THEODORUS MELITENIOΤΑ. NOTITIA. Patribus auctum. Nunc vero dicis, papæ, si sit orthodoxus, debere omnes obedire. Obedire autem quid infert aliud, quam principales episcopos subesse Romano? Sed, ut videre est, tecum pugnas præ calliditate nimia. Ut enim totam schismatis causam conjicias in papam, quasi errantem in fide, concedis illi etiam quæ negas, dummodo palinodiam canat. Verum evanido falsi canonis fundavento innixus, quem sexcenterum triginta Patrum esse aiebas: licet omnes postmodum ad evitandas contentiones papam rogaverint ut illum probaret, certe non omnes illo contenti, imo plures minus contenti, caducum superstruxisti ædificium. Huns modi autem machinis Christi ædificium demoliri velle, cum Deo puguare est, et impossibilia aggredi. ἔχετε, τῆς ὀρθοδοξίας ἐκπεπτωκότα, ἀλλ' ὡς ὑγια! præfulget privilegis, quibus eum dicitis a sanctis νοντα καὶ διαπρέποντα τοῖς προνομίοις, οἷς φατέ παρὰ τῶν Πατέρων κεκοσμήσθαι. Νῦν δὲ λέγεις, ὅτι ὀρθοδοξοῦντι τῷ πάππᾳ δεῖ πάντα; πείθεσθαι. Τὸ δὲ πείθεσθαι τί ἄλλο γε ἢ τοὺς καθολικούς τῶν ἐπισκόπων εἶναι ὑπὸ τὸν Ῥώμης; ᾿Αλλ' ὡς ἔοικεν, ἐναντιολογία σε περιπεσεῖν τὸ τέχνασμα κατηνάγκασεν· ἵνα γὰρ ὅλην τοῦ σχίσματος τὴν αἰτίαν ἀνά ψῃς τῷ πάππα ὡς περὶ τὴν πίστιν σφαλλομένῳ, συγχωρεῖς αὐτῷ καὶ ἃ μὴ βούλει, εἰ παλινωδίαν ᾄσειεν. 'Αλλ', ὦ γενναῖε, σαθρῷ θεμελίῳ τοῦ ψευδοκανόνος, δν εἶναι ἔλεγες των χλ' Πατέρων· εἰ καὶ πάντες ὕστερον τὸ φιλόνεικον φεύγοντες, τοῦ πάππα ἐδεήθησαν, ζητοῦντες τὴν ἐπικύρωσιν, ἀλλ᾽ οὗ πάν τες, μᾶλλον δὲ οἱ πλείους οὐκ ἀσμενίζοντες· σαθραν οἰκοδομίαν ἐπῳκοδόμησας. Σαθραῖς δὲ μηχαναίς πειράσθαι τὴν ἀκατάβλητον τοῦ Χριστοῦ καταστρέφειν οἰκοδομὴν θεομαχεῖν ἐστιν, ὦ λῷστε, καὶ τοῖς ἀδυνάτοις ἐπιχειρεῖν. Ορᾶτε, ὅσοι ἀποσχίζεσθε, καὶ σὺν τῷ διαφέροντι τῆς θρησκείας συνδιατέμνετε τὸ ἄσχιστον σῶμα τῆς Εκκλησίας, οἷους οδηγούς, οίους έχετε διδασκάλους. Η εθελοκακία τυφλότης, ὁ κίνδυνος περί ψυχής, βάθρος τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον. Quicunque schisma sectamini, et cum diversitate ritus divulsum etiam vultis indivisum Ecclesia: corpus, videte quos duces, quos magistros habeatis. Affectata animi depravatio, cæcitas, periculum mortis animæ: fovea vobis ignis æternus. Nili Thessalonicensis Encomium Gregorii Palamæ ride in tomo CLI. CIRCA MEDIUM SÆCULUM XIV. THEODORUS MELITENIOTA NOTITIA (Leo Alalius De Theodoris, apudl Mai, Biblioth. nov. pp. tom. VI, p. CXXXIII.) Theodori Meliteniotæ Græca Evangeliorum expositio exstat Romæ in Bibliotheca Vaticana, Gesnerus. Theodorus Meliteniotes Græce Evangelia interpretatus, exstat ms. in bibliotheca Vaticana, Possevinus Ego legi ipsius harum in Evangelia enarrationum librum quartum, cujus titulus ita se habebat: Τοῦ μεγάλου σακελλαρίου τῆς ἁγιωτάτης Μεγάλης τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίας, καὶ διδασκάλου τῶν διδασκάλων, καὶ ἀρχιδιακόνου Θεοδώρου τοῦ Μελιτηνιώτου τῶν εἰς τριάδα τριπλῆν ἐξηγήσεων τοῦ διὰ τεσσάρων Ευαγγελίου τὸ τέταρτον. Magni satellarii sanctissima Magna Dei Ecclesia, et magistri magistrorum, et archidiaconi Theodori Meliteniotæ, enarrationum in triplam triadem Evangelii, quod ex quatuor unum factum est, liver quartus. Eius introductio have est: Θεοῦ τρισυποστάτου καὶ παντοδυνάμου συναιρομένου, πέρα; μὲν δέχεται σὺν τῷ πρώτῳ β:5λίῳ καὶ τῷ δευτέρῳ καὶ τὸ τρίτον τοῦ παρόντος συντάγματος, ἐν ᾧ δή συντάγματι σκοπὸς οὗτος ἐμοὶ τῷ μεγάλῳ σακελλαρίῳ τῆς ἁγιωτάτης Μεγάλης τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίας, καὶ δι δασκάλῳ τῶν διδασκάλων, καὶ ἀρχιδιακόνῳ Θεοδώρῳ τῷ Μελιτηνιώτῃ, πᾶσαν κατὰ μέρος τὴν ἱερὰν τοῦ θείου Λουκᾶ βίβλον εὐαγγελικὴν ἑρμηνεῦσαι καθ᾽ ὅσον οἷόν τε, ταύτῃ τε σὺν ἐξηγήσει προσθείναι, κατά γε τὸν τῷ λόγῳ καιρὸν προσήκοντα, καὶ ἃ τοῖς ἄλλοις εὐαγγελισταῖς, τούτου παραλιπόντες εἴρηται, μία ὡσπερεί συγγραφὴν τὸ διά τεσσάρων ἅγιον Εὐαγγέλιον πεποιηκότι, καὶ τὴν τῶν θείων εὐαγγελιστών συμφωνίαν ἐν ἅπασιν ἀποδεδειχότι, καὶ ἅμα τὴν παροῦσαν διελεῖν πραγματείαν εἰς τριάδα τριπλὴν βιβλίων, καὶ τούτων ἕκαστον πάλιν εἰς τριάδα τριπλήν διαλέξεων, καὶ τὸ σύγγραμμα πᾶν οὕτω πως ἐπιγράψει, Εἰς τριάδα τριπλῆν ἐξηγήσεις τοῦ διὰ τεσσάρων Αγίου Εὐαγγελίου· τὸ τέταρτον δὲ βιβλίου τοῦ παρόντος συντάγματος λαμβάνον ἀρχὴν, τὰ ἑξῆς τῶν τοῦ ἱεροῦ Ματθαίου βημάτων έχει προκείμενα κατὰ τὴν πρώ

THEODORUS MELITENIOTA 83) την αὐτοῦ διάλεξιν, οὕτω διεξιόντα. Dco qui est unus in tribus personis, itemque omnipotens, cooperante, finem accipit cum primo et secundo horum commentariorum tertius liber, in quo propositum est mihi magno sacellario sanctissimæ Magnæ Dei ecclesiæ, et magistro magistrorum et archidiacono Theodoro Meliteniotæ, omne secundum partes sacrosanctum divi Lucæ Evangelium ut polero exponere, illique cum expositione apponere tempore secundum rationem tamen opportuno, quæ ab aliis evangelistis dicta sunt, et ipse omiserit; veluti una compositione Evangelio, quod ex quatuor fuerit, facto, et divinorum evangelistaruin concordia in omnibus demonstrata. Item in animo est, præsens opus dividere in triadem triplum librorum, rursusque librorum unumquemque in triadem triplam disceptationem, et universo operi titulum hunc præfigere, in triadem triplam enarrationum sancti Evangelii, quod ex quatuor unum factum est. Quarius vero liber operis incipit ab illis, quæ sequuntur, Matthæi verbis in prima sua disceptatione hoc modo: Ex quatuor itaque Evangeliis unum Meliteniota fecit, et novem libris exposuit, quorum singuli novem disceptationibus complebantur. Opus est, quod ipse vidi, doctum, divina doctrina refertum, et dignum quod lucem videat. Deus faxit ut reliqni octo libri gravi reipublicæ Christian jactura non interciderint! In eadem bibliotheca habentur ejusdem 'Αστρολογούμενα, Astrologica. Scoriaei vero in regia, ejusdem ἐκ τοῦ πρώ του τῆς ἀστρονομικῆς βίβλου προοίμιον εἰς τὴν ἀστρονομίαν. Τί ἐστιν ἀστρονομία, καὶ παρὰ τίνων εὑρε θεῖσα ἦλθεν εἰς Ἕλληνας. Εt primo astronomico libro proæmium in astronomiam. Quid est astronomia. et a quibus inventa ad Gracos pervenit. Εjusdem illic prope est Αστρονομικῆς τριβίβλου ἡ πρώτη, η ψητ φοριῶν εἰσαγωγῆς, astronomicorum trium librorum primus, sive de calculandi ratione introductio. Ρ. Θες ἡγείσθω παντὸς ἔργου τε καὶ λόγου, φησί τις τῶν πάλαι σοφῶν. Δευτέρα, ἢ ψηφηφοριῶν ἑρμηνεία καὶ συμφωνία, secundus, sive calculandi interpretatio et concordia. P. Θεοῦ συναιρομένου τοῦτο πᾶν ἐν σοφίᾳ πεποιηκότος, τόν τε ἄνθρωπον. Τρίτη, ἢ ψηφηφοριῶν κατὰ Πέρσας διάταξις, tertius, sive modi calculanis secundum Persas descriptio. Γ. Τριάδος τῆς μακαρίας παντοδυνάμου τε καὶ ἁγίας καὶ ζωαρχικής. Argumentum horum librorum idem auctor in proœmio libri tertii hunc in modum prosequitur: Ἐν μὲν τῷ πρώτῳ τῆς ἀστρονομικῆς τριβίβλου τὴν ψηφηφοριῶν εἰσαγωγὴν διαγράψαντες· ἐν δὲ δευτέρα τὰς τῆς μαθηματικῆς καὶ μεγάλης συντάξεως ψηφηφορίας δι᾿ ἀκριβείας ὡς ἐνῆν, ἐφοδεύσαντες ἅμ' απ ταῖς καὶ τὰς τῶν προχείρων δι' ὑποδειγμάτων ἐκθέμενοι καὶ τὴν τούτων συμφωνίαν ἀκριβῶς ὑποδείξαντες - ἐνταῦθα ἐν τῇ τρίτῃ δηλαδὴ καὶ λοιπῇ τῶν ὑποκειμένων τὰς τῶν Περσικῶν προχείρων κανόνων ψηφητορίας προήχθημεν ἀνατάξασθαι, ἤδη μὲν ἄλλοις ἐσπουδασμένας, πλείονος δὲ ὅμως δεομένας τῆς σαφηνείας, καὶ μάλιστα τῷ μὴ κατὰ τὴν προσήκουσαν αὐταῖς ἑρμηνείαν καθ' Ελληνας ἐκδεδόσθαι, ἃς ἡμεῖς, ὡς ἂν οἷοί τε ὦμεν ἐκθεῖναι σαφῶς πειρασόμεθα, καὶ δὴ καὶ τὰς τῶν κανόνων ἐπιγραφὰς ἐπιγράψομεν ἀκολούθως τοῖς ἡμετέροις Cum astronomicorum trium librorum in primo calculandi rationis introductionem descripserimus; in secundo vero mathematicæ magnæ constructionis calculandi rationes accurate, ut potuimus, digesserimus, una cum illis, qui ad manum sunt parati, canonibus expositis per exempla, et eorum concor - dia exquisite ostensa; hic in tertio nempe, et qui reliquus est in ista tractatione, Persicorum facilium canonum calculationes digerere adducimur, ab aliis etiam olim enucleatas, sed majore tamen expositione indigentes; eoque potissimum quod non uti decebat in Græcam linguam translatæ sunt, quas noɛ pro viribus clare exponere conabimur, et etiam canonum descriptiones, nostros sequentes, perscribemus. Non defuere qui eum et convicio insectarentur, et operi maledicerent, quibus respondit quisque ille fuerit ir. ipso operis prospectu: Ὁ ἀνὴρ οὗτος ὁ τὴν παροῦσαν βίβλον συγγεγραφώς, δοκεῖ δὲ καμοὶ μηδενὶ ἀποδεῖν τῶν ἐν σοφίᾳ περιβοήτων κατά γε τὸ μαθηματικὸν εἶδος τῆς φιλοσοφίας, εἴ τι κἀγὼ δοκῶ δύνασθαι κρίνειν περὶ τὰ τοιαῦτα. Απεριμερίμνως οὖν δεῖ χρῆσθαι τοῖς ὑπ' αὐτοῦ λεγομένοις, μηδένα λόγον ποιουμένου; τῶν ἐπιχειρούντων αὐτὸν διασύρειν. Εἰσὶ γάρ τινες ὀλίγοι κομιδῆ τῶν ἐπ' ἐμοῦ λεγομένων, εἰ διὰ φαυλό τητα γνώμης ἀπηρυθριασμένως καὶ τοῦτο ποιεῖν ἐτόλμησαν. Vir isle, qui librum hunc composuit, videtur mihi, inter eos qui nomen aliquod in sapientia consecuti suns, in ea parte philosophiæ quæ mathematica tractat, nemini esse secundus, si quid ego circa scripta hujusmodi judicium ferre posse non ineptus existimor. Absque examine itaque dictis illius assentiendum est, illis neglectis qui in cum dentem exacuunt. Sunt etenim nonnulli, sed pauci admodum, qui mente læsi, inverecunde hoc ipsum patrare ausi sunt. Scribebat anno Christi 1361, sub Joanne Paleologo. Leguntur ejusdem tracta:us Περὶ συνοδοπανσελήνων, De pleniluniis, et alia plane innumera in astronomicis. (†) Hujus operis exordium primumque capitulum Gr. Lat. legitur apud Fabrizium.

MONITUM. MONITUM (Mai Bibliotheca nova Patrum tom. VI, p. 449.) Nicetis ad Theodoros redeundum est. Sane quem modo edituri sumus Theodorum Meliteniotam, in postrema Græcitatis ætate collocavit Allatius diatrib. n. CXXXIII, qui eum facit scribentem anno Chri- ▸ sti 1361, sub Joanne I Palæologo imperatore. Sed tamen non omnia nova, deteriora sunt, quod in cunctis linguis populisque comperimus; et ipse Allatius opus Theodori, mox a nobis partim edendum, vel potius delibandum, dicit doctum, divina doctrina refertum, et dignum quod lucem videat. Est autem hæc Græcorum auctorum etiam infimi ævi laus. quodammodo singularis, ut eleganter emendateque plerique omnes scripserint, Blemmides, puta, Gemistus, Planudes, Gaza, Demetrius Cydonius, Bessarion, alii multi; dum interim Latini nostri ruditatem quamdam scribendi præ se ferebant: donec paulo post, politis iterum apuḍ nos litteris, tantus rediit Latini sermonis lepor, ut jam Græcis invidendum non fuerit. Igitur hic Theodorus exegetica scientia et eloquentiæ copia abundanter præditus, quatuor Evangelia in unam seriem a se connexa, novo commentarii genere explunanda suscepit: nempe opus suum in volumina novem digessit, quorum singula totidem dialéžeıç, id est sermones, habebant, qui omnes immanem unius supra octoginta sermonum summam efficiebant. Sed enim ex novem his voluminibus unum tantummodo in Vaticana codicum bibliotheca, sub numero 684, habetur, quod est seriei prædictæ quartum, foliorum 360 in-4º, scripturæ in charta satis perspicuæ et emendatæ. Scopus et ratio totius operis proponitur in eo cxordio, quod Allatius in diatriba sua recitavit, quodque initio quarti tomi nescio quomodo conservatum fuit. Quid agerem? Sane animus avebat totum opus in lucem protrahere, totum item Latina translatione donare. Sed non omnia possumus omnes; etenim hic unus códex, si debito apparatu instructus, Græce Latineque ederetur, plus æquo mihi tempus eriperet, et plenum propemodum conficeret novæ hujus bibliothecæ volumen, Contrahendum itaque consilium fuit: et quoniam auctor singulos sermones suos, more Chrysostomi, morali peroratione, diserta hercle et perutili, concludit, has nos operis morates partes ad vulgandum delegimus. Et priores quidem sex, Græce tantum, brevitatis causa, ponimus; tres vero posteriores properante calamo Latinas etiam fecimus, præfixis ubique titulis, quos auctor ipse in prævio syllabo scripsit; quanquam breviores necessario sunt hi tituli, neque satis dignum disertissimi scripti præludium præbent. Igitur novi studiosique lectores multo per se melius Theodori nostri eloquentiam, dignam edep: melioribus sæculis, æstimare polerunt. Verumtamen hoc præcipue me permovit, ut octavi prolixam præ cæteris sermonis perorationem non omitterem, imo et Latina interpretatione comitarer, quia ibi luculenta et præclara fit expositio. fidei, quam de SS. Eucharistiæ mysterio Græca pariter cum Latina profitetur Ecclesia. Scilicet duo sunt præcipui heterodoxorum in Occidente errores contra Eucharistiam; quorum prior negat transsubstantiationem, id est panis ac vini in Christi corpus sanguinemque conversionem; alter non corpus Christi, sed ejus potius typum vel figuram in pane vinoque consecrato agnoscit. Utique prior error posteriori viam sternit; nam si nulla substantiæ conversio perficitur, manentque panis ac vinum; corpus Christi, tot sacræ Scripturæ Patrumque Testimoniis in Eucharistia assertum, ubinam est? Sequitur ergo, ut nonnisi figura ejus ac repræsentatio in hoc peragendo mysterio fiat. Perit itaque funditusque deletur pretiosissimum omnium divinæ erga nos charitatis documentum ac donum. Primi erroris primipilum se quodammodo olim (an. 1675) constituit Joannes Anglicanus Dunelmi præsul, edito libro cum hoc invenusto titulo Historia transsubstantiationis papalis; quasi hæc doctrina nonnisi papalis sit, decernente præsertim tertio Innocentio. Atqui etiam Græci, nominatimque noster Theodorus, hanc clumose doctrinam ore proprio, uon autem papali, deprædicant. Nam quod dicitur a nobis vigilante vocabulo transsubstantiari, id videlicet a Theodoro, cum Græca Ecclesia, eadem prorsus notione definitur μεταβάλλεσθαι, μεταποιεῖσθαι, μετασκευάζεσθαι, μεθίστασθαι, μεταστι χειώσασθαι. ποιεῖσθα: vel γίνεσθαι σῶμα καὶ αἷμα Χριστοῦ. Mac nimirum cuncta vocabula legenti Theodorum statim occurrent. Alter pariter, de typo scilicet loco rei veræ, error disertissimis verbis a nostro Theodoro exploditur, quem oculis lustrare satis sit. Attamen redivivum hoc commentum, nuperum quoque patronum nactus erat, doctum virum Anglicanum; cui statim cum peridoneo linguæ Ecclesiæque Syriacæ præsidio catholicus heros occurrens, splendidam palmam, philosyris læte plaudentibus, reportavit. Redivivum dixi commentum, quia jam saculo Christi nono Joannes Scotus Erigena hujus erroris infamia flagraverat, qui idcirco a conciliis atque pontificibus solemni sententia perculsus fuit. Quamobrem frustra est supradictus Dunelmensis, qui operis sui capitulo VII, n. 7, dum fatetur damnatum fuisse Erigenam, quasi panem et vinum in Eucharistia, nuda tantum signa esse asseveraret, subdit postea, id ab ejus sensu et fide maxime fuisse alicunm. Verumenimvero hæc Erigenæ apologia, contra omnem historiæ veritatem a Dunelmensi fit;¸ quam comperire in plurimis libris licet, et certe apud Natalem Alexandrum hist, sæc. IX, dissert. XIV, nernon ¡n l'etri de Marca longa epistola apud Dacherium Spicil. t. III, p. 853. Imo vero in carmine quoque ejus vuschali, quod cum aliis in tomo quinto Classicorum AA. nos edidimus, ejusdem hæreseos vestigia consqui-

mus. Prætorea in paraphrasi ejus ms. (de qua nos in præf. dicti tomi) operis Arcopagitæ de cœlesti hierarchia, multo adhuc impudentius insaniam suam protelat pravus hic theologus circa capituli primi Dionysiani finem, ubi de typis ac symbolis sermo est. Sedenim, neglectis tenebrosi Scoti verbis, quæ judicio doctarum aurium statim incusarentur, juval potius audire S. Cyrillum Alex. in fragmento commentarii ad Matthæum calen. Corderii p. 754: «Δεικτικῶς εἶπε, Τοῦτό μου ἐστι τὸ σῶμα, καὶ τοῦτό μου ἐστι τὸ αἷμα· ἵνα μὴ νομίσῃς τύπον εἶναι τὰ φαινόμενα, ἀλλὰ διά τινο; ἀῤῥήτου τοῦ πάντα ἰσχύοντος Θεοῦ μεταποιεῖσθαι εἰς σῶμα καὶ αἷμα Χριστοῦ κατὰ τὸ ἀληθὲς τὰ παρενηνεγμένα. — Καὶ μὴ ἀμφιβάλῃς ὅτι τοῦτό ἐστιν ἀληθὲς, αὐτοῦ λέγοντος ἐναργώς, Τοῦτό μού ἐστι τὸ σῶμα, τοῦτό μου ἐστι τὸ αἷμα· δέχου δὲ μᾶλλον πίστει τοῦ Σωτῆρος τὸν λόγον· ἀλήθεια γὰρ ῶν, οὐ ψεύδεται. Demonstrative (non ergo figurative) dixit: Hac est corpus meum, et hic est sanguis meus; ne figuram esse arbitrareris ea quæ spectantur, sed arcana aliqua ratione ab omnipotente Deo converti revera in Christi corpus et sanguinem hæc oblata. Et nullatenus dubites de hujus rei veritate, ipso manifeste dicente: Hoc est corpus meum, et hic est sanguis meus. Excipe potius cum fide Servatoris verba, aui, cum veritas sit, uon mentitur. • Quid contra magnum Cyrillum, aliosque quos postea nominabimus, Scotus hiscat? Cur, ut verbis Ammiani utamur, immania frementem leonem putredulis vocibus canis cululus longius circumlatret? Cæteroquin Scoti Dionysiana paraphrasis haud levidense opus est, sive molem spectes sive lucubrationis sedulitatem; nam et translationis suæ Dionysii jam editæ permultos locos emendat, eosque exactioribus verbis exprimit; ita ut translatio illa sine hac paraphrasi jam recudi non possit. Græcitatem ubique dili- ` yentius atque ad litteram reddit. Multa alte ex philosophicis theologicisque doctrinis hausta effundit. Suos Περί φύσεων libros memorat f. 18, ibidemque phanicem Christi resurgentis symbolum dicit, ut reapse in Romanis musivis cernimus. Tum f. 40: • Indubitanter datur, ait, intelligi, omnibus gentibus angelos Dei præesse, eosque prophetis visiones revelasse. › Mitto theologicas plurimas definitiones et doymata. Hæc abiter satisque de Scoto, quæ nemo imprudens ad pantheismum trahere volet. ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΤΟΥ ΜΕΛΙΤΙΝΙΩΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΟΥ ΤΗΣ ΑΓΙΩΤΑΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΟΥ ΤΩΝ ΔΙΔΑΣΚΑΛΩΝ ΚΑΙ ΑΡΧΙΔΙΑΚΟΝΟΥ, ΤΩΝ ΕΙΣ ΤΡΙΑΔΑ ΤΡΙΠΛΗΝ ΕΞΗΓΗΣΕΩΝ ΤΟΥ ΔΙΑ ΤΕΣΣΑΡΩΝ ΑΓΙΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΥ ΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟΝ. ΔΙΑΛΕΞΙΣ ΠΡΩΤΗ ΤΟΥ ΤΕΤΑΡΤΟΥ. MAGNI SACELLARII SANCTISSIMÆ MAGNEÆ DEI ECCLESIÆ ET MAGISTRI MAGISTRORUM ET ARCHIDIACONI ENARRATIONUM in triadem TRIPLAM SANCTI EVANGELI! QUOD ex QUATUOR UNUM FACTUM EST LIBER QUARTUS. LIBRI QUARTI DISCEPTATIO PRIMA SERMONIS PRIMI ETHICON. Quod homini virtute prædito nemo nocere possit; et quod improbe vivens cunctos metual et expavescal. 1. Hoc igitur compertum habentes, charissimi, non tantum ex verbis Domini, sed ex veteribus scripturis, æmulemur opera viṛtutis, ab imitatione malorum recedentes. Sicut enim virtutis magna vis Primus hic sermo concluditur illis Domini verlis apud Matth. vi, 26. Εt omnis qui audit verbu mea hæc, et non façit ea, similis erit viro ΔΙΑΛΕΞΕΩΣ ΠΡΩΤΗΣ ΗΘΙΚΟΝ "Οτι τὸν ἐνάρετον οὐδεὶς βλάψαι δύναται· ὁ δὲ ἐν κακίᾳ ζῶν πάντας τρέμει καὶ δέδοικεν. α΄. Ταῦτ' οὖν εἰδότες, ἀγαπητοί, μὴ μόνον ἀπὸ τῶν τοῦ Κυρίου λόγων, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ παλαιῶν διηγημάτων, ζηλώσωμεν τοὺς τῆς ἀρετῆς ἐργάτας, τὴν τῶν πονηρῶν μίμησιν φύγωμεν. Ως γὰρ πολλὴ καὶ stulto, qui ædificavit domum suam super arenam, etc., post quae verba a Theodoro copiose explanata, sequitur moralis peroratio.

ETHICON I. ἄφατος ἡ τῆς ἀρετῆς ἰσχὺς, οὕτω μέγα καὶ πολὺ τὸ est et inctabilis, ita malorum imbecillitatem ex multis loris ostendere suppetit. Age crgo, pre alis narrationibus, illius recordemur quæ David et Saulis historiam complectitur. In multis kesus est David, in multis eum læsit Saul. Uter miserabilier evasit? Nonne qui lesit? Videamus; promiserat Saul, si David allophylos vicisset, eum se in generum asciturum et multis gratiis ornaturum. Allophylos fugavit David; Saul, promissionis imme mor, non solum filiam ei dare recusavit, sed eum meditabatur interficere. Quis ergo validior evasit? Saul nonne, qui in animi dejectionem incidens, mali dæmonis possessio factus est, aut David qui tropæis et præsertim in Deum pietate supra solem splenduit? Rursus cum mulierum chorus, David Supra Saulem extollens, clamaret: Saul in millibus, David in decem millibus, nonne invidia mordebatur et contra David meditabatur odio et timore exagitatus; hic autem, tacite omnia ferens, spolia cruenta ei obtulit. Saul postea Davidem interficere sæpe quærebat, hic inimico quem in manibus habelat, pepercit. Quis debilior, quis validior erasit? Nou ille qui noluit justitiam sequi; et jure merito· hic enim milites loricatos, ille antem justitiam, armatorum myriadibus validiorem, sibi faventem et auxiliatricem habuit. Et ideo, qui persecutionem injuste passus fuerat, ulcisci, quamvis juste, noluit. Noverat enim ex anteactis non injuria afficientem, sed qui injuriam patitur, potentiorem effici τῆς κακίας σαθρὸν δείκνυται πολλαχόθεν. Φέρε τοί νυν πρὸ τῶν ἄλλων ἱστοριῶν τῆς κατὰ τὸν Δαβιδ μνησθῶμεν καὶ τὸν Σαούλ· ἡδικεῖτο μὲν γὰρ ὁ Δα6 δ πολλά, εδέκει δὲ ὁ Σαούλ πολλά· τίς οὖν αὐτῶν αθλιώτερος γέγονε καὶ ἐλεεινότερος; Οὐχ ὁ ἠδικη κώς; Σκοπώμεν δέ· ὑπέσχετο ὁ Σαούλ εἰ καθέλει τὴν ἀλλόφυλον ὁ Δαβίδ, κηδεστὴν αὐτὸν λήψεσθαι, καὶ δοῦναι τὴν θυγατέρα αὐτῷ μετὰ πολλῆς τῆς γάριτος· καθεῖλε τὴν ἀλλόφυλον παρέβη τὰς συν βήκα; ἐκεῖνος, καὶ οὐ μόνον οὐκ ἐδίδου, ἀλλὰ καὶ ἀναιρεῖν ἐπεχείρει. Τίς οὖν ἰσχυρότερος γέγονεν; Οὐχ ὁ μὲν ἀπεπνίγετο ὑπὸ τῆς ἀθυμίας καὶ τοῦ πονηροῦ δαίμονος, ὁ δὲ ὑπὲρ τὸν ἥλιον ἔλαμπε, καὶ τοῖς τροπαίοις μὲν, μάλιστα δὲ τῇ πρὸς Θεὸν εὐνείᾳ; Πάλιν, ἐπὶ τοῦ χοροῦ τῶν γυναικῶν, τὸν Δαστὸ ὑπὲρ τὸν Σαούλ ποιουμένων, ἐν τῷ λέγειν Σαούλ ἐν χιλιάσι, καὶ Δαβὶδ ἐν μυριάσιν, οὐχ ὁ μὲν ἀπηγ· χονίζετο τῷ φθόνῳ, καὶ κατὰ τοῦ Δαβὶδ ἐμελέτα, τρέμων αὐτὸν καὶ φοβούμενος, ὁ δὲ σιγῇ πάντα φέ μων, ἅπαντας εἷλε καὶ ἑαυτῷ προσέδησεν; ἐπειδὴ ὁ μὲν ἀνελεῖν ἐπεχείρει πολλάκις, ὁ δὲ διωκόμενος, τὸν πολέμιον εἰς χεῖρας ἐλάμβανε, καὶ λαμβάνων ἐφείδετο· τίς ἀσθενέστερος; τίς δὲ δυνατώτερος ἐδείκνυτο; Οὐχ οὗτος, ὁ μηδὲ δικαίως θέλων ἐπεξελθεῖν; καὶ μάλα εἰκότως· ὁ μὲν γὰρ στρατιώτας ὡπλισμένους, ὁ δὲ τὴν δικαιοσύνην τὴν μυρίων στρατ τοπέδων ἰσχυροτέραν είχε σύμμαχον καὶ βοηθόν. Διά τοι τοῦτο ἐπιβουλευθεὶς ἀδίκως, οὐδὲ δικαίως ἀνελεῖν ὑπέμεινεν· ᾔδει γὰρ ἐκ τῶν ἔμπροσθεν, ὅτι οὐ τὴ θοιεῖν κακῶς, ἀλλὰ τὸ πάσχειν κακῶς, τοῦτο ποιεῖ δυνατωτέρους. β'. Τοῦτο καὶ ἐπὶ τῶν σωμάτων γίνεται, τοῦτο καὶ ἐπὶ τῶν δένδρων· ὅτε δὲ αὐτὸς οὗτος ὁ ἀδικη· θεὶς καὶ ἰσχύσας ἠδίκησεν ἕτερον, ὅρα πῶς ἀσθε νέστερος γέγονεν· ἡδίκησε τὸν Οὐρίαν, καὶ μετέστη πάλιν ἡ τάξης· καὶ ἡ μὲν ἀσθένεια πρὸς τὸν ἀδικήσαντα, ἡ δὲ δύναμις πρὸς τὴν ἀδικηθέντα διέβη καὶ νεκρὸς ὢν Ουρίας τὴν τοῦ Δαβὶδ οἰκίαν ἐπόρ θει· καὶ αὐτὸς μὲν βασιλεὺς ὢν καὶ ζῶν ἐν ὅπλοις, οὐδὲν ἴσχυσεν, ἐκεῖνος δὲ καὶ στρατιώτης τυγχάνων καὶ σφαγείς, πάντα τὰ ἐκείνου ἄνω καὶ κάτω πεποίηκε· καὶ γὰρ ὅσῳ πολλὴν ἀεὶ τὴν μανίαν κατά τῆς ἀρετῆς ἐπιδείκνυται ἡ κακία, τοσοῦτον οὐ μόνον οὐδὲν αὐτὴν βλάπτει, ἀλλὰ καὶ τῷ πολεμεῖν ίσχυροτέραν αὐτὴν ἀπεργάζεται· τοσαύτη γὰρ τῆς ἀρε τῆς ἡ ἰσχὺς, ὅτι καὶ ἐν τῷ πάσχειν τῶν τοιούτων περιγίνεται, καὶ ἐν τῷ πολεμεῖσθαι τῶν πολεμούν. των ανωτέρα καθίσταται. Ἐννοῶμεν σὺν τῷ Δαβὶδ καὶ τὸν παμπάλαιον "Αβελ· οὐχὶ ἀνῃρέθη ὑπὸ τοῦ Κάϊν; ᾿Αλλ' ὁ μὲν ἀναιρεθεὶς, ἐξ ἐκείνου μέχρι τοῦ νῦν ἀνακηρύττεται καὶ στεφανοῦται, καὶ ὁ τοσοῦτος χρόνος τὴν μνήμην οὐκ ἐμάρανεν· ὁ δὲ ἀνελὼν καὶ περιγενόμενος, καὶ τότε ζωὴν θανάτου βαρυτέραν ὑπέμεινε, καὶ ἐξ ἐκείνου μέχρι καὶ ἐς δεῦρο στηλ:- τεύεται, καὶ τὰς παρὰ πάντων δέχεται κατηγορίας· καὶ ταῦτα μὲν ἐν τῷ παρόντι βίῳ· τὰ δὲ ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι, ποῖος λόγος, ποία διάνοια παραστή και δυνήσεται; τί δὲ Ἰακώβ, οὐκ ἠδικήθη παρά 2. Hoc et in corporibus cernere est et in arboribus. ille ipse qui injuriam passus fuerat, cum potentia auctus alium læsit, vide quomodo imbecillis evasit. Uriam injuria affecit et ordo mutatus est: imbecillius enim adl injuste agentem, potentia aut injusta patientem transiit, et morbus Urias domuui David evertit; et ipse rex exsistens et armatis stipatus, nihil valuit; Urias autem, quamvis miles gregarius, quamvis interfectus, omnia ejus susdeque vertit. Quanto enim virtutem insaniori furore appetit improbitas, tantum non modo contra eam nihil valet, seul assultibus suis eau validiorem elicit. Ea est enim virtutis vis ut talia patiens prævaleat et in pugna pugnantibus superior evadat. Davidi ontiquum Abelem. mente jungamus. Abel nonne a Ο Caino occisus est? at occisus inde ab eo tempore usque nunc glorificatur et coronatur, et tot annorum series memoriam ejus non abolevit; qui autem occidit et supervixit, abhinc vitam noite amaviorem duxit, hucusque infamia notatur et omnium reprobatione afficitur; et hæc in præsenti vita passus est; quæ autem in superventuro sæculo, quis sermone exprimere, cogitatione cor cipere poterit? Quid quod et Jacob, nonne a Laban male habitus est? Quis ergo potentior, isne qui eum, cum in nganus suas venisset, tangere non ausus cal, sed parebat et fremchat; aut ille qui, armato-

rum ope destitutus, illi magis quam regum myria- τοῦ Λάβαν καὶ ἔπαθε κακῶ;; Τίς οὖν ἰσχυρότερος. des timendus fuit. Manifeste hic ultimus est. ὁ λαβὼν αὐτὸν εἰς χεῖρας, καὶ μὴ τολμῶν ἅψασθαι, ἀλλὰ δεδοικὼς καὶ τρέμων, ἢ οὗτος ὁ χωρὶς ὅπλων στρατιωτῶν, μυρίων βασιλέων γενόμενος αὐτῷ φοφερώτερος; οὐκ εὔδηλον ὡς οὗτος; 3. Age vero, post istos et Eliam et Achab vocantes in medium et conferentes virtutem improbitati, exactius dignoscemus discrepantiam. Unus quippe supra petram ædificavit, Elias, veræ soliditatis, undle cunctis adversis superior erat, firmus nec ṛemissus permanens, et adversus malitiam inflexibilem animum in tentationibus servans. Alter super arenam Achab ædificavit, quam putabat stapilem. Ideo, etsi rex esset, tinebat et metuebat prophetam, pellem ovinam habentem. In primis recordemur Eliam; alterum et llerodem filium llerodis, quorum prior minime tentationum irruptiones intra se appetens, etsi nihil haberet, superior factus est dominatore, Herodemque contristatus est. Poșterior vero diademate et purpura et infinito apparatu circumdatus timebat omnino undum et nec abscissum quidem caput sacrum videre poterat ințerritus; quia nempe etiam post mortem stimulantem habebat timorem admouentis et convincentis animum perturbatum, ut meminerit se eum necavisse. Təlis est virtutis robur ut etiam post mortem visus sit potentior. Idcirco et quando vivebat Joanņes multa possidentes bona ad eum venientes dicebant: Quid facięmus, magister? Tanta habetis, et a nihil habente vultis ediscere prosperitatis vestre viam? a paupere divites? ab eo qui ue domum quidem habet bellum facientes? ac velut olim Elias multa cum veracitate omnibus colloquens populo quidem dicebat: Usquequo claudicatis utrisque cruribus vestris? Regi autem: Invenistį me inimicus meus. Eodem quidem modo et Joannes rursus tandem eandem præbens veracitatem multitudini¸ quidem clamabat: Progenies viperarum; dominatori vero dicebat: Non licet tibi habere uxorem Philippi fratris tui. Vidit enim horum uterque non'diadema solum et æternam speciem regis, sed et iis quibus anima circumdabatur laceras vestes, valde squalidas et sordidus, et inique tractato quolibet miserior exsistens, et videns eam captivam et servam cupiditafum imperium ejus contemnebat; quasi enim super scenam, non autem in veritate cernere videbatur regem. Quid enim frugi ex externa abundantia, cum interna in penuria tanta sint? Quid vero damni ex externa penuria, quando intrinsecus inest tantus thesaurus? Vidisti petram quam valide constet et solide, etsi cum paupertate sit et solitudine? Vidisti quoque arcam, etsi cụm regno et multitudine et potestate sit, quam facile decidat, quomodo cedat adversis, quomodo delurbetur. γ'. Φέρε δὲ μετὰ τούτους καὶ τὸν Ἠλίαν καὶ τὸν Αχαάβ ἀγαγόντες εἰς μέσον, καὶ παράλληλα θέντες τὴν ἀρετὴν καὶ τὴν κακίαν, ἀκριβέστερον γνωρί σωμεν τὸ διάφορον· ὁ μὲν γὰρ ἐπὶ τῆς πέτρας ᾠκο δόμησεν, ὁ Ἠλίας, τῆς κατὰ γνώμην στερρότητος· ὅθεν καὶ πάντων δεινῶν ἀνώτερος ἦν, στεῤῥὸς καὶ ἀνένδοτος ὑπάρχων, καὶ τὸ πρὸς κακίαν ἀμάλακτον ἐν τοῖς πειρασμοῖς διασώζων· ὁ δ' ἐπὶ τῆς ψάμμου, ὁ Αχαάβ, τῆς κατὰ τὴν γνώμην βεβαιότητος. Διδ καὶ βασιλεὺς ὢν ἐδεδοίκει καὶ ἔτρεμε τὸν προφήτην, τὴν μηλωτὴν κεκτημένον· ἐπὶ πᾶσι μνησθῶμεν καὶ Ἠλιοὺ τοῦ δευτέρου, καὶ Ηρώδου του Ηρώδου ὧν ὁ μὲν οὐδ᾽ ὅλως τὰς τῶν πειρασμῶν ἐπιῤῥοα; ἐντὸς ἑαυτοῦ προσιέμενος, καίτοι μηδὲν ἔχων, κατεξανέστη τοῦ κρατοῦντος, καὶ τὸν Ἡρώδην ἐλύπει· ὁ δὲ διάδημα καὶ ἁλουργίαν καὶ μυρίαν φαντασίαν περιβεβλημένος ἐδεδίει τὸν πάντων γεγυμνωμένον, καὶ οὐδὲ ἀποτετμημένην τὴν ἱερὰν κεφαλὴν ἰδεῖν ἐδύνατο ἀδεῶς. Οτι γὰρ καὶ μετὰ τὴν τελευτὴν ἀκμάζοντα εἶχε τὸν φόβον, παραμυ θουμένου καὶ πείθοντος τὴν ψυχὴν τὴν ταραττομένὴν ἀναμνησθῆναι ὅτι αὐτὸς αὐτὸν ἔσφαξε· τοιαύτη τῆς ἀρετῆς ἡ ἰσχὺς, ὅτι καὶ μετὰ τελευτὴν τῶν ζώντων ἐστὶ δυνατωτέρα. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ ἡνίκα Έξη ὁ Ἰωάννης, οἱ τὰ πολλὰ κεκτημένοι χρήματα, πρὸς αὐτὸν ἐρχόμενοι ἔλεγον, Τί ποιήσωμεν, ὦ δι δάσκαλε; Τοσαῦτα ἔχετε, καὶ παρὰ τοῦ μηδὲν ἔχοντος βούλεσθε μαθεῖν τῆς ὑμετέρας ευημερίας τὴν ἐδόν; παρὰ τοῦ πένητος οἱ πλουτούντες; παρὰ τοῦ μηδὲ οἰκίαν ἔχοντος οἱ στρατευόμενοι; καὶ καθάπερ τὸ παλαιὸν ὁ Ἠλίας μετὰ πολλής παρρησίας ἅπασι δια εγόμενος, τῷ μὲν δήμῳ ἔλεγεν· Εως τότε χως λανεῖτε ἐπ' ἀμφοτέραις ταῖς ἰγνύαις ὑμῶν; τῷ δὲ βασιλεῖ, Εὔρηκάς με ὁ ἐχθρός μου. Τὸν αὐτὸν ἐὴ τρόπον καὶ ὁ Ἰωάννης ὕστερον τὴν αὐτὴν ἐνδεικνύ μενος παῤῥησίαν, τοῖς μὲν ὄχλοις ἐβόα, Γεννήματα ἐχιδνῶν· τῷ δὲ κρατοῦντι ἔλεγεν, Οὐκ ἔξεστί σοι ἔχειν τὴν γυναῖκα Φιλίππου τοῦ ἀδελφοῦ σου. Εώρακε γὰρ τούτων ἑκάτερος οὐ τὸ διάδημα μόνον καὶ τὴν ἔξωθεν φαντασίαν τοῦ βασιλέως, ἀλλὰ καὶ ἅπερ ἡ ψυχή περιεβέβλητο μάκια, λίαν αὐχμῶσα καὶ ῥυ πῶνα, καὶ καταδίκου παντὸς ἀθλιώτερον διακει μένη· καὶ βλέπων αὐτὸν αἰχμάλωτον καὶ δούλον ὄντα τῶν παθῶν, τῆς ἀρχῆς τούτου κατεφρόνει· καθάπερ γὰρ ἐπὶ τῆς σκηνῆς, ἀλλ' οὐκ ἐπὶ τῆς ἀλη θείας βλέπειν ἐδόκει βασιλέα. Τί γὰρ ὄφελος τῆς ἔξωθεν εὐπορίας, ὅταν τὰ ἔνδον ἐν πενίᾳ τοσαύτη ᾖ; τί δὲ βλάβος τῆς ἔξωθεν πενίας, ὅταν ἔνδον του σοῦτος ἀπόκειται θησαυρός; Είδες την πέτραν, πως ἰσχυρῶς βέβηκε καὶ ἑδραίως, κἂν μετὰ πένητος ᾗ καὶ ἰδιώτου; Εἶδες αὖθι; τὴν ψάμμον, και μετὰ βασιλέως, κἂν μετὰ πλήθους, κἂν μετὰ δυναστείας ᾖ, πως εὐκόλως καταπίπτει, πως εἴχει ταῖς συμφοραῖς πῶς περιτρέπεται; καὶ γὰρ πάντων ἀναισθητοτέ ρους, ποιεῖ τοὺς μετιόντας αὐτήν. 4. Tales juxta Eliam´reipsa et Joannem erant et apostoli. Tales quoque olim juxta Achab et Heroδ'. Τοιοῦτοι, κατὰ τὸν Ηλίαν δηλονότι καὶ Ἰωάν νην, ἦσαν καὶ οἱ ἀπόστολοι· τοιοῦτοι πάλιν, κατὰ

ETHICON I. τὴν ᾿Αχαάβ καὶ Ηρώδην, οἱ Ἰουδαῖοι· διὸ καὶ οἱ dem Jukei. Idcirco et qui pauci erant vinctique, μὲν ὄντες ὀλίγοι και δεδεμένοι, τῆς πέτρας τὸ στερἐὰν ἐνεδείκνυντο, Ἰουδαῖοι δὲ καὶ πολλοὶ καὶ ὡπλισμένοι, τῆς ψάμμου τὸ ἀσθενές· καὶ γὰρ ἔλεγον, Τί ποιήσομεν τοῖς ἀνθρώποις τούτοις; 'Ορᾶς ἐν ἀπορᾳ ὄντας οὐ τους υποχειρίους και δεδεμένους, ἀλλὰ τοὺς κατέχοντας καὶ δεσμεύοντας; Ου τί γένοιτ ἂν καινότερον; Ὑμεῖς κατέχετε, καὶ διαπορειτε, πι μάλα εἰκότως· ἐπειδὴ γὰρ ἐπὶ τῆς ψάμμου πάντα οικοδόμησαν, διὰ τοῦτο καὶ ἀσθενέστεροι πάντων ἦσαν. Διὰ τοῦτο καὶ πάλιν ἔλεγον, Τί ποιεῖτε, βου λόμενοι ἐπαγαγεῖν ἐφ' ἡμᾶς τὸ αἷμα τοῦ ἀνθρώπου του του; Ὑμεῖς μαστίζετε, καὶ ὑμεῖς φοβεῖσθε; · μεῖς ἐπηρεάζετε, καὶ ὑμεῖς δεδοίκατε; ὑμεῖς κρίσ ντε καὶ ὑμεῖς τρέμετε; Οὕτως ἀσθενὴς ἡ κακία. Αλλ οὐχὶ οἱ ἀπόστολοι οὕτως· ἀλλὰ πῶς; οὐ δυνάμεθα ἡμεῖς & εἴδομεν καὶ ἠκούσαμεν, μὴ λαλεῖν. Εἶδες φρόνημα ύψηλόν; εἶδες πέτραν κυμάτων και ταγειῶσαν; εἶδες οἰκίαν ἄσειστον; καὶ τὸ θαυμα σε έτερον, ὅτι οὐ μόνον οὐκ ἐγίνοντο αὐτοὶ δειλοὶ δι' ὧν ἐπιβουλεύοντο, ἀλλ' ὅτι καὶ πλεῖον ἐλάμβανον Γιάρτος, κακείνους εἰς μείζονα ἐνέβαλον ἀγωνίαν· καὶ γὰρ ὁ τὸν ἀδάμαντα πλήττων, αὐτός ἐστιν ὁ πληττόμενος· καὶ ὁ τὰ κέντρα λακτίζων, αὐτός ἐστιν ὁ κεντούμενος καὶ τὰ χαλεπὰ δεχόμενος τραύ ματα· καὶ ὁ τοῖς ἐναρέτοις ἐπιβουλεύων, αὐτός ἐστιν ὁ κινδυνεύων. Ἡ γὰρ κακία τοσούτῳ μᾶλλον ἀσθε νεστέρα γίνεται, ὅσῳπερ ἂν πρὸς τὴν ἀρετὴν τα ράττηται· καὶ καθάπερ ὁ πῦρ ἱματίῳ δεσμῶν τὴν μὲν φλόγα οὐκ ἔσβεσε, τὸ δὲ ἱμάτιον εδαπάνησεν, οὕτως ὁ τοῖς ἐναρέτοις ἐπηρεάζων, καὶ κατέχων αὐτ τοὺς καὶ δεσμεύων, ἐκείνους μὲν λαμπροτέρους εἰρ γάσατο, ἑαυτὸν δὲ ἠφάνισε· καὶ γὰρ ὅτῳ ἂν δεινὰ πάθῃ ὁ ἐπιεικείᾳ συζῶν, τοσούτῳ γέγονεν ἰσχυρό τερος. Οσῳ γάρ τις τιμᾷ φιλοσοφίαν, τοσούτῳ μᾶλ. λεν Ισχυρός γίνεται καὶ πάντων ἀνώτερος· ὥσπερ τοὐναντίον ὁ πονηρία συζῶν, ὅσῳ ἂν εὐροῇ τοῖς ἐν ταῦθα, τοσούτῳ μᾶλλον ἀσθενέστερος γίνεται, μηδ ὀλίγον δυνάμενος ἀντισχεῖν πρὸς τὴν βροχὴν καὶ τὰ πνεύματα· διὸ καὶ πτῶμα πίπτει κυρίως μέγα, μὴ μόνον τῆς αἰωνίου ζωῆς ἐκπίπτων κατὰ τὴν τοῦ Σκι τῆρος ἀπόφασιν, ἀλλὰ κάν τῇ παρούσῃ ζωῇ βίον Ελκων αθλιώτερον πάντων, ὡς ἀθυμίαις διηνεκέσι, δειλίαις, φροντίσιν, ἀγωνίαις συζῶν· ὅπερ οὖν και petræ soliditatem ostenderunt, Judæi vero et numerosi et armati arenæ debilitatem. Etenim direbant: Quid faciemus hominibus istis? Vides in paupertate viventes non subditos et devinctos, sed subdentes et devincientes. Quo quid fieri possit miserabilius? Vosne subjugatis et egetis? Et maxime ve rum videtur. Quia enim super arenam omnia æðificaverunt, idcirco et debiliores cunctis erant. Ideo quoque rursus dicebant; Quid facitis volentes adducere super vos sanguinem hominis hujus? Vosne flagellatis, ¡¡demque timetis? Vos vocetis et metuitis? Vos judicatis et trepidatis? Ita debilis est malitia. Non autem ita apostoli. Sed quomo:o? Non possumus nos quæ vidimus et audivimus non loqui. Vidistine animum excelsum? Vidistine petram fluctus irridentem? Vidistine domum inconcussam? et quod mirabilius, non mo·lo non pavidi sunt effecti per insidias, sed et majorem accipiebant audaciam et illos in medium injecerunt certamen. Etenim adamantem percutiens ipse est percussus et in stimalom recalcitrans ipse est perfossus et dura excipiens vulnera, et virtute præditis insidians ipse est periclitan³. Nam malitia debilior eo fit, quo magis virtutem formidat. Atque ut ignem veste circumdans flammam uon exstingnit, vestem autem per·it, ita virtute præditis nocens et subjugans et devinciens eos illustriores efficit, semetipsum vero evamescere facit. Nam quo magis adversa patietur qui juste vixit, eo furtior evasit. Quanto magis enim quis facit philosophiam, eo magis fortior fit et enne ‹tis superior. Sicut enim exadverso in improbitate vivens quo magis prosperabit in bonis præsentibus, eo debilior fiet; ne minime quidem valens resistere, pluviae et ventis; ideo et casum ingentem experitur, non modo ex æterna vita decidens juxta Salvatoris verba, sed in præsenti vita dies agit cæteris miseriores, utpote qui inter desponsionem animi perpequam et timoris sollicitudinisque certamen vivat. Quol igitur sapiens quidam excogitans dixit: Fugit impius etiam nemine persequente. Hujusmodi enim et umbras timent et amicos suspicantur et inimicos domesticos notos et ignotos ipsos; et loco eorum punitionis últimam in præsenti luunt puniEt fuit ejus ruina magna; concludens ad convenientem finem pulchra ista monita; et maxime incredulos suadens et a præsentibus fugere improbitatem. Si enim et melior de futuris sermo, sed et crassiores iste aptior est inhibere et abducere, a malitia ideo non anteu desiit ut novam sit auxilium ipsis. τις σοφές αινιττόμενος ἔλεγε, Φεύγει ἀσεβής, οὐ- tionem. Quod omnia demonstrans Christus dixit: δενὸς διώκοντος. Οἱ γὰρ τοιοῦτοι τὰς σκιὰς αὐτάς τρέμουσι, τοὺς φίλους ὑποπτεύουσι, τοὺς ἐχθρούς, τοὺς οἰκέτας, τοὺς εἰδότας, τοὺς οὐκ εἰδότας αὐτούς· καὶ πρὸ τῆς ἐκείνων κολάσεως τὴν ἐσχάτην εν ταῦθα τίννουσι κόλασιν· ἅπερ ἅπαντα δηλῶν ὁ Χριστὰς ἔλεγε, Καὶ ἦν ἡ πτῶσις αὐτῆ; μεγάλη, κατακλείων εἰς τὸ προσῆκον τέλος τὰ καλὰ ταῦτα παραγγέλματα, καὶ τοὺς σφόδρα ἀπίστους πείθων καὶ ἀπὸ τῶν παρόντων φεύγειν κακίαν. Εἰ γὰρ καὶ μίζων ὁ περὶ τῶν μελλόντων λόγος, ἀλλὰ τοὺς παχυτέρους οὗτος μᾶλλον ἱκανὴς κατασχεῖν καὶ ἀπαγα· γεῖν τῆς πονηρίας· διὸ καὶ εἰς τοῦτο κατέληξεν ὥστε ἔναυλον εἶναι τὴν ὠφέλειαν αὐτοῖς. ε'. Συνειδότες οὖν, ἀδελφοί, ταῦτα πάντα, καὶ τὰ παρόντα καὶ τὰ μέλλοντα, μακαρίζωμεν μὲν, ὡς εἰκὸς, καὶ ζηλωτούς είναι νομίζωμεν τοὺς ἀεὶ πρὸς εὐσέβειαν βλέποντας, καν μυρίας αλύσεις περίκει 5. Cognoscentes ergo, fratres, ue omnia et prasentia el futura beatos dicimus quidem, ut par est et æmulandos esse putamus cos qui semper ad pietatem tendunt, quamvis innumeris catenis cir-

cumdentur, etsi carcerem indubitent, et eradicens ται, καὶ δεσμωτήριον οἰκῶσι διαπαντός, κἂν ἀναtur et comburantur, et in eo sint ut amittant córpora et quodlibet aliud patiantur adversum. Fleamus et plangamus in libidine et impietate et pessimis viventes.ralis, etsi omnes gaudeant hone:e et djademate et purpura circumdentur, ad ipsum ascendentes regiam thronum, etsi habitatam dominentur omnem terram. Nihil enim miserabilius ejusmodi anima, etsi omnem subjugatam habeat habitatam terram. Quid enim opibus locupletari, cum virtute omnium pauperrimus est? Quid lucri in tantis dominari, cum se libidinesque suas superare non potest? Non modo ergo miremur virtute præditos et in improbitate viventes vituperemus, sed tota potestate omnium fugiamus malitiam et omne u virtutis speciem, ut quid utile prosequamur totis viribus; ut neque frustra neque temere 1. igemur, sed et praesenti fruamur securitate et cjus quæ sursum et participes efficiamur gloriæ. Quam eveniat ut omnes nos ob¡ineamus gratia et humanitate Domini nostri Jesu Christi, per quem et anoćum sit Patri g'oria simul cum sanctissimo Spiritu, nunc et semper et in sæcula sæculorum, Amen. SERMON'S SECUNDI ETHICON. Quod non sit difficilis neque laboriosa virtus, si secundum ipsam vivere voluerimus. 1. Sed ita quidem Christus et Joanni testimonium perhibet et seipsum illi præfert. Nobis autem ostendit maxime omnium hominum Joannes, qui talis crat juxta Domini verbum, quid sit homo et quanta naturæ nostræ generositas et quantæ capax est virtutis hocce animal, Exhibetur enim Joannes ex quo exstitit, semper defendleus Dominum clara voce adversus omnes eos qui accusant nostram cons itationem, et fortiter ostendens angelorum et homirum non magnum esse medium, si ad cos tendere v in us. Non enim alius consors naturæ nec alius particeps animæ neque alium habitaus mundum, sed in eadem terra et loco et legibus et moribus enutritus, et quasi nostri generis eisdem impeditus cupiditatibus omnes homines ex quo exsistunt superavit, et veluti mortuus ad mortuum immobilis esset, ita exacte naturæ impetus sopiens nunquam hemanum quidquam affectus expertus est, potenti ratiocinio naturam refrenatus et superans inordinatos in petus et omnem præsentis vitæ deridens prosperitatem utpote qui ad solam veram volaret. 2. Ceterum remo dicat virtutem dificile gloriam Ba- (') Post factam explanationem verborum Domiini arud Lucam vit, 28, Dico enim vobis: Major inter matos mulierum propheta Joanne Baptista nemo est. ξίοις δουλεύωσι, καν πένωνται, κἂν ἐξορύττωνται, και καίωνται, καν κατὰ μικρὴν δαπανώνται τὰ σώ ματα, κἂν ὁτιοῦν ἄλλο πάσχωσι δεινόν. Δακρύωμεν δὲ καὶ ταλανίζωμεν τοὺς ἐν ἀσελγείᾳ καὶ πονηρία καὶ τοῖς ἐσχάτοις ζῶντας κακοῖς, κἂν τῆς παρὰ πάντων ἀπολαύωσι τιμῆς, κἂν διάδημα καὶ ἄλουρ γίδα περίκεινται, πρὸς αὐτὸν ἀναβάντες τὸν βασι λικών θρόνον, καν τῆς οἰκουμένης κρατῶσι πόσης οὐδὲν γὰρ ὄντως αθλιώτερον τῆς οὕτω διακειμένη; ψυχῆς, κἂν ἅπασαν ὑποτεταγμένην ἔχῃ τὴν οἰκου μένην. Τί γὰρ ἔφελος ἐν χρήμασι πλουτεῖν, ὅταν κατὰ τὴν ἀρετὴν πάντων πινέστερος ᾖ; Τί δὲ κέρδος τοσούτων κρατεῖν, ὅταν ἑαυτοῦ καὶ τῶν ἑαυτοῦ παθῶν περιγενέσθαι μή δύνηται; Μή θαυμάζωμεν · δὲ μόνον τοὺς ἐναρέτους, καὶ τοὺς ἐν κακίᾳ ζῶντας κακίζωμεν, ἀλλὰ καὶ πάσῃ δυνάμει πᾶσιν μὲν φεύγω μεν πονηρίαν, πᾶν δὲ τῆς ἀρετῆς εἶδος, ὡς χρεών, μετερχώμεθα διά βίου παντὸς, ἵνα μὴ μάτ τὴν μηδὲ εἰκῇ κάμνωμεν, ἀλλὰ καὶ τῆς ἐνταῦθα ἀπολαύσωμεν ἀσφαλείας, καὶ τῆς ἐκεῖ μετάσχω μεν δόξης ής γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν χάριτι καὶ φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα ἅμα τῷ παναγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰώνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΔΙΑΛΕΞΕΩΣ ΔΕΥΤΕΡΑΣ ΗΘΙΚΟΝ. Οτι οι δυσκατόρθωτος οὐδ᾽ ἐπίπονες ἡ ἀρετή. ἐὰν κατὰ ταύτην ἐθέλωμεν ζῇν α'. Αλλ' οὕτω μὲν ὁ Χριστὸς καὶ τῷ Ἰωάννῃ μεγάλα προσμαρτυρεί, καὶ ἑαυτὸν ἐκείνου προτίθησιν· ἡμῖν δὲ δείκνυσι μάλιστα πάντων ἀνθρώπων ὁ Ἰωάννης τοιοῦτος ὢν κατὰ τὴν δεσποτικὴν ἀπό φασιν, τί ποτέ ἐστιν ἄνθρωπος, καὶ ὅση τῆς ἡμε τέρας φύσεως ἡ εὐγένεια, καὶ ὅσης ἐστὶ δεκτικών ἀρετῆς τουτὶ τὸ ζῶον. Ισταται γὰρ ὁ Ἰωάννης ἐξ οὗ γέγονεν, ἀεὶ ἀπολογούμενος ὑπὲρ τοῦ Δεσπότου λαμπρά τῇ φωνῇ πρὸς πάντας τοὺς ἐγκαλοῦντας ἡμῶν τῇ κατασκευῇ, καὶ μάλα δεικνὺς ὅτι ἀγγέ λων καὶ ἀνθρώπων οὐ πολὺ τὸ μέσον, ἐὰν ἑαυτοῖς προσέχειν ἐθέλωμεν· οὐ γὰρ ἄλλης οὕτως λαχών φύσεως, οὐδὲ ἑτέρας κοινωνήσας ψυχῆς, οὐδὲ ἄλλον οἰκήσας κόσμου, ἀλλ' ἐν τῇ αὐτῇ γῇ καὶ χώρᾳ καὶ Ο νόμοις τοῖς αὐτοῖς καὶ ἔθεσι τραφείς, καὶ ὡς όμο γενὴς ἡμῶν ὑπὸ τῶν αὐτῶν ἐνοχλούμενος παθῶν, πάν- · τας ἀνθρώπους υπερηκόντισε τοὺς, ἐξ οὗ γεγόνασιν ἄνθρωποι, γενομένους· καὶ ὡς ἂν νεκρὸς πρὸς νεκρὸν ἀκίνητης γένοιτο, οὕτω μετὰ ἀκριβείας τῆς φύσεως τα σκιρτήματα κατευνάζων, οὐδὲν οὐδέποτε πρὸς οὐδὲν ἀνθρώπινον ἔπαθεν, ἐῤῥωμένῳ τῷ λογισμῷ τὴν φύσιν ἡνιοχήσας, καὶ περιγενόμενος τῶν ἀτάκτων σκιρτημάτων, καὶ πάσης τῆς τοῦ παρόντος βίου καταγελάσας εὐημερίας, ἅτε δὴ πρὸς μένην τὴν ἀληθῆ δόξαν επτοημένος. β. Λοιπόν οὖν μηδεὶς λεγέτω τὴν ἀρετὴν δυσκα Qui autem minor est in regno Dei, major est illo; seguitur moralis peroratio.

