν φοιτῶσιν ἐνδιατρίβων. Ἐν τούτῳ δὲ Σευήρος εκτό πρὸς δέκα ἔτεσι μοχθηρῶς τῇ ἐξουσία χρησάμενος, τῷ παιδὶ ᾿Αντωνίνῳ αὐτὴν καταλείπει, ὃς δὴ κα Καράκολλος ἐπεκλήθη. CAPUT IX. De admirandis Narcissi Hierosolymorum episcopi miraculis. Ea tempestate Alexander, ex illis unus qui plurima in persecutione sub Severo pro vera pietate sustinuerant, a Deo servatus, administrationem ecclesia Hierosolymitanæ suscepit: Narcisso, qui ibi munus id gesserat, adhuc superstite. De quo Narcisso ejus loci homines cum multa alia admiranda opera memorant, tum hoc etiam in litteras relatum tradunt. Dicunt enim, ad 354 vesperam Pascha oleum ad usum lucernarum defecisse: quod cum populus ægre ferret, Narcissum mandasse, ut ejus rei ministri ex propinquo puteo aquam haurirent, atque ad se afferrent. Hoc sic facto, illum precatum esse, aquæ benedixisse, et germana certaque fide, ut in lucernas infundess Matth. ΧΙΧ, 12. Περὶ τῶν κατὰ Νάρκισσον παραδόξων θαν μάτων, ὃς Ἱεροσολύμων ἐπίσκοπος ἦν. Κατ' ἐκεῖνο τοίνυν καιροῦ ᾿Αλέξανδρος εἷς ἐν τῶν ὑπὲρ εὐσεβείας πλεῖστα παθόντων τῷ κατὰ Σενδρου διωγμῷ, πρὸς Θεοῦ δὲ τηρηθεὶς, τῆς Ἱεροσολύμων Ἐκκλησίας τοὺς οἵακας ἐγχειρίζεται, έτι Ναρκίσσου, ὃς ἦν ἐκεῖ πρότερον, περιόντος τῷ βίῳ· ὑπὲρ οὐ πολλὰ μὲν οἱ ἐκεῖσε μνήμης ἔργα παράδοξη διασώ ζουσιν, ἐν οἷς καὶ τοῦτο προσιστορούσι. Φασὶ καὶ γὰρ ὡς κατὰ τὴν ἑσπέραν τοῦ Πάσχα ελαίου το πρὸς χρείαν τῶν θρυαλλίδων ἐπιλιπεῖν· ἐν δεινῷ δι τοῦτο ποιουμένου τοῦ πλήθους, κελεῦσαι τὸν Νόμ κισσον, ἐκ τοῦ παρακειμένου φρέατος απαντλήσει τοῖς περὶ ταῦτα διακονουμένοις ύδωρ, καὶ ὡς αὐτὸν ἀγαγεῖν. Ἐπεὶ δὲ τοῦτο παραχρήμα ἐγίνετο, ἐπει ἐπτύ ξασθαι μὲν καὶ εὐλογῆσαι τὸ ὕδωρ· εἶτα πίστε

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. V. γνησία καλεύσαι κατὰ τῶν λύχνων ἐγχέειν. Καὶ ὡς retur, jussisse. Quare ut jusserat peracta, divina ἐκέλευε δεδρακότων, θείᾳ δυνάμει τὸ ὕδωρ εἰς ἐλαίου φύσιν αὐτίκα μεταστοιχειωθῆναι καὶ χρώματι καὶ ποιότητι· ὡς καὶ τῷ πυρὶ παρέχειν καινήν τινα φωταύγειαν ἀπολάμπειν. Ἐξ οὗ καὶ πολλοῖς εἰς θαύματος χάριν ἄχρι δὴ πολλοῦ ἐφυλάττετο. Πολλὰ δε καὶ ἄλλα περὶ τῆς τοῦ βίου ἀγωγῆς αὐτοῦ άξια μνήμης διαθρυλλοῦσιν· ὧν ἐπίσημον καὶ τόδε ἐμφέρεται· ἀνθρώπι' άττα φαύλα, σύντροφα μὲν ἀπάση μοχθηρίας, κακοῖς δε μυρίοις τὸ ζῆν διαν τλοῦντα, τὸ τοῦ ἀνδρὸς εἰδότες ανένδοτον, δεδοικότες μὲ δίκας αλόντες οἷς αἰσχροῖς ἔπραττον ἀποτίσωσι, ραδιουργίαν τινὰ συσκευάσαντες, δεινὴν ἐποίουν αὐτῷ τὴν διαβολήν. Τὰ πιστὰ δε λέγειν παρέχοντες ἔννοια, όρκοις την συκοφαντίαν ὡς ἀληθὴς εἴη κατασφαλίζοντο. Καὶ ὁ μὲν ἢ μὴν πυρὸς δαπάνημα γένοιτο· ὁ δὲ παλαμναία νόσῳ διαφθαρείη· ὁ δε τρίτος, ἢ μὴν τὰς ὄψεις πηρώσει ἀποβαλεῖν ὤμνυον. Καίπερ δ' οὕτως τἀσφαλὲς τοῖς ὅρκοις ὑπισχνουμε νοις οὐδενὶ προσέχειν ἦν, ἀκριβῶς εἰδότες τό τε σῶ φρον τάνδρός, καὶ τὴν ὡς ἐπίπαν λάμπουσαν άρχι τὴν τοῦ Ναρκίσσου. Εκεῖνος δ' οὖν τὴν τῶν ἀ δρῶν μοχθηρίαν μὴ οἷός τε ὧν φέρειν, άλλως δε καὶ τὸν ἔσυχον καὶ ἀπράγμονα βίας μεταδιώκων, φιλο σόφως τε ζήν χρημένος, τὸ πλῆθος άπαν παραλογι σάμενος διαδράς, ἐπὶ πολλοῖς ἔτεσιν ἀφανὴς ἦν. Κἀκεῖνος μὲν οὕτως εἶχε καὶ διατριβῆς καὶ διαίτης. Ο γε μὴν μέγας τῆς δίκης ὀφθαλμὸς οὐδαμῶς ἡρέμει· τοὺς δ' ἐλάστορας ἐκείνους μέτεισιν ὅσον τά χος· καὶ οἷς ἐάλωσαν ἐπιορκοῦντες, ἱκανῶς κατα δέσμει. Ὁ μὲν οὖν πρῶτος, ἐξ οὐδεμιᾶς προφάσεως ἑνὸς σπινθήρες τοῦ λύχνου ἀποσκιρτήσαντος, της οικίας ὑφαφθείσες αὐτῷ, παγγενεί καταφλέγεται πυρὸς δαπάνη παρὰ δόξαν σὺν περιουσία πάσῃ καὶ τοῖς κατὰ γένος αὐτῷ προσήκουσι γεγονώς· ὁ δ ἀθρόον δεινῇ νόσῳ ἐνσκηψάσῃ καθ' άπαντος σώματος βάλλεται· ὁ δὲ τρίτος, τὴν ἔκβασιν τῶν δεινών ἐν ἐκείνοις σκοπήσας, καὶ τὸ ταχύπουν τῆς θείας δίκης τοῦ πάντων ἐφόρου Θεοῦ, τὰ κοινῇ σφίσιν τἀνδρὶ ἐσκαιωρημένα εὐθὺς ὡμολόγει. Οιμωγαίς δε καὶ δάκρυσιν οὐ διέλιπεν, ἕως οὗ τὸ φῶς τῶν ὀμ μάτων ἀποῤῥυεν ἔγνω. Καὶ οἱ μὲν οὕτω τῆς κατὰ τοῦ ἀνδρὸς ἀπώναντο ψευδορκίας. vi et efficacia aqua derepente in olei naturam colore et qualitate versa, igni novam quamdam clarioremque lucem præbuit. Ex quo tempore id oleum a multis miraculi gratia diutissime est servatum. Plura præterea de vitæ ejus instituto memoratu digna referunt, in quibus et illud præclarum est. Homines quidam mali, qui per flagitia omnia et scelera innumera vitam exegerant, constantiam et severitatem viri noverant. Itaque judicium ejus timentes, ne in fœdo deprehensi facinore, quas meriti essent, luerent penas, fallaciam quamdam antevertentes comminiscuntur, et gravem ei impingunt calumniam. Atque ut opinionem se vera dicere apud homines consequerentur,sycophantiam perjurio confrmant: diris quoque sese, si fallerent, devoventes: primus quidem, ut igni conflagraret; secuddus, ut sontico detestabilique morbo periret; tertius vero, ut oculis privaretur. Et quamvis illi calumniam juramenti et exsecrationis obtentu contexissent, nemo tamen eis fidem habebat:quippe omnibus Narcissi castitas et virtus spectata erat. Ille autem, cum improbitatem tantam hominum eorum ferre nequiret, aliterque a negotiis semotam, quietam, philosophicamque vitam persequeretur, multitudine, arte quadam decepta, profugit, atque annis multis non comparuit. Et ille quidem ita vitam, ac deinde discessionem instituerat. Cæterum magnus ille vindictæ oculus nequaqum cunctabatur, sed quam celerCrime pestiferos et perniciosos illos homines comprehensos, malis eis quibus seipsos juramento interposito obstrinxerant, maxime devinxit. Primus igitur nulla prope de causa, scintilla unica a lucerna prosiliente domo succensa, una cum omnibus genere sibi propinquis, atque etiam cum substantia omni, miserabiliter præter opinionem omnem comburitur. 355 Secundus morbo gravissimo, qui totum ejus corpus invasit, corripitur. Tertius porro, cum tam gravemet durum in illis exitum rei videret, et celeritatem omnia speculantis diving vindictæ consideraret, quæ communiter inter se, per dolum et malitiam, contra virum optimum confinxissent, statim est professus: neque luctus lacrymarumque prius modum fecit, quam una cam illis oculorum vim et aciem diffluere sensit. Sic illi dignum perjurii tulere pretium. ΚΕΦΑΛ. Ι. Ως Αλέξανδρος Καισαρείας ἐπίσκοπος χρησ σμῷ θείῳ εἰς τὴν Ἱεροσολύμων μετετέθε καθέδραν, ἔτι ζῶντος τοῦ πρὸ αὐτοῦ Ναρ κίσσου· καὶ δύο ἅμα ὄντες, τὰ τῆς Ἐκκλη σίας διεῖπον· καὶ περὶ τῶν ᾿Αλεξάνδρου συγγραμμάτων. Τοῦ δὲ Ναρκίσσου δρασμῷ χρησαμένου, καὶ ἐς πολὺ τοῦ χρόνου ἐν τῷ ἀφανεῖ καθεστώτος, τοῖς τῶν ἐκκλησιῶν ἡγουμένοις δόξαν ούτω, ἐπὶ χειροτονίαν ἑτέρου ετράποντο· καὶ Δίῳ τινὶ τὴν κλήσιν τὴν τῆς Εκκλησίας Ἱεροσολύμων επιστασίαν ἐπέτρεπον· οὗ μετ᾿ ὀλίγον ἀπειπαμένου τὸ ζῆν διάδοχος Γερμανίων ὄνομα ἦν. Καὶ τούτου τρίτος πάλιν ἕτερος όνομα Γόρδιος· ἐφ᾽ οὗ ὡς ἔκ τινός ποθεν ἀναβιώ CAPUT X. Ut Alexander Cæsarex episcopus, oraculo divino ad Hierosolymorum episcopatum sil traductus, vivente adhuc decessore ejus Narcisso: utque duo simul epsicopi ecclesiam ibi rexerint et de Alezandri scriptis. Cum vero Narcissus profugus longo tempore non appareret, ecclesiarum antistitibus visum est, alium episcopum ordinare. Ita illi Dium quemdam Hierosolymorum præficiunt Ecclesiæ cui, quod non multo post decessit, Germanion successor sufficitur, atque huic rursum tertius succedit Gordius. Sub quo Hierosolymis subito, veluti ex quadam reviviscentia præsto adest Narcissus, epi-

scopatumque Ecclesiæ ibi, fratribus plurimum co- Λ σεως φανεὶς Νάρκισσος, τῶν ἀδελφῶν ὡς πλεῖστε gentibus, recipit. Multum porro venerationis ei accesserat, ex philosophico illo secessu: et propter alia plurima bona, etiam ex vindicta illa nefariorum hominum, qua eum etiam absentem Deus fuerat dignatus. Quandoquidem autem prop‐ ter ætatem decrepitam (jam enim centum et sex annos vixerat) ministerium suum obire nequibat: Alexandrum, quem diximus, alterius provincias episcopum, una cum Narcisso, providentia et dispositio divina Hierosolymitanæ Ecclesiæ præficit, noctu per visionem ei designans omnia. Qua etiam ille, veluti divinum aliquod oraculum perficiens. ex ipsa Cappadocia, ubi episcopatum gerebat, excitus, Hierosolymitanam profectionem precationis ergo, atque ut res ibi peractas cognosceret, suscepit. Itaque fratres Hierosolymis, affectione amica et pia, Alexandrum domum redire passi non sunt: ex alia videlicet, quæ eis noctu fuerat oblata, et idem bonis ibi omnibus denuntiaverat, revelatione. Acceperant etiam, cum extra portas obviam ei honoris ego progressi fuissent, cœlitus vocem, dicentem: Quem vobis gratia divina misit, eam ultro suscipite episcopum. 356 Hoc ubi sic factum est, finitimis episcopis etiam, qui circumcirca ecclesias regebant, designationi ei acquiescendum esse visum est. Quamobrem cogentes, ut ibi maneret, ei necessitatem imposuerunt, annuente etiam ipso Narcisso. Ejusmodi communis cum Narcisso episcopatus administrationis, Alexander quoque ipse in epistola ad Antinoi- c tas ab ipso scripta, circa finem hisce verbis meminit: «Salutat vos Narcissus, qui ante me locum episcopatus hujus tenuit: et nunc ad centum et sedecim annos vita extracta, orationibus mecum incumbit, cohortans vos mecum, ut consentientes idem sapiatis.» Mentionem etiam Alexander Asclepiadæ facit, qui Antiochiæ Serapioni successit,cujus paulo ante quoque in hæresi secundum Phryges meminimus. Verba ejus sic habent: «Alexander servus et vinctus Jesu Christi, beatæ Antiochenorum ecclesiæ in Domino salutem. Facilia mihi et levia Dominus, custodiæ meæ tempore, vincula effecit, cum intellexissem, sanctæ vestræ Antiochenæ ecclesiæ episcopatum, divina providentia, Asclepiadæ propter eximiam fidem maxime idoneo, demandatum esse.» Eam epistolam per Clementem, quem etigm commendat, se ad eos mittere, hisce verbis indicat: «Litteras hasce, domini fratresque mei, ad vos misi, cum Clemente presbytero beatissimo, insigni spectata que virtute prædito viro, quem vos novistis, atque etiam amplius cognoscetis. Is cum hic esset, per providentiam et visitationem Domini, confirmavit atque auxit Ecclesiam Dei.» Idem Clementis quo. que et Pantæni, ut familiarium sibi virorum, in βιασαμένων ἐπὶ τὴν τῆς Ἐκκλησίας προστασία ἀνέβαινεν. Ἐπιμᾶλλον τε ἦν αἰδέσιμος τῆς τ᾿ ἀν χωρήσεως καὶ φιλοσοφίας, καὶ πρὸς ἄλλοις πλεί στοις χρηστοῖς, οἷς καὶ πρὸς Θεοῦ ἐπὶ τοῖς ἀλετη ρίοις ἐκείνοις τοιαύτης δίκης ἠξίωτο, καὶ ταῦτα δι μὴ παρών. Επει δε χρόνῳ διὰ λιπαρόν γῆρας (Γ' γὰρ πρὸς τοῖς ἑκατὸν ἔτη διέζησεν), οὐχ οἷός τε ἦν λειτουργεῖν, τὸν εἰρημένον ᾿Αλέξανδρον ἑτέρας ἐπαρχίας ἐπίσκοπον ὄντα, θεία τις οικονομία έχε Ναρκίσσῳ ἐπὶ τὴν τῆς Ἐκκλησίας Ιερουσαλήμ εἷλκεν ἐπιστασίαν, νύκτωρ αὐτῷ πάντα καταρ νύουσα. Ταύτη τοι καὶ ὡς τινα θεῖον χρησμόν τελῶν, ἐκ τῆς Καππαδόκων ἀπάρας, ἐν ᾧ καὶ τῷ ἐπισκοπὴν εἶχε, τῆς ἐπὶ τὰ Ἱεροσόλυμα εὐχῆς χε ριν καὶ ἱστορίας τῶν ἐκεῖσε ἱερῶς πεπραγμένω ἤπτετο. Οἱ τοίνυν ἐκεῖσε ἀδελφοὶ φιλοφρόνως διαπι θέντες, οὐκέτι καὶ τῆς οἴκαδε πάλιν ἐπέτραν άπτεσθαι, καθ᾿ ἑτέραν δηλαδὴ ἀποκάλυψιν, νύκτωρ δὴ καὶ αὐτοῖς ὀφθεῖσαν, καὶ ταυτὸ πᾶσι τοῖς ἐπεία σπουδαίοις χρήσασαν· ἔλεγε δὲ ἡ ὄψις, ἔξω γευμά νους πυλῶν, τὸν, ὃν ἡ χάρις ἐπίσκοπον ἔπεμπεν, ὑποδέχεσθαι. Τοῦτο γινόμενον, καὶ τοῖς ὁμόροις τῶν ἐπισκόπων οἱ τὰς πέριξ διεῖπον ἐπελε σίας, δεῖν στέργειν λελόγιστο. Καὶ προσῆγον ε κην, καὶ παρ' αὐτοῖς μένειν κατεβιάσαντο, συν νεύοντος αὐτοῖς καὶ Ναρκίσσου. Τῆς δὲ τοιαύτη; σύναμα Ναρκίσσω προεδρίας καὶ αὐτός που μπ μονεύει ᾿Αλέξανδρος ἐν τῇ πρὸς 'Αντινοίτας κάτω γραφείσῃ ἐπιστολῇ, πρὸς τῷ τέλει τοῦ γράμματος τάδε κατὰ ῥῆμα διεξιών «Ασπάζεται ὑμᾶς Κέρ κισσος ὁ πρὸ ἐμοῦ διέπων τὸν τόπον τῆς ἀλέψε ἐπισκοπῆς, καὶ νῦν συνεξεταζόμενός μοι διὰ τῶν εὐχῶν, ἑκατὸν δέκα ἐξ ἔτη ἀνυκώς· παρακλών ὑμᾶς ὁμοίως ἐμοὶ ὁμοφρονῆσαι.» Μέμνηται δε επί Ασκληπιάδου Αλέξανδρος ὃς ἐν ᾿Αντιοχεύς Στα πίωνα διεδέξατο, οὗ μικρῷ προσθεν ἐν τῇ επί Φρύγας αἱρέσει μνείαν πεποίημαι, γράφων ούτος «᾿Αλέξανδρος ὁ δοῦλος καὶ δέσμιος Ιησού Χριστό τῇ μακαρίᾳ ᾿Αντιοχέων Εκκλησίᾳ ἐν Κυρίῳ χείρα Ελαφρά μοι καὶ κούφα τὰ δεσμὰ ὁ Κύριος ἐπιστε κατὰ τὸν καιρὸν τῆς εἰρητῆς, πυθομένῳ τῆς ἐγές ὑμῶν τῶν ᾿Αντιοχέων Εκκλησίας κατὰ τὴν πρόνοιαν, Ασκληπιάδην τὸν ἐπιτηδειότατον απ ἀξίαν τῆς πίστεως τὴν ἐπισκοπὴν ἐγκεχειρισμένου». Ταύτην δὲ καὶ διὰ Κλήμεντος πέμπειν επισημαί νεται, ὃν καὶ συνίστησι, ταῦτα λόγων «Υμών, κύριοί μου ἀδελφοί, τα γράμματα ἀπέστειλα διὰ Κλήμεντος τοῦ μακαριωτάτου πρεσβυτέρου, ἀνδρὸς ἐναρέτου καὶ δοκίμου· ὃν ἴστε καὶ ὑμῶς καὶ ἐπισ γνώσεσθε· ὃς καὶ ἐνθάδε παρών, κατὰ τὴν πρόνοια καί ἐπισκοπὴν τοῦ δεσπότου, ἐπεστήριζε τε νε αὔξησε τὴν τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίαν.» Ο δ' αυτός καὶ Κλήμεντος καὶ Πανταίνου ἔν τινι πρὸς Ωριγέ την επιστολῇ μνημονεύει ὡς γνωρίμων αὐτῷ τῶ ἀνδρῶν, λέγων· «Τοῦτο γὰρ θέλημα Θεοῦ, ὡς Antinous, 'Αντίνοος, Ægypti urbs, in honorem Antinoi, ut supra dictum est, ab Adriano imper. condita. Vocatur etiam Antinoia, et Adrianopolis.

ECCLESIASTICÆ δας, γέγονεν, ἵνα ἡ ἀπὸ προγόνων ἡμῖν φιλία μένη άσυλος, μᾶλλον δὲ θερμοτέρα ή καὶ βεβαιοτέρα πατέρας γὰρ ἴσμεν τοὺς μακαρίους τοὺς προσδεύσαντας· πρὸς οὓς μετ᾿ ὀλίγον ἐσόμεθα· Πάνταινον τὸν μακάριον ὡς ἀληθῶς καὶ κύριον· καὶ τὸν ἱερὸν Κλήμεντα, κύριόν μου γενόμενον καὶ ὠφελήσαντά με· καὶ εἴ τις ἕτερος τοιοῦτος. Δι' ὧν σε εγνωρισα τὸν κατὰ πάντα ἄριστον καὶ κύριον μου καὶ ἀδελ φίν.» Γράφει δε καὶ πρὸς ᾿Αντιοχεῖς ἑτέραν ἐπιστολήν· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ πρὸς Ωριγένην καὶ ὑπὲρ 'Ωριγένους κατά Δημητρίου· ότι προσμαουροῦντος Δημητρίου πρεσβύτερον αὐτὸν ἐχειροτόνησεν. Καὶ ἄλλαι δε αὐτοῦ πρὸς διαφόρους ἐπιστολαὶ φέρονται. Τῷ δ' ἐβδόμῳ Δεκίου διωγμῷ αὖθις τοῖς ἡγεμονι τοῖς παραστὰς δικαστηρίοις, ᾿Αλέξανδρος συνεδρίου πείρυται, σεμνῷ γήρᾳ και λιπαρῷ διαπρέπων, ἀχθεὶς εἰς Καισάρειαν· ἔνθα χρόνιος καθειρχθεὶς τὸν διὰ μαρτυρίου στέφανον ἀπηνέγκατο. HISTORIÆ LIB. V. epistola ad Origenem meminit, ita scribens: «Hæc enim voluntas Dei, ut scis, fuit, ut quæ a majoribus nostris ad nos pervenit amicitia, sarta tecta, seu potius ferventior firmiorque esset. Patres siquidem agnoscimus beatos illos, qui noe præcesserunt, viros: cum quibus nos brevi futuri sumus. Pantænum dico, illum vere beatum et dominum: et sacrum Clementem dominum meum, et bene de me meritum: et si quis præterea fuit ejuscemodi, per quos te omnibus modis optimum dominum et fratrem meum cognovi.» Scripsit quoque aliam ad Antiochenos epistolam, aliam itidem ad Origenem, et rursum aliam contra Demetrium pro Origene; 357 quod videlicet Origenem, Demetrio bonum ei perhibente testimobium, presbyterum crearit. Sed et aliæ ejus ad alios circumferuntur epistolæ. In persecutione autem septima sub Decio, Alexander rursum ad præsidis productus tribunal, causam dicendo judicii periculum subiit, gravi et prope decrepita senectute venerandus: Cæsareamque ductus, atque ibi aliquandiu in carcere servatus, coronam martyrii reportavit, Περὶ τῆς Ωριγένους εἰς τὰς Γραφὰς ἐπιδό σεως· καὶ περὶ τῶν Ἑξαπλῶν παρ' αὐτῷ λεγομένων εκδόσεων. CAPUT XI. De Ouigenis in sacris Litteris profectu, et de sextupla ab eo dicta Scripturarum translatione. Origeni autem Romanæ urbis visendæ, cum ibi Zephyrinus Ecclesiam regeret, cupido incessit. Ubi cum non ita diu mansisset, et inde Alexandriam rediisset, doctrinæ atque institutioni, ut catechumenorum magister, ibi præfuit, Demetrii rogatu adductus, ut eo majore studio operi ei incumberet. Cum vero animadverteret, abstrusiori se Scripturæ sensui scrutando atque eruendo, ita ut volebat, vacare non posse, quod ne respirare quidem liberius ei liceret, per eos qui quotidie a sole orto ad vesperam usque scholam ejus frequentabant; faciendum sibi putavit, ut tantam multitudinem divideret, et Heraclam, ex sectatoribus suis præcipuum, virum doctissimum, qui in disciplinis philosophicis et sacrarum Litterarum eruditione plurimum collocaverat studii, sibi in instituendo socium et adjutorem ascisceret. Ita Τῷ δ' Ωριγένει ἔρως ενσκήπτει, Ζεφυρίνου τῆς ᾿Εκκλησίας ηγουμένου, τὴν Ῥωμαίων πόλιν ἰδεῖν. Γενόμενος δὲ καὶ οὐ πολὺ χρόνου ἐκεῖσε μεμενηκώς, ἐς τὴν ᾿Αλεξάνδρου αὖθις ἐπάνεισι, καὶ τοῦ τῆς κατηχήσεως λόγου εξήρχε, Δημητρίου ἀντιβολοῦντος τοῦ ἔργου σπουδαιότερον ἔχεσθαι. Ἐκεῖνος δι αυτὸν ὁρῶν τῆς τε βαθυτέρας διανοίας τῶν νοημά των Γραφῆς ἀπασχολούμενον, μηδὲ πνέειν ἐώντων τῶν ὁσημέραι παρ' αὐτῷ φοιτώντων ἐξ ἑωθινού ἄχρι δὴ καὶ ἑσπέρας αὐτῆς, τί ποιεῖ; Διανέμει τὰ πλήθη· καὶ Ἡρακλᾷ μὲν τῷ τῶν φοιτητῶν ἐκκρίτῳ, ὡς ἀνδρί τε λογιωτάτῳ καὶ περὶ τὰ θεῖα οὐκ ἐλαχί· στην εἰσενηνοχότι σπουδὴν, καὶ τῷ φιλοσοφεῖν λαμπρῶς ἐπιβάλλοντι συνεργῷ ἐχρῆτο της κατηχήσεως - καὶ δὴ τὰ μὲν εἰσαγωγικὰ τῶν ἄρτι στοιχειουμένων τῇ πίστει ἐκείνῳ ἐνῆκεν· ἑαυτῷ δὲ τῶν ἐν ἔξει τὴν ἱπρόασιν ἐφυλάξατο. Ἐπὶ τόσον δ' ἡ τῶν θείων λόγων αὐτῷ ἐξέτασις ἀπηκρίβωτο, ὡς καὶ τὴν ἡ factum, ut primum laborem eorum docendorum, Ἑβραίων γλώτταν ἀσκήσαι, καὶ τὰς πρωτοτύπους " παρ' αὐτοῖς βίβλους Εβραϊκοῖς κτήσασθαι γράμμαἀνιχνεῦσαί γε μὴν καὶ πάσας τὰς ἐκδόσεις τῶν παρὰ τοὺς Ἑβδομήκοντα τὰς ἱερὰς ἡρμηνευκότων Γραφάς, και τινας ἑτέρας παρὰ τὰς κατημαξευμέτης ερμηνείας ἐναλλαττούσας, τὰς Ἀκύλα καὶ Συμμάχου καὶ Θεοδοτίωνος εκδόσεις, εὑρεῖν, ἔκ τινων ἀποῤῥήτων γῆς μυχῶν τὸν ἔκπαλαι διαδιδρασκούσας χρόνον, εἰς φῶς ἀγαγόντα. Δι' ὧν καὶ τὴν τῶν Ἑξ απλῶν παρ' αὐτῷ λεγομένων σπουδὴν ἐτεχνάσατο. Τίς δε ἡ τούτων δύναμις, ἐντεῦθεν γνωσόμεθα. Συναγαγών γὰρ τὰς ἐκδόσεις τῆς ἱερᾶς Γραφῆς, Ένας γεγόνασι, πρῶτον μὲν τῶν οʹ, εἶτα καὶ τῶν μετὰ Χριστὸν γενομένων, ὧν την μεν Ἰουδαῖος τις Ακύλας όνομα πρὸς τὸ Ἑλληνικὸν μεταρρύθμισε, qui fidei elementa nuper assecuti essent, illi demandaret sibi ipsi vero provinciam eos instituendi qui perfectiores essent, divinamque doctrinam veluti in habitum deduxissent, reservaret. Usque eo autem accuratam sacrorum oraculorum inquisitionem et studium produxit, ut Hebraicam etiam addisceret linguam, et Hebraicos libros ad prima exemplaria descriptos conquiret: insuper etiam omnes translationes diversas eorum qui post Septuaginta Scripturas verterant, ac præter eas quæ in usu erant, Aquilæ scilicet, Symmachi, el Theodotionis editiones, alias inveniret et ex occultis abstrusisque terræ recessibus, ubi longissimo latuerant tempore, in lucem proferret. 358 Ex quibus omnibus opus quod ab eo Hexaplum sive

Sextuplum inscriptum est, composuit: cujus καὶ μετ' αὐτὸν Σύμμαχος· ἄλλην δε Θεοδοτίων, καὶ operis quæ vis et ratio sit, ex sequentibus intelli- ἕτερός τις ανώνυμος ἐκδεδώκασι, σοφοί γε καὶ κατ' getur verbis. Translationes sacræ Scripturæ, quæ- ἄμφω δὴ τὰς παιδεύσεις ὄντες, τὴν Ἐβραΐδα τε καὶ cunque exstarent, collegit. Primam quidem Septua- τὴν Ελληνα· ὧν αὐτὸς τὴν μέν φησιν εὑρεῖν τῷ ginta interpretum, deinde eorum qui post Christum πρὸς ᾿Ακτίῳ Νικοπόλει, τὴν δ᾽ ἐν ἑτέρῳ τοιώδι natum fuere, Aquila Judæi cujusdam, qui eam τόπῳ. Ἐν δὲ τοῖς Ἑξαπλοῖς τῶν Ψαλμῶν μετὰ τὰς Græce vertit, post hunc Symmachi, aliam rursus τέσσαρας επισήμους ἐκδόσεις οὐ πέμπτην μένων, Theodotionis, et aliam deinceps innominati atque ἀλλὰ καὶ ἔκτην καὶ ἐβδόμην παραθείς ερμηνεία incerti cujuspiam auctoris: qui sane omnes He- επισημαίνεται, ὡς ἐν Ἱεριχοί εύρημένας ἐν πίθη braici et Græci sermonis egregie periti fuere. κατὰ τοὺς χρόνους 'Αντωνίνου υἱοῦ Σευήρου. Τις Quarum translationum quamdam se Nicopoli τοίνυν τοιαύτας πάσας ἐκδόσεις εἴτουν ἑρμηνέας quæ ad Actium sita est, atque aliam alio tali quo- τῶν παλαιῶν, ἀντιπαραθεὶς ἀλλήλαις, καὶ διελών οι dam loco invenisse scribit. In Psalmorum autem μιᾷ ἑκάστῃ σελίδι μετὰ καὶ τῆς Ἑβραϊκῆς παραση Hexaplis, post quatuor celebriores editiones non μειώσεως, κἀντεῦθεν τὴν ἀκριβῆ τῆς Γραφῆς ἐν quintam solum, sed et sextam, atque adeo septi- νοιαν, καὶ τὴν πρὸς αὐτὴν τῶν ἑρμηνέων διαφωνία mam translationem se apposuisse ostendit, Je-Β ἡ συμφωνίαν ἀσφαλισάμενος, τὰ τῶν ᾿Εξαπλῶν ἡμῖν richunte in dolio, temporibus Antonini Severi ἀντίγραφα καταλέλοιπεν· ἰδίως τὴν ᾿Ακύλα και filii, repertas. Hasce igitur interpretationes atque Συμμάχου καὶ Θεοδοτίωνος έκδοσιν ἅμα τοῖς ν' ἐ editiones veterum inter se compositas, atque in τοῖς Τετρασσοῖς ὀνομασθεῖσιν αὐτῷ κατεσκευακώς. unaquaque pagina una cum Hebraici exemplaris adnotatione digestas, proposuit. Unde certus Scripturæ sensus, translationumque consensus vel dissensus certo intelligi queat. Et sic ille nobis hexapla, sive sextupla reliquit exemplaria: cum quidem antea seorsim Aquilæ, Symmachi, Theodotionis, et Septuaginta interpretum translationem in volumine quod Tetrassum, sive quadruplum nominavit, composuisset. CAPUT XII. De Symmacho interprete, et discipulis Origenis. Περὶ Συμμάχου τοῦ ἑρμηνέως καὶ τῶν μαθε τῶν Ωριγένους. Sciendum porro, Symmachum interpretem Ebio. nitarum sectæ fuisse, quæ (sicuti in superioribus exposuimus) inopes quasdam et mendicas opiniones de Christo induxit; illum scilicet purum esse hominem, et ex Joseph et Maria principium et ortum sumpsisse, legemque Judaico more observari oportere confirmans. Edidit quoque Symmachus in sacrum Matthæi Evangelium commentaria, ex quo hæresim suam astruere et stabilire videtur. Ea vero 359 commentaria Symmachi una cum ejusdem Scripturarum versione, Origenes scripsit se a quadam femina Juliana recepisse: quæ quidem femina eos libros ab ipso auctore acceptos, apud se reservaverit. Interea et Ambrosius quidam hæresi Valentini admodum infectus, ab Origene convictus, veritatisque luce mentem illustratus, ad sinceram fidei doctrinam transiit. Et alii vero permulti, quorum aures oratione doctrinaque sua Origenes permulserat, undiquaque ad eum conveniebant, periculum de perfecta ejus doctrina facturi. Atque in iis non pauci quoque ex hæreticis, plerique vero etiam ex viris præclaris et illustribus, qui utramque philosophiam pure addidicissent, magno studio ad eum confluebant. Et quos ille idoneos esse ad philosophicas disciplinas percipiendas videbat, eos ad geometriam, arithmeticam, aliasque liberales artes producebat. Insuper autem et ad philosophorum sectas cognoscendas instruebat, dogmata eorum illis expoEuseb. lib. vi, cap. 17. Est ad Actium promontorium ab Augusto Cæsare exstructa Nicopoο Εἰδέναι μέντοι χρεών, ὡς τῶν ἑρμηνευτῶν ὁ Σύμ μαχος τῆς Ἐβιωναίων αἱρέσεως ἦν· ἡ δή, ὡς έχει θεν διελάβομεν, πτωχά τινα καὶ εὐτελῆ περὶ Χριστού δοξάξουσα ἦν· ψιλόν γὰρ ἄνθρωπον τὸν Χριστόν ἔλεγεν εἶναι· καὶ ἐξ Ἰωσὴφ καὶ Μαρίας τὴν ἀρχὴν ἐσχηκέναι· οἱ καὶ τὸν νόμον Ἰουδαϊκώτερον φυλάτ των χρῆναι ἀπισχυρίζοντο. Εξέδοτο δε ὁ Σύμμαχος ὑπομνήματα καὶ εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον ἱερὸν Εὐαγ γέλιον, ἀφ' οὗ καὶ τὴν αὐτοῦ αἵρεσιν συνιστῷ εἰ κρατύνειν δοκεῖ. Τὰ δὲ τοιαῦτα υπομνήματα με τῶν ἄλλων ἑρμηνειών Συμμάχου εἰς τὰς Γραφές Ωριγένης ἐστόρησε παρά τινος Ιουλιανής γυνα εἰληφέναι· ἥτις πάλιν ἐκείνας ἐξ αὐτοῦ τοῦ συγγ ψαμένου διαδεξαμένη, είχε παρ' ἑαυτῇ καὶ ἐφύλα τεν. Ἐν δὲ τούτῳ καὶ ᾿Αμβρόσιος τις τὰ τῆς Οὐκλε τίνου μάλα νοσῶν αἱρέσεως, πρὸς Ωριγένους όπου λεγχθείς, καὶ τῷ τῆς ἀληθείας φωτί περιλαμφθείς τὴν διάνοιαν, τῷ ἀκραιφνεῖ τῆς πίστεως λόγω προσω εισι. Πολλοὶ δὲ καὶ ἄλλοι τῇ τῶν λόγων παιδος Ωρα γένους τὰ ὦτα κατακροτούμενοι, ἀπανταχόθεν οφεί των, πεῖράν τινα τῆς περὶ λόγους αὐτοῦ τελειότητος κατιδεῖν· οὐκ ὀλίγοι μέντοι καὶ τῶν ἐξ αἱρέσεως φιλοσόφων, καὶ ἄλλοι δὲ τῶν ἐπιφανῶν μετὰ σπον δῆς, ἔῤῥεον καὶ ἄμφω τὰς φιλοσοφίας καθαρώς ἐξασκούμενοι. Οσους γε μὴν πρὸς ἀναλήψεις φιλοσό φων μαθημάτων δεξιῶς ἔχοντας ἐώρα, καὶ ἐπὶ για μετρίαν καὶ ἀριθημτικὴν, καὶ τἆλλα τῆς παιδείας προῆγε τὰ ἔργα· ἔτι δὲ καὶ εἰς τὰς κατὰ φιλοσόφους αἱρέσεις ἐῤῥυθμίζε, καὶ τὰ ἐκείνων ἱστάρει έκδη lis. Est item non longe ab Euxino sita ejusdem nominis civitas.

