MACARIUS CHRYSOCEPHALUS. sibi consueta viderit, in domo sua communicabit; τὰ ἔθιμα αὐτῆς, ἐν τῷ οἴκῳ αὐτῆς κοινωνήσει. Εἰς ecclesiam vero non ingredietur, donec purgata δὲ τὴν ἐκκλησίαν οὐ μὴ εἰσέλθῃ, ἕως οὗ καθα· fuerit. ρισθῇ. 2 Casa:iensis. Quæ duobus fratribus nupta fuerit, tota vita rejicitor. Jam vero moritura, si polliceatur se valetudine recuperata matrimonium soluturam, að pœnitentiam ducitor. Sin alteruter conjugum obierit, superstiti pœnitentia gravis manet. 24 Basilii Magni. Vidua sexagenaria, si nupserit, venia: non impetret. Quæ vero auuos sexaginta necdum attigit, veniam meretur. 41 ejusdem. Accusari vidua nequit, si cum alio cohabitaverit. 53 ejusdem. Serva vidua fortasse non multum deliquerit, si secundas nuptias contraxerit per speciem raplus. 11 Ancyrand. Quæ propter exercitationem religiosam, hominum opinione, virilem vestem sumit, anathema sit. 12 ejusdem. Similiter et quæ maritum deserit, matrimonium abominans. 13 ejusdem. Et quæ liberos deserit, continentiæ prætextu. 15 ejusdem. Que propter divinum, hominum opinione, culum comas tondent, anathema sint. 11 S Gregorii miraculorum effecloris. Mulieres, quarum a Barbaris viliala corpora sunt, culpa carent, nisi fortassis etiam ante caprivitatem cognitæ fuerint. ῾Ο β' τῆς ἐν Καισαρεία. Η δυσὶν ἀδελφοῖς γαμηθείσα δια βίου ἐξωθείσθω. Αποθνήσκουσα δὲ, εἰ ὑπισχνοῖτο λύσειν τὸν γάμον Αγιάνασα, εἰς μετάνοιαν ἀγέσθω. Εἰ δὲ τῶν συνοίκων ὁ εἷς τελευτήσει, τῷ μείναντι δυσχερής ἡ μετάνοια. Ο κδ' τοῦ Μεγάλου Βασιλείου. Εξηκοντούτης χήρα, εἰ γήμοι, ἀσύγγνωστος· ἡ μέντοι πρὸ τῶν ἑξήκοντα χρόνων, συγγνωστέα. 'Ο μα' τούτου. Ανέγκλητος ή χήρα, ἑτέρῳ συνοικήσασα. Ὁ νγ' τούτου. Η χήρα δούλη τάχα οὐ μέγα ἥμαρτεν, ελομένη δεύτερον γάμον ἐν ἁρπαγής σχήματι. ῾Ο ια' τῆς ἐν 'Αγκύρᾳ. Η διὰ νομιζομένην ἄσκησιν ἀνδρῷον ἀναλαμβά νουσα αμφίασμα, εἴη ἀνάθεμα. Ο ιβ' ταύτης. Ὁ σαύτως καὶ ἡ τὸν ἄνδρα καταλιμπάνουσα, τὸν γάμον βδελυσσομένη. Ο ιγ' ταύτης. Καὶ ἡ τὰ τέκνα καταλιμπάνουσα, εὐλαβείας προ φάσει. Ο ιε' ταύτης. Αἱ διὰ νομιζομένην θεοσέβειαν τὰς κόμας ἀποκει ρόμεναι. ἀνάθεμα. Ο β' τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Θαυματουργού. Αἱ παρὰ τῶν βαρβάρων ὑβρισθεῖσαι τὸ σῶμα γυναῖκες, ἀνεύθυνοι, εἰ μή που καὶ πρὸ τῆς αἰχμαλω σίας είεν κατεγνωσμέναι. ANNO DOMINI MCCCXLV. MACARIUS CHRYSOCEPHALUS PHILADELPHIENSIS METROPOLITA. NOTITIA (Fabric. Harles, Bibliotheca Græca, toru. XI, p. 595; tom. VIII, p. 675.) Macarius Chrysocephalus, Philadelphia archiepiscopus, fortasse idem cum Macario Philadelphiæ circa annum 1350, de quo Cantacuzenus, IV, 37. pag. 859. Diversus a Joanne Chrysocephalo, de quo meminit Syropulus in Hist. concilii Florentini, sect. IV, cap. 29, et Joanne Chrysocephalo Holebolo. bypomnematographo, et Ecclesix CP. diacono, a quo scriptum sæculo xv codicem, in quo Catena Nicetæ

NOTITIA. in Lucam continetur, in bibl. Coisliniana asservari refert Montfauconus, pag. 251, nec non a Matthæo Chrysocephalo, de quo dixi volum. VIII, pag. 685, quemadmodum et de Macarii Chrysocephali Catenis Patrum inedisis in Geuesin, Matthæum. [ivid. p.645, et 675 seq. 677 seq.] et ea Lucæ, quorum Matthæus non meminit, fusius tradidi ibid. pag. C79 seq. [ ubi v. not. u ]. Præterea scripsit brevem, sed *ccuratam expositionem in Canones apostolorum et conciliorum, quam dum Chii moraretur, se legisse testatur Allatius contra Creyghthonum, pag. 080. [ Idem scripsit Florilegium. V. supra ad vol. IX, p. 759, et in cod. Mare. bibl. 452. Harl. ] Exstant quoque variæ ejus Homiliæ adhuc inedita in bibl. cardinalis Columnæ, et Romæ in collegiis Græcorum: plerasque etiam habuit Gerasinus Blachus et Allatius, qui et laudato adversus Creyghthonum loco et libro de Simeonibus illarum meminit Harum notitiam apponam ex codice Coistiniano, quem recenset Montfauconus, pag. 180 seq. 1. In novem ordines angelorum et in S. Michaelem; caret initio. In 14 capita distributus est. Initium sic profertur a Leone Allatio: Αρίστη μὲν καὶ ἡ τῶν ὁρωμένων εὐπρέπεια. 2. Fol 19. In principes angelorum Michaelem et Gabrielem. Init. "Hôn poi tỹ mpòç tiùs oùpavíoυ;. In 45 capita divisus est. 3. Fol. 40. In Ilypapanten. Initium: Φαιδρὰ τῆς ἑορτῆς τὰ προπύλαια και φρικτά. 4. Fol. 50. In festum τῆς Ὀρθοδοξίας. Iuit. Τίς ὁ ἦχος τῶν ἑορταζόντων. 5. Fol. 66 verso: In tertiam jejuniorum Dominicam, in qua fit adoratio crucis. Init. Mayán µày † παροῦσα ἡμέρα καὶ περιφ. 6. Fol. 80 verso: In Ramos Palmarum. Init. Xalps opidpa, búy¤tsp Σtwv •xŕpυTTE. 7. Fol. 93. In S. Joannem apostolum et theologum, ejusque theologiam. Init. 'Amostohi εὐφημήσαι προθέμενος. mônplav 8. Fol. 104 verso: In natale sancti Joannis Baptistæ. Init. 'Twávyn tỷ ywyn tuû Adyou toù; Abyou; ἀνατίθημι. 9. Fol. 120. In decollationem S. Joannis Baptista. Init. Πάλιν Ἰωάννης ὁ μέγας, ἡ πρόδρομος τοῦ λόγου φωνή. 10. Fol. 139. In Exaltationem Sancta Crucis. Iuit. Ἐμοὶ μὲν τὸ χαριέστατον ἁπάντων, καὶ μάλιστα. Elitus a G retsero tom. II De cruce, pag. 1289. 11. Fol. 151, verso. In Transfigurationem Domini nostri Jesu Christi. Init. Oedę Kúpio; èπ' Õpɔu; ἐπέφανεν. 12. Fol. 173, verso, Joan. Chrysost. In Annuntiationem Deiparæ. Init. Пáliv xapā; ɛủaɣyéhɩa. Iláhis b. Hactenus Macarii Chrysocephali Sermones in codice Coisliniano. Postremus vero Chrysostomi fertur. Ties alios memorat Allatius: In gloriosam Christi Resurrectionem. lucipit: Χαρᾶς ὑπόθεσις ἡ παρούσα πανήγυρις. In mulieres unguenta ferentes et in Joseph ab Arimathia, deque Dominica resurrectione, et ſutura per cam universi hominum generis suscitatione. Incipit: Třc mapoúen; hµépag tù ɛủaɣyéhɩz. In Ascensionem Domini Deique nostri Jesu Christi. Incipit: Mayákŋ tñ; ġµépaç † dúvaµis. Fabricius iterum in tomo VIII, p. 675. Macarius, incertum, an sæculi xiv scriptor, Philadelphiæ metropolita, a studio Catenas e scriptis SS. Patrum connectendi et xpus xaqikata ex illis excerpen li colligendique CHRYSOCEPHALUS appellatus, præter Catenam in Genesin, quæ nescio an adhuc superest, nisi forte hæc sit Catena illa in Genesin ms. quam in bibl. Cæsarea exstare supra, § IV, p. 736 [ ed. vet.] adnotavi, composuit Catenam in Mattheum, divisam in tomos III, 26you; LX. Ex his tonius 1, 26you; XX complexus superest in codice CLXVI Barocciano, exarato an. Chr. 1545. Inscribitur: Εξήγησις εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον ἅγιον Εὐαγγέλιον, συλ λεγεῖσα καὶ συντεθεῖσα κεφαλαιωδῶς παρὰ Μακαρίου Μητροπολίτου Φιλαδελφείας τοῦ Χρυσοκεφάλου, στις και χρυσά κεφάλαια ὠνόμασται, διά τε τὴν τιμίαν καὶ διαλάμπουσαν τῶν ἐν τοῖς κεφαλαίαις θεω· ρουμένων ἔννοιαν, καὶ διὰ τὴν τοῦ συγγραψαμένου ἐπίκλησιν. Πολλῶν πόνων ἔρανον ηκριβωμένος Τὰ πάντα δ' ὡς χρὴ καὶ καλῶς ἐσκεμμένα. Οὐδὲν περιττὸν οὐδὲ λεῖπον ἐνθάδε Μακάριος συνήψε Φιλαδελφείας Jo. Christophorus Wolfius, qui illum codicem Baroccianum evolvit, et accuratiorem illius notitiam nobis tradidit, testatur, scriptores, quorum expositiones ac symbolæ in hac Catena afferuntur, præter Supra in vol. X, in Sanctorum Elogils et Vitis passim citatæ sunt Macarii Chrysocephali homiliæ, et, quæ in bibl. Coisliu. indicantur, est adnotatum, e. g. p. 199 bis, p. 237, 241, 243, 247, 251 bis, 25 fin. 256, 259, 260 et 302. Add. infra, vol. XIII, p. 788. Sec. Montfauc. Bibl. biblio:k. mss. p. 185 D, Romæ in cod. Ottobon. Ejusd. Oratt, de diversis, p. 187 in ead. Bibl. Ejusdem Collectio expositionum in Evangelia. ib. p. 501 C, et p. PATROL. GR. CL.` 528 A, Mediolani, in bibl. Ambros. ejusd. homi• liæ 106. Item in Exaltationem S. Crucis, ex bibl. cardinalis Columnæ; Herum, homiliæ. Conf. Gavei diss. 4, ad Пist. litt. SS. Eccl. I. p. 12 seq. in primis Oudin. Comm de SS. Eccl. III, p. 606 sqq. ad ann. Chr 1290. HARL. Conf. Matthæi Præf. ad Euthymii Zigabeni Comm. in SS. Evangelia, tom. 1, p. 8, sq. He illis versibus. Id.

Macarium ipsum, esse Africanum, Alexandrum, Anonymum, Basilium, Clementem Alex., Jo. Climacum, Cosmam, Cyrillum, Chrysostomum, Dorotheum, Epiphanium, Eusebium, Gregorium Naz. et Nyssenum, Joannem Geometram, Isidorum, Marcum (archiepiscopum forte Alex. sæculo xi ineuste, qui etiam In Catena Corderiana ad Lucam citatur), Maximum, Metaphrastem, Nilum, Origenem, Philochorum, Severum, Titum Bostreusem, et Victorem Antiochenum, ac binos, inquit, alios, quorum nomina per litte. rarum compendium insolens nec facile obvium, rarius expressa erant. Frequentissime in hoc opere advocantur in partes Chrysostomus, Gregorius uterque et Titus. (FABR. ) Conf. infra, vol.X, p. 797 seq. et cel. Villoison in Anecd. Gr. tom. II, pag. 5 sqq. de Macarii nomine et ætate, diversa variorum doctor. judicia affert. In primis huc pertinent ea que de Oudini ac Millii Usseriique sententia refert. Jo. enim Millius, in Prolegg. p. 130, col. 4, et pag, 158, col. 2. ad edit. N. T. Oxon. 1707. opinabatur, Chrysocephalum floruisse aut scrip isse a. Chr. 995, ex fide cod. Oxoniens.156 in quo inest ipsius Catenæ in S. Matikæum pars 1, quam ann.995, vel ab ipso auctore, vel a librario scriptam arbitrabatur; sed refutatus est ab Usserio cap. 18 Prolegom. ad edit. Epist. S. ignatii, cum hæc ipsa Catenæ in Mathæum pars prima, in hoc ipso codice finita, notetur mensis Decembr. d. 22, an. 6853, feria quarta, h. e. a. Chr. 1345. Ejusdem Millii opinionem explodit Oudin. De scriptor, eccl. tom. III, p. 607, ubi vitam scriptaque Macarii Chrysocephali persequitur, ejusque ætatem a. circ. 1290 asserit. Tum Villoison pluribus examinat refellitque opinionem Le Quien in Oriente Christiano, tom.1, pag 872 sq. et amplectitur sententiam mostri Fabrici, Macarium Chrysoceph. vixisse sæculo decimo quarto; denique diligenter eruditeque recenset Macarii Chrysoceph. 'Podwvtàv in cod. Venet, Marc, et multa ex illa vel notat vel primus publicavit illustravitque. Ætas ejus cognosci potest ex cod. Vindob. Cæsar. 266 n. 15, ubi est tomus condemnationis sectatorum Barlaami Calabri et Gregorii Acyndini, a synodo CPolitana in palatio Blachernensi habita, compositus et editus ann. mundi secundum vulgarem Ecclesiæ CP. supputationem 6859, f. ann. Christi 1351, atque Callisti, patriarchæ CP. aliorumque multorum metropolitarum, ipsorumque imperatorum, Jo. Cantacuzeni et Jo. Palæologi subscriptionibus confirmatus. Inter metropolitas igitur subscriptores nominatur ὁ Μητροπολίτης Φιδαδελφείας, ὑπέρτιμος καὶ ἔξαρχο; πάσης Λυδίας, καὶ καθολὸς κριτὴς τῶν Ῥωμαίων, Μακάριος. V. Lambec. Comm. V, p. 420 sqq. HARL. Ut appareat, quam diversam ab aliis veterum recentiumque xɛpahalo: evangelista Matthæi, distinctionem secutus Macarius fuerit, titules λ6ywv viginti, non ultra capitis octavi primos quatuor versiculos progredientium, e catalogo mss. Angliæ tom. 1, n. 156, adscribam Λόγος α'. Τὰ προλεγόμενα περιέχει τὰς τῶν Εὐαγγελίων ὑποθέσεις. β'. Περὶ τῆς γενεαλογίας τοῦ Χριστοῦ. γ'. Τὴν Χριστοῦ γέννησιν καὶ τὴν ἀποκάλυψιν τοῦ Ἰωσὴν περιέχει, δ'. Ἡ τῶν Μάγων προσκύνησις καὶ δωροφορία. ε'. Ο χρηματισμὸς τοῦ Ἰωσήφ, καὶ εἰς Αἴγυπτον φυγὴ τοῦ Χριστοῦ. Ηρώδου παιδοκτονία, καὶ ἡ Χριστοῦ ἐξ Αἰγύπτου ἐπάνοδος. 5. Περὶ Ἰωάννου, καὶ τοῦ κατ' αὐτὸν κηρύγματος και βαπτίσματος. η'. Η Χριστοῦ βάπτισις. 6. Πειρασμὸς Χριστοῦ καὶ νίκη κατὰ τοῦ διαβόλου. ι'. ᾿Αναχώρησι; εἰς Γαλιλαίαν καὶ κατοικία εἰς Καπερναούμ. ια'. Πρόσκλησις ᾿Ανδρέου καὶ Πέτρου καὶ τῶν υἱῶν τοῦ Ζεβεδαίου. ις. Οι μακαρισμοί, ιγ. Διδασκαλία ἁπλοτέρα τῆς νομικής πολιτείας. ιδ'. Περὶ ἀοργησίας καὶ εὐφροσύνης, καὶ περὶ τοῦ μηδ' ὅλως ὀμνύειν. ιε'. Περὶ τοῦ ἀγαπᾶν τοὺς ἐχθρούς. ις'. Περὶ ἐλεημοσύνης, καὶ προσευχῆς, καὶ νηστείας. ιζ'. Περὶ ἀκτημοσύνης, καὶ τοῦ ἐν οὐρανῷ θησαυρίζειν. ιη'. Περὶ τοῦ μὴ κρίνειν, καὶ τοῦ πάντα ἐκ τοῦ Θεοῦ αἰτεῖν μετὰ ἀγάπης καὶ ἐγκρατείας. τόν. Περὶ τῶν ψευδοπροφητῶν. κ'. Ιασις τοῦ λεπροῦ. Simmis Catena ejusdem Macarii in Lucam, sive in loca Lucæ, quibus gemina non habet Mattbaeus, in 24 divisa libros, atque ideo magni alphabeti nomine ab auctore nuncupata, exstat in codice Baroces ciano 161: Εὐαγγελικῶν διάνοιαν ῥημάτων Χρυσοκέφαλος συντίθησιν ἐνθάδε ταπεινός ΜακάριοDe diversitate codd. in Matthæi Evangelio, να κεφαλαίων πotatione et τίτλοις instructorum, vel quorum sectiones sub majusculis sive minusculis litteris alphabeti indicantur, et de numerandis Matthæi capitibus docte egerunt Griesbach, theologus lenensis cel. in prog. 'Enlµerpov ad Coinmentarium criticum in Græcom Matthæi textum. Jenæ 1801, 4, et Gabler, theologus Altdorf. cel. in Journal für theologische Litteratur, tom. 11, part. 1, Norimbergæ, 1801, n. 1; Hat die Ebnerische llandschrift des N. T. das erste Kapitel Matthæi, oder nicht? (prius adfirmatur probaturque) pag. 1 sqq. (HARL.) Secundum catal. codd. Angliæ, etc.. tom. I. pag. 30, est illa in cod. Barocc. 211. Similis Macarii Chrysoc, catena est in cod. Taurinensi CI, atque confector catal, codd. Cr. Taur, quia Fabricius b. 1. partem procemii tantum edidit prætermisso ejus initio, usus (ut ille ait) fortasse codice mutilp, vei ea duntaxat excerpere volens, quæ operis rationem ostenderent, omissa a Fabricio supplevit ex cod. Taurinensi (in quo multa est lectionis varie tas notatu digna), et integram subjecit præfationem cum versione Lat. pag. 188 sq. Quod vero catalogus ille haud frequens est, retinui·h. 1. id quod Fabricius dederat. Vindobonæ, in Bibl. Cæsar.

Þúzdɛhysiz, ó eixits tỷ: paxapia; T'p:áños. Auctores, ex quibus Catena contexta, iidem fere, ex quibus illa in Matthæum; præ cæteris frequentes afferuntur symbola Antipatri Bostrensis, Anastasii, Basilii, Cyrilli, Eusebii, Joannis Chrysostomi, Gregorii Nazianzeni et Nysseni, Severi Antiocheni, Titi Bostrensis et Victoris Antiocheni. Laudantur etiam Ambrosius, Asterius, Basilius Selenc., Cassianus, Clemens Alex., Climacus, Cosmas, monachus Damascenus, Dionysius Areopag., Dorotheus Elias Cretensis, Ephraim, Epiphanius, Evagrius, Gregorius Thaumaturgus, Hippolytus, Ignatius, Irenæus, Justinus, Leo imp., tomo synodico, Maximus, Nicetas, Nilus, Origenes, Philanthropenus, Psellus, Theophylactus, et semel in limine operis Manuel Grammaticus, ubi variæ significationes vocabuli byc; ex eo afferuntur. Plures sæculo xir fuere Manueles Grammatici, ut Manuel Moschopulus, et Manuel_ Chrysoloras, de quibus supra (vol. VI, p. 322 sqq. § 4 et 5]. Hoc magnum in Lucam Macarii Alphabetum laudat etiam atque usque ad litteram d legisse se testatur Allatins, de Pseltis, p. 39, et adversus Greyghtonum pag. 682. Incipit: 'Euol xósuo; xal mlošto; xxl Tędę trútwy (wỲ xal spuyń. Ejus precatio adversus Barbarorum incursus exstat Græce et Latine in Græcorum Euchologio, pag. 817, edit. Goari. Sermo in exaltationem crucis, sed extrema parte mutilus, apud Gretserum, De cruce, pag. 1289. Alias ejus tredecim homilias, quæ ms. fuere apud Gerasimam Blachum atque Allatium, et in bibl. cardinalis Columnæ et Romæ in collegio Græcorum, recenset Guil. Caveus in Diss. de scriptoribus dubiis, qui non audet Macarium Chrysocephalum eumdem slathere cum Macario, Philadelphiensi episcopo, qui ann. Chr. 1354 ʼn Joanne Cantacuzeno commendatus est ad patriarchatum Cp. quem Philotheus deinde obtinuit. Quanquam vero non plane certum illud sit, veri tamen esse simillimum libenter profiteor. Quemadmodum et Chrysocephalum nomen esse non tam a studio xpvoð xaçálata colligendi inditum, quam gentilitium persuadet, quod Joannis Chrysocephali mentio occurrit in Syropuli Historia concilii Florentini, sect. 4, c. 29, et Matthæi Chrysocephali Carmina iambica in orationem sepulcralem Manuelis (Palæologi) imp., de Theodoro, fratre, memorat Allatius contra Creyghtonum, p. 684, afferens etiam hos ejusdem versus binos, quorum singuli universas Alphabeti Græci litteras complectuntur. Δηδεὶς πτεροῖς ἔκλαγξε βομβώδη ψόφου 'Αβροχίτων δ' ὁ φύλαξ θηρολυγοκαμψιμέτωπος: rod. 42 Catena in Evang. Lucæ ex multis scriptoribus collecta eccles., quos enumerat Lambec. Comm. 3, pag. 163 sqq., et Catenam illam dignissimam profecto esse judicat, quæ secundum id mss. exemplar sine ulla interpolatione edatur Græce. Sed paulo post iterum de illo cod. dicendum est. Conf. Villoison, 1. c., pag. 57 not. 1. Harl. ΜΑΚΑΡΙΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΦΙΛΑΔΕΛΦΕΙΑΣ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΚΕΦΑΛΟΥ ΛΟΓΟΣ ΕΙΣ ΤΗΝ ΥΨΩΣΙΝ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΚΑΙ ΖΩΟΠΟΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ. PHILADELPHIENSIS, METROPOLITÆ ORATIO IN EXALTATIONEM VENERANDÆ ET VIVIFICÆ CRUCIS. (Opp. Gretseri t. II, p. 149.) Ἐμοὶ μὲν τὸ χαριέστατον ἁπάντων, καὶ μάλιστα καθηδύνου μου τὰς τῆς ψυχῆς δυνάμεις ἡ τοῦ Κυ Nihil mihi ex omnibus rebus jucundius accidit, meque quod intimos animi mei recessus magis

τῆρος Χριστοῦ. Αὕτη δέ ἐστιν ὁ πανσεβάσμιος στου ρός, ἡ παγκόσμος εὐπρέπεια. Καὶ τοῦτον νῦν ὑψού μενον βλέπων, συνυψούμαι τῇ διανοίᾳ, καὶ χαίρων τοῖς περὶ αὐτοῦ λόγοις, κοινωνούς ὑμᾶς ἔχειν ἀξιῶ τῆς φαιδρότητος, καὶ τῆς τῶν ἀτμάτων φιλοτιμίας. Συνδράμετε δὲ πάντες οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμέν νην, καὶ ψαλμικῶς τὰς χεῖρας κροτήσαντες, πνευ ματικῶς τὰς φρένας ὑψώσατε, καὶ ἐπινίκιον ὕμνον ανακράξατε μελώδημα τὸ εὐεργέτημα ποιησάμενος, καὶ φωνὴν εὐφροσύνης ἐξηγήσαντες ἀναγγείλατε ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς, καὶ ἀκουστὴν γενέσθω τοῖς πέρασε ἀγαλλίαμα, τὸ τοῦ Θεοῦ σωτήριον τερατούρ γῆμα. Καμὲ γὰρ τοῦ μυστηρίου τὸ μέγεθος, καὶ τῆς ἡμέρας ἡ δύναμις ἐπιλαθέσθαι τῆς ἀσθενείας προσ τρέπεται, καὶ τοῦ σταυροῦ τὴν εὐφημίαν κροτῆσαι, αὐτὸν δὲ τὸν δι᾿ ἐμὲ τοῦ Δεσπότου θάνατον, ὡς δυνατὸν ἐξυμνῆσαι, καὶ τὴν ζωηφόρον ἀνάστασιν κατα αγγεῖλαι τοῖς πέρασι, δι' ἧς ἐδοξάσθημεν. Δόξα γὰρ τοῦ γένους ἡμῶν ἡ τοῦ Χριστοῦ γέγονε δόξα, καὶ σεσωσμένοι διὰ σταυροῦ, καὶ τὴν εὐεργεσίαν ἀνα κηρύττομεν. ollectet, quam gloria Domini mel, universorum ρίου μου δόξα καθέστηκε τοῦ πάντων Θεοῦ καὶ Σω· Gubernatoris et Salvatoris Christi. At hæc alia non est, quam Crux omni veneratione dignissima totinsque mundi singulare ornamentum. Il ne cuin exaltari conspicor, exaltor simul et ego mente, orationibusque crucis laudes enarrantibus gaudere solitus, vos quoque gaudii hujus et canticorum jucunditatis participes habere exopto. Adeste igitur et accurrite omnes qui habitatis orbem, et ex Psalmi monitis, manibus plaudentes, spiritu mentes extollite, hymnumque victricem decantate, et ex beneficio canticum efficite, et sublata lætitiæ voce, Annuntiate usque ad extremum terræ, et a finibus orbis audiatur exsultatio, et salutare Dei admirandis operibus plenum. Etenim me magnitudo mysterii, praesentisque celebritatis virtus in oblivionem meæ imbecillitatis adducunt, crucisque laudes decantare, ipsamque mortem a Domino pło ne oppetitam (quoad vires patiuntur) extollere, et vitalem resurrectionem, quæ gloriam nobis peperit, universitatis hujus terminis nuntiare cohortantur. Nam gloria generis nostri, gloria Christi est, servarique per crucein merito crucis beneficium prædicamus. Optarem quidem, statim sub exordium orationis, angelicam mihi donați linguam, vocemque humana superiorem et excellentiorem, et quæ vim per terras et maria penetrandi haberet, quæque cunctos mortales præconio altisono, et ad omnes manante, ad anniversariam diei hujus festivitatem convocaret, ut cum magnitudine gaudii æquaretur etiam lætantium conventus, a finibus terræ collectus, et ex omnis conditionis hominibus constitutus; ut hac ratione quasi tuba quadam omnibus hujus solemnitatis caput et summam significarem, et perspicue declararem; tuba, inquam, non ex ære fusa et artificiose confecta, sed aurea illa et spirituali, que maximo suo ornamento et immortalem sinceritatem, et omninodam incorruptionem habet. Cum vero duo sint, quæ et vocem et orationem meam a proposito et incepto allucere noliantur, animi infirmitas, et in tam varias mundi plagas gentium diffusio, etiam atque etiam oro, ut ad utrumque amoliendum opem mihi feratis, ut illam quidem precibus vestris corroboretis, hanc auen frequentia, densoque accursu vestro, et alacritate ad audi ndum, compensetis; sic enim fortassis propositam materiam propius attingere, et oratiomis, ob communem totius orbis celebritatem instituta, melam assequi licebit. Exaltatur ergo adorationis cansa veneranda Domini crux; at interim prostat in argumentum dicendi, simulque astat multitudo timentium Dominum, populi, tribus, et linguæ a Buibus terrarum excitæ, videndi simul et audiendi causa. Nec est, qui laudationem mirandis rebus parem allaturus sit. Quis enim eloqui possit potentias Domini, et auditas facere omnes laudatio1 Aet. xii, 47. Εβουλόμην γοῦν ἀρχόμενος τοῦ λόγου, καὶ γλῶτ ταν εὐθὺς ἀγγελικὴν λαβεῖν, καὶ φωνὴν εἰληφέναι φύσεως ἀνθρωπίνης κρείττονα, καὶ διὰ πάσης δυ ναμένην γῆς καὶ θαλάσσης ἀφικνεῖσθαι, καὶ πάντας ἀνθρώπους ἐν ὑψηλῷ καλέσαι καὶ διαπρυσίῳ κηρύγματι πρὸς τὴν ἐτήσιον ταύτην τῆς ἑορτῆς τελετὴν, ἵνα τῷ τῆς χαρᾶς μεγέθει συνεπεκτείνηταί μοι καὶ τῶν εὐφραινομένων ὁ σύλλογος ἐκ περάτων γῆ; καὶ παντὸς γένους ἀνθρώπων συνεστηκώς, καὶ εύ τως ὡς διὰ σάλπιγγος ἠχῆσαι μέγα καὶ διατρανώ σαι πᾶσι τῆς πανηγύρεως τὸ κεφάλαιον, σάλπιγγος οὐ χαλκοστόμου τινὸς καὶ τεχνικῆς, ἀλλὰ τῆς παρ χρύσου καὶ πνευματικῆς, ἥτις μετὰ τῆς καλλίστης εὐπρεπείας καὶ τὸ ἀκήρατον ἔχει, καὶ ὅλως ἀδιάφλοραν. Δυσῖν δὲ ὄντων, ἅπερ μοι συνέχοντα μετὰ τῆς φωνῆς καὶ τὸν λόγον ἀπάγειν ἐθέλει τοῦ πράγματος, καὶ τῆς ἐγχειρήσεως ἀπείργειν τὴν ἔφεσιν, ψυ χικῆς ἀτονίας καὶ μήκους ἐθνῶν διασποράς, προς ἀμφότερα βοηθῆσαί μοι διανάστητε νῦν ὑμεῖς, καὶ τὴν μὲν ἐπιῤῥώσατε ταῖς εὐχαῖς, τὴν δὲ σπουδή συμπληρώσατε, προστρέχοντες ἀσμένως ἐπὶ τὸ κή ρυγμα, καὶ προθυμότερον τῆς ἀκροάσεως εφαπτό μενοι· οὕτως ἂν ἴσως καὶ δυναίμην εγγύς που της προθέσεως ἐλθεῖν, καὶ τὸν λόγον κατὰ σκοπὸν συμπερᾶναι τῆς οἰκουμενικῆς πανηγύρεως. Καὶ γοῦν ὑψοῦται μὲν εἰς προσκύνησιν ὁ τίμιος τοῦ Δεσπότου σταυρός, πρόκειται δὲ εἰς ἐξήγησιν, ὅπερ αὐτοῦ λέ γος καὶ πληθὺς παρέστηκε τῶν φοβουμένων των Κύριον, λαοί, φυλαὶ, καὶ γλῶσσαι ἐξ ἄκρων γῆς συνδεδραμηκότες εἰς τὴν προσβλεψιν ὁμοῦ καὶ ἀκρά ασιν. Καὶ τῶν θαυμασίων ἀξίαν τὴν εὐφημίαν ὁ προσκομίσων ἐστὶν οὐδείς. Τίς γὰρ καὶ δυνήσεται

τὰς δυναστείας λαλῆσαι τοῦ Κυρίου, καὶ ἀκου- nes ejus ", quas fecit superioribus sæculis a diebus στὰς ποιῆσαι πάσας τὰς αἰνέσεις αὐτοῦ, ὅσας τε ἄνωθεν πεποίηκεν ἐξ ἡμερῶν ἀρχαίων, προτυπών τὴν σταυροῦ δόξαν, καὶ ὅσας ἐσύστερον δι' αὐτοῦ τεθαυματούργησε καὶ μέχρι τοῦ νῦν οὐ διαλείπει τερατουργῶν, εἰς καύχημα τῶν ἠλπικότων ἐπ' αὐτ τὴν καὶ ἀσφάλειαν; Οὐκ ἔστιν ἀληθῶς, οὐκ ἔστιν οὐδὲ τῷ διαλαβεῖν, οὐδὲ παρακύψαι τῇ διανοίᾳ πρὸς τα κόσμῳ παντὶ μὴ χωρούμενα τοῦ Δεσπότου καὶ Σωτήρος Χριστοῦ, καὶ διὰ σταυροῦ τελούμενα, εἰς αἰῶνας δὲ ὅλους καὶ αἰῶνας αἰώνων ενεργούμενά τε καὶ θαυμαζόμενα, καὶ οὐκ ἀνθρωπίνην μόνον, ἀλλ᾽ αὐτὲ ἀγγελικήν, οἶμαι, καὶ ὑπερκόσμιον ἀρχέσαι δύναμιν πρὸς ὕμνον τῶν διὰ σταυροῦ τερατουργημάτων. Επίσης γὰρ ἄμαχός τε τοῖς ἀντιπάλοις ἡ τούτων δύναμις, καὶ τοῖς οἰκείοις εἰς εὐφημίαν ἀνέφικτος, καὶ νικητής ὄντως ἀναδείκνυται δεξιός ἑκατέρων, τοὺς μὲν καταράστων καὶ μόνῳ τῷ τυ ποῦσθαι, τῶν δὲ ἅπαντα λόγον ὑπερβαίνων τῷ εὐ σημεῖσθαι. Πλὴν ἀλλὰ καὶ γλῶσσαν ἁγιάζεσθαι τῷ περὶ σταυ μου λέγειν βουλόμενος ἐγώ, καὶ νοῦν φωτίζεσθαι τῷ συνεχῶς περὶ τούτου διανοεῖσθαι, τὰ πρὸ τῆς χάριτης, ὡς ἐν εἰκόνι τερατουργηθέντα τῆς τοῦ σταυροῦ δόξης θεωρεῖν προεθέμην, καὶ οὕτω τῆς ἡμῶν συνε λεύτεως τὸν πόθον ἀποπληρῶσαι. Δεῖξα: γὰρ ὁ λόγος βούλεται, ὡς ἡ παροῦσα πανήγυρις, οὐ μόνον ὅτι ἐν κόσμῳ τελεῖται παντί, ἀλλ' ὅτι καὶ τὴν ἀπ' αἰώκαὶ εἰς αἰῶνας πρόνοιαν τοῦ Θεοῦ κηρύττει, παγκόσμιος ἔστι τε καὶ ὀνομάζεται. Τοὺς μὲν γὰρ ἀρχαίους οι τύποι τοῦ σταυροῦ διέσωζον, τοὺς δὲ μετὰ τὸ Χριστοῦ πάθος καὶ τὴν ἀνάστασιν πάντας ἡμᾶς αὐτὸς διαλάμπων τῆς θείας ἀξιοῖ χάριτος, καὶ κοινός ἐστι καὶ παγκόσμιος ὁ σταυρὸς εὐεργέτη;" κραταιὰν γὰρ ἄνωθεν ἰσχὺν κεκτημένος, οὐ μόνον τυπούμενος νῦν, ἐν ἀληθείᾳ τοὺς ἐναντίους τροπου ται, ἀλλὰ καὶ πάλαι συμβολικώς διαγραφόμενος, τα θαυμαστὰ ἐκεῖνα καὶ ἐξαίσια κατειργάζετο θαύματα. Και θάλασσα μὲν τῇ πανσθενεῖ τούτου διετέμνετο ἐνεργεία· ποταμὸς δὲ πελαγίζων εἰ; αἷμα μετεβάλο λετο, καὶ Αίγυπτος διαφόροις πληγαῖς ἐμαστίζετο, καὶ ἔρημος ποικίλαις θεοσημείαις ἡγλαΐζετο, καὶ Μέρα ἐγλυκαίνετο, καὶ πέτρα πηγὰς ὑδάτων, ὡς ἐξ αλύσσου παρείχε, καὶ ᾿Αμαληκ κατεπολεμεῖτο, καὶ Φαραὼ κατεποντίζετο, καὶ ὄψεων ολέθρια δήγ ματα ἐθεραπεύετο, καὶ τἄλλα λαμπρῶς ἑτερατουργεῖτο θαυμάσια. Εἰ δὲ τῆς προτυπώσεως ή δήλωσις το αύτη, τῆς ἀληθείας ἡ φανέρωσις ὁποία; Ο antiquis³, adumbrans crucis gloriam, et quas posteriore tempore, ejnsdem crucis virtute, non sine miraculis perpetravit; et ad bodiernum usque diem patrare non desinit, ut gloriandi et præsidii sibi pollicendi occasionem omnes illi habeant, qui in eum sperant? Certe neque animo comprehendere, neque cogitatione vel paululum intueri licet ea, que totus mundus non capit, miracula, a cruce Domini et Salvatoris nostri patrata; quæque in omnes sæculorum æternitates adhuc perficiuntur. et ab omnibus summa admiratione afficiuntur, et non humanam tantum, sed neque angelicam illam et coelestem facultatem satis esse arbitror miracullis, virtute crucis perpetratis, digne celebraudis. Aque enim virtus ejus et hostibus insuperabilis est, et amicis omni laude major, vereque crux Introsque vincit, hos quidem vel sola sui efformatione conturbans, at vero illorum omnem orationem ad laudationem accommodatam transcendens. Cæterum ego et linguam de cruce disserendo sanctificare, nientemque assilua de cruce cogitatione illustrare volens, statui ea qua ante grati legem, tanquam in imagine de crucis gloria mirabiliter peracta sunt, ad contemplationem propr nere, et hac ratione desiderio concursus vestri satisfacere. Propositum enim mihi est demonstrare, presentem celebritatem, non modo quod in totu mindo agatur, sed quod etiam divinam in genus humanum providentiam ab omnibus sæculis osten - dat, vere toti mundo communem et esse, et appellari. Nam priscos typi crucis conservabant; at post mortem et resurrectionem Domini, omnes nos illuminans divina perfundit gratia. Estque crux commauis totiusque, qua patet orbis, benefictrix. Ιgmi enim vi divinitus donata, non modo nunc cum veritate peracta effingitur, adversarios terga dare compellit; sed et olim per umbram quamdam efformata, mirabilia illa et stupenda facta perpetravit. Et mare quidem omnipotenti hujus efficacitate divisum est, fluviusque, qui maris instar habet, in sanguinem versus; et Ægyptus variis plagis aflicta est; et solitudo variis portentis, coll.us editis, illustrata; et Marrha in dulcedinem vers; el petra fontes aquarum, quasi ex abysso, subinįnistravit, et Analec debellatus est, Pharao suluersus, et perniciosi serpentum ictus sanati; et id genus alia miracula splendide edita. Quod si umbræ et pr:esignificationis manifestatio tantæ virtutis exstitit, quantam effeacitatem ipsi veritati jam manifestatæ inesse oporte:? Ταύτῃ του καὶ κατ' ἐμαυτὸν ἀεὶ θαυμάζων ἐγω τὴν ὑπέρλαμπρον αὐτοῦ δόξαν, καὶ λόγοις νῦν ἐκδιη γεῖσθαι διανέστην, κοινωνούς τε τῆς εὐφροσύνης λαδεῖ, ἐθέλων ὑμᾶς, καὶ συμμετόχους τῆς ἐκθειάσεως. Σπεύδω γοῦν ψυχῇ πάσῃ καὶ προθυμίᾳ πρὸς τὸ δύο ξαν ἐκδιηγείσθαι Θεοῦ, καὶ ταύτης τῇ μετουσία δου s Psal. cr, 2. • Thren. 1, 7 et alibi. Quare illustrissimam cjus gloriam, semper apud animum meum admiratus, eamdem nunc quoque, ut verbis exsequar, exsurrexi, vobis lætitiae sociis totiusque festivitatis consortibus ascitis. Propero igitur toto pectore animique promptitudine ad glariam crucis Dominicæ enarrandam, conorque ut