ETHICON NI τόρθωτον, τὸν Βαπτιστὴν ἐννοῶν, καὶ μετὰ τούτου ptistam recogitans et cum eo eos qui ab illo ten- pore usque adhuc pulchre in montibus in pace´vivunt, relictis domibus, uxoribus et omni munere, forasque se mundo niittentes, et sacco circumdati, et cinere conspersi et sibi collaria collo devincientes, et includentes se in domuncula parva, et non hucusque sistentes, sed et jejuniis et fame continua torquentes seipsos et duram plane atque asperam aggressi vitam propter cælorum regnum. Si enim velimus, possibile est nobis, ut istis, extollere nosmetipsos a terra et ascendere ad cœlum non loco modo, sed et delectu. Si enim perficimus artes quæ plerosque superant, multo magis quod mon tanti indiget laboris. Quid enim, dic mihi, difficilius quam per funem desuper extensum, quasi super soJuni, ambulare et super eum deambulans sus deque ſerri tanquam in lecto sedens? Quid, die mihi, difficilius, quam jaculum in fronte tenere, et puerum superimpositum in numero agere, et delectare spectantes? Nonue ita horrida res esse videtur ut nolimus quidem videre, sed timeamus et trepidemus hoc ipso aspectu? His igitur omnibus facilior virtus, si velimus, et ad cœlum ascensus. τοὺς ἐξ ἐκείνου μέχρι καὶ ἐς δεῦρο καλῶς ἐν ὄρεσιν ἡσυχάζοντας, ἀφιέντας μὲν οἰκίας καὶ γυναῖκας καὶ προστασίαν ἅπασιν, ἔξω δὲ ἑαυτοὺς τοῦ κόσμου ποιοῦντας, καὶ σάκκον περιτιθεμένους, καὶ ὑποστρωνουμένους σποδόν, καὶ κλοιὰ τῶν τραχήλων ἐξαρτώντας, καὶ κατακλείοντας ἑαυτοὺς ἐν οἰκίσκῳ μικρῷ, καὶ οὐδὲ μέχρι τούτου Ισταμένους, ἀλλὰ καὶ νηστείαις καὶ λιμῷ διηνεκεί κατατείνοντας ἑαυτούς, καὶ σκληρὸν ὄντως καὶ τραχὺν ἀναδεχομένους βίον διὰ τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν. Εἰ γὰρ βουλοίμεθα, δυνατὸν καὶ ἡμῖν ὡς ἐκείνοις ἀποστῆσαι μὲν τῆς γῆς ἑαυτοὺς, ἀνελθεῖν δὲ πρὸς οὐρανὸν, οὐ τόπῳ, τρόπῳ δὲ καὶ τῇ προαιρέσει. Εἰ γὰρ τέχνα; οὕτω κατορθοῦμεν ὑπερβαινούσας τους πολλούς, πολλῷ μᾶλλον 8 μὴ τοσούτου δεῖται πόνου. Τί γάρ, εἰπέ μοι, χαλεπώτερον τοῦ διὰ σχοίνου τεταμένης ἄνω, καθάπερ ἐπὶ ἰσοπέδου, βαδίζειν, καὶ ἄνω ταύτης που ριπατοῦντα ὑποδύεσθαι καὶ ἀποδύεσθαι, καθάπερ ἐπὶ κλίνης καθ' μενον; Τί δέ, εἰπέ μοι, χαλεπώτερον τοῦ κόντον ἐπὶ τοῦ μετώπου λαβεῖν, εἶτα ἐπιθέντα άνω παιδίον μυρία ποιεῖν, καὶ τέρπειν τοὺς θεατάς; Οὐχὶ οὕτω φρικτὸν ἡμῖν εἶναι δοκεῖ τὸ πρᾶγμα, ὡς μηδὲ θέλειν θεάσασθαι, ἀλλὰ δεδοικέναι καὶ τρέμειν καὶ πρὸς τὴν ὄψιν αὐτήν; Τούτων τοίνυν ἁπάντων εὐκολωτέρα ἡ ἀρετὴ, ἐὰν θέλωμεν, καὶ τὸ πρὸς αὐτὸν ἀναβῆναι τὸν οὐρανόν. B.. γ'. Καὶ μή μοι λεγέτω τις, Θέλω, ἀλλ' οὐ δύναμας. Εἰ γὰρ πράγματός τινος ἐντὸς γενέσθαι βουλόμενοι, οὐχὶ τῷ θελῆσαι μόνον ἀρχούμεθα, ἀλλὰ καὶ τοῦ πράγματος ἀπτόμεθα· πολλῷ μᾶλλον εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνελθεῖν βουλόμενοι, τῆς πρακτικῆς ἀρε τῆς δεησόμεθα. Μηδὲ πάλιν ἕτερόν τινα αἰτιάσθω τις, ὡς πρὸς τοὺς τῆς ἀρετῆς πόνους αὐτὸν ἐμπο δίζοντα, ἀλλὰ τῇ οἰκείᾳ ῥᾳθυμίᾳ τὸ πᾶν ἐπιγρα φέτω. Καὶ τί λέγω ἕτερον; μηδὲ αὐτὸν τὸν διάβολον νομιζέτω τις ἱκανὸν εἶναι κωλύσαι τὴν ἐπὶ τὴν ἀρε την φέρουσαν δὲν δύνασθαι· ἀλλ' ἀπατᾷ μὲν καὶ ὑποσκελίζει τοὺς βαθυμοτέρους, οὐ μὴν κωλύει καὶ βιάζεται. Καὶ τοῦτο αὐτὴ τῶν πραγμάτων ἡ πεῖρα δείκνυσιν· ὅτι ἡνίκα μὲν ἂν βουλώμεθα νήφειν, το τοῦτον τὸν πόνον ἐπιδεικνύμεθα, ὡς μηδὲ πολλῶν ὄντων τῶν προτρεπόντων ἐπὶ τὴν τῆς κακίας ἐδὲν ἀνέχεσθαι τῆς συμβουλῆς, ἀλλὰ παντὸς ἀδάμαντος στερξοτέρους ἡμᾶς γίνεσθαι, καὶ ἀποφράττειν τοῖς τὰ φαῦλα συμβουλεύουσι τὰς ἀκοάς· ὅταν δὲ ῥαθυ μῶμεν, καὶ μηδενὸς ὄντος του συμβουλεύοντος, ἢ ὑποσκελίζοντος, οἴκαθεν κινούμενοι ἐπὶ τὴν κακίαν ἐρμῶμεν. Τῷ ὄντι γὰρ καὶ ἐὰν βουλώμεθα νήφειν, κἂν μυρίοι ὦσιν οἱ πρὸς τὴν κακίαν ἕλκοντες, οὐδὲν ἡμῶν τὴν σπουδὴν δύναται λυμήνασθαι· καὶ ἐὰν εἰς ῥᾳθυμίαν ἀποκλίνωμεν πάλιν, καὶ ὑπὸ τῶν τυ χόντων βλαπτόμεθα· ἐπείπερ οὐδεὶς φύσει καλός, ἢ κακὸς, ἀλλ' ἐν τῇ προαιρέσει κεῖται ἡμῶν ὄντων αὐτεξουσίων τὸ πονηροὺς μὲν ὑπάρχειν τῇ οἰκεία βαθυμία κεχρημένους, καὶ τὴν ἑαυτῶν προδιδόντας σωτηρίαν, καὶ τῆς θεόθεν εὐνοίας ἑαυτοὺς καθι στῶντας ἐρήμους· ἀγαθοὺς δὲ εἶναι τῇ οἰκείᾳ σπουδῇ, τὰ τῆς ἀρετῆς ἔργα κατορθοῦν δυναμένους μετὰ τῆς ἄνωθεν χάριτος. "Οθεν καὶ λίαν ἄτοπον τέχνην μὲν ἔχειν τὸν ἄνθρωπον, τὰ ἄλογα κατὰ τὸ 3. Et ne mihi quis dicat: Volo, sed nequeo. Cum enim volumus rem aliquam penetrare, non volun - tate sola contenti sumus, sed et rem aggredimur; multo magis cum in cœlum ascendere volumnus virtute quæ operatur indigemus. Nec rursus alium quemquam accuset aliquis, quasi se impediat in virtutis labore, sed propriæ desidiæ imputet. Et quid dico alium? Ne diabolum quidem ipsum credat aliquis talem esse ut impedire viam ad virtutem ducentem valeat. Sed decipit et supplantat vecordes, non impedit nec violenta'. Εt hoc ipsa rerum experientia ostendit, quod quando volumus prudentes esse, tantum laborem exhibemus, ut etsi multa sint que nos convertant ad malitiæ viam noa de proposito desistamus, sed adamante quovis duriores facti, et obturemus aures ab his qui perversa suadent; cum autem negligentes sumus, nemine suadente, aut supplantante nos, intrinsecus agitati in improbitatem ferimur. Reipsa enim si velimus esse sapientes, etsi permulti sint ad malum uos trahentes, nihil nostrum studium potest adulterare. Etsi ad negligentiam declinemus denuo, a quovis percutimur. Itaque nemo natura est bonus vel malus, sed in electione nostra est; nam ipsf habemus potestatem malos esse, nostra propria utentes negligentia, et nostræ proditores salutis, et divinæ benevolentia nos redientes vacuos; bonos autem esse proprio studio quia virtutis opera perficere possumus cum superna gratia, Unde valde stultam artem habet homo: irrationabilia flectendo ad humanam nobilitatein, mutare psittacos et picas, docens vocem humanam exprimere et arte naturæ vim faciens, cicures reddens leones et per forum ducens, ipsum antem seipsum fupis agrestierem

prebens, proditor virtut's naturalis et nobilitatis ἐγχωροῦν εἰς ἀνθρώπων εὐγένειαν μετατιθέναι, ψιτ quam a Deo accepit, et quod intellectu difficilius est, irrationalium unumquo 'que defectum uAHM habet; in improbo autem non ita est. Non enim nnum defectum supe habet homo, sed multorum irrationalium malitias in suam ipsam congerit aniτακοὺς καὶ κίσσας, παιδεύοντα φωνὴν ἀνθρωπίνην φθέγγεσθαι, καὶ τῇ τέχνῃ τὴν φύσιν βιάζειν, ἡμέ ρους ἐργαζόμενον λέοντας, καὶ διὰ τῆς ἀγορᾶ; Ελ κοντα, αὐτὸν δὲ τοῦτον ἑαυτὸν λύκων ἀγριώτερον καθιστᾷν, προδιδόντα τὴν ἀρετὴν τῆς φύσεως, καὶ ἣν ἔλαβεν εὐγένειαν ἐκ Θεοῦ· καὶ τὸ δὴ χαλεπώτεἐπὶ δὲ ἀνθρώπου πονηροῦ οὐκ ἔνι τοῦτο· οὐδὲ καὶ τὰς τῶν πολλῶν ἀλόγων κακίας εἰς τὴν του, ὅτι τῶν μὲν ἀλόγων ἕκαστον ἐν ἐλάττωμα ἔχει· γὰρ ἂν ἐλάττωμα πολλάκις κέκτηται ἄνθρωπος, ἀλλὰ ἑαυτοῦ συνάγει ψυχήν. δ'. Διὰ τοῦτο μὴ σκοπῶμεν εἰ ψυχὴν ἔχομεν ἀν θρώπου, ἀλλ' εἰ τυγχάνομεν ἄνθρωποι τὸ φρόνημα τῶν ἀλόγων ἄρχοντες υπάρχομεν, καὶ τῶν ἐν ἡμῖν ἀλόγων παθῶν δοῦλοι· πῶς οὖν ἄνθρωποι κληθῶν μεν, ὡς οὐκ ἔχομεν τῆς βασιλείας τὸ σύνθημα; Εν 4. Ilco non attendamus si animam babeamus humanam, sed si homines simus mente, irrationatius imperantes imperamur, ipsorum in nobis irvationalium affectuum servi. Quomodo ergo hom!- wis vocamur, cum non habeamus regia dignitatis g sign:? Cogitemus juxta cujus imaginem facti " νοήσωμεν κατὰ τίνος εἰκόνα γεγόναμεν, καὶ μὴ simus, nec deferemur in irrationalium vilitatem. Si enim velimus ediscere a Deo in natura infixas esse leges discernentes, quid bonum sit quid maLim, qui Deus juxta imaginem suam nos ereavit propriam et similitudinem. Ipsam nostram agendi rationem interrogabimus, et videbimus quomodo male agentes fugiant malorum accusationem, Mochus 1œchatur; mœchus autem si vocetur erubescit. Vicat quis confitenti minecho: Mechelet hæc agens lelatur, auliens erubescil. Dicat aliquis pejeranti: Tarjure; et injuriam habet allocutionem de propriis operibus. Si gitur bonam putat esse culpam, cur allocutionem fugit? Sed dicat sapienti:31piens, nec eum operis pudebit, nec dle allocutione rubescet. Vocet justum, Justum, et opere coronatur et allocutione gloriatur. Et quamvis prudenter recuset nomen, in mente tamen excipit bonam famam, et nullum unquam reperiet qui, malum ex ipso vultu apparens quod non mutuet speciem virtutis. Εt quomodo audiamus. Mindlas, you confitens mendacium mentitur, sed veritatem simula s decipit. losus non ostendit dolum, sed exhibet amicitiam et molitur improbitatem. Calumniator quando tribunal adit, non quod est confessus ingreditor, sed testem veritatis exhibens habitu per mendacium testem malitiæ ostendit. Verum et anima postra etsi malis immisceatur, nomine bonum amplectitur. κατενεχθῶμεν εἰς τὴν τῶν ἀλόγων εὐτέλειαν. Εἶπερ γὰρ ἐθέλομεν μαθεῖν, ὅτι ἐν τῇ φύσει ἔπηξεν ὁ Θεὸς τους νόμους τοὺς διακρίνοντας τί καλόν καὶ τί του νημών, κατ' εἰκόνα δημιουργήσας ἡμᾶς ἰδίαν καὶ καθ᾽ ὁμοίωσιν, αὐτὴν ἡμῶν τὴν ἀναστροφὴν ἐρωτή σωμεν, πῶς ἅπαντες οἱ ποιοῦντες τὰ κακὰ φεύγουσι τῶν κακῶν τὴν προσηγορίαν. Ο μοιχὸς μοι γεύει· μοιχὸς δὲ ἀκούων, αἰσχύνεται. Ειπάτω τις τῷ ὁμολογουμένῳ μοιχῷ, Μοιχέ· καὶ ὁ ποιῶν ἤδεται, ἀκούων αἰσχύνεται. Εἰπάτω τῷ ἐπιόρκῳ, Επίορχε καὶ εἰς ὕβριν λαμβάνει την προσηγορίαν τῶν ο! κείων ἔργων. Εἰ οὖν καλὸν ἡγεῖται τὴν ἁμαρτίαν, τί φεύγει τὴν προσηγορίαν; Αλλ' εἰπάτω τῷ σώ φρονι, Σωφρον· καὶ οὗ τὸ ἔργον ἥδεται, οὐδὲ τὴν προσηγορίαν αἰσχύνεται καλεσάτω τὸν δίκαιον δίκαιον· καὶ τῷ ἔργῳ στεφανοῦται, καὶ τῇ προσ γορία σεμνύνεται· κἂν γὰρ δι᾿ εὐλάβειαν παραιτή σηται τὸ ὄνομα, ἀλλ' ἐν τῇ ψυχῇ δέχεται τὴν εὐφη μίαν· καὶ οὐδεμίαν δὲ πάλιν εὑρήσει τις κακίαν, ἐξ οἰκείου προσώπου φαινομένην, ἐὰν μὴ δανείσηται πρόσωπον ἀρετῆς. Καὶ πῶς, ἀκούσωμεν· ὁ ψευδή μενος, οὐχ ὁμολογῶν τὸ ψεῦδος, ψεύδεται, ἀλλ' ἀλή θειαν ὑποκρινόμενος ἀπατᾷ· ὁ δήλιος οὐ δείκνυσι τὸν δόλον, ἀλλὰ σχηματίζεται τὴν φιλίαν, καὶ πραγ ματεύεται τὴν πονηρίαν· ὁ συκοφάντης ὅταν εἰσἔλθῃ εἰς δικαστήριον, οὐ τοῦτο ὁμολογήσας απερ ἔστιν εἰσέρχεται, ἀλλὰ μάρτυρα ἀληθείας προστη σάμενος τῷ σχήματι διὰ τοῦ ψεύδους, τον μάρτυρα τῆς κακίας ἐνδείκνυται· ἀλλὰ καὶ ἡ ψυχὴ ἡ ἡμετέρα, κἂν ἐν κακίαις ἐμφύρηται, τὸ ὄνομα τὸ ἀγα δὲν ἀσπάζεται. 5. Multi enim saepe domini ambitionem spiranfes et nihil aliud cogitanies nisi rapmann et injus'itiam, avertuntur a quibusdam rebus, vel a libeFando paupere a præsenti necessitate, vel a cedendo aliquid debiti, vel ab auxilio non ferendo affligentifus, aut iis qui affigere creduntur: et valens bene lega ione defuncturus ad virum potentem et improbum non extemplo a veritate incipit, et ei dicit quod est, sed præmittit ei nomen virtutis: Vives, inquiens, bonus, divulgatur nomen tuum; omnes tua praeclare facta cauunt, et multa hujusmodi adjungens ut flectatur ille bona allocutione, et desinat malitiam: Videte quomodo malitia vinciε. Πολλοὶ γὰρ πολλάκις δυνάσται πλεονεξία πνέοντες, καὶ μηδὲν ἕτερον ἐννοοῦντες ἢ ἁρπαγὴν καὶ ἀδικίαν, δυσωποῦνται παρά τινων, ἢ ἀνιένα: τῷ πένητι τὴν ἐπικειμένην ἀνάγκην, ἢ συγχωρῆσαί τι τοῦ χρέους, ἢ μὴ ἀμύνασθαι τοὺς λυπήσαντας ἢ λυπεῖν νομισθέντας· καὶ ὁ ἐλθὼν καλῶς πρεσβεύσα: παρὰ ἀνδρὶ δυνάστῃ καὶ πονηρῷ οὐκ εὐθέως ἀπὸ τῆς ἀληθείας ἄρχεται, καὶ λέγει αὐτῷ ὅ ἐστιν, ἀλλὰ προστίθησιν αὐτῷ ὄνομα ἀρετῆς, Ανήρ εἶ, φάσκων, ἀγαθός, διαβεβληταί σου τὸ ὄνομα, πάντες σου τὰς εὐπραγίας ᾄδουσι, καὶ πολλὰ τοιαῦτα συν άπτων, εἰ καμφθῇ τῇ εὐφημίᾳ ἐκεῖνος, καὶ φύγῃ τὴν πονηρίαν. Ορᾶτε πῶς ἡ κακία νικᾶται ταῖς

ETHICON II. εὐφημίαις τῆς ἀρετῆς· οὐδεὶς κακὸς κακῶς ἀκούειν tur, bonis virtutis verbis. Nullus improbus vult βούλεται· ἡ γὰρ φύσις τὸ ἴδιον ἀσπάζεται, εἰ καὶ ἡ προαίρεσι; τὸ ἐναντίον αἱρεῖται· τοσοῦτον ἀγα Οὸν ἡ ἀρετὴ, καὶ οὕτω ταύτης ἡ ἄσκησις, τίμιον μὲν κτῆμα τῷ ἔχοντι, ἥδιστον δὲ θέαμα τοῖς ἐντυχάνουσι. inprolus vocari, Natura enim proprium amplecti tur, etsi electio contrarium deligat. Tantum enim bonum est virtus, et hoc est ejus exercitium, honorabilis quidem possessio habenti, jucundissi⚫ mum vero spectaculum obviantibus. 6. idcirco cum multos a natura impetus exceperimus ad virtutem trahentes, non simus segnes, neque retrogrediamur, nec veluti laboriosa:u fugiamus virtutem, sed teneamus eam multum cum voluptate habentem lucrum: Elongemus nos terra; sursum adl coelos aspiciamus. Via huc ducenti adhæreamus; multo studio viam hanc perticiamus et nobis attendamus omnino ut necquicquam animo despondentes pereamus. Ut enim in theatris. ii qui in funem desursum extensum ascendere et descendere tentant, si vel minime oculos Nectant, deferuntur deorsum et pereunt; ita spiritalem viamų agentes si vel minime segnes fiant, præcipitantur. Nam via fune ipsa arctior, rectior, magisque ardua et altior, ob virtutis magnitudinem et excelsam dignitatem ingentissimam et maximam; ad ipsum cuim coelum desinit praeftum iter, et tunc nobis periculosiores erunt gradus, cum sursuni et ad ipsum apicem devenimus. His enim qui in altitue dinibus' stant magna trepidatio et una tantum relinquitur securitas, non inclinari deorsum nec aspicere ad terram). Multa enim exinde et periculosa vertigo accidit. Ne ergo experimentum fugiamus, virtutem colentes, posteriorum obliviscamur, in anteriora vero extendamur al desideratorum summum incitati properare, quod eveniat omnes nos contingere gratia et humanitate Domini nostri Jesu Christi, per quem et quocum sit Patri gloriať simul ac sanctissimo Spiritui nunc et sen per et in sæcula saeculorum. Amen. ς'. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ πολλὰς ἀπὸ τῆς φύσεως ἀφορμὰς δεξάμενοι πρὸς ἀρετὴν ἑλκούσας, μὴ ἐκνῶμεν μηδὲ ἀναδυώμεθα, μηδὲ ὡς ἐπίπονον φεύγωμεν τὴν ἀρετὴν, ἀλλ᾽ ἐλώμεθα ταύτην, πολύ μετὰ τῆς ἡδονῆς κεκτημένην τὸ κέρδος. Αποστήσωμεν ἑαυτοὺς τῆς γῆς· ἄνω πρὸς οὐρανὸν ἀναβλέψωμεν· τῆς ἐκεῖ φερούσης ἁψώμεθα· μετὰ πολλῆς τῆς σπουδῆς ταύτην ἀνύωμεν τὴν ὁδὸν, καὶ προσέχωμεν διαπαντὸς ἑαυτοῖς, ἵνα μὴ μικρὸν ἀθυ μήσαντες ἀπολώμεθα. Καθάπερ γὰρ ἐν τοῖς θεά τροις οἱ τὴν σχοίνον τὴν κάτωθεν ἄνω τεταμένην ἀναβαίνειν καὶ καταβαίνειν μελετώντες, ἂν μικρὸν παραβλέψωσι, παρατραπέντες κατενεχθήσονται κάτ τω καὶ ἀπολοῦνται, οὕτω καὶ οἱ τὴν πνευματικὴν ὀδεύοντες ὁδὸν, ἂν μικρὸν ῥαθυμήσωσι, κατακρημνίζονται. Καὶ γὰρ ἐκείνης τῆς σχοίνου ἡ ὁδὸς αὕτη καὶ στενωτέρα καὶ ὄρθιος καὶ προσάντης μᾶλλον ἐστι, καὶ ὑψηλοτέρα πολλῷ, διὰ τὸ τῆς ἀρετῆς μετ γαλεῖον, καὶ ὑψηλὸν ἀξίωμα, καὶ σφόδρα σφοδρὸν καὶ πάνω μέγα· πρὸς γὰρ αὐτὸν ἄνω τελευτᾷ τὸν οὐρανὸν ἡ ῥηθεῖσα πορεία· καὶ τότε ἡμῖν σφαλερώτερα ἔσται τὰ βήματα, ὅταν ἄνω καὶ πρὸς αὐτῇ γενώμεθα τῇ κορυφῇ. Τοῖς γὰρ ἐφ᾽ ὕψους ἐστῶσι πολὺς ὁ τρόμος καὶ μία μόνον ἀσφάλεια λείπεται, τὸ μὴ κατακύψαι κάτω, μηδὲ εἰς τὴν γῆν ἰδεῖν· καὶ γὰρ πολὺς ἐντεῦθεν καὶ χαλεπός ὁ σκοτάδινος γίνεται. Ούπερ ἵνα τὴν πεῖραν φύγωμεν, ἀρετήν ἀσκοῦντες, τῶν μὲν ὄπισθεν ἐπιλανθανώμεθα, τοῖς δὲ ἔμπροσθεν ἐκτεινώμεθα, πρὸς τὸ τῶν ἐφετῶν ἀκρότατον ἐπειγόμενοι φθάσαι· οὗ γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχείν χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα ἅμα τῷ ταναγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΔΙΑΛΕΞΕΩΣ ΤΡΙΤΗΣ ΗΘΙΚΟΝ *Οτι δεῖ ἡμᾶς ὠτία κτήσασθαι πνευματικὰ παρὰ Θεοῦ· καὶ ταῦτα λαβόντας, πρὸς ἅπαντα κατακούειν τῶν ψυχικῶν ἡμῶν ἰατρῶν, τῆς πνευματικῆς χρήζοντας θεραπείας. α΄. Τοιγαροῦν εὐξώμεθα προστεθῆναι ἡμῖν ὡτία παρὰ Θεοῦ πρὸς τὸ ἀκούειν, ὅ φησιν ή Γραφή, του τέστιν ὦτα νοητὰ καὶ δυνάμενα λόγον ἀκούειν, πρὸς τὸ τοῖς λεγομένοις ἐπιβάλλειν καλῶς· καὶ ταῦτα κτησάμενοι, πρὸς ἅπαντα κατακούωμεν αὐτοῦ τε Χριστοῦ καὶ τῶν θεραπόντων Χριστοῦ, τοῦ τῶν ψυχῶν ἰατροῦ καὶ τῶν σωμάτων, κάμνοντες ήδη κατά ψυχήν, ὅπως ἂν ἀπὸ τῆς κακίας ἀναστάντες, ἐντεῦθεν ἀπέλθωμεν ὑγιεῖς. Καὶ γάρ ἐστιν ὄντως ἄτοπον, τῶν μὲν σωμάτων ἡμῶν νοσούντων, καὶ Ιατρούς παρακαλεῖν, καὶ τοῖς νόμοις πείθεσθαι τῆς Pust Lucae vult, 8, verba: Qui habet aures audiendi, audial, eorumque explanationen, sequiSERMONIS TERTI ETHICON. Quod oporteat nos spiritales aures a Deo impetrare; et his acceptis, auscultare omnino animarum nostrarum medicos, quotiescunque spiritali medela indigebimus. 4. Oremus igitur ut aptentur nobis aures a Deo ad audiendum, ut ait Scriptura, id est aures intelligentes et valentes verbum audire, ut ad dicta feramur bene; et his impetratis in omnibus audiamus ‹t Christum et ministros Christi, qui animarum medi - cus est et corporum, in anima laborantes ut a malo devitato exhinc abeamus sani. Etenim est plane absurdum corporibus nostris ægrotis medicos advocare et legibus obtemperare artis, etsi dicant isti medicinam parari magni pretii, statim cedere, et quidquid injungant obedire confestim et stipendia tur tertium ethicon, cum egregia confessionis et asceticæ directionis expositione.

THEODORI MEȚITENIOTÆ 99) ipsi horum præscriptorum solvere; animam vero & τέχνης, κἂν εἴπωσιν οὗται φάρμακα κατασκευα male dispositam omninc negligere et nec medicum adducere, nec bona expendere..; et studium aliud. afferre, nec verbis attendere quibus liberaremur a morbo, sed perinde ac si servi, et inimici et hostis esset, ita eum despicere et nullam habere curam. Ut enim sunt medici corporum, ita et animarum. Et sicut illis obedimus male disposito curpore, ita oportet omnimode et ḥos audire, agrotante anima nostra; non enim fieri potest aliter ut animæ cupiditatibus eruamur. σθῆναι πολλῆς τιμῆ;, εὐθέως εἴκειν, κἂν ὁτιοῦν ἐπιτάξωσι, πείθεσθαι παραχρῆμα, καὶ μισθούς αυτ τοῖς τῶν προσταγμάτων τούτων τελεῖν· τῆς δὲ ψυχῆς κακῶς διακειμένης παντάπασιν ἀμελεῖν, καὶ μήτε ἰατρὸν εἰσάγειν, μήτε χρήματα αναλίσκειν, μήτε σπουδὴν ἄλλην εἰσφέρειν, μήτε λόγοις προτέ χειν δι' ὧν ἂν ἀπαλλαγῶμεν τῆς νόσου, ἀλλ' ὥσπερ δημίας τινὸς καὶ ἐχθροῦ καὶ πολεμίου κειμένου, οὕτω ταύτης καταφρονεῖν, καὶ μηδεμίαν ποιεῖσθαι ἐπιμέλειαν. Ὥσπερ γάρ εἰσιν ἰατροὶ σωμάτων, οὕτω δὴ καὶ ψυχῶν· καὶ καθαπερ ἐκείνοις πειθάμεθα, πονήρως τοῦ σώματος ἔχοντος, οὕτω χρὴ πάν. τως καὶ τούτων ἀκούειν, νοσούσης ἡμῶν ψυχῆς· οὐ γὰρ οἷόν τε ἄλλως τῶν ψυχικῶν ἡμᾶς ῥυσθῆναι παθῶν. β'. Οταν οὖν κάμνωμεν ψυχικῶς, μᾶλλον δὲ οὐκ ἔστιν ὅτε οὐ κάμνομεν, ἐπιδείξωμεν τὴν ἀῤῥωστοῦ. σαν ψυχὴν τῷ Δεσπότῃ Χριστῷ πρὸ πάντων, τῷ πᾶσαν νόσου καὶ μαλακίαν ἅπασαν ἰωμένῳ, τοὺς αὐτοῦ μαθητὰς εἰσάγωμεν, τοὺς θαυμασίους ιατρούς, καὶ σὺν αὐτοῖς τοὺς προφήτας· καὶ τούτοις παρακαθήσαντες ἀκούσωμεν παρ' αὐτῶν, τί δεῖ ποιεῖν τὴν νοσούσαν εἰς ἰατρείαν αὐτῆς. Πάντως ἐροῦσι καὶ οὐκ ἀποκρύψονται· φθέγγονται γὰρ ἀεὶ διὰ τῶν Γραφῶν. ᾿Αλλ' οὐ προσέχει τῷ πυρετῷ κατεχομένη; καταναγκάσωμεν ἡμεῖς αὐτὴν, καὶ τὸ λογικὸν αὐτῆς διεγείρωμεν, οὐκέτι χρήματα τοῖς ἰατροῖς και ταθεῖναι τούτοις· οὔτε γὰρ αὐτοὶ μισθὸν ὑπὲρ ξαυτῶν ἀπαιτοῦσιν, οὔτε ὑπέρ φαρμάκων ὧν κατασκευάζουσιν, εἰς ἀνάγκην ἡμᾶς δαπάνης ἐκκαλοῦνται, πλὴν τῆς ἐλεημοσύνης· ἐν τοῖς ἄλλοις δὲ καὶ προςδιδόασιν, οἷον ὅταν κελεύωσι σωφρονεῖν τῶν ἀκαί ρων ἡμᾶς, καὶ ἀτόπων ἀπαλλάττουσιν ἀναλωμάτων, ὅταν ἀπέχεσθαι μέθης, εὐπορωτέρους ἡμᾶς ποιούσιν. Είδες ἰατρῶν τέχνην μετὰ τῆς ὑγείας καὶ χρήσ ματα παρεχόντων; Παρακαθίσωμεν τοίνυν αὐτοῖς, ἀκούσωμεν τούτων τῶν λόγων επιταττόντων, ώτα κεκτημένοι πνευματικὰ πρὸς τὸ ἀκούειν· καὶ μάτ θωμεν παρ' αὐτῶν τοῦ νοσήματος ἡμῶν τὴν φύσιν, οἷον ὁρῶμεν χρημάτων πολλάκις καὶ πλεονεξίας, ὥσπερ οἱ πυρέττοντες ψυχροῦ· ἀκούσωμεν οὖν τί παραινούσι· καθάπερ γάρ φησιν ὁ σωματικός ἰατρὸς ἡμῶν, ὅτι ἐὰν χρήσησθε τῇ ἐπιθυμίᾳ πολλή, τὰ καὶ τὰ ὑποστήσεσθε· τὸν αὐτὴν δὴ τρόπου καὶ Παῦλος· Οἱ δὲ βουλόμενοι πλουτεῖν ἐμπίπτουσιν εἰ: πειρασμὸν καὶ ἐπιθυμίας ἀνοήτους καὶ βλαβερές, αἴτινες βυθίζουσι τοὺς ἀνθρώπους εἰς ὄλεθρον και ἀπώλειαν· ἀλλ' ἀκαρτέρητοί ἐσμεν. 'Ακούσωμε, 2. Quando ergo laboramus anima, non magis autem quum non laboramus ostendamus infirmam animam Domino Christo præ omnibus omnem morbum et debilitatem cunctam sananti, ejus discipulos inducamus mirandos medicos, et cum eis prophetas, et his assidentes audiamus ab eis quid faciendum ægrotæ ad ejus curationem. Omnino dicent nec quidquam abscondent; loquuntur enim semper per Scripturas. Sed non attendit febri capta? (Angariemus) cogamus nos em, et rationem eius excitemus quin oporteat bona medicis expendere istis. Neque enim mercedem pro seipsis ex poscunt, neque pro medicinis quas præparant,in necessitate a nobis expensum exigunt nisi ratione eleemosynæ. De cætero vero et addunt, quando verbi gratia, jubent temperari a superfluis et ab irrationalibus, liberant expensis: cum abstinere ab ebrietate, ditiores nos reddunt. Vidistine medicorum artein cum sanitate et divitias afferenten? Assideamus ergo istis, audiamus hæc jussuum verba quæ imperant, auribus acquisitis spiritualibus ad audiendum, et discamus ab eis morbi nostri naturam, sicuti videmus bonorum saepe et divitiarum, ut febr citantes frigoris; andiamus quid hortentur; sicut enim ait corporalis medicus noster; quando afliciemini cupiditate multa his et his opponetis. Eodem quidem modo et Paulus: Qui volunt divites fiðri, incidunt in tentationem et cupiditates stultas et nocuas, quæ præcipitant homines in perditionean et ruinam. Sed debiles sumus. Αudiamus cum rursus dicentem: Adhuc modicum et qui venit veniet, et non tardabit. Dominus prope est; nihil negligite; et rursus: Præterit figura hujus mundi. αὐτοῦ πάλιν λέγοντος. Ετι μικρὸν, ὁ ἐρχόμενος ἥξει καὶ οὐ χρονιεῖ ὁ Κύριος ἐγγύς· μηδὲν μερι μνάτε· καὶ αὖθις· Παράγει τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου τούτου. 3. Non solum autem jubet, sed et consolatur medicus: ita et ipse avertit cupiditatem: Vultis ditari, inquit, in operibus ditemini bonis. Cupinis thesaurizare, nequaquam impedio: modo fiat in coelis. Ac veluti medicus dicit frigus esse nocuum, ila et ipse brevius, quia brevem esse curat, evidentius multo et potentius: Radix omnium malorum est avaritia. Quo igitur oportet uti? lluc et dicit: Sufficientia pro abundantia, est enim quæstus maguus, at suflicientia cum pietate. Si autem argre γ'. Οὐδὲ γὰρ ἐπιτάττει μόνον, ἀλλὰ καὶ παραμυ θεῖται ὡς Ιατρός· οὕτω καὶ οὗτος μετοχετεύει τὴν ἐπιθυμίαν. Βούλεσθε πλουτεῖν; φησίν· ἐν ἔργοις πλουτεῖτε ἀγαθοῖς. Ἐπιθυμεῖτε θησαυρίζειν; οὐδὲν κωλύω· μένον ἐν τοῖς οὐρανοῖς· καὶ ὥσπερ ὁ ἰατρὸς λέγει, ὅτι τὸ ψυχρόν βλαβερόν, οὕτω καὶ αὐτὸς συντομώτερον, ἅτε βραχυλογίας ἐπιμελούμενος, σαφέστερον δὲ πολλῷ καὶ δυνατώτερον· βίζα γὰρ πάντων τῶν κακῶν ἐστιν ἡ φυλαργυρία. Τίνι δεῖ οὖν χρήσασθαι; λέγει καὶ τοῦτο, τῇ αὐταρκείᾳ ἀντὶ

ETHICON II. πλεονεξίας· ἔστι γάρ πορισμός μέγας, φησίν, ή ferat quis et nuplius desideret, et nondum conαὐτάρκεια μετ' εὐσεβείας. Εἰ δὲ δυσανασχετεί τις, sentiat abjicere optima quæque, dicit et ita debili καὶ πλειόνων ἐπιθυμεῖ, καὶ οὔπω χωρεῖ ρίψαι τὰ περιττά πάντα, λέγει καὶ τῷ οὕτως ἀρρώστῳ, καὶ τούτοις πῶς χρήσασθα: δεῖ· ἵνα οἱ χαίροντες ἐπὶ κτήμασιν ὡς μὴ χαίροντες ὦσιν· οἱ ἔχοντες, ώς μὴ κατέχοντες· οἱ χρώμενοι τῷ κόσμῳ τούτῳ, ὡς μὴ καταχρώμενοι· εἴδετε οἷα ἐπιτάττει; δ. Βούλεσθε καὶ ἕτερον ἐπεισάγωμεν τούτῳ ἐπο τρόν; Εμοιγε δοκεῖ· οὐδὲ γάρ εἰσιν οὗτοι ιατροί, καθάπερ οἱ τῶν σωμάτων, οἳ πολλάκις ἀντιφιλοτιμούμενοι ἀλλήλοις, κατέδυσαν τὸν ἀῤῥωστοῦντα· ἀλλ' οὐχ οὗτοι· πρὸς γὰρ τὴν τῶν καμνόντων ὑγίειαν, οὐ πρὸς τὴν οἰκείαν ὁρῶσι φιλοτιμίαν. Μὴ τοίνυν αὐτῶν δείσωμεν τὸ πλῆθος· εἷς ἐν ἅπασι φθέγγεται διδάσκαλος ὁ Χριστός· ἴδωμεν εἰσελ θέντα πάλιν ἕτερον, καὶ χαλεπὰ λέγοντα περὶ νοσή ματος τούτου, τὴν τοῦ Χριστοῦ συγγράφοντα διδαχήν, διεξιόντος, Οὐ δύνασθε Θεῷ δουλεύειν καὶ μα μωνᾷ. Ναί, φησί, καὶ πῶς ταῦτα ἔσται; πῶς τῆς ἐπιθυμίας παυσόμεθα; Ἐντεῦθεν καὶ τοῦτο ἔστι μαθεῖν· καὶ πῶς εἰσόμεθα; 'Ακούσωμεν αὐτοῦ καὶ τοῦτο λέγοντο;· Μὴ θησαυρίζετε ὑμῖν θησαυρούς ἐπὶ τῆς γῆς, ὅπου σῆς καὶ βρῶσις ἀφανίζει, καὶ ὅπου κλέπται διορύσσουσι καὶ κλέπτουσιν. Εἴδετε πῶς ἀπὸ τοῦ τόπου, ἀπὸ τῶν λυμαινομένων ἀπάγει τῆς ἐπιθυμίας ταύτης τῆς ἐνταῦθα, καὶ προσηλοί τῷ οὐρανῷ, ὅπου πάντα ἀνάλωτα; "Αν γὰρ μεταθῆτε τὸν πλοῦτον ἐκεῖ, φησὶν, ὅπου οὔτε σῆς οὔτε βρῶσις ἀφανίζει, οὔτε κλέπται διορύσσουσι καὶ κλέπτουσι, καὶ ταύτην ἀποκρούεσθε την νόσον, καὶ τὴν ψυχὴν ἐν μεγίστη καταστήσετε εὐπορίᾳ. ទ ε'. Μετὰ δὲ τῶν εἰρημένων παράδειγμα εἰς μέσον ἄγει, διὰ τούτου σωφρονίζων ἡμᾶς· καθάπερ γάρ ὁ ἰατρὸς φοβῶν τὸν ἄῤῥωστον, φησίν, ὅτι ὁ δεῖνα ψυχρῷ χρησάμενος ἀπώλετο, οὕτω καὶ αὐτὸς εἰσ ἀγει τὸν πλούσιον κάμνοντα καὶ ἐπιθυμοῦντα ζωῆς καὶ ὑγείας, οὐ δυνάμενον δὲ ἐπιτυχεῖν διὰ τὸ πλεονεξίας ἐφίεσθαι, ἀλλ᾽ ἀπιόντα κρούον· ὃν δή που τρόπον καὶ ἕτερον δείκνυσιν ἡμῖν σὺν αὐτῷ πλούσιον, ἄλλος εὐαγγελιστής τὸν ἀποτηγανιζό μενον, καὶ οὐδὲ σταγόνος ὄντα κύριον. Εἶτα δει κνύων ὅτι εὔκολα τὰ ἐπιτάγματα, φησίν· Εμβλέ-. ψατε εἰς τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ τὰ ἑξῆς. Η Συγκαταβατικός δὲ ῶν, οὐδὲ τοὺς πλουτοῦντας ἀφίησιν ἀπογινώσκειν· τὰ γὰρ παρὰ ἀνθρώποις ἀδύνατα δυνατά παρὰ τῷ Θεῷ, φησί. Κἂν γὰρ πλούσιος ᾖ τις, δύναται τοῦτον θεραπεῦσαι ὁ ἰατρός· οὐδὲ γὰρ τὸ πλουτεῖν ἀνεῖλεν, ἀλλὰ τὸ δοῦλον εἶναι χρημάτων τό, πλεονεξίας εραστήν· καὶ πῶς δυνατ τὸν τὸ πλουτοῦντα σωθῆναι; κοινὰ τὰ ὄντα τοῖς δεομένοις κεκτημένον, οἷος ἦν ὁ Ἰώβ, καὶ τὴν τοῦ πλείονος ἐπιθυμίαν ἐξορίζοντα ἀπὸ τῆς ψυχῆς, καὶ οὐδαμοῦ τὴν χρείαν ὑπερβαίνοντα τὴν ἀναγκαίαν· δείκνυσιν ἡμῖν καὶ τοῦτον αὐτὸν τὸν τελώνην, τὸν σφόδρα κατεχόμενον τῷ πυρετῷ τῆς πλεονεξίας, ταχέως ἀπαλλαγέντα τούτου τοῦ πυρετοῦ· τί γὰρ τελώνου καπηλικώτερον; 'Αλλ' όμως γέγονεν ἀκτήetiam quomodo his oporteat uti, ut fruentes bonis quasi non fruantur, et habentes quasi non habe: tes: ut hoc utentes mundo quasi non utentes: videtisne qualia jubeat? 4. Vultisue alium isti inducamos medicum? Ita mihi videtur. Non enim sunt isti ut corporum medici, qui sæpe æmulantes invicem submerserunt infirmum. Sed non isti: ad laborantium enim sanitatem non ad proprium honorem attendunt. Ne igitur horum timeanus multitudinem. Unus in omnibus loquitur magister Christus. Videamus ingredienteu alium, et ingrata dicentem, de morbo isto Christi assignantem doctrinam disserentis; Nemo potest Deo servire et mammonæ. Etiam inquit et quomodo ista fient? Quomodo cupiditas nostra cessabit? Hinc quoque illud potestis addiscere, et quomodo sciemus? Audiamus ipsum hoc quoque dicentem. Non thesaurizate vobis thesauros in terra, ubi vermis et ærugo destruit, et ubi fures effodiunt et furantur. Videte quomodo a loco, a damnum afferentibus avertit cupiditatis hujus mundi, et affigat cœlo, ubi nulla pereunt. Si enim deponatis divitias vestras ibi, inquit, ubi neque vermis neque ærugo destruit, neque fures effodiunt et furantur, hunc quoque expelletis morbum et animam in maxima constituetis constantia. 5. Post autem dicta exemplum in medium affert per hoc erudieus nos. Veluti namque medicus timens infirmum, dicit quemdam frigore captum absumptum esse, si et ipse inducit divitem laborantem et cupientem vitam et sanitatem non valentem autem attingere propter abundantiæ desiderium sed abeuntem retro. Eodem quidem modo et alium ostendit nobis cum eo divitem: alius evangelista friclum et neque gulta possessorem. Deinde ostendens facilia esse jussa, ait: Considerale volatilia coli, et reliqua. Mitior vero factus nec ipsos divites sinit desperare: Impossibilia enim hominibus possibilia suut Deo, inquit. Etsi enim dires esset aliquis, potest cum sanare medicus. Non enim divitiæ perdunt, sed servitus bonorum et abundantiæ appetitus. Et quomodo fieri potest ut dives salvas flat? communia si habeat sua cum pauperibus, ut eratJob; et amphoris rei cupiditatem excludens ab anima et nullo modo id de quo indiget præteriens necessarium; ostendit nobis et eundem publicanum valde captum febri avaritiæ, velociter liberatum ab hac febri. Quid enim publicado mercaturæ magis deditus? Verumtamen factus est sine possessione, pauper homo, eo quod obedierit medici legibus; etenim discipulos eos habuit Christus iisdem affectos morbis ac nos et sanat eos velociter; et coram

qu's pie ostendit nobis non desperare. Videte igitur μων ἄνθρωπος, ἐκ τοῦ πείθεσθαι τοῖς ἰατροῦ νό publicum istum. μοις· καὶ γὰρ τοὺς μαθητάς τοιούτους εἶχεν ὁ Χριστὸς ταῦτα νοσήσαντας τὰ νοσήματα, ἅπερ ἡμεῖς, καὶ ὑγιάναντας ταχέως· καὶ ἕκαστον αὐτῶν δείκνυσιν ἡμῖν, ὥστε μὴ ἀπογνῶναι. Ορᾶτε γοῦν τὴν τελώνην τοῦτον. 6. Attendite rursus alium publicanorum principem, juxta alium evangelistam; qui publicanus princeps quadruplum quidem pollicetur se daturum pro his quae rapuit, dimidiam vero partem omnium quæ possidebat se daturum pauperibus, ita ut Jesum exciperet. Sed videtis vos et valde concupiscitis bona? Habete omnium bona pro vestris; etenim amplius quam quæritis dabo vobis, inquit, divitum domos aperiens vobis per omnem terram. Qui enim reliquit patrem aut matrem aut agros aut domum, centuplum accipiet. Et non modo plurium fruitionear accipictis, sed et asperam sitim avaritive exstinguetis omnino, et feretis omnia facile, nou urodo ampliora non cupientes sed neque nie- ‹essaria sæpe. Ita Panlus esurit, et gloriatur magis quam si mandúcaret, cum ipse athleta pugnans et coronatus vellet dis-olvi el esse in desidia; vel nauta maritimos labores aggressus non cuperet in otio esse deinceps. Et nos ergo gustemus ut oportet fructus spirituales; cæterum autem non ducamus aliquid esse præsentia, velut quadam ebrietate pulcherrima futurorum cupiditate capti. Gustemus ergo omnia audiendo a spiritualibus nostris medicis, auribus spiritualibus acceptis a Deo ad audiendum, ut a strepitu praesentium liberemur et futurorum æternorum contingamus bonorum gratia et humanitate Domini nostri Jesu Christi, per quem et quocum sit Patri gloria simul cum sauctissimo Spiritu nunc et semper, et in ɛæcula seculorum. Amen. SERMONIS QUARTI ETHICON. Quod magnum detrimentum sit Scripturas ignorare. Et quod virtuti sint membra quovis specioso corpore formosiora. Et quanam sini hæc. Et quod perfecte imagines virtutis apostoli sint. Et quod nihil velet, si modo velimus, apostolis pares 108 fieri. Audiamus ergo quotquot lectionem divinitus inspiratarum Scripturarum negligimus, quantum subímus damnum, quantam penuriam. Quandonam activum accepimus gubernium si neque ipsas leges noverimus juxta quas gubernare oporteat? At ditescentes quidem et bona concupiscentes continuo excutiunt vestes suas ne vermibns edantur. Nos autem verme periculosiorem videntes oblivionem adulterantem qua pessumdatur anima nostra, non aggredimur sacros libros quibus decoratur anima ila:minata? Non discutiuus ex oblivione damnum? Non decoramus animam nostram eruditione, moPost Matthæi xi1, 52, explanatum textum: Ideo o anis scriba doctus in regno cœlorum, similis ς'. Σκοπείτε πάλιν ἕτερον ἀρχιτελώνην κατ' ἄλ λον εὐαγγελιστήν, ὃς ἀρχιτελώνης τετραπλασίονα μὲν ὑπέσχετο δώσειν ὑπὲρ ὧν ἤρπασε, τὰ δὲ ἡμίση πάντων ὧν ἐκέκτητο, δώσειν τοῖς πτωχοίς, ὥστε τὸν Ἰησοῦν ὑποδέξασθαι. 'Αλλ' ἐκκαίεσθε ὑμεῖς, καὶ σφόδρα ἐπιθυμεῖτε χρημάτων; Έχετε τὰ πάντων ἀντὶ τῶν ὑμετέρων· καὶ γὰρ πλεῖον ὧν ζητεῖτε δίδωμι ὑμῖν, φησί, τὰς τῶν πλουτούντων οἰκίας ἀνο:- γων ὑμῖν κατὰ τὴν οἰκουμένην. "Ος γὰρ ἀφῆκε πατέρα ή μητέρα ἢ ἀγροὺς ἢ οἰκίαν, ἑκατονταπλασίονα λήγεται. Καὶ οὐχὶ πλειόνων ἀπόλαυσιν μόνον λήψεσθε, ἀλλὰ καὶ τὸ χαλεπὸν τοῦτο δίψο; τῆς πλεονεξίας ἀναιρήσετε παντάπασι, καὶ οἴσετε πάντα ῥᾳδίως, οὐ μόνον τῶν πλειόνων οὐκ ἐφιέμενοι, ἀλλ᾽ οὐδὲ τῶν ἀναγκαίων πολλάκις. Οὕτως ὁ Παῦλος πεινά, καὶ σεμνύνεται μᾶλλον, ἢ ὅτε ἐσθίειν, ἐπεὶ καὶ ἀθλητὴς ἀγωνιζόμενος καὶ στεφανούμενος οὐκ ἂν ἕλοιτο καταλῦσαι καὶ εἶναι ἐν ῥᾳστώνῃ ἢ καὶ ἔμπορος τῶν ἐν θαλάττῃ πόνων αψάμενος, οὐκ ἂν ἐπιθυμήσειεν ἐν ἀργίᾳ εἶναι λοιπόν. Καὶ ἡμεῖς τοίνυν ἂν γευσώμεθα ὡς χρὴ τῶν καρπῶν τῶν πνευμα τικῶν, λοιπὸν οὐδὲ ἡγησόμεθά τι τὰ παρόντα εἶναι, καθάπερ τινὶ μέθῃ καλλίστῃ τῇ τῶν μελλόντων ἐπι· θυμίᾳ ἀλόντες. Γευσώμεθα γοῦν διὰ τοῦ πρὸς ἅπαντα κατακούειν τῶν ψυχικῶν ἡμῶν ἰατρῶν, ὠτία πνευματικὰ λαβόντες παρά Θεοῦ πρὸς τὸ ἀκούειν, ἵνα καὶ τοῦ θορύβου τῶν παρόντων ἀπαλλαγῶμεν, καὶ τῶν μελλόντων αἰωνίων ἐπιτύχωμεν ἀγαθῶν χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι᾿ οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα ἅμι τῷ παναγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀπ', καὶ εἰς τους αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΔΙΑΛΕΞΕΩΣ ΤΕΤΑΡΤΗΣ ΗΘΙΚΟΝ "Οτι μεγάλη ζημία τὸ μὴ τὰς Γραφὰς εἰδέναι· καὶ ὅτι τῇ ἀρετῇ εἰσι μέλη, παντὸς σώματος εὐειδοὺς εὐπρεπέστερα· καὶ τίνα ταῦτα· καὶ ὅτι ταύτης εικόνες ἀκριβεῖς οἱ ἀπόστολοι· καὶ ὅτι οὐδὲν τὸ κωλύον, ἐὰν θέλωμεν, τῶν ἀποστόλων ἴσους ἡμᾶς γενέσθαι α'. 'Ακούσωμεν τοίνυν ὅσοι τῆς ἀναγνώσεως τῶν θεοπνεύστων Γραφῶν ἀμελοῦμεν, ὅσην ὑπομένομεν βλάβην, ὅτην πενίαν. Πότε γὰρ τῆς διὰ τῶν ἔργων ἐπιλαθόμεθα πολιτείας, οἱ μηδὲ αὐτοὺς τοὺς νόμους εἰδότες, καθ' οὓς πολιτεύεσθαι χρή; 'Αλλ' οἱ μὲν πλουτούντες καὶ περὶ χρήματα μεμηνότες, συνεχώς τινάσσουσιν αὐτῶν τὰ ἱμάτια, ὥστε μὴ σητ έρωτα γενέσθα:· ἡμεῖς δὲ σητὸς χαλεπώτερον ὁρῶντες τὴν λήθην, λυμαινομένην ἡμῶν τὴν ψυχὴν, οὐκ ἐντυ χάνομεν ἱεροῖς βιβλίοις, δι' ὧν καλλωπίζεται ἡ ψυχη φωτιζομένη; οὐ διακρουόμεθα τὴν ἐκ τῆς λήθης λύμην; οὐ καλλωπίζομεν ἡμῶν τὴν ψυχὴν σωτ est homini patrifamilias qui profert de thesauro suo nova el vetera, sequitur ethicon.

ETHICON IV. eleemosynis et in invicem concordia? Apostolos et prophetas habentes, abstergentes nos doctrinis suis, `scabere peccati senectutem, inducentes juventutis florem, omnem labem, omnem rugam, omnet sordem ejicientes ex anima nostra et pulchritudie nem infinitam ingerentes ei, et meliorem omnimodo corporis specie. Pulchritudo enim corporis morbo emarcescit, et copia temporis corrumpitur, e senectute exstinguitur, et morte superveniente tota destruitur. Animæ vero forma non morbo, non tempore, non senectute, non morte, non alia ulla re simili deterior fieri potest, sed remanet perpetuo florens. Et ea corporis forma aspicientes ad libidinem allicit sæpe, animæ vero ipsum Deum ad sui amorem attrahit, juxta illud quod ait propheta Ecclesiam alloquens, quæ est fidei nostræ omnis plenitudo: Audi, filia, et vide, et inclina aurei tuam; et concupiscet rex decorem tuum. Quam pulchritudinem nos despicientes misere, non decoramus nostram animam, ut dixi. Non inspicimus continuo imaginem virtutis, et membra ejus ediscimus et caput: etenim et caput habet et membra quovis corpore specioso et pulchro formosiora. σύνῃ καὶ ἐπιεικείᾳ καὶ φόβῳ πρὸς Θεὸν ἐῤῥιζω destia et tinore in Deum radicalo, et precibis, et μένῳ, καὶ ταῖς εὐχαῖς καὶ ταῖς ἐλεημοσύναις, καὶ τῇ πρὸς ἀλλήλους ὁμονοίᾳ; τοὺς ἀποστόλους καὶ τους προφήτας ἔχοντες ἡμᾶς ἀποσμήχοντας διὰ τῶν διδαγμάτων αὐτῶν, ἀποξύοντας τῆς ἁμαρτίας το γῆρας, ἐπάγοντας τῆς νεότητος τὴν ἀκμήν, πᾶσαν κηλίδα, πᾶσαν ρυτίδα, πάντα σπίλον ἐκβάλλοντας τῆς ἡμετέρας ψυχῆς, καὶ κάλλος ἀμήχανον ἐντιθένα τας αὐτῇ, καὶ κρεῖττον πολλῷ τῷ μέτρῳ τοῦ σώ γατος κάλλους· τὸ μὲν γὰρ τοῦ σώματος κάλλος καὶ νόσο; ἐμάρανε, καὶ πλῆθος χρόνου διέφθειρε, καὶ γῆρας έσβεσε, καὶ θάνατος ἐπελθὼν ἅπαν ἀνεῖλε τὸ δὲ τῆς ψυχῆς οὐ νόσος, οὐ χρόνος, οὐ γῆρας, οὐ θάνατος, οὐκ ἄλλο τῶν τοιούτων οὐδὲν λυμαίνεσθαι δύναται, ἀλλὰ μένει διηνεκῶς ἀνθοῦν· καὶ τὸ μὲν τοῦ σώματος, τοὺς ὁρῶντας εἰς ἀκολασίαν εκκαλεῖται πολλάκις· τὸ δὲ τῆς ψυχῆς κάλλος, αὐτὸν τὸν Θεὸν πρὸς τὸν οἰκεῖον ἔρωτα ἐπισπᾶται· καθά φησιν ὁ Προφήτης πρὸς τὴν Ἐκκλησίαν διαλεγόμενος, * τις ἐστὶ τὸ τῶν πιστῶν ἡμῶν ἅπαν πλήρωμα Ακουσον, θύγατερ, καὶ ἴδε, καὶ κλίνον τὸ οὖς σου, καὶ ἐπιθυμήσει ὁ βασιλεὺς τοῦ κάλλους σου. Οὗ δὴ κάλλους ἡμεῖς καταφρονοῦντες ἀθλίως, οὐ καλλω πίζομεν ἡμῶν τὴν ψυχὴν, ὡς εἶπον, οὐκ ἐπισκοποῦμεν συνεχῶς τὴν εἰκόνα τῆς ἀρετῆ;, καὶ τὰ μέλη αὐτῆς καταμανθάνομεν, καὶ τὴν κεφαλὴν· καὶ γὰρ καὶ κεφαλὴν ἔχει καὶ μέλη παντὸς σώματος εὐειδοῦς καὶ καλοῦ εὐπρεπέστερα. β'. Τί; οὖν ἡ κεφαλὴ τῆς ἀρετῆς φησιν; Η ταπε:- νοφροσύνη· διὸ καὶ ἀπ' αὐτῆς ὁ Χριστὸς ἄρχεται, λέγων· Μακάριοι οἱ πτωχοὶ τῷ πνεύματι· αὕτη ἡ κεφαλὴ οὐ κόμας ἔχει καὶ βοστρύχους, ἀλλὰ κάλλος G τοιοῦτον, οἷον τὸν Θεὸν ἐπισπάσασθαι. Ἐπὶ τίνα γὰρ ἐπιβλέψω, φησὶν, ἀλλ' ἢ ἐπὶ τὸν πρᾶον καὶ ἡσύ χιον καὶ τρέμοντά μου τους λόγους; Καὶ πάλιν Οἱ ὀφθαλμοί μου ἐπὶ τοὺς πραεῖς τῆς γῆς. Καὶ αὖθις· ἐγγὺς Κύριος τοῖς συντετριμμένοις τὴν καρδίαν, καὶ τοὺς ταπεινούς πνεύματι σώσει. Αὕτη ἡ κεφαλὴ ἀντὶ τριχῶν καὶ κόμης, θύματα φέρει τῷ Θεῷ, κεχαρισμένα· βωμός ἐστι χρυσοῦς καὶ θυσιαστήριον πνευματικόν· Θυσία γὰρ τῷ Θεῷ πνεῦμα συντετριμμένον. Αὕτη ἐστὶν ἡ τῆς σοφίας μήτηρ ἂν ταύτην ἔχῃ τις, καὶ τὰ λοιπὰ ἕξει· εἶδες κεφαλὴν οἷαν οὐδέποτε εἶδες. Βούλει καὶ τὸ πρόσωπον ἰδεῖν. μᾶλλον δὲ μαθεῖν; Οὐκοῦν μάθε τέως αὐτοῦ τὸ χρῶμα τὸ ἐρυθρὸν καὶ εὐανθὲς καὶ πολλὴν ἔχον τὴν ἡ χάριν· καὶ μάθε πόθεν συνίσταται πόθεν οὖν συνἵσταται; ἀπὸ τοῦ αἰσχύνεσθαι καὶ ἐρυθριᾷν· διὸ καὶ τις φησί, Πρὸ αἰσχυντηροῦ προελεύσεται χάρις· τοῦτο καὶ τῶν ἄλλων μελῶν πολὺ καταχεῖ τὸ κάλ λος και μυρία μίξης χρώματα, οὐκ ἐργάσῃ τοι αὐτην ώραν. Εἰ δὲ καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐθέλεις ἰδεῖν, ὅρα κοσμιότητι καὶ σωφροσύνῃ μετὰ ἀκρι βείας υπογεγραμμένους. Διὸ καὶ οὕτω καλοὶ καὶ ὀξυδερκείς γίνονται, ὡς καὶ αὐτὸν τὸν Κύριον ὁρᾷν· Μακάριοι γάρ, φησίν, οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, ὅτι αὐτοὶ τὸν Θεὸν ὄψονται· στόμα δὲ αὐτῆς, σοφία καὶ σύνεσις, καὶ τὸ πνευματικούς ὕμνους εἰδέναι· καρδία δὲ, Γραφῶν ἐμπειρία, καὶ δογμάτων ἀκριβῶν PATROL. GR. CXLIX. 2. Quod ergo caput est virtutis? inquit. Humilitas ileo, et ab ea Christus incipit dicens: Beati pauperes spiritu. Hoc caput non cæsariem habet nec cincinnos, sed talem pulchritudinem ut Deum attrahat. Super quem enim aspiciam, inquit, nisi super mansuetum et pacificum, et timentem sermones meos? Et rursus: Oculi mei super mansuetos terræ. Et denuo: Prope est Dominus contrites corde et humiles spiritu salvos faciet. Ipsum caput pro capillis et cæsarie victimas fert Deo gratas: altare est aureum et ara spiritalis. Sacrificium enim Deo spiritus contribulatus. Ipsa est sapientiæe mater: si quis eam habet, et cætera habebit. Vidisti caput quale nunquam vidisti, visne et faciem videre, potius vero discere? Disce ergo usque ad ejus colorem rubrum et bene florentem, et muliam habens gratiam. Et disce unde consistat? Unde igitur consistat? pulore et rubore: ideo et dicitur: Ruborem præcedit gratia. Hoc cæteris membris multam infundit pulchritudinem. Etsi in - numeros misceas colores, non efficies tantam pul. chritudinem. Si autem oculus vis videre, aspice modestia et prudentia accurate compositos. Idcirco ita pulchri et acuti fiunt ut et ipsi Dominume videant. Beati euin, ait, mundi corde, quia ipsi Denn videbunt. Os autem ejus sapientia et intellectus et spiritalia cantica noscere. Cor vero, Scripturarum experientia; et dogmatum exactorum examen, et humanitas et bonitas, ac veluti absque priore vivera non potes, ita absque posteriore non salvum fieri potes inde etenim omnia gignuntur pulchra, Jih

sunt et pedes ct manus, bonorum operum exhibi- διατήρησις, καὶ φιλανθρωπία καὶ χρηστότης· καὶ tiones; illius est anima, pietas; illius est pectus aureum et adamante durius, fortitudo: et omnia perdi facilius quam disrumpi pectus ejos. Spiritus antem qui est in cerebro et corde, charitas est. καθάπερ ταύτης ἄνευ οὐκ ἔνι ζῆσαι, οὕτως οὐδὲ ἐκείνης χωρὶς ἔνι σωθῆναι ποτέ· καὶ γὰρ ἐκεῖθεν πάντα τίκτεται τὰ καλά. Εἰσὶν αὐτῇ καὶ πόδε; καὶ χεῖρες τῶν ἀγαθῶν ἔργων αἱ ἐπιδείξεις· ἔστιν απ χρυσοῦν καὶ ἀδάμαντος στέῤῥότερον, ἡ ἀνδρία· καὶ Τὸ δὲ πνεῦμα τὸ ἐν ἐγκεφάλῳ καὶ καρδίᾳ, ἡ τῆς καὶ ψυχή, ἡ εὐσέβεια· ἔστιν αὐτῇ καὶ στῆθος πάντα ἁλῶναι εὔκολον, ἢ τοῦτο διαῤῥαγῆναι τὸ στῆθος. ἀγάπη ἐστί. 3. Visne ut et de ipsis operibus estendam tibi imaginem? Intende mibi et ipsum evangelista, Matthæum, inquam; et vero non omnem ejus vitam descriptam habemus, sed tamen e paucis possimus ejus imaginem cernere fulgentem. Quod quidem humilis contritus erat, audi juxta Evangelium, publicanum seipsum vocantem; quod autem misericors, vide cunctis exutum, et sequentem Christum; quod pius, patet e doctrinis; et intelligentiam illins vides qua composuit Evangelium; facile potes videre et charitatem: de orbe enimi Jerrarum curam habuit; et bonorum operum probationem vides propter thronum in quo sedere debet, et fortitudinem ex eo collige quod lætus reversus est a facie synagogæ; talem vivam virrutis imaginem et cæterorum quemque apostolorum reperimus. Etenim magnos et miros effecerunt eos von miracula, sed virtutes anime. Siulti enim, ejicientes den onia, postquam injuste egissent, non Cacti sunt mirabiles, sed et puniti sunt; isti autem, bona despicientes, gloriam contemnentes, rebus vitæ liberati, exinde magis mirabiles facti sunt; si autem ista non possedissent, at servi cupiditatum fuissent, etsi innumeros mortuos resuscitassent, non modo nequicquam profecissent, sed et impostores visi fuissent. Sic est vila undequaque fulgens, spiritus gratiam attrahens. γ'. Βούλει καὶ ἐπ' αὐτῶν τῶν ἔργων δείξω σοι τὴν εἰκόνα; ἐννόησόν μοι τοῦτον αὐτὴν τὴν εὐαγγε λιστήν, λέγω δὴ τὸν Ματθαῖον, καί τοι οὐ πάντα αὐτοῦ τὸν βίον ἀνάγραπτον ἔχομεν, ἀλλ' ὅμως καὶ ἐξ ὀλίγων ἐστὶν αὐτοῦ τὴν εἰκόνα ἰδεῖν διαλάμπου σαν. Ὅτι μὲν ταπεινός συντετριμμένος ἦν, ἄκουσον μετὰ τὸ Εὐαγγέλιον, τελώνην ἑαυτὸν καλοῦντα· ὅτι δὲ καὶ ἐλεήμων, ὅρα πάντα ἀποδυσάμενον, καὶ ἀκολουθήσαντα τῷ Χριστῷ· ὅτι δὲ καὶ εὐσεβής, δῆλον ἀπὸ τῶν δογμάτων· καὶ τὴν σύνεσιν δὲ αὐτοῦ, ἀφ' οὗ συνέθηκεν Εὐαγγελίου ῥᾴδιον ἔστιν ἰδεῖν καὶ τὴν ἀγάπην· τῆς γὰρ οἰκουμένης ἐπεμελήσατο καὶ τὴν τῶν ἔργων ἀγαθῶν ἐπίδειξιν, ἀπὸ τοῦ θρό νου ἐφ' οὗ μέλλει καθεδεῖσθαι· καὶ τὴν ἀνδρίαν δὲ, ἐξ ὧν χαίρων ὑπέστρεψεν ἀπὸ τοῦ προσώπου του συνεδρίου· τοιαύτην ἔμψυχον ἀρετῆς εἰκόνα, και τῶν ἄλλων ἔκαστον ἀποστόλων εὑρήσομεν. Καὶ γὰρ μεγάλους καὶ θαυμαστοὺς ἐποίησεν αὐτοὺς οὐχε τὰ σημεῖα, ἀλλ' ἡ τῆς ψυχῆς ἀρετή· πολλοὶ μὲν γὰρ δαίμονας ἐκβαλόντες, ἐπειδὴ τὴν ἀνομίαν είρ. γάσαντο, οὐκ ἐγένοντο θαυμαστοί, ἀλλὰ καὶ ἐκολάσθησαν· οὗτοι δὲ χρημάτων καταφρονήσαντες, δόξης υπεριδόντες, πραγμάτων ἀπαλλαγέντες βιωτικών, ἐντεῦθεν μᾶλλον ἐθαυμαστώθησαν· ὡς εἴ γε μὴ ταῦτα εἶχον, ἀλλὰ δοῦλοι παθῶν ἦσαν, εἰ καὶ μυρίους ήγειραν νεκρούς, οὐ μόνον οὐδὲν ἂν ὠφέλησαν, ἀλλὰ καὶ ἀπατεῶνες ἂν ἐνομίσθησαν εἶναι. Οὕτως ὁ βίος ἐστὶν ὁ πανταχοῦ λάμπων, ὁ καὶ τοῦ πνεύματος τὴν χάριν ἐπισπώμενος. δ΄. Ποιον σημεῖον ὁ Ἰωάννης ἐποίησεν, ὅτι πόλεις τοσαύτας ανηρτήσατο; ὅτι γὰρ οὐδὲν ἐθαυμαστούρ γησεν, ἄκουσον τοῦ εὐαγγελιστοῦ λέγοντος, ὅτι Ιωάννης μὲν σημεῖον ἐποίησεν οὐδέν· πό εν δὲ θαυμαστὸς Ηλίας ἐγένετο; οὐκ ἀπὸ τῆς παρξησίας 4. Quale miraculum fecit Joandes, qui urbes tantas suspendit? Illum nullius auctorem signi, audi evangelistam dicentem: Joannes signum fecit nulum. Unde igitur Elias clarus factus est? Nonne operatus est ex veracitate ad regem? nouno azelo pro Deo? nonne a paupertate? nonne a τῆς πρὸς τὸν βασιλέα; οὐκ ἀπὸ τοῦ ζήλου τοῦ ὑπὲρ pelle ovina et spelunca et montibus? Signa enim post hæc omnia patravit. Joh autem, quale operatos est miraculum, quod diabolus videns eum pereussit? Miraculum quidem nullam, vitam vero fulgentem et patientiam adamante duriorem exhibens. Quale miraculum David fecit adhuc adolescens, ut diceret Deus: Inveni David filium Jesse, virum juxta cor meun? et Abraham, et Isaac, et Jacob, quem mortuum suscitarunt? quam lepra sanarunt? nescis miracula, nisi sapientes simus, et noceant sæpe? sic multi ex Gorinthiis separad sunt ab invicem sie multi ex Roman's desperati sunt. Ita Simon dejectus est: ita qui Christum cupiebat sequi, dissuasus est audiens vulpes antra τοῦ Θεοῦ; οὐκ ἀπὸ τῆς ἀκτημοσύνης; οὐκ ἀπὸ τῆς μηλωτὴς καὶ τοῦ σπηλαίου καὶ τῶν ὁμῶν; τὰ γὰρ σημεία μετὰ ταῦτα ἅπαντα ἐποίησε. Τὸν δὲ Ἰὼβ ποῖον σημεῖον ὁρῶν ποιοῦντα ἐξεπλάγη ὁ διάβολος; σημεῖον μὲν οὐδὲν, βίον δὲ λάμποντα καὶ ὑπομονὴν ἀδάμαντος στεῤῥοτέραν ἐπιδεικνύμενον· ποῖον στ μεῖον ὁ Δαβὶδ ἐποίησεν ἔτι νέος ὢν, ὡς εἰπεῖν τὸν Θεόν, Εὗρον Δαβὶδ τὸν τοῦ Ἰεσσαὶ, ἄνδρα κατὰ τὴν καρδίαν μου; Ο δὲ ᾽Αβραὰμ, καὶ ὁ Ἰσαὰκ, καὶ ὁ Ἰακώβ, ποῖον νεκρόν ήγειραν; ποῖον δὲ λεπρὸν ἐκαθάρισαν; οὐκ οἶσθα ὅτι τὰ σημεῖα, ἐὰν μὴ νήφωμεν, καὶ βλάπτει πολλάκις; Οὕτω πολλοὶ τῶν Κορινθίων ἀπεσχίσθησαν ἀπ' ἀλλήλων· οὕτω πολλοὶ τῶν Ῥωμαίων ἀπενοήθησαν· οὕτω Σίμων έξε