ECCLESIASTIC.E HISTORIÆ LIB. V. γούμενος, ὑπομνήματα εἰς ἕκαστα καταλείπων ὡς nens, et commentarios in res quasvis edens: ila μέγαν εἶναι τὸν ἄνδρα καὶ παρ' ἐκείνοις. Τών δε ιδιωτικῶς ἐχόντων τινὰς καὶ ἐπὶ τὰ τῶν ἐγκυκλίων εἰσῆγε μαθήματα, οὐκ ὀλίγον ἐντεῦθεν φάσκων συνο ἄγειν ἐπιτηδειότητα πρὸς τὴν τῶν ἱερῶν μαθημάτων παρασκευήν. Οθεν καὶ μάλιστα καὶ ἑαυτὸν ἐξ ἀναγκαίου εἰς τὴν τῶν κοσμικών μαθημάτων άσκησιν, διὰ τοῦτο ἐνῆκε. Καὶ μαρτυροῦσιν οἱ τότε τῶν φιλοσόφων αὐτῷ συνακμάσαντες. Οἷς ἡ τοῦ ἀνδρὸς μνήμη πολλὴ τοῖς συγγράμμασι, ποτέ μέν προσφω νοῦσιν αὐτῷ τοὺς σφετέρους λόγους, ἔστι δ' ὅτε καὶ εἰς ἐπίκρισιν ἀναφέρουσι. Περί Πορφυρίου, οἷα περὶ τῆς ἐς λόγους σπουδές Ωριγένους γράφει· οἷα δὲ καὶ αὐτὸς περὶ τῆς εἰς τὰ Ἑλληνικὰ ἀσκήσεως περὶ αὐτοῦ ἱστορεῖ. Καὶ τί δεῖ τῶν ἄλλων; ὅπου γε καὶ ὁ ἐκ Σικελίας Πορφύριος πλείστην όσην καθ' ἡμῶν ἐντείνας σπου δὴν, καὶ τὰς θείας Γραφὰς ὡς μηδὲν οὖσας ἀπελέγχαν καὶ ἀνατρέπειν βουλόμενος, μνείαν τε τῶν ἐπὶ ταύταις ἐσχολακότων, καὶ τῶν εἰς βάθος ἐξηγησα μένων ποιούμενος, ἐπεὶ μηδὲν εἶχε τοῖς δόγμασιν ἐγκαλεῖν, ἀπορίᾳ λόγων, ἐπὶ τὸ λοιδορεῖν τρέπεται, καὶ τοῖς ἐξηγηταῖς ἐπάγει τὰς μέμψεις· ἐν οἷς καὶ τὸν Ωριγένην κατὰ τὴν ἀπαλὴν ἡλικίαν ἰδὼν, πειρᾶται μὲν ύβρεσι πλύνειν· λέληθε δ' όμως παρέχων ἐκείνῳ τὴν σύστασιν, πῆ μὲν διεξιών ἀληθῆ, όπου λέγειν ἄλλως οὐκ ἦν ἐγχωροῦν· οἷς δὲ λαθεῖν ᾤετο, καὶ μάλα ψευδόμενος. Ὡς μὲν γὰρ Χριστιανοῦ, κατηγορίαν ἐνίσταται· ὡς δὲ φιλοσόφως ζώντα, διαγράφων ἐν τῷ θαυμάζειν. Οἷα γοῦν περὶ αὐτοῦ διέξεισιν, αὐτοῦ λέγοντος ακούειν χρεών· «Τῆς δε μοχθηρίας τῶν Ἰουδαϊκῶν Γραφῶν οὐκ ἀπόστασιν, λύσιν δέ τινες εὑρεῖν προθυμηθέντες, ἐπ᾿ ἐξηγήσεις ἐτράποντο, ἀσυγκλώστους και ἀναρμόστους τοῖς γεγραμμένοις, οὐκ ἀπολογίαν μᾶλλον ὑπὲρ τῶν ἐθνείων, παροχὴν δὲ καὶ ἔπαινον τοῖς οἰκείοις φερούσας. Αἰνίγματα γὰρ τὰ φανερῶς παρὰ Μωϋσεῖ λεγόμενα εἶναι κομπάσαντες, καὶ ἐπιθειάσαντες ὡς θεσπίσματα πλήρη κρυφίων μυστηρίων, διά τε τοῦ τύφου τὸ κριτικὸν τῆς ψυχῆς καταγοητεύσαντες, ἐπάγουσιν εξηγήσεις.» Εἶτα μετ' ὀλίγα· «Ὁ δὲ τρόπος τῆς ἀτοπίας ἐξ ἀνδρός, ᾧ κἀγὼ κομιδή νέος ἐν ἔτι ἐντετύχηκα, σφόδρα ευδοκιμήσαντος καὶ ὅτι δι' τον καταλελοίπε συγγραμμάτων εὐδοκιμούντος, παραλήφθω, 'Ωριγένους· οὗ κλέος παρὰ τοῖς διδα σκάλοις τούτων τῶν λόγων διαδίδοται. ᾿Ακροατής γὰρ οὗτος ᾿Αμμωνίου τοῦ πλείστην ἐν τοῖς καθ' ἡμᾶς χρόνοις ἐπίδοσιν ἐσχηκότος γεγονώς, εἰς μὲν τὴν τῶν λόγων ἐμπειρίαν πολλὴν παρὰ τοῦ διδασκά λουν τὴν ὠφέλειαν ἐκτήσατο· εἰς δὲ τὴν ὀρθὴν τοῦ βίον προαίρεσιν τὴν ἐναντίαν ἐκείνῳ πορείαν ἐποιή σατο. Αμμώνιος μὲν γὰρ, Χριστιανὸς ἐν Χριστιανοῖς ἀνατραφεῖς τοῖς γονεῦσιν, ὅτι τοῦ φρονεῖν καὶ τῆς φιλοσοφίας ήψατο, εὐθὺς πρὸς τὴν κατὰ νόμους που λετοίων μετεβάλετο· Ωριγένης δὲ Ἕλλην ἐν Ἕλλησι παιδευθεὶς λόγους, πρὸς τὸ βάρβαρον ἐξώκειλε τέλο μημα, ᾧ δὴ φέρων αύτον τὸ καὶ τὴν ἐν τοῖς λόγοις ut apud philosophos quoque magnus haberetur. Quod si qui essent paulo rudiores, eos artes cyclicas docebat, magnam inde utilitatem comparari ad sacrarum disciplinarum doctrinam perhibens. Proindeque et seipsum necessitate quadam ad profanas litteras discendas descendisse testatus est. Confirmant hoc qui eo tempore cum eo enituere philosophi, in quorum libris multa ejus invenitur mentio. Quandoque etiam illi libros ei suos dedicarunt, nonnunquam autem eos judicio ejus submiserunt. CAPUT XIII. Quæ Porphyrius de singulari Origenis in eloquentiæ et omnis generis artium doctrina studio scribat: quæ ipse quoque Origenes de suis in Græcorum litteris studiis commemoret. Et quid opus est aliis? quando et Porphyrius et Sicilia progressus, qui plurimum studii ad id contulit, ut in Christianos inveheretur, et litteras divinas perinde atque nihil essent, reprehenderet et aboleret, mentionem inferens eorum qui in eis elaborarunt, earumque secretiorem sensum exposuerunt, cum nihil argumenti et verborum inopia haberet, quod contra nostra dogmata criminando afferret, ad convicia se convertens, et enarratores corum carpens, 360 inter eos Origenem, quem in tenera ætate viderat, proscindere conatur. Qua tamen in re commendationem illius legitimam vel ingratiis affert, nunc quidem vera memorando, cum scilicet aliud quidquam dicere non posset: nunc vero mendacia confingendo, ubi se latere et fallere posse speraret. Siquidem eum ut Christianum criminatur: rursum vero, cum philosophice viventem describit, admiratur. Verum quæ de eo commemoret, rectius ex ipsius verbis intelligentur: «Flagitiosæ improbitatis Judaicarum litterarum non abrogationem, sed solutionem quidam se inventuros sperantes, magna animorum alacritate ad expositiones et enarrationes se contulerunt, male cohærentes, ineptas et Scripturis ipsis minime congruentes, et non tam defensionem peregrinæ disciplinæ, quam quæstum et laudem auetoribus ipsis afferentes. Magno enim fastu, apud Mosen, pleraque obscure dicta, atque æniginata prorsus esse, præ se ferentes: et divinorum ora culorum, quæ arcanorum sensuum et mysteriorum sint plena, auctoritatem eis tribuentes, judicio eorum arrogantiæ præstigiis fascinato, enarrationes ejuscemodi instituunt.» Et paulo post: «Hujus absurditatis exemplum ab Origene sumatur (in quem ego adolescentulus admodum incidi), magna tum gloria viro: sicuti etiamnum magnum ejus est, propter ea quæ post se reliquit librorum monumenta, apud eos præcipue qui talia docent homines, nomen. Cum enim Ammonii, qui ætate nostra in maximo fuit pretio, auditor esset, plurimum in eloquentia et disciplinis omnibus apud eum magistrum est progressus; vivendi autem

instituto, contrariam illi secutus est viam. Ammo- έξιν εκαπήλευσε, κατὰ μὲν τὸν νόμον Χριστιανώς nius namque Christianus, et a Christianis parentibus educatus, postquam sapere capit, philosophiamque attigit, illico ad legitimam vivendi rationem se contulit. Origenes autem Græcus, et Græcis eruditus disciplinis, animum ad barbaram appulit temeritatem, in qua seipsum et maturitatem, quam in politiore doctrina adeptus erat, ad quæstum exposuit: Christiane quidem ille et injuste atque impie vivens, in persuasione autem religionis atque in studiis lucubrationibusque suis Græcos consectans, et Græcorum dogmata peregrinis subjiciens fabulis. Semper enim versatus est in Platone, Numenio, Cronio, Apollophane, Longino, Moderato, Nicomacho. Plurimum etiam operæ in eorum libris posuit, qui inter ythagoricos excellunt. Usus 361 quoque est Chæremonis Stoici et Cornuti libris, ex quibus allegoricum eorum quæ apud Græcos sunt mysteriorum enarrandi morem didicit, et Scripturis Judaicis accommodavit.» Hæc Porphyrius, in tertio eorum quos contra Christianos scripsit librorum, refert. In quibus ea quidem quæ de multijuga viri eruditione commemoravit, vera sunt; alia vero apertissime mentitur. Quid enim ille, more sycophantæ, non comminisceretur, qui contra Christianos ita est debacchatus? Ausus quippe est, Origenem affirmare a Græcorum superstitione transfugisse; Ammonium vero contra a veræ pietatis instituto ad peregrinam religionem transiisse: cum Origeni Christiana professio patria prorsus fuerit, sicut ζῶν καὶ παρανόμως, κατὰ δὲ τὰς περὶ τῶν πραγμά των καὶ τοῦ θείου δόξας Ελληνίζων τε, καὶ τὰ Ἑλ λήνων τοῖς ὀθνείοις ὑποβαλλόμενος μύθοις. Συνήν τε γὰρ ἀεὶ τῷ Πλάτωνι· τοῖς τε Νουμηνίου και Προ νίου, 'Απολλοφάνους τε καὶ Λογγίνου καὶ Μοδαρά του, Νικομάχου τε καὶ τῶν ἐν τοῖς Πυθαγορείους ἐλλογίμων ἀνδρῶν, ωμίλει συγγράμμασιν. Εχοετο δὲ καὶ Χαιρήμονος τοῦ Στωϊκού, Κορνούτου τ ταῖς βίβλοις· παρ' ὧν τὸν μεταληπτικὸν τῶν παρ' Ελ. λησι μυστηρίων τρόπον γνούς, ταῖς Ἰουδαϊκής προσήψε Γραφαῖς.» Ταῦτ᾽ ἐν τῷ τρίτῳ τοῖς κατὰ Χριστιανῶν γραφεῖσι Πορφύριος είρηκεν· ἀληθῆ μὲν περὶ τῆς πολυμαθίας εἰπὼν τοῦ ἀνδρὸς, ἐν δὲ τοῖς ἄλλοις ψευδόμενος ἐμφανῶς. Καὶ τί γάρ συκοφαν τεῖν οὐκ ἔμελλεν ὁ κατά Χριστιανῶν οὕτω κινούμε νος; ὅπου γε τὸν μὲν ἐξ Ἑλλήνων μετατεθεῖσθαι διατείνεται· τὸν δ᾽ ᾿Αμμώνιον ἔμπαλιν ἐκ τοῦ θα σεβοῦς βίου ἐπὶ τὸν ὀθνεῖον μεταπεσεῖν. Τῷ τε γάρ Ωριγένει πάτριον τὸ σέβας ἦν, ὡς τὰ περὶ αὐτοῦ καταρχόμενοι ὑπεδείκνυμεν· ᾿Αμμωνίῳ δ᾽ ἕως τὸ ζῆν ἐκείνῳ παρῆν, ἀδιάπτωτος ἡ κατὰ Χριστὸν ότι ρήθη πίστις· ὡς καὶ οἱ αὐτῷ συγγραφέντες πάνω ἀριδήλως ἔχουσι παριστῶν, ἐν τοῖς μάλιστα πολὺ τὸ εὐδόκιμον ἐπαγόμενοι· ὥσπερ οὖν καὶ ὁ περὶ τῆς Μωσέως καὶ Ἰησοῦ συμφωνίας τὴν ἐπιγραφὴν κλ ρωσάμενος, καὶ ὅσοι ἄλλοι τῆς αὐτῆς σπουδῆς τοῖς φιλοκάλους διατετήρηνται. Καὶ ταῦτα διῆλθον τῆς συκοφαντίας χάριν τοῦ ψευδηγόρου ἅμα δε επί Ωριγένην παριστῶν, ὁποῖος τις εμπειρίας έχον καὶ περὶ τὴν τῶν ἔξω μαθημάτων ανάληψη καὶ ἧς καὶ μᾶλλον πρός τινὰς ἐν αἰτίαις τιθεμένοις τὴν ἐκείνου περὶ τὰ τοιαῦτα σπουδὴν, τάδε καὶ ῥῆμε διέξεισιν ἐπιστέλλων· «Ἐπεὶ δὲ ἀντικειμένων μοι τῷ λόγῳ τῆς φήμης διατρεχούσης περὶ τῆς ἕξις ἡμῶν προσήεσαν ότι μὲν αἱρετικοί, ότι δε καὶ κ ἀπὸ τῶν ἐν φιλοσοφίᾳ· ἔδοξεν ἐξετάσαι τά τε τών Ἑλληνικῶν μαθημάτων, καὶ μάλιστα τῶν αἱρεταν δόγματα, καὶ τὰ ὑπὸ τῶν φιλοσόφων περὶ ἀληθές λέγειν επαγγελλόμενα. Τοῦτο γὰρ πεποιήκμα μιμησάμενοι τόν τε πρὸ ἡμῶν πολλοὺς ὠφελήσεις Πάνταινον, οὐκ ὀλίγην ἐν ἐκείνοις ἐσχηκότα πρά σκευὴν, καὶ τὸν νῦν ἐν τῷ πρεσβυτερίῳ καθεζόμε νον ᾿Αλεξανδρέων Ηρακλᾶν, ὅντινα εὗρον παρὰ τῆ διδασκάλῳ τῶν φιλοσόφων, ήδη πέντε ἔτεσιν αὐτὸν προσκαρτερήσαντα, πρὶν ἐμὲ άρξασθαι ἀκούσα εκείνων τῶν λόγων· δι᾿ ὄνκαὶ πρότερον τους ἐσθῆτε χρώμενος, ἀποδυσάμενος, καὶ φιλόσοφον ἀναλαβὼν σχήμα, μέχρι τοῦ δεῦρο τηρεῖ, βικλία τε τὰ Ἑλλή νων κατά δύναμιν οὐ παύεται φιλολογών.» Ταύτα περὶ τῆς Ἑλληνικῆς αὐτοῦ ἀσκήσεως ἱστορών λέγει. καὶ de eo statim a principio retulimus: Ammonius autem ad extremum usque spiritum constanter persuasionem fidei in Christum retinuerit, quemadmodum id lucubrationes ejus, quibus magnam laudem et gloriam est consecutus, manifesto testantur, præcipue vero commentarius ejus, qui de Mosis et Jesu consonantia inscriptus est; ac dein. de alii, qui ejusdem generis apud studiosos asservantur. Atque hac propterea adduxi, ut simul et sycophantiam calumniatoris refellerem, et quantus in externis disciplinis Origenes fuerit ostenderem. Quo nomine, quod scilicet nimium in eas operæ et studii collocaret, cum a nonnullis reprehensus esset, talibus ad eos in quadam epistola usus est verbis: «Posteaquam totus divinarum Litterarum doctrina incubui, famaque de judicio ac studio meo increbuit, proindeque frequenter ad me advenerunt, nunc quidem hæretici, nunc autem Græcarum litterarum studiosi, et philosophi in primis: visum mihi est, et hæreticorum dogmata et philosophorum, quæ se de veritate afferre pol. licentur, placita perscrutari. Qua in re imitati sumus, qui nos præcedens multis plurimum attır lit utilitatis, Pantænum, non parum artibus profanis instructum: et qui nunc in ordine est Alexa. drinorum presbyterorum, Heraclam, quem ego operam talibus litteris navantem apud philosophis magistrum reperi, cum quidem quinque annis ille prius sectator philosophi ejus fuisset, quan ego disciplinis talibus vacare inciperem. Quam ob causam cum antea communi vestitu usus fair set, eo deposito, postea philosophi habitum sumpsit, quem etiam ad hunc usque diem gerit, neque libros gentilium etiamnum 362 evolvere pro viribus desistit. «Hæc de studio gentilium disciplina rum suo Origenes refert.

| ΚΕΦΑΛ. ΙΔ'. ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. IV. CAPUT XIV. Quod in Arabiam Origenes quoque venerit, el quod, Cæsarea nondum presbyter sacras Litteras publice in ecclesia exponendo tractarit. Porro cum ex Arabia litteræ venirent, ut verbi doctrinam cum præside regionis ejus communicaret, profectus est eo, ea ipsa de causa. Sed non diu ibi moratus, Alexandriam rediit. Atque inde rursus propter motus bellicos secedens, Ægyptumque itidem propter armorum discrimen suspectam habens, in Palæstinam se recepit. Ibi cum Cæsareæ degeret, episcopi Palæstini legatione quoque ad eum missa, ei permisere, ut de sacris Litteris dissereret, et publice eas in ecclesia interpretaretur, quamvis nondum presbyteri honorem esset Ὡς καὶ ἐν Ἀραβία ήκεν Ωριγένης· καὶ ὡς ἐν Καισαρεία, μήπω πρεσβύτερος ὤν, τὰς Γραφὰς ἐπὶ κοινοῦ τῆς Ἐκκλησίας ἡρμήνευε. Ἐντεῦθεν δ' ἐξ ᾿Αραβίας ήκοντα γράμματα, ὡς κοινωνήσῃ λόγων τῷ τηνικάδ' ἐκείνης ἡγουμένῳ, προπεμφθεὶς, ἐπὶ τὴν ᾿Αράβων ἐστέλλετο. Οὐ πολὺν δ᾽ ἐκεῖ παραμείνας χρόνον, εἰς ᾿Αλεξάνδρειαν αὖθις ἐπώνεσι. Κἀκεῖθεν πάλιν διὰ τὸν ἐπαναστάντα πόσ λεμον ἐξιών, καὶ τὴν Αἴγυπτον ὡς σφαλεράν ύπου πτεύων, ἐπὶ Παλαιστίνην έχώρει· καὶ ἐν Καισαρεία τὰς διατριβὰς ἐποιεῖτο· διαλέγεσθαί τε καὶ ἐπὶ κοινοῦ τῆς ἐκκλησίας τὰς θείας ἑρμηνεύσειν Γραφᾶς, καίπερ μηδέπω τῆς τοῦ πρεσβυτερίου ἠξιωμέ. τον τιμῆς, οἱ τῇδε ἐπίσκοποι σὺν πρεσβεία παραχω ροῦντες ἦσαν. Καὶ τοῦτο παρίσταται ἐξ ὧν τοῦ Δη· consecutus. Id quod comprobatur ex scriptis eis, μητρίου κατά 'Ωριγένους κεκινημένου, ὡς μικρὸν ἄνωθεν διελάβομεν, καὶ τοῖς ἐν Παλαιστίνη γράφοντις σὺν ἄλλοις, ὅτι Τοῦτο οὐδέποτε ἠκούσθη, οὐδὲ μέχρι νύν γεγένηται, τό, παρόντων ἐπισκόπων, λαϊκοὺς ὁμιλεῖν. Ἐκεῖνοι ἀπόλογον ὑπὲρ τούτου τι θέντες, ὅ τε Ἱεροσολύμων ᾿Αλέξανδρος, καὶ ὁ Και σαρείας Θεόκτιστος, οὐκ ἀληθῆ λέγειν ἐκεῖνον διισχυ ρίζονται. «Όπου γοῦν, φασὶν, εὑρίσκονται οἱ ἐπι τήδειοι πρὸς τὸ ὠφελεῖν τοὺς ἀδελφοὺς, καὶ παρακα λοῦνται τῷ λαῷ ὑπὸ τῶν ἁγίων ἐπισκόπων, τοῦτο οὐ πρόσκομμα· ὥσπερ ἐν Λαρανδοις Εὔελπις ὑπὸ Νέωνος, καὶ ἐν Ἰκονίῳ Παυλίνος ὑπὸ Κέλσου, καὶ ἐν Συνάδοις Θεόδωρος ὑπὸ ᾿Αττικοῦ, τῶν μακαρίων ἀδελφῶν. Εἰκὸς δὲ καὶ ἐν ἄλλοις τόποις τοῦτο γίνε σθαι, ἡμᾶς δε μὲ εἰδέναι τοῦτο.» Τοιαύτη τις ἦν τῷ Ωριγένει οὐ παρὰ τῶν ἐπιχωρίων μόνον ἐπισκόπων, ἀλλά γε δὴ καὶ τῶν ἐπὶ ξένης τιμή. ᾿Αλλὰ πάλιν Δημητρίου γράψαντος, εἰς ᾿Αλεξάνδρειαν ἥκει· καὶ τῶν συνήθων ἔσχετο ἔργων. Ες τοῦτο δὲ τοῦ χρόνου καὶ μυρίοι άλλοι περὶ λόγους ἦσαν ἀκμάζοντες· ὧν καὶ συγγράμματα καὶ ἐπιστολὰς ἐν τῇ κατ᾽ Διλίαν βιβλιοθήκη εἰσέτι τότε παραφυλάττεσθαι Εὐσέβιος ὁ Παμφίλου ἱστόρησαν· ἐξ ἧς ἐκείνῳ καὶ τὰς ύλας τῶν ἐκκλησιαστικῶν ὑποθέσεων πορισθῆναι φησι. Την δε βιβλιοθήκην ἐπισκευάσασθαι λέγει ᾿Αλέξαν δρον τὸν σὺν Ναρκισσῳ τὰ τῆς ἐπισκοπῆς κατὰ θεῖον χρησμόν διεξάγοντα. quæ Demetrius male erga Origenem affectus, ut paulo ante meminimus, episcopis Palestinis misit; in quibus scriptis, præter alia, illud erat: Nunquam ante auditum, nunquam factum esse, ut præsentibus episcopis laici concionarentur. Quapropter illi, et potissimum Alexander Hierosolymitanus et Theoctistus Cæsariensis antistites, defensionem ejus rei ad eum scripserunt, non vera illum dicere asseverantes: «Ubi enim, inquiunt, reperiuntur idonei homines, qui doctrina sua prodesse fratribus possint, si illi sanctorum episcoporum jussu et permissione per cohortationes ad populum verba faciant, id offendiculo non est: sicuti apud Larandos Evelpis a Neone, Iconii Paulinus a Celso, Synada Theodorus ab Attico, omnibus illi beatis fratribus invitati fecerunt. Verisimile autem est in aliis quoque locis, quod nos ignoramus, itidem esse factum.» Tanto in honore Origenes non solum apud cives et provinciales suos, sed etiam apud externos episcopos fuit. Cæterum cum ei aliquando Demetrius scripsisset, Alexandriam reversus, docendi ibi munus laboremque solitum obivit. Sed enim ad ea usque tempora quam plurimi alii eloquentia et doctrina clari viri floruere, quorum scripta et epistolas in bibliotheca apud Eliam ad ætatem suam conservatas esse, Eusebius Pamphili memoriæ prodidit: unde sibi argumentum et materiam ecclesiastica historiæ componendæ suppeditatam esse ait. 363 Eam bibliothecam idem refert instructam esse ab Alexandro, ibi qui una cum Narcisso, ex divino responso, episcopalem administravit provinciam. Περὶ Βηρύλλου τοῦ Βόστρων· καὶ ᾿Αμβρο σίου καὶ ὅσα Ωριγένης ἐπ' Ἀλεξανδ ρείας ἐξηγήσατο. CAPUT XV. De Beryllo Bostrensi; de Ambrosio, et quæ Origenes scripta sacrarum Litterarum Alexandriæ exposuerit. Πολλῶν οὖν περὶ λόγους ακμαζότων, καὶ πολλὰ τῇ Ἐκκλησίᾳ συνταττόντων βιβλία, καὶ κατὰ τῶν αἱρέσεων διαγωνιζομένων τὰ μάλιστα, ἐν οἷς ὁ τε τῆς κατὰ Βόστραν ᾿Αράβων ἦν Βήρυλλος, φιλοκαλου σπουδῆς συγγράμματα καταλείψας· Ιππόλυτος τε ὁ Πόρτου Ῥώμης ἐπίσκοπος, καὶ Γάϊος, ἐκκλησιαστικοὶ συγγραφεῖς, περὶ ὧν ἡ προλαβοῦσα μοι διε Ιππόλυτος ἑτέρας που καὶ αὐτὸς ἐπίσκοπος παροικίας. (Euseb. lib. v, cap. 21.) Verum enim vero cum permulti eloquentiæ et eruditionis laude florerent, plurimaque Ecclesiae componerent monumenta, in quibus contra hæreses maxime decertarunt: inter quos etiam Beryllus Bostrensis Arabs, qui elegantia utiliaque scripta post se reliquit, et Hippolytus Portus Romani episcopus et Caius, scriptores ecclesiastici PATROL. GR. CXLV.

fuere, quorum antea quoque nobis facta est men- ξήει γραφή ἐπιβάλλει καὶ Ωριγένης ταῖς εἰς τὴν φιλόσοφον ἐρεθίζοντος, οὐ μόνον προτροπαῖς λόγων καὶ παρακλήσεσιν, ἀλλὰ καὶ χειρὶ ἐλευθέρᾳ χορη γούσῃ τὰ ἐπιτηδεια. Ἑπτὰ μὲν γὰρ αὐτῷ ταχυγρά φους ἐκμετρεῖ ἐκ διαδοχής καιροῖς ὡρισμένοις ἀλ λήλους ἀμείβοντας. Ἐπὶ δὲ τούτοις, οὐκ ἐλάττους ἦσαν οἱ εἰς κάλλος ταῦτα ἐγγράφοντες. Καὶ κόραι δε παρήσαν, τὰς χεῖρας πρὸς τὸ γράφειν εὖ ήσκημέ και. Οἷς ἅπασι δαπάνην ἀφθονωτάτην ᾿Αμβρόσιος ἐκ τῆς οἰκίας περιστήσας, ἑκάστης ἡμέρας παρείχεν· οὐκ αὐτὸ δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ πολλὴν ἐνεποίει καὶ ἀλλοτρόπως τἀνδρὶ προθυμίαν τῆς περὶ τὰ θεῖα σπουδῆς· ᾗ καὶ μᾶλλον αὐτὸν παρέθηγε καὶ ἐπὶ τὴν τῶν ὑπομνημάτων αὐτοῦ σύνταξιν. Καλόν δε εἶναι νομίζω καὶ ἡ κατέλιπε σπουδῆς ὑπομνήματα, τῇ παρούσῃ ἐντάξαι γραφή. Επ' ᾿Αλεξανδρείας μέν οὖν λόγος ἔχει τοῦτον συντάξαι εἰς τὸ κατὰ Ἰωάννην μὲν βιβλία ἐξ· τὰ δὲ λοιπά, δύο δὲ καὶ εἴκοσιν ἦσαν, εἰς ὅλον τὸ Εὐαγγέλιον. Εν μέντοι τῷ εἰς τὴν Γένε σιν ἐνάτῳ (δώδεκα δ' ἐστὶ τὰ πάντα) τὰ πρὸ τοῦ θ' ἐπ' ᾿Αλεξανδρείας υπομνηματίσαι φησί· καὶ εἰς τοὺς πέντε δὲ καὶ εἴκοσι πρώτους Ψαλμούς· ἔτι τι τὰ εἰς τοὺς θρήνους, ὧν εἰσι τόμοι θ'· ἐν οἷς μέσ μνηται καὶ τῶν περὶ ἀναστάσεως· δύο δέ εἰσι ταῦτα. Οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ τὰ περὶ ἀρχῶν πρὸ τοῦ τῆς ᾿Αλεξανδρείας ἀποικῆσαι γράφει. ᾿Αλλὰ καὶ οἱ ἐπιγεγραμμένοι αὐτῷ Στρωματεῖς, δέκα δ᾽ εἰσὶν, ὅτι τὰς διατριβὰς ἐκεῖσε ποιουμένῳ, ἱστόρηνται. Τῷ δὲ πρώτῳ Ψαλμῷ τὴν ἐξήγησιν ἐπιβάλλων, κατάλογον tio: Origenes etiam ipse ad enarrationes Scripturæ Γραφὴν ἐξηγήσεσιν, Αμβροσίου τινὸς εἰς τοῦτο τὸν componendas animum contulit, Ambrosio quodam eum ad id studii et laboris excitante: qui sane non admonitionibus verborum et cohortationibus tantum est usus, sed liberaliter etiam sumptus congruentesque impensas ei suppeditavit. Septem etenim ei attribuit celeres notarios, qui certis designatis horis in scribendi opera sibi invicem succedebant. Ad hos totidem addidit alios, qui dictata illius formis pulchrioribus in libris accurate describerent. Aderant etiam puellæ in scribendo probe exercitatæ. Quibus omnibus Ambrosius ex facultatibus suis quotidie abunde sumptus præbuit. Quin etiam aliis pluribus modis ille alacritatem viri in tali divinarum Litterarum studio sedulo auxit, ut libentius prolixiusque, sic invitatus, in editionem commentariorum suorum incumberet. Æquum autem esse puto, quæ studiorum suorum monumenta reliquerit, in præsentia recensere. Alexandriæ quidem conscripsisse dicitur in Evangelium Joannis libros sex. In totum Evangelium libros viginti duos In nono autem eorum quos in Genesim scripsit libro (duodecim autem edidit) eos qui nonum præcesserunt, Alexandriæ etiam commentatum se esse dicit, sicuti et expositiones in viginti quinque primos Psalmos. Præterea in Threnos tomos novem: in quibus duorum librorum de resurrectione mentionem facit. Libros itidem de principiis, priusquam Alexandriam demigraret, 364 et quos inscripsit c ποιεῖται τῶν ἱερῶν τῆς παλαιᾶς Διαθήκης βιβλίων, Στρωματεῖς seu contexta (sunt autem decem), οὕτω κατὰ λέξιν λέγων· Alexandriæ quoque composuit. In enarratione autem primi Psalmi numerums acrorum librorum Veteris Testamenti hisce verbis recenset: CAPUT XVI. Quomodo ipse testamentariarum sive canonicarum Veteris et Novi Testamenti Scripturarum meminerit. «Scire peropus est, testamentarios libros, ut Hebræi tradiderunt, esse viginti duos, ita ut is numerus cum elementis litterarum eorum conveniat.» Deinde infert: «Sunt autem apud Hebræos viginti duo libri isti. Qui apud nos inscriptus est Genesis, apud eos a principio titulum habet, Beresith, quod est, In principio. Exodus, Vellesemoth: hoc est, Hæc nomina. Leviticus, Vaicra: hoc est, Et vocavit. Numeri, Vaiedaber: hoc est, Locutus est. Deuteronomium, Ellehaddebarim: hoc est, Hæc sunt verba. Jesus filius Nave, Jehosua Ben Nun: hoc est, Jesus filius Nun. Judicum, Ruth, apud ipsos in unum librum concluditur, Josaphatim. Regum, primus et secundus, apud ipsos unus est, et dicitur Samuel: hoc est, a Deo vocatus. Regum, tertius et quartus, in uno libro uterque, Vammelech David, seu Regnum David. ParalipomeΕἰς τὸ πᾶν Εὐαγγέλιον, Suid. Εἰς τὸ πᾶν Εὐαγγέλιον αὐτὸ δὲ τοῦτο. Euseb. lib. vi, cap. 24. Ubi in sexto in Joannem commentario, quinque Alexandriæ eum edidisse, qui sextum præcesseKE�AA. IS'. Οπως τῶν ἐνδιαθήκων καὶ οὗτος μνημονεύει Γραφῶν τῆς Παλαιᾶς καὶ τῆς Νέας. «Οὐκ ἀγνοητέον δὲ εἶναι τὰς ἐνδιαβήκους βίβλους, ὡς Ἑβραῖοι παραδιδόασι, δύο καὶ κ', ὅσος ἀριθμὸς τῶν παρ' αὐτοῖς στοιχείων ἐστί.» Καὶ μετὰ του επιφέρει λέγων· α Εἰσὶ δὲ αἱ εἴκοσι δύο βίβλοι καθ Εβραίους αίδε· ἡ παρ' ἡμῖν Γένεσις ἐπιγεγραμμένη, παρ' Εβραίοις δὲ ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς βίβλου Βρησίδ, όπερ ἐστὶν, Ἐν ἀρχῇ· Εξοδος, Οὐελλέσμώθ, ὅπερ ἐστὶ, Ταῦτα τὰ ὀνόματα. Λευϊτικόν, Οὐικρά, Καὶ ἐκάλεσεν· Αριθμοί, Αμεσ εκκο δίμ· Δευτερονόμιον. Ελλαδαβαρίν, Οὗτοι οἱ λόγόι·Ἰησοῦς υἱὸς Ναυή, Ἰησοῦ Ἐβεννοῦν Κριταί· Ρούθ, παρ' αὐτοῖς ἕν, Ἰωσαφατίμ· Βασιλειῶν πρώτη, δευτέρα, παρ' αὐτοῖς ἕν, Σαμουήλ, Ὁ Θεόκλητος· Βασιλειῶν τρίτη, τετάρτη, ἐν ἑνὶ Οὐαμμελέλη Δαυίδ, ὅπερ ἐστὶ βασιλεία Δαυίδ Παραλειπομένων α', β', ἐν ἐνὶ, Διαβριιαμίν· ὅπερ ἐστί, λόγοι ἡμερῶν. Ἔσδρας α', β' ὧν ἐνὶ Ἕδρα· runt, et in totum Joannis Evangelium tantummodo, 22 tomos in manus hominum pervenisse dicitur.

