GREGORII PALAMA EDITORIS PATROLOGIÆ MONITUM. Sequentia monumenta quæ ad Gregorii Palamæ vitam et placita spectant, excludere primum statueramus; at re maturius perpensa, consilium mutavimus rationibus potissimum moti quas hic Lectori exponemus, eum suffragium suum additurum confidentes. 1° Palamitarum hæresis, jam inde a multis sæculis ipsa absurditate sua explosa, nunc ad historiam pertinet, et ne alicui periculo sit ejus expositio nullo modo timendum est, præcipue com egregii et sancti viri eam refutandi curam in se susceperint quorum scripta edidimus vel edemus. 2 Per hanc expositionem nihil de Ecclesiæ corona detrahitur; imo gloria ejus augmentum inde recipit; nam miserrimæ hæresis argumenta in medium producendo, Ecclesia de ea triumphum celebramus. Tertia denique, eaque potissima ratio est quod doctissimus Episcopus ille qui nos in laboribus nostris sæpe quasi manu duxit, nobis aus ctor fuit at ea monumenta ederemus; quod certe noluisset fieri, si aliquid periculi subesse credidisset. Ea tamen Græce tantum exhibemus, quia pars non sunt orthodoxa traditionis quæ in libris nostris reviviscit. ΤΟΥ ΑΓΙΟΤΑΤΟΥ ΚΑΙ ΣΟΦΩΤΑΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ ΝΕΑΣ ΡΩΜΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΟΥ ΚΥΡΟΥ ΦΙΛΟΘΕΟΥ ΛΟΓΟΣ ΕΓΚΩΜΙΑΣΤΙΚΟΣ ΕΙΣ ΤΟΝ EN ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΕΡΑ ΗΜΩΝ ΓΡΗΓΟΡΙΟΝ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΟΝ ΠΑΛΑΜΑΝ, ἐν ᾧ καὶ τινων ἀπὸ μέρους ἱστορία θαυμάτων αὐτοῦ Γρηγόριος μὲν ὁ μέγας πανηγύρεως ὑπόθεσις καὶ δὲ μόνῃ τὸν ἄνδρα τιμῶντες, καὶ πρὸς τὴν ἐκεῖνον λογικῶν ἀγώνων ὁρᾶται πάλαι τῇ Χριστοῦ Ἐκκλησία προκείμενος, θαῤῥεῖ δ' ἐς δεῦρο τὸν ἀγῶνα τῶν πάντων οὐδεὶς, ἀλλ' ἐστήκασι πάντες ὁμοῦ λογοποιοί τε καὶ ρήτορες, καὶ τὸ χρυσοῦν ὡς ἂν εἴποι τις τῶν σοφῶν γένος, τὸν μὲν λόγον δανοῦντες, καὶ τῷ με γέθει τῆς ὑποθέσεως ἐξ ἴσου παραχωρούντες, σιγή βλέποντες γλῶτταν, καὶ ὡσπερεὶ τὴν φωνὴν ἱκπλητα τόμενοι. Καὶ εἰκότως· εἰ μὲν γὰρ οἷόν τε ἦν τὴν ἐκείνου διάνοιαν ἀναλαβεῖν καὶ τοὺς λόγους, καὶ τοῦτο τὸ πεφυκὸς ἐχορήγει, πάντες ἂν ἐξ ἀρχῆς εὐθὺς ἐπε χείρουν, καὶ οὐδεὶς τῶν ἐν λόγοις ζώντων καὶ μούσ σαις ἀπεδειλία τὸν λόγον· οὕτω καὶ γὰρ ἂν ἐξῆν Eorum notitiam dedimus in Elencho volumini præfixo. Ex_editione Hierosolymitana principe auni 1857, in fronte Homiliarum Gregorii Palama.

ENCOMIUM AUCT. PHILOTHΚΟ CP. μόνως ἐπιτυχεῖν τῶν εἰκόνων, καὶ μόνης ἂν ἦν τῆς τὸν βίον, πρῶτος οὐκ ἐν τοῖς κατὰ κόσμον καὶ λόδιανοίας καὶ τῆς γλώττης ἐκείνης οὗτος ὁ ἆθλος, καὶ μόνος ἐκεῖνος· ὁ λόγος κατὰ σκοπὸν ἐδεβλήκει. Εκεί του δὲ μὴ παρόντος, μηδὲ τῶν πραγμάτων τὰ τοιαῦτα διδόντων, ἀλλ' ὑποχωρούντων, καθάπερ ἔφην, ἐξίσης τῶν δυναμένων κατά λόγον, καθόσον οἷόν τε τὰ τοιαῦτα περαίνειν, ἀνάγκη την φιλίαν ἐχνικῆσαι κανταῦθα, καὶ τοῦ μεγέθους τῶν ἀγώνων κατατολ μῆσαι, μὴ τὸ ἑαυτῆς, ὁ φησιν ὁ μακάριος Παῦλος, ζητοῦσαν, πάντα δὲ καὶ πιστεύουσαν καὶ ἐλπίζουσαν, ὥς φησιν ὁ αὐτὸς αὖθις. Ρητόρων μὲν οὖν καὶ λογογράφων πάντων σχε δὲν τῶν καθ᾿ ἡμᾶς αὐτὸς τὰ ἔσχατα φέρων, τοῦ δὲ γε πόθου τοῦ πρὸς ἐκεῖνον, καὶ τοῦ καταλόγου τῶν φίλων ἑνὶ μηδενὶ παραχωρεῖν ἀνεχόμενος τῶν πρωτ τείων, δίκαιος ἂν εἴην καὶ πρὸ τῶν ἄλλων ὑπεισελθεῖν τὸν ἀγῶνα, τοῦ μὲν κατ' ἐμαυτὸν καὶ τῆς ἐπα κολουθούσης ἥττης τῷ λόγῳ βραχύν τινα ποιούμενος λόγον, τὸ δὲ χρέος ἐκ τῶν ἐνόντων ἀποτιννὺς ὡς οἷόν τε· οὕτω καὶ γὰρ ἕξειν μοι τὰ τοῦ λόγου κατ' ἐλπίδας νομίζω, εἴτε τῆς ὑποθέσεως εἰπεῖν τι καὶ οπωσοῦν ἄξιον δυνηθείη; εἴτε καὶ κατόπιν ἔλθοι τῶν πραγμάτων ὡς λόγος· ἐπιτυχόντι μὲν γὰρ τῷ τὴν εὔνοιαν ἐνδεδεῖχθαι, καὶ τὸ κατὰ σκοπὸν βαλεῖν ἄν προσέσται· διαμαρτόντι δ᾽ αὖ τῆς ἀξίας, εἰ καὶ μὴ ἄμφω, τὸ γοῦν ἕτερον πάντως ἔσται. Καὶ δείξομεν ὡς οὐ φιλοτιμίας καὶ λόγων ἐπιδείξεως χάριν, ἀλλὰ φιλίας μόνης, καὶ τοῦ κατ' αὐτὴν γιγνομένου, καὶ τῶν ὑπὲρ ἡμᾶς πολλῷ τινι τῷ μέσῳ κατατολμῶμεν, ἐκείνων τε καὶ κρότων καὶ δόξης οὐδένα ποιούμενοι λόγον, εἰ τὰ τῆς εὐνοίας τῆς πρὸς ἐκεῖνον σώζοιτο μόνον, καθὰ δὴ καὶ προὔφην. Οὐ μὴν ἡ φιλία τὸν λόγον, ὡς ἂν οιηθείη τις, ίσως δικάσει πρὸς ὑπερβολὰς ἐξαχθεῖσα· οὔτε γὰρ πρὸς ἡμῶν τε κἀκείνου τὸ τοῖς τοιούτοις διδόναι, καὶ παρὰ τοῖς εἰδόσιν ὁ λόγος, καὶ κριται κάθηνται σχεδόν πάντες τῶν λεγεμένων, τοῖς πράγμασι παρατιθέντες τοὺς λόγους, καὶ μετὰ τῆς ἀκριβείας ἀπαιτοῦντες τὰ ὄντα· ὡς καὶ τοὐναντίον ἅπαν ἡμᾶς δεδιέναι μᾶλλον, οὐ τὴν ὑπερβολὴν καὶ τὴν πλεονεξίαν τοῦ λόγου, την μειονεξίαν δὲ καὶ τὴν ἄφεσιν μᾶλλον, καὶ τὸ μὴ πᾶσιν ὡσαύτως ἐπεξελθεῖν ἂν δεδυνῆσθαι· ὑπὲρ οὗ καὶ παραιτείσθαι παρὰ τοῖς εὐγνώμοσι τῶν ἀκροατῶν Ο λόγος δίκαιος ἂν εἴη πρό γε τῶν ἄλλων, ὡς μὴ τὰ ἐκείνου παρὰ τούτου ζητεῖν πάντα, μηδὲ τὸ τοῖς πᾶσιν ἐφεξῆς καὶ κατ᾿ ἀκολουθίαν ἐπεξιέναι· οὐδὲ γὰρ οἷόν τε μήτε τοῦ πλήθους μήτε τοῦ μεγέθους τῶν πραγμάτων ταυτί συγχωρούντων, μνησθήσεται δὲ τῶν ἀναγκαιοτέρων τῆς ἱστορίας τοῦ θαυμαστοῦ βίου ἐκείνου καὶ μᾶλλον κατεπειγόντων, εξίσης την τι ἀμετρίαν καὶ τὴν βραχυλογίαν ἐκκλίνων, καθ' ὅσον οἷόν τε καὶ κατὰ δύναμιν ἐκεῖνον μιμούμενος. Γρηγορίῳ τοιγαροῦν τῷ μεγάλῳ πατέρες κατά τὸν μέγαν Ἰωβ, εὐγενεῖς μὲν τῶν ἀφ᾽ ἡλίου ἀνατολών την δὲ μεγίστην ταυτηνί καὶ βασιλεύουσαν, τὴν τοῦ θαυμαστοῦ Κωνσταντίνου φημί, πόλιν σχόν τες εἰς μετοικίαν, ἐνταῦθα καὶ παίδων πατέρες ἀῤῥένων τε καὶ θηλειῶν ὁμοῦ χρηματίζουσιν, ὧν ὁ θαυμαστός Γρηγόριος πρῶτος κατὰ γένεσιν εἰσιὼν PATROL. GR. CLI γοις καὶ πράγμασι μόνον, ἀλλὰ κάν τοῖς ὑψηλοῖς πολλῷ πλέον καὶ ὑπὲρ κόσμον ἐφάνη, ὡς ἐνὶ τίνε μηδενὶ καὶ ὁπωσοῦν τῶν πρεσβείων ἐκστῆναι. Πατρίδος μὲν οὖν εἶνεκα καὶ τοῦ κατ' αὐτὴν ἔσχηκότος περιττόν μοι δοκῶ πως τὸ λόγοις νῦν θέλειν ἐπεξιέναι· ἀρκεῖ καὶ γὰρ αὐτὸ τοῦτο, τὸ βασιλεύουσαν απασῶν φημι παρὰ πάντων αὐτὴν ἄνωθεν καὶ προσειρῆσθαι καὶ εἶναι, καὶ πάσας ὑφ᾽ ἑαυτὴν ἔχειν, καὶ ὁμοῦ τῶν ἁπασῶν ἐν ἅπασιν ὑπερέχειν, καὶ μεγέθει καὶ κάλλει καὶ θέσει, καὶ κράσει στοιχείων, καὶ ἀέρων ἐπιτηδειότητι, καὶ ξηρᾷ καὶ θαλάσσῃ, καὶ τὸ πανταχόθεν ἐκ γῆς τε καὶ θαλάττης ὑφ᾽ Ἑλλήνων τε καὶ βαρβάρων, καὶ παντὸς ὁμοῦ γένους δωροφορεί σθαι· τὸ δὲ κράτιστον καὶ ὑπερκείμενον τούτων, τὸ καὶ λόγων καὶ σοφίας ἄνωθεν χρηματίζειν ταύτην μητέρα και οικητήριον Ελλήνων ἄντικρυς περη νέναι, τὴν πάλαι θρυλλουμένην Στοὰν καὶ τοὺς Περιπάτους καὶ τὰς ᾿Ακαδημίας εἰς ἑαυτὴν ὁμοῦ πάντα συναγαγοῦσαν μετὰ τῆς εὐσεβείας· καὶ τὴν μὲν ἀθεΐαν καὶ τοὺς μύθους καὶ τοὺς μακροὺς λήρους μετὰ τοῦ ψευδοὺς καὶ τῶν παραλογισμών, καὶ τῆς συχνῆς ἀδολεσχίας καὶ τῆς ἀπάτης εἰς τὸ ἐκείνων Κυνόσαργες ἀπορρίψασαν, τῇ δ' ἀληθείᾳ, καὶ τῇ τοῦ ἑνὸς τρισυποστάτου καὶ παντοδυνάμου καὶ πάντο κράτορος Θεοῦ πίστει, τῷ τε σταυρῷ καὶ τῇ τοῦ Εὐαγγελίου ἁπλότητι κατακοσμήσασαν τὴν σοφίαν ἐκείνην, καὶ δούλην εὐγνώμονα καὶ ὑπηρέτιν ἀνα. δείξασαν τῆς ἀληθινῆς καὶ πρώτης σοφίας. την γοῦν οὕτω διὰ πάντων θαυμαζομένην Γρη γδρίας ὁ θαυμαστὸς εὐμοιρήσας πατρίδα, τοιούτους καὶ τοὺς κατὰ σάρκα πατέρας είχεν, ὁποίους τὸν τοιοῦτον ἔδει τῆς γενέσεως ἔχειν α!τ!ους· ἢ ὁποίους τινὰς εἶναι τὸν τοιοῦτον εἰσενεγκόντας τῷ βίῳ, καὶ δῆλον ἐκεῖθεν. Τοῦ γὰρ δευτέρου τῶν Παλαιολόγων, Ανδρονίκου φημὶ τοῦ πάνυ, τῶν τῆς βασιλείας ἐπειλημμένου σκήπτρων τὸ τηνικαῦτα, τῆς συγκλή του μὲν εἷς καὶ ὁ τοῦ σοφοῦ Γρηγορίου πατήρ ἦν, καὶ τοῖς ἐν τέλει συνηριθμείο. Τοσοῦτό γε μὴν τὸ τῆς ἀρετῆς περιὸν ἐκείνῳ προσῆν, καὶ τὸ συγκέ χωρηκός παρὰ πάντων ἐν τοῖς τοιούτοις, ὡς καὶ πατέρα καὶ διδάσκαλον τοῦ υἱωνοῦ τε καὶ βασιλέως, τὰ ἐς ἀρετὴν φημι καὶ ψυχῆς παίδευσιν καὶ κατόρθωσιν ἤθους, αὐτὸν ἑλέσθαι τὸν βασιλέα. Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ἐκεῖνος, καίτοι γε καὶ συνετός και ὀξύς τις πεφυκὼς ἐν ἅπασι καὶ ἀγχίνους, καὶ τὰ πρωτεῖα φιλοτιμούμενος ἐν τοῖς τοιούτοις φέρεσθαι κατὰ πάντων, οὐκ ᾐλεῖτο καὶ διδάσκαλον ἀρετῆς, καὶ σύμβουλον ἀγαθὸν, καὶ μυσταγωγὴν καὶ ὁδηγὸν τοῦ καλλίστου παντὸς ἐκεῖνον κεκτήσθαι. ᾿Αμέλει καὶ σφοδρότερον ἔσθ' ὅτε τῷ βασιλεῖ τῷ θυμῷ κατὰ τῶν οἰκείων χρωμένῳ, καὶ πρὸς ὀργὴν ἐξαγομένῳ καὶ ἀπειλὰς καὶ λοιδορίας ἐκείνων, πάντες μεν ὥσπερ ἀπὸ συνθήματος ὁμοῦ καὶ ὑπεξίσταντο, καὶ τῷ κράτει καὶ τῷ θυμῷ παρεχώρουν, τὴν τοῦ λέοντος ἐρυγὴν κατὰ τὸ εἰρημένον ὑπεπτηχότες. Ὁ δὲ καὶ επεισῄει ὀργιζομένῳ μετὰ τοῦ σχήματος καὶ τῆς παρρησίας, καὶ τῆς ὀργῆς ὑφιέναι καὶ ὑπογαλα παρεσκεύαζεν εὐθέως ἐκεῖνον, τοῦ τε ταπεινοῦ καὶ

χαμαιζήλου τῆς ἀνθρωπείας φύσεως ἀναμιμνήσκων θεῖσα γινώσκεις, πρόσεστί μοι τὸ τὰ τοιαῦτα πρὸς ηρέμα, ἧς καὶ αὐτός, φησιν, ὧν δήπου τυγχάνεις, εἰ καὶ πρὸς τὴν τῶν ὁμογενῶν ἀρχὴν ὑπὸ Θεοῦ προς βλήθης· καὶ νουθεσίαις εὐαγγελικαῖς τε καὶ πατρικαῖς, καὶ δὴ καὶ ταῖς παρ' ἑαυτοῦ σοφαῖς εἰσηγήσεσι, καὶ ταῖς τῶν λογισμῶν ἐπῳδαῖς τε καὶ φαρμακείαις πρὸς ἑαυτὸν αὐτὸν ἐπανάγων ταχέως· ὃς καὶ τῆς παρρησίας καὶ τοῦ φρονήματος καὶ τοῦ πρὸς ἀρετὴν πεφυκότος, οὐδ᾽ ὅσον εἰπεῖν ἀποθαυμάζων τὸν ἄνδρα, χάριτάς τε μεγάλας καὶ τῆς εὐνοίας καὶ τῆς ὠφελείας ἀνωμολόγει, καὶ τῶν μεγίστων τιμών το καὶ ἀξιώσεων προθύμως ἠξίου, πάντων ἐν ἅπασι σχεδόν προτιθεὶς καὶ αὐτῶν τῶν προσηκόντων καθ' αἷμα, διά γε τὴν τῆς ψυχῆς καθαρότητα, καὶ τὸ πρὸς μόνον τὸ καλὸν καὶ τὸν Θεὸν ἄντικρυς βλέπον οὐδὲ γὰρ λόγοι τὸ σπουδαζόμενον καὶ φιλοτιμία τις καὶ ἐπίδειξις ἦν ἀρετῆς αὐτῷ κατά τινας μόνη· ἀλλὰ πράγματα μᾶλλον ἦσαν οἱ λόγοι, καὶ καρπὸς ἀπροσπαθείας ὁμοῦ καὶ χρημάτων καὶ λημμάτων καὶ τῆς κινῆς δόξης, καὶ δὴ καὶ τῆς θαυμαστῆς πρὸς τὸν πλησίον ἀγάπης. Τοσαύτη δὲ καὶ ἡ κατὰ νοῦν ἦν αὐτῷ νῆψις, καὶ τὸ πρὸς ἑαυτόν τε καὶ τὸν Θεὸν διὰ τῆς προσοχής τε καὶ προσευχῆς ἐπεστράφθαι, καίτοι γε καὶ βασιλεῖ καὶ συγκλήτῳ καὶ τοῖς τοιούτοις οσημέραι συνόντι, ὡς μηδὲ τοῖς ἔξω καὶ μάλιστα τοῖς ὀξυτέρεις τε καὶ συνετοῖς τὸ κατ' αὐτὸν ἀγνοεῖσθαι. Ο γοῦν βασιλεὺς ὁμιλῶν αὐτῷ περὶ τῶν συμπιπτόντων ὡς ἔθος, όπηνίκα τοῦτον ἔβλεπε πρὸς λήθην ἰόντα τῶν παρ' αὐτοῦ λεγομένων, καὶ περὶ τῶν αὐτῶν πυνθανόμενον αὖθις, δ δὴ καὶ οὐκ ἀνεκτῶς ἔφερεν, ἑτέρων ἐν ταῖς πρὸς αὐτὸν ὁμιλίαις πασχόντων ἔσθ' ὅτε, εὐήθειάν τε ὁμοῦ καὶ ἀπαιδευσίαν καταγινώσκων ἐκείνων, Αλλ' ὁ Παλαμᾶς, ἔλεγε, νῦν οὐ διὰ ῥαθυμίαν τινὰ καὶ σπουδῆς ἔνδειαν εἰς λήθην ἦλθε τῶν λόγων, ἀλλὰ διὰ σπουδήν μᾶλλον καὶ νῆψιν τῶν ἔνδον, καὶ τὸ προσευχῇ καὶ Θεῷ τὴν διάνοιαν ὡσανεί προσηλώσθαι. Διὰ ταῦτα καὶ πᾶσιν αἰδέσιο μος ὤν, καὶ ἄρχοντας καὶ κριτὰς καὶ δυνάστας ὁμοῦ πάντας ἀνηρτημένος, πολλῶν ἀδικουμένων ἀνδρῶν τε καὶ γυναικῶν ἦν προστάτης, καὶ πλείστοις τὰς συμφορὰς ἔλυε καθ᾿ ἑκάστην Κωνσταντίνῳ τοιγαροῦν τῶν τοῦ βασιλέως υἱῶν τῷ καθ' ἡλικίαν δευτέρῳ, καὶ δὴ καὶ τῆς βασιλικῆς ἐξουσίας τα δεύτερα κεκτημένῳ, κακῶς τῇ δυνάμει κατὰ πέτ νητός τινος χρησαμένῳ χώρας, καὶ ταύτην παρὰ πᾶσαν δίκην χρυσίνων ἀφελομένου τριακοσίων, ὁ τοῦ Γρηγορίου πατὴρ προσελθὼν καὶ διαλεχθεὶς, καὶ τῶν τοῦ Θεοῦ νόμων ἀναμνήσας, καὶ ὅσον ἐκείνῳ καὶ δίκης μέλει καὶ νόμων καὶ πενήτων καὶ χηρῶν ὡς μάλιστα προστασίας, καὶ τὰ παραπλήσια τούτοις, καὶ πέπεικεν εὐθέως, καὶ τῇ χήρᾳ τῶν ἰδίων ἔδειξεν εκστάντα προθύμως, ἢ καὶ τὸν προστάτην τῆς εὐεργεσίας αμειβομένη, τὰ τῶν χρημάτων ἡμίσεα, μετὰ πολλῆς τῆς σπουδῆς καὶ τῆς προθυμίας προσῆγεν. Ἀλλ᾿ οὐ καλῶς οὐδ᾽ ἀξίως ἀμείβῃ τὸν εὐεργέτην, ὑποφθάσας εἶπεν ἐκεῖνος, ὦ γύναι, προφάσει σμικράς τινος δωρεᾶς τῶν μεγίστων ἀπο στεροῦσα· νῦν μὲν γὰρ, καθὰ δήπου καὶ αὐτὴ πειραἡ τοὺς κρατοῦντάς τε καὶ δυνάστας ἰσχύειν περαίνειν, τοῦ Θεοῦ πάντως συναιρομένου, οὗ τι ἂν γένοιτο τοῖς νοῦν ἔχουσι κρεῖττον; Εἰ δ' ὡς αὐτὴ φῇς ἐκεί νοις ἐμαυτὸν δοίην, χρημάτων γενόμενος ήττων, ζημιωθήσομαι πάντως ἐκεῖνα, καὶ Θεοῦ καὶ τῶν διδόντων συνήθως κατεγνωκότων καὶ τί τῆς ἀγείας ταύτης ἄν ποτε γένοιτο χείρον; 'Αλλ' ἄπιθε, τῶν μὲν ἰδίων αὐτὴ κατ' ἐξουσίαν απολαύουσα μόνη, μηδενὸς ἐνοχλοῦντος ἔτι, Θεῷ δὲ τὸ πᾶν τῆς εὐχα ριστίας ἀνατιθεῖσα, καὶ ἡμᾶς μόναις ταῖς εὐχαῖς δωρουμένη. Οὐ πρὸς χρήματα δὲ μένον καὶ κτήματα, καὶ τὴν κάτω καὶ παιζομένην καὶ παίζουσαν τοὺς πολλούς δόξαν, καθὰ δὴ καὶ προὔφην, ἀλλὰ καὶ πρὸς αὐτὰ τὰ φίλτατα τὸ ἀπροσπαθὲς ἐπεδείκνυτο καθ' ύπερο βολὴν ὁ γενναῖος, καὶ φυσικῶν ἀναγκῶν καὶ τῶν ἐκεῖθεν ἰσχυροτάτων δεσμῶν, καὶ τῆς σχέσεως για λονεικῶν ὡς περικρατεῖν τῷ πρὸς Χριστὸν φίλτρω ὅθεν καὶ πρὸς τῶν φίλων καὶ συγγενῶν ἐρωτώμε νος, ὅτου χάριν μὴ καὶ αὐτὸς τοῖς ἀπαλωτέροις ἔτι καὶ νηπίοις τῶν παίδων καὶ προσφύεται πυκνά καὶ χερσὶ καὶ χείλεσι, καὶ προσγελᾷ καὶ προσπαίζει κατὰ τὸ σχετικὸν πεφυκὸς καὶ τὸ κοινὸν τῶν παι τέρων ἔθος· Βούλομαι μὲν, ἔλεγε, καὶ αὐτὸς ταῦτα, φίλοι, τοῦ φίλτρου καὶ τῆς φύσεως πολλάκις υπα κινούντων, τὴν δὲ συνήθειαν δεδοικώς, μήπως καὶ εἰς ἕξιν μοι τοῦ πράγματος καταστάντος, πάνυ δυσ χερῶς τε καὶ μικροψύχως καὶ αὐτὸ τοῦτ᾽ ἀναξίως τοῦ δεδωκότος Θεοῦ περὶ τὴν ἀφαίρεσιν ἐνίων διατεθείην· εἰκὸς γάρ τινας καὶ προθανεῖν τῶν οἰκείων πατέρων, ἀδήλου τε καὶ ἀορίστου τῆς τελευτῆς ἡμῖν εὔσης, τῆς πολλῆς συνηθείας τε καὶ φιλίας ἐμαυτὸν ἐπέχω τῆς πρὸς τοὺς παῖδας, ὡς ἂν τοῦ χωρισμοῦ, Θεοῦ δηλαδὴ κελεύοντος, ἐπιστάντος, μὴ πάντη γε ἀπαράσκευος καὶ ἀνέτοιμός τις ὀφθείην, καὶ φιλό παις ἢ φιλόθεος μᾶλλον ἀνάγκη καὶ γὰρ πάντως τῷ μὲν μεγέθει τοῦ φίλτρου καὶ τὸ μέγεθος ισοστά στον ἐπακολουθῆσαι τῆς λύπης· τῷ δὲ σφοδρῷ τε καὶ ἀκαθέκτῳ τῆς λύπης ὁ κίνδυνος έπεται τῶν τῆς ἀχαριστία; λόγων τε καὶ πραγμάτων, & τις ἂν οὐκ ἀπεύξαιτο σὺν πολλῇ τῇ σπουδῇ τῶν εὐσεβεῖν ἀλη θῶς βουλομένων; & δὴ καὶ πράγμασιν αὐτοῖς ὁ ἀψευδὴς ἐκεῖνος ὄντως ἄνθρωπος τοῦ Θεοῦ ἐν γε τῷ τοῦ καιροῦ παραστάντι καλῶς ἐβεβαίου. Τῶν γὰρ παίδων ἑνός τινος αὐτῷ νόσῳ συσχεθέντος βασ ρείᾳ, καὶ πρὸς τὴν ἔξοδον καὶ την αναγκαίαν προ θεσμίαν ιόντος, πρὸ μὲν τῆς τελευτῆς πολύς τις ἦν τοῦ Θεοῦ δεόμενος, καὶ τῷ μεγίστῳ φαρμάκω τῆς εὐχῆς ὑπὲρ ἐκείνου νοερῶς ὁμοῦ τε καὶ αἰσθη τῶς χρώμενος· ἐπεὶ δὲ καταλύσαντα τὴν ζωὴν εἶδε, καὶ πρὸς τὴν ἀληθινὴν τῷ ὄντι ζωὴν ἀπάντα, τῆς εὐχαριστίας τῆς πρὸς Θεὸν εὐθὺς ὅλος ἦν καὶ τῶν ὕμνων, τὰ ἐπὶ τῷ παιδὶ τελευτήσαντι πάλαι τῷ μεγάλῳ Δαβίδ πεπραγμένα καὶ αὐτὸς ἐνδεικνύμενος ἄντικρυς, καὶ πράγματα τοὺς ἑαυτοῦ δεικνὺς λέγους, δ δὴ καὶ εἰπὼν ἔφθην, ὡς καὶ τοὺς πρὸς παραμυθία, παραγεγονότας τῶν φίλων αὐτὸς καὶ παραμυθήσασθαι μᾶλλον, καὶ τὰ εἰκότα διδάξει.

GREGORI PALAMA δεν μετέχειν βελῶν καὶ τῶν ὅπλων· ἐπεὶ τὰ τῆς ἡ γραμματικῆς προοίμια καὶ τὰς ἀρχὰς ἔτι τελούμετας ἦν· τῆς προστασίας εὐθὺς καὶ συμμαχίας ἐξ ἀφετηρίας πειρᾶται τῆς θαυμαστῆς ἀναδόχου, τῆς ποινῆς φημι τῶν πάντων Δεσποίνης· δεικνὺς ὡς οὐκ εἰς κενόν, οὐδ᾽ ἀργοί τινες καὶ ἄπρακτοι τοῦ παι τρὸς ἦσαν οἱ λόγοι, πρὸς ταῖς ἐσχάταις ἀναπνοεῖς ἐκείνην προϊσταμένου, καὶ τοῖς παισὶ κυβερνήτιν παντοδαπὸν καὶ πρύτανιν ἐφιστάντος· ἀλλ᾽ αὐτή καὶ κυβερνήσει και χειραγωγήσει καὶ ὁδηγήσει και λῶς διὰ πάντων, καὶ πρὸς λιμένας ἀγαθοὺς κατα παύσει τὸ τελευταίον· τῶν γὰρ προτελείων ἁπτό μενος τῆς παιδείας ὁ Γρηγόριος ἐπὶ πάνυ νεαζούσῃ τῇ ἡλικίᾳ, καθάπερ ἔφην, ἐπεὶ δυσχερῶς πως εἶχε πρός γε τὸ ἀποστοματίζειν, δρον ἑαυτῷ τίθησι μὴ πρότερον άπτεσθαι τοῦ βιβλίου καὶ τῆς ἐξαγγελίας, ὦ πρὶν ἂν πρὸ τῆς σεπτῆς εἰκόνος τῆς Θεομήτορος τρὶς μετ' εὐχῆς ἱερᾶς εἰς γῆν κλίνῃ τὸ γόνυ· δ δὴ καὶ γιγνόμενον, ῥᾷστα καὶ ἀπρόσκοπα τὰ τῆς ἐξαγγελίας τῶν μαθημάτων καθ' ἑκάστην αὐτῷ διετίθεί· εἰ δέ που συνέβη τὰ τῆς συνήθους εὐχῆς τε καὶ προσκυνήσεως παραδραμείν τοῦτον, λήθῃ συναρ πασθέντα, καὶ τὰ τῆς ἀπαγγελίας εὐθὺς ὑπράκτει· καὶ κενὸς ὁ ἀγωνιστὴς τῶν ἐκεῖθεν ὅπλων τε καὶ τῆς συμμαχίας ἐστερημένος, καὶ πληγαῖς ὑπεύθυ νος παρὰ τοῖς γυμνασταῖς τε καὶ διδασκάλοις. Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τὴν τοῦ κρατοῦντος ψυχὴν οὕτω γνήσίως καὶ συμπαθῶς διατεθῆναι πέπεικεν ἡ βασιλίς καὶ προστάτις περὶ αὐτόν τε καὶ τοὺς λοιποὺς παῖ δας, ὡς ἀξιῶσαι μὲν αὐτοὺς καὶ τῆς ἄλλης πάσης προνοίας, ἀναλωμάτων φημὶ παντοδαπῶν καὶ σιτης ρεσίων ἐκ τῶν βασιλικών ταμείων καὶ τῶν χρημάτων, καὶ ὧν οἱ τῆς βασιλικῆς ἀπολαύοντες μετέχουσιν εὐμενεῖα; μετακαλεῖσθαι δὲ καὶ πρὸς ἑαυτὸν συνεχῶς ἐκείνους, καὶ θέας καὶ ὁμιλίας μεταδιδόναι, καίτοι γε καὶ νέους ὄντας πάνυ τὴν ἡλικίαν, ὡς εἶπον, πολὺ τὸ εὐμενές τε καὶ φιλάνθρωπον κεκτη μένης. Οἱ δέ γε περὶ τὸν βασιλέα καὶ τὰ βασίλεια πάντες, ὅσοι τε τῶν ἐν τέλει φημὶ καὶ ὅσοι τῶν κάτω, Γρηγόριον σὺν γε τοῖς ἀδελφοῖς ἐν τοῖς βασιλείοι; ὁρῶντες, μετὰ πλείστης πάνυ τῆς διαθέσεως, Οἱ τοῦ ἁγίου παῖδες, ἔλεγον, οὗτοι· τοσαύτῃ τῇ αἰδοῖ καὶ τῷ φίλτρῳ πρός τε τὸν γεγεννηκότα και τους παῖδας κατείχοντο. Βραχὺ τὸ μεταξὺ καὶ γραμματικὴν ὁμοῦ καὶ ῥη - τορικὴν ὁ Γρηγόριος ἄριστα κατορθώσα;, ὡς ὑπὸ πάντων, καὶ αὐτῶν φημι τῶν τηνικαῦτα καθηγητῶν τε καὶ κορυφαίων τοῦ λόγου καθ' υπερβολην εν λόγοις τε καὶ συγγράμμασι θαυμασθῆναι. Τοιοῦτος ἔν γε τοῖς φυσικοῖς τε και λογικοῖς, καὶ ἁπλῶς πᾶσι τοῖς ᾿Αριστοτελικοῖς ὤφθη, ὡς καὶ τὸν ἐπὶ σου φία παντοδαπῇ καὶ μαθήμασι μάλιστα θαυμαζόμενον ὑπὸ πάντων τὸ τηνικαῦτα, καὶ βασιλεῖ καὶ τοῖς κοινοῖς τῶν Ῥωμαίων δεξιῶς μεσιτεύοντα πράγμασι, λογοθέτην φημὶ τὸν μέγαν, λόγους ἐπὶ τοῦ βασιλέως πρὸς Γρηγόριον ὑπὲρ τῆς λογικῆς ᾿Αριστοτέλους πραγματείας κεκινηκότα, τοιαῦτα παρὰ τῆς ἐκείνου * Peal. cxvii, 57. ibid. 35. • ibid. 37. Η γλώττης ἀκοῦσαι, καὶ οὕτω καθ' ὑπερβολὴν ἐκπλα γῆναι τὸν νέον, ὡς μηδὲ παρ' ἑαυτῷ κατασχεῖν, μηδὲ κρύψαι δυνηθῆναι τὸ θαῦμα, ἀλλὰ τὸν λόγον εὐθὺς μετ᾿ ἐκπλήξεως τρέψαντα πρὸς τὸν βασιλέα, Καὶ αὐτὸς Αριστοτέλης, εἰπεῖν, εἰ παρὼν ἀκροατής καθίστατο τούτου, ἐπήνεσεν ἂν οὐ μετρίως, ὡς ἐγὼ νομίζω. Ἐγὼ δ' ἐκεῖνο, φησί, λέγω τέως, ότι τοι αὐτας ἔδει τὰς ψυχὰς καὶ τὰς φύσεις εἶναι τῶν μέσω ιόντων τους λόγους, καὶ μάλιστα τὰ τῷ Αριστοτέ λει τουτῳὶ διὰ πολλῶν φιλοσοφηθέντα καὶ συγγρα φέντα. Διὰ ταῦτα καὶ βασιλεὺς ἐγκαλλωπιζόμενος ἦν ὡσανεὶ τῷ γενναίῳ καὶ χαίρων, καὶ μεγάλα τινὰ περὶ αὐτοῦ καὶ φανταζόμενος ἅμα καὶ βουλόμενος. 'Αλλ' ἐκεῖνος πρὸς τὸν ἄνω βασιλέα καὶ τὰ βασίλεια καὶ τὴν σύγκλητον τὴν ἄφθαρτον καὶ ἀγήρω βλέπων ἐκείνην, καὶ ὅλως τοῦ κατ' ἐκεῖνα σκοποῦ γιγνόμε νὸς καὶ τοῦ πράγματος, βραχύν τινα λόγον ἐποιεῖτο τῶν ἄλλων ὁμοῦ πάντων, μᾶλλον δ᾽ οὐδὲ φροντίδας οὐδὲ λόγου σχεδὸν ἠξιου κατ᾽ ὀλίγον ἐκεῖνα, ο Μετ ρίς μου εἶ, Κύριε, εἶπα, τοῦ φυλάξασθαι τὸν νόμον σου ',» μετὰ τοῦ Προφητου καὶ αὐτὸς λέγων· καὶ, • Οδήγησαν με ἐν τῇ τρίβῳ τῶν ἐντολῶν σου, δεί αὐτὴν ἠθέλησα:., καὶ, ο Απόστρεψον τοὺς ὀφθαλ μούς μου τοῦ μὴ ἰδεῖν ματαιότητα· ἐν τῇ ὁδῷ σου ζήσόν με ',» καὶ τὰ προσόμοια τούτοις. Δια τοῦτο καὶ μονασταῖς μᾶλλον καὶ Πατράσι σπουδαίοις καὶ διδασκάλοις τῆς ἀρετῆς ἑαυτὸν ὑπετίθει, καὶ μάτ λιστα τῶν ἐκ του ιεροῦ κατιόντων ᾿Αθω τοῖς προϋ χουσι καὶ σπουδαιοτέροις, οἱ δὴ χαλεπὴν αὐτῷ καὶ προσάντη τὴν εὐθείαν καὶ ευαγγελικὴν ὁδὸν, καὶ σκληρόν τινὰ καὶ βαρὺν ἔλεγον ὀφθήσεσθαι τὸν ἑλαφρὸν τοῦ Κυρίου ζυγὸν, ἐν μέσοις οὕτω στρεφομένω διὰ παντὸς τοῖς κόσμῳ καὶ κοσμοκράτορι πάσαις ἐκοντὶ ταῖς προθυμίαις ὑποκειμένοις, καὶ ζῶσι μὲν τούτοις, τεθνηκόσι δ' ἐκείνοις, καὶ συγκατασπώσιν ὁσημέραι καὶ τοὺς συνόντας ἐκεῖθεν, εἰ μὴ σφόδρα σπουδαίοί τε καὶ νήφοντες ὄντες τύχωσιν· ὅθεν καὶ κράτιστον μέν τι προηγουμένως καὶ ἀσφαλέστατον συνεβούλευον εἶναι τὸ καὶ τῆς οἰκίας ὁμοῦ καὶ τῆς πόλεως ἀποστάντα κούφω; τε τὸν οἰκεῖον σταυρὸν αἴρειν, καὶ ὀπίσω τοῦ κεκληκότος Χριστοῦ κατὰ τὸν ἐκείνου λόγον ἐπὶ τὴν ἐρημίαν εὐθὺς καὶ τὸ σεπτὸν ὄρος βαδίζειν· Οὕτω καὶ γὰρ ἂν ἐξέσται σοι τοῦ σκοποῦ καὶ τῆς ἐξαρχῆς ἐνστάσεων, φησί, μὴ διαμαρτεῖν· τῶν μὲν προσισταμένων ἀνθρώπων τε καὶ πραγμάτων ἀπαλλαγέντι, τοῖς δὲ συνάρασθαι δυναμένοις ἐκεῖ συναφθέντι καλῶς. Εἰ δὲ δυσχερής πως ἡ ἀθρόα πρὸς ἐκεῖνα μετάστασις καὶ μεταβολή, διά τινας ίσως προκατασχούσας αἰτίας, ἀλλ᾽ εὐτε λειαν ἐν ἅπασι τέως καὶ δυσπάθειαν σώματος καὶ σκληρὰν ἀγωγὴν πρὸ τῶν ἄλλων ἀναλαβεῖν σε δεῖ, καὶ οὕτω τὰς ἀρχὰς καὶ τοὺς θεμελίους τοῦ τῆς ἀρε τῆς οἴκου καταβαλέσθαι κάλλιστα, συναιρομένου δη λαδὴ τοῦ Θεοῦ· ρίζαι καὶ γάρ τινες, φησίν, οἱονεὶ καὶ αἰτίαι πεφύκασιν ἐκεῖναι τῆς τε θαυμαστής φημι ταπεινοφροσύνης καὶ σωφροσύνης καὶ καθαρότητος, καὶ ἁγιασμοῦ ψυχῆς ὁμοῦ τε καὶ σώματος; τῶν καλ

λίστων ἀρχῶν τε καὶ προοιμίων ξυμπάσης τῆς ἀρε- θος, καὶ ὡς οὐκ ἀνεκτῶς τὴν διάστασιν φέρει· ἅμα τῆς. Ταῦτα καὶ θεόληπτος ὁ μέγας ἐκεῖνος ὄντως της Φιλαδελφείας φωστήρ σὺν τοῖς ἄλλοις ἐδίδασκε τῶν Γρηγόριον, ἐκ τῆς ἱερᾶς ἐκείνης ησυχίας τε καὶ Συναυλίας τοῦ τῆς ἁγιότητος ώρους εἰς τὴν Ιεράν φημι προστασίαν τῆς Ἐκκλησίας μεταβὰς ἡ ἀναβας, καὶ κατὴρ καὶ μυσταγωγὸς τῶν καλλίστων ἐκ πατέρων ἄνωθεν αὐτῷ χρηματίσας, ὑφ᾽ οὗ καὶ τὴν ἱερὰν νήψιν καὶ τὴν νοερὰν ἄριστα μνηθεὶς προσευ χήν, εἰς ἕξιν θαυμαστῶς αὐτῆς ἐληλάκες, ἐν τοῖς Φορύβοις ἔτι καὶ τῷ κόσμῳ διάγων· ἀλλὰ τοῦτο μὲν ὕστερον. Τότε δὲ τῆς τῶν πατέρων συμβουλῆς ὁ και λὺς ἀκούσα; Γρηγόριος, πτηνὸς ἦν εὐθὺς τέμνων μέρα, καὶ καλὸς εἰς πῦρ, ἢ καὶ ἵππος εὐγενής τις τρέχων ὀξέως κατὰ πεδίου· εὐτέλειαν μὲν γὰρ ἐν θυμάτων ὁμοῦ καὶ ὑποδημάτων καὶ στρωμνῆς καὶ τῆς ἄλλης πάσης ἀγωγῆς καὶ διαίτης οὕτω καθ' ὑπερβολήν φασι τοῦτον ἀσκῆσαι, καὶ οὕτως οἱονεὶ μεταρρυθμίσει καὶ μεταπλάσαι τὴν ἀναστροφὴν καὶ τὸ ἦθος ἅπαν πρὸς ταῦτα, ὡς καὶ ἀλλοιῶσθαι τισι πολλάκις δόξαι τὰς φρένας καὶ παραπαίειν, καὶ μηδὲ ταυτηνὰ τὴν ἀδοξίαν ἐπαισχυνθῆναι. Εγκρατείς γε μὴν καὶ νηστείᾳ καὶ ἀγρυπνίᾳ δεδωκέναι τον σοῦτον, ὡς μὴ μόνα τὰ τῶν βρωμάτων ἡδέα καὶ οἷς προσέκειτο μάλιστα πρότερον μετὰ πλείστης γε τῆς σπουδῆς ἀποῤῥίψαι, καὶ προσέτι τὸν περὶ τὸν δρ Όρον τε καὶ τὴν ἕω προσγινόμενον υπνον, κατάλλης λόν τε πεφυκότα καὶ πρὸς σύστασιν ἀναγκαῖον τῇ φύσει, κακείνῳ περὶ πλείστου πάλαι γεγενημένον, ἀλλὰ καὶ εἰς στενὸν πάνυ καὶ σκληρὸν τὰ τῆς τραπέζης ἑαυτῷ καταστῆσαι, ἄρτῳ σμικροτάτῳ μόνῳ καὶ ὕδατι τὰ τῆς ἀναγκαίας χρείας ἀποπληροῦντι. Διὰ τοῦτο καὶ φύσεως ἀνώτερος ἦν ἤδη, τοῦ ὑπὲρ φύσιν φιλανθρώπως συναιρομένου καὶ τῶν βαρυ τάτων ορέξεων καὶ παθῶν γενναίως ὁ γενναῖος ἐκράτει, καὶ αὐτῆς περιγεγονὸς τῆς σαρκικῆς ἐπιθυμίας καὶ τῆς ἐκεῖθεν ἐπαναστάσεως ἐν ἀκμῇ τῆς ἡλικίας, καὶ μέσον τοῦ κόσμου καὶ τῶν ὑλῶν τῶν ἐκεῖνα τρι φόντων, καὶ φλογὸς δίκην ἐκεῖνα ὑπαναπτόντων, ὡς καὶ δοκεῖν πως αὐτὸν ὑπεράνθρωπον εἶναι. α δὲ καὶ σοφῶς τοῦ μέλλοντος καταστοχαζόμενος καὶ ἀψευδέστατα προφητεύων, Μέγας μέν τις, έλεγε, καὶ θαυμαστὸς ἔμελλεν ἀποδήσεσθαι παρ' ἡμῖν οὐτοσὶ καὶ τῷ κόσμῳ μένων, ἐπεὶ δὲ τῶν κρειττόνων ἐρῶν πρὸς ἐκεῖνα καλῶς μεταβαίνει, καὶ παρ' ἐκείν νας θαυμαστός μετ' ὀλίγον ἔσται τῷ ὄντι καὶ με γας. Γρηγόριος μὲν οὖν τὸν ἔφηβον ὑπερβεβηκώς εδη, καὶ πρὸς τὴν ἀναχώρησιν ήπερ ἔφημεν σπεύδων, οὐκ ἴδιον ἑαυτοῦ τἀγαθὸν ἐτίθετο μόνου, οὐδὲ τὸ ἑαυτοῦ κατὰ τὸν θεῖον Απόστολον μόνον ἐζήτει.. ἀλλὰ καὶ τὸ τῶν ἑτέρων. Τους γοῦν ἐν τῷ οἴκῳ πρὸς τὴν κοσμικὴν ἀναχώρησιν καὶ τὴν θείαν φιλοσοφίαν ἄνδρας ὁμοῦ καὶ γυναῖκας πρότερον μεταθεὶς πάντας, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τοὺς οἰκειοτέρους τῷ γένει, καὶ δὴ καὶ τοὺς εὐγνωμονεστέρους τε καὶ συνετωτέρους τῶν δούλων, ἀποστήσας τῆς τοῦ κόσμου περιφορᾶς καὶ τῆς ὅλης, καὶ τοῖς ἐνταῦθα φροντι στηρίοις καὶ μονασταῖς καλῶς ὑποθεὶς καὶ συναριθ μήτας, οὕτω μετ' ἀγαθῶν τῶν προοιμίων, και συν χνῶν τῶν τῆς ἀρετῆς ἀγωγίμων έξεισι τῆς οἰκίας ἅμα καὶ τῆς πατρίδος πρὸς τὴν τῶν μειζόνων τε καὶ ὑπερφυῶν θαυμαστὴν ἐμπορίαν, τοὺς ἄρρενας τῶν ἀδελφῶν, δύο δὲ ἦσαν οὗτοι, μεθ' ἑαυτοῦ μόνους λαβών. Ἐξήεσαν μὲν οὖν τῆς Κωνσταντίνου, φθινούσης οπώρας ήδη, πρὸς τὸν ἱερὸν ᾿Αθω καὶ τὴν ἐκεῖ παροικίαν βλέποντες. Θράκην γε μὴν διιόντες, καὶ κατὰ τὸ Παπίκιον γεγονότες· ὅρος δ' ἱερὸν τοῦτο πάλαι μεταξύ κείμενον Θρᾴκης τε καὶ Μακι δονίας, καὶ μονασταῖς ἀνειμένον ἀνδράσι τότε θαυ μαστοῖς καὶ σπουδαίοις, καὶ τὰ θεία φιλοσοφοῦσι καλῶς· ἐγχειμάζειν παρ' αὐτοῖς ἔγνωσαν. Τὸ δὲ ἄρα προνοίας θειοτέρας ἦν ἔργον, τὸν σοφὸν δηλαδή Γρηγόριον, καὶ τὴν ἐπισκιάζουσαν αὐτῷ θείαν χάριν κἀκείνοι; παραδεικνύσης, καὶ ὁδηγούσης πρὸς ἀληθῆ θεογνωσίαν κάλλιστα πολλοὺς δι' ἐκείνου, καθ᾽ ἃ δὲ καὶ προϊὼν ὁ λόγος δηλώσει. Τοῖ; τε γὰρ φιλοσο φοῦσιν ἐκεῖ τὰ τῶν μοναχῶν σύν γε τοῖς ἀδελφοῖς συνοικῶν καὶ συμφιλοσοφών, μέγας τις τῷ ὄντι καὶ θαυμαστὸς ἀνεφάνη καὶ λόγῳ καὶ ἤθει καὶ σχή ματι καὶ βαδίσματι καὶ προσοχῇ καὶ συννοίᾳ, καὶ ἁπλῶς πᾶσιν οἷς ὁ κατὰ Θεὸν ἄνθρωπος ζωγραφείο σθαι καὶ χαρακτηρίζεσθαι πέφυκεν, ὡς καὶ τοὺς Ἐπεὶ δὲ καὶ πρὸς τὴν ἀναχώρησιν ἔβλεπεν ήδη καὶ τὸν βέλτιστον Αθω, τῶν μειζόνων εφιέμενος ἄθλων, καὶ τῆς ἐντελεστέρας καὶ ὑψηλῆς πολιτείας ὁ μὲν βασιλεὺς ζημίαν οὐ σμικρὰν οὐδὲ τὴν τυχοῦσαν, ἀλλὰ καιριωτάτων ἀποβολήν, καὶ τοῦ κράτους ὁρῶντας ἐκπλήττειν ἔχειν, πρεσβυτικόν οὕτω καὶ ἀκρωτηριασμὸν εἰονεί τινα τὴν, διάστασιν ἡγούμε νος τούτου, παντοδαπός τις ἦν, καὶ λόγοις καὶ πράγμασι καὶ φιλοτιμίαις βασιλικαῖς, καὶ τῶν μεγίστων ὑποσχέσεσι παρ' ἑαυτῷ κατέχων τὸν ἄνδρα, καὶ τὴν ἀναχώρησιν οὐδοτιοῦν συγχωρῶν· ἀλλ᾽ ἐκείνου πάντα μαλλον ἢ τούτου διδόντος, καὶ δωρεὰς καὶ τιμὰς ἐπιγείου τε καὶ φθαρτῆς βασιλείας τὰς εἰς δουλείαν ἀνθρωπίνην ἀγούσας, ὁποῖαί ποτ' ἂν εἶεν, βασιλείας οὐρανῶν καὶ θείας υιοθεσίας μηδαμῶς προτιθέναι, σοφώτατά τε καὶ ὑψηλότατα καὶ λέγοντος καὶ φρονοῦντος, τῆς ἐσχάτης καὶ γὰρ ἀπαιδευσίας τε καὶ ἀνοίας τοῦτ᾽ ἂν ᾤετο πεφυκέναι προδήλως, παρα χωρεῖ καὶ ἄπων ἐκεῖνος τῇ τοῦ γενναίου ἐνστάσει, καὶ βήμασιν ἀμὰ καὶ δάκρυσιν ἐμφαίνων τὸ πά μοναδικόν τε καὶ φιλόσοφον ὄντως καὶ λόγον καὶ πράξιν καὶ φρόνημα καθορῶντας ἐν ἀτελεῖ καὶ νεά ζοντι σώματι. Καὶ οἱ πρὸς τῷ γειτνιάζοντι σκηνοῦντες αὐτοῖς ὄρει τὰ Μαρκιανιστῶν ἢ Μασαλιανῶν ἄνωθεν ἐκ προγόνων νοσούντες τῆς Γρηγορίου θαυμαστῆς δηλαδὴ γλώττης οὐκ ἀγενὲς γεγόνασι τρόπαιον· ὡς γὰρ ᾔσθοντο κἀκεῖνοι τοῦ ἀνδρὸς ἐκεῖ παρὰ τῷ ὄρει καὶ ταῖς τῶν μοναστῶν σκηναίς γεγονότος, πρῶτα μὲν κατὰ δύο καὶ τρεῖς ἀπῄεσαν πρὸς ἐκεῖνον, ὁμιλίας χάριν καὶ διαπείρας· ὡς δ' ἔγνωσαν μηδ' ἔκταρ τὸ τοῦ λόγου πρὸς αὐτὸν βάλο λειν δεδυνημένοι, πρὸς ἑαυτοὺς ὑπεχώρουν αὖθις, ἀδυναμίαν μὲν ἑαυτοῖς διαλέξεώς τε καὶ τοῦ σώ ζοντος λόγου, τοῖς δὲ σφῶν αὐτῶν διδασκάλοις τὴν

