CIRCA ANNUM DOMINI MCCCLX. CALLISTUS CATAPHUGIOTA NOTITIA (Ε, Φιλοκαλίᾳ τῶν ἱερῶν Νηπτικών, p. 1115 ) Callistus, sanctissimus Pater noster, Caraphugiotes etiam cognominatus (hoc forte cognomen adeptus est ex quadam ecclesia Dripar·r, quæ ex ipsa Cataplyga cognominata erat). Ubi anachoreticam vitam egerit, ex historicis non didicimus. Quantum autem ex ipsis ejus capitibus licet conjicere, vir erat reipsa in profanis sacrisque litteris exercitatissimus, ac præsertim contemplationis altitudine, profunditate, longitudine ac latitudine intellectus, si quis alius, eximius. Adeo autem beatus ille vir ad supernaturale Trinitatis supersubstantialis absconditum unum, gratie elicacia, tendebat, et adeo ad Dei contemplationem et immediatam unionen et spirituale silentium et superignorautem ignorantiam, omnibus omnino solutus puritatis excellentia ferebatur, ut angelus vere et deus secundum gratiam in terra visus sit. Nonnulli quidem eum dixere esse Callistum XanΚάλλιστος ὁ ὁσιώτατος Πατὴρ ἡμῶν ὁ καὶ Καταφυγιώτης ἐπικαλούμενος (ἴσως τῆς ἐπικλήσεως ταύ της ἔτυχεν ἀπὸ Ἐκκλησίας τινὸς τῆς Θεοτόκου, Καταφυγῆς ούτωσὶ ἐπικεκλημένης) τίς τε ἦν, καὶ τίνα ἔσχε πατρίδα, καὶ ποῦ τὸν ἀναχωρητικὸν δι ήνυσε βίον, οὐδὲν τούτων παρὰ τῶν ἱστοριῶν μεμαθήκαμεν. Οσον δὲ ἀπὸ τῶν παρόντων αὐτοῦ κεφαλαίων τεκμηριώσασθαι, ἀνὴρ ἦν τῷ ὄντι περί τε τὴν ἔξω καὶ τὴν ἔσω παιδείαν φιλοσοφώτατος, καὶ μάλιστα πρὸς θεωριῶν ὕψος, καὶ βάθος, μῆκος τε καὶ πλάτος νοητόν, εἴπερ τις άλλος, διαβατικώτατος. Ἐπὶ τοσοῦτον γὰρ ὁ μακάριος πρὸς τὸ ὑπερκόσμιον τῆς Τριαδικῆς ὑπερουσιότητος ἀπόκρυφον Εν ἀν ετείνετο συνεργεία τῆς χάριτος, καὶ οὕτως ἐπὶ τὴν τοῦ Θεοῦ ἐποψίαν, καὶ ἄμεσον ἔνωσιν, καὶ νοεράν σιγὴν, καὶ ὑπεράγνωστον ἀγνωσίαν πάντων ἀπαξαπλῶς ἀπολελυμένος ἀνηνέχθη δι' ὑπερβολὴν καθαρό τητος, ὡς ἄγγελον ἄλλον ἀληθῶς, καὶ Θεὸν κατὰ χάριν ἐπὶ γῆς φαίνεσθαι. Τινὲς μὲν οὖν αὐτὸν ἔφησαν Κάλλιστον εἶναι τὸν Ξανθόπουλον τὸν τῆς Κων σταντίνου πατριαρχεύσαντα, τὸν τὰ ἑκατόν, φημί, ἕτερα κεφάλαια συγγραψάμενον, δυσί τεκμηρίοις χρώμενοι. Ἐκεῖνα μὲν γὰρ, φασί, τα πολλὰ περὶ πρακτικῆς διειλήφασι, ταῦτα δὲ περὶ θεωρίας μόνης καὶ βίου θεωρητικοῦ. Πράξεως δὲ καὶ θεωρίας συν ημμένων ἀλλήλαις οὐσῶν, ἔδει κατὰ τὸ εἰκὸς ἕνα γε εἶναι καὶ τὸν περὶ τούτων διερμηνεύοντα. Πρὸς δὲ, ὅτι καὶ πολλὰ τῶν ἐκείνοις, ταῦτα καὶ τοῖς παρ οῦσιν ἐμφέρεται, ὅσα γε εἰς ἐπιβολὴν νοὸς, καὶ πα ραδοχὴν ήκει, καὶ θείαν ἔνωσιν, καὶ καρδιακὴν ἐνέργειαν καὶ φωτισμόν. Οἱ δὲ, ἕτερον ἐκείνου τοῦ G τόν φασι διὰ τὸ παρηλλαγμένον ὕφος τῆς ἑκατέρων φράσεως. Ἡμεῖς δὲ μᾶλλον τοῖς προτέροις συναινέ σαι δεῖν ἔγνωμεν, μηδὲν τὴν τοῦ ὕφους δεδοικότες ἐναλλαγήν. Δυνατόν γάρ ἐστι καὶ μάλ' εὔπορον τοῖς σοφοῖς καταλλήλως ταῖς ὑποθέσεσιν ἁρμόζειν καὶ τὰ τῆς φράσεως, καὶ ταπεινῶς μὲν τὰ ταπεινὰ, ύψηλῶς δὲ καὶ μεγαληγόρως ἐκφράζειν τὰ ὑψηλά. Τοῦ το δὲ ἀληθῶς ἀνιαρόν, ὅτι εἰς ἑκατοντάδα που, ὡς ἐξ εἰκασμοῦ, τῶν κεφαλαίων πληθυνομένων, καὶ τῶν ὅσα δὴ πώποτε περὶ θεωρητικού διειλήφασι βίου, ὑψηλοτάτων γε ὄντων, ὡς ἐμὲ εἰδέναι, καὶ τελεωτά των τοῖς τε νοήμασι, καὶ τῷ μεγαληγόρῳ τῆς φράσεως, καὶ τῇ ἄλλῃ καλλιεπείᾳ, καὶ μὴν καὶ ταῖς τῶν συλλογισμῶν ἀνάγκαις, μόνα τὰ παρόντα κατὰ τὸ εἰς ἡμετέρας χεῖρας ἐλθὸν πρωτότυπον διεσώζοντο. thopulum, Constantinopolitanum patriarcham, eum dico qui centum alia capita conscripsit, duobus testimoniis fulti. Illa enim, ut aiunt, ad activaill vitam pertinent, hæc vero ad solam contemplationem et vitam contemplativam. Cum autem actio et contemplatio inter se uniantur, oportebat, ut congruum sit, eumdem de utraque disseruisse. Adde etiam quod multa ex illis, eadem et in præsentia capita translata sunt, quæ ad mentis impetum et receptionem spectant, et ad divinam unionem et cordis operationem ac illuminationem. Abi vero non eundem esse dicunt ob utriusque styli textus comparationem. Nos vero prioribus assentiendum esse censemus, textus mutationis nullam rationem habentes. Fieri enim potest facillime ut sapientes phrasim materiæ ipsi adaptent, et humilia humiliter, excelsa excelse et sublimiter eloquantur. Dolendum vero est quod ex centum, ut conjicere licet, capitibus, quæ alia quælibet de vita contemplativa tractantia superant, quantum scire possim, quæque tum cogitationibus, tum styli sublimitate et aliis dolilus perfecta sunt, vel etiam syllogismorum ratione, sola præsentia in hoc originali in nostras manus transmisso supersint.

CALLISTI CATAPHUGIOTÆ ΕΚ ΤΩΝ ΤΟΥ ΚΑΛΛΙΣΤΟΥ ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΟΥ͂ ΣΥΛΛΟΓΙΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΥΦΗΛΟΤΑΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ ΤΑ ΣΩΖΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙ ΘΕΙΑΣ ΕΝΩΣΕΩΣ ΚΑΙ ΒΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΥ. CALLISTI CATAPHUGIOTÆ EX SYLLOGISTICIS ET ALTIPETIS CAPITULIS QUÆ SUPERSUNT DE UNIONE CUM DEO ET VITA CONTEMPLATIVA. 1. Naturaliter, quidquid vivit, meliore naturali Λ α'. Ἐκ τοῦ πεφυκότος πᾶν ζῶν τῇ κρείττονι πεsua virtute obtinet et quietem et latitiam æqualem, qua laetatur, et ob illa affectu movetur. Igitur homo qui mentem habet, et cui licet naturali modo vitæ rationem praesertim cogitare, præcipue latatur et quietis participatione fruitur, quando meliora cogitat de seipso, sive bona, sive pulchra quis velit dicere. Quod contingit, si Deum in mente habeat, et ejus virtutes cogitet qui summus est et supra mentis intellectum, et summe diligens hominem et plusquam concipi potest, et summa præmia et supra intellectum bona et pulchra suis præparat; et illa in æternum. 2. Si omnis generatio generatum generanti simile facit, ut ait Dominus dicens: «Quod natum est ex care, caro est, et quod natumn est ex Spiritu, Spi. ritus est 8*;, si igitur Spiritus est qui natus est ex Spiritu, patet eum et Deum futurum esse secundum generantem Spiritum, quoniam et Deus verus est Spiritus ille, per quem secunduin gratiam factus est homo Spiritus sancti particeps. Si autem Deus talis est, theoreticus quoque merito esset, eo quod contempletur; contemplatio enim dictus est Deus; ita ut qui non contemplatur, aut spiritualem generationem et participationem non assecutus est, aut eam quidem asseculus est, sed cx ignorantia contemplativam virtutem compressit, intellectualemque circa intelligibilem justitiæ solem radios imperite avertit, et divinæ virtutis particeps factus infeliciter hujus ellicacia privatus est, etsi ad sanctitatem nihilominus tendat. es Joan. 113, φυχυίᾳ αὐτοῦ ἐνεργείᾳ, καὶ ἀναπαύσεως μεταλαγχά νει καὶ ἡδονῆς ἐφαμίλλου, καὶ ταύτῃ καὶ χαίρει, καὶ προσπαθεῖ διὰ ταῦτα. Οὐκοῦν καὶ ὁ ἄνθρωπος ἅτε νοῦν ἔχων, καὶ τὸ νοεῖν πεφυκότως ζωὴν, μάλιστα ήδεται, καὶ ἀναπαύσεως ἐν μετοχῇ γίγνεται γιγνομένῃ, ἐπηνίκα τὰ κρείττω νοῇ, καὶ τὰ, εἴτε ἀγαθά τις θέλει λέγειν, εἴτε καλά, περὶ ἑαυτοῦ. Ο γίγνε καὶ ἀληθῶς, τὸν Θεὸν ἔχων εἰς νοῦν, καὶ τὰς ἀρετὰς αὐτοῦ λογιζόμενος, ἄκρου γε ὄντος καὶ ὑπὲρ νοῦν νοητοῦ, καὶ ἄκρως ἀγαπῶντος, καὶ ὑπὲρ νοῦν τὸν ἄνθρωπον, καὶ ἄκρα γέρα, καὶ ὑπὲρ νοῦν ἀγαθὰ καὶ καλὰ τοῖς ἑαυτοῦ ἑτοιμάζοντος· καὶ ταῦτ᾽ αἰωνίως τα μάλιστα. νον β'. Εἰ πᾶτα γέννησις προσεοικέναι ποιεῖ τῷ γεννῶντι τὸ γεννηθέν, ὡς ἔφη ὁ Κύριος, ὅτι τὸ γεγεννημέ vov ἐκ τῆς σαρκὸς, σάρξ ἐστι, καὶ τὸ γεγεννημένον ἐκ τοῦ Πνεύματος, Πνεῦμα·, εἰ τοίνυν Πνεῦμα ὁ ἐκ τοῦ Πνεύματος γεγεννημένος, δῆλον ὅτι καὶ θεὸς ἔσται, κατὰ τὸ γεννῆσαν Πνεῦμα, ἐπεὶ καὶ Θεὸς ἀληθινὸς τὸ Πνεῦμα ὑφ' οὗ κατὰ χάριν γεγέννηται ἡ τοῦ Πνεύ ματος μέτοχος. Εἰ δὲ Θεὸς ὁ τοιοῦτος, καὶ θεωρητι κὸς περιφανῶς εἴη γ᾽ ἂν κατὰ τὸ εἰκὸς, ἐκ τοῦ θεω· ρεῖν, καὶ γὰρ εἴρηται Θεὸς ὁ Θεός· ὥστ᾽ ἄρα ὁ μὴ θεωρῶν, ἡ τῆς πνευματικῆς γεννήσεως καὶ μετοχῆς οὐκ ἐπέτυχεν οὔπω, ἡ ἐπιτυχὴς αὐτῆς γεγονώς, μύει ἐξ αμαθείας τὴν ὀπτικὴν αὐτοῦ δύναμιν, καὶ τὰς νοητὰς περὶ τὸν νοητὸν τῆς δικαιοσύνης ἥλιον θείας ἀκεῖνας αποστρέφεται απαιδεύτως, καὶ θεωτικῆς δυνάμεως μέτοχος γεγονώς, τὴν ἐνέργειαν ταύτης στέφεται έως - τυχῶς, καὶ πρὸς ἁγιωσύνην καίτοι γε ανατεινόμενος.

γ. Πάντα τὰ ὄντα ἐκ τοῦ πεποιηκότος αὐτὰ κατὰ Λ 3. Quæcunque sunt ex suo principio secundum proλόγον τὴν σφῶν αὐτῶν εἴληφε κίνησιν, καὶ τὸ φυ- priam rationem,motum accepere et propriam naσικὸν ἴδιον, ὅθεν ἀκολούθως καὶ ὁ νοῦς. Ἀλλ᾿ ἡ Luram; unde consequenter et mens. Sed motus ne τοῦ νοῦ κίνησις ἔχει τὸ ἀεὶ, τὸ δ' ἀεὶ ἄπειρον καὶ tis perpetuitatem habet, quæ est infinita et indeterἀέριστον. Παρὰ τὴν ἰδίαν ἄρα ἀξίαν καὶ τὸ πεφυminata. Secundum propriam igitur dignitatem et proκὸς κυρίως αὐτῷ, ἔσται κινουμένῳ πεπερασμένως, priam naturam siue fine ac termino movetur. Illud ἢ ὡρισμένως. Τοῦτο δὲ πείσεται, εἴπερ ἐν πεπερα autem patietur, si in infinitis et interminatis noσμένοις κινοῖτο, καὶ ὡρισμένοις· οὐ γὰρ ἔστιν, εἶναι vebitur. Non enim feri potest ut res quidem μὲν τὸ πρᾶγμα πεπερασμένον καὶ ὡρισμένον, ή δ' finem habeat ac terminum, mentis vero ad illam ἐπ' [ἴσ. τὴν δ᾽ ἐπ' ὀρθότερον)] αὐτό, ἢ περὶ αὐτὸ aut circa illam motus in infinitum procedat, Moκίνησις τοῦ νοῦ προϊέναι ἐπ' ἄπειρον. Δεῖται δὴ ἄρα tui igitur mentis infinito opus est re quadam intiτὸ τοῦ νοὸς ἀεικίνητον γιγνομένως ἀπείρου καὶ nita ac sine termino, ad quam secundum ratioἀορίστου τινός, πρὸς 8 κατὰ λόγον καὶ τὰ σφέτερον nem ac nostram naturam mens semper moveaπεφυκός, εἴη γ' ἂν κινούμενον. ᾿Αλλὰ μὴν ἄπειρον, tur. Attamen nihil est infinitum et reipsa sine terκαὶ τῷ ὄντι ἀόριστόν ἐστὶν οὐδὲν, πλὴν τοῦ Θεοῦ, mino, excepto Deo, qui natura et proprie unus est, φύσει καὶ κυρίω; ὄντος ἑνός· πρὸς ἄρα τὸ κυρίως ἄπει- oportet igitur mentem ad illud unum vere inliniρον ἕν, τὸν Θεὸν, ἀνατετᾶσθαι, καὶ ἀφορᾷν, καὶ κινεῖ tum, Deum, tendere et aspicere et moveri: illud enim σθαι τὸν νοῦν χρή, τοῦτο γὰρ κυρίως πέφυκεν αὐτῷ. ipsi vere proprium est. δ. Απειρά ἐστι καὶ ἀόριστα τὰ περὶ Θεὸν θεω ρούμενα, ἀλλ' ὅμως οὐδ᾽ ἐν τούτοις τέλεον χαίρειν ἔχει ὁ νοῦς ζητῶν τὸν ἐξ οὗ, ἐπεὶ καὶ γὰρ τῷ ὁμοίῳ ἑαυτοῦ ἕκαστον πεφυκότως χαίρει· εἷς ὧν ὁ νοῦς τὴν φύσιν, εἰ καὶ πολλὰ ταῖς νοήσεσιν, ἀνατεινόμενος, καὶ οἷον κινούμενος πρὸς Θεὸν, τὸν ἕνα τὴν φύσιν, καὶ πολλὰ τὴν ἐνέργειαν, ἀνένδεκτον χαίρειν ὁλοσχερῶς, πρὶν ἂν ἐν τῷ πεφυκότως ἀορίστῳ ἑνὶ διὰ πνεύματος γένοιτο, ἀπὸ τῶν πολλῶν ὥσπερ δια βάς. Ἐν μόνῳ ἄρα ὁ νοῦς τῷ Θεῷ πεφυκότως χαίρειν ἔχει ὁλοσχερῶς. ᾿Αλλὰ μὴν τῶν ὄντων, ἕκαστον μάλιστα τῷ ἰδίῳ χαίρει φυσικῷ· φυσικόν ἐστιν ἴδιον ἄρα τῷς νῷ καὶ μάλιστά γε, τὸ ἐν τῷ Θεῷ μόνῳ τῷ ἁπλῶς καὶ ἀορίστως ἐνὶ, καὶ κινεῖσθαι, καὶ ἀνατείνεσθαι, καὶ γίνεσθαι, καὶ χαίρειν ολοσχερώς. ε'. Πάσα οιουδήτινος κτιστοῦ κίνησις καὶ δὴ καὶ αὐτοῦ νοῦ, πρὸς στάσιν καὶ ἠρεμίαν γιγνομένως σπεύδει, καὶ ἀφορᾷ· καὶ τὸ στῆναι γενέσθαι, και ἠρεμῆσαι κατ' αὐτὴν, καὶ τέλος, καὶ ἐξ ἐφαμίλλου ἀνάπαυσις τῷ κτιστῷ. Ἀλλὰ μὴν ὄγε νοῦς εἷς ὢν τῶν κτιστῶν, ἐν κτιστοῖς στάσεως, καὶ ἠρεμίας μετειληχέναι κινούμενος οὐ δεδύνηται, τοῦ γάρ του κτιστοῦ κατάλληλα δεδεγμένου τὸ πεπεράνθαι, ἅτε ἡργμένου, τὸ τοῦ νοὸς σὺν δίκῃ ἀεικίνητον ἀπολει φθείη γ᾽ ἂν, καὶ ἐξακολούθου ζητήσῃ, οὗ κινηθήσεται, καὶ ἥκιστα τοπαράπαν ἕξει τὸ ἡρεμεῖν, ἢ τοῦ Ιδίου τέλους ἐπιτυχεῖν ἢ τὸ ἀεικίνητον οὐχ ἕξει με • ἑαυτοῦ κατὰ τὰ προκείμενα, τοῖς ὡρισμένοις καὶ πεπερασμένοις συμπεριληφθείς, ὅπερ πόρρω τοῦ κατὰ νοῦν φυσικοῦ, περιφανῶς ἀεικινήτου τυγχάνοντος. Οὐκ ἄρα ἐστὶν εἰκὸς εὑρηκέναι τὸ ἤρεμον, ἢ στῆναι νοῦν ἐν δήπου κτιστοῖς γινόμενον. Που τοίνυν χρήσαιτ' ἂν ὁ νοῦς τῷ ἑαυτοῦ ἰδικῷ, τῷ διὰ κινήσεως ἵστασθαι δηλαδή, καὶ οὕτως ἠρεμεῖν καὶ εἰρήνην ἄγειν, καὶ ἀναπαύλης δεδέχθαι αἴσθησιν ἀσφαλῶς, εἰ μὴ ἔν γε ἀκτίστῳ, καὶ ἀπεριγράφῳ γένοιτο; τοῦτο δὲ ἐστιν ὁ Θεὸς κυρίως, καὶ ὑπερκοσμίως ἐν ὤν. Ἐν ἄρα τουτῳὶ τῷ ἐνὶ, καὶ ἀπερ:- γράπτω γίνεσθαι διὰ κινήσεως τὸν νοῦν δεῖ, ὡς ἂν τὴν σφετέραν φυσικὴν ἠρεμίαν ἐξευρηκότα, ἐν ἀναπαύσει στη νοερα κατὰ τὸ εἰκό,· στάσις γὰρ διὰ 4. Infinita sunt ac sine termino, quæ circa¨ Deum considerantur; sed tamen neque in iis perfecta lælari meus potest inquireus • eum ex quo est, quoniam simile sibi unumquodque natura gaudel. Cumn mens natura una sit, etsi multa cogitationibus, tendens ac, ut ita dicam, mota ad Deum qui natura unus est et mullus per virtutem, feri nequit ut plene lætetur, priusquam in illo vere infinito uno per Spiritum sanctum facta sit, per multa alia tanquam transiens. Ex iis quæ sunt unumquodque præsertini proprio naturali gaudet; illud autem proprium menti naturale est, in Deo solo simpli citer et infinite uno et moveri et tendere et feri et utitolatari. 5. Omnis cujuslibet naturæ motus et sane ipsius mentis ad statum tranquillitatemque elli: aciter tendit et festinat et prospicit; et hic status el tranquillitas in seipsa et diuis et post certainen requis est creaturæ. Attamen ipsa inens, cuin sit una ex creaturis, in creaturis mota non potest pacem invenire: cum creatura necessario terminetur, quippe quæ cocrcita sit, sempiternus meutis motus nerito deliceret, et consequeuter mens quæreret ubi se ag''- ret, neque unquam requiescere posset, aut proprium finem inveniret, neque semper moveri posset, ut diximus, terminatis ac unitis circumdata, quod longe abest a propria mentis natura, quæ semper in motu esse debet. Fieri igitur nequit ut mens tranquillitatem inveniat aut in creaturis requiescat. Ubinam igitur mens propria natura sua uteretur, possetque vel mola slare, atque ita tranquillitatem el pacem agere, et quietis sensum secure accipere, nisi in increato et incircumscripto fieret? Quod est Deus ipse, qui supernaturale unum est. Oportet igitur mentem in illo uno et incircumseriplo esse per motum, et postquam suam naturalem pacem invenerit, merito in pace spirituali stare. Ibi enim per spiritum stabili.as et accepta requies, et omnium terminus, qui est sine termino, et motus in illo quo nunquam menti deficit, cum ad infinitum et non

terminatum pervenerit et incircumscriptum et ad πνεύματος ἐκεῖ, καὶ ξενότροπος ἀνάπαυσις, καὶ παν illud quod sine forma, sine figura est et omnino simplicissimum. Tale enim est quod dictum est unum, id est Deus. 6. Si facit, secundum Davidem, Deus angelos suos spiritus, ita et eos homines quos Spiritus sanctus gignit, spiritus ellicit, ut Dominus dixit: angelus enim alius est homo qui ex spiritu manifesta hujus participatione generatus est; scd angelorum opus est perpetuo hujus qui in cœlis est vultum contemplari, quemadmodum et Dominus dixit: igitur, qui manifeste Spiritus sancti factus των πέρας τὸ ἄπειρον, καὶ κίνησις ἐν τῷ ἐνὶ γινο μένῳ ἐκείνῳ οὐκ ἀπολείπεται οὐδαμῶς παντὶ νῷ, τὸ ἀόριστον καὶ ἀπέραντον πεφθακότι, τό τε απερίγρα πτον, ἀνείδειν, καὶ ἀσχημάτιστον, καὶ ἀπολύτως ἁπλοῦν· τοιοῦτο γὰρ τὸ εἰρημένον ἔν, τουτέστιν ὁ Θεός. ς'. Εἰ ποιεί, κατὰ τὸν Δαβίδ, τοὺς ἀγγέλους αύτοῦ ὁ Θεὸς πνεύματα, καὶ οὓς δὲ τῶν ἀνθρώπων γεννὰ τὸ Πνεῦμα, πνεῦμα αὐτοὺς ποιεῖ, ὡς ὁ Κύριος εἴρηκεν· ἄγγελος ἄρα ἄλλος χρηματίζει ὁ γεγεννη μένος άνθρωπος ἐκ τοῦ ἐναργεί πνεύματος μετοχή αὐτοῦ· ἀλλὰ μὴν ἀγγέλων ἔργον τὸ διὰ παντὸς θεωρεῖν τὸ πρόσωπον τοῦ ἐν οὐρανοῖς, ὡς καὶ τοῦτο εἶπεν ὁ Κύριος· οὐκοῦν καὶ ὁ Πνεύματος ἁγίου πεest particeps, oportet ut Dei vultum attente ριφανής μέτοχος [σ. τὸν Πνεύματος ἁγίου περιφανή contempletur, ut justumn est. Ideo et docet David, 5 μέτοχον] χρὴ θεωρεῖν ἀνατεινόμενος, ὡς εἰκὸς, τὸ • Quaerite Dominum, dicens et confirmemini: πρόσωπον τοῦ Θεοῦ. Διὸ διδάσκει δήπουθεν καὶ ὁ quærite faciem ejus semper "., Non igitur ra- Δαβίδ • Ζητήσατε τὸν Κύριον, λέγων, καὶ κριtionem sequitur, qui particeps factus sancti ac ταιώθητε, ζητήσατε το πρόσωπον αὐτοῦ διὰ παντός.» vivifici et illuminantis et dilectionem operantis Οὐκ ἄρα τηρεῖ τὸ εἰκὸς καὶ γιγνόμενον, ὁ μέτοχος Spiritus, et inelabilis generationis quæ ex Spiritu γεγονώς τοῦ ἁγίου, καὶ ζωοποιοῦ, καὶ φωτιστικού, efficitur in sortem venit et in angelicam dignitatem καὶ ἐρωτοεργοῦ Πνεύματος, καὶ εἰς πεῖραν τῆς ἀβή festinavit, ac deinde per nimiam sollicitudinem του ήκων γεννήσεως τῆς ἐκ τοῦ Πνεύματος, καὶ εἰς comprimit summ spiritualem ad Deum sensum ἀξίαν ἀγγέλου ἀναδεδραμηκώς, ἔπειθ' οὕτω διὰ neque vult ad Deum tendere ac divina; idque περιττὴν εὐλάβειαν μύειν ποιῶν τὴν πρὸς Θεὸν να£- Salvatore jubente nos in ipso manere, quoniam ρὰν αἴσθησιν αὐτοῦ, καὶ μὴ ἐθέλειν πρὸς Θεὸν ἀναet ipse in nobis manet; atque hæc Davide dicen- τείνεσθαι, καὶ τὰ θεῖα, καὶ ταῦτα τοῦ Σωτῆρος ἐπιte: «Arcedite ad eum, et illuminemini τάττοντος μεῖναι ἐν αὐτῷ, ἐπεὶ καὶ αὐτὸς μένει ἐν vere si ea quæ necessaria sunt et congrua facturi ἡμῖν· καὶ τοῦ Δαβὶδ φάσκοντος· «Προσέλθετε πρὸ; essemus, in ipso Dei Patris lumine, scilicet in Spi- αὐτὸν καὶ φωτίσθητε.» Καὶ ἀληθῶς εἴ γε μέλλοιμεν ritu sancto, videremus lumen quod est circa Deum, ποιεῖν τὰ δέοντα καὶ ἑπόμενα, ἐν τῷ τοῦ Θεοῦ Πατρὸ; il est divinam veritatem, nisi imperite ad divinos φωτί, λέγω δὲ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὀψόμεθα φως τὸ radios converti nollemus. περὶ τὸν Θεὸν, τουτέστι τὴν θείαν ἀλήθειαν, εἰ με πως ἀνεπιστημόνως πρὸς τὰς θείας ἀκτῖνας μὴ ἐπιστρέφειν αἱρούμεθα. • Ει 7. Tribus modis meus ad Dei contemplationem ascendit, proprio motu, allerius motu, et quodam inter ambos motu. Ac primo proprii motus modus mentis natura solummodo perficitur, quæ qua voluntate per plantasiam utitur; cujusmodi terminus est divinarum rerum contemplatio; quæ et gentiles ipsi imaginati sunt; secundus vero est supra voluntatem, et solius Dei lumine prestitus; unde et divino afflatu tantum invenitur, et in divinas revelationes abripitur, et arcana Dei mysteria gustat, et futurorum eventus videt. Qui autem inter ambos modus est, ambobus quoque ex parte conjungitur. Voluntate quidem et phantasia propria operatur; propria voluntati congruus ostenditur, alterius autem voluntatis est particeps, in quantum divina illuminatione ad seipsam unitur, et ineflabiliter Deum videt ultra propriam spiritualem unionem. Omnium enim quæ circa Denm videntur et dicuntur extra fines exit, neque providentiam, neque potentiam, neque prudentiam neque aliorum divinorum quidquam videt; repletus praesertim spirituali lumine, et laetitia exsultans divinae claritatis igne producta. 6 Psul, civ, 4.» Psal. xxx!tı, 6. ζ. Τρισί τρόποις ἐπιβαίνει ὁ νοῦς τῇ τοῦ Θεοῦ θεωρίᾳ, αυτοκινήτως, ἑτεροκινήτως, καὶ μεταξύ τούτων. Καὶ ὁ μὲν αὐτοκίνητος τρόπος ὑπὸ τῆς φύ σεως τοῦ νοῦ μόνον τελεῖται, θελήσει τῇ ἑαυτοῦ διά φαντασίας χρώμενος, οὗ πέρας ἡ τῶν περὶ Θεὸν θεωρία· & καὶ Ἑλλήνων ἀμηγέπη εφαντάσθησαν παῖδες· ὁ δ᾽ ἕτερός ἐστιν ὑπερφυής θελήσει, καὶ φωτισμῷ μόνου Θεοῦ γιγνόμενος· ὅθεν καὶ ὑπὸ τὴν θείαν κατοχὴν τότε ὅλως εὑρίσκεται, καὶ εἰς θεία; ἀποκαλύψεις ἀρπάζεται, καὶ ἀποῤῥήτων γεύεται τοῦ Θεοῦ μυστηρίων, καὶ μελλόντων ἐκβάσεις ὁρᾷ. Ὁ δὲ μεταξὺ τουτωνὶ τρόπος, τοῖς δυσὶν ἐν μέρει συν άπτεται· ῇ μὲν γὰρ θελήσει καὶ φαντασίᾳ ἰδίᾳ ἐρω γάζεται, τῷ αὐτοκινήτῳ σύμφωνος δείκνυται, τῷ ἑτεροκινήτῳ δὲ κοινωνεῖ, ἐφ' ὅσον ὑπὸ τῆς θείας ἐνοῦται πρὸς ἑαυτὸν ἐλλάμψεως, καὶ ἀῤῥήτως ερε τὸν Θεὸν, ἐπέκεινα τῆς ἑαυτοῦ νοερᾶς ἑνώσεως. Πάντων γὰρ τῶν περὶ Θεὸν ὁρωμένων, καὶ λεγομέ νων ἔξω γίνεται τηνικάδε, οὔτε ἀγαθαρχίαν, ἡ θέω σιν, οὔτε σοφίαν, ἢ δυναμοποιὸν κράτος, ἢ πρόνοιαν, ἢ ἄλλο τι τῶν θείων ὁρῶν· ἔμπλεως καθιστάμενος ἐς ταμάλιστα νοεροῦ φωτὸς, καὶ μέν γε χαρᾶς ἐνεργου μένης ὑπὸ θείου πυρὸς ἀγάπῃ συγκιρναμένου.

η'. Νοῦς τῇ ἰδίᾳ φαντασίᾳ πρὸς τὸ θεωρεῖν τὰς 8. Mens; propria imaginatione ad divina core ἀόρατα χρώμενος, πίστει ὁδηγεῖται· ἐλλαμπόμενος templanda utens, fide dirigitur; gratia vero illuδ' ὑπὸ τῆς χάριτος, τῇ ἐλπίδι βεβαιοῦται, ὑπὸ δὲ strata, spe solidatur; divino lumine abrepta, humane τοῦ θείου φωτὸς ἁρπαζόμενος, ταμιείον ἀγάπης γι- charitatis fi thesaurus, et multo magis Dei ipνεται ἀνθρώπων, καὶ πολλῷ γε μᾶλλον τοῦ Θεοῦ. sius. Ita triplex mentis ordo et notus, in fide, spe Οὕτως ἡ τρισσὴ τοῦ νοῦ τάξις καὶ κίνησις, ἐν πίστει, et charitate, perfectus ac deificus, solidus et indlelκαὶ ἐλπίδι, καὶ ἀγάπῃ, τελεία καὶ θεοποιός, βέβαιος nabilis ft, et postquam mens ad hunc vastum acroτε καὶ ἀκλινὴς γίνεται, καὶ ταύτην πεφθακὼς τὴν polis locum, ut ita dicam, pervenerit, ibi in claritaεὐρυχωρίαν τῆς ἀκροπόλεως, ὡς ἄν τις εἴποι, εἰς τὸ tis civitate seipsam munivit. Unde id quod a Paulo τῆς ἀγάπης φρούριον ἑαυτὸν ἠσφαλίσατο. Ὅθεν dicitur: e Charitas omnia tegit, omnia sustinet, ἐστὶν, δ λέγεται παρὰ τοῦ Παύλου· «Ἡ ἀγάπη πάντα propter fidei et spei bonum: «Claritas, inquit, στέγει, πάντα ὑπομένει, ο διὰ τὸ τῆς πίστεως καὶ nunquam excidit " › propter ignitam quam cum ἐλπίδος ἀγαθόν· «Ἡ ἀγάπη, φησὶν, οὐδέποτε ἐκπί. Deo unionem et ineffabilem conjunctionem. πτει, ο διὰ τὴν πρὸς Θεὸν αὐτῆς ἔμπυρον ἔνωσιν, καὶ συνάφειαν ἄῤῥητον. θ'. Ἐν οὐδενὶ κτιστῷ ἐξαίρετόν ἐστι τὸ ἕν. Διενηνοχέναι· μὲν γὰρ ἕκαστον ἑκάστου κατά τινα τρόπον " Ιδιότητες, οὐκ ἄπεστιν εἰδέναι· ᾗ δὲ κτιστά, ἕκαστον ἑκάστου οὐ διενήνοχεν ἠργμένον τε καὶ πεπερασμένον, καὶ ὑπὸ φύσιν τελοῦν, καὶ οὐκ ἂν κυρίως ἁπλοῦν ἔν· μόνον γὰρ ἐν τῷ ὄντι, ἐστὶ τὸ ἄκτιστον, ὡς ἁπλοῦν, ὡς ἄναρχον, ὡς ἀτελεύτητον, καὶ ἀόριστον, καὶ διὰ τοῦτο ἄπειρον, ὅπερ ἐστιν ὁ Θεό;. Πρὸς 8, εἴ γε ὁ νοῦς ὁρώῃ μετὰ μετοχῆς τοῦ πνεύ ματος, καὶ ῥοπῆς τοῦ ζωοποιοῦ, ὅσαι ἡμέραι τὴν αὐτῷ προσήκουσαν αὔξην δέχεται, ἡνωμένος, καὶ ἡπλωμένος, καὶ θεουργικῆς ἐχόμενος καταστάσεως. Καί γε σφόδρα συνῆκε σαφῶς, ὅτι τοῦ ἑνὸς πλὴν, καὶ τῆς πρὸς αὐτὸ ἐν πνεύματι ἀποβλέψεως, νοῦν βέλτιον ἕξειν ἀμήχανον· τοῦτο μὲν, ὅτι ὁ νοῦς ἐσχέδασται, τῷ πολυσχιδεί κόσμῳ, καὶ τοῖς πάθεσιν ὑπενδούς, καὶ δεῖται ἀκολούθως υπερκοσμίου δυνά μεως, καὶ ἐπομένως ὑπερφυοῦς ἑνὸς εἰς ἀπόβλεψιν, ἵν' οὕτω τῶν μεριστῶν ἁρπαγείς, ἔξω γένηται των παθῶν, καὶ τῆς διαιρέσεως, καὶ οὕτω τύχοι ἂν τοῦ θεοειδοῦς. Διά τοι τοῦτο καὶ ὁ Κύριος παράκλησιν ποιεῖται πρὸς τὸν Πατέρα, ἵν᾽ ὦμεν ἐν οἱ πιστοὶ ἐν τῷ Πατρὶ, καὶ αὐτῷ Υἱῷ, διὰ Πνεύματος, καὶ οὕτως ἕν, ὡς αὐτοί εἰσιν ἔν· (μὴ κακοδόξως δηλονότι ὡς Σαβέλλιος εἶπε τὸ ἔν.) ὡς ἂν ἦμεν, ᾗ χρή, τετελειωμένοι, καὶ χάριτι ἐνίζοντος Πνεύματος, και θεωρίᾳ ἐνοειδεῖ, ἐν ἑνὶ τῷ Θεῷ. Τοῦτο ἡμῖν ἐκφανῶς ἡ ἄνω τως βελτίωσις, καὶ τοῦτο τέλος, καὶ ἀληθής, καὶ μόνὴ ἀνάπαυσις. Διὰ τοῦτο καὶ ἡ φθονερά, καὶ μισ. άνθρωπος δαιμονική συμμορία, εἰς πολλῶν θεῶν, ὡς οὐκ ὄφελε, σέβας διασκορπίσασα, ἐν πλάνῃ ὑπὸ έσπειρε τὸ τοῦ νιὸς ἑνιαῖον, καὶ οὐκ ἀφῆκε τοῦτ' ἔχειν τὴν τοῦ ὑπερκοσμίου φαντασίαν ἑνός· ὅπως ἂν τῇ ἐν πολλοῖς λατρείᾳ, ἀποβλέψει τε καὶ διαιρέσει, παρὰ τὴν ἑαυτοῦ φύσιν ἀναπείσασα κινεῖσθαι τὸν νοῦν, παντοίων παθῶν ἐπιθυμητὴν ἀναδείξῃ καὶ ψεύδους, ἀντὶ τῆς ἀληθείας καὶ τῆς ἀρετῆς. Ἐν τεῦθεν τὸ Πνεῦμα παραινεῖ διὰ τοῦ Προφήτου το ἅγιον • Προσέλθετε πρὸς αὐτὸν, λέγον, τὸν ἕνα δηλαδή, καὶ φωτίσθητε, ο Καὶ ἔτι ἀλλαχοῦ. Ἐγὼ Θεός πρῶτος, καὶ ἐγὼ μετὰ ταῦτα, καὶ πλὴν ἐμοῦ οὐκ ἔστιν ἄλλος Θεός· ν καὶ πάλιν· ο 'Ακουε, Ισραή), Κύριος ὁ Θεός σου, Κύριο; εἷς ἐστιν.» Οὐ γάρ του 9. In nulla creatura eximium est unum. Non dificile scitu est unumquodque ab alio quodlan proprietatis modo differre. In quantum auten creata sunt, unumquodque ab unoquoque non differt coercitum et limitatum et natura fuitum, neque proprie simpliciter unun. Solum reipsa est increatum, ut simplex et absque principio el æternum et infinitum, quod est Deus. Ad quod si mens cum Spiritus participatione aspexerit et vivificantis illius motu, singulis diebus ipsi conveniens incrementum accipit, unita ac simplex effecta, et constitutionem divinam assecuta. Et sane nifidissime intellexit impossibile esse mentem melius scipsam habere, nisi per illud unum et suum ad illud in Spiritu respectum. Idque, quoniam mens divisa est mundo illo discisse, et cupiditatibus subjecta est, et consequenter eget supernaturali potentia, et supernaturalis Unius aspectu, ut ita luis distractionibus abrepta, extra cupiditates fat et dissipationem et sic formam divinam assequatur. Ideoque Dominus Patremn orat, ut nos fideles unum simus in Patre et Filio per Spiritum, et ita unum, ut et ipsi unum sunt (non illo perverso modo ut Sabellius unum dixit); ut simus, ut oportet, perfecti, unientis Spiritus gratia, et unitiva contemplatione, in uno illo Deo. Id nos vere meliores facit, is nobis finis et vera et sola requies. Quapropter invidiosum et hominum odio plenum dæmonum collegium in multorum deorum, ut fieri non erat, venerationem abripiens, mentis unionem subruit neque permisit ut illius supernaturalis Unius imaginationem haberet; ita ut multorum illorum cultus intuitione a distinctione, menti persuaserit ut contra suain naturam moveretur omniumque cupiditatum et mendaciorum se studiosam ostenderet, nedum veritatis et virtutis. Unde Spiritus sanctus per prophetam hortatur dicens: • Accedite ad eum, nempe ad Unum, et illuminemini.» Ει adhuc alio in loco: • Ego Deus primus, et ego post ea, et præter me non est alius Deus”.» Et rursum: ‹ Audi, Israel, Dominus Deus tuus, Dominus unus est ",» Nom enim triplex unius Deitatis liypostasis unicam dividit substantiam; sed et tres sunt quidem persona 09 +2. ILIV, 6. vs Deut. vi,. οι | Cor. XIII, 4 seqq. PATROL R. XLVH.

CALLISTI CATAPNUGIOT.E 8'1 red rursum nihilominus unum substantia, et poten- τὸ τρισυπόστατον τῆς μιᾶς θεότητος τὴν μίαν δια: tia, voluntate et efficacia, et aliis substantialibus bonis. Uni igitur Deo servire et eum intueri et cum eo uniri, pro virilius, a n ultisque recedere, voluntas est Dei et mentis melioratio, ut et veritatis inventio et diving charitatis et consequenter adoptionis generatio. 10. Si mendacium quidem est divisum, una autem est veritas, mens igitur ad unum tendens silpernaturale, oninium summum, ad illud ex quo omnia, ad ipsam veritatem tendit. Sed tamen non potest mens cupiditatibus libera fieri, nisi veritas cam liberaverit; mens iuitur cupidit:tilus vacua redditur, inclinans ac niro niodo tendens ad unum supersubstantiale. Menti autem libertas convenit ad cupiditatum carentiam, al divinum statum, ac spirim tutalemn adoptionem, minime autem servitus, eo quod servus nesciat quid faciat dominus suus. Si autem ignorantia pervi est, patet libertatis participem patris mysteria noscere et ex cert:mine illi contigisse, ut ad bonam pulchramque adoptionis dignitatem perveniret. Quemadmodum enim nescire ac scire manifeste contraria sunt, ita sane et servi ordo manifeste contrarius est filii ordini. Et si qui nescit, servus est, qui scit, minime servus, sed liber, aut, ut ita dicam, filius. Spiritus enim veritatis, reipsa liberans, idem Dei filios facit eos in quos supervenit. • Quicunque enim, inquit, Spiritu Dei aguntur, ii sunt filii Dei ". Si igitur spirituale unum contemplari, veritatis est proprium; si veritas menti libertatem præstat, si pure ro libertas est divinæ adoptionis evidentissimum signum, hoc adoptionis dono nihil est majus, nihil naturam rationalem magis decens. Valde igitur rationi consentaneum est et valle necessarium tencere et aspicere et spiritualiter colligi mentem, pro viribus, add supernaturale unum, id est, ad - Deum. 11. Dominus Deus tuus, inquit Spiritus sanctus, Dominus unus est. Ita sane oportet ut divino Spiritus sancti motu mentem ad supernaturale unum dirigamus, neque licet iinum quidem illud prædlicare, mentis vero ad illud conversionem et respectum negligere. Quod enim dicit Spiritus sanctus, illud et vult cogitari; quod autem cogitatur, ad illud mentem converti. Si enim absit ad intelligibile mentis conversio; et quod mens intelligat, abest, au frustra necessario unius prædicatio facta erit, et que per eau files est. Si porro il mirum est, mirum quoque erit, si unum illud non cogitetur, mente al ipsum non conversa neque tendente 12. Si causalis, maxime autem ratiopalilius na- » Rom. vin, 14. ρεῖ κυριότητα, ἀλλὰ καὶ τρία ἐστὶν ἀκριβῶς τὰ πρόσωπα, καὶ αὖθις οὐδὲν ἧττον ἔν, τῇ γε ουσία, καὶ δυνάμει, θελήσει τε καὶ ἐνεργείᾳ, καὶ τοῖς ἄλλοις οὐσιώδεσιν ἀγαθοῖς. Τὸ ἄρα λατρεύειν τῷ τοῦ Θεοῦ ἑνιαίῳ, καὶ ἀποσκοπεῖν, καὶ συνάγεσθαι, ὅσῃ δύναμις, πρὸς αὐτὴ ἀπὸ τῶν πολλῶν, θέλημα Θεοῦ, καὶ νοὸς βελτίωσις, ὡς ἀληθείας ευρημα, καὶ θείου ἔριο τος, καὶ ἑπομένως θεώσεως γέννημα. ι'. Ε: τὸ μὲν ψεῦδός ἐστι πολυσχιδές, ἂν δὲ ἡ ἀλήθεια, ἄρ' ὁ ἐν Πνεύματι πρὸς τὸ ἐν ἀνατεινόμενος νοῦς, τὸ ὑπερκόσμιον, τὸ ἔξοχον τῶν πάντων, τό, ἐξ οὗ τὰ πολλά, πρὸς αὐτὴν τὴν ἀλήθειαν ἀνατείνεται. Αλλά μὴν οὐ δύναται γενέσθαι ὁ νοῦς ἐλεύθερος ἀπὸ τῶν παθῶν, εἰ μή τι ἡ ἀλήθεια ἐλευθερώσῃ αὐτὸν, ἄρα Βὁ νοῦς παθῶν ἐλεύθερος ἀποκαθίσταται, νενευκώς, καὶ ἀνατεινόμενος ἑνὶ τῷ τρόπῳ πρὸς τὸ ὑπερκόσμιον ἔν. Προσήκει δὲ ἡ ἐλευθερίᾳ τῷ νῷ πρὸς ἀπά θειαν, καὶ θεοειδῆ κατάστασιν, καὶ υἱοθεσίαν πνευματικὴν ταμάλιστα, οὐδαμῶς ἡ δουλεία, δι' ὅ τι ὁ δοῦλος, φησὶν, οὐκ οἶδε τί ποιεῖ ὁ κύριος αὐτοῦ· εἰ δ' ἡ ἄγνοια τοῦ δούλου ἐστὶ, φανερὸν ὅτι ὁ ἐλευθερίας μετειληχώς, ο δε τὰ τοῦ Πατρὸς μυστήρια, καὶ ἀναβεβηκέναι ἐξ ἐφαμίλλου γέγονεν αὐτῷ ἐπὶ τὸ τῆς υἱοθεσίας εὖ καὶ καλῶς ἀξίωμα. Ως γὰρ τὸ μὴ εἰδέναι τοῦ εἰδέναι ἐναντίον περιφανῶς, οὕτω δήπουθεν καὶ ἡ δούλου τάξις, έναντίως ἔχει πρὸς τὴν υἱϊκὴν ἐκφανῶς· καὶ εἰ ὁ μὴ εἰδὼς, δοῦλος, ὁ εἰδὼς, οὐμενοῦν δοῦλος, ἀλλ' ἐλεύθερος, ἢ ἴν' εἴπω, υἱός, Τὸ Πνεῦμα καὶ γὰρ τῆς ἀληθείας, ἐλευθεροῦν για γνομένως, τοῦτ' αὐτὸ υἱοθετεῖ τῷ Θεῷ, τοὺς, ἐν οἷς ἂν γένοιτο. Ὅσοι γὰρ, φησὶ, Πνεύματι Β:οῦ ἄγονται, οὗτοί εἰσιν υἱοὶ Θεοῦ. Εἰ τοίνυν τὸ πρὸς τὸ ὑπερούσιον ἐν ἀφορᾷν, τῆς ἀληθείας εἶναί ἐστιν, ἡ δὲ ἀλή θεια τὴν ἐλευθερίαν τῷ νῷ χορηγεῖ, ἡ δ᾽ ἐλευθερία, υιοθεσίας θείας σημεῖον ἐναργές, τοῦδε δὲ τοῦ δώρου της υἱοθεσίας, οὔτε μεῖζον οὐδὲν, οὔτε μὴν φύσει λογικῇ μᾶλλον προσῆκον ἕτερον· λίαν λελογισμένον, καὶ σφόδρα τῶν ἀναγκαίων ἂν εἴη ἄρα, τὸ ἀνατέ τᾶσθαι, καὶ ἀφορᾷν, καὶ συνάγεσθαι πνευματος0ρήτως τὸν νοῦν, ὅση γε δύναμις, πρὸς τὸ ὑπερκόσμιον ἕν, τουτέστι τὸν Θεόν. ια'. Κύριος, φησὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὁ Θεός σου, Κύριος εἷς ἐστιν· οὕτω τοι φροντὶς τῇ θειότητι του Πνεύματος ἀνάγειν τὸν νοῦν πρὸς τὸ ὑπερκό σμιον ἐν, καὶ μὲν δὴ, οὐχὶ τὸ ἐν κηρύττειν, τὴν δὲ του ναὸς ἐπιστροφὴν, καὶ ἀπέβλεψιν ἀποστέργειν θεμιτόν ἐστι λέγειν· ὁ γὰρ τὸ ἅγιον λέγει Πνεῦμα, τοῦτο καὶ νοεῖσθαι βούλεται· ὁ δὲ νοεῖται, πρὸς τοῦτο καὶ τὸν νοῦν ἐπιστρέφεσθαι. ᾿Απούσης γὰρ τῆς τοῦ νοῦ στροφῆς πρὸς τὸ νοητόν, καὶ δ᾽ νοήσειεν ἂν ὁ νοῦς, ἄπεστι, καὶ ἔσται ἐξ ἀνάγκης τηνάλλως είρη μένον τὸ τοῦ ἐνιαίου κήρυγμα, καὶ δι' αὐτὸ καὶ ἡ πίστις· εἰ δὲ τοῦτο ἄτοπον, τὸ μὴ διανοεῖσθαι ἄρα τὸ ἓν ἐπιστρεφόμενον τὸν νοῦν πρὸς αὐτό, καὶ ἀνατεινόμενον, ἄτοπον. ιβ'. Εἰ φύσις τοῖς αἰτιατοῖς καὶ μάλιστα λογικοί;

ποὺς τὸ αἴτιον ἀνατετᾶσθαι, καὶ ἀφορᾶν ἐπιστρε• lura est, ut ad causam tendunt, ad eamque attente πτικῶς, ἐξ αἰτίας δὲ πάντα παρῆκται τοῦ Θεοῦ, ἐξ spectent, si porro omnia ex Deo tanquam ex causa οὗ καὶ ὁ νοῦς, ὁ δὲ Θεός ἐστι τὸ κορυφαῖον, και pendeant, ex quo neus ipsa; Deus autem est sum. ἁπλῶς ἔν· φύσις ἄρα τῷ νῷ πρὸς τὸ κορυφαῖον καὶ mum ac simpliciter unum; menti igitur natura ἁπλῶς ἔν, ὡς πρὸς αἴτιον ἐπιστρεφομένῳ, ἀνατε - est ad summum ac simpliciter unum tanquam ad τᾶσθαι, καὶ ἀφορᾶν. causam conversæ, tendere et spectare. ιγ΄. Εἰ ἐξ αὐτοῦ, καὶ δι' αὐτοῦ, καὶ εἰς αὐτὸν τὰ πάντα, ἔστι δὲ καὶ ὁ νοῦς τῶν ἁπάντων ἕν, ἄρα ἐξ αὐτοῦ, καὶ δι' αὐτοῦ καὶ οὑτοσὶ, καὶ μάλιστα προσεχέστερόν γε ἐξ αὐτοῦ, καὶ δι' αὐτοῦ αὐτὸς διὰ τὸ θεοείκελον· οὐκοῦν καὶ μᾶλλον οὗτος ἀφορᾷν ὀφείλει γ᾽ εἰς αὐτόν. Τὸ δὲ εἰς αὐτὸν λεγόμενον, εἰς τὴν τοῦ ὑπερκοσμίου ἑνὸς χρῆναι ἔμφασιν ἐπιστρεπτικῶς ἀφορᾷν δηλοῖ· εἰς τὸ ἓν ἄρα ὁ νοῦς ὀφείλει ἀφορᾷν. ιδ. Ἐξ ἑνὸς προῖασι τὰ πολλὰ, οὐκ ἔτι δὲ ἐκ τῶν πολλῶν τὸ ἔν. Αλλα μὴν ἡ κτίσις ἔστι τὰ πολλὰ, οὐκοῦν ἐξ ἑνὸς ἡ κτίσις ἐναργῶ;. Ἔστι δὲ καὶ ὑπὲρ τὴν κτίσιν, ὡς Κτίστης καὶ Δημιουργὸς ἐκεῖνο τὸ ἔν· ὁ ἄρα τὴν κτίσιν ὡς δεῖ θεωρῶν, ἐξ ἀνάγκης πρὸς τὸ ὑπερκόσμιον ἓν ἕξει τὸ ἑαυτοῦ τῆς θεωρίας συμπέ. ρασμα, ἐπείπερ καὶ ἔνεστι τοῖς αἰτιατοί, πάμπολλα τοῦ αἰτίου ὡσανεὶ ἀπηχήματα, δι' ὧν γνωρίζεται ὁ τέχνῃ, καὶ σοφίᾳ, δυνάμει τε καὶ ἀγαθότητι προνοη τικῶς τὰ πάντα παραγαγὼν ὡς ἠθέλησε. Διὰ τοῦτο καὶ Ἠσαΐας, ἐν τῷ Πνεύματι, Ἐπάρατε, φησί, τοὺς ὀφθαλμοὺς ὑμῶν, καὶ ἴδετε τίς κατέδειξε ταῦτα πάντα.» Τὰ μὲν ταῦτα πάντα διὰ τὰ πολλὰ εἰρηκώς αἰτιατά, τὸ δὲ τίς, πρὸς τὸν ἐξ οὗ ταῦτα ὅπερ ἐστὶν ἁπλῶς κατὰ φύσιν ἔν) ἀνάγων τὸν νοῦν. :ε. Συνάγεται καὶ ἡ κτίσις εἰς ἕν, ἀλλὰ σύνθετον καὶ πολυμερές, καὶ οὐκ ἄναρχον, ἅτε κτιστόν. Το δὲ κτίζον ἐν, οὐ μόνον ἐν ὡς πολλῶν καὶ διαφόρων συμφωνίας εἰς μίαν σύμπνοιαν τοῦ παντὸς, καὶ σκοπὸν ποιητικόν, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ ἄκτιστον ὡς προκαταρκτικὸν αἴτιον, ἀνιὼν ἐπὶ τὸ κατόπιν ὁ νοῦς, ἀνάγκη καταντῆσαι ἐπί τι ἂν ἀρκτικόν τε καὶ τακτι κὸν τῆσδε τῆς φαινομένης τῶν ὄντων τάξεως, καὶ γενέσεως, ἁρμονίας τε καὶ συμπνοίας τῆς εἰς τὸ ἐν, ἢ εἰ μὴ τοῦτο, ἐπ' ἄπειρον προΐῃ ἄν, ὅπερ άτοπον. Πᾶν γὰρ τὸ κινούμενον, καὶ γιγνόμενον, ἔστιν ὅτ' οὐκ ἦν, καὶ μὴ ὂν, ἤρξατο, εἰ δ᾽ ἤρξατο, καὶ κεκίνηται. Τί τὸ κινῆσαν ζητεῖν δεῖ καὶ εἰς γένεσιν ἀγαγὸν, ὅπερ ἔσται ἂν καὶ ἀκίνητον, ἐφ' ὅσον ἐστὶ κινοῦν· εἰ γὰρ οὖ, τί τὸ κινοῦν τὸ μὴ ὑπὸ ἑτέραν ἀρχὴν τελοῦν, ἐπείτοι γε ἄναρχον; εἰ δ᾽ ἀκίνητον, ἄτρεπτον· εἰ δ᾽ ἄρα τοῦτο, πάντως καὶ ἁπλοῦν, ἵνα μὴ σύνθετον ὂν τραπείη, όγε άτρεπτον ἡμῖν ἐκπέφανται" σύνθεσις γὰρ, ἀρχὴ στάσεως. Ἡ δὲ, λύσεως, τὸ τῆς κινήσεως ἔσχατον. Ούκουν τοίνυν ἐκεῖ σύνθεσις, ἵνα μὴ καὶ στάσις, οὐδὲ στάσις, ἵνα μὴ καὶ λύσις, οὐδέ γε λύσις, ἵνα μὴ καὶ τροπὴ, καὶ κίνησις περὶ τὸν [σ. τ'] άτρεπτον ἀποφανθείη καὶ ἀκίνητον, ὡς κινοῦν, οὐ κινούμενον, καὶ εἰς γένεσιν ἄγον, οὐχὶ γενόμενον, Η γινόμενον. Εἰ ἄρα άτρεπτον καὶ ἀκίνητον, ἐξ ἀνάγ- " 01.. xt., 26. 13. Si ex ipso, et in ipso ac per ipsum omnia, si porro mens horum omnium unum aliquid sit, igitur ex ipso et per ipsum mens ac præcipue ex ipso pendet et per ipsumn est propter cum Deo similitudinem; igitur et multo magis illa ad eum aspicere debet. Quod autem dicitur ad eum, signi ficat cam oportere ad supernaturalis Unius manifestationen vivide aspicere. In unum igitur mens debet aspicere. 14. Ex uno oninia procedunt, non autem ex multis unum. Sed creatio multa est; non igitur ex uno creatura procedit, quod manifestum est. Est autem supra creationen, tanquam Creator et conditor Deus, Unum illud. Qui igitur creationem, ut oportet, intuetur, ex necessitate ad illud Unum supernaturale suæ contemplationis terminum habelit, quoniam et insunt causatis tanquam multe ex causa repercussiones, per quæ cognoscitur ille qui arte et sapientia et potentia et bonitate provide cuncta, ut voluit, produxit. Ideo et Isaias iu spiritu: «Sustollite, inquit, oculos vestros, et videte quis omnia hæc ostenderit et • Quan.lo dicit omnia, ea multa quæ causala sunt, significat; quando autem ait quis, mentem ad eum ducit ex quo ca sunt; quod est simpliciter et secundum naturam Unum. 15. Colligitur in mum creatio, sed compositum ac multiplex, non autein absque principio, utpote creatum. Cum igitur mens in illud Unum quod creavit et quod est unum, non modo per concursum multorum ac diversorum in unam totius alicujus formam ac eſſettum terminum, sed increatum ac pri…. mam causain ascendit ut contempletur, necesse est ut ad aliquid unum quod creaverit ac ordinaverit visibilem hunc rerum ordinem ac generationem, harmoniam et conspirationem in totius alicujus formam; vel, si ita non esset, in infinitum procederet: quod est absurdum Quidquid autem movetur et factum est, aliquando non erat, et cum non esset, capit esse et inotum fuit. Quid opus est, id quod movit et ad generationem adducit, inquirere? Quol est certo innobile, cum moveat. Nisi enim esset immobile, quid igitur moveret illud quod ad alterum principium non spectat, cum sit absque principio? Si autem immobile est, ergo et immutabile; si igitur et illud, omnino quoque simplex est, ne, si compositum sit, convertatur, quod nobis ut immutabile apparet. Compositio enim principium est discordia; hæc autem dissolutionis; quæ ultima motus linea est. Non est igitur in illo compositio, ne simul insit discordia; neque discordia, ne fiat