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. V. όπερ ἐστὶ Βοηθός· βίβλος Ψαλμών, Σφαρθε- non primus et secundus, unus dicitur, Dibræ λίμ· Σολομῶνος Παροιμίαι, Μεσλώθ· " Ἐκκλη- haiamin: hoc est, Sermones dierum.Esdræ primus σιαστής, Κωέλεθ· Ασμα ασμάτων· οὐ γὰρ, ὡς ὑπολαμβάνουσι τινες, Ασματα ᾀσμάτων· Σιράχ, Σιρίμ· Ἡσαΐας, Ἱεξία· Ἱερεμίας σὺν Θρήνοις καὶ τῇ ἐπιστολῇ, ἐν Ἱερεμία· Δανιήλ, Δανιήλ· Ιεζε καλ, Ἰεζεκιήλ· Ἰώβ, Ἰώβ· Εσθήρ, Εσθήρ. Εξω δε τούτων ἐστὶ τὰ Μακκαβαϊκά, άπερ επιγέγραπται Σαρβηθσαβαναιελ.» Ταῦτα μὲν ἐν τῷ προειρημένῳ συγγράμματι τίθησιν· ἐν δὲ τῷ πρώτῳ τῶν εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον, τὸν ἐκκλησιαστικόν φυλάττων και τίνα, μόνα τέσσαρα Εὐαγγέλια εἰδέναι μαρτύρεται ὧδέ πως γράφων· «Ὡς ἐν παραδόσει μαθὼν περὶ τῶν τεσσάρων Εὐαγγελίων, ἃ καὶ μόνα ἀναντίῤῥητά ἐστιν ἐν τῇ ὑπὸ τὸν οὐρανὸν Ἐκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ· ὅτι πρῶτον μὲν γέγραπται τὸ κατὰ τὸν ποτέ τελώνην, ὕστερον δὲ ἀπόστολον Ἰησῦ Χριστοῦ, Ματο θαῖον, εκδεδωκότα αὐτὸ τοῖς ἀπὸ τοῦ Ἰουδαϊσμοῦ πιστεύσασι, γράμμασιν Εβραϊκοῖς συντεταγμένου δεύτερον δὲ τὸ κατὰ Μάρκον ὡς Πέτρος ὑφηγήσατο αὐτῷ ποιήσαντι, ὅν καὶ υἱὸν ἐν τῇ Καθολική Επι στολῇ διὰ τούτων ώμολόγησε φάσκων· 'Ασπάζεται ὑμᾶς ἡ ἐν Βαβυλῶνι ἐκλεκτὴ, καὶ Μάρκος ὁ υἱός μου· καὶ τρίτον τὸ κατὰ Λουκᾶν, τὸ ὑπὸ τοῦ Παύλου ἐπαινούμενον Εὐαγγέλιον τοῖς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν πεποιηκότος· ἐπὶ πᾶσι τὸ κατὰ ᾿Ιωάννην.» Καὶ ἐν τῷ πέμπτῷ δὲ τῶν εἰς τὸ κατὰ Ἰωάννην Εξηγητικών ὁ αὐτὸς ταῦτα καὶ περὶ τῶν ᾿ Επιστολῶν τῶν ἀπο στόλων φησίν· «Ὁ δὲ ἱκανωθεὶς διάκονος γενέσθαι τῆς καινῆς Διαθήκης, οὐ γράμματος, ἀλλὰ πνεύματος, Παῦλος ὁ πεπληρωκὼς τὸ Εὐαγγέλιον ἀπὸ Ἱeμουσαλὴμ καὶ κύκλῳ μέχρι τοῦ ' Ιλλυρικοῦ, οὐδὲ πά σεῖς ἔγραψεν αἷς ἐδίδαξεν ἐκκλησίαις· ἀλλὰ καὶ εἷς έγραψεν, ολίγους στίχους ἐπέστειλε. Πέτρος δε, ἐφ᾽ ᾧ οἰκοδομεῖται ἡ Χριστοῦ Ἐκκλησία, ἧς πύ και ᾅδου οὐ κατισχύσουσι, μίαν Ἐπιστολὴν ὁμολογουμένην καταλέλοιπεν. Εστω δὲ καὶ δευτέρα· ἀμ· φιβαλλεταί γε. Τί δεῖ περὶ τοῦ ἀναπεσόντος ἐπὶ τὸ στῆθος λέγειν τοῦ Ἰησοῦ, Ἰωάννου; Ος Εὐαγγέλιον ἂν καταλέλοιπεν, ὁμολογῶν δύνασθαί τοσαῦτα ποιήσεν, ἃ οὐδ' ὁ κόσμος χωρῆσαι ἐδύνατο. Έγραψε δε καὶ τὴν ᾿Αποκάλυψιν, κελευσθεὶς σιωπῆσαι, καὶ μὴ γράψαι τὰς τῶν ἑπτὰ βροντῶν φωνάς. Καταλελοιπε καὶ ' Επιστολήν πάνυ ολίγων στίχων· ἔστω δε καὶ δευτέραν καὶ τρίτην· ἐπεὶ οὐ πάντες φασί γνησίας είναι ταύτας· πλὴν οὐκ εἰσὶ στίχων ἀμφότερα έκαν τόν.» Ετι πρὸς τούτοις περὶ τῆς πρὸς Ἑβραίους * Επιστολῆς ἐν ταῖς εἰς τὴν αὐτὴν ὁμιλίαις ταῦτα διαλαμβάνει - «' Οτι ὁ χαρακτήρ τῆς λέξεως τῆς πρὸς Εβραίους ἐπιγεγραμμένης Επιστολῆς οὐκ ἔχει τὸ ἐν λόγῳ ιδιωτικόν, τοῦ ἀποστόλου ὁμολογήσαντος ἑαυτὸν ἰδιώτην εἶναι τῷ λόγῳ, τουτέστι τῇ φράσει. 'Αλλ' ἔστιν ἡ Επιστολή συνθέσει τῆς λέξεως Ἑλλη νικωτέρα. Πᾶς ὁ ἐπιστάμενος κρίνειν φράσεων δια φορὰς ὁμολογήσαι ἄν. Πάλιν τε αὖ, ὅτι τὰ νοήματα τῆς ᾿Επιστολῆς θαυμάσιά ἐστι, καὶ οὐ δευτέρα τῶν ἀποστολικῶν ὁμολογουμένων γραμμάτων· καὶ τοῦτο Euseb. lib. vi, cap. 25. et secundus, Esdras, qui unus est, et inscribitur Esra: hoc est, Auxiliator. Liber Psalmorum, Sphartelim. Proverbia Solomonis, Meslot. Ecclesiastes, Coheleth. Canticum canticorum, non autem (ut quidam putant) Cantica canticorum, Sirhasirim. Isaias, Jeremias cum Threnis et Epistola, uno nomineJeremia. Daniel, Ezechiel. Job, Esther, Præter hos sunt libri Machabæorum, qui apud eos inscribuntur, Sarbeth Sabanaiel. Atque hæc in eo quem diximus commentario exponit. In primo autem in Evangelium secundum Matthæum libro. ecclesiasticum servans canonem, quatuor tantummodo Evangelia se nosse, sic quodammodo testatur: «Ut quidem ex traditione didici de qualaor Evangeliis, 365 sola ea sunt certe auctoritatis, et irrefragabilia in Ecclesia Dei quæ est sub cœlo. Primum scriptum est ab olim publicano, postea vero apostolo Jesu Christi, Matthæo, et fidelibus Judæis. sermone Hebraico traditum. Secundum a Marco, sicuti a Petro illi est dictatum, quem is in Catholica Epistola sua eam ob causam filium agnoscit, inquiens: Salutat vos in Babylone electa. et Marcus filius meus. Tertium, secundum Lucam, a Paulo laudatum est Evangelium, quod is gentibus scribi curavit. His accessit, id quod secundum Joannnem est.» In quinto porro in Evangelium Joannis Enarrationum libro hæc etiam de Epistolis apostolicis refert: • Qui vero dignus judicatus est minister feri novi Testamenti, non littere, sed spiritus, Paulus, qui cursum Evangelii ab Jerusalem et circumcirca usque ad Illyricum absolvit, non ad omnes quas docuit, etiam scripsit ecclesias. Ad quas autem scripsit, perpancis unus est versibus. At Petrus super quo ædificatur Christi Ecclesia, adversus quam neque inferorum portæ prævalebunt, unam citra controversiam reliquit Epistolam. Verum sit ejus etiam altera, quæ tamen in dubium vocatur. Quid vero de eo dicendum, qui supra pectus Jesu recubuit, Joanne? qui Evangelium unum ad posteros transmisit, tot se edere posse professus, quot universus non caperet mundus. Scripsit quoque Apocalypsim, jussus tacere et non scribere septem tonitruum voces. Reliquit idem admodum paucorum versuum Epistolam: sed sit ejus et secunda, atque etiam tertia, quas non omnes germanas esse putant, et utraque centum versus non excedit. «Ad hæe de Epistola ad Hebræos in ejusdem homiliis hæc refert: «Stylus et elocutio Epistolæ ad Hebræos inscriptæ non redolet genuinum et rudiorem Apostoli ductum: qui seipsum rudem esse professus est sermone, hoc est, elocutione. At Epistola ea verborum compositione majorem habet Græci sermonis venustatem. Id sane, quicunque de elocutionum differentiis judicare potest, proftebitur. Rursum.

quod sententiae ejusdem Epistola admirandæ pror- ἂν συμφήσαι εἶναι ἀληθὲς πᾶς ὁ προσέχων τῇ ἀναsus sint, et a scriptis eis quæ ex professo aposto- γνώσει τῇ ἀποστολική.» Έπειτα επιφέρει λέγων· lica habentur, minime secundæ, 366 et id qui «Εγώ δὲ ἀποφαινόμενος, εἴποιμ᾽ ἂν ὅτι τὰ μὲν attente in apostolica lectione est versatus, non νοήματα τοῦ ᾿Αποστόλου ἐστίν· ἡ δὲ φράσις καὶ ἡ negabit.» Deinde illa subjungit: «Ego quidem σύνθεσις ἀπομνημονεύσαντός τινος τὰ ἀποστολικά, judicium meum declarans dixerim, sententias καὶ ώσπερεί σχολιογραφήσαντος τὰ εἰρημένα ὑπὸ prorsus Apostoli esse: elocutionem autem et con- τοῦ διδασκάλου. Εἴ τις οὖν ἐκκλησία έχει ταύτην τὴν textum, alicujus qui apostolica dicta memoriæ Ἐπιστολὴν ὡς Παύλου, αὕτη εὐδοκιμείτω καὶ ἐπὶ gratia in scriptum retulerit, et verba magistri in τούτῳ. Οὐ γὰρ εἰκῇ οἱ ἀρχαῖοι ἄνδρες ὡς Παύλου commentarium adnotans redegerit. Itaque si quæ αὐτὴν παραδεδώκασι. Τίς δὲ ὁ γράψας τὴν Ἐπιστο ecclesia Epistolam eam pro Paulina habet, merito λὴν, τὸ μὲν ἀληθὲς Θεός οἶδεν· ἡ δὲ εἰς ἡμᾶς φθά ea isto nomine bene audiat. Non frustra enim ve- σασα ἱστορία ὑπό τινων μεν λεγόντων ὅτι Κλήμης ο teres eam Paulo ascripsere. Qui vero auctor ejus γενόμενος ἐπίσκοπος Ῥωμαίων ἔγραψε τὴν Ἐπιστο scripti sit, solus id certo novit Deus. At enim quæ λὴν, ὑπό τινων δε, ὅτι Λουκᾶς ὁ γράψας τὸ Εὐαγγέ ad nos pervenit memoria rerum, partim a Cle- λιον καὶ τὰς Πράξεις.» Ταῦτα μὲν ἐπ᾿ ᾿Αλεξανδρείας mente Romano episcopo, partim a Luca qui Evan- Η ἐξηγήσατο· ἃ δ᾽ ἐν Παλαιστίνη διατρίβων καὶ ἄλλα - gelium et apostolorum Acta scripsit, editam esse χοῦ, μικρὸν ὕστερον ἐροῦμεν. tradit.» Atque hæc quidem Origenes Alexandriæ composuit. Quæ vero in Palæstina, at alibi versatus, lucubrans ediderit, paulo post recensebimus. CAPUT XVII. De Mammaa imperatoris Alexandri matre. Περὶ Μαμαίας τῆς τοῦ βασιλέως Αλεξάνδρου μητρός. Τὸν δ' Αντωνίνον, ἐπ᾽ ἔτη ζ' καὶ μῆνας ἓξ τὴν Ῥωμαίων ἡνιοχήσαντα βασιλείαν, Μακρῖνος αὐτὴν διαδέχεται· ὃς οὐδ᾽ ἐπ᾿ ἐνιαυτὸν διαγεγονώς, αὖθις ἑτέρῳ Αντωνίνῳ καταλείπει τὸ κράτος· οὗ διάδοχος Ῥωμαίων αὐτοκράτωρ Αλέξανδρος ἀναδείκνυται, Αντωνίνου τέσσαρα ἔτη μόνα τὴν ἡγεμονίαν κατα ἐσχηκότος. Τούτου δὴ τοῦ ᾿Αλεξάνδρου μήτηρ, Μα μαία ὄνομα, κατὰ φήμην 'Ωριγένους τὴν ψυχὴν δια θερμανθεῖσα, πεῖραν ἔτει λαβεῖν τῆς διὰ πάντων ἐπιβοωμένης τούτου περὶ τὰ θεῖα συνέσεως. Εν γὰρ ἡ γυνὴ θεοσεβής μᾶλλον καὶ τόν τρόπον εἶπερ τις μάλιστα εὐλαβής. Επ' Αντιοχείας τοιγαρούν δια Post Antoninum qui annos septem et menses sex Romana rei præfuit, Macrinus eam administravit: qui nondum integro exacto anno exstinctus, alteri Antonino imperii summam quatuor tantum annos retinendam reliquit. Cujus successor imperator Alexander fuit. Hujus Alexandri mater Mammæa nomine, celebritate famæ Origenis permota, explorare atque cognoscere in divinis rebus ab omnibus laudatam scientiam et prudentiam ejus (pie enim divina colebat, moribusque, si quæ alia, et ipsa maxime castis et modestis erat) cupiens,cum Antiochiæ esset, virum eo ad se honesto militaris manus satellitio et comitatu accersivit. τρίβουσα, δορυφορία πολλῇ τὸν ἄνδρα ἐκεῖ μεταIbi ille satis diu mansit. Cumque eam doctrina sua, ita ut par erat, ad divini verbi Christianæque disciplinæ amorem excitasset, eidemque Dei in rebus omnibus sibi concessam gratiam exhibuisset, ad consuetum sibi inde scholæ suæ laborem est reversus. 367 CAPUT XVIII. Ut in Palæstina Origenes ad presbyteri honorem sit evectus, et qui successores ejus in schala Alexandrina fuerint. Hujus imperatoris temporibus, ecclesiasticis quibusdam laboribus flagitantibus,in Græciam transmissurus Origenes Palestinam adiit: ecclesiasticoque ibi presbyterii honore, per impositionem manuum ejus loci episcoporum, Alexandro auctore, η Cæsareæ Philippi ornatur. Verum quæ simultas ea de causa inter ecclesiarum antistites sitexorta, et quantum operæ atque laboris ipse vivida adhuc ætate in sacras Litteras collocaveriti quod alterius sint historiæ atque lucubrationis, ex aliis ea scriAntoninus Caracalla a vesio talari Gallica, quam militi et populo dedit, sic dictus, fratrem Getam Cæsarem in sinu matris occidit. et novercam Juliam uxorem duxit. στέλλεται. Ἐν ἡ καὶ διατρίψας χρόνον συχνόν, πολλὰ τε ὅσα ἦν εἰκὸς ἐκείνην ἐπὶ τὸν θεῖον λόγον καὶ τῆς ἐν ἀρετῇ διδασκαλίας παρορμήσας, καὶ τὴν ἐνοῦσαν ἐφ᾽ ἅπασι χάριν ἐπιδειξάμενος, ἐπὶ τὴν ἐξ ἔθους πάλιν επανήει διατριβήν. Ὡς ἐν Παλαιστίνη Ωριγένης τῆς τοῦ πρεσβυ τερίου ἠξιώθη τιμῆς. Καὶ τίνες διάδοχοι τῆς ἐν ᾿Αλεξανδρεία σχολής. Κατὰ δὴ τὸν χρόνον τούτου τοῦ αὐτοκράτορος, ἐκκλησιαστικῶν δή τινων κατεπειγόντων πραγμάτ των ἐπὶ τὴν Ἑλλάδα στελλόμενος, διὰ Παλαιστίνης ἰων, καὶ τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ καταξιοῦται πρεσβείου Ωριγένης, τῶν τῇδ᾽ ἐπισκόπων ἐν Καισαρείᾳ, τῆς Φιλίππου ἐπιθεμένων τὰς χεῖρας αὐτῷ, ᾿Αλεξάνδρου κατάρξαντος. Αλλ' ὅσα μὲν ἐπὶ τούτῳ διὰ ταῦτα γεγένηται, καὶ ὅπως οἱ τῶν ἐκκλησιῶν ἡγεμόνες κατέστησαν εἰς διαφοράν, ὅσα τε άλλα ἔτι ἀκμαῖος ὧν ἐπὶ τὴν τῶν θείων λόγων σπουδὴν κατετείνετο, Opilius Macrinus, Antoninus Heliogabalus, Aurel. Alexander Severus, imperatores Romani. Convincendorum hæreticorum gratia.(Rufin.)

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. V. άλλης πραγματείας ὄντα τε καὶ συντάξεως, ἐν ἄλλοι ptoribus cognoscere volentibus petere permittimus. ζητεῖν ἐπιτρέπομεν. Ηδη δ' ἀπαίρων ᾿Αλεξανδρείας ἐπὶ τὴν Παλαιστίνην, δωδέκατον δ᾽ ἔτος ἦν τηνικάδε τῆς ἀρχῆς ᾿Αλεξάνδρῳ τῷ βασιλεῖ, Ωριγένης Ήρας πλέον διάδοχον τῆς τοῦ θείου λόγου διατριβής κατα λείπει. Οὐκ εἰς μακρὰν μέντοι τὴν διατριβὴν τῆ διδασκαλία πεποίητο βραχὺ γάρ τοι μετ᾿ ὀλίγον Δημητρίου τοῦ ἐπισκόπου τῆς ᾿Αλεξανδρέων, μετὰ τρία καὶ τεσσαράκοντα ἔτη τῇ λειτουργίᾳ ἐνδιαπρέψαντος, κατ' ἐκεῖνο δὲ καιροῦ τὸ βιοῦν μεταλλάξαν τος, ὁ μὲν Ηρακλᾶς τὸν θρόνον άνεισι τῆς ἐπισκο τῆς Διονύσιος δὲ ὁ μετὰ τοῦτον τὴν λειτουργίας εγχειρισθείς, τέως ἀντὶ Ἡρακλᾶ τῆς τῶν κατηχή στην διατριβής διάδοχος ἦν, πέμπτην ἀπὸ Πανταί νου κατάγων διαδοχήν. Πάνταινος μὲν γὰρ πρῶτος· καὶ μετ᾿ ἐκεῖνον Κλήμης ἦν πρεσβύτερος ο Στρωμα τεύς· τρίτος ἦν Ωριγένης • Ηρακλᾶς τέταρτος • καὶ πέμπτος ὁ Διονύσιος· μετὰ δ᾽ ἐκεῖνον ἔκτος ἦν Αθηνόδωρος· περὶ οὗ μικρὸν ὕστερον ἐροῦμεν. ΚΕΦΑΛ. ΙΘ'. Όσα καὶ ἐπὶ Παλαιστίνης ὧν ἐξηγήσατο· καὶ περὶ τῶν ἄλλω ων συγγραμμάτων αὐτοῦ. Ἐν δὲ Παλαιστίνη Ωριγένης ποιούμενς τὰς εἰς, τὸν Ησαίαν καὶ Ἰεζεκιήλ συνετάξατο· ὧν εἰς μὲν τὸ τρίτον μέρος ἄχρι τῆς ὁράσεως τῶν τετραπόδων τῶν ἐν τῇ ἐρήμῳ ἐν τριάκοντα τόμοις ἐπέραινεν· εἰς μέντοι τὸν Ἰεζεκιήλ πέντε δὴ πρὸς κ'· εἰς δὲ τὸ Ασμα τῶν ἀσμάτων πρόεισιν ἄχρι δὴ καὶ τοῦ πέμπτου συγγράμματος· δέκα δέ εἰσι καὶ ταῦτα τὸν ἀριθμόν. Τῆς δὲ πίστεως τοῦ καθ᾿ ἡμᾶς λόγου αύξην c λαμβανούσης, οἷα εἰκὸς, καὶ ἐπίδοσιν, ὑπὲρ ξ' ἔτη τὸν Ωριγένην ήδη γενόμενον, ἕξιν τε μεγίστην ἐκ τῆς μακρᾶς παρασκευῆς συλλεξάμενον, τῆς τοῦ λέγειν ἐσάκρον ἐπιδούσης δυνάμεως τὰς εἰς μέσον διδα ακαλίας ταχυγράφοις ἐπέτρεπεν ἐκλαμβάνειν, οὐ πρότερον τοῦτο συγκεχωρηκώς. Κατ᾿ ἐκεῖνο τοίνυν τοῦ χρόνου καὶ τὰ κατὰ Κέλσου τοῦ Ἐπικουρείου κατὰ τῶν θείων λόγων εντειναμένου πλείστην σπου δὲν τῷ Ωριγένει ὀκτὼ γενναία συντάγματα τίθεται. Πέντε δὲ ἕτερα βιβλία εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγ χίλιον αὐτῷ ἐσπουδάσθη· τά τε εἰς τοὺς ιβ΄ Προφή τας πολλὰ ὄντα. Φέρεται γε μὴν αὐτοῦ καὶ εἰς τὸν βασιλέα Φίλιππον ἐπιστολή· καὶ ἄλλη πρὸς Σευήραν τὴν ἐκείνου γαμετὴν ἐκπεμφθεῖσα· καὶ ἄλλαι διά φοροι πρός τινας. Γράφει δὲ καὶ τῷ κατὰ Ρώμην ἐπισκόπῳ Φαβιανῷ, καὶ ἄλλοις πολλοῖς ἄρχουσι καὶ ἡγεμόσιν ἐκκλησιῶν. Περὶ δὲ τῆς ὀρθοδόξου πίστεως πᾶσαι διαγορεύουσιν. Ἐν δὲ τῷ κατὰ Μαξιμῖνον τὸν Καίσαρα διωγμῷ, πολὺν γὰρ οὗτος κατὰ κότον τοῦ πρὸ αὐτοῦ ᾿Αλεξάνδρου προσκειμένου μάλα Χριστια. τοῖς, καὶ σχεδόν ἐξ ἡμῶν τὸν ἐκείνου συνεστῶτα οἶκον, ἐξήγειρε τάραχου· καὶ μᾶλλον τοῖς ἄρχουσι τῶν ἐκκλησιῶν ἐπεμαίνετο, αἰτίοις οὖσι τῆς κατὰ Imperator iste Aurelius Alexander Severus doctissimos integerrimosque viros, Papiniani viri sanctissimi discipulos, a consiliis habuit, eosque plurimos. Lamprid. Eorum responsis libri Pandeetarum juris civilis referti sunt. Tutorem habuit p Cum autem Alexandria discedens, in Palæstinam se conferret Origenes, duodecimo imperii Alexandri anno Heraclam scholæ suæ, in qua divinum docuerat verbum, successorem reliquit. Qui non diu sacræ ibi doctrinæ præfuit. Brevi enim Demetrius episcopus Alexandrinus, cum quadraginta tribus annis munus ecclesiasticum rite administrasset, decessit: cujus locum in episcopatu eo Heraclas recepit. Dionysius autem, qui postea Heracle in episcopali dignitate successit, tum quoque pro eo scholæ sacræ Catechistes est creatus. quinto ab ipso Pantano, successionis ordine loco, Pantænus enim primus fuerat: post eum Clemens presbyter, contextor ille, secundus: Origenes, tertius: Heraclas, quartus: quintus, Dionysius: et post eum sextus Athenodorus: de quo paulo post dicemus. CAPUT XIX. Quos sacræ Scripturæ libros in Palæstina sit interpretatus: et de aliis ejusdem libris. Porro in Palæstina cum Origenes esset, lucunbrationes in Isaiam et Ezechielem composuit. Quas in partem tertiam Isaiæ, usque ad visionem quadrupedum in solitudine, scripsit, 368 triginta tomis absolvit. In Ezechielem autem, quinque et viginti. Porro in Canticum canticorum ad quintum usque tum progressus est commentarium: qui quidem omnes decem sunt numero. Professione autem fidei nostræ magis ac magis, ita ut conveniebat, incrementa sua capiente, cum jam sexagesimum Origenes egressus esset annum, maximamque sibi et expeditissimam ex diutina meditatione et assuetudine comparasset eruditionem, docendi atque disserendi virtute ad summum progressa, quæ in medium proferebat præcepta et documenta, quod antea non permiserat, celeribus notariis excipienda dictavit. Quo tempore etiam contra Celsum Epicureum, qui maximo studio in divinam doctrinam invectus fuerat, octo præclaros illos conscripsit libros. Quinque vero alios in Evangelium secundum Matthæum, alios item plures in duodecim prophetas. Est etiam inmanibus hominum ad imperatorem Philippum epistola: et præterea ad Severam conjugem ejus data altera: et ad alios quosdam aliæ. Scripsit etiam ad Fabianum Ecclesiæ Romanæ episcopum, et ad multos alios aliarum ecclesiarum autistites: quæ omnia rectam fidei professionem docent. In persecutione autem sub Maximino Cæsare, maximum enim is, odio ejus qui eum præcesserat, Alexandri imperatoris, qui magna fuit in Christianos benevolenDomitium Ulpianum jurisconsultum. Bello autem Germanico in tumultu militari una cum matre Mammæa, non longe a Moguntia, ad oppidum Viceliam, sive Vesaviam (Vesalia hodie dicitur) cæsus est; ubi quoque mater ejus jacet sepulta.

ἐπάγειν ἐκέλευεν· ἐν τοίνυν τῷ τότε καιρῷ τὸν προτρεπτικὸν εἰς μαρτύριον γενναῖον λόγον συντάττει, ᾿Αμβροσίῳ καὶ Πρωτοκτήτῳ τῆς ἐν Καισαρείᾳ παρ οικίας τὸ σύγγραμμα προσφωνών. Εἰσῄει γὰρ ἐκείν νοις οὐ μετρία τις ἀγωνία τῇ τοῦ διωγμοῦ ἐκείνου σφοδρότητι· ἐν ᾧ καὶ ἄμφω λόγον ἔχειν, τὸν ὑπὲρ Χριστοῦ ἄθλον λαμπρῶς ἀγωνίσασθαι. Καὶ τί δεῖ πάντων τῶν τοῦ ἀνδρὸς συγγραμμάτων ακριβή ποιεῖσθαι κατάλογον; ἰδίας γὰρ δεῖται σχολής ή πρὸς λεπτὸν τῶν συγγραφέντων κατάληψις του και δρί. Περὶ μέντοι τούτων ὁ Παμφίλου Εὐσέβιος, έγκω μιάζων τὸν μάρτυρα Πάμφιλον, καὶ τὴν περὶ τὰ θεῖα σπουδὴν ἐκείνου ὁπόση τις ἦν καταγράφων τῷ λόγῳ, τοὺς πίνακας τῶν συναχθέντων ἐκείνου βέ tia omnesque fere in aula sua nostra profes- τὸ Εὐαγγέλιον διδαχῆς, οἷς δὴ καὶ θάνατον μόνοις sionis familiares et ministros habuit, contra nos excitavit tumultum: potissimumque in ecclesiarum rectores, veluti doctrinæ evangelicæ auctores, in quos solos capitalibus suppliciis sævire jussit, est debacchatus. Eo itaque tempore præclaram illam orationem, qua ad martyrium cohortatur, composuit, eamque Ambrosio et Protocteto Cæsariensibus presbyteris inscripsit: magna enim eis sollicitudo et anxietas propter persecutionis ejus vehementiam incesserat. In qua oratione ambo illi rationes explicatas habuerunt, ut fortiter iu martyrii stadio certatem pro Christo sustinerent atque perferrent. Sed quid opus est certum scriptorum ejus viri numerum inire cum ea res peculiari indigeat otio et labore? Atque Eusebius Pamphili, βλων, τοῦ τε 'Ωριγένους καὶ τῶν ἄλλων ἐκκλησια Pamphilum ipsum martyrem dignis prosequens laudibus, summumque ejus in rebus divinis studium celebrans, nomenclaturam et tabellas eum 369 Origenis aliorumque ecclesiasticorum scriptorum monumentorum in bibliotheca sua reposi - torum, sex libellis explicuisse scribit, in quo scripto de epistolis quoque ejus Eusebius hæc refert: • Quarum, inquit, quascunque apud plures variis in locis sparsim servatas conquirere potui, sigillatim in tomos suos digestas, ut ne interciderent, supra centum collegi. Reperias quoque horum argumenta in sexto libro ejus, quam pro viro eo scripsimus, Apologiæ. CAPUT XX. στικῶν συγγραφέων τῇ βιβλιοθήκη αὐτοῦ, ἐν ἐξ λόγοις παρέθετο ἕκαστα ἐπιλέγων· ἐν οἷς καὶ περὶ τῶν αὐτοῦ ἐπιστολῶν τάδε φησὶν ὁ Εὐσέβιος· «Ων ὁπόσας σποράδην παρὰ διαφόροις σωθείσας συναγαγεῖν δεδυνάμεθα, ἐν ἰδίαις τόμων περιγραφαῖς, ὡς ἂν μὴ διαῤῥίπτοιντο, κατελέξαμεν ἑκατὸν τὸν ἀριθ μὸν ὑπερβαινούσας. Έχεις καὶ τούτων τὰς ἀποδεί ξεις ἐν ἔκτῳ τῆς γραφείσης ἡμῖν περὶ τοῦ ἀνδρός ἀπολογίας. ρίου τοῦ Θαυματουργοῦ. Καὶ ὅσης τιμής παρὰ τῶν τότε μεγάλων ἱερέων ἠξιοῦτο. Cum de aliis ejus discipulis, tum de Gregoris mira- G Περὶ τῶν ἄλλων αὐτοῦ μαθητῶν, καὶ Γρηγο culis edendis claro: et quanto in pretio Origenes apud magnos ea tempestate episcopos fuerit. Multos vero etiam Cæsareæ Palæstinæ docens Origenes habuit discipulos, non eorum modo qui vicinas regiones incolebant, sed advenarum quoque, qui patriæ dulcedinem, doctrina consuetudinique ejus viri posthabuuere. Inter quos preclariores fuere: Theodorus qui in Palæstina cum magna gloria sacerdotio est funetus: et Athenodorus: atque hujus frater Theodorus, qui etiam Gregorius, atque insuper mirificus est cognomiuatus De quo loco suos dicemus; nam postea episcopatum Neocæsares in Ponto gessit. His Græcarum et Latinarum diciplinarum maxime studiosis, omnemque in eis operam ponentibus, cum Origenes verioris philosophiæ venustatem ac pulchritudiuem ostendisset, facile persuasit, ut «Alexander Severus Christiauos esse passus est. Christo templum facere voluit, eumque inter deos recipere. Quod et Adrianus cogitasse fertur, qui templa in omnibus civitatibus sine simulacris jusserat fieri, quæ hodie idcirco, quia non habent numina, dicuntur Adriaui, quæ ille ad hoc parasse dicebatur. Sed prohibitns est ab his, qui consulentes sacra, repererant omnes Christiauos futuros, si id optato evenisset, et templa reliqua deserenda. Alex. Severus sententiam illam Christianam. Quod tibi non vis, alteri ne feceris, usque adeo dilexit, ut et in palatio, et in publicis perscribi juberet. Nomina eorum quos publicis præficiebat muniis, proponebat, hortans populumi ut si quis quid haberet criminis, bropaeret marfestis verbis: non probasset, pænam capitalis, Πολλοὶ δὲ καὶ ἐν Καισαρείᾳ τῆς Παλαιστίνης διατρίβοντι τῷ Ωριγένει προσήεσαν φοιτηταί, οὐ τῶν ἐκεῖσε μόνον περιοίκων, ἀλλὰ καὶ τῶν πόρρω τὰς πατρίδας ἐχόντων· ᾶς ὡς οὐδὲν λογιζόμενοι, ἐκείνῳ συνδιατρίβειν πρώτην ἐποιοῦντο σπουδήν. διαφανέστεροι μέντοι τῶν ἄλλων ἦσαν Θεόδωρος τε ὁ ὁ Παλαιστίνη σὺν λαμπρά τη φήμη ἱερατεύσας· καὶ Αθηνόδωρος· πρὸς δὲ καὶ ὁ ἀδελφὸς Θεόδρος· ός καὶ Γρηγόριος μετεκλήθη, καὶ πρὸς τούτῳ καὶ τὴν Θαυματουργὸς ἐπίκλησιν ἔσχε· περὶ οὗ κατὰ χώρια λελέξεται. Τῆς κατὰ Πόντον δ' οὗτος Νεοκαισαρείας ἐπίσκοπος ἐχρημάτισε. Τούτους περὶ τὴν τῶν Ἑλλη νικῶν καὶ Ῥωμαϊκῶν μαθημάτων δεινῶς ἐπτοημέ νους, καὶ πᾶσαν τὴν σπουδὴν τούτοις ἐκδαπανώντας, τῆς ἀληθους φιλοσοφίας παρανοίξας τὸ κάλλος, subiret. Dicebatque grave esse, cum id Christiani facerent in prædicandis sacerdotibus qui ordinandi sunt, non fieri in provinciarum rectoribus quibus et fortunæ hominum committerentur, et capita.» (El. Lampridius.) Alexander in larario, hoc est domestico sacello, Abrahami et Christi Salvatoris statuas habuit. Apud Suid. scriptum est.Origenem propterea quod tam multos composuerit libros, συντακτι κόν vocatum esse, quasi dicas compositorem: quæ ei res causa hallucinandi, ut magnopere erraret, fuit. Theodorus Palastinus apud Eusebium non recensetur. Euseb. lib. vi, cap. 30.