OREGORII PALAM.E διαλεκτικήν δύναμιν καὶ τὸ κράτος τῶν περὶ Θεοῦ ὁμοθυμαδὸν ἄραντες, σύν γε τοῖς ἰδίως πρὸς τὸν λόγων, καὶ τὴν δογματικὴν ἀκρίβειαν ὑπ' ἀπορίας Θεὸν, οὕτω καὶ γὰρ ὁ θεῖος Λουκᾶς ἐν ταῖς αὐτῶν προσμαρτυροῦντες, καὶ ὡς οὐδ' ἂν, φησί, δυνηθείης εἰς ὄψιν τε καὶ λόγους αὐτός ποτ' ἐκείνοις οὐδὲ πρὸς ὀλίγον ἐλθεῖν. Αλλ' ὁ Γρηγόριος Πνεύματος γεγονὼς πλήρης, καὶ τὸν περὶ Θεοῦ συκοφαντούμενον ζηλοτυπήσας κάλλιστα λόγον, οὐδὲ τὴν φέρουσα, πρὸς ἐκείνους ἀπεῖπεν, ἀλλὰ τῶν ἀδελφῶν μεθ' ἑαυτοῦ λαβὼν τὴν ἕτερον μόνον, σπουδῇ πρὸς ἐκείνους ἀνῄει. Οἷα μὲν οὖν καὶ ὅσα τοῖς ἐξάρχοις τε καὶ καθηγηταῖς τῆς αἱρέσεως, εἰς διάλογον κατα στά, καὶ συμμίξας Πνεύματι διείλεκται θείῳ, καὶ ὡς τὰ παρ' ἐκείνων προβλήματα καὶ ζητήματα δια την αραχνίων ἀμογητὶ διαλύων ὁμοῦ πάντα, πρὸς πᾶν τοὐναντίον τὰ τοῦ ἀγῶνος αὐτοῖς περιέτρεψε, μηδὲν ὑγιὲς μήτ' αὐτοὺς μηδοπωσούν λέγοντας ἀποδείξας, καὶ μάτην κατὰ τῆς Ἐκκλησίας τὰ μὴ ὄντα παραληροῦντάς τε καὶ συμπλάττοντας, λέγειν ἐφε ξῆς οὐ τοῦ παρόντος ἂν εἴη καιροῦ καὶ τοῦ λόγου, μείζονος Ιστορίας έργον γε ὄντα· ἑνὸς δέ τινος ἐκείνων ἀναγκαῖον τέως μνησθῆναι, καὶ οὕτως ἀπὸ μέρους, ὁ φασι, παραδείξαι τὸ πᾶν. Ἔδοξαν οἱ τῆς αἱρέσεως ταυτησί τῶν Μασαλια νῶν ἀρχηγοὶ καὶ διδάσκαλοι μόνην προσευχὴν Χριστιανοῖς προσήκουσαν πεφυκέναι τὴν πρὸς αὐτ τοῦ Χριστοῦ τοῖς μαθηταῖς πυθομένοις πάλαι δοθεῖσαν ῥητῶς, τὰ δ᾽ ἄλλα πάνθ' ὁμοῦ μάτην ἡμᾶς φησι συνείροντας εὔχεσθαί τε καὶ ψάλλειν, μὴ τῆς ἐκεῖθεν μηδαμῶς διὰ γνώμης ὄντα, μηδὲ τῶν θείων θεσμῶν· διὸ καὶ μόνην ἐκείνην τῇ κατ' αὐτοὺς Εκκλησίᾳ νενομοθετηκότες, τὴν ἄλλην ἀπηγόρευσαν πᾶσαν. Τοῦτ᾽ οὖν καὶ Γρηγορίῳ τότε πρὸς τοῖς ἄλλοις κατὰ τῆς ἡμῶν Ἐκκλησίας ὡς δή τι μέγα καὶ ἰσχυρὸν παρήγον, καὶ παρανομεῖν ἄντικρυς ἔλεγον πᾶσαν, νόμους θείους τε καὶ χρησμοὺς οὓς οὐκ ἔξεστιν ἀδεῶς ὑπερβαίνουσαν. Ο δέ γε τῆς ἱερᾶς εὐ χῆς εἶπερ τις ἀγωνιστὴς καὶ φίλος Γρηγόριος, τὸν ὑπὲρ αὐτῆς κανταῦθα λόγον ἀναλαβὼν, Αλλ' εἰ καὶ ἡμεῖς, ἔφη, τὰ τῆς ἱερᾶς ἐκείνης εὐχῆς καὶ δεσποτικῆς ἀθετοῦμεν, ὡς αὐτοὶ συκοφαντοῦντές φατε ἀλλὰ τοὺς ἱεροὺς ἐκείνους Χριστοῦ μαθητάς, τοὺς καὶ πρώτους ὑπὲρ αὐτῆς ἐρομένους, καὶ ταύτην ὑπ' αὐτοῦ διδαχθέντας Χριστοῦ, οὐκ ἂν εὐθὺς ὡς ἐγώ μαί ποτε είποιτε παραβεβηκέναι τὴν παράδοσιν καὶ τὴν διδασκαλίαν ἐκείνου. Η τί περὶ ἐκείνων φατέ; Τῶν δ' εἰρηκότων ὁμοῦ πάντων εὐθὺς, τοὺς μὲν πρώτους μαθητάς τε καὶ ἀποστόλους φύλακας καὶ πληρωτὰς τῆς ἐντολῆς πεφυκότας Χριστοῦ, τὴν εὐχὴν αὐτούς τε τετηρηκέναι, καὶ τοῖς ἑξῆς διὰ τῶν Εὐαγγελίων ὡσαύτως τὴν αὐτὴν παραπέμψαι, ὑμᾶς δ' αὐτοὺς τὴν παράδοσιν ἀθετῆσαι παρεισαγαγόντας τὰ ἑαυτῶν· ὁ θεῖος ὑπολαβὼν αὖθις Γρηγόριος, Καὶ πῶς, φησίν, ἐκεῖνοι μετὰ τὴν εἰς οὐρανοὺς ἀποδημίαν Χριστοῦ, καὶ δὴ καὶ τὴν τοῦ Παρακλήτου προς αὐτοὺς ἐπιδημίαν τε καὶ φανέρωσιν, ἐπειδὴ παρὰ τῶν θεοκτόνων Ἰουδαίων ὑπὲρ τοῦ Εὐαγγελίου καὶ τοῦ κηρύγματος ἐν Ἱεροσολύμοις ήλαύνοντο, φωνὴν * Act. IV, 31. * Luc. si, 1. ἱστορεῖ Πράξεσιν, οὐ τὰ τῆς εὐχῆς ἐκείνης ηύξαντο βήματα, ἀλλ᾽ ἕτερα μᾶλλον τὰ τῷ καιρῷ καὶ τῇ χρείᾳ προσήκο τα μάλιστα; οἱ καὶ οὕτω γεγόνασιν ἐπιτυχεῖς τῆς εὐχῆς, καὶ ὧνπερ ἐπήγγελλον, ὡς καὶ Θεὸν ἄνωθεν ἐπισημήνασθαι παρευθύς, σεισμῷ τε τοῦ καθ᾿ ὃν προσηύχοντο τόπου, καὶ Πνεύματος ἁγίου παρουσίᾳ τὴν εὐχὴν βεβαιώσαντα; ο Δεηθέντων καὶ γὰρ αὐτῶν, φησὶν, ἐσαλεύθη ὁ τόπος ἐν ᾧ ἦσαν συνηγμένοι, καὶ ἐπλήσθησαν ἅπαντες Πνεύματος ἁγίου, καὶ ἐλάλουν τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ μετὰ παρότ σία; '.. Πῶς δὲ καὶ ὁ τελώνης κατὰ τὸν Χριστοῦ λόγον, καίτοι γε μὴ τὴν αὐτὴν εὐξάμενος πρὸς Θεὸν εὐχήν, ἀλλ᾽ ἕτερά τε δεηθεὶς καὶ εἰπὼν, κατέβη δε δικαιωμένος ὑπὲρ τὸν Φαρισσαίον; Ωστ᾽ ἐκεῖνο δεῖ νοεῖν τε καὶ συνάγειν ἐκ τῆς διδασκαλίας Χριστοῦ τόν γε νοῦν ἔχοντα, ὅτι οὐ τοῖς ῥήμασι μόνοις ἐκεί νοις τὸ πᾶν συνέκλεισε τῆς εὐχῆς, ἀλλὰ τύπον δεδωκώς μᾶλλον εὐχῆς τοῖς πιστοῖς δι' ἐκείνης, τοῦτο μυστικῶς ἐξεπαίδευσε, τὸ καὶ εὐχομένους καὶ ψάλ λοντας καὶ δεομένους καὶ εὐλογοῦντας αὐτὸν ἐν παντί καιρῷ, κατὰ τὸν θεῖον Δαβίδ, καὶ τὴν αἴνεσιν αὐτοῦ διὰ παντὸς ἐν τῷ στόματι φέροντας, τῆς διανοίας έχεσθαι πανταχοῦ καὶ τοῦ σκοποῦ τῶν θείων βημάτων ἐκείνων, καὶ μηδαμῶς ἐκεῖθεν ἀποστατεῖν· καὶ δρα τὸ τῆς διδασκαλίας ἠκριβωμένον· οὐδὲ γὰρ εἶπε, τοῖς ἀποστόλοις δηλονότι παραδιδοὺς τὴν εὐχὴν, ὅτι Ταῦτα τὰ ῥήματα, καὶ τούτους μόνους τοὺς λόγους προσεύχεσθε· ἀλλὰ πῶς; Οὕτω, φησί, προσεύχεσθε ὑμεῖς, δηλονότι κατὰ τοῦτον τὸν σκου πὴν καὶ τὸν τύπον, ὃν ἐγὼ νῦν ὑποδείκνυμι· και νένα τινὰ καὶ γνώμονα τέμνων οἱονεὶ τοῦ πῶς δεῖ τῷ Θεῷ προσιέναι καὶ εὔχεσθαι, ὅπερ δὴ καὶ αὐτ τοὶ φθάσαντες ᾔτησαν· ο Δίδαξον γάρ, φησίν, ἡμᾶς προσεύχεσθαι, καθὰ καὶ Ἰωάννης τοὺς ἰδίους ἐδίδαξε μαθητάς ".» Ταῦτα τοιγαροῦν οἱ πρῶτοι Χριστοῦ μαθηταὶ καὶ ἀπόστολοι πρώτοι παρ' αὐτοῦ μαθόντες Χριστοῦ, αὐτοί τε τῷ τῆς προσευχῆς κανόνι κάλλιστα καὶ κατὰ λόγον ἐχρήσαντο, καὶ ἡμᾶς τοὺς αὐ τῶν μαθητὰς ἐδίδαξαν ἅπερ καλῶς ἐδιδάχθησαν· δ δὴ καὶ ἡμεῖς κατ' αὐτοὺς ἐκείνους ἐξ ἐκείνου ποινῇ τε πράττομεν καὶ ἰδίᾳ, πρὸς τὸν κανόνα καὶ τὴν πρώτην ταύτην εὐχὴν ἀνάγοντες πάνθ' ὅσαπερ ἂν Ο εὐχόμενοί τε καὶ ψάλλοντες λέγωμεν, καὶ τοῦτον τὸν τρόπον πάντοτε καὶ πανταχοῦ προσευχόμενοι, κατά τὸν αὐτοῦ δηλαδὴ λόγον καὶ τὴν διδασκαλίαν· Οὕτω καὶ γὰρ, φησί, προσεύχεσθε ὑμεῖς. δὲ καὶ περὶ τοῦ σταυροῦ τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς ἐκεῖθεν ἡμῶν συτηρίας καὶ ἀναπλάσεως πρὸς τοὺς ἐχθρούς του τουσὶ τοῦ σταυροῦ διῆλθε, καὶ ὡς ἄνωθεν ἐν τοῖς Πατράσι τε καὶ προφήταις ὁ τοῦ σταυροῦ τύπος ενήργει, καὶ μυστικῶς κἀκείνους ἐτελείου, τὸ πράγο μασιν αὐτοῖς ἐκφανὴν ὕστερον τῆς θείας οικονομίας μυστήριον, αὐτῆς ἐκείνης καὶ νῦν ἔξεστιν ἀκού ειν διεξιούσης κάλλιστα τε καὶ ὑψηλότατα τῆς σοφῆς γλώττης καὶ θεολόγου, ἐν οἷς δηλαδὴ περὶ τοῦ ο

τιμίου σταυροῦ λογογραφών διαλέγεται. Τούτοις καὶ ἡ τεῖν δυσῖν ἀδελφοῖν ἅμα τοῦ ὄρους ἀπάρας, εἰς τὴν τοῖς τοιούτοις καθ' ὑπερβολὴν καταπλήξας ἐκείνους, καὶ ὥσπερ ἀποῤῥάψας τὰ στόματα, καὶ τὴν μακράν ἐπισχών γλωσσαλγίαν, νικητής ἄριστος καὶ στρατηγὸς ὡσανεὶ μετὰ λαμπρῶν τῶν τροπαίων ἐκεῖθεν Επάνεισιν· ὁ γὰρ τῆς αἱρέσεως ἔξαρχος, εἰς νοῦν ἐξ ἐκείνου τοὺς τοῦ Γρηγορίου λόγους βαλόμενος, καὶ τἀληθὲς ἐκείνων καταμαθὼν καὶ θεόπνευστον ἄνει κρυς, αὐτός τε καὶ συχνοὶ τῶν οὐκ ὀλίγη μοῖρα τοῦ πλήθους μετά μικρὸν τὴν Κωνσταντίνου κατειληφό τες, τῇ μεγάλῃ τῶν πιστῶν προσίασιν Ἐκκλησίᾳ, καὶ τὴν πατρώαν ἐξομοσάμενοι πλάνην, μέρος καὶ αὐτοὶ τοῦ καθ᾿ ἡμᾶς ἱεροῦ συνεδρίου γίνονται· καὶ ταῦτ᾽ ἦν εἰσόδια καὶ προαγῶνες οἱονεὶ Γρηγορίῳ τῆς ἱερᾶς ἀναχωρήσεώς τε καὶ ἡσυχίας, τοὺς μεγίστους ὑπὲρ εὐσεβείας ἀγῶνας καὶ τὰ τελευταῖα προμηνύοντα τρόπαια. " ποθούμενον ἄνεισιν "Αθω, καὶ παρὰ τῇ τοῦ Βατοπε δίου γενόμενος λαύρα Νικοδήμῳ φοιτᾷ τῷ γενναίῳ, ἀνδρὶ θαυμαστῷ κατά τε πράξιν καὶ θεωρίαν, ὡς οἱ τὸν ᾿Αθω παροικοῦντες πλὴν ὀλίγων ἴσασι πάντες, κατὰ μὲν τὸν Αυξεντίου βουνον, ὃς ἀπαντικού Βυζαντίου πρὸς ἀνατολὰς ἐν Χρυσουπόλει πέραν προς τῷ ἄκρῳ κεῖται τῆς Προποντίδος, πρότερον πᾶσαν ἀρετῆς ὁδὸν ἡσκηκότι πρὸς ἄκρον, ἐν τῇ τοῦ Βατοπεδίου δ' ἐς ὕστερον γενομένῳ, καὶ τοὺς αὐτοὺς τῆς ἀρετῆς ἄθλους μετὰ τῆς ἴσης σπουδῆς καὶ τῆς προθυμίας ἐπὶ πλεῖστον διηνυκότι, ἔνθα δὴ καὶ τοῦ θαυμαστοῦ καὶ μακαρίου μακαρίως διὰ Χριστὸν τε τύχηκε τέλους. Τούτῳ τοίνυν καλῶς ὁ καλὸς ἐκεῖ Γρηγόριος προσελθὼν, αὐτοῦ που σκηνουμένῳ καθ' ήσυχίαν, καὶ κείρεται παρ' αὐτοῦ, καὶ πρὸς ὑποταγὴν ἑαυτὸν τελείως ἐκδίδωσιν. Οἷος δ᾽ εὐθὺς μετὰ τὰς συνθήκας καὶ τὴν ἀποταγὴν ὁ θαυμάσιος ἦν καὶ λόγῳ καὶ πράξει καὶ τοῖς τοῦ νοῦ θεωρήμασι δῆλον ἐκεῖθεν. Ἔτος μὲν αὐτῷ δεύτερον ήνυστο ήδη νηστείᾳ καὶ ἀγρυπνίᾳ καὶ νήσ ψει καὶ ἀδιαλείπτῳ προσευχῇ πρὸς θεὸν ἐπειγομένῳ νύκτωρ καὶ μεθ᾿ ἡμέραν, ὁδηγόν τε καὶ προστάτην ὁμοῦ καὶ μεσίτην προϊσταμένων τὴν Θεομήτορα, καὶ πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν ὅσαι ὧραι τὴν ἐκείνης συμμαχίαν τε καὶ τὴν ὄψιν καὶ λόγοις καὶ εὐχαῖς καὶ νοςροῖς τιθέντι κινήμασι, καὶ ὑπ' ἐκείνῃ χειραγωγώ, τὸν τῆς ὑπακοῆς δρόμον ἀνύοντι. Ηρεμοῦντι δέ ποτε κατὰ μόνας, καὶ ἑαυτῷ καὶ Θεῷ καθ᾿ ἡσυχίαν προστ έχοντι, θεῖός τις ἀνὴρ, ύπαρ οὐκ ὄναρ, θεοπρεπώς ἄφνω πρὸ ὀφθαλμῶν ἴσταται ὁ τῶν εὐαγγελιστῶν φησι κορυφαίος Ἰωάννης, ὁ τῆς βροντῆς γόνος, δ ἐξαίρετος Χριστοῦ μαθητής τε καὶ φίλος ἦν οὗτος· ὃς δὴ καὶ ἱλαρῶς ἐκείνῳ τὰς ὄψεις ἐπιβαλών, Ηχω σοι, φησίν, ἄγγελος πρὸς τῆς πάντων ἁγίων ἐπέκεινα Δεσποίνης, καθάπερ ὁρᾶς, ἐρησόμενος, στου χάριν νύκτωρ τε καὶ μεθ' ἡμέραν, ὅσαι ὧραι σχε δόν, οὐ διαλείπεις οὕτω βοῦν· Φώτισόν μου τὸ σκο τος, φώτισόν μου τὸ σκότος· ἐπεὶ καὶ ἡμᾶς ἀπαρα ποιήτως αὐτοῖς ἐκείνοις ἐνταῦθα δεῖ τοῖς ἱεροῖς ῥήμασι χρήσασθαι. Τοῦ δ᾽ ἀνθυπενεγκόντος, Καὶ τί δ' ἂν ἄλλο πρὸς Θεὸν ἐμπαθὴς καὶ πλήρης ἁμαρτιῶν ἄνθρωπος αἰτήσαιμι προσευχόμενος, ἢ τὸ ἐλεηθῆς. ναι καὶ φωτισθῆναι, πρὸς τὸ εἰδέναι τε καὶ πράττειν Θαῦμα δ' οὐ μικρὸν καὶ τοῖς τὸ ὄρος παροικούσι μονασταῖς ἐπανιὼν ἐκεῖθεν ἐνῆκεν, ὅτι τε τὰς τῶν θηρῶν ἐκείνων χεῖρας καὶ τὰς ἐπιβουλὰς ἐκφυγεῖν ἐδυνήθη, τοσούτων ὄντων καὶ τηλικούτων, καὶ ὅτι μόνος πρὸς τὴν τῆς αἱρέσεως ἔνστασιν καὶ τὴν το σαύτην φλυαρίαν οὐ μόνον ἀντέσχεν, ἀλλὰ καὶ περιφανῶς ὑπερέσχε τε καὶ κατετροπώσατο, τῇ τοῦ Χριστοῦ δυναμούμενος χάριτι, τοὺς καὶ πολλάκις λάθρα τε καὶ φανερῶς ἀνελόντας, τοὺς αὐτοῖς ἀντιλέγοντας· δ δὴ καὶ κατ᾿ αὐτοῦ τε καὶ τἀδελφοῦ λα Θραίως επικεχειρηκότες, λύκος μάτην χανὼν ἀνεφά νησαν, τῆς θείας χειρός τε καὶ δυνάμεως ἀοράτως τῶν οἰκείων ὑπερμαχούσης. Ετι καὶ παρὰ τοῖς βαρβάροις ἐκείνοις ὄντων, καὶ διαλεγομένου τοῦ Γρηγορίου, καθὰ δὴ καὶ προὔφην, ἐπεὶ μετὰ τὴν τοῦ συλλόγου διάλυσιν ἐπ' οἴκου χωροῦντες ἦσαν, βρώματα μέν τινα τοῖς περὶ τὸν Γρηγόριον εἰς διατροφήν τε καὶ τράπεζαν οἱ πλάνοι καὶ αἱμοχαρεῖς ἐκεῖνοι πέμ πειν ἐδόκουν· τὰ δὲ ἄρα θάνατον παρ' ἑαυτοῖς φέροντα κεκρυμμένον οὐ διέλαθε τὸν Γρηγόριον, ἀλλὰ τῆς ἀφανοῦς κακουργίας θείῳ συνεὶς δηλαδή 'Πνεύ ματι, δέχεται μὲν, μηδένα δὲ τούτων άψασθαι, μηδοτιοῦν περαινεῖ· οὗ δὴ καὶ γεγονότος κατὰ γνώμὴν ἐκείνου, ἐπεὶ τῶν συνόντων τις διάπειραν ώσανεἰ πεποιημένος τοῦ πράγματος, τὸν ἄρτον ἐκεῖ νον τοῖς κυσὶ πρὸ τῆς θύρας ἀπέρριψε, καὶ τούτου τῶν κυνιδίων φαγὼν ἐν, εὐθὺς καθεωρ το νεκρόν· τηνικαῦτα καὶ τοῖς ἄλλοις πᾶσι τὸ διορατικὸν τοῦ τὸ ἐκείνου σωτήριον θέλημα, ο ᾿Αλλὰ μὴ δειλία, ἀνδρὸς ἐξεφάνη, καὶ ὅτι δηλητηρίων καὶ θανάτου τῆς τῶν μιαιφόνων τραπέζης μεστῆς οὔσης, τοὺς συνόντας εἰκότως ἐκεῖνος ἀπεῖργε πάντας τῆς μεταλή ψεως. Ταῦτα καταμαθόντες οἱ θεοφιλεῖς ἄνδρες ἐκεῖνοι, καὶ πολὺ τῷ προτέρῳ προστεθεικότες θαύματι, καὶ τὸν Γρηγόριον νῦν μᾶλλον καταπλαγέντες, παντο δαποί τινες ἦσαν καὶ ἔργοις καὶ λόγοις καὶ παντί γε τῷ δυναμένῳ παρ' ἑαυτοῖς κατασχεῖν τὸν ἄνδρα, καὶ τῆς ἐκείνου σοφίας τε καὶ τῆς ἀρετῆς ἀπολαύειν εἰς ἅπαν ὅπερ ἐκείνῳ καὶ πόῤῥω σκοποῦ καὶ σχεδὸν ἀδύνατον ἦν ἤδη, πρὸς τὸν κάλλιστον Αθω, καθὰ δὴ καὶ εἰπὼν ἔφθην, καὶ τὰς ἐκείνου χάριτας ὡς μακροῦ βλέποντι. Προς τοιγαροῦν ἀρχομένου, μηδ' ἀμφίβαλε, φησὶν ὁ ἡγαπημένος Χριστοῦ μαθητῆς αὖθις, ἡ πάντων διακελεύεται Δέσποινα δι ἡμῶν· αὐτὴ γὰρ καὶ ἐγώ σοι βοηθὸς ἔσομαι.» Τοῦ δὲ Γρηγορίου τὸν μυσταγωγὸν ἐπανερομένου καὶ πάλιν, Καὶ ποῦ μοι τὰ τῆς συμμαχίας ἆρ᾽ ἔσται παρά γε τῆς Μητρὸς τοῦ Κυρίου μου, ἐν τῷ παρόντι ἢ ἐν τῷ μέλλοντι; ὁ τῶν μεγάλων καὶ ὑψηλῶν εὐαγγελιστής, «Καὶ πάλαι καὶ νῦν, κὰν τῷ παρόντι, μάλα χαριέν τως τε καὶ ἡδέω; φησὶ, κἂν τῷ μέλλοντι. ο Καὶ ὁ μὲν ταῦτα καὶ χρηματίσας ὑπερφυώς, καὶ τῆς θείας ἐκείνης ὀμφῆς καὶ τῶν μεγάλων ἐμπλήσας ἀῤῥήτως τῆς Θεομήτορος δωρεῶν τὸν Γρηγόριον ἀφανὴς ἦν· ὁ δὲ τῷ καλῷ μαθητῇ καὶ συνοίκῳ καὶ ζηλωτῇ τῆς πολιτείας καθόταν οἷόν τε, καὶ τῶν.

μεγάλων ὑπὲρ εὐσεβείας ἀγώνων ἐς ὕστερον συναγωνιστῇ Δωροθέῳ, μετὰ πολυετή τινα χρόνον, σὺν πολλοῖς διεξήει ταῦτα τοῖς δάκρυσι, κἀκεῖνα τουτοισὶ προστιθεὶς, ὅτι κάν τῷ πατρικῷ, φησὶν, οἴκῳ, καὶ τῇ τῶν μαθημάτων σχολῇ, καὶ δὴ καν τοῖς βασιλείοις πρό γε τῆς πάντων σχολῆς καὶ τῆς ἀναχωρήσεως ἀναστρεφομένῳ μοι, θαυμαστή τις ή τε πίστις προσ ἦν, καὶ ἡ μετὰ ζεούσης τινὸς τῆς ἀγάπης προσε - δρεία τε καὶ ἐλπὶς ἐπὶ τὴν Παρθένον καὶ Θεομήταρα· ὅθεν καὶ ἡμέρας ἀρχομένης ἑκάστης τοῦτό μοι παντὸς ἅμα καὶ ἔργου καὶ λόγου προυργιαίτατον ἦν, τὸ πρὸ τῆς ἱερᾶς ἐκείνης εἰκόνος, φημί, στάντα, τὴν ἱερὰν ἐκείνην καὶ μεγάλην καὶ τοῖς ῥήμασι καὶ τοῖς πράγμασιν εὐχὴν μετὰ πλείστης ὅσης τῆς κατανύξεως καὶ τῆς συντριβῆς τῆς καρδίας elπεῖν, ἐκείνην φημὶ τὴν τῆς ἐξομολογήσεως καὶ μεν τανοίας ὁμοῦ καὶ δεήσεως πλήρη, τὴν ἐκ τῆς θαυ μαστῆς Αἰγυπτίας ἐκείνης τὰς ἀρχὰς καὶ τὰ λαμπρα προοίμια φέρουσαν. – Εκράτει μὲν οὖν ὁ γενναῖος καὶ πάντων, οὐ τῶν ἀλόγων παθῶν φημι καὶ ὀρέξεων μόνον, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ τῶν φυσικῶν καὶ ἀναγκαίων αὐτῶν περιουσία σπου δῆς, μετὰ τοῦ σώματος οἱονεὶ φιλονεικῶν ἔξω τοῦ σώματος γίγνεσθαι ύπνου γε μὴν καὶ τῆς ἐκεῖθεν ἀνάγκης τοσοῦτον αὐτὸν ὑπερσχεῖν τὸ τηνικαῦτά φασιν, ὡς ἐπὶ μησὶν ὅλοις ἅμα τρισὶ νύκτας ὁμοῦ πάσας ἄγρυπνος καθάπερ εἴ τις άσαρκος διατελέσαι, σμικρά τινα μετὰ τὴν τροφὴν κατὰ μεσημβρίαν ἑκάστης ἡμέρας τοῦ ὕπνου μετέχων, ώστε μὴ τὸν εγκέφαλον οἶμαί τι τῶν ἀνηκέστων παθεῖν, τοῦ κατὰ φύσιν ἐκτραπέντα διὰ ξηρότητα. Ἀλλ᾿ ὁ τῆς ἡσυ χίας καὶ τῆς μονώσεως ἔρως ἠρεμεῖν ἐνταῦθα διὰ τέλους οὐκ εἴασε τον Γρηγόριον· ὅθεν καὶ τὴν λαύ ραν καὶ τἀκεῖ πάντα μετὰ τρίτον ἐνιαυτὸν, ὡς ἔφην, καταλιπών, εἰς ἐρημίαν τὴν φίλην μετὰ σπουδῆς ἄπεισι· τοῖς μὲν ὧνπερ ἀπέστη λύπην οὐ φορητὴν, τοῖς δὲ πρὸς οὓς ἐπέστη χαρὰν ἐφάμιλλον εργασί μενος. Εἶχε τοιγαροῦν αὐτὸν ἡσυχία ἡ φίλη, καὶ ὁ τῶν ἀναχωρητῶν ἱερὸς χῶρος· ἐκεῖνος, ὃν ἐγχωρίως Γλωσσία φασίν. Εἶχε δὲ καὶ αὐτὸς τὴν ἐκ μακρού ποθουμένην σύν γε τοῖς ὁμοτρόποις καὶ φίλοις καὶ τῶν αὐτῶν σπουδασταῖς, ὧν καθάπερ εἴ τις εξαρ χός τε καὶ κορυφαίος Γρηγόριος ἦν ἐκεῖνος ὁ πάνυ, ἐκ Βυζαντίου μὲν καὶ αὐτὸς τὰς τοῦ γένους ἀρχὰς ἔχων, μέγας δέ τις καὶ περιβόητος ἐν ἡσυχίᾳ καὶ νήψει καὶ θεωρία κατ' ἐκεῖνο καιροῦ χρηματίσας, καὶ θαυμασθεὶς καθ' ὑπερβολὴν τὸ παρ' ἐκείνοις μόνοις, ἀλλὰ καὶ παρὰ τοῖς ἐν τῇ πατρίδι τὰ θεῖα φιλοσοφοῦσι πολλῷ μᾶλλον ὕστερον, ὅπου καὶ τὸ τέ λος της προσκαίρου ζωῆς ταυτησὶ δεξάμενος, καὶ πρὸς τὴν ἄληκτον μεταβές, ἀξίως ὑπὸ Θεοῦ μεμαρ εύρηται, ὑπερφυῶς τὰ ὀστᾶ καὶ τὴν ἐκείνου κόνιν δοξάσαντος· δ καὶ τὸν ὁμώνυμόν φασι καὶ ὁμότρο που τοῦτον, ἐφ᾽ ἱκανὸν τότε συγγεγονότα, τὰ κάλο λιστά τε καὶ ὑψηλότατα τῆς κατὰ νοῦν ἐνεργείας καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ μεγίστης τε καὶ πρώτης θεωρίας φιλοσοφῆσαι καὶ συμφιλοσοφήσει, ἅπερ ὁ σοφὸς ἐκεῖνος τὰ θεῖα καὶ χρόνῳ καὶ σπουδῇ καὶ πείρ καὶ θεοφόρων ἀνδρῶν ὁμιλία φθάσας εκτήσατο. Τρίτος ἐνιαυτὸς τῷ Γρηγορίῳ μετὰ τὴν ἀποτα γὴν ἦν, καὶ Νικόδημος ο καθηγητὴς καὶ πατὴρ, πλήρης ἡμερῶν τῶν τε θείων ὁμοῦ γεγονὼς καὶ τῶν ἀνθρωπίνων, εὐκλεῶς καὶ μακαρίως ὄντως ἐξεδήμει προς Κύριον. Ο δ' ἐκεῖθεν ἀπάρας εὐθέως εἰς τὴν μεγίστην μεταβαίνει λαύραν ᾿Αθανασίου τοῦ πάνυ φημὶ, καὶ ξενίας ἐκεῖ καὶ ὑποδοχῆς ὑπὸ τῶν Πατέ ρων τῆς φίλης καὶ συνήθους ἐκείνης ἀξιωθεὶς, μᾶλο λον δ' εἰπεῖν ἀληθῶς καὶ ὑπὲρ τὰ πάτρια καὶ τὸ Εθος ἐκείνης τυχών, πάντων ήδη προκατειλημμέ νων τῇ φήμῃ, καὶ τὰ εἰκότα πάλαι δοξαζόντων περὶ αὐτοῦ, καὶ μένει παρ' αὐτοῖς, καὶ συνδιατρί- " βει τρεῖς ὅλους ἐνιαυτούς, καὶ θαυμάζεται κάμω ταῦθα τῆς πολιτείας τε καὶ τῆς φιλοσοφίας ἀξίως, μείζω πολλῷ καθυποδείξας τῆς φήμης τὴν πεῖραν, καὶ τοὺς λόγους κατόπιν ἰόντας τῶν πραγμάτων ὡς μάλιστα· μέρους και γάρ τινος ὡς ἔθος ἐκείνοις ἐπιμελεῖσθαι τῆς κοινῆς τῶν ἀδελφῶν τραπέζης, καὶ δὴ καὶ τοῖς ψάλλουσιν ἐν τῷ ναῷ συνίστασθαι καὶ συνάδειν τὰ θεῖα, παρὰ τοῦ τῆς λαύρας δηλαδή προεατῶτος ἐπιτραπείς, θαῦμα τοῖς συνοῦσι διὰ πάντων ἑωράτο, καὶ πάντας ὁμοῦ καὶ πρεσβύ. τις καὶ νέους, και κοινωνικούς καὶ ἀναχωρη μὲν οὖν ἐκεῖ τῷ Γρηγορίῳ κατά μόνας ἑαυτῷ τὰς, καὶ σοφοὺς καὶ ἰδιώτας ἦγεν εἰς ἔκπληξιν. τε καὶ Θεῷ δι' ἡσυχίας συνόντι κατώρθωται, οἱ Οὐ γὰρ τῇ μὲν τῶν ἀρετῶν προσκείμενος ἦν, πάνυ τοι ῥᾷστον οὐδ᾽ εὐχερὰς οὐδενί τινι τῶν πάν τῆς δέ πως κατωλιγώρει· οὐδὲ τῆς μὲν εἰς ἄκρον των, πάντ' ἐφεξῆς διιέναι· πῶς γὰρ & διά μετριο ἐλάσας, τῆς δὲ δακτύλοις ἄκροις ώσπερεί παραπτό- φροσύνης ὑπερβολὴν αὐτὸς οὐδὲν ἧττον ἀπέκρυπτε μενο:· οὐδὲ τὰς μὲν καθόλου καὶ γενικὰς πλείστου τῶν λάθρα τὰ δεινότατα κακουργούντων καὶ πονη τινὸς ἐτιμᾶτο, τὰς δὲ μερικὰς κατά τινας τῶν δο- ρευομένων, τῆς ἀριστερᾶς ἀποκρύπτων άριστε, κούντων Ατίμαζεν· ἀλλ᾽ οὕτω καὶ πράξειν καὶ λό- καὶ μετὰ τῆς γιγνομένης σπουδῆς εἰς ἀεὶ τὸ τῆς δρ γον, καὶ τὰ καθόλου τε καὶ τὰ κατὰ μέρος, καὶ πάνθ' ξιά; ἔργον, κατὰ τὸν τοῦ Χριστοῦ λόγον, καὶ κρυ ἐμοῦ καὶ μεθ᾽ ὑπερβολῆς κατορθοῦν ἔσπευδεν, ὡς εἶν πῶς τῷ ἐν τῷ κρυπτῷ βλέποντι, τὴν ἀδιάλειπτον και τι να συνδρομὴν καὶ ξυνοικίαν παντὸς ἀγαθοῦ τὴν τοῦ νοῦ προσευχὴν ἐν πνεύματι καὶ λατρείαν προσ ἐκείνου ψυχήν, πάντας μετὰ θαύματος χειρουμένην, άγων; "Α δὲ περὶ αὐτοῦ Γρηγόριος ο προβληθείς καὶ πάντων πρὸς ἑαυτὴν τὰς ψυχὰς ἐπιστρέφουσαν. μοι συναγωνιστὴς ἐξεῖπε καὶ φίλος· οὐδὲ γὰρ Τί δ' ἂν εἴποι τις τό τε τοῦ ἤθους καὶ τῆς ὁμιλίας κεῖνον λανθάνειν οἷόν τε ἦν διὰ πάντων. Πολλῶν κεχαρισμένον; καὶ τὸ τοῦ φρονήματος ἐν σοφίᾳ καὶ μὲν, φησὶ, καὶ μεγάλων ὁ σοφός Γρηγόριος, εαυτῷ κράτει τοσώνδε λόγων υποβεβηκός τε καὶ μέτριον; κατὰ μόνας ἐκεῖ συνὼν καὶ Θεῷ, τῶν αὐτοῦ και 8 καὶ τοῖς ἐντυγχάνουσι μύωψ τις ἦν ώσανεί πρὸς κρυμμένων ηξίωται δωρεῶν τε καὶ χαρισμάτων, δ κατάνυξιν. - τις ἂν εἰς τοὺμφανές καθεξής προενέγκη πάντα;

ENCOMIUM AUCT. PHIL.OTHKO CP. Τὰ δέ γε προφανῇ καὶ γνωστὰ καὶ τοῖς ἔξω τέως. νήσαντες τὸ λοιπὸν τῆς ζωῆς ἐν ἡσυχία διάγειν καὶ ὑφ᾽ ὧν ἂν τις καὶ πρὸς τὴν τῶν ἀφανῶν ὑπό Ἐπεὶ δὲ τοῖς πᾶσι συνεδόκει καλῶς βεβουλεῦσθαι, ληψίν τε καὶ γνῶσιν ῥᾳδίως ὁδηγηθείη, ταπείνωσις καὶ πρὸς τὴν ἔξοδον έβλεπον ήδη καὶ τὴν ἀποδημίαν, ἦν ἀκροτάτη, καὶ ἡ πρὸς τὸν Θεὸν καὶ τὸν πλησίον, Γρηγόριος ο ακρὸς καὶ τὴν ἄνωθεν ψῆφον καὶ τὴν Η φησιν ὁ θεῖος Απόστολος, ἀνυπόκριτος ἐκ καρδίας εὐδοκίαν ἐζήτει, καὶ τὸ πῦρος ἐκεῖθεν ηύχετο τῶν ἀγάπη, τὰ πρῶτα καὶ μέσα καὶ τελευταῖα τῶν ἀρετῶν βεβουλευμένων. Ἡσυχίᾳ προσανέχοντι τοιγαροῦν, ερείσματα καὶ στοιχεῖα, καὶ τελειωτικά ξυμπάσης καὶ καθ᾿ ἑαυτὸν ὑπὲρ τούτων αὐτῶν τοῦ Θεοῦ δεσ ὁμοῦ τῆς κατὰ Χριστὸν φιλοσοφίας καὶ ἀγωγῆς, εἴπερ μένῳ, ὄψις ἐφίσταται τοιάδε, καὶ πρὸς ὕπνον τινὰ αὐτοῦ μὲν διδασκαλία πρὸς τοὺς οἰκείους καὶ οἷον κατιέναι δόξαντι μεταξὺ τῆς εὐχῆς. Ἐδόκουν, φησί, εἰ προηγούμενον μάθημα, το, ο Μάθετε ἀπ᾿ ἐμοῦ τοῖς ἀδελφοῖς ἐκείνοις συνών, μεθ' ὧν δηλαδὴ καὶ ὅτι πραός εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ, καὶ εὑρή- τὰ τῆς ἀναχωρήσεως ἡμῖν ἐσπουδάζετο, παρὰ τοῖς σετε ἀνάπαυσιν ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν·, κατὰ δὲ τὸν τῶν βασιλείων προαυλίοις εστάναι, καὶ τοῦ βασιλέως αὐτοῦ λόγον αὖθις πᾶσα ἐντολή τε καὶ νόμος θεῖος αὐτοῦ παρόντος, καὶ βασιλικῶς τε καὶ ὑψηλῶς ἄγαν ἐν τῷ, ο Αγαπήσεις Κύριον τὸν Θεὸν ἐξ ὅλης χαρα ἐπὶ τοῦ βασιλικού θρόνου προκαθημένου, καὶ τῆς δίας σου, καὶ τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτόν, ο ανα- η περὶ αὐτὸν δορυφορίας καὶ τῆς συγκλήτου καὶ τῶν κεφαλαιοῦσθαι πως καὶ συμπεραίνεσθαι πέφυκεν. — τάξεων ὡς ἔθος παρισταμένων, ὧν εἷς τις πρὸς Ο δέ γε μακάριος Παῦλος πάντων υπερτιθεὶς ἡμᾶς ἐκεῖθεν τῶν μετὰ τοῦ σχήματος καὶ τῆς παρ ἀπαραμίλλως τῶν ὑπερφυῶν τοῦ Πνεύματος χα- ῥησίας· τὴν τοῦ δουκός δ' οὗτος ἀξίαν ἐδόκει περιρισμάτων, καὶ καθ᾽ ὑπερβολὴν ὁδὸν ὑποδείκνυσι ταύ βεβλήσθαι με μεν, φησὶν, ἀμφοτέραις ἐδόκει περι την, ὡς μηδὲ τὸ μαρτύριον μηδέν τι πεφυκέναι δίχα βαλών καὶ ἐνστερνισάμενος, ὡσανεὶ πρὸς ἑαυτὸν τοῦ συνδυασμοῦ, καὶ τῆς παρ' αὐτῆς ξυμμαχίας· Έλκειν, πρὸς δὲ τοὺς ἐμοὺς ἑταίρους ἐπιστραφείς, καὶ ἀγάπη, φησὶν, αὖθις μετὰ πολλῆς μάλα τῆς πάρ- Ἰδοὺ τοῦτον, ὡς καὶ ὑμεῖς ὁρᾷν ἔχετε, φάναι, βησίας οὐδέποτε ἐκπίπτει. τέχω παρ' ἐμαυτῷ, τοῦ βασιλέως οὕτω προστετα Κατανύξεως δὲ πέρι, φησὶν, ὁ αὐτὸς καὶ δακρύων χότος· εἰ δ᾽ ὑμῖν αἱρετόν ἐστιν ἀπιέναι, πορεύεσθε· τί χρὴ καὶ λέγειν; ὅπου γε καὶ τὴν κατάνυξιν αὐτὴν καὶ γὰρ ὁ κωλύσων οὐδεὶς. Ταῦτα καὶ χρηματισθείς δι' ἀγάπης ὑπερβὰς καὶ τὸ πένθος, κατὰ τοὺς τῶν ἐκ Θεοῦ, καθάπερ ἐζήτει, καὶ τοῖς φίλοις κοινωτάθεοφόρων περὶ τούτων ἀνδρῶν λόγους, αψοφητί μενος ο Γρηγόριος, παραμένειν αὐτόθι κοινῇ πάντες κατὰ τὰς τῶν πηγῶν ἀεννάους τῶν ὀφθαλμῶν διὰ δεῖν ἔκριναν, καὶ μηδαμῶς ἐξιέναι τῆς αὐλῆς καὶ παντὸς ἀποβλύζων ἦν ταῦτα, πιαίνοντα καὶ ξυνι- τῶν περιχώρων τοῦ μεγάλου τῆς μεγάλης Θεσσαλο στάντα σύν γε τῇ ψυχῇ, φασὶ, καὶ τὸ σῶμα τῷ νίκης καὶ πολίτου καὶ πολιούχου καὶ παντοδαπού παριόντι τῶν θείων δεσμῶν τε καὶ τῶν πρώτων, δ᾽ φρουροῦ καὶ προστάτου, τοῦ ἐν μάρτυσι φημὶ θαυ δὴ καὶ φθάσας εἰρήκειν, ὅπερ καὶ παρὰ πάντα τὸν μαστοῦ Δημητρίου· αὐτὸν ἐκεῖνον καὶ γὰρ φοντο τῆς ζωῆς αὐτῷ συμπαρέμεινε χρόνον ὡσαύτως, καλῶς εἶναι τὸν τοῖς θείοις τε καὶ βασιλικοῖς καινῶς καθὰ δὴ καὶ πάντες αὐτῷ συνισμεν πλὴν ὀλίγων, ούτωσὶ διακονοῦντα προστάγμασι, καὶ φιλικῶς τε πράγμα καὶ λόγου καὶ θαύματος πέρας, καὶ μηδὲ καὶ γνησίως κατέχοντα τὸν Γρηγόριον, καὶ δι' αὐτ τοῖς τῶν θεοφόρων ὡσαύτως ἐμφερόμενον καὶ βίοις τοῦ τοὺς λοιπούς, νῦν μὲν εἰς τὴν σπουδαζομένην καὶ λόγοις, καὶ τοῖς εἰδόσι γε μόνοις, ὡς ἐγᾦμαι, μὴ ἡσυχίαν τε καὶ τὴν ἀναχώρησιν, εἰς δὲ τὴν προςἀπιστούμενον. Ἀλλ᾽ οὐ καὶ διὰ τέλους τῆς ἐνταῦθα δρίαν καὶ τὴν τῆς Ἐκκλησίας ἱερὰν ἀρχήν τε καὶ καλλίστης διατριβής τε καὶ ἡσυχίας ἀπολαύειν ἔσχον προστασίαν ὕστερον· Ο δὴ καὶ μετὰ χρόνον οὐκ ὀλί κατὰ σκοπόν δυοῖν ἐνιαυτῶν καὶ γάρ μετὰ τὴν ἐπι- γον θαυμαστῶς οἰκονομεῖσθαι παρὰ τῆς μεγάλης δημίας Γρηγορίου παραῤῥυέντων, τοῦ λῃστικοῦ τῶν τοῦ Θεοῦ σοφίας τε καὶ προνοίας ἔμελλε, πόρρω κάκιστ' ἀπολουμένων Αχαιμενιδών συνεχῶς ἐπιτι δεν τὰς τῶν μεγάλων πραγμάτων προκαταβαλλο θεμένων τῷ ὄρει, καὶ τοὺς ἔξω τειχῶν μάλιστα τῶν μένης ἀρχάς. μοναχῶν ἡσυχάζοντας. ἐλαυνόντων καὶ θορυβούντων, καὶ καθ᾿ ἑκάστην σχεδόν νῦν μὲν ταῖς αἰφνιδίοις " Ερέτοις καὶ καταδρομαῖς καὶ ἀναιρέσεσι καὶ αἰχμαλωτίαις, νῦν δὲ καὶ μόναις ταῖς ὑποψίαις καὶ τῷ δέει ταραττόντων, καὶ τὴν φίλην ἡσυχίαν διακοπτώντων, ἀναγκάζονται καὶ ἄχοντες μεταβῆναι, θείῳ κεν τούτῳ πειθόμενοι δήπουθεν νόμῳ φεύγειν κε λεύοντι διωκομένους, καὶ μὴ ὁμόσε χωρεῖν τοῖς ἐλαύνουσι· τὴν γοῦν ἡμετέραν καταλαβόντες Θεσμαλονίκην σύν γε τοῖς φίλοις καὶ ὁμοτρόποις, δυοκαίδεκα δ' οἱ πάντες ἅμα τὸν ἀριθμὸν ἦσαν, βουλεύου Έχει μετ' ἀλλήλων εἰς ταυτό συνιόντες, καὶ Θεσσα λονίκην μετὰ τοῦ Ἄθῳ καὶ πάντα τὰ ἐνταῦθα καταλιπόντες εὐθὺ χωρεῖν Ἱεροκολύμων, κἀκεῖ προσκυ· * Matth XI. 29. Ἐνταῦθα καὶ τὸ τῆς ἱερωσύνης μέγα καὶ θαυμας στὸν ὁ θαυμάσιος ἀξίωμα δέχεται, κοινῇ τῆς συνοδ της εταιρείας τῶν ὁσίων ἐκείνων αὐτοῦ δεηθέντων, καὶ μάλιστ᾽ ἐπειδὴ πρὸς μακρὰς δώρων οδοιπορίας, καὶ πρὸς ἀγνωτάς τινας τὸ παράπαν ἔμελλον ἀπο πλεῖν, κἀκεῖνα τοῖς λογισμοῖς, καθὰ δὴ καὶ προς την, πόρρωθεν ἐφαντάζοντο. Ἀλλ᾽ ἐπεὶ τὸν κατ' ἀρετὴν ὑψηλὸν οὕτω καὶ μέγαν καὶ καταλλήλως ἔδει διὰ πάντων τοῖς μεγίστοις καὶ ὑψηλοῖς ἐγχει ρεῖν, Αγνόητο δ' αὐτοῖς τὸ παράπαν ὁ τῆς ἱερωσύ της μυσταγωγός τε καὶ τελεστής, πρόσεισι τῷ Θεῷ περὶ τῶν προκειμένων τουτωνὶ μετ᾿ εὐλαβείας πευ σόμενος ὁ Γρηγόριος, καὶ τὴν προκειμένην ἀποστο λικὴν δέλτον λαβὼν ἐν χεροῖν, καὶ πρὸς Θεὸν ἄρας

GREGORII PALAMA μετὰ τῆς δια οίας καὶ τοὺς τοῦ σώματος ὀφθαλμοὺς, ἡ ἐνομίζετα· ἐξέπληττε καὶ γὰρ αὐτοὺς μετὰ τοῦ τῆς δι' αὐτῆς ἐπεζήτει πιστῶς ἐν γνώσει γενέσθαι, και θόσον οἷόν τε, τοῦ θείου θελήματος. Ανελίξας τοιγαροῦν, καὶ τὸ ὄμμα τοῖς ἐγκειμένοις ἐπιβαλών, εκείνοις εὐθὺς ἐντυγχάνει, οἷς δήπου καὶ πρὸς Γαλάτας πάλαι γράφων ὁ σοφὸς Παῦλος τοῦ λόγου προοιμίοις ἐχρήσατο· «Παῦλος ἀπόστολος, λέγων, οὐκ ἀπ' ἀνθρώπων, οὐδὲ δι' ἀνθρώπου, ἀλλὰ διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ Θεοῦ Πατρός ".» Εντεῦθεν ἐκεῖνος συνεὶς, ὡς οὐκ ἄνευ ἐπιφροσύνης οὐδ᾽ ἐπιπνοίας Θεοῦ τὸ γιγνόμενον, οὔτε μὴν τῶν ἀνθρωπίνων τι καὶ χαμαὶ ἐρχομένων, τοῖς ὑψηλοῖς ἐκείνοις καὶ θείοις όλως προσίσταται, καὶ δέχεται τὰ θεῖα καὶ Ιερὰ θείως καὶ ἱερῶς, εἴπερ τις οἶμαι τῶν πάντων, καὶ προσκυνεῖ τὸν δεδωρημένον, καὶ πρὸς μείζονας τοὺς ὑπὲρ ἀρετῆς ἀγῶνας εὐθὺς ἀποδύεται, ἐν αἰσθήσει τῆς θείας ἀξίας γεγενημένος, καὶ τιμῶν μάλα σοφῶς ὁ σοφὸς τὸν τετιμηκότα· ἢ καὶ τὸ δῶρον, οἰκειότερον εἰπεῖν, ἑαυτῷ μᾶλλον αὔξων, καὶ τὴν λαμπάδα καὶ τὸ πῦρ ἀνάπτων ὁσημέραι τοῦ Πνεύ ματος. πράξεως ὑψηλοῦ καὶ ὁ λόγος, καὶ τὸ καινόν τε καὶ ὑπερφυές ὄντως τῆς θείας σοφίας, καὶ μηδενί τινι τῶν ἄλλων παραβαλλόμενον. Καὶ τί χρὴ καὶ λέγειν, ὅπου γε καὶ σιωπῶν, καὶ μόνον ὁρώμενος, ὦ θαυμάσιε, θαῦμα ταῖς τῶν ὁρώντων ψυχαῖς ἐνεποίεις; νῦν μὲν σύννους τις ὢν καὶ πρὸς ἑαυτὸν καὶ τὸν Θεὸν ὅλως επεστραμμένος, καὶ λελουμένος ὑπερφυῶς τοῖς καινοῖς ἐκείνοις δεύμασι - τῶν δακρύων· νῦν δ' ὡς ἀπὸ καμίνου πυρὸς τὰ πρόσο ωπα φέρων ὑπὲρ φύσιν φωτοειδῆ, καὶ τῷ πυρὶ τοῦ Πνεύματος μετεσκευασμένα τε καὶ ἡλλοιωμένα, καὶ μάλισθ' ὅτε τῆς τῶν ἱερῶν μυστικῆς τελετής, ἢ καὶ τοῦ οἰκίσκου καὶ τῆς ἡσυχίας ἐξῄεις. Ἐν δὲ τούτοις ὄντι καὶ τοῖς τοιούτοις, ἀπαίρει μὲν τῶν ἐνταῦθα, καὶ πρὸς Θεὸν μετὰ συχνῶν τῶν τῆς ἀρετῆς ἀγωγίμων ή καλλίστη καὶ προσφιλής ὄντως μεταβαίνει μήτηρ τῷ Γρηγορίῳ· γράμματα δ᾽ εὐθὺς τῶν ἐκείνη συνασκουμένων θυγατέρων παρθένων ἐκ Βυζαντίου δηλαδὴ πρὸς τοῦτον φοιτώσι, τήν τε τῆς κοινῆς μητρὸς ὁμοῦ γνωρίζοντα τελευ Τῆς γὰρ Θεσσαλονίκης μετὰ τὴν χειροτονίαν καὶ τὴν, καὶ αὐτὸν πρὸς ἐπίσκεψιν ἑαυτῶν καὶ πνευματ τὸν θεῖον ἐκεῖνον, ᾗπερ ἔφην, χρησμὸν μικρὸν προελή τικὴν ὁδηγίαν παρακαλοῦντα. Πείθεται τοῖς γράμμασι θόντες, κάν τῇ γείτονι Βεῤῥοίᾳ γενόμενοι, τὸ ταύτῃ καὶ τῇ προσκλήσει τῶν ἀδελφῶν, πολύ μετὰ τοῦ δεν παρακείμενον όρος, καὶ τὴν ἐκεῖ συνισταμένην τότε καίου καὶ τὸ ἐπαγωγὴν ὁμοῦ κεκτημένοις, άνεισιν τῶν μοναζόντων σκήτην εἰσέρχονται· ἔνθα δὴ καὶ εἰς τὴν Κωνσταντίνου, καὶ τοὺς ἀδελφοὺς ἔχων ἄμφω φροντιστήριον θείας φιλοσοφίας ὁ Γρηγόριος συστη- μεθ' ἑαυτοῦ· εὑρίσκεν τὰς ἀδελφὰς κατ' οὐδὲν ψευ σάμενος, σὺν δέκα τοῖς ἑταίροις καὶ τῶν ἴσων σπου σαμένας τὸ γένος, θαυμάζει τὴν ἀρετὴν, ἐπαινεῖ τοὺς δασταῖς τε καὶ κοινωνοῖς, τὸν πληρέστατόν φημι καὶ ἀγῶνας καὶ τὸ διὰ πάντων καθαρὸν καὶ ἠκριβωμέν τέλειον ἀριθμὸν, τὰ τῆς ἄνω καὶ θείας τελειότητος, νον τοῦ βίου· καὶ Θεῷ τὴν προσήκουσαν ἀποδεδωκώς ὁ πλήρης ὄντως παντὸς ἀγαθοῦ, καὶ αὖθις φιλοσο- ὑπὲρ πάντων εὐχαριστίαν, καὶ τὰ ὑψηλότερα καὶ αὐτ φεῖν ἄρχεται, τὰς μὲν πέντε τῆς ἑβδομάδος ἑκάστης τὸς ἐφ᾽ ἱκανὸν μυσταγωγήσας καὶ παραινέσας, τῆς ἡμέρας αυτός τε μένων ἀπροῖτος, καὶ μηδένα τῶν ἐπανόδου καὶ αὖθις καὶ τῆς ὑποστροφῆς τῆς πρὸς πάντων μηδαμῶς εἰς ὁμιλίαν παραδεχόμενος, Σαβ τὴν ἀναχώρησιν γίνεται. Αλλ' οὐ συνεδόκει καὶ ταῖς βάτου δὲ καὶ Κυριακῆς πρός τε τὴν μυστικὴν δηλαδὴ ἀδελφαῖς ταῦτα· ἡ γὰρ κἀκεῖνον σὺν τοῖς ἀδελφοῖς θυσίαν, καὶ τὴν τῶν ἀδελφῶν προϊὼν πνευματικὴν αὐτόθι παρεῖναι, καὶ διδάσκειν καὶ νουθετεῖν ὅσηὁμιλίαν καὶ ἔνωσιν. Ἔτος μὲν οὖν αὐτῷ τῆς ἡλικίας μέραι, καὶ τῆς πρὸς ἀρετήν τε καὶ Θεὸν ἀξίως ἡγεῖ τηνικαῦτα τριακοστὸν ἦν, εἶχε δὲ καὶ τοῦ σώματος σθαι, ἢ καὶ αὐτὰς συναποδημεῖν ἐκείνοις, καὶ πρὸς Εῤῥωμένως ἔτι, μήπω μηδεμιᾶς προσβαλούσης αὐτῷ τὴν ξένην τε καὶ τὴν ἀναχώρησιν ἀπιέναι πᾶσαν νόσου μηδὲ βραχύ· ὅθεν καὶ μειζόνων πολλῷ τῶν ἔλεγον εἶναι ἀνάγκην. Ὁ δὲ τὸ μὲν παραμένειν τῇ ἀγώνων καὶ σκληροτέρας τῆς ἀγωγῆς ἄπτεται, νησ πατρίδι καὶ αὖθις ἀδύνατον εἶναι φήσας, τὸ δὲ καὶ στείᾳ καὶ ἀγρυπνία μακρά κατατήκων τὸ σῶμα, τὰς ἀδελφὰς συναποδημεῖν καὶ δυνατόν λογισάμενος καὶ φιλονεικῶν εἰς τέλος ὑποτάξαι τῷ πνεύματι· ἐγε καὶ συμφέρον, σὺν τοῖς ἀδελφοῖς καὶ ταύτας παραλα κρατείᾳ τε παντοδαπῇ καὶ νήψει, καὶ τῇ συνήθει βὼν εἰς Βέῤῥοιαν ὑποστρέφει καὶ αὖθις, καὶ τῇ πόλ τῶν δακρύων πηγῇ τὸ τῆς ψυχῆς ὀπτικὴν ἀπολεπτύ λει ταύτας εγκαταστήσας, κἀκεῖ τῆς συνήθους ἀγω νων τε καὶ καθαίρων, καὶ πρὸς τὸ συγγενὶς ἀνάγων γῆς καὶ τῆς ἀσκήσεως ἔχεσθαι καὶ αὖθις παρααἰεὶ θεῖον διὰ τῆς ἀδιαλείπτου φημὶ τοῦ νοῦ προσο σκευάσας, εἰς τὸ ὄρος αὐτὸς ἐπανατρέχει καὶ τὴν ευχῆς, καὶ τῆς ἀμέσου κατὰ χάριν τοῦ Θεοῦ κοινω ἀσκητικὴν αὖθις καλύβην. νίας τε καὶ ἐνώσεως. Εντεῦθεν οἱ καρποὶ τοῦ Πνεύματος, ἀπστολικῶς εἰπεῖν, ἐν αὐτῷ βρύοντες ἦταν, καὶ πάντες οὐχ οἱ σὺν αὐτῷ μόνον, ἀλλὰ καὶ οἱ τὸ ὄρος ἐκεῖνο κατ' ἔρωτα θείας φιλοσοφίας καὶ τὴν πόλιν οἰκοῦντες ὡσαύτως, ὡς εἰς ἀρχέτυπον καὶ εἰκόνα τινὰ τῆς ἀρετῆς θαυμαστὴν τὴν ἐκείνου που λιτείαν τε καὶ τὸν λόγον ἑώρων, καὶ θαῦμά τι και νὰν τὸ κατ' αὐτὸν, καὶ πόῤῥω τῆς καθ' ἡμᾶς ταυ τησὶ γενεᾶς, καὶ ὑπὲρ ἄνθρωπον σχεδὸν αὐτοῖς ' Gal. 1, 1. Βραχὺς ὁ μεταξύ χρόνος, καὶ ἡ προτέρα τῶν ἀδελ τῶν Ἐπίχαρις, τὸ σῶμα καὶ τοὺς ἀδελφοὺς σύν γε τοῖς ἐνταῦθα πᾶσι καταλιποῦσα, πρὸς Θεὸν εὐκλεῶς διαβαίνει, παρθενικοῖ; τε καὶ ἀσκητικοῖς ὑπερφυῶς κατεστεμμένη χαρίσμασιν ἀοράτως, καὶ σημείοις ἀποστολικῆς οὐκ ἀμυδρῶς καὶ τοῖς ἔξω τὴν χάριν Επισημαίνουσα. Τήν τε γὰρ τελευτὴν ἑαυτῆς δίκα πρότερον ἡμέραις ὑγιῶς ἔτι τοῦ σώματος ἔχουσα σαφέστατα προφη, καὶ τοὺς ἀδελφοὺς ἐκ τοῦ ὄρους