CALLISTI CATAPHUGI TÆ ἀπολύτως ἐν ὑπερκόσμιον. Πρὸς ὅπερ ὁ ἀνατεινόμε νος νοῦς, τῶν πάντων, πάντα τρόπον, Έξω καθίστ ται, διὰ τὴν πρὸς τὸ ὑπέρκαλον ἦν ἔχει ἀπέβλεψιν καὶ τὴν ἔφεσιν περὶ τὸ ὑπὲρ πᾶν· μᾶλλον δὲ περὶ τὸ ἐξ οὗ τὸ πᾶν, καὶ εἰ; ἢ τὰ πάντα φυσικῶς ἀνατείνεται. Τούτου δὲ γινομένου κατὰ λόγον προς ήκοντα, καὶ παθῶν ἔξω γίνεται· ὁ γὰρ ὑπεράνω καὶ τῶν ὑπερκύλων υπερεκτεινόμενος καὶ γιγνόμενος, σχολῇ γ' ἂν γένοιτο ἐναπομεῖναι τῷ αἴσχει τῶν παι θῶν. Διὰ τοῦτο, «Αὐτῷ μόνῳ λατρεύσεις,» τῷ ἑνὶ δηλονότι, ὁ ἱερός φησι νόμος. Πρὸς ἄρα τὸ κορυ φαῖον ἐν ἀνατετᾶσθαι δεῖ, εἰ μέλλοιμεν καὶ τὸν τοῦ Θεοῦ νόμον πληροῦν, καὶ ὑπεράνω παθῶν εὑρίσ σχεσθαι. dissolutio, neque dissolutio, ne accidat mutatio, Ακῆς ἀσύνθετον, καὶ διὰ τοῦτο ἁπλούστατον, καὶ neque mutatio, ne motus appareat apud illud, quod immutabile et iminobile, tanquam movens, neque motum, et ad generationem adducens, neque ipsum generatum. Si igitur immutabile et immotum sit, necessario et incompositum, et ideo simplicissimum et unum omnino supernaturale. Ad quod mens si te::dat, omnimodo extra omnia statuitur, propter hunc quem versus illud pulcherrimum respectum habet et suum al illud quod super omne est, impe tum; imo vero ad illud ex quo omnia et ad quod omnia tendant. Si vero id secundum congrva n rationem fat, tunc meus extra cupiditates ponitur. Que cnim sursum et ad pulcherrimum tend t. ii. que assequitur, quomodo jam in cupiditatum turpitudine remanere posset? Idco illud sarra lex dicit: «Illi soli servies; › Uni, nempe. Tendenduu igitur est ad illud summum unum, si Dei legem adimplere volumus et supra cupiditates inveniri. 46. ‹ Dom nus, inquit, solus dux corum fuit, nec fuit cum its deus alienus. Vides unius et sol us potentiam? Quomodo non erat cum iis deus alienus, in quantum solus cos ducebat Dominus? Dominus eos qui ipsum sequuntur neque ab ipso sep (rantur,· ducit. Quod autem aliquis sequitur, ad illud et convertitur. Si igitur nolimus Deum alienum, aut drmorem aut cupiditatem nobiscum habere, illumn solum et Lium per mentis conversionem sequanmur, ita ut illud de nobis verisimiliter dictum esse videatur: «Dominus solus ducit eus, neque est cum cis deus alienus. 17. Etsi ex uno, sed omnia modo dissimili ex Uno sunt; eo nempe qued diversus modus est quo entia ex prima unitate procedunt. Et alia quidem coa ta el creata sunt, alia vero increata et temporalis initii rationem fugientia, et omnibus quidem omnino causa est illud supernaturale Unum; sed aliis ex crea.ione, aliis vero ex natura; neque omnibus simpliciter est adhærendum, neque omnia amplectenda sunt eodem modo; sed iis quidem quæ iniium habent et creata sunt, adligerendum est propter aliud quoddam, neque propter ipsa, sed propter id quod in iis, tanquam in speculo, repraesentatum et ostensum est. Non aliter creatura adeunda est, ut meliores liamus, nisi propter id quod ex illo summo Uno apud eain apparet. Al ea vero quæ absque initio et naturalia sunt, accelinus ton propter aliud, sed proper ea sola, et propter ilud ex quo sunt. Ea cum sunt quae propter seipsas del:ent adiri, eorumque est unilive et naturaliter summum illud Unum; imo vero unitive, et, ut dicium est, naturaliter sunt illius summi Uuius. Oportet sane non modo ad ea accedere, sed et cum iilis adunari, et ad priui et unius hujus pulchri imitationem per illa informari, ut gratia cooperatione et auxilio, Dei gloriæ per imaginem ac simihitudinem dignitatem habeamus. Attente considerantibus ea quæ per creationem causata sunt, contingit ut mentem ad units contemplationem tanquam ις'. Κύριος, φησί, μόνος ἦγεν αὐτοὺς, καὶ οὐκ ἦν μετ' αὐτῶν Θεὸς ἀλλότριος. Ορᾶς τοῦ ἑνιαίου καὶ μόνον την δύναμιν; πῶς οὐκ ἦν μετ' αὐτῶν Θεὸς ἀλλότριος, ἐφ' ὅσον μόνος αὐτοὺς ἦγεν ὁ Κύριος; ἀλλαμὴν ὁ Κύριος ἑπομένους, οὐκ ἀποστρεφομένου, ἄγει· ᾧ δέ τις ἔπεται, πρὸς αὐτὸ καὶ ἐπέστραπται· εὐκοῦν εἰ μέλλοιμεν Θεὸν ἕτερον, δαίμονα, ἢ πάθος μεθ᾿ ἡμῶν μὴ ἔχειν, εψώμεθα τῷ μόνῳ καὶ ἑνὶ δι' ἐπιστροφῆς νοερᾶς, ὅπως ἂν καὶ περὶ ἡμῶν οὐκ ἀπεικότως λελέχθαι δόξειέ γ' ἄν· ὅτι Κύριος μόνος ἄγει αὐτοὺς, ὅθεν καὶ Θεὸς ἀλλότριος οὐκ ἔστι μετ' αὐτῶν. ιζ'. Εἰ καὶ ἐξ ἑνὸς, ἀλλὰ διαφόρως εἰσὶν ἐξ ἑνὸς τὰ πολλά· ὅτι δῆτα καὶ τῶν ὄντων ὁ τρόπος, καθ' δν ταῦτα ἐκ τῆς πρώτης ἑνάδος προΐει, διάφορος· τὰ μὲν γὰρ τούτων ήργμένα τέ ἐστι καὶ κτιστά, τὰ δ' ἄκτιστα, καὶ τὴν τῆς χρονικῆς ἀρχῆς λόγον έκπεφευγότα, καὶ πᾶσι μὲν κατὰ πάντα τρόπον αἴτιον τὸ ὑπερούσιον ἕν, ἀλλὰ τοῖς μὲν δημιουργικῶς, τοῖς δὲ φυσικῶς, καὶ οὐ πᾶσι καθάπαξ διὰ τοῦτο τούτοις επίσης προσίεσθαι, καὶ τούτων ἀντέχεσθαι χρεών, ἀλλὰ τοῖς μὲν ὑπὸ ἀρχὴν καὶ κτίσιν τελοῦσι, προσο ιτέον ἐστὶ δι' ἄλλο, καὶ οὐ καθ᾽ αὑτὸ, ὡς τῷ ἐσόπτρ διὰ τὸ ἐν αὐτῷ μορφαζόμενον, ἢ παραδεικνύμενον ἀλλοίως γὰρ ἡ κτίσις πρὸς βελτίωσιν οὐ προσιτές Dἐστὶν, ὅτι μὴ διὰ τὸ ἐν αὐτῇ τοῦ ἄκρου ἑνὸς προει νόμενον. Τοῖς δ᾽ ἀνάρχοις πρόσιμεν, καὶ φυσικοῖς, οὐ δι᾽ ἄλλο, ἀλλὰ δι᾽ αὐτὰ, καὶ τὸ ἐξ οὗ· ἐκεῖνα γάρ ἐστι τὰ τῷ ὄντι προσιτέα καθ᾿ αὐτά, κἀκείνων ἐστὶ προσεχώς τε καὶ φυσικῶς τὸ κορυφαῖον ἔν, μᾶλλον μὲν οὖν τοῦ ἄκρου, καὶ κορυφαίου ταῦτ' εἰσὶν ἐνδε, προσεχῶς καὶ, ὡς λέλεκται, φυσικῶς. Δεῖ δὴ, οὐ μόνον τούτοις προσίεσθαι, ἀλλὰ καὶ προσφύεσθαι, καὶ πρὸς τὴν ἐκμίμησιν τοῦ πρώτου καὶ ἑνὸς καλοῦ διὰ τούτων σπεύδειν ἀποτυποῦσθαι, ἵναπερ τῇ συν εργίᾳ, καὶ ἐπαρωγῇ τῆς χάριτος, τῆς κατ' εἰκόνα καὶ ἐμοίωσιν δόξης τοῦ Θεοῦ σχοίημεν τὸ ἀξίωμα. Εντεῦθεν σκοπουμένοις ὀρθῶς, τοῖς μὲν δημιουργι κῶς αἰτιατοῖς, συμβαίνει θεωρητικῶς ἀνάγειν τὸν νοῦν πρὸς τὸν ἐνοπτρισμὸν τοῦ ἑνὸς, καὶ ἐνοῦν αὐτὸν '

pliciter uniaut, si saltem mens ea ut decet, intueatur. Quæ autem naturaliter causala sunt, iis est vis mentem per ipsa occupatau aut secundum ipsa informatam cum illo uno conjungendi. Unde ex «muibus, sive naturalibus, sive: Creatore productis, ad illud quod una causa est, meus colligi solet sive naturaliter, sive practice, sive contemplative. εἰ quando niens sive uno, sive pluribus erealis aut naturaliter exsistentibus utens, non propter illud vmum utitur,neque ut se ipsam ad illud primum unum ferat, illudque aspiciat in saucla participatione, et illuminantis Spiritus sancti motu, simpliciter et uniforuiter, tunc in peccatum id sibi tribuit, etiamsi ille usus ipsi pulcher vi:leatur. Quæ enim ex illo uno sunt, ad illud unum solent ducere eos qui ipsis ut decet utuntur: • Omnis enim, inqu:t magnus Dionysius, progressus illuminationis 2 Patre præstitu, in nos divino dono adveniens, rusum, ut unitiva potentia nos intensive replet, et convertit ad conjungentis Patris unitatem et deificam simplicitatem. Ex eo enim et in ipsum omnia; si non ad illud rerum usus «lirigit, a reclo decidit, et aliter procedit quam oportet, non ad εἰς τὴν τοῦ ὑπερκοσμίου ἑνὸς ἐνιαίαν ἔννοιαν ἀπο-A in speculo ducant, et eam cum una illa mente simλύτως καὶ ἁπλῶς, εἴ γε τούτοις ὁ νοῦς ἐνορᾷ κατὰ τὸ εἰκός. Οἷς δὲ φύσει τὸ αἴτιον, καὶ πρακτικευόμε νον τὸν νοῦν διὰ τούτων, ἢ κατ' αὐτὰ μορφαζόμενον τούτοις ἔνεστιν ἐνοῦν πρὸς τὸ κυρίως ἐκεῖνο ἓν ἐαυτόν· ὅθεν δὴ ἐκ τῶν ὁποιωνοῦν ἁπάντων, εἴτε φυσικῶν, εἴτε δημιουργικῶν ὄντων αἰτιατῶν, πρὸς τὸ διαφόρως ἓν αἴτιον, ὁ νοῦς συνάγεσθαι είωθε φυσικῶς, εἴτε πρακτικῶς, ἢ δὴ θεωρητικῶς. Καὶ ὅπερ ὁ νοῦς εἶθ᾽ ἐνὶ, εἴτε πλείοσι δημιουργικοῖς, ἢ φυσ σικοῖς χρώμενος, οὐ διὰ τὸ ἓν χρῆται, οὐδ᾽ ἵνα πρὸς τὸ πρῶτον ἐν συναγηοχὼς ἑαυτὸν φέρῃ, καὶ ὅλως πρὸς ἐκεῖνο ἀπίδῃ ἐν ἁγίᾳ μετοχῇ, καὶ ῥοπῇ τοῦ φωτίζοντος Πνεύματος, ἁπλῶς, ἐνοειδῶς τε καὶ μονοειδῶς, εἰς ἁμαρτίαν αὐτῷ τοῦτο λογίζεται, κἂν φαντασίαν ἔχῃ καλοῦ ἥδε ἡ χρῆσις αὐτῷ. Τὰ γάρ τοι ἐκ τοῦ ἑνὸς, εἰς τὸ ἓν ἄγειν πέφυκε χρωμένους του τοις, ὡς χρή· πᾶσα γὰρ, φησὶν ὁ μέγας Διονύσιος, Πατροκινήτου φωτοφανείας πρόοδος εἰς ἡμᾶς ἀγαθοδότως φοιτῶσα, πάλιν ὡς ἐνοποιὸς δύναμις ἀνατατικῶς ἡμᾶς ἀναπληροί, καὶ ἐπιστρέφει πρὸς τὴν τοῦ συναγωγοῦ Πατρὸς ἑνότητα, καὶ θεοποιὸν ἁπλότητα· ἐξ αὐτοῦ γὰρ καὶ εἰς αὐτὸν τὰ πάντα· εἰ δ᾽ οὐκ ἀνἄγει πρὸς τοῦτο, παραπέφυκε, καὶ τοῦ εἰκότος ή χρήσις Έξω γεγένηται, μή οὕτω δὴ γιγνομένη. ιη'. "Εστι πρᾶξις προηγουμένη τῆς θεωρίας, καὶ ἔστι πρᾶξις ἑπομένη τῷ θεωρητικῷ. Καὶ ἡ μὲν τελεῖται σωματικῶς, ὅπως τὰς ὁρμᾶς τοῦ σώματος χαλιναγωγήσαντι, καὶ εὐτάκτως φέρεσθαι κατ' ολίγον παρασκευάσαντι, δῴη γ᾽ ἂν οὕτω τῷ νῷ ἐλευθέρως πεδί διαδῆναι ἐν τοῖς ἰδίοις, ἅ ἐστι τὰ νοητά, κἀκεῖ τὸ σφέτερον διαφέρον καλῶς ἐργάζοιτο, ἡ δὲ δευτέρα ἀπὸ τοῦ νοὸς ἀρχομένη, καὶ τοῦ νοεῖν ἐν πνεύματι, συνάγεται πρὸς τὸ ὑπὲρ νοῦν, ὅ ἐστιν ὁ Θεός, ᾧ προσεγγίσας ὁ νοῦς ἐπὶ τὸ ἐν γίνεται. Εν γὰρ ὁ Θεός, καὶ δὴ καὶ αὐτὸς ἐνοῦται πρὸς ἑαυτὸν εἰς ἐν, καὶ ἀδιαίρετος ἀποκαθίσταται· ἑνάδος γὰρ πρόξενον τὸ ἔν, καὶ ἁπλότητος θεοειδούς θεωρούμενον· ἀσύμβατον γὰρ τὸ, ἓν θεωροῦντα τὸν νοῦν, μὴ καὶ αὐτὸν εἶναι ἐν ἁπλοῦν, διῃρημένα δ' ὁρῶντα, καὶ σύνθετα, ἀνάγκη διαιρεῖσθαί τε καὶ ποικίλλεσθαι· εἴρηται δέ μοι ἐν ἁπλῶς, τὸ καθ' αὐτὸ ὑφεστὼς ἁπλοῦν. Ἐπειδὴ γὰρ ὅ τί πέρ ἐστιν ὁ νοῦς τὰς ἀλλοιώσεις πάσχει κατ' ενέργειαν, αὐτὸς δὲ ἐστιν ἁπλοῦς, ἀνάγκη εν εἶναι καὶ κατ' ἐνέργειαν, τὸ ἐν ὁρῶν. Εἰ δὲ τὸ ἓν μὲν δρῴη, αὐτὸς δὲ διήρηται εἰς δυάδα τοὐλάχιστον, τί ποτ' ἂν εἴη ἐνεργοῦν τὸ σκέλος αὐτοῦ, διῃρημένον ἀπὸ τοῦ ἐρῶντος τὸ ἕν; "Η γὰρ ὁρᾷ ἕτερόν τι, ἢ οὐχ ὁρᾷ, καὶ τοῦτο δισσῶς, ἢ μὴ βουλόμενον, ἢ ἀμβλυνόμενον, ή τάχα πρὸς ἄλλο τι δράσεως πεφυκός, οὐχὶ δὲ πρὸς τὸ ὁρᾷν' ἀλλ' εἰ μὲν ἕτερόν τι ὑπόθοιτό τις δρᾷν, ἴδε ὅτι ὁ νοῦς οὐχ ὁρᾷ τὸ ἐν ἁπλῶς, ἀλλὰ δύω παρὰ τὸν λόγον· καὶ δύω ὁρῶν, ἓν εἶναι οὐ δύο ναται τέμνεται γὰρ, ὡς δέδεικται, εἰς ἃ θεωρεῖ· εἰ δὲ οὐχ ὁρᾷ, εἰ μὲν μὴ βούλοιτο, τοῦτο ἀδύνατον οὐκ ἔστι γὰρ ἀργίαν, καὶ τὸ ἀκαριαῖον αὐτὸ τὸ βραχύτατον, νοῦν λογικὸν παθεῖν. Αλλ' οὐδ᾽ ἀμβλύνεται τοῦτο τοῦ ναός, τοῦτο δ' ὀξὺ κέκτηται. “Η οὕτω σύνθετος ἂν εἴη καὶ οὐχ ἁπλοῦς ἐξ ἀνομοιομερῶν p illud tendens. 18. Est actio præcedens contemplationem ct est actio sequens contemplationem. Et altera quidem corporaliter perficitur; ita ut corporis motus diriβnti et eos sensim disponenti ut recte ferantur, det menti libero pede in propriis incedere, quæ sunt intelligibilia, et ihi propriam actionem operetur; altera vero, a mente incipiena et a cogitatione in spiritu, ad illud quod est supra mentem colligitur, quod est Deus, cui meus cum accedat, in unum celligitur. Unum enim Deus es', et ipso mens secum unitur in unum et indivisibilis constituitur. Unitatem enim unum præstat et divinam simplicitatem, cum aspicitur. Impossibile est enim unum contemplantem non et ipsam esse simplicem, contemplantem vero divisa et compos sita, necesse est eam dividi et componi; dietum vero est a me illud unum quod in se subsistit simę ples. Quoniam enim quidquid est mens, mutationes patitur per operationem; ipsa vero simplex est; sed necesse est ut simplex sit secundum ope. rationem, cum unum videt. Si vero unum videat, ipsa vero in duo saltem divisa sit, quid operaretir illa pars ejus, qua ab ea quæ unum videt separata 9st? Etenim videt aliud quoddam aut non vide } et hoc duplici modo, aut non volens, vel infirmata, aut rapisle ad aliam quamdam actionem apta, no autem ad contemplaulum; sed si supponatur mens tem aliud quoddam videre, jam mens non vides unum simpliciter; sed duo contra rationem; et cum videat duo, jam non esse unum aliqui.i potest. Divilutur enim, ut ostensum est, in eis quæ contemplatur; si vero non videat, si quidem nolit id impossibile est; non enim possible est mentem otium pati, ne uno quidem temporis puncto. Sed

CALLISTI CATAPHUGIOT.E non nunc quidem hebescit mens, nunc vero est τινων συνιστάμενος, ὥσπερ συμβήσεται, καὶ εἰ τὸ rapida. • Vel etiam hoc modo. Composita esset et non simplex dissimilibus partibus constituta, quoqno modo acciderit; et si una pars videat, alia vero ad aliam quamdam operationis speciem ordinetur; eam enim compositionis appellationem de mnentis simplicitate dici nequit. Quapropter unitas et simplicitas mentis, si illud unum simpliciter consideret, una quoque ipsa efficacia est, et si unum esset simpliciter, simplex unam videt. Actio igitur quæcunque sit aut contemplatio ex necessitate ferri debet ad illud unum quod supra mentem est; si minus, nihil assequetur, sed frustra mens videbitur agens aut contemplaus. Erit igitur cupiditatum effectrix, si divisioni subjaceat, non sublata animae sensu ad unionem cum illo uno quod supra mentèm est; quæ unio despumare valet et munlare vim mentis contemplativam illud unum aspicientem intuentemque, et illi adhærentem ex quo omnia et in quod pervenit et est et subsistit. μὲν τοῦ σκέλους ὁρᾷ, τὸ δὲ πρὸς ἄλλο τι ένεργεία - είδος τέτακται· συνθέσεως γὰρ καὶ τοῦτο κατηγό ρημα, δ περὶ τὸ τοῦ νοὸς ἁπλοῦν εἰπεῖν, πάνυ ἀνέγ δεκτον. Δι' ἄρα ταῦτα τὸ ἑνιαῖον, καὶ ἁπλοῦν τοί vols, εἰ τὸ ἁπλῶς ἓν κατασκέψοιτο, ἂν καὶ αὐτὸ ἐνερ γείᾳ ἐστι, καὶ εἰ ἓν εἴη ἁπλῶς, τὸ ἁπλοῦν ἐν ὁρᾷ. Πράξις τοιγαροῦν ὁποιατισοῦν, ἢ θεωρία, ἐξ ἀνάγκης φέρεσθαι ὀφείλει πρὸς τὸ ὑπὲρ νοῦν ἔν, εἰ δ' ού, οὐν ἀνύσει οὐδὲν, ἀλλὰ μάτην ὀφθήσεται πράττων, ἢ θεωρῶν ὁ νοῦς ἔσται γὰρ παθῶν ἐνεργὸς ὑπὸ διαί ρεσιν κείμενος, μή φερόμενος αἰσθήσει ψυχῆς εἰς τὴν τοῦ ὑπὲρ νοῦν ἑνὸς ἐνοειδῶς ἔνωσιν, ἥτις δὴ ἕνω αις διυλίζειν οἶδε, καὶ καθαίρειν τὸ θεωροῦν τοῦ νοός, πρὸς ἐκεῖνο τὸ ἓν μετεωριζόμενον καὶ ἀφορών, κακείνῳ προσπάσχον τῷ ἀφ' οὗ τὰ πάντα, καὶ δι οὗ, καὶ ἐν ᾧ τὰ πάντα, καὶ εἰς ὃ καὶ γίγνεται, καὶ ἔστι, καὶ ὑφέστηκεν. 19. Ominium desiderabilium summum est divina ιθ'. Τῶν πάντων ἐφετῶν ἄκρον, ἡ μετὰ τῆς ψυ cum anim. et supra mentem uuio. Per divinam χῆς θεία, καὶ ὑπὲρ νοῦν ἕνωσις· διὰ τὴν θείαν ἔνωbanc unionem necessaria est divina similitudo; σιν, ἀναγκαία ή θεία ὁμοίωσις, διὰ τὴν θείαν ὁμοίως per divinam hanc similitudinem, necesse est secun- σιν, ἀναγκαῖον τὸ κατὰ νοῦν ἐνεργεῖν, ἤτοι θεωρεῖν. dum mentem operari, scilicet contemplari. Tale Τοιοῦτο γάρ τοι καὶ τὸ θεῖόν ἐστιν, ἐξ οὗ καὶ τὸ enim est divinum, ex quo et illud Deus, nomen Θεός, όνομα τούτῳ ἀπονενέμηται. 'Αλλα μὴν τὸ θεωipsi inditum est. Contemplari vero rapide aul Dei ρεῖν, εὐθὺς εἰς τὴν τοῦ Θεοῦ ἔννοιαν ἄνεισι· πανταcogitationem pertingit. Undique enim et in omni- χοῦ γὰρ καὶ ἐν πᾶσιν, ἀκτῖνας ὥσπερ τινὰς ἐνίησιν bus, quosdam tanquam radios in contemplativam ὁ Θεὸς τῷ θεωρητικῷ νῷ, καὶ νοῦς θεωρὸς ἀντικεί mentem mittit, et mens contemplans e regione G μενον ἔχει τὸν Θεὸν, Θεὸς δέ ἐστιν ἐν ὑπερκόσμιον. positum Deum habet; Deus autem est unum supernaturale. Est autem mentis natura talem efficacia tieri, qualia sunt ea quæ ridet, ut et theologica divi Gregorii vos ostendit, dicens mentem splendorem Dei et videre et pari. Quod enim mens videt, id et patitur, et talis efficitur. Tingitur enim mens, ut Petrus Damascenus ait, secundum ea quæ contemplatur; et sicut quando divisa ac varia videt, variatur ac dividitur, ita, cum ascendit ad contemplationem supernaturalis ac simpliciter unius, consequenter unum aliquid effitur, ut a me prius dictum est; postquam autem unum effecta est, ingenitum et inβnitum et non Aguratum et simplex videt. Tale enim est unum. Unde sane Ἔστι δὲ φύσις τοῦ νοὸς γίνεσθαι τοιοῦτος ἐνεργεία, οἷα ὁρᾷ, ὡς καὶ ἡ θεολόγος τοῦ θειοτάτου Γρηγορίου φωνή δηλοί, λαμπρότητα Θεοῦ, λέγουσα, καὶ ἰδεῖν καὶ παθεῖν. Ο γὰρ νοῦς ἑώρακε, τοῦτο καὶ πέπονθεν, ἢ δὴ τοιοῦτος καὶ γέγονε· βάφεται γὰρ ὁ νοῦς, φησὶν ὁ ἀπὸ Δαμασκοῦ Πέτρος κατὰ τὰ αὐτῷ θεωρούμενα, καὶ ὡς ἐν διῃρημένοις ὁρῶν καὶ ποικίλοις, ποικίλ λεται, καὶ διαιρεῖται, οὕτω τοῦ πρὸς τὴν ἀπόβλεψ.ν τοῦ ὑπερκοσμίου καὶ ἁπλῶς ἑνὸς ἀναβεβηκώς, ἀκο λούθως ἓν γίνεται, ὡς μοι λέλεκται πρόσθεν, ἐπεὶ δὲ ἐν τῷ ἑνὶ γένοιτο, τὸ ἄναρχον, καὶ ἄπειρον ὁρᾷ, καὶ ἀσχημάτιστον, καὶ ἁπλοῦν· τοιοῦτο γὰρ τὸ ἔν· ὅθεν δῆτα καὶ αὐτὸς ἄναρχος, ἄπειρος καὶ ἀσχημάτιστος, καὶ ἁπλοῦς κατ' ἐνέργειαν ἀποκαθίσταται· τοῦτο δὲ που τοῦ θείου κατὰ τὸ ἑνὸν εὑρίσκεται, κἀντεῦθεν ανατρέχει πρὸς τὸ πάντων ἐφετῶν ἄκρον, τὴν θείαν, καὶ ὑπὲρ νοῦν, καὶ ἄῤῥητον ἔνωσιν, ὅπερ ἐστὶν ὁ ἄκρος κατὰ Θεὸν σκοπός. Δεῖ δὴ διὰ ταῦτ᾽ ἄρα τὸν νοῦν ἀνατετᾶσθαι, μηχανῇ πάσῃ ἐπείγεσθαι, καὶ αφορᾷν Πνεύματι πρὸς τὴν τοῦ ὑπερκοσμίου ἑνὸς θεωρίαν καὶ ἀπόβλεψιν. et ipsa mens quasi æterna et infinita et absque πεπονθώς, καὶ οὕτως ἀλλοιωθείς, εἰς τὴν ἐξομοίωσίν figura et simplex per virtutem efcitur. Illud autem cum passa est atque sic nutata, in divini similitudinem secundum uitatem eficitur; et inde accurrit ad omnnium desiderabilium summum, divinam et supra mentem et ineffabilem unionem, qui est summus secundumn Deum terminus. Oportet igitur mentem intendi, omnique modo comari et Spiritu sancto intueri supernaturalis unius contemplationem et aspectum. 20. Quando mens in multis aut saltem in duobus est, manifestum est eam non simpliciter uARM videre. lileo finita est et terminata et tenuis; quæ euin non omnino simplicia sunt, talia sunt. Quando mens reipsa est in hujus unius contractione intacta, κ'. Οταν ὁ νοῦς ἐν πολλοῖς, ἢ τουλάχιστον ᾗ καν ἐν δυσὶ, δῆλον ὅτι οὐχὶ τὸ ἁπλῶς ἐν ἐρᾷ. Διὰ τοῦτο ώρισμένος τέ ἐστι, καὶ πεπερασμένος, καὶ ἀμυδρός· τὰ γὰρ μὴ ἀπολύτως ἁπλᾶ, τοιαῦτά εἰσιν. Ηνίκα δὲ τοῦ τῷ ὄντι ἑνὸς ἐν ἐπαφῇ γένηται ἀνεπάρῳ, κατά

85$ νοεράν τούτῳ ἐν Πνεύματι ἀπόβλεψιν ἀνομμάτως per spiritualem in hoc spiritu respectum sine ἐπιβαλών, ἄναρχος, ἄπειρος, ἀόριστος, ἀσχημάτιστός oculis assurgens, tunc aterna, infuita, intermiτε καὶ ἀνείδεος γίνεται, καὶ τὴν ἀφασίαν ἐνδύεται, καὶ τὸ σιωπᾶν ἀσκεῖ μετ' ἐκπλήξεως, καὶ ἐμπίπλαται τερπωλῆς, καὶ πάσχει τὰ ἀνεκλάλητα. "Αναρχον, καὶ ἄπειρον δὲ, καὶ ἀόριστον, μὴ κατ' ουσίαν με εἴπῃς λέγοντα γίγνεσθαι, ἀλλὰ κατ' ἐνέργειαν. Ἐπείτοι γε καὶ ὃ μεταβάλλει νοῦς, οὐχ ἡ ουσία ἐστὶν αὐτοῦ, ἀλλ' ἡ ἐνέργεια. Εἰ γάρ τοι κατ' ουσίαν Αλλοίωτο, ἰδὼν καὶ παθὼν τὴν θέωσιν, ἤτοι θεωθείς, ἐκ τοῦ τὸν Θεὸν θεωρεῖν, ἦν ἂν κατ᾽ οὐσίαν Θεός. ᾿Αλλαμὴν οὐκ ἔστι τοῦτο, οὐδ' ἂν τῶν ἀγγέλων οὐ δείς, πλὴν τοῦ μόνου, καὶ ἄκρου, καὶ ἑνὸς Θεοῦ, τὸ κατ' οὐσίαν εἶναι Θεός. Εἰ τοίνυν κατ' ουσίαν θεοῦσθαι τὸν νοῦν εἰπεῖν ἄτοπον, λείπεται λέγειν τοῦτο πάσχειν αὐτὸν, αὐτῷ τῷ ὁρᾷν. Οὐκ ἄρα φύσιν ἔχει ἀλλοιοῦσθαι τὴν οὐσίαν αὐτὸν, ἀλλὰ τὴν ἐνέργειαν, άλλως τε, εἰ μεταβάλλεται πεφυκότως ὁ νοῦς, ἵπερ εἴρηται, κατὰ τὰ αὐτῷ θεωρούμενα, θεωρεῖ δὲ ἥκιστα πάντων τὴν θείαν οὐσίαν, ἀλλὰ τὴν ἐνέργειαν, οὐδ᾽ αὐτὸς ἄρα κατ' οὐσίαν ἀλλοιωθήσεται, ἀλλὰ κατ' ενέργειαν. κα'. Τὰ πάντα ἐκ τοῦ ὑπερκοσμίου ἑνὸς ὥσπερ ἐκιάμψαντα, οὐκ ἀπέστησαν, ὅθεν ἔσχον την γένεσιν τραπῳ παντί, ἀλλ' ἐν ἐκείνῳ ὥσπερ ἐγένοντο, οὕτω καὶ συνέχονται, καὶ τελειοῦνται. Καὶ οὐδέν ἐστιν ἐν οὐδενὶ τῶν ἁπάντων, ἐν ᾧ οὐκ ἔστιν ἀπόῤῥοια, καὶ ὡσαεί τις ὀσμὴ ἐκείνου τοῦ ποιητικοῦ, καὶ ὄντος ἑνός· καὶ πάντα τὰ ὄντος μετέχοντα μονονουχί φωτ νὴν ἀνᾶσι, παραδεικνύντα οὐχὶ τὸ ὑπερκόσμιον ἐν (τοῦτο γὰρ ὑπερίδρυται πάσης τῆς ἐποιασοῦν εἴτε θεωρία, είτε νοήσεως), ἀλλά τινα ἀκτῖνα τοῦ ὑπερκοσμίοι ἑνός. "Οθεν ἐπεὶ διὰ πάντων ἐπιβονται τὸ ἕν, καὶ τάντα νεύει πρὸς ἕν, καὶ αὐτὸ τὸ ὑπερκόσμιον ἐνδιὰ πάντων τῶν ὄντων προφαίνει ἑαυτὸ τῷ νοῖ· ἀνάκη χειραγωγεῖσθαι, καὶ ποδηγεῖσθαι, καὶ ἄγεσθα: ρὸς τὸ ὑπερκόσμιον ἓν τὸν νοῦν· τοῦτο μὲν, τῇ τῶν πολλῶν ὄντων πειθοί βιαζόμενον, τοῦτο δὲ καὶ ὅτι ἡ κτίζον ἓν, περὶ οὗ γε ἡμῖν ἤδη ὁ λό γος ἐστί, βίλεται ὁρᾶσθαι ὑπὸ τοῦ νοὸς περιουσίᾳ χρηστότητος ἵν᾿ ὁ νοῦς ἐν τούτῳ πάσχῃ τὸ ζῆν, ὡς αὐτό φησι ο άρρητον ἔν· «Ἐγώ εἰμι ἡ ζωή· καὶ αὕτη ἐστὶν ἡτιώνιος ζωή, να γινώσκωσί σε τὸν μό νον ἀληθινὸν τόν.» Καὶ ἀλλαχοῦ· «Εκζητήσατε τὸν Κύριον, καὶ έπεται ἡ ψυχὴ ἡμῶν· ἐκ γὰρ ζητήσεως, ἡ ὄρασ. Ἐκ ταύτης δὲ, ή ζωή.» Και, • Όπως γάννυτ καὶ φωτίζοιτο, καὶ εὐφραίνοιτο, ὡς ὁ Δαβίδ φης, ὅτι τῶν εὐφραινομένων πάντων ἡ κατοικία ἐν σοί, Καί· ὁ Ἐν τῷ φωτί σου όψόμεθα φῶς.» "Η πατὸν μὲν νοῦν ἔκτισε θεωρὸν, τὰ ἑαυτοῦ δὲ ἐν ἅπασιοῖς οὖσι διέσπειρε, δι' ὧν, ὥσπερ διά τινων θυρίδων ἐδιαυγασμῷ νοερῷ τῷ νοῖ παραδεικνύμενον θέλγει «οῦν τοῦτον πρὸς ἑαυτὸ ἑλλαμπόμενον; κβ'. Ο Θεός, ὅπερ τὶ τὸ Τριαδικὸν ἀγαθὸν ἐν, δ πεποίηκε, θέλων πέτηκεν· ἀλλαμὴν δ᾽ ὁ Θεὸς θέ γει, ἄκρον ἐστὶν ἀγαθο φύσις γάρ ἐστιν ἡ ἀγαθό. της αὐτῷ, Πεποίηκε τι άρτοι τὸν νοῦν, ἑαυτοῦ, ἢ τῶν ἑαυτοῦ θεωρόν· ὅ άγειν οἶδε τὸν θεωροῦντα nala, siue forma et figura fit, impotentiamque loquendi induit, silere cum stupore discit, et ineffabilia patitur. Ne dicas me dixisse eam feri substantialiter æternam et influitam et non terminatam, sed solummodo per operationem. Quod enim in mente mulatur, non sane est substantia, sed operatio. Si enim substantialiter mutaretur, quando Deitatem videt et patitur, deificata nempe, tunc ex Dei contemplatione, Deus ipsa per contempla - tionem fieret. Sed non ita est, neque id angelis contingit, nec est nisi solus et summus et unus substantialiter Deus. Si igitur absurdum est dicere mentem substantialiter deificari, dicendum est eam ill pati ipso aspectu. Non igitur natura mentis η utatur, sed ejus operatio. Si enim mens mutatur, ut dictum est, secundum ea quæ contemplatur, minime videt divinam essentiam, sed operationem divinam; neque ipsa igitur substantialiter mutabi - tur, sed secundum operationem. 21. Omnia ex supernaturali uno tanquam splendentia, non recesserunt ab eo unde generationem omnimodo habuere, sed in illo quemadmodum acta sunt, ita et adhærent et perficiuntur. Et nihil est in quo non sit effluxus, et tanquam odor aliquis hujus Creatoris et unius. Et omnia qua exsistunt manifeste ostendunt non ipsum superna· turale unum (illud enim est supra omnem contemplationem aut cogitationem), sed quosdam illius radios. Unde cum omnibus inclametur ilhel unum et omnia ad unum tendant, et ipsum supernaturale unum seipsum menti per omnia manifestet, necesse est ut mens quasi manu ducatur et pede ad illud supernaturale unum; tum quia omnium persuasione cogitur, tum et eo quodl ipsum illud unum, nimia sua bonitate, a mente vult aspectari, ut mens in eo aspectu vitam patiatur, quemadmodum dicit illud ineffabile unum, • Ego sum vita; set: cllæc est vita aterna ut cognoscant te solum Deum verum; › et alibi: ‹‹ Quærite Dominum et vivet anima vestra. › Ex inquisitione enim visio; ex ca autem vita. Et: D'Exhilaretur, et illuminetur, et læletur, ut ait David, quod lætantium omnium habitatio est in tejset:c In lumine tuo videbimus lumen. Aut quomodo mentem quidem contemplandi capacem creavit, sua vero in omnibus quaecumque sunt, dispersil, per quæ tanquam per quasdam jammas in splendore spirituali menti seipsum ostendit, eam illuminatam ad se attrahens? 22. Deus, nempe unum bonum in tribus personis volens fecit quidquid fecit; sed quod Deus vult, illud summum bonum est; natura enim ejus est bonitas. Fecit vero mentem sui, aut suorum contempladi capacem; quod contemplantem ad illud

CALLISTI CATAPHUGIOT.E nnum colligere valet. Deus autem et omnino et πρὸς ἕν. Θελητόν ἐστιν ἄρα τῷ Θεῷ, τὸ θεωρὸν εἶναι simpliciter unum suum bonum ad quod aspicere et colligi simplici modo, debet, ut dictum est. 23. Si unus est et complicatus in universum amor, ut sapientes exponunt, unum quoque est et amabile. Si enim duo essent anabilia aut duo amores, divideretur utique bifariam ille onus amor, nec jam diceretur unus et complicatus. Nunc autem cum unos dicatur et complicatus ille in universum amor, manifeste quoque cogitandum est unum esse et amabile. Sed amabile præcedit eum qui circa ipsum versatur, amorem; urque fieri potest ut prins fuam amabile perceptum sit, illius amor habeatur. Amor autem est intenta charitas quam nos habere in Deum et naturalis et scripta lex jubet; una quidem menti boni amica snadens ut meliore capiatur, quod est Deus; altera vero dicens: 4 Diliges Dominum Deum tuum et lola anima tua, et ex toto corde tuo, et ex LoL, mente tua. — Dominus Deus tuus, Dominus mus est.» Unum igitur est amabile, quod est Trinitatis unitas. Quæ menti prius esse debet, quam ipsius amor. Mentem igitur oportet cupere ut ad illud unum tendat, donec illius inventione et contemplatione, amor Dei illncescat et homo possit feri mandati hujus observatur, diligens, ut dictum est, Dominum Deum suum. τὸν νοῦν ἑαυτοῦ· καὶ τοῦτο δι' αὐτὸ ἄκρως ἀγαθόν. Ὁ Θεὸς δέ ἐστι τὸ κυρίως καὶ ἁπλῶς ἐν, πρὸς δ ἀφορᾶν καὶ συνάγεσθαι ἐνοειδώς, ἄκρως ἀγαθὸν, ὡς δέδεικται. κγ'. Εἰ εἷς ἐστι καὶ συνεπτυγμένος ὁ καθόλου ἔρως, κατὰ τὴν τῶν Θεοσόφων ὑφήγησιν, ἓν ἐστι δηλονότι καὶ τὸ ἐραστόν. Εἰ γὰρ ἦσαν δύω τοὐλάχιστον τὰ ἐραστὰ, ἢ δύω ὑπῆρχον ἂν ἔρωτες, ἢ διχῇ διαμεμέριστο όγε εἷς ἔρως, καὶ ἥκιστα ὠνόμαστο εἷς, καὶ συνεπτυγμένος. Νυνὶ δὲ εἷς εἶναι λεγόμενος. καὶ συνεπτυγμένος ὁ καθόλου ἔρως, σαφώς νοητέον ἂν εἴη, ἂν εἶναι καὶ τὸ ἐραστόν. ᾿Αλλὰ μὴν πρόεσο τὸ ἐραστὸν τοῦ περὶ αὐτὸ ἔρωτος, καὶ οὐκ ἔστι ὅπως, πρὶν ἄν τις λάβοιτο τοῦ ἐραστοῦ ὁπηδήποτ', τὸν ἔρωτα σχοίη [ἰσ. σχεῖν] αὐτοῦ. Ἔστι δ' ὁ ἔρις επιτεταμένη ἀγάπη, ἣν πρὸς Θεὸν ἔχειν ἡμᾶς, ὅ:: φυσικὸς, καὶ ὁ γραπτός νόμος τοῦ Θεοῦ ἀπαιτεῖ· ὁ μὲν ἄκρως τὸν νοῦν φιλόκαλον ὄντα πείθων ἀντιλῆφθαι τοῦ κρείσσονος, ὅ ἐστιν ὁ Θεός· ὁ δὲ, «'Αμ πήσεις, λέγων, Κύριον τὸν Θεόν σου ἐξ ὅλης τ; ψυχῆς σου, καὶ ἐξ ὅλης τῆς καρδίας σου, καὶ ἐξ ὅλης τῆς διανοίας σου.» • Κύριος δέ τοι ὁ θεός σου, Κύριος εἷς ἐστι.» Εν ἄρα ἐστὶ τὸ ἐρατὴν, ὅπερ ἐστὶν ἡ Τριαδικὴ ἑνάς· ἥτις δὴ καὶ προῖναι ὀφείλει τῷ νῷ τοῦ περὶ αὐτὴν ἔρωτος· πρς τὸ υπερκόσμιον ἄρα ἐν ἀνατετᾶσθαι τὸν νοῦν ἐφεσθαι δεῖ, ὡς ἂν τῇ εὑρέσει, καὶ θεωρία τούτου, καὶ ὁ περὶ αὐτὸ ἀναλάμψη έρως, καὶ πληρωτής ὁ θρα τος γενέσθαι δυνηθείη τοῦ τε νόμου καὶ τῆς ἐντολῆς, ἀγαπήσας κατὰ τὰ εἰρημένα Κύριον τον Θ. διαὐτοῦ, 24. Impossibile est mentem ad illud supra cogitalionem unum, sine hujus amore remanere. Ineffabilis enim et inscrutabilis pulchritudo ex ipso procedens tanquam ex omnipotenti radice, menti occurrit. Et tanquan rete quod captorum pisciumn multitudine jam in eo est ut rumpatur, diviņo splendore capitur et obstupet supernaturalem hanc pulchritudinem contemplans; et tanquam vino ebria est, et tanquam demens exsultat, et supra quâm cogitari potest, admirationem patitur, ingentis illius pulchritudinis contemplationem non valens sustimere. Upde sane et charitatis vinculis comprehenditur, et jacet tanquam siti adusta. Unum enim, est illud supernaturale unum: sed omnibus proclamatur ut omnium prima causa, ut principium, ut finis, ut universi vinculum. Sed totum omnium quæ pulchra sunt, pulchritudines et bonitates, " pulchra et bona efficientes potentiæ redundantia, ipse produxit qui supra omnem pulchritudinem et bonitatem induite constitutus et incomparabiliter est unum supernaturale; unum enim amabile supra omnia amabilią, tanquam solum omnino pulchrum et bonum cuilibet pulchro et bono prestans et solum lege naturæ et ordinis reipsa amabile, tanquam omnium rerum causa, et tantum amabilia omnia et desiderabilia pulchritudinis et ponitatis excessu transgrediens et unuin vere supernaturale, tanquan solum per se subsistens, με omnium rerum Creator. Nos igitur oportet conTerti, bona fcrtuna, ut dicitur, in spiritu ad solus ' η κδ'. Αμήχανον, ἀναβεβηκότα τὸν νοῦν πρὸς τὸ ὑπὲρ διάνοιαν ἔν, ἀνέραστόν πως γεγονένα αὐτοῦ. Κάλλος γὰρ ἄῤῥητον, καὶ ἀνεπινόησον ποκύπτον ἐξ αὐτοῦ, ὡς ἀπὸ παντοκρατορικῆς ῥίζης ἀπαντα ὅτε καὶ ὡσανεί δίκτυον διαῤῥαγῆναι κινύνευον τῇ τῶν πολλῶν ἰχθύων εὑρέσει καὶ ὀλκῇ, ὑπλῶν θείων ἐλλάμψεων ὁ νοῦς εὑρίσκεται, καὶ τὸ ὑπὲρ νῦν κάλλος έκπλήττεται θεωρῶν· καὶ ὡς ἀδ οίνου μετ θύσκεται· καὶ ὡς ὁ ἄφρων ἐξίσταται, αἱ τὸν ὑπὲρ ἔννοιαν πάσχει θαυμασμόν, τοῦ ἐξαισία κάλλους τὸ ὑπέρκαλον θέαμα μὴ χωρῶν καθορᾷ "Οθεν δήτα καὶ δεσμοῖς ἀγάπης συνέχεται, καὶ ὁ ὑπὸ δίψους διάκειται καταφλεγόμενος. Εν γάρισ στι τὸ ὑπὲρ διάνοιαν ἔν· ἀλλ' ὑπὸ πάντων κηρύσσαι, ὡς πάνω των προκαταρκτικὸν αἴτιον, ὡς ἀρχ ὡς τέλος, ὡς συνοχή τοῦ παντός· ἀλλὰ τῶν καὶν καὶ ἀγαθῶν ἁπάντων τὰς καλλονάς, καὶ ἀγαθότας ὑπερβλύσει καλοποιοῦ, καὶ ἀγαθοποιοῦ δυνάμς αὐτὸ παρ. ήγαγεν, ὑπὲρ καλλονήν πᾶσαν, καγαθότητα πᾶσαν ἀπειράκις ἀπείρως ενιδρυμένον, αὶ ἀσυγκρίτως ἐν δν ὑπερκόσμιον μόνον φύσει ραστὸν ὑπὲρ πᾶν ἐραστὸν, ὡς μόνον κυρίως καὶ καὶ ἀγαθὸν ὑπερκείμενον παντὸς καλοῦ καὶ ἀγοῦ, καὶ μόνον νόμῳ φύσεώς τε καὶ τάξεως τωόντι απητὸν, ὡς πάντων αἴτιον, καὶ ὡς τοσοῦτον, ὅσ τὰ ἀγαπητὰ πάντα, καὶ ἐραστὰ ὑπερβολῇ καλῆς καὶ ἀγαθότητος ὑπεραναβεβηκός· καὶ ἐν ὑγκόσμιον ἀληθῶς, ὡς μόνον ὄντως ὄν, καὶ πάντωνῶν ὄντων παρεκτικόν. Επιστρεπτέον οὖν, ἀγαθψύχῃ, ὅ δὴ λέγεται, ἐν Πνεύματι πρὸς τὴν τοῦ ποὺ ἑνὸς εὔρεσιν, καὶ

γνώσιν, ὅθεν πάντων αἱ ἀρχαὶ καὶ ὅπου πάντων τὰ πέρατα· καὶ πάντως αυτομάτη ἡ τῆς θείας ἀγάπης πύλη ἡμῖν, χάριτι τοῦ Χριστοῦ, ἀνοιγήσεται, καὶ εἰσελευσόμεθα εἰς τὴν κατάπαυσιν τοῦ Κυρίου ἡμῶν ἐν εὐφροσύνῃ καὶ ἀγαλλιάσει πολλῇ, καὶ τὴν τοῦ ἑνὸς ἀπόλαυσιν ἐπιγνωσόμεθα, καὶ θείας τρυφῆς ἐν γεύσει ἐσόμεθα, ἂν καὶ αὐτοὶ γεγονότες, καὶ οὐκ εἰς πολλὰ σχιζόμενοι, ή διαιρούμενοι, κατὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος πρὸς τὸν Πατέρα παράκλησιν, • Ἵνα ὦσι, φάσκοντος, ἐν, καθὼς ἡμεῖς ἐν ἐσμεν.» Τότε τοί νυν καὶ τῆς ἐντολῆς ἀκριβεῖς ἐσόμεθα φύλακες, • Αγαπήσεις, λεγούσης, Κύριον τὸν Θεόν σου ἐξ ὅλης τῆς ψυχῆς σου, καὶ τὸν πλησίον σου ώς σεαυ τόν ο καὶ τῆς κατὰ ἄνθρωπον τελειότητος ἐπιλαβώμεθα, ὅσον ἐφικτόν. Τέλος γὰρ νόμου ἡ ἀγάπη ἐστίν· ἐν ᾗ οὐ μόνον ὅλος ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται, ἀλλὰ 1 καὶ πάντες κρέμανται οἱ τελειωθέντες κατὰ Θεὸν ἐν Χριστῷ. κα'. Παντὸς ἐνίζεσθαι πεφυκότος τῷ Πνεύματι, ὕρεσίς ἐστιν ἡ διαίρεσις· ἔνθεν τοι καὶ ὁ νοῦς ἐνεργείᾳ εἴ τι καὶ διαιροῖτο, ἔξω τοῦ κατὰ χάριν ἑπομέτου αὐτῷ ἐστι. Τοῦτο δὲ πάσχει διάφορ᾽ ἅττα ὁρῶν· οὐκ ἔνεστι γὰρ ἐν διαφόροις ἀποβλέψεσιν ἴσχειν τὸ ἀδιαίρετον. Εἰ γάρ τοι τοῦτό τις ὑπύθοιτο, οὐχ εύ ρήσει ἐκ τοῦ ῥᾴστου ἀποδιδόναι λόγου, τοῦ χάριν δ τῆς ἡσυχίας νοῦς, παρὰ τὸν τῆς συγχύσεως ἕτερος. Καὶ τὸν τῶν θεοφορουμένων νοῦν, τῷ ὑπὸ τῆς τῶν παθῶν ἀνωμαλίας ἐνοχλουμένῳ ὅμοιον ἀποφανεῖται• ὅπερ ἄτοπον. Τοιοῦτος γὰρ γιγνόμενος ὁ νοῦς ἐνεργεία ὁποῖα ὁρᾷ, ἐξ ἀνάγκης ὁρῶν σύνθετα, καὶ αὐ τις ποικίλλεται· καὶ τῆς ἁπλότητος διαπίπτων οὐκ ἔστιν ὅπως ἂν σχοίη ἐν τούτῳ τὸ ἀδιαίρετον. Ὁ δὲ ὑπὸ διαίρεσιν κείμενος, πάντων ἐστὶν ἥκιστα ἀπὸ ἁμαρτίας καθαρός· ὁπότε καὶ αὐτὸ τὸ διαιρεῖσθαι καθ᾿ αὐτό, τοῖς γε συνορᾷν εἰς τὰ τοιαῦτα δεδυνημένοις, ἁμαρτία κέκριται· εἰ δὴ τὸ νοερὸν τοῦ νοὸς χρῆμα διὰ τῆς πρὸς τὸ ἀνωτάτω καὶ ὑπερκόσμιον ἐν ἀναβλέψεως τοῦ ὑπὲρ φύσιν γεγεῦσθαι νοερᾷ αἰσθήσει καλοῦ ἐνοειδώς χρεών, εἰς τὸ παρὰ (*) τὴν χάριν ἐξεστηκός εἴη [1σ. εἶναι] τῆς διαιρέσεως· δεῖ δὴ ἄρα τοῦ ὑπερκοσμίου ἑνὸς ἔχεσθαι, καὶ ἀφορᾷν εἰς αὐτό, καὶ μόνον, καὶ μοναχῶς ὅλῃ ψυχῇ, εἰ διαφυγεῖν μέλλοιμεν τὴν διαίρεσιν καὶ ἑτερότητα. υε μὴν ἀλλ' οὐδὲ εἰ πρὸς ἓν μὲν ἀπίδοι, κτιστὸν δὲ, ἀδιαίρετος ἴσχει γενέσθαι ὁ νοῦς τὸ γὰρ ἂν κτιστόν, η οὐκ ἔστι λέγεσθαι κυρίως ἁπλοῦν, ὡρισμένον τέ ἐστι, καὶ σύνθετον, καὶ περιγραπτὸν, καὶ διὰ τοῦτο οὐδὲ τὸ ἁπλῶς ἐν ἔχει δίκαιον ὀνομάζεσθαι, οὐδὲ ἁπλῆν ἕξει καὶ μονοειδῆ ὁ νοῦς τὴν σφετέραν ἐνέρ• γειαν πρὸς τοῦτο ἀτενῶς ἀπιδών. Εσται γὰρ ὡρισμένη καὶ περιγεγραμμένη ἡ τούτου ἀπόβλεψις μετὰ συνθέσεως, οἷόν ἐστι καὶ τὸ ὑπ' αὐτοῦ θεωρούμενον, καὶ τῆς θεοειδοῦς χάριτος τῆς ἁπλοῦν, καὶ ἄναρχον, ἀριστήν τε καὶ ἀπερίγραπτον διατιθεμένης αὐτὸν, ἐκπετεῖται, καὶ τοῦ κρυφίου, καὶ ὑπὲρ διάνοιαν ἑνὸς ἔσται ἐκτός· καὶ τῆς σφετέρας δόξης, στις ἐστὶν ἀπόλαυσις ἐναρχικῆς ἰδιότητος, καὶ ἀναρχό της (*) Η παρὰ ἀντὶ τῆς διὰ μετείληπται. unde hujus unius inventionem et cognitionem, omnium principia sunt et ubi omnium termini; et omnino libenter nobis aperietur divinæ claritalis janua, Christi gratia, et introibimus in requiem Domini nostri, in luttia et exsultatione multa, et unius fruitionen noscemus et divinas delicias gustabimus, unum et nos effecti neque in multa discissi ac divisi, secundum Salvatoris ad Patrem orationem:. Ut sint, ait, unum, sicut et nos unum sumnus. • Tunc igitur et maudatum accurate observabimus: ‹ Diliges Dominum Deum Luum ex tota anima tua, et proximum tuum, sieut teipsum. Et perfectionem humanam assequamur, quantuin possumus. Finis enim legis est charitas; in qua non modo tota lex et prophetæ, et omnes perfecti secundum Deum in Christo pendent. 25. Quodcunque spiritu unum effici potest, subjectum est, ubi dividitur. Unde si meus dividatur, fi extra id quod per gratiam ipsi proprium est. Illud autem patitur, quando varia considerat; non licet enim in variis aspectibus non dividi. Si quis enim id supponat, non facile poterit rationem reddere quomodo tranquilla mens differat a mente confusa. Εt contemplantium mentem menti cupiditatum astu turbatæ similem dicet; quod absur dum est. Talis enim mens suis artibus efferta, qualia sunt ea quæ videt, composita si aspexerit, necessario et ipsa variatur; et simplicitatem amittens non potest fieri ut non sit divisa. Quod autem divisioni subjacet, minime est a culpa liberum; quoniam et ipsum dividi, ab iis qui id pessunt intelligere, culpa judicatur. Si id menri utile est per supremni illius et supernaturalis unius contemplationem spirituali sensu supernaturale pulchrum simpliciter videre, oportet ut mens per gratiam a divisione exeat. Nobis igitur amplectendum est illud unum, et illud contemplari solum et tota anima, si volumus divisionem et varietatem fugere. Neque si unum aliquod mens aspiciat, hoc vero creatur, indivisa potest manere. Unum enim quod creatun est, non potest dici simplex omnino; sed est linitum et compositum et circumscriptum; et ideo nequit appellari simpliciter unm; neque simplicem et uniformem virtutem habebit mens ad illud tendens inflexibiliter. Erit enim finita et circumscripta ejus contemplatio cum compositione, quale est id quod contemplatur; et ab illa gratia qu ipsum simplicem et æternam et iufuit: et incircumnscriptam praestabat, decidet, et erit extra illud absconditum et supra cogitationem unum. Et propria sua gloria, que est aternæ substantia fruitio et infinitudo et simplicitas, et varietatis carentia, privata est, neque perveniet ad contem plandam supernaturalem et inefabilem pulchritulinem. Oportet igitur mentem ad illud eternum t

CALLISTI CATAPHUGIOT simplex et infinitum et revera unum aspicere et 1 τος, αοριστία, καὶ ἁπλότης, καὶ τὸ ἀειδὲς ἐνοειδώς tendere, et inde illustrari, et cuin illa collectiva γιγνομένη, εστέρηται· καὶ τοῦ ὑπερφυοῦς καὶ ἀφ unitate adunari, et ideo secum; ut non modo a ῥητότατου κάλλους οὐκ ἐφικνεῖται τὴν φαντασίαν meliore diligatur, ut consimilis, quantum ipsi liπαθεῖν. Δεῖ δὴ ἄρα τὸν νοῦν πρὸς τὸ ἄναρχον, cet, et iufinitudine, et simplicitate et spiritualitate; ἁπλοῦν, καὶ ἀόριστον, καὶ τῳόντι ἐν ἀφορᾶν, καὶ sed et ipsa divinam et summam pulchritudinem et ἀνατείνεσθαι· κἀκεῖθεν ἐπείγεσθαι καταλάμπεσθαι, supernaturalem possit diligere; quippe quæ cucurκαὶ τῇ ἀρχισυναγώγῳ ἑνάδι ἐνοῦσθαι, καὶ διὰ τοῦτο rerit secundum ea quæ dicta sunt, ad similitudinem. ἑαυτῷ· ἵν᾿ οὐ μόνον ἀγαπηθείη παρὰ τοῦ κρείττονος, ὡς ὁμοιωθείς, ᾗ ἔνεστιν αὐτῷ, τῇ τε ἀοριστία, καὶ ἁπλότητι, τῷ ἀνειδέῳ τε καὶ ἀσχηματίστῳ, ἀλλὰ καὶ αὐτὸς τὸ θεῖον καὶ ὑπέρκαλον κάλλος, καὶ ὑπερφυὲς ἀγαπήσαι δυνηθείη, ὡς ἀναδεδραμη πως κατὰ τὰ εἰρημένα πρὸς τὴν ὁμοίωσιν. Ἐτει. γὰρ τοῖς ὁμοίοις γίγνεσθαι φυσικῶς είωθεν ἀγαπη τικὴ διάθεσις πρὸς τὰ ὅμοια, φανερὸν δήπουθεν ὡς ἀγαπηθήσεται, καὶ ἀνταγαπήσει ὁ νοῦς τὸν Θεόν. ἐμοιότης ἔχει τὸ ἀντιστρέφειν, ἕξει πάντως οὕτω πάθημα μεταξύ Θεοῦ καὶ ψυχῆς ἔστιν οὐδέν. Quoniam enim similibus similia naturaliter solet esse diligendi dispositio, patet mentein quoque, quemadmodum a Deo diligetur, ipsam Deum dilecturam esse; simile enim simili assimilatur. Et quemadmodumi similitudo conversionem habet, ita habebit omnino amorem Dei amori respondentem; quo nullus major est affectus inter Deum et anito a ut Τι γάρ τοῦ ὅμοιον ὁμοίῳ ἐστιν ὅμοιον. Καὶ ὡς ἡ καὶ πρὸς τῷ ἀγαπᾶν τὸ ἀνταγαπᾶσθαι· οὐ μεῖζον 26. Supra propriam naturam mens assurgit, quando ad illud assurgit, quod est supra mentem; fitque simplex et absque forma, et divine sine figur: constituta est, æterna ac infinita, et, ut ita dicam, supra propriam unitatem. Quando vero id de quo - cogitat secum liabet, et, si in divinis et intelligibilibus occupata sit, tunc naturaliter dicitur moveri et operari et in propriam naturam statui; multum autem prastat naturali supernaturale, et nullo ero celsius est: oportet autem supernaturale assequi conari, utpote melius, secundum mandatum charismata meliora nos æmulari jubens. Sed patet mentem in supernaturali constitutam, in Deo esse: Deus enim est extra omnem naturam, qui est cternum ac simpliciter unum. Oportet igitur ad æternum et simpliciter unum mentem extendi, illudque contemplari et ad illud duci, ut ad supernaturale unum, assurgens hoc modo supra propriam ac naturalem virtutem, melius habcat, tamquam iu propriis secundum naturam constiLut. κς. Ὑπὲρ τὴν ἑαυτοῦ φύσιν τότε ὁ νοῦς γίνεται, ὅταν εἰς τὸ ὑπὲρ νοῦν γίνηται παντελῶς, ἀνείδεος τε καὶ ἀσχημάτιστος, καὶ τὸ ὅλον ἐνθέως αμόρφωτος καταστὰς, Αναρχός τε καὶ ἄπειρος, καὶ ὡς ἔπες εἰπεῖν, ὑπὲρ τὴν ἰδίαν ἔνωσιν. Ὅταν δὲ τὸ σφέτερον διανοούμενον ἔχῃ μεθ᾿ ἑαυτοῦ, κἂν τοῖς θείοις εἴη καὶ νοητοῖς ἀσχολούμενον, τότε φυσικῶς λέγεται κινεῖσθαι, καὶ ἐνεργεῖν, καὶ εἰς τὴν ἑαυτοῦ φύσιν ἵστασθαι· κατὰ πολὺ δὲ ὑπέρκειται τὸ ὑπὲρ φύσιν τοῦ κατὰ φύσιν, καὶ ἔστι πάνυ ἀνώτερον. Δεῖ δὴ φιλεῖν τοῦ ὑπὲρ φύσιν γενέσθαι ἐπείγεσθαι, ὡς μᾶλο λόν γε κρείττονος κατὰ τὴν φάσκουσαν ἐντολὴν, ζηλοῦν γε τὰ κρείττονα τῶν χαρισμάτων· ἀλλὰ μὴν δηλονότι ὁ νοῦς εἰς τὸ ὑπὲρ φύσιν ῶν, ἔστιν ἐν τῷ Θεῷ· ἐξώτερος γάρ τοι γιγνομένως φύσεως ὁ θεὸς ἀπάτης, ὃς δῆτά ἐστι τὸ ἀρχαίτατον, καὶ ἁπλῶς ἕν. Δεῖ ὅρα πρὸς τὸ ἀρχαίτατον καὶ ἁπλῶς ἐν τὸν νοῦν ἀνατείνεσθαι, καὶ ἐπείγεσθαι ἀφορᾶν, καὶ ἀνάγεσθαι, ὡς ἂν εἰς τὸ ὑπερφυὲς ἐν, ὑπὲρ τὴν σφετέραν φυσικὴν ἐνέργειαν ἀναβεβηκώς, βέλω τιον ἔξῃ, ὅπερ εἰς τὸ ἑαυτοῦ κατὰ φύσιν ἱστάμενος, κι'. Εκαστον τῶν ὄντων τοῖ; ἑαυτοῦ ἰδικοῖς γάνο νυταί τε καὶ ἀναπέπαυται φυσικῶς· ὰ πάντα ἐν τῷ ἀρχαιτάτῳ αἰτίῳ προϋφίστηκε κατ' αἰτίαν ένδει δῆ. Τότε τοίνυν εἰς ἀληθινὰς εὐφροσύνας ὁ νοῦς ελεύσεται φυσικῶς, καὶ γάννος ἕξει οὗτοι βραχυ. 27. Unaquæque res propriis dotibus lætatur et in iis naturaliter requiescit; quae omnia in æterno creatore secundum uniformem causam praeexstiterunt. Tunc igitur in veram latitiam mens naturaliter veniet et gaudiam habebit nequaquam breve, et requiescet potenter, quando omnia prætereur. καὶ ἀναπαύσεται κατὰ κράτος, ὅταν πάντα διαδὰς rens et relinquens, in principalem illam ac primam causam extensa erit et ibi per spiritualem conversionem fiet, eam a qua omnia et omnium dotes facta sunt, principia et media et ultima; et in qua omnia subsistunt et continentur; et per quam ad propriam finein perveniunt perfecta; et per quam beue se habent ea quæ in hoc bono statu versantur; per quam et ipsa mens, qualis est, creator fuit. Quodam enim modo ad seipsam mentem converti, est ad illam summam et omnium causam converti, quæ est verum mentis originale. Quoniam vero unaquæque res seipsam naturaliter diligit, et præsertim id mens patitur, cum sit increatæ pul - chritudinis et supra cogitationem unius imago καὶ καταλιπών, εἰς τὴν ἐναρχικὴν ἐκείνην καὶ πρωτ τίστην αἰτίαν ἀναταθείη, κἀκεῖ γένοιτο δι' επιστρο φῆς νοερᾶς, τὴν ἐξ ἧς πάντα τε καὶ τὰ πάντων γεγόνασιν, ἀρχαί τε καὶ μέσα, καὶ τὰ τέλη· καὶ ἐν ᾗ πάντα ὑφέστηκε, καὶ διακρατεῖται, καὶ δι' ἧς πρὸς τέλος ἴδιον ἄγεται τὰ τελειούμενα, καὶ δι' εν εὐπαθεῖ τὰ εὖ πάσχοντα· ὑφ' ἧς καὶ αὐτὸς ἤδη δ νοῦς, οἷς ἐστιν, ἔκτισται. Τρόπον γάρ τινα πρὸς ἑαυτὸν ἔστι τὸν νοῦν ἐπιστρέφειν, πρὸς ἐκείνην τὴν κυρίαν καὶ πάντων αἰτίαν ἐπιστρεφόμενον, οὖσαν αὐτοῦ ἀληθὲς πρωτότυπον. Ἐπειδὴ δὲ ἕκαστον ἑαυτὸ φιλεῖ φυσικῶς, καὶ μάλιστά γε τοῦτο πάσχει ὁ νοῦς, οἷα τοῦ ἀμηχάνου κάλλους τοῦ ὑπὲρ διάνοιαν ἑνὸς εἰκὼν ὑπέρκαλος, λίαν ἀγαπᾷ δι' ἐπ στροφ