ECCLESIASTICA HISTORIE LIB. V. ἀμείψασθαι τὴν σπουδὴν ὅλῳ πόθῳ περὶ αὐτὴν παρ- cum ingenti desiderio priora studia sua meliore εσκεύασεν. Οὐ πλείω δὲ ἥ πέντε παραμεμενηκότες ἔτη αὐτῷ, τοσοῦτον ἐπέδωκαν πρὸς τὸ βέλτιον, ὡς καν νέᾳ τῇ ἡλικίᾳ τῶν κατὰ Πόντον ἐκκλησιῶν καὶ ἄμφω τὴν προστασίαν ἐμπιστευθῆναι. Τούτοις δ' ἅμα καὶ Διονύσιος ἦν, ὃς τὴν ἐν ᾿Αλεξανδρείᾳ τῆς διδασκαλίας σχολὴν, οὐ μόνον δε, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐπισκοπὴν διεδέξατο. Τοσαύτη τις ἦν τῷ Ωριγένει περὶ τὴν ἀνάληψιν τῶν μαθημάτων φιλοκαλία, καὶ οὕτως ἡ φήμη πάντας είλκε κατὰ θέαν τῆς αὐτοῦ σοφίας καὶ γνώσεως· οὐδὲ γὰρ οἱ παιδείας λόγων ἐρῶντες παρ' αὐτὸν ἐφοίτων μόνον, ἀλλὰ καὶ οἱ τῶν τηνικαῦτα διαβόητοι ἐτύγχανον ὄντες. Τοσαύτην καὶ γὰρ καὶ Φιρμιλιανὸς ἐκεῖνος περὶ τὸν Ωριγένην ἐδείκνυ σπουδὴν, τῆς δ᾽ ἐν Καισαρεία Καππαδοκίας οὗτος τὰς ἱερᾷς ἡνίας διαχειρίζετο, ὡς ποτέ μεν αὐτὸν ἐκεῖνον τὸν Ωριγένην πρεσβείαν πέμπων, πρὸς τὰς κατ' ἐκεῖνον κλίματα εἰς ἐπίδοσιν τῶν ἐκε κλησιῶν μετεστέλλετο· ἄλλοτε δὲ αὐτὸν προφάσεις πλαττόμενον, ἐπὶ τὰ τῆς Ἰουδαίας ἔρχεσθαι μέρη· καὶ χρόνον οὐκ ἐλάχιστον συνδιαγενόμενον, περὶ τὰ Θεία ὡς μάλιστα βελτιούσθαι, καὶ οὕτως οἴκαδε ἐπανήκειν. Οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ ὁ τῶν Ἱεροσολύμων Αλέξανδρος, καὶ Θεόκτιστος ὁ τῆς Παλαιστίνης Καισαρείας ἐπίσκοπος, σχεδὸν τὸν πάντα χρόνον αὐτῷ συνῆσαν, οἷα διδασκάλω, καί τινι κρείττονι Υπερ τῆς καθ' ἡμᾶς φύσεως προσανέχοντες· ἀνέδην τε παραχωρούντες ἦσαν αὐτῷ, ὅσα δὲ τοῦ ἐκκλησια στικοῦ λόγου, καὶ μᾶλλον ὅσα τῇ τῶν θείων έρμη νεία προσῆκε Γραφῶν. Περὶ τοῦ συγγραφέως Ἰουλίου ᾿Αφρικανοῦ, καὶ τῶν συγγραμμάτων αὐτοῦ. Συγχρονον δὲ εἶναι τῷ Ωριγένει καὶ τὸν Ιούλιον ᾿Αφρικανὸν ὁ τῆς ἱστορίας δίδωσι λόγος· καὶ τῶν σπουδαστῶν ἵνα καὶ αὐτὸν γενέσθαι· ὃς συγγραφεύς ἀκριβούς τῶν χρόνων αναγραφῆς ἐχρημάτισεν, ἐν πέντε σπουδάσμασι ταῦτα καταλιπών· ἐν οἷς ἱστο ρεῖ καὶ κατὰ μακρὰν φήμην τοῦ Ἡρακλᾶ πορείαν ἐπ᾿ ᾿Αλεξανδρείᾳ στείλασθαι. Οὗτος δὲ, καὶ τῶν ἐπι· γραφομένων κεστῶν λόγων συγγραφεὺς ὤν, ἐπιστο την σχεδιάσας ἔπεμπεν Ωριγένει· τὴν κατὰ Σωσά ναν κατὰ τὸ Δανιὴλ ἱστορίαν ὡς ἂν νόθον τῆς Γρατῆς ἀποσειόμενος σύγγραμμα. Πρὸς ἦν Ωριγένης αντιγράφων, δείκνυσι μὴ νόθον εἶναι, ἀλλὰ καὶ μᾶλο λον γνήσιον τῇ Γραφῇ, καὶ πληρεστάτην πραγματευόμενον λυσιτέλειαν. Καὶ πρὸς ᾿Αριστείδην άλλην ἐπιστολὴ φέρεται τοῦ ᾿Αφρικανοῦ περὶ τῆς δοκούσης μὲν, ἥκιστα δὲ οὔσης διαφωνίας ἐν τῇ γενεαλογια Χριστοῦ παρὰ τῷ Ματθαίῳ τε καὶ Λουκᾷ· ἐν ᾗ δείκνυσιν ἔκ τινος ἱστορίας εἰς αὐτὸν ἄνωθεν κατελβούσης συμφωνεῖν τοῦ εὐαγγελιστὰς μᾶλλον, ἀλλὰ μὴ διαφωνεῖν. Ην ἐν τῇ μετὰ χεῖρας πραγματεία ἐν τῷ πρώτῳ τόμῳ προσηκόντως κατέταξα. Τοιαύτη μὲν δόξα παρὰ πᾶσι τῷ 'Ωριγένει· αὕτη τῆς περὶ τα ἱερὰ μαθήματα αὐτῷ ἡ σπουδή· οὕτως ὑπὸ τῶν doctrina commutarent: ii quinquennio solo opera in sacris Litteris apud eum navata, tantum profecerunt, ut eis ambolus adhuc juvenibus regendarum in Ponto ecclesiarum cura recte demandaretur. Una cum his etiam Dionysius, fuit, qui Alexandriæ non solum divinam scholam catechistes. 370 sed etiam ecclesiam episcopus rexit. Tanta scilicet Origeni disciplinis tradendis inerat facilitas et elegantia, tantumque celebris ejus fama plerosque ad spectandam doctrinam et sapientiam ejus pertrahebat. Nec tantum qui studiosi essent dicendi, aliarumque artium, verum etiam qui præclarum jam in eis nomen erant consecuti, ad eum veniebant. Firmilianus quoque Cæsareæ Cappado. cum episcopus tanti hominem fecit, ut aliquando internuntium ad eum miserit, per quem eum ad se ecelesiarum suarum emolumenti causa invitaret. Cæterum cum ille morarum subinde causas necteret, ipse in Judæam profectus, atque ibi aliquandiu cum illo versatus: tandem multo quam antea fuerat sacrarum Litterarum peritior ad suos rediit. Sed et Alexander Hierosolymorum et Theoctistus Cæsareæ Palestinæ episcopi semper fere ibi cum eo ut magistro, qui in sacris doctrinis major quam humana natura fert, esset, fuere, operam ei navantes: et propalam, quæ vel ad ecclesiasticam doctrinam, vel ad sacrarum Litterarum interpretationem pertinerent, ei concedentes. CAPUT XXI. De scriptore Julio Africano, librisque ejusdem. Eodem tempore cum Origene etiam Julium Africanum vixisse, historiæ tradunt: qui et illius fuerit sectator, et diligens annalium scriptor quos libris quinque est complexus. In eis porro, scribit, se preclara lama Heracle excitum, profectionem Alexandrinam suscepisse. Africanus iste librorum eorum qui inscribuntur Cesti auctor perhibetur. Dedit is quoque ad Origenem epistolam, in qua historiam Susannæ, veluti adulterinum scriptum, ex Daniele rejicit. Ad quem rescribens Origenes, eam non illegitimam, sed germanam potius esse Scripturam, quæ scilicet plurimum afferat utilitatis, ostendit. Circumfertur et alia Africani ad Aristidem epistola, de ea quæ videtur esse, cum non sit, dissonantia genealogiæ Christi apud 371 Matthæum et Lucam: in qua, ex historia quadam, quam a veteribus acceperat, evangelistas magis inter se consentire, quam dissonantiam aliquam apud eos esse probat. Eam volumini huic nostro, loco suo, in primo tomo inseruimus. Atque hæc quidem Origenis gloria apud omnes fuit, hoc ipsius in sacris disciplinis studium in hac quoque episcoporum fuit admiForte hic pro Heraclæ legendum Origenis. De Cestorum libris Suidas in dictione Αφρικανός.

ratione, quibus eisdem etiam usus est discipulis. Η επισκόπων διὰ θαύματος ἦν· καὶ τοιούτοις χρή Quantus autem eisdem fuerit ardor, contra eos qui perversa et peregrina induxerunt dogmata, deinceps ostendere pergemus. CAPUT XXII. De Berylli errore et resipiscentia. σατο σπουδασταῖς. Ὁποία δὲ αὐτῷ ἡ θερμότης καὶ πρὸς τοὺς ἐνδιάστροφα καὶ ὀθνεῖα εἰσάγοντας δόγ ματα, ἐντεῦθεν δὴ σαφῶς γνωριοῦμεν. Περὶ τῆς Βηρύλλου παρατροπῆς διοορθώσεως. το καί Βήρυλλος, ὃν μικρὸν πρόσθεν Βόστρων τῆς ᾿Αράβων ἐπίσκοπον ἱστορήσαμεν, ξένα τινὰ καὶ ἀλλόκκα τῷ ἐκκλησιαστικῷ κανόνι δόγματα εἰσάγων προσήν· ἔλεγε καὶ γὰρ τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστίν μὴ τινα ὑπόστατιν οὐσίας ἰδίαν κεκτήσθαι, προή τοῖς καθ᾿ ἡμᾶς ἐνδημεῖν· ἀλλ᾽ οὐδε θεότητα ίδια ἔχειν· μόνην δε Πατρικὴν ὑπόστασιν καὶ θεότητα ὁ τούτῳ ἐπιδημήσασαν πολιτεύσασθαι. Ἐπὶ δὲ τούτῳ τῷ κακοήθει καὶ καινῷ δόγματι πολλοὶ μὲν τῶν ἐκκλησιῶν ποιμένες διαλόγους ἐκείνῳ ποιούμενος, ἀποτρέπειν τῆς δυσσεβοῦς ἐπινοίας ἐσπούδαζον· ὁ δὲ τῶν καθάπαξ δεδογμένων ούκουν ἐξίστατο. Ἐπί δὲ παρὰ πολλῶν παρακληθεὶς ἧκε καὶ ὁ περιβόητες οὑτοσὶν Ωριγένης, πρῶτα μὲν εἰς λόγους ἐκείν ἥκων, τίνα νοῦν ἔχοι καὶ τίνα λέγοι ἀπεπειράτο ὡς δὲ καταμάθοι σαφῶς ἅπαν, λόγοις ἀναντιῤῥητας μὴ ὀρθὰ φρονοῦντα διήλεγχε. Μόλις δε πείσας ταῖς σφοδραῖς ἀποδείξεσι τῷ ἀκραιφνεί προσήγε τις ἀληθείας δόγματι· ἠρέμα τε καὶ ἠπίως προσαν κτώμενος, ἐπὶ τὴν προτέραν ἕξιν μετήγαγε υμάς, Τῆς δὲ διὰ Βήρυλλον ἀθροισθείσης τῶν ἐπισκόπω συνόδου τὰ ὑπομνήματα χρόνῳ πολλῷ διεσώζοντο, αὐτοῦ τ᾽ ἐκείνου καὶ 'Ωριγένους τὰς τε ζητήσεις Beryllus, quem paulo ante Bostrensem in Arabia diximus fuisse episcopum, novas quasdam, et ab ecclesiastico canone alienas protulit opiniones. Asseruit namque Dominumnostrum Jesum Christum non prius propriam essentiæ subsistentiam habuisse, quam ad nos venerit: neque propriam obtinuisse divinitatem, solam autem paternam subsistentiam et Deitatem in eo apud nos versante exstitisse. De novo hoc et maligno dogmate, multi cum homine ecclesiarum antistites per disputationes congressi, avertere ab eo tam impiam sententiam suntconati. Verum ille quam semel concepisset, pertinaciter retinuit opinionem. Posteaquam autem a multis excitatus, ad eum clarissimus pervenit Origenes, primum sermone cum eo collato, quænam haberet, quæve doceret dogmata, ab eo quæsivit. Ut vero rem omnem satis cognovit, firmis atque irrefragabilibus argumentis eum non recte sentire convicit: et vix tandem demonstrationibus certis persuasum, sensim et humaniter cum eo agens, ad sinceram veritatis reduxit doctrinam, pristinumque ei sanæ sententiæ restituit habitum. Monumenta synodi episcoporum propter Beryllum coactæ, longo tempore sunt asservata, quæ ipsius atque Origenis G ἐκείνου καὶ τὰς λύσεις αὖθις τούτου κυρίας quæstiones simul et solutiones ordine continent. Hæc de Berylli resipiscentia. 372 CAPUT XXIII. De hæresi in Arabia exorta eorum qui animas mortales esse asseverant. Qua tempestate alii quoque in Arabia exstiterunt, qui adulterinis opinionibus Ecclesiam turbarunt, animam hominis ipsam una cum corpore in præsentia mori atque interire, et aliquando tandem in resurrectione futura una cum corpore suo revicturam esse, ac de cætero adimmortalitatem conservatum iri arbitrantes. Hæc cum illi sic per inaniloquentiam jactarent, conventus episcoporum sunt acti: in quibus, cum efficere nihil possent, Origenes est evocatus. Atque ille nulla interposita mora affuit. Et verbis hinc et inde factis, quæstioneque in medium proposita, ita ibi vir ille disseruit, eaque ex Scripturis in consessu illo attulit argumenta, ut adversarii deinde quod contra proferrent, non haberent. Itaque statim ita sunt conversi, ut se ipsos erroris condemnarent, poenasque a se ipsi exigerent. CAPUT XXIV. De hæresi Helcesaitarum. Post has alia illis longe perniciosior, Helcesae quodam auctore, exorta est hæresis: quæ prius est ἐπάγοντος. Καὶ τὰ μὲν κατὰ Βήρυλλος ἦν ὁ τούτοις. Περὶ τῆς ἐν 'Αραβίᾳ ἐπιφυνείσης αἱρέσεις τῶν θνητοψυχιτών. Κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν χρόνον καὶ ἄλλοι δή τους ὁ Αραβίᾳ ἐπιφύονται, νόθοις δόγμασι τήν Εχία σίαν ταράττοντες· οἱ δὴ εἰσηγοῦντο τὴν ἀνθρωπον ψυχὴν σύναμα τῷ σώματι, καὶ αὐτὴν πρὸς τό εν ρὸν ἀποθνήσκειν, καὶ σὺν ἐκείνῳ ὑφίστασθαι φθοράν ὀψὲ δέ ποτε τῆς ἀναστάσεως ἐσομένης, ἀναβιώσκειν, αὖθις κἀκείνας σὺν τοῖς σφετέροις σύν μασι, καὶ τοῦ λοιποῦ ἐς ἀφθαρσίαν διαταρασθεί. Τοιαῦτα τούτων κενολογούντων, σύνοδοι ἐπισκόπων συνεκροτοῦντο. Ως δέ τι πράττειν ήκιστα είχαν, τὸν Ωριγένην καὶ αὐτοὶ μετεστέλλοντο· καὶ ός παρῆν οὐδὲν ἀναδυείς. Λόγων δ' ἑκατέρωθεν κινησ θέντων ἐκ κοινῷ τοῦ προκειμένου ζητήματος, ούτω φιλοσοφῆσαι τὸν ἀνδρα, καὶ τοιαῦτα τῷ συνεδρίω παραγαγεῖν ἐκ Γραφῶν, ὡς τοὺς δι' εναντίας με δὲν ἔχοντας τοῦ λοιποῦ ἀντιλέγειν, θάττον μεταβο βλῆσθαι, καὶ τῆς ἐσφαλμένης διανοίας σφίσιν εὐθέ νας αἰτεῖν. Περὶ τῆς τῶν Ἑλκεσαϊτῶν αἱρέσεως. Μετὰ δὲ ταύτας καὶ ἄλλη χείρων τῶν προειρημέ νων ἀνέκυψεν, Έλκεσαί τινος ταύτης πρώτης κ

ECCLESIASTICA HISTORIE LIB. V. τάρξαντος· ἡ πρινὴ φανῆναι καὶ ταῖς αὔραις ῥιπι- exstincta, Origene aquis eam repente ex Scriptaσθῆναι τοῦ πονηροῦ, θᾶττον ἐσβέννυτο, τὸ ὕδωρ τῶν Γραφικῶν χειμάρρων ἐκ τοῦ σχεδόν Ωριγένους αὐτῇ καταχέαντος. Οἱ γὰρ Ελκεσαῖοι οὗτοι μύθους ὅθεν δή ποτε ερανισάμενοι, τερατόμορφόν τινα τὴν ἰδίαν συντεθείκασι πλάνην. Καὶ περὶ μὲν τὴν τῶν ὅλων ἀρχὴν σύμφωνοι πάντως ἡμῖν· ένα γὰρ καὶ οὗτοι τὸν τῶν ὅλων καλοῦσι δημιουργόν· οὐχ ένα μέντοι καὶ τὸν Χριστόν, ἀλλὰ πολλούς τε καὶ δια φόρους· καὶ ἕνα μὲν ἄνω εἶναι, ἄλλον δε κάτω· ἂν καὶ πολλοῖς ἐνῳκηκέναι πρότερον φάσκουσιν, ἐς ὕστερον δὲ καὶ τῷ ἐκ Μαρίας υἱῷ ἐνοικήσαι τῷ Ἰησοῦ. Τὸν δὲ Ἰησοῦν ποτέ μὲν ἐκ τοῦ Θεοῦ εἶναι φασι, ποτὲ δὲ παρθένον ἐσχηκέναι μητέρα· ἔν τισι δὲ οὐδὲ τοῦτο λέγουσι. Τὸ δὲ Πνεῦμα, καὶ τοῦτο με rarum torrentibus haustis obruente, quam in apertum maligni spiritus auris exsuscitata prodiret. Helcesaitæ namque isti undecunque fabulis col lectis, portentosum sibi quemdam composuere errorem. Et quidem de rerum omnium principio nobiscum consentiunt: unum siquidem et ipsi rerum omnium conditorem asserunt: non unum autem Christum, sed plures et diversos. Ac unum quidem sursum esse,alium autem deorsum: quem in multis antea inhabitasse, deinde vero etiam in Mariæ filio Jesu habitasse dicunt. Jesum vero aliquando ex Deo esse, aliquando matrem habuisse virginem referunt, nonnunquam autem ne hoc quidem aiunt. Spiritum porro ipsum quoque transτενσωματοῦσθαι, καὶ εἰς διάφορα εἰσιέναι σώματα, corporati, atque in diversa ingredi corpora, et καὶ καθ᾿ ἕκαστον καιρόν διαφόρως δείκνυσθαι. Δαι μόνων δ' ἐπῳδαῖς καὶ ἐπικλήσεσι κέχρηνται, καὶ βαπτίσμασιν ἐπὶ τῇ τῶν στοιχείων ὁμολογία. Αστρολογίαν και μαθηματικὴν πλάνην ἀσπάζονται, προγνωστικούς ἑαυτοὺς ὀνομάζοντες. Τὸν δὲ θεῖον 'Από στολον παντάπασι διαγράφουσι· καί τινα δὲ βίβλον Επισκευασάμενοι, ἐξ οὐρανοῦ πεπτωκέναι αὐτὴν τερατεύονται· καὶ τὸν ταύτης ἀκοῦσαι ἀξιωθέντα ἄλλην ἁμαρτημάτων ἄφεσιν ἔχειν παρ᾽ ἦν ὁ Χριστὸς ἐδωρήσατο. Κατὰ δὲ ταύτης καὶ ᾿Αλκιβιάδης ἐξ ᾿Απαμείας τῆς Συρίας πάμπολλα ηγωνίσατο. πάμπολλα ηγωνίσατο. Ωριγένης δὲ τοῖς κατ' αὐτῆς ἐλέγχοις ηρίστευε. Τῆς δ' αἱρέσεως ταύτης καθομιλῶν ἐπὶ τοῦ κοινοῦ Ωρι γένης, ἐν τῷ ὀγδοηκοστῷ δευτέρω ψαλμῷ ὧδε πως μνημονεύει λέγων· «Ελήλυθέ τις ἐπὶ τοῦ παρόντος μέγα φρονῶν ἐπὶ τῷ δύνασθαι πρεσβεύειν γνώμης αθέου καὶ ἀσεβεστάτης καλουμένης Ελκεσαι τῶν, νεωστὶ ἐπανισταμένης ταῖς ἐκκλησίαις. Εκείνη ή γνώμη οἷα λέγει κακά, παραθήσομαι ὑμῖν, ἵνα μὴ συναρπάζησθε ἀθετεῖν τινα. Από πάσης Γραφῆς κέχρηται ῥητοῖς· παλίν τε ἀπὸ πάσης παλαιᾶς τε καὶ εὐαγγελικῆς τὸν ᾿Απόστολον τέλεον ἀθετεῖ. φησί δ' ὅτι τὸ ἀρνήσασθαι ἀδιάφορόν ἐστι· καὶ ὁ μὲν νοήσας τῷ μὲν στόματι ἐν ἀνάγκαις ἀρνήσεται, τῇ δὲ καρδίᾳ ουχί. Καὶ βίβλον τινὰ φέρουσιν, ἦν λέγουσιν ἐξ οὐρανοῦ πεπτωκέναι· καὶ τὸν ἀκηκοότα Εκείνης καὶ πιστεύοντα ἄφεσιν λήψεσθαι τῶν ἁμαρτημάτων παρ' ἣν ὁ Χριστός Ἰησοῦς ἀφῆκε.» Και τὰ μὲν περὶ τούτων οὕτως· μυρία δ' οὖν καὶ ἄλλα περὶ 'Ωριγένους άξια μνημονεύεται· ὰ καὶ ὡς μὴ τῇ παρούσῃ ἀνήκοντα πραγματεία, παρατρέχειν ὁ λόγος επείγεται. Όσα δ' οὖν ἀναγκαῖα διέγνων εἶν και τῇ παρούσῃ σπουδή, καλώς γε, οἶμαι, ἀνελεξαμην τε καὶ κατέστρωσα. Εν δὴ λείπεται φάναι περὶ Ωριγένους λοιπόν· ὡς φθόνῳ τοῦ πάντ' ἐνεργοῦν. τὸς ὁ τοσοῦτος καὶ λόγοις καὶ ἔργοις, καὶ ἀκριβεῖ φιλοσοφίᾳ ἐπὶ τόσον ἐνδιατρίψας, τῆς εὐθείας καὶ οὗτος ἀπεπλανήθη· καὶ διαστρόφοις ἐνειληθεὶς δόγμασι, τήν τε παροῦσαν καὶ τὴν μέλλουσαν διέφθειρε δόξαν. ᾿Αλλὰ μήπω νῦν· τὸν δ᾽ αὖ κατάλογον τῶν Mathematicus error, qui tanquam maleficus prohibitus est. (C. De malefic. et mathemat.) unoquoque lempore varie exhiberi sentiunt. 373 Utuntur invocationibus atque incantamentis dæmonum, atque item baptismis in elementorum professione Astrologiam et mathematicum errorem complectuntur, prognosticos et ariolos se nominantes. Sanctum Apostolum, ejusque scripta, inducunt prorsus et abolent. Librum quemdamquem ipsi composuere, de cœlo edlapsum esse prodigiose jactitant Quod si quis dignus inventus sit ut eum audiat, eum aliam quam Christus dederit, peccatorum consequi remissionem. Adver sus hanc et Alcibiades Apamenus Syrus plurimum depugnavit! Origenes vero ea convincenda primas tulit. Ejus hæresis, ad populum pro concione verba faciens, in octuagesimo secundo Psalmo hisce verbis meminit: «Advenit quidam hoc tempore vir arrogans et elatus, qui sententiam flagitiosam pror sus et impiam, quæ dicitur Helcesaitarum, promulgat, nuper admodum in ecclesias inductam. Ea que perniciosa profiteatur, exponendum vobis putavi, ne quos ad quædam fidei nostræ dogmata abroganda transversos abripiat. Utitur universæ Scripturæ veteris et evangelicæ auctoritatibus. Apostolum in ordinem redigit, atque adeo prorsus abolet. Docet quoque liberum permissumque esse, fidem abnegare: quod qui fidem stabilem in animo conceptam habeat, ore quidem necessitate adductus abjuret, corde vero minime. Et librum circumferunt, quem e caelo decidisse aiunt: audientemque et credentem ei, noxarum remissionem, aliam ab ea quam Christus Jesus instituerit, accipere affirmant. Hæc hactenus. Innumera præterea alia memoria digna de Origene commemorantur, quæ perinde atque non essent presentis operis, brevitatis etiam causa prætermittere est visum. Ac que necessaria esse ut huic historiæ insererentur putavi, recte (opinor) et ordine collegi atque contexui. Superest unum de Origene dicendum, invi dia ejus qui malorum omnium est auctor, virum tantum, qui simul et verbis et factis eo magnituFraudem hanc deinde imitatus est Mahometes.

κλησιῶν πρότερον αναγράψας, εἶτα τὰ ἐνδιάστροφα τῶν δογμάτων αὐτοῦ, καὶ τὴν ἀνοσίαν τελευτὴν ἐπισ θήσω. Εν ταυτῷ δὲ καὶ πέρας καὶ τῷ πέμπῳ μοι τῶν ἱερῶν δὴ τούτων τόμων, ὡς ἐνόν, ἐπιγράψω. Ηδη δὲ περὶ τῶν βασιλειῶν δίειμι. dinis, continuis studiis suis, in certiore atque abso- ἡγησαμένων τῆς τε βασιλείας καὶ τῶν μεγίστων ἐκlutiore philosophia processit, a recta quoque via per errorem esse digressum, perversisque involutum dogmatibus,præsentem simul et futuram contaminasse gloriam. Sed non in presentia. Ubi enim, tum eorum qui imperio, tum eorum quoque qui maximis quibusque ecclesiis præfuerunt,catalogum prius texuero, 37 4 deinde insana quoque dogma ata, et mortem ejus impiam persequar: et sic finem quoque quinto huic libro, ut putero, faciam. Nunc ergo de imperiis dicam. CAPUT XXV. Catalogus imperatorum Romanorum, ut alius alii ordine successerit: et ut primus imperatorum Philippus Christianus sit factus. Κατάλογος τῶν καθεξῆς τῆς Ῥωμαίων βασιλείας διαδεξαμένων τὰ σκήπτρα· καὶ ὡς πρῶτος Χριστιανός βασιλέων Φίλιππος γέγονεν. Σευήρον ἔτη ιη' ἡγησάμενον ᾿Αντωνίνος παῖς διαδέχεται. ᾿Αντωνίνον δὲ τὸν Σευήρου παῖδα, ἔτη ζ' Severo, qui decem et octo imperavit annis, Antoninus filius successit. Huic, septem annis et mensibus sex rerum potito, Macrinus. Macrino au- βασιλεύσαντα πρὸς μησὶν ἔξ, διαδέχεται Μακρίνος. tem, ante integrum annum in imperio exactum, defuncto, Antoninus id alter, Heliogabalus cognominatus, obtinuit: quod is quatuor annis administratum, ad Alexandrum Mammææ filium transmisit: quam feminam religionis divinæque pietatis perquam studiosam fuisse, antea diximus.Alexander autem tredecim annos in imperio exegit, atque in ejus locum Maximinus Cæsar successit. Quem Alexandri odio, quod in ejus domo plurimi fuerint fideles, ecclesiarum antistites solos cædere jussisse scripsimus. Post Maximinum qui tribus annis imperium gessit, Gordianus imperator factus: cui non totis sex annis republica ab eo administrata, Philippus una cum Philippo filio est subrogatus. Hunc primum aiunt ex imperatoribus ad Christi fidem accessisse: eumque ultimo Paschatis pervigilio, de reliquiis orationum in ecclesia participare voluisse non prius tamen in conventum fidelium accedere, intercessione et impedimento ejus qui tum ecclesiæ præfuit episcopi permissum esse, quam confiteretur, et pænitentium numero, qui ordine et loco suo segregati, disciplina certa explorabantur, aggregaretur: quod non aliter licere ille diceret, nisi hoc fecisset, propter multas ejus noxas, cum ecclesiæ multitudine, conventus ejus festi participem fieri. Eum vero, rebus ipsis timorem divini numinis religionemque debitam rite atque sincere declarantem, obsecutum illi esse ferunt Philippi, qui septem imperavit annis Decius Christi persecutor successor fuit. 375 καὶ Φίλιππον δ' οὐχ ἧττον ἢ ἑπτὰ βασιλεύσαντα ἔτη Atque is biennio in imperii culmine transacto, Gallo rerum summam annum et menses octo obtinendam reliquit. Τούτου δ' ἐπ' ἐνιαυτὸν διαγενομένου, ἕτερος ᾿Αν τωνῖνος ός Γάβαλος ἐπεκλήθη, τὴν Ῥωμαίων ἡγε μονίαν παραλαμβάνει, ὡς μοι προείρηκαι· καὶ τούτου δ᾽ ἐπὶ τέσσαρα ἔτη ἡγησαμένου, ᾿Αλέξανδρος ὁ Μαμαίας υἱὸς διάδοχος ἦν· οὗ τὴν μητέρα θεο σεβῆ τε καὶ εὐλαβείας ἀντιποιουμένην μικρῷ πρό σθεν ἀνεῖπον. Καὶ τοῦτον δὲ τὸν ᾿Αλέξανδρον δέκα πρὸς τρισὶν ἔτεσι διανύσαντα, ο Καίσαρ Μαξιμίνος ἐπὶ τῶν σκήπτρων καθίστατο οὔ, ὡς εἴρηται, κατὰ μῆνιν ᾿Αλεξάνδρου, ότιπερ ὁ οἶκος αὐτοῦ ἐκ πλειόνων συνειστήκει πιστῶν, τοὺς τῶν ἐκκλησιῶν ἡγεμόνας μόνους ἀναιρεῖσθαι προσέταττε. Τοῦ Ma ξιμίνου δὲ τὸν βίον κατὰ τριετή χρόνον καταλιπόν τος, Γορδιανὸς ἐπὶ τοὺς ἄξονας τῆς ἀρχῆς ἐγνωρί ζετο. Οὐδ᾽ ὅλοις ἔτεσιν ἐξ τὴν ἡγεμονίαν ἀνύσαντος Φίλιππος ἅμα παιδὶ Φιλίππῳ τῶν σκήπτρων ἐγκρα τὴς ἦν. Τοῦτόν φασι πρῶτον ἐκ τῆς ἡγεμονικής ἀξίας Χριστῷ προσελθειν· τῇ δ᾽ ὑστάτη του Πάσχα παννυχίδι τῶν ἐπὶ τῆς ἐκκλησίας εὐχῶν τῷ λοιπῷ συμμετασχεῖν θελῆσαι· μὴ μέντοι πρότερον τυχεῖν τῆς ἐφέσεως πρὸς τοῦ τηνικάδε τῶν ἱερῶν ἐξηγου μένου, ἐμποδὼν ἐκείνῳ καθεσταμένου, πρινὴ ἐξο μολογήσασθαι, καὶ τῇ τῶν μετανοούντων καὶ στάσει καὶ χώρᾳ ἐξεταζομένων ἑαυτὸν καταλέξη· μηδε γάρ ἂν ἄλλως ἐξὸν εἶναι ἔλεγε μὴ τοῦτο δὲ δρά σαντα, συμμετασχεῖν τῷ πλήθει τῆς πανηγύρεως διὰ πολλὰς αἰτίας τῶν κατ' αὐτόν Τὸν δὲ πειθαρ χεῖν ἐλέσθαι λόγος, ἔργοις τὸ περὶ τὰ θεῖα δέος καὶ τὴν καθήκουσαν εὐλάβειαν γνησίως ἐμφαίνοντα CAPUT XXVI. Qui tum magnarum urbium episcopi floruerint. Qui vero sub his imperatoribus ecclesiis præfuerunt, ii sunt. Roma Alexandro imperante, Urba Maximinus cum filio apud Aquileiam occi sus. Mox quoque Maximus Pupienus et Balbinus impp. lecti, militari tumultu jugulati, et Gordianus junior solus imperavit. Episcopalis libertatis exemplum, Fabianus ὁ κατὰ Χριστοῦ μανεὶς διαδέχεται Δέκιος· ός δύο ἔτη ἐπιβιούς, τοῖς περὶ Γάλλον ἔτος ἐν καὶ μῆνας ὀκτὼ διαγενομένοις τὴν ἀρχὴν κατελίμπανεν. Όσοι τῶν μεγάλων πόλεων τῇ ἱερωσύνη διέ πρέπον. Οἱ δὲ τῶν ἐκκλησιῶν κατὰ τούτους ἡγησάμενοι οὗτοι ἄν εἶεν. Τὸν μὲν ἐν Ῥώμη θρόνον, Αλεξάν Rom. antistes. Exemplum principis, ecclesiasticme disciplinæ sese submittentis, Philippus imperator. Eutropius quinque annos habet.