ETHICON 1V. enim quisque unus bona, alter gloriam cupiens, ab iis quibus operantur miracula exciderunt. Vitæe antem cura et virtutis amor non modo non pariunt tale desiderium, sed et exsistentem destruuft. βλήθη· οὕτως ὁ τῷ Χριστῷ τότε ἐπιθυμήσας ἀκο- labere, et volatilia coli habitacula, flium autem λουθεῖν ἀπεδοκιμάζετο, ἀκούσας ὅτι αἱ ἀλώπεκες hominis non habere quo caput reponat: horum φωλεούς ἔχουσι, καὶ τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ και τασκηνώσεις, ὁ δὲ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου οὐκ ἔχει που τὴν κεφαλὴν κλίνῃ· τούτων γὰρ ἕκαστος, ὁ μὲν χρημάτων, ὁ δὲ δόξης ἐφιέμενος, τῶν ἀπὸ τῶν σημείων ἐξέπιπτον· βίου δὲ ἐπιμέλεια, καὶ ἀρετῆς ἔρως οὐ μόνον οὐ τίκτει τοιαύτην ἐπιθυμίαν, ἀλλὰ καὶ οὖσαν ἀναιρ:ί. 5. Et ipse Dominus, quando præcepta dabat suis discipulis, quid dicebat? Operamini signa, ut videant homines? Minime, sed quid? Luceat lux vestra coram hominibus, ut videant opera vestra bona, et glorilicent Patrem vestrum qui est in cœlis. Et Petro non dixit: Si diligis me, operare miracula, sed: Pasc oves meas; et ubique præ cæteris eum honorans cum Jacobo et Joanne: quare, quæso, præ cæteris eum honorabat? propter miracula? Et omnes similiter sanabant leprosos, et mortuos suscitabant. Omnibus enim potestatem dedit istam. Unde ergo habebant amplius isti? a virtute animæ. Vides ubique esse vitæ curam, et ubique per opera demonstrationem. fructibus eorum, inquit, noscetis eos. Quo vero vita nostra noscitur? Num a miraculorum ostensione, an optimæ directionis diligentia? Patet esse posterius. Miracula enim et ascensus inde veniunt et huc desinit finis. Quando enim vitæ optimæ inducitur ea gratia, eo fit ut gratiam accipiens accipiat ad recte faciendum cæterorum vitam; quum Christus ideo miranda ista operatus est ut fide digume apparens et ad se homines attrahens, virtutem in vitam adducat; idcirco et majorem in hoc zelum adhibuit. Non enim miraculis contentus erat solis, sed et gehennam minabatur, et regnum nuntiabat, et inauditas illas ponebat leges et omnia ad hoc faciebat ut angelis pares elliceret homines: et quis dico quod Christus omnia hujus rei gratia faciebat? Tibi enim si quis concessit, dic queso, mortuos suscitare in nomine ipsius, aut propter nomen ejus mori, quid recipere posses welius? Nonne patet esse posterius? et tamen lic miracula, illic opera. Quid ergo, si quis proposuit tibi facere herbamı aurum; aut posse bona omnia quasi fenum despicere, nonne hoc reciperes patius? Et valde evidenter; etenim hoc homines maxime attraheret, Si enim viderent herbam aurum factam, cuperent et ipsi hanc accipere potestatem quam Simon, et augeret in ipsis bonorum delectatio. Si autem viderent ut fænum omnes aurum dispicientes, ome uino morbo isto liberarentur. ε'. Καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Κύριος, ὅτε τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς ἐνομοθέτει, τί ἔλεγε: Ποιήσατε σημεία, ἵνα Γέωσιν οἱ ἄνθρωποι; Οὐδαμῶς· ἀλλὰ τί; Λαμψάτω τὸ φῶς ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὅπως ἴδωσι τὰ καλὰ ὑμῶν ἔργα, καὶ δοξάσωσι τὸν Πατέρα ὑμῶν τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Καὶ τῷ Πέτρῳ δὲ οὐκ εἶπεν, Εἰ φιλεῖς με, ποίει σημεῖα, ἀλλὰ, Ποίμαινε τὰ πρόβατά μου· καὶ πανταχοῦ δὲ αὐτὸν προτιμῶν τῶν ἄλλων μετὰ Ἰακώβου καὶ Ἰωάννου, πόθεν, εἰπέ μοι, προετίμα; ἀπὸ τῶν σημείων; Καὶ μὴν πάντες ὁμοίως ἐκάθαιρον τοὺς λεπρούς, καὶ τοὺς νεκροὺς ἤγειρον· πᾶσι γὰρ ὁμοίως τὴν ἐξουσίαν ἔδωκε ταύτην· πόθεν οὖν εἶχον τὸ πλέον οὗτοι; ἀπὸ τῆς κατὰ ψυχὴν ἀρετῆς· ὁρᾷς ὅτι πανταχοῦ βίου χρεία, καὶ τῆς διὰ τῶν ἔργων ἐπιδείξεως· ἀπὸ τῶν καρπῶν γὰρ, φησὶν, αὐτῶν ἐπιγνώσεσθε αὐτούς. Τί δὲ τὴν ζωὴν ἡμῶν συνίστησιν; ἄρα τῶν σημείων ἡ ἐπίδειξις, ἢ τῆς ἀρίστης πολιτείας ἡ ἀκρίβεια; εὔδηλον ὅτι τὸ δεύτερον· τὰ δὲ σημεῖα, καὶ τὰς ἀφορμὶς ἐντεῦθεν ἔχει, καὶ εἰς τοῦτο καταλήγει τὸ τέλος. Οτε γὰρ βίον ἄριστον ἐπισπᾶται ταύτην την χάριν, ὅ τε λαμβάνων τὴν χάριν, διὰ τοῦτο λαμβάνει, ἵνα τὸν ἑτέρων διορθώσηται βίον· ἐπεὶ καὶ ὁ Χριστὸς διὰ τοῦτο τὰ θαυμαστὰ ἐκεῖνα ἐποίησεν, ἵνα, ἀξιόπιστος ἐντεῦθεν φανείς, καὶ πρὸς ἑαυτὸν τοὺς ἀνθρώπους ἑλκύσας, ἀρετὴν εἰς τὸν βίον εἰσα γάγῃ· διὸ καὶ τὴν πλείονα ὑπὲρ τούτου σπουδήν ἐποίει. Οὐδὲ γὰρ τοῖς σημείοις ἡρκεῖτο μόνοις, ἀλλὰ καὶ γέενναν ἠπείλει, καὶ βασιλείαν ἐπηγγέλλετο, καὶ τοὺς παραδόξους ἐκείνους ἐτίθει νόμους, καὶ πάντα ὑπὲρ τούτου ἐπραγματεύετο, ἵνα ἐσαγγέλους ἐργάσηται τοὺς ἀνθρώπους· καὶ τί λέγω ὅτι ὁ Χρι στὸς πάντα ὑπὲρ τούτου ἐποίε:; Σαὶ γὰρ εἴ τις ἔδω κεν, εἰπέ μοι, αἵρεσιν νεκροὺς ἀναστῆσαι ἐν τῷ ὀνόματι αὐτοῦ, ἢ διὰ τὸ ὄνομα αὐτοῦ ἀποθανεῖν, τ ἂν ἐδέξω μᾶλλον; οὐκ εὔδηλον ὅτι τὸ δεύτερον; καὶ μὴν τὸ μὲν, σημεῖον ἐστίν· τὸ δὲ, ἔργον. Τί δὲ εἰ τις σοι προὔθηκε ποιῆσαι χόρτον, χρυσὸν, ἢ δυνηθῆναι πάντων τῶν χρημάτων ὡς χόρτου καταφρο νῆσαι, οὐκ ἂν τοῦτο ἐδέξω μᾶλλον; καὶ μάλα εἰκό τως· καὶ γὰρ τοὺς ἀνθρώπους τοῦτο ἂν μάλιστα ἐπεσπάσατο. Εἰ μὲν γὰρ εἶδον τὸν χόρτον χρυσὸν γενόμενον, ἐπεθύμησαν ἂν καὶ αὐτοὶ ταύτην λαβεῖν τὴν δύναμιν ὥσπερ ὁ Σίμων, καὶ ηὐξήθη ἐν αὐτοῖς ὁ τῶν χρημάτων ἔρως· εἰ δὲ εἶδον ὡς χάρτου τοῦ χρυσοῦ πάντας καταφρονοῦντας, πάλαι ἂν τῆς νόσου ταύτης ἀπηλλάγησαν. ς'. Όμᾷς ὅ τι ὁ βίος μᾶλλον ὠφελεῖν δύναται; βίον δὲ λέγω νῦν οὐχὶ ἂν νηστεύσῃς, οὐδὲ ἂν σάκ κου καὶ σποδὸν ὑποστρώσης, ἀλλ' ἐὰν χρημάτων ὑπερίδης, ὡς ὑπεριδεῖν χρή, ἐὰν φιλοσοφήσης κατά 6. Vide sue quid vita potius prodesse potest? Vitam autem nunc dico non si jejunes, neque si saccum et cinerem subeas, sed si bona despicias, ut despicere oportet, si philosopheris juxta desur-

sum philosophiam, si des esurienti panem tuum, τὴν ἀνωτάτω φιλοσοφίαν, ἐὰν δῷς πεινῶντι τὸν ἄρο si appetitum domineris, si vanam gloriam ejicias, si invidiam destruas; ita et ipse Christus docebat: Discite enim, inquiebat, a me quia mitis sum et humilis corde; non dixit: Jejunavi, et habebat dicere de quadraginta diebus, sed non boc dixit, verum Mitis sum et humilis corde. Et rursus, mittens discipulos suos ad prædicandum, non dixit: Jejunate, seul: Omne quod apponetur vobis manducate. De divitiis plane quidem multam diligentiam dissuadebat, dicens: Non habebitis aurum, neque argentum, neque æs in zonis vestris; hæc autem dico vobis, non jejunium dammans, absit, etenim valde hoc laudo, sed pro vobis patiens cæteris omnibus virtutis speciebus posthabitis, solam credite sufficere ad salutem vestram, eam qur ultimam loci virtutis tenet partem: maximum enim est charitas, et sufficientia, et eleemosyna quae et virginitatem superat; sine enim virginitate cerni potest regnum, absque autem eleemosyna impossibile est. Et hoc ostendunt quinque virgines; Necessariorum cnim boc et præcipuorum summa: non quidem immerito, nam cor virtutis illud vocavimus. 7. Itaque si velimus, possumus et nos velut virtutis imaginem ad quemque aspicientes apostolo - Bu, et Scripturis divinis hoc diligenter præbentibus, per quas anima decoratur illuminata nihil cedere iHis num enim angeli erant illi? num de cœlo descenderunt? Nonne ejusdem naturæ nobiscum participes fuerunt? noune in urbibus enutriti sunt? nonne iisdem usi sunt? nonne artes manibas exercuerunt? facti sunt autem mirabiles, et vere præ omnibus mirandi, omnem virtutis cum exercuissent viam, et exemplar facti omnibus ad salutem, et sic potestatem destruentes diaboli, hujos succidentes nervos, coulerentes ejus caput, dissolventes ejus tyrannidem, dissipantes ejus exercitumn: et hoe miraculum, omnibus miraculis melius ostendentes; et verissime quidem: patitur enim diaboJus quando expellitur corpore, utpote qui sit potestas malefica et hominum gaudens punitione et alestructione; multo vero magis patitur quando peccatis liberatam videt animam. Et enim magna dæmonii potestas, peccatum est, utpote quæ ab eo efficitur fugiente virtutem. Propter hoc mortuus est Christus, ut hoc destruat: hoc enim mortem induxit, per hoc ea quæ sursum sunt deorsum facta sunt. Si ergo et nos ab omnibus eximentes uos quæ ad vitam pertinent, efferamus nos ad Christum, et apostolorum vitam imitantes flamus juxta illos doetores edocti in regnum cœlorum, ad hoc simus in lege docti in evangelicam et novam doctrinam Christi, hanc diligenter scientes et secundum eamdem gubernantes nos; atque in præsenti vita fulgentes juxta apostolos erimus, et in futura τον σου, ἐὰν θυμοῦ κρατήσῃς, ἂν κενοδοξίαν ἐκβάλο λῃς, ἂν βασκανίαν ἀνέλῃς· οὕτω καὶ αὐτὸς ὁ Χριστὸς ἐπαίδευε· Μάθετε γὰρ, ἔλεγεν, ἀπ' ἐμοῦ ὅτι πρᾶος εἰμὶ καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ· οὐκ ἔφραζεν ὅτι Ἐνήστευσα· καίτοι γε εἶχεν εἰπεῖν τὰς τεσσα ράκοντα ἡμέρας· ἀλλ' οὐκ ἔφασκε τοῦτο, ἀλλ' ὅτι Πραόν, εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ. Καὶ πάλ πέμπων τοὺς μαθητὰς εἰς τὸ κήρυγμα, οὐκ ἔλεγεν ὅτι Νηστεύετε, ἀλλὰ, Πᾶν τὸ παρατιθέμενον ὑμῖν ἐσθίετε· χρημάτων μέντοι γε ἕνεκα πολλὴν ἀκρί βειαν ἀπῃτει, λέγων, Μή κτήσησθε χρυσόν, μηδὲ ἀργυρον, μηδὲ χαλκὸν εἰς τὰς ζώνας ὑμῶν· ταῦτα δὲ φημι ἐγώ, οὐχὶ νηστείαν κακίζων, μὴ γένοιτο, καὶ γὰρ σφόδρα ταύτην ἐπαινῶ, ἀλλ' ὑπὲρ ἡμῶν ἀλγῶν, τῶν μὲν ἄλλων ἁπάντων τῆς ἀρετῆς εἰξῶν ἀμελούν των, ταύτην δὲ μόνον νομιζόντων ἀρκεῖν εἰς σω τηρίαν ἡμῖν, τὸ ἔσχατον τοῦ χοροῦ τῆς ἀρετῆς ἔχου σαν μέρος· τὸ γὰρ μέγιστον, ἀγάπη καὶ ἐπιείκεια καὶ ἐλεημοσύνη, ἢ καὶ παρθενίαν υπερηκόντισε χωρὶς μὲν γὰρ παρθενίας, δυνατὸν βασιλείαν ἰδεῖν· χωρὶς δὲ ἐλεημοσύνης, ἀδύνατον· καὶ δηλοῦσιν αἱ πέντε παρθένοι· τῶν γὰρ ἀναγκαίων τοῦτο ἐστ!, και συνεχόντων τὸ πᾶν· οὐκ ἄρα ἀπεικότως, χαρδίαν αὐτὸ κεκλήκαμεν τῆς ἀρετής. ζ'. Ὥστε ἐὰν θέλωμεν, δυνατὸν ἡμῖν ὡς εἰ; ἀρι τῆς εἰκόνα πρὸς ἕκαστον ὁρῶσι τῶν ἀποστόλων, καὶ ταῖς θείαις Γραφαῖς προσέχουσιν ἀκριβῶς, δι' ὧν ἡ ψυχή καλλωπίζεται φωτιζομένη, μηδὲν ἔλαττον ἔχειν ἐκείνων· μὴ γὰρ ἄγγελοι ἦταν ἐκεῖνοι; μὴ γὰρ ἐξ οὐρανοῦ κατέβησαν; οὐχὶ τῶν αὐτῶν ἡμῖν μετέσχον; οὐκ ἐν πόλεσιν ἐτράφησαν; οὐ τῶν αὐτ τῶν ἀπήλαυσαν; οὐχὶ τέχνας μετεχειρίσαντο; γεγό νασι δὲ θαυμαστοὶ καὶ ὡς ἀληθῶς ὑπερθαύμαστο, πᾶσαν ἀρετῆς ἀσκήσαντες ὁδὸν, καὶ τύπον γενόμε νοι πᾶσι πρὸς σωτηρίαν, καὶ οὕτω τὴν δύναμιν ἀνελόντες τοῦ διαβόλου, ἐκκόψαντες τούτου τὰ νεῦρα, συντρίψαντες αὐτοῦ τὴν κεφαλὴν, καταλύσαντες αύτοῦ τὴν τυραννίδα, διασπάσαντες τὸ στρατόπεδον καὶ τοῦτο σημεῖον, ἁπάντων σημείων μεῖζον ἐπιδειξάμενοι· καὶ μάλα εἰκότως· ἀλγεῖ μὲν γὰρ ἡ διάβολος ὅταν ἐξελαθῇ σώματος, ἅτε δύναμις ὢν κακοποιὸς καὶ τῇ τῶν ἀνθρώπων ἐφηδόμενος τιμω ρίᾳ καὶ ἀπωλείᾳ· πολλῷ δὲ μᾶλλον ἀλγεῖ, ὅταν ἁμαρ τίας ἀπαλλαττομένην ἴδῃ ψυχήν. Καὶ γὰρ ἡ μεγάλη τοῦ δαίμονος δύναμις, ἡ ἁμαρτία ἐστὶν, ὡς ἐξ αὐ τοῦ δημιουργηθείσα φυγόντος τὴν ἀρετήν. Διὰ ταῦ τὴν ἀπέθανεν ὁ Χριστὸς, ἵνα ταύτην καταλύση· καὶ γὰρ αὕτη τὸν θάνατον εἰσήγαγε· διὰ ταύτην τὰ ἄνω κάτω γέγονεν. Ἂν τοίνυν καὶ ἡμεῖς πάντων ἀπο στήσαντες ἑαυτοὺς τῶν βιωτικῶν, ἀναθώμεθα ἑαυ τοὺς τῷ Χριστῷ, καὶ τὸν τῶν ἀποστόλων βίον ζηλώσαντες γενώμεθα κατ' ἐκείνους γραμματείς με θητευθέντες εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ἀντὶ τοῦ, γενώμεθα νομομαθεῖς εἰς τὴν εὐαγγελικὴν καὶ νέαν διδασκαλίαν Χριστοῦ, τῷ ταύτην ἀκριβῶς εἰδ:- ναι, καὶ πολιτεύεσθα: κατὰ ταύτην, καὶ ἐν τῇ πιο

ETHICON V. nes nos contingere, gratia et humanitate Jesu Christi Domini nostri, per quem et quocum sit Patri gloria simul cum sanctissimo Spiritu, nunc et sem per et in sæcula sæculorum. Amen. ρόντι βίῳ λαμπροὶ κατὰ τοὺς ἀποστόλους ἐσόμεθα, & vitam hæreditabimus æternam; quam eveniat onκαὶ ἐν τῷ μέλλοντι ζωὴν κληρονομήσομεν τὴν αἰώ νων· ἧς γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι᾽ οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα ἅμα τῷ πανἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΔΙΑΛΕΞΕΩΣ ΠΕΜΠΤΗΣ ΗΘΙΚΟΝ Οτι τῶν δαιμονιζομένων οὐδὲν διαφέρουσι, πάντες μὲν οἱ τὰς τοῦ διαβόλου ποιοῦντες ἐπιθυμίας, μάλιστα δὲ οἱ φιλάργυροι. SERMONIS QUINTI ETHIICON. Quod a dæmoniacis nihil differant, omnes quidem illi qui diaboli concupiscentiis sunt dediti, præcipue tamen urari. 4. Et ita quidem Salvator sanavit dæmoniacos, semper deambulantes in monumentis et valde molestos et barbaros; si videat et nunc aliquis quæ fiunt a α'. Καὶ οὕτω μὲν ὁ Σωτὴρ Ιάσατο τοὺς δαιμονιζομένους, ἀεὶ περιπατοῦντας ἐν τοῖς μνήμασι, καὶ λίαν ὄντας χαλεπούς καὶ ἀγρίους· ἴδοι δ᾽ ἄν τις καὶ νῦν γινόμενα τὰ παρὰ τῶν τότε δαιμονιζομέ- β demoniacis, quæ funt antequam sauentur, et mulνων, πρὸ τοῦ θεραπευθῆναι ἐκείνους γινόμενα, καὶ tos alio modo in monumentis dæmoniacos pejore πολλοὺς τρόπον ἕτερον ἐν τοῖς μνημείοις δαιμονιζο- quam cæteris; quorum nihil cohibet dementiam, μένους χεῖρον ἐκείνων· οὓς οὐδὲν κατέχει τῆς μας neque ferruin, neque catena, neque hominant νίας, οὐ σίδηρος, οὐχ ἄλυσις, οὐκ ἀνθρώπων πλῆ- pulchritudo, neque hortatio, neque monitio, neque θος, οὐ παραίνεσις, οὐ νουθεσία, οὐ φόβος, οὐκ metus, neque minæ, neque horum simile quidquam. ἀπειλή, οὐκ ἄλλο τῶν τοιούτων οὐδέν. Καὶ γὰρ ὅταν Cum enim aliquis indocilis est ad omnia corpora τις ἀκόλαστος ᾖ πρὸ; πάντα τὰ σώματα επτοημέvolans, nihil differt a demoniaco, sed nudus ut ille νος, οὐδὲν διενήνοχε τοῦ δαιμονῶντος, ἀλλὰ γυμνός circuit, vestibus quidem indutus, vera autem cooὡς ἐκεῖνος περιέρχεται, ἱμάτια μὲν ἐνδεδυμένος, pertura privatus et gloria sibi convenienti nudatus, τῆς δὲ ἀληθοῦς περιβολῆς ἐστερημένος, καὶ τῆς non lapidibus se percutiens, sed peccatis lapide αὐτῷ προσηκούσης δόξης γεγυμνωμένος, οὐ λίθοις molestioribus. Quis ergo eum poterit ligare? qu'a ἑαυτὸν κόπτων, ἀλλ᾽ ἁμαρτήμασι πολλῷ λίθων χα- placare indecora facientem et furiosum, et in se λεπωτέροις. Τίς οὖν αὐτὸν δῆσαι δυνήσεται; τις hon contentum, sed semper monumenta frequenπαῦσαι ἀσχημονοῦντα καὶ οἰστρούμενον, καὶ οὐδέ tans? Hujusmođo enim sunt prostibulorum diverποτε ἐν ἑαυτῷ γινόμενον, ἀλλ' ἀεὶ παρὰ τὰ μνήματα – soria, multi foetoris plena, et multa putrediris. φοιτώντα; τοιαῦτα γὰρ τῶν πορνῶν τὰ καταγώγια, πολλῆς τῆς δυσωδίας γέμοντα, πολλῆς τῆς σηπεδένος. 2. Quid ergo avarus? nonne talis r quis enim eunt valebit ligare aliquando? nonne timores et minæ quotidianæ et hortationes et consilia? sed omnia hæc dissecat vincula. Adestue aliquis eum liberareturus, jurat ita ut ne liberetur, poenau putans maximam non esse in pœna; quo quid potest fieri miserabilius? Iste enim dæmon, etsi homines despiciat, jussui tamen cessit Christi, et velociter dereliqn't corpus; hic autem neque jussui cedit. Ecce quidem, quotidie audit β'. Τί δὲ ὁ φιλάργυρος; οὐχὶ τοιοῦτος; τίς γὰρ αὐτὸν ἰσχύσει δῆσαι ποτέ; οὐχὶ φόβοι καὶ ἀπειλαὶ καθημεριναὶ καὶ παραινέσεις καὶ συμβουλαί; ἀλλὰ πάντα ταῦτα διακόπτει τὰ δεσμά· κἂν ἔλθῃ τις ἀπαλλάξαι, ὁρκίζει ὥστε μὴ ἀπαλλαγῆναι, βάσανον ἡγούμενος εἶναι μεγίστην, τὸ μὴ εἶναι ἐν τῇ βα σάνῳ· οὗ τί γένοιτ' ἂν ἀθλιώτερον; Ἐκεῖνος μὲν γὰρ ὁ δαίμων, εἰ καὶ ἀνθρώπων κατεφρόνησεν, ἀλλὰ τῷ προστάγματι εἶξε τοῦ Χριστοῦ, καὶ ταχέως ἀπε· δήμησε τοῦ σώματος· οὗτος δὲ οὐδὲ τῷ προστάγ ματι εἶχει. Ιδού γοῦν καθ' ἑκάστην ημέραν ακούει eum dicentem: Non potestis servire Den et mamαὐτοῦ λέγοντος, Οὐ δύνασθε Θεῷ δουλεύειν καὶ μα μωνα· καὶ γέενναν ἀπειλοῦντος, καὶ τὰς ἀνηκέ στους κολάσεις, καὶ οὐ πείθεται· οὐχ ὅτι ἰσχυρό τερός ἐστι τοῦ Χριστοῦ, ἀλλ' ὅτι ἄκοντας ἡμᾶς ὁ Χριστὸς οὐ σωφρονίζει· διὰ τοῦτο ὡς ἐν ἐρήμοις ὁ τοιοῦτος διατρίβει, κἂν ἐν μέσαις ταῖς πόλεσιν ᾖ. Τις γὰρ ἂν ἕλειτο τοιούτῳ συγγίνεσθαι ἀνθρώπῳ; μᾶλλον ἂν ἔγωγε κατεδεξάμην μετά μυρίων δαιμονώντων οἰκεῖν, ἢ μετὰ ἑνὸς τὴν μητέρα πάντων και κῶν φιλαργυρίαν νοσοῦντος. Subsequens ethicon respicit ad verba Luca vill, 27 et seqq. Occurrit illi vir quidam qui habebut dæmonium jam temporibus multis, et vesli- monæ: et geheuram minanti et sine remedio puvitiones non obedit; non quod fortior sit Christo, sed quod invitos nos Christus non reddit sapientes, Idcirco velut in desertis iste versatur, quanquam in mediis sit urbibus. Quis enim eligeret converşari cum istiusmodi homine? Mallem ego decem millibus cum dæmoniacis habitare quam com uno qui, matre onuium malorum, avaritia laborat. mento non induebatur, neque in domo manebat, scd in monumentis. >

3. Et me non errare ista dicentem patet er his & que unusquisque patitur. Avari quidem eum qui nihil injuste egit hostem putant, et servum tenere volunt eum qui liber est, et innumeris malis circumdant dæmoniaci autem nihil tale agunt; sed in seipsis nutriunt morbum. Et hi multas domos evertunt, et nomen Dei blasphemari faciunt, et pestis urbium sunt et orbis terræ: qui vero demoniis impediuntur, miseratione potius digni sunt et lacrymis: et quidem dæmoniaci sine intellectu pleraque faciunt: avari autem cum ratione peccant, in mediis urbibus bacchantes novo aliquo furore furiosi: quando enim tale operantur dæmoniaci quale Judas ausus est, ingentem culpam operatus et tradens magistrum triginta argenteis, utpote qui avarus esset. Et omnes cum æmulantes, velut bestiæ molesta a decipulis fugientes urhes perturbant, nemine cohibente. Circumdantur enim eis ligamina undequaque, qualia sunt judicum timor aut legum minæ, aut multitudinis damnatio, et alia plura istis; sed tamen haec disrumpentes, omnia susdeque faciunt. Et si quis tandem hoc ab ipsis auferat, tune agnoscere potest evidenter quod in ipsis est dæmonium, multo pejus esse quain exiens et furiosiųs. 918° γ'. Καὶ ὅτι οὐ σφάλλομα: ταῦτα λέγων, δῆλον ἐξ ὧν ἑκάτεροι πάσχουσιν· οἱ μὲν γὰρ φιλάργυροι τον οὐδὲν ἠδικηκότα, ἐχθρὸν ἡγοῦνται, καὶ δοῦλον λα δεῖν βούλονται τὸν ἐλεύθερον ὄντα, καὶ μυρίες και καῖς περιβάλλουσιν· οἱ δὲ δαιμονῶντες, οὐδὲν τοι οὗτον ἐργάζονται, ἀλλ᾽ ἐν ἑαυτοῖς τρέφουσι την νόσον· καὶ οὗτοι μὲν πολλὰς οἰκίας ἀνατρέπουσι, καὶ τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ βλασφημεῖσθαι παρασκευά. ζουσι, καὶ λύμη πόλεων καὶ τῆς οἰκουμένης πάσης εἰσίν· οἱ δὲ ὑπὸ δαιμόνων ἐνοχλούμενοι, ἐλεεῖσθαι μᾶλλον εἰσὶν ἄξιοι καὶ δακρύεσθαι· καὶ οἱ μὲν δαι μονῶντες ἀναισθησίᾳ τὰ πλείονα πράττουσιν· οἱ δὲ φιλάργυροι μετά λογισμοῦ παραπταίουσιν, ἐν μέσαις πόλεσι βακχευόμενοι, καινήν τινα μαινόμενοι μα νίαν· τί γὰρ τοιοῦτον ἐργάσονται οἱ δαιμονῶντες ἅπαντες, οἷον Ἰούδας ἐτόλμησε, την μεγίστην πα ρανομίαν ἐργασάμενος, καὶ προδοὺς τὴν διδάσκαλον τριάκοντα ἀργυρίοις, ἅτε φιλάργυρος ὤν· καὶ πάν τες δὲ οἱ ἐκεῖνον ζηλοῦντες, καθάπερ θηρία χαλεπά ἀπὸ γαλιάγρας φυγόντα τὰς πόλεις θορυβοῦσιν, εὐσ δενός κατέχοντος· περίκεινται μὲν γὰρ καὶ τούτοις εσμά πανταχόθεν, οἷον ἡ τῶν δικαστών φόβος, ἡ τῶν νόμων ἀπειλή, ἡ παρὰ τῶν πολλῶν κατάγνω σ:ς, καὶ ἕτερα πλείονα τούτων· ἀλλ' ὅμως καὶ ταῦτα διαρρηγνύντες, πάντα ἄνω καὶ κάτω ποιοῦσι· καὶ εἴ τις αὐτὰ τέλεον αὐτῶν ἀφεῖλε, τότε ἂν ἔγνω ταφῶς τὸν ἐν αὐτοῖς δαίμονα, πολὺ τοῦ νῦν ἐξελθόν» τος ἀγριώτερον ὄντα καὶ μανικώτερον. 4. Sed quam illud non fieri potest nisi sermone, δ'. Αλλ' ἐπειδὴ τοῦτο οὐκ ἔνι, τῷ λόγῳ τέως, tantum hoc exponemus, et omnes ejus percurremus Ο αὐτὸ ὑποθώμεθα, καὶ πάσας αὐτοῦ περιέλωμεν τὰς cateņas; et tunc clare sciemus ejus furorem; sed ne ἀλύσεις· καὶ τότε αὐτοῦ σαφῶς εἰσόμεθα τὴν λαμ timeatis belluam, quando ipsam revelabimus; in πρὰν μανίαν· ἀλλὰ μὴ δείσητε τὸ θηρίον, ὅταν αὐτὸ verbo enim scena, non in veritate res est. Sit ergo ἐκκαλύψωμεν· ἐν γὰρ τῷ λόγῳ ἡ σκηνή, οὐκ ἐν homo quidam ignem oculis emittens, niger toto ἀληθείᾳ τὸ πρᾶγμα. Εστω τοίνυν τις ἄνθρωπος πῦρ corpore, ex utroque humero serpentes pro maἀπὸ τῶν ὀφθαλμῶν ἀφιες, μέλας ὅλον τὸ σῶμα, ἐξ nibus habens dependentes; sit illi quoque os, ἑκατέρων τῶν ὤμων δράκοντας ἀντὶ χειρῶν ἔχων pro dentibus enses acutos babens infixos, loco ἐξηρτημένους· ἔστω δὲ αὐτῷ καὶ στόμα, ἀντὶ μὲν autem linguæ veneni perniciosi fontem scaturienὀϊόντων ξίφη οξέα ἔχων πεπηγότα, ἀντὶ δὲ γλώτ tem: Venter autem omimi camino avidior illata omτης, τοῦ καὶ δηλητηρίου φαρμάκου πηγὴν ἀναβλύ nia absumens; et pedes agiles et flamma quavis ve- ζουσαν· γαστὴρ δὲ καμίνου πάσης δαπανικωτέρα, lociores; et facies illi de lupo et cane compositum: τὰ ἐμβαλλόμενα πάντα ἀναλίσκουσα· καὶ πόδες loquatur nihil humani, sed siue sono, sine lepore ὑπόπτεροί τινες, καὶ φλογὸς ἀπάσης σφοδρότεραι et terribiliter; habeat in manibus flammam: forκαὶ τὸ πρόσωπον δὲ αὐτῷ ἀπὸ κυνὸς καὶ λύκου και san terribilia nobis videntur esse quæ dicuntur; τεσκευασμένον ἔστω· καὶ φθεγγέσθω μηδὲν ἀνθρώ sel nondum satis expressimus eum: ad hæc enim πινον, ἀλλ' ἀπηχές τι καὶ ἀηδὲς καὶ φοβερόν· ἐχέτω et alia oportet addere: scilicet obvios trucidet, devo- ὲ καὶ ἐν χερσὶ φλόγα· τάχα φοβερὰ ὑμῖν δοχεί ret usque ad ossa et medullas. Sed et hoc multo noεἶναι τὰ εἰρημένα· ἀλλ' οὐδέπω κατ' ἀξίαν αὐτὸν lestior est avarus omnia invadens ut orcus, omnes ἐσχηματίσαμεν· μετὰ γὰρ τούτων καὶ ἕτερα δεῖ ebibens, communis hostis percurrens hominum προσθεῖναι· καὶ γὰρ τοὺς ἀπαντώντας σφαττέτω, genus. Nam vult hominem esse nullum, ut omnia κατεσθιέτω, τῶν ὀστέων αὐτῶν καὶ μυελῶν· ἀλλὰ possideat: nec ibi consistit; sed quando omnes καὶ τούτου πολλῷ χαλεπώτερος ὁ φιλάργυρος, πα destruxisset cupiditate, et terræ essentiam mutari σιν ἐπιὼν ὥσπερ ᾅδης, πάντας καταπίνων, κοινές velle, et aurum eam videre non autem solam πολέμιος περιερχόμενος τοῦ τῶν ἀνθρώπων γένους. terram, sed et montes et sylvas et fontes et omnia Καὶ γὰρ βούλεται μηδένα ἄνθρωπον εἶναι, ἵνα τὰ simpliciter apparentia (visibilia). πάντα κατέχῃ καὶ οὐδὲ ἐνταῦθα ἴσταται, ἀλλ' ὅταν πάντας ἀπολέσῃ τῇ ἐπιθυμίᾳ, καὶ τῆς γῆς τὴν οὐσίαν ἀφανίσαι ἐπιθυμεῖ, καὶ χρυσὸν αὐτὴν οὖσαν ἰδεῖν· οὐ τὴν γῆν δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ ὄρη καὶ νάπας καὶ πηγάς, καὶ πάντα ἁπλῶς τὰ φαινόμενα. 5 Et ut discatis nondum furoren illius expositum ε'. Καὶ ἵνα μάθητε ὅτι οὐδέπω τὴν μανίαν παρε

ETHICON V. στήσαμεν τὴν ἐκείνου, μηδεὶς ἔστω ὁ ἐγκαλῶν, καὶ esse, nullus sit oljurgans et timens, sed tulle leo δεδιττόμενος, ἀλλὰ ἄνελε τὸν ἐκ τῶν νόμων φόβον, τῷ λόγῳ τέως, καὶ ὄψει αὐτὸν ξίφος ἁρπάσαντα, καὶ πάντας διαχρώμενον, καὶ οὐδενὸς φειδόμενον, οὐ φίλου, οὐ συγγενοῦς, οὐκ ἀδελφοῦ, οὐκ αὐτοῦ τοῦ γεγεννηκότος· μᾶλλον δὲ οὐδὲ ὑποθέσεως ἐνα ταῦθα χρεία, ἀλλ᾽ ἐρώμεθα αὐτὸν, εἰ μὴ τοιαύτας πλάττει καθ' ἑαυτὸν φαντασίας ἀεὶ, καὶ πάντας ἔπεισιν ἀναιρῶν τῷ λογισμῷ καὶ φίλους καὶ συγγενεῖς καὶ αὐτούς τούς γεγεννηκότας· μᾶλλον δὲ οὐκ ἐρωτήσεως χρεία· καὶ γὰρ πάντες ἴσασιν, ὡς εἰ τούτῳ κατεχόμενοι τῷ νοσήματι, καὶ γῆρας βαρύνονται πατρός, τό τε γλυκὺ καὶ πᾶσιν ἐπέραστον, τὸ παῖδας ἔχειν, βαρὺ καὶ ἐπαχθὲς εἶναι νομίζουσι. Πολλοὶ γοῦν καὶ ἀτοκίαν διὰ τοῦτο ὠνήσαντο, καὶ τὴν φύσιν ἐπήρωσαν, οὐκ ἀνελόντες τεχθέντας τοὺς παῖαις, ἀλλὰ μηδὲ φύναι τὴν ἀρχὴν συγχωρήσαν τες. Μὴ τοίνυν θαυμάσησθε εἰ τὸν φιλάργυρον οὔτως ἐσχηματίσαμεν· καὶ γὰρ πολὺ χείρων ἐστὶ τῶν εἰρημένων. ς'. Ἀλλὰ σκοπήσωμεν πῶς τοῦ δαίμονος αὐτὸν ἀπαλλάξομεν. Πῶς οὖν ἀπαλλάξομεν; εἰ μάθοι σα φῶς, ὅτι ἡ φιλαργυρία πρὸς αὐτὸ τοῦτο, μάλιστα αὐτῷ ἐναντιοῦται πρὸς τὸ πορίζειν χρήματα· οἱ γὰρ τὰ μικρὰ κερδαίνειν βουλόμενοι, μεγάλας ὑπο μένουσι ζημίας· ὅθεν δὴ καὶ παροιμία εἰς αὐτὸ τοῦτο ἐξενήνεκται· πολλοί γοῦν πολλάκις ἐπὶ μεγάλοις δανείσαι βουλόμενοι τόκοις, τῇ προσδοκία τοῦ κέρδους, οὐκ ἐξετάσαντες τοὺς λαμβάνοντας, μετὰ τοῦ τόκου καὶ τοῦ κεφαλαίου παντὸς ἐξέπεσον· πάλιν εἰς κινδύνους περιπεσόντες ἕτεροι, καὶ μὴ βουληθέντες ὀλίγα προέσθαι, καὶ τὴν ψυχὴν μετά τῆς οὐσίας ἀπώλεσαν· καὶ παρὴν πάλιν, ἢ ἀξιώματα κερδαλέα, ἢ ἄλλο τι τοιοῦτον ὠνήσασθαι, μικρολογησάμενοι, τὸ πᾶν ἀπώλεσαν. Ἐπειδὴ γὰρ οὐκ ἴσασι σπείρειν, ἀλλ' ἀεὶ θερίζειν μεμελετήκασι, καὶ τοῦ ἁμητοῦ συνεχῶς ἐκπίπτουσιν· οὐδεὶς γὰρ ἀεὶ θερίζειν δύναται, ὥσπερ οὐδὲ ἀεὶ κερδαίνειν. Ἐπε! οὖν οὐ βούλονται δαπανᾷν, οὐδὲ κερδαίνειν ἴσασιν· ἀλλὰ κἂν γυναῖκα δέῃ λαβεῖν, πάλιν τὸ αὐτὸ τοῦτο ὑπομένουσιν· ἡ γὰρ ἐξηπατήθησαν, ἄπορον άντ' εὐπόρου λαβόντες, ἢ καὶ πλουσίαν εἰσαγαγόντες, καὶ μυρίων γέμουσαν ἐλαττωμάτων, πλείονα πάλιν τὴν ζημίαν ὑπέμειναν· οὐ γὰρ ἡ περιουσία, ἀλλ᾽ ἡ ἀρετὴ τὸν πλοῦτον ἐργάζεται. Τί γὰρ ὄφελος τοῦ πλούτου, ὅταν ταπανηρὰ ᾗ καὶ ἄσωτος, καὶ πάντα ἀνέμου σφοδρότερον ἐκφορῇ· τί δὲ, ἂν ἀσελγής, καὶ μυρίους ἐραστὰς ἐφέλκεται; τί δὲ, ἂν μέθυσος; οὐ πάντων πενέστερον ταχέως τὸν ἄνδρα ἐργάσεται; Οὐ γαμοῦσι δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ ὠνοῦνται ἐπισφαλώς ὑπὸ τῆς ἐπιθυμίας τῆς πολλῆς, οὐ τὰ σπουδαῖα τῶν ἀνδραπόδων, ἀλλὰ τὰ εἴωνα περιεργαζόμενοι. Ταῦτ' οὖν ἅπαντα ἀναλογισάμενοι οἱ φιλάργυροι, τῶν γὰρ περὶ τῆς γεέννης καὶ τῆς βασιλείας λόγων οὐδέπω ἀκούειν δύνανται, καὶ τὰς ζημίας ἐννοήσαντες, ἃς ὑπέμειναν πολλάκις ἀπὸ τῆς φιλοχρηματίας καὶ ἐν δανείσμασι καὶ ἐν ὠνίοις καὶ ἐν γάμοις καὶ ἐν προς στασίαις καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις ἅπασιν, ἀποστήτω αν του οι gum timorem, verbo tantum, et videbis eum ensein evaginantem et omnes occidentem et nemini parcentem, non amico, non cognato, non fratri, non suo genitori; sed non opus est supponere; dicamus vero si non tales apud se fingat imagines, semper, et omnes invadat destruens ratiocinio et amicos et cognatos et ipsos genitores. Potius autem non interrogatione opus est: omnes enim sciunt, quomodo morbo isto capti et senectutem gravant patris, et quod cæteris tam dulce et ama - bile est, grave et intolerabile esse putant pueros liabere. Multi enim et sterilitatem propter hoc emerunt, et naturam privarunt, non destruentes partos infantes, sed neque producere principium concedentes. Ne ergo miremini si avarum ita descripserimus: multo enim pejor est dictis. 6. Sed videamus quomodo eum a demone liberemus. Quomodo ergo liberabimus? Si discat clare, avaritiam præter hoc præsertim ipsi adversatur ad acquirenda bona. Qui enim parva luera facere volunt, magna subeunt damna. Unde igitur initiumy adl hoc accidit (eruitur). Multi enim supe, magnis volentes mutuum dare usuris, exspectatione tueri non probants eos qui mutuantur, cum usura ct summam totam amittunt. Rursus in periculo cadentes alii et nolentes pauca appetere animamı cum bonis amiserunt; et rursus adest ut dignitates lucrum habentes aut aliud quoddam simile emere parvipendentes, omnia perdiderunt. Cum enim nesciant seminare, sed semper metere curent, a messe continuo privantur: nemo enim semper metere potest, quomodo neque semper lucrifacere. Cum enim nolint expendere, neque lucrifacere sciunt. Sed quando uxorem ducere oporteat, rursus idem subeunt. Vel enim decepti sunt, pauperem pro divite accipientes, vel et divitias inducentes et decem millibus refertas vitiis, majorem rursus perni ciem subiere. Non enim abundantia, sed virtus divitias operatur. Quid enim prosunt divitiæ quando prodiga est et vesana, et omnia vento velocius efferat: quid ergo si libidinosa et innumeros!!!!! sios attrahat? Quid autem si vinolenta? nonne omnium pauperiorem brevi reddet virum? non uxorem tantum ducunt, sed et emunt periculose cupiditalis causa; non servorum studiosas curas sed quæ parvi constent exquirunt. Hæc igitur omnia ratiocinantes avari, de his enim quæ ad gehennam et regniti spectant audire nondum possunt, et de damnis meditantes quæ subierunt sæpe cupiditatis cuusa, et mutuis datis, et emptionibus et matrimoniis et muneribus et in cæteris omnibus, discedunt ab amore bonorum. Sie enim poterant et praesentem vitam in pace agere, et parvi pendenus etiam de philosophia audire verba, et aspicieu-

tes ut ipsum vid aut justitiae solem, et auntiat, & χρημάτων ὁρᾷν. Οὕτω γὰρ δυνήσονται καὶ τὴν πα rum ab eo bonorum participes Gant gratia et Lumanitate Domini nostri Jesu Chrisi, per quem et quocum sit Patri gloria simul cum sanctissimo Spiritu, nunc et semper et in sæcula sæculorum. Amen SERMONIS SEXTI ETHICON. ρόντα βίον μετὰ ἀσφαλείας ζῆν, καὶ μικρὸν ἐπιδέντες, καὶ τῶν περὶ φιλοσοφίας ἀκοῦσαι λόγων· καὶ διαβλέψαντες εἰς αὐτὸν τῆς δικαιοσύνης ἰδεῖν τὸν ἥλιον, καὶ τῶν ἐπηγγελμένων παρ' αὐτοῦ ἀγαθῶν ἐπιτυχεῖν, χάριτι καὶ φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα ἅμα τῷ παναγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΔΙΑΛΕΞΕΩΣ ΕΚΤΗΣ ΗΘΙΚΟΝ De patientia et longanimitate. Ex Jobi et Davidis Περὶ ὑπομονῆς καὶ μακροθυμίας· ἐκ τῆς κατὰ historia. 1. Quanam igitur essemus digni venia, tanta labentes exempla, et in pace molles et deficientes? Nemine enim bellum gercule, trucidamur; nemine persequente, dissolvimur: in pace salvos feri jubemur; neque illud quidem valemus. Ast apostoli, orbem totum incandescentem, et in universam terram ingredientes incendium accensum, de media eripuerant flamma conflagratos; nos autem neque nosmetipsos servare possumus in libertate positi? Quæ ergo nobis erit excusatio, quæ venia in illa die, qui neque unum quoddam habeamus ostenderc ex his quæ passi sumus propter Christum pro nobis passum multa, et certe inimicis? Non enim ignoramus militem quando vulnera et plagas ostendit, tunc posse clarum ſieri apud regem: sin nullum habeat exhibendum facinus præclarum, et nullum percusserit, in novissimis collocabitur. Sed non est belli tempus, ait. Si enim esset, dic, quaeso, quis pugnaret quis prosiliret, quis plalangen trajiceret? forsan nemo. Cum enim video nos bona non despicere propter Christum, quomodo quis nobis suadebit se dum percuteretur, despecturum? τὸν Ἰὼβ καὶ Δαβὶδ ἱστορίας. α΄. Τίνος οὖν ἂν εἴημεν ἄξιοι συγγνώμης ἡμεῖς, τοσαῦτα ἔχοντες ὑποδείγματα, καὶ ἐν εἰρήνῃ μαλα κιζόμενοι καὶ καταπίπτοντες; Οὐδενὸς γὰρ πολεμοῦντος, σφαττόμεθα· οὐδενὸς διώκοντος, ἐκλυό μεθα· ἐν εἰρήνῃ σωθήναι κελενόμεθα, καὶ οὐδὲ τοῦτο δυνάμεθα· καὶ οἱ μὲν ἀπόστολος τῆς οἰκουμε νης καιομένης ἁπάσης, καὶ κατὰ πᾶσαν γῆν τῆς πυρᾶς ἐναπτομένης εισιόντες Ενδον, ἐκ μέσης ήρπαζον τῆς φλογὸς τοὺς ἐμπιπραμένους, ἡμεῖς δὲ οὐδὲ ἑαυτοὺς διατηρῆσαι δυνάμεθα ἐν ἀνέσει; Τίς τοίνυν ἡμῖν ἔσται παῤῥησία, ποία συγγνώμη κατ' ἐκείνην τὴν ἡμέραν, μηδὲ ἐν ἔχουσιν ἐπιδεῖξαι ὧν πεπόνθαμεν διὰ τὸν Χριστὸν τὸν πα θόντα δι' ἡμᾶς πολλὰ, και τοί γε ὄντας ἐχθρούς; Οὐ γὰρ ἀγνοοῦμεν ὅτι καὶ ὁ στρατιώτης ὅτε τραύ ματα καὶ ὠτειλὰς ἐπιδείκνυται, τότε δυνήσεται λαμπρὸς εἶναι παρὰ τῷ βασιλεῖ· ἂν δὲ μηδὲν ἔχῃ δεῖξαι κατόρθωμα, κἂν μηδὲν ᾗ προσκεκρουκὼς, ἐν τοῖς ἐσχάτοις ταχθήσεται· ἀλλ᾽ οὐκ ἔστι πολέμου καιρός, φησίν. Εἰ γὰρ ἦν, εἰπέ μοι, τίς ἂν ἡγωνίσατο; τίς ἂν ἐπεπήδησε; τίς ἂν τὴν φάλαγγα δια έξεσε; τάχα οὐδείς. Όταν γὰρ ἴδω ὅτι οὐ χρημάτων καταφρονοῦμεν ἕνεκα τοῦ Χριστοῦ, πῶς τις ἡμῖν πιστεύσει ὅτι πληγῶν καταφρονήσομεν; 2. Dixit Christus: Tolerate injuriam facientes viriliter, et his benedicite; hoc autem non agimus. Et plagas feremus, dic, quæso, ubi multus dolor, et cruciatus? Verum apostoli, inquies, quos imitari adhortaris, miracula faciebant super cæteros facti: unde omnia tolerabant fortiter pro Christo solo. Idcirco igitur non flagellabantur? Idcirco non persecutionem paliebantur? Et hoc est incredibile quod p illud ab his quibus benefecerant patiebantur, neque tamen propterea turbabantur, mala pro bonis accipientes, sed innumeros livores et punctiones contimuas experientes, majoribus quam coelicolæ deliciis gandlebant: nos autem neque in somnio hujusmodi quippiam sustinentes, quainvis cera molliores sumus. Quando alicui beneficium parvum contulimus, et postea triste quid ab eo excepimus, turbamur, terremur, et facti nos penitet. Si quidem fiat, quod absit nec accidat, unquam, bellum in ecclesias et β'. Εἶπεν ὁ Χριστός, φέρετε τοὺς ὑβρίζοντας γεν ναίως, καὶ εὐλογεῖτε· καὶ τοῦτο οὐ ποιοῦμεν· καὶ πληγὰς οἴσομεν, εἰπέ μοι, ἔνθα πολὺ τὸ τῆς ὀδύνης, καὶ τὸ τῆς ἀλγηδόνος; ἀλλ᾽ οἱ ἀπόστολοι, φησὶν, οὓς ἡμᾶς μιμεῖσθαι παραινεῖς, ἐθαυματούργουν γεγονότες ὑπὲρ τοὺς ἄλλους· ὅθεν καὶ πάντα ἔφερον εὐψύχως ὑπὲρ ἑνὸς τοῦ Χριστοῦ. Διὰ τοῦτο γοῦν οὐκ ἐμαστιγοῦντο; διὰ τοῦτο οὐκ ἠλαύνοντο; Καὶ γὰρ τοῦτο ἐστὶ τὸ παράδοξον, ὅτι καὶ παρὰ τῶν εὐεργετουμένων τοιαῦτα ἔπασχον, καὶ οὐδὲ οὕτως ἐθορυβοῦντο, κακὰ ἀντὶ ἀγαθῶν ἀπολαμβάνοντες, ἀλλὰ μυρίους ἔχοντες μώλωπας, καὶ στίγματα συν εγῆ, τῶν ἐν παραδείσῳ διαγόντων μᾶλλον ἐτρύφων ἡμεῖς δὲ οὐδὲ ὄναρ τοιοῦτόν τι ὑπομείναντες, κηρού παντὸς ἐσμὲν μαλακώτεροι· κἄν τινα εὐεργετήσω μεν μικράν τινα εὐεργεσίαν, εἶτα λυπηροῦ τινος ἀπολαύσομεν παρ' αὐτοῦ, θορυβούμεθα, ταραττό μεθα, καὶ ἐπὶ τῷ γεγενημένῳ μετανοοῦμεν. Εἰ τοί Subsequens elhicon pertinet ad illa Domini verba apud Matthaeum x, 22: Qui autem perseveraverit usque in finem, hic salvus erit.

ETHICON VI. 9/2 Judibrium, et valde verisimiliter. Quando enim in Juctatione nemo sese exercet, quomodo in certamiue fiet illustris? Qualis enim athleta exercitium nesciens poterit, vocantibus olympiacis ludis, magnum quid et generosum exhibere adversus antagomistam? Nome oportuit nos quotidie luctari et pugnare et eurrere? Nonne audimus pentathlos, cuni menšinem adversarium habeant, quomodo in saccum arena repletuur multa, et suspensum, vim Lolum exerceant? Hi vero recentiores sociorum corporibus in hostes certamen meditantur. νυν γένηται, ὁ μὴ γένοιτο, μηδὲ συμβαίη ποτέ γε- persecutio, quantus erit risus videbimus, quantumn νέσθαι πόλεμος ἐκκλησιῶν καὶ διωγμὸς, ἐννοήσωμεν πόσος ἔσται ἡ γέλως, πόσα τὰ ὀνείδη· καὶ μάλα είν κότως. Οταν γὰρ ἐν τῇ παλαίστρα μηδεὶς γυμνάζηται, πῶς ἐν τοῖς ἀγῶσιν ἔσται λαμπρός; ποῖος γὰρ ἀθλητὴς παιδοτριβεῖν οὐκ εἰδὼς, δυνήσεται καλούντων τῶν ὀλυμπιακῶν ἀγώνων, μέγα τι καὶ γενναῖον ἐπιδείξασθαι πρὸς τὸν ἀνταγωνιστήν; Οὐ γὰρ ἐχρῆν καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν παλαίειν ἡμᾶς καὶ πυκτεύειν καὶ τρέχειν; οὐκ ἀκούομεν τους λεγομέ νους πεντάθλους, ἐπειδὰν μηδένα ἔχωσι τὸν ἀνταγωνιστής, πῶς θύλακον ἄμμου πληρώσαντες πολυ λῆς, καὶ κρεμάσαντες, ἐκεῖ τὴν ἰσχὺν γυμνάζουσιν ἅπασαν; οἱ δὲ τούτων νεώτεροι ἐν τοῖς τῶν ἑταίρων σώμασι μελετῶσι τὴν πρὸς τοὺς ἐχθρού; μάχην. γ'. Τούτους οὖν καὶ ἡμεῖς ζηλώσωμεν, καὶ με- 13 λετήσωμεν τῆς φιλοσοφίας τὰ παλαίσματα· καὶ εἰς θυμὸν πολλοί παροξύνουσι, καὶ πολλὴν ἀνάπτουσι φλόγα· στῶμεν τοίνυν κατὰ τῶν παθῶν, φέρωμεν γενναίως τὰς κατά διάνοιαν ὀδύνας, ἵνα καὶ τὰς τοῦ σώματος ἐνέγκωμεν. Καὶ γὰρ ὁ μακάριος Ἰώβ εἰ μὴ καλῶς ἦν γυμνασάμενος πρὸ τῶν ἀγώνων, οὐκ ἂν οὕτω λαμπρῶς ἐπὶ τῶν ἀγώνων ἔλαμψεν εἰ μὴ μεμελετήκει πάσης ἀθυμίας ἐκτὸς εἶναι, εἶπεν ἄν τι τολμηρόν, τῶν παίδων ἀποθανόντων· νυνὶ δὲ πρὸς πάντα ἔστη τὰ παλαίσματα· πρὸς χρημάτων ἀπώλειαν καὶ περιουσίας τοσαύτης άφαν.σμόν, πρὸς παίδων ἀποβολήν, πρὸς γυναικὸς συμπάθειαν, πρὸς σώματος μάστιγας, πρὸς φίλων δνείδη, πρὸς λοιδορίας οἰκετών. Εἰ δὲ διέρρηξε τὰ ἱμάτια, καὶ τὴν κόμην ἀπεκείρατο, τὴν τῶν φιλτάτων ἀκούσας ἀπώλειαν, μὴ θαυμάσωμεν· πατήρ γὰρ ἦν, καὶ πατήρ φιλόστοργος, καὶ ἔδει δειχθῆναι καὶ τὴν τῆς φύσεως συμπάθειαν, καὶ τὴν τῆς γνώμης φιλοσοφίαν. Εἰ γὰρ μηδὲ τοῦτο ἐποίησεν, ἴσως ἄν τις καὶ ἀναισθησίας ενόμισε την φιλοσοφία, ταύτην. δ'. Εἰ δὲ θέλομεν καὶ τὰ τοῦ Ἰὼς θεωρῆσαι γυ μνάσια, ἀκούσωμεν αὐτοῦ λέγοντος, πῶς κατεφρόνε: χρημάτων, οὕτω· Εἰ δὲ καὶ εὐφράνθην πολλοῦ πλούτου μοι γενομένου· εἰ ἔταξα χρυσίον εἰς χοῦν· εἰ λίθῳ πολυτελεῖ ἐπεποίθειν· διὰ τοῦτο οὐδὲ ἁρπαγέντων αὐτῶν ἐθορυβείτο, ἐπειδὴ καὶ παρόντων αὐτῶν οὐκ εὐφραίνετο· ἀκούσωμεν πῶς καὶ τὰ κατὰ τοὺς παῖδας διῴκει, οὐ καταμαλακιζόμενος παρὰ τ δέον, καθάπερ ἡμεῖς, ἀλλὰ πᾶσαν ἀκρίβειαν παρ αὐτῶν ἀπαιτῶν· ὁ γὰρ καὶ ὑπὲρ ἀδήλων θυσίαν ἀναφέρων, ἐννοήσωμεν πῶς ἦν ἀκριβὴς τῶν φαινομένων δικαστής. Εἰ δὲ καὶ τοὺς περὶ σωφροσύνης ἀγῶνας μαθεῖν βουλόμεθα, αὐτοῦ λέγοντος ἀκούσω· μεν· Διαθήκην διεθέμην τοῖς ὀφθαλμοῖς μου, τοῦ μὴ κατανοήσαι εἰς παρθένον· διά τοῦτο αὐτὸν οἱ και τέκλασεν ἡ γυνή. Ἐφίλει μὲν γὰρ αὐτὴν καὶ πρὸ τούτου, ἀλλ᾽ οὐχ ὑπὲρ τὸ μέτρον, ἀλλ' ὡς εἰκὸς γυAnimadvertant philologi hune de schola athletica locum, cum vocabulis technicis παιδοτριβείν, θύλακος άμμου, πένταθλοι, a quibus distinguuntur " 3. Dos ergo et uos imitemur, et philosophie pugnas meditemur: et ad animum multi incitant, et multam accendunt flammam: resistemus igitur cupiditatibus, generose dolores menti adversantes feramus, ut et corporis dolores toleremus. Etenim beatus Job si non feet bene exercitus ante pugnas, non ita clare in pugnis refulsisset. Nisi studuisset omnem ignaviam foras mittere, num:qui-t audax verbum dixisset, pueris mortuis? Nunc autem contra omnia stetit certamina; adversus bonorum de. structionem et facultatis tantæ ruinam, et puerorum amissionem, et uxoris affectum, et corporis flagella, et amicorum improperla, et domesticorum ludibria. Si vero vestes scidit, et crines avulsit, carissimorum perditione audita, ne miremur: pater enim erat, et pater amans, naturæque affectus ostendi opus erat, pariterque mentis philosophiam. Si enim hæc non fecisset, forsan istam philosophiam sinė sensu putares, 4. Si vero Jobi exercitia spectare velimus, ipsum andiamus dicentem, quomodo contemnebat bona ista. Si autem multis mihi divitiis factis gavisus sim: si aurum in cumulum disposnerim: si lapidi pretioso confiderim: idcirco neque raptis istis turbabatur, qui præsent bus his non gaudebat. Audiamus quomodo et ea quæ ad pueros spectabant, insectaretur, non mollis factus erga officium, ut nos, sed omnem diligentiam ab eis exigens: cum enim pro absconditis hostias offerebat, videamus quam diligens erat apparentium judex. Si vero pro sapientia pugnas ediscere velimus, eum loquentem audiamus: Pactam pepigi cum oculis meis ne virginem videant: quamobrem eum mulier non fregit. Diligebat enim illam maxime, non autem præter modum, sed ut decet mulierem: unde mihi et mirari subit unde putarit diabolus hujus exercitia noscens, in luciam νεώτεροι luctatores, ut fit in maximo musio Romano es thermis Antoninianis ante hos annos erulo.

agitare. Unde putavit? mala bestia est; nunquam β ναῖκα • 50εν μοι καὶ θαυμάσα: ἔπεισι, πόθεν ἐπῆλθε ignorat; quod magna fit nobis damnatio, cum ille quidem nunquam desperet, nos autem nostræ obliviscamur salutis. 5. Nunquam desperans diabolus, sed ubique retia et decipulas nobis tendens, cum hoc modo nequeal vinci, contrariam viam ingrediens, postquam Jobum viderit nequaquam divitiis victum, per inopiam explicavit retia, inde illum superare sperans. Quo quid fiat incredibilius? Qui enim potuit divitias ferre sapienter, multo generosius paupertatem feret; et qui præsentibus bonis non latatus est, neque absentia queret. Ut ergo mou felix tunc erat, ita inopia illustrior e contra fiet. Bona quidem auferre valuit pravus diabolus ille, caritatem autem erga Deum non modo auferre non valuit, sed et validiorem effecit, et omnibus propriis eum nudans pluribus eum bonis luxuriarc fecit. Ideo et sine mediis crat: quo plura enim afferebat vulnera, eo fortiorem factum eum videbat: quapropter cuncta adiens, et personaus, cum nihil profecisset amplius, ail vetera recurrit arma, mulierem: et personam indutus sollicitudinis valde miserabiliter per cam ejus casus repræsentavit, liberationemque volens malorum istius, tentavit perniciosum illud consilium ingerere: sed neque hoc modo victoriam retulit. Etenim ipsius diaboli fraudem cognovit mirabilis et magnus Job, et multo com seusu mulieris ex illo loquentis os obturavit: quia dilige bat eam non supra modum, ut diximus, sed sicut decet mulierem; ita erat Job diligens cus'os sapientiæ ab initio, ut ex ejus verbis et operibus apparet. τῷ διαβόλῳ, τούτου τὰ γυμνάσια ειδότι κινῆσαι πρὸς τοὺς ἀγῶνας. Πόθεν οὖν ἐπῆλθε; πονηρόν ἐστι τὸ θηρίον· οὐδέποτε ἀπογινώσκει· δ μέγιστον ἡμῖν κατάκριμα γίνεται, ὅτι ἐκεῖνος μὲν οὐδέποτε ἀπελπίζει τῆς ἀπωλείας ἡμῶν, ἡμεῖς δὲ τὴν ἑαυτῶν ἀπογινώσκομεν σωτηρίαν. ε'. Μηδέποτε δὲ ἀπελπίζων ὁ διάβολος, ἀλλὰ πάν τοτε παγίδας καὶ θήρατρα καθ' ἡμῶν τιθεὶς, καν μὴ δυνηθῇ διὰ τοῦδε τοῦ τρόπου νικήσαι, τὴν ἐναν τίαν ὁδὸν ἐρχόμενος, ἐπείπερ εἶδε τὸν Ἰὼβ οὐδήλω ὑπὸ τοῦ πλούτου νικηθέντα, διὰ τῆς πενίας ἔπλεξε τὰ δίκτυα, ἐκεῖθεν αὐτοῦ περιγενέσθαι προςδοκών ο οὗ τί γένοιτ' ἂν ἀνοητότερον; Ὁ γὰρ πλοῦτον δυνη θεὶς ἐνεγκεῖν σωφρόνως, πολλῷ μᾶλλον πενίαν οἶπε γενναίως· καὶ ὁ παρόντων χρημάτων οὐκ εὐφρα: νόμενος, οὐδὲ ἀπόντα ζητήσει ταῦτα· ὥσπερ οὖν οὐδὲ ὁ μακάριος τότε ἐκεῖνος, ἀλλ' ἀπὸ τῆς πενίας λαμπρότερος ἐγίνετο πάλιν. Τὰ μὲν γὰρ χρήματα ἴσχυσεν ἀφελέσθαι ὁ πονηρὸς δαίμων ἐκεῖνος, τὴν δὲ ἀγάπην τὴν πρὸς τὸν Θεὸν οὐ μόνον ἀφελεῖν οὐκ ἠδυνήθη, ἀλλὰ καὶ δυνατωτέραν ἐποίησε, καὶ πάν των τῶν ὑπαρχόντων αὐτὸν γυμνώσας, πλείοσιν ἐποίησε κομᾷν ἀγαθοῖς. Διὸ καὶ ἐν ἀμηχανίᾳ ἦν· ὅσῳ γὰρ πλείους απήγαγε πληγάς, τοσούτῳ τότε δυνατώτερον ἑώρα γινόμενον· διὸ δὴ πάντα ἐπελθὼν, καὶ διακωδωνήσας, ὡς οὐδὲν ἤνυσε πλέον, ἐπὶ τὸ παλαιὸν ὅπλον ἔδραμε τὴν γυναῖκα· καὶ προσωπεῖον ὑποδὺς κηδεμονίας ἄγαν ἐλεεινῶς ἐξετραγῴδησε δι' ἐκείνης τὰς αὐτοῦ συμφοράς, καὶ προσεποιήσατο ὑπὲρ ἀπαλλαγῆς τῶν τούτου κακῶν, τὴν ολεθρίαν ἐκείνην εἰσάγειν συμβουλήν ἀλλ' οὐδὲ οὕτως ἐκράτησε. Καὶ γὰρ συνεῖδεν αὐτοῦ τοῦ διαδόλου τὸ δέλεαρ ὁ θαυμαστὸς καὶ μέγας Ἰ6, καὶ μετὰ πολλῆς τῆς συνέσεως τὴν ἐξ ἐκείνου φθεγγομένην γυναῖκα ἐπεστόμισεν· ἐπειδήπερ φιλῶν αὐτ τὴν οὐχ ὑπὲρ τὸ μέτρον ἐφίλει, ἀλλ' ὡς εἰκὸς γυναῖκα, καθάπερ εἴπομεν· οὕτως ἦν ὁ Ἰὼβ ἀκριβὴς φύλαξ τῆς σωφροσύνης ἐξ ἀρχῆς, ὥσπερ ἔκ τε τῶν λόγων αὐτοῦ καὶ τῶν ἔργων ἀναφαίνεται. 6. At corpus invalidum el tabescens video quomodo curabat: cum enim ipse nihil unquam tale subifsset, sed in divitiis ct deficiis et cæteris splendoribus circumdatus vitam degeret, alienos n.um post alterum casus somniabat, et hoc ostendens dicebat: Timor quem timebam, venit mihi, et quem metuebam obviavit mihi. Et rursus: Ego omve quod fieri nequibat, flevi; ingemui hominem videns in angustiis: Quamobrem, nulla incidentium rerum magnarum illarum et intolerabiLum turbabatur. Non enim attendo honorum perditionem, non puerorum sitbstractionem, neque plagam illam insanabilem, neque mulieris insilias, sed his multo molestiora. Et quid istis, inquis, molestius Job passus est? Ab historia nihil bis amplius accepimus. Quum dormimus nitul discitus. Ut curam habens et margaritam scrutans multo majora his videoit. Molestiora enim et apta ad majorem incutiendam turb·tionem, alia erant: ς'. Ἀλλὰ καὶ σώματος πήρωσιν καὶ λώβην σκόπει πῶς ἐμελέτα: ἐπειδὴ γὰρ αὐτὸς οὐδέποτέ τι τοιοῦτον ὑπέμεινεν, ἀλλ' ἐν πλούτῳ καὶ τρυφῇ καὶ τῇ ἄλλῃ περιφανείᾳ διετέλει ζῶν, τὰς ἀλλοτρίας καθεκάστην ὠνειροπόλει συμφοράς· καὶ τοῦτο δη λῶν, ἔλεγε· Φόβος γὰρ, ἐν ἐφοβούμην, ἦλθέ μοι· καὶ ὃν ἐδεδοίκειν, συνήντησέ μοι. Καὶ πάλιν· Ἐγὼ δὲ ἐπὶ παντὶ ἀδυνάτῳ ἔκλαυσα, ἐστέναξα δὲ ἰδὼν ἄνδρα ἐν ἀνάγκαις. Διὰ τοῦτο, οὐδὲν αὐτὸν ἐθορύ βει τῶν προσπιπτόντων τῶν μεγάλων ἐκείνων καὶ ἀφορήτων· μὴ γάρ μοι τὴν ἀπώλειαν ἴδῃς τῶν χρημάτων, μηδὲ τὴν τῶν παίδων ἀφαίρεσιν, μηδὲ τὴν πληγὴν ἐκείνην τὴν ἀνίατον, μηδὲ τὴν τῆς γυναικός ἐπιβουλήν, ἀλλὰ τὰ πολλῷ τούτων χαλεπώτερα καὶ τί τούτων, φησί, χαλεπώτερον ἔπαθεν ὁ Ἰώς; Παρὰ γὰρ τῆς ἱστορίας, οὐδὲν τούτων πλέον μα θά νομεν· ἐπειδὴ καθεύδομεν, οὐ μανθάνομεν· ὡς ὅ γε μεριμνῶν, καὶ τὸν μαργαρίτην καλῶς διερευνώμε νας, πολλῷ πλείονα τούτων εἴσεται· τὰ γὰρ χαλε-

ETHICON VI. ⋅ rectione, evidens: quod lacrymans dicebat: Nou enim in æternum vivam, ut longanimis sini. Secundum, multa sili cognoscere mala: tertium. nihil mali sibi conscium esse: quartum, a Deo hæc pati credere; justum enim Deum, et omni modo ab eo curatum, scire sibi bellum gerere, et causam bonam eorum que fiebant reperire non posse multum enm terrebant et turbabant. Si ipsum diabolum credidisset hæc sibi inferre, hoc eum labefactare potuisset. Quintum, audire amicos se calumniari inale tractatum, et dicentes: Nonne quantum peccatis meritus es castigaris? Sextum, in improbitate viventes bene habentes videre et irridentes sibi. Septimum, non aspicere alterum similia patientem. πώτερα καὶ ἱκανὰ, μείζονα ενιέναι θόρυβον, ἕτερα Primum, nihil scire de regno calorum et resurἦν· καὶ πρῶτον τὸ μηδὲν εἰδέναι περὶ βασιλείας οὐρανῶν καὶ ἀναστάσεως σαφές· ὅπερ οὖν καὶ θρηνῶν ἔλεγεν· Οὐ γὰρ εἰς τὸν αἰῶνα ζήσομαι, ἵνα μακροθυμήσω. Δεύτερον, τὸ πολλὰ ἑαυτῷ συνειδέ ναι καλά· τρίτον τὸ μηδὲν συνειδέναι πονηρόν· τές ταρτον, τὸ παρὰ Θεοῦ νομίζειν ταῦτα ὑπομένειν· τὸ γὰρ, τὸν δίκαιον Θεὸν, καὶ παντὶ τρόπῳ παρ' αὐτοῦ θεραπευθέντα, τοῦτον εἰδέναι αὐτῷ πολεμεῖν, καὶ πρόφασιν τινὰ εὐλογον τῶν γινομένων εὑρεῖν μὴ δύνασθαι, σφόδρα τοῦτον τάραττε καὶ εθορύβει. Εἰ δὲ καὶ τὸν διάβολον ἐνόμιζεν αὐτῷ ταῦτα ἐπάγειν, καὶ τοῦτο ἱκανὸν ἦν αὐτὸν σκανδα λίσαι· πέμπτον, τὸ ἀκούειν τῶν φίλων ἐπὶ κακίᾳ διαβαλλόντων αὐτὸν, καὶ λεγόντων, Οὐκ ἄξια ὧν ήμαρτες με μαστίγωσαι; ἔκτον, τὸ τοὺς ἐν πονηρίᾳ ζῶντας εὖ πάσχοντας ὁρᾷν, καὶ ἐπιγελώντας αὐτῷ· ἕβδομον, τὸ μὴ ἔχειν εἰς ἕτερον ἰδεῖν τοιαῦτα πεπονθότα ποτέ. ζ'. Καὶ εἰ βουλόμεθα μαθεῖν ἡλίκα ταῦτα ἐστὶν, ἐννοήσωμεν τὰ παρόντα. Εἰ γὰρ νῦν βασιλείας προσδοκωμένης καὶ ἀναστάσεως ἐλπιζομένης, καὶ τῶν ἀποῤῥήτων ἀγαθῶν ἐκείνων τῶν μελλόντων, οἱ μυρία συνειδότες ἑαυτοῖς κακά, καὶ τοσαῦτα ἔχοντες παραδείγματα, καὶ τοσαύτης μετέχοντες φιλοσοφίας, ἂν ὀλίγον χρυσίον ἀπολέσωσι, καὶ τοῦτο πολλάκις ἁρπάσαντες, ἀβίωτον εἶναι τὸν βίον νομί ζουσι· καὶ ταῦτα οὔτε γυναικὸς ἐπικειμένης, οὔτε παίδων ἀφαιρεθέντων, οὐ φίλων ὀνειδιζόντων, οὐκ εἱκετῶν ἐπεμβαινόντων, ἀλλὰ καὶ πολλῶν παρακαλούντων, τῶν μὲν διὰ ῥημάτων, τῶν δὲ διὰ πραγμάτων, πόσων οὐκ ἂν ἄξιος ἐκεῖνος εἴη στεφάνων, τὰ ἐκ δικαίων πόνων συλλεγέντα ὁρῶν ἁπλῶς καὶ 7. Et si discere velimus quanta ista sint, videamus praesentia. Si enim regno exspectato, resurrectione sperata, et ineffabilibus bonis illis futuris, qui sibi mille mala norunt etsi tanta habeant exempla et talis participes sint philosophie, si wodicum aurum amiserint, cum hoc sepe rapuerint, intolerabilem esse vitam credant, dum nec instat mulier nec auferuntur pueri, nec improperant anici, nec insurgunt domestici, sed multi consolantur, hi verbis, illi actibus, quantis coronis non esset dignus ille qui vidit ea quæ labore collegerat simpliciter et indistincte rapta, puerorum omnem cœtum, puerorum qui multam virtutem docti fuerant, qui sibi aderant in ætatis flore, vitam amara ὡς ἔτυχεν ἁρπαζόμενα, τὸν ὁλόκληρον τῶν παίδων morte totam finientes; et subito semetipsum non χορόν, παίδων τῶν πολλὴν ἀρετὴν ἐπιδεικνυμένων, τῶν ἐν αὐτῷ τῆς ἡλικίας ὄντων τῷ ἄνθει, καταλύσαντα τὸν βίον ἀθρόον πικρῷ θανάτῳ· καὶ ἑαυτὸν ἐξαίφνης, οὐ πένητα μόνον, τὸν πολλοῖς περιῤῥει μενον χρήμασι, καὶ ἄπαιδα τὸν πολύπαιδα, ἀλλὰ καὶ νήσῳ βαρυτάτῃ παλαίοντα, καὶ λιμὴν καινότατον ὑφιστάμενον, τῷ μὴ δύνασθαι τῶν προκειμένων ἅπτεσθαι σιτίων, διὰ τὴν ὑπερβολὴν τῆς δυσωδίας, τῆς ἐκ τῶν τοῦ σώματος τραυμάτων, καὶ τῆς πηγῆς τῶν σκωλήκων, καὶ νικώσης μεθ' ὑπερβολῆς τὴν τοῦ λοιμοῦ βιαιοτάτην ἀνάγκην, καὶ κατεπειγούσης λέγειν αὐτὸν, βρόμον ὁρῶ τὰ σἶτά μου· καὶ παρὰ μὲν τῶν φίλων ὀνείδη, παρὰ δὲ τῶν οἰκετῶν καταSic interpungitur in codice ante σαφές, ita ut Theodorus affirmare videatur nihil Jako constidisse de regno coelorum et de resurrectione. Sublata tamen, ut par est, interpunctione, mollior sensus fiet, nempe Jobo hand satis perspicue constitisse de predictis dogmatibus. Sic reapse Chry sostomus in catena Juniana ad hujus capituli septimi versiculum 10: "Οτι γὰρ οὐκ ᾔδει τι σαφὲς περὶ τοῦ μυστηρίου τῆς ἐκ νεκρῶν παλιγγενεσίας, ἐντεῦθεν δῆλον Quod enim nullam certam scien tiam habuerit mysteri regenerationis, quæ est post mortem, ex eis liquet quæ dicit, etc. Attamen in Joho typum nobis resurrectionis oblation jure erediamus. Porro autem priscus et copiesissimus quimodo pauperem qui multis abundabat bouis, et orbum qui multos habuerat pueros, sed et cam morbo gravissimo luctantem, et famem crudelissimam subeuntem, ut nequeat appositos attingere cibos, propter excessum graveolentiæ, et vuluerum corporis, et fontis vermium vincentem supra modum famis violentissimam necessitatem, et eum dicere cogentem: Graveolentiam video cibos meos: atque ab amicis improperia, et a domesticis despectus, el ab inimicis insurrectiones excipiens et cum his omnibus alias innumeras tentationum nubes sustimens et per omnia inconcussus remanens, et decentem referens Domino pro his gratiɔm. dam Jobi interpres, quem prelo nos aliquando committemus, verba οὐ γὰρ εἰς αἰῶνα ζήσομαι, etc., aliter prorsus intelligit, nempe: "Οθεν ἴδιον ἀνταλ λάττομαι τῆς ἐποδύνου ζωῆς τὸν θάνατον· ἴσως γὰρ οὗτος ἐπελθὼν παύσει μου τὰς ὀδύνας· οὐ γὰρ ἐν ταύτῃ τῇ διαγωγῇ διαιωνίζω, ἵνα ἀπνευστί φέρω τὰς τηλικαύτας οδύνας· ἐφήμερος δὲ ὤν, ὑπομένειν ἀστενακτὶ οὐχ οἷός τέ εἰμι. Quamobrem mori potius quam vivere velim. Fortasse enim mors superveniens doloribus meis finem imponet. Certe in hac vitæ conditione sempiternus esse nolim, si semper tales tantosque cruciatus sine intermissione sim perpessurus. Cum autem brevissimi avi sim, pati sine gemitu nequeo.