δει ἀπ.δῶν πρὸς τὸ ἑαυτοῦ αἴτιον, ὅτιπερ, καθὰ εἴρη- pulcherrima, diligit multum per conversionem ad τσι, ἑαυτὸν ὁρᾷ ἐκεῖτε ὁρῶν, καὶ ὑπεραγαπᾷ καὶ ἄλλως δὲ, καὶ τοῦτο στοργή τις πέφυκε τοῖς ἐξ οὗ πρὸς τὸ ἀφ' οὗ φυσικῶς ἀγαπητική, ὥσπερ δὴ καὶ ἀνάπαλιν, ἔρως κατέχει τοῖς γεννήτορσι πρὸς τὰ γεννητά· διὰ τοῦτο πολλή τις ανακύπτει ἄῤῥητος ἡδονὴ πρὸς τὸ πάντων αἴτιον ἐπιστρέφοντ. ἔν. Πρὸς γάρ τοι τὸ ἐξ οὗ ἐπιστρέφει, καὶ πρὸς ἑαυτὸν, ὡς εἴρηται· ἐκεῖ γὰρ προφεστῶτα λόγῳ αἰτίας τὰ πάντα, καὶ δη καὶ ὁ νοῦς ὡς τῶν ἁπάντων ἕν, ενώ υπάρχει τῷ ὑπὲρ διάνοιαν ἑνὶ ὡς ἐν αἰτίῳ τῷ πρωτο τύπῳ. suam causam aspiciens, quia, ut dictum est, seipsam videt, ibi aspiciens, et vehementissime diligit; et aliunde vero aliquis amor solet esse geni:is erga genitorem, quemadmodum et genitoribus erga genita; ideo multa quædam ineffabilis lætitia penetrat eam mentem quæ ad illud unum, omnium causam se couvertit; ad hoc, creata mens, ut dictum est, ad seipsam convertitur. Quæcunque enim ratione causæ præexsistunt et mens ipsa ulpote horum omnium unum, exsistunt in illo supra cogitationem uno tanquam in originali causa. 28. Quemadmodum ex illo quod supra substantianı est, omnis substantia; et omnis natura ex κη'. Ωσπερ ἐκ τοῦ ὑπὲρ οὐσίαν ὄντος πᾶσα ού σία, καὶ φύσις πᾶσα ἐκ τοῦ ὑπὲρ φύσιν, ἐκ τοῦ ἀχρόνου τε καὶ ἀσυνθέτου τὰ ἔγχρονά τε καὶ σύν. Billo quod supra naturam est, ex æterno et incon8 θετα, ἔτι γε μὴν ἐκ τοῦ ἀκτίστου τὰ κτιστὰ εἶναι πεφύκασιν· οὕτω καὶ πᾶν εἶδος ἐκ τοῦ ἀνειδίου γε γένηται, καὶ ἐκ τοῦ ὑπερκοσμίου ἑνὸς τὰ πολλὰ τινόμενα. Ο τοίνυν μὴ πρὸς τὸ ἀνείδεον ἐν ἀσχο λούμενος, καὶ ἀφορῶν, καὶ ὥσπερ ἐκείνου εκκρε μαννύμενος, ἀλλὰ πρὸς ἄλλο τι τῶν ἐν εἴνει, καὶ κτίσει θεωρουμένων, οὗτος τὸ κατὰ ἀσύγκριτον λό γον ὑφειμένον, τοῦ ὑπερκειμένου πρότερον τέθεικε, καὶ τῶν εἰδωλολατρῶν τάχα ἐγγὺς ἕστηκεν. Εἰς 8 γὰρ ἡσχόληταί τις, καὶ πρὸς ὁ ἀφορᾷ, τούτου καὶ ἐφίεται· οὗ δὲ ἐφίεται, τούτῳ καὶ ἥττηται· ἡ δὲ ήττηται, τούτῳ καὶ δεδούλωται· καὶ ὄντως λατρεύει γε οὗτος τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα· τούτῳ γὰρ 5 ἑκάστου νοῦς καὶ δεδούλωται, καὶ λατρεύει καὶ ἀγαπᾷ, ὁ ἀφορᾷ, καὶ περὶ 8 4 σχόληται· εἰ δ᾽ ἡ παρὰ τὸ ἁπλοῦν ἓν καὶ ἀνείδεον ἀσχολία, καὶ ἀπόβλεψις τοσοῦτον ἀπολισθαίνειν ποιεῖ· πρὸς τὸ ἀνείδεον ἐν ἁπλοῦν ἡμῶν ἡ σπουδή, καὶ ἡ ἐπίγνωσις δι' ἐπι στροφῆς καὶ ἀνατάσεως νερᾶς, ἵναπερ οἱ θησαυροί πάσης εἰσὶ γνώσεως, καὶ οὗ γενομένοις, πάσης θεωρίας ἀνάπαυσις, ἢ ἀπόπαυσις, καὶ ἡ τοῦ νοεῖν στάσις, καὶ ὑπὲρ νοῦν σιγή, καὶ ἀνεκδιήγητον ἀγαλο λίαμα ἐν πολλῷ θαυμασμῷ. κθ'. Εἰ πάντα τοῦ εἶναι τὰ ὄντα ἐφίεται· ἔστι δὲ πάντων τὸ εἶναι κατ᾽ αἰτίαν ἐν τῷ ὑπὲρ τὸ εἶναι ἑνί· πάντα ἄρα καὶ μᾶλλον τὰ λογικὰ τῶν ὄντων, ὀρθῶς καὶ ὡς χρὴ κινούμενα, τοῦ ὑπὲρ τὸ εἶναι ἑνὸς ἐφίεται τοῦ εἶναι ἐφιέμενα· ὁ ἄρα μὴ πρὸς τὸ ὑπὲρ τὸ εἶναι ἐν ἀνατεινόμενος νοῦς, μηδὲ τούτου ἐφιέ-D μένος, διαστρόφῳ, καὶ ἡμαρτημένῃ κέχρηται τῇ κινήσει, καὶ τοῦ οἰκείου διαπίπτει ἀξιώματος, ὅπερ ἐστὶ τοῦ ὑπὲρ τὸ εἶναι ἑνὸς ἡ ἐπίγνωσις, καὶ ἡ κατ' αὐτὸ θειοτάτη ὑπὲρ νοῦν ἐνοειδὴς ἔνωσις, καὶ ἀγάπησις. λ'. Τα αίτια περισσῶς ἔχουσι τὰς τῶν αἰτιατῶν καλλονάς. Αἴτων δὲ τῶν πάντων κοινῶς τὸ ὑπερού. στον ἦν. Εἰ τοίνυν ὁ νοῦς προσίσχοιτό τινι τῶν μετὰ τὸ ὑπερούσιον ἔν, ὡς καλῷ, ἢ ὡς ὅτι δή ποτε νοιρᾶς ἄξιον ἕλξεως, ἐναργώς ἡμάρτηται ὁ σκοπός αὐτοῦ, φιλόκαλος μὲν ὤν, οὐχὶ δὲ πρὸς τὸ πρῶτον, καὶ κύριον, καὶ ἐξ οὗπερ πάντα τὰ καλὰ, μετοχῇ γέ εἰσι καλὰ, ὑπερούσιον ἓν, ἀλλὰ πρὸς τὰ ἐξ ἐκείκαι μετέχοντα τῆς καλλονής, ῥᾳθυμία, ἡ ἀνεπιστη posito temporalia et composita, et adhuc ex increato creata exsistunt; ita et omnis species ex eo quod speciem non habet, et ex supernaturali uno ea omnia quæ videntur. Qui igitur circa illud quod sine forma est non occupatur neque illud aspicit, et, ut ita dicam, ab illo pendet, sed ad aliud quoddam eorum quæ videntur et creata sunt, hic, quod omnino subjectum est ei quod superius est antelulit, et brevi idololatris prope stat. Mud enim circa quod aliquis occupatur et ad quod aspicit, id et desiderat; illo autem quod cupit, vincitur; ei vero quod vincitur, subjectus est; et vere servit ille crea turæ, nedum Creatori: ei enim uniuscujusque niens servit idque diligit, circa quod occupatur. Si porro extra id quod simplex est et stle speciei occupatio et contemplatio nos decidere facit, ad illud igitur quod sine forma et simplex est unum, noster ardor tendat et per conversionem spiritualemque conatuum cognitio, ubi omnis scientia sunt thesauri, et ubi, cum eo pervenerimus, contemplaLionis est requies et finis, et cogitationis terminus. et supra mentem silentium et inenarrabilis in multa admiratione exsultatio. 29. Si quæcunque sunt, esse cupiunt; si autem omnium esse secundum causam est in illo uno quod supra omnem exsistentiam est; omnia igitur, praesertim vero rationabilia, vere et ut oportet se moventia, illud unumi quod supra omnia est, cupiunt, esse cupientia. Mens igitur quæ ad illud unum non tendit neque illud cupit, perverso et errante motu utitur, et propria dignitate delabitur, quæ est hujus supra omnem exsistentiam uuius cognitio, et divinissima secundum ipsum supra mentem uniformis unio et dilectio. 30. Causæ eminentes possident causatorunk pulchritudines. Causa autem omnium coNNNNniter est supersubstantiale uuum. Si igitur mens adhereal alicui corum quæ sunt post supersubstantiale unum, ut pulchro, aut tanquam spirituali attractione digno, manifeste ialsus est ejus terminus; tunc enim pulchri aliquid æquat, non autem quod prisum et principale pulchrum est, et ex quo omnia pulchra sunt, supersubstantial· nempe unum,

CALLISTI CATAPHUGIOT.B 8$ scl solummodo ea qre ejus pulchritudinem parti- a μοσύνῃ κινούμενος. Ὁ δὲ ἐπιτετευγμένως διαρκο cipant, indolentia aut ignorantia mora. Mous πούμενος νους, πρὸς τὸ ὑπερούσιον ἂν τὴν σφετέραν autem quæ apte considerat, ad spirituale unum suæ cogitationis aspectum dirigit, clare noscens se assecuturam id quod cupit, ut in suo principio in illo spirituali aspecto remanens, sciens quoque nihil admodum esse propriorum aut pulchri communicativum nisi illud supersubstantiale unum. Si quædam enim viderentur potentiam habere propriorum communicativum, saltem ea no solent perpetuo diligenti menti permanere. Soli enim Spiritui sancto id facere possibile est, et operari, ut velit, et quando velit, quippe qui, ut Dominus, natura est omnipotentis, et una Trinitat s persona. Meus igitur convertenda est ad spirituale unum. Non enim solum est omnium bonorum fons, sed et donorum indefectibilis mausio. 51. Quæcunque sunt, naturaliter bonum cupiunt, Unum autem est reipsa bonum, etsi multa sipt quæ bona dicantur. Simpliciter enim bonum aliquod et tanquam omnino perfectum nihil invenies, sed bonum dicitur per quamdamn boni participationen, illud unum supersubstantiale bonum participans, non autem id habens ex seipso. Illud enim solum supersubstantiale unum, bonum simpliciter est et eminenter bonum, et omnis bonitatis fons, et propriorum communicativum et ad se naturaliter convertens, auctorque omnis substantie, exsistentia, habitus, potentia, motus, operationis, qualitatis, et cujuslibet pulchritudinis et bonitatis. Et simpliciter quæcumque sunt, et quæ circa exsistentia videntur, inde, ex illo uno supersubstantiali originem suam habuere per creationem. Ideo mens, si ad aliud quam ad illud supersubstantiale unam moveatur, motum errautem habet: mota enim forte ad bunum, non ad illud summe et simpliciter bonum, aliaque bona nimia bonitatis effusione reddens, melioraque elli ieus ea quæ bonitate aut melioratione indigent, 32. Multoru.n quidem mens divisioni subjecta, et multis rebus velut distracta, nescit illud bonum et simpliciter unum, neque illud inquirit, neque circa illud occupatur. ‹De quibus dicit in Davide ille spiritus; «Multi dicunt; quis ostendet nobis bona?» Non utique bonum; et merito; de multis solliciti ac turbati, co quod ul:o bono opus sit, cujus partem, quae santo Dei verbo visa est bona, aut ignorantes praterierunt aut negligentes puniti sunt, minime in suam mentem inducentes curam illius inquirendi quod super omnia inquisitione dignum est. Qui autem a Davide ad magistrum adducti sunt, et decreverunt illius vestigiis adhaerere: 3 ‹ Signatum est super nos, inquiunt, lumen vultus tui, Domine;» scientia nempe simplicis hujus gloriae lue signata est nobis tanquam in speculo. Ita in plurimis bonis lætatur vilis et plurima plebs. lia illustrantur viventes spiritualiter ab illo simpliei et simpliciter bono in mente supernaturali modo illustrati. 33. Quemadmodum aquosi flavii alveus major ἀποτείνει τῆ; διανοίας ἀνάβλεψιν, διαγινώσκων στο φῶς, ὅτι περισσῶς τεύξεται, οὗ ποθεῖ, ὡς ἐν αἰτίῳ, ἐν ἐκείνῃ τῇ νοερᾷ ἀποβλέψει γενόμενος, καὶ ὅτι οὐδέν ἐστι τῶν οἰκείων, ἢ ὁτονοῦν καλῶν μετανι κὸν, εἰ μὴ τὸ ὑπερούσιον ἔν. Εἰ γάρ τοι καὶ δοκοίη ἅττα τινὰ δυνάμεως δ τα μεταδοτικῆς τῶν ἰδίων, ἀλλ' οὐκ ἐς ἀεὶ παραμένειν πέφυκε ταῦτα τῷ ἐραστῇ νῷ· μόνῳ γὰρ τοῦτο τῷ ἁγίῳ Πνεύματι ποιεῖν πεπίστευται, καὶ ὡς ἂν θέλῃ ἐνεργεῖν. καὶ ὁπουδή ποτς, ὡς κύριον, καὶ φύσεως ἂν Δεσποτικῆς, καὶ της τρισυποστάτου ἐνάδος πρόσωπον. Πρὸς ἄρα τὸ ὑπερούσιον ἐν ἐπιστρεπτέον ἐστὶ τὸν νοῦν· ὅπου γε οὐ μόνον ἡ τῶν ὁποιωνοῦν πηγὴ ἀγαθῶν, ἀλλὰ καὶ τῶν χαρισμάτων ἡ ἀναφαίρετος διανομή. λα'. Πάντα τὰ ὄντα ἐφίεται φυσικῶς τοῦ ἀγαποῦ. Ἐν δὲ τὸ τῳόντι ἀγαθὸν, καίτοι πολλῶν λεγομένων ἀγαθῶν. ᾿Απλῶς γὰρ ἀγαθὸν καὶ οἱονεὶ παντέλειον ἐν τοῖς πολλοῖς εὑρήσεις οὐδὲν, ἀλλὰ κατά τινα μετα οχὴν ἀγαθοῦ λεγόμενον ἀγαθόν πη, ἐκ τοῦ ὑπερουσίου ἑνὸς τοῦ ἀγαθοῦ μετέχον, ούκουν τοῦτ' ἔχον ἐξ ἑαυτοῦ· ἐκεῖνο γὰρ μόνον τὸ ὑπερούσιον ἐν, ἀγαθὸν ἁπλῶς, καὶ ὑπεράγαθον, καὶ πηγὴ πάσης ἀγαθότη τοῦ, καὶ τῶν ἑαυτοῦ μεταδοτικὸν, καὶ πρὸς ἑαυτὸ φυτικῶς ἐπιστρεπτικὸν, οὐσίας πάσης, ὑπάρξεως, Έξεως, δυνάμεως, κινήσεως, ενεργείας, ιδιότητας, καὶ ἐποιασοῦν καλλονῆς, καὶ ἀγαθότητος. Καὶ ἁπλῶς τὰ ὄντα πάντα, καὶ τὰ περὶ τὰ ὄντα πάντα θεωρούμενα, ἐκεῖθεν ἐκ τοῦ ὑπερουσίου ἑνὸς ἔσχον τὴν ἔκφανσιν ποιητικώς. Διά τοι τοῦτο νοὺς πρὸς ἄλλο τι, καὶ μὴ πρὸς τὸ ὑπερούσιον ἁπλοῦν ἐν φερό μενος, ἡμαρτημένην ἔχει τὴν κίνησιν· κινούμενος μὲν ἴσως πρὸς ἀγαθὸν, οὐ πρὸς τὸ κυρίως δὲ καὶ ἁπλῶς ἀγαθὸν, οὐδὲ πρὸς τὸ καὶ τἆλλα υπερα βολῇ ἀγαθοποιοῦ ὑπερχύσεως ἀγαθύνον, καὶ βελ τιοῦν τὰ ἀγαθύνσεως, ἢ βελτιώσεως δεόμενα. λβ'. Ο μὲν τῶν πολλῶν νοῦς ὑπὸ τὴν διαίρεσιν ἐξ ἀνοίας κείμενο; καὶ διασπώμενος ὥσπερ ὑπὸ πολ λῶν, οὐκ οἶδε τὸ ἀγαθὸν τὸ ἁπλῶς ἐν, οὔτε μὴν ζητεῖ, οὔτε ἡσχόληται περὶ αὐτό. Περὶ ὧν φησι τὸ ἐν Δαβίδ Πνεῦμα·. Πολλοὶ λέγουσι· Τίς δείξει ἡμῖν τὰ ἀγαθά; ν οὐχὶ δὲ τὸ ἀγαθόν· καὶ εἰκότως· περὶ Dπ λλὰ μεριμνώντες καὶ τυρβάζοντας, ὅτι ἑνός ἐστι χρεία· οὗ τὴν μερίδα, ἥτις τῷ ἁγίῳ τοῦ Θεοῦ Α1γῳ ἀγαθὴ ἀπεφάνθη, ἢ ἀγνοήσαντες παρέδραμον, ἢ ἀμελήσαντες ἐζημιώθησαν, μηδὲ εἰς νοῦν γοῦν βαλλόμενοι ζητῆσαι τὸ ὑπὲρ πάντα ζητεῖσθαι ἀξιώτερον. Οἱ δ' ὑπὸ Δ15:δ ἀχθέντες παιδαγωγῷ, καὶ τοῖς ἐκείνου ἴχνεσιν ἐξακολουθεῖν δεῖν κεκρικότες, • Ἐσημειώθη ἐφ' ἡμᾶς, φασί, τὸ φῶς τοῦ προσώπου σου, Κύριε· ο ήτοι, Ἡ γνῶσις τῆς ἐνιαίας δόξης σου ενεσημάνθη ὡς ἐν ἐσόπτρῳ ἡμῖν. Οὕτως ἐν τοῖ; πολλοῖς χαίρει ὁ χυδαῖος καὶ πολὺς λαὸς ἀγαθοῖς. Οὕτως ἐναυγάζονται οἱ ζῶντες πνευματικῶς τοῦ ἐνιαίου καὶ ἁπλῶς ἀγαθοῦ τὴν εἴδησιν ὑπερκοσμίως φωτιζόμενοι. λγ'. Ωσπερ ἡ τοῦ ὑδατώδους ρεύματος όλαὸς |

" μείζων ἂν εἴη ἐ.οειδώς προχεόμενος, ήπερ διῃρημέ- esset, si uniforauit. r fueret, quam si divisus et dise νος καὶ ἀποσχιζόμενος εἰς πολλά· οὕτως ἡ τοῦ νοὸς ἀπόβλεψις, καὶ ἡ κατ' αὐτὸν κίνησίς τε καὶ ἔφεσις, σφοδροτέρα ἔσται ἂν ἐπιβάλλουσα οὐ πολυσχιδῶς, οὐδὲ πολυτρόπως, ἀλλ' ἐνοειδῶς, καὶ δίχα διαιρέσεω ο 8 γίνεσθαι πέφυκε τῇ πρὸς τὸ ὑπερκόσμιον καὶ ἁπλῶς ἐν ἀνατάσει, καὶ ἀποβλέψει, καὶ θεωρία συναγωγὴν γάρ ἐστιν ἀληθῶς τὸ ὑπερκόσμιον καὶ ἀπλούστατον ἔν· καὶ τοῦτο καθορᾷν ὁ νοῦς καταξε»· θεὶς, οὐ δυνατὸν μὴ, ὡς εἰκὸς, κατ' αὐτὸ μορφωθή ναι, δίκην εἰκόνος, καὶ γενέσθαι μονοειδὴς ἐν τάξει ἐνοειδεῖ, ἁπλοῦς, ἄχρους ἀνείδες;, ἄποιος, ἀναφής, αόριστος, ἄπειρος, ἀσχημάτιστος, καὶ μέν γε ἁπλῶς ἓν ὑπερκόσμιον, ἀκτῖσι θείου καὶ ὑπερκοσμίου ἔρων τος κατηγλαϊσμένο;, ἐν ἀποκαλύψει γνώσεως μυ στικῆς, ἀφασίᾳ καὶ ἀνοησίᾳ ὑπὲρ λόγον καὶ νόησιν κατεστεμμένος, τρυφῶν πνευματικὴν ἀγαλλία μα καὶ εὐφροσύνην οὐράνιον. Καί γε ήλλοίωται πρὸς τὸ Θειότερον, καὶ θείαν μορφὴν ὑποδύεται, τῷ ἁπλῶ, καὶ ἀσχηματίστῳ, καὶ ἀνειδέῳ, καὶ ἐνὶ, καὶ τοῖς προειρημένοις ἑτέροις πνευματικῶς μορφαζόμενος. Καὶ γοῦν εἰ μὴ τοῦτο αὐτῷ γένοιτο, καὶ πάθοι τὴν τοιαύτην θείαν ἀλλοίωσιν, ἐν ἐπαφῇ, καὶ φαντασία τοῦ ὑπερκοσμίου ἑνὸς οὔκουν ἐγένετο. Ενας γάρ ἐστιν ἐνοποιὸς ὁ Θεὸς, καὶ νοῦς ὑπὲρ νόησιν· καὶ τότε καθόσον νοῦς ὑπερκοσμίως τοῦτον φαντάζεται, ὅταν σὺν τοῖς λελεγμένοις καὶ ἐν ὑπὲρ νόησιν γένηται τῇ θείᾳ φαντασία του ο ΤΑ θών. λδ'. Τὸ τῆς ὑπερουσίου Θεότητος τριαδικὸν, εἰς μοναδικών συνήκται ὑπερφυῶς. Μονάς γὰρ τρισ. υπόστατός ἐστιν ὁ Θεός· οὐκ ἔστι τοίνυν εἰς ὁμοίωμα ἐμφερὲς τοῦ Θεοῦ γενέσθαι ψυχὴν εἰκονικῶς, μὴ καὶ αὐτὴν οὖσαν τριμερή, πρὸς ἑαυτὴν γεγονυίαν ύπερφυῶς ἔν. Λέγω δὲ τριμερῆ τὴν ψυχὴν οὐ κατὰ τὸ λογιστικὸν καὶ θυμικὸν καὶ ἐπιθυμητικόν κυρίως γὰρ οὐκ ἔστιν ἐν τούτῳ τριμερής ή ψυχή· οὐ γὰρ πάνυ τοι οἰκείω; ἔχει λογικὴ ψυχὴ πρὸς ἐπιθυμίαν καὶ θυμόν· ἔστι γὰρ ταῦτα ἐξ ἀλόγου μέρους παρειλημμένα, διὰ τὴν παροῦσαν ζωώδη βιοτήν παρυφιστάμενα, άλογα, καὶ σκοτεινὰ καθ' αὐτά· ἡ δὲ ψυχὴ λογική τέ ἐστι, καὶ ἡ φύσις αὐτῆς ἔμπλεως φωτὸς νοεροῦ, καὶ δεῖ κυρίως ἐκεῖνα φάναι εἶνα: αὐτῆς, ὧν χωρὶς ἐνεργῆσαι τὴν ἑαυτῆς εὐ δεδύνηται ενέργειαν. ᾿Αλλὰ μὴν θυμοῦ δίχα καὶ ἐπιθυμίαςD ἐνεργεῖ, καὶ μάλιστα τότε ἀληθῶς ἐνεργεῖ, ὅταν τούτων ενεργῇ χωρίς· οὐκ ἄρα τῳόντι μέρη ταῦτα αὐτῆς εἰσιν, ἀλλ' ὡς εἰρήκειν τῆς ζωώδους, καὶ κάτω τύχης δυνάμεις αὐτῇ παρυφεστηκυίαι. Ψυχή γὰρ λογική νοερῶς τὰ ἄνω περιαθροῦσα, καὶ φαν ταζομένη τὰ νοητά, καὶ ὑπὲρ ἑαυτὴν ἀνατεινομένη, καὶ οἷον εἰπεῖν, ἀναθρώσκουσα, πόρρω που ειπτει ὡς φλυαρίαν εικαίαν, ἐπιθυμίαν, καὶ θυμὸν, μή ἔχουσα ἐν οἷς τούτοις χρήσαιτο, ὅπου ἀπλότης, καὶ τὸ ἀνείδεον, καὶ ἀσχημάτιστον, ἄχροόν τε καὶ ἀμόρφωτον, καὶ τἄλλα ὅτα νοῦν ἄφετον͵ καὶ ὅλως ἁπλοῦν ἀπαιτεῖ. Ἔστι δὲ τριμερής οἰκείως τῇ ἑαυτῆς ἁπλότητι ἡ ψυχή, νούς οὖσα, χρωμένη λόγῳ, καὶ πνεύματι, τὰ ἑαυτῆς ἰδιαίτατα, καὶ τὴν ἑαυτῆς cissus in multa; sic mentis contemplatio et ejus motus impetusque vehementior erit, si non divisa feratur, nec pluribus nolis, sed uniformiter et absque separatione; quod feri solet ejus al supernaturale et simpliciter unum motu et aspectu, illiusque contemplatione: collectivum enim est vere illu i supernaturale et simplicissimum tuum: et quando mens digna fuerit quæ id contempletur, fieri nequit ut non secundum ipsum informetur, imaginis mode, et flat uniformis in uniformi ordine, simplex, sine colore, siue specie, sine qualitate, intacta, infinita, interminata, immaterialis, et uno verbo simpliciter uuum supernaturale, divini ae supernaturalis an:oris radiis illustrata, in revelatione uysticæ scientiæ, ineffabili et iuvisibili modo coronata supra verbum et cogitationem, spirituali exsultatione et cœlesti 1. titia abundans. Et sane mutatur ad aliquid divinius et divina induitur forma, informata nempe siritualiter simplici illo et non figurato et sine specie et uno, et cæter's prædictis. Nisi enim id menti contingeret, nee talem divinam mutationem pateretur, non esset in contactu et vision: illius supernaturalis unius. Deus enim est unitas que unum elicit, et mens supra cogitationem. Et tunc in quantum mens una supernaturali modo contemplatur, cui enteris predieris et mum supra cogitationem efcitur, divina imaginatione ille | patiens. 34. Tres supernaturalis D·itatis personæ in unitatem supernaturaliter coguntur. Unitas enim est in tribus personis Deus. Non est igitur possibile ut anima ad imaginem Dei fat, nisi et ipsa que tri bus partibus constat, ad se ipsam supernaturaliter umami fiat. Dico enim animam tribus partibus conelare, non seculum rationem et irascibilem appetitum concupisciblemque: non enim est sub hoc respectu triplex auima. Rationalis enim anima non proprie irascitur aut concupiscit: Invc enim sunt ex irrationabili parte assumpia, per praesentem vitam prætita, irrationalia, et tenebrosa per ipsa. Auma vero rationalis est et ejus natura spirituali lmine plena, et omnino dicendum est ea illius esse sing quibus suam efficaciam nequit ostendere. Sed tamen absque ira et concupiscentia operatur, et pregerim vere tunc operatur, quando sine iis operatur. Non igitur reipsa ipsius partes sunt, sel, ut dixi, parts animalis, et inferiori fortuna potentie ipsi præstits. Anima enim rationalis spiritualiter ea quæ sursum sunt, considerans, et intelligibilia imaginaus et supra seipsam tendens, et, ut ita dicam, currens, louge rejicit, ut futiles nugas, concupisrentiam et iram, non habens quomodo iis utatur, ubi adest simplicitus et invisibilitas, et corporis carentia et coloris et forum, et alia quæcunque menteui liberam et omnino simplicem exigunt. Est enim triplex proprie sua simplicitate anima, cu.m mens sit ratione utens et spiritu, in iis quæ sunt ipsi maxime propria minimeque eius simplicitatem

CALLISTI CATAPHUGIOT.E I dunt: quem admolum et Trinitas terug 1. itars. Ααπλότητα ήκιστα πάντων λυμαινόμενα· ὅτι περ cujus anima est imago, propriz unitati et simplici- οὐδὲ τὸ τρισσὸν τῆς ἐναρχικῆς θεότητος, ἧς εἰκὼν tati non obstat; sed est Divinitas ct simples unum ἡ ψυχὴ ἐμφερής, τοῦ σφετέρου ενιαίου, καὶ ἁπλοῦ supersubstantiale, et rursum nihilominus et omniuo ἐμποδὼν ἔσταται· ἀλλ᾽ ἔστι καὶ ἁπλοῦν ἐν ἀκριβῶ; Trinitas. Ea igitur et anima, nempe mens (mens ἡ Θεότης ὑπερούσιον, καὶ αὖθις οὐδὲν ἧττον καὶ οὕ enim est, et omnino mens est anima), ratio et spiri- τως αραρότω; Τριά;· ταῦτα τοιγαροῦν ἡ ψυχή, tus, quæ supernaturaliter unum aliquid facta sunt, ήτοι ὁ νοῦς (νοῦ; γάρ ἐστι, καὶ τοῦλον νοῦς ἡ ψυχή), et nobis unius Deitatis in tribus personis similitum ὁ λόγος, καὶ τὸ πνεῦμα ὑπερφυώς γεγονότα ἕν, τὴν dinem praebent. Illud autem nequit elici, nisi ex κυρίαν όμοίωσιν παρέχεται ἡμῖν τῆς τρισυποστάτου contemplatione et aspectu supernaturalis Trinitatis μιᾶς Θεότητος. Τὸ δὲ οὐκ ἄλλοθεν ἔστι γενέσθαι, ὅτι substantia. Ea enim est quæ animam talem efecit, μὴ ἐκ τῆς ἀναβλέψεως καὶ θεωρίας τῆς ὑπερφυούς camque delapsam ad id reduxit; et sine hac alten- τριαδικῆς ἐνάδος. Αὕτη γάρ ἐστιν ἡ καὶ τὴν ψυχὴν lione et cntemplatione illud fieri animæ est in- τοιαύτην πεποιηκυῖα, καὶ ἐπανάγουσα ταύτην εἰς possibile. Quod si non contingat, neque adveniat τοῦτο, ἐκπεπτωκυίαν· καὶ χωρὶς τῆς πρὸς αὐτὴν haec similitudo, et hoc modo imperfecti videbimur. Ενατενίσεως καὶ θεωρίας τοῦτο γενέσθαι ἀμήχανον Hac vero dicta sint circa partem contemplativam, τῇ ψυχῇ· οὗ μὴ γεγονότος, μηδ' ἐπανελθούσης τῆς et veritatem, quæ præcipue attentione digna sunt; ὁμοιώσεως, καὶ τουτονὶ τὸν τρόπον ἐλλιπεῖς φανούet sine quibus nobis non licet nos in apathiam re- μεθα· καὶ ταῦτα περὶ τὸ θεωρητικόν μέρος, καὶ τὴν ἀλήθειαν, ἃ μάλιστα σπουδῆς ἀξιώτερα· καὶ ὧν χωρὶς εἰς ἀπαθῆ κατάστασιν ἐλάσαι ἡμᾶ; οὐκ ἐνδέχεται. ducere. Quemadinodum enim in bono practice nos esse Ὥσπερ γὰρ εἰς τὸ ἀγαθὸν, πρακτικῶς ἡμᾶς εἶναι oportet, ut inter tranquillos simus, ita et ad veritaδεῖ, ἵν᾽ ὦμεν τῶν ἀπαθῶν, οὕτω καὶ πρὸς τὴν ἀλή tem contemplative, ut simus Deo similes, Deo super θειαν θεωρητικῶς, ἵν᾽ ὦμεν θεοειδεῖς, Θεῷ τῷ ἐπὶ omnia servientes, et, ut dii adoptione fiamus et si- πάντων λατρεύοντες, καὶ θεοὶ θέσει γενέσθαι κα! mus secundum legitiinan originalis similitudinem, εἶναι κατὰ τὴν θεμιτὴν ἐμφέρειαν τῆς ἀρχετυπίας cupientes. Si nobis unum Geri prorsus necesse est, ἐφιέμενοι. Εἰ δὴ ἓν γενέσθαι ἀναγκαῖον ἡμᾶς διὰ τὴν propter originalis nostri supersubstantialis unius τοῦ πρωτοτύπου ὑπερκοσμίου ἑνὸς ὁμοίωσιν· τοῦτο similitudinem, id nobis praestat ad illul supernatum δὲ ἡ πρὸς αὐτὸ τὸ ὑπερκόσμιον ἐν ἀνάβλεψις, καὶ rale unum aspectus et consideratio et motus, et c θεωρία, καὶ ἀνάτασις, καὶ νοερὰ ἐπιστροφή, πέφ κε spiritualis conversio, et ad illud unum indesinens ποιεῖν ἡμῖν, καὶ τὸ πρὸς αὐτὸ τὸ ἓν ἀδιαστρόφως ἀπο aspiratio. Igitur omni modo conanduin est ad illud σκοπεῖν· ἄρα τρόπῳ παντὶ χρή πειρᾶσθαι ἀφορῶν supra cogitationem unum supersubstantiale aspice πρὸς τὸ ὑπὲρ διάνοιαν ἐν ὑπερκόσμιον, καὶ ἐκεῖσε re, et ibi nos totus omni ardore suspendere, et toto εκκρεμαννύειν ὅλους ἑαυτοὺς σπουδή πάσῃ, καὶ corde et anima, et in nobismetipsis supernatura- καρδίᾳ ὅλῃ, καὶ ψυχῇ, καὶ τρέφειν ἐν ἑαυτοῖς τὸν lis ac supersimplicis unius et solius habere amorem; τοῦ ὑπερκοσμίου ὑπερηπλωμένου ἑνὸς ἔρωτα καὶ ita ut ille amor hujus unius nobis pro aliis sanctis μόνον· ὡς ἂν ὁ ἔρως αὐτὸς αὐτοῦ, ἀντὶ πτερύγων sit nostra spirituali ad illud ascensiaue. Εt sic ἁγίων γένοιτο τῇ πρὸς αὐτὸ νοερᾷ ἀνωφορίᾳ ἡμῶν. omnino tanquam in aera sublati in puro et unifor- Καὶ οὕτω πάντοτε ὡς εἰς ἀέρα, ἐν ἀνειδέῳ καταστά mi statu cum Domino erimus, illo vero uno, triplici σει ἑνοειδεῖ σὺν Κυρίῳ ἐσόμεθα, τῷ τωόντι ἐνὶ, modo Trinitatem celebrantes mentaliter, rationabi- τριαδικῶς τὴν Τριάδα νοερῶς, λογικῶς τε καὶ πνευ literque et spiritualiter, et ad illam, ut dignum ματικῶς ἐξυμνοῦντες, καὶ εἰς αὐτὴν, ὡς εἰκός, ἔχε e-t, inhiantes eamque admirantes, et, ut nobis κεχηνότες, καὶ ἐκπληττόμενοι, καὶ τῇ καθ᾿ αὐτοὺς licebit, uniti cum illo supra unitatem uno. ἑνωσει τῷ ἑνὶ ἑνούμενοι ἐνοειδως ὑπὲρ ἔνωσιν. 35. Sensibilis unitas omnis numerabilis multitudinis principium est et unitas supernaturalis omnis apparentis et cogitatæ multitudinis et omuis rej principiu». Quemadmodum igitur omnis numerus ab unitate principium habet, ita quodcunque est ubique ab illo supernaturali uno profunditur, secundum causam sive naturaleu sive creatricem; sed arithmetica quidem unitatis positio,in quautumn sensibilis est, propriam naturam consequitur. Cum enim omnium numerabilium principium sit, sensus numerang eam primam ponit. the illo autem uno supernaturali, quia supra mentem est, contrarium aspicitur. Cum enim unitas prima omnium sit, mens eam post omnia ponit. Nulla enim mens potest supernaturale unum initium et ab illo ad cætera proceλα. Μονὰς αἰσθητὴ παντὸς ἀριθμητοῦ πλήθους ἀρχή· καὶ μονὰς ὑπερκόσμιος, παντός φαινομένου τε καὶ νοουμένου πλήθους, καὶ παντὸς ὄντος ἀρχή. "Ωσπερ οὖν πᾶς ἀριθμὸς ἀπὸ μονάδος ἴσχει τὴν ἀρχὴν, οὕτω πᾶν ὃν ἐπηδήποτε ἀπὸ τοῦ ὑπερκοσμίου προχεῖται ἑνὸς, κατ' αἰτίαν, εἶτε φυσικὴν, ἢ ποιητ:- κήν· ἀλλὰ τῆς μὲν ἀριθμητῆς μονάδος ἡ θέσις, ἐφ' ὅσον αἰσθητή ἐστι, τῇ ἑαυτῆς φύσει ἀκολούθως ἔπεται. Ἀρχὴ γὰρ οὖσα [ὀρθόν. ἀρχὴν οὖσαν, ἢ ἀρχῆς γὰρ οὔσης] πάντων τῶν ὑπ' ἀριθμὸν, καὶ ἡ αἴσθησις πρῶτα τίθησιν αὐτὴν ἀριθμοῦσα. Ἐπὶ δὲ τοῦ ὑπερκοσμίου ἑνὸς, ὅτι ἔστιν ὑπὲρ νοῦν, τὸ ἀνάπαλιν καθορᾶται· φύσει γὰρ οὖσα μονὰς τῶν πάντων προτέρα [ὀρθότ. οὖσαν μονάδα τῶν πάντων προτέραν], ὁ νοῦς ταύτην μετὰ πάντα τίθησιν. Οὐδεὶς γὰρ δεν

δύνηται νοῦς τὸ ὑπερκόσμιον ἐν ποιήσασθαι ἀρχὴν, dere; sed e contrario a cateris ad illud vadit ac καὶ ἀπὸ τοῦδε προϊέναι ἐπὶ τὰ πολλά· ἀλλὰ τούναν- ducitur. Et ibi quidem necessarium est sensui nuτέον, ἀπὸ τῶν πολλῶν εἰς ἐκεῖνο ἄνεισι καὶ συν merabile unum ob progressum ad alia, cum non ἀγεται. Κἀκεῖ μὲν ἀναγκαῖον τῇ αἰσθήσει τὸ ἀριθμη- aliter possit numerare, nisi, quo velit, progrediendo; τὸν ἕν, διὰ τὴν εἰς τὰ πολλὰ πρόοδον, ἄλλως μὴ ὂν ita vero omnia menti necessaria sunt, propter suam δυνατὸν ἀριθμεῖν, ἢ προβαίνειν ᾗ βούλεται· ὧδε per ea ad supernaturale unum reductionem, et, ut δὲ ἀναγκαῖα τῷ νῷ τὰ πολλὰ, διὰ τὴν εἰς τὸ ὑπερ- ita dicam, complicationem, ut aliunde quo velit proκόσμιον ἐν διὰ τούτων ἀναγωγὴν, καὶ σύμπτυξιν οἷον cedere nequeat, ad manifestationem unius superἑαυτοῦ, ἑτέρωθεν ἀνελθεῖν, ᾗ βεβούληται, ἐπὶ τὴν naturalis. Sic igitur meus ordine et via sibi proτοῦ ὑπερκοσμίου φαντασίαν ἑνὸς οὐδαμόθεν δυνά- pria utens, incipit quidem a multis, finem autem μενος [ὀρθότ. δυναμένου, ἢ δυναμένῳ]. Οὕτω τοι suum sistit in supernaturali ac summo uno; quoγαροῦν ὁ νοῦς τάξει καὶ ὁδῷ ἑαυτῷ οἰκεία χρώμενος, niam enim captu facile est et bene fnitum illud ἄρχεται μὲν ἀπὸ τῶν πολλῶν, τέλος δὲ ποιεῖται τὸ secundum sensus unum, naturaliter sensus illul ὑπερκόσμιον καὶ κορυφαιότατον ἔν· ἐπεὶ γὰρ εἴ ponit, ut exigit ejus natura, et prius positione est. ληπτόν ἐστι καὶ εὐόριστον τὸ κατ' αἴσθησιν ἀριθμη- Unitas vero supernaturalis quæsita, cum sit superτὸν ἕν, φυσικῶς ἡ αἴσθησις τοῦτο τίθησιν, ὡς ἂν ἡ naturalis, et cogitationem fugiat, longius est ab sun φύσις αὐτοῦ ἀπαιτῇ, καὶ τῇ θέσει πρότερον. Ἡ δὲ secundum naturam positione quam ut mers ab illa κατὰ νοῦν ζητουμένη μονὰς ὑπερκόσμιος, ὑπερφυής incipiat, sed eam ut fuem mens invenit, postquam τε οὖσα, καὶ τὸ νοεῖσθαι ἐκφεύγουσα, πόρρω πού progressa est; et, ut ita dicam, plurima numeravit. ἐστι καὶ τῆς κατὰ φύσιν ἑαυτῆς θέσεως, ὥστε ἀπ' Quoniam enim niens natura cogilat, supernatu ἐκείνης τὸν νοῦν ἄρχεσθαι, ἀλλὰ μᾶλλον οἷα υπερ- rale vero per se non capitur ueque aditur, al φυῆ, ὑπερφυῶς οὐκ ἀρχὴν, ἀλλὰ τέλος αὐτὴν εὑρί- multa vel invita meus inclinat; et neque meus σκει ὁ νοῦς μετὰ τὴν διάβασιν, καὶ ἴν' οὕτως εἴπω, potest cogitando cessare, neque summum et suἐξαρίθμησιν τῶν πολλῶν. Ἐπεὶ γὰρ ὁ νοῦς φύσιν pernaturale bonum valet comprehendere. Aspi τὸ νοεῖν ἔχει, τὸ δὲ ὑπερκόσμιον ἐν ἐστι καθ᾽ αὑτὸ ciens igitur ad multa, in unoquoque eorum mulἄληπτον καὶ ἀπρόσιτον, πρὸς τὰ πολλὰ καὶ ἄκουσα torum spirituale intuetur, non quod est aliquid ἡ τριβὴ κλίνει τοῦ νοός· μήτε ἀργὸς εἶναι ἀπὸ τοῦ esse, sed quod cujusdam unius; et deinde ex sinνοεῖν δυνάμενος ὁ νοῦς, μήτε τὸ κορυφαῖον, καὶ ὑπερ- gulis phænomenis singula intelligibilia colligens et κόσμιον ἐν ἔχων ἰσχὺν περιδράξασθαι. ᾿Απιδὼν το alia cum aliis similia nec opposita animadvertens νυν εἰς τὰ πολλά, ἐν ἑκάστῳ τῶν πολλῶν ἁπάντων et omnia tanquam unius radicis flores, consequen - ἐνορᾷ νοητόν, οὐχ ὅπερ ἐστί τι εἶναι, ἀλλ' ὅπερ τινές ter procedit a multis illis ad summum unuin, ex ἑνός· κάπειτα συναγείρων ἐξ ἑκάστου φαινομένου quo illa multa et omnia, et naturaliter ex naturaliἕκαστον νοητόν προφαινόμενον, καὶ πρὸς ἄλληλα bus colligitur in ordinem supernaturalem, superταῦτα ὁμόλογα ὄντα, καὶ οὐκ ἀντίξια θεωρῶν, καὶ naturale illud et supersubstantiale unum in speculo πάντα μιᾶς ὥσπερ ῥίζης ἄνθη, καὶ φυῆς, ἀκολούθως contemplans, quam naturam habeat illud supernaπρόεισιν ἀπὸ τῶν πολλῶν, ἐπὶ τὸ κορυφαιότατον ἓν, turale ex iis quæ secundum naturam suut simpliἐξ οὗ τὰ πολλὰ, καὶ πάντα, καὶ φυσικῶς συνάγεται riter videns. Tunc igitur niens abundantem illa: ἀπὸ τῶν φυσικῶν ὄντων εἰς τάξιν ὑπερφυᾶ, τὸ ὑπερ- bonitatum et pulchritudinum omnium effusionem φυὲς καὶ ὑπερούσιον ἐνοπτριζόμενος ἓν, ὡς ἔχει φύ et constitutionem inelabiliter vilens, et supernatuσεως τὸ ὑπὲρ φύσιν, ἀπὸ τῶν κατὰ φύσιν ὁρᾶσθαι rali uno gaudens, non libens convertitur ad multa, ε. σειδῶς. Τότε τοίνυν ὁ νοῦς τὴν πηγαίαν τῶν ἀγαλο- etiamsi pulchra sint et partem bonam participont. τήτων, καὶ καλλονῶν ἁπάντων πρόβλυσιν, καὶ ποιή Forum enim amatrix quæ naturaliter pulchra sunt, τριαν ἀρρήτως κατιδὼν καὶ τρυφήσας τὸ ὑπερούσιον non libens ab illo quod supra omnia est recedit, ἕν. οὐκ ἐθελοντής επιστρέφεται πρὸς τὰ πολλά, nisi id illi casu quodlam accidat. Sed quoniam καίτοιγε ὄντα καὶ καλὰ, καὶ μερίδος ἀγαθῆς μέτοχα. rerumn modi inter se differunt, ac differentem Φιλόκαλος γὰρ ἂν ἐς τὰ μάλιστα φυσικῶς, οὐχ ἑκὼν habent spiritualem aspect im, et varie mens per ca ἐξίσταται τοῦ ὑπὲρ πάντα, εἰ μή πως κατὰ περίστα- adl supernaturale ac supersubstantiale unum asσίν τινα συμβαίη τοῦτο αὐτῷ. Αλλ' ἐπειδήπερ δ cendit, oportet, ut ego opinor, methodum dare, τῶν ὄντων τρόπος διάφορος, καὶ διάφορον ἔχει τὴν qua per nulla ad illud supersubstantialiter unum νοερὰν ἀπέβλεψιν, καὶ διαφόρω; ὁ νοῦς διὰ τούτων perveniamus; ita ut, tanquam per scalam ascen εἰς τὸ ὑπερκόσμιον ἕν, καὶ ὑπερφυὲς ἀνατρέχει, χρή, deus, mens securissimum facial suum motum et καθάπερ ἐγᾦμαι, μικρόν τινα διαμεθοδεῦσαι, τῆς sciat utrum quidl huic motui desit, an vero sit διὰ τῶν πολλῶν ἐπὶ τὸ ὑπερουσίως ὑπερκόσμιον ἐν ubi eum esse oportet, et in hoc quantum lætetur, ὁδοῦ, πορισμόν· ὅπως ἂν, ὡσανεὶ κλιμακηδὲν ὁ νοῦς et quid fallat ipsamque avertat ab illa pulchrituἀνιών, ἀσφαλεστάτην τὴν σφετέραν ποιῆται κίνησιν, dine et ascensione et epulatione divina, et quoκαὶ γνοίη εἴ τι ἄν ποτε κατ' αὐτὴν ἐλλείποι, ἢ εἰ δή modo rursum possit reverti unde deciderit. Inte ποτ' ἔστιν ἐν ᾧ εἶναι χρή, κἀν τούτῳ ἐπὶ πόσον sane videbit et cupiditatum caliginem et mundi cordis τρυφᾷ, καὶ τί τὸ σφάλλον, καὶ ἀφιστῶν αὐτὸν τῆς καλα splendorem, veritatisque cognitionem quæ apparet λονῆς ἐκείνης, καὶ ἀναβάσεως, ἢ θείας εστιάσεως, Lanquam in speculo qualis est, cœlestium specta-

CALLISTI CATAPHUGOTE culorum pariceps fet, et divinum sensum expe καὶ πῶς αὖθις γένοιτό οἱ, ἐπανακάμψαι ὅθεν ἐξrietur, neque ipsam fallent sui progressus, aut ώλισται. Εντεῦθεν δὴ γνώσεται, καὶ τὴν τῶν παθῶν lapsus, et iu multorum mirabilium scientia consti- ἀχλύν, καὶ τὴν τῆς καθαράς καρδίας διαύγειαν, τήν tuctur, et qui sit tranquillitatis terminus intelliget τε ἐπίγνωσιν τῆς ἀληθείας οἷα τίς ἐστιν ἐνοπτρί et conclusionis. Sic autem dicimus: Quæcunque σθείη, καὶ τῶν ἐπουρανίων θεαμάτων μέτοχος έσται, exsistunt divisa sunt in sensibilia creata, in creata καὶ θείαν αἴσθησιν εἴσεται, καὶ οὐ λήσεται ἑαυτὸν intelligibilia, et intelligibilia increata; et increatum αὔξων, ἢ πρὸς μείωσιν ἥκων, καὶ πολλῶν ἀξιαγά supra mentem unum supersubstantiale. In his mo - στων ἐν ἐπιστήμῃ γένοιτ' ἂν, καὶ τὸν σκοπὸν τῆς ἡσυ tus mentis oculus, nempe mens et frequenter χίας τίς ἐστι κατανοήσει, καὶ τῆς ἐγκλείσεως. Λέξ intuens, et tranquillita:cm in exercitio præferens, γομεν δὴ ὧδε· Πάντα τὰ ὄντα μεμέρισται εἰς αἰσθητά removetur a justis seorsum agendis, tanquam a ατιστά, κτιστά νοητά, νοητὰ ἄκτιστα. Καὶ ἄκτιστων certo gradu, ad contemplandum et ad illud verum ὑπὲρ νοῦν ἐν ὑπερούσιον. Ἐν τούτοις ὁ τῆς ψυχῆς unum assequentium, et coelestibus fruendum, ut στρεφόμενος ὀφθαλμός, ἤτοι ὁ νοῦς, καὶ πυκνῶς radiis veritatis circumfundatur et exsullet, et ἐνορῶν, κάν τῇ ἀσκήσει τὸ ἡσυχάζειν αἱρούμενος, induite aeternis ditetur et miro modo læletur et αἴρεται ἀπὸ τοῦ τὰ εἰκότα καταμόνας πράττειν ὡς dulcedine repletur. Forte vero, gratiae efficacia, ἀπὸ βαθμίδος τινὸς εἰς τὸ θεωρεῖν, καὶ εἰ; τὸ ὄντως el a terra sustollatur tempore procedente, et spiris ὃν καταγίνεσθαι, καὶ τρυφᾷν τὰ οὐράνια, καὶ ταῖς tuali lumine per exercitium firmato, jam ea quæ ἀκτῖσι τῆς ἀληθείας, καὶ περιστρέφεσθαι, καὶ ἀγάλ in terra sunt non sentiat, illius quod supra men - λεσθαι, καὶ πλουτεῖν εἰς ἄπειρον τὰ ἀΐδια, καὶ θαν tem est possessione et hujus pulchri quod supra μασίως ήδεσθαι καὶ γλυκαίνεσθαι. Ἴσως δὲ, συν omnem pulchritudinem est representatione. Quin- εργεία τῆς χάριτος, καὶ γῆθεν ἁρπάζεσθαι, προϊόν que partibus hac scala divisa, et tanquam per gia- τοῦ καιροῦ, καὶ βεβαιωθέντος τοῦ νοεροῦ φωτὸς ἐκτι dus ad ultimum terminum ascendente, non distat κῶς, καὶ ἀναισθητεῖν τῶν ὧδε τῇ τοῦ ὑπὲρ νοῦν loco gradus a gradu, sed differentia et quod aliam κατοχῇ, καὶ φαντασίᾳ τοῦ ὑπὲρ πᾶν καλὸν ἀσυγκρί ab alia separat, ordo est tanquam qualitatis aut τως. Πενταχῶς δὲ τῆς ἱερᾶς ταυτησὶ κλίμακος διῃρη alicujus proprietatis. Res enim gradatium suul, μένης, καὶ διὰ βαθμίδων ὥσπερ ἀνιούσης ἐπὶ τὸν sensibilia crrata, et creata intelligibilia; sed secunda ἄκρον σκοπόν, οὐ τοπικὸν ἔχει διάστημα βαθμί multo præstant prioribus, quantum mens propria ἀπό γε βαθμίδας, ἀλλ' ἡ διαφορότης, καὶ ὁ διέχει pulchritualine sensibus prastat. Rursum multo τῆς ἑτέρας ἑτέρα, τάξις ἐστὶν, ὡσανεί ποιότητος, ἢ præstant increa'a intelligibilia intelligibilibus crea- ἰδικοῦ τινος. Οἷον ὄντα μὲν εἰσὶν ἐπίσης, τὰ αἰσθητά tis, ulo ille corum ordine in rebus descriplo. κτιστά, καὶ κτιστὰ νοητά· ἀλλὰ τὰ δεύτερα, πολλῷ Subject. autem sunt increata intelligibilia intelligi- τῷ μέτρῳ τῶν προτέρων υπερτερεί, καθόσον αἰσθή - bili supra mentem increato uni. Et est inde mauiσεως νοὺς ἰδικῷ καλῷ. Πάλιν δ' αὖθις ὑπερέχει κατά festom, quia mens in illo quod supra res omines πολὺ ἄκτιστα νοητά, νοητών κτιστῶν· ἀμφοτέρο stans, postquam illuc ab actione pervenerit et in τουτων: στοίχου ἐν τοῖ; οὖσι κατεληλεγμένου [c. illa celsissima occultatione et omnia sensibilia iu- κατειλεγμένου]. Υποβεβήκασι μέντοι τὰ ἄκτιστα telligibiliaque superante peruausrit, potentior νοητά όντα τῷ ὑπὲρ νοῦν ἀκτίστῳ ἑνί· κα: ἔστι γ' ejus est aspectus et contemplatio, quemadmodum ἐντεῦθεν δῆλον, ὅτι τὰ ἐν τῷ ὑπερτερούντι τῶν ὄντων et humilior in rebus creatis, imo vero in actione. ἁπάντων ίστασθαι, διαβάντα τὸν νοῦν ἀπὸ πράξεως, Oportet autem ipsum natura pulchri amantem, καὶ ἐν ἐκείνῃ τῇ κορυφαιοτάτῃ ἀποκρυφιότητι, τῇ οικοδο φuod pulchrius est diligere, non modo υπερανωκισμένῃ πάντων αἰσθητῶν τε καὶ νοητών ut illo fruatur, sed et ut meliorem et supra men- γίγνεσθαι, ἡ κρείττων αὐτοῦ ἐστιν ἀπόβλεψις, και Lem, ut dignum est, mutationem accipit in θεωρία, ὥσπερ ἡ ταπεινοτέρα ἐν τοῖς αἰσθητοῖς κτ:- quantum, ut dictum est, ea quæ mens videt, et στοῖς, ἢ καὶ μᾶλλον ἐν τῷ πρακτικῷ. Δεῖ δὴ φιλόκαquibus gaudet, talem et mutationem accipit. Sed paον ὄντα φύσει αὐτὸν, τοῦ κατὰ πάντα τρόπον ἐφίε tamen quoniam mentis naturæ adhærens motus, σθαι κρείττονος, οὐ μόνον ἵν᾿ ἀπολαύσῃ, ἀλλὰ καὶ nunquam ab eo cessabil, quandiu erit hodie el, ἵνα πάθῃ τὴν κρείττονα, καὶ ὑπὲρ νοῦν, ὡς εἰκὸς, ut dicitur, quaudiu movebuntur umbra, il est ἀλλοίωσιν, ἐφ' ὅσον, ὡς λέλεκται, ὁποῖα ὁ νοῦς ὁρᾷ, quo.us jue transeamus a præsenii vita que nobis καὶ οἷα τρυφή, τοιαύτην δέχεται καὶ ἀλλοίωσιν. ostendit in speculo et enigmate, tanquam adum- Πλὴν ἐπειδήπερ ή συμπεπλεγμένη τῇ τοῦ νοὸς φύσει brate, veritatein, oportet eos qui ab hac increati τρεπτότης, οὐ μήποτε λήξει ἀπ' αὐτοῦ, ἕως ἂν τὸ super mentem unius contemplatione et aspectu σήμερον ᾖ, καὶ κατὰ τὸν λέγοντα, ἕως ἂν κινηθῶσιν dlapsi sunt, resurgere conari, ut propius ad αἱ σκιαί, τουτέστιν, ἕως ἂν μεταβῶμεν ἀπὸ τῆς παρ intelligibilia increata, ut rursum citius ad increa- ούσης ζωῆς τῆς ἐν ἐσόπτρῳ καὶ αἰνίγματι παραtum supra mentem unum nobis fiat reditus. δεικνυούσης, σκιωδῶς ὥσπερ τὴν ἀλήθειαν, χρή μεταπίπτοντας ἀπὸ τῆς τοῦ ἀκτίστου ὑπὲρ νοῦν ἐνὸς θεωρίας. καὶ ἀποβλέψεως, ίστασθαι μηχανάσθαι, ὡς ἂν ἐγγυτέρω εἰς τὰ νοητὰ ἄκτιστα, ὅπως αὖθις θάττον εἰς τὸ ἄκτιστον ὑπὲρ νοῖν ἐν γένοιτο ἡμῖν ἡ ἐπάνοδο.