ECCLESIASTICAE HISTORIAE LIB. V. δρου τα σκήπτρα διαχειρίζοντος, Οὐρανὸν ἔτεσιν no, qui octo annis Ecclesiæ ministerium ibi gessit, ὀκτὼ λειτουργήσαντα, Ποντιανός διεδέχετο. Επι ἔτεσι δὲ καὶ τοῦτον ἐξ τῇ ἐπισκοπῆ καλώς διαπρέψαντα ἐπὶ Γορδιανού, Αντέρως διάδοχος ἦν. Τοῦτον δ' ἐπὶ μῆνα διακονησάμενον, Φαβιανός θεόθεν τὸν τῆς λειτουργίας κλῆρον ἐλάμβανεν· όν φασι μετὰ τελευτὴν ᾿Αντέρωτος ἀγρόθεν ήκοντα μεθ' ἑτέρων διατρίβειν ἐν Ῥώμη. Τῶν δ' ἐν Ῥώμη ἐπισκόπων, καὶ τῶν ἀδελφῶν πάντων ἐπ᾿ ἐκκλησίας περὶ τοῦ μέλλοντος τὸν θρόνον δέχεσθαι συγκροτούντων συν ἔδριον, καὶ τὴν ψῆφον ἐπὶ πολλοῖς τῶν ἄγαν ἐνδο ξων περιφανων, ἐν ὑπονοίᾳ τοῦ τοιούτου λειτουργής ματος ὄντων, ελκόντων, παρὼν καὶ φαβιανὸς οὐδενὶ μὲν τῶν ἐπισκόπων εἰς μνήμην ᾔει· ὅμως δ' οὖν ἁθρόον ποθεν περιστερὰ καταπτᾶσα, τῇ ἐκείνου τε ἐπικαθίσασα κεφαλῇ, δῆλον ἐποίει τὸν ἄνδρα. Επαναπαύεσθαι γὰρ αὐτῷ τὸ Πνεῦμα ἐμήνυεν, ἐν εἴδει περιστερᾶς εἰωθός φαίνεσθαι· καθὰ δὴ καὶ τῷ Σωτ τῆρι πάλαι τἀσφαλές μαρτυροῦσα, τὴν φωνὴν εἶλκεν ἐπὶ τὸν λόγον. Ἐφ᾽ ᾧ πάντα τὸν λαὸν ἔφησθέντα τῷ παραδόξῳ, ὁμόσε προθυμηθέντα, καὶ τὸ, Αξιος, ἀναβοήσαντα, ἐκ τούτου σχεδὸν ἐπὶ τὸν τῆς ἐπισκο πῆς θρόνον ἐγκαθιδρύσαι· ὃν καὶ ἐπὶ τῷ κατὰ Δέ κιον διωγμῷ μαρτυρίου στεφάνῳ τὴν πνευματικὴν καταστέψαντα κορυφήν, Κορνήλιος τὴν ἐπισκοπὴν διεδέξατο. Κατὰ δὲ τὴν ᾿Αλεξάνδρειαν ᾿Αλεξάνδρου τοῦ τῆς Μαμαίας ἡγεμονεύοντος, Δημήτριος τῶν ἐκεῖσε παροικιῶν τὴν λειτουργίαν μετὰ Ἰουλιανὸν τεσσαράκοντα καὶ τρισὶν ἔτεσιν ἱερῶς ἡγησάμενος, Ἡρακλὰ τῷ φιλοσόφῳ καὶ πρώτῳ τῶν Ωριγένους σπουδαστών καταλείπει τὸν θρόνον. Καὶ τούτου δε μετὰ τρίτον καὶ δέκατον ἔτος τὸ βιώσιμον μεταλ. λάξαντος, ὁ πολὺς Διονύσιος ἐπὶ τῶν ἐκκλησιαστι κῶν οἰκων τῆς ᾿Αλεξάνδρου ἀνέβαινεν. Γορδιανού βασιλεύοντος. Οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν ᾿Αντιό χου τον Ασκληπιάδην Φιλητός διεδέχετο, Αλεξάν. δρου διέποντος τὴν ἀρχὴν· οὗ Ζέβενος αὖθις διάδο. χος ἦν. Τὸν δ' ἐπὶ Γορδιανοῦ τελευτήσαντα, ὁ ἱερομάρτυς Βαβύλας τὰς ἱερὰς ἡνίας διαχειρίζεται ἂν μετὰ τὴν ὁμολογίαν ἐν δεσμωτηρίῳ τὴν ζωὴ· ἀμειψάμενον ἐπὶ Δεκίου, Φάβιος τῆς αὐτόθι Εκκλην σίας προΐστατο. Ἐπὶ πᾶσι τούτοις μετὰ τὸν περιβόητον ἐς ὕστερον Νάρκισσον, μᾶλλον δὲ σὺν αὐτῷμετὰ Δῖον καὶ Γερμανίωνα τε καὶ Γόρδιον, τῆς Ἱε ροσολύμων παροικίας τὴν ποιμαντικὴν διεῖπεν *Αλέξανδρος, περὶ οὐ πολὺν λόγον ἀνόπιν ἐποιησά μην· ὃς δὴ καὶ Ωριγένει τὰς χεῖρας ἐπιβαλών, τῷ τῶν πρεσβυτέρων τοῦτον ἐγκαταλέγει βαθμῷ. "Ος πρότερον τῇ ὑπὲρ Χριστοῦ διαπρέψας ομολογίᾳ, τοῖς πρότερον διωγμόις, μετὰ τὴν τῶν Ἱεροσολύμων προεδρίαν, βαθεί τε γήρᾳ καὶ λιπαρῷ κατεστεμμένος αὖθις ἐν Καισαρείᾳ τοῖς ὑπὲρ Χοιστοῦ δικαστηρίοις, Δεκίου τὸν διωγμὸν εἰς μέγα ἀναῤῥιπίζοντος, παραστάς, καὶ περιφανῶς μαρτυρήσας, ἐπὶ τῆς εἰρκτῆς τὸν βίον ἐξέλιπεν. Ηνίκα καὶ Βα θύλας τὸν ὑπὲρ Χριστοῦ ἀγῶνα διήνεγκεν ἐπὶ τῆς Eusebius libro vi, cap. 29. Fabianus martyr annis 12 cathedram RomaG Pontianus successit. Hic annis sex sub Gordiano episcopatu rite functus, Anteroten successorem habuit. Quo post mensem unum in episcopali munere mortuo, divinitus sacra administratio ad Fabianum est delata, quem dicunt post Anterotis mortem ex agro Romam venisse, atque ibi cum aliis versatum esse. Cum vero Romæ episcopi et fratres omnes in ecclesia ad episcopum creandum convenissent, atque suffragia deligentium, de multis præclaris et illustribus viris, quibus eam dignitatem collatum iri hominum opinio erat, variarent, affuit etiam Fabianus: et quamvis de eo nulli episcoporum in mentem veniret, derepente tamen alicunde advolans columba, ac capiti ejus insidens, eum designavit, et Spiritum in eo acquiescere significavit, in columbæ specie apparere solitum: quemadmodum olim certum Servatori perhibuit testimonium, vocem coelestem super ipsum Verbum pertrahens. Qua re am admiranda universus populus delectatus, eadem alacritate, atque eodem simul ore omnes dignum eum esse et idoneum acclamaverunt, et continuo in episcopali thorono collocarunt. Atque is in persecutione sub Decio spiritualem verticem martyrii corona exornatus episcopatum ad Cornelium successorem transmisit. Alexandriæ autem, Alexandro Mammas filio imperante, post Julianum Demetrius, qui quadraginta tribus annis sacrarum ececclesiarum regendarum munus obierat. Heraclam philosophum, primariumque Origenis discipulum, successorem habuit. 376 Sed et huic, cum post annum tredecimum episcopatus sui decessisset, magnus Dionysius successit, Gordiauo tum imperante, Rursum Antiochiæ sub Alexandri imperio in episcopali functione Asclepiade suffectus est Philetus: cujus deinde Zebenus successor fuit. Cæterum eo quoque sub Gordiano defuncto, Babylas sacer martyr Ecclesiæ gubernacula ibi suscepit: qui sub Decio post confessionem fortiter obitam in vinculis decessit, Ecclesiamque Fabio regendam reliquit Porro Hierosolymis post decantatum illum Narcissum, seu potius cum Narcisso (Dio, Germanione et Gordio intervenientibus) pastorali munere in Ecclesia functus est Alexander: de quo in superioribus multa fecimus verba. Is Origenem per impositionem manuum in presbyteorum ordinem legit. Et cum antea in prioribus persecutionibus confessionem pro Christo cum laude fortiter pertulisset, post episcopalem dignitatem, qua Hierosolymis est functus, multa jam et prope decrepita senectute venerandus, rursus Cæsaree Decio plurimum adversus fideles sæviente, ad judicum subsellia pro Christo tractus, egregie martyrium obiit, atque in carcere decessit. Quo tempore et Babylas apud Nicomediam pro nam tenuit, Cornelius annis 3. Alii hunc Fabianum vocant.

Christo fortiter decertavit. Alius hic Babylas est Νικομήδους· ἄλλος οὗτος Βαβύλας παρὰ τὸν ἐν ᾿Αν ab eo, qui Antiochiæ sub Numeriano pulchram professus est professionem. Hierosolymis post Alexandrum episcopus fuit Mazabbanes, cui longo post tempore Hymenæus successit, quem multis annis narrant Ecclesiæ præfuisse. Hæc de eorum temporum profanæ simul et sacræ ditionis successionibus. Nunc denuo ad historiam nostram revertendum. 377 CAPUT XXVII. De persecutione sub Decio: et ut Cyprianus episcopus Carthaginensis martyrio sit affectus. τιοχείᾳ ἐπὶ Νουμεριανοῦ τὴν καλὴν ὁμολογίαν όμο λογήσαντα. Τὸν δὲ θεῖον τῶν Ἱεροσολύμων ᾿Αλέξα δρόν διαδέχεται Μαζαββάνης· τὸν δ' Υμέναιος πολλῷ ὕστερον κληροῦχος έτων πολλῶν ἱστορούμε νος. Καὶ τὰ μὲν τῆς κατὰ χρόνον διαδοχῆς τῆς 20σμικῆς τε καὶ ἱερᾶς ἀρχῆς ἐν τούτοις· ἡμεῖς δὲ πόλο ἐπὶ τὰ ἑξῆς τῆς ἱστορίας προίωμεν. Περὶ τοῦ κατὰ Δέκιον διωγμοῦ· καὶ ὡς ἐμ τύρησε Κυπριανός της Αφρων Καρθαγένης ἐπίσκοπος. Δέκιος δὲ εἰς τὴν ἀρχὴν παρελθὼν, τῷ πρὸς τὸν Φίλιππον ἀπεχθείᾳ, οἷα δὴ τὰ Χριστιανῶν ἀσπασά. Προς δι Decius ad imperialem evectus dignitatem, propter Philippi odium, qui Christianismum fuerat complexus, gravissimam contra Christianos perse- μενον, διωγμόν κατά Χριστιανῶν ὡς μέγιστον cutionem excitavit. In qua multi quidem sacrum ἤγειρον. Ενθα δὴ πολλοὶ μὲν τὸν ὑπὲρ Χριστού pro Christo obiere certamen; in primis tamen ec- ἀγῶνα διήνεγκαν· οἱ δὲ τῶν ἐκκλησιῶν ἡγεμόνες, clesiarum præsides, et quicunque alios apud nos καὶ ὅσοι τοῦ καθ᾿ ἡμᾶς ἐν λόγῳ καὶ σοφίᾳ προΐσταντα, eloquentia et sapientia antecellerent, infanda cru- ἐκεῖνοι μᾶλλον τὰ ἀνήκεστα πάσχοντες, τοῦ βίου deliaque tormenta tolerantes vitam reliquerunt. ἐξίσταντο. Ενθεν τοι καὶ ἐπὶ μὲν Ῥώμης Φασια Sicuti Romæ Fabianus, in Palæstina Hierosolymis νός, ἐπὶ δὲ Παλαιστίνης ὁ Ἱεροσολύμων 'Αλέξα Alexander, Antiochiæ autem Babylas (cujus in δρος, καὶ ἐν ᾿Αντίοχείᾳ δὲ Βαβύλας, οὗ διάδοχος episcopatu Fabius successor fuit) bonum certa- Φάβιος, τὸν καλὸν ἀγῶνα ἀγωνισάμενοι, τὴν ἱερα men decertantes, episcopalem stolam sanguine τικὴν στολὴν εἰς βάθος κατέχρωσαν. multo imbuerunt. Accessit ad hos Carthagine in τούτοις εἰς Καρθαγίναν ὁ τὴν σοφίαν περιβόητος sapientia clarus Cyprianus, qui olim magicis libris Κυπριανός· ὃς πάλαι βίβλοις ταῖς μαγικαῖς έντρα incubuerat Cum vero animum per amorem ad φείς, ἐπεὶ καὶ Ἰουστίνη προσέβαλλεν, ἀρατόν τι Justinam, eximia formæ pulchritudine præstantem χρήμα κάλλος ἔχειν μαρτυρουμένη, Θεῷ δε θα puellam, adjecisset, cupidinemque suam dæmoni παρθενίας ανακειμένῃ, καὶ τὸν ἔρωτα δαίμονι τα cuidam carnali et libidinoso et amores illicitos φίλοσάρχῳ καὶ δεξιῷ περὶ τὰ τοιαῦτα πιστώσεις, conciliandos industrio credidisset, neque tamen ὡς ἥκιστ᾽ ἀμύνειν εἶχε τῷ ἔρωτι, τῆς παρθένον εν optatis amoribus perfrui posset, quod puella vir- χαῖς τε καὶ νηστείαις ὡς χρεών φραξαμένης, καὶ ginitatem suam ante Deo consecrasset, et tum (ita τοῖς ἄλλοις ὅπλοις τῆς πίστεως, στηλιτεύει την πλέ ut par erat) jejuniis, precationibus atque aliis fidei νην, καὶ τὴν μακράν απάτην πυρί διαπικής της armis castitatem tueretur: errorem suum agno- γοητικὰς βίβλους φλογί παραδούς· καὶ τῷ Χριστῷ vit et propalavit, fraudemque et seductionem diu- διὰ τῆς παρθένου καλῶς μνηστευθείς, τελεῖται κα tinam, libris magicis in ignem conjectis, Vulcano τὰ Χριστιανῶν· καὶ νεωκόρος γενόμενος, ύστερα dicavit et per eam virginem Christo pulcherrime πάσης καθηγεῖται τῆς ᾿Αφρικής. Τοῖς γε μὲν τ desponsatus, sacraque Christianorum complexus, λόγων προτρεπτικοῖς πολλοὺς τῷ κατὰ Χριστὸν ἐγών mox in presbyterorum ordinem templi custos ἱδράσας, τέλος καὶ αὐτὸς, σύναμα τη θαυμαστή γυναι cooptatus, ac tandem toti Africæ sacrorum anti- κῶν Ἰουστίνη, τῷ κατὰ Δίκιον διωγμό πολλαῖς προς stes præfectus est. In qua functione sermonibus τερον βασάνοις ἐξετασθεὶς, τῷ διὰ ξίφους μέρῳ τὴν scriptisque suis cohortatoriis permultos ad certa- ἱερωσύνην ἐκόσμει. Εφ᾽ ᾧ καὶ Χριστοφόρος ο μέρτος men pro Christo fortiter perferendum confirmavit: καὶ οἱ ἐν Ἐφέσῳ παῖδες, καὶ ἄλλοι σχεδόν μηδ' ἀριθμῷ atque ad postremum ipse quoque una cum ad- ὑποπίπτοντες, τοῖς ὑπερ Χριστοῦ ἀγῶσι διέπρεψα miranda illa Justina, in Deciana persecutione, multis prius exploratus cruciatibus, dignitatem episcopalem capitali supplicio cohonestavit. Quo tempore etiam Christophorus martyr, of Ephesii pueri, et alii prope innumerabiles, certaminibus pro Christo peractis, cum magna laude innotuere. 378 CAPUT XXVIII. Quæ Dionysio Alexandriæ episcopo in ea persecutione sub Decio acciderint. Ejusdem persecutionis tempestate, cum Alexandriæ etiam in Christianos maxime sæviretur, martyrium ibi quoque obibat Ecclesiæ antistes DionySub Philippo, millesimus Romanæ urbis annus ingenti ludorum apparatu celebratus est. Περὶ τῶν συμβάντων Διονυσίῳ τῷ ᾿Αλεξαν δρείας ἐν τῷ κατὰ Δέκιον διωγμό. Κατὰ δ᾽ ἐκεῖνο καιροῦ, τοῦ διωγμοῦ καὶ τοῖς ὁ Αλεξανδρεία δεινὸν ἐπικμάσαντος, ἦν μὲν συν κμάζων τηνικάδε τῷ ὑπέρ Χριστοῦ μαρτυρίῳ καὶ ὁ Cyprianum Carthaginensem cum Antiochene confundit.

ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. V. τῆς ἐκεῖσε παροικίας ἡγούμενος Διονύσιος - ὃν sius, quem post Heraclam ad munus episcopale μετὰ ῾Ηρακλᾶν ἡ ἱστορία ἐπὶ τὴν ἱερὰν τῆς Ἐκκλησίας ἀνῆγεν ἀρχήν· προνοίᾳ δὲ κρείττονι τῆς τῶν πολλῶν ὠφελείας χάριν καὶ οἰκοδομής υπέρτερον τῆς πείρας ἐδείκνυ Θεός. Καὶ πρῶτον μὲν, οἱ τοῦ τον ἐπέμφθησαν ἐκζητεῖν, ἀορασίᾳ τὰς ὄψεις πληγέντες, καίπερ ἐπ᾽ οἴκου ὄντα καὶ τὴν αὐτῶν ἀφιξιν ἐκδεχόμενον, ἀπετύγχανον τῆς σπουδῆς· ἐκῶν δ' ἑκών δ' εἰσέπειτα τοῖς ἀπάγουσιν ἐκδοθείς, πάντα τὰ κατ' οἶκον ἐξανδραποδισαμένοις, ἐπειδή τις τοῖς ἀδελφοῖς γάμῳ διαπαννυχίζουσιν ἀπήγγελλε τὸ πραχθέν, εὐθὺς ὁρμῇ πάντες μιᾷ ἀθρόον ἐξαναστάντες, καὶ δρόμῳ θέοντες επηλάλαξαν. Τῶν δὲ φρουρούντων εἰς φυγὴν τραπέντων, τὸν Διονύσιον ἐσθῆτε λινή ἐπ' ἀστρώτου κατακείμενον σκίμποδος, ἐξανίστασθαι καὶ ὅσον τάχος ἔπεσθαι τούτοις ἤπειγον. Τὸν β δε προσπίπτοντα, ἱκέτην εἶναι, ἤ ἀπιέναι καὶ αὐτὸν ἀφεῖναι, ἢ τὴν κεφαλὴν τοῖς ἀπάγουσιν αὐτὸν στρα τιώταις ἐᾶσαι λαβεῖν. Τοὺς δὲ μηδ' ανασχομένους ἀκοῦσαι· ἀλλὰ καίπερ πλείστην ὅσην ἱκεσίαν προσε ἄγοντα, ἐκ χειρῶν τε ἅμα καὶ ποδῶν ἕλκειν· καὶ τῷ οἰκισκῳ τῆς ἐπισκοπῆς αὖθις ἐγκαθιστὴν ὄνῳ γυμνώ, οἷα τινα φόρτον θεμένους. Καὶ τὰ μὲν κατά Διονύσιον εἶχεν οὕτως. Ἔπειτα οἱ ἀσεβεῖς ταῖς οἱκίαις τῶν προσηγγελμένων Χριστιανῶν ὅλαις ῥύμαις ἀνέδην εἰστρέχοντες, ὅσα μὲν ἦσαν ἐκείνοις τῶν κειμηλίων, ἐσύλων ἁρπάζοντες· ὅσα δ' εὐτελῆ τε καὶ οὐκ εὐάγκαλα, διαθλώντες ἀπηλλάττοντο. Καὶ ἡ τῶν πραττομένων ελευθερία σχήματι πόλεως ὑπὸ πολεμίων εαλωκυίας ἐῴκει. Πανταχοῦ θρῆνοι, άρα πάγματα, ὡς ἐν ἀμέλλη σκύλων ἀγωνιζομένων τῶν στρατιωτῶν. Οὐχ ὁδός, οὐ λεωφόρος, οὐ στενωπός παρείχε διέξοδον. Οὔτε δε νύκτωρ, οὐδ᾽ ἐν ἡμέρᾳ τὸ κακὸν ἔληγε. Κήρυκες δ' ἀνὰ πᾶσαν ἐφοίτων τὴν πόλιν μεγάλαις φωναῖς ἐκρηγνύμενοι. Τὸ δὲ κη. ρυττόμενον ἦν· ὡς εἰ μή τις Χριστὸν κακῶς λέγοι τὰ μάλιστα ἐναγέσι καὶ δυσφήμοις φωναῖς, τοῦτον ἀπανταχοῦ σύρεσθαι· καὶ περιελαυνόμενον αἰσχρῶς, τέλος πυρὶ καταπίμπρασθαι, provectum esse diximus. Verum illum, divino nutu et providentia, multorum utilitatis et ædificationis gratia, ceptis conatibusque persecutorum superiorem ostendit Deus. Primum namque, qui ad eum inquirendum missi fuerant, cæcitate afficti, quamvis domi is esset, adventumque eorum exspectaret, studio tamen et conatu suo politi non sunt. Deinde autem, cum sua sponte se fillis, rebus omnibus domi sum per eos direptis, ut se abducerent obtulisset, et quidam id factum fra. tribus in nuptiis noctu pervigilantibus renuntiasset, illico confertim uno impetu omnes consurgentes, celeri cursu cum jubilo et vociferatione continua ad locum cum contenderunt. Atque ibi custodibus in fugam versis, Dionysium linea veste indutum, et in lecto non strato repositum, exsurgere, et se quamprimum sequi coegerunt. At ille ad pedes eorum provolutus, obsecrat, ut vel abirent, seque ibi relinquerent: vel caput ejus milites, qui eum captum adduxissent, auferre paterentur. Quem illi quamvis multa orantem atque obtestantem, ne audire quidem sustinuerunt: sed manibus pedibusque protractum, et clitellarum instar asino nudo impositum, in episcopalem domunculam reduxerunt. Ac de Dionysio quidem hæc sie sunt acta: postea autem impii milites in domos, qui rem eam denuntiaverant, Christianorum, propalam audacissime magno impetu irruentes, res eorum pretiosas atque sepositas diripuerunt: eis vero quæ viliores essent, nec facile comprehendi aut ferri possent, fractis, abierunt. Quæ sane militum licentia et impunitas, faciem urbis ab hosti bus captæ præbuit. Ubique luctus erat, ubique direptiones, militibus de spoliorum et rapinarum immanitate inter se concertantibus. Non iter, non via, non angiportus exitum et fugam admillebat: diu noctuque clades ea durabat. Præcones per urbem totam ibant, et magnis clamoribus vociferabantur: 379 ut si quis Christum infaustissimis impurissimisque quibusque verbis non proscinderet, is passim raptaretur, atque ita fcdissime raptatus, tandem igni combureretur. CAPUT XXIX. Περὶ τῶν ἡττηθέντων καὶ ἐξομοσαμένων τὸ σέ- De iis qui tormentis victisub Decio, Christi religioβας Χριστιανῶν ἐν τοῖς κατὰ Δέκιον *Ην οὖν ἰδεῖν τηνικάδε πολλούς μὲν ὠχριῶντας, καὶ τῷ δέει καταπλήγας γεγενημένους, ἐξίστασθαι ἑαυτῶν, καὶ ταῖς μιαραῖς τῶν θυσιῶν καὶ ἀνάγνοις τῶν τελετών προ σιόντας, ὥσπερ οὐ θύσοντας, ἀλλ' αὐτοὺς οἷά τινα σφάγια τοῖς εἰδώλοις προσαγομένους. ὥστε καὶ χλεύη τις ἦν τοῖς ἀσεβέσιν ἐπὶ τοῖς ἡττων μένοις. Αλλοι δὲ καὶ προχείρως ἤπερ καὶ ἐκει λεύοντο, προσέτρεχον τοῖς βωμοῖς· καὶ μάλα γεν ναίως ἰσχυριζόμενοι, μηδὲ ὁ τι ποτέ ἐστιν εἰδέναι Χριστιανοί. Καὶ οἱ μὲν εἶποντο· οἱ δὲ ἔφευγον· οἱ δὲ ἡλίσκοντο· καὶ οἱ μὲν ἄχρι δεσμῶν καὶ φυλακῆς χωρήσαντες, πρὶν ἐπὶ δικαστήριον ἐχθεῖν ἐξωμός σαντο· οἱ δὲ καὶ βασάνοις ἐπιποσὸν ἐγκαρτερήσαντες, ἔπειτ' ἀπεῖπον πρὸς τὰ ἑξῆς. Ὅσοι δε στιῤῥοί nem abjurarunt. Itaque permultos tum videre erat pallidos, timoreque perculsos, et prorsus consternatos, neque sui compotes, ad impura sacra et impia sacrificia accedere, non illos tanquam sacrificaturos, sed veluti idolis ipsis sacrificandos: adeo ut impii illi homines, sannis et ludibriis, eos qui ita animos despondissent, prosequerentur. Quidam promptius citiusque quam juberentur, ad aras accurrebant, et magnis animis, se ignorare, quidnam Christianus esset, asserverabant. Atque ii quidem raptores sequebantur, alii fugiebant, alii capiebantur: nonnulli etiam usque ad carcerem et vincula progressi, prius fidem abjurarunt, quam ad tribunalia protraherentur; nonnulli autem aliquantum cru-

ὑπ' ἐκείνου κραταιωθέντες, καὶ τῆς ἐν αὐτοῖς ἀκα ταγωνίστου πίστεως ἀξίαν τῆς καρτερίας λαβόντες ἰσχύν, περιφανεῖς τῆς ἐκείνου βασιλείας ανεφάνησαν μάρτυρες. ᾿Αλλὰ τόγε νῦν ἔχον πάντας τοὺς τηνικάδε τῷ ὑπὲρ Χριστοῦ μαρτυρίῳ τελειωθέντας καθ᾽ ἅπαντα τὸν καιρὸν καὶ τόπον καὶ τρόπον ἐξω αριθμεῖσθαι πολὺ μᾶλλον ἀδύνατον ἡμῖν ἢ τὴν παρὰ τῇ θαλάσση ψάμμον αναμετρεῖν. Ολίγα δ οὖν ὑπομνήματος χάριν, ὅσα παρ' αὐτῶν πρεσβυτέρων εἰς ἡμᾶς ἀφίκται, οὐ φθόνος τῷ παρόντι δια λαβεῖν τῶν μαρτυρικῶν ἄθλων· οἱ τυχὸν ἴσως οὐδε δόξης τῆς παρὰ τῆς Ἐκκλησίας ὡς ἡ παράδοσις ἔτυχον. Καὶ ταῦτ᾽ ἐπιτόμῳ λόγῳ ρηθήσεται. Όσα δ᾽ οὖν καὶ τὴν ἡμετέραν διαπέφευγε μνήμην, τῷ βυθῷ τῆς θεαρχικῆς γνώσεως ἐπαφῶμεν εἰδέναι καὶ δοξάζειν ὡς βούλοισο. Ἡμεῖς δ' όσον μέτριον ὑπομτήσαντες, πρὸς τὰ ἑξῆς βαδιούμεθα. ciatibus et tormentis toleratis, suppliciis, quæ τινες ἦσαν καὶ ὅλον εἰσοικισάμενοῖ τὸν Χριστόν. subsecutura erant, fracti deficiebant. Qui vero firmi stabilesque erant, totumque Christum in pectoribus suis gerebant, ab eo confirmati, et condignum inexpugnabilis fidei et constantiæ suæ robur consecuti, præclaros atque illustres se regni ejus exhibuerunt testes et martyres. Sed enim in praesentia omnes eos qui tum pro Christo martyrio vitam finierunt, recensere, ac tempus, locum, et modum tam insignium certaminum exponere, tam id fieri non potest, quam arenam maris numerare non est. Itaque perpaucas tantum, memoriæ gratia, quas a majoribus nobis traditas accepimus, martyrum luctas hoc loco recte exsequemur: quæ fortasse non eam fidem et opinionem in Ecclesia, quam traditio tulit, sunt consecuture. Et faciemus id breviter, et compendiose. Quæ autem memoriam nostram subterfugere, eas secreto divinæ scientiæ et opinionis relinquimus. Et sic agonibus supersunt progrediemur. 380 CAPUT XXX. De iis qui tum martyrium pertulerunt, Metra sene, Quinta femina, Apollonia virgine, Seravione, Ju liano, Besa, Macare, et aliis. hujuscemodi paucis commemoratis, ad ea quæ Περὶ τῶν τότε μαρτυρησάντων, Μητρά, Κοιν τας, Απολλωνίας, Σεραπίωνος, Ιουλιανού, Βησα, Μάκαρος, καὶ ἑτέρων. Τοίχων καὶ πρῶτος ἡμῖν ἐκκείσθω τῷ λόγῳ ὁ θαυμάσιος πρεσβύμης Μητρᾶς· ἐν οἱ θῆρες ἐκεῖνοι καὶ ὠμότατοι διαρπάσαντες, ἐκεῖνα λέγειν ἀνέπει θον, ὅσα μηδὲν ἐλλείπειν εἰς παροινίαν καὶ ὑβρα καὶ βλασφημίαν Χριστού έχοντα. Ὡς δ᾽ οὐδαμῶς Sed primus omnium admirandus ille senex deprædicetur Metras quem bellum ille crudelissime raptum, ea dicere cogebant, quæ ad summam injuriam, contumeliam, et blasphemiam in Christum nihil facerent reliqui. Ut autem ille minus eis est obsecutus, totum corpus ejus savissime πειθήνιος ἦν, ξύλοις ὅλον τὸ σῶμα παίοντες ἀφει fustibus diverberarunt, faciem arundine acuta consciderunt, oculos confoderunt, interiora quoque et latentia corporis loca laniarunt: atque ad ultimum, immanitati sum quasi renuntiantes, ingenti vi lapidum eum obruerunt. Quintam vero, feminam quamdam, ad simulacrum adductam, adorare illud jusserunt. Quod quia illa facere detrectabat, alligatis atque suspensis ex pedibus ejus funibus, per mediam eam distraxere Alexandriam. Deinde durioribus atque acclivibus locis raptatam, tandem in eumdem, quo paulo ante Metram, locum perductam, itidem ut illum, lapidibus allisam corona martyrii decorarunt. Post hanc admiranda adducitur Apollonia, virgo senectute jam venerabilis, esca bestiis asservata: quæ cum lapidum ictibus simul et maxillas et dentes omnes amisisset, quod ad aram sacrificare prorsus nollet, in pyram, quæ idolis parata fuerat maxima, accensam ingenti alacritate prosiluit; longe præstantissimum esse ducens, ut sic ipsa Deo victima offerretur. His accessit Serapion, patria Ephesius: cujus cum membra omnia magna flagrorum vi concidissent, articulosque corporis locis sedibusque suis dimovissent, postea præcipitem eum ex superiore loco dejectum enecarunt. Tum quoque Julianus, ita pedibus æger, ut neque ambulare neque movere se posset, cum duobus aliis, qui eum Alii hunc martyrem Metranum nominant. δῶς, καλάμοις ὀξέσι τὸ πρόσωπον ήκιζον· καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς κατακέντουν, τὴν ἔνδον πλάσιν ἀμύσο σοντες· ἐς ὕστερον δ' ἀπειπόντες, λίθοις αφθόνοις βάλλοντες ἔφθειραν. Κοΐνταν δέ τινα γυναίκα ἐπὶ τὸ εἴδωλον ἀγαγόντες, τὴν προσκύνησιν ἀφοσιούν εκείνῳ προσέταττον. Ἐπεὶ δ' απηγόρευε πράττων, σχοίνους τῶν ποδῶν ἐξαρτήσαντες, διὰ μέσης εἷλο κον πρῶτον τῆς ᾿Αλεξανδρείας· ἔπειτα τοῖς ἀνώ τεσι καὶ τραχυτέροις τῶν τόπων προσῆγον. Καὶ τέλος εἰς τόπον ἐφ᾽ ᾧ καὶ τὸν προειρημένον ἀγα γόντες Μητρᾶν, τὸν ἴσον καὶ αὐτῇ διὰ τῶν λίθων περιβάλλουσι στέφανον. Ἐπὶ δὴ ταύτῃ καὶ ἡ θαυ μαστὴ καὶ ἀειπάρθενος Απολλωνία, πρεσβύτις, εἰσήγετο, θηρίοις διατηρουμένη βορά. Λίθων δοῦν όμως βολαῖς τὰς σιαγόνας συντριβεῖσα, καὶ τοὺς ὀδόντας σύμπαντας ἐκκρουσθεῖσα, ἐπεὶ τὸ τελευ ταῖον οὐδαμῶς ἐπιθύειν τῷ βωμῷ ἤθελε, τῷ παρακειμένῃ ἐκείνοις μεγίστη ἀναφθείση πυρᾷ πρόθυμος ήλατο, θυσία μᾶλλον αὐτὴ προσαχθῆναι αίρουμένη Θεῷ. Πρὸς δὲ καὶ Σεραπίων Ἐφέσιος γένος εἰσ ἤγετο· οὗ τὰ μέλη ταῖς σφοδραῖς τῶν μαστίγων ἐπιθέσεσι διακλάσαντες, τάς τε τῶν ἄρθρων ἁρμο νίας τῆς κατὰ φύσιν ἕδρας ἐκστήσαντες, εἶτα καὶ πρηνὴ ἐξ ὑ περῴου καταβαλόντες, βίου τοῦ ἐξέστη σαν. Τότε δὴ καὶ Ἰουλιανὸς ἀλγῶν μὲν τοὺς πόδας ἀνὴρ, κινεῖσθαι δὲ ἡ βαδίζειν οὐχ σἷος τε ών, άγεται δυσὶ τοῖς, οἱ αὐτὸν ἀνεῖχον μετέωρον· ὧν ὁ μὴ

