CALLISTI ET IGNATII XANTHOF ULCRUM ΤΩΝ ΕΝ ΜΟΝΑΧΟΙΣ ΚΑΛΛΙΣΤΟΥ ΚΑΙ ΙΓΝΑΤΙΟΥ ΤΩΝ ΞΑΝΘΟΠΟΥΛΩΝ ΜΕΘΟΔΟΣ ΚΑΙ ΚΑΝΩΝ, ΣΥΝ ΘΕΟ, ΑΚΡΙΒΗΣ, Καὶ παρὰ τῶν ἁγίων ἔχων τάς μαρτυρίας, περὶ τῶν αἱρουμένων ἡσύχως βιῶναι, καὶ μοναστικῶς, περί τε ἀγωγῆς, καὶ πολιτείας, καὶ διαίτης αὐτῶν· καὶ περὶ τοῦ, ὅσων καὶ ἡλίκων ἀγαθῶν πρόξενος ἡ ἡσυχία καθίσταται, τοῖς λόγῳ μετιοῦσιν αὐτήν· Διακέκριται δὲ ἡ παροῦσα τοῦ λόγου πραγματεία ἐν κεφαλαίοις ἑκατόν· τὸ δὲ τοῦ λόγου Προοίμιον, ὅπερ καὶ πρώτου κεφαλαίου ἀριθμὸν κέκτηται, ἐστὶ, περὶ τῆς δι' ἁγίου Πνεύματος τοῖς πιστοῖς ἐνυπαρχούσης θείας, καὶ ὑπερφυοῦς δωρεάς τε ταὶ χαρίτος. MONACHORUM CALLISTI ET IGNATII CALLISTI ET XANTHOPULORUM METHODUS ET REGULA CUM DEO ACCURATISSIMA Etsanctorum conti ens testimonia, de his qui elegerunt pacifice vivere et monastice; de directione et vita et regimine eorum; et quot quantaque bona præstat tranquillitas iis qui ratione in eam ingrediuntur. Dividitur autem præsens materia in centum capita. Est autem hujus tractatus proæmium, quod et primi capitis numerum habet, de divina ac sup rnaturali gratia quæ per Spiritum sanctum fidelibus donatur. 1. Oporteret quidem nos, secundum divina oracula, ab ipso Deo edoctos, quippe qui novam legem ineffabiliter in corde inscriptam circumferanius, et ab optimo rectissimoque: spiritu dueti simus, ut filii et hæredes Dej, cohæredes autem Christi, › angelico modo vivere, ac minime illo egere qui nos id doceat: Nosce Dominum. Nunc autem a teneris a bono regressus, et ad malum inclinatio in nubis est; deinde et horrendi Belial deceptio et ea quam in nos indesinenter exercel, tyrannis, longe a salutaribus ac divinis mandatis curiere nos disposuit et ad funesta properare præcipitia; et quod miserabilius est, contra hæc mandata et ut cogitemus et ut agamus excitat; unde et juxta divinas voces, non est qui intelligat, non est qui Deum inquirat; una enim omnes (a recta via declinantes, defecimus, et jam caro effecti et lucente ac divina gratia privati, mutua 'ad bonum excitatione et ope indigen:us. α'. Ἔδει μὲν ἡμᾶς, κατὰ τοὺς θείους φάναι χρησμούς, θεοδιδάκτους τυγχάνοντας, ὡς τὸν καινόν νόμον ἀῤῥήτως ἐν καρδίᾳ ἐγγεγραμμένον, πυρσού τηλαυγέστερον, περιφέροντας, καὶ ἀγαθῷ, καὶ εὐθυ· τάτῳ πηδαλιουχουμένους Πνεύματι, οἷα τέκνα, καὶ κληρονόμους μὲν Θεοῦ, συγκληρονόμους δὲ Χριστοῦ, ἀγγελομιμήτως τε πολιτεύεσθαι, [ἴσ. καὶ] μηδόλως δεῖσθαι τοῦ διδάξοντος, γνῶθι [ἴσ. γνῶναι] τὸν Κύ ριον. Νῦν δὲ ἡ ἐκ πρώτης ἡμῶν τριχὸς περί γε τὸ κρεῖττον ἀποβουκόλησις, καὶ ἡ εἰς τὸ χεῖρον παρα τροπή· πρὸς δὲ, καὶ ἡ τοῦ δεινοῦ Βελίαρ φενακισμός, καὶ ἡ καθ' ἡμῶν τυραννὶς ἄσπονδος, πόρρω θέειν τῶν σωτηρίων, καὶ θεουργῶν ἐντολῶν ἡμᾶς κακίστως διέθετο, κατά τε κρημνών ψυχωλέθρων φέρεσθαι· καὶ τὸ οἰκτρότατον, καθ' ἑαυτῶν καὶ φρονεῖν, καὶ πράττειν ἠρέθισεν, ὅθεν καὶ, κατὰ τὸ θεῖον λόγιον, οὐκ ἔστιν ὁ συνιών, οὐκ ἔστιν ὁ ἐκζητῶν τὸν Θεόν· ἅμα γὰρ πάντες ἀτραποῦ τῆς εὐθείας ἐκκλίναντες, ἠχρειώθημεν, καὶ διὰ τοῦτο σάρκες τούλου χρηματί Digliated by Google

ζοντες, καὶ τῆς σελασφόρου καὶ θεῖχῆς χάριτος ὑστερούμενοι, τῆς παρ' ἀλλήλων πρὸς τὰ καλὰ τῆς τε καὶ βοηθείας ἐπιδεόμεθα. Οτι χάριν επερωτήσεώς τινος ἀδελφοῦ, καὶ κατὰ τὸν ἐκείνου σκοπὸν καὶ μὴν καὶ τηρήσεως ἐντολῆς Πατρικῆς, οὕτως ἡ παροῦσα ἐξηπλώθη τοῦ λόγου ὑπόθεσις. & Quod ex cujusdam fratris interrogatione et secumdum ejus mentem et ad observanda Patrum præcepta, explicatum sit hoc argumentum. β'. Ἐπεὶ δὲ σύ, πόθῳ, κατὰ τὸ Κυριακὸν λόγιον, 2. Quoniam autem tu desiderio divinas et vitam τοῦ ἐρευνᾶν τὰς θείας καὶ ζωοπαρόχους Γραφάς, και praestantes Scripturas, juxta Dominicum sermonem, μυεῖσθαι ἀνεπισφαλῶς, καὶ παρ' ἡμῶν τῶν ἀχρείων «crutandi et secure teipsum initiandi, sæpius a πολλάκις ἀπῄτησας λόγον, καὶ κανόνα ἔγγραφον, nobis indignis sermonem ac scriptam regulam ὠφελείας χάριν τῆς σῆς, ἴσως δὲ καὶ ἑτέρων, ὡς petiati, propier tuam ac forte etiam aliorum utiliαὐτὸς φής, καν μή πρότερον γοῦν, ἀλλά γε νῦν, Θεοῦ taten, ut ipse dicis, nos, si non prius, at certe nunc συνάρσει, δεῖν κεκρίκαμεν ἀποπερᾶναι τὸ σὸν ἐπαι oportere judicavimus tuum laudabile votum implere; νετὸν καταθύμιον· τῆς μὲν συντρόφου ἡμῖν ῥαθυ nostræ quidem ingenitæ indolentiæ, charitatis causa μίας, ἕνεκα τῆς ἀγάπης, καὶ τῆς σῆς λυσιτελείας, ac tuæ utilitatis, immemores, admirantes vero tunm ἀμνημονήσαντες, σὲ δ' ἀγάμενοι ταμάλιστα τῆς περὶ ad bona ardorem, tuum immanentem studii amoτὰ καλὰ σπουδῆς, καὶ τῆς ἐμμόνου φιλοπονίας, rem, fili spiritualis ac valde dilecte, et praesertim Πνευματικὸν τέκνον καὶ λίαν φίλτατον, καὶ πρό γε Dei timentes judicium quod abscondenti suum talenτούτων, τὸ ἀπὸ τοῦ Θεοῦ δεδοικότες πρόκριμα, tum vivide minatus est; ac etiam Patrum præceὅπερ κατὰ τοῦ τὸ τάλαντον ἀποκρύπτοντος ἠπείληται ptum adimplentes, quod nobis commendavere Patres “φοβερῶς, πρὸς δὲ τοῖς εἰρημένοις, καὶ Πατρικὸν nostri, magistri spirituales, ut et aliis Dei amicis. ἐκπληροῦντες παράγγελμα, ὁ πρὸς ἡμᾶς ἐνετείλαντο Quæ nos docuerunt, credamus. Deus igitur chariοἱ ἡμῶν Πατέρες, καὶ πνευματικοὶ διδάσκαλοι, ὡς tatis pater et omnium bonorum indeficiens præἂν καὶ θεοφιλέσιν ἄλλοις, τὰ παρ᾽ ἐκείνων δεδ:- stitor, det nobis adeo lentis tamque exili voce praeδαγμένα πιστεύσωμεν. Θεὸς δ' ἄρα ὁ τῆς ἀγάπης ditis, opportunum sermonem in apertione oris nostri, Πατὴρ, καὶ πάντων χρηστῶν ἀπαξαπλῶς ἀφθονοπάρ qui et sæpius irrationalibus animalibus voces οχος πρύτανις, δοίη ἡμῖν [ἰσ. μέν] τοῖς βραδέσι καὶ inspiravit, in audientium utilitatem; tibi vero ισχνοφώνοις, λόγον καίριον ἐν ἀνοίξει τοῦ στόματος omnibusque iis qui talibus occurrent, juxta tuum ἡμῶν, ὁ καὶ πολλάκις ζώοις ἀλόγοις λόγον ἐμπνεύ· desiderium, aures adlaperial ad ea sapienter ac σας, εἰς τὴν τῶν ἀκουόντων ὠφέλειαν· σοὶ δὲ, καὶ rite audienda atque juxta ejus mentem fideliter adimπᾶσι τοῖς ἐντυγχάνουσι τοῖσδε, κατὰ τὸν σὸν λόγον, plenda; quia sine illo, ut scriptumn est, nihil utile προσθείη ὠτίον τοῦ σοφῶς τε καὶ ἐπιστημόνως του ac salutare possumus facere, et quia, e nisi Domi των ἀκροάσθαι, καὶ, ὡς φίλον αὐτῷ, ἀκλινῶς πολι nus ædificaverit domum, in vanum laboraverunt qui τεύεσθαι, ὅτι χωρὶς αὐτοῦ, ὡς γέγραπται, οὐ δυνά- ædifcant eam 3. Atque hæc quidem hocce modo. μεθα ποιεῖν οὐδὲν τῶν χρησίμων καὶ σωτηρίων, καὶ ὅτι, ἐὰν μὴ Κύριος οἰκοδομήσῃ οἶκον, εἰς μάτην εκοπίασαν οἱ οἰκοδομούντες· καὶ ταῦτα μὲν *Οτι παντὶς πράγματος ὁ σκοπός προηγεῖται, καὶ ὁ σκοπὸς τοίνυν τῆς παρούσης πραγματείας, τὸ μαθεῖν τίς ὁ θεμέλιος. γ'. Ἐπεὶ δὲ παντός πράγματος ὁ σκοπός προ ηγείται· σκοπός δ' ἀμφοτέρων, ἡμῶν μὲν, τοῦ πρὸς δύναμιν τὰ πρὸς τὴν σὴν ἐξειπεῖν πνευματικὴν αύξησιν συντείναντα, σοῦ δὲ, τοῦ κατὰ τὰ εἰρημένα γνησίως βιῶναι· δέον πρὸ παντὸς ἑτέρου διεξετάσαι, πρὸς οἷον ἄρα τὸ πλήρωμα τῆς κατὰ Χριστὸν οἶκοδομίας ἐνοπτριζόμενοι, καὶ ἀρχὴν βάθρου χρήσιμον καταβάλλοντες, ἐφεξῆς, καιροῦ καλοῦντος, μᾶλλον δὲ τῆς ἄνωθεν ἀῤῥωγῆς πλουσίως εὐμοιρηκότες, καὶ ὄροφον ἐπάξιον, τῇ ἀρχιτεκτονίᾳ τοῦ Πνεύματος ἐπισ θήσομεν. Ότι πάσης κατὰ Θεὸν πραγματείας ἀρχὴ, τὸ κατὰ τὰς ἐντολὰς τοῦ Σωτῆρος πολιτεύεσθαι, τέλος δὲ τὸ ἐπανελθεῖν πρὸς τὴν ἀρχῆθεν δε ρηθεῖσαν ἡμῖν διὰ τοῦ θείου βαπτίσματος τε λείαν χάριν τοῦ παναγίου καὶ ζωαρχικοῦ Πνεύ ματος. δ'. Αρχή τοίνυν πάσης τῆς κατὰ Θεὸν πραγματ τείας, ὡς ἐν συντόμῳ διαλαβεῖν, τὸ σπεύδειν ἡμᾶς 1 Psal. cxxvi, 1. οὕτως. Omni negotio propositus est finis: igitur præsentis negotii est docere, quodnam sit fundamentum. 3. Quoniam vero omni negotio propositus est finis, propositum autem amborum, nostrum quidem sit, tibi quæ ad spirituale incrementum tendunt exponere; tuum vero juxta ca quæ dicentur sincere agere ac vivere, oportet ante quodvis aliud, inquirere quamņam Christi domus perfectionem intendentes fundamentique utile principium ponentes; deinde, occasione nos invitante, imo vero superno auxilio nobis abundanter favente, dignum sancti Spiritus architectura tectum superimposituri simus. Quod omne principium vitæ secundum Deum agendo. in adimplendis Salvatoris legibus consistit, finis vero, reditus ad datam nobis ab initio per divinum baptisma perfectam sanctissimi ac vivifici Spiritus gratiam. 4. Principium igitur vitæ secundum Deum agendæ, ut paucis id comprehendam, in co est quod

omni modo ac virtute, secundum justitiam omnia Salvatoris mandata illa, quæ nos deificant, adimpleamus; finis vero quod per earum observationem redeamus ad cœlestem illam ac ab initio nobis donatam gratis per sacram piscinam, perfectam ac spiritualem gratie transformationem et figuram, vel, si tibi placet, ita hoc donum appellare, velerem Adam cum suis actibus et cupiditatibus exurntes, nɔvum ac spiritualem induamus, qui est Dominus Jesus Christus, ut ait divinissimus Paulus: • Filioli mei, quos iterum parturio, quoadusque formetur Christus in vobis³; › et, ‹ Quicunque in Christo baptizati estis, Chri-tum induistis. παντί τρόπῳ, καὶ πάσῃ δυνάμει, πολιτεύεσθαι κατὰ τὴν θεσμοθεσίαν, πασῶν τῶν θεοποιῶν ἐντολῶν τοῦ Σωτῆρος· τέλος δὲ, τὸ ἐπανελθεῖν διὰ τῆς τούτων τηρήσεως, πρὸς τὴν ἄνωθεν καὶ ἐξ αὐτῆς ἀρχῆς πρεῖκα δοθεῖσαν ἡμῖν, ἐκ τῆς ἱερᾶς κολυμβήθρας, τελείαν πνευματικὴν τῆς χάριτος ἀναμόρφωσιν, καὶ ἀνάπλασιν, ἢ, εἴ τί σοι φίλον τὸ τοιοῦτον δῶρον ἀποκαλεῖν, καὶ τὸν παλαιὸν ᾿Αδάμ σὺν ταῖς πράξεσι, καὶ ταῖς ἐπιθυμίαις ἀποθεμένους, τὴν νέον, καὶ πνευματικὴν ἐνδύσασθαι, ὅς ἐστιν ὁ Κύριος Ἰησοῦς Χριστός, ὥς φησιν ὁ θειότατος Παῦλος 4 Τεκνία μου, οὖς πάλιν ὠδίνω, ἄχρις οὗ μορφωθῇ Χριστὸς ἐν ὑμῖν· ο καὶ, ο Οσοι εἰς Χριστὸν ἐβαπτίσθητε, Χριστὸν ἐνεδύσασθε. Quid gratia, et quomodo eam alipisci possu us Ει Περὶ τοῦ τίς ἡ χάρις, καὶ πῶς ἂν γένοιτο ἡμῖν quanam eam corrumpant, et quanam rursum eam expurgant. ταύτης ἐπιτυχεῖν. Καὶ τίνα τὰ ταύτην θολοῦντα, καὶ τίνα αὖθις τὰ αὐτὴν ἀνακαθαίροντα. 5. Sed quid gratia, et quomodo eam adipisci ε'. Ἀλλὰ τίς ἡ χάρις, καὶ πῶς ἂν γένοιτο ἡμῖν possimus, et quæenam eam corrumpant, qua ταύτης ἐπιτυχεῖν· καὶ τίνα μὲν τὰ ταύτην θολοῦντα, rursus cam expurgent, qui animam et linguam τίνα δ᾽ αὖ τὰ ἀνακαθαίροντα, ὁ τὴν ψυχὴν καὶ τὴν omni auro splendidiorem habet tibi ostendet, sic γλῶτταν παντὸς χρυσίου λαμπρότερος, δηλώσει σου dicens: ‹ Quid sibi vult illud? gloriæ Domini οὕτω λέγων· τί δέ ἐστι τὴν δόξαν Κυρίου κατοπτρι spectatores facti, in ejus imaginem transformamur?, ζόμενοι, τὴν αὐτὴν εἰκόνα μεταμορφούμεθα; «ΣαManifestius quidem id ostenlebatur, quando signo φέστερον μὲν τοῦτο ἐδείκνυτο, ἡνίκα τῶν σημείων rum gratiæ operabantur; sed tamen reque nunc τὰ χαρίσματα ενήργει, πλὴν οὐδὲ νῦν δύσκολον αὐτὸ difficile est videre ei qui fidcles oculos habet. Simul κατιδεῖν τῷ πιστοὺς ὀφθαλμοὺς ἔχοντι· ὁμοῦ τε γὰρ enim ac baptizamur, super solem anima nostra βαπτιζόμεθα, καὶ ὑπὲρ τὸν ἥλιον ή ψυχή λάμπει, τῷ fulget a sancto Sp ritu mundata, neque solummo-. Πνεύματι καθαιρομένη, καὶ οὐ μόνον ὁρῶμεν εἰς τὴν do gloriam Dei intuemur, sed et inde accipimus c δόξαν τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖθεν δεχόμεθά τινα quemdam splendorem. Quemadmodum enim si argentum purum radiis oppositum et ipsum radios remittet non a sua natura solum, sed et ex solari fulgore: ita et anima mundata et omni argento splndidior efecta, a gloria Spiritus radius accipit in ingenitam gloriam ac tales quales decet a Domini Spiritu.» Et paulo post: Visne ut tibi id ostendam et ex apostolis vividius? Paulum cogita, cujus vestimenta operabantur; Petrum, cujus umbræ virtutem habebant. Non enim, nisi regis imaginem tulissent, inaccessique fuissent corum splendores, tantun eorum vestimenta et umbræ valuissent. Regis enim vestimenta et latronibus terribilia. Visne eum fulgorem et per corpus micantem videre? Intuentes, inquit, in vultum Stephani, videre ut vultum angeli. Sed hoc nibil est præ ea quæ intus micat gloria. Quod enim Moyses in facle olim habebat, id illi in anima ferebant; imo vero multo majus aliquid. Quod enim Moysis erat, corporeum erat; illud vero incorporenm. Et quemadmodum ignicolora corpora a fulgentibus corporibus ad ea quæ proxima sunt defluentia, iis proprium splendorem communicant, ita sane et de fidelibus contingit: ideo terra exsolvuntur, qui id experiuntur, et quæ in cœlis sunt scmniant, eheu! Pulchrum enim est et ingemiscere amare, quia tanta fruentes nobilitate, neque ca * Galat. iv, 19. • Rom. vi, 3. αἴγλην. "Ωσπερ γὰρ εἰ ἄργυρος καθαρὸς πρὸς τὰς ἀκτῖνας κείμενος, καὶ αὐτὸς ἀκτῖνας εκπέμπειεν, οὐκ ἀπὸ τῆς οἰκείας φύσεως μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς λαμπηδόνος τῆς ἡλιακῆς· οὕτω καὶ ἡ ψυχή και θαιρομένη, καὶ ἀργύρου παντός λαμπροτέρα γενομένη, δέχεται ἀκτῖνα ἀπὸ τῆς δόξης τοῦ Πνεύματος, εἰς δόξαν τὴν ἐγγινομένην, καὶ τοιαύτην, οἵαν εἰκὸς ὑπὸ Κυρίου Πνεύματος. «Καὶ μετ' ὀλίγα·. Βούλει σοι δείξω τοῦτο καὶ ἀπὸ τῶν ἀποστόλων αἰσθητικώτερον; Εννόησον Παῦλον, οὗ τὰ ἱμάτια ενήργει· Πέτρον, οὗ αἱ σκιαὶ ἴσχυον. Οὐ γὰρ ἂν, εἰ μὴ βασιλέως ἔφερον εἰκόνα, καὶ ἀπρόσιτοι ἦταν αὐτῶν αἱ μαρ μαρυγαί, τοσοῦτον τὰ ἱμάτια αὐτῶν καὶ αἱ σκιαὶ ἐνήργουν· βασιλέως γὰρ ἱμάτια, καὶ τοῖς λῃσταῖς φοβερά. Θέλεις ἰδεῖν καὶ διὰ τοῦ σώματος λάμπουσαν ταύτην; Ατενίσαντες, φησίν, εἰς τὸ πρόσωπον Στε φάνου, εἶδον ὡς πρόσωπον ἀγγέλου.» Αλλ' οὐδὲν τοῦτο πρὸς τὴν ἔνδοθεν απαστράπτουσαν δόξαν. Οπερ γὰρ Μωϋσῆς ἐπὶ τοῦ προσώπου τότε εἶχε, τοῦτο οὗτοι ἐπὶ τῆς ψυχῆς περιέφερον· μᾶλλον δὲ καὶ πολλῷ πλέον. Τὸ μὲν γὰρ Μωϋσέως, αἰσθητικώ τερον ἦν, τοῦτο δὲ ἀσώματον. Καὶ καθάπερ πυραυγή σώματα [Ισ. χρώματα] ἀπὸ τῶν λαμπρών σωμάτων ἐπὶ τὰ πλησίον ἀποῤῥέοντα, καὶ ἐκείνοις μεταδίδωσι τῆς οἰκείας αὐγῆς, οὕτω δὴ καὶ ἐπὶ τῶν πιστῶν συμβαίνει· διὰ δὴ τοῦτο τῆς γῆς ἀπαλλάττονται οἱ τοῦτο πάσχοντες, καὶ τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς ὀνειροπο

λοῦσιν οἶμαι [σ. ἀλλ' οἴμοι]· καλὸν γὰρ ἐνταῦθα quæ dicuutur scimus, eo quod actiones rapide καὶ στενάξαι πικρὸν, ὅτι τοσαύτης ἀπολαύοντες εὐγενείας, οὐδὲ τὰ λεγόμενα ἴσμεν, διὰ τὸ ταχέως ἀπολλύναι τὰ πράγματα, καὶ πρὸς τὰ αἰσθητά ἐπτοῆσθαι. «Αὕτη γὰρ ἡ δόξα ἡ ἀπόρθητος, καὶ φρικώδης, μέχρι μεν μιᾶς καὶ δευτέρας ἡμέρας ἐν ἡμῖν μένει, λοιπὸν δὲ αὐτὴν κατασβέννυμεν, τὸν χειμῶνα ἐπάγοντες τῶν βιωτικῶν πραγμάτων· καὶ τῇ πυκνότητι τῶν νεφῶν, ἀποκρουόμενοι τὰς ἀκτῖνας· ο καὶ αὖθις ἀλλαχοῦ· «Τὰ σώματα τῶν εὐηρεστηκότων Θεῷ, τοσαύτην ἐνδύσεται δόξαν, ὅσην οὐδὲ ἰδεῖν ἔνι τούτοις τοῖς ὀφθαλμοῖς. Καὶ τούτων ἡμῖν σημεῖα τινα, καὶ ἴχνη ἀμυδρά, καὶ ἐν τῇ Παλαιά, καὶ ἐν τῇ Καινῇ, δοθῆναι παρεσκεύασεν ὁ Θεός· ἐκεῖ μὲν γὰρ τὸ πρόσωπον τοῦ Μωϋσέως, τοσαύτῃ κατελάμπετο τότε δόξῃ, ὡς ἀπρόσιτον εἶναι τοῖς τῶν Ἰσραηλιτῶν ὀφθαλμοῖς. Ἐν δὲ τῇ Καινῇ, τούτου πολλῷ πλέον ἐξέλαμψε τὸ τοῦ Χριστοῦ. Ακήκοα; τῶν ῥημάτων τοῦ Πνεύματος; συνήκας τοῦ μυστη ρίου τὴν δύναμιν; ἐπέγνως ὁποῖαι μὲν αἱ ὠδῖνες τῆς τελείας ἐν ἡμῖν ἐκ τῆς ἱερᾶς κολυμβήθρας πνευματικῆς ἀναπλάσεως; ἡλίκαι δὲ αἱ ἐπικαρπίαι καὶ τὸ πλήρωμα, καὶ τὰ ἔπαθλα; καὶ ὅπως τῶν ἐφ' ἡμῖν ἐστι, τὸ ταύτην τὴν ὑπερφυᾶ χάριν, καὶ αὐξά νειν καὶ ἐλαττον, ήγουν φανεροῦν, καὶ ἀμαυροῦν, ὅσον τὸ καθ' ἡμᾶς; Τὰ δέ ἐστιν, ἡ τῶν βιωτικῶν πραγμάτων θύελλα, καὶ ἡ ἐξ αὐτῶν ἀποτικτομένη τῶν παθῶν σκοτομήνη, ἃ δίκην χειμῶνος, ἢ ἀγρίου χειμάρρου ἡμῖν ἐπιῤῥυέντα, καὶ τὴν ψυχὴν κατά κλύζοντα, οὐδὲ ἀναπνεῦσαι, ἢ ἐνατενίσαι ταύτην ἐῶσι πρὸς τὸ ὄντως ὂν καλὸν, καὶ μακάριον, δι' δ καὶ. γεγένηται, ἀλλ' ὅλως ὅλην, τῷ σάλῳ καὶ τῷ καπνῷ τῶν ἡδονῶν δυνηθεῖσαν καὶ δριμυθεῖσαν, σκοτίζουσι, καὶ ὑποβρύχιον ἀπεργάζονται. Ωσπερ γοῦν τὰ τούτων αὖθις ἐναντία, ἤτοι τὰ διὰ τῶν θεοποιῶν ἐντολῶν ἀπογεννώμενα, τοῖς μὴ κατὰ σάρκα, ἀλλὰ κατὰ πνεῦμα περιπατοῦσι (Πνεύματι γάρ, φησί, περιπα τεῖτε, καὶ ἐπιθυμίαν σαρκὸς οὐ μὴ τελέσητε), ονήσιμα πέφυκε, καὶ σωτήρια, καὶ πρὸς αὐτὸν, δίκην κλίμακος, φέροντα τὸν κολοφῶνα, καὶ τὸ ἀκρότατον τῶν ἀναβαθμῶν, τὴν ἀγάπην, ἥτις ἐστιν ὁ Θεός. *Οτι ἐν μὲν τῷ ἁγίῳ βαπτίσματι, δωρεὰν τὴν θείαν χάριν δι' αὐτῆς δεχόμεθα, ταύτην δὲ τοῖς πάθεσι συγκαλύψαντες αὖθις τῇ τῶν ἐντο λῶν ἐκπληρώσει, ταύτην ἀνακαθαίρομεν. ς'. Ἀλλὰ τότε μὲν ἐν τῇ θείᾳ μήτρα, δηλονότι τῇ In novo amittimus et ad sensibilia evolamus. Ilæc enim venerabilis ac ineffabilis gloria unum aut alterum diem in nobis manet, deinde vero eam exstinguimus, „negotiorum bujus vitæ tempestatem adducentes; et nubium densitate radios repellentes.» Ac rursum alibi: Eorum qui Deo placuerunt corpora, tantam induent gloriam, quantam nec iis oculis cerni liceat. Ac corum aliqua signa et vestigia obscure sive in veteri sive in novo Testamento dari voluit Deus. Ibi quidem vultus Moysis tanta gloria tunc splenduit, ut inaccessus esset Isr::el:tarum oculis. autem multo magis etiam resplenduit Christi vultus. Audisti verba Spiritus sancti? 1ηtellexisti vim mysterii? Didicisti quales sint partus perfectæ in nobis spiritualis formationis quæ ex sacra piscina procedit? Quinam igitur erunt fructuum proventus, qua: plenitudo, quantæ mercedes? et quomodo penes nos sit hanc supernaturalem gratiam et augere et minuere, id est illustrare et obscurare, in præsenti vita? Inde sunt rerum vitæ tempestas et ex iis genita cupiditatum nox illunis, quæ more procellæ aut sævi torrentis in nos irruunt, animamque submergentes neque eam spirare neque aspicere sinunt illud pulchrum et beatum per quod facta est, sed omnino eam totam voluptatum æstu ac motu agitatamı et tumore affectam obscurant submersamque conficiunt. Eodem modo igitur ea quæ iis sunt contraria, quæ nempe ex `divinis mandatis oriuntur, iis qui non secundum carnem, sed secundum spiritum ambulant (spiritu enim, inquit, ambulate, et desideria carnis uo perfeceritis), utilia sunt ac salutaria, et ad illud, no tanquam scala, perducunt fastigium, et sup:emum gradum, charitatem nempe, quæ Deus est. Quod in sancto baptismate divinæ gratiæ donum per eam ipsam accipimus; postquam autem eam cupiditatibus obscuravimus, rursus mandatorum observatione expurgamus. 6. Sed tunc quidem in divino utero, in sacra Ιερα κολυμβήθρα, δωρεάν το όλον τελείαν, τὴν θείαν nempe piscina, donum omnino perfectum, divinam χάριν δεχόμεθα. Εἰ δέ πως ἐσύστερον, τῇ τῶν προσκαίρων παραχρήσει, καὶ τῇ τῶν βιωτικών πραγμάτ των φροντίδι, καὶ τῇ τῶν παθῶν ἀχλύτ, ταύτην, ὡς μή ὤφελε, συγκαλύψομεν [Ισ. συγκαλύψαιμεν ], ἔξεστιν ἡμῖν καὶ οὕτω διὰ μετανοίας, καὶ τῆς τῶν θεουργῶν ἐντολῶν ἐκπληρώσεως, αὖθις ἐπαναλαβεῖν τὴν τοιαύτην ὑπερφυά φαιδρότητα, καὶ ἀνακτήσασθαι, καὶ τὴν ταύτης φανέρωσιν κατιδεῖν τηλαυγέστατα. Τῆς ἑκάστου κατὰ τὸ μέτρον μέντοι ἐν πίστει ἐπι μελείας, καὶ ἡ ταύτης εμφάνεια ἀποκαλύπτεται, και πρό γε τούτων, τῇ τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ ἀντιλήψει, καὶ εὐδοκίᾳ, ὡς λέγει ὁ ἅγιος Μάρκος· «Ο • Galat. v, gratiam accipimus. Si autem postea temporariorum abusu et rerum hujus vitæ sollicitudine, et cupiditatum caligine, eam ut non oportebat obscuraverimus, nobis licet et per divinarum legum observationem et per pœnitentiam, eum recipere tantum ac supernaturalem splendorem atque iterum possidere illiusque manifestationem vividissime intueri. Pro uniuscujusque fidei mensura ac vigore ejus revelatur splendor, ac in primis Domini Jesu Christi auxilio ac benevolentia, ut ait divus Marcus. Christus, qui est perfectus Deus, perfectam baptizatis Spiritus sancti gratiam largitus est, nullum

CALLISTI ET IGNATH XANTHOPULORUM nobis incrementum accipientem, nobis vero reve- Χριστὸς τέλειος Θεὸς ὢν, τελείαν τοῖς βαπτισθεῖσι latam et illustratam, pro nostro in divinis mandatis labore, et incrementam fidei nobis præstantem, donec açcurramus omnes in unitatem fidei, in mensuram ætatis plenitudinis Christi. Si quid igitur addiderimus in ipso regenerati, et id ab ipso est, et ex ipso in nobis erat absconditum. πληρώματος τοῦ Χριστοῦ.» Εἴ τι οὖν προσφέρομεν καὶ ἐξ αὐτοῦ ἦν ἐν ἡμῖν κεκρυμμένον. Quod oportet eum qui secundum Deum agit, omnia ejus mandata exsequi, maximam autem operis partem primis ex omnibus et quasi generationibus oportet attribuere. τὴν χάριν τοῦ ἁγίου Πνεύματος έδωρήσατο, προσθή κὴν μὲν παρ' ἡμῶν οὐ λαμβάνουσαν, ἀποκαλυπτομέ νὴν δὲ ἡμῖν καὶ ἐμφανιζομένην, κατὰ ἀναλογίαν τῆς τῶν ἐντολῶν ἐργασίας, καὶ προσθήκην ἡμῖν τῆς πίσ στεως παρέχουσαν, ἕως ἂν καταντήσωμεν πάντες εἰς τὴν ἑνότητα τῆς πίστεως, εἰς μέτρον ἡλικίας τοῦ ἐν αὐτῷ ἀναγεννηθέντες, καὶ τοῦτο ἤδη παρ' αὐτοῦ, Οτι δεῖ τὸν κατὰ Θεὸν πολιτευόμενον, πάσας τὰς ἐντολὰς μετιέναι· τὸ δὲ πλεῖστον μέρος τῆς ἐργασίας, απονέμειν πως, ταῖς τῶν ἄλλων πρώταις, καὶ οἶον γενικωτέραις. ζ. Ἐπεὶ οὖν, ἡ μὲν ἀρχὴ καὶ ἡ ρίζα πάσης, ὡς ἔφημεν, τῆσδε τῆς πραγματείας, τὸ κατὰ τὰς σω 7. Quoniam igitur initium et radix omnis, ut diximus, hujus negotii, est secundum salutaria mandata agere, terminus vero et fructus, sursum re- τηρίου; ἐντολὰς πολιτεύεσθαι, τὸ δὲ τέρμα, καὶ ὁ verti ad eam, quæ primum per baptisma nobis donala est, perfectain Spiritus gratiam, in nobis qui clem exsistentem (sine penitentia enim sunt dona Dei), seul cupiditatibus insepultam, revelatam autem divinarum legum adimpletione, decet nos, pro viribus. omnium hujuscemodi legum operatione eam in nobis manifestationem Spiritus omni modo expurgare conari et quam nitidissime iuspicere. «Lucerua enim, inquit ad Deum beatus Davidl, pedibus meis lex tua, et lux vestigiis meis, et præceptum Domini lucidum illuminəns oculoș; et, ad omnia maudata tua dirigebar'.» Et qui in Christi pectore recubuit: c Qui mandata ejus servat, in ipso manet, et ipse in eo; et mandata ejus gravia non sunt. › Et Dominus ipse: «Qui habet mandata mea et observat ea, ille est qui me diligit; qui vero me diligit, diligetur a Patre neo, et ego diligam eum, et manifestabo ei meipsum.. Ει, «Si quis diligit me, mandata mea servabit, et Pater meus diliget eum; et ad eum veniemus, et mansionem apud euin faciemus 7.ɔ Et, «Qui me non diligit, sermones mcos non servat 8. › Earum autem legum primis et generalioribus maximam operis partem adbibere quodammodo debemus. Ita enim, cum Deo, a lapsu immunes, propositum intentum, ipsam nempe pulchram inchoationem impetusque nostri finem attingemus, qui est spiritus manifestatio. Quod initium omnis Deo grate operationis est in. vocatio cum fide nominis Domini nostri Jesu Chrisli, et cum ea oriens inde pax et charitas. 8. Initium porro omnis Deo grate operationis esi invocatio cum fide salutaris nominis Domini nostri Jesu Christi, cum ipse revelaverit, dicens: • Sine me nihil potestis facere ".» Et cum ea, pax. Oportet enim, inquit, orare sime ira et sino argumentis. Et charitas, quia Deus charitas est, el qui manet in charitate in Deo manet, et Deus in eo. Ipsa autem pax et charitas non modo acce- ℗ abilem faciunt orationem, sed ex ipsa rursum ora- * Psal. cxviii, 128. • Joan. xiv, 21. ibid. 25. καρπός, τοῦ ἐπαναδραμεῖν πρὸς τὴν διὰ τοῦ βαπτίσ σματος τοπρῶτον δωρηθεῖσαν ἡμῖν τελείαν χάριν τοῦ Πνεύματος, ἐν ἡμῖν μὲν οὖσαν (αμεταμέλητα γὰρ τοῦ Θεοῦ, φησί, τὰ χαρίσματα), ἀλλὰ συγκε χωσμένην τοῖς πάθεσιν, ἀποκαλυπτομένην δὲ τῇ τῶν θεουργῶν ἐντολῶν ἐργασίᾳ· προσῆκον, διά γε τῆς κατὰ τὸ δυνατὸν ἐκπληρώσεως πασῶν τῶν τοιούτων ἐντολῶν, τὴν ἐν ἡμῖν φανέρωσιν τοῦ πνεύματος, παντὶ τρόπῳ σπεύδειν ἀνακαθᾶραι, καὶ ἐμφανέστατα ἐποπτεῦσαι. «Λύχνος γάρ, φησὶ πρὸς τὸν Θεὸν ὁ μακάριος Δαβίδ, τοῖς ποσί μου ὁ νόμος σου, καὶ φῶς ταῖς τρίβοις μου, καὶ ἡ ἐντολή Κυρίου τηλαυγής φωτίζουσα ὀφθαλμοὺς, καὶ πρὸς πάσας τὰς ἐντολάς σου κατωρθούμην.» Καὶ ὁ Ἐπιστήθιος· ου τηρῶν τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ, ἐν αὐτῷ μένει, καὶ αὐτὸς ἐν αὐτῷ· καὶ αἱ ἐντολαὶ αὐτοῦ βαρεῖαι οὐκ εἰσί.» Καὶ ὁ Σωτὴρ δὲ, «Ὁ ἔχων τὰς ἐντολάς μου, καὶ τηρῶν αὐτὰς, ἐκεῖ νός ἐστιν ὁ ἀγαπῶν με· ὁ δὲ ἀγαπῶν μὲ ἀγαπηθήσεται ὑπὸ τοῦ Πατρός μου, καὶ ἐγὼ ἀγαπήσω αὐτὸν, καὶ ἐμφανίσω αὐτῷ ἐμαυτόν. Καὶ ἐάν τις ἀγαπᾷ με, τὸν λόγον μου τηρήσει, καὶ ὁ Πατήρ μου ἀγαπήσει αὐτὸν, καὶ πρὸς αὐτὸν ἐλευσόμεθα, καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ ποιήσομεν· ν και, «Ο μὴ ἀγαπῶν με, τοὺς λό γους μου οὗ τηρεῖ, μάλιστα δὲ τούτων, ταῖς πρώταις καὶ γενικωτέραις, καὶ οἱονεὶ μητράσι τῶν λοιπῶν, τὴν πλείστην μοῖραν τῆς ἐργασίας ἀποδιδόναι πως· οὕτω γὰρ, σὺν Θεῷ, ἀπταίστως καὶ τοῦ προκειμένου σκοποῦ, αὐτῆ; δηλαδὴ τῆς καλῆς ἐνάρξεως, καὶ τοῦ τέλους τῆς ἐφέσεως ἐπιτύχοιμεν ἂν, ἤτοι τῆς τοῦ Ο Πνεύματος φανερώσει»;. Οτι ἀρχὴ πάσης θεοφιλοῦς ἐργασίας, ἡ μετὰ πίστεως ἐπίκλησις τοῦ ὀνόματος τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ μετ' αὐτῆς, ἡ ἐξ αὐτῆς ἀνατέλλουσα εἰρήνη, καὶ ἀγάπη. η'. Ἀρχὴ μέντοι πάσης θεοφιλοῦς ἐργασίας, ἡ μετὰ πίστεως ἐπίκλησις τοῦ σωτηρίου ὀνόματος τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὅτι αὐτὸς ἀπεφήνατο • Χωρὶς ἐμοῦ οὐ δύνασθε ποιεῖν οὐδέν» καὶ μετὰ ταύτης, ἡ εἰρήνη. Δεῖ γὰρ, φησί, προσεύχεσθαι, χωρὶς ὀργῆς, καὶ διαλογισμῶν. Καὶ ἡ ἀγάπη· ὅτι ὁ Θεὸς ἀγάπη ἐστὶ, καὶ ὁ μένων ἐν τῇ ἀγάπῃ, ἐν τῷ Θεῷ μένει, καὶ ὁ Θεὸς ἐν αὐτῷ. Αὕτη δὲ ἡ εἰρήνη καὶ ἡ ἀγάπη, οὐ μόνον εὐπρόσδεκτον ποιοῦσι τὴν ibid. 21. * Joan. xv, 5.

εὐχὴν, ἀλλὰ καὶ ἐξ αὐτῆς πάλιν τῆς εὐχῆς γεννῶνται, tione nascuntur et oriuntur, tanquam gemini καὶ ἀνατέλλουσι, δίκην διδύμων ἐνθέων ἀκτίνων, καὶ αὔξονται, καὶ τελειοῦνται. *Οτι δι᾿ ἑκάστου τούτων, καὶ ὁμοῦ τῶν τριῶν, ἡ πάντων τῶν ἀγαθῶν σωρεία επιδαψιλεύεται · ἡμῖν. θ'. Ἀπὸ δὴ τούτων, μᾶλλον δὲ δι᾽ ἑκάστου τού των, καὶ ὁμοῦ τῶν τριῶν, ἡ τῶν ἀγαθῶν ἡμῖν πάνω των σωρεία επιδαψιλεύεται, καὶ πλημμυρεῖ. Διὰ μὲν γὰρ τῆς ἐν πίστει ἐπικλήσεως τοῦ ὀνόματος τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, τὸ ἔλεος, καὶ τὴν τῷ ὄντι ζωὴν, ἐν αὐτῷ κεκρυμμένην οὖσαν, βεβαίως ἐλπίζομεν λήψεσθαι· ὡς ἄλλης θείας πηγῆς ἀεννάου, ὑπερβλύζοντος αὐτά, τοῦ ἔνδον καρδίας καθαρῶς ἐπιβοωμένου ὀνόματος τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ· διὰ δὲ τῆς πάντα νοῦν ὑπερεχούσης, καὶ ὅριον οὐδὲν ἐχούσης, εἰρήνης, τῆς πρὸς Θεὸν καὶ ἀλλήλους κατ αλλαγῆς ἀξιούμεθα· διὰ δὲ τῆς ἀγάπης, ἧς τὸ κλέος ἀσύγκριτον, ὡς οὗτης τέλος καὶ κεφάλαιον τοῦ τε νόμου καὶ τῶν προφητῶν· καὶ δὴ καὶ τὸν Θεὸν ἀγάπην ὀνομάζεσθαι· ὁλικῶς τῷ Θεῷ συναπτό μεθα, καταργουμένης τῆς ἁμαρτίας ἡμῶν τῇ τοῦ Θεοῦ δικαιοσύνῃ, καὶ τῇ δι᾿ ἀγάπης ἐν ἡμῖν παραδόξως ἐνεργουμένῃ υἱοθεσίᾳ τῆς χάριτος. Η γάρ ἀγάπη, φησί, καλύψει πλῆθος ἁμαρτιῶν, καὶ ἡ ἀγάπη πάντα στέγει, πάντα πιστεύει, πάντα ελπ ζει, πάντα ὑπομένει, ἡ ἀγάπη οὐδέποτε ἐκπίπτει. Ὅτι καὶ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς τῷ καιρῷ τοῦ σωτηρίου πάθους, ταῦτα τοῖς μα θηταῖς οἷόν τινας ἐξιτηρίους ἐντολὰς, καὶ κλῆ ρον ἔνθεον κατέλιπε τοῖς ἰδίοις, ὡσαύτως και μετὰ τὴν ἀνάστασιν. – cœlestes radii, et crescunt ac perficiuntur. Quod per unamquamque harum ac simul per tres omnium bonorum acervus nobis subministratur. 9. Ex his, imo per singulas earum, et simul per tres, bonorum omnium nobis acervus subministratur et abundat. Per invocationem enim nominis Domini nostri Jesu Christi misericordiam ac veram vitam in ipso absconditam Armiter nos accepluros esse speramus; tanquam alio perenni fonte, ca abundanter effundente, in pectoribus nobis pure invocato nomine Domini Jesu Christi. Per eam autem quæ totam mentem possidet, pacem, digni habemur qui cum Deo et cum aliis hominibus conjungamur. Per charitatem vero, cujus inconiparabilis est gloria, cum sit finis et summa legis et prophetarum; et cum Deus ipse charitas nominetur, omnino cum Deo unimur, nostris peccatis Dei Mustitia abolitis in nobisque mirabiliter per charitatem operante ea gratia quæ nos filios efficit. Charitas enin, inquit, operit multitudinem peccatorum; et charitas omnia tegit, omnia credit, omnia sperat, omnia sustinet, charitas nunquam defcit. Quod et Dominus noster Jesus Christus tempore salutaris passionis discipulis tanquam ultima mandata et divinum testamentum suis reliquit, ut et post resurrectionem. 10. Unde et ipse optimus ac dulcissimus Salvator noster Jesus Christus, et quando ad voluntariam pro nobis passionem suam pervenit, et quando post resurrectionem apostolis visus est; atque etiam quando ad eum qui ipsi natura, nobis gratia pater est, reversurus erat, tanquam verus ac le merrinus pater, aliquot quasi ultima mandala, dulcesque consolationes, et dulcissima et solida, ila dicam, pignora; imo vero testamentum divinum indelebile; omnia hæc omnibus suis reliquit. Et quidem hæc discipulis suis, salutarem passionem ingrediens, dixit: «Quodcunque petieritis Patrem in nomine meo, ego faciam 1.. Εt: c Anien, amea ι. "Οθεν καὶ αὐτὸς ὁ πανάγαθος καὶ γλυκύτατος Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, καὶ ὅτε πρὸς τὸ ὑπὲρ ἡμῶν ἐκούσιον αὐτοῦ πάθος ἀφίκετο, καὶ ὅτε μετὰ τὴν ἀνάστασιν τοῖς ἀποστόλοις ὤφθη· καὶ μὴν καὶ ἡνίκα πρὸς τὸν ἑαυτοῦ φύσει καὶ ἡμῶν χάριτι Πατέρα ἔμελλεν επανέρχεσθαι, ἅτε Πατὴρ γνήσιος καὶ φιλόστοργος, οιονεί τινας εξιτηρίους ἐντολὰς, καὶ παραμυθίας προσηνεῖς, καὶ γλυκύ τατα καὶ βέβαια, ὡς εἰπεῖν, ὅμημα· μᾶλλον δὲ κληρονομίαν θεοπάροχον ἀναφαίρετον· ταῦτα πᾶσι τοῖς ἰδίοις κατέλιπε· καὶ τοῦτο μὲν, οἷς φησι πρὸς τοὺς μαθητάς, τοῦ σωτηρίου πάθους ἐπιστάντος, οὕτως· «Ο τι ἂν αιτήσητε ἐν τῷ ὀνόματί μου, ἐγὼ ποιήσω· ν καὶ, ο 'Αμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι ὅσα dico vobis: si quid petieritis a Patre in nomine ἂν αιτήσητε τὸν Πατέρα ἐν τῷ ὀνόματί μου, δώσει ἡμῖν· ἕως ἄρτι οὐδὲν ᾐτήσατε ἐν τῷ ὀνόματί μου. Αἰτεῖτε καὶ λήψεσθε, ἵνα ἡ χαρὰ ὑμῶν ᾗ πεπληρωμένη· καὶ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ ἐν τῷ ὀνόματί μου αἰτήσεσθε.» Καὶ αὖθις μετὰ τὴν ἀνάστασιν σημεῖα δὲ τοῖς πιστεύσασι ταῦτα παρακολουθήσει· ἐν τῷ ὀνόματί μου δαιμόνια εκβαλοῦσι, γλώσσαις λαλήσουσι καιναῖς,» καὶ τὰ ἑξῆς. Τούτοις ἀκόλουθα διαγορεύει καὶ ὁ Ἐπιστήθιος· η Πολλὰ μὲν οὖν καὶ ἄλλα σημεία ἐποίησεν ὁ Ἰησοῦς ἐνώπιον τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, a οὐκ ἔστι γεγραμμένα ἐν τῷ βιβλίῳ τούτῳ· ταῦτα δὲ γέγραπται, ἵνα πιστευσ: τε, ὅτι Ἰησοῦς ἐστιν ὁ 10 Juan. xiv, 13. 11 Juan, zr1, 23. 19 ibid. 26. In meo, dabit vobis. Usque modo non periistis quidquain in nomine meo; petite, et accipietis, ut gandium vestruin sit plenum ".» Et, «Iu illa die in nomine meo petetis ".» Et rursum post resurrectionem suam dicebat: Signa autem eon qui crediderunt hæc sequentur: in nomine mon dæmnonia ejicient; linguis loquentur novis 1,. et cætera. lis et addit ille qui supra pectus ejus roeubuit: Multa quidem et alia signa fecit Jesus in conspectu discipulorum suorum, quæ non sunt scripta in libro hoc: hæc autem scripta sunt, ut credatis quia Jesus est Christus Filius Dei, et ut ** Marc. xvi, 47.

6'8 credentes vitam habeatis in nomine ejus 4. Ει Χριστὸς ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ, καὶ ἵνα πιστεύοντες, ζωήν "1 " apostolus Paulus: In nomine Jesu omne genu flectetur ¹, et cætera. Atque in Actibus apostoJorum scribitur: Tunc Petrus repletus Spiritu sancto, dixit: Notum sit omnibus vobis et omni Israel, quia in nomine Jesu Nazareni, quem vos crucifixistis, quem Deus suscitavit ex mortuis, in hoc ille astat coram vobis sanus 1. Εt paulo post:. Et non est in alio aliquo salus; non enim nomen est aliud datum hominibus, in quo oportet nos salvos fieri 17. Et rursum Salvator: ‹ Data est mihi omnis potestas in cœlo et in terra 18.› Et ea rursum quæ dixit Deus-Homo Dominus apostolis suis ante crucifixionem: ‹ Pacem relinquo vobis; pacem meam do vobis ". Et: • Ilec loquor, ut in ne pacem liabeatis ".» El, ‹ Hoc est præceptum meum, ut diligatis invicem › Et, ‹ In hoc cognoscent omnes, quia discipuli nei estis, si charitatem habueritis in invicem; sicut dilexit me Pater, et ego dilexi vos, manete in dilectione mea; si mandata mea custodieritis, manebitis in dilectione mea ",». Quemadmodum ego mandata Patris mei custodivi et manéo ia dilectione ejus”. › Et rursum post resurrectionen diversis temporibus sapius pacem eis clans apparet, suis se manifestans ac dicens: «Pax volis.» Et Petro quidem, cui discipulorum gubernationem credidit, repensionem quamdam ardentis in ipsum Jesum Christum amoris, gregis curam ostendens esse, ita tertio dixit: «Si me diligis, Petre, plus quam alii, pasce oves meas ". › Dicet forte aliquis id nec immerito, nempe quod per hæc tria magna quæ ostendimus, tria alia optima nobis gignuntur, animi nempe purificatio, illuminatio ac perfectio. Quod in his tribus contextæ sunt omnes virtutes. 11. Si quis autem accurate velit examinare, manifeste inveniet, in hac tripliciter texta neque fracta, ut ita dicam, facili tela suspensam et contextam omnem virtutum copiosam et a Deo effectam purpuram. Etenim quasi pretiosa quædam catena, et funis auro variegatus vita secundum Deum instituitur, virtutes unam ad alteram connectens et in unum cunctas reducens copulatas. Enimvero hoc unum opus pleraque perfciunt, deificare hominem sincere vitam virtutibus consentaneam agentem: ut, talibus nodis vinculisque ligatus, per fidem, si velit, et spem, et humilitatem, mereatur dilecto salutarique nomine Domini Jesu Christi cognominari, et pacem charitatemque consequatur: hæc est vere arbor ter perfecta, plantatio Dei, vitamque fruclificans; in qua iussertus homo in hac vita, ejusque couvenienter particeps factus, non mortern ut protoPhilipp. 1, ἔχητε ἐν τῷ ὀνόματι αὐτοῦ. Καὶ ὁ θεσπέσιος Παῦλος· • Ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ πᾶν γόνυ κάμψει, καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ γοῦν καὶ ἐν ταῖς τῶν ἀποστόλων οὕτως ἀναγέ γραπται Πράξεσι· «Τότε Πέτρος πλησθεὶς Πνεύματος ἁγίου εἶπε· Γνωστὸν ἔστω πᾶσιν ὑμῖν, καὶ παντὶ τῷ Ἰσραὴλ, ὅτι ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ τοῦ Ναζωραίου, ὃν ὑμεῖς ἐσταυρώσατε, ἂν ὁ Θεὸς ἤγειρεν ἐκ νεκρῶν ἐν τούτῳ οὗτος παρέστηκεν ἐνώπιον ὑμῶν ὑγιής.. Καὶ μετ' ὀλίγα· ι Καὶ οὐκ ἔστιν ἐν ἄλλῳ οὐδενὶ ἡ σω τηρία· οὐδὲ γὰρ ὄνομά ἐστιν ἕτερον τὸ δεδομένον ἐν ἀνθρώποις, ἐν ᾧ δεῖ σωθῆναι ἡμᾶς. Καὶ αὖθις ὁ Σω τήρ' «Εδόθη πᾶσα ἐξουσία ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς· ο τοῦτο δὲ πάλιν, δι' ὧν ὁ θεάνθρωπος Κύριος είρηκε πρὸς τοὺς ἀποστόλους πρὸ τοῦ σταυροῦ· «Εἰρήνην ἀφίημι ὑμῖν· εἰρήνην τὴν ἐμὴν δίδωμι ὑμῖν. Καὶ ταῦτα λαλῶ, ἵνα ἐν ἐμοὶ εἰρήνην ἔχητε· ν και, «Αὕτη ἐστὶν ἡ ἐμὴ ἐντολὴ, ἵνα ἀγαπᾶτε ἀλλήλους· ν και, • Ἐν τούτῳ γνώσονται πάντες, ὅτι ἐμοὶ μαθηταί ἐστε, ἐὰν ἀγάπην ἔχητε ἐν ἀλλήλοις· καθώς ηγάπησέ με ὁ Πατὴρ, κἀγὼ ἠγάπησα ὑμᾶς· μείνατε ἐν τῇ ἀγάπῃ τῇ ἐμῇ· ἐὰν τὰς ἐντολάς μου τηρήσητε, μενεῖτε ἐν τῇ ἀγάπῃ μου, καθὼς ἐγὼ τὰς ἐντολὰς τοῦ Πατρός μου τετήρηκα, καὶ μένω αὐτοῦ ἐν τῇ ἀγάπῃ. Καὶ αὖθις μετὰ τὴν ἔγερσιν, κατά διαφό ρεις ώρας πολλάκις δεδωκώς φαίνεται τὴν εἰρήνην, ἐμφανιζόμενος τοῖς ἰδίοις καὶ λέγων, «Εἰρήνη ὑμῖν.» Καὶ πρὸς τὸν Πέτρον δὲ, ᾧ καὶ τὴν ἡγεμονίαν τῶν μαθητῶν ἐνεπιστεύσατο, ἀντέκτισίν τινα τῆς πρὸς αὐτὸν τὸν Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν διαπύρου ἀγάπης, τὴν τοῦ ποιμνίου φροντίδα ἐπιδεικνύμενος εἶναι, οὕτω τὰ τρίτον φησίν·. Εί με φιλεῖς, Πέτρε, πλέον τῶν ἄλλων, ποίμαινε τὰ πρόβατά μου.» Εἴποι δ' ἄν τις ἴσως οὐκ ἀπὸ σκοποῦ καὶ τοῦτο, ὅτι διά γε τῶν δηλωθέντων εξαισίων τουτωνὶ τριῶν, ἀποτίκτεται ἡμῖν ἑτερά τινα τρία ἐξαίρετα· τὰ δέ ἐστιν, ἡ τῆς ψυχῆς κάθαρσις, 5 φωτισμὸς, καὶ ἡ τελείωσις. Ὅτι ἐν τούτοις τοῖς τρισὶ συνεξύφανται πᾶσαι αἱ ἀρεται. επ'. Εἰ δέ τις ἀκριβῶς ἐθελήσειεν ἐξετάσαι έναρ γῶς, ἐν τούτῳὶ τῷ τριπλόκῳ, καὶ οἷον ἀῤῥήκτῳ σπαρτίῳ, εὑρήσει αιωρημένην, καὶ συνεξυφασμένην πᾶσαν τὴν τῶν ἀρετῶν ἄφθονον [ἰσ. ἄφθαρτον ] καὶ θεότευκτον αλουργίδα· καὶ γὰρ οἷα τις τιμία άλυσις, καὶ σειρὰ ποικιλόχρυσος, πέφυκεν ἡ κατὰ Θεὸν που λιτεία, μίαν τῆς μιᾶς ἐξηρτημένην ἀρετὴν εὐαγῶς ἔχουσα, καὶ εἰς τὸ ἓν συνηρμοσμένας ἁπάσας. Καὶ γοῦν καὶ ἐν ἔργον αἱ πολλαὶ καταρτίζουσιν, ὅπερ ἐστὶ τὸ θεωθῆναι τὸν εἰλικρινῶς αὐταῖς συζώντα ἄνθρωπον· συνδέσμους οἷον δή τινας καὶ κρίκους, πλουτοῦσαί πως, αὐτήν τε τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ φίλτατον [1σ. φιλτάτην] τοῦ ὀνόματος ἐν πίστει, εἰ βούλει δὲ, καὶ ἐλπίδι, καὶ ταπεινώσει, σωτήριον, ἐπίκλησιν, καὶ τὴν εἰρήνην ἅμα καὶ τὴν ἀγάπην, τὸ θεοφύτευτον ὄντως καὶ τριστέλεχον δένδρον, καὶ ζοωπάροχον· οὗ ὁ κατὰ καιρὸν ἀπτόμενος, καὶ ὡς 10 Act. IV, 10. sr ibid. 12. 27. 20 Joan. xv, 33. si Juan. xu, 34. ½ Joan. xv, 8, 9. " Joan. xx, 30, 31. 13 » Joan. XIV, ΣΧΙ, 17. 18 Matta. xxvi, 18. ss ibi l., 8-10. s. Joan.

εἰκὸς μεταλαμβάνων, οὐ θάνατον, ὡς πρωτόπλαστος, plastus, sed vitam immortalem æternamque vinde ἀλλὰ ζωὴν τρυγᾷ ἀνώλεθρον καὶ αἰώνιον. 'Οτι καὶ ἡ διὰ Θεοῦ Πατρὸς πρὸς πιστοὺς τοῦ ἁγίου Πνευματος δωρεά, καὶ ἐπέλευσις, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, καὶ ἐν τῷ ἁγίῳ αὐτοῦ ὀνόματι ἐπιβραβεύεται. ιβ. Ναὶ μὴν, καὶ ἡ διὰ Θεοῦ Πατρὸς πρὸς πιο στοὺς τοῦ ἁγίου Πνεύματος δωρεὰ, καὶ ἐπέλευσις, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, καὶ ἐν τῷ ἁγίῳ αὐτοῦ ὀνόματι ἐπιβραβεύεται, ὥς φησιν αὐτὸς ὁ ὑπέρθεος, καὶ φιλόψυχος Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς πρὸς τοὺς ἀπο στόλους, ὅτι ο Συμφέρει ὑμῖν, ἵνα ἐγὼ ἀπέλθω ἐὰν γὰρ ἐγὼ μὴ ἀπέλθω, ὁ Παράκλητος οὐκ ἐλεύ σεται πρὸς ὑμᾶς· ἐὰν δὲ πορευθῶ, πέμψω αὐτὸν πρὸς ὑμᾶς· καὶ ὅταν δὲ ἔλθῃ ὁ Παράκλητος, ὃν ἐγὼ πέμψω παρὰ τοῦ Πατρὸς, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, ὃ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται.» Καὶ αὖθις· ο Ὁ δὲ Παράκλητος, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὁ πέμψει ὁ Πατήρ ἐν τῷ ὀνόματί μου. *Οτι εἰκότως τοῖς ἁγίοις ἡμῶν διώρισται Πατράσι, καὶ μετὰ τοῦ ἐνοικοῦντος αὐτοῖς ἁγίου Πνεύ ματος προσεύχεσθαι ἡμᾶς εἰς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, καὶ παρ' αὐτοῦ ζητεῖν τὸ Έλεος. καὶ mialit. Quod per Deum Patrem fidelibus sancti Spiritus donum et adventus, in Christo Jesu et in sancta ejus nomine conceditur. 12. Sane quidem fidelibus per Deum Patrem sancti Spiritus donum et adventus in Christo Jesu et in sancto ejus nomine tribuitur. Ut ait ipse di - vinissimus et benignissimus Dominus Jesus Christus apostols: «Expedit vobis ut ego vadam; si enim non abiero, Paracletus non veniet ad vos ".) El, ‹ Cum autem venerit Paracletus, quem ego mittam a Patre, Spiritum veritatis qui a Patre procedit.".» Et rursum: «Paracletus, Spiritus sanctus, quem millet Pater in nomine neo 7. Quod merito et nostris sanctis Putribus et cum sancto Spiritu in eis habitante definitum est oportere nos Domixum nostrum Jesum Christum orare et ab eo misericordiam petere. 13. Propterca igitur nostri praeclari duces et magistri omnino sapienter et cum sancto Spiritu in ipsis liabitante, docent nos oportere ante omnem bonam actionem et curam, præsertim si in studium hujus sanctif, antis pacis nos inficere volumus, et Deo assignari et a mundo separari, et secundum rationem quiete conversari, in Domino orare et ab eo misericordiam fiducialiter implorare, et sanctissimum dulcissimumque ejus nomen tanquam indeliciens opus et curam habere, illudque in corde et in mente et in labiis indesinenter ferre et in eo et cum eo respirare et vivere et dormire et vigilare, et moveri et edere et bibere, et ut ita dicam, onnia hoc modo facere. Quemadmonum enim, illo absente, omnia confluent ɔdversa, nec quidquam nobis adest utilium; ita co in nobis præsente. quidquid contrarium est expellitur; præcipue vero nihil boni nos deficit, nihil emendationi nostræ adversatur, ut et ipse Dominus noster explicate dicit: «Qui in me manet, et ego in eo, ille fert fructum multum, quia sine me nihil potestis facere. › Hoc igitur omni creaturæ formidandum et vene. randum negotium et nomen, quæ super omne negotium et nomen sunt, nos indigui in file invocantes et in eo præsentis sermonis fila explicantes, ita et dicere et ulterius progredi incipimus. ιγ'. Διὰ ταῦτα γοῦν καὶ οἱ κλεινοί καθηγεμόνες ἡμῶν, καὶ διδάσκαλοι πάνυ σοφῶς, καὶ μετὰ τοῦ ἐνοικοῦντος αὐτοῖς παναγίου Πνεύματος, ἐκδιδάσκουσι πρὸ πάσης καλῆς ἄλλης εργασίας καὶ μελέτης, πάντας μὲν, μάλιστα δὲ τοὺς εἰς τὸ στάδιον τῆς θεοποιοῦ ἡσυχίας ἑαυτοὺς ἐμβαλεῖν ἐθέλοντας, καὶ ἀφορισθῆναι Θεῷ, καὶ ῥαγῆναι τοῦ κόσμου, καὶ κατὰ λόγον ἡσυχάζειν, ἐν Κυρίῳ προσεύχεσθαι, καὶ παρ' αὐτοῦ τὸ ἔλεος ἐκζητεῖν ἀδιστάκτως, καὶ τὸ τούτου πανάγιον καὶ γλυκύτατον ὄνομα, ἀδιάλειπτον ἔργον, καὶ μελέτημα ἔχειν, καὶ τοῦτο ἐν καρδίᾳ, καὶ ἐν νοί, καὶ ἐν χείλεσι διηνεκώς περιφέρειν, καὶ ἐν αὐτῷ, καὶ μετ' αὐτοῦ, καὶ ἀναπνεῖν, καὶ ζῆν, καὶ καθεύδειν, καὶ ἐγρηγορέναι, καὶ κινεῖσθαι, καὶ ἐσθίειν, καὶ πίνειν, καὶ ὡς ἔπος εἰπεῖν, πάντα κατὰ τὸν ὅμοιον τρόπον πράττειν ἐπείγεσθαι. Ὥσπερ γὰρ τούτου ἀπόντος, ἅπαν συῤῥέει δεινόν, μᾶλλον δὲ οὐδὲν πάρο εστιν ἡμῖν τῶν χρησίμων· οὕτω δὴ τούτου ἐν ἡμῖν παρόντος, πᾶν ἐναντίον ἀπελήλαται μάλιστα δὲ οὐδέν ἐστιν ἡμῖν ἐλλεῖπον τῶν ἀγαθῶν, καὶ γοῦν, καὶ πρὸς κατόρθωσιν ἀδύνατον [σ. λείπει τὸν ἀρετῆς]· καθάπερ καὶ αὐτὸς ὁ Κύριος ἡμῶν διαγορεύει, ὅτι • Ο μένων ἐν ἐμοί, κἀγὼ ἐν αὐτῷ, οὗτος φέρει καρπὸν πολύν, ὅτι χωρὶς ἐμοῦ οὐ δύνασθε ποιεῖν οὐδέν.» Τοῦτο τσιγαροῦν τὸ πάσῃ κτίσει φοβερὸν καὶ σε βάσμιον καὶ πρᾶγμα, καὶ ὄνομα, τὸ ὑπὲρ πᾶν πράγμα καὶ ὄνομα, καὶ ἡμεῖς οἱ ἀνάξιοι ἐν πίστει ἐπικαλεσάμενοι, καὶ ἐπ' αὐτῷ τὰ τοῦ παρόντος λόγου Ιστία ὁλοτρόπως ἀναπετάσαντες, οὕτω τοῦ λέγειν καὶ τοῖς πρόσω χωρεῖν ἀρχόμεθα. Οτι δεῖ τὴν ἀπταίστως βαδίζειν ἐθέλοντα, τὸν κατὰ Κύριον δρόμον τῆς ἡσυχίας πρὸ πάντων ἐκλέξασθαι μετὰ τῆς καθόλου αποταγῆς καὶ ὑποταγὴν τελείαν. εδ. Ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ μεγάλου Θεοῦ τοῦ Σωτῆ τος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, τοῦ εἰπόντος· ι Εγώ εἶμι τὸ φῶς, ἡ ζωή, καὶ ἡ ἀλήθεια, ἡ ὁδὸς, καὶ ἡ 95 Joan. xv, 7. ** Joan. xv, 26. st Joan. x1, PATROL. GR. CXLVII. Quod oportet eum qui secure vult in pacis secundum Dominum via incedere, eligere na cum universa renuntiatione perfectam subjectionem. 14. In nomine magni Dei Salvatoris nostri Jesu Christi qui dixit: Ego sum Jux, vita et veritas et via, et ad Deum Patrem janua, et, per me si quis

introierit, salvabitur, et ingredietur et egredictur, πρὸς τὸν Πατέρα Θεὸν θύρα, καὶ δι' ἐμοῦ ἐάν τις et pascua inveniet sine dubio salutaria. Adhibe iis εἰσέλθῃ, σωθήσεται, καὶ εἰσελεύσεται, καὶ ἐξελεύσε quæ dicimus mentem, et tibi sincere consilia da ται, καὶ νομὴν εὑρήσει, δηλονότι σωτήριον.» Πρόσ mus. Ante omnia elige cum universa renuntiatione σχες οἷς λέγομεν, καὶ γνησίως σοι συμβουλευόμεθα· juxta divinum Verbum, et legitimam perfectam- πρὸ πάντων, ἐκλεξαι σεαυτόν, μετὰ τῆς καθόλου, que subjectionem; ardenter Inquire ductorem maκατὰ τὴν ἱερὰν ἐκφαντορίαν, ἀποταγῆς, καὶ ὑποτα gistrumque eum qui non erret. Non errabit autem, γὴν ἀνέλευτον, καὶ τελείαν· ἤγουν σπουδάσας ζήτ si ea quæ dicit per sacræ Scripturæ testimonium τη σον εὑρεῖν ὁδηγὸν, καὶ διδάσκαλον ἀπλανῇ· εἴη courfitnet, si Spiritum sanctum in se habeat, vi- δ᾽ ἂν τὸ ἀπλανές, ἐν τῷ μαρτυρίαν ἐν οἷς λέγει, tam actibus conformem agens; si cogitatione altus παρὰ τῶν ἱερῶν παριστᾷν Γραφῶν, καὶ πνευματο sit, sensu autem humilis, et omni modo bonus, et φόρον, τοῖς λόγοις ἔχοντα τὴν πολιτείαν συνάδουσαν, qualem dicunt esse secundum Christumn magistrum ὑψηλὸν μὲν τὴν διάνοιαν, ταπεινὸν δὲ τῷ φρονήματι, divini sermones. Postquam autem eum inκαὶ τοῖς ἄλλοις τρόποις χρηστὸν, καὶ οἷον τὴν κατὰ veneris, illi, ut proprio Patri amantissimus alius, Χριστὸν διδάσκαλον, τὰ θεοπαράδοτά φησι λόγια, alliare corpore ac spiritu: totus remane illius in- Καὶ δὴ εὑρηκώς, κακείνῳ ὡς Πατρὶ γνησίῳ Υιός cedens praceptis, in illum tanquam in ipsum Chris- φιλόστοργος προσκολληθεὶς σώματί τε καὶ πνεύ tum intuens, neque ut in hominem, omnemque a ματι· ὅλος μένε το απεκείνου στοιχῶν τοῖς ἐκείνου te longe rejiciens diffidentiam et dubitationem; et ἐπιτάγμασιν, ὡς εἰς αὐτὸν τὸν Χριστὸν, εἰς ἐκεῖνον etiam cogitationes proprias et cum voluntate proἀφορῶν, καὶ οὐκ ἄνθρωπον, πᾶσάν τε ἀπὸ σοῦ πόρρω prias volitiones, simpliciter et incuriose magistri βαλὼν ἀπιστίαν, καὶ δισταγμόν· καὶ μὴν, καὶ φρόvestigia sequere tanquam aliquod speculum pos νημα, καὶ μετὰ θελήσεως θέλημα, οὕτως ἁπλῶς, sidens in certam et clarau persuasionem tuam, καὶ ἀπεριέργως ἔσο κατ᾽ ἴχνος ἑπόμενος τῷ διδαhuic doctori plenam et securam obedientiam, σκάλῳ, οἷά τι κάτοπτρον κεκτημένος, εἰς πληροφο Puam propriam conscientiam. Et si quando in tua pfαν εναργῇ τὴν πρὸς τὸν μυσταγωγὸν ἀδιάκριτον, ρίαν niente sparserit aliquid contrarii dialohis qui vir- καὶ ἄκραν ὑπακοὴν, τὴν οἰκείαν συνείδησιν. Εἰ δὲ tutem odio habet, tanquam a fornicatione et igne ποτε καί τι τῶν ἐναντίων ὑποσπείρῃ τῇ σῇ διανοία resilias, et tentanti deceptori sapienter contraὁ τοῖς καλοῖς ἐχθραίνων διάβολος, ὡς ἀπὸ πορνείας dicas, respondens non ducentem ab co qui ducitur και πυρὸς ἀποπήδησον πρὸς ἑαυτὸν, καὶ τὸν ὑπου dirigi,sed ductum ab eo qui ducit; neque ego ma- βάλλοντα ἀπατεῶνα σοφῶς ἀντιφθεγγόμενος, ὡς gistri mei, seul magister meum judicium suscepit; οὐχ ὁ ὁδηγούμενος τὸν ὁδηγοῦντα, ἀλλ᾽ ὁ ὁδηγῶν τὸν neque ego judex illius, sed ille judex meus consti- οδηγούμενον ἐδηγεῖ - καὶ οὐκ ἐγὼ τοῦ ἄρχοντος • lutus est, ut ille qui a Climace nomen ducit, et άλλ' αὐτὸς τὸ ἐμὸν κρῖμα ἀνεδέξατο· καὶ οὐκ ἐγώ, alia hujuscemodi respondeas. ἐκείνου - ἀλλ αὐτὸς κριτής, ἐμοῦ καθέστηκε, κατὰ τὸν τῆς Κλίμακος, καὶ τὰ τούτοις παρόμοια. Nihil enim procul dubio tali directione, subjectione scilicet, certius propriorum delictorumn chircgrapba diftringit inscribitque in divina elecforum tabula. Si enim, juxta beatum Paulum, Filius Dci, et Deus noster Dominus Jesus propter nos, ut nosmetipsi, conversatus et paternam distribuens benevolentiam eamdem visus est viam percurrens, per quam, et beneplaciti secundum hominem causa, paterna ipse proclamatione dignus habitus est? ‹ Humiliavit enim semetipsum, inquit, factus ohediens usque ad mortem, mortem autem crucis. Propter quod et Deus exaltavit illum, et donavit ili nonen, et reliqua. Quis igitur superbe, ne dicarn stulte, sperabit se Domini et Dei et Salvatoris Jesu Christi gloriam adepturum et paternam mercedem, non eadem incedere via præferens qua dux et niagister noster Jesus Christus? oportet enim et discipulum, si velit magistro similis fieri, incessanter tanquam in exemplar et archetypum, tota mentis vi intueri in præceptoris vitam et actus, el quotidie eum imitari tentare. Deinde: De ipso Domino nostro Jesu Christo scriptum est illud: «Et erat subditus patri et matri suæ • Et ipse Salvator ait: o Luc. 1 Philipp. 1, 8, 9. " Οὐδὲν γὰρ τῆς τοιαύτης ἀγωγῆς, δηλαδὴ τῆς ὑπου ταγής, γνησιέστερον τῷ ἑλομένω ἀναντιῤῥήτως, διαῤῥῆξαι μὲν τὰ χειρόγραφα τῶν οἰκείων άμπλας κημάτων, ἐγγραφῆναι δὲ τῇ θείᾳ δέλτῳ τῶν σωζομένων. Εἰ γὰρ, κατὰ τὸν μακάριον Παῦλον, ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, καὶ Θεὸς ἡμῶν Κύριος Ἰησοῦς, καθ' ἡμᾶς δι' ἡμᾶς χρηματίσας, καὶ τὴν πατρικὴν εὐδοκίαν μάλα σοφῶς οἰκονομῶν, τὴν τοιαύτην ώπται τεμὼν ὁδὸν, δι' ἧς καὶ ὑπὲρ τῆς κατ' ἄνθρωπον εὐαρεστή σεως, τῆς πατρώας ἠξίωται ἀναῤῥήσεως·ι Εται πείνωσε γάρ, φησίν, ἑαυτὸν, γενόμενος ὑπήκους μέχρι θανάτου, θανάτου δὲ σταυροῦ. Διὸ καὶ ὁ Θεὸς αὐτὸν ὑπερύψωσε, καὶ ἐχαρίσατο αὐτῷ ὄνομα, ο καὶ τὰ ἑξῆς· τίς ἄρα λοιπὸν ὁ αὐθαδῶς προσδοκήσας, ἵνα μὴ λέγωμεν ἀμαθῶς, ὡς ἐπιτυχὴς ἔσται τῆς τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος Ἰησοῦ Χριστοῦ δόξης, καὶ τῶν πατρικῶν ἐπάθλων, μὴ τὴν αὐτὴν τρίβον βαδίζειν ᾑρημένος, τῷ καθηγητῇ καὶ διδασκάλῳ ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστῷ; Δεῖ γὰρ καὶ τὴν μαθητήν, εἴπερ μέλοι τούτῳ γενέσθαι, ὡς τὸν διδάσκαλον, ὡσεὶ [ἴσ. ὡς εἰς] ἐκμαγείον, καὶ ἀρχέτυπον κάλλιστον, οὕτως ὅλῳ μένει ψυχῆς, ἀφορῶν ἀκλινῶς, πρὸς τὸν του παιδοτρίβου βίον, καὶ τὰ ἐπιτηδεύματα· καὶ τοῦ

τον όσημέραι ζηλοῦν ἐπείγεσθαι. Εἶτα, περὶ με, (Non veni ministrari, sed miuistrare. Et erit alius αὐτοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ γέγραπται qui aliter vivere velit, libere scilicet et pro arbitrio, τό· ι Καὶ ἦν ὑποτασσόμενος τῷ πατρὶ, καὶ τῇ μη- et sine duce, atque ille censet seipsum secunduni τρὶ αὐτοῦ.» Καὶ αὐτὸς δέ φησιν ὁ Σωτήρ· Οὐκ Deum vitam agere? Nequaquam; sed quasi super ἦλθον διακονηθῆναι, ἀλλὰ διακονῆσαι.» Καὶ ἔστιν cavernas saltat. Et dicit idem Climax: «Quemadmoἕτερος, ὁ ἑτέρως βιοῦν ἐθέλων, ἤτοι αυταρέσκως, και dum ille qui ductorem non habet, errat in via; ita αὐτεξουσίως, καὶ ἄνευ ὁδηγοῦ, καὶ ὁ τοιοῦτος οίεται, et qui pro arbitrio in solitaria vin incedit, facile perit, ὡς εἴη κατὰ λόγον τὴν ἔνθεον βιοτήν πορευόμενος; etiamsi omnem hominum sapientiam habeat: ideo Οὐμενοῦν· οὐδαμῶς, ὡς ὑπὲρ τὰ ἐσκαμμένα πηδών. et plurini, ne dicanus omnes, cum non sint sul Καὶ λέγει ὁ τῆς Κλίμακος· Ὥσπερ ὁ μὴ ἔχων ὁδηγὸν missi et sine consilio incedant, cum labore ac suεὐχερῶς ἐν τῇ ὁδῷ πλανᾶται· οὕτω καὶ ὁ αὐτεξου- dore plerumque somniantes, dispergunt; reipsa veσίως τὴν μοναδικὴν ὁδὸν πορευόμενος, εὐχερῶς ἀπόλο ro quam levissima metunt. Quidam autem et pro λυται, κἂν πᾶσαν τὴν τοῦ κόσμου σοφίαν ἐπίσταται frumento, colligunt, heu! zizania, eo quod inceδιά τοι τοῦτο καὶ οἱ πολλοὶ, ἵνα μὴ εἴπωμεν πάντες, dunt, ut dictum est, propria voluntate et liber: εἰ μὴ ὑποτασσόμενοι, καὶ μὴ μετὰ βουλῆς βαδίζον- mente, qua nihil pejus est. Atque iden illud testaτες, σὺν πόνῳ μὲν, καὶ ἱδρῶτι τὰ πλεῖστα ὄνειρο- tur, scribens. • Qui vos ad spiritualis confessionis πολοῦντες, σπείρουσι· τῇ δὲ ἀληθείᾳ, ἀμῶσι τὰ stadium exuere miti:.ini, qui Christi jugum in colλίαν ἐλάχιστα. Τινὲς δὲ καὶ ἀντὶ σίτου, συλλέγουσι, 1o ferre vultis s qui propria onera in alterius φεῦ! ζιζάνια, ὡς στοιχοῦντες, καθὰ λέλεκται, τῇ collo imponere pergitis; qui vestra bona iuscribere ιδιορρυθμίᾳ καὶ τῷ αὐταρέσκῳ φρονήματι, οὗ οὐ- libenter properatis, et pro illis libertatem vobis δὲν χεῖρον· καὶ τούτου μάρτυς ὁ τῆς Κλίμακος, reddi vitis, qui manibus aliorum sublati nataillesοὕτω γράφων· ο Ὅσοι πρὸς τὸ στάδιον τῆς νοερᾶς que magnum illud mare transitis; scitote vos breὁμολογίας ἐπεχειρήσατε ἀποδύσασθαι· ὅσοι τὸν τοῦ vem aliquam et asperam viam ingredi voluisse, erΧριστοῦ ζυγὸν ἐπὶ τὴν οἰκεῖον αὐχένα ἆραι βούλε rorem tantum in se habentem; quæ vocatur vita pro σθε· ὅσοι τὸ ἑαυτῶν φορτίων, ἐπὶ τὸν τοῦ ἑτέρου arbitrio acta. Qui hanc semel reliquerit, iu bonis τράχηλον ἐπιθεῖναι σπουδάζετε· ὅσοι τὰς ἑαυτῶν aclibus et spiritualibus et Deo gratis non incedel, ενας γράψαι εκουσίως σπεύδετε, καὶ ἀντ᾽ ἐκείνων sed curret.» Obedientia enitn est sibi in omnibus Ελευθερίαν γραφῆναι ὑμῖν βούλεσθε· ὅσοι χερσὶν bonis actibus usque ad finem vitæ diffidere. lileo et ἑτέρων ἀνυψούμενοι, καὶ νηχόμενοι, τὸ μέγα τοῦτο ipse qui lrec intellegeris et didiceris et optimam par περαιούσθε πέλαγος· γνῶτε, ὡς σύντομόν τινα, καὶ tem, @theream illam pacem quæ non potest auferri τραχεῖαν ὁδὸν βαδίζειν ἐπεχειρήσατε, μίαν καὶ μόνην cupieris amplecti, leges tam divine datas, ut tibi πλάνην ἐν ἑαυτῇ κεκτημένην· αὕτη δὲ καλεῖται Ostensum est, sequere, et primo ardenter obedienΙδιορρυθμία· ὁ γὰρ ταύτην εἰσάπαν ἀπαρνησάμενος, tiam amplectere; deinde hoc modo pacem. Quemadἐν οἷς ἂν δοκῇ καλοῖς, καὶ πνευματικοῖς, καὶ θεαρές modum enim actio gradus est ad contemplationem, στους, πρὸ τοῦ βαδίσαι, ἔφθασεν.. Υπακοή γάρ sic et ad pacem obedientia. Neque velis transire ἐστιν, ἀπιστεῖν ἑαυτῷ ἐν τοῖς καλοῖς ἅπασι, μέχρι terminos, ut scriptum, est, quos posuere Patres. Ει. τέλους ζωής. "Οθεν καὶ αὐτὸς ταῦτα μετὰ συνέσεως væ soli! Hoc enim modo, pulchrum fundamenti iniκαταμαθών, καὶ τὴν ἀγαθὴν μερίδα, καὶ ἀναφαίρε- tium jaciens, tempore procedente, gloriosissimum τον τῆς αιθεροδρόμου ἡσυχίας εξασκεῖν γλιχόμενος, fastigium ædificio sancti Spiritns impones. Quemnἔπου τοῖς καλῶς τεθεσπισμένοις, ὡς σοι δεδήλωται, admodum enim cujus initium est, ut dictum est, νόμοις, καὶ πρῶτον ἀσπασίως ἄσπασαι τὴν ὑπὸ absque gloria, et totum abjectum erit, ita rursum ακοήν· εἶθ᾽ οὕτω τὴν ἡσυχίαν. Ωσπερ γὰρ ἡ πρᾶξις cujus initium est gloriosum, totum et erit acceptaτῆς θεωρίας ἐπίβασις, οὕτω καὶ ἡ ὑπακοὴ τῆς ἡτυ- bile, et bene dispositum, qu si contrarium γίας· καὶ μὴ θέλε μεταίρειν ὅρια, καθώς γέγρα η nunquam accidit: et hoc tamen ex nostro proposito πται, ἃ ἔθεντο οἱ Πατέρες. Καὶ οὐαὶ δὲ τῷ μόνῳ. et ex nostra voluntate accidere solet. Τούτῳ γὰρ τῷ τρόπῳ, καλὴν ἀρχὴν θεμέθλου καταβαλών, καιροῦ προϊόντος, καὶ εὐκλεέστατον όροφον ἐπιθήσεις τῇ ἀρχιτεκτονίᾳ τοῦ Πνεύματος. Ως γὰρ Οὗ ἡ ἀρχὴ, κατὰ τὸν εἰπόντα, ἀδόκιμος, καὶ τὸ πᾶν ἀπόβλητων· οὕτως αὖ, οὗ ἡ ἀρχὴ δόκιμος, καὶ τὸ ὅλον εὐπρεπές, ναὶ μὴν, καὶ εὔτακτον, εἰ καὶ τοῦ ναντίον ἔσθ' ὅτε συμβαίνει· καὶ τοῦτο μέντοι παρὰ τῇ ἡμετέρᾳ προθέσει προαιρέσει ἐπιγίνεσθαι πέτυχε. Τίνα τὰ τῆς ἀληθοῦς ὑποταγῆς σημεῖα, ἃ κατ ἔχων ὁ τῷ ὄντι ὑπήκοος, εἴη ἂν ἀπταίστως υποτασσόμενος. ιε'. Αλλ' ἐπειδήπερ πολὺς ὁ περὶ τῆς τοιαύτης ἀγωγῆς λόγος, καὶ δυσδιεξίτητος, ὅθεν καὶ οἱ ταύτην μετερχόμενοι, διαφόρως μετέρχονται, δέον καὶ περὶ αὐτῆς μίκρ' ἄτια, οιονεί σήμαντρα ἐπισημήνασθαί οἱονεὶ ** Matth. xx, 28. BONQuænam sunt veræ subjectionis signa quibus qui instructus est vere subjectus erit. 15. Sed quoniam multi de hac directione ser mones iique extricatu difficiles sunt, unde fit ut qui eam subeunt, dissimiliter subeant, oportet et de ea pauca quædam tanquam signa indicari, que ub

purissime vivere poteris. Εt hæc dicimus: Oportet Et eum qui vere subjectus est, has quinque virtutes necessarie prosequi: Et primo fidem, puram neinpe fidem in eum a quo dirigitur et sinceram habere, adeo ut credat ipsum Christum se inspicere eique obedire, ut ait Dominus Jesus: «Qui vos audit, me audit, et qui vos contemnit, me contemnit, et qui me contemmit, contemnit et eum qui misit me. Et quodcunque non ex fide est, juxta eum qui a Climace cognomen habet. peccatum est, sccundo, veritatem, veracem cuin esse oportet et opere et verbo, et accurata cogitationum confessione. Initium enim sermonum tuorum est veritas, ut scriptum est "., Et veritatem requirit Dominus". Et Christus ait ‹ Ego sum veritas s. El saue ipse vocatus est ipsissima veritas. Tertia est propriam voluntatem non sequi. Detrimentum euim est, inquit, subjecto propriam facere voluntatem, sed semper eam libenter submitlere debes, neque te cogi a proprio Patre sinere. Quarta est non contradicere neque omnino contendere quoniam contradictio et contentio piorum viForum non sunt. Et scribit sacerrimus Paulus: ● Si quis autein contendere vult, nos talem consuetudinem non habemus, neque Ecclesiæ Dei ". › Si vero ita simpliciter et omnibus Christianis interdicitur, multo magis monachis, qui secundum Christum promisere se accurate subjiciendos esse. Contradictio autem et æmulatio ortum habent ex servans tanquam regulam et slateram infallibilem, & σοι· & καὶ κατέχων ὡς κανένα καὶ στάθμην άπται στον, εὐαγῶς ἔσῃ πολιτευόμενος· καὶ δὴ λέγομεν τάδε· χρὴ τὸν ἀληθῶς ὑπήκοον, ὡς ἡμῖν δοκεῖ, φυλάττειν τὰς πέντε ταύτας ἀρετὰς κατὰ πᾶσαν ἀνάγε κην· καὶ πρώτην τὴν πίστιν· ήγουν ἔχειν αὐτὸν καθαρὰν καὶ ἄδολον πίστιν, πρὸς τὸν ἑαυτοῦ ἐπιστά την· ἐπὶ τοσοῦτον, ὡς δοκεῖν [1σ. add. εἰς] αὐτὸν τὸν Χριστὸν βλέπειν, καὶ ὑποτάσσεσθαι, ὥς φησιν ὁ Κύ ριος Ἰησοῦς· «Ὁ ἀκούων ὑμῶν, ἐμοῦ ἀκούει· καὶ δ ἀθετῶν ὑμᾶς, ἐμὲ ἀθετεῖ· ὁ δὲ ἐμὲ ἀθετῶν, ἀθετεῖ τὸν ἀποστείλαντά με. › Καὶ πᾶν ὅ τοῦ τῆς Κλίμακος οὐκ ἐκ πίστεως ἁμαρτία ἐστί. Δευτέραν τὴν ἀλήθειαν· ἤτοι ἀληθεύειν αὐτὸν ἐν ἔργῳ, καὶ λόγῳ, καὶ τῇ τῶν λογισμῶν ἀκριβεῖ ἐξομολογήσει. «Αρχή γὰρ, γέγραπται, τῶν λόγων σου, ἀλήθεια· καὶ ἀληθείας ἐκζητεί Κύριος. Καὶ ὁ Χριστὸς δέ φησιν • Ἐγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια· καὶ δὴ καὶ αὐτοαλήθεια κέκληται. Τρίτην τὸ μὴ ποιεῖν τὸ οἰκεῖον θέλημα. Ζημία γάρ, φησίν, ὑπηκόῳ, τὸ ποιεῖν τὸ ἴδιον θέλημα ἀλλ' ἀεὶ κόπτειν αὐτὸ ἐθελοντί· δηλονότι μὴ ἀναγε καζόμενον ὑπὸ τοῦ ἰδίου Πατρός. Τετάρτην τὸ μὴ ἀντιλέγειν, καὶ φιλονεικεῖν τοκαθόλου· ἐπεὶ ἡ ἀντιλογία καὶ ἡ φιλονεικία, οὐκ ἔστι τῶν εὐσεβῶν. Καὶ γράφει ὁ ἱερώτατος Παῦλος· «Εἰ δέ τις δοκεῖ φιλό νεικος εἶναι, ἡμεῖς τοιαύτην συνήθειαν οὐκ ἔχομεν, οὔτε αἱ Ἐκκλησίας τοῦ Θεοῦ. Εἰ δ' οὕτως ἁπλῶς, καὶ κοινῇ πᾶσι Χριστιανοῖς ἀπείργεται τὰ τοιαῦτα, πολλῷ μᾶλλον μονασταῖς· καὶ ταῦτα κατὰ τὸν Κύ ριον ἐπαγγελλομένοις ὑποτάσσεσθαι ἀκριβῶς. Το μέντοι ἀντιλέγειν, καὶ φιλονεικεῖν, ἔχει τὴν ὕπαρξιν ἐκ γνώμης, ἀπιστίᾳ καὶ ὑψηλοφροσύνῃ συζώσης ὡς εἴρηται· Υψηλόφρων μοναχὸς ἀντιλέγει σφοδρῶς ὥσπερ καὶ τοὐναντίον, ήγουν τὸ μὴ ἀντιλέγειν, καὶ μὴ φιλονεικεῖν, προέρχεται ἐκ πιστῆς καὶ ταπεινόφρονος διαθέσεως. Καὶ πέμπτην δὲ χρὴ φυλάττειν τοῦτον ἀρετὴν, τὸ ἔχειν ἀκριβῇ καὶ εἰλικρινῆ ἐξομο λόγησιν πρὸς τὸν προεστῶτα, καθὼς καὶ ἐν τῇ ἀποκάρσει, ὡς ἐπὶ τοῦ φοβεροῦ παρεστῶτες βήματος τοῦ Χριστοῦ, ἐνώπιον Θεοῦ καὶ ἁγίων ἀγγέλων δεδώκαμεν ὑπόσχεσιν, τὸ ἔχειν ἡμᾶς ἀρχὴν, καὶ τέλος μετά τῶν ἄλλων ἐπαγγελιών καὶ συνθηκῶν ἡμῶν τῶν πρὸς Κύριον, καὶ ἐξαγγελίαν τῶν τῆς καρδίας κρυπτών. Είρηται καὶ τῷ θείῳ Δαβίδ·. Εἶπα, ἐξαγορεύσω κατ' ἐμοῦ τὴν ἀνομίαν μου τῷ Κυρίῳ· καὶ σὺ ἀφο ήκας, ο κτλ. Καὶ τῷ τῆς Κλίμακος· Μώλωπες θριαμ δευόμενοι, οὐ προκόψουσιν ἐπὶ τὸ χεῖρον, ἀλλ' ἐαθή mente superbia et dillideutia referta, ut dictum est. Monachus qui superbus est, violenter contradicit; quemadmodum et contrarium scilicet non contradicere et non contendere, ortum habet ex fideli et humili dispositione. Εt quintam eum virtutem observare oportet, nempe accuratam et sinceram præceptori confessionem; ut et in nostra detonsione, tanquam si ante formidandum tribunal Christi stetissemus, coram Deo et sanctis angelis promisimus, nos et initiumet finem habituros cum omnibus nostris Domino promissis et testamentis, et confessuros esse cordis nostri secreta. Dictum est enim a sanctissimo Davide: e Dixi, confitebor adversum me iniquitatem Domino, et tu remisisti ", et cætera. Et ab eodem Climace: Plage si triumphant, non ad pejus proficiunt; sed curabuntur. Eum quintuplicem virtutum quas ostendimus numerum quicunque sapienter et ardenter custodierit, indubitanter sciat se adepturum, tanquam datisaro vhis, justorum beatitudinem. Et ea quidem sunt hujus magnificæ subjectionis propria, et quasi radix et fundamentum. Audi vero et quales sint rami, et fructus et cacumen. Ex subjectione, inquit rursum idem a Climace, humilitas; ex humilitate discretio; ex diseretione perspicacītas; ex ea autem prævisio; quod sulius Dei opus est, et iis qui feliciter secundum Deum agunt, ο σονται. > Ταύτην τὴν πενταδικὴν τῶν δηλωθεισῶν ἀρετῶν ἀπαρίθμησιν, ὁ σοφῶς καὶ ἐπιστημόνως τηρῶν, ἀναμφιβόλως γινωσκέτω, ὡς ἀπεντεῦθεν ἐπιτυχῆς ἔσται τῆς τῶν δικαίων ὡς ἐν ἀῤῥαβῶνι μακαριότη τος. Καὶ ταῦτα μὲν, τὰ τῆς ἀξιομνημονεύτου υπ ακοῆς ἴδια, καὶ οἷον ἡ ῥίζα, καὶ ὁ θεμέλιος· ἄκουσον δὲ καὶ οἶοι οἱ κλάδοι, καὶ ὁ καρπὸς, καὶ ὁ ὄροφος. Ἐξ ὑπακοῆς, φησὶν αὖθις ὁ τῆς Κλίμακος, ταπεί νωσις· ἐκ ταπεινώσεως, διάκρισις· ἐκ διακρίσεως, διόρασις· ἐκ δὲ ταύτης, προόρασις· & μόνου Θεού ἔργον· καὶ τοῖς μακαρίως θεουργουμένοις, δῶρον ³ | Cor. x1, 46. * Psal. xxx1, 5. ss Pral. cxvult, 160.» Psal. xxx, 24.” Joan. xiv, G.