Postquam vero decideri crassior caligo mentem obtenebrans, et acedium menti infundens ad contem plaudum, nos oportet ad preces practice converti in humili corde, et postquam vi orationis et lacrýmis tenebræ recesserint, basim aliquam rursum fa cere sensibilia creata, præhabitante in corde per spiritualem efficaciam, mentali lumine quod menle possideal actionis virtute, qua mens ascendere potest tauquam in quamdam summitatem aut speculam et inde contemplari quæ multis non sunt visibilia, nec a multis cogitantur aut quæruutur, et sine quo nemo videbit neque seipsum, neque a fortiori Deum. De qua actione nunc cursim est dicendum, forsan non procul a scopa. Παχυτέρας δὲ ἐπιπεσούσης ἀχλύος, καὶ τὸ νοεῖνα ἐπισκοτιζούσης, καὶ ἀκηδίαν ἐπιχεούσης πρός γε τὸ θεωρεῖν τῷ νῷ, εἰς εὐχὰς πρακτικῶς ἐν καρδίᾳ ταπεινῇ τρεπτέον ἡμᾶς αὐτοὺς, καὶ τοῦ σκότους τῇ τῆς προσευχῆς δυνάμει καὶ τοῖς δάκρυσι μεταχωρήσαντος, ὑποβάθραν πάλιν αὖθις ὥσπερ τινὰ ποιεί σθαι, αισθητά κτιστά, προενοικοῦντος τῇ καρδίᾳ, ἐν ἐνεργεία πνευματικῇ ἐνυποστάτῳ, φωτός νοεροῦ, καὶ προκατέχοντος τοῦ νοῦ δηλονότι, τὸ τῆς πρακτικῆς ἐπιστημόνως γε λίαν κράτος, καθὸ ἐπιβαίνειν ὁ νοῦς πέφυκεν ὥσπερ ἐπί τινος ἀκρωρείας, ἢ σκοπιᾶς δήπουθεν, καὶ θεωρεῖν τὰ πολλοῖς οὐ μόνον ἀθέατα, ἀλλὰ καὶ ἀζήτητα, καὶ ἀνεπινόητα, καὶ οὗ χωρὶς οὐδεὶς ὄψεται, οὔτε ἑαυτὸν, οὔτε καὶ μᾶλλον τὸν Θεόν. Περὶ ἧς πρακτικῆς ἐπιδρομέδην νῦν ἤδη εἰπεῖν, τάχα γε οὐ πόῤῥω σκοποῦ. ς λς'. Τρία ή ψυχή ἔσωθεν έχει δεόμενη πράξεως, λογιστικὴν, ἐπιθυμητικὸν, καὶ θυμικόν· καὶ τρία ἔξωθεν, ἔφεσιν δόξης, ἡδονῆς, καὶ τοῦ πλείονος. Ταύτας δὴ τὰς δύο τριάδας επιστημόνως ἡ ψυχή ἀφορῶσα ἐν τῇ τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐνσάρχῳ πολιτείπ, διὰ τῶν αὐτῆς τεσσάρων γενικῶν ἀρετῶν, φρονήσεως δηλαδή, δικαιοσύνης, σωφροσύνης, καὶ ἀνδρείας, ἐν τῇ χάριτι ἐξιᾶται τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ, καὶ δίδωσι τῷ ἑαυτῆς νῷ ἀπερισκοτήτως μετεωρ! ζεσθαι, καὶ τὰ θεῖα περιαθρεῖν, καὶ θεωρεῖν τὸν Θεόν. Ὅτε γὰρ ὁ Κύριος Ἰησοῦς ἤχθη ἐν τῇ ἐρήμῳ ὑπὸ τοῦ Πνεύματος καταπαλαίσων τὸν διάβολον, νηστείᾳ μὲν τὸ ἐπιθυμητικόν ἐθεράπευσεν· ἀγρυ τνίᾳ τε καὶ ἡσύχῳ προσευχῇ, τὸ λογιστικόν· τὸ δὲ θυμικόν, ἀντιῤῥήσει· φιληδονίαν τε καὶ φιλοδοξία», καὶ φιλαργυρίαν, ἐν οἷς πεινῶν οὐκ ἐζήτησεν, ὡς ὁ διάβολος ὑπετίθει, ἵνα οἱ λίθοι ἄρτοι γένωνται· οὐδὲ κάτω ἑαυτὸν ἔβαλεν ἀπὸ τοῦ ἱεροῦ πτερυγίου, ἵν' ὑπὸ τοῦ ὄχλου ὡς μηδὲν πεπονθὼς τῇ καταπτώσει δοξασθῇ, οὐδὲ προσκυνῆσαι ἐπείσθη ἐπὶ ὑποσχέσει λήψεως τοῦ πλούτου ἁπασῶν τῶν βασιλειῶν, ἀλλ' ἀντιῤῥήσει θυμοειδεί φρονίμῳ, καὶ δικαίῳ [ἰσ. δικαία], σώφρον τε καὶ ἀνδρείᾳ τὴν Σατανᾶν ἀπεκρούσατο, καὶ ἡμᾶς ἐν τούτῳ διδάσκων τὴν κατὰ τῆς ἐφόδου πάσης ἦταν αὐτοῦ. Τοῦτο δή τοι αὐτό τις κὰν τῷ σταυρῷ τοῦ Σωτῆρος ὄψεται καὶ γνοίη ἄν. Προσεύχεται καὶ γὰρ τῷ τότε καιροῦ ὁ Σωτήρ τῶν μαθητῶν ἑαυτὸν ἀφιστάς· τοῦτο ἴαμα τοῦ λογιστικού· γρηγορεῖ, καὶ διαγρυπνεῖ, καὶ δίψαν ὑπο-D μένει ἐν τῷ σταυρῷ· τοῦτο φάρμακον τοῦ ἐπιθυμητικοῦ· οὐκ ἀντιλέγει, οὔτε μὴν ἐρίζει, ἢ κραυγάζει, καὶ ταῦτα διαβαλλόμενος, καὶ ὑπὲρ τῶν ἐπηρεαζόντων προσεύχεται· τοῦτο τῆς εὐταξίας τοῦ θυμικοῦ, τὸν μὲν διάβολον ἀντιῤῥήσει βάλλειν, ἀνθρώποις δὲ τοῖς ἐπηρεάζουσιν, ὡς καὶ αὐτοῖς ἐπηρεαζομένοις ὑπὸ τοῦ Σατανᾶ, σιωπῇ, μακροθυμίᾳ, καὶ ὑπὲρ αὐτῶν ἀμείβεσθαι προσευχῇ· ἐμπτύεται, ράπισμα δέχεται, ὑπομένει εἰρωνείας καὶ ἐμπαιγμόν· τοῦτο θεραπεία φιλοδοξίας· όξος ποτίζεται, χολήν βρωματίζεται, σταυροῦται, λόγχῃ κεντᾶται· τοῦτο ιατρεία φιληδονίας· γυμνός κρεμαννύεται, ὕπαι· θρος, ἀνέστιος ἐπὶ τὸν σταυρὸν, παρεωραμένος απασιν, ὡς ἄν τις πτωχὸς καὶ πένης· τοῦτο τῆς φιλαρPATROL. GR. CXLVII. 36. Tria in se habet anima quæ actione indigent, rationem, appetitum irascibilem et appetitum concupiscibilem; et tria extra se, gloriæ appetitum, voluptatis, et divitiarum. Hanc duplicem triadeni mens, Domini Jesu incarnati vitam intuens per quaLuor ipsi ingenitas virtutes, prudentiam nempe, justitiam, temperantiam et fortitudinem, gratia Dos miui Jesu sanat et suæ menti eas dal contemplaudias, et divina consideranda et Deum intuendum. Quando enim Dominus Jesus iu desertum a Spiritut ductus est contra diabolum pugnaturus, jejunio quidem concupiscibilem appetitum sanavit; vigilia et tranquilla oratione, rationem; irascibilem vero, contradictione; voluptatis desiderium et vanæ glos riae et avaritiam, dum esuriens cibum non quaesivit, ut diabolus ipsi proponebat: Dic ut lapides isti panes fiant; › neque seipsum infra dejecit a pinnaculo templi, ut a multitudine nihil ob suumn casuui mali passus laudaretur, neque ut diabolum adoraret adductus fuit, etsi omnium regnorum divitia ipsi offerrentur; sed contradictione irata ac prudenti et justa, et sapienti fortitudine Satanam repulit et nos in hoc doceus Satanæ contra omnem impetumn cladem. Illud sane idem et in cruce Domini videbit ac noscet. Orat enim tunc temporis Salvator; a discipulis recedens: Hæc rationis est sanatio; vigilat et non dormit, et sic in cruce patitur: id est, appetitus concupiscibilis remedium; non contradicit, neque irascitur aut clamat; et quamvis ita male haberetur, etiam pro persecutoribus precatur; is bonus est irascibilis appetitus tenor, diabolumn contradictione ferire, homines vero maledicentes, qui et ipsi a Satana torquentur, silentio, w.gnanimitate et pro ipsis orando remunerare. Conspuitur, laceratur, subit imo interrogationum Iudibrium, id est gloriæ amoris remedium; acetum potus ipsi porrigitur, fel ut cibus, cruciligitur, lancea perforatur; voluptatis amoris haec est 84natio; nudus suspenditur et subdio domo carens super crucem, ab omnibus despectus, ut aliquis mendicus et pauper: avara dispositionis ea est abolitio. Patiendo, tum intus, tum extra, remedium Salvator ostendit, quando mundo videri cum cor28

CALLISTI CATAPHUGIOT.E eum sequetur vocis carentia, et silentium ct ad. skiratio, et ut pauca dican, supernaturalis unius aspectus et contemplatio, et super cogitationen unio, et tranquillitatis fastigium, summum ac per- $76 more coepit, et quando e mundo fuit exiturus. γύρου διαθέσεως κατάργησις. Τῶν ἄρα ἔσωθεν Unde et ad eum et ad ejus doctrinam et crucem παθῶν, καὶ τῶν ἔξωθεν ὁ Σωτὴρ δις δέδειχα την aspiciens, pro posse suo, ejus se imitatorem ἱατρείαν, όπηνίκα τῷ κόσμῳ φαίνεσθαι μετὰ τοῦ faciens, prudenter et juste sapienterque ac for- σώματος ήρξατο, καὶ ὅτε τοῦ κόσμου ἀποδημεῖν tiler, quemadmodum et ille, abolebit eam cupidi- ἔμελλεν· ὅθεν καὶ πρὸς αὐτὸν, καὶ τὴν διδασκαλίαν tatum ad malum eficaciam, et eorum quæ ipsas αὐτοῦ, καὶ τὸν σταυρὸν ὁ ὁρῶν, κατὰ τὸ ἐνὸν ἑαυτὸν consequuntur. Utetur autem iis, ut eporter, et post αὐτοῦ ποιούμενος μίμημα, φρονίμως, καὶ δικαίως, hac omnibus, et practicus vixerit secundum veri- σωφρόνως τε καὶ ἀνδρείως, ὥσπερ ἐκεῖνος, καταρtatem et paratus contemplari et quærere Deum et γήσει μὲν τὴν ἐπὶ κακῷ τῶν παθῶν ἐνέργειαν τουspirituali directioni vacare. Et ita ab iis multis τωνί, καὶ πάντων γε διὰ τούτων. Χρήσεται δὲ αὐτ sensibilibus, creatis scilicet, et eorum pulcher- τοῖς ὡς δεῖ, καὶ μετὰ ταῦτα ἅπασι, καὶ πρακτικὸς rime factorum bonam actionem, et creata sensim ἀνὴρ ἔσται κατὰ ἀλήθειαν, καὶ πρὸς τὸ θεωρεῖν, καὶ bilia intelligibilia cogitans, et al intelligibilia πρὸς Θεὸν ἀνατείνεσθαι, καὶ σχολάζειν τῷ νοερώ increata transiens, tanquam quatuor in scala gradus ενατενισμῷ ἑτοιμότατος· καὶ οὕτω γε ἀπὸ τῶν ascendit. Post hæc autem divina et super mentem πολλῶν αὐτοῦ ὁ νοῦς αἰσθητῶν, κτιστῶν τοιγαροῦν BΑναρξάμενος, καὶ κατιδὼν τῆς σφῶν αὐτῶν καλλιερ γίας τὴν εὐπραγίαν, καὶ νοήσας τὰ κτιστὰ νοητά, καὶ εἰς τὰ νοητὰ ἄκτιστα μετελθὼν, ὡς ἐν κλίμακι βαθμίδας ήδη διελήλυθε τέσσαρας. Μετὰ δὲ ταῦτα ἡ θεία καὶ ὑπὲρ νοῦν αὐτῷ ἔπεται ἀφθεγξία, καὶ σιγή, καὶ ἔκπληξις, καὶ συνελόντα φάναι, τοῦ ὑπερκοσμίου της ἡ ἀπόβλεψις, καὶ θεωρία, καὶ ὑπὲρ νόησιν ἕνωσις, ἡ τῆς ἡσυχίας κορωνίς, τὸ ἄκρον καὶ τέλειον ἐφετόν, ὅσον ἐν τῇ παρούσῃ ζωῇ, τῆς ἀληθείας τὸ τέρας, τῆς πίστεως ἡ ἐπικαρπία, ή διαυγής Ελλαμψις τῆς ἐλπιζομένης δόξης, ὁ τῆς ἀγάπης θεμέλιος, ἡ τοῦ νοὸς στάθμη, ἡ στάσις τῆς κατ᾽ αὐτὸν ἀεικινησίας, καὶ ἀνεννόητος παῦλα, καὶ ἐνοειδής κατά στασις, ἡ ὡς ἐν ἀῤῥαβῶνι ἐργασία τοῦ αἰῶνος τοῦ εἰρήνης ταμεῖον, ἡ σβέσις τῶν τῆς σαρκὸς φρονη μέλλοντος, τὸ αἴτιον τῆς ἀφαντάστου χαρᾶς, τὸ τῆς μάτων, ἡ ἀποστροφὴ τοῦ παρόντος αἰῶνος, ἡ προσ ζωῆς, ἡ συμφυΐα τῆς ἀπαθείας, τῆς ψυχῆς τὸ εὐ πάθεια τοῦ μέλλοντος, τὸ ἀποστάσιον τῆς ἐμπαθούς φρόσυνον ἀγαλλίαμα, καὶ τῶν ἑαυτῆς κινήσεων καὶ δυνάμεων ἡ συναγωγή, ἀνάπαυσίς τε καὶ φρουρά, καὶ ὁλικῶς εἰπεῖν, ἡ θεία γνῶσις, καὶ ἡ ἀπάθεια. περιστάσει συσχεθέντα τὸν νοῦν, αὖθις ἐπὶ τὸ οἰκεῖον Δεῖ δὴ σκοπεῖν οἰκείᾳ βαστώνῃ, ἢ ἐξωτερικῇ τινι ἐπαναφέρειν τῆς θεωρίας καλόν, διὰ τῆς τοῦ ἐμπου δὼν ἱσταμένου πάθους, καὶ ἐκ ποδὼν ποιοῦντος αὐτὸν τοῦ ἰδίου σκοποῦ, ἀποθέσεως, καὶ πόσον ἄπεστι τοῦ fectum desiderabile, quantum in præsenti vita possibile est, veritatis terminus, fidei fructus, eximius splendor speralæ gloriæ, claritatis fundamentum, mentis regula, statio perpetui ejus motus, ineffabilis requies, et uuiformis stabilitas, operatio tanquam in pignore futuri sæculi, pure laetitiae causa, pacis thesaurus, carnis cogitationum exstinctio, præsentis saculi contemptus, futuri amor, cupide vitæ rejectio, apathiz concretio, lætitiæ animæ læta exsultatio, et ejus motuum et potentiarum collectio, requies et custodia, et uno verbo, divina scientia et apathia. Curandum vero est, ut mens propria indolentia aut externa quadam, circumstantia turbata rursum ad proprium pulchrum contemplaudum reducatur per depositionem hujus eupilitatis quæ obstaculo est, eamque a pro prio scopo removet; et videndum quam longe mens a summo desiderabili sit, et quare; et, etenim in sensibilibus creatis aut creatis intelligibilibus ant intelligibilibus increatis, an in vernis ratiociniis, an secundum quamdam necessitatem a proposito separetur, quod solum reipsa est et unum Super omnia supernaturale; oportetque ita impe• dimnenta repellere, ut rursum simpliciter redeal, nt bonus ordo exigit ad supernaturalis unius contemplationem et aspectum. Extra enim supernaturale increatum quod supra menten est unum mens versata, divisioni subjacet, neque est in vero pulchro, etsi in quodam pulchro sit. Illud enim summum pulchrum est, quod est supra mentem supernaturale unum, increatum et simplex, et illud est reipsa summus menti propositus terminus. Εἰ igitur sane mota mens illuc per pradicta ascendens invenitur, et supra mentem unionem patitur. Persequendum igitur est pro viribus infinitum, et investigandum iHud quod supra mentem est et contemplandum illuc simplex unum et comprehendendum ex impetu illud incomprehensible, ut assequamur uam illam unius hæreditatem summi Dei, gratia Domini nostri Jesu Christi et vivificanἄκρου ἐφετοῦ, καὶ διατί· καὶ εἰ ἐν αἰσθητοῖς κτι στοῖς, ἢ κτιστοῖς νοητοῖς, ἢ νοητοῖς ἀκτίστοις εἴη τὸ ἑαυτοῦ θεωροῦν, ἢ λογισμοῖς ματαίοις, ή κατά Dχρείαν τινὰ διαιροῖτο τοῦ προκειμένου, καὶ μόνου εξ ἀληθείᾳ, καὶ ἑνὸς ὑπὲρ πᾶν ἐν ὑπερκοσμίου· και ἀφαιρεῖν οὕτω τὰ μεταξύ κωλύματα, ἵν᾽ αὖθις ἐπανέλθη ενοειδώς, ὥς γε ἡ τάξις αὐτὴ ἀπαιτεῖ, ἐπὶ τὴν τοῦ ὑπερκοσμίου ἑνὸς θεωρίαν καὶ ἀπόβλεψιν. Εξω που γὰρ τοῦ ὑπερκοσμίου ἀκτίστου ὑπὲρ νοῦν ἑνὸς ὁ νοῦς εὑρισκόμενος, ὑπὸ διαίρεσίν ἐστι, καὶ οὐκ εἰς τὸ κυρίως καλόν, κἂν κινοῖτο καλῶς. Τοῦτο γάρ ἐστι τὸ κορυφαῖον καλὸν, τὸ ὑπὲρ νοῦν ὑπερού σιον, ἄκτιστον, καὶ ἁπλοῦν ἕν, καὶ τοῦτό ἐστι τὸ τῷ ὄντι τοῦ νοῦ ἄκρον ἀντικείμενον πέρας. Καὶ γοῦν ὑγιῶς κινούμενος ὁ νοῦς, αὐτόσε διὰ τῶν εἰρημένων εὑρίσκεται ἀνιών, καὶ τὴν ὑπὲρ νοῦν πάσχει ἔνωσιν. Διωκτέον δὴ ὅση δύναμις τὸ ἄπειρον, καὶ ἐρευνη τέον τὸ ὑπὲρ νοῦν καὶ θεωρητέον τὸ ἀνείδεον ἐν, καὶ

καταληπτέον ἐξ ἐφόδον τὸ ἀκατάληπτον, ὡς ἂν τύ tis Spiritus, per quos illuminati contemplativ: χοιμεν τῆς ἑνιαίας τοῦ ἑνὸς κληρονομίας τοῦ ἄκρου gratia digni habeamur, et donu Dei nos adoptione Θεοῦ, χάριτι τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ dii efficiamur. ζωοποιοῦ Πνεύματος, δι' ὧν ἐλλαμπόμενοι τῆς θεωρητικῆς ἀξιούμεθα χάριτος, καὶ θεοὶ θέσει θεουργη θέντες γινόμεθα τῇ δωρεᾷ τοῦ Θεοῦ. λζ'. Ἐν τῇ τῆς θείας ἀποκρυφιότητος χώρᾳ ἀναβεβηκὼς ὁ νοῦς, φυσικῶς σιωπὴν ἀσκεῖ ἐνισθεὶς τῇ ἁπλότητι, καὶ ἐξ ἑπομένου ἑνιαίως τῷ ὑπὲρ ἔννοιαν ἑνὶ ἐλλαμπόμενος τῇ μετοχῇ τοῦ Πνεύματος. Τί γὰρ ἂν καὶ λέξῃ ὑπεράνω τῆς ἑαυτοῦ νοερότητος πεφθα χώς, καὶ παντὸς ἔξω νοήματος καταστάς, καὶ γυμνός τὸ παράπαν, ὡς ὑπὲρ τὸ ναεῖν; εἰ γάρ τοι λόγος ὡς τ' εἰπεῖν ἔτι αὐτῷ λείπεται, δῆλον ὅτι καὶ νοεῖ· πᾶς γὰρ λόγος μετὰ τὸ νόημα. Καὶ εἴ τι νοεῖ, πῶς ἐν τῇ τῆς ἀποκρυφιότητος χώρᾳ ἕστηκεν; οὐ γάρ ἐστι κρύφιον κυρίως, ὅ μὴ, ἑτέρου ὁρῶντος, αυτός γε ὁ νοῦ; ὁρᾷ. Ἐπεὶ οὕτω γ' ἂν πολλά λέγοιντο κρύφια, ὅτι πάμπολλα, ή, ἵν' οὕτως εἴπω, πάντα ὁ νοῦς ὅτα ὁρᾷ, μὴ γινώσκοντος ἑτέρου 8 δρα, τοῦτο όριο ἔσται ἄρ' οὕτω τὰ κρύφια καὶ τοῦ ἀπείρου ἐγγύς ο ὅπερ ἄτοπον· ἓν γάρ ἐστι τὸ κυρίως κρύφιον, εἰς ὅπερ ὁ νοῦς μετὰ πάντα ἄνεισιν, ὡς εἰς τὸ ἐξ οὗ πᾶν, εἴτε φαινόμενον, εἴτε νοούμενον. Αμέλει καὶ αὐτὸς ὡς εἰς τὸ ὑπὲρ πάντα ἀναδραμών, καὶ φαινό μενα, καὶ λεγόμενα, καὶ νοούμενα, ἔξω καὶ τοῦ νοεῖν, καὶ ὁρᾷν, καὶ λέγειν ἀποκαθίσταται, καὶ οὔπω εἰς τοσοῦτον ἀναβεβήκει, οὐδὲ ἐν τῇ θείᾳ γεγένηται κρυφιότητι, ἕως ἂν λέγειν δεδύνοιτο, νοεῖ γάρ· ἀλλὰ μὴν τὸ κρύφιον, ἀνεννόητον, ἄρα καὶ ὑπὲρ λόγον ἐστίν· ἄρ᾽ ὁ νοῦς ἐν τῇ τῆς θείας ἀποκρυφιότητος χώρᾳ ἀναβεβηκὼς καὶ ἐνισθεὶς, ἑπομένως σιωπὴν ἀσκεῖ, οὐχ ἐκειν, ἀλλὰ φυσικῶς, ἐνιαίως τῷ ὑπὲρ ἔννοιαν ἑνὶ ἐλλαμπόμενος. 37. In divinæ summitatis locum quando mens ascenderit, naturaliter silet cum simplici unita, et consequenter in uno supra cogitationem illuminatur spirituali participatione. Quid enim dicat, cum supra suam intelligentiam pervenerit et extra omnem cogitationem constituta sit, et omnino sit nuda, cum supra cogitationem lata sit. Si enim ratio, ut ita dicam, menti relin quatur, manifestum est quod et cogitat; omnis enim ratio post cu gilationem est. Et, si quid ccgitat, quomodo in illius incomprehensibilitatis loco stat? Non enim vere est incomprehensibile, quod, alio non viden:e, ipsa mens videt. Mulla enim sic dicerentur abscon dita, siquidem omnia, aut, ut ita dicam, quæcunque niens videt, illud videt, allo nesciente quod vide. Αtque ita abscondita proxima infuita erunt; quol est absurdunt. Unum enim est proprie absconditum, in quod mens post omnia vadit, tanquam in illud et quo omnia, sive visibilia, sive cogitata. Some et ipsa ad illud quod est super omnia ascendens et visibilia, et dicta et cogitata, extra cogitationem et visum et dictum statuitur, et nondum ad id assurrexit neque in divina obscuritate facta est, quandiu dicere potest; tunc etenim cogitat; sel absconditum et incogitabile supra rationem est. Postquam igitur mens in illum obscuritatis locum ascendit, et cum infinito unita est, consequenter silentium servat, non libens, sed naturaliter; unice ab illo supra cogitationem uno illuminata. 38. Si profcere et progredi ratiociuia mnentem faciunt, igitur eam progressam attollunt, quo ratio non pervenit, in rem quæ silentio perficitur. Si vero semper menti ratiocinia essent, atque iis semper egeret anima, 'ego non video qualis sit spiritualis ex dicendo progressus. Dicere enim non modo utile est ad agendum, sed et ad contemplandum. In qua quidem parte mens ascendit a ratiociniis que for mam habent, ad illud quod sine forma est ac supra omnem rationem, et proprie ac incomparabiλη'. Εἰ πρόσω προβαίνειν καὶ προκόπτειν ποιεῖν τὸν νοῦν οἱ λόγοι πεφύκασιν, ἄρα ἀναβιβάζουσιν αὐτὸν προκόψαντα, ὅπου λόγος οὐκ ἐφικνεῖται, ἐν πράγματι δηλονότι τελουμένῳ σιωπῇ. Εἰ δ᾽ ἀεὶ λόγει εἶεν τῷ νοῖ, καὶ ἀεὶ δεῖται αὐτῶν ἡ ψυχή, ἐγὼ οὐχ ὁρῶ τίς ἐστιν ἡ νοερὰ ἐκ τοῦ λέγειν προκοπή αι γάρ τοι τὸ λέγειν μόνον ἐστὶν εἰς τὸ πράττειν ἀνή σιμον, ἀλλ' οὐδὲν ἧττον καὶ εἰς τὸ θεωρεῖν. Εν ᾧ γε ὁ νοῦς μερει ἄνεισιν ἀπὸ τῶν ἐν σχήματι τῶν ὄντων λόγων, ἐπὶ τὸ ἁπλῶς ὑπὲρ λόγον ἀσχημάτιστον, καὶ ἀπολύτως, καὶ κυρίως ἕν, ὁπηνίκα καὶ liter unum, quando et omuis ratio videtur inutilis, πᾶς λόγος δοκεῖ πάρεργον, ἢ τό γε ἀληθέστερον εἰπεῖν, ἔστιν ἐμποδών· οἱ λόγοι γὰρ, ἐν μεταβάσει τὸ καθόλου εἰσὶν, ἀπὸ νοήματος τυχὸν, εἰς ἕτερον νόημα. Τὸ δ' ἁπλοῦν, καὶ ἀπόλυτον, καὶ ἀόριστον, καὶ ἀσχημάτιστον, καὶ ἀπαξαπλῶς ἐν κυρίως, καὶ ὑπὲρ λόγον κείμενον, πῶς λόγων δεήσεται; ἵνα που μεταβῇ; ἢ πῶς περιληφθείη ἄν; περίληψιν γάρ πη ὁ λόγος ποιεῖν εἴωθε. Τὸ δὲ, ἀπερίληπτον, ὡς ἀόρι στον, καὶ ἀσχημάτιστον· εἰ δὲ λόγος οὐκ ἂν ἁρμός σεις τῷ ὑπὲρ νοῦν κρυφίῳ ἑνί, ἀπεριληπτῳ γε όντι, καὶ ἀσχηματίστῳ, ἄρα ἁρμόσει σιωπῇ. "Αρα τὸ [Ισ. τοῦ] λέγειν καταλήξαι προκόψαντας δεῖ εἰς τὸ σιωπᾷν, ἐφ' ὅσον πρὸς τὸ ἁπλῶς θεωρεῖν, καὶ ἀτυ πώτως καὶ ἀσχηματίστως προέβησαν. aul, ut verius dicam, obstaculum; rationes enim in transitu sunt a cogitatione ad cogitationem. Illud autem simplex et liberum et infinitum et sinc forma, et simpliciter unum et supra rationem positum, quomodo rationibus indigebit ut aliquo ascendat; aut quomodo circumscriberetur; circumscriptionem enim ratio operari cousuevit. Quod autem incircumscriptum est, ut interminatum, et sine forma et simpliciter unum est; si autem ratio non illi supra mentem abscondito, incircumscripto ac sine forma non conveniat, ergo silentio conve niet. Igitur eos oportet qui profecere, silentium servare, in quantum ad simplicem contemplationein sine forma ac figura processere.

CALLISTI CATAR UG.OT.E 39. Si cognitorum rationes sunt, ignotumn igitur absconditum est, et extra rationem positum. Si enim supra cognitionem, absconditi ignorantia est, quod supra cognitionem est, minime cognitione indiget; multo minus igitur ratione indigebit. Mens igitur post quam ad absconditum perveniat, silen. tium naturaliter exercet. Et nisi natura et sine labore sileat, nondum ad illud unum alisconditum et simplex pervenit. λθ'. Εἰ τῶν ἐγνωσμένων, οἱ λόγοι, ἄγνωστον δὲ, τὸ κρύφιον, ἔξω ἄρα λόγου τὸ κρύφιον· εἰ γὰρ ἀνωτέρω γνώσεως ἡ τοῦ κρυφίου ἁγνωσία ἐστί, τὸ δὲ ἀνώτερον γνώσεως, ἥκιστα δεῖται γνώσεως, πολλῷ ἔλαττον λόγου δεήσεται. Ο εἰς τὸ κρύφιον ἁπλῶς ἐν ἄρα ἀναβεβηκὼς νοῦς, σιωπὴν ἀσκεῖ φυσικῶς, καὶ εἴ γε μὴ φύσει καὶ ἀνεπιτηδεύτως σιγῴη, οὔπω ἐν τῷ κρυφίῳ καὶ ὑπερηπλωμένῳ ἑνὶ γέγονεν ἀναδε 6ηκώς. 40. Quemadmodum homines se ad tranquillita- μ'. Ωσπερ ἡσυχίαν ἀσκοῦντες ἄνθρωποι, καὶ τῆς tem exercentes, quando e cella exeunt, experien- κέλλης ἔσθ' ὅτε προβαίνουσι, καὶ αὐτῇ πείρα τὴν tia discunt quid intersit inter sedere et procedere, τοῦ καθῆσθαι καὶ προϊέναι διαφορότητα διαγινώ sic qui silentium servant, et ad dicendum redeunt, σκουσιν, οὕτω δήτοι καὶ τὸ σιωπᾷν πάσχοντες, καὶ qui contemplatione ad Dei gloriam accedunt, no- τοῦ λέγειν ἐς αὖθις γινόμενοι, οἱ θεωρητικῶς τῇ τοῦ verunt quo in statu ipsi sint quando natura, non Θεοῦ δόξῃ προσιζάνοντες, οἴδασι σφᾶς αὐτοὺς τί ποτε voluntate tacent, et quid sint, quando ad dicen- 5 καταστάσεως ὄντες [ἰσ. οὖσι], τὸ σιωπᾶν αὐτοῖ; ἐπιπίπτει φύσει, οὐ προαιρέσει, καὶ τί ποτε ὄντε; εἰσὶν, ὅθεν πρὸς τὸ λέγειν κλίνουσι. Καί γε ἐν οἷς σφίσιν αὐτοῖς ἐπέλθῃ τὸ σιωπᾷν, εὔχονταί γε, εξ μηδὲ τὸ καθόλου στόμα διᾶραι ὑπῆρξεν αὐτοῖς ποτέ, ἱσταμένοις ἐν ἐκείνῳ τῆς καταστάσεως. "Αγγελοι γάρ εἰσιν ἐπὶ γῆς ἕτερος· ἐνοειδῶς, ἀνειδέως, ἀνομε μάτως, ἀσχηματίστως, καὶ ἁπλῶς ἐν ἀμεταβάτοις νεὸς ἀποβλέψεσι τῇ ἀληθείᾳ συναπτόμενοι, μόνο μεθ' ἑαυτῶν ἔχοντες τὴν ἔκπληξιν καὶ τὸν θαυμασμόν χωρίς τοῦ νοεῖν τι, μᾶλλον δὲ μετὰ τοῦ ἀνομμάτως ἐπιβάλλειν ταῖς ἀνάρχοις καὶ θείαις ἐλλάμψεσιν. Ἐκεῖθέν τε κατιόντος τοῦ νοῦ ὡς ἔχοντος τὴν τρεπτότητα, καταντῶσιν ἐπὶ τὸ λέγειν, καὶ μεταβαίνειν νοερῶς πολλαῖς καὶ ποικίλαις ταῖς μεταβά σεσι· καὶ ἵν' αὖθις αὐτοῖς ἡ τοῦ σιωπὴν κατάστασις έπανέλθῃ, ὡς κρείττων πολλῷ τοῦ λέγειν ὑπάρχουσα, τὴν ἡσυχίαν ἀσπάζονται, καὶ φυλάσσονται μετὰ τῶν αἰσθητῶν τὰς αἰσθήσεις, καὶ πάσῃ μηχανῇ χρῶνται, πῶς ἂν φύγοιεν μετὰ τοῦ λέγειν καὶ αὐτὸ τὸ νοεῖν, dum redeunt. Etenim quando iis supervenit silentium, precantur ne unquam omnino ipsis accidat os aperire in hoc statu versantibus. Tanquam angeli sunt super terram. Simpliciter, sine forma, invisibiliter, absque figura, absolute in firnis mentis aspectibus veritati adbærentes, solummodo secum admirationem habentes et stuporem, nihíl omnino cogitantes, imo vero non videntes se ad divinas et æternas illuminationes conferentes. Indle enim descendente mente utpote inconstantiam habente, ad dicendum occurrunt et multis variisque conversionibus commutantur. Et ut iis rursum silendi status redeat, qui valde melior est locutione, tranquillitatem amplectuntur, et custodiunt sensus cum sensibilibus, et omni arte utuntur ut cum locutione et ipsum cogitare fugiant, ut possint cum Davide dicere: Obmutui et humiliatus sum et silui de bonis.» Etenim igitur et bona dicere est infra silentium cum ratione. ἐν' ἔχωσι λέγειν καὶ αὐτοὶ μετὰ τοῦ Δαβίδ· Ἐκωφώθην, καὶ ἐταπεινώθην, καὶ ἐσίγησα ἐξ ἀγαθῶν.» Καὶ γὰρ οὖν καὶ τὸ ἀγαθὰ λέγειν κατωτέρω ἐστὶ τῆς μετὰ λόγου σιγής. 41. Neque omnino divinum est manifestum, neque rursum absconditum; quod divinum exsistat, utique manifestum est; quid autem sit ipsum esse, est absconditum). Plurimum vero differt scire quid sit, et scire quod exsistat. Illul enim ex operationibus constat; hoc autem, quid est, ex substantia est, quod neque angelis de Deo scire licet. Deus enim est super omnia infinitum et super onnem mentem cogitationemque. Quando igitur mens in ea quæ Deum esse demonstrant ascendit, tunc multa potest dicere et sapere optima; potestque dici philosophus ac theologus; postquam autem supergressa est et ascendit ex hoc gradu in quo novit se esse divina obscuritate circundatam, bujus, quid sit, imaginatione acta et omnino sine figura et intacta, ac non videns, ut dignum est, per gratiam electa est, tunc omnis ratio quæ de Deo aliquid potest dicere, otiosa remanet, et mens unita immota est, et in non cogitabili ingressa. Εt tunc tota fit hujus quod supra omnia est, ubi non ratio, non cogitatio, non reputatio ad diversa procedit, sed adest simplicitas, et perceptionis impossibiliμα'. Οὔθ᾽ ὁλικῶς τὸ θεῖον ἐκπεφασμένον ἐστὶν, οὔτ᾽ οὖν αὖθις κρύφιον, ἀλλ' ὅτι μὲν ἔστιν ἐκπέφαν ται καὶ λίαν τρανῶς· τί δέ ἐστιν εἶναι, ἔστι κρύ φιον. Ἐς τὰ μάλιστα δὲ διενήνοχεν εἰδέναι τὸ τ' ἐστι, τοῦ ὅτι ἔστι· τὸ μὲν γὰρ ἐκ τῆς ἐνεργείας δείκνυται, τὸ δὲ, τί ἐστιν, ἐκ τῆς οὐσίας ἐστὶν, ὅπερ δὴ καὶ ἀγγέλοις ἐπὶ Θεοῦ εἰδέναι ἀπέγνωσται· ἔστι γὰρ ὁ Θεὸς ὑπὲρ πᾶν εἶναι ἀπειράκις ἀπείρως, καὶ ὑπὲρ νοῦν πάντα, καὶ τὸ νοεῖσθαι. Οπηνίκα τοίνυν ὁ νοῦς εἰς τὰ ὅτι ἔστιν ὁ Θεὸς δεικνύοντα γένοιτο, τότε πολλὰ ἔχει λέγειν, καὶ φιλοσοφεῖν ἄριστα· φιλό σοφός τε δύναται λέγεσθαι, καὶ θεολόγος. Οταν δὲ υπερκύψας, καὶ ὑπεραναβεβηκὼς ἀπὸ τοῦ ὅτι ἐστὶ τῇ θείᾳ περιληφθεὶς κρυφιότητι, τῇ φαντασίᾳ τοῦ τι ἐστιν ἐνεργούμενος, καὶ πάμπαν ἀνείδεος, καὶ ἀν έπαφος, καὶ ἀνόμματος κατὰ τὸ εἰκὸς γένηται διὰ τῆς χάριτος, πᾶς λόγος λέγειν περὶ Θεοῦ τι δυνάμε· νος μένει ἀργὸς, καὶ ἀκινητίζει ὁ νοῦς ἐνιζόμενος, εἰσδὺς εἰς τὸ ἀνεννόητον. Καὶ τότε πᾶς τοῦ πάντων ἐπέκεινα γίνεται, ὅπου οὐ λόγος, οὐ νόημα, οὐκ ἐπίσ νοιά τις προχωρεί ποικίλλουσα, ἀλλ᾽ ἁπλότης, καὶ ἀκαταληψία, αφασία τε καὶ ἔκπληξις. Τὸ ἀσχημά

τιστον, καὶ ἄπειρον, καὶ ἀόριστον, καὶ τὴν του tas, silentium et stupor. Forma carentian, et intiἀοράτου ξένῳ τρόπῳ ὁρᾷ δρασιν· καὶ τὸ ἀνείδεον εἶδος, ἀπόλυτος καὶ αὐτὸς, καὶ ἀνείδεος ἐν εὐθύτητι γεγονώς, καὶ κατὰ τὰ ἀοράτως αὐτῷ τεθεωρημένα, καὶ ἀνομμάτω; ἐπιβεβλημένα, ἐν ἐπιτομῇ φάναι, εἰς ἑαυτὸν τὸ θεῖον, καὶ ὑπερφυὲς κάλλος ἀναχρωννύμενος, καὶ τὸν τοῦτον τοιοῦτον κτίσαντα γεραίρων Θεόν. μβ'. Οὐχ ὅτι μόνον ἁπλοῦς τυγχάνει ὧν ὁ Θεὸς, ὑπὲρ πᾶσαν κείμενος σύνθεσιν, λέγεται ἕν, ἀλλ' ὅτι καὶ κυρίως ὢν, μόνος αὐτὸς ἐν ἅπασιν οὖσι λεγομένοι;, ἔχουσί γε τὸ εἶναι ἐξ αὐτοῦ. Τὸ γὰρ μὴ κυρίως καὶ ἁπλῶς ὅν, οὐδὲ κυρίως καὶ ἁπλῶς ἐστιν ἔν· καὶ ὡς ὡσαύτως ὢν πανταχοῦ ἀπεριλήπτως, καὶ ὡς μόνος πᾶσιν ἀνόμοιος, καὶ καθαρῶς πάντων ἐκτὸς, " καὶ ὡς ἀΐδιος, μήτε ἀρξάμενος μήτε παυσόμενος, καὶ ὡς ἐν ἅπασι τὴν θείαν τῆς προνοίας αὐτοῦ ἀκτῖνα ἀχράντως ἐπιλάμπων ἐπίσης, εἰ καὶ μὴ ὁμοίως ἅπαντα ταύτην δεδεγμένα εἰσιν· ἔτι γε μὴν, καὶ ὡς πᾶσιν ἀσχέτως γνωριζόμενος, νοῦν ἀποίκιλον, ἀνε!- δεον, ἀσχημάτιστον, ἄχροον, πάντων τῶν ὁπωσοῦν ὄντων ἀνέπαφον, καὶ ἀπαξαπλῶς ἀπόλυτον, εἰς ἀπει ρίαν αοριστίας, χρόνου τε καὶ τόπου, καὶ φύσεως, καὶ τῶν περὶ φύσιν ὑπεραναβαίνοντα ἀπαιτῶν εἰς τὸ ἀμηγέπη ὀπτάνεσθαι ἐνοειδῶς ὑπὲρ Ενωσιν νοεράν. μγ'. Οσον ὅτι ὑπὲρ τὸ νοεῖσθαι ἡ μεταξύ Θεοῦ, καὶ τοῦ νοῦ γινομένη πνευματική συναφή γίγνεται, λέγεται εἶναι τὸ τηνικάδε εἰς τὸ ὑπὲρ τὴν ἑαυτοῦ φύσιν ὁ νοῦς τὸ ὑπερφυὲς ἀπόκρυφον ἓν αἰσθήσει νπερᾷ ἀπολύτως φανταζόμενος· αὐτὸς μέντοιγε ὁ νοῦς κατὰ φύσιν 8 πάσχει ἐστὶ τὴν ἑαυτοῦ, καθαρ θεῖσαν τῇ χάριτι. Τοῦτο γάρ ἐστι τὸ νοεῖν τῷ νῷ, ὅπερ ὀφθαλμῷ τὸ ὁρᾷν. Ωσπερ οὖν ὁ ἐν σκοτίᾳ εἴσω ὁρῶν, ὁρᾷ μὲν οὐδὲν, πλὴν ὁρᾷ ὡς ἂν ἓν ἐκεῖνο τὸ σκότος, καὶ ὁρᾷ ὅτι οὐχ ὁρᾷ· εἰ γὰρ κεκάλυπτο τοὺς ὀφθαλμοὺς, τάχα ἂν καὶ φῶς εἶναι ἐνόμισε περί αὐτὸν, καὶ πραγμάτων ἅττα τινά· νῦν δὲ ὁρῶν, ἐναρ γῶς ὁρᾷ, ὅτι οὐχ ὁρᾷ· καὶ τὸ μὲν εἴσω τοῦ σκότους τὴν ὀπτικὴν διαβήναι δύναμιν, καὶ εἰδέναι τὰ κε κρυμμένα, ὑπὲρ τὴν τοῦ ὀφθαλμοῦ φύσιν ἐστὶν, οἶκουν γέ τοι τὸ ὁρᾷν, ὅτι οὐχ ὁρᾷ· οὕτω δῆτα κἀπὶ τοῦ νοὸς, ἐν τῇ θείᾳ ἀναδεδραμηκότος ἀποκρυφιστητι, καὶ τοῦ νοεῖσθαι ἐπέκεινα γενομένου, θεωρεί μὲν οὐδέν· πόθεν γάρ; μέντοιγε θεωρεῖ, ὅτι οὐ θεωρεῖ· καὶ ὅτι δ οὐ θεωρεῖ, ἔν ἐστιν, ὡς γνόφῳ τινὶ ἀπόκρυφον, ἐξ οὗ προχεῖται πᾶν ὁπηδήποτε δν, ἢ δρώμενον, ἢ νοούμενον, εἴτε τῇ κτίσει συναριθμούμενον, εἴτε ἀϊδίως ὃν ἄκτιστον. Καὶ εἴπερ μὴ ἐθεώρει, οὐκ ἂν ἑαυτοῦ ἐπέκεινα ἑαυτὸν ἑώρα ὑπερεκτεινόμενον· νῦν δὲ θεωρῶν, ἐκφανέστατα θεωρεί, ὅτι οὐ θεωρεῖ, ὧν ὑπὲρ τὸ θεωρεῖν, καὶ ὅτι θεω ρεῖσθαι ἀδύνατον 8 οὐ θεωρεῖ· καὶ εἴσω μὲν τῆς θείας καὶ ὑπὲρ νοῦν ἐνικῆς ἀποκρυφιότητος εἰσιέναι καὶ θεωρῆσαι, ὑπὲρ τὴν τοῦ νοὸς φύσιν ἐστί· τὸ δὲ ἀποβλέψαι εἰς τὸν θεῖον γνόφον ἐκείνης τῆς ἀποκρυφιότητος, καὶ φαντασιωθῆναι τὴν ἄῤῥητον ἑνάδα, τὴν ἐν ἀνεκλαλήτη μυστηρίῳ ὑπερκειμένην ὑπὲρ nitudinem, et termini carentiam et infiniti visionem miro modo videt, et ideam sine idea. Absoluta et ipsa et simplex in rectitudine effecta, et secundun ea quæ ab ipsa aspectæ sunt invisibiliter et sine oculis considerata, et, ut paucis dicam, in seipsa «livinam ac supernaturalem pulchritudinem aspergens, et eum Deum, qui ipsam creavit, honorans. 42. Non solum qula simplex est Deus, supra omnem compositionem positus, unum dicitur; sed quia per se exsistit, solus ipse in omnibus quæ esse dicuntur, et habent per ipsum exsistentiam. Quod enim non exsistit per se et simpliciter, non est vere ac simpliciter unum. Et ita Deus est incir; curnscriptus et solus omnibus dissimilis, et pure extra omnia situs, et æternus, quippe qui neque init'um habuerit neque habiturus sit finem, et super omnia divinum providentia suæ radium iinmittens æqualiter, etsi non similiter omnia cum recipiant; et omnibus necessario notus, mentem immutabilem, sine forma, omnibus quibuslibet intactam, sine figura aut colore, omnino simplicem et absolutam in indeterminationis infinitudinem et teinpore et Joco ac natura, et in ea quæ naturain transcendunt attrahit, ad simpliciter supra unionem intelligibilem contemplandam. 43. Quantum supra cogitationem est ea quæ inter Deum ac mentem fit spiritualis conjunctio dicitur mens quæ absolute sensu spirituali supernaturale unum cogitat, esse in illo quod supra ipsius naturam est; ipsa tamen mens, quod patitur secundum mentis naturam gratia mundatam est. Id enim menti cogitare est, quod oculis videre. Quemadmodum igitur is qui in tenebris intus videt, nihil quidem videt, nisi solummodo has tenebras, et videt se non videre; si enim oculos clausos haberet, forsan putaret lumen circum se esse et res quasdam: nunc autem aspiciens videt se non videre. Quod vis optica intra tenebras penetret, et abscondita cognoscat supra oculi naturam est, non autem videre se non videre; ita est et de mente in divinam obscuritatem confugiente et ultra cogitationem constituta; nihil enim videt; quomodo enim posset? Attamen videt se non videre; et videt quoque id quod non videt esse unum tanquam tenebris quibusdam absconditum, ex qua profuunt quaecunque exsistunt sive visibilia, sive cogitata, sive in creaturis numerata, sive æterna et increata. Et nisi id contemplaretur non se videret supra seipsam extensam. Nunc autem contemplans, manifestissime contemplatur sei non videre, cum supra contemplationem sit, et impossibile esse contemplari quod non contemplatur; et intra divinam illam ac supra mentem obscuritatem intrare et eam contemplari, supra mentis naturam est; aspicere autein ad divinas hujus obscuritatis tenebras et ineftabilem illam unitatem imaginari in ineffabili mysterio positam

CALLISTI CATAPHUGIOT.E et super omnia, et videre se nihil intra divinas tene- ἅπαντα, καὶ ὅτι οὐ θεωρεῖ θεωρῆσαι εἴσω τοῦ θείου bras videre, est divinæ mentis proprium et in Spiritu contemplantis. Non enim occlusum cle:structum spiritualem aspectum et nihil operantein mens habet, quando contemplatur se non videre nisi divinum et simplititer unum in obscuritate: il enim est ignorantiæ iudicium. Sed quando manifestius contemplatur, tunc ad illud quod est supra mentem accurrit, et videt propriam ignorantiam in divina simplicissimi unius obscuritate considerans; sed tamen unum esse illud ex quo omnia et esse absconditum manifeste videt. Quid autem sit non videt, et dicitur mentem esse supra propriam suam naturam per illud, in quartum, in simplicissi ma Dei obscuritate contemplatur; illud autem esse menti licet, postquam munda facta sit. Et ut ita dicam, ipsi naturaliter iuest in supernatu= vali fieri, cum tendit ad divinam illam et simplicissinam supra mentem unam occultationem. Non “nim cognitivam perceptionem habet, nisi unius I ujus inaccessibilis. Et sane illuc per proprium motum accedens, in statu et quiete cessat; non enim statum dico qui absque contemplatione est; id enim esset insauia; sed statum et quietem quæ fit cum jm non ex cogitatione ad cogitationem aut contemn - plationem transit. Mens eum, cum illuc assurrexit postquam in infinitudinis et indeterminationis, abyssum spirituali lumine cecidit, divinæ illius invisibilis obscuritatis incomprehensibilitate cir. cundata, ut ita, dicam, deficit, et moratur, nihil c alind patiens quam stuporem in spirituali splendore. Et sane conversa spirituali tamen lumine afficitur immobiliter aspiciens in supernaturali obscuritate, unitive ac simpliciter inaccessum splendoris hujus foras non prodeuntis internum permeans et inde ornata. Si vero a contemplando abstineret, quomodo stuporem et splendorem pateretur? Sed hoc modo stare mentem dicitur ¡¡luc profectam, quia immobilis est unum contemplans et unius splendore affecta et gaudens et splen- ‹ us; et stare non motam, non comprimentem suam contemplationis fruitionem; ea enim ſugienda ‹st affectio, neque laudanda et ignorantiæ tenebris plena, nunquam ullo modo contemplari. Dictus : utem mentis status per inaccessum huminis splendorem fit, et conremplatio est non quærens transn.ulationem, sed requiem ac statum. Infinitum enim est illud supersubstantiale, et absconditum supernaturale unum, et cuilibet menti inaccessum; neque licet mentem quæ contemplatur alio modo contemplari, nisi in quantum esset sibi convenientis pu - vitatis et divinæ unionis particeps. Et non aliter diviFæ huic contemplationi ac splendenti pulchritudini et infinitudini adhæret, quam attracta et affecta ab illa aut ⠀ssumptione aut nəturali quam patitur conversione. 44. Menti naturale est cogitare; in motu autem et mutatione cogitatio. Postquam autem mens in Deo versatur, supra cogitationem invenitur et supra motum; tunc merito diceretur mens supra γνόφου οὐδὲν, καὶ πάνυ τοι καθαροῦ νοὸς ἴδιον, θεω ροῦντος ἐν Πνεύματι. Οὐ γὰρ κεκλεισμένην ἔχει καὶ μύουσαν τὴν νοερὰν ἀπόβλεψιν, καὶ ἀργοῦσαν ὁ νοῦς ἅτε θεωρεῖ, ὅτι οὐ θεωρεῖ, εἰ μὴ τὸ Θεῖον, καὶ ἁπλῶς ἐν ἀποκρυφιότητι ἕν· τοῦτο γὰρ ἀμαθείας σύμβολον. Αλλ' ὅτε μᾶλλον ἐκφανῶς θεωρήσῃ, τότε εἰς τὸ ὑπὲρ νοῦν ἀνατρέχει, καὶ τότε θεωρεῖ τὴν ἑαυτοῦ ἀβλεψίαν ἐν τῇ τοῦ ἁπλουστάτου ἑνὸς ἀπὸ κρυφιότητι θεωρῶν· καίτοιγε ὅτι ἔν ἐστι τὸ ἐξ οὗ τὰ πάντα, καὶ ὅτι κρύφιον, καὶ μάλα σαφῶς θεωρεῖ. Τί δέ ἐστιν οὐ θεωρεῖ, καὶ λέγεται εἶναι εἰς τὰ ὑπὲρ φύσιν ὁ νοῦς διὰ ταῦτα τὴν ἑαυτοῦ, ἐφ' ὅσον ἐν τῇ τοῦ Θεοῦ ἁπλουστατῃ ἀποβλέπει ἀποκρυφιότητι· εἶναι δὲ τοῦτο αὐτῷ κατὰ φύσιν ἐστὶ καθαρῷ γεγονότι· καὶ οἷον εἰπεῖν κατὰ φύσιν ἐστὶν αὐτῷ ἐν τῷ ὑπὲρ φύσιν γίνεσθαι, ἀνομμάτως, τουτέστιν ἀνεπι νοήτω; ἐπιβάλλων [ἴσ. ἐπιβάλλοντι] τῇ θείᾳ καὶ ὑπερηπλωμένῃ ὑπὲρ νοῦν ἐνικῇ ἀποκρυφιότητι· οὐ γὰρ ἔχει τότε τὴν ὁποιανοῦν γνωστικὴν ἀντίληψιν, ὅτι μὴ τὴν τοῦ ἀνεκφοιτήτου ἑνός. Καὶ μὴν ἐκεῖσε γενόμενος δι' οἰκεία; αὐτῷ κινήσεως, εἰς στάσιν λήγει καὶ ταῦλαν· οὐχὶ στάσιν λέγω ἀπό γε τοῦ θεωρεῖν· τοῦτο γὰρ μανικὸν τὸ πάθος· ἀλλὰ στάσιν καὶ παύλαν, τοῦ μεταβαίνειν ἀπὸ νοήματος εἰς νόημα, ἢ θεώρημα. Ο γάρ τοι νοῦς ἐκεῖσε ἀναπο πηδηκὼς, ἐπειδὴ βυθῷ ἀπειρίας καὶ ἀοριστίας περ ριπίπτει ἐν φωτὶ νοερῷ, τῷ ἀπεριληπτῳ περιτυχών τῆς θείας ἐκείνης ἀπεριόπτου ἀποκρυφιότητος, οἷον εἰπεῖν, ἐκλείπει, καὶ ἵσταται, μηδὲν ἕτερον, ἢ τὴν ἔκπληξιν ἐν φαιδρότητι πάσχων ντερᾷ καί γε μὴ μεταβαίνων, ὅμω; τῷ νοερῷ φωτισμῷ ἐνεργεῖται ἀφορῶν ἀκινήτως ἐν τῇ ὑπερουσίῳ ἀποκρυφιότητι, ἑνικῶς τε καὶ μονοειδῶς τῇ ἀπροσίτῳ ἐνδότητι τῆς ανεκφοιτήτου τηλαυγείας διαπορούμενος, καὶ καλλυ νόμενος. Εἰ δ' ἦν ἀπὸ τοῦ θεωρεῖν ἀργός, πῶς ἂν ἔπασχε τὸ ἐκπλήττεσθαι καὶ φαιδρύνεσθαι; Αλλά τοῦτον τὸν τρόπον λέγεται ἵστασθαι, αὐτόσε γεγο νότα τὸν νοῦν, ὅτι ἀμεταβάτω; ἔχει τὸ ἐν θεωρῶν, καὶ τῇ τοῦ ἑνὸς ἀγλαΐᾳ καὶ προσπάσχων, καὶ χαίο ρων, καὶ λαμπρυνόμενος, καὶ ἵστασθαι μή κινούμεν νος, οὐ μὴν μύων τὴν σφετέραν τῆς θεωρίας ἀπό λαυσιν· τοῦτο γὰρ φευκτὸν τὸ πάθος, καὶ οὐκ ἐπαινετὸν, καὶ σκότους ἀγνοίας ἔμπλεον, μηδαμή μηδαμώς θεωρεῖν. Η δ' εἰρημένη στάσις τοῦ νοῦ, κατὰ ἀπρόσστον φωτὸς ἔλλαμψιν γίνεται, καὶ θεωρία ἐστὶ, μὴ ζητοῦσα μετάβασιν, ἀλλὰ παῦλαν καὶ στάσιν. Απειρον γάρ ἐστιν ἐκεῖνο τὸ ὑπερφυές, καὶ κρυφιό μυστον ὑπερούσιον ἓν, καὶ ἀνέκβατον νῷ παντί, καὶ ἄλλοσέ πη θεωρεῖν οὐ συγχωρεῖ τὸν θεωροῦντα αὐτὸν νοῦν, καθόσον ἂν εἴη μετειληφὼς ὁ νοῦς ἀν ηκούσης αὐτῷ καθάρσεως, καὶ θείας συνάρσεως. Καὶ οὐκ ἄλλως μεταπίπτει γε τῆς θείας ταυτησί θεως ρίας, καὶ ὑπερκάλου ἀγλαΐας, καὶ ἀπειρίας, Η ἀνθελκόμενος ὑπό του προσπαθών, ἢ προσλήψει, ή ὑπὸ τῆς φυσικῆς, ἣν πάσχει τρεπτότητας. μδ. Τῷ νῷ φύσις τὸ νοεῖν· ἐν κινήσει δὲ τὸ νοεῖν, καὶ μεταβάσει. Ἐπεὶ δὲ ὁ νοῦς ἐν Θεῷ γενόμενος, ὑπεράνω νοήσεως εὑρίσκεται, καὶ κινήσεως, εἰκότως οὕτω λέγοιτ' ἂν ὁ νοῦς εἰς τὸ ὑπὲρ φύσιν ἑαυτοῦ γίν

νεσθαι ἀπολύτως τὸν Θεὸν φανταζόμενος· πᾶν γὰρ suam naturam pervenisse, Deum absolute impiνόημα, δῆλον ὅτι ἐκ πράγματος γίνεσθαι πέφυκεν· ὅπου δὲ πρᾶγμα οὐ θεωρεῖται, νόημα οὔτε γεννάται, οὔτε μὴν εὑρίσκεται. Ο τοίνυν Θεὸς μηδοπως τιοῦν ἔχων ὁρᾶσθαι πραγματικῶς φαντάζει τὸν νοῦν πεφυκότως ἐκ τῶν περὶ αὐτὸν, ὧν δηλαδὴ ἐνερ γεῖ· & τόπον ἐπέχει δυνάμεως, ἔκ τινος προϊούσης δυνατοῦ. Ἐφ' ὅσιν οὖν ὁ νοῦς ἐν ἄλλοις ἅπασιν εἴωθε τὰς δυνάμεις μετὰ τῶν δυνατῶν θεωρεῖν, τοῦτο ζητεῖ κἀπὶ Θεοῦ παθεῖν· καὶ ἀδυνατῶν γιγνομένως• ὑπὲρ γὰρ τὴν φύσιν τοῦτο παντὸς κτιστοῦ νοῦ· τὰ περὶ Θεὸν θεωρεῖ. Καὶ τὸν Θεὸν ἀνομμάτω;, δ λέ γεται, ἁπλῇ φαντάζεται, καὶ ἀθρόᾳ ἐπιβολῇ. Ησύχου δὲ ἀέρος δραξάμενος, καὶ θείας εὐμενείας γενόμενος ἐπιτυχής, καὶ ἐνεργοῦντο; ἐν ἑαυτῷ τοῦ θείου καὶ προσκυνητοῦ Πνεύματος, ἐκ τοῦ νοεῖν συνεχέστερον ἁρπάζεται εἰς ἀνείδεον, καὶ ἄποιον, καὶ ἁπλῆν κατάστασιν, εἴσω καρδίας ὡς τάχος εἰσδύνων, δυνάμει τοῦ Πνεύματος ὑπερφυεῖ. Καὶ ἱστάμενος ἐν φαντασία Θεοῦ, καὶ μηδὲν νοῶν, ἀλλ' ὑπὲρ τὸ νοεῖν γιγνόμενος, ἐξ οὗπερ ὅτι ἀπὸ τοῦ τὰ περὶ Θεὸν νοεῖν, ἄνεισιν εἰς θείαν φαντασίαν, ᾗ εἴρηται, ἁπλοῦς ἀποκαταστὰς, λέγεται ὅτι εἰς τὸ ὑπὲρ φύσιν ἑαυτοῦ τελεῖ, ὅτι γίγνεται ὑπὲρ τὸ νοεῖν. με'. Πᾶν ὅ τι οὖν λεγόμενον κρύφιον, ἔχειν ἀνάγκη τι προφαινόμενον, ὅθεν ὅτι τοῦτο κρύφιον ὑφορᾶται· εἰ γὰρ μὴ, τῷ μὴ ὄντι προσέοικε μάλιστα. Τὸ γὰρ ὁλικῶς μὴ διδὸν ἔμφασιν γνωστικὴν ἀντότητος όπως οὖν, ἴσον νομισθείη ἂν τῷ πάντη μηδαμῶς ὄντι. Αμέλει δῆτα καὶ τῷ τοῦ Θεοῦ κρυφίῳ συνυπάρχει τινὰ προφαινόμενα, οἷς οἷα ιχνηλατῶν ὁ νοῦς τῆς θείας ἀποκρυφιότητος αἴσθησιν δέχεται, τῷ καταληπτῷ τοῦ Θεοῦ ἀνιὼν πρὸς τὸ ἀκατάληπτον· ἐν ᾧ γενόμενες ἐπίσταται, ὅτι ἔστι τι ἀκριβῶς, δ διαφεύς γει τὴν ἑαυτοῦ φυσικήν κατάληψιν, ὑπεράνω κείμενον πάσης νοερᾶς καταλήψεως, καὶ ἀγγελικῆς ἡστινοσοῦν, ὡς ὑπερταές [ῖσ. ὑπερφυές]· καὶ πάσης μὲν φύσεως, καὶ οὐσίας, καὶ ὄντος παντὸς αἴτιον, καὶ ἀρχὴ, καὶ πέρας, αὐτὸ δὲ ὑπερφυές, καὶ ὑπερούσιον, ἀπάσης ὑπερανῳκισμένον ἀπείρως οντοτητος· ἀγέννητόν τε καὶ ἄναρχον, καὶ ἀόριστον, καὶ φύσει, καὶ τόπῳ, καὶ χρόνῳ ἁπλῶς ἀπερίληπτον καὶ τοῦτό ἐστι τὸ ἀπόκρυφον ἓν ὑπὲρ νοῦν. Και ἐστιν ἡ θεία κατάληψις φυσικῶς ἐξ αὐτοῦ προϊοῦσα, παμπόλλη τις οὖσα, καὶ ἡμᾶς αὖθις ἐπ' αὐτῆς ἐπανατείνουσα, καὶ οἷον ἀνακυκλοῦσα νοεραίς χειραγω γίαις, καὶ ἐπιστροφαῖς, καὶ ἀνατάσεσιν, ἐπεὶ τὸ ἀρχικὸν ἀπόκρυφον ὑπερφυές ἕν· τοσοῦτον ἐνοῦσα ἡμᾶς τούτῳ, ὅσον νοῆσαι ὅτι ἔστι, καὶ ὅτι ἔν ἐστιν· ἔτι γε μὴν καὶ ὅτι τρόπῳ παντὶ ἀδιανόητόν ἐστι, τὸ τί ἐστιν εἶναι εἰδέναι τοῦτο τὸ ἀπόκρυφον ἔν. Τὸ δὲ ὑπεράνω νοῦ εὑρημένον καὶ ἐκφεῦγον διάνοιαν, πῶς ἂν λόγος διεξοδεύειν δεδύνηται; ὃ δὲ λόγος διεξοδεύειν οὐ δεδύνηται νοητόν, ἀφθέγκτως, καὶ ἀῤῥήτως, καὶ ἐν σιωπῇ ὁ νοῦς ὑπὲρ ἔννοιαν ἐνοειδώς ἀφορᾷν ὡς ἀπόκρυφον, καὶ χαίρειν ὡς αἰτίῳ, καὶ προμηθεῖ· καὶ ἐκπλήττεσθαι ὡς ὑπερφώτῳ, καὶ ὑπεραγάθω, ὑπερσόφω τε καὶ ὑπερδυνάμῳ, καὶ θείας nans; omnem enim cogitationem ex re fieri manifestum est. Ubi autem res non conspicitur, neque cogitatio generatur, neque invenitur. Cum igitur Deus videri nequeat realiter, menti ex iis quæ circa ipsɔm sunt, seipsum repræsentat, quæ nempe operatur; quæ locum potentia tenent ex quodam possibili procedentis. In quantum enim mens in aliis omnibus potentias cum possibilibus contemplari solet, id et le Deo pati inquirit; et cum non possit res ipsas contemplari, id enim supra onuis creatæ mentis naturam est, quæ circa Deum sunt contemplatur. Et Deum, oculorum expers, ut dictum est, et frequenti aspectu imaginatur et tranquillum aera prehendens et divium benevolentia particeps effecta, et in ipsa operante divino et adorando spiritu, ex cogitando frequentius simplicem et sine forma ac figura statum amplectitur, intra cor rapidissime intrans, supernaturali spiritus virtute. Et in Dei imaginatione stans neque quidquam cogitans, sed supra cogitationem effecta, quia ex eorum quæ circa Deum sunt cogitatione, ad divinam imaginationem ascendit, ut dictum est, simplex constituta, et dicitur ea supra suam naturam pervenisse, quia fit supra cogitationem. 45. Quodcunque dicitur absconditum, necesse est ut aliquid manifestatum habeat, unde illud absconditum animadvertatur; nisi enim id esset, nihilo prorsus simile esset. Quod enim omnino non dat exsistentiæ apparitionem, illud minime exsistere crederetur. Sine dubio igitur Dei abscond:to coexsistunt quaedam signa, quibus tanquam vestigiis mens inhæret et divinæ obscuritatis sensum accipit, per id quod potest comprehendi ascendens ad illud quod capi nequit. Quo postquam pervenit, apprime novit esse aliquid quod suam naturalem comprehensionem fugiat supra quamlibet naturalem et angelicam, comprehensionem sirum, utpote su• pernaturale; et quod est omnis nature ac substantiæ et creaturæ causa et principium et finis, ac supersubstantiale, habitans infinito modo supra omnia quæque exsistunt; ingenitum ac sine princi. pio, et infuitum, et natura ac loco et tempore simpliciter incircumscriptum; et illud est absconditum unum supra mentem. Εt est divina compre hensio naturaliter ex ipso procedens, multa quidem, et nos rursum super seipsam extendens, et circumagens spirituali ductu et conversione et extensione, cum illud initiale arcanum supernaturale unum sit; tantum nos cum ipso unificans, quantum necesse est ut sciamus illud esse et esse unum; et adhuc、 illud esse omnino incogitabile, et impossibile esse ut perpiciamus quid sit illud absconditum unum. Ouod supra mentum situmn est et fugit cogitationen, quomodo illud ratio possit penetrare? Quod anten ratio non potest cogitatum penetrare, mens absque vece et verbo et in silentio supra cogitationem simpliciter aspicere p test ut absconditum et eo Getai tanquam principio et providentia,. et stupere

CALLISTI CATAPHUGIOT.E tanquam supersplendido et superoptimo et præpo- Απολαύειν ἐκ τούτου ἀγαλλιάσεως, ὡς οὖσιν ἀπείtenti et divina ex ipso exsultatione frui, tanquam ροις, καὶ ἀορίστοι; ἅπασιν, οἷς ὁρᾶται τὸ ὑπερού infinitis et interminatis omnibus quibus videtur supersubtantiale unum absconditum; et omnino rationalis natura consequentia est. Inconsequens įgitur est mentem quæ in iis versatur, rationibus uti, caque penetrare transeuntem. Qui igitur siIntio non utitur, sed voce, a summo mentis statu deficit: is enim summus ejus status est, ut ii ipsi qui mihil veritatis prae se ferunt, confiterentur, in summo eam suæ virtutis gradu constitui. Summus porro ille gradus est ad illud quod summum est aspectus, qui et sine oculis perfici dicitur; multo igitur minus; et sine voce ac verbis. et στον ἀπόκρυφον ἕν, καὶ πάνυ τοι φύσεως λογικής ἀκολούθημα. Ανακόλουθον δὲ, ἐν τοιούτοις ὄντα τὸν νοῦν, λόγοις χρῆσθαι, καὶ διεξοδεύειν μεταβαίνοντα. Ο ἄρα χρώμενος οὐχὶ τὸ σιωπᾷν, ἀλλὰ τὸ λέγειν, τῆς ἄκρας ἐλλείπει τοῦ νοῦ καταστάσεως· αὕτη γὰρ ἐστιν ἡ ἄκρα τούτου κατάστασις, ὡς καὶ παρὰ τῶν μηδὲν ἀληθείας προτιθέντων ὁμολογηθείη ἄν· τὸ ἐν τῷ ἀκροτάτῳ τῆς αὐτοῦ ἐνεργείας γεγενῆσθα:. ᾿Ακρότατον δέ ἐστιν, ἡ πρὸς τὸ ἀκρότατον αὐτοῦ ἀπόβλεψις, ἥτις καὶ ἀνομμάτως τελεῖσθαι λέγεται πολλῷ ἄρα ἔλαττον, καὶ ἀλαλήτως. μς'. Επιβάλλοντος τοῦ νοῦ ἀνομμάτως τῇ θειοκρυφιότητι, παραδοχή, καὶ αὕτη ἀνόμματος, ἐκεῖθεν ἔπεισιν ἐπὶ τὸν νοῦν ἐνοειδή, καὶ μονοειδής ὑπερκάλου καὶ ὑπερφαούς, καὶ ἀῤῥήτου ἀγλαΐας πεπληρωμένη· καὶ εἰς βυθὸν θαυμασμοῦ, καὶ ἐκ πλήξεως προκαλουμένη τὸν νοῦν ἐν σιγῇ· προκατα έχουσά τε τὴν καρδίαν ἐνεργεία πνευματικῇ, καὶ χαρᾷ γλυκερᾷ· ἐκείνη γίνεται τῷ νοῖ νοερός φωτισ σμὸς, ἔλλαμψις, καὶ θεῖος κατὰ τὸ ἀνάλογον έρως καὶ φαιδρὸν ἀγαλλίαμα. Ἔχει δὲ τὴν ἀφορμὴν ἐκ Θεοῦ, ὅθεν πᾶσα δόσις ἀγαθὴ διὰ τῆς τοῦ νοῦ καθα ρότητος, καὶ τὴν, ὡς ἂν εἴποι τις, ὕλην ἐκ τῶν ἀνὰ μέρος θείων ἐμφάσεων τῶν Γραφῶν, καὶ τῶν ὄντων τεθεωρημένων συνετώς μετ' εὐθύτητος ἐν ἡσυχία 46. Quando mens siue oculis accedit ad divinissimam, unam, aeternam ac summam obscuritatem, " τάτῃ ἑνικῇ, καὶ ὑπεραρχικῇ, και κορυφαιοτάτῃ ἀποassensus, et hic sine oculis inde ad mentem sin-. plicem descendit, simplex quoque et pulchritudine ae luce eximia et ineffablli splendore plenus; eἱ in admirationis abyssum et stuporis mentem in silentio invitans; comprehenlens cor spirituali ellicacia et dulci gaudio Fit menti dulcis illuminatio ac splena!or, et divinans secundum similitudinein amor, et pura exsultatio. Principium autem ex Deo habet, unde omne donum optimum per mentis munditiam; et habet, ut ita dicam, materiam ex divinis apparitionibus per scripturas, el crea!uras intelligenter cum recto corde in tranquillitate et pratione consideratis. Non enim quolibet modo aspicitur absconditum et intimum Divinitatis και προσευχῇ. Οὐ γὰρ ὡς ἔτυχεν ἀφορᾶται τὸ ἀπό unum supra cogitationem, sed in proccdente iude splendore simplici aspectum et contemplationem spiritualem replente. Quod qui non patitur, rationabiliterque et scienter exterius ascendit ad şupernaturale absconditum et simplex unum, non in corde motus, neque spiritualiter illuminatuş. 47. Splendidissima, simplex et uniformis mentis in Deo contemplatio se ad unam illam divinam obscuritatem ferens et ad splendorem inde micantem æternæ et infinitæ lucis, non modo oris silentium exigit, sed et mentis. Licet enim, vel ore silentium agente, intra mentem ita disponi ut et ratiocinia ⚫ cogitationes percurramus, et mutemur. Ratio esset alicujus rei mente conceptæ a qua mens refugiens longe ad plenissimam Divina unitatis non figuratam obscuritatem ascendit. Aliud enim est mentis contemplatio et dispositio, et aliud cogitatio quæ est conceptæ rationis. Unde in creatis ac oppositis aut aliter variis rebus versata mens, primum contemplatur, ac deinde ita cogitat muLata. Et sane in re sape una iuveniret non paucas cogitationes. Sed in illa una et simplici et intima divinaque obscuritate, intendit quidem et expandit proprium oculum, et divini splendoris simplicitate illustratur. Minime autem potest cogitare sic dispusita. Una cnim illa simplicitas et obscuritas spitiquaiem conversionem aut variam dispositionem furit, et non potest cogitata describi aus ore dici. κρυφον ἐνδότατον τοῦ θείου ἓν ὑπὲρ ἔννοιαν, ἀλλ' ἐν προϊούσῃ ἐκεῖθεν αἴγλῃ ἑνοειδεῖ τὴν ἀπόβλεψιν, καὶ θεωρίαν ὑπερεκπληρούσῃ τὴν νοεράν· ὅπερ ὁ μὴ παθών, λογικῶς τε καὶ γνωστικῶς ἔξωθεν ἄνεισιν εἰς τὸ ὑπερφυές ἀπόκρυφον ἁπλοῦν ἕν, οὐ καρδιακῶς ἐνεργούμενος, οὔτε δὴ νοερῶς ἐλλαμπόμενος. μζ'. Η διαυγεστάτη ἐνοειδής τε καὶ μονοειδής τοῦ νοὸς ἐν τῷ Θεῷ θεωρία, ἐπιβάλλουσα τῇ ἐνικῇ θείᾳ ἀποκρυφιότητι, καὶ τῇ ἐξ αὐτῆς ἐξαστραπτούση αἴγλῃ θείαν τηλαυγειαν παραδεδεγμένη ἀνάρχου καὶ ἀπείρου φωτοβολίας, οὐ μόνον στέματος σιωπὴν ἀπαιτεῖ, ἀλλὰ καὶ νοός. Εξεστι γὰρ καὶ στόματος σιωπὴν ἄγοντος, εἴσω τὸν νοῦν διατίθεσθαι, καὶ εἰς λογισμού; καὶ νοήματα μεταβαίνειν, καὶ ποικίλλε σθαι· ὃ λόγος ἂν εἴη τοῦ ἐνδιαθέτου, οὗ πόρξω νούς ἀναδεδραμηκώς εἰς τὴν ὑπερηπλωμένην τῆς θείας ἑνάδος ἀτύπωτον ἀποκρυφίοτητα. Αλλο γάρ ἐστι τὸ θεωροῦν τοῦ νοὸς, καὶ τὸ διατίθεσθαι, καὶ διανοεί σθαι, ὅπερ ἐστὶ τοῦ ἐνδιαθέτου λόγου, ἕτερον. Εντεῦθεν ἐν κτιστοῖς, καὶ συνθέτοις, ἢ ἄλλως πως ποικίλοις γεγονὼς ὁ νοῦς πράγμασι, πρῶτον θεω μεῖ, κάπειθ' οὕτω διανοεῖται ποικιλλόμενος. Και πουτοι ἐν πράγματι πολλάκις ἐνὶ, εὕροι ἂν οὐκ ὀλίγα νοήματα. Εν δέ γε τῇ ἐνικῇ, καὶ μονοειδεῖ ἐκείνῃ καὶ ἐνδοτάτῳ θείᾳ ἀποκρυφιάτητι, ἀνατείνει μὲν καὶ ἀναπλοῖ τὸ θεωρητικόν σφέτερον ὄμμα, καὶ τῇ ἁπλό τητι τῆς θείας αὐγῆς καταλάμπεται. "Ηκιστα δὲ Έχει διανοεῖσθαι διατιθέμενος· ἐκφεύγει γὰρ ἡ ἑνιαία