φρονήσεις, παρὰ δὲ τῶν ἐχθρῶν ἐπαναστάσεις δεχόμενος· καὶ μετὰ πάντων τούτων καὶ ἄλλας μυρίας νιφάδες πειρασμῶν ὑπομένων, καὶ διὰ πάντων μένων ἀκίνητος, καὶ τὴν προσήκουσαν αναφέρων τῷ Δεσπότῃ περὶ τούτων εὐχαριστίαν. η'. Αν γὰρ μηδὲν τῶν ἄλλων μηδεὶς εἴπῃ, τὰ τῆς γυναικός μόνος βήματα, πέτραν ἱκανὰ διασαλεῦσαι· γυναικὸς ἐκείνης, ἦν εἰδὼς ὁ διάβολος μεγάλα αὐτῷ συντελέσουσαν πρὸς τὴν ἐπιβουλὴν τοῦ μεγάλου τῆς ὑπομονῆς ἀθλητοῦ, καθάπερ ἐξ ἀρχῆς τῆς Εὐαν μετὰ τοῦ πρωτοπλάστου οὐκ ἐφάνισε μετὰ τῶν τέκνων, ἀλλ' ἀφῆκε ζῆν· καὶ διὰ ταύτης υποσκελί σαι τὸν δίκαιον ἐπιχειρήσας, οὐ τῶν βοῶν ἀπολλυ μένων προσήγαγε τοῦτο τὸ μηχάνημα, οὐδὲ τῶν ὄνων, οὐδὲ τῶν καμήλων, οὐδὲ τῆς οἰκίας κατενεχθείσης, οὐδὲ τῶν παίδων καταχωσθέντων. 'Αλλ' ὅτε τῶν σκωλήκων ἀνέβλυσεν ἡ πηγή, καὶ δαπανώμε και αι σάρκες, ιχῶρα πολλῆς γέμοντα δυσωδίας ἐποίουν, καὶ τηγάνων καὶ καμίνων, καὶ πάσης φλο γὰς ἐδυνηρότερον αὐτὸν τὸν Ἰώβ ἡ τοῦ διαβόλου 8. Etsi nihil ex cæteris aliquis dixerit, sola mulieris verba petram idonea sunt excutere, mulieris illius quam videns diabolus magnopere sibi inservientem ad insidiandum magno patientiæ athletæ, sicut ab initio Evam cum primo homine non delevit cum pueris, sed vivere sivit. Ει per eam supplantare justum tentans, non boum destructorum adduxit medium, neque asinorum, neque camelorum, neque domus dejectæ, neque puerorum inhumato - rum. Sed quando vermium erupit fons, et expensæ sunt carnes, pus multo putore plenum effecerunt, et frixorio et camino, et omni flamma dolorusiorent ipsum Job diaboli manus perdidit, manus bestia quavis molestior peredens undique et comedens: et anulio tempore profecit in hac conditione, et ob hane causam ipsum propter mutationem conveniens erat κατανήλισκε χείρ. θηρίου παντὸς χαλεπώτερον διαsitire et cupere mortem, qui nec respirare posset, tunc eam attulit multa cum malitia, Aggressa enim, suadente diabolo, non memoravit bona, non memoravit camelos et ovium boamque pecora; noverat enim viri de his philosophiam, sed omnibus his fortius pueros dio et ea quæ ad illam spectabant proposuit, neque ita valuit dejicere patientiæ inaccessam turrim. Si autem in quieto animo nihil injucundum patientes multos srpe persuaserunt mulieres, videamus qualis esset ista generosa etjuvenilis anima ipsam cum tautis armis aggredientem repellens, et duos maxime tyrannicos affectus conculcans, desiderium et miserationem: etenim multi ex his qui cupiditatem vicerunt miseratione flexi τρώγουσα πάντοθεν καὶ κατεσθίουσα· καὶ πολὺς ἐν τῇ τοιαύτῃ συμφορά προῆλθεν ἡ χρόνος, καὶ διὰ ταῦτα αὐτὸν ἀπαλλαγῆς εἰκὸς ἦν διψαν, καὶ ἀποθανεῖν ἐπιθυμεῖν, ὡς οὐδὲ ἀναπνεῖν ἔχοντα, τότε αὐτὴν προσήγαγε μετά πολλῆς κακουργίας. Προσ ελθοῦσα γὰρ αὕτη τῷ διαβόλῳ πεισθεῖσα, οὐκ εμνήσθη χρημάτων, οὐκ ἐμνήσθη καμήλων καὶ ποιμνίων καὶ βουκολίων· συνείδε γὰρ τῷ ἀνδρὶ τὴν ἐπὶ τούτοις φιλοσοφίαν, ἀλλὰ τοῦ πάντων τούτων φορτικωτέρου, τῶν παίδων λέγω, καὶ τὰ παρ' ἑαυ τῆς προσέθηκε, καὶ οὐδ' οὕτως ἴσχυσε καταδικεῖν τὸν τῆς ὑπομονῆς ἀπερίτρεπτον πύργον. Εἰ δὲ ἐν εὐθυμίᾳ ὄντας καὶ μηδὲν πάσχοντας ἀηδες, πολλούς πολλάκις ἔπεισαν γυναῖκες, ἐννοήσωμεν ποταπή τις ἦν ἐκείνη ἡ γενναία καὶ νεανική ψυχή, μετὰ τοσούτων ὅπλων αὐτὴν ἐπελθοῦσαν ἀποκρουσαμένη, καὶ δύο τὰ τυραννικώτατα παθήματα πατήσασα, ἐπιθυμίαν καὶ ἔλεον· καί τοι πολλοὶ τῶν κρατησάντων ἐπιθυμίας, ὑπὸ ἐλέου ἐκάμφθησαν. ር θ'. Ο γοῦν σωφρονέστατος ἐκεῖνος Ἰωσήφ, τῆς μὲν τυραννικωτάτης ἡδονῆς κατέσχε, καὶ τὴν βάρο βαρον ἐκείνην γυναίκα διακρούσατο, μυρία προσά γουσαν μηχανήματα· δακρύων δὲ οὐ κατέσχεν, ἀλλ' ἰδὼν τοὺς ἀδελφοὺς τοὺς ἠδικηκότας, ἐνεπείσθη τῷ πάθει, καὶ τὸ προσωπεῖον ταχέως ρίψας, τὸ δράμα ἀπεκάλυψεν. "Οταν δὲ καὶ γυνὴ ᾖ, καὶ ἐλεεινὰ λέγῃ, καὶ τὸν καιρὸν ἔχῃ συμπράττοντα, καὶ τὰ τραύ ματα, καὶ τοὺς μώλωπας, καὶ τὰ τῶν συμφορῶν κύματα μυρία, πῶς οὐκ ἄν τις δικαίως αδάμαντος παντός στεῤῥοτέραν τὴν οὐδὲν ὑπὸ τοσούτου χει9. Sapientissimus ille Joseph, imperiosissimam cobibuit voluptatem, et barbaram hanc mulierem repulit innumera adbibentem media; a lacrymis vero non temperavit, sed fratres injuste tractatos videns, dolore dissectus est, et personam brevi ejiciens, drama revelavit. Cur autem adest mulier et ea quæ miserationem «ovent dicit, et tempus habet cooporans, et vulnera e: livores et eventuum numerosos fluctus, quomodo quisnam merito omni adamante duriorem, si nihil a tanta tempestate patiatur, animam habere appareat? Date mihi aperte loqui, quod apostolis si non melior, attamen nihil μῶνος παθοῦσαν ψυχὴν εἶναι ἀποφήναιτο; Δότε μοι inferior sit ille beatus. Jilis etenim animum hoc dabat, quod pro Christo patiebantur; et ita poterat cis quotidie remedium, præ:bere; propter me dicente, et quamvis me dominum Beelzebub vocent. Ille autem hoc privatus erat incitamento et eo quod a miraculis, et eo quod a gratia provenit. Non enim tantam animi potestatem habuit; et, quod majus est, in multis deliciis contritus, et divitiis multis luxuriaus et a multis militibus stipatus, et ubique μετὰ παρρησίας εἰπεῖν, ὅτι καὶ τῶν ἀποστόλων, εἰ μὴ καὶ μείζων, ἀλλ' οὐδὲ ἐλάττων ὁ μακάριος οὗτος ἦν. Ἐκείνους μὲν γὰρ παρεμυθεῖ:ο τὴ διὰ τὸν Χρι στὸν πάσχειν· καὶ οὕτως ἱκανὸν ἦν τὸ φάρμακον καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν αὐτοὺς ἀναστῆσαι, ἕνεκεν ἐμοῦ λέγοντα, καὶ εἰ ἐμὲ τὸν οἰκ δεσπότην Βεελζ:- βούλ ἐκάλεσαν· ἐκεῖνος δὲ ταύτης ἔρημος ἦν τῆς παραμυθίας, καὶ τῆς ἀπὸ τῶν σημείων, καὶ τῆς ἀπὸ τῆς χάριτος. Οὐδὲ γὰρ εἶχε τοσαύτην τοῦ πνεύ

ETICON VI. ματος δύναμιν· καὶ τὸ δὴ μεῖζον ὅτι ἐν πολλῇ τρυφῇ magno apparatu annuntiatus, non unus ex piscaloτραφεὶς καὶ πλούτῳ πολλῷ κομῶν καὶ παρὰ πολλῶν δορυφορούμενος, καὶ πανταχοῦ μετὰ πολλῆς ἀνα κηρυττόμενος τῆς ἐπιφανείας, οὐκ ἐξ ἁλιέων ὢν καὶ τελωνῶν καὶ τῶν εὐτελῶς βεβιωκότων, ἀλλὰ τοσαύτης ἀπολελαυκώς τιμῆς ἔπασχεν ἅπερ ἔπασχεν· καὶ ὅπερ φορτικώτατον ἐπὶ τῶν ἀποστόλων εἶναι ἐδόκει, τοῦτο αὐτὸ καὶ αὐτὸς ὑπέμενε παρὰ φίλων, παρὰ οἰκετών, παρὰ ἐχθρῶν μισούμενος, παρὰ τῶν εὖ πεπονθότων, καὶ τὴν ἱερὰν ἄγκυραν, τὸν ἀκύμαντον λιμένα· τοῦτο δὲ ἦν τὸ τοῖς ἀποστόλοις εἰρημένον, τὸ ἕνεκεν ἐμοῦ, τοῦτο δεῖν οὐκ εἶχε. ι. Θαυμάζω τοὺς παῖδας τοὺς τρεῖς ὅτι κατεπολέμησαν καμίνου, ὅτι κατεξανέστησαν τυράννου· ἀλλ᾽ ἄκουσον τί λέγουσι· Τεῖς θεοῖς σου οὐ λατρεύο- η μεν, καὶ τῇ εἰκόνι τῇ χρυσῇ ᾗ ἔστησας οὐ λατρεύου μεν· ὅπερ μεγίστη παραμυθία αὐτοῖς ἦν, τὸ σα φῶς εἰδέναι ὅτι διὰ τὸν Θεὸν πάντα πάσχουσιν ἅπερ ἂν πάθωσιν· οὗτος δὲ οὐκ ᾔδει ὅτι ἀγωνίσματα ταῦτα καὶ πάλη· εἰ γὰρ ᾔδει, οὐκ ἂν ᾔσθετο τῶν γινομένων. Οτε γοῦν ἤκουσεν ὅτι μὴ ἄλλως οίει με κεχρηματικέναι σοι, ἢ ἵνα ἀναφανῆς δίκαιος, ένα νοήσωμεν πῶς ἀπὸ ψιλοῦ ῥήματος εὐθέως ἀνέπνευσε, πῶς ἐξηυτέλισεν ἑαυτὸν, πῶς οὐδὲ πεπονθέναι ἐνόμισεν ἅπερ ἔπαθεν, οὕτω λέγων· Τί ἔτι κρίνομαι νουθετούμενος καὶ ἐλεγχόμενος ὑπὸ Κυρίου, ἀκούων ταῦτα, οὐδὲν ὢν ἐγώ; Καὶ πάλιν· ἀκοῇ μὲν ὠτος ἤκουόν σου τὸ πρότερον· νῦν δὲ ὁ ὀφθαλμές μου ἑώρακέ σε· διὸ ἐφαύλισα ἐμαυτὸν καὶ ἐτάκην· ήγημαι δὲ ἐμαυτὸν γῆν καὶ σποδόν. ια΄. Κατανοήσωμεν τοίνυν ἀκριβῶς, πότε ἦν λαμπρότερος ὁ Ἰώβ, ὅτε τὴν οἰκίαν αὐτοῦ πᾶσι τοῖς παριοῦσιν ἀνεώγνυ, καὶ τὰ ὄντα ἐξεδίδου τοῖς πέ νησιν· ἢ ὅτε ἀκούσας αὐτὴν κατενεχθεῖσαν, οὐκ ἐπεδυσπέτησεν, οὐδὲ ἐφθέγξατό τι ῥῆμα πικρόν, ἀλλ᾽ εὐφήμησε τὸν Θεόν· πότε φαιδρότερος, ὅτε ἔθυεν ὑπὲρ τῶν παίδων, καὶ πρὸς ὁμόνοιαν αὐτοὺς ἦγεν, ἢ ὅτε καταχωσθέντων αὐτῶν καὶ θανάτῳ πιο κρῷ τὸ ζῆν ἐκμετρησάντων, μετὰ πολλῆς τῆς φι λοσοφίας ἤνεγκε τὸ συμβάν· τότε μᾶλλον ἐξέλαμψεν ὅτε ἀπὸ τῆς κουρᾶς τῶν προβάτων τους γυμνούς περιέβαλεν, ἢ ὅτε ἀκούσας ὅτι πῦρ ἔπεσεν ἐξ οὐρανοῦ, καὶ κατέφαγε τὴν ἀγέλην μετὰ τῶν ποιμένων, οὐ διεταράχθη, ἀλλὰ πράως ἤνεγκε την συμφοράν. Τότε μέγας ἦν καὶ εὐδόκιμος, ὅτε τῇ ὑγείᾳ τοῦ σώματος πρὸς τὴν τῶν ἀδικουμένων εκέχρητο προστα σίαν, συντρίβων τὰς μύλας τῶν ἀδίκων καὶ ἐκ μέσ σου ὀδόντων αὐτῶν ἐξαρπάζων ἁρπάγματα· ἢ ὅτε τὸ σῶμα τοῦτο αὐτό, τὸ τῶν ἀδικουμένων ὅπλον ἑώρακε κατεσθιόμενον ὑπὸ σκωλήκων, καὶ καθήμενος ἐπὶ τῆς κοπρίας, αὐτὸς αὐτὸ κατέξει, λαβὼν ὅστρακον, ταῦτά τοι καὶ ἔλεγε, τήκῳ βώλακας γῆς ἀπὸ ἰχῶρος ξέων. Καί τοι ἐκεῖνα μὲν πάντα κατορθώματα, ταῦτα δὲ παθήματα ἦν· ἀλλ' ὅμως ταῦτα αὐτὸν ἐκείνων μᾶλλον ἀπέφηνε λαμπρότερον. Τότε μὲν γὰρ φιλάνθρωπος ἦν, νῦν δὲ φιλόσοφος ἐγίνετο, ribus, aut publicanis, et viliter viventilus, sed tanto fruens honore passus est ea quæ passus est. Et quod gravius, quam quod apostolis contigit, esse videbatur, hoc ipsum ab amicis tulit, a domesticis, ab inimicis odio habitus, ab his qui prospere degebant; et sacram anchoram, portum sine fluctu, hoc apostolis dictum est, propter me, hoc videre nou poterat. 10. Miror tres pueros, quod cum camino pugnarint, quod insurrexerint in tyrannum. Sed audi quid dicant: Deis tuis non servimus et imaginem auream quam erexisti non adoramus. Quod inaxima adhortatio erat his, clare scire se pro Deo pati απο patiebantur. Ille vero nesciebat se pro eo pali luctamina et puguas. Si enim scivisset, non accidentia sensisset. Quando igitur audivit dicentem: Ne aliter putes me temetipso usum esse, quam ut appareas justus, cogitemus quomodo propter exiguum verbum cito respiraverit, quomodo se vilipendat, quomodo ne passum quidem se esse quæ pessus est, ita loquens: Quid adhuc judico, meipsum, quum admonear et arguar a Domino, audiens hæc qui nihil sum? Et rursus: Auditu auris audiebam te prius; unc autem oculus meus vidit te; ideo vilem me reputavi el consumptus sum; meipsum enim ut terram et pulverem arbitratus p sum. 11. Vileamus igitur diligenter, quando illustrior erat Job, cum domum suam omnibus præsentibus aperiret, et facultates pauperibus daret, vel cum ipsius ruina audita, non animum despondit, nec verbum quid amarum pronuntiavit, sed benedixit Deo; quando clarior, cum sacrificium offerret pro pueris, et ad concordiam eos duceret, vel cum inhumatis illis, et morte amara vita defunctis, cum magna sapientia tulit eventus? tunc magis effulsit cunr vellere ovium nudos vestiebat, quam cum audiens ignem de caelo cecidisse, et arircula boum cuut pastoribus devorasse, non turbatus est, sed milis infortunium tulit? Tunc magnus erat et celebris, cum valetudine corporis uteretur ad defensiogem injuste patientium, conterens injustorum molas (t de mediis dentibus eorum rapinas eripiens, mag's quam dum corpus hoc ipsum injuriam patientium. propugnaculum devoratum vermibus vidit, et in fimo sedens, ipse illul scabebat, leneus testam, haec quidem dicebat: Tabesco terra glebas a putredine scabens. Et illa quidem omnia prosperitas erant, hæc dolores. Sed hæc tamen ipsum magis quam ilta illustriorem manifestarunt. Tunc enim humanus erat, nunc sapiens; tunc pauperum miserebatur, nunc antem Domino gratias agit, quia seit ab eo cuncta disponi ad utilitatem. Et ut discamus, ma-

jorem ab eo tandem diabolo plagam faciam, cum spoliatus gratias egit, quanı cum possidens miserebatur, audiamus. τότε τοὺς πένητας ἠλέει, νῦν δὲ ηὐχαρίστει τῷ Δε σπότη, πάντα τοῦτον εἰδὼς οικονομοῦντα πρὸς τὸ · συμφέρον. Καὶ ἵνα μάθωμεν ὅτι μείζονα, ὕστερον ἔδωκε τὴν πληγὴν τῷ διαβόλῳ, ὅτε ἀφαιρεθεὶς τύχα ρίστησεν, ἢ ὅτε κεκτημένος Αλέει, ἀκούσωμεν. 12. Illis quidem factis, quanquam impudenter et audacter valde, respondit tamen diabolus dicens Num dono Job honorat Deum? flis autem Sevenientibus, absconditus tergo verso recessit, neque impudentis contradictionis umbram habens proferendam; illustrior enim justus doloribus quam prosperitate factus erat. Eo enim qui în divitiis degens facit eleemosynam, major est qui sibi omnia rapi generose tolerat, et cum gratiarum actione. Cum enim rebus vento prospero procedentibus gratias agere Deo non sit mirandum; quando autem fluctuatio multa est et navicula devolvitur et periclitatur, tune multa est patientiæ et prudentiæ exhibitio. Quis vidit, quis audivit talia miranda certamina? Externorum enim præliorum pugnatores, cum capita adversariorum absciderunt, tunc vincunt et coronantur: diabolus autem, cum abscidit~caput justi, tunc devictus est et recessit, postquam eum fecerit illustriorem et clariorem. Agnovimus quantus ex afflictione questus evenerit. Pulchrum enim et sanum erat corpus: multo autem venerabilius, factum est vulneribus istis, cum lanæ quidem pulchræ sint ante tincturam, cum autem purpurate fuerint, ineffabilem induunt pulchritudinem, et multum decorem. Si eum non nudasset, non agnovisset coronati fortem constitutionem; nisi ejus perforasset corpus vulneribus, non radii refulsissent extrinsecus: nisi eum sedere fecisset in fimo, non agnovissemus ejus divitias. Non enim ita carus rex est in throno sedens, ut ille túne erat in fimo miraculosus et circumfulgens: post enim regium thronum, mors; et post fimum istum coelorum regnum. ιβ'. Ἐκείνων μεν γινομένων, εἰ καὶ ἀναισχύντως καὶ σφόδρα ιταμῶς, ἀλλ' ὅμως ἀντεἶπεν ὁ διάβολος, λέγων • Μη δωρεάν σέβεται Ἰὼς τὸν Θεόν; Τούτων δὲ συμβαινόντων, ἐγκαλυψάμενος, ἀνεχώρησε νῶτα δούς· καὶ οὐδὲ ἀναισχύντου τινὸς ἀντιλογίας σκον γοῦν ἔχων προβαλέσθαι· λαμπρότερος γὰρ ὁ δίκαιος ἀπὸ τῶν παθημάτων μᾶλλον ἢ ἀπὸ τῶν κατορθω μάτων ἐγένετο. Τοῦ γὰρ ἐν πλούτῳ ζῶντα ποιεῖν ἐλεημοσύνην, τὸ πάντα ἁρπαγέντα γενναίως ένεγο κεῖν, καὶ μετ' εὐχαριστίας, πολλῷ μείζον ἐστίν· ἐπειδὴ τὸ μὲν ἐξ οὐρίας φερομένων τῶν πραγμάτων, εὐχαριστεῖν τῷ Θεῷ, θαυμαστὴν οὐδὲν· ὅταν δὲ πολύ τὸ κλυδώνιον ᾖ, καὶ τὸ σκάφος περιτρέπηται καὶ κινδυνεύῃ, τότε ἐστὶν ἡ πολλὴ τῆς ὑπομονῆς καὶ τῆς εὐγνωμοσύνης ἐπίδειξις· τίς εἶδε, τίς ήκουσε 59:- αῦτα θαυμαστὰ παλαίσματα; Οἱ μὲν γὰρ τῶν ἔξω θεν ἀγώνων πύκται, ἐπειδὰν κατακόψωσι τὰς κεφαλὰς τῶν ἀντιπάλων, τότε νικῶσι καὶ στεφα νοῦνται· ὁ δὲ διάβολος, ὅτε κατέκοψε τὸ σῶμα τοῦ δικαίου, τότε ένικήθη καὶ ἀνεχώρησεν, εργασάμενος αὐτὸν λαμπρότερον καὶ φαιδρότερον· ἔγνωμεν ὅσον τῆς θλίψεως τὸ κέρδος ἐγένετο. Καλὴν μὲν γὰρ ἦν καὶ ὑγιαῖνον τὸ σῶμα· πολλῷ δὲ σεμνότερον γέγονε κατατμηθὲν ὑπὸ τῶν τραυμάτων ἐκείνων· ἐπεὶ καὶ Έρια καλὰ μὲν καὶ πρὸ τῆς βαφῆς, ἐπειδὰν δὲ αλουργά γένηται, άφατον προσλαμβάνει τὸ κάλλος, καὶ πολλὴν τὴν εὐπρέπειαν. Εἰ γὰρ μὴ ἀπέδυσεν αὐτὸν, οὐκ ἂν ἔγνω του στεφανίτου τὴν εὐεξίαν, εἰ μὴ διέτρησεν αὐτοῦ τὸ σῶμα ταῖς ὠτειλαῖς, οὐκ ἂν ἀντέλαμψαν ἔνδοθεν αἱ ἀκτῖνες· εἰ μὴ ἐκάθισεν αυτ τὸν ἐπὶ τῆς κοπρίας, οὐκ ἂν ἔγνωμεν αὐτοῦ τὸν πλοῦτον· οὐδὲ γὰρ οὕτω λαμπρός βασιλεὺς ἐπὶ θρόνου καθήμενος, ὡς ἐκεῖνος τότε ἐπὶ τῆς κοπρίας καθήμενος, ἐπίσημος ἦν καὶ περιφανής· μετὰ μὲν γὰρ τὸν βασιλικόν θρόνον, θάνατος· μετὰ δὲ τὴν και πίαν ἐκείνην, οὐρανῶν βασιλεία. ιγ΄. Ζηλώσωμεν τοιγαροῦν καὶ ἡμεῖς τοῦ ἁγίου τούτου τὴν εὐλάβειαν, μαθόντες ὅσα ἀπὸ τῆς ὑπομονῆς βλαστάνει καλά. Καθάπερ γὰρ ἐν κοινῷ θεά 13. Imitemur ergo et uos sancti hujus pietatein, edocti quantæ e patientia germinent pulchritudines. Ut enim in commmni theatro terræ magnus ille vir exsurgens et generosus cunctis per aflictiones sibi τρῳ τῆς οἰκουμένης ὁ μέγας οὗτος ἑστὼς καὶ γεν allatas alloquitur omnia accidentia generose pati, et nulli cedere insurgentium adversorum. Non est enim, non est ulla humana afflictio quæ nequeat exinde solatium accipere. Quæ enim in omni terra dispersa sunt afflictiones, hac omnia simul convenientia et in unum hujus corpus gravantia valde æquanimiter sustulit, dum ultima tentarent dolores, quia regimen virtute plenum exceperat. Unde commune cunctis patientiæ et forfitudinis exemplar adest intelligentibus, semper ejus recordantibus, et videre credentibus fimumque illum et hunc in medio fimo sedentem, et statuam auream, lapidibus ναῖος ἀνὴρ ἅπασι διὰ τῶν συμβεβηκότων αὐτῷ παθῶν διαλέγεται, πάντα φέρειν τὰ συμπίπτοντα γενναίως, καὶ πρὸς μηδὲν ἐνδιδόναι τῶν ἐπιόντων δεινῶν· οὐ γάρ ἐστιν, οὐκ ἔστιν οὐδὲν ἀνθρώπινον πάθος, ὁ μὴ δύναται παραμυθίαν ἐκεῖθεν δέξασθαι. "Α γὰρ ἐν πάσῃ τῇ οἰκουμένῃ διέσπαρται άθη ταῦτα ὁμοῦ συνελθόντα, καὶ εἰς ἓν κατασκήψαντα σῶμα τὸ τούτου, λίαν εὐψύχως οὗτος ὑπέμεινε, τὰ τῶν ἔσχατα τετολμηκότων παθών, ὁ πολιτείαν ἐπι· δειξάμενος γέμουσαν ἀρετῆς· ὅθεν καὶ κοινὸν ἅπα σιν ὑπομονῆς καὶ καρτερίας ὑπόδειγμα πρόκειται τοῖς ἔχουσι νοῦν, ἀεὶ μεμνημένοις αὐτοῦ, καὶ νομί

ETHICON VI. ζουσι βλέπειν καὶ τὴν κοπρίαν ἐκείνην, καὶ τοῦτον pretiosis ornatus, et nescio quid: etenim non ἐν μέσῃ τῇ κοπρίᾳ καθήμενον, τὸν ἀνδριάντα τὸν χρυσοῦν, τὸν διάλιθον, τὸν οὐκ οἶδα πὼς εἴπω· καὶ γὰρ οὐκ ἔχω τιμίαν οὕτως ὕλην εὑρεῖν, ὡς δυνηθῆ - ναι παραβαλεῖν τὸ ἡμαγμένον ἐκεῖνο σῶμα· οὕτω πάτης ύλης τιμίας ἐκ πολλοῦ τοῦ περιόντος, τῆς σαρκὸς ἐκείνης ἡ φύσις ἐδείκνυτο λαμπροτέρα, καὶ τὰ τραύματα τῶν ἡλιακῶν ἀκτίνων φαιδρότερα. valeo dignam satis materiam reperire quam corpori isti sanguineo conferre possim; ita cuncta pretiosa materia ex multis quæ ambiunt carnis istius natura illustrior apparebat, et vulnera solis radiis clariora. ιδ'. Καὶ μάλα εἰκότως· αὗται μὲν γὰρ τὰς τοῦ σώματος καταυγάζουσιν ὄψεις, ἐκεῖνα δὲ τὰ τῆς διανοίας ἡμῶν φωτίζουσιν ὄμματα· διὸ δίκαιον ταῦτα περιφέρει ἡμᾶς ἐν νῷ· καὶ ὅταν ἐξ οὐρίας πλέωμεν, τὸ ναυάγιον φοβουμένους· καὶ ὅταν πειρασμοῖς περιπίπτωμεν, τὸ ἐκ τῆς ὑπομονῆς ἐννοοῦντας κέρδος ὡς γὰρ ἐν τῷ σκάμματι τὸν ἀθλητὴν καὶ ἱδρῶτι καὶ κάνει καὶ θέρμῃ πολλῇ, καὶ πόνοις καὶ ταλαιπωρίαις μάχεσθαι δεῖ, οὕτω καὶ τὸν ἄριστον τοῦ Χριστοῦ στρατιώτην πολλὰ χρεὼν ὑπομένειν ἐνταῦθα, καὶ πάντα φέρει» γενναίως, εἴ γε μέλλοι λαμπρούς ἀπολήψεσθαι τοὺς στεφάνους. Εἰ γὰρ δὴ σῶμα μακαρί. ζομεν, τὸ δυνάμενον ψύχος καὶ καῦμα φέρειν ἀλύπως, καὶ λιμὸν, καὶ ἔνδειαν, καὶ ἐδοιπορίαν, καὶ ταλαιπωρίας ἑτέρας, πολλῷ μᾶλλον δεῖ μακαρίζειν ψυχὴν τὴν δυναμένην καρτερῶς καὶ γενναίως τῶν δεινῶν τὰς προσβολὰς ὑπομένειν ἀπάτας, καὶ διατηρεῖν ἀδούλωτον αὐτῆς διὰ πάντων τὸ φρόνημα. Ὥσπερ οὖν ἡ ἀργίας καὶ ἀδείας ἀπολαύουσα ψυχή, εὐκόλως ὑπὸ τῶν παθῶν ἁλίσκεται, οὕτως ἡ διηνε κῶς τοῖς ὑπὲρ τῆς ἀρετῆς ἀγῶσιν ἐσχολακυία, οὐδὲ σχολὴν ἄγει ταῦτα ἐννοῆσαί ποτε τῆς περὶ τὰ πα- G λαίσματα μερίμνης, πάντων αὐτὴν ἀπαγούσης ἐκεί νων· οὐ γὰρ τὸ ποιῆσαί τι χρηστὸν μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸ παθεῖν τι κακόν, πολλὰς ἔχει τὰς ἁμοιβάς. Διὰ δὴ τοῦτο καὶ συγχωρεί πολλάκις ὁ φιλάνθρωπος Θεὸς τοὺς εὐδοκίμους ἐν βίου λαμπρότητι μυρία πάσχειν ἐνταῦθα δεινά, σφόδρα φιλῶν αὐτοὺς, ὡς ἂν διὰ τῶν δεινῶν τούτων τοὺς φιλουμένους ἐργασάμενος λαμπροτέρους, στεφανώσῃ μειζόνως. 14. Et valde vere: hi enim corporis visum illuminant, illa intelligentiæ nostræ oculos illustrant; ideo juste hæc nos circumferunt in mente; et quando venio prospero navigamus, naufragium timentes; et quando tentationibus obruimur, questum e patientia intuentes. Ut enim in arena athletam β oportet et sudore et pulvere et calore multo, et laboribus et miseriis pugnare, ita militem Christi optimum, qui multa debet pali in hac vita, et omnia generose ferre, si coronas accipere debeat multas. Si enim corpus beatum dicimus quod potest frigus et calorem sine tristitia ferre, et famem, et inopiam, et iter et miserias alias, multo magis beata dicenda est anima quæ valet fortiter et generose infortuniorum aggressus omnes sustinere, et per omnia sententiam suam extra servitutem servare. Ut enim inertia et securitate fruens anima facile afflictionibus occupatur, ita quæ jugiter versatur in virtutis pugnis, neque intueri unquam certaminis curam vacat, cum se ab his omnibus abstraxerit. Non enim bene agere tantum, sed et mali quid pati mullain mercedem habent. Quamo rem sæpe hominum amator Deus gloriosos in vitæ claritate innumera hic pati infortunia permittit, eus valde diligens, ut quos per hæc adversa amatos effecerit, illustriores melius coronet. ιε'. Αν τοίνυν ἀπολέσῃ τις χρήματα, μηδόλως δυσχερανάτω, ἀλλὰ γενναίως ἐνεγκών εὐχαριστηκάτω τῷ Θεῷ, κατὰ τὸν Ἰὼβ εἰπὼν, Ο Κύριος ἔδωσ κεν, ὁ Κύριος ἀφεῖλε· ὡς τῷ Κυρίῳ ἔδοξεν, οὕτως καὶ ἐγένετο· εἴη τὸ ὄνομα Κυρίου ηὐλογημένον εἰς τὸν αἰῶνα· καὶ κέρδος τὴν ζημίαν διὰ τῆς εὐχαριστίας ποιήσει· μὴ εἰπάτω ὅτι ἄνθρωπος ἀφείλατο ταῦτα ἀδικήσας· καὶ πῶς δυνήσομαι εἰπεῖν, ὁ Κύ ριος ἀφείλετο; καὶ ὁ Ἰὼβ γὰρ ἂ ὁ διάβολος έλαβε, ταῦτα ἔφησεν ὅτι ὁ Κύριος ἀφείλετο· μηδὲ πάλιν εἰπάτω τις, ὅτι οὐκ εἰδότος οὐδὲ βουλομένου μου ὁ λῃστὴς ἔλαβε ταῦτα, καὶ ποῖος ἔσται μοι μισθός, οὐκ ἐμῆς γνώμης τοῦ πράγματος ὄντος; οὐδὲ γὰρ τοῦ Ἰὼβ εἰδότος οὐδὲ βουλομένου ταῦτα ἐγένετο· ἀλλ' ὅμως οὐκ ἔλαττον ἔχει τῶν ἐλεημοσύνην δόντων ἐκεῖνος ὁ μὴ δοὺς τότε· Παραπλησίως οὖν καὶ πᾶς τις ἄλλος ἀφαιρεθεὶς χρήματα καὶ ὑπομείνας, του σοῦτον λήψεται μισθὸν, ὅσον ἂν εἰ ἑκὼν ἔρριψε ταῦτα, εἰ πρὸς πένητας δεδαπάνηκε· καὶ εἰκότως· τοῦτον καὶ γὰρ θαυμάζομεν μᾶλλον τὸν ἐπηρείας εὐχαρίστως φέροντα, ἢ τὴν ἑκόντα διδόντα· τί δή 15. Si igitur quis bona amiserit nequaquam ægre ferat, sed generose ferens Deo gratias agat, uti Job dicens: Dominus dedit, Dominus abstulit; ut Domino placuit, factum est; sit nomen Domini benedictum in æternum. Atque lucrum damnum per gratiarum actionem eliciel. Ne dicat sibi injuste ab homine hæc rapta fuisse; nam quomodo dicere possip Dominus abstulit? Job enim que diabolus rapuit, hæc dixit a Domino ablata. Neque ruisus dicat quis Neque sciente neque volente me latro hæc cepit; et qualis erit mihi stipendium si hoc me inscio fiat? Non enim sciente Job neque volente h:ec facta sunt; attamen non inferior est his qui eleemosynam faciunt ipse nihil dans. Similiter igitur quivis alius bonis privatus et patiens tantum stipendiumn accipiet quantum si bæc libenter eiecisset, si pauperibus erogasset; et merito. Eum enim αgis miramur qui privationem fplus suffert, quam eum qui dat libenter. Cur igitur? Quia ille laudibus enutritur conscientiae et bonam spem habet: et prius generose ferens, bonorum privationem tune

! illa ejecit. Hic vero adhuc alligatus violenter spolia- ποτε; ὅτι ἐκεῖνος μὲν τοῖς ἐπαίνοις τρέφεται, καὶ tus est. Non autem par est prius persuasum bonis recedere, et tunc eis evacuari, hæc autem adhuc cupienten spoliari; neque rursus multo tempore contemptum bonorum nieditari et crudele damnum accidens sufferre. τῷ συνειδότι, καὶ χρηστὰς ἔχει τὰς ἐλπίδας· καὶ πρότερον γενναίως ενεγκών την στέρησιν τῶν χρησ μάτων, τότε αὐτὰ ἔῤῥιψεν· οὗτος δὲ ἔτι προσδεδε μενος ἀφηρέθη βίᾳ. Οὐκ ἔστι δὲ ἴσον πρότερον πει σθέντα ἀποστῆναι χρημάτων, οὕτως αὐτὰ κενῶσαι, καὶ ἔτι αὐτῶν ποθοῦντα ἀποστερηθῆναι· οὐδὲ πάλιν ἐν πολλῷ χρόνῳ μελετῆσαι καταφρονῆσαι τῶν χρημάτων, καὶ ἀθρόον ζημίαν συμβᾶσαν ὑπενεγκεῖν. 16. Si quis alius inglorius e glorioso fiat, vel morbo longo et terribili lucta, vel aliud quidpiam e vitæ malis passus fuerit, non Jobi modo meminerit, innumeris malis luctati, etsi virtute praeditus vivat, sed et prophetarum et justorum et apostolo6 rum ipsorum: et omnes istos reperiens mon inter divites, aut in deliciis viventes, sed inter pauperes et aflictos, et angustiis pressos, in fame, siti, in nuditate degentes, gratias agat Domino, qui fatum hoc sibi dedit, non odio habens, sed valde diligens, et multas ei coronas præbens. Cum illis non odio habens tanta adversa patienda miserit, sed quia multum eos amabat, illustriores eos per adversa illa effecit. Etsi quis non a Deo adversa quædam patiatur, sed ex hominum spoliatione, kratias aget, et non blasphemabitur in eum qui impelire potest, seul patientis ob gloriam permittit. Velut ii qui a Deo affliguntur coronam accipiunt, ita ipse eamdem mercedem attinget, quia ab hominibus illatos casus generose tulerit, et ei qui impedire potest sed non vult gratias egerit. η Deinde unusquisque nostri recordetur, ut studiosis, et ab aligentibus lucrum reportare: jejunaus enim et vigilans anima non modo quando prospere res feruntur sapientiam ostendit, sid quando rerum contraria quædam adest circumstantia, tunc parem gratiarum actionem referet, nullo modo rerum mutatione emollita: ita animum despondentes ne secundis quidem rebus meliores fiunt. ις'. Αν ἕτερός τις πάλιν ἄδοξος ἐξ ἐνδόξου γένηται, ἢ νόσῳ μακρᾷ καὶ δεινῇ παλαίῃ, ἢ ἄλλο τι πέπονθε τῶν τοῦ βίου κακῶν, μὴ τοῦ Ἰώβ μόνον ἀναμνησθήτω, μυρίοις δεινοῖς πυκτεύσαντος, καὶ ταῦτα ζῶντος ἐν ἀρετῇ, ἀλλὰ καὶ τῶν προφητῶν, καὶ τῶν δικαίων καὶ τῶν ἀποστόλων αὐτῶν· καὶ πάντας τούτους εὑρὼν οὐ τῶν πλουτούντων οὐ τῶν τρυφώντων, ἀλλὰ τῶν πενομένων, τῶν θλιβομένων, τῶν στενοχωρουμένων, τῶν ἐν λιμῷ καὶ δίψῃ καὶ γυμνότητι διαγόντων ὄντας, εὐχαριστησάτω τῷ Δε σπότῃ, ὅτι τῆς μοίρας ταύτης αὐτὸν ἐποίησεν, οὐχὶ μισῶν, ἀλλὰ καὶ σφόδρα φιλῶν, καὶ πολλοὺς ἐντεῦ θεν αὐτῷ προξενῶν στεφάνους· ἐπεὶ κἀκείνους οὐχὶ μισῶν ἡφίει τοσαῦτα πάσχειν δεινὰ, ἀλλ' ἐπειδὴ σφόδρα ἐφίλει, λαμπροτέρους αὐτοὺς διὰ τῶν δεινῶν τούτων εἰργάζετο· κἂν γὰρ μὴ διὰ τὸν Θεὸν πάθῃ τίς τι τῶν δεινῶν, ἀλλ' ἐξ ἀνθρώπων ἐπηρείας, εὐ χαριστήσει δὲ καὶ μὴ βλασφημήσει τὴν δυνάμενοι μὲν κωλύσαι, ἀφέντα δὲ τῆς τοῦ πεπονθότος ἕνεκα δοκιμῆς, ὥσπερ οἱ διὰ τὸν Θεὸν παθόντες, στεφα νοῦνται· οὕτως αὐτὸς τῶν αὐτῶν ἐπιτεύξεται μια σθῶν, ὅτι τὰς παρὰ ἀνθρώπων ἐπαχθείσας αὐτῷ συμφοράς ήνεγκε γενναίως· καὶ τῷ δυναμένῳ μὲν ταύτας κωλύσαι, μὴ βουληθέντι δὲ, ηὐχαρίστησεν· ἔτι ἕκαστος ἡμῶν ἀναμιμνησκέσθω, ὅτι καθάπερ οἱ σπουδάζοντες, καὶ ἀπὸ τῶν λυπούντων κερδαί νουσιν· ἡ γὰρ νήφουσα καὶ ἐγρηγορυία ψυχή, με μόνον ἐπειδὰν κατὰ ῥοῦν φέρηται τὰ πράγματα, τὴν εὐγνωμοσύνην ἐπιδείκνυται, ἀλλὰ κἂν ἐναντία τις πραγμάτων περίστασις παρακολουθήσῃ, καὶ τότε τὴν ἴσην εὐχαριστίαν αναφέρει, μηδὲν ἀπὸ τῆς τῶν πραγμάτων μεταβολής χαυνουμένη, οὕτω; εἰ φθυμοῦντες οὐδὲ ἀπὸ τῶν ὠφελούντων ἀμείνους γίνονται. 17. Propterea Dei educationem non ferentes grale, sed agre patientes, præterea quod nullum ιζ'. Διὰ τοῦτο οἱ τὴν τοῦ Θεοῦ παιδείαν μὴ μετ' εὐχαριστίας φέροντες, ἀλλὰ δυσανασχετούντες, πρὸ; ex ea fructum capiant, extremnis seipsos circum- τῷ μηδὲν ἐξ αὐτῆς καρπώσασθαι, καὶ ταῖς ἐσχάταις dant adversis. Iloc unusquisque ex nobis evangellzatus non blasphemetur benefacientem nobis et salvatorem et tutorem in adversis positus, ne laborem istorum subeat, ejus vero lucro ob impatintiam privetur, et in abyssum extremæ perditionis deprimatur, quia auxilium Dei repulerit, et vehementiorem adversum se diabolum effecerit; sed cunctos cum gratiarum actione ferat præ-sentes dolores, ut exhine commodum et salutem multam lucretur, insidiis diaboli repuls.s, Dei vero cura in se adducta: diabolus enim innumera hominibus adversa iugerit ut eos in abyssum perditionis deducat, quando quidem videt facile blasphemantem eum qui adversitate quadam circumdatur, ἑαυτοὺς περιβάλλουσι συμφοραῖς· καὶ τοῦτο ἔκαν στὸς ἡμῶν εὐαγγελιζόμενος μὴ βλασφημείτω τὸν εὐεργέτην καὶ σωτῆρα καὶ κηδεμόνα γενόμενος ἐν δεινοῖς, ἵνα μὴ τὸν πόνον μὲν τούτων ὑποστῇ, τοῦ δὲ ἐξ αὐτοῦ διὰ τῆς ὑπομονῆς κέρδους ἀποστερηθή, καὶ πρὸς βάραθρον ἑαυτὸν τῆς ἐσχάτης ἀπωλείας ὠθήσῃ, τὴν μὲν τοῦ Θεοῦ συμμαχίαν ἀποκρουσάμενος, σφοδρότερον δὲ καθ᾿ ἑαυτοῦ τὸν διάβολον ἐργασάμενος· ἀλλὰ πάντα εὐχαρίστως φερέτω τὰ ἐνταῦθα παθήματα, ἵν᾿ ἐντεῦθεν ὠφέλειαν καὶ σωτηρίαν πολλὴν κερδάνῃ, τὰς μὲν ἐπιβουλὰς τοῦ που νηροῦ δαίμονος ἀποκρουσάμενος, τὴν δὲ τοῦ κηδε μόνος Θεοῦ θεραπείαν πρὸς ἑαυτὴν ἐπισπασάμενο;· ὁ γὰρ διάβολος διὰ τοῦτο μυρία τοῖς ἀνθρώποις ἐπι

ETHICON VI. latus desistat rursus; cum autem videt generose ferentem, et quo magis dolor extenditur, eo magis gratias agentem Deo, cito desistit reliquis tanquam frustra et incassum insistens. άγων δεινά, ἵνα πρὸς βάραθρον ἀπωλείας αὐτοὺς και augete dolorem, et majorem reddit, ut ille stinταγάγῃ, ὅταν μὲν ἴδῃ βλασφημοῦντα ῥᾳδίως τὸν δεινῷ τινι περιπεπτωκότα, αὔξει τὴν ἀλγηδόνα, καὶ μείζονα ποιεῖ, ἵνα κεντούμενος ἐκεῖνος ἀποδυσπε τήσῃ πάλιν· ὅταν δὲ ἴδῃ γενναίως φέροντα, καὶ ὅσῳ τὸ πάθος ἐπιτείνεται, τοσοῦτο μάλλον εὐχαριστοῦντα τῷ Θεῷ, ἀφίσταται εὐθέως, ὡς εἰκῇ καὶ μάτην παρα εδρεύων λοιπόν. 18. Idonea quidem suut dicta ad exhortationem patientiæ: operæ autem pretium est his addere Davidis historiam magna ex parte congruentem: decidit enim aliquando iste a possessione patriæ et imperii, et pro libertate et anima ipsa filio suo Absalom in se insurgente; et exercitu cum indo. mito isto juvene, tyranno et parricida instructo, errabat per desertum, non ægre ferebat, neque indignatus est in Deum, nec dixit: Cur igitur hoc Λι? Deus concessit flio lime adversus patrem agere? Certe etsi justa invocare habuisset filius, non ita hæc Beri debebant. Nunc autem nonne parvam, non magnam, a nobis injustitiam passus circuit dexteram cupiens sanguine paterno inquinare, Deo impediente ne videat quæ fiunt? Sed nihil ex his dixit: et quod majus est et mirabile, inerrantem et omnibus destitutum admirabilem Davidem Semei quidam homo scelestus illatus est homicidam vocans et impium, et millia perversa. Porro neque postea iratus est; sed et duce exercitus opinante fore ut converteretur ad perforandum, et capot ejus abscindendum, non modo non incitavit, ære tulit dicens: Quid tibi et mihi, fili Sarvia! sinite illum maledicere, ut videat humilitatem meam Dominus et reddat mihi bona pro illius maledictione. Videsne quomodo sciat justos injurias Renerose ferre aditum esse ad majorem gloriam:? Etenim ita se res habet. Postquam injuriam passi et innumera experti adversa generose feramus ¡mproperia facientes, majorem a Deo benevolentiam nobis attrabimus. Hæc igitur omnes scientes, jux'a prudentes Alios, qui, patribus sæpe ne opportune quidem castigantibus, eos patiuntur, sustineamus Deum corrigentem nos, magis quam patres nos dim ligentem, et omnia ad utilitatem disponentein ut Jobi, Davidis et omnium qui, ut isti, fortitudinem, molestiam et patientiam ostenderunt, exhinc possimus cum ipsis æternorum et beatorum consortes esse tabernaenlorum, quod eveniat nos omnes contingere gratia et bonitate Domini nostri Jesu Christi per quem et quocum sit Patri gloria, simul cum sanctissimo Spiritu nunc et semper, et in sæcula seculorum. Amen. sed ιη'. Ικανὰ μὲν οὖν τὰ εἰρημένα πρὸς παράκλη σιν ὑπομονῆς· ἄξιον δὲ τούτοις προσθεῖναι καὶ τὴν κατὰ τὸν Δαβὶδ ἱστορίαν, τὰ μεγάλα συμβαλλομέ την· ἐξέπεσε γάρ ποτε καὶ οὗτος τῆς πατρίδος καὶ τῆς ἀρχῆς, καὶ περὶ τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς ψυχῆς αὐτῆς ἐκινδύνευσε, τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ τοῦ ᾿Αβεσσαλώμ κατεξαναστάντος αὐτοῦ· καὶ τοῦ στρατοπέδου πρὸς β τὸν ἀκόλαστον νεανίσκον, τὸν τύραννον ἐκεῖνον καὶ πατραλοίαν, μεταταξαμένου, ἐπλανᾶτο κατὰ τὴν ἔρημον, καὶ οὐκ ἐδυσχέρανεν, οὐδὲ ἀπεδυσπέτησε πρὸς τὸν Θεὸν, οὐδὲ εἶπε, Τί ποτε τοῦτό ἐστιν; ὁ Θεὸς συνεχώρησε τῷ παιδὶ ταῦτα κατὰ τοῦ γεγεννηκότο; ἐργάσασθαι, Καίτοι καὶ εἰ δίκαια ἐγκαλεῖν εἶχεν ὁ υἱὸς, οὐδὲ οὕτω ταῦτα γενέσθαι ἔδει. Νυνὶ δὲ οὐ μικρόν, οὐ μέγα, παρ' ἡμῶν ἡδικημένος περιέρχε ται, τὴν δεξιὰν ἐπιθυμῶν αἵματι μολύναι πατρικῷ, τοῦ Θεοῦ τὰ γινόμενα ὁρᾶν ἀνεχομένου; ἀλλ᾽ οὐδὲν τούτων εἶπε· καὶ τὸ δὴ μεῖζον καὶ θαυμαστὸν, ὅτι πλανωμένῳ καὶ πάντων ἐκπεπτωκότι τῷ θαυμασίῳ Δαβίδ, Σεμεί τις ἄνθρωπος και μιαρὸς ἐπέθετο, μιαιφόνον ἀποκαλῶν καὶ ἀσεβῆ, καὶ τὰ μυρία κακά· καὶ οὐδὲ οὕτως ἡγρίανεν· ἀλλὰ καὶ τοῦ στρατηγοῦ ἀξιοῦντος ἐπιτραπῆναι διαβῆναι, καὶ τὴν κεφαλὴν ἀποτεμεῖν ἐκείνου, οὐ μόνον οὐκ ἐπέτρεψεν, ἀλλὰ καὶ ἐδυσχέρανε λέγων· Τί ἐμοὶ καὶ σοι, υἱὲ Σαρουία; Αφετε αὐτὸν καταρᾶσθαι, ὅπως ἴδῃ τὴν ταπείνωσίν μου Κύριος, καὶ ἀνταποδώσῃ μοι ἀγαθὰ ἀντὶ τῆς κατάρας αὐτοῦ. Ὁρᾷς όπως οἶδεν ὁ δίκαιος, ὅτι τὸ φέρειν γενναίως τὰς λοιδορίας, ἀφορμὴ πλείονος εὐδοκιμήσεως γίνεται; Καὶ γὰρ οὕτως ἔχει· ἐπειδὰν λοιδορηθέντες καὶ μυρία παθόντες δεινά, τοὺς ὄνει δίζοντας φέρωμεν γενναίως, μείζονα παρὰ τοῦ Θεοῦ τὴν εὔνοιαν ἐπισπώμεθα. Ταῦτ᾽ οὖν ἅπαντες εἰδό τες, κατὰ τοὺς εὐγνώμονας υἱούς, οἱ τῶν πατέρων πολλάκις οὐδὲ δεόντως κολαζόντων αὐτοὺς ὑπομένουσιν, ἀνεχώμεθα τοῦ Θεοῦ παιδεύοντος ἡμᾶς, τοῦ καὶ πατέρων μᾶλλον ἡμᾶς φιλοῦντος, καὶ πάντα πρὸς τὸ συμφέρον πραγματευομένου, ἵνα τὴν τοῦ Ἰως, καὶ τοῦ Δαβίδ, καὶ τῶν ὅσοι κατ' ἐκείνους ἀνδρίαν καὶ ἐπιείκειαν καὶ ὑπομονὴν ἐνδειξάμενοι, δυνηθώμεν ἐντεῦθεν αὐτοῖς κοινωνῆσαι, καὶ τῶν αιωνίων και μακαρίων σκηνῶν· οὗ γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυ μίου ἡμῶν Ἰητοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα, ἅμα τῷ παναγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. η PATROL GR CXLIX.

SERMONIS SEPTIMI ETIIICON. Quod fugienda sit hominum gloria et honorificentia, quæ nihil prodest, imo vero maximopere animæ nostræ nocet. Et quod principatus et potestates non sint optandæ: non quod imperare hominibus malum sit; nam et hoc a Deo est, et negotium per se amabile; sed quia mule hoc officio multi funguntur; ideoque hinc detrimentum capiunt. 1. Cernitis quomodo et verbis et opere nos docens Servator humanum honorem contemnere, secessit in montem solus, cum Judæi venturi essent ad eum rapiendum ut regem crearent? Studeamus itaque omnes humanam gloriam non cupere; primo quidem probe. scientes, nihil adeo comparare animam ad indecore agendum, ut glo· η riæ amorem. Non enim potest hujus amator vitam crucifixam vivere: sicut etiam qui gloriam calcaverit, plerasque alias passiones conculcare valebit. Etenim, qui gloriam superaverit, invidiam quoque et avaritiam, aliosque omnes diros animi morbos vincet. Deinde etiam cognoscimus quanta nos gloria digni habiti fuimus, præ qua humana ista, contumelia et risus et comoedia esse videtur: ο quemadmodum etiam praesentes divitiæ, præ illis pauperies sunt; et vita hæc absque illa mortificatio est, Sine enim, aiebat Christus, ut mortui sepeliant mortuos suos 1. ‹ Adeo gloria hæc præ illa ignominia risusque est! Ne igitur hauc consectemur. Nam si illi, qui cam nobis exhibent, umbra el somniis vaniores sunt, multo magis ipsa gloria. • Gloria cnim, inquit Scriptura, hominis tanquam flos fœni. Quid autem fœni flore vilius sit? 2. Sed etiamsi ca gloria stabilis foret, quid animam juvare posset? Nihil omnino. Imo et plurimum nocet, quia servos facit, et quidem pecunia coemptis deteriores; servos, inquam, non uni domino tantum, sed duobus ac tribus et innuineris, diversa imperantibus, obedientes. Quanto ergo melius est literum esse quam servum? ab hominum, inquam, servitio esse liberum, et servum Domini Dei? Prorsus autem, si volumus gloriam amare, utique gloriam ainemus, sed immortalem: nəm splendidius hujus est theatrum, et jucrum majus. Mortales enim domini jubent nos cum impensa ipsis placere; Christus contrarium prorsus; nam centuplicatum nobis reddit quod ipsi contulimus, vitamque æternam superaddit. Qu'd ergo melius? in terra an in cœlis esse? apud homines existimatione frui, an apud Deum? cum damno, au cuin lucro? coronari uno die, an per sæcula infinita? Nam res quidem humanæ quanto altius attolluntur splendent, eo majore lapsu ruunt, neque subditorum tantummodo, verum * Luc. ux, 6. 1 Petr. 1. 24. Ethicon hoc subsequitur explanationem verborum Joannis cap. vil, 15: Jesus ergo cum cognovisset, quia venturi essent ut raperent eum, et ΔΙΑΛΕΞΕΩΣ ΕΒΔΟΜΗΣ ΗΘΙΚΟΝ Οτι δεῖ φεύγειν τὴν παρὰ τῶν ἀνθρώπων δέξαν καὶ τιμὴν μηδὲν ὠφελοῦσαν, ἀλλὰ καὶ τὰ μέσ για τα καταβλάπτουσαν ἡμῶν τὴν ψυχήν· καὶ τῶν ἀρχῶν δὲ καὶ ἐξουσιῶν μὴ ἐφίεσθαι· οὐχ ὡς τοῦ ἄρχειν ἀνθρώπων ὄντος κακοῦ, τοῦτο καὶ γὰρ ἐκ Θεοῦ, καὶ πρᾶγμα ἐράσμιον, ἀλλ' ὡς τῶν κακῶς τῇ ἀρχῇ χρωμένων βλαπτομέν νων ἐντεῦθεν. α'. Εἴδετε πῶς ὁ Σωτὴρ καὶ διὰ ῥημάτων καὶ διὰ πραγμάτων ἡμᾶς διδάσκων καταφρονεῖν τῆς παρά τῶν ἀνθρώπων τιμῆς, ἀνεχώρησεν εἰς τὸ ὄρος μόνος αὐτὸς, τῶν Ἰουδαίων μελλόντων ἔρχεσθαι καὶ ἁρπά ζειν αὐτὸν ἵνα ποιήσωσι βασιλέα; Σπουδάζωμεν τοίς νυν ἅπαντες τῆς ἀνθρωπίνης μὴ ἐφίεσθαι δόξης, πρῶτα μὲν ἀκριβῶς εἰδότες, ὅτι οὐδὲν οὕτω παρασκευάζει ψυχὴν ἀσχημονεῖν, ὡς τὸ δόξης ἐρᾷν· οὐ γὰρ ἔστι ταύτης ἐρῶντα ζῆσαι βίον ἐσταυρωμένον· ὥσπερ οὖν οὐκ ἔστι πατήσαντα ταύτην, μὴ τὰ πλείονα τῶν παθῶν καταπατῆσαι. Καὶ γὰρ ὁ ταύτης περιγενόμενος καὶ φθόνου, καὶ φιλοχρηματίας, καὶ τῶν ἄλλων ἀπάντων χαλεπῶν νοσημάτων περιέσται. Επειτα δὲ καὶ μεγίστην γινώσκοντες τὴν δόξαν ᾗ τετιμήμεθα, καὶ πρὸς ἣν αὕτη παραβαλλομένη, ὕβρις καὶ γέλως και κωμῳδία εἶναι δικεῖ· καθάπερ γὰρ ὁ πλοῦτος οὗτος πρὸς ἐκεῖνον πενία· καὶ ἡ ζωὴ αὕτη χωρὶς ἐκείνης νέκρωσις· «"Αφες γάρ, φησί, τοὺς νεκροὺς θάψαι τοὺς ἑαυτῶν νεκρούς·· οἴσω καὶ ἡ δόξα αὕτη πρὸς ἐκείνην αἰσχύνη καὶ γέλης ἐστί. Μὴ γοῦν διώκωμεν αὐτήν· εἰ γὰρ οἱ παρέχοντε; αὐτὴν σκιᾶς καὶ ὀνείρων εἰσὶν εὐτελέστερο, πολλῷ μᾶλλον αὐτὴ ἡ δόξα· Δόξα γάρ, φησὶν, ἀνθρώπου ὡς ἄνθος χόρτου.» Τί δὲ ἄνθους χόρτου ε τελέστερον γένοιτ' ἄν; β'. Εἰ δὲ καὶ μόνιμος ἦν, τί τὴν ψυχὴν ὠφελῆσαι ἴσχυσεν ἄν; Πάντως οὐδέν. ᾿Αλλὰ καὶ καταβλάπτει τὰ μέγιστα, δούλους ποιοῦσα, καὶ δούλους ἀργυρω νήτων χείρους· δούλους οὐχ ἑνὶ δεσπότῃ μόνον, ἀλλὰ καὶ δυσὶ καὶ τρισὶ καὶ μυρίοις διάφορα ἐπιτάττουσιν ὑπακούοντας. Πόσῳ τοίνυν βέλτιον ἐλεύθερον εἶναι ἢ δοῦλον; καὶ τῆς τῶν ἀνθρώπων δουλείας ἐλεύθερον ὄντα, δοῦλον εἶναι τῆς τοῦ Θεοῦ δεσποτείας; "Ολως δὲ εἰ βουλόμεθα δόξης ἐρᾷν, δόξης ἐρῶμεν, ἀλλὰ τῆς ἀθανάτου· καὶ γὰρ λαμπρότερον αὐτῆς τὸ θέατρον, καὶ μείζον τὸ κέρδος· οὗτοι μὲν γὰρ κελεύου σιν ἡμᾶς δαπανωμένους ἀρέσκειν αὐτοῖς· ὁ δὲ Χριστός τουναντίον ἅπαν· καὶ γὰρ ἑκατονταπλασίονα δίδωσιν ἡμῖν τῶν παρ' ἡμῶν διδομένων, καὶ ζωὴν αἰώνιον τούτοις προστίθησι. Τί γοῦν βέλτιον; ἐν τῇ γῇ ἢ ἐν τοῖς οὐρανοῖς ὑπὸ ἀνθρώπων ἢ ὑπὸ Θεού θαυμάζεσθαι; ἐπὶ ζημίᾳ, ἢ ἐπὶ κέρδει; στεφανο σθαι πρὸς μίαν ἡμέραν, ἢ πρὸς ἀπείρους αἰῶνας; Τὰ γὰρ ἀνθρώπινα πράγματα, ὅσον ἂν ἐπαρθῇ καὶ λάμ ψῃ, τοσούτῳ μείζονα τὴν πτώσιν ἐργάζεται, οὐ τὰ τῶν ἀρχομένων μόνα, ἀλλὰ καὶ τὰ τῶν βασιλευόντων facerent cum regem, fugit iterum in {montem ipse solus.

ETHICON VII. αὐτῶν· οὐδὲ γὰρ ἂν εὔροι τις οἰκίαν ιδιωτικὴν τοσ- etiam regum ipsorum. Nam nec quisquam domum ούτων ἐμπεπλησμένην συμφορῶν, ὅσον τὰ βασίλεια privatam ullam tot calamitatibus implicitam comγέμει κακῶν. "Η γὰρ οὐ νοοῦμεν τὸ τῆς ἐνταῦθα τιμῆς καὶ τῆς δόξης εὐμάραντον, καὶ ὅσον ἐντεῦθεν τίκτεται τὸ κακόν; καὶ τὰ δὴ χαλεπώτατον τούτων, ὅτι τὰ μὲν ἐξ αὐτῶν κακὰ ἀθάνατα μένει, ἡ δὲ ἡδονὴ οὔπω ἐφάνη, καὶ ἀπέπτη. periet, quod regia palatia nalis redundant. Nonne vero intelligimus præsentis honoris et gloriæ fragilitatem, et quantum inde generetur malorum? Quodque omnium gravissimum est, parta line mala immortalia sunt, at voluptas vix ostensa avolat. 3. Reliquum ergo est ut gloriam recusemus, ut sie potius gloriam nanciscamur. Quod si gloriam sectamur, gloria excidemus. Quis cordatus, panem pictum videns, etiamsi sexcenties fame corripia - tur, picturam gustabit? Pari niodo nos quoque st gloriæ amore stimulamur, ne gloriæ umbram, γ. Λοιπὲν οὖν διακρουσώμεθα δόξαν, ἵνα μᾶλλον λάβωμεν δόξαν. Εἰ δὲ διώκομεν δόξαν, ἐκπεσούμεθα δόξης. Τίς δὲ νοῦν ἔχων ἰδὼν ἐξωγραφημένον ἄρτον, κἂν μυριάκις ὑπὸ λιμοῦ κατέχηται, τῆς γραφής ἄψεται; Τὸν αὐτὸν οὖν τρόπον καὶ ἡμεῖς δόξης ἐρῶντες, μὴ τὴν τῆς δόξης σκιάν, τοιαύτη γὰρ ἡ πα μοῦσα δόξα, ἀλλ᾽ αὐτὴν τὴν ἀλήθειαν ὅλῃ ψυχῆς προθέσει ζητῶμεν. Καὶ τὰς ἀρχὰς δὲ καὶ ἐξουσίας, καὶ τὸ μεγάλα δύνασθαι κατά κόσμον, ὥστε φέρειν ἅπαντα καὶ ἄγειν ὅπου βουλόμεθα, καὶ τοὺς ἐχθρούς λυπεῖν, καὶ τοὺς κολακεύοντας εὐεργετείν, φυγή πάντες φεύγωμεν· ἐν δὴ τοῦτο σκοποῦντες μόνον, ὅπως ἂν ὦμεν ἐν ἀρετῇ καὶ φιλοσοφίᾳ· αἱ γὰρ ἐξουσίαι καὶ αἱ ἀρχαὶ πολλὰ τῶν τῷ Θεῷ μὴ δοκούν των πείθουσι ποιεῖν· καὶ σφόδρα νεανικῆς δεῖ ψυ χῆς, ὥστε εἰς δέον χρήσασθαι τῇ δεδομένῃ ἐξουσίᾳ τε καὶ ἀρχῇ· ὁ μὲν γὰρ ἀπεστερημένος ἀρχῆς καὶ ἄκων φιλοσοφεῖ· ὁ δὲ ἀπολαύων αὐτῆς τοιοῦτόν τι πάσχει, οἷον ἂν εἴ τις κόρῃ συνοικῶν εὐειδεῖ καὶ καλῇ, νόμους δέξηται μηδέποτε πρὸς αὐτὴν ἀκολάστως ἰδεῖν· τοιοῦτον γὰρ ἡ ἐξουσία· διὸ πολλοὺ; καὶ ἄκοντας εἰς τὸ ὑδρίζειν ἐνέβαλε, καὶ θυμὸν ἤγειρε, καὶ χαλινὸν γλώττης ἀφεῖλε, καὶ θύραν ἀνεπέτασε στόματος, ὥσπερ ὑπὸ πνεύματος τὴν ψυχὴν ἀναῤῥιπίζουσα, καὶ εἰς τὸν ἔσχατον τῶν κακῶν βυθὸν τὸ σκάφος καταποντίζουσα· ἀρχῆς γὰρ μέγεθος τοῖς οὐκ ἀξίως τῆς ἀρχῆς ζήν προαιρουμένοις προσθήκη τιμωρίας ἐστί· τὸ γὰρ εὐδοκιμεῖν καὶ προκόπτειν ἐν δήμῳ, ὅσῳ λαμπρότερον ποιεί, τοσούτῳ μείζους τοὺς κινδύνου; ἔχει, καὶ τὰς φροντίδας καὶ τὰς ἀθυ-· μίας· ἀναπνεῦσαι γὰρ καὶ στῆναι ὁ τοιοῦτος ὅλως οὐ δύναται, οὕτω πικρὸν ἔχων καὶ βαρὺν τὸν δεσπό την. Καὶ τί λέγω στῆναι καὶ ἀναπνεῦσαι; κἂν μυ μία ἔχῃ κατορθώματα ὁ τοιοῦτος, δυσκόλω; εἰς τὴν τοῦ Θεοῦ βασιλείαν εἰσέρχεται· οὐδὲν γὰρ οὕτως ἐκτραχηλίζειν εἴωθεν, ὡς ἡ παρεπομένη τῇ ἐξουσίᾳ regnum Dei. Nihil enim æque precipitem dare παρὰ τῶν πολλῶν δόξα· τὸ μὲν γὰρ ἀτιμίαν ἐνεγκεῖν μέγα καὶ γενναῖον· τὸ δὲ δόξης μετασχεῖν νεανικῆς δεῖται ψυχῆς καὶ σφόδρα μεγάλης, ὥστε δόξης ἀπολαύοντα μὴ ἐκτραχηλισθῆναι. δ'. Ταῦτα δὲ λέγω, οὐ τὸ εἶναι ἄρχοντας ἀναιρῶν, οὐδὲ τὴν ἐξουσίαν διαβάλλων, ἀλλὰ τοὺς κακῶς ταύτῃ χρωμένους, καὶ πρὸς ἀτόπους ορέξεις καὶ ἡδονάς·. Οὐ γάρ ἐστιν ἐξουσία εἰ μὴ ὑπὸ Θεοῦ, ο φησίν· ἐπειδὴ τὸ ἀρχὰς εἶναι, καὶ τοὺς μὲν ἄρχειν, τοὺς δὲ ἄρχεσθαι, καὶ μὴ ἁπλῶς ἀνέδην ἅπαντα φέρ ρεσθαι ὥσπερ νωμάτων, τηδε κἀκεῖσε τῶν δήμων • Rom. x1, 1. ' cujusmodi est praesens gloria, sed veritatem ipsant toto animi proposito conquiramus. Principatus et potestates, et magnam in mundo potentiam, qua omnia sus deque pro nostro libito versare veilemus, item inimicos vexare, et assentatoribus bene facere; læc, inquam, omnes fugiamus; unum hoc spectantes, ut in virtute ac philosophia versemur. Nam potestates ac principatus multa quæ Deo non placent, agere suadent: opusque est virili admodum animo, ut recte utamur data potestate ant principatu. Nam qui principatu spo· liatus fuerit, invitus quidem, sed tamen philosos platur: qui autem illo fruitur, idem fere patitur atque ille qui cum puella habitans speciosa pude chraque, lege vetetur quominus ad illam impudice. respiciat. Hæc nimirum est principatus conditio. Ideo multos vel invitos ad injuriam facienda: impulit, multis iracundiam commovit, et linguae frenum laxavit, et oris januam patefecit: idem tanquam flatu animam ventilat, et in extremum* malorum barathrum scapham demergit. Principa - tus enim sublimitas his qui non digne illo vivere eligunt, additamentum poenae est. Nam gratiosum fieri ac provehi in populo, quanto splendidiorem reddit, tanto majora pericuia habet, et curas, et timores. Nam respirare et consistere omnino nequit, tam acerbum gravemque habens dominum. Quid dico consistere a'c respirare? Quamvis innumera recte facta hic habeat, ægre introibit in hominem solet, ut potestatis comes apud vulgus şloria. Certe ignobilitatem æque animo ferre inagnum quid est et nobile; sed qui in gloria versatur, forti animo et maximo indiget, ut dum gloria fruitur, cervicem non frangat. 4. Porro haec aio, non quia esse principes n0lium nec quia potestatem criminer, sed eos qui male illa utuntur, vel ad absurdos appetitus ac voluptates. «Non enim est potestas nisi a Deo ³, ait Scriptura. Nam principatus esse, et alios imperare, alios imperari, neque temere oinnia tanquam Auctus agitari, populis molo huc modo illuc cir.