Præter ea quæ dicta sunt, et hoc tibi sit notum: Pro tuæ subjectionis gradu, germinabit in te humilitas; et rursum pro humilitatis gradu, discretio; atque ita successive reliquæ virtutes. Et enitere, totis vi. ribus incessanter hanc obedientiæ viam percurrere. Ita enim ca quæ sunt ante te tute assequeris. Si antem in obedientiæ curriculo claudicabis, noveris te quod superest ad terminum cursus non bene peracturum, vitam nempe Christianam dicimus; neque vincentibus promissa infula coronaberis. Igitur tibi accipe obedientiam et quæ ejus propria esse diximus, que tibi viam ostendat, quemadmodum navigantes astris diriguntur, ne forte per maria errent; ut et ipse eam semper aspiciens magnumi virtutis Oceanum transmeare queas, atque ita id tranquillum felicitatis portum perducaris. Si vero quædam tempestas et jactatio supervenerit, et id pro tuæ subjectionis gradu fiet. Eum enim qui vero obedit neque ipse diabolus, juxta Patres, posset lædere. Ut autem tibi paucis ostendamus quam sublimis et bonorabilis sit vera obedientia, unum adhuc ancti Patris oraeulum memoremus. δωρούμενον παρ' αὐτοῦ, ἐξαίρετον, καὶ ὑπερφυέστα- do ab ao praestitum, excellens et supernaturale. του. Πρὸς δὴ τοῖς εἰρημένοις, ἔστω σοι καὶ τοῦτο δῆλον· ὅτι γε κατὰ τὴν σὴν ἠκριβωμένην ὑποταγήν, βλυστάνει καὶ ἐν σοὶ ἡ ταπείνωσις· καὶ αὖθις κατὰ τὴν ταπείνωσιν ἡ διάκρισις ώσαύτως καὶ καθ᾿ ἑξῆς αἱ λοιπα!. Καὶ ἀγωνίζου, ὅση σο: δύναμις, ἀπταίστως τὴν τῆς ὑπακοῆς θέειν πορείαν. Οὕτω γὰρ καὶ τῶν πρόσω ἀνεπισφαλῶς ἐπιβήσῃ. Εἰ δέ πως ἐν τῇ τῆς ὑποταγῆς ὑποσκάζεις νύσση, ἴσθι ὡς οὐκ ἂν καλῶς περανεῖς τὸν ἐπίλοιπον δίαυλον τῆς προκει μένης βαλβίδος· τὴν κατὰ Χριστόν φαμεν πολιτείαν· οὔτε μὴν στεφανωθήσῃ τῇ τοῖς νικηταῖς δωρουμένη ταινίᾳ· μέντοιγε, καὶ οἷά τις ὁδηγὸς ἡ ὑπακοὴ, καὶ & ταύτης πρόσθεν είπομεν ἴδια, ἔστω σοι, καθάπερ τὸ παρὰ τοῖς ναυτικοῖς, διοπτευόμενον, πρὸς τὴν τοῦ ἀπλανούς τήρησιν· ἵν᾿ ἀκλινῶς πρὸς αὐτὴν ἀφορῶν, ὑπερπλεῦσαι δυνηθῇς τὸ τῶν ἀρετῶν μέγα πέλαγος· καὶ οὕτω πρὸς ὅρμον ὁρμήσῃς [ἴσ. ὁρμίσῃς] τὸν ἀκύμαντον τῆς ἀπαθείας· ἂν δὲ καὶ ζάλη τις, καὶ σάλος ἐπέλθῃ σοι, καὶ τοῦτο ἔσετα: παρὰ τῇ σῇ ὑποταγῇ [σ. παρακοῇ]. Τὸν γὰρ ἀληθῆ ὑπήκοον οὐδὲ αὐτὸς ὁ διά βολος, κατὰ τοὺς Πατέρας, ἄν τι βλάψαι δεδύνηται· ἵνα δέ σοι καὶ τὸ τῆς παναγάστου ὑπακοῆς τίμιον ὕψος, ἡλίκον ἐστι, δι᾿ ὀλίγου ἐπιδείξωμεν, μιᾶς ἔτι χρήσεως ἁγίου Πατρός διαμνημονεύσωμεν. Λέγει τοιγαροῦν αὖθις ὁ φαεινότατος λαμπτήρ τῆς κατὰ Χριστὸν πολιτείας, καὶ νέος Βεσελεήλ τῆς οὐ ρανίου Κλίμακος • Οπλον μὲν οἱ Πατέρες, την ψαλμ ῳδίαν· τὴν δὲ προσευχήν, τεῖχος· λουτῆρα δὲ, τὸ ἄμωμον δάκρυον εἶναι ὁρίζονται· τὴν δὲ μακαρίαν ὑπακοὴν, ὁμολογίαν ἔκριναν ἧς χωρίς, οὐδεὶς τῶν ἐμπαθῶν ὄψεται τὸν Κύριον. Ικανὰ μὲν οὖν καὶ ταῦτα, ὡς ἡμῖν δοκεῖ, πρὸς ἐναργεστάτην δήλωσιν τε καὶ ἔπαινον τοῦ ἀμιμήτου μιμήματος τῆς τρισολβίου ὑπακοῆς. Ἔξομεν δ᾽ ἔτι πείρᾳ ταῦτο καταμαθεῖν τε καὶ διαγνῶναι, εἴ γ' ἐπὶ τὸ ἄναντες ἀνανεύ σωμεν, καὶ συνδιασκεψώμεθα, τί μὲν τὸ τῆς συντρι 6ῆς καὶ θνητότητος ἡμῖν παραίτιον, μή τοιούτοις το καταρχάς δεδημιουργημένοις· τί δ᾽ αὖθις τὸ τῆς ἀνακαινίσεως καὶ τῆς ἀθανασίας. Ευρίσκομεν τοί νυν, τοῦ μὲν προτέρου πρόξενον οὖσαν, ήγουν τῆς φθορᾶς, τὴν τοῦ πρώτου Αδάμ ἰδιοπιστίαν τε καὶ ίδιος βυθμίαν, καὶ τὸ ἀνυπότακτον· ἐξ ὧν ἡ τῆς ἐνα τολῆς τῆς θείας ἀθέτησις καὶ παράβασις. Τοῦ δὲ δευτέρου, ήτοι τῆς ἀφθαρσίας πρύτανιν, τὴν τοῦ .δευτέρου Αδάμ, καὶ Θεοῦ, καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησ σοῦ Χριστοῦ πρὸς τὸν Πατέρα ὁμοβουλίαν τε καὶ ὑποταγὴν, ἀφ᾽ ὧν ἡ τῆς ἐντολῆς αὐτοῦ τήρησις. • Εγώ γάρ, φησὶν ὁ Σωτὴρ, ἐξ ἐμαυτοῦ οὐκ ἐλά Ξησα· ἀλλ' ὁ πέμψας Πατὴρ, αὐτός μοι ἐντολὴν ἔδωκε, τί εἴπω, καὶ τί λαλήσω· καὶ οἶδα, ὅτι ἡ ἐνα τολὴ αὐτοῦ, ζωὴ αἰώνιός ἐστιν· ἃ οὖν λαλῶ ἐγώ, καθὼς εἴρηκέ μοι ὁ Πατήρ, οὕτω λαλῶ.» Ὡς οὖν ἐν τῷ προπάτορι καὶ τοῖς κατ' αὐτὸν, ρίζα πάντων ἀνιαρῶν, καὶ μήτηρ, ἡ οἴησις· οὕτως ἐν τῷ καινῷ θεανθρώπῳ Ἰησοῦ Χριστῷ, καὶ τοῖς κατ' αὐτὸν ζῆν ἐφιεμένοις, ἀρχὴ, καὶ πηγὴ, καὶ θεμέλιος πάντων ἀγαθῶν, ἡ ταπείνωσις. Τὴν τοιαύτην στάσιν, καὶ ** Joan. x11, 49. ac Rursum igitur dicit splendidissimum illud vite Christianæ lumen, novus ille cœlestis scalæ Beseleel: • Armaturam Patres definiunt esse psalmodiam; murum, orationem; balneum autem, irreprehensibiles lacrymias; beatam vero obedientiam confessionem esse dixerunt; sine qua nemo sons Dominum videbit. Suficiunt ea quidem, ut nobis videtur, adl evidentissimam declarationem ac laudem perfecta hujus imitationis quæ per beatissimam obedientia adimpletur. Hæc autem adhuc poterimus experientia discere ac discernere, si ad priora suspiciamus, inquiramusque quænam destructionis mortalitatis nobis fuerit causa, cum non ab initio tales creati fuerimus; quænam vero renovationis Rostræ ac immortalitatis. Reperimus autem, mortalitatis causam fuisse, primi Adam propriam sui fiduciam et libidinem et inobedientiam; unde orta est mandati divini reprobatio et transgressio; immortalitatis vero principium, secundi Adam. et Dei et Salvatoris nostri Jesu Christi voluntati Patris subjectionem; unde hujus mandati observatio. «Ego enim, inquit Salvator, non ex me ipso locutus sum; sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit, quid dicam et quid loquar ". Et scio quia promissio ejus est vila aeterna. Que enim ego loquor, ut di xit mihi Pater, ego loquor. Quema:Imodum igitur in primo Pater et in iis qui ipsum imitantur radix et mater omnium malorum est cogitatio; ita et in novo Deo Homine et in iis qui vitam ejus æmulantur, principium et fons et fundamentum omnium bonorum, bumilitas. Quem statum ordinemque el eum qui supra nos est, divinorum Angelorum inundum observantem videmus; hanc imo terrestrem

κοσμον ἱερὸν πάντων τῶν θεοειδῶν ἀγγέλων διατη ροῦντα· καὶ δὴ καὶ τὴν ἐπίγειον, καὶ καθ᾿ ἡμᾶς Ἐκκλησίαν καὶ τοὺς ἄλλως τῆς τοιαύτης θεσμούς. σίας ἐκκλίνοντας, καὶ σκολιώς, ἵνα μὴ αὐθαδῶς λέγωμεν, ἐθέλοντας πολιτεύεσθαι, ἀπό γε Θεοῦ, καὶ τῆς φαεινῆς κληρουχίας τῆς οὐρανίου, καὶ τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας, διαῤῥήγνυσθαι, καὶ ἐξοστρακίζεσθαι, καὶ εἰς τὸ σκότος καὶ τὸ πῦρ ἀποπέμπεσθαι τῆς γεέννης, μεμνήμεθά τε καὶ πιστεύομεν· ὁ δὲ τοὺς περὶ τὸν ἑωσφόρον πονηροὺς κακεργάτας, καὶ τοὺς κατὰ καιροὺς τῶν κακοδόξων αἱρετικῶν λογολέσχας πεπονθέναι φαμὲν, ὡς τὰ θεόγραφα παρέστησε λόγια, οἵτινες διὰ τὸ αὐτάρεσκον, καὶ τὴν ὑπερηφανίαν, τῆς τε θείας, ὡς εἴρηται, δόξης, καὶ τρυφῆς, καὶ τοῦ ἱεροῦ συλλόγου, ἐλεεινῶς ἀπερεί φθησαν. Εἴρηται δὲ καὶ τινι τῶν σοφῶν, ὅτι τὰ ἐναν τία τῶν ἐναντίων ἰάματα. Ἐπεὶ οὖν, τῶν μὲν σκυθρωπῶν πάντων αἴτιον τὸ ἀνυπότακτον καὶ ἡ ἀλα ζονεία· τῶν δὲ φαιδρωπῶν, τὸ ὑποτεταγμένον καὶ συντετριμμένον· δεῖ δὴ τὸν ἀπταίστως βιοῦν ἱμετρή μενον, ἐν ὑποταγῇ Πατρὸς δοκίμου καὶ ἀπλανοῦς διαζήν, χρόνου τριβῇ, καὶ ἐπιστήμῃ θείων, τὸ κρά της φέροντος, καὶ τὸν βίον ἐγκεκοσμημένου, τῷ και κλῳ τῶν ἀρετῶν· καὶ τὴν τούτου ἐπιταγήν. καὶ συμβουλήν, ὡς Θεοῦ φωνάς, καὶ βουλήν οἴεσθαι, ο Σω τηρία γάρ, φησίν, ἐν πολλῇ βουλῇ. Και ο Αντρ ἀσύμβουλος, καθ' ἑαυτοῦ πολέμιος.» Εἰ δὲ καί τισι τῶν κλεινῶν Πατέρων εξεγένετο, καὶ χωρὶς τῆς τοιαύτης ἀσκήσεως τῆς κατ' ὑποταγὴν, ἐπιτυχεῖν τῆς θεοποιοῦ ἡσυχίας, καὶ τῆς κατὰ Θεὸν τελειότη - της, ἀλλὰ κατὰ ἀποκάλυψιν θείαν, καὶ σπανίως. Γέγραπται δὲ, ὡς οὐ νόμος Ἐκκλησίας, τὸ σπάνιον - ὥσπερ οὐδὲ μία χελιδὼν ἔαρ ποιεῖ. Ἀλλ' αὐτὸς ον προεισαγωγικὴν ἐπιστήμην τῆς παγκάλου ἡσυχίας, τὴν ἀληθῆ ὑποταγὴν πιστεύων, ἄφες τὰ ἅπαξ οἰκονομικῶς γεγενημένα· καὶ ἔσο στοιχῶν, [ισ. λείπει κατά] τὰ κοινῇ ψηφισθέντα τοῖς σε βασμίοις Πατράσιν. Οὕτω γὰρ καὶ τῶν βραβείων των νομίμως βιούντων, ἀξιωθήσῃ. Τί δέ; ὁδοῦ μὲν τῆς τυχούσης, οὐκ ἂν τις ἔλοιτο, μήπω ταύτης ἐν πείρα γενόμενος, ἅψασθαι, ἄνευ ἀπλανούς ὁδηγοῦ, καὶ μὴν καὶ θαλαττίου πελάγους, ἄτερ ἐπιστήμονος κυβερ νήτου· ὁμοίως δὲ, καὶ τῆς οἱασοῦν τέχνης καὶ et nostri temporis Ecclesiam; et quicunque ab hu- τάξιν ἐρῶμεν, καὶ τὸν ἀνωτάτω, καὶ ὑπὲρ ἡμᾶς διά jusmodi legibus declinant, voluntque oblique, ne dicam arroganter vivere, a Deo et splendida illa cœlesti hereditate et catholica Ecclesia separantur et expelluntur et in gebemæ ignem tenebrasque demittuntur, ut didicimus et credimus; quod passos esse dicimus eos qui Orientem versus male egerunt et hæreticorum tempore vana sunt locuti, ut divina ostendunt oracula, qui propter suam sufficientiam ac superbiam, divina gloria, ut dictum est, ac lætitia, el cœtu sacro misere dejecti sunt. Dictum est autein a quo lam sapiente contraria contrariis curari. Quoniam igitur mœstitiæ omnis causa est inobedientia ac arrogantia, lætitiæ vero, obedientia et contritio, oportet eum qui secure vivere cupit, Patri prudenti ac viæ perito subjici, qui temporis experimento divinorumque scientia, auctoritate polleat, et cujus vita serto virtutum ornetur; atque hujus præcepta et consilia tanquam Dei vocem consiliumque audire. ‹ Salus enim in multo consilio 18, inquit» Et, ‹ Vir absque consilio, sui ipsius inimicus.» Et si nonuullis Patrum contigerit, et sine illo subjectionis exercitio divinaın pacem assequi et cam quæ secundum Deum est,perfectionem,id ex Dei revelatione ac raro factum est. Scriptum est porro non esse Ecclesiæ legem, quod varum est. Sed ipse tanquam præviam optimæ tranquillitatis introductionem veram obedientiam esse credens, omitte ca que semel dispositione diviua contigere; et incede secundum ea quæ venerandis Patribus placuere. Ita mercede legitime videntibus debita dignus eris. Quid ergo? obvium iter non in- ¿rederetur qui eam nondum expertus esset, absque perito duce; neque Oceanum percurreret, absque perito gubernatore; neque artem quamlibet aut scientiam sine infallibili wagistro; et artem artium, scientiam scientiarum, et viam ad Deum ducentem et mentis infinitum Ɑccanum, monasticam nempe vitam quæ angelorum vitæ comparata est, auderet aliquis attingere, et sperabit se bujus tinein assecuturum absque duce et gubernatore ac magistro prudenti ac sincero Reipsa quicunque ille est, seipsum decipit, et errat, nedum principium ullum jaciat, quippe qui extra „cgem exerceatur; quemadmodum contra, etiam antequam ambulet, finem præcepit, qui Patrum oraculis obelit. Num enim επιστήμης, χωρὶς ἁπταίστου διδασκάλου· τῆς δὲ al:unde possun.us discere quomodo sit nobis adversus carues pugnandum, ut decet, aut contra cupiditates dæmonesque bellum sit ineundum. Virtutibus enim, ut scriptum est, accrescunt vitia, et ea stant quodammodo prope januam. Quomodo autem corporis sensus castigabimus atque animæ virtutes ut in esthara ordinabimus? Imo vero quomodo nobis licebit voces discernere et revelationes et adbortitiones el contemplationes divinas, atque dolos, er- `rores, et oracula dæmonis? Et ut uno verbo dicaın, quomodo ad cam cum Deo unionem, ad eam diviHam perfectionem, ad mys'eria qui perveniamus di- * Prov. x1, 14. είναι τῶν τεχνῶν τέχνης, καὶ τῶν ἐπιστημῶν ἐπιστήμης, καὶ τῆς πρὸς Θεὸν φερούσης τρίβου, καὶ τοῦ νοητού ἀπείρου πελάγους, ἤτοι τῆς μοναδικής πολιτείας, ἥτις ἀφωμοίωται τῇ τῶν ἀγγέλων βιοτῇ, τολμά τις ἀπάρχεσθαι τῆς ἀσκήσεως, καὶ ἑαυτῷ πιστεύει, τοῦ τέλους ταύτης τυχεῖν, πλὴν ὁδηγοῦ, καὶ κυβερνήτου, καὶ διδασκάλου δοκίμου καὶ ἀληθοῦς; Οντως ὁ τοιοῦτος κἂν ὁποῖος εἴη τυχόν, φρεναπατῇ ἑαυτὸν, καὶ πρό γε τοῦ ἀρχὴν βαλεῖν, πεπλάνηται· οἷα μη κατὰ νόμον ἀσκούμενος· ὥσπερ τουναντίον, πριν τοῦ βαδίσαι, τὸ τέλος πέφθακεν, ὁ τοῖς Πατρικοῖς πειθόμενος θεσμοίς. Πόθεν γὰρ ἄλλοθεν εἰδέναι ἔχο

μεν, ἢ κατὰ τῆς σαρκός, ὡς εἰκὸς, στρατεύεσθαι, ή gui habebimur, absque vera illa et mystica et illuκατὰ παθῶν καὶ δαιμόνων ὁπλίζεσθαι; ταῖς γὰρ ἀρεταῖς, ὡς γέγραπται, αἱ κακίαι παραπεπήγασι, καὶ εἰσί πως ἀγχίθυροι. Πόθεν δὲ τὰς τοῦ σώματος αἰσθήσεις παιδεύειν, καὶ τῆς ψυχῆς τὰς δυνάμεις ὡς ἐν κιννύρα ῥυθμίζειν; μᾶλλον δὲ, πῶς ἐξέσται ἡμῖν διακρῖναι ἐμφας, καὶ ἀποκαλύψεις, και παρακλήσεις, καὶ θεωρίας θείας, καὶ μὴν καὶ δόλους, καὶ πλάνας, καὶ φάσματα δαιμονιώδη; Καὶ ἵνα συντόμως εἴπωμεν, πῶς εἰς ἑνώσεις Θεοῦ, καὶ θεουργικάς τε λετὰς, καὶ μυστήρια, προφθάσαι ἀξιωθησόμεθα, ἄνευ μνήσεως μυσταγωγοῦ ἀληθοῦς, καὶ πεφωτισμένου; Οὐκ ἔστιν ὄντως, οὐκ ἔστιν. Οπηνίκα δὲ καὶ τὸ τῆς ἐκλογῆς σκεῦος, τὸν μακαριώτατον κατο ίξωμεν Παῦλον, τὸν τῶν ἀῤῥήτων μύστην, τὸ τοῦ Χριστού στόμα, τὸ φῶς τοῦ κόσμου, τὸν κοινὸν ἥλιον, τὸν τῆς οἰκουμένης συμπάσης διδάσκαλον, τοῖς συναποστόλοις κοινούμενον καὶ συνδιασκεπτόμενον τὸ Εὐαγγέλιον· καὶ ἡ αἰτία, μήπως, φησίν, εἰς κενὸν τρέχω, ἢ ἔδραμον. Ναὶ μὴν, καὶ αὐτὴν τὴν αὐτοσοφίαν, τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, περὶ μὲν ἑαυτοῦ φθεγγόμενον, ότι ο Κα ταβέβηκα ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, οὐχ ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα τὸ ἐμόν· ἀλλὰ τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με Πα τρίς· ο περὶ δὲ τοῦ παναγίου καὶ ζωοποιοῦ Πνεύ ματος, ὅτι ο Οὐκ ἀφ' ἑαυτοῦ λαλήσει, ἀλλ᾽ ὅτα ἂν ἀκούσῃ, λαλήσει, ο διά γε τὸ τῆς τάξεως χρήσιμον, ἥτις συνέχει καὶ τὰ οὐράνια καὶ τὰ ἐπίγεια, φρίκῃ, καὶ θάμβει, καὶ ἀγωνία συνεχόμεθα, περί τε τῆς ἡμετέρας ουθενείας, καὶ ῥᾳθυμίας, καὶ τῶν ἐκ παραφροσύνης καὶ οιήσεως αἱρουμένων σκαιῶς, καὶ ἐπικινδύνως, ἰδιοῤῥύθμως καὶ ἀνυποτάκτως πολιτεύεσθαι. Τῷ ὄντι γὰρ φοβερὸς ὁ τοιοῦτος ἀγὼν, καὶ μυρίοι οἱ λωποδύται, καὶ τὰ τῶν πειρατῶν ἔνω εδρα ἀναρίθμητα· πρὸς δὲ, καὶ τὰ ναυάγια, μέτρον οὐκ ἐπιδέχονται· ὅθεν καὶ ἐκ τῶν πολλῶν, πάνυ ὀλίγοι εἰσὶν οἱ σωζόμενοι· ἀλλ᾿ οὗτοι μὲν ὡς βούλονται, ὁδευέτωσαν. «Εκάστου γάρ, ὡς γέγραπται, τὸ ἔργον ὁποῖόν ἐστι, τὸ πῦρ δοκιμάσει· καὶ ὅτι σὺ ἀποδώσεις ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ. Μάλιστα δὲ, μὴ οὕτως ἁπλῶς, περ βούλονται· ἀλλ᾿ ὡς δεῖ καὶ βούλεσθαι καὶ βιῶναι· δοίη πᾶσιν ὁ Κύριος σύνεσιν. Σὺ δὲ καὶ πᾶς ὁ βουλόμενος κατὰ Θεὸν ζῆσαι, ὥσπερ ἀπό τινος κρασπέδου τῶν τοιούτων ῥημάτων, τὸ ὅλον χρύσεον καὶ πνευματικών υφασμα τῆς μακαρίας ὑπακοῆς μαθών, ἐπείχθητι, ὡς προ δεδήλωται, εὑρεῖν διδάσκαλον ἀπλανῆ καὶ τέλειον· τελείων δέ ἐστι, κατὰ τὸν Χριστοφόρον Παῦλον, ἡ στερεά τροφή· τῶν διὰ τὴν ἕξιν ἐχόντων τὰ αἰσθη τήρια γεγυμνασμένα προς διάκρισιν καλοῦ τε καὶ κακοῦ. Καὶ τούτῳ τῷ τρόπῳ, ήγουν ἐμπόνως, καὶ μετὰ πίστεως ζητῶν, οὐ μὴ ἁμάρτης τοῦ προκειμέ του σκοποῦ. «Πᾶς γάρ, φησὶν ἡ θεία Γραφή, ὁ αἰτῶν, λαμβάνει· καὶ ὁ ζητῶν, εὑρίσκει· καὶ τῷ κρούοντι ἀνοιγήσεται.» Κἀκεῖνός σοι πάντα καθ' εἱρμὸν καὶ τάξιν μυσταγωγήσει τα δέοντα καὶ θεοφιλῆ. Καὶ ἔτι δὲ μᾶλλον χειραγωγήσει, πρός γε τὸ minata institutione? Non licet omnino, non licet; quando et illud electionis vas, beatissimumn nempe Paulum videmus, illum arcanorum doctorem, os Christi, lumen mundi, communem solemn, orbis universi magistrum, cum aliis apostolis conversari et Evangelium contemplari; et ne forte, inquit, in vanum curram aut cucurrerim; cum revera ét increatam ipsam sapientiam, Dominum nostrum Jesum Christum de se dicentem audimus: ‹ Descendi de cœlo, non ut facerem voluntatem meam, sed voluntatem ejus, qui mis³t me, Patris *.» Et de sancto ac vivificante Spiritu: «Non a semetipso loquetur; sed quæcunque aulierit, loquetur. Propter ordinis hujus utilitatem qui cœlestia ac terrestria continet, horrore et stupore et angore comprehendimur, cum nostræ imbecillitati atque infirmitati attendimus, iisque qui dementer eligunt oblique et periculose et ex arbitrio et pro. libitu vivere. Re quidem ipsa, terribilis ea pugna est, et innumeri spoliatores, et sexcentæ tentatorum insidiæ. Et naufragia numerari neqeunt; unde et ex plurimis vix aliquot effugiunt. Sed ii quidem, ut ipsis placet, ambulent: «Uniuscujusque enim opus quale sit, ignis probabit ";» et adhuc: «Τu reddes unicuique secundum opera ejus. › • Prasertiin vero non simpliciter, quomodo velint, sed quoinodo oportet et velle et vivere, det omnibus Christus intelligere. Tu autem et quicunque vull sccundum Christum vivere, tanquam ex quadam horum verborum fimbria, aureum ac spiritualem beate obedjentiæ tramitem suscipiens, festina, ut præindicatum est, magistrum invenire doctum ac perfectum; perfeclorum est autem, juxta divinum apostolum Paulum, solidus cibus; eorum scilicet, qui ex suo babitu sensus ad discernendum bonum ac malum aptos habent. Atque hoc modo, nempe cum labore et fide inquirens, non a proposito fine aberrabis. • Omnis enim, inquit divina Scriptura, qui petit, accipit, et qui quærit, invenit; et pulsanti aperietur ta › Et ille tibi, successive ac per ordinem, iis quæ faciendæ sunt et Deo placent te initiabit, imo ipse te manu ducet, ad ea quæ Deo grata et spiritualia sunt, et plerisque intolerabilia; cum viderit te ex animo mediocritate et humilitate et simplicitate lætari, sive in cibis, sive in vestimentis, sive in pallķis; contentumque esse iis quæ pro tempore utilia sunt et opportuna et necessaria; non autem superflujs, ignavis, neque iis quæ nugis et splendori insame indulgentes magni faciunt et adversus seipsos salutemque suam gladium stringunt. Nam ipse magnus Apostolus ait: Habentes alimenta et quibus tegamur, his contenti erimus “. › Sed ipse cupias ac volis a nobis scripto discere quænam et principio et initio et fini hujus vitæ Christianæ competant? Quantumvis laudanda sit tua quæstio, sane laboriosum est ex improviso tibi reor Joan. vi, 38. 1 1 Cor. 113, 13. 4 Psal. Lx1, 13. ss M.,tth. vi. 8. 63 | Tim. τι, 8.

spoudere. Attamen, Christo manum dirigente, pro θεάρεστα, καὶ πνευματικώτερα, καὶ τοῖς πολλοῖς tua interrogatione, id eficere conabimur, tanquan ἀνέκφορα· ὁρῶν σε ἐκ ψυχῆς ἐπιχαίροντα τῇ μετ In solido et inconcusso fundamento, in perfecta illa τριότητι, καὶ λιτότητα, καὶ εὐτελείᾳ· ἔν τε βρώμασι, et omni mercede digna obedientia ædificantes hanc καὶ πόμασι, καὶ σκεπάσμασι, καὶ περιβολαίοις· καὶ omnium tritam sermone donum, omnis spirita- ἀρκούμενον τοῖς τῷ καιρῷ χρησίμοις, καὶ προς. lis ædificii divinam dicimus pacem. Et sane loque- φόροις, καὶ ἀναγκαίοις· καὶ μὴ τοῖς περιττοῖς. mur, Patrum ac Spiritus sancti oraculis, tanquam καὶ βλακώδεσι, καὶ οἷς οἱ περπερότητι, καὶ στιλβό Armissimis columnis suffulti. τητι [1σ. στιλπνότητι] ἀφρόνως συζῶντες ἀποτε μνύνονται, καὶ καθ᾿ ἑαυτῶν, καὶ τῆς σφῶν σωτηρίας, τὸ ξίφος ὠθοῦσι. Καὶ λέγει ὁ μέγας Ἀπόστο λος· ο Εχοντες διατροφὰς καὶ σκεπάσματα, τούτοις ἀρκεσθησόμεθα. ο 'Αλλ' αὐτὸς ζητεῖς καὶ μα θητιᾷς, καὶ παρ' ἡμῶν ἐγγράφως ἀκηκοέναι τὰ πρόσφορα τῇ τε ἀρχῇ, καὶ τῇ μεσότητι, καὶ τῷ τέλει τῆς κατὰ Χριστὸν πολιτείας; ᾿Αλλὰ κἂν ἐπαινετὸν τὸ ἐρώτημα, ἀλλ' ἐργώδης ἐκ τοῦ προχείρου ἀπόκρισις· ὅμως, Χριστοῦ δεξιὸν ὀρέγοντος, πρὸς τὴν σὴν ζήτησιν, καὶ τοῦτο ποιῆσαι σπουδάσομεν ὡς ἐν βάθρῳ βεβηκότι καὶ ἀπαλεύτῳ, τῇ παγγεράστῳ τελείᾳ ὑπακοῇ ἐποικοδομοῦντες τὸν πολυθρύλ λητον οἶκον, πάσης τῆς πνευματικῆς οἰκοδομίας τὴν θεοποιόν φαμεν ἡσυχίαν. Καὶ δὴ λέγομεν ούτω, πι τρικαῖς καὶ πνευματοςθόγγοις χρήσεσιν, ὡς ἀκραδάντοις στύλοις έπερειδόμενοι. Quod cum orthodoxa fide oportet curare ut bonis operibus plenus sit, eum què veram ac divinam pacem habere vult; et quod fides duplex est, et quod ille qui tranquille vicit debet esse pacificus, inconcussus, non sollicitus. inquietus, tacitus, tranquillus in omnibus gratiis, propriæ infirmitatis conscius, el tentationes generose sustinere, et in Deum sperare, et ab ipso quod utile sit, accipere. Ὅτι σὺν τῇ ὀρθοδόξῳ πίστει δεῖ ἐπιμελεῖσθαι πλήρη εἶναι καὶ τῶν καλῶν ἔργων, τὴν γνη σίως ἐθέλοντα ἡσυχάσαι καὶ κατὰ Θεόν· καὶ ὅτι ἡ πίστις διπλῆ· καὶ ὅτι μετὰ ταύτης χρή εἶναι τὸν ἡσυχάζοντα εἰρηνικὸν, ἀπερίσπα στον, ἀμέριμνον ἤτοι ἀφρόντιστον, σιωπηλίν, ἥσυχον, εὐχάριστον ἐν παντὶ, ἐπιγνώμονα τε τῆς ἰδίας ἀσθενείας, καὶ γενναίως φέρειν τοὺς πειρασμούς, καὶ πρὸς Θεὸν ἐλπίζειν, καὶ παρ' αὐτοῦ τὸ συμφέρον ἐκδέχεσθαι. ις'. Α'. Φησὶν ὁ Σωτήρα • Οὐ πᾶς ὁ λέγων μοι, Κύριε, Κύριε, εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν· ἀλλ' ὁ ποιῶν τὸ θέλημα τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς.» Καὶ σὺ τοίνυν, ἀγαπητέ, εἴπερ οὐ λόγοις ψιλοῖς ἐρᾶς τῆς θεοποιοῦ ἡσυχίας, ἥτις ἀπάρτι τὰς ἐμφάσεις εἰσδέχεσθαι τηλαυγώς προξε νεῖ τῆς οὐρανῶν βασιλείας, καὶ τοῦ Θεοῦ, τοῖς τα την γνησίως μετιοῦσιν· ἐν δὲ τῷ μέλλοντι, ολικώ. τερον καὶ τελειώτερον· ἀλλ' ἀληθείᾳ ἐρᾷς καὶ πρά γματι, ἐπιμελοῦ, πρὸς τῇ ὀρθοδόξῳ πίστει, πλήρης εἶναι καὶ τῶν καλῶν ἔργων. Εἶθ' οὕτως ἔσο εἰρη νικὸς μετὰ πάντων, τό γε τὸν μέρος· ἀπερίσπαστος, αμέριμνος, ἤτοι ἀφρόντιστος το καθόλου, σιωπηλός. ήσυχος, ευχάριστος ἐν παντὶ, ἐπιγνώμων τε τῆς οἰκείας ἀσθενείας· καὶ το όλον, ἄγρυπνον ὄμμα και νηφάλιον, πρὸς τοὺς καθ' ἑκάστην διαφόρους και του λυειδεῖς ἐπισυμβαίνοντάς σοι πειρασμούς, τήρει υπομονῇ τε καὶ μακροθυμία, πρὸς πᾶσαν τρικυμίαν, καὶ θλίψιν προσπαλαίων, ἐπερχομένην σοι ὁπωσδήποτε. Περὶ μὲν γὰρ τοῦ πρώτου, καὶ τοῦ δευτέρου, 16. Dicit Salvater. Non omnis qui dieit nihi: Domine, Domine, intrabit in regnum cœlorum; sed qui facit voluntatem Patris mei qui in coelis est ".» Et tu igitur, dilecte, si non vanis tantum verbis divinam diligis pacem, quæ omnino imaginem regui caelestis et Dei accipere longinquo, fulgore prarstabit, eam sincere ingredientibus, in futuro autem, plenius ac perfectius; sed si eam reipsa ac vere diligis, cura ut cum orthodoxa fide plenus sis et bonis operibus. Deinde cum omnibus pacificus sis, inconcussus, non sollicitus, non Inquietus, lacitus, tranquillus, in omnibus gratus, propria infirmitatis memor; et omnimodo, non dormientem oculum ac vigilantem ad eas que singulis diebus multiplices ac multiformes tibi occurrunttenfationes, serva; obedientia et magnanimitate adlversus fluctus et aflictionem pugnans, quæ tibi undequaque supervenerit. De primo ac de secundo, nempe quod cum orthodoxa de bonis operibus ornari debes, te aperte admonet, præclarus ille Christi frater, dicens: • Fides s' ne operibus mor- ήγουν του, πρὸς τῇ ὀρθοδόξῳ πίστει, καὶ καλοῖς tua est; quemadmodùm et opera sine fide; › et, ἔργοις κατακοσμείσθαι, σαφής σοι διδάσκαλος, ὁ 7 Ostende mihi ex operibus Adem tuam • Ει κλεινὸς ἀδελφόθεος, οὕτω φάσκων. Η πίστις χω ante fum, ipse omnium quae et magister, Du- ρις τῶν ἔργων νεκρά ἐστιν· ὥσπερ καὶ τὰ ἔργα, minus noster Jesus Christus, ad discipulos suos χωρίς πίστεως.» Καί· «Δεῖξόν μοι ἐκ τῶν ἔργων dicens: «Euntes docete omnes gentes, baptizantes σου τὴν πίστιν σου.» Καὶ πρό γε τούτου, ὁ πάντων cos in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, do- καθηγητὴς καὶ διδάσκαλος, ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς centes cos servare omnia quæcunque mandavi Χριστὸς, λέγων πρὸς τοὺς μαθητάς· «Πορευθέντες vobis, Et Theologus dicit tria hæc petere Deum ab μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς homine qui baptismum habet: Rectam fidem ex ani- τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου ma, sapientiam ex corpore, et veritatem ex lingua. Πνεύματος, διδάσκοντες αὐτοὺς τηρεῖν πάντα όσα ἐνετα:λάμην ὑμῖν.» Καὶ ὁ Θεολόγος δέ φησιν, ὅτι τρία ταῦτα ζητεῖ ὁ Θεὸς ἀπὸ παντὸς ἀνθρώπου, τοῦ ἔχοντος τὸ βάπτισμα· πίστιν ὀρθὴν ἀπὸ ψυχῆς· σωφροσύνην ἀπὸ τοῦ σώματος· καὶ ἀλήθειαν ἀπὸ τῆς γλώττης. 6 Matth. vi, 21. st Jac, 11, 17, 18. 6 Matth. ΣΑΝΗ, 19. 20. δ

Ὅτι ἡ πίστις διπλής QIUSCULA ASCETICA. Quod fides duptes est. Animadverte autem ßdem - juxta divina oracula duplicem esse, alteram quidem omnium Christianorum orthodoxornm, in quam-ab initio baptizati sumus, et in qua ab hoc mun:lo decedere debemus; al:e. ram vero paucorum ac eorum qui per Dei mandatorum observationem ad efformandam in semetipsis divinam imaginem simulitudinemque tendunt, quique. divino gratiæ lumine ditati, omnem suam spem in Christo ponunt; ita ut, o sane mirum! orationis tempore, minime, juxta divinum oraculum, in suis ad Deum precibus disceptent, sed cum fide petant, et ex improviso quæ utilia sunt accipiant; unde et huic firmissimæ fidei sincera opera addideruat saneti, tanquam si ab ipsis omnem scientiam et discretionem et dubitationem et curam rejecerint ac toti omnino divina fidei, spel et charitatis ebrietate abluti sint, et mutati bac forti beataque dextera Excelsi, ut David loquitur, mutatione. Fuse autem de illa priori fide disserere non est temporis præsentis. Sed pro tempore est de secunda dicere quæ tanquam divinus flos ex priore oritur ac nascitur. Fides enim velut radix et caput est deificæ tranquillitatis. Nisi enim credideris, inquit Climax, quomodo pacem habebis? Dicit igitur sanctu‹ 67, Ει David Credidi propter quod locutus sum magnus apostolus Paulus: ‹ Est fides speran larum substantia rerum, argumentum non apparentium **; et; ‹ Justus ex lide vivet“, etc. Et Salvator petentibus discipulis ut fidem ipsis adaugeat, sic Joquitur. ‹ Si haberetis fidem ut granum sinapis, diceretis huic arboris eradicare, et plantare in mari; et vobis obediret **.» Et: «Si habueritis fidem hæsitaveritis, non modo de arbore ita facieneque tis, sea huic monti etiamisi dicatis, Sustollere. et ".» injicere in nare, ita fiet.. Quæcumque postulaveritis in oratione credentes, accipietis "., Et, ‹ Fides tua te salwum fecit. 83 › Et pius Isaac ita scribit: Fides acutior est scientia, ut et scientia rebus sensibilibus. Omnes enim sancii, qui hac vitæ ratione digni habiti sunt, quæ est in Deum cupiditas, in potestate fidei degunt, in hujus vitæ de· liciis quæ est supra naturam. Fidem autem dicimus, non eam qua qui credit in adorandarum et divinarum personarum discrimen et in excellentem et propriam ipsius Divinitatis naturam et in admirabile quod in humanitate perfcitur mysterium, in nostra natu ræ assumptionem, etsi ea fides excelsa sit, sed fidem quæ ex gratiæ lumine oritur in anima mentis testimonio, et cor inconcussum statuit in certa spei fiducia cuilibet opinioni longe dissimilis. Εt non in aurium auditus accessione seipsam ostendit, sed oculis spiritus mysteria in anima abscondita intuetur, et ilias arcanas divinasque divitias qua ex filiorum carnis oculis sejunguntur et per spiritum revelantur tantum iis, qui mensæ Christi accumbunt et ejus leges meditantur, quemadmodum as Matth. xxi, * Matth. xvn, 19. Β΄. Σημείωσαι δὲ, ὅτι ἡ πίστις κατὰ τὰ θεοπαρά δοτα λόγια διπλῆ ἐστιν, ἡ μὲν, καθόλου πάντων τῶν ὀρθοδόξων Χριστιανῶν, εἰς ἣν ἀρχῆθεν τε βεβαπτι σμεθα, καὶ ᾗ τελευταίον συναπέλθοιμεν· ἡ δὲ, σπα· νίων, κἀκείνων, τῶν διὰ τῆς τῶν θεοποιῶν παθῶν ἐντολῶν ἐκπληρώσεως, εἰς τὸ κατ' εἰκόνα καὶ καθ' ὁμοίωσιν ἐπαναδεδραμηκότων, καὶ οὕτω πεπλουτης κάτων τῷ τῆς χάριτος θείῳ φωτί, ἅπασαν τὴν ἑαυ τῶν ἐλπίδα ἐπιστηρίξαι πρὸς Κύριον· καὶ τοσοῦτον, ὦ τῆς ἀξίας! ὡς μηδαμῶς, κατά γε τὸ Κυριακὸν λό γιον, διακρίνεσθαι τούτους ἐν καιρῷ προσευχῆς, εἰς τὰ πρὸς Θεὸν αἰτήματα· ἀλλὰ μετὰ πίστεως ζητεῖν, καὶ οὕτω λαμβάνειν ἐκ τοῦ προχείρου τὰ συμφέ ροντα· καθὸ καὶ τὸ ἐξ ἔργων εἰλικρινῶν βεβαιόπι· στον, οἱ μακάριοι προσεκτήσαντο, ὡς πᾶσαν γνῶσιν, καὶ διάκρισιν, καὶ δισταγμόν, καὶ φροντίδα, ἀφ' ἑαυτῶν ρίψαντες, καὶ ὅλοι ὅλως τῇ θείᾳ μέθῃ τῆς πρὸς Θεὸν πίστεως, καὶ ἐλπίδος, καὶ ἀγάπης, καταβαπτι σθέντες, καὶ γοῦν ἀλλοιωθέντες, τὴν κρείττω, καὶ μακαρίαν τῆς δεξιᾶς τοῦ 'Υψίστου, κατὰ τὸν θεῖον Δαβίδ, ἀλλοίωσιν. Ἀλλὰ τὸ μὲν εἰς πλάτος περὶ τῆς πρώτης πίστεως λέγειν, οὐ τοῦ παρόντος καιροῦ τὸ · δὲ περὶ τῆς δευτέρας, ἥτις ὥσπερ τις καρπὸς ἕνα θεος ἐκ τῆς πρώτης ἀνθεῖ, καὶ ἀποτίκτεται, ὡς λίαν εὔκαιρον. Η γὰρ πίστις, οἷόν τις ρίζα και κεράλαιον πέφυκε, τῆς φερωνύμου θεοποιοῦ ἡσυχίας. Ἐὰν γὰρ μὴ πιστεύσης, φησὶν ὁ τῆς Κλίμακος, πῶς ἡσυχάσεις; Λέγει τοίνυν ὁ θεῖος Δαβίδ· «Επίστευσα, διὸ ἐλάλησα.» Καὶ ὁ μέγας ἀπόστολος Παῦλος· «Εστι πίστις, ἐλπιζομένων ὑπόστασις· πραγμάτων ἔλεγχος οὐ βλεπομένων· καὶ ὁ δίκαιος ἐκ πίστεως ζήσεται, ο κ. τ. Καὶ ὁ Σωτὴρ δὲ πρὸς τοὺς αἰτήσαντας αὐτὸν μαθητὰς προσθεῖναι αὐτοῖς πίστιν, οὕτω φησίν·. Εἰ ἔχετε πίστιν ὡσεὶ κόκκον σινάπεως, ἐλέγετε ἂν τῇ συκαμίνῳ ταύτῃ. Έκριζώθητι, καὶ φυτεύθητι ἐν τῇ θαλάτσῃ· καὶ ὑπήκου σεν ἂν ὑμῖν.» Καί· Ἐὰν ἔχητε πίστιν καὶ μὴ διακριθῆτε, οὐ μόνον τὸ τῆς συκῆς ποιήσετε, ἀλλὰ κἂν τῷ ὄρει τούτῳ εἴπητε· "Αρθητι, καὶ βλήθητι εἰς τὴν θάλασσαν, γενήσεται.» Καί· «Πάντα ὅσα ἂν αἰτήσητε ἐν τῇ προσευχῇ πιστεύοντες, λήψεσθε. Και· «Η πίστις σου σέσωκέ σε. Γράφει δὲ καὶ ὁ ὅσιος Ἰσαάκ· Ἡ πίστις λεπτοτέρα τῆς γνώσεως, καθὼς ἡ γνῶσις, τῶν πραγμάτων τῶν αἰσθητῶν. Πάντες γὰρ οἱ ἅγιοι, τὴν πολιτείαν ταύτην καταξιωθέντες εὑρεῖν, ὅπερ ἐστὶν ἔκπληξις εἰς Θεόν, ἐν τῇ δυνάμει τῆς πίστεως διάγουσιν, ἐν τῇ τρυφῇ τῆς πολιτείας ἐκείνης, τῆς ὑπὲρ φύσιν. Πίστιν δὲ λέγου μεν, οὐκ ἐν ᾗ πιστεύει τις, ἐν τῇ διαφορᾷ τῶν προσο κυνητῶν ὑποστάσεών τε καὶ θείων, καὶ ἐν τῇ ἐξαιρέτῳ καὶ ἰδίᾳ φύσει αὐτῆς τῆς θεότητος, καὶ ἐν τῇ οικονομίᾳ τῇ θαυμαστῇ τῇ ἐν τῇ ἀνθρωπότητι, ἐν τῇ προσλήψει τῆς φύσεως ἡμῶν, εἰ καὶ αὐτὴ ὑψηλή ἐστι λίαν· ἀλλὰ τὴν πίστιν τὴν ἐκ τοῦ φωτὸς τῆς χάριτος ἀνατέλλουσαν ἐν τῇ ψυχῇ ἐν τῇ μαρτυρία τῆς διανοίας, στηρίζουσαν τὴν καρδίαν ἀδίστακτον 67 Psal. cxv, 10. ** Hebr. xt, 1. 49 Hebr. x, 38. 88 Matth. 15, 22. ss Ibid. 22.

CALLISTI ET IGNATI XANTHOPUI.ORUM dixit: c Si malata mea servaveritis, mittam του εἶναι, ἐν τῇ πληροφορίᾳ τῆς ἐλπίδος, τῇ ἀπεχούσῃ bis Paracletum, Spiritum veritatis, quem mundus ἀπὸ πάσης οιήσεως· καὶ οὐκ ἐν τῇ ἐπιδόσει τῆς non potest accipere; et ille docebit vos omnein ἀκοῆς τῶν ὤτων ἑαυτὴν δεικνύει, ἀλλ' ἐν τοῖς πνευveritatem,» et cætera. Et rursum:> Donec veniat il- ματικοῖς ὀφθαλμοῖς, τὰ μυστήρια τὰ κεκρυμμένα ἐν le qui est mysteriorum plenitudo, et digni habea- τῇ ψυχῇ· καὶ τὸν κρυπτὸν καὶ θεῖον πλοῦτον, τὴν mur illorum manifestatione, fides docet nos inter κεκρυμμένον ἐκ τῶν ὀφθαλμῶν τῶν υἱῶν τῆς σαρ Deum et sanctos arcana mysteria, quibus utinam κὸς, καὶ ἀποκαλυπτόμενον ἐν τῷ πνεύματι, τοῖς ἐν digni habeamur per ejusalem Christi gratiam, hic τῇ τραπέζῃ τοῦ Χριστοῦ διαιτωμένοις, ἐν τῇ ἀδο quidem tanquam in pignore, illic vero in veritatis λεσχίᾳ τῶν νόμων αὐτοῦ, καθὼς εἶπεν· «Ἐὰν της substantia, in regno cœlorum, cum iis qui illum ρήσητε τὰς ἐντολάς μου, ἀποστελῶ ὑμῖν τὸν Παράdiligunt. κλητον, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, όπερ ὁ κόσμος οὐ δύναται δέξασθαι· κἀκεῖνος διδάξει ὑμᾶς πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν, ο καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ αὖθις·. Ἕως ἂν ἔ.03 ἐκείνο, ὅπερ ἐστὶν ἡ τελείωσις τῶν μυστηρίων, καὶ ἀξιωθῶμεν φανερῶς τῆς ἀποκαλύψεως αὐτῶν, ἡ πίσ στις λειτουργεί μεταξὺ τοῦ Θεοῦ καὶ τῶν ἁγίων, μυστήρια Κέητα, ὧν ἀξιωθείημεν διὰ τῆς χάριτος αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ, ἐνταῦθα μὲν, ὡς ἐν ἀῤῥαβῶνι· ἐκεῖ δὲ ἐν ὑποστάσει της αληθείας, εν τη βασιλεί τῶν οὐρανῶν, μετὰ τῶν ἀγαπώντων αὐτόν.» Quod oportet te esse pacificum. De tertio autem, quod nempe oportet te cun omnibus pacem habere, evidens est exhortatio illud Davidis oraculum; imo vero et hoc divini Pauli erain quod tuba clarius inclamat. «Pux multa diliger:tibus legem tuamn, inquit prior; et non est illis scandalum *. ›—‹ Et cum his qui oderant pacem, pacificus ".» Et: c Inquire pacem, et persequere eam ". ›—‹ Parem persequamini cum omnibus, inquit alter, et sanctitatem, sine qua nemio videbit Dominumi 37. › Et: «Quantum licebit vobis, pacem cum omnibus habentes 58. Quod oportet te non esse distractum. Quartum autem, nempe te non distractum esse debere, pius ille vir Isaac te.docebit dicens: 4 Si cupiditas, inquit, est sensuum fructus, taceaml deinceps, qui cum distractione parem mentis servari posse contendunt; et cum distractis ne conversare. > Quod oportet te non inquietum neque sollicitum esse. De quinto autem, nempe quod non debes esse inquietus aut sollicitus sive rationabilium, sive non rationabilium causa, documentumn tibi erit quod Dominus in Evangeliis dicit: c Ideo dico vobis, ne solliciti sitis anima vestra, quid manducetis, neque corpori vestro, quíd induamini. Nonne anima plus est quam esca, et corpus plusquam vestimentum. Considerate volatilia cœli, quod neque seminant, neque metunt, neque congregant in horrea; et Pater vester cœlestis pascit illa. Nonne vos multo pluris estis illis? Quis autem ex vobis cogitans potest adjicere ad staturam suam cubitum unum? Et de vestimento quid solliciti estis?> Et paulo post: • Ne igitur soll. ciui sitis dicentes: Quil manducabimus, aut quid bibemus? aut quo operiemur? llæc enim omnia gentes inquirunt. Set kuim Pater vester cœle-tis quia his omnibus indifetis. Querite primum regnum Dei et justitiam 3. Pal. CXVIII, 165. 53 Psal. czxiv, 7. ' "Οτι δεῖ εἰρηνικὸν ὑπάρχειν σε. Γ'. Περὶ δέ γε τοῦ τρίτου, δηλαδή τοῦ εἰρηνικών εἶναί σε μετὰ πάντων, εναργής σοι παραίνεσις, ἡ τοῦ μακαρίου Δαβὶδ χρῆσις· καὶ μὴν καὶ ἡ τοῦ Χρ.- στοφόρου Παύλου γεγωνότερον σάλπιγγος βοῦσα· ἡ μέν· «Ειρήνη πολλὴ τοῖς ἀγαπῶσι τὸν νόμον σου· καὶ οὐκ ἔστιν αὐτοῖς σκάνδαλον. — ι Καὶ μετὰ τῶν μισούντων τὴν εἰρήνην ήμην ειρηνικός. Και • Ζήτησον εἰρήνην, καὶ δίωξον αὐτήν.» Η δέ· • Εἰρήνην διώκετε μετά πάντων, καὶ τὸν ἁγιασμένο οὗ χωρὶς οὐδεὶς όψεται τὸν Κύριον.» Και· «Ει δυνατὸν τὸ ἐξ ὑμῶν, μετὰ πάντων εἰρηνεύοντες.» Ὅτι δεῖ ἀπερίσπαστον εἶναί σε. Δ'. Τοῦ δέ γε τετάρτου, δηλαδὴ τοῦ ἀπερίσπαστον τυγχάνειν σε, ὁ ὅσιος Ἰσαὰκ δηλώσει σοι λέγων, ὅτι Ἐὰν ἡ ἐπιθυμία, φησί, γέννημα τῶν αἰσθήσεων ὑπάρχῃ, σιωπησάτωσαν λοιπόν, οι μετά περισπα σμοῦ τὴν εἰρήνην τῆς διανοίας φυλάττειν ὁμολογοῦντες· καὶ μετὰ περισπωμένων μή συναναστραφῇς. * Οτι δεῖ ἀμέριμνον καὶ ἀφρόντιστον ὑπάρχειν σε. Ε΄. Τοῦ δὲ δὴ πέμπτου, δηλονότι τοῦ ἀμέριμ νον, καὶ ἀφρόντιστον ἐξ εὐλόγων, καὶ ἀλόγων πρα γμάτων ὑπάρχειν σε, διδασκαλεῖόν σοι, ὅπερ ἐν Εὐαγγελίοις φησὶν ὁ Κύριος·. Διὰ τοῦτο λέγω ὑμῖν, μὴ μεριμνάτε τῇ ψυχῇ ὑμῶν τί φάγητε· μηδὲ τῷ σώματι ὑμῶν τί ἐνδύσησθε. Οὐχὶ ἡ ψυχή πλείων ἐστὶ τῆς τροφῆς, καὶ τὸ σῶμα, τοῦ ἐνδύματ το;; Εμβλέψατε εἰς τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ, ὅτι οὐ σπείρουσιν, οὐδὲ θερίζουσιν, οὐδὲ συνάγουσιν εἰς ἀποθήκας· καὶ ὁ Πατὴρ ἡμῶν ὁ οὐράνιος τρέφει αὐτά· οὐχ ὑμεῖς μᾶλλον διαφέρετε αὐτῶν; Τίς δὲ ἐξ ὑμῶν μεριμνών δύναται προσθεῖναι ἐπὶ τὴν ἡλικίαν αὐτοῦ πήχυν ένα; Καὶ περὶ ἐνδύματος τί μερι μνᾶτε;» Καὶ μετ' ὀλίγα·. Μὴ οὖν μεριμνήσητε λέ γοντες· Τί φάγωμεν; *, Τί πίωμεν; 4, Τί περιβαλώμεθα; Ταῦτα γὰρ πάντα τὰ ἔθνη ἐπιζητεί. Ο δε γὰρ ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος, ὅτι χρήζετε τούτων ἁπάντων· ζητεῖτε δὲ πρῶτον τὴν βασιλείαν τοῦ ** Pɔal. xxxma, 15. 17 Hebr. x!1, 14. ** Ro:n. xii, 18.

66'1 Θεοῦ, καὶ τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ, καὶ ταῦτα πάντα ejus, et hac omnia adjicientur vobis. Neque in προστεθήσεται ὑμῖν· μὴ οὖν μεριμνήσητε εἰς τὴν αύριον· ἡ γὰρ αύριον μεριμνήσει τὰ ἑαυτῆς· ἀρε κετὸν τῇ ἡμέρᾳ ἡ κακία αὐτῆς.» Λέγει δὲ καὶ ὁ ἅγιος Ἰσαάκ· Χωρὶς ἀμεριμνίας, φῶς ἐν τῇ ψυχῇ σου μη ζητήσης· μήτε γαλήνην καὶ ἡσυχίαν, ἐν τῇ χαυνότητι τῶν αἰσθήσεών σου. Καὶ ὁ τῆς Κλίμακος" Μία θρίξ ταράσσει ὀφθαλμόν· καὶ μικρὰ φρον τὶς ἀφανίζει ἡσυχίαν. Ησυχία γάρ ἐστιν ἀπόθε εις νοημάτων, καὶ ἄρνησις εὐλόγων φροντίδων. Ο δια τως ἡσυχίαν κατειληφώς οὐδὲ τῆς ἑαυτοῦ σαρκό; φροντίσει. Αψευδής γάρ ἐστιν ὁ ἐπαγγειλάμενος. Οτι δεῖ σιωπηλὸν εἶναί σε. ς'. Ετι περὶ τοῦ ἔκτου, δηλαδὴ τοῦ σιωπᾷν, ὁ εἱρμὸς εἰπεῖν ἡμᾶς ἐκβιάζει τοῦ λόγου. Λέγει οὖν καὶ περὶ τούτου ὁ ὅσιος Ἰσαάκ· Ὁ κωλύων τὸ στόμα αὐτοῦ ἐκ τῆς καταλαλιᾶς, φυλάττει τὴν καρ δίαν αὐτοῦ ἐκ τῶν παθῶν· καὶ ὁ καθαίρων τὴν καρδίαν αὐτοῦ ἐκ τῶν παθῶν, ἐν πάσῃ ὥρᾳ θεωρεῖ τὸν Κύριον· καὶ ὅτε πάντα τὰ ἔργα τῆς πολιτείας εἰς ἐν μέρος θήσεις, καὶ τὴν σιωπὴν ἐν ἄλλῳ, εὑρήσεις αὐτὴν ὑπερβάλλουσαν ἐν σταθμῷ. Καί· Ὑπὲρ πάντα τὴν σιωπὴν ἀγάπησον, ὅτι προσεγγίζει σε [ἴσ. σοι] πρὸς καρπόν. Ἡ γλῶσσα γὰρ ἀσθενεῖ πρός τὴν ἐξήγησιν αὐτοῦ. Πρῶτον μὲν βιασώμεθα ἑαυ τοὺς σιωπάν, καὶ τότε ἐκ τῆς σιωπῆς γεννᾶται ἡμῖν τι, ὁδηγοῦν ἡμᾶς εἰς αὐτὴν τὴν σιωπήν. Δη σοι ὁ Θεὸς αἰσθηθῆναι τινος γεννωμένου ἐκ τῆς σιω πῆς. Ἐὰν δὲ ἐν ταύτῃ τῇ πολιτείᾳ ἄρξῃ, οὐκ ἐπίσταμαι ἐγὼ ποῖον τῶς ἀνατελεῖ σοι ἐντεῦθεν. Καὶ αὖθις· Η σιωπή μυστήριόν εστι τοῦ μέλλοντος αἰῶνος· οἱ δὲ λόγοι ὄργανόν εἰσι τοῦ κόσμου τούτου. Καὶ τῷ ἁγίῳ δὲ Αρσενίῳ, οὕτως ἡ θεία φωνὴ τὸ δεύτερον ἐθέσπισε· Αρσένιε, φεύγε, σιώπα, ἡσύ χαζε, καὶ σωθήσῃ. *Οτι δεῖ ήσυχον εἶναί σε. " Ζ. Ωσαύτως δὲ καὶ περὶ τοῦ ἑβδόμου, ήγουν τοῦ ἡσύχως βιῶναί σε, ἀξιόπιστοι πρὸς παράστασιν, ὅ τε μέγας Βασίλειος, καὶ ὁ ἅγιος πάλιν Ἰσαάκ, ὁ μὲν εἰρηκώς· Ἡ ἡσυχία, ἀρχὴ καθάρσεως τῇ ψυχῇ· ὁ δὲ, Όρος ἡσυχίας, σιωπὴ ἀπὸ πάντων· ὁ μὲν, τὴν ταύτης ἀρχὴν, ὁ δὲ, τὸ τέλος διὰ τῶνδε τῶν φωνῶν ὡς ἐν συντόμῳ ἐπισημάναντες. Καὶ ἐν τῇ Παλαιᾷ δὲ Γραφῇ οὕτως εἴρηται·. Ημαρτες; ἡσύχασον· 2 καὶ, η • Σχολάσατε καὶ γνῶτε, ὅτι ἐγώ εἰμι ὁ Θεός.» Λέγει δὲ καὶ ὁ τῆς Κλίμακος· Εργον ἡσυχίας προηγούς μενον, ἀμεριμνία πάντων πραγμάτων εὐλόγων, ἢ ἀλόγων· ὁ γὰρ τοῖς προτέροις ἀνοίγων, τοῖς δευτέ ροις πάντως περιπεσείται. Προσευχὴ ἄοκνος, καὶ τρίτον, ἐργασία καρδίας άσυλος. Αδύνατον, τὸν μὴ γράμματα μεμαθηκότα, φυσικῶς ἐν δέλτοις μελετάν ἀδυνατώτερον δὲ, τοὺς μὴ τὸ πρότερον κτησαμένους, τὰ δύω λόγῳ μετελθεῖν. Καὶ αὖθις ὁ ἅγιος Ἰσαάκ· Πόθος ἡσυχίας ἐστί, προσδοκία τοῦ θανάτου διηνε κῆς· ὁ ἐκτὸς ταύτης τῆς μελέτης εἰσερχόμενος ἐν τῇ ἡσυχία, οὐ δύναται βαστάσαι, ἅπερ ὀφείλομεν καρ τερεῖν καὶ βαστάζειν ἐκ παντὸς τρόπου. ferre quæ sustinere ac suferre omni modo debemus. » Malik. vɩ, 25, seng. crastinum solliciti sitis; crastinus enim dies sollicitus erit sibi ipsi: sufficit diei malitia sua "., Dicit autem et sanctus Isaac: Nisi sis absque sollicitudine, ne quæras in anima tua lucem, neque tranquillitatem, neque pacem in super bia sensuum inorum.. Ει Climax: • Capillus unus oculum lædit, et parva sollicitudo pacem expellit. Pax enim est cogitationum depositio, et reclarum etiam curarum negatio. Qui vere pacem concepit, nec de sua carne sollicitus est.» Nom mendax est qui id proclamavit. Quod oportet le esse silentii amantem. De sexto adhuc nempe tibi silendum esse sermonis traires nos ad dicend'ım inducit. Et de boc ita loquitur pius Isaac: • Qui os suum ab obtrectatione avertit, cor sunın quoque cupiditatibus vacuum serval; et qui cor suum cupiditatibus purgat, omni hora Dominum intuetur; et si omnia vitæ opera in una parte statuis, silentium vero in altera, reperies silentium in lance plus ponderis labere.» Et, «Super omnia silentium dilige, quia te fructui proximum faciet. Lingua enim huic enarrando inipar est. Primo cogamus nosmetipsos tacere et ex nostro silentio nascetur nobis aliquid nos ad ipsum silentium dirigens. Det tibi Deus animadvertere aliquid in te ex silentio nascens! Quod si hac agendi ratione incipias, nescio ego quantuin lumen tibi Inde nasciturum sit. › Et rursum: 4 Silentium est saeculi futuri mysterium: sermones vero sunt mundi hujus organa. › Et sancto Arsenio ita divina vox posterius sic expressit: ι Arseni, fuge, sile, pacem tene, et salvas Quod oportet te esse tranquillum. Pariter et septimum, nempe quod oportet te vitam tranquillam agere, optime demonstrant et magnus Basilius et sanctus rursum Isaac; ille qnidem dicens: • Tranquillitas, purgationis anima principium;, bic vero: • Terminus tranquillitatis, silentium ex omni parte; s ille quidem, hujus principium, hic vero terminum bis vocibus ut compendiose siguifcantes. Et in Vetere Testament» ita dictum est:. Peccasti? tranquillitatem age;» et, e Pacute et scile, quia Ego sum Deus. Dicit autem et Climax: e opus tranquillitatis præcipuum est nihil curare sive rationi consentaneorum sive rationi adversantium. Qui enim januam prioribus aperit, mox in posteriora incidet: Oratio intrepida et deinde operatio cordis talissima.. Non potest deri ut qui litteras non didicerit, in tabulis exerceatur: impossibilius adhuc est ut ii qui primum non possederint, duo alia assequantur. › Et rursum sanctus Isaac: e Tranquillitatis desiderium est continua mortis exspectatio. Qui absque hoc exercito in tranquillitate ingreditur, non potest

Quod oportet in omnibus gratias agere. Similiter et de octavo, scilicet quod in omnibus oportet te gratias agere, optimum habes ducem divinum apostolum Paulum sic præcipientem: In omnibus gratias agile ".» Εt pium Isaac: c Accipientis gratie donantem excitant ut majora prio. ribus dona largiatur. Qui non agit gratias de minoribus ac de majoriɔus, mendax est et injustas: et dirigit ad hominem Dei beneficia cor ad gratias perpetuo agendas dispositum: quod tentationem in animam inducit, murmuris est cogitatio quæ semper in corde agitatur. Os quod continuo gratias agit, benedictionem accipit a Domino, et gratia Dei illibatur cordi in gratitudine perseveranti. Quod oportet propriam infirmitatem agnoscere. Quantum colligat lucrum is qui propriam infirmitatem pergit agnoscere (quod quidem numero nonum est), sexto divini Davidis psalmo mentem adhibens disces, ubi dicit: Miserere mei, Domine, quoniam infirmus sum". › Et alibi: ‹ Ego • Et alibi: «Ego sum vermis et non homo: opprobrium hominum et abjectio plebis ".. Et sanctus Isaac: e Beatus vir, qui suaın noverit infirmitatem: co quod hac scientia tanquam fundamento utitur, et fit illi omnis bonitatis principiúm; cum enim quis didicerit et in veritate senserit propriam infirmitatem, tunc animam suam a superbia protegit quæ scientiam debilitat, et munimentum sibi thesaurizal.» Et, ‹ llomo qui suæ infirmitatis mensuram agnoscit, perfectam humilitatem assequitur. Quod oportet viriliter tentationi resistere. Restat caput illud quod decimum numerum efcit, nempe tibi viriliter sustinendas ac patienter longanimiterque semper sufferen«las ess diversas ac multiplices quæ superveniunt tentationes. Audi igitur qualia ad illud in divinis Scripturis dicta pertineant: atque igitur Christi apostolus Paulus *Οτι δεῖ ἐν παντὶ εὐχαριστεῖν. Η'. Ομοίως καὶ περὶ τοῦ ὀγδόου, ἤτοι τοῦ ἐν παντὶ εὐχαριστεῖν σε, ἔστω ἱκανὸς ὑφηγητής, ὁ θεῖος ἀπόστολος Παῦλος προστάσσων· «Ἐν παντὶ εὐχαρι στείτε, ν καὶ ὁ ὅσιος Ἰσαάκ· Ἡ εὐχαριστία τοῦ λαμα βάνοντος, ερεθίζει τὴν διδόντα, τοῦ δοῦναι δωρήμα τα μείζονα των προτέρων. ῾Ο μὴ εὐχαριστῶν ἐπὶ τοῖς μικροτέροις, καὶ ἐπὶ τοῖς μείζοσι, ψεύστης ἐπὶ καὶ ἄδικος, καὶ ὁ ὁδηγῶν τὰ χαρίσματα τοῦ Θεοῦ πρὸς τὸν ἄνθρωπον, καρδία κινουμένη πρὸς εὐχαριστίαν ἀδιάλειπτον· ὁ ὁδηγῶν τὸν πειρασμὸν πρὸς τὴν ψυχὴν, ἡ ἔννοιά ἐστι τοῦ γογγυσμοῦ, ἡ κινουμένη ἀεὶ ἐν τῇ καρδίᾳ, καὶ στόμα διαπαντὸς εὐχαριστοῦν, εὐλογίαν δέχεται παρὰ τοῦ Θεοῦ, καὶ καρδία διαμένουσα ἐν εὐχαριστίᾳ, ἐμπίπτει ἐν αὐτῇ ἡ χάρις. Οτι δεῖ γινώσκειν τὴν ἰδίαν ἀσθένειαν. Θ'. Ἡλίκον μέντοι τὸ κέρδος συλλέγεται τῷ περ φθακότι γνῶναι τὴν ἑαυτοῦ ἀσθένειαν, ὁ καὶ ἔννατον τῷ ἀριθμῷ πέφυκε, προσχών τῷ ἔκτῳ ψαλμῷ τοῦ θείου Δαβίδ μαθήσῃ, ἐν οἷς φησιν· ὁ Ἐλέησόν με, Κύριε, ὅτι ἀσθενής εἰμι.» Καὶ ἀλλαχοῦ·. Ἐγὼ δέ εἰμι σκώληξ καὶ οὐκ ἄνθρωπος· ὄνειδος ἀνθρώπων, καὶ ἐξουθένημα λαοῦ.. Καὶ ὁ ἅγιος Ἰσαάκ· Μακάριος άνθρωπος, ὁ γινώσκων τὴν ἑαυτοῦ ἀσθένειαν, διότι αὕτη ἡ γνῶσις γίνεται αὐτῷ θεμέλιος, καὶ ἀρχὴ πάσης ἀγαθωσύνης. Όταν γὰρ μάθῃ τις, καὶ ἐν ἀληθείᾳ αἰσθηθῇ τῆς ἑαυτοῦ ἀσθενείας, τηνικαύ τα περισφίγγει τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν ἀπὸ τῆς χαυνότη α τος τῆς ἀμαυρούσης τὴν γνῶσιν, καὶ θησαυρίζει ἑαυτῷ παραφυλακήν. Καί· Ὁ ἄνθρωπος ὁ φθάσας γνῶναι τὸ μέτρον τῆς ἀσθενείας αὐτοῦ, οὗτος ἔφθασε τὸ τέλειον τῆς ταπεινώσεως. *Οτι δεῖ γενναίως φέρειν τοὺς πειρασμούς. Ι'. Ὑπόλοιπον δὲ τοῦ λόγου κεφάλαιον, ὁ καὶ τὸν ἐκτεθέντα ἡμῖν εἰς δέκατον ἀριθμὸν συμπληροί, καθο έστηκε, τὸ γενναίως φέρειν καὶ ἀνθίστασθαι μετά ὑπομονῆς καὶ μακροθυμίας, πρὸς τοὺς μέλλοντας επισυμβαίνειν σοι διαφόρους καὶ πολυειδείς πειρασμούς. "Ακουσον τοίνυν οἷα καὶ περὶ τούτου, τῇ ἱερᾷ Γραφῇ ἀνάγραπτα τελεῖ· καὶ γοῦν λέγει ὁ Χρι στοφόρος Παῦλος· ο 'Αδελφοί, οὐκ ἔστιν ἡμῖν ἡ πά λη, πρὸς αἷμα, καὶ σάρκα· ἀλλὰ πρὸς τὰς ἀρχὰς, dicit: Non est nobis colluctatio adversus sanguinem et carnem: sed adversus principatus et potestates, adversus mundi rectores tenebrarum harum, coutra spiritualia nequitiæ in coelesti- η πρὸς τὰς ἐξουσίας, πρὸς τοὺς κοσμοκράτορα; τοῦ bus ".» Et: c Si estis extra disciplinam cujus – σκότους τοῦ αἰῶνος τούτου, πρὸς τὰ πνευματικὰ τῆς facti sunt omnes participes; igitur spurii estis ·་ ' neque filii.. Ει: Quem diligit Dominus, edo. cel bel, «Flagellat Dominus omnem filium quem recipit.» Et frater Domini: c Vir intentatus absque gloria. ", Et sauclus Elias, vir ille justus: ‹ Omni Christiano licet, vere in Deum credenti non esse sollicitum, sed undique exspeclare el excipere tentationem: ita ut, quando venerit nou expellatur neque turbetur. Sed gratias agens, sus tinet afflictionis ictus, et cogitat quid cum Propheta psallens dicat: • Proba me, Domine, et tenta we; › neque dicit: Disciplina tua subvertit «| Thess. v, 18. οι Psal..vi, 67 Jac. • Hebr. xu, 6. πονηρίας ἐν τοῖς ἐπουρανίοις· καὶ, «Εἰ ἐκτός έστε παιδείας, ἧς μέτοχοι γεγόνασι πάντες· ἄρα νόθοι ἐστὲ, καὶ οὐχ υἱοί·, καὶ, ο Ὃν ἀγαπᾷ Κύριος παιδεύει· μαστιγοῖ δὲ πάντα υἱὸν ἂν παραδέχεται. ο Καὶ ὁ ἀδελφόθεος· ι 'Ανὴρ ἀπείραστος ἀδόκιμος· καὶ ὁ ἅγιος Ηλίας ὁ ἔκδικος· Έξεστι παντὶ Χριστιανῷ, τῷ ὀρθῶς πιστεύοντι εἰς Θεόν. μὴ ἀμερι μνεῖν, ἀλλὰ πάντοτε προσδοκἂν καὶ ἐκδέχεσθαι πει. ρασμόν· ἵνα ὅταν ἔλθῃ, μὴ ξενίζηται, μηδὲ ταράτ τηται, ἀλλ᾽ εὐχαρίστως ὑπομένειν τὸν κόπον τῆς θλίψεως, καὶ ἐννοεῖν, τί ψάλλων σὺν τῷ προφήτη λέγει· «Δοκίμασόν με, Κύριε, καὶ πείρασόν με, xx. 7. 6ª Ephes. vi, 12. οι Hebr. xil, 8. • Prov. 60 sal, 156, 3. * Psal. Ι,

καὶ οὐκ εἶπεν· ὅτι Η παιδεία σου κατέστρεψε με. me,» sed: • Correxit me in finem.. Neque ἀλλ', 'ανώρθωσέ με εἰς τέλος. Μήτε μην ζήτει τὰς τῶν πειρασμῶν αἰτίας, ὅθεν ἐπέρχονται, ἀλλὰ μόνον εὔχου τῷ Θεῷ, εὐχαρίστως φέρειν αὐτούς, ὡς λέγει ὁ ἅγιος Μάρκος, ὅτι Πειρασμοῦ ἐπελθόντος, μὴ ζήτει διά τί, ἢ διὰ τίνος ἐλήλυθεν, ἀλλ' ὅπως ἂν αὐτὸν εὐχαρίστως καὶ ἀμνησικάκως ὑπομείνῃς. Καὶ πάλιν· Εἰ οὐκ ἔστι ῥᾳδίως εὑρεῖν, τὸν ἐκτὸς πειρα σμῶν εὐαρεστήσαντα, εὐχαριστεῖν δεῖ τῷ Θεῷ ἐπὶ πάσῃ συμβάσει· καὶ, Πᾶσα θλίψις ἐλέγχει την ροπήν τοῦ θελήματος, εἴτε εἰς δεξιὰ ῥέπει, εἴτε εἰς ἀριστερά· διὰ τοῦτο ἡ συμβᾶσα θλίψις, πειρασμὸς ὀνο μάζεται, τῷ μετόχῳ πεῖραν τῶν κεκρυμμένων θελημάτων παρέχουσα. Καὶ ὁ ἅγιος Ἰσαὰκ δὲ, σὺν πολύ λοῖς ἄλλοις καὶ ταῦτά φησι· Πάντα ἄνθρωπον ώφε λεῖ 5 πειρασμός· ἐὰν γὰρ τὸν Παῦλον ὠφελεῖ, πᾶν στόμα φραγήσεται. Καὶ ὑπόδικος γενέσθω πᾶς ὁ κόσμος τῷ Θεῷ. Οἱ ἀγωνισταὶ πειράζονται, ἵνα προσ θήσωσι τῷ πλούτῳ αὐτῶν, οἱ χαῦνοι, ἵνα ἐκ τῶν βλαπτόντων φυλάξωνται ἑαυτοὺς, καὶ οἱ ὑπνώττον τες, ἵνα εἰς ἐξυπνισμὴν εὐτρεπισθῶσι, καὶ οἱ μακρὰν ὄντες, ἵνα προσεγγίσωσι τῷ Θεῷ, οἱ δὲ οἰκεῖοι, ἵνα ἐν παρρησίᾳ εἰσοικισθῶσι. Πᾶς υἱὸς ἀγύμναστος, οὐ δέχεται τὸν πλοῦτον τοῦ οἴκου τοῦ πατρὸς αὐτοῦ, εἰς τὸ βοηθεῖσθαι ὑπ' αὐτοῦ, καὶ διὰ τοῦτο λοιπόν, πρώτ τον πειράζει ὁ Θεὸς, καὶ βασανίζει, εἶτα δεικνύει τὸ χάρισμα. Δόξα τῷ Δεσπότῃ τῷ ἐν φαρμάκοις στρυ φνεῖς, τὴν τροφὴν τῆς ὑγιείας ἡμῖν προσάγοντι. Οὐκ ἔστιν ὅστις ἐν τῷ καιρῷ τῆς γυμνασίας μὴ ἄθεται, καὶ οὐκ ἔστι τις, ᾧ οὐ πικρὸς ὁ καιρὸς, ἐν ᾧ τὸν Ιὸν ποτίζεται τῶν πειρασμῶν, καταφαίνεται. Χωρὶς γὰρ τούτων, οὐ δυνατὸν κρᾶσιν προσκτήσασθαι ἰσχυράν· καὶ, τὸ ὑπομεῖναι δὲ, οὐχ ἡμῶν ἐστι. Πόθεν γὰρ ἔχει τὸ κεράμιον τὸ ἀπὸ πηλοῦ, ὑπομεἶναι τὴν φύσιν τοῦ ὕδατος, εἰ μὴ τὸ πῦρ τὸ θεῖκόν, αὐτὸ στερεώσειεν; Ἐὰν ὑποταγῶμεν αιτούμενοι ἐν ταπεινώσει μετ' ἐφέσεως ἀδιαλείπτου, καὶ ἡμεῖς ἐν καρτερία πάντα λαμβάνομεν, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν. Εἴρηται δὲ καὶ ἐν τῇ Σοφίᾳ τοῦ Σει. ράχ· «Τέκνον, εἰ προσέρχῃ δουλεύειν Κυρίῳ τῷ Θεῷ σου, ἑτοίμασον τὴν ψυχήν σου εἰς πειρασμόν· καὶ εύθυνον τὴν καρδίαν σου, καὶ καρτέρησον· ο καὶ μὴ σπεύσῃς ἐν καιρῷ ἐπαγωγής. Οτι δεῖ πρὸς Θεὸν ἐλπίζειν, καὶ παρ' αὐτοῦ τὸ συμφέρον ἐκδέχεσθαι. Inquiras tentationem causas, unde veniant, sed tantummodo Deum ora ut grate eas sufferre possis, ut sanctus Marcus dicit: • Superveniente tentatione, ne quæras cur aut quamobrem venerit, sed quomodo eam grate neque acerbe sustinere valeas. › Et rursum. Si non facile reperitur qui absque tentatione Deo placuerit, Deo oportet de omni tentationis incursu gratias agere. Et, Omnis amictio voluntatis inclinationem ostendit, sive ad dexteram inclinetur sive ad sinistram. Ideo superveniens affictio tentatio nominatur tentato præbens secretæ voluntatis suæ experimentum.» Et sanctus Isaac, inter multa alia hoc dicit: «Omni homini vtilis est tentatio; si enim Paulo utilis est, omne os clauditur. Et subditus ftat omnis mundus Deo. Qui pugnant tentantur, ut divitiis suis addant; superbi tentantur, ut seipsos a nocentibus servent: ct somnolenti tentantur, ut ad expergiscendum instruantur; et qui longe sunt, ut Deo appropinquent; et familiares, ut in fiducia conversentur. Quicunque filius non exercetur, is non accipit domus Patris sui divitias, ut ab ipso adjuvetur et ideo primo Deus tentat et aligit, deinde gratiam ostendit. Gloria Domino qui acerbis remediis nobis sanitatis delicias adducit. Nemo est qui exercitii tempore non gravetur, et nemo est cui non amarum videatur tempus quo tentationum sanationem cupit. Sine illis impossibile est validam sanitatem possidere: et sustinere non nostrum est. Unde enim vas luteum posset aquæ infusionem sustinere, nisi divinus ignis illud solidasset? Si subditi erimus, orantes in humilitate cum continuis desideriis, nosque in omni patientia omnia acceperimus in Christo Jesu Domino nostro. Dictum est enim in sapientia Sirac: Fili, si accedas ad servitutem Domini Dei tui, præpara animam tuam ad tentationem, et dispone cor tuum, et patienter sustine, et ne festines in tempore ingres Quod oportet in Deum sperare, et ab eo, quod utile est, excipere. Spel anchoram ad Deum qui potest te salvare, suspende, et ab eo tentationum exitum tempore opportuno exspecta. • Fidelis enim, inquit, Deue, qui non sinet nos tentari supra quam possumus; sel faciet cum tentatione proventumn ".. Ει, ‹ Tentatio patientiam operatur; patientia vero probationem; probatio vero opem; spes autem non confundit 75.. Et, • Qui perseveraverit in finem, salvus erit 73; et, In patientia vestra possidebitis animas vestras > Et frater Dumini ita loquitur: Omne gaudium existimate, fratres mei, cum enim in variis tentationibus incideritis, scientes quod probatio Adei vestræ patientiam operatur; 13 | Thess. 1, 19 Rom. v, 5. * Matth. Χειν, 13. • Τὴν τῆς ἐλπίδος ἄγκυραν, πρὸς τὸν σώζειν δυνάμενον Θεὸν, ἀναρτῶν καὶ παρ' αὐτοῦ τὴν τῶν πειρασμῶν ἔκβασιν συμφερόντως ἀπεκδεχόμενος. Πιστὸς γὰρ, φησὶν, ὁ Θεὸς, ὃς οὐκ ἐάσει ἡμᾶς πειρασθῆναι ὑπὲρ δ δυνάμεθα, ἀλλὰ σὺν τῷ πειρασμῷ ποιήσει καὶ τὴν ἔκβασιν. Καὶ ὅτι ἡ θλίψις υπομο νὴν κατεργάζεται· ἡ δὲ ὑπομονή, δοκιμήν· ἡ δὲ δοο κιμή, ἐλπίδα· ἡ δὲ ἐλπὶς οὐ καταισχύνει. Καὶ, ὁ ὑπομείνας εἰς τέλος, οὗτος σωθήσεται, καὶ, ἐν τῇ ὑπομονῇ ὑμῶν κτήσασθε τὰς ψυχὰς ὑμῶν. Καὶ ὁ ἀδελφόθεος δὲ, οὕτω φησί· Πᾶσαν χαρὰν ἡγήσασθε, ἀδελφοί μου, ὅταν πειρασμοῖς περιπέσητε ποικί λοις, γινώσκοντες, ὅτι τὸ δοκίμιον ὑμῶν τῆς πίστεως, " Psal. xvII, 36. το Eccle. 1, 1. ** Luc. xx1, 49.

patientia vero opus perfectum halet, ut sitis per- κατεργάζεται υπομονήν· ἡ δὲ ὑπομονή, ἔργον τέλειον fecti et integri, in nullo deficientes.» El, • Beatus homo, qui sufert tentationem, quia, postquam probatus fuerit, accipiet coronam vita, quam promisit Dominus diligentibus se s.» Ε', ‹ Non sunt condignæ passione hujus temporis ad futuram gloriam quæ revelabitur in nobis ". › Et, ⚫ Sustinens sustinul Dominum, et adhæsit mihi, et exaudivit orationem meam, et eduxit me de lacu miserie et de luto fæcis; et statuit super petram pedes meos, et direxit gressus meos, et immisit in os meum canticum novum, hymnum Deo nostro”.› Scribit autem etiam beatus Simeon Metaphrastes ‹ Anima qua: amoris divini vinculis alligatur, nihili reputat dolorem, sed malis lætatur, et æruninis florescit; et quando nihil triste pro dilecto patitur, tune se maxime pati credit; remissionem enim ut pœnain fugit. ἐχέτω, ἵνα ἦτε τέλειοι, καὶ ὁλόκληροι, ἐν μηδενὶ λειπόμενοι. Καὶ, Μακάριος ἄνθρωπος, ὃς ὑπομένει πει· ρασμόν, ὅτι δόκιμος γενόμενος, λήψεται τὸν στέφα νον τῆς ζωῆς, ἐν ἐπηγγείλατο ὁ Κύριος τοῖς ἀγαπῶ σιν αὐτόν· καὶ, Οὐκ ἄξια τὰ παθήματα τοῦ νῦν καιροῦ, πρὸς τὴν μέλλουσαν δόξαν ἀποκαλυφθῆναι εἰς ἡμᾶς· καὶ, Ὑπομένων ὑπέμεινα τὸν Κύριον, καὶ προσέσχε μοι, καὶ εἰσήκουσε τῆς δεήσεώς μου, καὶ ἀνήγαγέ με ἐκ λάκκου ταλαιπωρίας, καὶ ἀπὸ πηλου Ιλύος, καὶ ἔστησεν ἐπὶ πέτραν τους πόδας μου, καὶ κατεύθυνε τὰ διαβήματά μου, καὶ ἐνέβαλεν εἰς τὸ στόμα μου ᾆσμα καινόν, ὕμνον τῷ Θεῷ ἡμῶν. Γρά φει δὲ καὶ ὁ μακάριος Συμεὼν ὁ Μεταφραστής Ψυ χὴ δεσμοῖς ἁλοῦσα τοῦ πρὸς Θεὸν ἔρωτος, οὐδὲν ἡγεῖται τὸ πάσχειν, ἀλλὰ τοῖς ἀλγεινοῖς ἐντρυφᾷ, καὶ θάλλει κακοπαθείᾳ· καὶ ὅταν οὐδὲν ὑπὲρ τοῦ ἐρωμέ νου πάσχει τῶν λυπηρῶν, τότε πάσχειν ἡγεῖται μᾶλ λον, καὶ ὡς κόλασιν τὴν ἄνεσιν διαφεύγει. ο De iimore Dei, quod duplex est: incipientium timor Περὶ φόβου Θεοῦ, ὅτι διπλοῦς· ὁ μὲν τῶν ἀρχα et perfectorum timor. 17. Non dubitandum est autem nunc dicere et de duplici Dei timore, etsi pro nostro libitu post finem indicatæ a nobis dictorum capitum decadis de perfecto timore loquentes, prioris timoris ordinem turbavimus: post fidem enim timor a sanctis Patribus ordinatur. De priore timore, qualis est incipientium. Scito igitur, dilectissime, timorem Dei duplicemi esse, unum quidem incipientium, alterum perfectorum. De priore igitur scriptum est: • lui. tium sapientiæ timor D. mini "; et, ‹ Venite, filii, audite me, timorem Domini docebo vos It, «Timore Domini omnis a malo declinat et;) el, Ubi timor Dei est, ibi impletio mandatorum ".» Dicit autem et pius Isaac: c Timor Dei initium est virtutis. Dicitur vero eum esse fidei fructum; et seminatur in corde, cum mens a distractione mundi sejungitur et cogitationes suas colligit errantes, ex inconstantia, in futuræ restitutionis confabulatione. Et, e Initium veræ hominis vite timor Domini; qui cum mentis inconstantia in quorumdam hominum animabus perseverare nequit; ‹ et, Cura, ut in itinere tuo fundamentum ponas timorem Domini, et possis post paucos dies ad regni januas pervenire, absque viæ ambagibus. De secundo et perfecto Dei timore. De secundo autem, scilicet perfecto Dei timore sic dictum est: ‹ Beatus vir qui timet Dominum, in mandatis ejus volet mumis”. › et, ⚫ Beati omnes qui timent Dominum, qui ambulant in viis ejus". › Et ‹ Timete Dominum omnes sancti ejus, quia non est inopia timentibus eum **; et, Ecce το Jac. 1, 3-4. το ibid. 12. 19 Rom. vi, 18. ΣΑΣΙ, 12. οι Eccli. 1, 27. ** Eceli, 11, 21. ρίων, ὁ δὲ τῶν τελείων. ι5. Οὐκ ὀκνητέον δὲ τανῦν διαμνημονεῦσαι, καὶ περὶ τοῦ κατὰ Θεὸν διπλοῦ φόβου, εἰ καί πως διά γε τὸ δόξαν ἡμῖν, μετὰ τὸ τέλος τῆς σημειωθείσης ἡμῖν δεκάδος τῶν εἰρημένων κεφαλαίων, μνησθῆναι περὶ τοῦ τελείου φόβου, τὴν τάξιν τοῦ πρώτου φόβου παρεσαλεύσαμεν· μετὰ τὴν πίστιν, ο φόβος τοῖς θείοις Πατράσι τέτακται. Περὶ τοῦ πρώτου φόβου· ἕως [ἰσ. οἶος] τῶν ἀρ χαρίων. Ἴσθι τοίνυν, φίλτατε, ὅτι ὁ φόβος ὁ κατὰ Θεὸν, διπλοῦς ἐστιν, ὁ μὲν, τῶν ἀρχαρίων, ὁ δὲ, τῶν τελείων. Καὶ περὶ μὲν τοῦ πρώτου οὕτω γέγραπται· • Αρχὴ σοφίας, φόβος Κυρίου· ο και, «Δεῦτε, τέκνα, ἀκούσατέ μου, φόβον Κυρίου διδάξω ὑμᾶς· ο καὶ, ο Ότι τῷ φόβῳ Κυρίου ἐκκλίνει πᾶς ἀπὸ κακοῦ· ν καὶ, Οὗ φόβος, ἐντολῶν τήρησις. Λέγει δὲ καὶ ὁ ὅσιος Ἰσαάκ • Ο φόβος τοῦ Θεοῦ ἀρχὴ ἐστι τῆς ἀρετῆς.» Λέγεται δὲ εἶναι γέννημα τῆς πίστεως, καὶ σπείρεται ἐν καρδία, ὅταν ἀποχωρισθῇ ἡ διάνοια, ἐκ τοῦ περισπασμοῦ τοῦ κόσμου, τοῦ συνάξαι τὰς νοήσει; αὐτῆς τὰς ῥεμβο μένας ἐκ τοῦ μετεωρισμοῦ, ἐν τῇ ἀδολεσχίᾳ τῆς μελ λούσης αποκαταστάσεως. Και, Αρχὴ τῆς ἀληθινῆς ζωῆς τοῦ ἀνθρώπου, ο φόβος τοῦ Θεοῦ· καὶ οὗτος σύν μετεωρισμῷ τινων ἐν τῇ ψυχῇ διαμεῖνα: οὐ πείθε ται· καὶ, Σοφίσθητι τοῦ θεῖναι θεμέλιον ἐν τῇ ὅδοι - πορία σου τὸν φόβον τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐν ὀλίγαις ἡμέραις ἀποκαθίστασαι ἐν τῇ πύλῃ τῆς βασιλείας, χωρίς κα κλεύσεως ὁδοῦ, Περὶ τοῦ τοῦ β' καὶ τελείου θείου φόβου Περὶ δὲ τοῦ δευτέρου, ἤτοι τοῦ τελείου θείου φό του, οὕτως εἴρηται·. Μακάριος ἀνὴρ ὁ φοβούμενος τὸν Κύριον, ἐν ταῖς ἐντολαῖς αὐτοῦ θελήσει σφόδρα ο και, ο Μακάριοι πάντες οἱ φοβούμενοι τὸν Κύριον, οι πορευόμενοι ἐν ταῖς ὁδοῖς αὐτοῦ·, και, ο Φοβήθητε τὸν Κύριον, πάντες οἱ ἅγιοι αὐτοῦ, ὅτι οὐκ ἔστιν ὑστέ ** Psal. xxxviv, 2 seqq. το Prov. 1, 7. 2o Psal Psal. cxi, 1. " Psal. cxxvi, 1. ** Psal. xxxiii, 10.

ρημα τοῖς φοβουμένοις αὐτόν· ν και, ο Ἰδοὺ οὕτως εὐ- sic benedicetur homo, qui timet Dominum λογηθήσεται ἄνθρωπος, ο φοβούμενος τὸν Κύριον· Et, Timor Domini castus, permanens in sæculuın και, «Ο φόβος Κυρίου ἁγνός, διαμένων εἰς αἰῶνα seculi ".» Scribit autem et sanctus Petrus Damaαἰῶνος.» Γράφει δὲ καὶ ὁ ἅγιος Πέτρος ὁ Δαμασκηνός· scenus: Prioris timoris signum, est odium et ira • Σημεῖον τοῦ πρώτου φόβου, τὸ μισεῖν, καὶ ὀργίζεσθαι in peccatum, tanquam si a bestia quis vulneretur; τὴν ἁμαρτίαν, ὡς ὁ πληγεὶς ὑπὸ θηρός· τοῦ δὲ τε- perfecti vero est virtutis amor et mutationis meλείου, τὸ ἀγαπᾶν τὴν ἀρετὴν, καὶ φοβεῖσθαι τὴν τρο tus.» Et adilit, neminem esse immutabilem, et in πήν. Καὶ ὅτι οὐδεὶς ἀναλλοίωτος· καὶ ἐπὶ παντὸς πρά- omnibus vitæ actibus nobis timendum esse ne deγματος ἐν τῷ βίῳ τούτῳ, ὀφείλομεν ἀεὶ τὴν πτῶσιν cidamus. › Unde [et tu hæc prudenter intelligens, φοβεῖσθαι.» "Οθεν καὶ αὐτὸς ταῦτα συνετῶς ἀκροώ- conare cum præ lictis omnibus aliis priorem illum μενος, σπούδασον μετὰ τῶν προειρημένων πάντων, timorem in te ipso indesinenter custodire. Solus καὶ τὸν πρῶτον ἀρτίως φόβον παρὰ σεαυτῷ κατέχειν enim est omnis bonæ actionis thesaurus. Si te ἀδιαλείπτως· οἷα γὰρ θησαυροφυλάκιον πέφυκεν ipsum hoc modo habeas, omnes gressus tui diἀσφαλέστατον πάσης ἀγαθῆς πράξεως. Οὕτω γὰρ recti erunt ad observanda omnia Domini nostri Έχων, κατευθυνόμενα ἕξεις τὰ διαβήματά σου, πρὸς Jesu Christi mandala; hac via procedens al perτὴν ἐργασίαν πασῶν τῶν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ " fectum quoque et sanctum timorem pervenies virΧριστοῦ ἐντολῶν· ἐδῷ δὲ προβαίνων, προσκτήσῃ καὶ tutum desiderio et optimi Dei nostri misericordia. τὸν τέλειον, καὶ ἁγνὸν φόβον, τῷ πόθῳ τῶν ἀρετῶν, καὶ τῷ ἐλέει τοῦ ἀγαθοῦ Θεοῦ ἡμῶν. “Οτι χάριν τῶν ἐντολῶν, καὶ τῆς κατ' αὐτὰς πίστεως τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ, καιροῦ κα λοῦντος, ὀφείλομεν μηδ' αὐτῆς τῆς ζωῆς ἡμῶν φείσασθαι. Quod mandatorum causa et fidei Domini nostri Jesu Christi, urgente occasione, ipsi vitæ nostræ parcere non debemus. suam τηʹ. Πρὸς δὲ τοῖς εἰρημένοις, δέον καὶ τοῦτο εἰδέ 18. Ad haec quæ dicta sunt, oportet te et hoc ναι σε, ὅτιπερ, χάριν τῶν ζωοπαρόχων ἐντολῶν, καὶ animadvertere, quod vivificorum mandatorum τῆς κατ᾿ αὐτὰς πίστεως τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ, causa et Domini nostri Jesu Christi fidei, debemus ὀφείλομεν, καιροῦ καλοῦντος, καὶ αὐτὴν τὴν ψυχὴν urgente occasione, et ipsam animam libenter imἀπολέσαι ἀσμένω;· ἤτοι μηδ' αὐτῆς φείσασθαι τῆς pendere, neque vitæ ipsi nostra parcere; queniadζωῆς ἡμῶν. Ὡς περὶ τούτου αὐτὸς ὁ Κύριος Ἰησοῦς modum de hac necessitate Dominus noster Jesus Χριστός φησιν, ὅτι. ῾Ο ἀπολέσας τὴν ψυχὴν αὐτοῦ Christus dicit: c Qui perdiderit auit:m ἕνεκεν ἐμοῦ, καὶ τοῦ Εὐαγγελίου, οὗτος σώσει αὐτήν, propter me et Evangelium, servabit eam; "; › ἀναμφιβόλως πιστεύων, καὶ μὴ διακρινόμενος, ὅτι credens indubitanter et absque hæsitatione Deum καὶ ἀνάστασις, καὶ ζωὴ, καὶ πᾶν εἴ τι σωτήριον, et hominem Salvatorein Jesuin esse et resurrectioαὐτός ἐστιν ὁ θεάνθρωπος Ἰησοῦς ὁ Σωτὴρ, ὡς αὐτὸς nem et vitam et quidquid salutare est, et ipse είρηκεν, ὅτι • Εγώ εἰμι ἡ ἀνάστασις, καὶ ἡ ζωή· δ᾽ dixit:. Ego sum resurrectio et vita; qui credit in πιστεύων εἰς ἐμὲ, κἂν ἀποθάνῃ, ζήσεται· ο και, εΠᾶς me, etiamsi mortuus fuerit, vivet ";; et, c Qui ὁ ζῶν καὶ πιστεύων εἰς ἐμὲ, οὐ μὴ ἀποθάνῃ εἰς τὸν vivit et credit in me non morietur in æternum», › αἰώνα·, και, ο Οὕτως ἠγάπησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον, Ει, «sic Deus dilexit mundum, ut Filium suum ὥστε τὸν Υἱὸν αὐτοῦ τὸν μονογενῆ ἔδωκεν, ἵνα πᾶς unigenitum daret, ut omnis qui credit in eum, non ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν, μὴ ἀπόληται, ἀλλ' ἔχῃ ζωήν pereal, sed habeat vilain æternam ";, el, «Ego αἰώνιον·, και, ο Ἐγὼ ἦλθον ἵνα ζωὴν ἔχωσι, καὶ περ veni ut vitam habeant, et abundatius habeant ". ριστὸν ἔχωσιν.» Οὕτως οὖν ἔχων, ἀεί τε τῶν ὄπισθεν Sic te habens, semperque ea quæ retro sunt ἐπιλανθανόμενος, καὶ τοῖς ἔμπροσθεν ἐπεκτεινόμε- obliviscens, et ad ea quæ sunt ante te extendens νος, ὡς εἴρηται, τρέχε, σὺν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ teipsum, ut dictum est, curre, cum Christo Jesn ἡμῶν, ἀμεταστρεπτὶ τὸν σὸν δρόμον ούτωσί. Καλόν Domino nostro, absque conversione, cursum tuum δὲ, ὡς ἡμῖν δοκεῖ, καὶ μάλα πρόσφορον, πρότερον hoc modo. Bonum vero est, ut nobis videtur, et ἐκθέσθαι τοῦ μακαριωτάτου Νικηφόρου τοῦ πάνυ, admodum utile, beatissimi Nicephori exponere περὶ τῆς ἔνδον καρδίας δι᾿ εἰσπνοῆς ῥινὸς εἰσε naturalem quamdam methodum de interioris cordis όδου φυσικήν τινα μέθοδον, συντείνουσαν πως καὶ per narium inspirationem aditu, quodammodo et ad πρὸς τὴν τῆς διανοίας ἐπισυναγωγήν· ἵν' οὕτως καθ' mnentis recollectionem pertinentem, ut ita per seεἱρμὸν, σὺν Θεῷ, ἡ παροῦσα πραγματεία προβῇ εξο mitam bene dispositam præsens tractatio proceθετον. Λέγει τοίνυν ὁ θεῖος ἐκεῖνος ἀνὴρ, σὺν πολ dat. Dicit igitur divinus ille vir cum multis aliis, τοῖς ἄλλοις, τὸ κῦρος παρ' ἀναγράπτων μαρτυριών auctoritatem ex sanctorum relatis testimoniis haτῶν ἁγίων ἔχουσι, καὶ τάδε· bentibus, et sequentia. • Psal cxxvi, 4. er Psal, xvult, 10. 15. 16. es dual. I, 10. ** Statth. x, ** Joan. xi, 25. ** ibid. 26. " Joan. 113,

Naturalis methodus de interioris cordis adils per Μέθοδος φυσικὴ περὶ τῆς ἔνδον καρδίας δι' εἰσnarium inspirationem, et de oratione simul cum ea operante, quæ est: Domine Jesu Christe, Fili Dei, miserere mei; pertinet autem hæc methodus et ad mentis recollectionem. 19. • Scis frater, hume spiritum quem aspira mus, hunc aerem esse; aspiramus autem eum propter alind quam propter cor nostrum. Ilic enim aer nostræ vitæ causa est, et højus qui in nostro corpore est, caloris. Cor igitur allrabit spiritum, ut proprium calorem per respirationem foras expellat, sibique bonam temperiem præstet. Hujus vero economie causa vel potius minister est pulmo qui fragilis a Deo creatus, tanquam fullis absque dolore introducit et educit ambientem aerem. Sic igitur cor, frigidum quidem acrem attraliens, calidum vero expellens, munus propter quod creatum est ad animantis conservationem inviolabiliter servat. Tu igitur in cellula sedens tranquilla et tuam mentem colligens, eam introduc in narium viam, ubi spiritus iu cor advenit, eamque impelle et coge descendere in cor una cum inspirato aere. Cum illuc introierit, quæ tibi postea evenient non erunt sine gaudio, sine lætitia, sed quemadmodum vir quidam a sua domo absens, postquam redierit, nescit quid præ gaudio fiat, eo quod ei datum sit cum filiis et uxore conversari, ita et mens postquam cum anima conjuncta fuerit, ineffabilis læ titia ac voluptate repletur. Igitur, frater, mentem assuefac inde non citius exire; omnino enim in principio indolentia laborat ex ea quam patitur, inclusione et angustia; postquam autemi assuefacta est, non jam externas distractiones requirit. Regnum cum calorum intra nos est; quod qui prospitit, et pura oratione quærit, omnia externa detestatur et odit. Et paulo post: • Oportet aulem te quoque hoc discere, scilicet, quod tuam menteni in hoc statu versantem non debeas otiosam ac silentem relinquere, sed cura ut illud meditetur: • Domine Jesu Christe, miserere nei o et ut meditetur assidue, et nunquam ab ea meditatione cesset. Hoc enim opus mentem firmiter continens, eam insuperabilem inexpugnabilemque inimici ictibus pra'sɛat, et in Dei charitatem desideriumque adducit quotidie.» Εt hac quidem dicit beatus ille Pater, excellentem intendens £nem, ut quodammodo operante hac naturali methodo, mens rursum ex consueta distractione redeat, et captivitate, et fluctuatione ad attentionem, ac per attentioneni að se conjungatur, atque ita orationi uniatur, et ut in cor usque descendat, cum ipsa nempe oratione et semper in illo permaneat; quemadmodum et alius ex viris sapientia divina plenis ante expositum oraculum explicat, tanquam hujus sacri operis experientia edoctus. Aique sequentia porro cuntiat. πνοῆς ῥινὸς εἰσοδοεξόδου, καὶ τῆς μετ' αὐτῆ: ἐνεργουμένης παρ' ἡμῶν προσευχῆς, ἥτις ἐστι, τὸν Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, Υἱὲ τοῦ Θεοῦ, ἐλέησόν με, συντείνει δέ πως ἡ τοιαύτη μέθοδος καὶ πρὸς τὴν τῆς διανοίας ἐπισυναγωγήν. ιθ'. «Οἶδας, ἀδελφέ, ὅτι ἡ πνοή, ἣν ἀναπνέομεν, ὁ ἀὴρ οὗτός ἐστιν· ἐμπνέομεν δὲ αὐτὸν, οὐ δι' ἔτιρόν τι, ἀλλ᾽ ἢ διὰ τὴν καρδίαν· αὕτη γάρ ἐστιν ἡ τῆς ζωῆς παραίτιος, καὶ τῆς θέρμης τῷ σώματι. Επι· σπᾶται τοίνυν ἡ καρδία τὸ πνεῦμα, ἵνα τὸ μὲν ἐπυτης θερμόν, ἔξωθεν διὰ τῆς ἐκπνοῆς διωθήσῃ, ἑαυτῇ δὲ εὐκρασίαν παρέξῃ παραίτιος δὲ τῆς τοιαύτης οἰκονομίας, ἢ μᾶλλον ὑπουργὸς, ὁ πνεύμων ἐστὶν, δς αραιός ὑπὸ τοῦ Δημιουργοῦ κτισθείς, οἷά τις φυσητὴρ, ἀλύπως εἰσάγει καὶ ἐξάγει τὸ περιέχον. Οὕτως οὖν ἡ καρδία, τὸ μὲν ψυχρὸν ἕλκουσα τοῦ πνεύμα τος, τὸ δὲ θερμὸν διωθοῦσα, τὴν τάξιν δηλονότι δι' ην ᾠκονομήθη πρὸς τὴν τοῦ ζώου σύστασιν, ἀπαραδάτως διατηρεί. Σὺ οὖν καθίσας ἐν κελλίῳ ἡσύχῳ, καὶ συναγαγών σου τὸν νοῦν, εἰσάγαγε αὐτὸν, τὸν νοῦν δηλαδή, εἰς τὴν τῆς ῥινὸς ὁδὸν, ἔνθα τὸ πνεῦμα εἰς τὴν καρδίαν εἰσέρχεται, καὶ ὤθησαι αὐτὸν, καὶ παρα βίασαι συγκατελθεῖν μετὰ τοῦ εἰσπνεομένου πνεύμα της εἰς τὴν καρδίαν. Εἰσελθόντος δὲ αὐτοῦ ἐκεῖσε, οὐκ ἔτι ἀνεύφραντα, οὐδὲ ἄχαρί, γενήσεται σοι τὰ μετὰ ταῦτα, ἀλλ' ὥσπερ ἀνήρ τις τοῦ ἑαυτοῦ οἴκου ἀπίδημος, ἐπὰν ἐπιστρέψῃ, οὐκ ἔχει ὅ τι καὶ γένηται ἀπὸ τῆς χαρᾶς, ὅτι κατηξιώθη τοῖς τέκνοις, καὶ τῇ γυναικὶ ἐντυχεῖν, οὕτω καὶ ὁ νοῦς, ἐπὰν μετὰ τῆς ψυχῆς ἐνωθῇ, ἀρξή του ἡδονῆς καὶ εὐφροσύνης ἐμπί πλαται. Τοίνυν, ἀδελφὲ, συνείθισον τὸν νοῦν, τοῦ μὴ ταχέως ἐκεῖθεν ἐξέρχεσθαι· πάνυ γὰρ ἐν ταῖς ἀρχαῖς καταδέχθυμεῖ, ἐκ τῆς τῶν ἔνδον συγκλείσεως καὶ στενώσεως· ἐπὰν δὲ συνήθης γένηται, οὐκ ἔτι στέρ γει ταῖς ἔξωθεν περιφοράς. Η γὰρ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἐντὸς ἡμῶν ἐστιν· ἣν τῷ ἐκεῖσε περισκο ποῦντι, καὶ διὰ καθαρᾶς προσευχῆς ταύτην ἐπιζη τοῦντι, τὰ ἔξω πάντα, στυγητά δοκοῦσι καὶ μισητά. ο Καὶ μετὰ βραχέα· ο Χρή δέ σε καὶ τοῦτο μαθεῖν, ὡς ἐκεῖσε τοῦ νού; σου τυγχάνοντος, οὐ σιωπᾷν, καὶ ἀργὸν ἴστασθαι ἔκτοτε ὀφείλεις ἐξν αὐτὸν, ἀλλὰ δὲς αὐτῷ τὸν Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, Υἱὲ τοῦ Θεοῦ, ἐλέησόν με, ἔργον ἔχειν, καὶ μελέτην ἅπαυστον, καὶ μηδέ ποτε ἐκ τούτου πανέσθω· τοῦτο γὰρ ἀμετεώριστον συνέχον τὸν νοῦν, ἀχείρωτον δεικνύει αὐτὸν καὶ ἄψαυστον, ταῖς προσβολαῖς τοῦ ἐχθροῦ, καὶ εἰς ἀγά πην καὶ πόθον θεῖον, τοκαθημέραν ἀνάγει. ταῦτα μὲν ὁ μακαρίτης ούτος Πατήρ, σκοπὸν ἔχων προηγούμενον, ἵνα πως ενεργουμένης τῆς φυσικῆς ταυτησί μεθόδου, ἐπανέλθῃ ὁ νοῦς ἐκ τῆς συνήθους περιφορά;, καὶ αἰχμαλωσίας, καὶ τοῦ ῥεμβασμοῦ, πρὸς προσοχὴν, καὶ διὰ τῆς προσοχῆς, ἐπαναζεύξῃ πρὸς ἑαυτὸν, καὶ οὕτω τῇ προσευχῇ ἑνωθῇ, καὶ ἵνα Έκτοτε κατέρχηται εἰς τὴν καρδίαν, μετ' αὐτῆς δη λονότι τῆς προσευχῆς, καὶ παραμένῃ ἀεὶ ἐν αὐτῇ, καθά και τις ἕτερος τῶν θεοσόφων ὡσανεὶ ἐπεξηγού μενος τὴν προεκτεθεῖσαν χρῆσιν, ὡς ἐν πείρᾳ τῆς τοιαύτης ἱερᾶς ἐργασίας πεφυκώς τάδε διαγορεύει. Καὶ