ἁπλότης τὴν νοερὰν οἰανοῦν μετάβασιν, ἢ ποικίληνA Per que silentium exercet mens naturaliter et ore διάθεσιν, καὶ ἡ κρυφιάτης, τὸ τί ποτε διανοηθέντα et mente; et in gloriosissimam unam et divinam εἰπεῖν διαθέσει καὶ στόματι. Δι' ἃ δὴ σιωπὴν ἀσκεῖ obscuritatem postquam homo spiritualiter confuφυσικῶς καὶ στόματι, καὶ νεῖ, ἐν τῇ ἐνικῇ ἐνδοξα- git. τάτῳ θείᾳ ἀποκρυφιότητι νοερῶς ἄνθρωπος ἀναδεδραμηκώς. μη'. Οπηνίκα ἡ στροφή του νοός νεύσῃ ὁλικῶς ἐπὶ τὸν Θεὸν, καὶ καταποθῇ τὸ θεωροῦν αὐτοῦ ταῖς τοῦ θείου κάλλους παμφαεστάταις ἀκτῖσι, καὶ ἀσχηματίστως εἰς τὴν τοῦ ἀποκρύφου ἑνὸς ἀνειδέου ἀνέλθῃ ἀπλότητα καὶ ἀοριστίαν, καὶ γένηται αὐτὸς ἑαυτῷ ἑν, τῇ πρὸς τὸ ἓν ἑαυτοῦ ἀνατάσει, καὶ ἀπο βλέψει ἐν ἐπιπνοίᾳ τοῦ Πνεύματος, τὸ τηνικάδε τῆς νηπιώδους γίγνεται τρανῶς καταστάσεως, αὐτὸ τὸ φρονεῖν, καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ βασιλείας τοῦ ἀῤῥήτου καὶ ὑπερφυοῦς γεύεται, κατὰ τὸν τοῦ Κυρίου λόγου, • Ἐὰν μὴ στραφῆτε, λέγοντα, καὶ γένησθε ὡς τὰ παιδία, οὐ μὴ εἰσέλθητε εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐμανών.» Απόλυτος γὰρ τότε, καὶ ἄσχετο, πάντη ἐκ πάντων ὁ νοῦς ἀποκαθίσταται πάσης γνώσεως, παντοιασούν νοήσεως, καὶ πάσης συνθέσεως, καὶ ποικιλίας τοὺς ὅρους ὑπεραναβεβηκώς, καὶ ἀνατεινόμενος εἰς τὸ ἄφθεγκτον, καὶ ὑπὲρ νοῦν ἄγνωστον· ὅθεν δῆτα καὶ σιωπὴν ἄγει φυσικῶς, διὰ τὴν οὐ μόνον ὑπὲρ λόγον, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ νοερὰν ἐνέργειαν σφετέραν κατάστασιν, ἔχουσαν μετὰ τοῦ κρυφίου, καὶ ἀνειδέου, τὸ ὑπερφυές, καὶ χαρίεν, καὶ γλυκύ, ὅσον εἰς νοερὰν ἀπόλαυσιν. 48. Quando mentis conversio prorsus ad Deum tendit, et cupit eum contemplari divinæ pulchritudinis splendentibus radiis illustrata et in absconditi ac simplicis unius simplicitatem et infinitudinein pervenerit, et ipsa sibi ipsi unum effecta fuerit sua ɔd illud unum tendentia et aspectu in spiritus cogita· tione, tunc manifeste silentem hunc statum assecuta est, nempe ipsum concipere, et regnum Dei ineffabile ac supernaturale gustat, juxta Domini verbum nisi conversi fueritis et efficiamini sicut parvuli, non intrabitis in regnum calorum. Absoluta enim tunc et non cohibita ab omni cogni tione se removet, et a qualibet cogitatione, et diversi. talis terminos transcendens et ad ineffabile neque noscibile se ferens quod est supra mentemi, unde sane et silentium naturaliter agit per eum qui est non modo supra rationem, sed et super spiritualen eficaciam, statum habenten, una cum illo abscondito ac simplice, supernaturale et gratuin et dulce, quantum necesse est ad spiritualem fruitionem. 49. In forma sine forma et super splendidissimo immateriali et simplicissimo vultu Deum contemnplantur contemplativi uniformiter unum, infinitis bonis circumdatum, innumeris pulchritudinibus illustratum, lucidis radiis splendidum et omnem mentem luce perfundens, ineffabiles et inenarrabiles divitias; bonorum et pulchrorum fontem, infinitam abundantiam perpetuo fuentem et aternam,gloriae thesaurum plenissimum et inexhaustum, plurimo gaudio replentem mentes sine oculis, letitia et exsultatione cum immisto sensu lac livina et supernaturali unitate libenter se effundente, illa, quae in inaccessa obscuritate jacet. Vilent quoque quantum post investigationem profundatur mare ex illa infinitum, ex illa, inquam, ineffabili bonitate et inexplicabili charitate et providentia inscrutabili μθ'. Ἐν εἴδει τῷ ἀνειδέῳ, καὶ ὑπερφαεστάτω ἀΰλῳ, καὶ ἀσυνθέτῳ κάλλει, καὶ προσώπῳ ἁπλουστάτῳ τὸν Θεὸν θεωροῦσιν οἱ θεωρητικοὶ ἐνοειδῶ; ἐν, ἀπείροις ἀγαθοῖς, περιεστεμμένον, ἀναριθμήτοις καλοῖς κατηγλαϊσμένον, φωτοειδέσι καλλοναῖς ἀκτινοειδῶ; ὥσπερ περιαυγάζοντα νοῦν πάντα, όλβον ἄῤῥητον καὶ ἀνεκδιήγητον· ἀγαθῶν καὶ καλῶν πηγαίαν, ἀφθονίαν ἀπειρόβλυτον, καὶ ἀένναον, δόξης θησαυρὸν ὑπέραντλον, ἀπύθμαντον, ἀκένωτον· πολτῆς ὅτι μάλιστα τερπωλῆς ὑπερπληροῦντα τοὺς ινομμάτους νόις· χαρᾶς τε καὶ θυμηδίας μετ' εὐφροσύνης ἀκηράτου κατὰ ροῦν ἀείῤῥυτον προϊούσης μυστικῶς ἐκ τῆς θείας ἐκείνης καὶ ὑπερφυοῦ, ἀνάδος, τῆς ἐν ὀδύτῳ ὑπερκειμένης ἀποκρυφιότητι ἔτι τε ἡλίκον καὶ ὅσον ἀνεξιχνίαστον προχεῖται πέρ λαγος ἐξ ἐκείνης ἀπερίληπτον, χρηστότητος ἀφάτου, καὶ ἀγάπης ἀνερμηνεύτου, καὶ προμηθείας ἀνεπι-D in infinita potentia, et iuefabili sapientia; que νοήτου ἐν δυνάμει ἀορίτῳ, καὶ σοφίᾳ ἀφράστῳ, καὶ ἀγγέλοις καὶ αὐτοῖς Σεραφὶμ ἀπερινόητα, ὡς ὑπὲρ πάντα νοῦν καθεστώτα· καὶ μὴν καὶ τὰ ἀπὸ τοῦ παρόντος ἐν ἡμῖν οἷα συλλαμβανόμενα ἀῤῥήτῳ λόγῳ, κατὰ δὲ τὸ μέλλον ἀποκαθιστάμενα, καὶ οἷον ἀπο γεννώμενα, καὶ τελειούμενα· ἡ καὶ Χερουβικὸν νοῦν ἐξιστᾷ, καὶ μόνον πως ἀμυδρῶς περὶ τούτου δια νοηθῆναι προθέμενον. “Ὦ ἀγαθότητος, καὶ βουλῆς Θεοῦ, καὶ ἀγάπη;, καὶ χρηστότητος, δυνάμεώς τε καὶ σοφίας, καὶ προμηθείας θείας! ὄντως μακάριοι ὧν ἀφείθησαν αἱ ἀνομίαι, καὶ ὧν ἀπεκαλύφθησαν αἱ ἁμαρτίαι! Καὶ μακάριος ἄνθρωπος, ὃν ἂν παιδεύσῃ Κύριος, καὶ ἐκ τοῦ νόμου αὐτοῦ καὶ τοῦ Πνεύματος διδάξει αὐτόν! omnia sunt angelis et ipsis Seraphim incomprehensibilia, utpote supra quamlibet mentem excels:; quæ quidem ex eo tempore in nobis tanquam ineffabili ratione colliguntur, futuro autem tempore restituia et regenerata et perfecta; quæ cherubim mentem extollunt, quibus tamen de illo obscure tantum cogiţari datum est. 0 bonitatem 1 o Dei consilium et charitatem to beneficentiam, potentiam que et sapientiam, et providentiam divinam! Vere leati quorum remissæ sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata: et, beatus homo quem Deus erudierit et de lege sua ac spiritu docuerit cum!

50. In spiritu et veritate revelantur ea quæ iis qui in mundo sunt, invisibilia sunt, quippe qui nequeunt Spiritum sanctum accipere, ut dixit Dominus. Quibus autem placet secedere et longe se a mundo statuere et ab iis quæ in mundo smut; eorum per divinam gratiam illuminavit spiritualis lux cordis oculos, solis spiritualis ortus ex alto, et facta est iis apud Deum opitulatio, tanquam gralus in cordibus eorum disponi et illuminari divinis splendoribus ut justum est; et iis oculis clare aspiciuntur et multa alia divina & spiritualia et spirituali aspectu digna. Εt ad haec, futura aterna el indeclinabilis restitutio iis qui pie vixerint, ita ut futura sit nou modo non sensibilis, sed jam et supra mentem. Omnino enim tunc convertentur, toti hujus quod supra mentem est, electi, et vitæ ac deliciarum quæ supra omnem cogitationem sunt; tanquam Dii adoptione effecti, corain Deo exsul antes et lætintes supernaturalibus bonis, procedentibus ex summo et uno natura Deo. Circum illum stantes et sanctissime agentes, raste, quam optime, divinam ae supra mentem festivitatem, solam statuamus hujus benedictæ lætitiæ amœnissimam voluptatem et solemnitatem cum omnibus spiritualibus angelorum ordinibus. Multum quoddam est et inefalile flumen sinceræ illus de pulchritudinc exsultationis. Si enim sensibilis pulchritudo per sensus menti accedens, etsi finita ac fluxa, neque simplex neque incrcala, voluptatem tamen non ingratum auium praestare solet, non est difficile iis qui mentem labent et comparare possunt, concipere quid in spiritual:bus fierent et in iis quæ supra ment m infinita sunt, neque jam versantes in iis fluxis a Deo scaturientibus, ex quo omnia pulchra et bona, in increatis autem, et infinitis; et hæc omnia 'cum laetitia et exsultatione, et divina vita et ut saeculum illud illamque restitutionem decet. ν. Ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ ἀποκαλύπτεται τὰ τοῖς ἐν κόσμῳ μὲν ἀθέατα, μὴ δυναμένοις τὸ Πνεῦμα λαβεῖν τὸ ἅγιον, ὡς ὁ Κύριος ἀπεφήνατο. Οἷς δὲ τὸ ἀναχωρεῖν προυργιαίτατον, καὶ πόῤῥω κόσμου καθ ἦσθαι, καὶ τῶν ἐν κόσμῳ, διὰ θείας τε χάριτος δια τύγασε νοερόν φῶς, τοὺς τῆς καρδίας αὐτῶν ὀφθαλ μοὺς ἡ ἐξ ὕψους ανατολή ηλίου τοῦ νοητοῦ, καὶ για γονεν ἀντίληψις αὐτοῖς παρὰ τῷ Θεῷ, ᾧ ἀναβάσεις ἐν ταῖς καρδίαις αὐτῶν διατίθεσθαι, καὶ καταφαι· δρύνεσθαι ταῖς θεοπτικαῖς ἐλλάμψεσιν, ὡς εἰκὸ;, τούτοις καὶ μάλα τρανῶς ἐνορᾶται, ἄλλα τε πάμε πολλα θεῖα, καὶ νοητὰ, καὶ πνευματικῆς ἐποψίας ἐπάξια· πρὸς ἃὲ, καὶ ἡ μέλλουσα αἰώνιος καὶ ἀπὸ αρέγκλιτο, ἀποκατάστασις τοῖς ὁσίως βιώτας.ν" ὅπως ἔσται οὐ μόνον οὐκ αἰσθητή, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ ὑπὲρ νοῦν. Πάντη γὰρ ἀλλοιωθήσονται το τηνικάδε όλοι τοῦ ὑπὲρ νοῦν γιγνόμενοι, καὶ τῆς ὑπὲρ πᾶσαν ἐννοιαν καὶ ζωῆς καὶ τρυφῆς· θεοὶ θέσει καθάπερ, ένα ώπιον τοῦ φύσει Θεοῦ ἐπεντρυφῶντες, καὶ χαίρον τες τοῖς ὑπὲρ φύσιν ἀγαθοῖ;, προβαλλομένοις ἐκ τοῦ ἄκρου καὶ μόνον φύσει Θεοῦ. Τούτου κύκλῳ περιιστάμενοι, καὶ πανιέρως ἀγέντες εὐαγῶς ὅτι μάλιστα τὴν θείαν καὶ ὑπὲρ νοῦν ἑορτὴν, καὶ μίαν ἱστῶντες τῆς πανευφήμου ἐκείνης τερπωσύνης τὴν υπερευφρόσυνον θυμηδίαν καὶ πανήγυριν, σὺν ἅπασι τοῖς νοητοῖς τῶν ἀγγέλων διακόσμοις. Πολύς τί; ἐστι καὶ ἀνεννόητος ὁ τοῦ, ἐκεῖνος τῆς ἀκηρά του τῶν ὑπερκάλων ἀγαλλιάσεως. Εἰ γὰρ αἰσθητή καλλονὴ διὰ τῶν αἰσθητηρίων τῷ νοὶ προσπελάσασα, οὖσα ὁριστὴ, καὶ ῥευστή, οὔθ᾽ ἁπλῆ, οὔτ᾽ ἄκτιστος, Ο τέρψιν μέντοιγε οὐκ ἄχαριν προξενεῖν εἴωθε τῇ ψυχῇ, συνιδεῖν ἔστιν οὐ πόῤῥω καὶ συνιένα: νοῦν ἔχουσι, καὶ τὸ ἀνάλογον ἀναλογιζομένοις, τί ποτ' ἂν γένοιντο ἐν τοῖς νοητοῖς, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ νοῦν ἀορίστοις οὖσι, καὶ οὐ ῥευστοῖς γιγνόμενοι ἐκ τοῦ ἐξ οὗ τὰ καλὰ καὶ ἀγαθὰ πάντα πηγαζομένοις Θεοῦ. Οὐ κτιστοῖς, οὐκ ἠργμένοις, καὶ ταῦτ' ἐπ᾿ εὐφροσύνῃ, καὶ ἀγαλλιάματι, καὶ θείᾳ ζωῇ, καὶ τοῦ αἰῶνος ἐπι αξίως ἐκείνου, καὶ τῆς καταστάσεως. να'. Ταῖς χρονικαῖς τε καὶ τοπικαῖς διαστηματι καῖς παρατάσεσι, καὶ ταῖς ὁριστικαῖς τῶν φύσεων Ιδιότησι χαίρειν εἰπὼν, καὶ ταύτας διεκδραμὼν ὁ νοῦς, γυμνὸς γίνεται τῷ ὄντι τῇ ἐνοειδεῖ ἁπλότητα, καὶ ζωῇ τῇ ἀτέχνῳ καὶ ἀνειδέῳ· καὶ δίχα παντὸς 51. Postquam mens valedixerit temporalibus localibusque intervallis, easque transierit, nuda efficitur, simplicitate un form et v'ta inerti ac invisibili, ac sine ullo velamento et obice, cogitandi et apparendi impossibilitate; quippe quæ in æternitaten et incomprehensibilitatem, infinitudinemque ᾗ ἐπικαλύμματος καὶ προβλήματος τῇ ἀνεννοησία, et indeterminationem supernaturalter pervenerit in divina spiritualique cordis potentia et illuminatione, quæ in infinitum videtur eum ipsa mentis contemplatione extendi. Tune Dei pax animæ oritur et Spiritus sancti iveſſfabilis lætitia et exsultatio ipsi infunditur et supra cognitionem stupor caui psallentem continet. Non videbitur, sed videtur Deus deotum in Sion, in mente contemplativa ac sursum aspiciente. Domine Deus virtutumn, beatus homo qui sperat in te! › 52. Quando mens in stupore jacet inelabili illa cogitationis carentia, inter Dcum ac divina scipsam καὶ ἀφασίᾳ ἐν ἀναρχίᾳ, καὶ ἀπεριληψίᾳ, ἀπειρία σε καὶ ἀοριστία ὑπερφυῶς βεβηκὼς ἐν καρδίας πνευματ τοκινήτῳ θείᾳ δυνάμει, καὶ ἐλλάμψει πρὸς ἀπειρίαν δοκούσῃ, καὶ αὐτῇ τῇ τοῦ νοὸς θεωρία συνεπεκτεί νεσθαι. Τοτηνικάδε ἡ τοῦ Θεοῦ εἰρήνη τῇ ψυχῇ ἀνατέλλει, καὶ ἡ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἄῤῥητος χαρά, καὶ ἡ ἄφραστος ἀγαλλίασις ἐγχεῖται αὐτῇ· καὶ ἡ γνώσεως ἐπέκεινα έκπληξις συνέχει αὐτὴν ὑποψάλλουσαν. Οὐκ ὀφθήσεται, ἀλλ᾿ ὀπτάνεται ὁ Θεὸς τῶν θεῶν ἐν Σιὼν, ἐν νοῖ μετεωροπόρῳ, καὶ ὑψετ όπτη. «Κύριε ὁ Θεὸς τῶν δυνάμεων, μακάριος ἄν θρωπος ὁ ἐλπίζων ἐπὶ σέ! ο νβ'. Οπηνίκα ὁ νοῦς εἰς ἐκπλήξεις κεῖται πεφωτ τισμένος ἀνεννοή του ἀφραστότητος, μεταξύ Θεού

καὶ τῶν θείων ἑαυτὸν θεωρῶν, τηνικάδε ἔδεται, ᾗ conten plans, tunc comedit, quantum licet, scienθέμις, τῆς πνευματικῆς γνώσεως τοὺς ἀληθεῖς καρπούς, καὶ θεουργεῖται, καὶ χαίρει, καὶ εἰς θείους προκόπτει ἔρωτας, λαλῶν μὲν οὐδαμῶς οὐδὲν, οὔτε μήν πως διεξοδεύων, οὔτε ἔνδον οὔτ᾽ ἔσω κατὰ διάθεσιν, ἀλλ' οὐδὲ διανοούμενος, ἀλλ' ὁρῶν νοερώς ἑνικῶς ἐν φωτὶ ἀληθείας καὶ πνεύματος, καὶ του τὴν ἀμετάβατον ποιούμενος τὰ δρώμενα. νγ'. Ὅταν τὸ τοῦ νοὸς πρόσωπον νεῦον εἴσω καρ δίας, δρα τὴν τοῦ Πνεύματος ἔλλαμψιν ἐξ αὐτῆς ἀείόλυτα πηγάζουσαν, τότε πάνυ καιρὸς τοῦ σιγαν. νδ'. Ὅταν ὅλον τὸ νοερόν πρόσωπον ἴδῃ τὸν Θεὸν, μᾶλλον μὲν οὖν ὅταν ὅλος ὁ νοῦς εἴσω γένηται τοῦ Θεοῦ, ἦ, ἵν᾿ οὕτως εἴπω, ὅταν ὁ Θεὸς ἐν ὅλῳ τῷ να γένηται, τότε πάνυ τι καὶ μειζόνως πεφυκότως και - ρὸς τοῦ σιγαν. νε'. Ὅταν ὁ νοῦς ἐν τῇ τοῦ Πνεύματος μετοχή - θεωρητικῶς κατὰ τὰ γινόμενα Θεῷ παριστάμενος, δόξης τε ἐκ προσώπου Θεοῦ, καὶ ἀγλαΐας τρόπον θεμιτὸν ἀπολαύῃ, χρὴ καὶ μάλα εἰκότως σιγᾷν, ἡσυχῇ τε καὶ ἀπερικτυπήτως ὁρᾷν. Εἰ δέ τι σκότους ἐπωσδήποτε ἀχλυώδες μεταξὺ νοῦ καὶ Θεοῦ παρ εμπέσῃ, ἀθρόον ὥσπερ τι φωτοειδές, καὶ διακαὲς πεφυκότι λόγῳ πῦρ, βάλλειν ὁμέσε σκότους λόγον, βραχύλεκτον μὲν, ὅμως θείας ἐμφάσεως, ἵν' οὕτω θῆττον τὸ σκότος ἐξαφανίσας τῷ φωτί, καὶ τῇ θέρμῃ τήν γε ἀχλὺν, καὶ ἐξ ἐφαμίλλου τὸν νοῦν φωτίσας τε καὶ θερμάνας τούτῳ αὐτῷ, ἐσαῦθις ἴσχει συνεἶναι ὡς πρὶν τῷ Θεῷ, καὶ θεωρεῖν τὸ κάλλος αὐτοῦ, R καὶ ὡς εἰκὸς ἀπολαύειν αὐτοῦ, καὶ καλλύνεσθαι, καὶ πάσχειν, συλλήβδην φάναι τὰ κατὰ νοερὰν ἐπιβολὴν διὰ παραδοχῆς τοῦ ζωοποιοῦ Πνεύματος ἐκ Θεοῦ, καὶ μέν γε δήπουθεν ἡπλῶσθαι, καὶ ἀπολύεσθαι ἐν ἄρα ἀληθείᾳ καὶ πνεύματι ἐν τῷ Θεῷ, ἀπὸ πάντων, καὶ αὐτῶν τῶν περὶ Θεόν. Τοῦτο μὲν εἰκότως καὶ προσηκόντως ὁ θεωρητικός· ὁ μέντοι μόνη προσανέχων πράξει, πολλοῦ δεῖ τῆς τοιαύτης έχεσθαι καταστάσεως, μηδέπω δηλονότι εἰς ἑαυτὸν, καὶ δι' ἑαυτοῦ εἰς τὸν Θεὸν ἑνωθείς. Οὐ τοίνυν θαῦμα τοῦτον ἐκ τῶν θείων ᾄδειν, ἢ λαλεῖν ἀμωςγέπως πολλά τε δὴ καὶ πυκνῶς, ταῖς συνεχέσι πάντως ἐντεῦθεν οἷόν τισι βολαῖς, καὶ φοβῶν, καὶ ἀποσοβῶν τὸν ἡμεν δυσμεναίνοντα τὰ πολλὰ, καὶ πολεμοῦντα ἐκθύμως ἥξει γὰρ καὶ τούτῳ καιρὸς ὑπομένοντι, ἐξ ἄρα δῆτα ἐτιπνοίας πνευματικῆς, ὁπηνίκα τὰ τῶν πολλῶν [ θείων ᾠδῶν, καὶ ᾀσμάτων, καὶ λόγων σπινθηροειδή αἱονεὶ ἐναυγάσματα συναφθῶσιν εἰς ἕνα δήπου πυρο σόν, ὅτε καὶ τὸν ἐχθρὸν ῥᾷον καὶ καιρίαν βάλλει, καίων δηλαδή, καὶ διαιρῶν, ἢ μᾶλλον ἐξαφανίζων τὸ σκότος ἐκείνου, ἑαυτὸν δὲ τῷ πυρσῷ φωτίζων, θερμαίνων τε καὶ πρὸς θεῖον τὰ μάλιστα ἀνακινῶν Έρωτα, πρός τε Θεὸν αὐτὸν ἐγκάρδιον ἐν σιγῇ ὕμνον, καὶ ἔκπληξιν ἀναφέρων, καὶ μυστηρίων παραδει κνύων ἐξαίσια ἑαυτῷ τὰ μάλιστα θαύματα. Οὐκ ἀπ· εικότως γὰρ οἱ ὑπομένοντες τὸν Κύριον μακαρίζονται· ἢ ὅτι, προϊόντος χρόνου, κληρονομούσιν, οἷάπερ πραεῖς τὴν νοητὴν τῆς ἐπαγγελίας γῆν, ἐν Χριστῷ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν. νς'. Ὅταν ὁ νοῦς, ἑκάστῃ τῶν φωτοχυσιῶν τοῦ tiæ spiritualis fructus veros, et deificatur, et lætatur; et in divino amore proficit, nibil quidem omnino loquens, neque penetrans, neque intime neque intra per descriptionem, sed neque ratioci. nans, sed videns spiritualiter ac unitive in veritatis ac spiritus lumine, sibi ea quæ videt indeficientes latitias faciens. 53. Quando mentis vultus intra cor penetrans, videt Spiritus illuminationem ex corde perpetuo scaturientem, tunc silendi tempus. 54. Quando spiritualis nullus totum Deum videt, imo vero quando mens tota intra Deum est, aut, ut ita dicam, quando Deus in tota mente diffusus est, tunc omnino et maxime naturaliter silendi tempus est. 55. Quando mens in spiritus participatione contemplative pro circumstantiis Deo astat, et splendore debito modo fruitur, gloriaque ex vultu Dei, oportet tunc præsertim silere, et tranquille et in silentio videre. Si autem tenebrarum caligo intra nen'em ac Deum deciderit, frequenter tanquam aliquid lucidi et ignem naturali ratione urentem contra has tenebras emittere oportet, verbum breve quidem divinæ revelationis, ut ita citius tenebras lumine dissipans et frigus calore solvens, et contrarius mentem illuminans calefaciensque, rursum cum Deo, ut prius conversari possit, ejusque pulchritudinem contemplari, eaque frui, ut decet et decorari, et, ut breviter dicam, quæ secundum spiritualem impetum sunt pati, per vividcantis spiritus ex Deo receptionem, et simplex fieri et in veritate ac spiritu in Deo dissolvi ab omnibus et iis ipsisquæ circa Deum sunt. Idl assequitur merito ac decenter contemplativus. Qui vero soli actioni incumbit, multum ab hac restitutione distat, noudum in seipso ac per seipsum in Deo unitus. Non igitur mirum est illum et divinis canere aut loqui quodammodo multa ac frequenter frequentibus omnino quibusdam impetibus, ac fremens et reverons eum qui in nobis plerumque et ardenter pugnal. Veniet enim illi tempus sufferenti, ex spirituali inspiratione, quando multorum cantuum et rationumn scintillantes fulgores in unam facem colligentur, quando inimicum facile et opportune feriet, incendens ac dividens, imo vero dissipans ejus tenebras, seipsum vero igne illo illuminans calefaciensque et ad divinum amorem quam maxime πovens, lymuum et admirationem ad Deum diri gens in silentio, ac sibi mysteriorum ostendens stupenda miracula. Non enim immerito qui Domi num sustinent beatificantur; vel potius, tempore procedenie, hæreditabunt, tanquam nites, spiri tualem promissionis terram, in Christo Domino nostro. 56. Quando mens singulis luminis effusionibus

8′5 Spiritus illustrata, stupet ac penetratur, et ad in- Πνεύματος καταλαμπόμενος, Ιλιγγιᾷ, καὶ διαπορεί finitum et interminatum seipsam cogitat extensam et mutatam, tum silendi tempus. 57. Quando vero aspectuum manifestissimis se laborare animadvertit vel penetrare valentem, ut conatur cedens quodammodo quietem experiatur, tame merito loquendi tempus, breviter tamen et Divinæ illuminationi propria. 58. Quando mens per medias aquas spiritualem Pharaonem, fugit, fugatque propriam noctem ignis illuminatione et suami diem transit cum nubis protectione, tunc rursum benedicti silentii tempus adest et pacis, et initium anima purificationis. Quando autem terribilis spiritualis Amalec, et quæ illum sequuntur, gentes resistunt, prohibentes quominus mens promissionis terram possideat, tempus est ei loquendi, sed ad Deum in spirituali actione et convenienti contemplatione se dirigendi, ut Moyses olim ab Aarone et Ormanus extendebat. tanc 59. Quando ex divini fontis abysso et ex spirituali coralis aspectu scaturit spiritualis potentia, tune silendi tempus est. Tunc enim ineffabiliter perficitur menti cultus et adoratio Dei in veritate et in spiritu et id, vero spiritualique sensu. 60. Quando ex spirituali ad Deum aspectu omnis animae ratio divino stupore adlimpletur, spiritus autem visione, et animæ exsultatione, indubitanter adest silendi tempus. In spiritu enim sensibiliter veritatem explicite mens contemplatur, et veneratur in stupore adorans Deum qui in ipsa splendel. ται, καὶ πρός γε τὸ ἄπειρον, καὶ ἀόριστον ἑαυτὸν νεῖ ἐπεκτεινόμενον, καὶ ἀλλοιούμενον, τότε καιρός τοῦ σιγαν. νζ'. Οταν δὲ οἷον ταῖς φανωτάταις τῶν ἐποψιῶν ἀποκαμόντα αἰσθάνηται, καὶ διεξοδεύειν εθέλοντα, ἵνα τοῦ τόνου καθυφείς, τρόπῳ γέ τῳ τύχῃ διαναπαύσεως, τότε πεφυκότως καιρὸς τοῦ λαλεῖν, μέντοι βραχύλεκτα, καὶ οἰκεῖα θείας ἐλλάμψεως. νη'. Οπηνίκα ὁ νοῦς διὰ μέσων υδάτων διαφεύ γων τὸν νοητόν Φαραώ, δίεισι τὴν ἰδίαν νύκτα ἐν φωτισμῷ πυρός, καὶ ἐν σκέπῃ νεφέλης τὴν ἑαυτοῦ ἡμέραν, τηνικάδε ἐξ ἄρ᾽ εὐλόγου σιωπῆς καιρός πάρεστι καὶ ἡσυχίας· καὶ ἀρχὴ τῷ ὄντι τῇ ψυχῇ καθάρσεως. "Οταν δὲ τούτῳ ὁ δεινός νοητός Αμαλήκ ἀντιβαίνει, καὶ τὰ ἑπόμενα αὐτῷ ἔθνη, κωλύοντα τὴν πρὸς γῆν τῆς ἐπαγγελίας δίοδον, τότε καιρός προσήκων τοῦ λαλεῖν, ἀλλὰ πρὸς Θεὸν ἐν πράξει νοερᾷ καὶ ἐοικυία θεωρία υποβασταζομένῳ, οἷα Μωσῆς τῷ πάλαι ὑπὸ ᾿Ααρών τώ χεῖρε, καὶ Ωρ. νθ'. Ἐπὶν ἐξ ἀβύσσου πηγαίας θείας, καὶ νοητῆς ἀποβλέψεως καρδιόθεν πηγάζει δύναμις πνευματική βλύζουσα, πάρεστι πεφυκότως καιρὸς τοῦ σιγαν. Τοτηνικάδε γὰρ ἀῤῥήτως τελεῖται λατρεία, καὶ μέν γε προσκύνησις τῷ νῷ, Θεοῦ ἐν ἀληθείᾳ καὶ ἐν πνεύματι, καὶ τοῦτο ἀληθινῇ αἰσθήσει νοερά. ξ'. Ἐπειδὰν ἐξ ἀποβλέψεως πρὸς Θεὸν νοερᾶς, ἐξόλου τὸ μὲν λογιστικὸν τῆς ψυχῆς ἐμπέπλησται θείας ἐκπλήξεως, τὸ δὲ νοερὸν ὁράσεως, καὶ μέν που ἀγαλλιάσεως ἡ ψυχὴ, ἀναμφηρίστως τότε καιρὸς τοῦ σιγαν. Ἐν Πνεύματι γὰρ εὐαισθήτως τὴν ἀλήθειαν συνεπτυγμένως ὁ νοῦς ἀφορᾷ, καὶ γεραίρει προσκυ νῶν ἐν ἐκπλήξει τὸν ἐλλαμπόμενον ἐν αὐτῷ Θεόν. 61. Qui in spiritu et veritate Deum convenienter ξα'. Οἱ πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ καταλλήλως τὸν adorant et ipsi serviunt, ut decet, non modo non Θεὸν προσκυνοῦντες, καὶ αὐτῷ λατρεύοντες ὡς εἰ in loco eum adorant eique serviunt, sed nihilominus κός, οὐ μόνον οὐκ ἐν τόπῳ προσκυνοῦσι καὶ λατρεύ ardenter, neque in ratiocinio et, locutione. Quemad- ουσι, ἀλλ' οὐδὲν ἧττον ἐξ ἐφαμίλλου, οὐδ᾽ ἐν λόγῳ modum enim directe emissus spiritualis sensus, τῷ κατὰ προφοράν. Ωσπερ γὰρ ἡ ἐξ ἄρ᾽ εὐθύτητος in circumscriptum et cujus nullus est requietis ανηγμένη νοερὰ αἴσθησις, τὸν ἀπερίγραπτον, καὶ οὗ locus, non vult in loco adcrare; ita sane id, quod οὐδεὶς τόπος τῆς καταπαύσεως, οὔχουν ἐθέλει ἐν decet, observans, nens veritati conjuncta, indiui- τόπῳ προσκυνεῖν· οὕτω δήπουθεν τὸ δέον τηροῦσα tum et interminatum, æternum et sine forma τῆς ἀληθείας ἡμμένη, τὸν ἄπειρον, καὶ ἀόριστον, et perfecte simplicem et, ut uno verbo dicam, Eum άναρχόν τε καὶ ἀνείδεον, καὶ τελέως ἁπλοῦν, καὶ qui est supra mentem, verborum varietate et locu- όλικῶς εἰπεῖν ὑπὲρ νοῦν, λόγων ποικιλίᾳ, καὶ ὁρισμῷ tonis enun'iatione adorare, eique consequenter προφορᾶς προσκυνεῖν, καὶ ἑπομένως λατρεύειν, servire minime sustinet; cum tempus venerit menti ἥκιστα πάντων πεφυκότως ἀνέχεται· ὅταν δηλαδὴ ex inspiratione Spiritus, divina veritatis cognitione καιρὸς ἐπέλθῃ τῷ νῷ ἐκ τῆς ῥοπῆς καὶ ἐπιπνοίας simpliciter illustrari; quo tempore, ab omnibus τοῦ Πνεύματος, τὴν ἐπίγνωσιν τῆς θείας ἀληθείας absoluta meus et seipsam extrahens, non modo ἑνοειδῶς ἐναυγάζεσθαι· καθὸ καιροῦ, παντάπασι καθόλου πάντων ἀπόλυτος ὁ νοῦς καταστὰς, καὶ μὲν phantasiam, sed et cogitationem exuit, quippe quæ iis quæ supra rationem ac mentem sunt, spirituali δὴ καὶ ἑαυτὸν ἐκβὰς ἀμηγέπη, οὐ μόνον ἀφασίαν, lumine cum lætitia et-stupore adhæserit, eaque ἀλλὰ καὶ ἀνοησίαν εὐλόγως δῆτα ἀσκεῖ, ὡς εἰς τὰ κρείττω καὶ λόγου, καὶ νοῦ τῷ νοερῷ φωτὶ μετ' εύ contemplata sit, immobilis, immutabilis facta qιιοdammodo spirituali illo conatu et supra seipsum φροσύνης καὶ ἐκπλήξεως ἀσχολούμενος καὶ θεωρῶν, ἀκίνητος, καὶ ἀμετάβατος ἀτεχνῶς τῇ ἀνομμάτῳ, ἐπιβολῇ τρόπῳ γέ τῳ γεγονώς ἑνώσει τῇ ὑπὲρ ἑαυτόν. un.one. 62. Oportet mentem sibi ipsi adhærentem accurate spiritualem suam restitutionem prudenter ac ξβ'. Χρὴ τὸν νοῦν ἑαυτῷ προσέχοντα παρατετηρημένως διεθύνειν τὴν ἰδίαν νοεράν κατάστασιν

φρονίμως τε καὶ σοφῶς σὺν δίκῃ. Καὶ ὅταν αἰσθά- sapienter cum justitia dirigere; et quando senserit νηται ἑαυτὸν θεωροῦντα τὰ ἁπλᾶ, καὶ ἀτύπωτα τῆς seipsam simplicia contemplantem et non figurata θεολογίας μυστήρια, ἐν σιωπῇ ἡσυχῆ ίστασθαι αὐ- Theologiae mysteria, in silentio tranquille station τίκα οὐκ ἀθαυμαστ', οὔτε δὲ μὴν πόρρω τῆς σφετέ stare pon sine stupore, neque longe a corde illumiρας καρδίας ενεργουμένης ἐν πνεύματι, καὶ μέν που nato in spiritu agentem. Non est solummodo temἐλλαμπομένης. Καιρός γὰρ τότε οὐ μόνον ἡσυχίας pus sensuum omnium ex sensibilibus tranquillitatis, αἰσθήσεων πάντων ἐξ αἰσθητῶν τὸ καθόλου, ἀλλὰ sed et silentii quoque, nullo verbo accedente. Itų v καὶ σιωπῆς οὐδὲν ἧττον, ούτινοσούν διεξοδεύοντος vero igitur et, si quid oporteat dicere, doctis est λόγου· μᾶλλον μὲν οὖν τοῖς γνωστικοῖς τότε, εἴ τι spiritualis exercitii, pacis et obscuritatis tempus. Omnino enim tunc immobiliter stare oportet, in χρὴ φάναι, καὶ νοερᾶς τριβῆς, ἡσυχίας καὶ ἀβλε ψίας καιρός. "Ολως γάρ τοι τὸ ἀκίνητον ἐπιτηδεύειν sensibus, in verbis, in cogitationibus, ut mens diδεῖ, ἐν αἰσθήσεσιν, ἐν λόγοις, ἐν νοήσεσιν, ἵν᾿ ὁ νοῦς recte et quomodo oportet, solo in simplici aspectu εὐθυβόλως, καὶ ᾗ χρή, μονώτατος ἐν ἀποβλέψει unius et solius trini Dei, libere, modo licito, infinituἐνοειδεῖ καὶ μονοειδεῖ τοῦ ἑνὸς καὶ μόνου τριστοῦ dinem et æternitatem supra cogitationem et incomΘεοῦ ἔχῃ ἐλευθερίως, κατά τρόπον θεμιτὸν, τὴν ὑπὲρ prehensibilitatem, et alia, uno verbo, divina et ἔννοιαν ἀπειρίαν καὶ ἀναρχίαν, καὶ μέν γε ἀπεριλη immutabilia et absoluta videre queat, et cum iis ψίαν, καὶ τ᾿ ἄλλα καθάπαξ εἰπεῖν, τὰ θεῖα, καὶ mutata contemplatione uniatur et simplex efficiatur άτρεπτα, καὶ ἀπόλυτα καθορᾷν, καὶ ἐνοῦσθαι συν- et Dro similis, divina gratia cum l:rtitia et admiratione. Quoniam autem mens talem restitutionem ηλλοιωμένος τῇ θεωρίᾳ, καὶ ἡπλωμένος, καὶ τὸ ὅλον θεοειδής γεγενημένος, τῇ θείᾳ χάριτι, σὺν εὐφρο- vult, si idipsi possibile sit; non autem potest, ute σύνῃ καὶ θαύματι. Ἐπεὶ δὲ ὁ νοῦς τῆς τοιαύτης pote mutabilis, et cum mutabilibus vivens et conἔχεσθαι καταστάσεως ἤθελεν ἂν, εἴπερ ἐνὸν, ἀλλ᾽ juncta, et cum corpore unita et aclibus funestis, οὔκουν δεδύνηται τρεπτός τε ὢν, καὶ τρεπτοῖς συν perite oportet eam non longe abire a simplici asζῶν, καὶ συνηρμοσμένος ἀμηγέπη σώματι, καὶ πρά- pectu deridentem, neque multa loqui, sed pauca γμασι περιστατικοίς, επιστημονικῶς δεῖ μὴ ἐπο quidem dicere et haec de divinis splendoribus, ut εσχοινίσθαι μακρὰν τῆς ἐνοειδῶς ἀποβλέψεως ἐκπε non modo citius possit ad Dei supra nien'em unioσών, μηδὲ πολυῤῥημονεῖν, ἀλλὰ μικρὰ μὲν λέγειν, nem confugere, sed et eam unionem manifestius καὶ ταῦτα δὲ τῶν θείων ἐναυγασμάτων, ἵν᾿ οὐ μόνον sentiat et permanentiorem habeat. In quantum enim mens unionem et tranquillitatem servat, in θᾶττον ἔχῃ πρὸς τὴν τοῦ Θεοῦ ὑπὲρ νοῦν ἕνωσιν αὖθις ἐπιστρέφειν, ἀλλὰ καὶ φανωτέρας ἐπαίσθηταις tantum cjus ad divinam uionem conversio δι τῆς ἑνώσεως, οὐδὲν δὲ ἧττον καὶ ἐπιμονωτέρας. citius, et clarioribus splendloribus unitur et faciloΚαθόσον γὰρ ὁ νοῦς τὸ συνεπτυγμένον φυλάσσει, καὶ ribus, continua illa cum divinis cony»rsatione. ἀδιάχυτον ὁπωσδήποτε, κατὰ τοσοῦτον ἡ στροφὴ αὐτοῦ ἤ γε πρὸς τὴν θείαν ἔνωσιν τάχιον γίνεται, καὶ φανωτέραις ἐνοῦται ταῖς μαρμαρυγαῖς, καὶ μέν γε γονιμωτέραις τῷ συνεχεί πάντως πρὸς τὰ θεῖα συν εθισμῷ. ξγ'. Ἐπειδὰν τῇ θείᾳ ἐνοειδεῖ ἐκφαντοριᾳ ἐκ νοερᾶς ἀποβλέψεως ὁ νοῦς προσπάσχων ἠλλοίωται, καὶ τῷ ἀγνώστῳ περιαυγάζηται τῷ πάσης ἐπέκεινα γνώσεως, ἀδιαίρετός τε ἀποκαθίσταται, καὶ ἁπλοῦς, καὶ ἀόριστος, ὡς ἂν ὑπὸ γνόφον ἑνιαίως καταλαμπόμενος, κάλλος ἀπερίγραπτον θεωρῶν ἁπλότητος ὑπερβο ῇ· ἀνείδεον παντὸς εἴδους ὑπεροχῇ, ἄναρχον ὑπερθέσει πάσης ἀρχῆς ὁπηδήποτε· αὐτὸ μὲν ἀπερίληπτον, ἁπάντων δὲ τοὺς ὅρους, καὶ τὴν ὁποιανοὖν περιοχὴν ἐνόντα ἐν αὐτῷ, πάντα πληροῦν ὡς ὑπέρπληρες, αὐτὸ δὲ ἄπειρον ὂν, συνελόντα εἰπεῖν, ὁπηνίκα τῇ πάντων τῶν ὄντων ὑπεροψίᾳ ἐν τῇ τοῦ ἑνὸς ἐποψίᾳ πάντ' ὄψηται ἀῤῥήτῳ λόγῳ δυνάμεως νοερότητος ὑπὲρ νόησιν· τότε καιρὸς τοῦ σιγᾶν καὶ μυστικῶς καὶ ὑπερκοσμίως, ἢ, ἵν' οὕτως εἴποιμι, ἀνομμάτως καὶ ἀλαλήτως τὴν μονοειδή τρυφῶν ἐν θειοτέρᾳ μυήσει τῆς ἀληθείας ἀπόλαυσιν. Ἐπὰν δὲ τὰ εἰρημένα ἀπῇ ἀπὸ νοῦ, καὶ περὶ αὐτὸν ὁρᾶται διαίρεσις, τοτηνικάδε καιρὸς τοῦ λαλεῖν· μέντοιγε λαλεῖν τῆς ἀναγωγῆς πρὸς σιγὴν ἄξια. Κρείττω γάρ τοι ἐκ πολλοῦ τοῦ περιόντος ἡ ὑπὲρ λόγον, ἤ γε ἔγκαιρος λέγοιτ' ἂν καὶ μάλα εἰκότως, σιγή, λόγου παντός· καθὰ καὶ Σολομὼν ὁ πάνυ προτεταχὺς ταυτην, Καιρὸς τοῦ σιγάν, εἶτα καιρὸς τοῦ λαλεῖν, 63. Postquam mens divinam ac simplicem manifestationem ex spirituali aspectu passa est, et illa obscuritate illuminata est, quæ supra omnem cognitionem est, indivisibilisque constituta est, et simplex, et indeterminata, tanquam simpliciter in tenebris illustrata, incircumscriptam pulchritudinem simplicitatis excessu contemplatur. Pulchritudinem videt que omnem formam supera', alernam, quippe quæ omne principium superet. Ipsa quidem ea pulchritudo incomprehensibilis est, onnium terminos et quamlibet comprehensionem, in se uniens, onnia impleus tanquam plenissima, et ipsa infinita, ut uno verbo dicam. Quando igitur mens omnium rerum contemptu in unius aspectu omnia videt ineffabili spiritualis potentie supra cogitationem ratione, tunc silendi tempus et mystice ac supernaturaliter, aut, ut ita dicam, sine oculis et sine voce simplicibus deliciis in divinissimo silentio fruendi. Quando vero prædicta absunt a mente et in ipsa videtur divisio, tunc tempus loquendi; sed ea loquendi quæ ad silentium ducere possint. Multo enim melius est id supra rationem et opportunum silentium, multo inquam, melius omni ratione dice retur; ut ait Salomon, qui istud silentium commen-

CALLISTI CATAPHUGIOT.E dat dicens: tempus tarendi, deindle tempus lo- φησίν. "Αριστον μὲν καὶ δὴ τῆς πρώτης μοίρας, quendi. Optimum quidem est silentium agere opportunum. Si vero illud nondum adsit, si nondum mens all ea quæ supra rationem sunt simplicia, pervenerit, sed opportunum sit loqui; id secundum sit; ita ut cognatum sit loqui et silentio vicinum, quemadmodum silere con/mendatur, ita sane et loqui opportune commendetur; et ad silendum pervenire festinemus divina loquendo et continne meditando, et creationem contemplan.lo ejusque conditorem aspiciendo, quantum possumus creaturamque Deum enarrantem audiendo. Illudque est opportune loqui. Oportet igitur illud intelligenter significare. σιγὴν ἄγειν, ἔγκαιρον. Εἰ δέ πη μήπω πάρεστι τούτο, μηδέ γε μὴν εἰς τὰ ὑπὲρ λόγον ὁ νοῦς ἐνοειδῶς ἐπ:- βάλλοι, ἀλλὰ τὸ γοῦν λαλεῖν ἐγκαίρως, ἔστω δὴ δεύτερον· ἵνα δέ περ συγγενές εἴη τὸ λέγειν, καὶ πρὸς τὸ σιγᾶν σύνεγγυς, ὡς τὸ σιγαν, οὕτω που και τὸ λαλεῖν ἐγκαίρως ἐπιτελείσθω, καὶ πρὸς τὸ μὴ λαλεῖν ἐλθεῖν ἐπειγέσθω, τῷ τὰ θεῖα λαλεῖν καὶ διανοεῖσθαι διηνεκώς, καὶ ὁρᾷν τὴν κτίσιν, καὶ τὸν Κτίστην αὐτῆς ἐνοπτρίζεσθαι, ὅση δύναμις, διηγουμένης περὶ αὐτοῦ. Καὶ τοῦτό ἐστι τὸ ἐγκαίρως λα λεῖν. Χρὴ δὲ ἄρα καὶ οὕτωσί πως διαλαβόντα ἐπε σημήνασθαι. ξδ'. Ἐπὶν πάντα ὁ νοῦς διαβὰς τὰ τῇδε, καὶ ὑπερ 64. Postquam omnia mens percurrerit ac transcenderit naturali modo, et amanter siluerit, tunc αναβὰς φυσικῷ τρόπῳ, ἀσπασίως σιγῴη, τότε της tempus est supernaturaliter et tacen:lo fruendi. Tempus illuminationis et luminis spiritualis, mentis unionis, et simplicis contemplationis et inftitudinis et indeterminationis et superlucidæ cognitionis, et, ut breviter dicam, tempus comprehensionis et susceptionis sapientiae spiritualis, per quam mens perficitur in quiete ac silentio, ineffabile:n in stupore exsultationem sentiens. 65. Quando mens veritatis sensu seipsam tanquam ferventi gratie calice ebrian senserit, extra seipsam facta, manifestum est tunc esse tempus silendi. 66. Quando vult interioris hòminis díspositio clamare: c Domine, quid multiplicati sunt qui tribu- c lant me? multi insurgunt adversum me, Tune tempus loquendi, loquendi vero ut decet, non fore tuit, contra inimicos tamen moderata et conveniene tia, ut oportet 67. Quando vultus Domini lumen super animam signatum est, ita ut inde decoretur et illustretur et divine lætitiæ effusio in eam descendat, tune tempus est silendi. 68. Quando in se insurgentes videbit iniquos testes et quærentes ea quæ nescit, et ipsam conturbantes, tunc vere tempus est loquendi et voces proferendi. 69. Summum et, ut ita dicam, extremum et excelsissimum bonum et pulchrum, sane Deus est in omnibus quæ exsistunt et cogitantur; in omnibus autem quæ videntur, nullo intervallo melior est homo et major incomparabiliter; gratia enim vere supra angelus est. In his plurimis quæ inter Deum et homines sunt accedens ad illud quod est supra cogitationem, stupefacta mens recedit, quando nondum abundanti gratia tentata est; quam gratiain per operantem in corde spiritualem virtuten: gustans, brevi in summum pulchrum et bonum, Deum nempe ascendit, et divino dono in illud ingreditur. Et videt uniformiter et obstupet, in illa supra mentem abysso cum silentio habitans. Et id cst primi sabbatismi, ut ita dicam, pignus; cujus typus fuit in creatione, Dei sabbatismus; altero autem, cujus veruin exemplar est relictus sabbatiη καιρὸς τρυφῶν ὑπερκόσμια καὶ ἀλάλητα· καιρὸς ἐλλάμψεως, καὶ φωτὸς νοεροῦ, ἐνώσεώς τε νοὸς καὶ θεωρίας ἁπλότητος, ἀοριστίας τε, καὶ ἀπειρίας, καὶ ὑπερφαοῦς γνώσεως, καὶ ἐν ἐπιτομῇ φάναι, καιρὸς ἀντιλήψεως, καὶ μεταλήψεως σοφίας πνευματικής, καθ᾿ ἣν ὁ νοῦς τετελείωται ἐν σχολῇ καὶ σιγῇ, τὴν ἀνέκφραστον παραδεδεγμένος ἐν ἐκπλήξει ἀγαλ λίασιν. ξε'. "Οταν ἡ ψυχὴ ἀληθείας αἰσθήσει ἑαυτὴν τῷ ποτηρίῳ τῆς χάριτος οἷα κρατίστῳ μεθυσκομένην αἰσθάνηται ἔχνουν γιγνομένην, δῆλον ὅτι τότε καιρὸς τοῦ σιγαν. ξς'. Ὅταν ἡ τοῦ ἔσω ἀνθρώπου διάθεσις θέλει βοᾷν • Κύριε τί ἐπληθύνθησαν οἱ θλίβοντές με; πολλοὶ ἐπανίστανται ἐπ' ἐμέ· ο τότε καιρὸς τοῦ λαο λεῖν, λαλεῖν δὲ ὡς εἰκὸς, οὐκ εἰκαῖα, κατὰ τῶν ἐχθρῶν μέντοιγε μέτρια, καὶ προσήκοντα, καθά δεῖ. ξ5'. Ὅταν τὸ τοῦ προσώπου Κυρίου φῶς σε ση μείωται ἐπὶ τὴν ψυχὴν, ὡς ἐντεῦθεν καλλύνεσθαι, καὶ φαιδρύνεσθαι, καὶ χῦμα θείας εὐφροσύνης ἐπιῤῥεῖν ἐπ' αὐτήν, τότε ἄρα καιρὸς τοῦ σιγαν. τη'. Ὅταν ἐπανισταμένους αὐτῇ ὀρῴη ἀδίκους μάρτυρας, καὶ ἃ οὐ γινώσκει ἐρωτῶντας αὐτὴν, καὶ ταράττοντας, τότε καιρός γιγνομένως τοῦ λαλεῖν, καὶ μὲν δὴ τοῦ ἀντιφθέγγεσθαι. ξθ'. Κορυφαιότατον καὶ οἷον εἰπεῖν ἀκρότατον, ἢ δήπου ὕψιστον καλὸν, καὶ μέν γε ἀγαθὸν ὁ Θεὸς, ἐν ἅπασι τοῖς οὖσι, καὶ τοῖς νοουμένοις· ἐν ἅπασι δὲ τοῖς ὁρωμένοις, πολλῷ τῷ μεταξύ, βέλτιον τὴν φύσ σιν πέφυκεν ἄνθρωπος, καὶ κρείττων πιθανῶς ἀσυγ κρίτω,· τῇ χάριτι δὲ τῷ ὄντι καὶ τῶν ἀγγέλων υπέρτερος. Ἐν τοίνυν παμπόλλοις νοῦς θεωρητικός τοῖς μεταξὺ Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων τῷ ὑπὲρ ἔννοιαν προσεγγίζων, Εκπληκτος ἀποκαθίσταται, ἐπηνίκα ἔτι δαψιλούς τῆς φωτιστικῆς χάριτος οὐ πεπείραται. ἧς δι' ἐνεργοῦς ἐν καρδίᾳ πνευματικῆς δυνάμεως γεγευμένος, φαίην ἂν τάχα, εἰς τὸ ἀκρότατον ἄνεισι καλὸν καὶ ἀγαθὸν, τὸν Θεὸν, καὶ ἐν αὐτῷ κατὰ δωρεάν θειοτέραν εἴσεισι. Καὶ ὁρᾷ ἐνοειδῶς καὶ ἐκ· πλήσσεται, εἰς τὸν ὑπὲρ νοῦν βυθὸν αὐλιζόμενος ἐν σιωπῇ. Καὶ τοῦτό ἐστιν ἀληθῶς τοῦ πρώτου σαββα τισμοῦ τὰ, ὡς ἂν ὀνομάσαι τις ἴσως, ἐνέχειρα. Οὗ

nifeste mens fruitur, in seipsam a Deo conversa et seipsam nascens est imaginem post prototypum el omnino sciens quænam sint inter Deum et homines; non modo ad ea quæ supra mentem ac cogitationem sunt, congrua ratione penetrat miro cum stupore, sed et laetitia, ut ita dicam, et spiri tuali exsultatione repletur, tacite et vere iis lætans, quæ ad ipsam supra ipsam diriguntur illuminationibus et divinis operationibus, et cum ea supernaturalis deitatis unitate in Christo Jesu unita. τύπος ὁ τῆς κτίσεως τῶν ὄντων σαββατισμὸς τοῦ sinus populo Dei, majore ac diverso sabbaismo maΘεοῦ· ἑτέρου δὲ, οὗ ἀψευδὲς παράδειγμα, ὁ ἀπολει πόμενος σαββατισμὸς τῷ λαῷ τοῦ Θεοῦ, μείζονος, καὶ ἀλλοιοτέρου σαββατισμοῦ προφανῶς ἀπολαύει, εἰς ἑαυτὴν στραφεὶς ἀπὸ τοῦ Θεοῦ, καὶ ἑαυτὸν γνούς ὡς εἰκόνα μετὰ πρωτότυπον· καὶ τὸ ὅλον, τὰ με. ταξύ Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων ὁποῖα, οπότε [ια. καὶ πότε] οὐ μόνον εἰς τὰ ὑπὲρ νοῦν καὶ διάνοιαν διοδεύει, τρόπον κατάλληλον, ἐν θαυμασίᾳ ἐκπλήξει, ἀλλὰ καὶ χαρᾶς, οὐχ ὡς ἄν τις εἰπεῖν ἔχῃ, καὶ πνευματικής πληροῦται ἀγαλλιάσεως, γαννύμενος γιγνομένως ἐν σιωπῇ ταῖς ἐπ' αὐτὸν ὑπὲρ ἑαυτὸν θεοπτικαῖς ἐλλάμψεσι, καὶ θεουργία:ς, καὶ ἐνούμενος ταύτῃ τῇ τῆς θείας καὶ ὑπερφυοῦς θεότητος ἐνάδι, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. 6. Οπηνίκα πάντων ὑποθετικῶς τῶν γεγονότων ποιεῖται ἀφαίρεσιν, ὡς μὴ ὄντων τῶν ὄντων, τὸ ὄν τως ὂν τηνικάδε ἀῤῥήτως φαντάζεται, ὑπὲρ νοερὰν ἐνέργειάν τε καὶ ἕνωσιν, νοῦς θεωρῶν ἐν ἀληθείᾳ καὶ πνεύματι δι' ὑπεροχῆς ἀπείρου τῶν περὶ τὰ ὄντα θείων ἀμωσγέπως θεωρουμένων· καὶ γίγνεται ἐνοειδής, ἢ ἐν, ἵν' οὕτω φῶ, ἀφάτως ἀφασίς κάτο οχος, πλήρης ἀγάπης, πλήρης χαρᾶς, οὐμενοῦν ἁπλῶς, ἀλλὰ τῶν ἀπὸ τῆς ἐνεργείας τοῦ Πνεύματος, τῆς ἐφαμίλλου τῶν ἀγγέλων τρυφῆς. οα'. Ὥσπερ οὐδαμῶς οὐδόλως τὸ παράπαν, Κύριε, εἶ τὴν οὐσίαν ληπτὸς οὐδενί τινι ὁποία δὴ φύσει λοι γιαῇ τε καὶ νοερᾷ, ἢ καθάπαξ γνώσει κτιστῇ, οὐδὲ γοῦν Χερουβικῇ, ἀλλ' ὑπερεξίσταται ἀπειράκις ἀπεί ρως ἁπάσης γνώσεως, οὕτω, Δέσποτα, καὶ τὰ περὶ σὲ παντάπασιν ἄπειρα καὶ αόριστα. Αὐτίκα το συν ὄντα, καὶ λέγοντα σεαυτὸν ἀνυπερβλήτω κηδεμονίς τὸν νομοθέτην τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης Μωσέα κηρύτ τειν ἑπέταξας. ᾿Αλλὰ καὶ οὕτω σὺ πάλιν, ἀψευδέ στατε, καὶ μόνη ἄκρα ἀλήθεια, εἴρηκας περί τινων τῶν σῶν, ὅτι ὀφθεὶς αὐτοῖς, ὅμως τὸ ὄνομά σου οὐκ ἀπεκάλυψας. Ἔστι γὰρ ὑπὲρ πᾶν ἀσυγκρίτως ὄνομα, τῶν, οὐ μόνον ὅσα ἐπὶ τῆς γῆς, ἀλλὰ καὶ τῶν ὅσα ἐν οὐρανοῖς. Οὐσίαν γάρ σε παριστᾶσιν οἱ τοῦ σοῦ φωτὸς ἔμπλεοι, ἀλλὰ τοῦ ἐνυποκειμένου χωρίς πάντως ἵν' οὕτως ἑπομένως, ὑπερούσιος ἀποφανθῇς, καὶ νόησιν μὴ ἔχουσαν καθάπαξ τι ὑποκείμενον· ἵνα περιφανῶς, καὶ ὑπὲρ νόησιν, καὶ πάντων τῶν γνω σθῆναι δύναμιν ἐχόντων ἀπειράκις ἄγνωστος, καὶ ὑπέρτερος γνωρισθῇς χρόνου τελείως ὁρᾶσαι ἀνώτερος, ἄναρχος, αὐτοζωὴ ὤν, καὶ ἀπέραντος· τοπι τὴν ὁλοσχερῶς ὑπεκφεύγεις ἔννοιαν, ὁ πανταχοῦ ἁθρόως παρών, καὶ ὑπὲρ τὸ πᾶν, ὡς τοῦ παντὸς ἀθρόον ποιητὴς καὶ μόνος. Καίτοιγε καὶ τῶν νοςρῶν φύσεων περιοχή, καὶ τόπος ὢν ἀδιάβατος, ναῦ τάχος ὑπερβαίνων, καὶ φθάνων αὐτοῦ τὴν ἐπίνοιαν, ἅτε ὑπὲρ τὸ πᾶν, καὶ χεὶρ παντοκρατορική του παντὸς εὑρισκόμενος τρόπον ἀδιεξίτητον· καὶ μὴν οὐδὲ φύσεως, καὶ τὸ τυχόν, ὅροις ὑπόκειται· ἀόριστος σὺ καὶ γὰρ, οὐ μόνον τὴν φύσιν, ὡς ὑπερφυώς ἀκατάληπτος, ἀλλὰ καὶ τοῖς περὶ σὲ φυσικοῖς, ὡς σοφία ὑπέρσοφος, καὶ δύναμις ὑπερδύναμος, καὶ ἀγάπη, καὶ ἀγαθότης ὑπὲρ πᾶσαν διάνοιαν ἀγάπης καὶ ἀγαθότητος. Τί ἄν τις εἴποι σε; Φῶς λεγόμενον, οὐκ ἀπρόσιτον; Ωστ᾽ ἄρ᾽ ὑπὲρ φῶς. Τί; κριτήν, οὐ πάντα γινώσκοντα καὶ πρὸ γενέσεως; Ποῦ ταῦτα 70. Quando hypothetice quæcunque sunt sustollit, tanquam non exsistentibus quæ exsistunt, tune ineffabiliter illud quod est imaginatur, supra intelligibilem efficaciam et unionem neus in verille ac spiritu contemplans, per infinitam eminentiam, divina ea quæ circa creaturas videri possunt; et fil unilormis, aut unum, ut ita dicam, possidens inerfabiliter ac tacite, plena gaudio, non quidem simpliciter, sed ex Spiritus sancti eficacia, deliciis fruens quæ angelorum deliciis similes sunt. 71. Quemadmodum nullo modo, Domine, essentia tua comprehensibilis est cuilibet rationali et spirituali naturæ aut simpliciter creato intellectui, ne cherubino quidem, sed superas infinite omne: intellectum, ita, Domine suume, ea qur circum te sunt, omnino infinita sunt et interminata. Eum qui est et teipsum sic nominantem, insuperabili cura, veteris Testamenti legislatorem Moysem proclamare jussisti. Sed et sic tu rursum, o verissima et sola summa veritas, dixisti de aliquibus tuis, quod ab ipsis visus, non tamen nomen tunn iis revela、ti. Est enim supra omne quodlibet nomen, non mo∙lo eorum quæ sunt super terram, sed et eorum que in cœlis sunt. Te enim essentiam esse demonstrant, qui tuo lumine pleni sunt, sed absque ullo supposito; ut sic consequenter supernaturalis appareas, et intelligentia suppositum non habens; ita ut manifeste, et supra cogitationem et omnia quæ nosci possunt, Infinite ignotus et supremus noscaris: tempore pr'or appares, æternus, ipsissima vita, et infinitus; localem omnino effugis cogitationem, qui ubique simul ades et supra quodlibet, ut ominium solus creator. Sed tamen eum sis spiritualium naturarum ambitus et locus impenetrabilis mentem statim supergrediens, et bujus cogitationem præveniens, quippe qui sis super omnia et omnipotens manus omnium modum impenetrabilem inveniens: non enim naturæ terminis unquam subjacet. To enim infinitus es, non modo natura tanquam supernaturaliter incomprehensibilis, sed et naturalibus, quæ circum te sunt, ut sapientia supersapiens, et potentia præpotens et dilectio ac bonitas supra omnem dilectionis ac bonitatis cogitationem. Quid te esse aliquis dicat? Quod lumen dicitur, non est inaccessibile; ita ut sis supra lumen. Qui dicitur judex, non novit omnia, etiam ante generationem:

judicem qualem creatorem esse dicat qui solo voluntatis motu creas et uno, plurima ac diversa materialia? Non materialia vero, ο altitudo superemineutis, in uno Spiritus motu, ea quae sunt unius nature, id est, spiritualia, multa enim ac plurima sunt dispositionum, si velis, ac personarum diferentiis; quod maxime est mirandum. Et quidquid omnem reputantis cogitationem suo excessu præterit, num id creator est? Minime. Ita ut non modo mundi conditor, sed creator nomineris ct artifex tunc ea scientia est judicis? Ita ut multum præstes Dκριτοῦ; Ωστ᾽ ἄρ᾽ ὑπὲρ κριτὴν πολλῷ τῷ μεταξύ· ποταπὴν δέ σε δημιουργὸν καὶ φῇ, τὸν ῥοπῇ θελή ματος μόνῃ κτίζοντα, καὶ ταῦτα μιᾷ, τὰ πολλὰ καὶ διάφορα ἔνυλα; ἐν δ' ἀΰλοις, βαβαὶ τοῦ βάθους τῆς υπεροχῆς, ἵν' οὕτω φῶ, μια ῥοπῇ πνεύματος τὰ μιᾶς φύσεως, πνευματικά γάρ· πολλὰ δὲ καὶ πάμπολλα, ταῖς τῶν διαθέσεων, εἰ βούλοιο δὲ, καὶ προσώπων διαφοραῖς, τὸ πάμπαν θαυμάσιον; Καὶ πᾶσαν νοῦν τος καθ' ὑπερβολὴν φεῦγον διάνοιαν, ἄρα ταῦτα δημιουργού; Οὐδαμῶς. Ωστ' ἄρ' ὑπὲρ δημιουργὸν καὶστης ονομάζῃ καὶ τεχνίτης κηρύττῃ; Καὶ ποῖος καί στης χωρίς θεμελίου ἐπὶ μηδεμιᾶς ἕδρας κτίζει, και το βραχύτατον γοῦν, ὡς σύ γε, Δέσποτα, τὴν τοσήνες γὴν μετὰ τοσῶνδε ὀρέων αὐτῆς, καὶ λίθων. καὶ ὕλης Αλλοίας, θεμελιῶν αὐτὴν ἐπ᾽ οὐδενὸς, καὶ ταυτα, της τον ἀσφαλῶς; Η ποῖος τεχνίτης ἐκ μηδαμή μηνα μᾶς ὄντων παράγει, καὶ ταῦτα ἀκαρῇ κατὰ λόγον ἡλίκα, οἷα τὰ τεχνητά, ὥσπερ παράγεις σύ; "Αρά γε κτίστου, ἢ τεχνίτου τὰ σά τις εἰπὼν, τὰ εἰκότα ἐρεῖ; "Ηκιστα πάντων ἀληθῶς. Οὐκοῦν ὑπὲρ κτίστην καὶ τεχνίτην πολλῷ τῷ ἀπείρῳ τυγχάνεις ῶν, ὁ Θεός· ποῖον εἶδος ἀγάπης ποτὲ, καὶ ἢ εἰδέναι τις ἔχοι ἄν, ἢ ἀκοῦσαι, ἢ ἀναπλάσαι, καὶ ὁπωσοῦν γοῦν, ὁποῖον ἡ πανθαύμαστός σου χρηστότης μετὰ σφόδρα στο δρῶν τῶν διακειμένων δέδειχεν ἡμῖν ἐν τῇ καθ᾿ ἡμᾶς προσλήψει πάνυ τοι λίαν φιλανθρώπως ὑπὲρ πάσας ἐλπίδας; Οπερ δήπουθεν θεωροῦντες, οἷς τὰ θεωρεῖν Εξεστι διὰ χάριτος, εἰς ἀχανὲς εἰσίασιν ἄντικρυς ἀγάπης καὶ προνοίας ξενοτρόπου πέλαγος, καὶ για γνομένω; ἔξω ἑαυτῶν γίγνονται, μετὰ δριμυτάτων ερώτων κατάλληλα, καὶ τὰ τῆς οἰκονομίας οἰκείως ὀνομάσαι ταύτης τῷ ὄντι οὐκ ἴσασιν· ὑπερβάλλει γὰρ ἐκ πλείστου τοῦ περιόντος, καὶ νοῦν, καὶ λόγον, καὶ πᾶσαν ἀκοὴν, καὶ διάνοιαν τὰ τῆς ἐνανθρωπήσεως σου, Θεὲ ὑπεράγαθε, διακείμενα. Πατήρ πάντων εξ καὶ καλῇ; Ἀλλ᾿ ἀφάτως πατροσύνην ὁποιανούν ύπερέχεις, καὶ αἰτίᾳ, καὶ ἐξουσίᾳ, καὶ προμηθείᾳ, καὶ νουθεσίᾳ, καὶ μακροθυμίᾳ, καὶ ἀνοχῇ. Βασιλεὺ; ὀνομάζῃ; Αλλ' ούκουν κατὰ τὸ ἐνεστώς μᾶλλον, ἧττον δὲ τὸ μέλλον, οὐδ᾽ ὁπωστιοῦν μέντοι κατὰ τὸ παρεληλυθός. ᾿Αλλὰ πῶς; Θαυμαστῶς, ἀπολύτως, καὶ ἁπλῶς. Η βασιλεία γάρ σου βασιλεία πάντων τῶν αἰώνων ὁμοθυμαδόν, ἐπίσης ἐνεστῶτος, παρεληλυθότος, μέλλοντος, καὶ ἡ δεσποτεία σου ἐν πάσῃ proclameris? Est quis Creator, siue fundamento, sine basi, creat vel minimam rem, ut tu, Domine, hanc tantam terram cum ejus montibus et saxis, cl varia materia, absque ullis fuudamentis, et lan tanı solide. Aut qualis artifex ex nihilo res deducit, et Lanta ratione, tanta arte quauta tu mundum d. duxisti? Num si illa diet esse creatoris aut artiliris, rationabilia dicet? Minime vero. Igitur supra creatorem et artificem iuliuite stas, o Deus! Quanna: autem claritatis speciem posset quis moscere aut audire aut fingere tantam quanta'n tua mirabilissima bonitas ostendit nobis in tua Incarnatione, omuino et supra spem misericorditer? Quod sane contemplantes, qui contemplari per gratiam licet, in immensum caritatis et miræ providentiæ orcanum introeunt, el vere intra seipsos fiunt, vividissimo amore sua vice pleni, neque providentiæ hujus actus reipsa nominare possunt: transcendunt enim valde mentem et rationem et omnem auditum et cogitationem tue Incarnationis mysteria, o optime Deus! Omnium pater es el nominaris. Sed ineffabiliter omnem quamlibet paternitatem superas, et causa et patientia et sollicitudine et consilio et magnanimitate et patientia. Rex nominaris. Sed non præsenti tempore magis, in futurum vero minus, neque jam pro tempore praterito: sed quomodo? Mirum in modum, absolute ac simpliciter. Regnum enim tuum, regnum omnium sæculorum, et nunc, et præterito tempore ac futuro; et dominatio tua in omni generatione et generatione. Ita in omnibus simpliciter per omnia infinite præstas absolute, omnem cogitationem, ut breviter dicam, nimis et infinite, incomparabiliter excelsus, et tu, incomprehensibilis Domine et ea quæ circum te sunt. Que γενεᾷ καὶ γενεᾷ. Οὕτως ἐν πᾶσιν ἀπαξαπλῶς κατὰ imaginata mens tua accessibilis visionis introductionem habet et Spiritus sancti inspiratione adjuta in mysticas tenebras introit, nondum perfecte videre te valens, propter tuam infinitam et inaccessam gloriam. Hoc modo supernaturali quiete contemplantes ineffabiliter recreas et mire eos qui te diligunt, non eos perficiens, nisi quantum te aspiciunt. Unde divina ac supernaturali requie eos reficis, o ineffabilis, incogitabilis, incircumscriple, incomprehensibilis, et, uno verbo substantia et efficacia infinite. Amen. πάντα ἀπείροις μέτροις υπέρκειται, ἁπλῶς, καὶ ἀπολύτως πάσης περινοίας, ἵν' εἴπω ξυλλήβδη, ἐφαμίλλως λίαν καὶ ἀπείρως ὑπερεξῃρημένος, καὶ σύ, ἀκατάληπτε Κύριε, καὶ τὰ περὶ σέ· ἃ φαντασ σιεύμενος ἐπωσδή νοῦς ψυχαγωγίαν ἔχει τῆς ἐφα ικτῆς σου ὁράσεως, καὶ ὅλως μετὰ τῆς ἐπιπνοίας τοῦ Πνεύματος γεγονώς, ὡς εἰς γνόφον εἰσδύνει μυστι κὸν, μήτε τελείως ἔχων ὁρᾶν σε διὰ τὸ τῆς δόξης ἄπειρον καὶ ἀπρόσιτον· ἐξ οὗ γε τρόπου ὑπερκοσμίῳ καταπαύσει καταπαύεις ἀῤῥήτως τοὺς θεωροῦντας, καὶ δὴ φιλοῦντάς σε θαυμαστῶς, μήτε πάμπαν χω· ὑπερφυά αὖθις αναπαύεις αὐτοὺς, ἄῤῥητε, ἀνεπισ ρὸς τοῦ ὁρᾶν σε τελῶν· ὅθεν ἀνάπαυσιν θείαν καὶ νόητε, ἀνερίγραπτε, ἀπερίληπτε, καὶ ξυνελόντα εἰπεῖν, παντάπειρε, τὴν οὐσίαν δηλονότι, καὶ τὴν ἐνα έργειαν. Αμήν. 72. Quando mens longe a cogitationum varietate, οβ'. Ὅταν ὁ νοῦς πόρξω πολυνοίας γένηται, τάς

ετερότητας καὶ πολυσχεδεῖς ἐννοίας αποσεισάμενος, ab alienis ac multiformibus cogitationibus reces καὶ ὑπεράνω εὑρίσκηται τοῦ νοεροῦ σκεδασμοῦ ἐν τῇ ἐπιπνοίᾳ καὶ, μετοχῇ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ενίσ ζοντος αὐτὸν, καὶ ἐπὶ τὴν καρδίαν διηνεκῶς, καὶ αξίβλυτα πνέοντος, καὶ τοῖς θείοις τόποις συνεχῶς ἐμφιλοχωρῶν ταῖς περὶ Θεοῦ φαντασίαις οἷον πιωθῇ, ὡς ἑνὶ ἐνατενισμῷ νοερῷ, ἀθρόον τὰ ἡλίκα, ὅσα περί Θεὸν ἐνοειδῶς ἐνοπτρίζεσθαι, καὶ ἀῤῥήτως ἐρωτικῶς. Τότε τῆς θείας καταπαύσεως γίνεται περιφανώς, βαθείας καὶ θείας εἰρήνης ἀπολαύων, καὶ καρδιακής ἁγίας ἡσύχου τὰ πολλὰ ἀναπαύσεως, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν. rit, et versata fuerit suprá spirituale» dissipationem in Spiritus sancti inspiratione ac participatione, qui continue illam unificat et cor perenniter inspiral, et in divinis locis semper Dei cogitatione habitans, his cogitationibus, ut ita dicam, potatur, et, tanquam spirituali intuit, cupit quæcunque cirra Deum sunt simpliciter contemplari et amanter, tune diviua quiete, profunda ac divina manifeste fruitur et sancta cordis ac pacifica recreatio ne, in Christo Jesu Domino nostro. ο. Οταν ὁ νοῦς ὁμιλῇ Θεῷ, καὶ προσεύχηται, ὡς δή τις υἱὸς φιλοστοργωτάτω. Πατρὶ ταῖς διαθέσεσι, καὶ τὸ Ἰησοῦ φῶς ὁρῶν ἀφάτως εὐφραίνηται, έχει πλησσόμενος λίαν ἐρωτικῶς, ἔρωτα ἐναργώς θεῖον, καὶ ὑπερφυᾶ τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος ενέργειαν αἰ σθόμενος ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ, καὶ ὑπεράνω τῶν θείων ἐμφάσεων, καὶ τελειοτήτων ὑπερανίπτασθαι θέλῃ μυστικῶς καὶ ὑπερκοσμίως· τηνικάδε ἀληθῶς καταπαύει ἀπὸ πάντων τῶν ἔργων αὐτοῦ, ὑπὲρ τὸ νοεῖν μετὰ τὸ νοεῖν γινόμενος, καὶ θαυμασίως του παθῶν, καὶ ὄντως ἀναπαυόμενος ἐν εἰρήνῃ τοῦ ζωποιοῦ Πνεύματος τοῦ Χριστοῦ. οδ'. Κατέπαυσεν ὁ Θεὸς ἀπὸ πάντων τῶν ἔργων, ὧν ἤρξατο ποιῆσαι, ἀλλὰ μετὰ τὴν ἐν λόγῳ καὶ Πνεύματι τῶν γεγονότων εκπλήρωσιν. Εφάμιλλον τρόπον καὶ ὁ θεοείκελος νοῦς καταπαύει ἀπὸ πάντων τῶν ἔργων αὐτοῦ, ὧν ἤρξατο τὸ κατ' ἀρχὰς ποιεῖν, εἰς συμπλήρωσιν κόσμου τοῦ κατ' ἀρετὴν νοητού, ἀλλὰ μετὰ τὸ ἀνασκοπῆσαι, καὶ οἷον ἐπεξεργάσασθαι ἐν λόγῳ Θεοῦ, καὶ Πνεύματι ζωοποιῷ τὴν ξύμπαντα. κόσμον, καὶ τὰ ἐν αὐτῷ νοητὰ διαρκῶς, καὶ ἀπὸ τῶν δὲ ἀναβεβηκέναι πάλιν ἐν λόγῳ καὶ Πνεύματ: εἰς τὰ παρά τισιν εἰρημένα μετὰ τὰ φυσικά, καὶ ὑπερχῦψαι εἰς τὰ ἁπλᾶ, καὶ ἀπόλυτα τῆς θεολογίας μυστικαι θεάματα. Τοτηνικάδε γὰρ ἐν τῇ καταπαύσει, ἀναπαύσεως καὶ εἰρήνης ἐν νοερᾷ ἀληθείᾳ ὅτι μάλιστα πολλῆς ἀπολαύει, καὶ δὴ θεοῦται ἐν φωτὶ γνώσεως, καὶ Πνεύματος ζωοποιοῦ μετοχῇ, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν. et 73. Quando mens cum Deo conversatur oral, tanquam Klius cum amantissimo patre, suo habitu, et Jesu lumen videns ineffabiliter læta - tur, amore capta, divinum clare amorem et supernaturaleın sancti Spiritus efficaciam sentiens in corde, et supra divinas manifestationes ac perfectiones supervolare mystice ac supernaturaliter vult; tunc vere requiescit ab omnibus operibus suis, supra cogitationem, postquam cogitaverit, effecta, et mira suavitate sensus experiens, et reipsa requiescens in pare vivificantis Christi Spiritus. οε'. "Ωσπερ καταπαύσας ὁ Θεὸς, οὔκουν ἀπὸ πάν των τῶν ἔργων αὐτοῦ κατέπαυσεν, ἀλλ' ἀπὸ μόνων, ὧν ἤρξατο ποιῆσαι· ἀπὸ μέντοι τῶν ἀνάρχων καὶ ἀκτίστων, καὶ οἷον πεφυκότων ἔργων αὐτῷ, οὐ κατ'ῃ έπαυσεν· οὕτως, ἐξ ἐφαμίλλου θεομιμήτως ὁ νοῦς, Λόγῳ θείῳ καὶ Πνεύματι ζωοποιῷ μετελθών, καὶ διαδὶς τὴν φαινομένην κτίσιν, ἀπὸ τῶν ἔργων οὔκο ουν τῶν πεφυκότων αὐτῷ, καὶ μὴτε ἠργμένων, μήτε μὴν ληγόντων καταπαύει πάντων ἥκιστα, ἀλλ᾽ ἀπὸ τῶν φαινομένων ἔργων καταπαύει, τῶν ἀρχομένων σε καὶ ληγόντων. Ἐντεῦθεν καὶ τῆς σωματικής καταπαύσεως κατὰ ἀκινησίαν ἐφεπομένης τῷ κατα παύσαντι, τουναντίον ἔπεται τῇ νοῦ καταστάσει· εἰ μὴ γὰρ ἀεικίνητος γένοιτο, ἐπιπνοίᾳ ζωοποιῷ τοῦ Πνεύματος διηνεκεῖ ἐν ἀναβλέψει τῶν ὀρωμένων γνωστικῇ, οὐδὲ εἰ ἔστι γνώσεται νοερά κατάπαυσις, ἀε!κινήτως περὶ μόνον τὸν Θεόν, ἑνος:δῶς στρεφο μένη καὶ θεοῦσα τὸν ταύτης μέτοχον, ἐν ἀναπαύσει τῇ ἐν Χριστῷ ἀφράστῳ τε καὶ ἀβλήτων, FATROL GR. CXLVII. 74. Requievit Deus ab omnibus operibus quæ coepit facere, sed postquam implevit ea quae in Verbo ac Spiritu facta sunt. Eodem modo et mens Den similis ab omnibus operibus suis requiescit quæ cœpit facere, ad perfectionem hujus mundi, qui per virtutem spiritualis est; sed postquam examinaverit et, ut ita dicam, perfecerit in Verho Dei et vivificante Spiritu universum mundum e quæ in eo cogitabilia sunt, et ab iis ascenderit rursum in Verbo ac Spiritu ad ea quæ a quibusdam metaphysica dicta sunt, et ingressa erit in simplicia et absoluta Theologie mystica spectacula; tunc, in recessu omnium, in quicle ac pace, in spirituali veritate, quam maximis fruitur, ac deificatur in scientiæ lumine et vivifcantis Spiritus participatione, in Christo Jesu Domino nostro. 75. Quemadmodum Deus cum requievi', non ah omnibus operibus suis requievit, sedi ab illis gulis quæ inceperat facere; sed ab æternis et increatis et ipsi naturalibus non requievit; sic, Deum imilans mens, divino Verbo ac vivificanti Spiritni cooperans et hanc visibilem creationem transiens, non requiescit ab operibus sibi naturalibus aut al iis quæ neque incipiuntur neque fuiuntur, sed al iis requiescit quæ videntur et incipiuntur, et finiun tur. Unde dum corporalemn quietem sequitur immobilitas, contrarium omnino sequitur mentis constitutionem. Nisi enim semper moveretur, perpetua vivificantis Spiritus inspiratione in certo eorum quæ videt, aspectu ne sciretur quidem unu sit spiritualis requies, perpetuo motu circa Denn uniformiter exsistens et sui participem deidcaus in illa cum Christo ineffabili et inenarrabili recrea, tione.

76. • Ne festines, inquit Salomon, verba facere ante factem Domini; quia Deus in cœlo sursum et tu terrà deorsum. Ita sane dat et ostendit clare ac directe quodnam sit tempus silendi. Dicit enim prompte: «Quoniam tu in terra deorsum, › ante faciem Domini qui in calis sursum est, exsistis, et tanta gratia ornaris, ut infra situs quæ sursum sunt cogitaire et contemplari, et spiritualiter motus ante conspectum Domini stare passis, ne festines verba facere: tempus enim silcndi. Id nolis facere, veritate ipsa actus, et uniformiter ac divine. Id enim est stare ante conspectum Domini, quando ea quæ circa Deum sunt plurima, uniform miler mens contemplatur per simplicem et uniformentin Deo impetum. Id igitur patiens, et ante Dominum stans, ne verla facere festines; vel, si loquaris, imperite ac libens, descendere et decidere festines. Id sane dicendum esset iis qui illud verbum explanant. Fuit tempus cum humanitas natura erat felix, atque ita procul a malis, prope Deum, Deumque contemplans, ipsiusque vultu pulchritudinis gloria in primo nostro parente Adam cum gaudio fruens, sentiensque cum admiratione delicias immateriales, spirituales, cœles'es, incorruptibiles. Multa enim gratia in primi illins hominis anima perfusa erat, ac mens ejus Deo similis multis certis contemplationibus donabatur et ad Deum conversionibus, dum in sensilii parad'so cogitabilībus fruebatur; et ut học nomine utar, beata vita gaudebat, ad se ipsam vere unita, ac ad Deum conversa, in se maneus ac simul in uno; simplicisque constitutionis particeps, ‘ac merito; quippe quae ad imaginem Dei facta fuisset. Πec apud homines eo modo erant, ut compendiose loquar, e Deo bona. Id vero nostræ felicitati et glorie invidenti pessimo damoni intolerabile fuit. Quomodo igitur? Mulsum sane Funestus ille deceptorem se praestitit, nostrasque spes blandientibus consilis efferre volui nostramque cupiditatem attollere ad excelsisrem divum mandati contemplationem, quam balm barius, primus iste mal tige auctor, mandati simplice tatem calumniaus. Ex eo igiturt mpore, miserecam quæ ex hac deceptione orta est, pein.eieu passi sue nus, et longe a Deo et a divinis deliciis facti sumuus, Ab illa simplici ac spirituali secundum mentem vita, a Dei vultus contemplatione, ab illa gloria, ab his diving pulchritudinis raliis quibus transformati eramus, misere decidimus, et inventi sumus separati, ac divisi in multa, ut fieri non oportui set, divisaque et varia vita utentes, alit r ac ll. ri debuisset, ita ut multos Deus adorare maluterimus, potius quam uni in tribus personis dieitali servire, multos, inquam, non reipsa Deos, sed decipientes dæmones et corrupto: es et pessimos; allad unum Verum amiserimus, et uniformem vitam ordinemque, et in multa ac diversa divisi simus, et vis nostra spiritualis et conatus, aut ut nagls proprie loquar, intentio, nos merito reliquerit, et in profundam iumcnsi mali abyssum vene- Ο ος'. «Μή σπεύσῃς, φησὶν ὁ Σολομών, ενεγκεῖν ῥῆμα πρὸ προσώπου Κυρίου· ὅτι ὁ Θεὸς ἐν οὐρανῷ ἄνω, καὶ σὺ ἐπὶ τῆς γῆς κάτω. ν ὓς λίαν σαφώς καὶ εὐθυβόλως δίδωσί τε καὶ διατρανοί, τίς ἐστιν ὁ καιρὸς τοῦ σιγαν. Λέγει γὰρ ἄντικρυς, ο Ἐπειδὴ τὸ κάτω ὢν ἐπὶ γῆς, ο πρὸ προσώπου Κυρίου τοῦ ἐν οὐρανοῖς ἄνω ὄντος, γίνῃ, καὶ τοσαύτης ηξίωται χάριτος, ὡς ὁ κάτω τὰ ἄνω φρονεῖν καὶ περιαθρεῖν, καὶ νοερῶς ἐπιβάλλων ίστασθαι πρὸ προσώπου Κυ ρίου, μὴ σπεύσῃς ἐνεγκεῖν ῥῆμα· καιρὸς γὰρ τοῦ σιγαν· μὴ θέλε νοερώς ενεργούμενος ὑπὸ τῆς άληθείας, καὶ ἐνοειδῶς, καὶ θεοειδῶς· τοῦτο γὰρ ἐστι πρὸ προσώπου Κυρίου εἶναι, ὅταν τὰ περὶ Θεὸν ὄντα πολλά, μονοειδῶς ὁ νοῦς θεωρῇ κατὰ ἁπλῆν καὶ ἑνιαίαν ἐπιβολὴν ἐν Θεῷ. Μὴ τοίνυν τοῦτο πάσχων, καὶ πρὸ προσώπου Κυρίου παριστάμενος, ῥῆμα προσενεγκεῖν σπεῦδε· ἦ, οὕτω γ᾽ ἂν, σαυτὸν ἀνεπι στημόνως ἑκὼν εἶναι [σ. περιττὸν τὸ εἶναι] ὑποδεβηκέναι καὶ ὑποκατιέναι σπεύδῃς. Η δή, καὶ οὐ τωσὶ ῥητέον ἂν εἴη του ητοῦ τουδί ἐξηγουμένοις τὴν ἔννοιαν. Ην ὅτι ἦν ἡ ἀνθρωπεία φύσις ἀπήμων, καὶ ταύτῃ δικαίως πόῤῥω κακῶν, ἐγγὺς οὖσα Θεοῦ, Θεόν τε θεωροῦσα, τήν τε δόξαν τοῦ κάλλους τοῦ προσώπου αὐτοῦ ἐν Ἀδὰμ προπάτορι τρυφῶσα μετά γής θους, σὺν θαύματι ἄλλον τρυφήν, νοεράν, οὐράνιον, ἄφθαρτον. Πολλὴ καὶ γὰρ οἷν χάρις τῇ ψυχῇ τοῦ πρώτου ἀνθρώπου περιεκέχυτο, πολλαῖς τε ὁ θεοειδής νοῦς ἐκείνου περιηντλεῖτο γνωστικαῖς θεωρίαις, καὶ ἀνατάσεσι πρὸς Θεὸν, ἐν αἰσθητῷ παραδείσῳ, ἀπό λαυσιν ἔχοντος τὸν νοητόν· καὶ ἵν' οὕτως ὀνομάτω. μακαρίαν ζωήν, πρὸς ἑαυτὸν γιγνομένως ἡνωμένου, καὶ πρὸς τὸν Θεὸν, ἐν ἑαυτῷ τε μένοντος, καν τῷ Θεῷ ὡς εἰκός· τῆς ἐνοειδοῦς ἡμμένου καταστάσεως, και θεοειδοῦς ὄντως, καὶ μάλα εἰκότως, ὡς κατ' εἰκόνα Θεοῦ γεγένητο. ᾿Αλλὰ ταυτὶ μὲν ταύτῃ περὶ ἡμᾶς ἦν, ὡς ἐν ἐπιτομῇ φάναι, ἐκ τοῦ Θεοῦ τὰ ἀγαθά· τῷ δὲ δυσμεναίνοντι τῇ εὐκληρίᾳ, καὶ δόξη ἡμῶν ἀλάστορι δαίμονι βεβλημένῳ φθόνῳ, φορητόν τοῦτ᾽ οὐκ ἦν. Πῶς γάρ; Καὶ μὲν δὴ πολὺς ὁ παν ώλης οὗτος ὑπῆρξε φαινακίζων, καὶ ἀπαιωρῶν τὸ ἡμέτερον ἐλπιζόμενον, χρηστολόγοις δῆθεν βουλαίς, καὶ ἀναῤῥιπίζων τὴν ἐπιθυμίαν πρὸς ὑψηλοτέραν. ἧς εἴχόμεν θέωσιν. τῆς ἐντολῆς τοῦ Θεοῦ ὁ πρωτο ουργός κακίας· διαβαλὼν τὸ εὐθές. Ἐξ οὗ γοῦν τὸν τῆς ἐξ ἀπάτης ὄλεθρον ἐλεεινῶς ἐπεπόνθαμεν, καὶ Θεοῦ καὶ θείας τρυφῆς ἐξόριστοι γεγενήμεθα, τῆς ἐνοειδούς τε κατὰ νοῦν πνευματικῆς βιοτῆς, καὶ τοῦ θεωρεῖν ἔχειν τὸ τοῦ Θεοῦ πρόσωπον, καὶ δοξάζεσθαι ἀλλοιουμένους ὑπὸ τῆς τοῦ θείου κάλλους ἀκτῖνος ἀθλίως ἀποπεπτώκειμεν, καὶ εὑρέθημεν, ὡς μὴ ὤφελλε, διῃρημένοι, καὶ σχιζόμενοι εἰς ἅττα πολλά, καὶ ταῖς διαιρεταῖς ζωαῖς καὶ ἑτερότησιν ὡς οὐκ ἐχρῆν χαίροντες, ὡς καὶ πολλούς γε θεούς καὶ δ:- έχοντας, ἀντὶ τῆς μιᾶς πρεσβεύειν τρισυποστάτου Θεότητος, τοὺς οὐκ ὄντας ἄρα τῷ ὄντι θεοὺς, ἀλλ' ἀπατηλοὺς δαίμονας, καὶ φθόρους, καὶ δυσμενεῖς, ἀπολωλέκειμεν τὸ κύριον ἔν, τήν τε ἐνιαίαν ζωή, καὶ τάξιν, καὶ διεσχίσθημεν εἰς πολλὰ καὶ διάφορα, καὶ ἡ ἰσχὺς ἡμῶν ἤ γε νοερά, καὶ ὁ τόνος, ἢ μᾶλλον

ἡ ἀνάτασις εἰπεῖν οἰκειότερον, ἐξέλιπεν οὐκ ἀπεικό. τως, καὶ εἰς βάθος ἥκομεν ούκουν μετρίου κακού, καὶ τὰ κάτω οἱ Θεοῦ εἰκόνος, καὶ τῆς ἄνω διαίτης, καὶ οὐρανίου ἐπάξιον, ἀφρόνως φρονεῖν εἰλόμεθα. Ἐπειδὴ δὲ οὐκ ἄτρεπτον, οὐδέ γε μὴν ἀκλινὲς τὸ ἡμέτερον, ἔξεστι πάντως καὶ τοῦτο εὐλόγως, ὥσπερ ἀπὸ τῆς παμπόλλου δόξης ἐκείνης εἰς τὴν ἀπωτάτω ἀδοξίαν σχετλίως κατολισθήσαμεν, παλινδρομήσαι, καὶ ἀνανεῦσαι, καὶ πάλιν ἰδεῖν τὸ τοῦ Θεοῦ σεβασμιώτατον πρόσωπον· οὐμενοῦν ὡς τὸ πρὶν τοσοῦτον ἔγγιστα, μέντοιγε ποῤῥωτέρω, καὶ ἰδεῖν καὶ τοῦ κάλλους αὐτοῦ παθεῖν τὴν λαμπρότητα. Τοιγάρτοι καὶ Μωσῆς ὁ θειότατος, καὶ ἀπατοῦν ὁ τῶν προφητῶν κατάλογος, καὶ οἱ πρὸ τούτων γέ μὴν, Αβραὰμ δηλονότι καὶ οἱ κατ' αὐτὸν, εἶδον ὡς ἐφικτὸν τοῦτο, καὶ λίαν τρανῶς, καὶ τὴν ἐξ ἐκείνου τοῦ κάλλους ἀγλαΐαν ἐτρύφησαν ἀποχρώντως, καὶ μέν γε καὶ ἐκπλαγέντες τῇ ἀπροσίτῳ δόξῃ αὐτοῦ· οἱ μὲν σφᾶς αὐτοὺς τεταλάνικαν, οἱ δὲ γῆν ἑαυτοὺς καὶ σποδόν ἐνόμισαν καὶ ἐκάλεσαν, ἕτεροι δὲ οὐδὲ χᾶναι γοῦν ἴσχυσαν, τῇ τῆς τοῦ θεωρηθέντος δόξης ὑπερβολή. Τότε γε ισχνοφωνίαν, καὶ βραδυγλωττίαν κατέγνωσαν ἑαυτῶν, καὶ ἕτερ᾽ ἅττα πλεῖστα, καὶ μακάρια πάθη πεπόνθασιν εὐκλεῶς. rimus; et qui imagines Dei eramus et superna ac cœlesti vita digui, inferiora dementer cogitare praetulerimus. Quoniam autem non inconvertitiles aut iufexibiles sumus, omnino licet et est ratio i consentaneum ut, quemadmodum a plurima ila gloria in tantam ignominiam delapsi sumus, rursum curramus et sursum tendamus, et venerabilem Dei vultum rursum videamus; non quidem, ut prius, proxime, sed tamen longius uos eum videre oportet et pulchritudinis Ejus splendorem pati, Sanctissimus sane ille Moyses, et omnis prophetarum ordo, et qui ante eos fuere, Abraham et alii hujus temporis, illum vultum, ut fieri poterat, viderunt, et quidem clare, et illius pulchritudinis splendore fruiti sunt abundanter, et inaccess: ejus gloria perculsi sunt; alii quidem ingenuerunt, alii vero se terram ac cinerem putaverunt ac nomi naverunt; alii autem ne os quidem aperire ausi sunt, tautus erat apparentis Dei gloriae excessus. Tunc sane suam loquendi difficultatem ac linguæ tarditatem cognoverunt et multos alios ac beatcs sensus gloriose passi sunt. Εντεῦθεν δῆτα καὶ Δαβὶδ ὁ θεσπέσιος ἱμειρόμε Undle sane et Davidl propheta, vultus Dei pulchriνος τῆς αἴγλης τοῦ κάλλους τοῦ προσώπου Κυρίου, tudinis splendorem cupiens, adl Deum sitiens clie βοῇ πρὸς Θεὸν ποτνιώμενος· «Πότε ήξω, καὶ ὀφθή mat: • Quando veniam et apparebo ante faciem σομαι τῷ προσώπῳ τοῦ Θεοῦ μου;» Καὶ μέν πη τὴν Dei mei?, Et quidem volens statim ostendere in τῆς ψυχῆς καθ' ἣν ὦπται κατάστασιν τὸ πρόσωπον quo anima vultum Dei videt ‹ Habitabunt recti τοῦ Κυρίου παραδείξει βεβουλημένος, ο Κατοική. cum vultu tuo, et quanian vim animae praebeat σουσιν εὐθεῖς, φησί, σὺν τῷ προσώπῳ σου.. Καὶ τήν vulius Dei contemplatio, explicans: «Averristi, inγε ἰσχύν, ὅσην τῇ ψυχῇ παρέχεται τὸ τοῦ Θεοῦ θεω- quit, vultum tuum, et factus sum conturbatus. ρούμενον πρόσωπον φρονίμως παραδεικνύς. «Απ- Si autem Divini vultus elongatione recidit couture έστρεψας, λέγει. τὸ πρόσωπόν σου, καὶ ἐγενήθην τε batio, Illius præsentia et contemplatione igitur in ταραγμένος.» Εἰ δὲ τῇ τοῦ θείου προσώπου ἀποστροφή animnam venit pax spiritualis, maximum illul des συμβαίνει ὁ τάραχος, τῇ τούτου παρουσίᾳ καὶ ἐπ- num, ita ut, post divinam caritatem et leritiam δ εμίᾳ ἄρ᾽ εἰρήνη έπεται πνευματικὴ τῇ ψυχῇ δῶρον ea quae spiritus sunt, revelenu", sive oporteat, τοσοῦτο μέγιστον ὂν, ὡς μετὰ τὴν θείαν ἀγάπην, καὶ ea dici charismata, sive fructus. Et cos qui χαρὰν ἐπιφαίνεσθαι τὰ τοῦ Πνεύματος, είτε χαρί- sancte vivunt, pie in lumine vultus Dei auσματα χρή λέγειν, εἴτε γοῦν καρπούς. Καὶ τοὺς bulare ostendit: • Domine, dicens, in lumine. ἁγίως δὲ διαζῶντας, καὶ ὁσίως ἐν τῷ φωτὶ τοῦ προσ- vultus tui ambulabant, et in nomine tuo exsullabunt ώπου Κυρίου ἐμφαίνει πορεύεσθαι, ο Κύριε, λέγων, tota die, hac nempe die spirituali, in quantum ἐν τῷ φωτὶ τοῦ προσώπου σου πορεύσονται, καὶ ἐν interiori homini spiritualis et ineffabilis sel puros τῷ ὀνόματί σου ἀγαλλιάσονται ὅλην τὴν ἡμέραν, Dac vivllicantes radios suos immittit, ac menti inτὴν πνευματικὴν ἐκείνην δηλονότι, καθόσον διαπέμ- funditur supernaturalium sensus; quo tempore e πει τῷ ἔσω ἀνθρώπῳ ὁ νοητὸς καὶ ἄῤῥητος ἥλιος terra tollitur ac in coelum transfertur omnis aniτὰς ἀχράντους καὶ ζωοποιοὺς ἀκτῖνας αὐτοῦ, καὶ mæ memoria. Et homo lætatur et exsultat, et lymδιαφαύσκεται τῷ νοῦ τῶν ὑπερκοσμίων ἡ αἴσθησις· nos cauit, et exsultatione fruitur, et cordis voluκαθ' δν καιρὸν αἴρεται ἐκ τῆς γῆς, καὶ εἰς οὐρανὸν prate tanta delectatur quandam nemo posset dicere, μετατίθεται τὸ τῆς ψυχῆς ἅπαν μνημόσυνον. Καὶ ὁ vultus Domini splendore exhilaratus et decoratus. ἄνθρωπος χαίρει, καὶ σκιρτᾷ, καὶ παιᾶνας [δηλ. Unde etiam Deum precatur: «Ne avertas, dicens, ὕμνους] ὡς εἰκὸς ἐστᾷ, καὶ εὐφραίνεται ἐν ἀγαλλιά- faciem tuam a me, et similis ero descendentibns σει, καὶ τέρψει, καὶ θυμηδείᾳ, πόσῃ τις ἂν εἴπῃ; in lacum.» Tenebrarum enim causa est vultus φαιδρυνόμενος καὶ γαννύμενος τῇ τοῦ προσώπου Domini elongatio; ejusdem vero conversio, omnis Κυρίου λαμπρότητι. "Οθεν ετέρωσε ικετεύει Θεόν. spiritualis luminis causa; ac proindle laetiti. spi • Μὴ ἀποστρέψῃς, λέγων, τὸ πρόσωπόν σου ἀπ' ritualis, ut de seipso dicit: c Signatum est super ἐμοῦ, καὶ ὁμοιωθήσομαι τοῖς καταβαίνουσιν εἰς me lumen vultus tui, Domine.» Et addit: De λάκκον.» Σκότους γὰρ αἰτία ἡ τοῦ προσώπου Κυρίου disti lætitiam in corde meo. Rursum ex vultuð ἀποστροφή· ἡ δ᾽ ἐπιστροφή, παντὸς νοεροῦ φωτός. Domini illuminatione, spirituale diving gratia do

ΜΕ num sibi factum esse testificans; et quinam stant ante faciem Domini, eamque orant, inquit, nisi qui spiritualiter ex populo Dei divites sunt? Sancti quidem et homines Dei unulti, qui tantisper in terris vivant, num omnes faciem Dei videre possunt et vivere angelice? Multum sane abest. Solis enim iis datum est, qui credunt Deitatem cum divina sapientia et scientia adlorandam esse et colendam in veritate ac spiritu; qui sane divites populi dici possunt, multis contemplationibus circa mysteria illuminati; ac multa sapientia ac scientia, qua, secundum Paulumn, non omnium est, divium ac spiritualis profundum habentes, divitias possident. Unde e vultum tuum, mirabilis ille David ad Dominum dicit, deprecabuntur omnes divites plebis. Hæc porro optime sciens, ut præ omnibus divina sapientia plenus Salomon, miro modo docens ait: • Ne festines verba loqui ante faciem Domini, quia Deus in cœlo sursum, et tu in terra deorsum. › Quando divino done in divina et uniformi imaginatione ante facium Domini factus eris postquam as- A*00εν εἰκότως καὶ χαρᾶς πνευματικῆς, ὡς ἂν καὶ περὶ ἑαυτοῦ φησιν·. Ἐσημειώθη ἐπ' ἐμὲ τὸ φῶς τοῦ προσώπου σου· ο καὶ συνεπάγει· «Εδωκας εὐφροσύνην εἰς τὴν καρδίαν μου.» Πάλιν ἐκ τοῦ φωτισμοῦ τοῦ προσώπου Κυρίου, την πνευματικὴν τῆς θείας χάριτος γεγενήσθαι ἑαυτῷ μαρτυρῶν δε ρεάν, καὶ τίνες ποτ' ἄρα οἱ παρὰ τῷ προσώπῳ τοῦ Κυρίου ἱστάμενοι, καὶ αὐτὸ λιτανεύοντες, φησίν, ὅτι εἰσὶν οἱ νοητῶς τοῦ λαοῦ τοῦ Θεοῦ πλούσιοι· ἅγιοι μὲν γὰρ δήπουθεν καὶ ἄνθρωποι τοῦ Θεοῦ πολλοί, οὐ μὴν ἅπαντας ἀπαξαπλῶς τὸ τοῦ Θεοῦ θεωρεῖν ἔξεστι πρόσωπον, καὶ βιοῦν βίον ἀγγελικὸν, ἐπὶ γῆς ἀκμὴν διαζῶντας; Πολλοῦ γε καὶ δεῖ· μόνων γάρ τοι τουτοὶ τῶν μετὰ σοφίας θείας καὶ γνώσεως λατρευτέον εἶναι τὸ θεῖον νομιζόντων, καὶ προσκυνητέον ἀληθείᾳ καὶ πνεύματι· οἴπερ δὴ καὶ cenderit mentis contemplatio, tempus est tacendi, Ne igitur verbum proferre, ne unum quidem festines, temere sequens loquendi consuetudinein, quia non est tune loquendi tempus. Deus euin tis et tu, vel in terra manens, Dei qui in calis est, vultum angelorum modo contemplans. Etenim et angeli, ut Salvator dixit, semper vident faciem Patris, qui in cœlis est. Unde et quando Salomonem ur alio loco dicentem audis, lumen justis perpe-C wum; id eus pati credas examinans ex vultus Domini lucis efusione, augelorum ritu, divina gratia semper faciem Domini videntes ex qua scaturiens Jumen effusum est. Angelus enim alter, ne dicamı Deus, homo est super terram. Sine dubio in dorum, gratia Domini representativum, rediisti effectus id quod est Deus sursum, tu in terris dleorsum, Deus nempe, quod admiratione dignumn est; non quilem ratione procedens, neque cogitatione accurrens, et propria ratiocinia movens, tanquam spiritualiter divisus, sed uniformiter assurfens, et lei more sine oculis videns, ac iumote per simplicem et unum aspectum, et vultus Domini fulgido erumpente splendore et inaccessibili. Ea igitur est summa et æmulanda prudentibus mentis ad Deum restitutio; et ut ita dicam, spiritualis puritatis f si optanda fidei unitas, in per freta spiritus communione; divinæ ac deificantis sapientiae gloriosus fructus; spiritualis pacis fastigium; sinceræ lætitiæ domicilium;. divinæ charilaris janua; illuminationis germen; indeficientium Spiritus aquarum ex corde eruptionis principum; animæ veri manna cibus ac deliciæ, et incrementum ac transformatio; divinorum et ineffabilium mysteriorum revelationis iuitiums unius ac primæ veritatis consequentia; omnium ratiocniorum dissipatio; omnium cogitationum cessatio; supra cogitationem assumptio; stuporis or:us; animæ supra mentem conversio ad simplex, et πλούσιοι τοῦ λαοῦ λέγοιντ' ἂν εἰκότως, τοῦ Θεοῦ, πολλῶν θεωρημάτων ἐναυγασθέντες μυστήρια, όλα λῆς τε σοφίας καὶ γνώσεως, ἥτις, κατὰ Παῦλον, ούκουν πάντων ἐστὶ, θείας καὶ πνευματικῆς βάθος ἔχουσι πλοῦτον. Οθεν «Τὸ πρόσωπό σου, ο ό θαυ μάσιος λέγει πρὸς Θεὸν, ὡς εἴρηται, Δαβίδ, ο λιτανεύσουσιν οἱ πλούσιοι τοῦ λαοῦ.» Ταύτη τοι ταυτί, μάλιστα πάντων εἰδὼς, ὡς μάλιστα πάντων· θείας σοφίας πεπληρωμένος Σολομὼν ὁ πάνυ, εὐφυῶς τὰ μάλιστα διδάσκων φησί·. Μὴ σπεύσῃς ἐνεγκεῖν ῥῆμα πρὸ προσώπου Κυρίου, ὅτι ὁ Θεὸς ἐν οὐρανῷ ἄνω, καὶ σὺ ἐπὶ τῆς γῆς κάτω.» Οπηνίκα κατά θείαν δωρεὰν γένοιο προ προσώπου Κυρίου ἐν θείᾳ καὶ ἐνοειδεῖ φαντασίᾳ, ἀναβεβηκυίας τῆς τοῦ νοῦ θεωρίας δηλονότι, καιρὸς τοῦ σιγαν. Μὴ τοίνυν προ ενεγκείν ρήμα, μηδὲ γοῦν ἐν σπεύσῃς, εἰκαίως ρηματικῇ συνηθείᾳ ἐπόμενος, ὅτι οὐ καιρὸς τότε τοῦ λαλεῖν. Θεὸς γὰρ γίνῃ καὶ σὺ ἐπὶ τῆς γῆς ἔτι ὢν, τοῦ ἐν οὐρανοῖς θεωρῶν Θεοῦ ἀγγελομιμήτως τὸ πρόσωπον. Καὶ γὰρ οὖν καὶ οἱ ἄγγελοι, ὡς ὁ Σωτὴρ εἴρηκε, διὰ παντὸς ὁρῶσι τὸ πρόσωπον τοῦ ἐν οὐρα νοῖς ἡμῶν Πατρός. Οθεν καὶ ὅταν ἐν ἄλλῳ τόπῳ λέγοντος ἀκούῃς τοῦ Σολομῶντος, «Φῶς δικαίοις διαπαντὸς, ὁ ἐκ τῆς τοῦ προσώπου Κυρίου φωτοχυσίας, τοῦτο πάσχειν αὐτοὺς τὸ εἰκὸς λογίσῃ σκοπούμενος, ἀγγελοειδῶς κατὰ θείαν χάριν διὰ παντὸς ὁρῶντες τὸ τοῦ Κυρίου πρόσωπον, ἐξ οὗ τὸ πηγαῖον ἐκκέχυ ται φῶς. Αγγελος γὰρ ἄλλος, ἵνα μὴ λέγω θεός, δ ἄνθρωπος γίνεται καὶ ἔστιν ἐπὶ τῆς γῆς. Αμέλει καὶ εἰς τὴν εἰκονικὴν τῆς τοῦ Κυρίου χάριτος δω ρεάν επανέρχη, καθιστάμενος ὅπερ ὁ Θεὸς ἄνω, τοῦτο σὺ ἐπὶ γῆς κά ως θεὸς δηλαδή, τὸ θαυμάσιον οὐ διεξοδεύων λόγῳ, οὐδὲ νοήματι μεταβαίνων, καὶ κινῶν τὸ ἴδιον λογιζόμενον, ὡς ἂν νοερώς διαιρού μενος, ἀλλ' ἐνοειδῶς ἐπιβάλλων, καὶ δίκην Θεοῦ θεωρῶν ἀνομμάτως, καὶ ἀκινήτως κατὰ ἁπλῆν καὶ ἐνιαίαν ἀπέβλεψιν, καὶ μέν γε ἐπεντρυφῶν τῇ ἐκ προσώπου Κυρίου ἀποπαλλομένῃ διαυγεστάτη αἴγλῃ. καὶ ἀπροσίτῳ. Τοῦτ᾽ οὖν ἐστιν ἡ κορυφαία καὶ ζῆλωτὴ τοῖς ἐχέφροσι, τοῦ νοῦ πρὸς Θεὸν κατάστασις· τὸ οἷον εἰπεῖν ἄνθος τῆς νοερᾶς καθαρότητος· ἡ εὐκταία ἑνότης τῆς πίστεως, τελουμένη ἐν τῇ κοινωνίᾳ τοῦ Πνεύματος· τῆς θείας καὶ θεοποιοῦ σοφίας ὁ εὐκλες B.

interminatum undequaque infinitum et incircumscriptum, sine forma ac Agura, sine qualitate ac varietate ac quantitate, absolutum et supernaturale; animæ mutatio ac prorsus ad divinum restitutio. Ne igitur ex imprudentia, cum ad eum statum perveneris, et quodammodo gratiæ misericordia Deus effectus eris, ne festines vel unum verbum ante faciem Domini proferre; quia ipsi una el simplex gloria in sæcula erit. καρπός· ἡ τῆς πνευματικῆς εἰρήνης κρηπις· τὸ καταγώγιον τῆς ἀφαντάστου χαρᾶς· τῆς τοῦ Θεοῦ ἀγάπης ἡ πύλη· τὸ τῆς ἐλλάμψεως βλάστημα· τὸ αἴτιον τῆς ἐκ καρδίας ἐκβλύσεως τῶν ἀκενώτων ὑλάτων τοῦ Πνεύματος· ἡ τοῦ τυπικοῦ μάννα ἀληθῶς τροφή τε καὶ τρυφὴ τῆς ψυχῆς, καὶ αὔξησις, καὶ ἀλλοίωσις· τῶν θείων καὶ ἀλαλήτων μυστηρίων, καὶ ἀποκαλύψεων ἡ ἀρχή τῆς γε μιᾶς καὶ πρώτης άληθείας τὸ συμπέρασμα· τῶν ὁποιωνοῦν λογισμῶν ὁ ἀφανισμός· ἡ πασῶν τῶν νοήσεων ἀπόπαυσις· ἡ ὑπὲρ τὸ νοεῖν ἐπιστασία· ἡ ἀφορμὴ τῆς ἐκπλήξεως· ἡ πρός γε τὸ ἁπλοῦν, καὶ ἀέριστον καθοτιοῦν ἄπειρον, καὶ ἀπερίληπτον, ἀνείδεόν τε καὶ ἀσχημάτιστον, ἄποιον, ἀποίκιλον, ἄποσον, ἀναφὲς, καὶ ὑπερκόσμιον, τοῦ νοῦ μεταποίησις ὑπὲρ νοῦν, καὶ ἀλλοίωσις, καὶ ὅλως πρὸς τὸ θεοειδὲς ἀποκατάστασις. Μὴ δὴ ἐξ ἄρ᾽ ἀμαθείας ἐν τούτῳ γεγονώς καταστάσεως, καὶ τρόπῳ γέ τῳ θεουργούμενος τῇ φιλανθρωπίᾳ τῆς χάριτος, σπεύσῃς ἐνεγκεῖν ῥῆμα ἓν γοῦν πρὸ προσώπου Κυρίου· ὅτι αὐτῷ ἡ μία καὶ ἁπλὴ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας ἔσται. οζ'. Ὁ νοῦς θεωρεῖν ἐθέλων τὰ ὑπὲρ αὐτὸν νοητά, εἰ μὴ διὰ τῆς θείας χάριτος συνεργοῦσαν πρὸς τοῦτο ἔχοι καὶ τὴν ἰδίαν καρδίαν, ἀδρανῆ, καὶ ἀφώτιστα, καὶ συγκεχυμένα ὁρᾷ. Διὰ τοῦτο καὶ τῆς ἑαυτοῦ ἡδονῆς τῆς γε κυριωτέρας ἐνδεῖ, κἂν δι᾿ ἄγνοιαν δοκῇ ήδεσθαι οἷα μηδέπω γεγευμένος ταύτης τυγχάνων. ὥσπερ δὴ δοκεῖ πως ἤδεσθαι καὶ ὁ τὸν ὀλλυρίτην ἐσθίων ἄρτον, καίτοι γε πάμπολυ τῆς κατὰ τὸν ἄρτον ἡδονῆς ἐνδεῶς ἔχοντα, διὰ μέντοι τὴν ἄγνοιαν τῆς γεύσεως τοῦ διὰ σεμιδάλεως ἄρτου. τη'. Μετὰ τὴν νοερὰν τῆς καρδίας διὰ τῆς χάρι τος ἔνωσιν ἀπλανῶς ἐν φωτὶ πνευματικῷ ὁ νοῦς ὁρᾷ, καὶ ἐκτείνεται εἰς τὸ ἴδιον ἐφετόν, ὅπερ ἐστὶν ὁ Θεὸς, έξω πάντη γενόμενος τῆς αἰσθήσεως, ἄχροος δηλαδή, καὶ ἄποιος, καὶ ἀφάνταστος ἀποκαθιστάμενος ταῖς φαντασίαις τῶν αἰσθητῶν. οθ'. Νοῦς ὑπὸ τῆς χάριτος εἰς τὸ θεωρεῖν ὁδηγούμενος, ὡς ἀληθῶς μάννα διὰ παντὸς ἐσθίει πνευμα τικόν. Τὸ γὰρ δὴ αἰσθητὸν μάννα, ὅπερ ὁ Ἰσραὴλ ἤσθιεν, εἶχεν ἐνήδονον ἀξιόλογον δύναμιν σῶμα τρέ. φουσαν· τί δὲ τὴν οὐσίαν ἐκεῖνο ἦν, ἀγνοούμενον ἦν. Οθεν καὶ μάννα προσηγόρευτο, δηλούσης τῆς λέξεως τὸ ἀγνώριστον. Τί γὰρ τοῦτο; ἡ λέξις δηλοῖ. Καὶ ὅπερ ἑώρων ἐσθίοντες, τούτου τὴν οὐσίαν μὴ ἐγνωκότες, ἀπορηματικῶς, Τί τοῦτό ἐστιν; ἔλεγον. Διὰ παντὸς δὴ καὶ ὁ θεωρητικὸς ἐξίσταται κατὰ νοῦν, καὶ πρὸς ἑαυτὸν, Τί τοῦτο; φησίν· ὅπερ εὐφραίνει μὲν θεωρούμενον, καὶ πιαίνει τὸν νοῦν πνευματικῶς ἐσθιόμενον, ὑπερεκβαίνει δὲ τὸ νοεῖσθαι καθ' ἑαυτὸ ὡς θεῖον ὂν καὶ ὑπερφυὲς, καὶ τρέφον παραδόξως, καὶ ἄρδον τὸν νοῦν, τὴν τοῦ νοῦ κατάστασιν ὑπεκφεύγει, οὐ μόνον ὡς ἀκατάληπτον τὴν οὐσίαν, ἀλλὰ καὶ ὡς ἄπειρον καὶ ἀόριστον. π'. Τρία εἰσὶ τὰ μαρτυροῦντα τῇ ἀληθείᾳ, εἴποιμ' ἂν καὶ αὐτὸς κατὰ τὴ εἰκός· ἡ κτίσις, ἡ Γραφὴ ἐν τῷ πνεύματι (ἐκ γὰρ τῆς Γραφῆς καὶ τῆς κτίσεως πνευματικῶς ὀρωμένων θεωρεῖται ἡ μόνη ἁπλῆ ἀλήθεια), καὶ ἡ ἐκ ταύτης σύνθετος. Καὶ διὰ τῶν εἰρημένων τριῶν γενόμενος ἐν τοῖς ἐφεξῆς δυσὶ, καὶ ἱστάμενος ἐν αὐτοῖς, ἁπλανῆ εὔρατο, Χριστοῦ χαριτι, τὴν ὁδόν· ἐπέτυχε γὰρ ἐκ μὲν τῆς ἁπλῆς ἀληθείας, ύψους νοητοῦ, καὶ βάθους, ἔτι τε καὶ πλάτους ἀπείρου· δι᾽ ἃ καὶ εἰς ἔκπληξιν καταστὰς, ἔμφοδος ὑμνεῖ· ἐκ δέ γε τῆς συνθέτου, πρὸς τοῖς λεγομένοις, 77. Mens quæ ea quæ supra se cogitari possunt vult contemplari, nisi cor suum divina gratia ad illud motum sentiat, incerta et obscura et confusa videt. Ideo gaudio, quod supra proprium gaudium sit, indiget, etsi per ignorantiam putet sentire qualia nondum senserit, hac laetitia non jam fruita, quemadmodum se credit afhci qui panem crassiorem comedit, multum tamen a panis delectabili sapore distantem, quia nondum panem triticeum gustaverit. 78. Post spiritualem cordis per gratiam unicnem, absque errore in spirituali lumine mens videt, et ad id quod cupit extenditur, ad Deum nempe, omnino extra sensus constituta, absque colore et quantitate, et omnibus sensibilium imaginationis bus libera. 79. Mens gratia ad contemplandum adducta, vere manna spirituale comedit. Sensibile enim mana quod manducavit Israel, habebat delectabilem quidem et dignam virtutem corpus nutriendi; quid vero illud substantialiter esset, ignorabat. Unite et manua nominabatur, que nomine ignorantia indicatur. Quid enim hoc? verbum significat. Quod videbant conelentes, hujus substantiam nescicules, nec eam nominare volentes, quid est hoc! dicebant. Semper quidem et contemplativus mente deficit, et ad seipsum: quid est hoc? dicit; quod aspectum latifcat et salial mentem spiritualiter comedentem, seul cogitationen superat, utpote divinum et supernaturale, et miro modo nutriens et potans mentem; ejus vero conditionem supergreditur, non modo quia natura incomprehensible est, sed et quia infinitum ac interminatum. 80. Tria sunt quæ veritati testimonium reddunt, dicam ego ac merito; creatio, Scriptura in spiritu (ex Scriptura cuiin et creatione spiritualiter visis aspicitur sola simplex veritas), et quæ ex ipsa componitur. Εt qui per hæc tria in duobus successive fa&tus est, in iisque slat, securam, Christi gratia, viam invenit: occurrit enim ex simplici veritate, spirituali celsitudini et altitudini et infini tudini; quibus in admirationem constitutus, reverens hymnos cauit. Ex ea autem quæ componitur, præter duo alia de quibus locuti sumus, et cerdis