MACARI CHRYSOCEPHALI communione ejus glorian ejus assequar; alferoque ξάζεσθαι, καὶ πίστιν εἰσφέρω τὴν πάντα πεφυκυίαν Gidem, quæ omnia postulata accipere solet; et abundantiore gaudio perfundor, cum oculos ad multitudinem et magnitudinem propositorum mirabilium converto. Suppetit enim mihi orationum plurimarum pulcherrimarumque, et huic solemnitati maxime accommodatarum copia, quarum aliæ jam propuntiatæ sunt, aliæ posteris non inconvenienter pro argumento futuris temporibus relinqui possunt; nam ignis naturam disceptatio de cruce imitatur, omnibus absque sui imminutione sufficit, nec tamen defcit; nam a seipsa decorem et magnificentiam habet; quæ nibil aliud quam perpetua exsultatio, ut Isaias ait, et lætitia indeficiens genera - tionum generationibus rite et convenienter a Domino concessa. Et quemadmodum si quis ad fontem illum perveniret, quem ab initio ex terra ascendere, ut facjem terræ irrigaret, Scriptura testatur *; si quis, inquam, ad hunc fontem pervenire, admiraretur quidem, ut par est, mirabilium immensitatem; nunquam autein totam aquæ copiam videre posset, etiamsi longam, spectandi gratia, ad scatebras moram trahieret; semper enim fluenta intuebitur, nunquam autem fluentorum principium: ita etiam quod ad præconia crucis attinet, contingit; nam nonnulla corum sunt quæ sermone panduntur, alia quæ cogitatione informantur, alia quæ apud pietate prastantes viros, quasi in aerario reposita sunt, quæ et nunc et post communem omnium resurrectionem, in sempiternum avum in regno α λαμβάνειν τὰ αἰτούμενα, καὶ χαίρω μᾶλλον ἀφορῶν πρὸς τὸ πλῆθος ἅμα καὶ μέγεθος τῶν προκειμένων θαυμασίων. Εξεστι γάρ μοι λόγων οἰκείων τῇ πανη γύρει πλείστων τε καὶ μεγίστων ἐμπορῆσαι καὶ τού των τοὺς μὲν εἰρηκέναι, τοὺς δὲ παραλείψαι εἰς φι λότιμον ὑπόθεσιν τοῖς μεθ᾿ ἡμᾶς τηρουμένοις· κατά γὰρ τὴν πυρὸς φύσιν πολλοῖς ἐξαρκῶν ὁ περὶ σταυ ροῦ λόγος ἀμείωτος μένει, ὅλην παρ' ἑαυτῷ τὴν ἰδίαν ἔχων εὐπρέπειαν, ἡδ' ἔστιν ἀγαλλίαμα αἰώνιον, ὡς ἂν Ησαΐας φαίη, καὶ εὐφροσύνη ἀένναος, γενεαίς γε νεῶν ἀγαθοπρεπῶς παρὰ Κυρίου χορηγουμένη. Και ὥσπερ εἴ τις ἐπὶ τὴν πηγὴν γένοιτο, ἣν ἀναβαίνειν ἐκ τῆς γῆς τὸ κατὰ ἀρχὰς εἶπεν ἡ Γραφὴ, καὶ τὸ πρόσωπον τῆς γῆς ἐπικλύζειν, εἴ τις κατ' αὐτὴν ἔλθει ποτέ, θαυμάσει μὲν τὸ τῶν θαυμάτων, ὡς εἰκὸς, ἄπειρον· ἰδεῖν δὲ αὐτῆς τὸ πᾶν ὕδωρ οὐδαμῶς δυνή σεται, κἂν ἐπὶ πολὺ τῇ θές προσμένῃ· ἀεὶ γὰρ τὸ ῥέον, οὐ μὴν δὲ τὸ βρύειν ἀρχόμενον ὄψεται· οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν ἐγκωμίων του ζωοποιοῦ συμβαίνει σταυ ροῦ· τὰ μὲν γὰρ λέγεται τούτων, τὰ δὲ νοεῖται, τὰ δ' ἔστι παρ' αὐτῷ θείοις ἀνδράσι ταμιευόμενα, νῦν δὲ καὶ μετὰ τὴν κοινὴν ἡμῶν ἐξανάστασιν ἐν τῇ βασιλεία τοῦ Θεοῦ δι' αἰῶνος θαυμάζεσθαι. Δαψες τοίνυν ἡ χάρις, πλουσία ἡ δωρεά, ἄπειρα καὶ ὑπερφυῆ πάντα, καὶ τίγε ἄλλου ἢ σταυροῦ ἄξια τὰ προ κείμενα; Καὶ οὐκ ἀποροῦμεν, ὅτι χρὴ λέγειν περὶ σταυροῦ, ἀποροῦμεν δὲ τρόπον ἕτερον, οὗτινος χρὴ μνησθῆναι πρότερον, ἑκάστου πρὸς ἑαυτὴ χαριέντως ἡμᾶς ἔλκοντος, καὶ πρώτου θαυμάζεσθαι πείθοντος, ὡς ἐν λειμῶνι πολυανθεῖ καὶ ποικίλῳ τῶν ἀνθέων τα κάλλιστά τε καὶ εὐωδέστατα. Dei admirationi erunt. Larga igitur gratia est, et cpulentum donum; omnia immensa et supra ordivarium naturæ cursum; et quonam alio quam crucis argumento, ea quæ instant, digna sunt? Nec materia destituimur, cum de cruce dicendum. Illa nos potissimum inopia premit, quænam res priore loco expelienula sit, unaquaque prius nos ad sese haud siue gratia et lepore, invitante, imo et tra hente, et ut suam admirabilitatem prius contemplemur, alliciente; ut proinde nobis eveniat, quod ¡is qui floriferis in saltibus, et in pratis omnium florum varietate picturatis versantur. Οὕτω δὴ ἔχοντες καὶ εἰς καινὴν ἀπορίαν ἐξ ὑπερβαλλούσης εὐπορίας ἐλθόντες, δεῖν ἔγνωμεν τοῖς και ροῖς μάλιστα τῶν ἀρίστων τούτων ἐξακολουθῆσαι θαυμασίων, καὶ ἄνωθεν ἀναλαβεῖν τῷ λόγῳ τῶν ἀρ· χαιοτέρων διήγησιν, τὰ συμβολικώς τε πάλαι τὴν τοῦ σταυροῦ χάριν εἰκονίζοντα προτιθέμενοι, καὶ τὰ δεσποτικῶς ὕστερον ἐπιτελεσθέντα προσεπιφέροντες, καὶ συμβιβάζοντες ἄμφω πρὸς ἄλληλα· οὕτω γὰρ καὶ τὴν προσγενομένην ἀπορίαν διαλύσομεν, καὶ Porro cum hæc ita sese habeant, cumque ex ipsa copia adl inopiam redacti simus, id factu optimum arbitramur, ut temporis et miraculorum opportunitate utamur, altiusque eorum quæ priscis sæculis gesta sunt, explicationem repetamus, propositis iis quæ olim symbolice crucis gratiam adumbrabant, allatisque postea iis quæ a Domino gesta sunt, et inter se invicem collatis. Hac enim ratione dubitaLionem quæ exstitit, dissolvemus; neque aberrabiurus, quo minus ea quæ sublimiora sunt, præpona- περὶ τὴν τῶν ὑψηλοτέρων προτίμησιν οὐχ ἁμαρτήσ mus. Sed ea quæ primo dicta sunt, prima quidem erunt ordine propter tempus, neque dignitate ob explicationem nostram posteriora fient, licet ut typi et umbræ veritatis prima sint, simulque secundas tenere dicantur; a seipsis enim tantummodo vincuntur, quippe quæ in figura evenerint, et spirituali oculo intuenda sint, Nobilis antein in primis est typus ille crucis, qui ab ortu solis petitur. Ibi enim paradisus est, in quo et vitae liguum, crucis figura, plantatum, quod mihi quidem, si mandata Dei ob- • Isa. LX", • Gen. 11, 6, σομεν, ἀλλὰ τὰ πρότερα, προτέρω; εἰρημένα, πρώτα μὲν ἔσται τῇ τάξει διὰ τὸν χρόνον, οὐ δεύτερα δὲ τῇ ἀξία διὰ τὴν ἀφήγησιν, κἂν ὡς τύποι τῆς ἀληθείας καὶ πρῶτα τυγχάνῃ, καὶ δεύτερα χρηματίζῃ, ὑφ' ἑαυ τῶν μόνον ἡττώμενα ὡς ἐν ἐκβάσει γεγονότα, καὶ πνευματικῶς θεωρούμενα. Καὶ τοίνυν εὐγενὴς οὗτός ἐστι, καὶ τῶν ἀφ' ἡλίου ἀνατολῶν· ἐκεῖ γὰρ ὁ παράδεισος, ἐν ᾧ καὶ τὸ προτυποῦν τὴν ζωηφόρον σταυ ρν ζωῆς ξύλον πεφύτευται, ὃ προέκειτο μὲν τετη ρηκέτι μοι τὴν ἐντολὴν εἰς μετουσίαν, ὡς ἔπαθλο,

1st præmium; ut quemadmodum ex ligno eo usque inlacto, et a nemine degustato, gloriam capere licebat, sic ex hoc vitæ perpetuitatem decerperem. At simul atque vetito fructu me contaminavi, ah hoc itidem exclusus sum, summisque illis deliciis vel maxime hanc ob causa: excidi. At vero Chri stus immortalitatis lignum, et arbor æternæ vitæ secus decursus aquarum plantata, cum in novo divinæ Scripturæ paradiso apparnisset, lignoque crucis propter me affixus fuisset, ut panis vitæ, et ut immortalitatis botrus, non solum concessit ut dignitatem, qua antea præditus eram, quamque ἶν' ὡς ἐκ του ἀβρώτου τέως τὴν εὔκλειαν, οὕτως ἐκ Λ servassem, propositum erat in communionem et τούτου καὶ τὸ ἀείζωον λάβοιμι. Ἐπεὶ δὲ τοῦ ἀπηγορευμένου μετέσχον καρποῦ, καὶ τῆς τούτου γεύσεως ἐκωλύθην, καὶ διὰ τοῦτο μάλιστα τῆς τρυφῆς ἐξεβλήθην. Χριστὸς δὲ ἀθανασίας ξύλον μοι, καὶ δένδρον ζωῆς αἰωνίου παρὰ τὰς διεξόδους τῶν ὑδά των ὀφθεὶς ἐν παραδείσῳ νέῳ τῆς θείας Γραφής, και ξύλῳ προσπαγεὶς τῷ τοῦ σταυροῦ δι᾿ ἐμὲ, ὡς ζωῆς ἄρτος, ὡς βότρυς ἀθανασία;, οὐ τὸ εἶναι μόνον ἁπλῶς αὖθις ὅπερ ἀπώλεσα διὰ πείρας θανάτου καὶ σώματος διαφθορᾶς ἐδωρήσατο, ἀλλὰ τὸ εὖ εἶναι, καὶ τὸ εἰς ἀεὶ ζῆν φιλανθρώπως διὰ πίστεως έχα ρίσατο. morte et corruptione amiseram, recuperarem, seul etiam ut præclare perpetuo per lide viverem, humanissime et liberalissime largitus est. Παραπλησίως δὲ καὶ ἡ σωστική τοῦ Νεε κι ωτὸς τὸ κατὰ σταυρὸν εἰκόνιζε μέγα μυστήριον, όπηνίκα τὸ τοῦ κόσμου παντός φεύγουσα ναυάγιον, μικρά διέσωζε τοῦ γένους ἡμῶν σπέρματα, την τοῦ δικαίου μόνην οἰκίαν, καὶ ἐν ὀκτὼ τοῖς πᾶσ λογικοῖς τὴν ἀνάστασιν Χριστοῦ προετύπου, ὀγδόην οὖσαν τὴν αὐτὴν, καὶ πρώτην, καὶ μίαν τὸ θαυμαστότερον· ὀγδόην διὰ τὰς προλαβούσας εἰς πρόκαι ρον παλινζωίαν· πρώτην διὰ τὰς ἐπακολουθούτας εἰς εὔκαιρον ἀειξωΐαν, καὶ μίαν διὰ τὸ ἐξαίρετον τῆς ἐγέρσεως ὅτι ἑαυτὸν ἐξανέστησε μόνος τῶν ἀπ' αἰῶνος ἢ εἰς αἰῶνας εγειρομένων. Έδει γὰρ κάν τῇ ἀναστάσει τι ὑπὲρ ἡμᾶς ἔχειν, τὸν καὶ ἐν τῇ γεννήσει τοῦτον λαβόντα θεῖον τοῦ Δεσπότου ναόν, καὶ διὰ τοῦτο μία ἡ τοῦ Σωτῆρος ἀνάστασις, ὡς πανσθενῶς αὐτουργηθεῖσα, καὶ κατ' ἐξουσίαν ἰδίαν αὐτοῦ καὶ δύναμιν τελεσθεῖσα, τὸ τοῦ πάθους ὁμοῦ καὶ τὸ τοῦ θανάτου εκούσιον μιμουμένη, ὥσπερ Τῆτα καὶ ἔλεγε περὶ μὲν τοῦ πάθους τῷ δικάζοντι· Οὐκ εἶχες ἐξουσίαν οὐδὲ μίαν κατ' ἐμοῦ, εἰ μή σοι ἦν δεδομένη άνωθεν. Περὶ δὲ τοῦ θανάτου, καὶ ἀναστάσεως· Εξουσίαν ἔχω θεῖναι τὴν ψυχήν μου, καὶ ἐξουσίαν ἔχω λαβεῖν αὐτήν. ᾿Αλλὰ τῇ μιᾷ ταύτῃ καὶ ὑπερφυεῖ ἑκάτερα συναριθμεῖται τά τε παλαιά καὶ τὰ νέα, ἵν᾿ ἀμφότερα τιμηθῇ. καὶ τὰ μὲν ὡς τύποι τῆς ἀληθείας, τὰ δὲ, ὡς εἰκόνες τοῦ ἀρχετύπου δοξασθῇ. Διὸ καὶ πρώτη γίνεται, καὶ ὀγδόη γνωρίζεται, οὐκ ὀγδόη δὲ μόνον ἡ τριήμερος τοῦ Κυρίου ἀνάστασις, ἀλλὰ καὶ ἐν ὀγδόῃ γέγονεν ἡμέρᾳ, τῇ πρώτῃ ταύτῃ τῶν ἡμερῶν, καὶ μιᾷ τῶν Σαββάτων, ἵν᾿ ὥσπερ πάντων ἀνθρώτων ἐπραγματεύθη τῶν ἐν χρονικῷ διαστήματι, τοῦτο γὰρ τὸ τριήμερον βούλεται, οὕτω καὶ τὴν μέλλοντα διαγράψῃ σαφῶς αἰῶνα μετὰ τὴν ἐνταῦθα ἐξωματικὴν τοῦ χρόνου περίοδον, ἀναφαινόμενον, καὶ εἰς μίαν ἀνέσπερον επεκτεινόμενον ἡμέραν καθ᾽ ἣν ἀναστήσεται πᾶν τὸ πλάσμα, τὸ μὲν εἰς ζωῆς, τὸ δὲ εἰς κρίσεως ἐξανάστασιν, ἀλλ' μὲν κιβωτὸς οὕτω τὸν σταυρὸν καὶ τὴν δι' αὐτοῦ παγκόσμιον προδιετύπου σωτηρίαν. Pari modo et arca illa, quæ Noe conservavit, crucis figuram gessit, quando totius mundi quasi, naufragium et diluvium efugiens, exiguum generis humani semen salvum et incolume retinuit; familiam nimirum justi illius, et per octo ratione præditas animas resurrectionem Christi præsignificabat, que et ipsa octava est, et prima, et quod mirabilius, unic. Octava, propter illas quæ ad tempus factæ, in vitam restitutiones; prima, propter sequentes quæ ad sempiternam vitam adipiscendam peractæ sunt, et peragentur; una, propter singolarem præstantiam excitationis, quia seipsum solua ex omnibus illis, qui ab omni sæculorum memoria resuscitati sunt, excitavit; oportebat enim ut et in resurrectione aliquid supra communem cursum et legem haberet ille, qui in ortu suo sanctum illud Domini templum sortitus fuerat: ea de causa unica est hæc Salvatoris resurrectio, tanquam omnipotenti virtute peracta, propriaque potestate et facultate patrata, quippe quæ et passionis simul et mortis voluntariam rationem imitaretur; quem - admodum et de passione sua dixit ad præsidem: Non haberes ullam potestatem in me, nisi tibi data fuisset desuper. At de morte et resurrectione hæc prænuntiavit: Potestatem habeo ponere animam meam, et potestatem habeo recipere eam '. Caeterum uni huic et omnem naturam supergressa: utraque accensentur, tam vetera quam nova, nɩ utraque honorentur: hæc quidem, ut veritatis figure; illa autem, ut archetypi imagines. Ea de causa prima est, et octava appellatur. Neque soΙum oclava est resurrectio Domini tertio die perfecta, sed et octavo die accidit: prima videlicet dierum, et una Sabbatorum, ut quemadmodum pro salute omnium hominum, qui temporis intervallo circumscribuntur, est suscep'a (hoc enim triduanum spatium indicat), ita etiam perspicue futurum sæculum designet, quod post septenarium hunc temporis circuitum exsistet, et ad unum vesperæ expertem diem extendetur, quo omnis crea· tura resurget, partim in resurrectionem vitæ, partim in resurrectionem judicii *. Et area quidem hunc in minduin crucens, eamque, quæ per crucem omnibus obvenir, salutem præfigurabal. • Jean, xix, 11. 7 Joan. x, 18. • Joan. v, 29.

Cæterum Noe et vocabulo et moribus Salvatoris Imago erat. Nam Christus vera Justitia et requics per liguum crucis, ab eluvione, qur sub intelligentiam cadit, et a peccatorum diluvio humanam genus præservavit, timeque columba sub vesperam ad arcam revertit, germen olivæ afferens. At jam erux lignum misericordiæ et benignitatis nobis esse cœpit, quam commiseratione erga nos commotus, Emmaunel in fine sæculi suscepit. Nam hoc mihi illul, od vesperam, insinuare videtur. Spiritus certe sanetus prædicans per os apostolorum crucis dispensationem, occultamque rationem, voluptates illis, que totum terrarum orbem occupaverunt, exsiccavit, et inspietatis inundationem coercuit. Neque historia de Abrahamo omnium ore cclebranda et gratiae, quæ ex cruce enasci:ur, plane est expers. Ille enim filium unigenitum, ex promissione susceptum, et in quem promissio, velut in terminum tendebat, ad cadem duccbat, et inmolare festinabat; jussus a Deo, volente, opinor, ut etiam justi hujus erga Deum pietas et observantia, omni posteritati, quamvis 'serar, admirationi esset, et ut sacrificium illud pro totius mundi salute peragendum firmaretur, sacrificium, inquam, illud, quo mactandus erat Agnus ille innocuus et immaculatus, qui tollit peccata mundi; et ut id quod merum beneficium erat, quasi debitum quoddam nobis clemenier repræsentaret et prædemonstraret, atque simul Ο δὲ Νῶς καὶ κλήσει καὶ τρόπῳ τοῦ Σωτῆρος ἦν προεικόνισμα. Χριστὸς γὰρ ἡ ἀληθὴς δικαιοσύνη καὶ ἀνάπαυσις, διὰ ξύλου σταυροῦ τοῦ νοητοῦ διέσωσεν ἡμᾶς κλύδωνος, καὶ κατακλυσμοῦ ἁμαρτιῶν ἐῤῥύσατο τὸ ἀνθρώπινον, καὶ τότε μὲν ἡ περιστερά πρὸς ἑσπέραν ἐπὶ τὴν κιβωτὸν ἐπανῆκε, κάρτα; Ελαίας κομίζουσα. Νῦν δὲ ξύλον ἐλέου καὶ φιλαν θρωπίας γέγονε ἡμῖν σταυρός, ὃν διὰ τὸν περί ἡμᾶς οἶκτον ὁ Ἐμμανουὴλ κατεδέξατο, ἐπὶ συντε λείᾳ τοῦ αἰῶνος· τοῦτο γάρ μοι τὸ πρὸς ἑσπέραν νοεῖν δίδωσι. Καὶ τὸ Πνεῦμα δὲ τὸ ἅγιον κηρύττου διὰ στέματος τῶν ἀποστόλων τὴν διὰ σταυροῦ οίχο νομίαν, τὰς ἀνὰ πᾶσαν τὴν γῆν κεχυμένας ἡδονας κατεξήρανε, καὶ κατέπαυσε τὸν τῆς ἀσεβείας κατακλυσμόν. Οὐδ᾽ ἡ κατὰ τὸν ᾿Αβραὰμ ἀξιύμνητος ἱστορία τῆς κατὰ τὸν σταυρὸν πάντως ἄμοιρος χάριτος. Υϊν γὰρ ἐκεῖνος τὸν μονογενῆ, τὸν ἐκ τῆς ἐπαγγελίας, καὶ εἰς ἂν ἡ ἐπαγγελία, πρὸς σφαγήν εγε, καὶ Ούειν ἔσπεύδε, τοῦτο παρὰ Θεοῦ κελευσθείς, ἐθέ λοντος, οἶμαι καὶ τοῖς μετὰ πολλὰς γενεάς ἀνθρώ ποις τὴν τοῦ δικαίου θαυμάζεσθαι περὶ αὐτὸν εὐσέβειαν, καὶ βουλομένου τὸ μυστήριον προπιστώσασθαι τῆς παγκοσμίου θυσίας, τῆς ὑπὲρ ἡμῶν σφαγῆς τοῦ ἀμώμου καὶ ἀσπίλου ᾿Αμνοῦ τοῦ αἵροντος τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου, καὶ ὡς ἔφίημα τὴν εὐεργε σίαν ἀποδεῖξαι φιλευσπλάγχνως, ἵν' ἅμα καὶ ἀρετῆ; κληρωτήν, καὶ πίστεως διδάσκαλον, καὶ δωρεᾶς τῆς μεγίστης ἀρχηγὸν τὸν πατριάρχην ανακηρύξει καὶ οὕτως ἐμφραγῇ τὸ μικρὸν διαβόλου στόμα, οὐ διὰ τῆς Ἰουδαϊκῆς μόνον θεομαχίας, ἀλλὰ καὶ δι' Ἑλληνικῆς, καὶ δι' αὐτῶν δὴ τῶν ψευδοχριστῶν αἱρετικῶν τὴν οἰκονομίαν ἀνατρέποντος. Εἰ γὰρ & Γρωπος εἰς τοῦτο φιλοθεῖος ἦλθεν, ὡς καὶ τὸν υἱὲν θῦσαι τῷ δεδωκότι Θεῷ, πῶς οὐκ ἔμελλεν ὁ ὑπεράγαθος ἡμῶν Δημιουργὸς διὰ φιλανθρωπίας ἄλυσσον ὑπὲρ τῆς οἰκουμενικῆς σωτηρίας τὸν Μο νογενῆ δοῦναι; patriarcham et virtutis possessoremn, et fidei magistrum, et maximi minueris auctorem pronuntiaret; ut hac ratione exsecrandum diaboli os obstrueretur, qui non modo per Judaicant impietatem, sed et per Græcorum gentiliumque perversitatem, et per ipsos falsi nominis Christianos hæreticos, divini verbi deconomiam et dispensationem evertere nititur. Si evim homo eo erga Deum, amoris processit, ut voluerit filium suum ei, a quo illum aeceperat, immolare, quomodo fieri poterat, ut clementissimus et benignissimus noster conditor, infinita sua misericordia impuisus, non offerret pro totius mundi salute unigenitum suum Filium? ϋ Abraham quidem figuram cœlestis Patris, ejusque in nos benevolentiæ gerens, adducebat filium suum Isaac, qui lignis in humeros acceptis, patrem sequebatur, crucis imaginem exprimens, et Jesu meum ad passionis locum abeuntem adumbrans; . unigenitus enim Filius est unici Patris, principio " carentis, et unicæ matris secundum carnis ortum, crucemque, in humeros sublatam, bajulaņs mortem illam ab omņibus decantatam, nostri causa sustinuit. Porro Isaac impatibilem divinitatem iusiuua vit, divino mandalo (mori prohibitus; ariete autein humanitas significabatur, et mors quam Christus secundum humanam naturam subiit. Etenim sicut oris ad occisionem ductus est, et ut agnus coram fondente se obmutuit '. At planta Sabec idem est quod planta remissionis, nec aliud innuit, præter crucem, qua remissionem peccatorum consecuti • [sa, till 7. · Εντεῦθεν λοιπὸν ὁ μὲν ᾽Αβραὰμ τὴν τοῦ Θεοῦ Πατρός σχηματίζων εὐδοκίαν προςῆγε τὸν Ἰσαάκ, ὁ παῖς δὲ, τὰ ξύλα επωμισάμενος, εἴπετο μετά τοῦ πατρὸς, καὶ σταυροῦ τύπων ἔσωξε, καὶ τὸν ἐμὸν Ἰησοῦν ἐρχόμενον ἐπὶ τὸ πάθος εἰκόνιζε - Μονογε νής γὰρ μόνου Πατρὸς ἀνάρχου καὶ μόνης μητέρας τὸ κατὰ σάρκα γεγέννηται, καὶ τὸν σταυρὸν ὡς ἐπωμάδιον ἔχων τὴν ἀοίδιμον ἑκουσίως ὑπέστη δι' ἡμᾶς θάνατον. Πλὴν ὁ μὲν Ἰσαὰκ τῆς ἀπαθούς θεότητος τύπος ἐγένετο, καὶ θείᾳ φωνῇ θνήσκειν ἐκωλύετο· τῷ κριῷ δὲ ἡ ἀνθρωπότης ἐδηλοῦτο, καὶ ὁ κατ' αὐτὴν Χριστοῦ θάνατος. Ως πρόβατον γὰρ ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη, καὶ ὡς ἀμνὸς ἐναντίον τοῦ κείραντος ἄφωνος. Τὸ δὲ φυτὸν Σαβέκ, φυτών ἀφέσεως σημαίνει, ὅπερ ἐστὶν ὁ σταυρός, δι' οὗ ἄφεσιν ἁμαρτημάτων δεδώρηται. Οὕτω δὲ καὶ Έζεκιήλ ὕδωρ ἀφέσεως τὸ προτυποῦν τὴ βαπτί

' σματος ύδωρ εκάλεσε. Δύο γάρ ἐστι τα χαριζόμενα sumus. Quo sensu Ezechiel quoque aquam remisτῶν ἁμαρτημάτων τὴν ἄφεσιν, πάθος διὰ Χριστὸν καὶ βάπτισμα τὸ σωτήριον· καὶ γοῦν Ἀβραάμ ἠγαλλιάσατο, ἵνα ἴδῃ τὴν ἡμέραν τοῦ Κυρίου, καὶ εἶδε τυπινῶς, καὶ ἐχάρη, ἡμέραν δηλαδή τὴν τοῦ πάθους καὶ τῆς ἀναστάσεως. Ἐπειδὴ ὥσ περή Σάρρα τριήμερον μετὰ τὴν θυσίαν ζῶντα παραλαβοῦσα τὸν Ἰσαὰκ εὐφραίνετο, οὕτως ἡ Έχε κλησία τριήμερον μετὰ τὸν σταυρὸν ζῶντα τὸν Ἰηστοῦν εἶδε, καὶ ἐχάρη, καὶ τὴν χαρὰν αὐτῆς οὐδεὶς ἀφελέσθαι δύναται. Ἐπεὶ δὲ καὶ τὸ τῆς ἐπαγγελίας και πέρας λαμβάνειν ή ξατο, καὶ πληθύνεσθαι λοιπὶν ἔδει, τὸ τοῦ δικαίου σπέρμα, ὡς τοὺς ἀστέρας τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ὡς τὴν ἄμμον τὴν παρὰ τὸ χείλος τῆς θαλάσσης, ἐφόδιον Ἰακὼν τὸ ἐπαινετὸν κλέμμα ποιεῖται τὴν τοῦ πατρὸς εὐχήν, καὶ στέλλεται τὴν ἐπὶ τὸν συγγενῆ Λάβαν, καὶ τὸν ἀδελφὸν ἀποδιδρά σχει φονώντα, καὶ ἐν τῇ ῥάβδῳ αὐτοῦ διέρχεται τὸν Ἰορδάνην, ὅπερ ἀληθῶς τοῦ νέου λαοῦ τἀγαθὰ προδιέγραφε, τὸν σταυρόν φημι, καὶ τὸ βάπτισμα οὕτω γὰρ τοῦ ἐξ ἀρχῆς ἀνθρωποκτόνου τὸν έλεθρον ἐκπεφεύγαμεν, καὶ εἰς Χαρὰν μετέβημεν, οὐ τόπον σημαίνουσαν ανακλίσεως, ἀλλ᾽ εὐφροσύνην ἔχουν σαν τὴν αἰώνιον. ἣν καὶ προδηλῶν ὁ Ἰακὼν εἰς Χαρὰν ἐγεγόνει, καὶ ἐκοιμήθη ἐκεῖ, καὶ τὴν οὐρα νομήκη τεθέαται κλίμακα ἐφ' ἧς ἐπεστήρικτο Κύ μικς. Ταύτῃ δὲ πάλιν ὁ σταυρὸς ἀπεικαζόμενος ἦν, ἐν ᾧ Χριστὸς ἐπεστηρίχθη μετέωρος, καὶ πρὸς ἑαυτὸν πάντας ἀνείλκυσεν. Ἐπάγη δὲ πάντως τὸ τῆς παγκοσμίου χαρᾶς πρόξενον ξύλον, ἵνα δὴ καὶ ὁ τῆς οἰκουμένης κεκοίμητο πατριάρχης Αδάμ. Λίθος δὲ ἦν, φησί, πρὸς κεφαλὴν αὐτοῦ, καὶ δὴ τόπος κρανίου τὸ λιθόστρωτον, οὗ ἐπὶ τὸ ἄκρον ἐκκέχυται τὸ σωτήριον αἷμα του θεανθρώπου Ἰησ σου, ἀγαλλιάσεως ἔλαιον· ὁ θεῖος ἂν εἴποι Δα 16, ὡς τῆς ἐξ ἁμαρτιῶν σκυθρωπότητος τους μεταλαμβάνοντας βυόμενον. sionis dixit, eam videlicet, quæ salutares baptismi undas præfigurabat. Duo enim sunt quæ peccatorum remissionem largiuntur, passio et mors Chris:i gratia suscepta et obita, et salutiferm baptismaris aquar: Exsultavit Abraham, ut videret diem Domini, viditque, in imagine, et gavisus est 10 diem videlicet passionis et resurrectionis. Et quemad no lum Sara, recepto tertio post sacrificium peractum d'e Isaac vivo et salvo, magnam voluptatem cepit; ita et Ecclesia, cum tertio post mortem die Jesum redivivum intueretur, omnibus lætitiis cumulata incessit; nec est qui gaudium hoc ab illa auferve queat. Postquam autem promissionem jam fiuer accipere, opere ipso compleri, justique semen, ut stellas cœli et ut arenam quæ est in littore mari…, multiplicari oportebat, Jacob viatici loco, furtum illud memorabile committens, pacis benedictionem sibi comparat, mittiturque ad cognatum Liban, fratrem, qui sanguinem et calem spiralat, fugiens, et in baculo suo transit Jordanem: quæ res vero novi populi fortunas prænotabat, crucem, inquam, et baptismum: hoc enim modo effugimus exitium quod nobis imminebat ab eo qui ab initio homicida fuit. Et in Charan translati sumus; non qua: locum requiei significet, sed quæ nullo fine terminandam jucunditatem contineat; quam et Jacob præfiguraus in Charan venit, ibique fessa membra somno refecit, scalamque ad cœlos pertingentem vidit, cui Dominus innitebatur; quae crucis similitudinem præ se tulit, in qua Christos sublimis fixus est, et ad seipsum omnes traxit. Fixum verɑ est illud lætitiæ ad omnes spectantis efficiens hgnum, ubi communis omnium parens requieveral, Lapis autem erat, inquiunt divinæ Litteræ, ad capuɩ ejus. Atqui Lithostroton, hoc est, locus lapidibus strates, locus est Calvariæ, cujus summitatem sanguis Salvatoris, Deique et hominis Jesu efusus aspersit, quem oleum lætitiæ divinus. David appellaverit "; homines enim, qui ejus participes fieri volebant, ex peccati mœrore et angore liberavit. Τί δὲ ὁ πάντ' ἄριστος Ἰωσήφ; Οὐ τύπος ἦν ἀριβήλως Χριστοῦ τοῦ ἐμοῦ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος; Και μὴν φθονείται διὰ τὰ ἐνύπνια, ὥσπερ Ἰησοῦς διά τὰ θαύματα, καὶ εἰς ἐπίσκεψιν τῶν ἀδελφῶν παρασ γενόμενος, λάκκῳ ἐμβάλλεται, καὶ τῶν αὖθις ἐκεῖθὲν ἀνέρχεται, τὴν Δεσποτικὴν ἐπὶ τοὺς Ἰουδαίους πρόνοιαν εἰκονίζων, καὶ τὴν ἐν μνημείῳ κατάθε σ.ν, καὶ τὴν ἐκ νεκρῶν ἐξανάστασιν, καὶ συχοφαντεῖται μὲν πρὸ τῆς ἐπιβουλῆς πρὸς τὸν πατέρα, συκοφαντεῖται δὲ μετὰ τὴν ἐπιβουλὴν πρὸς τοὺς βαρβάρους, καθάπερ καὶ Χριστὸς πρὸ τοῦ σταυ μεν μὲν ὡς ἀντίθεος, μετὰ δὲ τὴν τελευτὴν ὡς διάφθορος αἱματοῦται, καὶ διαῤῥήγνυται τὸν για τῶνα, καὶ αὐτὸς ἀπαθὴς διαμένει, τὸ κατὰ σάρκα απ' τὸν τοῦ Σωτῆρος ἐμφαίνων, καὶ τὸ κατὰ τὴν θεότητα ἀπαθες, βασιλεύει τῆς ἁμαρτίας, καὶ τῶν Αἰγυπτίων άρχων, καὶ σιτοδότης γίνεται, την Χρι στοῦ προδεικνύς νίκην, καὶ τὴν ἐπὶ τὰ ἔθνη βίαι to goal. vl.1, "Pal, SLI 8. At quid de optimo et præclarissimo Joseph dicemus? An non manifeste typus exstitit Christi Dei mei et Salvatoris? Atqui invidiam sustinet propter insomnia, sicut Christus propter miracula; et cum fratrum visitandorum gratia venisset, in lacum eļ cisternam conjectus est: indeque rursus incolumis extractus, Domini erga Iudæos curam et pros videntiam, velut in immagine referens, ejusque in sepulcrum depositionem, et ex mortuis resurre clionem, et ante insidias sibi structas, variis calum nis apud patrem traducitur; post insidias, crimin-tiones quoque apud Barbaros subit, ut et Christus. ante cturem, tanquam Deo contrarius, post morvero ut corruptor proscinditur. Laceratur tunica ejus, at ipse omnis passionis expers permanet, mortalitatem humanæ naturæ in Christo, et immortalitatem divinitatis indicans. Peccatum sibi subjicit, Ægypriis imperat, alimenta subuni

MACARI CHRYSOCEPHALI ζωῆς τράπεζαν, διά τε τῆς τοῦ Εὐαγγελίου διδασκαλίας καὶ τῆς μυστικῆς ἱερουργίας. Εἰ δὲ καὶ τοὺς ἀδελφοὺς ἔθρεψε, καὶ εἰς προσκύνησιν ἤγαγε, καὶ τοῦτο κατὰ τύπον τῆς ἀληθείας· πολλοὶ γὰρ καὶ τῆς παλαιᾶς λατρείας νέος Ισραήλ γεγονότες εὐαγγελικῶς διετράφησαν, καὶ ἐν πνευματικῇ ἀλη θείᾳ τὸν Θεὸν προσεκύνησαν. Διὰ ταῦτα γοῦν τύπος μὲν ὁ Ἰωσὴφ τοῦ Ἰησοῦ. nistrat: Two Christi victoriam, et regnum inter λείαν, καὶ τὴν παρ' αὐτοῦ δεδωρημένην τῷ κόσμῳ gentes, vitæque mensam, ab ipso universo terrarum orbi per evangelicam doctrinam, et mysticam operationem, comparatam, innuit. Quod autem et fratres aluit, et ad se adorandum adduxit, ne istud quidem absque veritatis figura accidit. Multi enim de antiqua etiam lege et observantiæ cultu in novum Israelem transmutati, sacrosanctis Evangelii ednliis pasti sunt, et in spiritus veritate Deum adorarunt. Propter hæc igitur merito censetur Joseph Domini typus. Ο δὲ τὰ γενησόμενα βλέπων παλαιὸς ἐκεῖνος Ισραήλ, τοῦ νέου παντὸς καὶ θείου Ἰσραὴλ ὑπογραμμὸς καθίσταται. Ταύτῃ τοι καὶ κύψας προσε γύνησεν ἐπὶ τὸ ἄκρον τῆς ῥάβδου αὐτοῦ, τὴν ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ προσκύνησιν τοῦ τιμίου προκηρύτ των σταυροῦ • τοῦτον γὰρ προδιέγραφε ή βάσδος, καθὰ δὴ πρὸς τὸν Θεὸν προφητική λέγεται φωνή Ελυτρώσω ῥάβδῳ τὴν κληρονομίαν σου· καὶ Ράβδος ευθύτητος ἡ ῥάβδος τῆς βασιλείας σου. Σὺ δὲ καὶ ἄλλως, εἰ βούλει, τὸν τύπον ἐπιγνώση σκιαγραφοῦντα τὴν ἀλήθειαν· οὐδὲ γὰρ παρὰ τῶν ἀδελφῶν Ἰωσὴφ ὁποῖος ἦν ήκουε πρὸς ἀλήθειαν, οὔτε μὴν παρὰ τῆς Αἰγυπτίας, ἀλλὰ τοὺς μὲν ὁ φθόνος δοῦλον ἐποίησε τὸν ἐλεύθερον ὀνομάζειν, ἡ δὲ ἀκρασίαν τοῦ σώφρονος κατεψεύσατο, τῷ πατρὶ δὲ καὶ γνήσιος ἦν, καὶ πεφιλημένος ὡς μάλιστα. Καὶ τοίνυν οὐδὲ Χριστὸν οὔθ' Ελληνες, ὡς χρεών, ὁμο λογοῦσι θεὸν, καὶ Ἰουδαῖοι περὶ αὐτοῦ βλάσφημα Verum senior ille Israel futura prospiciendi facultate præditus, totius novi hujus et divini Israelis exemplar fuit. Qua de causa inclinatus quoque adoravit fastigium virge ejus, prænuntiaus eam, quæ in toto hujus mundi ambitu instituitur, venerandæ crucis adorationem. Hanc enim prædelineabat virga; unde prophetica illa vox ad Deum: Libe rusti virga hæreditatem tuam "; et; Virga directionis virga regui tui s'. At enim alio itidem modo, si libeat, typum hunc quomodo veritatem velut umbra quadam describat, intro-picere licebit; nam Joseph, neque apud fratres talis audiebat, qualis revera erat, neque etiam apud mulierem Ægyptiam, sed illos quidem invidia eo impu'it, ist servi nomine afficerent eum, qui liber erat; at hæc intemperantiam contra temperantissimum juvenem mendaciter excogitavit, aput patrem autem, eum, quem merebatur, locum obtinebat, a quo tenerrimo quoque affectu diligebatur. De Christo itidem neque & φθέγγονται, ἐπειδὴ τούτοις μὲν σκάνδαλον, ἐκείνοις gentiles, ut par est, sentiunt et loquuntur, et Judri δὲ μωρία ὁ τοῦ σταυροῦ σωτήριος λόγος ἐστίν. Ὁ δὲ θεὸς καὶ Πατὴρ ἄνωθεν αὐτῷ μαρτυρεῖ τὴν θεό τητα, καὶ Υἱὸν ἀγαπητὸν ὀνομάζει, καὶ διὰ τοῦ συμφυοῦς Πνεύματος τῷ κόσμῳ προσεπιδείκνυσιν. Οὕτως ὁ καλὸς Ἰωσὴφ τὸν γλυκὺν Ἰησοῦν προδιέ γραψεν. Οὕτως ἡ σκιὰ τὴν ἀλήθειαν τυπικῶς ἐξει κόνισεν. Οὕτως ὁ τῆς Αἰγύπτου σιτοδότης, καὶ μικρὸν ὑπὲρ ταύτην οἷς πέπονθεν, οἷς εὐήργεσεν, οἷς παρά Θεοῦ ἐδοξάσθη, τὸν τρέφοντα πᾶσαν πνοήν, καὶ ὑπὲρ ἡμῶν καὶ θαύματα ἐνεργήσαντα, καὶ παθήματα ὑπομείναντα Κύριον τῆς δόξης συμβολικώς προμή φυσεν. pro nobis mirabilia opera patravit, totque crumulta impia et blasphema de eo garriunt, quia his scandalon 't, illis stultitia 38 salutare crucis verLum reputatur. At vero Deus et Pater superis ex oris divinitatem ejus testatur, Filiumque dilectum vocal 16, et per cognatum Spiritum mundo ostendit et manifestat. Hunc in modum formosissimus ille Joseph dulcissimum nostrum Salvatorem expressit. Hunc in modum umbra veritatem typice adumbravit. Hanc in modum is, qui Ægypto alimenta suppeditavit, per ea quæ tulit, quæ egit, et per quæ a l'eo gloriam celebremque famam consecutus est, eum qui omnem spiritum nutrit, et ciatus sustinuit, Dominum gloriæ symbolice prænuntiavit. Verumenimvero rursum magnus ille Israel me ad se advocat, monstratque quo modo moriens quoque crucis typum expresserit; non enim tantum properabat purus ille Deique contemplator animus, ut juniorem nepotem præpone. ret ei qui grandior natu era', commutatis manibus, quantum ut, velut per anigma quoddam, mundi salutem prænotaret; si enim ita affectus fuisset, nullo negotio filios illos transponere potuisset. Id autem non egit. Quo ipso perspicue virtutem vivilicæ crucis demonstravit. In illa enim et per illam a Patré luminem benedicitur omnis, qui Christo adhæret, et filius ejus, fidei benefi13 18 Paul. Lxx111, 2, 13 Psal. XLIV, 7. "! Cor. 1, 23. Εμὲ γοῦν καὶ αὖθις ὁ μέγας Ισραήλ προσκα λεῖται, καὶ δείκνυσιν ὅπως καὶ τελευτῶν σταυροῦ δόξαν προεχάραξε, καὶ σταυροῦ τύτον προδιέγραψε. Οὐ γὰρ τοσούτῳγε ὁ καθαρὸς ἐκεῖνος καὶ θεόπτης νοῦς, τὸν νέον ἔσπευδε προθεῖναι τοῦ κατὰ γένεσιν πρωτεύοντος, καὶ διὰ τοῦτο τὰς χεῖρας ήμειψεν, ὅσῳ τὴν τοῦ κόσμου προσκιάσαι σωτηρίαν ἐξου λετο. Η γὰρ ἂν ἐκείνως ἔχων γνώμης καὶ μετέ στησε τὰ παιδία. Νῦν δ' οὐχ οὕτως· ἀλλ' ἔδειξε προφανῶς τὴν ἑνέργειαν τοῦ ζωηφόρου σταυρού. Ἐν αὐτῷ γὰρ καὶ δι' αὐτοῦ ὑπὸ τοῦ ἀρχιφώτου Πατρὸς εὐλογεῖται πᾶς ὁ Χριστῷ προσανέχων, καὶ τέκνον αὐτοῦ τῇ πίστει καθίσταται, καὶ τό· Ἰδοὺ 15 Ibid. 16 Matth. 11, 17.