(3 Περὶ τῆς δι' εἰσπνοῆς ῥινὸς φυσικῆς μεθόδου, De naturali per narium inspirationem methodo, et καὶ τῆς σὺν αὐτῇ τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ simul cum ea Domini nostri Jesu Christi invoἐπικλήσεως. catione. κ'. Δέον καὶ τοῦτο τῷ φιλομαθεί κατάδηλον ποιή - σαι· ὅτι, ἐάνπερ τὸν νοῦν ἡμῶν ἐν τῇ εἰσόδῳ τοῦ πνεύματος συγκατέρχεσθαι αὐτῷ ἐκπαιδεύσωμεν, εοτηνικαῦτα μάθοιμεν ἂν ἀκριβῶς, ὅτι κατερχόμενος ὁ νοῦς, οὐ πρότερον τούτου ἀπερχόμεται [σ. ἀπάρχεται], πρὶν ἄν, πάντα λογισμόν· παραιτήσηται, καὶ ἑνιαῖος, καὶ γυμνὸς γένηται, οὐδεμιᾶς ἑτέρας μνήμης περιδεδραγμένος, ἢ τῆς τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐπικλήσεως, πάλιν δὲ ἐκεῖθεν ἀναχωρῶν, καὶ εἰς τὰ ἔξω ἐρχόμενος, ἐπὶ τὴν πολυσχεδῆ μνήμην, καὶ ἄκων μερίζεται. Ὅτι καὶ ὁ θεῖος Χρυσόστομος, ὡς καὶ ἕτεροι τῶν πάλαι ἁγίων Πατέρων, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷβ Κυρίῳ ἡμῶν προσεύχεσθαι διορίζεται· καὶ ἔν. δον καρδίας· καὶ ταύτην φησὶ προσευχὴν, τό, Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, Υἱὲ τοῦ Θεοῦ, ἐλέησόν με. κα'. Λέγει δὲ καὶ ὁ μέγας Χρυσόστομος «Παρακαλῶ ὑμᾶς, ἀδελφοί, τὸν κανόνα τῆς προσευχῆς μηδέποτε καταπατήσητε, ἢ καταφρονήσητε, καὶ μετὰ μικρόν· ι Οφείλει ὁ μονάζων, εἴτε ἐσθίει, εἴτε πίσ νει, εἴτε καθέζεται, είτε διακονεῖ, εἴτε ὁδεύει, εἴτε τι ἕτερον ποιεῖ, ἀδιαλείπτως κράζειν τὸν Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, Υἱὲ τοῦ Θεοῦ, ἐλέησόν με. Καὶ μετ' ὀλίγον· ο Ἵνα τὸ ὄνομα τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ κατερχό μενον εἰς τὸ βάθος τῆς καρδίας, τὸν μὲν δράκοντα τὸν κρατοῦντα τὰς νομάς, ταπεινώσῃ τὴν δὲ ψυχὴν σώσῃ καὶ ζωοποιήσῃ· «Αδιαλείπτως τοίνυν παράμεινον τῷ ὀνόματι τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ, ἵνα καταπίῃ ἡ καρδία τὸν Κύριον, καὶ ὁ Κύριος τὴν καρδίαν, καὶ γένηται τὰ δύο εἰς ἕν.» Καὶ αὖθις· «Μὴ χωρίζετε τὴν καρδίαν ὑμῶν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ προσμένετε, καὶ φυλάζ σετε αὐτὴν, μετὰ τῆς μνήμης τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰη σοῦ Χριστοῦ πάντοτε, ἕως οὗ ἐμφυτευθῇ τὸ ὄνομα τοῦ Κυρίου ἔσω ἐν τῇ καρδίᾳ, καὶ μηδὲν ἕτερον ἐννοι, Ένα μεγαλυνθῇ Χριστὸς ἐν ὑμῖν.» *Ετι περὶ τῆς δι' εἰσπνοῆς ῥινὸς μετὰ προσοχῆς ἔνδον καρδίας μνήμης τοῦ Ἰησοῦ. κβ'. Γράφει δὲ καὶ ὁ τῆς Κλίμακος· «Ἰησοῦ μνήμη κολληθήτω τῇ πνοῇ σου, καὶ τότε γνώσῃ ἡσυχίας ὠφέλειαν.» Καὶ ὁ ἅγιος Ησύχιος· «Εἰ ἀληθῶ; ἄρα πε ριβαλεῖν αἰσχύνην τοῖς λογισμοῖς θέλοις, καὶ ἡσυχάζειν εὐμενῶς, καὶ νήφειν τῇ καρδίᾳ μετὰ εὐκολίας, Ἰησοῦ εὐχὴ κολληθήτω τῇ σῇ πνοῇ· καὶ ἐν ὀλίγαις, ἡμέραις γινόμενον ἔψει τοῦτο.» · Οτὶ δεῖ τὸν νοερώς νήφειν ἐθέλοντα, καὶ μᾶλλον τὸν ἀρχάριον, καθῆσθαι κατά γε τὸν και δὲν τῆς προσευχῆς, ἐν ἡσύχῳ καὶ ἀφεγγεῖ εἰκίσκῳ, διὰ τὸ, οὕτως τόν τε νοῦν, καὶ τὴν ε άνοιαν πως ἀπὸ μέρους συνάγεσθαι φυσικῶς. κγ'. "Οθεν σὺν τοῖς δηλωθεῖσιν, ὡς ἄνωθεν οὖσι, καὶ ἐκ Πατέρων ἁγίων μεγάλων προτεθεσπισμένοις, κατὰ τὰς ἐξαπλωθείσας ἡμῖν μαρτυρίας, περὶ τοῦ, δι' εἰσπνοῆς ῥινὸς, καὶ ἔνδον καρδίας, ἔν τε τῷ Κυρίῳ ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστῷ τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐν τῷ αὐτοῦ ἁγίῳ καὶ σωτηρίῳ ὀνόματι προσεύχεσθαι, καὶ μελετάν, καὶ νήφειν, καὶ παρ' αὐτοῦ ἐκζητεῖν {μα; α ἔλεος • πρόσεστι δὲ καὶ τοῦτο, τὸν ἐν ἡσύχῳ, PATROL. GR. CXLVII. 20. Oportet etiam hoc «liscendi cupilo manifestum facere si mentem nostram in spiritus ingressu ufa cum eo descendere crucianus, accurate nunc sciamus mentem, postquam descenderit, non egredi (forsan: imperare), priusquam omne ratiocinium ejecerit, et simplex ac nuda facta fuerit, nullam aliam memoriam complexa, nisi Domini nostri Jesu Christi iuvocationem; inde autem re cedentem et ad externa aleuntem ad multiplicem recordationem, tunc invitam dividi. Quod sanctus Chrysostomus ut et alii sanctorum Patrum, in Christo Jesu Domino nostro ut oremus prascripsere; et in intimo corde; et honc commendat orationem: Domine Jesu Christe, Fili Dei, miserere mei. 21. Dicit autem et magnus Chrysostomus: • Horto: vos, fratres, ne orationis regulam unquam concu!culis aut contemnatis.» Εt paulo post: • Debet monachus, sive manducet, sive bibat, sive sedeal, sive ministret, sive iter facial, sive quil aliud agat, indesinenter cl:mare: Domine Jesu Christe, Fili Dei, miserere nei.» Εt paulo post: ‹ Ut nomen Domini Jesu in profundum cordis descendens draconem qui pascua iuvasit, humiliet; animnam vero salvet ac vivifcet.» Indesinenter igitur nomini Domini Jesu adhere, ut Dominumn ebibat cor tuum, et fiant duo in uum. Εt rursum: • Ne sejungatis cor vestrum a Deo, sed perseverate, et illud custodile ubique cum Domini nostri Jesu Christi recordatione, quoadusque implantetur nomen Domini in intimo corde et nihil aliud cogitet nisi ut magnificetur Christus in vobis.» Adhuc de illa per narium inspira ione cum allentiore in intimo corde Jesu memoria. 22. Scribit autem et Climas: c Jesu memoria spiritui tuo adhereal, et tunc tranquillitatis utilitatem noveris. Et sanctus llesychius: Si vere cupias ratiociniis tuis pudorem circumdare, et libenter tranquillam vitam agere, et cordi tuo cum gaudio invigilare, Jesu-Christi oratio tuo spiritui adhæreat; et post paucos dies hoc effectum videbis. Quod oportet eum qui spiritualiter invigilare cupit, præsertim vero eum qui incipit, sedere orationis tempore in tranquilla et obscura cellula, eo quod hoc modo mens el cogitatio naturaliter ex parte colligantur. 23. Unde et iis quæ supra dicta sunt, et ex san. ctorum illustriumque Patrum oraculis, prout nobis explicata indicaut testimonia, de oratione facta per nariumn inspirationem et in iutimno corde in Domino nostro Jesu Christo Filio Dei et in sancto ac salutari ejus nomine, et de exercitio et vigilantia, et misericordiae ab ipso postulatione; adjiciendum est illud quoque, nempe quod semper, praesertim veru

CS$ statuto orationis tempore oportet in tranquillo eἰ Λ καὶ ἀεὶ μὲν, μάλιστα δὲ κατὰ τὴν ἀποτεταγμένων obscuro angulo sedere eum qui spiritualiter in corle vigilare studet, ac praecipue si incipiat, qumadmodum ii qui tale opus beatissimum experti sunt, divini Patres að magistri nostri docent et commendant; quoniam oculorum aspectus et visio ad ea quæ aspiciuntur ac videntur naturaliter mentem dividere et separare apta sint, ac imo eam distrahere ac mutare. Cum autem concluditur, ut dictum est, in tranquilla et obscura cellula, ab hac distractione et mutatione, quæ per visionem et aspectum flunt, cessabit; atque ita mens seu libens, seu invita tranquille degit et al seipsaun solet colligi, ut inquit magnus Basilius: Mens non ad externa distracta neque sensibus per mundum diffusa, ad seipsam relit. Quod ante omnia per Dominum nostrum Jesum Christum et sancti ejus nominis cum fide in corde invocationem menti constantia præstatur; coopeṛatur autem quodammodo illi in corde per narium inspirationem methodus maturalis, atque illa in tranquillo et obscuro loco remansio, et similia. 24. Et ante illa, imo vero ante omnia talis pugna menti succedit, divinae gratiae cooperation, quæ Domini nostri Jesu Christi invocationi unico Verbo, et cum mundo corde et non circumacto facta in file, supervenit, neque ea sola quan exposuimus methodo per narium inspirationem aut in tranquillo et obscuro loco mansione absit: talia enim non ob aliud a sauctis l'atribus sunt excogitata, quam ut, tanquam cooperantia hæc omnia ad ment's recollectionem et ad illius ad seipsam ex consueta agitatione reditum et attentionem, ut diximus, prosiuit. Per quæ omnia, in mente, continua, et munda, et constans oratio siguitur. Quemadmodum dicit sanctus Nilus, attentionem quam oratio inquirat, cam inventuram esse. Oratio enim attentionem, si quid aliud, subsequitur, quæ idcirco requirenda est. Atque hæc quidem dicta sunt. Tu vero, fili, qui vis vivere et cupis dies videre bonos, et in corpore tanquam sine corpore vivere, sub tali regula et amussi vive. Quomodo oportet eum qui tranquillus est intervallum quod resperam a diluculo separat, transire; et initium doctrinæ secundum latitudinem. 25. Οcidente sole, optimum ac omnipotentem Dominum nostrum Jesum Christum postquam ad auxilium invocaveris, in lectulo sede, in cella trauquilla et obscura, et tuam mentem colligens ex externis consuetisque distractionibus ac erroribus, et in intimum cor dulce cam impellens per narium inspirationem, orationem occupa, eam nempe: Donine Jesu Christe, Fili Dei, miserere mei; simul cum spiritu congregans unitive quodammodo orationis verba, quemadmodum dicit sanctus llesychius: «lespirationi tuæ naris vigilantiam aduna, et nomen Jesu, et mortis quæ latere non potest, curam, et και ρὸν τῆς προσευχῆς, καὶ μὴν καὶ ἐν ἀφεγγεῖ γωνία, καθῆθαι τὸν νοερώς ἐν καρδίᾳ νήφειν ἐπιμελούμε νον, καὶ μᾶλλον τὸν ἀρχάριον, ὡς οἱ ἐν πείρᾳ ὄντες τῆς τοιαύτης παμμακαρίστου έργασίας, θεῖοι Πατέρες καὶ διδάσκαλοι, μυσταγωγοῦσί τε καὶ διακελεύον ται· ἐπείπερ ἡ τῶν ὀφθαλμῶν βλέψις, καὶ ὅρασις, πρὸς τὰ δρώμενα καὶ βλεπόμενα, σκεδάννυσθαι φύ σικῶς καὶ διαμερίζεσθαι τὴν διάνοιαν, πεφήνασι πρόξενοι, καὶ μέντοι τοῦ σκύλλεσθαι καὶ ποικίλ λεσθαι· ταύτης δὲ συγκλεισθείσης, ὡς λέλεκται, ἐν ἡσύχῳ, καὶ σκοτεινῷ δωματίῳ, αυτή τε τοῦ μερι σμοῦ, καὶ τοῦ, ὅσον ἐκ τῆς ὁράσεως καὶ βλέψεως ποικίλλεσθαι, παύεται· καὶ οὕτω γοῦν καὶ ὁ νοῦς ἑκὼν ἄκων ἀπὸ μέρους γαληνιᾷν, καὶ πρὸς ἑαυτὸν εἴωθε συνάγεσθαι, ὥς φησιν ὁ μέγας Βασίλειος· Νους μὴ σκεδαννύμενος ἐπὶ τὰ ἔξω, μηδὲ ὑπὸ τῶν αἰσθη τηρίων ἐπὶ τὸν κόσμον διαχεόμενος, επάνεισι πρὸς ἑαυτόν. *Ότι πρό γε πάντων διὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς τοῦ ἁγίου αὐτοῦ ὀνόματος. μετὰ πίστεως ἐν καρδίᾳ ἐπικλήσεως τὸ ἀξέμε βαστον τῷ νοὶ ἐπιχορηγεῖται· συνεργεῖ δέ πως καὶ ἡ ἐν καρδίᾳ δι' εἰσπνοῆς ῥινός φυσική μέθοδος, καὶ ἡ ἐν ἡσύχῳ καὶ ἀφεγγεῖ χώρο και έδρα, καὶ τὰ παρόμοια. α. Καὶ πρό γε τούτων, μᾶλλον δὲ πρὸ πάντων, τὸ τοιοῦτον τῷ νῷ κατορθοῦται ἀγώνισμα, τῇ συνάρσει τῆς θείας χάριτος, τῇ ἐκ τῆς μονολογίστων καρδιακῆς καθαρᾶς καὶ ἀῤῥεμβάστου ἐπικλήσεως τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἐν πίστει ἐπιγ:- νομένῃ, ἀλλ' οὐ ψιλῇ μόνῃ τῇ προεκτεθείσῃ φυσική μεθόδῳ, τῇ δι' εἰσπνοῆς ῥινός, ἢ τῆς ἐν ἡσύχῳ καὶ σκοτεινῷ χώρῳ καθέδρας· ἄπαγε· τὰ τοιαῦτα γὰρ οὐ δι' ἕτερόν τι τοῖς θείοις Πατράσιν ἐπινενόηται, ἀλλ' ἢ, ὡς συνεργά πως όντα, πρὸς τὴν τῆς διανοίας ἐπισυναγωγὴν, καὶ πρὸς ἑαυτὴν ἐκ τοῦ συνήθους ῥεμβασμοῦ ἐπάνοδο, τε καὶ προσοχήν, ὡς προείπο - μεν· δι' ὧν καὶ τῷ νο! τὸ διηνεκῶς, καὶ καθαρώς, καὶ ἀῤῥεμβάσεως προσεύχεσθαι ἀποτίκτεται· ὡς φησιν ὁ ἅγιος Νείλος, ὅτι προσοχή, προσευχήν ζητοῦσα, προσευχὴν ευρήσει. Προσευχὴ γὰρ τῇ προσ οχῇ, εἰ καί τι ἄλλο, ἔπεται, ἐφ᾽ ἣν σπουδαστέον. Καὶ ταῦτα μὲν ἐς τοσοῦτον· σὺ δὲ, τέκνον, θέλων ζωὴν, καὶ ἀγαπῶν ἡμέρας ἰδεῖν ἀγαθὰς, καὶ ἐν σώματι ὡς ἀσώματος ζῆν, ὑπὸ κανόνα καὶ στάθμην Ο ζήθι τοιαύτην. Οπως δεῖ διέρχεσθαι τὸ ἀπὸ τῆς ἑσπέρας ἕως τοῦ ἄρθρου διάστημα τὸν ἡσυχάζοντα, καὶ ἀρχὴ τῆς κατὰ πλάτος διδασκαλίας. κε'. Δύνοντος τοῦ ἡλίου, τὸν ὑπεράγαθον καὶ παντοδύναμον Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν ἐπικαλεσάμενος εἰς ἐπικουρίαν, κάθισον ἐπὶ σκίμποδος, ἐν κελλίῳ ἡσύχῳ καὶ ἀφεγγεῖ, καὶ συναγαγών σου τὸν νοῦν ἐκ τῆς ἔξωθεν συνήθους περιφορᾶς καὶ περιπλανή σεως, καὶ ἔνδον καρδίας ὠθήσας ηρέμα, δι' εἰσπνοής ῥινός, κράτησον τὴν εὐχὴν, ήγουν τὸν Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, Υἱὲ τοῦ Θεοῦ, ἐλέησόν με· ἅμα δηλονότι τῇ πνοῇ συνεισάγων ἡνωμένως πως καὶ τὰ τῆς προσευ χῆς ῥήματα, καθώς φησιν ὁ ἅγιος Ησύχιος· «Είσο πνοῇ τῆς ῥινός, νῆψιν ἕνωσιν, καὶ Ἰησοῦ ὄνομα, καὶ μελέτην θανάτων ἀλάθητον, καὶ ταπείνωσιν. ο

€85 ὠφελεῖν γὰρ οίδασι τὰ ἀμφότερα· ἔχων μετά γε τῆς εὐχῆς, καὶ τῶν ἄλλων τῶν εἰρημένων σοι, καὶ μνήμην κρίσεώς τε καὶ ἀνταποδόσεως ἀγαθῶν, καὶ φαύλων πράξεων, καὶ ὁλικῶς ἐκ ψυχῆς ἡγούμενος σαυτὸν, ἁπάντων ἀνθρώπων ἁμαρτωλότερον, καὶ δαιμόνων αὐτῶν ἐναγέστερον· κἀντεῦθεν, ὅπως μέλλης αἰωνίως κολάζεσθαι, ἐν οἴῳ δ᾽ ἂν λογισμῷ τῶν δη λωθέντων γένηταί σοι κατάνυξις, καὶ πένθος, καὶ δάκρυα, ἐν ἐκείνῳ δῆτα καὶ πρόσμενε, ἕως ἂν μόνα ταῦτα παρέλθωσιν· εἰ δ᾽ ἔτι οὐ κατηξίωσαι τῆς τῶν δακρύων δωρεᾶς, ἀγώνισας, καὶ εἶξαι ταπεινῷ φρο νήματι, ἵνα κτήσῃ ταῦτα· διὰ γὰρ τούτων, τῶν μὲν παθῶν καὶ μολυσμῶν, καθαιρόμεθα, τῶν δὲ χρηστῶν καὶ σωτηρίων ἐν μεθέξει γινόμεθά, ὥς φησιν ὁ τῆς Κλίμακος, ὅτι ο Ὥσπερ τὸ πῦρ ἀναιρετικὸν και λάμη;, οὕτω τὸ δάκρυον τὸ ἁγνὸν, παντὸς ῥύπου φαινομένου καὶ νοουμένου. ο Καὶ ἕτερος Πατήρ· Ο βουλόμενος ἀποκτήσασθαι κακίας, κλαυθμῷ ἀποκτᾶ ται αὐτάς· καὶ ὁ βουλόμενος κτήσασθαι ἀρετὰ;, κλαυθμῷ κτᾶται αὐτάς· καὶ, ἐὰν μὴ ἔχῃς κατάνυξιν, γίνωσκε, ὅτι κενοδοξίαν ἔχεις· ν αὕτη γὰρ οὐκ ἀφίησι τὴν ψυχὴν κατανυγῆναι. Εἰ δὲ οὐκ ἐπέλθοι δάκρυα, κάθησο προσέχων ἐν τούτοις τοῖς λογισμοῖς μετά γε καὶ τῆς εὐχῆς, ὥραν μίαν· εἶθ᾽ οὕτως ἀναστὰς, ψάλλε σὺν προσοχῇ τὸ μικρὸν ἀπόδειπνον, καὶ πάλιν καθίσας, κράτησον τὴν εὐχήν, όση σοι δύναμις, καθαρῶς καὶ ἀῤῥεμβάσεως, δηλαδὴ ἐκτὸς μερίμνης, καὶ λογισμοῦ οἴου δή τινος, καὶ τῆς ὁποιασοῦν φαντα σίας, σὺν πολλῇ νηφαλιότητι, ώρας τὸ ἥμισυ, κατά τὸν λέγοντα· Χωρίς πνοῆς καὶ τροφῆς, ἔξω τῶν ἄλλων γενοῦ ἐν εὐχῇ, εἰ θέλεις μετὰ μένου γενέσθαι τοῦ νοῦ. Εἶτα σφραγίσας σεαυτὸν τῷ τύπῳ τοῦ τις μίου καὶ ζωοποιοῦ σταυροῦ, ὁμοίως καὶ τὴν σὴν κλίνην, καὶ ἐπ' αὐτὴν καθίσας, καὶ περὶ τῶν μελλὄντων, ἀπολαύσεων, φαμέν, καὶ κολάσεων, εἰς ἔνω νταν ἐλθὼν, τοῦ τε ρευστοῦ, καὶ ἀπατηλοῦ τῶν προσο καίρων· καὶ δὴ καὶ τοῦ αἰφνιδίου καὶ κοινοῦ χρέους, ἤτοι τοῦ θανάτου· καὶ τοῦ μετὰ τὸ τέλος, καὶ πρὸ τοῦ τέλους φρικτοῦ λογοθεσίου· τῶν τε ἑπταισμένων σοι τοκαθόλου ὡς ἐν συντόμῳ διαμνημονεύσας, καὶ περὶ τούτων τὴν ἄφεσιν θερμῶς αιτησάμενος, λογοπραγήσας τε σαυτὸν ἠκριβωμένως, ὅπως τὴν παρελθοῦσαν ἡμέραν διῆλθες, ἀναπεσών, κρατῶν καὶ τὴν εὐχὴν, κατὰ τὸν λέγοντα, Ἰησοῦ μνήμη συγκοιμηθήτω σοι, ὕπνωσον ώρας πέντε, ἢ ἐξ· μᾶλλον δέ, κατὰ τὸ τῆς νυκτὸς διάστημα, κοιμήθηκε καὶ αὐτὸς τὸ ἀνάλογον. Οπως δεῖ τὴν κατὰ τὸν ὄρθρον διέρχεσθαι και ρὸν, ἄχρι καὶ τῆς πρωΐας. κς. Εξυπνος δὲ γενόμενος, καὶ τὸν Θεὸν δοξολο γήσας, καὶ αὖθις εἰς τὴν σὴν ἀντίληψιν τοῦτον ἐπικαλεσάμενος, ἄρξαι το πρῶτον τοῦ πρώτου ἔργου, ήγουν τοῦ εὔχεσθαι ἐν καρδίᾳ ἀῤῥεμβάστως, καὶ καθαρῶς, ἕως ὥρας μιᾶς· τοτηνικαῦτα καὶ γὰρ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστην πέφυκε πως ὁ νοῦς γαληνὸς καὶ ἀθόρυβος. Μέντοιγε καὶ ἐντεταλμεθα, τὰ πρῶτα, καὶ ἐξαίρετα θύειν τῷ Θεῷ· ἤτοι τὴν πρωτόνοιαν ὡ, οἷόν τε ἀνατείνειν ἀκλινῶς, διὰ καρδιακῆς καθαράς προσευχῆς, πρὸς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν. G$6 humilitatem.» Adjuvare enim solent hæc ambo: h.- beas cum oratione et aliis quæ dicta sunt memoriam quoque judicii et bonorum malorumque actuum remunerationis, et miserum quoad animam teipsum reputans, omnium hominnmi sceleratissimum, et ipsis daemonibus foliorem; ac dein le cogita futurum esse ut æterne puniaris; in quocunque autem præcedenti ratiocinio tibi superveniat conpunctio, et dolor, et lacryme, in eo persevera, donec hæ solæ prætereant. Et si nondum hoc lacrymarum dono dignus habearis, pulsa et ora humili mente ut illud acquiras. Per hos enim dolores ac molestias purgamur, bonorum salutisque participes efficitur, at ait Climacicus: «Quemadmodum ignis calamum devorat, ita lacrymæ mundæ omnes soṛdes, quacunque apparent et cogitantur.» Et alius Pater: • Qui malitiam vult expellere, lacrymando cam expellit; et qui vult virtutes acquirere, lacrymando cas acquirit; atque si minus compunctionem habeas, scito te vauam de te opinionem habere. Ea enim non sinit animam compungi. Si vero non superveniant lacryme, lunc iis ratiociniis attendens cum oratione persevera ho ram unam; deinde assurgens, psalle cum allentione, et rursum sedens, orationem occupa, quantum poles, pure ac constanter, extra sollicitudinem et quamlibet cogitationem et imaginationem, cum multa vigilantia, dimidiam horam, secunduma dicentem: • Sine spiritu ac cibo, extra omnia alia, in oratione te statue, si vis cum sola mente fleri. Deinde te ipsum signans pretiosæ ac vivificantis crucis signo, signans quoque tuum lectulum, et in eo sedens, et in futurorum bonorum poenarumque cogitationem intrans, ac simul in fragilitatis et fallaciæ temporalium meditationem, cogita quoque imminens et commune debitum, mortem scilicet, illam, quæ post finem mundi et ante finèm futura est, inquisitionem; tuorumque delictorum generaliter, ut in compendio, recordatus, ac eorum ardenter condonationem postulans, rationemque de teipso accurate exigens, quomodo præteritam diem percurristi, recumbens et orationen occupans, secundum eum qui dicit: «Memoria Jesu tecum dormial, dormi quinque horas aut sex, aut potius jactas ipse proportionate pro noctis spatio. Quomodo oportet diluculi tempus transire usque ad matutinum tempus. 26. Postquam autcm experrectus fueris, et Denn laudaveris, eumque rursus in tuam opitulationem invocaveris, primum opus tuum incipe, nempe in corde tuo orare constanter ac pure, unam horam; tunc enim plerumque est mens tranquilla et non perturbata. Attamen et jubemur prima ac optima Dro sacrilicare; scilicet prima: nostrain cogitatiuem pro posse directe extendere per puram cordis orationem ad Dominum nostrum Jesum Christum. Εt dicit sanctus Nilus: • Hic oratio-

nem perficit, qui semper primam cogitationem & Καὶ λέγει ὁ ἅγιος Νείλος· Οὗτος προσευχὴν ἐπιτελεῖ, suam omnem Deo offert. › Pustea autem hymnum media noctis psalle. Si vero, eo quod nondum að perfectam tranquillitatem idoneus sis, ideo nequeas, ut diximus, primitias solvere, aut propter aliam causam, ut sæpius evenirè solet iis qui tale opus aggrediuntur, et raro etiam proficientibus et nondum perfectionem assecutis: perfecti enim omnia possunt in eo qui ipsos confortat Christo; tu igitur e somno consurgens, et quantum potes, vigil eff ctus, psalle primo bymimum mediæ noctis cum omni attentione ac vigilantia. Deinde sedens ora pure el constanter in cordle, ut indicatum est, horam unam; imo vero, quomodo dator bonorum præstabit tibi. Dicit enim Climacicus: • Nocle, multum temporis orationi impende; parum vero psalmodia; et quando dies redierit, pro tuis virilius appara leipsum. Si autem, vel postquam ita pugnaveris, adhuc sis negligens et piger et mentem quolibet casu superveniente turbatam habeas, expergiscaris, ut nosti, orationi iucumsurgens, Lens. Deiude sedens, lestina orare, ut ante scriptum est, perpetuo curans ut per orationem puram putissimo Dão socieris. Deinde surgens, psalle sapienter sex psalmos, palmum quinquagesimum, et canonem quem voles. Deinde ita sedens ac vigilans, ora horæ dimidium distincta voce. Ac rursum stans laudes psalle, doxologiam consuetam, per primam horam. Ac deinde, cessa. In talem autem altitudinem erigantur quæ dicunt labia tua, ut tuæ aures tantum ea audire valeant; quoniam et labiorum fructus Deo offerre jubemur; ex tota anima et cogitatione gratias agens benevolo et providenti ac sapientissimo Deo nostro, qui, secundum suam magnam misericordiam, permisit ut præcedentis noctis spatium feliciter transiremus et præsentis diei lucidum cursum aspiceremus; el Deum exorans ardenter ut nobis concedat diein ὁ ἀεὶ τὴν πρωτόνοιαν ἑαυτοῦ πᾶσαν καρποφορῶν τῷ Θεῷ. Μετὰ δὴ ταῦτα, ψάλλε τὸ μεσονυκτικόν· εἰ δ' ἀκμὴν ἀπαγὴς ὢν πρὸς τελειοτέραν ἡσυχίαν, διὰ τοῦτο οὐ δύνασαι, ὡς εἴπομεν, ἀπάρξασθαι, ἢ καὶ δι' ἑτέραν ἴσως αἰτίαν, ὡς πολλάκις είωθε προσγίνε σθαι, τοῖς ἔτι πρὸς τὴν τοιαύτην εργασίαν ἀρχομέν νοις, ναὶ μὴν, καί που σπανίως καὶ τοῖς προκόπτουσι, καὶ μήπω πεφθακόσι τὸ τέλειον· οἱ γὰρ τέλειοι πάντα ἰσχύουσιν ἐν τῷ ἐνδυναμοῦντι αὐτοὺς Χριστῷ· σὺ δ' οὖν ἀναστὰς ἐκ τοῦ ὕπνου, καὶ ὡς ἔχεις δυνάμεως ανανήψας ψάλλε πρώτον τὸ μεσονυκτικόν, μετά πάσης προσοχῆς καὶ συνέσεως. Εἶθ' οὕτω καθίσας, εἶξαι καθαρῶς καὶ ἀῤῥεμβάστως ἐν καρδίᾳ, ὡς δε δήλωται, ὥραν μίαν· μᾶλλον δὲ, ὡς ὁ δοτὴρ τῶν ἀγαθῶν παρέξει σοι. Φησὶ γὰρ ὁ τῆς Κλίμακος" 4 Νύκτωρ μὲν, τὰ πολλὰ τῇ προσευχῇ δίδου· τὰ δὲ βραχέα τῇ ψαλμῳδίᾳ· ἡμέρας δὲ πάλιν, πρὸς τὴν στην παρασκευάζου δύναμιν.» Εἰ δὲ καὶ οὕτως ἀγω νισάμενος, ἔτι ὀλιγωρεῖς, καὶ ἀκηδιᾶς, καὶ τὸν νοῦν θολούμενον κέκτησαι ὑπό τινος συμβεβηκότος, ανα στὰς, διεγέρθητι, ὡς οἶδας, ἐχόμενος τῆς εὐχῆς. Εἶτα καθίσας, σπούδασον εὔξασθαι, ὡς προγέγραπται, ἐπιμελούμενος ἀεὶ, ἵνα διὰ προσευχῆς καθαράς, τῷ καθαρῷ ὁμιλῇς Θεῷ. Εἶτα διαναστάς, ψάλλε συν· ετῶς τὸν ἑξάψαλμον, τὸν ν, καὶ κανόνα οἷον βού λει. Εἶθ' οὕτω καθίσας, καὶ διαγρηγορών, εύξαι είλικρινῶς ὥρα; τὸ ἥμισυ. Καὶ αὖθις ἀναστὰς ψάλλε τοὺς αίνους, τὴν συνήθη δοξολογίαν, τὴν πρώτην ὥραν. Καὶ μετὰ ταῦτα, ἀπόλυτο. Εἰς τοσοῦτον δὲ ύψος φερέσθω τὰ διὰ τῶν σῶν χειλέων λεγόμενα, ὡς μόνο, ὑπαρχειν ἀκουστὰ τοῖς σοῖς ὡσίν· ἐπεὶ καὶ κι οπούς χειλέων προσφέρειν τῷ Θεῷ ἐντεταλμεθα· ἐξ ὕλης ψυχῆς καὶ διανοίας εὐχαριστῶν τῷ φιλαν θρώπῳ καὶ κηδεμόνι πανσόφῳ Θεῷ ἡμῶν, τῷ κατὰ τὸ αὐτοῦ ἄπειρον ἔλεος, ἀξιώσαντι ἡμᾶς διελθεῖν εὐμαρῶς τὸ τῆς παρελθούσης νυκτὸς πέλαγος, καὶ τὸ τῆς ἐνεστώσης ἡμέρας κατιδεῖν φαιδρὸν στάδιον καὶ θερμῶς ὡσαύτως ἐκλιπαρῶν, ἵνα περ βραβεύσῃ sine tumultu transigere, demoniorumque et cupi ἡμῖν διαδρᾶναι ἀκυμάντως, καὶ τὸν τῶν δαιμόνων καὶ παθῶν ἀσέληνον καὶ ἄγριο, λαίλαπα, καὶ ἐλεῆσαι ἡμᾶς. ditatum tenebrosum et sævum turbinem, et ut nostri nis:reatur. Quomodo opor et se gerere a tempore matutino usque Όπως δεῖ πολιτεύεσθαι ἀπὸ τῆς πρωΐας ἕως τοῦ ad prandium. 27. Rursum a tempore matutino usque ad prandium, quantum potes, te totum Deo offerens, eumque corde contrito orans ut tibi auxilictur infirmo, fragili, imbecilli, sic tempus transige in mumula et coastanti cordis oratione; legendo, rectus quidem legens psalmos, Apostolum et Evangelium; similiter faciens et in orationibus ad Dominum nostrum Jesum Christum et ad purissimam Deiparam; sedens autein in cæteris sacræ Scripturae lectionibus. Postea autem, psalle meule consuetas horas quæ a sauctis Ecclesiæ Palribus sapientissime conformatæ sunt, tola voluntate otiositatem abigens, tanquam omnis malitiæ maἀρίστου. κζ'. Αὖθις δὲ ἀπὸ τῆς πρωΐας ἕως τοῦ ἀρίστου, κατὰ τὸ δυνατόν σοι, ὅλος ὅλον ὅλῳ Θεῷ ἀναθεὶς, καὶ τούτῳ ἐν συντετριμμένη καρδίᾳ εὐξάμενος, συν ἀρασθαί σοι, ἀσθενεῖ, καὶ ῥᾳθύμῳ, καὶ ἀπροαιρέτῳ τυγχάνοντι, διελθε ἐν προσευχῇ καθαρᾷ καρδιακή καὶ ἀῤῥεμβάστῳ· ἐν ἀναγνώσει, ὄρθιος μὲν ἀναγι νώσκων τὸ τετυπωμένον σοι ἐκ τοῦ Ψαλτηρίου, τοῦ Αποστόλου, καὶ τοῦ ἁγίου Εὐαγγελίου· ὁμοίως ποιῶν κάν ταῖς εὐχαῖς, ταῖς πρὸς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, καὶ ταῖς εἰς τὴν ὑπέραγνον Θεοτόκον· καθήμενος δὲ ἐν ταῖς λοιπαῖς ἀναγνώσεσι τῶν ἁγίων Γραφών. Μετὰ δὴ ταῦτα, ψάλλε νουνεχῶς τὰς συνήθεις ώρας, αἳ ὑπὸ τῶν τῆς Ἐκκλησίας τροφίμων

quamvis parva esse videantur et innoxia. πάνυ σοφῶς διετυπώθησαν, ὅλῳ μένει ψυχῆς ἀπ- gistran; ac simul cupiditates et eorum inita, ωθούμενος τὴν ἀργίαν, ὡς πάσης κακίας διδάσκαλον· καὶ μετὰ τῶν παθῶν, καὶ τὰς ἀφορμάς αὐτῶν, καν μικραί τινες είναι δοκῶσι, καὶ ἀβλαβεῖς φαίνωνται. Περί παραφυλακῆς ἀπὸ τῆς ἀργίας· καὶ ὅτι ἀναγκαῖον τηρεῖν τὴν ἐκκλησιαστικὴν παρά δοσὶν καὶ τὸν ἡσυχάζοντα. κη. Καθὼς λέγει ὁ ἅγιος Ἰσαάκ ο Παραφυλάτ τεσθε, ὦ ἀγαπητοί, ἀπὸ τῆς ἀργίας· διότι ἐγκέκρυ πται ἐν αὐτῇ ἐγνωσμένος θάνατος· καθότι χωρίς αὐτῆς, ταῖς χερσὶ τῶν αἰχμαλωτίσαι τὸν μοναχὸν σπευδόντων, ἐμπίπτειν οὐκ ἔσται. Οὐ περὶ ψαλμών ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ κατακρινεῖ ἡμᾶς ὁ Θεὸς, οὐδὲ περὶ τῆς τῆς προσευχῆς ἀργίας· ἀλλ' ὅτι τῇ καταλεί ψει τούτων, εἴσοδος γίνεται τοῖς δαίμοσιν. Ηνίκα δ' ἂν εὔρωσι χώραν, καὶ εἰσέλθωσι, καὶ συγκλείσωσι τὰς θύρας τῶν ὀφθαλμῶν ἡμῶν, τότε πληρώσουσιν ἡμᾶς τυραννικῶς καὶ ἀκαθάρτως, ἅτινα ὑπὸ τὴν θείαν ἀπόφασιν συνέχουσι τοὺς ἐργάτας αὐτῶν, μετά ἐκδικήσεως σφοδροτάτης· καὶ γινόμεθα ὑποχείριοι, χάριν τῆς ἐγκαταλείψεως τῶν μικρῶν, ἅτινα διὰ τὸν Χριστὸν φροντίδος ἀξιοῦνται, ὡς γέγραπται παρὰ τῶν σοφωτάτων· Ὁ μὴ ὑποτάσσων τῷ Θεῷ τὸ ἑαυτοῦ θέλημα, ὑποταγήσεται τῷ ἀντιδίκῳ αὐτοῦ. Ὥστε ταῦτα τὰ μικρά σοι φαινόμενα, ὡς τείχη σοι λογια σθήσονται κατέναντι τῶν αἰχμαλωτιζόντων ἡμᾶς, ὧντινων ἡ τελείωσις ἔνδοθεν τοῦ κελλίου ὑπὸ τῶν κρατούντων τὴν τάξιν τῆς Ἐκκλησίας σοφῶς τέθειν ται, πρὸς φυλακὴν τῆς ἡμετέρας ζωῆς, ἐν πνεύματι α ἀποκαλύψεως, ὧν ἡ κατάλειψις ὑπὸ τῶν ἀσόφων μια κρὰ λογίζεται, τὴν δὲ ὑπ' αὐτῶν ζημίαν μὴ λόγιζομένων. Τούτων, ἥ τε ἀρχὴ τῆς ὁδοῦ, καὶ ἡ μεσότης, ἐλευθερία ἀπαίδευτος, ἥτις ἐστὶ μήτηρ τῶν παθῶν. Κρείσσον γὰρ ἀγωνίσασθαι μὴ ἐγκαταλείψαι τὰ μικρά, ἢ τόπον δοῦναι τῇ ἁμαρτίᾳ ἐν τῷ πλατυσμῷ αὐτῶν. Ταύτης γὰρ τῆς ἀκαίρου Ελευθερίας, δουλεία τὸ τέλος ἀπότομος., Καὶ αὖθις· ε τί γλυκεῖαί εἰσιν αἱ ἀφορμαὶ τῶν παθῶν! Τὰ μὲν γὰρ πάθη ενίοτε δύναταί τις κόψαι, καὶ τῷ μακρυσμῷ αὐτῶν γαλης νια· καὶ εὐφραίνεται ἐν τῷ παύεσθαι αὐτά. Τὰς μέντοι αἰτίας λιπεῖν οὐ δύναται· διὰ τοῦτο μὴ θέλοντες πειραζόμεθα, καὶ ἐν μὲν τοῖς πάθεσι, λυπούμεθα, τὰς δὲ ἀφορμὰς ἐμμένειν ἐν ἡμῖν ἀγαπῶμεν. Τὰς ἁμαρτία; οὐκ ἐφιέμεθα, τὰς δὲ ἐπιφερούσας ἡμῖν αὐτὰς αἰτίας μεθ᾿ ἡδονῆς δε χόμεθα. Τούτου ένεκεν παραίτιοι γίνονται τῇ ἐνερ γεί, αἱ δεύτερα: τῶν πρώτων. Ὁ τὰς ἀφορμάς τῶν παθῶν ἀγαπῶν, ὑποχείριός ἐστιν ἄκων καὶ μή βουλόμενος· καὶ δεδούλωται τοῖς πάθεσιν. Ὁ μισῶν τὰς ἰδίας ἁμαρτίας, παύσεται ἀπ' αὐτῶν· καὶ ὁ ὁμολογῶν αὐτὰς, τεύξεται ἀφέσεως. 'Αδύνατον δέ τινι τὴν ἕξιν τῆς ἁμαρτίας καταλιπεῖν, πρὶν ἔχθραν κτήσηται μετ' αὐτῆς, καὶ ἀφέσεως τυχεῖν πρὸ τῆς τῶν πλημμελημάτων ὁμολογήσεως· ἡ μὲν γὰρ τα πεινώσεως ἐστιν ἀληθοῦς αἰτία· ἡ δὲ, κατανύξεως, ἀπὸ αἰσχύνης ἀκολουθούσης τῇ καρδίᾳ.» Καὶ πάλιν· • Οὐκ ἔστιν ἁμαρτία ἀσυγχώρητος, εἰ μὴ ἡ ἀμετανόητο;. ο 'Αλλὰ περὶ μὲν τούτων ἅλις. Σὺ δὲ μετὰ τὴν τῶν εἰρημένων ὡρῶν ψαλμῳδίαν, φάγε· κρατῶν Ο De custodia ab otiositate; et quod necessarium est etiam eum qui tranquillus est ecclesiasticam traditionem observare. 28. Quemadmodum dicit sanctus Isaac: Custo dite vos, o charissimi, ab otiositate; quoniam in ea reconditur mors certissima; ut et absque illa in manus eorum qui monachum comprehenderc festinant, incidere non licet. Non de psalmis in illa die judicabit nos Deus, neque de orationis pigritia; sed quod, eorum omissione, dæmoniis ingressus datur. Postquam autem locum invenerint et ingressi sint, et januas oculorum nostrorum concluserint, tune nos tyrannice et impure replebunt, quomodo divina sententia suos cooperatores violentissima ultione comprehendunt; ser· vique eorum nemus, eo quod parva omiserimus, que propter Christum cura digna sunt, ut a sapientissimis scriptum est: Qui voluntatem suan Deo non subjecerit, ab ejus adversario subigetur. Ita ut ea quæ tibi parva videntur, tanquam muri' tibi reputanda sint contra eos qui nobis insidiantur, quorum- perfectio intra cellulam, ab iis qui magistratum Ecclesi tenent, sapienter statula est ad vitæ nostræ custodiam in spiritu revela iouis; quorum neglectus ab insipient bus parvi penditur, eo quod damna in le sequentia non consid - rant. Eorum hominum viæ initium et melium est libertas indocia quae cupiditatum mater est. Melius enim est conari parva non omittere, quain locum dare peccatis ea negligendo. Hujus enim intempestivæ libertatis finis est servitus.» Et rursum: O quam dulcia sunt cupiditatum iuitia! Cupiditates autem quando quis recidere potest, 'earum amotione tranquillus fit; et lætatur, si ηuando cessent; causas tamen earum relinquere non potest: ideo vel inviti tentamur, et cupiditatibus alligimur: principia autem earum in nobis residere malumnus. Peccata non desideramus, causas vero ad ea ferentes cum gaudio suscipimus. Quapropter secunda sua efficacia priorum caus fiunt. Qui cupiditatum principia diligit, iis invitus et non volens subjectus est, et cupiditatum servus efficitur. Qui propria peccata oderit, ab iis cessabil; et qui ea confessus fuerit, condonatio nem inveniet. Impossibile autem est alieui peccată h:bitum deret:nquere, priusquam odium ejus c0:.- ceperit, et veniam assequi, priusquam delicta con fessus fuerit; altera quidem veræ humilitatis caus? est; altera compunctionis, quae in corde rubore consequitur.» Εt rursum: «Non est peccatur: irremissibile, nisi quod non corrigitur. Sed de l' satis dictum est: Tu autem post dictarum horarum psalmodiam, comede; orationem occupans ir manducando, ut sic faciens in habitudinem venias, gratiæ virtute, incessanter craudi, juxta D.

praeceptum. De cibo autem qui corpus, juxta Crea- καὶ τὴν εὐχὴν ἐν τῇ τροφῇ, ἵν' οὕτω ποιῶν ἔλθῃς toris ineffalilem sapientiam, nutrit, sermo paulum differatur; de eo vero qui animam sustentat ac vivificat sermo protendatur; qui cibus est, secundum sanctos, sacra et divina oratio. Et me rito sane; namque anima est corpore pretio stot. Adhuc de oratione, et quod oportet semper orare. 29. Quemadmodum hoc corpus nostrum, εἰ abest anima, est mortuum et fœdum odorem exhalat; ita et anima, nisi se ad orationem excitet, mortua est. Et quod omni morte decet credere pejus esse non orationi vacare, nos optime docet magnus ille propheta Daniel, qui mavult mori quam horæ punctum oratione privari. Docet etiam Los bene divus Chrysostomus: • Quicunque orat, cum Deo conversatur. Quantum autem sit bonum hominem cum Deo coHoqui, nemo est omnium qui ignoret; verbis autem hunc honorem demonstrare nemo posset. Is enim honor et angelorum magnificum statum transcendit.» Εt adhuc: • Oratio est commune angelorum simul et hominum opus. Neque est medium inter utramque naturam, quoad orationen. Ea te a brutis scparat, et cum angelis conjungit. Cito aliquis in corum agendi rationem et vitam et conversa tionem transilit, si totam vitam in oratione et Dei cultu ardenter impenderit. Et adhuc: • Si diabolus animam viderit munitam virtutibus, non audet ei accedere, metuens robur ac vim quem præbent orationes, quæ magis animam nutriunt quam corpus frumentum nutrit. Et adhuc: • Nervi animae sunt orationes. Quemadmodum enim corpus nervis compingitur, et coagulatur, et consistit et vivit, et solidum efficitur; si quis vero cos secuerit, omnem corporis harmoniam dissolvit: sic animæ per sanctas preces harmoniam consequuntur et consistunt, et pietatis cursum feliciter currunt. Si autem te oratione privaveris, idem facies ac si piscem ex aqua exigas. Quemadmodum enim illi aqua vita est, ita tibi oratio; per eam licet aerem, quasi per aquam, transvolare, et in coelos ascendere, et ad Deum accedere.» Εἰ adliuc: • Oratio ac postulatio homines templ. Dei elicit; et quemadmodum aurum ac lapides preLiosi el marmora reginn domos faciunt, ita et oratio homines templa Christi. Quodnam fieri pos sit majus orationis elogium quam quod nos templa Dei eficit? Et quem celi non comprehendunt, ∙hic in animam quæ in oratione vivit, ingreditur. › Et adhuc: «Εt inde aliquis sauctæ orationis virtutem scire potest, quod Paulus, qui per omnem terram, tanquam alatus discurrit, et in carcere habitat, et flagella sustinet et moerores, et vivit in sanguine et periculis, damones expellit, mo:tuos εἰς ἕξιν, σθένει τῆς χάριτος, τοῦ προσεύχεσθαι άδιαλείπτως, κατὰ τὴν ἐντολήν. ᾿Αλλ' ὁ μὲν περὶ τῆς τὸ σῶμα διακρατούσης τροφῆς, ἀῤῥήτῳ σοφίᾳ τοῦ κτίσαντος, λόγος, μικρὸν ἀναμεινάτω· ὁ δὲ περὶ τῆς τὴν ψυχὴν συνιστώσης, καὶ ζωούσης λόγος, προ τασσέσθω· ἥτις ἐστὶ κατὰ τοὺς ἀγίους, ἡ ἱερὰ καὶ θεοποιός προσευχή. Καὶ μάλα εἰκότως· ἐπεὶ καὶ ἡ ψυχή προτιμωτέρα του σώματος. Ἔτι περὶ προσευχῆς· καὶ ὅτι δεῖ προσευχεσθαι ἀεί. κθ'. • Ωσπερ τοῦτο τὸ σῶμα τὸ ἡμέτερον, ψυχῆς μὴ παρούσης, νεκρόν ἐστι καὶ δυσῶδες· οὕτω καὶ ψυχὴ μὴ κινοῦσα ἑαυτὴν εἰς προσευχήν, νεκρά ἐστι, καὶ ἀθλία, καὶ δυσώδης. Καὶ ὅτι γε παντός θανά του ἡγεῖσθαι πικρότερον προσήκει, το στερηθῆναι προσευχῆς, διδάσκει καλῶς ἡμᾶς ὁ μέγας Δανιήλ ὁ προφήτης, μᾶλλον ἑλόμενος ἀποθανεῖν, ἢ στιγμὴν ώρας στερηθῆναι προσευχῆς. Ἔτι διδάσκει ἡμᾶς καλῶς ὁ θεῖος Χρυσόστομος· Πᾶς προσευχόμενος, τῷ Θεῷ διαλέγεται. Ὅσον δέ ἐστιν, ἄνθρωπον ὄντα τῷ Θεῷ ὁμιλεῖν, ἀγνοεῖ τῶν ἁπάντων μὲν οὐδείς· παραστῆσαι δὲ λόγῳ τὴν τιμήν, οὐκ ἄν τις δυνητ θείη. Αὕτη γὰρ ἡ τιμὴ καὶ τὴν τῶν ἀγγέλων ὑπεραίρει μεγαλοπρέπειαν. Ετι· Προσευχὴ κοινόν ἔργον ἀγγέλων ὁμοῦ καὶ ἀνθρώπων. Καὶ οὐκ ἔτι μέσον οὐδὲν ἑκατέρας φύσεως, τόγε εἰς προσευχήν αὕτη σε χωρίζει τῶν ἀλόγων· αὕτη σε συνάπτει τοῖς ἀγγέλοις. Ταχέως δέ τις εἰς τὴν ἐκείνων μεταστήσεται πολιτείαν, καὶ βίον, καὶ δίαιταν, καὶ τι μὴν, καὶ εὐγένειαν, καὶ σοφίαν, καὶ σύνεσιν· πάντα τὸν βίον ἐν προσευχαῖς, καὶ τῇ τοῦ Θεοῦ λατρεία σπουδάζων ἐσχολακέναι. Ετι· "Οταν ἴδῃ ψυχὴν ὁ διάβολος περιπεφραγμένην ἀρεταῖς, οὐ τολμᾷ γενέσθαι πλησίον αὐτῆς, δεδοικώς τὴν ἰσχὺν καὶ τὴν δύναμιν, ἢν αἱ προσευχαὶ παρέχουσι, μᾶλλον τρέ φουσαι την ψυχήν, ἢ τὸ σῶμα τὰ σιτία. Ετι· Νεύρα τῆς ψυχῆς εἰσιν αἱ προσευχαί. Ωσπερ γὰρ τὸ σῶμα διὰ τῶν νεύρων συνέχεται, καὶ συντρέχει, καὶ ἵσταται, καὶ ζῇ, καὶ πέπηγεν· ἂν δὲ ταῦτά τις ἐκτέμῃ, πᾶσαν ἁρμονίαν διαλύει τοῦ σώματος· οὕτω; αἱ ψυχαὶ διὰ τῶν ἁγίων προσευχῶν ἁρμόζονται, καὶ συνεστήκασι, καὶ τὸν δρόμον τῆς εὐσεβείας τρέχου σιν εὐχερῶς. Αν δὲ τῆς προσευχῆς στερήσης σαντὸν, ταὐτὸν ποιεῖς, ὥσπερ ἂν εἰ τὸν ἰχθὺν ἐκ τοῦ ὕδατος ἐξήγαγες. Ωσπερ γὰρ ἐκείνῳ ζωὴ τὸ ὕδωρ, οὕτω σοὶ προσευχή· διὰ ταύτης ἔστι τὸν ἀέρα, ὥσπερ δι᾽ ὕδατος ἀναπτῆναι, καὶ εἰς τοὺς οὐρανούς ἀναβῆναι, καὶ Θεοῦ γενέσθαι πλησίον. Ετι· Προςευχή, καὶ δέησις, ναοὺς Θεοῦ τοὺς ἀνθρώπους εργάζεται· καὶ ὥσπερ χρυσὸς, καὶ λίθοι πολύτιμοι, καὶ μάρμαρα ποιοῦσι τοὺς οἴκους τῶν βασιλέων, οὕτω καὶ προσευχὴ τοὺς ἀνθρώπους, ναοὺς τοῦ Χριστοῦ. Τί οὖν ἂν γένοιτο μεῖζον προσευχῆς ἐγκώμιον, ἢ ὅτι ναοὺς ἀπεργάζεται Θεοῦ; καὶ ὃν οὐ χωροῦσιν οὐρανο!, οὗτος εἰς ψυχὴν εἰσέρχεται ζῶσαν ἐν προσ ευχαῖς. Ετι· Κἀκεῖθεν ἴδοι τις ἂν τὴν δύναμιν τῶν ἁγίων εὐχῶν, ὅτι Παῦλος ὁ διὰ πάσης τῆς οἰκουμέν

oportet ut omnes virtutes cum ea simul intrent. - › νης, ὥσπερ ὑπόπτερος τρέχων, καὶ δεσμωτήριον resuscitat, infirmitates sanat, in nullo eorum conοἰκῶν, καὶ μάστιγας ὑπομένων, καὶ φορῶν ἄλυσιν, tilit ad hominum salutem, sed orationibus aui. καὶ ζῶν ἐν αἷματι, καὶ κινδύνοις, καὶ δαίμονας mam munivit; et post miracula et mortuorum ἐλαύνων, καὶ νεκροὺς ἐγείρων, καὶ παύων ἀῤῥωστή resurrectionem, ad orationes currebat, tanquam ματα, οὐχ ἑνὶ τούτων ἐθάῤῥησεν εἰς τὴν τῶν ἀνθρώ- athleta ad locum corona. Etenim et mortuorum πων σωτηρίαν· ἀλλὰ ταῖς προσευχαῖς ἐτείχιζε τὴν resurrectionis et aliorum omnium effectrix est ψυχήν· καὶ μετὰ τὰ σημεῖα, καὶ τὴν τῶν νεκρῶν oratio. Quam enim in arbores virtutem habent ἀνάστασιν, ἐπὶ τὰς προσευχὰς ἔτρεχεν, ὥσπερ τις aquæ, eamdem orationes in vitam sanctorum. › ἀθλητὴς ἐπὶ παλαίστραν στεφάνου. Καὶ γὰρ καὶ τῆς Et adhuc: • Oratio, salutis principium, immoriaἀναστάσεως τῶν νεκρῶν, καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων ἡ litatis donatrix, Ecclesiæ murus inexpugn: bilis. προσευχὴ χορηγός. "Ην γὰρ ἐπὶ δένδρων ἰσχὺν ἔχει inviolabile præsilium, demonibus formidandum, τὰ ὕδατα, ταύτην ἐπὶ τοῦ βίου τῶν ἁγίων, αἱ προσ nostra vero pietati salutare. Et adhuc: «Quemευχαί. Ετι· Προσευχή, σωτηρίας ἀφορμὴ, ἀθανα- admodum, quando quædam regina in urbem inσίας πρόξενος, τῆς Ἐκκλησίας τεῖχος ἀῤῥαγές, φυ- greditur, necesse est ut omnes divitia eam couseλακτήριον ἄσυλον, φοβερὸν μὲν τοῖς δαίμοσι, σωτή- η quantur, ita et, quando oratio intrat in animam, ρων δὲ τοῖς εὐσεβέσιν ἡμῖν. Ετι· Ὥσπερ τινὸς βασιλίδος εἰσιούσης εἰς τινα πόλιν, πάντα τὸν πλοῦσαν συνακολουθεῖν ἀνάγκη, οὕτω δὴ καὶ προσευχῆς εἰσιούσης εἰς ψυχήν, πᾶσα ἀρετή συνεισέρχεται. Ετι· Οπερ ἐστὶ θεμέλιος οἴκῳ, τοῦτο ἐν ψυχῇ προσευχή· καὶ δεῖ ταύτην πρώτην ὥσπερ κρηπίδα καὶ ῥίζαν ἐν τῇ ψυχῇ πήξαντας ἐποικοδομεῖν σπουδαίως, καὶ σωφροσύνην, καὶ πρόνοιαν πτωχῶν, καὶ πάντας τοὺς νόμους τοῦ Χριστοῦ. Ετι· Φῶς ἐστι διανοίας καὶ ψυχῆς, ἡ μετὰ σπουδῆς εὐχή· φῶς ἄσβεστον καὶ διηνεκές. Διὰ τοῦτο μυρίους συρφε τοὺς λογισμῶν ἐμβάλλει ταῖς ἡμετέραις διανοίαις δ πονηρός· καὶ ἅπερ οὐδέ ποτε ἐλογισάμεθα, ταῦτα συνάγων ἐν τῷ καιρῷ τῆς εὐχῆς, καταχεῖ τῆς ἡμε τέρας ψυχῆς. Ἔτι· Μέγα ὅπλον εὐχή· μεγάλη ἀσφάλεια.» Καὶ ὁ Θεολόγος· «Μνημονευτέον Θεοῦ, η ἀναπνευστέον. καὶ αὖθις· συνεχέστερον νύει τὸν Θεὸν, ἢ ἀνάπνει.» Καὶ ὁ ἅγιος Ἰσσάκ· ῎Ανευ ἀδιαλείπτου προσευχῆς, προσεγγίσαι τῷ Θεῷ οὐ δύνασαι. Και· Μετὰ τὸν κόπον τῆς προσευχῆς, ποιῆσαι τῷ νοῖ μέριμναν ἑτέραν, σκορπισμὸν τῆς διανοίας ἀπεργάζεται. Καί· Πᾶσα προσευχή, ἐν ᾗ μή μοι χθήσῃ τὸ σῶμα, καὶ θλιβῇ ἐν αὐτῇ ἡ καρδία, ἔκτρωμα λογίζεται· χωρὶς γὰρ ψυχῆς ἐστιν ἐκείνη ἡ προσευχή.» Καὶ ὁ τῆς Κλίμακος· «Προσευχή έστι, κατά μὲν τὴν αὐτῆς ποιότητα, συνουσία, καὶ ἕνωσις ἀνθρώπου καὶ Θεοῦ· κατὰ δὲ ἐνέργειαν, κόσμου σύστασις, Θεοῦ καταλλαγή, δακρύων μήτηρ καὶ πάλιν Ουγάτηρ, ἁμαρτημάτων ἱλασμός, πειρασμῶν γέ- η φυρα, θλίψεως μεσότοιχον, πολέμων θραῦσις, ἀγγέλων ἔργον, ἀσωμάτων πάντων τροφή, ή μέλλουσα εὐφροσύνη, ἀπέραντος εργασία, ἀρετῶν πηγή, χαρισμάτων πρόξενος, προκοπὴ ἀόρατος, τροφή ψυχῆς, νοῦ φωτισμὸς, ἀπογνώσεως πέλυξ, ἐλπίδος ἀπόδειξις, λύπης λύτρωσις, πλοῦτος μοναχῶν, ἡσυχαστῶν θησαυρός, θυμοῦ μείωσις, ἔσοπτρον προκοπής, μέσ τρων ἐμφάνεια, καταστάσεως δήλωσις, τῶν μελλόν των ἀποκάλυψις, κλέους σημασία. Προσευχή ἐστι τῷ ὄντως εὐχομένων, δικαστήριον, καὶ κριτήριον, καὶ βῆμα Κυρίου, πρὸ τοῦ μέλλοντος βήματος. Καὶ πάλιν· Οὐδὲν ἕτερόν ἐστι προσευχή, εἰ μὴ κόσμου ὁρατοῦ καὶ ἀοράτου ἀλλοτρίωσις.» Καὶ ὁ ἅγιος Νεί λος· ο Εἰ προσεύξασθαι ποθεῖς, ἀπόταξαι τοῖς πᾶσιν, ἵνα τὸ πᾶν κληρονομήσῃς. Ετι· Προσευχή ἐστιν Εt adhuc: • Quod domui est fundamentum, ill est in anima oratio; et eam oportet tanquam primam basim et radicem in anima ponentes supermedificare ardenter et sapientiam et providentiam mendicorum et leges Christi.» Et adhuc: «Lumen est cogitationis et animæ oratio cum ardore facta; lumen inexstinguibile et indeficiens. Ideo innumras sordes animabus nostris injicit malignus et quæ nunquam cogitaveramus, ea colligens orationis tempore, in animam nostram infundit. › Et adhuc: «Fortis armatura, oratio; magna securitas.» Ft Theologus: «Oportet nos Dei meminisse et Deum aspirare. Et rursum: e Magis G continue Deum cogita aut respira.» Et sanctus Isaac: • Sine indeficiente oratione, Deo accelere non potes.» Et: c Omnis oratio, in qua corpus tuum non affliges, et cor tuum non compunges, abortus efficitur; extra animam enim est ca oratio.» Et Climacicus: «Oratio est, quoad essentiam, conversa:io et unio hominis ac Dei; quoad efficaciam, mundi consistentia, Dei conciliatio, lacrymarum mater að rursum filia, delictorum exp'atio, contra tentationes vallum, conra aflictionem intermedius paries, bellorum sanatio, angelorum opus, incorporalium omnium cibus, futura lelitia, infinita operatio, virtutum fons, donoru origo, invisibilis profectus, animæ cibus, mentis lumen, desperationis securis, spei demonstratio surdium mundatio, monachorum divitiae, pacifico. rum thesaurus, irae imminutio, speculum profectus, niensurarum apparitio, tranquillitatis indicatio, futurorum revelatio, glorie significatio. (ratio est ei qui vere oral, tribunal et judicium antequam futurum tribunal statuatur.» Et rursu:: «Nihil aliud est oratio, quam mundi visibilis ac invisibilis abalienatio.» Et sanctus Ni lus: ‹ Si orare desideras, omnibus renunta, ut omnia ligeredlitate recipias.» Et adhuc: «Oratio cst ascensio ad Deum,. Et allue: • Oratio est conversatio mentis cum Den.» Et adhuc: «Quemalmodum panis est corpori cibus, et auium virtus, ita et menti spiritualis oratio cibus est.» Ει hæc quidem ita sunt. Nunc autem opportunumI EL

CALLISTI ET IGNATII XANTHIOPULORUM €96 est de corporali alimento, quantum ad pondus, ἡ ἀνάβασις τοῦ πρὸς Θεόν. Ετι· Προσευχή ἐστιν όμι quantitatem et qualitatem, breviter pro viribus exponere. λία νοῦ πρὸς Θεόν. Ετι· Ωσπερ ὁ ἄρτος τροφή ἐστι τῷ σώματι, καὶ ἡ ἀρετὴ τῇ ψυχῇ, οὕτω καὶ τοῦ νοῦ ἡ πνευματική προσευχή, τροφὴ ὑπάρχει.» Καὶ ταῦτα μὲν οὕτω;, εὔκαιρον δὲ νῦν καὶ περὶ τῆς σωματικής διαίτης, κατά γε σταθμόν, ποσότητά τε καὶ ποιότητα ταύτης, ἐκθέσθαι ὡς ἐν βραχεῖ τοκαταδύναμιν. De corporali regimine: quomodo is qui tranquillus Περὶ τῆς σωματικῆς διαίτης· ἕως [ἴτ. οἴως] πῶς δεῖ τρέφεσθαι τὸν ἡσυχάζοντα. est se nutrire debet. 30. Scriptum est: c Fili hominis, cum pondere panem tuum manlucabis; et cum mensura aquam tuam bibes; ut per læc, sulicienter nutritus vivat, qui secundum Deum vult pugnare.» Nisi enim dederis, ut dicitur, sanguinem, spiritum non accipies. Dicit autem et magnus Paulus: • Castigo corpus meum, et in servitutem redigo, ne forte postquam aliis prædicaverim, ipse reprobus efhciar ".» Et divus David: c Genua mea iufirmata sunt a jejunio, et caro mea immutata est propter oleum ".» Εt Theologus:. Nulla alia re, ut malo rum sufferentia, Deus colitur, et lacrymis ejus misericordia refunditur. Et sanctus Isaac: «Quenadwodum mater filium curat, ita Christus corpus afflictum curat, et huic corpori perpetuo proximus adest.» Et rursum; ‹ In ventre saturato, non est mysteriorum Dei cognitio.» Et: • Quemadmodum iis qui in lacrymis seminant, exsultationis manipuli oriuntur; ita lætitia sequitur eam quæ secundum Deum est corporis aflictionem.. Εt Macarius: • Qui elongat se ab omnibus deliciis, quæ eum separant a suo Creatore.» Et rursum: • Multis temporibus a dextris et a sinistris tentatur, et duobus his modis me ipsum probans, et accipiens ab inimico plagas innumeras, et dignus abscondite effectus magnis remunerationibus, ex multorum annoruin longo tempore mihi expertus suu, et in probatione et Dei gratia, hæc didici: Nempe fundamentum omnium bonorum et animæ ex captivitate inimici liberationem et viam ad lumen ferentem et ad vitam duas illas rationes esse: se in unum locum colligere, et semper jejunare, id est: se ipsum in ventris temperantia stabilire, sapienter ac prudenter, in inmobili sede, incessanti tranquillitate ac Dei meditatione. Inde enim oritur sensuum subjectio; inde mentis vigilantia; inde furentes cupiditates coercentur, quæ in corpore agitantur; iule ratiociniorum dulcedo; inde cogi. tationis lucifi motus; inde ad divina opera virtutis ardlor, inde excelsae cogitationes et delicatæ; inde indesinentes lacrymæ, quæ perpetuo fuuut; indle mortis memoria; inde sapientia pura quæ ab omni phantasia removetur cogitationem impedienti; inde visus acumen et eorum qua longe sunt cognitionis vigor. fude profundissimni illi mystici sensus, quos cogitatio comprehendit, in divinorum oraculorum virtutes; et interiores motus qui in anima producuntur, et discrepantia ac discretio spirituum ac sancta'um potentiarum et veræ visionis ac vanarum imaginationum inde timor viarum ac semi- * I Cor. 18, 27. 95 Psal. crit, 24. λ'. Γέγραπται· «Υἱὲ ἀνθρώπου, σταθμῷ τὴν ἄρτον σου φάγεσαι· καὶ μέτρῳ τὸ ὕδωρ σου πίεσαι, ὡς διὰ τούτων, ἱκανῶς ἔχοντος τοῦ κατὰ Θεὸν ἀγω νιζομένου, διαζῇν. Αν γὰρ μὴ δῷς, κατὰ τὴν λέγοντα, αἷμα, οὐκ ἂν λάβοις πνεῦμα. Λέγει δὲ καὶ ὁ μέγας Παῦλος· «Υπωπιάζω μου τὸ σῶμα, καὶ δου λαγωγῶ, μή πως ἄλλοις κηρύξας, αὐτὸς ἀδόκιμος γένωμαι.» Καὶ ὁ θεῖος Δαβίδ· «Τὰ γόνατά μου Βἠσθένησαν ἀπὸ νηστείας, καὶ ἡ σάρξ μου ἠλλοιώθη δι' ἔλαιον.» Καὶ ὁ Θεολόγος· «Οὐδενὶ οὕτω τῶν πάν των, ὡς κακοπαθείᾳ, Θεὸς θεραπεύεται, καὶ δάκρυσι· τὸ φιλάνθρωπον ἀντιδίδοται.» Καὶ ὁ ἅγιος Ἰσαάκ «Ωσπερ μήτηρ κήδεται τέκνου, οὕτω Χριστὸς κήδεται σώματος κακοπαθοῦντος, καὶ πλησίον ἐστὶ τοῦ σώο ματος αὐτοῦ διαπαντός.» Καὶ αὖθις· «Εν γαστρὶ πεπληρωμένῃ γνῶσις Θεοῦ μυστηρίων οὐκ ἔστι. ν Καί· ο Ὥσπερ ἔπεται τοῖς ἐν δάκρυσι σπείρουσι τὰ δράγματα τῆς ἀγαλλιάσεως, οὕτως ἀκολουθεῖ ἡ χαρὰ τῇ διὰ Θεὸν κακοπαθείᾳ.» Καὶ Μακάριος Ο απο στομίσας ἑαυτὴν ἀπὸ πάσης ἡδυπαθείας, τῆς χωρι ζούσης αὐτὸν ἀπὸ τοῦ κτίσαντος αὐτόν.» Καὶ πάλιν· • Ἐν πολλῷ καιρῷ πειραζόμενος ἐν τοῖς δεξιοῖς καὶ ἀριστεροῖς, καὶ ἐμαυτὸν δοκιμάσας ἐν τοῖς δυσὶ τρό ποις τούτοις πολλάκις, καὶ δεξάμενος ἐκ τοῦ ἐναν τίου πληγὰς ἀναριθμήτους καὶ ἀξιωθεὶς μεγάλων ἀντιλήψεων κρυπτῶς, ἐκομισάμην ἐμαυτῷ πεῖραν ἐκ τῶν μακρῶν χρόνων τῶν ἐτῶν, καὶ ἐν δοκιμασία, καὶ Θεοῦ χάριτι, ταῦτα ἔμαθον· ὅτι ὁ θεμέλιος πάν των τῶν ἀγαθῶν, καὶ ἡ ἀνάκλησις τῆς ψυχῆς ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας τοῦ ἐχθροῦ, καὶ ἡ ὁδὸς ἡ πρὸς τὸ φῶς καὶ τὴν ζωὴν φέρουσα, οὗτοι οἱ δύο τρόποι εἰσί· τὸ συνάξαι ἑαυτὸν εἰς ἕνα τόπον· καὶ τὸ ἀεὶ νηστεῦσαι· τουτέστι, τὸ κανονίσαι ἑαυτὸν ἐν ἐγκρατείᾳ γαστρός, σοφῶς καὶ φρονίμως, ἐν ἀκινήτῳ καθέδρα, καὶ ἀδιαλείπτῳ σχολῇ, καὶ μελέτῃ Θεοῦ. Ἐντεῦθεν γὰρ ἡ τῶν αἰσθήσεων ὑποταγή· ἐντεῦθεν ἡ τοῦ νοῦ νήψις· ἐντεῦθεν τὰ ἄγρια πάθη ἡμεροῦνται, τὰ ἐν D:ῷ σώματι κινούμενα· ἐντεῦθεν ἡ πραότης τῶν λογισμῶν· ἐντεῦθεν αἱ τῆς διανοίας φωτειναὶ κινήσεις· ἐντεῦθεν ἡ πρὸς τὰ θεῖα ἔργα τῆς ἀρετῆς σπουδή· ἐντεῦθεν τὰ ὑψηλὰ νοήματα, καὶ λεπτά έντεῦθεν τὰ ἄμετρα δάκρυα, τὰ ἐν παντὶ καιρῷ για νόμενα, καὶ τοῦ θανάτου ἡ μνήμη· ἐντεῦθεν ἡ σω φροσύνη ή καθαρά, ἡ τελείως ἀπέχουσα ἐκ πάσης φαντασίας, τῆς τὴν διάνοιαν πειραζούσης· ἐντεῦθεν ἡ ὀξυδερκία, καὶ ἡ ὀξύτης τῆς γνώσεως τῶν μακρὰν ὄντων· ἐντεῦθεν τὰ βαθύτερα τῶν μυστικών νοημάτ των, ἅπερ ἡ διάνοια καταλαμβάνει, ἐν τῇ δυνάμει τῶν θείων λογίων, καὶ αἱ εσώτεραι κινήσεις αἱ ἐν τῇ ψυχῇ γινόμεναι, καὶ ἡ διαφορὰ καὶ ἡ διάκρισις

timor ignaviam et negligentiam infringit, et zeli flamina quæ onine periculum transcendit et omnem metum transgreditur; el ardor qui omnem cupiditatem despicit eamque ex cogitatione abstergit, et oblivionem inserit corum quæ cum aliis præterennt; et ut uno verbo dicam, sinceri hominis libertas, anime letitia et resurrectio, et in regno calorum cum Christo requies inde proveniunt. Si quis autem in hisce duobus negligens fuerit, scint fore ut non modo omnibus prædictis seipsum privet, sed et omnium virtutum fundamenta concutiat, in duarum illarum virtutum contemptu. Et quen.ad - modum eæ sunt in anima principium et caput divinæ operationis ac janua et via ad Christumn, si quis eas occupaverit et in iis remanserit, ita et si quis cx iis se receperit et resilierit, duobus earum contrariis occurret; nempe corpore fulcictur et gule ardenter indulgebit.» Et cætera. Et in aliis: «Ει alii quidem ab initio ignavi et negligentes, non solum ex his ac talibus pugnis, sed ex arboris folio - rum strepitu tremunt ac turbantur; et parva ca quæ ex famis incommodo oritur, necessitate et parva infirmitate superantur et dejiciuntur et retro vertuntur. Sinceri autem et probati, ne olerum quidem foeno satiantur; neque, siccarum herbaru radicibus nutriti, ante statutam cibi horam, aliquam earum audent gustare. Sed humi recumbunt in infirmitate et debilitate corporis; et bebatum visum habent eorum oculi, eo quos eorum corpus τῶν πνευμάτων ἐκ τῶν ἁγίων δυνάμεων, καὶ τῶν tarum quæ in cogitationis pelago versantur, qui ἀληθινῶν δράσεων ἐκ τῶν ματαίων φαντασιῶν· ἐντεῦθεν ὁ φόβος τῶν ὁδῶν καὶ τῶν τρίτων τῶν ἐν τῷ πελάγει τῆς διανοίας, ὁ κόπτων τὴν ῥαθυμίαν καὶ τὴν ἀμέλειαν, καὶ ἡ φλόξ τοῦ ζήλου ἡ καταπα τοῦσα πάντα κίνδυνον καὶ διαβαίνουσα πάντα φόβον, καὶ ἡ θέρμη ἡ καταφρονοῦσα πάσης ἐπιθυμίας καὶ ἐκ τῆς διανοίας ἐξαλείφουσα ταύτην, καὶ λήθην ἐμποιοῦσα πάσης μνήμης τῶν παρερχομένων μετά τῶν ἄλλων· καὶ ἵνα συντόμως εἴπω, ἡ ἐλευθερία τοῦ ἀνθρώπου τοῦ ἀληθινοῦ, καὶ ἡ χαρὰ τῆς ψυχῆς, καὶ ἡ ἀνάστασις, καὶ ἡ μετὰ τοῦ Χριστοῦ ἐν τῇ βα σιλείᾳ τῶν οὐρανῶν ἀνάπαυσις ἐντεῦθεν. Εἴ τις δὲ ἀμελήσει ἐν τοῖς δυσὶ τούτοις, γνώτω ὅτι οὐ μόνον ἐκ πάντων τῶν προειρημένων τούτων ζημιοί ἑαυτὸν, ἀλλὰ καὶ τὸν θεμέλιον πασῶν τῶν ἀρετῶν διασείει, ἐν τῇ καταφρονήσει τῶν δύο τούτων ἀρετῶν. Και ὥσπερ εἰσὶν αὗται ἐν τῇ ψυχῇ, ἀρχὴ καὶ κεφαλή τῆς θείας ἐργασίας, καὶ θύρα, καὶ ὁδὸς ἢ πρὸς τὸν Χριστόν, ἐάν τις κρατήσῃ αὐτὰς, καὶ ἐν αὐταῖς ὑπομείνῃ, οὕτω καὶ ἐάν τις ἀναχωρήσῃ ἐξ αὐτῶν, καὶ ἀποπηδήσῃ ἀπ' αὐτῶν, πρὸς ταῦτα τὰ δύο τὰ ἐναντία τούτων καταντῇ· λέγω δή, τὸ μετεω ρισθῆναι τῷ σώματι, καὶ γαστριμαργεῖν ἀθέσμως.» καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ ἐν ἄλλοις· ι Καὶ οἱ μὲν ἐν ταῖς ἀρχαῖς αὐτῶν ῥάθυμοι καὶ χαῦνοι ὑπάρχοντες, οὐ μόνον ἐκ τῶν ἀγώνων τούτων καὶ τῶν τοιούτων, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἤχου φύλλων δένδρου δειλιάσι καὶ τα ράττονται· καὶ ἀπὸ μικρᾶς ἀνάγκης τῆς ἀπὸ τῆς χρείας τοῦ λιμοῦ, καὶ ἀπὸ μικρᾶς ἀσθενείας νικῶνται, καὶ ἀπαρνοῦνται, καὶ εἰς τὰ ὀπίσω στρέφονται. Οἱ δὲ ἀληθινοὶ καὶ δόκιμοι, οὐδὲ ἐκ τοῦ χόρτου τῶν λαχάνων χορτάζονται· οὐδὲ διατιώμενοι ῥίζαις βοτάνων ξηρῶν, πρὸ τῆς νενομισμένης ώρας τῆς τρο φῆς, καταδέχονται τινος γεύσασθαι· ἀλλὰ καὶ χαμευνοῦσιν, ἐν ἀτονίᾳ ὄντες καὶ ἀγωνίᾳ τοῦ σώματος· καὶ ἀμβλυωποῦσιν οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτῶν, ἐκ τῆς ἄγαν κενώσεως τοῦ σώματος· κἂν δὲ ἐκ τῆς ἀνάγκης ἐγγίσωσιν ἐξελθεῖν ἐκ τοῦ σώματος, οὐδὲ οὕτω χεῖρα διδοῦσιν ἡττηθῆναι καὶ πεσεῖν, ἐκ τῆς ἐῤῥωμένης αὐτῶν προαιρέσεως. Ποθοῦσι γὰρ καὶ ἐφίενται τοῦ βιάσασθαι ἑαυτοὺς διὰ τὴν ἀγάπην τοῦ Θεοῦ· καὶ κοπιᾶν ὑπὲρ τῆς ἀρετῆς αἱροῦνται, ἢ τὴν πρόσκαιρον ζωὴν ἔχειν, καὶ πᾶσαν ἀνάπαυσιν τὴν ἐν αὐτῇ. Καὶ ὅταν ἐπέλθωσιν αὐτοῖς οἱ πειρασμοί, μᾶλλον declines a dextris et a sinistris; et exemplar exεὐφραίνονται ὅτι ἐν αὐτοῖς τελειοῦνται, ἤτοι τέλειοι ponimus tibi, et regulam qua: medium tenet; qua γίνονται. Αλλ' οὐδὲ ἐκ τῶν μοχθηρῶν κόπων τῶν quidem hos limites habet. γινομένων ἐν αὐτοῖς διστάζουσιν ἐν τῇ ἀγάπῃ τοῦ Θεοῦ· ἀλλ᾿ ἕως ἂν ἐκλείψωσιν ἐκ τῆς ζωῆς, προβι μοῦνται δέξασθαι γενναίως τὰς ἐπηρείας, καὶ οὐκ ἀναχωροῦσιν, ὅτι ἐν αὐτοῖς τέλειοι γίνονται. ο Τού τοῖς καὶ τοῖς τοιούτοις τοιγαροῦν καὶ ἡμεῖς στοιχούντες, ναὶ μὴν καὶ τῷ κελευόντι, Οδῷ βασιλικῇ πορεύου, μὴ ἐκκλίνῃς δεξιὰ ἢ ἀριστερά, πειθαρχοῦντες, καὶ τύπον ἐκτιθέμεθά σοι, καὶ κανόνα μεσότητος, ὅστις δῆτα καὶ τοῦτον ἔχει τὸν ὅρον. nimis vacuum est. Et si ex necessitate in eo sunt ut e corpore exeant, ne tune'quidem dant manus ut superentur ac succumbant, adeo valida est eorum voluntas, Cupiunt enim ac volunt sibi vim inferre propter Dei an:orem; et torqueri pro virtute malunt quam Buxaın vitam habere et omnem suam requiem in ea ponere. Et quaudio superveniunt illis tentationes, magis lætantur quod per eas perficiantur, et perfecti fiant. Sed neque ex duris quas in seipsis experiuntur, molestiis, in Dei dilectione dubitant. Sed donec ex vita egressi sint, cupiunt labores generose suscipere neque cedunt, quia fiunt in iis perfecti.» lis igitur ac talibus inherentes et nos, et ei obedientes qui dixit: «Regia via incede, we quaria et seata die reci. Οπως δεῖ κατὰ δευτέραν, καὶ τετάρτην, και Quomodo oportet eum qui pugnat et secunda et ἕκτην, τρέφεσθαι τὸν ἀγωνιζόμενον. λα. Κατά γε τὰς τρεῖς ἡμέρας τῆς ἑβδομάδες, ήγουν δευτέραν, τετάρτην, καὶ ἔκτην, ποιοι διηνε κω; ἐννάτας, ἤτοι ἔσθιε ἅπαξ τῆς ἡμέρας, μεταλαμβάνων ἄρτους οὐγγιῶν ἕξ· ἀπὸ τῶν ξηροτρόφων ἐγκρατῶς τοῦ ἀρκοῦντος· καὶ ὕδατος, ἕως τριῶν ἢ 51. Tribus hebdomatis di bus, scilicet secund:, quarta el sexta, nonas fac perpetuo, id est, se met comede, pane vescens, sex unci:s; ex siccis cibis sume quantum safficiat; et aquæ, si velis, tres aut quatuor calies bile; cauonem s quens sanctur Diglized by Google

CALLIST: ET IGNATHI XANTHOPULORUM apostolorum qui ait: e Si quis episcopus aut pres- τεσσάρων ποτηρίων, εἰ βούλει· ἑπόμενος τῷ 50 byter, aut diaconus, aut lector, aut psaltes sacram Paschatis quadragesimam non jejunet, aut quërta die, aut parasceve, deponatur; nisi tamen corporis infirmitate impediatur. Si autem laicus sit, excommunicetur; › secunda autem dies deinceps a sanctis Patribus statuta est. Quomodo oportet tertia et quinta die resci. κανόνι τῶν ἁγίων ἀποστόλων, θεσπίζοντι· «Εξ τις ἐπίσκοπος, ἡ πρεσβύτερος, ἢ διάκονος, ἢ ἀναγνώ στης, ἢ ψάλτης, τὴν ἁγίας Τεσσαρακοστὴν τοῦ Πάσ σχα οὐ νηστεύει, ἢ τετράδα, ἢ παρασκευήν, καθαι. - ρείσθω· ἐκτὸς εἰ μὴ δι' ἀσθένειαν σωματικὴν ἐμποδίζοιτο. Εἰ δὲ λαϊκός εἴη, ἀφοριζέσθω. Η δέ γε δευτέρα εσύ πτερον τοῖς θείοις Πατράσι κεκανόνισται. ο Όπως δεῖ τρέφεσθαι κατὰ τρίτην καὶ πέμπτης. 32. In duobus rursum diebus, nempe tertio et λβ'. Ἐν δὲ ταῖς δυσὶ πάλιν ἡμέραις, δηλαδὴ τῇ quinto, bis per diem manduca in prandio quidem τρίτῃ καὶ τῇ πέμπτῃ, δις ἔσθιε τῆς ἡμέρας· κατὰ sex uncias panis sumens; ex cocto temperanter μὲν τὸ γεῦμα τρεφόμενος ἄρτου οὐγγίαις ἐξ· ἀπὸ comedens et quædam olera, bibens vinum cum aqua ἐψητοῦ ἐγκρατῶς· καί τινος τῶν ξηροτρόφων μετ mistum, usque ad tres aut quatuor calices, si ἔχων καὶ οἴνου μεμιγμένου σὺν ὕδατι, ἕως, ε. velis; sub vesperain autem, sume tres uncias χρήσεις, ποτηρίων τριῶν ἢ τεσσάρων· κατὰ δὲ τὴν panis, et quædam sicca, et fructus quosdam; sume ἑσπέραν, ἀπογευόμενος ἄρτου συγγίας τρεῖς, καὶ vinum cum aqua, unum calicem, aut duos, sed non τινος τῶν ξηροφάγων, ἢ ἐπωρῶν τινων· οἴνου τε plures, quando te urget sitis violenta. Vehementer σὺν ὕδατι, ποτηρίου ἑνὸς, ἢ τὸ πολὺ δύω, δίψης enim sitis cooperatur et in lacrymis, sociam habens πολλῆς ἐπικρατούσης σε. Σφόδρα γὰρ συνεργεῖ ἡ vigiliam, ut ait Climacieus: ‹ Sitis ac vigilia cor δίψα καὶ ἐν τοῖς δάκρυσι, σύνοικον ἔχουσα καὶ τὴν allixerunt; corde auten aflicto, exsilierunt lacryἀγρυπνίαν, ὥς φησιν ὁ τῆς Κλίμακος· Δίψα και ana. Et beatus Isaac: • Propter Deum siti, ut te ἀγρυπνία ἐξέθλιψαν καρδίαν· καρδίας δὲ θλιβείσης, adimplent sua dilectione. › Si vero his duobus ἐξεπήδησαν ὕδατα.» Καὶ ὁ ἅγιος Ἰσαάκ· «Δια diebus una vice comedere malis, optime facies. Θεὸν δίψησον, ἵνα σε εμπλήσῃ τῆς ἀγάπης αὐτοῦ. Etenim prima et mater et radix et fons et fundaΕἰ δέ γε καὶ ἐν ταῖς δυσὶ ταύταις ἡμέραις προκρίmentum omnium bonorum est jejunium et tempeνεις τὸ μονοφαγεῖν, ἄριστα διαπράξεις. Ἐπεὶ καὶ rantia. Dicit autem quidam ex profanis: Elige πρώτη, καὶ μήτηρ, καὶ ῥίζα, καὶ πηγὴ, καὶ θεμέλιος optimam vitam; dulcem autem cam faciet consue- πάντων τῶν καλῶν ἡ νηστεία καὶ ἡ ἐγκράτεια πε tudo.» Εt magnus Basilius: c Uii est electio, φυκε. Λέγει δὲ καί τις τῶν θύραθεν· Ἑλου βίου nullum a lest obstaculum. Et alius sanctus: ἄριστον. Ηδὺν δὲ αὐτὸν ἡ συνήθεια ποιήσει. Καὶ ὁ μέγας Βασίλειος· Οπου προαίρεσις, τὸ κωλύον οὐδέν. Καὶ ἕτερος τῶν θεοφόρων• Αρχή καρποφο ρίας, ἄνθος· καὶ ἀρχὴ πρακτικῆς, ἐγκράτεια. Αλλά ταῦτα μὲν ἴσως καὶ τὰ τούτοις ἑπόμενα δίξει τισὶ δυσχερή, ναὶ μὴν τάχα καὶ ἀδύνατα· ὁ δὲ τὴν ἐκ τούτων ἐπανθοῦσαν ἐπικαρπίαν ἀναλογιζόμενος, καὶ οἷον ἡλίκον κλέος ἀπογεννᾷν ειώθασιν ἐνοπτριζόμε νος, εὐχερῆ ταῦτα κρινεῖ, καὶ τῇ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ βοηθείᾳ, καὶ τῇ οἰκείᾳ κατὰ δύναμιν σπουδῇ, βάστα καὶ λόγοις καὶ ἔργοις κηρύξει, καὶ τὸ κῦρος τούτοις ἐπισφραγίσει. Καὶ λέγει ὁ ἅγιος Ἰσαάκ· «"Αρτος εὐτελῆς ἀπὸ τραπέζης ἀγνού, ἀγνίζει τὴν ψυχὴν τοῦ ἐσθίοντος ἀπὸ παντὸς πάθους.» Καί· ο 'Από τραπέζης νηστευόντων, καὶ ἀγρυπνούν των, καὶ κοπιώντων ἐν Κυρίῳ, λάβε σεαυτῷ φάρμα κον ζωῆς, καὶ διέγειρον τῆς ψυχῆς σου τὴν ἀνάξιν ὅτι ὁ ἡγαπημένος ἀνακέκλιται ἐν μέσῳ αὐτῶν, ἁγιάζων τὰ βρώματα, καὶ τὸ πικρὸν τῆς κακουχίας αὐτῶν, μεταβάλλει εις την γλυκύτητα αὐτοῦ τὴν ἀνεκδιήγητον. Οἱ δὲ πνευματικοὶ καὶ ἐπουράνια λειτουργοὶ αὐτοῦ ἐπισκιάζουσιν αὐτοὺ:. καὶ τὰ ἅγια • Principium fructus est flus, et principium actus, temperantia. Sed hæc forte iis qui ea sequi volent, difficilia videbuntur, imo vero impossi Lilia; qui vero ex iis florescentem fertilitatem cogitabit, et intuebitur quantam gloriam generare soleant, tractabilia ca judicabit, et Domini nostri Jesu Christi gratia et proprio pro viribus ardore, facillima verbis et operibus proclamabit, ac iis sanctionem signabit.. Et dicit sancius Isaac: ◄ Panis simplex in pura mensa animam comedentis ab omni cupiditate emundat.» Et: ‹ mensa jejunantium et vigilantium et afflictorum in Homino sume tibi vitæ remedium, et suscita more tem animæ tuæ inceptam; quia dilectus recumbit in medio eorum, cibos sanctificans, corumque amaritudinem in ejus ineffabilem dulcedinemi transmutat. Spirituales autem et cœlestes ejus ministri obumbrant eos et sancta eorum alimenta. › Et: • Odor jejunantis dulcissimus, et occursus cjus lactificat discernentium corda.» Et: • Charissina est Deo temperantis vita. › αὐτῶν βρώματα.» Καὶ· ε Οσμή νηστευτοῦ ἡδυτάτη· καὶ ἡ ἀπάντησις αὐτοῦ εὐφραίνει καρδίας διακρι τικῶν.» Και·. Προσφιλής τῷ Θεῷ ἡ διαγωγή τοῦ ἐγκρατους. Quomodo oportet Sabbato vesci; et de vigiliis, quomodo earum tempore oportet comedere. 53. Quoris Sabbato, excepto majore, oportet te Lis comedere, ut significatum est pro tetia el Όπως δεῖ τρέφεσθαι κατὰ Σάββατον· καὶ περὶ ἀγχυπνίων· καὶ ὅπως δεῖ ἐσθίειν κατὰ τιν καιρὶν αὐτῶν. λγ'. Εν δέ γε παντί Σαββάτῳ, πλὴν τοῦ μεγάλου, δέον σε διφαγεῖν, ὡς προτετύπωται ἐν τῇ τρίτῃ καὶ

τῇ πέμπτῃ, διά τε τὸν ὄρον τῶν ἱερῶν κανόνων, καὶ quinta, propter defuitionen sanctorum canonum. διὰ τὸν δεῖν ἔχειν σε ἐν πάσαις ταῖς τοῦ ὅλου ένιαυτοῦ Κυριακαῖς, πλὴν τῆς κατὰ τὴν Τυροφάγον ἀγρυπνίας· εἰ μή που πρόσεστί τις ἀγρυπνία τῶν Δεσποτικῶν μεγάλων ἑορτῶν, ἡ τινος τῶν μεγίστων ἁγίων· ἵνα ποιήσας ἐκείνην, ἐάσῃς τὴν τῆς Κυριακῆς· ὅμως κἂν οὕτως, ἢ οὕτως, δὶς ἔσθιε κατὰ τὰ Σάββατα. Χρήσιμον δὲ, ἀεὶ ἐκβιάζεσθαί σε εἰς τὴν τῆς νυκτερινῆς ἀγρυπνίας εργασίαν· ὅθεν καὶ μετὰ τῆς κατὰ συγκυρίαν ἐπελθούσης μέσον τῆς ἑβδομάδος ἀγρυπνίας, λυσιτελέστατόν σοι ποιεῖν καὶ τὴν τῆς Κυριακῆς, καὶ μέγα σοι τὸ κέρδος ἔψεται τάχιστα μᾶλλον δὲ, οὕτω ῥαγήσεται πρώιμον τὸ φῶς σου, κατὰ τὸ εἰρημένον· «Καὶ τὰ ἱμάτιά σου [ἐν ἄλλο άματά σου] ταχὺ ἀνατελεῖ. ο Φησὶ δὲ καὶ ὁ ἅγιος Ἰσαάκ· ι Εκάστῳ ἀγῶνι τῆς ἁμαρτίας καὶ τῆς ἐπιθυμίας, ὁ κόπος τῆς ἀγρυπνίας καὶ τῆς νηστείας ἐστὶν ἢ ἀρχὴ, καὶ μάλιστα τῷ ἀνταγωνιζομένῳ πρὸς τὴν ἐν ἡμῖν ἔνδον ἁμαρτίαν· καὶ τὸ σημεῖον τοῦ μία σους τῆς ἁμαρτίας, καὶ τῆς ἐπιθυμίας αὐτῆς, ἐκ τούτου ὁρᾶται τοῖς ἀνταγωνιζομένοις πρὸς τὸν ἀόρα τον πόλεμον τοῦτον. Καὶ πᾶσαι σχεδὲν αἱ τῶν παθῶν προσβολα! ἀπομειοῦσθαι ἐν τῇ νηστείᾳ άρχονται. Καὶ μετὰ ταύτην, ἡ ἀγρυπνία τῆς νυκτός συνεργεί πρὸς τὴν ἄσκησιν. Ὁ ἐν πάσῃ τῇ ζωῇ αὐτοῦ τὴν ὁμιλίαν τῆς συζυγίας ταύτης ἀγαπῶν, οὗτος φίλος τῆς σωφροσύνης γίνεται· καθὼς ἡ ἀνάπαυσις τῆς γαστρός, ἀρχὴ πάντων τῶν κακῶν, καὶ ἡ χαυνότης τοῦ ὕπνου, ἡ ἐξάπτουσα τὴν ἐπιθυμίαν τῆς πορνείας οὕτως ἡ ὁδὸς τοῦ Θεοῦ ἡ ἁγία, καὶ πάσης ἀρετῆς ὁ Θεμέλιος, ἡ νηστεία ὑπάρχει, καὶ ἡ ἀγρυπνία, καὶ ἡ ἐγρήγορσις ἐν τῇ λειτουργίᾳ τοῦ Θεοῦ.» Καὶ αὖθ:ς• • Ψυχὴ ἡ - στιλβωθεῖσα τῇ τοῦ Θεοῦ μνήμη, καὶ τῇ ἀκοιμήτῳ ἀγρυπνίᾳ, νυκτὸς καὶ ἡμέρας, ἐκεῖ οἰκοδομεῖ ὁ Κύριος ἐπὶ τὴν ἀσφάλειαν αὐτῆς, νεφέλην σκεπάζουσαν αὐτὴν ἐν ἡμέρᾳ, καὶ φωτὶ πυρὸς διαυγάσαι [ἔσ. ἢ, φωτισμὸν πυρὸς διαυγάζον τα, ἢ, διαυγάσει] τὴν νύκτα· καὶ ἔσωθεν τοῦ γνόφου αὐτῆς φῶς λάμψει.» Ετι· «Εκλεξαι σεαυτῷ εργασίαν τρυφῆς, ἀγρυπνίαν διηνεκῆ τὴν ἐν νυξίν· ἐν ᾗ ἀπεδύσαντο οἱ Πατέρες πάντες τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον, καὶ ἠξιώθησαν τοῦ ἀνακαινισμοῦ τοῦ νοός. Ἐν ταῖς ὥραις ταύταις αἰσθάνεται ἡ ψυχή τῆς ζωῆς ἐκείνης τῆς ἀθανάτου· καὶ ἐν τῇ αἰσθήσει αὐτῆς, ἀποδύεται τὸ σκότος τῶν παθῶν, καὶ ὑποδέχεται τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον.» Καὶ πάλιν· ο Τίμησον τὴν ἐργασίαν τῆς ἀγρυπνίας, ἵνα εὕρης παράκλησιν ἐν τῇ ψυχῇ σου.» Ετι· «Μὴ νομίσῃς, ὦ ἄνθρωπε, ὅτι ἐν πάσῃ τῇ ἐργασίᾳ τῶν μοναχῶν, ἔστι τις δια αγωγή, μείζων τῆς ἀγρυπνίας τῆς νυκτερινῆς. Και· «Μοναχὸν διαμένοντα ἐν τῇ ἀγρυπνίᾳ, μετά διακρίσεως τοῦ νοὸς, τοῦτον μὴ ἴδῃς ὡς σαρκοφόρον· τάξεως γὰρ ἀγγελικῆς ὡς ἀληθῶς τοῦτο τὸ ἔργον.» Ετι• • Ψυχὴ ἐν τῇ διαγωγῇ ταύτῃ τῇ ἀγγελική τῆς ἀγρυπνίας κοπιῶσα, οφθαλμούς χερουβικούς ἕξει, τοῦ διαπαντὸς ἀτενίζειν, καὶ κατοπτεύειν τὴν ἐπουράνιον θεωρίαν.» Ταύτας δὲ, ἤτοι τὰς ἀγρυπνίας, διανύεις ἐν προσευχῇ, ψαλμῳδίᾳ καὶ ἀνα - γνώσει, καθαρῶς καὶ ἀῤῥεμβάσεως, καὶ μετὰ κατα et quia oportet ut te omnibus universi anni Domninicis possideas, servata tamen per tyrophagiam vigilia: nisi adjiciatur quædam magnarum Domini festivitatum aut alicujus ex maximis sanctis: ut eam celebrans, Dominica vigiliam relinquas. Attamen quidquid sit, bis per Sabbata vescere. Utile est autem tibi vim inferre ad nocturnæ vigiliæ opus. Unde et si casu in media hebdomade superve nerit vigilia, utilissimum tibi est vigiliam quoque Dominicae agere, et magnum tibi lucrum quam citissime subsequetur; imo vero, ita frangetur matutinum lumen tuum, ut dictum est: «Et vestimenta tua brevi orientur (in aliis: sanationes tuæ).» Dicit autem et sanctus Isaac: ‹ Cuilibet in peccata et culpiditates certamini principium est vigiliæ et jejunii labor, et praesertim ei qui in peccata inlerius pugnat. Et signumn odii peccatorum et concupiscenti ipsius, ex hoc manifestum est iis qui ad hoc iuvisibile bellum accinguntur. Et omnes fere cupiditatum impetus imminui in jejunio incipiunt. Et post: jejunium, noctis vigilia ad exercitiumn cooperatur. Qui in omni vita sua bujus conjunctae discipline jugum diligit, hic prudentiæ amicus efficitur: quem admodum ventris deliciæ omnium malorum principium sunt, et somni abundantia quæ fornicationis concupiscentia favet: ita via Dei sancta et omnis virtutis fundamentum jejunium est et vigilia, et fervor in Del cultu.. Εt rursum: c in anima quæ Dei memoria splendet, et insomni vigilia, die ac nocte: ibi Dominus alificat, ad ejus securitatem, nubem eam die obumbrantem, et ignis lumen: noctem illuminans: et in cjus tenebris lux splendebit. › Et adhuc:‹ Elige tibi deliciarum operationem vigiliam in noctibus continuam: in qua exuerunt. omnes Patres veterem hominem, et digni effecti sunt mentis renovatione. Per illas horas recordabitur anima vitæ illius immortalis; et in hujus recordatione exuet cupiditatum tenebras, et suscipiet Spiritum sanctum.» Et rursum: • Honora vigilie operationem, ut in anima tua consolationem invenias. Et adhuc: Ne credas, o homo, in omnis monachorum operatione actum aliquem meliorem esse quam nocturna vigilia est.» Et adhuc: ‹ Monachum qui in vigilia cum mentis discretione perseverat, ne intuearis eunt tanquam carne indutum:- angelici enim ordinis hoc est opus.» Et adhuc: • Anima, in hac agendi ratione angelica, in vigilia scilicet afflicta, oculos cherubinos habebit, ut perpc-- quo contempletur et perspiciat spectacula cœlestia.> Has autem vigilias in oratione transigis, in psalmo-- dia et lectione, pure et constanter et cum compun, ctione, solus, aut cum pio et moribus consimili conventu. Fac autem post omnein tuam vigiliam par-- vam refectionem, propter laborem vigilia adductum, comeden:lo et bibendo, comæ tempore: nempe comede tres uncias panis: adde nonnihil sicci cibi, quod tibi sufficiet: bibe vinum cum aqua,· res calices. Vide autem ne in diem vonæ vigiliam