Sil cumactis, Dei sapientiæ negotium est. Nam quod περιαγομένων, τῆς τοῦ Θεοῦ σοφίας ἔργον ἐστίν· sunt in ædificiis trabium connexiones, id principes vel magistratus in civitatibus præstant. Et sicut remoto gubernatore, navem demerseris; et exercitum si e castris ducem submoveas, vinctos hostilus milites tradideris; sic etiam de civitatibus si principes aut magistratus abstuleris, feris irrationabilibus nos vivemus irrationabilius. Propterea severus vindex est Deus, si hi spernantur; et ultionem non mediocrem, sed plane maximam, de Iransgressore capit. Et jure sane optimo. Nam qui principibus subditus est, non principibus, sed Deo, qui sic res ordinavit, obedit: qui autem illis non obtemperat, Deo adversatur. ὅπερ γάρ εἰσιν ἐν ταῖς οἰκίαις τῶν ξύλων αἱ ἱμαντώσεις, τοῦτο οἱ ἄρχοντες ἐν ταῖς πόλεσιν ὑπάρ χουσι· καὶ καθάπερ νηὸς ἐὰν ἀποστήσῃς τὸν κυβερνήτην, κατεπόντισας τὸ σκάφος, καὶ στρατόν, ἂν [στρατηγὸν] ἀπαγάγῃς τοῦ στρατοπέδου, δεδεμένους τοῖς πολεμίοις παρέδωκας τοὺς στρατιώτας· οὕτω καὶ τῶν πόλεων ἂν τοὺς ἄρχοντας ἀνέλῃς, θηρίων ἀλόγων ἀλογώτερον βιωσόμεθα βίον. Διὰ τοῦτο καὶ σφοδρός έστι τιμωρὸς ὁ Θεὸς, τούτων καταφρονου μένων, καὶ δίκην οὐ τὴν τυχοῦσαν, ἀλλὰ καὶ σφόδρα μεγίστην ἀπαιτεῖ τὸν παρακούοντα. Καὶ μάλα εἰ κάτω;· ὁ μὲν γὰρ τοῖς ἄρχουσιν ὑποτασσόμενος οὐ τοῖς ἄρχουσιν ὑποτάσσεται, ἀλλὰ τῷ Θεῷ τῷ ταῦτα νομοθετήσαντι πείθεται· ὁ δὲ μὴ ὑπακούων ἐκείνοις τῷ Θεῷ πολεμεῖ. 5. Sicut autem principatus esse bonum diviaminque donam est, ita omnino oportet quemque principem, prout decet dalam divinitus potestatem, cunctis irreprehensibilem semet præbere: cohibere iram, invidiam, voluptatem, atque omnia ex legum divinarum norma agere, mentem libéram conservare, neque omnino sinere, ut animæ suæ dominetur voluptatum potentia, atque ita vere principem esse. Nam qui perturbationibus animæ rationem præfecerit, facile etiam hominibus præerit cum divinis legibus; ita ut ipse in patris loco subditis sit, cum omnimoda mansuetudine in populo suo versans, sicque omnes sibi amore devinciens, et benevolentiam illis erga principatum suadens, rem adepol dilicillinam, et quæ præcipue facit principem esse. Haud enim facile tot hominum affectum poterit quis ad se attrahere, etiamsi innumeram pecuniam largiatur, etiamsi "piurimos exercitus debellarit, quidquid denique aliud patraverit: nec quidquam est quod adeo principem deno:et, ut ipsius erga subditos amor. Nam neque patreni generatio tantummodo facit, sed et amor erga genitus. Quod si ubi natura est, ibi amorem esse oportet, multo magis ubi gratia est. Secus vero qui hominum princeps esse videtur, iracundiæ autem et ambitioni et voluptatibus servit, primo quidem ridiculus subditis apparebit, quia coronami gemínis interstinctam et auream Bestat, temperantia autem non est redimitus: ει purpura totuin corpus splendet, sed animam inorMatam habet. Deinde sue quomodo quidem principatum administret sciet: nam qui sibi ipsi imperare nequit, quomodo alios poterit dirigere legibus? G. Quamobrem non quasi principatum vituperantes, aut quemquam cum potestate esse nolentes, dicimus baud debere nos principatus ambire. Na multi præclare imperio usi, Deo placuerunt; quam rem testantur Moyses, Josue, David mitissisus, et cum aliis Constantinus Magnus et par apostolis, cujus vitam, ut oblectamento et exemplo futuris regibus foret, peculiari nos scripto traε'. Ωσπερ δὲ τὸ ἀρχὰς εἶναι καλὸν καὶ θεῖον τῷ ὄντι δῶρον, οὕτω δεῖ πάντως καὶ ἔκαστον ἄρχοντα τῆς θεόθεν αὐτῷ δοθείσης ἀρχῆς ἀξίως πᾶσιν ἀνεπί. ληπτον εἶναι· καὶ κρατεῖν μὲν θυμοῦ καὶ φθόνου καὶ ἡδονῆς, πάντα δὲ ὑπὸ τοὺς τοῦ Θεοῦ νόμους ἄγειν· καὶ τὸν νοῦν ἐλεύθερον τηρεῖν, καὶ μηδ' ὅλως ἐὰν ἐνδυναστεῦσαι τῇ ψυχῇ τὴν δεσποτείαν τῶν ἡδο νῶν· καὶ οὕτως ἀληθῶς ἄρχοντα εἶναι· καὶ γὰρ ὁ μὲν τοῖς πάθεσι τῆς ψυχῆς τὸν λογισμὸν ἐπιστήσας ῥᾳδίως ἂν ἐπιστα!η καὶ ἀνθρώποις μετὰ τῶν θείων νόμων, ὥστε αὐτὸν ἐν πατρὸς τάξει τοῖς ἀρχομένοις εἶναι, μετὰ πάσης ημερότητος ὁμιλοῦντα τοῖς ὑπ' αὐτὸν ταττομένοι;, καὶ πάντας ἐντεῦθεν ἐραστὰς ἑαυτοῦ καθιστῶντα, καὶ μετ᾿ εὐνοίας περὶ τὴν ἀρχ χὴν διακεῖσθαι πείθοντα, τὸ δυσκατόρθωτον ὄντως πράγμα, καὶ μάλιστα πάντων δεικνύον τὸν ἄρχοντα· οὐ γὰρ εὐκόλως τοσούτων ἀνδρῶν διάθεσιν δυνήσε ταί τις ἑαυτὴν ἐπισπάσασθαι, κἂν χρήματα ἀναλώση μυρία, καν μυρία νικήσῃ στρατόπεδα, κἂν ὁτιοῦν ἕτερον ἐργάσηται· καὶ οὐδὲν οὕτω δείκνυσι τὸν τὴν ἀρχὴν ἔχοντα, ὡς ἡ περὶ τοὺς ἀρχομένους φιλοστοργία· καὶ γὰρ πατέρα οὐ τὸ γεννῆσαι μόνον ποιεί, ἀλλὰ καὶ τὸ φιλεῖν μετὰ τὸ γεννῆσαι. Εἰ δὲ ἔνθα φύσις καὶ ἀγάπης χρεία, πολλῷ μᾶλλον ἔνθα χάρις ὑπάρχει. Ο δὲ ἀνθρώπων μὲν ἄρχειν δοκῶν, θυμῷ δὲ καὶ φιλαρχία καὶ ἡδοναῖς δουλεύων πρῶτον μὲν καταγέλαστος εἶναι δόξειεν ἂν τοῖς ἀρχομένοις, ὅτι στέφανον μὲν φορεῖ λιθοκόλλητον καὶ χρυσοῦν, σω φροσύνῃ δὲ οὐκ ἐστεφάνωται· καὶ ἀλουργίδι μὲν ὅλον τὸ σῶμα λάμπεται, τὴν δὲ ψυχὴν ἀκόσμητον έχει. Επειτα δὲ οὐδὲ ὅπως μεταχειρίσεται τὴν ἀμχὴν ἐπιστήσεται· ὁ γὰρ ἑαυτοῦ μὴ δυνηθεὶς ἄρχειν πῶς ἂν ἑτέρους δυνηθείη κατευθύνειν τοῖς νόμοις; ς'. Ὥστε οὐ τὰς ἀρχὰς κακίζοντες, οὐδ' ἀναιροῦν τες τὸ εἶναί τινας ἐν ἐξουσίαις, εἴπωμεν μὴ ἐφίεσθαι ἡμᾶς τῶν ἀρχῶν· πολλοὶ γὰρ καλῶς τῇ ἀρχῇ χρησάμενοι, τῷ Θεῷ εὐηρέστησαν· καὶ μαρτυροῦσι Μωσῆς τε καὶ Ἰησοῦς καὶ Δαβὶδ ὁ πραότατος, καὶ σὺν ἑτέροις πολλοῖς Κωνσταντῖνος ὁ Μέγας καὶ ἐσαι πόστολος, οὗ τὸν βίον ἡδυσμά τε καὶ παίδευμα ταῖς εἰς ὕστερον βασιλεύσιν ὄντα παραδεδώκαμεν ἰδια

ETHICON VIII. γραφῇ φιλοθέων ἀνδρῶν ἀξιώσει, διεξελθόντες didimus, piis viris rogantibus; narrantes ex illius ἐκ τῶν ἐκείνου πολλῶν ὀλίγα, καίτοι τῇ παρούσῃ actibus multis paucos, quanquam præsenti lucuσπουδῇ ενησχολημένοι· ἀλλὰ τὸ τοῦ πράγματος ἐννοοῦντες δυσμεταχείριστον μέγεθος, ἐπειδὴ πᾶσα μὲν ἀρχὴ δυσχερής· καὶ πάντων, ἀνθρώπων δὲ μάτ λιστα, ὅσῳ καὶ θηρίου δυσμεταχειριστότερον ἄνθρω πος, κατὰ τὸν εἰπόντα σοφὸν, διὰ τὴν πηγὴν τοῦ φρονεῖν· καὶ σὺν τούτῳ βλέποντες τὴν τοῖς βαθύ μοις ἐγγινομένην ἐντεῦθεν βλάβην, ἑαυτοῖς μὴ προσέχουσι, καὶ τῷ καλῷ μὴ καλῶς χρήματι κεχρημένοις, καὶ τὸν Θεὸν παροξύνουσιν οὐκ ἐν τῷ μέλο λοντι μόνον αἰῶνι, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ παρόντι, τούτοις ἀποδιδόντα κατὰ τὰ ἔργα αὐτῶν· ὅπερ ἵνα μὴ πάθωμεν, ελώμεθα μᾶλλον ἀκινδύνως ἄρχεσθαι, ἢ ἄρο χειν ἐπικινδύνως· κερδήσομεν γὰρ ἐντεῦθεν καὶ τὴν ἀπαλλαγὴν τῶν ἐνταῦθα κινδύνων διὰ τὴν καὶ τῆς ἀποκειμένης ἐκεῖ τοῖς οὐκ ἀξίως ζήσασι τῆς ἀρχῆς ἀτελευτή του κολάσεως τὴν φυγήν, καὶ τῶν αἰωνίων καὶ πέρας οὐκ ἐπισταμένων ἀπολαύσου μεν ἀγαθῶν· ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα ἅμα τῷ τῶν αἰώνων. Αμήν. ΔΙΑΛΕΞΕΩΣ ΟΓΔΟΗΣ ΗΘΙΚΟΝ bratione occupati. Sed rei consideramus sumniam arduitatem; quoniam omnis dominatio difficilis. hominum autem maxime; quanto scilicet vel fera Intractabilior est homo, prout dixit sapiens, propter ingenii profunditatem. Simulque observavimus damnum hine socordibus eveniens, qui sibi minime attendunt, et pulchra re non utuntur pulchre; et Deum irritant, non in futuro tantum seculo, verum etiam in præsenti, qui lios renuneratur juxta opera ipsorum. Quod ne patiamur, malimus potius tuto imperari quam periculose imperare. Sic enim vitabimus tum in præsenti vita imperii pericula, et repositam illic indigne ἀρχὴν, viventibus incessabilem punitionem: atque æternis finemque nescientibus bonis fruemur. Quæ utinam omnes nos consequamur gratia et benignitate Domini nostri Jesu Christi, per quem et cum quo Patri gloria est cum sanctissimo Spiritu nunc et per omnia sæcula sæculorum. Amen. παναγίῳ Πνεύματι νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας Περὶ τῶν φρικτῶν καὶ θείων καὶ ἀχράντων καὶ ζωοποιῶν τοῦ Χριστοῦ μυστηρίων· καὶ ὅτι ἡ τούτων μετάληψις τοῖς μὲν ἀξίοις ἐστὶ σωτη ρία, τοῖς δὲ ἀναξίοις κόλασις. α'. Σκόπει γε μὴν κἀκεῖνο, ὅτι λέγει νῦν φανερῶς περὶ τῆς μυστικῆς μεταλήψεως τοῦ τιμίου σώματος αὐτοῦ καὶ ζωοποιοῦ· καθάπερ γάρ ἐστι ζωοποιός κατὰ φύσιν ὁ μονογενής τοῦ Θεοῦ Υἱός τε καὶ Λόγος, οὕτω δὴ καὶ τὴν, ἐν ᾗ κατῴκησε σάρκα, ζωοποιόν ἀπέδειξεν, ὅλος κατὰ τὸν ἄῤῥητον τῆς ἑνώσεως λόγον ταύτῃ συμβεβηκώς, καὶ μετασκευάσας αὐτὴν εἰς τὸ ἴδιον ἀγαθὸν ἤτοι τὴν ζωήν· διὰ τοῦτο καὶ ζωοποιεῖ τοὺς μετέχοντας αὐτοῦ, τὸ πανάγιον σῶμα Χριστοῦ, τὸν θάνατον ἐξελαύνον, καὶ ἐξιστῶν τὴν φθοράν, ἅτε δὴ τὴν τὴν φθοράν τελείως ἀφανίζοντα λόγον ὠδῖνον ἐν ἑαυτῷ· ὁ γὰρ ἄρτος ὁ ἐν τοῖς μυ στηρίοις ὑφ' ἡμῶν ἐσθιόμενος, καὶ ὁ οἶνος ὁ πινόμε νος ὁμοίως σὺν ὕδατι, οὐκ ἀντίτυπά ἐστι τῆς τοῦ Κυρίου σαρκὸς τοῦ αἵματος, ἀλλ' αὐτὴ ἡ τοῦ Κυρίου σὰρξ καὶ τὸ αἷμα· οὐχ ὅτι αὐτὸ τὸ ἀναληφθὲν σῶμα ἐξ οὐρανοῦ κατέρχεται, ἀλλ' ὅτι αὐτὸς ὁ ἄρτος καὶ ὁ οἶνος ἅμα τῷ ὕδατι πρὸς τῶμα καὶ αἷμα Χριστοῦ Ενωμένον θεότητι μεταποιοῦνται, ὡς τὸ ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου σῶμα λόγοις ἀποῤῥήτοις διὰ τῆς μυστι κῆς εὐλογίας καὶ ἐπιφοιτήσεως τοῦ ἁγίου Πνεύματ τος. Οὐ γὰρ εἶπεν ὁ Κύριος, ὅτι ὁ ἄρτος ὃν ἐγὼ δώσω, ἀντίτυπόν ἐστι τῆς σαρκός μου, ἀλλ' ἡ σάρξ Tres mihi in manibus sunt Constantini Magni Vitæ, quas in Vaticanis codicibus reperi. Utrum vero in earum numero sit hæc, cujus se auctorem Theodorus noster dicit, alibi disquiremus. Huic ethico prit expositio verborumn Domini apud Joan. vi, 52: Et panis, quem ego dubo, SERMONIS OCTAVI ETHICON. De tremendis et divinis immaculatisque ac vivific's Christi mysteriis. Et quod horum susceptio dignis fiat in salutem, indignis autem in pœnam. 1. Nunc et illud vide, quod nempe in presenti loquitur manifeste de pretiosi ac vivifici corporis sui mystica communione. Sicut enim vivificus suapte natura est unigenitus Dei Filius ac Verbun, sic etiam illam, in qua habitavit, carnem vivificam effecit, cum ei se totum per ineſſabilem unionis rationem conjunxit, eamdemque ad sui ipsius excellentiam, id est vitam extulit. Propterea etiam vivificat sui participes sanctissimuın Christi corpus, mortem pellens, corruptionem submo- `vens: quippe quod peremptorium prorsus cor. ruptionis Verbum in se gestat. Etenim panis, qui a nobis in mysteriis comeditur, et vinum quod aqua immista pariter bibimus, haud sunt profecto carnis sanguinisque Domini antitypa, sed ipsamet Domini caro et sanguis: non quod corpus, quo·l sumitur, de cœlo adveniat, sed quia ipse panis cum vino et aqua in corpus sanguinemque Christi divinitati copulatum convertuntur; ut fiat illud de sancta Virgine natum corpus, modis inenarrabilibus, per mysticam benedictionem et saneti Spiritus interventionem. Non enim dixit Dominus: Panis quem ego dabo, antitypon carnis caro mea est quam ego dabo pro mundi vita. Porro ut in Præfatione innuimas, hujus præsertim ethici causa, in quo est præclarissimum de SS. Eucharistia testimonium, cum perspicua dogmatis doetrina, hæc nos Theodori excerpta vulgare susccpimus.

meæ est, sed caro mea est; id quod postea quoque in mystica cœna affirmavit, quo tempore ad voluntariam passionem accessit. Dixit nimirum: ⚫ lloc est corpus meum, › dumi panem porrigeret, et e llic est sanguis meus, dum calicem propiraret. Hare videlicet mensa illa est, nihiloque inferior: non enim il´am quidem Christus, hanc autem homo instruit; sed banc pariter Chrisļus apparat, sacerdotibus ministrorum vice fugentiBus: quandoquidem haud humanarum virium opera nobis in conspectu sunt, sed Dei sanctificantis et transmutantis. 2. Quod si modum rei gestæ requiris, satis tibi scire sit, quod per sanctum Spiritum sibi atque in se carnem Dominus constituit: nibilque ulterins cognoscimus, nisi quod Dei Verbum verum omnipolensque est, rei autem modus inscrutabilis. Neque id quoque fortasse dicetur absurde, quod quomodo naturaliter panis in comestione, et vinuın cum aqua in potu, in manducantis bibentisque corpus ac sanguinem commutantur, neque idcirco sit aliud hominis corpus a priore diversum; ita etiam oblatus panis et vinum cum aqua, per invocationem atque adventum sancti Spiritus, supernaturaliter in corpus Christi ac sanguinem convertuntur: neque idcirco duo sunt, sed unum. Idemque nunc in iis efficitur, qui cum fide ac digne suscipiunt, in peccatorum remissionem, vitanı æternam, et anima corporisque custodiam; in σε illis verò qui cum incredulitate ac indignitate communicant, fit punitionis pœnæque instrumentum. Non secus ac Domini mors credentibus exstitit vita et incorruptio, ut beatitudine fruantur æterna; incredulis autein et Domini interfectoribus punitionein pœnamque contulit sempiternam. Etenim quia humanæ naturæ se commiscuit Dominus, corpusque nostrum assumpsit, escam quoque de pane exhibuit, et de vino aquaque potum. Haud aliam quippe excogitavit conservandæ naturæ rationem, sed communibus congruisque alimentis corpus suum sustentavit, esca et potu subsistentiam conservans: nam panis ille comesus et potio bibita, in corpus ejus sanguinemque convertebatur, fiebatque conformis deiferæ carni, eique augendæ et conservandæ proderat, quæ scilicet ob Inhabitans Dei Verbum ad dignitatem simul divinain transferebatur. 3. Bene igitur nunc quoque sanctificatum verbo Dei panem in Verbi divini corpus commutari creSic apud Catenam Possinianam ad Matth. Theodorus Heracleota: Μη νομίσῃς τύπον εἶναι τὰ τοιαῦτα, ἀλλ' ὅτι ὁ ἄρτος αὐτὸ ἐκεῖνο τὸ σῶμα τοῦ Κυρίου, καὶ τὸ αἷμά ἐστι μεταποιούμενον εἰς σάρκα καὶ αἷμα τοῦ Κυρίου ἡμῶν ἀρξήτῳ ἐνεργεία τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Ibidem Theodorus Mopsuestenus: Οὐκ εἶπε, Τοῦτό ἐστι τὸ σύμβολον του σώματός μου· καὶ τοῦτο τοῦ αἵματός μου· ἀλλὰ, «Τοῦτό ἐστι τὸ σῶμά μου, καὶ τὸ αἷμά μου, διδάσκων ἡμᾶς μὴ πρὸς τὴν φύσιν ὁρᾷν τοῦ προκειμένου, ἀλλὰ μη δια της γενομένης εὐχαριστίας εἰς σάρκα καὶ αἷμα στον μου ἐστίν ὥσπερ ὕστερον καν τῷ μυστικώ δείπνῳ εἴρηκεν, εἰς τὸ πάθος ἐρχόμενος τὸ ἐκεί • Τοῦτό ἐστι τὸ σῶμά μου, ο τὸν ἄρτον δια δούς· καὶ, «Τοῦτό ἐστι τὸ αἷμά μου, ο τὸ ποτήριον παρέχων· αὕτη γὰρ ἐκείνη ἐστὶν ἡ τράπεζα, καὶ οὐδὲν ἔλαττον ἔχει· οὐ γὰρ ἐκείνην μὲν ὁ Χριστός, ταύτην δὲ ἄνθρωπος δημιουργεῖ· ἀλλὰ καὶ ταύτην αὐτὸς, ὑπηρετῶν τάξιν τῶν ἱερέων ἐπεχόντων, ἐπείπερ οὐκ ἀνθρωπίνης δυνάμεως ἔργα τὰ προκείμενα, ἀλλὰ Θεοῦ ἁγιάζοντος ταῦτα καὶ μετασκευάζοντας. β'. Εἰ δὲ τὸν τρόπον ἐπιζητεῖς, τῶς γίνεται, ἀρκεῖ σοι μαθεῖν ὅτι διὰ Πνεύματος ἁγίου ἑαυτῷ τὴν σάρω καὶ ὁ Κύριος υπεστήσατο· καὶ πλέον οὐδὲν γινώσκου μεν, ἢ ὅτι ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ ἀληθῆς ἐστι καὶ παντη. δύναμος, ὁ δὲ τρόπος ανεξερεύνητος. Οὐ χεῖρον δ ἴσως καὶ τοῦτο εἰπεῖν, ὅτι καθάπερ φυσικῶς ὁ ἄρ της διὰ τῆς βρώσεως, καὶ οἶνος καὶ τὸ ὕδωρ διὰ τῆς πόσεως, εἰς σῶμα καὶ αἷμα τοῦ ἐσθίοντος καὶ τίν νοντας μεταβάλλονται, καὶ οὐ γίνονται σῶμα ἕτερον παρὰ τὸ πρότερον αὐτοῦ σῶμα, οὕτω καὶ ὁ τῆς προσ θέσεως ἄρτος καὶ οἶνος καὶ τὸ ὕδωρ διὰ τῆς ἐπιφοι τήσεως τοῦ ἁγίου Πνεύματος ὑπερφυῶς εἰς τὸ σῶ μα τοῦ Χριστοῦ καὶ τὸ αἷμα μεταποιοῦνται· καὶ οὐκ εἰσὶ δύο, ἀλλ᾽ ἕν. Καὶ τὸ αὐτὸ γίνεται νῦν τοῖς μὲν πίστει καὶ ἀξίως μεταλαμβάνουσιν εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, εἰς ζωὴν αἰώνιον, καὶ εἰς φυλακτήριον ψυχῆς τε καὶ σώματος, τοῖς δὲ ἐν ἀπιστίᾳ καὶ ἀναξίως μετέχουσιν εἰς κόλασιν καὶ τιμωρίαν· ὥσπερ καὶ ὁ τοῦ Κυρίου θάνατος τοῖς μὲν πιστεύουσι γέγο νε ζωὴ καὶ ἀφθαρσία εἰς ἀπόλαυσιν τῆς αἰωνίου μας καριότητος, τοῖς δὲ ἀπειθοῦσι καὶ τοῖς Κυριοκτόνοις, εἰς κόλασιν καὶ τιμωρίαν αἰώνιον· καὶ γάρ τοι καὶ συνανακραθέντος τῇ ἀνθρωπίνη φύσει τοῦ Κυρίου, καὶ ἐν σώματι γενομένου τῷ ἡμετέρῳ καὶ τὴν ἐξ ἄρτου τροφὴν προσιεμένου, καὶ τὴν ἐξ εἴνου καὶ ὕδατος πόσιν· οὐ γὰρ ἄλλην τινὰ παρεκαινοτόμησε τῇ φύσει τὴν σύστασιν, ἀλλὰ διὰ τῶν συνήθων καὶ καταλλήλων, ἔδωκε τῷ καθ᾿ ἑαυτὸν σώματι τὴν διαμονὴν, βρώσει καὶ πόσει περικρατῶν τὴν ὑπόστασιν ὁ ἄρτος ἐκεῖνος ὁ ἐσθιόμενος, καὶ τὸ πινόμενον πό μα, πρὸς σῶμα αὐτοῦ καὶ αἷμα μετεβάλλετο, καὶ συνεξομοιοῦτο τῇ θεοδόχῳ σαρκί, καὶ εἰς αὔξησιν καὶ σύστασιν αὐτῆς συνεβάλλετο, μεταποιηθείσης ἅμα τῇ ἐνοικήσει τοῦ Θεοῦ Λόγου πρὸς τὴν ἀξίαν τὴν θεϊκήν. γ'. Καλῶς οὖν καὶ νῦν τὸν τῷ λόγῳ τοῦ Θεοῦ ἁγιαζόμενον ἄρτον εἰς σῶμα τοῦ Θεοῦ Λόγου μετα μεταβάλλεσθαι. Ibidem denique Chrysostomus: εἰπών, ο Τουτό μου ἐστὶ τὸ σῶμα, δεικνύει ὅτι αὐτὸ τὸ σῶμα τοῦ Κυρίου ἐστὶν ἄρτος ὁ ἁγιαζόμενος ἐν τῷ θυσιαστηρίῳ· ἡ ἀῤῥήτῳ γὰρ τρόπῳ μετα ποιεῖται εἰς σάρκα καὶ αἷμα τοῦ Κυρίου, κἂν ἡμῖν φαίνηται. Similiter in Catena Corderiana ad Matth. S. Joannes Damascenus: Οὐκ ἔστι τύπος ὁ ἄρτος ἄρτο, καὶ οἶνος τοῦ σώματος καὶ αἵματος τοῦ Χρι στοῦ μὴ γένοιτο· ἀλλ' αὐτὸ τὸ σῶμα, καὶ αὐτὸ τὸ αἷμα εἰς σύστασιν τῆς ἡμετέρας ψυχῆς τε καὶ σώς ματος χωρούν.

ETHICON VIII. ποιεῖσθαι πιστεύομεν· καὶ ὁμοίως τὸν οἶνόν τε καὶ ἡ dimus; vinumque cum aqua pariter in sanguinem: τὸ ὕδωρ εἰς αἷμα· ἐπεὶ κἀκεῖνο τὸ σῶμα τῇ ἐπισκηνώσει τοῦ Λόγου τοῦ ἐπισκηνώσαντος ἐν αὐτῷ καθαγ.ασθὲν ἄρτος καὶ οἶνος καὶ ὕδωρ ἦν τῇ δυνάμει· καὶ γὰρ ἐκ τούτων παντὸς ἀνθρωπίνου σώματος ἡ ὑπόστασις· καὶ ὁ πρὸς ταῦτα βλέπων δυνάμει πρὸς τὸν ὄγκον τοῦ ἡμετέρου σώματος βλέπει· ὅτι ἐν τούτῳ ἐκεῖνα γενόμενα, τοῦτο γίνεται, καὶ τρόπον τινὰ ταυ τόν ἐστιν ἐκείνοις τὸ ταῦτα παραδεξάμενον σῶμα, τῆς τροφῆς, ὥσπερ εἴρηται, πρὸς τὴν τοῦ σώματος φύσιν διὰ τῆς ἀλλοιωτικῆς δυνάμεως καταλλήλως μεθιστα μένης· ὅθεν γὰρ ὁ ἐν ἐκείνῳ τῷ σώματι μεταποιηθείς ἄρτος εἰς θείαν μετέστη δύναμιν, διὰ τοῦ αὐτοῦ καὶ νῦν τὸ ἴσον γίνεται· ἐκεῖ τε γὰρ ἡ τοῦ Λόγου χάρις ἅγιον ἐποίει τὸ σῶμα, ᾧ ἐκ τοῦ ἄρτου καὶ τοῦ οἴνου καὶ τοῦ ὕδατος ἡ σύστασις ἦν, καὶ τρόπον τινὰ καὶ αὐτ τὸ ἄρτος καὶ οἶνος καὶ ὕδωρ ἦν, ἐνταῦθά τε ὡσαύ τως ὁ ἄρτος καὶ ὁ οἶνος καὶ τὸ ὕδωρ, καθά φησιν ὁ Απόστολος, ἁγιάζονται διὰ λόγου Θεοῦ καὶ ἐντεύξεως, οὐ διὰ βρώσεως προϊόντα εἰς τὸ σῶμα γενέσθαι - 5 λόγου, ἀλλ᾽ εὐθὺς εἰς τὸ σῶμα δια τοῦ Λόγου μεταποιούμενα. δ'· Τοῦτο καὶ ἐπὶ τοῦ θείου βαπτίσματος γίνεται τὸ γὰρ κοινὸν ὕδωρ, καὶ ὀλίγου τινὸς ἄξιον πρὸ τῆς εὐλογία:, μετὰ τὸν ἁγιασμὸν τὸν παρὰ τοῦ θείου Πνεύματος θεῖον γίνεται καὶ ἱερὸν, ἐνεργοῦν μεγάλα καὶ θαυμαστὰ, λέγω δὴ κάθαρσιν ἁμαρτιῶν, ἀνακαινισμὸν καὶ ἀναγέννησιν, πάντως οὐχὶ σωματικήν, καὶ ἦν ὁ Νικόδημος ενόησεν, ἔτι τῇ τοῦ νόμου παρ ρακαθήμενος σκιᾷ, καὶ μηδὲν ὑψηλὸν φαντασθῆναι δυνάμενος, ἀλλὰ ξένην τινὰ καὶ παρηλλαγμένην, καὶ ὀφθαλμοῖς μὲν οὐδαμῶς βλεπομένην, ἐννοίᾳ δὲ μόνῃ θεωρουμένην, καὶ ὄντως: ξίαν τοῦ ταύτην ἡμῖν χαρισαμένου Χριστοῦ, δι' ἡμᾶς γεγονότος καθ' ἡμᾶς• ἵνα, ὥσπερ ἐπεβουλεύθημεν πάλαι μετὰ τῆς μερί μνης τοῦ κακουργοῦντος ὑποχθονίου δαίμονος καὶ μοχθηρού και βασκάνου, προκάλυμμα τῆς ἑαυτοῦ γνώμης ἄξιον εὑρηκότος τὸν ὄφιν, ὁμοίῳ τε έρπετῷ ἐνοικήσαντος, καὶ διὰ τούτου τὴν κατὰ τοῦ γένους ἡμῶν ἁμαρτίαν καινοτομήσαντος, οὕτως ὕστερον σωθῶμεν μετὰ τῆς φροντίδος τοῦ δημιουργοῦ καὶ φιλανθρώπου Θεοῦ τέλειον ἄνθρωπον ἀναλαβόντος, καὶ οὕτω τὴν τοῦ ἐχθροῦ πονηρίαν ἐπανορθώσαντος, καὶ αὐτουργήσαντος τὴν ἡμῶν σωτηρίαν· τὸν αὐτὸν οὖν τρόπον καὶ ὁ ἄρτος καὶ ὁ οἶνος ἅμα τῷ ὕδατι, κοινὰ πρότερον ὄντα, ὅταν αὐτὰ τὸ μυστήριον ἱερουρ γήσῃ, σῶμα καὶ αἷμα γίνονται τοῦ Χριστοῦ, τῆς ἄνωθεν χάριτος εὐλογούσης αὐτά. ε'. Καὶ πῶς, φησίν, οὐχὶ φαίνονται ἡμῖν σὰρξ καὶ αἷμα, ἀλλ᾽ ἄρτος καὶ οἶνο;; Διὰ τὸ μὴ ἡμᾶς ἀηδίζεσθαι πρὸς τὴν βρῶσιν· εἰ μὲν γὰρ σὰρξ καὶ αἷμα ἐφαίνοντο, ἀηδῶς ἂν διεκείμεθα περὶ τὴν μετάληψιν ὡς ἀσυνήθη νῦν δὲ τοιαύτης φαινομένης ἡμῖν, εὐχερῶς ταύτης μεταλαμβάνομεν. Οἱες γὰρ ὁ Θεὸς ὅτι ἡ ἀνθρωπίνη ἀσθένεια πολλάκις τὰ μὴ κατὰ συνή θειαν τετριμμένα ἀποστρέφεται δυσχεραίνουσα· διὸ • 1 Tim. iv, 5. quandoguidem et corpus illud, Verbi labitaculo quod in eo residebat sanctificatur, panis vinique cum aqua vim habebat: namque his alimentis omne corpus homanum subsistit: et qui hæc spectat, perinde est ac si corporis nostri incrementum spectet: quía intra hoc illa suscepta, corpus revera fiunt, et idem quodammodo cuni illis fit corpus eadem excipiens; cibo, ut dictum est, in corporis naturam, per vim convertibilem, congruenter transformato. Sicut ergo in Christi corpore commutatus panis in divinam vim transibat, ita et nunc contingit similiter. Illic enim gratia Verbi sanctum eliciebat corpus, cui ex pare vinoque et aqua subsistentia confiebat, ita ut idem corpus panis quodammodo ac vinum et aqua esset. Nunc autem panis similiter et vinum cum aqua, sicut ait Apostolus, sanctificantur per verbum Dei et orationem; neque hæc tamen vi manducationis in corpus Verbi transeunt, sed illico in corpus a Verbo commutantur. 4. Hoc ctiam in divino baptismate accidit. Εienim quæ vulgaris erat vilisque pretii aqua ante benedictionem, post sanctificationem a divino Spiritu collatam, divina sacraque fit, magna et mirabilia operans, purgationeni, inquam, peccatorum, renovationem et regenerationem; haud profecto corporalem, de qua Nicodemus cogitabat, qui legis adhuc umbra adhærebat, nihilque excelsum ima - ginari valebat sed peregrinam quamdam diversamque; et oculis sane invisibilem, sola vero mente spectabilem; vereque dignam Christo ipsam donante, qui nostri gratia factus est sicut unus de nobis. Ut sicut olim insidiis circumventi fuimus, artificio malefici infernalis draconis, improbi et invidi, qui operculum mente sua dignum adinvenit serpentem, et in simili sibi reptili habitavit; et hujus opera primo in nostrum genus introduxit peccatum; sic nos postea cura creatoris clementisque Dei, qui perfectum hominem assumpsit, atque ita inimici malitiam correxit, nostramque salutem operatus est; pari, inquam, modo panis quoque et vinum cum aqua, quæ antea res communis erant, postquan ea mysteriumn consecraverit, corpus et sanguis Christi fiunt, superna ipsis benedicente gratia. 5. Atqui, dicet aliquis, cur caro et sanguis non apparent nobis, sed panis vinumque? Ne nos videlicet, inquam, a comestione abhorreremus. Nam si caro et sanguis apparerent, insuaviter prorsus ad participandum tam insolita accederemus. Nunc vero, tali sub forma cum nobis appareant, facile hæc participamus. Scit enim Deus humanam infirmitatem sæpe respuere quæ sibi non sunt conImitatur Theodorus sanctum Cyrillum in commentario ad Lucam.

Sil suela: ideoque solita sua indulgentia utens, per καὶ τῇ συνήθει κεχρημένος συγκαταβάσει, διὰ τῶν consueta naturæ facit ea quæ sunt supra naturam. Sicut igitur i baptismate, quoniam hominu:n mos est aqua lavari, et oleo ungi, aquæ et oleo gratiam Spiritus immiscuit, fecitque hæc renovat.onis lavacrum et regenerationis; re sensibili intellectuale donum efficiens; pari ratione, quoniam solent homines panen comedere vinumque cum aqua bibere, his copulavit deitatem suam; eaque corpus suum ac sanguinem efficiens, panis tamen vinique apparentiam retinuit, ut a consuetis ac naturalibus ad supernaturalia sublevemur. Nihil enim sensibile nobis Christus tradidit, sed res quidem sensibiles; omnia tamen intellectualiter accipienda. Nam si quidem incorporei essemus, utique incorporalia nobis dona dedisset: sed quia " corpori copulata est anima, sensibili sub specie intellectualia nobis tradidit. Neque idcirco panis ille et vinum cum aqua, quæ in sacro altari sanctificantur, typus quidam sunt Christi corporis sanguinisque; absit! sed corpus ipsum ac sanguis Domini deificata. Caveamus itaque quominus hæc tantummodo prout oculis prostant spectemus, sed Christi verba retinentes, persuadeamus nobismet atque credamus, eaque mentis oculis conspiciamus. Nam sermo ejus infallibilis est; sensus vero noster facile decipitur: ille nunquam excidit, hic plerumque fallitur. Quandoquidem igitur sermo ejus dicit: «lloc est corpus meum, o et. Hic est sanguis meus, ο Deo credamus, et nullatenus contradicamus: etiamsi rationi nostræ contrarium appareat atque visui id quod affirmatur: ac ratiocinio prorsus nostro visuque potiorem existimemus sermonem ejus. συνήθων τῆς φύσεως ποιεῖται τὰ ὑπὲρ φύσιν· ὥσπερ οὖν ἐπὶ τοῦ βαπτίσματος, ἐπειδήπερ ἐστὶ τοῖς ἀνθρώποις ἔθος ύδατι λούεσθαι καὶ ἐλαίῳ χρίσ σθαι, συνέμιξε τῷ ὕδατι καὶ τῷ ἐλαίῳ τὴν χάριν τοῦ Πνεύματος, καὶ ἐποίησε ταῦτα λουτρὸν ἀναγεν νήσεως καὶ ἀνακαινίσεως, δι' αἰσθητοῦ πράγματος νοητὸν δῶρον ἀποτελῶν· οὕτως ἐνταῦθα, ἐπεὶ τοῖς ἀνθρώποις ἔθος ἄρτον ἐσθίειν, καὶ πίνειν οἶνον μεθ ὕδατος, συνέζευξεν αὐτοῖς τὴν αὐτοῦ θεότητα· καὶ ποιήσας αὐτὰ σῶμα καὶ αἷμα αὐτοῦ, τὸ εἶδος του ἄρτου καὶ τοῦ οἴνου ἐφύλαξεν, ἵνα διὰ τῶν συνήθων καὶ κατὰ φύσιν ἐν τοῖς ὑπὲρ φύσιν γινώμεθα οὐδὲν γὰρ αἰσθητὸν παρέδωκεν ἡμῖν ὁ Χριστὸς, ἀλλ' αἰσθητὰ μὲν πράγματα, πάντα δὲ νοητά· εἰ μὲν γὰρ ασώματοι ἦμεν, γυμνὰ ἂν ἡμῖν αὐτὰ τὰ ἀσώματα παρέδωκε δῶρα· ἐπεὶ δὲ σώματι συμπέπλεκται ἡ ψυχή, ἐν αἰσθητοῖς ἡμῖν τὰ νοητὰ παραδίδωσιν. Οὐκ ἄρα τύπος ὁ ἄρτος, καὶ ὁ οἶνος ἅμα τῷ ὕδατι, τὰ ἐν τῷ θείῳ θυσιαστηρίῳ ἁγιαζόμενα τοῦ σώμα τος τοῦ Χριστοῦ καὶ τοῦ αἵματος, μὴ γένοιτο, ἀλλ' αὐτὸ τὸ σῶμα καὶ τὸ αἷμα τοῦ Κυρίου τεθεωμένα διὰ μὴ τοῖς κειμένοις μόνον εμβλέπωμεν, ἀλλὰ τὰ ῥήματα αὐτοῦ κατέχοντες, καὶ πειθώμεθα, και πιο στεύωμεν, καὶ νοητοῖς αὐτὰ βλέπωμεν ὀφθαλμοῖς· ὁ μὲν γὰρ λόγος αὐτοῦ ἀπαραλόγιστος ἡ δὲ αἴσθησις ἡμῶν εὐεξαπάτητος· οὗτος οὐδέποτε διέπεσεν· αὕτη δὲ τὰ πλείονα σφάλλεται. Ἐπεὶ οὖν ὁ λόγος αὐτοῦ φησί, «Τοῦτό ἐστι τὸ σῶμά μου, ο καὶ, ι Τοῦτό ἐστι τὸ αἷμά μου, ο πειθώμεθα τῷ Θεῷ, καὶ μὴ ἀντιλέγωμεν, κἂν ἐναντίον εἶναι δοκῇ τοῖς ἡμετέροις λογισμοῖς, καὶ ταῖς ὄψεσι τὸ λεγόμε νον· καὶ λογισμῶν καὶ ὄψεων κυριώτερον ἔχωμεν αὐτοῦ τὸν λόγον. ς'. Εἰ δὲ καί τινες ἀντίτυπα τοῦ σώματος καὶ τοῦ αἵματος τοῦ Κυρίου ταῦτα ἐκάλεσαν, ὡς ὁ θεοφάντωρ ἔφη Βασίλειος ἐν ταῖς μυστικαῖς τῆς ἱερουργίας εὐχαῖς, οὕτω λέγων· ι Καὶ προθέντες τὰ ἀντίτυπα τοῦ σώματος καὶ αἵματος τοῦ Χριστοῦ σου, ἀλλ' οὐ μετὰ τὸ ἁγιασθῆναι, εἶπον, πρὸ μέντοι τοῦ ἁγιασθε ναι, καὶ πρὸ τοῦ τὴν χάριν λαβεῖν, οὕτως ἐκάλεσαν διαταξάμενοι μάλα καλῶς οἱ θεόληπτοι προσκυ νεῖν ἡμᾶς μετὰ πόθου καὶ πίστεως, καὶ πρὸ τοῦ τε λειωθῆναι ταῦτα τὰ θεῖα δῶρα, ὡς ἀντίτυπα τῶν 6. Quod si nonnulli antitypa corporis sanguinisque Domini hæc appellaverunt, veluti deiloquus Joquitur Basilius in mysticis sacrificii precibus dicens: ‹ Et proponentes antitypa corporis et sanguinis Christi tui; › haud equidem post sanctificationem, inquam ego, sed ante sanctificationem et ante susceptam gratiam, sic ea appellaverunt; ordinantes egregie admodum hi viri inspirati, ut nos cum amore ac fide veneremur, ante etiam quam consecrentur, divina hæc dona, tanquam antitypa illorum quæ geruntur in magno ingressu μ τῆς μεγάλης γινομένης εἰσόδου τῆς ἐν τῇ ἱερα ad sacram liturgiam: ea ratione, qua humanam quoque Dei humanati fictam pictamque figuram, tanquam ejusdem antitypum, veneramur. Namque imaginis honor ad prototypum transit, ut magnus iuquit Basilius. Cæteroqui picta quidem Dominicæ carnis imago, hujus omnino antitypon est, nunquam tamen erit ipsum prototypon, id est ipse Cristus. Hæc autem divina dona, quæ calenus Sic etiam S. Cyrillus, Consonat prorsus Joan. Damascenus in Corderiana Catena p. 755: Εἰ δὲ καί τινες ἀντίτυπα τοῦ σώματος καὶ τοῦ αἵματος τοῦ Κυρίου τὸν ἄρτον καὶ τὸν οἶνον ἐκάλεσαν, οὐ μετὰ τὸ ἁγιασθῆναι, εἶν του, ἀλλὰ πρὶν ἁγιασθῆναι τὴν προσφοράν οὕτω κα λέφαντες. λειτουργία, καθάπερ προσκυνοῦμεν καὶ τῆς ἀνθρω πίνης τοῦ θεανθρώπου Λόγου μορφῆς τὸ ἐκτύπωμα, ὡς ἐκείνου ἀντίτυπον· ἡ γὰρ τιμὴ τῆς εἰκόνος ἐπὶ τὸ πρωτότυπον διαβαίνει, φησὶν ὁ μέγας Βασίλειος καίτοι γε ἡ μὲν γεγραμμένη τῆς τοῦ Κυρίου σαρκὸς εἰκὼν, τούτου διὰ παντὸς ἀντίτυπος οὖσα, οὐκ ἔσται ποτὲ αὐτὸ τὸ πρωτότυπον, ήγουν αὐτὸς ὁ Χριστός. Ταῦτα δὲ τὰ θεῖα δῶρα μέχρι τινὲς ἀνα Duplex est ad Graecam missam introitus; minor initio dum sacra dona nondum consecrata ad mensam deferuntur; major, cuiu jain consecrəta deducuntur ad altare. S. Basilii locum videsis late expositum a S. Nicephoro in opere contra leonomachos, apud nos in hac Biblioth. T. V. (Patrologiæ, tom. C.

ETHICON VIII. sanctificantur postea, vereque ipsum prototypon fiunt, id est caro ipsa et sanguis Christi, per mysticam benedictionem et sancti Spiritus adventum. Quare etiam oportet cum amore ac Gde hæc nos venerari dum ad sanctificationem pompatice deducuntur. Denique antitypa etiam futurorum dicuntur hæc, non quia vere corpus et sanguis Christi non sit, sed quia nunc quidem per ea participamus Christi divinitatem, tunc autem intellectualiter per solam visionem. Quam ob rem communio quoque hæc participatio dicitur, quia unionem nobis cum Christo largitur, et ad regni sui communionem admittit: et præterea, quod sic nos invicem communicare conjungique facit. Quia enim ex uno pane et calice percipimus omues, sequitur ut unum corpus Christi, unusque sanguis, et mutua membra fiamus, ex illius carne illiusque ossibus, Christo concorporati. Nec porro hæc in aphedronen secedunt, neque corrumpuntur; absit sed in substantialem consistentiam transeunt participantium, et animæ corporisque substantiam τίτυπα ὄντα τῆς τοῦ Κυρίου σαρκὸς καὶ τοῦ αἵμα- antitypa fuerant Dominica carnis ac sanguinis, τος, ἁγιάζονται μετὰ ταῦτα, καὶ ἀληθῶς αὐτὴ γίνον ται τὸ πρωτότυπον, ἤτοι ἡ σάρξ αὐτὴ καὶ τὸ αἷμα τοῦ Χριστοῦ, διὰ τῆς μυστικῆς εὐλογίας, καὶ τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος επιφοιτήσεως· ὅθεν χρεὼν καὶ διὰ τοῦτο μετὰ πόθου καὶ πίστεως προσκυνεῖν ἡμᾶς ταῦτα, πρὸς τὸ τελειωθῆναι ἀγόμενα Αντίτυπα δὲ τῶν μελλόντων λέγονται ταῦτα, οὐχ ὡς μὴ ὄντα κατ' ἀλήθειαν σῶμα καὶ αἷμα Χριστοῦ, ἀλλ' ὅτι νῦν μὲν δι' αὐτῶν μετέχομεν τῆς τοῦ Χριστοῦ θεότητος, τότε δὲ νοητῶς διὰ μόνης τῆς θέας· διά τοι τοῦτο καὶ κοινωνία ἡ αὐτῶν καλεῖται μετάληψις, ὅτι τὴν πρὸς τὸν Χριστὸν ἡμῖν χαρίζεται Ενωσιν, καὶ κοινωνοὺς ἡμᾶς ποιεῖ τῆς αὐτοῦ βασιλείας· οὐ μὴν δὲ ἀλλ' ὅτι καὶ κοινωνεῖν ἐντεῦθεν ἡμᾶς καὶ ἀλλήλοις ἐνοῦσθαι παρασκευάζει· ἐπεὶ γὰρ ἐξ ἑνὸς ἄρτου καὶ ποτηρίου μεταλαμβάνομεν ἅπαντες, λο πὸν καὶ ἐν σῶμα Χριστοῦ, καὶ ἓν αἷμα, καὶ ἀλλή λων μέρη γινόμεθα, ἐκ τῆς σαρκὸς αὐτοῦ καὶ τῶν ὀστέων αὐτοῦ σύσσωμοι Χριστοῦ χρηματίζοντες οὐ γὰρ εἰς ἀφεδρῶνα χωροῦσι ταῦτα οὐδὲ φθείρον ται, οὐδὲ δαπανώνται, μὴ γένοιτο, ἀλλ᾽ εἰς σύστα σιν οὐσιώδη χωροῦσι τῶν μεταλαμβανόντων, τὴν τῆς ψυχῆς οὐσίαν καὶ τοῦ σώματος συντηροῦντα. ζ. Καὶ μή τις ἀκούων, Χριστὸν ἐν ἡμῖν γίνεσθαι διὰ τῆς μεταλήψεως, ἀπιστῶν λεγέτω· 'Αρα οὖν, ἐπειδὴ καὶ ἐν ἡμῖν αὐλίζεται τοῦ Θεοῦ ὁ Λόγος ζωή κατά φύσιν ὑπάρχων, ζωοποιόν ἐστι καὶ τὸ ἑκάστου σῶμα; Ιστω δὲ μᾶλλον, ὡς ἕτερόν ἐστι τὸ κατὰ μέσ θεξιν σχετικὴν ἡμᾶς ἔχειν ἐν ἑαυτοῖς τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ], καὶ ἕτερον ὁλοτρόπως τὸ τοῦτον γενέσθαι σάρκα, τουτέστιν ἴδιον ποιήσασθαι σῶμα, τὸ ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου ληφθέν, καὶ τούτῳ ἐνωθὲν ὑπὲρ λόγον· οὐ γὰρ ἐν ἡμῖν, γενόμενος, ἐνανθρωπῆσαι λέγεται, καὶ γενέσθαι σάρξ, τοῦτο γὰρ γέγονεν ἅπαξ, ὅτε προῆλθεν ἄνθρωπος, οὐκ ἀποβαλὼν τὸ εἶναι Θεός· ἀλλὰ κατὰ μέθεξιν σχετικὴν λέγεται γενέσθαι θεοπρεπῶς διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος· ἵνα γὰρ μὴ μόνον κατὰ τὴν ἀγάπην τοῦτο γενώμεθα, ἀλλὰ καὶ κατ' αὐτὸ τὸ πρᾶγμα πρὸς ἐκείνην ἀνακερασθῶμεν τὴν σάρκα, διὰ τῆς τροφῆς τοῦτο γίνεται, ἢν έχα ρίσατο, βουλόμενος ἡμῖν δεῖξαι τὸν πόθον ἂν ἔχει περὶ ἡμᾶς· διὰ τοῦτο ἀνέμιξεν ἑαυτὸν τῇ ἐπικήρῳ φύσει, καὶ ἔμυρε τὸ σῶμα αὐτοῦ εἰς ἡμᾶς, ἵνα ἐν τι γενώμεθα καθάπερ σῶμα κεφαλῇ συνημμένον· τῶν γὰρ σφόδρα ποθούντων ἐστὶ τοῦτο, καὶ τῇ τῆς θεότητος κοιν· νίᾳ συναποθεωθῆναι τὸ ἀνθρώπινον. Τοῦτο γοῦν ὁ Ἰὼβ αινιττόμενος ἔλεγε περὶ τῶν ἑαυ τοῦ οἰκετῶν, οἷς ἦν μεθ' υπερβολῆς ποθεινός, ο Προσ είναι ταῖς σαρξί μου οὐκ ἀπέσχον ὀδοῦσιν. Ἐκεῖνοι γὰρ τὸν πολὺν αὐτῶν ἐνδεικνύμενοι πόθον, ἂν εἶχον, ἔλεγον· «Τίς ἂν δῴη ἡμῖν τῶν παρκῶν αὐτοῦ ἐμπλησθῆναι; ο Διὸ δὴ καὶ ὁ Χριστὸς αὐτὸ • Jub. xix. 22. • Job. xxxi, 51. > Loquitur de veneratione Græci populi erga oblata etiam cum deducuntur pompatice ad mensain ut consecrentur; de quo ritu satis controverso alibi nos locuti sumus, scilicet in hac Biboth. t. IV, p. 61, ubi Eutychium patriarcham conservant. 7. Age vero, ne forte aliquis audiens Christum in nobis feri per hanc participationem, incredulus dicat: Ergone, quia in nobis Dei Verbum habitai, quod est suapte natura vita, nostrum quoque uniuscujusque corpus vivificum evadet? Sciat itaque hic potius, aliud esse per relativant partici pationem habere intra nos Filium Dei; aliud vero omnino hunc carnem fieri, id est proprium effici illud corpus quod ex sancta Virgine sumptum, Deo supernaturaliter unitum fuit. Etenim nequaqualit cuna intra nos est, humanari dicitur, et caro fieri; id enim semel accidit, cum homo processit, quin simul desineret esse Deus: sed per relativam participationem dicitur in nobis ratione Deo digna consistere per sauctum Spiritum. Ut enim non charitate tantum hoc fiamus, sed re etiam, el cum ¡lla carne permisceamur, res hæc cibi more perfcitur, quem largitus est, volens suam erga nos charitatem demonstrare. Propterea insinuavit są caducæ naturæ, suumque corpus nobiscum immiscuit, ut unum quid fieremus, ceu corpus capiti junctum. Eximie enim amantium hoc opus est, ut per deitatis communionem simul homo deificetur, Rem hanc videlicet Jobus innuens, de familiaribus suis aiebat, quibus eximie charus erat: ‹ carnibus meis dentes non abstinebant. › lili quippe ut multum suum amorem ostenerent, aiebant Quis det nobis ut de carnibus ejus saturemur?, Quare et Christus idem fecit, ad miaproduximus id cultus genus reprehendentem. Reliqua vero hujus articuli usque ad n. 7, sumit Theodorus ex Damasceno, prout leguntur in Cat. Cord. p. 755.

jorem amicitiam nos provocans. Atque ut amorem πεποίηκεν, εἰς φιλίαν ἡμᾶς ἐνάγων μείζονα· καὶ suum erga nos demonstraret, non se̟ videndum tantummodo amantibus præbuit, sed tangendum etiam, et comedendum, ut et dentes carni ejus infigeremus, et complicaremur, nostrumque amorem plane expleremus. 8. Jam quemadmodum mulier proprio sanguine et lacte partum suum alit, sic et Christus quos genuit proprio nutrit continuatim sanguine. Imo vero qui genuerunt sæpe aliis nutriendos dant partus suos; Christus autem non sie, sed propriis carnibus alens, semet ipse nobis præbet, omnes hos liberaliter educatos volens, bonam denique de futuris spem nobis injiciens. Nam qui nobis hic se tradidit, nullo id magis in futuro: frater scilicet noster esse voluit: carnem ac sanguinem nostri gratia participavit: rursusque eamdem carnem ac sanguinem, quorum causa factus est affinis, nobis credentibus præbet sub gratiæ dispensatione, semet nobis per carnein inserens, quæ ex pane vinoque cum aqua confecta fuit, seque credentium corporibus infundit; ut nimirum per unionem cum immortali homo quoque incorruplionis particeps fiat. Haec autem largitur, dum per vim benedictionis in corpus illud transformat rerum apparentium naturam. 9. Nimirum veteri omni legis cultui fine imposito, qui imperfectis et parvulis congruebat, novum sacrificium mundum et incruentum invexit; quod ab ortu solis usque ad occasum oblatum iri, olim ore prophetae praedixit '; Sacerdos propterc ea in æternum, sicut ait divinus David, exsistens; haud secundum Aaronis ordinem legitima sacrificia offerens, sed secundum ordinem Melchisedech, qui panis et vini munere Abrahamum excepit ab alienigenarum cæde redeuntem. Ille enim sacerdos præcipui pontificis Christi typum Imaginemque gerebat; illaque mensa hanc mysticam portendebat. Sicut enim ille de paue ac vino benedictionem obtulit Abrahamo, ita deinde Christus Dominus, quo tempore se pro omnibus ceu victimam immaculatam Deo Patri oblaturus erat, panem accipiens et calicem miscens, dabat discipulis, aiebatque: e lloc est corpus meum,» et: G • Hic est sanguis meus.» Et omnino cunctis posthinc temporibus sacerdotio fungens, idem est offerens, et idem oblatus; et qui excipit, et qui dat, prout sapiens Basilius ait. Cui consona Clrysostomus loquens, ait quod neque angelus neque archangelus operari quidquam valet circa haec Dei dona, sed Pater et Fihus et sanctus Spiritus cuncta administrant; sacerdos autem suam tantummo- * Malach. 1, 11. • Psal. cix, 4. De hoc S. Basilii dicto synodum Constantinapolitanam nos edidimus (Spicil. Rom., ι. Χ) Patrologia tom. CNL] sub Manuele imp. cele τὸν αὐτοῦ πόθον ἐνδεικνύμενος τὸν περὶ ἡμᾶς, οὐκ ἰδεῖν μόνον αὐτὸν παρέσχε τοῖς ἐπιθυμοῦσιν, ἀλλὰ καὶ ἅψασθαι, καὶ φαγεῖν, καὶ ἐμπῆξαι τους οδόντας τῇ σαρκὶ, καὶ συμπλακήναι, καὶ τὸν πόθον ἐμπλῆσαι πάντα. η'. Καὶ καθάπερ γυνή τις οἰκείῳ αἵματι και γ. 2λακτι τρέφει τὸ τεχθέν, οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς οὓς ἐγέννησεν αὐτὸς, οἰκείῳ τρέφει διηνεκώς αἷματι· μᾶλλον δὲ οἱ μὲν γεννήσαντες πολλάκις ἑτέροις τρέ φειν διδόασι τὰ τεχθέντα· ὁ δὲ Χριστὸς οὐχ οὕτως, ἀλλὰ ταῖς οἰκείαις τρέφων σαρξίν, ἑαυτὸν ἡμῖν παρατίθησι, πάντας ἡμᾶς εὐγενεῖς εἶναι βουλόμενο;, καὶ χρηστὰς ἡμῖν περὶ τῶν μελλόντων ὑποτείνων ἐλπίδας· ὁ γὰρ ἐνταῦθα ἡμῖν ἐκδοὺς ἑαυτὸν πολλῷ μᾶλλον ἐν τῷ μέλλοντι· ἀδελφὸς ἠθέλησεν ἡμέτερος γενέσθαι· ἐκοινώνησε σαρκὸς καὶ αἵματος δι' ἡμᾶς πάλιν αὐτὴν τὴν σάρκα καὶ τὸ αἷμα δι' ὧν συγγε νῆς ἐγένετο, ἐκδίδωσιν ἡμῖν πᾶσι τοῖς πεπιστευκόσι τῇ οἰκονομίᾳ τῆς χάριτος, ἑαυτὸν ἐνσπείρων δια τῆς σαρκὸς, ἧς ἡ σύστασις ἐξ ἄρτου καὶ οἶνου καὶ ὕδατός ἐστι, καὶ τοῖς σώμασι τῶν πεπιστευκότων κατακιρνώμενος· ὡς ἂν τῇ πρὸς τὸ ὀθάνατον ἐνώσει καὶ ὁ ἄνθρωπος τῆς ἀφθαρσίας μέτοχος γένοιτο. Ταῦτα δὲ δίδωσι, τῇ τῆς εὐλογίας δυνάμει προς ἐκεῖνο μεταστοιχειώσας τῶν φαινομένων τὴν φύ σιν. θ'. Καὶ τὴν μὲν πάλαι νομικὴν λατρείαν ἅπασαν καταπαύσας, ὡς ἀτελέσι καὶ νηπίοις προσήκου σα», τὴν δὲ καινὴν θυσίαν καὶ καθαρὰν καὶ ἀναίμα· στον παραδούς, ἣν ἀπὸ ἀνατολῶν ἡλίου μέχρι δυο σμῶν αὐτῷ προσφέρεσθαι προεθέσπισε διὰ τοῦ προφή του πάλα:· ι Καὶ ἱερεὺς ἐντεῦθεν εἰς τὸν αἰῶνα, καθά φησιν ὁ θεῖος Δαυΐδ, χρηματίσας, οὐ κατὰ τὴν ταξιν Λαρὼν τὰς ἐν νόμῳ Ουσίας προσφέροντας, ἀλλὰ κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ, ἄρτῳ καὶ οἴνα δεξιωσα μένου τὸν ᾿Αβραάμ, ἐκ τῆς τῶν ἀλλοφύλων κοπῆς ὑποστρέφοντα· ἐκεῖνός τε γὰρ ὁ ἱερεὺς τοῦ κυρίως ἀρχιερέως Χριστοῦ τύπον ἔφερε καὶ εἰκό νισμα· κἀκείνη ἡ τράπεζα τὴν μυστικὴν προμήνυε ταύτην· ὡς γὰρ ἐκεῖνος τῷ τότε δι' ἄρτου καὶ οἴνου τὸν ᾿Αύραὰμ εὐλόγησεν, οὕτως ὕστερον ὁ δεσπότης Χριστὸς μέλλων ἑαυτὸν ὑπὲρ πάντων, ὥσπερ ἄμω μον ἱερεῖον τῷ Θεῷ καὶ πατρὶ προσενηνοχέναι, λαδὼν ἄρτον, καὶ ποτήριον κεράτας, ἐδίδου τοῖς ματ θηταῖς, καὶ ἔλεγε· Τοῦτό ἐστι τὸ σῶμά μου, ο καὶ «Τοῦτό ἐστι τὸ αἷμά μου.» Καὶ διὰ παντὸς ἐξ ἐκείνου ἱερατεύων, ὁ αὐτός ἐστι προσφέρων τε καὶ προσφερόμενος, καὶ προσδεχόμενος καὶ διαδιδόμενος, ᾗ φησιν ὁ σοφὸς Βασίλειος ᾧ συνωδά φθεγγόμε νος ὁ Χρυσορρήμων, λέγει ὅτι οὔτε ἄγγελος, οὔτε ἀρχάγγελος ἐργάσασθαί τι δύναται εἰς τὰ δεδομένα παρὰ Θεοῦ, ἀλλὰ Πατὴρ καὶ Υἱὸς καὶ ἅγιον Πνεῦμα ό bratam adversus Soterichum, contrariæ sententiæ auctorem.