ἐγώ, καὶ τὰ παιδία & μοι ἔδωκεν ὁ Θεός· ἐπειδὴ cio, constituitur, auditque illul: Ecce ego et fiμεταλαμβάνοντες τῆς παναγίας Χριστοῦ σαρκός, ἣν ἐκ σπέρματος Αβραάμ έλαβε, τέκνα μὲν Αβραάμ, παιδία δὲ Χριστοῦ, καὶ εὐλογημένοι τοῦ Πατρὸς ἐν ἁγίῳ Πνεύματι, καὶ γινόμεθα καὶ καλούμεθα. Η τοίνυν ἐναλλαγὴ τῶν χειρῶν τοῦ πατριάργου τὸν σωτήριον ἐδήλου σταυρόν, καὶ ἡ τοῦ ἥττονος προαγωγή τὴν νέον ὑπεδείκνυ λαὸν μονονουχί βου ῶτα διά του σχήματος. Όταν ὁ σταυρὸς εἰς εὐλογίαν φανῇ. τότε ὁ ἥττων λαὸς μεγαλυνθήσεται, καὶ ὁ τα πεινῶν· ἑαυτὸν ὑψωθήσεται. Οὐκ ἐν τούτοις δὲ μόνον ὁ θεσπέσιος Ἰακὼβ τὸ σωτήριον ἦν προτι τῶν ὅπλον, καὶ τοῖς ἐγγόνοις σκιωδῶς τὰ κατὰ τὴν Ἐκκλησίαν ὑπεμφαίνων· ἀλλὰ δὴ καὶ ὁπηνίκα τὴν Ἰούδαν ἐπευλύγει, πρὸς δὲ τὸν πάντων Σωτῆρα καὶ βασιλέα Χριστὸν τοῖς νοητοῖς ἔβλεπεν ὄμματι. Καὶ τότε γὰρ τὸν λόγον εἰς τὴν περὶ σταυροῦ προφητεία, μετακλίνας ἔλεγεν· Ἐκ βλαστοῦ, υπέ μου, ἀνέβης, ὅπερ ἐστὶ τῆς παρθενικῆς γεννήσεως δηλωτικόν, ἀναπεσὼν ἐκοιμήθη ὡς λέων καὶ ὡς σκύμνος λέοντος, τίς ἐγερεῖ αὐτόν; ὅπερ καὶ τὴν ἰδίαν ἀνάστασιν ἐνεργήσαντα σημαίνει, καὶ τὸ τοῦ κράτους παρίστησι φοβερόν· ὡς γὰρ τὸν λέοντα καὶ κοιμώμενον δέδοικε τὰ ζῶα, οὕτω καὶ Ἰησοῦν καὶ κρεμάμενον ἔτρεμεν ἡ κτίσις. Ενθεν τοι και ἥλιος ἐσκοτίζετο, γῆ δὲ ἐκλονεῖτο, καὶ πέτραι διεξ ῥήγνυντο, καὶ θάνατος ετήκετο, καὶ ᾅδης έσκυ λεύετο, καὶ ἡ τοῦ Σατᾶν ἐλύετο τυραννίς· Πολλὰ γὰρ σώματα τῶν κεκοιμημένων ἁγίων ἀγέρθη. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν οὕτω. lii, quos dedit mihi Deus ", quia sumentes sancaissimam Christi carnem, quain ex semine Abrahæ accepit, filij Abraham, filii Christi et benedicti Patris in sancto Spiritu et efficimur, et appellatur. Manuum igitur permutatio, quam patriarcha instituit, salutiferam crucem portesdebat, et junioris prælatio novi populi prærogativam designabat, tantum non ipsa hac specie clamans: Quando crux benedictionis gratia apparuerit, tunc populus, alioquin inferioris coniitionis, extolletur; et qui se humiliat, exaltabitur 18. Neque his tantummodo divinus Jacob armaturam illam Domini prænuntiavit, et ea quæ in Ecclesia eventura erant, velut per transeunam quamdam descripsit; sed et tune futura adum bravit, cum Judam benedixit; nam intellectuali, bus oculis ad omnium Sàlvatorem et Regem Christum respiciebat. Tunc enim deflexo ad oraculum de cruce sermone aiebat: Ex germine, fili mi, ascendisti¹º; quo partus virginens denotatus est; requiescens qccubuisti, ut leo, et ut catulus leonis, quis suscitabit eum ? quo innuit eum, qui propria virtute resurrectionem suam effecit, simulque potentiæ terrificam vim ob oculos ponit. Quemadmodum enim leouem, etiam dormienten, metuunt alia animalia, sic et ad conspectum Jesu, licet crucifixi, tota rerum natura contremuit. Nam et sol obscuratus est, terra concussa, petræ disrupte, niors tabefacta, inferuns spoliatus, et Et hæc qui90 Satanæ tyrannis dissoluta: Et mulia corpora eorum, qui dormierant, resurrexerunt". dem bunc in modum sese habent. Τὰ δ᾽ ἑξῆς ποταμίους όντως μιμεῖται βοάς, καὶ ὥσπερ ἐκεῖνοι πρὸς μὲν ταῖς πηγαῖς οὐ μεγάλοι τινές εἰσιν, ἀλλ᾽ εὐδιάβατοι, ὅσῳ δὲ περαιτέρω γένοντο, ἐπεμβαίνοντες ἕτεροι ποταμοί, ισχυρότερον αὐτῶν ποιοῦσε τὸ ῥεῦμα, οὕτω μοι καὶ τὰ τῶν λόγων ἐνταῦθα νῦν ἔχει. Τὰ μὲν γὰρ πρὸ τοῦ νόμου ἀρχὴ ἦν, καὶ ὡς ἂν εἴποις, πηγὴ τῶν εἰς ἡμᾶς τοῦ Θεοῦ θαυμάτων, τὰ δὲ ἐν τῷ νόμῳ, ποταμός πελαγίζων, πολλῶν πολλαχόθεν συντρεχόντων τεραστίων τῆς παντοδυνάμου χάριτος, νῦν μὲν κοινῇ τῷ λαῷ γινομένης, νῦν δὲ ἰδίᾳ τοῖς προφήταις, καὶ συνεσβάλ λουσι πάντες εἰς τὴν κοινὴν καὶ ἁγίαν Διαθήκην, ἠδ᾽ ἔστιν ὡς ἀληθῶς θάλασσα ἄπλετος καὶ πέλαγος μηδὲ νοητοῖς ὁριζόμενον ὀφθαλμοῖς. Αλλ' ἐγὼ τὴν μεγάλην καὶ παναλκῆ τοῦ σταυροῦ χάριν ἐπι· βούμενος, οὕτω προβαίνω τοῖς ἔμπροσθεν, ὡς ὑπ' αὐτοῦ τὰ περὶ αὐτοῦ διδασκόμενος. Συνέλθετε δή, προφητικά! χορεῖαι, καὶ ἀποστολικοί σάλπιγγες, μαρτύρων δὲ τὸ φαιδρόν σύστημα, καὶ Πατέρων δ Ιερός σύλλογος, κοινῇ συγκροτοῦντες τὸν ὕμνον τῷ κοινὴν δεδωκότι τὴν σωτηρίαν, καὶ τὴν θεοειδὴ τοῦ πνεύματος έλλαμψιν μει πρεσβεύσατε, λόγου δύναμιν παρεξομένην εἰς ἐκπλήρωσιν τῆς προθέ σεω;. imitari viAt quæ sequuntur, fluviorum cursuin dentur; et quemadmodum illi non procul a fontibus exigui esse solent, transitoque faciles: quo vero longius ab origine abscedunt, receptis jam alveo suo aliis fluminibus, majore impetu et copiosioribus aquis instructi feruntur: ita et hoc loco video. Nam orationem meam comparatam esse quæ ante latàm legem gesta sunt principium, et ut quis forte dixerit, fons quidam erant eorum miraculorum, quæ Deus erga nos patraturus erat, At illa, quæ in lege acta sunt, habent se instar fluvii magnitudine sua ad pelagi profunditatem accedentis, multis undequaque omnipotentis grative mirandis operibus in unum concurrentibus; qu gratia nunc quidem communiter populo conceale - batur, nume proprie et privatim prophetis, qui ownes omnia sua in novum et sacrosanctum Te stamentum congerunt, et conferunt, quod revera immensum quoddam mare est, quod nec animi quidem oculis definiri potest. Ceterum ego invocata maxima ei validissima crucis grati, ita ád priora progrediar, prout ipsa crux me de seip sa erulierit. Adeste igitur et congregamini, prophetarum chori, apostolicæ tubæ, martyrum insiguis cœtus, Patrumque sacer conventus, et communi studio concinnate hymnum ei quæ commit * Matth. xxvit, 52. 37 1. rius, 18. 18 Matth. ΧΧΙΙΙ, 12. 19 Gen. XLIS 9. 10 Ili!.

MACARI CHRYSOCEPHALI nem salulem attulit, mihique precibus vestris divinam Spiritus illustrationem impetrate, quæ mihi ad id quod proposui perficiendum vires subministret. Ergo sub duro, savo et crudeli domino, mundi hujus principe, vitam agitabamus. Humanum namque genus fraudibus suis miserandum in modum circumvenerat; et indesinenti illa rerum terrestrium occupatione atterebamur, in quam nos impulerant perditionis magistri, rigidi illi exactores et præpositi, nefandi tyranni in defectione socii. Metuentes enim, ne ad meliorem frugem reverteremur, et ne mentis oculus, aliis negotiis solntus, ad conditorem suum respiceret, cervicemque ex gravi idolorum servitute exsolveret (nam natura sua homo libertatem amar), lateres facere absque intermissione, et civitates condere nobis ut alienigenis imperarunt; quibus aliud non intelligitur quam gravia illa incommoda, in quæ, amissis paradisi deliciis, incidimus; nempe infinita i.la pravarum appetitionum series et connexio, operaque et industria in rebus vanis et infructuosis consumpta. Verum cum Creatoris nostri bonitatem minime deceret, ut nos, ipsi exitio nostro serviente, perpetuo ope sua destitueret, futurum autem esset, ut Deus aliquando per viscera misericordia, et abyssum miserationum suarum, ad Eos humana sub imagine descenderet, ut, quod Isa'as ait **, id quod suum erat, sibi vindicaret, malignumque dæmonem exueret spoliis, quæ nos cramus (sumus enim pretiosissimum Deo peculium), sapienter admodum et divinæ suæ majestati convenientissime totun rem instituit. Nam ad leΓεγόναμεν τοίνυν ὑπὸ δεσπότῃ πικρῷ καὶ ἁλιτη ρίῳ, τῷ δεινῷ κοσμοκράτορι ὑφείλετο γὰρ διὰ τῆς ἀπάτης ἐλεεινῶς τὸ ἀνθρώπινον, καὶ κατετρυχό μεθα τῇ μακρᾷ τῶν γηίνων ἀσχολίᾳ, εἰς ἣν ἄνθησαν οἱ τῆς ἀπωλείας διδάσκαλοι, οι βαρεῖς ἐπιστάται καὶ συναποστάται τῷ παλαμναίῳ τυράννω. Δεδοικότες γὰρ τὴν ἡμῶν ἐπὶ τὸ κρεῖττον ἐπάνης δον, μή που κατὰ σχολὴν ὁ τῆς διανοίας γεγονώς ἐφθαλμές πρὸς τὸν πλάστην ἀναδράμῃ, καὶ πικρά; τῶν εἰδώλων δουλείας ἐκλύσῃ τὸν αὐχένα· φιλελεύ θερον γὰρ ἄνθρωπος φύσει· πλινθουργεῖν ἀκατά παυστα, καὶ πόλεις οἰκοδομεῖν ἐπέταττον ἀλλοτρίοι·. Εἶεν δ' αὗται, ὅσα μετὰ τὴν ἔκπτωσιν τῆς τρυφῆς, δεινὰ τοῖς ἀνθρώπες ἐνεφύη, ὅ τε μυρίος τῶν παθῶν ἐσμὸς, καὶ ὑπὲρ μάταια σπουδή. Ἐπειδὴ δὲ τοῦ πλάσαντος οὐκ ἦν περιοδεῖν ἡμᾶς οὕτως ἀπω· λείᾳ δουλεύοντας, ἔμελλε δὲ Θεὸς ἐπὶ γῆς ποτε καθ' ἡμᾶς ἐλθεῖν, διὰ σπλάγχνα ελέους, καὶ ἄβυσσον οἰκτιρμῶν, ἵν᾽, ὦ φησιν Ησαΐας, τὸ οἰκεῖον ἀφέλη ται καὶ γυμνώσῃ τῶν σκύλων τὸν πονηρὸν, ἅπερ ἦμεν ἡμεῖς, τὸ τιμιώτατον τῷ Θεῷ κτήμα, οἰκονο μεῖ τοῦτο σοφῶς ἄγαν, καὶ ὄντως θεοπρεπέστατα. Προσκαλεῖται γὰρ καὶ προκαθαίρει νόμῳ τὸ τῶν ἀνθρώπων γένος, καὶ διὰ προφητῶν λαλεῖ, καὶ τὸ μυστήριον προκαταγγέλλει. Τύπους γὰρ τῶν ἐσύ - στερον εὐεργεσιών παραδεικνύων τῇ φύσει, χρησ ματίζει τῷ Μωϋσῇ, καὶ λυτροῦται τῆς Φαραὼ δου λείας τὸν Ἰσραήλ, καὶ τελεῖ παράδοξα ἔργα καὶ θαύματος γέμοντα, τὰ δὲ πάντα τὸν τίμιον προεικό gis mandata homines prius advocat, et lege prius νιζε σταυρόν, καὶ τὴν δι' αὐτοῦ σωτηρίαν. mundat, et per prophetas loquitur, et hoc mysterium annuntiat. Figuras enim sequentium beneficiorum bumano generi demonstrare volens, Moysi apparet euinque de rebus divinis instituit, Israelem ex Pharaonis servitute liberat, et stupenda prodigia admirationisque plenissima efficit, quæ omnia vene - fandam crucem„ eamque, quæ inde nobis obvenit, salutem præsignificabant. Virgam igitur ferre jubetur legislator, quem Deus miserat, ut populum in manu potenti liberaret. Quæ virga spiritualis ligni vin et potestatem prænotabat. Convertitur enim vere in draconem, et conlerit capita draconum, et adversariorum virgas devorat, improbitatisque artificem una cuin omnibus suis administris redarguit, eorumque fraudes et imposturas delegit. Sapientia enim, quæ verbi prædicatoribus per passionem Christi desuper data est, omnem mundi hujus falsi nomi1 is sapientiam, fatuam, nulliusque momenti esse demo: stravit, relualis fabulis, publiceque tradletis, et omni deceptione sublata. Ne vero tibi peregrinum et in-olitum videatur, cum andis instrumentum illud invidiæ et belluam veneni plenam fuisse crucis imaginem. Sient enim ille qui omni¸ sanctitate major est, in cujus conspectu ne ipsa quidem asıra munda sunt, et universa hominum justitia tanquam pannus menstruatæ, sicut, inquam, iste cum iniquis reputatus est, ut nos ex acerba peccati tyrannide eriperet, ita et il, quod 93 Isa. L111, 19. Αὐτὴν γοῦν ῥάβδον ἐκελεύετο φέρειν ὁ προσαχθείς ἐν χειρὶ κραταιᾷ τὸν λαὸν ἐλευθερώσαι νομοθέτης, καὶ ῥάβδος τὴν τοῦ πνευματικοῦ ξύλου προδιέγραφε δύναμιν· γίνεται γὰρ καὶ δράκων ἀληθῶς, καὶ συν τρίβει τὰς κεφαλὰς τῶν δρακόντων, καὶ τὰς τῶν ἀντιθέτων κατεσθίει ῥάβδους, καὶ τὸν σοφιστὴν τῆς κακίας αὐτοῖς ὑπουργοῖς ἐξελέγχει μάτην σοφιζόμε νουν. Η γὰρ ἄνωθεν σοφία τοῖς κήρυξι τοῦ λόγω διὰ τῶν παθημάτων τοῦ Χριστοῦ χορηγηθεῖσα, πά σαν ἀπεμώρανε τὴν τοῦ κόσμου ψευδώνυμον στο φίαν, καὶ τὸ μηδὲν εἶναι ἀπέδειξε, στηλιτεύσασα τοὺς μύθους, καὶ τὴν ἀπάτην διελέγξασα. Σὺ δὲ μὴ ξενίζου τὸ πικρὸν ὄργανον τοῦ φθόνου, τὸν ἰσούλον θήρα εἰς εἰκόνα σταυροῦ λαμβανόμενον ἀκούων. Ως γὰρ ὁ πάσης ἁγιότητος ἐπέκεινα, καὶ οὗ και ενώπιον οὐδὲ ἄστρα καθαρὴ, καὶ πᾶτα δὲ ἀνθρώπων δικαιοσύνη ὡς ῥάκος ἀποκαθημένης, ὡς οὖν οὗτος μετὰ ἀνόμων ελογίσθη, ἵν᾿ ἡμᾶς ἀπαλλάξῃ τῆς πιο κρᾶς τυραννίδος τῆς ἁμαρτίας, οὕτω καὶ τὸ προγρά φον τὸν σταυρὸν αὐτοῦ ξύλον εἰς δράκοντα μετασχη ματίσθη, ἵν᾿ ἀποκτανθῇ τῷ ὁμοίῳ τὸ ὅμοιον, καὶ

συντριβῇ τὸ τοῦ Σατᾶν σχολιὸν τῷ φρονίμῳ τῆς lignum crucis ejus prefigurabat, in draconem cum οἰκονομίας. Πλὴν, κἂν ἐγεγόνει πρὸς ἀλήθειαν ὄφις, κἂν ἐφίβησε τὸν θεόπτην τὸ πρότερον, και κατέπιε τῶν γοήτων τὰς ῥάβδους τὸ δεύτερον, ἀλλ᾽ οὖν ἐπιλαμβανομένων Μωσέως πάλιν γίνεται ξύλον πρὸς σύμβολον τοῦ μέλλειν ἀπὸ σώματος ἀνεῖσαν διὰ ξύλου νεκροῦσθαι τὴν πλάνην. piebatur, et apprehendebatur, rursus in lignumn transmutatur; quod argumento erat, corpore orta est, fraudem et deceptionem exstinctum iri. versuin est, ut simili simile interficeretur, Satanæque fraudes et spiræ sapientissimo dispensationis consilio contererentur. Cæterum licet revera in serpentem abierit, licet prophetam, qui Denw viderat, prius terruerit, licet secundo Magorun virgas devoraverit; altamen, quando a Moyee recieam quæ ex Interea flagellat Deus Ægyptum divinæ potentiæ administro Moyse, qui deuas plagas ellicit, ut perfectum nimirum supplicii numerum subirent, qui ad summum usque scelerum processerant; et in memoriam miraculi decem præcepta præscribit, ut Ægyptus digne per decem plagas puniretur, et Israel per decem præcepta beneficiis a Deo cumularetur. Duplex enim emolumentum inde exstitit: unum, ad eos qui punielantur; alterum ad eos, qui eruliebantur, redundavit. Prima igitur plaga ex his quæ in regionem illam inductæ sunt, est aquarum in sangu³ nem conversio; altera, ranarum ebullitio; tertía, culicum; quarta, cynomyiæ; quinta, -interitus jum-entorum: sexta, pustularum emissio: septima, plag:t ignis et grandinis: octava, locustarum: nona, palpabilium tenebrarum: decima, mors primogenitorum. Omnia hæc crucis præfigurandæ gratia peraguntur: non tamen omnia per virgam fiunt, me a suis Dei ioco haberetur et coleretur, vel ab alienigenis calumniis impeteretur: multi enim eam magicis imposturis et artibus confectam fuisse exiztimare potuissent. Ea de causa et manuum extensio, et agni immolatio eamdem vim acceperunt: quædam sol. praedictione evenere. Nam cum tria in pretiosa Domini nostri cruce considerare liceat, materiam, formam, et gratiam, per virgam mate ria innotescit; manuum extensione figura adumbratur; per predictionem et sanguinem agni gratia annuntiatur. Quemadmodum autem non omnia acta sunt auxilio virgæ, ita nec omnia peracta sunt ministerio Moysis; neque omnia ex uno quopiam elemento, sed tres prima plaga ex crassioribus elementis, ex terra videlicet et aqua Aaroni indigendæ committuntur. Totidem ex aere et igne Moyses eff.cit unam, nempe septimam, commuDiter ambo. Tres reliquas, denarii numeri com plementum, Deus sibi ipse ascribit. Necesse enim erat ut in his miraculis Moyses, tanquam servi et subditi, De autem, ut universorum Domini, et Altissimi, virtus et potentia elucesceret. Ἐπὶ τούτοις μαστίζει Θεὸς τὴν Αἴγυπτον, καὶ Μωϋσῆς ὑπουργεῖ θείᾳ δυνάμει, καὶ δεκάδα πληγῶν κατεργάζεται, τέλειον ἀριθμὸν κολάσεως κατὰ τῶν τέλεια δεδρακότων έργα παραβάσεως, καὶ εἰς μνή μην τοῦ θαύματος ισαρίθμους ἐντολὰς διαγράφει, ὡς ἂν ἀξίως καὶ Αἴγυπτος διὰ τῆς δεκάδος τῶν μαστίγων τιμωρηθῇ, καὶ Ἰσραὴλ διὰ τῆς δεκάδος τῶν ἐντολῶν εὐεργετηθῇ. Διπλοῦν γὰρ ἦν τἀγαθὸν, τῶν μὲν κολαζομένων, τῶν δὲ παιδευομένων. Πρώτη μὲν οὖν τῶν ἐπαγομένων τῇ χώρα τιμωριών, ἡ τῶν ὑδάτων ἐστὶν ἐξαιμάτωσις δευτέρα, ἡ τῶν βατράχων ἀνάβλυσι;· τρίτη, ἡ τῶν σκνιπῶν· ἡ τῆς κυνομυίας, τετάρτη· ἡ φθορὰ δὲ πέμπτη τῶν κτηνῶν· ἔκτη, ἡ τῶν φλυκτίδων ἐπίθεσις· ἑβδόμη, ἡ διὰ πυρὸς καὶ χαλάζης· ὀγδόη, ἡ διὰ τῶν ἀκρίδων· ἐννάτη ἡ διὰ τοῦ ψηλαφητοῦ σκότους, καὶ δεκάτη, δ τῶν πρωτοτόκων θάνατος. Καὶ πάντα μὲν τῇ τοῦ σταυροῦ προτυπώσει γίνεται, οὐ πάντα δὲ τῇ βακτηρία τερατουργεῖται, ἵνα μηδὲ παρὰ τῶν οἰκείων Θεοποιηθῇ, μήτε παρὰ τῶν ἀλλοτρίων συκοφαντηθῇ ἡ γὰρ ἂν καὶ μαγικαῖς ἀπάταις οἱ πολλοὶ ταύτην Ενόμισαν τετελέσθαι. Διὰ τοῦτο γοῦν καὶ χειρῶν ἔκτασις καὶ προβάτων θυσία τὰ ἴσα δεδύνηνται, ἔνια δὲ τῷ μόνῳ προῤῥηθῆναι κατείργασται. Ἐπεὶ γὰρ τρία δὴ ταῦτα περὶ τὸν τίμιον τοῦ Δεσπότου σταυρὸν θεωρεῖται, ὕλη, καὶ σχῆμα, καὶ χάρις, διὰ μὲν τῆς βακτηρίας ἡ ὕλη γνωρίζεται, διὰ δὲ τῆς τῶν χειρῶν ἐκτάσεως τὸ εἶδος χαρακτηρίζεται, διὰ δὲ τῆς προσ φητείας καὶ τοῦ αἵματος ἡ χάρις ἀνακηρύττεται. Ὥσπερ δὲ οὐ πάντα διὰ τῆς βακτηρίας, οὕτως οὐ πάντα διὰ Μωσέως, οὐδὲ πάντα ἐξ ἑνός τινος τῶν στοιχείων, ἀλλὰ τὰς μὲν τρεῖς καὶ πρώτας πληγάς ἐκ τῶν παχυτέρων στοιχείων, γῆς καὶ ὕδατος, ὁ Δαφὼν ἐπιτρέπεται, τὰς ἴσας δὲ ἐξ ἄερος καὶ πυ τὸς Μωϋσῆς ἐνεργεῖ, μίαν δὲ κοινὴν ἄμφω, τὴν ἐξδόμην ἐκτελοῦσι, καὶ τρεῖς τὰς τελευταίας εἰς συμ πλήρωσιν τῆς δεκάδος· ἑαυτῷ Θεὸς ἀνατίθησιν ἔδει γὰρ καὶ Μωσέως τὰ δουλικὸν ὡς προφήτου φανῆναι σθένος, καὶ Θεοῦ τὸ παγκόσμιον, ὡς Υψίστου, παι ραδειχθῆναι κράτος. Διὰ τοῦτο γοῦν καὶ τῷ νομοθέτῃ μέρος ἐδόθη τῆς Hane ob causam pars prodigiorum legislatori asθαυματουργίας, καὶ ὁ παντουργός Δεσπότης δι' όλης signata est, nihilominus toto illo portentorum con - ἐδοξάσθη τῆς δημιουργίας, οὐ στοιχείων μόνον συν cursu Dominus omnium rerum effector, debitam τελεσάντων ἅπαντα, ἀλλὰ καὶ ἀγγέλων ὑπουργη gloriam obtinuit; non solis elementis, ad omnia τάντων ἀΰλων, κατὰ τὸν λέγοντα· Συνεκπολεμήσει subservientibus, sed et angelis, a materie concreαὐτῷ ὁ κόσμος ἐπὶ τοὺς παράφρονας. Ἐπειδὴ γὰρ tione liberis, mysterium suum ipsi exhibentibus Αἰγύπτιοι, καὶ τὸ Ἑλληνικὸν γένος, τοὺς μὲν οὐρα- juxta illius oraculi sententiam: Pugnabit cum illo νέους ἐνόμιζον, τοὺς δὲ ἐπιγείους, καὶ ἄλλους ὑπο- orbis terrarum contra insensatos " "Sap v, 21. Cum enim

Egyptii et Graeci putarent deorum quosdam esse χθονίους εἶναι θεοὺς, καὶ τοὺς μὲν τῆς γῆς, τοὺς δὲ copies'es, alios terrestres, alios subterraneos; et illos quidem terræ, hos autem maris imperium tenere; et alios montibus, alios campestribus presidere; qua opinione imbuti quoque eraut Syri illi, qui dicebant: Deus montium, Deus Israel, non Deus vallium ": necessarium fuit at universorum Deus et Dominus, non modo per Buvium et terram, sed et per aerem et?mare Ægyptios erudiret, cœlitusque eis fulmina immisit, ut planum faceret se esse omnium et effectorem et Dominum. Quod et beatus Moyses Pharaoni indicavit, dicens: Ut cognoscas tu et servi tui, quod Domini sit terra 15. Quocirca primam et secundam plagam ex Duvio qui apud illos numinis instar erat, incutit, ejusque, aquam vertit in sanguinem, Aarone per virgam, prout Dominus præceperat, miraculum hoc perfciente. Tenuit autem fluvius, in sanguinem mutatus, septem integros dies, multique mortalium interierunt, et omnes pisces perierunt. Neque enim colore solum rubescebat aqua, sed et quoad gustum immutata fuit, et densior effecta humiditate concreta, Hujus rei evidens argumentum est vehemens sitis, qua homines excruciabantur, et piscium interitus, et fetor: Pisces enim, qui erant in flumi· ne, inquit Scriptura, mortui sunt, computruitque fluvius, et non poterant Ægyptii bibere aquam fluminis 30. Primum autem per aquas punivit Deus Ægyptios, tum quia eximio cultu aquam venerabantur, rati c eam esse omnium rerum principium; tum quia Aluvio illo valde gloriabantur, eumque demo quemdam esse arbitrabantur, qui uubium copiam ipsis faceret tum propter Hebræorum infantes in hunc fluvium abjectos. Nam mutatus in sanguinem, infantium sanguinem, tam crudeliter effusum, ad Deum vindictæ causa clamantem quodammado repræsentabat, et ob commissa in infantes piacula, eos redarguebat. Idcirco pro altera plaga eædem aquæ ranas submiserunt, loco infantium, qui in undis illis expositi, suffocatique perierant. Nam infantes cum gradiuntur, imitantur quadamtenus ranas, similemque vocem edunt. Qualis vero pestis ranæ, ab aquis procul sejunctæ, et in terram longo spatio ejectæ, uam a venenatis reptilibus nihil prorsus distant, computruerunt igitur et gravem fotorem exhalarunt aquæ in sanguinem versæ, et similiter terræ ob putrefactas ranas. Porro Ægyptii, qui nihil aliud, quam caro et sanguis erant, id quod merebantur, supplicium expenderunt, quorum alii morsibus, alii fœtore peribant. Postquam enim vibices Judæorum computruerant, æquum fuit, uil et fluvius et terra eorum computresceret, gravemque halitum spiraret. Nec tamen plage istæ Hebræos attigerunt; imo cladis omnis expers erat Israeliticus populus, licet in medio Ægyptiorum versaretur. Neque solum ranarum immissione, sed 34 111 Reg. XX, τῆς θαλάσσης δεσπόζειν, καὶ ἄλλους μὲν τῶν ὀρέων, ἑτέρους δὲ τῶν πεδίων ἔχειν τὴν ἐξουσίαν, καθάπερ καὶ οἱ τὴν Συρίαν οἰκοῦντες ἔλεγον· Θεὸς ἐρέων ὁ Θεὸς Ἰσραὴλ, καὶ οὐ Θεὸς κοιλάδος, ἀναγκαίως ἄγαν ὁ τῶν ὅλων Θεός, οὐ μόνον διὰ τοῦ ποταμοῦ καὶ τῆς γῆς, ἀλλὰ καὶ δι' ἀέρος, καὶ διὰ θαλάσσης τους Αιγυπτίους επαίδευσε, καὶ οὐρανόθεν αὐτοῖς κεραυνοὺς ἐπαφῆκε, διδάσκων ὅτι αὐτός ἐστι τοῦ παντὸς καὶ ποιητὴς καὶ Δεσπότης. Τοῦτο δὲ πρὸς Φαραὼ καὶ ὁ μακάριος εδήλου Μωϋσῆς, λέγων· Ἵνα γνῷς σὺ καὶ οἱ θεράποντές σου ὅτι τοῦ Κυρίου ἡ γῆ. Ταύτῃ τοι καὶ τὴν πρώτην εὐθὺς, καὶ τὴν δευτέραν πληγῶν ἐκ τοῦ παρ' αὐτοῖς θεοποιουμένου ποταμοῦ ἐπιφέρει, καὶ μεταβάλλει μὲν αὐτοῦ τὸ ὕδωρ εἰς αἷμα, τοῦ 'Ααρών διὰ τῆς βακτηρίας, καθὼς ἐλάλησε Κύριος, τὸ τέρας τελέσαντος. Επι κρατεῖ δὲ ἡ ἐξαιμάτωσις ἐπὶ ὅλας ἑπτὰ ἡμέρας, καὶ πολλοὶ μὲν τῶν ἀνθρώπων ἐφθάρησαν, πάντες δὲ Ιχθύες ἀπώλοντο· οὐδὲ γὰρ κατὰ χρόαν μόνον ἐρυθρά τὰ ὕδατα γέγονε, ἀλλὰ καὶ ἡ γεῦσις μετεβέβλητο, καὶ ἡ ὑγρότης ἐπεπήγει, καὶ τοῦτο δεδήλωκεν ἡ τῆς δια ψης ἐπίτασις τῶν ἀνθρώπων, καὶ ἡ τῶν ἰχθύων τελευτή, καὶ ἡ ἐπόζεσις. Οι ιχθύες γάρ, φησίν, οἱ ἐν τῷ ποταμῷ ἐτελεύτησαν, καὶ ἐπώζεσεν ὁ ποτα μὸς, καὶ οὐκ ἠδύναντο οἱ Αἰγύπτιοι πιεῖν ὕδωρ ἐκ τοῦ ποταμοῦ. Ἐξ ὑδάτων δὲ τὰ πρῶτα κολάζει Θεὸς τοὺς Λο γυπτίους, ἐπειδὴ τὸ ὕδωρ διαφερόντως ἐτίμων, ἀρχὴν τῆς τῶν ὅλων γενέσεως εἶναι νομίσαντες, καὶ ὅτι μέγα ἐπὶ τῷ ποταμῷ ἐφρόνουν, καὶ θεὸν τοῦτον ἑνό μιζον τὴν τῶν νεφῶν αὐτοῖς παρέχοντα χρείαν, ἐπεὶ καὶ διὰ τὰ βρέφη τῶν Ἰουδαίων τὰ τούτῳ παραπεμφθέντα· μεταβληθεὶς γὰρ εἰς αἷμα, τὸ τῶν νηπίων αἷμα κεκραγὸς πρὸς τὸν Θεὸν ὑπεδείκνυ, καὶ τῆς γεγενημένης παιδοκτονίας κατηγόρει. Τούτου δὲ χάριν καὶ τοὺς βατράχους τὴν δευτέραν πληγὴν ἀνέβλυσε τὰ ὕδατα, ἀντὶ τῶν ἐν ἐκείνοις ἀναπνιγέντων ἀναδοθέντας νηπίων. Μιμείται γάρ πως τὰ βρέφη τους βατράχους βασίζοντα, καὶ τὴν φωνὴν παραπλησίαν ἔχει. Οἷον δὲ κακὸν οἱ βάτραχοι τῶν ὑδάτων ἀποξενωθέντες, καὶ ἐπὶ πλεῖστον ἀπὸ χερωθέντες έρπετῶν γὰρ ἐσβόλων κατ' οὐδὲν διαφέρουσι. Επώζεσε γοῦν τὰ ὕδατα μεταβληθέντα εἰς αἷμα, ἐπώζεσε καὶ ἡ γῆ ἀπὸ τῶν βατράχων. Καὶ οἱ Αἰγύπτιοι σαρξ ἀλη θῶς ἄντες καὶ αἷμα τὰ εἰκότα πεπόνθασι. Καὶ οἱ μὲν αὐτῶν δήγμασιν, οἱ δὲ δυσωδία ἀπέθνησκον. Ἐπειδὴ γὰρ προσώζεσαν καὶ ἐσάπησαν οἱ μόλωπες αὐτῶν, διὰ τοῦτο ἐπώζεσεν αὐτῶν καὶ ἡ ποταμὸς, καὶ ἡ γῆ. 'Αλλ' οὐχὶ καὶ τῶν Εβραίων ήψ. ν:ο αἱ πλη γαί, ἀλλ᾽ ἦν ἀπαθὴ; ἐν μέσῳ τούτων ὁ Ἰσραὴλ, οὐ τῇ ἐπιφορᾷ δὲ μόνον τῶν βατράχων, ἀλλὰ καὶ τῇ τούτων πάλιν διαφθορᾷ ἡ σταυρική δύναμις έδοξάζέτο προγραφημένη. Εκτείνας γὰρ τὰς χεῖρας ὁ Μωϋσῆς, καὶ προσευξάμενος τοῦ μὲν ὀλέθρου τῶν δηγμάτων τοὺς πάσχοντας ἀπήλλαξε, τῆς δυσωδίας 28. 25 Exod. 1x, 29. **Exod. v, 21.

δὲ καὶ πλείονα τὴν αἴσθησιν λαβεῖν προσειργάσατο, & interitu, potentia crucis non sine gloria est adumκαὶ τὴν ὑπὲρ τῆς ἀνθρωπότητος εὐχὴν ἐξεικόνισε, brata. Moyses enim manibus extensis, fusisque τοῦ ἐν τῷ θείῳ σταυρῷ τὰς χεῖρας ἐκπετάσαντος ἀληθινοῦ νομοθέτου, καὶ φήσαντος, Ὁ Θεὸς, ὁ Θεός μου, εἰς τί με εγκατέλιπες; καὶ τῆς φθοροποιοῦ καὶ δυσώδους ἁμαρτίας πάντας ελευθερώσαντος. Την ικαῦτα γὰρ οἱ πεπιστευκότες Χριστῷ τῆς λύμης μὲν τῶν ἰσβάλων παθῶν, καὶ τῆς εἰδεχθοῦς καὶ πικρᾶς συνοικήσεως τῆς ἀσεβείας, καὶ τῶν αἰσχρῶν τε καὶ πονηρῶν ἔργων ἐῤῥύσθημεν, τῆς δυσωδίας δὲ μᾶλ λον διὰ τῆς μνήμης ἐπαισθανόμεθα· αἰσχύνῃ γὰρ τῶν προβεβιωμένων τὴν ψυχὴν αἰκιζόμεθα κατὰ λέγοντα θεῖον ἀπόστολον· Τίνα οὖν καρπὸν εἶχετε τότε, ἐφ᾽ οἷς νῦν ἐπαισχύνεσθε; precibus ab exitio morsuum, eos qui eis infestabattur, liberavit, effecitque ut fœtoris illius ampliorem quemdam sensum caperent; simulque velut in imagine expressit orationem pro humana natura, ejus veri et genuini legislatoris, qui in cruce inanus suas expandit, et hæc verba protulit: Deus meus, Deus meus, ut quid me dereliquisti sr? quique a peccato omnis corruptionis et graveolentiæ causa nos exemit. Tunc enim nos, qui in Christum credidimus, ab exitio passionum et venenatarum cupiditatum, et ab inviso et molesto impietatis contubernio, simulque a turpibus et pravis operibus exautem magis percipimus reminiscendo; pudore pediti, et in libertatem asserti sumus. Fætorem enim ob commissa prius delicta affecti, animam castigamus, juxta Apostolum dicentem: Quem igitur fructum habuistis tunc in iis, in quibus nunc erubescitis "? Τρίτη μετά ταύτας καὶ βαρυτέρα πληγὴ ἡ ἀπὸ τοῦ χος τῶν σκνιπῶν ἀνάδοσις, τῇ χειρὶ καὶ τῇ ράβδῳ τοῦ 'Ααρών γινομένη, καὶ τὴν τοῦ Θεοῦ Πατρὸς δεν ξιὰν διὰ σταυροῦ πλήττουσαν τοὺς ἁλιτηρίους δαίμο να; αἰνιττομένη. Αργαλεώτατον μὲν οὖν μὲν καὶ ἰδυνηρότατον, και βραχύτατός ἐστι τοῦτο τὸ ζωύφιον οὐ γὰρ τὴν ἐπιφάνειαν λυμαίνεται μόνον τοῦ δέρματις, κνησμούς ἐμποιοῦν ἀηδεῖς, ἀλλὰ καὶ εἰ; τὸ ἐντὸς βιάζεται διά τε μυκτήρων καὶ τῶν ὤτών εἰσελθεῖν, καὶ κόρας δὲ ὀφθαλμῶν οἶδε τὰ μάλιστα βλάπτειν εἰσπετώμενον. Τόγε μὴν πανσθενὲς τοῦ Θεοῦ καὶ διὰ τοῦτο προμαρτυρεῖται κράτος, ὅτι τοῖς λεπτοῖς, καὶ ἀσθενέσι ἀμάχου; δυνάμεις ενίησιν, ὡς ὑπ' αὐτῶν ἀπαγορεῦσαι πᾶσαν τὴν Αἴγυπτον, καὶ βοᾷν ἀναγκασθῆναι, ὅτι Δάκτυλος τοῦτο Θεοῦ. Χείρα γὰρ Θεοῦ μηδὲ τὸν σύμπαντα κόσμον ὑφίστασθαι. Καὶ διά τοῦ τοῦτο καὶ ἐν τῇ προφητείᾳ Ἰωὴλ τὰ σμικρότατα πρὸς ἀκμὴν, καὶ ἀδρανέστατα πρὸς ἀλκὴν, δύναμιν ἑαυτοῦ μεγάλην ὁ Θεὸς ὠνόμασεν, Αποδώσω, λέγων, ὑμῖν ἀντὶ τῶν ἐτῶν ὧν κατέφαγεν ἡ ἀκρὶς καὶ ὁ βροῦχος, καὶ ἡ ἐρυσίβη, καὶ ἡ κάμπη, ἡ δύναμις μου ἡ μεγάλη. Τετάρτη πληγὴ ἡ διὰ τῆς κυνομυίας. Δηλοῖ δὲ ἡ κλήσις τὸ αὐθαδες. Τὴν δὲ ὀδύνην ἡ Γραφή μαρτυμοῦσα, ὅτι ἀφόρητος ἦν τοῖς Αἰγυπτίοις καὶ θανάτου πρόξενος, Εξωλοθρεύθη, φησίν, ἡ γῆ ἀπὸ τῆς κυνομυίας. Πέμπτην επιφέρει τὴν τῶν τετραπόδων φθορὰν ἀνύποιστον καὶ τῶν προλαβουσῶν κραταιοτέραν· ἀεὶ γὰρ ἐπὶ πλεῖον ἁμαρτάνοντος τοῦ Φαραώ, αναλόγως καὶ αἱ μάστιγες πρὸς τὸ μεῖζον χωροῦσι. Διὰ τοῦτο τὴν μὲν τρίτην δάκτυλον Θεοῦ ἐκάλεσαν οἱ ἐπαοιδοὶ τῶν Αἰγυπτίων. Τὴν δὲ πέμπτην, ὡς δραστικωτέραν, καὶ ὡσανεί συμπληρωθέντων τῶν πέντε δακτύ λων ἐξ ἑκάστης πληγῆς χεῖρα Θεοῦ ὁ Μωϋσῆς προς ηγόρευσεν, Ἰδοὺ γὰρ, φησί, χεὶρ Κυρίου ἔσται ἐν τοῖς κτήνεσι σου. Προλέγει δὲ τὴν ἐπιοῦσαν τιμω 4. Rom. vi, 21. 37 Psal. xxi, 2; Matth. xxv 46. • Exod. 1x, 9. Tertia post istas et gravior plaga fuit culicum ex terræ pulvere ortus, manu et virga Aaronis procuratus, quæ præfigurabat Dei Patris dexteram, quæ cruce improbos et nefarios dæmones percussit. Molestissimum igitur et doloris vel maxime efficiens est hoc animalculum, licet etiam sit minutissimum, Non enim extimam tantum corporis superficiem kædit, excitato perquam odioso pruritu; sed et in intima penetral, conaturque per nares et aures ingredi, maxime autem oculorum pupillis nocet, si involandi facultas detur. Quo ipso omnipotens et insuperabilis Dei virtus significatur, quæ rebus abjectis et exilibus vim, cui nemo resistere valet, impertitur; ita ut ob earum infestationem tota Ægyplus de salute desperarit, et exclamare cuacla fuerit: Digitus Dei hic est”. manu enim Dei, ne universum quidem orbem subsistere posse. Quapropter et apud prophetam Joelen Deus minima quædam ad vigorein et vim et infirmissima ad rom bur, magnam suam fortitudinem nominavit: Reddam vobis, inquit, annos, quos comedit locus:a, bruchus, et rubigo, et eruca, fortitudo mea ma gra 30. Quartam plagam inflixit cynomyia, seu musca canina. Significat autem ipsa appellatio iusolentiam et pervicaciam. At vero doloris ex hac plaga exorti, et quam Ægyptiis intolerandus fuerit, quippe qui mortem afferret, testem habemus ipsam divinam Scripturam quæ ait: Corrupta est lerra a muscis ". Quinta plaga est jumentorum interitus, quæ gravissima videbatur et valentior cæteris: cum Pharao semper magis atque magis scelerate agendo procederet, merito, proportione quadamn serval, crescebant quoque flagella. Quocirca tertiam plagam nominarunt incantatores Ægyptii digitum Dei. At quintam, tanquain violentiorem, et quasi jam ex qualibet plaga digitis quinque constitutis, manum Dei Moyses appellavit. Ecce enim, inquit, manus Domini erit super jumenta tua ". Prædicit autem " Exod. vi, 19. 3* Joel 11, 25. 81 Read νη: a:

super venturam pænam; et tempus, quo ventura, ρίαν ἀεὶ, καὶ τὸν καιρὸν καθ᾽ ὅν ἔσται, δῆλον ποιεί, indicat, ne quis casu et fortuito evenisse suspica- ἵνα μὴ αὐτόματον ὑποπνευθῇ τὸ γινόμενον. retur. Sexta ordine plaga est pustularum et ulcerum; septima ignis et grandinis, duobus alioquin contrariis, et in se invicem pugnantibus præter exspecta. lionem, consociatis; ut neque grando igne liquesceret, neque ignis humore graudinis exstingueretur, sed ut ambo propriam et nativain suam vim in eodem simul exercerent et demonstrarent; ignisque licet în mediis humoribus omnia absumefel, et grandlinis concreterque molls impetus omni., nullo excepto, contunderet, etsi in regione hiemis experte, et calidissima, et indesinenter magnis ardoribus æstnante. Porro cum ne sic quidem saniorem mentem reciperent: Dixit, inquit, et renit lorusta, et bruchus, cujus non erat numerus s. Bruchi nomine intelligas recens natam alisque destitutam locustam. Deinde triduanæ etiam tenebræ invalescunt, quæ pon simpliciter ex eventu privatione luminis acciderunt, sed subsistentiam quamdam substantia instar habuerunt; velut densa quædam caligo ingreens, et more obscurissimi tartari dispersa. Palpabiles vero nominatæ sunt, non solum quod manibus exeundi causa prensabant, oculorum usu privati, sed etiam quia tangi, et ob crassitiem suam quodammodo sentiri poterant, propter densitatem videlicet materiæ, qua constabant. Blud autem, quod ad Pharaonem dictum: Ideo excitavi seu posui te, ut ostendam in te fortitudinem meum magnam, et ut narretur nomen meum in omni terra", nullam puniemis injustitiam significat, sed correctionem ejus, qui omnia qperatur. More enim receptum fuit apud veteres medicos, eos qui mortis rei erant, vivos dissecare, ut explorarent palpitantium adhuc membrorum vim et actionem, curandoṛum eorum gratia, qui in hujusmodi morbos incidissent. qui legibus vindicandis et ex illorum praescripto sententiis ferendis præsunt, etiamnum Bontes publice supplicio afficiunt, ut spectatores ixempio inde accepto meliora sapere discant. Ergo Pharao quoque, qui sine ulla spe veniæ maxima quæque scelera perpetrabat, publice pœnas exsolvit, proprioque suo exitio omnibus saluti fuit, patefacta divina providentia, totique terrarum orbi ‹jasque extremis finibus justissimo ejus et immuta - bili judicio nuntiato. Decima et ultima plaga vel potius prima et exordiam omnium aliarum, quod ad vim et afflictionem attinet, ut etiam David testatur, est terribilis ille primogenitorum interitus. Nam circa noctem mediam absque ulia infirmitate causaque morbida interfecti sunt Egyptiorum filii; quamobrem mane experrecti, et charissima pignora vitæ exsortia contemplati, non amplius continere sese valuerunt, quominus contra l'haraonem conclamarent; quare » Exod. 15, 12. ** Ibid., 16. Εκτη καθ᾿ ἑξῆς ἡ τῶν φλυκτίδων καὶ τῶν ἑλκῶν ἐγίνετο· καὶ ἑβδόμη λοιπὸν ἡ τοῦ πυρὸς καὶ τῆς χαλάζης, δύο τῶν ἐναντίων καὶ μαχομένων ἀλλήλοις παραδόξως συνελθόντων, ὡς μήτε τὴν χάλαζαν τῷ πυρὶ τήκεσθαι, μήτε τὸ πῦρ τῇ τῆς χαλάζης ὑγρό τητι σβέννυσθαι, ἀλλὰ καὶ ἄμφω τὴν οἰκείαν ενέρ γειαν ἐν ταὐτῷ προσεπιδείκνυσθαι, καὶ καταφλέγειν μὲν ἐν ὑγρότητι πάντα τὴν πυρὸς φύσιν, συντρίβειν δ' ἐπίσης τὴν τοῦ κρυστάλλου δύναμιν καὶ τὸν παγε τὸν ἀφειδῶς ἐν ἀχειμερίῳ καὶ θερμωτάτῃ χώρα, καὶ πολὺν ἐχούσῃ διηνεκῶς τὸν καύσωνα. Ἐπεὶ δὲ μὴ οὕτω βελτίους ἐγίνοντο, Εἶπε, φησί, καὶ ἦλθεν ἀκρὶς, καὶ βροῦχος οὗ οὐκ ἦν ἀριθμός. Βρούχον δὲ νοήσεις νεογενή τινα καὶ ἄπτερον ἀκρίδα. Εἶτα καὶ τριήμερον σκότος ἐπιπολάζει, οὐ στερή σει φωτὸς ἁπλῶς κατά συμβεβηκός γινόμενον, ἀλλ' ουσιώδη τὴν ὑπόστασιν κεκτημένον, ὡς ἀχλὺς ἐπι πεσοῦσα βαθεῖα, ἢ τάρταρος ἀφεγγής κατασκεδασθείς. Ψηλαφητὸν δὲ ὠνομάσθη, οὐ μόνον ὅτι πρὸς ἔξοδον ψηλαφοῦντες ἦσαν, ὡς μὴ δυνάμενοι κατιδεῖν, ἀλλ ὅτι καὶ ἁπτεσαι σχεδόν, καὶ παχυτέρως ἦν αὐτοῦ προσεπαισθάνεσθαι διὰ τὸ ὑλωδέστερον. Τό γε μήν, Εἰς τοῦτο ἐξήγειρά σε πρὸς τὸν «αραὼ εἰρημένον, ὅπως ἐνδείξωμαι ἐν σοὶ τὴν δύναμίν μου τὴν μεγάλην, καὶ ἵνα διαγγελθῇ τὸ ὄνομά μου ἐν πάσῃ τῇ γῇ, οὐκ ἀδικίαν ἐμφαίνει του κολάζοντος, ἀλλὰ διόρθωσιν τοῦ παντὸς κατεργάζε ται. Εθος γὰρ ἦν τοῖς παλαιοῖς ἐκείνοις τῶν ἰατρῶν καὶ τοῦ πράγματος ἀρχηγοῖς ἀνατέμνειν ζῶντας τοὺς ἀξίους θανάτου, καὶ τὴν ἐνέργειαν καταμανθά νειν τῆς φύσεως σκαιρόντων ἔτι τῶν σπλάγχνων εἰς ἄπταιστον θεραπείαν τῶν ἐμπιπτόντων τοῖς ἀρξω στήματα· καὶ οἱ τοῖς νόμοις δὲ διεκδικούντες καὶ μέχρι τοῦ νῦν φανερῶς ἐπεξέρχονται τοῖς κατακρίτοις, εἰς σωφρονισμὸν τῶν ὁρώντων, Ενταύθα γοῦν καὶ Φαραὼ προσαμαρτάνων ἀνίατα, φανερῶς ἐκολάζετο, καὶ σωτηρία ὑπὸ Θεοῦ διὰ τῆς οἰκείας απωλείας τοῖς πᾶσιν ἐγίνετο, καταδήλου γινομένης τῆς προνοητῆς τοῦ Θεοῦ δυνάμεως τῇ οἰκουμένῃ, καὶ τοῖς πέρασι καταγγελλομένης τῆς δικαίας αὐτοῦ καὶ ἀμεταθέτου κρίσεως. Δεκάτη καὶ τελευταία πληγή, μᾶλλον δὲ ἀπαρχή καὶ πρώτη πασῶν τῇ δυνάμει καὶ τῷ πόνῳ, καθα φησι καὶ Δαυΐδ, ὁ τῶν πρωτοτόκων φοβερό; ἐτελεῖτο Θάνατος. Περὶ γὰρ μέσας νύκτας δίχα τινὸς ἀρρω στίας και νοσώδους αἰτίας, ἀνῃροῦντο τα τέκνα των Αἰγυπτίων, ὅθεν καὶ πρωΐας ἐξεγειρόμενοι, καὶ νεκρά τα φίλτατα βλέποντες, ὡς μηκέτι κατέχεσθαι δυνά μενοι τοῦ Φαραώ κατεβόων, ἐφ᾽ ᾧ καὶ τὸν λαὸν ἄκων ἀπέλυσαν. Ωσπερ δὲ δριμυτέρα τῶν ἄλλων ἀπατᾶν