:bens, propter vigiliam fo tasse, nonam solvas. νύξεως μόνος, ἢ μετὰ φίλης καὶ ὀμπρόπου συνα Hoc enim oportet facere, et illud non omittere. οδίας. Ποίει δὲ καὶ μετὰ πᾶτάν σου ἀγρυπνίαν, με Refectionem enim, finita vigilia, præsens sermo ut Lucias praescripsit. κρὰν παράκλησιν, διὰ τὸν ἐκ τῆς ἀγρυπνίας γεγε νημένον κόπον, ἔν τε βρώμασι καὶ πόμασι, κατὰ τὸ δεῖπνον· ήγουν φάγε ἄρτον οὐγγίας τρεῖς· παράθεμα τι ξηρότροφον, τὸ ἱκανόν σοι πίε καὶ οἶνον σύν ὕδατι, ποτήρια τρία. Ορα δὲ μή πως εἰς ἡμέραν εννάτης, ἔχων ἀγρυπνίαν, διὰ τὴν ἀγρυπνίαν ἴσως, καταλύσῃς τὴν ἐννάτην. Τοῦτο καὶ γὰρ δεῖ ποιῆσαι, κἀκεῖνο μὴ ἀφιέναι. Τὴν γὰρ παράκλησιν, τελεσθεί της τῆς ἀγρυπνίας, διωρίσατο ὁ λόγος ποιεῖν σε Quomodo oportet Dominicis vesci: et de nonnullis aliis: ad hoc, de molestia el humilila'e. 34. Similiter et Dominicis omnibas bis per diem comede, quemadmodum et Sabbatis: ea autem regula ita firma observetur, absque infirmitate; a sanctis enim Patribus hi dies concessi sunt et soluti, ex longa consuetudine et quibusdam causis recentioribus, divinis dicimus aut etiam aliis. llis enim diebus neque una tantum vice manducamus, ne‐ que siccos cibos comedimus: sed omnia utilia et irreprehensibilia et olera accipimus: temperanter tamen, et cum determinata quantitate: semper enim optimum est in omnibus temperaules esse. 11 corporalibus enim infirmitatibus, ut diximus, non erubescentes omnia utilia accipere debemus, et quæ legitime corpus nostrum sustinere possunt: cupiditatum enim, non corporum interfectores esse disini Patres nos docuerunt. Similiter decet te ex omnibus statutis, quæ nempe ca indulgentia remitCuutur, paululum degustare, in gloriam Dei et in gratiarum actionem et ad vitandam superbiam. Quidquid autem superfluum est repellas. 4 Rerum autem penuria, ut inquit sanctus Isaacus, docet hominem invitum ac nolentem, sobrietatem servare; quoniam, cum abundantiam et Co piam eorum accipimus, nos ipsos cohibere non possumus. Ne corporalem requiem diligas. Anima cuim quæ Deum diligit, secundum pium Isaacun, in Deo solo requiem possidet. › Potius vero cum labore ac molestia et humilitatem elige. Labor enim et humilitas, ut scribit quidam sanctus, Jesum possident. Quomodo oportet vesci per sanctas Quadrage. simas, ac in primis per magnam Quadragesimam. Ὅπως χρὴ ἐσθίειν κατὰ τὰς Κυριακάς· καὶ περὶ ἑτέρων τινῶν· πρὸς δὲ, καὶ κόπου, καὶ ταπει νώσεως. λδ'. Ομοίως δὲ κἂν ταῖς Κυριακαῖς ἁπάσαις, δις ἔσθιε τῆς ἡμέρας, ὥσπερ δὴ καὶ ἐν τοῖς Σάββασιν· αὕτη δὲ ἡ διατύπωσις, οὕτω σώα τηρείσθω, χωρίς ἀσθενείας· καὶ μὴν καὶ τῶν τοῖς θείοις Πατράσιν ἐκκεχωρημένων, καὶ ἀπολελυμένων ὡσανεὶ ἡμερῶν, Βέκ μακρᾶς συνηθείας, καὶ αἰτιῶν τινων καινοτέρων, ἐνθέων, φαμὲν, ἢ καὶ ἐναντίων. Ἐν μὲν γὰρ ταύ ταις, οὔτε μονοφαγοῦμεν, οὔτε ξηροτροφούμενο ἀλλὰ πάντων τῶν χρησίμων καὶ ἀνεπιλήπτων, καὶ λαχάνων μετέχομεν· ἐγκρατῶς μέντοι, καὶ μετὰ τῆς διορισθείσης ποσότητος· ἀεὶ γὰρ ἄριστον, τὸ ἐν πᾶ σιν ἐγκρατεύεσθαι. Εν δέ γε ταῖς σωματικαῖς ἀσθε νείαις, ὡς ἔφημεν, ἀνερυθριάστως μεταληπτέον ἁπάντων τῶν χρησίμων, καὶ συνιστώντων τὸ σῶμα νομίμων· παθοκτόνους γὰρ, οὐ σωματοκτόνους ἡμᾶς ὑπάρχειν, οἱ θεῖοι Πατέρες ἐδίδαξαν. Ωσαύτως εἰκός σε, καὶ ἐκ πάντων τῶν δεδογμένων, ἤτοι ὅσα ἐφεῖται τῷ ἐπαγγέλματι, μικρὸν ἀπογεύεσθαι, εἰς δόξαν καὶ εὐχαριστίαν Θεοῦ, καὶ διὰ τὸ ἄτυφον· Αποστρέφου δὲ καὶ τὰ περισσά. «Η γὰρ σπάνι; τῶν πραγμάτων, ὥς φησιν ὁ ἅγιος Ἰσαάκ, διδάσκει τὴν άνθρωπον ἄκοντα, καὶ μὴ βουλόμενον, τὴν ἐγγρά τειαν· ἐπεὶ, ὅταν εὐθηνίαν καὶ ἄδειαν λάβωμεν τούτων, οὐ δυνάμεθα ἑαυτοὺς κατέχειν. Σωματικὴν ἀνάπαυσιν μὴ ἀγαπήσῃς. Ψυχὴ γὰρ ἡ τὸν Θεὸν ἀγαπῶσα, κατὰ τὸν ὅσιον πάλιν Ἰσαὰκ, ἐν τῷ θεῷ καὶ μόνῳ τὴν ἀνάπαυσιν κέκτηται.» Μᾶλλον δὲ σὺν κόπῳ καὶ κακουχίᾳ καὶ τὸ ταπεινὸν ἐκλέγου. Ο γὰρ κόπος, καὶ ἡ ταπείνωσις, γράφει τις τῶν ἁγίων, κτῶνται τὸν Ἰησοῦν. *Οπως δεῖ διαιτᾶσθαι καὶ πολιτεύεσθαι κατὰ τὰς ἁγίας Τεσσαρακοστὰς, καὶ μᾶλλον κατὰ τὴν μεγάλην. 35. De vitæ genere et ordine, per sariclis Quadra- λε'. Περὶ δέ γε διαίτης, ἴσως καὶ πολιτείας τῆς ἐν gesimas sequendis, superfluum ducimus minutim ac ταῖς ἁγίαις Τεσσαρακοσταῖς, περισσὸν ἡγούμεθα specialiter disserere. Quemadmodum enim præin- λεπτομερῶς καὶ ἰδίως διερμηνεύειν. Ὡς γάρ προdicatum est tibi vivendum esse diebus quibus no- διώρισται τελεῖν σε, ἐν αἷς ἡμέραις ποιεῖς ἐννάτας, mas facis, ita et tibi operari licet per sanctas οὕτω θέμις καὶ ἐν ταῖς ἁγίαις Τεσσαρακοσταῖς ἐργά Quadragesimas, exceptis Sabbatis et Dominicis. Imo ζεσθαι, πλὴν τῶν Σαββάτων καὶ τῶν Κυριακῶν. vero, si possibile est, et accuratius et vigilantias, Μᾶλλον, εἰ δυνατὸν, καὶ ἀκριβέστερον, καὶ νηφαλιώ ac præcipue per sanctam et magnam Quadragesi. τερον, καὶ μάλιστα κατὰ τὴν ἁγίαν και μεγάλην anamn, quippe quæ sit totius anni decimatio, et cerΤεσσαρακοστὴν, ὡς ἀποδεκάτωσιν οὖσαν τοῦ ὅλου taminum per Domini divinam et illustrem Resur- ἐνιαυτοῦ, καὶ τὰ βραβεία τῶν ἀγώνων, διὰ τῆς Δεσπο rectionis diem, iis qui secundum Christum vice- τικῆς καὶ θείας ἀναστασίμου καὶ λαμπροφόρου ἡμέ rint, praemia prabeat. ρας, τοῖς κατὰ Χριστὸν Ἰησοῦ νικηταῖς παρέχουσαν. Περὶ διακρίσεως, ὡς ἐν μέρει, καὶ ὅτι τῇ ἐμμέν τρῳ ἐργασίᾳ, τιμὴ οὐκ ἔστι· καὶ περὶ ὑποτα· γῆς. De dijudicatione, in specie, et quod mediocri ope - razioni non est honor; et de subjectione. 30. Prater ea iisque similia oportet te cum λς'. Πλὴν καὶ ταῦτα, καὶ τὰ τούτοις παραπλήσια,

χρή μετιέναι σε μετὰ ἀκριβούς διακρίσεως, πρός τὴν τοῦ διπλοῦ ζώου συμφωνίαν, καὶ εἰρηναίαν κατά στασιν. «Μετὰ γὰρ σοφίας, φησὶν, οἰκοδομεῖται οἶκος· καὶ μετὰ συνέσεως ἀνορθοῦται· καὶ αἰσθήσεως έμε πίπλαται τὰ ταμεία, παντὸς πλούτου τιμίου καὶ καλοῦ.» Γράφει δὲ καὶ ὁ θεῖος Θαλάσσιος· «Η μετὰ λόγου ευδιάκριτος ἔνδεια καὶ στενότης, βασιλική ἐστιν ὁδός· ὥστε ὁ ἀδιάκριτος ὑπωπιασμός, ἢ ἡ ἄλογος συγκατάβασις, ἀσύμφορά εἰσιν, ὡς ἑκατέρωθεν παρὰ λόγον γινόμενα.» Καὶ ὁ ὅσιος Ἰσαάκ· ι Επεται τῇ ἀνέσει τῶν μελῶν, ἡ τῶν λογισμῶν ἔκστασις καὶ φύραις· καὶ τῇ ἀμέτρῳ ἐργασίᾳ, ἀκηδία· καὶ τῇ ἀκηδίᾳ, ἔκστασις· διαφέρει δὲ ἔκστασις ἐκστάσεως τῇ μὲν γὰρ πρώτῃ ἐκστάσει ἔπεται ὁ πόλεμος τῆς πορνείας· τῇ δὲ δευτέρᾳ, ἡ τοῦ ἰδίου ἡσυχαστηρίου κατάλειψις, καὶ ἀπὸ τόπου εἰς τόπον μετακίνησις· τῇΒ δὲ ἐμμέτρῳ καὶ ἐπιπόνως διαμενούσῃ ἐργασίς, τιμή οὐκ ἔστι· τούτων δὲ ἡ μείωσις μὲν, πληθύνει την ἡδονὴν· ἡ δὲ ἀμετρία, τὴν ἔκστασιν.» Καὶ ὁ μέγας Μάξιμος· «Μὴ ὅλην τὴν σχολὴν περὶ τὴν σάρκα ἔχε· ἀλλ᾽ ὄρισον αὐτῇ τὴν κατὰ δύναμιν ἄσκησιν· καὶ ὅλον τὸν νοῦν, περὶ τὰ ἔνδον τρέψον. Η γάρ σωματική γυμνασία πρὸς ὀλίγον ἐστὶν ὠφέλιμος ή δὲ εὐσέβεια πρὸς πάντα, καὶ τὰ ἑξῆς· εἰ δέ πως ἡ τῆς σαρκὸς πλάστιγξ ἀνθέλκει, καὶ τυραννεῖ, καὶ βαρύνει τὴν τῆς ψυχῆς πλάστιγγα, πρὸς ῥοπὰς καὶ κινήσεις ἀτάκτους, και ψυχοφθόρους καθέλκουσα, καθό γέγραπται, Ἡ σὰρξ ἐπιθυμεῖ κατὰ τοῦ πνεύμα· τος, καὶ τὸ πνεῦμα κατὰ τῆς σαρκός.» Αλλ' αὐτὸς ταύτην κημῷ ἐγκρατείας χαλινώσας, νέκρωσον, ἕως ἂν καὶ ἄκουσα, εὐήνιος γένηται· καὶ ὑποταγῇ τῷ κρείττονι, μεμνημένος τοῦ μεγάλου φάσκοντος Παύλου • • "Οσον ὁ ἔξω ἡμῶν ἄνθρωπος φθείρεται, τοσ οὗτον ὁ ἔσω ἀνακαινοῦται ἡμέρᾳ τῇ ἡμέρᾳ.» Καὶ τοῦ ἁγίου Ἰσαάκ· «Δίδου σεαυτὸν ἀποθανεῖν ἐν τοῖς ἀγωνίσμασι, καὶ μὴ ζῇν ἐν ἀμελείᾳ· οὐ μόνον γὰρ οἱ διὰ τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν δεξάμενοι τὸν θάνατον, μάρτυρές εἰσιν, ἀλλὰ καὶ οἱ διὰ τὴν τῶν ἐντολῶν αὐ τοῦ τήρησιν ἀποθνήσκοντες. Καὶ κρεῖσσον ἡμῖν θάνατος ἐν τῷ ἀγῶνι, ἢ ζῆσαι ἐν παραπτώματι.» Και πρό γε πάντων, μετὰ βουλῆς καὶ ἐρωτήσεως ἔσο, πάντα ποιῶν τοῦ σοῦ κατὰ Κύριον πνευματικού Πατρός. Οὕτω γὰρ, Χριστοῦ χάριτι, καὶ τὰ ἐπαχθῆ καὶ ἀνάντη, κούφα, καὶ ὡς κατὰ πρανούς πεδίου δόξει σοι φέρεσθαι. 'Αλλ' ἐπανιτέον ὅθεν ἐξήλθομεν. Οπως δεῖ τὸν ἀγωνιζόμενον διέρχεσθαι τὸ μετὰ τὸ γεῦμα ἄχρι δύσεως ἡλίου διάστημα· καὶ ὅτι δεῖ πιστεύειν, κατὰ τὸν κόπον, καὶ τὸ μέσ τρον τῆς ἐργασίας ἡμῶν, τὴν τῶν θείων χαρισμάτων διανομὴν ἐπιδίδοσθαι ἡμῖν. λζ'. Μετὰ δέ γε τὸ ἀριστῆσαι ὡς δεῖ τὸν ἀγωνιζό μενον, κατὰ τὸν θεσπέσιον Παῦλον, κελεύοντα, ὅτι ὁ ἀγωνιζόμενος πάντα ἐγκρατεύεται, ἀνάγνωθι καθε ἡμενος, ἐν τοῖς νηπτικοῖς το πλέον συγγράμμασι τῶν Πατέρων, ἱκανῶς. Καὶ ἔκτοτε κοιμήθητι ὥραν μίαν, εἴπερ εἰσὶν αἱ ἡμέραι μεγάλαι. Εἶθ' οὕτως ἀναστὰς, μικρὸν ἐργοχείρησον, κρατῶν καὶ τὴν εὐχήν. Μετά 0 11 Cor. 1, 16, vero accurata dijudicatione ingreli, ad duplicis animantis concordiam et pacificum statum. ‹ Cum sapientia enim, inquit, ædificatur domus: et cum intelitgentia instauratur; et sensu adimpletur ærarium omnibus divitiis pretiosis et pulchris.» Scribit autem et sanctus Thalassius: < Cum ratione discreta indigentia et angustia, via regia est; ita ut non discreta sugillatio et irrationabilis prudentia inutiles sint, tanquam utrinque contra rationem facte. Et pius Isaac: ‹ Sequitur membrorum remissionem rationis deordinatio et turbatio, et immoderatam operationem acedia, et acediam exstasis. Differt auteni exstasis ab exstasi. Primam euim exstasim sequitur fornicationis bellum, secundam proprii domicilii derelictio et a loco in locum migratio; moderata autem et patienter durauti operationi non est honor, eorum autem medlocritas latitiam adauget; immoderantia vero exstasim. Et ma gnus Maximus: • Ne omne tempus in carnen inpendas, sed ei adhibe pro viribus exercitium et totam mentem in interiora convertas. Corporale enim exercitium non valde est utile: pietas ad omnia, et cætera. Si autem quodammodo carnis cura altrahit et tyrannice curam animæ regit, eamque aggravat ad inordinatos motus et animna noxios incilaus, ut scriptum est: Caro concupiscit adversus spiritum, et spiritus adversus carnem; sed ipse eam temperantia frenans, occide quoadusque vel Iuvita docilis facta fuerit, et meliori obediat, recordatus eorum quæ magnus Paulus dictitat: «Quo magis exterior homo noster corrumpitur, eo magis interior renovatur de die in diem ".» El sanctus Isaac: Fac te ipsum in certaminibus mori, neque in incuria vivere; non enim tantum ii qui propler Christi fidem mortem accepere, martyres sunt, sed et qui propter mandatorum ejus observationem moriuntur. Et potius nobis est decertando mori quam cadendo vivere.» Et ante omnia cum consi lio et interrogatione esto, omnia faciens quæ tibi prescripserit Pater tuus spiritualis. Ita enim, Christi gratia, et odiosa et ingrata, levia fent, et tanquamn plano itinere tibi videbitur ferri. Sed redeundum unde exivimus. Quomodo oportet certantem tempus transire quod est inter prandium et solis occasum; et quod oportet credere in labore et mensura nostræ opera· tionis divinorum donorum perseverantiam nobis concessam esse. 37. Post prandium autem quomodo oportet cere tantem,vivere, secundum divinum Paulum docentera, eum qui certat, omnia vincere, lege sedens, plerumque in asceticis Patrum libris sufficienter. Ac deinde unam horam dormi, si longi sint dies. Deinde rursum surgens, paulum manibus operare, orationem quoque o.cupans. Post a vero adora,

ut jam dictum est. Lege, melitare, et cura ut hu- δὴ ταῦτα πρόσευξαι, ὡς προδεδήλωται· ἀνάγνωθι, milieris et teipsum habeas infra omnes homines. μελέτησον, καὶ σπούδασαν ἵνα ταπεινωθῇς καὶ ἔχῃ; σεαυτὸν ὑποκάτω πάντων ἀνθρώπων, «Ο γάρ ὑψῶν, φησίν, ἑαυτὸν, ταπεινωθήσεται· ὁ δὲ ταπει νῶν ἑαυτὸν ὑψωθήσεται.» Καί· ι Ο δοκῶν ἑστάναι, βλεπέτω μὴ πέσῃ.» Και, ότι ο Κύριος ὑπερηφάνοις ἀντιτάσσεται· ταπεινοῖς δὲ δίδωσι χάριν.» Και • Αρχή υπερηφανείας, τὸ μὴ εἰδέναι τὸν Κύριον. ο Καί· «Υπερήφανοι παρηνόμουν ἕως σφόδρα.» Και • Με τὰ ὑψηλὰ φρονοῦντες, ἀλλὰ τοῖς τα πεινοῖς συν απαγόμενοι.» Λέγει δὲ καὶ ὁ θεῖος Χρυσόστομος • Οὗτος μάλιστά ἐστιν ὁ ἑαυτὸν εἰδὼς, ὁ μηδὲν ἐχυτὸν εἶναι νομίζων. Οὐδὲν γὰρ οὕτω τῷ Θεῷ φίλον, ὡς τὸ μετὰ τῶν ἐσχάτων ἑαυτὸν ἀριθμεῖν.» Καὶ ὁ ἅγιος Ἰσαάκ· ι Τοῖς ταπεινόφροσιν ἀποκαλύπτονται τὰ μυστήρια.» Καί· ο Οπου βλαστάνει ἡ ταπείνω σις, ἐκεῖ ἡ τοῦ Θεοῦ δόξα βρύει.» Και, ότι ο Πρ τῆς χάριτος τρέχει ἡ ταπείνωσις, καὶ πρὸ τῆς παι δείας τρέχει ἡ οἴησις.» Καὶ ὁ ἅγιος Βαρσανούφιος • Εἰ ἀληθῶς σωθῆναι θέλεις, ἄκουσον ἔργῳ· ἄρον τοὺς πόδας σου ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ ἀνάγαγε εἰς τὸν οὐρανὸν τὸν νοῦν σου καὶ ἐκεῖ γενηθήτω σου ἡ μελέτη νύκτα καὶ ἡμέραν· καὶ ὅσην ἔχεις δύναμιν και ταφρονήθητι· πυκτεύων ἰδεῖν σεαυτὸν, ὑποκάτω παντὸς ἀνθρώπου· αὕτη ἐστὶν ἡ ἀληθινὴ ὁδός· ἐκτὸ αὐτῆς, ἄλλη οὐκ ἔστι, τῷ σωθῆναι θέλοντι, ἐν τῷ ἐνδυναμοῦντι αὐτὸν Χριστῷ. Τρεχέτω ὁ θέλων τρέ χέτω ὁ θέλων· τρεχέτω ὁ θέλων, ἵνα καταλάβη μαρτύρομαι ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος, καὶ θέλουτου ζωὴν αἰώνιον χαρίσασθαι παντὶ τῷ θέλοντι. Ο Καὶ ὁ τῆς Κλίμακος· ι Οὐ νενήστευσα· οὐκ ἠγρύ πνηκα· οὐκ ἐχαμεύνηκα, ἀλλ' ἐταπεινώθην, καὶ ἔσω· σέ με συντόμως, διώκων πρὸ παντὸς ἑτέρου καὶ τὸ αψήφιστον, ὥς φησιν ὁ ἅγιος Βαρσανούφιος· ὅτι τὸ ἀμεριμνῆσαι ἀπὸ παντὸς πράγματος, ποιεί σε προσ εγγίσαι τῇ πόλει· καὶ τὸ μὴ ψηφισθῆναι ἐν ἀνθρώ ποις, ποιεῖ σε οἰκῆσαι τὴν πόλιν· καὶ τὸ ἀποθανεῖν ἀπὸ παντὸς ἀνθρώπου, ποιεῖ σε κληρονομήσει τὴν πόλιν, καὶ τοὺς θησαυρούς. Καὶ εἰ σωθῆναι θέλεις, τὸ ἀψήφιστον κράτει, καὶ τρέχε πρὸς τὸ προκείμεν νον.» Εστι δ' αὖ, κατὰ τὸν τούτου τοῦ ἁγίου μαθη τὴν ὅσιον Ἰωάννην, τὸ ἀψήφιστον, τὸ μὴ ἱσῶσαι ἑαυτόν τινι· καὶ τὸ μὴ εἰπεῖν περὶ καλοῦ ἔργου, ὅτι Κἀγὼ τοῦτο ἐποίησα.» Εἶτ᾽ αὖθις καθίσας πρόσει • Qui enim se exaltaverit, humiliabitur; et qui se humiliaverit, exaltabitur r.» Et: • Qui videtur stare, caveat ne cadal "., El: «Dominus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam ".» Ει: • Initium superbi, nescire Dominum '.. Ει: • Superbi transgressi sunt nimis *.» Et: «Non alta sapientes, sed humilibus consentientes ³. Dicit autem et divus Chrysostomus: «Ille se optime noscit, qui se nihil esse putat; nihil enim ita Deo charum est, quam se cum ultimis reputare. › Et sanctus Isaac: Humilibus revelantur mysteria.» Et: ‹ Ubi germinat humilitas, ibi quoque Dei gloria crescit.» Ε::. Gratiæ præcurrit humilitas; et doctrinæ præcurrit meditatio. Et sanctus Barsanuphius: Si sincere salvus esse velis, operibus obedi; tolle pedes tuos a terra, et transfer in cœluin mentem tuam. Atque ibi sit cura tua die ac nocte; et quantum hales virium, contemnaris; nitens teipsum infra quemlibet hominem videre. Hæc Gst vera via; extra cam nulla alia est ei, qui vult sulvus esse per eum, qui ipsum confortal, Christum. Currat qui velit, currat qui velit, currat qui velit, ut comprehendat: confteor coram Deo vivente et volente vflam æternam ei, quicunque cupict, largiri.» Ει Climacicus: «Nou jejunavi, non vigilavi, non humui recubui, sed humiliatus sum, et salvavit me confestim ille, qui, ante quodlibet aliud, contemptum perse quitur, ut ait sanctus Barsanuplius. Quia, si negotia negligis, ad urbem accelis; et si inter homi nes non lauleris, urbem incoles. Et si ab omni homine occidaris, urbem et ejus thesauros hærelilabis. Et si vis salvari, salutem tibi præstabit vivere sine honore: et curre ad id quod tibi propositum est.» Est autem, secundum illius discipulumn rium Joannem, vivere contemptum, non cuiquam se æqualem gerere, et non dicere de bono opere: ‹ Et ego id feci.» Deinde sedens ora corde puro et constanter, quoadusque vespera supervenerit. Et ita psalle cantum vespertinum et absolve, sincero corde credeug, pro nostro labore et pro nosro ob virtutem dolore et operationis nostræ «nensura, donorum nobis et præmiorum distribuvionem ac proclamationem ac consolationem a Deo και καθαρῶς, καὶ ἀῤῥεμβάσεως, ἕως ἂν καταλάβη factum iri; ut ait divinus Psaltes: Secundum multitudinem dolorum meorum in corde nieo consolationes tuæ læætificaverunt animam meam: ) Paulus: et Salvator: «Venite ad me omnes qui laboralis et onerati estis, et ego reficiam vos, Et magnus Si tamen Christo compatimur, at et conglorificemur. Existimo autem quod sunt comligna passiones hujus saculi and futuram gloria: quæe revelabitur in nobis. Dicit autem hæc et divina sapiens Maximus: × Cansa esse dicitur divinorum bonorum distribu11011 τὸ ἑσπέρας· καὶ οὕτω ψάλλε τὸν συνήθη ἑσπερινὸν, καὶ ἀπόλυσον· ἐξ εἰλικρινοῦς καρδίας πιστεύων κατὰ τὸν κόπον, καὶ τὴν δι' ἀρετὴν ὀδύνην, καὶ τὸ μέτρον τῆς ἐργασίας ἡμῶν, καὶ τὴν τῶν δωρεῶν καὶ ἐπάθλων διανομὴν καὶ ἀνάῤῥησιν, παρὰ τοῦ Θεοῦ ἐπιβρα βεύεσθαι ἡμῖν, καὶ παράκλησιν· ὡς φησιν ὁ θεῖος Ψαλμωδός· «Κατὰ τὸ πλῆθος τῶν ὀδυνῶν μου ἐν τῇ καρδίᾳ μου, αἱ παρακλήσεις σου εύφραναν την ψυ γήν μου.» Καὶ ὁ Σωτήρ·. Δεῦτε πρός με, πάντες οἱ κοπιῶντες καὶ πεφορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς.» Καὶ ὁ μέγας Παῦλος· ι Επερ Χριστῷ συμ πάσχομεν, ἵνα καὶ συνδοξασθῶμεν· λογίζομαι γὰρ • Jac 1, 6. 1 Eccli, s, 11. • Psal. xcvΙ, 9. • Κολ. Louis uniuscujusque fidei mensura; quemadmodum ** Matth. xxm, 12. 16 | Gur. x, 19. 211, 10. • Psal. cs.as, 19. • M.stih. 31, 29. • Komi, vin, 17, 18.

retributionem habebimus. Qui igitur agit, pro aclus cjus ratione ostenditur et mensura fidei; accipitis, ut credidit, gratiæ mensuram. Qui vero non agit, pro ejus inertiæ ratione, et incredulitatis mensura ostenditur; accipit enim, prout incredulus est, gratiæ privationem. Igitur male agit quicumque profcientibus invidet, cum penes cun, nec penes alium sit credendi et agendi, et secundum fidei mensuram gratiam accipiendi electio sit. Et tota anima eam orantes perseveremus totum vile nostra tempus. Εt ipse vitæ finis, Christianus, absque doloEt re, et rubore, pacificus. Et ad hæc, bonam defensionem habebimus, cum steterimus ante tribunal Domini et Dei et Salvatoris nostri Jesu Christi. ὅτι οὐκ ἄξια τὰ παθήματα τοῦ νῦν καιροῦ, πρὸς τὴν Λ enim creditlerimus, et nostri ad agendum ardoris μέλλουσαν δόξαν ἀποκαλυφθῆναι εἰς ἡμᾶς. «Λέγει δὲ καὶ ὁ τὰ θεῖα σοφός Μάξιμος· «Λίτιον εἶναι λέγεται τῆς τῶν θείων διανομῆς ἀγαθῶν, τὸ μέτρον τῆς ἑκάστου πίστεως· καθὼς γὰρ πιστεύομεν, καὶ τὴν ἐπὶ τὸ πράττειν τῆς προθυμίας ἐπίδοσιν ἔχομεν. Ο γοῦν πράττων, κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς πράξεω;, ἐπιδείκνυται τὸ μέτρον τῆς πίστεως, δεχόμενος ὡς ἐπίστευσε, τὸ μέτρον τῆς χάριτος. Ο δὲ μή πράττων, κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς ἀπραξίας, ἐπιδεί κνυται τὸ μέτρον τῆς ἀπιστίας, δεχόμενος ὡς ἠπίστησε, τὴν τῆς χάριτος στέρησιν. Οὐκοῦν κακώς ποιεῖ βασκαίνων τοῖς κατορθοῦσιν ὁ φθονερός, ἐπ' αὐτῷ σαφῶς, ἀλλ' οὐκ ἐπ' ἄλλῳ κειμένης, τῆς τοῦ πιστεύειν καὶ πράττειν, καὶ πρὸς τὸ μέτρον τῆς πίστεως ἐρχομένην εἰσδέξασθαι τὴν χάριν, ἐπιλογῆς· καὶ ἐκ ψυχῆς αἰτούμενοι, διαμεἶναι τὸν ὑπόλοιπον χρόνον ἡμῶν.» Καὶ αὐτὰ δὴ τὰ τέλη τῆς ζωῆς, Χριστιανά, ἀνώδυνα, ἀνεπαίσχυντα, εἰρηνικά· καὶ πρὸς τούτοις ἀποδοῦναι ἡμᾶς καλὴν τὴν ἀπολογίαν, ἐπὶ τοῦ φοβεροῦ ἑστῶτας βήματος τοῦ Κυρίου, καὶ Θεοῦ, καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. Ότι μείζων πάσης ἐργασίας, ἡ καθαρὰ προσευχή ἐστιν. λη'. Πρὸς δὲ τοῖς δηλωθεῖσι, καὶ τοῦτο ἴσθι, ἀδελ μὲ ὅτι πᾶσα μέθοδος, καὶ πᾶς κανὼν, εἰ βούλει δὲ, καὶ πρᾶξις διάφορος, διὰ τὸ μὴ δύνασθαι ἡμᾶς ἔτι ἐν καρδίᾳ καθαρῶς καὶ ἀῤῥεμβάσεως προσεύχεσθαι, τετύπωται οὕτω καὶ κεκανόνισται. Ἐπεὶ τούτου, εὐδοκίᾳ καὶ χάριτι τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἀπαρτισθέντος, καὶ πολλὰ, καὶ ποικίλα, καὶ διαιροῦντα μεθέντες, τῷ ἑνὶ, καὶ ἑνιαίῳ, καὶ ἐνωτικῷ ἀμέσως ὑπὲρ λόγον ἐνούμεθα, ὡς εἴρηται τῷ κλεινῷ Θεολόγῳ· Θεὸς θεοῖς ἐνούμενός τε καὶ γνωριζόμενος· ὅπερ ἐστὶν, ἡ διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐν καρδίᾳ ἐνυπόστατος ἔλλαμψις, ἥτις τίκτεται, ὡς εἴρηται, ἐκ τῆς μνημονευθείσης καθαρᾶς καὶ ἀῤῥεμβάστου καρδιακῆς προσευχῆς. Σπάνιον δὲ τοῦτο, καὶ μόλις εἷς ἐκ χιλίων ὁ καταξιωθεὶς, Χριστοῦ χάριτι, προκόψαι εἰς τήνδε την κατάστασιν. Τὸ δὲ καὶ ταύτην ὑπερπλεῦσαι, καὶ τῆς πνευματικῆς ἀξιωθῆναι προσω ευχῆς, καὶ τυχεῖν τῆς ἀποκαλύψεως τῶν μυστηρίων τοῦ μέλλοντος αἰῶνος, πάνυ ὀλίγων, καὶ κατὰ γενεάς καὶ γενεὰς εὑρισκομένων, εὐδοκία τῆς χάριτος, καθἀπερ γράφει καὶ ὁ ἅγιος Ἰσαάκ· ι Ωσπερ μόλις ἐκ μυριάδων ἀνθρώπων, εἷς εὑρίσκεται πληρώσας τὰς ἐντολὰς, καὶ τὰ νόμιμα μικρὸν ἐνδεῶς, καὶ φθάσας εἰς τὴν τῆς ψυχῆς καθαρότητα, οὕτως εἷς ἐκ χιλίων εὑρίσκεται, καταξιωθεὶς φθάσαι μετὰ πολλῆς παραφυλακῆς, εἰς τὴν καθαρὰν προσευχὴν, καὶ διαῤῥῆξαι 1) τοῦτον τὸν ὅρον, καὶ τυχεῖν ἐκείνου του μυστηρίου. Διότι πολλοὶ τῆς καθαρᾶς προσευχῆς οὐδαμῶς ἠξιώθησαν, ἀλλ᾽ ὀλίγοι. Πρὸς δὲ τὸ μυστήριον ἐκεῖνο τὸ μετ᾿ ἐκείνην, καὶ πέραν, ὁ φθάσας, μόλις εὑρίσκεκαι γενεᾷ καὶ γενεᾷ, τῇ χάριτι τοῦ Χριστοῦ. Καὶ μετ' ὀλίγα· ι Καὶ εἰ μετὰ καθαρότητος μόλις τις προσεύχεται, τί εἴπωμεν περὶ τῆς πνευματικῆς; Πᾶσα δὲ πνευματικὴ κατ' αὐτὸν αὖθις κινήσεως ἠλευθέρωται· καὶ ἡ κλίνουσα κάτωθέν ἐστι τῆς πνευματικῆς.» Διόπερ καὶ αὐτὸς εἰ βούλει τῶν τοιούτων καινῶν μυστηρίων, ἔργῳ καὶ πράγματι, ήτοι αὐτῇ τῇ πείρα, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ καταξιωθῆναι, ἐν παντὶ καιρῷ καὶ πάσῃ ὥρᾳ, καὶ ἐργασία του. ἐπείρου Quod major omni operatione est munda oratio. 38. Cum his quæ indicata sunt et haec, scito, frater, quod omnis methodus et omnis regula, si velis, et variæ actiones, ita formal sunt et delermiuatæ, eo quod non possumus in corde pure et constanter orare. Quod enim benevolentia et gratia Domini nostri Jesu Christi perfecte adepti, et multa illa varia et transeuntia relinquentes, cum co qui unus est et simplex et uniendi vim habet, conjungimur immediate supra rationem, ut al illustri theologo dictumn est: c Deus divinis hominibus conjunctus et coguitus; quod est ea, per Spirltum sanctum, in corde interior illuminatio, quæ gignitur, ut dictum est, ex memorata pura et constanti cordis oratione.» Rarum autem illud est, et vix unus ex mille, Christi gratia, dignus electus est qui ad hunc statum perveniat. Hume autein statum transgredi et spiritualem adorationem assequi, et futuræ vitæ mysteriorum revelationem adipisci; omnino paucorum est, et ii per generatioues et generationes reperiuntur, gratie beneficio, ut scribit pius Isaac: • Quemadmodum vix ex decem hominum millibus unus invenitur qui mandata adimpleat et leges modo fere perfeco, et in animæ puritatem tendat, ita unus ex mille reperitur, qui dignus judicatus sit qui attingeret cum multa custodia, puram orationem, et hunc terminum perfrangeret, et mysterium illud obtineret. Ideo non multi ad mundam orationem pervenere, sed pauci. Qui autem ad mysterium quod eam sequitur et ultra cucurrit, vix reperitur de generatione in generationem, Christi gratia.» Ει paulo post:. Et si vix aliquis cum puritate orat, quid dicenus de spirituali oratione? Omnis autem spiritualis oratio motu libera est. Et quæ paululum vergit, infra spiritualem est. Itaque si ipse talibus novis mysteriis in Christo dignus esse velis, οpere et re, ipsa nempe experientia, omni tempore et omni hora et in omni operatione tua, orare in corde festina, pure et non distracte; ut sic ex

CALLISTI ET IGNATI XANTHOFULGRUM προφθάσαι εἰς τὴ προσευχεσθαι ἐν χαρδίς, καθαρώς καὶ ἀῤῥεμβάσεως· ἵν' οὕτως, ὡς ἐκ νηπίου θηλάζου τος, προκόψῃς εἰς ἄνδρα τέλειον· εἰς μέτρον ἡλικίας τοῦ πληρώματος τοῦ Χριστοῦ, καὶ μετὰ τοῦ πιστοῦ οίκονόμου καὶ φρονίμου, τοῦ μακαρισμοῦ καὶ τῆς αναῤῥήσεως ἐπιτύχῃς, ὡς οἰκονομῶν ἐν κρίσει τους σους λόγους· ήγουν κατὰ λόγον πολιτευόμενος, ὅθεν καὶ οὐ σαλευθήσῃ εἰς τὸν αἰῶνα, καθὼς περὶ τούτου γράφει ὁ ἅγιος Φιλήμων, οὕτως· ο 'Αδελφέ, εἴτε ἐν νυκτί, εἴτε ἐν ἡμέρᾳ, ἀξιώσει σε ὁ Θεὸς καθαρῶς τῷ να προσεύξασθαι ἀπερισπάστως, μὴ πρόσχῃς τῷ ἰδίῳ κανόνι· ἀλλ' ὅση σοι δύναμις ἐπεκτείνου τῷ Θεῷ κολλώμενος· καὶ αὐτὸς φωτίζει τὴν καρδίαν σου περὶ ἐργασίας πνευματικῆς.» Καί τις τῶν θεοτότων· • Εἰ θέλεις ἐν σώματι ὡς ἀτώματος Θεῷ λειτουργεῖν, εὐχὴν ἀδιάλειπτον κτῆσαι κρυπτῶς ἐν τῇ καρδίᾳ σου, καὶ γίνεται πρὸ θανάτου ἡ ψυχή σου, ὡς ἄγγε λος.» Τούτοις συνάδοντα γράφει καὶ ὁ ἅγιος Ἰσαάκ. Ερωτηθεὶς γὰρ παρά τινος, τί ἐστι τὸ περιεκτικὸν τῶν κόπων ὅλων τοῦ ἔργου τούτου, δηλαδή της ήσυ χίας, ἵνα τις καταντήσας εἰς αὐτό, μάθῃ ὅτι τὴν τε λειότητα της πολιτείας έφθασεν, ἀπεκρίθη οὕτως • Οταν ἀξιωθῇ τις τῆς διαμονῆς τῆς προσευχῆς· ὅταν γὰρ φθάσῃ ταύτην, πρὸς τὴν ἄκραν πασῶν τῶν ἀρετῶν ἔφθασε, καὶ τουλοιποῦ, κατοικητήριον τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐγένετο. Ἐὰν γάρ τις τὴν χάριν τοῦ Παρακλήτου ἀκριβῶς οὐκ ἐδέξατο, τὴν διαμονὴν ταύτης τῆς προσευχῆς τελειῶσαι ἐν ἀνέσει οὐ δύναται. Τὸ γὰρ Πνεῦμα, φησίν, ὅταν κατοικήσῃ ἐν σινι τῶν ἀνθρώπων, οὐ παύεται ἐκ τῆς προσευχῆς. Αὐτὸ γὰρ τὸ Πνεῦμα ἀεὶ προσεύχεται. Τότε, οὔτε ἕν τῷ καθεύδειν αὐτὸν, οὔτε ἐν ἐγρηγόρσει, ἡ προσευχή ἐκ τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, κόπτεται· ἀλλ' ἐὰν ἐσθίῃ, καὶ ἐὰν πίνῃ, καὶ ἐὰν κοιμᾶται, καὶ ἐάν τι πράττῃ, καὶ ἕως ἐν βαθεῖ ὕπνῳ, αἱ εὐωδίαι, καὶ οἱ ἀτμοὶ τῆς προσευχῆς ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ ἀναδίδονται, ἄνευ κόπου· καὶ χωρισμὸν τότε ἡ προσευχὴ οὐκ ἔχει· ἀλλὰ πάσας τὰς ὥρας αὐτοῦ, κἂν ἡσυχάσῃ ἔξωθεν αὐτοῦ ἡ τοιαύτη, ἀλλ᾽ οὖν πάλιν ἡ αὐτὴ λειτουργεί ἐν αὐτῷ κρυπτῶς. Τὴν σιωπὴν γὰρ τῶν καθαρῶν, infante lactente ad virum perlectum pervenias, mensuram ætatis plenitudinis Christi, et cum fideli ac prudenti servo beatitudinem et coronam consequaris, ut dirigens in judicio sermones tuos; nempe secundum rationem agens, unde non pertur beris in saeculum, quemadmodum de eo scribit sauctus Philemon, ita: • Frater, sive nocte, είνα die, dignatus erit te Deus orare mente pura absque distractione, ne propria tuæ regular adlæreas; sed quantum tibi licebit, nitere cum Deo uniri; et ipse cor tuum illuminabit de oratione spirituali.. Ει quidam ex sanctis: • Si vis in corpore tanquam sine corpore Deo servire, indesinente orationem pusside secreto in corde tuo, et ante mortem fet anima tua quasi angelus. lis consentanea scribit sanctus Isaar. Interrogatus enim ab aliquo quodnam esset universorum hujus operis profectuum summum, tranquillitatis nempe, ita ut quis ad id perveniens sciat se vitæ perfectionem adeptum esse, respondit: • Quando] quis dignus factus est continua oratione; postquam enim id attigerit, omnium virtutum sumi- ::am attigit, ac deinceps Spiritus sancti domicilian factus est. Si quis enim gratiam Paracleti non perfecte a secutus sit, orationis perseverantiam non po test in otio perficere.» Spiritus enim, inquit, cum in viro quo lam habitat, non cessat orare. Ipse enim spiritus semper orat. Tunc neque in somno, neque in vigilia, oratio ex ejus anima defcit; sed sive mandu- ○ cet, sive bibat, sive dormiat, sive quid aliud faciat, atque etiam in profundo somno, suavis oʻfor et balitus orationis erumpunt absque labore; et tunc oratio divisionem non habet; sed omnibus horis, etiamsi talis ejas oratio tranquilla sit exterius, sed rursum in co servit abscondite. Silentium enim mundorum, orationem vocat quidam sanctus; quoniam eorum cogitationes quidam divini motus sunt; motus autem mundi cordis et mentis, dulces voces sunt, quibus ela: abscondito Deo psallunt.» Et alii multi sancti viri, divina ipsa gratia initiati, talia multa admiratione digna edidere; quæ nos propter sermonis longitudinem omittimus. λογισμοὶ αὐτῶν, θεῖα: κινήσεις εἰσίν· αἱ κινήσεις δὲ τῆς καθαρᾶς καρδίας, καὶ διανοίας, φωναί πραεῖαί εἰσιν, ἐν αἷς κρυπτῶ; τῷ κρυπτῷ ψάλλουσι.» Καὶ ἄλλοι δὲ πολλοὶ τῶν θεοφόρων, ἐκ τῆς χάριτος αὐτῆς πείρα με μυσταγωγημένοι, τοιαῦτα πλεῖστα θαύματος ἄξια ἐξέθεντο· ἅπερ καὶ διὰ τὸ τοῦ λόγου μήκος εἰάσαμεν. De numero genuflexionum per spitium unius noctis dieique. 39. De numero autem genuflexionum, scimus t.iginta a divinis Patribus esse prascriptas, quas per noctis dieique spatium quinque hebdomad:e debus facere nos oportet. Etenim omni Sabbato et omni Dominica, et etiam aliis ex consuetudine signatis diebus et hebdomadis, juxta mystica et a.cana oracula, ut ab iis abstineamus nobis præcipitur. Sunt autem qui hunc numerum prætergrediuntur. Quidam vero eum non attingunt, unusquisque pro viribus et voluntate. Et tu igitur fac, prout valebis. Sed tamen vere beatus est qui in omnibus quæ secundum Deum sunt sibi vim intuΠερὶ τῆς κατὰ τὸ νυχθήμερον ποσότητος των γονυκλισιῶν. 20'. Περὶ δέ γε ποσότητος γονυκλισιῶν, τριακοσίας ἴσμεν τῷ ἀριθμῷ; τὸς τοῖς θείοις ἡμῶν Πατράσι διωρισμένας, ὃς καὶ ὀφείλομεν ποιεῖν καθ᾿ ἕκαστον νυχθήμερον τῶν τῆς ἑβδομάδος πέντε ἡμερῶν· καὶ γὰρ ἐν παντὶ Σαββάτῳ, καὶ πάσῃ Κυριακῇ, καὶ μὴν καὶ ἐν ἄλλαις ἐξ ἔθους σεσημειωμέναις ἡμέραις, καὶ δὴ καὶ ἑβδομάσι, κατά τινας μυστικοὺς καὶ ἀποῤῥή τους λόγους, σχολὴν τούτων ἄγειν ἐντετάλμεθα. Εἰσὶ μέντοι τινὲς ὑπερβαίνοντες τοῦτον τὸν ἀριθμόν. Ενιοι δὲ καὶ ὑστερίζοντες, ἕκαστος καθὼς ἔχει Ισχύος, ἢ προαιρέσεως. Καὶ σὺ τοίνυν ποίει το καταδύναμιν· μενούν γε μακάριος τῷ ὄντι, καὶ τοῦτο πολ-

λάκις, ὁ ἐν πᾶσι τοῖς κατὰ Θεὸν, πάντοτε ἐκδιάζων & ferit. «Vim enim patitur Regnum caloruin, et ἑαυτόν. «Βιαστή γάρ ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, violenti rapiunt illud '. καὶ βιασταὶ ἁρπάζουσιν αὐτήν. *Οτι οὐ μόνον, ὡς προείρηται, κατὰ τὸν ἀγῶνα, καὶ τὸ μέτρον τῆς ἡμῶν ἐργασίας, ἡ τῶν θεί διανομὴ ἐπιχορηγεῖται, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν ἕξιν, καὶ ἐπιτηδειότητα. καὶ τὴν πίστιν, καὶ τὴν προσοῦσαν ἡμῖν διάθεσιν φυσικήν. › Quod non modo, ut dictum est. pro certamine ac nostræ operationis mensura, diviniorum distribu tio donatur, sed et pro nostro habitu, et habilitate et fide et nobis præstita naturali dispositione. 40. Et illud quoque sciendum est quod, non modo, prout diximus, secundum certamen et mensuram nostræ operationis divinorum munerum nobis concedítur distributio, sed et juxta vitæ nostræ habitum et habilitatem et fidem iis quæ proposita sunt, et nobis apte inhærentem naturalem dispositionem. Et dicit sanctus Maximus: «Meus, sapientiæ organum; ratio, scientiæ, naturalis per utramque persuasio, hujus quæ per utramque est, fidei; gratiæ autem curationum, naturalis misericordia. Omnis autem gratia divinə aliquid in nobis habet habile et aptum, tanquam potentiam aut habitum, aut dispositionem, organum capax. Sic quicunque mentem omnibus sensibilibus 'phan - Lasiis liberum fecerit, sapientiam accipit; quis cunque rationes naturalium cupiditatum, iræ scilicet ac desiderii dominam constituerit, scientiam accipit: qui vero per mentem ac rationen de Deo immutabilem persuasionem habet, fidem quæ omnia potest accipit; qui autem naturalem misericordiam perfecerit, postquam omnino proprium amorem sustulerit, sanationum gratiam accipit. Atque hac ita dicit. Cave ergo ne quisquam tuum opus noverit, prater eum qui te monet, ac dirigit; orans pro nobis indignis, qui dicimus quidem, sed non facimus bonum, ut digni fiamus qui primo Deo grata agamus; ac delnde aliis loquamur suadeamusque. Qui enim fecerit ac docuerit juxta divinum oraculum, hic magnus vocabitur. Te aulem rursum omnipotens et misericors Dominus corroboret et dirigat, ut ea plene intelligas et cum magno ardore adimpleas. Non enim quditores legis justi sunt apud Deum, secundum divinum Paulum, sed factores tautum; te ducat Dominus ad omne opus bonum ac salutare, et ad propositum spirituale ac sanctum opus manu ferat in spiritu, sanctorumque orationibus. Auen. - Sed postquam a nobis dictum est aliquid de agente discretione, opportunum quoque est de perfectissima in universum discretione, prout possumus, pauca loqui, quoniam hæc est omnibus virtatibus major, secundum illustres Patres nostros. μ'. Καὶ τοῦτο τοίνυν ἰστέον ὡς οὐ μόνον, καθάπερ προειρήκαμεν, κατὰ τὸν ἀγῶνα καὶ τὸ μέτρον τῆς ἐργασίας ἡμῶν ἡ τῶν θείων δωρεῶν διανομὴ ἐπιχορηγεῖται ἡμῖν, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν τῆς πολιτείας ἕξιν καὶ ἐπιτηδειότητα, καὶ μὴν, καὶ κατὰ τὴν πίστιν ἡμῶν πρὸς τὰ προκείμενα, καὶ τὴν προσφυῶς προς οὖσαν ἡμῖν διάθεσιν φυσικήν. Και λέγει ὁ ἅγιος Μά ξιμος· ι Ὁ νοῦς, σοφίας ὄργανον· ὁ λόγος, γνώσεως· ἡ κατ' ἄμφω φυσική πληροφορία, τῆς κατ' ἄμφω συνισταμένης πίστεως· τοῦ δὲ τῶν ἰαμάτων χαρί σματος, ἡ φυσική φιλανθρωπία. Πᾶν γὰρ χάρισμα θεῖον, ἐπιτήδειον ἐν ἡμῖν ἔχει καὶ προσφυές, ὥσπερ δύναμιν, ἢ ἔξιν, ἢ διάθεσιν, ὄργανον δεκτικόν· οἷον ὁ τὸν νοῦν πασῶν αἰσθητῶν φαντασιῶν ποιήσας και θαρόν, δέχεται σοφίαν· ὁ δὲ τὸν λόγον, τῶν ἐμφύτων παθῶν, θυμοῦ, λέγω, καὶ ἐπιθυμίας καταστήσας δε σπότην, δέχεται γνῶσιν· ὁ δὲ τὴν κατὰ νοῦν καὶ λόγον περὶ τὸ θεῖον ἀσάλευτον πληροφορίαν ἔχων, τὴν πάντα δυναμένην δέχεται πίστιν· ὁ δὲ τὴν φυσικήν κατορθώσας φιλανθρωπίαν, μετὰ τὴν τελείαν τῆς φιλαυτίας ἀναίρεσιν, ιαμάτων δέχεται χαρίσματα. Καὶ ταῦτα μὲν οὕτως. Ορα δὲ, ἵνα μηδεὶς γινώσκῃ τὸ ἔργον σου, ἐκτὸς τοῦ ἐπιστατοῦντος, καὶ ὁδηγοῦν-G τός σε· ὑπερευχόμενος καὶ ἡμῶν τῶν ἀναξίων, τῶν λεγόντων μὲν, μὴ ποιούντων δὲ τὸ ἀγαθὸν, ἵνα κατα· ξιωθῶμεν τοῦ ποιεῖν πρῶτον τὰ Θεῷ ἀρέσκοντα· εἶτα καὶ τοῖς ἄλλοις λέγειν, καὶ παραινείν. Ο γὰρ ποιήσας καὶ διδάξας, κατὰ τὸ θεῖον λόγιον, οὗτος μέγας κληθήσεται. Σὲ δ' αὖθις ὁ παντοκράτωρ καὶ παν οικτίρμων Κύριος ἐνισχύσαι, καὶ εὐοδώσαι, τούτων ἀκροᾶσθαι συνετῶς, καὶ ποιεῖν αὐτά, μετά πάσης ἐφέσεως. Οὐ γὰρ οἱ ἀκροπταὶ τοῦ νόμου, δίκαιοι παρά τῷ Θεῷ, κατὰ τὸν θεῖον Παῦλον, ἀλλ' οἱ ποιηταὶ, καὶ ὁδηγήσαι εἰς πᾶν ἔργον ἀγαθὸν καὶ σωτήριον καὶ πρὸς τὴν προκειμένην νοεράν, καὶ ἱερὰν ἐργασίαν χειραγωγήσαι ἐν πνεύματι, εὐχαῖς ἁγίων. Αμήν. Αλλ' ἐπειδήπερ προλέλεκται ἡμῖν περὶ διακρίσεω, μικρόν τι πρακτικῆς, εὔκαιρον ἀρτίως καὶ περὶ τῆς καθόλου, καὶ τελειοτάτης διακρίσεως, κατὰ τὸ ἐγχωρῶν, ὡς ἐν συντόμῳ διαλαβεῖν· ἐπεὶ καὶ μείζων αὖ η πασῶν τῶν ἀρετῶν, κατὰ τοὺς κλεινούς ἡμῶν Πατέρας, πέφυκε. Περὶ τῆς καθόλου, καὶ τελειοτάτης διακρίσεως: καὶ τὶς ὁ παρὰ φύσιν, καὶ σαρκικῶς ζῶν· καὶ τὶς ὁ κατὰ φύσιν καὶ ψυχικῶς· καὶ τὶς ὁ ὑπὲρ φύσιν, καὶ πνευματικῶς πολιτευόμενος. μα'. 'Ο σαρκικῶς καὶ παρὰ φύσιν ζῶν καὶ πολι τευόμενος, οὗτος τὸ οἰκεῖον διακριτικὸν παντελῶς ἀπώλεσεν· ὁ δὲ τῶν κακῶν ἀποχὴν μὲν ποιησάμενος, 7 Μatth. x1, 12. PATROL, GB. CXLVII. De perfectissima discretione; et quis contra naturam et carnaliter vivit; et quis secundum naturam, et animaliter; et quis supra naturam et spiritualiter conversalur. 41. Qui carnaliter et contra naturam vivit, hic propriam discretionem amnisit: qui vero a malo abstinet, ac principium bene agendi abjicit, ut

scriptum est:. Declina a malo et fac bonum &:» Α' ἀρχὴν δὲ βαλὼν τοῦ ποιεῖν τὸ ἀγαθὸν, ὡς γέγραπται hic ut ductorius (et aurem doctrinæ adbibens, leviter sersum quemdam discretionis attingit et incipienti congruam. Qui secundum naturam et animam, qui vitam in cogitatione et secundum ratio. nem agit, qui et medius vocatur, ille ad propriam mensuram videt ac discernit quæ ad se pertineant et ad quæ cæteros homines: qui vero supra naturam et spiritualiter vivit, ille, utpote qui cupidum, et duclorium et medium transgreditur, et Curisti gratia ad perfectuin et substantiale lumen pervenit, et perfectissimam discretionem, videt et seipsum et discernit quain clarissime: et sane, omnes videt, et pure discernit, ipse vero a nenime, etsi conspicitur, introspicitur et judicatur: imo vero judicatur, ut qui sit vir spiritualis ac nominetur. • Non scriptis et atramento, sed opere et gratia, ut ait Apostolus: spiritualis omues judicat, ipse vero a nemine judicatur. › Adhuc de discretione, ut in exemplo. 42. Eorum quidem primus similis est ei qui in profunda ac tristi nocte et tenebrosa incedit, unde et in tantis tenebris errans et contectus, non modo non seipsum videt ac discernit, sed neque ubi incedat aut ambulet', ut ait Salvator: «Qui ambu- · Εκκλινον ἀπὸ κακοῦ, καὶ ποίησον ἀγαθόν· ο οὗτος ὡς εἰσαγωγικός, καὶ οἷς ὑπέχων πρὸς διδασκαλίαν, παρακύπτει μικρόν τους, πρὸς αἴσθησίν τινα διακρί σεως, καὶ ἀρχαρίῳ πρέπουσαν. ῾Ο δὲ κατά φύσιν, και ψυχικῶς, ἅτε διενεργῶν ἐν διανοίᾳ, καὶ κατὰ λό. τον βιούς, ὃς καὶ μέσος καλεῖται, οὗτος πρὸς τὸ ἴδιον μέτρον, ὁρᾷ τε καὶ διακρίνει τά τε καθ᾿ ἑαυτὸν, καὶ τὰ τῶν ὁμοίων αὐτῷ. Ὁ δὲ ὑπὲρ φύσιν, καὶ πνευμα. τικῶς πολιτευόμενος, οὗτος, ὡς τὸν ἐμπαθῆ, καὶ τὴν εἰσαγωγικὸν, καὶ τὸν τῆς μεσότητος ὅρον ὑπερβάς, καὶ Χριστοῦ χάριτι προκόψας εἰς τὸν τέλειον, ήγουν τὸν ἐνυπόστατον φωτισμὸν, καὶ τὴν τελειοτάτην διάκρίσιν, ὁρᾷ τε ἑαυτὸν, καὶ διακρίνει τηλαυγέστατα· καὶ δὴ, καὶ πάντας ὁρᾷ, καὶ διακρίνει ἀκραιφνώς ""αὐτὸς ὑπ᾽ οὐδενὸς, εἰ καὶ ὁρᾶται, δρώμενος, καὶ διακρινόμενος· καὶ μὴν καὶ ἀνακρινόμενος, ὡς πνευματικός, ἀληθῶς ὢν καὶ καλούμενος, «Οὐ χάρτη καὶ μέλανι, ἀλλὰ πράξει καὶ χάριτι, ὥς φησιν ὁ θεῖος Απόστολος· ὅτι ὁ μὲν πνευματικός πάντας ἀνακρί νει· αὐτὸς δὲ ὑπ᾽ οὐδενὸς ἀνακρίνεται. ο *Ετι περὶ διακρίσεως, ὡς ἐν παραδείγματι. μβ΄. Τούτων ὁ μὲν ἔοικε τῷ ὡς ἐν νυκτὶ βαθεία καὶ στυγνῇ σκοτομήνῃ πορευομένω· ὅθεν καὶ τῷ ἀψη λαφήτῳ σκότει περιπλανώμενος καὶ σκοτούμενος, οὐ μόνον ἑαυτὸν οὐχ ὁρᾷ καὶ διακρίνει, ἀλλ' οὐδὲ ὅπου ὑπάγει καὶ περιπατεῖ, ὥς φησιν ὁ Σωτήρ·. Ο περιπατῶν ἐν τῇ σκοτίᾳ οὐκ οἶδε ποῦ ὑπάγει. Ο δὲ, νυκτὶ αἰθρίᾳ, ἀστράσιν αὐγαζομένῃ, ὅθεν καὶ ταῖς τῶν ἀστέρων μαρμαρυγαῖς μικρόν πως αύγα ζόμενος, κατ' ὀλίγον βαδίζει, προσκόπτων τους πόδας πολλάκις ἐν λίθοις αδιακρισίας, καὶ πάσχων συμπτώματα· οὗτος τοίνυν βραχύ τι καὶ ἑαυτὸν ὁρᾷ, καὶ διακρίνει, καὶ ὡς ἐν σκιᾷ, καθὰ γέγραπται· Έγειραι, ὁ καθεύδων, καὶ ἀνάστα ἐκ τῶν νεκρῶν, καὶ ἐπιφαύ σει σοι ὁ Χριστός.» 'Ο δὲ, νυκτὶ πανσελήνῳ, καὶ γαληνῇ· ὅθεν καὶ ταῖς σεληνιακαῖς βολαῖς εὐθυνόμε νος, ἀπλανέστερόν τε ὁδεύει, καὶ εἰς τὰ ἔμπροσθεν ἔρχεται· ὁρᾷ τε αὐτὸν, ὡς ἐν ἐσόπτρῳ, καὶ διακρί νει καὶ τοὺς ὁμοίως συνοδεύοντας αὐτῷ, ὡς εἴρηται· • Καλώς ποιεῖτε, τῷ νόμῳ δηλαδή προσέχοντες, ὡς λύχνῳ φαίνοντι ἐν αὐχμηρῷ τόπῳ, ἕως οὗ ἡμέρα διαυγάσῃ, καὶ φωσφόρος ἀνατείλῃ ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν.» 'Ο δὲ, μεσημβρία σταθερᾷ καὶ καθαρωτάτῃ, ἡλιακαῖς ἀκτῖσιν ἀκράτοις φαιδρυνομένῃ· διόπερ ἡ τοιοῦτος καὶ ἑαυτὸν εἰλικρινῶς καθορᾷ, τῷ ἡλιακώ φωτὶ, καὶ διακρίνει· καὶ τοὺς πολλοὺς ἀνακρίνει • μᾶλλον δὲ καὶ τοὺς πάντας, κατὰ τὸν θεῖον Απόστο λον· καὶ μὴν, καὶ πάντα τὰ παρεμπίπτοντα αὐτῷ σχεδὸν ὁποιαδήτινα ὁπωσδήποτε, ἀπλανῶς αὐτός τε πορευόμενος, καὶ τοὺς ἑπομένου; αὐτῷ, ἀπταίστως ὁδηγῶν, πρὸς τὸ ὄντως φῶς, καὶ τὴν ζωὴν, καὶ τὴν ἀλήθειαν· περὶ ὧν καὶ γέγραπται· «Ὑμεῖς ἐστε τὸ φῶς τοῦ κόσμου.» Λέγει δὲ καὶ ὁ θειότατος Παῦλος· • Θεὸς ὁ εἰπὼν ἐκ σκότους φῶς λάμψαι, δ; ἔλαμψεν ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν, πρὸς φωτισμὸν τῆς γνώσεως τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ, ἐν προσώπῳ Ἰησοῦ Χριστοῦ.» 10 Joan. 111, 8. " Ephes. r, 14. 19 11 Petr. 1, 19. 18 Malib. v, lat in tenebris nescit quo vadit so.. Secundus ci similis est qui in nocte serena et astris illustrata, procelit, unde et stellarum splendore paululum illustratus, sensim anbulat, pedes offendens saepius ad indiscretionis lapides, casusque frequentes patiens. Hic igitur paululum et seipsum videt ac discernit, sed tanquam in umbra, ut scriptum est: • Surge qui dormis, et exsurge ex mortuis, et illuminabit te Christus ". › Tertius autem simțilis est ei qui in nocte tranquilla et lunæ fulgore illustrata iter facit: unde et luuæ radiis directus, absque errore procedit, et ante se vadit, videtque seipsum, tanquam in speculo, et judicat simul eos qui cum ipso iter faciunt, ut dictum est: Bene facitis: legi adhærentes, tanquam lucernæ lucenti in caliginos o loco, donec lucescat dies et Lucifer oriatur in cordibus vestris 1.» Quartus autem similis est ei qui incedit meridie firmo ac purissimo, fulgentibus solis radiis illustrato: itaque is et seipsum perfecte videt, in solis luce, et se discermit, et alios judicat et omnes, secundum divinum Apostolum, imo vero et omnia, quæ ipsi occurrunt undequaque et quomodocunque, absque errore ipsc incedens et eos qui ipsum sequuntur sine offensione dirigens ad verum lumen et ad veritatem: de quibus et scriptum est: c Vos estis lux muudi '', Dicit autem et sanctus Paulus: c Deus qui dixit de tenebris lumen splendescere, et ipse illuxit in cordibus vestris, ad illuminationem scientiæ gloriæ Dei, in facie Jesu Christi ". Et beatus ' • Psal. xxxvi, 27. 9 11 Cor. ut, 5. 1. 1 Cor. 1,

bebit lumen vitæ 19. De conversione et mutatione ad singula. Et de eminenti humilitatis gloria. Καὶ ὁ μακάριος Δαίδ· ο Ἐσημειώθη ἐφ' ἡμᾶς τὸ Davil: c Signarum est super nos humen vultus φῶς τοῦ προσώπου σου, Κύριε.» Καί· «Ἐν τῷ tui, Domine 1.» El: c In lumine tuo videbimus φωτί σου οψόμεθα φῶς.» Καὶ ὁ Κύριος· «Εγώ είμι lumen '.. Et Dominus: • Ego sum lux mundi; τὸ φῶς τοῦ κόσμου, ὁ ἀκολουθῶν ἐμοὶ οὐ μὴ περι qui sequitur me, non ambulat in fenebris, sed laπατήσει ἐν τῇ σκοτίᾳ, ἀλλ᾽ ἕξει τὸ φῶς τῆς ζωῆς. Περὶ τροπῆς, καὶ ἀλλοιώσεως τῆς πρὸς ἕκαστον, καὶ τοῦ ὑπερέχοντος κλέους τῆς ταπεινώσεως. 43. Scire autem volumus te quod ii qui ad perμγ'. Εἰδέναι δέ σε καὶ τοῦτο βουλόμεθα, ὡς καὶ οἱ εἰς τὸ τέλειον διὰ καθάρσεως, καὶ φωτισμοῦ, καθὼς fectionem per puritatem et lumen pervenere, non Έχει δυνάμεως, πεφθακότες· οὐ γὰρ ἔστι τελεία τε magis virium quam tu, habuere. Non enim comλείωσις ἐν τῷ ἀτελεῖ αἰῶνι, ἀλλὰ μᾶλλον ἀτέλεστος pleta est perfectio in hoc imperfecto seculo, sed τελειότης· καὶ οἱ τοιοῦτοι τοίνυν οὐ πάντοτε μεθ᾿ potius incompleta perfectio. Ac igitur non omniἑαυτῶν τὸ ἀναλλοίωτον ἔχουσι, διά τε την φυσικήν nodo secum immutabilitatem habent, tum propter ἀσθένειαν, καὶ τὴν ἐφέρπουσαν [σ. ὑφέρπουσαν} naturalem infirmitatem, tum aliquando propter ἐνίοτε οἴησιν· ἀλλὰ γὰρ καὶ ἀλλοιώσεις, καὶ κλοπὰς, subrepentem opinionem. Sed enim et mutationes et πρὸς δοκιμασίαν ἔσθ' ὅτε πάσχουσι, καὶ αὖθις δὲ " raptus ad vauam gloriam nonnunquam patiuntur, ἀντιλήψεις εἰσδέχονται μείζονας· καὶ ὁ δὲ τούτοις et rursum opitulationes majores recipiunt; et quod ἐναντίον, μέρος τῶν λύκων οἱ Πατέρες εἶναι ὁρίζον- iis contrarium est, partem esse luporum definiunt ται. Η γὰρ ἀτρεψία, καὶ τὸ ἀναλλοίωτον ἐν αἰῶνι Palres. Firmitas enimn et immutabilitas futuro scτῷ μέλλοντι συντετήρηται· ἐν δέ γε τῷ παρόντι, στὸ culo reservatur;in praesenti autem, modo quidem μὲν, καθαρότητος, εἰρήνης τε καὶ παρακλήσεω; puritatis et pacis et consolationis est tempus, θείας καιρός· ὁτὲ δὲ φύρσεως, καὶ ζάλης, καὶ κατα modo vero sordium et tempestatis et tristitiæ; ηφείας, καὶ τοῦτο δὲ πρὸς τὸ μέτρον τῆς ἑκάστου a'que id pro ratione uniuscujusque vitæ et proπολιτείας, καὶ προκοπῆς, καὶ οἷς οἶδεν ὁ Κύριος κρι- fectus, et pro arcauis Domini judiciis, imo vero μασι· καὶ μὴν, καὶ ἵνα διὰ τούτων τὸ ἀσθενὲς ἡμῶν ut sic propriam iufrmitatem agnoscamus: e Beaτεκμαιρόμενο: «Μακάριος γάρ, φησίν, ὁ γινώσκων tus enim, ait, qui propriam infirmitatem novit, us τὴν ἑαυτοῦ ἀσθένειαν, μὴ πεποιθότες ὦμεν ἐφ' ἑαυ- simus fidentes in nolismetipsis, secundum Paulτοῖς, κατὰ Παῦλον· ἀλλ' ἐπὶ τῷ ἐγείροντι τοὺς να lumn t; sed in illo qui suscitat mortuus.. Εt ut κρούς·, καὶ οὕτω διηνεκώς, ἐν ταπεινώσει και sic continuo in humilitate et penitentia et confesμετανοίᾳ, καὶ ἐξομολογήσει, πρὸς Θεὸν ἀνατρέχωμεν. sione ad Deum accurramus. Et dicit sanctus Isaac: Καὶ λέγει ὁ ἅγιος Ἰσαάκ· ι Κατὰ μίαν καὶ μίαν, • Semel atque iterum transgrediuntur aliquando ποτάκις παραβαίνουσί τινες, καὶ ἐν τῇ μετανοίᾳ, quidam, et penitentia suis animabus remedium ιατρεύουσι τὰς ψυχὰς αὐτῶν· καὶ ἡ χάρις ὑποδέχε- alferunt; et gratia subintrat in eos. In omni enim ται αὐτούς. Ἐν πάσῃ γὰρ τῇ φύσει τῇ λογικῇ, ή rationabili natura locum habet saepius immutatio. τροπὴ ἀδιορίστως διέρχεται. Καὶ ἀλλοιώσεις διέρχον. Εt mutationes cuivis homini accidunt omnibus ho. ται κατὰ παντὸς ἀνθρώπου, ἐν πάσαις ταῖς ὥραις ris ejus; ex quibus multis potest is qui vim habet αὐτοῦ· ἐξ ὧν πολλῶν εὑρίσκει ὁ διακριτικός συνιέναι discernendi illud intelligere; et probationes quas τοῦτο· ἀλλ' αἱ δοκιμασίαι αἱ μετ' αὐτοῦ καθ' ἑκά- apud se singulis diebus experitur, plurimum posστην ἡμέραν, μάλιστα δύνανται σοφίσαι αὐτὸν ταῦτα, sunt eum sapientem efficere, si vigilet; ut se in ἐὰν νήφῃ· ἵνα καὶ παρατηρήσηται ἑαυτὴν ἐν τῷ νῷ, spiritu servet et discat, quot dulce.linis et cle καὶ μάθῃ πόσην ἀλλοίωσιν πραότητος καὶ ἐπιεικείας mentis mutationes singulis diebus cogitatio susciὑποδέχεται ἡ διάνοια καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν· καὶ pint; et quomodo ex ipsius pace, subito in tumulτῶς ἐκ τῆς εἰρήνης αὐτῆς, ἐξαίφνης εἰς θόλωσιν στρέφεται, ὅταν αἰτία τις ἐκ τόπου μὴ ἔστιν αὐτῷ: καὶ πῶς ἐν κινδύνῳ μεγάλῳ καὶ ἀῤῥήτῳ γίνεται. Καὶ τοῦτό ἐστιν, ὅπερ ὁ μακάριος Μακάριος έγραψε φα νερῶς ἐν πολλῇ προνοίᾳ καὶ σπουδῇ, εἰς μνήμην τῶν ἀδελφῶν καὶ διδασκαλίαν, τοῦ μὴ ἐκκλίναι, ἐν τῷ καιρῷ τῆς ἀλλοιώσεως τῶν ἐναντιώσεων, εἰς τὴν ἀπόγνωσιν, ὅτι τοῖς ἐν τῇ τάξει τῆς καθαρότητος ἱσταμένοις, ἀεὶ συμβαίνει αὐτοῖς πτώματα, καθώς συμβαίνει τῷ ἀέρι ψύχος· καὶ χωρὶς τοῦ εἶναι αὐτοὺς ἐν ἀμελείᾳ, ἢ ἐν λύσε οὐ μὴν δὲ, ἀλλὰ καὶ ἡνίκα κατὰ τάξιν αὐτῶν πορεύονται, συμβαίνει αὐτοῖς πτώματα, εναντιούμενα τῷ σκοπῷ τοῦ ἑαυτῶν θελή ματος. Καὶ παρακατιών· Τί οὖν ἐστιν ἄρτι; Αλ λοιώσεις, φησί, γίνονται εἰς ἕκαστον κατὰ τὸν ἀέρα. Et tam convertatur, cum causa non sit cur eo loco convertatur, et quomodo in magno et horrendo periculo versetur.» Et idem est quod scripsit beatus Macarius mulia cura et zelo, in fratrum memoriam et doctrinam', ne contrariorum mutationis tempore in desperationem incidant, docens iis qui in puritatis loco stant accidere ut cadant, quemiadmodum acri, frigescere, ac etiam si non in incuria et negligentia vivant, sed et cum secutdum ordinem procedunt, iis accidit succumbere, ita ut scopum voluntatis suæ non attingant. Et persoquitur dicens: «Quid igitur est nune? Mutationes ip unoquoque fiunt, ut in acre. Illud autem in· tellige in unoquoque. Natura nempe una est. Ne credas eum de infirmioribus et fragilioribus lo19 11 Cor. 1. 3. 15 Psal. iv, 7. ** Psal. xxxv, 10. 17 Joan. viii, 12.

qui, perfectos vero mutatione liberos esse et stare Σύνες ἐκεῖνο τὸ, εἰς ἕκαστον· ὅτι καὶ ἡ φύσις, μία absque defectu in uno ordine, longe a cupidis sensibus ut Euchitæ dicunt, ideo illud addidit: in unoquoque. Quomodo igitur illud, ο Macari, similiter tu dicis: frigus, et paulo post, æstus; et similiter grando, et paulo post tranquillitas. Et in vita nostra ita fit: bellum ac gratiæ receptio, et in tempore anima in tempestate jacet, et in eam insurgunt horrendi fluctus. Et rursum fit mutatio, gratia prolegente et cor adimpleute littitia et divina pace, et prudentibus ac pacificis consiliis. Hæc prudentiæ consilia ita nectit, hortans eos qui prius Jruti ac impuri erant, et eos excitat dicens: • Si igitur post hæc prudentia et clementia consilia, se. quatur calamitas, ne tristemur neque desperemus. › Et in gratiæ rursum quiete, ne superbiamus, sed letiti: tempore, aflictionem accipiamus. Ει pergens Scito omnes sanctos in hac operatione fuisse. Quantum in hoc mundo sumus, et consolatio cum amictionibus nobis abundat. Ideo quoti. die et omni hora a vobis quaritur divini amoris boræ probatio in certamine et pugna adversus tentationes: que est vos non tristari, neque negligentes esse in certamine. Atque ita dirigitur via vestra. Qui autem vult ex bis dejici et ab hac declinare, is est pars luporum. O mirus viri sermo! ἐστίν. Ἵνα γὰρ μὴ νομίσῃς ὅτι περὶ τῶν ὑποδεεστέ ρων καὶ ἐλαχίστων μόνων εἶπε, καὶ οἱ τέλειοι ἐλεύ θεροι τῆς ἀλλοιώσεως, καὶ ἐν μιᾷ τάξει ἀκλινῶς ίστανται οὗτοι, χωρὶς ἐμπαθῶν λογισμών, καθώς καὶ οἱ Εὐχεται λέγουσι, διὰ τοῦτο ἔθηκε τὸ, εἰς ἕκα στον. Πῶς οὖν τοῦτο, ὦ Μακάριε; Όμως σὺ λέγεις, τὸ ψύχος, καὶ μετὰ μικρὸν, καύσων· καὶ ἴσως χάλαζα· καὶ μετ' ὀλίγον, εὐδία. Καὶ ἐν τῇ γυμνασία ἡμῶν, οὕτω γίνεται· πόλεμος, καὶ ἀντίληψις τῆς χάριτος· καὶ ἐν καιρῷ, γίνεται ἡ ψυχὴ ἐν χειμῶνι· καὶ ἐπανίστανται ἐπ' αὐτὴν κύματα σκληρά. Κα! πάλιν ἀλλοίωσις, επισκεπτομένης τῆς χάριτος, καὶ πληρούσης τὴν καρδίαν αὐτοῦ, χαράς τε καὶ εἰρή νης τῆς ἀπὸ τοῦ Θεοῦ· καὶ λογισμῶν σωφρόνων και εἰρηνικῶν· τούτους τους λογισμούς τῆς σωφροσύνη; ἐκφαίνει ὧδε, αινιττόμενος τοὺς πρὸ τούτου, κτηνώδεις ὄντας, καὶ ἀκαθάρτους. Καὶ παραινεῖ λέγων· • Ἐὰν οὖν μετὰ τούτους τοὺς λογισμούς τους σώρονας, καὶ ἐπιεικεῖς, ἀκολουθῇ ἐπιφορά, μὴ λυπηθώ μεν καὶ ἀπογνῶμεν.» Καὶ ἐν τῇ ὥρᾳ τῆς ἀναπαύσεως τῆς χάριτος, μή καυχησώμεθα πάλιν, ἀλλ' ἐν τῷ καιρῷ τῆς χαρᾶς, ἐκδεξώμεθα τὴν θλίψιν. Καὶ προϊών • • Γνῶθι ὅτι πάντες οἱ ἅγιοι ἐν τούτῳ τῷ ἔργῳ ἐγένοντο. Οσον ἐσμὲν ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ, καὶ ἡ παράκλησις ἡ περισσή, μετὰ τούτων γίνεται ἡμῖν Quomodo paucis verbis oraculum illud frmavit, ἐν τῷ κρυπτῷ. Διότι ἐν πάσῃ ἡμέρᾳ, καὶ ἐν πάσῃ fludque sensu plenum ostendit ac perfecte dubi ὥρᾳ, ἐκζητεῖται παρ' ἡμῶν ἡ δοκιμὴ τῆς πρὸς Θεὸν tationem ex legentis mente repulit! - Ille vero, ἀγάπης ἡμῶν, ἐν πάλῃ καὶ ἀγῶνι, πρὸς τοὺς πειρα ait, qui ex his declinat et pars luporum factus σμούς. Καὶ τοῦτό ἐστι τὸ μὴ λυπεῖσθαι ἡμᾶς, τὸ μὴ est, in invio vult incedere, et in sua mente posuit ἀχηδιᾷν τῷ ἀγῶν. Καὶ οὕτω κατευθύνεται ἡ ὁδὸς eam sortem habere, et in propriis semitis, non a ἡμῶν. Ὁ δὲ θέλων ἐκ τούτων τραπήναι, ἢ κλίναι, Patribus conculcatis vult incedere.. Et paulo οὗτος τῶν λύκων μέρος ἐστίν.» Ὢ θαῦμα ἐκ τούτου post: «Humilitas sine operibus, multa admittit τοῦ ἁγίου! Πῶς ἐν λόγῳ μικρῷ, ἐ6:6αίωσε τὴν peccata: opera vero sine humilitate, prorsus inu- χρῆσιν ταύτην, καὶ ἀπέδειξεν αὐτὴν πεπληρωμένην tilia sunt.» Et paulo post: «Quemadniodum sal συνέσεως, καὶ ἐξέβαλε τὸν δισταγμὸν τελείως ἐκ τῆς cibo, ita humilitas omni virtuti; et vim omnium διανοίας τοῦ ἀναγινώσκοντος! • Ἐκεῖνος δὲ, φησίν, ὁ peccatorum ea potest conterere; ultra eam neἐκκλίνων ἐκ τούτων, καὶ μέρος τῶν λύκων ὤν, ἐν cesse est ut indesinenter secundum mentem triste- οὐχ ὁδῷ θέλει πορεύεσθαι, καὶ τοῦτο ἔθηκεν ἐν τῇ mur in humiliatione et mœrore dijudicationis; et διανοίᾳ αὐτοῦ κτήσασθαι, καὶ ἐν τρίτῳ ἰδικῇ, τῇ μὴ cam si possideamus filios Dei nos elicit; et absque πατηθείσῃ ὑπὸ τῶν Πατέρων, πορεύεσθαι βούλεται.» Louis operibus nos præslut Deo; itaque sine illa, Καὶ μετὰ μικρόν· «Η ταπείνωσις, καὶ χωρὶς ἔρomnia opera nostra vana sunt, et omnes virtutes γων, πολλά συγχωρεί πλημμελήματα· ταῦτα δὲ, et omnes operationes. Cæterum cogitationis muta - χωρὶς αὐτῆς, ἐξεναντίας ἀνωφελῆ εἰσι.. Καὶ μετὰ tionem vult Deus.. Et:. Mente meliores llamus: βραχύ· ο Καθάπερ ἅλας τῇ τροφῇ, οὕτως ἡ ταπεί Ea sola potest nos absque auxilio coram Deo statueνωσις πάσῃ ἀρετῇ· καὶ ἰσχὺν πολλῶν ἁμαρτημάτων se, et pro nobis loqui.» Dicit adhuc: «Dixit quiαὕτη δύναται συντρίψαι· ὑπὲρ ταύτης λοιπὸν χρεία dam sanctorum: cum supervenerit tibi superbiæ τοῦ λυπεῖσθαι ἀδιαλείπτως κατὰ διάνοιαν, ἐν ταπει sensus, dicens tibi: Memento virtutum tuarum, νότητι, καὶ ἐν τῇ λύπῃ τῆς διακρίσεως· καὶ ταύτην dic Senex, inspice tuam fornicationem. ἐὰν κτησώμεθα, υἱοὺς ἡμᾶς ποιεῖ τοῦ Θεοῦ· καὶ χω· εἰς ἔργων ἀγαθῶν παριστᾷ ἡμᾶ; τῷ Θεῷ· διότι χωρὶς ταύτης, πάντα τὰ ἔργα ἡμῶν μάταιά εἰσι, καὶ πᾶσαι αἱ ἀρετα, καὶ πᾶσαι αἱ ἐργασίαι. Λοιπὸν τὴν ἀλλοίωσιν τῆς διανοίας θέλει ὁ Θεός.» Καί· ο 'Εν διανοία βελτιούμεθα· αὐταρκεί αὕτη μόνη ἀβοηθήτως ἵστασθαι ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ· καὶ λαλεῖν ὑπὲρ ἡμῶν.» Ετι φησίν· Εἶπέ τις τῶν ἁγίων· Ὅταν ἔλθῃ σοι ὁ λογισμὸς τῆς ὑπερηφανίας, λέγων σοι, Μνημόνευσον τῶν ἀρετῶν σου, εἰπέ· Γέρον, βλέπε τὴν πορνείαν σου, ο ▸ De penitentia, puritate et perfectione. 44. Omnis cursus perfectio in his tribus est: in poenitentia et puritate et perfectione. Quid autem est pœnitent'a? Priora relinquere et de his tristari. Περί μετανοίας, καθαρότητος καὶ τελειότητος. μδ. Τελειότης παντὸς δρόμου, ἐν τοῖς τρισὶ τούτοις ἐστίν· ἐν τῇ μετανοίᾳ, καὶ τῇ καθαρότητι, καὶ τῇ τελειότητι. Τι δέ ἐστιν ἡ μετάνοια; Καταλείψαι

& litas, quæ est omnium visibilium et invisibilium derelictio, visibilium quidem, omnium sensibilium; invisibilium autem, intelligibilium nempe; et extra etiam corum memoriam. Et adhuc pœnitentia est dupliciter omnibus mori. Cor misericors est cordis ustio super omni creatura, super hominibus et avibus et animalibus et dæmonibus et super omnibus quæ creata sunt. Et rursum, quantum sumus in hoc mundo et in carne relicti, donec al calorum. fornicem attolamur, absque operibus et labore nus esse et in securitate non licet. Ea est perfectio. Dimitte mihi: quod autem ultra id est, sollicitudo est, id est absque ratione.» Et sanctus Maximus: • Quæ secundum virtutem est philosophia, mentis tranquillitatem, non natura, operari potest; per quam spiritualem tranquillitatem, menti divinæ gratia gaudium subintral.» Εt rursum: c Qui carnis tristitia et latitiæ experimentum accepit, probatus dici potest, quippe qui de studio aut tædio carnalium actuum tentatus est; perfectus autem qui caruis latitiam aut dolorem rationis virtute domuit; victor omnino qui actu et contemplatione habitus. constantia circa Deum immutabiles servavit. Per hæc sane et major omnibus virtutibus discretio esse demonstratur, ita ut is in quibus gignitur, divino lumine illustratis liceat et divina et humana et mystica et arcana spectacula accurate discernere. Tempus autem est ordine tibi paululum pro viribus ostendendi sacræ ac deificæ quam annuntiavimus pacis principium, ut manifestim; Deus autem et ea quae dicturi sumus, dirigal. τὰ πρότερα, καὶ λυπεῖσθαι ὑπὲρ αὐτῶν. Καὶ τί Et quid est compendiose puritas? Profunda bumi ἐστιν ἡ καθαρότης συντόμως; Καρδία ἐλεήμων ὑπὲρ πάτης κτιστῆς φύσεως. Καὶ τί ἐστιν ἡ τελειότης; Βάθος ταπεινώσεως, ὅπερ ἐστὶ κατάλειψις πάντων ὁρατῶν τε καὶ ἀοράτων, ὁρατῶν μὲν, πάντων τῶν αἰσθητῶν· ἀοράτων δὲ, τῶν νοητῶν· καὶ ἐκτὸς μετ ρίμνης τῆς ὑπὲρ αὐτῶν. Ἔτι, μετάνοιά ἐστι, διπλή νέκρωσις ἑκουσίως ἐκ πάντων. Καρδία ἐλεήμων ἐστὶ, καῦσις καρδίας ὑπὲρ πάσης τῆς κτίσεως, ὑπὲρ τῶν ἀνθρώπων, καὶ τῶν ὀρνέων, καὶ τῶν ζώων, καὶ τῶν δαιμόνων, καὶ ὑπὲρ παντός κτίσ σματος. Καὶ πάλιν, ὅσον ἐσμὲν ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ καὶ ἐν τῇ σαρκὶ καταλελειμμένοι, ἐὰν ἕως τῆς ἁψί δος τῶν οὐρανῶν ὑψωθῶμεν, χωρὶς ἔργων, καὶ μόχθου γενέσθαι ἡμᾶς, ἐν ἀμεριμνίᾳ τε εἶναι, οὐ δυνάμεθα· τοῦτό ἐστι τὸ τελείωμα, Συγχώρησόν μοι· τὸ πλέον δὲ τούτου, μελέτη ἐστί· τουτέστι χωρίς διανοίας. Καὶ ὁ ἅγιος Μάξιμος· «Η κατὰ ἀρετὴν φιλοτοφία, γνώμης ἀπάθειαν, ἀλλ' οὐ φύσεως, εργάζεσθαι πέφυκε· καθ' ήν δηλαδὴ τὴν γνωμικὴν ἀπάθειαν, ἡ κατὰ νοῦν τῆς θείας ἡδονῆς ἐπιγίνεται χάρις.» Καὶ αὖθις· «Ο λύπης καὶ ἡδονῆς σαρκὸς πεῖραν λαβὼν, λέγοιτ' ἂν δόκιμος, ὡς εὐχερείας, καὶ δυσχερείας τῶν περὶ σάρκα πραγμάτων πεπειραμένος, τέλειος δὲ, ὁ τὴν ἡδονὴν τῆς σαρκὸς, καὶ τὴν ὀδύνην, τῇ τοῦ λόγου δυνάμει καταπαλαίσας, ὁλόκλη ρος δὲ, ὁ τὰς κατὰ τὴν πρᾶξιν καὶ τὴν θεωρίαν ἕξεις, ἀτρέπτους τῇ περὶ τὸ θεῖον συντονίᾳ διατηρή σας. Διὰ δὴ ταῦτα, καὶ μείζων πασῶν τῶν ἀρετῶν ἡ διάκρισις εἶναι διώρισται, ὡς ἐν οἷς ἂν ἐγγένηται, εὐδοκίᾳ Θεοῦ, ἐξὸν τῷ θείῳ φωτὶ αὐγαζομένοις, Ο καὶ θεῖα, καὶ ἀνθρώπινα διακρίνειν ηκριβωμένως πράγματα, καὶ μυστικά, καὶ ἀπόκρυφα θεάματα, εἶεν· ὥρα δὲ καθεξής μικρόν πως ὡς ἐφικτόν διαμεθ οδεῦσαί σοι καὶ τὴν τῆς προεπηγγελμένης ἱερᾶς καὶ θεοποιοῦ ἡσυχίας ἀρχὴν, οἱονεὶ ἐκδηλότερον, ὁ δὲ θεὸς ἡγείσθω καὶ τῶν ἤδη ῥηθησομένων. Περὶ τῶν πέντε ἐργασιῶν τῆς πρώτης καὶ οἶον εισαγωγικῆς ἡσυχίας τῶν ἀρχαρίων, ήγουν προσευχῆς, ψαλμῳδίας, ἀναγνώσεως, μελέτης, καὶ ἐργοχείρου. με'. Διὰ πέντε ἐργασιῶν, δι' ὧν ὁ Θεὸς θεραπεύει ται, ὀφείλει ὁ ἐν ἡσυχίᾳ ἀρχάριος διέρχεσθαι τὸ νυχθήμερον, δηλαδὴ ἐν προσευχῇ, ἤτοι μνήμῃ τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ διηνεκῶς εἰσαγομένῃ [ἐν ἄλλ. προσαγομένη], ώς προείρηται διὰ πνοῆς ῥινὸς ἐν τῇ καρδίᾳ ἡρέμα, καὶ αὖθις οὕτως ἐξαγομένῃ. μεμυκότων χειλέων, δίχα τῆς οἰασοῦν ἄλλης ἐννοίας, καὶ φαντασίας, ἥτις δι' ἐγκρατείας περιεκτικῆς γαστρός, φαμὲν, ύπνου τε καὶ τῶν ἄλλων αἰσθήσεων, ἔνδον τοῦ κελλίου, σὺν ταπεινώσει εἰλικρινεί κατορθοῦται, ἐν ψαλμῳδίᾳ, ἐν ἀναγνώσει ἔκ τε τοῦ ἱεροῦ Ψαλτηρίου, Αποστόλου, καὶ τῶν ἁγίων Εὐαγγελίων, τῶν τε συγγραμμάτων τῶν θεοφόρων, καὶ ἁγίων Πατέρων, και μάλιστα τῶν περὶ προσευχῆς, καὶ νήψεως κεφαλαίων, πρὸς δὲ, καὶ τῶν λοιπῶν ἐνθέων λογίων τοῦ Πνεύματος, ἐν ἐμπόνῳ καρδίας μνήμῃ τῶν ἁμαρτημάτων, καὶ ἐν μελέτῃ κρίσεως Θεοῦ, ἢ θανάτου, ἢ κολάσεως, ἢ ἀπολαύσεως, καὶ τῶν ὁμοίων· καὶ ἐν ἐργοχείρῳ μικρά, ὡς ἀκηδίας φιμών τρι, καὶ πάλιν ἐπανακάμπτειν εἰς προσευχήν, καν De quinque operationibus primæ et ut ductoriæ inci pientium pacis, nempe oratione, psalmodia, lectione, mediliatione et manuum labore. 45. Per quinque operationes, quibus Deus colitur, noctem ac diem transire debet is qui incipit, nempe orationem, et memoriam Domini' Jesu Christicontinuam, inductam, ut dictum est, per naris inspirationen suaviter in corde et compressis labiis, sine ulla alia cogitatione et ima rursum eductam, ginatione quæ per universam ventris temperantiam dicimus, somni et aliorum sensibilium, intra cellu lam, cum sincera humilitate, perficitur, in lectione sacri psalterii, Apostoli, sanctorum Evangeliorum, Sacrae Scriptura, et sanctorum Patrum, ac praesertim capitum de oratione et vigilantia, et ad haec caterorum divinorum sancti Spiritus oraculorum, in laboriosa cordis peceatorum memoria, et in meditatione Judicii Dei aut mortis, aut supplicii, æterni, aut caeli deliciarum et similium, et in manuum la bore tenui, ut acedia constringatur; et rursu!!!) oportet genua flectere ad orationem, etsi id viæ. patiatur, donec mens assuefacta sit propriam inconstantiam deponere frequenti ad Dominum Jesum hæc

callisti et igGNATI XANTHOPULORUM Claristum locutione, et continua nemoria et conti- βίαν ἔχῃ τὸ πρᾶγμα, ἕως οὗ ἐθίσῃ ὁ νοῦς, τὸν ἴδιον ba ad internum thesaurum, cordis nempe abscondi. ρεμβασμὸν ἀποτίθεσθαι ῥᾳδίως τῇ πρὸς τὸν Κύριον tum locum, inclinatione et firma radicum emissione. Ἰησοῦν Χριστὸν ἀδολεσχία ολικῇ, καὶ μνήμῃ διScribit enim et sanctus Isaac: Nilere in thesaurum ηνεκεῖ, καὶ τῇ πρὸς τὸ ἔνδον ταμείον, ήγουν τὸν περὶ qui intra te est ingreli et videbis calesten thesaurum. τῆς καρδίας ἀπόκρυφον χώρον, συνεχεῖ ἐπινεύσει, Uuam enim aliquid et idem est hic et ille; et in eodem καὶ ἐῤῥιζώσει πεπηγυία. Γράφει καὶ γὰρ ὁ ἅγιος introitu ambo contemplaris.» Et sanctus Maximus: Ἰσαάκ ο Σπούδασον εἰσελθεῖν εἰς τὸ ταμεῖον τὸ ● Cor totum organum dirigit, et postquam cordis pa- Ενδοθέν σου, καὶ ὄψει τὸ ταμεῖον τὸ οὐράνιον scua comprehenderit gratia, omnibus cogitationibus ἓν γάρ ἐστι τοῦτο κἀκεῖνο· καὶ ἐν μιᾷ εἰσε membrisque imperat. Ibi enim est mens et omnes ami- όδῳ θεωρεῖς τὰ ἀμφότερα. Καὶ ὁ ἅγιος Μάξιμος· mæ cogitationes; ibi igitur oportet attendere, num • Η καρδία ἡγεμονεύει ὅλου τοῦ ὀργάνου, καὶ ἐπὶν inscripserit leges gratia sancti Spiritus.. Ibi: ubi?ln κατάσχῃ τὰς νομὰς τῆς καρδίας ἡ χάρις, βασιλεύει organo quod cætera dirigit, in gratiæ sede, ubi est Φων τῶν λογισμῶν καὶ τῶν μελῶν. Ἐκεῖ γάρ ἐστιν mens,ubi omnes animæ cogitationes,scilicet in corde, ὁ νοῦς, καὶ πάντες οἱ λογισμοὶ τῆς ψυχῆς, ἐκεῖ τοίνυν δεῖ σκοπεῖν· εἰ ἐνέγραψεν ἡ χάρις του παναγίου Πνεύματος τους νόμους. Ὁ Ἐκεῖ· ποῦ; Ἐν τῷ ἡγεμονικῷ ὀργάνῳ, ἐν τῷ τῆς χάριτος θρόνῳ, ὅπου ὁ νοῦς, καὶ τῆς ψυχῆς πάντες οἱ λογισμο!, ἐν τῇ καρδίᾳ δηλαδή. Unde incipiendum est iis qui secundum rationem pacem agere volunt; et quodnam est principium, et incrementum, et quinam profectus et quænam perfectio. 46. Ipse priseerum monachorum operatio, primo et ¿anquam introductoria eorum qui secundum rationem pacem agere student, qui incipiunt a timore Dei, et omnium divinorum mandatorum pro viribus adimpletione, contemptus rationabilium ac irrationabilium rerum, et præsertim fides ac eorum quæ buic sunt contraria præceps fuga, et ad eum qui vere est sincera dispositione, ut dictum est; qui auten crescunt spe immaculata,et in mensuram ætatis plenitudimis Christi: pergunt per amorem qui oratione cordis para et constanti oritur, qui omnino divinus est et excellens atque ita perfectus, per immobilem et indesinentem spiritualem orationem et ex perfecta charitate seaturientem, ad solum verum Deum immediata exstasi, receptu ac unione summi mandati, quod est profectus per actus contemplatione directos, el resurrectio, quam expertus avus Domini David, et beata illa conversione mutatus, magna voce clamabat: Ego dixi in excessu meo: Omnis home mendax ", Et alius corum qui in veteri Testamento excelluere:> <Oculus nou vidit, no que auris audivit, neque in eor hominis ascendit qua: preparavit Deus diligentibus se 10., Atque ¡dem innuens mɔgons Paulus dicit: «Nobis autem revelavit per Spiritum suum: Spiritus enim cmnia p scrutatur, etiam profunda Dei “.) De ordinatione incipientium pacis. 47. Incipiens igitur, ut diximus, debct non continuo e cella egredi, omnium conversatione de visu abstinere, nisi magna adsit necessitas, et tunc cum animadversione et securitate, et raro, ut ait divinus Isaac: De omni re ca remaneat in te memoria, nempe quod melius est auxilium quod ex custodia oritur quam quod ex operibus.» Nec modo incipientibus, sed et iis qui jam dissipationem * Psal. cxv, II. ** Isa. Lxiv, 4.; I Cor. H, 9. "Οθεν άρχεσθαι δεῖ τοὺς ἐθέλοντας κατὰ λόγον ἡσυχάσαι, καὶ τίς ἡ ἀρχὴ, καὶ ἡ αὔξησις, καὶ ἡ προκοπὴ καὶ ἡ τελείωσις. μς'. Αὕτη ἡ ἐργασία τῶν ἀρχαίων μοναχῶν, ἡ πρώτη, καὶ οἷον εἰσαγωγικὴ τῶν αἱρουμένων κατά λόγον ἡσυχάσαι, ἀρχομένων μὲν ἀπὸ φόβου Θεού, καὶ ἐκπληρώσεως τῆς κατὰ δύναμιν πασῶν τῶν θεοποιῶν ἐντολῶν· ἀμεριμνίας ἐξ εὐλόγων, καὶ ἀλόγων πραγμάτων, καὶ πρό γε πίστεως καὶ ἀποφυγῆς τῶν ἐναντίων παντελούς, καὶ πρὸς τὸ ὄντως ὃν ἀκραιφνοῦς διαθέσεως, ὡς προείρηται, αυξανομέ νων δὲ ἐλπίδι ἀκαταισχύντῳ, καὶ εἰς μέτρον ἡλικίας προβαινόντων τοῦ πληρώματος τοῦ Χριστοῦ, τῷ διὰ προσευχῆς καρδιακής καθαρᾶς, καὶ ἀῤῥεμβάστου ἐγγινομένη, ὁλικῷ ἐνθέῳ, καὶ διαφόρ: έρωτι, καὶ οὕτω τελειουμένῳ, τῇ ἀκινήτῳ καὶ ἀκλινεῖ πνευματική προσευχῇ, καὶ τῇ ἐκ τῆς τελείας ἀγάπης πηγαζομένῃ πρὸς μόνον μόνῃ ἀμέσῳ ἐκστάσει, ἀρπαγῇ τε καὶ ἑνότητι τοῦ ἄκρου ἐφετοῦ, ὅπερ ἐστὶν ἡ διὰ πράξεως πρὸς θεωρίαν ἁπλανής προκοπὴ καὶ ἀνάστασις [σ. ανάτασις], ήνπερ παθὼν καὶ ὁ θεοπάτωρ Δαβίδ, καὶ ἀλλοιωθεὶς τὴν μακαρίαν ἐκείνην ἀλλοίωσιν μέγα ἀνεβόησεν «Ἐγὼ εἶπα ἐν τῇ ἐκστάσει μου· Πᾶς ἄνθρωπος ψεύστης.» Καὶ ἕτερος τῶν ἐν τῇ Παλαιᾷ διαπρεψάντων Οφθαλμὸς οὐκ εἶδ:, καὶ οἷς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη, ἃ ἡτοίμασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν ο Καὶ τοῦτο συμπεραίνων ὁ μέγας Παῦλος ἐπάγει τό· ι Ἡμῖν δὲ ἀπεκάλυψε διὰ τοῦ Πνεύματος αὐτ τοῦ, τὸ γὰρ Πνεῦμα πάντα έρευνα, καὶ τὰ βάση τοῦ Θεοῦ. a Περὶ τάξεως ἡσυχίας ἀρχαρίων. μϛ΄. Ο τοίνυν ὡς προείπομεν ἀρχάριος ὀφείλει μὴ συνεχῶς ἐξέρχεσθαι τῆς αὐτοῦ κέλλης, ὁμιλίας το καὶ θεωρίας ἀπέχεσθαι πάντων, εἰ μὴ διὰ πολλήν ἀνάγκην, καὶ τότε μετά προσοχῆς καὶ ἀσφαλείας, καὶ σπανίως, ὥς φησιν ὁ θεῖος Ἰσαάκ· «Περί παν τὸς πράγματος αὕτη ἡ μνήμη ἐμμεινάτω ἐν το ὅτι κρείττων ἐστὶν ἡ βοήθεια ἡ ἐκ τῆς παραφυία χῆς, ὑπὲρ τὴν βοήθειαν τὴν ἐξ ἔργων,» καὶ ὅτι γε, st ibid 10.