κὸν διῃρημένης καὶ θεωρητικόν, οὗ καὶ τὸ πρακτικών ε. Οταν ὁ νοῦς αἰσθητοῦ παντὸς ἐπαναστῇ, καὶ τοῦ ἀποβάθραν οιονεί τινα καὶ θεμέλιον εἶναί φησιν οἱ περὶ ταῦτα σοφοί· καὶ τοῦ μὲν ευχερεστέρου τε ὄντος, καὶ τάχιστα τοῖς σπουδαίοι: πρὸς τέλος ήκοντης, δυσχερεστέρου δ' αὖ τοῦ θεωρητικού πεφυχίτος, καὶ δυσκόλως εἰς τέλος ιόντος, μᾶλλον δ' εἰπεῖν ἀκριβῶς, μηδὲ τέλος κεκτημένου καθάπαξ· πρὸς γὰρ Θεὸν αὐτὸν ἀνάγειν τε καὶ συνάπτειν ἀμέσως τὸν ἱερὸν καὶ κεκαθαρμένον τῶν θεοειδῶν ἀνδρῶν πέφυκε νοῦν· ού, φησί, γενομένοις, πάσης μὲν Ελλης θεωρίας θείας ανάπαυσις· τὸ δὲ ἀδιάβατόν τε καὶ ἄπειρον· οὐδὲ γὰρ ἔχει τι, φησίν, υψηλότερον, Η ὅλως ἔξει, οὐδὲ ὁ φιλοσοφώτατος νοῦς καὶ διαβατικώτατος ἢ πολυπραγμονέστατος· τοῦτο γὰρ τὸ τῶν ὀρεκτῶν ἔσχατον, περὶ δ, κατὰ τὸν μέγαν εἰπεῖν Διονύσιον, καὶ οἱ θειότατοι καὶ ὑψηλότατοι νόες κυ. κλικῶς ἀεὶ κινοῦνται, ταῖς ἀνάρχοις καὶ ἀτελευτήτοις ἐλλάμψεσιν ἐνούμε ο: τοῦ καλοῦ καὶ ἀγαθοῦ. Τούτων τοιγαροῦν οὕτως ἐχόντων, περὶ μὲν τὴν πράξιν οὕτως ὁ θεῖος Γρηγόριος καὶ πρὸ τῆς ἀποταγῆς καὶ μετὰ τὸ σχῆμα καὶ τὴν ἀναχώρησιν αγωνισάμενός τε καὶ κατωρθωκὼς ὥπται, ὡς ἐξ ἀρχῆς αὐτῆς τέλειος εἶναι σχεδόν, καὶ τοῖς περὶ ταῦτα μεγάλοις τε καὶ σπουδαίοις οὐκ ἀγενῶς ἀμιλλώμενος. Τοῦ δὲ χρόνου καὶ τῆς ἀσκήσεως αὐτῷ προϊόντων, τί χρὴ καὶ λέω γειν, ὅσον ἐν παντὶ τοὺς τὰ τοιαῦτα σπουδάζοντας ὑπερέσχε; καὶ ὅπως εὐτελείας τε καὶ ἀπροσπαθείας τῆς ἀκροτάτης, καὶ προσέτι νηστείας καὶ ταπεινώσεως, καὶ παντοδαπῆς ἐγκρατείας, αναχωρήσεως τε καὶ πένθους καὶ σιωπῆς καὶ πάντων ὁμοῦ τῶν τοιούτων, παράδειγμα θαυμαστὸν τοῖς ἐγγὺς τε καὶ τοῖς μακρὰν ἀνεφάνη; Ἐπεὶ δὲ ἐξαιρέτως θεωρία το προκείμενόν τε καὶ σπουδαζόμενον ἦν αὐτῷ, καὶ θεωρία γε ἡ πασῶν ὑπερκειμένη καὶ προὔχουσα, την δὴ καὶ Θεοῦ ἐποψίαν καὶ ἔνωσιν ἄμεσον, καὶ ἄλλαμψιν καὶ θέωσιν καὶ τὰ τοιαῦτα τοῖς θεοφόροις έθος καλεῖν, δι' ἧς, ἢ μεθ᾿ ἧς καὶ πρὸς τὴν ἀκροτάτην ἀγάπην, καὶ τὸ καθ᾽ ὁμοίωσιν θείαν, καὶ δὴ καὶ τὴν ἀψηλήν τε καὶ ἄπταιστον θεολογίαν, δι' εὐχῆς ἀδια λείπτου καὶ γοερᾶς ἡσυχίας καὶ ταπεινώσεως καὶ πενθους καλῶς οἱ τοιοῦτοι προβαίνουσι, σκοπήσωμεν αἴπερ δὴ, καὶ σκοπήσωμεν ὅπως καὶ περὶ ταῦτα τὰ Θειότατα τε καὶ ὑψηλὰ ὁ τοῦ Θεοῦ ἀληθῆς ἔσχεν ἂν θρωπος. Ἀλλὰ τὰ μὲν περὶ τῆς ὑψηλῆς θεολογίας καὶ τοῦ κατ' αὐτὴν ἔχοντας τό γε νῦν ἔχον ἀναμεινάτω, τὸν προσήκοντα τόπον τε καὶ καιρὸν ἐκδεχόμενα τὰ δ' άλλα θαυμάσαι μὲν ἄν τις ἴσως ῥᾳδίως, εἰ καὶ μὴ πρὸς ἀξίαν, διελθεῖν δ᾽ ἕκαστα, καὶ τοῖς ἀκροαταίς ἀγαγεῖν οἷον ὑπ' ὄψιν, ἄν τι τῶν ἀδυνάτων εἶναί μοι φαίνεται· διὰ δὴ τοῦτο καὶ τῆς ἐκείνου δεῖ γλώττης μάλλον περὶ ἐκείνων ἀκούειν διεξιούσης, μήτ' ἐκεῖ τον καὶ τὸ πράγμα τὸ κατ' ἐκεῖνον ενός τινος μηδε νός κατ' αὐτὸν ἐκεῖνον εἰδότος, οὐδ᾽ ἐγγὺς, μήτε λέγειν ὡσαύτως ἐκεῖνα καὶ γράφειν ἐπισταμένου. Φησὶ τσιγαροῦν ὁ σοφὸς περὶ τῆς κατὰ νοῦν σχολῆς καὶ τῶν ἀπὸ ταύτης τικτομένων, καὶ δὴ καὶ περὶ φωτισμοῦ θείου, τοιάδε πρὸς τὸν ἀντικείμενον τῷ θείῳ τῷδε φωτί, πρὸς ἄλλοις πολλοῖς τισι γράφων κατακλυσμοῦ τῆς περὶ ταῦτα τύρβης ἀνακύψῃ, καὶ κατοπτεύσῃ τὸν ἐντὸς ἄνθρωπον, πρῶτον μὲν ἐνα δὼν τὸ προσγεγενημένον είδεχθὲς προσωπεῖον ἐπ τῆς κάτω περιπλανήσεως, τοῦτο διὰ πένθους ἀπονί ψασθαι σπεύδει· ἔπειτ' ἐπειδὰν τὸ δυσειδὲς τοῦτο περιέλῃ κάλυμμα, τότε με ποικίλαις σχέσεσι τῆς ψυχῆς ἀγεγῶς διασπωμένης, εἴσω τῶν ὄντως ταμείων ἐταράχως χωρεῖ, καὶ τῷ ἐν τῷ κρυπτῷ Πατρὶ προσεύχεται κατὰ τὴν ἐντολὴν, δς αὐτῷ καὶ τὸ χωρητι κὴν τῶν χαρισμάτων δῶρον τὴν τῶν λογισμῶν εἰρή νην τὰ πρῶτα χορηγεί, μεθ' ης τὴν γεννητικήν τε καὶ συνεκτικὴν ἁπάσης ἀρετῆς τελειοί ταπείνωσιν, οὐ τὴν ἀνυσίμοις εὐχερῶς τῷ βουλομένῳ βήμασί τε και σχήμασι συνισταμένην, ἀλλὰ τὴν ὑπὸ τοῦ ἀγα βοῦ καὶ θείου Πνεύματος μαρτυρουμένην, ἣν αὐτῷ κτίζει τὸ Πνεῦμα τοῖς ἐγκάτοις ἐγκαινιζόμενον· ἐν δὴ ταύταις, ὥσπερ ἐν ἀσφαλεῖ περιτειχίσματι τοῦ κατὰ νοῦν παραδείσου, τὰ τῆς ἀληθοῦς ἀρετῆς παν τοδαπά δένδρα φύεται, μεσαιτάτῳ δ' ἀνεγείρεται τὰ τῆς ἀγάπης ἱερὰ βασίλεια· τούτων δ' ἐν προθύροις τὸ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος προοίμιον, ἡ ἀνεκλάλητος τε καὶ ἀναφαίρετος ἀνθεῖ χαρά· μήτηρ γὰρ ἀκτημοσύνη μὲν ἀμεριμνίας, αμεριμνία δὲ προσοχῆς καὶ προσευχῆς, αἱ δὲ πένθους καὶ δακρύων, ταῦτα δὲ τὰς προλήψεις ἀπαλείφει· τούτων δ' ἀποβεβλημέ νων, βίαν ἡ κατ' ἀρετὴν ὁδὸς τελεῖται, τῶν προστ σταμένων ἐκ μέσου γεγονότων, καὶ συνειδὸς ἀκα τάγνωστον προσγίνεται· ταῦτα δ' αὖ τελεωτέραν πηγάζει τὴν χαρὰν καὶ τὴν τῆς ψυχῆς μακάριον γέλωτα· τότε δὴ καὶ τὸ κατώδυνον δάκρυον εἰς ἡδὺ μεταποιείται, καὶ τὰ λόγια τοῦ Θεοῦ ὡς γλυκές τῷ λάρυγγι καὶ ὑπὲρ μέλι τῷ στόματι γίνεται· καὶ ἡ ἐν προσευχῇ δέησις εἰς εὐχαριστίαν μετασκευάζεται καὶ ἡ μελέτη τῶν θείων μαρτυρίων ἀγαλλίαμα τῆς καρδίας ἐστὶ, προσομιλούσης μετ᾿ ἐλπίδος ἀκαταςσχύντου, καὶ οἷον ὑφεστώσης ἐν προοιμίου μοίρᾳ τῇ τοῦ γεύματος ταύτῃ πείρᾳ, καὶ τὸν ὑπερβάλλοντα πλοῦτον τῆς τοῦ Θεοῦ χρηστότητος μανθανούσης ἐπ μέρους, κατὰ τὸν λέγοντα· Γεύσασθε καὶ ἴδετε ότι χρηστὸς ὁ Κύριος· τὸ ἀγαλλίαμα τῶν δικαίων, ἡ χαρὰ τῶν εὐθέων, ἡ θυμηδία τῶν τεταπεινωμένων, ἡ τῶν δι' αὐτὸν πενθούντων παράκλησις. Τί ούν; μέχρι τούτου τὰ τῆς παρακλήσεως; καὶ ταῦτα μόνα τὰ τῆς ἱερᾶς μνηστείας δῶρα; καὶ καθαρώτερον τούτων οὐδαμῶς ἐμφανίζει ἑαυτὸν τοῖς διὰ τοῦ μα χαρίου πένθους λελουμένοις, καὶ διὰ τῶν ἀρετῶν ἐσταλμένοις νυμφικᾶς ὁ τῶν τοιούτων ψυχῶν νυμ φίος; Ούμενουν· ὅταν γὰρ ἅπαν αἰσχρὸν πάθος ἔναικον ἀπελαθῇ, καὶ ὁ νοῦς ὡς ἤδη φθάσας εδήλωσεν ὁ λόγος, αὐτός τε πρὸς ἑαυτὸν καὶ τὰς ἄλλας τῆς ψυ χῆς δυνάμεις επιστρέψας, ὁλοκλήρῳ τῇ γεωργίᾳ τῶν ἀρετῶν φιλοκαλήσῃ τὴν ψυχὴν, προϊὼν ἐπὶ τὸ τελεών τερον, καὶ πρακτικὰς ἔτ' ἀναβάσεις διατιθέμενος, καὶ ἐπὶ πλέον Θεοῦ συναιρομένου πλύνων ἑαυτὸν, οι τὰ τοῦ πονηροῦ μόνον ἀποσμήχει κόμματος, ἀλλ' ἅπαν ἐπίκτητον ἐκ μέσου ποιεῖται, κἂν τῆς χρηστο τέρας ᾗ μοίρας καὶ διανοίας· ἡνίκα δὴ νοητῶν καὶ τῶν οὐκ ἀφαντάςτων διὰ ταῦτα νοημάτων υπερα ᾿

ἁγίας Τριάδος· πανταχοῦ μὲν γὰρ τὸ θεῖόν φῶς, ἀλλ' οὐκ ἐπιφανῶς διαυγίζει πανταχοῦ· καὶ ἓν μὲν ἔστιν, ἀλλ᾽ οὐχ ὁμοίως ἐπιλάμπει πάσιν, οὐδ᾽ αὐτοῖς τοῖς θείοις ὡς θεοειδέσι καὶ λαμπομένοις ἐμφανῶς. Ως γὰρ ἂν μὲν ἐστὶ τὸ τοῦ ἡλίου φῶς, πολλαὶ δὲ εἰσιν ἀκτίνες, καὶ οὐ πολλαὶ μόνον ἀλλὰ καὶ τρανότεραι καὶ ἀμαυρώτεραι, κατὰ τὸν λόγον τῆς πρὸς φωτοληψίαν ἐπιτηδειότητος τῶν δεχομένων, τὴν αὐτ τὸν τρόπον, ὡς κατ' ἀμυδρὰν ἐν αἰσθητοῖς εἰκόνα, κἀπὶ τοῦ ὑπὲρ αἴσθησιν φωτός τελεῖται· προσκεί σθω δὲ καὶ ἡ τοῦ φωτίζοντος βούλησι; ἐνταῦθα· ὁ δὲ κατηξιωμένος τοῦ φωτὸς ἐκείνου νοῦς καὶ πρὸς τὸ συνημμένον σῶμα πολλά διαπορθμεύει τοῦ θείου κάλλους τεκμήρια χάριτι τε θείᾳ καὶ σαρκὸς παχύ τητι μεσιτεύων, καὶ δύναμιν τῶν ἀδυνάτων ἐντιθείς. Εντεῦθεν ἡ κατ᾿ ἀρετὴν θεοειδὴς καὶ ἀπαράμιλλος ἕξις, καὶ τὸ πρὸς κακίαν ἀκίνητον ὅλως ἢ δυσκίνητον· ἐντεῦθεν ὁ διατρανῶν τοὺς τῶν ὄντων λόγους λόγος, καὶ ἀνακαλύπτων οἴκαθεν ἐκ καθαρότητος τὰ τῆς φύσεως μυστήρια, δι' ὧν ἀναλογίας λόγοις προς κατάληψιν τῶν ὑπὲρ φύσιν τὸ διανοού μενον ἀνέμεται τῶν πιστῶς ἀκροωμένων, ἣν αὐτὸς ὁ τοῦ Λόγου Πατὴρ ἀθλοις ἐπαφαῖς κατείληφεν· ἐν τεῦθεν αἵ τε ἄλλαι ποικίλαι θαυματοποιίαι, καὶ τὸ διορᾷν καὶ προορᾷν, καὶ περὶ τῶν πόρρω που συμβαινόντων ὡς ὑπ' ὀφθαλμοὺς διαλέγεσθαι· καὶ τὸ δὴ μέγιστον, ὡς οὐδὲ περὶ ταῦθ' ὁ σκοπός τείνει τῶν μακαριωτάτων ἐκείνων, ἀλλ' ὥσπερ εί τις όρψη προς ἡλιακὴν ἀκτῖνα, καὶ τῶν ἀερίων ἀτόμων αἰσθάνε ται, κἂν μὴ τοῦτ' αὐτῷ τυγχάνῃ σκοπό;· οὕτως ἐκείνοις ταῖς θείαις ἀκτῖσι καθαρῶς ὁμιλοῦσιν, εἷς φύσει πρόσεστιν ἡ πάντων ἀποκάλυψις, οὐχὶ τῶν ὄντων μόνων ἢ καὶ γεγενημένων, ἀλλὰ καὶ τῶν ἔπειτ᾽ ἐσομένων, ὁδοῦ πάρεργον ὡς ἀληθῶς ἡ τούς των προσγίνεται γνῶσις, κατὰ ἀναλογίαν τῆς κα θαρότητος • προύργου δὲ αὐτοῖς ἡ τοῦ νοῦ πρὸς ἐαυτὸν ἐπιστροφὴ καὶ σύννευσις, μᾶλλον δὲ πασῶν τῶν τῆς ψυχῆς δυνάμεων, εἰ καὶ θαυμαστὸν εἰπεῖν, πρὸς τὸν νοῦν ἐπιστροφὴ, καὶ ἡ κατ' αὐτόν τε καὶ Θεὸν ενέργεια, δι' ἧς ἐπεσκευασμένοι πρὸς τὸ πρωτότυπον εὖ διατίθενται, τὸ ἀρχαῖον ἐκεῖνο καὶ ἀμήχανον κάλο λος ἐπανθούσης τῆς χάριτος.» ναβὰς, καὶ πάντα θεοφιλῶς ὁμοῦ καὶ φιλοθέως ἀπο- διαυγάζει ἐν τῷ καιρῷ τῆς προσευχῆς τὸ φῶς τῆς θέμενος, κωφός τε καὶ ἄλαλος κατὰ τὸ γεγραμμένον παραστῇ Θεῷ, τηνικαῦτα λόγον ύλης ἴσχει, καὶ πλάτ· τεται τὴν ἀνωτάτω πλάσιν ἐπὶ πάσης ἀδείας, ἅτε μηδενὸς τῶν θύραθεν θυροκοπούντος, τῆς ἐντὸς χάριτος ἐπὶ τὸ κρεῖττον μεταῤῥυθμιζούσης, καὶ ἀποῤβήτῳ τὸ παραδοξότατον φωτὶ καταλαμπούσης τὰ Ενδον, καὶ τελειούσης τὴν ἐντὸς ἄνθρωπον. Ημέρας Τὰ διαυγασάσης, καὶ φωσφόρου ἀνατείλαντος ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν, κατὰ τὸν ἐν ἀποστόλοις κορυφαίον, ἔξεισι κατὰ τὸ προφητικὸν ἐκεῖνο λόγιον ὁ ὄντως ἄνθρωπος ἐπὶ τὴν ἐργασίαν αὐτοῦ, καὶ τῷ φωτὶ χρώμενος ὁδῷ, ἄνεισιν ἢ ἀνάγεται ἀπ' ὅρη αιώνια - καὶ τῶν ὑπερκοσμίων ἐν τούτῳ τῷ φωτὶ πραγμάτων, ὦ τοῦ θαύματος! ἐπόπτης καθίσταται, μὴ διαζευγνύμενος ή διαζευγνύμενος τῆς τὴν ἀρχὴν συμπροηγμένης ύλης, ὡς οἶδεν ἡ ὁδός· οὐ γὰρ διανοίας φανταστικοῖς ἄνεισι πτεροῖς, ἢ πάντα καθάπερ τυφλή περιπολεί, μήτ' ἐπὶ τῶν ἀπόντων αἰσθητῶν, μήτ' ἐπὶ τῶν ὑπεραναβεβηκότων νοητῶν τῆς ἀκριδοῦς καὶ ἀνενδοιάστου καταλήψεως ἀντιλαμβανομένη, ἀλλ' ἐπ᾽ ἀληθείας άνεισιν ἀῤῥήτῳ Πνεύματος δυνάμει, καὶ πνευματικῇ καὶ ἀῤῥήτῳ ἀντιλήψει τῶν ἀῤῥήτων ρημάτων διακούει, καὶ ὁρᾷ τὰ ἀθέατα, καὶ τοῦ θαύματος ὅλος του ντεῦθεν ἔστι τε καὶ γίνεται, κἂν ἐκεῖθεν ἀπῇ, καὶ τοῖς ἀκαμάτοις ὑμνώδους ἁμιλλάται, ἄγγελος ὡς ἀληθῶς ἄλλος ἐπὶ γῆς Θεοῦ γεγονώς, καὶ δι᾿ ἑαυτοῦ πᾶν᾿ εἶδος κτίσεως αὐτῷ προσαγαγών, ἐπεὶ καὶ αὐτὸς ἐν μετοχῇ τῶν πάντων · καὶ τοῦ ὑπὲρ τὰ πάντα δὲ μεταλαγχάνει νῦν, ἵνα καὶ τὸ τῆς εἰκόνος ἀπηκριβωμένον ᾖ· διό φησιν ὁ ' θελός Νεός· Οτι νοῦ κατάστασίς ἐστιν ύψος νοτ· τὸν οὐρανῷ χρώματι παρεμφερές, ᾧ καὶ τὸ τῆς Αγίας Τριάδος κατὰ τὸν καιρὸν τῆς προσευχῆς ἐπι γίνεται φῶς. Ὁ δὲ ἅγιος Διάδοχος τῇ ἀρχῇ τὸ τέλος συνάψαι, ἐν ἑνὶ κεφαλαίω τέθηκε γράφων· Δύο ἡμῖν ἡ χάρις ἡ ἁγία διὰ τοῦ βαπτίσματος περιποιείται· ὧν τὸ ἐν ἀπείρως τοῦ ἑνὸς ὑπερβάλλει· ἀνακαινίζει γὰρ ἡμᾶς ἐν τῷ ὕδατι, καὶ τὸ κατ' εἰκόνα λαμπρύνει, πᾶσαν τὴν ρυτίδα τῆς ἁμαρτίας ἡμῶν ἀποῤῥίπτουσα· τὸ δ' ἕτερον ἐκδέχεται ἵνα σὺν ἡμῖν ἐργάσηται· ὅτι γοῦν ἄρξεται ὁ νοῦς ἐν πολλῇ αἰσθήσει γεύσασθαι τῆς χρηστότητος τοῦ παναγίου Πνεύματος, τότ' ὀφείλομεν εἰδέναι, ὅτι ἄρχεται ἡ χάρις ὥσπερ ἐπιζωγραφεῖν εἰς τὸ κατ' εἰκόνα τὸ καθ᾽ ὁμοίωσιν· ὥστε ἢ ἡ μὲν αἴσθησις αύτη δηλοῖ ἡμᾶς μορφοῦσθαι τὸ καθ' ὁμοίωσιν, τὸ δὲ τέλειον τῆς ὁμοιώσεως ἐκ τοῦ φωτ τισμοῦ γνωσόμεθα. Καὶ πάλιν, Τὴν πνευματικὴν ἀγάπην οὐ δύναταί τις κτήσασθαι, εἰ μὴ ἐν πάσῃ πληροφορίας φωτισθείη παρὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος· ἐὰν γὰρ μὴ τελείως τὸ καθ' ομοίωσιν διὰ τοῦ θείου φωτὸς ἀπολαύῃ ὁ νοῦς, πάσας μὲν τὰς ἄλλας ἀρετὰς ἔχειν δύναται, τῆς δὲ τελείας ἀγάπης ἔτι άμοιρος μένει. Ωσαύτως δὲ καὶ τοῦ ἁγίου Ἰσαὰκ ἀκούομεν λέγοντος· Κατὰ τὸν καιρὸν τῆς προσευχῆς ὁρᾷν τὴν ἑαυτοῦ καθαρότητα τὸν κεχαριτωμένον νοῦν ὁμοίαν τῇ ἐπουρανίῳ χροιᾷ, ἥτις Θεοῦ ὑπὸ τῆς γερουσίας τοῦ Ἰσραὴλ ὠνόμασται τόπος, ἡνίκα ὤφθη αὐτοῖς ἐν τῷ βρει. Καὶ πάλιν, Καθαρότης ἐστὶ νους, ἐφ᾽ ᾧ Τοιαῦτα τοῦ θεοειδοῦς καὶ οὐρανίου ἐκείνου νοῦ, καὶ τῆς θείας καὶ σοφῆς ὄντως γλώττης, τὰ περὶ σχολῆς ἱερᾶς καὶ ἡσυχίας καὶ θείου φωτισμοῦ καὶ θεώσεως· περὶ ὧν τίς ἂν οὕτω ποτὲ θείω; ἄγαν καὶ ὑψηλῶς διανοηθείη καὶ εἶποι; καὶ αὐτῶν φημι τῶν ὑψηλῶν τε καὶ διαβεβηκότων ἐν θεωρίᾳ καὶ πείρᾳ καὶ πάθει μακαρίῳ τῶν τοιούτων ἐσχηκότων τὴν γνῶσιν; ὡς μὲν σύμφωνα διὰ πάντων τοῖς τῶν θεοφόρων ἀνδρῶν συγγράμμασί τε καὶ λίγοις, τὸ ἀναντίῤῥητόν τε καὶ ἀσφαλὲς ἐν ἅπασιν ἔχοντα· ὅ τι δὲ καὶ παθὼν ὁ μέγας καὶ πράξει καὶ ἐνεργεία, και λῶς ἐκεῖνα τὰ θεῖά τε καὶ ὑπερφα μυηθείς, οὕτω τῆς χρείας καλούσης, χρόνοις ὕστερον οὐκ ὀλίγοις, καὶ περὶ τὸ λέγειν ἦλθε ταῦτα καὶ γράφειν, καὶ αὐτ τόθεν μὲν τοῖς γε νοῦν ἔχουσι γνώριμον· οὐδὲ γὰρ ἀνθρωπίνης τὰ τοιαῦτά ποτ' ἂν εἴη σοφίας καὶ λό

GREGORII PALAMA. του καὶ νοῦ· πολλοῦ γε καὶ δεῖ· εἰ μὴ καὶ τὰς πυ- ἐπιτηδείων ὑμεῖς ἀπό γε τοῦ νῦν τῷ τε Γρηγορί γολαμπίδας τις ταῖς ἡλιακαῖς ἀκτῖσιν ἀφθόνως ἀντιτιθείη, καὶ ταῖς οὐρανίαις βρονταῖς τὰ τῶν χαλκο τύπων τε καὶ δρυτόμων, μᾶλλον δὲ τῶν κρουμάτων ἐκείνων τὰ ἔσχατα απηχήματα, δηλώσει γε μὴν δι' ὀλίγων καὶ τὰ νῦν ῥηθησόμενα, ἵν' ᾗ τὸ δένδρον ἐκ τοῦ καρποῦ γνώριμον κατὰ τὸν Χριστοῦ λόγον, καὶ ἀπὸ τῶν κλάδων καλῶς τὰ τῆς ῥίζης διαγινώ. σκηται. καὶ τοῖς συνοῦσιν οἰκονόμοι τε καὶ διανομεῖς γίγνε σθε· καὶ ἡ μὲν οὕτως ἐν βραχεῖ τὴν ἱερὰν εὐχὴν ἐκείνην καὶ τὴν δωρεὰν ἐκπληρώσασα, πρὸς ἑαυ τὴν ἐπανῄει· ἐξ ἐκείνου δ', ὁ ἱερὸς Γρηγόριος έλεγε πρὸς ἡμᾶς, τὰ τῆς σωματικῆς χρείας ἡμῖν ἀκονιτὶ πάντα προσῆν, ὅπουπερ ἂν ἐτύχομεν διατρίβοντες. Δύο μὲν ἔτη παρῄει τῷ μεγάλῳ ἐν τούτοις γε όντι καὶ παροικοῦντι τὸ ῥηθὲν φροντιστήριον· τοῦ δὲ τρίτου παρόντος, ἰδιάζων αὐτόθι ποτὲ συνήθως, καὶ Θεῷ διὰ νοερᾶς ἡσυχίας καὶ προσευχῆς προσέχων τὸν νοῦν, ἔδοξε μέν πως καὶ πρὸς ὕπνου τινὰ σκιὰν ἐλθεῖν· ὁ δὲ καὶ ὄψιν αὐτῷ τοιαύτην εὐθὺς ὑποδεί κνυσι. Σκεῦος ἐδόκει τι κατέχειν ἐν χεροῖν πλήρες γάλακτος, τὸ δ' ἀναβλύζειν ὥσπερ αίφνης ἀρξάμε καὶ εἰς οἶνον κάλλιστόν τινα καὶ ἀνθοσμίαν δόξαν ἁθρόον μεταβαλεῖν, οὕτω δαψιλῶς κατὰ τῶν ἱμα τίων ἐχεῖτο καὶ τῶν χειρῶν, ὡς καὶ διάβροχα ταῦτα θέσθαι, καὶ τῆς εὐωδίας τῆς οἰκείας μεστά· ἀφ᾽ ᾧ καὶ μᾶλλον ἡδομένῳ μοι, φησί, πῶς ἂν εἴποις καὶ χαίροντι, τῶν ἐπιφανῶν τις ἀνὴρ ἐπιστὰς πλήρης φωτός, Ινα τί, φησί, τοῦ θαυμαστῶς ἀναβλύζοντος οὕτωσὶ θείου τουτουί πόματος καὶ τοῖς ἄλλοις εὐ μεταδίδως, ἀλλ᾽ ἐᾷς οὕτως ἐκχεῖσθαι μάτην; Οὐκ οἶσθα Θεοῦ δῶρον ἂν τοῦτο, καὶ ὡς οὐκ ἐκλείψει βρύον ούτωσὶ καὶ ἀναδιδόμενον; Ἐμοῦ δὲ τήν τε ἐμαυτοῦ πρός γε τὸ διανέμειν ἀσθένειαν, καὶ τὸ μηδὲ παρεῖναι νῦν τοὺς τῶν τοιούτων εφιεμένους προβαλλομένου, 'Αλλ᾽ εἰ καὶ μὴ πάρεισιν οἱ τοῦτ' ἀξίως ἐπιζητοῦντε; αὖθις, φησὶν ἐκεῖνος, ᾿Αλλὰ σὲ τὸ σαυτοῦ δεῖ ποιεῖν τέως, καὶ μὴ κατολιγωρεῖν τῆς διανομής, περ ἔφην, τῆς γε μὴν ἀπαιτήσεως τῷ δεσπότῃ παραχωρεῖν· οἶσθα καὶ γὰρ ἀκριβῶς πάν τως καὶ τὴν ἐντολὴν καὶ τὸ τάλαντον, καὶ τὴν και ταδίκην τοῦ τῆς ἐμπορίας καταρραθυμήσαντος δούλου, καὶ μὴ κατὰ τὸ δεσποτικὸν ἐργασαμένου πρόσταγμα. Εἶτ' ἐκεῖνος μὲν ὁ λαμπρός, φησὶν, ἔδο ξεν ἀπιέναι· ἐγὼ δὲ καὶ τὴν σκιὰν ἐκτιναξάμενος ἐκείνην τοῦ ὕπνου, τήν τε νύκτα πᾶσαν ὁμοῦ καὶ τῆς ἡμέρας τὸ πλεῖστον ἐκαθήμην ἐκεῖ, τῷ θείῳ φωτὶ πλουσίως ὅλως περιλαμπόμενος. Εσπέρα μὲν ἦν ἡ τοῦ μεγίστου καὶ μυστικού δείπνου καὶ τῶν κατὰ σάρκα τοῦ Κυρίου παθῶν· τῆς δὲ τελετῆς ἐκείνων μεγαλοπρεπῶς τελουμένης, ὡς ἔθος παρὰ τῇ λαύρᾳ, καὶ Γρηγόριος τῆς πανηγύρεως καὶ τῶν ὕμνων ἦν κοινωνῶν τοῖς προύχουσι τῶν ἄλλων, καὶ συμπράττων ἅμα καὶ συνιστάμενος, καὶ τῇ παρουσίᾳ πως ἂν εἴποις κοσμῶν ἐκεῖνον τὸν νον ἐξέῤῥει τε καὶ ὑπερεχεῖτο τοῦ σκεύους· εἶτα σύλλογον· ἀλλ᾽ οἷα φιλεῖ συμβαίνειν, τῶν συνισταμένων τινὲς οἱονεί τινα λήθην σχόντες τῶν τελουμένων, τῶν τε μεγάλων εκείνων καὶ θαυμασίων ᾠδῶν, καὶ ἐφ᾽ ᾧ δὴ καὶ συνῄεσαν, εἰς ὁμιλίας τὰς προστυχούσας ἐξέδωκαν ἑαυτοὺς, καὶ τοῦτο πέρα τοῦ μέτρου καὶ καθ᾽ ὑπερβολὴν, εἴ γε καὶ μέτρον ὅλως ἔστιν τοῖς τοιούτοις εἰπεῖν. Δυσχεραίνει προς ταῦτα κατὰ τὸ εἰκὸς ὁ τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος· καὶ ἐπεὶ λέγειν τε πρὸς ἐκείνους καὶ τὴν ὁμιλίαν ἐπέχειν οὐκ ἐδόκει, κἀκείνων ἅμα καὶ τῆς ὑμνῳδίας ἀποστήσας τὸν νοῦν, πρὸς ἑαυτὸν ἐπιστρέφει συνήθως, καὶ δι᾿ ἑαυτοῦ πρὸς Θεόν· καὶ αὐτίκα φῶς αὐτὸν ἄνωθεν περιλάμπει θεῖον, καὶ ταῖς ἀκτῖσιν ἐκείναις καὶ τοὺς τῆς ψυχῆς ἅμα καὶ τοῦ σώματος όφθαλμούς φωτισθείς, τὸ μετ' ἐνιαυτοὺς οὐκ ὀλίγους – ἀποβησόμενον ὡς ἤδη παρὸν ἐναργῶς ὁρᾷ ὁ γὰρ τὴν τῆς λαύρας οἰκονομίαν ἐγκεχειρισμένος τὸ της νικαῦτα Μακάριος ἐκ δεξιῶν αὐτῷ συνεστώς, οὐ τὸ κοινόν τε καὶ σύνηθες φέρων εφαίνετο σχῆμα, ἀλλ' εἰς ἀρχιερέας ἐδόκει τελεῖν, καὶ κατ' ἐκείνους ἑστάλθαι, καὶ τὸ σύμπαν ἀρχιερατικῶς ἱστασθαι· δ δὴ καὶ εἰς ἔργον ὕστερον ἐκδὲν καθεωρήθη, δέκα πρὸς τῷ ἑνὶ παριόντων ἐνιαυτῶν, τοῦ ῥηθέντος δηλαδὴ Μακαρίου μετὰ τὴν τῆς λαύρας ἀρχήν τε καὶ προστασίαν τοῦ τῆς ἡμετέρας Θεσσαλονίκης ἀρχιερατικῶς ἐπιβάντος θρόνου, κἀκεῖ μετὰ τῆς ἀρχῆς καὶ τὴν ζωὴν καταλύσαντος. Ηὔχετο ὑπὲρ αὐτοῦ Ταῦτα πρὸς τὸν φίλον ἅμα καὶ φοιτητήν, τὸν ἱε ποτε καὶ τῶν συνόντων ὁ θεῖος Γρηγόριος, ἡ δ' εὐχὴ ρόν φημι Δωρόθεον, ὁ θαυμαστός Γρηγόριος έλεγεν πρὸς τὴν Παρθένον καὶ Θεοτόκον τὴν συνήθη και η ὕστερον, ἡνίκα δὴ καὶ τοὺς θαυμαστούς ἐκείνους βερνῆτιν καὶ σώτειραν ἦν· ὥστε καὶ τὰ τῆς πρὸς Θεὸν ἀγωγῆς τε καὶ πορείας αὐτοῖς ἀπρόσκοπα θεῖναι, καὶ τὰ τῆς σωματικῆς ἀναγκαῖα χρείας εύ περιστά τε καὶ ῥᾴδια, ὡς ἂν μὴ τῶν τοιούτων ἀπό ρως έχοντες ἀναγκάζοιντο περὶ τὴν αὐτῶν συλλο γὴν ἀσχολεῖσθαι, τὰ πνευματικὰ καὶ ἀναγκαιότερα προϊέμενοι. Εν τούτοις μὲν τὰ τῆς προσευχῆς· ἡ δὲ τῶν πάντων Δέσποινα, καὶ αὐτὴν ὡς ἂν εἴποι τις τῷ περιόντι τῆς προνοίας φθάνουσα τὴν εὐχήν, ύπαρ εὐθὺς ὑπ' ὄψιν ἐκείνῳ παρίσταται. σεμνῶς οὕτω καὶ παρθενικῶς εσταλμένη, καθ᾽ ἃ δὴ καὶ παρ' ἡμῖν αἱ ἀκριβεῖς εἰκόνες αὐτὴν φέρουσι· καὶ πρὸς τοὺς επομένους επιστραφείσα· πλεῖστοι δ᾽ ἐδόκουν εἶναι καὶ τῶν ἐπιφανῶν· Πάντων, ἔφη, τῶν πρὸς χρείαν περὶ τῶν θείων δογμάτων λόγους ἐκτίθεσθαι ἤρξατο, τοῦτ' αὐτὸ κρίνων ἐκεῖνος αινίττεσθαι τὴν ἀπὸ γά λακτος εἰς οἶνον τοῦ ἱεροῦ πόματος ἐκείνου μεταβο λὴν, τὴν ἀπὸ τοῦ ἠθικοῦ δηλονότι καὶ ἁπλοῦ πρὸς τὸν δογματικόν τε καὶ ἄνω βεβηκότα τοῦ λόγου με τάθεσιν. Τί τὸ ἑξῆ;; Πείθεται τοῖς θείοις χρησμοίς ὁ σοφὸς ἐξ ἐκείνου, καὶ τὸ νοητόν ἅμα τῷ αἰσθητή διανοίξας στόμα, τοῦ ἄνωθεν ἑλκυσθέντος μεταδιδόναι πᾶσιν ἀφθόνως ἄρχεται Πνεύματος, λόγους ἄντικρυς προτέρων Θεοῦ· λόγους, οὓς οὐδ᾽ ἂν εἰς οἶμαι τῶν πάντων ὑπογράψῃ ποτὲ τῷ λόγῳ, κἂν ᾖ δέκα μὲν γλῶτται, τοσαῦτα δ' εἶεν αὐτῷ στόματά τε καὶ χεῖρες κατά γε τὸ τισὶν εἰρημένον, εἰ μὴ πάλιν αὐτὸς οὗτος καὶ οἱ ἐκείνου θεῖοι καὶ σοφοί λόγοι

καὶ τὰ πυκτία, ἅπερ ἡμῖν ἀντ᾽ ἐκείνου μεγάλης δια- υψηλὸς καὶ ἀπαραχώρητος τοῖ; βαθύμοις και κατ νοίας τε καὶ φωνῆς καλῶς καταλέλειπται· ὰ δὴ καὶ βλέποντες πάνθ' ὁμοῦ καὶ ἀκούοντες οἱ τότε τὸν Ιερὸν παροικούντες ᾿Αθω, καὶ μάλισθ' ὅσοις μετὰ τοῦ χρόνου καὶ πολιὲν ἦν ἐπανθοῦν φρόνημα, καὶ τῆς καλῆς ἡσυχίας καὶ τῶν ἴσων ἐτύγχανον ἐρασ σταὶ, καὶ θεῖόν τε χρῆμα καὶ ὑπερφυὲς τὸ κατ' ἐκεῖνον ἡγοῦντο, καὶ καθ᾽ ὑπερβολὴν τὸν ἔγκεκρυμμένον αὐτῷ τῆς χάριτος ἐξεπλήττοντο θησαυρόν· άλλα τε πολλὰ λόγου καὶ μνήμης ἄξια κατ' ἐκείνου πρὸς πάντας λέγοντες όσημέραι, καὶ δὴ καὶ τὸ τοῦ θαυμαστοῦ Πατρὸ; Ισαάκ προσφυῶς προστιθέντες ἐκεῖνο, τούτῳ γε πρὸ τῶν ἄλλων πάντων κατ' ἐκείνους προσήκον, το, Ανθρωπον ταῖς μὲν ἀρεταῖς διαλάμποντα, ἀνθρώποις δὲ εὐτελῆ φαινόμενον, καὶ φωτεινὸν μὲν τῷ βίῳ, σοφὸν δὲ τῇ γνώσει, καὶ ταπεινὰν τῷ φρονήματι, τις τεθέαται; τοῦτον αὐτ τὸν καὶ οὐκ ἄλλον ἄντικρυς εἶναι διατεινόμενοι, τὸν ὑπ' ἐκείνου τοῦ μεγάλου τῷ λόγῳ διατυπούμενον, καὶ μετὰ πολλῆς οὕτω τῆς ἐρεύνης τε καὶ διαπορίας διά γε τὴν σπάνιν τῶν τοιούτων ἐπιζητούμενον. Τοῖς θείοις ἐκείνοις χρησμοῖς καὶ τῷ ἐνοικοῦντι Πνεύματι Γρηγόριος ἀγόμενος ὁ σοφὸς, μετὰ τοῦ διὰ γλώττης, ᾗπερ ἔφημεν, θαυμαστοῦ λόγου, καὶ τοῦ γράφειν ἐνταῦθα καὶ λογογραφεῖν θαυμαστῶς ἄρχεται· καὶ πρῶτος μὲν ὁ ἐπὶ τῷ θεσπεσίῳ Πατρὶ Πέτρῳ λόγος αὐτῷ συντάττεται· ἡμεδαπὸς ὁ καρὰ πες οὑτοσὶ καὶ ἐγχώριος, κἀκ τοῦ ἱεροῦ ᾿Αθω καὶ τῆς ἐνταῦθα μεγάλης καὶ ἀγγελικής διατριβής το καὶ πολιτείας φέρων τὸ πρόσρημα· δεύτερος δ' ἐπὶ τούτῳ ὁ ἐπὶ τῇ τῶν νομικῶν ἀούτων ἱερᾷ εἰσόδῳ καὶ τῷ αὐτόθι θεοειδεῖ βίῳ τῆς Θεομήτορος· ἐπειδή γέ τινας ἔγνω τότε παραληροῦντας ἐκεῖ, καὶ γλώττη θρασείᾳ καὶ ἀμαθεῖ τοῖς μυστηρίοις εκείνεις επηρεάζειν τολμήσαντας· άλλα τε πλεῖστα πρὸς τούτοις λόγου καὶ μνήμης ἱερᾶς ὄντως άξια. ταφρονηταῖς, συγγνώμων τοῖς ἐξ ἁμαρτίας καλώς ἐπιστρέφουσι, μᾶλλον δὲ καὶ τὴν ἐπιστροφὴν καὶ τὴν μεταμέλειαν τοῖς πλείστοις ἔργοις τε καὶ λό γοις καθ' εκάστην αὐτὸς ἐμποιῶν, καὶ τῷ καθ᾿ ἑαυ τὸν ὑποδείγματι πάντας ἀναλόγως ἔλκων πρὸς ἀρετήν· ἴσασιν οἱ βαρυτάτων παθῶν καὶ δεσμῶν ἁμαρτίας χρονίων, καὶ τῆς ποικίλης τῶν δαιμόνων ἐνεργείας καὶ μηχανῆς, ταῖς ἐκείνου διδασκαλίαις καὶ ταῖς εὐχαῖς παρὰ πάσας ἐλπίδας ἀπαλλαγέντες, καὶ παράδειγμα μετανοίας καινὸν τοῖς πᾶσι γενόμενοι. Τὰς δὲ συνεχεῖς καὶ παντοδαπὰς ὁμιλία; τε καὶ διδασκαλίας, καὶ τὸ χρυσοῦν ἐκεῖνο καὶ ἀκάθεστον ῥεῦμα τοῦ λόγου· τὴν δὲ περὶ τὸν θεῖον νεών καὶ τοὺς ὑπηρέτας καὶ ὑμνῳδοὺς ἐκείνου σπουδὴν καὶ φιλοκαλίαν· τὰς δὲ μυστικὰς τῶν ὑπερφυῶν καὶ ὑψηλοτάτων ἱερουργίας και τελετάς· ἔτι τε τὴν ευκοσμίαν περὶ τὸ ἱερὸν βῆμα, καὶ τὴν τῶν εἰς ιερέας τελούντων ἐπιμέλειαν καὶ ἀνάβασιν, ἣν ἐκεῖ νος καὶ μόνον δρώμενος ἐν τῷ τὰ θεῖα καὶ μυστικά τελεῖν ὑπερφυῶς τοῖς κοινωνοῖς ἐνεποίει, τί χρη καὶ λέγειν; ὅπου γε καὶ μετὰ τὴν θαυμαστὴν ἐκεί την προστασίαν, καὶ τὴν ἐκεῖθεν ἀναχώρησιν τοῦ ἀνδρός, οὐδὲ παραμένειν, οὐδὲ παροικεῖν τὴν μονὴν ἐκείνην ἔτι τὸ παράπαν ἠξίουν; Αλλ' οἱ μὲν πρὸς ἡσυχίαν καὶ ἀναχώρησιν, οἱ δ' εἰς ὑποταγὴν ἀκρι βεστέραν καὶ ἄσκησιν, οἱ δὲ καὶ ταῖς ἀκροτάταις ἐρήμοις ἐξέδωκαν ἑαυτοὺς, ἐπειδὴ τὸ συνεῖναι τῷ σοφῷ διδασκάλῳ καὶ ὁδηγῷ διὰ παντὸς τοῖς πᾶσιν οὐκ ἦν, ὅπερ δὴ καὶ ἐβούλοντο. 'Αλλ' ἐν τούτοις μὲν τὰ καθόλου ὅσον ἐπιδεῖξαι φημι. Δεῖ δὲ καί τινων τῶν ἀπὸ μέρους μνησθῆναι κανο ταῦθα δυοῖν ἢ τριῶν, ὧνπερ Θεὸς θαυματουργῶν αὖθις δι' ἐκείνου ἐνήργησε. Μοναχός τις ἦν ἐν τῇ τοῦ Εσφιγμένου ταύτῃ μονῇ· οὕτω καὶ γὰρ ἐκεῖναι προσαγορεύουσιν, οὐκ οἶδι πότερον, ἐκ τοῦ οἰκ:- στοῦ, ἡ ἐκ τῆς θέσεώς τε καὶ ξυνοικίας, ἢ καὶ πό Ἀλλ᾽ ἐπεὶ τὸν οὕτω καὶ λόγῳ καὶ πράξει καὶ τοῖς θεν ἄλλοθεν. Ην τοιγαροῦν ἐκεῖνος εὐλαβής τε καὶ τοῦ Πνεύματος ὑψηλοῖς χαρίσμασιν ὑπερφυῶς δια- φιλομαθὴς καὶ σπουδαῖος καὶ τῶν ἐξυπηρετουμένων λάμποντα, καὶ πάντας ὑψηλῶς ἐξιστάντα, καὶ πᾶσιν τῷ θείῳ νεῷ, Εὐδόκιμος τοὔνομα· τούτῳ· περὶ τὴν ἐπῳδῶν φίλτροις πάντας ἀναδησάμενον, οὐκ ἦν ἐν νοεράν σπουδάζοντι προσευχὴν, καὶ νοῦν ἐπιμελου. ἀναχωρήσει καὶ γωνίᾳ καθῆσθαι, οὐδ᾽ ὑπὸ τὸν τῆς μένῳ τηρεῖν, ἀπάτην ἐξ ἀπροσεξίας ὁ κοινὸς πολέ. σιωπῆς μόδιον τὸν τοῦ λόγου διαφανή πυρσὸν καὶ μιος ἐμβαλών, καὶ φάσματά τινα καὶ εἰκόνας ἀπιτῆς ἀρετῆς ἐπὶ πολὺ κρύπτεσθαι, τοῦτο καὶ γὰρ ὁ τηλάς τε καὶ ψευδείς παραδείξας, καὶ πείσας ὡς θεῖος ἐκεῖνος χρησμὸς ἐκέλευσεν ἄντικρυς, καθὰ δὴ ἱεροῖς τουτοισὶ προσέχειν, κατὰ μικρὸν πολὺ τοῦ καὶ φθάσας ὁ λόγος ἐδήλωσε, τί γίνεται; Ψήφος αύ- προσήκοντος ἀπεπλάνησε, καὶ μικροῦ γ' ἂν καὶ τοῦ τὸν εἰς προστασίαν ἀνδρῶν μοναστῶν προκαλείται πεφυκότος ἐξέστησε, καὶ Θεοῦ διέρρηξε παντελῶς, κοινή, τοῦ τε κοινοῦ καθηγεμόνος καὶ προστάτου εἰ μὴ Γρηγόριος μετὰ τῆς θείας ἐκείνης σοφίας καὶ τοῦ ὄρους φημὶ, καὶ τῶν ἐν ἐκείνοις ἀρετῇ προεχόνο τῶν τοῦ Πνεύματος φαρμάκων παρον· εἰ γὰρ καὶ των καὶ χρόνῳ· ὁ δὲ πείθεται ταῖς ἄνωθεν μᾶλλον ταύτην ὁ πονηρὸς τὴν μεγάλην τοῦ Πνεύματος φορο ἢ ταῖς ἀνθρωπείαις ψήφοις ἀγόμενος· ἐκεῖ δὲ γεω μακείαν φθάσας ταῖς παρ' ἑαυτοῦ μηχαναίς, ὡς νόμενος, καὶ τῆς καθέδρας καὶ τῆς προστασίας ᾤετο, καὶ τὸν Εὐδόκιμον πρὸς τοῖς ἄλλοις κάκιστα ἐπειλημμένος τῶν ἀδελφῶν, εἰς διακοσίους ἀριθμου μυσταγωγήσας κἀκεῖνα καὶ πείσας, ὡς εἴη μὲν ἐν δ μένων· ἀλλὰ παρίτωσαν νῦν οἱ τῆς ἀποστολικῆς λόγοις μέγας τις καὶ θαυμαστὸς ὁ Γρηγόριος, τῆς Εκείνης προστασίας τε καὶ ἐδηγίας πεπειραμένοι, δ' αὐτοῦ μυστικῆς θεωρίας καὶ ἀρετῆς τὸ παράπον καὶ διηγήσθωσαν οἷος ἐκεῖνος ἔργοις τε καὶ λόγοις ἀμαθής τε καὶ ἄγευστος· ὅθεν οὐδ᾽ εἰσάπαν ἐκείνῳ περὶ τὴν τῶν ψυχῶν οἰκονομίαν καὶ κυβέρνησιν ἦν· καὶ τῆς ἐκείνου δεῖν εἶναι προσέχειν, οὐδ᾽ ὑπείκειν ἁπλοῦς τὸ ἦθος, ελεύθερος την γνώμην, τήν ὁμι ἐν γε τοῖς τοιούτοις ὡς ἔτυχεν· ἀλλ' ὁ σοφὸς καὶ λίαν ἡδὺς, εὐπρόσιτος τοῖς σπουδαίοις καὶ ταπεινός, ταύτην τῆς ψυχῆς ἐκείνης ἐξορίζει την πλάνην