αὕτη μάστιξ', καὶ ἀπαρχὴ παντὸς πόνου καὶ πάσης invitus etiam populum dimisit. Quemadmodum auἀλγηδόνος ἀκροθίνιον τοῖς ἐναντίοις ἐγίνετο, οὕτω τοῖς ᾠκειωμένοις Θεῷ μείζονα τὴν χάριν ἐδίδου μετὰ πολλῆς τῆς παραδοξοποιίας ενεργουμένη. Ινα γὰρ μὴ συντυχίας τινὸς καὶ αὐτομάτου θανάτου νομισθῇ τὸ γινόμενον, ἢ νόσος ἢ λιμὸς ἁπλῶς ἐπελθὼν δόξῃ, πολλὰ συντρέχει τὰ ἐξαίσια· καὶ ὁμοῦ μὲν παρόντων ἁπάντων τοὺς ἀξίους ἡ τιμωρία γινώσκει καὶ μετὰ προβλήσεως τελεῖται, καὶ μιᾷ νυκτὶ πάντες ἀναι ροῦνται, καὶ μόνοι τῶν ἄλλων οἱ πρωτότοκοι ἀποθνής σκουσι, ὥστε καὶ τὸ δυνατὸν ἐνταῦθα τοῦ Θεοῦ, καὶ τὸ δίκαιον, καὶ τὸ κηδεμονικὸν ἀναφανῆναι καὶ φιλάν θρωπον. Τὸ μὲν, ὅτι ἐν μιᾷ ροπῇ τοσοῦτον ἔργον ἐγεγόνει· τὸ δὲ, ὅτι ὑπὲρ τῆς πρωτογόνου θλίψεως Ἰσραὴλ, τὰ πρωτότοκα ἀνῃροῦντα τῶν θλιψάντων· τὸ δὲ τῆς ἀγαθότητος, ὅτι μετὰ φειδοῦς ἐπεξέρχεται, ὡς μὴ βουλόμενος πάντας άρδην ἀπολέσθαι. Διὰ τοῦτο γοῦν οὐδ᾽ ἐκ πρώτης πληγῆς τῶν ἀνθρώπων ἄπτεται οὐδ᾽ ἄνευ προῤῥήσεως τὴν ὀργὴν ἐπιφέρει, ἅμα μὲν δι' ἑτέρων αὐτοὺς διορθῶσαι μηχανώμενος, ἅμα δὲ καὶ τοῖς βήμασι σωφρονεστέρους ἀπεργάζεσθαι θέ λων, καὶ μὴ εἰς πεῖραν ἐλθεῖν τῶν πραγμάτων αὐτούς. tem hæc plaga cæteris omnibus asperior exstitit, principiumque omnis laboris, omnisque doloris exordium fuit: ita illis, qui Deo familiares et conjuncti erant, majorem gratiæ copiam multis ngnisque miraculis testatam subministravit. Ne enim fortuito cuidam casui id quod evenit, ascriberetur, aut morbus, aut pestis communi rerum cursu ingruisse crederetur; multa plane admiratione digna concurrunt; quamvis omnes promiscue simul versarentur, attamen pœna dignos pœna agnoscit; nec sine prædictione infligitur, unaque nocte omnes perimuntur, et soli ex tota multitudine primoge niti intereunt, ut proinde hoc loco, et Dei potentia et justitia, et cura, et humanitas elucescal. Poten tia quidem, quod uno momento res tanta sit peracta, justitia autem, quod loco primogenise amictionis, quam subiit Israel, primogenita eorum qui affixerant, interfecta sunt; at bonitas in eo apparet, quod ita punit, ut simul pareat, nolens videlicet omnes funditus interire. Qua de causa neque prima plaga in homines sævit, neque sine præmonitione et prædictione iram suam infert, quippe cui propositum esset, eos partim aliorum periculo ad meliorem mentem traducere, partim verbis moderatiores et saniores efficere, ut ne ipsorum flagellorum sensum aliquem et experimentum capere oporteret. Et tunc quidem solos fideles prodigium hoc ad letitiam invitabat, at nunc multo magis advocat nos, qui spiritu ca quæ scripta sunt, coutemplamur, quibus antiqua illa typorum unbrarumque involucra perspicuæ veritatis beneficio patescunt. Etenim concessam nobis, crucis mèrito et munere, plenam admiratione libertatem tota hæc historia præmonstrat, divinumque Agnum pro nobis immolatum, et mysticum illud pascha, et totius mundi salutem evidenter præfigurat. Neque enim corporalis illa perceptio vitam custodiebat, et in libertatem traducebat; at hujus vera sumptio et communio immortalitatem et filiorum adoptionem donal, et ex terrestribus coelestes, deosque ex hotninibus, cos qui accipiunt, reddit. Propterea igitur pascha illud transitus jamjam imminentis argumentum, in Ægypto peragitur, illudque grande et verum in cruce adumbrat, illum videlicet spiritualein transitum. Instituitur autem primo mense, quia figura Christi erat, qui omnium rerum principium est, et ejus quæ in Christo est, novæ creaturæ post impietatis hiemem, velut in vere nitido et suaveolente fidei, conditæ et renovalæ a Christo per spiritum, quemadmodum ad illam supra dicebat: Veni, proxima mea, formosa mea columba; ecce hiems jam transiit 35. Consepulti enim sumius cum illo, et consurreximus per lavacrum regenerationis, et deposita Adami vetustate in novitate Τότε δὲ πιστοὺς μόνον εἰς εὐφροσύνην συνεκάλει τὸ τερατούργημα, ἀλλὰ καὶ νῦν μᾶλλον ἡμᾶς, οἷς κατὰ πνεῦμα τὰ τοῦ γράμματος θεωρεῖται, καὶ κατὰ λαμπρὰν ἀλήθειαν τὰ τοῦ τύπου καὶ τῆς σκιᾶς ἐρμηνεύεται. Καὶ γὰρ διὰ σταυροῦ δοθεῖσαν ἡμῖν θαυ μαστὴν ἐλευθερίαν προδείκνυσιν ἡ ἱστορία καὶ τὴν ὑπὲρ ἡμῶν σφαγὴν τοῦ θείου ᾿Αμνοῦ, καὶ πάσχα τὸ μυστικὸν, καὶ τὴν παγκόσμιον σωτηρίαν ἀριδήλως προαναφαίνει. Οὐ γὰρ ἡ τυπικὴ μετάληψις ζωῆς ἦν φυλακτική, καὶ εἰς ἐλευθερίαν μετεβίβαζε, τούτου πάντως ἡ ἀληθινὴ κοινωνία καὶ ἀθανασίαν καὶ υἱο θεσίαν οἶδε χαρίζεσθαι, ἐκ γηίνων οὐρανίους, καὶ θεοὺς ἐξ ἀνθρώπων ἀπεργαζομένη τους δεχομένους. Διὰ τοῦτο γοῦν τὸ διαβατήριον ἐν Αἰγύπτῳ τελεῖται πάσχα, καὶ τὸ διὰ σταυροῦ μέγα σκιαγραφεί καὶ ἀληθινὸν πάσχα την πνευματικὴν διάβασιν. Γίνεται δὲ τῷ πρώτῳ μηνὶ, ὅτι τύπος ἦν Χριστοῦ τῆς πάντων ἀρχῆς, καὶ τῆς ἐν Χριστῷ καινῆς κτίσεως μετὰ τὸν χειμῶνα τῆς ἀσεβείας, ὥσπερ ἐν ἔαρι φαιδρῷ καὶ εὐώδει τῆς πίστεως, καὶ δημιουργηθείσης καὶ κληθείσης @ ὑπὸ Χριστοῦ διὰ πνεύματος, καθὼς πρὸς αὐτὴν ἄνωσ θεν ἔλεγεν· Ελθὲ, ἡ πλησίον μου, καλή μου περιστερά, ότι δοὺ ὁ χειμών παρῆλθε. Συνετάφημεν γὰρ αὐτῷ, καὶ συνανέστημεν διὰ λουτροῦ παλιγγενεσίας, καὶ τὴν παλαιότητα τοῦ Ἀδὰμ ἀποθέμενοι ἐν καινότητι ζωῆς πολιτευόμεθα τροφὴν ἀξίαν τῆς ἀϊδίου ζωῆς, τὸ πάσχα ἀληθινὸν ποιούμενοι, καὶ σαρκὶ Θεοῦ καὶ αίματι τρεφόμενοι. ' vitæ ambulamus quibus verum pascha alimentum sempiterna vita dignum suppeditat; nutrimur enim carne et sanguine Dei. Οὗτος ἐμοὶ τοῦ πρώτου μηνὸς ὁ λόγος, οὗ τῇ δεξ Hæc mihi primi mensis ratio esse videtur; CH 3 Cant. 11. PATROL, GR. CL Digized by Google

MACARH CHRYSOCEPHALI jus quidem decima die agnus accipiebatur, decima κάτῃ μὲν τὸ πρόβατον ἐλαμβάνετο, τῇ τεσσαρεσκαι quarta vero ad vesperam immolabatur. Illud, quia longissima quædam ante nos sæcula exstiterunt; quibus erat is qui semper est, et harc sæcula numerus denarius propter perfectionem et plenirudinem denotat, initiumque præsentis sæculi insinuat tanquam immenso illi vicini. Hoc vero, quia veterem divini consilii terminum, ultimumque Tempus Verbi incarnati repræsentat. Non enim nuperum aut recens est dispensationis hujus mysterium, sed a constitutione mundi in præcognitione Spiritus custoditum, novissimisque hisce temporibus prædicatum, tanquam in fine diei, et contracta jam vita nostra finem accepit. In quinarium vero dierum sive illuminationuin præscriptioδεκάτῃ δὲ πρὸς ἑσπέραν ἐθύετο. Τὸ μὲν, ὅτι μακρο! τινες ἦσαν οἱ πρὸ ἡμῶν αἰῶνες καθ' οὓς ἦν ὁ ἀεὶ ὤν, καὶ τούτους ἡ δεκάτη διὰ τὸ τέλειον καὶ πλήρες εἰκονίζουσα, καὶ τὴν ἀρχὴν ἐμφαίνει τοῦ παρόντος αἰῶνος, ὡς τοῦ ἀπείρου ἐκείνου γείτονος· τὸ δὲ, ὅτι τὸν ἀρχαῖον ὅρον δείκνυσι τῆς θείας βουλῆς, καὶ τὸν τελευταίον χρόνον παρίστησι τῆς τοῦ Λόγου σαρκώ σεως. Οὐ γὰρ νέον, οὐδὲ πρόσφατον τὸ τῆς οίκονομίας μυστήριον, ἀλλ' ἐκ τῆς τοῦ κόσμου καταβολής. ἐν τῇ προγνώσει τοῦ Πνεύματος φυλαττόμενον, ὁμοῦ δὲ καὶ προκηρυττόμενον ἐν ἐσχάτοις καιροῖς, ὡς ἐπὶ τέλει τῆς ἡμέρας, καὶ συστελλομένης ἤδη τῆς ἡμε τέρας ζωῆς τὸ πέρας ἐδέξατο. Εἰς πεντάδα δὲ ἡμε ρῶν ἤτοι φωτισμῶν νομοθεσίαν ὁ χρόνος ἅπας καθ' nem omne tempus, quo observabatur, dividitur. ὃν ἐτηρεῖτο, διαμετρεῖται. Ἐπὶ γὰρ θεραπείᾳ τῆς Nam de curando generis nostri casu, Deus Adamo salutaria præcepit, et cum Noe egit de rebus ad salutem mostram conducibilibus, et com Abrahamo pactum iniit, et per Moysen legem tulit, et per prophetas oracula edidit, quæ divinæ cognitionis velut lumen præportantia, hoc loco tropice dies nominantur, in Evangelio autem certis diei intervallis comparantur, intra quæ operariorum multitudo convocata est. Igitur quinta ad vesperam immolatur Agnus, quia et in consummatione sæculi passio Christi peracta est, et tenebras ignorantiæ dissolvit. Exorta enim est in diebus ejus justitia et abundantia pacis "; postquam is qui nos Inique interficiebat, juste vicissim ab ipso est interfectus, noctis videlicet princeps; quod imminutio lucis devolabat. τοῦ γένους ἡμῶν ἐκπτώσεως, καὶ τῷ ᾿Αδὰμ προσέταττεν ὁ Θεὸς τὰ συμφέροντα, καὶ τῷ Νῶε διελέγετο τὰ λυσιτελοῦντα, καὶ πρὸς τὸν ᾿Αβραὰμ ἐποίει τὴν διαθήκην, καὶ διὰ Μωσέως ἐνομοθέτει, καὶ διὰ προφητῶν ἐχρησμοδότει, ἅπερ ὡς φωτισμόν θεογνωσίας ἐμπαρέχοντα. Ἐνταῦθα μὲν ἡμέραι τροπικώς προσο ηγόρευται, ἐν δὲ τῷ Εὐαγγελίῳ καὶ ἡμέρας διαστή μασι παρεικάσθη, ἐν οἷς καὶ τῶν ἐργατῶν ἐκαλεῖτο τὸ σύστημα. Καὶ γοῦν τῇ πέμπτῃ πρὸς ἑσπέραν θύε τα: τὸ πάσχα, ὅτι καὶ ἐπὶ συντελείᾳ τοῦ αἰῶνος τὸ τοῦ Χριστοῦ γέγονε πάθος, καὶ τὸ σκότος ἔλυσε τῆς ἀγνοίας. Ανέτειλε γὰρ ἐν ταῖς ἡμέραις αὐτοῦ δικαιοσύνη καὶ πλῆθος εἰρήνης, ἐπειδὴ ὁ ἀδίκως ἡμᾶς ἀναιρῶν δικαίως ἀντανηρέθη παρ' αὐτοῦ, τῆς νυκτὸς ἄρχων, ὅπερ ἐδήλου τῆς σελήνης ἐντεῦθεν ἡ μείωσις. Immolabatur autem per domos et familias integras, et cognatis aut vicinis convenientibus, quia Ecclesiæ statum delineabat, quæ una est fide, licet multiplex sit per varia loca diffusione, quandoquidem unus vere est perfectus, et impartibilis Christus, qui ubique et in omnibus est; unaque omnium per totam orbem Ecclesiarum conjunctio, et qui extra hanc aulam vagatur, minime particeps sit magnæ hujus victimæ. Nam hostia hæc non effertur extra domum Dei, neque iis qui extra degunt, distribuitur; sed qui ex domesticis sunt, ii solum mandu - cant et salvantur. Communio autem et societas vicinorum et familiarium concordiam et conjunctionem corum qui eamdem fidem sequuntur, significabat. Et ovis quidem erat quia typum gerebat boni pastoris, qui et aliquid nobis præstantius habuit, et id quod nostrum est, assumpsit, ut nobis tanquam frater accensitus is qui natura Deus et Dominus erat, et ob humanam naturam, sub eadem divinæ ordinationis et gubernationis cura, velut agnus omnis malitiae expers, constitutus, primum quidem debitæ ab omni humana natura obedientiæ fructum Deo proferret: deinceps vero se etiam offerret hostiam et oblationem sanctam, morte pro omnibus degustata, omnibusque vita reddita. Κατ' οἶκον δὲ ἄρτιον ἐτελεῖτο, καὶ κατὰ συγγενῶν ἢ γειτόνων συνέλευσιν, ὅτι τὴν τῆς Ἐκκλησίας ἐζω γράφει κατάστασιν, μίαν οὖσαν τῇ πίστει, καὶ πολ λὰς τῇ κατὰ χώραν εκτάσει, επείπερ εἷς ἀληθῶς, τέλειο; καὶ ἀμέριστος ὁ πανταχοῦ καὶ ἐν πᾶσι Χριστὸς, καὶ μία ἡ τῶν Ἐκκλησιῶν τῆς οἰκουμένης Ένωσις, καὶ ὁ ταύτης ἔξω τῆς αὐλῆς ἀμέθεκτός ἐστι, τοῦ μεγάλου θύματος. Οὐ γὰρ ἐκκομίζεται τοῦ οἴκου τοῦ Θεοῦ τὸ ἱερεῖον, οὐδὲ τοῖς ἐκτὸς ὅλως προσνέμε ται͵ ἀλλ' ὅσοι τῶν ἔνδον εἰσὶ, οὗτοι καὶ φάγονται μόνον καὶ σωθήσονται. Καὶ ἡ κοινωνία τῶν ὁμοφι λων τὴν συμφωνίαν τῶν ὁμοπίστων ἐδήλου καὶ σύνο αρσιν. Καὶ πρόβατον μὲν ἦν, ὅτι τύπος ἐγίνετο τοῦ καλοῦ ποιμένος, ὃς καὶ τὸ ὑπὲρ ἡμᾶς εἶχε, καὶ τὸ καθ᾿ ἡμᾶς προσείληφεν, ἵνα συνταχθεὶς ἡμῖν ὡς ἀδελφὸς ὁ φύσει Θεὸς καὶ Δεσπότης, καὶ συμποιμαν θεὶς διὰ τὸ ἀνθρώπινον, ὑπὸ τῆς θείας νομοθεσίας ὡς ἀμνὸς ἄκακος πρῶτα μὲν τὴν ὀφειλομένην παρὰ τῆς ἀνθρωπότητος καρποφορήσῃ τῷ Θεῷ ὑπακοήν· εἶθ᾽ οὕτως καὶ ἑαυτὸν προσενέγκῃ θυσίαν, καὶ προσφορὰν ἁγίαν, ὑπὲρ παντὸς γευσάμενος θανάτου, καὶ πάντας ζωοποιήσας. Hac igitur de causa agnus magni sacrificii vræ- * Psal. LXXI, Διὰ τοῦτο γοῦν πρόβατον ἦν τὸ πρόγραμμα του

μεγάλου θύματος. Καὶ τοῦτο τέλειον, ἄμωμον, ἄρ- significatio fuit, et is quidem integer, sine macula, σεν καὶ ἐνιαύσιον, ἐπειδὴ πάντα ἦν ἐν Χριστῷ τελείως τὰ θεοπρεπή γνωρίσματα καὶ κατὰ τὴν πρόσληψιν την χρισθεῖσαν θεότητι, καὶ γενομένην ὅπερ τὸ χρίσαν, καὶ τέλειος ὡς ἀνενδεὴς ἐν πᾶσιν ἀρετῇ γνωρίζεται, καθάπερ αὐτός φησιν, Οὕτω πρέ πον ἡμῖν ἐστι πληρώσαι πᾶσαν δικαιοσύνην. Άμωμος δὲ, ὅτι καὶ μόνος ἀναμάρτητος, ὑπερφυά καὶ ἀνυπέρβλητον κεκτημένος την καθαρότητα, καὶ μόνος ἔχων ἐξουσίαν τοῦ ἐπὶ πάσης τῆς ἀφιέναι τὰς ἁμαρτίας. Εἰ γὰρ καὶ πολλοὶ γεγόνασι εὐάρε στοι, καὶ κατὰ μέθεξιν ἡγιασμένοι, ἀλλ' εἷς ὁ φύσει ἀγαθὸς, καὶ οὐκ ἔστιν ἅγιος ὡς ὁ Κύριος, οὐδέ ἐστι δίκαιος ὡς ὁ Θεὸς ἡμῶν. Αρσην δὲ διὰ τὸ ἡγεμο νοῦν· αὐτὸς γάρ ἐστιν ὁ νυμφίος τῆς Ἐκκλησίας, ὁ γνησίως ἐφεστὼς καὶ κυριεύσας, ὁ κρατῶν τοῦ est sanctus ut est Dominus, neque est justus ut masculus, et anniculus, quæ omnia Dep consentanea indicia in Christo fuerunt etiam secundum humanam naturam assumptam, unctam divinitate, factam per participationem idem cum eo, a quo uncta est. Idemque Christus virtute perfectus est, quippe inter omnes nullius rei indigus, quemadmodum ipse ait: Sic decet nos implere omnem justitiam ". Immaculatus est; quia ipse solus ab omni peccato immunis excelsiorem communi rerum cursu et incomparabilem puritatem assecutus est, solusque potestatem habet, omnia totius mundi peccata dimittendi. Nam licet multi exstiterint Deo accepti, et communione quadam sanetificati, at unus duntaxat, natura bonus est, et non est Deus noster. Masculus vero propter principa - tum; ipse enim est sponsus Ecclesiæ, qui vere et legitime præest et dominatur, qui omnia ditione tenet ob divinitatis majestatem, qui de cœlo venit, et supra omnes est, qui regnum ex gratia non accepit: sed natura et ortu ex Patre suo id obtinet, qui omnibus nobis divina cognitionis semina immittit, et juxta dictum illud propheticum terram voluntariam nos efficit, qui pro valido illo Adamo validior ipse oblatus est, nibil eſſeminatum, nihil viro indignum in seipso habens. Anniculus autem; quia ille idem divinitate antiquus erat, et recens humanitate, temporumque conditor ipsemet temπαντὸς διὰ τὴν ἀξίαν τῆς θεότητος, ὁ ἄνωθεν ἐρχό μενος, καὶ ἐπάνω πάντων τυγχάνων, οὐ χάριτι τὸ βασιλεύειν λαβὼν, ἀλλ' ἔχων ἐν ἀληθείᾳ καὶ γεννήσει τῇ ἐκ Πατρὸς, ὁ καὶ πᾶσιν ἡμῖν ἐνιεὶς τῆς θεογνωσίας τὰ σπέρματα, καὶ κατὰ τὸ προφητικὸν, γῆν ἡμᾶς ἀποτελῶν θελητὴν, ὁ ὑπὲρ τοῦ Ἀδὰμ τοῦ στεῤῥοῦ προσαγόμενος, ὡς στερρότερος, καὶ μηδὲν ἄνανδρον ἢ θῆλυ φέρων ἐν ἑαυτῷ. Ενιαύσιος δὲ, ὅτι καὶ παλαιὸς ἦν ὁ αὐτὸς ἐν θεότητι, καὶ νέος ἐν ἀνθρωπότητι, καὶ χρόνων ὑπῆρχε δημιουργός, καὶ ὑπὸ χρόνον ἐγεγόνει, καὶ ἥλιο; ἐστι δικαιοσύνης καὶ τῷ ὁρωμένῳ περιγραπτὸς εἰς ἑαυτὸν ἐπιστρέτων, στέφανός τε χρηστότητος εὐλογούμενος, καὶ πανταχόθεν ἴσος ἑαυτῷ καὶ ὅμοιος. Ζωογονεί δὲ καὶ puri subjectus est; Sol est justitia, et eo tame qui sub oculos cadit, circumscribitur, et in seip. suni resolvitur, corona benignitatis, a Deo bene vero largitur quoque virtutem orbi, pulchre e lege amicitiæ et ordinis. Cæterum si et ideo anniculus est, quia futurun erat aliquando, ut ii qui ex passione fructum ca piant, quotannis sanctissimum passionis festup celebrarent, non abnuo quominus id tanquam ra. tioni conveniens supradictis adjungatur. Ex agni: autem hæc victima seligitur, quia et ipse Agnu) Dei est, ut Joannes testatur; et ex hadis, qui ipse peccata mundi tulit. Quam vero primogenitiş causam salutis præbuit mactata victima, et sanguis postibus illitus? Neque enim sacrificiis eget Deus τὴν τῶν ἀρετῶν κύκλον, ηπίως ἐπιμιγνυμένων καὶ κιρναμένων ἀλλήλαις νόμῳ φιλίας καὶ τάξεως. dicta, undequaque sibi æqualis et similis. Vitam concinne virtutibus sibi invicem mistis et consociatis Εἰ δ᾽ ὅτι καὶ τὴν ἐπὶ τῷ πάθει θεοπρεπεστάτην ἑορτὴν καθ' έκαστον ἔτος ἔμελλον ἐπιτελεῖν οἱ τὰ ἐκ τοῦ πάθους ἀποκερδαίνοντες ἀγαθὰ, ενιαύσιος προετετύπωτο, καὶ τοῦτο σύμφημι τοῖς εἰρηκόσιν. Ἀπὸ τῶν ἀμνῶν δέ, ἐπειδὴ καὶ Θεοῦ ἀμνὸς, ὡς Ιωάννης μαρτυρεῖ, καὶ ἀπὸ τῶν ἐρίφων, ὅτι τοῦ κόσμου τὴν ἁμαρτίαν ἦρε. Τίνα δὲ αἰτίαν ἔχει πρὸς τὴν τῶν πρωτοτόκων σωτηρίαν ἡ τοῦ θύματος σφαγή, καὶ ἡ τοῦ αἵματος χρίσις; Οὐ γὰρ θυσίας δεῖται Θεὸς πρὸς ἔνδειξιν τῆς ἑαυτοῦ ἀγαθότητος, ούτε σημείου πρὸς ἐπίγνωσιν τῶν οἰκείων, ἀλλ' ad demonstrandam suam bonitatem, neque etiam ἡμῖν κανταῦθα συνηγορεῖ τὸ πρᾶγμα, καὶ τῇ καθ' ἡμᾶς ἁγίᾳ πίστει προσμαρτυρεῖ διὰ συμβόλων ὁ νόμος. Τοῦ γὰρ ἀμώμου θύματος ὑπὲρ ἡμῶν σφαγιασθέντος, ὁ ἐκ τοῦ πρωτοπλάστου λέλυται θάνατος. Καὶ θνήσκει μὲν τὰ πρωτότοκα τῶν Αἰγυπτίων, ὅτι ὁ ἀπιστῶν τῷ Υἱῷ οὐκ ὄψεται τὴν ζωήν, ἀλλ' ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ μένει ἐπ' αὐτόν. Ἡμεῖς δὲ διασω ζόμεθα ὅσοι τέκνα Θεοῦ καὶ Ἐκκλησία πρωτοτό των γεγόναμεν. Εάν τις γάρ, φησί, τὸν λόγον μου τηρήσῃ, θάνατον οὐ μὴ θεωρήσει εἰς τὸν αἰῶνα. Τηρεῖται δὲ ὁ λόγος Χριστοῦ παρ' ἡμῶν διὰ θεωρίας καὶ πράξεως. Καὶ φέρει μὲν θεωρίας τύπον ἡ φλιά, signo, ut suos agnoscat; at et hic tota res pro nobis est, nostrisque conmoulis servit, nostramque sacrosanctam fidem his symbolis lex vetus astruit. Nam innocua illa hostia pro nobis immolata, fugata est mors, quæ nobis a primo parente venit. Moriuntur primogenita Ægyptiorum; quia qui Filio incredulus est, is non videbit vitam, sed ira Dei manet super eum; nos vero, quicunque fil¡i Dei et primogeniti Ecclesia sumus, conservamur. Ait enim Si quis sermonem meum servaverit, mortem non videbit in æternum ". Servatur autern sermo Christi a nobis per contemplationem et ac- ** Matth. II. 15. se Joan. 111, 56. * Joan, vin, $1.

Lo..em. Figuram contemplationis gerit superlimi- ὡς τὸ λογικὸν σημαίνουσα, εἰκόνα δὲ πράξεως οἱ δύο σταθμοὶ τοῦ θυμικοῦ τε καὶ ἐπιθυμητικοῦ τὸ ἄπται· στον αινιττόμενοι, καὶ χριόμενοι ἑκατέρωθεν, ἐπει· δήπερ εἰς ἓν ἦλθεν ἀληθῶς τὸ αἷμα καὶ τὸ Πνεῦμα διὰ τοῦ ὁμογενοῦς ἡμῖν αἵματος, τὸ ὑπὲρ ἡμᾶς λαμβάνομεν Πνεῦμα. Καντεῦθεν θάνατόν τε καὶ τὴν θα νάτου πρόξενον ἁμαρτίαν διαδιδράσκομεν. "Οτε γὰρ μηδὲ διὰ τῶν ἀλόγων παθῶν, μηδὲ διὰ τῶν ἀφρόνων λογισμῶν ἐπεισέλθῃ ἐν ἡμῖν τὸ κέντρον τοῦ θανά του, ἡ ἁμαρτία, τότε παρῆλθεν ἡμᾶς ὁ ὀλοθρεύων, καὶ ὁ καταδυναστεύων ἡμῶν διαπέφευγε θάνατος. nare, qu ppe quod partem ratione præditam significet; actionis vero imaginem præ se ferunt duo postes, qui rectitudinem casus ignaram ejus partis quæ irasci, et ejus quæ concupiscere solet, per aenigma insinuant, qui et utrinque inunguntur; postquam enim in unum vere sanguis et Spiritus convenerunt, accipimus nos per sanguinem nostri generis eum qui supra nos est, Spiritum, et inde mortem mortisque causam peccatum effugimus; nam quando neque per rationis expertes cupiditates, neque per stultas et insipientes cogitationes stimulum mortis peccatum nobis infixerit, LUNC præterit nos exterminator, et mors, quæ sua dominatione nos premebat, recedit. Post unctionem statim sequitur manducatio; quæ et ipsa documentis non vacat, neque sine accurata Μετὰ δὲ τὴν χρίσιν ἡ βρῶσις εὐθὺς, καὶ οὐδ᾽ αὐτὴ παραγγελίας ἐκτὸς, οὐδὲ νομοθεσίας ἀκριβούς ἄμοιἐν τῇ προσγενομένῃ νυκτί, παρατετηρημένη δὲ ἡ μετάληψι;, ἵνα μὴ ὠμόν, μηδὲ ἐψημένον ὕδατι, ἀλλ' ὁπτὸν πυρὶ, καὶ σὺν ἀζύμοις καὶ μετὰ πικρίδων φάγωνται. Δηλοῖ δὲ μὲν νύξ τὸν παρόντα αἰῶνα, ἐν ᾧ τὰ σαρκώδη καὶ εὔληπτα τῆς οἰκονομίας μυού μεθα· ἡ δὲ πρωΐα, τὰ μέλλοντα, καθ' όν τὰ στερρό τερα διδάξει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Τὸ δὲ ὀπτώμενον συμβολικῶς ὑποτίθεται, μὴ ἀργῶς, ὅπερ διὰ τοῦ ὠμοῦ, μηδὲ φιληδόνως, ὅπερ διὰ τοῦ ἐψητοῦ παρεμφαίνεται τους μεταλαμβάνοντας ζῆν, ἀλλ' ἔμπυρον ἔχειν τὸν βίον ὅλον ἐγκρατείᾳ κεκοσμημένον, τῷ πνεύ ματι ζέοντας, καὶ τῷ Κυρίῳ δουλεύοντας. crudum; neque voluptatibus deditam, quod ratione præscripta est: imo tota illa præliuitio et ρος, ἀλλὰ κατεσπουδασμένον μὲν τὸ ἐπίταγμα, ότι constitutio mirabilem legislatoris diligentiam præfert; jubet enim, ut jam facta nocte instituatur, certo miodo et ordine; nimirum ne Agnum crudum, ne coctum aqua, sed assum igne, cum azymis lactucisqne agrestibus comedant. Nox præsens sæculum indicat, in quo ea mysteria de divina dispensatione nobis traduntur, quæ perceptu faciliora sunt, et ad carnem assumptam pertinent. At vespera futurum sæculum significat, in quo Spiritus sanctus solidiora et firmiora nos docebit. Non frustra autem additur, assus igne, quo tanquam syn.bulo quodam innuitur eos, qui ex illo manducant, non debere vitam ignavam agere, quod per cootum aqua insinuatur, sed velut igneam, ardentem charitate, et continentia exornatam, ita u spiritu ferveant, et Domino serviant. Azyma significant animum a fastu immunem, et a veteri illa et acerba consuetudine expurgatum; neque enim impia Pharisæorum institutione, neque multiformi Ægyptiorum errore conspergenda est nova Evangelii doctrina. Adduntur lactuca agrestes ob asperitatem, quæ in vita divinis legibus consentanea inest; quibus tamen libenter vescimur, excitati spe æterni gaudii; quin et gloriandi materiem nobis præbent, ob patientiam quam exercemus. Caput cum pedibus et intestinis voramus; capitis nomine intelligimus divinitatem Agni, pro nobis immolati; pedum nomine, humanitatem; jatestinorum nomine, indivisam illam utriusque Batura et inconfusam in una persona conjunctionem. Porro nullus incircumcisus, nullus alienigena ex ipso comelit; sed hac divina meusa soli illi digni censentur, qui, amputatis terrenis, in inexspoliatione carnis per circumcisionem non manufactam *º¸ per baptismum videlicet, cœlestes effecti sunt, vere populus, Dei gens sancta, regale sacerdotium et nova hæreditas“, tanquam qui veterem hominem deposuerunt, et in novitate vitæ per spirituales actiones ambulant. ' Qui et stantes Agnum manducant, et cum festinatione, accincti lumbos suos, et calceati pedes, et velut viatores manu baculos tenent. Zona tempe60 Coloss. 11, 11. • 1 Petr. 11, 9. per Τὰ ἄζυμα τὸ ἄτυφον σημαίνει, καὶ παλαιᾶς κεχωρισμένον ὀξώδους συνηθείας· οὔτε γὰρ τὴν ἄθεον Φαρισαίων εἰσήγησιν, οὔτε τὴν Αἰγύπτιον πολυπλανή δυσσέβειαν ἐπιμιγνύειν χρὴ τῷ νέῳ κηρύγματι. Α' πικρίδες διὰ τὸ τραχὺ τοῦ κατὰ Θεὸν βίου, καὶ τὰς ἐκ τῶν πειρασμῶν πικρίας προσελή φθησαν, ὃς καὶ ἡδέως ἐπισιτιζόμεθα διὰ τὴν ἐλπίδα τῆς αἰωνίου χαρᾶς, καὶ καυχήσεως ὑπόθεσιν ποιούμεθα ὡς ὑπομονὴν κατεργαζόμενοι. Ἐσθίομεν δὲ κεφαλὴν σὺν τοῖς ποσὶ καὶ τοῖς ἐνδοσθίοις, καὶ νοοῦμεν κεφαλὴν τοῦ ὑπὲρ ἡμᾶς τυθέντος Αμνοῦ τὴν θεότητα, πόδας δὲ ἀνθρωπότητα, ἐνδόσθια δὲ τὴν ἀδιαίρετον ἀμφοτέρων ἐν ὑποστάσει μιᾷ καὶ ἀσύγχυτον ἕνωσιν. Πλὴν οὐκ ἀπερίτμητος οὐδ᾽ ἀλ λογενὴς ἔδεται ἐξ αὐτοῦ, ἀλλὰ μόνον τῆς θείας ἀξιοῦνται τραπέζης, ὅσοι τὰ γήινα περιελόντες ἐν τῇ ἀπεκδόσει τῆς σαρκὸς διὰ τῆς ἀχειροποιήτου περιτομῆς, τοῦ βαπτίσματος, οὐράνιοι γεγόνασι, καὶ λαὸς ἀληθῶς εἰσι τοῦ Θεοῦ, ἔθνος ἅγιον, βασίλειον ἱεράτευμα, καὶ νέα κληρονομία, ὡς τὸν παλαιὸν ἀποθέμενοι ἄνθρωπον, καὶ ἐν καινότητι ζωῆς διὰ τῶν πνευματικών πράξεων πολιτευόμε – VO!. Καὶ οὗτοι δὲ πάλιν ἑστηκότες φάγονται, καὶ μετὰ σπουδῆς περιεζωσμένοι τὴν ὀσφύν, ὑποδεδεμένοι τοὺς πόδας, καὶ προσφυῶς ὡς ὁδοιπόροι βακτηρεύον