ETHICON VIII. πάντα οἰκονομεῖ· ὁ δὲ ἱερεὺς τὴν ἑαυτοῦ δανείζει ἡ do linguam commodat, manusque propriæ miuiγλῶσσαν, καὶ τὴν ἑαυτοῦ παρέχει χεῖρα sterium præbel. › 10. De boc mystico tremendoque sacrificio vati cinans rursus melodus, sic aiebat ex Christi,persona ad Deum Patrem: ‹ Sacrificium et oblatiouem noluistiº; id est legale sacrificium et indidem oblationein; quia jam instabat incarnationis tempus; ‹ corpus autem perfecisti mihi; › id est corpus mihi composuisti ex virgineis sanguinibus, ut id postea immolaretur, salutis hominum causa. Holocausta et pro peccato non postulasti. Me jam incarnato instar rationalis veræque victimæ, et mundi peccatum tollente, nullum legale sacrificium exquisivisti. c Tune dixi: Erce venio. Nimirum cum legalia sacrificia respuisti, tunc ego dixi: ecce ut vides paratus sum. Item: «Pater, appropinquavit hora, glorifica Filium tuum10, prorsus per crucem, quandoquidem tibi placuit mostra pro omnium salute mors. Panem hunc cœJestem præfigurabant propositionis panes antiquitus. Hunc Isaias in carbonis figura conspexit, perque eum peccatorum purgationem accepit. Sicut enim qui conspicitur carbo non est simplex lignum, sed igni unitum, ita divinus communionis panis non est proprie panis, sed deitati conjungitur: corpus autem deitati conjunctum, hand unica natura est, sed una quidem corporis natura est, conjuncta antem cum eo deitatis altera. Quare uirumque haud una natura est, sed duæ. Ideo mysticus sanguis novi hujus magnique sacrificii expellit dæmones longeque submovet, angelos angelorumque Dominum ad nos vocal: ubi enim Dominicum sanguinem viderint, fugiunt quidem dæmones, angeli autem accurrunt. ἄγγελοι. ι. Περὶ ταύτης της μυστικῆς καὶ φρικτῆς θυσίας προλέγων καὶ αὖθις ὁ μελῳδὸς, εἴρηκεν οὕτως ἐκ προσώπου Χριστοῦ πρὸς τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα· • Θυσίαν καὶ προσφορὰν οὐκ ἠθέλησας,» ἀντὶ τοῦ ἀπεδοκίμασας τὴν νομικὴν θυσίαν καὶ τὴν ἐκεῖθεν προσφοράν, ἐνστάντος δηλονότι τοῦ τῆς ἐνανθρωπή. σεως χρόνου· ο σῶμα δὲ κατηρτίσω μοι,» τουτέστι σῶμά μοι κατεσκεύασας ἐκ παρθενικῶν αἱμάτων εἰς τὸ θυσιασθῆναι τοῦτο τῆς τῶν ἀνθρώπων ἕνεκα σωτηρίας· ο ολοκαυτώματα καὶ περὶ ἁμαρτίας οὐκ ἐξεζήτησας·, ἔτι σαρκωθέντος ἐμοῦ τοῦ λογικοῦ Οὐ ματος καὶ ἀληθινοῦ τοῦ τὴν ἁμαρτίαν αἴροντος τοῦ κόσμου, οὐδὲν θῦμα νομικὸν ἐζήτησας. • Τότε εἶπον, Ἰδοὺ ἤκω· ν τουτέστιν ὅτε τὰ νομικά θύματα ἀπήνδίκησας, τότε είπον αὐτὸς, ὅτι ὡς ὁρᾷς ἑτοίμασμαι καὶ, ο Πάτερ, ἤγγικεν ἡ ὥρα, δόξασόν σου τὸν Υἱόν, ο διὰ τοῦ σταυροῦ πάντως, ὡς εὐδόκησας τὸν ὑπὲρ τῆς πάντων σωτηρίας ημέτερον θάνατον. Τοῦτον τὸν οὐράνιον ἄρτον καὶ ζωηρὸν προεικόνιζον οἱ τῆς προθέσεως άρτοι τὸ παλαιόν· τοῦτον ὁ Ἡσαΐας ἐν τύπι θεασάμενος ἄνθρακος, δι' αὐτοῦ τὴν τῶν ἁμαρτιῶν ἔλαβε κάθαρσιν· ὥσπερ γὰρ ἄνθραξ οὐκ ἔστι ξύλον λιτόν, ἀλλ᾽ ἡνωμένον πυρί, οὕτω καὶ ὁ θεῖος ἄρτος τῆς κοινωνίας, ἄρτος ψιλὸς οὐκ ἔστιν ἀλλ' ἡνωμένος θεότητι· σῶμα δὲ ἡνωμένον θεότητα οὐ μία φύσις ἐστὶν, ἀλλὰ μία μὲν τοῦ σώματος, τῆς δὲ ἡνωμένης αὐτῷ θεότητος ἑτέρα· ὥστε τὸ συναμφότερον οὐ μία φύσις, ἀλλὰ δύο· διὰ τοῦτο καὶ τὸ μυστικὸν αἷμα ταύτης τῆς καινῆς καὶ μεγά λης θυσίας ἐλαύνει μὲν επίμονας καὶ πόρρωθεν εἶναι ποιεῖ, καλεῖ δὲ ἀγγέλους πρὸς ἡμᾶς καὶ τὸν δε σπότην τῶν ἀγγέλων· ὅπου γὰρ ἴδωσι τὸ αἷμα τὸ δεσποτικόν, φεύγουσι μὲν δαίμονες, συντρέχουσι δὲ ια΄. Καὶ ἵνα μάθωμεν τοῦ αἵματος τούτου τὴν ἰσχύν ἀναδράμωμεν ἐπὶ τὸν τύπον αὐτοῦ, ἐπὶ τὰ παλαιὰ διη γήματα τὰ ἐν Αἰγύπτῳ· τὴν δεκάτην γὰρ μέλλων πληγὴν ἐπάγειν ὁ Θεὸς τοῖς Αἰγυπτίοις, καὶ ἀνελεῖν τὰ πρωτότοκα αὐτῶν, ἐπειδὴ τὸν πρωτότοκον αὐτοῦ κατεῖ χον λαόν, ἔπεμψεν ἄγγελον ολοθρευτὴν ἐπιόντα ταῖς οἰ κίαις· προσέταξε δὲ τοῖς Ἑβραίοις ἀμνὸν ἄμωμονθύ. σαι, καὶ τὸ αἷμα αὐτοῦ ταῖς θύραις ἐπιχρίσαι, ὥστε μὴ τῆς συμφορᾶς ταύτης αὐτοὺς κοινωνῆσαι τοῖς Αίγυπτίοις, ἐπειδήπερ εἷς τόπος αὐτοὺς κατεῖχεν· οὗ δὴ καὶ γενομένου, τὸ αἷμα τότε ταῖς θύραις ἐπικεχρισμένον ὁ ὀλοθρεύων ὁρῶν, οὐκ ἐτόλμησεν εἰσπηδή σαι· εἰ γὰρ καὶ αἷμα ἦν ἀλόγου ζώου τὸ τοὺς λογικοὺς σῶζον ἀνθρώπους τότε, ἀλλ' οὐχ ὡς αἷμα ἁπλῶς ἔσωζεν, ἀλλ' ὡς τοῦ αἵματος τοῦ δεσποτικοῦ τύπος ἄν· καθάπερ γὰρ οἱ βασιλικοὶ ἀνδριάντες ἅψυχοι ὄντες καὶ ἀναίσθητοι τους καταφεύγοντας εἰς αὐτοὺς ἀνθρώπους αἰσθητικούς καὶ ἐμψύχους όντας διασώ ζουσι, τοῦτο παλαιοῦ κελεύοντος νόμου, οὐκ ἐπειδὴ χαλκός εἰσιν, ἀλλ' ἐπειδὴ τοῦ βασιλέως εἰσὶν εἰκό • Psal. xxxix, 7, Hebr. x, 5. 10 Joan. xv, 1. 11. Atque ut bujus sanguinis discamus potentiam, recurramus ad ejus figuram, id est ad priscas gestarum rerum in Ægypto narrationes. Nam cum decimam Deus plagam inflicturus esset Egyptiis, et illorum primogenitos interfectugus, propterea quod primogenitum ejus detinebant populum, misit angelum exterminatorem qui domos invaderet. Mandavit simul Hebræis ut immaculatum agnum immolarent, ejusque sanguine januas inungerent, ne eamdem calamitatem participarent cum Ægyptiis, qui secum uno loco morabantur. Quo sane facto, sanguinem januis inspersum videns exterminator, haud ausus est illuc ingredi. Etsi enim sanguis erat brutæ pecudis, is qui tunc rationales homines salvabat, non tamen quatenus sanguis erat, sed quatenus Dominici sanguinis figura erat, salvabat. Nimirum sicut regales statuæ, cum sint insensilos et inanimes, uihilominus confugientes ad eas homines sensu animaque præditos salvant, sic prisca jubente lege, non quia æs sunt Confer Chrysostomum, t. II, de proditione Judæ homil. 1, 6 et 11, 6.

sed quia regis sunt imagines; sic et ille sanguis νες, οὕτω δὴ καὶ τὸ αἷμα ἐκεῖνο τὸ ἀναίσθητον καὶ insensilis et inanimis animatos salvavit homines, non quia sanguis erat, sed quia Dominici sanguinis figura. Jam si illius figura tantam vim habuit, multo majorem veritas. Si angeles visum figura sanguinem reveritus est, multo magis diabolus, veritatis, id est Christi sanguinem videns, non januis inspersum, seul ori fidelium, januis, inquam, animati templi Dei, fugiet longeque se subducel. 12. Hic novi sacrificii sanguis effusus universum mundum abluit. Sanguis hic in figura, adyta et Sancta sanctorum purificabat: sanguis hic in ſlgura altare aureum sanctificabat: absque hoc in legalibus figurato sacrificiis non audebat pontifex in adyta ingredi: sanguis hic in figura sacerdotes ordinabathic in figura peccata purgabat. Quod si is in figura talem tantamque vim habuit tum in templo Ilebræorum, tum etiam in media Ægypto postibus inspersus, multo magis posɩquam veritas venit, umbra præterlopsa. Si umbram tantopere mors exhorruit, veritatem, oro, quid ni extimescat? fic est animarum nostrarum salus: hoc delectatur anima, hoc ornatur, hoc inflammatur: hic igne splendidiorem mentem nostram reddit: hic auro fulgidiorem nostram animam facit: sanguis hic imaginem nobis floridam operatur et regalemn: hic pulchritudo inæstimabilis est: hic flaccescere animæ nobilitatem non sinit, irrigans eam continuo et enutriens. Nam sanguis ille qui a cibis nobis creatur, haud illico efficitur, sed aliud quiddam antea fit. Non ita tamen hic, sed animam statim irrigat, et magnam quamdam vim inserit. Sanguis hic vix effusus cœlum gradibfle fecit. Tremenda vere sunt Ecclesiæ Christi mysteria! tremendum vere altare est! 13. Ascendebat de paradiso fons, materialia fumina eructans: ex hac sacra mensa fons salit, spiritalia flumina emittens. Circa divinum hune fontem haud salices infructuosæ plantatæ sunt, sed arbores ad usque cœlum sese attollentes, tempestivum fructum habentes semper et incorruptibilem. Si quis æstuat, ad hunc fontem veniat, et calorem refrigeret levat enim æstuationes, et ardores omnes temperat, non eos qui a sole, sed qui a diaboli telis igneis: namquo originem desursum habet, et inde radicem, unde et irrigatur. Multique sunt hujus fontis rivuli, quos emittit Paracletus: et mediator Filius est, haud ligonem tenens viamque muniens, sed affectum nostrum suscitans. Hic est honoratissimus fons, lucis, inquam, fons, veritatis radios ejaculans. Venerabilem hunc fontem supernæ quoque virtutes circumsistunt, pulchritudinem Qucutorum ejus mirantes. Non et clarius quam nos vident illæ propositorum ἄψυχον τοὺς ψυχὴν ἔχοντας ἀνθρώπους ἔσωσεν, οὐκ ἐπειδὴ αἷμα ἦν, ἀλλ' ἐπειδὴ τοῦ αἵματος τοῦ δεσπο τικοῦ τύπος ἦν. Εἰ δὲ ὁ τύπος αὐτοῦ τοσαύτην ἔσχεν ἰσχύν, πολλῷ μᾶλλον ἡ ἀλήθεια εἰ ὁ ἄγγε λος ἰδὼν τὸ αἷμα τοῦ τύπου ᾐδέσθη, πολλῷ μᾶλλον ἐ διάβολος ἰδὼν τὸ αἷμα τῆς ἀληθείας τὸ τοῦ Χριστοῦ. οὐχὶ θύραις ἐπικεχρισμένον, ἀλλὰ τῷ στόματι τῶν πιστῶν, ταῖς θύραις λέγω τοῦ ἐμψύχου ναού του Θεοῦ, φεύξεται καὶ μακράν που γενήσεται. ιβ'. Τοῦτο τὸ τῆς καινῆς θυσίας αἷμα ἐκχυθὲν πα σαν τὴν οἰκουμένην ἐξέπλυνε· τοῦτο τὸ αἷμα ἐν τοῖς τύποις τὰ ἄδυτα καὶ τὰ ῾Αγια τῶν ἁγίων ἐκάθησε· τοῦτο τὸ αἷμα ἐν τοῖς τύποις τὸ χρυσοῦν θυσιαστή ριον ἡγίασε· τούτου χωρὶς ἐν ταῖς νομικαῖς τυπουμένου θυσίαις οὐκ ἐτόλμα ὁ ἀρχιερεὺς εἰς τὰ ἄδυτα εἰσιέναι· τοῦτο τὸ αἷμα ἐν τοῖς τύποις ἱερέας έχει ροτόνει· τοῦτο ἐκάθηρεν ἁμαρτίας ἐν τοῖς τύποις. Εἰ δὲ ἐν τοῖς τύποις τοσαύτην ἔσχεν ἰσχὺν ἔν τε τῷ ναῷ τῶν Εβραίων, ἔν τε Αἰγύπτῳ μέσῃ ὅτε αἱ φλια! ἐχρίοντο, πολλῷ μᾶλλον ότε ἦλθεν ἡ ἀλήθεια, τῆς σκιᾶς παραδραμούσης. Εἰ τὴν σκιὰν οὕτως ὁ θάνατος έφριξε, τὴν ἀλήθειαν αὐτήν, εἰπέ μοι, πῶς οὐκ ἂν ἐφοβήθη; Τοῦτο ἡ σωτηρία τῶν ἡμετέρων ψυχῶν· τούτῳ ἥδεται ἡ ψυχή· τούτῳ καλλωπίζεται, τούτῳ πυροῦται· τοῦτο πυρὸς λαμπρότερον ἐργά ζεται τὸν νοῦν τὸν ἡμέτερον· τοῦτο χρυσίου φαιδροτέραν τὴν ψυχὴν ποιεῖ· τοῦτο τὸ αἷμα τὴν εἰκόνα ἡμῖν ἀνθηρὰν ἐργάζεται τὴν βασιλικήν· τοῦτο κάλ λος ἀμήχανον· τοῦτο ἀπομαρανθῆναι τῆς ψυχῆς τὴν εὐγένειαν οὐκ ἀφίησιν, ἄρδον αὐτὴν συνεχῶς καὶ τρέφον· τὸ μὲν γὰρ ἀπὸ τῶν σιτίων ἡμῖν αἷμα για νόμενον, οὐκ εὐθέως τοῦτο γίνεται, ἀλλ᾽ ἕτερόν τι· τοῦτο δὲ οὐχ οὕτως, ἀλλ᾽ εὐθέως τὴν ψυχὴν ἄρδει, καὶ μεγάλην τινὰ δύναμιν ἐμποιεῖ. Τοῦτο ἐξεχύθη τὸ αἷμα, καὶ τὸν οὐρανὸν ἐποίησε βατόν. Φρικτά δι τως τὰ μυστήρια τῆς Ἐκκλησίας Χριστοῦ· φρικτὸν ὄντως τὸ θυσιαστήριον. ιγ'. ᾿Ανέβαινεν ἐκ τοῦ παραδείσου πηγὴ ποταμοὺς αἰσθητοὺς ἀφιεῖσα· ἀπὸ τῆς ἱερᾶς ταύτης τραπέζης άνεισι πηγὴ ποταμοὺς ἀφιεῖσα πνευματικούς παρὰ ταύτην τὴν θείαν πηγὴν πεφυτευμέναι εἰσὶν οὐκ ιτέαι ἄκαρποι, ἀλλὰ δένδρα πρὸς αὐτὸν φθάνοντα τὸν οὐρανὸν, καρπὸν ἔχοντα ώριμον ἀεὶ καὶ ἀμά ραντον. Εἴ τις καυσονται, παρὰ ταύτην ἡκέτω τὴν πηγὴν, καὶ καταψυχέτω τὸν καύσονα· καὶ γὰρ αίχο μοὺς λύει, καὶ τὰ διακαή πάντα παραμυθεῖται, οὐ τὰ ἐξ ἡλίου, ἀλλὰ τὰ ἀπὸ τῶν τοῦ διαβόλου βελών τῶν πεπυρωμένων· καὶ γὰρ τὴν ἀρχὴν ἄνωθεν ἔχει, καὶ τὴν ρίζαν ἐκεῖθεν, ὅθεν καὶ ἄρδεται. Πολλοὶ τού της τῆς πηγῆς οἱ ῥύακες, οὓς ἀφίησιν ὁ Παράκλη τος· καὶ μεσίτης ὁ Υἱὸς γίνεται, οὐ δίκελλαν ἔχων ὁδοποιῶν, ἀλλὰ τὴν διάθεσιν ἀνοίγων τὴν παρ' ἡμῖν. Αὕτη ἡ πάντιμος πηγή φωτός έστι πηγή, ἀναβλύ ζουσα τῆς ἀληθείας ἀκτῖνας. Ταύτῃ τῇ σεβασμία πηγῇ καὶ αἱ ἄνω παρεστήκασι δυνάμεις, πρὸς τὸ κάλλος ἐνορῶσαι τῶν ῥείθρων· ἐπειδὴ καὶ σαφέστι Confer Chrysostomum, t. VII, homil. LXXXII, 1, in Matth.

ETHICON VIII. ρον ἡμῶν ἐκεῖναι τῶν προκειμένων θεωροῦσι τὴν munerum vim eorumque splendores inaccessos. δύναμιν, καὶ τὰς μαρμαρυγὰς τὰς ἀπροσίτους - ὦ περ γὰρ χρυσοῦ τηκομένου, ἄν τε τὴν χεῖρά τις ἐμβάλοι, ἄν τε τὴν γλῶτταν, χρυσὴν εὐθέως αὐτὴν ἐποίησεν· οὕτω δὴ καὶ ἐνταῦθα τὴν ψυχὴν ἐργάζε ται τὰ προκείμενα· ἀναζεῖ μὲν γὰρ πυρὸς σφοδρό τερον ὁ πανάγιος οὗτος ποταμός, ἀλλ' οὐ καίει, ἀλλὰ βαπτίζει μόνον ὅπερ ἂν λάβῃ. Τοῦτο τὸ ἱερώτατον αἷμα ἄνωθεν προετυποῦτο ἀεὶ ἐν θυσιαστηρίοις, ἐν δικαίων σφαγαῖς· τοῦτο ἡ τιμὴ τῆς οἰκουμένης· τούτῳ ἡγόρασε τὴν Ἐκκλησίαν ὁ Χριστός· τούτῳ κατεκόσμησεν αὐτὴν ἅπασαν· καθάπερ γὰρ ἄνθρω πος οἰκέτας ὠνούμενος, δίδωσι χρυσίον, καὶ καλλω πίσαι πάλιν αὐτοὺς βουλόμενος, χρυσῷ τοῦτο ποιεῖ· οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς ἡγόρασεν ἡμᾶς αἵματι τῷ οἰκείῳ, καὶ ἐκόσμησεν ἡμᾶς τούτῳ τῷ αἷματι. ιδ'. Προσίωμεν τοίνυν τῇ μυστικῇ ταύτῃ τραπέζη μετὰ παντὸς φόβου, καὶ συνειδήσεως καθαρᾶς, καὶ ἀδιστάκτου πίστεως, καὶ πάντα ἔσται ἡμῖν καθώ πιστεύομεν μὴ διστάζοντες. Τὸ δὲ προσελθεῖν μετὰ πίστεως οὐ τὸ λαβεῖν ἐστι μόνον τὸ προκείμενον, ἀλλὰ καὶ τὸ μετὰ καθαράς καρδίας ἅψασθαι· τὸ οὕτω διακεῖσθαι, ὡς αὐτῷ προσιόντας τῷ Χριστῷ· τί γάρ, εἰ μὴ φωνῆς ἀκούομεν, φθεγγομένου αὐτοῦ διὰ τῶν εὐαγγελιστῶν; Πιστεύωμεν οὖν ὅτι καὶ νῦν ἐκεῖνο τὸ δεῖπνόν ἐστιν, ἐν ᾧ καὶ αὐτὸς ἀνέκειτο· οὐδὲν γὰρ ἐκεῖνο τούτου διενήνοχεν· οὐδὲ γὰρ τοῦτο μὲν ἄνθρωπος ἐργάζεται, ἐκεῖνο δὲ αὐτὸς ὁ Χριστὸς, ἀλλὰ καὶ τοῦτο κἀκεῖνο ὁ αὐτό;. Οταν τοίνυν τὸν ἱερέα ἐπιδιδόντα ἡμῖν ἴδωμεν, μὴ τὸν ἱερέα νομίζωμεν, τὸν τοῦτο ποιοῦντα, ἀλλὰ τὴν Χριστοῦ χεῖρα τὴν ἐκτεινομένην· ὥσπερ γὰρ ὅταν βαπτίζηται τις, οὐχ ὁ ἱερεὺς ἀλλ' ὁ Θεός ἐστιν ὁ κατέχων τούτου τὴν κεφαλὴν ἀοράτῳ δυνάμει, καὶ οὔτε ἄγγελος οὔτε ἀρχάγγελος οὔτε ἄλλος τις τολμα προσελθεῖν καὶ ἅψασθαι· οὕτω καὶ νῦν γίνεται. Καὶ δῆλον ἐντεῦθεν· ὡς γὰρ ἐν τῷ βαπτίσματι οὐ λέγει ὁ ἱερεὺς, Βαπτίζω τὸν δεῖνα, ἀλλὰ Βαπτίζεται πάντως παρὰ τῆς ἀδιαιρέτου καὶ ὁμοουσίου Τριάδος· τὸν αὐτὸν δὲ τρόπο, κἀνταῦθα οὐ λέγει, Θύω ἐγὼ τὸν ἀμνὸν τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ θύεται ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, αὐτὸς οὔ της δηλαδὴ ἑαυτὸν ἱερουργῶν εὐδοκίᾳ Πατρὸς, καὶ συνεργία τοῦ ἁγίου Πνεύματος· καὶ θύτης ὧν ὁ αὐτὸς, καὶ θύμα, και προσδεχόμενος, καὶ διαδιδόμε νος. ιε'. Διὰ τοῦτο ὡς τῷ Χριστῷ τῷ ἱερεῖ προσερχό μενοι, τιμήσωμεν πάσῃ καθαρότητι τοῦ Κυρίου τὸ σώμα, ψυχικῇ τε καὶ σωματικῇ· διπλοῦν γάρ ἐστι· προσέλθωμεν αὐτῷ πόθῳ διακαεί, καὶ σταυροειδώς τὰς παλάμας τυπώσαντες, τὸ σῶμα τοῦ ἑσταυρωμένου ὑποδεξώμεθα· καὶ ἐπιθέντες ὀφθαλμοὺς καὶ χείλη καὶ μέτωπα, τοῦ θείου ἄνθρακος μεταλάβωμεν, ὅπως καταφλέξῃ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν, καὶ φωτίσῃ τὰς καρδίας ἡμῶν, καὶ τῇ μετουσίᾳ τοῦ θείου πυρὸς πυρωθῶμεν· οἱ γὰρ τούτου μετέχοντες μετά ἀγγέλων καὶ ἀρχαγγέλων καὶ τῶν ἄνω δυνάμεων ἑστήκασιν, αὐτὴν περικείμενοι τοῦ Χριστοῦ τὴν Hæc est nimirum baptizandi formula apud baptizo. Sicut enim auro liquefacto si quis manum aut linguam injiciat, auream illico facit; ita prorsus hic etiam proposita mysteria animam efficiunt. Fervet enim igne vehementius sanctissimum Qumen hoe; at non exurit, sed lavat tantummodo quidquid corripuerit. llic sacratissimus sanguis antiquitus semper præfigurabatur in allaribus, in justorum credidus. llic sanguis pretium mundi est; hoc Ecclesiam Christus comparavit; hoc illam totain exornavit. Sicut enim homo servos emens, auruto erogat; rursusque eos exornare volens, auro id curat; sic et Christus emit nos sanguine proprio, eodemque hoc sanguine uos venuslavil. 14. Ad hanc itaque mysticam mensam accedamus cum omni timore, et conscientia pura, et indubia fide, atque omnia nobis erunt prout sine ambiguitate credimus. Cum autem dico accedendum cum fide, non accipienda tantummodo esse munera dico, sed eadem puro cum corde tangenda: prorsus haud secus affectos nos esse volo, quam si ad Christum ipsum veniremus. Quid enim interest, quod vocem ejus minime audiamus, siquidem per evangelistas loquitur? Credamus igitur nunc quoque illud idem esse convivium, ad quod ipse accumbebat: nihil enim hodiernum ab illo differt: neque hoc nostrum homo instruit, illud vero Christus, sed et hoc et illud idem Christus. Cum ergo sacerdotem nobis porrigentem viderimus, ne reputemus sacerdotem id agere, sed ipsam Christi manum extensam. Sicut enim cum aliquis baptizatur, nequaquam sacerdos sed Deus illius caput tenet vi invisibili, et neque angelus neque archangelus neque alius quilibet accedere audet et tangere; sic etiam nunc fit. Quod inde ostenditur, quod sicut in baptismo non dicit sacerdos: Ego talem hominem baptizo, sed, Talis baptizatur, prorsus ab individua et consubstantiali Trinitate; eodem modo hic etiam non dicit: Ego Agnum Dei immolo, sed Agnus Dei immolatur, hic ipse videlicet qui semet immolat volente Patre et sancto Spiritu cooperante: idem sacerdos el victima, idem excipiens et offerens. 15. Quapropter ad sacerdotem ceu Christu accedentes, honoremus cum omni munditia Domini corpus, spiritali, inquam, et corporali; duplex quippe Domini natura est. Cum fervido amore accedamus, manibusque in crucis formam conuplicatis, illud suscipiamus, et oculis, ac labiis, frontique applicantes divinum carbunculum accipiamus, ut peccata nostra exural, corda illumninet, atque ut divini ignis participatione inflammemur ac deilicemur. Nam qui hunc participant, cum angelis et archangelis supernisque virtutibus consistunt, cadem Christi regali stola vestiti, et spiGraecos: Baptizatur N.; non autem: Ego te

ritalibus armis instructi. Sed nihil adhuc dixi: βασιλικήν στολήν τὰ ὅπλα ἔχοντες τὰ πνευμα ipso, inquam, rege induti. Sed sicuti eximium est et mirabile divinum hoc corpus, ita siquidem cum puritate quis accedet, in salutem suam accedet. Sin vero cum mala conscientia, in pœnam ac punitionem. ‹ Qui enim manducat et bibit indigne,› Dominum scilicet, ait in Epistola ad Corinthios Apostolus, judicium sibi manducat et bibit 11. • Nam si qui regalem purpuram inquinant puniuntur, æque ac si dilacerarent; non est absurdum eus qui mente impura Domini corpus et sanguinem suscipiunt, parem referre pœnam, atque ii qui ipsum clavis laceraverunt. Non est autem in culpa mysteriorum natura; sunt enim hæc suapte vivifica; sed istorum indignitas: nam et sol iis qui infirmos oculos habent, nocet. Et alio loco ut terribilem esse punitionem demonstret, ait: «Irritam quis faciens legem Moysis, sine ulla miseratione duobus vel tribus testibus moritur: quanto magis putatis deteriora mereri supplicia qui Filium Dei conculcaverit, et sanguinem Testamenti pollutum duxerit, in quo sanctificatus est "? › τικά. 'Αλλ' οὐδὲν εἶπον οὐδέπω· αὐτὸν γὰρ εἰσι ἐνδεδυμένοι τὸν βασιλέα. Αλλ' ὥσπερ ἐστὶν μέγα καὶ θαυμαστὸν τοῦτο τὸ θεῖον σῶμά τε καὶ τὸ αἷμα, οὕτως ἂν μὲν μετὰ καθαρότητος προσέλθῃ τις, εἰς σωτηρίαν προσῆλθεν· ἂν δὲ μετὰ πονηροῦ συνε:- δότος, εἰς κόλασιν καὶ τιμωρίαν·. ῾Ο γὰρ ἐσθίων καὶ πίνων ἀναξίως τοῦ Κυρίου κρίμα ἑαυτῷ ἐσθίει καὶ πίνει, ο φησὶν ὁ ᾿Απόστολος ἐπιστέλλων τοῖς Κορινθίοις· εἰ γὰρ οἱ ῥυποῦντες τὴν πορφύραν τὴν βασιλικὴν κολάζονται ὁμοίως ὥσπερ οἱ διαρρηγνύνα τες, οὐδὲν ἀπεικὸς καὶ τοὺς ἀκαθάρτω διανοίᾳ δε χομένους τὸ τοῦ Κυρίου σῶμα καὶ τὸ αἷμα τὴν αὐτ τὴν ὑπομεῖναι τιμωρίαν τοῖς αὐτὸ διαῤῥήξασι δια τῶν ἤλων· οὐ παρὰ τὴν φύσιν τῶν μυστηρίων, ταῦτα γὰρ ζωηρά, ἀλλὰ διὰ τὴν τούτων ἀναξιότητα· ἐπεὶ καὶ ὁ ἥλιος βλαβερὸς τοῖς τὰς ὄψεις διεφθαρμένοις. Καὶ ἀλλαχοῦ δὲ, δεικνὺς φοβερὰν ὁ Παῦλος τὴν κό λασιν, λέγει· ο 'Αθετήσας τις νόμον Μωσέως, χω ρὶς οἰκτιρμῶν ἐπὶ δυσὶν ἢ τρισὶ μάρτυσιν ἀποθνή σκει· πόσῳ δοκεῖτε χείρονος ἀξιωθήσεται τιμωρίας ὁ τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καταπατήσας, καὶ τὸ αἷμα τῆς διαθήκης κοινὸν ἡγησάμενος, ἐν ᾧ ἡγιά σθη;» 16. Attendamus itaque nobis, dilecti, qui tali tantoque bono fruimur: et cum volumnus obscenum aliquid dicere, aut nosmet ira abreptos cognoscimus, aut alia quadam hujusmodi perturbatione, reputemus qualibus donis digni habiti fuerimus, quanto Spiritu frui contigerit: atque c hæc cogitatio absurdis nostris commotionibus frenum injiciat. Nam divinus carbunculus, quem nuper participavimus, quarum libet sordium mundator est, et adversus cuicuimodi damnum tutela. Hic si forte aurum spurium deprehendat, critica inflammatione purificat, a morbis scilicet et omnimodis excessibus; ne una cum mundo daminetur futuro sæculo: atque ita purgatos unit corpori Domini et Spiritui ejus, Christique corpus efficit. Propterea nos quoque vitæ cupidi, et immortalitatis datorem divinum panem intra nos habere postulantes, neque indigne accedamus ad tremenda mysteria, ne punitioni, uti dictum est, obnoxii sinus; neque vicissim, prout solent negligentiores ις'. Προσέχωμεν τοίνυν ἑαυτοῖς, ἀγαπητοί, τοιούτων ἀπολαύοντες ἀγαθῶν· καὶ ὅταν βουληθῶμεν αἰσχρόν τι εἰπεῖν, ἢ συναρπαζομένους ἑαυτοὺς ἴσω μὲν ὑπὸ ὀργῆς ἢ ἑτέρου τινὸς τοιούτου πάθους, λςγισώμεθα τίνων κατηξιώθημεν, ὅπου πνεύματος ἀπε λαύσαμεν, καὶ ἔστω σωφρονισμὸς ἡμῖν τῶν ἀλόγων παθῶν οὗτος ὁ λογισμός· ὁ γὰρ θεῖος ἄνθραξ, ού περ ήδη μετέσχομεν, τύπου παντός ἐστι καθαρτή ριος, καὶ βλάβης παντοδαπῆς ἀμυντήριον. Οὗτος ἐὰν χρυσὸν λάθη κίβδηλον, διὰ τῆς κριτικῆς καθαίρει πυρώσεως, ἤτοι νήσων καὶ παντοίων ἐπιφορῶν, ἵνα μὴ σὺν τῷ κόσμῳ κατακριθῶμεν ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι· καὶ καθαίρων ἑνοὶ τῷ σώματι τοῦ Κυρίου καὶ τῷ πνεύματι αὐτοῦ, καὶ σῶμα Χριστοῦ ἀπεργάζεται· διὰ δὴ τοῦτο, καὶ ἡμεῖς ἔχοντες ἐπιθυμη τικῶς τῆς ζωῆς, καὶ τὸν τῆς ἀθανασίας χορηγόν θεῖον ἄρτον ἐν ἑαυτοῖς ἔχειν εὐχόμενοι, μήτε ἀναξίως προσερχώμεθα τοῖς φρικτοῖς μυστηρίοις, ἵνα μὴ κολάσει ὑπεύθυνοι γενώμεθα, καθάπερ ἐῤῥήθη μήτε πάλιν κατά τινας τῶν ἀμελεστέρων ἑαυτοὺς quidam, nosmnet omnino fraudemus hac Christi παντελῶς ἀποστερῶμεν τῆς διὰ Χριστοῦ εὐλογίας, benedictione; nolendo scilicet Christum mystice participare, reverentiam obtendentes vere nocuam, quam callidus veterator diabolus adinvenit. Namque hic ad dolos versutus, honeste nos vivere haud sinit, quia hominum pernicie lætatur: sed postquam peccatis nos infecit, suadet ut extimescamus divinorum munerum susceptionem; ut sic peccato semper servientes, nunquam resipiscamus, neque animæ nostræ utilitates agnoscamus. 111 Cor. xt, 29. 12 llebr. x, Respicit fortasse auctor ad propriam participantium Eucharistiam stolam, crucibus interstinctam. Audiant haec ab homine Greco, illi qui freἐν τῷ μὴ βούλεσθαι τούτου μυστικῶς μετέχειν, εύλάβειαν πλαττόμενοι τὴν ὡς ἀληθῶς ἐπιζήμιον, εν ὁ βαθὺς εἰς πανουργίαν ἐξεῦρε διάβολος· οὗτος και γὰρ ποικίλος ὢν εἰς ἀπάτην, σωφρονεῖν μὲν ἡμᾶς οὐδ' ὅλως ἐξ, τῇ τῶν ἀνθρώπων χαίρων ἀπωλεία καταμολύνας δὲ τοῖς κακοῖς, φρίττειν ἀναπείθει τὴν τῶν θείων δώρων μετάληψιν, ἵνα διαπαντὸς τῇ ἁμαρ τία δουλεύοντας ἡμεῖς οὐδαμῶς ἀνανήψωμεν, καὶ γνῶμεν τὸ τῇ ψυχῇ συμφέρον quentem communionem improbant; generalem quandam, non pecularem, causantes indignitatem, aut simulatam propemodum reveren

ETHICON VIII. ιζ. Αλλά διαρρήξωμεν, παρακαλῶ, τὸν ἐκείνου δεσμὸν, καὶ ἀπορρίψαντες ἀφ' ἡμῶν τὸν ζυγὸν αὐτ τοῦ, δουλεύσωμεν τῷ Κυρίῳ ἐν φόβῳ, καθὰ γέγρα πται, καὶ τῶν τῆς σαρκὸς ἡδονῶν ἀμείνους δι' ἐγο κρατείας γενόμενοι, προσίωμεν τῇ θείᾳ καὶ οὐρανίῳ χάριτι, καὶ εἰς ἁγίαν κοινωνίαν ἀναβάντες Χριστοῦ, καθάπερ λέοντες πῦρ πνέοντες, οὕτως ἀπὸ τῆς ἱε ρᾶς καὶ πνευματικῆς τραπέζης αναχωρῶμεν ἐκείνης, φοβεροὶ τῷ διαβόλῳ γινόμενοι, καὶ τὴν κεφαλὴν τὴν ἡμετέραν ἐννοοῦντε;, καὶ τὴν ἀγάπην ἦν περὶ ἡμᾶς ἐπεδείξατο· οὕτω γὰρ οὕτω καὶ ἀπάτης περιεσόμεθα διαβολικῆς, θείας τε φύσεως γενησόμεθα κοι νωνοί, καὶ πρὸς ζωὴν καὶ ἀφθαρσίαν ἀναβησόμεθα κατακοιμίζει γὰρ ἐν ἡμῖν ὁ Χριστός γεγονώς ἐν τοῖς μέλεσι τῆς σαρκὸς ἀγριαίνοντα νόμον, καὶ ἀναζω $3 17. Age vero dirumpamus, quæso, illius vincuJum. jugumque ejus longe a nobis abjicientes, serviamus Domino in timore, uti scriptum est ¹³, et carnis voluptates continentia vincentes, ad divinam calestemque gratiam accedamus: et postquam ad sanctam Christi communionem ascenderimus, leonum instar ignem spirantes, sic ab illa sacra et spiritali mensa revertamur, terribiles facti diabolo, et de capite nostro Christo cogitantes, deque charitate quam nobis exhibuit. Sic enim, sic, inquam, diabolicam fraudem superabimus, et divinæ naturæ communicabimus, et ad vitam immortalitatemque surgemus. Sedat enim Christus intra nos commorans sævientem in membrfs carnis legem, pietatem erga Deum incendit, πυροῖ μὲν τὴν εἰς Θεὸν εὐλάβειαν, ἀπονεκροῖ δὲ τὰ cupiditates mortificat: nobisque peccata ligerentia πάθη, μὴ λογιζόμενος ἡμῖν τὰ ἐν οἷς ἐσμεν παραπτώματα, θεραπεύων δὲ μᾶλλον ἡμᾶς νενοσηκότας, καταδεσμῶν ὡς συντετριμμένους, ἐγείρων ὡς περ πτωκότας, ποιμὴν ἀγαθὸς ὑπάρχων, καὶ τὴν ψυχήν ἑαυτοῦ τιθεὶς ὑπὲρ τῶν προβάτων. Οὐκοῦν μηδεὶς ἐκλελυμένος, μηδεὶς ναυτιῶν, ἀλλὰ πεπυρωμένοι καὶ διεγηγερμένοι καὶ ζέοντες ἅπαντες τῇ θείᾳ προσέλθωμεν τραπέζῃ, αὐτὸν ὁρῶντες Χριστόν, αὐτ τοῦ ἁπτόμενοι, αὐτὸν ἐσθίοντες· εἰ γὰρ οἱ Ἰουδαῖοι ἑστῶτες, καὶ τὰ ὑποδήματα περικείμενοι, καὶ τὰς βακτηρίας ἔχοντες ἐν ταῖς χερσὶν ἤσθιον τὸ Πάσχα μετά σπουδής, πολλῷ μᾶλλον ἡμᾶς νήφειν δεῖ ἐκεῖνοι μὲν γὰρ εἰ; Παλαιστίνην ἔμελλον ἐξιέναι. διὸ καὶ ὁδοιπόρων ἐκέκτηντο σχῆμα, ἡμεῖς δὲ εἰς τὸν οὐρανὸν μέλλομεν ἀποδημεῖν. jam non imputat, sed nos potius agrotantes sanat, contritos alligat, lapsos erigit, cum sit bonus pastor qui animam suami pro ovibus ponit. Nemo itaque languidus, nemo nauseans, sed igniti et erecti omnes atque ferventes ad divinam accedamus mensam, ipsum spectantes Christum, ipsum frangentes, ipsum comedentes. Nam si Judæi stantes, et calceamentis instructi, baculosque manibus tenentes, Pascha manducabant cum festinatione, multo magis nos oportet frugi esse; etenim illi in Palæstinam profecturi erant, quare et viatorum schema assumebant; nos vero in cœlum transituri sumus. 18. Quapropter omnino vigilandum est, quia non levis manet pœna indigne participantes, illa prorsus, quam juste patientur ii qui sanctissimum Christi corpus mactaverunt. Certe quid purius esse debet homine, qui hanc victimam gustaturus est? Quid ni solari radio splendidior esse debet manus, quæ hanc carnem distribuit, os igne spiritali plenum, lingua rubescens sanguine tremendissimo? Consideremus quali honore aucti simus, quali fruamur mensa: quam angeli spectantes tremunt, neque oculos contra attollere intrepide audent, propter inde emicantem fulgorem. Iloc nos nutrimur, huic commiscemur, et corpus Chriιη'. Οθεν χρὴ πάντοθεν ἐγρηγορέναι, διὰ τὸ μὴ μικρὰν κεῖσθαι κόλασιν τοῖς ἀναξίως μετέχουσι, καὶ ἣν πάντως πείσονται δικαίως οἱ κατασφάξαντες τὸ πανάγιον σῶμα Χριστοῦ· τίνος γὰρ οὐ δεῖ καθαρώτερον εἶναι τὸν τῆς θυσίας ἀπολαύοντα ταύτης; Ποίας ἡλιακῆς ἀκτῖνος οὐ λαμπροτέραν τὴν χεῖρα τὴν ταύτην τὴν σάρκα διατέμνουσαν, τὸ στόμα τὸ πληρούμενον πυρὸς πνευματικοῦ, τὴν γλῶσσαν τὴν φοινισσομένην αἵματι φρικωδεστάτῳ; Εννοήσωμεν ποίαν ἐτιμήθημεν τιμήν, ποίας· ἀπολαύομεν τραπέ ζης· ὅπερ ἄγγελοι βλέποντες φρίττουσι, καὶ οὐδὲ ἀντιβλέψαι τολμῶσιν ἀδεῶς, διὰ τὴν ἐκεῖθεν ἀστραπὴν φερομένην. Τούτῳ ἡμεῖς τρεφόμεθα, καὶ σῶμα Χριστοῦ γινόμεθα ἐν, καὶ σὰρξ μία. Τις λαλήσει sti unum elicimur, et caro una. Quis loquetur τὰς δυναστείας τοῦ Κυρίου, ἀκουστά; ποιήσει πάσας τὰς αἰνέσεις αὐτοῦ; διὰ πάντων ἡμᾶς αὐτῷ συμπλέκοντος, καὶ ἑνὶ ἑκάστῳ τῶν πιστῶν ἑαυτὸν ἀναμι γνύντος διὰ τοῦ μυστηρίου· καὶ τούτῳ πάντας πείθοντος πάλιν, ὅτι σάρκα ἔλαβε τὴν ἡμῶν. Μὴ τοίνυν ῥαθυμῶμεν τοσαύτης ἠξιωμένοι τιμῆς καὶ ἀγάπη;. Οὐχ ὁρῶμεν τὰ παιδία μεθ' ὅσης προθυμίας δράσσε ται τοῦ μαστοῦ, μεθ' ὅσης τῆς ὁρμῆς ἐμπήγνυσι τῇ θηλῇ τὰ χείλη; Μετὰ τοσαύτης προσίωμεν καὶ ἡμεῖς τῇ τραπέζῃ ταύτῃ καὶ τῇ θηλῇ τοῦ ποτηρίου τοῦ πνευματικοῦ· μᾶλλον δὲ μετὰ πολλῷ πλείονος. Ελκύσωμεν, ὡς παιδία ὑπομάζια, τοῦ Πνεύματος τὴν 13 Psal. 11, potentias Domini, auditas faciet omnes laudes ejus? qui omnino nos sibi copulat, qui unicuique fidelium se insinuat per hoc mysterium, eodemque simul suadet se carnem nostram olim assumpsisse. Ne igitur socordes simus, postquam honore tanto atque amore digni habiti fuimus. Nonne videmus infantulos quam prompte ubera corripiunt, quanto impetu mammæ labia admovent? Pari et nos alacritate accedamus ad hanc mensam, et ad spiritalis calicis papillam: imo etiam majore. Altrabamous, tanquam pueri lactentes, Spiritus gratiam; et unicus nobis fit dolor hoc alimento non frui.

Nullus adsit Judas, nullus avarus, nullus inhu- χάριν· καὶ μία ἡμῖν ἔστω ὀδύνη, τὸ μὴ μετασχεῖν nanus, nullus crudelis et immisericors, nullus ταύτης τῆς τροφῆς. Μηδείς τοίνυν Ἰούδας παρέστω, omnino impurus. Si quis est discipulus, adesto: qui non sunt hujusmodi, eos non recipit mensa lac. Cum discipulis, inquit, meis facio Pascha ",, Haec ad eos qui sacra communione non abstinent, dicta sunt. 19. Vobis quoque auctor sum, o altaris ministri (nam vos etiam alloqui necesse est), ne indifferenter et quomodocunque, sed multa cum sedulitate, multaque consideratione have dona distribuatis. Neque enim levem feretis pœnam, si cum alicujus improbitatem noveritis, eum participare hane mensam permittetis. Sanguis ejus de manibus vestris requiretur. Etiamsi aliquis dux fuerit, vel prætor, vel adeo ipse qui diademate redimitur, si indigne accedat, prohibe; nam majore quam ille potestate polles. Tu certe si aquæ fontem gregi purum servandum accepisses, si over cerneres multum ore suo lutum afferentem, haud profecto sineres illuc descendere, et flueutum inquinare. Nunc vero cum non aquæ sed sanguinis atque Spiritus fons tibi custodiendus sit traditus, si forte videas pejus luto peccatum habentes quosdam, simulque accedentes, non indignaris, neque submoves? Quam ergo veniam impetrabis? kleo vobis hune Deus honorem contulit, ut rem hujusmodi dijudicetis. Hæc est vestra dignitas, hæc immunitas, hæc omnis corona; non autem candidis tunicis splendidisque vestiri, et circumire. μηδείς φυλάργυρος, μηδεὶς ἀπάνθρωπος, μηδεὶ; ὠμὸς καὶ ἀνηλεής, μηδεὶς ὅλως ἀκάθαρτος. Εἴ τις μαθητής, παρίτω· οὐ δέχεται τοὺς μὴ τοιούτους ή τράπεζα· «Μετὰ γὰρ τῶν μαθητῶν μου, φησί, ποιῶ τὸ Πάσχα.» Ταῦτα πρὸς τοὺς μεταλαμβάνοντας λέγω ιθ'. Συμβουλεύω δὲ καὶ ὑμῖν τοῖς διακονουμένοις (καὶ γὰρ ἀναγκαῖον καὶ πρὸς ὑμᾶς διαλεχθῆναι), μὴ ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχεν, ἀλλὰ μετὰ πολλές προσοχής, μετά πολλῆς διασκέψεως διανέμειν ταυτὶ τὰ δῶρα· καὶ γὰρ οὐ μικρὰ κόλασις ὑμῖν, εἰ τινι συνειδότες τινὰ πονηρίαν, συγχωρήσετε μετασχείν ταύτης τῆς τραπέζης. Τὸ αἷμα αὐτοῦ ἐκ τῶν χειρῶν ἐκζητη βήσεται τῶν ὑμετέρων. Κἂν στρατηγός τις ᾖ, καν υπαρχος, κἂν αὐτὸς ὁ τὸ διάδημα περικείμενος, ἀναξίω; δὲ προσίῃ, κώλυσιν· μείζονα ἐκείνου τὴν ἐξου σίαν ἀνέχεις. Σὺ δὲ εἰ μὲν πηγὴν ὕδατος ενεχειρί σθης φυλάττειν ποιμνίῳ καθαρὰν, εἶτα εἶδες πρόβατον πολὺν ἐπὶ τοῦ στόματος φέρον βόρβορον, οὐκ ἂν εἴασας ἐπικύψαι κάτω καὶ θολώσαι τὸ ῥεῖθρονο νυνὶ δὲ οὐχ ὕδατος ἀλλ᾽ αἵματος καὶ πνεύματος πηγὴν ἐγκεχειρισμένος, καὶ ὁρῶν τὴν βορβόρου χαλεπωτέραν ἁμαρτίαν ἔχοντάς τινας καὶ προσιόντας, οὐκ ἀγανακτεῖς οὐδὲ ἀπείργεις; Καὶ τίνα σχοίης ἂν τὴν συγγνώμην, Διὰ τοῦτο ὑμᾶς ὁ Θεὸς ἐτίμησε ταύτην τὴν τιμήν, ἵνα τὰ τοιαῦτα διακρίνητε. Τοῦτο ὑμῶν ἡ ἀξία, τοῦτο ἡ ἀσφάλεια, τοῦτο ἅπας ὁ στέφανος· οὐ τὸ περιβαλέσθαι χιτωνίσκους λευκούς καὶ ἀπο στίλβοντας, καὶ περιιέναι. κ'. Καὶ πόθεν οἴδαμεν, φασί, τὸν δεῖνα καὶ τὸν δεῖνα; Οὐ περὶ τῶν ἀγνοουμένων λέγω, ἀλλὰ περὶ τῶν γνωρίμων. Είπω τί φρικωδέστερον· οὐχ οὕτω χαλεπὸν τοὺς ἐνεργουμένους Ενδον εἶναι, ὡς τού τους, ᾗ φησιν ὁ Παῦλος, διὰ τὸ τὸν Χριστὸν καταπατῆσαι, καὶ τὸ αἷμα τῆς διαθήκης κοινὸν ἡγήσασθαι, καὶ τὴν χάριν τοῦ Πνεύματος ἐνυβρίσαι· δει μονῶντος γὰρ χείρων ὁ ἡμαρτηκώς, καὶ προσιών ὁ μὲν γὰρ ἐπειδὴ δαιμονᾷ, οὐ κολάζεται· οὗτος δὲ, ὅταν ἀναξίω; προσίῃ, ἀθανάτῳ παραδίδοται κολάσει. Μὴ τοίνυν τοὺς δαιμονῶντας ἐλαύνετε μόνον, ἀλλὰ πάντας ἁπλῶς, οὓς ἂν ἴδητε προσόντας ἀναξίως 20. Αt enim, aiunt, quomodo hunc vel illum noverimus? Atqui ego non de ignotis loquor sed de publice notis. Dicam aliquid terribilius. Non est tantopere flagitiosum si energumeni intra templum sint, quam hi; quemadmodum ait Paulus, quoniam Christum conculcaverunt, et sanguinem Testamenti pollutum judicaverunt, Spiritus gratiæ contumeliam fecerunt. Nam dæmoniaco pejor est peccator et simul accedens: et ille quidem quoniam est arreptitius non punitur; hic autem, si indigne accesserit, æterno supplicio traditur. Ne igitur dæmoniacos tantum expellite, sed omnino omnes quos indigne acce- Μηδείς κοινωνείτω τῶν μὴ μαθητῶν· μηδεὶς λαμdentes videritis. Nemo communicet, qui non sit discipulus: nullus aceipiat Judas, ne Jude pœnam luat. Corpus Christi haee quoque multitudo est. Cavete ergo, o mysteriorum ministri, ne irritetis Dominum, si corpus hoc non purificetis, et si gladimm pro alimonia tradatis. Sed etiamsi forte aliquis ignoranter accedat ad indigne percipiendum, absque ullo metu prohibete: Deum metuite, non komines. Utique si homines metueritis, ab iisdem s Matth. xxv1, 18. Nempe loquitur illis, quibus Ecclesia divina mysteria non interdixerit. Idcirco in picturis, missæ Græcorum cnerβανέτω Ἰούδας, ἵνα μὴ τὰ Ἰούδα πάθῃ. Σῶμά ἐστι Χριστοῦ καὶ τοῦτο τὸ πλῆθος. Ορᾶτε γοῦν οἱ διακονούμενοι τοῖς μυστηρίοις, μὴ παροξύνησε τὸν Δεσ σπότην, οὐκ ἐκκαθαίροντες τὸ σῶμα τουτ', μὴ ξίφος δῶτε ἀντὶ τροφῆς· ἀλλὰ κἂν ὑπὸ ἀγνοίας τινὲς ἔρω χωντα: μεθέξοντες ἀναξίως, κωλύσατε, μὴ φοβη θήτε φοβήθητε τὸν Θεὸν, μὴ ἀνθρώπους. Αν φοι βηθῆτε ἀνθρώπους, καὶ ὑπ' αὐτῶν καταγελασθήσει σθε· ἂν δὲ τὸν Θεὸν, καὶ ἀνθρώποις αιδέσιμος ἔσεσθε, gumeni sub dæmonis spęcie sacris ædibus divinoque mysterio expelluntur.

ETHICON VIII. Διὰ τοῦτο μὴ συγχωρήσητε ταῦτα τολμᾶσθαι. Τῆς irridebingini: sin potius Deum, hominibus ipsis ψυχῆς ἕκαστος ὑμῶν ἀποστήτω πρότερον, ἢ τοῦ σώματος μεταδότω τοῦ Δεσποτικοῦ παρ' ἀξίαν· καὶ τὸ αἷμα τὸ ἑαυτοῦ προϊέτω πρότερον, ἢ μεταδότω αἵματος οὕτω φρικώδους παρὰ τὸ προσῆκον. Εἰ δὲ Αγνόησε τις τὸν φαῦλον, πολλὰ περιεργασάμενος, οὐδὲν ἔγκλημα· ταῦτα γάρ μοι περὶ τῶν δήλων εἴ ρηται. "Αν οὖν τοὺς γνωρίμους τῶν φαύλων διορθώσητε, καὶ τοὺς ἀγνῶτας ταχέως ὑμῖν ὁ Θεὸς γνωριεί. "Αν δὲ τούτους ἐάσητε, τίνος ένεκεν ὑμῖν ἐκείνους φανερούς ποιήσει λοιπόν; Ταῦτα λέγω οὐχ ἵνα ἀπείργητε, οὐδ᾽ ἵνα ἐκτέμνητε μόνον, ἀλλ᾽ ἵνα διορθώσαντες ἐπαναγάγητε· οὕτω γὰρ καὶ τὸν Θεὸν ἵλεων ἕξετε, καὶ πολλοὺς τοὺς κατ' ἀξίαν μεταλαμβάνοντας εὑρήσετε, καὶ τῆς οἰκείας σπουδῆς, καὶ τῆς περὶ τοὺς ἄλλους ἐπιμελείας πολὺν ἀπολήψεσθε τὸν με σθόν. R venerandi eritis. Ideo ne patiamini hujusmodi au· sus. Animæ quisque suæ potius renuntiet, quam Dominicum corpus contra dignitatem tradat: sanguinem quisque suum ante prodigat, quam adeo tremendum sanguinem contra fas tradat. Quod si aliquis hominem peccatorem ignoraverit, quamvis magnopere vestigaverit, nulla ipsius culpa erit. llac enim nos de manifestis locuti sumus. Jam si notos peccatores emendaveritis, statim ignotos quoque vobis Deus revelabit. Quod si illos accedere permittatis, cur jam reliquos vobis Deus manifestet? Alque hæc aio, ut non arceatis tantummodo vel præcidatis, sed ut emendatos reducatis. Sic enim et Deum propitium habebitis, et multos digne communicantes comperietis, et vestræ sedulitatis, atque erga alios curæ multam referetis mercedem. κα'. Ετι πάντες οἱ ἱερεῖς καὶ ὁ λαὸς διὰ σπου 21. Insuper cuncti sacerdotes ac populus valde δῆς ποιώμεθα πολλῆς, ὥστε μετὰ τὴν ἱερὰν καὶ studeamus, ne quis post sacrum tremendumque φρικτὴν ταύτην τράπεζαν, μὴ πρὸς μέθην καὶ τρυ convivium, ebrietati et luxuriæ se dedat. Nam si, φὴν ἑαυτοὺς ἐκδιδόναι· εἰ γὰρ οὐδέποτε χρὴ του nunquam luxuriari oportere docet Paulus dicens: φιν, καὶ τοῦτο, ὁ Παῦλος ἐδήλωσεν εἰπών, «Ἡ δὲ • Quæ autem in deliciis est, vivens mortua est 18; σπαταλῶσα ζῶσα τέθνηκε, ο πολλῷ μᾶλλον μετὰ multo id minus post mysteriorum communionem. τὴν τῶν μυστηρίων κοινωνίαν· οὐ γὰρ διὰ τοῦτο Non enim ad hoc nati sumus et vivimus, ut mandu - ἐγενόμεθα καὶ ζῶμεν, ἵνα φάγωμεν καὶ πίωμεν, cemus ac bibamus, sed ideo comedimus ut vivaἀλλὰ τὸ φαγεῖν διὰ τὸ ζῆν γέγονεν ἐξ ἀρχῆς. Ἡμεῖς mus: quippe haud vivere ut vescamur, sed vesci ut δὲ ὡς διὰ τοῦτο ἐλθόντες εἰς τὴν κόσμον, οὕτως vivanius, prisco jure statutum est. Nos vero, εἰς τοῦτο πάντα καταναλίσκομεν, καὶ μετὰ μέθης quasi ad crapulam in mundum venerimus, cuncta ἀπὸ τῆς αἰσθητῆς ἀνιστάμεθα τραπέζης, μηδόλως in illam absuminus, ebriique a materiali mensa ἐνθυμούμενοι, ὡς ὁ μετὰ τὴν τράπεζαν καιρὸς ο surgimus: minime repulantes, quod post mensam εὐχαριστίας ἐστὶ καὶ ὕμνων καιρός· τὸν δὲ εὐχα ριστοῦντα οὐχὶ μεθύειν χρεών, ἀλλ' ἐγρηγορέναι· ὁ γὰρ τοῦτο ἐνθυμούμενος ὅταν ἐπὶ τραπέζης και Οίσῃ, ὅτι μετὰ τὴν τράπεζαν αὐτὸν εὔχεσθαι δεῖ, συμμέτρως ἐμπλήσει την γαστέρα, ἵνα μὴ βαρυνόμενος γόνυ κλἶναι ἀδυνατήσῃ, καὶ τὸν Θεὸν παρακαλέσαι, κἀντεῦθεν γένηται καὶ τῶν ἀλόγων αλο γώτερος. Εἰ γὰρ ἐκεῖνα μετὰ τὴν φάτνην ὁδοιπορίας ἅπτεται καὶ ἀχθοφορεῖ, καὶ τὴν οἰκείαν ἀποπληροί διακονίαν, πῶς οὐκ ἀτιμότερος καὶ αὐτῶν τῶν ὄνων ὁ μετὰ τὴν τράπεζαν ἄχρηστος ἄνθρωπος πρὸς πᾶν ἔργον καὶ ἀνεπιτήδειος, ὅτε μάλιστα νήφειν χρή; Καὶ γὰρ ὅτι μετὰ τὴν ἑστίασιν οὐχ ὕπνον οὐδὲ εὐ νὴν, ἀλλ᾽ εὐχὰς καὶ θείων Γραφῶν ἀνάγνωσιν, ἡμᾶς διαδέχεσθαι χρή, τοῦτο σαφέστερον ἐδήλωσεν ὁ Χριστός· τὰ γοῦν ἄπειρα πλήθη τότε εστιάσας ἐν τῇ ἐρήμῳ, οὐκ ἐπὶ κλίνην αὐτοὺς ἔπεμψεν, ἀλλ' ἐπὶ θείαν ἀκρόασιν ἐκάλεσε λογίων· οὐ γὰρ διέρρηξεν αὐτῶν τὰς γαστέρας, οὐδὲ εἰς μέθην ἐνέβαλεν, ἀλλὰ πληρώσας αὐτῶν τὴν χρείαν, πρὸς τὴν πνευματι κιν ήγε τροφήν. Οὕτω καὶ ἡμεῖς ποιῶμεν, καὶ τοσοῦτον ἐθίσαντες ἑαυτοὺς ἐσθίειν ὅσον πρὸς τὸ ζῆν μόνον, οὐχ ὅσον διασπᾶσθαι καὶ βαρύνεσθαι· καὶ πάντοτε μὲν ἀπὸ τῆς τραπέζης μὴ ἐπὶ κλίνην ἀλλ' ἐπ' εὐχὴν τρεπώμεθα 15 | Tim. v, G. 16 Luc. IX, Est hodierna quoque consuetudo in religiosis sodalitiis, ut post mensam ad adorandam brePATROL, GR. CXLIX. tempus agendarum gratiarum et hymnorum tempus sit: porro eum, qui gratias agit, haud ebrium csse oportere sed experrectum. Nam qui consideret, dum mensæ accumbit, fore ut post mensam preces dicat, is modice ventrem implebit, ne cibo gravatus genu flectere nequeat, et Deum invocare; atque hinc fiat brutis irrationalior. Nam si illa post præsepe, iter ingrediunlur, et onera ferunt, et propriam ministerium exhibent, quidni sit ipsis asinis contemptibilior homo post mensam cuivis operi ineptus et impotens, cum tamen maxime experrectum esse oportet? Nam quod post cibum, haud somno vel cubili, sed precibus et divinarum Scripturarum lectioni vacandum sit, id perspicue ostendit Christus, qui cum iunumeram multitudinem in deserto pavisset, nequaquam ad lectum eos misit, sed ad divinam oraculorumn acroasin 1: neque illorum ventres cibo dirupit, sed ipsorum ex-. pleta necessitate ad spiritalem escam vocavit. Sic agamus et nos, atque eatenus nosmet comedere assuefaciamus, quatenus vitæ tantummodo sustentandæ opus est, non dirumpendis stomachis aut gravandis: atque omnino a mensa non ad lectum, sed ad preces transeamus. viter in templo vel sacello Eucharistiam: cuncti conveniant.

22. Sed tamen præcipue post tremendomum perceptionein mysteriorum, ita nos geramus; siquidem illud maxime tempus sobrietatis ac jejunii est. Nam si qui optimum aliquid pransus fuerit, cavet postea ne quo malo edulio prins illud corrumpat: inulto minus qui Spiritu pastas fuit, alogiam facere debet et crapulari, neque satanicas admittere delicias. Cogitemus quid Dominus discipulis dixerit, quo tempore sanctissimum corpus suum sanguinemque prebebat. Ait enim: «Hoc facite in meam commemorationem. Quibus verbis causam uobis aperuit, cur id mysterium tradiderit; et præter alias, hanc quoque, pietati suadendæ satis idoneam, assignavit, ut reputantes quid nostri gratia passus fuerit Dominus, temperantiores post communionem simus. Insuper etiam consideremus, quid egerint apostoli " post sacrarum cænarum participationem. Nonne ad preces et hymnodias, et sacras tota nocte vigilias couversi sunt? Nonne ad illam prolixam concionem, multaque redundantem pia doctrina? Quippe grandia et inexspectata tunc illis exposuit atque mandavit, dum interim Judas ad illos vocandos proficiscebatur qui cum crucifixuri erant. At enim nos ante quidem perceptionem jejunamus, ut quomodolibet communione digni videamur. Postquam vero percepimus, cum oporteret sobrietatem continuare, frenum omne abjicimus. Atqui nonne perinde est ante communionem esse sobrium, ac post illam? Sane utroque in tempore sobrietatem oportet observare; præcipue tamen post Sponsi G receptionen antea videlicet, ut digni efficiamur recipere: postea vero, ne in«ligui iis quæ recepi anus appareamus. κβ'. Μάλιστα δὲ τῶν φρικτῶν μετασχόντες μυ στηρίων, τοῦτο ποιῶμεν, ἐπείπερ ὁ τότε καιρός νήψεως μάλιστα καὶ νηστεία; καιρός. Εἰ γὰρ ὁ ἠριστηκώς τι χρηστὸν ἑαυτὸν φυλάσσει, ὥστε μὴ ἑτέρῳ ἰδέσματι πονηρῷ λυμήνασθαι τὸ πρότερον, πολλῷ μᾶλλον ὁ Πνεῦμα ἐστιαθεὶς οὐκ ὀφείλει πα ροινεῖν καὶ κωμάζειν, οὐδὲ σατανικὴν ἐπεισάγειν τρυφήν. Εννοήσωμεν τί εἶπεν ὁ Κύριος τοῖς μα θηταῖς, τὸ πανάγιον σῶμα καὶ τὸ αἷμα τὸ ἴδιον παρέχων· εἶπε γὰρ, ο Τοῦτο ποιεῖτε εἰς τὴν ἐμὴν ἀνάμνησιν· ο τὴν αἰτίαν ἡμῖν ἐκκαλύπτων τῆς τοῦ μυστηρίου δόσεως, καὶ μετὰ τῶν ἄλλων καὶ ταύτην εἶναι λέγων ἀρκοῦσαν ἡμῖν εἰς εὐλαβείας ὑπόθε σιν, ὡς ἂν οὕτως ἐνθυμούμενοι τί πέπονθε δι' ἡμᾶς ὁ Δεσπότης, φιλοσοφώτεροι μετὰ τὴν κοινωνίαν ὑπάρχωμεν. Εννοήσωμεν σὺν τούτῳ καὶ τί ἐποίησαν οἱ ἀπόστολοι ὅτε μετέλαβον τῶν ἱερῶν δείπνων. Οὐχὶ εἰς εὐχὰς ἐτράπησαν καὶ ὑμνῳδίας καὶ παννυχίδας ἱεράς; οὐχὶ εἰς διδασκαλίαν τὴν μακρὰν έκείνην καὶ πολλῆς γέμουσαν φιλοσοφίας; Τὰ γὰρ μεγάλα καὶ παράδοξα τότε αὐτοῖς διηγεῖτο καὶ πιο ρήγγελλον, ἀπελθόντος τοῦ Ἰούδα καλέσαι τοὺς μέλλοντας αὐτὸν σταυροῦν. Ἡμεῖς δὲ πρινὴ μὲν μεταλάβωμεν, νηστεύομεν, ἵνα ὅπως δήποτε τῆς κοινωνίας ἄξιοι φανῶμεν· ὅταν δὲ μεταλάβωμεν, δέον ἡμᾶς ἐπιτεἶναι τὴν σωφροσύνην, πάτα ἀπο λύομεν. Καίτοι γε οὐκ ἔστιν ἴσον πρὸ τούτου νήσ φειν, καὶ μετὰ ταῦτα; δεῖ μὲν γὰρ ἑκατέρῳ σω φρονεῖν, μάλιστα δὲ μετὰ τὸ δέξασθαι τὸν νυμφίον· προ τούτου μέν, ἵνα ἄξιοι γενώμεθα τοῦ λαβεῖν, μετὰ δὲ ταῦτα, ἵνα μὴ ἀνάξιοι ὧν ἐλάβομεν φασ νῶμεν, κγ'. Τί οὖν; Νηστεύειν δεῖ μετὰ τὸ μεταλαβεῖν; Οὐ λέγω τοῦτο, οὐδὲ καταναγκάζω· καλὸν μὲν γὰρ καὶ τοῦτο, πλὴν οὐ βιάζομαι, ἀλλὰ παραινώ με τρυφὴν εἰς ἀπληστίαν. Εἰ γὰρ εἰνωμένοι, φίλῳ συντυχεῖν οὐκ ἂν ἐλώμεθα ποτέ, πῶς τὸν Χριστὸν Ενδον ἔχοντες, τοσαύτην ἐπεμβαλεῖν μέθην τολμῶμεν; καὶ οὐ φρίττομεν ἄρτον ζωῆς λαβόντες, καὶ πράγμα ποιούντες θανάτου; τραπέζης ἀπολαύσαντες Χριστοῦ, καὶ τρυφῶντες κατὰ τὴν ἡμέραν καθ᾿ ἣν ἅψασθαι διὰ γλώττης τῶν σαρκῶν αὐτοῦ ἠξιώθη μεν; Καταμάθωμεν τὴν δεξιάν τὴν γλῶτταν, 23. Quid ergo? Num jejunandum est post perceptionem? Non id aio, neque cogo: præclarum id quoque foret, verumtamen vim non infero, sed hortor ne insatiabili crapulæ indulgeatis. Nam si vino occupati ne amico quidem occurrere unquam vellemus, quo pacto Christum intus habentes, tantam superinjicere ebrietatem audemus? neque perhorrescimus panem vitæ percipere, et mortis opera facere? mensam Christi gustare, et illo die crapulari, quo lingua tangere carnes illius datum nobis fuit? Memoremus dexteram, linguam, labia, quæ Christum introduxerunt. Cogitemus tempus τὰ χείλη ἅπερ ἐγένετο πρόθυρα τῇ ἐπιβάσει τοῦ quo accessimus; et apposita materiali mensa, ad inensani illam mentem intendamus, et ad convivium Dominicum, ad discipulorum per sacram illam noctem vigilias. Audivimus sacros hymnos, regali mensæ accubuimus, sancto Spiritu repleti fuimus, supernarum virtutum socii exstitimus. Ne, quæso, talem tantamque gratiam projiciamus, ne thesaurum effundaruus, ne crapulam admistamus sexcentorum malorum parentem: sed cibum sumentes, qui ad vitam sustentandamn suficial, statim ad pres ces post mensam convertamur, et ad gratias cum hymno: ut et quam accepimus gratiam conserveinus Χριστοῦ· ἐννοήσωμεν τὸν καιρὸν καθ' όν προτερα χόμεθα, καὶ τράπεζαν αἰσθητὴν παραθέντες, πρὸς ἐκείνην τὴν τράπεζαν τὸν νοῦν ἀνατείνωμεν, πρὸς τὸ δεῖπνον τὸ Κυριακὸν, πρὸς τὴν ἀγρυπνίαν τῶν μαθητῶν τὴν κατὰ νύκτα ἐκείνην τὴν ἱεράν. Ηκούσαμεν ύμνων ἱερῶν, ἀπηλαύσαμεν τραπέζης βασι λικῆς, ἐνεπλήσθημεν ἁγίου Πνεύματος, κοινωνοί γεγόναμεν τῶν ἄνω δυνάμεων. Μὴ ῥίψωμεν τοσαύτην χάριν· μὴ ἐκχέωμεν τὸν θησαυρόν· μὴ μέθην ἐπε:σε αγάγωμεν τὴν μυρία τίκτουσαν κακά· ἀλλὰ τρο φῆς συμμέτρου μεταλαβόντες, καὶ πρὸς τὸ ζήν μόνον ἀρκούσης, εὐθὺς ἐπ' εὐχὴν ἀπὸ τῆς τραπέζης Hoc dicit quia Græci cucharisticum panem a sacerdote traditum dextera manu recipiunt.

ETHICON IX. cio et benignitate Domini nostri Jesu Christi, per quem et cum quo Patri est gloria cum santissimo Spiritu, nunc, et semper, et in secula saculorum. Amen. τραπῶμεν καὶ εὐχαριστίαν καὶ ὕμνον· ἵνα καὶ ἣν incolumem, et bona consequamur alert, benefiἐλάβομεν χάριν ἀκεραίαν τηρήσωμεν, καὶ τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν ἐπιτύχωμεν χάριτι και φιλανθρωπία τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι' οὗ καὶ μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα ἅμα τῷ παναγίῳ Πνεύ ματι νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν ΔΙΑΛΕΞΕΩΣ ΕΝΝΑΤΗΣ ΗΘΙΚΟΝ *Οτι δεῖ νήφειν ἡμᾶς ἀεὶ καὶ ἐγρηγορέναι, τὸ χαλεπὸν ἐννοοῦντας πτῶμα τοῦ Ἰούδα· καὶ κατὰ φιλαργυρίας. α΄. Ταῦτ᾽ οὖν ἀκούοντες, παιδενώμεθα νήφειν ἀεὶ καὶ ἐγρηγορέναι. Εἰ γὰρ ὁ εἰς τὴν ἅγιον ἐκεῖνον χορὸν τελῶν, ὁ συνὼν τῷ Χριστῷ, ὁ τοσαύτης ἀπολελαυκώς δωρεᾶς καὶ διδασκαλίας, ὁ σημεῖα πεποιηκὼς (καὶ γὰρ καὶ αὐτὸς μετὰ τῶν ἄλλων ἦν τῶν πεμφθέντων νεκροὺς ἐγείρειν), ἐπείπερ ἑάλω νοσή ματι δεινῷ, τῷ τῆς φιλαργυρίας κικῷ, πρὸς τοσοῦ. τον κατηνέχθη βάραθρον, ὡς τὸν Δεσπότην τὸν ἑαυτοῦ προδοῦναι· καὶ οὐδὲν ὠφέλησαν αὐτὸν οὔτε αἱ εὐεργεσίαι, οὐχ αἱ δωρεαὶ, καὶ τὸ μετ' αὐτοῦ εἶναι, οὐ θεραπεία, οὐ τὸ τοὺς πόδας νίψαι, οὐ τὸ τῆς τραπέζης κοινωνῆσαι, οὐ τὸ γλωσσόκομον κατέχειν, ἀλλὰ καὶ ἐφόδια αὐτῷ κολάσεως γέγονε· τί πεισόμεθα ἡμεῖς, μὴ φυλασσόμενοι τοῦτο τὸ πάθος; Καθ' ἑκάστην ἡμέραν συνῆν ἐκεῖνος τῷ μὴ ἔχοντι ποῦ τὴν κεφαλὴν κλίνῃ, καὶ καθ' ἑκάστην ἐπαι δεύετο δι' ἔργων, διὰ ῥημάτων, μή χρυσόν, μηδὲ άργυρον, μὴ δύο χιτῶνας ἔχειν· καὶ ὅμως οὐκ ἐσωφρονίσθη. Καὶ πῶς ἡμεῖς προσδοκῶμεν διαφεύ ξεσθαι τὸ νόσημα, θεραπείας αμυδρᾶς ἀπολαύοντες, οὐδὲ πολλῇ τῇ σπουδῇ κεχρημένοι; β'. Δεινὸν γὰρ ἡ φιλαργυρία, δεινόν· αὕτη καὶ ὀφθαλμοὺς καὶ ὦτα πληροί, καὶ τοὺς ἁλόντας ἐκβακχεύουσα θηρίου χαλεπωτέρους ποιεῖ, καὶ πρὸς ἐσχάτην ὠμότητα καὶ ἀπανθρωπίαν, οὐ τὴν τῆς οἰκείας ψυχῆς σωτηρίαν ἐννοῆσαι συγχωροῦσα, ἀλλὰ τούτων ἁπάντων καθάπαξ ἀποστάντας, ἑαυτῇ πεί θουσα δουλεύειν, ὥσπερ εἴ τις χαλεπή τυραννίς. Ο γὰρ χρημάτων ἐρῶν οὐ μόνον οὐκ ἀγαπᾷ κατὰ τὴν ἐντολὴν τοὺς ἐχθροὺς, ἀλλὰ καὶ τοὺς φίλους μισεῖ· μήτε συγγένειαν εἰδὼς, μήτε συνηθείας μεμνημέ νος, οὐχ ἡλικίαν αἰδούμενος, οὐ φίλον ἔχων τινά, ἀλλὰ πρὸς πάντας ἀπεχθῶς διακείμενος· καὶ πρὸ τῶν ἄλλων ἁπάντων πρὸς ἑαυτὸν, οὐ τῷ μόνον ἀπολλύναι τὴν οἰκείαν ψυχὴν, ἀλλὰ καὶ τῷ μυρίαις ἑαυτὸν κατατείνειν φροντίσι· καὶ οὕτω τυραννικόν ἐστι τὸ τῆς φυλαργυρίας πάθος, ὡς καὶ τοῦ δριμ τάτου ἔρωτος τῶν σωμάτων περιγενέσθαι· καὶ τὸ δεινὸν τῆς οὕτω πικρᾶ; δουλείας, ὅτι καὶ χάριν αὐτῇ ἔχειν παρασκευάζει· καὶ ὅσῳπερ ἂν αὐτῇ μᾶλλον 17 | Petr. V, 8. Exegimus monumentum egregium pro sacra - menti eucharistici veritate, cujusmodi cam catholica Ecclesia profitetur. Itaque hic Theodorus addendus est tot i'lis ex Græca Erclesia tanti dogniatis testibus, quos Araldus atque Renaudotus in suis voluminibus produxerunt De perpetuitate fidei Eco ' SERMONIS NONI ETHICON. Quod oporteat nos sobrios esse et vigilare, dirum reputantes Jude casum. Et contra avaritiam. non 1. His crgo auditis, diseamus sobrii esse ac vigilare ". Si enim de sancto choro unus, Christi sodalis, tanto munere donatus, doctrinaque inbulus, qui miracula patraverat (nam et ipse cun aliis missus fuerat ad mortuos suscitandos); postquam hoc diro morbo, avaritiæ scilicet vitio, cor. reptus fuit, in tantum ruit barathrum, ut Dominum suum proderet; nihilque ei profuerunt beneficia, non charismata, non Jesu societas, benignitas exhibita, non pedum lotio, non niens communio, non crumenæ commissa fiducia; sed hæc illi adminicula potius ad consequendam ponam fuerunt; quid nos patiemur, nisi ab hoc vitio caveamus? Quotidie ille cum eo erat, qui ubi caput reclinaret non habebat: quotidie crudiebatur operibus, verbis, ne aurum, ne argentum, ne duas tunicas haberet; et tamen non est emendatus. Et quomodo nos speramus hunc morbum abjicere, levi medicina ulentes, neque studium multum adhibentes? 2. Dirum quippe malum est avaritia, prorsus dirum. Haec oculos auresque occupat, et sibi deditos in furorem bacchicum impellit, fera asperiores efficit, et apprime crudeles atque inhumanos, neque de proprie animæ salute cogitare sinit, sed omni hac cura prorsus omissa, uni sibi deservire suadet, ceu quædam sæva tyranna. Nam qui opes amat, non modo inimicos juxta præceptum non amat, sen amicos etiam odit; neque sanguinis cognationem novit, neque sodalitatis meminit, neque ætatem reveretur, neque quemquam amicum habet, sed hostili in omnes animo est, præcipue vero contra se ipsum, non solum quia propriam anim mam perdit, sed quia innumeris semet distrahit sollicitudinibus. Atque adeo tyrannicum est avaritiæ vitium, ut vehementissimum quemque corporum amorem superet: idque præcipue hane amaram servitutem gravat, quod ad habendam sibi gratiam hominem comparat; et quo magis ei servitur, co vehementiore voluptate delectat, clesie catholicæ circa Eucharistiam. Theodorus in codice antea exponit dictum Christi apud Joan. vit, 71: Ex vobis unus diabolus est. Dicebat autem Judam Simonis Iscariotem; hic enim erat traditurus cum, cum essct unus ex duodec.m. Deinde sermonem concludit presenti ethico.