picem invenit et charitatum et spiritualem latitiam, καὶ καρδιακὴν εὔρατο εἰρήνην, καὶ ἀγάπην, καὶ Uncle raptus iu exetasim amanter canit. Indiget χαρά». "Οθεν ἔκθαμβος μέλπει ἀγαπητικῶς. Δεῖται autem homo mu!to temporis intervallo et labore δὲ ὁ ἄνθρωπος χρονικοῦ πολλοῦ διαστήματος, καὶ et patientia, ut sensus quodammodo rejiciens, et κόπου, καὶ ὑπομονῆς, ὡς ἂν τὰς αἰσθήσεις κατά τιν mente sensibilia disrum.pens in cogitabilibus stet; τρόπον ἀποβαλόμενος, καὶ τῷ νῷ διαρρήξας τα post que veritatis in anima splendet contemplatio. αἰσθητά, στῇ ἐν τοῖς νοητοῖς· μεθ᾽ ὁ ἡ τῆς ἀληθείας Nou same dico veritaten talibus egere ad sui ipsius αναλάμπει τῇ ψυχῇ θεωρία. Οὐχὶ δὴ τὴν ἀλήθεια, inventionem, neque temporis intervallo ad compre- φημι δεῖσθαι εἰς τὴν ἑαυτῆς ἐξεύρεσιν τῶν τοιούτων, hendendum aut labore aut patientia; sed hominem. οἷον χρονικοῦ πρὸς τὸ καταληφθῆναι διαστήματος. hug egere dixi. Etenim veritas est unum et sim- ή κόπου, καὶ ὑπομονῆς, ἀλλὰ τὸν ἄνθρωπον δεῖσθαι ples, etsi separatim aspecta ostenditur, idque fere τούτων εἰσήκειν. Ἐπείτοιγε ἡ μὲν ἀλήθεια ἔν ἐστι, el:mat et testificatur iis qui ipsam contemplari-vo- καὶ ἁπλοῦν, εἰ καὶ διχῆ θεωρουμένη δείκνυται, καὶ hunt. Sed homo, cum sit compositus, et sensibus μονονού πάντοθεν βοᾷ, ἑαυτὴν ὁρᾷν, ἐθέλουσι μαρτυalligatus, et mutationi et motui obnoxius, a se ipso ρουμένη. Ο δ' ἄνθρωπος σύνθετος ὤν, καὶ ταῖς quolammodo interdum egreditur, et contra se ip- αἰσθήσεσι συμπεπλεγμένος, ἔτι τε ἀλλοιώσεσιν sum, vel ignorans, ft ex opinione et morborum Βύποκείμενης καὶ τροπῇ, ἐκβαίνει ἔστιν ὅτε ἑαυτοῦ viribus improbus effectus. Et per lac tria. opinio- τρόπῳ γέ τῳ, καὶ κατ' αὐτὸς ἑαυτοῦ, ὡς οὐκ οἶδς se, inquam, malitia et incredulitate, ex hac veritate γίγνεται, ἐξ αἰήσεως πονηρευόμενος, καὶ τὴν ἀπιστίαν quam (ria hæc testificantur, ex creatione ex Scri- νοσῶν. Καὶ δὴ διὰ τῶν τριῶν τουτων, οιήσεως φημι, ptura, cx Spiritu misere delabitur. ldeo et indiget πονηρίας τε καὶ ἀπιστίας, τῆς ἐκ τῶν τριῶν ἐκεί funestam istam opinionem dejiciat, bis omnibus των μαρτυρουμένης ἀληθείας, ἐκ Γραφῆς, καὶ κτί de quibus prius dixi: e ut meus humiliata in sim- σεως, καὶ Πνεύματος δηλαδὴ ἀθλίως ἐκπίπτει. Διὸ plicitate credat. Ac deinde ita station per Scriptu- καὶ δεῖται πρὸς ἀποβολὴν τῆς δεινῆς οἰήσεως, καὶ ·şam et creatjonem in spiritu poscet clare, non mọ- τῶν ἄλλων, ὧν δεῖσθαι ἔφθην εἰπών· «Όπως ἂν do simplicissimam veritatem, sed et quæ ex ea com- ταπεινωθεὶς ὁ νοῦς πιστεύσειεν ἐν ἁπλότητι, ο Κά posita est. Et adhuc quid ipsam a veritatis separet πειθ' οὕτως ἅμ᾽ εὐθὺς διὰ τῆς Γραφῆς, καὶ τῆς κτί contemplatione, videt, adderem vero, et quid a σεως ἐν τῷ Πνεύματι γνοίη σαφῶς, οὐ μόνον την fruitione dividat. Uuum igitur est et solum natura ἁπλουστάτην ἀλήθειαν, ἀλλὰ καὶ τὴν σύνθετον ἐξ simplex veritas, ex qua ea est;quæ per uos coupo- αὐτῆς. Καὶ προσέτι γε τί ποτε τὸ διεῖργον αὐτὸν ἦν, itos, composita est. Et illud est mentis nostræ καὶ τῆς κατὰ ἀλήθειαν θεωρίας, προσθείην δ' ἂν, extremum optimum objectum, ad quod omnis vila “ὅτι καὶ ἀπολαύσεως διεστῶν. Ἐν μὲν οὖν ἐστι, καὶ festinat et exercitium eorum quæ secundum spiri- μόνον φύσει ἁπλοῦν ἡ πρώτη ἀλήθεια. Μεθ᾿ ἐν ἡ ἐκ ins scopum ducuntur. Mentem igitur nudam esse ταύτης διὰ τοὺς συνθέτους ἡμᾶς σύνθετος. Καὶ τοῦτό oportet, ut videat et miro modo fruatur splendore ἐστι τοῦ καθ᾿ ἡμᾶς νοῦ τὸ ἔσχατον, καὶ ἄριστον ἀν qui ex prima et sola veritate oritur et eo qui ex τικείμενον, πρὸς ὁ σπεύδει πᾶσα πολιτεία, καὶ ἄσχη composita procedit. Quod fieri non aliter polest σις τῶν κατὰ σκοπὸν ἡγμένων τοῦ πνεύματος. visi per humilitatem, et fidei simplicitatem, per Όπως ἂν ὁ νοῦς γυμνός, ὡς οἷόν τε ἴδῃ καὶ ἀπο S riptura et creationis in spiritu testimonium. λαύσῃ τῆς ἐκ πρώτης καὶ μόνης ἀληθείας λαμπηQuando autem veritatem mens in tribus suis poten• δόνος, καὶ ἐξ αὐτῆς συντεθείσης τρόπῳ θαυμαστῷ. iis per trium prædictorum testimonium videt, “Οπερ οὐκ ἄν ποτε ἄλλως γένοιτο, ὅτι μὴ διὰ τα tunc rursum tanquam ex eo redexa seipsa fit humi- πεινώσεως, καὶ ἁπλότητος ἐν πίστει, διὰ τῆς μαρ for multo et simplicior et solide fidelis. Εt inde τυρίας τῆς Γραφῆς, καὶ τῆς κτίσεως ἐν πνεύματι. generoso pede, ut dictum est, ad veritatis conten- υπηνίκα δὲ τὴν ἀλήθειαν ὁ νοῦς ἐν τρισὶ ταῖς ἑαυ plationem procedit, illuminantibus splendide hujus τοῦ δυνάμεσιν ἐνοπτρισθῇ διὰ τῆς μαρτυρίας τῶν radus; per quos in se ipsam conversa per cam Dἄνωθεν λελεγμένων τριῶν, τότε αὖθις ὥσπερ ἐκ τού quam contemplatur gloriæ magnitudinem, ad ali- του επανακάμπτων ἑαυτοῦ γίνεται πολλῷ ταπεινός quid humilius descen lit et simplicius, et fide capla τερος, καὶ ἁπλούστερος, καὶ βεβαίως πιστός. Κάνε jercellitur. Atque ita tanquam divinum quemdam τεῦθεν εὐθύμῳ ποδι, ὃ δὴ λέγεται, πρὸς τὴν θεωρία circulum percurrit et circundatur humilitate, sin- τῆς ἀληθείας ἄνεισι, ταῖς ἀκτῖσιν ἐκείνης ἐναυγαζοplicitateque ac fide, ascendens ac vilens veritatem, μένης τηλαυγέστερον· δι' ὧν ἐπιστρέφων ἐν ἑαυτῷ et veritatis splendore ad majorem humilitatem διὰ τὸ τῆς δόξης θεωρηθὲν μέγεθος παρ' αὐτοῦ, perducta, et simplicior in fide reddita, non desinit κάτεισιν εἰς τὸ ταπεινότερον, καὶ ἁπλούστερον, και cursum suum pergere, (μuoadusque dicatur illud ἐκπλήττεται τῇ πίστει κατασχεθείς· καὶ οὕτως ὡς flodie, in humilitate et simplicitate et tide), per ἄν τινα θεῖον κύκλον ἐπανακυκλῶν, καὶ περιερχόμεScripturæ testimonium, et creationis in spiritu νος διὰ ταπεινώσεως, ἁπλότητός τε καὶ πίστεως contemplans et rursum ad ea unde incepit rediens. ἀνιὼν καὶ ὁρῶν τὴν ἀλήθειαν, καὶ τῇ αἴγλῃ τῆς Atque ita deificata quotidie per gratiam, et iis quæ ἀληθείας πρὸς ταπείνωσιν εἰσαγόμενος πλείονα, καὶ supra mentem sunt illuminata, et vitam omni gau- ἁπλούστερος ἐν πίστει μᾶλλον γινόμενος, οὐ παύεται μια plenam decus in Christo, Domino nostro, lan- διανύων τὸν δρόμον τοῦτον, ἕως ἂν τὸ σήμερον λέ

quaut in pignore futurorum æternorumque bonorum γηται, ἐν ταπεινότητι, καὶ ἁπλότητι, καὶ πίστει διὰ uitionem gustat. τῆς μαρτυρία; τῆς Γραφῆς, καὶ τῆς κτίσεως ἐν πνεύματι θεωρῶν τὴν ἀλήθειαν, καὶ πάλιν ἐπανακάμπτων εἰς τὰ ὅθεν κεκίνηται. Καὶ οὕτω θεούμε νος οσημέραι διὰ τῆς χάριτος, καὶ τὰ ὑπὲρ νοῦν ἐλλαμπάμενος, καὶ ζωὴν ζῶν πάσης χαρᾶς ἔμπλεω ἐν Χριστῷ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ὡς ἐν ἀῤῥαβῶνι γεύεται τῆς ἀπολαύσεως τῶν μελλόντων αιωνίων ἀγαθῶν. " 81. Contemplativa vita his tribus constare solet, πα'. Ο θεωρητικός βίος διὰ τριῶν τουτωνὶ συνsincera et irreprehensibi;is; βde, dico, Spiritus ίστασθαι πέφυκεν ἀκέραιος τε καὶ ἀνεπίληπτος - sancti clara participatione et sapientiæ cognitione, λέγω δὴ πίστεως, μετοχῆς ἐναργοῦς τοῦ ἁγίου Πνεύ Contemplatio enim est, ut quasi per definitionem ματος, καὶ σοφίας ειδήσεως. Θεωρία γάρ ἐστιν, ὡς loquar, cogitabilium in sensibilibus cognitio. Ali- ἐν ὄρῳ φάναι, γνῶσις νοητῶν, ἐν ἄρα τοῖς αἰσθητοῖς. quando vero et puris cogitabilibus a sensu separa- ἐνίοτε δὲ καὶ ψιλῶν νοητῶν κεχωρισμένων αἰσθήσεως tis in iis qui proficiunt: unde opus est fide. ‹ Nisi ἐπὶ τῶν ἰόντων εἰς προκοπάς· τοὐντεῦθεν δεῖ δὴ credideritis, inquit, non intelligetis; opus est et πίστεως· ε Ἐὰν γὰρ μὴ πιστεύσητε, φησίν, ουδ' spiritu,fin quantum «Spiritus omnia scrutatur, etiaṁn οὐ μὴ συνῆτε· ἡ ὡς δὲ δὴ καὶ Πνεύματος, εφόσον τὸ profunda Dei.» Unde divinus Job dixit: «Omnip- Πνεῦμα πάντα ἐρευνᾷ, καὶ τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ. Οθεν tentis inspiratio est quæ me docuit. Deinde illa ὁ θεῖος ἔφη Ἰώβ·. Πνοή Παντοκράτορος ἡ διδάσκουdivina efficacia, in corde insumans, et, ut ita dicam σά με.» Επειτα πεφυκότως ἡ τοῦδ' ἐν καρδίᾳ δήvivens et consequenter supernaturaliter vivifcans, πουθεν ἀναζέουσα, ἵν' οὕτω φω, ζῶσα, καὶ ἐξ ἑπομέ ad seipsam mentem adducens eam ineffabiliter per- νου ζωοῦσα ὑπερκοσμίως θεία ενέργεια πρὸς ἑαυτὴν cellit, et eam removens ab omni vanitate eique συμπτήσσει ἀῤῥήτως συνάγουσα τὸν νοῦν, καὶ παντὸς pacem et gaudium et consolationem et divinam ἀπείργει τοῦτον μετεωρισμοῦ, καὶ παρέχει μετά charitatein praestans; ut facile divina videre possit et γαλήνης, καὶ πολλῆς θυμηδίας, καὶ παρακλήσεως, circum illa vertiet Deum novo modo imaginari eoque καὶ προσέτι θείας ἀγάπης· ῥᾷστα τὰ θεῖα ὁρᾷν, καὶ consequenter lætari cum majore charitate et simili περὶ αὐτὰ στρέφεσθαι, καὶ Θεὸν φαντάζεσθαι καινο exsultatione. Opus est et sapientia, ut dixi; quia πρεπῶς, καὶ ἐξ ἐφαμίλλου αὐτῷ ἐνευφραίνεσθαι μετά esapientia, inquit Scriptura, illuminat vultumn homi- μειζόνων ἀφορήτων ἐρώτων, καὶ καταλλήλου ἀγαλ pis.» Illuminat eum ut a sensibus ad cogitationem λιάματος· δεῖται δὲ καὶ σοφίας, ὡς ἔφην, ὅτι • Η rapide feratur; et a sensibilibus ad cogitabilia et di- σοφία, φησὶν ἡ Γραφή, φωτιεῖ πρόσωπον ἀνθρώπου· κ vina spectacula redeat; etin spirituali revelatione φωτιεῖ πρὸς τὸ ἀπὸ τῆς αἰσθήσεως μεταβεβηκέναι ineffabilia videat; illuminat illum ut manifeste conΘεἰς νόησιν εὐπετῶς, καὶ ἀπὸ τῶν αἰσθητῶν εἰς τὰ templetur et uniformiter supersubstantialein Deum νοητά, καὶ θεῖα θεάματα ἀνελθεῖν, καὶ ἐν ἀποκαλύψει imaginetur. Dicitur enim alicubi: Beatus homo quem νοερᾷ ἄφατα κατιδεῖν· φωτιεῖ πρὸς τὸ θεωρῆσαι ἐπtur erudieris, Domine, et de lege tua, docueris eum: οπτικῶς, καὶ ἐνοειδῶς φαντασθῆναι Θεὸν ὑπερούσιον. quia ipse est revera sapiens, per doctrinam ad fidem "Η που δὴ μακάριος ἄνθρωπος, ὃν ἂν παιδεύσῃς, procedens et Spiritus eruditione arcana Dei discens; Κύριε, καὶ ἐκ τοῦ νόμου σου διδάξῃς αὐτόν· ὅτι οὗτός magna vere res est, sapiens per fdem in unione ἐστιν ὁ τῷ ὄντι σοφὸς, διὰ παιδείας εἰς πίστιν ιών, et participatione superuaturali sancti Spiritus. καὶ τῇ τοῦ Πνεύματος διδαχῇ διδασκόμενος τὰ ἀπήρε El vere tria sunt, ut dicitur, iuvincibilia: Deus, βητα τοῦ Θεοῦ· μέγα χρῆμα ἀληθῶς σοφὸς διὰ angelus, et vir sapiens, quia angelus alter est in πίστεως περιπατῶν ἐν ἑνώσει καὶ κοινωνίᾳ ὑπερφυεῖ terra novo modo; contemplator omnino creationis, τοῦ Πνεύματος. Καὶ ὄντως τρία ἐστὶ κατὰ τὸν et sincerus Dei increatarum viarum doctor, vel, si εἰπόντα ἀκράτητα· Θεὸς, καὶ ἄγγελος, καὶ ἀνὴρ melius dicendum est, divinorum donorum, sibi siue φιλόσοφος· ἄγγελος ἄλλος ἐπὶ τῆς γῆς ξενότροπος· dubio providens invisibilis ipsius Dei per frequen- Απόπτης πάντως τῆς ὁρατῆς κτίσεως, καὶ γνήσιος les motus, angelorum more cognitionem. Talis est, η μύστης τῶν θείων Θεοῦ ἀκτίστων προόδων, εἴτε μὴν quem descripsimus, qui per fidem in sancto Spiri. δωρεῶν ἐθέλει τις λέγειν, ἐπιδραςτόμενος ἀμηγέπη tu, est sapiens, atque ita beatus. Ει vero mibi καὶ αὐτοῦ τοῦ ἀθεάτου τρόπῳ παντί, κατὰ ἀθρόαν sullieiunt, ut omnni cura solvar, sapientiæ et ἐπιβολὴν ἀγγελομιμήτως τὴν ἐπίγνωσιν Θεοῦ. Τοιοῦ gratiæ vim et laudes enarrans, quæ Lucas in Evan- τάς ἐστιν, ὡς ἐν ὑπογραφῇ, φάναι, ὁ διὰ πίστεως ἐν geliis refert de Jesu Domino. Ita enim in quodam ἁγίῳ Πνεύματι σοφὸς, καὶ οὕτω μακάριος. Καίτοιγε Scripturae loco loquitur: e lu quibus proficiebat sa- άρχει ἀναμφιλέκτως, ἃ Λουκᾶς ἐν Εὐαγγελίοις δίει pientia etætate et gratia.» Et rursum: Crescebat et σιν εἰπόντι μοι, περί γε Ἰησοῦ τοῦ Κυρίου, ἀπηλ λάχθαι πραγμάτων, ὡς διεξιέναι σοφίας καὶ χάριτος δύναμιν, καὶ ἐγκώμια. Οὕτω γὰρ οὗτος ἐν τόπῳ τίθησι γράφων, ο Ἐν οἷς προέκοπτε σοφίᾳ, καὶ ἡλικίᾳ, καὶ χάριτι.» Καὶ πάλιν, ὅτι «Ηὔξανε καὶ ἐκρα ταιοῦτο πνεύματι, πληρούμενον σοφίας.» Νυνὶ δὲ περιφανέστερον περὶ τῶν προκειμένων εἰπεῖν ὡρμη μένῳ, προτίθημι καὶ ὅ φησιν ὁ ἱερὸς Σολομών πρὸς, c Sa invalescebat Spiritu, plenus sapientia. Nuue vero clarius de propositis loqui cupiens ex riur ab iis quae dicit Salomon ad Deum. Quæ in culis sunt quis investigavit? Consilium autem tuum quis cognovit; nisi tu dederis sapientiam, et miseris Spiris tum sanctum tuun de excelsis, et sic salventur corum qui in terra sunt sewitz; et quae tibi pla-

cta sunt, didicerunt homines et sapientia tua salva- Θεόν «Τὰ ἐν οὐρανοῖς τίς ἐξιχνίασε; βουλὴν δέ που ti sunt.» Vides quantam ad virtutem assurgat sapientia cum Spiritus sancti participatione? et quon.odo longe a sapientia recedat, qui non sapientiam et Spiritum ex Deo possidet, neque sapiente qui Spiritum participet, dirigitur? Si de Ilo in quo habitavit omnis divinitatis plenitudo, Salvatore, talia scripta sunt et consequenter de universo hominum genere, licet intelligere quantum sapientia cum Spiritus sancti motu necessaria sit, et quantum per misericordiam, virtutis ac profectus ab amantissimo Deo obtinue - rit spiritualis sapiens, ea quæ in cœlis sunt investigans et procedens ad Aluissini consiliorum cuguitionem; quod mirum est. Postquam vero hæc ita habere disseruimus de contemplativo et contemlationem exponere, et ex parte producere, ita ut recte dispositi auditoris ratio moveatur dicendo wporteret, see hesitare ullo modo. id enim jubet Deus cos qui ratione valent, abundanter participes ellicere eos qui infra siti sunt, et ex iis quæ supeliora sunt prudenter accipere, ea quæ nempe divine illuminationis et rerum spiritualium aliri possunt; cum paribus vero communiteret;humiliter collationes babere colla.juia de spiritualibus ac de Deo. Ita enim υφη modo illud simplex et certum in Euclesia Dei videntis splendide luceret, sed et pius caritatis et pulcherrimus vulius scientiam discipulorum Christi perpetuo illustraret, per Spiritum sanctum diffusam in cordibus nostris ad perfectam simplicemque Dei et hominum dilectionem. Et sic inquirenus super terram vitam angelorum vilz-sunilem et vere beatam, et jucundissimam; in ea nempe, in qua penlent universa les et prophetae, divina ac deifcante charitate; qua nihil est omnino animæ duķcius; ac presertim quando ex Dei divinorumque contempl.- tione ac cognitione, id est ex divina gratia impetu habet. Qui igitur intentione bene ac pulchre ad Deum statui asurgere, ut cum ipso uniatur et inde deilicetur, et salvetur, cum aliter non possit niens difcari aut homo salvari, juxta sallctorum Patrum sententiam, cum divinarum legum accurata adimpletione, ad rerum apparentium legitimam contemplationem procolit, neque adtio uem caecam habens, neque contemplatione sejun. ctam, neque inanimnem contemplationem habentem, ut sine actione. Unde sic cum ea que secundum 'ationem ac mentem est sapientia el sacra scientiae scriptura, secundo, ut dictum est, vento intendere incipit recta per mundum sensibilium, induite potentis ac sapientis creatoris manifest.- rione et consequenter in infuitam universalemque excellentiam progreditur, quantum ipsi licet, gaudel que et mire mentem nutrit abscondite per ea que sunt abscondita. Et tempore procelente, et iranquil lam pacificamque vitam degens, et iis solis divinis per scripturas et visibilia effectus, opere capax redditur contemplandi quemadmodum cum scriptura popcordet creatio et cum veritate syruboia per sim - τίς ἔγνω; εἰ μὴ σὺ ἔδωκας σοφίαν, καὶ ἔπεμψας τὰ ἅγιόν σου Πνεῦμα ἀπὸ ὑψίστων, καὶ οὕτω διεσώθησαν αἱ τρίβοι τῶν ἐπὶ γῆς, καὶ τὰ ἀρεστά σου ἐδ:- δάχθησαν ἄνθρωποι, καὶ τῇ σοφίᾳ σου ἐσώθησαν.» Ὁρας σοφίαν μετὰ μετοχῆς Πνεύματος εἰς ὅσιν ἐφικνεῖται δυνάμεως; καὶ ὅπως πάρξω σωτηρίας ἐλαύνῃ ὁ μὴ σοφίαν, καὶ πνεῦμα ἐκ Θεοῦ κεκτημέ νος, καὶ μηδὲ παρὰ σοφῷ καὶ μετόχῳ Πνεύματος εξηγούμενος; Εἰ περὶ τοῦ, ἐν ᾧ κατῴκησε πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος, Σωτῆρος τοιαῦτα γέγραπται, καὶ ἐφ' ἑξῆς συλλήβδην ξύμπαντος ἀνθρώπων γέν νους ξυνιδεῖν οὐκ ἄπεστιν, ὅσον σοφία μετὰ ροπής τοῦ Πνεύματος ἀναγκαία, καὶ ὅσον δι' ἐλέους, δυνάμεως καὶ προκοπῆς ἔτυχεν ἐκ φιλοψύχου Θεοῦ ὁ πνευματικός σοφὸς τὰ ἐν οὐρανοῖς ἐξιχνιάζων, καὶ χωρῶν πρὸς γνῶσιν βουλῆς Ὑψίστου, τὸ ἐξαίσιον, εἶεν. Αλλά γε δή τοσάδε τε νῦν εἶναι διεληλυθότες θεωρητικοῦ πέρι, καὶ περὶ θεωρίας ἐκθεῖναι, καὶ ἐκ μέρους προαγαγεῖν, καὶ οἷον τὸ λογιζόμενον τοῦ διακειμένως ἀκροατοῦ διαθρέψαι, ῥητέον ἂν εἴη, καὶ οὐκ ὀκνητέον, καὶ ἐπωσοῦν. Τοῦτο γὰρ κελεύει Θεὸς καθάπαξ λογικοίς, μεταδιδόναι δηλαδὴ ἀφθόνως τοῖς κατωτέρω, κακ τῶν ἀνωτέρω μετ᾿ εὐλαβείας μετα λαμβάνειν τῶν ἀφικτῶν τῆς θείας ἐλλάμψεως, καὶ χρημάτων τῶν νοητῶν· πρὸς μέντοι τοὺς ὁμοταγείς κοινωνικῶς, καὶ ἀφιλενδείκτως τὰς συντυχίας ποιεί. σθαι, καὶ ὁμιλίας τὰς περὶ νοητῶν καὶ περὶ Θεοῦ. Οὕτω γὰρ οὐ μόνον τὸ εὐθές τε καὶ ἀπλανὲς ἐν c: Εκκλησίᾳ ζῶντος Θεοῦ διαλάμπειον ἂν σφόδρα φαιδρὸν, ἀλλὰ καὶ τὸ ὅσιον τῆς ἀγάπης καὶ περικαλλέστατον πρόσωπον, τὸ γνώρισμα τῶν μαθητῶν τοῦ Χριστοῦ, διαυγάσειε διηνεκῶς εἰς τὰς καρδίας ἡμῶν, δι᾿ ἁγίου Πνεύματος ἡμῖν ἐκχυθησόμενον εἰς τελείαν καὶ ἁπλῆν ἀγάπην τοῦ Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων· καὶ οὕτω ζησαίμεθ᾽ ἂν ἐπὶ γῆς βίον ἀγγελοειδῆ, καὶ τῷ ὄντι μακάριον, οὐδὲν δὲ ἧττον καὶ ὑπερήδιστον· ὡς τῆς, ἐν ᾗ κρέμανται ὅλος ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται, θείας καὶ θεοποιοῦ διφυοῦς ἀγάπης εξηρτημένοι· ἧς οὐδὲν τὴ οἰονοῦν τὸ παράπαν ψυχῇ γλύκιον· καὶ μάλισθ' ὅταν ἐκ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ τῶν θείων θεωρίας καὶ γνώσεως, ταυτὸν δ᾽ εἰπεῖν τῆς φωτιστικῆς χάριτος, προσεχῶς ἔχει τὴν πρόεσιν. Ὁ μὲν οὖν κατὰ σκοτὸν ἀνεληλυθέναι εὖ καὶ καλῶς ἔργον τιθέμενος εἰς Αθεόν, ὡς ἐνωθῆναι τούτῳ, καὶ κατὰ τὰ γιγνόμενα θεωθῆναι, ἴσον δ' εἰπεῖν σωθῆναι· ἐπεὶ δίχα τοῦ τὸν νοῦν θεωθῆναι, σωθῆναι τὸν ἄνθρωπον οὐκ ἐνδέχεται, κατὰ τὴν τῶν θεηγόρων ἐκφαντορίαν, μετὰ τῆς τῶν τοῦ Κυρίου ἐντολῶν ἐφικτῆς πράξεως, πρὸς τὴν τῶν ὄντων, καὶ φαινομένων χωρεῖ θεωρίαν ἐνδεχο μένην, μήτε τὴν πράξιν ἔχων τυφλὴν, ἅτε θεωρίας μεμονωμένην, μήτε μὴν τὴν θεωρίαν άψυχον κτώμενος, ὡς ἄνευ δήπουθεν πράξεως· ἐντεῦθεν οὕτω μετὰ τῆς κατὰ λόγον καὶ νοῦν σοφίας, καὶ γραφικής ἱερᾶς ἐπιστήμη;, ἀγαθῇ φορᾷ, ο λέγεται, ἀνατενί ζειν εὐστόχως ἄρχεται τῷ κόσμῳ σὺν λόγῳ τῶν αἰσθητῶν ἐπιδείγματι ἀπειροδυνάμου καὶ ἀπειροσό του Δημιουργοῦ· καὶ ἐπομένως εἰς ἄπειρα τὴν δύο ναμίν τε καὶ ξυνόλην διαφορὰν, ὅσον γε κατ' ἐπι

Καλὴν ἀπαντᾷ, καὶ τρυφᾷ, καὶ τρέφεται εφαμίλλως pliciorem visum. Quo effecto, meus inde adorandi τὸν νοῦν κατὰ τὸ κρυπτὸν διὰ τῶν κρυπτών. Και spiritus benevolentia et propria etiam virtute in saδὴ, καιροῦ προϊόντος, καὶ τὸν ἀθόρυβον βίον βιού, cræ veritatis visum scientiamque adducitur, ut maἡσυχῆ, κάν τοῖς θείοις μόνοις φιλοσοφῶν διὰ τῆς gnus ait Dionysius, sacrum contemplationis graΓραφῆς, καὶ τῶν ὁρωμένων, δι' ἔργου ποιεῖται ὡς dum, qui secundus proprie est, in divina ἔνι σύμφωνον θεωρήσαι πνευματικῶς τῇ Γραφῆ τὴν spectacula, id est, absque revelationibus et fpuris κτίσιν, καὶ τῇ ἀληθείᾳ τὰ σύμβολα δι' ἐνωτικωτέρας Inde sane mens nuda tanquam ad nuda cogitabilia ὁράσεως· οὗ γεγονότος, ὁ νοῦς ἐντεῦθεν μετὰ τῆς procedens et divinas manifestationes plurimi faεὐμενείας τοῦ προσκυνητοῦ Πνεύματος, καὶ τῆς cien»; per propriam puritatem et ad Deum tenκατ' αὐτὴν ἐνεργείας, ἀνάγεται εἰς τὴν τῆς ἱερᾶς dentiam in seipsa ferens, tanquam in splendilissimo ἀληθείας ὅρασίν τε καὶ ἐπιστήμην, ὡς ὁ μέγας speculo, solis fulgentes radios, gratiaque per φησὶ Διονύσιος· εἰς ἀναβαθμὸν ἱερὸν θεωρίας, γι viam nutrita iis quæ potest accipere, ad tertium νικῶς φάναι δεύτερον, εἰς τὰ θεῖα θεάματα, καὶ gradum procedit, plurima illa beata spectacula et νοήματα, τουτέστι, προκαλυμμάτων καὶ τύπων χιυdivinos progressus, uniformius, simpliciusque a ρίς. Τοὐντεῦθεν δῆτα γυμνὸς ὁ νοῦς οἱονεὶ πρὸς η plurimis varietatibus in immutabilis et absconditæ νοητὰ προσβάλλων γυμνά, καὶ τὰς θείας ἐμφάσεις unitatis ineffabilem amorem ardenter se ferens, διὰ πλείστου ποιούμενος, διὰ τῆς ἰδίας καθαρότητος, cum omni spirituali sensu informata, quemadinoκαὶ πρὸς Θεὸν ἀνατάσεως φέρειν ἐν ἑαυτῷ, ὡς ἐν duin contemplativa spiritus illuminantis veritate λαμπροτάτῳ ἐσόπτρῳ τινὶ, ἡλίου ὑπερστιλβούσας ác memoria in ignem et intimum Dei vivificantem el αὐγὰς, ὑπὸ τῆς χάριτος καθ᾽ ὁδὸν ἐς αὖθις τραφείς indesinentem amorem. Et hæc est, juxta magnum τοῖς ἐφικτοῖς ἐπιβάλλουσι, χωρεῖ πρὸς οἷον τρίτην Dionysium, simplicis unius possessio in quantum βαθμίδα, τὰ πολλὰ ἐκεῖνα θεάματα τὰ μακάρια, και potest fieri. In talibus igitur gradibus hujus in tribus τὰς θείας προόδους ἐνοειδέστερον καὶ συνεπτυγμένως personis simplicis, beatissime ea quæ Deumn ita pος. ἀπὸ τῶν πολλῶν ἑτεροτήτων εἰς τὸν τῆς ἀτρέπτου, sidet et cogitat mens advolans, violentis divini και κρυφίας μονάδος ἀνάγων ἐπιβόλως ἄρξη τον έρωτα, ardoris aculeis et inde ferventi amore manifeste μετὰ ξυμπάσης νοεράς αισθήσεως μεταπλαττόμενος, ac evidenter fruens et charitate vulnerata ac seipὥσπερ ὁ θεωρὸς ὑπὸ τοῦ φωτίζοντος Πνεύματος άλη- sa: ut incensamn videns ex propria indle oriente θείᾳ καὶ ὑπομνήσει, εἰς πῦρ καὶ ἐγκάρδιον Θεοῦ dispositione exsultat et vere in exstasim rapitur, inθεουργὸν ἔρωτα ἄληκτον· καὶ ἥδε ἐστὶ κατὰ τὸν μέ- grediens ineffabilia Theologiae oculis mysteria, γαν πάλιν Διονύσιον ἡ τῆς [ἴσ. τοῦ] ἐνοειδούς, ἔνθεος spirituali impetu vescens æterno et infinito, incirμέθεξις αὐτοῦ τοῦ ἑνὸς ὡς ἐφικτόν. Εν τοίνυν τοιούτοις cumscriplo et prorsus inenarrabili et cogitationem ἀναβαθμοῖς τῆς τρισυποστάτου ἐνοειδούς μεθέξεως, superanti. Atque imaginans induitum quoddam τρισολβίως ὁ θεοφόρος, καὶ θεόφρων νοῦς ἀνιπτάμε- substantia Oceanum et immensum, omnem temνος, καὶ ἀφορήτων κέντρων θείας βακχείας, καὶ τῶν poris et natura, secundum laudatum Theologum, κατ' αὐτὴν μανικῶν ἐρώτων ἐκδήλως, καὶ περιφανῶς cogitationem transiens, • Et hoc est, inquit, conἀπολαύων, καὶ τετρωμένον ἀγάπης, καὶ ὡς ἂν templationis convivium, spiritualiter nutriens ac ἐκκαιόμενον ἑαυτὸν ξυνορῶν ἀριδήλως ἐκ τοῦ γιγνοdeificans omnem qui ad illud tendit; incipiens μένου τῆς διαθέσεως, ἐνθουσιᾷ καὶ ὄντως ἐξίσταται, quidem a rerum contemplatione et cognitione, εἰσβὰς εἰς τὰ ἀποφατικὰ τῆς θεολογίας φαιδρῷ προσ- ut ille dicit Theologns, quo in libro nostræ hieὡπυ μυστήρια, εστιώμενος ἀνομμάτοις ἐπιβολαῖς rarchiæ sacra exponit symbola. Quemadmodum τὸ ἄναρχον καὶ ἄπειρον, ἀπερίληπτόν τε καὶ ὁλικῶς igitur et magnus Basilius explicat dicens: 4 Posts ἄφραστον, καὶ πάντη ἀνεπινόητον. Καὶ φανταζόμε- quam contemplativus visibilium pulchritudinem νος τὸ τοῦ Θεοῦ οἷόν τι πέλαγος οὐσίας ἄπειρον, και transierit, ipsi Deo adslet; cujus contemplatio juἀνέκβατον, πᾶσαν ὑπερεκπίπτον ἔννοιαν καὶ χρόνου, ris cordibus solummodo conceditur. Tunc ad ea καὶ φύσεως κατὰ τὸν φάμενον Θεολόγον. Καὶ αὕτη quæ apud Theologiam sublimiora sunt accedens, ἐστὶν, ὡς ὁ ἱερὸς ἔτι λέγει Διονύσιος, ἡ τῆς ἐποψίας et videns fieri potest. Εt rursum: «Mane adΕστίασις, τρέφουσα νοητῶς, καὶ θεοῦτα πάντα τὸν stabo tibi et videbo; quod in spiritu dixit magnus εἰς αὐτὴν ἀνατεινόμενον· ἀρχόμενον μέντοι ἀπὸ David Adstabo tibi, et ad ipsius tui contemplaτῆς τῶν ὄντων θεωρίας καὶ γνώσεως, ὡς ἐκεῖσε tionem per mentem accedam; tunc videndi virtuοὗτος ὁ ἱεροφάντωρ φησίν, ὅπου τὰ ἱερὰ τῆς καθ' tem per scientiæ lumen accipiam. › Licet quoquo ἡμᾶς ἱεραρχίας ἀνακαθαίρει με σύμβολα. • Ωσπερ beatum Maximum similia dicentem aulire, et οὖν καὶ ὁ μέγας Βασίλειος δίαισι λέγων· 4 Ἐπειδ᾽ ἄν ostendentem manifeste quantus sit profectus conτις θεωρητικῶς τὸ ἐν τοῖς φαινομένοις κάλλος ύπερ- templatio ac cognitio Dei per Scripturam et Cieaβας, αὐτῷ παραστῇ τῷ Θεῷ, οὗ ἡ θέα μόναις ταῖς tionem: coguhionis nempe lumen inde feri s3καθαραῖς καρδίαις ἐμφαίνεσθαι πέφυκεν· τότε ἐπὶ lere, unde incipit ea vivida ac heata contemplatio; τὰ τῆς θεολογίας ἀνώτερα προκόψας, καὶ ἐποπτικὸς. quod semper et nunc rarum fuit, et iuventu diffi γενέσθαι δύναται.» Καὶ πάλιν· «Εἰς τὸ πρωί παρα cile pacificis, quia desit qui ex gratiæ susceptione στήσομαί σοι καὶ ἐπόψομαι ῥητὸν τοῦ ἐν Πνεύματι λα- per experientiam doceat, ut sumunus pacis doctor λοῦντος Δαβὶδ ὁ μέγας, ἐπειδάν φησι· Παραστώ σει, sanctos Isaac Syrus, in quo libro De spirituali sensu

et contemplativa potentia fraelat. Dicit igitur bea- 4 καὶ αὐτῇ τῇ περὶ σοῦ θεωρίᾳ διὰ τοῦ νοῦ προσεγ tus Maximus: < Creata a Deo lumina sanctorum γίσω, τότε τὴν ἐποπτικὴν ἐνέργειαν διὰ τοῦ κατὰ doctrinas dicimus, ut cognitionis lumen facientes, τὴν γνῶσιν φωτισμοῦ ἀναλήψομαι. ο Ενεστι δὲ τὰ et eos qui obediunt deificantes. Manifeste conson.t τοιοαῦτα ἀκοῦσαι λέγοντος ἐφαμίλλω; Μαξίμου τοῦ sunctissimo Dionysio dicenti: • Quaecunque a ἱεροῦ, καὶ δεικνύντος ἄντικρυς ἡλίκον ὅσον προκοσ Deo creata lumina ex divinis oraculis nobis sacro- πῆς, θεωρία καὶ γνῶσις Θεοῦ διὰ τῆς Γραφῆς καὶ rum doctorům arcana traditio largita est, ea et nos τῆς κτίσεως· καὶ ὅτι ὁ τῆς γνώσεως φωτισμός ένα docti sumus.» Et alibi dicit: • Divina cognitio, τεῦθεν γίνεσθαι φιλεῖ, δι' οὗ ἡ κατ' ἐπιβολὴν μαχαqui ad ipsam, ut licet, inclinant, eos prout dispo- ρία θέωσι;, χρῆμα εἴπερ ποτὲ καὶ νῦν σπάνιον, καὶ nuntur extendit, et unificat secundum simplicem δυσεύρετον ἡσυχάζουσι, δι᾿ ἔνδειαν τοῦ ἐκ τῆς ἐπε ipsius unitatem.» Et rursum: «Omnis a Patre ve- σχῆς τῆς χάριτος διὰ πείρας διδάξοντος, ὡς ὁ τῆς niens luminis splendor nobis divino dono illucens, ἡσυχίας ἄκρος ὑφηγητής φησιν ἅγιος Ἰσαὰκ ὁ Σύν rursum ut unitiva potentia nos extendit et conver- ρος, ἐν ᾧ λόγῳ περὶ πνευματικῆς αἰσθήσεως ἄρχε tit ad unientis Patris unitatem et deificantem sim- ται αὐτίκα λέγειν, καὶ δυνάμεως θεωρητικής. Λέγει plicitatem. Ex Ipso enim et in ipsum omnia intel- γοῦν Μάξιμος ὁ ἱερός· ο Θεουργικά φωτά φαμεν τὰς ligis quomodo is qui per extensionem conversionem- Βτῶν ἁγίων διδασκαλίας, ὡς φῶς γνώσεως εμποιού - que, divinum nempe ad Deum ardorem sapienter σας, καὶ θεούσας τοὺς πειθομένους·» συνάδων έμφαsimplex effectus est, si ex creaturis extensus Deum νῶς τῷ πανιέρῳ Διονυσίῳ λέγοντι. "Οσα άλλα θεουρ contempletur, et si ex Scriptura sive symbolica, si- γικὰ φῶτα τοῖς λογίοις ἀκολούθως ἡ τῶν ἐνθέων, ve quomodocunque divina, cuiDeo uniatur et deille ἡμῶν καθηγεμένων κρυφία παράδοσις ἐκφαντορικῶς cetur, sed etiam nomine dictus sit Deus? Quæcun» ἡμῖν ἐδωρήσατο, ταῦτα καὶ ἡμεῖς μεμνήμεθα.» Καὶ que enim spiritualia et rationabilia ad divinæ æter- ἀλλαχοῦ λέγει· «Η θεία γνώσις τοὺς ἐπ' αὐτὴν ὡς narque Unitatis abscondit: unitatein, ut licet, omnino θεμιτὸν ἀνανεύοντας, ἀναλόγως αὐτοῖς ἀνατείνει, καὶ convertuntur et ad divinas ipsius illuminationes ενοποιεῖ κατὰ τὴν ἁπλωτικὴν αὐτῆς ἕνωσιν.» Καὶ in lesinenter, quantum fieri potest, extenduntur αὖθις· «Πᾶσα πατροκινήτου φωτοφανείας πρόοδος, pro viribus, si iia dici queat, Deum ipsum imitan- εἰς ἡμᾶς ἀγαθοδότως φοιτῶσα, πάλιν ὡς ἐνοποιὸς tes, ea divino nomine digna habentur. Eodem δύναμις ἀνατατικῶς ἡμᾶς ἀναπλοῖ, καὶ ἐπιστρέφει modo theologica Gregorii lingua manifeste dicit: πρὸς τὴν τοῦ συναγωγοῦ Πατρὸς ἑνότητα, καὶ θεοὺ • Animans providentia bis in terris direclum (de ποιὸν ἀπλότητα. Ἐξ αὐτοῦ γὰρ καὶ εἰς αὐτὸν τὰ homine loquitur), et sursum eouversum; et quod πάντα. Ξυνίης, ὅπως ὁ ἀνατατικῶς κατ' ἐπιστροφὴν, mysterii finis est, suo ad Deum motu deincatur., Gήγουν θείαν ἐπιβολὴν εἰς Θεὸν ἐνσόφως ἁπλωθείς, Et sanctus Maximus: c Spiritualis divinæ Scriptum ἐάν τε ἀπὸ τῶν ὄντων τὸν Θεὸν ἀνατεινόμενος θεωρῇ, rae forma doctos transformat ad contemplandamn ἐάν τε ἀπὸ τῆς Γραφῆς εἴτε συμβολικῆς, εἴθ᾽ ὁπωσ ex verbis in ipsos conversione, gloriam Dei quam, δήποτε θείας, ἑνοῦται Θεῷ, καὶ θεοποιεῖται, οὐ μὴν abscondito Domini vultu, tanquam in speculo pro- ἀλλὰ καὶ Θεὸς εἴρηται ὀνομαστὶ ὁ τοιοῦτος; Όσα spiciunt. a llla contemplativa vita his tribus eget γάρ, φησί, τῶν νοερῶν καὶ λογικῶν πρὸς τὴν τῆς quæ dix'; fide nempe, spiritus participatione et sa- θεαρχικής κρυφιότητος ένωσιν, ὅση δύναμις, ὁλικῶς pientis scientia, iu Christo Jesu, Domino nostro. ἐπέστραπται, καὶ πρὸς τὰς θείας αὐτῆς ἐλλάμψεις ὡς ἐφιχτὸν ἀκαταλήκτως ἀνατείνεται, τῇ κατὰ δύναμιν, εἰ θέμις εἰπεῖν, θεομιμησίᾳ, καὶ τῆς θεϊκῆς ἐμωνυμίας ἠξίωται. ο Ὥσπερ καὶ ἡ Γρηγορίου τοῦ πάνυ θεολόγος γλῶττα λέγει φανερῶς· «Ζῶον ἐνταῦθα οἰκονομούμενον, καὶ ἀλλαχοῦ μεθιστάμενον, περὶ τοῦ ἀνθρώπου λέγουσα, καὶ πέρας τοῦ μυστηρίου, τῇ πρὸς Θεὸν νεύσει θεούμενον.» Καὶ ὁ ἱερὸς Μάξιμος· «Ἡ τῆς θείας Γραφῆς, φησί, νοητή μορφή δια σοφίας τους γνωστικούς μεταμορφοι πρὸς θέωσιν ἐκ τῆς ἐν αὐτοῖς τοῦ Λόγου μεταμορφώσεως, ἀνακεκαλυμμένῳ προσώπῳ τὴν δόξαν Κυρίου κατοπτριζομένους.» Οὗτος βίος ὁ θεωρητικὸς δεῖται τριῶν ὧν πριὔφην· πίστεως, καὶ πνευματικῆς μετοχῆς, καὶ σοφίας εἰδήσεως, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν. 82. Contemplativa cum vivincante spiritu vita, multis quibusdam ac miris spectaculis spiritualibus contemplantem replet in mysterio: quod non est per se visibile aut obvium, sed mediantė tempore et longa philosophia; ita ut ordine et gra-lat'm procedendum sit. Et nunc quidem audias prophetam tranquillitatis gratiam contemplantem, et omnium, excepto Deo fugam: • singulariter sum ego, donec transeam. › Et alibi rursum propter spiritualem ad creaturas conversionem: • Quam magnificata sunt opera tua, Domine: ou nia in sapientia fecisti. «Et illud: «Odor vestimentorum tuorum sicut odor agri pleni cui bene - πρ΄. Ο θεωρητικὸς μετὰ τοῦ ζωοποιοῦ Πνεύματος βίος, πολλῶν τινων καὶ ἀξιαγάστων θεαμάτων νοη τῶν τὸν θεωρὸν ἐμπίπλησιν ἐν τῷ μυστικῷ· οὔτ᾽ αὐθωρὸν οὔτ᾽ ἀθρόον, ἀλλὰ διὰ χρόνου καὶ μακράς τῆς φιλοσοφίας· ὡς δὴ καὶ τακτηδὸν, καὶ κλιμακηδὸν οἰονεί. Καὶ νῦν μὲν τοῦτον ἀκούσαις λέγοντ' ἂν θεωροῦντα τῷ περιόντι τῆς ἡσυχίας, καὶ ἀπὸ τῆς πλὴν Θεοῦ, πάντων φυγῆς· Κατὰ μόνας εἰμὶ ἐγὼ ἕως ἂν παρέλθω·, ἄλλοτ᾽ αὖθις διὰ τὴν πρὸς τὰ ὄντα γνωστικήν στροφήν, ο Ὡς ἐμεγαλύνθη τὰ ἔργα σου. Κύριε! πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησας· κ καὶ τό· ὁ Ὀσμή ἱματίων σου ὡς ὀσμὴ ἀγροῦ πλήρους ἐν εὐλόγησαν, Κύριε·, ἐνίοτε δὲ ἀνατατικώτερον ἀποβλέπειν

ποιῶν, καὶ εἰς νοητὰς ἀνιέναι ἀναβάσεις ἐνεργαζ.. dixisti, Domine.» Interdum vero hortans ut iutensius μενος πείθει λέγειν· ι Εἰς ὀσμὴν μύρων σου ὀπίσω aspiciatur, et excitans ut spiritualiter ascendatur, δραμοῦμαι,» πρὸς τὸν Θεόν· καὶ τός ο Υψώσω σε, suadet ut dicamus ad Dominum: In odorem ὁ Θεός μου, ὁ βασιλεύς μου, καὶ εὐλογήσω τὸ ὄνομά δ vnguentorum tuorum curremus.» Et illul: e Exalσου εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος· μέγας Κύριος καὶ tabo te, Deus meus rex, et benedicam nomini tuo αίνετός σφόδρα, καὶ τῆς μεγαλωσύνης αὐτοῦ οὐκ In sæculum sæculi: magnus Dominus et laudabilis ἔστι πέρας.» Και·. Εθαυμαστώθη ἡ γνῶσίς σου ἐξ nimis, et magnitudinis ejus non est finis.» Et: ἐμοῦ, ἐκραταιώθη, οὐ μὴ δύνωμαι πρὸς αὐτήν. ο Mirabilis facta est scientia tua ex me, roborata Ἐν ἄλλοις δέ τοι· «Σὺ δὲ ὕψιστος εἰς τὸν αἰῶνα, est et non potero ad illam. > Et alibi etiam: e Tu Κύριε, καὶ τὸ μνημόσυνόν σου εἰς γενεὰν καὶ γενεάν. antem altissimus in sæcula, Domine, et memoria Σφόδρα ὑπερυψώθης ὑπὲρ πάντας τοὺς θεούς,» τῷ tua in generationem et generationem. Multum eleva τῆς ὁράσεως ὑπερουσίῳ ὑμνεῖν παρασκευάζει ἀνα- tus et super omnes Deos, ▸ contemplationis celsituτεινομένου: τοὺς θεατάς. Αλλοτε εἰς ἀπόφασιν ἐν- dine contemplativos excitans, ut Deum hynnis ἄγει περιφανῆ κράζοντας· ι Οὐκ ἔστιν ὅμοιός σοι ἐν celebrent. Alibi in manifestam declarationem eos θεοῖς, Κύριε, καὶ οὐκ ἔστι κατὰ τὰ ἔργα σου.» Καί, inducit clamantes: Non est similis tui in diis, γε δρος γνωστικόν, καὶ τόπον Θεοῦ ἅγιον πνευματιDomine, et non est secundum opera tua. › Et scienπῶς θεωροῦσι, δείκνυσιν εἰς ὃ ἀναβαίνουσι, καὶ ἐν tiæ montem et locum Dei sanctum spiritualiter ᾧ ἴστανται οἱ ἀθῶοι χερσὶ, καὶ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ· contemplantibus ostendit quo ascendent et in μια οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ἀναβάσεις οὕτως ἕως τῶν οὐρανῶν, stant qui puris manibus sunt et mundo corde: καὶ καταβάσεις ἕως τῶν ἀβύσσων, τῶν ὑψηλῶν καὶ alfamen et ascensiones sic usque ad cœlos et deβαθέων, τουτέστι μυστηρίων τοῦ Πνεύματος παρscensus usque ad abyssos, alios cœlos nempe, exἔχει ὁρᾷν· καὶ μὲν δήποτε, περὶ τὴν θέαν τοῦ κατὰ celsos, alios profundos, mysteriorum nempe spiτην Τριάδα προσωπικού θεάματος ἐγιστᾷ θαυμαστώς rilus, contemplationi offert; et sane quidem circa ποτὲ δὲ ἐν τῇ θεωρίᾳ τοῦ Ἰησοῦ, καὶ τῆς κατ' αὐτὸν Trinitatis personarum contemplationem mire immoενσάρκου οἰκονομίας, καὶ τῶν ἑπομένων αὐτῇ μυσ ratur; aliquando vero in Jesu contemplatione et στηρίων ὑπερφυῶν ἐν ἐκπλήξει ἀφορᾷν ἀσχολεῖ. Καὶ illius lucarnationis et in consequentium eam myτότε ὅλως μετὰ πολλὰ καὶ μακάρια θεάματα, ούμεν- steriorum in stupore inspicere delectatur. El lune οὖν παρίησι θεωροῦντα, εἰ μὴ καὶ εἰς κόλπους omnino post multa ac beata spectacula contemplanαὐτοὺς τοῦ Θεοῦ καινοτρόπως, βαβαί τῆς χάριτος 1 tem non relinquit, nisi eum in ipsum Dei sinum εἰσαγάγῃ πεφωτισμένον ἐν ἀληθεῖ καταπαύσει, καὶ novo modo, o gratiam ineffabilem! illuminatam ἀναπαύσει ἀφράστῳ, καὶ τρυφῇ πνευματικῇ, καὶ introduxerit, in vera quiete et ineffabili pace et ὑπερφυεῖ, ἵνα μὴ μέθη λέγοιμι τῶν καλῶν τοῦ Θεοῦ, spiritualibus deliciis et supernaturalibus, ne dicam, καὶ θειοτέρᾳ ἐκστάσει, κόλπους ἐκείνους υπερευλο. Dei pulchritudinis ebrietate, et diviniore exstasi, in τημένους, πολὺ βάθος σχόντας θείων μυστικῶν καὶ sinum illum benedictum, mysteriorum Dei altitudiαποχρώντως αἰσθήσει ὑπερουσιότητας Θεοῦ προσεγ nem habentem sufficienter Dei supersubstantialis γίζοντας· οὓς κόλπους κληρονομίαν ἄνωθεν ἔσχε sensui appropinquantem; quem sinum ut superman καὶ ᾿Αβραάμ, ὁπηνίκα καὶ αὐτὸς ὁ Θεὸς κλῆρος haredlitatem Abraham habuit, cum ipse Deus hære ἐγεγόνει τοῦ ᾿Αβραάμ, κατὰ τό· ο Ἐγώ εἰμι ὁ Θεὸς dilas Abrahæ factus sit, juxta illud:. Ego sum Αβραάμ. ο Θεός τοίνυν ἔξοχα τοῦ ᾿Αβραὰμ ὢν ο Deus Abraham.» Cum igitur Deus eminenter AbraΘεὸς, ἀκολούθως καὶ οἱ τοῦ Θεοῦ κόλποι, κόλποι τοῦ με Deus sit, et Dei siuus sinus est Abraha. Et in Αβραάμ εἰσι. Καὶ εἰς τοὺς κόλπους γοῦν τοῦ Θεοῦ, sinum igitur Dei, sive iu sinum Abralæ velit quis εἴτε κόλπους τοῦ ᾿Αβραάμ, θέλει τις λέγειν, ἀνάγων dicere, adducens introducit in omni simplicitate, εἰσάγει ἐν πάσῃ ἁπλότητι μεθ᾽ ὑπὲρ λίαν ἀγαπητικής cum peramante latitia, deificat et beatum efcit in εὐφροσύνης θεοί γιγνομένως, καὶ μακάριον ἀποκαθι animi voluptate et ineffabilibus deliciis vita conιστᾷ ἐν θυμηδίᾳ καὶ σφόδρα τέρψει ἀφάτῳ, βίος ὁ templativa eum qui in spiritu sapientiam participa θεωρητικὸς ἐν πνεύματι, νοῦν σοφίας μετειληφότα vit, et precipuam curam habet sursum a-picere, in καὶ μελέτην ὅτι μάλιστα ποιούμενον ἄνω βλέπειν, ἐν Christo Jesu Domino nostro. Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν. πγ'. Ἐπειδὴ ἥ τε κτίσις ἥ τε Γραφὴ Θεοῦ Λόγῳ εξήπλωνται, καὶ πνευματικῶς δρώμενα, τὸν νοῦν καὶ πάσας τὰς δυνάμεις αὐτοῦ βεβαιοῖ εἰς τὴν τοῦ Θεοῦ ἐποψίαν καὶ κατανόησιν, προενεργουμένης της καρδίας, καὶ προκεκινημένης πνευματικῶς· σοφῶς ἐς τὰ μάλιστά φησι διδάσκων ὁ ἱερὸς Δαβίδ, ποτέ, · Τῷ λόγῳ Κυρίου στερεοῦνται οἱ νόες,» οὓς νῦν οὐρανοὺς καλεῖ, ὁ καὶ πᾶσα ἡ δύναμις αὐτῶν τῷ 83. Quoniam creatio et Scriptura Dei Verbo replentur, et spiritualiter aspecta mentem et omnes ejus potentias roborant ad Dei contemplationem cogitationemque, preoperante et moto a spiritu corde, sapienter omnino loquitur ac docet beatus David: «Verbo Domini frmantur mentes; quas cœlos vocat; • et omnis virtus earum spiritu oris «jus. • Alibi vero: • Quando videtur plena spiΣχόλ. Αναγκαιότατον καὶ ἀξιομνημόνευτον τὸ παρὸν ὑπάρχει κεφάλ. διὰ τοὺς χωρὶς πνεύματος θεωροῦντας, εἴτε διὰ τῆς Γραφῆς, εἴτε διά τῆς κτίσεως.

rtualis terra, nempe cor nostrum, misericordia πνεύματι του στόματος αὐτοῦ· ο ποτὲ δή· «Οπηνίκα Domini; › spirituali nempe virtute et efficacia el motu sensibiliter ac manifeste. Priusquam autem eam in corde efficaciam et virtutem et motum sentiat mens, non modo eam soliditatem non habebit quæ ex creationis Scripturæque spirituali contemplatione efficitur, dum in unam rationem quæ in ipsis sunt reducimus, sed valde metuendum est ne phantasia decepta pereat. Ideo si curæ nobis sit feum ex Scriptura et creatione contemplari, simpliciterque et uniformiter plurimas rerum rationes et spectacula in unam rationem et spiritum replicantes, uniformi, simplici, non figurata contempla `tique utentes in infinitudine, in immensitate ac æternitate, in corde nostro prius thesaurum invenire studeamus et oremus Deum sanctum ut terrav nostram sua misericordia adimpleat. Ettune, si qua adsit potentia, mentem nostram ad Dei cogitalionem erigamus, simplicem, ut dictum est, uniformem, non figuratamn, æternam, immensam et infinitamn, in Verbi et Spiritus contemplatione et auxilio. & φαίνεται πλήρης ἡ νοητή γῆ, ο ἤτοι ἡ καρδία ἡμῶν, • τοῦ ἐλέους Κυρίου, ο τῆς πνευματοκινήτου δηλαδὴ δυνάμεω;, καὶ ἐνεργείας καὶ κινήσεως εὐαισθήτως καὶ έμφανῶς. Πρὶν δὲ τῆς ἐνεργείας καὶ δύναμεω; καὶ κινήσεως ἐν καρδίᾳ ὁ νοῦς αἴσθηται, οὐ μόνον οὐχ ἕξει τὸ στερέμνιον ἐκ τοῦ τὴν κτίσιν καὶ τὴν θείαν Γραφὴν θεωρητικῶς καὶ πνευματικῶς ἀναλέγεσθαι, καὶ συνάγειν εἰς ἕνα λόγον τὰ ἐν αὐτοῖς, ἀλλὰ καὶ φόβος ὅτι πλεῖστος περίεστι μήποτ' δληται παραφαντασθείς. Διὸ δή, εἴ τί γε μέλλοιμεν ἀσχολίαν ποιήσασθαι τοῦ τὸν Θεὸν ἐκ Γραφῆς θεωρεῖν, καὶ τῆς κτίσεως, ἐνοει δῶς τε καὶ μονειδῶς τοὺς πολλούς λόγους τῶν ὄντων, καὶ τὰ θεωρήματα εἰς ἕνα λόγον καὶ πνεῦμα συμ πτύσσοντες, ἐνοειδή, καὶ ἁπλῆν, καὶ ἀνείδεον θεω ρίαν ὁρῶντες ἐν ἀοριστίᾳ, καὶ ἀπειρία, καὶ ἀναρχοτης, τὸν τῆς καρδίας ἡμῶν πρότερον ἔνδον ευρηκέκαι ζητήσωμεν θησαυρὸν, καὶ ἱκετεύσωμεν Θεὸν ἅγιον, πληρῶσαι τὴν γῆν ἡμῶν τοῦ ἐλέους αὐτοῦ· καὶ τότε εἴ τις δύναμις, ἄνω δῶμεν ἐλευθερίως τὸν νοῦν πρὸς Θεοῦ κατανόησιν, ἐνοειδή, ὡς εἴρηται, καὶ μονοειδή, ἁπλῆν, ἐνείδεον, αΐδιον, ἄπειρον, καὶ ἀόριστον, ἐν θεωρίᾳ καὶ βοηθείᾳ τοῦ Λόγου τε καὶ Πνεύ ματος. 84. Quando recta ac simplici dispositione animæ homo virtutis cursum perficit, cum humili sensu in patientia et spe ex fide orta, vivificans autem et perpetuo scaturiens sancti Spiritus virtus et efficacia cor penetraverit, animæ potentias vere illaninans, novensque manifeste et excitans ad seipsam invitat mentem, quia statim et inelabiliter ipsi mpitur, ita ut revera mens et gratia indubitanter tunc unus spiritus faut, tunc sane mens sponte venit gratiae auxilio adjuta ad contemplationem, cessante ineffabiliter ejus errore et vagatione sancti ac vivificantis Spiritus virtute et illuminatione, et in spiritualium Dei mysteriorum revelationem festinat, et omnimodo pacificoque silentio, proprio ac naturali aspectu in supernaturalia et ineffabilia incedere tentat, et tacite magis Deum, ut feri potest, videre conatur cum divinorum scientia, ex sacris Lectionibus hausta, quanto magis, seipsam reliquerit hunifiata et orans, sancto Dei Spiritu mota. Tune igitur non extra theologiam sita est, sed statim ipsa theologa est, et non sustinet de Deo non loqui ac¸ perpetuo; sed sine coelesti illo, quod diximus, dono ac spiritu semper cor movente et inspirante; heu! quacunque mens videt, phantasia sunt, et quæcunque de Deo loquitur, voces sunt in aere diffus, sensus animæ non excitantes, ut oportet. Ex auditione enim et verbis ab externis venientibus, made funestissimus error, spiritualium et theologiæ ipsius miserrime originem ducit, cùm non sit ex corde per sancti Spiritus virtutem producta; ex quo spiritualium ac theologiæ simplex et immutabilis veritas, in qua omnino loquendum est. Etenim in corde ubi non adest inanifeste participata vivifcans et illuΟμοίως καὶ τὸ παρὸν σημειώδες υπάρχει ὡς τῆς πλάνης προφυλακτικών. πδ'. Οπηνίκα ταῖς εὐθέσι, καὶ ἁπλοῖκαῖς διαθέ σεσι τῆς ψυχῆς τὸν κατὰ τὰς ἀρετὰς δρόμον δι' άρεσ τῶν μετὰ φρονήματος ταπεινοῦ ἐν ὑπομονῇ καὶ ἐλπίδι τῇ διὰ πίστεως διανύοντος τοῦ ἀνθρώπου, ή ζωοποιός καὶ ἀείβλυτος τοῦ ἁγίου Πνεύματος δύνα μις καὶ ἐνέργεια τῇ καρδίᾳ ἐπιδημήσει, φωτίζουσα γιγνομένως δυνάμεις τὰς ψυχικάς, πεφυκότως κινου μένη περιφανῶς, καὶ παρακαλοῦσα, πρὸς ἑαυτὴν προσκαλεῖται τὸν ἐνεργείᾳ νοῦν ὅτι τάχιστα καὶ ἀῤῥήτως ἐνοῦται αὐτῷ, ὡς εἶναι τῷ ὄντι τὸν νοῦν καὶ τὴν χάριν τοτηνικάδε ἀναμφιλέκτως εἰς πνεῦμα ἕν, τότε δὴ τότε ὁ νοῦς αὐτόμολος ἥκει τῇ ἐπιπνοίᾳ τῆς χάριτος βοηθούμενος πρὸς τὸ θεωρεῖν, στάσης δηλονότι ἀφράστως τῆς τοῦδε περιφορᾶς, καὶ περιο πλανήσεως τῇ ἐνεργείᾳ καὶ τῷ φωτὶ τοῦ ζωοποιοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος, καὶ εἰς ἀποκαλύψεις φοιτῇ μυστηρίων θείων νοητῶν, καὶ σιωπῇ παντοίᾳ καὶ ήσύχῳ, ἰδίῳ πεφυκότι βλέμματι ἐμβατεύειν ἐφικνεῖ ται ὑπερφυέσιν ἀῤῥήτοις, καὶ τοσοῦτο μᾶλλον θεωρεῖ καὶ θεοληπτεῖται, καὶ πρὸς τὸ τὸν Θεὸν ὡς οἷόν τε ὁρᾶν ἀνατείνεται μετ' ἐπιστήμης τῶν θείων, ἐξ ἱερῶν συνειλεγμένης αναγνωσμάτων, ὅσον ἐξ ἀναλόγου ἀφιδιάζει ταπεινούμενος, καὶ προσευχόμενος ὁ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἐν ἁγίῳ Πνεύματι ενεργούμενος τότ᾽ οὖν οὐδὲ τοῦ θεολογεῖν ἐστιν ἐκτὸς, ἀλλ᾽ ἅμα εὐθὺς ἐστιν αὐτόχρημα θεολόγος, καὶ μὴ θεολο γεῖν οὐκ ἀνέχεται, καὶ διηνεκώς χωρὶς δὲ δωρεᾶς οὐρανίου τῆς εἰρημένης, καὶ χωρὶς Πνεύ ματος ἐναργῶς ἀεικίνητα πνέοντος ἐν ἄρα καρ δίᾳ, φεύ! ὅσα ὁ νοῦς ὁρᾷ, φαντασίαι τοῦδέ εἰσι, καὶ ὅσα θεολογεί, λόγοι τηνάλλως εἰσὶν εἰς ἀέρα προχεί μενοι, τὸ τῆς ψυχῆς αἰσθητήριον μὴ διεγείροντες ή χρή. Ἐξ ἀκοῆς [ἰσ. λείπει τὸ γὰρ ἐνεργεῖται καὶ