τα:. Εμβαίνει δὲ ἡ μὲν ζώνη τὴν σωφροσύνην, ἐπεὶ rantiam significat, oportet enim, ut orthodoxus vire δεῖ κοσμεῖσθαι καὶ ταῖς ἀρεταῖς τὸν ὀρθόδοξον· τὰ δὲ ὑποδήματα τὴν ἀσφάλειαν, ὥστε καὶ παραθέειν ἀβλαβῶς τὰς ἀκάνθας τῆς ἁμαρτίας, καὶ πατεῖν ἐπάνω ὄψεων καὶ σκορπίων, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ. Ἡ δὲ ῥάβδος τὴν ἐν σταυρῷ κραταιὰν πεποίθησιν ὑποδείκνυσιν, οὗ τῇ δυνάμει καὶ τοὺς ὑλακτοῦντας ἀμυνόμεθα, καὶ τὸ κάμνον τῆς ψυχῆς ὑπερείδομεν. Τό γε μὴν ἑστάναι, καὶ μετὰ σπουδῆς ἐσθίειν, τὸ μὴ ῥᾳθύμως μηδὲ ἀνειμένως διακεῖσθαι σημαίνει, μηδὲ καταβεβλημένον ἔχειν τὸ φρόνημα, ἀλλ' ἐγηγερμένους καὶ συντεταμένους ὑπάρχειν, οὕτω τρέχειν ὥστε τὰ μὲν δυνηθῆναι φυσ γεῖν, τὰ δὲ ἐξισχῦσαι καταλαβεῖν. Καὶ ἡ αἰτία σαφής. Πάσχα γάρ ἐστι Κυρίου καὶ ὑπέρβασις μὲν τῆς ὀλοθρευτικής τιμωρίας, μετάβασις δὲ ἀπὸ γῆς εἰς οὐρανόν κατὰ σκοπὸν γὰρ διώκομεν ἐπὶ τὸ βρα 6.ΐον τῆς ἄνω κλήσεως, καὶ δεῖ πάντως ἑστηκότας ἡμᾶς εἶναι, καὶ τῶν γηίνων υψηλοτέρους, τρώγον τας τὸ πάσχα μετὰ σπουδῆς. Τὴν ἀρετὴν δὲ οὕτω καλοῦσιν οἱ σοφοί, καὶ τοὺς ταύτης ἐραστὰς σπου δαίους ὀνομάζουσι. Καὶ βούλεται λοιπὸν ἡ πνευματικὴ τοῦ νομοθέτου διάταξις, εὐδοκίμους ὑπάρχειν μάλιστα καὶ φιλαρέτους τους μέλλοντας ἐσθίειν τὸ ἀληθινὸν πάσχα, καὶ κοινωνὸν μὲν ἐνταῦθα τοῦ βίου, συνέκδημον δὲ κὰν τῷ τέλει τὴν ἀρετὴν ἔχειν. Αὕτη γὰρ καὶ μόνη της Δεσποτικῆς τραπέζης ἀξίους καθίστησι, καὶ πρὸς τὴν ἐκεῖθεν μεθ᾿ ἡμῶν διαβαί νει ζωήν. Τί ἔτι; Ελευθεροῦται διὰ ταῦτα ὁ Ἰσραήλ, και διώκεται πάλιν φθονούμενος διὰ τὴν ἐλευθερίαν, καὶ δοξάζε καὶ Θεὸς ἐν Φαραώ, καὶ θαυματουργεῖ διὰ τῆς ῥάβο δεν ὁ Μωϋσῆς σταυρὸν σχηματίζων, καὶ τέμνων θάλασσαν, καὶ διαβιβάζων τοὺς οἰκείους καὶ καταποντίζων τοὺς ἀλλοτρίους. Εντεῦθεν ὁ στύλος τῆς νεφέλης ἡμέρας, καὶ ὁ στύλος τοῦ πυρὸς ἐν νυκτί, ἵνα μὴ μόνον θάλασσα καὶ ἡ τοῦ ὕδατος φύσις, ἀλλὰ καὶ πῦρ καὶ ἀὴρ, τὴν διὰ τοῦ τριμερούς σταυ τοῦ σωτηρίαν καν ταῖς σκιαῖς ὑπουργήσῃ, καὶ προτυπώσῃ τὸ βάπτισμα, καὶ τοῦ Πνεύματος τὰ χαρίσματα. Τριμερής γὰρ ὁ σταυρός, τῆς ἁγίας Τριάδος ἐμφαίνων τὴν δύναμιν, καὶ τοῦτο Ησαΐας ἄνωθεν προφητεύων, δοξάσειν ἔλεγε τὸν Θεὸν τὴν τόπον τὸν ἴδιον ἐν πεύκῃ καὶ κέδρῳ καὶ κυπα· ρίσσῳ. Οὕτω γὰρ ἐμέλησε τοῖς προφήταις περὶ τοῦ κατὰ τὸν σταυρὸν μυστηρίου, ὡς καὶ αὐτὰ προει πεῖν τὰ ξύλα, ἐξ ὧν ὁ σταυρός συνετελέσθη. Αλλ' ἐνταῦθα γεγονὼς ὁ λόγος, καὶ τοῦ κατὰ τὴν Μερὰν μνησθήσεται θαύματος. Ξύλῳ γὰρ καὶ αὕτη τὴν πικρίαν ἀποπτύει καὶ ἀποτίθεται, καὶ τὴν τοῦ σταυ μου προδιαγράφει δύναμιν, ἥτις καὶ τὸ πικρὸν τοῦ κολαστοῦ νόμου μετέβαλεν εἰς ἡδύτητα χρηστότητοῦ, οὐκ ἀπαραιτήτως εὐθὺς ὑπεξερχομένη, ἀλλὰ μετά πολλῆς μακροθυμίας τὴν τιμωρίαν ὑπερτιθεμένη, ἵν᾽ ἐπαγά; ῃ τὴν διόρθωσιν, καὶ τὴν ἁλμυράν, καὶ ἄποτον τῶν ἐθνῶν ἐγλύκανε θάλασσαν, ἐξ ἀπιστίας αὐτοὺς εἰς πίστιν μετατιθεμένη διά τῆς χάρ ***Lone. x, 19. 18 ISA. LT, tutumn quoque ornamentis decoretur. Calcei securitatem indicant, ut peceati spinas sine damno prætereamus, calcemusque super serpentes et scorpiones, et super omnem inimici potestatem ***. Baenlus firmam illam et solidam in cruce fiduciam animo repræsentat, cujus præsidio eos, qui nos allatrant, abigimus et ulciscimur, laboresque mentis fulcimus. At quod stando et festinando agnus comeditur, nil aliud innuit, quam ut ne segni, remisso, abjecto el depresso simus animo, sed erecto, excelso et exciCato, ut sic curramus, quo alia quidem effugere, alia vero consequi valeamus. Cujus rei ratio manifesta. Pascha enim Domini est, et praeteritio vastantis cupplicii, et transitio a terra in cœlum; ad meta' enim cœlestem destinato tendimus, ad bravium supern'e vocationis. Oportet profecto, ut onines stemus, rebusque terrestribus sublimiores Pascha cum festi natione comelamus. Caterum σπουδή vocatur a philosophis virtus, virtutisque studiosi σπουδαίοι. Vult autem spiritualis ista legislatoris dispositio et ordinatio, maxime probatos, virtutisque amantes esse omnes illos qui manducaturi sunt verum istud pascha utque virtutem habeant sociam vitæ, et sub exitum comitem. Hæc enim sola nos Dominica mensa dignos efficit, et ad alteram vitam nobiscum migrat. Quid amplius 7 Liberatur per hæc Israel, quem æmuli, invidia concitati, rursus insequuntur ob libertatem, attamen non sine Dei gloria, ex Pliaraone relita, miracula edit per virgam Moyses, crucem præfigurans, dum mare dividit, suosque trajecit, et adversarios demergit. Hinc sequitur columna nubis interdin, et ins noctu, ut non solum mare, et aquæ natura, seul et ignis et aer salutem per tripartitain crucem nobis obventuram subministret, baptismumque et spiritus charismata præsignificet. Crux enim tripartita vim sacrosanctæ Trinitatis insinuat. Quod jam olim Isaias vaticinans aiebat: Deum glorificaturum locum proprium in pinu el cedro, el cupresso ". Adeo enim prophetis mysterium crucis curæ fuit, ut et ipsa ligna prædixerint, ex quibus crux corgmentata fuit. Porro cum huc oratio processerit, par est ut et miraculi ad Marrhæ fontem patrati, meminerit; nºm et ipse ligni beneficio amaritie abjecta et deposits, crucis potentiam portendit, quin et asperitatem Hla poenarum in lege decretarum, commutavit in benignitatis dulcedinem; neque jam ita comparata est, nt nullis precibus exorari queat, quominus puniat, sed maxima æquitate et longanimitate supplicium differt, ut morum correctioni occasionem præbeat, utque falsum illud et ad potum ineptum ethnicorum mare dulce reddat, translatis illis per gratiam ex inlideliiate al fidem. Nec minus labores, pro virtutibus acquirendis susceptos, gratos et jucundos effe-

πόνους, πικρούς γε καὶ αὐτοὺς ὄντας τῇ φύσει. Εἰ γὰρ καὶ χρηστὸς ὁ τοῦ Κυρίου ζυγὸς, καὶ τὸ φορ τίον ἐλαφρὸν, ἀλλὰ διὰ τὴν ὑπερβολὴν τοῦ βά ρους τῆς αἰωνίου δόξης, ὡς ἂν εἴποι Παῦλος, καὶ τὴν μέλλουσαν εὐφροσύνην τοῦτο εἴρηται. Ἐπεὶ ἄλ λω; γε στενὴ καὶ τεθλιμμένη πάντως ἡ πρὸς Θεὸν ἄγουσα, καὶ Μερρά τις πικρίας ἄποτος, ὁ τῶν ἡδο νῶν κεχωρισμένος βίος. Εμβληθέντος δὲ τοῦ ζωοποιοῦ ξύλου τῷ ὕδατι τῆς διανοίας, καὶ πιστωθέντος τοῦ τῆς ἀναστάσεως μυστηρίου, ἡδύς τε καὶ πότιμος, καὶ παντὸς τοῦ κατ' αἴσθησιν γλυκάζοντος, γλυκερώτερος γίνεται. Οὐδὲ γὰρ ἄξια τὰ παθή ματα τοῦ νῦν καιροῦ πρὸς τὴν μέλλουσαν ἀποκαλυφθῆναι εἰς ἡμᾶς δόξαν. Διά τοι τοῦτο οὐδὲ δύναταί τι χωρίσαι ἡμᾶς ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ, οὐ θλίψις, οὐ στενοχωρία, οὐ διωγμὸς, οὐ λιμὸς, οὐ γυμνότης, οὐ κίνδυνος, οὐχ ὁ δι᾽ ἐδύνης θά νατος, οὐχ ἡ διὰ πόνων ζωή, οὐκ ἄλλο τι τῶν ὄντων ἢ δοκούντων ἀνιαρῶν, ἀλλ' ἐν τούτοις πᾶσιν ὑπερνικῶμεν, διὰ τῆς ἐν αὐτῷ Χριστῷ πεποιθήσεως. cit, qui alioquin natura sea vallu: sunt amari et injn. ριτος· καὶ τοὺς ὑπὲρ ἀρετῆς δὲ οὐχ ἧττον ἤδυνε cundi. Licet enim Domini jugum suave sit, et onus ejus leve“: hoc tamea dictum est propter imtmensitatem æternæ gloriæe, ut Paulus ait: Propter aler. næ gloriæ pondus “, et ob illam, quæ in cœlis futura est, l:etitian. Alioquin arcta et angusta est via, quæ ad Deum ducit": et vita a voluptatibus separata nihil aliud est, quam Marrha ob amaritudinem ad potum inepta. At enim ligno crucis in aquam mentis nostræ injecto, et firmato jam constabilitoque resurrectionis mysterio, suavis efficitur, et potabilis, et omm illo quod sensum suaviter afficere solet acce· plius: Neque enim condigna sunt passiones hujuε temporis ad futuram gloriam, quæ revelabitur in nobis ". Ea propter nibil etiam est, quod nos separare possit a charitate Christi, non tribulatio, non angustia, non persecutio, non fanes, non muditas, non periculum, neque mors per cruciatum illata, neque vita laboribus et molestiis plena, neque aliud quidquam ex eis, quæ molesta et difficilia esse putantur, sed in his omnibus superamus per spern, quam in Christo sitam habemus ". Εἶδες θάλασσαν ξύλῳ τεμνομένην, καὶ Μεβάν ξύλῳ γλυκαινομένην. "Ορα καὶ πέτραν ξύλῳ ῥήγνυ μένην, καὶ ποταμούς ὑδάτων προχέουσαν, ἵνα τοῦ σταυρωθέντος ἐν ξύλῳ θαυμάσῃς τὴν δύναμιν. Πρὸς γοῦν τὴν ῥάβδον πάλιν ἀπίωμεν, ἢ καὶ ἀβύσσους οἶδε ξη ραίνειν, καὶ πέτρας ἀβυσσοπόρους δεικνύειν. Ὁ γὰρ τὴν αὐτὴν νεφέλην ἡμέρας μὲν δρόσον θειν, νυκτὸς δὲ φλό γα πηγάζειν παραδόξως ἐργασάμενος, αὐτὸς καὶ ἐάΕδῳ μια πάλιν ὑποχωρῆσαι μὲν Ἑβραίοις τὴν θάλασ σαν, προβαλέσθαι δὲ αὐτοῖς πλῆθος ὑδάτων τὴν ξηράν τε πεποίηκε. Διέρρηξε γάρ, φησί, πέτραν ἐν ἐρήμῳ καὶ ἐπότισεν αὐτοὺς ἐν ἀβύσσῳ πολλῇ· ταύτῃ του καὶ πέτρα μὲν ἐῤῥήγνυτο ῥάβδῳ, ὑδάτων καὶ εὐθὺς πλῆθος ἐῤῥύη· καὶ ἐπορεύθησαν ἐν ἀνύδροις ποταμοὶ, καὶ χείμαῤῥοι κατεκλύσθησαν, καὶ ὁ λαὸς ἐθήλασεν ὕδωρ ευφροσύνης, μέλι ἐκ πέτρας, ἵν' εἴπω τὸ τῆς Γραφῆς πάλιν, καὶ ἔλαιον ἐκ στερεᾶς πέτρας. Ο γὰρ θύρας ἀνοίξας οὐρανοῦ, καὶ βρέξας εἰς τροφὴν ἡδυτάτην τὸ μάννα, παραπλησίαν τῇ τούτου γλυκύτητι, καὶ τὴν πόσιν ἐχορήγησε. Καὶ τοῦτο πάλιν ὁ Προφήτης εμφαίνων, Εψώμισε, φησὶν, αὐτοὺς, ὡς ἐκ στέατος παροῦ, διὰ τὸ νόστι μον τοῦ μάννα, καὶ ἐκ πέτρας μέλι επότισεν αὐτοὺς, διὰ τὴν γλυκύτητα τοῦ ὕδατος. Η δὲ πέτρα Χριστός ἐστί, κατὰ τὸν θεῖον Απόστολον, οὐ διὰ τὸ ἄθραυ στον μόνον, καὶ ἀκλόνητον, καὶ ἑδραῖον, οὕτως ἐν δοκήσας κληθῆναι· ἐπήρεισται γὰρ ἐν ἰδίοις ἀγαθοῖς ἡ θεία τε καὶ ὑπερτάτη φύσις ἀλλὰ καὶ ὡς ἄνικμος - καὶ ἀντίτυπος τοῖς ἀπίστοις ἔθνεσι, καὶ λίθος προστ κόμματος, καὶ πέτρα σκανδάλου τοῖς ἀγνώμο σιν Ἰουδαίοις, συντρίβων ἑκατέρους ἐπίσης καὶ λικμῶν, ὡς τὰ λόγιά φησι. Vidisti mare ligno divisum, et Marrham ligno dulcem redditam. Vide et petram ligno fractam, et Duvios aquarum profundentem, ut ejus, qui in cruce pependit, potentiam admireris. Ad virgam igitur iterum revertamur, quæ et abyssos exsiccare novit, et in abysso abditas patefacere, Qui enim mirabiliter fecit, ut eadem nubes interdiu rorem quodammodo plueret, et noctu lucem mitteret, ille et virga, cedente mari, llebræis transitum praebuit, et copiosas aquas ex arente loco isdem produxit. Ait enim: Interrupit petram in deserio, et polavit eos in abysso multa *. Idcirco petra rumpebatur per virgam; statim autem aquæ uberrimæ profluxerunt, el abierunt in sicco flumina, el torrentes inundaverunt ", el populus quasi suxit aquam lætitiæ, mel ex petra, til rursus Scripturæ verbis utar, et oleum de saro durissimo 6. Nam is, qui januas coeli aperuerat, dulcissimumque mannæ alimentum demiserat, consimilem hujus dulcedini potum subministra vit. Quod iterum Propheta insinuans: Cibavit, inquit, illos ex adipe frumenti; et hoc ob pinguedinem optimamque maunae succum, et de peira melle polavit illos ", ob suavitatem aquæ. Petra vero Christus est; ex doctrina Apostoli *, qui non modo, eo quod ledi, quassari et concuti nequeat, sic vocari voluit; nam divina et suprema illa natura propriis bonis fundatur et firmatur, sed quia etiam aridus et humoris expers, et quasi contrarie oppositus est infidelibus gentibus; et lapis offensionis, et petra scandali” ingratis Judæis, conterens utresque æque ac ventilans, quemadmodum divina oracula testantur. At virga crux adumbratur, quam conscendens in 4 Matth. XI, 30. 4 Rom. vult, 18; 1 Cor. Ibid. 38, 39. ** Psal. LXXVI, 15. • lid. 20. Τῇ ῥάβδῳ δὲ ὁ σταυρὸς εἰκονίζεται, ἐφ᾽ οὗ ἀναβας 45 Matth. VII, 80 Psal. LXXX, 17. • Ibid. 46 Rom. vult, 18. as 1 Cor. x, 4. ³ 1 Petr.

τὴν πλευρὰν ἐνύγη, καὶ τὸ σωτήριον εκέρασε πόμα latere vulneratus est, poculumque salutis miscuit cre τοῖς πιστεύουσι, καὶ τοῦτο προφητεύων Ησαΐας ἐδία· Σχισθήσεται πέτρα, καὶ ῥνήσεται ὕδωρ, καὶ πίεται ὁ λαός μου, λέγει ὁ Θεός. Πέτρα μὲν οὖν ὁ Χριστὸς διὰ τὰς εἰρημένας αἰτίας καὶ ἔστι καὶ ὀνομάζεται· ῥάβδος δὲ ὁ σταυρός, ᾧ καὶ προσεκλήθημεν τὸ καταρχὰς καὶ εἰσκεί ποιμαινόμεθα, καὶ κέκληται καὶ γεγένηται· δι᾿ αὐτοῦ γὰρ τὴν εὐεργεσίαν ἐπήγαγε τοῖς πᾶσιν ὁ Σωτὴρ, καὶ τούτου τοῦ μυστηρίου τὴν χάριν ἡ παλαιὰ τυπικῶς Ιστορία διερμηνεύουσα, Επάταξε, φησί, Μωϋσῆς τὴν πέ τραν ἅπαξ καὶ δὶς, ἵνα μὴ τῇ ὕλῃ μόνον, ἀλλὰ καὶ τῷ σχήματι τὸν σταυρὸν ὑπογράψῃ. Εἰ γὰρ δυνάμει θεοῦ τῶν ὑδάτων ἐτερατουργεῖτο ἡ ἀφθονία, τίς ἄρα χρεία τῆς δευτέρας ἐγίνετο πληγῆς; Ἐπεὶ δὲ ἡ τοῦ σταυροῦ δύναμις ἐχαρακτηρίζετο, διὰ τοῦτο καὶ dentibus. Quod prædicens Isaias clamabat: Scindetur petra, et fluet aqua, et bibet populus ", dicit Dominus. Petra igitur Christus ob causas dictas et est et appellatur. Virga vero crux, qua et initio vocati sumus et perpetuo pascimur. Nam per crucem omnibus beneficia sua impertivit Salvator. Cujus mysterii gratiam vetus historia typice explanans, ait: Percussit Moyses petram ** semel et iterum, ne sola materia, sed et forma crucem describeret. Si enim virtute Dei copia illa aquæ tam grandi miraculo producebatur, quid opus erat altero ictu? At enm virtus crucis efformanda esset, ea de causi semel et iterum percussit, non quidem eadem figura ictu illato, sed in speciem crucis; primo ictu directe librato, secundo, oblique et transversim. Quod signum petra conspicata, regiamque imaginem sibi impendere contuita, ea quæ supra suam naturam erant, præstitit, et quæ non habebat, præbuit. Quocirea David quoque creaturamı quasi examinans: Quid est tibi, inquit, mare, quod fugisti, et tu Jordanis, quia conversus est retrorsum **? Quid accidit vobis? quid vidistis? qualem vim conspexistis? Qua de causa montes exsu'larunt sicut arietes, et colles sicul agni ovium. 57? R.- spondet creatura his verbis: fucie Domini, að apparitione Dei Jacob, qui convertit petram in slagna aquarum, et rupem in fontes aquarum σε ἅπαξ καὶ δὶς ἐπάταξεν, οὐκοῦν τοῦ αὐτοῦ σχήματος ἐπενεγκών, ἀλλὰ σταυροτύπων δι᾿ εὐθεῖαν τὸ πρότερον, καὶ ἐγκαρσίου τὸ δὲ δεύτερον· καὶ τοῦτο τὸ σημεῖον ἡ πέτρα θεασαμένη, καὶ τὴν βασιλικὴν εἰκόνα ἀφ' ἑαυτῆς ἰδοῦσα, τὰ ὑπὲρ φύσιν ἐπλήρου, καὶ ἅπερ οὐκ εἶχε προσήνεγκε. Ταύτῃ τοι καὶ Δαυΐδ τὴν κτίσ σιν ἐρωτᾷ, Τί σοί ἐστι, θάλασσα, λέγων, ὅτι ἔφυ γες, καὶ σοὶ, Ἰορδάνη, ὅτι ἐστράφης εἰς τὰ ὀπίσω; Τί γέγονεν ἡμῖν, τί ἑωράκατε; ποίαν ἐθεάσασθε δύναμιν; διὰ τί τὰ ὄρη ἐσκιρτήσατε ὡσεὶ κριοί, καὶ οἱ βουνοί, ὡς ἀργία προβάτων; 'Αποκρίνεται ἡ κτίσις καί φησιν· Ἀπὸ προσώπου Κυρίου, ἀπὸ τῆς ἐπιφανείας τοῦ Θεοῦ ᾿Ιακώβ, τοῦ τρέψαντος τὴν πέτραν εἰς λίμνας ὑδάτων, καὶ τὴν ἀκρός τομον εἰς πηγὰς ὑδάτων. Καὶ πρόσωπον Κυρίου την ράβδον ονομάζει, ἐπειδὴ εἰκόνα τοῦ σκήπτρου καὶ τῆς βασιλείας ἔφε· με τον σταυρωθέντος. Οὐ γὰρ ἀῤῥήτου οικονομίας μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀφάτου δυνάμεως ἔργον ὁ σταυρός διὰ τῶν ἐναντίων τὰ ἐναντία κατωρθωκώς, καὶ διὰ πάθους μὲν ἀπάθειαν χαρισάμενος, διὰ θανάτου δὲ ἀθανασίαν δωρησάμενος· διὰ τοῦτο καὶ ῥάβδος δυνάμεως λέγεται, ὅτι τῶν δαιμόνων εθριάμβευσε τὴν φάλαγγα, καὶ ῥάβδος εὐθύτητος προσαγορεύεται, ὅτι τὴν οἰκουμένην εἰς τὸν τῆς ἀπωλείας κρημνὸν ἐπανώρθωσε. Διττῆς δὲ οὔσης τῆς ἐν τῇ πέτρα θαυ μετουργίας, καὶ τῆς μὲν ἐν ἐρήμῳ Χωρής γενομένης, ἐν τόπῳ πειρασμοῦ καὶ λοιδορήσεως κληθέντι τῆς δὲ ἐν Κάδδης, ἔνθα καὶ ὕδωρ ἀντιλογίας τὸ προχεί μενον ὠνόμασται, σκοπήσωμεν, εἰ ἄρα ἐπὶ τῆς νοητῆς πέτρας οὕτως ἐγεγόνει· καὶ γοῦν ἐν δυσὶ ταῖς κατὰ τὴν πέτραν τερατουργίαις καὶ ἡ διπλῆ ἐπὶ τὸν Κύριον πληγή τε καὶ συκοφαντία τῶν Ἰουδαίων ἐμφαίνεται. Πρῶτον μὲν γὰρ λοιδορήσαντες πρὸς Πιλάτον, καὶ αρνησάμενοι τὴν αὐτοῦ βασιλείαν, απέκτειναν εἶθ᾽ ὅτι καὶ μεμένηκεν, ἐν νεκροῖς ἀναπείθειν ήθελον. Αλλ' ἔδωκεν αὐτὸς ὡς ἡ πέτρα τὸ νάμα διττῶς, νῦν μὲν ὕδωρ προχέων σὺν τῷ απματι, καὶ μετὰ θάνατον ἐκ τῆς πλευρᾶς, νῦν δὲ καὶ ζωῆς πύμα ἐκ τοῦ τάφου κιρνῶν τῇ οἰκουμένῃ, χαμᾶς ἀληθοῦς καὶ εἰρήνης πρόξενον, καὶ τὴν παγ κόσμιου καταγλυκαίνων Μεριάν, καὶ ἀπαλλάττων 36 IS. ALVIII, 21. Faciem Domini virgam nominat, quia et sceptri et regni ejus qui crucifixus est, imaginem ferebat. Non enim solum ineffabilis œconomiæ, sed et iuenarribilis virtutis opus crux est, quas contraria per contraria restituit, et per passionem impatibilitatem concessit, perque mortem immortalitatem donavit. Idcirco virga virtutis dicitur, quia de dæmonum cohorte triumphum egit. Vocatur etiam virga directionis, quia orbem terrarum, að interitus præcipitium ruentem, reparavit. Cum vero geminum fit miraculum circa petram factum, quorum alterum in deserto Choreb accidit, in loco qui tentationis et convicii dicitur, alterum in Cades, ubi et aqua contradictionis, videamus, nuin quid simile in intelligibili petra acciderit. Etenim duplici illo circa petram prodigio duplex in Domirum plaga, Judorumque sycophantia declaratur. Primum enim coram Pilato calumniis traductum, regno ejus abnegato, interemerunt; deinde quod ex mortuis non resurrexerit, cunctis persuadere aggressi suut. At ipse, tanquam petra, geminam aquam dedit, nune aquam cum sanguine post mortem ex latere profundens, nunc vero vitæ poculum ex sepulcro terrarum orbi miscens, quod vere gaudii et pacis causa est, totamque totius mundi amaritudinem in dulcedinem vertit, liberans Israelem ab occidente littera, eripiens et genies ex idolorum 88 lbid. 8. **Exod. xvII, 6; Num. xx, 8. Psal. cxnt, 3. 37 lbid. 4.

servitute, et conjungens utrunque populum, quasi μὲν τὸν Ἰσραὴλ τοῦ ἀποκτείνοντος γράμματος, lapis angularis, in unum novum hominem, Eccle. siamque angelis consocians in unam fidei concordiam, in unam laudis divinæ concinendæ modulationem, qui et prius id quod cæteris omnibus ma. jus est, operatus unione hypostatica duas naturas sine confusione sibi ipse junxit, divinitatem dico, el humanitatem. Interea bellum Israel suscipit adversus Amalec, Dei populo in campum progresso. Ubi Moyses jam olim passi pro nobis gloriam adumbravit, crucemque manibus extensis, efformavit. Al Jesus typum ferens nostri Jesu Dei et hominis, alienigenam profligavit, et omnes filios ejus in occisione gladii Irucidavit, eamque, quam fideles per crucem obtiment victoriam, symbolice præfiguravit. Nisi enim jam quoque Dominus adversus eum Amalec, qui sub intelligentiam cadit, a generatione in generationem, ut Scriptura loquitur,pugnaret, nobisque fiducia et armatura crucis corroboratis, opem et suppetias quotidie ferret, frustra laboraremus,domos virtutum ædificare ingressi; frustra etiam vigilaremus, urben justitia Jerusalem custodientes, et ad supernam metropolim properantes. Posthac speculatores et exploratores a Moyse mittuntur, quibus in mandatis datur ut promissæ populo regionis argumenta afferant, in confirmationem ejus copiæ quam recepturi erant. Ut vero reddiderunt, studia in contraria ânimis divisi sunt; et alii quidem ex improbitate et malitia, tristis. sima quæque et fictitia referebant: quibus cum magua populi multitudo aures præberet, Moysen ad iram concitaverunt; ducemque,qui eos in Ægyptum reduceret, quæsierunt. Jesus autem meliora et veriora nuntiabat, sublatumque ex Palæstina botrum, et ex vecte suspensum attulit, tanquan specimen quoddam eius ubertatis, qua terra promissa pollebat. At tu cum rursus Jesum audis, in men- revoca verum Deum et Salvatorem Jesum, magni consilii Patris Angelum et ejus, qua nobis promissa est, beatitudinis doctorem, et regni cœlestis jain quidem superis in oris præparatorem, postea vero etiain largitorem, qui ex cruce suspen - sus velut botrus dependet, quique sanguinem suum in immortalitatis potum præbuit: quod et Moyses ænigmate quodam tectum pronuntiavit, dicens eos sanguinem uu to bilisse, ut hoc loquendi modo salutarem passionem, et exaltationem, quæ ex cruce exstitit, denotaret. Num igitur haec, quæ hactenus dicta, crucem præsignificarunt, et quidem tam splendida, tamque miraculorum plena, tabernaculum autem, et quæ in eo sancta, his fuerint? ἐλευθερῶν δὲ καὶ τὰ ἔθνη τῆς τῶν εἰδώλων δουλείας, καὶ συνάπτων ἀμφοτέρους τοὺς λαούς, ὡς λίθος ἀκρογωνιαῖος, εἰς ἕνα καινὸν ἄνθρωπον, καὶ συν τάττων ἀγγέλοις τὴν Ἐκκλησίαν εἰς μίαν πίστεως συμφωνίαν, εἰς μίαν ὑμνολογίας θεολογίαν, ός γε καὶ πρὸ τούτου τὸ μεῖζον παντὸς κατεργασάμενος καθ' ἕνωσιν ὑποστατικὴν τὰς δύο συνήψε φύσεις ἀσυγχύτως ἐν ἑαυτῷ, θεότητά φημι καὶ ἀνθρωπότητα. Πόλεμος ἐπὶ τούτοις τῷ Ἰσραὴλ ἐτελεῖτο, καὶ πρὸς Αμαληκ ὁ Θεοῦ λαὸς παρετάττετο. Καντεῦθεν Μωσῆς μὲν πάλιν τοῦ παθόντος ὑπὲρ ἡμῶν ἐσκιαγράφει δόξαν, καὶ σταυρὸν ἐσχημάτιζε, τὰς χεῖρας ἐκτείνων. Ἰησοῦς δὲ τύπον φέρων τοῦ θεανθρώπου, ἐτρέψατο τὸν ἀλλόφυλον, καὶ πάντας τοὺς παῖδας αὐτοῦ ἐν φόνῳ μαχαίρας ἀπέκτεινε, καὶ τῆς τῶν πιστῶν διὰ σταυροῦ νίκης εφανεροῦτο συμβολικῶς τὸ τρόπαιον. Εἰ μὴ γὰρ καὶ νῦν ἐπολέμει Κύριος ἐπὶ τὸν νοητὸν Αμαλήκ, ἀπὸ γενεᾶς εἰς γενεάς, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καθ᾿ ἑκάστην ἀντιλαμβανό μενος ἡμῶν ἀνδριζομένων ἐν πεποιθήσει καὶ παν τευχίᾳ σταυροῦ, εἰς μάτην μὲν ἂν ἐκοπιῶμεν, οἴκους ἀρετῶν οἰκοδομεῖν ᾑρημένοι, εἰς μάτην δὲ καὶ ἠγρυπνοῦμεν, πόλιν δικαιοσύνης Ιερουσαλήμ φυλάσσοντες, καὶ πρὸς τὴν ἄνω μητρόπολιν ἐπισπεύ δοντες. Ἑξῆς γοῦν κατάσκοποι παρὰ Μωσέως πέμπονται τῆς ἐπαγγελλομένης τῷ λαῷ χώρας, καὶ σύμβολα νομίζειν ἐκεῖθεν ἐπιτάττονται τῶν ἐκδεξομένων εἰς πίστωσιν ἀγαθῶν. Ὡς δὲ ἐπανῆκον οὗτοι, καὶ τῆς κατοπτίας ἐδίδουν τοὺς λόγους, διεμερίζοντο τηνι καῦτα ταῖς γνώμαις· καὶ οἱ μὲν αὐτῶν κακουρ γοῦντες, ψευδῆ καὶ σκυθρωπά διηγόρευον, οἷς καὶ προσέχοντες τὸ πολὺ τοῦ λαοῦ, δι᾿ ὀργῆς ἐποιοῦντο τὸν νομοθέτην, καὶ τὸν ἡγησόμενον τῆς ἐπ' Αἴγυπτον ἐπιστροφῆς ἐζήτουν. Ἰησοῦς δὲ τῆς ἀληθοῦς είχετο καὶ κρείττονος ἀγγελίας, καὶ κατὰ Παλαιστίνην ἐξαίρων, δεῖγμα τῆς ἐκεῖσε τρυφῆς τὸν ἐπ' ἀναφο ρέως κομιζόμενον βότρυν ἐποιεῖτο. Σὺ δὲ πάλιν Ἰησοῦν ἀκούων, νόει μοι τὸν ἀληθινὸν Θεὸν καὶ Σωτῆρα Ἰησοῦν, τον τῆς μεγάλης βουλῆς τοῦ Πατρὸ; "Αγγελον, καὶ τῆς ἐν ἐπαγγελίαις μακαριότητος ἐξηγητὴν, τὸν τῆς ἐν οὐρανῷ βασιλείας καὶ ἑτοιμα το τὴν ἄνωθεν, καὶ κληροδότην ἐσύστερον, τὸν ὡς βότρυν ἐπὶ σταυροῦ κρεμασθέντα, καὶ τὸ αἷμα εἰς πόσιν ἀθανασίας παρασχόμενον, ὡς καὶ Μωσῆς αὐτὸς δι' αἰνίγματος εἴρηκεν, ὅτι αἷμα σταφυλῆς ἔπινον αἶνον, ἵν᾽ οὕτω τὸ σωτήριον καταμηνύσῃ πάθος, καὶ τὴν σταυροῦ εὐφροσύνην. "Αρ' οὖν σταυρὸν μὲν προδιετύπου τὰ λεχθέντα, καὶ οὕτω λαμπρά τε ἦν καὶ θαύματος γέμοντα, ἡ σκηνὴ δὲ, καὶ τὰ ἐν αὐτῇ ἅγια τοιούτοις οὐκ ἔχει του τιμίου τύπου συμβόλοις σεμνύνεσθαι; venerandis pretiosi typi symbolis minime exornata Quomodo silentio involvam quaaripartitum populum, tabernaculi ministeriis destigatum, cruci- * Deut. XXII, 14. Καὶ πῶς ἂν παρέλθω τὴν τετραμερή περὶ αὐτὴν λαὸν τὴν σταυρικὴν ἐκείνην δορυφορίαν καὶ προς

πομπὴν, καὶ τὴν μεταξύ τούτων διαλάμπουσαν τοῦ gerum illud satellitium, illumque comitatum, et Θεοῦ δόξαν; Πῶς δὲ τὴν κιβωτόν, καὶ τὰ ἐν αὐτῇ παραδράμω, την στάμνον τοῦ μάννα, τὰς πλάκας τῆς διαθήκης, τὸ ἱλαστήριον, τὴν λυχνίαν, τὴν τρά πεζαν, τὸ θυσιαστήριον τῶν ὁλοκαυτωμάτων, τὸ θυσιαστήριον τοῦ θυμιάματος, τὴν ἐνδελεχή θυσίαν, ταλία οἷς τὸ σεμνὸν εἶχεν ἡ πάλαι λατρία, καὶ δι' ὧν ἐδοξάζοντο πάντες οἱ Θεῷ προσανέχοντες, ἐκολάζοντο δὲ οἱ μὴ οὕτως ἔχοντες, ἐπειδὴ πάντα τοῦ σταυροῦ τὴν δύναμιν προδιέγραφον; Εἰ δὲ καὶ ταῦτα διὰ τὸν λόγον ἐάσω φεύγοντα τὴν ἀμετρίαν, τὴν γοῦν ῥάβδον 'Ααρών, καὶ τὰ κατὰ τὴν δάμαλιν πῶς σιωπήσω, οὕτω περιφανῶς τὸν σταυρὸν προκηρύττοντα; Η μὲν γὰρ ἔνδον βλαστάνει τῆς σκηνῆς, καὶ δείκνυσι τὸν ἄξιον ἱερέα, καὶ προδείκνυσι τὸν μέγαν ἀρχιερέα, καὶ τὴν ἐκ τοῦ σταυρικοῦ ξύλου σωτηρίαν εὐαγγελίζε τα:. Μαρανθέντες γὰρ καὶ ἡμεῖς ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας τὸ καταρχάς, νῦν ἤδη καὶ βλαστάνομεν, καὶ Θεῷ καρπὸν, ἀρετῶν ἀναφέρομεν,θυσίαν, ἁγίαν προσφορὰν δεκτὴν, εύοσμον ὡς ἀληθῶς θυμίαμα. Ἡ δὲ δάμαλις τὸ σωτή ριον καὶ αὐτὴ προδιέγραφε πάθος, δι' οὗ κατεβλήθη τῆς παγκοσμίου ἁμαρτίας τὸ κράτος· τῷ γὰρ ἄμω μον αὐτὴν εἶναι καὶ ἄζυγα, τὸ ἀναμάρτητον ἐδηλοῦντο τοῦ Ἰησοῦ καὶ ἐλεύθερον, ὡς Υἱοῦ. Τῷ τοῦ κέδρου δὲ ξύλῳ τὸ σταυρικὸν εἰκονίζετο ξύλον. Τὸ γὰρ ἄσηπτον ἐκείνου τὸ ζωοποιόν τούτου καὶ τὴν ἀγήρω καὶ ἀτελεύτητον ἐνέργειαν παρεδήλου, καὶ ὁ δι' αὐτ τοῦ ῥαντισμὸς τὴν τοῦ Πνεύματος χάριν ὑπέφανεν, ἐξ ἧς ἄφεσις ἁμαρτιῶν, καὶ υἱοθεσία, καί βασιλείας Θεοῦ κληρονομία δεδώρηται. ' eam quæ in medio horum coruscat,divinam gloriam? Quomodo prætergrediar arcam, el quæ in ea asservabantur, urnam videlicet, in qua manna, et tabulas Testamenti • propitiatorium, candelabrum, mensam allare holocaustorum, altare incensi, continuum sacrificium, et alia quibus vetus ille cultus maxime clarescebat, et quibus omnes illi qui Deo servicbant, gloriam consecuti sunt; pœnam vero ii qui aliter comparati erant; quæ omnia crucis potentiam repræsentabant? Quod si omnia hac, vitandæ prolixitatis causa, præteream, ut virgam Aaronis, et vaccam illam rufam, qui silentio transmittam, cum tam perspicue crucem prænuntient? Nam illa intra tabernaculum frondet, ' ostenditque, quisnam dignus sit sacerdos, et simul magnum sacerdotem præmonstrat, salutemque ex ligno crucis ortam promulgat. Arefacti enim sub initium per peccatum, jam iterum viremus, germinamus Deoque fructum virtutum referimus, hostiam sanctam oblationem acceptabilem ", vereque boni odoris thymiama ". Vacca vero salutarem passionem prædelineabat, qua in universum munduin grassantis pe cati vis et potentia dejecta est; macula carere debuit, et jugi expers esse. Quo significata est Jesu Salvatoris nostri a peccato iunmunitas, et ut filii, libertas. Insuper ligno cedrino lignum crucis est adumbratum. Nam natura ejus. omnis putrefactionis et cariei expers, vivificam ejus,et nec senio, nec termino obnoxiam actionem gratiam innuebat, cujus beneficio remissionem prænotabat, et aspersio per illud lignum facta, Spiritus peccatorum, adoptionem filiorum, et hæreditatem regni cœlestis consecuti sumus. ᾿Αλλ' εἰ δοκεῖ τὰ τῆς λατρείας ἑτέρῳ ταμιευσάμενα καιρῷ τε καὶ λόγῳ τῇ θαυματουργία πάλιν ένδια τρίψωμεν. Καὶ τοίνυν ἁμαρτάνων Ἰσραήλ συνήθως, συνήθως πάλιν ἐταπεινοῦτο, καὶ οἱ ταπεινωθέντες διὰ δήγματος ὄφεων ἐθανατοῦντο εὐθὺς, καὶ οὕτως ἐμάνθανε δικαιώματα Θεοῦ, καὶ πρὸς Θεὸν ἐπέστρεφεν. Επιστρέφων δὲ ἱλεοῦτο τὸν πανοικτείρμονα, καὶ Μωσήν εἶχε θαυματουργοῦντα. Κατὰ γοῦν τῶν δακνόντων έφεων χαλκοῦν ἐκεῖνος ὄφιν εἰργάζετο, πρὸς Θεοῦ κελευσθείς, ὑψηλοῦ τε ἐπὶ ξύλου ἐτίθει, καὶ τοῖς πληττομένοις ὡς αὐτὸν ἔλεγεν ἀτενίζειν· δὴ καὶ ὁρῶντες κακῶν ἀπαθεῖς διεσώζοντο. Οὐκοῦν φέρε λέγωμεν, ὡς ἐκ τύπου πάλιν ἐπὶ τὴν ἀλήθειαν μεταφέροντες τὸ διήγημα, προσκεκρούκαμεν καὶ ἡμεῖς τῷ Δημιουργῷ καὶ κατηνέχθημεν εἰς θάνατον τῇ τοῦ ὄφεως συμβουλῇ· δῆγμα γὰρ ἀληθῶς όφεως ὁ ἐπελθὼν τῷ προπάτορι θάνατος. Ανεζωοποιή θημεν δὲ τῷ ἐπὶ τοῦ σταυρικοῦ ξύλου νεκρωθέντι Χριστῷ ἐν ὁμοιώματι σαρκὸς ἁμαρτίας, ὥς φησιν ὁ θεῖος Απόστολος. Ὡς γὰρ ὁ χαλκοῦς ὄφις ἐκεῖνος ἴνδαλμα μὲν ἦν τοῦ θηρὸς, τον θανατοῦντα δὲ οὐκ εἶχεν ἰδν, οὕτω καὶ ὁ ἐν τοῖς ἀνόμοις λογισθεὶς, δι' ἡμᾶς ἀναμάρτητος, καὶ κατὰ φύσιν ἀγαθὸς Δεσ πότης σάρκα μὲν ἀνέλαβε, καὶ γέγονε καθ᾿ ἡμᾶς, καὶ ἁμαρτία ἐκλήθη, ήτοι θυσία ὑπὲρ τῆς παγκοσ ‹ª Rom. xi, 1; xv, 16. Exod. xxv, Cæterum si videtur, ea quæ ad cultum et cærcmonias pertinent, alteri tempori et orationi reserve - mus, et rursus ad prodigiorum effectionem nos recipiamus. Igitur cum Israel, more suo, peccatis susc obstringeret, more solito iterum affligebatur et dejiciebatur, et qui morsu serpentum fuerant icti, e vestigio peribant: et sic justificationes Dei discebant, et ad Deum revertebantur. Conversus vero miserabatur miseros, et mox Moysen, ut miracula patraret, destinabat. Ergo contra morsus serpentum æreum ille serpentem formavit, jussu Dei, et ex præcelso ligno suspendit, mandavitque ut qui a serpentibus icti essent, in eum respicerent, quod cum facerent, immunes a malo conservabantur. Agedum ergo totam hanc narrationem rursus a figura in veritatem ipsam transferamus. Invisi nos quoque Deo, subdola serpentis suasione, in mortem præcipites acti fuimus. Vere enim morsus serpentis est mors, quæ primum parentem nostrum invasit. Vitam vero recepimus, cum in ligno crucis Christus occubuit in similitudine carnis peccati, ut dteit divinus Apostolus ". Quemadmodum enim æreus ille serpens simulacrum erat animantis illius, at mortifero veneno carebat, ita et is qui propter nos cum iniquis reputatus est, ab omni peccati labe Rom. v, 3. 4 Isa. 1111, 12

MACARI CHRYSOCEPHALI 230) purus et natura sua bonus Dominus, carnem qui. μίου πάσης ἁμαρτίας. Τὸν γὰρ μὴ γνόντα ἁμαρ τίαν, ὁ Παῦλός φησιν, ὑπὲρ ἡμῶν ἁμαρτίαν ἐποίησ σεν, ἵν᾽ ἡμεῖς γενώμεθα Θεοῦ δικαιοσύνη. Αμαρ τίας δὲ αὐτὸς οὐμενοῦν οὐδὲ μίαν ἐδέξατο κηλίδα. Σώζει δὲ τοὺς ὁρῶντας εἰς αὐτὸν, τοὺς πιστεύοντας δηλαδή, ότι Θεός ἐστι ζωοποιός, καὶ ἐγεγόνει σάρξ, καὶ τὴν ἁμαρτικὴν ἡμῶν ἐφόρεσε φύσιν, καὶ δοξάζει τοὺς μιμουμένους ὡς δυνατὸν ἐν τῷ τὴν σάρκα σταυροῦν σὺν τοῖς παθήμασι καὶ ταῖς ἐπιθυμίαις. dem accepit, et nobiscum versatus, imo et peccatum dictus est ", sive sacrificium pro totius mundi peccato. Eum enim, qui non noveral peccatum, inquit Paulus, pro nobis peccatum fecit, ut nos efficeremur Dei justitia *. Et tamen nullam penitus peccati maculam in se admisit. Servat autem illos qui in cum oculos intendunt, eos videlicet qui credunt, ipsum Deum vivum et vitæ datorem esse, carnemque factum, naturam nostram peccatricem induisse et tulisse, et gloriam dare consuevisse iis qui, quantum fieri potest, ad imitationem ejus contendunt crucifigendo carnem, cum vitiis et concupiscentiis ". Vides figuræ cum rei veritate convenientiam. Ορᾶς τοῦ τύπου πρὸς τὴν ἀλήθειαν τὴν συγγέ Ibi mortem effugerunt Judæi, sed temporariam; hic æternam ii qui credunt, effugiunt. Ibi serpentum morsus curabat suspensus serpens; at hic plagas, ab intelligibili serpente inflictas, sanat crucifixus Jesus. Ibi curabatur, qui corporeis oculis. utebatur; at hic is qut mentis oculos intendit, omnia peccata deponit. Ibi æs in figuram serpentis conformatum fuit; hic corpus Domini a Spiritu sancto efformatum est. Ibi mordebat serpens, serpensque medicinam faciebat: ita et hic mors interitum, et mors salutem attulit. Cæterum serpens, qui exitium pariebat, venenum habebat: at qui salutem ferebat, veneno vacuus erat. Idem hic evenit. Nam morte, quæ nos perdidit, peccato infecta fuit, sicut veneno serpens: at crux Domini omni prorsus peccato carebat, sicut æreus serpens vemeno: Peccatum enim non fecit, nec est inventus dolus in ore ejus ". Ει hoc est, quod divimus Apo- G stolus tradit Exspolians principatus et potestates, traduxit confidenter triumphans illas in semetipsos **. Quemadmodum enim generosus aliquis athleta, quando adversarium in sublime raptumn lancinat, splendidiorem suam victoriam efficit: ita et Christus, folo terrarum orbe inspectante, adversarias virtutes dejecit, et ab illis percussos sanavit suspensus in ligno. Cur igitur, dixerit forte quispiam, mortem ex morsu illatam depulit suspensus serpens, nec bestias illas majoris beneficii gratia abstulit, tunc quidem Israeli, nunc vero non minus nobis conferendi? Respondeo, Israelitas, malo præsente, modestiores et tractabiliores effectos esse: nos autem per ea quæ significabantur ad sublimiorem vitæ rationem duci, exemplum vitæ instituendæ ea quæ præsignificantur, suppeditant. Manifestum enim est nos, qui per crucem servati sumus, mortem ex antiqua illa transgressione ortam penitus cfugisse; cum malitiæ vero auctore, et ea quæ carni adversus spiritum semper incumbit concupiscentia (quam mihi reptilia illa inuere videntur), perpetuum bellum, quoad vita durat, gerere debere, ut metu gehennæ et desiderio regni servemus præcepta dala post reparationem, qui primae νειαν. Ἐκεῖ θάνατον διέφυγον Ἰουδαῖοι, ἀλλὰ τὸν πρόσκαιρον, ἐνταῦθα τὸν αἰώνιαν οἱ πιστεύοντες διαδιδράσκουσιν. Ἐκεῖ δήγματα όφεων ἰᾶτο ὁ κρεμά μενος ὁ ὄφις· ἐνταῦθα τοῦ νοητοῦ δράκοντος θερα πεύει τὰς πληγὰς ὁ σταυρωθείς Ἰησοῦς. Ἐκεῖ ὁ τοῖς ὀφθαλμοῖς τούτοις βλέπων ἐθεραπεύετο· ἐνταῦθα ὁ τοῖς τῆς διανοίας ὁρῶν ὄμμασι πάντα ἀποτίθεται τὰ άμαρτήματα. Ἐκεῖ χαλκὸς τὸ κρεμάμενον ἦν εἰς σχῆμα έφεως διατυπωθείς, ἐνταῦθα σῶμα Δεσποτικόν ὑπὸ τοῦ Πνεύματος κατασκευασθέν. Οφις έδακνεν ἐκεῖ, καὶ ὄψις ἰᾶτο· οὕτω καὶ ἐνταῦθα θάνατος ἀπώλεσε, καὶ θάνατος ἔσωσεν. 'Αλλ' ὁ μὲν ἀπολλὺς ὄφις ἐὸν εἶχεν, ὁ δὲ σώζων τοῦ καθαρὸς ἦν. Καὶ ἐνταῦθα πάλιν τὸ αὐτό. Ὁ μὲν γὰρ ἀπολλὺς θάνατος ἁμαρ τίαν εἶχεν, ὥσπερ τὸν ἰὰν ὁ ὄφις· ὁ δὲ τοῦ Δεσπότου σταυρὸς ἁμαρτίας ἀπήλλικτο πάσης, ὥσπερ ὁ χαλ. κοῦς ὄφις τοῦ· 'Αμαρτίαν γὰρ οὐκ ἐποίησεν οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ. Καὶ τοῦτό ἐστιν ὄ φησιν ὁ θεῖος Απόστολος - Απεκδυσάμενος τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας, ἐδειγμάτισεν ἐν παῤῥησίᾳ, θριαμβεύσας αὐτὰς ἐν αὐτῷ. Καθάπερ γάρ τις ἀθλητὴς γενναῖος, ὅταν ἐπὶ μετεώρου τὸν ἀνταγωνιστὴν ἄρας καταῤῥάξῃ, λαμπροτέραν ἀποφαίνει τὴν νίκην· οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς, τῆς οἰκουμένης ὁρώσης ἁπάσης, τὰς ἀντικειμένας δυνάμεις κατέβαλε, καὶ τοὺς ὑπ' ἐκείνων πληγέντας ιάσατο κρεμασθεὶς ἐπὶ ξύλου. Τί οὖν, φησί, τὸν μὲν ἐκ δήγματος κατήργησε θάνατον ὁ κρεμασθεὶς ὄφις, τὰ θηρία δὲ οὐκ ἐξηφάνισεν εὐεργεσίας ἕνεκα μείζονος, καὶ τῷ τότε τῷ Ἰσραὴλ, καὶ νῦν δὲ οὐχ ἧττον ἡμῖν; Οἱ μὲν γὰρ σως φρονέστεροι τοῦ κακοῦ παρόντος ἐγένοντο, ἡμᾶς πρὸς ὑψηλοτέραν ἄγει βίου κατάστασιν τὰ τυπούμενα. Δῆλον γὰρ ὡς διὰ σταυροῦ σωθέντες τὸν μὲν ἐκ τῆς ἀρχαίας παραβάσεως παντελή πεφεύγαμεν θάνατον, πρὸς δὲ τὸν ἀρχηγὸν τῆς κακίας καὶ τὴν ἐγκειμένην τῇ σαρκὶ κατὰ τοῦ πνεύματος ἐπιθυμίαν (καὶ ταύτην γάρ μοι δοκεῖ τὰ θηρία αινίττεσθαι), πολεμεῖν ὀφείλομεν διὰ βίου, καὶ μάχεσθαι, ὡς ἂν φόβῳ τῆς γεέννης, καὶ πόθῳ τῆς βασιλείας τηρῶμεν τὰς ἐντο λὰς τῆς ἀναπλάσεως, οἱ τῆς πρώτης πλάσεως τὴν ἐντολὴν μὴ φυλάξαντες εἰς ἀπόλαυσιν τῆς ἀκαταλήκτου ζωής. Οὕτω τὴν ἐκ τοῦ χλωροῦ ξύλου βλα στήσασαν τῆς ἡδυπαθείας πυρκαϊὰν, ξηρὸν ἔπεσε τοῦ 11 Cor. v, 21. "Ibid. * Galat. v, 24. “Isa. Lili, Q; I Petr. it, 22. 68 Coluss. 11, 15.