' Propterea potissime insanabilis morbus fit, et bel- δουλεύσωσι, τοσούτῳ τὰ τῆς ἡδονῆς αὔξεται. Δ: lua magis indomita. Avaritia Giezim, viri sancti καὶ ταύτῃ μάλιστα ανίατον τὸ νόσημα γίνεται, καὶ Elissæi contubernalem, leprosum pro discipulo δυσάλωτον τὸ θηρίον. Τοῦτο τὸν Γι:ζῆ, ἀνδρὶ ἁγίῳ ac propheta effecit. Hæc Judæorum principes cor- τῷ Ελισσαίῳ συζῶντα, λεπρὸν ἀντὶ μαθητοῦ καὶ rupit, ut dona acciperent, et furum participes προφήτου πεποίηκε· τοῦτο τοὺς Ἰουδαίων ἄρχοντα; ficrent. Haec Judam proditorem reddidit. Hæc Ana- διέφθειρε, λαμβάνοντας δῶρα καὶ κοινωνούς κλε niam perdidit. Hæc innumera bella invexit, san- πτῶν γινομένου;· τοῦτο τὸν Ἰούδαν προδότην guine vias, luctu atque gemitibus urbes implevit. εἰργάσατο· τοῦτο τοὺς περὶ ᾿Ανανίαν ἀπώλεσε Haec ccenas obtulit impuras, mensus piaculares, τοῦτο μυρίους πολέμους εἰσήγαγεν, αἱμάτων μὲν escas scelere plenas. Hinc bella, et pugnæ: hinc τὰς ὁδοὺς, θρήνων δὲ καὶ οἰμωγῶν τὰς πόλεις πλη bustorum spoliatores: hinc denique quidquid ρῶσαν· καὶ δεῖπνα ἐποίησε γενέσθαι ἀκάθαρτα, mali dicere potes. καὶ τραπέζας έναγεῖς, καὶ ἐδέσματα παρανομίας ἐνέπλησεν· ἐντεῦθεν γὰρ πόλεμοι καὶ μάχαι, ἐντεῦθεν τυμβωρύχοι, καὶ ὁ ἂν εἴπῃς κακόν, ἐν τεῦθεν. ενω 3. Propterea hanc divus l'aulus appellavit simu γ'. Διὰ τοῦτο εἰδωλολατρείαν ὁ θεῖος Παῦλος lacrorum servitutem 18, ut malitiæ magnitudinem ostenderet. Cur vero simulacrorum servitutem? Quia multi pecuniam habent, sed ea uti non audent, sed quodammodo consecrant, et ad filios horumque posteros transmittunt intactam, tanquam sacra quædam donaria violare parcentes. Quod si aliquando coguntur, quasi neſarium aliquid egerint, ita ægre se habent. Alioqui, sicut ethnicus simulacrum colit, ita aurum avarus januis commendat et seris, pro templo arcam fabricans, et argenteis vasis recondens. At, inquis, aurum non adorat, velut ethnicus simulacrum. Attamen omnimodam illi adhibet culturam. Præterea ethnicus libentius oculos et animam projiciet quam simulacrum. Ita eliam auri amatores. Sed non ve. nerantur, inquis, aurum. Atqui ne ethnicus quidem ¿imulacrum, sed inhabitantem illic dæmonem. Ita avari utique aurum non adorant, sed ab auri aspectu et concupiscentia resultantem in ipsorum animas dæmonem. Dæmone enim sævior est avaritiæ affectus; atque huic multi magis obediunt, quam alii idolis: his enim multi non obtemperant; at avaritiæ onines cedunt, et quidquid ipsa præceperit, morem gerunt. Et videsis quid ea dicat: llostis esto et inimicus omnium, ignora naturam, Deum contemne, mihi temet immola. In omnibus his obtemperatur. Et simulacris quidem boves atque oves immolant; et avaritia dicit: Immola mihi tuam propriam animam, et ille obedit. Viden' quales ista habeat aras, quales recipiat victimas? Apte itaque magnus Paulus avaritiam simulacrorum servitutem appellavit, utpote cupiditatum omnium sævissimam. 4. Omnino autem vitium hoc ineptos facit illos qui eo tenentur, sive militaria opus sit sive civilia munera gerere: neque in publicis tantum, verum ´etiam in privatis negotiis. Nam et si forte uxorem ducturus est qui avaritiæ morbo urgetur, nequaquam virtute præditam accipiét, sed omnium pessimam, pecuniæ amore victus. Et si domus emenda est, haud decentem ingenuo homini emet, sed quæ pluris locari queat. Et si servos, sive 18 Coloss i, 3. ἐκάλεσεν αὐτό, τὸ τῆς κακίας μέγεθος ενδεικνύ μενος. Διὰ τί εἰδωλολατρείαν; Οτι ἔχουσι πολλοί χρήματα, καὶ χρήσασθαι αὐτοῖς οὐ τολμῶσιν, ἀλλ' ἀφιεροῦσιν, εἰς ἐκγόνους καὶ τοὺς ἐξ ἐκείνων παρα πέμποντες ἀνέπαφα, καθάπερ τινῶν ἀναθημάτων οὐ τολμῶντες ἅψασθαι. Ἐὰν δέ ποτε ἀναγκασθώσιν, ὥσπερ ἀθέμιτόν τι πράξαντες, οὕτω διάκεινται. Καὶ ἄλλως δὲ ὥσπερ τὸ ξόανον ὁ Ἕλλην περιέπει, οὕτως ὁ φιλάργυρος τὸ χρυσίον θύραις πιστεύεται καὶ μοχλοῖς, ἀντὶ ναοῦ τὸ κιβώτιον κατασκευάζων, καὶ ἐναποτιθέμενο; σκεύεσιν ἀργυροῖς. Ἀλλ᾿ οὐ προσκυνεῖ, καθάπερ ἐκεῖνος, τὸ ξόανον, ἀλλὰ πᾶσαν ἐπιδείκνυται περὶ αὐτὸ θεραπείαν. Πάλιν ἐκεῖνος ἡδέως ἂν τοὺς ὀφθαλμοὺς καὶ τὴν ψυχὴν πρόοιτο ή τὸ ξόανον. Τοῦτο καὶ οἱ τὸ χρυσίον φιλοῦντες. 'Αλλ' οὐ προσκυνοῦσι τὸ χρυσίον, φησίν· οὐδὲ ἐκεῖνος τὸ εἴδωλον, ἀλλ᾽ ὅμως προσκυνεῖ τὸν ἐνοικοῦντα δαίμονα. Οὕτως οἱ φιλοχρήματοι, κἂν μὴ τὸ χρυσίον προσκυνῶσιν, ἀλλὰ τὸν ἀπὸ τῆς ὄψεως τοῦ χρυσίου καὶ τῆς ἐπιθυμίας ἐπιπηδῶντα δαίμονα ταῖς τούτων ψυχαῖς· δαίμονος γὰρ χαλεπώτερον τῆς φιλαργυρίας ἡ ἐπιθυμία· καὶ ταύτῃ πολλοὶ μᾶλλον πείθονται ἕτεροι τοῖς εἰδώλοις· ἐκεῖ μὲν γὰρ πολλὰ παρακούουσιν, ἐνταῦθα δὲ πάντα εἴκουσι, καὶ ὅπερ ἂν εἴπῃ ποιῆσαι πείθονται. Καὶ ὅρα τί λέγει· Πολέ μιος ἔσο καὶ ἐχθρὸς ἁπάντων, ἀγνόει τὴν φύσιν, καταφρόνει Θεοῦ, κατάθυσόν μοι σαυτόν· καὶ πάντα πείθονται· καὶ τοῖς μὲν ξοάνοις βοῦς καὶ πρόβατα η θύουσιν· ἡ δὲ φιλαργυρία λέγει· θυσόν μοι τὴν σαυτοῦ ψυχὴν, καὶ πείθει. Ορᾷς οίους έχει βωμού;, οἷα δέχεται θύματα; Προσηκόντως ἄρα Παῦλος ὁ μέγας τοῦτο εἰδωλολατρείαν εκάλεσεν, ὡς πάντων παθῶν χαλεπώτατον πάθος. δ. Καὶ πανταχοῦ δὲ τοῦτο τὸ πάθος ἀχρήστους ποιεῖ τοὺς ὑπὸ τούτου κεκρατημένους, ἄν τε στρα τηγῆσαι, ἄν τε δημαγωγῆσα: δέῃ· μᾶλλον δὲ οὐκ ἐν τοῖς κοινοῖς μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς ἰδίοις. Καν γυναῖκα γὰρ ἀγαγέσθαι μέλλῃ ὁ φιλαργυρίαν να σῶν, οὐ λήψεται τὴν ἐνάρετον, ἀλλὰ τὴν πασῶν φαυλοτάτην, ἥττων χρημάτων γενόμενος, καν οἰκίαν πρίασθαι, οὐ τὴν ἐλευθέρῳ πρέπουσαν, ἀλλὰ τὴν πολύν δυναμένην τὸν μισθὸν ἐνεγκεῖν· κἂν

ETHICON IX. quodque lucri causa eliget. Quid dico militare aut civile aut administratorium munus! Nam quamvis rex sit, omnium infelicissimus est, mundi sordes, et omnium pauperrimus. Namque unum se de multis credet: neque omnium se dominum æstimabit, sed se unum de omnium numero: et rem omnium ad se trahet, omnium se minime habere putans. Namque ex illorum quæ sibi adhuc desunt cupiditate, sua propria metiens, nihil hæc præ illis esse judicabit. Quare et quidam dixit, nihil avaro esse iniquius: nam homo hujusmodi se ipsum quoque tradit, et communis incedit mundi hostis, dolens quod aurum pro spicis terra non ferat, et pro fluentis fontes, et pro lapidibus montes irascens anni ubertati, et in communibus bonis angustiatus; quamlibet occasionem respuens unde non sit argentum capere; omnia perferens, unde vel duos tantum obolos corradere liceat; omnes odio habens pauperes ac divites: pauperes, ne forte accedentes petant; divites, quia rem illorum non habet: omnes sua ipsius possidere existimat; et quasi ab omnibus fraudatus, ita omnibus est iratus: repletionem non novit, salielatem nescit. In tenebris versans ob recuniæ amorem, rerum æstimabiliorum pulchritudinem ut par est non agnoscit, queniadmodum nec ille, qui in tenebris sensibilibus sedet, cernere potest pulchritudinem oblatorum ei lapidum pretiosorum, οἰκέτας, κἂν ὁτιοῦν ἕτερον ὠνεῖσθαι μέλλῃ, τὸ qui lquam aliud emere oporteat, deterrimum φαυλότατον λήψεται, διὰ τὸ κέρδος. Καὶ τί λέγω στρατηγίαν, καὶ δημαγωγίαν, καὶ οἰκονομίας; καν γὰρ βασιλεύς ᾖ, πάντων ἐστὶν ἀθλιώτερος, καὶ λύμη τῆς οἰκουμένης, καὶ πάντων πενέστερος· ὡς γὰρ εἷς τῶν πολλῶν διακείσεται, οὐχὶ τὰ πάντων ἑαυτοῦ νομίζων εἶναι, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἕνα τῶν πάντων, καὶ τὰ πάντων ἁρπάζων, καὶ πάντων ἐλάττονα ἔχειν νομίζων· τῇ γὰρ τῶν οὐδέπω κτηθέντων ἐπιθυμίᾳ τὰ παρόντα μετρῶν, οὐδὲν ταῦτα πρὸς ἐκεῖνα εἶναι ἡγήσεται. Διὸ καί τις φησὶν ὡς οὐδὲν ἀνομώτερον φυλαργύρου· ὁ γὰρ τοιοῦτος καὶ ἑαυτὸν ἀποδίδοται, καὶ κοινές περιέρχεται τῆς οἰκουμένης ἐχθρὸς, ἀλγῶν ὅτι μὴ χρυσίον φέρει ἀντὶ τῶν ἀσταχύων ἡ γῆ, καὶ ἀντὶ τῶν ναμάτων αἱ χρῆναι, καὶ ἀντὶ τῶν λίθων τὰ ὄρη· δυσχεραίνων πρὸς τὴν εὐετηρίαν, ἐν τοῖς κοινοῖς ἀγαθοῖς συνεσταλμένος· πᾶσαν ἀποστρεφόμενος πρόφασιν, ὅθεν οὐκ ἔστιν ἀργύριον λαβεῖν· πάντα ὑπομένων, ὅθεν καὶ δύο μόνον συλλέξαι ὀβολοὺς ἔνι· ἅπαντας μισῶν, τοὺς πένητας, τοὺς πλουσίους, του; μὲν πένητας, μήν ποτε προσελθόντε; αἰτήσωσι· τοὺς δὲ πλουτούντας, ὅτι μὴ τὰ ἐκείνων ἔχει· ἅπαντας τὰ αὐτοῦ νομίζει κεκτῆσθαι· καὶ ὡς παρὰ πάντων ἠδικημένο;, οὕτως πρὸς πάντας δυσχεραίνει· πλησμονὴν οὐκ οἶδε, κόρον οὐκ ἐπίσταται· ἐν σκότῳ διάγων τῷ τῶν χρημάτων ἔρωτι, τῶν περισπουδάστων τὸ κάλλος ὡς χρεὼν οὐ γινώσκει· καθάπερ οὐδ᾽ ὁ ἐν σκότῳ τῷ αἰσθητῷ καθήμενος δύναται βλέπειν τὸ κάλλος τῶν αὐτῷ προσαγομένων λίθων τιμίων, ή χρυσῶν aut aurcorum vasorum, aut vestium purpurearum. σκευῶν, ἡ ἁλουργῶν ἱματίων· σκότος καὶ γάρ ἐστι νοητὴν ὁ τῶν χρημάτων ἔρως, οὐδὲν ἀφιεὶς τῶν Έντων φαίνεσθαι ὡς ἔστιν, ἀλλ' ἑτέρως· ἐπείπερ εὐδαμοῦ τῶν πραγμάτων ή φύσις φαίνεται, ὡς ἐν πενίᾳ· οὐδαμοῦ οὕτως ἐλέγχεται τὰ δοκοῦντα μὲν εἶναι, μὴ ὄντα δὲ, ὡς ἐν φιλοσοφία. Tenebrarum reapse intellectualium instar est pecuniæ amor, rem nullam patiens videri uti revera est, sed aliter: quandoquidem nusquam ita rerum natura apparet, ut in paupertate: nusquam sic coarguuntur quæ videntur esse, cum non sint, ut in philosophia. 5. Atque ut compendio dicamus, avarus tot tantisque constrictus malis, omnium est infelicissimus sicut vicissim qui his caret et philosophatur, præ omnibus æmulandus. Etenim virtute prædlitus vir, sive famulus sit sive herus, omnium est beatissimus: nemo quippe ei male faciet, etiamsi ex orbe universo omnes conveniant, arma exercitusque moventes, eique bellum inferentes. ε'. Καὶ ὡς ἐν βραχεῖ φάναι, ο φιλάργυρος τοσού τοῖς καὶ τηλικούτοις ἐνδεδεμένος κακοῖς, πάντων ἐστὶν ἀθλιώτερος· ὥσπερ οὖν ὁ τούτων ἀπηλλαγμέ νο; καὶ φιλοσοφῶν ζηλωτότερος πάντων· ὁ μὲν γὰρ ἐνάρετος, κἂν οἰκέτης ᾖ, κἂν δεσπότης, πάντων ἐστὶ μακαριώτερος· οὐδεὶς γὰρ αὐτὸν ποιήσει κακῶς, κἂν οἱ ἐκ τῆς οἰκουμένης συνέλθωσιν ἅπαντες, ὅπλα καὶ στρατόπεδα κινοῦντες καὶ πολεμοῦντες αὐτῷ· ὁ δὲ μοχθηρὸς καὶ φαῦλος καὶ τοιοῦτος οἷον Al pravus et nequam, et qualemn descripsimus, διεγράψαμεν, κἂν βασιλεὺς ᾖ, καν μυρία περίκειται διαδήματα, κἂν στρατιάν ἔχῃ πολυάριθμον, καὶ παρὰ τοῦ τυχόντος τὰ ἔσχατα πείσεται. Οὕτως ἡ κακία ἀσθενές! οὕτως ἰσχυρὸν ἡ ἀρετή! Τί τοίνυν ἐπιθυμῶν, ἄνθρωπε, χρημάτων, πενθεῖς ὡς ἐν πενίᾳ ῶν; τί θρηνεῖς, ἑορτὴν ἄγων; καὶ γὰρ ἑορτῶν ὁ καιρός· τί κλαίεις, πλούτου ἐρῶν; καὶ γὰρ πανήγυρις ή πτωχία, ἂν σωφρονής. Τί, ὦ παιδίον, ὀδύρῃ; παιδίον γὰρ δεῖ τὸν τοιοῦτον καλεῖν. Οὐκ Έχεις χρήματα, πένης ών; μεγάλου εξ φορτίου ἀπηλλαγμένος· μᾶλλον δὲ θαυμαστὸς εἶ καὶ μακά ριος, τῆς φρονήσεως καὶ καρτερίας καὶ πάσης φιλοσοφίας διδάσκαλον ἔχων, φημὶ δὲ τὴν πενίαν, ᾗ καὶ ὁ Λάζαρος συζῶν ἐστεφανοῦτο· ἢ καὶ τὸν quamvis rex sit et sexcentis ornatus coronis, quamvis numerosum exercitum habeat, a quolibet summis malis affici poterit. Adeo nequitia infirma es!! adeo valida virtus! Cur ergo, o homo pecuniæ cupide, luges tanquam in egestate? cur lamentaris in solemnitate? Nam solemnitatis hoc tempus est. Cur des, divitiarum amator? instar tibi som lemnitatis paupertas erit, si sana mente fueris. Cur, puer, ejulas? Nam puerum appellare oportet hominem hujusmodi. Non habes pecuniam, quia pauper es? magno pondere es liberatus: imo etiam admirandus es ac beatus, quia omnis philosophiæ magistram habes paupcriem, in qua vitam degens Lazarus coronabatur. Hæc Jacob

fecit illustrem, pane tantum potiri cupientem. Ob Ιακωβ έδειξε λαμπρόν, ἄρτου μόνου ἐπιτυχεῖν hanc Josephum quoque admiramur, qui in extremam devenit pauperiem, neque in servitutem tantummodo sed et in carcerem : neque hunc ita laudamus cum frumentum distribuit, quam cum carcerem incoluit: neque tam in diademate, quam in vinculis: neque tam quando in throno sedebat, quam cum insidias passus divendebatur. 6. At enim ab aliquo contemptim percussu18 fuisti, tanquam pauper; fortior hinc factus es. Sed neque nobilis es neque dynasta, quia inhonoratus ut egens. Atqui sic mihi aliud narras libertatis genus. Audi et ethnicos de his philosophantes, dicentesque nihil grave perpeti, qui ita animo affecti sunt. At domum splendidam et insignem, et septis praeditam, non habes, quia opibus cares, ¿deoque has exoptas. En vero universa terra in conspectu tuo est, publica ædificia, sive hinc delectationem sive usum capere velis. Quid porro jucundius quidve pulchrius caeli Armamento, quod nobis Deus extendit lacunar? Nam et nostri gratia creatum fuit, et commune est cunctis, et maxime, ob pulchritudinem suam idoneum menti ad Creatorem sursum extollende. Quousque nos amor tan. topere praesentium rerum occupabit superfuarum atque inutilium? Nam divitiæ inter res superfluas reputantur, quarum nulla est utilitas. Quousque vanitatibus inhærebimus? Quousque cœlos non suspiciemus? non sobrii erimus? non satietas terrenarum rerum fuxarumque nos capiet? non denique ipsarum vilitatem experimento discerus? ἐπιθυμοῦντα· δι᾿ ἣν καὶ τὸν Ἰωσὴφ θαυμάζομεν ἐν ἐσχάτῃ γενόμενον πενίᾳ, καὶ οὐχὶ δοῦλον μένον γενόμενον, ἀλλὰ καὶ δεσμώτην· οὐ γὰρ οὕτως ἐπαινοῦμεν αὐτὸν ὅτε τὸν σἶτον διένειμεν, ὡς ὅτε τὸ δεσμωτήριον ᾤκει· οὐδὲ ὅτε τὸ διάδημα περιέκειτο, ὡς ὅτε τὴν ἄλυσιν· οὐδ᾽ ὅτε ἐπὶ τοῦ θρόνου έκα θέζετο, ὡς ὅτε ἐπεβουλεύετο καὶ ἐπωλεῖτο. 5΄. Ἀλλ᾽ ἐτυπτήθης παρά τινος ὡς πτωχός κατα φρονηθείς; καὶ τί τοῦτο; καρτερικώτερος ἐντεῦ θεν ἐγένου. 'Αλλ' οὐ κέκτησαι δόξαν καὶ δυναστείαν, ἄτιμος ὢν ὡς πένης. Πάλιν ἄλλης ἐλευθερίας εἶδός μοι λέγεις. "Ακουσον καὶ τῶν ἔξω ταῦτα φιλοσοφούν των καὶ λεγόντων μηδὲν πεπονθέναι δεινὸν τοὺς οὕτω φρονοῦντας. Αλλ' οἰκίαν οὐκ ἔχεις λαμπρὶν καὶ περιφανῆ καὶ περιβόλους ἔχουσαν, ἅτε στερούμενος χρημάτων, καὶ διὰ τοῦτο τούτων ὀρέγῃ. Αλλ' ἰδοὺ πᾶσα ἡ γῆ ἐνώπιόν σου, τὰ δημόσια οικοδομήματα, εἴτε εἰς τέρψιν, εἴτε εἰς χρείαν ἔχειν ἐθέλει;. Καὶ τί τερπνότερον καὶ ὡραιότερον τοῦ στερεώματος του οὐρανοῦ, ἂν ὁ Θεὸς ἡμῖν ἐξέτεινεν ὄροφον; καὶ γὰρ δι' ἡμᾶς γέγονε, καὶ κοινός ἐστιν ἅπασιν ἡμῖν, καὶ τὰ μέγιστα ὠφελεῖ, ὡς διὰ τοῦ κάλλους εἰς τὸν Δη μιουργὸν ἀναπέμπων. Μέχρι τίνος ὁ ἔρως ἡμᾶς οὕτω κατέχει τῶν παρόντων πραγμάτων, τῶν περιττῶν καὶ ἀνονήτων; ὁ γὰρ πλοῦτος ἐν τοῖς περιττοῖς, ἐν οἷς οὐδὲν ὄφελος γίνεται. Μέχρι τίνος προσηλούμεθα τοῖς ματαίοις; Μέχρι τίνος οὐ διαβλέπομεν ἐν τοῖς οὐρα νοῖ;; οὐ νηφομεν; οὐ λαμβάνομεν κόρον τῶν γητ νων τούτων καὶ παραῤῥεόντων; οὐ παιδευόμεθα δια τῆς πείρας αὐτῶν τὴν εὐτέλεια, ζ. Ἐννοήσωμεν τοὺς πρὸ ἡμῶν πλουτήσαντας οὐχὶ ὄναρ πάντα ἐκεῖνα; οὐχὶ σκιὰ καὶ ἄνθος; οὐχὶ διήγημα καὶ μῦθος; ὁ δεῖνα πεπλούτηκε, καὶ ποῦ νῦν ὁ πλοῦτος: Απώλετο καὶ διέφθαρται. Αλλά τὰ δι' αὐτῶν ἁμαρτήματα μένει, καὶ ἡ διὰ τὰ ἁμαρ τήματα κόλασις. Μέχρι τίνος πτωχοὶ καὶ πένητες, τὰ μὲν μένοντα φεύγοντες, διώκοντες δὲ τὰ φεύγον τα; Οὐκ ἔστι πλούσιον εἶναι τὸν μὴ τῇ ψυχῇ πλου τοῦντα· καθάπερ οὐκ ἔνι πτωχὸν εἶναι τὸν μὴ ἐν διανοίᾳ ἔχοντα τὴν πενίαν· εἰ γὰρ κυριώτερον τοῦ σώματος ἡ ψυχή, οὐκ ἰσχύει τὰ μὴ ἰσχυρότερα αύ τὴν διαθεῖναι πρὸς ἑαυτά· ἀλλ' ἡ κυρία τὰ μὴ οὕτω 7. Cogitemus illos qui divites ante nos exstiterunt; nonne illa omnia somnium, umbra, et flos fuerunt? nonne rumusculus atque fabula? Ille dives fuit; at nune ubi divitiæ, quæ dilapsæ sunt et corruptæ? Sed peccata manent ob illas commissa, et propter peccata punitio. Quousque egeni ac pauperes res doraturas fugient, perituras sectabuntur? Non est quemquam divitem esse, nisi in auima opulentus sit: sicuti nemini contingit esse pauperi, nisi in animo paupertatem gerat. Nam si potior est anima corpore, non queunt debiliora illam sibi subjicere; sed quæ potior est, illa quæ aque non sunt valida, ad se trahit atque transmu- κύρια πρὸς ἑαυτὴν ἐφέλκεται καὶ μεταβάλλει· καὶ tat. Namque et cor si quod damnum pertulerit, totum corpus æque adficit: et si ægrum fuerit, toti masse nocet; sin incolume, usquequaque prodest. Secus vero, si quod aliud membrum laboret, corde incolumi manente, facile et aliorum membrorum damnum dispellitur. 8. Ut autem manifestius quod dico efficiam, quæ utilitas ramorum, dic mihi, viridantium, si radix marcescat? Secus autem, quodnam detrimentumn foliorum desuper arescentium, dummodo sana sit radix? Sic etiam nulla est divitiarum utilitas, si anima sit paupercula: neque vicissim nocet pauperlas, si animna dives sit. Αt quomodo, inquiunt, dives sit anita si epibus careat? Imo vero tunc γὰρ ἡ καρδία ὅταν τινὰ δέξηται βλάβην, ἅπαν τὸ σῶμα οὕτω διατίθησι· κἂν δύσκρατος γένηται, τῷ παντὶ λυμαίνεται· κἂν εὔκρατος, τὸ πᾶν ὀνίνησιν· ἂν δέ τι τῶν λοιπῶν διαφθαρή, ταύτης μενούσης ὑγιοῦς, εὐκόλως κἀκείνων τὴν λύμην ἀποτινάσσεται. η· Ἵνα δὲ καὶ σαφέστερον 8 λέγω ποιήσω, τί κλά δων ὄφελος, είπέ μοι, χλωρῶν, ὅταν ἡ ῥίζα μαραίνη ται; Τί δὲ βλάβος τῶν ἄνωθεν ξηρανθέντων φύλ λων, ταύτης οὔσης ὑγιοῦς; Οὕτω καὶ ἐνταῦθα οὐδὲν ὄφελος χρημάτων, ψυχῆς οὔσης πενιχρᾶς· οὐδὲ βλάβος πενίας, ψυχῆς οὔσης πλουσίας. Καὶ πῶς ἂν γένοιτο πλουσία, φησί, ψυχὴ ἐν πενίᾳ χρημάτων οὖσα; Μάλιστα ἂν τότε γένοιτο· τότε γὰρ καὶ

ETHICON IX. πλουτεῖν εἴωθεν. Εἰ γὰρ, καθώς πολλάκις ἐδείξα· maxime: tunc enim ipsa ditescere solet. Si enim. μεν, τοῦτο πλουτούντος τεκμήριον, τὸ καταφρονεῖν χρημάτων και μηδενὸς δεῖσθαι, εύδηλον ὅτι πενίας τοῦτο μάλιστα σημεῖον, τὸ χρημάτων ἐφίεσθαι· τὸ γὰρ ἐν πενίᾳ εἶναι μᾶλλον ποιεῖ πλουτεῖν· καὶ γὰρ ὅτι εὐκολώτερον ἄν τις ἐν πενίᾳ ἢ ἐν πλούτῳ καταφρονήσεις χρημάτων, καὶ μᾶλλον εφίεται χρημάτων ὁ πλούσιος ἢ ὁ πένης, παντί που δῆλον· ὡς γὰρ ὁ μεθύων μᾶλλον διψα τοῦ μετασχόντος αὐτάρκως τοῦ πόματος, οὕτως ὁ ἐν πλούτῳ μᾶλλον ὀρέγεται χρημάτων τοῦ ἐν πενίᾳ ὄντος· οὐδὲ γὰρ ἐστιν αὕτη ἡ ἐπιθυμία τοιαύτη, ὥστε τῷ πλείονι σβέννυσθαι, ἀλλὰ τοὐναντίον ἀνάπτεσθαι πέφυκε τούτῳ· καὶ καθάπερ τὸ πῦρ ὅταν λάβῃ πλείονα τροφὴν, τότε μάλιστα ἀγριοῦται, οὕτω καὶ ἡ τῶν χρημάτων ἐπιθυμία, ὅταν πλέον ἐμβάλλῃ χρυσίον, τότε μάλιστα αιρεται. θ'. "Οθεν οὐδὲ ἥδονται οἱ χρημάτων ἐρῶντες ὑπὲρ ὧν ἔχουσιν, ἅτε κεχηνότες ὅλῃ τῇ διανοία πρὸς τὰ μήπως ληφθέντα· καὶ μὴ μόνον οὐχ ἥδονται, ἀλλὰ καὶ βασανίζονται, ὅσῳ ἂν περιβάλλωνται, τῷ μηδὲν εἰδέναι πέρας τῆς τοιαύτης ἐπιθυμίας. Ὥσπερ ἄρα καὶ ὁ διηνεκώς διψών, καν μυρίας ἐκπίῃ πηγάς, τῆς ἡδονῆς οὐδόλως αἰσθάνεται, διὰ τὸ μὴ λαμβάνειν κόρον· καὶ καθάπερ πάλιν εὐνοῦχος ἐπιθυμίαν ἔχων ἀπαρθενεῦσαι νεανιν, ὡς φησί τις σοφός, όταν αὐτὴν περιλάβῃ, συμπλέκεται μὲν τῇ ἐρωμένῃ, μὴ δυνάμενος δὲ τὴν ἐπιθυμίαν ἐμπλῆσαι, τὴν ἐσχάτην βάσανον ὑπομένει· οὕτω καὶ ὁ φιλάργυρος ἐπιθυμῶν χρυσίου καὶ ἀργυρίου, ὅταν ἐν κτήσει γένηται ο τούτων, συγγίνεται μὲν τῇ εὐπορία, ὡς ταύτην ἔχων, ἐμπλῆσαι δὲ τὴν ἐπιθυμίαν ἅπασαν οὐ δυνάμενος, ἀεὶ ἐστιν ἐν ὀδύνῃ· πλουτεῖν γὰρ πλέον βουλόμενος, καὶ περιβαλέσθαι πλεῖον, ἀνάπτει μᾶλλον, καὶ οὐ δέποτε ἵσταται, ἀλλὰ κἂν μυρία λάβῃ τάλαντα, ἑτέ ρων τοσούτων ἐπιθυμεῖ· κἂν τούτων ἐπιτύχῃ, δις τοσούτων ἐφίεται· καὶ προϊὼν καὶ τὰ ὄρη, καὶ τὴν γῆν, καὶ τὴν θάλατταν, καὶ πάντα εὔχεται αὐτῷ γενέσθαι χρυσίον, καινήν τινα μανίαν καὶ φοβεράν, καὶ οὐδέποτε δυναμένην σβεσθῆναι μαινόμενος. Εί τοίνυν τὸ πλεῖον ἐφίεσθαι πενίας τεκμήριον, ὁ δὲ ἐν πλούτῳ τοιοῦτος, οὗτος μάλιστά ἐστιν ἐν πενία. Ορᾷς ὅτι τότε μάλιστα πένεται ἡ ψυχή, ὅταν πλουτῇ· καὶ τότε πλουτεῖ, ὅταν ἐν πενία ᾗ; ι. Εἰ δὲ βούλει, καὶ ἐπὶ προσώπων τὸν λόγον γυμνάσωμεν· καὶ ἔστωσαν δύο τινὲς, ὁ μὲν ἔχων μύρια τάλαντα, ὁ δὲ δέκα· καὶ ἀμφοτέρους ταῦτα ἀφαιρούμεθα. Τίς οὖν μᾶλλον ἀλγήσει; Ὁ τα μύ Για ἀπολέσας. Οὐκ ἂν δὲ μᾶλλον ἔλγησεν, εἰ μὴ μᾶλ λον ἐφίλει· εἰ δὲ μᾶλλον φιλεῖ, μᾶλλον ἐπιθυμεῖ· εἰ δὲ μᾶλλον ἐπιθυμεῖ, μᾶλλον ἐστιν ἐν πενίᾳ· τούτου γὰρ μάλιστα ἐπιθυμοῦμεν, οὗ μάλιστα ἐσμεν ἐν ἐν δείᾳ· ἀπὸ γὰρ ἐνδείας ἡ ἐπιθυμία· ἔνθα γὰρ ἂν ᾖ κόρος, ἐπιθυμίαν οὐκ ἔστιν εἶναι· καὶ γὰρ τότε μά λιστα διψῶμεν, ὅταν ἐνδεῶς ἔχωμεν ποτοῦ. Λοιπὸν οὖν οὐ. παρὰ πενίαν, ἀλλὰ παρ' ἡμᾶς αὐτοὺς ἡ βλάβη γίνεται· οὐδεὶς γὰρ ἡμᾶς λυμανεῖται, ἐὰν νή 19 Eccli. 185, ut saepe demonstravimus, divilis est conditionis argumentum, opum contemptus, et nullius rei indigentia, constat vicissim hoc esse paupertatis in - dietum, si opes concupiscantur. Namque in paupere vita versari, magis facit ditescere. Profecto facilius pauper, quam dives, opes contemnet: magisque optat pecuniam dives quam pauper, ut omnibus exploratum est. Sicut enim ebrius magis sitit quamı qui moderate biberit; sic etiam dives vehementius pecuniam optat quam pauper. Namque haud ejusmodi est hæc cupiditas, ut copia possit exstingui, sed ab hac potius augeri solet. Atque ut flamına cum majorem escam nacta fuerit, tunc potissime sevit, sic pecuniae cupiditas, quo plus auri inges. seris, tunc maxine extollitur. 9. Quamobrem ne delectantur quidem divitiarum amatores iis quæ habent, quandoquidem tota mente ad illas inhiant quas nondum adepti sunt. Neque tantum non delectantur, verum etiam cruciantur quo magis ditescunt, quia nullum cupiditatis hujus terminum agnoscunt. Sicut enim qui perpetuo sitit, etiamsi sexcentos lauriat fontes, nullam το luptatem capit, quia nullam satietatem experitur; rursus sicut spado cupiens juvenculam devirginare, ut ait quidam sapiens '', cum eam corripuerit, nititur quidem in amasiam, sed quia cupiditatem explere nequit, cruciatur; ita avarus auri argentique cupidus, rerum quidem copia potitur, sed quia tamen cupiditatem totam explere nequit, perpetuo cruciatu urgetur. Magis enim ditescere volens, et pluribus redundare, incendit potius quam sedat cupiditatem: sed etsi decem millia talenta ceperit, totidem alia expetit: quæ si consecutus fuerit, totidem exoptat pergensque porro, montes quoque, et terram ac mare, omnia denique aurum sibi fieri postulat, nova quadam insania, et nunquam exstinguenda insaniens. Si ergo plura desiderare, paupertatis est indicium, hujusmodi autem est qui in divitiis versatur, sequitur ut hic præ cæteris pauper sit. Viden' igitur tunc potissime animam esse pauperem, cum est dives, et tunc esse divitem, cum in paupertate est? 10. Quod si mavis, ut etiam in personis sermonem nostrum exerceamus, sint utique duo quidam, alius decem mille talenta habens, alius decem: porro utrumque suis spoliemus. Quis gravius dolebit? Sane qui decem mille amisit. Non autem magis doleret, nisi plus amaret: quod si magis amat, magis cupit: si magis cupit, majore paupertate urgetur: nam hoc pæcipue optamus, cujus præcipue indigemus: namque ex egestate cupiditas: ubi enim satietas, non est cernere cupiditatem. Nam tune vehementius sitimus, cum potu caremus. Superest igitur, non a paupertate sed a nobis ipsis damnum hoc provenire. Nemo enim

nobis nocebit, si sobria mente fuerimus. Propterea φωμεν. Διό παρακαλώ, μή τοσαύτην ὑπομένωμεν oro quæsoque, ne talem patiamur insaniam, salu- ἄνοιαν, προδιδόντες τὴν σωτηρίαν ἡμῶν διὰ μικρὸν tem nostram propter modicum argentum prodigentes: sed futurarum rerum spen foveamus: senes quidem, utpote manifeste cernentes breve nobis superesse vitæ tempus; juvenes autem, ceu certo scientes, haud multum nobis reliquum esse: namque ut fur in nocte, ita dies illa venit. Omni igitur studio vitemus cupidæ avaritiæ morbum. Quanquam enim sæva est hæc bellua, ut diximus, nihilominus, si certe velimus, facile eam superabimus. Non eniin innata est ac naturalis ista cupiditas; alioquin jam inde a rerum initio insita fuisset. Atqui antiquitus neque aurum erat, neque auri ullus amator. 11. Jam, si vultis, unde hoc malum eruperit, dicam. Dum præcessores suos quisque æmulatur, morbum aggravat; et cupientem, is qui antecedit incitat. Nam cum vident domos splendidas, latitudinem agrorum, servorum greges, et argentea vasa, et multam vestimentorum congeriem, nihil nou agunt ut alios superent: atque ita priores causam præbent secundis, hi autem posteris. Quod si sobrietatem retinere vellent, aliis magistri non ſorent. Neque idcirco hi posteriores excusantur; sunt enim alii qui opes contemnunt; quod ipsum magnopere demonstrat, non esse naturaliter insitum avaritiæ morbum, quæ res ex illis patescit, qui alieni ab eo sunt. Siquidem physicæ qualitates communes omnibus sunt: hæc autem cupiditas, culpa nostra tantummodo exsistit: hinc nascitur, Linc augetur; et illi inhiantes cum occupaverit. contra naturam facit vivere. Etenim cum non agnoscunt populares suos, amicos, fratres, cognatos prorsus quoslibet, et cum illis se ipsos quoque negligunt, id enim vero contra naturam vivere est. Unde apparet contrarium naturæ esse hoc vitium, id est avaritiæ morbum. ἀργυρίδιον· ἀλλ' ἀντεχόμενοι τῆς μελλούσης ἐλπί δος, οἱ μὲν γεγηρακότες, ἅτε εἰδότες φανερῶς ὅτι ὀλίγος ἡμῖν ὑπολείπεται τῆς ζωῆς χρόνος· οἱ δὲ νέοι, ἅτε πεπεισμένοι σαφῶς ὅτι οὐ πολὺ τὸ λειπ μενον· ὡς γὰρ κλέπτης εν νυκτί, οὕτως ἡ ἡμέρα ἐκείνη ἔρχεται. Φεύγωμεν πάσῃ σπουδῇ τῆς φιλα γυρίας τὴν νόσον· εἰ γὰρ καὶ δεινὸν τουτὶ τὸ θηρίον, ὡς εἴπομεν, ἀλλ' ὅμως ἐὰν θέλωμεν, ῥᾳδίως περιεσόμεθα· οὐ γάρ ἐστιν ἡ ἐπιθυμία αὕτη ἔμφυτος καὶ φυσική· ἡ γὰρ ἂν παρὰ τὴν ἀρχὴν ἐνετέθη. Νῦν δὲ χρυσίον οὐκ ἦν ἄνωθεν, οὐδὲ ἦρα τις χρυσίου. ια΄. Αλλ' εἰ βούλεσθε, λέγω πόθεν εἰσῆλθε τὸ κακόν· ἕκαστος τὸν πρὸ αὐτοῦ ζηλοῦντες, ἐπέτει νον τὸ νόσημα, καὶ τὸν βουλόμενον ὁ προλαβών ἐρεθίζει. Οταν γὰρ ἴδωσιν οικίας λαμπράς, καὶ πλῆθος ἀγρῶν, καὶ ἀνδραπόδων ἀγέλας, καὶ ἀργυρᾶ σκεύη, καὶ πολὺν ἱματίων φορυτόν, πάντα πράτο τουσιν, ὥστε ὑπερβαλέσθαι· ὥστε οἱ πρῶτοι τῶν δευτέρων αίτιοι γίνονται, κἀκεῖνοι τῶν μετ' αὐτούς. Εἰ δὲ ἐβούλοντο σωφρονεῖν, οὐκ ἂν τοῖς ἄλλοις ἐγί νοντο διδάσκαλοι μᾶλλον δὲ οὐδὲ τούτοις ἔστιν ἀπολογία· εἰσὶ γὰρ καὶ ἕτεροι χρημάτων καταφρο νοῦντες· ὅ καὶ αὐτὸ δεῖγμα μέγιστον τοῦ μὴ φυσι κὸν εἶναι τὸ τῆς φιλαργυρίας νόσημα· καὶ ἐκ τῶν ταύτης γὰρ ἀπηλλαγμένων τοῦτο γίνεται δῆλον, ἐπειδὴ τὰ τῆς φύσεως κοινὰ πάντων ἐστίν· αὕτη δὲ ἐκ βαθυμίας ἡ ἐπιθυμία γίνεται μόνης· ἐντεῦθεν φύεται, ἐντεῦθεν αὔξεται· καὶ τοὺς πρὸς αὐτήν και χηνότας ὅταν ἔλῃ, παρὰ φύσιν ποιεῖ ζῇν. "Οταν γὰρ ἁγνῶσι τοὺς ὁμοφύλους, τοὺς ἀδελφούς, τοὺς συγγε νεῖς ἅπαντας ἁπλῶς, καὶ μετὰ τούτων καὶ ἑαυτοὺς, παρὰ φύσιν τοῦτό ἐστι ζῇν. "Οθεν δῆλον ὅτι παρὰ φύσιν ἡ κακία, καὶ τὸ τῆς φιλαργυρίας νόσημα. β'. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Ἰούδας τούτῳ περιπεσὼν ἐκ ῥαθυμίας, προδότης ἐγένετο τοῦ Χριστοῦ, καίτοι κληθεὶς ὑπ' αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ· καὶ γὰρ οὐκ ἀναγ καστικὴ τοῦ Θεοῦ ἡ κλῆσις, οὐδὲ βιάζεται τὴν γνώ μην τῶν μὴ βουλομένων ἀρετὴν ἑλέσθαι· ἀλλὰ παραινεῖ μὲν καὶ συμβουλεύει, καὶ πάντα ποιεῖ καὶ 12. Propterea et Judas in hunc morbum culpa sua implicitus, proditor Christi exstitit, quanquam ab eodem Christo vocatus. Quippe non est coarctans Dei vocatio, neque vim facit menti eorum qui virtutem amplecti nolunt: sed hortatur tantum et consulit, et satagit atque dat operain suadendo ut boui fiamus: quam si nonnulli non admittunt, πραγματεύεται, ὥστε πεῖσαι γενέσθαι χρηστούς· haud idcirco cogit; sicuti neque Judam coegit fieri bonum, postquam improbus pravusque culpa propria ob hunc morbum evaserat. Hinc enim, et non aliunde, funt hujusmodi mutationes: quem - admodum a bono studio procedunt contrariæ. Quot enim qui fuerant violenti, mansuetiores ovibus postea evaserunt? Quot luxuriosi, deinceps pudici exstiterunt? Quot antea rapaces, deinde sua quoque projecerunt? Quamobren, si sapimnus, procul abjiciamus divitiarum cupiditatem, et avaritiæ morbum; cujus nequitiam ipsi quoque testantur avari, injuriam sibi feri judicantes, quotiescunque aliquis eis hoc opprobrium objecerit. Et re quidem vera, summum lioc est opprobrium, multaque nequitiæ εἰ δὲ μὴ ἀνάσχοιντό τινες, οὐκ ἀναγκάζει, καθάπερ οὐὲ τὸν Ἰούδαν ἠνάγκασε γενέσθαι καλόν, γενόμεν τον μοχθηρὸν καὶ φαῦλον ἀπὸ τούτου τοῦ νοσήματος ἐκ ῥᾳθυμίας· ἐντεῦθεν καὶ γὰρ οὐκ ἄλλοθεν αἱ τοιαῦται μεταβολαί, καθάπερ ἀπὸ σπουδῆς αἱ πρὸς τὸ ἐναντίον. Πόσοι γοῦν γενόμενοι βίαιοι, προβάτων ημερώτεροι γεγόνασιν ὕστερον; Πόσοι ἀσελγείς στ φρονες μετὰ ταῦτα κατέστησαν; Πόσοι πλεονέκται πρὸ τούτου ὕστερον ἔῤῥιψαν καὶ τὰ αὐτῶν; Ὥστε ἐὰν νήφωμεν, ἐκβαλοῦμεν τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ πλού του, καὶ τῆς φιλαργυρίας τὸ νόσημα, ὅπερ καὶ αὐτοὶ μαρτυροῦσιν εἶναι κακὶν οἱ φιλάργυροι, νομίζοντες ὕβριν το πράγμα, ὅταν τις αὐτοῖς τοῦτο προσενέγ xg όνειδος· ἔσχατον τοῦτο, καὶ πολλῆς κακίας καὶ τὰ

ETHICON IX. ἀπόδειξις. Εἰ γὰρ χρημάτων ὑπεριδεῖν οὐκ ἀνεχό. argumentum. Nam si opes contemnere non sustμεθα, τίνος ἄλλου περιεσόμεθά ποτε ἐπιθυμίας; ἀλλὰ δοξομανίας, θυμοῦ ἡ ὀργῆς; Καὶ πῶς ἂν τις πεισθείη; ἐπιθυμίας μὲν γὰρ ἕνεκα τῆς τῶν σωμάτων καὶ θυμοῦ καὶ ὀργῆς πολλοὶ καὶ τῆς σαρκὸς τὴν κατασκευὴν λογίζονται, καὶ τὰς ὑπερβολὰς ἀν τιτιθέασιν ἰατρῶν παῖδες· καὶ τὸν μὲν θερμότερον καὶ ὑγρότερον λαγνότερον εἶναί φασι, τὴν δὲ πρὸς ξηροτέραν ἐμπεσόντα δυσκρασίαν ἀκρόχολον καὶ θυμώδη. Φυλαργυρίας δὲ ἕνεκεν οὐδεὶς οὐδέποτε αὐτῶν ἤκουσεν εἰρηκότων τι τοιοῦτον. Οὕτω βαθυμίας με νης ἐστὶ καὶ ψυχῆς ἀναλγήτου τοῦτο τὸ νόσημα, καὶ δυνατὸν τοῦτο φυγεῖν ἡμᾶς, ἂν θέλωμεν. ιγ'. Σπουδάσωμεν τοιγαροῦν, ἀγαπητοὶ, καὶ τοῦ το διορθώσασθαι, καὶ τὰ καθ᾿ ἑκάστην ἡλικίαν ἡμῖν nemus, qua:nam unquam vincemus aliam cupiditatem? num gloriæ? num animi vehementiæ aut iræ? Quis id credat? Cupiditatem quidem corporum, et animi vehementiam, et iram, multi in carnis naturam conferunt, quam rem medici evaggerant: et eum qui sit calidior humidiorve, lasciviorem esse aiunt: at sicciorem sortitum temperationem, irritabilem fore et iracundum. Verumtamen de avaritia nihil hujusmodi ab his dici unquam compertum est. Adeo solius socordiæ est animæque ignavi hic morbus, cumque vitare, potestatis nostræ est. 13. Studeamus itaque, charissimi, hoc quoque emendare vitium, et eas quæ in singulis ætatibus ἐπιγινόμενα πάθη πρὸς τὸ ἐναντίον μεταθεῖναι. "Αν oboriuntur nobis cupiditates, in contrarium vertere. Quod si per singulos vitæ nostra gradus neglexcrimus virtutis labores, ubique naufragia patientes, cum in portum denique veniemus spiritalibus sarcinis vacui, supremam pœnam luemus. Pelagus enim vastum est vita præsens. Et quemadmodum ia hoc mari diversi sinus sunt, diversas habentes tempestates; nam Ægæum mare ob ventos difficile: est: fretumn Tyrrhenicum propter angustias; Syrtis apud Libyam ob tractus palustres; Propontis extra pontum Euxinum propter undarum impetum; maria ultra Gades propter solitudinem et iter inusitatum, et locorum ignorantiam, et aliæ aliam ob causam partes; ita usuvenit vitæ nostræ. Primum mare videre est puerilis ætatis, multam habens commotionem ob inscitiam et simplicitatem ac levitatem. Propterea et pædagogos apponimus atque magistros, naturæ defectum cura supplentes, sicut in mari providemus gubernandi arte. Hanc ætatem excipit adolescentiæ mare, ubi vehementes venti, sicut in Agro, aucta in nobis concupiscentia. Atque hæc potissimum ætas emendatore caret, non solum quia vehementius fastidit, sed quia peccata non reprehenduntur; nam magister et prædagogus jam submoti fuere. Cum ergo venti quidem vehementius flant, gubernator vero infirmior est, et protector nullus est, considera quanta sit tempestas. Posthine adbuc alia ætatis pars, nempe virilis subit, in qua rei familiaris cura, in qua uxor, nuptiæ, liberoruin δὲ καθ᾽ ἕκαστον μέρος τῆς ζωῆς ἡμῶν παραπλέω μεν τοὺς τῆς ἀρετῆς πόνους, πανταχού ναυάγια ὑπομένοντες, ἐπὶ τὸν λιμένα λοιπὸν ἐλθόντες ἔρη μοι φορτίων πνευματικῶν, τὰ ἔσχατα ὑπομενοῦμεν. Πέλαγος γάρ ἐστιν τεταμένον ὁ παρὼν βίος· καὶ ὥσπερ ἐν τῇ θαλάττη ταύτῃ διάφοροι κόλποι διαφό ρους ἔχοντες χειμῶνας· καὶ ὁ μὲν Αἰγαῖος διὰ τὰ πνεύματά ἐστι χαλεπός· ὁ δὲ πορθμὸς ὁ Τυῤῥηνικὸς διὰ τὴν στενοχωρίαν· ἡ δὲ Χάρυβδις ἡ πρὸς τῇ Λιβύῃ διὰ τὰ τέλματα - ἡ Προποντίς ἡ ἔξω τοῦ Εὐ ξείνου Πόντου διὰ τὸ ῥαγδαῖον τοῦ ῥοθίου τὰ ἔξω Γαδείρων διὰ τὴν ἐρημίαν καὶ τὸ ἀτριβὲς καὶ τὸ ἀνιστόρητον τῶν τόπων· καὶ ἄλλο μέρος δι' ἕτερον· οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς ζωῆς τῆς ἡμετέρας. Καὶ πρῶτ τον πέλαγος ἔστιν ἰδεῖν τὸ τῆς παιδικῆς ἡλικίας πολὺν ἔχον τὸν σάλον διὰ τὸ ἀνόητον, διὰ τὴν εὐκο λίαν, διὰ τὸ μὴ πεπηγέναι. Διὰ τοῦτο καὶ παιδα - γωγούς ἐφιστῶμεν καὶ διδασκάλους, τὸ λεἶπον τῇ - φύσει διὰ τῆς ἐπιμελείας εἰσφέροντες, ὥσπερ ἐκεῖ διὰ τῆς τέχνης της κυβερνητικής. Μετὰ ταύτην την ἡλικίαν ἡ τοῦ μειρακίου διαδέχεται θάλασσα, Ενθα σφοδρὰ τὰ πνεύματα, καθάπερ ἐν τῷ Αἰγαίῳ, τῆς ἐπιθυμίας ἡμῖν αὐξανομένης. Καὶ αὕτη μάλιστα ή ἡλικία διορθώσεως ἔρημος, οὐ διὰ τὸ τὰ ἁμαρτήματα μὴ ἐλέγχεσθαι· καὶ γὰρ καὶ διδάσκαλο; καὶ παιδαγωγός λοιπὸν ἐξίσταται. Οταν οὖν τὰ μὲν πνεύματα σφοδρότερον διαπνέῃ, ὁ δὲ κυβερνήτης ἀσθενέστερος, καὶ ὁ ἀμύνων οὐδεὶς ᾖ, ἐννόησον τοῦ χειμῶνος τὸ μέγεθος. Μετὰ τοῦτο πάλιν ἕτερον μέ- procreatio, domus regimen, et multi sollicitudinum: ρος τῆς ἡλικίας, τὸ τῶν ἀνδρῶν ἔπεισιν, ἐν ᾧ τὰ τῆς οἰκονομίας ἐπίκειται· ὅτε δὲ γυνὴ καὶ γάμος καὶ παιδοποιία καὶ οἰκίας προστασία, καὶ πολλαὶ τῶν ἀνθεῖ καὶ βασκανία. ιδ'. Οταν οὖν ἕκαστον μέρος τῆς ἡλικίας παρερ χώμεθα μετὰ ναυαγίων, πῶς ἀρκέσομεν τῇ παρούσῇ ζωῇ; πῶς τὴν μέλλουσαν διαφευξόμεθα κόλασιν; ὅταν γὰρ ἐν μὲν τῇ πρώτῃ ἡλικία μηδὲν μανθάνω μεν ὑγιδ;, ἐν δὲ τῇ νεότητι μὴ σωφρονήσωμεν, καὶ ἄνδρες γενόμενοι φιλαργυρίας μή περιγενώμεθα, τότε ὥσπερ εἰς τινα ἀντλίαν τὸ γῆρας ἐλθόντες, καὶ πάσαις ταῖς πάγαις ταύταις τὸ σκάφος τῆς ψυχῆς ἀσθενέστερον κατασκευάσαντες, τῶν σανίδων διαλελυμένων, ἀπαντήσομεν εἰς ἐκεῖνον τὸν λιμένα, nimbi: tuncque præcipue avaritia efflorescit atque invidia. φροντίδων νιφάδες, τότε μάλιστα και φιλαργυρία 14. Si ergo singulas ætatis partes inter naufragia transigemus, quid nostræ præsenti vitae fiet? quomodo futuram vitabimus pœnam? Nam si in prima ætate nihi sanum didicerimus, in adolescentia temperantes non fuerimus, in virilitate avaritiam non superaverimus; tunc ad senectutem veluti ad quamdam sentinam provecti, postquam his cunctis impedimentis scapham animæ infirmiorem edece rimus, tabulis dissilientibus, in illum portum vʊniemus, multis onerati quisquiliis pro spiritali

> meres: risumque diabolo excitabimus, nobis πολὺν ἐπιφερόμενοι φορυτὸν ἀντὶ πνευματικῆς ἑ"- autem ipsis luctum, et intolerabiles conciliabimus penas. Ne igitur hæc contingant, nosmet omnino cohibentes, et perturbationibus resistentes, divitiarum cupiditatem expellamus, et dirum avaritiæ morbum; quia, juxta prophetam, ‹ Verumtamen vane conturbatur omnis homo vivens *º. Conturbatio nanque vere est opum studium; conturbatio et tumultus vanus, qui quidem in æternis stationibus non est. Hic enim alius laborat, et alius fruitur; ibi autem laborum suorum unusquis que possessor erit et multiplicem recipiet mercedem. Ad illam itaque vitam semper manentem contendamus, caducam hanc et Duxam contemnentes; ut et veras hic divitias obtineamus, et illic futuris æternis perfruamur bonis; quæ utinam cuncti consequamur gratia et benignitate Domini nostri Jesu Christi, per quem et cuin quo gloria est Patri cum sanctissimo Spiritu nunc et semper, et per sæcula sæculorum. Amen. τορίας· καὶ τῷ μὲν διαβόλῳ παρέξομεν γέλωτα, θρῆνον δὲ ἡμῖν αὐτοῖς, καὶ τὰς ἀφορήτους ἐπισπα σόμεθα τιμωρίας. Ιν' οὖν μὴ ταῦτα γένηται, πάν τοθεν ἑαυτοὺς σφίγξαντες, καὶ πρὸς πάντα τὰ πά θη στάντες, ἐκβάλλωμεν τοῦ πλούτου τὴν ἐπιθυμίαν, καὶ τὸ δεινὸν τῆς φιλαργυρίας νόσημα· ἐπει δὴ κατὰ τὸν Προφήτην, «Πλήν μάτην ταράττεται πᾶς ἄνθρωπος ζῶν· ο ταραχὴ καὶ γὰρ ὄντως ἢ περὶ τὰ τοιαῦτα σπουδή, ταραχὴ καὶ θόρυβος περιττός, ὅπερ ἐν ταῖς μοναῖς ταῖς αἰωνίοις οὐκ ἔστιν· ἐνταῦ θα μὲν γὰρ ἕτερος ἐμόχθησε, καὶ ἕτερος ἀπολαύει· ἐκεῖ δὲ τῶν ἑαυτοῦ μόχθων ἕκαστος έσται κύριος, καὶ πολλαπλασίονα λήψεται τὴν ἀμοιβήν. Προς ἐκείνην τοίνυν τὴν ζωὴν τὴν ἀεὶ διαμένουσαν έπει γώμεθα, τῆς ἐπικήρου ταύτης καταφρονήσαντες καὶ ρευστῆς, ἵνα καὶ ἐνταῦθα πλουτήσωμεν ἀληθῶς, καὶ ἐκεῖ τῶν μελλόντων αἰωνίων ἀπολαύσωμεν ἀγαθῶν, ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν χάριτι καὶ φιλαν θρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι᾿ οὗ καὶ μεθ᾿ οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα ἅμα τῷ παναγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων, Αμήν. 10 Psal. *** VIIJ, 12. ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΤΟΥ ΜΕΛΙΤΗΝΙΩΤΟΥ ΕΚ ΤΗΣ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΚΗΣ ΒΙΒΛΟΥ. FRAGMENTA EX LIBRO DE ASTRONOMIA * *, (Ex editione Ismaelis Bul ialdt, ad calcem Ptolemi De judicandi facultate et animi principatu, Paris, 1603, 4, repentia apud fabric. Bibl. Gr. ed. Harles, tom. Χ.) Theodori Meliteniotæ, et maqui sacellarii Magna Θεοδώρου Μελιτηνιώτου, καὶ μεγάλου σακελλα Ecclesia Proæmium in astronomiam. ρίου τῆς Μεγάλης Εκκλησίας Προοίμιον εἰς τὴν ἀστρονομίαν. 1. veterum sapientum quodam dictum, Omnis operis et sermonis dux sit Deus, quem ego imitatus dico, Hujus, quam aggredior, constructionis cœlestibus desuper sermonibus inspiratis dux sit, operantemque comitetur et adjuvet, qui manum suam auxiliatricem et confortantem in omnibus adversis porriţit Deus. Deus, inquam, qui donum revera divinum, quale nunquam largitus ipse est, aut targietur, philosophiam nostris hominibus dedit: quæ beata mentis operatio cum sit ac quies, omnes corporeas actiones et operationes splendore suo, præterquam quod dici queat, superat et Est Paris. in cod. 2230, n. 4, Bibl. publ. Α΄. Θεὸς ἡγείσθω παντὸς ἔργου τε καὶ λόγου, φησί τις τῶν παλαιῶν σοφῶν, κἀγὼ μετ' αὐτοῦ νυνί, Τῆς παρούσης συντάξεως, καὶ συνεξαγέτω μοι θεία τῶν λόγων ἄνωθεν ἐπίπνοια, χεῖρα προτείνων τε καὶ ἐπιῤῥωνοὺς ἐν παντὶ τῷ παραστάντι Θεός. Θεὸς οὗ θείον τῷ ὄντι δώρον, καὶ οἷον οὐδ᾽ ἧκεν ουδ' ήξει πρὸς αὐτοῦ καθ᾿ ἡμᾶς, κατεπέμφθη φιλοσοφία, ενέρ γεια νοῦ μακαρία γε οὖσα καὶ ἀσχολία, τὰς περὶ σῶμα πάτας ὅσον οὐδ᾽ ἔστ᾽ εἰπεῖν λόγῳ λαμπρῶς ὑπεραίρουσα· τῶν μὲν ἐρχομένων χαμαὶ καθάπαξ ἀπανιστᾶτα, τῶν ὁρωμένων δ' ὑπεράνω τ:θεῖσα, καὶ κοινωνούς τῶν Ολύμπου πραγμάτων τοὺς αὐτῆς

EX LIBRO DE ASTRONΟΜΙΑ. τροφίμους ποιοῦσα περὶ γῆν στρεφομένους ἔτι, και vincit, supra quidem terrestria erigendo, SIIτὸ δὴ μέγιστον εἰς μίμησιν ἥκοντας, ὅσον ἐφικτών, τοῦ Θεοῦ. "Ην ὑμνοῦσι μὲν οἵ τε τρόφιμοι ταύτης, καὶ ὅσοιπερ ἀπὸ τῆς συννάου ταυτῇ ποιητικῆς· ὑμνοῦσι δὲ λογοποιοί τε, καὶ οἷς τὸ τὴν γλῶτταν Ελληνίζειν σπουδή, πλὴν εἰ μή πού τις μανίαν ἀπα ρηγόρητον μαίνεται· οὕτω μέγα καὶ θεῖόν τι χρῆμα σοφία. Καὶ οὕτως ὑπερφυῶς ἐννοῆσαι, ὡς μηδὲ ἔχειν εἰπεῖν μήτε τι τῶν παρ' ἡμῖν ἕτερον παμπληθες ὑπερέχειν τῶν ἄλλων· οὐκοῦν οὐδὲ γέγονεν, οὐδ' ἄλλῳ τῳ μηδενὶ τὸ πρόσρημα τοῦτ' ἐπενεγκεῖν, οὔτ᾽ ἄλλου μᾶλλον σοφίας ἀνθρώπῳ προσήκειν. Οὐκοῦν οὐδ᾽ ἔστιν ἄλλως, μὴ σοφίας ὑπούσης, τῷ ὄντι καταφανῆναι κάλλιστον καὶ ἄνθρωπον ἀληθῶς λόγῳ τε χρώμενον, καὶ τούτῳ τῶν λοιπῶν μετεχόντων τοῦ ζῆν διαφέροντα. praque visibilia collocando alumnos suos, terram adhuc incolentes rerum cœlestium participes reddit, et ad Deum, quantum assequi id licet, imitandum promovet. Quam cum ipsius alumnis quotquot poeticam, cum ea templum commune habentem, colunt, hymnis celebrant. Oratores, quique Grece loqui ambiunt, nisi insania incurabili agantur vcxenturque, laudes ejus canunt et praelicant, adeo magna divinaque res est sapientia. Tamque eximi6 ac excelse de ea sentiendum, ut aliud quidquam eorum, quæ apud nos mortales valde multa sunt, cateris praestare quisquam dicere nequeat. Neque contingit, at ullus alia de re qualibet hoc elogium protulerit, nullam scilicet homini rem magis quam sapientiam convenire. Nullo itaque alio modo, quam si sapientia subsit, hominem pulcherrimum, et ratione vera utentem, ob eamque cæteris animantibus viventibus præstantiorem excellentioremque ostendere possibile est. Β'. Τῆς τοίνυν σεμνοτάτης φιλοσοφίας τὰ περὶ τὸν οὐρανὸν θεωρήματα τοῦ θεολογικοῦ δίχα πάντων ὑπερανιδρυμένου, τὸ κράτιστον καὶ κεφάλαιον· καὶ πάρεστι τὸ τῆς ὑπερνεφοῦς ἀστρονομίας ὑπερβάλο λον ὁρᾷν. Η τῶν ἄλλων οὖσα καθάπαξ ἐπίπροσθεν, ὕλην μὲν ὑποβέβληται κατὰ τὴν εἰπόντα τὸ μακάριον οὐρανοῦ σῶμα, παρέχει δὲ τήν τε αἰτίαν τῇ λοιπῇ μαθηματικῇ θεωρίᾳ, καὶ ὅλως την γένεσιν, ἀριθμόν τε ἤδη κόσμῳ γεννώσα τὸν σύστοιχον, καὶ ἁρμονικούς λόγους και μουσικήν· τά τε τῶν γραμ μῶν οὐσιοῦσα πάθη, και, ὡς ἔπος εἰπεῖν, δημαγω γοὺς οὐρανίους καὶ σοφιστὰς ἐν αἰθέρ: τοὺς ἀνθρώτους ποιοῦσα· μὴ κατ' έπιψαύειν γαίης ποσὶ δοκοῦντας, ὅταν ἄστρων κατά νοῦν ἀμφιδρόμους ιχνεύωσι έλικας. II. Philosophiæ igitur summo cultu ac veneratione prosequendæ theoremata, quæ ad rerum coelestium contemplationem pertinent. theologiae scientia supra cæteras seorsimque ab iis sedes sublimiores interim occupante, præcipua inter alia sunt; principatumque obtinent; inque illis nubes et cuncta meteora superantis astronomia excellentiam speculari licet. Quæ cum cæteras omnes scientias antecellat, materiam quidem, seu objectum, in quo versatur, coli corpus, beatum cuidam dictum, proponit; ipsaque causa et omnino genitrix contemplationum, quæ in cateris matheseos partibus sunt; cum et numerum ejusdem cum mundo ordinis et naturæ, rationes harmonicas et musicam producat generetque; linearumque proprietates et affectiones stabiliat, atque, ut ita dicam, oratores cœlestes et sophistas æthereos homines reddat; qui, cum circumvertentes se astrorum revolutiones mente investigarint, pedibus terram calcare am - plius se non putant. Γ΄. Είπω τὸ μεῖζον καὶ τελειότερον, «Οἱ οὐρανοὶ διηγοῦνται δόξαν Θεοῦ, ποίησιν δὲ χειρῶν αὐτοῦ ἀναγγέλλει τὸ στερέωμα. Καὶ ὅτε ἐγεννήθησαν ἄστρα, φησὶ πρὸς Ἰὼβ ὁ ἀριθμῶν πλήθη ἄστρων, καὶ πᾶσιν αὐτοῖς ὀνόματα καλῶν, «Ηνεσάν με φωνῇ μεγάλῃ πάντες άγγελοί μου καὶ ὕμνησαν.» Τ τἆλλα; Αβραὰμ ὁ μακάριος τῶν ᾿Ασσυρίων ἐκφὺς τῇ πολυθέῳ καθάπαξ ἐνισχημένος πλάνῃ, πρῶτος, εἴη δ᾽ εἰπεῖν καὶ μόνος, τὸν τῶν ὅλων ἔγνω ποιητὴν καὶ Θεὸν πολυΐστωρ ὢν καὶ πανσύνετος, φησί τις ἀνὴρ ἱερὸς, ἀποπροσποιούμενος μὲν τὸ τῶν ᾿Ασσύ ρίων ἐγχείρημα, τὴν δὲ τῆς ἀληθείας κατάληψιν ἀρχεῖν ἡγούμενος ἑαυτῷ πρὸς πᾶσαν εὐετηρία», ἐπεὶ καὶ μόνην οἶδεν εὐδαιμονίαν φιλοσοφία την τῆς ψυχῆς εὐεξίαν· καὶ μέντοι καὶ τὴν ἀληθῆ περὶ Θεοῦ κτησάμενος γνῶσιν, τοῖς κατ' οὐρανὸν θεάματι τὸν ἡγεμόνα νοῦν ἀκριβῶς ἐπιστήσας· κράτιστος ῶν τὰ τοιαῦτα, καὶ ξύμπασαν ἀστρονομίας ἔχων τὴν ἐπιστήμην. 1 Psal. xis, 1. ὐδὲν ἄλλο. Ποτ'. • jub. xxxix, 7. III. Quod maximum vero perfectissimumque est, dicam: «Coeli enarrant gloriam Dei, et opus manuum ejus annuntiat firmamentum • quo autem momento astra creata sunt, qui eorum multitudines numerat, et omnibus iis nomina vocat, Deus ad Jobum dicit: ' Magna voce omnes angeli mei laudaverunt me hymnisque celebrarunt *.» Quil plura? Abraham ille beatus in Assyria natus, deo - rumque plurimorum falso cultu et errore implici - tus, primus, liceat etiam dicere solus, universorum Creatorem et Deum agnovit, cum ipse multiscius, utque vir quidem sacer ait, omnium intelligens esset; abdicatoque Assyriorum instituto, ad felicitatis abundantiam copiamque rerum omnium, veritatis. comprehensionem sibi sufficere existimavit: selu siquidem unicamque beatitudinem philosophiam, qui animæ bonus rectusque babitus est, ipse noverat. Veram siquidem de Deo scientiam et cognitionem fuit assecutus, ubi mentis, quæ pars in homine Φιλοσοφίαν.

principalis est, accurata diligentique applicatione theorematibus coelestibus perfectissime perceptis universæ astronomiæ peritiam acquisivit. Δ'. Εχω καὶ τόδε προσθεῖναι, καὶ ὄντως ἐπὶ καιρόν. Πολιτεύεται μὲν γὰρ τῇ καθ' ἡμᾶς φύσει δι' ἡμᾶς ὁ Σωτήρ· μυρίων δὲ ὅσων θαυμάτων χρη σάμενος ἐπιδείξεσι, τέλος τοῦ τῶν Ἰουδαίων ἐπιθε μένου τούτῳ φθόνου κακῶς, ἐκὼν ἐπὶ τὸν σταυρὸ ἀνάγεται, καὶ πάσχει σαρκί· τότε τοίνυν πρός γε τοῖς ἄλλοις παραδόξως γεγενημένοις και σκότος ἡλίου καταχεόμενον ἦν τοῖς ἡκριβωκόσι ἀκριβῶς τὰ οὐράνια, πάντων μάλιστα παρέχον μανθάνειν Θεὸν εἶναι τὸν ξύλῳ μετεωρισθέντα τῆς καταδίκης τὴν μὲν γὰρ ἑκάστοτε γιγνομένην ἐκλειπτικὴν φαντασίαν τοῦ τῆς ἡμέρας ὀφθαλμοῦ λαμπροτάτου, ἐκ τῶν περὶ τὴν συνοδικήν συζυγίαν τῆς σελήνης επιπροσθήσεων ἔστιν ὁρᾷν τῷ τῆς φύσεως ἀποτε λουμένην ὄρῳ, καὶ μόνης κεκτημένην χρόνον οὐδέ ποτε. Ετι γε μὴν καὶ τὸ πρῶτον ἐκλείπον μέρος, τοῦτ' αὐτὸ καὶ πρώτως ἀναπληρούμενον, ὥσπερ αὐτὸ τελευταίως ἐπισκοτούμενον, ἀνακαθαιρόμενον ὕστατον· ἀλλὰ καὶ ἄλλοτ᾽ ἄλλοις ἀνθρώποις ἐπὶ διαφόρων μερῶν φανταζόμενον τῆς γῆς. Τὴν δὲ ἐν τῷ Σωτῆρος πάθει γεγενημένην, Εν τε πανσελήνω τηνικάδε νομικοῦ θυομένου φάσκα τελεσθῆναι σὺν θαύματι τῆς σελήνης οὔσης ἐκ διαμέτρου, κἀκεῖθεν δραμούσης ἀχρόνως πρὸς σύνοδον· καὶ αὖθις αὖ τῆς προτέρας τυχούσης ἐκτίπως στάσεως, καὶ τοῖς ὅλοις ἐπὶ τρισὶν ὅλαις ὥραις οὕτω διαμεἶναι μετὰ τὴν τοῦ πρώτου ἐκλείποντος χρόνου, τοῦ δ᾽ αὖ ὕστερον πρώτου· πρὸς δὲ καὶ ζόφον πά σαν κατὰ ταυτὸν τὴν ὑφ᾽ ἡλίου ἀνίσχοντος ἄχρι καὶ IV. Hoc etiam addere, idque opportune, possum. Salvator quidem naturam nostram propter nos induit; infinitis vero editis miraculis, Judæorum ipsi insidiantium malitia et invidia tandem comprehen. sus in crucem volens sponteque sua agitur, et in carne patitur. Præter cætera autem, quæ inopinato insolitoque more contigerunt, tenebras soli superfundi, iis etiam qui rerum cœlestium apprime periti erant, discernentibus, accidit; quod omnium maxime ad illum, qui in ligno condemnationis sublatus erat, cognoscendum, quod Deus ipse esset, causas præbuit. Solis enim, qui diei oculus est splendidissimus, eclipsim per lunæ in synodicis conjunctionibus interpositionem juxta natura leges factam, at sine mora in tenebris semper, cernere quandoque datur; quæ insuper prior deficit pars, prima quoque lumini restituitur; vicissimque, quæ ultimo obscuratur loco, postrema etiam emergit: atque etiam diversis in terræ climatibus, aliis aliisque hominibus varia et inæquali magnitudine eclipsis apparet. Quæ vero sub passionis tempus quando legale Pascha mactabatur, in plenilunio luna soli ex diametro opposita, et illinc ad conjunctionem incessanter currente, incidit, conjuncta miraculo fuit visa. Statum rursus qui in principio fuit, hæc eclipsis mirabiliter retinuit, ita ut ab initio et post solidas per tres horas deficiens et obscuratus totus sol permanserit. Tenebras porro, quæ terrarum orbem ab oriente ad occasum protensum terruerunt, quæque virium ac potenti cru- c δυομένου μεγάλω; ἐκπλήττοντα, καὶ τὸ περιν cifixi magnitudinen ostendere, solus inconsuetas fuisse noverit, qui ad astronomiæ intimos penitis simosque recessus penetrarit. Ex quibus, nisi data opera malignus esse quis velit, cœlestium contemplatione scientifica, quæ non hominem simplicem, sed Deum hominem in ligno pendentem declarat et prædicit, tanquam præceptore usus veritatem hanc certe admodum cognoverit. Tenebre siquidem nocturum, qua meridiano tempore contigerunt, secundum astronomica artis dogmata naturæ leges non secutæ, sed jubente ac præcipiente Deo sunt portentose obortæ. V. Tanquam ergo rem aliquam revera admirabilem ac pulcherrimam, quæ inter homines scienLiasque cateras locum maxime sublimem et divinis proximum occupat, astronomniam supra modum venerandam, adque superiora scandentem appellare, quin etiam præconis vices adorandi obeuntem a Deo ad nos profectam dicere possumus, omnibus recte considerantibus quod oportet monstrantem, ac clare annuntiantem, ipsum pro hominibus hominem factum, Deumque rursus manentem carnis etiam assumptione omen in cruce naturam renovare. Astronomiam enimvero vetus veraque narratio est, a Deo per angelum Sethi posteris traditam esse, quod pro comperto quidem habeatur. Πάσχα. δεικνύντα τῆς τοῦ σταυρωθέντος ἰσχύος, μόνος ἂν εἰδείη σαφῶς ὅ γ' εἰς τοὔσχατον ἀστρονομίας ιών. Ενθεν τοι καὶ γνοίη μάλα ἀκριβῶ;, εἰ μὴ συντίθοιτο ἐθελοκακεῖν, χρώμενος ὡς περὶ παιδοτρίβη τη τῶν οὐρανίων ἐπιστημονικῇ θεωρία, ταληθές ήδη προαγγελλούσῃ μὴ ψιλὸν ἄνθρωπον εἶναι, θεάνθρω πον δὲ ἐπὶ ξύλου κρεμάμενον· εἰ δὴ καὶ τὸ νυκτερινὴν τότε σκότος ἐν μεσημβρία, μὴ συμβάν, ᾗπερ δοκεῖ τῇ τέχνῃ, φύσεως πάντως ἀκολουθία Θεοῦ δὲ θαυμασίως προστάγματι. Ε'. Ωστε ἔξεστι μὴν ὄντως ὡς θεσπέσιόν τι χρήμα καὶ κάλλιστον, τὴν ἐν ἀνθρώποις τιμιωτάτην καὶ θειοτάτην τῆς λοιπῆς θεωρίας ἔχουσαν τάξιν, τὴν ὑπέρσεμνον ἀστρονομίαν, καὶ ἄνω βαίνουσαν προτει πεῖν, ἀλλὰ καὶ τρόπον κήρυκος σεβασμιωτάτου παρ' ἡμᾶς ἥκειν πρὸς τοῦ Θεοῦ, πᾶσι δεικνῦσαν τοῖ; καλῶς ξυνορῶσι τὸ δέον, καὶ λαμπρῶς ἀπαγο γέλλουσαν ὑπὲρ ἀνθρώπων αὐτὸν γενόμενον ἄνθρω πον Θεὸν αὖθις μένοντα, καὶ τῷ τῆς σαρκὸς προσ λήμματι πᾶσαν ἐπὶ σταυροῦ τὴν φύσιν ἀναντούμε νον. 'Αστρονομίαν καὶ γὰρ πρὸς Θεοῦ δι᾿ ἀγγέλου παλαιός λόγος καὶ ἀληθῶς ἔχων δεδόσθαι τοῖς ἐκ τοῦ Σήλ εἴη δή. (*) Ωσπερεί.