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. V. προς τὸ μέγεθος απειπὼν τῶν δεινῶν, ἐξώμνυτο μὲν sublimem sustinebant adducitur. Quorum alter εὐθὺς τὴν πίστιν, καὶ ἀπελύετο· άτερος δέ, ᾧ Ἰσχυρίων μὲν ὄνομα, Εὔνους δὲ τὸ ἐπώνυμον, μηδ' ἂν εἴ τι καὶ γένοιτο προέσθαι τὴν καλὴν ὁμολογίαν, εἰ καὶ μυριάκις δέοι θανεῖν, ἰσχυρῶς ἐνιστάμενος, σὺν Ἰουλιανῷ τὸν ἴσον ἔγκειμένῳ τρόπον, ἔποχοι καμήλοις γεγενημένοι, καὶ μετέωροι μαστιγούμενοι, διὰ μέσης τῆς πόλεως ἡγοντο. Εἶτα τοῦ δήμου ἄγριον αὐτοῖς καταιγίσαντος, τῷ πυρὶ κατεκάησαν. ᾿Αλλὰ καὶ Βησᾶς ἐκεῖ τὴν κλῆσιν, καλλίνικος όπλο μάχος Χριστοῦ τῷ λόγῳ τῆς εὐσεβείας ἀριστεύς δόκιμος ἐκφανείς, τὴν τῆς κεφαλῆς ὑφίστατο έκτο μήν. Καὶ ὁ φερώνυμος δε Μάκαρ, Λίβυς τὰ πάτρια, πολλῆς αὐτῷ δεδομένης προτροπῆς εἰς ἀρνησιν, ἐπεὶ ἀνένδοτος ἦν, ζῶν πυρὶ κατεπίμπρατο. Ναὶ μὴν καὶ Ἐπίμαχος, καὶ ᾿Αλέξανδρος, δεσμά, κάθειρξιν, τάλλα, καὶ ξυστήρας σιδήρῳ τεθηγμένους διενεγ κόντες, τέλος τιτάνω προσριφέντες ζεούσῃ, δεινῶς κατεφλέγοντο. statim ad tantam malorum immanitatem animum despondit, fidem abjuravit, et liber dimissus est; alter autem, cui Ischyrionis nomen, Euni autem cognomen fuit, reipsa satis eas appellationes comprobans, et persecutoribus fortiter repugnans: quippe sexcenties potius mori, quam quidquam de bona professione remittere paratus; ipseque Julianus, qui in eadem causa erat; camelis sublimes impositi, atque ita per mediam urbem vecti, flagris casi sunt, donec a plebe ferocius insultante in ignem conjecti conflagrarunt. 381 Sed et Besas ibi hoplomachus, seu armatus miles, et victor ope Christi egregius, quod se in veræ pietatis profes. sione bellatorem spectatum præbuerit, capitis resectionem sustinuit. Macarius quoque, verum hoc obtinens nomen, in Libya ortus, cum plurimis esset ad negationem allectus modis, ipse autem immotus permaneret, vivus est combustus. Præterea Epimachus et Alexander, posteaquam carcerem, vincula, et super alia novaculas ferro acuminatas pertulissent, postremo in calcem ardentem projecti, gravissime sunt exusti. Περὶ ἄλλων μαρτύρων ἐν ᾿Αλεξανδρείᾳ καὶ Παλαιστίνη μαρτυρησάντων. Αλλ᾿ οὐδὲ γυναῖκες τοῦ καλοῦ ἐκείνου ἀπελεί ποντο μαρτυρίου. ᾿Αῤῥενωθεῖσαι δὲ καὶ αὗται τὸ φρόνημα, ανδρικῶς ἡγωνίζοντο. Ων πρώτη 'Αμμω καρία ἦν. Απήγετο γὰρ τὴν επαγγελίαν ἀψευδῆ τηροῦσα· ἅτε δὲ μηδὲν ὧν δικαστής κελεύοι φιλονεικῶν ταῖς βασάνοις νικάν, ἀποκριναμένη. Ἐπὶ δε ταύτῃ καὶ ἡ θαυμαστὴ γυναικῶν Μερκουρία, καὶ ἡ πολύπαις μὲν, τὸ δὲ πλέον φιλόθεος Διονυσία, τοῦ δικάζοντος ἐν αἰδοῖ ποιουμένου, τῷ ἀμετρα βασανίζειν, οὕτως ὑπὸ γυναικῶν καρτερίας ἡττᾶσθαι, σιδήρῳ τεθνᾶσιν. Ἐπὶ δὲ τούτοις Ηρων καὶ ᾿Αστήρ Ἰσίδωρος καὶ Διόσκορος, οὔπω πέμπτον καὶ δέκατον ἔτος ἐξηνικώς· Αἰγύπτῳ δὲ προσοικοῦντες ἦσαν. Πυρὶ μὲν τοὺς ἄλλους ἐπίμπρα· τὸν δὲ νέον, άτοπόν τι οἰηθεὶς περὶ αὐτοῦ, ὡς μὴ ἐῤῥωμένον δῆθεν καὶ ἀνδρώδη εξαπατήσαι, παρῆκε μὲν, ὑπέρθεσιν φήσας τῷ νέῳ ἐπιμετρεῖν τοῦ τῆς ἡλικίας ἀώρου. Έτερος, Νεμεσίων ὄνομα, Αἰγύπτιος δ᾽ ἦν καὶ αὐ τές, συνοικίαις δῆθεν ληστῶν ἐντραφείς, ὑπὸ δίκην ἤγετο. ὡς δὲ τοῦ ἐγκλήματος τὸν μώμον προσαπε τρίβετο, ὡς Χριστιανός λοιπόν δέσμιος είχετο. Ο δὲ ἀδίκως, καὶ μεῖζον ἢ τοὺς λῃστὰς λυμηνάμενος, μέσον ἐκείνων πυρὸς δαπάνης ἐποίει τον μάρτυρα. Σύνταγμα δ' ἐν τούτῳ στρατιωτῶν, Αμών, Ζήνων, Πτολεμαῖος, Ἰγγένης, και τις πρεσβύτης Θεόφιλος πρὸ τοῦ δικαστηρίου ἑστῶτες, καὶ καταθροῦντες, τοὺς ἀγωνιζομένους, ἐπειδή τινα πρὸς ἄρνησιν ῥέ ποντα έώρων, ἀσχάλλοντες μὲν ἦσαν καὶ διεπρίοντο, καὶ πῆ μὲν ἀνένευον, τῷ δὲ καὶ τείνοντες ἦσαν τὰς χαῖρας, τὸ σῶμα πρὸς τὸ δοκοῦν διατιθέμενοι εὐφυῶς. ἐπεὶ δὲ ταῦτα πράττοντες έφωράθησαν, ἐπὶ τὸ δικα στικὸν ἀνήγοντο. βήμα. Καὶ θαρσαλέως μεν ώμολογουν· ἐς τοσοῦτον, ὡς τὸν ἡγεόμνα καὶ τοὺς περὶ αὐτὸν μᾶλλον θροεῖσθαι, ἐκείνους δε θάρσους πίμπλασθαι· καὶ τοὺς μὲν δικαστὰς εἰς δέος ἄῤῥητον CAPUT XXXI. De aliis martyribus, qui certamen suum obierunt Alexandria et in Palæstina. Mulieres quoque a tam pulchro certamine non aberant, quæ virilem habentes animum, sane quam fortiter depugnarunt. Quarum prima fuit Ammonaria; abducta enim est, promissionem suam constanter conservans: qua se nihil facturam receperat, quod judex variis tormentorum generibus cum ea contendens, eamque expugnare studens, jussisset. Post hanc et admiranda illa Mercuria: nec non multorum liberorum mater, et quod majus est, Dei amans Dionysia, cum quidem quæsitorem ipsum jam puderet, quod in immensis carnificinis suis a mulierum constantia vinceretur, ferro sunt necatus. Deinde Heron, et Aster, et Isidorus, et Dioscorus, qui nondum decimum quintum expleverat annum, Egypti omnes, producti; et c teri quidem igni sunt combusti, adolescentulum autem judex dimisit, absurda quadam de eo concepta opinione, quod illum nondum satis firmum, necdum virum, fraudi et seductioni idoneum esse putaret; moramque et tempus in eo completurum diceret, quod ætati deesset. Hos consecutus est Nemesion, Egyptus et ipse, atque inter prædones educatus, quo nomine in judicium fuerat pertractus: postquam autem, causa dicta, crimen id a se est amolitus, deinceps ut Christianus in vinculis est detentus. Quæsitor porro iniquissimus, magis etiam in hunc quam in illos sæviens, martyrem inter prædones medium igni exussit. Turma deinde succedit militum: Amon videlicet, Zeno, Ptolemæus, Ingenuus, et quidam affecta ætate Theophilus, pro tribunali apparentes: qui agonem decertantium martyrum spectantes, si quem viderent ad abnegationem propensum, 382 indignationem præ se ferentes, ringebantur, et aliquando quidem illis innuebant: quandoque vero manus suas exten-

σθαι, ἐπὶ καλῷ τῷ θριάμβῳ ἀναδουμένους τὸν στέ φανον. Πλεῖστοι δὲ καὶ ἄλλοι τῶν ἀπὸ κώμης ὑπὸ τῶν ἐθνῶν διεσπῶντο· ὧν εἰς καὶ Ἰσχυρίων ἐκεῖνος εἦν, ὃς τῶν κατ᾽ οἶκον εἶχε τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἐπισήμων τηνικάδε τινός· ὃν ὁ τῆς οἰκίας δεσπότης ἐπιθύειν ἐκέλευε τῷ βωμῷ, καὶ μὴ πειθόμενον ὑβρι ζεν· εἶτα ελοιδορεῖτο. Ὡς δὲ καὶ ἔτι ἐνίστατο, βακτηρίαν μεγίστην λαβών, διὰ τῶν ἐντέρων καὶ τῶν σπλάγχνων διώσας, παέκτεινε. Καὶ τί δεῖ τὸ πλῆθος καταριθμεῖν, ὅσοι ἐρήμοις ὄρεσι πλανηθέν τες οἱ μὲν λιμῷ, ἄλλοι δὲ δίψει, καὶ τῷ σφοδρῷ κρύει, νόσῳ τε καὶ λησταῖς, πρὸς δὲ καὶ θηρίοις ἁλόντες ἐφθάρησαν; ἂν οἱ περιγενόμενοι τῆς ἐκείν εἰσὶν ἀξιόπιστοι μάρτυρες· ὧν ἐν ἔργον εἰς γων dentes, corpus suum pro arbitrio variis gestibus ίσχεσθαι· τοὺς δ' ἐν ἀποῤρητῳ ἀγαλλιωμένους ήδε inclinabant. Quod cum ita facere in flagranti facto deprehensi essent, illicet ad quæsitoris tribunal sunt abrepti; ubi tanta fiducia Christianismum sunt professi, ut præfectus ipse et assessores ejus vehementer eonturbarentur, et incredibili timore corriperentur, cum illi contra fortitudine animi magis implerentur, majoreque quam quæ verbis explicari possit, exsultarent latitia, et tam magnifico triumpho victoriæ susciperent coronas. Nec minus interea in pagis et villis plurimi ab infidelibus sunt male accepti. In quibus et Ischyrion ille fuit, cui a claro quodam ejus loci viro, domus procuratio mandata fuerat. Eum dominus sacrificare ad aram deorum jussit. Et cum id ille recusaret, contumeliis primum, deinde etiam con- δήλωσιν παραθεῖναι δεῖν οἴομαι. Χαιρήμων ἦν τῆς viciis in eum est invectus. Sed enim cum adhuc in Νείλου καλουμένης ἐπίσκοπος πόλεως, ἀνὴρ βαθεί sententia Ischyrion persisteret, scipione maximo γήρα μάλιστα διαπρέπων. Οὗτος σύναμα τῷ ἑαυτοῦ comprehenso, per interiora eum ille viscera trans- συμβίῳ, περὶ τὸ, ὁ ᾿Αράβιον ὄρος καλεῖται φυγών, fossum occidit. Sed quid opus est turbam eorum οὐκ ἐπανῆκεν αὖθις· οὐδέ τις ἐκείνων ἰδεῖν τοῦ recensere, qui in solis locis et montibus oberran- λοιποῦ ἐδυνήθη αὐτούς· ἀλλ' οὐδὲ τὰ σώματα ἐκείtes, partim fame, partim siti, quidam acriore fri- νων ὅπου γῆς εἰσι, τῷ εἰσέπειτα χρόνῳ που ὤφθη. gore aut morbo, nonnulli etiam a prædonibus Πολλοὶ δὲ καὶ ἄλλοι κατὰ τὸ εἰρημένον ὄρος Αρά oppressi, aut a bestiis discerpti interiere? Quorum βιον ὑπὸ τῶν ἐκεῖνο προσοικούντων βαρβάρων τά omnium, qui ex eis superstites fuere, idonei exsti- λωσαν· οἱ μὲν τῇ περιουσίᾳ τῶν χρημάτων λυθέν tere testes. De iis ex pluribus unum saltem exem- τες· πολλοὶ δὲ καὶ τῷ ἀπορεῖν κακῶς παραπώλοντο. plum referre necessarium esse duxi. Chæremon Ταῦτα μὲν ἐπ᾿ Αἴγυπτον καὶ ᾿Αλεξάνδρειαν ἐπράτο erat, ejus urbis, quæ Nilus dicitur, episcopus, vir τοντο τὰ δεινά· ἐπὶ δὲ Παλαιστινης οὐ μείους οἱ multa senectute admodum venerandus: is una ἆθλοι καὶ τὰ παλαίσματα. "Ων οἱ πλεῖστοι τοῖς προcum conjuge sua, cum in montem, qui Arabicus τρεπτικοῖς τῶν Ωριγένους λόγων ανδρικῶς τὸν dicitur, profugisset, nunquam inde est reversus, ἀγῶνα διέφερον. neque cuiquam eorum postea apparuit; sed neque quonam corpora eorum pervenerint, cuiquam est deinceps cognitum. Quin multi quoque allii in Arabico eo monte, ab eis qui illum incolunt barbaris capti, vel pecunia ab eis sunt redempti, vel propter æris inopiam misere ibi perierunt. Atque hæc quidem Alexandriæ et in Ægypto acciderunt adversa. Cæterum non minores luctæ et certamina in Palæstina fuere. Sic passim plurimi martyres cohortatoriis Origenis orationibus viriliter agones pertulerunt. 383 CAPUT XXXII. Ὡς καὶ Ωριγένης τῷ μαρτυρικῷ παραστάς βήματι, τὸ σέβας ἐξομοσάμενος διεφθάρη. Αλλ' οὗτος μὲν πολλοὺς ἐποίει τους μάρτυρας αὐτῷ δὲ πανστρατὶ ἐφαμίλλως τοῦ Σατάν παρατη ξαμένου, πάσῃ τε μηχανῇ καὶ δυνάμει κατ' αὐτοῦ στρατηγήσαντος, καὶ διαφερόντως παρὰ τοὺς την κάθε ποθεμηθέντας ἀγρίως αὐτῷ ἐπισκήψαντος, τοῦ Ut Origenes ad tribunalmartyrii consistens, pietate Christiana abjurata, a seipso degenerarit. Et ille quidem permultos fecit martyres; sed cum omnibus suis copiis hostiliter Satanas bellum ei moveret, omnique viet conatu adversus eum duceret, et acrius ei tum quam aliorum alicui, infestiusque immineret, perfecta et absoluta virtute est destitutus; nimirum qui virtutum omnium pa- κατ' ἀρετὴν ἀποτυγχάνει τελείου, ἅτε δὴ καὶ τῶν rente submissione et humilitate, et quæ per illam provenit immobili et recta animi constitutione atque indolentia excidisset. Aiunt enim, Deciana persecutione et ipsum comprehensum esse, et vinculis constrictum. Primum itaque tormentis gravibus corpore toto afflictus, mox deinde in acerbissimum demissus est carcerem. Ibi ingentis ponderis ferramentum eum distringebat, et insuper supplicium ignis ei intendebatur: aliaque mala partim jam tum inferebantur, partim paulo post imminebant, ac diebus pluribus quatuor vinculorum catasta pedes ejus distinebantur Qus omnia 80Euseb. lib. vi, cap. 29. ἀρετῶν μητρὸς τῆς ταπεινοφροσύνης, καὶ τῆς δι' αὐτὴν ἀπαθείας ἀποπεσών. Καὶ γὰρ, φασί, τῶ κατὰ Δέκιον διωγμῷ συλληφθέντα καὶ τοῦτον φρῶ τα μὲν δεσμὰ διελάμβανον· βασάνοις δε καθ' ἅπαν τος τοῦ σώματος αἰκισθεὶς, πικροτάτη απερρίπτετα τη φρουρά. Κλοιός ἐπὶ τούτοις σιδήρεος πιέζων ἦν πῦρ τε ηπείλιτο. Καὶ ἄλλα τὰ μὲν ἐπάγετο, τὰ δὲ ἔμελλε. Πολλαῖς δ᾽ ἐν ἡμέραις υπό τέσσαρσι ξύλου δεσμοῖς τοὺς πόδας εντεινόμενος, γενναίως ἤνεγκεν. Ἐκεῖνος μὲν οὖν θανεῖν ἔτοιμος ἦν· τῷ δὲ δικαστή φιλονεικία πάλιν ετέρωθεν τῆς ἐφέσεως ἀποστῆναι παρασκευάσαι, καὶ ξίφει κολάζειν ήκιστα ήθελε Quæ ge-

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. V. δεινοῖς δ' άλλοις κατ' ὀλίγον ὑπεξάγειν τοῦ βιοῦν neroso et forti animo pertulit. Et ille quidem morἐπειρᾶτο. Τέλος ὡς ἀπεῖπε κολάζων, δαιμονίῳ ἐπιβάλλει τῇ ἐπινοία. Γνοὺς γὰρ τὸ φιλόσοφον καὶ ἁγνὸν τοῦ ἀνδρός, τούτῳ καταστρατηγεῖν ἐβούλετο. Καὶ τῶν δεσμῶν μὲν ἀνίησι, τῷ δε βωμῷ ἀσελγή παραστήσεις Αιθίοπα, θύειν παρεκελεύετο Ωριγένην, καὶ κατὰ τοῦ βωμοῦ τὸ λιβανω τὸν ἐπιβάλλειν· ἡ μὲ τοῦθ' αἱρούμενον, ταῖς μυσαραῖς ὁμιλίαις πρὸς τοῦ ἀδελφοῦς ἐκείνου τὸ σῶμα καταμιαίνεσθαι. Καὶ ὁ μὲν ταῦτ' ἔλεγον· ὁ δ' εκλογήν καὶ ἐπικρίσει τοῦ χείρονος ἐξομόσασθαι μᾶλλον είλετο, τὸν νοῦν ἀχρείως κηλιδωθείς, ή τι καταῤῥυπάνει τοῦ σώματός. Εν τεῦθεν καὶ τῆς θείας δόξης ἀπολεσθήσας καὶ χάριτος, δόξας ἀλλοκότους, τοῦ Σατὸν ἐνσπείροντος, ἐπεισε φέρα· δι' ὧν καὶ πολλοὺς τῆς ὑγιούς δόξης παρα γαγών, χρόνῳ πολλῷ ὕστερον ἑκκήρυχτος τῆς Ἐκκλησίας εγεγόνει Χριστοῦ. «Οποίας δε, φησὶν Εὐσέβιος, μετὰ ταῦτα καταλείπει φωνάς, καὶ αὐτὰς πλήρεις τοῖς ἀναλήψεως δεομένοις ὠφελείας, πλεῖσται ὅσαι τοῦ ἀνδρὸς ἐπιστολαὶ τἀληθὲς ὁμοῦ καὶ άκριβες περιέχουσιν.» Ἐγὼ δὲ πάλιν οὐκ ὀκνήσω καὶ αὐτὰς ἐκείνου τὰς φωνὰς παραθεῖναι, δι' ὧν ἐλέγχεται προδήλως, μὴ τοῖς ἀποστολικοῖς ὅροις στοιχῶν· ἵνα γὰρ τὰς ἄλλας ἀτόπους παρήσω δόξας καὶ βλασφημίας, τούτων μόνων μνησθήσομαι. Γρά φει γὰρ ὧδέ πως ο tem obire puratus erat. Quæsitori autem contentiosa quadam crudelitate aliter visum est, hominem a sententia desiderioque suo abducere. Ac gladio quidem in ipsum animadvertere noluit, aliis vero ærumnis paulatim vita eum privare constituit. Ad postremum, cum se tormentis victum ab illo intelligeret, ad diabolicum prorsus consilium animum adjecit. Quod enim philosophicum plane animum castitatemque viri nosset, ea parie oppugnare eum decrevit. Itaque e vinculis quidem eum dimisit, sed ad aram, apud quam obscœnam impudicumque Æthiopem collocarat sacrificare, et thura in aram injicere jussit: quod nisi, ut faceret, animum induceret, fore minatus est, ut re detestanda dirisque omnibus exsecranda, corpus ejus ab impudico illo contaminaretur. Et ille quidem hæc ei intentavit.Origenes vero, optio ne atque electione rei deterioris, abjurare fidem maluit, animo præter utilitatem omnem conspurcato, quam sordes aliquas corpore excipere.Atque inde a divina sententia et gratia delapsus, alienas opia saniore sententia seductis longo post tempore ab niones, Satana instigante,induxit; per quas multis Ecclesia Christi per excommunicationem est proscriptus «Quales autem, Eusebius inquit postea reliquerit voces, easque plures, ad eos qui auxilio et utilitate indigerent receptionis in gratiam, quam plurimæ ejus testantur epistolæ, 384 veritatem ipsam certo satis complectentes. Ego vero non gravate faciam, et verba ejus apponam, per quæ manifeste arguitur, eum finibus et constitutionibus apostolicis non perstitisse. Atque ut alias ejus absurdas opiniones et blasphemias omittam, harum tantum verbis ipsius meminero. Sic enim scribit: Περὶ τῶν Ωριγένους βλασφημιῶν· καὶ ὡς ἐπὶ Γάλλου τὸ βιοῦν ἐξεμέτρησιν. «Νέες, φησίν, ἦσαν ὑπ' ἀρχῆς δίχα παντὸς ἀρι θμοῦ καὶ ὀνόματος· ὡς ἐνάδα ἀρχὴν πάντων εἶναι τῶν λογικῶν τῷ ταυτότητα τῆς οὐσίας καὶ ἐνεργείας καὶ τῇ δυνάμει. Καὶ ὡς πέραν λαβόντων αὐτῶν τῆς θείας ἀγάπης καὶ θεωρίας, κατ᾽ ἀναλογίαν τῆς ἑκά στον ἐπὶ τὸ χείρων τροπής, λεπτομερέστερα ή πε· χυμερέστερα άμφιάσασθαι σώματα, καὶ ὀνόματα πληρώσασθαι· κάντεύθεν τὰς οὐρανίας και λειτουρ γενιάς ὑποστῆναι δυνάμεις, ἀλλὰ μὴν καὶ ἥλιον καὶ σελήνην καὶ τοὺς ἀστέρας, καὶ αὐτὰ τῆς αὐτῆς τῶν λογικῶν ἐνάδος, ἐκ τῆς ἐπὶ τὰ χείρω τροπῆς τοῦτο γεγονέναι. Τὰ δὲ ἐπὶ πλεῖον τῆς θείας ἀγάπης απο ψυγέντα λογικά ψυχὰς ὀνομασθῆναι, καὶ σώμασι παχυτέροις τοῖς καθ' ἡμᾶς ἐμβληθῆναι· τὰ δὲ ἐπὶ τὸ Σαρον τῆς κακίας εληλυθότα, ψυχροῖς καὶ ζοφεροῖς ἐνδεθῆναι σώμασι· καὶ δαίμονας γεγονέναι καὶ ἀνα μασθήναι.» Έτι καὶ ταῦτα ληρωδεῖ· ο Ότι ἐξ έργο γελικῆς μὲν καταστάσεως ψυχική γίνεται κατάστα σις, ἐκ δε ψυχικής διαμονιώδης καὶ ἀνθρωπίνη· ένα δε μόνον νοῦν κ πάσης τῆς ἐνάδος των λογικών Eadem de Origene Suidas. Contra est Halloix Not. ad Vitam Orig., fol. 39, item. fol. 35, 36, 37. • Origenis nonnulla opuscula, quæ vir beatus Hieronymus non repudiat,legenda suscipimus. PATROL. GR. CXLV. CAPUT XXXII. De Origenis erroribus et blasphemiïs, et ut sub Gallo vitam finierit. «Mentes, inquit, a principio erant, absque omni numero et nomine, ex unitate principium ducentibus,et rationalibus exsistentibus omnibus,substantia,efficacia,et virtute eadem. Ut autem eas satietas cepit divinæ charitatis et contemplationis, juxta proportionem cujusque propensionis in deterius, vel tenuiora vel crassiora sumpsere corpora et nomina. Unde cœlestes etiam et ministrantes substitere virtutes: ipse quoque sol et luna et stellæ omnes ab unitate illa rationalium, ex propensione in deterius, sub factæ. Ea vero rationalia, quæ magis a divina charitate refrixerant, animæ sant appellate. et in crassiora corpora nostra conjects. Quæ vero ad summam malitiæ et vitiositatis fuerant progressa, frigidis et caliginosis inclusa corporibus, dæmones et facti et nominati sunt.» Ad hæc illa quoque nugatur: «Quod ex angelica quidem constitutione animata facta est constitutio, ex animata autem, dæmoniaca est humana. Cnam porro mentem ex universa rationalium unitate, Reliqua autem omnia cum auctore suo dicimus esse renuenda.» (Dist. 15, Sancta Rom. Ecclesia.) Eusebius Pamphili, sicuti et alii multi Patres, benignius de Origene senserunt.

inconcussam et immotam a charitate et contempla- ἀκλόνητον διαμεῖναι, καὶ ἀκίνητον τῆς θείας ἀγάπης tione divina permanere, quæ mens et Christus et rex et homo sit facta. Item, quod perfectus futurus sit corporum intertius; cum ipse Dominus primum proprium deposuerit corpus, et reliqui item omnes. Præterea,quod universi reversuri ad eamdem illam unitatem, mentesque futuri sint, quales antea in præexsistentia fuerint; ipso videlicet diabolo quoque et reliquis dæmonibus, atque etiam nefariis et impiis hominibus ad eamdem unitatem restituendis, cum divinis piisque viris, et cum coelestibus virtutibus eamdem 385 unionem ad Deum habituris, quam et Christus habuit, quemadmodum et antea eam habentes exstiterint; ut Christus nihil prorsus sit habiturus præ rationalibus præcipuum, neque substantia, neque intelligentia, neque virtute. Haec ille.» Decius autem post duos imperii sui annos, adversus Scythas qui Istrum transierant,el ditionem Romanam vastabant, progressus, supra triginta millia ex eis primum victor concidit. Secunda autem pugna cum illis congressus, victus una cum filio ab eis est interfectus. Sic imperium ad Gallum et Volusianum pervenit. Gallus porro, quod calamitatem Decii non didicisset, neque animadvertisset qua de causa in tantam cladem incidisset, ad eumdem impegit lapidem. Cum enim imperium pulchre staret, et res omnes ei ex sententia succederent, viros sanctos, qui preces ad Deum pro pacata tranquillitate et valetudine ejus secunda fundebant, afflixit. Quapropter in eis viris simul etiam vota, et quæ pro eo fiebant orationes est persecutus. Sic duo isti statim, anno uno et mensibus quatuor imperio administrato, decesserunt. Quibus succedens Emi lianus quatuor imperavit menses, et rerum sumImam ad Valerianum et Galienum moriens transmisit. Gallo sedenim post Decium imperante, Origenes undeseptuaginta annis peractis miserabiliter infelix obiit. In quo et nos convenit finem suum libro huic imponere: cui quidem bonum initium Origenes præbuit, quamvis finis ejus principio non responderit. Habet autem hic tomus annos sexaginta et duos, cujus exordium a primo Non semel in hoc opere Nicephorus Gotthos pro Scythis habet, sicuti et hoc loco. «Decius bello adversus Gotthos in Thracis palude submersus, et filius ejus occisus est.» (Eutrop.) Origeni industria et curiositas causa et foede laberetur, et multis præterea offendiculum exitiique occasio fuit. Cum enim nihil non in sacris Litteris exponere vellet, seipsum in errorem conjecit. Unde multa nefanda et exitiosa protulit verba. Ex quibus Arius, sectatoresque ejus inæqualem Patri Filium esse asserentes et reliqui impii hæretici dogmatum suorum materiam sumpserunt. Profiteri enim est ausus, unigenitum Filium cer nere Patrem non posse, neque Spiritum sanctum ipsum Filium sicuti neque angelos Spiritum, neque homines angelos. Et Filium non esse ex substantia Patris, sed creaturam; eumque gratia tantum filium dici, et animas hominum præexsistere. Atque alia item absurda, blasphema, et imο καὶ θεωρίας· ὃς καὶ Χριστὸς καὶ βασιλεὺς καὶ ἀν θρωπος γέγονε. Καὶ ὅτι παντελὴς ἔσται τῶν σωμάτ των ἀναίρεσις, αὐτοῦ τοῦ Κυρίου πρῶτον ἀποτεθεί μένου τὸ ἴδιον σῶμα, καὶ τῶν λοιπῶν ἁπάντων. Καὶ ὅτι ἀνακομίζονται πάλιν ἅπαντες εἰς τὴν αὐτὴν ἐνα δα, καὶ γίνονται νόες· καθὰ καὶ ἐν τῇ προϋπάρξει ἐτύγχανον· ἀποκαθισταμένου δηλονότι καὶ αὐτοῦ τοῦ διαβόλου, καὶ τῶν λοιπῶν δαιμόνων εἰς τὴν αὐτ τὴν ἑνάδα· καὶ τῶν ἀσεβῶν καὶ ἀθέων ἀνθρώπων, μετὰ τῶν θείων καὶ θεοφόρων ἀνδρῶν, καὶ τῶν οὐ ρανίων δυνάμεων, τὴν αὐτὴν ἐξόντων ἔνωσιν πρὸς τὸν Θεόν, ὁποίαν ἔχει καὶ ὁ Χριστός, καθώς και προϋπήρχον· ὡς μηδεμίαν εἶναι διαφορὰν τῷ Χρι στῷ πρὸς τὰ λογικά παντελῶς οὔτε τῇ οὐσία, οὔτε τῇ γνώσει, οὔτε τῇ δυνάμει.» ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν οὔτ τος· Δέκιος δ' ἐν δυσὶν ἔτεσιν ἡγησάμενος, τῶν Σκυ θῶν τὸν Ἴστρον διαπεραιωθέντων, καὶ λυμαινομέν νων τοῖς Ῥωμαίων πράγμασιν, ἐξιών, ὑπὲρ τρισ μυρίους πρότερον κτείνει· δευτέρα δε συμβολή προσβαλὼν αὐτοῖς, ἥττητο· καὶ κτείνεται μὲν αὐτὸς τῇ μάχη, πρὸς δὲ καὶ ὁ παῖς αὐτοῦ. Ἐπὶ Γάλλον δε καὶ Βολουσιανὸν ἡ ἀρχὴ μετεχώρει· ὁ Γάλλος μὲ τὸ Δεκίου κακὸν γνούς, οὐδὲ ὅπως ἔσφηλεν, ἐπὶ τὸν αὐτὸν προσέκοψε λίθον. Τῆς γὰρ βασιλείας αὐτῷ καλῶς φερομένης, καὶ τῶν πραγμάτων κατά νοῦν χωρούντων, τοὺς ἱεροὺς ἄνδρας, τοὺς περὶ τῆς εἰσ ρήνης αὐτῷ καὶ τῆς ὑγείας πρεσβεύοντας πρὸς τὸν Θεόν, ἤλασεν. Οὐκοῦν σὺν ἐκείνοις ἐδίωξε καὶ τὰς ὑπὲρ ἑαυτοῦ προσευχάς· καὶ οὗτοι δ' ἔτος ἐν καὶ μήνας δ' διαγεγονότες, ἐξ ἀνθρώπων γίνονται. Δια μυλιανός δ' ἐπὶ τούτοις οὐχ ἧττον ἢ τέσσαρας μήνας ἐπιβιούς, ἐπὶ Οὐαλλεριανὸν καὶ Γαλιῖνον τὸ κράτος παρέπεμπε. Τοῦ δὲ εἰρημένου μετὰ Δέκιου Γάλλου διέποντες τὴν ἀρχὴν, Ωριγένης ἑνὸς δέοντος ο' ἔτη διηνυκῶς ἐτελεύτα, αθλίως τὴν ψυχὴν ἀποῤῥήξας ὁ δείλαιος. Ἐν ᾧ δεῖ καὶ ἡμᾶς πέρας καὶ τῇ παρούσε ἱστορίᾳ διδόναι· ἀρχὴν μὲν χρηστὴν ᾿εκριγένους ἐπιβαλόντος αὐτῇ, κἂν καὶ τὸ τέλος ἀσύμφωνα ἐπέδωκε τῇ ἀρχῇ· περιέχει δὲ ἡμῖν καὶ ἡ ἐ' αύτε μοι βίβλος χρόνον ἐτῶν ξ καὶ δύο, αρξαμένη με ἀπὸ τοῦ πρώτου έτους Σευήρου, καταλήξασα δὲ ἄχρι δὴ καὶ αὐτῆς ἀρχῆς Οὐαλλεριανοῦ καὶ Γαλιήνου pia. Non ille Salomonem audiit dicentem: «Fili, cave multos componas libros, ut ore tuo properes, Cor tuum non sit velox ad proferendum sermonem coram Deo. Deus namque in cælo sursum, et in in terra deorsum. Proinde verba tua pauca sint. Multa enim verba multiplicant vanitatem.Noliesse justus multum, nec plus sapias quam necesse est. Justus enim disperit in justificatione sua.» Ab Ecclesia porro proscriptus, contumeliam eam non ferens, Alexandria relicta in Judæam est profectus. Et Hierosolymam cum venisset, ab ordinesacerdotali, ut verba in ecclesia faceret (erat enim presbyter) rogatus primum, deinde etiam coactus, surrexit, et verba illa tantum recitavit: «Neocatori vero dixit Deus, Quidnam tu annuntias justificationes meas, et usurpas testamentum meum in ore tuo?» Libroque complicato, cum lacrymis et ejulatu multo consedit, omnibus una cum eo plorantibus. Sepultus est autem Tyri. Suid.