dæefficacia, sive inspirans, ut quidam dici velint, sive fluens, ibi non est spiritualis unio, sed potius divisio, neque vis, nequ· stabilitas, sed infirmitas ac mutabilitas, neque lumen ac visio veritatis, sed potins tenebræ et plantasiæ vana fictio, et dementia: ac erroris via. Triplici ordine aut via mens proce dere potest, juxta Patres, naturaliter nempe, supernaturaliter, contra naturam. Quando in substantia qaudam mens contemplatur aliquid spirituale, secundum naturam contemplatur, cum efficacia tamen sancti Spiritus supernaturali; quando autemi hypostatice contemplatur et non in supposito, damonem conteinplatur aut angelum. Si quidem mens in pace uniatur, et Spiritus sancti fax inflammetur vividius, supernaturaliter contemplatur, manifeste ac sine errore; si vero visibilia contemplans dividatur et infirmetur mens, et vivifica virtus exstinguatur, tunc contra naturam videt et hæc est erroris contemplatio. Ide, non oportet mentem intendere ad spiritualem visionem hypostatice, neque visioni credere quomodocunque, nisi cor juxta prædicta moveatur et afficiatur Spiritus sancti virtute, si mentis sana sapientisque esse velimus. λόγων ιόντων ἔξωθεν, ὅθεν ἡ πάνδεινος πλάνη τῶν minans Spiritus sancti virtus ct semper scatur:eus νοητῶν, καὶ θεολογίας αὐτῆς κακῶς ἐς τὰ μάλιστα ἔσχε τὴν πάροδον, οὐκ ἐκ καρδίας ενεργουμένης ὑπὸ τοῦ φωτίζοντος Πνεύματος, ὅθεν τῶν νοητῶν ἡ ἐνοει δὴς καὶ θεολογίας άτρεπτος ἀλήθεια, ἐν ᾗ καθόλου φάναι· καὶ γὰρ ἐν τῇ καρδίᾳ, ἐν ᾗ οὐ πάρεστιν ἐμφανῶς τῷ μετόχων ή ζωοποιός και φωτιστικὴ τοῦ Πνεύματος δύναμι;, καὶ ἐνέργεια ἀειβλύτως, εἴτε πνέουσα θέλοι τις λέγειν, εἴτε ῥέουσα, ἕνωσις οὐκ ἔστιν ἐκεῖ νοερά, ἀλλὰ μᾶλλον διαίρεσις, οὐδὲ δύναμις καὶ στάσις, ἀλλ᾽ ἀσθένεια καὶ τρεπτότης, οὔτε μὲν ἐφαμίλλως φῶς, καὶ ὅρασις ἀληθείας, ἀλλὰ μᾶλλον σκότος, καὶ φαντασίας εἰκαῖος ἀναπλασμός, καὶ τὸ ὅλον ἀλογίας καὶ πλάνης ὁδός· ἐν τρισὶ καὶ γὰρ τάξεσιν, ἢ ὁδοῖς, κατὰ τοὺς Πατέρας, διιέναι ἔχων ὁ νοῦς, φυσικῶς δηλαδή, ὑπερφυῶς καὶ παρὰ τὴν φύσιν, ὅταν ἐν ὑποκειμένῳ τι νοητὸν ὁ νοῦς θεωρί κατὰ φύσιν ὁρᾷ, μέντοιγε μετ' ἐνεργείας ὑπερφυοῦς της Πνεύματος· ὅταν δὲ ὑποστατικῶς ὁρᾷ καὶ οὐκ ἐν υποκειμένῳ, δαίμονα τυχὸν, ἢ ἄγγελον, εἰ μὲν ἤνωται ὁ νοῦς ἐν εἰρήνῃ, καὶ ἡ δαδουχία τοῦ Πνεύματος ἀναζωπυρείται σφοδρότερον, ὑπερφυῶς ὁρᾷ, φανερὸν δὲ ὅτι καὶ ἀπλανῶς· εἰ δὲ τὰ ὁρώμενα ὁρῶν διαι ρεῖται καὶ ἀμαυροῦται ὁ νοῦ;, καὶ ἡ δύναμις ἡ ζωοποιός σβέννυται, παρὰ φύσιν ὁρᾷ, καὶ τῆς πλάνης ἐστὶν ἐκείνη ἡ ὅρασις. Διὰ τοῦτο οὐκ ἀνατείνειν τὸν νοῦν πρὸς δρασιν πνευματικὴν ὑποστατικῶς χρὴ, οὐδὲ τῇ δράσει πιστεύειν καὶ ὁπωσοῦν, μὴ ἐνερ γουμένης κατὰ τὰ προκείμενα τῆς καρδίας καὶ κινουμένης ὑπὸ τῆς τοῦ ἁγίου δυνάμεως Πνεύματος, εἰ μέλλοιμεν ὑγιαίνοντος εἶναι νοῦ καὶ σώφρονος. πε΄. Τινὲς οὐρανίῳ δρόσῳ τῆς χάριτος, τὴν τῶν 85. Quidam coelesti gratia rore suarum cupidiσφετέρων παθῶν φλεγμονὴν καλῶς γε ποιοῦντες ἐς latum ardorem, optime se gerentes, curare conanταμάλιστα, ἐξιᾶσθαι πειρῶνται· περὶ ὧν δηλαδή γέγραπται· 4 'Η δρόσος ἡ παρὰ σοῦ ἴαμα ἡμῖν ἔσται. Τισὶ δὲ ἥδε ἡ εἰρημένη δρόσος, μείζονί πως ἀντιλήψει θείᾳ ἤνωται, καὶ εἰς μάννα μεταποιείται, και ὡς ἄν ποι ἔκ τινος σίτου ἀρτοποιεῖται, συντριμμῷ καρδιακῆς ταπεινώσεως, ὕδατί τε δακρύων, καὶ πυρὶ πνευματικῆς γνώσεως, ἐπαξίως τοῦτο καὶ μάλα εἰκότως πεπονθυία, καὶ εἰς γε βρῶσιν ἀγγελοειδῆ προσήκουσαν γεγονυία, περὶ ὧν εὐλόγως ὡς τὰ πολλὰ εἴρηται· «Αρτον ἀγγέλων ἔφαγεν ἄνθρωπος.» Εἰσὶ δὲ, οἷς κατὰ πρόβασιν ὑψηλοτέρῳ τινὶ τρόπῳ γέγονε καὶ ὁπτάνεται ἑαυτῶν ἡ φύσις μάννα σαφῶς· περὶ ὧν τὰ Εὐαγγέλιά φησι· «Τὸ γεγεννημένον ἐκ τοῦ πνεύματος, πνεῦμά ἐστιν. Η πρώτη τάξις ἡσυχαστῶν σοφῶν· ἡ μετ' αὐτὴν καὶ σιωπὴν ἀσκούντων, μετὰ τῆς θείας γνώσεως· ἡ δέ γε τρίτη, ἡπλωμένων καθόλου καὶ ἀλλοιωμένων ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν. πρ. Διαφυγών διὰ τῆς χάριτος, ὡς εἰκός, Φαραώ, καὶ Αἰγυπτον καὶ τἀκεῖ δεινὰ καὶ ἐπίμοχθα νοητῶς ὁ νοῦς, καὶ μέν γε τὴν κυματίζουσαν πικρίας κύ ματα ἐμπαθῆ, καὶ ἁλμώδους κακίας σαρκικὴν βιοτήν, καὶ ἐν νοητῇ ἐρήμῳ γενόμενος δηλονότι ἕξει ἀπηλλαγμένη Φαραωνιτών νοητῶν· καὶ ξυλλήβδην εἰπεῖν, τὰ τότε τοῖς Εβραίοις συμπεσόντα κατ' απ σθησιν χαλεπά, νοητῶς καὶ παθὼν καὶ ἀπαλλαγείς, μάννα ἐξ ἑπομένου ἐσθίει νοητόν, αἰσθήσει ψυχῆς ἀσφαλῶς, οὗ τύπον τὸ πάλαι ἤσθιεν ὁ Ἰσραὴλ αι. σθητῶς. Καὶ κατὰ μὲν τὰς ἀρχὰ;, ἔστιν ὅτε μεμνηtur; de quibus sane scriptum est: • Ros qui ex te defuit, nobis est medicina.» Quibusdam vero prædictus ros, majore quadam gratiæ susceptione, cogitur et in manna transformatur, et tanquam ex quodam frumento panis efficitur, cordis lumniliati contritione, et lacrymarum aqu', ει spiritualis scientiæ flamma, id patiens ligne et merito, et in angelicam escam conversus, de quibus optimnedictum est: Panem angelorum manducavil homo. Sunt autem quibus in via quodam excelso factum est et videtur ipsorum natura manua manifeste; de quibus dicunt Evangelia: • Quod factum est ex Spiritu, Spiritus est. › Primus ordo sapientium in pace degentium ordo est; secundus, eorum qui silentium servant cum divin scientia; tertius, eorum qui omnino simplices el cti sunt et conversi in Christo Jesu, Domino nostro. modo 86. Postquam per gratiam, ut decet, Pharaonem et Ægyptum et quæ in hac regione terribilia sunt et labore plena mens spiritualiter effugit, vitamque amaritudinis fuctibus agitatam et vitam amara malitia carnalem; et in spirituali deserto spiritulibus Pharaonibus liberata consistit; et ut breviter loquar, quæcunque Hebræis acciderunt mala spiritualiter et perpessa est et rejecit, eonsequenter spirituale manna manducat, securo animæ sensu, cujus figuram olim sensibiliter Israel manducavit. Ει τ Postquam incepit, memor cogitabilia cupit, ut illi

sensibiles carnes, Egyptiens victimas, periculo e μένος ἐπιθυμεῖ νοητῶν, ὡς αἰσθητῶν ἐκεῖνοι κρεῶν, plerumque atque etiam non secure, et aversionem a Deo patitur donce convertentis pœnitentiæ medicina, divinum rursum inquirat. Et sane quidem si caro hæc frequentius quam manna, cum pace comedatur, tempore procedente et gratia ipsi notum et vim adjiciente, spiritualem carnem, in manuæ naturam quoda'n modo conversam, ut aliquis dicat, manifeste videt. Sunt autem tali menti manna comedenti, juga spiritualia et flagella, quibus utens ut pondere að manna, quod quotidiani cibi superfaum sit, rejicit, ne forte ultra modum pingue. scens totum pereat et una cùm illo cibí defectu pereat mens que modum non servaverit. Manifeste autem meus quæ manna comed t, nec quidquain aliud, pulchrius vivit, quam ea quae quidquam aliul comedit, spirituatiter dico; quia et ipsa quodammodo, cibi natura, in manua qualitatem, ut ita dicam, transit. Signum autem est appetitus carentis erga quælibet alieña, que quidem prius cupiebat;· et quando undique mauna manducanduan habet et infuus effecta est, cum pietate adunata, non mirum est, si ad hujus habitum, quod perpetuo comedit et jamlin assum t, convertitur, neque rationi contraria est ad hajus manna qualitatem tnentis transformatio. Naturaliter enim cibus frequenter et indesinenter sumptus in ipsum quod nutritur, couverti solet. Tune igitur non modo ange. li ordinem mens tenet, sed est divinæ adoptionis particeps effecta, digne ex spirituali gloria ad gloriam translata, non modo unum aspiciens, sed et ipsa in se unum aliquid effecta, et in illo vivens, et mundo supernaturali fruens, et ut ita dicam, ineffabilibus mysteriis delectata, divine et Deo grata in sancto Spiritu. Et quodammodo secundum aspecta cl celebrata transformatur, et se in manna natura contemplatur. Is quidem oido excelsior est et multo honorabilior, cum Glanna Roverit seipsam manducare, et in quamdam mauna naturam se transformari. Prins θυσιῶν Αἰγυπτιακῶν, ἐπικινδύνως ὡς τὰ πολλά, ού δὲν δὲ ἧττον καὶ σφαλερῶς, καὶ γοῦν θείας πειρᾶτα ἀποστροφής, ἕως ἂν τῇ τῆς παλινστρόφου μετανοίας ἱκεσίᾳ τὸ θεῖον καταλλήλως ἐξιλεώσαι:ο. Καὶ μὲν Τῆτα εἴ γε τοῦ μάννα συνεχέστερον εμφορείται μεθ' ἡσυχίας, καιροῦ προϊόντος, καὶ τῆς χάριτος αὐτῷ προστιθείσης ροπὴν καὶ μένος, την νοητήν σάρκα αὐτοῦ εἰς φύσιν τοῦ μάννα τρόπῳ γέ τῳ μεταπεσούσαν, ὡς ἂν εἴπῃ τις, ἐκδήλως ὁρᾷ μάλα τρανῶς· εἰσὶ δὲ τῷ τοιούτῳ τῷ μάννα ἐσθίοντι, ζυγά πνευματικά, καὶ πλάστιγγες, αἷς χρώμενος σταθμῷ τῷ μάννα, πλέον οὔχουν συνήγνυσι τῆς ἐφημέρου αὐτοῦ τροφῆς, ἵνα μὴ σκωληκιάταν ὡς ἐπέκεινα του μετρίου, τὴ πᾶν ἀπόληται, και συναπόληται τούτῳ τῇ ἀτροφία Βὁ τὸ μέτρον μὴ τηρῶν νοῦς. Δῆλος δ' ἂν εἴη μάννα ἐσθίων ὁ νοῦς, ἐφ᾽ ᾧ μηδ' ἐποιοῦν ἕτερον ἐσθίων ζωὴν ζῇ προφανώς καλλίονα, παντὸς ὁτιοῦν καὶ ὁπωσοῦν ἐσθίοντος, λέγω δὴ νοητῶς, ὅτι μέντοι μετα βέβληται πως καὶ αὐτὸς τῇ τῆς θρέψεως ἕξει εἰς τὴν τοῦ μάννα οἷον εἰπεῖν ποιότητα, σημεῖον ἡ ἀνορεξία τῶν ὁποιωνοῦν ἀλλοτρίων, ὧν ἦν ἐπιθυμῶν πρότερον· καὶ ὅταν πανταχόσε μάννα ἐσθίειν ἔχῃ» καὶ νήπιος γένηται, τῇ θεοσεβείᾳ προσκολληθείς, καὶ μὲν δὴ καὶ οὐ θαῦμα μεταβεβλῆσθαί τινα πρὸς ἕξιν οὗ συνεχῶς γεύεται, καὶ χρόνῳ ἐμφορείται μα κρῷ, οὐδ᾽ ἡ πρὸς ἕξιν τοῦ μάννὰ νοῦ μεταποίησις ἐπωσδήποτε παρὰ τὸ εἰκὸς ἂν εἴη. Πεφυκότως γάρτος τὸ συνεχὲς καὶ ἀδιάδοχον τῆς τροφῆς μετατιθέσε είωθε πρὸς ἑαυτὸ τὸ τρεφόμενον. Τοτηνικάδε οὐ μένον ἀγγέλου τάξιν ἐπέχει ὁ νοῦς σαφῶς, ἀλλὰ καὶ τῆς θείας υἱοθεσίας μέτοχος γίνεται, ἀξιοχρέως ἀπὸ δόξης πνευματικῆς εἰς δόξαν μεταβιβαζόμενος· οὐ μόνον πρὸς ἐν ἀφορῶν, ἀλλὰ καὶ αὐτὸν πρὸς ἑαυτὸν γινόμενος ἔν, κάν τούτῳ ζῶν, καὶ ὑπερκοσμίως τρύ φῶν, καὶ, ἵν' οὕτως εἴπω, ἀπολαύων μυστικῶν ἀλα λήτων, θεοειδῶς καὶ θεοφιλῶς ἐν ἁγίῳ Πνεύματι καὶ μὲν πως κατὰ τὰ ἐρώμενα καὶ ὑμνούμενα για γνομένως γινόμενο;, ὡς καὶ εἰς ἕξιν μάννα δραν ἑαυτόν. Αὕτη γέ τοι ή τάξις ύψηλοτέρα, καὶ τιμιω τέρα πολλῷ, τοῦ μάννα μὲν ἐγνωκότος ἑαυτὸν ἐσθίοντα, οὐ μὴν καὶ πρὸς ἕξιν τινὰ τοῦ μάνα ἑαυτὸν μεταβεβλημένον. Τὸ μὲν γὰρ πρότερον, ἔστι που πα θεῖν κατ' ἀρχὰς εἰς ἑαυτὸν ἐν νοερᾷ ἑνώσει τὸν νοῦν tonis simpicissim spiritualitatis evidens Indi- η συμπτυχθέντα· τὸ δεύτερον δὲ ἐναργεστέρας ενώσεων, enim fit, quando in initio mens in mens in seipsa sp.rituali unione replicatur; secundum vero, manifestioris unionis et mysteriorum spiritua lium revelationis, et summæ ac omnibus absoluciumn est. 87. Simplex natura mens est, quia illud cujus imago est, simplex quoque est; quod quidem est dicinam; cum igitur talis sit, et simpliciter operari solet. Quidquid enim ejusdem naturæ est, amat. Variatur tamen non per seipsam, sed per sensus et sensibilia, per quæ spirituali im ipsi fiunt perceptiones. Quando autem propriam rationem in er se et sensus cum sensibilibus discernentem ac judicantem perite, ut licet, statuit, neque sensus imbecilliores quam oportet reddentem, neque sensibilium pulchritudines aut indolenter indirmanten, aut sine modo extollentem et mentis vim neκαὶ γνωστικῶν μυστηρίων ἀποκαλύψεω;, καὶ ἄκρας ἀπολύσεως τῆς ἐκ πάντων, καὶ ὑπερηπλωμένης νοερότητος έμφασις σαφής. πζ΄. Απλοῦς ἐστι φύσει ὁ νοῦς, ὅτι καὶ τὸ οὗ ἐστιν εἰκὼν, ἁπλοῦν, δῆλον δ' ὅτι τὸ θεῖον· ὢν δὴ τοιοῦτος, καὶ ἁπλῶς ἐνεργεῖν φιλεῖ. Πᾶν γὰρ τὸ φύσει αὐτῷ φιλεῖ· ποικίλλεται δ' ὅμως οὐ δι' ἑαυτόν, ἀλλὰ διὰ τὰς αἰσθήσεις, καὶ τὰ αἰσθητά, δι' ὧν τούτῳ αἱ τῶν νοητῶν παραδοχαί. Οπηνίκα δὲ τὸν ἴδιον λόγον ἑαυτοῦ καὶ τῶν αἰσθήσεων σὺν τοῖς αἰσθητοῖς στήσῃ μεταξύ κρίνοντα καὶ δικάζοντα επιστημόνως ὡ; οἷόν τε, μήτε τὰς αἰσθήσεις ἀμβλυτέρας τοῦ καθ ήκοντος καθιστῶντα, μήτε τὰ τῶν αἰσθητῶν καλλη, η ἀμαυροῦντα ῥᾳθύμως, ἢ ὑπερσαινόμενον ἀγενῶς, καὶ τὸ τοῦ νοῦ κράτος ὀλιγώρως τούτοις ὑποκαθιέντα, νέο

μοντα δὲ σωφρόνως τὸ προσῆκον ἑκάστῳ, τοτηνικάδ' εὐθὺς ὁ νοῦς ἑαυτοῦ γίνεται ἑνιαῖος, καὶ ἁπλοῦς ὡς ἔχει φύσεως ἀποκαθιστάμενος καὶ τῶν διαιρετῶν ἀφιστάμενος· καὶ αὖθις φυσικῶς ἄρχεται φιλεῖν τὸ ἐν, καὶ ἁπλοῦν, καὶ τὸ ἑνιαίως καὶ ἁπλῶς ἐνεργεῖν· 8 δὴ φιλῶν, ζητεῖ, καὶ ζητῶν τὴν πτῆσιν ἑαυτοῦ ὑπὲρ πᾶσαν ποιεῖται σύνθεσιν, ἕως ἂν εὔροι τὸ ἀλη θῶς καὶ κυρίως ἓν καὶ ἁπλοῦν, ὅπερ ἐστὶν ὁ Θεός. Οτε δὴ καὶ ὑπὸ μόναις ταῖς τούτου πτέρυξι, νῦν μὲν σκεπόμενος, ἄλλοτε δὲ μετεωριζόμενος, τέρπεται, ὡς εἰκὸς τέρπεσθαι θεοφρουρούμενον καὶ θεοφορούν μενον νοῦν, πη'. Τῷ διακρατικῷ τῆς ψυχῆς, ὡσανεὶ ἀχλυῶδές τι πάχος ἐπιπεπτωκὸς τὸ ἐκ τῶν παθῶν, ἄλλα ὁρᾷν ἀντὶ τοῦ ὄντος πεποίηκεν. Ὅταν δὲ τῇ πυκνῇ προσευχῇ, καὶ τῇ τῶν ἐντολῶν ἐκπληρώσει, καὶ ἀνατάσει πρὸς τὴν τοῦ Θεοῦ θεωρίαν διὰ τῆς χάριτος ὁ νοῦς διέλῃ τὸ εἰρημένον ἀχλυῶδες πάχος, ἀφ' ἑαυτοῦ ἐναργῶς ὁρᾷ τὸν Θεὸν, ἑρμηνέως μηδαμῶς πρὸς τοῦτο δεόμενος, ὥσπερ οὐ δεῖται διδάξοντος ὁ αἰσθητῶς ὁρῶν· εἴ γε μὴ τὸ διοχλοῦν καὶ ἐπιπροσθοῦν ἴσχει τῇ κόρῃ τοῦ ὀφθαλμοῦ. Ὡς γὰρ προσπεφύκασι τὰ αἰσθητὰ ταῖς αἰσθήσεσιν ὑγιῶς ἐχούσαις, οὕτω τὰ νοητὰ ταῖς νοήσεσιν ᾠκείωται, καθαρευούσαις ἐκ τοῦ τῶν παθῶν νέφους· καὶ ὥσπερ ἐκ τῆς αἰσθητικῆς ἀντιλήψεως τῶν αἰσθητῶν ἡ κατάληψις, οὕτως ἐκ τῆς νοητικῆς ἀποβλέψεως ἡ τῶν νοητῶν ἐποψία γίγνεσθαι είωθε· μεθ' ἃ ἡ διὰ τῆς χάριτος ἀνείδεος, καὶ ἄπεια, καὶ ἀφάνταστος, καὶ ἁπλῆ τοῦ Θεοῦ θεω ρία, ἥτις κάτοχον ἔχουσα τὸν νοῦν, πάντων αἰσθητῶν τε καὶ νοητῶν τῶν ὁποίωνοῦν ἄφετον ποιεῖ, εἰς ἀπειρίας, ἀπεριληψίας τε καὶ ἀοριστίας βυθὸν αὐτὸν ἐν ἐκπλήξει καὶ θαυμασμῷ, ὡς οὐκ ἐνδέχεται δη λωθῆναι λόγῳ, κατακλείουσα. πθ'. Ο Δέσποτα, ὁ πάντων τῶν δρωμένων καὶ νοουμένων ὢν ἀρχὴ παντοκράτορ, ἀρχὴν ἔχων τὸ ἄναρχον, ἄκτιστε, καὶ ὁρισμὸν τὸ ἀέριστον, ἄπειρε, καὶ φύσιν τὸ ὑπερφυές, ἀπερίληπτε, καὶ οὐσίαν τὸ ὑπερούσιον, ἀγένητε, καὶ εἶδος γοῦν τὸ ἀνείδεον, ἀόρατε, καὶ ἴδιον τὸ ἀλλιον, ἄφθαρτε, καὶ σχῆμα το ἀσχημάτιστον, ἀνεξιχνίαστε, καὶ τόπον τὸ ἀπερίγρα πτον, ἀπεριόριστε, κατάληψίν τε τὸ ἀκατάληπτον, ἀνεξερεύνητε, καὶ γνῶσιν καὶ θεωρίαν τὸ ἀθέατόν τε καὶ ἄγνωστον, ἀπρόσιτε, καὶ ἀπερινόητε, καὶ λόγον τὸ ἄφθεγκτον, ἀνεκδιήγητε, καὶ ἑρμηνείαν τὸ ἀνερμήνευτον, ἄφατε, καὶ τὸ ἀνεννόητον νόησιν, ἀδιανόητε, καὶ ὅλως θέσιν τὴν ὑπὲρ πάντα ἀφαίρεσιν, ὑπέρθεε, ὅλος εἶ θαῦμα, καὶ γαλήνη, καὶ θάρρος, καὶ ἀγάπη, καὶ γλυκύτης, καὶ θυμηδία, καὶ πεποί θησις ἐν ξύμπασι, καὶ τῷ ὄντι ἀμεριμνία καὶ χαρὰ, ἡ ἐνυπόστατος μόνη δόξα καὶ βασιλεία, καὶ σοφία, καὶ δύναμις. Διὰ τοῦτο ἔκστασις ἀπὸ πάντων τῶν ὁρωμένων, καὶ κατάπαυσις ἀπὸ πάντων τῶν νοουμένων πεφυκότως ἄῤῥητα γίνῃ, καὶ ἀνάπαυσις ἐν σοὶ θαυμαστὴ τοῖς μετὰ μετοχῆς σε θεωροῦσι τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἄφραστε Θεέ. [ Μ gligenter eis submittentem, sed sapienter unicuique quod convenit, distribuentem, tunc mens statiu serum unita est, et simplex juxta suam naturam restiunta est et a divisis separatá; et rursum natu - raliter incipit unum diligere et simplex et simpli cem unamque operationem. Quod quidem ainans querit, et, quærens, súum volatum supra omnein compositionem fert, quoadusque inveniat vere et simpliciter unum et simplex quod est Deus. Quando sane solis hujus alis nunc quidem obumbrata, nunc sublata lælatur, ut letari decet, quæ a Deo custoditur et fertur, mens. 88. Contemplativæ animæ virtuti, tanquam lenebrosi aliquid ac densi quod ex cupiditatibus orture habebat, alia quam veritatem contemplandla, præbebat. Quando autem frequenti oratione et mandatornm adimpletione et tendentia ad Dei contemplatłonem per gratiam mens prædictas crassiores tenebras dissipaverit, per seipsam manifeste Deum videt, explanatione nulla indigens, quemadmodum doctore non indiget qui sensibilia videt; si nihil oculi pupillae obstat. Quemadmodum accommodantur sensibilia sensibus recte se habentibus. ita spirtualia cogitationi nata sunt, mundatæ neripe a cupiditatuin nuke. Et sicut ex sensuum perceptione fit comprehensio, ita ex spirituali aspectu spiritualium visio fieri solet; post quæ simplex Dei contemplatio per gratiam, siue figura et qualitate et imagine mentem subjectam retinens a quibuslibet sensibilibus et cogitabilibus liberat, ean includens, ut sermone non potest dici, in immensitatis non circumscriptæque infinitatis abysso cum exstasi et admiratione. 89. Ο Domine, qui omnium visibilium et cogilabilium omnipotens principium es, qui initium habes æternitaten increate qui finem habes infuitatem, immense qui naturam habes supernaturale, incircumscripte; et substantiam habes supersubstantiale, ingenite; et formam habes quod sine forma est, invisibilis; et proprium habes quo:l non pro prietatem admittit, incorruptibilis; et labitum quod non est habitus non vestigabilis; et locum, immensitatem, incireumscripte; comprehensionemque et incomprehensibilitatem, abscondite; et cognitionem contemplationemque quod non potest nosci aut videri, inaccessibilis et non cogitabilis, et rationem; quod supra rationem est, inenarrabilis; et interpretationem, quod nemo potest intes pretari, ineffabilis; et cogitationen, quod non po test cogitari, incogitabilis; atque omnino situm habes super omnia celsitudinem, o Supreme; totus es mirabilis, et pax et fiducia et charitas et dulcedio et deliciæ, et in omnibus securitas et vera lætitia, sola substantialis gloria et regnum et sapientia et fortitudo. Ideoque ab omnibus visibilibus recessio et ab omnibus cogitabilibus cessatio naturaliter ineffabilis es, et requies in te miranda iis qui te, cum sancti Spiritus participatione, contemplantur.. ineffabilis Deus. Η΄. 4 θαυμαζόμενον δὲ, τὸ θεῖον δηλαδή, ποθείται 90. • Divinum quod miramur, magis optatur;

eptatum, purificat, b inquit theologica Gregorii πλέον· ποθούμενον δὲ, καθαίρει, ο φησὶν ἡ θεολόγος vos. Cum mundavit, Dei nos similes efficit; el ta- Γρηγορίου φωνή, ο καθαῖρον δὲ, θεοειδεῖς ἀπεργάζε libus effectis, nobiscum tanquam cum familiaribus ται, τοιούτοις δὲ γενομένοις, ὡς οἰκείοις ήδη προσο couversatur. Ει non modo sic Deus, sed et qui ομιλεῖ. Αλλ' οὐ μόνον οὕτως ὁ Θεὸς, ἀλλὰ καὶ οἱ γε mundati sunt, cum divina in Spiritu ac veritate καθαρθέντες ταύτῃ, ὡς οἰκείοις ἐν πνεύματι καὶ ipsis propria facta, sint, et in Deo inveniantur; ἀληθείᾳ τοῖς θείοις καὶ τῷ Θεῷ ἐντυγχάνουσιν, ἔθεν unde et theologus adjicit Deus cum Diis unitus καὶ ὁ Θεολόγος ἔπεισι· ο Θεὸς θεοῖς ἑνούμενός τε καὶ et ab ipsis cognitus.» Vides quam admiranda sit γνωριζόμενος.» Ορᾶς τὸ θαυμαστὸν τῆς ἑνώσεως; ea unio. ‹ Deus, inquit enim, cum diis unitus.› Si Θεὸς γὰρ, φησί,θεοῖς ἐνούμενος. Εἰ δὲ τῶν ἐπωτή autem eorumdem unio fiat, manifestum est easdem ταυτῶν ἔνωσις, δῆλον ὅτι καὶ τῆς ἑνώσεως αἱ δια quoque esse ex unione dispositiones ac delicias. θέσεις καὶ ἀπολαύσεις ἐφαμίλλως αἱ αὐταί. Δι' ὁ Ideo addit et cognitus; > igitur qui sunt Deo φησι, και γνωριζόμενος· ὡσαύτως ἄρα καὶ οἱ θεοειsimiles et dii ex gratia, cum ipsis divina sint pro- δεῖς καὶ θεοὶ ἐκ τῆς χάριτος, ὡς οἰκείοις τοῖς θείοις, pria, et cum Deo conversantur et eum norunt, καὶ τῷ Θεῷ ὁμιλοῦσι καὶ γνωρίζουσιν, ὡς ὁ Θεὸς quemadmodum et Deus analogice eos qui divinam τρόπον ἀνάλογον θεωρεῖ, καὶ προσομιλεῖ, καὶ ἐνοῦνται formam habent. ut dictum est, et dii sunt, con- τοῖς κατὰ τὰ εἰρημένα θεοειδέσι τελοῦσι, καὶ θεοῖς· templatur et cum iis conversatur et unitur. Uule ἐντεῦθεν ὁ μέγας προστίθησι, καὶ οὐκ ἀπεικότως, magnus ille vir addit, nec immerito, ut id demon- εἰς δήλωσιν·. Καὶ τοσοῦτον ἴσως γινώσκεται ὁ Θεὸς stret: < Et tantum forte Deus a mundis et diis τοῖς καθαροῖς καὶ θεοῖς τουτοισί, ὅσον ήδη γινώσκει ilis noscitur, quantum jam eos moscit analogice αὐτοὺς, ἀνάλογον τρόπον ὁ φύσει τοὺς θέσει θεούς. qui natura Deus eos ut deos adoptione fecit. Re- Πόσον τοίνυν εἰκάσαι; τὸ εἰκὸς λογιζόμενος; που puta igitur quo in gradu ab ipsis noscatur? Beatis. λύ γε μακάριοι, οἱ πρὸς Θεοῦ δράσεις, καὶ θεωρίας simi igitur qui ad Dei visionem et contemplationem προσηκόντως ἀνατεινόμενοι μεθ' ὅλου μένους ψυconvenienter totis animæ ac scienţie spiritualis χῆς καὶ ἐπιστήμης πνευματικῆς, ὁπηνίκα όρος viribus, cum eus videas, ob Dei incomprehensibi- τῷ τοῦ Θεοῦ ἀλήπτῳ διὰ τὴν περὶ αὐτὸν ἀναρχί litatem ex ejus aternitate, infinitudine, immensi- τητα, καὶ ἀπεριληψίαν, καὶ ἀπεριγραφότητα, καὶ tate, sempiterna exsistentia, totos in Deo maxima τὴν ὅλως ἀϊδιότητα, καὶ ἀπειρίαν, ὅλους τοὺς ἐν τῷ admiratione dignos effectos et stupore, et quo eo Θεῷ θαύματος γεγονότας υπερθαυμάστου, καὶ τῆς rum animæ per amorem eum Deo uniuntur, et de- ἡλίκης οἷας ἐκπλήξεως, ἐξ οὗ ἡ ψυχὴ αὐτῶν ἐρωsiderium inexplebile in Dei vultus divinæque pul- c τικῶς ὀπίσω κολλᾶται Θεοῦ, καὶ πόθον ὅσον ἀφόρη chritudinis contemplatione, quasi consumptæ pa- τον, ἐν ἄρα τῷ θεωρεῖν τὸ θεῖον πρόσωπον, καὶ τὸ tiuntur. Et consequenter tonc mundantur, et divina κατ' αὐτὸ κάλλος ἐκπρεπὲς, καὶ [1σ. περιττὸν τὸ καὶ] operatione Deo similes eliciuntur, et dii jam cum έκτετηκότες εὐδαιμόνως πάσχουσι. Καὶ τότε δῆτα Deo per cognitionem uniuntur; qui quidem deilica- επομένως ταύτῃ καθαίρονται, καὶ τῆς θεουργίας torum superabundantia, et supernaturalis ipsorum καὶ θεοειδεῖς γίνονται, καὶ θεοὶ καὶ Θεῷ γινωσκομέν deificationis dono ac divinæ unionis, ipsis se co- νως ἐνοῦνται, ὅς γε δὴ περιουσίᾳ τῶν θεωθέντων, gnitum præstans, miro modo immensa illa pulchri- καὶ ἀκολουθίᾳ τοῦ τῆς θεώσεως ὑπερφυοῦς αὐτῶν tudine omnem corum spiritualem sensum abripit δώρου, καὶ τῆς θείας ἑνώσεως, γνώριμος καταστάς, oinnenique molum et circum se attractos habet θαυμασίως συναρπάζει τούτων τῷ ὑπερκάλῳ πᾶσαν tanquam alios angelos, mira psallentes et merito, τὴν νοεράν αἴσθησιν, καὶ πᾶσαν τὴν ἔφεσιν, καὶ περὶ Deus stetit in concilio deorum; in medio autem αὐτὸν θελγομένους ἔχει ὡς ἄλλους ἀγγέλους, ἄφυχτα deos dijudicat; et illud: • Deus deorum Dominus ψάλλοντας, καὶ μάλα εἰκότως· Ο Θεὸς ἔστη ἐν συνlocutus est et vocavit terram, terrestres nempe, al αγωγῇ θεῶν, ἐν μέσῳ δὲ, θεοὺς διακρινεῖ· καὶ τὸ, Θεὸς ortu solis usque ad occasum, unde principes po- θεῶν Κύριος ἐλάλησε καὶ ἐκάλεσε τὴν γῆν, τουτέστι pulorum congregati sunt cum Deo Abraham, et τοὺς γηγενεῖς, ἀπὸ ἀνατολῶν ἡλίου μέχρι δυσμῶν· consequenter stant circa Deum, ut Seraphim sta- ὅθεν καὶ ἄρχοντες λαῶν συνήχθησαν μετὰ τοῦ Θεοῦ bant coram illo, divinas supernaturalium mysterio- 'Αβραὰμ, καὶ ἐξ ἑπομένου ἔστησαν κύκλῳ τοῦ Θεοῦ, rum illuminationes accipientes, et consequenter a ὡς τὰ Σεραφίμ εἱστήκεισαν κύκλῳ αὐτοῦ, θείας Deo possessi nec distracti, qui supra omnia infinite ἐλλάμψεις υπερκοσμίων μυστηρίων δεχόμενοι, καὶ elevatus est. Si igitur mundi corde, juxta Domini ἐχόμενοι ἀδιασπάστως Θεοῦ, πάντων ἀπειράκις ἐξ· declarationem, beati sunt, quia ipsi Deum villebunt, τρημένου ἀπείρως. Εἰ τοίνυν οἱ καθαροὶ τῇ καρ quomodo non essent manifeste beati qui Deum con- δίᾳ, κατὰ τὴν τοῦ Κυρίου ἀπόφασιν, μακάριοι. templantur, admiratione que ex Dei cognitione ὅτι αὐτοὶ τὸν Θεὸν ἔψονται, πῶς οὐ περιφανῶς μα· procedit, nundati et in Dei dignitatem per profe. κάριοι οἱ θεωρητικοί, καθαιρόμενοι τῷ ἐκ τῆς τοῦ tus ascendentes! Oportet igitur eos qui beatitudi- Θεοῦ γνώσεως θαυμασμῷ, καὶ εἰς Θεοῦ ἀξίαν διά nem passi sunt, et deificationem pati et ita immote προκοπῆς ἀναβαίνοντες; Χρή γε ἄρα ποθοῦντας τὸν stare, ut Cherubi.n, circa Deum, contemplationem- μακαρισμὸν, καὶ παθεῖν τὴν θέωσιν, καὶ οὕτως que omni opera curare et scientiam et actionem in ἀκινήτως στῆναι χερουβικῶς περὶ τὸν Θεὸν, τῆς Christo Jesu Domino nostro. θεωρητικῆς ἔχεσθαι ὅλῃ σπουδῇ, καὶ ἐπιστήμης, καὶ πράξεως, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν. ο

91. Te imprimis videre volo et consequenter celebrare, o vivifice, et vita eorum omnium qui te vident, Domine Deus meus; sed nescio quomodo quid digni loquar, et hereo, et secundum veritatem indigeo. O quomodo proprie mens tibi adest, Domine, sapientissime Creator et te solum videns pace fruitur et convenienti quiete! Optat quidem naturaliter mens, externis et apparentibus liberata, et sibi ipsi incumbens, cogitare et naturali perspicuitate superna inquirere et allærere iis quæ su spirituali substantiv maxime congruunt. Naturali sane ratione sponte currens ascendit að illud quod est super omnia et omni spiritui prastal. Manifestum vero est quod te, praesertim, Spiritus sancti motu, per fdem, ut decet, adjuta mens et maxima virtute sustentata, iis quæ circum te sunt spiritualibus allracta, tanquam a quibuslam cognatis, optat te omni animæ studio videre. Multa igitur mira ac beata patitur; quoniam enim natura ipsi est, ut prius dixi, spiritualis, ones creaturas, tanquam si celeres alas haberet, motu superat, spiri tualia potest cogitare, ut quæ sentiunt animalia possunt manducare. Eodem modo enim cogitare menti se habet, ac manducare brutis. Ex cogitatione enim mens et vivit propria vita, et crescit, et fruitur lætaturque, ut fit brutis animantibus ex manducatioue. Talia autem experitus ex contemplatione, nempe ex superna cogitatione, quando per tuam spiritualem bonitatem, ineffabiliter að te ascenderit, cum inenarrabili dulcedine tua notu sno immista. Quod enim circa aliquid proprium motum habet, quid pati debeat, tali dulcedine captum quanta es tu, idque ex tua Providentia adsl tale voLi objectum tendens, quale es tu? Tu enim, Rex sapientissime, potentissime, optime Domine, qui mentem cogitans animal creasti, eam talem con- «lidisti, ut tuis naturaliter latari possit et ineffabiliter in tuæ deltatis possessionem intrare possit, cum amoris stupore, et ardenter in te disposita sit ex illa tanquam furenti admiratione. Et mens quidem cum ita Pulchri amans creata sit, habet quoque in se pulchritudinem natura sua, et ex providentia optima semper cogitandi desiderio tenetur, et semper altiora et quae sunt ante se inquiμαʹ, Ἰδεῖν σε μάλιστα βούλομαι, καὶ δὴ ἑπομένω; ὑμνῆσαι, ζωοποιέ, ζωὴ τῶν ἀμηγέπη ὁρώντων σε, Κύριε ὁ Θεός μου, ἀλλ' οὐκ ἔχω βουλόμενος ὅπως ἐπάξιον εἴπω, καὶ διαποροῦμαι κατ' ἀλήθειαν καὶ ἀδημονώ. Ω πῶς οἰκείως ὁ νοῦς ἔχει σοι, Δέσποτα, Ποιητὰ πάντοτε, καὶ σὲ μόνον ὁρῶν εἰρήνης ἀπολαύει, καὶ ἀναπαύλας αὐτῷ προσφυούς! Εφίεται καὶ γὰρ πεφυκότως ᾖ νοῦς, τῆς ἔξωθεν, καὶ φαινομένης περιφορᾶς ἐλευθερωθείς, καὶ σχολάσας ἐφ' ἑαυτὸν, νοεῖν, καὶ μάλιστα δὴ διανοεῖσθαι φυσικῇ ὠκύτητι τὰ ὑψηλότερα, καὶ προσκεῖσθαι τῷ γιγνομένῳ τῆς κατ' αὐτὸν ἀϋλίας τοῖς ἰσχνοτέροις. 'Αμέλει λόγῳ πεφυκότι αυτόμολος ώσπερεὶ ἀνατρέχει πρός γε το πάντων ὑπέρτερον, καὶ πάσης ἀθλίας ἀνώτερον. Δήλον δὲ ὅτι σὲ καὶ μάλιστα, Πνεύματος ἁγίου ῥοπῇ, διὰ πίστεως κατὰ τὸ εἰκὸς βοηθούμενος, καὶ ταύτῃ δῆτα ἀνατεινόμενος, ἢ μᾶλλον γιγνομένω; ᾗ νοῦς, ὑπὸ τῶν περὶ σὲ νοητῶν, ὡς ἂν τίνων συγγενῶν ἀνελκόμενος, ποθεῖ σε καὶ πάνυ ἰδεῖν σὺν παντὶ προθύμῳ τῷ τῆς ψυχῆς. Οἷα δὲ πάσχει θαυμάσια, καὶ μακάρια πεφυκότως· ἐπεὶ καὶ γὰρ φύσις αὐτῷ, περ ἔφην, νοερὰ οὖσα, πάντων κτισμάτων, μᾶλλον δὴ πτηνή, καὶ ταχεῖα, ἔφεσιν δὲ προσηκόντως έχει τὰ νοητά, δεῖται νοεῖν, ὡς ἐσθίειν ζῶα τὰ αἰσθητὰ [ἰσ. αἰσθητικά], τουτὶ γὰρ τρόπον ἐφάμιλλον τὸ νοεῖν τῷ νοῖ, ὅπερ τῷ ἐσθίειν ζώοις τοῖς αἰσθητικοῖς. Ἐκ γὰρ τοῦ νοεῖν, καὶ ζῆν οἰκείως, καὶ αὔξειν, καὶ ἀπολαύειν καὶ τέρπεσθαι γίγνεται τῷ νῷ, ὡς καὶ τοῖς αἰσθητικοῖς ζώοις ἐκ τοῦ ἐσθίειν ἐστί. Τοιαῦτα δέ του πάσχει ἐξ ἄρα δήπου τοῦ δρᾷν, δηλαδὴ τοῦ νοεῖνα ὑπερβαλλόντως καὶ μάλιστα, όπηνίκα φθάσῃ διὰ πνευματικῆς σου χρηστότητος, ἀφράστως ἐν σοὶ γεγονότος, ἐν τῇ θέλξει τῆς ἀφάτου δόξης σου συμμι γεῖσα ἡ ἔφεσις αὐτοῦ. Τὸ γὰρ περί τι ἔφεσιν ἔχον ἰδικὴν τί ποτ' ἂν καὶ πάθοι κατὰ τὸ εἰκὸς, περιτυγὴν ἑλκτικῷ τῳ, καὶ μάλιστά γε τοιούτῳ, οἷός περ σὺ, καὶ ταῦτ' ἐκ προνοίας τῆς σῆς, πρὸς ἡλίκον οἷον σέ, ἐφετόν; Σὺ γὰρ, Βασιλεῦ πάνσοφε, παντοδύναμε, υπεράγαθε Κύριε, κτίσας ζῶον τὸν νοῦν νοητόν, ταῖον τεύχει;, οἷον τοῖς σοῖ; γε ὑπερευφραίνεσθαι πεφυκότως, καὶ ἀῤῥήτως ἐν κατοχῇ τοῦ θείου σου γενέσθαι μετ' ἐκπλήξεως ἔρωτος, καὶ οἷόν πως μανικώς διακεῖσθαί σοι ἐξ ἐφαμίλλου βακχικοῦ ἐνθουσιασμού. Καὶ ὁ μὲν νοῦς, οὕτως ἄρα φιλόκαλος ἄκρως κτισθείς ἔχει, καὶ τὸ φιλόκαλος εἶναι κομιδῇ κατὰ τὸ πεφυ-crit iisque letatur, ut contingit iis qui meliores κας, ἐκ προνοίας τὰ ἄριστα ἑπομένως νοεῖν ἔφεσιν ἔχει, καὶ ἀεὶ τῶν ὑψηλοτέρων καὶ πρόσω ἐπιθυμεῖν καὶ προχαίρειν ἐκ τοῦ γιγνομένου τοῖς κρείττοσιν. Οἷος δὲ σὺ τούτῳ φαίνῃ, καὶ ὅπως συναρπάζεις αυτ τ.ν, σοφῶς ἐς τὰ μάλιστα, τῷ ἔρωτι τῆς σῆς θεωρίας καταθελγόμενον, καὶ ξυμπάντων ἀπαξαπλῶς, πλην μόνου τοῦ ἐξιστάμενον μετὰ τοῦ τῆς ψυχῆς διακειμένου παντός. Οὔτε [σ. λείπει γάρ] ποικίλος μόνον ὁρᾶσαι, ἥδιστε, οὔτε περιληπτός, οὔτ᾽ ἀπερίληπτος, οὔτε φοβερός, οὔτε μειλίχιος, ἀλλὰ νῦν μὲν τοῦτο, νῦν δ' ἐκεῖνο· ἴν' οὕτω πάντως ἐντεῦθεν, ἐκεῖθεν ἡ τοῦ ναός κίνησις, καὶ δὴ καὶ τροπή, μηδὲν ἔχει κλίναι πρὸς ἔν τι τῶν ἔξω σου διὰ ποικιλίαν δῆθεν, ἢ 5. ἁπλότητα, δι' ἀκαταληψίας ἔφεσιν, ἢ καταλή PATROL, GR. CXLVII. funt. Qualis autem tu illi appares, et quantum ean arripis quam sapientissime, tuæ contemplationis amore allectam et ab universis, excepto te, separatam, totis cum animæ potentiis. Neque varius videris, dulcissime, neque comprehensus, neque incomprehensus, neque terribilis, neque suavis, sed nunc quidem id, nunc autem illul; ut si mens, unde movetur ae convertitur, nequet al unum eorum quæ sunt extra te, propter varietatem aut simplicitatem, propter terrorem aut dulceinem. Et omnino cum sis Unum Bonum et Unum Pulchrum comprehensive, et omnium bonorum efliciens causa ipse optimus et pulcherrimus, in nullo alio cet mentem contemplari et immorari

ct varie ac multipliciter lelari, nisi in te; tu enim Α' εω;, διὰ φοβερότητα, ἢ μειλιχιότητα· καὶ ξυνόλων, cinia causaliter in te habes, et super omnia inveiris, ut pulcherrimus infinite omnium rerum crea. tor. Unde, cum unus sis, Drus, substantia, varie potentiis tuis videris, ob earum multitudinem et rursum propter carum magnitudinem, et quod miratione ac stupore dignius est, iis ipsis quibus comprehendi potes, rursum quodammodo constiLueris. Substantia enim omnino es incircumscriplus, et secundum virtutem, et præterea potentia tua non circumscribitur; mensuram enim potentiæ Tuæ quis invenit? Sapientiam autem tuam quis cognoscit? Et Bonitatis tuæ oceanum quis scrutatus est? Ac omnino quis tuorum aliquid intellexit? sed tamen secundum eadem quodammodo altero comprehensibilis es. Mens sane quæ ab iis spiritualilus que sensibilibus insunt contemplari incipit, ex consequentia ascendit ad illud quod circum te, Salvator, unum est et incomprehensibile, ac dulcedine comprehensibile et voluptate, et quod pulchri amatrix sit, omni cura festinat, quantum licet, ultra procelere. Cum autem nequeat longius inquirere, reputatis, ut oportet, id quod ipsam fugit ut supra ipsam positum et elevatum, amore ardenti quodam comprehenditur et ferventur circum te exsultat, et in animam ardentia desideria arripit, Divinæ caritatis flammam ad incomprehen sibile, faciens id quod comprehendit, et sunu inopiam in amorum abundantiam convertens. Quod apud te comprehendi potest non magis eam attrahit quam eam inflammat quod ipsam fugit et cognitionis impossibilitate, admirari et optare cam cogit; addam etiain, quod ei persuadet ut inquirat quid sis, non quidem substantialiter; id enim ome nino ex suprema elevatione impossibile est, sed quid sit substantialis Dei potentia et operatio, et quidquid eorum quæ circum te contemp'ari lice!, spiritualium et tl:cologicorum incomprehensibile est, cum ea sint, ut diximus, propter magnitudinem, infinita, et propter multitudinem, non serutabilia. Etsi enim non possit omnino ad terminum pervenire, cum ea siut infinita, potest autem, cum puritate ad te accedens, et ad tuam pulchritudinem assurgens, ad manifestiores et lucidiores, aspectu corum quæ te circumdant, pertingere atque ita p deificari. Unde et amoris vulnere incendis, quæ apud te versatur, mentem, eam illuminans, imo vero eam consequenter introducens in quædam inaccessa et mystica cælorum spectacula. Unitas hymnis celebranda, et Trinitas honoratissinia, potentia ac sapientiae abyssus profundissima! quo. niodo, ex ipsa servitute, si quis ita loqui velit, aut ex adscriptione, in illas divinas tenebras mentem legitime mundatam introducis, eam transmittens ex gloria in gloriam, sæpissime tamen intra has lucidus tenebras remanens. Non novi, ut tu nosti, utrum illa nubes in quam introductus est Moyses, Lujus fuerit imago, an hæc illius; sed hæc manifeste spiritualis est nubes et in ea divine ac su. ἓν ἀγαθὸν, καὶ καλῶν, περιληπτικῶς ὢν [εγθότ. δ. το; σου], καὶ πάντων ἀγαθῶν καὶ καλῶν ποιητικῆς ἀρ χῆς ὑπεράγαθος καὶ ὑπέρκαλος, ἐν οὐδενὶ τῷ ἐτέρῳ ἔξεστι πάντως τὸν νοῦν θεωρεῖν καὶ παραμένειν καὶ ποικίλω, καὶ πολλαχώς τέρπεσθαι, ὅτι μὴ ἐν σοί· σὺ γὰρ τὰ πάντα αἰτιολογικῶς ἔχεις ἐν σεαυτῷ, καὶ ὑπὲρ πάντα εὑρίσκῃ, ἅτε δημιουργὸς ὑπέρα καλος ἀπειράκι; ἀπείρω;. Εντεῦθεν εἷς ὤν, θέλη τὴν οὐσίαν, ποικίλως θεωρεῖσαι ταῖς ἐνεργείας, διὰ πλῆθος αὐτῶν, καὶ αὖθις διὰ τὸ μέγεθο; αὐτῶν πολύς, καὶ τὸ θαυμαστώτατον γὰρ καὶ ἔκπληκτον, ὅτι περ, καὶ οἷς γίνῃ δήπουθεν ληπτός, ἐντεῦθεν αὖθις τούτῳ γέ τῳ καθίστασαι. Ὁ γὰρ κατ' ουσίαν σὺ ἀπερίληπτος πάντη, καὶ κατὰ τὴν ἐνέργειαν, καὶ πρὸς τούτῳ τὴν δύναμιν οὐ περιλαμβάνεσαι άμηγέπη· μέτρον γὰρ δυνάμεώς σου τίς εὔρατο; σοφίαν δέ σου τί; ἔγνω; τῆς δὲ ἀγαθότητός σου τὸ πέλαγο; τίς ἐξιχνίασε; καὶ ὅλως τῶν σῶν τινος τίς ἄκρω; συνῆκε; καίτοιγε κατὰ ταῦτα τρόπον ἕτερον καταληπτός γε ὢν ἐπωσδήποτε. Αμέλει δῆτα ὁ νοῦς θεωρεῖν ἀπὸ τῶν ἐν τοῖς φαινομένοις νοητῶν ἀρχόν μενος, ἄνεισιν ἰὼν ἐξ ἑπομένου εἰς τὸ περὶ σὲ, Σῶτερ, ἑνιαῖον καὶ ἀκατάληπτον, καὶ τῷ ἡδεῖ καὶ κοι μιδῇ τερπνῷ τοῦ ληπτοῦ, καὶ τῷ φιλόκαλος εἶναι, σπεύδει ὅλῃ σπουδῇ, καὶ φιλονεικεῖ πως προσεπανέ ναι ὡς ἔνι ἐπέκεινα. Ἐπεὶ δὲ οὔχουν ἐξικνεῖται φθάσαι πόῤῥώτερον, ἀναλογιζόμενος, ᾗ χρὴ, τὸ ἐκε φεύγον ἀναμτηρίστως ὡς ὑπερκείμενον, φέρτερον, πολλής τινος κάτοχος ἀκολούθως ἐρωτοληψίας γίνεται, καὶ ἐφαμίλλως μανικῶς ἐκβακχεύεται περὶ σὲ, καὶ πόθους ἀναῤῥιπίζει διακαεῖς τῇ ψυχῇ, ὑπέκκαυμα θείας ἀγάπης τὸ καταληπτὸν τοῦ ἀκαταλήπτου ποιούμενος, καὶ τὴν ἀπορίαν πορισμὸν ἐρώτων τιθέμενο;, Οὐ μᾶλλον θέλγοντος τοῦ περὶ σὲ, πάνσοφε, ληπτοῦ, ἤπερ ἐκκαίοντος τοῦ διαφεύγοντος, καὶ, τῷ τῆς γνώσ σεω; ἀνεφίκτῳ, καὶ θαυμάζεσθαι λίαν, καὶ πεθεῖσθα: διαφερόντως, παρασκευάζοντος, προσθείην γ' ἂν ὅτι καὶ ζητεῖσθαι πείθοντος, οὐμενοῦν τι σὺ κατὰ τὴν οὐσίαν· τοῦτο γὰρ παντὶ, καὶ πάντως, καὶ ὁπωσουν ἐκ περιουσίας ἀμήχανον, ἀλλὰ τὸ τῆς οὐσιώδους θείας δυνάμεω; καὶ ἐνεργείας, καὶ τὸ ὅλον, τῶν περὶ σὲ, Θεέ, θεωρουμένων νοητῶν, καὶ θεολογουμένων άληπτον, ἀπείρων, ᾗ εἴρηται, διὰ τὸ μέγεθος, ἀνεξερευ vfτων δὲ ὄντων διὰ τὸ πλῆθος· τούτων καὶ γὰρ, εἰ καὶ ὅλως εἰς πέρας ἐφικέσθαι ἀδύνατον, ἅτε ἀπείρων, ἀλλὰ δυνατὸν τῷ διὰ καθάρσεως προσεγγισμῷ σου, καὶ τῇ ἐνατενίσει τοῦ κάλλους σου, πρὸς φανωτέρας καὶ διαυγεστέρας δράσεις τῶν περὶ σὲ γίνεσθαι, καὶ Θεοῦσθαι κατάλληλα· ὅθεν καὶ καταφλέγεις τρώτει ερωτική προσμένοντά σοι νοῦν ἀνηκόντως, διαυγά ζων μᾶλλον, καὶ μᾶλλον αὐτὸν, κἀκ τοῦ γιγνομένου εἰσάγων εἰς ἅττα άδυτα μυστικά θεάματα ύπερουράνια. Ο μονὰς ὑπερύμνητε, καὶ Τριὰς ὑπέρτιμε δυνάμεως καὶ σοφίας ἀπύθμαντε βυθέ! πῶς ἐξ αὐτῆς εἴτε ἀφετηρίας, ἐθέλοι τις λέγειν, εἴτε μὴν γραμ μῆς, εἰς τὸν κατὰ σὲ εἰπάγεις θειότατον γνόφον καθαρθέντα ενθέσμως τὸν νοῦν, μετάγουσα τοῦτον ἀπὸ δόξης εἰς δόξαν, πολλάκις πλὴν καὶ εἴσω μένοντα

τοῦ ὑπεργώτου γνόφου. Οὐκ οἶδα, ὡς σὺ γινώσκεις, pernaturaliter in mysterio et ineffabiliter spiritua εἴτε εἰς ὃν εἰσήχθη Μωσής τε πάλαι, εἴθ᾽ ὅτι οὗτος, lis unionis caritatisque perficiuntur mysteria; quo ἐκείνου εἰκὼν, εἴτ᾿ οὖν τούτου, ἐκεῖνος, πλὴν ὅτι introducti cum illuminantis spiritus face, id apοὗτος περιφανῶς νοητός γνόφος ἐστὶ, καὶ ὅτι ἐν prime et manifeste noverunt αὐτῷ τελεῖται θείως καὶ ὑπερφυῶς ἐν τῷ μυστικῷ τῆς ψυχῆς ἀῤῥήτως, τὰ τῆς πνευματικῆς ἑνώσεως καὶ ἀγάπης μυστήρια· οἱ εἰσαγόμενοι μετὰ τῆς δαδουχίας τοῦ φωτίζοντος Πνεύματος λίαν λαμπρῶς ἐπίστανται. ιβ. Τις σε διακειμένως, Κύριε Τριάς, ὁρῶν οὐ 92. Quis te, Trinitas, Domine, ut decet contemχαίρει τὸν βασιλέα καὶ ἀδιάλειπτον πρύτανιν, καὶ plans, non lætatur, cum te regem indeficientemque διανομέα παντὸς οὗτινοσοῦν καλοῦ καὶ ἀγαθοῦ, καὶ ducem, et omnis boni ac pulchri dispensatorem, πηγαῖον ὄλβον τούτων τυγχάνοντα; καὶ τίς πρὸ τῆς et divitiarum fontem cogitat? Et quis ante tuæ doδράσεως τῆς παντοκρατορικῆς δεσποτείας σου χαί- minationis omnipotentis visionen non vera lætitia Θειν ἔχοι χαρὰν ἀληθῆ; Δῆλον ὅτι οὐδεὶς οὐδαμῶς• frueretur? Manifestum est neminem non lætari. Ideoδιὰ τοῦτο τῷ ὄντι, ο Μακάριοι οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, ο que revera, ‹ beati mundo corde», quia te animæ ὅτι οὗτοί σε οπτάνονται ὄμματι ψυχῆς, χαρὰν αὐτό - oculis videbunt, laetitia multa ac spirituali repleti, χρημα όντα διαφερόντως πνευματικὴν, καὶ χαίρουσι et cum exsultatione ac multa voluptate latantur, δὴ μετὰ γάννους, καὶ πολλῆς θυμηδίας, καὶ ἀφορή- ardentique amore replentur, corporalibus obstacuτων ἐρώτων εμπίπλανται, πολλάκις καὶ σωματικαίς lis resistentes, et dæmoniorum insultus patientes. προσπαλαίοντες περιστάσεσι, καὶ δαιμονικαῖς ἐπι- Spirituale enim vultus tui pulchritudinis lumen, φοραῖς πάσχοντες· τὸ γὰρ πνευματικὸν φῶς τοῦ Domine, infinite ab hujus mundi tristitia distat; κάλλους τοῦ προσώπου σου, Κύριε, ἀπειράκις ἀπείquo lumine per gratiam mens illuminatur. Propterea ρως ὑπερεξῄρηται τοῦ καὶ ὁπωσοῦν λύπῃ προσίεσθαι ingeus ei dulcedo prestatur, desiderium, sancti κοσμικῇ, ᾧ ἐλλάμπεσθαι γίγνεται διὰ χάριτος. Διὰ motus, ineffabilis amor; unde caritatis tuæ aculeis τοῦτο γλυκασμὸς ὅλος προπορεύεσαι. Όλος ἐπιθυμία, supernaturalibus acribusque mens vulnerata repelἁγία τε έφεσις, ἄῤῥητος ἔρως· ἐντεῦθεν ἡ ἀγάπης lit eos qui te secundum aliquam cogitationem σου αφορήτοις ὑπερφυέσι κέντροις τετρωμένη. vident; unde in odorem unguentorum tuorum Αποκαθιστῇ τοὺς κατά τινά σε ὁρῶντας ἐπίνοιαν· post te sequentes currunt vehementi et indeficienti ἐντεῦθεν εἰς ὀσμὴν μύρων σου ὀπίσω σου κατακο- ardore eorum animæ a quibus aspiceris, ineffabilis, λουθοῦσαι τρέχουσι σφοδρῷ καὶ ἀνενδότῳ τόνῳ αἱ et in ipsas te attrahere omni modo conantur, omψυχαὶ τῶν, ὑφ᾽ ὧν ὁρᾶσαι, ἄῤῥητε θεὲ, καὶ ἐν σφίσιν mino victæ et tui desiderio nire consumpta. Unde αὐταῖς ἔλκειν σε πάσῃ πειρῶνται μηχανῇ, ἡττημένας non possunt te oblivisci, mente tua supernaturali πάντως, καὶ ἐκτετηκυίαι τῷ πόθῳ σου θαυμαστῶς. pulchritudine suspensa. Imo vero perpetuo ac *Οθεν ἀλήστως σε ἔχουσιν ἐπὶ νοῦν ἐξηρμέναι τοῦ spiritualiter prius eorum corda possides, et nocte κάλλους σου τοῦ ὑπερφυοῦς. Μάλλον μὲν οὖν διηνε et die, et somnus eſſfugit ab oculis eorum, et dulκῶς καὶ πνευματικῶς πρότερον κατέχεις τὰς καρδίας cedo αὐτῶν, καὶ νύκτωρ δήπου και μεθ᾿ ἡμέραν, καὶ ὁ ὕπνος ἀπέπτη ἀπὸ τῶν βλεφάρων αὐτῶν· καὶ ἡ ἡδύτης. οὐμενοῦν ἔτι ταύταις ει, ἀλλὰ καὶ καθεύδουσαι τέως, ὅμως ἡ καρδία αὐτῶν καὶ [ού]τω γρηγορεῖ, ἀγαλλιώμεναι, ὡς ὁ προφήτης λέγει ἐπὶ τῶν κοιτῶν αὐτῶν. Καὶ ἐφαμίλλως ὁρῶσι καὶ συνέχονται, καὶ τί γενέσθαι οὐκ ἔχουσι, καὶ ἀποροῦσι, καὶ ἐξίστανται διὰ τὰ διακείμενα τῆς ἀφάτου φαιδρότητος τοῦ προσώπου σου, διὰ τὴν μεγαλωσύνην τῆς δόξης τῆς ἁγιωσύνης σου, διὰ τὰς ὑπερκοσμίους ἃς δι[ατίθεν]ται ἐν ἑαυταῖς ἀναβάσεις σου, καὶ ἀποκαλύψεις τὰς μυστικάς, διὰ τὰ μυρία ἀπόρ ῥητά τε καὶ ἄφατα, πάγκαλά τε καὶ πανάγαθα δῶρα Πάτερ τὰ περὶ σὲ. καὶ στηρίξαις τοὺς ἐν εὐθύτητι [κατοικοῦν]τας σὺν τῷ προσώπῳ σου. Non quidem adhuc iis. si, sed dormientium cor tainen vigilat; cxsultantque, ut ait propheta, in cubilibus suis. Εt contemplantur ac comprehendunt, et nesciunt quid fiant, et deficiunt, et in exstasim rapiuntur propter tui vultus splendoris manifestationem, propter lu: gloria ac sanctitatis magnitudinem, propter supernaturales tuas, que ipsas alisponunt, ascensiones et mysticas revelationes, propter sexcenta arcana et iuefabilia, pulcherrimaque et optima dona, que circum te sunt, Pater. Et firmabis cos qui recti cum vulto tuo habiLau!.