τὸν λόγον, καὶ κατ' ἐκείνου δηλαδὴ γνώμην διαθέ σθαὶ τὰ πράγματα, καὶ οὕτω γε μὴ διαμαρτεῖν τοῦ προσήκοντος· ἐπεὶ καὶ τοῦτ' αὐτὸ προύργου μα δοκεῖ πεφυκέναι τῶν ἄλλων, οὐ τὸ τί λέγειν εὑρεῖν, ἀλλὰ τὸ τί παραλιπεῖν μᾶλλον εὐκαίρως, καὶ μὴ δι' ἐκείνου τῷ παγτὶ δόξαι λυμήνασθαι. μετὰ τῆς προκατασχούσης ἀπάσης, τῷ σοφιστῇ τῆς ἡ ἔργον εἴπερ τι, τὸ και διαχειρίσαι φημὶ δυνηθήναι κακίας ἑαυτὸν ἀντιστήσας κατ' ἐκείνης πολυειδώς, νῦν μὲν ἱεραῖς διδασκαλίαις καὶ πατρικοῖς νόμοις καὶ εἰσηγήσεσι, νῦν δὲ μυστικαῖς εὐχαῖς τε καὶ δάκρυσι, καὶ πρὸς τούτοις ταῖς κοιναῖς ὑπὲρ τοῦ νοσοῦντος τῆς Ἐκκλησίας εὐχαῖς καὶ δεήσεσιν, ὧν αὐτὸς καὶ δημιουργὸς καὶ πρύτανις ἦν, ἕως εἰς τέ λο; τὴν δαιμονικὴν ἐνέργειαν πᾶσαν ἀπελάσας ἐκεῖθεν, οὐχ ὑγιὰ μόνον, ἀλλὰ καὶ δίκιμον, ἢ εὐδοκία μοῦντα φερωνύμως ἀπειργάσατο τὸν Εὐδόκιμον, τῇ μεγάλῃ τοῦ Πνεύματος ενεργείᾳ καὶ χάριτι. Σπάνις ἦν ἐλαίου τοῖς μοναχοῖς· ὁ δὲ μέγας τοῦτ' αὐτὸ παρ' ἐκείνων ἀκηκοώς, καὶ τὸ τοῦ πράγματος λογισάμενος ἀναγκαῖον, παρὰ τὸ ταμεῖον ἄγειν ἐκέλευεν· εἰσιὼν τοιγαροῦν, καὶ τῷ ἀγγείῳ τοῦ ἐλαίου μετὰ πίστεως παραστάς, καὶ Θεὸν καλέσας τὸν ἐκ τοῦ μὴ ὄντος πάντα παράγειν ὑπερφυῶς μόνον δυνάμενον, καὶ χειρὶ καὶ τύπῳ σφραγίσας σταυροῦ, τὸν τῆς Σαραφθίας ἐδείκνυ καμψάκην ἐκεῖνον ἄντικρυς, οἷά τις νέος Ηλίας, τοῖς μοναχοῖς· οὐ γὰρ ἐξέλιπεν ὁ τοῦ ἐλαίου κανταῦθα πίθος ὥσπερ κἀκεῖ παρ' ὅλον φημὶ τὸν ἐνιαυτὸν, καίτοι γε καὶ χειρὶ πλουσία παρά τε τοῦ μεγάλου καὶ τῶν μοναχῶν τοῖς ἐντός τε καὶ τοῖς ἐκτὸς ἐξαντλοῦ μενος. Εἶχε μὲν αὖθις ἡ μεγάλη λαύρα τὸν μέγαν Γρη γόριον, τῆς μὲν προστασίας ἐκείνης καὶ τῆς μονῆς ἀποστάντα ταχέως, πρὸς δὲ τὴν φίλην ἡσυχίαν καὶ τὸ φροντιστήριον ἀπιόντα, τῷ τῆς σχολῆς τε καὶ τῆς ἀναχωρήσεως ἔρωτι· ἐπεὶ καὶ τὰ τῆς σωματι κῆς ἔξεως ἤδη Θεοῦ συναιρομένου κρειττόνως έσχεν αὐτῷ, καὶ τὰ τοῦ ἤπατος ὑπενόστει κακά, καὶ οὐ καθείλκε πρὸς ἰατρείας τε καὶ τροφάς άσπερ ερημία καὶ ἀναχώρησις πορίζειν οὐ πέφυκε, καθάπερ δὴ καὶ τὸ πρότερον. Ο δ' ἐκ Καλαβρίας Βαρλαάμ, ἄρτι τότε πρώτως τῇ Ῥωμαίων ἐπὶ κακῷ τῆς ἰδίας και φαλῆς, καὶ δὴ καὶ τῶν αὐτῷ πειθομένων ἐπιδεδημηκὼς, καὶ τὸν φιλόσοφόν τε καὶ μοναχὸν, καὶ πρὸ τούτου τὰ τῆς ὀρθῆς δόξης καὶ τὴν τῆς ἡμετέρας Εκκλησίας συμφωνίαν ὑποκρινόμενος, καὶ πρὸς τοὺς ὁμογενεῖς Λατίνους δογματικῶς ἄρχεται γρά φεῖν, καὶ λογικῶς ὑπὲρ τῆς τοῦ θείου Πνεύματος ἐκπορεύσεως διαλέγεσθαι, τῇ τῶν καθ᾿ ἡμᾶς θεολή των δῆθεν συνιστάμενος δόξῃ, καὶ τοῦ τῆς πίστεως ὅρου καὶ τῶν τοῦ Χριστοῦ λόγων ὑπερμαχῶν· τὸ δὲ ἄρα σόφισμα κατὰ τῆς Ἐκκλησίας μᾶλλον ἦν ἐναρ γὲς, καὶ δέλεαρ κατὰ τὸν εἰπόντα τοῖς ἁπλουστέροις τῷ τῆς δυσσεβείας χαλκῷ περικείμενον. Ἀλλ᾽ οὐχὶ καὶ τὸν τῆς θεολογίας στύλον, τὸν τῆς ἄνω σοφίας μύστην τε καὶ μυσταγωγὸν, τὸν θεῖόν φημι 1 ρηγό ριον, ἐδυνήθη τὰ τοιαῦτα λαθεῖν· πολλοῦ γε καὶ δεῖ· ἀλλὰ καὶ ἀνετάζει λαβὼν μετὰ χεῖρας, καὶ διαγι νώσκει καὶ δικάζει καλῶς, καὶ δείκνυσι τὸν περ πλασμένον ἐν τοῖς γράμμασιν ἔλεγχον δόλον κατὰ τῆς ἀληθείας σαφῆ· τῶν γὰρ Λατίνων, ὡς ἅπαντες ἴσμεν, ἐν τῇ τοῦ Πνεύματος ἐκπορεύσει δύο κατά πᾶσαν ἀνάγκην θεότητος εἰσαγόντων ἀρχὰς, τὸ ἄτοπον ὁ Βαρλαὰμ ἐξελέγχων δῆθεν, κακῷ τὸ κακὸν ἰώμενος ἐν τοῖς ἑαυτοῦ λόγοις ἐφαίνετο, κατὰ δή τινα τρόπον εἰ καὶ μὴ κατ' ἐκείνους καὶ αὐτὸς τὸ ἄτοπον συγχωρῶν· καὶ τὰς μὲν κατὰ τῶν αἱρέσεων συλ. λογιστικὰς ἀποδείξεις τῶν σοφῶν θεολόγων παρα Ἐπεὶ δὲ καὶ τὸ τὰς ἐλαίας μὴ πρὸς καρπούς εῤῥῶσθαι αἴτιον εἶναι τῆς τοῦ ἐλαίου ἐνδείας ἐμάν· θανε, καὶ παρὰ τὸν ἐλαιῶνα σύν γε τοῖς πρεσβυτέροις ἔρχεται καὶ τοῖς μοναχοῖς, καὶ ἐλθὼν ἐπεύχεται, κατασφραγίζει τὰ δένδρα τύπῳ σταυροῦ, ἁγιάζει ο πάντα τὸν χῶρον ἐκεῖνον λιταῖς ἱερεῖς καὶ δεήσεσι καὶ ῥαντισμῷ θείων υδάτων, εἶτα καὶ διδάξας ὡς Εθος τὰ Ἱερᾶς καὶ τὴν ψυχικὴν μάλιστα νουθετήσας ἀκαρπίαν ἐκφεύγειν, ἅτε δὴ τῇ ἀξίνῃ καὶ τῷ πυρὶ προσήκουσαν μάλλον, κατὰ τὸν τοῦ μεγάλου Βα πτιστοῦ καὶ Προδρόμου δηλαδή λόγον, εἰς ἑαυτὸν καὶ τὸ φροντιστήριον ἐπανέρχεται· καὶ τῆς ὥρας ἐπιστάσης, ὦ τοῦ θαύματος! τὰ πολλοῖς ἤδη χρόν νοις οὐκ ἐῤῥωμένα φυτὰ πρὸς καρπούς γόνιμα παρ' ἐλπίδας γε πάσας καὶ καρπῶν καθεωρᾶτο μεστά· ἵνα δὲ καὶ λαμπρότερον εἰς τὸ θαῦμα, καὶ ἡ ἐνεργοῦσα παρὰ τῷ Γρηγορίῳ μεγάλη τοῦ Χριστοῦ δύναμις, ἐκεῖνα τῶν δένδρων μᾶλλον ἐφαίνετο βριθόμενα τοῖς καρποῖς, ὅσοις διερχόμενος ἐκεῖνος προσήγγισεν, ἢ διαλεγόμενος παρ' ἐκείνοις ἔστη, η γραφόμενος, τοὺς δὲ τῶν Ἑλλήνων σοφούς, 'Αριστο ἢ καὶ καθήμενος ὑπὸ τὴν σκιάν. Ἀλλὰ καιρός ἂν εἴη λοιπόν, καὶ τὴν πρὸς τὰς καινας αἱρέσεις μάχην ἐκείνου, καὶ τοὺς μεγάλους ὑπὲρ τῆς θείας χάριτος ἀγῶνας, καὶ τὰ μακρα πα λαίσματα καὶ τοὺς ἄθλους, καθ᾽ ὅσον ἂν εἶοί τε ὦμεν τῷ λόγῳ διαλαβεῖν· πᾶσι μὲν ἐγνωσμένα καὶ πανταχοῦ διαθρυλλούμενα καὶ περιφερόμενα, και οἰκείοις καὶ ἀλλοτρίοις, καὶ τοῖς ἐγγὺς καὶ τοῖς πόρξω, καὶ ὁδοὺς τὰ τῆς διδασκαλίας ἐκείνου κράτος καὶ ὁ λόγος καὶ τὰ σὲπτὰ ταῦτα καὶ θεόπνευστα περιέλαβε γράμματα· πλὴν ὅσον ἀναλαβεῖν καὶ ἡμᾶς καθ' ὅσον οἷόν τε τῷ λόγῳ, καὶ τὰ καιρώ τερα πρὸς ἀνάμνησιν ἀγαγεῖν· εἴη δ᾽ ἂν καὶ τοῦτο τῆς ἐκείνου προστασίας τε καὶ τῆς ἱερᾶς συμμαχίας τέλην φημὶ καὶ Πλάτωνα, καὶ ὅσοι τοῦ κατ' αὐτοὺς συνεδρίου θείους τινὰς καὶ παρὰ Θεοῦ πεφωτισης - νους ἀποκαλῶν· πρὸς δὲ τοὺς τοιούτους κατά της εὐσεβείας φληνάφους λόγους δ γενναῖος ἀντιστῆτας Γρηγόριος αξίους ἑαυτοῦ τε καὶ τῆς ἀληθείας ὑπέρ ἧς καὶ ὁ λόγος, καὶ τῇ μὲν δεδωκώς τὸ κράτος, τὸ δὲ ψεῦδος ἐξελέγξας περιφανῶς, οὕτω τὸν ἀντίπα λον ἄρτι πρώτως ἐπισπᾶται καθ' ἑαυτοῦ, ἢ μᾶλλον τὸν κεκρυμμένον ἀνακαλύπτειν ἄρχεται δόλον ἐκεί του καὶ τὴν ὑπόκρισιν· καὶ γίγνονται προαγώνες οἱονεὶ τῶν μελλόντων ταῦτα τῷ Γρηγορίῳ, καὶ τῶν ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας μεγίστων ἐς ὕστερον ἄθλον και τῆς ἐνστάσεως. Βραχύ τι τὴ μεταξύ, καὶ πρὸς τὴν τῶν πόλεων

ζουσαν ἐκ Θεσσαλονίκης ο Βαρλαὰμ ὁπιών. τε καὶ πρὸς ἔπος, καὶ τοὺς καταπίπτοντας άνορα κ τῆς κακουργίας μετὰ τοῦ προσωπείου καὶ κοποιήσεως ἄρχεται. Τῶν γὰρ καθ᾽ ἡσυχίαν ίνων, καὶ νοερὰν προσευχήν τε καὶ νῆψιν των, τοῖς ἁπλουστέροις δολερῶς προσιών, θητιώντα καὶ φίλον ἐν προσχήματι ταπεινώ ποκρίνεται, καὶ βραχέα τε τῶν περὶ νοερᾶς τῆς εἰσαγωγικῶν τε καὶ προτελείων ιδιωτι τωσὶ καὶ ἁπλῶς παρ' ἐκείνων ἀκούσας, ἐπεὶ εῖν, ἀλλὰ κακουργῆσαί τε καὶ διαβαλεῖν τὸ μενον ἦν αὐτῷ, κατὰ τοὺς ἀναιδεῖς κύνας τὸν άγων σπαράξας τε καὶ κατατεμών, καὶ τὰ μέρη καὶ μόρια κακῶς τοῖς ὁδοῦσι φέρων ἐμπεπηγότα, κατὰ τῶν διδασκάλων αθρόον ; θείας ἐκείνων ἐπιστήμης, τῆς ἱερᾶς φημι χῆς καὶ μυστικῆς θεωρίας χωρεί, αἱρετικοὺς οὺς ἰδίους μυσταγωγούς καὶ τῶν ἱερῶν ἐπί ναισχύντως ἀποκαλῶν. Ἀλλ᾽ ὁ μὲν ἐπί τισι σχρῶν τε καὶ ἐπιῤῥήτων ἐπὶ τοῦ προκαθητῆς κοινῆς τῶν πιστῶν Ἐκκλησίας μετ' ολί λεγχθείς, αίσχιστα τὴν Κωνσταντίνου καταεἰς Θεσσαλονίκην ὑποστρέφει, τῶν αὐτῶν θις ἐχόμενος, καὶ τοῖς κατὰ τῶν μοναχῶν τε 5 ἡσυχίας, μᾶλλον δὲ καὶ τῶν πρώτων αὐτῶν ὅλων, τῶν θεοφόρων φημὶ Πατέρων, ὥσπερ νύμενος καὶ λόγοις καὶ γράμμασι, καὶ τού αὐτοὺς αἰτιωτάτους τοῖς μοναχοῖς εἶναι τῆς ;, πρὸς τοὺς τὴν ἐκείνων προϊσταμένους δι μίαν θρασείς καὶ τολμηρᾷ γλώττη διατεινό- · δὴ καὶ Γρηγόριος ἀκούσας ὁ μέγας τότε, ο τὸν ᾿Αθω καὶ τὴν ἱερὰν λαύραν διατρίβων ἐν · καθὰ δὴ καὶ προϋφην, τοιάδε προφητικῶς οὺς συνόντας ἔφησε μοναχούς· Εγώ, φησί, παρὰ τῶν μακαρίων ἡμῶν Πατέρων φθάσας εθών, ὡς αίρεσις ἐπεισκωμάσει τῇ Χριστοῦ ησίᾳ καὶ αὖθις ἐν γε τῇ καθ᾿ ἡμᾶς γενεί· ὡς μὴ ὠφελον εἰς ἔργον ἐκβαίνουσαν ήδη γίων ἐκείνων τὴν πρόῤῥησιν· οὐδὲ γὰρ ἐνός μηδενός άλλου πλὴν τούτου τὸν ἀρχέκακον αὶ τῶν τοιούτων δημιουργὸν εὐπορῆσαί ποτ' και σχεῖν ἐπιτηδείου τε καὶ σοφοῦ πρὸς και ργάνου· δ δὴ καὶ εἰς ἔργον μετ᾿ ὀλίγον ἐκδὲν τὴν ἐκείνου προφητείαν ἐμφανέστερον τοῖς ιθορᾶται, Ακινδύνου τοῦ κάκιστ' ἀπολωλότος Ο Βαρλαάμ διαδεξαμένου μὲν λύμην, καθὰ η πρὸς εἰρήνην τῶν μοναχῶν, καὶ δὴ καὶ τὴν τῆς πάλαι καὶ Εὐνόμιος τὴν ᾿Αρείου, ἢ καὶ τὴν ούς τε καὶ Διοσκόρου Σέβηρος ο 'Ακέφαλος. δὲ κακίστης τῶν ἀνενεργήτων τούτων, ἢ που ν τε καὶ ἀθέων αἱρέσεως ἀρχηγοῦ γεγονότος, ἄρα καὶ τὴν προσηγορίαν καὶ τούνομα τὸ κατ' ο πονηρὸν συνέδριον ἔσχε, τί τὸ ἐντεῦθεν; σφοδρὸς ἐπικείμενος ἦν ὁ Βαρλαάμ τοῖς με ἐν Θεσσαλονίκη, κατ' αὐτῶν τε καὶ τῆς ἱερᾶς ις ὡσαύτως καὶ λέγων καὶ γράφων, καὶ πολεν είχε κατὰ κόσμον τοὺς αὐτῷ πειθομένους, ὺς δὲ καὶ τῶν μοναστῶν, ὅσοι δηλαδὴ μὴ τῶν συχίας ἦσαν τροφίμων, λόγοι; πειθούς, καὶ τικοῖς κλέμμασι παράγων τοὺς μὴ ταῦτα γεσμένου;· ὁ δὲ τούτοις ἀντιλέγειν ἰσχύων ἀξίως PATROL. GR. GLI. θοῦν τῷ τῆς ἀληθείας ὑγιεῖ λόγῳ, τὴν δὲ κακουρ γίαν καὶ τὴν αἵρεσιν τρανῶς ἐξελέγχειν ἦν οὐδαμοῦ παρ' ἐκείνοις, βουλεύονται κοινῇ συνελθόντες. Ισιδώρου τοῦ θείου δηλαδὴ προκαθημένου τῶν ψήφων, καὶ κινοῦντος καὶ συνάγοντος καὶ βουλευομένου καὶ σπουδάζοντας ταυτὶ πρὸ τῶν ἄλλων, ἅτε δὴ καὶ τῶν ὁμιλητῶν τε καὶ φίλων τὰ πρῶτα φέροντος παρὰ Γρηγορίῳ, καὶ πρώτου τῆς τοῦ Βαρλαάμ και κουργίας εἰς πεῖραν ἰόντος, καὶ τὰς ἀρχὰς τῶν ἐκείνου καθ᾿ ἡμῶν συγγραμμάτων τεθηρευκότος, βουλεύονται τοιγαρούν, Γρηγόριον τὸν σοφὸν μετά τῆς θεολόγου γλώττης καὶ τῆς μεγάλης τοῦ Πνεύ ματος σοφίας, πρὸς ἑαυτοὺς ἐκ τῆς ἀναχωρήσεως καὶ τοῦ ὄρους μετακαλέσασθαι, καὶ φύσει καὶ τέχνῃ και χάριτι θείᾳ δυνάμενον ὑπὲρ ἔτου ἄν τις καὶ τῇ τὰ τοιαῦτα περαίνειν ἀξίως. Γράφουσι τοιγαρ οὖν, καὶ μάλα σπουδαίως ἀξιοῦσι τὸν μέγαν μήτ' αὐτῶν τὴν κοινὴν παραβλέψαι δέησιν καὶ πρεσβείαν, τῶν ἀναγκαιοτάτων καὶ πρώτων οὖσαν, καὶ τῷ τῆς εὐσεβείας λόγῳ κινδυνεύοντι νῦν εἴπερ ποτέ δοῦναι χεῖρα, καὶ τῆς κοινῆς πάντων μητρὸς τῆς Ἐκκλησίας πολεμουμένης προστῆναι. Πείθεται τοῖς τῶν ὁμοτρόπων καὶ ὁμοψύχων ὁ Γρηγόριος λόγοις, και ρὸν εἶναι κρίνας καὶ ἡσυχίας καὶ πολέμου, επειδή καὶ παντὸς ἄλλου πράγματος, κατὰ τὸν σοφὸν Σου λομῶντα· καὶ τὴν ἐρημίαν ἀφεὶς καὶ τὸν ᾿Αθω, οὗτοι γε ἑκὼν καὶ ἑκὼν αὖθις, τὸ μὲν οἷς ἡσυχάζειν ᾑρεῖτο καὶ μὴ πράγματα ἔχειν, τὸ δὲ διὰ τὴν τῶν εἰρημένων ἀνάγκην, τοιαύτην καὶ ὑπὲρ τηλικούτων οὖσαν, ἐφίσταται καὶ μάλα ἡδὺς τοῖς ποθοῦσιν· οἱ καὶ τῶν τοῦ Βαρλαάμ συγγραμμάτων κατὰ τῆς ἀληθείας ἐπιδείξαντες τινα μέρη, τά γε εἰς χεῖρας αὐτοῖς τέως ἰόντα, καὶ τὰ κατ' ἐκεῖνον ὡς εἶχεν ἐξειπόντε; σαφέστερον, ἀμύνειν αὐτοῖς τε καὶ τῷ κοινῷ τῆς τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας ἠξίουν. 'Αλγεί τα σπλάγχνα, καὶ τιτρώσκεται τὴν ψυχήν πως ἂν εἴποις ὁ θεῖος Γρηγόριος, τά τε παρόντα καθορών, καὶ σοφίᾳ καὶ χάριτι Πνεύματος οὐκ ἀμυδρῶς ἤδη προβλέπων τὰ μέλλοντα· διὰ δὴ τοῦτο καὶ τὸν ἀγῶνα καὶ τὸ τὴν ἡσυχίαν ἀπολιπών τοῖς ἀντιῤῥητικοῖς ἠναγκάσθαι χρῆσθαι τῶν λόγων ὀκνῶν καὶ ἀναδυόμε νος, πολύς τις ἦν καὶ ποικίλος, καὶ μηνύματι καὶ λόγοις καὶ φίλοις καὶ τῷ δυναμένῳ καὶ πεφυκότι παντὶ Εκκλησίας ὁμόνοιαν πάσης τὸν Βαρλαάμ εκκαλούμενος· ὁ δὲ τῷ κινοῦντι δαίμονι κάτοχος ήδη γεγο νὼς ὅλος, κἀκείνῳ προσέχων τὸν νοῦν, τῶν πνευ ματικῶν οὐδ᾽ ἐπαίειν ὅλως ἐδύνατο· διὸ καὶ πρ.- ετίθει καθ᾿ ἑκάστην μᾶλλον τῇ βλασφημία τε καὶ τῇ ἔριδι, καὶ τὸ πῦρ ὡς εἶχεν ἀνῆπτε, καὶ πρὸς μά χὴν τὸν λέοντα κινῶν οὐκ ᾔσθάνετο. 'Αλλ' ή θαυμαστὴ ψυχὴ καὶ φιλόσοφος ὄντως, Γρηγόριος ὁ μέγας φημί, οὐδ' οὕτως ἔχοντος ἐκείν δ νου τὴν διόρθωσιν καὶ τὴν μεταβολὴν ἀπογινώσκει ῥᾳδίως· ἀλλ' ἐπεὶ τοὺς διὰ τῶν φίλων συχνούς λύτ γους καὶ τὰς συμβουλάς απράκτους τώρα, καὶ δι' αὐτὸς αὐτοῦ πειρᾶται τὸ τελευταῖον καὶ συμβου λεύει, πολλῶν τε καὶ καλῶν παρόντων τοῖς λόγοις

GREGORII PALAM.R τῆς ἀκαίρου πρὸς τοὺς μοναχοὺς ἔριδος ἀποσχέσθαι, ὁ ἐναντίοις ἐπιχειρεῖς καὶ λέγων καὶ γράφων, καὶ καὶ τοῦ περὶ προσευχῆς καὶ ἡσυχίας, μᾶλλον δὲ τοῦ κατ' αὐτῶν τε τούτων καὶ τῶν ταῦτα διδαξάντων θεοφόρων λέγειν καὶ γράφειν. Οὐ μόνον καὶ γὰρ οὐδὲν οὐδοτιοῦν, φησίν, ἐντεῦθεν προσέσται σοι δόξης, καθὰ δήπουθεν ἐν τοῖς λογισμοῖς ἀκαίρως φαντάζῃ, ἀλλὰ καὶ πρὸς τοὐναντίον ἅπαν περιτραπήσεταί σοι τὰ τῆς μηχανῆς, εὖ ἴσθι· νῦν μὲν γὰρ ἔτι καὶ σοφοῦ τινος καὶ μεγάλου δόξαν ίσχεις παρὰ πᾶσι σχεδὸν τοῖς ἀνθρώποις, καὶ οὐκ ἔστιν δς οὐκ ἐπαινεῖ· χρῶ τοιγαροῦν τοῖς σαυτοῦ, καὶ λέγε καὶ γράφε καὶ φιλοσόφει καὶ δίδασκε τὰ τῆς ἔξω φιλοσοφίας τε καὶ τῶν μαθημάτων, οἷς δήπου και συνετράφης καὶ ἅπερ καλῶς ἤσκησας· καὶ οὔτε τινὰ τὸν προσιστάμενον ἕξεις καὶ ἀντιλέγοντα, πλείστους μὲν οὖν μάλιστα καὶ καλλίστους ἕξεις τοὺς ἀκούοντάς τε καὶ ἑπομένους, καὶ τῇ νῦν οὖσῃ δόξῃ πλεῖστον προσθήσεις, πάντων μετὰ τῶν λόγων καὶ τὴν γνώμην ἐπαινούντων τε καὶ τιμώντων· εἰ δὲ τῶν σῶν ἀφέμενος τούτων, καὶ ἅπερ οἶσθα και θάπερ ἔφην, περὶ τῶν ἀλλοτρίων καὶ ὧν οὐ μεμάθηκας οὐδοπωστιοῦν, ἡσυχίας φημὶ καὶ προσευχῆς καὶ τῶν τοιούτων, ὥσπερ ἐξ ἀντιστρόφου γράφειν καὶ φιλοσοφεῖν καὶ διδάσκειν ἐπιχειροίης, καὶ προσότι τῶν κατὰ τῶν μοναχῶν λοιδοριῶν καὶ τῶν ὕβρεων οὐκ ἀφέξῃ, πρῶτον μὲν οὐδ᾽ ἀκούσεται τις τῶν παρὰ σοῦ νοῦν ἔχον, περὶ ὧν οὐκ οἶσθα λέγειν τε καὶ φιλοσοφεῖν πειρωμένου· Μὴ δέξῃ καὶ γὰρ φιλόσοφον, ὁ ἐμός φησι θεοφόρος φιλόσοφος Ισαάκ, περὶ τῶν καθ᾿ ἡσυχίαν διδάσκοντα. Έπειτ' οὐ μό νον ἄδοξός τις καὶ ἄτιμος καθ᾽ ὑπερβολὴν τοῖς ἡμετέροις διὰ ταῦτα γενήσῃ, ἀλλὰ καὶ ἀποδράσεις αἰσχρῶς, οἶμαι, τὸ τελευταῖον ἀπ' αἰσχύνης ἐντεῦ θεν, καὶ πολύν τινα καὶ ἀκίνητον τὸν μετάμελον ἕξεις. Ταῦτα πρὸς ἐκεῖνον οὕτω σοφῶς τε καὶ θεοπνεύσ στως εἰρηκότος τοῦ Γρηγορίου, & δὴ καὶ ἐς ὕστερον κατὰ τὸν ἐκείνου λόγον ἐξέβη, καθάπερ ίσμεν, ὁ Βαρλαὰμ οὐδὲν ἧττον Βαρλαάμ ἦν καὶ αὖθις, τοῖς αὐτ τοῖς ἢ καὶ χείροσιν ἐπιχειρῶν καθ᾿ ἑκάστην, καὶ πᾶσι λόγοις καὶ συγγράμμασιν ἀναίδην κατὰ τῆς Ἐκκλησίας καὶ τῶν ταύτης ἱερῶν τε καὶ μυστικῶν ἀσελγαίνων· ὅθεν καὶ τῆς ἐπιστροφῆς ἐκείνου καὶ τῆς διορθώσεως ἀπογνούς καθάπαξ, ἐξ ἀνάγκης καὶ αὐτὸς ἐπὶ τὸ γράφειν ἔρχεται, καὶ λόγοις ἱεροῖς τοὺς βεβήλους ἀνατρέπειν τῶν λόγων, ἵνα μὴ τῆς και κίστης αἱρέσεως καθάπερ εἴ τινος ψυχοφθόρου λύο μης ἄλλοις ἀπ᾿ ἄλλων μεταδιδομένη;, καὶ καθ' ἑκάστην εἰς τὰ πρόσω χωρούσης, δυσίατον ἢ καὶ ἀνίατον ἐπ' ἐσχάτων κατασταίη τὸ πάθος. Τούτο καὶ τῷ Βαρλαάμ πρὸς γνῶσιν ἐλθὸν, οὐ μικρὸν ἐφόβησέ τε καὶ συνετάραξεν· ἀμέλει καὶ τῷ μεγάλῳ προσιών, μεθ' ὅσης ἄν τις εἶπε τῆς κολακείας καὶ ὑποκρίσεως, Εγώ σε, φησί, καὶ στὸν καὶ μέγαν καὶ θαυμαστὸν ἐν πᾶσιν εἰδὼς, οὐ παύομαι τοῦτ' αὐτὸ πρὸς πάντας καθ᾿ ἑκάστην βοῶν, καὶ πάσῃ καὶ ψυχῇ καὶ γλώττη τοῖς ἐπαίνοις τοῖς κατὰ σοῦ χρώμενος· σὺ δ' οὐκ οἶδ' ὅ τι μαθών, καὶ τίνας κατ' ἐμοῦ τους λογισμούς ίσχων, πᾶσι κατ᾿ ἐμοῦ ταῖς η πάντα κάλων, δ δὴ λέγεται, κινῶν· καίτοι γε μήτε τῷ κοινῷ λυμαινομένῳ μηδοτιοῦν, οὐδὲ γὰρ ἂν ποτέ τις ἐξελέγξαι, μήτ' ἰδίᾳ γε κατὰ σοῦ καὶ τῶν σῶν χωροῦντος, πως γάρ; τοῦ τοῖς σοῖς ἀεὶ μᾶλλον διδόντος ἐπαίνοις, καθὰ δὴ καὶ προἔφην, ἀλλὰ πρὸς ἄλλους τινὰς μᾶλλον βλέποντος, καὶ κατ' ἐκείνων ἰδίᾳ καὶ λόγοις χρωμένου καὶ γράμμασι. Καὶ ταῦτα μὲν μετὰ τῆς φίλης ὑποκρίσεως καὶ τοῦ ψεύδους ὁ Βαρλαάμ. Οἷα δ' ὁ τῆς ἀληθείας αύ θις φίλος και μαθητής, πολλῶν τε καὶ κοινῶν ἀμφοτέροις παρόντων φίλων, ἀντεπήγαγε τοῖς παρ' ἐκείνου ῥηθεῖσιν; Ορα δὴ τῆς καλῆς ἐκείνης γλώτ της θαυμαστῶς λεγούσης καὶ πάλιν ἀκούειν 0:2 ἔστι τὸ παράπαν συνοῖσον, οὐδ᾽ ἀγαθόν, φησί, μάλ. λον μὲν οὖν καὶ λίαν ἐπιβλαβές ἅπασι τὸ ζητείν ἐν λόγεις τὰ ὑπὲρ λόγον· καὶ τὰ μυστικὰ τῷ δήμιο προβάλλεσθαι, καὶ μειρακίων ἀκοαῖς ἐκδιδόνα: ταῦτε καὶ διανοίαις, καὶ τοὺς μιγάδας τοῖς μονάζουσιν ἐπεγείρειν, καὶ γαληνιώσῃ νῦν ὑπέρ ποτε κατά τὴν ὁμολογίαν τῆς πίστεως ἀφορμὰς ὑποβάλλειν οὐ μικροῦ κυκεῶνος τῇ τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίᾳ. τούτ' οἶμαι καὶ σοὶ μέμψιν οἴαει, καὶ μέσος παρά πάντων ἐποίσει, καὶ πειρασμὸν οὗτοι φορητόν, ὡς ἔγωγε πάνυ πείθομαι, καθά σοι καὶ πρότερον εἶπον, παρίημι γὰρ τὴν ἀφανή βλάβην νῦν ὅση τείνει προς τὴν ψυχήν. Ὅτι δὲ φῂς πρὸς ἄλλους, ἀλλ᾽ οὐ πρὸς ἐμὲ τὰς σὰς εἶναι λοιδορίας καὶ τὰ συγγράμματα, ἐπεὶ τὴν εὐσέβειαν πάντες μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ὡς μητέρα κοινὴν ἔχομεν, πῶς ἐστι δυνατὸν ὑβριζομ: νου τινὸς κατ' αὐτὴν εἰρηνικὸν εἶναι τὸν ἕτερον; εἰ μή που καταφρονῶν οὗτος τῆς τοῦ Θεοῦ δόξης, καὶ τὴν οἰκείαν δόξαν παντὶ τρόπῳ περιποιούμενος, με λέγειν κατά τινος πάντοτε σπεύδει, κἂν ὑπὲρ εύστ βείας ὁ λόγος ᾖ, ἵνα μὴ καθ᾿ ἑαυτοῦ τους τε ἄλλους καὶ τὸν ἀντιλέγοντα διεγείρῃ; Ἐγὼ γοῦν ἀκριβά στατα γινώσκω ὅτι πολλοί μοι καὶ μέμψονται καὶ λοιδορήσουσι, καὶ ἄλλοι ἄλλα τινὰ πρὸς τὸν οἰκεῖον ἕκαστος σκοπὸν ἢ τὴν γνῶσιν ἐροῦσι κατ' ἐμοῦ, καὶ αὐτὸς δὲ σὺ ὁ τὴν ὑπόθεσιν κεκινηκὼς ἐκβαλεῖν σπουδάσεις τὸ ὄνομά μου ὡς πονηρόν, ἀλλ' οὐδέν μοι περὶ τῶν τοιούτων μέλλει· οἶδα γὰρ καὶ πεπλη ροφόρημαι τῇ χάριτι τοῦ Χριστοῦ, ὑπὲρ τῆς ἐν Θεῷ ἀληθείας εἶναί μοι τὸν ἀγῶνα καὶ τὴν σπουδήν. αἱροῦμαι δὲ μᾶλλον συνυβρίζεσθαι ταῦτα πάσχουσι τοῖς διὰ τὸν Θεὸν πτωχεῖς καὶ εὐτελέσιν ἀδελφοῖς, ἢ πρόσκαιρον ἔχειν εὐφημία; καὶ δόξης ἀνθρωπίνης ἀπόλαυσιν· κατὰ Χριστὸν ζώντων ὀνειδισμὸν, τῶν τοῦ κόσμου παντὸς θησαυρῶν.» Εννέα μὲν οὖν οἱ πάντες ἐμοῦ τῷ σοφῷ την καῦτα συντάττονται λόγοι κατά γε τῶν ψευδῶν λόγων καὶ τῆς διεστραμμένης τοῦ Βαρλαάμ δόξης, ὑπὲρ τῆς κατ' εὐσέβειαν δ᾽ ἀληθείας οικειότερον εἰπεῖν μᾶλλον, καὶ τῶν ταὐτῆς τροφίμων, εἰς τρεῖς διῃρημένοι τριάδας· εἰσί γε μὴν οὐ κατ᾿ αὐτὸ καὶ ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς ὁμοίως διὰ πάντων πάντες εκδεδο· μένοι· ἡ γὰρ ἂν οὐδ' εἰς ἀριθμούς τε καὶ τάξιν οὕτω διῄρηντο· ἀλλὰ τὴν μὲν ἱερὰν ἡσυχίαν ὁμοῦ κριτ στανται πάντες, καὶ ὡς εἰς σκοπὸν αὐτήν τε ταύτην

ENCOMIUM AUGT. PHILOTHEO CP. ς καλῶς τε καὶ ἀξίως αὐτὴν μετιόντας ώσανεί τουτων λόγων, τάς τε προτάσεις αὐτῶν καὶ τὰ π. Διήρηνται δ' ὡς ἔφην τόνδε τὸν τρόπον· γὰρ πρότεροι τρεις περί τε λόγων τῶν ἔξω ;, καὶ ὅπως, καὶ μέχρι πόσου Χριστιανοῖς ; χρηστέον, ἔστι τε περὶ φυλακῆς νοῦ, καὶ ὡς εντελές τοῖς σπεύδουσιν ἡσυχάζειν Ινδον τοῦ κς ἐκείνων κατέχειν πειράσθαι· καὶ δὴ καὶ ωτὸς θείου καὶ φωτισμοῦ, καὶ ἱερᾶς εὐδαι καὶ τῆς ἐν Χριστῷ τελειότητος, πρὸ τοῦ ιρλαὰμ λόγους αὐτοὺς ἐκείνους ὡς εἶχον εἰς ἐλθεῖν ἐκδίδονται δηλαδὴ τῷ μεγάλη, παρά ιιληκότων ἐκείνως ἔτι μόνον τὰ ἐκείνων ἀκη-· καὶ πρός γε τούτοις τὰ κατὰ τῶν μοναχῶν ; ἱερᾶς ἡσυχίας ὑπ' ἐκείνου γλώττη ψευδεῖ θρασείᾳ διαθρυλλούμενα κάκιστα, καθά καὶ αἱ προγεγραμμέναι τῶν τριῶν ἐρωτήσεις ὑποδεικνύουσιν εναργέστερον. Οἱ δὲ μετ' ς τρεῖς αὖθις, οὓς δὴ καὶ ὑστέρους αὐτὸς φει, καίτοι γε δευτέρους όντας μᾶλλον τῇ ἐπεὶ μηδ' ἐπὶ τῆς οἰκείας αὐτοὺς ὁ ἀντίπα ἧκε τάξεως μένειν, καὶ τὴν ἑτέραν ἀναγκάτερον προστεθῆναι τούτοι: τριάδα τῶν λόγων, · δευτέρων κατὰ τῆς ἀληθείας αὐτοῦ συγκ άτων· τοῖς γοῦν ὑστέροις τουτοισὶ τρισὶ καὶ ως ὁ μέγας ἐχρήσατο κατ' αὐτῶν ἐκείνων τῶν ιρλαάμ φημι πρώτων λόγων, αὐτὸς δι' εαυ γγεγονώς τούτοις, εἰς Ἰταλίαν ἀποδημοῦντος ', καὶ τοὺς μὲν θαυμαστῶς ἐξελέγξας καὶ ψας, άλλα τα πλείστα, καὶ δὴ καὶ τὴν ἐκ τῆς ειδείας γνῶσιν σωτήριον εἶναι γνῶσιν λης, καὶ διδάξας μάλα καὶ σοφῶς τε καὶ θείως, ίντως σωτήριος γνῶσις, καὶ ἐν κρυπτῷ τοῦ οσευχὴ καὶ πνευματικὴ τοῦ Θεοῦ λατρεία· · τὰ ταύτης ἰδιώματα καὶ γνωρίσματα· καὶ τοῦ ἱεροῦ φωτὸς ἐκείνου θεῖόν τε καὶ ἀπόρ θέαμα· καὶ ὅτι μόνοις γε γνωστὸν ἀσφαλῶς είνου κάλλιστά τε καὶ ὑψηλότατα κατὰ χάριν επειραμένοις. συμπεράσματα, καὶ τὸν τῶν ἐκβαινόντων ἐντεῦθεν ἀτόπων ἐσμὸν ἐξελέγχοντας. μάλα γενναίως, καὶ περὶ θεώσεως καὶ θείου φωτός αὖθις ύψηλῶς τε και θείς ἄγαν διδάσκοντας, τοὺς δυναμένους πιστῶς φημι διακούειν ἐκείνων καὶ συνιέναι· οὓς δήπου καὶ Χριστὸς αὐτὲς εἰς ἀκρόασιν προκαλούμενος πά λαι τῶν θείων καὶ ὑψηλῶν ἔλεγεν· Ο έχων ώτα ἀκούειν ἀκουέτω 10. ) και, «Ο δυνάμενος χωρείν αὖθις χωρείτω 11. ο οἱ γὰρ λοιποί, φησί, βλέποντες οὐ βλέπουσι, καὶ ἀκούοντες οὐκ ἀκούουσιν, οὐδὲ συν ιοῦσι κατὰ τὴν προφητείαν· «Ακοῇ ἀκούσετε, καὶ οὐ μὴ συνῆτε 11, η διαρρήδην βοῶσαν, καὶ • Βλέποντες βλέψετε, καὶ οὐ μὴ ίδητε 11. Εἰ δ' ὁ Βαρλαάμ υποστρέψας ἐκ τῆς πρεεἰς γνῶσιν γένοιτο τῶν ὑπὸ τοῦ μεγάλου κατά στοῦ λόγων καὶ τῆς αἱρέσεως ἀξίως τε γεγεον, μεταπλάττει μὲν καὶ μεταποιεῖ τὰ πλεῖ. ἐν ἑαυτοῦ λόγων, τοὺς ἐλέγχους καὶ τὴν ἀτος ῆθεν ἐκφεύγων· ἀπὸ κρημνοῦ δὲ μᾶλλον εἰ τον εἰπεῖν εἰς κρημνὸν καὶ βόθρον ἐμπίπτων· κ καὶ γὰρ ἀεὶ τὰ τοῦ ψεύδους, οὐδέποτε τοῦ καὶ τῆς ἀληθείας, ἀλλὰ τῶν ἑκατέρωθεν · κρημνών γιγνόμενα· κατὰ Μασαλιανών δ' · ἐς ὕστερον ἐπιγράφει πρὸς τὴν τῶν πολλῶν την, δ δὴ καὶ μᾶλλον πρὸς ἔρευναν καὶ ζήτητῶν τὸν ἀναιρέτην αὖθις τοῦ ψεύδους, Γρηφημὶ τὸν σοφόν, ἐρεθίσαν, καὶ συλλαβεῖν κα καὶ συμπλακήναι τὸ δεύτερον λογικώς τε ευματικώς αὖθις ποιεί, καὶ τρέψασθαι κατά ;, καὶ τὸ τρόπαιον κατ' ἐκείνων ἐντελὲς ἀνα- · τοὺς τελευταίους τρεῖς, ὡς ἐξ ἄλλης ἀρχῆς κατὰ τῶν δευτέρων ἐξενεγκόντα, τοῦ Βαρλαάμ ᾿Αλλὰ τί ἄν τις εἰπὼν, ὦ θεία καὶ ἱερὰ κεφαλή. περὶ τῶν ἱερῶν σου τουτωνὶ λόγων! οὗτοι καὶ γὰρ ἂν ἱεροὶ λέγοιντο λόγοι κυρίως, μᾶλλον δ' ἱεροὶ μὲν πάντες οἱ περὶ θείων τε καὶ ἱερῶν διεξιόντες ὡσε αύτως πραγμάτων, οἱ δ᾽ οὐχὶ ἱεροὶ κατ' ἐκείνους μόνον, ἀλλὰ καὶ ἱερῶν ἱεροὶ καλοῖντ᾽ ἂν δικαίως. ὥσπερ ἅγιά τινα ἁγίων, καὶ ᾆσμα ασμάτων, φησί τις τῶν ὑψηλῶν θεολόγων, εμπεριεκτικώτερα γάρ καὶ κυριώτερα· τί γοῦν περὶ τῶν ἱερωτάτων σου τούτων ἂν εἴποιμεν λόγων; καὶ πῶς καθυπογράψου μεν ἐκείνους τῷ λόγῳ; Η τοῦτο καὶ περίεργον μὲν ἂν εἴη καὶ περιττόν πως πρός γε τῷ ἀδυνάτῳ, καὶ δὴ καὶ τοῦ σκοποῦ καὶ τῆς ὥρας ἔξω· πρὸς αὐτοὺς δ' ἐκείνους μᾶλλον, καὶ τὴν ἐκεῖθεν ἀναβλύζουσαν πηγὴν τῆς ἀθανασίας παραπέμψομεν τοὺς τὰ τοι αῦτα διψῶντας, ὅσον ἀνοίξωσι τὸ στόμα τῆς διατ νοίας ἐκεῖθεν ἐλκύσοντας, ἢ κατὰ τὸν αὐτὸν εἰπεῖν θεολόγον αὖθις, ὅσον ἂν καθαρθώσι φαντασθε σομένους· καὶ ὅσον ἂν φαντασθῶσιν ἀγαπήσον τας, καὶ ὅσον ἂν ἀγαπήσωσιν αὖθις νοήσοντας, κἂν ἀγανακτῶσι τινὲς πάλιν τῇ θεότητι καὶ τῇ θεοποιῷ στενοχωρούμενοι χάριτι· ἡμεῖς δ' ἐκεῖνο μόνον τοῖς εἰρημένοις προσθήσομεν. Πολλῶν τινων καὶ μεγάλων κατά διαφόρους αἰτίας καὶ χρόνους Πνεύματι θείῳ περὶ τῶν τοιούτων ὑψηλῶς εἰπόντων καὶ φιλοσοφησάντων, καὶ τῶν μὲν τῷδε μέρει, τῶν δ' ἐκείνῳ, τῶν δέ τισι, τῶν δὲ πλείστοις ἑαυτούς δεδωκότων τῷ λόγῳ, τοῖς πᾶτε δ' ἑνός τινος μηδενός τῶν τε πρὸ ἡμῶν καὶ τῶν ἀρχαίων ἐπεξιόντος κατά ταυτά, μόνο; οὑτοσὶν ἐξ ἁπάντων καὶ μετὰ πάντας. τὰ πάντων οὕτω θαυμαστῶν εἰς ἐν συνελοχώ; καθεωράθη, ἐκεῖνα λαμπρῶς τε καὶ μετὰ πολλές τῆς ἐπιστήμης καὶ τῆς ἐλευθερίας εἰς πλάτος έξει πὼν καὶ λογογραφήσας, και προσέτι τὰ διὰ πείρας ὑπερφυῶς ἐγνωσμένα ἀκαταλλήλως συνάψας, καὶ οἱονεὶ διαλευκάνας καὶ ἀναπτύξας ἅπερ κεφαλαιω δῶς ἐκεῖνοι καὶ κατὰ σύνοψιν εἶπον. Καὶ τὰ μὲν οὐ δεῖς ἐστισοῦν ἂν εἴπῃ τῶν πάντων μὴ τοῦ θείου Πνεύματος ἄντικρυς είναι λόγους, εἰ μὴ Πνεύματος τὸ παράπαν αὐτὸς ἄμοιρος εἴη, διὰ στομάτων ὑπερ φυῶς ἀνθρωπίνων ῥηθέντας· τὰ δὲ νοῦν Χριστοῦ πεφυκέναι καὶ Πνεῦμα, καινῶς τε καὶ ὑπὲρ λόγον ἀνθρωπίνης διανοία; καὶ γλώττης ἄνευ λαλοῦντα, Gath. τι, 15. 11 Matth. Σις, 19 ** Matth. x111, T4. ts ibisl.

καὶ τὴν ἀκοὴν καταπλήττοντα, καὶ τὴν διάνοιαν ἡ ἡσυχίας ὁμοῦ καὶ τῆς κατ᾿ εὐσέβειαν ἀληθείας ἐξιστάντα, ἀθρόον τῆς γῆς τε μετατιθέντα τὸν ἄνω θρωπον, καὶ πάσχειν μέν τι καινὸν καὶ ἀνερμήνευτου πάθος ποιοῦντα, οὐκ εἰδέναι δ' ἀσφαλῶς ὅ τι πάσχει· ἢ καὶ εἰδέναι μὲν, οὐ πεφυκέναι δὲ φράζειν· καὶ τὸ καινότερον, οὐδ' ἀπαλλαγῆναι δυνάμε νον τῆς ἱερᾶς κατοχῆς ἐκείνης καὶ θείας μανίας οὐδ᾽ εὐχερῶς ἀποστῆναι τῆς ὁμιλίας καὶ θεωρίας ἐκείνων· μᾶλλον δὲ καὶ διαστάντα μικρὸν ὑπὸ τῆς τοῦ σώματος ἀνάγκης τὸν ἐκείνοις εαλωκότα, τῶν αὐτῶν αὖθις τάχιστα γίγνεσθαι μετά πολλής τινο; τῆς ἐπιθυμίας, καὶ καινοῖς τισιν αὖθις ὡς ἐξ ἄλλης ἀρχῆς δοκεῖν ὁμιλεῖν, καὶ ὧν οὐδέπω πρὸς ὁμιλίαν τε καὶ γνῶσιν πρότερον ἧκε, καὶ ἀεὶ τὰ αὐτὰ περὶ τὰ αὐτὰ συμβαίνειν, καὶ κύκλον ἀδιεξιτήτως τινὰ στρέφειν, καὶ κόρον οὐδαμοῦ πεφηνέναι, καὶ τὴν ἐπιθυμίαν ἐπιτείνεσθαι καθ᾿ ἑκάστην· καὶ χαίρειν μὲν καὶ διανίστασθαι τὴν ψυχὴν τῷ μήκει καὶ τῷ τόνῳ καὶ δρόμῳ τοῦ λόγου, ἀλγεῖν δ' ὡσανεὶ καὶ δυσχεραίνειν, ὅτι γε καὶ εἰς τέλος ἥκει ποτὲ τὰ τοιαῦτα, καὶ μὴ μᾶλλον ἀτέλεστά πως καὶ ἀέννας, καὶ αὐτῷ γε τῷ ποσῷ φημι καὶ τῷ μέτρῳ τυγχάναι, συνεκτεινόμενα τῷ τῆς ἐπιθυμίας αὐτῶν ἀπορέστῳ, τοσοῦτόν εἰσι. Καὶ τὰ μὲν τῶν θεοφόρων διδασκάλων ἐκεῖνα, τὰ μὲν τοῖς εἰσαγωγικοῖς εἰς θεωρίαν εἰσὶ κατάλληλα, τὰ δὲ τοῖς κατ' αὐτὴν τελείοις τε καὶ δοκίμοις· καὶ οὐκ ἂν εὔροις τὰ αὐτὰ πεφυκότα πρὸς πάντας, ἀλλὰ διῄρηνται μάλα καὶ λόγῳ καὶ νῷ καὶ ἁπλῶς γε τοῖς πᾶσι. Τὰ δὲ τοῦ φίλου τουτοιῖ καὶ ὁμιλητοῦ καὶ συναγωνιστοῦ τῶν – γενναίων ἐκείνων ὑψηλὰ μέν εἰσι τοῖς ὑψηλοῖς καὶ ἄνω βεβηκόσι καὶ τελείοις ὁμοῦ πάντα, ὡς μηδε μίαν ὑπερβολὴν καταλείπειν, οὕτω δ' αὖ τοῖς ἀτελέσι καὶ πρὸς θεωρίαν εἰσαγωγικοίς κατάλληλα πάνθ᾽ ὁμοῦ καὶ ξυμπεφυκότα, ὡς μηδὲ λέγειν ἐξεῖναι. Καὶ τί χρή λέγειν, ἄνθρωπο τοῦ Θεοῦ! ὅπου γε και πρακτικούς πάντας, καὶ τοὺς λόγου μετόχους, καὶ σοφοὺς καὶ ἰδιώτας, καὶ νέους καὶ γέροντας, καὶ πάντας ὁμοῦ χειρωσάμενος τούτοις ἔχεις; καὶ πᾶσι κατάλληλον σεαυτὸν ὑπερφυῶς τοῖς χρωμένοις παρέχεις, οὐ δογματίζων μόνον καὶ τὰ ὑπερφυξ καὶ ἀπόῤῥητα ξυντιθεὶς ἐκεῖνα, ἀλλὰ καὶ τὸν ἠθικόν τε καὶ ἁπλούστερον λόγον, καὶ τὰς τῶν Γραφῶν ἐξη γήσεις ἐκ τῶν τοῦ Πνεύματος πηγῶν ἀεννάως προς χέων, ὥσπερ τὸ μάννα φασὶν ἐκεῖνο τὸ ἱερὸν, και νῶς ἐν ἐρήμῳ πάλαι τὸν Ἰσραὴλ τρέφον, καὶ πᾶσι τα πάντα γιγνόμενον πρὸς τροφήν, καὶ κατάλλης λον και ξυμπεφυκὸς ἐν ἑκάστῳ ἔν τε τῷ ἱσταμένῳ τῆς χρείας· ἐπειδὴ καὶ αὐτὸς τὸ ἀληθινὸν μάννα τὸν Χριστὸν ἔνδον ἀναβλύζον ἀεννάως ἔσχες ἐν τῇ καρδίᾳ, ἢ τό γε ἀληθέστερον εἰπεῖν, μᾶλλον ἔχεις, οὗ τύπος τις ἦν ἐκεῖνο τὸ μάννα καὶ σύμβολον· οὐδὲ γὰρ ἔχω τι πλέον καὶ φήσω, οὐδὲ μηχανή είς γε πρόσεστιν, ὥστε καὶ τὴν ψυχὴν αὐτὴν ἐκείνην ἐμαυτοῦ τῷ λόγῳ καὶ τοῖς γράμμασιν ἂν ἐγχαράξαι, μετὰ τῶν ἰδίων αὐτῆς περὶ σὲ καὶ τὰ σὰ ταυτί παθῶν τε καὶ κινημάτων· εἶεν. Τούτων δ' ούτωσι προκεχωρηκότων, καὶ οὕτω μεγάλους τινὰς καὶ θαυμαστοὺς ὑπέρ τε τῆς ἱερᾶς πρὸς τὸν ταύτης πολέμιον ἐκδεδωκότος τοῦ μεγάλου τοὺς λόγους, καὶ ὡς οὐδ' ἂν αὐτός ποτε προσεδόκησε, τί γίνεται; καὶ πῆ τὰ τοῦ καινοῦ καταλήγει τούτου πολέμου; Πάντων ὁ χρηστὸς ἀπέμενος Βαρλαάμ, καὶ τοῦ πρὸς τοὺς ἄλλους ἑαυτὸν ἀποστήσας πολέ μου, καὶ τοῦ λέγειν καὶ λογογραφεῖν κατ' ἐκείνων ὥσπερ δήπου καὶ πρόσθεν, ὅλος ἑξῆς κατὰ Γρηγο βίου χωρεῖ, καὶ πρὸς αὐτὸν, ὡς τοῦ λόγου προστάτην γενναίον, πᾶσαν ἀναιρεῖται τὴν μάχην· καπειδὴ κατὰ πρόσωπον μὲν ἐπιένα: καὶ βάλλειν οὐκ εἶχεν • Ω; γὰρ βέλος ἰσχυροτέρῳ προσπεσόν, φησὶν, ἀπε κρούσθη, καὶ ὡς κάλως ῥαγεὶς ὑπεχώρησε· τοιούτερ καὶ γὰρ τῷ προστάτῃ τῆς εὐσεβείας ἐνέτυχε· τὰ δὲ τῆς μηχανῆς καὶ τοῦ δόλου χώραν οὐκέτι παρ' ἐκεί νοις οὐδοτιοῦν εἶχεν αὐτῷ, πάλαι καλῶς ἐξεληλεγ μένα, καὶ κατ' αὐτοῦ πάνθ' ὁμοῦ συστραφέντα, τοὺς ἐμοὺς καταλιπών Θεσσαλονικέα;, καὶ τὸ που λιτικὸν καὶ ὁμόγνωμόν τε καὶ σύμπνουν καὶ τὴν ἔνστασιν, καὶ τὸν ὑπὲρ τοῦ καλοῦ καὶ τοῦ δικαίου, καὶ μάλιστα τὸν ὑπὲρ ἀρετῆς καὶ τῶν ἱερῶν ἐκείνων πτοηθεὶς ζῆλον, τὴν Κωνσταντίνου καὶ αὖθις καταλαμβάνει, τῇ τε φιλίᾳ θαῤῥῶν τοῦ προεστηκότος τηνικαῦτα τῆς τῶν πιστῶν κοινῆς Ἐκκλησίας, καὶ τῶν περὶ αὐτόν τισιν οὐκ ὀλίγοις, καὶ ὅτι μὴ καλῶς τε καὶ φιλίως εἶχον ἐκεῖνοι πάλαι πρὸς τοὺς καθ ἡσυχίαν ἑαυτοῖς τε καὶ μόνῳ Θεῷ ζῶντας· ὑφ' ὧν φασι καὶ τὴν ἀρχὴν κατὰ τῶν τὰ θεῖα φιλοσοφούν των μοναστῶν τὸν κενὸν φιλόσοφον τουτονὶ κακώς διερεθισθῆναι, διαφθονουμένων τῷ περιφανεῖ τῆς ἐν εὐτελείᾳ δόξης ἐκείνων, καὶ βουλομένων σὺν τοῖς ἄλλοις καὶ κόλακας καὶ προσκυνητὰς ἀγεννεί; και τούτους κεκτῆσθαι. Ἀλλ᾽ οἷον δή με μικροῦ καὶ διέλαθε μεταξὺ τῶν ῥηθέντων κείμενον. Τρεῖς ἐνιαυ τοὺς ὅλους ἐν Θεσσαλονίκῃ διατετριφὼς ὁ σοφές ἤδη, καθ᾽ οὖς ὑπὲρ τῆς κατ' εὐσέβειαν ἀληθείας τὰ προῤῥηθέντα καὶ λέγων καὶ γράφων ἐσπούδαζε, τὸ πλεῖστον κὰν τούτοις ἦν τῷ συντρόφῳ πένθει καὶ τῇ μονώσει νέμων καὶ ἡσυχία, καὶ καθ᾿ ἑαυτὸν, ὡς ειώθει, τῷ Θεῷ συγγινόμενος· καὶ ἐπειδὴ τὴν φίλην ἐρημίαν οὐκ εἶχε, καὶ τὴν ἐξ ἀνθρώπων ἀνεπιτή δευτον ἀναχώρησιν, οἰκίσκον ἑαυτῷ κατασκευάσας τὸν πάντων ἐνδότατον, καὶ οἷον καὶ κτύποις καὶ θορύβοις καὶ πάσαις ὁμιλίαις ἀνεπιχείρητον εἶναι, τῶν πάντων ἀναχωρῶν ἦν ἐκεῖ, καὶ τὰ τῆς ἐρημίας νύκτωρ καὶ μεθ' ἡμέραν καθ' ὅσον οἷός τε ἦν ἑαυτῷ μνηστευόμενος. Καθῆστο μὲν οὖν ἡσυχάζων ὁ μέγας ἐκεῖ, καὶ τῷ Θεῷ μυστικῶς προσευχόμενος· οἱ δ' ὁμιληταὶ καὶ συνασκηταὶ τῶν τοιούτων παρά γε τῷ θαυμαστῷ Ἰσιδώρῳ παννύχιοι πάντες ἀγρυπνοῦντες τε καὶ ψάλλοντες ἦσαν ὁμοῦ, καὶ ᾿Αντωνίῳ τῷ κοινῷ φημι καθηγητῇ καὶ πατρὶ τὰ εἰκότα πανηγυρίζοντες· ἑσπέρα καὶ γὰρ ἦν ἐκείνη τῆς νομιζομένης αὐτῷ δι' ἔτους κοινῆς πανηγύρεως· ἧς οὐδ' αὐτὸς οὗτος ὁ μέγας ἀπῆν, ὦ τοῦ θαύματος! ἀλλὰ καὶ περὴν λαμπρώς μάλα μετὰ τοῦ σχήματος, καὶ συνεορτάζων καὶ συνεργῶν, καὶ διαιτῶν δικαίως ἀμφοτέροις τοῖ; μέρεσιν. Εὐχομένῳ καὶ γὰρ ἐκεῖ τῷ Γρηγορίῳ καθ'