rursum dicit sanctus Isaac Requies solummodo recentiores lædit, relaxatio autem et juvenes et sencs, et pax externos sensus mortificat, internos autem excitat motus; et al externa conversio iis contraria efficit, scilicet externos excitat motus, et internos mortificat. Ac ille quidem actionem, imovero per bonum pacis viam his verbis indicat; Climax, eum qui hac semita bene agit et procedit, per ea quae sequuntur significat scribens. μὴ μόνον ἀρχαρίοις, ἀλλὰ καὶ αὐτοῖς τοῖς προχ. reciderunt et confusionem hac utilia sunt, ut idem πτουσιν ἤδη σκορπισμὸν, καὶ διάχυσιν τὰ τοιαῦτα προξενεῖ, ὡς ὁ αὐτὸς αὖθις ἅγιος Ἰσαάκ φησιν, ὅτι «Ἡ ἀνάπαυσις τοὺς νέους βλάπτει μόνον, ἡ δὲ λύσις καὶ τοὺς νέους, καὶ τοὺς γέροντας, καὶ ἡ ἡσυχία τὰς ἔξω αἰσθήσεις νεκροί, καὶ τὰς ἔσω κινήσεις ἐγείρει, ἡ δὲ ἔξω ἀναστροφὴ τὰ ἐναντία τούτων πράττει, ήγουν τὰς ἔξω αἰσθήσεις ἐγείρει, καὶ τὰς ἔσω κινήσεις νεκροῖ.» Καὶ ὁ μὲν τὴν πρᾶξιν, καὶ μὴν καὶ τὴν κατὰ τὸ εὖ πράττειν ὁδὸν τῆς ἡσυχίας οὔτως εἰπὼν ὑπεμφαίνει· ὁ δὲ τῆς Κλίμακος, τὸν κατὰ τὴν τρίβον καλῶς πράττοντα καὶ βαδίζοντα, * διὰ τῶν ἑξῆς ἐπισημαίνει γράφων ο Ησυχαστής ἐστιν ὁ τὸ ἀσώματον ἐν σωματικῷ οἴκῳ περιορίζειν φιλονεικῶν, τὸ παραδοξότατον· καὶ ἡσυχαστής ἐστιν ἐκεῖνος ὁ εἰπών· Ἐγὼ καθεύδω, καὶ ἡ καρδία μου @ spiritibus ostium clausit.» ἀγρυπνεῖ· καὶ κλεῖς μὲν θύραν κέλλης σώματι, καὶ θύραν γλώττης φθέγματι, καὶ ἔνδον πύλην πνεύμα 60%. Περὶ τῆς διὰ προσοχῆς, καὶ νήψεως προσευχῆς καρδιακῆς, καὶ τῆς ἐργασίας αὐτῆς. μη'. Η σὺν προσοχή και νήψει γινομένη ἔνδον καρδίας, ὡς εἴρηται, προσευχή, χωρὶς ἄλλης ἐννοίας, δηλονότι, καὶ φαντασίας τῆς οἰασοῦν, διὰ μὲν τοῦ, Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, Υἱὲ τοῦ Θεοῦ, πρὸς αὐτὸν τὸν μνημονευόμενον Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν ἀΰλως, καὶ ἀλαλήτως παντάπασιν ὁ νοῦς ἀνατείνεται, διὰ δὲ τοῦ, Ἐλέησόν με, παλινδρομεῖ, καὶ κινεῖται πρὸς ἑαυτὸν ὡς οὐκ ἀνεχόμενος ἑαυτοῦ μὴ ὑπερεύχεσθαι· πρὸς ἀγάπην δὲ προκόψας διὰ πείρα; ἐνικῶς, τὸ Pacificus est qui incorporeum in corporea dom:o` determinare studens, quod est maxima laude dignum; et pacificus est ille qui dixit: «Ego dormio,. sed cor meum vigilat; et clausit quidem corpοί cellulæ ostium, et linguæ ostium sono, et intus De oratione quæ cum attentione et cordis vigilantia fit, et de ejus operatione. 48. Quæ cum attentione ac vigilantia intra cor fit oratio, ut dictum est, absque alia cogitatione et imaginatione per eas voces: Domine Jesu-Christe, Fili Dei, ad ipsum memoratum Dominum Jesum Christum absque sono ac lecutione omnino, mens protenditur. Per illud autem Miserere mei › recurrit et ad seipsam movetur, tanquam non sustinens pro se non orare; ad charitatem vero proficiens singulariter per experimentum, ad ipsum Dominum Jesum Christum vertitur, secundi enim maκαθόλου πρὸς αὐτὸν τὸν Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν G nifestam persuasionem accepit. ἀνατείνεται· τοῦ δευτέρου πληροφορίαν ἐναργή λα Εών. *Οπως τὴν προσευχὴν οἱ θεῖοι Πατέρες παρέδοσαν λέγειν ἡμᾶς, καὶ ὅτι διαφόρως, καὶ τίς ἡ προσευχή. μθ'. Διόπερ οὐκ ἀεὶ τὴν προσευχὴν ὁλόκληρον οἱ θεῖο: Πατέρες πάντες παραδιδόντες φαίνονται, ἀλλ' ὁ μὲν, ὁλόκληρον, ὁ δὲ, τὸ ἥμισυ· ὁ δὲ, ἀπὸ μέρους, καὶ ἕτερος, ἑτέρως, πρὸς τὴν τοῦ προσευχομένου ἴσως δύναμιν καὶ κατάστασιν. Καὶ ὁ μὲν θεῖος Χρυσόστομος ὁλόκληρον αὐτὴν παραδίδωσιν οὕτω λέγων· • Παρακαλῶ ὑμᾶς, ἀδελφοί, τὸν κανόνα τῆς προσευχῆς μηδέποτε καταπατήσητε, ἢ καταφρονήσητε. Ἤκουσα γάρ ποτε τῶν Πατέρων λεγόντων, δ:: Ποῖος ἐκεῖνος ὁ μονάζων, ἐὰν τὴν κανόνα καταφρονήσῃ, ἢ καταπατήσῃ; ἀλλὰ ὀφείλει εἴτε ἐσθίει. εξ τε πίνει, είτε καθέζεται, εἴτε διακονεῖ, εἴτε Οδεύει, εἴτε τι ἕτερον ποιεῖ, ἀδιαλείπτως κράζειν τό, Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, Υἱὲ τοῦ Θεοῦ, ἐλέησόν με, ἵνα αὕτη ἡ μνήμη τοῦ ὀνόματος τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἐρεθίσῃ πρὸς πόλεμον τὸν ἐχθρόν. Πάντα γὰρ διὰ τῆς μνήμης ἔχει εὑρεῖν ἡ βιαζομένη ψυχή, είτε πονηρὰ, εἴτε ἀγαθά. Πρῶτον δὲ τὸ κακὸν ἔχει ἰδεῖν ἔσωθεν ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ, καὶ τότε τὰ καλά· ἡ γὰρ μνήμη ἔχει κινῆσαι τὸν δράκοντα, καὶ ἡ μνήμη ἔχει αὐτὸν ταπεινῶσαι· ἡ μνήμη ἐλέγξαι τὴν ἐν ἡμῖν οἰκοῦσαν ἁμαρτίαν, καὶ ἡ μνήμη ἔχει αὐτὸν δαπανῆσαι καὶ κινῆσαι πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ ἐν τῇ καρδίᾳ, καὶ ἡ μνήμη έχει αύQuomodo orationem divini Patres nobis dicere tradiderunt, et quod excellenter, et quanam est oratio. 49. Itaque non semper orationem universam «livini Patres omnes tradidisse videntur, sed unus quidem universam, alius autem dimidiam; alter ex parte, aller alio modo, ad orantis vires `et statum. Et divinus quidem Chrysostomus, universam eam tradidit, dicens. • Hortor vos, fratres, ut nunquam orationis regulam conculcetis aut CONtemnatis. Audivi enim Patres dicentes. Quis est monachus iste, qui regulam contemnat aut conculcet, sed debet, sive manduced, sive bibat, sive ser drat, sive serviat, sive iter facial, sive quid alind agat, indesinenter id clamnare. • Domine Jesu Christe, Fili Dei, miserere mei, ut ipsa Domini nostri Jesu Christi memoria eum excitet ad impugnandum inimicum. Omnia enim per memoriam potest invenire vim patiens anima, sive mala, sive bona. Primum autem malum er licet in corde suo videre, et deinde bona. Memoria enim potest draconem movere, et memoria potest eun humiliare, Memoria putest peccatum in nobis habitam deprehendere, et memoria potest ipsum pessumdare, et movere in corde omnem virtutem inimici, et memoria potest ea: vincere et eradicare per partes; ut nomen Domini Jesu Christi in cordis profundum descendenis,

CALLISTI ET IGNATI XANTHOPULORUM draconem qui pascura occupat, humiliet, animam a τὴν νικῆσαι καὶ ἐκριζῶσαι κατά μέρος, ἵνα τὸ δικ vero salvet ac vivificet. Indesinenter igitur adhære nomini Domini Jesu, ut ebibat cor tuum Dominum, et Dominus cor, et duo in unum fiant. Sed hoc opus est non unius diei, sed multi temporis; multo certa - mine et tempore opus est, ut ejiciatur inimicus, et Introducatur Christus. › Et rursum, «Oportet confirmare et intus labere mentem, et frænun ipsi injicere, et omnem cogitationem omnesque maligni vires per invocationem Domini nostri Jesu-Christi castigare.» Et ubi stat corpus, ibi sit et mens, ut inter Deum et cor nihil inveniatur, intermedium aut septum cor obscurans idque a Deo sejungens. Si vero quid mentem rapiat, non cogitationibus morandum est; ne asserisus hisce cogitationibus ipsi imputetur in die judicii coram Domino, quando judicabit Deus occulta hominum. Vacate igitur semper, et adhærete Domino Deo nostro, donec misereatur vestri, nec quidquam aliud quærite, nisi solan misericordiam a Domino gloriæ. Quærentes autem misericordiam, in humili et miserabili corde quærite, et clamate a mane ad vesperam, et si fieri possit totam noctein illud Domine Jesu Christe, miserere mei, et cogite mentem vestram ad illud opus usque ad mortem. Multa enim violentia opus est, quoniam angusta et porta et arcta via, quæ ducit ad vitam, et violenti ingrediuntur in ea; violentorum est enim regnum calorum. Hortor igitur vos, ue scparetis a Deo corda vestra; sed adhæreatis ei et corda custodialis ubique et semper cum memoria Domini nostri Jesu Christi, donec implantetur nomen Domini intus in corde, et nihil aliud cogitetis, ut magnificetur Christus in vobis. Ante eum magnus Paulus Dominum Jesum proponens dicit ‹ Si confitearis in ore tuo Dominum Jesum, et creideris in corde tuo, quod Deus suscitavit illum a mortuis, salvus eris. Corde enim creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem. Et rursum: «Nemo dicit: Dominus Jesus, nisi in Spiritu sancto *. Addit autem in Spiritu sancto, id est, quando vim Spiritus illud, sauci cor acceperit, per quam et oral, quod est proficientium, et eorum qui Christo in ipsis manifeale habitante, divites facti sunt. llis congrua dictitat ol sanctus Diadochus • Postulat à vobis omnino mens cum ejus omnes aditus memoria Dei obstruimus, opus quoddam quod ejus solertiæ satisfacere possit. Oporte) igitur nos ei dare illud: • Domine Jesu,» solummodo in universam operationem, qua tendat ad scopum. Nemo enim dicit Dominum Jesum, nisi in Spiritu sancio. Sed id stricte verbum in thesauris suis contempletur, ne in plantasias quasdamn aberret. Quicunque enim illud gloriosum et amabile nomen in protundo corde continue meditantur, ii possunt et kumen mentis aliquando cernere; arcto enim studio a cogitatione occupatum, omnes sordes in anima emergentes, in sufficienti sensu adurit. Deus enim ** Rom. x, 9, 10. 33 1 Cor. XI, 3. μα τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ κατερχόμενον εἰς τὸ βάθος τῆς καρδίας, τὸν μὲν δράκοντα τὴν κρατοῦντα τις νομάς ταπεινώσῃ, τὴν δὲ ψυχὴν σώσῃ καὶ ζωο-οιήσῃ. Αδιαλείπτως τοίνυν παράμεινον το ὀνόματι τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ, ἵνα καταπίῃ ἡ καρδία τὸν Κύριον, καὶ ὁ Κύριος τὴν καρδίαν, καὶ γένητα: τὰ δύω εἰς ἕν. ᾿Αλλὰ τὸ ἔργον τοῦτο οὐκ ἔστι μια; ημέρας, ἢ δύω, ἀλλὰ χρόνου πολλοῦ καὶ καιρο πολλοῦ γὰρ ἀγῶνος καὶ χρόνου χρεία, ὅπως ἐκλη θῃ ὁ ἐχθρὸς, καὶ ἐνοικήσῃ ὁ Χριστός.» Καὶ αὖθις • Χρὴ ἀσφαλίζεσθαι, καὶ ἡνιοχεῖν τὸν νοῦν, καὶ χαλιναγωγεῖν αὐτὸν, καὶ πάντα λογισμὸν, καὶ πιο σαν τοῦ πονηροῦ ἐνέργειαν κολάζειν διὰ τῆς ἐπικλήσεως τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ.» Και ὅπου τὸ σῶμα ἵσταται, ἐκεῖ ἔστω καὶ ὁ νοῦς, ἵνα μέσο, τοῦ Θεοῦ καὶ τῆς καρδίας μηδὲν ἕτερον εύρίσκηται ὡς μεσότοιχον, ἢ φραγμὸς ἐπισκοτοῦν τὴν καρδίαν, καὶ χωρίζον τὸν νοῦν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ. Ἐὰν δὲ καί ποτε ἁρπάζῃ τὸν νοῦν, οὐ χρὴ τοῖς λογισμοῖς ἐγχρονίζειν, ἵνα μὴ ἡ συγκατάθεσις τῶν λογισμῶν εἰς πράξιν αὐτῷ λογισθῇ ἐν ἡμέρα κρίσεως ἐνώπιον τοῦ Κυρίου, ὅτε κρινεῖ ὁ Θεὸς τὰ κρυπτὰ τῶν ἀνθρώπων. Σχολάσατε τοίνυν διαπαντός, καὶ παραμείνατε Κυρίῳ τῷ Θεῷ ἡμῶν, ἕως οὗ οἰκτηρήσῃ ὑμᾶς, καὶ μηδὲν ἕτερον ζητεῖτε, ἢ μόνον ἔλεος παρὰ τοῦ Κυρίου τῆς δόξης. Ζητοῦντες δὲ ἔλεος ἐν ταπεινῇ καὶ ἐλεεινῇ καρδίᾳ ζητεῖτε, καὶ βοᾶτε ἀπὸ πρωί ἕως ἑσπέρας, εἰ δυνατὸν καὶ ὅλην τὴν νύκτα, τὸν Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, ἐλέησόν με, καὶ βιάσασθε τὸν νοῦν ὑμῶν εἰς τοῦτο τὸ ἔργον ἕως θανάτου πολλῆς γὰρ βίας χρείαν ἔχει τὸ ἔργον τοῦτο, ὅτι στενή ἐστιν ἡ πύλη, καὶ τεθλιμμένη ἡ ὁδὸς ἡ ἀπὸ άγουσα εἰς τὴν ζωήν, καὶ οἱ βιαζόμενοι εἰσέρχονται ἐν αὐτῇ· βιαστῶν γάρ ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρα νῶν. Παρακαλῶ οὖν ὑμᾶς, μὴ χωρίζετε τας καρδίας ὑμῶν ἀπὸ Θεοῦ, ἀλλὰ προσμένετε, καὶ φυλάσσετε αὐτὰς μετὰ τῆς μνήμης τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χρι στοῦ πάντοτε, ἕως οὗ ἐμφυτευθῇ τὸ ὄνομα τοῦ Κυρίου ἔσω ἐν τῇ καρδίᾳ, καὶ μηδὲν ἕτερον ἐννοῇ, ἵνα με γαλυνθῇ ὁ Χριστὸς ἐν ὑμῖν.» Πρὸ δέ γε τούτου ὁ μέγας Παῦλος τὸν Κύριον Ἰησοῦν γράφων φησίν·. Εάν ὁμολογήσῃς ἐν τῷ στόματί σου Κύριον Ἰησοῦν, καὶ πιστεύσῃς ἐν τῇ καρδίᾳ σου, ὅτι ὁ Θεὸς ἤγειρεν αὐτὸν ἐκ νεκρῶν, σωθήσῃ· καρδίᾳ γὰρ πιστεύεται εἰς δ: καιοσύνην, στόματι δὲ ὁμολογεῖται εἰς σωτηρίαν. Καὶ αὖθις· «Οὐδεὶς λέγει Κύριον Ἰησοῦν. εἰ μὴ ἐν Πνεύ ματι ἁγίῳ.» Προστίθησι δὲ τὸ, ἐν Πνεύματι ἁγίῳ, τουτέστιν, ὅταν ἐνέργειαν Πνεύματος ἁγίου δέξηται ἡ καρδία, δι' ἧς καὶ προσεύχεται, ὅπερ ἐστὶ τῶν προκοψάντων, καὶ ἐν αὐτοῖς ἐναργῶς ἐνοικοῦντα τὴν Χριστὸν πεπλουτηκότων. Ακόλουθα τούτῳ φάσκει καὶ ὁ ἅγιος Διάδοχος· «Απαιτεῖ ἡμᾶς πάντως ὁ νοῦς, ὅταν αὐτοῦ πάσας τὰς διεξόδους τῇ μνήμῃ ἀποφρά ξωμεν τοῦ Θεοῦ, ἔργον ὀφεῖλον πληροφορεῖν αὐτοῦ τὴν ἐντρέχεια». Δεῖ οὖν αὐτῷ διδόναι τὸν Κύριε Ἰησοῦ, μόνον εἰς ὁλόκληρον πραγματείαν τοῦ σκου

tam sue gloriæ dilectionem animam Dominus advocat. Immanens enim illud gloriosum et amabile nomen, per mentis memoriam in cordis calore, habitum nobis iugerit omnino bonitatem ejus diligendi, nullo jam remanente impedimento. Ipse enim est gemma pretiosa, quam aliquis emens, onnes ejus divitias acquirere potest et habere ineffabilew ex ejus inventione lælitiam. Sanctus autcm llesychius, Christum Jesum ita ponens, ait: Evolans anima per mortem in aera ad portas calorum secum ac supra se Jesum habens, neque ibi inimicos ejus formidabit, sed cum fiducia, ut nunc et tunc in portis loquetur ad eos, dummodo iu exitu non cesset clamare ad Dominum Jesum Christum die ac nocte, et ipse ultionem ipsius peraget cito, juxta suum Deique promissum, quod expressit de judice iniquitatis; et sane dico vobis, faciet et in vita præsenti et postquam anima ex corpore exierit.» Climacicus vero Jesum solum dicens: Jesu nomi ne hostes propelle: non enim sunt in cœlo et in terra arma fortiora, et nihil aliud addit. Et rursum dicit: «Memoria Jesu uniatur respiratio tua, et tunc bonum pacis voveris.» τοῦ· Οὐδεὶς γάρ, φησί, λέγει Κύριον Ἰησοῦν, εἰ μὴ noster, inquit, ignis consumens, unde et in mulΠνεύματι ἁγίῳ. Αλλ' αὐτὸ στενῶς τὸ ῥῆμα διαπαν τὰς ἐν τοῖς ταμείοις αὐτοῦ θεωρείτω, ἵνα μὴ εἰς φαντασίας ἐκτρέποιτό τινας. Ὅσοι γὰρ τοῦτο τὸ ἔνδοξον, καὶ πολυπόθητον ὄνομα ἐν τῷ βάθει τῆς καρδίας μελετῶσιν ἀπαύστως, οὗτοι δύνανται καὶ τὸ φῶς τοῦ νοῦ ὁρᾷν ποτε· στενῇ γὰρ μερίμνῃ ὑπὸ τῆς διανοίας κρατούμενον, πάντα τὸν ἐπιπολάζοντα ῥύπον τῇ ψυχῇ ἐν αἰσθήσει ἱκανῇ καταφλέγει. Καὶ γὰρ ὁ Θεὸς ἡμῶν, φησί, πῦρ καταναλίσκον, ὅθεν καὶ εἰς ἀγάπην λοιπὸν πολλὴν τὴν ψυχὴν τῆς αὐτοῦ δόξης προσκαλεῖται ὁ Κύριος ἐγχρονίζον γὰρ ἐκεῖνο τὸ ἔνδοξον και πολυπόθητον όνομα, διὰ τῆς μνήμης τοῦ νοῦ, τῇ θέρμῃ τῆς καρδίας, ἕξιν ἡμῖν ἐμποιεί πάντως τοῦ ἀγαπᾶν τὴν ἀγαθότητα αὐτοῦ μηδενὸς ὄντος λοιπὸν τοῦ ἐμποδίζοντος. Οὗτος γάρ ἐστιν ὁ μαργαρίτης ὁ πολύτιμος, ὅντινα πωλήσας πᾶσαν τις τὴν περιουσίαν αὐτοῦ κτήσασθαι δύναται, καὶ ἔχειν ἀνεκλάλητον ἐπὶ τῇ αὐτοῦ εὑρέσει χαράν. Ο δὲ ἅγιος Ησύχιος τὸν Χριστὸν Ἰησοῦν οὕτω γράφων ἐπιτίθησιν· Αναπτᾶσα ψυχὴ διὰ θανάτου ἐν ἀέρι ἐν πύλαις οὐρανίαις μεθ' ἑαυτῆς ὑπὲρ αὐτῆς Ἰησοῦν ἔχουσα, οὔτε ἐκεῖ τοὺς ἐχθροὺς αὐτῆς αἰσχυνθήσεται, ἀλλὰ παρρησίᾳ ὡς νῦν, καὶ τότε λαλήσει ἐν πύλαις πρὸς αὐτοὺς, μόνον ἕως ἐξόδου αὐτῆς μὴ ἐκκακήσῃ βοᾷν πρὸς Χριστὸν Ἰησοῦν ἡμέρας τε καὶ νυκτός· καὶ αὐτὸς ποιῶν ποιήσῃ τὴν ἐκδίκησιν αὐτῆς ἐν τάχει, κατὰ τὴν ἀψευδῆ αὐτοῦ καὶ θείαν ὑπόσχε σιν, ἣν ἔφη περὶ τοῦ κριτοῦ τῆς ἀδικίας, καὶ ναὶ λέγω ὑμῖν ποιήσει καὶ ἐν τῇ ζωῇ τῇ παρούσῃ, καὶ μετὰ τὴν τοῦ σώματος αὐτῆς ἔξοδον. Ο δέ γε τῆς Κλίμακος, ὃν Ἰησοῦν μόνον φάσκων· Ἰησοῦ ὀνόματι μά στιζε πολεμίους· οὐ γὰρ ἔστιν ἐν τῷ οὐρανῷ καὶ ἐν τῇ γῇ ἰσχυρότερον ὅπλον, καὶ οὐδὲν ἄλλο προστίθησι. Καὶ αὖθις δέ φησιν· Ἰησοῦ μνήμῃ κολληθήτω ἡ πνοή σου, καὶ τότε γνώσῃ ἡσυχίας ὠφέλειαν. Ετι, ὅτι οὐ μόνον παρὰ τῶν εἰρημένων ἁγίων C. Πατέρων, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ αὐτῶν τῶν κορυ φαίων ἀποστόλων, Πέτρου, καὶ Παύλου, καὶ Ιωάννου εὕρηται μεμυσταγωγημένα πως ἐν πνεύματι τὰ τῆς ἱερᾶς καὶ θεοποιοῦ προσευχῆς ῥήματα. Item, quod non modo apud dictos sanctos Patres, sed et apud ipsos apostolorum duces. Petrum el Paulum et Joannem inveniuntur mystica in spirilu sacræ ac vivificæ orationis verba. ν. Οὐ μόνον δὲ πρὸς τουτωνὶ τῶν εἰρημένων 50. Nec modo apud hos dictos sanctos Patres et (εοφόρων Πατέρων, καὶ τῶν κατ' αὐτοὺς, εὑρήσει alios inveniri possunt sacre orationis verba quoτις τὰ τῆς ἱερᾶς προσευχῆς τοιαῦτα βήματά πως dammodo mystice consignata, sed et ante eos, apud μεμυσταγωγημένα, ἀλλ᾽ οὖν πρό γε τούτων, καὶ primos ac duces Apostolorum, Petrum scilicet, ἀπ' αὐτῶν τῶν πρώτων, καὶ κορυφαίων ἀποστόλων, Paulum ac Joannem. Unus enim dicit: • Nemo τοὺς περὶ Πέτρον φαμὲν, καὶ Παῦλον, καὶ Ἰωάννην, potest dicere Dominum Jesum, nisi in Spiritu Ο μὲν γάρ φησιν, ὡς προέγημεν, ο Οὐδεὶς δύναται sancto ";» alius: c Omnis spiritus qui confitetur εἰπεῖν Κύριον Ἰησοῦν, εἰ μὴ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ Dominum ipsun in carne venisse, ex Deo est ". ὁ δὲ, ε Η χάρις, καὶ ἡ ἀλήθεια διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ, Discipulorum autem Christi princeps ad eam quae ἐγένετοι, και, «Πᾶν πνεῦμα ὁ ὁμολογεῖ Ἰησοῦν " ad apostolos a Salvatore ac Magistro directa est, Χριστὸν ἐν σαρκὶ ἐληλυθότα, ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐστιν. ο Ο δέ γε πρόκριτος τῶν τοῦ Χριστοῦ μαθητῶν πρὸς τὴν πρὸς αὐτοὺς τοὺς ἀποστόλους τοῦ Σωτῆρος, καὶ διδασκάλου ἐπερώτησιν, τὴν, ο Τίνα με λέγουσιν εἶναι οἱ ἄνθρωποι;» τὴν μακαριωτάτην ἀντεπάγων ὁμολογίαν, ἀπεκρίνατο·. Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος.» Διά τοι τοῦτο καὶ οἱ μετ' αὐτοὺς, ἡμῶν κλεινοὶ παιδοτρίβαι· καὶ μᾶλλον οἱ τὸν ἄζυγον καὶ ἐρημικὸν καὶ ἥσυχον βίον ὁδεύσαντες, τάς τοιαύτας χρήσεις ὡς σποράδην, και ἀναμέρος τοῖς τρισὶ τουτοισὶ στύλοις τῆς εὐαγούς Εκκλησίας προδιαγγελθείσας, ὡς θείας φωνάς και τὰ ἀποκάλυψιν ἐν ἁγίῳ Πνεύματι προτεθεσπισμέ- ** 1 Cor. x:1, 3. 35 I Juan. sv, 2. 16 Math. xv, 13. 37 ibid. 10. interrogationem: Quem me dicunt esse homines s,» beatissimam illam confessionem adducens, respondit: Tu es Christus, Filius Dei viventis ". Propter id igitur qui eos secuti sunt, inclyti nostri praceptores, et potius qui liberaın el creniticam et tranquillam vitam percurrere, talia oracula collegere sparsa per partes in tribus his purissi mæ Ecclesiæ columnis, ut divinas voces per revelationem in Spiritu sancto propositas, imo vero per tres viros fide dignos pleraque annuntiante ao testante, ‹ In tribus enim, inquit, testibus stabil omne verbum cœlestes illi viri in unum optimą colligentes et cum Spiritu in ipsis baliitante. Or

CALLISTI ET IGNATHI XANTHOPULORUM climantes, columnam orationis annuntiavere, et iis Ava; ναὶ μὴν καὶ διά γε τριῶν ἀξιοπίστων, τα πολλά qui ipsos secuti sunt commendavere ut eodem modo μεμαρτυρημένας, «Διὰ δὲ τριῶν, φησί, μαρτύρων eam occupent et servent. Vide igitur et ordinem et σταθήσεται πᾶν ῥῆμα·, οὗτοι οἱ οὐρανόφρονες, εἰς τὸ consequentiam quæ multum cum divina sapientia ἓν συνάψαντες ἄριστά τε καὶ μετὰ τοῦ ἐνοικοῦντος emiuet. Unus quidem dicit Jesum, alter autem αὐτοῖς ἁγίου Πνεύματος συναρμόσαντες, στήλην Jesum Christum, tertius vero, Christum Filium Dei, προσευχῆς προσηγορεύκασι, καὶ τοῖς μετὰ ταῦτα tanquam si unus alium sequeretur et inter se ad- παρέδωκαν, κατὰ τὴν ὅμοιον τρόπον κρατεῖν τε καὶ hmrerent concordia ac vinculo taliumn verborum. φυλάττειν αὐτήν. Ὅρα μέντοι καὶ τάξιν, καὶ ἀκοVideas enim eorum unuinquemque vocein quæ λουθίαν σφόδρα τὸ ἐξαίσιον μετὰ τῆς ἄνωθεν σοφίας apud alterum ad finem est, adhibentem atque adl έχουσαν· ὁ μὲν γάρ φησί Κύριον Ἰησοῦν, ὁ δὲ, Ἰηtertium ita rem se habentem. Idemque de additione σοῦν Χριστὸν, ὁ δὲ Χριστὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ· ὡσανεί sancti Spiritus videbis. Dicente enim beato Paulo: πως ὁ εἷς τῷ ἑτέρῳ ἑπόμενος, καὶ προσεχῶς ἀλλήλων • Nemo potest dicere Dominumn Jesun, nisi in Spi- εχόμενοι, τῇ τε συμφωνίᾳ, καὶ τῷ συνδέσμῳ τῶν ritu sancto;» ultimo hoc verbo, nempe Spiritu τοιώνδε θεουργῶν ῥημάτων. Ιδοι; γὰρ ἂν τούτων suncto, in initio usus est ille qui tonitrui similem ἕκαστον τὸ ἐπὶ τέλος ὂν θατέρῳ, ὡς ἀρχὴν θάτερον vocem habet Joannes, dicens: • Omnis Spiritus qui Βεσ. θατέρου] τοῦτο λαμβάνοντα, καὶ οὕτω προβαίconfitetur Jesum Christum in carne venisse, ex νον ἄχρι τῶν τριῶν· τὸ δ' αὐτὸ κάν τῇ προσθήκη Deo est. › Hæc autem omnibus præposuerunt, non τῆς τοῦ Πνεύματος σημασίας επόψει· εἰρηκότος γὰρ sponte nec a seipsis, sed sanctissimi Spiritus manu τοῦ μακαρίου Παύλου τό, «Οὐδεὶς δύναται εἰπεῖν ducti. Etenim divini Petri confessio in Spiritu Κύριον Ἰησοῦν, εἰ μὴ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ· ο τούτῳ sancto per revelationem facta est. Omnia enim, δὴ τῷ ἐπὶ τέλους κειμένῳ, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον λέγ inquit, operatur unus et idem Spiritus, dividens μεν, ἀρχῇ κέχρηται ὁ βροντόφωνος Ἰωάννης εἰsingulis prout vult ".Atque ita igitur adhibitus πών·. Πᾶν πνεῦμα 8 ὁμολογεῖ Ἰησοῦν Χριστὸν et infrartus vivificæ orationis Tunis sapientissime εληλυθότα ἐν σαρκὶ, ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐστι,» ταῦτα δὲ ac doctissime contextus et consutus est et ad nos προὔθηκαν ἅπασιν, οὐκ οἴκοθεν καὶ παρ' ἑαυτῶν, usque pervenit eumdem servans modum. Hujus ἀλλὰ τῇ τοῦ παναγίου παλάμῃ κινούμενοι Πνεύμαigitur vocis, miserere mei, additionem, qui deinde τος· καὶ γὰρ ἡ τοῦ θειοτάτου Πέτρου δι' ἀποκα secuti sunt, Patres, his salularibus verbis, nempe λύψεως ὁμολογία ἐν Πνεύματι ἁγίῳ ἐστὶν ἐνερ Domine Jesu Chrise, Fili Dei, fecerunt et ordina- γουμένη· «Πάντα γάρ, φησίν, ἐνεργεῖ τὸ ἓν, καὶ τὸ verunt, ac præcipue propter eos qui virtute adhuc αὐτὸ Πνεῦμα διαιροῦν ἰδίᾳ ἑκάστῳ, καθώς βούλεinfantes sunt, incipientes nempe et imperfectos. ται· κ καὶ οὕτω γοῦν τὸ οἱονεὶ ἔντριπτον, καὶ ἄῤῥη Qui enim processerunt ac perfecti sunt in Christo, στον σπαρτίον τῆς θεοποιοῦ προσευχῆς μάλα σοφῶς, ¿per unumquodque eorum oraculorum, Domine Jesu καὶ ἐπιστημονικῶς ἐξυφανθέν τε καὶ συῤῥαφέν, καὶ Christe, Fili Dei, imo aliquando per solam Jesu συναρμολογηθέν, καὶ εἰς τοὺς καθ' ἡμᾶς διατ invocationem sibi sufficiunt, eamque tanquam uniβαίνει τὸν ἴσον τρόπον τηρούμενον. Τῆς μέντοι, versum orationis opus adhibent amplectunturque, Ελέησόν με, λέξεως τὴν προσθήκην οἱ καθεξῆς θεῖοι per illam iuefabili ac omnem visum et auditum Πατέρες τοῖσδε τοῖς τῆς προσευχῆς σωτηρίοις βήsuperanti lætitia replentur. Et sic igitur extra μασιν, ήγουν τοῦ, Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, Υἱὲ τοῦ carnem et mundum versautes hi beatissimi viri, Θεοῦ, συνήρμοσαν, καὶ ἐπέταξαν, καὶ μᾶλλον διὰ sensibus silentium injungentes divino quod in se τοὺς κατ' ἀρετὴν νηπιωδεστέρους, ήγουν τοὺς ἀρχα habitat, dono et gratia in amorem ardentissimum ρίους, καὶ ἀτελεῖς. Οἱ γὰρ προβεβηκότες και τέ felicissimumque elati mundantur ac illuminantur, et λειοι κατὰ Χριστὸν, δι᾿ ἑνὸς ἑκάστου τῶν τοιούτων perfecti sunt, quippe qui supersusbtantialis Deilatis χρησμῶν, ἤγουν τοῦ, Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, Υἱὲ τοῦ supernaturalem et æternam et increatam gratiam Θεοῦ, καὶ μὴν ἔσθ' ὅτε, καὶ ἐκ μόνης τῆς Ἰησοῦ προσηγορίας ἱκανοῦνται, καὶ ὡς ὁλόκληρον έργα σίαν τοῦτο προσευχῆς ἐνστερνίζονται, καὶ ἀσπάζον· ται· οἷα δὴ διὰ τούτου, ἀῤῥήτου, καὶ πάντα νοῦν καὶ πᾶσαν ὄψιν, καὶ ἀκοὴν ὑπερνικώσης ἡδονῆς, καὶ θυμηδία; πληρούμενοι. Καὶ οὕτω τοίνυν έξω σαρκὸς καὶ κόσμου γινόμενοι οἱ τρισόλβιοι, μύοντες τὰς αἰσθήσεις τῇ ἐνοικούσῃ αὐτοῖς θείᾳ δωρεά τε καὶ χάριτι βακχικῶς τε καὶ μακαρίως, ἐρωτολη πτούμενοι καθαίρονται, καὶ φωτίζονται, καὶ τε λειοῦνται, ἅτε τὴν τῆς ὑπερουσίου θεότητος ύπερφυᾶ, καὶ ἄναρχον, καὶ ἄκτιστον χάριν ἀπαρτίω; ἐν άρραβῶνος μέρει κατοπτριζόμενοι ἀδήλως, τῇ μνήμῃ καὶ μόνῃ, καὶ δὴ καὶ μελέτη, ὡς εἴρηται, τῆς μιᾶς accurate in arrharum parte intuentes obscure tan- .quam in speculo, memoria sola et meditatione, at dictum est, una aut altera Dei et Hominis Verbi appellatione contenti, per hanc in raptus et scientiam et revelationem attolluntur, quæ absque locutione in Spiritu experiuntur. In quorum maa festam persuasionem et evidentissimam fidem, dulcissimus amantissimusque Dominus noster Jesus Christus, Filius Dei, cujus voces actus verba, secundum ipsum Spiritus et vita sunt nobis lare revelavit, dicens: • Sine me nihil potestis facere"., Et, e Si quid petieritis in nomine meo, hoc faciam 30. Et quæ sequuntur ac nobis tradita sunt. 88 1 Cor. 111, 11 ss Joan. XV, 5. ** Joan. xv1, 23.

ἑκάστης τῶν δηλωθεισών προσηγοριῶν τοῦ θεανθρώπου Λόγου ἱκανούμενοι, καὶ διὰ ταύτης εἰς ἀρ· παγάς, καὶ γνώσεις, καὶ ἀποκαλύψεις ὑπεραιρόμενοι, καὶ καταξιούμενοι ἀλαλήτους ἐν πνεύματι. Τούτων εἰς ἐναργή πληροφορίαν, καὶ πίστωσιν σαφεστάτην, ὁ γλυκύτατος καὶ φιλόψυχος Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, οὗ οἱ λόγοι ἔργα, καὶ τὰ ῥήματα κατ' αὐτόν, Πνεῦμά εἰσι, καὶ ζωή εἰσιν, ἀπεφήνατο μάλα διαπρυσίως, ότι ο Χωρὶς ἐμοῦ οὐ δύνασθε ποιεῖν οὐδέν.» Καί·. Ἐάν τι αἰτήσητε ἐν τῷ ὀνόματί μου, ἐγὼ ποιήσω.» Καὶ αὖθις· ι Ο τι ἂν αἰτήσητε ἐν τῷ ὀνόματί μου, τοῦτο ποιήσω καὶ τὰ ἑξῆς κατὰ τὰ προαποδοθέντα ἡμῖν. *Οτι ἔξεστι καὶ τοῖς ἀρχαρίοις ποτὲ μὲν ὅλοις τῆς προσευχῆς ῥήμασι, ποτὲ δὲ ἐν μέρει ταύτης προσεύχεσθαι, ἔνδον μέντοι τῆς καρδίας καὶ ἀεὶ, καὶ περὶ τοῦ μὴ μετατάσσειν [ἰσ. μεταλλάσσειν] συνεχῶς τὰ ῥήματα. Quod licet vel incipientibus nunc omnibus orationis verbis, nunc parte tantum ejus orare intra cor inmen et semper, et quod non oportet continuo verba mulare. 51. Licet vel incipientibus tunc quidem omnibus orationis verbis, nunc autem ejus parte tantum ad condum enim sanctum Diadochum. Qui semper in corde suo habitat, egreditur semper ex vilæ hujus fuxis temporibus. Spiritus enim ambulans, carnis desideria scire non potest, quoniam in sirtutum custodia ingressus suos vir ille facit, eas virtntes habcns tanquam puræ suæ vitæ propugnatrices. Ideo sane inefficaces sunt in eum dæmonum machinæ. Scribit autem et sanctus Isaac: ‹ Ejus qui su animæ omni hora invigilat, cor lætatur in revelationibus; et qui colligit intra seipsum suam contemplationem, spiritus fulgorem in se intuetur. Quicunque elationem fastidit, Dominum in corde contemplatur. Neque oportet perpetuo orationis verb mutare, ne continua hac mutatione et translatione, cuidam inconstantiæ et inclinationi asνα'. Εξεστι δὲ καὶ τοῖς ἀρχαρίοις ποτὲ μὲν ὅλοις τοῖς τῆς προσευχῆς ῥήματι, ποτὲ δὲ ἐν μέρει ταύ της προσεύχεσθαι, ένδον μέντοι καρδίας, καὶ διηνε- Η orandum uti, intra cor tamen et perpetuo; se κῶς· κατὰ γὰρ τὸν ἅγιον Διάδοχον, «῾Ο ἐνδημῶν ἀεὶ τῇ ἑαυτοῦ καρδίᾳ, ἐκδημεῖ πάντως τῶν ὡραίων τοῦ βίου. Πνεύματι γὰρ περιπατῶν, τὰς τῆς σαρκὸς ἐπιθυμίας εἰδένα: οὐ δύναται, ἐπειδὴ λοιπὸν ἐν τῷ φρουρίῳ τῶν ἀρετῶν τοὺς περιπάτους ὁ το ούτος ποιεῖται, αὐτὰς ὥσπερ τὰς ἀρετὰς πυλωρούς ἔχων τοῦ τῆς ἁγνείας πολίσματος. Διὸ δὴ καὶ ἄπρακτοι λοιπὸν αἱ τῶν δαιμόνων γίνονται μηχαναὶ ἐπ' αὐτῷ. Γράφει δὲ καὶ ὁ ἅγιος Ἰστάκ· Τοῦ ἐπισκεπτομένου τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἐν πάσῃ ὥρᾳ, εὐφραίνεται ἡ καρδία ἐν ταῖς ἀποκαλύψεσι, καὶ ὁ συνάγων τὴν θεωρίαν αὐτοῦ ἔσωθεν ἐν ἑαυτῷ θεωρεῖ τὴν αὐγὴν τοῦ Πνεύματος. Οστις ἐβδελύξατο πάντα μετεωρισμόν, θεωρεῖ τὸν Δεσπότην αὐτοῦ ἔσωθεν τῆς καρδίας αὐτοῦ, μηδέ γε συνεχῶς ἐναλλάσσειν τὰς ῥήσεις τῆς προσευχῆς, ἵνα μὴ τῇ συνεχεῖ ἐναλλαγῇ, καὶ μετα φορᾷ, ἀστασίαν ώσανεί τινα, καὶ ἐκκλινισμὸν ἐθίσας ὁ νοῦς, ἀπαγὴς καὶ ἄκαρπος διαμείνῃ, ὡς τὰ συνε εχώς μετακινούμενα, καὶ μεταφυτευόμενα δένδρα. *Οτι ὁ καρπὸς ἔνδον καρδίας προσεύχεσθαι, καὶ χρόνου μακροῦ δεῖται, καὶ ἀγῶνος, καὶ βίας, ἁπλῶς πᾶν ἀγαθὲν διὰ πολλοῦ μόχθου, καὶ καιροῦ κατορθοῦται. να'. Καὶ τοῦτο δὲ τὸ ἀεὶ ἔνδον καρδίας προσεύχε σθαι, ὁμοίως δὲ καὶ τὰ τούτου ἐπέκεινα, οὐχ ἁπλῶς, καὶ ὡς ἔτυχε, καὶ διὰ βραχέως πόνου, καὶ μικροῦ καταθοῦται. Εἴπερ ἄρα καὶ τοῦτο σπανίως ἔν τισι κατὰ ἀπόῤῥητον οἰκονομίαν εὕρηται, ἀλλὰ καὶ χρότου μακροῦ, καὶ καμάτου, καὶ ἀγῶνος σωματικού τε καὶ ψυχικοῦ, καὶ βίας πολλῆς, καὶ ἐπιτεταμένης πρὸς κατόρθωσιν δεῖται. Κατὰ γὰρ τὸ ἐπιβάλλον μέρος τῆς ἐλπιζομένης ἐν μεθέξει γενέσθαι ἡμᾶς [ἰσ. ἡμῖν] δωρεάς τε καὶ χάριτος, ἀναλόγους τὸ κατὰ δύναμιν χρὴ, καὶ τοὺς ὑπὲρ αὐτῆς ἀγῶνας καταβα λέσθαι, καὶ τὰς ὥρας ἐπιμετρεῖν, ἡ δὲ ἐστι κατὰ τοὺς ἱεροδιδασκάλους, τὸ ἐκβληθῆναι ἐκ τῶν τῆς καρδίας νομῶν τὸν ἐχθρὸν, καὶ κατοικῆσαι ἐναργώς ἐν αὐτῇ τὸν Χριστόν. Λέγει καὶ γὰρ ὁ ἅγιος Ισαάκ «Ο θέλων ἰδεῖν τὸν Κύριον, μηχανᾶται καθαρίσαι αὐτοῦ τὴν καρδίαν ἐν ἀδιαλείπτῳ μνήμῃ τοῦ Θεοῦ, καὶ οὕτως ἐν τῇ λαμπρότητι τῆς διανοίας αὐτοῦ ἐν πάσῃ ὥρᾳ ὄψεται τὸν Κύριον.» Καὶ ὁ ἅγιος Βαρσανούφιο, «Ἐὰν μὴ ἡ ἔσωθεν ἐργασία μετά γε Θεοῦ βοηθήσῃ τῷ ἀνθρώπῳ, ἐπὶ ματαίῳ πρὸς τὴν ἔξωθεν suefarta mens, infirma ac infructuosa remaneat, ut illæ perpetuo commotæ ac loco mutatæ arbores. Quod internæ orationis fructus multo eget tempore ac certamine et violentia, et quod omne bonum multo labore et tempore efficitur. 52. Ea perpetua oratio intus in corde facta ac similiter quæ ultra eam sunt, non simpliciter et prout occurrit et per brevem aut momentaneum laborem perficiuntur. Si igitur et id raro apud quosdam ineffabili providentia reperiatur, sed nullo eget tum tempore, tum labore, tum corporeo certamine et mentali et nulla ad perfectionem directa violentia. Parti enim nobis propositæ doni gratiæque, in cuius participationem ingressuros esse nos speramus, pro viribus nos proportionate agero decet, et initium facere certaminum ad eam consequendam, et horas metiri; quod est juxta sanctos. Patres ex cordis pascuis inimicum ejicere et manifeste in ipsis Christum statuere. Dicit autem sanétus: Isaac: Qui vult Dominum videre, conetur cor suum indesinenter memoria Dei mundare, alque ita in cogitationis splendore omni hora Dominum videbit. Et sanctus Barsanuphins: Nisi interna cuni Deo unita operatio hominem adjuvet, frustra exte rius laborat. Interna autem operatio cum cordis labore puritatem affert; puritas autem veram

coralis tranquillitatem, tranquillitas vero humili- κοπιᾷ· ἡ γὰρ ἐσωτέρα εργασία σὺν πόνῳ καρδίας tatem, humilitas Deo domicilium præparat homimem. Ex hac porro habitatione cum cupiditatibus ejiciuntur dæmones, et sic homo fit templum Dei plenum sanctitate, plenum lumine, munditie et gratia. Beatus igitur ille qui Dominum suum in adytis cordis intuetur, effundens suas preces cum gemitu in conspectu ejus bonitatis. › Et pius Joannes Carpathius; ‹ Multo certamine ac tempore opus est in orationibus ut inveniamus cogitationis libertate alterum quoddam in corde cœlum, ubi habitat Christus, ut ait Apostolus: «Nescitis quoniam Jesus Christus habitat in vobis? Ne igitur reprobi sitis ".» Et magnus Chrysostomus: • Incessanter adhære nomini Domini Jesu, ut ebibat cor tuum Dominum, et Dominus cor tuum, et duo in unum fiant. Sed opus illud non est unius diei, sed longi ac multi temporis; multo enim certamine ɔc tempore opus est ut ejiciatur inimicus et inhabitet Christus.» Et hæc quidem de illis, Sermo autem redeat ad ea quæ ex ordine nobis proposita sunt. φέρει τὴν καθαρότητα· ἡ δὲ καθαρότης τὴν ἀληθι νὴν τῆς καρδίας ἡσυχίαν, ἡ δὲ ἡσυχία αὕτη την τα πείνωσιν, ἡ δὲ ταπείνωσις κατοικητήριον Θεοῦ και τασκευάζει τὸν ἄνθρωπον· ἀπὸ δὲ τῆς κατοικήσεως ταύτης, σὺν τοῖς πάθεσιν οἱ δαίμονες ἐξορίζονται, καὶ γίνεται ὁ ἄνθρωπος οὕτω ναὸς τοῦ Θεοῦ πλήρης ἁγιάσματος, πλήρης φωτισμοῦ, καθαρότητός τε καὶ χάριτος. Μακάριος οὖν ἐκεῖνος, ὁ τὸν ἑαυτοῦ Κύριον ἐν ἀδύτοις καρδίας ἐνοπτριζόμενος, ἐκχέων τὴν ἑαυτοῦ δέησιν μετὰ κλαυθμοῦ ἐνώπιον τῆς αὐτοῦ ἀγαθότητος.» Καὶ ὁ ὅσιος Ἰωάννης ὁ Καρπάθιος • Πολλοῦ ἀγῶνος καὶ χρόνου χρεία ἐν ταῖς προσευχαῖς, ὅπως εὕρωμεν ἐν τῇ ἀπαρενοχλήτῳ τῆς διανοίας καταστάσει ἕτερόν τινα ἐγκάρδιον οὐρανὸν, ἔνθα οἰκεῖ ὁ Χριστὸς, ὥς φησιν ὁ ᾿Απόστολος· ἢ οὐκ ἐπιγινώσκετε, ὅτι Ἰησοῦς Χριστὸς οἰκεῖ ἐν ὑμῖν; εἰ μήτι ἄρα ἀδόκιμοι ἐστέ. Καὶ ὁ μέγας Χρυ σόστομος" «'Αδιαλείπτως παράμεινον τῷ ὀνόματι τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ, ἵνα καταπίῃ ἡ καρδία τὸν Κύριον, καὶ ὁ Κύριος τὴν καρδίαν, καὶ γένητα: τὰ δύο ἕν. ν ᾿Αλλὰ τὸ ἔργον τοῦτο οὐκ ἔστι μιᾶς ἡμέρας, ἢ δύω, ἀλλὰ χρόνου πολλοῦ καὶ καιροῦ· πολλοῦ γὰρ ἀγῶνος καὶ χρόνου χρεία ὅπως ἐκβληθῇ ὁ ἐχθρὸς, καὶ ἐνοικήσῃ ὁ Χριστός. Καὶ ταῦτα μὲν εἰς τοσοῦτον· ὁ δὲ λόγο; ἐπανερχέσθω πρός γε τὰ καθ' εἱρμὸν προς κείμενα. De oratione cordis non munda: et quomodo aliquis ad mundam et constantem orationem pervenit. 53. Ex adhesione huic prædiclæ methodo internæ et mundæ et constantis orationis, etsi non sit alioquin forte munda et constans, manifestum est luctantem, per phantasias quæ ei obstant orationi, et cogitationes, pervenire ad habitum orandi absque violentia et inconstantia, mundeque ac vere, et mentem intus applicandi, neque cum vi ac contemptu per inspirationem adducendi, et rursum extrahendi, sed ei semper adhærendi ac ita perpetuo orandi. Etenim sanctus Hesychius dicit: «Qui enim non cogitationibus liberam orationem habet, arma non habet ad bellum; orationem auteni nuncupo eam quae in adytis cordis operatur, ut Jesu Christi invocatione, qui secreto pugnat, vincatur lostis et incendatur. Εt rursum: • Beatus ille, qui sic oratione cum Jesu unitur in cogitatione, eumque indesinenter invocat iu corde, quemadmo- η dum aer nostris corporibus unitur, et ceræ flamma! › Et rursum: Et sol terram penetrans, diem efficit: Domini autem Jesu sanctum et venerabile nomen continuo in mente lucens, gignet innumerabiles cogitationum radios. Περὶ προσευχῆς καρδιακῆς μὴ καθαρᾶς, καὶ ὅπως ἔρχεται τις εἰς τὴν καθαράν, καὶ ἀλέμ βαστον προσευχήν. νγ'. Ἐκ τοῦ προσμένειν τῇ εἰρημένῃ μεθέλη τῆς καρδιακῆς καθαρᾶς, καὶ ἀῤῥεμβάστου, εἰ καὶ μὴ καθαρᾶς ἴσως ἄλλως, καὶ ἀῤῥεμβάστου προσευχῆς, δῆλον ὅτι διὰ τὰς ἐμποδὼν ταύτῃ γενομένας προλή ψεις, καὶ τοὺς λογισμούς, ἔρχεται ὁ ἀγωνιζόμενος ἐν ἕξει τοῦ ἀδιάστως, καὶ ἀῤῥεμβάσεως, καὶ και θαρῶς, καὶ ἀληθῶς προσεύχεσθαι, δηλαδὴ τῷ προσ μένειν ἐν τῇ καρδίᾳ τὸν νοῦν, καὶ μὴ μετὰ βίας, καὶ ὀλιγώρως διὰ τῆς εἰσπνοῆς εἰσάγεσθαι, καὶ αὖθις ἀποπηδᾷ», ἀλλὰ αὐτὸν ἀεὶ προσμένειν ταύτῃ καὶ ἀεννάως οὕτω προσεύχεσθαι. Λέγει καὶ γὰρ ὁ ἅγιος Ησύσχιος· «Ο μὲν [ἰσ. μή] ἔχων εὐχὴν καθαράν λογισμῶν, ὅπλον οὐκ ἔχει εἰς πόλεμον, εὐχὴν δὲ λέγω τὴν ἀεννάως ἐνεργουμένην ἐν ἀδύτοις καρδίας, ἵνα τῇ τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐπικλήσει ὁ κρυφίως πολεμῶν μαστίζηται, καὶ φλέγηται πολέμιος. ο Καὶ αὖθις· ο Μακάριος οὗτος, ὃς οὕτω κεκόλληται Ἰησοῦ εὐχῇ, ἐν διανοίᾳ, καὶ φωνεῖ αὐτὸν ἀδιαλείπτως ἐν καρδίᾳ, ὥσπερ ἤνωται ὁ ἀὴρ τοῖς ἡμῶν σώμασιν, ἢ ὡς φλόξ κηρῷ.» Καὶ πάλιν· «Καὶ διερχόμενος μὲν ἥλιος ὑπὲρ γῆν, ποιεῖ ἡμέραν· τὸ δὲ τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ ἅγιον ὄνομα, καὶ σεβάσμιον ἐν τῇ διανοία λάμπον τῇ συνεχείς, γεννήσει ἀναριθμήτους ήλιοφεγγοειδεῖς ἐννοίας. De constanti ac munda cordis oratione, et de ardore Περὶ τῆς ἀῤῥεμβάστου καὶ καθαρᾶς καρδιακής ex ea oriente. 54. Ea est ac nominatur cordis oratio, munda et constans, ut dictum est, ex qua gignitur aliquis ardor in corde, secundum illud: Calefactum est • 1 Cor. sil, τα προσευχῆς, καὶ τῆς ἐξ αὐτῇς τικτομένης θέρ μης. νδ'. Καὶ τοῦτο ἔστι τε καὶ ὀνομάζεται προσευχή καρδιακή, καθαρὶ, καὶ ἀῤῥέμβαστος, ὡς εἴρηται, ἐξ ἧς γεννᾶται τις θέρμη ἐν τῇ καρδίᾳ, κατὰ τὸ

• Εθερμάνθη ή καρδία μου ἐντός μου, καὶ ἐν τῇ cor meum intra mne, et in meditatione mea exardeμελέτῃ μου ἐκκαυθήσεται πῦρ' ο πῦρ, ὅπερ ὁ Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς ἦλθε βαλεῖν εἰς τὰς γαίας τῶν καρ διῶν ἡμῶν, τὰς πρὶν μὲν ἀκανθη φόρους τοῖς πάθεσι, νῦν δὲ - πνευματοφόρους τῇ χάριτι, ὥς φησιν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός· «Πύρ ἦλθον βαλεῖν ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ τί ἤθελον εἰ ἤδη ἀνήφθη;» Ο δὴ καὶ τοὺς περὶ τὸν Κλεώπαν ποτέ, ἀναθερμάνασα, καὶ ἐκκαύσασα [σ. ἀναθερμάναν καὶ ἐκκαῦσαν] ἐκστατικῶς πρὸς ἀλλήλους βοἂν ἐποίησε, τό·. Οὐχὶ ἡ καρδία ἡμῶν καιομένη ἦν ἐν ἡμῖν ἐν τῇ ὁδῷ;» Λέο γει δὲ καὶ ὁ ἐκ Δαμασκοῦ Ἰωάννης ὁ πάνυ, ἔν τιν τροπαρίῳ τῶν πρὸς τὴν ὑπέραγνον Θεοτόκον αὐτοῦ μελισμάτων· «Ελκει με πρὸς ὑμνῳδίαν πόθου τοῦ παρθενικοῦ, τὸ πῦρ τὸ ἐγκάρδιον.» Γράφει δὲ καὶ ὁ ἅγιος Ἰσαάκ· «Ἐκ τῆς ἐργασίας τῆς βιαίας τίκτε ται ἡ θέρμη ἡ ἄμετρος, ἡ πυρπολουμένη ἐν τῇ καρ δίᾳ ἐκ τῶν θερμῶν ἐνθυμήσεων τῶν καινῶς ἐπιπο λευόντων τῇ διανοίᾳ. Αὕτη δὲ ἡ ἐργασία καὶ ἡ φυ λακὴ λεπτύνουσι τὸν νοῦν ἐν τῇ θέρμῃ αὐτῶν, και παρέχουσιν αὐτῷ ὅρασιν, καὶ προϊών, καὶ ἐκ τῆς θέρμης ταύτης τῆς ἐκ τῆς χάριτος τῆς θεωρίας επιγινομένης, γεννᾶται ἡ ἐπιῤῥοὴ τῶν δακρύων, καὶ μετὰ μικρὸν, καὶ ἐκ τῶν ἀπαύστων δακρύων δέχε ται ἡ ψυχὴ τὴν εἰρήνην τῶν λογισμῶν. Ἐκ δὲ τῆς εἰρήνης τῶν λογισμῶν, ὑψοῦται εἰς τὴν καθαρότητα τοῦ νοός· διὰ δὲ τῆς τοῦ νοῦ καθαρότητος ἔρχεται ὁ ἄνθρωπος εἰς τὸ βλέπειν τὰ μυστήρια τοῦ Θεοῦ. Καὶ μετὰ βραχέα· «Μετὰ δὲ ταῦτα φθάνει ὁ νοῦς ἰδεῖν ἀποκαλύψεις, καὶ σημεῖα, ὡς εἶδεν Ἰεζεκιήλ ός τροφήτης. Ετι· «Τα δάκρυα καὶ ὁ ραπισμὸς τῆς κει φαλῆς ἐν τῇ προσευχῇ, καὶ τὸ κυλινδεῖσθαι μετά θερμότητος, ἐξυπνίζουσι τὴν θέρμην τῆς γλυκύτητος αὐτῶν ἔνδοθεν τῆς καρδίας· καὶ μετὰ ἐπαινουμένης εκστάσεως πέταται ή καρδία πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ βοᾷ· Ἐδίψησεν ἡ ψυχή μου πρὸς σὲ τὸν Θεὸν, τὸν ἰσχυρὸν, τὸν ζῶντα· πότε ἥξω, καὶ ὀφθήσομαι τῷ προσώπῳ σου, Κύριε;» καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ ὁ τῆς Κλίμαχος· «Πῦρ μὲν ἐπιδημῆσαν ἐν καρδίᾳ, προσευχήν ἀνέστησεν· ταύτης δὲ ἐγερθείσης καὶ εἰς οὐρανὸν ἀναληφθείσης, καὶ πυρὸς ἐν ἀνωγα!ῳ ψυχῆς κατά βασις γέγονεν.» Ετι· «Τίς ἄρα ἐστὶν ὁ πιστὸς καὶ φρόνιμος μοναχός, ὃς τὴν θέρμην τὴν ἑαυτοῦ ἐφύλαξεν ἄλβεστον, καὶ μέχρι τῆς ἑαυτοῦ ἐξόδου καθ᾿ ἡμέμάν προστιθεὶς πῦρ πυρὶ, καὶ θέρμην θέρμῃ, καὶ πόθον πόθῳ, καὶ σπουδὴν σπουδῇ, οὐκ ἐπαύσατο; Καὶ ὁ ἅγιος Ηλίας ὁ ἔκδικος· «Οπόταν ἀπὸ τῶν ἔξωθεν σχολάσασα ἡ ψυχή συναφθῇ τῇ ψυχῇ, τότε οἷά τις φλέξ περικυκλώτατα ταύτην ἐκείνη, σίδηρον καθάπερ τὸ πῦρ, πεπυρακτωμένην ὅλην καθίστησιν. Καὶ ἔστι μὲν ψυχὴ ἡ αὐτή· οὐκ ἔτι δὲ καὶ ἀπτή. Οὐδὲ γὰρ ὁ πυρακτωθεὶς σίδηρος, ταῖς ἔξωθεν ἐπαφαῖς.» Ετι· «Μακάριος ὁ ἐν τῷ βίῳ τούτῳ αὐτωσὶ θεωρηθῆναι ἀξιωθείς· καὶ τὸν ἑαυτοῦ φύσει πήλινον ἀνδριάντα, χάριτι, πύρινον κατιδών! scet iguis ",› Ignis, quem Dominus Jesus Christus venit mittere in terram cordis nostri, quæ prius quidem cupiditatum causa spinas ferebat, munc autem gratia fert Spiritum, ut ait Dominus noster Jesus Christus: • Ignem veni mittere in terram, et quid volo nisi ut accendatur?» Qui ignis Cleoplam olim calefaciens ac ureus, clamorem eorum admirantem expressit: • Nonne cor nostrum ardeus erat in nobis in via "?, Dicit autem Joannes Damascenus, in quodam suorum de beata et purissima Deipara canticorum loco: Attrahit me ad virginum amorem canendum ignis qui in corde latet.. Scribit ante et sanctus Isaac: • Ex vivida operatione gignitur immensus ardor, qui in corde ex ardentibus desideriis quæ cogitationi supervenere accenditur. Ea autem operatio et custodia mentem suo ardore extenuant, et ei visionem præstant. › Ac pergit: ‹ Ex hoc ardore qui ex contemplationis gratia oritur, gignitur lacrymarum effusio.» Et paulo post: › Ex incessantibus lacrymis accipit anima cogitationum pacem, erigitur in mentis puritatem: ac per eam mentis puritatem pervenit homo ad mysteriorum Dei contemplationem.» Εt post pauca: Deinde mens Οτι καὶ ἡ θέρμη διαφόρως ἔχει τήν γένεσιν. καὶ [σ. τὸ καὶ περιττόν] κυριωτέρα δὲ ἡ ἐκ τῆς καθαρᾶς καρδιακῆς προσευχῆς. νεʹ. Γίνωσκε δὲ ὅτι καὶ ἡ τοιαύτη θέρμη διαφό. ρων καὶ πολυτρόπως ἔχει τὴν ἐν ἡμῖν αὐτῆς γένεσίν 83.uc. sit, 4). 11 Psal. xxxvi, 4. properat videre revelationes, et signa, ut vidit Εzechiel propheta.» Et adhuc: e Lacryma et capitis tunsio in oratione et cum calore motus excitant intra cor suæ dulcedinis ardorem), et cum laudante exstasi evolat cur ad Deum et clamat: • Sitivit anima mea ad te Deum fortem, vivum. Quando veniam et apparebo ante faciem tuam, Dumine?, et cælera. Εt Climas: Iguis in corde residens orationem excitavit. Ea autem excitata et in cœlum erecta, ignis in animæ summitate fundamentum factum est. › Et ad huc: «Quis igitur fidelis et prudens monachus, qui suum ardorem inexstinguibilem servavit, et usque ad morien quetidie ignem igni adjiciens, et ardorem ardori, et desiderium desiderio, et zelum zelo, non assursit?, Et sanctus Elias vindex cognominatus: «Quando ab externis quiescens anima auine adlæsil, lanquam damma eam circumdans, quemadmodum ferrum ignis, ita eam ignitam reddit. Est quidem eadem anima, non autem, ut aute tractabilis. Non enim ignitum ferrum jam potest corripi.» Et adhuc: • Beatus qui in hac vita, ut sic videatur, diguus est; et ea: qua natura lutea est, status, jam gratia ignitam faciam vidit. Quod et ardor diferentem habet originem; et quid excellentior ea quæ ex cordis oratione procedit. 55. Scito autem quod talis ardor ex diversis rebus ac diversis modis in nobis suam habet originem et * Luc. xxιν, 52.

exsistentiam. Εt id patet ex expositis sanctorum τ: καὶ ὕπαρξιν. Καὶ τοῦτο δῆλον παρὰ τῶν ἐκτεθέν oraculis, dubitamus autem dicere ex ipsa actione. Eorum autem ardorum excellentissimus est is qui ex cordis munda oratione procedit, et qui cum ea innascens crescensque continuo, et in substantiale lumen cum gaudio perveniens, substantialiter illuminatum hominem sic se habentem, secundam Patres perficit. Quodnam est cordis ardoris studiosum opus. των χρησμῶν τῶν ἁγίων, ὀκνῶμεν δὲ εἰπεῖν καὶ ἀπ' αὐτῆς τῆς πράξεω;· ἔστι δὲ τούτων κυριωτέρα πως, ἡ ἐκ τῆς καρδιακής καθαράς προσγινομένη προσευχῆς θέρμη· καὶ μετ' αὐτῆς διηνεκώς προϊοῦσα, καὶ αὐξανομένη, καὶ εἰς φωτισμὸν τὸν ἐνυπόστατον σαββατίζουσα, ήγουν ἐνυποστάτες πεφωτισμένον ἐργαζομένη κατὰ τοὺς Πατέρας τὸν οὕτως ἔχοντα ἄνθρωπον. Τι τὸ προσεχῶς ἔργον τῆς καρδιακής θέρμης. 56. Ille ardor sane abigit studiose ea quæ obνς'. Ητις δὴ θέρμη προσεχῶς ἀποσοβεῖ τὰ ἐμπου stant quin pura prior oratio perfecta prorsus lial. δίζοντα τὴν προτέραν καθαρὰν τελείως ἐκτελεῖσθαι Ignis enim Deus noster, et ignis consumens damno- προσευχήν. Πῦρ γὰρ ὁ Θεὸς ἡμῶν, καὶ πῦρ καταναnum pravitatem et cupiditatum nostrarum. Dicit λίσκον τὴν μοχθηρίαν τῶν δαιμόνων, καὶ τῶν παθῶν enim sanc us Diadochus: Quando cum acuto ἡμῶν. Λέγει καὶ γὰρ ὁ ἅγιος Διάδοχος ο Οτε μετά quodam dolore cor dæmonum arma suscipit, ita ζεστῆς τινος ἀλγηδόνος ἡ καρδία εἰσδέχεται τὰ τόσα ut credat ista arma inimicum afferre, tunc odit τῶν δαιμόνων, ὡς αὐτὰ οἴεσθαι φέρειν τὰ βέλη των cum paula cupiditates anima, tanquam nundari πολεμούμενον, μισεῖ μετὰ πόνου ἡ ψυχὴ τὰ πάθη, incipiens. Si igitur non vivide doleat quod peccata ὡς ἐν ἀρχῇ οὖσα τοῦ καθαίρεσθαι. Ἐὰν γοῦν μὴ non sentiat, non poterit de justitia bono lætari. ἀλγήσῃ μεγάλως ἐπὶ τῇ ἀναιδείᾳ τῆς ἁμαρτίας, Qui igitur volet cor suum mundare, illud memoria οὐκ ἄν δυνηθῇ πλουσίως χαρῆναι ἐπὶ τῇ τῆς δικαιο Jesu Christi perpetuo adurat; lianc solam medita- σύνης χρηστότητι. Ο τοίνυν θέλων καθαρίσαι τὴν tionem et opus indesinenter habens. Non euim ἑαυτοῦ καρδίαν, τῇ μνήμῃ τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ διαoportet nune quidem orare, nunc autein non vrare, παντὸς ἐκπυρούτῳ αὐτὴν, τούτο μόνον μελέτην καὶ eos qui suam corruptionem ejicere velint; sed ἔργον άπαυστον ἔχων. Οὐ γὰρ ποτὲ μὲν εὔχεσθαι semper orationi vacare, in mentis custodia, etsi δεῖ, ποτὲ δὲ μή, τοὺς τὴν ἑαυτῶν σαπρίαν ἀποβαλεῖν aliquando extra orationis domos versentur. Quem- θέλοντας· ἀλλ' ἀεὶ τῇ προσευχῇ σχολάζειν ἐν τῇ admodum enim qui vult aurum purificare, si vel τηρήσει τοῦ νοῦ, κἂν ἔξω που αὐλίζοιντο τῶν εὐκτη paululum ignem subter fornacem extingui sinat, ρίων δόμων. Ον γὰρ τρόπον ὁ θέλων καθαρίσαι duram rursum materiam eficit: ita qui nunc qui. χρυσίον, ἐὰν καὶ πρὸς βραχὺ τὸ πῦρ ἑάσῃ σχολάσαι τοῦ χωνευτηρίου, σκληρίαν πάλιν τῇ καθαιρομένη ὕλῃ ἐμποιεῖ· οὕτω καὶ ὁ ποτὲ μὲν μεμνημένος τοῦ Θεοῦ, ποτὲ δὲ μή· ὅπερ δοκεῖ κτᾶσθαι διὰ τῆς προσο ευχῆς, τοῦτο ἀπόλλυσι διὰ τῆς σχολῆς. ᾿Ανδρὸς δέ ἐστι φιλαρέτου ἴδιον, τὰ ἀεὶ τῇ μνήμῃ τοῦ Θεοῦ τὸ τῆς καρδίας καταναλίσκειν γεῶδες, ἵνα οὕτω τοῦ κακοῦ κατ' ὀλίγον ὑπὸ τοῦ πυρὸς τῆς τοῦ ἀγαθοῦ μνήμης δαπανωμένου, τελείως εἰς τὴν φυσικὴν αὐτῆς ἡ ψυχὴ μετὰ πλείονος δόξης επανέλθῃ λαμπρότητα. Καὶ γοῦν οὕτως ὁ νοῦς προσμένων ἀκαιλύτω; ἐν καρδίᾳ, καθαρῶς, καὶ ἀπλανῶς εύχεται, κατὰ τὸν λέγοντα ἅγιον· «Τότε ἐστὶν ἀληθὴς καὶ ἀπλανής προσευχή, ὅτε τὴν καρδίαν ὁ νοῦς τηρεῖ ἐν τῷ προσεύχεσθαι.» Γράφει δὲ καὶ ὁ ἅγιος Ησύχιος· Οι Οὗτος ἀληθινὸς τῳόντι μοναχὸς, ὁ νήψιν κατορθών, καὶ οὕτως ἀληθινός νηφάλιος, ὁ ἐν καρδίᾳ ὧν μου ναχός. ο dem Dei recordatur, nunc vero non recordatur, quod videtur per orationem acquirere, id per otium amittit. Proprium vero est hominis virtutem diligentis, memoria Dei quod terrenum in corde est consumere, ita ut quod malum est sensim igne memoriæ bujus quod bonum est, consumatur et perfecte anima in naturalem suum splendorem cum majore gloria redeat. Atque igitur ita mens absque impedimento in corde remanens, pure et absque errore oral, ut ait sanctus: c Tunc est vera et recla oratio, quando in oraudio cor mens servat. Scribit autem et sanctus Hesychius: «Ille monachus est qui vigilantiam colit; et ille vere vigilans est, qui in corde est monachus. › vere De desiderio et amore qui ex ardenti attentione et oratione critur. 57. In tali autem ardore, et cum tali, munda scilicet attentione, in corde giguitur ad memoriæ præsentem semper Dominum Jesum Christum desiderium ac divinus amor et charitas, ut scriptum est: ‹ Puellæ dilexerunt me, attraxerunt me”;, el ego: • Vulnerata amore ego sum ".» Dicit autem el sanclus Maximus: ‹ Omnes quidem virtute ad divinum amorem menti cooperantur, 85 Cant 1, 2. ** Cant. 11, 5. Π. ρὶ τοῦ ἐκ τῆς θέρμης προσοχῆς τε καὶ προσο ευχῆς τικτομένου πόθου καὶ ἔρωτος. νζ'. Ἐν δὲ τῇ τοιαύτῃ θέρμῃ, καὶ σὺν προσοχή προσο ευχή, ήγουν καθαρά προσευχή, ὁ πρὸς τὸν μνημος νευόμενον, ἀεὶ Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν πόθος, καὶ θεῖος ἔμως, καὶ ἡ ἀγάπη ἐν καρδίᾳ τίκτεται, ὡς γέγραπται • Νεάνιδες ἠγάπησάν με [ισ. σε], ελκυσάν με, ο καὶ ὅτι, «Τετρωμένη· ἀγάπης εἰμὶ ἐγώ.» Λέγει δὲ καὶ ὁ ἅγιος Μάξιμος· «Πᾶσαι μὲν αἱ ἀρεταὶ συνεργοῦσι τῷ νῷ πρὸς τὸν θεῖον Έρωτα, πλέον δὲ πάντων

* καθαρά προσευχή. Διὰ ταύτης γὰρ πρὸς τὸν Θεὸν maxime autem munda oratio. Fer cam cuim ad πτερούμενος, ἔξω γίνεται πάντων.» Deum evolans, extra omnia constituitur. › Περὶ δακρύων καρδιακῶν· καὶ ἔτι περὶ θείου De lacrymis cordis, et adhuc de divino desiderio et πόθου καὶ ἔρωτος. νη'. Ἐξ ἧς καρδίας, καὶ δάκρυον ὅτι πλεῖστον ἀποῥεῖ καθαίρον, καὶ πιαῖνον τὸν ἐξ ἀγάπης ταῦτα πε πλουτηκότα, ἀλλ' οὐ τῆκον, καὶ ξηραῖνον τοῦτο καὶ γὰρ, τὸ ἐκ τοῦ θείου φόβου, κἀκεῖνο, τὸ ἐκ τοῦ θεϊκοῦ ἔρωτος τῷ σφοδρῷ καὶ ἀσχέτῳ πόθῳ, καὶ ἔρωτι τοῦ μνημονευομένου Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ. Καί με ενθουσιῶσα βοᾷ • Εθελξας πόθῳ με, Χριστέ, καὶ ἡλλοίωσας τῷ θείῳ σου ἔρωτι. Καί· Ολος εἶ, Σῶτερ, γλυκασμός, ὅλος εξ ἐπιθυμία καὶ ἔφεσις, ὅλος ἀκόμαστος, ὅλος υπάρχεις κάλος ἀμήχανον. Καὶ μετὰ Παύλου κραυγάζει τοῦ Χριστοκήρυκος· «Ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ συνέχει & ἡμᾶς.» Και·. Τίς ἡμᾶς χωρίσει ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ; θλίψις, ή στενοχωρία, ή διωγμός, η γυμνότης, ἢ κίνδυνος, ή μάχαιρα;» Καὶ αὖθις· • Πέπεισμαι, ὅτι οὔτε θάνατος, οὔτε ζωή, οὔτε "Αγε γελοι, οὔτε Αρχαί, οὔτε Εξουσίαι, οὔτε Δυνά μεις, οὔτε ἐνεστῶτα, οὔτε μέλλοντα, οὔτε ὕψωμα, οὔτε βάθος, οὔτε τις κτίσις ἑτέρα δυνήσεται ἡμᾶς χωρίσα: ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ τῆς ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν.» amore. 58. Ex hoc corde et lacrymæ plerumque deflaunt mundæ et pinguefaciunt eum qui charitate eos obtinuit, non autem molliunt ac siccant. Hoc etenim operantur ex divino timore, et illud ex divino amore per vehemens et non cohibitum desiderium amoremque Domini Jesu Christi qui in memoria est. Cor enimn inspiratum clamat. • Mulsisti me desiderio, Christe, et mutasti divino tuo amore.» Ει: «Tulus es, dulcedo, Domine, totus desiderium et ardor, totus es desiderabilis, totus pulchritulo indubitanter.» Et cum Paulo, Christi præcone, clamat: «Charitas Dei comprehendit nos s.» Ει: • Quis nos separabit a charitate Christi? Tribulatio an angustia, an persecutio, an periculum, an gladius 38?, Et rursum: • Certus sum quod neque mors, neque vita, neque angeli, neque principatus, neque dominationes, neque potestates, neque præsentia, neque futura, neque alitulo, neque profundum, neque alia creatura poterit nos separare a charitate Dei quæ est in Christo Jesu Domino nostro " > adhuc excitatis ad continuam Jesu Christi in corde memoriam. Παραίνεσις περὶ τοῦ μὴ ζητεῖν ὑπὲρ τὸ μέτρον. Εxhortatio ad nihil quærendum supra mcdum'; et καὶ ἔτι περὶ τῆς ἐν καρδίᾳ διηνεκούς μνήμης τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ προτροπή. νθ'. Ιν' οὖν τις ἀξιωθείῃ τούτων δὴ, καὶ τῶν μετὰ ταῦτα πάντων, ἅπερ νυνὶ λέγειν οὐχ εὔκαιρον. Μη ζήτει γάρ, φησί, πρὸ καιροῦ τὰ τοῦ καιροῦ. Καὶ τὸ καλὸν οὐκ ἔστι καλόν, ὅταν οὐ καλῶς γένηται. Καὶ κατὰ τὸν ἅγιον Μάρκον, οὐ συμφέρει πρὸ τῆς εργασίας τῶν προτέρων, εἰδέναι τὰ δεύτερα· ἡ γὰρ γνῶσις φυσιοῖ διὰ τὴν ἀργίαν· ἡ δὲ ἀγάπη οἰκοδομεῖ διὰ τὸ τὰ πάντα ὑπομένειν. Χρὴ σπεύ δειν καὶ ἀεὶ ἀγωνίζεσθαι, καθάπερ εἴρηται, τὴν τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ μνήμην ἔνδον βάθους καρδίας διηνεκώς περιφέρειν, καὶ οὐκ ἐκτὸς, καὶ ἐπιπολαίως, ὡς λέγει καὶ περὶ τούτου ὁ αὐτὸς μακάριός Μάρκος· ὅτι «Ἐὰν μὴ διὰ καθολικῆς καὶ νοερᾶς ἐλπίδος ἀνοιγῇ τὸ ἐνδότατον, καὶ ἀπόκρυφον, καὶ εἰλικρινὲς τῆς καρδίας ἡμῶν χώρημα, οὐκ ἔστι βεβαίως ἐπιγνῶναι τὴν ἐνοικοῦντα, οὔτε εἰδέναι εἰ προσεδέχθησαν αἱ λογικαὶ ἡμῶν θυσίαι, ἢ οὔ, ο 59. Ut igitur aliquis his dignus fiat et aliis quæ haec sequuntur, hac nunc dicere non intempesti vum: • Ne inquiras, inquit, ante tempus ea quæ temporis alicujus sunt. Et bonum non est bonum, quando non bene ft. Et secundum sanctum Mare cum: ‹ Non utile est antequam priora facta sint, posteriora scire. Scientia enim infat per olios ta tein, charitas autem ædificat omnia patienter fereudo.» Oportet festiuare et semper pugnare, ut dictum est, Domini Jesu Christi memoriam perpetuo in imo corde perferre, neque extra aut in superdcie, ut ait et idem beatus Marcus; • Nisi per universalem ac spiritualem spem pateat interius et occultius cordis nostri alveus, non est firmiter cognoscere eum qui inhabitat, neque scire utrum acceptæ sint rationabiles nostræ victimæ, aunom. substantiali gratiæ lumine. Περὶ θερμοῦ ζήλου, καὶ τῆς ἐν ἡμῖν ἐμφανείας De ardenti zelo et divina in nobis apparitione et θείας, καὶ τοῦ τῆς χάριτος ἐνυποστάτου φωτισμού. ξ'. Οὕτω γὰρ ἐκκλινεῖ ῥᾳδίως, οὐ τῶν ἔργων τῶν πονηρῶν μόνον, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐμπαθῶν λογισμῶν, καὶ τῶν ἀπροπῶν φαντασιῶν, καθὰ γέγραπται· «Πνεύ ματι περιπατεῖτε, καὶ ἐπιθυμίαν σαρκὸς οὐ μὴ τες λέσητε. Μᾶλλον δὲ παντὸς λογισμοῦ, καὶ πάσης φαντασίας εκστήσεται ὡς τῷ ὑπὲρ ἀρετῆς αὐτοῦ θερμῷ ζήλῳ καταφλέγων, καὶ ἀφαντῶν πᾶταν που νηροπραξίαν αἰσθητῶς, καὶ νοητῶς, τὸ πρὶν ἐνερτοῦσαν ἐν ἑαυτῷ, σὺν τοῖς ἀρχηγοῖς αὐτῶν κακοχάρ 37 H Cor. vii, 14 18 Rom. vi, 55; 30. 60. Ita enim facile declinabit, non modo ab operibus malis, sed et a cupidis cogitationibus es non decentibus phantasiis, ut scriptum est: Spiritu ambulate, et desideria carnis ne perfeceritis ". imo vero ab omni cogitatione ac plantasia exibit, ardenti virtutis zelo, ut ita dicam eas adurens, et expellens omnem malitiæ sive per sensus sive per mentem actum, qui prius in ipso operabatur cum ducibus ipsius dæmonibus alieni mali gauden- * Eid. 39. • Gal.it. v, 16.

tus, ut ait sanctus Isaac: • Terribilis est demo- τοῖς δαίμοσι, ὥς φησιν ὁ ἅγιος Ἰσαάκ· ο Φοβερός έτσι nibus et Deo angelisque dilectus qui cum ardente zelo eradical spinus in ipso ab hoste plantalas. Et in profectum veniet ita ut fidem habeat se dilectionem in Deum possidere, et manifestam apparitionem et inhabitationem et substantiale ac divinissimum gratiæ lumen. Si malis id dicere, lucidissime recurret ad supernam illam et per baptismalis gratiamn nobis datam nobilitatem ac spiritualem aloptionem. Et dicit rursum sanctus Isaac: llla est Jerusalem ac Dei regnum, quod intra nos absconditur juxta Domini sermonem. Hic locus est nubes gloriæ Dei, in quam soli mundi corde ingredientur ad contemplandam sui Domini faciem.> Tantum ille ne inquirat manifestam Dei apparitionem, ut non accipiat eum qui tenebra vere est, et lumen se esse simulat. τοῖς δαίμοσι καὶ παθεινὸς τῷ Θεῷ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ, ὁ μετὰ θερμού ζήλου ἐκριζῶν τὰς ἐκ τοῦ ἐχθροῦ φυομένας ἐν αὐτῷ ἀκάνθας. Καὶ εἰς προ κοπὴν ἤξει τοῦ πληροφορίαν ἐντεῦθεν σχεῖν τῆς πρὸς αὐτὸν ἀγάπης, καὶ ἐναργοῦς ἐμφανείας, καὶ ἐνοικήσεως τοῦ ἐνυποστάτου, καὶ θειοτάτου φω τισμοῦ τοῦ τῆς χάριτος. Εἰ βούλοιο δὲ εἰπεῖν, μάλα φαιδρῶς ἐπαναδραμεῖται πρὸς τὴν ἄνωθεν, καὶ διὰ τῆς τοῦ βαπτίσματος χάριτος τελεσιουργη θεῖσαν ἡμῖν εὐγένειαν, καὶ υἱοθεσίαν πνευματιχήν.» Καὶ λέγει αὖθις ὁ ἅγιος Ἰσαάκ· «Αὕτη ἐστὶν ἡ ΠἹερουσαλήμ, καὶ ἡ τοῦ Θεοῦ βασιλεία, ἡ ἐντὸς ἡμῶν κεκρυμμένη κατὰ τὸν τοῦ Κυρίου λόγον. Αὕτη ή χώρα νεφέλη ἐστὶ τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ, εἰς ἣν μόν νοι οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ εἰσελεύσονται τοῦ θεάσασθαι τὸ πρόσωπον τοῦ ἰδίου Δεσπότου.» Μόνον αὐτὸς μὴ ζητείτω τὴν τοῦ Θεοῦ ἐμφάνειαν, ἵνα μὴ δέξηται τὸν ὡς ἀληθῶς σκότος ὄντα, καὶ φῶς εἶναι ὑποκρι νόμενον. De operatione divina, et opposita. 61. Quando autem mens ejus qui lumen non querit, id aspicit, non eum statim accipiat, neque plietur, ut ait sanctus Marcus: «Est operatio gratia infanti ignola. Et est malitie alia, veritati simillima. Bonum est autem talia non errantes contemplari, neque 'propter veritatem exsecrari, sed in omnibus per spem ad Deum confugere. Ipse enim quod in utroque utile sit, novit; sed interroget eum qui gratiam et putentiam apud Deum habet, ut doGeat et discernat. › De magistro iluminato et non errante. 62. Et si invenerit qui doceat, non modum quem - almodum scit ex divina Scriptura, sed quemadmodum et ipse beate divinum lumen sensit, Deo gratias. Si nimus, melius est non accipere, sed in lu. militate ad Deum confugere, dum se homo sincero corde indignum eputat, tali merito et contemplatione se avertent; quemadmodum dictum est, et ex iis quæ dicentur, et ut initiati sumus, Christi gratia, a linguis non mendacibus, a Spiritu sancto motis ac locutis; et ex inspiratis a Deo Scripturis et ex proprio experimento. De vero lumine et falso, scilicet de divino lumine ac malo. 63. Etenim in quibusdam suis scriptis illustres nostri Patres signa non falsi et falsi luminis nobis tradunt, ut ille ter beatus Paulus fecit, cum ad quemdam interrogantem de hac re discipulum, dixit: Adversariæ potentiæ lumen est igni si1 mile, fumosum, et materiali igni congruum; et postquain virtutis amica et munda anima illud viderit, absque gaudio est illudque rejicit. Boni auLen lumen, bonum est, et gratissimum, et purum, et adveniens sanctifcat, animamque luce et latitia et serenitate adimplet, et cam mitem et misericordem efficit.» Et alii similia dicunt. Sed tamen prædicta audis quoque viva voce aliquem tradentem, Περὶ ἐνεργείας θείας, καὶ ἐναντίας. ξα'. Ὅταν δὲ ὁ νοῦς αὐτοῦ μὴ ζητοῦντος φῶς ὁρᾷ, μὴ παραδεχέσθω τοῦτο, μήτε μὴν καταργείτω, ὡς φησιν ὁ ἅγιος Μάρκος, ὅτι «Εστι ἐνέργεια χάριτος τῷ νηπίῳ ἀγνοουμένη. Καὶ ἔστι τῆς κακίας ἑτέρα τῇ ἀληθείᾳ ἐξομοιουμένη. Καλόν δὲ τὰ τοιαῦτα μή ένοπτρίζεσθαι διὰ τὴν πλάνην, μήτε ἀναθεματίζειν διὰ τὴν ἀλήθειαν· ἀλλὰ πάντα δι' ἐλπίδος προσφεύ γειν τῷ Θεῷ. Αὐτὸς γὰρ οἶδε τῶν ἀμφοτέρων τὸ χρήσιμον· ἀλλ᾽ ἐρωτάτω τὸν ἔχοντα χάριν καὶ δύο ναμιν πρὸς Θεὸν διδάξαι, καὶ διακρίνει. Περὶ διδασκάλου περωτισμένου καὶ ἀπλανούς· ξβ'. Καὶ εἰ μὲν εὕροι τὸν διδάξαντα, οὐ καθώς μόνον ἔγνω ἀπὸ τῆς θείας Γραφῆς, ἀλλὰ καθάπερ καὶ ἐκεῖνος μακαρίως ἔπαθε τὸν θεῖον φωτισμόν, τῷ Θεῷ χάρις. Εἰ δ' οὖν κρεῖττον τὸ μὴ παραδέξασθαι, ἀλλ' ἐν ταπεινώσει πρὸς τὸν Θεὸν καταφυγεῖν, ἀνάξιον ἑαυτὸν ἐξ εἰλικρινοῦς καρδίας, λογιζόμενος, καὶ ἀποκαλῶν τῆς τοιαύτης αξίας καὶ θεωρίας· ὥσ περ ἄρα τοῦτό τε καὶ ὅσα προείρηται, καὶ δὴ ἐτ θήσεται, καὶ ὅσα μεμνήμεθα, Χριστοῦ χάριτι, παρά τε γλωσσῶν ἀψευδῶν, Πνεύματι ἁγίῳ κινουμένων τε καὶ φθεγγομένων· τῶν τε θεοπνεύστων Γραφῶν, καὶ μερικῆς πείρας. Περὶ φωτισμοῦ ἀληθινοῦ, καὶ ψευδοῦς ἤγουν φωτὸς θείου, καὶ πονηροῦ. ξγ'. Εἰ γὰρ καὶ ἐν ἐνίοις αὐτῶν οἱ κλεινοὶ Πατέρες ἡμῶν συγγράμματι τὰ σημεῖα τοῦ ἀπλανοῦς καὶ τοῦ τῆς πλάνης ὑπεμφαίνουσί πως φωτισμοῦ, καθὰ δῆτα, καὶ ὁ τοῦ Λάτρου τρισόλβιος Παῦλος πεποίη κεν εἰρηκώς πρὸς τὸν περὶ τοῦ τοιούτου ἐπερωτή σαντα αὐτὸν μαθητὴν αὐτοῦ, ὅτι τὸ μὲν τῆς ἀντικειμένης δυνάμεως φῶς, πυροειδές ἐστι, καὶ καπνῶδες καὶ τοῦ αἰσθητοῦ πυρὸς ὅμοιον· καὶ ἐπειδὰν αὐτὸ μετριοπαθής, και κεκαθαρμένη ψυχή θεάσηται, ἀηδῶ; ἔχει πρὸς αὐτό, καὶ βδελύττεται· τὸ δὲ τοῦ ἀγαθοῦ ἀγαθὸν, χαριέστατόν τέ ἐστι, καὶ ἀκραιφνές, καὶ προσβαλών ἁγιάζει, φωτός τε καὶ χαρᾶς, καὶ Ελαρότητος πληροῖ τὴν ψυχὴν, καὶ ἡπίαν αὐτὴν καὶ

φιλάνθρωπον ἀπεργάζεται· καὶ ἕτεροι δὲ ὡσαύτω;. illudque tempore opportuno aulies; nunc autem Αλλ' ὅμως ἅτε τὰ προειρημένα διὰ ζώσης ἤκουσα non est tempus audiendi. φωνῆς, οὕτω δὴ καὶ περὶ τούτου κατὰ καιρὸν ἀκούσεις· νῦν γὰρ οὐ καιρός. Περὶ φαντασίας ἀπρεποῦς τε καὶ εὐπρεποῦς. De phantasia indecentique ac decenti, et quomodo καὶ ὅπως χρὴ μετιέναι αὐτάς. oportet ad eas accedere. 64. Quoniam paulo ante De phantasia mentionem fecimus et de plantasia indecenti, utilissim mum, ut nobis videtur, erit breviter de ea et de qualibet, ut poterimus, dicere. Nimiuin enim noct essecrabillis puræ cordis orationi, et simplici ac rectæ mentis operationi. Unde et divini Patres særpissime de ea et contra eam Verba faciunt. Ea enim, multiformis, οι fabulosus Daedalus, et mulia capita habens ut Hydra, tanquam daemonum pons quidam dicta est a sanctis. Per eam enim transeuntes et penetrantes homicida scelesti, communicant et commiscentur animæ, fucorum alvears eam facientes, et sterilium cupidarumque cogitationum domicilum. Quæ sane phantasia omnino repellenda est; nisi velis, penitentiæ causa et tribulationis, dolorisque et humilitatis, ac pracipue propter eorum que sunt, meditationem, cum indecenti phantasia decentem comparare ac librare, illamque cum ista miscere; ita ut adversus eau incedens et, de ea turpiter, clypeo amisso, victa ac dejecta, triumphum agere queas. Atque igitur ita faciens, non modo non detrimenti cujusquam, sed lucri tibi auctor eris, quippe qui constanti judicio tuas res direxeris, plantasiam indecentem decenti phantasia destruens, et contrariorum armis eos hostes opportune feriens et trucidans, ut olim Goξδ'. Ἐπεὶ δὲ μικρῷ πρόσθεν περὶ φαντασία; ἐμνήσθημεν, καὶ φαντασίας ἀπρεπούς, ὀνησιμώτατον, ὥς γε ἡμῖν δοκεῖ, ἐν βραχεῖ καὶ περὶ αὐτῆς, μᾶλλον δὲ περὶ πάσης φαντασίας ὡς δυνατὸν διαλαβεῖν. Λίαν γὰρ ἀνθίσταται ἡ ἐπάρατος τῇ καθαρᾷ καὶ καρδιακή προσευχή, καὶ τῇ ἑνιαία, καὶ ἀπλανεῖ τοῦ νοῦ ἐργασία. Οθεν καὶ οἱ θεῖοι Πατέρες πολλαχῶς περὶ αὐτῆς, καὶ κατ' αὐτῆς ἀποφθέγγονται. Αὕτη τοίνυν, ἡ ποικιλόμορφος, ως 3 μυθευόμενος Δαίδαλος, καὶ πολυκέφαλος κατά τὴν ὕδραν φαντασία, οἷόν τις γέφυρα τῶν δαιμό. νων, τοῖς ἁγίοις προείρηται· δι' αὐτῆς γὰρ διερχόμενοι, καὶ δια περῶντες οἱ φόνιοι αλάστορες, κοινω νοῦσί πως καὶ συμμίγνυνται τῇ ψυχῇ, σίμβλον κηφήνων ταύτην ἀπεργαζόμενοι, καὶ ἐννοιῶν ἀκάρπων, καὶ ἐμπαθῶν οἰκητήριον· ἣν δὴ φαντασίαν ἀποβλητέον το σύνολον· εἰ μή που βούλει, ἕνεκα μετανοίας, καὶ συντριβής, πένθους τε καὶ ταπεινοφροσύνης, πρὸ δὲ καὶ τῆς τῶν ἔντων μελέτης, καὶ μὴν καὶ χάριν ἀπρεποῦς φαντασίας, εὐπρεπῆ φαντασίαν παραβαλεῖν, καὶ ἀντισηκῶσαι· κἀκείτην ταύτῃ συμμίξας, καὶ ἀντιστρατευσάμενος, καὶ ὡς ρίψασπιν τὴν ἄσεμνον, καὶ ἔταμὸν κατὰ κράτος βαλών, οὕτω κατ' αὐτῆς ἆραι τὰ νικτήρια. Καὶ γοῦν οὕτω ποιῶν οὐ μόνον ζημίας, ἀλλὰ καὶ κέρδους σαυτῷ αἴτιος εἴης ὡς ἐν ἁπταίστῳ κρίσει τὰ κατ' αὐτὸν διευθύνων, Στε φαντασίαν ἀπρεπῆ φαντασίᾳ εὐπρεπεῖ καταργῶν, καὶ τοῖς τῶν ἐναντίων όπλοις τούτους δὴ τοὺς ὑπεναντίους και ρίως πλήττων ἢ ἀποκτείνων, ὡς πάλαι τὸν Γολιάθ ὁ θεῖος Δαβίδ. Οτι οὐ μόνον ἡ ἀπρεπής φαντασία, ἀλλὰ καὶ ἡ εὐπρεπὴς ἀπόβλητος τοῖς ἁγίοις εἰς τὴν καθαρὰν προσευχὴν, καὶ εἰς τὴν ἁπλῆν καὶ ενιαίαν ἐργασίαν τοῦ νοός. liath divinus David. Quod non modo indecens phantasia, sed et decens rejirienda sanctis est in mundam orationem et in simplicem et unam mentis operationem. 65. Illud vero est, infantium adhuc et incipientiuni certamen. Qui enim tempore processerunt, omnino indecentem phantasiam cum decenti rejiciunt, et expellunt, tanquam ceram a facie ignis, eam in cinerem redigentes et dissolventes, per munξε'. Τοῦτο δὲ, τῶν ἔτι νηπίων, ήτοι τῶν ἀρχα ρίων ἆθλόν ἐστιν. Οἱ γὰρ τῷ χρόνῳ προβεβηκότες, ὁλικῶς τὴν ἀπρεπῆ φαντασίαν σὺν τῇ εὐπρεπεῖ ἀπο βάλλονται, καὶ φρούδην ἐργάζονται· ὡς κηρὸν της κόμενον ἀπὸ προσώπου πυρὸς, ἀποτεφροῦντες, καὶ διαλύοντες, διὰ τὴν καθαρὰν προσευχὴν, καὶ τὴν ἐκ dam orationem, et mentis ab omnibus rudem se πάντων τοῦ νοὸς ἀτύπωτον ἀπόθεσίν τε καὶ γύμνωσιν, ἕνεκα τῆς πρὸς Θεὸν ἁπλῆς ἐπιβολῆς· εἰ βούλει δὲ, καὶ παραδοχῆς, καὶ ἀσχηματίστου, καὶ Ενιαίας Ενώσεως. Λέγει καὶ γὰρ ὁ ἅγιος Ησύχιος ο Πᾶς λογισμός, φαντασία ἐστὶν ἐν τῷ νῷ αἰσθητοῦ τινος πράγματος. Νοῦς γὰρ ἂν ὁ Ασσύριος οὐκ ἄλλως ἀπατᾶν ἐξισχύει, εἰ μὴ χρήσηται τοῖς παρ' ἡμῶν αἰσθητοῖς καὶ συνήθεσι. Καὶ ὁ ἅγιος Διάδοχος Ἐπειδὴ πᾶς λογισμὸς διὰ φαντασίας αἰσθητῶν τινων εἰσέρχεται ἐν τῇ καρδίᾳ, τότε αὐγάζει αὐτῇ τὸ μακάριον φῶς τῆς θεότητος, ὅταν πάντη ευκαιρήσῃ ἀπὸ πάντων, καὶ ἀσχημάτιστος ἐκ τούτων γένηται, είπερ ή λαμπρότης ἐκείνης, κατὰ στέρησιν τῶν πάντων νοημάτων παραφαίνεται τῷ καθαρῷ να PATROL. GR. CXLVII. δ parationem ac unditatem, simplicis ad Deum elevationis causa; si vis quo.jue, receptionis Dei causa, et simplicis et absque figura unionis. Dicit enim el sanctus llesychius: • Omnne ratiocinium est phautasin in mente alicujus sensibilis rei. Cum enim spiritus sit Assyrius, non aliter decipere potest, nisi utatur iis quæ a nobis sentiuntur et nobis solita sunt.» Et sanctus Diadochus: • Postquam omnis cogitatio per quorumdam sensibilium imaginationem in cor introierit, tunc ei lucebit beatum Deitatis lumen, cum omnino ab oinnibus recesserit, et ex iis minime formatum fuerit, siquidemn illius splendor per privationem omnium cogitationum puræ menti apparet.» Et magnus Basilius:

• Quemadmodum igi ur in manufactis templis non Καὶ ὁ μέγας Βασίλειος· Ὥσπερ οὐκ ἐν χειροποιή habitat Dominus, neque in fictionibus quibusdam et spiritualibus figuris. Projectæ enim istæ sunt, quæ agitatam animam separent, non jam valentem pure ad veritatem tendere, sed adhuc speculo et anigmate retentam.. Εt divinus Evagrius: «Ibi dicitur Deum, sedere, ubi cognoscitur; ideo thronus Dei dicitur, mens pura. Dei igitur cogitatio non invenitur in l:is cogitationibus quæ mentem fguris ornant, sed in iis quæ earn non ornant. Ideo oportet eum qui orat omnino ab iis cogitatis, quæ mentem figuris replent, separari; et aliter quidem informabitur mens mentem cernens; et aliter dispone. tur, verbum ejus contemplans. Unde discimus quomodo spiritualis scientia mentem a cogitationibus, quæ ipsam Aguris replent sejungat. Quæ autem se non circa imagines exercet, ea appropinquat Deo. › Et sanctus Maximus in magni Dionysii Scholiis: • Aliud est phantasia, et aliud cogitatio aut cogitaτοις ναοῖς κατοικεῖ Κύριος, οὕτως οὐδὲ ἐν διατυπώ σεσί τισι καὶ πλάσμασι νοητοῖς. Προβέβληνται γὰρ ταῦτα ἀποτειχίζοντα τὴν κεκιβδηλευμένην ψυχήν τὴν μὴ δυναμένην καθαρῶς ἐνατενίζειν πρὸς τὴν ἀλήθειαν, ἀλλ᾽ ἔτι τοῦ ἐσόπτρου ἐχομένην, καὶ τοῦ αἰνίγματος. Καὶ ὁ θεῖος Εὐάγριος· Ἐκεῖ λέγεται καθέζεσθαι τὸν Θεὸν, ἔνθα γινώσκεται· διὸ καὶ θρόνος λέγεται τοῦ Θεοῦ, νοῦς καθαρός. Τὸ τοίνυν νόημα τοῦ Θεοῦ, οὐκ ἐν τοῖς νοήμασιν εὑρεθήσεται τοῖς τυποῦσι τὸν νοῦν, ἀλλ' ἐν νοήμασιν τοῖς μὴ τυποῦσι. Διόπερ τὸν προσευχόμενον δεῖ παντάπασι χωρίζεσθαι τῶν νοημάτων τῶν τυπούντων τὸν νοῦν· καὶ ἄλλως μὲν τυπωθήσεται ὁ νοῦς ὁρῶν νοῦν· καὶ ἄλλως δὲ διατεθήσεται ὁρῶν τὸν λόγον αὐτοῦ. Ἐντεῦθεν μανθάνομεν πῶς ἡ γνῶσις ἡ πνευματικὴ ἀείστησι τὸν νοῦν τῶν νοημάτων τῶν τυπούντων αὐτόν. Ατύπωτον δὲ ἀσκοῦσα, παρίστησι τῷ Θεῷ. Καὶ ὁ άγιος Μάξιμος ἐν τοῖς Σχολίοις τοῦ μεγάλου Διονυtum. diversis enim fàcultatibus oriuntur, et moσίου· Ετερόν ἐστι φαντασία, καὶ ἕτερόν ἐστι νόη tus propria natura differunt inter se. Cogitatio enim σις, ήτοι νόημα. Από τε γὰρ διαφόρων δυνάμεων quaedam ellicacia est et actio; plantasia vero, pas- γίνονται, καὶ ἰδιότητι κινήσεως [σ. λείπει, διαφέ sio, et imago, sensibile quoddam repræsentans, aut ρουσι]. Η μὲν γὰρ νόησις, ἐνέργειά ἐστι καὶ ποίησις· tanquam sensibile. Et sensus quidem ea quæ sunt ἡ δὲ φαντασία πάθος, καὶ τύπωσις ἀναγγελτική αι. percipit, per universam eorum format. Mens autem σθητοῦ τινος, ἢ ὡς αἰσθητοῦ τινος. Καὶ ἡ μὲν bus accedit, id est, ea quæ sunt alio modo com- αἴσθησις ἀντιλαμβάνεται τῶν ὄντων κατὰ ἀθρίαν prehendit, neque ut sensus. Quoad enim corpo- μόρφωσιν. Ὁ δὲ νοῦς ἐφάπτεται, τουτέστιν ἀντιλαμreum aut spirituale, circa quod etiam sensus exerΕάνεται τῶν ὄντων ἑτέρῳ τρόπῳ, καὶ οὐκ ὡς ἡ απ ceri possunt, ut dixi prius, motus est passivus et σθησις. Περὶ μὲν οὖν τὸ σωματικὸν, ἢ τὸ πνευματικ Aguratus. Judicium autem et intellectus menti con- τὸν, ἐν ᾧ καὶ τὰς αἰσθήσεις εἶναι πρώην ἔφαμεν, τὸ cedenda sunt et auimæ. Huic igitur mentis iutel- παθητικὸν καὶ μορφωτικόν ἐστι κίνημα. Τὸ δὲ κριlectui imaginatio auferenda est. Imaginatio vero in τικὸν, καὶ ἀντιληπτικὸν, τῇ ψυχῇ, καὶ τῷ νῷ δου tres partes dividitur; prima quidem est vis imagi- τέον. Τούτῳ οὖν τῷ τῆς ψυχῆς ἀντιληπτικῷ καὶ τὸ nauli ea, quæ sensibilem formam præbent; secunda φανταστικὸν ἀποστείλαι [ἰσ. ἀποδιαστεῖλαι vero, ea vis quæ ex remanentibus reliquiis ty- ὑποστεῖλαι] δεῖ. Διαιρεῖται δὲ ἡ φανταστικὴ εἰς τρεῖς pum elingit, cujus imagines non ad aliquid referan- μοίρας· πρώτην μὲν εἰς τὴν τῶν ἀντιλήψεων εἰκονιtur; quæ vis proprie est plantasia; tertia autem est στικὴν πρὸς τὰ ποιοῦντα αἰσθητὴν τὴν ἀντίληψιν· ea vis in qua omis lælitia et imaginatio hujus, quod δευτέραν δὲ, τὴν ἐκ τῶν μενόντων ἐγκαταλειμ bonum videtur, aut tristitia hujus quod videtur ma- μάτων ἀπὸ τούτων ἀνατυπωτικὴν, τὴν μὴ ἔχουσαν lum, compingitur. Nulla igitur, ex his quæ dicta ερηρεισμένας ἐπί τι τὰς εἰκόνας, ἣν καὶ ἰδίως φανsunt, phantasia, locum label de Deo. Simplicissi- ταστικὴν καλοῦσιν· τρίτην, ἐν ᾗ πᾶσα ἡδονὴ, καὶ mus enim supra cogitationem est ac superjacet, φαντασία δοκοῦντος ἀγαθοῦ, ἡ κακοῦ κατὰ λύπην ‹ Et rursum magnus Basilius: ‹ Mens quæ ad ex- συνίσταται. Οὐδεμία τοίνυν, καθὰ εἴρηται, φαντα terna non dissipatur, neque per mundum sensibus σία χώραν ἔχει ἐπὶ Θεοῦ· πάντων γὰρ ἅπαξ ἁπλῶς diffunditur, redit quidem ad seipsam; per seipsam Dὑπὲρ ἔννοιάν ἐστι, καὶ ὑπέρκειται. Καὶ αὖθις ὁ μέσ vero ad Dei cogitationem ascendit, atque illa pul- γας Βασίλειος· Νοῦς μὴ σκεδαννύμενος ἐπὶ τὰ chritudine illustrata, ipsius naturæ oblivionein ac- ἔξω, μηδὲ ὑπὸ τῶν αἰσθητηρίων ἐπὶ τὸν κόσμον cipit. Hac igitur et ipse cum scias, nitere, omni- διαχεόμενος, επάνεισι μὲν πρὸς ἑαυτόν· δι' ἑαυτοῦ bus horis, cum Deo, absque phantasia, absque δὲ, εἰς τὴν περὶ Θεοῦ ἔννοιαν ἀναβαίνει· κά figura et forma, totus tota mente pura, et anima mun- κείνῳ τῷ κάλλει περιλαμπόμενος, καὶ αὐτῆς τῆς da omnimodo orare. Dicet enim sanctus Maximus. φύσεως λήθην λαμβάνει. Ταῦτα τοιγαροῦν, καὶ αὐτὸς εἰδὼς, ἐπείγου ὅσαι ἆραι, σὺν Θεῷ ἀφαντάστως, ἀσχηματίστως, ἀδιατυπώτως, ὅλος ὅλῳ να καθα ρῷ, καὶ ψυχῇ καθαρά εὔχεσθαι ὁλοτρόπως· λέγει καὶ γὰρ ὁ ἅγιος Μάξιμος. De mente, anima et corde puris ac perfectis. 66. Mens pura est ea quæ an ignorantia remota est ac divino lumine illustratur. ዛ Περὶ τοὺς, ψυχῆς καὶ καρδίας καθαρῶν καὶ τελείων. ξς'. Περὶ τοὺς καθαροῦ.-Νοῦς καθαρός ἐστιν ὁ ἀγνοίας χωρισθεὶς, καὶ ὑπὸ τοῦ θείου φωτός καταλαμπόμενος.