EX LIBRO DE ASTRONOMIA. Γ. Τὸ μὲν οὖν τους γινομένους ἑκάστοτε σχηματισμούς τῶν κινήσεων ἡλίου τε καὶ σελήνης, καὶ τῶν λοιπῶν ἀστέρων πρός τε ἀλλήλους καὶ τὴν γῆν θεωρεῖν, τό τε δι' ἀστρονομίας προγνωστικών, τοῦτο δὴ ταῖς ἀληθείαις εἰδέναι τέλος, περὶ ὧν ἡ σπουδὴ τῷ Πτολεμαίῳ ἐν τοῖς τρισὶ πρὸς τοῖς δέκα βιβλίοις τῆς μεγάλης συντάξεως, καὶ γνῶσιν ἡγεῖσθαι ταῦτα διὰ φιλοσοφίας ἐπιστημονικὴν περί τίνων ὑπὸ Θεοῦ παρηγμένων φύσεων ὅπη τε ἔχει, καὶ ὅπως ταῦτα φέρεται, θεϊκοῖς πειθαρχοῦντα πάντως ὅροις τε καὶ προστάγμασι, μέγα δέδεικται πολλαχόθεν, καὶ ὡς ἀληθῶς ὑπερμέγα τε καὶ ὑπερ σπούδαστον. Ζ΄. Τό γε μὴν τὰς δραστικάς τούτων ποιότητας, καὶ τὴν φυσικὴν τῶν συσχηματισμῶν αὐτῶν ίδιοτροπίαν, αἰτίαν τῶν περὶ ἡμᾶς συμπτωμάτων τίτ Θεσθαι, καταψευδομένους τῶν οὐρανίων, κἀκ τῆς τούτων κινήσεως τὰς γενέσεις πλέκειν, καὶ τὰ ξυμβαίνοντα, κἀντεῦθεν δοκεῖν τὴν τῶν μελλόντων ἔχειν εἰδέναι πρόγνωσιν, δ δὴ τῆς ἀστρολογικής, τῆς δ' αὐτῆς καὶ μαθηματικῆς λαχούσης εξαιρέτως κεκλῆσθαι, πολυασχολου ματαιότητός ἐστι, τῇ τῶν ἄστρων κινήσει τὰ ἡμέτερα συμφερούσης. Τοῦτο τοίνυν πρὸς τῷ μηδὲν ὑγιὲς κεκτῆσθαι καὶ ἀληθείας ἐχόμενον καὶ πρὸς πλάνην φέρει καὶ βυθὸν ἀπωλείας τοῖς εὐσεβεῖν ἐθέλουσι πάνυ τοι λυμαινόμενοι. Ταῦτ᾽ ἄρα καὶ νόμοι θεῖοι, καὶ θεσπεσίων καὶ θεοπρεπῶν θεσπίσματα διδασκάλων σύν γε τοῖς τὴν μαγικὴν κακοτεχνίαν, καὶ Θεοῦ πόρρω βάλλουσαν, κακῶς καὶ ἀθέως εξησκημένην και μαθηματι- 4 κούς, εἴτουν ἀστρολόγους, ὡς εἰκὸς, ἀποτροπιάζονται· ἅτε δὴ πρὸς τὰ ἄνω κεχηνότας γε μάτην, καὶ τῇ τούτων κινήσει τὴν ἡμετέραν προσαρτών τας ζωήν θεομαχοῦντας ἄντικρυς, καὶ βαίνοντας ὄντως ὑπὲρ τὰ ἐσκαμμένα, ἐπὶ κακῷ δήπου τῆς σφῶν αὐτῶν κεφαλῆς, ἐν ἴσῳ δ᾽ εἰπεῖν καὶ ψχής. VI. Occurrentes igitur subinde motus solis et lunæ cæterarumque stellarum inter se et ad terram configurationcs, contemplari, et, quæ per astronomiam habetur, prænotionem; qui veritatum noscendarum, finis est, in quibus assequendis tredecim magnæ constructionis libris compositis operam suam Ptolemæus locavit; eaque scientificam philosophie regulis existimare de quorumdam a Deo productorum naturis notionem, quomodo ipsa se habeant, et qua ratione divinis præceptis et decretis prorsus obsequendo ferantur, magna et ardua multis argumentis demonstrata res est, utque verum dicam, supra modum magno et summo cultu veneranda. VII. Qualitates autem ipsorum activas, et naturalem configurationum peculiarem modum, causam eorum quæ hominibus accidunt, cœlestibus corporibus falsa tribuendo statuere; eaque illorum motu genethliaca themata contexere; et accidentia deducere, indeque prænotionem futurorum haberi posse, quod ad astrologiam, mathematica singulari eximioque nomine insignitam, pertinet, existimare, otiosæ stultitiæ ad astrorum motus, tanquam ad causas, humanas actiones referentis opus est. Illius igitur artis, quæ ad quidquam boni sanique nihil confert, quæque nullam cum veritate affinitatem habet, cognitio in errorem, corruptionis perditionisque abyssum, pie agere volentibus valde perniciosam, adducit. Talia igitur, una cum magiæ pravam artem, quæ hominem a Deo longe projicit, improbe et spreto numine exercentibus, mathematicisque, videlicet astrologis, et leges divina, et magistrorum Dei cultorum, divinoque Spiritu adlatorum oracula jure merito aversantur abominanturque. Illi quippe ad corpora superiora oscitante ore frustra respicientes, ab eorum motu vitam nostram pendere, Deum adverso vultu impugnando, positosque terminos transiliendo, statuun:, unde taudem in caput suum perniciem animamque pariter suam accersunt. Η'. Αλλ' ἐκείνους μὲν οὕτω πάντας δὲ ἀξίως τῆς ἡμετέρας ἐξωθεῦσιν αὐλῆς οἱ καλῶς αὐτῆς προϊστάμενοι· ἐγὼ δὲ τούτοι; ὅσα καὶ παῖς πατράσι ἑπό μενος τοῖς ἱεροῖς τροφεῦσι καὶ παιδευταῖς, καὶ παρ' οὐδὲν μὲν ἄγων, καὶ διαπτύων δυοῖν τῶν τῆς ἀστροθεάμονος σοφίας εἰδῶν τὸ δεύτερον, ὡς ἐπίβουλόν τε καὶ σφαλερόν, καθὸ τὰς τῶν ἐμπεριεχομένων μετα βολὰς διὰ τῶν ἀστέρων συσχηματισμῶν ἀποτελού μένας οἱ περὶ ταῦτα κομψοί τηνάλλως φασὶν ἐπι σκέπτεσθαι, καὶ λίαν ἐπικινδύνως. Τὸ πρότερον δὲ τῇ τάξει τε καὶ δυνάμει, καὶ φέρεται γὰρ τὰ πρῶτα κατὰ τῶν ἄλλων, πρὸς μεγίστην όνησιν φέ ρον, καὶ περὶ τὰς τῶν ἀστέρων μόνον κινήσεις ἔχον ἐν λόγῳ τιθέμενος, ἔδοξα πρὸς εὔχρηστον τῆς θεω ρίας υπομνηματισμὸν ἐμαυτοῦ τε χάριν καὶ τῶν γε προτρεψάντων ἐκ παλαιοτάτων συνήθων, ἐν μὲν τῇ πρώτη βίβλῳ τοῦ παρόντος συντάγματος, ὡς ἐν Τὰς ἀληθείας. VIII. Sic itaque omnes illos ex nostris caulis, qui recte illis præsunt pastores, merito expellunt. Horum etiam ego, utpote filius patrum nutriciorum et pædagogorum vestigiis insistendo, duarum, que circa astra versantur, scientiarum alteram tullo in pretio habeo, utque deceptricem ac fallacem intutamque aversor: quatenus quæ in mundo mutationes accidunt, ab astrorum positu et configuratione immitti asserunt, qui eam præcipue jactant, ac maximo cum periculo profitentur. Ordine vero et facultate primam, primas enim partes hæc adversus alias sibi vindicat, utilissimam ac maxime conducibilem, in astrorum motibus rimandis solummodo versantem plurimi faciens, in primo hujus operis libro, ut theorie explicationem et in illam commentarium, tam mei, quam hortatorum mihi ab antiquo familiarium causa faciliorem exἘξησκημένοις.

biberent, calculi absolven:li isagogen præmittere, & κεφαλαίοις, ψηφοφοριῶν εἰσαγωγὴν προεκθέσθαι, et compendiose declarare decrevi, quæ ad ca quæ secundo ac tertio libro continentur, percipienda valde conducat. Quo de calculo in diffusioribus amplioribusque commentariis philosophus Syrianus, Theon el Pappus, et Joannes Grammaticus, civis Alexandrinus, tractarunt; cui calculi subducendi methodo a nobis reperta quædam adjecta sunt. In secundo vero libro calculi in planetis ac ſixis instituendi magnæ constructionis modum planiori methodo tractare exemplisque faciliorem reddere; simulque numerandi rationes in canonibus manualibus exhibitas per exemplorum modum in eo describere, amborumque in omnibus consensum ostendere statui. Hujus vero nostræ constructionis libro tertio, Persicarum tabularum manualium numeros et calculum includemus, opusque nostrum Astronomicum Tribiblum appellabimus; cateris quidem aliis inutilis erit et jure despectui prorsus habenda. In hanc tamen theoriam commentarius non solum sociis amicisque, qui ad scribendum hortatores impulsoresque fuere, utilis erit, sed et mihi ejus auctori, Theodoro Melileniolæ, qui Constantinopoli, seu nova Romæ olim natus, sum inter ministrantes in Christo relatus, et senatorii ordinis sacri honoribus adeptis sacellarius magnus factus, et sanctissimæ Magnæ Dei Ecclesiæ doctor doctorum, ac sancti imperatorii cleri archidiaconus. Hufus itaque astronomicæ Tribibli primus liber, qui el ad computationes introductio est, laccu coni. nel: EJUSDEM CAPUT I. Quid sit astronomia, et a quibus primum inventa ad Græcos postea devenerit. Quis etiam mathematicæ et magnæ constructionis sit scopus. καὶ ὑποτυπώσασθαι, πρός τε τὴν δευτέραν καὶ τὴν τρίτην μάλα συντείνουσαν· ἧς πέρι πλεῖστα συγ γράμματα διεξοδικώτερον είργασται τῷ φιλοσόφω Συριανῷ, Θέων! τε καὶ Πάππῳ τοῖς μαθηματικοῖς, καὶ Ἰωάννη Γραμματικῷ τῷ τῆς ᾿Αλεξάνδρου που λίτῃ· ἔστι δὲ & ταύτης καὶ παρ' ἡμῶν προσεξεύρηται. Κατὰ δὲ τὴν δευτέραν τὰς τῆς μεγάλης συντάξεως ψηφοφορίας τῶν τε πλανωμένων καὶ ἀπλανῶν, μεθοδικώτερον ἐφοδεῦσαι καὶ ὑποδείγματιν εὐχερεῖς ἐργάσασθαι, αναγράψασθαι ἅμα καὶ τὰς τῶν προχείρων κανόνων ψηφοφορίας ὡς ἐν ὑποδείγμασι, καὶ δεῖξαι τὴν ἀμφοτέρων ἐν ἅπασι συμφωνία». Εἶτα καὶ τὴν τρίτην τὰς τῶν Περσικών προχείρων κανόνων ψηφοφορίας περιέχουσαν συμπεράναι τῆς παρούσης συντάξεως, ήπερ Αστρονο μικὴ Τρίβιβλος τούνομα. Τοῖς μὲν ἄλλοις πάντως ἀχρεία και παρορᾶσθαι δικαία, ἀλλὰ τοῖς γε προς τὸν λόγον κεκινηκόσιν ἡμᾶς ἑταίροις χρήσιμος, καὶ τῆς τοιαύτης θεωρίας υπόμνησις, καὶ μοί τε τῷ γεννησαμένῳ Θεοδώρῳ τῷ Μελιτηνιώτῃ, ἐκφύντε μὲν ἥξη τῆς Κωνσταντίνου καὶ νέας Ρώμης, τε λοῦντι δ' εἰς τὴν ἐν Χριστῷ διακονίαν, κἀκ τῆς ἀξίας συγκλήτου τῆς ἱερᾶς μεγάλῳ σακελλαρίῳ καὶ διδασκάλῳ τῶν διδασκάλων τῆς ἁγιωτάτης Μεγάλης τοῦ Θεοῦ ἐκκλησίας, καὶ ἀρχιδιακόνῳ τοῦ εὐαγούς βασιλικοῦ κλήρου. Καὶ δὴ τῆς ἀστρονομε τῆς Τριβίβλου ταύτης ή πρώτη, η ψηφοφοριών εισαγωγή περιέχει ταυτί - ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α'. Τί ἐστιν ἀστρονομία, καὶ παρὰ τίνων εὑρεθεῖσα τὸ ἐξ ἀρχῆς ἦλθεν εἰς Ελληνας ὕστερον. Τίς τε ὁ σκοπὸς τῆς μαθηματικῆς καὶ μεγάλης συντάξεως. Θ'. Αστρονομία ἐστὶ τέχνη περὶ τὰ οὐράνια σώματα καταγινομένη, τέλος ἔχουσα τὸ γνῶναι τὰς κινήσεις αὐτῶν. Ἔτι δ' ἀστρονομία ἐστὶ γνῶσις ποσοῦ συνεχούς ἀεικινήτου. Σφαιρικὴ δὲ καὶ ἀστρο νομία καλεῖται, παρονομασθεῖσα ἔκ τε τῆς πρώτης και τιμιωτέρας σφαιρικής θεωρίας, τῆς περὶ τῆς πάντα περιεχούσης οὐρανίου σφαίρας, καὶ ἐκ τῶν ἐν αὐτῇ ἀστέρων θεῖον τῷ ὄντι καὶ κάλλιστον εὗτα IX. Astronomia ars est, quæ circa coelestia corpora occupatur et versatur, cujus finis est eorum molus cognoscere. Astronomia etiam continuæ quantitatis semper motæ cognitio est. Astronomia quoque splærica vocatur a prima, eaque digniore, sphærica doctrina denominata, quæ sphæram cœlestem omnia ambitu suo complectentem contemplatur; a stellis quoque in ea exsistentibus (Graco nomine) appellata, divina revera et pulcher- μάθημα· ἅτε δὴ καὶ περὶ τὰ θεῖα κατανοουμένη rima est disciplina. De divinis quippe cœlestibusque rebus cogitando, circa contemplationem eorum quæ codem semper se modo habent, ut libri • Magna Constructionis, cap. 1, Ptolemacus asserit, sola etiam versatur; qua de causa in proprii objecti comprehensione, quæ nec obscura nec confusa est, tantum pollet, ut sibi semper similis et immutabilis permaneat, quod scientiæ proprium est. Sethi quidem Adami liberorum unius posteris hæc est omni veneratione major inventa disciplina; quod quidem veterum Patrum monumenta veritati consɔna docent; idque Josephus veritatis stužiosus profecto et amans Antiquitatum Judaicarum lib. 1 scripsit. καὶ τὰ οὐράνια, καὶ μόνη, καθά φησι Πτολεμαῖος ἐν τῷ τοῦ πρώτου πρώτῳ τῆς μεγάλης Συντά ξεως, περὶ τὴν τῶν ἀεὶ καὶ ὡσαύτως ἐχόντων ἐπίσκέψιν ἀναστρεφομένη, διὰ τοῦτο οὖσα δυνατὴ καὶ αὐτὴ περὶ τὴν οἰκείαν κατάληψιν, οὔτε ἄδηλον οὔτε ἄτακτον οὖσαν, ἀεὶ καὶ ὡσαύτω; ἔχειν, ὅπερ ἐστὶν ἴδιον ἐπιστήμη;. Ευρηταί γε μὴν τὸ τοιοῦτον ὑπέρθεμνον ὄντως μάθημα παρὰ τῶν τοῦ Σὴν ἑν, τῶν υἱῶν Ἀδὰμ ἀπογόνων· ὡς ὅ τε παλαιὸς ἐκ Πατρῶν λόγος ἔχει, καὶ ἀληθῶς ἔχει. Καὶ μένται καὶ Ιώσηπος φιλαλήθης ἀνὴρ ἐν τῇ πρώτῃ τῶν Ἱστοριῶν ὀρχαιολογία συγγράφεται,

EX LIBRO DE ASTRONΟΜΙΑ. 1. Μιμηταὶ γὰρ οὗτοι τοῦ ἑαυτῶν γεγονότες λ γεννήτορος, σοφίαν μὲν τὴν περὶ τὰ οὐράνια καὶ τὴν τούτων διακόσμησιν ἐπενόησαν, πρῶτοι γραμ μάτων ἐφευρόντες τύπους καὶ τὰ σημεῖα τοῦ οὐ ρανοῦ καὶ τὰς τροπὰς τοῦ ἐνιαυτοῦ, καὶ τὰς ἑβδο μάδας, καὶ τοῖς ἁπλανέσι τῶν ἀστέρων ἐπιθέντες ὀνόματα καὶ τοῖς πλανωμένοις. Ὑπὲρ δὲ τοῦ μή διαφυγείν τοὺς ἀνθρώπους τὰ εὑρημένα, μηδὲ πρὶν εἰς γνῶσιν ἐλθεῖν φθαρήναι, προειρηκότος ᾿Αδάμ ἀφανισμὸν ἔσεσθαι τῶν ὅλων, τὴν μὲν κατ' ἰσχὺν πυρὸς, τὸν δὲ ἔτερον κατὰ μίαν καὶ πλῆθος ὕδατος, στήλας ποιησάμενοι δύο, τὴν μὲν ἐκ πλίνθου, την δ' ἑτέραν ἐκ λίθου, ἀμφοτέραις τὰ εὑρημένα προσε ἔγραψαν, ἵνα τῆς πλινθίνης ὑπὸ τῆς ἐπομβρίας ἀφανισθείσης, ἡ λιθίνη μείνασα ἅπαντα δοίη μαθεῖν τοῖς ἀνθρώποις τὰ ἐγγεγραμμένα· δηλοῦσα καὶ πλινθίνην ὑπ' αὐτῶν ἀνατεθῆναι· ἣν δὴ καὶ μένειν κατὰ τὴν Συρίδα γῆν ἄχρις ἐκείνου φησί, λέγω δὴ τὴν λιθίνην τῆς δὲ γῆς ἐπομβρίᾳ κατακλυσθείσης, καὶ μόνου Νῶε περισωθέντος, ἀρχηγοῦ τε καταστάντος δευτέρου κόσμου· καὶ δὴ τῶν ἀπ' ἐκείνου, διὰ τὴν ἣν ἐπενόησαν τόλμαν οἰκοδομούντων τὸν πύργον, συγχυθέντων τὴν γλῶτταν, ἅτε δὴ κακῶς καὶ ἀθέως ὁμοφωνούντων, μόνος ᾿Αρφαξάδ την οἰκείαν διατηρήσας, Χαλδαίων πρόγονος. Οἱ δὲ φύσεως ἀγαθῆς γεγονότες, καὶ τὰ ἐπὶ λιθίνης στήλης εὑρόντες εγγεγραμμένα, τὴν τῶν οὐρανίων συνεγράψαντο ἐπιστήμην· τοσοῦτον θαυμασθέντες παρὰ πᾶσιν ἐπὶ σοφίᾳ, ὥστε καὶ τοὺς αὐτῶν φιλοσάφου; περὶ ἀστρονομίαν τὸ πλέον ἔχοντες, καὶ γενεθλιολογεῖν ήδη προσποιουμένους, Χαλδαίους προςαγορεύεσθαι. X. Enimvero cum hi sui parentis imitatores es - sent, de cœlestibus eorumque ordine et ornatu philosophari cogitarunt: primique litterarum typos, coeli signa, anni partium conversiones et septimanas invenerunt, fixisque stellis ac planetis nomina imposuere. Ne vero illa inventa hominibus perirent, et antequam forent cognita evanescerent, cum universi deletionem ruinamque duplicem, vi ignis alteram, alteram infinita aquarum copia futuram prædixisset Adamus, columnis duabus exstructis erectisque, una quidens lateritia, lapidea altera, inventa sua utrique inscripserunt, ut, si ltcrilia ab ingentibus profusisque imbribus corrumperetur, lapidea superesset, ex qua possent homines euncta inscripta addiscere, atque lateritiam ab ipsis quoque fuisse erectam et consecratam: quam etiam, lapidcam dico, ad illa usque tempora in Syria stare ac permanere ait. At cum diluvio terra cooperta fuisset, ac solus Noe, secundi mundi princeps factus, servatus fuisset, ejusque posteri audacia, quam animo præsumpserant, turrim ædificassent, ipsorumque linguæ confuse perturbateque fuissent, quod inique spretoque Deo in ipsum conjurassent, propriam nativamque Arplazadus retinuit, et Chaldæorum nationis parens auctorque fuit. Hi vero indolem bonam ingeniumque nacti, quæ lapideæ columnæ inscripta erant, inventis, calestium scientiam conscripsere. Quorum tam eximia fuit sapientia, ut eos omnes homines sint admirati, adeo ut ipsorum philosophi in rebus astronomicis ut plurimum occupati, exque figuris natalitiis cœlique thematibus prædicendi artem professi, Chaldæi sint etiam appellati. XI. Strabo in libris suis geographicis scribit, communi gentis nomine per excellentiam appellari incolas Babylonica Arabibus et mari Persico vicinæ ΙΑ'. Στράβων γεωγραφῶν φησί, τῷ κοινῷ τοῦ γένου; ὀνόματι κατ' ἐξοχὴν ὀνομαζομένους οἰκοῦν· τὰς μὲν τῆς Βαβυλωνίας χώραν αὐτοῖς εἰς κατοικίαν ἀφωρισμένην πλησιάζουσαν τοῖς τε Αραψε καὶ τῇ regionis, quæ ipsis in plures classes divisis al haκατά Πέρσας λεγομένῃ θαλάσσῃ, εἰς πλείω δὲ γένη διῃρημένους· καὶ τοὺς μὲν αρχηνούς, τοὺς δὲ καλουμένους Βορσιππονοὺς καὶ ἄλλους ἄλλως, ὡσὰν καθ' αἱρέσεις ἄλλα καὶ ἄλλα περὶ τῶν αὐτῶν ἔχοντης δόγματα. Ἐν οἷς ἄλλοι τε πλεῖστοι γεγόνασιν ἀξιόλογοι ἄνδρες, καὶ μάλιστα Ζωροάστρης καὶ μετ᾿ ἐκεῖνον Ὀτάνης· ὅ τε Κιδηνάς και Ναβουριανό;, καὶ σὺν αὐτοῖς ὁ Σουδῖνος· ἀλλὰ καὶ Σελευ γίας Χαλδαίος καὶ οὗτός ἐστιν. Ἐκ τούτων τὸ παλαιὸν ὁ μέγας γενόμενος ᾿Αβραάμ, καὶ πρῶτος (εν τῶν ὅλων δημιουργὸν ἐγνωκώς· τοῖς τε τῆς γῆς καὶ θαλάσσης παθήμασι, καὶ τῆς περὶ τὸν ἥλιον καὶ σελήνην, καὶ πᾶσι τοῖς κατ' οὐρανὸν συμβαίνουσι λογισάμενος· καὶ τούτῳ δὴ προσδραμὼν ἑτοίμως καλοῦντι, καὶ εἰς Αἴγυπτον ἀκολουθήσας κατάγοντι· κἀκεῖ τοῖς λογιωτάτοι; Αιγυπτίων δια φόροι; ἔθεσιν ἀρεσκομένοις, καὶ τὰ παρ' ἀλλήλοις ἐκφαυλίζουσι νόμιμα καὶ διὰ τοῦτο δυσμενῶς πρὸς ἀλλήλους ἔχουσι, συντυχῶν ἑκάστοις αὐτῶν διαπτύει μὲν οὓς ἐποιοῦντο λόγους περὶ τῶν ἰδίων κενού;, Τοῖς. bitandum fuit attributa et seposita; eorumque alios Orchenos, alios Borsippenos, alios diversis nominibus vocatos fuisse; quatenus variis sectis addicti de rebus iisdem diversimode senticbant. In quibus plurimi alii eclebres et laude digni floruerunt viri, quorum præcipuus Zoroaster et qui illum secutus est Olanes claruere; Cidenas deinceps et Naburianus, quibus Sudinus accensetur; verum etiam Seleucus Seleucia oriundus est quo· que Chaldaeus. Ex ea ge rte magnas Abraham olim ortus Deum universi creatorem, ex variis, quæ in terra ct mari cernuntur affectionibus et proprietatibus, exque omnibus, que circa solem et lunam et cœlum accidunt, ratiocinando primus cognovi!, ad quem, cum vocaret ipsum, celeri cursu accessit, et in Ægyptum deducentem secutus est. Ubi cum Ægyptiorum, qui consuetudinibus diversis studentes, invicemque alii aliorum leges despectui habentes, mutuis inter se odiis et inimicitiis certabant, fuisset sapientissimis congressus, averzatus-

99) δὲ παρ' αὐτῶν ἐν ταῖς συνουσίαις ὡς συνετώτατο; καὶ δεινὸς ἀνὴρ οὐ νοῆσαι μόνον ἀλλὰ καὶ πεῖσαι, λέγων περὶ ὧν ἂν ἐπιχειρήσεις διδάσκειν, τήν τε αριθμητικὴν αὐτοῖς χαρίζεται, καὶ περὶ ἀστρονομίας παραδίδωσιν. que, quos de propriis unusquisque suis opinioni. καὶ μηδὲν ἔχοντας ἀληθὲς ἀποφαίνων· θαυμασθείς bus fecerunt, sermones, nihil veri in se habere cos ostendit. In colloquiis. itaque virum admirati, utpote prudentissimum, et intelligendi facultate non solum, sed etiam persuadendi vi, quandocunque verbo docere inciperet, pollentem, arithmeticam et astronomiam ab ipo benigne tradente acceperunt. ΙΒ'. Οὗτοι δὲ γνωριμώτατοι διὰ σοφίαν ἐν πᾶσι γενόμενοι, καὶ τὸν Ἑρμῆν, ἐν δὴ καὶ τρισμέγιστον ὠνομάσθαι φησί, ἄνδρα τὸν ἐν αὐτοῖς ἄκρον ἐν μαθηματικῇ, πολλούς τε σὺν ἐκείνῳ καὶ ἄλλους Αἰγύπτου παῖδας, τοὺς κεκλημένους παρ' ἐκείνοις προφήτας ἔσχον· οὐκ ἀθαύμαστον παρὰ πᾶσιν ἐπὶ παιδεία λαχόντας ὄνομα, οἱ τὸ πρῶτον ᾽Αβραὰμ τῷ XII. Hi vero apud omnes gentes cum ob sapientiam celebritate nominis inclaruissent, Hermetem, quem ter maximum appellari dicit, virum inter ipsos suminium mathematicuin, multosque simul alios Ægypti indigenas prophetas dictos apud se habuerunt. Neque mirum famam eruditionis consecutos esse, qui patriarchæ Abrahæ Chaldæi revera sapientis discipuli primo fuerant, ab eoquιε προπάτορι καὶ Χαλδαίῳ τῷ ὄντι σοφῷ μαθητεύσαν edocti. Antequam enim in Ægyptum fuisset ipse profectus, mathematicas disciplinas, Josepho teste, nesciebat gens illa; quæ ex Chaldæa in Ægyptum delata, ad Graecos postea pervenerunt. Pythagoras siquidem Sanrius Muesarchi F., Pherecydes Syrius, Anaxagoras Clazomenius, Hegesibuli F., Thales præterea Milesius, Solon quoque, qui Atheniensibus leges condidit et scripsit, quin etiam Plato Aristonis F, addiscendi cupiditate ducti ad Ægyptios abierunt, et ab ipsis in scientiis mathematicis eruditi, aliis postea eas tradiderunt. Multi præterea alii Græci in ●jusmodi theoretica scientia sum - me exercitati claruerunt, et longo intervallo post se relictos Chalda os et Ægyptios superarunt. Præcipuus vero omnium tumn veritatis amantissimus Hipparchus a Ptolemæo laudatus. Pappus quidem et Theon Ptolemæi successores clari fuere. G XII. Claudius vero hic Ptolemæus in Thebaidis urbe Ptolemaide Hermii appellata natus, Elio Antonino Romano imperatori coævus, primas in ommibus partes obtinet: cum ut ipse in primis libris ostendit, in omnibus mathematicæ partibus addisrendis, ea præcipue, quæ res divinas caelestesque contemplatur, sedulus ac diligens fuerit. Quam tredecim mathematicæ et magnæ constructionis 1 bris accuratissime, et demonstrationibus maxime sublimibus, tanta cum Dominum aptita-, dine, ornatu, gratia, rhythmo ac tono tradidit, ut etiam illos superaret, qui hisce ducti et impulsi solius Attici leporis curam habere, cumque sectari videntur. Quæ etiam propter majestatem dignitatemque sublimium et grandium, qui ea comprebenduntur, quique cœlestium rerum conteinplationem scopum habent, sermonum magnæ 110men inter omnes una sortita est. XIV. Primis autem duobus libris, totius orbis terrarum ad universum cœlum habitudinem universalem; rationem porro positionis obliqui circuli zodiaci, locorumque et situum terræ nostræ habitabilis; differentiam præterea in ordinandis illis Καὶ ἐκ. Bullialdus leg. φανοί. τες. Πρὸ γὰρ τῆς αὐτοῦ παρουσίας εἰς Αἴγυπτον τούτων ἀμαθῶς εἶχον, φησὶ, ἐκ Χαλδαίων ταῦτ' ἐφοίτησαν εἰς Αἴγυπτον, ὅθεν ἦλθε καὶ εἰς τοὺς Ελληνας. Πυθαγόρας γὰρ ὁ Μνησάρχου Σάμιος, καὶ Φερεκύδης ὁ Σύριος, καὶ ᾿Αναξαγόρας ὁ Ηγε σιβούλου ὁ Κλαζομένιος, ἔτι τε Θαλῆς ὁ Μιλήσιο;, καὶ Σόλων ὁ τῶν ᾿Αθήνησι νόμων ἐφευρετὴς, καὶ μὴν καὶ Πλάτων ὁ τοῦ ᾿Αρίστωνος, ἄχρι τῆς Αἰγύπτου φιλομαθίας χάριν παρελθόντες, καὶ παρ' αὐτῶν διδαχθέντες τὴν μαθηματικὴν τοῖς ἄλλοις παραδεδώκεσαν ἐπιστήμην. Καὶ δὴ πολλοὶ μὲν ἐν Ελλησι καὶ ἄλλοι γεγόνασι τὴν τοιαύτην εἰς ἄκρον ἐξησκήσαντες θεωρίαν, καὶ Χαλδαίους πολλῷ τῷ μέσῳ καὶ Αἰγυπτίους ὑπερβάλλοντες· καὶ μάλιστα πάντων ὁ πάντων μάλιστα φιλόπονίς τε καὶ φιλαλήθης ἀνὴρ Ιππαρχος, ὥς φησι Πτολεμαίος. Καὶ μέντοι Πάππος τε καὶ Θέων οἱ Πτολεμαϊκοί φά ναι διάδοχο.. Π. Ὁ δὲ δὴ Κλαύδιο; ουτοσί Πτολεμαῖος, καὶ Πτολεμαΐδος μὲν ἐκφὺς τῆς ἐν Θηβαΐδι καλουμένης Ερμείου, Αἰλίῳ δὲ 'Αντωνίῳ βασιλεῖ Ρωμαίων σύγχρονος γεγονώς κατὰ πάντων τὰ πρῶτα φέρεται, πάσης μὲν, ὡς αὐτὸς γράφων ἐν πρώτοις παραδηλοί, μαθηματικῆς ἐπιμεληθεὶς θεωρίας, εξαιρ τως δὲ καὶ τῆς περὶ τὰ θεῖα κατανοουμένη;, καὶ τὰ οὐράνια. Καὶ ταύτην ἐν τρισὶ καὶ δέκα τοῖς τῆς μαθηματικής και μεγάλης συνάξεως κάλλιστά τε καὶ ὑψηλότατα παραδιδοὺς βίβλοις, καὶ μὴν μετὰ τοσῆσδε τῶν ὀνομάτων εὐγενείας και χάριτος καὶ ρυθμοῦ καὶ τόνου, ὡς ὑπερβάλλειν σχεδὸν τοὺς δρο μωμένους ἐντεῦθεν καὶ γλώττης μόνης 'Αττικιζούσης δοκεῖν φροντίζειν· ἡ δὴ καὶ μεγάλη καλεῖσθαι μόνη τῶν ἁπατῶν ἐκληρώσατο, διά τε την σεμνό τητα καὶ τἀξίωμα τῶν ὑψηλῶν καὶ μεγάλων λόγων τῶν ἐν αὐτῇ, περὶ τὴν κατ' οὐρανὸν θεωρίαν ἔχουσαν τὸν σκοπόν. ΙΔ'. Περιέχει μὲν γὰρ ἐν μὲν τοῖς πρώτοις δυσὶ βιβλίοις τήν τε καθόλου τῆς γῆς ὅλης σχέσιν πρὸ; ὅλον τὸν οὐρανὸν, καὶ τὸν λόγον τὴν περὶ τῆς τοῦ λοξού κύκλου θέσεως, καὶ τὸν τόπον τῆς καθ' ἡμᾶς οἰκουμένης· ἔτι τε τῆς πρὸς ἀλλήλους αὐτῶν 'Αντωνίνῳ. Τῶν τύπων.

GEORGIUS LAPITHA. ΝΟΤΙΤΙΑ. καθέκαστον ορίζοντα παρὰ τὰς ἐγκλίσεις γενομένης per singulos horizontes ex inclinationibus variis ἐν ταῖς τάξεσι διαφορᾶς· ἐν δὲ τῷ τρίτῳ βιβλίω τὴν ἡλιακὴν κίνησιν· ἐν δὲ τῷ τετάρτῳ καὶ πέμπτῳ τὴν σεληνιακήν· ἐν δὲ τῷ ἔκτῳ τὰ ταύταις ἐπι συμβαίνοντα, συνοδικάς τε φημὶ καὶ παντεληνιακὰς συζυγίας, καὶ τοὺς ἄλλους οὓς πρὸς τὸν ἥλιον ἢ σελήνην ποιεῖται σχηματισμούς· ἔτι γε μὴν καὶ τὰς ἐκλειπτικὰς φαντασίας καὶ τὰ παθήματα· ἐν δὲ τῷ ἑβδόμῳ καὶ ὀγδόῳ τὰ περὶ τῆς τῶν ἁπλανῶν καλουμένων σφαίρας. Ἐν δὲ τοῖς λοιποῖς πέντε βιβλίοις τὰ περὶ τῶν πέντε πλανητών προσαγορευο μένων. Εκαστα δὲ τούτων, ὥς φησιν ἐν τῷ τοῦ πρώτου δευτέρῳ, δείκνυσιν ὁ σοφὸς Πτολεμαίος, ἀρχαῖς μὲν καὶ ὥσπερ θεμελίοις εἰς τὴν ἀνεύρεσιν χρώμενος τοῖς ἐναργέσι φαινομένοις, καὶ ταῖς ἀδιστάκτοις τῶν τε πρὸ ἐκείνου καὶ τῶν κατ' ἐκεῖνον τηρήσεων· τὰς δὲ ἐφεξῆς τῶν καταλήψεων ἐφαρμόζων διὰ τῶν ἐν ταῖς γραμμικαῖς ἐφόδοις ἀποδείξεων. ortam explicat et ostendit. Tertio libro solis motum, ut et quarto et quinto lunarem, expendit et determinat. Sexto quæ utrisque simul contingunt, synodicas nempe syzygias et plenilunia: aliasque solis et lunæ ad invicem habitudines et confɓgurationes a se observatas. Eclipses præterea, easque concomitantia accidentia et circumstantias declarat. Septimo et octavo quæ ad sphæram fixarum pertinent stellarum exsequitur. Postremis tandem quinque planetarum appellatorum motus examinat et contemplatur. Unumquodque vero eorum, ut cap. 2 libri 1] ipse scribit, doctus Ptolemæus, manifestis clarisque phænomenis, certisque et nulli dubio obnoxiis, quæ ab anterioribus priscisque astronomis, quæque sua ælate facta fuerant, observationibus, pro principiis ac veluti fundaretis adhibitis, ostendit. Quæ vero ex illis colliguntur et comprehenduntur, lincaribus demonstrationibus apte accommodata explanat. ANNO DOMINI MCCCXLI GEORGIUS LAPITHA ΤΟΥ ΣΟΦΩΤΑΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΛΑΠΙΘΟΥ, ΤΟΥ ΚΥΠΡΙΟΥ, ΣΤΙΧΟΙ ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ ΑΥΤΟΣΧΕΔΙΟΙ ΕΙΣ ΑΚΟΗΝ. SAPIENTISSIMI DOMINI GEORGII LAPITHÆ, CYPRII, VERSUS POLITICI EX TEMPORE FACTI PALAMQUE OMNIBUS RECITATI. (Ex editione J. F. Boissonadii in Notices et Extraits de la bibliothèque du Roi, tom. XII, parte u.) In qua inseritur notitia de Georgio Lapitha ex Allatio DE GRORGIIS. Le poëme dont je donne ici la première édition, a éte copie, avec toute l'exactitude dont je suis capable, sur un manuscrit de la bibliothèque du Roi, lequel, après avoir porte successivement les nunéros 2039, 2256, 3337, est aujourd'hui inscrit au catalogue sous le chiffre 2877. PATROL. GR. CXLIX.

GEORGIUS LAPITHA. Ce manuscrit est sur papier et d'une époque toute récente; l'auteur lui-même est fort moderne. En effet ses relations avec Nicéphore Grégoras, avec Barlaam et Palamas, le placent au XIV' siècle. Ces indications me sont données par Allatius, qui, dans sa dissertation De Georgiis, a consacré à George Lapithès un article d'une certaine étendue. Je le réimprime à la suite de cet avertissement, et je me flatte qu'on ne m'en saura pas mauvais gré; car la dissertation même d'Allatius n'est pas facile à consulter; et Harles, qui l'a donnée, après Fabricius, dans le tome XII de la Bibliothèque grecque, l'a étrangement mutilée: notamment, dans l'article même de George Lapithès, il a retranché les passages aussi curieux qu'importants qu'Allatius avait extraits des narrations inédites d'Agathangélus. la suite du morceau d'Allatius, j'ai eu l'idée de placer trois lettres de George Lapithès à Nicéphore Grégoras. Elles sont, il est vrai, publiées déjà, parmi les Elogia, dans l'édition de Nicéphore que nous devons au savant Boivin; mais cette réimpression, qui n'occupera qu'un très-petit nombre de pages, ne déplaira sûrement pas aux lecteurs, qui de la sorte trouveront réuni tout ou à peu près tout ce que l'on connait aujourd'hui d'un auteur qui ne manque pas d'un certain mérite, et qui acquerra peut-être, par cette publication, un peu de réputation. Je puis bien me faire illusion pour lui; toutefois il. me semble que son poëme, dont les idées manquent assurément de force et d'originalité, mais sont raisonnables et sages, dont le style est simple et suffisamment correct, pourrait être mis avec utilité aux mains des jeunes gens qui étudient la langue grecque. EXTRAITS DE LA DISSERTATION D'ALLATIUS, DE GEORGIIS. Georgii Lapithe, Cyprii, versus morales Græcos 319 vidit Gesnerus Venetiis in biblioth. SAntonii recensetque Robertus Constantinus in Bibliotheca. Florebat eadem cum Barlaamo monacbo ætate, ad quem ipse plurima scripsit, ut idemmet Barlaamus epist. ad Nilum Inclusum quem judicem inter se et Palamam constituit, aflirmat: "Ομοια δὲ τούτοις καὶ ἐν ταῖς πρὸς Λαπίθην τὸν Κύπριον ἐμοῖς συγγράμματι γέγραφα ταῦτα, ἅπερ ἐπὶ τῷ Φυσικῷ εἴπομεν: llis similia nostris ad Lapithem Cyprium commentariis scripsimus, et in Physicis etiam pertractavimus. Tempore itaque Palamæ florebat, qua et Barlaamos ætate circa annum Domini 1337, ut ex ejusdem Barlaami monachi de lunari defectu comprehendendo ex Mathematica Constructione Ptolemæi, quæ incipit, 'Avayalov hyŋoáµŋv £x0ÉGZɩ Jot, colligi potest Inter Barlaami opera illud quoque legi: Βαρλαάμ μοναχοῦ λύσεις εἰς τὰς ἐπενεχθείσας αὐτῷ ἀπορία; παρὰ τοῦ σοφωτάτου Γεωργίου τοῦ Λαπίθου; Barlaami monachi solutiones ad proposita sibi dubia per sapientissimum Georgium Lapithem. Lapithe dubiorum principium illud est, 'Ev toi; purois Repl xiviσεως λόγοις ἀπεδείξατο Αριστοτέλη; διὰ πλείονων; Responsionum Barlaami, Πρὸς μὲν οὖν Πλάτωνα, ὦ γενναίε, οπώποτε έχει 'Αριστοτέλης, ἐν οἷς φιλοσοφεί. Εjusdem in biblioth. regis Gallorum cod. 2050 habentur Στίχοι πολιτικοὶ αὐτοσχέδιοι εἰς κοινὴν ἀκοὴν: Versus politici insubide et immediate facti palamque omnibus recitati. Ρ. Γνῶθι σαυτὸν ὦ βέλτιστε, τί; τε καὶ τοῦ τυγχάνεις. Opus est diviHarles ajoute: ex nobili et antiqua familia orti. Genere carminis prose proxime, quod politicum vulgo adpellant: στίχοι πολιτικοί, κ. τ. λ. FABRICIUS. Les vers politiques employés par George Lapithès sont de quinze syllabes. Ils ont de rigueur un accent sur la pénultième, et un repos sur la huitième syllabe. Les fragments de Manasses, que j'ai joints à Nicétas Eugénianus, sont écrits daus cette mesure fort employée par les modernes: Πλανῶνται γὰρ ἐπὶ πολὺ τῶν ὀφθαλμῶν τὰ [κύκλα. Ils ont formé ce vers sur le tétramètre trochaï. e des anciens; mais, ne connaissant plus la antité prosodique, ils se sont attachés au nome arithmétique des syllabes, et ont cherché à ainuer Pasipidité de ce rhythme par l'obligation ceemtuer la pénuitième; ce qui est fort monone. Ils ont un autre vers politique de douze syllabes, avec un accent obligé sur la pénultième, et qui est une corruption de l'iambique trimètre de leurs vieux poëtes. C'est de ce pe it vers que Nicétas et bien d'autres ont fait usage. Aujourd'hui les poëtes s'imposent souvent la dure loi de rimer le vers politique; ce qui, si j'en puis juger par mon oreille, est de l'effet le plus désagréable. Georgii Lapithe Cyprii Versus morales Græci numero 319, visi a me Venetiis, in Bibliotheca S. Antonii, › Gesner. Biblioth. pag. 269, edit. 1545. Comparez l'édition de Simler, pag. 271. C'est Nilus Triclinius. Voy. Fabricius, Bibl. Gr. i. VII, p. 468; t. X, p. 31. Fabricius, Bibl. Gr. t. VII, p. 470. Allatius ne dit pas où il avoit vu cet ouvrage do George Lapithès: c'étoit à Rome, probablement, et au Vatican. La leçon tato des éditions n'est sûrement qu'une faute d'impression.

ΝΟΤΙΤΙΑ. um per titulos juxta varia rerum argumenta, et nescio an distinctum ab eo quod nobis Gesnerus et Constantinus recensuit Lapithani, ejus studia, res ac fortunas, ad amussim nobis repræsentavit Agathangelus, Callistrati filius, in Narrationibus Ejus verba, scriptionis tædio fatigatus, ut animo recreeris, nec invitus, quia rar. et nondum edita (a), perleges: Altero die in Cyprum insulam pervenimus, in ea diutius immorari deliberaveram, tum propter insule commoda, tum propter justam, hospita lemque vitæ rationem, et ante omnia propter sapientis illius viri consuetudinem, Georgium, inquam, Lapitham, cum quo non illico, e navi descenders, codemque die congressus sum; negre enim proxime viciniæ habitabat, sed biduo e portu loca distantia incolebat, ad quem nos tunc postea adnavigavimus. Rhodo siquidem insula Cyprus grandior est, illique dissimilis, et ligura prolixior, in ejus medio nons in magnam altitudinem caput erigit. Olympo nomen est, ex quo fontes in fluvios divisi tres emergunt, eorum major Lapithus nomine procurrit scindens circumfluensque Δευτεραῖοι ἐς Κύπρον τὴν νῆσον κατήχθημεν, ἔνθα δὴ καὶ πολὺν διατρίβειν ἐγνώκειν χρόνον, διά τε τάλλα τῶν τῆς νήσου καλῶν καὶ τήν γε ἔννομόν τε καὶ φιλόξενον πολιτείαν, καὶ μάλιστα πάντων διὰ τὴν τοῦ σοφοῦ ἐκείνου ἀνδρὸς ὁμιλίαν, Γεώργιον φημὶ τὸν Λαπίθην, ᾧ οὐκ εὐθὺς ἀποβὰς τῆς νεώς ἐντετυχήκειν αὐθημερόν· οὐ γὰρ πλησίον ἐκεῖ που τὴν οἴκησιν εἶχεν, ἀλλὰ δυοῖν ἡμέραιν τοῦ λιμένος ἀπέχουσαν, εἰς ὃν ἡμεῖς τηνικαῦτα ἐσεπεπλεύκειμεν. Ρόδου μὲν γὰρ ἐκείνης τῆς νήσου μείζων ἐστὶν ἡ Κύπρος, καὶ ἅμα οὐ κατ' ἐκείνην, ἀλλ' ἐπιμήκης τὸ σχῆμα· μεταξὺ δ' αὐτῆς ὄρος ἑστήκει τὴν κορυφὴν εἰς ὕψος ἀνάγον μακρόν. "Ολυμπος καλεῖται τὸ ὄρος, ἐξ οὗ καὶ πηγαὶ ποταμῶν ἀπο βλύζουσι τρεῖς, ὧν ὁ μείζων καλούμενος Λάπηθος κάτεισι τέμνων καὶ περιῤῥέων τὴν Λευκωσίαν οὐ- Leucosiam, agrum sic nuncupatum, tandem aquis τωσὶ καλουμένην χώραν, καὶ ἀποπτύων τὴ ῥεῖθρον παρὰ τὴν ἐς ἄρκτον βλέπουσαν θάλασσαν. Τούτου παρὰ τὰς ὄχθας ἔτυχεν ἔχων ἐκεῖνος τὴν οἴκησιν· διὸ καὶ Λαπίθης ἔκ γε τοῦ ποταμοῦ καὶ αὐτὸς ὁπώσε ποτε παρωνόμασται. Γνοίη δ' ἄν τις εὐθὺς, κἀκ μόνης τῆς περιφανείας τε καὶ τοῦ μεγέθους τῶν ο κιῶν καὶ ἐπαύλεων τοῦ ἀνδρὸς, καὶ πρὶν εἰς ἔψιν ἰέναι αὐτοῦ, μὴ τῶν ἀγεννῶν εἶναι καὶ τῶν πολλῶν ἕνα, ὅτι μὴ τῶν πάνυ τοι λίαν ἐνδόξων καὶ πρώτων τῆς νήσου ' γνοίη δ' ἂν μᾶλλον ἐκ τοῦ τρόπου, καὶ τῆς ἄλλης τοῦ βίου σεμνότητος. Ἑορταὶ γὰρ καὶ πανηγύρεις ἱεραὶ τὴν οἰκίαν ἐκείνου εκδ σμουν καὶ χορηγίαι τῶν δεομένων δαψιλεῖς. Τῶν γε μὴν συχνὰ περιαγομένων ἐκεῖ Χριστιανῶν αἰχμαλώτων μεγίστην ἐποιεῖτο προμήθειαν, αὐτός τε παρέ χων ἀφθόνως τὰ μείζω καὶ τελεώτερα τῆς τούτων ἐλευθερίας, καὶ ἅμα τοὺς ἄλλους ἀτρύνων διδασκαλίαις τῶν θείων Γραφών. Εργον γὰρ αὐτοῦ σπου δαιότατον μάλιστα πάντων ἱεραῖς ἐκκλησίαις ἀθρο ζομένους Χριστιανούς διδάσκειν τά τε ἄλλα τῆς εἰ σεβείας νόμιμα, καὶ πρός γε φροντίδα ποιείσθαι τῶν δεομένων μεγίστην, ὡς εἶναι δι᾽ ἐκεῖνον πᾶσαν ἐκείνην τὴν νῆσον ἐλέους καὶ πίστεως στάδιον, καὶ μάλιστα πάντων αἰχμαλώτων ελευθερίας. Εισί γε μὴν καὶ αὐτοῦ ῥηγὸς περὶ τοὺς τόπους ἐκείνους ἐπαύλεις καὶ δίαιται, καὶ αἱ τῶν οἰκων ἐκείνου λαμπρότητες πάνω καλαὶ διὰ τὸ χαριέστερον εἶναι τῆς C'est indubitablement le même ouvrage. Si Gesner n'a complé que 319 vers, c'est qu'il a rencontré un manuscrit incomplet. Hc est Agathangelus qui adversus Nicephorum Gregoram scripsit contra Aristotelem. FABRICIUS. Cette circonstance, indiquée par un témoin ocmaire, pourra servir à rectifier les cartes de l'ile de Chypre, notamment celle qui se trouve in mare, quod Ursam respicit, immergitur. Hujus in ripis ædes ille habet, unde et illi a fluvio, utcumque fuerit Lapithæ nomen habet. Statim quilibet ex solo rerum aspectu, et ædium, ac stabu - lorum magnitudine, conjiciet virum, antequam videat, neque à degeneribus esse, neque ex multitudine unum, sed ex præcipuis, ac celebrioribus, Insulæque primatibus. Sed hoc potius ex moribus, reliquoque vita instituto, ac gravitate dignoscel. Festi enim dies, ac sacra solemnitates habitationem illius exornabant, et dapsiles in indigentes fortunarum profusiones, Christianis vero præcipue captivis, circa ea loca peregrinantibus operam sedulam impertiebat, ipse eſſfuse de suo majora, ac magis necessaria pro eorum libertate exhibens, aliisque id idem suadens, et divinarum Litterarum auctoritate compellens. Primum namque ac potissimum illius studium est, Christianos in sacrosanctas ecclesias convenientes pietatis leges edocere, nec non ut indigentibus ex corde primum omnium occurrant. Hinc per eum tota ea insula misericordia, ac fidel, et præcipue captivorum liberationis stadium est. Sunt circa ea loca regis insulæ, et mansiones, et ædes splendidæ, ac magnificæ, quod ea pars insulæ propter aeris, et situs locorum aptitudinem, ac dexteritatem pulchrior ac venustior judicatur. Quapropter ob vicinitatem crebrae ad dans le tome XXXII des Mémoires de l'Académie des belles-lettres, où elle sert de base à une savante dissertation de Danville. Ce qu'Agathangélus ajoute sur le cours du Lapithus ne peut non plus se vérifier sur les cartes que j'ai eu occasion de voir. Voyez p. seq., note 4. J'ai écrit οἰκίαν au lieu de οἰκείαν. Ce roi étoit un Lusignan. α) Edila nunc exstant et pars sunt libri XXIV Historiarum Nicephori Gregora. Vide lom. CXLVIII, col. 1438. Lx his Agaibangeli narrationibus discimus Agathangelum Gregora arctissima amicitia conjunctum fuisse; eum autent contra Gregoram pro Aristotele scripsisse, unde Fabricius hauserit, nescimus. Four.

GEORGI LAPITHE regem, Georgii Lapitha erant itiones, a quo in νήσου τὸ μέρος ἐκεῖνο, ἀέρος τε ἕνεκα καὶ ἅμα θέ σεως ἄλλης καὶ ῥαθυμίας τῶν τόπων· διὰ κ κ τοῦ σχεδὸν ἐπεφοίτα θαμὰ παρ' αὐτὸν ὁ Λαπίθης Γεώρ γιος, καὶ σφόδρα κομιδῆ πολλῆς ἀπέλαυσε τῆς μη γικῆς αἰδοῦς καὶ τιμῆς διά τε τὴν ἄλλην σεμνότητα καὶ ἦν ἐκέκτητο μάλιστα πάντων σοφίαν· ἐπεὶ καὶ αὐτὸς οὐ μετρίως τῆς Λατίνων μετέσχε φιλοσοφίας ὁ μὴν, καὶ δι' αὐτό γε τουτί πολλοὺς μὲν ἀμφ' αύ τὸν τοὺς Λατίνων εἶχε σοφοὺς ἀεί. "Ηρα δὲ μᾶλλον τῆς Γεωργίου μούσης καὶ ὁμιλίας· ο Σοφο! γάρ, ο φησί τύραννοι τῇ σοφῶν συνουσία.» Εχων ον αὐτὸν ἔχειν ἐπέπειστο καὶ σοφίαν κατὰ ταυτὸν ἕκα τέραν, τήν τε Ελλήνων φημὶ καὶ Λατίνων. Δεξιός γὰρ ἐν τοῖς μάλιστα καὶ καθ' ἑκατέραν σοφίαν καὶ γλώτα ταν ὁ Γεώργιος ἦν. Ταύτῃ τοι καὶ ἡδέως αὐτοῦ maximo honore ac veneratione, tum ob gravitatem morum, tum ob rerum omnium, qua pollebat, scientiam, habebatur; cum et ipse rex Latinorum philosophiam apprime callebat, proptereaque multos ex Latinis sapientes ac doctos penes se retinebat: sed Georgii doctrina ac consuetudine summopere delectabatur. Sapientes enim, aiunt, Res yes sapientum consuetudine. Illius itaque possessione utramque eodem tempore et Græcam, et Latinam sapientiam possidere existimabat: eral enim in utraque sapientia, et lingua Georgius dexterrimus. Quamobrem eum libenter audiebat, sæpissime cum Doctoribus Latinis, qui apud eum erant, disserentem, et demonstrativis syllogismorum jaculis penitissime percutientem, ac eos su- ήκους διαλεγομένου συχνὰ τοῖς Λατίνων σοφοῖς ἐπ' perantem, et præcipue cum de patriis, et religiomis dogmatibus certaretur. Tunc enim vehemens, sacrarumque Scripturarum auctoritatibus, indeque petitis demonstrationibus spissus, ac frequens, pisces mulos manifestissime commonstrabat, adeo ut regem ob hæc in iram proruentem rursum sermonum illecebris, et veritatis inexpugnabilibus strophis, ac machinis demulcebat. Hac sane ra tione regis illius animi iracundiam suaviter compescebat, et pavidum modeste excitabat. Nemoque erat ex omnibus, ut verbo finiam, qui in rationali certamine illi palmarium cum excessu non concederet, et qui Græcarum litterarum non erat admodum rudis, quique Latinæ philosophiæ non valde ignarus. Faman viri ipse audieram, et antequam & illuc adnavigarem, non tantum compositiones illius hic sæpissime perlegens, quas ille tibi ex insula litteris tuis, et honesta amicitiæ respondens dirigebat; sed et laudes illius ingentes excipiens ex ore quotquot inde, ut plurimum advenerant. φιλικοῦ καθήκοντος ἀμειβόμενος ἔπεμπεν, ἀλλὰ καὶ τῶν ὅσοι ἀφιγμένοι ἐκεῖθεν ὑπῆρχον ἐπὶ τὸ πλεῖστον. At quomodo se ille in rebus astrologicis pertractandis gereret, ejusque de ea scientia sententiam, ita Agathangelus post pauca ibidem expressit: Nec minus ille quatuor Ptolemæi libros de cffectibus astrorum in deliciis habuit, sed eos, et quidquid a Ptolemao antiquioribus simul et junioribus in scriptis relatum superest, nec non et Chaldæorum et Persarum labores multa cura, atque sollicitudine percurrebat: inter ea quidC'est un vers de l'Ajax Locrien de Sophocle; il a été quelquefois attribué à Euripide. Voyez les Emendations de Toup, t. 1, p. 151, et la pote de ma petite édition de Sophocle, t. II, p. 275. Thé, mistius, Disc. vi, p. 72: Ευριπίδης μὲν γὰρ, ἢ ὅτεις δή ποτέ ἐστιν ὁ ποιήσας, ο Σοφοί τύραννοι των αοφων συναυτία, ο οὐκ ἦν οἶμαι πυκνής διανοίας. Le manuscrit de Paris 2.88 porte le pluriel συνου σίαι;, ce qui est peut-être préférable. Agathangelus se souvient ici de Démosthène, parlant de Python de Byzance: Το Πύθωνι θρα συνομένῳ καὶ πολλῷ ῥέοντι καθ᾽ ὑμῶν οὐκ εἶξα. Il faut peut-être lire, ἐπὶ τούτοις ὡρμ. τ. ῥήγα· ἀλλ' ἔθελγεν; ou bien ξήγα· έθελγε δ' αύθις. Il faut sans doute, sans changement dans la prozonciation, écrire ici, et p. précéd. B, navu st. αὐτοῦ, καὶ τοῖς τῶν συλλογισμῶν ἀποδεικτικοῖς βέλεσιν ἐς τὰ κράτιστα βάλλοντός τε καὶ νικῶντος α τους, καὶ μάλιστα ὅτε περὶ δογμάτων πατρίων της θρησκείας ἦν ὁ ἀγών. Τηνικαῦτα γὰρ, πολὺς κατὰ σφῶν ταῖς τῶν θείων Γραφῶν ἀποδείξεσι ῥέων (21, ἰχθύας ἀφώνους ἄντικρυς ἔφαινεν, ὥστε καὶ χαλεπαίνειν ἐνίοτ᾽ ἐν τούτοις ώρμημένον τὸν ῥῆγα, ἔθείγεν αὖθις αὐτὸν τῇ τῶν λόγων σειρῆνι καὶ ταῖς τῆς ἀληθείας ἀναντιρρήτοις στροφαῖς καὶ περιστρο φαῖς. Τοιαύταις δή τισι μεθόδοις τὸ χαλεπαινόν τε ἀνέστελλεν ἐμελῶς τῆς ῥηγικῆς ἐκείνης ψυχῆς καὶ τὸ εὐθυμοῦ, ἀντεισῆγεν ἐπιεικῶς· καὶ ἦν, ἁπλῶς εἰπεῖν, οὐδεὶς τῶν ἁπάντων ὃς οὐ λογικοῦ παντὸς ἀγῶνας μεθ' ὑπερβολῆς αὐτῷ τὰ τῆς νίκης παρείχε τρόπαια, οὔθ' ὅστις οὐ μάλα ἀξύνετος Ελληνικῆς μούσης ἦν, οὔθ' ὅστις Λατινικῆς φιλοσοφίας οὐ μάλα τοι αδαής. Εἶχόν γε μὴν ἔγωγε τοῦ ἀνδρὸς ἐκείνου τὴν φήμην και, πρὶν ἐντεῦθεν ἐκπλεῦσαι, μὴ μόνον ταῖς γραφαῖς ἐντυγχάνων ἐκείνου πολλάκις ὡδι, ἂς ἐκεῖθεν ἐκεῖνός σοι τῶν τε γραμμάτων καὶ ἅμα του ἀκούων ἐπαίνους αὐτοῦ γε μακροὺς ἀπὸ στόματος Καὶ μὲν δὴ οὐδὲ τὴν Πτολεμαίου Αποτελεσματικὴν Τετράβιβλον περὶ ἐλάσσονος ἐποιεῖτο σπουδῆς ἐκεῖνος, ἀλλὰ ταύτην καὶ ὅτα περὶ τῶν ὁμοίων τοῖς Πτολεμαίου παλαιοτέροις ἅμα καὶ νεωτέρει; ἔτι περίεστι γεγραμμένα, καὶ ὅσα πάλαι Χαλδαίοις καὶ Πέρσαις πεποίηται, πάνυ τοι πάντα φιλοπονώτε L'usage est de mettre πάνυ τι, σχεδόν τι, et non pas τοι. J'écrirois aussi μάλα τι, p. 3, 1. 5, 20 lica de μάλα του. Voy. une bonne remarque de Fischer sur l'Euthyphron, p. 8; Heindorf sur le Charmides, p. 58; Porson dans ses Adversaria, p. 115. Dion Chrysostome, vers le commencement de son 7 discours: Ερώ δ᾽ οὖν οἵοις ἀνδράσι καὶ ὅντινα βίον ζῶσι συνέβαλον ἐν μέσῃ σχεδὸν τῇ ΕΛλάδι • lisez avec le man. 2938, ἐν μέσῃ σχεδόν τι τῇ Ἑλλ. Dion a souvent cette formule, σχεδόν τι, par exemple dans la première page de so "27-discours: Οὗται μὲν οὖν σχεδόν τι μαινόμενοι πολλά καὶ ὁρῶσιν, ὥσπερ Ομηρός φησι τὸν Κένταυρος μεθυσθέντα ἐν τῇ τοῦ Πειριθόου οἰκίᾳ κακὰ ἐργα σασθαι. 11 ya une alteration manifeste dans les μοῖς πολλὰ καὶ δρώσιν corrigez, d'après le méme