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. VI. όπηνίκα κοσμου μὲν ἔτος εμέγ', ἀπὸ δὲ τῆς τοῦ Severi anno incepit, finis autem in Valeriani et Κυρίου θείας γεννήσεως διακοσιοστόν πεντηκοστόν Galieni imperium incidit: anno a mundo condito όγδοον ἐπεραίνετο. quinquies millesimo septingentesimo sexagesimo tertio a nativitate vero Christi ducentesimo quinquagesimo octavo. ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑ Σ ΤΟΜΟΣ Γ. XANTHOPULI TOMUS VI ERRAA. A'. Προδιήγησις τοῦ τόμου ἀφηγουμένη αδια λήψεται Ὁ μὲν δὴ πέμπτος ἡμῖν τόμων, ἐκ τῶν Ωριγέν νους καὶ τοῖς περὶ αὐτὸν γενομένοις της κατ᾽ ἐκεῖτον χρόνῳ τὰς ύλας τῆς ἱστορίας ἱκανὰς παρασχών, τῷ ἐκείνου τέλει καὶ αὐτὸς καταλήγει· τὸν δ᾽ ἔχε τον μοι δὴ τοῦτον, ὁ μέγας τῆς ᾿Αλεξανδρείας ἐπίσκοπος Διονύσιος, δι' ὧν καταλέλοιπε συγγραμματων, ύλας ἀποχρώσεις τη μετὰ χεῖρας πραγματεία δαψιλῶς χορηγούσας, ταῖς ἰδίαις συνεκπονήσει φω ταῖς. Δώσει τοιγαροῦν τὰ μετὰ τὸν διωμγὸν Σευή ρου, Μαξιμίνου τε καὶ Δεκίου γεγενημένα· όθεν τε καὶ Ναυάτος ἀρξάμενος, καινῆς αἱρέσεως τῶν Καθα ἀρχηγὸν ἑαυτὸν ἀνεῖπε. Καὶ ἔτι ὡς ἀπελήλαται, καὶ οἱ ἐν τῷ διωγμῷ παραπεσόντες, μᾶλλον παραδοχῆς ἠξίωνται. Ἔτι δὲ καὶ περὶ τοῦ μετὰ τὸν διωγμὸν θείου λουτροῦ· τῶν τε άλλων αἱρέσεων. Περί τε τῶν κατ' Αἴγυπτον καὶ Παλαιστίνην αὖθις τοῖς εἰσέπειτα διαπεπραγμένων τυράννοις. Καί το των δε τεράτων επιμνησθήσεται τῶν τε Διονυσίου ἐπιστολῶν. Πρὸς δὲ τούτοις περί τε Νέπωτος, καὶ τοῦ ἐκ Σαμοσάτων Παύλου, καὶ τῆς ἑτεροδόξου τῶν Μανιχαίων διαστροφῆς. Καὶ τέλος περὶ τῶν την· καῦτα διαπρεψάντων θείων ἀνδρῶν διαλήψεται, οἱ και μέχρι τῆς κατὰ Διοκλητιανὸν καὶ Μαξιμιανὸν τῶν Εκλησιών πολιορκίας παρέμειναν. "Αρξομαι δὲ ἐντεῦθεν. Secundum chronicos nostros 4236, 389 CAPUT I. Præfatio tomi dicenda exponens. Quintus liber res Origenis, et alias præterea quæ ætate ejus accidere, complexus, una cum morte ejus finem quoque suum accepit. Sextus autem, qui nobis est in manibus, argumentum habebit magnum Alexandriæ episcopum Dionysium, scriptis ejus quæ post se reliquit, per proprias ejus voces, materiæ satis suppeditantibus. Exponemus quoque in eo, quæ post Severi, Maximini et Decii persecutiones, in Ecclesia sint acta. Unde etiam Novatus progressus, seipsum novas hæresis Catharorum sive Purorum ducem promulgarit. Præterea quomodo is rejectus sit, et illi potius qui in persecutione lapsi fuerant, in Ecclesiam recepi. Item de divino lavacro, quod nonnulli post persecutionem inducebant, et de illis hæresibus. Item de tyrannorum Ægypti et Palæstinæ actis. Mentionem quoque faciemus quorumdam prodigiorum; item Dionysii epistolarum: adhæc. Nepotis, Pauli Samosateni, et perversa Manichæorum opinionis. 390 Postremo divinos recensebimus viros, qui ea tempestate usque ad Diocletianum et Maximianum, qui quidem acerbissime ecclesias oppugnarunt, enituere. Initium autem inde sumendum.

CAPUT II. Ut episcopi, qui tum ecclesiis præfuerunt, eos qui sub Decio in persecutione lapsi fuerant, post justam pœnitentiam in Ecclesiam receperint. Ως οἱ τότε τῶν ἐκκλησίῶν ἡγεμόνες τοὺς ἐν τῷ κατὰ Δέκιον διωγμῷ παραπεσόντας μετ' αξιολόγου μετανοίας προσέεντο. Πολλῶν ἐν τοῖς προλαβοῦσιν διγωμοῖς, τῶν μὲν γεννικώς παραταξαμένων, καὶ τὸ τῆς νίκης βρα βεῖον κληρωσαμένων, τῶν δὲ καὶ πλείστων τῷ ἀγεν νεῖ τῆς ψυχῆς ὁμόσε μὲν τοῖς κινδύνοις χωρούν των, οὐκ εἰσάπαν δε φέρειν οἴων τε ὄντων, καὶ διὰ τοῦτο ἐπιθυόντων, καὶ τὸ θεῖον σέβας ἐξομουμένων, λωφήσαντος τοῦ δεινού, οἱ κακού γένοιντο διαγνόντες, δεινῶς τε ἐπλήττοντο, καὶ πολλῷ ἐχρῶντο τῷ μεταμέλῳ. Ενθεν τοι καὶ τοῖς τηνικάδι των ἐκκλησιῶν ἡγεμόσι προσιόντες, μετανοεῖν ἔλεγον, καὶ πᾶν ὁτιοῦν πράττειν ἐν ἑτοίμῳ ἔχειν ἀνύσαι. Οἱ μὲν οὖν Θεοῦ φιλανθρωπίαν μιμούμενοι, καὶ γνησίως μάλα προσίεντο καὶ ἡσπάζοντο· καὶ ἀναλόγῳ τῇ μετανοίᾳ εἰσεκαλοῦντο· καὶ κατὰ τὸν προσήκοντα χρό νον καὶ τῆς μετὰ τῶν πιστῶν στάσεως κατηξίουν τῇ διὰ χειρὸς μονῃ εὐχῇ. Ἔθος τοῦθ᾽ ἐκ μακροῦ τῇ Εκκλησία μεμενηκός, ὁ δὲ πρῶτος Κυπριανὸς ὁ τῆς Καρχηδονίων ποιμὴν ἐναλλάττειν ώετο δεῖν· καὶ μηδ' ἄλλως ἢ διὰ λουτροῦ τὴν πλάνην ἀποκα θαιρομένους, καὶ τοὺς ἐξ ὁποιασδηποτούν αἱρέσεως προσιόντας εἰσδέχεσθαι. Καὶ οἱ μὲν οὕτως εἶχον· καὶ καθεκάστην ἀδεῶς τοὺς ὀθενδήποτε προσιόντας ἀσμένως ἐδέχοντο. In persecutionibus, quas recensuimus, multi Christianorum fortiter per martyria cum hostibus congressi, debitum victoriæ præmium reportarunt. Plurimi etam propter animorum imbecilitatem, obviam quidem illi periculis sunt progressi, sed cum ea perferre non possent, simul et idolis sacrificarunt, et veræ pietatis cultum abjurarunt. li vero, persecutionis motu et ærumna conquiescente, cum in animis secum ipsi suis quonam miseriæ calamitatis pervenissent, perpenderent, graviter afflictis vehemens incessit dolor et pœnitentia. Itaque ad ecclesiarum ejus temporis antistites se contulerunt, penitere se atque resipiscere, paratosque esse quidquid illis imperatum esse facere, profitentes. Porro divini illi viri, humanitatem et clementiam Dei imitati, non gravate eos susceperunt et complexi sunt, et cum legitima atque competenti pœnitentia invitatos in Ecclesiam produxerunt, tum tempore quoque suo stationem et locum eis inter fideles interveniente solummodo oratione, una cum manuum impositione, dederunt: id quod ita ex consuetudine longa in Ecclesia observabatur. Quam consuetudinem primus Cyprianus Carthaginensis pastor mutandam esse censuit non aliter et lapsos, quam per lavacrum exipiandos, et quoscunque ex qualicunque hæresi resipiscentes, admittendos esse arbitratus. Atque ecclesiarum quidem episcopi ita se gerebant, et quotidie propalam perlibenter quoscunque rever tentes suscipiebant. 391 CAPUT III. De impuro Novato, rebusque ejus narratio, et quæ ejus fuerit doctrina. Romæ autem eis temporibus presbyter erat Novatus nomine. Is fastu et jactantia inani sublatus, omnem (ut in proverbio est) moverat lapidem, ut Romanæ Ecclesiæ gubernationem consequeretur. Ubi autem omnia expertus, nihil egit (erat enim tumore, ambitione, et gloriæ cupiditate immensa correptus), in desperationem incidit: et tandem aliud quod faceret non habens, ab Ecclesia seipsum segregans, proprios cœtus cogere, et novam quamdam hæresim per defectionem instituere cœpit secessionis suæ obtentum illum prætexens. quod episcopi eos qui Deciana persecutione diis sacrificassent, per condignam penitentiam in gratiam recepissent. Brevi sane tempore permultis seductis, suum sibi constituit conventiculum: et eorum qui propter sordes Cathari sive puri nominantur, ducem se fecit. Cum autem eum epiExomologesi peracta scilicet. Placuit hoc etiam plerisque omnibus Africa, Numidise, Mauritaniæque epicopis. Ipsum etiam beatum Hilarium aliquando hujus sententiæ fuisse, ut ab Arianis baptizatos non reciperet, nisi rursus ab orthodoxis baptizarentur, palam scribit Hiero nymus. Ab hoc dogmate hodie dissentit Ecclesia, et iterationem baptismi prohibent imperiales constitutiones. Nec satis esset tutum eam aperire de Περὶ Ναυάτου τοῦ ἀκαθάρτου, καὶ τῶν κατ' αὐτὸν διήγησις καὶ τί ἐδογμάτιζε. Ην δέ τις κατ' ἐκεῖνο καιροῦ τῇ Ῥώμη διατρί βων πρεσβύτερος. Ναυᾶτος όνομα τῷ ἀνδρὶ· οὗτος τοίνυν τύφῳ καὶ διακόνῳ φρυάγματι επαρθείς, πάντα κάλων, τὸ τοῦ λόγου, ἐκίνει τῆς κατὰ Ρώ μην Εκκλησίας ἡγήσασθαι. Ἐπεὶ δὲ πάντα πράτ των τοῦ σκοποῦ διαμάρτανε, τύφῳ γὰρ καὶ φιλοδο ξίας ἔρωτι ἀμέτρῳ κατάσχετος ὢν, εἰς κατάγνωσιν προύκειτο· τέλος μή τι πράττειν ἔχων, τῆς Εχκλησίας ἑαυτὸν ἀποῤῥήξας, ἰδίᾳ ἐκκλησίαν συνήγε, καὶ καινήν τινα ἐπικαινουργεῖν αἵρεσιν ήθελε, προ σχημα δήθεν ἔχων τῆς διαστάσεως, ότιπερ τοὺς ἐπιθύσαντας ἐν τῷ κατὰ Δέκιον διωγμῷ διὰ μετανοίας αξιολόγου προσίετο. Ἐν ὀλίγῳ δὲ καιρῷ πολυ λοὺς ἀπατήσας, ὑφ' ἑαυτὸν συνίστη συνέδριον καὶ τῶν διὰ ῥυπαρίαν Καθαρῶν ὀνομασθέντων καθίστατο ἀρχηγός. Ἐπεὶ δὲ καὶ τῆς ἐκ πολλοῦ φίλης ἱερωσύνης αὐτῷ μετέχειν ἐχρῆν, δύο τῶν τινας έαυ sacris cæremoniis fenestram, ut sacerdos impius nihil agere credatur. Quam opinionem obtinuere Donatistæ, sed enim in Polonia nunc quoque episcopi, homines ab Orientalibus sacerdotibus quales sunt in Moscovia et Russia omni baptizatos denuo tingunt, illis adjectis verbis, Si non est baptizatus. Adfui ipse ablutioni hujusmodi susceptor. Per antiphrasin videlicet.

ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. VI. τοῦ ἀποστείλας πέμπων τῆς ἑαυτῶν σωτηρίας ἀπὸ scopali dignitate, quam tantopere dudum adamaεγνωκότας, τρεῖς ἐξ Ιταλίας αφανείς μετεστέλλετο ἐπισκόπους εἰς Ῥώμην, ἁπλάστους πάντα καὶ ἀγροικίᾳ συζῶντας· καὶ ἡ πρόφασις εύλογος, ὡς ἂν γε, φησί, τὴν μεταξὺ ἐκείνου καὶ τῶν ἐπισκόπων ἁ παλαιοῦ διαλύσωσιν έχθρων μεσίται γενόμενοι. Καὶ οἱ μὲν ἦχον ἁπλότητι γνώμες μή τι τῶν τοῦ πλάσ ματος ἐν τῷ θέμενοι. Εγκλεισθεῖσιν οὖν βίαν ἐπι γόν τινες τῆς ἐκείνου συμμορίας, μέθη καὶ κραι πόλη κεχαρωμένοι, χειρῶν είκονική ἐπιθέσει ἐπισκοπῆς ἐκείνῳ παρέχειν αξίωμα. Οἱ μὲν οὖν καὶ έχοντες σφόδρα ἐκβεβιασμένοι, τὰς χεῖρας ἐκείνῳ ἐπέθεντο· τὴν χάριν δ' οὗτος ὡς ἐδόκει ἀνοσίως λαβῶν, ἀντεποιεῖτο ταύτης, καὶ διαδικεῖν ἐπειρᾶτο· ἄνθρωπος, ᾧ καὶ τὸ εἰς Χριστὸν πιστεύσαι πρόφασις ὁ Σατανᾶς ἦν ἐσκηνώσεις αὐτῷ. Κατηχούμενος γὰρ ὑπὸ τῶν ἐπορκιστών νόσῳ περιέπεσε χαλεπή ὥστ᾽ ἀποθανεῖσθαι προσδόκιμον ὄντας, τὸ ὕδωρ απ τῆσαι λαβεῖν· ὁ καὶ ἐν αὐτῇ τῇ κλίνη ή έκειτο πε ριχυθεν, δῆθεν ἐβάπτιζεν· εἶχε χρὴ τὸ τοιοῦτον βάπτισμα ονομάσαι· ὁ γε οὐδὲ τῶν λοιπῶν τῆς Εκκλησίας συμβόλων ἠξίωτο, ὧν χρεὼν τοὺς τοιούτους μεταλαμβάνειν κατὰ τὸν τῆς Ἐκκλησίας θεσ. μόν. Αλλ' ούδε ὑπὸ ἐπισκόπων, τὴν νόσον διαφυγών, ἐσφραγίσθη ἐς ὕστερον. Τούτων δε τῶν μυστικῶν μὲ τυχών, πῶς ὁ ἁγίου Πνεύματος ἔτυχεν; Αλλά κὰν τῷ καιρῷ τοῦ διωγμοῦ δειλία σχεθείς, ἐξώμνυτο τὴν τοῦ πρεσβυτέρου τιμήν. Υπὸ γὰρ τῶν διακόνων ἀξιούμενος, ὅσα θέμις ἱερεῖ βοηθεῖν ἀδελφοῖς, ἐν καιρῷ τῷ τῶν διωγμών επικουρίας μάλιστα χρήζουσι, τοσοῦτον ἀπέσχε πειθαρχήσαι, ὡς καὶ χαλεπαίνοντα ἀπαλλάττεσθαι, καὶ μὴ τοῦ λοιποῦ πρεσβύτερον ἐθέλειν εἶναι, ἑτέρα φιλοσοφίᾳ τὰ κατ' αὐτὸν ἐπιτρέψαντα. Και άλλο δέ τι ἀπᾄδον παντάπασι διεπράττετο. Ποιών γάρ προσφοράς, ὡς ἔθος ἱερεῦσι ποιεῖν, εἶτα πρὸς τὴν τοῦ ἄρτου μετάδοσιν γινόμενος, επιδιδοὺς ἑκάστῳ τὸ μέρος, ομνύειν τοὺς ταλαιπώρους ἠνάγκαζαν, ἐστὶ τοῦ μετ᾿ εὐχαριστίας λαμβάνειν· κατέχων γὰρ καὶ ἄμφω τὰς χεῖρας τοῦ λαβόντος, οὐ πρότερον οίει έως ταῦτα ὁμόσπιν χρήσομαι γὰρ τοῖς ἐκείνου ρήμασιν· Ομοσόν μοι κατὰ τοῦ αἵματος καὶ τοῦ σώματος τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, με δέποτέ με καταλιπεῖν καὶ ἐπιστρέψαι προς Κορνήλιον· Ρώμης δ᾽ οὗτος ἐπίσκοπος. Οἱ δὲ ἄθλιοι ἐκείνοι, οὐ πρότερον ἀπεγεύοντο, εἰ μὴ πρότερον ἐκείνῳ δεκατηρώντο· καὶ ἀντὶ τοῦ ᾿Αμὴν εἰπεῖν, τὸ μὴ ἐπισήκειν έλεγον. Τούτου τὴν καίω καὶ τὸ κακόηθες τῆς αἱρέσεως, Μάξιμος πρεσβύτερος καὶ Ουρβανός, δις τον Χριστὸν παρρησιασάμενοι, δόξαν τε οὐκ ἐλαχίστην τοῦ ὁμολογήσαι καρπωσάμενοι, έτι δε Σιδώνιος το καὶ Πελερίνος καὶ αὐτοὶ τὸν ἴσον ἀγῶνα διαδρα μόντες, πρῶτοι φωράσκοντες, πρώτοι προσιόντες, ἐς θρίαμβον ἐπὶ μέσου τῆς ἐκκλησίας προστίθουν. Τῶν δὲ χειροτονησάντων αὐτὰ εἰς οὐκ εἰς μακρόν Ca Tales olim Clinici dieti. Euseb. lib. vi, cap. 43. Confirmationem hoc nunc vocamus. Τούτου δὲ μὴ τυχών, πῶς ἂν τοῦ ἁγίου Πνεύ verat, potiri oporteret, per duos quosdam sectæ suæ homines, qui salutam suam prorsus jam desperarant, tres ad se Romam obseuri nominis ex Italia episcopos, eosque simplicibus atque adeo rusticis moribus, ad simulandum et dissimulandum scilicet minime idoneos, pertrahit: illo splendido prætextu usus, ut ipsi, partibus suis interpositis, mediatores inter se et episcopos, veteres simultates et inimicitias componerent. Illi porro, propter animorum simplicitatem nihil tale veriti, ad eum venere. Ibi eis in conclavi conclusis quidam ex ejus sodalitate, per animorum crapulæ et ebrietatis gravedinem, vim afferunt, et imaginaria manuum impositione episcopalem dignitatem homini conferre cogunt. Quod sane illi, vel inviti, vi atque necessitate adducti, fecere. Et Novatus honorem eum, quem tam scelerate, ut videbatur, consecutus fuerat, usurpabat, eumdemque contra obtrectatores defendere parabat: homo, in quo Satanas domicilium habens, Christi nomen et fidem ad prætextum, saltem uteretur Cum enim ab exorcistis de fide institueretur, morbo est correptus gravi: cumque jam in exspectatione mortis esset, aquam petiit,qua in ipso lecto, ita ut decumbebat, perfusus, baptizatus scilicet est: si quidem tinctionem hujusmodi baptismum vocare licet. 392 Sedenim ille postea reliquis Ecclesiæ symbolis atque cæremoniis quibus ad eum modum tincti juxta Ecclesiæ sanctiones uti solent, minime dignus est habitus: neque cum convaluisset, signaculum ab episcopo deinde recepit Porro cum mystica hujusmodi symbola non sit sortitus quomodo Spiritum sanctum est assecutus? Sed et persecutionis temporibus, per timiditatem, presbyteri honorem abjuravit. Postquam enim a diaconis rogatus est, ut periclitantibus fratribus, in tormentorum discrimine maxime auxilio indigentibus, ita ut sacerdotem deceret, præsto adesset: tantum abest ut illis sit obsecutus, ut cum indignatione magna se subduxerit, et de cætero presbyter esse noluerit,aliud scilicet philosophiæ genus secutus. Aliam quoque absurdam admodum rem in se admisit. Cum enim oblationes offerret, qui mos sacerdotibus est, et jam ad distributionem panis pervenisset. data cuilibet parte sua, pro eo quod eum gratiarum eam actione percipere debebant, jurare miseros coegit: utramque enim percipientium manum comprimens non prius eas remisit, quam juratum ab eis esset (utar autem verbis ejus conceptis): Adjura mihi per sanguinem et corpus Domini nostri Jesu Christi,nunquam te a me discessurum. et ad Cornelium (Romanus hic fuit episcopus) rediturum esse. Miseri autem illi non prius quod acceperant, degustarunt, quam se illi devoverunt: ματος ἔτυχεν; Eusebius. Ea tempestate laicis etiam eucharistia in manus dabatur: quod postea in Ecclesia est mutatum.

CAPUT VI. De Dionysii epistolis de pœnitentia: et nova narratio de quodam Serapione, qui in pænitentia sacrosancta mysteria, extremum spiritum agens, percepit. Περὶ τῶν ἐπιστολῶν Διονυσίου τῶν περὶ μετανοίας· και ξένον διήγημα περί τινος Σερα πίωνος, μετανοήσαντος καὶ μετασχόντος τῶν θείων ἁγιασμάτων ἐν τελευταίαις αναπνοαίς. Τούτῳ δὲ αὐτῷ τῷ Φαβίῳ ηρέμα πως ὑποκατακλινομένῳ τῷ Ναυάτου σχίσματι καὶ ὁ νῦν εἰρημέν νος θεῖος ἀνὴρ Διονύσιος επιστέλλων, πλεῖστα περὶ μετανοίας διέρχεται· τούς τε τῶν μαρτύρων ἀγῶνας ἄνωθεν διαιρῶν, ὡς καὶ ἡμεῖς διελάβομεν καὶ ἀλλο ἅττα ἐπάγων· ἐν οἷς καί τι θαύματος ἄξιον ἱστορεῖ, ὁ καὶ τῇ παρούσῃ πραγματεία συντάττειν οὐκ ἀκαι ρον ήγημαι. Λέγει δὲ οὕτως «Εν δέ σοι καὶ τοῦτο παράδειγμα παρ' ἡμῖν συμβεβηκός εκθήσομαι. Σεραπίων τις ἦν ἐν ἡμῖν πιστὸς γέρων, άμεμπτος μὲν τὸν πολὺν διαβιώσας χρόνον, ἐν δὲ τῷ πειρασμό πεσών. Οὗτος πολλάκις ἐδεῖτο καὶ οὐδεὶς προσεἶχεν αὐτῷ· καὶ γὰρ ἐτεθύκει. Ἐν νόσῳ δε γενό μενος, τριῶν ἑξῆς ἡμερῶν, ἄφωνος καὶ ἀναίσθητος διετέλεσε. Βραχὺ δὲ ἀνασφήλας, τῷ τετάρτη προσο ανεκαλέσατο τον θυγατριδοῦν· καὶ, Μέχρι με τίνος, φησὶν, ὦ τέκνον, κατέχετε; Δέομαι, σπεύσατε, καί με θᾶττον ἀπολύσατε. Τῶν πρεσβυτέρων τινὰ κάλεσον. Καὶ ταῦτα εἰπὼν, πάλιν ἦν ἄφωνος. Ἔδραμεν ὁ παῖς ἐπὶ τὸν πρεσβύτερον. Νυξ δὲ ἦν· κἀκεῖνος ἠσθένει ἀφικέσθαι μὲν οὖν οὐκ ἐδυ νήθη· ἐντολῆς δὲ ὑπ' ἐμοῦ δεδομένης τοὺς ἀπαλλατ τομένους τοῦ βίου, εἰ δέοιντο, καὶ μάλιστα εἰ καὶ πρότερον ἱκετεύσαντες τύχοιεν, ἀφίεσθαι· ἵνα εὐέλπιδες ἀπαλλάττωνται, βραχὺ τῆς Εὐχαριστίας Ad Fabium eum in Novali sectam aliquantulum inclinantem, quem modo diximus, divinus vir Dionysius scribens, plurima de pœnitentia disserit: et martyrum certamina jam inde ab initio discernens, sicuti et nos exposuimus, atque alia multa afferens, admiratione quiddam dignum memorat, quod hoc quoque loco tempestive referendum duxi. «Unum tibi, inquit, exemplum quod apud nos evenit, exponam. Serapion quidam nobiscum fuit senex fidelis, et qui sine crimine ad multum vixisset tempus, persecutionis autem tempestate lapsus esset. Is sæpe quidem ut reciperetur obtestatus fuerat, sed nemo illi advertit animum. Idolis enim sacrificaverat. Morbo vero deinde oppressus, tres continuos dies sine voce et sensu jacuit: paululum vero viribus recuperatis, quarto die nepotem ex filia ad se vocavit, et, Quandiu me tandem, inquit, o filii, distinetis? accelerate, quæso, et me quamprimum absolvite, presbyterorumque aliquem tu ad me voca. His dictis, rursum obmutuit. Puer cursu ad presbyterum contendit: erat autem nox, et ille æger decumbebat. Quapropter cum ad senem venire non posset, mandatumque a me haberet, ut e vita decessuri si opus esset, et maxime si antehac suppliciter precibus id flagitassent, ut scilicet eo c ἔδωκε τῷ παιδαρίῳ, ἀποβρέξαι κελεύσας, καὶ τῷ meliore spe fatis concederent, absolverentur: paululum puero Eucharistiæ dedit infundere atque instillare id in os seni jubens. Puer redit: 396 cum non longe abesset, priusquam ad illum ingrederetur, erigens se rursum Serapion. Venisti, inquit, fili? Presbyter quidem venire ad me non potuit: attu celeriter, quod jussus es perfice, et me dimitte. Instillavit ei puer Eucharistiam, et simulatque oriejus infudit, atque ille paululum id glutiendo demisit, confestim reddidit spiritum. An non aperte conservatus eo usque in vita permansit, donec absolveretur, peccatisque per multa qua egit bona opera exstinctis, confiteri posset?» Hæc de Serapione. Idem porro Dionysius epistolam aliam de pœnitentia ad Ægyptios scripsit, in qua judicium suum de lapsis, ordines eorum et discrimina persequens, exponit. Aliam rursum, eamdem inscriptionem de penitentia habentem, ad Cononem episcopum Hermopolitam. Aliam præterea cohortatoriam ad gregem suum Alexandrinum. Est item ejus alia epistola ad Originem, de martyrio: alia ad Laodicenses, quorum episcopus fuit Thelymidris: sicuti alia etiam de penitentia, ad Armenios, quorum ecclesiæ præfuit Merdazanes. Alii Fabianum nominant. Olim morituris quoque Eucharistiæ communio permissa. Audio quod dicant, mysticam benedictionem, si ex ea remanserint in sequentem diem reliquiæ, πρεσβύτη κατὰ τοῦ στόματος ἐπιστάξαι. Ἐπανήκει ὁ παῖς φέρων· ἐγγὺς δὲ γενομένου πρὶν εἰσελθεῖν, ἀνενέγκας πάλιν ὁ Σεραπίων, Ηκες, ἔφη, τέκνον; καὶ ὁ μὲν πρεσβύτερος ἐλθεῖν οὐκ ἠδυνήθη· σὺ δε ποίησον ταχέως τὸ προσταχθέν, καὶ ἀπαλλαττί με. Απέβρεξεν ὁ παῖς καὶ ἅμα τε ἐνέχει τῷ στο ματι· καὶ μικρὸν ἐκεῖνος καταβροχθίσας, εὐθέως ἔδωκε τὸ πνεῦμα. Αρ' οὐκ ἐναργῶς διετηρήθη, καὶ παρέμεινεν ἕως λυθῇ, καὶ τῆς ἁμαρτίας έξαλα φθείσης ἐπὶ πολλοῖς οἷς ἔπραξε καλοῖς, ὁμολογηθήνα δυνηθῇ;» Ταῦτα μὲν περὶ τούτου ὁ δ' αὐτὸς Διο νύσιος καὶ τοῖς κατ' Αἴγυπτον ἄλλην περὶ μετανοίας γράφει, ἐν ἢ τὰ οἱ δοκοῦντα περὶ τῶν παραπέπτω κότων ἐκτίθεται, τάξεις αὐτῶν καὶ διαιρέσεις ύποτυπῶν. Καὶ τῷ τῆς Ερμουπολιτῶν Κόνωνι ἄλλην στέλλει, Περὶ μετανοίας καὶ αὐτὴ τὴν ἐπιγραφὴν ἔχουσα· προτρεπτικὴ δ' ἑτέρα πρὸς τὴν κατ' ᾿Αλεξάνδρειαν ποίμνην αὐτοῦ. Ἐπὶ δὲ τούτοις καὶ ἡ πρὸς Ωριγένην γραφεῖσα ἐστι περὶ μαρτυρίου· καὶ τοῖς κατὰ Λαοδίκειαν, ὧν ποιμὴν Θηλύμιδρις ἐπίσκοπος ἐγνωρίζετο· ὡς δὲ καὶ τοῖς κατ' ᾿Αρμενίαν περί μετανοίας· ὧν ἦρχεν ἱερῶς Μερουαζάνης όνομα. Καὶ Κορνηλίῳ δὲ τῷ κατὰ Ῥώμην γράφει δεξάμε τὴν κατὰ Ναυάτου ἐκείνου ἐπιστολήν ᾧ και ad sanctificationem inutilem esse. Sed insaniust hæc dicentes. Non enim alius fit Christus, neque sanctum ejus corpus immutabitur,sed benedictionis virtus et vivifica gratia perpetua manet in illo. Cyrillus ad Calosyrium epíscopum. νος

ECCLESIASTICA HISTORIA LIB. VI. δηλοί παράκλησιν ειληφέναι ὑπὸ Ελένου, Ταρσοῦ Scripsit quoque ad Cornelium Romæ episcopum, τῆς Κιλικίας ἐπισκοποῦντος, Φιρμιλιανοῦ τε τοῦ ἐκ Καππαδοκία, καὶ τοῦ κατὰ Παλαιστίνην Θεοκτί στου, ὡς ἂν ἐπὶ τὴν κατ' ᾿Αντιόχειαν σύνοδον ὑπαντήσοι· ὅπου δή τινες κρατύνειν τὸ κατὰ Ναυᾶτου ἐπεχείρουν σχίσμα. Επιστέλλει πρὸς τούτῳ μηαυθῆναι αὐτῷ, Φάβιον μὲν κεκοιμῆσθαι, Δημητρια νόν δὲ διάδοχον ἐκείνου τῷ θρόνῳ τῆς ᾿Αντιοχείας ἐγκαταστῆναι. Περὶ δὲ τοῦ ἐν Ἱεροσολύμοις αὐτοῖς ῥήμασι ταῦτα διέξεισιν·«Ὁ μὲν γὰρ θαυμάσιος *Αλέξανδρος ἐν φρουρά γενόμενος, μακαρίως ανε παύσατο.» Ἐξ ἧς καὶ ἕτεραι δύο τοῖς ἐν Ῥώμη διατυπούνται, ὧν ἡ μὲν περὶ εἰρήνης, ἡ δὲ περὶ μετανοίας τὴν ἐπιγραφὴν ἔσχον. Θατέραν δὲ τοῖς ἐκεῖσε ὁμολογηταῖς, τῇ τοῦ Ναυάτου δόξῃ ἔτι συμφερομένοις· οἷς δὴ καὶ μετατεθεῖσιν ἐπὶ τὴν Exκλησίαν ἄλλας ἔπεμπε δύο· καὶ ἄλλοις δε πλείοσεν ἐπιστέλλων, μεγίστην ὠφέλειαν καταλέλοιπε. cum ab eo adversus Novatum accepisset episto lam. Cui etiam significat, rogatum se esse ab Heleno Tarsi Cilicis, et a Firmiliano Cappadocum, nec non a Theoctisto Palæstinorum episcopis, ut Antiochenam synodum adiret, ubi nonnulli obtinere atque confirmare Novati hæresim conabantur. Indicat eidem illud quoque. Fabium quidem obdormivisse, Demetrianum vero pro eo ecclesi Antiochenæ præfectum esse. De Hierosolymitano autem episcopo ad eum hisce verbis scribit: «Admirandus ille Alexander in carcere feliciter est defunctus.» Deinde et alias duas ad Romanos scripsit epistolas, alteram de pace, alteram de poenitentia. Aliam item ad eos qui ibi fidem sunt confessi, Novati opinioni adhuc adhaerentes: et ad eosdem rursum, cum ad Ecclesiam essent reversi, alias duas. Ad alios quoque plures litteris datis, plurimum omnibus attulit utilitatis. 397 CAPUT VII. Περὶ τοῦ κινηθέντος τηνικαῦτα ζητήματος De quæstione tum temporis de divino baptismale περὶ τοῦ θείου βαπτίσματος· καὶ ὡς κατ' ἐκεῖνο καιροῦ ἐφάνη Σαβέλλιος. Κορνηλίου δὲ τῆς Ῥώμης προέδρου τὸν βίου ἀπολιπόντος μετὰ τρίτου ἔτος, Λούκιος κατέστη διάδοχος· ὃς μησὶν οὐδ᾽ ὅλοις ἑπτὰ ἐξυπηρετήσας, Στέφανον ἔσχε διάδοχον· ᾧ δὴ Στεφάνῳ Διονύσιος τὴν περὶ τοῦ βαπτίσματος πρώτην σχεδιάζει ἐπισ στολήν. Τοῦ γὰρ τῆς Αφρων Κυπριανοῦ πρώτου διὰ λούτρου προσίεσθαι τοὺς ἀπὸ τῶν αἱρέσεων ἥκοντας δεῖν ἡγουμένου, Στέφανος μὴ παρὰ τὸ κρατῆσαι ἔθος νεωτερίζειν ἔλεγεν· ἀρκεῖσθαι δὲ τῇ διὰ χειρὸς εὐχῇ μόνη, ὡς ἔθος ἦν. Καὶ τοίνυν ὑπὲρ τούτου ἀγανακτοῦντι, Διονύσιος πλεῖστα γράφων διωμελεῖτο· καὶ τέλος ἐδήλου, ὡς ἄρα τοῦ διωγμού λελωρηκότος, αἱ πανταχόσε εκκλησίας τὴν κατά Ναυάτου νεωτεροποιίαν ἀποστραφεῖσαι, εἰρήνην ἔσχον πρὸς ἑαυτάς. Γράφει δε ὧδε, «ἴσθι δὲ νῦν, ἀδελφέ, ὅτι ἤνωνται πᾶσαι αἱ πρότερον διεσχισμέκαι κατά τε τὴν ἀνατολὴν ἐκκλησίαι καὶ ἔτι προσωτέρω· καὶ πάντες εἰσὶν ὁμόφρονες οἱ πανταχού προεστώτες, χαίροντες καθ' ὑπερβολὴν ἐπὶ τῇ παρὰ προσδοκίαν εἰρήνῃ γενομένη• Δημήτριος ἐν Αντιο χείᾳ, Θεόκτιστος ἐν Καισαρεία, Μαζαβάνης ἐν Αιλίᾳ, Μαρίνος ἐν Τύρῳ, κοιμηθέντος ᾿Αλεξάνδρου, Ηλιόδωρος ἐν Λαοδικείᾳ, αναπαυσαμένου Θηλυμίδρου, Ελενος ἐν Ταρσῷ καὶ πᾶσαι αἱ ἐκκλησίαι τῆς Κιλικίας, Φιρμιλιανός, καὶ πᾶσα ἡ Καππαδοκία. Τοὺς γὰρ περιφανεστέρους μόνους τῶν ἐπισκόπων ὠνόμασα, ἵνα μήτε μῆκος τῇ ἐπιστολή, μήτε βάρος προσάψω τῷ λόγῳ. Αἱ μέντοι Συρίαι όλαι καὶ ἡ ᾿Αραβία, οἷς ἐπαρκεῖτε ἑκάστοτε καὶ οἶ, νῦν ἐπεστείλατε· ή τε Μεσοποταμία, Πόντος τε καὶ Βιθυνία· καὶ συνελόντι εἰπεῖν, ἀγαλλιῶνται πάντες καὶ πανταχοῦ, τῇ ὁμονοίᾳ καὶ φιλαδελφία δοξάζοντες τὸν Θεόν.» Στεφάνῳ μὲν δὴ ταῦτα ὁ Διονύσιος· τῷ δὲ μετ' αὐτὸν Ξύστῳ δευτέραν ο Διονύσιος περὶ τοῦ βαπτίσματος γράφει ἐπιστολὴν, ἐν ταύτη Στεφάνου τε καὶ τῶν λοιπῶν τὴν κρίσιν ἐμφαίνων. Ἐπεστάλκει μὲν οὖν coorta, et ut tum Sabellius sit coortus. Porro cum Cornelius Romæ post tertium annum episcopatus sui decessisset, Lucius ei est sufflectus: qui non integris septem mensibus Ecclesia administrata, Stephanum habuit successorem: ad quem Dionysius primam de baptismo scripsit epistolam. Cyprianus quippe Afer primus opinalus est, oportere eos qui ab hæresi converterentur, lavacro expiari et recipi. Stephanus contra nihil ea in re præter receptam consuetudinem novandum esse duxit: sufficere scilicet in eis veteri more orationem solam, cum manuum impositione. Itaque ad eum agre dissensionem eam ferentem Dionysius pluribus scripsit, et postremo certiorem eum facit, persecutione sopita, ecclesias omnes, novis rebus Novati repudiatis, pacem inter se habere. Verba ejus hæc sunt: «Scito nunc, frater, Orientales atque etiam ulteriores ecclesias, quæ antea dissidebant, ad unitatem esse redactas, omnesque ubique earum antistites unanimes et consentientes supra modum de pace et concordia, quæ præter exspectationem accidit, letari. Demetrianum in primis Antiochenum, Theoctistum Caesariensem, Mazabanem Eliensem, Alexandri defuncti successorem, Marinum Tyrium, cum Alexander obiisset, Heliodorum Laodicensem, qui in locum Thely midris subrogatus est, Helenum Tarsensem, et ecclesias Cilicis omnes, Firmilianum, et Cappadociam omnem: præcipuos enim episcoporum nominavi, ne epistola longior fiat, neve multis verbis sim molestior. Sed et universæ Syriæ et Arabia, quibus semper aliquid suppeditatis doetrinæ, et nunc etiam scripsistis. Mesopotamia ipsa, Pontus, Bithynia, et (ut semel dicam) exsultant ubique omnes, concordia et fraterna charitate glorificantes Deum. Hæc Dionysius ad Stephanum. Ad Xystum autem, qui illi successit, secundam de