Περὶ ψυχῆς καθαράς. De anima purα. — Ψυχή καθαρά ἐστιν, ἡ Anima pura est quæ a cupidiπαθῶν ἐλευθερωθεῖσα, καὶ ὑπὸ τῆς θείας ἀγάπης tatibus libera est, et divina charitate indesinenter ἀδιαλείπτως εὐφραινομένη. Περὶ καρδίας καθαρᾶς. -- Καρδία καθαρά έστιν, ἡ παντάπασιν ἀνείδεον τῷ Θεῷ, καὶ ἀδιαμόρφωτο παραστήσασα τὴν μνήμην· καὶ μόνοις τοῖς αὐτοῦ ἕτοιμον ἐνσημαθῆναι τύποις, δι' ὧν ἐμφανής γίνεσθαι πέφυκε. Τούτοις επομένως, καὶ τάδε προσκείσθω. Περὶ τελείου νοός. Νοῦς ἐστι τέλειος, ὁ διὰ πίστεως ἀληθοῦς τὸν ὑπεράγνωστον ἐγνωκώς, καὶ τῶν αὐτοῦ δημιουργημάτων [σ. τὰ καθόλου] θεασάμενος· καὶ τῆς ἐν αὐτοῖς προνοίας και κρίσεως τὴν περιληπτικὴν γνῶσιν παρὰ Θεοῦ εἰληφώς· ὡς ἄνθρωπος δέ φημι. Περὶ ψυχῆς τελείας. — Ψυχή ἐστι τελεία, ἧς ἡ παθητική δύναμις νένευκεν ολοτελῶς πρὸς Θεόν. Περὶ καρδίας τελείας. Καρδία τελεία τάχα ἐκείνη λέγεται, ή μηδεμίαν ἔχουσα φυσικήν καθ' οιονδήποτε τρόπον πρὸς ὁτιοῦν κίνησιν, ἐν ᾗ καθά περ πτυχίῳ λειανθέντι καλῶς διὰ τὴν ἄκραν ἁπλότητα, παραγενόμενος ὁ Θεὸς τοὺς ἰδίους νόμους ἐγγράφει. Περὶ τοῦ καθαρού. — Ετι νοῦν καθαρίσαι κατά τὸν ἅγιον Διάδοχον, μόνου τοῦ ἁγίου Πνεύματός ἐστι· Ετι νοῦν στήναι, κατὰ τὸν τῆς Κλίμακος, μόνου τοῦ ἁγίου Πνεύματός ἐστιν. Ετι φησὶν ὁ ἅγιος Νείλος· Εἴ τις βούλοιτο ἰδεῖν τὴν τοῦ νοῦ κατάστασιν, στε ρησάτω ἑαυτὸν πάντων τῶν νοημάτων, καὶ τότε ὄψεται αὐτὸν σαπφείρῳ ἢ οὐρανίῳ χρώματι παρεμφερή. Καὶ αὖθις· Νοῦ κατάστασίς ἐστιν, ὕψος νοητὸν οὐ ρανίῳ χρώματι παρεμφερές ᾧ καὶ τὸ τῆς ἁγίας Τριάδος κατὰ τὸν καιρὸν τῆς προσευχῆς ἐπισ γίνεται φῶς. Καὶ ὁ ἅγιος Ἰσαάκ· Ὅταν ὁ νοῦς ἀποδύηται τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον, καὶ ἐνδύηται τὸν καινὸν τῆς χάριτος, τότε τὴν ἑαυτοῦ καθαρότητα ὄψεται ὁμοίαν τῇ ἐπουρανίῳ χροιᾷ· ἥτις Θεοῦ τόπος ὑπὸ τῆς γερουσίας τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ ὠνόμασται, ἡνίκα ὤφθη αὐτοῖς ἐν τῷ ὄρει. Οὕτω καὶ γοῦν ποιῶν, ὡς προείρηται, ἤτοι καθαρῶς, καὶ ἀφαντάστως, καὶ ἀδιατυπώτως προσευχόμενος, κατ' ίχνος ἔσῃ Επόμενος τοῖς ἁγίοις. Εἰ δὲ μή γε, φαντασιαστής γενήσῃ ἀντὶ ἡσυχαστοῦ· καὶ ἀντὶ σταφυλῆς τρυγή σῃς ἀκάνθας· 8 μή σοι γένοιτο. *Οπως οἱ προφῆται ἐφαντάζοντο. ξζ'. Εἰ δέ τινες τὰς τῶν προφητῶν ὁράσεις, σχηματ τισμούς τε καὶ ἀποκαλύψεις, διὰ φαντασίας, καὶ ἀκου λουθίας φυσικῆς γεγενῆσθαι ὑπολαμβάνουσιν· οὗτοι πέρξω τοῦ ὀρθοῦ σκοποῦ καὶ τῆς ἀληθείας ἴστωσαν φέρεσθαι· οἱ γὰρ προφῆται, καὶ νῦν οἱ καθ᾿ ἡμᾶς ἱερομῦσται, οὐ κατὰ φυσικὴν ἀκολουθίαν τινὰ, καὶ τάξιν, ναὶ μὴν καὶ φαντασίαν ἑώρων, καὶ ἐφαντά ζοντο, ἅπερ εώρων, καὶ ἐφαντάζοντο, ἀλλὰ θείως, καὶ ὑπὲρ φύσιν τὸν νοῦν τῇ ἄῤῥήτῳ δυνάμει, καὶ χάριτι τοῦ ἁγίου Πνεύματος τυπούμενοι, καὶ φαντασιούμενοι, ὥς φησιν ὁ μέγας Βασίλειος, ὅτι Αφάτῳ τινὶ δυνάμει φαντασιούμενοι τὸν νοῦν οἱ ἀπερίσπαστον αὐτὸν καὶ καθαρὸν ἔχοντες, οἱονεὶ ἐνηχοῦντα αὐτοῖς ἔχουσι τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ. Καὶ laelatur. De corde puro. Cor parum est quod Deo præslat memoriam sine forma ac figura; et quod paratum est solis ipsius typis informari, per quos seipsum manifestare solet. Ilis consequenter, et que dicenda sunt, se habeant. De mente perfecta. Mens perfecta est quæ per veram ſiden eum noscit, qui penetrari nequit, ejusque opera contemplata est; et quæ Providentiæ et judicii, quæ in iis sunt, intelligentem scicntiam a Deo accepit, quantum homini possibile est. De anima perfecta. Anima est perfecta, cujus passiva potentia inclinavit prorsus ad Deum. De corde perfecto. - Cor perfectum illud dicitur, quod nullum naturalem quoquo modo, ad quo!- cunque motum habet, in quo, tanquam in polito libello, per suam summam simplicitatem, Deus suas leges inscripsit. De mente pura. Mentem mundare secundam sanctum Diadochum, solius sancti Spiritus est: mentem autem sistere, secundum Climacem, solius adbuc sancti Spiritus est. Dicit adhuc sanctus Nilus: Si quis velit mentis ordinationem videre, seipsum omnibus cogitationibus vacuefacial, et tunc eam cernet, tanquam sapphiro aut coelest ' colori similem. Et rursum: «Mentis ordinatio est, intellectualis celsitudo cœlesti colori similis: cui sanctissima Trinitatis, orationis tempore, 811pervenit lumen. Et sanctus Isaac: • Quando mens exuerit veterem hominem, et novum gratiæ induerit, tunc suam puritatom cernet coelesti colori similen; qui Dei locus nominatus a senatu filiorum Israel, quaudo ipsis in monte apparuit. Ita igitur faciens, ut dictum est, nempe pure et alique plantasia et figura orans, vestigiis sanctorum inhærebis. Si minus, pro pacifco, imaginatione delusus fes, et pro uvis colliges spinas. Quod utinam tibi non accidal! Quomodo prophetæ imaginabantur. 67. Si quidam prophetarum visiones, figurationes et revelationes per phantasiam et naturalem consequentiam factas esse cogitaverint, ii longe a recto fine et veritate sciant se aberrasse. Prophetæ cnim, et nunc nostri mystica scriptores, non per naturalem operationem quamdam, et ordinem, et phantasiam, videbant et imaginabantur quæcunque videbant ac imaginabantur, sed divine et supernaturali ineffabilique virtute, et gratia sancti Spiritus, figurantes imaginantesque, ut ait magnus Basilius: Ineffabili potentia imaginantes, mentem non distractam ac puram habentes, tanquam ipsis somnis Dei Verbum habent. › Et rursum: «Videbant prophetæ, in Spiritu qui ipsos dirigebat, ty-

pos formantes.» Εt Gregorius Theologus: eille (nem- αὖθις· Εώρων οἱ προφῆται τυπούμενοι τῷ Πνεύ pe sanctus Spiritus) operabatur prius in angelicis et cœlestibus potentiis.» Et paulo post: ‹ Deinde in Patribus et proplietis: quorum alii quidem Deum sibi repræsentabant ac noverant: alii vero futura prædicebant: ea edormantes in Spiritu, qui ipsos regebat, ac futuris conversantes, tanquam si adfuissent. Adhuc de phantasiis, de multis variisque contemplalionibus. 68. Si qui autem dubitent adhuc, tanquan phantasias suscipientes ac multas variasque contemplationes, nobisque resistant, vestigiis sanctorum inhaerere se pulantes, contendantque Theologum quidem dicere sola mente Deuin adumbrari, non ex iis quæ apud ipsum sunt, sed ex iis quæ circa ipsum, alia ex alio collecta phantasia in unum veritatis simulacrum, et cætera: divum vero Maximum, non posse mentem, sine cupiditate fieri ex solis actibus, nisi accipiat multas ac varias imagines: ac similiter alios sanctos iis paria disserere: noverint illi, quod eorum beatorum sermones non de operatione, quæ secundum acceptionem et scientiæ visionisque gratiam est, quæque experientia ipsa hominem Deo conjungit, sed de ea, quæ est per conatum, nempe que ex sapientia procedit et ex ea contemplatione quæ rerum analogias et harmonias colligit, et obscure ad Dei cogitationen quodammodo inclinat, quæ plurimis, imo vero omnibus facilis ingressu est et cogitatu; ita ut qui cogitabundus talia sanctorum oracula examinaverit, clare enim advertet scriptum fuisse: Ex magnitudine et pulchritudine rerum analogice Creator percipitur, scilicet ex ea mundi profana, verbosa et vana et operosa scientia. Ea eniin tanquam obscura famula, et erudita sophisticaque ac demonstrativa cogitatione superbiens, non evaugelicam fidem et humilitatem et veram assensionem sequens, longe a sacris januis expellitur: nobisque nunc sermo est de perfecta et substantiali illuminalione, quemadmodum et apostoli electi qui in monte Thabor cum Jesu conscendentes, ineffabiliter pulchram ac vere beatam conversionem passi sunt, et invisibilem regiam et Divinitatem, oculorum sensu ad aliquid divinius parato, spirituali nempe Spiritus sancţi dextera effecto, qui contemplentur digni hahiti sunt. Quantum auten distet oriens ab ocridente, et caelum a terra, et anima corpori praestal, tautum, per acceptionem operatio, et gratia praestat ei quæ per conatum est. Altera quidem, ea nempe que per conatumn, profana est, ut duximus: et per bene ordinatos rerum motus, ordinemque et collectionem imaginuum aliarum ex aliis sequentium, progressun habet, et in fide ad Deum extenditur, altera vero, ea nempe quæ est per acceptionem, immediate ab ipso Deo substantialiter intra cor fieri solet; aliquando etiam ab externis corpus particeps efficiens propriæ supra cogitationem illumisationis et divinissimi luminis, corde supernaturalip ματι τὸ ἡγεμονικόν. Καὶ ὁ Θεολόγος Γρηγόριος· Τοῦτο (ήγουν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον) ενήργει πρότερον ἐν ταῖς ἀγγελικαῖς καὶ οὐρανίαις δυνάμεσι. Καὶ μετά μικρόν· Επειτα ἐν τοῖς Πατράσι καὶ ἐν τοῖς προφήταις· ὧν οἱ μὲν ἐφαντάσθησαν Θεόν, ἢ ἔγνωσαν, οἱ δὲ τὸ μέλλον προέγνωσαν· τυπούμενο. τῷ Πνεύματι τὸ ἡγεμονικὸν, καὶ ὡς παροῦσι συν ὄντες τοῖς ἐσομένοις. "Ετι περὶ φαντασιῶν, καὶ πολλῶν, καὶ ποικίλων θεωριών.. ξη'. Ει δέ τινες ἀμφιβάλλουσιν ἔτι ὡς τὰς φαντα σίας ἀποδεχόμενοι, καὶ τὰς πολλὰς καὶ ποικίλας θεωρίας, καὶ ἐναντιοῦνται ἡμῖν, ὡσανεί πως τοῖς ἁγίοις ἡγούμενοι ἔπεσθαι, τῷ λέγειν, τὸν μὲν Θεί λόγον νῷ μόνῳ τὸν Θεὸν σκιαγραφεῖσθαι, οὐκ ἐκ τῶν κατ᾿ αὐτόν, ἀλλ᾽ ἐκ τῶν περὶ αὐτὸν, ἄλλης ἐξ ἄλλου φαντασίας συλλεγομένης, εἰς ἔν τι τῆς ἀλη θείας ίνδαλμα, καὶ τὰ ἑξῆς. Τὸν δὲ θεῖον Μάξιμον, μὴ δύνασθαι τὸν νοῦν ἀπαθὴ γενέσθαι ἐκ μόνης τῆς πράξεως, ἐὰν μὴ διαδέχωνται αὐτὸν πολλαὶ καὶ ποικίλαι θεωρίαι. Ομοίως καὶ ἑτέρους ἁγίους τὰ ἴσε τούτοις διαγορεύοντας, οἱ τοιοῦτοι γινωσκέτωσαν, ὡς ἐκείνοις τοῖς μακαρία; οὐ περὶ τῆς κατὰ παραδοχὴν ἐργασίας ἐκεῖσε, καὶ χάριτος, τῆς γνωστικής, αμὲν, καὶ ἐποπτικῆς, καὶ αὐτῇ πείρα συναπτούσης Θεῷ τὸν ἄνθρωπον, οἱ λόγοι οὗτοι πεφήνασιν· ἀλλὰ περὶ τῆς κατ' ἐπιβολὴν, δηλαδή, τῆς ἐκ τῆς σοφίας, καὶ τῆς τῶν ὄντων ἀναλογίας, καὶ ἁρμονίας συλλε γομένης θεωρίας, καὶ εἰς τὴν περὶ Θεοῦ ἔννοιαν παραχυπτούσης ἀμυδρώς πως, ἥντινα καὶ τοῖς πολλοῖ, μᾶλλον δὲ πᾶσιν ἅπαξ ἁπλῶς ἔξεστι μετέρχεσθαι, καὶ διανοεῖσθαι, ὡς ἐπιστημονικῶς [σ. λείπει τὸ τις] τὰς τοιαύτας τῶν ἁγίων χρήσεις ἐξητακώς, ἐναργώς εἴσεται, ὡς γέγραπται· Ἐκ μεγέθους καὶ καλλονῆς κτισμάτων ἀναλόγως ὁ γενεσιουργός καταλαμβάνεται· οὐμενοῦν ἐκ τῆς κατὰ κόσμον καὶ θύραθεν πολυλέσχου καὶ ματαίας τεχνικῆς μαθή σεως· αὕτη γὰρ ὡς λάτρις άσεμνος, καὶ ἐπιστημο νικῇ, καὶ σοφιστικῇ, καὶ ἀποδεικτικῇ οἰήσει γαυ ρουμένη, οὐκ εὐαγγελικῇ πίστει, καὶ ταπεινώσει, καὶ ἀληθεῖ συγκαταθέσει στοιχειουμένη πόῤῥω τῶν ἱερῶν προθύρων ἐξωστράκισται, ἡμῖν δὲ νῦν ὁ λόγος περὶ τῆς τελείας καὶ ἐνα υποστάτου ἐλλάμψεως, καθ᾽ ἦν καὶ οἱ τῶν ἀπο στόλων πρόκριτοι, οἱ ἐπ᾽ ὅρους Θαβώρ τῷ Ἰησοῦ συναναβάντες, ἀῤῥήτως τὴν καλὴν καὶ τῷ ὄντι μακαρίαν ἀλλοιωθέντες ἀλλοίωσιν ἔπαθον, καὶ τὴν ἀθέατον βασιλείαν, καὶ θεότητα, καὶ αἰσθηταῖς ὀφθαλμοῖς μετασκευασθεῖσι πρὸς τὸ θειότερον, ήγουν πνευματικοῖς γεγονότι τῇ δεξιᾷ τοῦ πανο αγίου Πνεύματος, κατιδεῖν ἠξιώθησαν· καθ᾿ ὅσον δὲ ἀπέχουσιν ἀνατολαὶ ἀπὸ δυσμῶν, καὶ ὁ οὐρανὸς τῆς γῆς, καὶ ἡ ψυχὴ ὑπερφέρει τοῦ σώματος, κατά τοσοῦτον, καὶ ἡ κατὰ παραδοχὴν ἐργασία, καὶ χάο ρις, τῆς κατ' ἐπιβολήν· ἡ μὲν γὰρ, ἤτοι ἡ κατ' ἐπιβολὴν, ὡς ἔφημεν, ἔξωθεν καὶ διὰ τῆς τῶν ὄντων εὐτάκτου φορᾶς, τάξεώς τε καὶ συλλογῆς ἄλλης ἐξ ἄλλου φαντασίας συλλεγομένης εἰς ἔν τι τῆς ἀληθείας ίνδαλμα τὸ προκόπτειν ἔχει, καὶ πρὸς

• Δύο tem sibi deificationem præstante non generatam. Dicit enim hic sanctus: Non generatam dico deill - cationem, eam quæ per Divinitatis speciem fit, illuminationem: quæ quidem generationem non habet, sed in iis qui digni suut, incogitabilem apparitionem. Iis quæ dicta sunt congruentia exprimit sanctus Dionysius: «Sciendum est mentemn nostram, quidem habere cogitandi, per quam intelligibilia cernit: unionem vero mentis, naturam extollentem, per quam iis quæ ultra ipsam sunt, conjungitur.» Et pins Isaac: ‹ Duos animæ oculos possidemus, ut dicunt Patres, neque eadem est utilitas per utrumque contemplationis: uno quidem oculo, que in naturis abscondita sunt, videmus; nempe Dei potentiam et sapientiam, et ejus erga nos Providentiam, quam percipiunus ex sanctitate gubernationis ejus in nos; altero auteën oculo, sanctæ ejus nature gloriam contenplamur, quando in spiritualia mysteria nos Deus introducere dignabitur.» Εἰ divinus Diadochus: Unius quidem sancti Spiritus dona sunt et sapientia et scientia, ut et omnia divina dona. Singula autem propriam habent eſſcaciam. Itaque alii quidem dlari sapientiam, alii vero scientiam in eodem spiritu testatur Apostolus. Scientia enim hominem experientia Deo conjungit, animam non movens ad rerum ratiocinia. Ideo et nonnulli eorum qui monasticam vitam agunt, per eam in sensu illuminantur: non aulem ad divina ratiocinia perveniunt. Sapientia vero, si Θεὸν ἐν πίστει ἀνατείνεσθαι· ἡ δὲ, ἤγουν ἡ κατὰ πα- After u oto, juxta sapientissimum Maximum, non auραδοχήν; ἀμέσως παρ' αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ ὑποστατικῶς Ενδον καρδίας πέφυκε γίνεσθαι, ἔσθ' ὅτε καὶ ἔξωθεν, καὶ τῷ σώματι μεταδιδοῦσα ἐμφανῶς ὑπὲρ ἔννοιαν τῆς οἰκείας ἐλλάμψεως καὶ τοῦ θειοτάτου φωτι σμοῦ, ὑπερφυῶς πασχούσης τῆς καρδίας, κατὰ τὸν σοφώτατον Μάξιμον, οὐ ποιούσης τὴν ἀγέννητον θέωσιν. Φησὶ γὰρ οὗτος ὁ ἅγιος· Ἀγέννητον λέγω θέωσιν τὴν κατ᾽ εἶδος ἐνυπόστατον τῆς θεότητος ἔλλαμψιν· ἥτις οὐκ ἔχει γένεσιν, ἀλλ' ἀνεπινόητον ἐν τοῖς ἀξίοις φανέρωσιν. Συνάδοντα τοῖς ῥηθεῖσι λέγει καὶ ὁ μέγας Διονύσιος Δέον εἰδέναι τὸν καθ᾿ ἡμᾶς νοῦν, τὴν μὲν ἔχειν δύναμιν εἰς τὸ νοεῖν δι' ἧς τὰ νοητὰ βλέπει· τὴν δὲ ἔνωσιν ὑπεραί. ρουσαν τὴν τοῦ νοῦ φύσιν, δι' ἧς συνάπτεται πρὸς τὰ ἐπέκεινα ἑαυτοῦ.» Καὶ ὁ ὅσιος Ἰσαάκ· ὀφθαλμοὺς κεκτήμεθα ψυχικούς, καθώς λέγουσιν οἱ Πατέρες, καὶ οὐχ ἡ αὐτὴ χρεία τῆς δι' εκατέρου θεωρίας· ἐν ἑνὶ μὲν γὰρ ὀφθαλμῷ, τὰ κεκρυμμένα ἐν ταῖς φύσεσιν ὁρῶμεν· ήγουν τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ, καὶ τὴν σοφίαν αὐτοῦ, καὶ τὴν περὶ ἡμᾶς πρόνοιαν αὐτοῦ, τὴν καταλαμβανομένην ἐκ τῆς ἁγιότητος τῆς κυβερνήσεως αὐτοῦ εἰς ἡμᾶς καὶ ἐν τῷ ἑτέρῳ ὀφθαλμῷ, θεωροῦμεν τὴν δόξαν τῆς φύσεως αὐτοῦ τῆς ἁγίας, ὅτε εἰς τὰ μυστήρια τὰ πνευματικὰ εὐδοκήσει ὁ Θεὸς εἰσάξαι ἡμᾶς.» Καὶ ὁ θεῖος Διάδοχος" «Τοῦ μὲν ἑνὸς ἁγίου Πνεύματος εἰσὶ χαρίσματα, ή τε σοφία, καὶ ἡ γνῶσις, ὡς καὶ πάντα τὰ θεῖα χαρίσματα· ἰδίαν δὲ ὥσπερ ἕκαστον τὴν ἐνέργειαν ἔχει. Διόπερ ἄλλῳ μὲν δίδοσθαι σοφίαν, ἄλλῳ δὲ γνῶσιν κατὰ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα, ὁ ᾿Απόστολος μαρτυρεῖ· ἡ μὲν γὰρ γνῶσις, αὐτῇ πείρᾳ συνάπτει τὸν ἄνθρωπον τῷ Θεῷ, εἰς λόγους τῶν πραγμάτων τὴν ψυχὴν μὴ κινοῦσα. Διὸ καί τινες τῶν τὸν μονήρη βίον φιλοσοφούντων, φωτίζονται μὲν ὑπ' αὐτῆς ἐν αἰσθήσει· εἰς δὲ λόγους θείους οὐκ ἔρχονται. Η δε σοφία, είπερ μετὰ ταύτης ἐν φόβῳ δοθῇ τινι (σπάνιον δὲ τοῦτο), αὐτὰς τὰς ἐνεργείας φανεροί τῆς γνώσεως· ἐπειδὴ ἡ μὲν, τῇ ἐνεργείς· ἡ δὲ τῷ λόγῳ φωτίζειν είωθεν. ᾿Αλλὰ τὴν μὲν γνώσιν εὐχὴ φέρει, καὶ πολλὴ ἡσυχία ἐν ἀμεριμνία παντελεῖ. Τὴν δὲ σοφίαν, ἀκενόδοξος μελέτη τῶν λογίων τοῦ Θεοῦ. Καὶ πρῶτον ἡ χάρις τοῦ διδόντος Θεοῦ.» Πρὸς δὲ, καὶ ὁ ἁγιός φησι Μάξιμος ἐν τοῖς Σχολίοις· 4 Τὸ φρέαρ τοῦ Ἰακώβ ἐστιν ἡ Γραφή· τὸ δὲ ὕδωρ ἐστὶν, p eam quæ ex gratia permanente et spirituali, perenἡ ἐν τῇ Γραφῇ γνῶσις· τὸ δὲ βάθος, ἡ τῶν Γραφι κῶν αἰνιγμάτων δυσδιεξίτητος θεωρία· τὸ δὲ ἄνω τημά ἐστιν ἡ διὰ τῶν γραμμάτων τοῦ θείου λόγου μάθησις· ἦν οὐκ εἶχεν ὁ Κύριος, αὐτολόγος ὑπάρχων, καὶ οὐ τὴν ἐκ μαθήσεως καὶ μελέτης γνῶσιν διδοὺς τοῖς πιστεύουσιν, ἀλλὰ τὴν ἐκ χάριτος ἀεννέου πνευματικῆς ἀένναον σοφίαν, καὶ μηδέ ποτε λήγουσαν τοῖς ἀξίοις δωρούμενος· τὸ γὰρ ἄντλημα, τούτεστιν ἡ μάθησις, μέρος ἐλάχιστον λαμβάνουσα γνώσεως, τὸ πᾶν ἐξ, μηδενὶ λόγῳ κρατούμενον. Η δὲ κατὰ χάριν γνῶσις, ὅλην ἔχει, καὶ δίχα μελέτης, τὴν ἐφικτὴν ἀνθρώποις σοφίαν, πρὸς τὰς χρείας ποιο καλως βλυστάνουσα.» Καὶ αὖθις ὁ ἅγιος Διάδοχος • Ο νοῦς ἡμῶν, τὰ πολλὰ περὶ μὲν τὴν προσευχὴν, ° cui eum ea in timore donetur (rarum autem hoc est,) ipsas scientiæ vires explicat, quoniam altera. quidem efficacia, altera vero ratione illuminare solet. Sed scientiam oratio affert et magna in securitate tranquillitas, non vanæ gloriæ appetens oraculorum Dei meditatio. Et primo gratia est Dei donantis. Ad hæc, dicit quoque sanctus Maximus in Scholiis: Puteus Jacob est Scriptura: aqua vero, ea quæ in Scriptura est scientia; pro. fundum vero, Scripturæ ænigmatum difficilis contemplatio: hauſtus autem est divini verbi per litteras disciplina, quam non habebat Dominus, cum ipse esset ipsissimumn Verbum neque scientiam ex disciplina et meditatione credendibus dedit, sed nis est, neque unquam cessat, dignis donavit. Haustus enim, id est disciplina, nonnullas scientia partes apprehendens, totum relinquit, nulla ratione illud occupare valens. Quæ autem secundum gra tiam est scientia, totam habet sapientiam, et absque meditatione, eam quæ hominibns competit, að utilitatem variam, gignens.» Et rursum sanctus Diadochus: Mens nostra, inquit, plerumque ad « orationem dificile movetur; quia nempe virtus optativa nimis arcta et angusta est; theologia vere libens seipsam tradit, quia divina contemplatic larga et soluta est. Ne autem ipsi multa dicendi voluntatem demus, ac supra modum evolare ca simamus, laetitiae, orationi plerumque et psalmodia |

CALLISTI ET IGNATHI XANTHOPULORUM et sancta Scriptura lectioni Pacemus. Neque docto- δυσανασχέτως ἔχει, διὰ τὸ στενὸν ἄγαν, καὶ περιrum virorum disciplinam negligamus; quorum fi- εσταλμένον τῆς εὐκτικῆς ἀρετῆς· εἰς δὲ τὴν θεολοdes per ipsorum scripla cognoscitur. Neque id agen- γίαν, χαίρων ἑαυτὸν ἐπιδίδωσιν, διὰ τὸ πλατύ, καὶ tes menti permittamus ut propria sua verba gratia ἀπολελυμένον τῶν θείων θεωρημάτων. Ἵνα οὖν μὴ verbis immisceat, neque ut vana gloria distrahatur, ὁδὸν αὐτῷ δῶμεν τοῦ πολλὰ θέλειν λέγειν, καὶ ὑπὲρ ob nimiam lætitiam garrulitatemque quocunque τὸ μέτρον αὐτὸν πτεροῦσθαι παραχωρῶμεν· τῇ lispersa, sed longe ab omni phantasia eam contem- χαρᾷ, τῇ προσευχῇ τὰ πλεῖστα καὶ τῇ ψαλμῳδίᾳ, καὶ plationis tempore custodiamus, et lacrymosas τῇ τῶν ἁγίων Γραφῶν ἀναγνώσει σχολάζωμεν omnes ejus inde cogitationes labeamus. Qui enim μήτε τῶν φιλολόγων ἀνδρῶν παρορῶντες τὰ θεωρή pacis tempore requiescit, lætaturque orationis ματα· ὧν ἡ πίστις διὰ τῶν λόγων γνωρίζεται· οὔτε praesertim dulcedine, non modo a prædictis culpis γὰρ ἴδια αὐτὸν, τοῦτο ποιοῦντες, παρασκευάσωμεν cavet, sed magis ac magis renovatur, ut se vivide ῥήματα ἐπιμιγνῦναι τοῖς λόγοις τῆς χάριτος· οὔτε et absque labore in divinos sensim injiciat et in μὴν ὑπὸ τῆς κενοδοξίας ὑποσυρῆναι, διαφορηθέντα διὰ multa bumilitate discretionis scientia abundet. τῆς πολλῆς χαρᾶς, καὶ τῆς πολυλογίας, παραχωρήσω - Sciendum tamen est orationem omni latitudini μεν· ἀλλὰ καὶ πάσης φαντασίας ἐκτὸς, αὐτὸν ἐν τῷ praestare; ea autem illorum solummodo est qui gra- καιρῷ τῆς θεωρίας φυλάξωμεν, καὶ δακρυώδεις αὐτῷ tiæ sensu omni ac fide pleni sunt. Audistine? Est, in- σχεδὸν τὰς πάσας ἐκ τούτου ἐννοίας περιποιήσωμεν. quit, oratio, omni latitudine praestantior, eorumque ᾿Αναπαυόμενος γὰρ ἐν τοῖς καιροῖς τῆς ἡσυχίας. καὶ solummodo est qui intus et in corde, in omni sensu καθηδυνόμενος ὑπὸ τοῦ τῆς εὐχῆς μάλιστα γλυκασμού, ac fide, substantialiter supernaturaliterque divino οὐ μόνον τῶν προειρημένων αἰτιῶν ἐκτὸς γίνεται, gratiæ lumine perfunduntur. Illam sanctus Isaac meἀλλὰ πλέον καὶ πλέον ἀνανεοῦται εἰς τὸ ὀξέως καὶ moriam non obsignatam vocat, nempe sine forma ac δίχα πόνου τοῖς θείοις ἐπιβάλλειν θεωρήμασι, μετά imagine, et simplicem. Et alii alio niodo divini Patres. τοῦ καὶ εἰς τὴν γνῶσιν αὐτὸν τῆς διακρίσεως ἐν πολλῇ προκόπτειν ταπεινώσει. Πλὴν δεῖ εἰδέναι, ὅτι ἔστιν εὐχή, παντὸς πλάτους ἐπάνω· αὕτη δὲ ἐκείνων μόνον ὑπάρχει, τῶν ἐν πάσῃ αἰσθήσει καὶ προροφορίᾳ ἐμπεπλησμένων τῆς ἁγίας χάριτος.» Ακήκοας; Εστιν εὐχὴ, φησίν, ἐπάνω παντὸς πλάτους, ἥτις ἐκείνων μόνον ὑπάρχει, τῶν ἐν πάσῃ αἰσθήσει καὶ πληρο φερία, δηλονότι ἔνδον καρδίας ἐνυποστάτως ὑπερφυῶς ἐμπεπλησμένων τοῦ θειοτάτου φωτισμοῦ τῆς χά ριτος· ταύτην καὶ ὁ ἅγιος Ἰσαὰκ μνήμην ἀσφράγιστον ἀποκαλεῖ, ἤτοι ἀσχημάτιστον, ἀνείδεον, καὶ ἁπλῆν· καὶ ἄλλοι ἄλλως τῶν ἁγίων Πατέρων. De quinque anima potentiis; similiter et de phantasiis animæ ac menti propriis et quod omnino phantasiam fugere oportet, et figuras et typos et formas, in munda oratione et simplici et una mentis operatione. 69. Sed quonian, ut ostendimus, non modo a demonibus, sed et a seipsa naturaliter anima potest imaginari per quinque suas potentias, nempe mcntem, intellectum, opinionem, phantasian et sensum, quemadmodum corpus per quinque sensus, visum, olfactum, auditum, gustum et tactum: autem est, ut dicimus, ex animæ potentia phantasia per quam anima imaginandi vi prædita sit, oportet eam bene in iis quæ ad ipsam pertinent. regere et temperare, easque potentias quæ maxime eam cum Deo conjungunt, et in presenti et in futuTo seculo, instigare et ad Deum dirigere; oporut autem caetera, ut decet, curare, iisque uti, eaque facere. Inquirendum igitur est quid de his omnibus dixerint Patres ac probabilia videantur. Et dicit sanctus Maximus: «Quoniam anima per seipsam, per suam nempe substantiam rationalilis spiritualisque est, et per se omnino subsistit. Si porro sulsistit per se, per se quoque et secundum se naturalitur, et cum corpore operabitur, naturaliter quidem cogitans ac ratiocinans, neque unquam naturaliter ipsi iusitis spiritualibus potentiis requiem praestans, Quae enim natura cuilibet substantiæ insunt, ea, Περὶ τῶν τῆς ψυχῆς πέντε δυνάμεων· ὁμοίως δὲ καὶ περὶ φαντασιῶν οἰκείων τῆς ψυχῆς, καὶ τοῦ νοῦ, καὶ ὅτι δεῖ ὁλικῶς φεύγειν τὴν φαν. τασίαν, καὶ τοὺς σχηματισμούς, καὶ τὰς ἐκτυ πώσεις, καὶ τὰς μορφώσεις ἐν τῇ καθαρᾷ προσευχῇ, καὶ τῇ ἁπλῇ καὶ ἑνιαίᾳ τοῦ νοῦ έργασία. ξθ'. 'Αλλ' ἐπειδήπερ, ὡς δεδήλωται, οὐ μόνον παρὰ δαιμόνων, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ἡ ψυχὴ ἀφ' ἑαυτῆς φυσικῶς ἔχει τὸ φαντάζεσθαι, διὰ τὸ πέντε δυνάμεις κεκτῆσθαι, ἤτοι νοῦν, διάνοιαν, δόξαν, φαντασίαν, καὶ αἴσθησιν, ὥσπερ ἄρα καὶ τὸ σῶμα τὰς πέντε αἰσθήσεις, ὅρασιν, ἔσφρησιν, ἀκοὴν, γεῦσιν, καὶ αφήν· μία δέ ἐστιν, ὡς ἔφημεν, τῶν τῆς ψυχῆς δυνάμεων καὶ ἡ φαντασία, δι' ἧς ἡ ψυχὴ καὶ φαντάζεται, χρή ταύτην καλῶς τὰ καθ᾿ ἑαυτὴν ἐθέλουσαν με. ἐθέλουσιν] οἰκονομεῖν καὶ διευκρινεῖν, τὰς μάλιστα συναπτούσας αὐτὴν τῷ Θεῷ δυνάμεις αὐτῆς, ἔν τε τῷ παρόντι αἰῶνι, ἔν τε τῷ μέλλοντι, ἀναπτεροῦν, καὶ πρὸς Θεὸν ἀνάγειν ὁλικῶς ἐπείγεσθαι, περὶ δέ γε τῶν λοιπῶν κατὰ τὸ προσῆκον φροντίζειν, καὶ κεχρῆσθαι, καὶ ποιεῖν. Ζητητέον τοίνυν, οἷα περὶ τού των οἱ Πατέρες φασὶ, καὶ τὸ εἰκὸς ἀποσώζει. Καὶ λέγει ὁ ἅγιος Μάξιμος· «Ἐπειδὴ ἡ ψυχὴ δι' ἑαυτὴν, ήτοι τὴν αὐτῆς οὐσίαν, ἔστι λογική τε καὶ νοερά, καὶ αὐθυπόστατος πάντως ἐστίν. Εἰ δὲ αὐθυπόστατες, δι' ἑαυτὴν φύσει, καὶ καθ᾿ ἑαυτὴν, καὶ μετὰ σώματος ενεργήσει, νοοῦσα κατὰ φύσιν καὶ λογιζομένη, καὶ οιδέποτε παυομένη τῶν φυσικῶς αὐτῇ προσουσῶν νοερῶν δυνάμεων· τὰ γὰρ φύσει τῷ ὁπωσοῦν ὄντι

προσόντα, ἕως ἔστι καὶ ὑφέστηκεν, ἀναφαίρετα quandiu subsistunt, auferri nequeunt. Anima igi τυγχάνει. Η ψυχὴ οὖν, ἀεί τε οὖσα ἀφ᾽ οὗ γέγονε, tur, quæ ex quo creata est, semper fuit ac substitit καὶ ὑφισταμένη, διὰ τὸν οὕτως αὐτὴν δημιουργή per Deum qui ipsam creavit, semper cogitat ac σαντα Θεὸν, ἀεὶ νοεῖ, καὶ λογίζεται, καὶ γινώσκει, ratiocinatur, et cognoscit, et secundum se et cum καὶ καθ' ἑαυτὴν, καὶ μετὰ σώματος, δι' ἑαυτὴν, καὶ corpore, per se et suain naturam. Nulla autem inτὴν ἑαυτῆς φύσιν. Οὐδεὶς οὖν εὑρεθήσεται λόγος, δ venietur ratio quæ animam ab iis quæ ipsi insunt τὴν ψυχὴν τῶν προσόντων αὐτῇ φυσικῶς, καὶ οὐ διὰ neque per corpus, post corporis dissolutionem, τὸ σῶμα, μετὰ τὴν τούτου λύσιν, ἀλλοτριῶσαι δυ separare queat, › Cum igitur sciamus mentein et νάμενος. • Επεὶ οὖν τὸν νοῦν καὶ τὴν διάνοιαν ἐπι- cogitationem (idque nos sancti doceant,) et in praγινώσκομέν τε καὶ παρὰ τῶν ἁγίων μυσταγωγούμε- senti saeculo et in futuro, ad Deun moveri et operari, 6α, καὶ κατὰ τὸν νῦν αἰῶνα, καὶ κατὰ τὴν μέλλοντα, cæteras vero potentias, in præsenti tantum sæculo περὶ Θεὸν κινεῖσθαι καὶ συνεργείν [σ. ἐνεργεῖν]· ut buic sæculo proprias; oportet igitur ut anima, τὰς δ' ἄλλας δυνάμεις κατὰ τὸν παρόντα καὶ μόνον tanquam peritus gubernator, in easque naturaliter αἰῶνα, ὡς ἰδίας αὐτῷ δέον καὶ τὴν ψυχὴν, οἷα Εν dominans, neque in præsenti tantum sæculo, ut dixi - τεχνον κυβερνήτην, καὶ τὸ κῦρος τούτων φυσικῶς mus, operam, mentem cogitationemque omnimodo ἔχουσαν, καὶ μὴ κατὰ τὸ παρὸν εἰρημένην [Ισ. χρη- et ardenter ad Deum dirigat et moveat, et cum eo μένην], μόνον διενεργεῖν, ἀλλὰ κατὰ τὸ μέλλον μά- uniat in mundæ ac spiritualis et unius ac simplicis λιστα, τὸν νοῦν, καὶ τὴν διάνοιαν ὁλοτρόπως σπεύδειν orationis tempore; oportet, inquam, ut eas a planἀνατείνειν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ κινεῖν, καὶ συνάπτειν, tasia omnino sejungat et ab aliis potentiis. Ut enim ἐν τῷ τῆς καθαρᾶς προσευχῆς, καὶ τῆς νοερᾶς, καὶ dicit sanctus Nilus, ‹ Orationis ordinatio, habitus ἐνιαίας, καὶ ἁπλῆς ἐργασίας καιρῷ, τῆς δὲ φαντα- absque cupiditate: ardentisimo amore in spiritualem σίας τοκαθόλου τοῦτον χωρίζειν, καὶ τῶν ἄλλων δυ- altitudinem sapienten spiritualemque mentem raνάμεων· κατὰ γὰρ τὸν ἅγιον Νεῖλον, «Κατάστασίς piens.» Sic enim agens anima, eam, quæ ipsam ἐστι προσευχῆς, ἕξις ἀπαθής· ἔρωτι ἀκροτάτῳ, εἰς decet ornatque, dignitatem servabit. ὕψος νοητὸν ἁρπάζουσα τὸν φιλόσοφον, καὶ πνευματικὸν νοῦν.» Οὕτω καὶ γὰρ πράττουσα ή ψυχή, τὸ εἰκὸς αὐτῇ, καὶ τίμιον ἀξίωμα, ἔσεται διαφυλάττουσα, *Ετι περὶ νοός. ο'. Ωσαύτως δὲ δεῖ καὶ αὐτὸν τὸν νοῦν, ὡς ἀμερῆ, καὶ ἁπλῆν, καὶ αὐτοτελῆ ὄντα οὐσίαν, καθαρὰν, και φωτοειδῆ, ἑαυτὸν τηρεῖν καὶ φυλάσσειν ἀμέτυχον, καὶ μεμερισμένον ταύτης, ήγουν τῆς φαντασίας, ὡς καὶ αὐτὸν ἀφ' ἑαυτοῦ δύναμιν φυσικήν κεκτημένον εἰς τοῦτο, καὶ εἰς τὸ ἀσχέτως πρὸς ἑαυτὸν ἀναπολεῖν, καὶ συστρέφεσθαι, καὶ κινεῖσθαι. Τοῦτο γάρ ἐστιν ἡ στάσις τοῦ νοῦ, ὅ παρὰ τῆς θείας αὐτῷ ἐγγί. νεται χάριτος, κατὰ τὸν τῆς Κλίμακος λέγοντα· «Τὸ στῆσαι τὸν νοῦν, μόνον τοῦ ἁγίου Πνεύματός ἐστι. ο Καν γὰρ καὶ καθὴ δύναμις ὧν ὁ νοῦς τῆς ψυχῆς, καὶ ὑπ' αὐτῆς κινῆται καὶ ἄρχηταί πως, ἀλλ' οὖν γε καὶ ὀφθαλμὸς αὐτῆς ἔστι τε καὶ ὀνομάζεται, και γε ἰδίαν τινὰ δύναμιν φυσικὴν ἁπλῆν, καὶ αὐτοτελή, ὡς εἴπομεν, πλουτεί. Διά τοι τοῦτο, καὶ ὁπηνίκα κατὰ φύσιν σχετικῶς πρός τε τὴν ψυχὴν, καὶ τὰς αὐτῆς δυνάμεις διατελεί διακείμενος, τότε δὴ καὶ δυνάμει νοῦς ἐστιν, ὅπερ καὶ ψυχικὸς ἄνθρωπος κέκληται. Οπόταν δὲ τὴν ἰδίαν φυσικὴν, καὶ ἁπλῆν οὐσιώδη ἀναλάβῃ ἀξίαν, καὶ φαιδρότητα, τὴν ἀμερή, καὶ αὐτ τοτελή, καὶ αὐτοδέσποτον, ήγουν ἀπαλλαγῇ τῶν τε σωματικῶν, καὶ ψυχικῶν φυσικῶν σχέσεων, καὶ κινήσεων, καὶ ἀπὸ τοῦ δυνάμει νοῦς εἶναι, εἰς τὸ ἐνερ γεία νοῦς γενέσθαι ἀξιωθῇ, ἤτοι εἰς τὸν ὑπὲρ φύσιν, καὶ πνευματικὸν προκύψῃ ἄνθρωπον, τότε δὴ ἀεὶ πρὸς ἑαυτὸν ἀκλινῶς ἐπανέρχεται, καὶ δι᾿ ἑαυτοῦ, πρὸς τὴν τοῦ Θεοῦ ἔννοιαν ἀσχέτως ἀναβαίνει πάντη, καὶ ἀπολύτως, τὴν ἀδιαμόρφωτον, καὶ ἀνείδεον, καὶ ἁπλῆν, ὥς φησιν ὁ μέγας Βασίλειος· «Νοῦς μὴ σκεδαννύμενος ἐπὶ τὰ ἔξω, μηδὲ ὑπὸ τῶν αἰσθητηρίων ἐπὶ τὸν κόσμον διαχεόμενος, επάνεισι μὲν πρὸς ἑαυ τὸν, δι' ἑαυτοῦ δὲ πρὸς τὴν τοῦ Θεοῦ ἔννοιαν ἀναβαί Adhuc de menle. 70. Similiter autem oportet et ipsam mentem, ut partium expertem simplicem et per se absolutan, mundam ac lumine oruatam, seipsam servare ac custodire non participem et separatam ab illa, phantasia nempe: quippe quæ mens a seipsa naturalem possideat potentiam ad se revertendi et se alendi movendique. Ea est enim mentis requies, quæ ipsi divina gratia prastatur, ut dicit Climacicus: «Mentem requiescere, non est nisi a Spiritu sancto. ▸ Etsi enim, in quantum animæ potentia est animus, et ab ipsa moveatur orjaturque quodammodo, sed tamen ejus oculus est ac nominatur, et propriam vim naturalem et per se subsistentem, ut diximus, possidet. Ideoque et quando mons remanel relative ad animam ejusque potentias disposita, tunc est ut potentia mens; et animalis homo nuncupatur. Si autem propriam, naturalem, simplicem, essentialen dignitatem recuperaverit splendoremque partium expertem, per se subsistentem independentemque; si nempe a corporalibus et animalibus, naturis et motibus sejuncta fuerit; si a potentiali mente ad mentem operantem assurrexerit, si ad supernaturalem spiritualemque hominem profecerit, tunc sane semper ad se non devia redit, et per se ad Dei cogitationem firmiter et constanter ascendit; qua cogitatio neque formam neque figuram habet, scul simplex est, ut ait Magnus Basilius: 4 Mens qua non ad externa dissipata est, neque sensibus per mundum diffusa, ad seipsam revertitur, per se quoque ad Dei cogitationem ascendit; et illa pulchritudine coruscans ct illuminata, ipsius naturæ oliviam suscipit. Atque ita igitur Dei imagi

CALLISTI ET IGNATII XANTHOFULORUM nem ac similitudinem mens induit et servat, cum ▲ veɩ• κἀκείνῳ τῷ κάλλει περιλαμπόμενός τε καὶ ἐλ. mens sit etper se immediate spiritualiterque cum divina mente, cum Deo scilicet adunetur et conversetur. Ipsa igitur operatio est, et motus per circuitum est reditus mentis ad seipsam et conversio et unio, atque ejusdem mentis per se cum Deo adunatio; quæ sola est absque errore et inconstantia, cum non sit impedita, immediata vero, et supra cogitationem unio, et supra visum visio.. Εt dicit magnus Dionysius: c Animæ motus est circularis quidem, nempe ad seipsam ab externis introitus; et spiritualium ejus potentiarum simplex involutio, tanquam in quodam circulo, quæ ipsi non errare prastat, eamque a plerisque externis rebus ad se couvertit se colligit; deinde eam tanquam unius speciei effectam potentiis firmiter adunatis adunat et ita ad pulchrum bonumque manu ducit, quod est super omnia et unum et idem et ingenitum et immortale ac æternum. Per circuítum antem anima movetur, in quantum proprie se divina scientia illustrat; non mentaliter et unitive, sed logice et periodice et tanquam commistis et transitivis facultatibus. Recta autem via est, quando non ad seipsam ingreditur, et uno intellectu moretur; (id enim posterius est, ut dixi, motus per circuitum), sed ad ea quæ sunt circum se procedens, ab extruis, tanquam a variis symbolis et abundantibus ad simplicem et umam contemplationem inducitur. Et sanctus Maximus: ‹ Immediatam cum Deo unioneill mens accipiens; cogitare et cogitari omnino vacua et libera potest. Quando igitur eam facultatem solvit, aliquid eorum quæ post Deum suut, cogitans, argitur unionem quæ supra cogitationem est, rumpere, per quam quamdiu cum Deo est, tanquam supernaturalis et ipsa participatione Deus efecia, ct sua natura legem, tanquam immotum finem, transponit. Εt rursum: e Mens pura, per Buam cum principio unionem habitum qui supra cogitationem est, induit, secundam quem varios motus et habitus ad ea quæ extra ipsius principium sunt, deponit, et soli principio adbaret, per ineffabilem requiem hujus quod supra cogitationem est, silentii effecta; quod ostendere sermo non polest neque cogitatio, sed sola per participationem experientia, eorum qui hae supra cogitationem fruitione digni habiti sunt, cujus signum visu facile et omnibus manifestum, est omminoda per dispositionem ad hoc prasens sæculum animae insensibilitas et requies. Ad id igitur mens ex anima minime cooperatis, neque seipsam ad Deum movens neque suum ad se reditum efficiens, neque ad Dei cogitationem ascendens, imo vero id ex neutra parte adimplcns, sed cum phantasia se conjungens, jam vario mode se habet, et a Deo longe distat. λαμπόμενος, καὶ αὐτῆς τῆς φύσεως λήθην λαμβάνει.» Καὶ οὕτω γοῦν καὶ τὸ κατ' εἰκόνα, καὶ καθ' ὁμοίως σιν αὐτοῦ ὁ νοῦς ἀναλαμβάνει, καὶ ἀποσώζει, νοῦς ὢν, καὶ δι' ἑαυτοῦ ἀμέσως νοερώς, τῷ θείῳ τῷ, δηλαδὴ τῷ Θεῷ, ἐνούμενός τε καὶ συγγινόμενος. Αύτη δέ ἐστιν ἡ ἐργασία, ἡ κατὰ κύκλον κίνησις, δηλονότι, ἡ πρὸς αὐτὸν τὸν νοῦν ἑαυτοῦ ἐπάνοδος, καὶ στροφή, καὶ ἔνωσις, καὶ ἡ δι᾿ ἑαυτοῦ, πρὸς τὸν Θεὸν, ἥτις καὶ μόνη τῷ ὄντι πέφυκεν ἁπλανὴς, καὶ ἄπταιστος, ὡς άσχετος οὖσα, καὶ ἄμεσος, καὶ ὑπὲρ νόησιν ἔνωσις, καὶ ὑπὲρ δρασιν δρασις. Καὶ λέγει ὁ μέγας Διονύ σιος· ι Ψυχής κίνησίς ἐστι, κυκλική μεν, ἡ εἰς ἑαυ τὴν εἴσοδος ἀπὸ τῶν ἔξω, καὶ τῶν νοερῶν αὐτῆς δυνάμεων ἡ ἐνοειδής συνέλιξις, ὥσπερ ἄν τιν κύκλῳ, τὸ ἀπλανὲς αὐτῇ δωρουμένη, καὶ ἀπὸ τῶν πολλῶν τῶν Εξωθεν αὐτήν· ἐπιστρέφουσα, καὶ συνάγουσα πρώτ τον εἰς ἑαυτὴν, εἶτα ὡς ἐνοιδῆ γενομένην, ἐνοῦσα ταῖς ἐνιαίως ἡνωμέναις δυνάμεσι, καὶ οὕτως ἐπὶ τὸ καλὸν, καὶ ἀγαθὸν χειραγωγούσα, τὸ ὑπὲρ πάντε τὰ ὄντα, καὶ ἐν καὶ ταυτὸν, καὶ ἄναρχον, καὶ ἀτελεύ. τητον. Ελικοειδῶς δὲ ψυχὴ κινεῖται, καθ' ὅσον οἱ. χείως ἑαυτῇ τὰς θείας ἐλλάμπεται γνώσεις· οὐ νοςρῶς, καὶ ἐνιαίως, ἀλλὰ λογικῶς, καὶ διεξοδικῶς, καὶ στον συμμίκτοις, καὶ μεταβατικαῖς ἐνεργείαις. Την κατ' εὐθεῖαν δὲ, ὅταν οὐκ εἰς ἑαυτὴν εἰσιοῦσα, καὶ ἑνικῇ νοερότητι κινουμένη· τοῦτο γὰρ, ὡς ἔφην, ἔστι τὸ κατὰ κύκλον. ᾿Αλλὰ πρὸς τὰ περὶ αὐτὴν πρωτοῦσα, καὶ ἀπὸ τῶν ἔξωθεν, ὥσπερ ἀπό τίνων συμβόcίων πεποικιλμένων καὶ πεπληθυσμένων ἐπὶ τὰς ἁπλᾶς καὶ ἡνωμένας ἀνάγηται θεωρίας.» Καὶ ὁ ἅγιος Μάξιμος· «Τὴν ἄμεσον λαβὼν ἔνωσιν πρὸς τὸν Θεὸν ὁ νοῦς, τὴν τοῦ νοεῖν, καὶ νοεῖσθαι κατά φύ σιν παντελῶς δύναμιν έχει σχολάζουσαν· όπηνίκα γοῦν ταύτην λύσῃ, νοήσας τι τῶν μετὰ Θεὸν, διεκρίθη, τεμὼν τὴν ὑπὲρ νόησιν ἔνωσιν, καθ᾿ ἣν ἕως ἐστὶ τῷ Θεῷ συνημμένος, ὡς ὑπὲρ φύσιν, καὶ τῇ μεθέξει θεσ γεγενημένος, καθάπερ ὄρος ἀκίνητον, ἑαυτοῦ τὸν τῆς φύσεως μετατίθησι νόμον.» Καὶ αὖθις· «Νοῦς και θαρός, τῇ περὶ τὴν αἰτίαν ἐνώσει σχέσιν ἔλαβεν ὑπὲρ νόησιν, καθ᾿ ἣν ἀποπαύσας τὴν πολυποίκιλον πρὸς τὰ μετὰ τὴν αἰτίαν αὐτοῦ φυσικὴν κίνησίν τε καὶ σχέσιν, μόνης ἀγνώστως ἀντέχεται, κατὰ τὴν άφθεγκτον λῆξιν γεγενημένος, τῆς ὑπὲρ νόησιν παρμακαρίστου σιγῆς, ἣν δηλῶσαι πεντελῶς οὐ δύναται λόγος, ἡ νόησις, ἀλλὰ μόνη κατά μέθεξιν ή πεῖρα, τῶν ἀξιωθέντων τῆς ὑπὲρ νόησιν ἀπολαύσεων, ἧς σημεῖόν ἐστιν εὔγνωστόν τε καὶ πᾶσι κατάδηλον, ἡ κατὰ διάθεσιν πρὸς τὸν αἰῶνα τοῦτον παντελὴς ἀναι σθησία τῆς ψυχῆς καὶ διάστασις.» Πρὸς τοῦτο τοίνυν μὴ συνεργούμενος ὁ νοῦς παρὰ τῆς ψυχῆς, ἤτοι τὸ πρὸς Θεὸν ἀεὶ κινεῖσθαι, μήτε ἀφ' ἑαυτοῦ κατορ θῶν, καὶ διενεργῶν τὸ οἰκεῖον, ἤγουν, τὸ πρὸς ἑαυτὸν Επανέρχεσθαι, καὶ οὕτως ἀσχέτως εἰς τὴν περὶ Θεοῦ ἔννοιαν ἀναβαίνειν, μᾶλλον δὲ μὴ παρ' ἑκατέρων τοῦτο καρπούμενος, ἀλλὰ τῇ φαντασίᾳ ἐνούμενος, ἤδη λοιπὸν καὶ ποικίλλεται, καὶ μακρὰν ἀπέχει τοῦ Θεοῦ.

*Ετι περὶ καθαρᾶς προσευχής. θα'. Καὶ λέγει ὁ ἅγιος Νείλος· «Αγωνίζου στη σαι τὸν νοῦν σου κατὰ τὸν καιρὸν τῆς προσευχῆς, χωρὸν καὶ ἄλαλον, καὶ οὕτω δυνήσῃ προσεύξασθαι· ἔτι ἐγὼ τὸ ἐμὸν λέξω, δ καὶ νεωτέροις είρηκα· μα: κάριός ἐστιν ὁ νοῦς, ὃς κατὰ τὸν καιρὸν τῆς προσευχῆ; τελείαν ἀμορφίαν ἐκτήσατο. ι Καὶ ὁ ἅγιος Φιλέθεος· ο Σπάνιόν ἐστιν εὑρεῖν, τοὺς τῷ λογικῷ ἡσυχά ζοντας, κακείνων μόνων ἐστὶν, οἵτινες τὴν θείαν χαρὰν καὶ παράκλησιν, διὰ τοῦδε τοῦ πράγματος ἐν ἑαυτοῖς ἔχειν διαπαντός μηχανῶνται. «Καὶ ὁ μέγας δὲ Βασίλειος Εὐχὴ καλή, ἡ ἐνεργῇ ἐμποιοῦσα τοῦ Θεοῦ ἔννοιαν τῇ ψυχῇ· καὶ τοῦτό ἐστι τοῦ Θεοῦ ἐνοίκησις, τὸ διὰ τῆς μνήμης ἐνιδρυμένον ἔχειν ἐν ἑαυτῷ τὸν Θεόν, ὅταν μὴ φροντίσι γηΐναις τὸ συνεχὲς τῆς μνήμης διακόπτηται, μηδὲ τοῖς ἀπροσδοκήτοις πάθεσιν ὁ νοῦς ἐκταράσσηται, ἀλλὰ πάντα ἀποφεύγων ὁ φιλόθεος ἐπὶ Θεὸν ἀναχωρῇ.» *Οτι ἄλλο ἀπάθεια νοὸς, καὶ ἕτερον προσευχὴ ἀληθὴς, δ καὶ μείζον. » Adhuc de mundą oratione. 71. Εt dicit sanctus Nilus: «Enitere ut mentem tuam orationis tempore tacitam ac silentem teneas, et sic orare poteris. • Ego adhuc quod meum est dicam et quod junioribus dixi: e Beata est mens quæ tempore orandi perfecte formis vacua est. › Εt sanctus Philotheus: «Raro inveniuntur qui ratione pacem agant; et eorum tantum est qui diviniam lætitiam consolationemque per id in se habere perpetuo student.» Ει Magnus Basilius: ‹ Oratio bona, ea est quæ efficacem Dei cogitationem in anima efformat; et ea est Dei inhabitatio, nempe in se Deum per inemoriam tenere, quando nulis terrestribus cogitationibus memoriæ continuitas perrumpitur, neque obviis quibusque cupiditatibus mens perturbatur, sed omnia hæc fugiens qui Denm diligit, ad Deum accedit. › Quod aliud est mentis apathia, et aliud oratio vera quæ adhuc major est. 72. Sciendum quoque et illud; secundum sanc¡um Maximum: «Non potest mens ex sola actione absque cupiditate fieri; nisi eam multa ac varize cogitationes suscipiant, sed, ex divinissimo Nilo, fieri potest ut qui cupiditatibus liber effectus est, non vere oret, sed inconstans sit et longe a Deo distet. «Ita enim ille Pater de illa re:. Etiamsi mens supra corporalem contemplationem ascende - rit, nondum perfectum Dei locuin contempla:a est. Potest enim in cogitationis scientia essc, et circa eam variare.» Et adhuc: «Qui apathiam assecutus est nondum vere orat; potest enim in tenuibus cogitatis versari, et in suis notionibus distrabi, et a Deo longe distare.» Et adhuc: «Non eo quod mens in tenuibus rerum cogitatis immoretur, jam orationis locum assecuta est; potest enim in rerum contemplatione versari et in suis rationibus voula esse; quæ, etsi tenuia sint verba, sed quoniam rerum signa sunt, mentem informant, eamque Deo separant.» Dicit autem et Climacicus:. Quarum mens didicit vere orare, ii Domino dominanter et facie ad faciem loquuntur, tanquam ii qui ad aurem regis verba faciunt. Ex iis autem ac talibus potes apprime intelligere utriusque rationis differentiain et ex comparatione dissimilitudinem, cum una sit per acceptionem, et altera per conatum. Unius enim opus curæ et multæ ac variæ contemplationes. Alter us autein, vera oratio. Ad hæc, aliud est mentis apathia, aliud oratio vera. Imo qui veram orationen possidet, secundum sanctos, necessario quoque mentem absque cupiditate habet. Qui vero tantum mentem absque cupiditate possidet, non semper potuit veram orationem habere. Et hæc quidem ita se habent. Sed redeat sermo ad ea quæ nobis proposita sunt. Cum non modo ea quæ diximus, sed èt ipsa bonorum ac malorum memoria, frequenter men:em informare ac ad phantasiam ducere soleant; οβ. Ιστέον τοίνυν καὶ τοῦτο, ὡς, εἴπερ καὶ κατὰ τὸν ἅγιον Μάξιμον, «Οὐ δύναται ὁ νοῦς ἐκ μόνης τῆς πράξεως ἀπαθὴς γενέσθαι, ἐὰν μὴ διαδέχωνται αὐτὸν πολλαὶ καὶ ποικίλαι θεωρίαι, ἀλλ᾽ οὖν πάλιν, κατά γε τὸν θειότατον Νεῖλον, ἔνεστι καὶ ἀπαθῆ γεγενημένον, καὶ μὴ προσεύχεσθαι ἀληθῶς, ἀλλὰ ποικίλλεσθαι, καὶ μακρὰν ἀπέχειν ἀπὸ Θεοῦ. Φησὶ γὰρ οὗτος ὁ Πατὴρ περὶ τοῦ τοιούτου οὕτω· ι Κἂν ὑπὲρ τὴν σωματικὴν θεωρίαν ὁ νοῦς γένηται, οὔπω τέλειον τὸν τοῦ Θεοῦ τόπον ἐθεάσατο· δύναται γὰρ ἐν τῇ τῶν νοημάτων εἶναι γνώσει, καὶ ποικίλλεσθαι πρὸς αὐτήν. ο Ετι· Οὐχὸ ἀπαθείας τετυχηκώς, ἤδη καὶ προσεύχεται ἀληθῶς· δύναται γὰρ ἐν τοῖς ψιλοῖς νοήμασιν εἶναι, καὶ ἐν ταῖς ἱστορίαις αὐτῶν περισπᾶσθαι, καὶ μακρὰν ἀπέχειν ἀπὸ Θεοῦ. Ετι· «Οὐκ ἂν ὅτι μὴ ἐγχρονίζῃ ὁ νοῦς ἐν τοῖς ψιλοῖς νοήμασι τῶν πραγμάτων, ἤδη καὶ προσευχῆς κατείληφε τόπον· δύναται γὰρ ἐν τῇ θεωρίᾳ εἶναι τῶν πραγμάτ των, καὶ ἐν τοῖς λόγοις αὐτῶν ἀδολεσχεῖν· ἅπερ εἰ καὶ ψιλὰ βήματά εἰσιν, ἀλλ' ὡς πραγμάτων όντα θεω ρήματα, τυποῦσι τὸν νοῦν, καὶ μακρὰν ἀπάγουσιν ἀπὸ Θεοῦ.» λέγει δὲ καὶ ὁ τῆς Κλίμακος· «ἂν ὁ νοῦς μεμάθηκεν ἀληθῶς εὔχεσθαι, οὗτοι Κυρίῳ κυρίως ἐνώπιοι ἐνωπίῳ λαλοῦσιν, ὡς οἱ πρὸς τὸ οὖς τοῦ βασιλέως· ἐκ δὲ τούτων καὶ τῶν τοιούτων, δύνασαι, ἀκριβῶς συνιδεῖν, τὴν τῶν ἑκατέρων πολιτειών δια φοράν, καὶ ἀσύγκριτον σύγκρισιν, τῆς κατὰ παραδο χήν, φαμέν, καὶ τῆς κατ' ἐπιβολήν. Τῆς μὲν γὰρ βρ γον. μελέται· καὶ πολλαὶ, καὶ ποικίλαι θεωρίας. Τῆς δὲ ἐργασία, ἡ ἀληθὴς προσευχή. Πρὸς δὲ, καὶ ὅτι ἄλλο νοὸς ἀπάθεια, καὶ ἕτερον προσευχὴ ἀληθής.» Ετι τε ὡς ὁ ἔχων τὴν ἀληθῆ προσευχὴν κατὰ τοὺς ἁγίους, κατὰ πᾶσαν ἀνάγκην καὶ τὸν νοῦν ἀπαθῆ κει κτῆσθαι πέφυκεν, οὐ μὴν δὲ, καὶ ὁ ἔχων μόνον τὸν νοῦν ἀπαθῆ, δεδύνηται κεκτῆσθαι καὶ τὴν ἀληθῆ προσευχήν. Καὶ ταῦτα μὲν οὕτως· ὁ δὲ λόγος επανερχέσθω πρὸς τὰ προκείμενα. Ἐπεὶ οὖν οὐ μόνον παρὰ τὰ

76% de hoc etiam oportet nos pauca disserere. προειρημένα, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ἡ μνήμη τῶν ἀγαθῶν τα καὶ ἐναντίων, ἐκτυποῦν ἀθρόως τὸν νοῦν καὶ πρὸς φαντασίαν ἄγειν εἴωθέ πως, δεῖ καὶ περὶ τούτου Ολίγον διασημᾶναι. Adhuc de phantasiis, et de iis quæ mens efformat, et signis falsi ac veri, et quænam sunt veritatis signa. "Ετι περὶ φαντασιῶν, καὶ ἐκτυπωμάτων τοῦ νοῦ καὶ τῶν τῆς πλάνης καὶ τῆς ἀληθείας σημείων· τίνα τὰ τῆς πλάνης σημεία. ογ'. Ἡσυχάζων, καὶ μόνος βουλόμενος εἶναι μετὰ μόνου τοῦ Θεοῦ, μηδέ ποτε παραδέξῃ εἴ τι δ' ἂν ἴδης αἰσθητόν, ἢ νοερόν, ἔσωθέν σου, ἢ ἔξωθεν, κἂν εἶδος δήθεν Χριστοῦ, ἢ ἀγγέλου, ἢ ἁγίου μορφήν, ή φω τὸς ἐκτύπωμα, φανταζόμενον τῷ νοῖ· ἀλλὰ μένε ἀπιστῶν, καὶ βαρούμενος εἰς τοῦτο, κἂν ἀγαθὸν εἴη, πρὸ ἐρωτήσεως, ὡς εἴπομεν, τῶν ἐμπείρων τοῦτο γὰρ ὠφελιμώτατον, καὶ Θεῷ προσφιλέστατόν τε καὶ εὐ απόδεκτον. Εσο δὲ ἀεὶ τηρῶν σου τὸν νοῦν, ἄχροον, αμόρφωτον, ἀνείδεον, ἀσχημάτιστον, ἄποιον, ἄποσεν, καὶ μόνα τῆς προσευχῆς ῥήματα προσέχων, καὶ με λετῶν, καὶ διανοούμενος, ἔνδον τῆς καρδιακῆς κινή σεως, κατὰ τὸν τῆς Κλίμακος φάσκοντα· «Αρχὴ μὲν προσευχῆς, προσβολαί μονολογίστως διωκόμεναι ἐκ προοιμίων αὐτῶν· μεσότη; δὲ, τὸ ἐν τοῖς λεγομένοις καὶ μόνοις εἶναι τὴν διάνοιαν· τέλος δὲ ταύτης, ἀρ παγὴ πρὸς Κύριον.» Καὶ ὁ ἅγιος δὲ Νεῖλος οὕτω φησίν· «Εστι μὲν προηγουμένη τῶν τελείων προσευχή, ἁρπαγή τις τοῦ νοῦ, καὶ τῶν κατ' αἴσθησιν ἔκστασις ὁλοσχερής, στεναγμοῖς ἀλαλήτοις τοῦ πνεύματος ε τυγχάνοντος τῷ Θεῷ, τῷ βλέποντι τὴν τῆς καρδίας διάθεσιν, ἀναπτυσσομένην ὥσπερ ἐγγράμματον βι βλίον, καὶ τύποις ἀφθόγγοις τὸ ἑαυτῆς ἐμφανίζουσαν βούλημα. Οὕτως ἕως τρίτου ηρπάγη ὁ Παῦλος Cὐρανοῦ, εἴτε ἐν σώματι ἦν, εἴτε ἐκτὸς τοῦ σώματος ἀγνοῶν· οὕτως ὁ Πέτρος ἀνελθὼν ἐπὶ τὴ δῶμα τοῦ προσεύξασθαι, τὴν ὀπτασίαν τῆς ὀθόνης εἶδεν. Η δευτέρα δὲ μετὰ τὴν πρώτην ἐστὶ προσευχή, τὸ λέγειν τὰ βήματα, παρακολουθοῦντος τοῦ νοῦ μετά και τα ύξεως, καὶ εἰδότος ᾧ προσάγει τὴν δέησιν. Μεσο λαβουμένη δὲ προσευχή, καὶ πεφυρμένη φροντίσι σωματικαῖς, τῆς τοῦ προσευχομένου ἀφέστηκε κατα στάσεως.» Μένων τοίνυν ἐν τούτοις, τάλλα μὴ παρα· δίχου, ἕως καιροῦ εἰρήνης παθῶν, καὶ ἐρωτήσεως, ὡς προλέλεκται, τῶν ἐμπείρων, καὶ ταῦτα μὲν ἅπερ προείπομεν, καὶ τὰ τούτοις παρόμοια, τὰ τῆς πλάνης διὰ βραχέος σήμαντρα. Ορα δὲ καὶ τίνα τὰ τῆς ἀληθείας σημεῖα. Τὰ δέ γε τῆς ἀληθείας, καὶ τοῦ ἀγαθοῦ καὶ ζωοποιοῦ Πνεύματος, σημεῖα, ἀγάπη, Dχαρά, εἰρήνη, μακροθυμία, χρηστότης, ἀγαθωσύνη, πίστις, πραότης, εγκράτεια, καὶ τὰ ἑξῆς, ὥς φησιν ὁ θεῖος Απόστολος, καρποὺς ἀποκαλῶν αὐτὰ τοῦ θείου Πνεύματος. Λέγει δὲ καὶ αὖθις· «Ως τέκνα τωτὸς περιπατεῖτε. • Ο γὰρ καρπὸς τοῦ Πνεύματος, ἐν πάσῃ ἀγαθωσύνῃ, καὶ δικαιοσύνῃ, καὶ ἀληθείᾳ, ων ἅπαν τούναντίον ἡ πλάνη κέκτηται. Λέγει δὲ καί τις τῶν θεοσόφων, ερωτηθείς παρά τινος, οὕτω·. Περὶ σωτηρίας ἁπλανῆ τρίβον, ὡς εἴρηκας, ἀγαπητέ, πολλαί εἰσιν ὁδοὶ αἱ ἀπάγονται εἰς τὴν ζωὴν, καὶ πολλαὶ αἱ πρὸς θάνατον. Καὶ προϊών, ἔχεις μίαν ὁδὸν ἀπάγουσαν πρὸς ζωήν, τὴν τῶν ἐντολῶν Χριστοῦ τήρησιν· ἐπὶ ταύταις ταῖς ἐντολαῖς εὑρήσεις πίσιν ἀρετῆς ἰδέαν· ἐξαιρέτως δὲ, τὰ τρία ταῦτα· ταπεί νωσιν, ἀγάπην, καὶ ἔλεος· τούτων χωρίς, οὐδεὶς βα73. Si pacem agis, solusque cun solo Deo velis conversari, ne accipias quæ sensibilia aut intelligi bilia videris, sive intra te sive extra, etiamsi forma sit Christi aut angeli aut sancti, aut lumiuis figura menti apparens; sed remane diffidens et gravis atl illam, etsi bona sit, antequam interrogaveris, ut diximus, eos qui experti sunt: id enim utilissimum est, et Deo clarissimum et acceptissimum. Semper autem mentem tuam custodi absque colore et forma et imagine et qualitate el quantitate; solis orationis vocibus adhære, et has cura et cogila, intra cordis motus, ut dicit Climacicus: ● Initium quidem orationis, voces ex ipsis proœmiis per soliloquium persequentes; medium autem iis qua dicuntur, cogitationis attentio; finis vero, raptus ad Dominum. Et sanctus Nilus ita loquitur: e Est quidem præcipua perfectorum oratio, quidam mentis raptus, et universa ex iis quæ secundum sensus sunt, separatio, spiritu genitibus inenarrabilibus cnm Deo conversante, qui cordis dispositionem intuetur, ut librum inscriptum, ex plicatum, et signis silentibus suas voluntates ostendentem. Ita Paulus usque ad tertium ccelum raptus est, sive iu corpore, sive extra corpus fuerit, nesciens; ita Petrus, cum ascendisset in domum, ut oraret, visionem lintei vidit. Secunda autem est post primam oratio, verba pronuntiare, mente cum compunctione consequente et scienie ad quem suam flagitationem dirigat. Interrupta autem oratio et corporalibus cogitationibus dissipata aborantis statu recessit.. In his igitur remanens alia ne accipias, donec pacem assecutus sis et expertos interrogaveris, ut dictum est. Et hæc sunt um annuntiaveramus, erroris signa et alia his similia sunt. Vide autem et quædamn signa verita· tis. Ea autem sunt veritatis optimique et vivifican. tis Spiritus sign, charitas, gaudium, pax, magnanimitas, bonitas, justitia, fides, dulcedo, temperantia, et catera, ut ait divinus Apostolus, hac omnia Spiritus sancti fructus appellans. Εt dicit iterum: • Ut filii lucis ambulate. Fructus enim Spiritus, in omni benitate et justitia et veritate; quarum conLraria error possidet. › Dicit autem et quidam sapientium ab aliquo interrogatus: «Quoad securain salutis viam, dilee.issime, ut dixisti, multe sunt viæ quæ ad vitam ducunt, et multa quæ ad mortem. Εt procedens, viam labes quæ ducit ad vitam, mandatorum Christi observationem. In lis mandatis omnem virtutis formam invenies; præcipue vero læc tria: humilitatem, charitatem et misericordiam, siue quibus nemo Do: inum videbit.» Et paulo post: «llac tria sunt invicta outra dæmonės arma, quae nobis largita est Sancta Trinitas, humilitatem dico et charitatem et

» ται τὸν Κύριον.» Καὶ μετὰ βραχέα· «Ταῦτα τὰ τρία, misericordiam, in quæ arma ne oculos quidem ἀκαταμάχητα ὅπλα κατὰ τοῦ διαβόλου, ἅπερ ἡ ἁγία audet couvertere daemonum examen. Non est enim Τριὰς ἡμῖν ἐδωρήσατο, ταπείνωσιν λέγω, ἀγάπην, apud eos humilitatis vestigium, qui quidem per καὶ ἔλεος, εἰς ἅπερ οὐδὲ ἀντιβλέψαι δύναται πᾶς ὁ superbiam in tenebras ejecti sunt, quibusque igτῶν δαιμόνων ἐσμός. Οὐκ ἔστι γὰρ παρὰ τούτοις τα nis æternus paratusest. Ubi apud eos charitas, aut πεινώσεως ἴχνος, οἴ γε διὰ τὴν ἔπαρσιν ἐξοφώθησαν, misericordiæ umbra, qui humano generi incessans καὶ πῦρ αὐτοῖς ἡτοιμάσθη αἰώνιον. Που παρὰ τού- odium fovent, et in illud pugnare non desinunt? τοῖς ἀγάπης, ἡ ἐλέους σκιά, οἱ πρὸς τὸ γένος τῶν His igitur armis circumdemur, quæ qui induerit, ἀνθρώπων, ἄσπονδον τὴν ἔχθραν ἐκτήσαντο, καὶ δι- inexpugnabilis hostibus fiet.» Εt paulo post: e llunc ηνεκώς πολεμεῖν οὐ παύονται; Τούτοις λοιπὸν τοῖς triplicem funem quem nobis sanctissima Trinitas ὅπλοις θωρακισθῶμεν, ἅπερ ὁ περιφέρων, ἀνάλωτος contexuit et connexuit, videmus tria esse et unum; τοῖς πολεμίοις καθέστηκε. Καὶ μετ' ολίγα Ταύτην tria quidem nominibus, si velis et personis; unum τὴν τρίπλοκον σειράν, ἢν ἡ ἁγία Τριὰς ἐξύφανε καὶ autem potentia et efficacia et ea quæ cum Deo est, συνέπλεξεν, ὁρῶμεν καὶ τρία οὖσαν, καὶ ἕν. Τρία μὲν propinquitate et inclinatione et familiaritate.» De his τοῖς ὀνόμασιν, εἰ δὲ βούλει, καὶ ταῖς ὑποστάσεσιν· Dominus dixit: ‹ Jugum meum suave est, et onus ἐν δὲ, τῇ δυνάμει καὶ ἐνεργείᾳ, καὶ τῇ πρὸς Θεὸν meum leve ". › Et discipilus quem diligebat: ἐγγύτητι, καὶ νεύσει, καὶ οἰκειότητι.» Περὶ τούτων • Et mandata ejus gravia non sunt ".» Et paulo εἴρηκεν ὁ Δεσπότης, ὅτι. Ο ζυγός μου χρηστός post ● Ideo anima quæ cum Deo per animæ puriἐστι, καὶ τὸ φορτίον μου ἐλαφρόν· ν καὶ ὁ ἡγαπημέ tatem miscetur, et per mandatorum observationem νος· «Καὶ αἱ ἐντολαὶ αὐτοῦ βαρεῖαι οὐκ εἰσί.» Καὶ dum hæc tria arma qua sunt ipse Deus, possidet, μετά τινα· «Τούτου ἕνεκα ψυχὴ ἡ ἀνακραθείσα Θεῷ Deum ipsum induit et ft quodammodo Deus, per δια βίου καθαρότητα, καὶ τῆς τῶν ἐντολῶν φυλακῆς, humilitatem nempe et charitatem et misericordiam; καὶ τῶν τριῶν τούτων ὅπλων, ἅπερ εἰσὶν αὐτὸς ὁ Materialein Dyadem transneat, caputque legis, chaΘεός, τὸν Θεὸν αὐτὸν ἐνεδύσατο, καὶ γέγονε θέσει ritatem dico, transcendeus, cum supersubstantiali θεός, διὰ ταπεινώσεως, ἐλέους τε καὶ ἀγάπης, καὶ et vivifica Trinitate conjungitur, immediate cum τὴν ὑλικὴν δυάδα περάσας, καὶ ὑπεραναβὰς τὸ τοῦ illa conversans, lumen lumini adjiciens et indesiνόμου κεφάλαιον, τὴν ἀγάπην λέγω, τῇ ὑπερουσίῳ mente ac aterno gaudio perfusa.» Sed de his sufliκαὶ ζωαρχικῇ Τριάδι συνήφθη, εντυγχάνων ἀμέσως, ciunt quæ diximus. Operæ autem pretium est uι φωτὶ φῶς προσλαμβάνων, καὶ εὐφραινόμενος χαραν quemadmodum de erroris ac veritatis signis et ἀδιάδοχον καὶ αἰώνιον. ο 'Αλλ' ἀπόχρη καὶ περὶ τού fructibus pauca ex parte memoravimus, (unde et ex των· εἰκὸς δὲ ὥσπερ ἄρα περὶ τῶν τῆς πλάνης ipsis nempe fructibus, secundum divinum Paulum καὶ τῆς ἀληθείας διεμνημονεύσαμεν ὡς ἀπὸ μέρους operantes noverimus, cujus spiritus sint), ita et de γνωρισμάτων καὶ καρπῶν (ὅθεν καὶ ἐξ αὐτῶν, ἤτοι utraque excitatione de divina nempe ac vera gratia τῶν καρπῶν, κατὰ τὸν θεῖον Παῦλον ἐπιγνωσόμεθά et de falsa et contraria pauca ex Patribus disseraπως τοὺς ἐνεργουμένους, οἷου πνεύματος εἰσιν), οὕτω mus. Sic igitur de ea loquitur divus Diadochus. καὶ περὶ τῆς ἐξ ἑκατέρων παρακλήσεως, τῆς θείας, φαμέν, καὶ ἀληθοῦς χάριτος, καὶ τῆς ἐπιπλάστου, καὶ ἐναντίας, χρήσεσι Πατρικαῖς δέον μικρόν τι διασημᾶναι. Λέγει τοίνυν περὶ ταύτης οὕτως ὁ θεῖος Διάδοχος" Περὶ παρακλήσεως θείας, καὶ ἐπιπλάστου. οδ'. «Ὅταν ὁ νοῦς ἡμῶν ἄρξηται τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος αἰσθάνεσθαι παρακλήσεως, τότε καὶ ὁ Σατανᾶς ἐν ἡδυφανεί τινι αἰσθήσει, ἐν ταῖς νυκτεριναῖς ἡσυχίαις, ὅτε τις ὥσπερ εἰς ὕπνου τινὸς λεπτοτάτου ἔρχεται ροπήν, τὴν ψυχὴν παρακαλεῖ. Ἐὰν οὖν ἐν θερμῇ λίαν μνήμῃ εὑρεθῇ κρατῶν ὁ νοῦς τὸ ὄνομα τὸ ἅγιον τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ, καὶ ὥσπερ ὅπλῳ κέχρηται κατὰ τῆς ἀπάτης τῷ ἁγίῳ καὶ ἐνδόξῳ ἐκείνῳ ὀνόματι, ἀναχωρεῖ μὲν ὁ πλάνος τοῦ δόλου εἰς πόλεμον δὲ λοιπὸν ἐνυπόστατον ἐξάπτεται τῆς ψυχῆς. Ὅθεν ἐπιγινώσκων ὁ νοῦς τὴν ἀπάτην ἀκρι Εως τοῦ πονηροῦ, πλέον εἰς τὴν πεῖραν προκόπτει τῆς διακρίσεως.» Καὶ αὖθις·. Ἡ ἀγαθὴ παράκλησις, ἐγρηγορότος τοῦ σώματος γίνεται· ἢ καὶ εἰς ὕπνου τινὸς μέλλοντος ἔρχεσθαι ἔμφασιν, ὅτε τις ἐν θερμῇ μνήμῃ τοῦ Θεοῦ, τῇ αὐτοῦ ὥσπερ κεκόλλητα: ἀγάπῃ· ἡ δὲ τῆς πλάνης εἰς λεπτόν τινα ἀεὶ, ὡς εἶπον, ὕπνον ἐλθόντος τοῦ ἀγωνιστοῦ, μετὰ μέσης μνήμης bs 1 Joan. v, 3. * Matth. xi, 30. De divina el de falsa excitatione. 74. Quando meus nostra incipit Spiritus sancti excitationem sentire, tunc et Satanas in quodam amceno sensu et quadam nocturna tranquillitate, quando quis in levissimi. somnm inclinationem venit, animam excitat. Si igitur mens in ardenti minus. memoria inveniatur nomen sanctum Domini Jesu occupans, eoque sanctissimo et gloriosissimo no· mine contra deceptionem utatur, dolo finem imponit dolosus; bello autem manifesto animam, petit. Unde dolos maligni apprime noscens, magia in discretionis experientia proficit.» Et rursum: ‹ Bona excitatio fit, vigilante corpore; aut cum, illud in eo est ut in somni cujusdam simulationem introeat, quando quis in ardenti Dei memoria ejus charitati fere adunatur; dolosa autem excitatio fit quando, ut dixi, in levem quemdam somnum venit certator cum media Dei memoria. Altera quidem, tanquam ex Deo orta, manifeste animas eorum qui̟

pie pugnant, in multa animæ perfusione, ad Dei ^ τοῦ Θεοῦ. Ἡ μὲν γὰρ ὡς ἐκ Θεοῦ οὖσα, φανερῶς τὰς amorem vnlt invitare. Altera vero, quoniam quodam deceptionis vento animam eradicare solet, per corporis somnum sanæ mentis sensum decipere aggredi • tur, quando præsertim circa Dei memoriam se molliter habet. Si igitur iuveniatur mens, ut dixi, Doniut mostri Jesu Christi semper memor, dissipat ventum illum iminici suave famten, gaudensque ad bellum contra eum movetur, tanquam altera arma post gratiam habens, nempe experientiae gloriationem.» Et rursum: c Si certo quodam et imaginationibus carenti motu ad Dei amorem mens excitetur, corpus et ipsum quodammodo attrahens in hujus charitatis ineffabilis profundum, vigilante corpore, aut, eo quo dixi modo, in somnum intrante, divina gratia productum, nihil aliud cogitans nisi solum illud ad quod movetur, sciendum est sancti Spiritus adesse virtutem. Tota enim hac ineffabili dulcedine perfusa, nihil aliud cogitare potest, postquam remisso nunquam gaudio lelatur. Si vero ambiguam aut sordidam quamdam cogitationem mens in operando concipiat, etiamsi contra malignum sancto utatur nomine, non autem potius ad Dei amorem putandum est eam excitationem decipientis esse, cum læcitiæ simulatione. Illa autem laetitia, tora qualitate et ordine carens, inimici est animam suprare volentis. Cum enim videt mentem ipsum sensisse et lac experientia gloriari, tunc quilasdam excitationibus, boni speciem gerentibus, ut dixi, animam invital, ut, dum ea hac gloriatione et molli suavitate effertur, eam inaligni immistio lateat. Ex hoc igitur Spiritum veritatis et Spiritum erroris cognoscemus. linpossibile est tamen diviniam bonitatem sensibiliter gustare aliquem, aut dæmonum malitiam sensibiliter experiri, nisi is sibi ipsi persuadeal, gratiam quidem in profunda mente residere, malos autem spiritus in cordis partibus habitare, quod nunquam apud homines credi dæmones volunt, ne mens, id apprime sciens, Dei memoriam contra cos arma silmat. Habes jam de hoc quod sufficit, et contentus esse debes. Non enim ultra Gadira transeundum; et mel iuveniens, paululum comede, ne satiatus illud evomas. Le divina latitia, quæ ex corde emanat. 73. Iuno vero opportunius et aptius est dicere: • Quis mellis dulcedinem aununtiabit, iis qui illud Rondum gustavere et multo magis divinam illam Leritiam gaudiumque supernaturale et vivificumn quod ex mundo corde et vera oratioue manat eι saturit? Ut dicit Deus et homo Jesus: c Qui biberit ex aqua quam ego ei dlabo, non sitiet in æternum, sed aqua quam ego ei dabo, tiet in co G ψυχὰς τῶν τῆς εὐσεβείας ἀγωνιστῶν, ἐν ἐκχύσει πολλῇ τῆς ψυχῆς, παρακαλεῖν πρὸς τὴν ἀγάπην θέλει αὐτοῦ. Ἡ δὲ, ἐπειδὴ ἐν ἀνέμῳ τινὶ πλάνης ῥιπίζειν τὴν ψυχὴν εἴωθε, κλέπτειν διὰ τοῦ ὕπνου τοῦ σώμα τος τὴν πεῖραν τῆς αἰσθήσεως τοῦ ὑγιαίνοντος νοῦ ἐπιχειρεῖ, ὅτε μάλιστα περὶ τὴν μνήμην τοῦ Θεοῦ χλιαρῶς ἔχει. Ἐὰν οὖν εὑρεθῇ ὁ νοῦς, ὡς εἶπον, μεμνημένος προσεχῶς τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ, σκορπίζει μὲν τὴν αὖραν ἐκείνην τὴν ἡδυφανῆ του έχθροῦ, χαίρων δὲ εἰς τὸν κατ' αὐτοῦ κινεῖται πόλεμου, ὡς ὅπλον ἔχων δεύτερον λοιπὸν δεξιὸν μετὰ τὴν χάριν, τὸ ἐκ τῆς πείρας καύχημα. Καὶ πάλιν· Ἐὰν ἀναμφιβόλῳ καὶ ἀφαντάστῳ κινήσει ἡ ψυχὴ πρὸς τὴν ἀγάπην ἐξάπτηται τοῦ Θεοῦ, ἔλκουσα ὥσπερ καὶ τὴ σῶμα εἰς τὸ βάθος τῆς ἀγάπης ἐκείνης τῆς ἀρξή του, ἐγρηγοροῦντος, ή, ᾧ είρηκε τρόπῳ, εἰς ὕπνον έρχο. μένου τοῦ ὑπὸ τῆς ἁγίας χάριτος ἐνεργουμένου, μηδὲν ἄλλο τότε ὅλως ἐννοοῦσα, ἡ τοῦτο μόνον εἰς ὅπερ κινεῖται, εἰδέναι δεῖ τοῦ ἁγίου Πνεύματος εἶναι τὴν ἐνέργειαν· ἡδυνομένη γὰρ ὅλη ὑπ' ἐκείνης τῆς ἀφρά. στου γλυκύτητος, οὐδὲν ἕτερον δύναται τότε ἐννοεῖν, ἐπειδὴ ἀνενδότῳ τότε εὐφραίνεται χαρᾷ. Ἐὰν δὲ ἀμφιβολίαν ὅλως, ἡ ῥυπαρὰν τινα ἔννοιαν ὁ νοῦς ἐν τῷ ἐνεργεῖσθαι συλλάβῃ, εἰ καὶ τῷ ἁγίῳ κέχρηται ὀνόματι πρὸς ἄμυναν τοῦ κακοῦ, καὶ οὐχὶ μᾶλλον πρὸς ἀγάπην μόνον τοῦ Θεοῦ, δεῖ νοεῖν, ὅτι ἐκ τοῦ ἀπατεῶνός ἐστιν ἐκείνη ἡ παράκλησις, χαρᾶς ἐμφάσει. Ἡ δὲ χαρὰ ἐκείνη, ἄποιός ἐστι καὶ ἀδιάθετος όλη, θέλοντος μοιχεύεσθαι τοῦ ἐχθροῦ τὴν ψυχήν. Οταν γὰρ ἴδῃ τὸν νοῦν τῇ πείρᾳ τῆς αὐτοῦ αἰσθή σεως ἀκριβῶς καυχώμενον, τότε παρακλήσεσί τισιν, ὡς ἔφην, χρηστοφανέσι προσκαλεῖται τὴν ψυχήν, ἵνα διαφορουμένης αὐτῆς ὑπὸ τῆς χαύνης ἐκείνης καὶ καθύγρου ἡδύτητος, ἀγνώριστος αὐτῇ γένηται ἡ μίσ ξις του δολίου. Ἐκ τούτου οὖν γνωσόμεθα τὸ πνεῦ μα τῆς ἀληθείας, καὶ τὸ πνεῦμα τῆς πλάνης. Αδύ νατον μέντοι, ἢ τῆς θείας χρηστότητος ἐν αἰσθήσει γεύσασθαί τινα, ἢ τῆς τῶν δαιμόνων πικρίας αισθη τῶς πειρασθῆναι, εἰ μή τις ἑαυτὸν πληροφορήσει, τὴν μὲν χάριν, εἰς τὸ βάθος τοῦ νοῦ κατεσκηνωκέναι, τὰ δὲ πονηρὰ πνεύματα, περὶ τὰ μέλη τῆς καρδίας ἐνδιατρίβειν, ὅπερ οὐδέ ποτε θέλουσι παρὰ ἀνθρώποις πιστευθῆναι οἱ δαίμονες, ἵνα μὴ ὁ νοῦς τοῦτο εἰδὼς ἀκριβῶς, τὴν μνήμην τοῦ Θεοῦ κατ' αὐτῶν ὁπλίζηται. Εχεις ήδη καὶ περὶ τούτου τὸ ἱκανὸν, καὶ ἀρκέσθητι τὸ γὰρ πέρα Γαδείρων, οὐ περατὸν, καὶ, μέλι εὑρών, ὀλίγον φάγε, ἵνα μὴ ἐμπλησθεὶς, ἐμέ σῃς αὐτό. Περὶ ἡδονῆς θείας, τῆς ἐκ τῆς καρδίας πηγαζομένης. οςʹ. Μᾶλλον δὲ εὔκαιρον οἰκειοτέρως εἰπεῖν· Τίς ἀναγγελεῖ γλυκύτητα μέλιτος, τοῖς μήπω γευσαμέν νοις, καὶ πολλῷ πλέον ἀσυγκρίτως, ἡδονὴν θείαν καὶ εὐφροσύνην ὑπερφυᾶ καὶ ζωήῤῥυτον, τὴν ἐκ τῆς καρδιακής καθαρᾶς, καὶ ἀληθοῦς προσευχῆς πηγαζομένην, καὶ ἀλλομένην ἀείβλυτα; ὥς φησιν ὁ θεάνθρωπος Ἰησοῦς· «Ος ἂν πίῃ ἐκ τοῦ ὕδατος, οὗ ἐγὼ δώσω αὐτῷ, οὐ μὴ διψήσῃ εἰς τὸν αἰῶνα· ἀλλὰ τὸ