ιν, ὡς ἔφην, φῶς μὲν ἀθρόον θεῖον ἐπιδημεί σθαι· βαρύτατα καὶ γὰρ ὡς εἰκὸς πρὸς ταύτην ριλάμπει συνήθως, τῷ δὲ μεγάλῳ τούτῳ φωτὶ ἕξειν ἐκείνην, μὴ προσορᾷν ἔχουσαν τὸν ἀδελφὸν καὶ ντώνιος ὁ μέγας ἄρα συνἦν· ὃς καὶ τῷ Γρη- πατέρα, μηδὲ προσλαλεῖν τὰ τελευταῖα καὶ ἥδιστα, κατ' ὀφθαλμοὺς παραστάς, Καλὴ μὲν, ἔλεγε, πρὸς ταῖς ἐσχάταις μετ' ὀλίγον ἂν γενομένην ἀνακαθ᾿ ἡσυχίαν τοῦ νοῦ προσευχή, τῆς ψυχῆς πνοαίς. Ὁ δὲ Πνεύματι θείῳ τὸ μέλλον ἐναργώς ἱπτικὸν ἀποσμήχουσα, καὶ τῆς τῶν ἀποῤῥή προορῶν, Αλλ' οὐ χρεία γε τῶν τοιούτων, μάλα θαρ ποκαλύψεως ἀξιοῦσα καὶ θέας, ἀναγκαῖον δ' βούντως πρὸς ἐκείνους φησίν· ἐλευσόμεθα καὶ γὰρ ρῷ καὶ τὸ συνεἶναι καὶ κοινωνεῖν εὐχῆς τε ἡμεῖς Θεοῦ βουλομένου καὶ πρὸ τῆς αὐτῆς τελευτής. ιλμῳδίας, καὶ τῶν ἄλλων πρὸς τούτοις φημὶ Καὶ ὁ μὲν εἶπε· τὸ δὲ καὶ τετελεσμένον ἦν ύπερπνευματικῶν τοῖς ὁμοτρόποις τῶν ἀδελφῶν· φυῶς ἄγαν καὶ θαυμαστῶς· ἔτι καὶ γὰρ ἀποδημούν τοιγαροῦν καὶ νῦν πρὸς ἐκείνους ἀγρυπνοῦν- τος ἐκείνου, ἑσπέρα μὲν ἦν καθ᾽ ἣν δήπου καὶ τὰ · καὶ ψάλλοντας ἀπελθεῖν, τῆς σῆς ἐπιστασίας τῆς ἱερᾶς μεταστάσεως ἡμῖν τῇ Θεομήτορι τελεῖν τους ὡς μάλιστα. Καὶ ὁ μὲν ταῦτα τὸν φίλον ἔθος· ἡ δὲ Θεοδότη πρὸς τὴν ἀναγκαίαν ἐκδημίαν ς ἀπῄει πρὸς ἑαυτόν· ὁ δὲ αὐτίκα τῆς ἐντολῆς ἰοῦσα, τὴν παρουσίαν καὶ τὴν ἐπίσκεψιν τοῦ πατρὸς κῆς ἦν· καὶ τὴν ἡσυχίαν καὶ τὸν οἰκίσκον ἐζήτει· ὡς δ᾽ ἤκουσεν ἐκεῖνον ἀποδημοῦντα, τιτρώσ των, χαίρων τοῖς φίλοις μάλ᾽ ἐφίσταται χαί- σκεται μὲν τὴν ψυχὴν, καὶ ὡς ἀναξίαν ἑαυτὴν τα καὶ τὴν ὅλην ἱερὰν ἐκείνην νύκτα καὶ τὴν ν σὺν ἐκείνοις ἄγρυπνος ἐκτελεῖ. στο τῷ σοφῷ Γρηγορίῳ, καὶ τοῖς κατὰ τὸν *Αθω Πατράσιν, ὅσοι τε τὸν ἡσύχιον καθ' ως μετίασι βίον, καὶ ὅσοι φροντιστηρίων τῶν των ἦσαν προεστηκότες, καὶ δὴ καὶ τῷ κοινῷ εμόνι τοῦ ὄρους, τὰ τῶν ὑπὲρ εὐσεβείας ον καὶ τῆς σπουδῆς τῆς ἰδίας κοινώσασθαι, · ἐκμιμουμένῳ τὸν μέγαν καλῶς δήπουθεν, τρὸ αὐτοῦ ἀποστόλοις κοινουμένῳ τὸ κατ' αὐαγγέλιον, «Μήπως εἰς κενὸν τρέχω, φησίν, εμον, ο εἴ γε καὶ τοιοῦτό τι, φησίν, ἦν ὁ Θεολόγος ἐν τοῖς ὑπ' ἐκείνου λεγομένοις * ομένοις. Ανεισι τοιγαροῦν, μεθ' ἑαυτοῦ καὶ τῖον ἔχων Ἰσίδωρον· τὰ τῶν λόγων κοινοῦται, ὲρ ἡσυχίας αὐτοῦ καὶ θείας θεωρίας υποδεί φρόνημα καὶ τὴν σπουδήν, τῶν πολεμίων ρεσχελίας καὶ βλασφημίας διέξεισι, καὶ οἷς ως αὐτὸς ἀντιπαρετάξατο· τὴν ἐπὶ τούτοις κοινὴν αὐτῶν ψῆφον καὶ τὴν ἀπόφασιν. Οἱ δὲ καὶ τῆς εὐσεβείας ἰσχυρὸν αὐτὸν εὗρον ἀγωνικαίτοι γε μηδὲ πρότερον ἀγνοοῦντες, καὶ ωνιστὴν τῶν ἰδίων αὐτῶν, καὶ ὑπὲρ τῶν αὐτ 8 καὶ κατὰ τῶν αὐτῶν κατὰ τὸν μέγαν ἐκεῖνον μενον, καὶ ἐπαινοῦσι, καὶ συμψηφίζονται, καὶ κυτὰ ἐκείνου καὶ λόγοις καὶ γράμμασιν· οἷς δὴ μεῖς τότε συνόντες, κάν τῷ χορῷ τῶν πρεσβυν ἔτι τελοῦντες, καὶ ψυχῇ καὶ χειρὶ καὶ λόγοις ράμματι, καὶ πᾶσιν ἁπλῶς οἷς εἴχομεν ἐκείνοις πομεν. ἐκεῖνο δεῖ τοῖς εἰρημένοις προσθεῖναι· νόσῳ τα πρὸ πολλοῦ κάτοχος ἡ καταλειφθεῖσα τῶν τῶν Θεοδότη τυγχάνουσα, ἡ μὲν ὅσον οὔπω τὸ · καταλιπεῖν ἤδη καὶ πρὸς Θεὸν ἀπιέναι προσως ἦν· ἀπῄει δ' ὁ μέγας ἐς Αθω, καθὰ δὴ καὶ αντες ἔφημεν· οἱ δὲ μαθηταὶ προσιόντες καὶ περὶ τοῦ τέλους καὶ τῆς ἐκφορᾶς ἐκείνης πρώὅπως ἂν κατ' ἐκείνου δηλαδὴ γνώμην τὸ κατ' ην διάθωνται, επειδή γε καὶ πᾶσαν εἶναι ἀνάγ ἐκεῖνον ἀποδημεῖν· ἅμα δὲ καὶ τὴν κειμένην χει λόγοις ἠξίουν πρὸ τῆς ἐξόδου παραμυθήσα G lat. 11, 3. λανίζει τῆς ἐσχάτης ἐκείνου θέας καὶ ὁμιλία; σιωπῇ δ' ἐξ ἐκείνου τὸ παράπαν καὶ ἠρεμεί, καθα περεί στραφείσα πρὸς ἑαυτήν. Καὶ οἱ μὲν παρόντες πρὸς τὴν ἐκφορὰν καὶ τὴν ταφὴν τοῦ σώματος πάνω τες ἦσαν ὁρῶντες, ὡς ἀπολιπούσης μετὰ μικρὸν αὐτὸ τῆς ψυχῆς, καὶ τὰ πρὸς κηδείαν ηὐτρέπιζον· ἡ δὲ, ὦ τοῦ καινοῦ θαύματος! καὶ εἰς ὀγδόην ἐξ ἐκείνου με παρατείνει, άτροφος, ξύπνος, ἀνώδυνος, ἀνομίλητος, ἀναπνοῇ μόνῃ βραχείᾳ καὶ ὀφθαλμοῖς πιστουμένη τὸ ζῆν, καὶ τὴν παρουσίαν κατὰ τὴν πρόρρησιν ἐκδεχομένη τοῦ ἀδελφοῦ. Καὶ δῆλον ἐκεῖ. θεν· τῆς γὰρ ὀγδόης πρὸς ἑσπέραν ιούσης, παραγί νεται μὲν ἐκ τῆς ἀποδημίας ἐκεῖνος, παρίσταται δὲ τῇ κειμένῃ καὶ προσλαλεῖ· ἡ δ᾽ αἰσθομένη, καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἅμα τῇ ψυχῇ πρὸς ἐκεῖνον διάρασα, ἐπεὶ λέγειν οὐκ εἶχεν, οἷς εἶχεν ἀφοσιούται τὸν πόλ θον· τὰς γὰρ νεκρὸς ἤδη χεῖρας ἐκείνας, καθ' ὅσον εἶχε κινήσασα, καὶ πρὸς Θεὸν οἷον καὶ τὴν ὄφειλο μένην εὐχαριστίαν ἐπάρασα, καὶ, Δόξα σοι, Κύριε, ψυχῇ φθεγξαμένη καὶ νῷ, μετὰ μικρὸν πρὸς Θεὸν αὐτὴν εὐκλεῶς παραπέμπει, ὃς δήπου καὶ τὰ τοιαῦτα θαυμαστῶς οὕτω καὶ ὑπὲρ φύσιν είργασται, τοῦ μὲν τὴν θαυμαστὴν ὑπὲρ αὐτῆς πρόῤῥησιν, τῆς δὲ τὴν καλλίστην ἀποπληρῶν ἔφεσιν, καὶ ἀμφοτέρους ἅμα τιμῶν· ἧς δὴ καὶ τῆς ψυχῆς ἐξιούσης, τῷ θείῳ φωτι τὰ πρόσωπα θαυμαστῶς περιλάμπεται, τὴν ἐκείνης Ιεράν τε καὶ ἀπόῤῥητον διαζωγραφοῦντα καὶ τοῖς ἔξω λαμπρότητα· καὶ τὸν νεκρὸν δ' ἐκφέροντες ήδη, καὶ συνήθως τὸν ἐπιτάφιον ᾄδοντες, τηλικαύτης τῆς εὐωδίας τῶν τε παρόντων τινὸς, καὶ αὐτὸς δ' ἐκεῖνος ὁ μέγας ήσθοντο, ώς μηδ' έρμηνεύειν ἐκείνην διὰ τὸ μέγεθος δύνασθαι· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ πολλά τινα πρὸς τούτοις ὑπὲρ αὐτῆς λόγου τε καὶ συγγραφῆς ἄξια παρὰ πολλοῖς φέρεται, & καὶ διὰ τὸ τοῦ λόγου μῆκος ἡμῖν παραλέλειπται. Γρηγόριος μὲν οὖν ὁ μέγας ἐν ἐκείνοις ὡς ἔθος ἦν, ἡσυχία φημὶ καὶ νίψει καὶ προσευχῇ, καὶ τῷ ταῖς θείαις ὅσαι ὧραι καθ' ἑαυτὸν προσέχειν ἐμφάσεσιν. Ὁ δὲ τῶν τοιούτων πολέμιος Βαρλαάμ τὴν Κωνσταντίνου, καθάπερ ἔφην, καταλαβών· ἦν ἔγωγε καὶ μεγέθους καὶ κάλλους καὶ πλούτου καὶ σοφίας

GREGORII PALAM.E καὶ τῶν τοιούτων, οὐδ᾽ ὅσον ἂν εἴποι τις ἐπαινῶν, ματι· καὶ γίνεται πάλιν τὰ σκολιὰ εἰς εὐθέα, καὶ ἐν τοῦτο καὶ μόνον ἐπαινεῖν οὐκ ἔχω, τὸ καθαπερεί τις πεττοῖς τε καὶ κύβοις, ἢ κατὰ τὸν σοφὸν εἰπεῖν θεολόγον, ὥσπερ τοὺς ἱππικοὺς καὶ τὰ θέατρα, οὕτω δὴ καὶ τὰ θεῖα παίζειν, καὶ κατορχείσθαι τῶν θεατῶν, ἡ ἐξαρχεῖσθαι τὰ θεῖα, καὶ τὰ μυστικά θεατρίζειν κακῶς ὡς ἐν σκηνῇ τε δράματι· ταύτην το γαροῦν ἐκεῖνος μετὰ τοῦ προσχήματος καὶ τῆς ὑποικουρούσης δυσσεβείας καταλαβών, καὶ τὰ τῶν ἔξω λόγων καὶ τῆς φιλοσοφίας τοῖς περὶ ταῦτα κατ χηνόσιν ἁπλῶς καθάπερ εἴ τι δέλεαρ προβαλόμενος, κατὰ πολλὴν τοῦ κωλύσοντος ἐρημίαν, πᾶσαν ἐν βραχεῖ ταύτην ὑποποιεῖται, καὶ κακῶς ἑαυτῷ ταῦτα φρονεῖν ἀναπείθει, καὶ ταῖς σφετέραις αὐτοῦ καταδε βλασφημίαις τε καὶ τοῖς δόγμασι, τὴν Βεελζεβούλ ἀντεισαγαγὼν τῆς τοῦ Πνεύματος χάριτος ἄν τικρυς καὶ αὐτὸς, καθάπερ Ἰουδαῖοι κατὰ Χριστοῦ πρότερον, καὶ πλάνους ἀποκαλῶν τοὺς θεοειδείς, αίρεσίν τε πονηρὸν τοῖς ἁγίοις ἐπικαλῶν, καὶ βλαστ φήμους καὶ ἀπατεῶνας τινάς· ὀνομάζων καὶ κακο δόξους, τὸ τῆς κακοδοξίας πονηρὸν ὄντως ταμείον, τὸ τῆς βλασφημίας καὶ τῆς ἀπάτη; ἀκριβὲ; ἔργα vov. Ταῦτα καὶ τοῖς περὶ τὸν τῆς Ἐκκλησίας προκαθήμενον ὑποψιθυρίσας, κατὰ τὸν ἀρχαῖον ἐκεῖνον ὅσιν ἐν παραδείσῳ, καὶ πάλαι διεφθαρμένοις, καθά δήπου καὶ φθάσας ἔφην, καὶ δι' ἐκείνων, ὡς διά τινων ἐπιτηδείων ὀργάνων ἢ μελῶν, καὶ τὴν κεφαλὴν κατ Θελών, ὥσπερ δὴ καὶ διὰ τῆς γυναικὸς τὸν Ἀδὰμ ἐκεῖνος τὸ πρότερον, μικροῦ καὶ τὴν κατ' εὐσέβειαν ἀκριβῆ λατρείαν ἐξομίσασθαι πείθει πάντας, και τῶν ταύτης ἀκριβεστάτων λατρευτῶν καὶ κηρύκων ἐρήμην καταψηφίσασθαι. ᾿Αλλὰ τὸ μὲν ἐπέχει Θεὸς ἄνωθεν, ὁ καὶ τοὺς πειρασμούς, οἷς αὐτὸς οἶδε λότοις σοφίας, συμφερόντως κατὰ τῶν ἰδίων αὐτοῦ συγχωρῶν, καὶ τὸ μὲν ἀφεὶς, τὸ δὲ κατέχων, ἵνα μὴ τῷ ψεύδει δῷ κατὰ τῆς ἀληθείας εἰς τέλος, οἶμαι, καυχήσασθαι. Γράμματα δ' ἐκεῖθεν τοῦ τῆς κοινῆς Εκκλησίας προεστηκότος εἰς Θεσσαλονίκην φοιτά, Γρηγόριόν τε τὸν ἱερὸν καὶ τοὺς σὺν αὐτῷ πρὸς τὴν Εκκλησίαν ὡς ὑπευθύνους ήδη μετακαλούμενα. Καὶ ὁ μὲν ἄνεισι μετὰ τῆς θεολόγου γλώττης εὐθὺς, οὐδὲν ἀναδυεὶς οὐδ᾽ ἀναβαλλόμενος, Ἰσίδωρόν τε καὶ Μάρκον τοὺς κορυφαίους τῶν φίλων καὶ τὸν καὶ λόν μεθ᾿ ἑαυτοῦ Δωρόθεον ἐπαγόμενος· ἐπεὶ δ ἐπέβη τῆς Κωνσταντίνου, τὸ σκότος ἦν εὐθὺς ὁρᾷν ἐλαυνόμενον τῷ φωτί, καὶ τὸν ἐπικρατοῦντα τῆς δυσσεβείας νυχτερινὸν πάγον τῇ προσβολῇ τῶν τοῦ νητοῦ ἡλίου ἀκτίνων λαμπρῶς ὑποτηκόμενον καὶ διαλυόμενον, καὶ τὰ ψυχοφθόρα θηρία, κατὰ τὸν θεοφόρον φάναι Δαβίδ, ἅμα τῇ ἀνατολῇ τούτου πρὸς ἑαυτὰ καὶ τὰς οἰκείας καταδύσεις καὶ τὸ φίλον σκότοῦ ὑποχωροῦντα καὶ συστελλόμενα· πάντα; καὶ γὰρ ᾖπερ ἔφην σχεδόν, πλην ενός τινο; ἢ δυοῖν τῶν ἀρίστων, τοὺς μὲν προκατειλημμένους, τοὺς δὲ κατὰ μικρόν πειθομένους, τους δ' ἀρχομένους ήδη θορυ 6.ῖσθαι καὶ περιτρέπεσθαι περὶ τὴν πρώτην έδραν καὶ τὴν ἀλήθειαν εὑρηκώς τῷ ἐν αὐτῷ φθεγγομένῳ τῆς ἀληθείας ἡγεμονικῷ στηρίζει καὶ ὁδηγεῖ πνεύ- η ἡ αἱ τραχείαι εἰς ὁδοὺς λείας, καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ Πνεῦμα τὸ ἀγαθὸν, κατὰ τὸν θεῖον Δαβὶδ καὶ αὖθις εἰπεῖν, ὁδηγεῖ πάντας διὰ τῆς ἐκείνου χειραγωγία, τε καὶ τῆς γλώττης ἐν γῇ εὐθεία, όπου οὐκ ἔνι λίθος καὶ πρόσκομμα, τὸ τῆς θείας φάναι καὶ πάλιν Γραφής, οὐκ ὄφις δάκνων ἐπὶ ὁδοῦ, οὐδὲ δῆγμα πονηρὸν καὶ μελανία θανάτου πρόξενος· καὶ σὺν τούτοις ἢ καὶ πρὸ τούτων, τὸν αὐτὸν ἐκεῖθεν μετακαλεσάμενον πατριάρχην, καὶ δὴ καὶ τὴν σὺν αὐτῷ τὸ τηνικαῦτα παροῦσαν κοινὴν τῶν ἀρχιερέων ὁμήγυριν, οἳ καὶ πρὶν μὲν εἰς λόγους ἐντελεστέρου; ἐλθεῖν τῷ μεγά λῳ, καὶ τὴν τῶν προκειμένων ἐξέτασιν, ἐκ πρώτης, ὅ φασιν, ἀφετηρίας καὶ ὁμιλίας, οὕτως ἐξεπλάγησαν τὴν ἐκείνου φωνὴν καὶ τὸν λόγον, ὡς μηδὲ λέγειν ἐξεῖναι. Επεὶ δὲ καὶ πρὸς τὸ πέλαγος κατά μικρόν ἀφῆκαν τῶν αὐτοῦ λόγων, ἡμέρας όλας ὁμοῦ διωμι ληκότες καὶ νύχτας, τῶν τε πρὸς Βαρλαὰμ καὶ τὰς ἐκείνου κενοφωνίας διαχούσαντες θαυμαστών λόγων, καὶ τὰς ἐκείνου φωνὰς ἄν τε συγγράμμασι καὶ λβ. γοις, ὁμοίως Θεοῦ φωναὶ ἄντικρυς εὑρηκότες, καὶ νοῦν ἱερὸν, μᾶλλον δὲ νοῦν Χριστοῦ, κατὰ τὸν θε σπέσιον εἰπεῖν Παῦλον, καὶ στόμα θεολογίας, καὶ δογμάτων ἱερῶν, καὶ δόξης ὀρθῆς στάθμην, καὶ καν ὅ τι τις ἂν εἴποι τῶν τιμίων καὶ ὑψηλῶν, διδάσκαλον αὐτὸν εὐσεβείας διαρρήδην ὁμοῦ πάντες ἀνωμολό γουν, καὶ συνῳδὸν καὶ ὁμογνώμονα τῶν τῆς Ἐκκλη σίας κοινῶν διδασκάλων, καὶ γλώτταν κοινὴν τῆς ἐκείνων ὁμολογίας, καὶ καθαιρέτην τῆς πλάνης· καὶ χάριτας αὐτῷ μακρὰς ἔλεγεν ἄφλειν ὁ κοινὸς τῆς κοινῆς Ἐκκλησίας προστάτης, ὅτι τῆς Βαρλιά πλάνης καὶ τῆς ἀπάτης τοῦ ψεύδους αὐτόν τε καὶ τοὺς περὶ αὐτὸν ἀπήλλαξε διὰ τῶν αὐτοῦ θαυμαστῶν λόγων. Καὶ ταῦτα μὲν ὁ τῆς Ἐκκλησίας καθηγεμών της νικαῦτα σύν γε τοῖς περὶ αὐτὸν ἀρχιερεύσιν, δ δη καὶ φθάσας εἰρήκειν· τὰ λογιζόμενον δηλαδὴ τῆς ψυχῆς ὐγιὲς περιφέρων ἔτι, καὶ μήπω παρατραπείς ὑπὸ τοῦ κάκιστ' ἀπολουμένου φθόνου τε καὶ τῆς δυσσεβείας. Ἐπεὶ δὲ καὶ σύνοδον κοινὴν δέει τῆς Εκκλησίας τῆς καθόλου γενέσθαι, ἵνα καὶ ὁ Θεὸς ἐν Ἐκκλησίᾳ πολλῇ καὶ λαῷ βαρεῖ δοξασθῇ, κατά τὸν θεῖον φάναι Δαβίδ, καὶ τὸν οἰκεῖον αὖθις κατά τὸν ἑαυτοῦ λόγον ἀντιδοξάσῃ θεράποντα·. Τους δε ξάζοντας καὶ γὰρ με, φησὶν ἐκεῖνος, δοξάσω· οἱ & εξουθενοῦντές με ατιμασθήσονται· ν καὶ πρὸς τοῦ τοῖς ἵνα ἐκ μέσου τὸ τῆς πλάνης μετ' ήχου μνημε συνον γένηται, καὶ τὸν λεγεώνα τῶν πονηρῶν πνευ· μάτων μετὰ τῆς ἀγέλης τῶν χοίρων οἱ μεγάλοι τοῦ Πνεύματος ὑπηρέται τῇ θαλάττῃ καὶ τῷ τῆς ἀπω λείας βυθῷ παραπέμψωσι, γίνεται δὴ καὶ τοῦτο· καὶ ἡ κυρία τό γε νῦν εἶναι τέως ὁρίζεται, προσθεσμίαν λαβοῦσα τὴν τοῦ θαυμαστοῦ βασιλέως ἐπάνοδον Εδει γὰρ, ἔδει μηδ' ἐκεῖνον ἀπεῖναι τῆς τελετής καὶ τοῦ μυ στηρίου· οὕτω καὶ γὰρ ἐγὼ καλῶ τὰ κατὰ τὴν ἱεράν ἐκείνην σύνοδον μετὰ τοῦ Πνεύματος ὑπὲρ τοῦ Πνεύ ματος πεπραγμένα· ἀλλὰ καὶ παρείναι μετὰ τῆς θείας καὶ βασιλικῆς ψυχῆς τε καὶ γλώττης, καὶ κηρύξει θαυμαστῶς καὶ διδάξαι, καὶ αὐτὸς δι᾿ ἑαυτοῦ καὶ τὴν

ειαν ἐξελέγξαι, καὶ τὸν τῆς εὐσεβείας Άριστα 1 φησι Διονύσιος, ὁμοῦ προσκυνήσοντες πάντες, καὶ ἶσαι λόγον. Καὶ οὕτω μετὰ τῆς μεγάλης και νοῦς ἐκείνης ὁμολογίας τε καὶ θεολογίας ὁ θαυ - Ανδρόνικος τὸν ἐνταῦθα καλῶς μεταλλάξαι τὴν γῆν καταλιπών, καὶ πρὸς Θεὸν μεταβάς· ῦτό γε ἀντὶ πάσης καὶ ὑπὲρ πᾶσαν τὴν ἐπίσ βασιλείαν εἴπερ τις τῶν πρὸ αὐτοῦ βασιλέων εν λαβών. Αλλά μήπω τοῦτο δεῖ γὰρ μηδ' τῷ λόγῳ παραλιπεῖν, τηλικαῦτα τὰ ὄντα, Η ειρημένων μεταξύ κείμενα. θεῖ μὲν ἐκ Θεσσαλονίκης, καθὰ δὴ καὶ φθάσας σὺν τοῖς περὶ αὐτὸν ὁ θεῖος Γρηγόριος εἰς τὴν πόλεων βασιλεύουσαν· Θρᾴκης δ' ἐπιβεβηκὼς καὶ ἐν Οδρυσοῖς αὐτοῦ που καὶ Ορεστιάδι ινος, πάρεργον ὡσανεὶ τῆς ὁδοῦ καὶ τοῦ προπου ποιεῖται καὶ τὸ τὸν ἐμὸν Δαβιδ καὶ τὴν τῷ χάριν μετὰ τῆς θαυμαστῆς σοφίας τε καὶ λώττης μετακαλέσασθαι, κοινωνὸν ὄντα πάλαι σκήσεως καὶ λόγων καὶ τρόπων καὶ γνώμης; ῶν φίλων αὐτῷ συγκατειλεγμένον τοῖς πρώράφει τοιγαροῦν καὶ μετακαλεῖται πρὸς ἑαυ ὶ τὸν ἀγῶνα τὸν ἄνδρα, μεταξύ Θρᾴκης τε καὶ ἐν ἐν ὄρεσί που καθ᾿ ἡσυχίαν σκηνούμενον· ἡ καὶ Γρηγόριος ὁ θαυμαστὸς ἐκεῖνος ἐν ἡσυτὰ τὴν ἀπὸ Σιναίου μεταβὰς κάθοδον, θείας οσοφίας εκεί συνίστησι φροντιστήριον, καὶ * Σινά προσγενομένην αὐτῷ προσηγορίαν ἐξ ἥ τε καὶ δι' αὐτοῦ τῷ χώρῳ καὶ τῷ φροντι · Είδωσιν. 'Αλλ' ἐκεῖνος καὶ τὰ γράμματα τοῦ ου φθάνει, μᾶλλον δὲ Θεὸς αὐτὸν ἄνωθεν ἐξάγει η ας τῆς ἐρημίας καὶ τῆς καλύβης, καὶ τῷ γεν τῆς εὐσεβείας αγωνιστῇ τὸν καλὸν συναγωνί κ καὶ ὑπασπιστὴν ὀξέως παρ' ἐλπίδα συνίστηρίτη καὶ γὰρ ἦν εἰσιόντι Γρηγορίῳ τὴν Κων ἔνου; κἀκεῖνος εὐθὺς ἐκ τοῦ ὄρους· παρήν, ν ὑπερφυά τινα καὶ θαυμαστὴν ἐνθεὶς τῇ τοῦ κάλου ψυχή, καὶ οἷαν οὐκ ἄν τις ἐξεῖπε βᾳ· καὶ τῶν τῆς θείας φιλοσοφίας κοινωνῶν τε καὶ αστῶν ἐκείνῳ, συγκατιόντων· ὑποψία καὶ γάρ φύλου βαρβαρικῆς τῆς μηδὲ τὴν ἀρχὴν οὔσης 5 ἐκεῖθεν ἐξήλασεν· οὕτω θαυμαστῶς τῆς προνοίας, καθὰ δὴ καὶ φθάσαντες ἔφημεν, τὰ ὑτῶν παρουσίας ἀναγκαίας οὔσης ἄνωθεν οίκοκάσης. τὸν ἱερὸν δηλαδὴ Γρηγόριον ἔχοντες μέσον ἡμῶν. ἐπεὶ δὲ καὶ τὸν νεῶν εἰσιόντες μετά βραχύ, καὶ προσκυνήσαντες ὡς ἔθος, ἅμα πρὸ τῶν τοῦ θείου ἀδύτου θυρῶν ἔστημεν, ἄνδρας τινὰς λαμπρούς ὁμοῦ καὶ τὴν ὄψιν καὶ τὴν στολὴν ἐδόκουν ἐξιόντας ἐκεῖ δεν όρων. Οι καὶ στολήν τινα λαμπρὰν ἐνδύσαντες τὸν Γρηγόριον, καὶ ῥάβδον ὁμοίαν αὐτῷ ἐγχειρίζουσιν, ἣν ἐκεῖνος λαβὼν ἐν χεροῖν καὶ τὴν νεών πάντα περιτών, καὶ ἡμῶν ἑπομένων πάντων, ἄνθρωπίσκων ἐδόκει τι σμήνος ἐλαύνειν ἐκεῖθεν αἰσχράν ὁμοῦ πάντων κεκτημένων τὴν ὄψιν καὶ μέλαιναν. Εἶτ' ἐκεῖθεν ἐπανιών, τῶν αὐτῶν ἐδόκει καὶ πάλιν ἔχεσθαι, εἴ που καί τινες ἔτυχὸν ἔνδον σκότει καὶ γωνία παραβύσαντες ἑαυτοὺς, κἀκείνους ἀνιχνεύων μετὰ πολλῆς τῆς σπουδῆς, καὶ τῶν ἱερῶν ἀπελαύ νων ὡσαύτως καὶ πόῤῥω τιθείς. Οἱ δ' εξιόντες ἐκεῖ θεν, ἐπεὶ μηδ' ἀντιβλέπειν μηδὲ ἴστασθαι τὸ παρά παν ἐδύναντο, φεύγοντες ἠπείλουν ὑπ' ἀπορίας, ὡς ἀμυνοῦνται δηλαδὴ καὶ πράγμασι καὶ λόγοις ἐκεῖ νον ούτωσὶ διωκόμενοι, καὶ τῶν κατ' αὐτοῦ βλασφη μιῶν οὐδέποτε παύσονται. ᾿Αλλ' ἐκείνους οἰμώζειν φησὶν ὁ μέγας ἀφεὶς, ἐπανελθὼν σὺν ἡμῖν αὖθις πρὸ τῶν ἀδύτων τῆς προτέρας εἴχετο στάσεως· οἱ δὲ τὰς λαμπρὰς ἐκεῖνοι περιβεβλημένοι στολὰς ἐξιόντες καὶ πάλιν ἐκεῖθεν, θρόνῳ τὸν μέγαν εγκαθιδρύουσι, τρὶς τό, Αξιος, ἐπειπόντες συνήθως σὺν θαυμαστῇ τινί τῇ βοή. Καὶ τὰ μὲν ὀραθέντα τότε τοιαῦτα, σύμβολα τῶν μετὰ ταῦτα γεγονότων σαφή, καὶ οἷα μηδὲ τοῦ ἐξηγουμένου δεῖσθαι καὶ ὁδηγοῦντος· εἴτε γὰρ τοὺς ὑπὸ δαιμόνων ἐνεργουμένους, καὶ τῇ τοῦ Χριστοῦ πολυτρόπως επιβουλεύσαντας Εκκλησίᾳ, Βαρλαάμ καὶ 'Ακίνδυνον φημι καὶ τὴν ἐξάγιστον καὶ πονηρὰν περὶ αὐτοὺς συμμορίαν, τοὺς μέλανας ἀνθρωπίσκους εἴποις ἐκείνους· εἴτε τὴν τῶν δαιμονίων αὐτῶν ἐκείνων πληθύν, τὴν τῶν αἱρέσεων πρώτην αἰτίαν· εἴτε καὶ ἄμφω τούτου; ὁμοῦ κἀκείνους, πολλάκις δ Γρηγόριος ώπται καὶ λόγοις καὶ γράμματι καὶ κοινῇ καὶ ἰδίᾳ θαυμαστῶς τῆς Ἐκκλησίας αὐτοὺς ἐξελάσας, καὶ δυνάμει θείᾳ τὸ κατ' ἐκείνων ὑπερφυὲς λαβὼν κράτος εἴπερ τις, καὶ τοῖ; εὐσεβέσι λαμπράν τινα δι᾿ ἑαυτοῦ δεδωκὼς τὴν νίκην· ἐπισ σημαίνει γε μὴν θαυμαστώς η θεία όψις κἀκεῖνα, τείνων τοιγαρούν κατιόντων ἐκεῖθεν, καὶ Διο- ὡς δίς τε κατὰ τῶν αὐτῶν ἐπ' Εκκλησίας τὸν κυ5 σὺν αὐτοῖς ἦν ὁ φίλος· τῆς μὲν βασιλευούταυτησὶ πάλαι πολίτης καὶ τῶν εὐπατριδῶν, ας δ' ἐραστὴς καὶ τῆς κατὰ Χριστὸν φιλοσοεἴπερ τις, δι' ἣν ἄρα καὶ τῆς πατρίδος παρὰ ν τὴν ζωὴν ἄποικος διαγεγονώς, ἐν ἐρήμοις καὶ · διατρίβων ἦν, καὶ τὰ πλεῖστα τῷ χρηστῷ · ἐκεῖ. συγγινόμενος. Τούτῳ καταλαβόντι, καθ ἔφην, τὴν Κωνσταντίνου σὺν τοῖς λοιποῖς, καὶ 1 μὲν εἰς ὄψιν ἐλθόντι τῷ σοφῷ Γρηγορίῳ· γὰρ οὐδὲ πρότερον ὁραθεὶς ἔτυχεν ὅλως· παρὰ ῖς ἑταίροις σύν γε τοῖς ἄλλοις ἐνταυθοί καταπι, ὄψις εὐθὺς ὑπνοῦντι κατὰ τὴν πρώτην γε υκτών τοιάδε παρίσταται. Απῄειμεν εἰς τὸν αχέρναις τῆς Θεομήτορος θείον νεών, ο χρηστός ριώτερον ἆθλον ἀγωνιεῖται, τὸν μὲν πρὸ τῆς καθ ἕδρας τῆς ἱερᾶς καὶ τῆς προστασίας τῆς Ἐκκλησίας, τὴν κατὰ τοῦ Βαρλαάμ φημι τουτονί, καὶ τῶν τῆς αἱρέσεως πρώτων ἀρχῶν τε καὶ συγγραμμάτων· τὸν δὲ κατὰ τοῦ τὴν αἵρεσιν ταυτηνὶ κάκιστα διαδε ξαμένου 'Ακινδύνου φημὶ τοῦ φίλου καὶ ἐπιβούλου, καὶ φοιτητοῦ καὶ προδότου, κατὰ τὸν ἀρχαῖον ἐκεῖ νον, καὶ τῆς μιαρᾶς αὐτοῦ συμμορίας, μετὰ τὴν χειροτονίαν τε καὶ τὸν θρόνον· καὶ ὅτι τὴν ἱερὰν ταυτηνὶ περὶ αὐτὸν τελετὴν καὶ χειροτονίαν ὁ τῆς Θεομήτορος ἐκεῖνος θεῖος νέὼς ἐν ἑαυτῷ τελεσθησο μένην ἔξει, κἀκεῖ τὸ. Αξιος, αἰσθητῶς τε καὶ νοη· τῶν ὑπό γε τῆς νοητῆς ὁμοῦ καὶ τῆς αἰσθητῆς Ἐκ κλισίας ἐπὶ τὸν ἄξιον ὄντω; Πνεύματι θείῳ μετ' ὀλί

GREGORII PALAMA τον βηθήσεται & δὴ καὶ εἰς πράγματα μετά μικρόν κυνήν, δ φασιν, ὑποδεις, καὶ ἀφανείς δεδοικώς και θαυμαστῶς ἐξέβη, τῆς θείας ἐκείνης ἀποκαλύψεως ἐν μηδενὶ τὸ παράπαν διαπεσούσης· εἰ γὰρ καὶ πρὸ τῆς τοῦ μεγάλου χειροτονίας ή καταστροφή γέγονεν Ακινδύνου, ἀλλὰ καὶ αὖθις τῆς αἱρέσεως κατὰ διαφόρους αἰτίας καὶ χρόνους, νῦν μὲν καθαιρουμένης, νῦν δὲ τὰς κεφαλὰς συνεχείς αναδιδούσης ταῖς τινων συμμαχίαις, κατὰ τὴν Ὕδραν τὴν ἐν τῷ μύθῳ, τέλος ὁ καθ' ἡμᾶς Ἡρακλῆς οὑτοσὶ, καὶ τὴν τοῦ Θείου πυρὸς ἐνεργεστέραν προσλαβών συμμαχίαν, ὡς τὴν τοῦ αἰσθητοῦ πρὶν ἐκεῖνος, τοῦ θείου δηλαδή Πνεύματος διὰ τῆς χειροτονίας δαψιλέστερον ἐπὶ τοῦτον βυέντος, καὶ τέμνει καὶ καίει μέχρι ῥιζῶν αὐτῶν ὡς εἰπεῖν καὶ πυθμένων, ἐπ᾿ Εκκλησίας κοινῇ πάσης, καὶ σιγῇ καὶ βυθῷ καὶ πανωλεθρία παντελεῖ δίδωσι. Τί τὸ μετ' ἐκείνην τὴν θαυμαστὴν ὄψιν; Εγὼ μὲν ἐβουλόμην καὶ τοῖς κατὰ μέρος ἐπεξελθεῖν πάσι καθόσον οἷόν τε, καὶ ταῖς ἀριστείαις ἐκείναις τοῦ μεγάλου καὶ τοῖς θαυμαστοῖς ἄθλοις ἐπικαλλωπίσαι τὸν λόγον, καὶ οἷον ἐπεντρυφῆσαι τῷ διηγήματι ἀπάγει δέ με τὸ τοῦ λόγου μήκος αὖθις ἐκείνων τῆς συμμετρίας ἐκπίπτον· διὸ τοὺς ἐκεῖνα ποθοῦντας, τοῖς τε λόγοις ἐκείνου, καὶ τοῖς τῆς Ἐκκλησίας κοι νεῖς παραπέμψας τόμοις τε καὶ συγγράμμασιν αὐτὸς ἀδί πως κεφαλαιώσω τὸν λόγον, τιμῶν τὸ, Πᾶν μέτρον άριστον, ἐπειδήπερ κἀκεῖνος. Ἐρίσταται μὲν ὁ προσδοκώμενος εὐσεβέστατος βασιλεύς μετὰ τῶν ἐν τέλει· ἀκούει δ' ἐντελέστερον ταῦτα παρὰ τοῦ πατριάρχου, οὐδὲ πρότερον ἀνήκοος Ο πάντη διαγεγονώς τῶν τοιούτων· συγκροτείται δ' ή σύνοδος κατὰ τὸν μέγιστον καὶ περιφανή νεών της τοῦ Θεοῦ μεγάλης Σοφίας συντρέχει δ' ή πόλις πάσα σχεδόν, ὡς ἐν μεγάλῳ τινὶ καὶ περιφανεῖ τῷ ἀγῶνι ὁ Βαρλαάμ εἰσάγεται τῶν μοναχῶν κατηγορήσων ἅπερ καὶ πρώην· ἀρνεῖται τὴν τάξιν, καὶ τὸ πρό τερον παραιτησάμενος σχῆμα τοῦ κατηγόρου, ἐφ' Στερ' άττα καὶ δὴ πειρᾶται χωρεῖν, καὶ τὴν ὑπόθεσιν διαφθείρειν, ἀλλ' οὐδέν τι πλέον ἔσχεν ἐκ τούτων· ἁλίσκεται γὰρ εὐθὺς, καὶ μὴ βουλομένου τῶν αὐτοῦ συγγραμμάτων προκομισθέντων, άπερ αὐτὸς ἀπαι τηθεὶς δι' ἑαυτοῦ πρὸ ὀλίγου τῷ τῆς Ἐκκλησίας δέ δωκε προεστῶτι· τέλος ἐξελέγχεται τὰ τῆς πολυσια δοῦς αἱρέσεως θαυμαστῶς ἐπὶ πάντων, καὶ παρὰ πάντων ὁμοῦ κωμῳδεῖται καὶ διαμυκτηρίζεται • μᾶλλον δὲ καὶ παλαμναιοτάταις τισὶ ταῖς ἀραῖς αὐτά τε καὶ ὁ πατὴρ ὁμοῦ καὶ δημιουργὸς αὐτῶν δικαίως καθυποβάλλονται· καὶ ἐπειδὴ μήτε λέγειν μήτ' ἀποδιδράσκειν τοὺς περιφανεῖς τῆς ἀληθείας ἐλέγχους ὁ Βαρλαάμ όλως εἶχεν, ἀλλ' οὐδ᾽ ἐκφεύγειν τέως ἐδύνατο τὸν τῆς Ἐκκλησίας δικαιότατον ζῆλον, καὶ τοῦ κοινοῦ τῶν πιστῶν· ἐκείνου θεάτρου, πρὸς ὀργὴν κατὰ τῆς αἱρέσεως ἤδη κεκινημένου, καὶ τοὺς αἰτίους τῆς πλάνης ἀνελεῖν ἐκζητοῦντος· τοιαῦτα καὶ γὰρ τὰ τοῦ δήμου πρὸς ἀμετρίαν ἑτοίμως όντα, τὴν μετ ταμέλειαν ὑποκρίνεται καὶ τὴν ὁμολογίαν τῆς ἀληθείας· καὶ ὁ μὲν οὕτω τῶν ἑαυτοῦ συγγραμμάτων αἵρεσιν καὶ ψεῦδος καταγνούς ἐπὶ πάντων, καὶ μετ τανοίας χώραν αἰτήσεις καὶ λαβὼν δῆθεν, τὴν ᾅδου τόν, πρὸς Λατίνους τοὺς ἑταίρους εὐθὺς ἀποτρέχει μετὰ τῆς δυσσεβείας. "Η δ' Εκκλησία Χριστοῦ τὸν ἑαυτῆς καθαρῶς ἐπιγινώσκει προστάτην, Γρηγόριον δηλαδη τὸν μέγαν, καὶ προτεῖ καὶ θαυμάζει, καὶ πεν τοδαποίς τισιν ἀναδεῖ τοῖς τῶν ἐπαίνων στεφάνοις· εἰ μὲν οὐ λέγουσα τῶν θαυμαστῶν κατ' ἐκείνου, τι δ' οὐ ποιοῦσα; μᾶλλον δὲ πάντα μὲν τὰ βέλτιστα καὶ λέγουσα καὶ ποιοῦσε, ἄξιον δ' ἐκείνου μηδέν τι μηδε μᾶς ποιεῖν καὶ λέγειν δοκοῦσε. Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ βε σιλεὺς αὐτὸς σύνγε τοῖς καθ' αἷμα προσήκουσι, καὶ δὴ καὶ τοῖς προύχουσι τῶν ἐν τέλει, καὶ διδάσκαλον εὐ σεβείας, καὶ κανόνα δογμάτων ἱερῶν, καὶ στῦλον τῆς ὀρθῆς δόξης, καὶ πρόμαχον Εκκλησίας, καὶ βασιλείας εὐσεβοῦς καύχημα, καὶ πᾶν ὅ τι γε τῶν καλλίστων μετὰ μεγάλου τοῦ θαύματος αὐτὸν ἀπεκάλουν. Ἀλλ᾽ ὦ τῆς πονηράς διαδοχῆς καὶ τῆς ὑποστο φῆς καὶ παῤῥησίας αὖθις τοῦ ψεύδους! Πάλιν "Αρχέ λαός μετὰ τὸν Ηρώδην, καὶ Καϊάφας κατὰ Χριστο δημηγορῶν μετὰ τὸν κηδεστὴν ᾿Ανναν, ἄκων τε προφητεύων ὑπὲρ τοῦ ἔθνους, καὶ συνηγορῶν τῇ πολεμουμένη παρ' αὐτοῦ ἀληθείᾳ, καὶ τοῖς ὑπὲρ αὐτῆς λόγοις τῶν προφητῶν τε καὶ θεολόγων, καὶ Ακίνδυνος ὁ σκαιός μετ' ἐκείνους καὶ σὺν ἐκείνοις τὴν τοῦ Βαρλαάμ δολερῶς ὑπιων αἵρεσιν καὶ τὴν πλάνην, καὶ τοὺς ὁμιλητὰς ἐκείνου σκορπισθέντες συνάγων, πλείστους τε σὺν αὐτοῖς προσεταιριζόμεν νος ἄλλους, καὶ τὴν αἵρεσιν ξυνιστάς, ἑαυτόν τε προστάτην και διδάσκαλον αὐθημερινόν χειροτονῶν δυσσεβείας, ὁμόσε τε κατὰ τῆς εὐσεβείας χωρῶν καὶ τοῦ ταύτης προμάχου, καθάπερ ο Σαμαρείς πάλαι Σίμων, καὶ Νικόλαος ὁ προσήλυτος ἀπὸ Σύν ρων, κατὰ τοῦ Εὐαγγελίου φημί Χριστοῦ καὶ τῶν πρώτων μαθητῶν τε καὶ ἀποστόλων· καὶ τὸν μὲν Βαρλαάμ καίτοι γε μηδενὸς ἀπαιτοῦντος ἀποκηρότ των, καὶ φρικωδεστάταις τισὶ ταῖς ἀραῖς κατὰ τοὺς τῶν παλαιῶν αἱρεσιαρχῶν διαδόχους εκείνους καθ υποβάλλων, ίν' έχοι τι καὶ προκάλυμμα καὶ προσω» πεῖον ή πλάνη, ἄλλος δ' ἐκεῖνος ἐν ἄντικρυς καὶ λόγοις καὶ γράμμασι, καὶ παντὶ τῷ κατὰ τῆς εὐσε βείας πολέμῳ. Πάλιν οὖν ἀγῶνες καὶ ἆθλος, καὶ πολέμων ὑπόθεσις τῷ προασπιστῇ τε καὶ τεχνίτης τοῦ λόγου, κατὰ τῶν αὐτῶν τε καὶ ὑπὲρ τῶν αὐτῶν ἑσταμένῳ, καὶ τῆς κατ' εὐσέβειαν ἀληθείας εὐψύχως προκινδυνεύοντι. Καὶ τέως μὲν ὁμιλεῖ καὶ διαλέγεται πρώτον, καὶ πολλῶν τε καὶ καλών συμπαρόντων τον Ακίνδυνον ἐξελέγχει γενναίως, καὶ τὴν αἵρεσιν ἐνειδίζει, καὶ τὴν προτέραν τῆς ἀληθείας ὑπόκρισιν, καὶ τὴν ἐσχάτην ταυτηνὶ συμφωνίαν τοῦ ψεύδους. Ὁ δ᾽ ἐπεὶ μηδοτιοῦν ἀντιλέγειν ἢ λέγειν εἶχεν, ὑποκρίνεται καὶ αὖθις τὴν ὁμολογίαν τῆς ἀληθείας, ἅμα καὶ γράμμασι τῆς ἰδίας χειρὸς καὶ ὑπογραφεί; άσφα λισάμενος δῆθεν τοὺς ἑαυτοῦ λόγους, καὶ τὴν διὰ πάντων πρὸς τοὺς ἁγίους κοινωνίαν ἅμα καὶ συμ φωνίαν, τοῖς τοῦ σοφοῦ Γρηγορίου προσμαρτυρή σας καὶ λόγοις καὶ γράμμασιν, & καὶ εἰς δεῦρο με και παρόντα, καὶ τὴν ἐκείνου δυσπέβειαν ἐξελέγχον τα καὶ τὰ ψεῦδη;. Ἐπεὶ δὲ μετὰ μικρὸν τὴν ὁποία

ENCOMIUM AUCT. PHILOTIKO CP. κρισιν καὶ τὴν σκηνὴν ἀποῤῥίψα;, καὶ ταυτησί τῆς γούμενον τὴν εἰρήνην καὶ τὴν ἐμόνοιαν διά πάντων, ὁμολογίας καὶ τῶν γραμμάτων έξαρνος γεγονώς, καὶ τὰ τῷ σχήματι καὶ τῇ ἀξία κατάλληλα πράτο ἅμα τοῖς ὁμόφροσι περίῄει τὴν πόλιν, θορυβῶν ἐπὶ τειν αὐτὸν ἀξιοῦντα· τοῦτο καὶ γὰρ πρὸς αὐτοῦ τε τοῖς προτέροις καὶ αὖθις, καὶ τῷ ψεύδει παρασύρων εἶναι, καὶ τοῦ κοινῇ τῇ βασιλείᾳ καὶ παντὶ τῷ γέν τοὺς ἐστηρίκτους· ὁ γὰρ Αιθίοψ οὐκ ἐλευκαίνεται ναι λυσιτελοῦντος, τὸ δ' ἐναντίον πᾶν τοὐναντίον ἐξ καὶ ὁ καρκίνος ὀρθῶς βαδίζειν οὐκ ἐδιδάσκετο· σύν· ἐφαμίλλου, καὶ πρόσεστι καὶ τὸ τῆς θείας ἀγανα οδος συγκροτείται παρὰ τῆς Ἐκκλησίας καὶ πάλιν, πτήσεως, φησὶν, ἄνωθεν καὶ τῆς δίκης, πράγμα του κατ' οὐδὲν ἐλάττων τῆς κατὰ τοῦ Βαρλαάμ πρώτης σοῦτον καὶ οὕτως ὑπερφυές, καὶ ῥᾷστά γε πεφυχές ἐκείνης· καὶ πάλιν ἀγωνιστής τε καὶ ἀθλητὴς περιο καὶ μόνον τὴν πανωλεθρίαν επάγειν. Ἐπειδὴ ταῦτα φανὴς τῆς εὐσεβείας ὁ μέγας, ὁμοῦ τε τὴν πλάνην καὶ φρονοῦντα καὶ συμβουλεύοντα κατεἶδε τὸν μέσ τοῖς τῶν θείων Γραφών λόγοις καὶ ταῖς ἱεραῖς τῶν γεν, οὐχ ἅπαξ, οὐδὲ δις, οὐδὲ μόνον πρὸς αὐτὸν μόν Θεολόγων διδασκαλίαις ἐλέγχων, καὶ τῇ κατ᾿ εὐσέ νον, ἀλλὰ καὶ πολλάκις, καὶ πολλῶν καὶ μεγάλων Γειαν ἀληθείᾳ τὸ κράτος λαμπρῶς εἰσαὖθις περι- παρόντων, κάν τῇ συγκλήτῳ καὶ τῆς βασιλίδος 1ποιούμενος, ἅμα καὶ τοῦ θαυμαστοῦ βασιλέως παρ στιν ότε προκαθημένης· καὶ τοτὲ μὲν μόνον, εκτέ ὄντος, οὕτω μὲν ἐπειλημμένου τότε τοῦ κράτους, η δὲ καὶ σὺν ὀλίγους τῶν ὁμοτρόπων, δέον αὐτὸν καὶ ἢ τοῦ μὲν κράτους καὶ τῶν πραγμάτων ἐπειλημμέ. θαυμάζειν τοῦ φρονήματος καὶ τῆς κατὰ καιρὸν νον, τὸ διάδημα δὲ σὺν τῷ τῆς βασιλείας ονόματι παρνησίας, καὶ χάριτας ἔφλειν τῆς εὐνοίας τε καὶ μόνον οὔπω περικειμένου, καὶ τὸν τοῦ θαυμαστού φίλτρου, καὶ τοῦ κοινῇ πρὸς δόξαν ιόντος· οὕτω καὶ βασιλέως καὶ ἀδελφοῦ τόπον ἀποπληροῦντος, ἤδη γὰρ ἂν ἔδειξε πράγματι τὸν κοινὸν πατέρα καὶ κη μετὰ τῶν ὑπὲρ εὐσεβείας ἀγώνων τε καὶ κατορθω- δεμόνα τοῦ γένους, καὶ ὡς οὐ μάτην, οὐδ᾽ ἁπλῶς μάτων κάλλιστα πρὸς Θεὸν ἐκδεδημηκότος· ὃς δὴ τὸ μέγα τουτί περίκειται πρόσβημα· ὁ δὲ καὶ πρὸς καὶ τὴν ᾿Ακίνδυνον τὰ τοῦ Βαρλαὰμ ἐπὶ τῆς μεγά- ὀργὴν διεγείρεται μάλλον, καὶ κατὰ τοῦ φίλου χω λης ταυτησὶν ἐξελέγξας συνόδου κακῶς φρονοῦντα, ρεῖ, καὶ ὁπλίζεται φεῦ! κατὰ τοῦ πράου συμβούλου, καὶ τοῖς κοινοῖς ἀξιώμασι καὶ ταῖς δόξαις τῆς Ἐκε καὶ ἀμύνασθαι σπουδῇ πάσῃ ζητεῖ τὸν ἄνδρα, μήτε κλησίας ἀντικείμενον προφανώς, καθὰ δήπου και τὰς προτέρας τιμάς, καὶ οἷς αὐτὸν ἀνεκήρυττε δη βασιλεὺς ὁ κράτιστος ἀδελφὸς ἐκεῖνος τὸν Βαρλαάμ μοσίᾳ τε καὶ κατ᾽ οἶκον, καὶ πρὸ τῶν συνόδων καὶ πρότερον· ἐπιχυροί καὶ αὐτὸς σὺν τῷ τῆς Ἐκκλη- μετὰ τὰς συνόδους, κάν τοῖς πρώτοις ετίθει τῶν σίας προεστηκότι, καὶ τῶν ἱερέων τοῖς ἀρχηγοῖς φίλων, μήτε τὰ παρόντα λογιζόμενος ταῦτα, καὶ καὶ προκαθημένοις, τῷ σοφῷ δηλαδή Γρηγορίῳ σύν πᾶσι μὲν ὄντα λυσιτελή και σωτήρια, καὶ τοῖς κοινῇ γε τοῖς περὶ αὐτὸν τὸ κράτος τῆς εὐσεβείας μάλ- ς καὶ καθένα, καὶ αὐτῷ τούτῳ δὲ πρὸ τῶν ἄλλων τὴν λον δὲ καὶ θαυμάζουσι καὶ ἀνακηρύττουσι καὶ λόγοις κοινὴν ἀνῃρημένῳ προστασίαν τῶν πάντων, καὶ τὸν καὶ γράμμασι καὶ παντοδαποῖς ἐπαίνοις αὐτὸν ὁμοῦ ὑπὲρ αὐτῶν καὶ τῆς κοινῆς οἰκονομίας οφείλοντα δι πάντες, κατ' οὐδὲν ἔλαττον τῶν ἐπὶ τῆς πρώτης δύναι λόγον τῷ κοινῷ τῶν ὅλων δεσπότῃ. Γρηγό ἐκείνης συνόδου· ἡνίκα δὴ καὶ ὁ κατὰ τῆς αἱρέσεως ριος μὲν οὖν ὁ σοφὸς εὐθὺς ἐκποδὼν ἦν, ἐπειδήπερ καὶ τῶν ταύτης ἀρχηγῶν, ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας ψή- ἀνηνύτοις ἐπιχειρῶν ἔγνω, καὶ τῆς πόλεως οὐ μετ φῳ τῆς Ἐκκλησίας κοινῇ, καλῶς ἐξετέθη τόμος, πρὶν ἑαυτῷ τε καὶ Θεῷ συγγινόμενος συνήθως καθ' συνεπτυγμένως ὁμοῦ πάντα περιλαμβάνων, καὶ ἡσυχίαν, καὶ κατὰ τὸν θεῖον ἐκεῖνον Ἱερεμίαν, τὴν υπογραφαῖς κατησφαλισμένος τῶν κορυφαίων τῆς τοῦ γένους παρακοὴν καὶ τὴν πανωλεθρίαν ἀπο Εκκλησίας, καὶ πρὸ πάντων τοῦ πάντων προκαθη- κλαιόμενος· ὁ δὲ ποιμὴν, ἐπεὶ κατὰ τῆς ποίμνης μένου, καὶ τὸν πατριαρχικὴν ἔχοντος τότε θρόνον, φεῦ! καθ᾿ ἑκάστην ἦν αὐτῷ ἡ σπουδή, καὶ διὰ τοῦτο Εἰς μακρὸν ἡμῖν ἀποτεινόμενα καθορῶ τὰ τοῦ καὶ τοῖς κριοῖς μᾶλλον ἐπετίθετο τῶν προβάτων, λόγου, διὸ καὶ συντέμνειν ἀνάγκη καθ' ὅσον οἷόν τε ἵνα καὶ μᾶλλον τὰ πᾶν κατεργάσηται, τί μὲν οὐκ τὸ συνεχὲς καὶ πυκνὸν τῶν ὑποθέσεων διωθούμενον, ἐνενόει, τί δ' οὐκ ἐβουλεύετο νύκτωρ καὶ μεθ' ημές καθάπερ ἐν θεάτρῳ καὶ πλήθει τους συναντώντας. ραν; ὥστε καὶ τὸν ἐπίσημον τουτονι πριν τῆς μετ Ούπω δύο μήνες ετύγχανον παρελθόντες όλοι μετά 1 γάλης Χριστοῦ ποίμνης πρὸς τοῖς ἄλλοις ἐκείνοις, ἢ τὴν δευτέραν σύνοδον ταυτηνὶ, καὶ ἡ μακρὰ καὶ χαλεπή κατ' ἀλλήλων ἄρχεται στάσις τῶν ἡμετέ ρων, καὶ ἡ ἐμφύλιος μάχη τε καὶ φθορά, καὶ ὁ κοινὸς τῆς βασιλείας ὁμοῦ καὶ τῆς Ἐκκλησίας ποιμήν τε καὶ ὁδηγὸ;, τὸν κοινὸν θόρυβον καὶ τάς τινων Φλογίστους ὁρμὰς καὶ τὰς διαβολὰς καὶ τὴν φθόνον ὀφείλων ἐπέχειν, καὶ πρὸς εἰρήνην τε καὶ ὁμόνοιαν, ὡς τῆς εἰρήνης εὐαγγελιστής τε καὶ μύστης, πάσῃ σπουδή συνάγειν τοὺς πάντας, τὸ μὲν οὐκ ἐποίει, τὴν δ' ἐναντίαν ὥσπερ ἐπίτηδες σπεύδων ἰέναι, καὶ προσερεθίζων φεῦ! ἀσημέραι καθεωρᾶτο τὴν μάχην, καὶ τὴν διαίρεσιν καὶ τὴν στάσιν ἀνάπτων. Ἐπεὶ δὲ μὴ καὶ Γρηγόριον εἶχε συναινοῦντα τούτοις τὸν μέγαν, πλεῖστα μὲν οὖν καὶ παραινοῦντα καὶ εἰση- καὶ πρὸ τῶν ἄλλων ἁπάντων γε καθελεῖν· καὶ ἐπειδὴ προσωπείον οὐκ εἶχεν αὐτῷ τὰ τῆς μάχης, οὐδ᾽ ἐδύ νατο καὶ σκιάν γοῦν τινα πλάσαι κατ' ἐκείνου συ κοφαντίας, κατὰ τῆς εὐσεβείας αναίδην ὅλος χωρεί, καὶ πόλεμον ἀλλόκοτόν τινα καὶ καινὸν ἐπεγείρει τη Ἐκκλησίᾳ, καὶ τῶν θείων δογμάτων ἀναίρεσιν μετ λετᾷ, φεῦ! τῶν ἱερίων καὶ διδασκάλων ὁ προύχων - οὕτω καὶ γὰρ ᾤετο καὶ τὴν πρόμαχον, τε καὶ κή ρυκα, Γρηγόριον δηλαδὴ τὴν σοφὸν συγκαταστρέψειν ἐκείνοις, καὶ τρόπαιον ἀναστήσειν κατὰ τῆς ἐκείνου σπουδῆς καὶ φιλοσοφίας, μάλλον δὲ κατὰ τῆς & αὐτὸν ὑπ᾽ αὐτοῦ πολεμουμένης κάκιστα τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας, οὗ τῷ κατ' αὐτὸν σχήματι τη καὶ πράγ ματι μόνον ἀπεδον, ἀλλὰ καὶ Χριστιανών μου πάνω