σταυροῦ ξύλον· οὕτω τὸν ἐκ τοῦ ζῶντος όφεως Ιν creationis præceptum non observavimus, idque † νεκρωθεῖσα δι' ἐμὲ σὰρξ ἐνέκρωσε, καὶ τῷ πεπονθότι τὴν ἀπάθειαν ἐδωρήσατο. Οὐδὲ γὰρ ἔμελλεν αθάνατα βασιλεύειν ὁ θάνατος· διὰ θανάτου δὲ μᾶλλον ἔδει καὶ τοῦτον τεθνάναι, ὃ δὴ καὶ γέγονεν, ἀῤῥήτῳ σοφίᾳ τοῦ πάντα δυναμένου Θεοῦ. Ως γὰρ ἔνθα φῶς ἐπι· λάμψῃ, ἀχρόνως ἠφάνισται σκότος, οὕτω καὶ τῆς φθοράς Όλεθρος γέγονεν, ὅπου Χριστὸς ἡ πάντων ζωὴ παραγέγονεν. ᾿Αλλ' οὕτω μὲν ταῦτα, καὶ ὁ λόγος τῶν κατὰ Μωσέα θαυμασίων, ὅσα προετύπου την σταυρικὴν δόξαν διεξελθὼν, εἰς τοῦθ᾽ ἡμᾶς ἀνεβίβασε τὸ τῆς θεωρίας δρος. sempiternæ et indesinentis vitæ adipiscendæ gratia. Sic voluptatis incendium, ex viridi ligno enatum, crucis aridum lignum exstinxit; sic vivi serpentis venenum interfecta propter me caro interfecit, et ei qui cruciatus illos subiit, impatibilitatem dedit. Neque enim mortis imperium futurum erat perpetnum: ¡mo æquum erat, ut ipsa mors mortem obiret; quod et accidit ineffabili sapientia omnipotentis Dei. Sicut enim ubi lux illnxit, momento temporis tenebræ fugantur; ita et corruptiomis interitus exstitit, simul atque Christus adfuit, ea quæ ex mirabilibus a Moyse patratis, Et hac quidem ita sese habent, et ipse orationis cursus crucis gloriam præsignificabant, persequens ad hanc contemplationis altitudinem nos perduxit. Βούλεται δὲ λοιπὸν καὶ μετὰ Ἰησοῦ γενέσθαι· Έχει γάρ τι κἀκεῖνος ἡμῖν οἰκεῖον ἐπιδεῖξαί τι καὶ προσῆκον τῇ πανηγύρει. Τί τοῦτο; Τὸ κατὰ Γαβαών τρόπαιον, ὅτε τὸν ἥλιον ἔστησε, καὶ τὴν κατὰ θανάτου νίκην τοῦ Σωτῆρος προδιέγραψε, καθ' ήν παντε λῶς ἐπέσχε τὰς ἀκτῖνας ἥλιος, καὶ σκότος ἐν ἡμέρᾳ μέσῃ τὴν οἰκουμένην ἐκάλυψεν, δ καὶ φωτὸς μᾶλλον τὴν Χριστοῦ δύναμιν ἐκήρυξεν. Ἵνα γὰρ πᾶσιν ἀν θρώποις φανερὸν γένηται τὸ σωτήριον πάθος, καὶ πάντες μάθωσιν ὅτι τὸν Υἱὸν αὐτοῦ τὸν μονογενή ὑπὲρ ἡμῶν ἔδωκεν ὁ Θεὸς, ἐκέλευσε σκοτισθῆναι τὸν ἥλιον, καὶ οὕτω φωτισθῆναι τὴν ὑφήλιον, μυσταγω γηθεῖσαν ὑφ᾽ ὕψους τῆς εὐεργεσίας τὴ μέγεθος· καὶ τὴν μὲν γέννησιν ἀστὴρ ἐκήρυττε τοῖς μάγοις, τὴν δὲ σταύρωσεν ἥλιος διετράνου τοῖς πέρασι. Καὶ ἄρα σοφίαν Θεοῦ, καὶ τῆς περὶ ἡμᾶς ἀγάπης ὑπερβολὴν, ἑαυτὸν ἐκένωσε, μορφὴν δούλου λαβὼν, ὁ ἐν μορφή Θεοῦ ὑπάρχων Θεός Λόγος, ὁ συναΐδιος τῷ Πατρὶ, καὶ ὁμόθρονος, ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπων γενόμενος, καὶ σχήματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος, ἐταπείνωσεν ἑαυτὸν γενόμενος ὑπήκοος μέχρι θανάτου, θανά του δὲ σταυροῦ, καὶ παρέδωκεν ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν θυσίαν, καὶ προσφορὰν τῷ Θεῷ εἰς ὀσμὴν εὐωδίας. Ταύτῃ τοι και δόξαν ἰδίαν τὴν δι' ἡμᾶς ἀδοξίαν ὠνόμασε, καὶ εὐφροσύνης ποτήριον τὸν μετ᾿ ὀδύνης ἐκάλεσε θάνατον, καὶ πανηγύρεως ἡμέραν τὴν τῆς ὕβρεως ἐποίει, τὴν ἄφεσιν τῷ λῃστῇ χαριζόμενος, τὸν παράδεισον ἀνοίγων, τοὺς νεκροὺς ἀνιστῶν, τὴν τὴν σαλεύων, το καταπέτασμα σχίζων, καὶ τῷ Πα τρὶ τὴν ὑπὲρ τῶν σταυρούντων προσάγων ἱκεσίαν, καὶ καλῶν ὑψηλῷ κηρύγματι πρὸς εὐφροσύνην τὰ πέρατα, ὅτι τὸν τύραννον καταβέβληκεν, ὅτι τὴν Ἐκκλησίαν ἐνυμφεύσατο, ὅτι τῷ Θεῷ κατήλλαξε τὴν ἀνθρωπότητα. Διὰ τοῦτο τὴν μὲν ἀνάστασιν λάθρα καὶ ἐν παραβύστῳ πεποίηκεν, ἐπι· τρέπων αὐτῆς τὴν ἔνδειξιν τῷ μετὰ ταῦτα χρόνῳ παντί, τὸν δὲ σταυρὸν ἐν μέσῃ τῇ πόλει ἐν μέσῃ τῇ ἑορτῇ, ἐν μέσῳ τῷ δήμῳ τῶν Ἰουδαίων, ἑκατέρωθεν δικαστηρίων παρόντων Ρωμαϊκῶν καὶ Ἰουδαϊκῶν, τῆς ἑορτῆς πάντας συναγούσης, ἐν ἡμέρᾳ μέσῃ, ἐν κοινῷ τῆς οἰκουμένης θεάτρῳ ὑπέ- * Philipp. 11, 6, 8. 7º V, το Eplies. v. 2. Posthac cum Jesu occupari instituta oratio avet. Suppeditabit enim et ille quiddam proprium et præsenti celebritati consentaneum. Quid illud? Trophæum adversus Gabaon erectum, quando solemn stare fecit, victorianique Salvatoris de morte reportatam prædelineavit, quo tempore sol sues radios penitus cohibuit, et in ipso meridie tenebræ mundum operuerunt, que Christi potentiam multo magis quam ulla lux deprædicarunt, ut omnibus hominibus salutaris passio manifesta evaderet, omnesque cognoscerent Deum unigenitum suum Filum pro nobis dedisse, solem inobscurari jussit, et sic eam partem quæ soli subjecta est, illuminari, instructam ab alto de beneficii magnitudine. Nativitatem magis stella nuntiavit: at crucifixionem sol Gipse mundi terminus perspicue notificavit. Vile autem sapientiam Dei, et ejus, qua est in nos charitatis immensitatem: seipsum exinanivi¹, formam servi accipiens, qui in forma Dei erat Deus Patri coæternus, ejusdem gloriæ: in similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut homo, humiliavil semetipsum, factus obediens usque ad mor!:m, mortem autem crucis 60, et dedit semetipsum pro nobis kostiam et oblationem Deo in odorem suavitalis 40. Quocirca gloriam propriam appellavit eam, quam pro nobis susceperat ignominiam; et exsultationis poculum nominavit mortem cruciatibus refertam, diemque ludibrii et irrisionis loro celebris festivitatis habuit, concessa latroni peccatorum indulgentia, paradiso aperto, mortuis excitatis, terra quas, sala, velo scisso, fusis ad Deum precibus pro crucifigentium salute, vocatisque ad lætitiam sonoro præconio, ipsis terrae fuibus, ob lyrannum prostratum, ob Ecclesiam sibi desponsam; quia Deo humanam naturam reconciliavit. Ea de causa resurrectio in occulto peracta est; quippe cujus manifestatio et promulgatio toti reliquo tempori reservaretur; crucem vero in media civitate, in medio festivitatis, in medio populi Judaici, jadicibus Romanis et Judaicis utrinque præsentibus, festo die omnes convocantes, medio die, in medio orbis theatro sustinuit; cumque id quod fiebat, præsentes-

duntaxat intuerentur, soli obscurato mandavit, ut μεινε· καὶ ἐπειδὴ οἱ παρόντες μόνον ἑώρων τὸ γινόubique terrarum immane illud Judæorum facinus nuntiaret. Adeo Ecclesiam dilexit universæ creaLure Dominus. Sic se pro illa tradidit. Tali conomia et consilio innotuit nobis immensitas divinæ benevolentiæ. Huc accedat etiam divinus David: nam et ipse insigne quoddam munus Deo afferre, et huic celebritati convenientissimum contribuere poterit. Attende autem ad rei gestæ seriem, ut eo perspicacius quoque intelligas, quod sub illa narratione latel. Vide quae ab ipso sunt patrata, ut cognosras, quam probe consentiant cum his, que dixit. Vidit aliquando Goliath, vastum illum mole corporis, spiritu elatum, portentosam illam nature ambitionem et insolentiam, pessima audentem, magnifica quæque contra Israelem jactantem et deblaterantem. Audivit, quam dictis arrogantia plenis populum Dei aspernaretur, et quantis injuriis electam Dei hæreditatem oneraret: moxque juvenili ardore încitatus, opposuit sese nefario alienigenæ, et in aciem adversus injuriosam mentem et linguam progressus est: armis quidem carnalibus destitutus, at superna gratia egregie munitus, lapidisque jactu talem ac tantum prosternit; deinde micantem fulgoremque contra se mittentem gladium ipse vibravit, eoque blasphemum trucidavit; et abstulit opprobrium ex Israel". Hunc in modum Davidl pastor ovium simul, et rex instrumentumn, quod mortis alioquin causa erat, in praesidium salutis verti posse docuit, illudque intra tabernaculi adyta illatum Deo dedicavit. Christus autem cunctarum rerum Rex, verusque pastor omnis rationalis creature, ligno crucis, quod olim perdendis hominibus cacedemoni instrumentum erat, in argumentum salutis transmutavit, occiso tyranno, et mundo libertate restituta. Quapropter nos etiam gratias agentes exaltamus et exosculamur crucem, Dei gladium, quam et Isaias ignitum gladium noninavit: In illa enim die, inquit, adducet Dominus gladium suum sanctum, et magnum, et fortem super draconem, serpentem tortuosum, et interficiel Peremit igitur Christus per crucem eum qui gloriatus fuerat, se aboliturum et terram et mare, totuinque terrarum orbem instar nidi comprehensurum. Occidit desertorem, interfecit corruptionem, vitamque nobis donavit. Cum enim malitia auctor et dux quadruplici arrogantia laborarit, suumque thronum sese supra nubes collocaturum jactarit, inferorum sedes adeptus est, et Leviathan appellatur, sede in aquis collocata. Circuit autem eam, quæ cœlo subjecta est, regionem, terramque obamlulat. Igitur prudenter admodum Dominus et Sal vator quadruplex quasi munimentum ipsius tyrannidi opposuit, crucem nimirum quadripartitam, quæ undequaque eum expellit, et ad tartara, stygiasque domos detrudit. Annon et alii infiniti mortis obeundae modi erant, ut et per aliam quam7 I Reg, xvi, 46. 18 Ja. ΧΧΥΗ, 1. μενον, ἐπέταξε τῷ ἡλίῳ κρυβέντι πανταχοῦ τῆς οἰκουμένης ἀπαγγεῖλαι τὸ τόλμημα. Οὕτως ἠγάπησε τὴν Ἐκκλησίαν ὁ Δεσπότης τῆς κτίσεως· οὕτω παρέδωκεν ἑαυτὸν ὑπὲρ αὐτῆς· τοιαύτῃ οἰκονομία ἐγνωρίσθη τὸ ὑπερβάλλον τῆς θείας φιλανθρωπίας. Ἐπὶ τούτοις παρίτω δὴ τῷ λόγῳ καὶ Δαυΐδ ὁ θεῖος" εἰσκομίσαι γὰρ καὶ αὐτὸς μέγα τι δῶρον Θεῷ κἀνταῦθα δύναται, καὶ τῇ ἑορτῇ πρεπωδέστατον. Καὶ σκόπει μοι ἱστορούμενον, ἵνα θαυμάσῃς τὸ θεωρούμενον. Σκόπει τὸ πραχθὲν παρ' ἐκείνου, ἵν᾽ ἴδῃς ὅσην ἔχῃ συμφωνίαν πρὸς τὰ παρ' αὐτοῦ λεχθέντα. Εἶδε τὸν Γολιάθ ποτε τὸν περιστὸν τὸ σῶμα, καὶ ἐπηρμένον το φρόνημα, τὴν τερατώδη φιλοτιμίαν τῆς φύσεως, τολμῶντα τὰ χείριστα, καὶ μέγα κατὰ τοῦ Ἰσραὴλ φρυαττόμενον. Ηκουσεν αὐτὸν λόγοις ὑπερηφανίας ἐξουθενοῦντα τὸν τοῦ Θεοῦ λαὸν, καὶ τὴν ἐκλεκτὴν καθυβρίζοντα κληρονομίαν, καὶ νεανικῶς ἀντικατέστη τῷ παλαμναίῳ, πρὸς τὴν ὑβρίστριαν παραταξάμενος, καὶ φρένα, καὶ γλῶσσαν, γυμνὸς μὲν τῶν σαρκικῶν ὅπλων, τῇ δὲ ἄνωθεν χάριτι πεφραγμένος κἀντεῦθεν, καὶ ῥίπτει μὲν εἰς γῆν λίθου βολῇ τὸν τοσοῦτον. Εἶτα καὶ ἣν κατ' αὐτοῦ στίλβουσαν συνεχῶς ἐκεῖνος ἀνέτεινε ῥομφαίαν λαβών, διεχειρίσατο τὸν βλάσφημον, καὶ ἐξῆρες ὄνειδος ἐξ υἱῶν Ισραήλ. Οὕτω μὲν οὖν Δαυΐδ, ὁ προβατεὺς ἅμα καὶ βασιλεύς, τὸ θανάσιμον ὅπλον σωτήριον ἀποδείκνυσι καὶ τῆς ἁγίας σκηνῆς ἔνδον τίθησι, καὶ τῷ Θεῷ ἀνατίθησι. Χριστὸς δὲ, ὁ παμβασιλεὺς καὶ ποιμὴν ἀληθῶς πάσης λογικής κτίσεως, τὸ σταυρικὸν ξύλον, ὃ πάλαι κατὰ τῆς φύσεως ὁ ἀλάστωρ ὄργανον εἶχεν ἀπωλείας, αἴτιον ἔδειξε σωτηρίας, κτείνας τὸν τύραννον δι' αὐτοῦ, καὶ κόσμῳ τὴν ἐλευθερίαν χαρισάμενος. Ταύτῃ τε καὶ ἡμεῖς εὐχαριστοῦντες ἀνυψούμεν καὶ κατασπαζόμεθα την Θεοῦ μάχαιραν, τὸν σταυρόν. Οὕτω γὰρ αὐτὸν καὶ τὸ κατηνθρακωμένον ὠνόμασεν Ησαΐου στόμα· Τῇ ἡμέρᾳ γάρ, φησὶν, ἐκείνῃ ἐπάξει ὁ Θεὸς τὴν μάχαιραν αὐτοῦ τὴν ἁγίαν, καὶ τὴν μεγάλην καὶ τὴν ἰσχυρὰν, ἐπὶ τὸν δράκοντα, τὸν ὄψιν τὸν σκολιόν, καὶ ἀνελεῖ τὸν δράκοντα τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἐν τῇ θαλάσσῃ. draconem in illa die, in mari ". Ανεῖλε γοῦν διὰ σταυροῦ ὁ Χριστὸς τὸν καυχησά μενον ἐξαλείφειν γῆν τε καὶ θάλασσαν, καὶ τὴν αἱ κουμένην ἔλην ὡς νεοττιὰν καταλήψεσθαι. Εθανάτωσε τὸν ἀποστάτην, ἀπενέκρωσε την φθοράν, καὶ τὴν ζωὴν ἡμῖν ἐδωρήσατο. Ἐπειδὴ γὰρ ὁ τῆς κακίας ἀρχηγὸς καὶ προστάτης τετραμερῆ τὴν ὑπερηφάνειαν ἐκτήσατο καὶ θήσειν μὲν ἐπὶ τῶν νεφελῶν εἶπεν τὸν θρόνον, ἀπεκληρώσατο δὲ τὸν ᾅδην, καὶ Λευῖαθὰν δὲ λέγεται τοῖς ὕδασιν ἐμφωλεύων. Περιέρχεται δὲ καὶ τὴν ὑπ' οὐρανὸν, καὶ ἐμπεριπατεῖ τῇ γῇ. Πανσόφους ἄρα καὶ ὁ ἐμὸς Σωτὴρ καὶ Δεσπότης τετραμερές ἀντέστησεν ἀμυντήριον, τῇ εἰκείνου τυραννίδι τὸν τετραμερή σταυρὸν πανταχόθεν αὐτὸν ἀπελαύνοντα, καὶ ταρτάρῳ καὶ τῇ γεέννῃ παραπέμποντα. Η γάρ οὐ μύριοι τινες ἦσαν οἱ πρὸς θάνατον φέροντες τρό ποι, ἵν᾽ ἴσως καὶ δι᾽ ἄλλου τοῦ τὴν ὑπὲρ ἡμῶν οἰ

κονομίαν ὁ Δεσπότης εκτελέσεις; Τίς οὖν ὁ περὶ τοῦ dam mortis rationem Dominus susceptas pro nobis σταυροῦ λόγος, ἐν ὡς ἀναγκαῖον τῷ οἰκείῳ θανάτῳ πανταχοῦ μίγνυσι προστιθεὶς, καὶ δι᾽ ἂν τοῖ: μαθηταῖς ἔλεγε μετὰ τὴν ἀνάστασιν, ὅτι οὕτω γέγραπται, καὶ οὕτως ἔδει παθεῖν τὸν Χριστὸν, διὰ τῆς ἐπὶ ξύλου δηλονότι ἐκτάσεως; Πολλὰ μὲν ἴσως ὁ ζητῶν εὑρήσει τούτου τὰ αίτια, καὶ πάντα θεοπρεπή, κατ' ἐξαίρε τον δὲ δυοῖν τούτοιν ἕνεκα, ἵν᾽ ἅμα μὲν καὶ τοῦ κόσμου παντὸς ἐκδιώξῃ τὸν τυραννήσαντα, ἅμα δὲ καὶ τὴν ἀνυπέρβλητον φιλανθρωπίαν ἐπιδείξηται. partes consummaret? Quæ igitur crucis ratio est, quod ubique tanquam de necessaria ad mortem suam loquitur, et cujus gratia cum ad discipulos verba post resurrectionem faceret, aiebat; quoniam sic scriptum est, et sic oportebat pati Christum, videlicet per extensionem in cruce? Forte autem is, cui quærere animus, multas hujus rei invenerit causas, oninesque Deo consentaneas, ex quibus duæ istæ potissimæ: ut simul ex toto mundo crudelem illum tyrannum expelleret, simul et immensam suam bonitatem demonstraret. Utriusque testis et interpres est Paulus scribens ad Ephesios: It possitis comprehendere quæ sit la-• titudo et longitudo, profunditas et altitudo: scire etiam supereminentem charitatem scientia Christi 18 Nam divinam charitatem cognovimus, quia mortem omnium turpissimam pro nobis subiit; communi autem et ad omnes pertinente libertate quasi initiati sumus per quadriformem crucem. Omnes enim traxit ad seipsum ", agnitione dominationis propria; quia regem et Dominum non modo creatura per suam commiserationem proclamabat, sed et is qui simul moriebatur latro, et centurio, qui sua manu Christi latus aperuit, et titulus Pilati, quæ vere al bostibus fide digna testimonia sunt; quod quidem Dei parens jam olim vaticinans clamabat: Deus noster rex ante sæcula exsistens novissimis his diebus operatus est salutem in medio terræ 75, ubi tyranni exterminationem per crucem factam indicat: nam princeps tenebrarum ex omni re creata expulsus est; el e coelo quidem dejectus est, quia cælum cœli Domino ". Ex terra etiam et mari profligatus est, quia crucifixi Servatoris est mare, et aridam formaverunt manus ejus". Eversa est et illa, quae in inferno grassabatur, potentia, quia el inferos suo descensu illustravit, et de cætero unus locus gehennæ diabolo reservatus est, qui præparatus est ipsi et sociis. Ερμηνεύει Παῦλος ἀμφότερα γράφων Εφεσίοις· Ι' ἐξισχύσητε καταλαβέσθαι τί τὸ πλάτος καὶ μῆκος καὶ βάθος καὶ ὕψος, γνῶναι δὲ τὴν ὑπερθάλλουσαν ἀγάπην τῆς γνώσεως τοῦ Χριστοῦ. Τὴν μὲν γὰρ θείαν ἀγάπην ἔγνωμεν, ὅτι τὸν πάντων οἴκτιστον ὑπὲρ ἡμῶν είλετο θάνατον· τὴν δὲ παγ· κόσμιον ἐλευθερίαν ἀνεμνήθημεν διὰ τοῦ τετραμερούς σχήματος τοῦ σταυροῦ. Πάντας γὰρ είλκυσε πρὸς ἑαυτὸν τῇ ἐπιγνώσει τῆς ἰδίας δεσποτείας· ἐπειδὴ βασιλέα τηνικαῦτα καὶ Θεὸν οὐχ ἡ κτίσις μόνον ἀπεκήρυττε τοῦτο τῇ σφετέρᾳ καινοπαθείᾳ, ἀλλὰ καὶ ὁ συναποθνήσκων λῃστής, καὶ ὁ αὐτουργῶν ἑκατόνταρχος, καὶ ὁ τοῦ Πιλάτου τίτλος, ἀληθῶς μαρτυρίαι παρὰ τῶν ἐχθρῶν ἀξιόπιστοι· ὅπερ καὶ ὁ θεοπάτωρ ἄνωθεν προαναφωνῶν ἔκραξεν, ὅτι 'Ο Θεός ἡμῶν βασιλεὺς πρὸ αἰῶνος ὑπάρχων, ἐπ' ἐσχάτων τούτων ἡμερῶν εἰργάσατο σωτηρίαν ἐν μέσῳ τῆς γῆς, καὶ τὴν διὰ σταυροῦ κατάλυσιν του τυράννου ση μαίνων. Εκβέβληται γὰρ ὁ τοῦ σκότους ἄρχων τῆς κτίσεως ἁπάσης, καὶ ἀπέῤῥιπται μὲν ἐξ οὐρανοῦ, ὅτι Ὁ οὐρανὸς τῶν οὐρανῶν τῷ Κυρίῳ· ἀπέῤῥιπται δὲ καὶ γῆς και θαλάσσης, ὅτι τοῦ σταυρωθέντος Σω τῆρός ἐστι ἡ θάλασσα, καὶ τὴν ξηρὰν αἱ χεῖρες αὐτοῦ ἔπλασαν· κατήργηται καὶ ἡ ἐν ᾅδου δυναστεία, ἐπε ειδὴ κἀκεῖνος τῇ Δεσποτικῇ καταβάσει πεφώτισται, καὶ εἰς λοιπὸν τῷ διαβόλῳ τόπος ὁ τῆς γεέννης τετή ρηται, ὁ ἡτοιμασμένος αὐτῷ τε καὶ τοῖς μετ᾿ αὐτοῦ. Φέρε δὴ νῦν καὶ ἐκ τῶν ᾀσματικῶν τῆς Σολω Agedum nunc etiam ex canticis Salomonis oraμῶντος Σοφίας ῥημάτων τὸν λόγον ἀρδεύσωμεν. Καὶ tionem nostram rigemus, et copiosiorem efficiamus, Adveniat igitur is, qui in illis celebratur, lectulus", παρίτω μοι ἡ ἐν ἐκείνοις κλίνη, Χριστοῦ τὸν σταυρὸν Christi crucem prænuntians, qui vere Rex pacis est, προκηρύττουσα, τοῦ πρὸς ἀλήθειαν βασιλέως εἰρήνης, τοῦ τὰ διεστῶτα συνάψαντος, καὶ τὸ τοῦ qui ea, quæ dissita erant, conjunxit, et maceriam, φραγμοῦ μεσότειχον ἐκ μέσου ποιήσαντο;· ἐν αὐτῷ quæ interposita erat, sustulit; in ipso enim vitæ auctor Jesus requievit, somnumque dormivit, quo γὰρ ὁ ζωῆς ταμιεὺς ἐκοιμήθη Ἰησοῦς, καὶ ὕπνωσε ὕπνον τοῦ πεσόντος Ἀδὰμ ἀναστάσιμον, ἐξ οὗπερ collapsus Adam excitatus est, ex quo et resurrexit, ἀνέστη, πάντας εἰς τὰς πρωΐας ἀποκτείνων ἁμαρ in matutino interficiens omnes peccatores terra”. τωλοὺς τῆς γῆς. Ταύτην δὴ τὴν τετραμερή κλίνην Hunc quatuor partibus constantem lectulum sexaἑξήκοντα κυκλοῦσι δυνατοί, χορὸς τέλειος, καὶ ginta fortes ambiunt, chorus perfectus, firmus et βεβηκώς ἑδραίως, ἐκ πατριαρχῶν, προφητῶν, ἀπο- stabilis, collectus ex patriarchis, prophetis, aposto στόλων, μαρτύρων, ὁσίων συνελθὼν καὶ δικαίων lis, martyribus, aliisque sanctorum et justorum orταγμάτων, καὶ καθ᾿ ἑαυτὰ τὸ τέλειον ἐχόντων τῆς dinibus, qui in se et denarii numeri perfectionem δεκάδος, καὶ κοινῇ συμπληρούντων τὴν ἑξάδα, καὶ τῇ complectuntur, et pariter sexagenarium complent, παντελείῳ παρισταμένων Τριάδι. Ταύτην βασιλικήν summæque et immensæ Trinitati astant. Hunc κλίνην οὐ δάκρυσιν ὁ Δαυΐδ, ἀλλ᾽ αἵμασιν ὁ ἐκ regium lectulum lacrymis non rigat David, sed sanΔαυίδ τὸ κατὰ σάρκα Χριστὸς ἔλουσεν, οὐχὶ τὸ guine lavit Christus, ex familia Davidis secundum 76 Joan. xu, 52. 7 Psal. LAX, 12. 76 Psal. Csil, 10. 17 Psal. scis, 5. * Ephes. 111, 18, 19. Cant. 111, sea. 79 Psal. c, 8.

ἄχραντος), ἀλλὰ τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου καθαίρων. “Οτι δὲ καὶ σεβάσματος ἀξία ή κλίνη αὕτη, ὁ Ησαΐας προεκήρυξε τρανότερον, καὶ ἔσται, λέγων, ἡ ἀνάπαυσις αὐτοῦ τιμή. carnem natus, non quod propriam culpam expiaril, ἑαυτοῦ πλύνων ἁμάρτημα (κατὰ φύσιν γάρ ἐστιν natura enim omnis labis expers est, sed quia sceJera mundi expurgavit. Cæterum quod etiam veneratione dignus fit hic lectulus, perspicue Isalas prædixit: Et erit, inquiens, requies cjus honor **. Fare me præteriisset Jonas fugitivus ille propheta cum suo illo admiranco naufragio, et inopinata vitæ recuperatione. At crucis figura, quam intra belluam elformavit, et resurrectio tertia die, cujus tum imaginem gessit, manifestum fecerunt, neque latitare permiserunt. Conferat quoque aliquid ad orationis complementum Isaias, qui benefacta crucis non modo his verbis propheticis prænuntiavit: Livore ejus sanati sumus, et peccata multorum iulit et, sed et iis que pertulit, Christi passionem præsignificavit. Bifariam enim serra lignea disse. ctus, crucis figuram effigiavit, ut et Jeremias, tanquam agnus innocens, qui portatur ad victimam. Cogitarunt, inquit, super me cogitationes malas, dicentes, Venite, mittamus lignum in panem ejus, et eradamus eum de terra viventium, et nomen ejus non memoretur amplius 81. Hæc et id genus alia, quæ subjungit, magis Christo, de quo vaticinabatur, conveniunt, et propter illum litteris mandata sunt. Huc accedat et Elisæus, nobisque crucis imaginem depingǝt, dum misso in aquas ligno ferrum securis jam submersum extrahit, erroris exterminationem, et gentium ex impietatis profundo reductionem velut per transennam repræsentans, Accedat etiam magnus ille Daniel, et tres pueri; ille enim ora leonum non solita mansuescere obturavit, cum manus expandisset in lacu, et in crucis speciem conformasset; qua lenitate et abstinentia carnivororum animalium, futura agrestium gentium mansuetudo denotata est. At præstantissimi illi juvenes, cum manus extendissent, et ignem exstinxerunt, et tyrannum eo adduxerunt, ut veri Dei regnum et potentiam toto terrarum orbe prædicaret. Mitto dicere quartum quoque, qui apparuit, quadripartitam crucem ejusque per umversum orbem potentiam præsignificasse: quæ impietatis fornacem exstinxit, populumque, qui Trinitati servit, conservavit. Talia igitur ea sunt, quæ salutem communenu hominum per crucem, iu imagine quadam præsignificarunt, et posteris etiam adumbrarunt. Non omnia vero; quia pleraque propter immensitatem a me omissa sunt. Quoniam vero magnum illud salutis nostrae mysterium peractum est, figuraque transierunt, veritas autem toto terrarum orbe inclaruit, neque cogitatione concipere, neque verbis eloqui possumus, quanta per crucem miracula patrain sint, creaturæ reparanda gratia, quae quidem magnitudine infinita sunt, et multitudine immmmera, ca nimirum, quæ per apostolos gesta, per martyres, per Patres, per doctores, quæ in cario, quæ in terra, quæ omni tempore et loco, et in ommibus hominum ætatibus, non præsentibus modo, 80 1sa. xi. 10. et Isa. Luit, 5. 88 Jerem. x1, 19. Μικρού με παρέδραμε φεύγων Ἰωνᾶς ὁ δραπέτης προφήτης μετὰ τοῦ κατ' αὐτὸν θαυμαστοῦ νουαγίου, καὶ τῆς παραδόξου ἀναβιώσεως· ἀλλ' ὁ δι᾿ ἐκείνου τυπωθεὶς θηρὸς ἔνδον σταυρικός τύπος, καὶ ἡ τριήμερος ἀνάστασις ἣν ἐξεικόνισε τότε, ἐμφανή τε εἰργάσατο καὶ τοῦ λαθεῖν κρείττονα. Συμπληρούτω δέ μοι καὶ Ησαΐας τὸν λόγον, ὅτι μὴ βήμασι προφη τικοῖς μόνον τὸ τοῦ σταυροῦ κατόρθωμα τίθησι, λέγων· Τῷ μώλωπι αὐτοῦ ἡμεῖς ἰάθημεν, καὶ ὅτι ἁμαρτίας πολλῶν ἀνήνεγκεν, αλλ' ήδη καὶ οἷς ἔπαθε, τὸ Χριστοῦ προδιέγραψε πάθος. Διχῇ γὰρ διαιρούμενος ξυλίνῳ πρίονι, τὸν σταυρικὸν ἐσχημάτ τιζε τύπον, ὡς δὲ καὶ Ἱερεμίας, ὡς ἀρνίον ἄκακον ἀγόμενος ἐπὶ τὸ θύεσθαι. Ελογίσαντο γάρ, φησίν, ἐπ' ἐμὲ λογισμόν πονηρόν, λέγοντες· Δεῦτε, καὶ εμβάλωμεν ξύλον εἰς ἄρτον αὐτοῦ, καὶ ἐκτρίψωμεν αὐτὸν ἐκ γῆς ζώντων, καὶ τὸ ὄνομα αὐτοῦ οὐ μὴ μνησθῇ ἔτι. Ταῦτα δὲ καὶ τὰ τούτων ἑξῆς τῷ ὑπ' ἐκείνου προφητευομένῳ Χριστῷ μᾶλλον ἁρμόττει, καὶ διὰ τοῦτο γέγραπται. Παρίτω μοι καὶ Ελισσαίος, καὶ δεικνύτω σταυροῦ προεικόνισμα των ἐμβληθέντα τῷ ὕδατι στειλεὸν, καὶ ἀνελκύσαντα τῆς τομῆς τὸ σιδήρειον, καὶ τὴν ἐκκοπὴν τῆς πλάνης προδιαγράψαντα, καὶ τὴν ἐκ βυθοῦ τῆς ἀσεβείας τῶν ἐθνῶν ἀνάκλησιν προτυπώσαντα. Μηδὲ Δανιὴλ ὁ μέγας ἀπέπτω τοῦ λόγου, μηδ' οἱ τρεῖς παῖδες. Ο μὲν γὰρ ἐφίμωσεν ἀτίθασσα λεόν των στόματα, χεῖρας ἁπλώσας καὶ εἰς σταυρὸν σχηματισθεὶς ἐν τῷ λάκκῳ, καὶ οὕτω σημάνας διὰ τῆς ἐγκρατείας τῶν σαρκοβόρων θηρῶν τὴν ἡμερό τητα τῶν ἀγρίων ἐθνῶν. Ἡ δὲ τῶν χειρῶν ἔκτασις τῶν παναρίστων ἐκείνων νέων, καὶ πυρὸς ἔσβε σε δύναμιν καὶ τύραννον έπεισε, καθ' ὅλης κηρύξαι τῆς αἰκουμένης τοῦ Θεοῦ τὸ βασίλειον. Εῶ δὲ λέγειν, ὅτι καὶ ὁ τέταρτος παρακανεὶς τὸν τετραμερή σταυρὸν προδιετύπωσε, καὶ τὴν ἐν αὐτῷ δύναμιν τὴν κοσμικήν, ἥτις ἀπέσβεσε τῆς ἀσεβείας κάμινον, και λαὸν διετήρησε τῇ Τριάδι λατρεύοντα. Τοιαῦτα μὲν οὖν, ἅπερ τὴν κοινὴν τῶν ἀνθρώπων διὰ σταυροῦ σωτηρίαν προεμήνυε τυπικῶς καὶ τοῖς ἐσύστερον πᾶσιν ἡμῖν ἐσκιαγράφει. Οὐ τοσαῦτα δέ· τὰ γὰρ πλείω παρῆκεν ὁ λόγος διὰ τὴν ἀπειρίαν. Ἐπεὶ δὲ τὸ μέγα τῆς ἡμῶν σωτηρίας ἐπραγματεύθη μυστήριον, καὶ παρῆλθον μὲν οἱ τύποι, ἡ δὲ ἀλή θεια τῷ κόσμῳ ἑξήνθησεν, οὐδὲ ἔχομεν λοιπὸν ἐννοή σαι, μὴ ὅτι γε καὶ εἰπεῖν, ὅσα διὰ σταυροῦ τεθαυ μάστωται εἰ; τὴν τῆς κτίσεως ἀνάκτισιν μεγέθει τα ἀνυπέρβλητα, καὶ πλήθει ἀνεξιχνίαστα, τὰ διὰ τῶν ἀποστόλων, τὰ διὰ τῶν μαρτύρων, τὰ διὰ τῶν Πατέ ρων, τὰ διὰ τῶν διδασκάλων, ὅσα ἐν οὐρανῷ, ὅσα ἐν γῇ, ὅσα ἐν παντὶ καιρῷ, καὶ τόπῳ, καὶ πάσαις γενεαῖς ἀνθρώπων, οὗ ταῖς νῦν οὖσαις, οὐδὲ ταῖς παρελα θούσαις μόνον, ἀλλὰ καὶ μάλιστα ταῖς ἐσομέναις, καὶ