' ὕδωρ δ δώσω αὐτῷ, γενήσεται ἐν αὐτῷ πηγὴ ὕδατος fons aquæ salientis in vitam æternam 4. > Et ἀλλομένου εἰς ζωὴν αἰώνιον.» Καὶ αὖθις· Ἐάν τις διψᾷ, ἐρχέσθω πρός με, καὶ πινέτω. — Ο πιστεύων εἰς ἐμὲ, καθὼς εἶπεν ἡ Γραφή, ποταμοὶ ἐκ τῆς κοιλίας αὐτοῦ ῥεύσουσιν, ὕδατος ζῶντος. Τοῦτο δὲ εἶπε περὶ τοῦ Πνεύματος,» λέγει ὁ Ἐπιστήθιος, ε δ ἔμελλον λαμβάνειν οἱ πιστεύοντες εἰς αὐτόν· κ καὶ ὁ μέγας Παῦλος· «Εξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ, εἰς τὰς καρδίας ἡμῶν, κράζον· 4662 ὁ Πατήρ, rursum: c Si quis sitit, veniat ad me et bibat 4. Qui credit in me, ut dicit Scriptura, flumina de ventre cjus fluent aquæ vivæ. lloc autem dixit de Spiritu ".. Dicit sanctus Joannes: • Quod debebant accipere credentes in eum ". Et magnus Paulus: • Misit Deus Spiritual Filii sui in curia nostra clamantem: Abba, Pater 49. "Οτι ἡ πνευματική αὕτη ἡδονὴ, καὶ πολύσημος Quod spiritualis hæc latitia et mulla signa habet et ἐστι, καὶ ἀνώνυμος. nomen non habet. ος'. Ητις ἡδονὴ πνευματικὴ ὑπερφυής και ζωής- 76. Hæc spiritualis laetitia supernaturalis et viviφυτος, καὶ ἐνυπόστατος ἔλλαμψις· ὑπὲρ φωτός τε fica et substantiális est splendor; tenebræ quæ γνόφος, καὶ κάλλος ἀμήχανον, καὶ ὀρεκτῶν τὸ ἀκρό. supra lumen sunt, et pulchritudo inexplicabilis, et τατον, ἐποψία τε καὶ θεοπτία, καὶ θέωσις προτεέρη- desiderabilium maximum, inspectio, et Dei visio, ται μυστικῶς, ἀνέκφραστος μένουσα καὶ μετὰ τὸ et deificatio mystice appellatur,; sed remanet non φρασθῆναι ὁπωσδήποτε, καὶ ἄγνωστος μετὰ τὴ γνω- nominata, postquam nominata est, et ignota, σθῆναι, καὶ μετὰ τὸ διανοηθῆναι ἀνεπινόητος. Καὶ postquam cognita est, et non cogitata, postquam λέγει ὁ μέγας Διονύσιος· «Κατὰ τοῦτον ἡμεῖς γενέ- cogitata est. Εt dicit magnus Dionysius:. Ad illus είναι τὸν ὑπέρφωτον εὐχόμεθα γνόφον, καὶ δι' ἀβλε nos pervenire tenebras optamus, quæ supra lumen ψίας, καὶ ἀγνωσίας, ἰδεῖν καὶ γνῶναι, τὴν ὑπὲρ θέαν sunt; et per obscuritatem illam et ignorantiam καὶ γνῶσιν, αὐτὸ τὸ μὴ ἰδεῖν, μηδὲ γνῶναι· τοῦτο γάρ videre et noscere eum qui supra visionem cognitioἐστι τὸ ὄντως ἰδεῖν καὶ γνῶναι, καὶ τὸν ὑπερούσιον nemque est, sic nempe videre et noscere ipsum ὑπερουσίως ὑμνῆσαι, διὰ τῆς πάντων τῶν ὄντων ἀφαι- non visibile et non noscibile. ld enim est vere viρέσεως.» Ετι· 4 Ο θεῖος γνόφος ἐστὶ, τὸ ἀπρόσιτον dere et scire, et supersubstantialem supersubφῶς, ἐν ᾧ κατοικεῖν ὁ Θεὸς λέγεται, καὶ ἀοράτῳ γε stantialiter celebrare, per omnium creaturarum ὄντι, διὰ τὴν ὑπερέχουσαν φανότητα, καὶ ἀπροσίτῳ τῷ allationem. Et adhuc Divinæ tenebræ sunt αὐτῷ, δι᾽ ὑπερβολὴν ὑπερουσίου φωτοχυσίας. Εν τού-C lumen inaccessibile, in quo habitare Deus dicitur; et τῳ γίνεται πᾶς, ὁ Θεὸν γνῶναι, καὶ ἰδεῖν ἀξιούμενος • invisibile, propter ipsius eminentem splendorem; αὐτῷ τῷ μὴ ὁρᾷν μηδὲ γινώσκειν, ἀληθῶς, ἐν τῷ inaccessibile vero, propter supersubstantialis effusioὑπὲρ όρασιν, καὶ γνῶσιν γιγνόμενος· τοῦτο αὐτὸ nis excessum. Iu hoc lumine totus est qui Denn γινώσκων, ὅτι μετὰ πάντα ἐστὶ τὰ αἰσθητὰ καὶ τὰ noscere et videre meritus est; ipso non videre neque νοητά.» Καὶ ὁ μέγας Βασίλειος Αῤῥητοι παντελῶς, noscere, in id quod supra visionem est ac substanκαὶ ἀνεκδιήγητοι τοῦ θείου κάλλους αἱ ἀστραπαί· tiain translatus; idipsum sciens, quod est supa οὐ παρίστησι λόγος, οὐ δέχεται ἀκοὴ, κἂν ἐωσφόρου omnia sensibilia et intelligibilia.» Ει magnus Basi αὐγὰς εἴπῃς, κἂν σελήνης φαιδρότητα, καν ηλίου lius: c Ineffaliles omnino et iuenarrabiles divine φῶς, πάντα άτιμα πρὸς εἰκασίαν τῆς δόξης, καὶ pulchritudinis radii. Non eus attingit sermo, non πλέον ἀπολειπόμενα πρὸς τὴν τοῦ ἀληθινοῦ φωτὸς aures audire possunt, etiamsi luciferi splendorem σύγκρισιν, ἢ ὅσον βαθεῖα νύξ, καὶ στυγνή σκοτομή. dicas et luna claritatem. Omnia vilia præ hac gl. νη, μεσημβρίας καθαρωτάτης. Τοῦτο τὸ κάλλος, σαρ- ria, et magis distant a vero illo lumine, quam κίνοις μὲν ὀφθαλμοῖς ἀθεώρητον, ψυχῇ δὲ μόνῃ καὶ quantum profun la et illunis nox a purissimo meδιανοία καταληπτόν. Καὶ εἰ πού τινας περιέλαμψε η ridie. Illa pulchritudo, carneis qui«lem oculis inviτῶν ἁγίων, ἀφόρητον τοῦ πόθου τὸ κέντρον αὐτοῖς sibilis est. animae autem soli ac cogitationi compreἐγκατέλιπεν, οἱ ἀλύοντες πρὸς τὴν ἐνταῦθα ζωὴν, lensibilis. Et si quando aliquibus sanctis effulsit, ἔλεγον· Οἴμοι! ὅτι ἡ παροικία μου ἐμακρύνθη, καὶ intolerandum desieriii aculeum in ipsis reliquit, ἐδίψησεν ἡ ψυχή μου πρὸς τὸν Θεὸν τὸν ἰσχυρὸν τὸν qui ad futuram vitam præ gaudio exsultantes, diceζῶντα· πότε έξω, καὶ ὀφθήσομαι τῷ προσώπω, τοῦ bant: • Hen mihi! quia incolatus meus prolonga Θεοῦ μου; Καὶ τὸ, Αναλῦσαι καὶ σὺν Χριστῷ εἶναι, tus est;» Ει: Sitivit anima mea ad Deum πολλῷ μᾶλλον κρείσσον. Καὶ, Νῦν ἀπολύεις τὸν δοῦ fortem, vivum; quando veniam et apparebo ante λόν σου, Δέσποτα, κατὰ τὸ ῥῆμά σου ἐν εἰρήνῃ· ὡς faciem Dei mei w?, Et adhuc: • Dissolvi et esse δεσμωτήριον τὴν ἐνταῦθα ἡγούμενοι ζωήν οι γε διὰ cum Christo, multo melius.» Et: • Nunc dimittis τὸ ἀκορέστως ἔχειν τῆς θεωρίας τοῦ θείου κάλλους, servum tuum, Domine, secundum verbum tuum εὐχὴν ἐποιοῦντο, πάσῃ τῇ αἰωνίῳ ζωή, συμπαρin pace '; › tanquam carcerem hanc vitam habenεκτείνεσθαι την θεωρίαν τῆς λαμπρότητος τοῦ Κυ tes; qui quidem. cum divinæ pulchritudinis conρίου. Καὶ ὁ Θεολόγος· «Οὗ ὁ φόβος, ἐντολῶν τήρησις, templatione saliari nequirent, cupiebant ut per * Joan. iv, 13. 6 Joan. vii. 37. “Ibid. 38. “I Joan. ♥, 5. "Rom. viii, 15. ss Psal, CXXIS, " Psal. LXI, 3. ** Luc. 11, 29.

vitan æternam prolongaretur sibi gloriæ Domini οὗ δὲ ἐντολῶν τήρησις, σαρκὸς κάθαρσις, τοῦ ἐπισ contemplatio.» Ει Theologus: «Cujus timor, miandatorum observatio est, carnis muudatio, quæ tatquam nubes animam circumdat, neque sinit eam divinos radios videre; cujus inundatio, illuminatio est, illuminatio autem, desiderii adimpletio, iis qui maxima aut maximum aut supra magna desiderant.» Et divus Gregorius Nyssenus: • Si evacuaveris, per vitæ curam, eformalas in cordle tuo sordes, effulgebit tibi divina pulchritudo, tanquam in ferro fieri solet. Cum enim per colem rubigine nudatum est quod prius atrum erat, radios quosdam a se ad solem et fulgores nitens emittit; sic et homo interior, quem eor nominat Dominus; postquam abstersus erit æruginosis sordibus quæ per malignum mucorem ipsius pulchritudini adbæ. serunt, rursum similitudinem cum archetypo suscipiet, et bonuserit; bonum est enim quod bonum sequitur.» Et sanctus Nilus: e Beatus qui igno· rantiam suscipit, eam quæ ab oratione inseparabilis est.» Ει Climax: Abyssus quidem doloris consolationem vidit, purgatio cordis suscepit splendorem, splendor ineffabilis est virtus, quam invlsibiliter videmus, et ignole cogitamus. Ideoque et ter brati, qui, ut prisca illa Maria, optimam illam partem et vivendi rationem elegerunt, spiritualemn et quæ non potest auferri, et tali hæreditate divima digni habiti sunt, ita ut cum mulla voluptate exstatica ipsis cum divino Paulo liceat inspirari et clamare Apparuit gratia et benignitas Salvatoris nostri Dei, non ex operibus justitia, sed secundum suain misericordiam salvavit nos per lavacrum regenerationis et renovationis Spiritus sancti, quem effudit in nos abunde per Jesum Christum Salvatorem nostruin, ut justifcati gratia ipsius, hæredes simus secundum spem vitæ æternæ. Et rursum: Qui unxit nos et signavit nos, et dedit nobis pignus Spiritus in cordlibus nostris.» Et: • Habemus desauru:ɔ istum in vasis fictilibus; ut sit excellentia virtutis Dei, et non ex nobis.» Atque ita quidem illi; quod utinam nobis fat per eorum ad Dominum ardentes orationes, ex parte, ut illis contigit, agere misericordia et gratia 1 Quod necessario oportet miti corde esse eum qui omnino pacem agere studet. 77. Illud autem oportet te, o Gli, prae omnibus et cum omnibus scire, nempe quod qui sagittamn vult emittere, non absque signis eam emittit, ita et qui pacem vult agere, miti corde esse debet, et hoc signum sibi habere. Et dicit sanctus Isidorus: Ad virtutem non sufcit exerceri, sed oportet et in exercitio moleratum esse. Si enim mansuetudinis certamen aggredientes, turbata opinione pugnanius, nihil aliud est quam velle quidem salutem obtinere, et non velle ea quæ ad ipsam ducunt.» Et ante illum divinus David: e Diriget nites in judicio; docebit προσθοῦντος τῇ ψυχῇ νέφους, καὶ οὐκ ἐῶντος καθαρῶς ἰδεῖν τὴν θείαν ἀκτῖνα, οὗ δὲ κάθαρσις, ἔλλαμ ψις, ἔλλαμψις δὲ, πόθου πλήρωσις, τοῖς τῶν μεγίστων, ἢ τοῦ μεγίστου, ἢ ὑπὲρ τὸ μέγα ἐφιεμένοις.» Καὶ ὁ Νύσσης θεῖος Γρηγόριος· «Εἰ ἀποκλύσειας δι' ἐπιμε λείας βίου, τὸν ἐπιπλασθέντα τῇ καρδίᾳ σου ρύπου, ἀναλάμψει σοι τὸ θεοειδὲς κάλλος, ὥσπερ ἐπὶ τοῦ στο δήρου γίνεσθαι πέφυκεν. Οταν γὰρ δι' ἀκόνης του τοῦ γυμνωθείη ὁ πρὸ ὀλίγου μέλας, αὐγάς τινας ἀπ' ἑαυτοῦ πρὸς τὸν ἥλιον στίλβων καὶ λαμπηδόνας ἐκδίδωσιν· οὕτω καὶ ὁ ἔνδον ἄνθρωπος, ἂν καρδίαν όνο μάζει ὁ Κύριος· ἐπειδὰν ἀποξύσηται τὸν ἰώδη ρυπου, τὸν διὰ τοῦ πονηροῦ εὑρῶτος ἐπανθήσαντα τῇ μορφῇ, πάλιν ἀναλήψεται τὴν πρὸς τὸ ἀρχέτυπον ὁμοιότητα, καὶ ἀγαθὸς ἔσται, τῷ γὰρ ἀγαθῷ, ὅμοιον ἀγαθὸν πάντως ἐπακολουθεῖ.» Καὶ ὁ ἅγιος Νείλος • Μακάριος ὁ καταλαβὼν τὴν ἄγνοιαν, τὴν τῆς προσευ χῆς ἀχώριστον. ο Καὶ ὁ τῆς Κλίμακος Αβυσσος μὲν πένθους, παράκλησιν ἐθεάσατο, καθαρότης δὲ καρδίας, ἐδέξατο ἔλλαμψιν, ἔλλαμψί; ἐστιν ἀβόητος ενέρ γεια, ερωμένη ἀοράτως, καὶ νοουμένη ἀγνώστως. Διά τοι τοῦτο καὶ τρισόλβιοι, οἱ κατὰ τὴν πάλαι Μιρίαν, τὴν ἀγαθὴν ταύτην μερίδα καὶ πολιτείαν ἔχε λεξάμενοι, τὴν πνευματικὴν καὶ ἀναφαίρετον, καὶ τοιαύτης ευκληρίας θεοεικέλλου ἠξιωμένοι, ὥστε μετὰ πολλοῦ, καὶ ἐκστατικοῦ τοῦ γάνους, σὺν τῷ Θείῳ Παύλῳ ἐξεῖναι αὐτοῖς ἀναφανδὸν ἐνθουσιαν ἅμα, καὶ βοἂν τὸν Ὅτε ἡ χρηστότης καὶ ἡ φιλανθρωπία (επεφάνη τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Θεοῦ, οὐκ ἐξ ἔργων τῶν ἐν δικαιοσύνῃ, ὧν ἐποιήσαμεν ἡμεῖς, ἀλλὰ κατὰ τὴν αὐτοῦ ἔλεον, ἔσωσεν ἡμᾶς διὰ λουτροῦ παλιγγενεσίας, καὶ ἀνακοινώσεως Πνεύματος ἁγίου· οὗ ἐξέχεεν ἐφ' ἡμᾶς πλουσίως διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν, ἵνα δικαιωθέντες τῇ ἐκείνου χάριτι, κληρονό μοι γενώμεθα κατ' ἐλπίδα ζωῆς αἰωνίου καὶ πάλινο Χρίσας ἡμᾶς καὶ σφραγισάμενος, καὶ δοὺς τὸν ἀβο βαβῶνα τοῦ Πνεύματος, εἰς τὰς καρδίας ἡμῶν· καὶ, • Εχομεν δὲ τὸν θησαυρὸν τοῦτον, ἐν ὀστρακίνοις σκεύεσιν· ἵνα ἡ ὑπερβολὴ τῆς δυνάμεως ᾖ τοῦ Θεοῦ, καὶ μὴ ἐξ ἡμῶν.» Κἀκεῖνοι μὲν, οὕτω· γένοιτο δὲ καὶ ἡμῖν, ταῖς ἐκείνων πρὸς Κύριον θεοπειθέσι λιταῖς, ἀπὸ μέρους κατ' ἐκείνους χρηματίσαι· ἐλέει, καὶ χάριτι. "Ετι δεῖ κατὰ πᾶσαν ἀνάγκην, πρῖον εἶναι τὴν καρδίαν, τὸν βουλόμενον ἠκριβωμένως ήσυχάσαι. οζ'. Σὲ δὲ, ὦ τέκνον, τοῦτο νῦν κατὰ καιρὸν πρὸ τῶν ἄλλων, καὶ μετὰ τῶν ἄλλων δεῖ μαθεῖν, ὅτι ὥσπερ ὁ τοξεύειν μαθεῖν καλῶς ἐθέλων, οὐκ ἄνευ σημείων τὸ τόξον τείνει, οὕτως ὁ ἡσυχάσαι βουλόμε νος μαθεῖν, τὸ ἀεὶ πρᾶος εἶναι τὴν καρδίαν, ὡς σημεῖον ἐχέτω. Καὶ λέγει ὁ ἅγιος Ἰσίδωρος·. Οὐκ ἀρκεῖ πρὸς ἀρετὴν, τὸ ἀσκεῖν, ἀλλὰ χρὴ καὶ μετ τριάζειν πρὸς τὸ ἀσκεῖν. Εἰ γὰρ ἀγῶνα πραότητος μετερχόμενοι, γνώμῃ τοῦτον ταραχώδει ἐγκόπτομεν, οὐδὲν ἕτερόν ἐστιν, ἢ θέλειν μὲν σωτηρίας τυχεῖν, μὴ θέλειν δὲ ποιεῖν τὰ πρὸς αὐτὴν συμβαλλόμενα, ο

Καὶ πρό γε τούτου, ὁ θειότατος Δαβίδ· • Οδηγήσει miles vias suas ",» Et filius Sirach: «Mansuetis πραεῖς ἐν κρίσει· διδάξει πραεῖς ὁδοὺς αὐτοῦ. Καὶ ' revelantur mysteria "., Et dulcissimus Jesus: ὁ Σειράχ· ι Τοῖς πραέσιν ἀποκαλύπτονται τὰ μυστή • Discite a me quia mitis-sum et hnmilis corde, et ριζ.» Καὶ ὁ γλυκύτατος δὲ Ἰησοῦς· Μάθετε ἀπ' invenietis requiem animabus vestris ".. Et: Ad ἐμοῦ, ὅτι πραός εἰμι, καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ, καὶ quem respiciam, uisi ad mansuetum et pacificum εὑρήσετε ἀνάπαυσιν ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν.» Καί· ι Επι et metuentem sermones meos *?, Et: • Beati τίνα ἐπιβλέψω, ἀλλ' ἡ ἐπὶ τὸν πρᾶον καὶ ἡσύχιον, mites, quoniam ipsi hæreditabuut terram ".» Cor καὶ τρέμοντα μου τους λόγους;» Καί· ο Μακάριοι οι scilicet quod gratia fructus afferet, ita ut granum πραεῖς, ὅτι αὐτοὶ κληρονομήσουσι τὴν γῆν, ἤτοι unum triginta alia aut sexaginta, aut centum redτὴν καρδίαν, καρποφοροῦσαν τῇ χάριτι, ἓν τριάκον. dat, pro ordine incipientium, mediorum et perfectoτα, καὶ ἑξήκοντα, καὶ ἑκατόν. Κατὰ τὴν τάξιν, ἀρο rum. Non enim vir ille turbabit, neque turbabitur, χαρίων, μέσων καὶ τελείων· μηδέ ποτε ἐν μηδενὶ si nondum sit de pietate sermo. › ταράττων, ἢ ταραττόμενος, εἰ μή πω περὶ εὐσεβείας ὁ λόγος. Οπως ἂν κατορθωθείη ἡμῖν ἡ πραότης, καὶ Quomodo perficitur in nobis mansuetudo et de triπερὶ τοῦ τῆς ψυχῆς τριμερούς θυμικοῦ, ἐπιθυ- plici anima: iracunda, appel liva et rationabili. μητικοῦ, καὶ λογιστικοῦ. ση'. Τοῦτο δὲ εὐκόλως ἂν κατορθώσαις, πάντα ἐκκλίνων ἅμα, καὶ πρὸς ἀγάπην τὴν ψυχὴν κινῶν, τὰ πλεῖστά τε σιωπῶν, ἐμμέτρως τε σιτούμενος, καὶ ἀεὶ προσευχόμενος, ώς είρηται τοῖς Πατράσιν· • Οτι τὸ θυμικόν τῆς ψυχῆς, ἀγάπῃ χαλίνωσον· καὶ τὸ ἐπιθυμητικόν αὐτῆς ἐγκρατείᾳ μάραναν· καὶ τὸ λογιστικὸν αὐτῆς τῇ προσευχῇ πτέρωσον· καὶ τὸ φῶς τοῦ νοῦ οὐκ ἀμαυροῦται ποτε.» Και, ο θυμοῦ μὲν χαλινός, ἡ εὔκαιρος σιωπή· ἀλόγου δὲ ἐπιθυμίας, ἢ ἔμμετρος ἐδωδή· δυσκαθέκτου δὲ λογισμού, ἡ μονολόγιστος προσευχή.» Καὶ αὖθις· «Τρεῖς εἰσιν ἀρεταί, αἵτινες χορηγοῦσι φῶς τῷ νῷ διαπαν τός· τὴ μὴ εἰδέναι πονηρίαν ἀνθρώπου τινός· τὸ ὑποφέρειν τὰ ἐπερχόμενα αταράχως· καὶ τὸ ἀγαθοποιῆσαι τοὺς κακοποιοῦντας. Αἱ τρεῖς αὗται ἀρεταὶ γεννῶσιν ἄλλας τρεῖς ἀρετὰς μείζονας αὐτῶν· τὸ μὴ εἰδέναι πονηρίαν ἀνθρώπου γεννᾷ τὴν ἀγάπην· καὶ τὸ ἐπενεγκεῖν τὰ ἐπερχόμενα αταράχως γεννᾷ τὴν πραότητα καὶ τὸ ἀγαθοποιῆσαι τοὺς κακοποιοῦντας κτᾶται τὴν εἰρήνην. κ. Καὶ πάλιν· • Τρεῖς εἰσιν ἠθικαὶ καταστάσεις, γενικώτεραι ἐν τοῖς μοναχοῖς ο καὶ πρώτη μέν ἐστι τὸ μηδὲν ἁμαρτάνειν κατ' ἐνέργειαν· δευτέρα δὲ, τὸ μὴ ἐγχρονίζειν ἐν τῇ ψυχῇ τοὺς ἐμπαθεῖς λογισμούς· καὶ τρίτη, τὸ τὰς μορο φὰς τῶν γυναικῶν, καὶ τῶν λυπησάντων, ἀπαθῶς θεωρεῖν κατὰ διάνοιαν.» *Οτι ταχέως δεῖ μετανοεῖν ἐν ταῖς κατὰ σύμβασιν ἐκτροπαῖς, καὶ οὕτως εἰς τὸ ἑξῆς σοφῶς ἀσφα λίζεσθαι. 78. Id autem consequeris, ab omnibus animam tuam avertens et ad charitatem dirigens, plerumque vero silens, mediocriterque cibo utens et semper orans, ut a Patribus dictum est: Iracundiam animæ fremans et ejus appetitum temperantia niacerans, ejus rationi alas aptes. Et mentis lumen nunquam hebetabitur.» Et: «Iræ quidem frenum est opportunum silentium; irrationabilis autem appetitus, moderatus cibus; ratiocinii vero fere cohibitu difficilis, soliloqua oratio.» Εt rursumn: c Tres sunt virtutes quæ menti lumen subministrant perpetuo Nullius hominis malitiam scire sine turba quæ accidunt, sustinere; et bonum faccre iis, qui faciunt malum. Tres illa virtutes tres alias gignunt seipsis majores: malitiam hominis nescire gignit charitatem; sine turba accidentia sustinere generat mansuetudinem, et bonumn facere malum facientibus pacem præbet.» Et rursum: c Tres sunt merales status monachis generales; primus quidem non errare secundum virtutem; secundus, non in anima servare affectu commotas cogitationes; et tertius, mulierum formas et eorum quæ contristant, absque affectu per cogitationem intueri, Quod oportet cito pœnitere in iis quæ accidunt dės– tractionibus, et ita se in futurum sapienter confirmare. 79. Quod si acciolat te aliquando conturbari aut in aliquem casum circumagi, et a bono deflectere, cito oportet te reconciliari cum eo qui te aMixit aut quem afflixisti; et converti ex tota anima; dolere et lacrymare et teipsum vituperare; atque ita tibi in futurum providere teque confìrniare omnino sapienter, ut docet Dominus Jesus: ‹ Sioffers munus tuum ad altare et ibi recordatus fueris quod frater tuus habet aliquid adversum te, relinque ibi munus tuum ante altare, et vade, prius reconciliare fratri tuo, et tunc veniens offer munus tuum”. Et apostolus Paulus: • Onnis amaritudo et ira «t ss Matth. v, ■* Isa. LXVI, 2. se Matth. οθ'. Εἰ δέ τι συμβαίη ποτέ διαταραχθῆναι σε, ἢ ἐν τινι ὀλισθῆσαι συμπτώματι, καὶ τοῦ προσήκοντος διαμαρτεῖν, εὐθέως δεῖ διαλλάττεσθαι πρὸς τὸν λελυπηκότα, ἢ καὶ λυπηθέντα· καὶ μετανοεῖν ἐκ ψυχῆς· πενθεῖν τε καὶ δακρύειν, καὶ ἑαυτοῦ καταμέμφε σθαι· καὶ οὕτως εἰς τὸ ἑξῆς προσέχειν, καὶ ἀσφαλί ζεσθαι πάνω σοφῶς, ὡς διδάσκει ὁ Κύριος Ἰησοῦς, ὅτι • Ἐὰν προσφέρῃς τὸ δῶρόν σου ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον, καὶ ἐκεῖ μνησθῇς ὅτι ὁ ἀδελφός σου ἔχει τι κατὰ σοῦ, ἄφες ἐκεῖ τὸ δῶρον σου ἔμπροσθεν τοῦ θυσιαστηρίου, καὶ ὕπαγε πρῶτον διαλλάγηθι τῷ ἀδελφῷ σου· καὶ τότε ἐλθὼν, πρόσφερε τὸ δῶρόν 69 Eccli. xx!', 27. ** Matth. x1, 29. ■• Psal. xxiv, 9.

CALLISTI ET IGNATI XANTHOPULCRUM a. rogantia ct clamor, et blasphemia rejiciantur a σου.» Καὶ ὁ ἀπόστολος Παῦλος· ο Πᾶσα πικρία, vobis, cum omni malitia. Estote in invicem boni et misericordes; gratis invicem largientes, quem admodum gratis Deus nobis in Christo largitus est.. Et: c Irascimiui, et nolite peccare 3. Ει: «So non occidat super iracundiam vestram "., Et: «Nolite vos vindicare, charissimi; sed date locum iræ “. › Et: «Noli vinci a malo; sed vince in bono malum "., Et illud quidem dictum est de mutua reconciliatione. De lapsu ac pœnitentia. 80. De lapsu quidem, dicit sanctus Isaac: «Non quando in aliquam culpam lapsi erimus, tunc contristemur; sed quando in ipsa remanebimus. Lapsus enim accidit frequenter, et perfectis; remanere autem in culpa est completa occisio. Tristitia vero, quam sentimus de propriis lapsibus, in loro mundae operationis nobis reputatur, ex gratia. Qui spe pœuitentiæ denuo labitur, ille cum malitia cum Deo incedit. In eum, ex improviso, mors incidit; neque tempus spei suæ festinat, operaque virtutis adi mplere. Et adhuc: • Oportet, inquit, scire. nos omni hora, quod bis viginti quatuor noctis ac diei horis, penitentia indigemus. Idea autem potuitentiæ nominis, prout ullam ex vera rerum natura novimus, hæc est: protensa rogatio omni hora, in perfecta oratione, compunctionis, Deo accedens, ad præteritorum remissionem; et tristitia, pro futurorum custodia. Εt rursum: e Gratia pust gratiain, panitentia hominibus data est. Penitentia euim est regeneratio secunda ex Deo, et quod pignus ex lide accepimus, per poenitentiam rursum ut gratiam accipimus. Penitentia est misericordiæ janua, quæ aperitur iis qui ipsam persequuntur. Per hauc januam intramus ad divinam misericordiam, et extra hune introitum, misericordiam non inveniemus. Ideo omnes erraverunt, secundum divinam Seripturam, justificati gratis gratia ipsius. Penitentia est secunda gratia, et generatur in corde ex fide et timore. Timur est virga paterna quæ nos gubernat quoadusque properemus ad spiritualem paradisum; el postquam festinavimus, nos relinquit ac revertilur. Paradisus est amor Dei, in quo omnium felicitatum sunt deliciæ. ο El rursum: • Quemadmodum impossibile est mare magnum, sine nave et carabo, transire; ita nemo potest absque timore ad charitatem transire. Mare fœtidum inter nos et spiritualem paradisum extensum, per penitentia carabum transire possumus, quæ timoris remigium tenet. Si autem hujus timoris remigium poenitentia navem non gubernat, per quam hujus mundi mare ad Deum permeamus, in foetido illo mari submergimur. καὶ θυμὸς, καὶ ὀργὴ, καὶ κραυγή, καὶ βλασφημία, ἀρθήτω ἀφ' ὑμῶν, σὺν πάσῃ κακίᾳ. Γίνεσθε δὲ εἰς ἀλλήλους χρηστοί, εὔσπλαγχνοι, ο Χαριζόμενοι ἑαυ τοῖς, καθὼς καὶ ὁ Θεὸς ἐν Χριστῷ ἐχαρίσατο ἡμῖν. ο Καί· ο οργίζεσθε, καὶ μὴ ἁμαρτάνετε.» Και· «Ὁ ἥλιος μὴ ἐπιδυέτω ἐπὶ τῷ παροργισμῷ ὑμῶν.» Και «Μὴ ἐκδικοῦντες ἑαυτοὺς, ἀγαπητοί· ἀλλὰ διδόντες τόπον τῇ ὀργῇ.» Καί· «Μὴ νικῶ ὑπὸ τοῦ κακοῦ· ἀλλὰ νίκα ἐν τῷ ἀγαθῷ τὸ κακόν.» Καὶ τοῦτο μὲν εἴρηται περὶ τῆς πρὸς ἀλλήλους διαλλαγῆς. Περὶ ἀλίσθου, καὶ μετανοίας. π. Περὶ δέ γε ὀλίσθου, φησὶν ὁ ἅγιος Ἰσαάκ· • Ούχ όταν ολισθήσωμεν ἔν τινι, τότε λυπηθῶμεν· ἀλλ' ὅταν ἐμμείνωμεν ἐν αὐτῷ. Τὸ γὰρ ολίσθημα, Β΄ συμβαίνει πολλάκις καὶ τοῖς τελείοις· τὸ δὲ ἐμμεῖ ναι ἐν αὐτῷ, νέκρωσίς ἐστι τελεία. Η λύπη δὲ, ἦν λυπούμεθα ὑπὲρ τῶν ἰδίων ὀλισθημάτων, εἰς τόπον εργασίας καθαράς λογίζεται ἡμῖν, ἐκ τῆς χάριτος. Ὁ ἐν ἐλπίδι μετανοίας ολισθαίνων ἐκ δευτέρου, ούτ της μετά πανουργίας πορεύεται μετὰ τοῦ Θεοῦ. τούτῳ ἀγνώστως, ἐπιπίπτει ὁ θάνατος· καὶ οὐ φθά ναι τὸν καιρὸν τῆς ἐλπίδος αὐτοῦ, τὰ ἔργα τῆς ἀρε τῆς πληρῶσαι. Ετι· «Δεῖ, φησί, γινώσκειν ἡμᾶς ἐν πάσῃ ὥρᾳ, ὅτι ἐν ταύταις ταῖς εἰκοσιτέσσαρσιν ώραις τῆς νυκτὸς καὶ τῆς ἡμέρας, τῆς μετανοίας χρήζομεν. Νόησις δὲ τοῦ ὀνόματος τῆς μετανοίας καθὼς ἐκ τοῦ ἀληθινοῦ τρόπου τῶν πραγμάτων ἐγνώ καμεν, τοῦτό ἐστι· δέησις ἐκτενὴς ἐν πάσῃ ὥρᾳ, ἐν εὐχῇ πεπληρωμένη κατανύξεως, προσεγγίζουσα τῷ Θεῷ, ὑπὲρ ἀφέσεως τῶν παρελθόντων· καὶ λύπη, ὑπὲρ τῆς τῶν μελλόντων φυλακῆς. Καὶ αὖθις· «Χάρις μετὰ χάριν, ἡ μετάνοια ἐδόθη τοῖς ἀνθρώποις. Μετάνοια γάρ ἐστιν, ἀναγέννησις δευτέρα ἐκ Θεοῦ, καὶ ὅνπερ ἐκ τῆς πίστεως ἀῤῥαβῶνα ἐδεξάμεθα, διὰ τῆς μετανοίας τὸ χάρισμα αὐτοῦ ἐκδεχόμεθα. Μετά νοιά ἐστιν ἡ θύρα τοῦ ἐλέους, ἡ ἀνεῳγμένη τοῖς διώκουσιν αὐτήν. Διὰ τῆς θύρας ταύτης εἰσερχό μεθα πρὸς τὸ θεῖον ἔλεος, καὶ ἐκτὸς ταύτης τῆς εἰσόδου, οὐχ εὑρήσομεν ἔλεος. Διότι πάντες ήμαρ τον, κατὰ τὴν θείαν Γραφήν, δικαιούμενοι δωρεάν τῇ αὐτοῦ χάριτι. Η μετάνοιά ἐστιν ἡ χάρις ἡ δευτέρα, καὶ τίκτεται ἐν τῇ καρδίᾳ ἐκ τῆς πίστεως καὶ τοῦ φόβου. Ο φόβος δέ ἐστι, ράβδος πατρική, ή κυβερ Dνῶσα ἡμᾶς, ἕως ἂν φθάσωμεν εἰς τὸν παράδεισον τὸν πνευματικόν· καὶ ὅταν φθάσωμεν ἐκεῖσε, ἀφίησιν ἡμᾶς, καὶ στρέφεται. Παράδεισός ἐστιν ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ, ἐν ᾗ ἡ τρυφὴ πάντων τῶν μακαρισμῶν.» Καὶ αὖθις· ο Ὥσπερ οὐ δυνατόν ἐστι περάσαι τὴν θάλασσαν τὴν μεγάλην, χωρὶς πλοίου, καὶ καράβου, οὕτως οὐ δύναταί τις χωρὶς φόβου περάσαι πρὸς τὴν ἀγάπην. Τὴν θάλασσαν τὴν ὀζομένην, τὴν τεθεῖσαν μεταξὺ ἡμῶν καὶ τοῦ νοητοῦ παραδείσου, διὰ καράσου τῆς μετανοίας παρελθεῖν δυνάμεθα, τῆς ἐχούσης οὗτοι τοῦ φόβου, οὐ κυβερνῶσι τὸ πλοῖον τοῦτο τῆς τοὺς κωπηλάτας τοῦ φόβου. Ἐὰν δὲ οἱ κωπηλᾶται μετανοίας, δι' ἧς διερχόμεθα τὴν θάλασσαν τοῦ κόσμου τούτου πρὸς τὸν Θεὸν, καταποντιζόμεθα ἐν τῇ ὀξομένῃ θαλάσσῃ. * Ephes. iv, 31, 32. "Psal. iv, 5.» Ephes. iv, 26. 6 Romn. x1, 19. σε Ibid. 21.

Έτι περὶ μετανοίας, φόβου, ἀγάπης, πένθους, & Sequitur de penitentia, timore, charitate, dolore, laδακρύων, καὶ αὐτομεμψίας. crymis et proprio vituperio. πα'. «Μετάνοιά ἐστι, τὸ πλοῖον· ὁ φόβος, ο κυ βερνήτης αὐτοῦ· ἡ ἀγάπη, ὁ λιμὴν ὁ θεϊκός. Καθ ίζει οὖν ἡμᾶς ὁ φόβος ἐν τῷ πλοίῳ τῆς μετανοίας, καὶ διαβιβάζει ἡμᾶς τὴν θάλασσαν τοῦ βίου τὴν ὀζομένην· καὶ πρὸς τὸν λιμένα τὸν θεῖον, ὅς ἐστιν ἡ ἀγάπη, ὁδηγεῖ ἡμᾶς, εἰς ὃν περῶσι πάντες οἱ 80πιῶντες καὶ πεφορτισμένοι ἐν τῇ μετανοίᾳ· καὶ ὅτε φθάσομεν τὴν ἀγάπην, ἐφθάσαμεν εἰς τὸν Θεόν· καὶ ἡ ὁδὸς ἡμῶν ἐτελειώθη, καὶ διέβημεν πρὸς τὴν νῆσον τὴν ἐκεῖθεν τοῦ κόσμου οὖσαν, ὅπου ὁ Πατήρ, καὶ ὁ Υἱὸς, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον.» Περὶ δὲ πένθους τοῦ κατὰ Θεὸν, οὕτω φησὶν ὁ Σωτήρ ο Μακάριοι οἱ πενθοῦντες, ὅτι οὐτοὶ παρακληθήσονται.. "Ετι περὶ δακρύων, ὁ αὐτὸς γράφει ὅσιος Ἰσαάκ· ι Τὰ δάκρυα τὰ ἐν τῇ εὐχῇ, σημεῖόν ἐστι τοῦ ἐλέους τοῦ Θεοῦ, οὗπερ ἠξιώθη ἡ ψυχὴ ἐν τῇ ἑαυτῆς μετανοίᾳ· καὶ ὅτι προσεδέχθη, καὶ ἤρξατο εἰσέρχεσθαι εἰς τὴν πεδιάδα τῆς καθαρότητος ἐν τοῖς δάκρυσιν. Ἐὰν γὰρ μὴ ἀρθῶσιν οἱ λογισμοὶ τῶν παρερχομένων, καὶ ῥίψωσιν ἐξ ἑαυτῶν τὴν ἐλπίδα τοῦ κόσμου, καὶ κι νηθῇ ἐξ αὐτῶν ἡ καταφρόνησις αὐτοῦ, καὶ ἄρξωνται ἀγαθὰ ἐφόδια τῆς ἐξόδου αὐτῶν παρασκευάζειν, καὶ ἄρξωνται ἐν τῇ ψυχῇ λογισμοὶ κινεῖσθαί τινων ὄντων ἐκεῖσε, οὐ δύνανται οἱ ὀφθαλμοὶ δακρύειν. Τὰ δάκρυα γὰρ, ἐκ τῆς ἀκραιφνοῦς ἀδολεσχίας, καὶ ἀμετεωρί στου, τῶν λογισμῶν τε τῶν πολλῶν, καὶ συνεχῶν, καὶ ἀκλινῶς γινομένων, καὶ ἐκ μνήμης τινὸς λεπτοῦ γινομένου ἐν τῇ διανοίᾳ, καὶ λυπούντος τὴν καρ- & δίαν ἐκ τῆς μνήμης αὐτοῦ, καὶ ἐκ τούτων τὰ δάκρυα πληθύνονται, καὶ ἐπιπλέον αὐξάνονται.» Καὶ ὁ τῆς Κλίμακος· ο Ωσπερ τὸ πῦρ ἀναιρετικὸν καλάμης, οὕτω τὸ δάκρυον τὰ ἁγνὸν, παντὸς ῥύπου φαινομένου, καὶ νοουμένου.» Ετι· «Τὰ τῆς ἡμετέρας ἀναλύσεως καθαρὰ καὶ ἄδολα, ἑαυτοῖς περιποιησώμεθα δάκρυα" οὐ γάρ ἐστιν ἐν αὐτοῖς κλοπή, ἢ οἴησις· κάθαρσις δὲ μᾶλλον, καὶ ἀγάπης τῆς εἰς Θεὸν προκοπή, καὶ ἁμαρτίας Εκπλυσις, καὶ ἀπάθεια. Ετι· «Μὴ πίο στευε σαῖς πηγαῖς, πρὸ τελείας καθάρσεως· οὐ γὰρ ἔχει πίστιν οἶνος εὐθέως ἐκ τῶν ληνῶν ἐγκλειόμενος.» Ετι· «Τὰ μὲν ἐκ φόβου δάκρυα, αὐτὰ ἐν ἑαυτοῖς τὴν φυλακὴν κέκτηνται· τὰ δὲ τῆς ἀγάπης, πρὸ τῆς τελείας ἀγάπης, ἴσως εὐσύλητα ἔν τισι καθε εστήκασιν, εἰ μήπουγε τὸ ἀείμνηστον πῦρ ἐν τῷ καιρῷ τῆς ἐνεργείας, πάνυ τὴν καρδίαν εξάψεις. Καὶ θαυμαστὸν, πῶς τὸ ταπεινότερον ἀσφαλέστερόν ἐστιν ἐν καιρῷ αὐτοῦ.» Ετι· «Δάκρυον ἐξόδου, ἀπέτεκε φόβον· φόβου δὲ τεχόντος ἀφοβίαν, ἐπεφάνη χαρά χαρᾶς δὲ ἀκαταλήκτου ληξάσης τῆς ὁσίας ἀγάπης τὸ ἄνθος ἀνέτειλε. › Περὶ μέντοι αὐτομεμψίας, φησὶν ὁ μέγας Αντώνιος·. Αὕτη ἐστὶν ἡ μεγάλη εργασία τοῦ ἀνθρώπου, ἵνα τὸ σφάλμα αὐτοῦ, ἐπάνω ἑαυτοῦ βάλλῃ ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, καὶ προδοκήσῃ πειρασμόν, ἕως ἐσχάτης ἀναπνοῆς. Καὶ ἕτερος Πατὴρ ἅγιος έρωτηθείς, ο Τί πλέον εύρες, Πάτερ, ἐν τῇ ὁδῷ ταύτῃ; ν ἀποκριθεὶς εἶπεν, τὸν ἐν παντὶ ἑαυτὸν μέμφεσθαι· ὅπερ καὶ ὁ ἐρωτήσας ἐπήνεσε· καὶ λέγει αὐτῷ· • Αλλη ὁδὸς οὐκ ἔστι πλὴν ταύτης.» Καὶ ὁ ἀββᾶς PATROL. GR. CXLVII. 81. Pœnitentia est navigium; timor, gubernator; charitas, portus divinus. Timor igitur nos statuit in pœnitentiæ navigio, et nos transmittit per liujus vitæ mare foetidum; et ad divinum portum qui est charitas, nos ducit in quem veniunt quotquot poenitentia laborant ac sustinent. Et quando ad charitatem festinamus, ad Deum festinavimus; et via nostra peracta est, et transivimus ad insulam quæ ultra hunc mundum est, ubi Pater et Filius et Spiritus sanctus est. De dolore secundum Deum ita loquitur Salvator: «Beati qui lugent, quoniam ipsi consolabuntur.» Adhuc de' lacrymis hoc scribit pius Isaac: «Lacrymæ per orandum signum sunt misericordiæ Dei, qua digna habita est pœnitens anima. Indicant quoque eam acceptam esse et jam intrare in puritatis plauitiem per lacrymas incipere. Nisi enim rejiciantur fluxorum cogitationes et a seipsis mundanam spem extrahant, et moveatur et ipsis mundi contemptus, et incipiant bona viatica exítus de mundo parare, et in animo moveri incipiant nonnullorum quæ ibi in cœlo sunt, oculi lacrymare nequeunt. Lacryinæ enim ex sincera conversatione et constanti, ex multis continuisque cogitationibus, et recta advenientibus et ex memoria exiguæ rei in cogitatione efformatæ et cor ex hac memoria tristantis, ex iis lacrymæ multiplicantur, et magis ac magis augentur. Εt Climacius: Quemadmodum ignis calamum consumit, ita lacrymæ quæ mundæ sunt, omnes sordes apparentes et cogitatas.» Et adhuc • Nostre dissolutionis puras ac sinceras lacrymas acquiramus. In iis enim non est aut subreptio aut opinio; imo vero mundatio, et divinæ charitatis profectus, et peccati ablutio, et affectus privatio. Et adhuc: Tuis lacrymis ne confidas, priusquam omnino purgatus sis; non enim fidere debemus vino quod modo e torculari in doliis includitur. Et adhuc: «Quæ ex timore procedunt lacrymæ, sibi ipsis custodiam acquisiverunt; quæ autem et charitate sunt, antequam perfecta sit charitas, spoliantibus in quibusdam exposita sunt, nisi forte ignis semper nemporandus, suæ virtutis tempore, omnino cor accenderit. Εt mirum, quomodo, quod humilius est, in hujus ignis tempore, solidius quoque est. › Et adhuc: ‹Lacrymæ exitus genuerunt timorem; postquam autem timor genuerit securitatem, apparuit lætitia.› De sui autem vituperio dicit magnus Antonius: Ea est magna hominis operatio, ut sua vitia supra se coram Deo jaciat, et tentationem exspeclet usque ad ultimum spiritum. › Et alius sanctus Pater interrogatus: Quid inajus invenis, Pater, in hac via? respondens dixit; In omnibus seipsun vituperare. Quod qui interrogaverat laudavit, et illi dixit: ‹ Non est alia via, ea excepta.» Et abbas Pomen Cum gemitu omnes virtutes in hunc mundum ingressæ sunt. Unam virtutem suscipe, et extra eam, in labore homo frustra versatur., Et inter

' Μετὰ στεναγμοῦ πᾶσαι αἱ ἀρεταὶ εἰς τὸν rogaverunt eum quænam esset, et dixit: • Ut ho- Ποιμήν mo continuo seipsum vituperet. Εt rursum dixit: • Qui seipsum vituperat, si quid ipsi accidat, sive nulla, sive infamia, sive quælibet alia amictio, cum ca prævenerit, seipsum iis dignum judicat, nec ullo modo turbatur.s De attentione, et quod oportet sapienter firmari. 82. Similiter de attentione et confirmatione scribit divus Paulus: Videte quomodo caute ambuletis; non quasi insipientes, sed quasi sapientes, redimentes tempus, quoniam dies mali sunt. Es sanctus Isaac:. Ο sapientia, quam admiranda es, et ut a longinquo omnia prævides! Beatus qui invenit te; a juventutis enim indolentia liberatus est. Si quis, per parras merces, lucrum nempe, magnorum affectuum sanationem lucratur, bene facit. Ea est enim sapientia, ut aliquis in parvis ac minimis suis operibus semper vigilet. Requiem enim magnam sibi thesaurizat, nec dormit, neforte quid ipsi contrarii accidat, sed mali causas ante tempus recidit, et per brevissimas res parvam tristitiam sustinet, per eam dissipans majorés, et procedens. Ideo et dicit Sapiens: c Esto vigilans et altentus pro vita tua: cognatus enim cogitationis somnus est, et imago veri Immortalis. › Dicit et episcopus Basilius: «Quicunque in parvis negligens est, ne credas ipsi magna cordi esse. › Quod in pradictis omnibus serio agere oportet; ante omnia autem, ut tranquilli et miles simus, et quod oportet pure invocure Dominum Jesum Christum, in corde, si pacem agere studeamus. 85. Propter haec omnia, serio, quæ prædicta sunt, age; ante omnia autem, ut tranquillus et mitis fas, eliam munda conscientia, Dominum Jesum Christum in intimo corde invoca, ut diximus. Ita enim procedens divinaın gratiam in anima quiescentem possides. Dicit enim Climacius: • Qui iracundia et opinione et hypocrisi et injuriarum memoria impeditur, non poterit tranquillitatis vestigia vie dere, nisi inde jam discedere voluerit. Si quis autem iis purus est, ille quod utile est moverit; spinor autem, neque solus. Atque igitur non modo requiescentem habebis in anima tua gratiam, sed et animam tuam perfecte quiescentem ab iis quæ prius ipsam impediebant, dæmonibus nempe el affectibus. Si enim et rursum eam impediunt, nihil tamen proficiunt, quia non iis adharet, neque lætitiam quæ ex iis est, cupit. κόσμον τοῦτον εἰσῆλθον. Επαρον μίαν ἀρετὴν, καὶ ἐκτὸς αὐτῆς, κόπῳ ἵσταται ὁ ἄνθρωπος.» Καὶ ἠρώτ τησαν αὐτὸν, «Ποία ἐστὶν αὕτη; ν καὶ λέγει· «lva ὁ ἄνθρωπος διαπαντός μέμφηται ἑαυτόν.» Είπε πάλιν· ι Ο ἑαυτὸν μεμφόμενος, εἴ τι δ᾽ ἂν συμβῇ αὐτῷ, είτε ζημία, εἴτε ἀτιμία, εἴτε οιαδήποτε θλίψις, προ λαβὼν ἔχει ἑαυτὸν ἄξιον, καὶ οὐδέποτε ταράσσεται.» Περὶ προσοχῆς, καὶ τοῦ σοφῶς ἀσφαλίζεσθαι. πβ'. Ομοίως δὲ περὶ προσοχῆς καὶ ἀσφαλείας, γράφει ὁ θεσπέσιος Παῦλος *. Βλέπετε πῶς ἀκριβῶς περιπατεῖτε· μὴ ὡς ἄσοφοι· ἀλλ' ὡς σοφοί, ἐξαγο ραζόμενοι τὸν καιρὸν, ὅτι αἱ ἡμέραι πονηραί εἰσι.» Καὶ ὁ ἅγιος Ἰσαάκ· ο Ο σοφία, πόσον θαυμαστὴ ὑπάρχεις, καὶ πῶς προβλέπεις τὰς πάντα πόρρωθεν μακάριος ὁ εὑρών σε· ἐκ γὰρ τῆς ῥαθυμίας τῆς νεότητος ἠλευθέρωται. Εἴ τις εμπορεύεται διὰ μικρᾶς ἐμπορεύσεως, ἤτοι περιποιήσεως, τὴν ἰατρείαν τῶν μεγάλων παθῶν, καλῶς ποιεῖ. Τούτο γάρ ἐστι φιλοσοφία, ἵνα τις καὶ ἐν τοῖς ἐλαχίστοις, και μικροίς τοῖς γινομένοις παρ' αὐτοῦ, ἀεὶ νήφῃ. Αναπαύσει; γὰρ μεγάλας θησαυρίζει ἑαυτῷ, καὶ οὐχ ὑπνοῖ· ἵνα μὴ συμβῇ αὐτῷ τι ἐναντίον, ἀλλὰ τὰς αἰτίας κόπτει πρὸ καιροῦ· καὶ διὰ τῶν ἐλαχίστων πραγμάτων υποφέρει τὴν μικρὰν λύπην, ἐξαφανίζων δι' αὐτῆς, τὴν μεγάλην καὶ προϊών. Διὸ καὶ λέγει ὁ σοφος· «Γενοῦ ἐγρήγορος καὶ νηφάλιος ὑπὲρ τῆς ζωῆς σου - συγ γενὴς γάρ ἐστιν ὁ ὕπνος τῆς διανοίας, καὶ εἰκὼν τοῦ ἀληθινοῦ ἀθανάτου. Λέγει δὲ καὶ ὁ Ἱεροφάντης Ο Βασίλειος· ι Ὅστις εἰς τὰ μικρὰ ἑαυτοῦ ὀκνηρός ἐστι, μὴ πιστεύσης αὐτῷ εἰς τὰ μεγάλα διαπρέ ψαι.» *Οτι εἰς πάντα δεῖ σπουδάζειν τὰ εἰρημένα πρό δὲ πάντων, ὥστε εἶναι ἡσυχόν τε καὶ πρᾶν, καὶ καθαρῶς σπεύδειν ἐπικαλεῖσθαι τὸν Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν, ἔνδον καρδίας τὸν ἡσυχάζοντα. πγ'. Διὰ δὴ ταῦτα, περὶ πάντα μὲν σπούδαζε τὰ εἰρημένα· πρὸ δὲ πάντων, ἵνα ἡσύχως, καὶ πράως, καὶ μετὰ καθαροῦ τοῦ συνειδότος, τὸν Κύριον Τησοῦν Χριστὸν ἔνδον βάθους καρδίας ἐπικαλῇ, καθάπερ ἔφημεν. Οὕτω γὰρ τὴν αὐτοῦ θείαν χάριν ὁδῷ προβαίνων, ἀναπαυομένην ἔχεις [σ. λείπει εἰς] τὴν ψυχήν. Λέγει καὶ γὰρ ὁ τῆς Κλίμακος· ο Μηδεις Dὑπὸ θυμοῦ, καὶ οἰήσεως, ὑποκρίσεως τε καὶ μνησι κακίας ὀχλούμενος, ἴχνος ἡσυχίας ἰδεῖν τολμήσει ποτέ, μήπως ἔκστασιν ἐντεῦθεν κερδήσῃ· εἰ δέ τις τούτων καθαρὸς, αὐτὸς λοιπὸν γνώσεται τὸ συμφέ ρον· οἶμαι δὲ, οὐδὲ αὐτός.» Καὶ γοῦν οὐ μόνον ἀναπαυομένην ἔξεις τὴν χάριν τῇ σῇ ψυχῇ, ἀλλὰ καὶ ἀναπαύουσαν τὴν ψυχὴν τελείως ἐκ τῶν πρώην ὀχλούντων αὐτῇ, δαιμόνων τε καὶ παθῶν. Εἰ γὰρ καὶ ἐνοχλοῦσιν αὖθις, ἀλλ' οὐκ ἐνεργοῦσιν, ὅτι μὴ πρόσ κειται αὐτοῖς, μηδὲ ποθεῖ τὴν ἐκ τούτων ἡδονήν. De hono et exstatico amore et divina pulchritudine. Περὶ καλοῦ καὶ ἐκστατικοῦ ἔρωτος, καὶ θείου 84. Totum hujuscemodi viri desiderium est inκάλλους. πω. Ολος γὰρ ὁ πόθος τοῦ τοιούτου, καὶ ὁ ἐγκάρ- " Ephes. v, 15.

1אך a Paδ:ος καὶ ἐκστατικὸς ἔρως, καὶ ἡ ὁλικὴ αὐτοῦ διάθε timus exstaticusqne a:nor; et tora hujus dispo σις, πρὸς τὸ ὑπέρκαλον κάλλος ὁρᾷ, καὶ μακαριώτατον, 5 καὶ ἐφετῶν τοῖς Πατράσιν εἴρηται τὸ ἀκρότα τον. Καί φησιν ὁ μέγας Βασίλειος·. Οταν ὁ τῆς εὐσεβείας ἔρως τὴν ψυχὴν κατάσχῃ, ἅπαν αὐτῇ που λέμων καταγέλαστον εἶδος, καὶ πάντες αὐτὴν ὑπὲρ του ποθουμένου καταξαίνοντες, τέρπουσι μᾶλλον, ἢ πλήττουσι.» Καὶ αὖθις· «Τί τοῦ θείου κάλλους θαυμασιώτερον; Τίς ἔννοια τῆς τοῦ Θεοῦ μεγαλοπρεπεία, χαριεστέρα; Ποῖος πόθος ψυχῆς, οὕτω δριμύς, καὶ ἀφόρητος, ὡς ὁ ἀπὸ Θεοῦ ἐγγινόμενος τῇ ἀπὸ πάσης κακίας κεκαθαρμένη ψυχῇ, καὶ ἀπὸ ἀληθινῆς διαθέσεως λεγούσῃ· Τετρωμένη ἀγάπης ἐγώ είμι;» Περὶ πολέμου, καὶ παιδευτικῆς παραχωρήσεως, καὶ τῆς κατὰ ἀποστροφὴν ἐγκαταλείψεως. πε'. Πολεμεῖται δὲ λοιπόν, κατὰ παραχώρησιν παιδευτικὴν, οὐ κατὰ ἀποστροφὴν ἐγκαταλείψεως. Διὰ τί; ἵνα μὴ ὑψωθῇ ὁ νοῦς αὐτοῦ, δι' ὅπερ εὗρεν ἀγαθόν· ἀλλὰ πολεμούμενός τε καὶ παιδευόμενος, προσλαμβάνει ταπείνωσιν ἀεὶ, δι' ἧς μόνης, οὐ μόνον νικῇ τοὺς ὑπερηφάνως πολεμοῦντας αὐτόν· ἀλλὰ καὶ δωρεῶν μειζόνων διηνεκώς ἀξιοῦται, προκόπτων ὅσον ἐφιχτὸν ἀνθρωπίνη φύσει, σειραῖς ἀφύκτοις καὶ βάρει σαρκὸς πεπεδημένος τε καὶ πιεζόμενος, καὶ χωρῶν πρὸς τὴν κατὰ Χριστὸν τελειότητα, καὶ ἀπάθειαν. Καὶ λέγει ὁ ἅγιος Διάδοχος. Ο Κύ ριος αὐτὸς λέγει, τὸν Σατανᾶν ὡς ἀστραπὴν ἐκ τῶν οὐρανῶν πεπτωκέναι, ἵνα μὴ ἀφορᾷ εἰς τὰ τῶν ἁγίων ἀγγέλων ὁ δυσειδὴς ἐνδιαιτήματα. Πῶς οὖν ὁ τῆς τῶν καλῶν δούλων κοινωνίας μὴ καταξιούμενος, κοινὸν δύναται ἔχειν οἰκητήριον μετὰ τοῦ Θεοῦ, τὸν ἀνθρώπινον νοῦν; Αλλ' ἐροῦσιν, ὅτι κατὰ παραχώρησιν τοῦτο γίνεται, καὶ πλέον οὐδὲν λέξουσιν. Ἡ μὲν γὰρ παιδευτική παραχώρησις οὐδαμῶς τὴν ψυχὴν τοῦ θείου φωτός ἀποστερεῖ· κρύπτει δε μόνον, ὡς καὶ ἤδη εἶπον τα πολλά, τὸν νοῦν τὴν ἑαυτῆς παρουσίαν ἡ χάρις, ἵνα προωθοῖτο, ὥσπερ τὴν ψυχὴν τῇ πικρίᾳ τῶν δαιμόνων, διὰ τὸ μετὰ παντὸς φόβου, καὶ πολλῆς ταπεινώσεως ἐκζητεῖν αὐτὴν, τὴν ἐκ Θεοῦ βοήθειαν, τὴν τοῦ ἐχθροῦ αὐτῆς ἐπιγινώσκουσαν κατ' ὀλίγον κακίαν. Ον τρόπον ἐὰν μήτηρ ατακτούν τὸ οἰκεῖον περὶ τοὺς θεσμοὺς τῆς γαλουχίας βρέφος, βραχὺ τῶν ἑαυτῆς ἐξωθείη· ἀγκαλῶν, ἵνα καταπληττόμενον· ὑπό τινων περιεστώτων αὐτῷ σαπροειδῶν ἀνθρώπων, ἢ θηρίων οιωνδήποτε, μετὰ φόβου πολ-D λοῦ, καὶ δακρύων, εἰς τοὺς μητρώους ἀνθυποστρέφῃ κόλπου;. Ἡ δὲ κατὰ ἀποστροφὴν γινομένη παραχώρησις ὡσανεὶ δέσμιον παραδίδωσι τὴν μὴ θέλουσαν ψυχὴν ἔχειν τὸν Θεὸν, τοῖς δαίμοσιν. Ἡμεῖς δὲ οὐκ ἐσμὲν ὑποστολῆς τέκνα, μὴ γένοιτο! ἀλλὰ βρέφη γνήσια τῆς τοῦ Θεοῦ εἶναι χάριτος πιστεύομεν· μικραίς παραχωρήσεσι, καὶ πυκναῖς παρακλήσεσι παρ' αὐτῆς γαλουχούμενα· ἵνα διὰ τῆς χρηστότητος τοῦ Θεοῦ, φθάσωμεν ἐλθεῖν, εἰς ἄνδρα τέλειον, εἰς μέτρον ἡλικίας.» Καὶ αὖθις· «Ἡ παιδευτική παραχώρησις φέρει μὲν λύπην πολλὴν καὶ ταπείνωσιν, καὶ ἀπελπισμὸν σύμμετρον τῇ ψυχῇ, ἵνα τὸ φιλόδοξον αὐτῆς καὶ ἀπτόητον μέρος, πρεπόντως εἰς τα πείνωσιν ἔρχηται· εὐθέως δὲ φόβον Θεοῦ, καὶ δάsitio ad extremam pulchritudinem beatissimamque tendit, quæ desiderabilium rerum summa tribus dicitur. Ει dicit magnus Basilius: • Quando pietatis amor animam tenet, omnis bellorum species ridenda ipsi est, et quicunque eam pro eo quem diligit, dilacerant, juvant potius quam feriunt.» Et rursum: • Quid divina pulchritudine mirabilius? quæ cogitatio jucundior, quam divine magnificentia? Quodnam animæ desiderium ita vehemens et intolerabile, ut illud quod a Deo ellicitur in animna omni malitia purgata, et quæ divina dispositione dicit: «Vulnerata charitate ego sum?» De bello, et de erudiente recessu ac per aversionem derelictione. 85. Pugnatur cæteroquin, per erudientem recessum, non per aversionem derelictionis. Quare? Ne superbiat mens ejus, propter lonum quod invenit; sed impugnatus et instructus, humilitatem semper induit, qua una non modo eos vincit qui ipsi bellum inferunt, sed et majoribus donis continue dignus amicitur, profciens quantum humanæ naturæ licet, funibus necessariis et carnis pondere gravatus et oneratus et ad eam quæ secundum Christum est, perfectionem et apathian properans. Dicit quilem sanctus Diadochus: Ipse Dominus dicit Satanam tanquam fulgur e cœlis decidisse, ne deformis angelorum sanctorum habitationem intueretur. Quomodo igitur qui bonorum servorum communione dignus non habitues est, communem posset habere cum Deo sedem, mentem humanam? Sed dicent id per recessum fieri; et uihilo plus dicent. Eruditus enim recessus minime animam Dei lumine privabit. Abscondit autem se:ummodo, ut jam sæpius dixi, nenti suam praesentiam gratia, ut eam propellat. Anima enim, dæmonum amaritudinis causa, sui inimici brevi malitiam cognoscens, cum multo timore et humilitate ad Dei auxilium inquirendum impellitur. Quemadmodum si mater inobedientem tempore lactationis Glium brevi a suis, brachiis removet, ut ab circumstantibus horrendis hominilus territus, aut bestiis quibuslibet, cum multo timore ac lacrymis multis ad maternos sinus recurrat. Quæ autem per aversionem at recessus, nolentem Deum habere animam, ut vinctam, dzmonibus tradit; nos autem non sumus desertiores filii, quod utinam non accidat! seul legitimos Dei gratiæ Glios esse condidimus, parvis remissionibus, frequentibusque consolationibus ab ipsa lactalos; ut, Dei misericordia festinemus pervenire in virum perfectum, in mensuram ætatis. Et rursum: Erudiens recessus tristitiam quidem multam et humilitatem affert, et moderatam auium diffidentiam, ut ejus superbia et arrogantia in decentem humilitatem convertalıtur. Mox autem Dei timorem et confessionis Incrymas in cor adducit, et optimi silentii vehemens desiderium. Quæ autem per Dei aversionem fit derelictio, desperatione simul et diffidentia et ira

πολ animam impleri sinit. Nos igitur scire oportet utriusque derelictionis experimentum; et secumadum utriusque modum Deo accedere. Ibi enim gratias cum satisfactione ad eum reddere debemus, quippe qui nostra mentis intemperantiam · consolationis dilatione castigavit, ut virtutis et · malitiæ nobis, ut bonus pater, differentiam osten - -deret. Hic autem peccatorum. confessionem indesinentem, continuas lacrymas, majorem abscessum facere, ut ita possimus penarum additlone Deumn movere, ipsumque ut prius, in cordibus nostris intueri. Sed tamen sciendum est, quod, quando præliantur inter se anima ac Satan (de erudiente derelictione loquor, subducit se, ut jam dixi; gratiæ; cooperatur autem clam cum anima auxilio suo, ut victoriam animæ solius esse, inimicis ipsius ostendat. Et sanctus Isaac: ‹ Fieri non potest ut in spiritualibus bellis, sine iis per derelictionem tentationibus, sapiens evadat, et suum provisoremn noscat, et Deum suum sentiat, firmeturque in Ade illius abscondite, nisi in illius experientia virtute quam suscepit. Εt quando viderit gratia opinioņein de se arrogantem eum in suis cogitationibus admittere, et jam de se magna cogitare, tunc permittit et contra eum tentationes Armentur et valid fant, donec propriam infirmi1atem senserit et fugerit, et Denin in humilitate possideat. Et his pervenit homo it viri perfecti mensuram, Filii Dei fide ac spe, et ad charitatem extollitur. Miranda enim noscitur Dei charitas *cum homo in mediis periculis fuerit quæ suam spem praecidere valeant; et ili Deus potentiam suam cum solvando ostenderit. Nunquam enim homo potentiam Dei in requie ac latitudine cognoscit; nec unquam Deus vim suam sensibiliter o tendit, nisi in pacis loco et in solitudine et in locis quæ occursibus et commercii cum homi. χρυον ἐξομολογήσεως επάγει τῇ καρδίᾳ· καὶ τῆς καλλίστης σιωπής, πολλὴν ἐπιθυμίαν. Ἡ δὲ κατὰ ἀποστροφὴν τοῦ Θεοῦ γινομένη, ἀπελπισμοῦ ὁμοῦ, καὶ ἀπιστίας, καὶ ὀργῆς, καὶ τύφου, τὴν ψυχὴν πλη ρωθῆναι παραχωρεῖ. Δεῖ οὖν ἡμᾶς εἰδέναι τὴν πείραν τῶν ἀμφοτέρων παραχωρήσεων· καὶ κατὰ τὸν ἑκάστης τρόπον, προσιέναι τῷ Θεῷ. Ἐκεῖ μὲν γὰρ εὐχαριστίαν μετὰ τῆς ἀπολογίας προσαγαγεῖν αὐτῷ ὀφείλομεν, ὡς τὸ τῆς γνώμης [σ. τῆς γνώσεως] ἡμῶν ἀκόλαστον, τῇ σχολῇ τῆς παρακλήσεως κολά ζοντι [ίσ. σχολάζοντι]· ἵνα ἀρετῆς ἡμᾶς καὶ κακίας ὡς Πατὴρ ἀγαθὸς, διδάσκῃ τὴν διαφοράν. Ενταῦθα δὲ, εξαγόρευσιν τῶν ἁμαρτημάτων άπαυστον, καὶ δάκρυον ἀνελλιπὲς, καὶ ἀναχώρησιν πλείονα· ὅπως ἂν οὕτω δυνηθῶμεν τῇ προσθήκη τῶν πόνων, δυσΒωπῆσαί ποτε τὸν Θεὸν, ἐπιβλέψαι ὡς τὸ πρὶν εἰς τὰς καρδίας ἡμῶν. Πλὴν δεῖ εἰδένα: ὅτι, ὅταν κατὰ οὐ σιώδη συμβολὴν τῇ ψυχῇ καὶ τῷ Σατανᾷ ἡ μάχη γίνεται, ἐπὶ τῆς παιδευτικῆς λέγω παραχωρήσεως, ὑποστέλλει μὲν ὡς καὶ ἤδη εἶπον ἑαυτὴν ἡ χάρις· ἀγνώστως δὲ συνεργεῖ τῇ ψυχῇ βοηθείᾳ, ἵνα την νίκην, τῆς ψυχῆς εἶναι μόνον ἐπιδείξῃ τοῖς ἐχθροῖς αὐτῆς.» Καὶ ὁ ἅγιος Ἰσαάκ· «Οὐ δυνατὸν ἐκτὸς τῶν κατὰ παραχώρησιν πειρασμῶν, σοφισθῆναι τὸν άνθρωπον ἐν τοῖς πολέμοις τοῖς πνευματικοῖς, καὶ γνῶναι τὸν ἑαυτοῦ προνοητήν, καὶ αἰσθηθῆναι τοῦ Θεοῦ αὐτοῦ, καὶ στερεωθῆναι ἐν τῇ πίστει αὐτοῦ κρυπτῶς, εἰ μὴ ἐν τῇ δυνάμει τῆς πείρας αὐτοῦ ἧς ἐδέξατο· καὶ ἡνίκα ἴδῃ ἡ χάρις, ὅτι ἤρξατο ἐν τῷ λογισμῷ αὐτοῦ ἡ οἴησις μικρὸν, καὶ ἤρξατο λογίζε Εσθαι μέγα περὶ ἑαυτοῦ, εὐθέως παραχωρεῖ τοὺς πειρασμούς κατ' αὐτοῦ ἰσχυροποιηθῆναι, καὶ κραταιω θῆναι, ἕως ἂν μάθῃ τὴν ἑαυτοῦ ἀσθένειαν, καὶ φύ γει, καὶ κατάσχῃ τὸν Θεὸν ἐν ταπεινώσει. Καὶ ἐν τούτοις ἔρχεται ὁ ἄνθρωπος, εἰς τὰ μέτρα τοῦ τε λείου ἀνδρὸς, ἐν τῇ πίστει καὶ τῇ ἐλπίδι τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ· καὶ ὑψοῦτα: πρὸς τὴν ἀγάπην. Θαυμαστὴ γὰρ γνωρίζεται ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ πρὸς τὸν ἄνθρω nibus tuinulta vacua sunt. πον, ὅταν ποτὲ ἐν μέσῳ γένηται πραγμάτων, τῶν διακοπτόντων τὴν ἐλπίδα αὐτοῦ· καὶ ἐκεῖσε δεικνύει ὁ Θεὸς τὴν δύναμιν ἑαυτοῦ, ἐν τῇ σωτηρίᾳ τῇ ἐπ' αὐτόν. Οὐδέποτε γὰρ μανθάνει ἡ ἄνθρωπος τὴν δύναμιν τὴν θεϊκὴν, ἐν ἀναπαύσει καὶ πλατυσμῷ· καὶ οὐδέποτε ἔδειξεν ὁ Θεὸς τὴν ἑαυτοῦ ἐνέργειαν αἰσθητικῶς, εἰ μὴ ἐν χώρᾳ ἡσυχίας, καὶ ἐν ἐρήμῳ, καὶ ἐν τόποις ἑστερημένοις τῶν συντυχιῶν· καὶ τῆς ταραχῆς τῆς κατασκηνώσεως τῆς μετὰ τῶν ἀνθρώπων. ο De avathia, et quid est humana apathia. 86. Post hæc autem oportet ex parte hoc in loco de apithia et perfectione sermonem facere, et post pauca presenti rei fuem imponere. Audi quod dicit magnus Basilius: • Qui Dei vere amator est, et illius tranquillitatis vel paululum aliquid vult comprehendere, spiritualemnque illius sanctitatem, pacere, quietem, dulcedinem, et latitiam gaudiumque quod inde generatur gustare cupit, longe ab omni materiali affectu qui animam inquinat, nienten retrabere festinat. Mundo autem et nitido oculo divina intuetur; inexplebiliter inde oriente lumine restitur, et all talen babitum statumque animam postquam exercuit, Dro, prout possibile est, similis fit, illumque auat et cupit, quippe qui maΠερὶ ἀπαθείας, καὶ τοῦ, τί ἐστιν ἡ ἀνθρωπίνη ἀπάθεια. πς'. Πρὸς δὲ τούτοις, δέον ἐκ μέρους καὶ τὸν τῆς ἀπαθείας λόγον ἐνταῦθα προσθῆναι, καὶ τελειότητος, καὶ μετὰ μικρὸν οὕτω πέρας δοῦναι τῇ παρούσῃ πραγματεία. Ενθεν καὶ λέγει ὁ μέγας Βασίλειος. † Ὁ τοῦ Θεοῦ καταστὰς ἐραστής, καὶ τῆς ἐκείνου ἀπαθείας καὶ τὸ σμικρότατον κατασχεῖν ἐφιέμενος, καὶ τῆς πνευματικῆς ἁγιότητος, γαλήνης τε, καὶ αταραξίας, καὶ ἡμερότητος, καὶ τῆς ἐκ τούτων τικτομένης εὐφροσύνης τε, καὶ χαρᾶς ἐπιθυμῶν ἀπογεύσασθαι, παντὸς μὲν ὑλικοῦ πάθους τοῦ τὴν ψυχὴν ἐπιθολοῦντος, πόῤῥω τοὺς λογισμοὺς ἀπάγειν ἐσπούδακε. Καθαρῷ δὲ, καὶ ἀνεπισκιάστῳ ὄμματι, τὰ θεῖα περιαθροῖ· ἀπλήστως τοῦ ἐκεῖθεν φωτὸς εμφορούμενος· εἰς τοιαύτην τε ἔξιν, καὶ κατάστασιν

OPUSCULA Ascetica. τὴν ψυχὴν ἐξασκήσας, οἰκειοῦται κατὰ τὴν ἐγχωρού- gnum ac difficile certamen sustinuerit, et ex terσαν ὁμοίωσιν, τῷ Θεῷ, ἐπέραστός τε καὶ ποθεινό τατος αὐτῷ γίνεται, οἷα δὴ μέγα τε ἆθλον, καὶ δυσήνυτον ἀνατλὰς, καὶ ἐκ τῆς κατὰ τὴν ὕλην συγ κράσεως δυνηθείς, ἀκραιφνεῖ καὶ κεχωρισμένῃ τῇ διανοίᾳ τῆς τῶν σωματικῶν ἐπιμιξίας παθῶν πως, ὁμιλῆσαι Θεῷ.» Καὶ τοῦτο μέν ἐστι περὶ ἀπαθείας. Περὶ δὲ τοῦ, τί ἐστιν ἡ ἀνθρωπίνη απάθεια, γράφει οὕτως ὁ ἅγιος Ἰσαάκ·. Ἡ ἀπάθεια, οὐχὶ τὸ μὴ αἰσθῆθηναι τῶν παθῶν ἐστιν· ἀλλὰ τὸ μὴ δέξασθαι αὐτά. Ἐκ τῶν πολλῶν γὰρ καὶ ποικίλων ἀρετῶν, ὧν ἐκτήσατο τῶν φανερῶν καὶ κρυπτῶν, ἡσθένησαν ἐν αὐτοῖς τὰ πάθη, καὶ οὐ δύνανται εὐχερῶς ἐπαναστῆναι κατὰ τῆς ψυχῆς· καὶ ἡ διάνοια οὐ χρήζει πάντοτε προσέχειν αὐτοῖς. Διότι ἐν παντὶ καιρῷ, πεπληρωμένη ἐστὶν ἐν τοῖς νοήμασιν αὐτῆς, ἐκ τῆς μελέτης, καὶ τῆς ὁμιλίας τῶν ἀρίστων τρόπων, τῶν ἐν τῇ συνέσει κινουμένων ἐν τῷ νοῖ. Καὶ ὅταν ἄρξωνται τὰ πάθη κινεῖσθαι καὶ ταράσσεσθαι, ἐξαίφνης ἁρπάζεται ἡ διάνοια ἐκ τῆς ἐγγύτητος αὐτῶν, ἐν συνέσει τινὶ, παρακυψάσῃ ἐν τῷ νοῖ· καὶ ἀπολιμπάνονται αὐτῷ τὰ πάθη ἀργὰ, καθάπερ εἶπεν ὁ μακάριος Μάρκος· νοῦς ὑπὸ τῆς χάριτος τοῦ Θεοῦ τὰς πράξεις τῶν ἀρετῶν πληρῶν, καὶ τῇ γνώσει πλησπάσας, ὀλίγον αἰσθάνεται ἐκ τοῦ μέρους τοῦ κακοῦ καὶ ἀνοήτου τῆς ψυχῆς. Ἡ γνῶσις γὰρ αὐτοῦ ἀρπάζει αὐτὸν εἰς τὸ ὕψος, καὶ ἀπαλλοτριοῖ αὐτὸν ἀπὸ πάντων τῶν ἐν τῷ κόσμῳ· καὶ διὰ τὴν ἐν αὐτοῖς ἀγνείαν, καὶ τὴν λεπτότητα, καὶ ἐλαφρότητα, καὶ ὀξύτητα τοῦ νοὸς αὐτῶν, καὶ διὰ τὴν ἄσκησιν πάλιν αὐτῶν, καθαρίζεται αὐτῶν ὁ νοῦς, καὶ διαυγὴς ἀπλο δείκνυται· διὰ τὸ τὴν σάρκα αὐτῶν ξηρανθῆναι ἐκ τῆς σχολῆς τῆς ἡσυχίας, καὶ τῆς πολλῆς διαμονής τῆς ἐν αὐτῇ. Τούτου χάριν εὐκόλως καὶ ταχέως ἐπι τίθεται ἑκάστῳ, καὶ ὁδηγεῖ αὐτοὺς ἡ θεωρία ἡ ἐν αὐτοῖς, πρὸς ἔκπληξιν τὴν παρ' αὐτῇ· καὶ ἐν τούτῳ πολλοστὸν πληθύνονται ταῖς θεωρίαις· καὶ οὐδέποτε ὑστερεῖται ὕλης συνέσεως ή διάνοια αὐτῶν· καὶ οὐδὲ ἐκτὸς ἐκείνων ποτέ, ὧν τοῦ πνεύματος ὁ καρπὸς ἐμποιεῖ αὐτοῖς, διαγίνονται. Καὶ ἐν τῇ συνηθείᾳ τῇ πολυχρονίῳ, ἐξαλείφονται αἱ μνῆμαι ἐκ τῆς καρδίας αὐτῶν, αἵτινες κινοῦσι τὰ πάθη ἐν τῇ ψυχῇ, καὶ ἡ ἰσχὺς τῆς ἐξουσίας τοῦ διαβόλου. Ὅταν γὰρ ἡ ψυχή μὴ μετριάσῃ μετὰ τῶν παθῶν, ἡ εταιρειάσῃ ἐν τῇ μελέτῃ τῇ ἐν αὐτοῖς, διὰ τὸ εἶναι αὐτὴν ἐξ ἄλλης φροντίδος κεκρατημένην ἀδιαλείπτως, οὐ δύναται ή ἰσχὺς τῶν ὀνύχων τῶν παθῶν, κατακρατῆσαι τῶν αἰσθήσεων αὐτῆς τῶν πνευματικῶν.» Καὶ ὁ θεῖος Διάδοχος· • Απάθειά ἐστιν, οὐ τὸ μὴ πολεμεῖσθαι ὑπὸ τῶν δαιμόνων· ἐπεὶ ἄρα ὀφείλομεν, κατὰ τὸν Απόστολον, ἐξεληλυθέναι ἐκ τοῦ κόσμου· ἀλλὰ τὸ πολεμουμένους ὑπ' αὐτῶν, ἀπολεμήτους μένειν. Καὶ γὰρ οἱ σιδηροφόροι πολεμισταί, τοξεύονται μὲν ὑπὸ τῶν ἀντιπάλων, καὶ τοῦ ἤχου τῆς τοξείας ἀκούουσιν, ἀλλὰ καὶ αὐτὰ βλέπουσι τὰ πεμπόμενα κατ' αὐτῶν σχεδόν ἅπαντα βέλη, οὐ πλήττονται δὲ διὰ τὴν στερβότητα τῶν πολεμικῶν ἐνδυμάτων. Αλλ' ἐκεῖνοι μὲν σιδήρῳ φραττόμενοι, ἐν τῷ πολεμεῖσθαι, τὸ ἀπολέμητον ἔχουσιν· ἡμεῖς δὲ τῇ τοῦ φωτὸς τοῦ ἁγίου παν restri mistione, sincera et a corporalibus affectibus sejuncta cogitatione, quodammodo cum Deo conversari potuerit.» Et id quidem est de animi tranquillitate. De hoc autem, nempe, quid est humana animi tranquillitas, sic scribit sanctus Isaac: ‹ Tranquillus est non qui affectus non sentit, sed qui eos non admittit. Ex multis enim ac variis virtutibus, manifestis absconditisve, quas possidet, infrmati sunt affectus, neque facile possunt in animam iusurgere. Ideo omni tempore, in suis cogitationibus dominatur anima, exercitii gratia, et οptimorum morum habitudinis, qui in mente per intellectum moventur. Εt cum incipiunt affectus moveri ac turbari, statim rapitur longe ab iis cogitatio, quodam in mente insinuato intellectu. Sed in mente otiosi defciunt affectus, ut ait beatus Marcus Mens quæ Dei gratia virtutum actus adimplet, et scientiae accedit, parum sentit quod in anima malum ac irrationale est. Scientia enim nentem in excelsum rapit, eamque ab omnibus quæ in mundo sunt separat. Et tunc homo per suain puritatem et subtilitatem et levitatem mentisque acumen, ac per exercitium, mentem habet mundatam ac lucidam effectam; caro enim hujus macerata est tranquillitatis duratione, multaque" in ea perseverantia. Cujus rei gratia brevi unicuique additur aliud, et eos dirigit contemplatio que in eis est, ad cupiditatem quæ contemplationi adhæret, et ideo contemplationes ejus dilatantur, et nunquam materiæ intellectu vincitur eorum cogilatio, nunquamque extra ea sunt qua Spiritus sancti fructus in ipsis producit. Ac diuturna consuetudine oblitterantur ex corde eorum memori:e quæ affectus in anima commovent, et potentiæ diaboli virtus. Cum autem animna cum affectibus non erit moderata, vel se eorum curæ non assuefecerit, eo quod perpetuo alia cogitatione domita fuerit, non potest unguium affectus vis spirituales ipsius sensus, vincere. Εt divus Diadochus • Tranquillitas est, non a dæmonibus non impugnari, oporteret enim nos secundum divun Apostolum, le mundo exire; sed invictos manere, etiamsi ab ipsis impuguemur. Milites enim illi qui ferro induli sunt, ab adversariis ferro petuntur, et arcuum fremitum audiunt, sed et omnia tela vident, quæ in se jaciuntur, neque ob bellici vestimenti soliditatem, quidquam formidant. Sed illi quidem ferro muniti, etsi impugnentur, invicti manent; uos vero sancti luminis armatura et scuto salutis per quidquid bonum est muniti, tenebrosas dæmonum phalanges rumpamus. Non enim a malo tantum abstinere puritatem præstat, sed etiam boni cura, vehementer mala abrogare.» Et sanclus Maximus quadrupliciter eam tranquillitatem dividit, sic loquens: • Primam tranquillitatem dico eam quæ ad peccatum intacta virtute, corporis motus ft. Secundam tranquillitatem dico earum quæ animain commovent cogitationum per-

7×8 fectam fugam, per qnam affectuum ille motus οπλίᾳ, καὶ τῇ τοῦ Σωτηρίου περικεφαλαίᾳ, διὰ primæ speciel decilit, dum anima cogitationes non jam habet quæ eam ad efficaciam ducant. Tertiam tranquillitatem dico eam quæ circa affectus perfectam habet desiderii immobilitatem, ex qua seeunda gignitur, dum cogitationum puritati conjungitur. Quartam tranquillitatem dico eam quæ omnes sensibiles imagines ex cogitatione repellit, ex qua nascitur tertia, dum mille sunt sensibilium imagines quæ animæ affectuum objecta repræsentent. lluc adde quod tranquillitas est pacifcus animæ status, propter quem ad malum moveri nescit. πάντων τῶν καλῶν καθοπλισάμενοι, τὰς σκοτεινές τῶν δαιμόνων διακόψωμεν φάλαγγας. Οὐ γὰρ τὸ μηκάτι πρᾶξαι τὰ κακὰ μόνον καθαρότητα φέρει, ἀλλὰ καὶ τὸ ἐπιμελείᾳ τῶν καλῶν, κατακράτος ἀθετῆσαι τὰ κακά.» Καὶ ὁ ἅγιος Μάξιμος δὲ τετραχώς του την διαιρεί, οὕτω φάσκων·. Πρώτην απάθειαν λέγω, τὴν πρὸς ἁμαρτίαν τοῦ σώματος κατ' ενέργειαν ἀνέπαφον κίνησιν. Δευτέραν ἀπάθειαν λέγω, τὴν κατὰ ψυχὴν τῶν ἐμπαθῶν λογισμῶν τελείαν ἀποβολήν, δι ἧς ἡ τῶν παθῶν ἀπομαραίνεται κατὰ τὴν πρώτην · ἀπάθειαν κίνησις, ἐξάπτοντας αὐτὴν πρὸς ἐνέργειαν οὐκ ἔχουσα τοὺς ἐμπαθεῖς λογισμούς. Τρίτην ἀπάθειαν λέγω, τὴν περὶ τὰ πάθη τελείαν τῆς ἐπιθυμίας ακινησίαν, δι' ἣν καὶ ἡ δευτέρα γίνεσθαι πέφυκε, τῇ τῶν λογισμῶν καθαρότητι συνισταμένη. Τετάρτην ἀπάθειαν λέγω, τὴν κατὰ διάνοιαν πασῶν τῶν αἰσθητῶν φαντασιῶν τελείαν ἀπόθεσιν, καθ᾿ ἣν ἡ τρίτη την γένεσιν εἴληφεν, οὐκ ἔχουσαν τὰς φαντασίας τῶν αἰσθητῶν, εἰδοποιούσας αὐτῇ τῶν παθῶν τὰς εἰκόνας.» Ετι· ι Απάθειά ἐστιν εἰρηνική κατάστασις ψυχῆς, καθ' ήν δυσκίνητος γίνεται πρὸς κακίαν.» Item de apathia et perfectione. 87. Igitur sanctus Ephrem de apathia et perfectione ita disserit: «Qui affectibus mundi sunt et ad summum bonum ardenter tendunt, infinitam suam perfectionem faciunt, eo quod bonorum æternorum non est finis. Finita quidem est, respeetu ad humanæ potentiæ mensuram; infinita vero, utpote seipsam transgrediens quotidianis incrementis, seipsamque perpetuo attollens ad Deum ascendendo. Similiter et sanctus Nilus de perfectione ita loquitur «Duas perfectiones esse cogitandum G est: unam quidem temporalem, alteram autem æternam; de qua scribit Apostolus «Quando autem venerit quod perfectum est, tunc evacuabitur quod est ex parte 6, illud enim, quando venerit quod perfectum est, significat nos hic nequire divinam perfectionem assequi.» Et adhuc, «Duas perfectiones divinus Paulus noscit, et eumdem scit perfectum et non perfectum hominem, quoad præsentem vitam perfectus homo esse dicitur: respectu autem ad ilmum qui vere perfectus est, dicitur imperfectu s. Ideo inquit, «Non quod accepi, ideo perfectus sum Et paulo post; Quicumque perfecti sumus, idipsum sentiamus 60. De affectu, de affectu dulci, de affectu vehementi, el de affectus carentia. 88. Dicit autem sanctus Elias judex: «Mala materia, corporis quidem, affectus est, anima vero, affectus dulcis, mentis autem, affectus vehemens. Prædicatur porro de prima, tactus, de secunda, re liqui sensus. De tertia autem, contraria dispositio. Et adhuc. Qui dulces affectus sentit, proximus est ei qui corpore afficitur; qui vehementes, proximus ei qui dulces habeat; longe autem ab utroque est, qui nullos experitur. Quid est corporeum, dulcem, vehementem, nullum affectum experiri, et de singulorum curatione. 89. Corporeo affectu est, qui peccandi vim vio- * ] Cor. xii, 10. • Philipp. 11, 12. "Ετι περὶ ἀπαθείας καὶ τελειότητος πζ'. Καὶ γοῦν καὶ ὁ ἅγιος Εφραίμ, περί τε ἀπαθείας καὶ τελειότητος, οὕτω διαγορεύει· «Οἱ ἀπαθεῖς πρὸς τὸ ἄκρον ἐφετὸν ἀκορέστως ὑπερεκτεινό μενοι, ἀτέλεστον ποιοῦσε τὴν τελειότητα· διότι τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν τέλος οὐκ ἔστιν. Έτι, τελεία μὲν, ὅσον πρὸς τὸ μέτρον τῆς ἀνθρωπίνης δυνάμεως. Ατέλεστος δὲ, ὡς ἀεὶ ὑπερβαίνουσα ἑαυτὴν ταῖς καθ ἡμέραν προσθήκαις, καὶ ὑψουμένη διηνεκώς ταῖς πρὸς Θεὸν ἀναβάσεσιν.» Ομοίως δὲ καὶ ὁ ἅγιος Νείλος οὕτω περὶ τελειότητός φησι· «Δύω τελειότητας νοητέον· μίαν μὲν πρόσκαιρον, μίαν δὲ αἰώνιον· περὶ ἧς γράφει ὁ ᾿Απόστολος·. 'Οταν δὲ ἔλθῃ τὸ τέλειον, τότε τὸ ἐκ μέρους καταργηθήσεται.». Τὸ γὰρ, όταν ἔλθῃ τὸ τέλειον, σημαίνει, ὅτι ἐνταῦθα οὐ δυνάμεθα χωρῆσαι τὴν θείαν τελειότητα.» Ετι· «Δύω τελειότητας Παῦλος ὁ θεσπέσιος ἐπίσταται· καὶ οἶδε τὸν αὐτὸν τέλειον, καὶ οὐ τέλειον ἄνθρωπον • ὡς μὲν πρὸς τὸν παρόντα βίον, τέλειον λεγόμενον ἄνω θρωπον· ὡς δὲ πρὸς τὸν ἀληθῶς τέλειον, οὐ τέλειον. Διό φησιν, Οὐχ ὅτι ἔλαβον ἤδη τετελείωμαι.» Και μετ' ὀλίγα λέγει·. Οσοι οὖν τέλειοι, τοῦτο φρονώμεν. ο 6 lbid. 15. Περὶ ἐμπαθείας, ηδυπαθείας, προσπαθείας, καὶ ἀπαθείας. πη'. Λέγει δὲ καὶ ὁ ἅγιος Ηλίας ὁ ἔκδικος· • Υλη πονηρά, σώματος μὲν, ἐμπάθεια· ψυχῆς δὲ, ἠδυπάθεια· προσπάθεια δὲ, τοῦ νοός. Κατηγορείται δὲ, τῆς μὲν, ἀφή· τῆς δὲ, αἱ λοιπαὶ αἰσθήσεις. Τῆς δὲ τελευταίας, ἐναντία διάθεσις. Ετι· «Ὁ μὲν ἡδυπαθὴς πλησίον ἐστὶ τοῦ ἐμπαθοῦς· ὁ δὲ προσπαθὴς, τοῦ ἡδυπαθοῦς· μακρὰν δὲ ἀμφοτέρων, ὁ ἀπαθής. Τί ἐστιν ἐμπαθής, ηδυπαθής, προσπαθὴς, καὶ ἀπαθής· καὶ περὶ θεραπείας ἀμφοτέρων. πθ'. • Εμπαθής ἐστιν ὁ τὸ ἁμαρτητικὸν ἔχων

qui peccati efficaciam cogitatione infirmiorem halet, etsi extra patiatur; vehementer autem, qui libertati magisquam servituti intermediorum subjacet. Nullum autem affectum experitur, qui omnium hom rum differentiam ignorat. Similiter porro de eorum curatione hæc exponit. Ex anima rejicitur corporeus affectus per jejunium et orationem; dulcis affeclus, per vigiliam et silentium; vehemens per tranquillitatem et attentionem; formatur vero affectuum carentia ex Dei memoria τοῦ λογισμοῦ βιαιότερον, κἂν τέως μὴ ἁμαρτάνῃ kentiorem sentit quam cogitationem. Dulce alcitur εκτός. Ηδυπαθὴς δὲ, ὁ τὴν ἐνέργειαν τῆς ἁμαρτίας ἔχων ἀσθενεστέραν τοῦ λογισμοῦ, κἂν πάσχῃ ἐκτός [ἐν ἄλλ. εντός]. Προσπαθὴς δὲ, ὁ τῇ ἐλευθε ρίᾳ μᾶλλον, ἢ τῇ δουλείᾳ τῶν μέσων προσκείμενος. Απαθὴς δ' ἂν εἴη, ὁ τούτων πάντων τὴν διαφορὰν ἀγνοῶν. Ὡσαύτως μέντοι καὶ περὶ τῆς ἀμφοτέρων θεραπείας, τάδε διασαφεῖ· ἀπόλλυται ἐκ ψυχῆς, ἐμπάθεια μὲν, διὰ νηστείας καὶ προσευχῆς· ἡδυπάθεια δὲ, δι' ἀγρυπνίας, καὶ σιωπῆς· ἡ δὲ προσπάθεια, διὰ ἡσυχίας, καὶ προσοχῆς· ἀπάθεια δὲ συνο ίσταται, ἐκ μνήμης Θεοῦ.» Περὶ πίστεως, ἐλπίδος, καὶ ἀγάπης. Η΄. Αλλ' ἐπεὶ πάντων ἀγαθῶν ἀρχὴ, καὶ μεσό της, καὶ τέλος, εἰ βούλοιο δὲ εἰπεῖν· καὶ χορηγὸς, καὶ πρύτανις, πίστις, ἐλπὶς, ἀγάπη· τὸ τρίπλοκον 5 σπαρτίον, καὶ θεοῦφαντον, καὶ μᾶλλον πάντων ἡ ἀγάπη, ὅτι ὁ Θεὸς ἀγάπη ἐστί τε καὶ λέγεται, οὐ δίκαιον, μὴ καὶ διὰ τούτων το τοῦ παρόντος συγ γράμματος ἐλλείπον ἀναπληρῶσαι. Μάλλον δὲ, ἐπειδήπερ καὶ κατὰ τὸν ἅγιον Ἰσαὰκ τὴν τελειότητα τῶν πολλῶν καρπῶν τοῦ πνεύματος, τότε τις δέχεται, ὅταν ἀξιωθῇ τῆς τελείας ἀγάπης.» De fide, spe et charitate. 90. Sed quoniam omnium bonorum principium et medium et fnis; si autem id velis dicere, dux et princeps est, fdes, spes, charitas; triples ille funis et a Deo ipso contextus, et optima ex iis est charitas, cum Deus charitas sit et dicatur, non justum esset non per eas virtutes quod huic operi desit adimplere. Eo magis,quod, juxta sanctum Isaac multorum Spiritus sancti fructuum perfectionem aliquis accipit, cum perfecta charitate dignus habitus est. Pauca igitur et de ea memoremus. Scribit CHmax: Nunc post omnia quæ diximus remanent tria hæc omnium vinculum constringentia et dominantia, fides nempe, spes et charitas; major autem horum, charitas; charitas enim Deus nominatur. Ego tamen, unam quidem, ut radium video, alteram, lumen, tertiam autem circulum, omnes vero, unum fulgorem et splendorem. Una quidem omnia potest facere et operari;· secundam misericordia Dei circumdat et nou confundi sinit; tertia nunquam defcit, neque currere desinit, neque eum quem vulneravit, a beato illo ardore quiescere siuit. Εt adhuc: • Sermo de charitate, angelis notus, et illis per illuminationis virtutem, charitas Deus est. Qui illius terminum vult dicere, cæcus est in alysso arenam metiens. Charitas, pro ejus qualitate, similitudo cum Deo est, quantum mortalibus accedere ad eum licet; pro virtute, anima est ebrietas; sccundum proprietatem, fons est fiduciæ, longanimitatis abyssus, humilitatis mare. Charitas est vere cujusvis contraria cogitationis repulsio, siquidem claritas non cogitat malum. Charitas, et tranquillitas ab affectibus, et adoptio, noninibus solis discernuntur, ut lumen, et ignis, et flamma, in unam concurrunt efficaciam. Ita mihi de iis videtur.» Et sanctus Diadochus: • Omnem spiritualem, fratres, contemplationem dirigant fides, spes, charitas, maxime autem charitas. Priores quidem visibilia bona despicere docent; charitas vero virtutibus Dei animam adaptat, spirituali sensu Invisibilem Deum investigans.» Et adhuc: • Alia est charias animæ naturalis, et alia quæ ea sanctu Spiritu in ipsa efficitur. Alia enim, nostra, cum νοlumus, voluntato molerate excitatur, et idcirco facile a malis spiritibus, quando non violenter nostram voluntatem vincimus, abripitur. Alia auteur Φέρε καὶ περὶ αὐτῆς μικρόν διαμνημονεύσωμεν. Καὶ γοῦν γράφει ὁ τῆς Κλίμακος· ι Νυνὶ δὲ λοιπὸν μετὰ πάντα τὰ προειρημένα, μένει τὰ τρία ταῦτα τὸν σύνδεσμον πάντων ἐπισφίγγοντα, καὶ κρατοῦντα, πίστις, ἐλπὶς, ἀγάπη· μείζων δὲ τούτων, ἡ ἀγάπη· ὁ Θεὸς γὰρ ὀνομάζεται. Πλὴν ἔγωγε, τὴν μὲν, ἀκτῖνα ὁρῶ, τὴν δὲ, φῶς, τὴν δὲ, κύκλον, πάντα δὲ, ἐν ἁπαύγασμα, καὶ μίαν λαμπρότητα. Ἡ μὲν γὰρ πάντα δύναται ποιεῖν καὶ δημιουργεῖν, τὴν δὲ ἔλεος Θεοῦ περικυκλοῖ, καὶ ἀκαταίσχυντον ποιεῖ, ἡ δὲ οὐ πίπτει, οὐδὲ στήκει τοῦ θέειν, οὐδὲ τὸν τρωθέντα λοιτὸν ἠρεμεῖν τῆς μακαρίας μανίας ἐξ.» Ετι·. Ὁ περὶ ἀγάπης λόγος, ἀγγέλοις γνώριμος, κἀκείνοις, κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐλλάμψεως, ἀγάπη ὁ Θεός ἐστιν. Ὁ ὅρον δὲ τούτου λέγειν βουλόμενος, ἐν ἀδύσσῳ τυφλώττων τὴν ψάμμον μετρεῖ. Αγάπη, κατὰ μὲν τὴν ποιότητα, ὁμοίωσις Θεοῦ, καθόσον ὑφικτὸν βροτοῖς· κατὰ δὲ ἐνέργειαν, μέθη ψυχῆς• κατὰ δὲ τὴν ἰδιότητα, πηγή πίστεως, άβυσσος μας κροθυμίας, θάλασσα ταπεινώσεως. Αγάπη ἐστὶ κυρίως ἀπόθεσις παντοίας ἐναντίας ἐννοίας, εἴπερ ἡ ή ἀγάπη, οὐ λογίζεται τὸ κακόν. Αγάπη, καὶ ἀπάθεια, καὶ υἱοθεσία, τοῖς ὀνόμασι διακρίνεται μόνοις, ὡς φῶς, καὶ πῦρ, καὶ φλόξ, εἰς μίαν συντρέχουσιν ἐνέργειαν, οὕτω καὶ περὶ τούτων μοι νόει.» Καὶ ὁ ἅγιος Διά δοχος ο Πάσης πνευματικῆς, ἀδελφοί, ἡγείσθω θεωρίας, πίστις, ἐλπὶς, ἀγάπη πλέον δὲ ἡ ἀγάπη. Αἱ μὲν γὰρ, καταφρονεῖν τῶν ὀρωμένων ἐκδιδάσκουσι καλῶν, ἡ δὲ ἀγάπη, αὐτὴν συνάπτει τὴν ψυχὴν ταῖς ἀρεταῖς τοῦ Θεοῦ, αἰσθήσει νοερᾷ, τὸν ἀόρατον Θεὸν ἐξε ιχνεύουσα.» Ετι· «Αλλη ἐστὶν ἡ ἀγάπη τῆς ψυ γῆς ἡ φυσικὴ, καὶ ἄλλη, ἡ ἐκ τοῦ ἁγίου Πνεύματος αὐτῇ προσγινομένη. Ἡ μὲν γὰρ, ἐκ τῆς ἡμετέρας, δτε θέλομεν, συμμέτρως κινεῖται θελήσεως, διόπερ καὶ εὐχερῶς ὑπὸ τῶν πονηρῶν πνευμάτων ἡνίκα μὴ βία κρατῶμεν τῆς ἑαυτῶν προαιρέσεως, διαρπά-

adeo animam incendit aul Dei amorem, ut omnes ζεται· ἡ δὲ, τοσοῦτον ἐκκαίει τὴν ψυχὴν πρὸς τὴν animæ partes ineffabili divini desiderii excellentiæ ἀγάπην τοῦ Θεοῦ, ὥστε πάντα τὰ τῆς ψυχῆς τότε adunentur in immensa quadam simplicitatis dispe- μέρη, τῇ τοῦ θείου πόθου ἀλαλήτῳ ἐγκολλᾶσθαι sitione. Referta enim spirituali virtute mens, quem- χρηστότητι, ἐν ἀπείρῳ τινὶ ἁπλότητι διαθέσεως· dam charitatis ac lætitiæ fontein emittit.» Et ἐγκύμων γὰρ ὥσπερ ὁ νοῦς τότε ὑπὸ τῆς πνευματι sanctus Isaac: ‹ Charitas quæ ex quibusdam rebus χῆς ἐνεργείας γινόμενος, πηγήν τινα αγάπης ἀναefficitur, est tanquam parva lucerna oleo nutrita, βλύζει καὶ χαρᾶς.» Καὶ ὁ ἅγιος Ἰσαάκ· Ἡ et sic alitur ejus lumen, aut tanquam torrens ex ἀγάπη, ἡ ἔκ τινων γινομένη πραγμάτων, ὡς λαμπάς pluvia ruens, cujus fluctus cessant, ubi deficit quæ ἐστι μικρά, ἐκ τοῦ ἐλαίου τρεφομένη, καὶ οὕτω συν eos producit materia. Charitas vero quæ Deum ίσταται τὸ φῶς αὐτῆς ἢ καὶ ὡς χείμαρρος ρέων ἐκ auctorem habet, est tanquan fous saliens, et nunτοῦ ὑετοῦ, οὗπερ ἡ ῥεῦσις καταπαύεται, τῆς συν quam fluctus ejus interrumpuntur: ipse enim soιστώσης αὐτὸν ὕλης, λείψιν παθούσης. Ἡ ἀγάπη δὲ, ἡ lus est ſons charitatis et ejus indéficiens materia. > τὸν Θεὸν αἴτιον ἔχουσα, ὡς πηγή έστι βρύουσα, καὶ Et rursum interrogatus quænam sit multoruni spiοὐδέ ποτε τὰ ρεύματα αὐτῆς ἀνακόπτεται· αὐτὸς γὰρ ritus fructuum perfectio, respondit: «Quando quis μόνο; ἐστὶ τῆς ἀγάπης πηγή, καὶ ἀνελλιπὴς ἡ ὕλη diguus perfecta Dei charitate habitus est.» Ει αὐτῆς.» Καὶ αὖθις ἐρωτηθείς, ποία ἐστὶν ἡ τελειότης denuo interrogatus unde aliquis sciat se ad banc τῶν πολλῶν καρπῶν τοῦ πνεύματος, ἀπεκρίθη ο virtutem processisse, dixit: ‹ Cum memoria Dei in • Οταν τις ἀξιωθῇ τῆς τελείας ἀγάπης τοῦ Θεοῦ.» ejus cogitatione excitata fuerit, statim cor ejus Καὶ αὖθις ἐρωτηθεὶς, καὶ πόθεν γινώσκει τις, ὅτι Dei charitate excitatur, et ejus oculi multas efun- ἔφθασεν εἰς ταύτην, ἔφη·. Οταν κινηθῇ ἡ μνήμη dunt lacrymas. Hanc enim consuetudinem habet τοῦ Θεοῦ ἐν τῇ διανοίᾳ αὐτοῦ, εὐθέως ή καρδία αυτ charitas, ex memoria hujus quem amal lacrymas του, κινεῖται ἐν τῇ ἀγάπῃ αὐτοῦ, καὶ οἱ ὀφθαλμοὶ eliciendi; et qui charitatem habet, nunquam a laαὐτοῦ καταφέρουσι δάκρυα δαψιλῶς· ἔθος γὰρ ἔχει crymis deficit. Nunquam enim illi deest materia ἡ ἀγάπη, ἐκ τῆς μνήμης τῶν ἀγαπητῶν, ἐξάπτειν quæ ipsum ad Dei ferat memoriam, ita ut vel in δάκρυα, καὶ τοιοῦτος ὤν, οὐδέποτε ὑστερεῖται ἐκ τῶν somno suo cum Deo conversetur. Consuetudo enim δακρύων. Διότι οὐ λείπει αὐτῷ ἀεὶ ὕλη φέρουσα αὐτ chartiatis est talia agere et ipsa est hominum in τὸν εἰς μνήμην τοῦ Θεοῦ, ὥστε καὶ ἐν τῷ ὕπνῳ αὐ hujuscemodi vita perfectio.» Et adhuc: Cha- τοῦ, συνομιλεῖ τῷ Θεῷ· ἔθος γὰρ τῇ ἀγάπῃ, πρᾶξαι ritas Dei natura ardet, et quando vehementer in τὰ τοιαῦτα, καὶ αὕτη ἐστὶν ἡ τελειότης τῶν ἀνθρώ aliquem incidit, hanc animam extra se esse facit. πων ἐν τῇ ζωῇ αὐτῶν ταύτῃ.» Ετι· «Ἡ ἀγάπη τοῦ Ideo cor non potest eam a charitate quam percepit, Θεοῦ, θερμή ἐστι τῇ φύσει, καὶ ὅταν ἀμέτρως ἐπι· sefugere, aut eam temperare, sed pro ejus quali- πέσῃ τινὶ, ποιεῖ ἐκείνην τὴν ψυχὴν, εκστατικήν. tatis modo et in eam superveniente charitate, in Διὰ τοῦτο οὐ δύναται ἡ καρδία τοῦ αἰσθηθέντος αὐτ ea apparet insolita conversio. Et hæc sunt seusi- τῆς, χωρῆσαι αὐτὴν, καὶ καρτερῆσαι, ἀλλὰ κατὰ τὸ bilia ejus signa: fit hominis vultus igneus, lælus, μέτρον τῆς ποιότητος καὶ τῆς ἐπελθούσης αὐτῷ et corpus ejus caleft, ab eo limor recedit; ut αγάπης, ὁρᾶται ἐν αὐτῷ ἀλλοίωσις ἀσυνήθης. Καὶ ameus efficitur, mortem quæ tam horrenda est, ut ταῦτα τὰ σημεῖα αὐτῆς τὰ αἰσθητά γίνεται τὸ πρόσω lætitiam habet, et nunquam mentis ejus conteiωπον τοῦ ἀνθρώπου, πυῤῥόν, περιχαρές, καὶ τὸ platio a coelestium cogitatione defectionem patitur; σῶμα αὐτοῦ θερμαίνεται, ἀφίσταται ἀπ' αὐτοῦ ὁ et absens tanquam præsens, conversatur, a nemine φόβος, καὶ ἡ αἰδὼς, καὶ γίνεται ὡς ἐκστατικὸς, καὶ visus. Scientia ejus ac visio naturalis prætereunt, ή δύναμις ἡ συνάγουσα τὸν νοῦν φεύγει ἐξ αὐτοῦ, neque sensibiliter motum suum animadvertit quo καὶ ὡς ἔκφρων γίνεται, τὸν φοβερὸν θάνατον ἡγεῖται in rebus movetur. Et si quid agat, non id omnino χαράν, καὶ οὐδέποτε ἡ θεωρία τοῦ νοὸς αὐτοῦ, διαsentit, mentem habens in hac contemplatione du- κοπήν τινα πάσχῃ, ἐκ τῆς τῶν οὐρανίων διανοήσεως. eluantem, et hujus cogitatio semper cum alio ali. Καὶ ἀπὼν, ὡς παρὼν ὁμιλεῖ, μὴ ὁρώμενος ὑπό τινος. Ἡ γνῶσις, καὶ ἡ ὅρασις αὐτοῦ· παρέρχεται, ἡ φυτ quo colloquitur. Hac spirituali ebrietate ebrii fueσικὴ, καὶ οὐκ αἰσθάνεται αἰσθητῶς τῆς κινήσεως runt olim apostoli et martyres; et alii quidem mun. αὐτοῦ, ἧς ἐν τοῖς πράγματι κινεῖται. Κἂν γὰρ πράττη τι, οὐ τελείως αὐτοῦ αἰσθάνεται, ὡς τὸν νοῦν ἔχων ἐν τῇ θεωρίᾳ μετέωρον, καὶ ἡ διάνοια αὐτοῦ, ἀεὶ ὡς μετὰ ἄλλου ἀδολεσχει. Ταύτην τὴν dum uuiversum percurrentes, laborantes, injuriis ouerati; alii vero, laceratis membris, sanguinem suum effuderunt tanquam aquam, et horrenda patientes, non deciderunt, sed generose sustinuerunt. Et cum essent sapientes, ut insipientes habiti πνευματικήν μέθην, ἐμεθύσθησάν ποτε οἱ ἀπόστολοι, sunt, et alii in desertis erraverunt et montibus, et in speluncis et in cavernis terræ, et in ea tumultuatione non perturbati fuerunt. Det nobis Deus ad liane amentiam pervenire. καὶ οἱ μάρτυρες, καὶ οἱ μὲν, ὅλον τὸν κόσμον διελθόντες, κοπιῶντες, καὶ ὀνειδιζόμενοι, οἱ δὲ, τὰ μέλη κατακοπτόμενοι, ἐξέχεαν τὰ αἵματα αὐτῶν, ὡσεὶ ὕδωρ, καὶ τὰ δεινότατα πάσχοντες, οὐκ ὠλιγώρησαν, ἀλλὰ γενναίως ὑπήνεγκαν· καὶ ὄντες σοφοί, ὡς ἄφρονες ἐνομίσθησαν, καὶ ἄλλοι ἐν ἐρημίαις ἐπλανήθησ σαν, καὶ ὄρεσι, καὶ ἐν σπηλαίοις, καὶ ταῖς ὁπαῖς τῆς γῆς, ἐν ἀταξίαις, εύτακτοι ὄντες. Ταύτην τὴν ἄνοιαν, ἀξιώσαι ἡμᾶς ὁ Θεὸς φθάσαι.»