των ὡς ἀληθῶ ἐκφυλον καὶ ἀλλότριον, καὶ τῷ τὴν ἐχθρὸν ὁμοῦ τῆς μεγάλης Τριάδος 1 τὴν τῶν πονηρῷ καὶ ἀρχεκάκῳ δαίμονι μόνῳ καὶ τῇ κατ' ἐκεῖνον φατρίᾳ προσήκον. Αν εισάγει τοιγαροῦν ὁ καινὸς οὗτοσὶ θεομάχο: τῇ Ἐκκλησίᾳ τοῦ μαθητοῦ τὴν προδότην, καὶ τὸν ψευδαπόστολον τοῦ σοφοῦ ἀποστόλου, καὶ τὸν Αν τίχριστον αντικρυς τοῦ Χριστοῦ, Γρηγορίου δηλαδή τοῦ μεγάλου, τὸν τῆς ἀληθείας ἀποστάτην τε καὶ πολέμιον, Ακίνδυνον φημι τὸν ψευδώνυμον, ηρέμα μὲν τὴ κατ᾿ ἀρχὰς καὶ κατὰ μικρὸν, εἶτα καὶ γυμνῇ τῇ κεφαλῇ, τοῦτο δὲ τὸ λεγόμενον· τὸν μὲν καὶ καθ' ἑκάστην καὶ λόγοις καὶ πράγμασιν εξαίρων καὶ συνιστάς, Γρηγορίου δὲ καὶ τῆς κατ' αὐτὸν ἱερᾶς εταιρίας κατατρέχων καὶ μὴ παρόντων, καὶ σχεδὸν ἐρήμην καταδικάζων, καὶ ἡμέρας ὅλας καὶ νύχτας τῷ τῆς αἱρέσεως συνών διδασκάλῳ, κἀκεῖνα καὶ σπουδάζων καὶ συλλαλῶν καὶ συμπράττων κατά γε τῆς εὐσεβείας καὶ τῶν ταύτης προμάχων, & βι Όλοι καὶ μνῆμαι φέρουσι. Καὶ ἵνα τὰ ἐν μέσῳ συντέμη, Γρηγόριος· μὲν ὁ τοῦ φωτὸς υἱὸς καὶ λαμ προς κήρυξ, μετὰ τὰς μακράς συκοφαντίας εκείνας καὶ περιόδους, ἐπεὶ καὶ δημοσίων αὐτὸν ἀδικημάς των, καὶ καθοσιώσεως ἢ καὶ στάσεως, οἱ τούτων δημιουργοί και κοινωνοὶ πρὸς τοῖς ἄλλοις κρίνειν ἠξίουν, τὰς ἀληθεῖς κατ' αὐτοῦ πειρώμενοι· συσκιάζειν ὑπ᾽ αἰσχύνης αἰτίας, μᾶλλον δὲ καὶ ταῦτα κα κεῖνα ψευδῶς ἄλλοτε ἄλλως συνείροντες κατὰ τοῦ ἀλήπτου, καὶ διὰ πάντων συκοφαντοῦντες, καὶ σκά της καὶ εἱρκτὴν φεῦ! ὡς κακοῦργος ὑπ' αὐτῶν κατα δικάζεται τελευταῖον, ἵνα μηδ' ἐν τούτῳ τῆς εἰκ νας καὶ τῆς μιμήσεως ἀπολειφθῇ τοῦ σεπτοῦ Ἱερεμίου, καθὰ δὴ καὶ προὔφην, ὥσπερ ἐκεῖνος τοῦ βορ· βέρου πάλαι τὸν λάκκον ὑπὲρ τῶν θείων χρησμῶν καὶ τῆς ἀληθείας, οὕτω δὲ καὶ αὐτὸς οὗτος ὑπὸ τῶν ὁμοφύλων ὑπὲρ τῶν αὐτῶν ἄντικρυς ἢ καὶ μειζό νων τὴν εἰρκτήν καταδικασθείς, Δωροθέου τοῦ καλο λίστου φοιτητοῦ τε καὶ φίλου κἀνταῦθα συνόντος, ὥσπερ δὴ καν τοῖς ἄλλοις πειρασμοῖς καὶ ταῖς περ ριόδοις, καὶ τῆς χρονίας καθείρξεως, καὶ τῶν λοι πῶν ἀνιαρῶν μετέχοντος πῶς ἂν εἴποις ἡδέως. αἱρέσεων αποθήκην! ἐκεῖνον ου ποιμένα καὶ δια δάσκαλον Εκκλησίας, τὸν ὑπὲρ πάντας σφοδρόν ἐκείνης ὑβριστὴν καὶ διώκτην! ἵνα τι καὶ διδάξῃ ταύτην; τὰς κτιστὰς θεότητας, ὧν ἐκεῖνος πατήρ τα καὶ δημιουργός μόνος; ἢ τὰς Πλατωνικὰς ἰδέας, καὶ τοὺς πάλαι σεσηπότας καὶ ἐδωδότας φληνα φους ἐκείνους, καὶ τὴν θνητὴν ζωὴν, καὶ τὸ μὴ κυ ρίως ἀγαθόν τε καὶ δν, καὶ ὅσα τῆς μυθευομένης Ἑλληνικῆς ἐκείνης τερατείας καὶ τῆς ἀπάτη:; Καλά γε ταῦτα, καὶ σοὶ καὶ τοῖς σοῖς ὄντως προσήκοντα μυσταγωγοῖς τε καὶ θεολόγοις. Δεῖ δὲ παρ᾽ ὑμῶν πάντως μαθεῖν τῶν κενῶν διδασκάλων τοὺς κακῶς ὑφ' ὑμῶν ποιμαινομένους κἀκεῖνα· τὴν κτιστὴν ενέργειάν φημι τοῦ Θεοῦ· ἵνα καὶ τὴν ἐκείνου φύ σιν κτιστὴν συγκατασκευάσωσι κατὰ πᾶσαν ἀνάγκην τὸ ταυτὸν καὶ ἀδιάφορον πάντη φύσιν τε καὶ ἀνέρο γειαν ἐπὶ Θεοῦ πεφυκέναι· ἢ τὸ φύσιν εἶναι τὸν Θεόν μόνην τῶν φυσικῶν πάντων εστερημένην τὰ φυσικὰ τοῦ Θεοῦ τῆς φύσεως υστερογενῆ καὶ χτιστά πεφυκέναι· τῆς γὰρ ὑμετέρας δυσσεβείας ἀθεΐας καὶ ἄμφω ταῦτα· τοτὲ μὲν καὶ τὴν φύσιν αὐτὴν καθάπαξ διὰ τῆς ἀναιρέσεως τῶν φυσικῶν ἀναιρούντων, τοτὲ δὲ κτίσμα κἀκείνην δι' ἐκείνων απο δεικνύντων· ἐπεὶ δεῖ κατάλληλα ταῖς φύσεσιν εἶναι τὰ φυσικὰ κατὰ τοὺς θεολόγου; Πατέρας· ἀνάγκη καὶ γὰρ ὡς ἔοικεν ἀσεβεῖν ὑμᾶς οὐχ ἐνὶ γε τῷ τρόπῳ καὶ δυοῖν ἴσως, κατὰ τοὺς ἀρχαίους ἐκείνους τῶν αἱρέσεων καθηγητές τε καὶ νομοθέτας, ἀλλὰ καὶ πᾶσιν ὄμε. Καὶ τί χρὴ λέγειν; ὅπου· γε καὶ τὴν ὑμνουμένην τῆς ἀνθρωπείας φύσεως ὑπερφυς καὶ ἀπόρρητον ἐξηρνήσασθε θέωσιν; ὑπὲρ ἧς κατὰ τὸ εἰρημένον πράξις πάσα Χριστοῦ καὶ ἅπαν μυστήριον, ονόματι καὶ τῷ μόνῳ τιμήν ταύτην δῆθεν διδάξαντες, πράγ ματι δ' εξυβρικότες· εἰς αὐτὴν τὰ αἰσχιστά τε καὶ ἀτοπώτατα, τῷ τοῖ; κτίσμασι καὶ ταύτην συναριθ. μῆσαι, καὶ κάτω θεῖναι ψυχῇ τολμηρή και γλώττη τὴν τῶν ἁπάντων ἐπέκεινα· καὶ μηδὲ τὸ κοινὸν αἰσοεσθέντες καὶ ὑπερφυὲς τοῦ μυστηρίου του του φανερώσεως, ὡς οὐκ ἄγγελος,· οὐδὲ πρέσβυς, ἀλλ' αὐτὸς ὁ μονογενής Υἱὸς, ὁ ὢν ἐν τοῖς κόλποις τοῦ Πατρός, ἔργοις τε καὶ λόγοις ὑπερφυῶς ἐξηγήσατο, πρὶν μὲν ἀναβῆναι τὸ ὄρος σὺν τοῖς λογάσι τῶν μαθητῶν, βασιλείαν ὀνομάσας ἐκεῖνο Θεοῦ, καὶ δύ Ο δ' ἐπὶ κακῇ μοίρα τῆς Ἐκκλησίας προστάτης, ἐπεὶ καὶ τὴν λέοντα τουτονὶ δέσμιον είχε καθάπερ ἐπίθει, καὶ τὸ πᾶν ἤδη τοῦ ἀγῶνος αἰσχρῶς ᾤετο διανύσαι, κατά πολλὴν τοῦ κωλύσοντος. ἐρημίαν, καὶ προστάτην Εκκλησίας, ὦ γῆ, καὶ ἥλιε, καὶ θε- ξαν κοινὴν ἑαυτοῦ τε καὶ τοῦ Πατρός· ἐκεῖσε δ' ἀστὰ θεῖα, καὶ μαρτύρων, καὶ ὁμολογητῶν, καὶ Πατέρων ἱερῶν ἆθλοί τε καὶ ἀγῶνες, τῶν μετὰ Χριστὸν καὶ τὴν ἐκείνου σφαγὴν καὶ τὸ αἷμα ταύτην συστη σταμένων, τὴν ἁλιτήριον καὶ προδότην τῆς Ἐκκλησίας Ακίνδυνόν φημι, τὸν τῶν αἱρέσεων ἀρχηγὸν καὶ ταμίαν μετὰ τὸν πρῶτον ἐκεῖνον ἔσπευδεν ἀναδεί ξε:! παιδαγωγὸν ἄν τις εἶπε τὸν ᾅδην, καὶ τροφέα τὸν θάνατον, καὶ τῷ πυρὶ τὴν τοῦ πονηροῦ καται γίδα, καὶ τοῖς ἀρνίοις τὴν λύκον, διδάσκαλον εἰπέ μαι καὶ πατέρα τῆς Ἐκκλησίας ἐκεῖνον, ἵνα τί καὶ παραθεωρήσω, τὸν τῆς θεότητος ὑβριστήν! τὴν τῆς είξης του Μονογενοῦς ἀναιρέτην μετὰ Ἰουδαίων τῶν κάκιστ' ἀπολουμένων! τὸν τοῦ Πνεύματος που μέλιον ὑπὲρ οὐστινασοῦν ἂν εἴποις Μακεδονίους! νιὼν τὴν κεκρυμμένην ἀστραπὴν ὑπὸ τὴν σάρκε τῆς οὐσιώδους καὶ θείας εὐπρεπείας παραδείξας, καὶ δείξας κατὰ τὸν μέγαν φάναι Βασίλειον, ώς εύν τό; ἐστι τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν, τὸ φωτίζον πάντα ενα θρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον, καθόσον 18ναντο βλέπειν οἱ σωματικοὺς ὀφθαλμούς περιφέρον τες, οἱ αὐτοὶ θεολόγοι καὶ τοῦτό φασιν, ἵνα μὴ τῇ ἐράσει καὶ τὸ ζῆν ἀπολέσωσιν. Εντεῦθεν καὶ τῆς ἐν τῷ μέλλοντι τελεωτέρας τοῦ Θεοῦ κοινωνίας τε καὶ θεώσεως, καθ᾽ ἦν οἱ δίκαιοι λάμψουσιν ὡς ὁ ἥλιος ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Πατρὸς αὐτῶν, καὶ αλγο γελοι ἔσονται, καὶ υἱοὶ Θεοῦ κατὰ τὸν αὐτοῦ τοῦ τῆς εάξης ηλίου λόγον, ἱταμῶς ἐκείνους ὁμοῦ πάντες ἐκβάλλετε, διὰ τῆς μεγάλης τοῦ Χριστοῦ μεταμορ

60% φώσεως αναιροῦντες κακείνην, ἐπειδὴ ταύτην και τὰς πολλὰς ἐκείνας βρεις τε καὶ ἀναισχυντίας καὶ κείνην ἐν καὶ ταυτό φασιν οἱ θεολόγοι πεφυκέναι συμφώνως, τὴν φυσικὴν καὶ ἀπρόσιτον καὶ ἀναλ λοίωτον καὶ ἀΐδιον καὶ ὁμοφυᾶ καὶ ἀδιαίρετον τοῦ Θεοῦ δόξαν τε καὶ θεότητα, τὸ ἀνέσπερον φῶς, τὸ ἄναρχον κατὰ τὴν χρονικὴν ἀρχὴν, τὸ ἄπειρον καὶ αόριστον καὶ ἀθάνατον, τὸ πᾶσι μὲν ἀνθρωπίνοις ὀφθαλμοῖς αἰσθητοῖς τε καὶ νοητοῖς ὡσαύτως ἀδρατον, μόνοις δὲ τοῖς πνευματικοῖς καὶ θεοειδέσιν ἐν ἁγίῳ Πνεύματι νῦν τε καὶ εἰσέπειτα καθορώμενον, καὶ κατὰ πάσης κτίσεως ἔχον τὰ νικητήρια· καθό καὶ Δαβίδ μὲν ὁ τῆς Παλαιᾶς μελωδός· Ἐν τῷ φωτί σου, φησίν, οψόμεθα φῶς· ἡ ἐν τῷ Πνεύματί φημι τὸν Γιόν, οἱ αὐτοὶ θεολόγος καὶ τοῦθ' οὕτως Έχον διερμηνεύουσιν· ὁ δὲ τῆς Νέας καὶ λογογράφος αὖθις καὶ μελωδός· ι Νῦν καθεωράθη, φησὶν, ἀθέστα όμμασι, σῶμα θνητὸν δόξαν πηγάζων θεότης τος ", και, ο Νῦν καθεωράθη ὑποστόλοις τὰ ἀθέατα, θεότης ἐν σαρκίῳ ἐν τῷ ὄρει Θαβώρ ἀστράπτουσα. ο Τούτων τῶν οὕτω μεγίστων, τῶν οὕτως ὑπερ φυῶν τε καὶ θείων, & ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδε, καὶ οἷς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη ποτέ, ἡ αὐτὴ θεολόγος καὶ φιλόσοφος γλῶττα καὶ τοῦτο φησί, τούτων τὸν ἀναίσχυντον καὶ ἱταμὸν ἀναιρέτην ὅσον τὸ ἐπ᾿ αὐτῷ τῆς κοινῆς Ἐκκλησίας ὁ ποιμὴν καὶ προστάτης, ὦ δίκη, καὶ πάντα βλέ ποντες ὀφθαλμοὶ τοῦ Θεοῦ 1 διδάσκαλον Εκκλησίας καὶ ποιμένα φέρων ἐχειροτόνει, θεμελίους clove προκαταβαλλόμενος τῆς ἑαυτοῦ τυραννίδος, δι' ὧν καὶ μεθ' ὧν ἐμελέτα τὴν παντελῆ τῆς κοινῆς τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας καταστροφήν, ἣν αὐτὸς ἐκεῖνος ἀνωτέραν ἀπεφήνατο των δου πυλῶν· ἀγνοῶν ὡς ἑαυτῷ μᾶλλον, οὐκ ἐκείνῃ πλέκει τὸν δόλον, λάκο τον ἀνορύττων, ὦ φησιν ὁ μέγα; Δαβίδ, καὶ βόθρον κατασκευάζων, εἰς ἄν μετὰ μικρὸν καταπίπτειν αὐ τὰς ἔμελλεν, ὡς τὰ ἑξῆς τοῦ λόγου δηλώσει μοι. ς δεσμωτηρίων όμοῦ καὶ πληγῶν, καὶ μάλισθ' ὁ κά κιστα χειροτονηθείς, εἰ μὴ χηραμεύς τινας υπολο γείου; αὐτίκα καὶ σήραγγας ὑπεδὺς, τοῖς πᾶσι πλὴν ὀλίγων γέγονεν ἀφανής. Θροῦς δὲ καὶ παρὰ τοῦ τῶν εὐσεβῶν πληρώματ τος κατὰ τῆς αἱρέσεως ήρτο πολύς, καὶ τάξις πάσα καὶ ἡλικία σχεδόν τοὺς ἀλιτηρίους ἐζήτει διαχειρί σασθαι· μᾶλλον δὲ τῶν τῆς σοφές Γρηγορίου γλώττης λόγων καὶ περὶ τούτων αὐτῶν ἂν εἴη διακοῦσαι καλόν· φησὶ γὰρ ούτωσί πως ἐκεῖνος πρός τινα τῶν γνησίων ἐπιστέλλων· «Γνώσεται πᾶς τις, οἶμαι, καντεύθεν, καὶ θαυμάσει τῆς παρ' ἡμῶν πρεσβευομένης ἀληθείας τὴν δύναμιν δτι μὴ μό νον ἡνίκα πᾶσα στάσις ἀπῆν, ἐν δυσὶ συνόδοις ἐξετα· σθεῖσα τὸ κράτος ἔσχεν, ἀλλὰ καὶ τῆς ἐμφυλίου στάσεως ἐγερθείσης, ἡνίκα καὶ τοῖς βασιλεύουσιν ἡμεῖς ἐδόξαμεν ἐπεχθεῖς, καὶ τῶν συκοφαντούντων ήδη χώραν ἐπὶ τοσοῦτον χρόνον λαβόντων καθ' ἡμῶν, καὶ πάντων λεγόντων τε καὶ πραττόντων ἐκείνων ἀναίδην, ἡμεῖς καθειργμένοι διετελοῦμεν, όμως κατὰ τὴν τῶν θείων δογμάτων ἀλήθειαν, ούο δὲν ἧττον ἢ πρότερον περιεγενόμεθα· τῆς τοῦ Θεοῦ δὲ τὸ πᾶν ὑπῆρξε δυνάμεως, ἥτις ἐν ἀσθενείᾳ τε λειοῦται, καθάπερ αὐτὸς πρὸς τὸν ᾿Απόστολον ἔφη· Τότε γὰρ ὄντως καὶ τελειοῦται, ὅτε καὶ πολεμου. μένη τὸ περιὸν ἐπιδείκνυται· καὶ κατασπάσθαι δο κοῦσα διὰ τῶν εἰς τοὺς ἀντεχομένους αὐτῆς κινδύ των, ὑψηλοτέρα τῶν κατασπώντων καὶ ἀχείρωτος διαδείκνυται· καὶ ταυτὸ γέγονεν, ὥσπερ ἂν εἴ τις γλῶτταν ἢ καὶ χεῖρά τινος δεσμήσας, εἶτ᾽ εἰς ἄμυσ ναν προκαλείτο λόγων ή συγγραμμάτων, καὶ μηδ' οὕτω συγχωρεῖται τούτου κατὰ ταῦτα κρατεῖν σκόπει γὰρ ὡς ἐχθροῖς ἡμῖν προσεῖχον οἱ αὐτοκρά τορες, στασιαστὰς ἡμᾶς ἐκάλουν οἱ τούτοις χαρι ζόμενοι πάντες, ὡς μὴ συμβαίνουσαν τοῖς καιροῖς παρασχόντας την γνώμην, πόσῳ μᾶλλον οἱ καὶ λίαν ἀπεχθῶς πρὸς ἡμᾶς διακείμενοι, καὶ πάντα τρόπον επιτίθεσθαι προαιρούμενοι; Φανερῶς οὖν μετὰ τῶν δεσμωτών κατεκρίθηκεν τετάχθαι· καὶ προσῆν τὸ καινοφωνίαν ἡμῖν ἐν τοῖς δόγμασιν ἐγκαλεῖν, ἐπει δὴ τὸ δι' δ λέγειν ἀληθῶς ὑπέτρεψέ τις τοὺς κακοῦντὰς αἰδώς. Τούτοις θαμβήσαντες οἱ Βαρλααμίται, καὶ μᾶλλον τῶν ἄλλων 6 μᾶλλον ἐκείνου μύστης και διάδοχος καὶ ὀπαδος Ακίνδυνος, υπέρχονται τὸν φλεγμαίνοντα καθ' ἡμᾶς, Στε μὴ συναινεῖν αἱβουμένων τῷ καιρῷ πατριάρχην, εὔνοιαν αὐτοὶ πρὸς αὐτόν τε καὶ τοὺς κρατοῦντας ὑποκρινόμενοι, καὶ τινα προσάγοντες ἕτερα, μόνον εἰ συμμαχήσει του τους, καθ᾿ ἡμῶν καιρὸν ἤδη λαβοῦσι χωρήσαι, και τὴν ἧτταν ἀναπαλαίσασθαι. Ὁ δὲ μηδὲ τῶν προσενηνεγμένων ἀφέμενος, καὶ πρόοφείλειν· έλεγε χα ριν, εἰ πάντας σχοιεν ἐκπολεμῶσα: πρὸς ἡμᾶς τοὺς ανθρώπους, καὶ μάλιστα τοὺς ἐν τοῖς βασιλείοις αὐτ τοῖς, οὗ καὶ τὴν φρουρὰν ἡμῖν συνεσκεύασεν, ὡς ασφαλέστατος εἴη· καὶ πάντα ἦν αὐτοῖς οὗτος ὁ · πάντων ἐπειλημμένος τῆς ἐξουσίας, ἔξαρχος, σύμ μαχος, μάρτυς τῶν ὑπ' αὐτῶν λεγομένων, ὡς δη δεν συνίστωρ, καὶ ὡς ᾤετο ἀπαράγραπτος καὶ ἀπ' '. Ο μὲν γὰρ τὸν τῆς εὐσεβοῦς ἀλλότριον πίστεως, Ακίνδυνόν φημι τὸν ἑαυτοῦ καὶ μυσταγωγὴν καὶ μύστην, τολμηρῶς μετά πολλῆς τῆς ἐξουσίας - σπευδεν εἰς ἱερέας προάγειν· ἡ δέ γε φιλόχριστος βασιλὶς αἰσθομένη, θερμόν τε τὸν ὑπὲρ εὐσεβείας ἑαυτῆς ζῆλον ἐνδεικνυμένη, καὶ κατ' οὐδὲν τοῦ τεα τελευτηκότος ἀνδρός τε καὶ βασιλέως οὐδαμῶς ἀπο δέοντα, προκαταλαμβάνειν τε καὶ ἀνείργειν ἐπε χαίρει καὶ λόγοις καὶ παραινέσεσι τῆς πράξεως τ ἀνόσιον· ὁ δὲ κωφῷ πρὸς ταῦτ᾽ ἐοικώς, καὶ μηδὲν τῇ βασιλίδι πρὸς ἔπος ἀποκρινάμενος, βίᾳ τε τον καὶ τῶν ἱερῶν ἐκβεβλημένον πάλαι προθύρων, καὶ τῆς Ἐκκλησίας ἐκκήρυκτον, ἔνδον εἰσωθεῖ τῶν ἀπ΄ δύτων, καὶ τοῖς τοῦ βήματος ἐγκαταλέγει, καὶ τοῖς Χριστού διακόνοις τὸν διάκονον τοῦ ἀντικειμένου συναριθμεῖ. Ἡ μὲν οὖν θαυμαστή βασιλίς, ἐπεὶ τῶν γενομένων κακῶς οὕτως καὶ βιαίως εὐθὺς - τους, οὐκ ἔτι μέλλουσα τὸ παράπαν, οὐδ᾽ ἀναδυο μένη γε ἦν· ἀλλὰ καὶ ἔργου μάλα γενναίως και ἀξίως ἑαυτῆς εἶχετο, καὶ τὸν κακῶς ἐπιπηδήσαντα τοῖς ἀγιωτάτης, καὶ αὐτῶν ἀποστείλατα τῶν προΦόρων ἀπελαύνες τῶν Ἱερῶν σύν γε τοῖς ὁμόφρονι πλη καὶ σπούδασταῖς· ἐπειρώντο δ' ἂν, οἶμαι, μετά

αὐτῆς τῆς ἀξίας· βεβαιωτής ὡς κριτὴς καὶ τὸ κρά- χον τοῦ Θεοῦ διὰ τῶν δοκούντων ἐναντίων ὑπερφυως τος εγκεχειρισμένος τῆς Ἐκκλησίας· μεσίτης πρὸς βασιλέας, παρ' ὧν καὶ προστάγματα ἐκυμίσατο, καὶ παρέσχε τούτοις μετὰ τῶν αὐτοῦ καθ' ἡμῶν ἐπιδεῖκνύναι γραμμάτων, καὶ φόβῳ τοὺς μὴ πειθομένους ἄλλως προσάγεσθαι· ἀλλ' οὐδὲ μέχρι τούτων τὰ καθ᾿ ἡμῶν· ἀλλὰ καὶ σύνοδοι, μᾶλλον δὲ προσχής ματι συνεκροτοῦντο συνόδων, ἐν οἷς ἀπειλεῖ καὶ ἐπαγγελίαι, καὶ δόσεις καὶ ἀφαιρέσεις, καὶ πᾶν ὅ τι ποτέ δεινόν τε καὶ χρηστόν, οὐκ ἐλέγετο μόνον, αλ λὰ καὶ ἐτελεῖτο παρὰ τοῦ τὴν προστασίαν τῆς Ἐχκλησίας λαχόντος. Καὶ τὰ μὲν δεινὰ τοῖς ἡμῖν συνηγοροῦσιν ἐπῆν, τὰ δὲ δοκοῦντα χρηστὰ τοῖς καθ' ἡμῶν ὁρμῶσι, καὶ ἡμᾶς δυσφημοῦσιν. Αλλ' ήρθη ἔντως ἡ καθ᾿ ἡμῶν ἐνεργουμένη κακία, οὐχ ἵν᾿ ὑψωθῇ καὶ μείνῃ περιφανής, ἀλλ᾽ ἵνα σφοδροτέρα Η κατασπασθῇ, καὶ μετ' ἤχου τῇ ἀπωλεία παραπεμφθῇ, καὶ μηδὲ τοὺς πόῤῥω δυνηθῇ λαθεῖν. ὡς γὰρ ἐνόμισαν ἤδη περιγενέσθαι, καὶ πάντα κατὰ νοῦν ἔχειν αὐτοῖς, καὶ τὸν κολοφῶνα τῶν κακῶν ἐπιθεῖναι διενοοῦντο, μᾶλλον δὲ καὶ ἐπετίθεσαν ἤδη, τὴν ἄθε σμόν 'Ακινδύνου δηλαδή χειροτονίαν· κινεῖ τοὺς βασιλεύοντας ὁ τῶν βασιλευόντων Θεός, ἐπεγείρει πρὸς ζῆλον ἄμαχον τοὺς ἐν τέλει πάντας, τοὺς μετ' αὐτοὺς ἄρχοντας, τοὺς μετ᾿ ἐκείνους υπασπιστές καὶ δορυφόρους καὶ ὑπηρέτας, καὶ ἁπλῶς πᾶν τάγε μα βασιλικόν, καὶ τοὺς τοῖς βασιλείοις ἐνστρεφομένους ἅπαντας, ἵνα τοὺς ἄλλους παραλείπω νῦν· καὶ ἦν ὁρᾶν ἐξαισίω, τοὺς καθ᾿ ἡμᾶς ὠργισμένους βασιλεῖς τρέψαντας ἐξαίφνης τὴν ὀργὴν κατὰ τῶν καθ᾿ ἡμῶν ὡρμημένων· τοὺς ἄλλους ἅπαντας συν αγωνιζομένους, καὶ πρὸς τὴν ὑπὲρ ἡμῶν ἅμιλλαν ἀλλήλους διερεθίζοντας· τὸ δὲ μείζον, ὅτι μηδὲ τῆς εμφυλίου στάσεώς πω ληξάσης, μᾶλλον δὲ καὶ ἀκμαζούσης, ἧς ἕνεκα καὶ πρὸς ἡμᾶς ἔσχον ἀηδῶς. Φέρε γάρ· εἴ τις δυσὶ μαχομένοις ἐπιστὰς, δικα στὴν εἶναι τῶν παρ' αὐτοῦ λεγομένων ἀξιοῖ τοῖν δυοῖν τὸν ἕτερον, κομίσαιτ' ἂν ὄντινοῦν λόγον παρ' αὐτ τοῦ, καὶ ταῦτα τῆς πρὸς τὸν ἀντικείμενον αὐτῷ διαμάχης ἐπικρατούσης; Εἰ δὲ καὶ αὐτὸς ὁ ζητῶν τὴν παρ' ἐκείνου ψῆφον ἔχει τοὺς ἀντιλέγοντας, πόσῳ μᾶλλον δυσέφικτον τὸ ζητούμενον; Εἰ δὲ καὶ ὑποπτεύοιτο παρ' αὐτοῦ, ὡς μὴ φιλίως πρὸς αὐτὸν δια κείμενος, μᾶλλον δὲ πρὸς μὲν αὐτὸν ἀπεχθῶς, πρὸς δὲ τὸν ἀντικείμενον αὐτῷ φιλίως, ὁ δ᾽ ἀντιλέτη των Θεό, όψει μια καὶ νυκτί παραδόξως τούς τε των ἀντιστρόφως ἔχων, πῶς οὐχὶ καὶ παντελῶς ἀνέφικτον, εἰ μή τι καὶ πλέον; Αλλ' δ μηδὲ δυσὶν ἀνθρώποις μαχομένοις δυνατὸν ἦν, πρὶν ἀφεῖσθαι τῆς πρὸς ἀλλήλους μάχης, ἑτέρων καὶ ταῦτα τῶν μὴ δοκούντων φίλων υπεραγωνίζεσθαι, τοῦτο περ ποίηκεν ὁ Θεὸς δυνατὸν ἐν δήμοις καὶ στρατιώταις, καὶ στρατηγοῖς καὶ τοπάρχαις, ἵνα παραστήσῃ τοῖς πᾶσι διὰ πάντων αήττητον οὖσαν τῆς ἀληθείας τὴν δύναμιν.» Καὶ ταῦτα μὲν ἡ καλὴ διέξεισι γλῶττα, τήν τε λαμπρὰν κατ᾿ αὐτοῦ καὶ τῆς εὐσεβείας όλου σχερῶς διεξιοῦσα τῶν ἐναντίων μανίαν, ὧν ἔξαρχος καὶ πρόμαχος καὶ στρατηγὸς ὁ κάκιστος τῆς Ἐκ κλησίας προστάτης ἦν· καὶ τὸ πρὸς ταῦτα τῆς προνοίας καὶ τῆς δυνάμεις αμήχανόν τε καὶ ἅμα ἐνεργούσης τὰ κάλλιστα. Τὰ δὲ κατὰ μέρος ἐν ἐκεί νῳ τῷ χρόνῳ θαυμαστῶς γεγονότα ποῖος ἂν Θουχυ δίδης, ἢ καὶ Ἡρόδοτος ἄλλος ἀξίως ἐξείποι καθέν καστα ἢ μᾶλλον δὲ τῶν μὲν πλείστων τῷ καθ᾿ ἡμᾶς τῷδε φιλοσόρῳ, καὶ ὑπὲρ πάντας δημηγόρους καὶ σοφιστάς παραχωρήσω καὶ βήτορας, ἐν τοῖς αὐτοῦ θαυμαστοῖς λόγοις, καὶ ταῖς πρὸς τοὺς ἑταίρους ἐπιστολαῖς ἄλλοτε άλλα φιλοσοφήσαντι· ἐγὼ δ' ενός τινος τούτων, ἢ καὶ δυοίν μνησθείς κατ' ἐπιδρομήν, ἐπ' ἐκεῖνα καὶ αὖθις τρέψω τον λόγου. Ηγεμὼν ἐχειροτονείτο τηνικαῦτα τοῖς βασιλεῦσι Πελοποννήσου καὶ στρατηγὸς καλός καγαθός· εὖνους μὲν ἐς τὰ μάλιστα τούτοις, φίλος δ' εὐσεβείας οὐχ ἧττον, καὶ τῆς ὀρθῆς τοῦ Θεοῦ δόξης προς σπιστής· τούτῳ τὰ πρὸς τὴν στρατηγίαν ἐκείνην τε καὶ τὴν ἔξοδον ἔτι παρασκευαζομένῳ, καν τῇ βασιλευούσῃ διάγοντι, πολλοὶ τῶν συνήθων καθ' ἑκάστην συνῆσαν· οἱ μὲν, ὡς καὶ συναποδημήσοντες, καὶ τῆς ὁδοῦ καὶ τῆς ἀρχῆς τῆς ἐκεῖ συναντιληψόμενοι, καὶ τὰ πρὸς χρείαν κατ' ἀξίαν ὑπηρετήσοντες ἕκαστος· οἱ δὲ, καὶ φιλίας καὶ ὁμιλίας ἁπλῶς ἔνεκα· τούτοις καὶ τῶν ὁμιλητῶν Ἀκινδύνου καὶ φίλων εἷς τις συνήν, εἰς ὑπηρέτας τεταγμένος τῷ στρατηγῷ· και της μὲν πως τὸ εἶδος ἐκ γένους καλούμενος, δυσ ειδὴς δὲ τὸν τρόπον τέω; καὶ τὴν γλῶτταν ἀκόλαστος, εἰ καὶ τοῦτον μετὰ βραχὺ θαυμαστῶς ἡ δεξιὰ τοῦ Ὑψίστου ἠλλοίωσε. Τούτῳ τῶν κατὰ τῆς εὐσεβείας αὐτοῦ συγγραμμάτων ὁ μυσταγωγός Ακίν δυνος ἐγχειρίσας τὰ κράτιστα, μέτροις ἰαμβικοί; ἡρμοσμένα, Πελοποννησίοις ἐκπέμπει, καθάπερ δ μῦθος πάλαι τοῖς Θηβαίοις τὴν σφίγγα, ἢ καὶ τῇ Ελλάδι πάσῃ τὴν ὑπερήφανον ἐκείνην ὁ χρόνος στρατιάν τῶν Περσῶν· καὶ ὁ μὲν εἶχεν ὑπὸ μάλην ταῦτα, δεινὰ καὶ μελετῶν καθεκάστην, καὶ πρὸς τους συνόντας διαλεγόμενος· καὶ πολὺς μὲν κατὰ τῆς εὐσεβείας, καὶ Γρηγορίου τοῦ ταύτης προστά του ρέων καὶ βλασφημῶν, πάσι δ' ἀντιλέγων ὁμοῦ τοῖς ὑπὲρ τούτων εὐσεβῶς ἱσταμένοις καὶ λέγουσι, καὶ πρὸ τῶν ἄλλων φημὶ τῷ οἰκείῳ δεσπότῃ καὶ στρατηγῷ· Ακινδύνου γε μὴν καὶ τῶν ἐκείνου προϊστάμενος ἰσχυρῶς, καὶ μόνον ἐκεῖνον εὐσεβείας εἶναι διδάσκαλον καὶ φρονῶν, καὶ πρὸς πάντας δια τεινόμενος. Αλλ' ὁ τῆς σωτηρίας κηδόμενος πάν Πελοποννησίους όμοῦ πάντας, καὶ αὐτὸν δὲ. φημί, τοῦτον ἐξαρπάζει της ψυχοφθόρου λύμην, καὶ τοὺς πιστοὺς ἐπιστηρίζει πάντας τῷ θαύματι· καὶ ὁ τρό πος οἷος. Εκειτο μὲν ἐπὶ κλίνης νυκτὸς ὑπνῶν ὁ τὰ πονηρὰ φέρων ἐν κόλποις γράμματα· τῶν δὲ βασιλικῶν δορυφόρων ἐπιστάντες ἀθρόον, ὡς ἐδόκει, τινὲς, ἀνίστασθαί τε καὶ ἀκολουθεῖν αὐτοῖς εὐθέως ἐκέλευον εἰς εἰρατὴν, οὕτω προσταγὲν ὑπὸ τοῦ κρατ τοῦντο; ὁ δ᾽ ὑπὸ δέους εὐθὺς διαταραχθεὶς διανίσταται τῆς κλίνης, θορύβου καὶ ἀγωνίας μεστές ἐν ἑαυτῷ δὲ γενόμενος ὥσπερ καὶ τῇ φαντασία το πᾶν δεδωκώς, ἀναπλαττούσῃ καὶ τὰ μὴ ὄντα πολύ λάκις, ἀνακλίνεται καὶ πάλιν ἐπὶ τῆς εὐνῆς καὶ ὑπναι· ἀλλὰ καὶ αὖθις οἱ αὐτοὶ βασιλικοί δορυφόρο

Οὐδὲ γὰρ ἐν τούτοις γε μόνι, Θεῷ ὄρει πρώτως ταῦτα τεθαυματούργηκεν, ἀλλὰ πλήρης τῶν τοιούτῶν ἐν ἐκείνοις τοῖς χρόνοις ήπειρος καὶ θάλασσα πᾶσα σχεδόν, νῆσοί τε καὶ πόλεις, καὶ πρὸ τῶν ἄλλων ή μεγάλη Θεσσαλονίκη, ἐν ᾗ δήπου καὶ τὰ τῆς ὑποθέσεως ἄνωθεν ήρκται· πανταχόσε μὲν τῶν τῆς αἱρέσεως πονηρῶν ἐκπεμπομένων λάθρα γραμ μάτων· οὐδὲ γὰρ εἶχε χώραν ἐνταῦθα τέως ἐξελη λεγμένα καὶ καθυβρισμένα πολλάκις· συλλαμβανομένων δ᾽ ὁμοῦ παρὰ τῶν εὐσεβῶν μετὰ θαύματος σχεδόν πάντων, καθαπερεί τινων λῃστῶν καὶ ἱεροσύλων, καὶ πρὶν εἰργάσθαι τὰ οἰκεῖα, καὶ ταῖς χερσὶ καὶ τῇ γλώττῃ διδομένων του Γρηγορίου, αὐτοκράτερος ἐκεῖ καὶ Θεοῦ παρὰ τοῦ μόνου φύσει Θεοῦ καὶ Δεσπότου τῶν τοιούτων θαυμαστῶς χειροτονη πολλάκις ἔφην, καὶ καταδίκου φέροντος σχήμα, να καὶ θαυμασιώτερον ᾖ τὸ κατ' αὐτὸν μᾶλλον. Τῆς αὐτῆς οἰκονομίας δὲ καὶ θαυματουργίας καὶ ἡ τοῦ μεγάλου καὶ θαυμαστοῦ Σάβδα περὶ τῶν τοιούτων θεωρία γέγονεν ἔργον· τὸν ἡμέτερον λέγω, τὸν πάνυ, τὸν τῆς ἡσυχίας καὶ διακρίσεως λύχνον, τῆς τας πεινώσεως καὶ τῆς ἀγάπης τὸν οἶκον, τὸ τέμενος τῆς θείας σοφίας, τὸν ἄλλον ἥλιον ἐν σαρκί, ταῖς τοῦ θείου φωτὸς ὑπερφυέσιν ἐλλάμψεσι καὶ ταῖς ἐνεργείαις· ὃς ἐκεῖνα περὶ ᾿Ακινδύνου καὶ τῆς κατ' αὐτὸν εἶδε τότε πονηράς συμμορίας, ευχόμενος Θεῷ καὶ δεόμενος ὑπὲρ τούτων, ἅπερ ἡμεῖς φθάσαντες τοῖς ὑπὲρ ἐκείνου συνετάξαμεν λόγοι;, πᾶσαν ἐξιστάντα καὶ ἀκοὴν καὶ διάνοιαν. καὶ παρεῖναι ἐδόκουν, καὶ τὰ αὐτὰ τοῖς προτέροις ὡσαύτως διακελεύεσθαι· αὐτός τε τῶν στρωμάτων ὁμοίως ἀναπηδῶν, καὶ ἀγωνίᾳ καὶ δέει συνεχόμενος μείζονι, ἐπειδὴ καὶ πρὸ βραχέος ἔτυχε βασιλικῆς εἱρατῆς πειραθείς, καὶ τὰ τῆς ἐκεῖθεν ταλαιπωρίας φέρων ὥσπερ ὑπόγεια· καὶ πρὸς ἑαυτὸν ἐφ' ἱκανὸν λογισμοῖς παλαίων, καὶ τῷ συνεχεῖ τῆς τῶν αὐτῶν φαντασίας διαπορούμενος· ἐπεὶ δὲ καὶ αὖθις ὡς ἀνείρου καὶ φάσματος ἀλογήσας ἐπὶ τῶν στρωμάτων ὡσαύτως κατέδαρθεν, ύπνος μὲν αὐτὸν καὶ τάδεν είχε μετὰ μικρὸν, ὡς δ' οἱ τῆς βασιλικής υπηρεσίας ἐπιστάντες ἐκεῖνοι καὶ πάλιν τὰ αὐτὰ τοῖς προτέροις ἦσαν σφοδρότερον επιτάττοντες, ἐκεῖνος τῷ ὕπνῳ κατεχόμενος ἔτι, καὶ διαπορεῖν ώσπερεί πρὸς ἐκείνους ἐδόκει, καὶ τὴν τῆς βασιλικῆς ὀργῆς αἰτίαν ἐπιζητεῖν· οἱ δ' αὐτίκα καὶ τῷ δακτύλῳ καλά. θέντος, καίτοι γε καὶ καθειργμένου, καθὰ δὴ καὶ περ υποδεικνύντες τὰ ὑπὸ κόλπον αὐτῷ πονηρὰ συγχ γράμματα τῆς αἱρέσεως, καὶ τὴν αἰτίαν φανερῶς ἐδίδασκον ἅμα· ὅτι, φησί, τοὺς τοῦ δυσσεβοῦς Ακιν δύνου φληνάφους φέρων μετά σαυτοῦ διακομίζειν εἰς Πελοπόννησον σπεύδεις, εἰς πολλῶν ἀνθρώπων καταστροφὴν καὶ ἀπώλειαν· καὶ ὡς εἰ μὴ πόρρω που βαλὼν ἀπορρίψεις αὐτοὺς νῦν, ἅμα καὶ τὴν ψυχὴν ἀποῤῥήξας τῆς κακίστης περὶ τὰ τοιαῦτα συνηθείας τε καὶ στοργῆς, οὐκ ἀπαλλαγήσῃ τῆς ἐπικειμένης τοῦ βασιλέως ὀργῆς. Καὶ ὁ μὲν ἐδόκει καὶ πεπεῖσθαι τοῖς εἰρημένοις, καὶ προθυμότατα τὴν ἐκπλήρωσιν ὑποσχέσθαι· καὶ τοῦ ὕπνου δ᾽ εὐ θέως ἀπολυθεὶς, ἔργου κατὰ τὴν ὑπόσχεσιν εἴχετο, θείαν εἶναι τὴν ὄψιν αὐτοῖς πράγμασιν ἄριστα δια δαχθείς. Τὰ γοῦν γραμμάτια τῆς αἱρέσεως εὐθὺς ἀπορρίψας εἰς κόρακας, καὶ πολέμιος αὐτοῖς ἀντὶ φίλου σφοδρός γεγονώς, ὑπνοῖ μὲν ἐλευθέρα ψυχῇ τὸ ὑπόλοιπον τῆς νυκτός· τῆς δ᾽ ἐπιούσης τὴν τοῦ ἡγεμόνος οἰκίαν ὡς ἔθος καταλαβών, τὴν παλινῳ· δίαν εὐθὺς ἐπὶ πάντων ἦν ᾄδων, τὴν συγγνώμην μὲν ἐπὶ τοῖς προτέροις Θεὸν καὶ τοὺς παρόντας αν τῶν, τῶν δὲ τοῦ Θεοῦ θαυμασίων διαπρύσιος κῆρυξ πρὸς πάντας γιγνόμενος, ἁρπάζει τους λόγους τοῦ στρατηγοῦ τῶν υἱῶν ὁ πρῶτος· ἄπεισε σπουδῇ πρὸς τὸν μέγαν καθειργμένον ἐν βασιλείοις, καθὰ δὴ καὶ προ βραχέος ὁ αὐτοῦ λόγος ἔδειξε· τοῖς περὶ αὐτὸν ἐξαγγέλλει καὶ τὴν τῆς αἱρέσεως ὀλεθρίαν ἐπιβου λήν, καὶ τὴν μετὰ θαύματος ὑπερφυᾶ καὶ θαυμαστὴν ἐκείνης ἀναίρεσιν· ἅμα καὶ τὸ τῆς δυσσεβείας που νηρὸν ἐκεῖνο προσάγων ἐν μέτροις βιβλίον, εἰς τὴν τῶν ὑπ' αὐτοῦ λεγομένων βεβαίωσιν· ἀκούει παρὰ τῶν οἰκείων ἐκεῖ κατὰ μέρος πάντα καὶ ὁ διδάσκα λος· καὶ ἐπεὶ τὸ παράπαν ἀμφιβάλλειν οὐκ ἦν, αὐτῶν ἐκείνων τῶν κακίστων προκειμένων ὑπ' ὄψιν λόγων, οὓς ὁ πατὴρ καὶ δημιουργὸς ἅμα τῷ γεννῆ σαι τῷ σκότῳ καὶ τοῖς μυχαῖς καὶ ἀφανία παρέδωκε, τὸ τῆς ἀληθείας φῶς, καὶ τοὺς ἐλέγχους τῆς λαμπρᾶς ὑποπτήσσων γλώττης τοῦ Γρηγορίου, δάκρυσι θερμοῖς μεθ᾿ ἡδονῆς τινος ψυχῆς ἀποῤῥήτου τὴν εὐχαριστίαν ἀπεδίδου Θεῷ, τὰς ὁρμᾶς οὕτω τῆς και πίστης αἱρέσεως ἀφανῶς τε καὶ προφανῶς ἀναστέλ κοντι, καὶ τὴν τῶν πολλῶν θαυμαστῶς τε καὶ παν τύφως σωτηρίαν οἰκονομοῦντι. Γρηγόριος μὲν οὖν ὁ σοφὸς τέσσαρας ἐνιαυτούς ὅλους ἦν διαμείβων ὥσπερ ἐν λάκκῳ τινὶ τῇ φρουρά, καὶ τὸν συναθλητὴν καὶ συσπουδαστήν, ὅπερ ἔφην, Ἱερεμίαν ἐν τούτῳ παρενεγκών, καὶ ταῦτ᾽ ἂν οὕτω νοσώδες καὶ τακερῷ σώματι, καὶ νοσοκομίας δευ μένῳ σχεδόν καθ' ἑκάστην καὶ συνεχούς φαρμακείας, ἀλλ᾽ οὐχὶ τῶν ἐναντίων ὁμοῦ πάντων, ὅπου γε καὶ αὐτὸ τὸ διὰ παντὸς ἐγκεκλεῖσθαι καὶ ἀπρόῖτον διπ μένειν ἐπὶ χρόνον οὕτω μακρόν φθορὰν τοῖς τοιού τοῖς καὶ μόνον ἐργάζεσθαι πέφυκεν· ἀλλ᾽ ἐκεῖνον ἡ διπλὴ τοῦ γένους ἔδειχνε μάλλον φθορά, νῦν μὲν ὅπλα κατ' ἀλλήλων κινούντων, καὶ τὴν στάσιν καὶ τοὺς καθ᾿ ἑαυτῶν ἀναπτόντων πολέμους ὅλῳ θυμῷ, νῦν δὲ τὸ πάτριον καὶ ἀποστολικὸν εἰς Θεὸν σέβας, καὶ τὰς τῶν θεολόγων κοινὰς παραδόσεις ἀναίδην ἐξαρνουμένων, καὶ τῷ καθαρῷ λόγῳ τῆς ἀληθείας τὰς βεβήλους τῶν αἱρέσεων ἐπεισαγόντων κενοφω νίας, καθάπερ οἱ τῷ δοκίμῳ χρυσίῳ τὸ κίβδηλον, ἢ τῷ καρδίαν εὐφραίνοντι φυσικῶς οίνῳ τὸν ὀξώδη καὶ ὑδατώδη καὶ τοῖς χρωμένοις ἥκιστα χρήσιμον· καὶ τὸ τούτων ἔτι δεινότερόν τε ὁμοῦ καὶ ἀνιαρών τερον, ὅτι καὶ ὑπ' αὐτῶν φεῦ! τῶν δοκούντων προ στατῶν τε καὶ ἡγουμένων τῆς Ἐκκλησίας τῶν πολλῶν ἢ καὶ πάντων σχεδὸν ἐρεθιζομένων προς ταῦτα, ὑφ᾽ ὧν καὶ παρ' ἑαυτῶν κινουμένους ἐχρῆν πάντα τρόπον ἀνείργεσθαι. Ο δὲ καὶ τούτων ἅμα κακείνων ἐξιστάμενος πάντων Θεῷ, καὶ νῦν μὲν τὸ τοῦ θείου Δαβιδ πρὸς αὐτὸν μετὰ τῆς ὁμοίας υπο φωνῶν ἐλπίδος, τό, Γένοιτο, Κύριε, τὸ ἔλεός σου

ἐφ' ἡμᾶς, καθάπερ ἠλπίσαμεν ἐπὶ σέ 10., αὖθις δὲ γε τοῖς ὑπ' αὐτὸν ψηφίζεται πρόεδρος. Απένδυνον καὶ τὸ τοῦ Χρυσορρήμονος συνεχώς προστιθεὶς ἐκεῖνο μετὰ τῆς ἴσης εὐνοίας καὶ τῆς εὐχαριστίας, τότ Δόξα σοι, Κύριε, πάντων ἔνεκα· ταῦτα καὶ γὰρ ἦν οἱονεὶ προσφθέγματα δια βίου πρὸς τὸ θεῖον τῇ· μεγάλῃ καὶ ἀοιδίμῳ ἐκείνῃ ψυχῇ, καὶ μάλιστ᾽ ἐν καιρῷ περιστάσεών τε καὶ πειρασμῶν ἄκαμπτός τις καὶ ἀκλόνητος ἐν ἅπασιν ἦν, ὡς ἐν καμίνῳ μέσῃ τοῖς παντοδαποῖς τουτοισὶ πειρασμοῖς, άφλεκτος κατὰ τοὺς μακαρίους ἐστηκὼς παῖδας ἐκείνους, καὶ Θεὸν αἰσθητῶς τε καὶ νοητῶς ἀνυμνῶν, καὶ τὸν τῆς ὁμολογίας άριστα πλέκων ύμνον καὶ λόγοις καὶ γράμμασι, καὶ δὴ καὶ τοὺς τῆς πλάνης ὑπηρέτας τα καὶ ἀρχηγοὺς κατ' ἐκείνους νοητῶς καταφλέγων ἐκεῖθεν, κἀντεῦθεν καὶ πράγμασι καὶ λόγοις ἅπασαν ὑπερφυώς συγκαλῶν τὴν κτίσιν πρὸς τὸν εὐχαριστήριον ὁμοῦ καὶ ἱκέσιον. η ἢ Βαρλαάμ ἄλλον, ὅσον ἐπὶ τῇ δυσσεβείας φημὶ καὶ τῷ κατὰ τῆς εὐσεβείας πονηρῷ ζήλφ. Ἀλλὰ καὶ ταῦτα λύει Θεὸς ὀξύτερον τῶν προτέρων εκείνων· μᾶλλον δ' οὐ λύει θαυμαστῶς μόνον, ἀλλὰ καὶ κατὰ τῆς αὐτοῦ τούτου κεφαλῆς ταυτί περιτρέπει, ὡς καὶ ὁ λόγος αὐτίκα δείξει. ὡς γὰρ ᾔσθετο καὶ τούτων ἡ καλῶς τῆς εὐσε δείας προϊσταμένη θαυμαστή βασιλίς, πέμπει και ρευθὺ πρὸς τὸν τῆς αἱρέσεως υπέρμαχον Ιωάννην, καθάπαξ ἀπέχεσθαι παραινούσα τῆς κοινωνίας τῶν τὰ Βαρλαὰμ καὶ ᾿Ακινδύνου φρονούντων, συνοδικῶς αἱρετικῶν ἐξεληλεγμένων σὺν τοῖς αὐτῶν διδασκά λοις, καὶ γράμματι καὶ τόμοις καὶ φρικωδεστάτεις ἀραῖς τοῦ Χριστοῦ καὶ τῆς Ἐκκλησίας ἐκκεκομα μένων· ἀλλ' ἐκεῖνος τῇ δυσσεβεία προστιθεὶς τὴν ἀναισχυντίαν, ἄλλως τε καὶ τῆς προνοίας, εἰς ὃν αὐτὸς φθάσας ὤρυξε βόθρον, συνωθούσης δικαίως, βίβλον ὅλην συγγραμμάτων ἀντιπέμπει πρὸς τὴν φιλόχριστον βασιλίδα, τῶν αὐτοῦ καινοτομιών δήθεν καὶ τῶν ἀλλοκότων πράξεων υπεραπολογησομένην ἢ δὴ καὶ τῆς δικαιοτάτης αὐτῷ καταστροφῆς καὶ τῆς καθαιρέσεως πρόξενος ὤφθης διαβολὴν καὶ γὰρ ἐν ἑαυτῇ περιέφερε, καὶ φορυτὸν συκοφαντίας καὶ βλασφημίας κατὰ τοῦ τῆς Ἐκκλησίας ἱεροῦ Τόμου, καὶ ἀνατροπὴν ἐν προσχήματι ἐξηγήσεως Τόμου, ἂν αὐτὸς πρὸ βραχέος ἔτι τὸν νοῦν καὶ τὸν ἐγκέφα λον ἀπερίτρεπτον ἔχων, ὡς εὐσεβείας ἄντικρυς δρον καὶ ἐπῄνει καὶ συνεκρότει, καὶ πρὸ τῶν ἄλλων ἁπάντων καὶ γλώττῃ καὶ χειρὶ καλῶς ὑπεστήριζαν οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τὰ κράτιστα καὶ καιριώτατα τῶν τῆς δυσσεβείας συγγραμμάτων ἐνῆν ἐκείνῃ τῇ τῆς αἱρέσεως βίβλῳ, πάντας ἁγίους σχεδὸν καὶ θεολό τοὺς ἀποκηρύττοντα διὰ τῶν ἱερῶν αὐτῶν συγ γραμμάτων, ὡς κακοδόξους. Αλίσκεται γοῦν τοῖς οἰκείοις πτεροῖς, καὶ τὰς δικαίας εἰσπράττεται διο καὶ ὁ περιφανὴς τῆς ἀληθείας ἐχθρὸς, τῆς θαυμαστῆς βασιλίδος τὴν ὑπὲρ εὐτεβείας ἱερὸν ἀναψε. σης καὶ νῦν εἴπερ ποτὲ ζῆλον, καὶ τὴν χορὸν τῶν ἀρχιερέων ἅμα καὶ τῶν λογάδων τῆς Ἐκκλησίας σύν γε τοῖς ἐν τέλει συναγαγούσης καὶ τὸν τῆς - αἱρέσεως πρόμαχον ἅμα τοῖς αὐτοῦ μυσταγωγούς τε καὶ τῆς αἱρέσεως ἀρχηγοῖς, καὶ τῆς ἱερωσύνης ἀπογυμνωθῆναι, καὶ τῆς Ἐκκλησίας ἀποβληθῆναι Καιρὸν γὰρ εἶναι καὶ τοῦτον͵ εἴπερ τινά παρ' ἑαυτῷ κρίνα; νοερᾶς ἡσυχίας καὶ νεύσεως παντε τοὺς πρὸς Θεόν, ἐκείνοις τε καθάπερ εἴ τις ἀκά. ματος φύσις νύκτωρ καὶ μεθ᾿ ἡμέραν ὑπερφυῶς ταυτὸν ἦν διδούς, καὶ προσέτι ταῖς τῶν θεολόγων φιλοπονώτερον βίβλοις ἐγκύπτων καὶ γράφων καὶ λογογραφῶν τὴν εὐσέβειαν· ἐνταῦθα καὶ γὰρ οἱ πρὸς τὰς ἐρεσχελίας ἢ δυσσεβείας οἰκειότερον μᾶλλον εἰπεῖν Ακινδύνου πάντες αὐτῷ σχεδόν συντάττονκαι λόγοι, πρόφασιν μὲν ἐκεῖνον ἐσχηκότες καὶ τοὺς ἐκείνου μακρούς λήρους, καὶ τὸν συρφετὸν τῆς συκοφαντίας τε καὶ τῆς βλασφημίας, οὓς κἂν ὑπνώτο των ὁ ἐμὸς ἀριστεύς ουτοσί, καθάπερ εἴ τινας σκιὰς ο καὶ ινδάλματα λόγων καὶ βλασφημίας, βαστα καὶ ἀπόνως ἦρεν ἐκ μέσου, διὰ πάσης δὲ δογματικῆς καὶ θεολογικῆς ἰδέας θαυμαστῶς ἄγαν ιόντες, καὶ ἀξίους ἐκείνου, καὶ τὸ μυστήριον ἅπαν τῆς τε κατὰ τὴν Τριάδα φημὶ μεγάλης θεολογίας, τῆς τε κατὰ τὴν ἐνανθρώπησιν τοῦ ἑνὸς τῆς Τριάδος οἰκονομίας εκ παιδεύοντες πάντας, καὶ μυστήριον ἄντικρυς εύσε βείας ὄντες, ἢ φανέρωσις εναργής καὶ διδασκαλία τοῦ κατ' εὐσέβειαν ὑπερφυούς μυστηρίου, αναπτύσ σοντές τε τὰ συνεπτυγμένα καὶ τὰ δύσληπτα στο φηνίζοντες, καὶ ταῖς θείαις Γραφαῖς τὰ τῶν θεολό. γων καὶ διδασκάλων άριστα συμβιβάζοντες, καὶ σύμφωνον αὐτοῖς τε κἀκείναις ὁμοῦ τὸ κατὰ τὴν μέγαν τοῦτον δεικνύντες Εὐαγγέλιον καὶ τὸ κῆς ρυγμα, καὶ καθ᾽ ὑπερβολὴν τοῖς συνιεῖσι θαυμαζό. Ο κάλλιστά τε καὶ δικαιότατα, καὶ ἀξίως ἑαυτῆς τε μενον διὰ πάντων, καὶ ὡς οὐδεὶς οὐδέπω τῶν πάντ των σχεδόν πρότερον. Ὁ δὲ τῆς Ἐκκλησίας ψευδώνυμος ἀρχηγὸς Ιωάν νης, ὥσπερ ἔξω γενόμενος αὐτὸς ἑαυτοῦ καθάπαξ, καὶ τὰς φρένας διαφθαρεὶς καὶ τὴν ἐγκέφαλον διασεπεισμένος, μᾶλλον δ' εἰπεῖν οἰκειότερον, πνεύματι πλάνης ἀπαχθείς, καὶ πρὸς αὐτὸν ἀράμενος φανε ρῶς τὸν Θεὸν τὸν πόλεμον, ἐπὶ τὰ πρότερα καὶ αὖθις χωρεί· καί τινα τῶν ὁμιλητῶν τε καὶ σπουδαστών *Ακινδύνου, μοναχοῦ καὶ διακόνου περικείμενον σχήμα, τὴ γὰρ ὄνομα παραλείψω τὸ τήμερον ἔχον, ῆς κατὰ Θεσσαλονίκην λαμπρᾶς Ἐκκλησίας σύν 13 Psal. xxx11, 22. καὶ Θεοῦ παρεσκευακυίας· δι' άπερ, οἶμαι, καὶ εἰς γῆρας αὐτῇ τὰ τῆς βασιλείας ὑπ' αὐτοῦ συντηρεί ται, τὸν ὑπὲρ εὐσεβείας θαυμαστὸν αὐτῆς ζῆλον, καὶ τὴν τῆς Ἐκκλησίας αὐτοῦ προστασίαν καὶ συμ μαχίαν καὶ τὴν τοῦ θαυμαστοῦ βασιλέως καὶ όμως ζύγου καλὴν ὑπὲρ εὐσεβείας μίμησιν καὶ ἀνδρίαν δικαίως αμειβομένου. Τῇ δὲ τῆς εὐσεβείας ταύτῃ λαμπρά βεβαιώσει, βεβαίωσις καὶ γὰρ εὐσεβείας καὶ στήριγμα τῆς Χριστοῦ γέγονεν Εκκλησίας ή τῆς αἱρέσεως καταστροφὴ καὶ τῶν ταύτης προϊστα μένων, αυθημερόν καὶ ἡ κοινὴ διαλύεται στάσις καὶ τὰ τῶν ἐκφυλίων πολέμων, τῆς βασιλείας εἰς