μέχρι τῆς οὐρανόθεν σταυρικῆς ἐπιλάμψεως, οἶδα aut præteritis, sed etiam futuris, donec crux de coelo ότι γενήσεται, καὶ ἵνα συνελὼν εἶπω, οὐκ ἔστι τι τῶν γεγονότων, οὐ τῶν ἐρωμένων, οὐ τῶν νοουμένων, οὐκ οὐρανός, οὐ γῆ, οὐ θάλασσα, οὐχ ἡ ὑπερκόσμιος κτίσ σι;, οὐκ ἄλλο τῶν ἁπάντων οὐδὲν οὕτω μὲν θαυμα στῶς, οὕτω δὲ φανερῶς δεικνύον ἡμῖν τὴν τοῦ Χρι στοῦ φιλανθρωπίαν, ὡς ὁ σταυρός. Οὗτος γὰρ καὶ τοῦ οὐρανοῦ, γέγονεν ἔρεισμα, καὶ τῆς γῆς ἀγλάϊσμα, καὶ κόσμον ἀνέσχε πάντα, τοῖς μὲν ὑπερκοσμίοις χιο μάν, τοῖς ἐπιγείοις δὲ πρυτανεύσας ἐλευθερίαν καὶ τὰ διεστώτα συνάψας. Σταυρὸς γὰρ τῆς τοῦ Θεοῦ ἀγάτῆς ἡ ἀπόδειξις· Οὕτω γὰρ ἡγάπησε τὸν κόσμον, ὅτι τὸν γιὸν αὐτοῦ τὸν μονογενῆ ἔδωκεν, ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτὸν μὴ ἀπόληται. Σταυ ρὸς τῆς τοῦ Υἱοῦ κηδεμονίας ή παράστασις. Εγώ γὰρ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλὸς, φησί, καὶ τὴν ψυχὴν μου τίθημι ὑπὲρ τῶν προβάτων. Σταυρὸς τῆς τοῦ Πνεύματος επιδημίας ἡ ἔναρξις· οὔπω γὰρ ἦν Π.εύμα ἅγιον, ὅτι Ἰησοῦς οὐδέπω εδοξάσθη σταυρός, τὸ τοῦ Πατρὸς θέλημα, ἡ τοῦ Υἱοῦ δόξα, τὸ τοῦ Πνεύματος οργανων. splendescet; certo eventura novi, et ut remin pauca conferam, nihil est ex omnibus rebus creatis, noque ex iis quæ sub aspectum, neque ex iis, quæ sub animum cadunt: non cœlum, non terra, non mare, non ulla natura hoc mundo excelsior, neque quidquam aliud ex omnium aliorum numero, quod nobis modo tam admirando, et tam perspicue benevolentiam et humanitatein Christi proponat, oculisque subjiciat, quam crux, quæ et cœli firmamenInm est, et terrae decus, totumque mundum sustentat: cœlestibus gaudio, terrestribus libertate data, dissitisque in unum arcto vinculo connexis. Nam crux amoris divini argumentum est: Sic enim dilexit mundum, ut Filium suum unigenitum pro co daret, ut omnis, qui credit in illum non pereal Crux repræsentatio est ejus, quam circa nos Fibos gerit sollicitudinis. Ait enim: Ego sum pastor bonus, el animam meam pono pro ovibus meis **. Crux spiritus advenientis et in nobis inhabitantis principium est: Nondum enim datus fuerat Spiritus sanctus, quia Jesus nondum fueral glorificatus ". Crux, Patris voluntas; Filii gloria, et Spiritus instrumentum. Crux inimicitias sustulit, et medium parietem maceriæ dissolvit, Deique reconciliationem ad homines attulit, et qui prius hostes eramus, Deo reconciliati sumus per mortem Filii ejus. Crux e terra cœlum fecit, orbem terrarum ab errore liberavit, arcemque et propugnaculum mortis dejecit et diaboli vires enervavit. Vim peccati abolevit, mendacium " profligavit, veritatem reduxit, dæmones pepulit, tenpla idolorum et allaria evertit, virtutem plantavit, Ecclesiam fundavit, homines angelos fecit, exsultationemque in toto mundo et extra munduin effecit. Crux chirographum nostrum rupit, carcerem mortis inutilem reddidit; infernum evacuavit, mortuos excitavit, maledictionem perdidit, et gratiam donavit. Crux paradisum aperuit, latronem introduxit, hominumque genus, ne terra quidem dignum, ad regnum calorum manuduxit. Σταυρὸς τὴν ἔχθραν ηφάνισε, καὶ τὸ μεσότειχον τοῦ φραγμοῦ διαλύσας τὰς τοῦ Θεοῦ πρὸς ἀνθρώπους καταλλαγὰς ἐκόμισε, καὶ οἱ πρότερον ἐχθροὶ ὅντε; κατηλλάγημεν τῷ Θεῷ διὰ τοῦ θανάτου τοῦ Υἱοῦ αὐτ τοῦ. Σταυρὸς τὴν γῆν οὐρανὸν ἐποίησε, τὴν οἰκου μένην τῆς πλάνης ἀπήλλαξε, τοῦ θανάτου κατήνεγκε τὴν ἀκρόπολιν, τοῦ διαβόλου τὴν ἰσχὺν ἐξενεύρισε τῆς ἁμαρτίας τὴν δύναμιν ἠφάνισε, τὸ ψεῦδο; ἐδίωξε, τὴν ἀλήθειαν ἐπανήγαγε, τοὺς δαίμονας ήλασε, ναούς εἰδώλων καὶ βωμοὺς ἀνέτρεψε, τὴν ἀρετὴν κατεφύ τευσε, τὴν Ἐκκλησίαν ερίζωσε, τοὺς ἀνθρώπους άγε γέλους ἐποίησε την παγκόσμιον καὶ ὑπερκόσμιον ἀγαλλίασιν ἐξειργάσατο. Σταυρό; τὸ χειρόγραφον ἡμῶν διέρρηξε, τοῦ θανάτου τὸ δεσμωτήριον ἄχρηστον ἐποίησε, τὸν ᾅδην ἐκένωσε, τοὺς νεκροὺς ἐξανέ στησε, τὴν ἀρὰν ἀπώλεσε καὶ τὴν χαρὰν ἐδωρήσατο. Σταυρὸς τὸν παράδεισον ἀνέωξε, τὸν λῃστὴν εἰσήγαγε, τὸ τῶν ἀνθρώπων γένος ἀπόλλυσθαι μέλλον, καὶ οὐδὲ τῆς γῆς ἄξιον δν πρὸς τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν έχειραγώγησε. Σταυρὸς τῶν ἐπουρανίων τὸ θαῦμα, τῶν ἐπιγείων τὸ καύχημα, τῶν ἀμφοτέρων ὁ σύνδεσμος. Σταυρός τὸ ἀχείρωτον ὅπλον τῶν Χριστιανῶν, τὸ ἀκαταγώνι στον φρούριον, τὸ ἀπόρθητον τεῖχος, τὸ καθαιρετικὸν τῶν αἱρέσεων ὄργανον, ἡ ἀήττητος τῆς Ἐκκλησίας δύναμις, ἡ βεβαία τῶν πιστῶν ἐλπὶς, τὸ μέγα φυλακτήριον τῶν ὀρθοδόξων, τῶν παθῶν ἡ ἀναίρεσις, τῆς ἀπαθείας ἡ κατόρθωσις, ἡ ἐν Χριστῷ νίκη, τὸ ἀντιλεγόμενον σημεῖον, τὴ θαυμαστὴν καὶ παρά άξον τρόπαιον. Σταυρὸς τῶν χαρισμάτων τοῦ Πνεύ ματος τὸ ταμιείον, ἡ δαψιλής χορηγία τῶν Χριστοῦ δωρ μάτων, τῆς εὐδοκίας Θεοῦ τὸ θησαύρισμα, τῆς οὐρανῶν βασιλείας ὁ πρόξενος. Σταυρὸς ὁ τετραμε ρῆς καὶ ὑπέρλαμπρος, ὃς ἐξ ἀπόπτου περιωπῆς τῆς Σαν, μᾶλλον δὲ ἐξ ὑψωμάτων δόξης τοῦ πάντων βασιλέως Χριστοῦ πάντα τὰ ἔθνη συνεκάλεσεν, ἀπὸ 16. ** Joan. x, 41. 63 Joan. vi, 39. es Juan. 111, Crux cœlestium miraculum, terrestriumque gloriatio, imo utrorumque gloriatio et conjunctio. Crux, non manufacta Christianorum armatura, inexpugnabile propugnaculum, superabilis muru, instrumentum tollendis hæresibus aptissimum, invicta Ecclesiæ virtus, firina Christianorum spes, ingens orthodoxorum præsilium, passionum erstinctio, et impatibilis reparatio, victoria in Chri sto, signum, cui contradicitur, admirabile, et supra omnem opinionem trophæum. Crus, charismatum Spiritus rarium, larga donorum Christi subministratio, divinique beneplaciti thesaurus, regni cœlorunr conciliatrix. Crux quadripartita et fulgida, quæ ex invisibili specula Sion, vel potins ab altitudine gloriæ omnium regis Christi gentes convocavit ab Oriente et Occidente, a septentrione et au-

stro, ab extremis terra, a finibus orbis terræ, et ἀνατολῶν καὶ δυσμῶν, ἀπὸ βοῤῥᾶ καὶ νότου, ἐκ τῶν in unam Ecclesiam congregavit, et in unum baptisma, et in unitateu sincerae fidei, omnesque vinculo charitatis colligavit. Crux etiam invisibiles hostes evertit, et visibiles conterit, et eos qui manifestum bellum nobis inferunt, interficit, et eorum qui insidias struunt, conatus irritos efficit, morbos pellit, et venenata pharmaca extinguit, aconiti vim excludit, morsus venenatorum animalium sanat; nec mirum; si enim portas inferni contrivit, et fores cœlorum reseravit et paradisi ingressum instauravit, et diaboli nervos elisit, quid mirum, si etiam inimicorum dentes confringit, perniciosisque pharmacis et gravibus ægritudinibus, et id genus aliis incommodis valen tior est? Ilaec virtutis virga est, quæ ethnicorum insolentiam et fastum tanquam vasa figuli confregit. Hæc est gladlius, quo spiritualis Goliath occubuit, hoc signum est, cujus aspectu sol radios suos occurfuit. Hoc signo velum templi scissum est, et multa corpora mortuorum ex monumentis exsilierunt. Hoc signo dæmon immedicabilem plagam accepit. Iloc signo stimulus mortis interemptus est, caput serpentis contritum, principis tartarei draconis sublata, potestas principis hujus mundi dissoluta, et omnes ejus dominationes et potestates polenter traductæ, et in triumphum ductæ. Hoc signo bellua illa, omnia devorans, mors, exstincta est, carcer ruptus, et inferni portæ confractæ. ἄκρων τῆς γῆς, ἐκ τῶν περάτων τῆς οἰκουμένης, καὶ εἰς μίαν Ἐκκλησίαν συνήγαγε, καὶ εἰς ὃν βά πτισμα, καὶ πίστεως εἰλικρινοῦς ἑνότητα, ἐν ἀγάπῃ πάντας συνέδησε, Σταυρὸς καὶ τοὺς ἀκράτους καθεῖλεν ἐχθροὺς, καὶ τοὺς ὁρωμένους συντρίβει, καὶ τοὺς φανερῶς πολεμοῦντας ἀπονεκροῖ, καὶ τοὺς δολίους περιβουλεύοντας ἀπρακτοῖ, καὶ νοσήματα παύει, καὶ δηλητής ρια σβέννυσι φάρμακα, καὶ κωνείου δύναμιν ἐκλείει, καὶ θηρίων ἰᾶται τῶν ἰσβόλων δήγματα, καὶ θαυμα στὸν οὐδέν. Εἰ γὰρ ᾅδου πύλας συνέτριψε, καὶ οὐρα νῶν ἀψίδας ἀνεπέτασε, καὶ παραδείσου εἴσοδον ἀνε καίνισε, καὶ τοῦ διαβόλου τὰ νεῦρα ἐξέκοψε, τί θαυμαστὸν εἰ καὶ τῶν ἐχθρῶν τοὺς ὀδόντας συνθλάτ τει, καὶ φαρμάκων ὀλεθρίων, καὶ νοσημάτων χαλεπῶν, καὶ τῶν ἄλλων τῶν τοιούτων περιγίνεται; Αὕτη ἡ ῥάβδος τῆς δυνάμεως, ή συντρίψασα τῶν ἐθνῶν τὸ φρύαγμα ὡς σκεύη κεραμέως. Αὕτη ἡ μάχαιρα, δι' ἧς πέπτωκεν ὁ νοητός Γολιάθ· τοῦτο τὸ σημεῖον, ὅπερ ἰδὼν ὁ ἥλιος, τὰς ἀκτῖνας ἀπέκρυψε. Διὰ τοῦτο καὶ καταπέτασμα ἐσχίζετο, καὶ σώματα νεκρῶν ἐκ τῶν μνημείων ἐξεπήδα πολλά. Εκ τούτου τὴν ἀνίατον πληγὴν ὁ διάβολος ἔλαβε. Διὰ τούτου τὰ κέντρα τοῦ θανάτου κατεκτάθη, ή κεφαλή συνετρίβη του όψεως, ἡ τυραννὶς ἀνῃρέθη τοῦ δράκοντος, ἡ ἐξουσία κατε λύθη τοῦ κοσμοκράτορος, καὶ πᾶσαι αὐτοῦ κραταιῶς ἐδειγματίσθησαν ἀρχαὶ, καὶ ἐξουσίαι, ἐν παῤῥησία θριαμβευθεῖσαι. Διὰ τούτου τὸ παμφάγον τέθνηκε Ο θηρίον ὁ θάνατος, καὶ τὸ δεσμωτήριον ἐῤῥάγη, τοῦ ᾅδου συνεκλείθησαν πύλαι, καὶ οἱ νεκροί. NOTÆ ET VARIE LECTIONES IN ORATIONEM MACARII CHRYSOCEPHALI. Pleraque de plagis Ægyptiis, quæ Macarius iste disputat, descripta sunt ex commentariis Theodoreti in Exodum, ut intelliget, qui Macarium cum Theodoreto comparare volet. Rome in Bibliotheca illustrissimi cardinalis Columnae exstare dicuntur: Mακαρίου τοῦ Χρυσοκεφάλου εἰς τὴν ὕψωσιν τοῦ σταυροῦ λόγοι ιδ'. Qui num distincti sint ab isto sermone: an vero ille ipse, quem hic damus, in quatuordecim partes isthic distribuatur, exploratum non habeo. In qua itiden bibliotheca asservari dicuntur 13 Orationes Λέοντος τοῦ Βασιλέως εἰς τὴν ὕψωσιν τοῦ σταυροῦ, et commentatio Pselli εἰς τὴν σταύρωσιν τοῦ Κυρίου. Quæ utinam ex tenebris in lucem aliquando eruantur. Macarii episcopi Philadelphi mentio fit in Euchologio Græcorum fol. 204. Unum ad manum erat exemplar, quando hanc orationem edili. Postea misit ad me Roma aliud ejusdem homiliæ apographum R. P. Jacobus Sirmondus Societatis nostræ, quod cum edito conferendum curavi; ex qua collatione multæ lacunæ sunt expletæ, lectio vera suum in locum reducta. Col. 176. Α. συνδράμετε δὲ, πάντες οἱ κατοικοῦντες τὴν οἰκουμένην. Ms. hæc subdit ex Psal, xxΧΗΣ. προσέλθετε πρὸς αὐτὸν, καὶ φωτίσθητε, καὶ ψαλμι χως, etc. Ιbid. καὶ ἐπινίκιον ὕμνον ἀνακράξατε. Μs. καὶ τὸν ἐπινίκιον ὕμνον. lidl. Β. και σεσωσμένοι διὰ σταυροῦ. Ms. καὶ σεσώμεθα διὰ σταυροῦ. lidl. C.D. τὴν δὲ σπουδήν συμπληρώσατε. Με. τὴν δὲ τῇ σπουδῆ. 1 id. D. οὕτως ἂν ἴσως καὶ δυναίμην ἐγγύς που τῆς προθέσεως ἐλθεῖν. Μs. οὕτω γὰρ ἂν ἴσως καὶ δέξαι μεν ἐγγὺς που της προθέσεως ἐλθεῖν. lidl, πανηγύρεως καὶ γοῦν ὑψοῦται μὲν. Ms. πανηγύρεως καὶ γοῦν ὑψοῦται, ειέ. [idl [ πρόκειται δὲ εἰς ἐξήγησιν, ὅπερ αὐτοῦ λόγος. Ms. πρόκειται δὲ εἰς ἐξήγησιν ὁ περὶ αὐτοῦ λόγος. Col. 177 Α. οὐκ ἔστιν οὐδὲ νῷ διαλαβεῖν. Μs. οὐκ ἔστιν οὐδὲν, ᾧ διαλαβεῖν. Ibid, μή χωρούμενα τοῦ Δεσπότου καὶ Σωτῆς ρος Χριστοῦ διὰ σταυροῦ τελούμενα εἰς etc. Ms. μὴ χωρούμενα θαύματα τοῦ Δεσπότου, καὶ Σωτῆρος Χριστοῦ καὶ διὰ σταυροῦ μὲν τελούμενα, εἰς, etc. Ibid. Β. ἡ τούτων δύναμις. Μs. ἡ τούτου δύναμις. Ibid. τῆς τοῦ σταυροῦ δόξης θεωρεῖν προεθέα μην, καὶ, etc. Mε τῆς τοῦ σταυροῦ δόξης θεωρήσαι προεθέμην, καὶ οὕτω. Col. 180 Α. τὸ κατὰ ἀρχὰς εἶπεν ἡ Γραφή. Ms. τὸ καταρχὰς εἶπεν ἡ Γρ. luid. R. θαυμάσει μὲν τὸ τῶν θαυμάτων, etc. Ms. θαυμάσει μὲν τὸ τῶν ἰαμάτων, etc. Ibid. προσμένῃ, ἀεὶ γὰρ τὸ ῥέον. Ms. Sic: προσ μείνῃ· ἀεὶ γὰρ τὸ ῥέον. 1uid. C. οὕτω δὴ ἔχοντες. Ms. οὕτω δ' ἔχοντες.

IN EXALTATIONEM S. CRUCIS. - VAR. LECT. Col. 180 C. καὶ ἄνωθεν ἀναλαβεῖν τῷ λόγῳ τῶν ἀρ- ἅπαντα. Ms. οὐ στοιχείων μόνον συντελεσάντων. χαιοτέρων διήγησιν. Μs. καὶ ἄνωθεν ἀναλαβεῖν τῷ ἁπάντων. λόγῳ τὴν τῶν ἀρχαιοτέρων διήγησιν. Ibid. D. οὐ δεύτερα δὲ τῇ ἀξίᾳ διὰ τὴν ἀφήγηcry, etc. Ms. οὐ δεύτερα δὲ τῇ ἀξίᾳ διὰ τὴν διήγησιν. Ibid. D. ἐκεῖ γὰρ ὁ παράδεισος. Ms. ἐκεῖσε γὰρ Ο παράδεισος. Ibid. "Ο προέκειτο. Μ. 8 προκειτο. Cal. 181 A. ἵν᾿ ὡς ἐκ τοῦ ἀβρώτου. Ws. ἵν᾽ ὡς ἐκ τοῦ ἀβρότου. Ibid. ἐδωρήσατο. Με. παγγενῶς ἐξωρήσατο. Ibid. Β. Τὶ ὑπὲρ ἡμᾶς ἔχειν. Με. τὸ ὑπὲρ ἡμᾶς ἔχειν. Hlid. τοῦτον λαβόντα. Μs. τοῦτο λαβόντα. Col. 184 Α. τὰς ἀνὰ πᾶσαν τὴν γῆν κεχυμένας ἡδονὰς κατεξήρανε. Ms. τὰς ἀνὰ πᾶσαν τὴν γῆν κεχυμένας ὑγρὰς ἡδονὰς κατεξήρανε. ibid. Β. ν' άμα καὶ ἀρετῆς κληρωτήν. Ms. ἵν' ἅμα καὶ ἀρετῆς πληρωτήν. Ibid. C. ἀλλὰ καὶ δι᾽ Ἑλληνικῆς Με. ἀλλὰ καὶ δι' Ἑλλήνων. Ibid. G. ὁ μὲν Ἀβραάμ, etc. ἐντεῦθεν λοιπὸν ὁ μὲν ᾿Αβραάμ. ibid. εἰκόνιζε μονογενής γὰρ μόνου πατρός ενάρχου, elc. Ms. εἰκόνιζε μονογενής γὰρ καὶ οἱ τος, καὶ πρόσγε, υἱὸς μονοκερώτων, παρὰ γὰρ μότου πατρὶς ἀνάρχως. Ibid. b. καὶ μόνης μητέρας τὸ κατὰ σάρκα γεγέν νηται. Ms. καὶ μόνης μητέρας κατὰ σάρκα. Ibid. Καὶ τὸν σταυρὸν ὡς ἐπωμάδιον. Με. και τὸν σταυρὸν ὥσπερ ἐπωμάδιον. Ibid. τύπος εγένετο. Μ. τύπος ἐγίνετο. Col. 185 Β. εἰς χαρὰν ἐγεγόνει. Με. εἰς χαράν ἐγεγόνει. Col. 188 Α. καὶ τὴν παρ' αὐτοῦ δωρημένην τῷ κόσμῳ ζωῆς τράπεζαν. Μs. καὶ τὴν παρ' αὐτοῦ δωμουμένην τῷ κόσμῳ, etc. Col. 97 Α. τοῦ ἐν τῷ θείῳ σταυρῷ τὰς χεῖρας εκπτάσαντος, etc. Ms. τοῦ ἐν τῷ θείῳ σταυρῷ τὰς χεῖρας ἐκπετάσαντος. fil. Β. διὰ τοῦτο. Με, διὰ τούτου. Mid. ὅτι δάκτυλος τοῦτο Θεοῦ. Ms. ὅτι δάκτυλος τοῦ Θεοῦ. Ibid. D. φθορὰν ἀνύποιστον. Μs. φθορὰν ἀνύποι στον μάλιστα. Col. 200 C. έπεξέρχονται τοῖς κατακρίτοις Ms. ἐπεξέρχονται τοὺς κατὰ τακρίτους. ibid. et seq. vers. ἐνταῦθα γοῦν. Ms. ἐντεῦθεν γοῦν. Ibid. καὶ σωτηρία ὑπὸ Θεοῦ. Μs. σωτηρία υπόθεσις. Col. 201 A. το γινόμενον. Μs. τὸ πραττόμενον. lbid. καὶ μιᾷ νυκτὶ πάντες ἀναιροῦνται. Ms. καὶ ἐν μιᾷ νυκτί, εic. ibid. ὥστε καὶ τὸ δυνατὸν ἐνταῦθα τοῦ Θεοῦ. Με. ὥστε καὶ τὸ δυνατὸν ἐν ταυτῷ τοῦ Θεοῦ. lidl. Β. ἀπεργάζεσθαι θέλων. Με ἀπεργάσα σθαι θέλων. Ibid. τότε δὲ πιστούς. Μs. οὐ τους τότε δὲ πιστούς. Ibid. καὶ γὰρ διὰ σταυροῦ. Ms. τὴν γὰρ δι σταυρού. Ibid. δοθεῖσαν ἡμῖν θαυμαστὴν ἐλευθερίαν προελευθερίαν προδείκνυσιν ἡ ἱστορία. δείκνυσιν ἡ ἱστορία. Ms. δηθεῖσαν ἡμῖν θαυμαστώς tbid. C. τήν πνευματικὴν διάβασιν. Ms. commate reposito, duo hac incisa subdit: τὴν τοῦ θανάτου ὑπέρβασιν, καὶ τὴν ἀπὸ γῆς εἰς οὐρανὸν μετάβασιν, γίνεται, etc. Gol. 204 Α. ὁμοῦ δὲ καὶ προκηρυττόμενον ἐν ἐσχάτοις καιροίς. Με. προσκηρυττόμενον. ibid. Β. καὶ πρὸς τὴν Ἀβραὰμ ἐποίε: τὴν διαθέ κην. Μs. καὶ πρὸς τὸν ᾿Αβραὰμ ἐποιεῖτο διαθήκην. Ibid. C. καὶ πολλὰς τῇ κατὰ χώραν ἐκτάσει Ms. Ιμα, καὶ ἐν πνευματικῇ ἀληθείᾳ. Μs. καὶ ἐν Γ. καὶ πολλὰς τῇ κατὰ χώρας εκτάσει. πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ. Ibid. Β. καθὰ δὲ πρὸς τὸν Θεόν. Ms. καθὰ δὴ καὶ πρὸς τὸν θεόν. Ibid. δὲ καὶ ἄλλος. Με. σὺ δὲ καὶ ἄλλως. Ibid. ἀλήθειαν, οὐδὲ γάρ. Ms. ἀλήθειαν, οὔτε γάρο ibid.. ἡ δὲ ἀκρατίαν τοῦ σώφρονος κατεψεύσατο. Με. ἡ δὲ ἀκολασίαν τοῦ σώφρονος. Ibid. C. οἷς ενήργησεν. Μs. οἷς ευήργησεν. ibid. D. ὁ μέγας Ισραήλ. Ms. ὁ μέγας Ἰακώβ. lbid. τὸν νέον ἔσπευδε. Ms. τὸν νέον ἔσπευσε. Jbil. καὶ γινόμεθα. Μs. καὶ γενόμεθα. Col. 189 Β. Ενθεν τοι καὶ ἥλιος ἐσκοτίζετο. Με. ἔνθεν τοι καὶ ἥλιος μὲν ἐσκοτίζετο. Ibid. C. ὅσῳ δ' ἐπεραιτέρω γένοιτο. Μs. ὅσῳ δ' ἂν περαιτέρω γένοιντο. Ibid. τὰ μὲν γὰρ πρὸ τοῦ νόμου ἀρχὴ ἦν. Μs. τὰ μὲν γὰρ πρὸ τοῦ νόμου ἀρχή τις ἦν. Ibid. νῦν μὲν κοινῇ τῷ λαῳ γινομένη. Με. νῦν μὲν κοινῇ τῷ λαῷ γινομένων. Col. 192. οἱ τῆς ἀπωλείας διδάσκαλοι. Μ. οἱ τῆς ἀπατείας διδάσκαλοι. Ibid. καὶ πόλεις οἰκοδομεῖν ἐπέταττον ἀλλοτρίοις Με. καὶ πόλεις οἰκοδομεῖν ἀπέταττον ἀλλοτρία.. και mox ibid. εἶπεν δ' αὗται. Ms. εἱενδ᾽ ἂν αὗται. Ibid. Β. τύπους γὰρ τῶν ἐσύστερον εὐεργεσιών παραδεικνύων τῇ φύσει. Ms. τύπους γὰρ τῶν ἐς ὕστερον εὐεργεσιών, etc. lidl. G. αὐτὴν γοῦν ῥάβδον etc. Ms. αὐτίκα γοῦν Είνδου. Ibid. καὶ ἡ ῥάβδος τὴν τοῦ πνευματικοῦ ξύλου προδιέγραφε δύναμιν. Με. καὶ ἡ ῥάβδος τὴν τοῦ σταυρικοῦ ξύλου προδιέγρ. δύν. Col. 193 Α. ἀπὸ σώματος. Ms. ἀπὸ στώματο; ἀνθρωπείου. 15:4. D. οὐ στοιχείων μόνον συντελεσάντων PATROL. GR. CL. Ibid. D. διὰ τοῦτο γοῦν πρόβατον ἦν τὸ πρό γραμμα τοῦ μεγάλου θύματος. Ms. δια τούτο γοῦν πρόβατον ἦν τὸ πρόβατον του μεγάλου θύματ ibid. Β. καὶ κυριεύσας. Ms. κυριεύων. Col. 205 1. Ὁ ἐκ τοῦ πρωτοπλάστου λέλυ και θάνατος. 113. ὁ ἐκ τοῦ πρωτοπλάστου λέγεται θάνατος. Col. 203 Α. ὡς τὸ λογικὸν σημαίνουσα. Ms. ὡς τὸ λογιστικὸν σημαίνουσα. ibid. καὶ χριόμενοι ἑκατέρωθεν. Μs. καὶ χρις. μένων ἑκατέρων. tbid. μηδέ. Ms. μήτε. ibid. 13. ἡ δὲ πρωΐα, τὰ μέλλοντα. Μs. ἡ δὲ πρωΐα, τὸν μέλλοντα. Ιbid. τὸ δὲ ὀπτώμενον. Με. τὸ δὲ ὀπτούμενον. Ibid. G. ὡς ὑπομονὴν κατεργαζόμενοι. Ms. ὡς ὑπομονὴν κατεργαζομένας. Ιbid. ὑπὲρ ἡμᾶς. Μs. ὑπὲρ ἡμῶν. Ibid. D. ἐν τῇ ἀπεκδόσει τῆς σακρός, etc. Με. ἐν τῇ ἀπεκδύσει τῆς σαρκός. "Ind. βακτηρεύονται. Με. βακτηρεύοντες. Col. 209 Α. μηδὲ καταβεβλημένον ἔχειν τὸ φρόνημα. Μs. μηδὲ κατακεκλιμμένον ἔχειν τὸ φρόνημα. Forte rescribendum κατακεκλιμένον. Ibid. καὶ συντεταμένους ὑπάρχειν. Ms. repr sentat hanc lectionem: καὶ συντεταμένους ὑπάρ χεντας. Col. 209 D. ήτις καὶ τὸ πικρὸν τοῦ κολαστοῦ νόμου μετέβαλεν εἰς ἡδύτητα χρηστότητος. Με. ἥτις καὶ τὸ πικρὸν τοῦ κολαστικού νόμου, etc. Col. 212 C. ταύτῃ τοι καὶ πέτρα μὲν ἐῤῥή γνυτο βάσδῳ. Μs. ταύτῃ τος πέτρα μὲν ἐπλήττετο μάθοῳ. Col. 213 Α. ἐφ' οὗ ἀναβάς. Ms. ἐφ ἂν ἀναβάς. 1uid. Επει δέ. Μs. ὅτι δέ.

MACARM CHRYSOCEPHIALI Col. 213. Β. οὐκοῦν τοῦ αὐτοῦ σχήματος. Με. οὐκ Κτείνας τὸν τύραννον δι' αὐτοῦ, καὶ κόσμῳ τὴν ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ, etc. bill. δι' εὐθεῖαν. Μs. δι' εὐθείας.. lidl. ἐφ' ἑαυτῆς. Μs. ἐφ' ἑαυτήν. lidl. Β. τοῦ τρέψαντος την πέτραν Ms. τοῦ στρές ψαντος τὴν πέτραν. Ibid. C. ὅτι τὴν οἰκουμένην εἰς τὸν, etc. Ms. ὅτι τὴν οἰκουμένην κατεαγμένην εἰς τὸν, etc. Col. 210 Α. καὶ συνάπτων ἀμφοτέρους τοὺς λαούς. Ms. καὶ συνάπτων ἀμφοτέρων τοὺς λαούς. id. τὸ μεῖζον παντὸς. Ms. τὸ μεῖζον πάντων. Ibid. Β. ἀπὸ γενεᾶς εἰς γενεάς. Ms. ἀπὸ γενεών εἰς γενεάς. Ibid. τῆς ἐπαγγελλομένης τῷ λαῷ χώρας. Με. τῆς ἐπηγγελμένης, etc. lidl. G. καὶ τὸν ἡγησόμενον τῆς ἐπ' Αίγυπτον ἐπιστροφῆς ἐζήτουν. Με. καὶ τὸν ἡγησόμενον τῆς ἐπ' Αίγυπτον ἀποστροφῆς ἐζήτουν. Cl. 217 Β. τὴν τοῦ Πνεύματος χάριν ὑπέφανεν. Με. τὴν τοῦ Πνεύματος χάριν υπέφαινεν. bill. C. καὶ οἱ ταπεινωθέντες διὰ δείγματος ὄφεων Με. καὶ ἡ ταπείνωσις διὰ δηγμάτων όφεων. lidl. πρὸς Θεοῦ κελευσθεὶς ὑψοῦτε. Με. προς Θεοῦ κελευσθεὶς ὑψηλοῦτε ἐπὶ ξύλου. Π. 8 δὴ καὶ ὁρῶντες. Ms. 8 δὴ καὶ ἐρῶντες ἐκεῖνοι, Col. 220 καὶ ἐγεγόνει σάρξ. Ms. καὶ εἰ γέγονε σάρξ. . καὶ τὴν ἁμαρτικὴν ἡμῶν ἐφόρεσε φύσ σιν. Με. καὶ τὴν ἁμαρτιστικὴν ἡμῶν ἐφόρετε φύσιν, .etc. lidl. Β. ὁ δὲ τοῦ Δεσπότου σταυρός. Μs. ὁ δὲ τοῦ Δεσπότου καὶ Σωτήρο, σταυρό; Luid. C. τὸν μὲν ἐκ δήγματος κατήργησε θάνατον. Μ τὸν μὲν ἐκ δηγμάτων κατήργησε θάνατον. Ibid. D. ex Ms. romano apographo ad dita sunt hων: κακοῦ παρόντος ἐγένοντο, ἡμᾶς πρὸς ὑψη λοτέραν ἄγει. luid. ξυρὸν ἔσθεσε τοῦ σταυροῦ ξύλου. Ms. ξηροῦ ἔσβασε τοῦ σταυροῦ ξύλον. τοι. 221 Β. καὶ σκότος ἐν ἡμέρᾳ μέσῃ ἐκήρυξιν. Μs. σκότος ἐν ἡμέρᾳ μέσῃ τὴν οἰκουμένην ἐκάλυψεν· ὁ καὶ φωτὸς μᾶλλον τὴν Χριστοῦ δύναδ μιν ἐκήρυξεν. Ibid. C. τὴν τῆς ὕβρεως ἐποίει. Με. τὴν τῆς 56. ρεως ἐποιεῖτο. Ibid. D. Εκατέρωθεν δικαστηρίων παρόντων 'Ρωμαϊκῶν, καὶ Ἰουδαϊκῶν. Ms. Εκατέρων δικαστη ρίων, Ρωμαϊκοῦ καὶ Ἰουδαϊκοῦ. Col. 224 Α. σκόπει τὰ πραχθέντα παρ' ἐκείνου. Μs. σκόπει τὸ πραχθὲν παρ' ἐκείνου. Ibid. Β. ήκουσεν αὐτὸν λόγοις ὑπερηφανίας ἐξουθενοῦντα τὸν τοῦ Θεοῦ λαὸν, καὶ τὴν ἐκλεκτὴν καθυβρίζοντα κληρονομίαν. Μs. ἤκουσεν αὐτοῦ, λάγοις ὑπερηφανίας ἐξουθενοῦντος τὸν τοῦ Θεοῦ λαὸν, καὶ τὴν ἐκλεκτὴν κατυβρίζοντος κληρονομίαν. lid. εἶτα καὶ ἣν κατ' αὐτοῦ στίλβουσαν συνέχρη. Ἐκεῖνος ἀνέτεινε ῥομφαίαν λαβών. 13. εἶτα καὶ ἦν κατ' αὐτοῦ στίλβουσαν συνεχῶς ἐκεῖνος ἀνέτεινε φιμα. Ι.Ι. οὕτω μὲν οὖν Δαυΐδ ὁ προφήτης ἅμα, καὶ Βασιλεύς. Με. οὕτω μὲν οὖν Δαυΐδ ὁ προβατεὺς ἅμα, και βασικούς. Hd. uuula item est sententia loci ejusdem: τὸ θανάσιμον ὅπλον σωτήριον αποδείκνυσ. Χριστός, etc. Ms. τὸ θανάσιμον ὅπλον, σωτήριον ἀποδείκνυσι, καὶ της αγιας σκηνῆς ἔνδον τίθησι, καὶ τῷ Θεῷ ἀνατίθησι Χριστός, etc. Ind. C. 8 ἔπηξε κατὰ τῆς φύσεως ὁ ἀλάστωρ ὄργανον, δι' αὐτοῦ καὶ κόσμῳ τὴν ἐλευθερίαν χαρι σα μενος. Ms. ὃ πάλαι κατὰ τῆς φύσεως ὁ ἁλάστωρ ὄργανον εἶχαν ἀπωλείας, αίτιον ἔδειξε σωτηρίας. ἐλευθερίαν χαρισάμενος, lid. Οὕτω γὰρ αὐτὸν καὶ κατηνθρακωμένον ὠνόμασεν Ησαΐου στόμα. Ms. οὕτω γὰρ αὐτὸν καὶ τὸ κατηνθρακωμένον ὠνόμασεν Ησαίου στόμα. Col. 225 Δ. οὗ ὡς ἀναγκαῖον. Ms. ὂν ὡς ἀνα γκαῖον. Ibid. Β. τὴν δὲ παγκόσμιον ἐλευθερίαν ἀνεμυήθημεν. Με. τὴν δὲ παγκόσμιον ἐλευθερίαν ἐμνή. θημεν. ilid. ὑπὲρ καὶ ὁ θεοπάτωρ ἄνωθεν προαναφωνῶν ἔκραξεν. Μs. ὅπερ καὶ ὁ θεοπάτωρ, etc. ibid. ὅτι ὁ Θεὸς ἡμῶν πρὸ αἰῶνος ὑπάρχων, elc. Ms. ὅτι ὁ Θεὸς ἡμῶν, βασιλεὺς πρὸ αἰῶνας ὑπάρχων. lid. C. ὅτι ὁ οὐρανὸς τῶν οὐρανῶν τῷ Κυρίῳ. Με ὅτι ὁ οὐρανὸς τοῦ οὐρανοῦ. Ibid. ἀπέρριπται δὲ καὶ γῆς, καὶ θαλάσσης. Μς. ἀπερ άπισται δὲ καὶ γῆς καὶ θαλάσσης. Απορ ῥαπίζειν namque est depellere, profligare, refi tare. Ibid. ὅτι τοῦ σταυρωθέντος Σωτηρός εἰσιν ἡ θάλασσα. Μs. ὅτι τοῦ σταυρωθέντος Σωτῆρός ἐστιν ἡ θάλασσα. Ibid. Ἐπειδὴ κἀκείνους τῇ Δεσποτική καταβάσει πεφώτισται. Μs. ἐπειδὴ κἀκεῖνος τῇ Δεσποι τικῇ καταβάσει πεφώτισται. lidl. καὶ εἰς λοιπὸν τῷ διαβόλῳ τόπος ὁ τῆς γεέννης τετήρηται. Ms. καὶ εἰς λοιπὸν τῷ διαβόλω τόπος, etc. Ibid. C. καὶ καθ' ἑαυτὸν τὸ τέλειον ἐχόντων τῆς δεκάδος. Ms. καὶ καθ᾿ ἑαυτὸν τὸ τέλειον ἐχόντων τῆς δεκάδος. Col. 218 Α. οὐχὶ τὸ ἑαυτοῦ ἐπλύνων ἁμάρτημα. Μ. οὐχὶ τὸ ἑαυτοῦ σπλύνων ἁμάρτημα. Ibid. Β. Τῷ μώλωπι αὐτοῦ ἰάθημεν. 13. τῷ με λωπι αὐτοῦ ἡμεῖς ἰάθημεν. Ibid. καὶ διὰ τοῦτον γέγραπται. Ms. καὶ διὰ τοῦτο γέγραπται. ibid. C. καθ' ὅλης κηρύξαι τῆς οἰκουμένης τοῦ Θεοῦ τὸ βασίλειον. Ms. emendatior est: καθ' όλης κηρύξας τῆς οἰκουμένης τοῦ Θεοῦ τὸ βασίλειον. Ibid. D. καὶ τοῖς ἐσύστερον πᾶσιν. Μs. τοῖς ἐς ὕστερον πᾶσιν. Col. 229 Α. οὐκ ἄνθρωπος, lege cx Ms. romn. οὐ ρανός. Ibid. σταυρὸς γὰρ τῆς Θεοῦ ἀγάπης καὶ ἀπό δειξις. Μs. σταυρὸς γὰρ τῆς τοῦ Θεοῦ ἀγάπης ἡ ἀπόδειξις. Ibid. C. σταυρὸς τὴν γῆν ἐποίησε. Μs. σταυρός τὴν τὴν οὐρανὸν ἐποίησε. luid. τὸ τῶν ἀνθρώπων ἀπόλλυσθαι μέλλον, etc. Μ3. τὸ ἀνθρώπων γένος ἀπόλλυσθαι μέλλον. Col. 252 Α. ὃς ἐξ περιωπῆς τῆς. Ms. ὃς ἐξ ἀπόπτου περιωπῆς τῆς Σιών. Ibid. Μᾶλλον δὲ ἐξ ὑψώματος δόξης. Με. μᾶλλον δὲ ἐξ ὑψωμάτων δόξης. Ibid. τὰ ἔθνη συνεκάλεσεν. Ms. πάντα τὰ ἔθνη συνεκάλεσεν. Ibid. Β. καὶ τοὺς δολίους περιβουλεύοντας ἀπὸ ρακτοί. Μs. καὶ τοὺς δολίως επιβολεύοντας από ρακτοῖ. lidl. καὶ παραδείσου εἴσοδον ἀνεκαίνισε. Ms. καὶ παραδείσου εἴσοδον ένεκαίνισε, ἂν ἐγκαινίζω. Ινι, καὶ τοῦ διαβόλου τα νεύρα ἐξ:κψε. Ms. καὶ τοῦ διαβόλου τα νεκρά ἐξέχ. Fost illud: καὶ οἱ νεκροί, catera desiderantur, quæ non nisi μει quam pauca esse possunt. Ibid. C. ή συντρίψασα τὴν ἐθνῶν τὸ φρύαγμα ὡς σκεύη κεράμεως.