κοινωνήσων διὰ τὴν αὐτὴν ταύτην αἰτίαν· ἐπειδὴ τοὺς αἱρετικοὺς, φησὶν, αναβαπτίζουσι, «Καὶ σκό πει τὸ μέγεθος τοῦ πράγματος. Οντως γὰρ δόγματα περὶ τούτου γέγονεν ἐν ταῖς μεγίσταις τῶν ἐπισκόπων συνόδοις, ὡς πυνθάνομαι· ὥστε τοὺς προσ ιόντας ἀπὸ αἱρέσεων προκατηχηθέντας, εἶτ᾽ ἀπο λούεσθαι καὶ ἀνακαθαίρεσθαι τὸν τῆς παλαιᾶς καὶ ἀκαθάρτου ζύμης ρύπον.» Και μετ᾿ ὀλίγα· «Καὶ τοῖς ἀγαπητοῖς δὲ ἡμῶν καὶ συμπρεσβυτέροις Διο νυσίῳ καὶ Φιλήμονι, συμψήφοις πρότερον Στεφάνω γενομένοις, καὶ περὶ τῶν αὐτῶν μοι γράφουσι, πρότερον μὲν ὀλίγα, νῦν δὲ καὶ διὰ πλειόνων ἐπέστειλα.» Καὶ περὶ μὲν τοῦ βαπτίσματος ταῦτα· baptismo epistolam idem dedit, Stephani et reli- πρότερον καὶ περὶ Ἑλένου καὶ Φιρμιλιανού, και quorum judicium in ea ostendens. Scripserat πάντων τῶν ὁμορούντων ἐθνῶν, ὡς οὐδὲ ἐκείνοις namque Stephanus prius de Heleno et Firmiliano. omnibusqne finitimis populis, 398 se cum illis non communicaturum, eam ipsam ob causam, quod haereticos rebaptizarent. «Et considera, inquit, magnitudinem rei. Certum enim est, de ea tn maximis episcoporum conventibus, ut audio, decreta esse facta, videlicet, ut qui ex hæreticis per poenitentiam convertuntur, primum de recta fide per catechesim instituantur, deinde abluantur, veteris et impuri fermenti deponentes sordes.» Et paulo post: «Quin et dilectis nostris compresbyteris Dionysio et Philemoni, qui antehac suffragatores Stephani fuere, cum ad me de hisce rebus scripsissent, prius quidem paucis, nunc autem έμφαίνων δέ, ὡς τηνικαῦτα καὶ ἡ κατά Σαβέλλιον pluribus respondi.» Et de baptismo nunc hactenus. De hæresi autem Sabelli quæ tum emergebat, mentionem faciens, «De dogmate, inquit, quod Ptolemaide, quæ una ex quinque civitatibus est, recens orto, impio prorsus, quippe quod multam blasphemiam in omnipotentem Deum, Patrem Domini nostri Jesu Christi, multam infidelitatem in unigenitum ejus Filium, primogenitum omnis creaturæ, inhumanatum Verbum, insensibilitatem autem Spiritus sancti continet, cum utrinque ad me pervenissent et decreta, et fratres disputaturi, quædam scripsi pro virili mea, Deo suppeditante, explanatius exponens omnia. › CAPUT VIII. De visione quæ Dionysio apparuit. αἵρεσις ἐπιπολάρξουσα ἦν, ταῦτά φησι· «Περὶ γὰρ τοῦ νῦν κινηθέντος ἐν τῇ Πτολεμαίδι τῆς Πενταπό λεως δόγματος, ἀσεβοῦς ὄντος καὶ βλασφημίαν πολύ λὴν περιέχοντος περὶ τοῦ παντοκράτορος Θεοῦ τοῦ Πατρὸς τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἀπιστίαν τε πολλὴν περὶ τοῦ μονογενούς Παιδὸς αὐτοῦ τοῦ πρωτοτόκου πάσης κτίσεως, τοῦ ἐνανθρωπήσαντος Λόγου, ἀναισθησίαν δὲ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, έλα θόντων ἑκατέρωθεν πρὸς ἐμὲ καὶ προγραμμάτων, καὶ τῶν διαλεξομένων ἀδελφῶν, ἐπέστειλά τινα ὡς ηδυνήθην παρασχόντος τοῦ Θεοῦ διδασκαλικώτερον ὑφηγούμενος. » Περὶ τῆς ὁράσεως ἂν εἶδεν ὁ Διονύσιος. Καὶ ἐν τῇ τρίτῃ τῶν περὶ βαπτίσματος, ἣν Φιλήμονι τῷ κατὰ Ῥώμην πρεσβυτέρῳ ἐκτίθησι, ταῦτά φησιν· «Ἐγὼ δὲ καὶ τοῖς συντάγμασι καὶ ταῖς παραδόσεσι τῶν αἱρετικῶν ἐνέτυχον, χραίνων μεν μου πρὸς ὀλίγον τὴν ψυχὴν ταῖς παμμιάροις αὐτῶν ἐνθυμήσεσιν, όνησιν δ᾽ οὖν ἀπ' αὐτῶν ταύτην λαμ βάνων, τὸ ἐξελέγχειν αὐτοὺς παρ' ἐμαυτῷ, καὶ πολύ πλέον βδελύττεσθαι. Καὶ δή τινος ἀδελφοῦ τῶν πρεσβυτέρων με ἀπείργοντος καὶ δεδεττομένου συμφέρεσθαι τῷ τῆς πονηρίας αὐτῶν βορβόρων, λυμανεῖσθαι γὰρ τὴν ψυχὴν τὴν ἐμαυτοῦ, καὶ ἀληθῆ γε λέγοντος ὡς ἠσθόμην· ὅραμα θεόπεμπτον προσ ελθὸν ἐπέῤῥωσε με· καὶ λόγος πρός με γενόμενος, In tertia epistola de baptismo, quam ad Philemonem presbyterum Romanum scripsit hæc refert: «Ego vero etiam in scriptis, et traditionibus hæreticorum lectione versatus sum, opinionibus eorum impurissimis aliquantum animum meum polluens, utilitatem autem illam ab eis capiens, ut facilius eos apud me ipsum refellam atque repudiem, magisque etiam exsecrer ac detester. Atque equidem frater quidam presbyter ab eis legendis me arcebat, quod vereretur, ne in cœno malitiæ una cum illis involverer, neve anima mea novam et perniciem contraheret. Eumque cum vera dicere sentirem, 399 visio quædam divinitus exhibita et vox me confrmavit. Diserte προσέταξε διαρρήδην λέγων· Πᾶσιν ἐντύγχανε, οἷς namque et clare mandavit, dicens: Omnes versato, quosin manus acceperis, libros: disquirere enim, castigare et explorare omnia potes, quæ tibi etiam ab initio fidei complectendæ causa fuit. Visionem eam accepi apostolicæ voci congruentem, quæ firmioribus dicit: Estote spectati atque probati trapezitæ» Deinde cum quædam de hæresibus omnibus dixisset, talia infert. Negavit is, Christum Filium Dei et primo genitum omnis creaturæ esse: simulque Spiritus sancti intellectum ademit. χεῖρας λάβοις. Διευθύνειν γὰρ ἕκαστα καὶ δοκιμάζειν ἱκανὸς εἶ. Καὶ σοὶ γέγονε τοῦτο ἐξαρχῆς καὶ τῆς πίστεως αἴτιον. ᾿Απεδεξάμην το όραμα ως ἀποστολικῇ φωνῇ συντρέχον, τῇ λεγούση πρὸς τοὺς δυνατωτέρους, Γίνεσθε δόκιμοι τραπεζίται.» Εἶτα, τινὰ περὶ πασῶν εἰπὼν τῶν αἱρέσεων, επιφέρει λέγων· Euseb. lib. VII, cap. 7: «Omnia legite, quæ bona sunt tenete.» Rufin.: Utile est hæreticorum nosse opiniones.

ECCLESIASTICÆ HISTORIÆ LIB. VI. Περὶ τῆς παμμιάρου τῶν αἱρετικῶν πλάνης ἔτι δὲ καὶ περὶ τοῦ ἀθέου αὐτῶν βαπτίσμα τος καὶ ὅσας ἐπιστολὰς ὑπὲρ τούτου έγραψεν. «Τοῦτον ἐγὼ τὸν κανόνα καὶ τὸν τύπον παρὰ τοῦ μακαρίου ἡμῶν πάπα Ηρακλὰ παρέλαβον· τοὺς γὰρ προσιόντας ἀπὸ τῶν αἱρέσεων, καίτοι ταῖς Εκκλησίαις ἀποστάντας, μᾶλλον δὲ οὐδὲ ἀποστάντας, ἀλλὰ συνάγεσθαι μὲν δοκοῦντας, καταμηνυθέντας δὲ ὡς προσφοιτώντας τινι τῶν ἑτεροδιδασκαλούντων ἀπελάσας τῆς Ἐκκλησίας, δεομένους οὐ προσήκατο, ἕως δημοσίᾳ πάντα ὅσα ἀκηκόασι παρὰ τοῖς ἀντιδιατιθεμένοις ἐξέφρασαν. Καὶ τότε συνήγαγεν αὐτ τοὺς, οὐ δεηθεὶς ἐπ᾿ αὐτῶν ἑτέρου βαπτίσματος. Τοῦ γὰρ ἁγίου πρότερον παρ' αὐτοῦ τετυχήκεσαν.» Καὶ ἱκανῶς γυμνάσας τὸ πρόβλημα, επιφέρει λεγων· α Μεμάθηκα καὶ τοῦτο, ὅτι μὴ νῦν οἱ ἐν Αφρι κῇ μόνον τούτο παρεισήγαγον, ἀλλὰ καὶ οἱ πρό πολλοῦ κατὰ τοὺς πρὸ ἡμῶν ἐπισκόπους ἐν ταῖς πολυανθρωποτάταις ἐκκλησίαις καὶ ταῖς συνόδοις τῶν ἀδελφῶν, ἐν Ἰκονίῳ καὶ Συνάθοις, καὶ παρὰ πολλοῖς τοῦτο ἔδοξε,· ὧν τὰς βουλὰς ἀνατρέπων, εἰς ἔριν καὶ φιλονεικίαν αὐτοὺς ἐμβάλλειν οὐχ ὑπομένω. Οὐ γὰρ μετακινήσεις, φησίν, ὅρια τοῦ πλησίον σου ᾶ ἔθεντο οἱ πατέρες σου.» Ἡ δεν πρώτη αὐτοῦ περὶ του βαπτίσματος τῷ κατὰ Ῥω μην Διανουσίῳ ἐστάλη, ἔτι τότε τοῖς πρεσβυτέροις κατειλεγμένῳ. Ότι δε λόγιός τε καὶ θαυμάσιος κἀκεῖνος, τεκμήρασθαι ἔξεστιν ἐξ ὧν οὗτος γράφει. Ἐν δὲ τῇ πρὸς ἐκεῖνον ἐπιστολῇ καὶ Ναυάτου μέσ μνηται οὕτω λέγων· «Ναυατιανῷ μὲν γὰρ εὐλόγως ἀπεχθανόμεθα, διακόψαντι τὴν Ἐκκλησίαν, καί τίνας τῶν ἀδελφῶν εἰς ἀσεβείας καὶ βλασφημίας ελκύσαντι, καὶ περὶ Θεοῦ διδασκαλίαν ἀνοσιωτάτην ἐπεισκυκλήσαντι τον χρηστότατον Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ὡς ἀνελες συκοφαντοῦντι καὶ ἐπὶ πᾶσι τούτοις τὸ λούτρον ἀθετοῦντι τὸ ἅγιον, καὶ τήν τε πρὸς αὐτοῦ πίστιν καὶ ὁμολογίας ἀνατρέποντι· τό τε Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐξ αὐτῶν, καί τις ἦν ἔλπις τοῦ παραμεῖναι ἡ καὶ ἐπανελθεῖν πρὸς αὐτοὺς, παντελώς φυγαδεύοντι.» Η γε μὴν πέμπτη αὐτῷ πρὸς τὸν Ῥώμης Ξύστον ἐγράφη· ἐν ᾖ πολλὰ κατὰ τῶν αἱρετικῶν εἰπὼν, καὶ τοιοῦτον τι γεγονός ἐκτίθεται κατ' αὐτόν, λέγων, Καὶ γὰρ ὄντως, ἀδελφέ, καὶ συμβουλῆς δέομρι· καὶ γνώμην αὐτῷ παρὰ σοῦ, τοιούτου τινός προσελθόν της μου πράγματος, δεδιώς μὴ ἄρα σφάλλωμαι. Τῶν συναγομένων γὰρ ἀδελφῶν τις πιστός νομιζόμενος ἀρχαῖος, καὶ πρὸ τῆς ἐμῆς χειροτονίας, οἶμαι δε καὶ πρὸ τῆς τοῦ μακαρίου Ηρακλή και ταστάσεως, τῆς συναγωγής μετασχών, τοῖς ὑπό γιον βαπτιζομένοις παρατυχών, καὶ τῶν ἐρωτή στων καὶ τῶν ἀποκρίσεων ἐπακούσας, προσῆλθε μοι κλαίων καὶ καταθρηνῶν ἑαυτὸν, καὶ πίπτων πρὸ τῶν ποδῶν μου, ἐξομολογούμενος μὲν καὶ ἐξο 88 Prov. xx11, 28. Inde est, quod hucusque resipiscentes ab hæresi propalam in ecclesia per recantationem, CAPUT IX. De improbo hæreticorum errore et seductione: item de impio eorum baptismo, et quas epistolas ea de re Dionysius scripserit. Hanc ego regulam et formam a beato nostro papa Heracla accepi. Ille siquidem quosdam ab hæresibus revertentes, quod ab Ecclesia defecissent, seu potius non defecissent, sed quod convenire et communicare quidem nobiscum viderentur, inducati autem fuerant quemdam aliena docentem consectari, qua de causa ab Ecclesia erant repudiati, obtestantes eos non prius admisit, quam publice quæ ab adversariis audivissent, omnia exposuissent Et tum primum ad Ecclesiam eos perduxit, nihil prorsus in eis opus esse baptismo alio judicans: sanctum enim Spiritum antehac ab eo obtinuerant. Ac quæstione hac pluribus tractata, ita infert: «Didici illud quoque, non solum nunc Africanos hoc perperam induxisse, sed et ab eis qui dudum ante nos episcopi in frequentissimis ecclesiis fuere, in conventibus fratrum, Iconii et Synadis, et præterea apud multos ita decretum fuisse. Quorum consilium rejiciens, in contentionem et rixandi studium eos conjicere supersedeo. Non enim movebis, inquit, terminos proximi tui, quos constituerunt patres tui”. Quartam autem quam ad Dionysium Romanum de baptismo dedit epistolam, cum adhuc is in presbyterorum ordine esset, scripsit: quem Dionysium Romanum eximium et admirandum quoque fuisse, satis ex nostri istius Dionysii scriptis colligitur. Porro in epistola quam ad eum dedit, sic etiam Novali meminit: «Novatum justis profecto de causis odimus, qui Ecclesiam discidit, fratresque quosdam ad impietatem et blasphemias pertraxit, et impurissimas de Deo doctrinas invexit. 400 Nam benignissimum Dominum nostrum Jesum Christum, ut immisericordem, more sycophantæ traducit. Ad hæc sacrum abolet lavacrum, fidem Christianam et confessionem evertit, et Spiritum sanctum ex hominum cordibus, si qua spes esset ut vel in eis maneret, vel ad eos reverteretur, prorsus propellit. In quinta vero epistola ad Xystum Romanum data, dum multa contra hæreticos scribit, ejuscemodi quiddam sibi accidisse hisce verbis refert: «Sededim, frater, consilia indigeo, et sententiam judiciumque tuum requiro, posteaquam hujusmodi quædam apud nos res accidit: vereor enim, ne halluciner. Fratribus quippe congregatis, fidelis quidam jamdudum ante meam eliam, imo quoque (ut opinor) ante beati Heracla ordinationem habitus, cum in cœtum nostrum venisset, et eos qui tum baptizarentur videret, interrogationesque et responsiones eorum audiret, accessit ad me flens, seipsumque complorans, atque sive revocationem, errorem suum confitentes exponunt.

βεβάπτιστο, μὴ τοιοῦτον εἶναι, μηδέ ὅλως ἔχεῖν τινὰ πρὸς τοῦτο κοινωνίαν· ἀσεβείας γὰρ ἐκεῖνο καὶ βλασφημιών πεπληρώσθαι· λέγων δε πάνυ τι τὴν ψυχὴν κατανενύχθαι, καὶ μηδε παρρησίαν ἔχειν ἐπᾶραι τοὺς ὀφθαλμούς μου πρὸς τὸν Θεόν, ἀπὸ τῶν ἀνοσίων ἐκείνων ρημάτων καὶ πραγμάτων ὁρμώμενος, καὶ διὰ τοῦτο δεόμενος τῆς εἰλικριν στάτης ταύτης καθάρσεως καὶ παραδοχῆς καὶ χά ριτος τυχεῖν. Οπερ ἐγὼ μὲν οὐκ ἐτόλμησα ποιή σαι, φήσας αὐτάρκη τὴν πολυχρόνιον αὐτῷ κοινων νίαν εἰς τοῦτο γεγονέναι. Εὐχαριστίας γὰρ ἐπακού σαντα καὶ συνεπιφθεγξάμενον τὸ ᾿Αμὴν, καὶ τραπέζη παραστάντα, καὶ χεῖρας εἰς ὑποδοχές τῆς ἁγίας τροφῆς προτείναντα, καὶ ταύτης καταδεξά ad pedes meos provolutus, conftens quidem et μνύμενος τὸ βάπτισμα, ὃ παρὰ τοῖς αἱρετικοῖς abjurans baptismum, quem ab hæreticis susceperat, non talem eum esse prorsus, neque quidquam cum hoc habere communionis dixit, quin etiam blasphemiis illum refertum esse asseveravit. Animam vero suam admodum compunctam esse,seque non audere oculos suos ad Deum, propter nefariam impuritatem scilicet dictorum factorumque illorum quibus initiatus esset, tollere dicens, obtestabatur ut reciperetur, et ad purissimum baptismi nostri lavacrum gratiamque admitteretur. Quod sane ego facere non ausus, dixi sufficere ei tam diuturnam nobiscum communionem, qui gratiarum actione exaudita, simul nobiscum Amen accinuerit, quique mensæ assistens manus ad exceptionem sancti alimenti porrexerit et id μενον, καὶ τοῦ σώματος καὶ τοῦ αἵματος τοῦ Κυsusceperit, corporisque et sanguinis Domini nostri Jesu satis longo tempore particeps fuerit. Proindeque minime faciendum putavi, ut hæc denuo a principio retexerem atque renovarem. Bono autem animo eun esse jussi, et confidere, frmaque fide et conscientia bona ad communionem sanctorum mysteriorum accedere. Ille autem neque luctui modum fecit, neque præ timore et tremore ad mensam accessit. Atque ægre tandem eo est cohortationibus perductus, ut orationibus assistere sustineat. > 401 Alia quoque exstat ad Xystum epistola, in qua multa de hac quæstione verba facit. Itidem et alia de Luciano, et de quæstione eadem ad Dionysium Romanum episcopum data. De Dionysii epistolis in causa bapti‐ smi, satis. CAPUT X. De persecutione Valeriani: et quæ tum Dionysius Alexandrinus episcopus passus sit. ρίου ἡμῶν Ἰησοῦ μετασχόντα ἱκανῷ χρόνῳ, οὐκ ἂν ἐξ ὑπαρχῆς ἀνασκευάζειν ἔτι τολμήσαιμι. Θαρσείν δὲ ἐκέλευον καὶ μετὰ βεβαίας πίστεως καὶ ἀγαθῆς συνειδήσεως τῇ μετοχή τῶν ἁγίων προσιέναι. Ὁ δὲ οὔτε πειθῶν πέπαυται, πέφρικέ τε τῇ τραπέζ, προσιέναι· καὶ μόλις παρακαλούμε νος, συνεστάναι ταῖς προσευχαῖς ἀνέχεται.» Καὶ άλλη δὲ Ξύστῳ ἐπιστολὴ φέρεται, ἐν ᾗ περὶ τούτου πολύν παρατείνει λόγον. Ομοίως καὶ ἄλλη περὶ Λουκιανοῦ περὶ τοῦ τοιούτου ζητήματος, Διονυσίῳ τῷ Ῥώμης προσπεφωνημένη. Καὶ περὶ μὲν τῶν ἐπιστολῶν Διονυσίου τῶν περὶ τοῦ βαπτίσματος ταῦτα. ΚΕΦΑΛ. Ι. Περὶ τοῦ κατὰ Ουαλεριανὸν διωγμοῦ· καὶ ὅσα ἐν ἐκείνῳ ὁ τῆς Α'λεξανδρέων ἔπαθε Διονύσιος. Valerianus, post Gallum imperio suscepto, pri- Ουαλεριανὸς δὲ τῶν περὶ Γάλλον ἐκποδών γεγεmum clemens et bonus visus est, atque erga hoνημένων, ἐπὶ τὴν ἀρχὴν παρελθών, τὰ μὲν πρῶτα mines Dei benevolus atque benignus. Neque enim ἤπιός τις ἐδόκει καὶ ἀγαθὸς, τοῖς περὶ Θεὸν ἀνθρώ alius quisquam, qui ante eum fuerant imperato- ποις φίλα φρονῶν. Οὐδὲ γὰρ ἄλλος τις οὕτω τῶν rum, in illos propensior humaniorque fuit, ne illi πρὸ αὐτοῦ βασιλέων εὐμενῶς καὶ δεξιῶς πρὸς quidem qui manifesto Christianismum erant com- αὐτοὺς ἔσχεν, οὐδὲ οἱ προϋπτον τὸν Χριστιανισμόν plexit adeo se ab initio mitem et placidum nobis ἀσπασάμενοι, ὡς ἐκεῖνος προσφιλῶς τό καταρχάς præbuit. Tota namque domus ejus divini numinis διετέθη. Πᾶς γὰρ ὁ οἶκος αὐτοῦ θεοσεβῶν ἔμπλεως cultoribus plena erat, eaque prorsus nihil aliud ἦν· καὶ ἄντικρυς ἐκκλησίᾳ ἐῴκει Θεοῦ. ᾿Αλλὰ τῶν quam Dei ecclesia esse videbatur. Sedenim ma- ἀπ' Αιγύπτου Μάγων ὁ ἀρχισυνάγωγος, διδάσκαλός gorum Egyptiorum synagogæ princeps et doctor, γε ὧν τῆς μαγγανείας καὶ τερατείας, πείθει τοὺς imposturas et praestigias magicas docens, ei per- η μὲν ὁσίους ἄνδρας μὴ μόνον τῆς οἰκίας ἐξελαύνειν, suadet, ut sanctos viros non tantum domo sua καὶ ὡς πορρωτάτω ποιεῖν, ἀλλὰ καὶ φόνῳ ὑπάγειν, exigat, et quam longissime repellat, sed ferro quoque tollat, ut qui artibus incantationibusque illorum obstarent et resisterent. Restabant enim adhuc, qui perniciosorum pestiferorumque dæmonum actiones solo aspectu suo ac voce missa reprimerent. Talibus igitur consultoribus usus, Christum confitentes crudelissime persecutus est, et ad sceleratissima sacra animum adjiciens, impias obtulit victimas, pueros miseros occidens, ὡς ἐμποδὼν καθισταμένους ταῖς ἐκείνων μαγγα νείαις τε καὶ ἐπαοιδίαις· καὶ γάρ που περιήσαν ἔτι, οἱ καὶ μόνον ορώμενοι καὶ φθεγγόμενοι τὰς τῶν παλαμναίων δαιμόνων πράξεις ἀνέστελλον. Τούτοις γοῦν συμβούλοις προσχρώμενος, τοὺς μὲν τὸν Χριστὸν ὁμολογοῦντας ἀπηνῶς ἐξεδίωκε· θε σίαις δ᾽ ἐξαγίστοις ἐπέκειτο, καὶ ἀνάγνους ἐπετέλει ἱερουργίας, παῖδας ἀθλίους ἀποσφάττων, καὶ τέχνε πατέρων δυστήνων ἀφειδώς καταθύων, νεογνά τι in manus olim communicantibus Eucharistia data.

ECCLESIASTICE HISTORIE LIB. VI. διαιρῶν σπλάγχνα, καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ πλάσματα & infelicium parentum liberos inhumanissime sacri- ficans, recens edita viscera dividens, et creaturas Dei in minutissimas partes concidens. Atque his rebus felicem se et beatum fore est opinatus. Quapropter et Ecclesiæ hostis factus est, et indignum se benignitate Dei effecit. Ita scilicet magnam is quoque concitavit persecutionem. Et qui temporibus eis, certaminibus obeundis sunt conflictati, si ad plenum omnes referri deberent, peculiari illi indigerent historia. Tum sane et Dionysius, quem diximus, malo eo invalescente, cum Æmilianus præfectus Ægyptum provinciam teneret, pro tribunali causam dixit, 402 et cum eo Maximus presbyter: præterea duo diaconi, Faustus et Busebius, et cum Chæremone alter quidam. Et cum ἐς λεπτὸν διακόπτων, αἰόμενος ἐντεῦθεν εὐδαιμονήσειν. Διὸ καὶ τῆς μὲν Ἐκκλησίας πολέμιος γέγους μιαρών δέ που ἑαυτὸν καὶ τῆς ἐκ Θεοῦ φι λανθρωπίας εποίει. Τοίνυν μέγαν καὶ οὗτος άνε γείρει τὸν διωγμόν. Και όσοι τηνικαῦτα δεινοῖς συνηλώθησαν, άλλης ἂν ἱστορίας προσδέοιτο, εἴ τις κατὰ λεπτὸν ἐκλέγεσθαι βούλοιτο. Τέως καὶ Διο νύσιος ὁ ῥηθείς, τοῦ κακοῦ ἐπακμάζοντος, τοῖς δικαστικοῖς παραστάς βήμασιν, ἐξετάζετο, Λίμυλιανοῦ τὴν κατ' Αίγυπτον ἡγεμονίαν διέποντος· Συνῆν δὲ αὐτῷ καὶ ὁ πρεσβύτερος Μάξιμος· διά κονοί τε δύο, Φαῦστός τε καὶ Εὐσέβιος· καὶ σὺν Χαιρήμονι ἕτερος· καὶ ἐπειδὴ σύναμα τῷ ἱεράρχη θύειν διεκελεύοντα, ἀντέλεγον τὰ πρώτα Χριστιαν νούς δε σφᾶς εἶναι ὁμολογοῦντες, μὴ δυνατὸν εἶναι Bii una cum hierarcha suo sacrifcare jussi essent, ἑτέρῳ Θεῷ σέβας νέμειν· μήτ' αὖ δεδιέναι ἕτερον. Τοῦτον γὰρ εἶναι οὐρανοῦ τε καὶ γῆς δημιουργόν, καὶ βασιλεῦσιν ὡρισμένοις έτεσιν ἐπὶ γῆς παρέχοντα τὸ κρατεῖν. Ὡς οὖν καὶ ἄλλα ἐπισυνείρων πλεῖστα, ἀπεῖπε τὸ πείθειν, μηδὲν ὑπερθέμενος, καίπερ νόσῳ κατάσχεται ὄντα τὸν Διονύσιον, ἐπί τινα τῆς Λιβύης τόπον ἔρημον καὶ ἀπάνθρωπον ἐφυγάδευση. Ενθα δὴ πολλοὶ τῶν ἐκ τῆς πόλεως, οὐκ ἐλάχιστοι δε καὶ τῶν ἀπ' Αιγύπτου ἐξιόντες, τῷ τῆς κατ᾿ αὐτὸν πίστεως λόγῳ οἰκοδομούμενοι διετέλουν. Εἶτα ἐκεῖθεν εἰς μείζονα και χαλεπω τέραν δίαιταν ὑπερόριον κατὰ τὴν Κεφρῷ λεγομέν την ἀπήγετο. Πολύθιον ἦν ὄνομα τῷ τόπῳ. Ὁ δε μακάριος Διονύσιος πάντα γενναίως διακαρτέρει φέρων. Οὐχ ήττον δ᾽ ἦσαν καὶ τῶν ἀδελφῶν τινεςτῇ συνεχεί επιδημια τὸ σκληρὸν τοῦ τόπου λεκέ, νοντες, καὶ παρακλήσεως εμπιπλῶντες τὸν ὅσιον. Ω δε βουλομένῳ ἐστὶ μαθεῖν ὅσα τοῖς κατ᾿ ἐκεῖνο καιροῦ πέπονθε διωγμοίς, οὐκ αὐτὸς δὲ μόνος, ἀλλὰ καὶ άλλοι ἀριθμοῦ κρείττους ἐντυγχάνειν προτρέπομεν αἷς αὐτὸς φωναῖς κεχρημένος, προς των τῶν κατ' αὐτὸν ἐπισκόπων, ᾧ ὄνομα Γερμα νός, κακῶς αὐτὸν ἀγορεύειν βουλόμενον, ἀποτείνεται, φάσκων ούτωσὶ καταρχάς· «Εἰς ἀφροσύνην κινδυνεύω πολλὴν καὶ ἀναισθησίαν όντως πεσεῖν, εἰς ἀνάγκην ἐμβιβαζόμενος διηγεῖσθαι τὴν θαυμα στὴν περὶ ἡμᾶς οἰκονομίαν τοῦ Θεοῦ. 'Αλλ' ἐπεὶ μυστήριον, φησί, βασιλέως κρύπτειν καλόν, τὰ δὲ ἔργα τοῦ Θεοῦ ἀνακηρύττειν ἔνδοξον, ομόσε χωρή. σω τῇ διηγήσει·» καὶ τὰ ἑξῆς. renuerunt id primum, deinde Christianos se esse, ferique omnino non posse ut Deum alium vel timerent vel colerent, professi sunt. Hanc namque esse qui cœlum et terram condiderit: et qui principibus, designatis certisque temporibus, in terris potestatem et imperium concedat. Hæc atque alia cum ab eis afferrentur plurima, Emilianus in sententia perstitit, et cum se hoc illis persuadere non posse videret, nulla interposita mora. Dionysium, quantumvis morbo correptum, in solos quosdam et a frequentia hominum longe dissitos locos in Libyam relegavit. Ad quem permulti ex urbe, non paucissimi vero etiam ex Ægypto convenerunt, atque ibi cum eo doctrinam fidei ejus addiscentes manserunt. Deinde vero ad longe duriorem gravioremque ærumnam, in regionem cui nomen est Cephro, et locum Colythium dictum, exsul est deportatus. Porro beatus Dionysius adversa omnia magno fortique pertulit animo. Nec minus et fratres quidam continua consuetudine sua loci asperitatem lenierunt, consolationisque pietatem ei præstiterunt. Qui vero accuratius cognoscere volunt, quæ ea persecutionis tempestate non ipse tantum Dionysius, sed alii etiam innumeri fratres adversa pertulerint, ii legere poterunt, quæ ipse ad temporis sui episcopum quemdam, nomine Germanum, obtrectatorem ejus, scripsit, ita exorsus «Stultus sane atque insanus fuerim, si necessitatem eam mihi imponam, ut admirandam de nobis Dei curam atque dispositionem scriptis persequar. Sedenim cum (sicuti Scriptura ait 55) arcanum regis celare pulchrum sit, opera autem Dei deprædicare gloriosum, ad narrationem rerum propius accedam,» et cœtora. Περὶ τῶν ἐν Καισαρείᾳ τῆς Παλαιστίνης μαρτυρησάντων, Τῷ δὲ κατὰ Ουαλεριανόν διωγμῷ πολλοὶ μὲν καὶ ἄλλοι τὸν τοῦ μαρτυρίου στέφανον ἀνεδήσαντο· ἐν δὲ τῇ κατὰ Παλαιστίνην Καισαρεία, τρεῖς γεν 55 Tob. Xu, 7. Omnis potestas a Deo est. CAPUT XI. De martyribus Cæsarez Palæstinæ. Valeriana autem persecutione plurimi quidem alii martyrii coronam tulerunt. Cæsareæ autem 403 Palæstinæ, tres fortiter cum laude magna Beperitur hoc scriptum apud Euseb. lib. vu, cap. 2.