ὁμόνοιαν ἑαυτῇ καὶ συμφωνίαν κάλλιστα συνελθού- λον καὶ προκάλυμμα τῆς χαλεπής στάσεως, καὶ τῶν σης, καὶ τῶν μελῶν ἐπιγνόντων ἄλληλα, καὶ κατὰ φύσιν εἰς ταυτό συνελθόντων, ἄριστα Θεοῦ τεθανματουργηκότος κἀν τούτῳ, καὶ δεδειχότος πᾶσι τρανῶς, τίνες μὲν οἱ τῆς αἱρέσεω; καρποὶ καὶ τῆς κατὰ Χριστοῦ βλασφημίας, τίνα δὲ τὰ τῆς καταστροφῆς ἐκείνων ἀποτελέσματα καὶ τῆς ὀρθῆς περὶ Θεοῦ δόξης καὶ εὐσεβείας. Τῆς γοῦν πάλαι φυγάδος εἰρήνης καὶ ἐξορίστου μετὰ μακρόν, ὡς εἴρηται, καλῶς κατιούσης τὸν χρόνον, καὶ Γρηγόριος πρὸ τῶν ἄλλων ὁ μέγας τῆς ἀδίκου φρουράς, μᾶλλον δὲ τῶν χρονίων ὑπὲρ εύσε βείας ἀγώνων καὶ τῆς εἰρητῆς καὶ τῆς καταδίκης, λαμπρῶς μετὰ τῶν τῆς ὁμολογίας στεφάνων ἐπά νησι· καὶ ἵνα τὰ ἐν μέσῳ παρῶ, ψήφῳ κοινῇ τῆς Εκκλησίας ὁμοῦ καὶ τῆς βασιλείας ὡς ἔθος, καὶ πρὸ τούτων ενεργείᾳ θείᾳ καὶ νεύσει, Ἰσίδωρος μὲν ὁ θεῖος τῶν οἰάκων ἐπιλαμβάνεται τῆς κοινῆς Εκκλησίας, Γρηγόριος δ' ὁ μέγας εὐθὺς μετ' αὐτόν τε καὶ δι᾿ αὐτοῦ τῶν τῆς θαυμαστῆς Ἐκκλησίας, Θεσσαλονίκης φημὶ τῆς μεγάλης, πολλὰς ὑπὲρ τού του καὶ μεγάλας δεξάμενος τὰς ἀξιώσεις καὶ ἱκεσίας παρά τε βασιλέως αὐτοῦ καὶ δὴ καὶ τοῦ θαυμαστού πατριάρχου. Καὶ λαμβάνει μὲν, ἢ ἀπολαμβάνει τὸ τῆς Ἐκκλησίας κοινὸν τὸν πάλαι περιφανή ταύτης ὑπέρμαχον καὶ προστάτην, τὸν δημαγωγὴν ὡς εἰπεῖν καὶ καθηγητὴν τῶν τοῦ Θεοῦ θεσπισμάτων καὶ τοῦ μεγάλου ταύτης πληρώματος οὐκ ἄνθρωπαείαν κατά τινας χάριν, ἀλλὰ τῆς ἐκ παιδὸς ἀρετῆς ἄθλον, καὶ τῶν μικρῶν ὑπὲρ εὐσεβείας ἀγώνων, καὶ τῆς ὁμολογίας κομισάμενον τοῦτο· δέχεται δὲ καὶ ἡ περιφανὴς ἐκείνη και μεγάλη καθέδρα τὸν ταύτης ἄξιον ὄντως· οὔτε γὰρ ἐκείνην οὕτω μεγάλην τε καὶ θαυμαστὴν διὰ πάντων οὖσαν ποιμένος δεομένην, ἐχρῆν ἄλλον τινὰ κεκομίσθαι πρὸ τούτου οὐκοῦν οὐδὲ ἐκεκόμιστο· οὔτ᾽ αὖ τοῦτον ἐπὶ προσταστην Εκκλησίας οὕτω λαμπρῶς ιόντα θεία ψήφ τε καὶ προκλήσει προ ταύτης ἑτέραν ελέσθαι· οὐκοῦν οὐδὲ προείλετο· ἀλλὰ γίνεται καὶ ἄμφω θαυμαστώς καὶ καιρίως, καὶ κατὰ σώζοντα λόγον, καὶ τί γε εἰπεῖν ἄλλω;, ἢ καθάπερ ἐχρῆν τὴν τὰ τοιαῦτ' ἐνερο γοῦσαν μεγάλην καὶ παντοδύναμον ἐνηργηκέναι τοῦ Πνεύματος χάριν, ὑπὲρ ἧς καὶ μάλιστα τοὺς μετ γάλους ἐκείνους καὶ γενναίους ἀγῶνας ὁ μέγας δυτως διήνυσεν; · 'Αλλ' ἀρχὴ πάλιν ἀγώνων καὶ παλαισμάτων ἐτέρων, καὶ ἀθλητὴς ὁ τοῦ Θεοῦ ἀρχιερεὺς, ὡς ἐξ ἄλλης ἀρχῆς αὖθις, ὡσανεὶ πεπρωμένον ἦν αὐτῷ τὸ διὰ βίου παλαίειν, καὶ τοῦτον παρὰ τῆς τοῦ Θεοῦ προνοίας παρὰ πάντας ὁ γεννάδας εἰλήχει τὸν κλῆρον ἄθρει καὶ γάρ· κάτεισι μὲν ἐκ Βυζαντίου προς τὴν λαχοῦσαν αὐτὸν καθέδραν τε καὶ τὴν πόλιν· ἡ δ' ἀποπείεται φεῦ! καὶ ἀποπηδά τοῦ Πατρός, ἔτι λύμης τῆς προλαβούσης ἀπόζουσα καὶ τῆς στάσεως, μήπω τῇ τῆς εἰρήνης εὐωδία τὸν πονηρὸν ἐκεῖνον καὶ διεφθορότα χυμὸν καὶ τὴν καχεξίαν θεραπευθεῖσα. Προσῆν δέ τισι καὶ ἡ θρυληθείσα παρὰ τῶν δυσσεβών καινοτομία τῶν θείων δογμάτων καὶ ἡ πονηρὰ περὶ αὐτῆς ὑποψία, εἰ καὶ πρόσχημα μάλ λειψάνων τῆς ἀταξίας τοῦτό γε ἦν. Ἀλλὰ Θεὸς ἄνωθεν καὶ διωκόμενον ἀναγορεύει θαυμαστῶς τοῖς ἐν τῇ πόλει τὸν μέγαν, καὶ δείχνυσι διὰ τῶν ὀρθῶς ἐπιζητούντων, οἷος ἐκεῖνος τὴν πρὸς αὐτὸν οἰκεῖον σιν καὶ τὴν παρρησίαν· καὶ ὅπως ὁ λόγος ήδη δηλώσει. *Ην τις τῶν εὐλαβῶν καὶ σπουδαίων τῷ κλήρῳ τῆς κατὰ Θεσσαλονίκην Εκκλησίας ἄνωθεν ἔγκατειλεγμένος, τῇ τοῦ πρεσβυτέρου τετιμημένος ἀξία, καὶ τὴν ὀρφανοτρόφου ταύτῃ τάξιν ἀποπληρῶν τούτῳ παιδίον ἦν θῆλυ, τοῖς τοῦ γάμου μὲν οὕτω δεσμοῖς ὑποβεβλημένον, νότῳ δὲ χαλεπῇ παρειμέν νον ἅπαν τοῦ σώματος μέλος καὶ τρεῖς ὅλους ἐνιαυ· τοὺς ἐπὶ τῆς οἰκίας κλινοπετὲς κατακείμενον. Τῆς δέ γε τῆς Θεομήτορος πανηγύρεως εφεστώσης, με ἔθος ἡμῖν ἐπιτελεῖν ἐπὶ τῷ ταύτης τεπτῷ γενεθλίψ, ὀγδόης ἱσταμένης δηλαδή Γορπιαίου, τοὺς τῆς ἱε βουργίας κοινωνούς και συμπρεσβυτέρους ὁ προ δ ρηθεὶς ἀξιοῖ πρεσβύτερος εὐχὴν ἱερὰν ἐπὶ τῶν μετ γάλων κοινῇ μυστηρίων πρός γε τὸν τῶν μυστηρίων θέσθαι Θεὸν καὶ Δεσπότην, ὅπως ἂν αὐτοῖς γνώριμα γένοιτο διά τινος ἐκεῖθεν σημείου τὰ κατὰ τὸν ἐλαυνόμενον κακῶ; ἐκεῖθεν ἀρχιερέα, οταν την τά ξιν τε καὶ τὴν παρρησίαν πρὸς αὐτὸν ἔχει, εἰς ἔλεγχον μέν φησι καὶ αἰσχύνην τῶν ἐκοντὶ κακουρ γούντων, βεβαίωσιν δὲ τῶν ὑπ' ἀγνοίας ἀμφιβαλ λόντων καὶ περιτρεπομένων· καὶ οἱ μὲν εἶχοντα τῆς ὑπὲρ τούτων εὐχῆς ἐνταῦθα, τελοῦντες τὰ μυα στικά συνηύχετο δὲ κἀκεῖνος αὐτοῖ;, τὴν παρετα μένην καὶ κλινοπετῆ τοῖς λογισμοῖς προτιθεὶς παῖδα, καὶ τὴν ἐκείνης θεραπείαν ἀντ᾿ ἄλλου τινὸς τῶν σημείων αἰτῶν. Θεὸς δ᾽ ἐκεῖ τὸν οἰκεῖον δοξάζων θεράποντα, ὑπὲρ οὗ καὶ τὰ τῆς εὐχῆς καὶ τῆς δεή - σεως αὐτοῖς ἐτελεῖτο, ἀνίστησί τε τῆς κλίνης ἀθρίου τὴν κόρην, καὶ βαδίζειν ἁπταίστως καὶ περιτρέχειν σὺν τοῖς ἐῤῥωμένοις ποιεῖ τὴν οἰκίαν, ὦ τῶν και νῶν σου, Χριστέ, θαυμασίων! ὡς καὶ θάμβους καὶ εκστάσεως πληροῦν τοὺς ὁρῶντας· ταῦτα καὶ τοῖς ἱερεῦσι γνωσθέντα, τῶν μυστικῶν τελουμένων Ιτ:, ἀνυμνεῖν τε Θεὸν καὶ θαυμάζειν ἐποίει καὶ λόγου πέρα καὶ διανοίας, καὶ μάλιστα τοῖς τὸ τῆς παιδός συνειδόσι βαρὺ καὶ χρόνιον πάθος, καὶ τὸν ἐκείνου. θεράποντα Θεοῦ τε θαυμαστὴν ἀρχιερές, καὶ τῶν Ο ἀποστόλων ἐνάμιλλον αὐτούς τε καλῶς εἰδέναι, καὶ τοῖς ἄλλοις μετά παρρησίας κηρύττειν. Ὁ μὲν οὖν ἀρχιερεὺς πρύμναν ἐκεῖθεν κρουσάμενος, ἐπείπερ ἀπεκρούσαντο τὴν ἐκείνου παρουσίαν, ὡς ἔφην, ἐς Αθω τὸν ἱερὸν ἀνεχώρει, καὶ πρὸ τῆς καθόδου κα μετὰ τὴν κάθοδον πλεῖστα νοσῆτας τὸ σῶμα, καὶ βραδέως που καὶ μετὰ πλείστας ἡμέρας δυνηθείς ἐπιβῆναι τοῦ ὄρους, ἐκεῖνά που πρὸς Θεσσαλονίκην τὴν ἰδίαν καὶ αὐτὸς, οἶμαι, λέγων, ἅπερ καὶ Χρι στὸς πρὸς Ἱερουσαλήμ ἐλαύνουσαν αὐτὸν πάλαι, • Εἰ ἔγνως καὶ σὺ καί γε ἐν τῇ ἡμέρᾳ ταύτῃ τὰ πρὸς εἰρήνην σου· νῦν δὲ ἐκρύβη ἀπὸ σοῦ, καὶ οὐκ ἔγνως τὸν καιρὸν τῆς ἐπισκοπῆς σου.» Οἱ δ' ἐν τῷ βρει Πατέρες άσμενοι τὸν πάλαι ποθούμενον καὶ δεξάμενοι καὶ ἰδόντες, καὶ τῶν τῆς ἐκείνου γλώτα

GREGORII PALAMA ἀναγκαίων οὐδέν τι πλέον ελκύοντας πρός ἡμᾶς αὐτοὺς ὄψει· ὥστ᾽ οὐκ ἀναγκαῖος, οὐδὲ πρὸς ἡμᾶς ὅλως ὁ τῶν πολλῶν ἐκείνων και μεγάλων δωρεών καὶ χρημάτων, ὡς φῂς, λόγος· τί τὸ ἑξῆς; της ρευμάτων διά τινος νέκταρος θείου μετέχον- ἡμᾶς ὅλους βαπτίσῃς, τῆς ἐφημέρου τροφῆς καὶ τῶν τις καθ' ἑκάστην, παρ' ἑαυτοῖς κατέχειν ἐβούλοντο σφίδρα, καὶ αὐτὸν βουλόμενον τοῦτο μέχρις ἂν τὰ τῆς ἐκεῖ στάσεως καὶ τῆς ἀνωμαλίας εἰς τὴν κατὰ φύσιν ὁμόνοιαν ἐπανέλθοι καὶ τὴν ὑγείαν. Αλλ' ὁ τῶν Τριβαλλῶν ἄρχων Στέφανος, καὶ αὐτὸς ἐπιβὰς τότε τοῦ ᾿Αθω (ἡ γὰρ κάκιστ' ἀπολουμένη στάσις καθ᾿ ἑαυτῶν τῶν Ῥωμαίων ἐκείνη, κἀκεῖνον βασιλέα κεχειροτόνηκεν οὐ σμικροῦ τῆς τῶν Ῥωμαίων ἀρχῆς μέρους)· ἐκεῖνος τοιγαροῦν δεσποτικῶς καὶ τοῦ θείου ἐπιβὰς όρους τότε, ἐπεὶ καὶ τῷ μεγάλῳ τῷδε ἀρχιερεῖ συγγεγονώς εἰς ὁμιλίαν ἦλθε καὶ λόγους, πάλαι ποθῶν ἐκ τῆς φήμης, πρῶτα μὲν ἐδεῖτο καὶ παντοδαπός τις ἦν εἰς ἑαυτὸν ἐφελκύσασθαι, καὶ πρὸς τὴν ἰδίαν ἀρχὴν μεταθεῖναι τὸν ἄνδρα, τίνα μὲν οὐ λέγων, ποῖα δ᾽ οὐχ ὑποσχόμενος ὥστε δυνηθῆναι τοῦ ποθουμένου τυχεῖν; ὡς δὲ κατανεύοντα τούτοις οὐκ εἶχεν οὐδοτιοῦν, ἐπὶ δευτέραν ἱκετείαν ετράπετο, προστιθείς τι καὶ βίας ὥστε τὴν Κωνσταντίνου καὶ αὖθις καταλαβόντα τὸν μέγαν πρεσβευτὴν αὐτῷ γενέσθαι πρός βασιλέας τὸ δ' ἦν ἄντικρυς προσωπεῖον μᾶλλον τοῦ κεκρυμ μένου τὸ τῆς πρεσβείας, ἀλλ' οὐκ αὐτὴ τοῦ πράγὼ ματος ἡ ἀλήθεια· οὐδὲ γὰρ ἐβούλετο νεοπαγή και κραδα:νομένην ἔτι τῆς τῶν Ῥωμαίων γῆς τὴν ἄρα χὴν κεκτημένο, τὸν μέγαν ἐκεῖνον παρ' ἐκείνῃ χει κτῆσθαι, ζώπυρον οἱονεὶ τῆς βασιλείας ὄντα Ῥω· μαίων, καὶ ῥᾷστα δυνάμενον τὴν πρὸς ἐκείνους τῆς εὐνοίας τῶν οἰκείων αὖθις ἀνάψαι φλόγα, τηλικοῦς τον ὄντα καὶ πράγμασιν ἅμα καὶ λόγοις. Αναγκάζεται καὶ αὖθις ὁ τοῦ Θεοῦ ἀρχιερεὺς, ἀνελθεῖν εἰς τὴν Κωνσταντίνου, καθάπερ εἶπον· ἄπεισι πρὸς τοὺς βασιλέας· καὶ μικρόν τι μεταξύ διαγεγονός, κάτεισι καὶ πάλιν εἰς Θεσσαλονίκην τὴν ἑαυτοῦ Ἐκκλησίαν, τοῦ τε χρέους τῆς τῶν ἐκεῖ προστασίας, καὶ δὴ καὶ τῶν βασιλέων συνωθούντων ἅμα τῷ μεγάλῳ τῆς κοινῆς Ἐκκλησίας προστάτη, ἐπειδὴ καὶ τὰ τῆς ἐκεῖ στάσεως ἐδόκουν ὥσπερ κα τευνασθέντα πρὸς ὁμόνοιαν καὶ συμφωνίαν έναι, ᾿Αλλὰ καὶ πάλιν ἀφορμαὶ ταραχῆς ἄλλαι καὶ διχο νοίας, καὶ ὁ ἀρχιερεὺς εἰργόμενος αὖθις καὶ τῆς πόλεως καὶ τῆς Ἐκκλησίας· τῶν γὰρ τῆς παρελ θούσης συγχύσεως προστατῶν Επαθλα τῆς ἀταξίας καὶ τῆς στάσεως μέγιστα τινα καὶ ὑπὲρ τὴν ἑαυτῶν τάξιν τοὺς βασιλέας κακῶς ἀπαιτούντων, ὑπὲρ ὧν καὶ ἀπάγεσθαι μᾶλλον δίκαιον ἦν ἐκείνους, κάντεύ θεν μὴ τυγχανόντων ἐκείνων, αίρεσις προσκειτο τῷ ἀρχιερεῖ θάτερον τοῖν δυοῖν ἐξ ἀνάγκης ελέσθαι - 4 μένοντα δηλαδὴ τοὺς βασιλέας ἀποστερεῖν τῆς ἐπὶ τῶν ἱερῶν ἱερᾶς μνήμης τε καὶ εὐφημίας, καὶ οὕτω τοῦ θρόνου καὶ τῆς ἀρχῆς ἀπολαύειν, ἢ ἐκείνων ἀντεχόμενον καὶ μὴ μεθιέντα συνεξιέναι καὶ τοῦτον ἐκείνοις· αἱρεῖται τοιγαροῦν ὡς ἐν παραθέσει κακῶν τὸ ἔλαττον καὶ αὖθις ὁ μέγας, καὶ καταδέχεται την φυγὴν σὺν ἐκείνοις καὶ πάλιν ὑπὲρ τοῦ μηδέν τι τῶν κειμένων καὶ ὁπωσοῦν ἀθετῆσαι νόμων, ἐπεὶ καὶ τὴν διαίρεσιν καὶ τὴν στάσιν ὑφέρπουσαν αὖθις ἐν ἐκείνοις ἑώρα. Καὶ πάλιν πλοῦς, καὶ πάλιν ἀποδη μίας καὶ θάλαττα, τὸν τῆς μεγάλης πόλεως αρχιερέα τῇ τοῦ 'Ηφαίστου μητρὶ παραπέμποντα νήσῳ καὶ τὴν τῆς μεγάλης εὐδαιμονίαν τῇ πένητι καὶ ἀνω νύμῳ διδόντα· καὶ οὕτω μεγάλην τινὰ καὶ ἐπίσημον καὶ ταύτην ἀθρόον ἀποδεικνύντα Επιβάς τοιγαροῦν ὁ μέγας τῆς Λήμνου ζήτη τῆς κοινῆς Ἐκκλησίας, τί χρὴ καὶ λέγειν, ὅσην ἑαυτῷ συνεισήνεγκε τῶν ἀγαθῶν τὴν φορὰν ἐκείνῃ; καὶ λόγοις καὶ ἔργοις καὶ τελεταῖς ἱεραῖς καὶ διδα σκαλίαι; ὁσημέραι τὸν λαὸν καταρτίζων, καὶ τὸ ταχὺ καὶ βάρβαρον παιδαγωγῶν ἦθος ἐκεῖνο, καὶ τὰς κα Αξιον δὲ μηδ' ἐκεῖνο παραδραμεῖν· ὡς γὰρ ὁ τῶν Τριβαλλῶν ἄρχων ουτοσί, καθάπερ ἔφθην εἰπὼν, πάντα κάλων κινῶν καὶ πᾶσαν μετιών λόγων πεῖραν ὥστε τὸν μέγαν πρὸς ἑαυτὸν ἐπισπάσασθαι, προσε είθει τοῖς λεχθείσι κἀκεῖνα, ὡς ἀπελαύνουσι μὲν αὐτὸν αἰσχρῶς οἱ Ρωμαῖοι, μηδὲ τῆς λαχούσης γοῦν Εκκλησίας ἐπιδῆναι παραχωροῦντες, αὐτὸς δὲ, πεισθέντι τοῖς αὐτοῦ δηλαδὴ λόγοις καὶ τῇ προκλήσει, καὶ πόλεις αὐτῷ καὶ ἐκκλησίας προθύμως χαριεί ται καὶ χώρας· εἶτα καὶ σωρούς ηρίθμει πρὸς τοὺς τοῖς ἐπετείων φόρων τε καὶ χρημάτων, ὧν ἐκεῖ δηλαδὴ κύριος ἔσται. Ὁ δὲ τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος, Ο πλεῖστα μέν τινα λόγου και συγγραφῆς ἄξια πρὸς αὐτὸν διεξῄει, προσετίθει γε μὴν ἐπὶ τέλει κἀκεῖνα • Πολιτικῆς ἀρχῆς καὶ χωρῶν καὶ φόρων καὶ προσόδων χερσωμένας καρδίας ἐξημερῶν, καὶ γονίμους τινὰς καὶ χρημάτων πολυταλάντων τὸ παράπαν ἡμῖν οὐδ᾽ ἡτισοῦν χρεία· ὡς γὰρ εἴ τις σπόγγον λαβών, ὕδατο; κύλικα χωρεῖν ἐν ἑαυτῷ πεφυκότα μόνην, μέσον τοῦ Αἰγαίου τούτου ἐμβάλλοι, οὐκ ἂν ἀνιμήσαιτο ποτε τὴν ἄβυσσον τοῦ πελάγους· πῶς γάρ; ἀλλὰ κἀκεῖθεν τὴν τοῦ ὕδατος κύλικα μόνην ὁ σπόγγος αναμιξάμενος, ἧς δηλαδή χωρητικός πέφυκε κατὰ φύσιν, τῶν ρευμάτων ἐκείνων καὶ τοῦ πλήθους τῆς ὑγρᾶς ουσίας, ὡς μηδὲν πρὸς αὐτὸν ὄντων, ἀφέξεται κατὰ πᾶσαν ἀνάγκην, ὡς δὲ καὶ ἡμεῖς, ὀλίγων τι.ῶν ἀποζήν καὶ τοῖς ἀναγκαίοις ἀρκεῖσθαι μόνοις πάλαι μεμαθηκότες, καὶ ὡσανεὶ πεφυκότες ἤδη πρὸς τοῦτο, κ.ν εἰς πάντα τὸν ὑπὲρ γῆν τε καὶ ὑπὸ γῆν χρυσίν, κἂν εἰς τὸ τοῦ μυθευομένου Πακτωλού βεῦμα φέρων καὶ καρποφόρους ἀποδεικνύς, ὡς καὶ τὴν ἀδομένην παροιμίαν καλῶς ἀντεστράφθαι τότε τοῖς ἐγχωρίας, οὐ τῶν Λημνίων κακῶν κατ' ἐκείνην, ἀλλὰ τῶν Δη μνίων ἀγαθῶν μᾶλλον δι' αὐτοῦ πειρωμένοις. Ένα ταῦθα διατρίβοντος τοῦ μεγάλου, λοιμώδης φθορά καὶ θάνατος ἐπιτίθεται τῶν πολυχνίων ἐνί· οὐκ ἐκείνην φημὶ τὴν κοινὴν καὶ παγκόσμιον πρὸ βρα χέος γεγενημένην, ἀλλὰ πολλοστὴν καὶ μερικὴν μετ' ἐκείνην. Προσκαλούνται τοιγαροῦν οἱ πάσχοντες εἰς ἐπίσκεψιν καὶ βοήθειαν τὸν ποιμένα, ἐν ἑτέρα του διάγοντα πολίχνῃ τῆς νήσου· καὶ ὃς αὐτίκα παρῆν, μηδέν τι τὸ παράπαν υπερτιθέμενος μηδ' ἀναδυείς· τῶν θεραπευτῶν τῶν μὲν μηδ' ἀκολουθήσαι τεθαρ βηκότων δέει τῆς νόσου, τῶν δ' ἐπομένων πίστει τῇ

ENCOMIUM AUCT. PHILOTHRO CP. τὸν μέγαν, βληθέντων μέν τι μικρὸν ὑπὸ τοῦ ἡ ἱερων. ὕμνων καὶ ψαλμῳδίας, πάντων οἱ μελωδοί πρότος αέρος ἐκείνου τε καὶ τῆς λύμης, καὶ οῦ ἄστεος ἐπιδῆναι δείλης οψίας, εἰς δὲ τὴν των ερρωμένων επομένων τῷ μακαρίῳ, καὶ κείνῳ τὰς ἔξω τειχών ποιουμένων εὐχὰς καὶ ς σὺν παντί γε τῷ πλήθει. Αλλ' ὁ μέγας καὶ ον ἦν τὸ δεινὸν καὶ τοσοῦτον ταῖς πρὸς Θεὸν · καὶ δεήσεσι, ταῖς τε κοιναῖς καὶ ταῖς ἰδίᾳ ιθ' ἑαυτὸν, ἔστησιν ἐκεῖνο τῆς φορᾶς καὶ τοῦ ι, καὶ διαλύει τὴν νόσον, καὶ τὸν θάνατον και ει, τοῦ Θεοῦ δοξάζοντος ἐκεῖνον κἂν τούτῳ, θέλημα τῶν φοβουμένων αὐτὴν ποιοῦντος, τὸν θεῖον φάναι Δαβίδ, καὶ τῆς δεήσεως αὐτῶν εύοντος. λ᾽ οὐκ ἤνεγκε ταυτὶ διὰ τέλους ἡ τοῦ μεγάλου στὴ πόλις, οὐδ᾽ ἡνέσχετο τὸ ἴδιον αὐτῆς ἀγα. ημνίοις ούτωσὶ παρὰ πᾶσαν δίκην προδεδομέν τριορήν ὑπό τινων εὐαριθμήτων στασιαστών, ῶν ὄντως καὶ φθορέων καὶ ἀναξίων τοῦ ήματος καὶ τῆς πολιτείας ἐκείνης. Οθεν και • ζήλῳ τότε μᾶλλον ἢ πρότερον ὑπὲρ αὐτῆς καὶ τῆς σφετέρας δόξης κινηθεῖσα καὶ τῶν ιν, τοὺς μὲν ἐξωθεῖ καὶ ἀποβάλλεται τῶν και ων καὶ μικρῶν ἐκείνων, τοὺς δὲ σωφρονίζει αστέλλει τῆς κακίστης ὁρμῆς καὶ τῶν μοχθηπράξεων τοῖς προσήκουσι καὶ καταλλήλοις ἔχοις· τῶν δ' ἐκποδὼν κάλλιστα καὶ ὡς ἐχρῆν Έτων, μια γνώμῃ καὶ φωνῇ πάντες ὡς εἰπεῖν ιλὴν ἐπιζητοῦσι ποιμένα· καὶ τριήρης εὐθὺς στην παρασκευάζεται· καὶ τῆς Ἐκκλησίας οἱ η οντες άνιόντες μετά βραχὺ τὸν μέγαν κατά- · ἱερέα, οἱ αὐτοὶ καὶ Λημνίοις ὁμοῦ θρήνων καὶ ῶν ἀφορμὴ γεγονότες τῇ τούτου στερήσει, καὶ ἀφάτου καὶ παιάνων τινῶν καὶ κρότων, μηδὲ αι βαδίων, τοῖς ἰδίοις πολίταις τῇ λαμπρά Η επιδημία· τίς γὰρ ἂν ὑπογράψη κατά μέρος γῳ τὴν πάνδημον ἑορτὴν καὶ τὴν εὐφροσύνην ν; τίνα γενέθλια καὶ χουρόσυνα καὶ κατοικέ κι ἐτήσια καὶ ὅσα πανηγυρίζουσιν ἄνθρωποι, νηγύρει παραβληθεῖεν ἂν τοῦ μεγάλου ἐκείνῃ; ν δ' ἐκείνων μὲν οὐδὲ μνημονευτέον πρὸς πάλαι γεγηρακότων τε καὶ ἀπεσβηκότων. ς δὲ τίσι βασιλικοῖς ἐπινικίοις καὶ θριάμβοις κομπαῖς εἰσοδίοις ταυτί παραθέντες τὸ ἴσον ομεν; Οὐδ᾽ ἔστιν, οἶμαι, τῶν πάντων· μόλις ν φησιν αὖθις ὁ τούτου γε φίλος καὶ ὁμώνυμος θανάσιον οὕτως εἰσαχθῆναι τὸν μέγαν, οὗ ἡ ζηλωτὴς καὶ ὁ μέγας οὗτος ἔν τε τοῖς διωγ καὶ τοῖς παλαίσμασιν ὡσαύτως, καὶ δὴ καὶ αναρρήσεσι. Μόνοις ἄρα δεῖ παραβάλλειν τοῖς οὐ μυστηρίοις καὶ ταῖς ἐπ' ἐκείνοις τελεταῖς · πανηγύρεσι τὴν μεγάλην τῆς ἡμέρας ἐκείνης ὴν καὶ πανήγυριν, καὶ μάλιστα τῇ κορυφαία ρολαμπούσῃ τῶν ἄλλων, ἢ δή, κατὰ τὸ εἰρημέκείνη, καὶ ἑορτῶν ἡμῖν ἐστιν ἑορτὴ καὶ πανίπανηγύρεων· καὶ δῆλον ἐκεῖθεν. Τοῦ γὰρ που τὴν πόλιν εἰσιόντος ἀρχιερέως, ὡς ἔθος, καὶ εινὸν ποδήρη καὶ τὴν ἱερὰν ἐνδεδυκότος στολήν, καὶ πομπεύειν διὰ μέσης τῆς πόλεως ἔδει μεθ' PATROL. GR. CLI καθάπερ ἀπὸ συμφώνου πάντες ἀφέμενοι, τὰ τῆς μεγάλης εκείνης ἡμέρας καὶ τῆς Χριστοῦ ἀναστάσεως σὺν μεγίσταις βοαίς τισι καὶ ἀλαλαγμοῖς οδον τις ἦσαν, καίτοι γε καὶ πόῤῥω τοῦ καιροῦ καὶ τῆς ἡμέρας ὄντες ἐκείνης, Χριστὸν ἄλλον ἄντικρυς δου κοῦντες ὁρᾶν τὸν τοῦ Χριστοῦ μαθητήν τε καὶ μιμη τὴν, ὡς ἐξ {ίδου καὶ μνήματος τῶν διωγμῶν καὶ τῆς ὑπερορίας επανιόντα, καὶ ἀναστάσεως· λαμπρές ἄγοντες τὴν ἡμέραν ἐκείνην· καὶ πρὸς μὲν ἀλλή λους, ο Καθαρθῶμεν, λέγοντες, τὰς αἰσθήσεις, καὶ ἀψόμεθα τῷ ἀπροσίτῳ φωτὶ τῆς ἀναστάσεω; Χριστὸν ἐξαστράπτοντα, ο καί· «Δεῦτε πόμα πίωμεν καινόν, καὶ πηγὴν ἀφθαρσίας Χριστὸν ἐκ τάφου ὀμβρήσαν τα· πρὸς δὲ τὴν κοινὴν Ἐκκλησίαν ὁμοῦ πᾶσαν αυ θι; σύν γε τῷ σοφῷ μελῳδῷ μετὰ Ησαίου τοῦ θείου • • Φωτίζου, φωτίζου, η νέα Ιερουσαλήμ, έχει γάρ σου τὸ φῶς, καὶ ἡ δόξα Κυρίου ἐπὶ σὲ ἀνέτειλε.» Καὶ τὸ καινὸν ἔν γε τοῖς τοιούτοις, ὅτι μηδ' ὁ ταῦτα προτρεψάμενος, μηδ' ὁ τῆς μελωδίας ταυτησί πρωτ τος ἄρξας ἐκείνης, καίτοι γε καὶ ζητηθεὶς ὕστερον οὐδόλως εὑρέθη· ὡς δῆλον καὶ τότε καὶ μετ' ἐκεῖν τοῖς ἐχέφροσι γεγενήσθαι, τῆς ἄνωθεν ἐπιπνοίας καὶ τῆς χάριτος εἶναι κἀκεῖνο, καὶ διανοίας ἅμα και γλώττας πάντων ἀθριον ὁμοῦ κεκινηκυίας ἀοράτως πρὸς ταῦτα· εἶεν. "Α δὲ αὐτῷ μετ' ἐκείνην τὴν λαμπράν εἴσοδον εἰς τε τὴν ἐκκλησίαν ὁμοῦ καὶ τὴν πόλιν ενήργηται, τρίτη μετ' ἐκείνην ἦν τὴν ἡμέριν, καὶ πάνδημον πομπήν τε καὶ πρόοδον μεθ᾽ ἱερῶν εἰκόνων καὶ ψαλ μῳδιῶν καὶ εὐχῶν, ὡς ἔθος, κηρύττει πάσῃ τῇ πό νει· ἡ δ' αὐτίκα παρήν, γένος ὁμοῦ καὶ ἡλικία καὶ τύχη πάσα, καὶ θέας ἐκείνου καὶ ὁμιλίας καὶ τῶν πρὸς Θεὸν ὑπὲρ αὐτῆς εὐχῶν, πῶς ἂν εἴποις ἐφιεμόνη διέρχεται τὸ πλεῖστον αὐτῆς μέρος, εὐχόμεν νος, εὐλογῶν, ὑπὲρ τῶν παρελθόντων εὐχαριστῶν, ὑπὲρ τῶν μελλόντων δεόμενος· τέλος καὶ διδασκαλικὸν ἀποτείνας πρὸς πάντας κοινῇ λόγον, καὶ περὶ ὁμονοίας καὶ εἰρήνης συμβουλεύσας τὰ πλείστα, οὕτω πάντας ανηρτήσατο τῶν ἑαυτοῦ λόγων, καὶ τὰς ψυχὰς πρὸς ἑαυτόν τε καὶ τὸν Θεὸν καθ' υπερ βολὴν ἐκ πρώτης εὐθὺς ἔτρωσεν, ὡς μηδὲ λέγειν ἐξεῖναι. Καὶ τί δεῖ λέγειν περὶ τῶν ἄλλων; ὅπου γε καὶ τοὺς ὑβριστὰς ἑαυτοῦ καὶ πολεμιωτάτους καὶ στασιαστὰς πρότερον, φίλους ἐκ τῆς ὁμιλίας εὐθὺς ἐκείνης εἰργάσατο; μᾶλλον δ' οὐ φίλους μόνον, ἀλλὰ καὶ δούλους προκαλινδουμένους ἐκεῖ τῶν αὐτοῦ που δῶν καὶ καταφιλοῦντας, εξαγορεύοντάς τε τὴν κατ' αὐτοῦ προπέτειαν καὶ τὴν ὕβριν, καὶ οἷς ἐχρήσαν το πρότερον, ὥσπερ ἀναισθητοῦντες, καὶ συγγνώμη» παρὰ τῆς ἱερᾶς ἐκείνης ψυχῆς καὶ τῆς γλώττης μετὰ συχνῶν τῶν δακρύων ἐπιζητοῦντας. Ο δ' οὐ μόνον ταῦτα πλουσίως ἐκείνοις ἐδίδου, ἀλλὰ καὶ προσετίθει τὰ μείζω, καὶ τοῖς φίλοις ἐνέγραφε καὶ οἰκείοις, καὶ λόγοις καὶ πράγμασιν εὐεργετῶν ἐκείνους οὐκ ἐνέλιπε διὰ τέλους. Ἐπεὶ δὲ καὶ ἱερουργεῖν ἔδει τα μείζω καὶ ὑψη λότερα καὶ μυστικῇ θυσίᾳ τὸν ἑαυτοῦ λαὸν καθαγνίζειν, εἶχε μὲν αὐτὸν ὁ θεῖος νεώς σὺν τοῖς λει20

€20 ποτε τῶν ὀρθὰ φρονεῖν τε καὶ λέγειν ᾑρημένων αλλως γε εἴποι, τὸ καὶ τὴν ἐναντίαν ἰέναι, καὶ ἀνιέρω; καὶ πόρρω που τῆς καινῆς πολιτείας καὶ τῆς ἐντο λῆς βαδίζειν ἐθέλειν, καὶ ἀντὶ λύχνου καὶ φωτών κατὰ τὸν Χριστοῦ λόγον, πρόσκομμα καὶ σκότος καὶ βόθρον τοῖς ἀδελφοῖς χρηματίζειν, ποῦ θήσομεν; Ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα δημηγορῶν καὶ διαλεγόμενος ὁ σοφὸς, πλείστους μὲν καὶ τῷ τῶν λόγων ἔπειθεν ἀναγκαίῳ, τὴν ἀλήθειαν ὁμοῦ καὶ τὴν ἐντολὴν αἰ δουμένους· τῇ δὲ πράξει καὶ τῷ καθ᾿ ἑαυτὸν ὑπ δείγματι πάντας σχεδόν εἰς προκοπὴν καὶ βελτίωσιν ἦγε, πᾶσαν ἱερὰν τελετήν καὶ μυσταγυγίαν αὐτὸς ὡς ὑπεράνθρωπός τις, ἢ καινὸς ἄντικρυς ἄνθρωπο, ὑπερφυῶς ἐντελῶν, καὶ ἤθει καὶ λόγῳ καὶ πράγματα καὶ παντὶ τῷ διακειμένῳ πάντας ὁμοῦ καταπλήτα τουργεῖς τε καὶ ὑπηρέταις, ὡς ἔθως, ἄρτι πρώτως Εἰ δὲ ταῦτα τοῦτον ἔχει τὸν τρόπον, καὶ οὐδ' ἂν εἶ; τὸν αὐτοῖς ἐπιτελοῦντα τὰ μυστικά· ἐδόξαζε δὲ καὶ 5 Θεὸς ἄνωθεν αὐτὸν αὖθις, θαυματουργῶν δι' αὐτοῦ τὰ παράδοξα· ἐδόξαζε δὲ οὕτως. Παιδίον ἦν ἄῤῥεν τῷ προβληθέντι πρεσβυτέρῳ τε καὶ ὀρφανοτρόφῳ· τούτῳ νόσος, ἢ καὶ δαιμονική τις ενέργεια λέγειν οὐκ ἔχω, σεληναίαν πως ταύτην φασίν, οὐ, ὥσπερ, καὶ τοῖς ἄλλοις κατὰ κύκλον σελήνης, ἀλλὰ κατὰ κύκλον ηλίου μᾶλλον ἀθρόα τις ἐπεπήδα, καὶ τὰ χείριστα διετίθει. Ὡς οὖν ἱερουργεῖν καιρὸν ἦν ἤδη τὸν μέγαν, δ δὴ καὶ εἰπὼν ἔφθην, τῶν δὲ μελλόντων συλλειτουργεῖν πρεσβυτέρων εἷς καὶ ὁ τοῦ παιδὸς ἦν πατὴρ, πρόσεισι μετὰ μεγάλης τῆς πίστεως τῷ με γάλῳ, τῆς ζωοποιοῦ θυσίας ἀξιῶν αὐτὸν δι' αὐτοῦ μεταδοῦναι τῷ νοσοῦντι παιδί· τοῦ δὲ κατανενευκό τος, τῆς ὥρας ἤδη καλούσης, ἄγει τὸν παῖδα, φέρων ὁ πατὴρ ἐν χερσῖν· μετατίδωσιν αὐτῷ τῆς ἀναιμά πτου θυσίας ὁ τοῦ Θεοῦ ἀρχιερεὺς κατὰ τὴν ἐπαγγελίαν, καὶ ἡ ἐτήσιος ἐκείνη νόσος σύν γε τῷ ἀφα νῶς ἐνεργοῦντι παρευθὺ δραπετεύει, καὶ ὁ παῖς Ελεύθερος ήδη χρόνον συχνὸν ἐξ ἐκείνου Θεὸν ἀν υμνῶν, καὶ τὸν ἐκείνου θεράποντα δι᾿ ἑαυτοῦ πᾶσιν ἀνακηρύττων. Ολίγαι διῆλθον ἡμέραι, καὶ πάντας ὁμοῦ τοὺς ἱερᾶσθαι λαχόντας ὁ ἀρχιερεὺς εἰς ὁμιλίαν μετακαλεῖται. Ἐπειδὴ καὶ γὰρ τὴν Ἐκκλησίαν οἰκοδομείν αὐτῷ σκοπὸς ἄνωθεν ἦν, τοὺς τῆς Ἐκκλησία; μετὰ τὸν πρῶτον καὶ μόνον θεμέλιον θεμελίους καὶ στύ λους, ή δομήτορας καὶ συνεργούς, αὐτοῦ φημι τοῦ πρώτου μετά Χρις ἐν δομήτορος καὶ τεχνίτου, δεῖν ἔγνω τῇ ἀρχιτεκτονίᾳ τοῦ Πνεύματος πρὸ τῶν ἄλλων & καὶ οἰκοδομεῖν καὶ διδάσκειν ἐκεῖνα καὶ παιδεύειν καὶ καταρτίζειν, ὡς ἂν καὶ κατὰ λόγον αὐτῷ τὰ τῆς μελλούσης οικοδομίας προϋαίνῃ, καὶ μὴ δόξῃ πως εἰς κενὸν τρέχειν. Συναγαγών τοιγαροῦν, ᾗπερ ἔφην, πάντας αθρόους τοὺς περὶ τῆς μεγάλης ιερωσύνης θαυμαστῶς ἄγαν αὐτοῖς ἐκτίθεται λόγους· ὅσον τε τὸ ταύτης ύψος δεικνύ;, καὶ οἴων ὑπηρέτις αὕτη φρικτῶν τε καὶ ἀποῤῥήτων μυστηρίων, οὐκ ἀνθρώπ ποις φημὶ μόνον, ἀλλὰ καὶ αὐταῖς ταῖς ὑπερουρανίοις τε καὶ ἀσωμάτοις οὐσίαις, καὶ τί τὸ μέτρον τῆς ἀνθρωπίνης ἐσχατιᾶς, καὶ ὡς οὐδεὶς κατὰ τὸ εἰ ρημένον ἄξιος τῆς ὑπηρεσίας ἐκείνη;· καὶ ὡς ἐπει δὴ γενόμενος ἄνθρωπος διὰ φιλανθρωπίας ὑπερβο λὴν ὁ τοῦ Θεοῦ μονογενής Υἱὸς καὶ ἀρχιερεὺς ἡμῶν καὶ θυσία καὶ θύτης ὑπερφυώς κεχρημάτικε, καὶ τοῖς ὁμογενέσιν ἡμῖν λόγοις ὑπερφυοῦς ἀγαθότητος τὴν φρικτὴν ταύτην καὶ ἀναίμακτον ἱερουργίαν παρέδωκε, πᾶσαν εἶναι ἀνάγκην τοὺς τῆς τάξεως ταύτης ἠξιωμένους κατ' ἔχνος τοῦ κεχειροτονηκότος σπεύδειν αἰεὶ βαίνειν καθόσον οἷόν τε, εἴπερ μὴ μέλλοιμεν ἔξω τοῦ σκοποῦ παντάπασι βάλλειν, ἐπ' άλλον θεμέλιον ἀφρόνω; οἰκοδομούντες, ὃν οὐδὲ δύναται τις τῶν ἀληθῶς καὶ γνησίως οικοδομούντων τὰ τοιαῦ τα καταβαλέσθαι, καθά πού φησιν ὁ μακάριος Παύ λος, ο θεμέλιον, λέγων, ἄλλον παρὰ τὸν κείμενον. οὐδεὶς δύναται θεῖναι, ὅς ἐστιν Ἰησοῦς Χριστός 10, 1' | Cor. 111, se Matth. sus, 52. ἡ των. Τὴν δὲ περὶ τὸ λέγειν καὶ δημηγορεῖν καὶ διδά σκειν ἐπ' ἐκκλησίας ἀκάματον ἐκείνου σπουδήν τε καὶ προθυμίαν, καὶ ταῦτ᾽ ἐν πραγμάτων δυσχερείαις καὶ ἀντιθέσεσι τῶν τε κοινῶν ὁμοῦ καὶ ἰδίων· τὰς δὲ κοινῇ καὶ ἰδίᾳ, νῦν μὲν πρὸς πολλούς, νῦν δὲ πρὸς ὀλίγους, ἔστι δ' ὅτε καὶ πρὸς τοὺς καθ' ἕνα διαλέξεις καὶ ὁμιλίας· τὸ δὲ κάλλος τοῦ λόγου, τὸ δὲ πολυειδές καὶ πυκνὸν καὶ ὑψηλὸν καὶ ὑπερφυές τῶν θείων ἐκείνων θεωρημάτων καὶ νοημάτων, θαυμάζειν μὲν ἔχουσι πάντες, φράζειν δ᾽ οὐδένες, οἶμαι, τῶν πάν των. Καὶ τί χρή λέγειν, ὦ θεία καὶ ἱερὰ κεφαλή ὅπου γε καὶ πᾶς ὀστισοῦν ἐκ τοῦ σοῦ προϊών στόματος λόγο; καὶ ὁμιλία καὶ διάλεξις πατα παιδαγωγία αυ χῆς ἄντικρυς ἦν, καὶ διόρθωσις ἤθους, καὶ ἁμαρτίας ἀνατροπή, καὶ διδασκάλιον ἀρετῆς, καὶ φιλοσοφία παντὸς ἀγαθοῦ· τὴν μὲν ἔξω προθεραπεύουσα και προχειρουμένη ταύτην αἴσθησιν τῷ καθ᾿ ὑπερβολὴν ἡδεῖ καὶ καινῷ τοῦ λόγου, εἴσω δ' εἰς τὰς τῆς ψυχῆς ἀκοὰς ἡρέμα χεομένη τε καὶ εἰσδύνουσα τὸν ἐλαίου καὶ μέλιτός φασι τρόπον, καὶ ταύτην ὑπὲρ πάσης χειρουμένη σειρήνας, κἀκεῖ προσφυομένη γε οἰκείως ἑκάστῃ, καὶ ῥυθμίζουσα καὶ μεταπλάττουσα λανθα νόντως, κἀκεῖνα θαυμαστῶς ὁρῶσα, ὅσα φωνὴ μέν ἀνθρωπεία καὶ ἐπιστήμη τὸ παράπαν οὐκ οἶδε, δρό δ' ὑπερφυῶς μόνος ὁ κοινός δημιουργός τε καὶ πλάστης, ὁ πλάσας κατὰ μόνας τας καρδίας ἡμῶν, ἡ ἀλλοίωσις τῆς δεξιᾶς τοῦ Ὑψίστου διὰ τῶν ἔνοικον ἐν ἑαυτοῖς κτησαμένων ἐκεῖνον, καὶ μόνην ἑαυτού; ἀξιωθέντων ἐργάσασθαι τῆς ἐκείνου θεουργοῦ κατα εκίας τε καὶ ἑνώσεως· εἰ καὶ κατὰ τὸν τοῦ Χρι στοῦ λόγον εοίκασι γραμματεί μαθητευθέντι εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν· «Οστις, φησὶν, ἐκβάλλει ἐκ τοῦ θησαυροῦ αὐτοῦ καινὰ καὶ παλαιὰ 16, ο τὰ τῆς Παλαια; δηλαδὴ καὶ τῆς Καινῆς ἑρμηνεύων καὶ συνάγων εἰς ἐν, ἢ τὰ τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον ἀποτί θεσθαι πείθοντα καὶ κτίζεσθαι τὸν καινόν· εἰ δὲ βού λει, καὶ τὰ τὴν παλαιὰν εἰκαιομυθίαν καὶ τὴν πολύ Θεον καὶ γεγηρακυῖαν ἐκβάλλοντα πλάνην, καὶ τὰς ἰδέας καὶ τὰ πεπρωμένα, καὶ τὴν μωρὰν τῶν Ἑλ λήνουν καταργούντα σοφίαν, τῷ συντετελεσμένῳ καὶ