ORATIO IN BARBARORUM INCURSUS. ΕΥΧΗ ΜΑΚΑΡΙΟΥ EYXH ΤΟΥ ΦΙΛΑΔΕΛΦΕΙΑΣ ΕΠΙ ΕΠΙΔΡΟΜΑΣ ΕΘΝΩΝ. ORATIO MACARII PHILADELPHIENSIS EPISCOPI IN BARBARORUM INCURSUS. (Goar. Eucholog Græcoru:n, p. 817.) Τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν. Δέσποτα Κύριε ὁ Θεὸς ἡμῶν, τίς ὁμοιωθήσεται σου; Τίς όμοιός σοι ἐν θεοῖς, Κύριε ὁ Θεὸς ἡμῶν; Τις θεὸς μέγας, ὡς ὁ Θεὸς ἡμῶν, δυνατὸς ἐν ἐλέει, καὶ ἀγαθὸς ἐν ἰσχύν, εἰς τὸ παρακαλεῖν καὶ σώζειν πάντας ἡμᾶς; Μή σιγήσης, μηδὲ καταπραΰνῃς, ὁ · Θεός· ἀνταπόδοσιν τοῖς ὑπερηφάνοις. Οτι ἰδοὺ οἱ ἐχθροί σου ίσχυσαν, καὶ οἱ μισοῦντές σε ἦραν κει φαλὴν, ἐπὶ τὸν λαόν σου κατεπανουργεύσαντο γνώμην, καὶ ἐβουλεύσαντο κατὰ τῶν ἁγίων σου· εἶπον· Δεῦτε καὶ ἐξολοθρεύσωμεν αὐτούς· καὶ οὐ μὴ μνησθῇ τὸ ὄνομα Ἰσραὴλ ἔτι. Ηλθοσαν ἔθνη εἰς τὴν κληρονομίαν σου· ἐμίαναν τὸν ναὸν τὸν ἅγιόν σου, ἔθεντο τὴν τιμίαν σου Ἱερουσαλὴμ ώς όπώρας φυ λάκιον· ἔθεντο τὰ θνησιμαῖα τῶν δούλων σου βρε ματα τοῖς πετεινοῖς τοῦ οὐρανοῦ, τὰς σάρκας τῶν ὁσίων σου τοῖ; θηρίοις τῆς γῆς· ἐξέχεαν τὸ αἷμα αὐτῶν κύκλῳ Ἱερουσαλήμ, καὶ οὐκ ἦν ὁ θάπτων. Αλλ᾿ ἕως πότε, Κύριε, ἐκκαυθήσεται ὡς πῦρ ἡ ἐργή σου; Έως πότε ἀποστρέφεις τὸ πρόσωπόν σου ἀφ᾿ ἡμῶν; Εως πότε ἁμαρτωλοὶ καυχήσονται; μέχρι τίνος χρήσεως παράνομος ἐξουσία; ἕως τίνος ὑψωθήσεται ῥάβδος ἀσεβῶν κατὰ κλήρου τῶν ἡγια σμένων; Οι μοι, ὅτι ἐπλήσθη ἡ ταπείνωσις ἡμῶν, καὶ ἐσμικρύνθημεν παρὰ πάντα τὰ ἔθνη! Οι μοι, ὅτι οἱ λυποῦντες ἡμᾶ; σφόδρα κατισχύουσι, καὶ ἡ πληγὴ ἡμῶν στερεὰ ἐγεννήθη! Καί σύ, Κύριος ὁ μέγας καὶ ἰσχυρὸς, ἕω; τίνος οὐ μὴ ἐλεήσῃς τὴν Ἱερουσαλήμ; Κλαύσομαι γὰρ καὶ ὡς Ἱερεμίας, ἐπὶ τῇ συντριβῇ μου πικρῶς, ὅτι ἐξεῤῥύημεν ὡς φύλλα διὰ τὰς ἀνομίας, καὶ τοῖς νεκροῖς μετὰ τῶν ἐν οδου συνελογίσθημεν. Καὶ ἐλπιῶ πάλιν ὡς Ζαχαρίας ἐπὶ σὲ, Κύριε, τὸν θελητὴν τοῦ ἐλέους, ὅτι θεὸς οἰκτείρων σὺ εἶ, ἐξουθενῶν βουλὰς ἰσχυρῶν, ταπεινῶν εὐχὰς προσδεχόμενος. Τί ὅτι ἐγενήθημεν όνειδος τοῖς ἐγγὺς καὶ τοῖς μακράν; τοῖς ἐκκλίνασε δηλαδὴ ἐξ ὁδοῦ δικαίας εἰς παρατροπὴν δογμάτων, Λ Б Dominum precemur. Domine Deus noster, quis comparabitur tibi? quis similis tui in diis, Domine Deus noster? quis deus magnus, ut est Deus noster, potens in misericordia, et bonus in virtute, nt consoletur et salvet nos? Ne taceas, neque mansuetudine mollescas. Deus: retribue superbis. Quia ecce inimici tui invaluerunt, et qui oderunt te, extulerunt caput, adversus populum tuum maligne posuerunt consilium, et cogitaverunt adversus sanctos tuos, dixerunt: Venile et disperdamus cos et tou sit qui nominis Israel menior sit. Venerunt gentes in hæreditatem tuam, polluerunt templum sanctumi tuum, posuerunt Jerusalem in fructuum custom diam; posuerunt morticina servorum tuorum escas volatilibus cœli, carnes sanctorum tuorum bestiis terræ; effuderunt sanguinem in circuitu Jerusalem, et non erat qui sepelirel. Verum usqueq. non exardescet velut ignis ira tua? Usquequo avertis faciem tuam a nobis? Usɛquequo peccatore: gloriabuntur? usquequo potentia fruetur iniquus? usquequo impiorum virga adversus sanctorum sortem extolletur? Heu me! quia abjectio nostra completa est, et prae cunctis gentilus numero minui suinus Heu me! quantum prævalent qui nos afð, gunt, et quantumn plaga nostra excr vit! Sed m Deus magnus et fortis, quousque non misereberis Jerusalem? Plangam itaque sicut Jeremias amare, quia sicut folia decidimus, et cum mortuis in in fermo computati summus. Sperabo tamen Furs". velut Zacharias, in Deum misericordiæ- amatorem, quia Deus misericors es, qui fortium consilia dissipas, et humilium orationes suscipis. Und facti sumus opprobrium vicinis et alienis, decli nantibus videlicet a via justa in opinionum per versitatem, omnemque omnino impietatem are:- ptantibus? qui sapientissimae tue providentiae ra.in

nem ignorantes, visitationem nostram ut dereli- καὶ τοῖς ἀθετοῦσι καθάπαξ εἰς ἀσέβειαν, οἵτινες ctionem causantur. Oportebat certe sacra eos audire λόγον πανσόφου προνοίας οὐκ ἐπιστάμενοί σου, τὴν verba, quibus correpti a Domino, ne cum mundo ἐπίσκεψιν ἡμῶν ὡς ἐγκατάλειψιν διαβάλλουσιν. pereamus, arguimur: et e communibus contem- Εδει γὰρ τούτους μὲν ἐκ τῶν ἱερῶν ἀκοῦσαι λόplatis erudiri, quia non vita functis vel emortuis γων, ὅτι ἐλεγχόμενοι ὑπὸ Κυρίου παιδευόμεθα, meilica ope subvenitur, sed longa infirmitate deten- ἵνα μὴ σὺν τῷ κόσμῳ κατακριθῶμεν· ἐκείνους δὲ tis medentium cura sollicita succurrit univer- ἐκ τῶν κοινῶν καταμαθεῖν ἐννοιῶν, ὅτι οὐχ οἱ τε samque hanc plagam in supramundanam lætitiam θνηκότες, οὐδὲ οἱ νεκροὶ τῆς ἰατρικῆς ἐπιμελείας transferendam tandem aliquando experiemur. Ve- ἀξιοῦνται, ἀλλ᾽ οἱ ζῶντες ἐν ἀσθενείᾳ τῆς τῶν θε rum neque hoc perceperunt aut mente apprehen- ραπευόντων προνοίας ἀπολαύουσι, καὶ τὴν παγκό derunt, ideoque impietatem nobis exprobrant, et σμιον ταύτην πληγὴν εἰς ὑπερκόσμιον μετατιθε fiduciam in te verum Deum, stoliditatem nuncu- μένην εὐφροσύνην, ὀψὲ ποτε συνιέναι. Ἀλλ᾿ οὐκ pant; et quia te unigenitum Dei Patris Filium ἔγνωσαν, οὐδὲ συνῆκαν, καὶ διὰ τοῦτο ἀσέβειαν ἡμῖν consubstantialem ejusdem natura Patri, et sanctis ὀνειδίζουσι, καὶ τὴν εἰς σὲ πεποίθησιν, τὸν ἀληθι simo Spiritui prædicantes, naturam unam, sub- νὸν Θεὸν, παροινίαν ἀποκαλοῦσι, καὶ ὅτι σε τὸν μονοstantiam uuam, virtutein uuan, Deilalenique γενῆ τοῦ ἀνάρχου Πατρός, Υἱὸν ὁμοούσιον τῷ συμφυεί regnunique unum veneramur, hæc nos pati con- σου Πατρί, καὶ τῷ παναγάθῳ σου Πνεύματι κηρύτ viciantur, et impietatis vindictam hanc captivitatis τοντες, μίαν φύσιν, μίαν οὐσίαν, μίαν δύναμιν, θεό calamitatem, et non peccatorum ultionem, insiτητα, καὶ βασιλείαν προσκυνοῦμεν, ταῦτα πάσχειν pientes reputant: et tuam probris lacessentes pa- ὑπολαμβάνουσι, καὶ δίκην ἀσεβείας, τὴν πληγὴν tientiam, blasphemiis etiam Deitatem, mundoque τῆς αἰχμαλωσίας, οὐ πλημμελημάτων Εκτισιν toti salutarem tuam providentiam insequuntur. ἡγοῦνται οἱ παράφρονες, καὶ τὴν σὴν ἐπιτωθάζον Verum parce, Domine, parce, lunanissime Deus, τες ἀνοχὴν, βλασφημοῦσί σου τὴν θεότητα, καὶ τὴν compatere, passionis expers, misericors Domine, ne- κοσμοσώτειραν διαχλευάζουσιν οἰκονομίαν σου. 'Αλλ' que ultra in furore tuo nos arguas, ne dispereamus; ἄνες, Κύριε, ἄνες, ὁ φιλανθρωπότατος Θεός, οίκτεί neque in ira tua ños arguas, ne sicut prius, et ρησον, ὁ συμπαθέστατος καὶ ἐλεήμων Δεσπότης, καὶ antequam essenus, famus. Adsis nobis velut pro- μὴ τῷ θυμῷ σου ἐλέγξῃς ἐπὶ πλέον ἡμᾶς· ἵνα μὴ pugnator fortis, quia non tibi impossibile est, in εκτριβῶμεν, μηδὲ τῇ ὀργῇ σου παιδεύσῃς ἡμᾶς, pluribus aut in paucis, salvare nos: corrobora nos, ἵνα μὴ γενώμεθα ὡς τὸ ἀπ᾿ ἀρχῆς, καὶ πρὸ τοῦ Domine Deus noster, quia in te confidinius, et in γενέσθαι. ᾿Αλλὰ γενοῦ μεθ᾿ ἡμῶν ὡς μαχητής ίσχυ nomine tuo spem nostram reposuimus. Confirmetur ρὸς, ὅτι οὐκ ἀδυνατεῖ παρὰ σοὶ σώζειν ἐν πολλοῖς nobis a te verbum prolatum, quia nobiscum es καὶ ἐν ὀλίγοις· κατίσχυσον ἡμᾶς, Κύριε ὁ Θεὸς omnibus diebus usque ad consummationem sæculi. ἡμῶν, ὅτι ἐπὶ σοὶ πεποίθαμεν, καὶ ἐπὶ τῷ ὀνόματα Extollatur Christianorum cornu, et confundantur σου τεθαῤῥήκαμεν, καὶ πιστωθήτω δὴ τὸ ῥῆμά σου, persequentes nos, expavescant qui nos terrent, et Κύριε, ὁ ἐλάλησας πρὸς ἡμᾶς· ὅτι μεθ᾿ ἡμῶν εἶ confundantur, et pereant. Conteratur eorum virtus, πάσας τὰς ἡμέρας ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος - et potentia eorum deficiat; et cognoscant omnes ὑψωθήτω κέρας Χριστιανῶν, καὶ καταισχυνθήτωσαν quia nomen tibi Dominus. Tu solus excelsus es οι διώκοντες ἡμᾶς, καὶ πτοηθήτωσαν οἱ ἐκφοβούν super omnem terram, et tuum est regnuin, et virtus, τες ἡμᾶς, καὶ ἐντραπήτωσαν, καὶ ἀπολέσθωσαν, et gloria; et te verum Deum et Salvatorem nostrum καὶ συντριβήτω ἡ ἰσχὺς αὐτῶν, καὶ ἡ δυναστεία adorare decet, cum principii experte tuo Patre, et αὐτῶν μὴ ὑπαρξάτω, καὶ γνώτωσαν ἅπαντες, ὅτε cum sanctissimo, et bono, et virilio tuo Spiritu: όνομά σοι Κύριος. Σὺ μόνος ὕψιστος ἐπὶ πᾶσαν τὴν nunc et semper, et in sæcufla sæculorum. Amen. γῆν, καὶ σοῦ ἐστιν ἡ βασιλεία, καὶ ἡ δύναμις, καὶ ἡ δόξα, καὶ σὲ δεῖ προσκυνεῖν τὸν ἀληθινὸν Θεὸν καὶ Σωτῆρα ἡμῶν, σὺν τῷ ἀνάρχῳ σου Πατρί, καὶ τῷ παναγίῳ, καὶ ἀγαθῷ, καὶ ζωοποιῷ σου Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰωνών. Αμήν. PROCEMIUM AD COMMENTARIOS IN MATTHÆUM. Verus verbi divini amor documentum est amoris in Deum, ut ipsum illud sanctissimum Domini os³, * J an, xiv, 24. 'Αγάπης δεῖγμα πρὸς τὸν Θεὸν ἡ τῶν τοῦ αὐτοῦ λόγων ὄντως ἀγάπη καθέστηκεν, καί φησιν αὐτὸ τὸ

PROCEMIUM IN EVANG. LUCE. πανάγιον τοῦ Δεσπότου στόμα· 'Ο ἔχων τὰς ἐντο- Qui habet, inquit, mandala mea, et serval ea, ille λάς μου καὶ τηρῶν αὐτὰς, ἐκεῖνος ἐστιν ὁ ἀγα- est qui diligit me. Ideo, inquit David', dilesi manπῶν με. Διὰ τοῦτο ἠγάπησα τὰς ἐντολάς σου, data tua super aurum el lopazion, propterea ad omnia φησὶν ὁ Δαβίδ, ὑπὲρ χρυσίον καὶ τοπάζιον, διὰ τοῦ mandata tua dirigebar. Si itaque magnus ille et το πρὸς πάσας τὰς ἐντολὰς σου κατωρθούμην. pater Dei David ita dilexit mandata per Mosem Εἰ δ' ὁ μέγας ἐκεῖνος καὶ θεοπάτωρ τὰς διὰ Μωσέως tradita, quanto animi amore nos debemus complecti ἐντολὰς ἐγάπησε, πόσην ἡμεῖς ὀφείλομεν τὴν ἐκ ea quæ Filius ipse unigenitus Dei elocutus est et ψυχῆς σχέσιν ἐνδείκνυσθαι πρὸς τὰ παρ' αὐτοῦ τοῦ Spiritus sanctus litteris consignavit! Ibi enim μονογενούς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ λαληθέντα, καὶ Πνεύμα- umbra et ſigura veritatis, et littera occidens, et τι ἁγίῳ γραφέντα! Σκιὰ γὰρ ἦν ἐκεῖ καὶ τύπος τῆς ministrans servus, et tamen oninis remissio inde ἀληθείας καὶ γράμμα τὸ ἀποκτεῖνον, καὶ δοῦλος hominibus petebatur. Quanto autem justius id nuno ὑπηρετῶν, καὶ ὅμως ἡ πᾶσα τῶν ἀνθρώπων άφεσις hic perficietur in iis, qui secundum Deum vivunt, ἀπητεῖτο. Καὶ πῶς οὐ δικαιότερον τοῦτο τελεῖσθαι ubi Spiritus vivificans, et Dominus est qui loquitur, τοῖς κατὰ Θεὸν ζῶσιν ἐνταῦθα νῦν, ὅπου Πνεῦ- et gratia divini dont effunditur abundantissime? μα τὸ ζοωγονοῦν καὶ Δεσπότης ὁ φθεγγόμενος, καὶ Haque magis assidue legendum Evangelium mihi, χάρις θείας δωρεάς δαψιλεστάτη προχεομένη; Οὐκ- qunus respirandus hic aer, dandaque opera est, ut οὖν ἀναγνωστέον μοι τὸ Εὐαγγέλιον μᾶλλον ἢ τὸν gratia atque industria mentem, in sacris scriptis ἀέρα τοῦτον ἀναπνευστέον, καὶ ζητητέον χάριτι καὶ latentem, assequar; quod et ab ipso ætatis quæ σπουδῇ τὸν ἐν τοῖς ἱεροῖς λογίοις ἐγκεκρυμμέν sapere incipit initio faciendum esse gnarus, coinνοῦν, δ δὴ καὶ ποιῆσαι ἐξ αὐτῆς ἀρξάμενος τῆς καὶ mentarios Patrum studiose legere, et divinorum φρονεῖν ἀρχομένης ἡλικίας, δεῖν ἐγνωκὼς τὰς τοῖς oraculorum mentem ex illis concinnare opus Πατράσι ποιηθείσας βίβλους φιλοπόνως ἀναγνῶναι, aggressus sum, quod succincte et breviter, quantum καὶ τῶν Θεοῦ λογίων διάνοιαν ἐξ αὐτῶν ἀναλαβεῖν, posset fieri, ac per sumina capita divinorum illorum καὶ ἰδίαν ἐκ τούτων συναρμόσαι βίβλον συντετμηvirorum expositiones contineret. Ac primum quiμένως, ὡς εἷόν τε, καὶ κεφαλαιωδῶς τὰς τῶν θεί dem venerandum Evangelii Matthæi librum voluων ἀνδρῶν ἐκείνων εξηγήσεις περιέχουσαν. Καὶ aninibus exponere quinque (α) institui, quoruml την πρώτην τὴν τοῦ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγελίου singula absolvuntur tractationibus viginti, ut universe σεβασμίαν βίβλον ἐν βιβλίοις ἐσπούδακα πέντε centum sint, atque ex semine Spiritus, in bonam συνθέσθαι, ἔχουσαν καθ᾿ ἕκαστον τούτων ἀνὰ τοὺς cadente terram, numeri hic perfecti fructus prodeat. είκοσι λόγους, ὡς ἄμα συμπληρούσθαι ταύτην εἰς Tractationes iterum distinxi in capita, sed hæc ἑκατὸν λόγους ἅπασαν, κατὰ τὸν εἰς τὴν ἀγαθὴν non æqualia semper numero, verum prout evanγῆν πεσόντα σπόρον τοῦ Πνεύματος καὶ καρποφο gelicæ narrationis contextus et Patrum litterales ρήσαντα τὸν τέλειον ἀριθμόν. Τούς γε μὴν λόγους ac mysticæ in illam expositiones ferebant. αὖθις εἰς κεφάλαια διαιρούμεν, καὶ ταῦτα οὐκ ἐξ ἀνάγκη; ἴσα τοῖς πᾶτι συνθέντες κατά γε πόσον ἀριθμήσεως, ἀλλὰ τῇ εὐαγγελικῇ κατάλληλλα διηγήσει, καὶ τῇ πνευματικῇ τῶν Πατέρων εἰς ταύτην ἐπιβολῇ, καὶ θεωρητικῇ προσφόρως εξηγήσει ἁρμόζοντα. * Psal. cxix, 127. (a) Necesse est, ut hoc loco Macarius tribus voluminibus in Matthæum duo simul in Genesin annumeret: nam in prooemio ad Lucam, quod nios & subjungam, diserte se, ait, tribus tomis et sexaginta λόγοις Matheum, duobus vero tomis et quadraginta λόγοις Genesin explicasse. IN PROOEMIO AD COMMENTARIOS IN EVANGELIUM S. LUCE. Οὕτω δὲ ἐκ βάθους καρδίας τοῦ παναγάθου Θεού δεόμενος, καὶ φιλόπονον ἐθέμην σπουδήν τὰ τῶν ἁγίων διελθεῖν συγγράμματα, καὶ ὅσα ἐκεῖνοι ἐκ θειοτέρας ἐμπνευσθέντες τῆς χάριτος διετάφησαν τῆς Γραφῆς, ἀναλαβεῖν καὶ συντιθέναι καθ' εἱρμὸν σποράδην τὰ πλεῖστα ἐν τοῖς αὐτῶν θείοις συγγράμμπα: εὑρισκόμενα. "Η γὰρ τῆς ἀμωμήτου ἡμῶν ἀντεχόμενοι πίστεως, καὶ πρὸς τοὺς πολεμίους αὐτῇ διαμαχόμενοι Ἰουδαίους καὶ Ἕλληνας, καὶ τοὺς Hoc pacto ex intimo cordis benignissimum Deum deprecatus, studium et operain means collocavi, sanctorum Patrum commentaria lectitando, et quæcunque illi, divinæ gratiæ Spiritu amati, sacræ Scripturæ monumenta exposuère, repetendo, quæ illi pleraque dispersa in divinis eorum scriptis tradiderunt. Etenim sive illi inculpatam fidem "propugnantes, et illius hostes, Judios et gentiles impiosque haereticos confulantes, in sui favorei

MACARI CHRYSOCEPHALI es Scripura pelitas demonstrationes usurparunt, ἀνοσίους αἱρετικοὺς γραφικαῖς ἀποδείξεσιν ἐχρήσ ‹t illius sententiam in opprobrium et confusionem adversariorum dilucidarunt, sive moribus operam dantes, Ecclesiamque instruentes ad sua comprobanda, quæ Spiritus erant, in suum usum converrebänt, et hæc rursus Spiritui consona declarabant. Sunt vero etiam qui utriusque causa eamdem dilucidationem absolverunt, ut magnus Pater et aurea lingua præditus Joannes, et qui eum secuti ad interpretanda sacra oracula animum addixerunt. Ex his itaque omnibus nos operosius, ut dictum est, quæ videbantur utiliora, decerptis, absolutam in sancti Matthæi Evangelium perfectamque.coneinnavimus elucidationem, tribus voluminibus comprehensam, quorum quodlibet viginti libris confla. tur. Postmodum Moysis Genesin propter collectorum copiam ex SS. Patrum scriptis in duos tomos dividimus, quorum priorem Cosinogeniam, secuncum Patriarchas nominavimus. Cum vero et sanctum Lucæ Evangelium, paucis argumentis exceptis, in aliis omnibus cum Matthæo conveniat, non est visum nobis, universum ab initio repetere, et modo interpretationis subigere, sed ea tantum • xamini supponere, quorum Matthæus non meininit. Proptereaque volumen hoc sacrum composuimus, viginti quatuor libris constans, magnum Christi hicarnationis complectens mysterium, incipiensque a B. Joannis Baptistæ et Præcursoris conceptione et ortu, et percurrens per omnia festa evangelica, et tandem finiens in communem totius orbis solemnitatem, Pentecosten. Nuncupamus vero volumen hoc Magnum alphabetum, tanquam quod vivifica · elementa nostræque salutis constitutiva continet, "t singuli libri suumn ex elementis habent principium, incipiuntque ab et finiunt in Q, adeo ut hic quoque compleatur dictum Dominicum, in ApocaJypsi ad Joannem: Ego sum et Q, principium et finis. σαντο πρὸς βοήθειαν, καὶ τὴν τούτων διάνοιαν εἰς αἰσχύνην καὶ κατάπληξιν τῶν δυσμενῶν ἐφανέρω σαν. Η καὶ ἠθικῶς τὴν Ἐκκλησίαν καταρτίζοντες εἰς μαρτυρίαν τῶν λεγομένων καὶ τὰ τοῦ Πνεύμα της προσελάβοντο, καὶ ταῦτα πάλιν πνευματικῶς διηρμήνευσαν. Εἰσὶ δὲ οἱ καὶ δι' ἀμφότερα την έρε μηνείαν αὐτὴν πεποιήκασιν, ὡς ὁ χρυσοῦς τὴν γλῶτταν μέγας πατήρ Ιωάννης, καὶ οἱ κατ' αὐτὸν ἔργον θέμενοι τὴν ἐξήγησιν. Ἐκ τούτων οὖν ἀπάν των ἡμεῖς φιλοπονώτερον, ὡς εἴρηται, τα πρόσφορα συλλέξαντες, τελείαν συνεθέμεθα εἰς τὸ κατὰ Ματ τθαῖον ἅγιον Εὐαγγέλιον τὴν ἐξήγησιν ἐν τρισὶν ἁπαρτίσαντες βίβλοις, ἀνὰ εἴκοσι κεκτημένοις τοὺς λόγους. Εἶτα καὶ τὴν Μωϋσέως Γένεσιν εἰς δύο τα μόντες διὰ τὸ πολὺ τῆς συλλογῆς τῶν πατρικῶν λόγων, τὸ μὲν πρῶτον Κοσμογένειαν, τὸ δεύτερον δὲ Πατριάρχας ὠνομάσαμεν. Ἐπεὶ δὲ καὶ τὸ και τὰ Λουκᾶν ἅγιον Εὐαγγέλιον πλὴν ὀλίγων τινῶν ὑποθέσεων ἐν ἅπασι σύμφωνον ἐστι τῷ κατὰ Ματ θαῖον, οὐκ ἔδοξε τέως ἡμῖν ὅλον ἀναλαβεῖν ἀπ' ἀμ χῆς, καὶ προθεῖναι εἰς τὴν ἐξήγησιν, ἀλλ' αὐτὰ μό νον θεωρῆσαι, ὧν ὁ Ματθαῖος οὐκ ἐποιήσατο ἐν μνήμῃ. Διὰ τοῦτο καὶ βίβλον ταύτην ἱερὰν συνεθέμεθα ἐν εἴκοσι καὶ τέσσαρσι λόγοις τῆς κατὰ Χριστὸν οἰκονομίας διασαφοῦσαν τὸ μυστήριον, ἀρχομένην μὲν ἀπὸ τοῦ μακαρίου Ιωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ καὶ Προδρόμου συλλήψεώς τε καὶ γεννήσε ως, διερχομένην δὲ διὰ πασῶν τῶν εὐαγγελιστῶν ἑορτῶν, καὶ εἰς αὐτὴν λήγουσαν τὴν παγκόσμιου πανήγυριν τῆς Πεντηκοστῆς. Καλοῦμεν δὲ τὴν βία βλον ταύτην Μεγάλην ἀλφάβητον, ὡς τά γε ζωηρὰ στοιχεῖα καὶ συστατικὰ τῆς ἡμῶν σωτηρίας έχουσαν, καὶ ὡς κατὰ στοιχεῖον ἔχουσαν τὰς ἀρ χὰς τῶν ἰδίων λόγων, καὶ ἀρχομένην μὲν ἀπὸ τοῦ Α, καταλήγουσαν δὲ εἰς τὰ Ω, κανταῦθα πληρού σθαι τὸ τοῦ Κυρίου ῥῆμα λέγοντος ἐν τῇ ᾿Αποκαλύ ψει πρὸς Ἰωάννην· Ἐγώ εἰμι τὸ ἄλλα καὶ τὸ ω μέγα, ἡ ἀρχὴ καὶ τὸ τέλος. Exstat in codicibus Vaticanis oratio iuelita Macarii Chrysocephali, εἰς τὴν παγκόσμιον ἑορτὴν τῆς ὀρθοδοξίας, De universali orthodoxia solemnitate, quo titulo auctor denotat festuin œcumenicum ob restitutum sacrarum imaginum honorem. Ex hac præclara oratione locos bene multos recitat card. Ang. Mai in not, ad Nicephori CP. patriarchæ Antirrheticum I adversus Constantinum Copronymum. Vide hujusce Patrolojiæ tom. C, col. 251, 256, 239, 243, 246, 231, 263, 277, 281, 291, 323, 343, 403. MONITUM. Macarii Chrysocephali ΡΟΔΩΝΙΟΝ, sive Florilegium, exstat in codice ms. S. Marci Veneti. Operis recensionem fecit Villoisonus in Anecdotis, sed nihil fere non profanum exhibuit, ut ex ejus verbis discere licet: sic enim loca excerpta recensentur in Præfatione: ‹ Ac primo quidem occurrunt multarum ineditarum Libanii Declamationum tituli, et larga earum specimina, ac præstantissimæ sententiæ ex illis a Macario excerptæ, et nunc primum editæ: post hæc, emendationes in Photii Bibliotheca caput 160: præterea Choricii, elegantissimi sophistæ, Declamatiovem ineditarum tituli, prima et ultima verba, ex Matritensi et Marciano codicibus: egregia atque anpassima illarum fragmenta, et eximiæ ac Isperate diguæ sententiæ ex hisce Declamationibus ab codein

EX FLORILEGIO. Macario descriptæ, et nunc primum publici juris factæ, ac nostris interdum, sed iis fortuitis et tumultuariis, aspersæ notulis: imo duæ integræ ejusdem dişertissimi sophistæ Orationes, nunc primum ex uno bibliothecæ Regiæ Parisiensis codice, hac occasione data, cum iisdem nostris notulis inter exscribendum natis, in lucem vindicatæ. Sequantur omnia ea quæ pertinent ad Procopii Gazæi, celeberrimi sophistæ ac sacræ Scripturæ interpretis, quo præceptore usus est Choricius, vitam, et scripta edita ac inedita, quorum unum vel ipsi Fabricio ignotumn, in S. Marci Bibliotheca delitescit; deinde ejusdem Procopii Gazai elegantissima Oratio et ipsa Fabricio ignota, in laudem Anastasii imperatoris, nunc primum a nobis ex uno cod. S. Marci edita cum notulis historicis et criticis, quales peregrinanti raptim excidere potuerunt; quæ quidem Oratio vitam et res gestas Anastasii mire illustrat, et de eo multa nobis tradit, quæ alias semper ignoravissemus. Postea reperies quid de celeberrimo illo Josephi loco, ubi de Christo agitur, quique a nostro Macario descriptus est, sentiendum nobis videatur; deinde quædam de Nicephoro Chumne, et unam ex illius epistolis Laconicis; quædam de Germano patriarcha Constantinopolitano, excerpta e variis ἀνεκδότοις in Evangelia Commentariis; quædam de Gregorio Cyprio patriarcha Constantinopolitano, et de illius Declamationibus, ipsi Fabricio ignotis; deinde specimen Constantini Manassis fabulæ Romanensis de Aristandri et Callithese amoribus, cujus fabulæ vel ipsum nomen Fabricium, fuetium, aliosque omnes prorsus latuerat; nonnulla de Georgio Pachymera, et quosdam illius στίχους ὑφαντους antea ineditos. Flores ergo isti ad nos non spectant. Ascribemus tantum fragmenta Commentariorum in Evangelia quæ pag. 72 leguntur. P. 195 rect. Ἐκ τῆς βίβλου τῆς ἐξηγήσεως τῶν πρώτη Κυριακῇ τῶν Νηστειῶν, ubi hæc observa ἐν Κυριακαῖς ἀναγινωσκομένων Εὐαγγελίων, συλλε χθείσης ἐκ διαφόρων. Incipit ibilem παρὰ τῇ Κυ ραχή μετὰ τὴν Χριστοῦ Γέννησιν. Ρ. 195 vers. Τῇ Κυριακῇ πρὸ τῶν Φώτων. Γ. 196 reel. Τῇ Κυριακῇ μετὰ τὰ Φῶτα. Ibi hæc observavimus p. 196. Εἰ δέ τις ζητήσει και τί δήποτε οὐχ ἡ ἡμέρα καθ' ἣν ἐτέχθη, ἀλλὰ καθ' ἣν ἐβαπτίσθη, ἐπιφάνεια λέγεται, ἀκούσεται, ὅτι, οὐχ ὅτε ἐτέχθη, πᾶσι κατάδηλος γέγονεν, ἀλλ' ὅτε ἐβαπτίσθη· μέχρι γὰρ ταύτης τῆς ἡμέρας ἀγνοεῖτο τοῖς πολλοῖς ὅστις ποτὲ ἦν· φησὶ γὰρ καὶ ὁ Βαπτιστής· ο Μέσις δὲ ὑμῶν ἔστη και, δν ὑμεῖς οὐκ οἴδατε. Τὸ μετά θάνατον ἐπιχεόμενον ἔλαιον ἐπὶ τοῖς ἱε ρα; κεκοιμημένοις ἀρχιερεῦσί τε καὶ μονάζουσι, τὰ κατὰ τοὺς ἰ: ροὺς ἀγῶνας ἀθλῆσαι καὶ τελειωθῆναι τὴν κεκοιμημένον παρίστησι, καὶ τὸ φωστικόν άμα καὶ καθαρώτατον. Qui quidem ritus est notandus. P. 197 rect. Τῇ δωδεκάτη Κυριακῇ, του Λουκά. Ibid. Τῇ ιε' Κυριακῇ, τοῦ Λουκᾶ, τελώνου καὶ Φαρισαίου. Ρ. 197 vers. Τοῦ ἀσώτου, ubi hæc obsertavimus: Καὶ περιεργότερον ίσως εἰ δόξειε τὸ ῥη θησόμενον, ὅμως εἰρήσεται· ὅτι ὁ ἄρτος ὂν καλοῦμεν, κατὰ τὸ φαινόμενον μὲν, ἐκ σίτου συνεστώς, σιτευτές ῥηθείη· κατὰ τὸ νοούμενον δὲ, σάρξ ων, μόσχος ἂν λεχθείη· καὶ ὁ αὐτός ἐστι μοσχὸς καὶ σιτευτός P. 198 recl. Τῇ Κυριακῇ τῆς ἀπὸ Κρεωφαγίας. Lidl. Τη Κυριακῇ τῆς Τυροφάγου. Ρ. 198 reci. Τῇ Exstat inter Opera Procopii Gazæi in editione nostra, tom. LXXXVII. Pachymera versus legunnr in Prolegomenis ad ejus Historiam. Vide lom. In Co-lice Dill, latere indicatur τοῦ ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Καρπαθίας, περὶ τῆς ἁγίας κοινω yag; sed hæ sunt duntaxat excerptæ sententiæ ex Line libro hujusce Joannis Carpathii, cujus πρὸς τοὺς ἀπὸ τῆς Ἰνδίας προτρέψαντας μοναχούς παρα κλητικόν a Photio laudatur cod. Cl. De hoc au- " περὶ τῆς ἁγίας κοινωνίας opere nulla apud Fabricium mentio. At vero have fortasse desumpta non Sunt ex quosdam peculiari Joannis Carpathii περὶ τῆς ἁγίας κοινωνίας opere, seul ex quodam capite eujusdam operis, in quo de ea Carpathius agebat. vimus: Δαυΐδ φανερῶς καὶ τὸν χρόνον προμηνύει τῆς Χριστοῦ παρουσίας (male in cod. παῤῥουσία; ) ἐν οἷς λέγει, ὅτι εἶπα, Εἰς τὸν αἰῶνα ἔλεις οἰκοπο μηθήσεται· ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἑτοιμασθήσεται ἡ ἀλή θειά σου· αὕτη γὰρ ἡ προφήτεια τον χρόνον τῆς ἐνσάρκου οικονομίας μηνύει. Κατὰ γὰρ τους Εβραίους, ὁ αἰὼν χιλίων ἐτῶν ἔχει διάστημα. Διδ μετὰ τὸ λεχθῆναι τὴν προφητείαν, συνάγονται ἔτη χίλια ἕως τῆς Χριστοῦ ἐπελεύσεως, οὕτως· ἀπὸ τοῦ τέλους Δαυτὸ ἕως τέλους Σεδεκία καὶ αἰχμαλωσία; τῆς Ἱερουσαλήμ, ἔτη τετρακόσια· καὶ τῆς αἰχμαλω σίας χρόνοι ἑβδομήκοντα, ἕως πρώτου έτους Κύρου τοῦ βασιλέως Περσῶν· καὶ ἀπὸ Κύρου τοῦ Περσού ἕως ἀρχῆς τοῦ ᾿Αλεξάνδρου, έτη διακόσια τριάκοντα καὶ ἀπὸ ᾿Αλεξάνδρου ἕως τέλους Κλεοπάτρας, καὶ ἀρχῆς τῆς Ῥωμαίων μονοκρατίας, καὶ τῆς ἐνσάρκου οικονομίας Χριστοῦ, ἔτη τριακόσια· ὡς ὁμοῦ συνά γεσθαι πάντας τοὺς χρόνους, τη χίλια, ἡ αἰῶνα. Ibid. p. 198 vers. Τῇ δευτέρη Κυριακῇ τῶν Niστειῶν. Ρ. 199 recl. Τῇ τρίτῃ Κυριακῇ. Ibid. Τη κατὰ τῶν Βαΐων, ubi hre: Γλωσσόκομον είρηται τὸ κιβώτιον ὅ τι ἐπεκόμιζον βάλλοντες τὰ διδόμενα αὐτοῖς χάριν διατροφῆς τῶν πενήτων καὶ ἐνδυμε νίας, ὅτι κατεῖχε τὰς γλώσσας· γλῶσσαι γὰρ ἐχαι λοῦντο παρὰ τῶν παλαιῶν, τὰ παρ' ἡμῖν νομίσματα, ὅτι οἱ ἀρχαῖοι γλώσσας τοῖς νομίσμασιν ἐνεχάραττον, P. 199 rect. Τῇ Κυριακῇ τοῦ Θωμᾶ, ubi huc Sie in col. 575, peeuliaris et anonymus traclatus deltescere imlicatur sic inscriptus, περὶ τοῦ πότε, καὶ ποίῳ τρόπῳ, μὴ παρόντος ἱερέως, καὶ πῶς δεῖ μεταλαμβάνειν τῶν θείων καὶ φρικτῶν μυστηριῶν; Sunt autem hæc duntaxat Excerpta in hoc argumentum e variis Patribus et scriptoribus ecclesiasticis: ac primo quidem fol. 122, vers. occurrit ἐρώτησις καὶ ἀπόκρισις τοῦ ἁγίου Μαρκιανού, deindle ἐκ τοῦ ἁγίου Αναστασίου του Σιναΐτου, ἐκ τοῦ ἁγίου Ἰσιδώρου ἐκ τῶν ἐπιστολῶν, ἐκ τοῦ ὁσιω τάτου Ιωάννου τοῦ Δαμασκηνοῦ, ἐκ τοῦ Χρυσοστό μου, ἐκ τῆς τετάρτης συνόδου, ἐκ τοῦ μεγάλου Βασιλείου, et rursus ἐκ τοῦ ὁσιωτάτου Ἰωάννου τοῦ Δαμασκηνοῦ, ἐκ τοῦ περὶ τῶν θείων μυστηρίων λόγου. Google'

MACARII CHRYSOCEPHALI EX FLORILEGIO observavimus: Αποροῦσί τινες, πῶς, κατὰ τὸν Λου- ἐπιστολῇ οὕτως ἐξηγεῖται τὸ προτεθέν, ὅτι διαιρέ κἂν καὶ κατὰ τὸν Ἰωάννην, τοσαυτάκις ὀφθέντος Χριστοῦ τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ ἐν αὐτῇ τῇ Ἱερουσα λήμ, κατὰ τὸν Μάρκον καὶ τὸν Ματθαῖον, κελεύον ται οἱ αὐτοὶ διὰ τῶν γυναικῶν εἰς τὴν Γαλιλαίαν ἀπελθεῖν, ὡς ἐκεῖ αὐτὸν ὀψόμενοι, ἀλλ᾽ οὐ μένοντες αὐτὸν θεωρεῖν ἐν Ἱερουσαλήμ; Καὶ ἔστω ὁ ταῦτα ἐπαπορῶν, ὡς ἠπίστουν τοῖς τῶν γυναικῶν λόγοις οἱ μαθηταὶ, καὶ ἐδειλίων εἰς τὴν Γαλιλαίαν ἀπελ θεῖν, καὶ τῆς Ἱερουσαλήμ ώκνουν χωρίζεσθαι. ῾Ο δὲ Κύριος τὴν ἀπιστίαν λύων αὐτοῖς, δεύτερον λαθραίως κρυπτομένοις ἐν Ἱερουσαλὴμ ἐπεφάνη· ἔν γε μὴν τῇ Γαλιλαία, οὐκ ἐπικρυπτομένοις, οὐδ᾽ ἅπαξ, οὐδὲ δεύτερον, οὐδ᾽ ἐγκεκλεισμένοις διὰ τὸν φόβον τῶν Ἰουδαίων, πολλῇ δὲ τῇ παρρησίᾳ, τὴν ἐπιφάνειαν, αὐτοῦ, καὶ τῆς θεότητος ἐποιεῖτο τὴν ἔνδειξιν, παρ ιστῶν αὐτοῖς ἑαυτὸν, καὶ δι᾿ ἡμερῶν τεσσαράκοντα ὀπτανόμενος, καὶ λέγων τὰ περὶ τῆς βασιλείας τοῦ ο Ζητήσει δ' ἄν τις, πῶς, κατὰ μὲν τὸν Ἰωάννην, ἤδη τὸ πνεῦμα δίδωσι τοῖς μαθηταῖς ὁ Σωτὴρ, κατὰ δὲ τὸν Λουκᾶν, μετὰ τὴν ἀνάληψιν αὐτοὺς επαγγέλλεται λήψεσθαι; «Λήψεσθε γάρ, φησί, δύνα μιν ἐπελθόντος τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐφ' ὑμᾶς, καὶ πάλιν, «Παρήγγειλεν αὐτοῖς ἀπὸ Ἱεροσολύμων μὴ χωρίζεσθαι, ἀλλὰ περιμένειν τὴν ἐπαγγελίαν τοῦ Πατρὸς, ἣν ἠκούσατέ μου, ὅτι Ἰωάννης μὲν ἐβάπτισεν ὕδατι, ὑμεῖς δὲ βαπτίσεσθε ἐν Πνεύματι ἁγίῳ, οὐ μετὰ πολλὰς ταύτας ἡμέρας.. Τὸ γοῦν ἀπόῤῥητον ταῦτό τινες μὲν οὕτως ἐπελύσαντο· ὡς οὐ τὴν τελείαν δωρεάν τοῦ Πνεύματος νῦν αὐτὴν δίδω σι· ταύτην γὰρ ἐν τῇ Πεντηκοστῇ δοῦναι ἔμελλεν· ἀλλὰ πρὸς ὑποδοχὴν αὐτοῦ τούτους ἐπιτηδείους ἐποίησε· τὸ γὰρ, Λάβετε, ἀντὶ τοῦ, Γενέσθε ἐπιτήδειοι πρὸς τὸ λαβεῖν Πνεῦμα ἅγιον, εἴρηται. Διότι καὶ τὸ, Λάβετε, ἀντὶ τοῦ, Λήψεσθε, τινὲς ἐξελάθοντο, ὅτι τὸ μέλλον ἔσεσθαι, ὡς ἤδη γεγενημένον προείρηκεν· ὥσπερ ὅτε λέγει, Πατεῖτε ἐπάνω ὄφεων και σκορπίων, ἀντὶ τοῦ, Πατήσετε. Εἰ γὰρ ἐκ τοῦ ἐμφυσήματος, φασίν, ἔλαβον τὸ Πνεῦμα, οὐκ ἂν εἶπε, Λάβετε· τὸ γὰρ, Λάβετε, τοῖς οὐδέπω λαβοῦσιν ἀρμάζει. Εὐσέβιος δὲ ὁ Παμφίλου ἐν τῇ πρὸς Μαρῖνον Adl oram adscriptum est p. 199, vers. Cn, κατά Λατίνων; «lc quidem marginalis nota, quam in multis Codicibus Græcis, ubi de similibus rebus agitur, deprehendi, eo allentius observanda est, quod eos Græca manu exaratos fuisse clare demonsiret. Cn autem significat σημειώσαι vel σημειω τέον, et in hoc ipso codice eliam occurrit p. 179, σεις χαρισμάτων εἰσὶ κατὰ τὸν ᾿Απόστολον, «Τὸ δὲ αὐτὸ πνεῦμα· καὶ πάλιν·. Εκάστῳ δίδοται ἡ φανέρωσις πρὸς τὸ συμφέρον. Ο μὲν γὰρ διὰ τοῦ Πνεύματος δίδοται λόγος σοφίας· ἄλλῳ δὲ λόγος γνώσεως κατὰ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα· ἑτέρῳ δὲ πίστις, ἐν τῷ αὐτῷ Πνεύματι, ἐνεργήματα δυνάμεων· ἄλλῳ δὲ, διακρίσεις πνευμάτων· ἑτέρῳ δὲ, γένη γλωσσῶν· πάντα δὲ ταῦτα ἐνεργεῖ ἐν καὶ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα, διαιροῦν ἰδίᾳ ἑκάστῳ καθώς βούλεται. ο Σαφῶς γὰρ διὰ τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ Πνεύματος πολλὰς εἶναι παρέστησε δυνάμεις, διαφόρων πραγμάτων ἐνεργη τικάς. Ορα τοίνυν μήπως ἐνταῦθα ἐξουσίαν τινὰ μερικὴν καὶ χάριν πνευματικήν δέδωκεν αὐτοῖς· οὐχ ὥστε νεκροὺς ἐγείρειν, καὶ δυνάμεις ποιεῖν, ἀλλ᾿ ὥστε ἀφιέναι ἁμαρτήματα· διάφορα γὰρ τὰ χαρίσματα τοῦ Πνεύματος. Διὸ καὶ συνάπτει λέγων· • Αν τινων ἀφῆτε τὰς ἁμαρτίας, ἀφίενται αὐτοῖς, ο καὶ τὰ ἑξῆς, δεικνὺς ὅτι τοῦτο τὸ εἶδος τῶν πνευμα τικῶν χαρισμάτων αὐτοῖς ἐδωρήσατο. Μετὰ δὲ τὴν ἀνάληψιν αὐτὸ τὸ Πνεῦμα κατελθὸν καὶ τῶν σημείων, καὶ παντὸς ἑτέρου χαρίσματος, τὰς δυνάμεις καὶ ενεργείας αὐτοῖς ἐχορήγησε. Διὰ τοῦτο ἐνταῦθα μὲν ἄνευ άρθρου (male in cod. ἄθρου ) εἶπε·. Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον, ο δηλῶν ὅτι μερικήν τινα τοῦ Πνεύ ματος ενέργειαν δίδωσιν αὐτοῖς· περὶ δὲ ἐκείνου φησί· «Λήψεσθε δύναμιν ἐπελθόντος τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος ἐφ' ὑμᾶς.» P. 200 vers. Τῇ Κυριακῇ τοῦ παραλύτου. Ibid. Τῇ Κυριακῇ τῆς Σαμαρείτιδος. Ρ. 201 recl. Τῇ Κυριακῇ τοῦ τυφλοῦ; ubi hæc, quæ verissima et experientia comprobata sunt, observavimus: Φασὶν ὅτι ὅπερ ἐστὶν ἐὸς ὄφεως ἀνθρώπῳ, τοῦτο πάλιν τῷ ὄρει πτύελος ἀνθρώπου. Ρ. 201 recl. Τῇ Κυριακῇ μετὰ τοὺς ἁγίους πάν τας. Ρ. 201 vers. Τῇ ε' Κυριακῇ, τοῦ Ματθαίου. Ibid. Τῇ Κυριακῇ τῆς ἑνώσεως. Ρ. 209 rect. Τη Κυριακῇ τοῦ ὅρου. Ibid. Τῇ θ' Κυριακῇ, τοῦ Ματθαίου. Ibid. Τῇ ια' Κυριακῇ, τοῦ Ματθαίου. Ibid. Τῇ ιβ' Κυριακῇ, τοῦ αὐτοῦ. Ρ. 202 vers. Τῇ κατὰ Μάρκον Κυριακῇ τῆς ἀποτομῆς. vers. et p. 173, vers. ad oram loci e Josepho de prompti, ubi S. Joannis Baptiste it mentio, (η περί τοῦ τιμίου Προδήμου. In hoc codice p. 123 vers. aliam reperi notam marginalem, quæ et in cæteris non admodum infrequens est: ἠθικῶς ἀναγνωσ τέον, scilicet τοῦτο.