91. Nihil utique ad animæ purgationem et mentis illuminationem et corporis sanctifcationem et amborum ad Deum translationem immortalitatemque ita confert; imo vero et ad cupiditatum da monumque repulsionem, aut, ut aptius dicam, ad unionem et supernaturalem cum Deo conjunctionem et immistionem, nihil ita in nobis cooperatur et auxiliatur, ut continua sanctorum, mundissimorum, immortalium, vivificorum mysteriorum receptio ac communio, cum puro corde ac recta dispositione, quantum homini possibile est, ipsius, dicimus, venerandi corporis et sanguinis Domini et Dei et Salvatoris nostri Jesu-Christi. Ideoque necessarium est ut et de eo nonnulla exponamus, et huic curæ tempus impendamus, sieque terminum nostro sermoni imponamus. Περὶ τῆς ἁγίας κοινωνίας, καὶ τοῦ, ὅσων ἀγαθῶν De sancta communione; et quod bona nobis prabet, ἡμῖν πρόξενος, ἡ συνεχῶς μετὰ καθαροῦ τοῦ continua hujus cum pura conscientia receptio et συνειδότος ταύτης μετάληψις, καὶ κοινωνία. communio. κα'. Οὐδὲν δὲ οὕτω πρός τε ψυχῆς κάθαρσιν, καὶ φωτισμὸν νοός, καὶ σώματος ἁγιασμὸν, καὶ ἀμφοτέρων πρὸς τὸ θειότερον μεταστοιχείωσιν καὶ ἀθανασίαν· ναὶ μὴν, καὶ πρὸς ἀποτροπὴν παθῶν καὶ δαιμόνων, ἢ μᾶλλον οἰκειοτέρως εἰπεῖν, πρὸς ἕνωσιν, καὶ Θεοῦ θείαν ὑπερφυᾶ τε συνάφειαν καὶ ἀνάκρασιν, συνεργεί καὶ συμβάλλεται ἡμῖν, ὡς ἡ ἐξ εἰλικρινούς καρδίας τε καὶ διαθέσεως, κατ' ἐφικτὸν ἀνθρώπῳ, συνεχής μετάληψις καὶ κοινωνία, τῶν ἁγίων, ἀχράντων, καὶ ἀθανάτων, καὶ ζωοποιῶν μυστηρίων· αὐτοῦ φαμεν τοῦ τιμίου σώματος, καὶ αἵματος τοῦ Κυρίου, καὶ Θεοῦ, καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. Διά του τοῦτο ἀναγκαίον ὡς μάλιστα καὶ περὶ τούτου ἀπὸ σάρκα, καὶ πίνων μου τὸ αἷμα, ἐν ἐμοὶ μένει, κἀγὼ ἐν αὐτῷ. Καθὼς ἀπέστειλέ με ὁ ζῶν Πατήρ, κἀγὼ ζῶ διὰ τὸν Πατέρα· καὶ ὁ τρώγων με, κἀκεῖνος ζήσεται δι' ἐμέ. Οὗτός ἐστιν ὁ ἄρτος, ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβάς· καὶ ὁ τρώγων μου τοῦτον τὸν ἄρτον, ζήσεται εἰς τὸν αἰῶνα.» Καὶ ὁ Χριστοφόρος δὲ Παῦλος, τοιάδε φησίν· ο 'Αδελφοί, ἐγὼ παρέλαβον ἀπὸ τοῦ Κυρίου, 8 καὶ παρέδωκα ὑμῖν, ὅτι ὁ Κύριος Ἰησοῦς, ἐν τῇ νυκτὶ ᾗ παρεδίδοτο, ἔλαβεν ἄρτον, καὶ εὐχαριστήσας, ἔκλασε, καὶ εἶπε· Λάβετε, φάγετε, τοῦτό μου ἐστι τὸ σῶμα τὸ ὑπὲρ ὑμῶν κλώμενον· τοῦτο ποιεῖτε εἰς τὴν ἐμὴν ἀνάμνησιν. Ὡσαύτως καὶ τὸ ποτήριον, μετὰ τὸ δειπνῆσαι, λέγων· Τοῦτο τὸ ποτήριον, ή καινή διαθήκη ἐστὶν, ἐν τῷ ἐμῷ αἵματι· τοῦτο ποιεῖτε ὁσάκις ἂν πίνητε, εἰς τὴν ἐμὴν ἀνάμνησιν. Οσάκις γὰρ ἂν ἐσθίητε τὸν ἄρτον τοῦτον, καὶ τὸ ποτήριον τοῦτο πίνητε, τὸν θάνατον τοῦ Κυρίου καταγγέλλετε, ἄχρις οὗ ἂν ἔλθῃ. Ὥστε, ὃς ἂν ἐσθίῃ τὸν ἄρτον τοῦ τον, ἢ πίνῃ τὸ ποτήριον τοῦ Κυρίου ἀναξίως, ἔνοχος ἔσται τοῦ σώματος, καὶ τοῦ αἵματος τοῦ Κυρίου. Δοκιμαζέτω δὲ ἄνθρωπος ἑαυτὸν, καὶ οὕτως ἐκ τοῦ ἄρτου ἐσθιέτω, καὶ ἐκ τοῦ ποτηρίου πινέτω. Ο γὰρ ἐσθίων καὶ πίνων ἀναξίως, κρίμα ἑαυτῷ ἐσθίε: καὶ πίνει, μὴ διακρίνων τὸ σῶμα τοῦ Κυρίου. Διὰ τοῦτο μέρους διαλαβεῖν, καὶ τῷ τοιῷδε συντάξαι πονήματι, καὶ οὕτω πέρας δοῦναι τῷ λόγῳ. Καὶ τοῦτο γοῦν δῆ λον, οὐ μόνον ἐξ ὧν φθέγγονται οἱ ἅγιοι, ἀλλά γε πολλῷ πλέον, ἐξ αὐτῶν τῶν τῆς αὐτοζωῆς, καὶ αὐτ τοαληθείας ῥημάτων, ἐκδηλότερον.» Λέγει καὶ γάρ • Ἐγώ εἰμι ὁ ἄρτος τῆς ζωῆς. Καὶ οὗτός ἐστιν ὁ ἄρτος ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβαίνων, ἵνα τις ἐξ αὐτ τοῦ φάγῃ, καὶ μὴ ἀποθάνῃ. Ἐγώ εἰμι ὁ ἄρτος ὁ ζῶν, ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβάς· ἐάν τις φάγῃ ἐκ τούτου τοῦ ἄρτου, ζήσεται εἰς τὸν αἰῶνα· καὶ ὁ ἄρτος ὃν ἐγὼ δώσω, ἡ σάρξ μου ἐστὶν, ἣν ἐγὼ δώσω, ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς. Καί· Ἐὰν μὴ φάγητε τὴν σάρκα τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου, καὶ πίητε αὐτοῦ τὸ αἷμα, οὐκ ἔχετε ζωὴν ἐν ἑαυτοῖς· ὁ τρώγων μου τὴν σάρκα, καὶ πίνων μου τὸ αἷμα, ἔχει ζωὴν αἰώνιον.» Ετι· «Ἡ γὰρ σάρξ μου, ἀληθής ἐστι βρῶσις, καὶ τὸ αἷμά μου. ἀληθῆς ἐστι πόσις· ὁ τρώγων μου τὴν Atque id igitur manifestum est, non modo ex his quæ sancti dicunt, sed multo magis ex ipsis vitæ ac veritatis auctoris vocibus, manifestius. Dicit enim: «Ego sum panis vila ";» et, «Isle est panis de coelo descendens, ut si quis ex ipso manducaverit, non moriatur. Ego sum panis vivus qui de cœlo descendit; si quis manducaverit ex hoc pane, vivet in æternum. Et panis quem ego dabo caro mea est pro mundi vita “. › Et, ‹ Nisi manducaveritis carnem Filii hominis, et biberitis ejus sanguinem, non habebitis vitamn in vobis; qui manducat meam carnem et bibit meum sanguinem, habet vitam æternam "., Et adhuc: ‹ Caro mes vere est cibus, et sanguis meus vere est potus; qui manducat meam carnem et bibit meum sanguinem, in me manet, et ego in illo. Quemadmodum misit me vivens Pater, et ego vivo propter Patrem; et qui manducat me, et ille vivet propter me. Hic est panis qui de cœlo descendit; et qui manducal hunc panem, vivet in æternum”, > Et Christi díscipulus Paulus hæc ait: Fratres, ego accepi a Domino Jesu quod et tradidi vobis, quoniam Dominus Jesus in qua nocte tradebatur, accepit panem et gratias agens, fregit ac dixit: Accipite et manducate: hoc est corpus meum, quod pro vobis tradetur: hoc facile in meam commemorationem. Similiter et calicem, postquam conavit, dicens: Hic calix novum Testamentum est in meo sanguine; hoc facite, quotiescunque bibetis, in meam commemorationem. Quotiescunque enim manducabitis panem hunc, et calicem illum bibetis, mortem Domini annuntiabitis, donec veniat. Qui manducaverit panem hunc, vel biberit calicem Domini indigne, reus erit corporis et sanguinis Domini. Probet igitur seipsum homo, et sic de pane illo comedat et de cálice bibat. Qui manducat et bibit indigne, judicium sibi manducat et bibit, non dijudicans corpus Domini. Ideo inter vos multi infirmi et imbeσε Joan. vi, 35. σε ibid. 50-52. ** ibid. 54-55. ** ibid. 56-59.

cilles et dormiunt multi. Si nosmetipsos dijudica- ἐν ἡμῖν πολλοὶ ἀσθενεῖς καὶ ἄῤῥωστοι, καὶ κοιμῶν· remus, non utique judicaremur. Dumn autem fudicamur, a Domino corripimur, ut non cum boc mundo damnemur”., Quod necesse est discere sacrorum mysteriorum miraculum; et quid est, et quare datum est, et quenam illius utilitas. ται ἱκανοί. Εἰ γὰρ ἑαυτοὺς διεκρίνομεν, οὐκ ἂν ἐκρινόμεθα· κρινόμενοι δὲ ὑπὸ τοῦ Κυρίου και δευόμεθα, ἵνα μὴ σὺν τῷ κόσμῳ κατακριθώμεν.» "Οτι ἀναγκαῖον μαθεῖν τὸ θαῦμα τῶν ἁγίων μυστηρίων· καὶ τί ποτέ ἐστι· καὶ διὰ τί ἐδέθη, καὶ τὶς ἡ ὠφέλεια. Ἀναγκαῖον ιβ. Γράφει δὲ καὶ ὁ Χρυσορρήμων· μαθεῖν τὸ θαῦμα τῶν μυστηρίων τί ποτέ ἐστι, καὶ διὰ τί ἐδόθη, καὶ τίς ἡ ὠφέλεια τοῦ πράγματος Εν σῶμα ἐσμεν, καὶ μέλη, ἐκ τῆς σαρκὸς τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ ἐκ τῶν ὀστέων αὐτοῦ. Οἱ δὲ μεμυημένοι, παρακολουθείτωσαν τοῖς λεγομένοις ἵνα οὖν μὴ μόνον κατὰ τὴν ἀγάπην τοῦτο γενώμεθα, ἀλλὰ καὶ κατ' αὐτὸ τὸ πρᾶγμα εἰς ἐκείνην ἀναχερασθῶμεν τὴν σάρκα, διὰ τροφῆς τοῦτο γίνεται, εν ἐχαρίσατο, βουλόμενος ἡμῖν δεῖξαι τὸν πόθον, ν έχει πρὸς ἡμᾶς. Διὰ τοῦτο ἀνέμιξεν ἡμῖν ἑαυτὸν, καὶ ἀνέφυρε τὸ σῶμα αὐτοῦ εἰς ἡμᾶς, ἵνα ἐν γενώ μεθα καθάπερ σῶμα κεφαλῇ συνημμένον. Τῶν γὰρ σφόδρα ποθούντων ἐστὶ τοῦτο. Τοῦτο γοῦν ὁ Ἰὼβ αἰνιττόμενος, ἔλεγε περὶ τῶν οἰκετῶν, οἷς ἦν μεθ' ὑπερβολῆς ποθεινός, ὅτι δὴ τὸν πόθον ἐνδεικνύμενοι, ἔλεγον· Τίς ἂν δῴη ἡμῖν ἐκ τῶν σαρκῶν αὐτοῦ ἐμπλησθῆναι; Διὸ δὴ καὶ ὁ Χριστὸς αὐτὸ πεποίηκεν, εἰς φιλίαν ἡμᾶς ἄγων μείζονα, καὶ τὴν αὐτοῦ πόθον ἐνδεικνύμενος περὶ ἡμᾶς, οὐκ ἰδεῖν μόνον ἑαυτὸν παρέχων τοῖς ἐπιθυμοῦσιν, ἀλλὰ καὶ ἅψασθαι, καὶ φαγεῖν· καὶ ἐμπῆξαι τῇ σαρκί· καὶ συμπλακῆναι, καὶ τὸν πόθον ἐμπλῆσαι πάντα.» Ετι·ι Οι μετα έχοντες τοῦ παναγίου σώματος, καὶ τοῦ τιμίου αἷμα τος, μετὰ ἀγγέλων καὶ ἀρχαγγέλων, καὶ τῶν ἄνω δυνάμεων ἑστήκασιν, αὐτὴν περικείμενοι τοῦ Χρισ στοῦ τὴν βασιλικήν στολήν, τὰ ὅπλα ἔχοντες τὰ πνευματικά. Αλλ' οὐδὲν εἶπον οὐδέ πω· αὐτὸν γάρ εἰσιν ἐνδεδυμένοι τὸν βασιλέα. Αλλ' ὥσπερ ἐστὶ μέγα, καὶ φρικτὸν, καὶ θαυμαστόν, οὕτως ἂν μετὰ καθαρότητος προσέλθῃς, εἰς σωτηρίαν προσῆλθες, ἂν δὲ μετὰ πονηροῦ συνειδότος, εἰς κόλασιν, καὶ τιμωρίαν. Ο γὰρ ἐσθίων, καὶ πίνων ἀναξίως τὸ σῶμα καὶ αἷμα τοῦ Κυρίου, κρίμα ἑαυτῷ ἐσθίει, καὶ πίσ νει. Εἰ γὰρ οἱ ῥυποῦντες τὴν πορφύραν την βασιλικὴν, κολάζονται ὁμοίως, ὥσπερ οἱ διαρρηγνύντες, οὐδὲν ἀπεικὸς, καὶ τοὺς ἀκαθάρτω διανοίᾳ δεχομέν 92. Scribit autem Chrysostomus: c Hysteriorum miraculum quid sit discere necessarium est, et quænam sit bujus rei utilitas. Unum corpus sumus, et membra ex carne Domini nostri Jesu Christi, et ex ossibus ejus. Qui autem initiati sunt, iis quæ dicuntur aurem præstent, ut non modo secundum charitatem id fiamus, sed reipsa in unam carnem inisceamur; ið per cibum effectum est, quem nobis Jargitus est, nobis amorem quem in nos habet, volens ostendere. Ideo nobis seipsun immiscuit, et inseruit in nobis corpus suum, ut unum efficiamur, tanquam corpus capiti unitum. Id enim est vehementer diligentium. Quod innuens Job dicebat de servis suis, quibus erat vivide desiderabilis, quod amorem suum ostendendi causa dicebant: «Quis det nobis de carnibus ejus saturari? Ideo et Christus illud effecit, ad majorem amicitiam nos ducens, et suum in nos amorem ostendens, non se Lantummodo nobis videndum præbuit, sed et cupientibus tangendum ac manducandum; et carni suæ nos uniri voluit et connecti et totum desiderium nostrum compleri., Et adhuc: «Qui huic sanctissino corpori ac venerando sanguini participant, ς cum angelis et archangelis ac coelestibus potentiis sedent, regiam Christi vestem induentes et arma liabentes coelestia. Sed non adhuc quidquam diserunt; ipsum enim regem induerunt. Sed quemadmodum illud est magnum et tremendum et mirandum, ita si cum puritate accedas, accessisti ad salutem; si vero cum mala conscientia, in poenam ac supplicium. Qui enim corpus et sanguinem Domini manducat ac bibit indigne, judicium sibi manducat ac bibit. Si enim qui regiam purpuram inquinaverunt, non minus paniuntur quam qui eam laceraverunt, omnino consentaneum est ut et qui corpus cum inquinata conscientia receperint, eamdem pœnam subeant ac qui per clavos illud fregere. Vide igitur quomodo Paulus hanc poenam ostende- νους τὸ σῶμα, τὴν αὐτὴν ὑπομεῖναι τιμωρίαν, ταῖς rit, dicens: «Qui legem Moysis contempsit, absque misericordia, duobus vel tribus testibus accusatus, moritur. Quanto majora putatis mereri supplicia, qui Filium Dei conculcaverit, et sanguinem testa menti pollatum duxerit, in quo sanctificatus est?, Quicunque igitur huic corpori participamus, quiconque hunc sanguinem gustamus, cogitate nos illum qui sursum sedet, qui ab angelis adoratur, qui omnipotentia proximus est, degustare. Oh! quot ad salutem viæ nobis apertæ sunt! Nos suum corpus effecit, nos sui corporis participes reddidit, et nihil horum nos a malo retrahit! O indolentiam! ”1 Cor. xı, 23 32.” llebr. x, 28, 29. αὐτὸ διαρρήξασι διὰ τῶν ἤλων. Ορα γοῦν, πως φοβερὰν ἔδειξεν ὁ Παῦλος τὴν κόλασιν, εἰπών· ᾿Αθε τήσας τις νόμον Μωσέως, χωρίς οἰκτιρμῶν, ἐπὶ δυ σὶν, ἢ τρισὶ μάρτυσιν ἀποθνήσκει. Πόσῳ δοκεῖτε χείρονος ἀξιωθήσετε τιμωρίας, ὁ τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καταπατήσας, καὶ τὸ αἷμα τῆς διαθήκης κοινὸν ἡγη - σάμενος, ἐν ᾧ ἡγιάσθη; Οσοι τοίνυν μετέχομεν τούτου τοῦ σώματος, ὅσοι τοῦ αἵματος ἀπογευόμεθα, ἐννοεῖτε ὅτι ἐκείνου τοῦ ἄνω καθημένου, τοῦ προσκυ νουμένου παρὰ ἀγγέλων, τοῦ τῆς ἀκηράτου δυνάμεως ἐγγὺς, τούτου ἀπογευόμεθα. Οίμοι, πόσαι πρὸς σως τηρίαν ἡμῖν ὁδοί! Σῶμα ἡμᾶς ἑαυτοῦ ἐποίησε, σώ

senex mihi narravit sibi tale aliquid videre et audire contigisse scilicet, eos qui inde migrare debent, si mysteriorum participes effeti sint in munda conscientia, ab angelis, quando moriuntur, propter illud acceptum corpus, inde abduci.» Et divus Joannes Damascenus: c Quoniam duplices sumus ac compositi, oportet et generationem nostram ac similiter nutritionem duplicem esse et compositam. Generatio igitur nobis per aquam ac spiritum data est, cibus autem noster est panis vitæ, Dominus noster Jesus Christus qui de cœlo descendit. Et quemadmodum in baptismo, quoniam hominibus consuetudo est aqua lavari et oleo inungi, et aquæ virtutem Spiritus sancti conjunxit, eamque regene rationis balneum effecit, ita quoniam solemus pane vesci, aquam vero et vinum bibere, iis conjunxit suam Deitatem, eaque corpus et sanguinem suum effecit, ut per consueta et naturalia alimenta ad ea quæ supernaturalia sunt, perveniamus. Corpus est ματος ἡμῖν τοῦ ἑαυτοῦ μετέδωκε, καὶ οὐδὲν τούτων ο impudentiam!» Et rursum: c Mirandus quidam ἡμᾶς ἀποτρέπει τῶν κακῶν. Ν τῆς ἀναλγησίας! @ τῆς ἀναισθησίας!, Καὶ αὖθις· «Πρεσβύτης τις θαυμαστὸς, ἐμοὶ διηγήσατο, τοιοῦτόν τι ἀξιωθεὶς ἰδεῖν, καὶ ἀκοῦσαι, ὅτι τοὺς μέλλοντας ἐνθένδε ἀπαί ρειν, ἂν τύχωσι τῶν μυστηρίων μετασχόντες, ἐν συνε ειδήσει καθαρά, ὅταν ἀποθανεῖν μέλλωσι, δορυφοροῦντες οἱ ἄγγελοι δι' ἐκεῖνο τὸ μεταληφθὲν, ἐν θένδε ἀπάγουσι.» Καὶ ὁ θεῖος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός· Ἐπειδὴ διπλοί τινές ἐσμεν, καὶ σύνθετοι, δεῖ καὶ τὴν γέννησιν διπλὴν εἶναι, ὁμοίως καὶ τὴν βρῶσιν, σύνθετον. Ἡ μὲν οὖν γέννησις, δι' ὕδατος ἡμῖν, καὶ πνεύματος δίδοται, ἡ δὲ βρῶσις αὐτός ἐστιν ὁ ἄρτος τῆς ζωῆς, ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, ὁ ἐξ οὐρανοῦ καταβὰς, καὶ ὥσπερ ἐπὶ τοῦ βαπτί-, σματος, ἐπειδὴ ἔθος τοῖς ἀνθρώποις ὕδατι λούεσθαι, " καὶ ἐλαίῳ χρίεσθαι, συνέζευξε τῷ ἐλαίῳ καὶ τῷ ὕδατι, τὴν χάριν τοῦ Πνεύματος, καὶ ἐποίησεν αὐτὴ λουτρὸν ἀναγεννήσεως, οὕτως ἐπειδὴ ἔθος ἡμῖν ἄρτον ἐσθίειν, ὕδωρ δὲ καὶ οἶνον πίνειν, συνέζευξεν αὐτοῖς τὴν ἑαυτοῦ θεότητα· καὶ πεποίηκεν αὐτά. σῶμα καὶ αἷμα αὐτοῦ, ἵνα διὰ τῶν συνήθων, και κατὰ φύσιν, ἐν τοῖς ὑπὲρ φύσιν γενώμεθα. Σῶμά ἐστιν ἀληθῶς ἡνωμένον θεότητι, τὸ ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου σῶμα, οὐχ ὅτι αὐτὸ τὸ σῶμα, τὸ ἀναληφθέν, ἐξ οὐρανῶν κατέρχεται, ἀλλ' ὅτι αὐτὸς ὁ ἄρτος, καὶ ὁ οἶνος, μεταποιεῖται εἰς σῶμα, καὶ αἷμα Θεοῦ. Εἰ δὲ τὸν τρόπον ἐπιζητεῖς πῶς γίνεται, ἀρκεῖ σοι ἀκοῦσαι, ὅτι διὰ Πνεύματος ἁγίου, ὥσπερ ἐκ τῆς ἁγίας Θεοτόκου διὰ Πνεύματος ἁγίου, ἑαυτῷ, καὶ ἐν αὐτῷ ὁ Κύριος σάρκα ὑπετιήσατο, καὶ πλέον οὐδὲν γινώσκομεν. 'Αλλ' ὅτι ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ, ἀληθὴς, καὶ ἐνεργής ἐστι, καὶ παντοδύναμος, ὁ δὲ τρόπος, ἀνω εξερεύνητος, γίνεται τοίνυν τοῖς πίστει ἀξίως μετα λαμβάνουσιν, εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, καὶ εἰς ζωὴν αἰώνιον, καὶ εἰς φυλακτήριον ψυχῆς τε καὶ σώματος, τοῖς δὲ ἐν ἀπιστίᾳ ἀναξίως μετέχουσιν, εἰς κόλασιν, καὶ τιμωρίαν, καθάπερ καὶ ὁ τοῦ Κυρίου θάνατος. Καὶ οὐκ ἔστι τύπος ὁ ἄρτος, καὶ ὁ οἶνος τοῦ σώματος, καὶ αἵματος τοῦ Χριστοῦ· μὴ γένοιτο· ἀλλο αὐτὸ τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ, τεθεωμένον· καὶ αὐτὸ τὸ αἷμα - Η γὰρ σάρξ μου, φησίν, ἀληθῆς ἐστι βρῶσις, καὶ τὸ αἷμά μου ἀληθῆς ἐστι πόσις. Σῶμά ἐστι καὶ αἷμα Χριστοῦ, εἰς σύστασιν τῆς ἡμετέρας ψυχῆς, καὶ τοῦ σώματος χωροῦν, οὐ δα πανώμενον, οὐ φθειρόμενον, οὐκ εἰς ἀφεδρῶνα χωροῦν, ἀλλ᾽ εἰς τὴν ἡμῶν οὐσίαν τε καὶ συντήρησιν, ρύπου παντὸς καθαρτήριον· κἂν χρυσὸν λάβῃ κίβδηλον, διὰ τῆς κριτικής πυρώσεως καθαίρει, ἵνα μὴ ἐν τῷ μέλλοντι, σὺν τῷ κόσμῳ κατακριθῶμεν. Δι' αὐτοῦ καθαιρόμενοι, ἐνούμεθα τῷ σώματι Χριστοῦ, καὶ τῷ Πνεύματι αὐτοῦ, καὶ γινόμεθα σῶμα Χρι στοῦ. Οὗτος ὁ ἄρτος ἐστὶν, ἡ ἀπαρχὴ τοῦ μέλλοντος ἄρτου, ὅς ἐστιν ὁ ἐπιούσιος· τὸ γὰρ ἐπιούσιον δηλοῖ, ἢ τὸν μέλλοντα, τουτέστι τὸν τοῦ μέλλοντος αἰῶνος, ἢ τὸν πρὸς συντήρησιν τῆς οὐσίας ἡμῶν λαμβανόμενον. Πνεῦμα ζωοποιόν ἐστιν, ἡ σὰρξ τοῦ Κυρίου, διότι ἐκ τοῦ ζωοποιοῦ Πνεύματος συνελήφθη· τὸ γὰρ γεγεννημένον ἐκ τοῦ πνεύματος, πνεῦμά ἐστι. Τοῦτο vere divinitati conjunctum, corsancta Virgine natum, non quod illud pus ex corpus quod accipimus e colo descendat, sed quod panis et vinum in corpus ac sanguinem fiat inquiris, Dei mutetur. Si quo modo id tibi sufficit audire, quod per Spiritum sanctum, quemadmodum ex sancta Deipara per Spiritum sanctum, sibi et in hoc pane Dominus carnem assumpsit; et nihil amplius novimus. Sed quia Verbum Dei verax est et efficax et omnipotens, modus autem inscrutabilis, fit igitur his qui, ut fidem decet, illud accipiunt, in remissionem peccatorum et vitam æternam, et in custodiam aniniæ et corporis: his autem qui in incredulitate et indigne illud participauit, in poenam suppliciumque, ut ipsa mors Domini. Non est panis figura corporis. nec vinum figura sanguinis: absit! sed ipsum Christi corpus divinitati unitum; et ipse Christi sanguis: c Caro enim mea, inquit, vere est cibus, et sanguis meus vere est potus. Corpus est et sanguis Christi, in nostra aninæ et corporis substantiam descendens, non impensum, non corruptum, non in latrinam deductum, sed in nostram substantiam et custodiam, omnes sordes alstergens. Etiamsi aurum scoria mistum inveniat, per purifcantem ignem illud mundat; ne in futuro, cum hoc mundo damnemur. Per id corpus mundati, Christi corpori unimur et ejus Spiritui, et corpus Christi effcimur. Iste panis est principium futuri panis, qui est supernaturalis: supernaturalem enim ostendit aut futurum panem, id est panem futuri sæculi, aut eum quem in nostræ substantiae conservationem accipimus. Spiritus vivifcus est caro Domini, eo quod a vivilico Spiritu connpacta est: quod enim natum est ex spiritu, spi ritus est. Id autem dico, non corporis naturam de medio tollens, sed id quod vividcum habet ac divinum, manifestare volens. Hæc autem futurΟΡΩΣ Ayuræ dicuntur, non quod non vere corpus et san-

Ruis Christi sint, sed quod nunc quidem per ea δὲ λέγω, οὐκ ἀναιρῶν τὴν τοῦ σώματος φύσιν, ἀλλὰ Christi divinitatis participes efficimur, tunc allτὸ ζωοποιὸν καὶ θεῖον τούτου δηλῶσαι βουλόμενος. tem spiritualiter per solam contemplationem. > Et Ταῦτα μέντοι ἀντίτυπα τῶν μελλόντων λέγονται, divus Macarius: «Quemadmodum vinum in omnia οὐχ ὡς μὴ ὄντα ἀληθῶς σῶμα, καὶ αἷμα Χριστοῦ, bibentis membra diffunditur, et est vinum in eo et ἀλλ' ὅτι νῦν μὲν, δι' αὐτῶν μετέχομεν τῆς Χριστοῦ is in vino, ita et qui bibit sanguinem Christi, θεότητος, τότε δὲ, νοητῶς διὰ μόνης τῆς θέας.» Καὶ spiritu Divinitatis potatur, et ille Spiritus in per- ὁ θειότατος Μακάριος·. Ωσπερ ὁ οἶνος, εἰς πάντα fecta anima diffunditur et anima in illo, atque ita τὰ μέλη τοῦ πίνοντος κιρνάται, καὶ γίνεται ὁ οἶνο; ἐν sanctificata Domino digna consistit. Omnes enim, αὐτῷ, καὶ αὐτὸς ἐν τῷ οἴνῳ, οὕτως ὁ πίνων τὸ αἷμα inquit, in uno Spiritu potati sumus, et qui per τοῦ Χριστοῦ, τὸ Πνεῦμα τῆς Θεότητος ποτίζεται, panis eucharistiam Spiritum sanctum in veritate καὶ κιρνᾶται ἐν τῇ τελείᾳ ψυχῇ, καὶ ἡ ψυχὴ ἐν αὐτῷ, recipiunt, digni sunt qui hujus fiant participes, el καὶ οὕτως ἁγιασθεῖσα, ἀξία τοῦ Κυρίου καθίσταται. sic possunt per sæcula animæ dignæ vivere. Et Πάντες γὰρ, φησί, τὸ αὐτὸ Πνεῦμα ἐποτίσθημεν, καὶ quemadmodum corpus non ex seipso vitam habet, διὰ τῆς εὐχαριστίας τοῦ ἄρτου, Πνεύματος ἁγίου οι sed aliunde, id est a terra, sic et animam Deus κατὰ ἀλήθειαν μεταλαμβάνοντες καταξιοῦνται μέτο probat, non ex propria ejus natura, sed ex sua Βοχοι γενέσθαι, καὶ οὕτω δύνανται εἰς αἰῶνας αἱ ἀξίαι ipsius divinitate, ex proprio ipsius spiritu et lu- ψυχαὶ ζῆσαι. Καὶ ὥσπερ τῷ σώματι ἡ ζωὴ οὐκ ἐξ mine, cibum habere, potum ac vestimentum, quæ ἑαυτοῦ ἐστιν, ἀλλ' ἔξωθεν αὐτοῦ, τουτέστιν ἀπὸ τῆς vere sunt anima vita. Divina enim natura panem γῆς, οὕτω καὶ τὴν ψυχὴν εὐδόκησεν ὁ Θεὸς, οὐκ ἐκ vitæ habet eum qui dixit: «Ego sum panis vitæ; › τῆς ἰδίας φύσεως, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς αὐτοῦ Θεότητος, ἐκ et aquam viventem et vinum latificans, et oleum τοῦ ἰδίου Πνεύματος, καὶ φωτός, ἔχειν βρῶσιν, πό exsultationis.» Et sanctus Isidorus: ‹ Communis σιν, ἔνδυμα, ὦ ἐστιν ἡ ὄντως ζωὴ τῆς ψυχῆς. Ἔχει vocata est divinorum mysteriorum receptio, eo quod γὰρ ἡ θεία φύσις, καὶ ἄρτον ζωῆς, τὸν εἰπόντα, uos cum Christo adunet, et participes ipsius regni 'Εγώ εἰμι ὁ ἄρτος τῆς ζωῆς, καὶ ὕδωρ ζῶν, καὶ eficial.» Et pius Nilus: • Nequit salvari aliunde οἶνον εὐφραίνοντα, καὶ ἔλαιον ἀγαλλιάσεως.» Καὶ fidelis et remissionem peccatorum accipere et re- ὁ ἅγιος Ἰσίδωρος· «Κοινωνία κέκληται ἡ τῶν θείων gnum coelorum assequi, nisi cum tremore, cum Μυστηρίων μετάληψις, διὰ τὸ τὴν πρὸς Χριστὸν fìde et desiderio mysticum et purum corpus et ἡμῖν χαρίζεσθαι ἕνωσιν, καὶ κοινωνοὺς ἡμᾶς ποιεῖν sanguinem Christi accipiat. Similiter scribit τῆς αὐτοῦ βασιλείας.» Καὶ ὁ ὅσιος Νεῖλος· «'Αδύmagnus Basilius in epistola ad Casariamn patri- c να τον άλλως σωθῆναι τὸν πιστὸν, καὶ ἄφεσιν τὴν ciam: Quotidie communicare et sanctum corpus πλημμελημάτων λαβεῖν, καὶ βασιλείας οὐρανῶν ac sanguinem Domini accipere, optimum et utilis simum est, ipso Domino dicente: ‹ Qui manducat meam carnem et bibit meum sanguinem, in me manet et ego in illo, et habet vitam æternam. › Quis enim ambigit continuam vitæ participationem nihil aliud esse, quam multifariam vivere? Nos tamen quater singulis hebdomadis communicanus, Dominica, feria quarta, Parascere et Sabbato, et aliis diebus, si adsit alicujus sancti memoria. Quibus diebus, opinor, sacra faciebat sanctus; non enim quotidie poterat, tantis curis fatigatus. Dixit autem et sanctus Apollo: • Oportet monachum, si possit, singulis diebus, mysteriis Christi communicare. Qui enim se ab his abstinet, a Deo recedit; qui autem id continue facit, carnen continue recipit. Dicit enim vox salutifera: • Qui ananducat meam carnem et bibit meum sanguinem, in nie manet, et ego in illo. Monachorum igitur refert salutiferæ passionis memoriam perpetuo facere. Eos igitur semper esse paratos oportet, et seipsos ita disponere, ut digni sint, qui sacra mysteria recipiant; quoniam ita peccatorum remis. sione digni efficimur. › Dicit autein et Climax • Si corpus aliud corpus attrectans efficacia va- ‘riatur, quomodo non variabitur qui Dei corpus innoxiis manibus attrectabit?, Scriptum autem et in Geronticos: ‹ Joannes Bostrenus, vir sanctus et potestatem habens in spiritus immundos, dæmones ἐπιτυχεῖν, εἰ μὴ μεταλαμβάνει μετὰ φόβου καὶ πίστεως καὶ πόθου τῶν μυστικῶν, καὶ ἀχράντων, σώματος καὶ αἷματος τοῦ Χριστοῦ.. Ομοίως γράφει καὶ ὁ μέγας Βασίλειος, ἐν τῇ πρὸς Καισαριαν Πατρικίαν ἐπιστολῇ· Καὶ τὸ κοινωνεῖν δὲ καθ' ἑκάστην ἡμέραν, καὶ μεταλαμβάνειν τοῦ ἁγίου σώματος, καὶ αἵματος τοῦ Χριστοῦ, καλὸν καὶ ἐπωφελές, αυτ τοῦ σαφῶς λέγοντος· Ο τρώγων μου τὴν σάρκα, καὶ πίνων μου τὸ αἷμα, ἐν ἐμοὶ μένει, κἀγὼ ἐν αὐτῷ, καὶ ἔχει ζωὴν αἰώνιον. Τίς γὰρ ἀμφιβάλλει ὅτι τὸ μετέχειν συνεχῶς τῆς ζωῆς, οὐδὲν ἄλλο ἐστὶν, ἢ ζῆν πολλαχῶς; Ἡμεῖς μέντοιγε, τέταρτον καθ' ἑκάστην ἑβδομάδα κοινωνοῦμεν, ἐν τῇ Κυριακῇ, ἐν τῇ τετράδι, ἐν τῇ παρασκευῇ, καὶ τῷ Σαββάτῳ, καὶ ἐν ταῖς ἄλλαις ἡμέραις, ἐὰν ᾗ μνήμη ἁγίου τινός ἐν οἷς οἶμαι, καὶ ἐλειτούργει ὁ ἅγιος· οὐ γὰρ καθ᾿ ἑκάστην ἐδύνατο, ὑπὸ τοσούτων φροντίδων ὀχλούμενος.» Εἶπε δὲ καὶ ὁ ἅγιος Απολλω, ὅτι «Δεῖ τὸν μοναχὸν, εἰ δυνατόν, καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν τῶν μυστηρίων τοῦ Χριστοῦ κοινωνεῖν. Ο γὰρ μακρύνων ἑαυτὸν ἀπὸ τούτων, μακρύνεται ἀπὸ Θεοῦ, ὁ δὲ συν εχῶς τοῦτο ποιῶν, τὴν σάρκα συνεχῶς ὑποδέχεται ο ἡ γὰρ σωτήριος φωνή φησιν· Ὁ ἐσθίων μου τὴν σάρκα, καὶ πίνων μου τὸ αἷμα, ἐν ἐμοὶ μένει, κἀγὼ ἐν αὐτῷ. Τοῦτο οὖν συμφέρει τοῖς μοναχοῖς, ὑπό μνησιν τοῦ σωτηρίου πάθους συνεχώς ποιουμένοις. Καθ' ἡμέραν οὖν ἕτοιμον εἶναι δεῖ, καὶ παρασκευάζειν ἑαυτὸν τοιοῦτον, ὥστε ἄξιον εἶναι πάντοτε, περὶ

et ab ipsis male multatis erant, dicens: «Quid a Christianis timetis?» Qui respondere: «Vere tria habetis magna; unum quidem, quod in collo vestro portatis, et alterum, quod in Ecclesia abluimini, et tertium, quod in conventu vestro comeditis. Cum rursum interrogati essent, ex his tribus quodnam magis formidarent, responderunt: «Si bene custodiatis quod accepistis, nemo nostrum valet Christianis injuriam inferre. Sunt autem quæ hostes nostri formidant plus quam catera, crux, baptismus et communio. › τὴν τῶν ἁγίων μυστηρίων υποδοχήν· ἐπεὶ καὶ ἀφ- interrogavit qui in quibusdam puellis furentibus έσεως ἁμαρτιῶν, οὕτω καταξιούμεθα.» Λέγει δὲ καὶ ὁ τῆς Κλίμακος· «Εἰ σῶμα σώματι προσψαύων, ἀλλοιοῦται τῇ ἐνεργείᾳ, πῶς οὐκ ἀλλοιωθήσεται, δ Θεοῦ σώματι προσψαύων ἀθώοις χερσί;» Γέγραπταὶ δὲ καὶ ἐν τῷ Γεροντικῷ· «Ἰωάννης ὁ Βοστρηνὸς, ἀνὴρ ἅγιος, καὶ ἐξουσίαν ἔχων κατὰ πνευμάτων ἀκαθάρτων, ἠρώτησε δαίμονας, οἱ ἦσαν κατοικοῦντες εἰς κόρας τινὰς μαινομένας καὶ ἐνεργουμένας ὑπ' αὐτῶν πονηρῶς, εἰπών· ποῖα πράγματα φοβείσθε ἀπὸ τῶν Χριστιανῶν; οἱ λέγουσιν· Εχετε όντως τρία πράγματα μεγάλα, ἓν μὲν, ὅπερ φορεῖτε, εἰς τὸν τράχελον ὑμῶν, καὶ ἐν, ὅπερ λούεσθε εἰς τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ ἐν, ὅπερ τρώγετε εἰς τὴν σύναξιν. Ἐρος μένου δὲ πάλιν, ἐκ τούτων τῶν τριῶν, ποῖον φοβεῖσθε πλέον; ἀπεκρίθησαν, εἰ ἐφυλάσσετε καλῶς ὅπερ μετ ταλαμβάνετε, οὐκ ἴσχυσεν οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ἀδικῆσαι Χριστιανόν· εἰσὶ δὲ ἃ δυσμενεῖς φοβοῦνται τῶν ἄλλων πλέον, ὁ σταυρός, ἡ βάπτισις, καὶ ἡ κοινωνία. Τέλος τῶν κατὰ πλάτος πασῶν ὑποθέσεων, καὶ μερική παραίνεσις πρὸς τὸν ἐπερωτήσαντα. Αγ΄. Ἰδοὺ δή, τέκνον φίλτατον, τετέλεσταί σου ἡ αἴτ τησις, σὺν Θεῷ· εἰ μὲν κατὰ γνώμην τὴν σὴν καὶ τὴν πρόθεσιν, ἀκριβῶς οὐκ οἴδαμεν, μέντοι γε κατὰ τὴν ἡμετέραν δύναμιν, καὶ Θεῷ δὲ φίλον, τὸ κατὰ δύναμιν. Ορα τοίνυν, ἵνα μὴ μέχρι τούτου στῇ τὸ σὸν φιλομαθές, καὶ ἐπίπονον, ἀλλ᾽ ἵνα καὶ ἔργοις ὀφθῇς φιλομαθής, καὶ σπουδαῖος. Φησὶ καὶ γὰρ ὁ κλεινὸς ὀδελφόθεος· Ἀδελφοί μου ἀγαπητοί, γίνεσθε ποιηταὶ λόγου, καὶ μὴ μόνον ἀκροαται, παραλογιζόμενοι ἑαυτοὺς, ὅτι, εἴ τις ἀκροατής νόμου ἐστὶ, καὶ οὐ ποιητής, οὗτος ἔοικεν ἀνδρὶ, κατανοοῦντι τὸ πρόσω ωπον τῆς γενέσεως αὐτοῦ, ἐν ἐσόπτρῳ· κατενόησες γὰρ ἑαυτὸν, καὶ ἀπελήλυθεν, καὶ ἐπελάθετο ὁποῖος ἦν, ὁ δὲ παρακύψας εἰς νόμον τέλειον τῆς ἐλευθερίας, καὶ παραμείνας, οὗτος οὐκ ἀκροατής ἐπιλησμονῆς γενόμενος, ἀλλὰ ποιητὴς ἔργου, οὗτος μακάριος ἐν τῇ ποιήσει αὐτοῦ ἔσται. » Finis omnium secundum latitudinem quæsitorum et specialis exhortatio ad eum qui interrogavit. 93. Ecce igitur, ο Ali dilectissime, adimpleta est, cum Deo, tua interrogatio; an secundum tuum propositum ac desiderium, non apprime novimus, sed tamen pro nostris viribus; et gratum Deo est, sì quis agat pro viribus. Vide igitur, ne usque ad id tantum consistat tua discendi aviditas tuusque ardor; sed ut et operibus appareas discendi cupidus et fervens. Dicit enim illustris ille frater Domini: Fratres mei dilectissimi, estote factores verbi, et non auditores tantum, vosmetipsos considerantes, quia, si quis auditor est legis et non factor, similis est homini consideranti vultum nativilatis suæ in speculo; consideravit enim se, et abiit; et oblitus est qualis esset; qui autem so inclinavit in legem libertatis perfectam, ac permansit, hic non auditor obliviosus factus, sed factor operis, beatus in ejus adimpletione erit. › *Οπως δεῖ ἀκούειν καὶ ἐκλαμβάνειν τὰ τῶν Πα- Quomodo oportet audire et excipere spiritualia τέρων πνευματικά βήματα. Pairum verba. 94. Et ante hæc omnia, fideliter et cum decenti Εδ. Καὶ πρό γε τούτων, ἵνα πιστῶς, καὶ μετὰ τῆς προσηκούσης εὐλαβείας, ἐκλαμβάνῃς καὶ δι- pietate, excipias et audias divina ac spiritualis ακούῃς, τὰ τῶν Πατέρων θεῖα, καὶ πνευματικὰ θεσπί- Patrum oracula. Dicit enim sanctus Macarius: σματα· φησὶ γὰρ ὁ ἅγιος Μακάριος ο Αψαυστά ● Intractabilia sunt inexpertis spiritualia; animam ἐστι τοῖς ἀπείροις, τὰ πνευματικά· ψυχῇ δὲ ἁγίᾳ, vero sanctam ac adelem comprehendit sancti Spiκαὶ πιστῇ, πρὸς κατάληψιν ἔρχεται ἡ τοῦ ἁγίου ritus communio, et caelestes Spiritus thesauri, ei Πνεύματος κοινωνία, καὶ οἱ ἐπουράνιοι τοῦ Πνεύ- soli qui eos expertus est, superveniunt manifesti; ματος θησαυροί, τῷ πείρα λαβόντι μόνῳ γίνονται non initiato autem, neque eos cogitare possibile καταφανεῖς, ἀμυήτῳ δὲ, οὐδὲ ἐννοῆσαι δυνατὸν τοῦ est. De iis igitur Patres audi religiose, donec tibi παράπαν. Εὐλαβῶς τοίνυν περὶ αὐτῶν ἄκουε, μέχρις credenti contingat dignum esse qui eos oblineas. ἂν, καὶ σοὶ γένοιτο πιστεύοντι, καταξιωθῆναι τού- Tunc enim scies ipsa oculorum animæ experientia, των τυχεῖν· τότε γὰρ εἴσῃ αὐτῇ πείρᾳ τῶν τῆς ψυ- quantis bonis ac mysteriis Christianorum animæ χῆς ὀφθαλμῶν, οἱων ἀγαθῶν, καὶ μυστηρίων, ψυχαὶ tunc communicare possint. Sic teipsum liabens Χριστιανῶν κἀνταῦθα κοινωνεῖν δύνανται.» Οὕτω quam citissime eorum qua scripta sint vel audieris, γὰρ ἔχων, τάχιστα καὶ τὴν τῶν γεγραμμένων καὶ fructus et commoda colliges; et postquam didiceris ἀκουτισθέντων ἐπισυλλέξεις ἐπικαρπίαν τε καὶ et egeris, profcies ita ut et alios hortari ac ipsa ὠφέλειαν, καὶ ἀπὸ τοῦ μανθάνειν, καὶ πράττειν, προ- experientia dirigere possis ad res divinas et ple κόψεις, εἰς τὸ καὶ ἄλλους παραινεῖν καὶ ὁδηγεῖν risque ignotas. Quod utinam tibi contingat Domini αὐτῇ πείρα, πρὸς τὰ θειότερα, καὶ τοῖς πολλοῖς Jesu Christi manu fortissima frelo ac directo! ἀμύητα· δ καὶ γένοιτό σοι, τῇ τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Amen. Quoniam autem orationis salielas auribus Χριστοῦ παναλκεστάτῃ παλάμῃ ἐπερειδομένῳ, καὶ inimica est, quemadmodum corpori ninius cibus, κατευθυνομένῳ· Ἀμήν. Ἐπεὶ δὲ κόρος λόγου, πολέμιος omnis vero mensura optima est, oportet uos salle- ›

talem fugientes, modumque ut optimum aliquid ἀκοπῖς, ὡς ὑπερβάλλουσα τροφή σώμασι, καὶ, παν amnplexos, nonnihil adhuc seruoni immorari, et tanquam compendiosam hujus materiæ recapitulationem perscribentes, ibi orationis anchoram figere. μέτρον ἄριστον, δέον καὶ ἡμᾶς τὸν κόρον φεύγοντας, καὶ τὸ ἔμμετρον ἀσπαζομένους ὡς ἄριστον, μικρὸν ότι τῷ λόγῳ προσδιατρίψαντας, καὶ οἱονεί τινα σύν τομον ἀνακεφαλαίωσιν τῆς παρούσης πραγματείας διαγράψαντας, οὕτως ἐκεῖσε τὴν τοῦ λόγου ἐρεῖσαι Recapitulatio, et quomodo oportet orare, et de vero άγκυραν. lumine ac divina potentia. Ανακεφαλαίωσις, καὶ ὅπως δεῖ προσεύχεσθαι, καὶ περὶ φωτισμοῦ ἀληθοῦς, καὶ θείας δυνά μεως. 95. Dicunt Patres: • Qui vere vigilare intendit, semper per naris inspirationem in intimo corde, nitatur pure et eonstanter orare, solis orationis verbis attendens, meditansque et cogitatione versaus las voces, nempe: • Domine Jesu Christe, Fili Dei vivi, miserere mei; donec mens in corde illuminetur, ut ait sanctus Diadochus: • Quicunque Domini Jesu gloriosum amandunique nomen in profundo corde indesinenter meditantur, ii possunt et mentis lumen aliquando videre. Quo divina gratia effecto, tunc reliquum vitæ nostræ cursum secunduin Deum, tanquam in lumine ambulantes, imo vero luminis filii effecti, absque errore et offensione procedens, ut ait luminis detor, Jesus: < Dum lucem habetis, credite in lucem, ut Alii lucis sitis '';» et adhuc: e Ego sum lux mundi; qui sequitur me, non ambulabit în tenebris, sed habebit lumen vitæ”. Et David talia ad Dominum Inclamat: In lumine tuo videbimus lumen”., Et divinissimus Paulus: «Deus, qui dixit de tenebris lumen splendescere, ipse illuxit in cordibus c nostris ', ο Per ipsum enim, quasi per iuexstinguibilem lucernam et splendidissimam, diriguntur et procedunt qui vere Gdeles sunt, ultra sensibilia; et ipsis aperientur, utpote mundis corde, janum cœlestes, januæ nempe hujus vitæ angelorum vitæ similis et bujus sublimis status. Et rursum iis, tanguam solari disco, oritur et scrutari et dijudicare et discernere et prævidere, et similia. Et omnino per ipsum ante oculos eorum splendent arcanorum mysteriorum revelatio et manifestatio; supernaturali ac divina potentia replentur in sancto Spiritu; et per hanc spiritualem potentiam agger coruin alleviatur, vel potius carnis pondus minuitur, tollitur ac supervolitat. Hujus Spiritus sancti illumiuantis potentia gratia, quamvis adhuc carne induti fuerint, quidam sauci Patres, tanquam maeriæ et corporis expertes, inaccessa lumina et maria navibus nicabilia, pedibus non submersi, transiere; cursus longos et multorum dierum momantanee perfecerunt, et alia modum excedenti, in caelo, in terra, in sole, in mari, in desertis, in urbibus, in omui loco et regione, in bestiis, in replilibus, et uno verbo in omni creatione et omnibus elementis operati per omnia glorificati sunt, et dum in oratione stabant, eorum sancta et veneranda corpora, e terra, tanquam alas habuissent, sublevabantur; divino illo et absumente et iinmale13 Joan. XII, με. Φασὶν οἱ Πατέρες, ὁ ἐν λόγῳ νήφειν ἐθέλων, ἀεὶ δι᾽ εἰσπνοῆς ῥινὸς ἔνδον καρδίας επειγέσθω προσεύχεσθαι καθαρῶς, καὶ ἀῤῥεμβάστως, μόνα τὰ τῆς εὐχῆς προσέχων, καὶ μελετῶν, καὶ διανοούμενος ῥήματα, ήγουν τὸ, Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, Υἱὲ τοῦ "Θεοῦ, ἐλέησόν με, ἄχρι καιροῦ φωτισμοῦ νοὸς ἐν καρδίᾳ, ὥς φησιν ὁ ἅγιος Διάδοχος, ὅτι «Οσοι τὸ τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ ἔνδοξον, καὶ πολυπόθητον όνομα ἐν τῷ βάθει τῆς καρδίας μελετῶσιν ἀπαύστως, οὗτοι δύνανται καὶ τὸ φῶς τοῦ νοῦ ὁρᾷν ποτε· ι οὗ γεγενημένου, Θεοῦ ῥοπῇ, ἔκτοτε τὸν ὑπόλοιπον δρόμον τῆς κατὰ Θεὸν πολιτείας ἡμῶν, ὡς ἐν φωτὶ περιπατοῦντες, μᾶλλον δὲ φωτὸς υἱοὶ ὄντες, ἁπλανῶς, καὶ ἀπροσκόπως οδεύσομεν, ώς φησιν ὁ φωτοπάροχος Ἰησοῦς, «Εως τὸ φῶς ἔχετε, πιστεύετε εἰς τὸ φῶς, ἵνα υἱοὶ φωτὸς γένησθε.» Καὶ ὅτι· «Εγώ εἰμι τὸ φῶς τοῦ κόσμου, ὁ ἀκολουθῶν ἐμοὶ, οὐ μὴ περιπατήσει ἐν τῇ σκοτίᾳ, ἀλλ᾽ ἕξει τὸ φῶς τῆς ζωῆς.» Καὶ ὁ Δαβὶδ δὲ τοιάδε προς Κύριον βοᾷ ὁ Ἐν τῷ φωτί σου οψόμεθα φως.» Καὶ ὁ θειότατος Παῦλος· ο Θεός ὁ εἰπὼν ἐκ σκότους φῶς λάμψαι, ὃς ἔλαμψεν ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν.» Δι' αὐτοῦ καὶ γὰρ, ὡς διὰ λύχνου ἀσβέστου, καὶ παμφαοῦς, ὁδηγοῦνται, καὶ ἐνατενί ζουσιν οἱ τῷ ὄντι πιστοὶ, εἰς τὰ ἐπέκεινα τῶν αἰσθή σεων, καὶ ἀνοίγεται αὐτοῖς, ὡς καθαροῖς τὴν καρ δίαν, ἡ οὐράνιος πύλη, πάσης τῆς ἰσαγγέλου, καὶ ὑψηλῆς πολιτείας, καὶ καταστάσεως. Καὶ αὖθις οὔ τως ὡς ἐξ ἡλιακοῦ δίσκου, ἀνατέλλει τούτοις, ε ἀνακρίνειν, τὸ διακρίνειν, τὸ διορᾷν, τὸ προορᾷν, καὶ τὰ παραπλήσια. Καὶ ἀπαξαπλῶς δι' αὐτοῦ ἀπαυγάζει τούτοις ἡ τῶν ἀδήλων μυστηρίων πᾶσα δή λωσίς τε καὶ ἀποκάλυψις, δυνάμεώς τε ὑπερφυούς, καὶ θείας, ἐν πνεύματι εμπίπλανται, καὶ διὰ τῆς τοιάσδε ὑπερφυοῦς δυνάμεως, καὶ ὁ χοῦς αὐτῶν κου φιζόμενος, ἢ μᾶλλον τὸ βρίθον τῆς σαρκὸς ἀπολεπτυνόμενον καὶ μετεωριζόμενον, ὑπερίπταται. Διὰ ταύτης τῆς ἐν ἁγίῳ Πνεύματι φωτιστικῆς δυνάμεως, ἔτι μετὰ σαρκὸς ὄντες· καί τινες τῶν ἁγίων Πατέ ρων, ὡς ἄῦλοι καὶ ἀσώματοι, ποταμούς ἀβάτους, καὶ θαλάττας ναυσιπόρους, ποσὶν ἀβρόχως διῆλθον, δρό γους τε μακροὺς καὶ πολυημέρους, ακαριαίως διώδευσαν, καὶ ἕτερα ἐξαίσια, ἐν οὐρανῷ, ἐν γῇ, ἐν ἡλίῳ· ἐν θαλάσσῃ, ἐν ἐρημίαις, ἐν πόλεσιν, ἐν παντὶ τόπῳ καὶ χώρᾳ, ἐν θηρίοις, καὶ ἑρπετοῖς, καὶ ἁπλῶς ἐν πάσῃ τῇ κτίσει, καὶ πᾶσι τοῖς στοιχείοις, εξειργάσαντο, καὶ διὰ πάντων ἐδοξάσθησαν, καὶ ἐν προς ευχαῖς δὲ τούτων ἱσταμένων, καὶ τὰ αὐτῶν εὐαγή, ” Joan. viii, 12. 1 Psal. xxxv, 10. 7811 Cor. IV, 6.

80% καὶ τίμια σώματα, γῆθεν ὡς ὑπόπτερα ὑπερῄροντο· riali gratia igne, corporali crassitudine ac pouτῷ ἀναλωτικῷ, καὶ ἐνθέῳ, καὶ ἀθλῳ πυρὶ τῷ τῆς χάριτος, τὸ σωματικὸν πάχος, καὶ μὴν καὶ τὸ βάρος, ἀποτεφρούμενοι, κούφως τε αίρεσθαι ενεργούμενοι. Ο τοῦ θαύματος! μεταστοιχειούμενοι, καὶ μεταχαλκευόμενοι πρὸς τὸ θειότερον, τῇ θεουργῷ παλάμη τῆς ἐνσκηνούσης αὐτοῖς ἰσχύος, καὶ χάριτος. Καὶ μετὰ τέλος δὲ, ἐνίων καὶ τὰ σεβάσμια σώματα, τὸ ἀδιάλυτον φέρουσι, προδήλως τὴν ἐνοικοῦσαν αὐτοῖς, καὶ πᾶσι τοῖς βεβαιοπίστοις ὑπὲρ φύσιν χάριν καὶ δύναμιν πιστούμενα. Καὶ μετὰ τὴν κοινὴν μέντοι γε, καὶ παγκόσμιον ἐξανάστασιν, δι' αὐτῆς τῆς ἐν πνεύματι φωτιστικής δυναμεως, οἷόν πως πτεροφυήσαντες, ἀρπαγήσονται ἐν νεφέλαις εἰς ἀπάντησιν τοῦ Κυρίου, εἰς ἀέρα, ὥς φησιν ὁ τῶν ἀῤῥήτων μύστης Θειότατος Παῦλος· «Καὶ οὕτω πάντοτε σὺν τῷ Κυρίῳ ἔσονται.» Πρὸς δὴ ταῦτα, καὶ ὁ πνεύματο φθόγγος ψάλλει Δαβίδ· «Κύριε, ἐν τῷ φωτὶ τοῦ προσώπου σου πορεύσονται, καὶ ἐν τῷ ὀνόματί σου ἀγαλλιάσονται ὅλην τὴν ἡμέραν, δηλαδὴ τὴν αἰώνιον, καὶ ἐν τῇ δικαιοσύνῃ σου ὑψωθήσονται, ὅτι καύχημα τῆς δυνάμεως αὐτῶν σὺ εἴ.» Καὶ, ο Ἐν τῇ εὐδοκίᾳ σου ὑψωθήσεται τὸ κέρας ἡμῶν.» Καὶ αὖθις· «Θε τοῦ Θεοῦ κραταιοί, τῆς γῆς σφόδρα ἐπήρθησαν. ο Καὶ ὁ μεγαλοφωνότατος δὲ Ησαΐας οὕτω διαγορεύει • Οι υπομένοντες τὸν Κύριον, πτεροφνήσουσιν· ἀλο λάξουσιν ἰσχὺν αὐτῶν.» Καὶ ὁ ἅγιος Μακάριος, • Πᾶσα ψυχὴ ἡ διὰ πίστεως, καὶ πασῶν τῶν ἀρετῶν σπουδῆς, τελείως τὸν Χριστὸν ἐνδύσασθαι ἐντεῦθεν ἐν δυνάμει, καὶ πληροφορίᾳ καταξιωθεῖσα, καὶ τῷ ἐπουρανίῳ τῆς ἀφθάρτου εἰκόνος φωτὶ ἐνωθεῖσα, μυστηρίων οὐρανίων γνῶσιν ἐν ὑποστάσει λαμβάνειν πάντοτε καταξιοῦται. Ἐν δὲ τῇ ἡμέρᾳ τῆς ἀναστάσίως, τῇ αὐτῇ ἐπουρανίῳ τῆς δόξης εἰκόνι, τὸ σῶμα τῇ ψυχῇ συνδοξασθὲν, καὶ εἰς οὐρανοὺς ὑπὸ τοῦ πνεύ ματος, κατὰ τὸ γεγραμμένον, ἁρπαγὲν εἰς ἀπάντησιν τοῦ Κυρίου, εἰς ἀέρα· καὶ σύμμορφον τῷ σώματι τῆς δόξης αὐτοῦ γενέσθαι καταξιωθὲν, εἰς αἰῶνας ἅμα ψυχῇ καὶ σώματι συμβασιλεύσουσιν: dere exonerati, seque leviter sustollendi habiles effecti. O rem mirandam! reformati ac reficti ad aliquid divinius, potenti virtutis ac gratis apud ipsos habitantis dextra. Εt post mortem quorumdam et sancta corpora indissolubilia visa sunt, manifeste eam, quæ apud ipsos babitabat et apud omnes sincere fideles, supernaturalem gratiam virtutemque testantia. Est post communem et universalem resurrectionem, per eamdem illam in spiritu splendentem virtutemn, tanquam alas acquisivissent, rapien - tur in nubibus in occursum Domini, ut ait arcanorum doctor, divinissimus Paulus: «Et sic semper cum Domino erunt ". > Ad hæc, et inspiratus 1)avid psallit: e Domine, in lumine vultus tui ambulabunt, et in nomine tuo exsultabunt tota die, nempo in æternum, et in justitia tua exaltabuntur, quoniam gloria virtutis eorum tu es ‹ In bona voluntate tua exaltabitur cornu eorum 78. › Et rursum: • Fortes Dei e terra elevabuntur 1.. Εt sublimis ille Isaias ita loquitur: • Qui sustinent Dominum, pennas prolucent: permutabunt virutem suam *., Et sanctus Macarius: ‹ Omnis ani· ma quæ per fidem et omnium virtutum ardorem perfecte Christumn induere in virtute ac fide dign: est effecta, et coelesti incorruptibilis imaginis lumini unita est, celestium mysterioruin scientiam substantialiter accipere meretur, in illa resurrectionis die, cœlesti illa gloriæ imagine cum anima conglorifcatum corpus, et in telos a sancto Spiritu, ut scriptum est, raptum in occursum Domini, in aera, et dignum effectum ut conformnetur corpori gloriæ ejus, in sæcula cum anima couregnabit. ο Ετέρα ἀνακεφαλαίωσις. η κς'. Τούτων τῶν καινῶν, καὶ ὑπὲρ λόγον λόγων, ἀρχὴ, καὶ γεννήτρια, ή προμνημονευθεῖσα ἐν ἀμεριμνίᾳ ὁλικῇ, ἡσυχία, προσοχή τε καὶ προσευχή, βάθρον οἷόν πως βεβηκός, καὶ ἔπαλξιν ἀπόρθητον πλουτοῦσαι· τὴν κατὰ δύναμιν πασῶν τῶν θεοποιῶν ἐντολῶν ἐκπλήρωσιν. Ἐκ δὲ τῆς ἀμεριμνίας φαμέν, ἡσυχίας, προσοχῆς τε, καὶ προσευχῆς, ἡ ἐν καρδίᾳ " κίνησις καὶ θέρμη, ἢ τὰ πάθη, καὶ τοὺς δαίμονας φλέγουσα, καὶ τὴν καρδίαν ὡς ἐν χωνείᾳ καθαίρουσα· καὶ ἐκ ταύτης, ὁ πρὸς τὸν Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν πόθος, καὶ ἄληκτος. Έρως. Ἐκ δή τούτου, ἡ γλυκερά τῶν καρδιακῶν δακρύων ἐπιρροή κρουνηδόν, δι' ὧν ἡ ψυχὴ, καὶ τὸ σῶμα, ὡς ὑσσώπῳ, τῇ μετανοίᾳ, τῇ ἀγάπῃ τε καὶ εὐχαριστίᾳ, καὶ ἐξομολογήσει, καθαί ρεται καὶ πιαίνεται. Ἐκ δὲ τούτων, ἡ γαλήνη ή τε εἰρήνη τῶν λογισμῶν, ἧς οὐδὲν ὅριον, ὡς πάντα νοῦν ὑπερέχουσα. Ἐκ δὲ τούτων, ἡ χιονοφεγγόφωτος Ελλαμψις· καὶ τέλος, ἡ κατὰ ἄνθρωπον ἀπάθεια· ἡ τε · τῆς ψυχῆς πρὸ τοῦ σώματος ἐξανάστασις, καὶ ἡ πρὸς :• | Thess. IV, " Psal. LXXXVIII, 17, 18. Alia recapitulatio. 96. Harum novarum et supra rationem rationum principium ac generatio est prius memorata in omni securitate tranquillitas et attentio et oratio, fundamentum solidum et munimentum, omniumn divinorum mandatorum pro viribus adimpletionem possidentes. Ex bac porro securitate, tranquillitate, altentione, oratione, it in corde motus et fervor qui adfectus et damones adurit, et cor, tanquam iu fornace, purificat. Εt ex hoe ardore sequitur ad Dominum Jesum Christum desiderium et iudefessus amor: ex quo dulces cordis lacrymæ abundanter fluunt, per quas anima et corpus, ex pœnitentia tanquam ex hyssopo, charitate et gratiarum actione et confessione inundatur et saginatur. Ex his, quies et pax cogitationum, cujus non est terminus; quippe quæ mentem omnem superat. Ex his vero, niveo splendore illuminatio, ac demum, quantum in homine potest fieri, apathia, et anima: resurrectio, ante corporis resurrectionem, ad hujus 78 ibid. 75 Psal. xlvi, 10. 60 Isa, XL, 31.

CALLISTI ET IGNATII XANT HOPULORUM posterioris imaginem ac similitudinem; et per τὸ κατ' εἰκόνα, καὶ καθ᾽ ὁμοίωσιν· διὰ πράξεώς τε actus et contemplationem, per fidem ac spem et charitatem reformatio ac conversio. Ad Deum directio ac unio immediata cum illo, exstasis, cessatio, quies perfecta, præsenti quidem tempore tal quam in speculo et in ænigmate et in pignore; in futuro autem, facie ad faciem visio, et perfecla Dei possessio, et æterna ejus fruitio. Quod recta et vera et a Patribus tradita et secundum Deum vita est tranquillitas ex obedientia; quæ et in Christo abscondila vita legitime a sanctis vocata est. 97.Hæc est via et secundum Deum spiritualis vita et sacra operatio vere Christianorum; vera et recla et sincera et præclara, quæ in Christo abscondita vila est. Eam quidem aperuit et docuit Deus-Homo et dulcissimus Jesus: percurrerunt divini apostoli; quos alii secuti sunt, illustres nostri duces ac magistri; qui ab initio, nempe a prima Christi in mundo præsentia et usque ad nos, tanquam luminaria in mundo splenduerunt; vividci scrmonis fulgore et miris suis operibus; qui usque ad nos hoc bonum semnen, boc sacrum fermentum, radicem sanctam, inviolabile depositum, gratiam, virtutem ex alto, pretiosam margaritamı, divinam Patris haereditatem, thesaurum in agro abscondio tum, pignus Spiritus sancti, regium signaculum, vivendem et scaturientem aquam divinum ignem, religiosum sal, donum, signaculum, lumen, alii ad alios tradidere, quod et erit in hæreditatem datum, et per generationes mystice translatum, quoadusque secundo Christus in terra videatur. Non mendax est enim qui illud promisit: ‹ Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem sæculi 81. Amen. καὶ θεωρίας, πίστεώς τε καὶ ἐλπίδος, καὶ ἀγάπης, αναμόρφωσις καὶ ἐπάνοδος. Η τε πρὸς Θεὸν ὑλικὴ ἀνάτασις, καὶ ἄμεσος ἔνωσις, Εκστασίς τε, καὶ παῦλα, καὶ στάσις, κατὰ μὲν τὸ παρὸν, ὡς ἡ ἐν ἐστ όπτρῳ, καὶ ἐν αἰνίγματι, καὶ ἀῤῥαβῶνι. Κατὰ δὲ τὸ μέλλον, ή προς πρόσωπον πρόσωπον, καὶ τελεία τελείως τοῦ Θεοῦ μέθεξι;, καὶ ἀϊδίως ἀπόλαυσις. *Οτι αὕτη ὄντως ἐστὶν ἡ ἁπλανὴς, καὶ ἀληθής, καὶ πατροπαράδοτος, καὶ κατὰ Θεὸν πολιτεία, δηλονότι ἡ ἐξ ὑπακοῆς ἡσυχία· ἥτις καὶ ἐν Χριστῷ κεκρυμμένη ζωή, εἰκότως τοῖς ἁγίοις προσείρηται. Αζ'. Αὕτη ἡ ὁδὸς, καὶ κατὰ Θεὸν νοερὰ πολιτεία, καὶ ἱερὰ ἐργασία, τῶν τῷ ὄντι Χριστιανῶν· ἡ ἀλη Βθής, καὶ ἁπλανὴς, καὶ ἀκίβδηλος, καί γε ἀριδήλως, ή ἐν Χριστῷ κεκρυμμένη ζωή. Ταύτην έτεμε μὲν καὶ ἐμυσταγώγησεν ὁ θεάνθρωπος, καὶ γλυκύτατος Ἰησοῦς· διώδευσαν οἱ θεῖοι ἀπόστολος· ἐπηκολούθησαν δὲ, οἱ μετ᾿ αὐτοὺς, αὐτοῖς ὡς δεῖ ἑπόμενοι, οἱ κλεινοὶ καθηγεμόνες ἡμῶν καὶ διδάσκαλοι· οἱ ἀπ' ἀρχῆς, αὐτῆς δὴ τῆς ἐπὶ γῆς πρώτης Χριστού παρουσίας, καὶ μέχρι τήμερον ὡς φωστήρες ἐν κόσμῳ λάμποντες, ταῖς τῶν ζωηρῶν λόγων μαρμαρυγαῖς, καὶ ταῖς τῶν ἔργων παραδοξοποιίαις· οἱ καὶ εἰς τοὺς καθ' ἡμᾶς, τὸ τοιοῦτον καλὸν σπέρμα, τὴν ἱερὰν ζύμην, τὴν ἀπαρχὴν τὴν ἁγίαν, τὴν ἄσυτον παρακαταθήκην, τὴν χάριν, τὴν ἐξ ὕψους δύνατ μιν, τὸν πολύτιμον μαργαρίτην, τὸν ἔνθεον πατρ: κὸν κλῆρον, τὸν ἐν τῷ ἀγρῷ κεκρυμμένον θησαυρόν, τὸν ἀῤῥαβῶνα τοῦ Πνεύματος, τὸ βασιλικὸν σημεῖον, τὸ ζῶν καὶ ἀλλόμενον ὕδωρ, τὸ θεῖον πῦρ, τὸ σε βάσμιον άλας, τὸ χάρισμα, τὸ σφράγισμα, τὸ φῶς, καὶ τὰ ὅμοια τούτοις, πρὸς ἀλλήλους διέδωκαν· δ καὶ ἔσται κληροδοτούμενον, καὶ κατὰ γενεάς γενεών μυστικῶς διαπορθμευόμενον, ἄχρι καὶ αὐτῆς τῆς αἰῶνος. Αμήν. ο δευτέρας αὖθις ἐπὶ γῆς Χριστοῦ παρουσίας. Αψευδής γὰρ ὁ ἐπαγγειλάμενος, τὸ, ο Καὶ ἰδοὺ ἐγὼ μεθο ὑμῶν εἰμι πάσας τὰς ἡμέρας, ἕως τῆς συντελείας τοῦ Quod, etsi sint aliæ salutis viæ, ea tamen est excellentior el regina et in adoptionem ducens, 98. Etsi et aliæ viæ et vitæ rationes, et, si vis, operationes bonae sint et ad salutem dirigant, et eum qui eas sequitur, in quie te statuunt, quemadmodum sunt quæ ad servitutem et mercenaria opera manu ducunt et niunt, quemadmodum multæ mansiones apud Patrem esse a Salvatore dictæ sunt; sed ea tamen est regina et excellentissima, et omnibus operibus præstans, ut anima corpori prastat; quippe quæ in adoptionem Dei ex terra et pulvere renovet, ac Deum efficiens in Spiritu miro modo eum hominem qui in ipsam ingreditur, ut ait magnus Basilius: e Spiritus sanctus cum hominis animæ supervenerit, ei vitam dedit, dedit immortalitatem, jaceptem suscitavit.» Quod autem a Spiritu sancto æterne movetur, animans sanctum factum est; accepit autem homo dignitatem Spiritus saucti in 81 Matth. xxviii, 20. Ὅτι κἂν καὶ ἄλλαι ὦσιν όδοί σωτήριοι, ἀλλ' αὕτη ἡ πρόκριτος, καὶ βασιλίς, καὶ εἰς υἱοθε σίαν φέρουσα. μη'. Εἰ δὲ καὶ ἄλλαι ὁδοῖ, καὶ πολιτείαι, εἰ βούλει δὲ καὶ ἐργασίαι χρησταὶ πεφύκασι, πρὸς σωτηρίαν ὁδηγοῦσαι, καὶ καταπαύουσαι τὸν ταύτας μετιόντα, ὥσπερ ἄρα καὶ εἰσὶ, καὶ πρὸς δουλείαν, ἢ μισθαρ νίαν, χειραγωγοῦσαι, καὶ καταλήγουσαι, καθὰ καὶ πολλαὶ μοναὶ τῷ Σωτῆρι παρὰ τῷ Πατρὶ αὐτοῦ ὑπάρχειν εἴρηνται· ἀλλ᾽ οὖν αὕτη πέφυκεν ἡ βασι λίς, καὶ πρόκριτος, καὶ πασῶν ἐργασιῶν, ὡς ψυχὴ σώματος υπερκειμένη, καὶ ὑπερφέρουσα, ἅτε εἰς υἱοθεσίαν Θεοῦ καινουργοῦσα ἐκ γῆς καὶ σποδοῦ, καὶ Θεὸν ἐργαζομένη παραδόξως ἐν πνεύματι, τὸν μετερ χόμενον αὐτὴν, ὡς εἰκὸς, ἄνθρωπον, ὥς φησιν ὁ μέγας Βασίλειος· «Πνεῦμα ἅγιον ἐπελθὸν εἰς ψυχὴν ἀνθρώπου, ἔδωκε μὲν ζωὴν, ἔδωκε δὲ ἀθανασίαν, ήγειρε κεί. μενον.» Τὸ δὲ κινηθὲν κίνησιν ἀΐδιον ὑπὸ Πνεύματος ἁγίου, ζῶον ἅγιον ἐγένετο, ἔσχε δὲ ἄνθρωπος ἀξίαν,

OPUSCULA ASCET.CA. πνεύματος εἰσῳκισθέντος ἐν αὐτῷ, προφήτου, ἀπο- ipso habitantis, prophete, apostoli, angeli, Dei, στόλου, ἀγγέλου, Θεοῦ· ῶν πρὸ τοῦ γῆ καὶ σποδός. cum antea terra et cinis esset. “Οτι διὰ τὸ ὑψηλὸν τῆς ἐργασίας, καὶ πολυώνυμᾶς ἐστιν αὕτη ἡ πολιτεία. Quod propter operationis excellentiam multa nomina habet hæc agendi ratio. 99. Propterea multis et variis et gloriosis nominibus eam celebraverunt divini Patres. Viani doctam appellaverunt, laude dignam actionem et ingeniosam contemplationem, orationem omni latitudini præstantemn, mentis vigilantiam, spiri tuale opus, futuri sæculi opus; angelicam vitam, cœlestem agendi rationem, divinam conversationem, regionem viventium, mysticam intuitionem, spiritualem mensam, divinum paradisun, coelum, colestem regiam, Dui regnum, tenebras supra lumen, vitam in Christo absconditam, Dei supernaturalem visionem, et his similia nomina; quos divinos Patres, nos qui luto ac terra formali, cum malis et impuris cogitationibus verbisque et operibus vivimus, sequentes, tuas preces, dilectissime, adimplere ardenter statuimus; sane quidem, ut postulasti, et supra nostram mensuram dicere no dubitavimus, propter tui dilectionem, et propter Patrum mandatum. Hujus angelica vitæ dux, ipsa est Verbi ac Fili Dei nova et inefabilis providentia et incarnatio, ingeniti Patris beneplacitum, et cooperatio sancti Spíritus. 40. Διατοι τοῦτο, καὶ πολλαῖς, καὶ ποικίλαις αυτ τὴν, καὶ ἐνδόξοις κλήσεσιν, οἱ θεῖοι Πατέρες ἀποσεμνύνουσιν. ὁδὸν γὰρ γνωστικὴν προσηγορεύκασι, πρά ξιν ἐπαινουμένην καὶ θεωρίαν εὔστοχον, προσευχήν ἐπάνω παντὸς πλάτους, νήψιν νοός, νοεραν ἐργασίαν, ἔργον τοῦ μέλλοντος αἰῶνος· ἀγγελικὴν πολιτείαν οὐράνιον βιοτήν, ἔνθεον διαγωγήν, χώραν ζώντων, μυστικὴν ἐποψίαν, πνευματικὴν πανδαισίαν, Παρά δεισαν θεουργόν, οὐρανὸν, οὐράνιον βασιλείαν, Θεοῦ βασιλείαν, γνόφον ὑπέρφωτον, ἐν Χριστῷ, κεκρυμμένην ζωήν, θεοπτίαν καὶ θέωσιν τὸ ὑπερφυέστατον, καὶ τὰ τούτοις παραπλήσια • οἷσπερ θείοις Πατράσι, καὶ ἡμεῖς οἱ τῷ πηλῷ, καὶ τῇ πλινθείᾳ, τοῖς πονηροῖς καὶ ἀκαθάρτοις λογισμοῖς, καὶ λόγοις, καὶ ἔργοις, συζῶντες, ἑπόμενοι, τὴν τὴν αἴτησιν, ἀγαπητέ, ἐκπληρῶσαι διὰ σπουδῆς ἐθέμεθα· καὶ μὴν καὶ καθὼς ᾔτησας, καὶ ὑπὲρ τὸ μέτρον ἡμῶν εἰπεῖν οὐκ ὀκνήσαμεν, χάριν, ὡς καὶ ἐν προοιμίοις τοῖς τοῦ λόγου εἴπομεν τῆς σῆς ἀγάς πης, καὶ τῆς Πατρικῆς ἐντολῆς· ταύτης δὲ καὶ [ἰσ. περιττὸν τὸ καὶ] τῆς ἰσαγγέλου βιωτής πρύ τανις, ἡ τοῦ Λόγου καὶ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, καινὴ καὶ ἀπόῤῥητος οἰκονομία καὶ ἐνανθρώπησις, εὐδοκία τοῦ ἀνάρχου Πατρὸς, καὶ συνεργεία τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος. ΗΘΙΚΟΝ Οτι μετὰ τῆς τοῦ Θεοῦ βοηθείας, καὶ χάριτος, χρὴ καὶ ἡμᾶς ὡς δυνατὸν σπουδάζειν, καὶ ἀγωνίζεσθαι, ἵνα καταξιωθῶμεν ἀπὸ τοῦ νῦν ὡς ἐν ἀῤῥαβῶνος μέρει, τῶν τοιούτων ύπερφυῶν, καὶ μεγίστων δωρεῶν· καὶ ἵνα μὴ διὰ μικρὰν ῥαθυμίαν, τούτων, φεῦ! ἀποτύχωμεν, ὁ μὴ γένοιτο! ρ'. Τοιούτων τοίνυν καὶ τηλικούτων ἀγαθῶν ἡμῖν προκειμένων, ἀγαπητοί, οὐ μόνον ἐν ἐλπίσι, καὶ ταῖς εἰς τὸ μέλλον ἐπαγγελίαις, ἀλλ᾽ ἀληθείᾳ ἀπάρτι και πράγματι, σπεύσωμεν, ἀντιβολοῦμεν, ἕως και μὴν ἔχωμεν· δράμωμεν, ἀγωνισώμεθα, ἵνα τούτων καὶ ἡμεῖς, διὰ μικρᾶς καὶ προσκαίρου σπουδής, καὶ πόνου βραχέος, τὸ δὲ πλεῖστον, Θεοῦ δωρεᾷ καὶ χάριτι, καταξιωθῶμεν. «Οὐ γὰρ ἄξια τὰ παθήματα τοῦ νῦν καιροῦ, πρὸς τὴν μέλλουσαν δόξαν ἀποκα λυφθῆναι εἰς ἡμᾶς, ο Παύλου τοῦ θείου κήρυκος λέγοντος· ἀκουσώμεθα· μᾶλλον δὲ καὶ ἀπὸ τοῦ νῦν σπουδάζοντες εὑρήσομεν καὶ αὐτὸν, ὡς ἐν ἀπαρχῆς καὶ ἀρραβῶνος μέρει. Εἰ γὰρ οἱ εἰς βασιλικὰς συγγενείας, καὶ κοινωνίας ἐκ τῆς κάτω τύχης μετακαλούμενοι, πάντα πράττουσι, καὶ ἔργοις, καὶ λόγοις, καὶ ἐπινοίαις, καὶ αὐτῶν δὴ τῶν ἀνεφίκτων ἁπτόμενοι, μέντοι γε καὶ αὐτῆς τῆς ζωῆς πολλάκις καταφρονοῦντες, ὑπὲρ τῆς τοιαύτης δόξης τε καὶ τιμῆς, τῆς ρευστῆς, καὶ προσκαίρου, τῆς ἐνίοτε καὶ εἰς ὄλεθρον παντελή, οὐκ εἰς τὸ χρήσιμων καταντώσης, πόσον ἄρα ἡμᾶς εἰκὸς διαπράξασθαι, και σπουδάσαι εἰς κοινωνίαν, καὶ γάμους καὶ συνάφειαν, προικαλουμένους Θεοῦ, τοῦ πάντων βασιλέων Βασιλέων, • Rom. vu, 18. FATROL. GR. CXLVII. ETHICON. Quod cum Dei auxilio et gratia oportet nos pro viri bus festinare el pugnare, ut digni habeamur jam nunc tanquam ex pignore his supernaturalibu. et maximis donis, neque propter parvam indolen tiam hæc, ehen! amittamus; quod utinumN HUIL accidat. ' 100. Quoniam igitur, dilectissimi, lot ac tanila nobis bona proponuntur, non modo in spe et promissionibus futuro tempore adimplendis, sed re ac veritate, festinemus, resistamus, dum tempus habenuts, curranus, pugnemus, ut his et nos, parva el opportuna cura ac brevi labore, maximam auteu partem Dei gratia, digni elliciam ur. ‹ Non enim sunt condigna passiones hujus temporis ad futu ram gloriam quæ revelabitur in nobis ", ut ait divinus ille præco Paulus, quem audire debemus. Imo vero jam inde festinantes inveniemus, ex hoc tempore, tanquam primitias ac pignus. Si enim qui in regias cognationes et in regiumn consortiuin ex humili fortuna adoptantur nihil non faciunt et opere et voce et cogitatione, et postquam id fastigium asseculi sunt, vitam ipsam sapius contentnunt pro istiusmodi gloria et honore, tam caduco ac temporaneo, ad perniciem interdum omnino, non ad utilitatem vergente, quanto magis oportet nos euiti et festinare, qui ad communionem ac uptias et conjunctionem Dei invitamur, omnium regum regis et Creatoris, et solius incorruptibilis ac in æternum permanentis, suisque gloriam et bo26

CALLISTI PATRIARCHE vorem præbentis itiustrem ac stabilem; neque id καὶ Δημιουργοῦ, καὶ μόνου ἀφθάρτου καὶ εἰσαεὶ solummodo, sed potestatem accepimus filios Dei διαμένοντος, καὶ δόξαν καὶ τιμὴν παρέχοντος τοῖς Geri. • Quotquot eum receperunt, inquit, dedit eis οἰκείοις, εὐκλεᾷ καὶ μόνιμον· καὶ οὐ μόνον τοῦτο potestatem filios Dei fieri, iis qui credunt in no- δὲ, ἀλλά γε καὶ ἐξουσίαν ειληφότας τέκνα Θεοῦ γε mine ejus *. › Dat potestatem, nou tyrannice trahit νέσθαι. • Οσοι γάρ, φησίν, ἔλαβον αὐτὸν, ἔδωκεν ant contra nostrum propositum cogit; semper αὐτοῖς ἐξουσίαν, τέκνα Θεοῦ γενέσθαι, τοῖς πιο enim tyrannis eum qui opprimitur contra oppresso- στεύουσιν εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ. [. Δίδωσιν ἐξουσίαν, rem armat, ut malum malo curetur. Hoc modo ho- οὐ τυραννικῶς ἔλκει καὶ παρὰ πρόθεσιν ἡμετέραν norat præcipuam nostræ libertatis fignitatem, ita βιάζεται· ἀεὶ γὰρ ἡ τυραννίς, κατὰ τοῦ τυραννούν ut bonum fiat omnino Dei operantis benevolentia τος τὸν τυραννούμενον ὁπλίζει, ἵνα κακῷ τὸ κακὸν et gratia; nostræ tamen voluntatis et curæ actus ἐξιάσηται· καν τούτῳ τιμῶν ἡμῶν τὸ ἀρχαῖον τοῦ sit. Εt ille quidem quanquam Deus et Dominus, αὐτεξουσίου ἀξίωμα, καὶ ἵνα ὅπως εἴη τὸ ἀγαθὸν, quidquid ipsi faciendum erat, fecit; omnes enim τῇ αὐτοῦ μὲν ἐξειργασμένον το καθόλου εὐδοκίᾳ καὶ similiter condidit, et pro omnibus mortuus est, ut χάριτι· τῆς δὲ ἡμετέρας σπουδῆς καὶ ἐπιμελείας equaliter omnes salvaret. Nobis autem relicta est λογίζοιτο τὸ κατόρθωμα· κἀκεῖνος μὲν, εἰ καὶ Θεός libertas accedendi, credendi, amicitiam jungendi, Βεστι καὶ Δεσπότης, ἀλλ᾽ οὖν ἅπαν τὸ ἑαυτοῦ πεcum timore et ardore et charitate Domino illi mise- ποίηκε· πάντας γὰρ καὶ ὁμοίως ἔπλασε, καὶ ὡσαύ ricordi serviendi qui nos vere ac sollicite dilexit; τως ὑπὲρ πάντων ἀπέθανε, ἵνα ἐπίσης σώσῃ τοὺς ita ut pro nobis libenter mortem voluerit subire, ἅπαντας. Ἐν ἡμῖν δὲ ἀπελείφθη τὸ προσελθεῖν, τὸ mortem vero probrosam, ut uos a diaboli, antiqui πιστεῦσαι, τὸ οἰκειωθῆναι, τὸ μετὰ φόβου, καὶ bostis, tyrannide liberaret, et cum Patre et Deo uni- σπουδῆς, καὶ ἀγάπης λατρεύειν τῷ ὄντως ἀγαπή ret; et hæredes quidem Dei, cohæredes autem sui σαντι ἡμᾶς φιλανθρώπῳ Δεσπότῃ, καὶ κηδεμόνι, eficeret; quod mirabilius et beatius est. Ne igitur ὥστε καὶ θάνατον ἐθελῆσαι ὑπενεγκεῖν ἑκουσίως parva ac brevi indolentia, et iucuria, et falsa latitia ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ θάνατον ἐπονείδιστον, ἵνα ἡμᾶς nos indignos eliciamus tantis bonis ac mercedibus τῆς τοῦ διαβόλου καὶ ἀρχεκάκου ἐχθροῦ ἀπαλλάξῃ et gaudiis; sed nihil non faciamus, nihil non ope- τυραννίδος, καὶ τῷ Πατρὶ καὶ Θεῷ καταλλάξῃ· καὶ remur; neque ipsi vitæ nostræ pro illo parcamus, κληρονόμους μὲν Θεοῦ, συγκληρονόμους δὲ αὐτοῦ quoniam et ipse propter nos, id cum esset Deus, άπεργάσηται, τὸ παραδοξότατον, καὶ μακαριώτα facere non dubitavit, ut sic bis prorsus et omuibus τον· μὴ δὴ διὰ μικρᾶς καὶ βραχείας βαθυμίας. donis coronisque digni efficiamur. Quæ utinam καὶ ἀμελείας, καὶ ἐπιπλάστου ἡδονῆς οἰασοῦν, τῶν los omnes accipiamus, benevolentia et gratia opci- “τοσούτων οίων ἡλίκων ἀποξενώσωμεν ἑαυτοὺς mi illius ac misericordis Domini ac Dei et Salvato- ἀγαθῶν καὶ γερῶν, καὶ ἀπολαύσεων· ἀλλὰ πάντα ris nostri Jesu Christi, qui adeo semetipsum pro- πράξωμεν, καὶ πραγματευσώμεθα· καὶ αὐτῆς, εἰ pter nos humiliavit, ac qui se humiliantibus su- δέοι, τῆς ζωῆς, ὑπὲρ αὐτοῦ μὴ φεισώμεθα, ὡς pernaturalem et vividcam suam graliam ex tunc κἀκεῖνος δι᾿ ἡμᾶς, καίτοι Θεὸς ὢν ὑπὲρ ἡμῶν πε ellicaciter abundanterque concedit; quoniam illi ποίηκεν, ἵν' οὕτως καὶ τῶν ἀπάρτι, καὶ τῶν ἀπάνdebetur omnis gloria et honor et adoratio cum in- των δωρεῶν καὶ στεφάνων καταξιωθῶμεν· ὧν genito et purissimo ipsius Patre, et coæterno et γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, εὐδοκίᾳ καὶ χάsanctissimo et optimo et vivifco ipsius Spiritu, ριτι αὐτοῦ τοῦ ὑπεραγάθου καὶ ἐλεήμονος, τοῦ Κυnunc et semper et in secula sæculorum. Amen. ρίου, καὶ Θεοῦ, καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, τοῦ ταπεινώσαντος ἑαυτὸν τοσοῦτον ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ τοῖς τοιούτοις ταπεινοῖς, τὴν ὑπερφυᾶ καὶ θεοποιὸν αὐτοῦ χάριν ἀπὸ τοῦ νῦν ἐνεργῶς πλουσίως ἐπιβραβεύοντος· ὅτι αὐτῷ πρέπει πᾶσα ἡ δόξα, καὶ ἡ τιμή, καὶ ἡ προσκύνησις, ἅμα τῷ ἀνάρχῳ καὶ ἀχράντῳ αὐτοῦ Πατρί· καὶ τῷ συναἰδίῳ, καὶ παναγίῳ, καὶ ἀγαθῷ, καὶ ζωοποιῷ αὐτοῦ Πνεύματι· νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ss Joan. 1, 12.