τὴν ἀντιθέτων φρονοῦντες, βραχείά τις καὶ μεγι σημένη μερίς, οὐ μερὶς τοῦ Ἰακώβ, οὐδὲ λαό; Κυρίου καὶ σχοίνισμα κληρονομίας αὐτοῦ· Χαναναίοί τινες καὶ Χετταίοι, καὶ οὐδὲ τὴν τῶν Γαβαωνιτών ἐκείνων ἐπέχειν ἄξιοι τάξιν, οὓς εἰς ὑδροφόρους καὶ ξυλοκόπου; ὁ τοῦ Ναυῆ Ἰησοῦς ἀπέταξε τῷ λαῷ τοῦ Θεοῦ πάλαι, δόλῳ καὶ ὑποκρίσει καλῇ σφᾶς αὐτοὺς προαρπάσαντας τῆς τῶν ὀμόρων διαφθορά; καὶ παν ωλεθρίας. Οθεν καί τις τῶν λέγῳ καὶ καθέδρα προυχόντων ἱερέων ἐνιδὼν εἰπιοῦσιν ἐκείνοις τότε, κἀκ τῆς ὄψεως εἶπεν αὐτῆς δήλους αὐτοὺς εἶναι τῆς μερίδος καὶ τοῦ κόμματος πεφυκότας ἐκείνων, οὓς αἱ ὑπὲρ ἡμᾶς εἰκόνες αὗται φέρουσιν ἀναγράπτους σ τὰ τῶν αἱρετικῶν πονηρὰ συνέδρια λέγων, ὑπὸ τῶν ἱερῶν κατησχυμένα τῶν Πατέρων πάλαι συνόδων, ὧν δήπου καὶ τὰς εἰκόνας ὁ ἱερὸς ἐκεῖνος καὶ βασιλικὸς ἔφερεν οἶκος. Τὰ μὲν οὖν κατὰ μέρος κανταῦθα τῷ τε βασιλεῖ καὶ τῇ συνόδῳ λαληθέντα τε καὶ πραχθέντα παρ' ὅλας ἡμέρας ἐφεξῆς οἶμαι πέντε, τοῖς εἰδόσι λέγειν τε καὶ γράφειν παραχωρήσω, καὶ πρό γε πάντων τῷ θείῳ τῆς πίστεως ὄρῳ, ἐν ἡ ἱερὰ σύνοδος ἅμα βασιλεῖ τε καὶ πατριάρχῃ καλῶς ἐκθεμένη, και γνώμῃ καὶ χειρὶ καὶ γράμμασι μετὰ τοῦ λαλοῦντος ἐν αὐτῇ Πνεύματος τὸ κράτος αὐτῷ δεδωκυία, στη την ὀρθοδοξίας καὶ τρόπαιον εὐσεβείας καὶ πύργον θεολογίας ἀκράδαντον, τῇ τῶν εὐσεβῶν καταλέλοιπεν Εκκλησία, Γραφικαῖς ἀποδείξεσι καὶ Πατέρων μερῶν καὶ συνόδων θεολογίαις καὶ λόγοις ἀκριβῶς πάνω τοθεν κατησφαλισμένον, εἰ καὶ τὰ τῆς πλάνης ἐγκαταλείμματα, καθαπερεί τινος δράκοντος τεθνηκότος οὐραῖον ὑποσπαῖρον ἔτι, βάλλειν ἐπιχειρεῖ κατ' ἐκείνου, ταῖς παρ' ἐκείνου πληγαίς ἀλγοῦν καθ' ὑπερβολὴν καὶ τῇ τοῦ ἰδίου νεκρώσει σώματος. συντετμημένῳ λόγῳ τῆς ἀληθείας καὶ τῇ κοινῇ ὁ οἰκείαν ἀξίαν τε καὶ τὴν τάξιν, εἰσάγονται καὶ οἱ τὰ σοφίᾳ τοῦ Πνεύματος, δι' ἧς ἁλιεῖς ἐσοφίσθησαν, καὶ εἰς ἣν ἐξουδενωμένοι προετιμήθησαν· ὁ δὴ καὶ οἱ τοῦ μεγάλου τούτου πάνθ᾽ ὁμοῦ συνελόντες εἰργάσαντο λόγοι, καὶ γράφοντο; καὶ δημηγοροῦντος κοινῇ καὶ ἰδίᾳ, καθάπερ είρηται, συμβουλεύοντος. ᾿Αλλὰ τούτων οὕτως ἐχόντων, καὶ οὕτω καὶ λόγοις καὶ πράγμασι καὶ πάσῃ σπουδῇ τὴν Ἐκκλησίαν καταρτίζοντος τοῦ μεγάλου, καὶ νῦν μὲν πρόῤῥιζον ἀνασπῶντος τὴν χρονίαν κακίαν, καὶ τὸν τῶν παθῶν ἐκβάλλοντος συρφετόν, νῦν δὲ τὰς πάλαι χερσωθεί σας καλλιεργοῦντος καρδίας, καὶ τὸν τοῦ λόγου σπό ρον νύκτωρ τε καὶ μεθ᾿ ἡμέραν εἰς τὴν εὔγειον καταβάλλοντος, ἐπεὶ τὴν καθόλου καὶ αὖθις Εκκλησίαν οἱ τὰ Βαρλαάμ καὶ ᾿Ακινδύνου νοσούντες θορυβοῦντες οὐκ ἐπαύοντο καὶ ταράττοντες, καίτοι γε τῶν τῆς αἱρέσεως ἀρχηγῶν ἐκείνων ἐκποδὼν πάλαι γεγενημένων· σύνοδον ὁ βασιλεὺς σύν γε τῷ πατριάρχη βουλεύονται καὶ πάλιν ἐν ταύτῃ δὴ τῇ τῶν πόλεων βασιλευούση συγκροτηθῆναι, καὶ τὰ παρ' ἐκείνων λεγόμενα καὶ αὖθις εξετάσει δοθῆναι· ἐπει δὴ κἀκεῖνοι τοῦτ' αὐτὸ καθ᾿ ἑκάστην ἦσαν ζητοῦντες, οὐχ ἵνα τἀληθῆ μάθωσιν· ἡ γὰρ ἂν καὶ καλῶς ἐγνώπεισαν ταυτὶ πάλαι πολλάκις ἀναφανέντα· ἀλλ᾽ ἵνα δοκῶσι μόνον ἔχειν τι λέγειν κατὰ τῆς ἀληθείας, καὶ θορυβῶσι καὶ ταράττωσι τοὺς πολλοὺς, ὅπερ δὴ καὶ πᾶσι τοῖς κακοδόξοις ἄνωθεν ἔθος. Ἐπειδὴ ταῦθ' οὕτως ἐδόκει, καὶ ἡ σύνοδος ἔμελλε συγκροτείσθαι, πρὸ τῶν ἄλλων εὐθὺς ὁ καὶ πρὸ τῶν ἄλλων ἀκρι βῆς τεχνίτης καὶ πρόμαχος ἐπιζητεῖται τοῦ λόγου· ἐπεὶ καὶ πρὸς αὐτὸν, ὡς πρὸς γενναῖον ὁπλίτην τε στρατηγὸν, τὸ πᾶν ἢ τὸ πλέον ἔβλεπε τοῦ ἀγῶνος τοῖς ἀντιθέτοις, εἰ καὶ ἡμῖν οὐδὲν ἧττον ἐπετίθεντο κοινῇ πολεμοῦντε;, καὶ τιμῶντες ὥσπερ τῇ κοινω νίᾳ τῆς ὕβρεως. Ανεισι τοιγαροῦν ὁ τρισαριστεὺς ἐκ Θεσσαλονίκης καὶ πάλιν, ἵνα μὴ καὶ τετράκις καὶ πολλάκις αὐτὸ τοῦτ᾽ εἴπω, γράμμασι βασιλέως ἅμα καὶ πατριάρχου μετὰ πλείστης ὅσης τῆς ἀξιώσεως ἐπὶ τὸν ἀγῶνα μετακληθείς· ἡ σύνοδος συγχροτείται μεγάλη τις καὶ θαυμαστὴ, καὶ τὰς πρὸ αὐτῆς ὑπερβάλλουσα· οὐ συστήματα μόνον ἀρχιερέων πολλῶν τε καὶ μεγάλων καὶ ταυτὰ πνεόντων ἀλλήλοις, ὑπὲρ τοῦ Πνεύματος καὶ τῆς ὀρθῆς δόξης ὁμοῦ καὶ τῆς Ἐκκλησίας, εἰ δεήσει, καὶ μέχρις αίματος γενναίως προπολεμούντων, τῶν τε καθ' αἷμα προση- η κόντων τοῖς βασιλεῦσι καὶ τῶν ἐν ἀξιώμασι σὺν πάσῃ δηλαδὴ τῇ συγκλήτῳ, ἀλλὰ καὶ σοφῶν τε καὶ λογίων ἀνδρῶν ἑτέρῳ συλλόγῳ ἔκ τε τῶν ἐν τέλει, φημὶ, καὶ τῶν τῆς Ἐκκλησίας λογάδων, καὶ δὴ καὶ μοναστῶν καὶ ἀναχωρητῶν, καὶ τῶν κοινῇ καὶ καθ' ἑαυτοὺς τὰ θεῖα φιλοσοφούντων· ἐῷ γὰρ λέγειν τὸ κοινὸν τῶν εὐσεβῶν πλῆθος ἐπ' ἀκροάσει τῶν τῆς πίστεως λόγων αθρόον συνειλεγμένων, ὡς καὶ τὸν ὑποδεξάμενον τὴν σύνοδον ταύτην βασιλικὸν οἶκον, καίτοι γε καὶ μέγαν οὕτω καὶ θαυμαστὸν ὄντα, τῷ πλήθει τῶν συνειλεγμένων τά τ' ἔνδον τά τ' ἔξω στενοχωρεῖσθαι. Τοῦ γοῦν βασιλέως σύν γε τῷ πατριάρχῃ προκαθεσθέντος, ὡς ἔθος, καὶ ἡμῶν μετ᾿ ἐκείνους καὶ σὺν ἐκείνοις, εκάστων δηλαδὴ κατὰ τὴν Γρηγόριος γε μὴν ὁ σοφὸς, ἐπεὶ καὶ τὸ πᾶν ὡς εἰπεῖν τοῦ ἀγῶνος πρὸς αὐτὸν ἔβλεπε, καὶ οἱ κοινῇ πολεμοῦντες τῇ Ἐκκλησίᾳ, ὡς κατὰ σκοποῦ καὶ αὖθις αὐτοῦ βάλλοντες ἦσαν, ἀναιρεῖται καὶ αὐτὸς προθύμω; μάλα τὴν μάχην, καὶ εἰς ἑαυτὸν ὁμοῦ πάντα τὸν πόλεμον δέχεται, τοῦτο καὶ βασιλέως ἅμα καὶ τῆς συνόδου προτρεψαμένων· τὰ δὲ ἑξῆς λεγέ τωσαν οἱ τότε παρόντες, καὶ ὄψει καὶ ἀκοῇ τὰ πρα χθέντα και λαληθέντα παραλαβόντες. Οπως μὲν εἰς φυγὴν ἔτρεψε καὶ ἅπαξ καὶ δὶς τοὺς θεομάχους ἐκείνους, μηδὲ τὴν προσβολήν τοῦ ἐν τοῖς λόγοις αὐτοῦ θείου φωτό; ἐνεγκόντας, ὡς μηδὲ κατασχεῖν αὐτοὺς τόν τε βασιλέα καὶ πᾶσαν ὁμοῦ τὴν σύνοδον δεδυνῆσθαι, τὴν μὲν ὑποστροφὴν ἐπαγγειλαμένους ἐς νέωτα δῆθεν, μήπω δ᾽ εἰσέτι καὶ νῦν τῆς ὑπο στροφής γενομένους· ὅπως δ' ἀνεκήρυξεν ἐν έχε κλησίᾳ Μεγάλῃ καὶ λόγοις καὶ γράμμασι καὶ δημηγορίαις ὑπερφυέσι τὸν ὑγιὰ τῆς πίστεως λόγον, ἑαυτὸν μὲν τοῖς τῆς Ἐκκλησίας σοφοῖς θεολόγοις, ἐκείνους δ' αὖθις ἀλλήλοις τε καὶ τοῖς λογίοις τοῖς ἱεροῖς ἀποδείξας ἐν πᾶσι συμφώνους, ὡς μηδὲ τὴν ἔριν αὐτὴν ἀντειπεῖν ἔχειν πρὸς ταῦτα καὶ γρύξαι· τὰς δὲ ψυχὰς ὅπως ἀνεπτέρωσε τότε τῶν δυναμέν νων ἀκούειν, καὶ τὸν νοῦν ὑπερηρεν ἀθρόον, καὶ

' πάντας τῆς σοφῆς ἀναρτήσατο γλώττης, καὶ τοῖς πάλιν ἀπῄει· τῶν δ' ὑπηρετῶν τε καὶ φίλων ἔστιν ἐκείνου χείλεσι καὶ τῷ ρεύματι τῶν λόγων ὅπως προσεῖχον, μικροῦ καὶ ἑαυτῶν ἔξω γιγνόμενοι, τῇ θείᾳ κατοχῇ καὶ τῷ ἔρωτι καὶ τῇ βακχείᾳ τῇ πρὸς ἐκεῖνα, πῶς ἂν τις ἐξείποι; Μόνον ἂν εἴη τῶν πε πειραμένων ἐκείνων τό γε ἀκριβῶς ἔχειν εἰδέναι τοιαῦτα τὰ τοῦ ἀγῶνος ἦν καὶ τῶν λόγων ἐκείνων, ὡς ἐξ ὀνύχων φασὶν ὑποδείξαι. Εἰ δέ τι καὶ Κλήμης ὁ τούτων ἐξηγητής τε καὶ γραφεὺς τῷ τῆς εὐσε δείας κήρυκι συνηγωνίσατο Πέτρῳ, καὶ λέγων ἅμα καὶ γράφων, Πέτρῳ λογιστέον δήπου κἀκεῖνα, τῷ καὶ προελομένῳ καὶ λόγοις καὶ γράμμασι καὶ ψήφας τὸ τελευταίων, καὶ κοινωνὸν τῶν κατ' αὐτὸν εἰργασμένῳ· ἐν τούτοις μὲν καὶ τὰ τῆς τελευταίας ἱερᾶς ταύτης συνόδου.. Ἐπεὶ δὲ καὶ πρὸς Θεσσαλονίκην ὑποστρέφειν προς ἀνάγκης αὖθες ἦν τῷ μεγάλῳ, καὶ μὴ τῆς Ἐκκλησίας ἐπὶ πλεῖστον ἀποδημεῖν, ἐπιβαίνει μὲν σὺν τοῖς μετ' αὐτοῦ τοῦ πελάγους· τοσούτου δ' ἐπειράΘησαν τοῦ κλύδωνος καὶ τῆς τρικυμίας καὶ τοῦ κατὰ θάλατταν κυκεῶνος· καὶ γὰρ καὶ τῆς ὥρας ἔπλεον ἔξω, καὶ ἀνιόντες ὡσαύτως καὶ κατιόντες· ὡς ὑπερβαλέσθαι μὲν καθ᾽ ὑπερβολὴν τὰ τοῦ κατά πλου κακὰ τὸ ἀνάπλουν, ἀπαγορεῦσαι δ' οὐ τοὺς ἐμπλέοντας μόνον, ἀλλὰ καὶ ναύτας ἅμα καὶ κυβερνήτην, καὶ τὸν περὶ ψυχῆς ὁμοῦ θέειν πάντας, τὰ ἔσχατα προσειπόντας ἀλλήλους, καὶ Θεῷ δι' ἐξομου λογήσεως, οἷα πρὸς ταῖς ἐσχάταις ὄντες ἀναπνοαίς, ἑαυτοὺς ὡς ἔθος παραθεμένους. Ἀλλ᾿ ὁ τοῦ Θεοῦ μέγας ἀρχιερεὺς οὐκ ἀνακτώμενος ἦν αὐτοὺς μόνον τῶν ἐλπίδων ταῖς χρηστοτέραις, καὶ πρὸς Θεὸν ἐπε- 6 στράφθαι πάντας ὁμοῦ δι᾽ εὐχῆς διδάσκων, ἀλλὰ καὶ πρὸ τῶν ἄλλων αὐτὸς τοῦ ἀξιώματος ἑαυτοῦ καὶ τῆς τάξεως εἴπερ ποτὲ γενόμενος όλος, καὶ μέσον Θεοῦ τε καὶ τῶν συνόντων ἑαυτὸν στήσας, οἷα μεσίτης ἀληθινὸς Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων, καὶ ἀλαλήτοις τοῦ νοῦ δεήσεσι καὶ τῇ συνήθει χρησάμενος παῤῥηοίᾳ, τήν τε καταιγίδα κοιμίζει, καὶ καταπαύει τὴν κλύδωνα, καὶ τοῦ ναυαγίου πάντας ὁμοῦ διασώζει παρὰ πάσας ἀνθρωπίνας ἐλπίδας. Καὶ τὰ μὲν τοῦ πελάγους αὐτοῖς οὕτω παραδόξως ἠρέμει καὶ ὑπεχώρει τὸ κῦμα, καὶ πρὸς τοὺς ἰδίου; καὶ τὴν πόλιν ἡμέρως ἄγαν παρέπεμπεν· ἡ δὲ τῶν πειρασμῶν καταιγὶς οὐμενοῦν οὐκ ἠρέμει· ὡς γὰρ τῷ τῆς πό λεως προσέσχον λιμένι, κἀκείνης ἡδέως πως ἂν εἴποις ἔμελλον ἐπιβαίνειν, ὁ βασιλεὺς τὴν εἴσοδον. ἐκείνοις ἀπείργει τῆς μὲν πρὸς τὸν κηδεστήν τε καὶ βασιλέα διαστάσεως ήδη μελετωμένης, συνθηκῶν δέ τινων καὶ λόγων οὐκ οἶδ᾽ ὧντινωνοῦν ἂν καὶ φαίην πρὸς τὸν προῤῥηθέντα τῶν Τριβαλλῶν ἄρχοντα Στέφανον τηνικαῦτα τῷ βασιλεῖ κοινουμένων, δι' & δήπου καὶ τῷ τοῦ Θεοῦ ἀρχιερεῖ τὴν πάροδον ἀποκλείει, τὰ πιστὰ τῷ Στεφάνῳ καντεῦθεν δῆθεν κατασκευάζων, μὴ καὶ δόξῃ πλάττεσθαι τὰς συνθήκας τὰς πρὸς ἐκεῖνον, καὶ ἀπάτην τινὰ συσκευάζειν, δ δὴ καὶ πρὸς ἀλήθειαν ἦν, σοφῶς πα μακρουσαμένου τοῦ βασιλέως ἐκεῖνον, ὡς ἡ πεῖρα σαφῶς παρέστησεν ὕστερον. Ὁ μὲν οὖν ὑπενίστει καὶ αὖθις, καὶ ἐς Αθω τὸν φίλον ὑπ᾽ ἀνάγκης καὶ ὧν ἐπὶ τούτοις δυσχεραινόντων καὶ πρὸς τὸ τῶν πειρασμῶν συνεχές δηλαζόντων, ἐκεῖνος τοὐναντίον μὲν οὖν ἅπαν ἔλεγε, καὶ ἡδεσθαι καὶ χαίρειν ἐπὶ τούτοις προσῆκε, καὶ μεγίστας ὁμολογεῖν τῷ Θεῷ τὰς χάριτας, ὅτι καὶ ἡμεῖς κατά τι κοινωνεῖν ἠξιώ μεθα τοῖς μεγάλοις ἐκείνοις διδασκάλοις καὶ ἀρχιε ρεῦσιν αὐτοῦ, οἳ καὶ σωτήρες καὶ πατέρες καὶ εὐεργέται τῶν ὑπερφυῶν χρηματίζοντες τοῖς τότε κρατοῦσιν, ὡς κακούργοι τινὲς καὶ μιαροὶ καὶ που λεμιώτατοι παρὰ πάντα τὸν τῆς ζωῆς ἠλαύνοντο χρόνον, καὶ θανάτου τιμώντων ἐκείνων τοῖς πλεί στοις τὸ τελευταῖον καὶ ταῦτα λέγων συνδὰ τοῖς λόγοις ἐπεδείκνυτο καὶ τὰ πράγματα, μέγας τις καὶ ὑψηλὸς καθ' ὑπερβολὴν τὴν διάνοιαν καὶ τὴν ψυχὴν ἐν τοῖς πειρασμοῖς αὐτὸς ὢν, καὶ μακρῷ τῶν δρωμένων υπεράνω κεκτημένος τὸ φρόνημα. Ἀλλ᾽ ὁ σὺν τῷ πειρασμῷ ποιῶν Θεὸς καὶ τὴν Εκβασιν, κατὰ τὸν μακάριον Παῦλον, τοῦ δύνασθαι ἡμᾶς ὑπενεγκεῖν, καὶ τοῦτον μετά βραχύ διαλύει τὸν πειρασμόν· μηνῶν γὰρ μεταξὺ παραῤῥυέντων τριῶν, καὶ ἡ θαυμαστή και φιλόχριστος βασιλίς ἐπιστᾶσα φρονήματι γενναίῳ τε καὶ βασιλικῷ, καὶ τὰς τοῦ υἱοῦ καὶ βασιλέως πρὸς τὸν Στέφανον διαβ βήγνυσι συνθήκας ἐκείνας, μᾶλλον δὲ τὰ τῶν συνθηκῶν ἐνδάλματα καὶ τὰς προσποιήσεις, καὶ τὸν ἀρχιερέα σύν γε τῷ βασιλεῖ τε καὶ υἱεῖ παρὰ τὴν Ἐκκλησίαν τε καὶ τὴν πόλιν ἀξίως μετακαλούνται· ἐπεὶ καὶ βασιλεὺς αὐτὸς οὐδὲν ἧττον εἰ μὴ καὶ μᾶλο λον δι' αἰδοῦς ὅτι πλείστης ἦγε τὸν μέγαν, σοφής τε καὶ φιλόχριστος ὤν, καὶ γνώμης καὶ καλοκάγα· θίας καὶ τρόπων χρηστῶν ἀντιποιούμενος, εἴπερ τις τῶν πρὸ αὐτοῦ βεβασιλευκότων, εἰ καὶ τὸ τῶν πραγμάτων τε καὶ τῶν καιρῶν δυσχερὲς καὶ ἀντίξουν ἀπεῖργεν αὐτὸν καὶ πρότερον, ἑαυτῷ καὶ τοῖς τῆς φύσεως προτερήμασι κατὰ γνώμην οἰκείαν κεχρῆσθαι. Υποστρέφει τοιγαροῦν ὁ ἀρχιερεὺς εἰς τὴν Εκκλησίαν καὶ αὖθις· αὐτός τε ταύτην ήδιστα προσ ορᾷ καὶ ὑπ' ἐκείνης ὡσαύτως ὁρᾶται, τὸ φίλτρου ἀντιδιδόντες ἀλλήλοις, καὶ τὰ παρ' ἀλλήλων καρπούμενοι· ὁ μὲν τὴν ἐκείνης ὑπακοὴν πρὸς τὰ θεῖα, ἡ δὲ τὴν παντοδαπὴν ἐκείνου τῶν λόγων τε καὶ τῶν ἔργων ὠφέλειαν· καὶ δῆλον κἀντεῦθεν. Φροντιστήριόν ἐστι μοναζουσῶν μέγα και πολυάν θρωπον ἐν Θεσσαλονίκη, βασιλικόν καὶ δι' αὐτὸ τούτ', οἶμαι, καλούμενον· ὑπερέχει: καὶ γὰρ ἐκεῖ πάντων ὁμοῦ τῶν τοιούτων. Εν τούτῳ μοναχή τις τῶν εὐλαβῶν ἦν καὶ κοσμίων, Ελεοδώρα τὴν κλή σιγ· αὕτη μοχθηρού τινος καὶ νοσώδους χυμού και ταῤῥεύσαντος ἄνωθεν, πονήρως εἶχε τοῦ εὐωνύμου τῆς κεφαλῆς μέρους, τοῦ δὲ ρεύματος μάλιστα τῷ ὀφθαλμῷ ἐνοχλοῦντος, κἀκεῖ τὸ τῆς ὀδύνης συνάγον τος πλείστον, ἀφόρητον μὲν ἦν καὶ κατ' αὐτὸ τοῦτο τὸ πάθος, καὶ οἷον μηδὲ παραβεβλῆσθαι· προσῆν δ' ὑποψία καὶ τῶν ἔτι μεγίστων, μὴ καὶ τῆς φυσικῆς Έδρας ὁ ὀφθαλμός εκκρουσθείς δηλαδή φθάσῃ τῷ σφοδρῷ τῆς ὀδύνης· ἰατρῶν μὲν οὖν τῶν τε ημε δαπῶν καὶ ἐπηλύδων ὁμοίως ἀπελέγχετε πέσε τέχνη τῷ μεγέθει τοῦ πάθους· ἡμερῶν δ' ἐφεξῆς

κρείττων μὲν ἦν ὁ μέγας τοῦ προσδοκηθέντος θα νάτου, Θεοῦ θαυματουργοῦντος, ὅπερ ἔφην, προδή λως, ὑπενόστει δὲ καὶ τὸ πλεῖστον τῆς νόσου, ὅτι τὰ λείψανα περιφέρων ἐκείνης, ἀναγκάζετα:. πολλὰ δεηθέντος τοῦ θαυμαστοῦ βασιλέως, καὶ αὖθις εἰς τὴν τῶν πόλεων βασιλεύουσαν ανιέναι, τῷ κηδεστῇ σε καὶ βασιλεῖ πρεσβευσόμενος, καὶ σπονδὰς εἰρηνι κὰς ἀμφοτέρων μεταξύ θύσων. Αλλ' ὁ τῶν βασιλέων Βασιλεὺς ἄνωθεν καὶ Κύριος τῶν κυρίων, τὰς μὲν ὡς περιττὰς ἀποδοκιμάζει τό γε νῦν εἶναι, Αχαιμενίδαις δὲ τοῖς μακρὰν ἀπῳκισμένοις αὐτοῦ τῷ τῆς πίστεως λόγῳ, καὶ δὴ καὶ τοῖς κατεχομέν νοις ὑπ' αὐτῶν αἰχμαλώτοις, εὐαγγελιστήν τε καὶ κήρυκα καὶ μεσίτην καὶ διαλλακτὴν δι' αἰχμαλω σίας αὐτὸν θαυμαστῶς ἀποστέλλει· καὶ ἄπεισιν αἶχε μάλωτος εἰς Ασίαν, Αχαιμενίδαις τοῖς κάκιστ' ἀπολουμένοις, ὥσπερ εἷς τις τῶν πάντων, ὁ τὴν ἄνω πάλαι πλουτήσας ἐλευθερίαν καὶ βασιλείαν, καὶ πλείστους πρὸς ἐκείνην καλῶς ὁδηγήσας τῷ λόγῳ, ἵνα κἀκεῖ ταῦτ' ἐργάσηται, καὶ πλείστους άπαλλάξῃ δι' ἑαυτοῦ τῆς νοητῆς αἰχμαλωσίας τε καὶ δουλείας. τετταράκοντα διαγενομένων, λήγει τὰ τῆς ὀδύνης ὅπως, ὁ λόγος δηλοῦν ἕτοιμος. Ἐπειδὴ καὶ γὰρ ἀθρός, μηδενὸς ἔξωθεν ἐπιγεγονότος· καὶ ὁμὴν αὐ τίκα λεπτὸς ἐπιπεσών, ἐπικαλύπτει την κόρην, καὶ ἡ ἐρατικὴ δύναμις κατ' αὐτόν φημι τοῦτον ἐξ ἐκείν του τὴν πάσχουσαν ἀπολείπει, οὐ μᾶλλον ἀλγοῦσαν δι' αὐτὸ τοῦτο, τὸ τὸν ὀφθαλμόν φημι τὸ παράπαν ἀπεσβηκέναι, ὅσον τὸ τῆς ἀναγνώσεως ἀποστερεῖσθαι τοῦ πλείστου. Τοῦ δ᾽ ἐνιαυτοῦ μετὰ τὴν πληγὴν ταύ την ὄντος περὶ τὰ τέλη, καὶ μηνὸς ἤδη Γορπιαίου ἐνισταμένου, ἐτελεῖτο μὲν ἐκεῖ τῇ Θεομήτορι λαμπρῶς ἡ τελετὴ τῶν αὐτῆς Γενεθλίων, παρῆν δὲ καὶ ὁ διδάσκαλος παννύχιος συνεορτάζων τῇ ποίμνῃ. Τῶν δὲ ἑσπερινῶν αὐτοῖς ὕμνων ἰόντων πρὸς τὸ τέλος, άπτεται διδασκαλικοῦ λόγου καὶ ὁμιλίας πρὸς τους παρόντας· πάντων δ' εξηρτημένων, ὡς ἔθος, τῆς διδασκαλίας καὶ τῶν ἱερῶν σειρήνων ἐκείνου· ἐπεὶ καὶ ἡ τὸν ἐφθαλμόν πάσχουσα μοναχή συν ταῖς ἄλλαις αὐτοῦ που παρισταμένη, τοῦ νέκταρος τῶν λόγων ἐκείνου μετέσχε, θάμβους μὲν καὶ κατανύξεως τὴν ψυχὴν, δακρύων δ' ὑποπλησθεῖσα τοὺς ὀφθαλμούς, μεγάλας ἀπεδίδου Θεῷ τὰς εὐχαριστίας, ὅτι τε τὸν τοιοῦτον φιλανθρώπως παρελθεῖν εἰς μέσους ἐκείνους πεποίηκε, καὶ ὅτι καὶ αὐτὴ κατα ηξίωται τῶν τοιούτων ἐν μετοχῇ γεγονέναι· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τῶν κατ' αὐτοῦ χρωμένων ἔστιν ὧν Βυζαντίων ἀκολάστως τῇ γλώττῃ, καὶ τὰ τοῦδε διασύρειν ἐπιχειρούντων, ἄνοιαν ἐσχάτην καὶ θράσος καὶ τόλμαν καταγινώσκουσα καὶ δυσσέβειαν, χεῖρας Ικεσίους σὺν πολλοίς γε τοῖς δάκρυσι πρὸς Θεὸν ἐκίνει, ὡς ἂν ταῖς εὐχαῖς αὐτοῦ καὶ τῇ πρὸς αὐτὸν παρρησίᾳ, καὶ τοῦ συνέχοντος πάθους ἀπαλλαγείη, καὶ τὸν ὀφθαλμὸν ἐνεργὸν ὡς τὸ πρότερον ἀπολά 6οι. Οὕτω τῆς νυκτὸς αὐτῇ διαγεγονυίας, καὶ μεθ' οὕτω λαμπρῶν τῶν ἐλπίδων· οὐδὲ γὰρ δισταγμοῦ τι προσήν, φησίν, οὐδ᾽ ἀμφιβολίας· ἐπεὶ καὶ ἡ τῆς Ιερᾶς τελετῆς καὶ τῶν μυστικῶν παρὴν ὥρα, ὧν ὑπηρέτης τε καὶ τελειωτὴς ὁ ἀρχιερεὺς ἦν, πρόσεισι καὶ αὐτῇ κατὰ τὴν αἱμοῤῥοοῦσαν πάλαι Χριστῷ, καθοῦσα καθόσον οἷόν τέ· καὶ τῆς ἱερατικῆς ἠρέμα στολῆς ἀψαμένη τῆς τοῦ μεγάλου, κἀκείνην ἐπιδα λούσα τῷ πάσχοντι μέλει, τὴν ἐκεῖθεν ἐξελθοῦσαν ἐπισπᾶται δύναμιν θαυμαστῶς καὶ τὴν θεραπείαν, καὶ ἦν μὲν ἀφανής ἔτι τέως, τῆς δὲ νυκτὸς ἐπιού σης, ὑπνοί σὺν πολλοῖς τοῖς δάκρυσι καὶ ταῖς ἱκε σίαι;, καὶ τῇ μετ' ἐκείνην ἡμέρᾳ, τῶν ὑπερφυών σου, Δέσποτα, καὶ καινῶν ἔργων τηλαυγῶς ἐξανί σταται καθορῶσα, καθαρόν τε καὶ ὑγιὰ τὸν ὀφθαλμὲν κεκτημένη καθάπαξ, ώς μηδὲ δοκεῖν αὐτὸν ἀπεσβηκέναι ποτέ, καὶ τῆς κατὰ φύσιν ἐνεργείας καν πρὸς ὀλίγον ἐπιλελήσθαι. Ενιαυτὸς ἦν αὐτῷ παριὼν ἐν τούτοις μετὰ τὴν ἐκ Βυζαντίου, φημί, κάθοδον, καὶ ταῖς συχναῖς ἀποδημίαις καὶ τοῖς πειρασμοῖς καὶ τοῖς ἀνεκδότοις πόνοις τὸ σῶμα κατεργασθείς, καὶ σφόδρα ταλαι πωρήσας, νόσῳ περιπίπτει δεινῇ καὶ πολυημέρῳ· καὶ πάντες μὲν ἀπαγορεύουσιν ἅμα τούτῳ τὸ ζῆν, Θεός δ᾽ ὑπὲρ πάσας ἐλπίδας καὶ αὖθις τοῦτο χαρίζεται, πρὸς ἀγῶνας καὶ πάλιν ἑτέρους καὶ δρόμους καὶ παλαίσματα παρασκευάζων τὸν ἀθλητὴν· καὶ ᾿Αλλὰ καλὸν ἂν εἴη τῆς καλλίστης καὶ ἱερᾶς δια κοῦσαι καὶ αὖθις γλώττης αὐτῆς ἐκείνης, τὰ καθ' ἑαυτὴν καὶ τὴν αἰχμαλωσίαν τὴν κοινὴν ἐκείνην διεξιούσης. Φησὶ τοιγαροῦν ἐν τῇ πρὸς τὴν ἰδίαν Εκκλησίαν ἐπιστολῇ, γράφων οὕτω Τοιαῦτα καὶ τὰ κατὰ τὴν αἰχμαλωσίαν παλαί σματά τε καὶ ἀγωνίσματα, καὶ αἱ θαυμασταὶ νίκαι, καὶ τὰ κατὰ τῆς πλάνης τρόπαια Γρηγορίου φημί τοῦ μεγάλου! καὶ οὕτω κἀκεῖ στεφανίτης ὁ ἐμὲς παλαιστής τῇ ἐνεργείᾳ καὶ δυνάμει τοῦ ἐνοικοῦντος αὐτῷ Πνεύματος ἀνεφάνη, ἑαυτὸν ὡσανε! καὶ μετ μούμενος πανταχοῦ, καὶ διὰ πάντων ἐν ἅπασι τὸ νικᾶν ἔχων οἱονεὶ συγκεκληρωμένων ἑαυτῷ καὶ ξυμπεφυκός. Καὶ ταῦτα διῆλθον ἐπὶ μακρὸν οὕτω καὶ κατὰ μέρος, οὐχ ἵν᾽ ἐκείνῳ καὶ τοῖς ἐκείνου λόγοις προσθῶ τινα δόξαν, ὡς ἂν ὑπολάβοι τις· ποῖον γὰρ οὐχ ὑψηλὸν τῶν ἐκείνου καὶ θεῖον, ὡς καὶ μεθ᾿ ὑπερβολῆς ἕκαστον τούς τε λέγοντας ἅμα καὶ τοὺς ἀκούοντας ἔχειν ἐκπλήττειν, κἂν τὸ σμικρότατον ἂν τύχῃ, καὶ τῶν ἐκ παρέργου καὶ μὴ κατὰ σπουδήν ἐκείνῳ βηθέντων τε καὶ πραχθέντων; ἀλλ᾽ ἵνα κἀντεῦθεν τὸ τῆς θεολογίας υψηλότερόν τε καὶ ἀσφα λέστατον τοῖς ἀγνοοῦσι διαδειχθῇ τοῦ ἀνδρὸ;, ὅπως τε τὰ ἐκείνου σύμφωνα πάντα τοῖς ἀποστολικοῖς τε καὶ Πατρικοῖς δόγμασι διὰ πάντων· καὶ ὅτι μονας χίας καὶ μιᾶς τρισυποστάτου καὶ παντοδυνάμου θεότητος ἐν ἅπασι καὶ πρὸς πάντας πανταχοῦ κῆρυξ ἐκεῖνος, ἀλλ᾽ οὐχ πολυαρχίας τε καὶ πολυθείας κατὰ τοὺς πολυθέους ἐκείνους ὄντως καὶ λατρευτάς τῶν ἰδεῶν τε καὶ τῶν κτισμάτων, καὶ τῆς ἀληθινῆς λατρείας τε καὶ θεότητος ὑβριστάς, οὓς καὶ φθάσας ὁ λόγος ἤδη δι' ἐκείνου καὶ σὺν ἐκείνῳ πολλάκις εξήλεγξεν· ἐπεὶ μηδὲ ἄλλω; ἐχρῆν σιγῇ τε καὶ λήθῃ τὰ τοιαῦτα παραδοθῆναι, μυστήριον εὐσεβείας ἄντικρυς όντα, καὶ τοῦ καθ᾽ ἡμᾶς ἱεροῦ λόγου τα

καὶ τῆς πίστεως μέρος οὐ τὸ σμικρότατον. Αλλ' ἐπὶ εὐλαβής τε καὶ συνετὸς ὤν, καὶ τῷ ἁγίῳ συνήθης τὸ προκείμενον ἐπανίωμεν αὖθις. Ενιαυτὸς ὅλος ἤνυστο τῷ γενναίῳ αἰχμαλωσίᾳ τε καὶ τοῖς τῆς αἰχμαλωσίας δεινοῖς προσταλαιπω ροῦντι· καὶ νῦν μὲν τοὺς εὐσεβεῖς πρὸς ὑπομονὴν ὑπαλείφοντι καὶ ἀνδρίαν καὶ τῆς ἄλλης πάσης ἀρετῆς ἄσκησιν, τῇ τε τῶν μελλόντων ἐλπίδι, καὶ μάλιστα τῷ καθ᾿ ἑαυτὸν ὑποδείγματι· νῦν δὲ τοὺς ἀσεβεῖς ἐξελέγχοντι, καὶ τὸ μυστήριον τὸ τῆς πλάνης διὰ πολλῶν μάλα λαμπρῶς θριαμβεύοντι, δι' & δήπου καὶ πληγὰς ὑπομείνας διαφόρους καὶ θλίψει; καθὰ δὴ καὶ πρὸ βραχέος έφθη δείξας ὁ λόγος, μάρ τις ἀναίμακτος καὶ τῆς εὐσεβείας λαμπρὸς ἀθλητῆς ἦν. Τῶν δὲ κοινῶν πραγμάτων ὥσπερ ἐν κύβων στροφαῖς αὖθις μεταπεσόντων Ρωμαίοις, μεταβολῆς τε προσγενομένης ἅμα τῇ βασιλείᾳ καὶ τῇ κοινῇ Ἐκκλησίᾳ, καὶ τῶν σφόδρα σπουδαζόντων ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας ἐκείνου πόῤῥω γεγονότων τῆς ἀρχῆς ἤδη καὶ τῆς τῶν κοινῶν πρυτανείας, την ι καῦτα παρὰ πάσας ἐλπίδας λύεται τῆς αἰχμαλω σίας, ὅτε καὶ τὰ τῶν ἐλπίδων αὐτῶν εἰσάπαν ἐβύη, Θεοῦ κεκινηκότος ἐξ ὑπερορίας δυτικῆς Τριβαλλούς τινας ἢ Δαλμάτας, ἄνδρας καλούς καγα θούς, καὶ ὑπὲρ τὸ σφέτερον αὐτῶν γένος, οἱ καὶ πόρρωθεν ὄντες, τά τε χρήματα δαψιλῶς κατεβά λοντο τοῖς βαρβάροις, καὶ τὸν ἅγιον ἀνεσώσαντο, ἵν᾽ εἴη καὶ τοῦτο καθαρῶς τῶν περὶ αὐτὸν τοῦ Θεοῦ θαυμάτων, τοῦ πάντα κατὰ τὸ εἰρημένον ποιοῦντό; σε καὶ μετασκευάζοντος μόνῳ τῷ βούλεσθαι. ἦν, καὶ πυκνὰ πρὸς αὐτὸν ἐφοίτα, καὶ τῶν ποτίμων τῆς γλώττης αὐτοῦ μετεῖχε ρευμάτων ἡδέως. Τῆς δὲ δεσποτικῆς Μεταμορφώσεως ποτε τελουμένης αὐτοῖς, ὡς ἔθος, καθ᾽ ἣν ἄρα καὶ τὸν Πορφύριον καὶ διανυκτερεύειν σὺν τοῖς λοιποῖς μοναχοῖς ἔδει, καὶ ἱερατικῶς ἐξυπηρετεῖσθαι, άθρόον οδύνη τις αὐτῷ κατὰ τὴν εὐώνυμον πλευρὰν προσβαλοῦσα, καὶ τῆς ἱερᾶς ὑπηρεσίας καὶ τῆς ἀγρυπνίας ὁμοῦ, καὶ τῆς ἐν τῷ ναῷ στάσεως ἐκεῖνον ἀπεῖρξε μᾶλλον δὲ τὴν μὲν ἱερὰν ἀφείλετο τελετὴν καὶ τὴν ἐν τῷ ναῷ προσο εδρείαν, τῇ δ' ἀγρυπνίᾳ καὶ προσέθηκε πλεῖστιν, ως μηδὲ συγχωρεῖν ἐπὶ κλίνης ἀνακεῖσθαι τελείως τῷ σφοδρῷ καὶ ἀκμαίῳ τοῦ πάθους. Ἡ νὺξ ἐκείνη παρῄει, καὶ τὰ τῆς ὀδύνης οὐδοτιοῦν ἐνεδίδου· ἐπεὶ δ' ὁ τῶν μυστηρίων καιρός προσιών, τὸν ἀρχιερέα τοῦ Θεοῦ πρὸς ἱερουργίαν εκάλει, καὶ ὁ Πορφύριος ὡς εἶχεν εὐθὺς τῷ τοῦ σεμνείου παρεπόμενος προς στῶτι, εἰς τοὺς ὑπ᾽ ἐκεῖνον ἐπισκόπους τελοῦντι, καὶ συνιερουργεῖν προσκεκλημένῳ συνήθως, τῆς τε μυστικῆς ἱερουργίας επόπτης γίνεται καὶ ἀκροατής, ἑστὼς αὐτοῦ που παρὰ τῷ ἱερῷ θυσιαστηρίῳ, καὶ τῶν μυστικῶν τελεσθέντων, πρόσεισιν εὐθὺς τῷ ἁγίῳ, τήν τε πιέζουσαν οδυνηρῶς ἀπαγγέλλων οδύ νην, καὶ τὴν θεραπείαν ὡς τάχιστα διὰ τῆς αὐτοῦ χειρός τε καὶ τῆς εὐχῆς ἐξαιτῶν. Ὁ δὲ πρῶτα μὲν ἀνεβάλλετο, καὶ τὴν ἀξίωσιν εὐλαβῶς διωθεῖτο, μηδε δεδυνῆσθαι διενεργεῖν αὐτὸς τὰ τοιαῦτα λέγων, μηδὲ τοιαύτας τὸν Πορφύριον ἔχειν τὰς ὑπολήψεις περὶ αὐτοῦ ἀξιῶν· ὡς δ' ἐκεῖνος ἐπέκειτο μάλλον τὴν ἱερὰν ἐπιζητῶν τῆς χειρὸς ἐκείνου σφραγίδα καὶ τὴν εὐχὴν, τῇ τοῦ πάσχοντος ὁ μέγας είξας ἀνάγκῃ, τοὺς μὲν ὀφθαλμοὺς πρὸς Χριστὸν, τὴν δὲ χεῖρα τῇ τοῦ πρεσβυτέρου πλευρά σταυρικῶς ἐπιθεὶς, τὰ τοῦ θείου καὶ ἱεροῦ μέλους ἐκείνου πε ριπαθῶς ἔλεγε ο Σταυρούμενος, Δέσποτα, τοῖς μὲν ἤλοις τὴν ἀρὰν τὴν καθ᾿ ἡμῶν ἐξήλειψας, τῇ δὲ λόγχῃ νυττόμενος τὴν πλευράν, Αδάμ τὸ χειρό γραφον διαῤῥήξας, τὸν κόσμον ἠλευθέρωσας εἶτα, καὶ τὸ τοῦ κορυφαίου τῶν ἀποστόλων ἐκεῖνο πρὸς τὸν παράλυτον ἐπειπών, τὸ, ο Ιᾶται σε 1σοῦς ὁ Χριστός, ο τῆς πικρᾶς ὀδύνης ἐκείνης οὐ σχολῇ καὶ κατὰ μικρὸν, ἀλλὰ τελείως εὐθὺς ἀπαλ λάττει τὴν πάσχοντα ὡς καὶ πρὸς τὴν οἰκίαν τ καὶ τὸ φροντιστήρον ὅλον ὑγια τε καὶ ἐββωμένον παραδόξως ἐπανελθεῖν. Ἐν δὲ τῇ τῶν πόλεων βασιλίδι γενόμενος αὖθις, τόν τε πρὸς Λατίνους περὶ τῆς τοῦ θείου Πνεύματης εκπορεύσεως ἐν βιβλίοις δυσὶ θαυμαστῶς ἐκδί δωσι λόγον, καινόν τινα καὶ ὑπερφυά, καὶ οἷον οὐδέπω πρότερον ὑπὲρ τῶν τοιούτων ἡ καθ' ἡμᾶς ἑώρακεν Ἐκκλησία· μᾶλλον δ', ἵν᾽ εἴπω τἀληθὲς, ἔξω παντὸς προκαλύμματός τε καὶ προσωπείου, οἷον τοὺς πρὸ αὐτοῦ πρὸς Λατίνους ὁμοῦ πάντας παιδιὰν ἀποδείξαι καὶ πρόσχημα διαλέξεως. Ταῦτά τε τοίνυν οὕτω θαυμαστῶς καὶ ἀξίως εξενεγκών ἑαυτοῦ καὶ τοῦ λαλοῦντας ἐν αὐτῷ Πνεύματος, καὶ τῶν ὀπαδῶν Βαρλαάμ τε καὶ 'Ακινδύνου, τοῖς ἔτι περιοῦσι, τὰς ἐσχάτας οιονεί πληγάς δεδωκώς, Εν τε λόγοις καὶ γράμμασι καὶ διαλόγοις αὐτοπροσώποις, καὶ βασιλέως αὐτοῦ καὶ πολλῶν τῶν ἐν τέλει παρόντων, ὡς μηδὲν ἧττον αὐτὸν παρά πάντων θαυμασθῆναι καν τούτοις, εἰς Θεσσαλονίκην τὴν ἰδίαν υποστρέφει καὶ αὖθις, διψῶσάν πως ἂν εἴποις τοῦτόν τε καὶ τὰ τούτου, καὶ σφοδρῶς ἐκκαιομένην τῷ πόθῳ. Ἐπεὶ δὲ καὶ ὑδάτων τῶν ἄνωθεν αἰσθητῶς διψῶσαν οὐδὲν ἧττον αὐτὴν εὗρε, καὶ αὐχμῷ τηκομένην, λύει μὲν αὐτῇ τὰ τῆς αἰσθητῆς ἀνομβρίας εὐθὺς, εὐχαῖς καὶ δεήσεσι τὸν Δημιουργὸν δυσωπήσας, ποτίζει δ' ἀφθό νω; καὶ τὸν εὐφραίνοντα καρδίαν ζωτικόν λόγον, τοὺς πλεῖστον ἤδη χρόνον τοῦτον διψῶντας, θεραπεύει δὲ συνήθως καὶ αὖθις σὺν ταῖς ψυχαῖς καὶ τὰ σώματα έμους ποιῶν ἀμφοτέρωθεν. Μοναχός τις καὶ γὰρ τὴν ἀξίαν πρεσβύτερος, την κλήσιν Πορφύριος, τῷ τοῦ Ὑπομιμνήσκοντος ενοι κῶν σεμνείῳ, καὶ θύων ἐν τούτῳ τὰ μυστικά, οὗτος ' Ἡμέραι μετὰ τοῦτο παρῆλθόν τινες, ὁ αὐτὸς Πορφύριος έλεγε, καὶ νόσος ἐπιγίγνεταί μοι τῷ σώματί τις, ᾗ καὶ προσταλαιπωρήσας ἡμέρας συν χνας, ὅτε καὶ πρὸς παρακμήν τε καὶ ἀπαλλαγὴν ταύτης έβλεπον ήδη, τότε δὴ καὶ σφοδροτάτης καθ' ὑπερβολὴν ἐκείνης πειρῶμαι· τὸ γὰρ ἐνοχλούν ἅπαν τῆς ὕλης, ὥσπερ ἐπίτηδες αθρόον κατὰ τοῦ λάρυγ γος ῥεῦσαν, ὡσανεί τινα παιδιὰν ἐδείκνυ τὰ πρόσ σθεν· τόν τε γὰρ φυσικὸν τῆς τροφῆς ἀπέκλεισε πόρον, ὡς μηδὲ ὕδατος γοῦν ἐφ' ὅλαις ἡμέραι; οκτώ, μηδὲ βραχύ τι τὸ παράπαν προσέσθαι, καὶ χαλεπόν τὸν δι' ἀγχόνης ἠπείλει θάνατο. Ἐπεὶ δὲ πᾶσα μὲν ἐκινεῖτο πρὸς θεραπείαν ἐπίνοια. πάσα δ᾽ ὡσαύτως

ENCOMIUM AUCT. PHILOTERO CP. ἦν, πρὸς τὸν συνήθη καὶ αὖθις ἰατρὸν κατα- νουργηθεῖσαν ἱερατικὴν στολὴν ἐπεκαλλώπιζε τῷ » Γρηγόριον δηλαδὴ τὸν μέγαν, καὶ τὴν νόσον ο μεγάλῳ· 8 δὴ καὶ πρόφασιν ὡσανεὶ τῆς πρὸς ἐκεῖ ν ἐξαγγείλας, καὶ τὸ κατασκῆψαν τῷ λάρυγγι ηφόρον κακόν τελευταῖον προσθείς, πείθω πολλὰ ἰς μετ' εὐχῆς ἱερᾶς ἐπιθεῖναι τὴν χεῖρα τῷ οντι μέλει, ἣν δὴ καὶ σταυρικῶς ἐπιθεὶς, τὸ ἐκεῖνο πρὸς Χριστὸν τοῦ σοφοῦ μελώδημα σύν σιν ἐπιλέγει, τό·· Παθῶν ἀμέτοχος σὺ διέ5. Λόγε Θεοῦ, σαρκὶ προσομιλήσας τοῖς πά νον ἐπιδημίας καὶ τῆς μελλούσης εὐεργεσίας ὁ μέσ γας πεποιημένος, αὐτόκλητος ἐφίσταται τῷ οἴκῳ ἐκείνου, σύν γε τοῖς ὁμοτέχνοις ἐργαζομένου· τῷ δὲ ἄρα παιδίον ἦν· ἄῤῥεν, καὶ πέντε μὲν ἤδη γεγο νὸς ἔτη, πέντε δ᾽ ἐπὶ δέκα μησὶν ὅλοις αἱμορροία κατειργασμένον, ὡς καὶ τὴν κατὰ φύσιν ὄψιν ἤδη σχεδὸν ἀπολιπεῖν αὐτὸ καὶ τὸ εἶδος, καὶ τῇ φωνῇ μόνῃ τὸ περιεῖναι καὶ ζῆν πιστοῦσθαι. Τοῦτο κατιδὼν ἐπὶ τῆς οἰκίας ὁ μέγας, ὁ μὲν πυνθάνεται φιλανθρώπως τὴν τοῦ πάθους αἰτίαν, ὁ δὲ πατὴρ τῶν σπλάγχνων εὐθὺς ἡττηθεὶς, καὶ δάκρυσι καὶ ρήμασι γουροῖς τὴν συμφορὰν ἐξαγγέλλει· καὶ τὸν ἡμιθνῆτα παῖδα ταῖν χεροῖν ἄρας εὐθέως, ταῖς παλά- · ἀλλὰ λύεις τῶν παθῶν τὸν ἄνθρωπον, δ μελθὼν μέχρι τέλους, Απιθι, φησί, πρὸς ὄν τε καὶ τὸν οἰκίσκον, πρὸς Θεοῦ μόνου τῶν χικῶν ὁμοῦ καὶ σωματικῶν παθῶν τὴν ἴασιν νύμενος, ἐπειδή γε καὶ ἐκείνῳ δυνατά ταυτί ι μόνῳ. Καὶ ταῦτα μὲν ὁ τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος. δ᾽ ἐκεῖθεν ἐπανιών, ὁ Πορφύριος έλεγεν αὖθις, μαις ὑποτίθησι τοῦ ἀρχιερέως· Ἐλέησόν μου τὸν ; ἀγχόνης μόνον ἐκείνης ἐλεύθερον θαυμαστώς τὸν λάρυγγα, ἀλλὰ καὶ πρὸς τροφῆς ὄρεξιν ἐκινούμην, καὶ τὴν κοινὴν εἰσιὼν τῶν ἀδελ ράπεζαν· ἦν γὰρ ἤδη καὶ ὥρα ἡ τοῦ ἀρίστου· ταῦτα καὶ αὐτὸς, ὦ τοῦ θαύματος! ἐσιτούΑθρόον ἅπερ καὶ πάντες, ὁ μηδὲ ὕδατος μετ εἶν δυνάμενος πρὸ βραχέος, ὁ δήπου καὶ φθά την. ναχή δέ τις φροντιστήριον ἀρετῆς τὸ τῆς ιστής φημι Θεοδώρας κεκτημένη σεμνείον, παιδίον μεθ' ἑαυτῆς ἔσχε· βρέφος μὲν ἐκτεθὲν κῶς τε καὶ φιλανθρώπως ἀνελομένη, καὶ τρο καὶ παντοδαπῆς ἀξιώσασα τῆς ἐπιμελείας, ὡς λικίας ήδη παιδικῆς ἦφθαι, καὶ πρὸς ὑπηρε‐ δεξιῶς ἔχειν δύνασθαι, καὶ περὶ τοῦ μέλλοντος *; ἀγαθὰς τῇ δεσποίνῃ διδόναι, δι' & δήπου παρ' ἐκείνης προσείληπτο· τῶν δ' ἐναντίων ίᾳ πονηρού τινος δαίμονος αίσχιστα πειρω- · τὰ γὰρ τῆς γαστρός φυσικά περιττώματα αιδί κινούμενα παρὰ φύσιν, τά τε στρώματα οὺς χιτωνίσκους, καὶ αὐτὴν δὲ ταύτην ὑπνοῦ υκτὸς ἐπὶ τῆς εὐνῆς τὰ αίσχιστα διετίθει, καὶ πάσχειν τὴν κυρίαν ἐποίει, τὴν μὲν βρεφικήν αν ἀποθεμένην ὁρῶσαν πάλαι, τάκείνης ἀηδῆ · φορτικὰ μηδόλως ἀποβαλοῦσαν· ὡς καὶ τὴν ἂν αὐτὴν καὶ τὸ φίλτρον κατὰ μικρὸν ἀπολείτὸ πρὸς τὴν παῖδα, καὶ πρὸς διάστασιν ήδη ωρισμὸν ἀφορᾷν. Αλλ' ἐφίσταται τοῖς πάσχουὑτόκλητος ὁ σωτήρ, καὶ τῇ μὲν τὸ σῶμα, τῇ ν ψυχὴν ἐξιᾶται· μᾶλλον δ' εἰπεῖν, ἀκριβῶς μφοτέρας θεραπεύει κατ' ἄμφω, καὶ κατ' ἄμφω σας· ὡς γὰρ τοῦ φροντιστηρίου συνήθως ενα ἦν ὁ μέγας ἀρχιερεὺς, ἀγγέλλεται μὲν αὐτῷ ἐκείνων καὶ ταῦτα, προσπίπτουσι δ᾽ ἅμα τοῖς οι ποσί, πίστει θερμῇ καὶ δάκρυσι την θερα · αἰτοῦσαι· ὁ δὲ καὶ φιλανθρώποις ἐνιδὼν ὅμ καὶ λόγοις πολὺ τὸ ἡδύ τε καὶ φιλάνθρωπον Η πατρικῶς ταύτας ψυχαγωγήσας, εἶτα καὶ · τῇ κεφαλῇ τῆς παιδὸς ἐπιθείς, καὶ Θεὸν νήσας καὶ ἐπευξάμενος, ὑγια παρευθὺ τὴν πάΤην ἀποδείκνυσιν. νήρ τις, Παλάτης τὴν κλήσιν, τὸν τρόπον ἐπι- , χρυσοστίκτης τὴν τέχνην, χρυσῷ τὴν και η υἱὸν, κατὰ τὸν ἐν Εὐαγγελίοις πρὸς Χριστὸν ἄντικρυς καὶ αὐτὸς λέγων, πᾶσι μὲν ἰατροῖς σχεδόν καὶ πάσαις ἐπινοίαις ὑπὲρ αὐτοῦ χρησαμένου, μηδὲν δέ τι πλέον ήνυκότος ἐς δεύρο, ὡς καὶ αὐτὰς δη τὰς ἐλπίδας ἀποβαλεῖν. Ὁ δὲ πρῶτα μὲν τῷ τοῦ θείου σταυροῦ σημείῳ τὸν νοσοῦντα σφραγίζει, τῇ δὲ κεφαλῇ τὴν ἰδίαν ἐπιθεὶς χεῖρα, καὶ μυστικήν ὑποψιθυρίσας εὐχὴν πρὸς Θεὸν, μετὰ τρίτην εὐθὺς ὑγιά τε καὶ ἐῤῥωμένον ἀποδίδωσι τοῖς τεκοῦσιν ὡς καὶ μόνον δρώμενον μετὰ τοῦτο, καὶ βαδίσματι καὶ κινήματι καὶ παιδικοῖς ἄλματι πᾶσιν ἐξαισίως ένακηρύττειν τὸ θαῦμα. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν αὐτῷ καὶ ταῦτα συνεχῶς τὰ πρὸς τοὺς καθ᾿ ἔνα· τὰ δὲ πρὸς πάντας κοινῇ τί χρὴ καὶ λέγειν; ὅπου γε εάν ταῖς πανδήμοις ἑορ ταῖς καὶ συνάξεσι καὶ πομπαῖς ἱεροῖς καὶ προόδοις, τὰς μὲν αὐτοῦ φωνὰς καὶ τὴν διδασκαλίαν Θεοῦ φω νὰς καὶ ῥήματα ζωῆς ἄντικρυς καὶ νομίζοντες καὶ ονομάζοντες ἦσαν οἱ πλείους, ὡς καὶ πρὸς τὴν ὁμι λίαν καὶ τὴν ὄψιν αὐτοῦ πάντας ὁμοῦ κεχηνότας ὠθεῖν ἀλλήλους καὶ ἀντωθεῖσθαι καὶ φιλονεικεῖν, ὅπως ἕκαστος ἔχοι τὸ πρωτεῖον ἐν τούτοις· τῶν δὲ νοσούντων τοὺς πλείστους πρὸ τῶν αὐτοῦ ῥιπτοῦν τες ποδῶν, ὑγιαίνοντας ὑποστρέφειν ἐκεῖθεν ἐποίουν, μείζω τῶν ὀρωμένων πολλῷ τὴν περὶ αὐτοῦ κεκτη μένοι δόξαν, καὶ ὡς ἕνα τῶν πάλαι θεοφόρων καὶ ἀποστολικῶν ἀνδρῶν καὶ διδασκάλων ὁρῶντες καὶ τοῦτον, καὶ τῷ πρὸς αὐτὸν φίλτρῳ καὶ τῇ λαμπρᾷ πίστει πολύ τι καθ' ἑκάστην προστιθέναι φιλοτι μούμενοι. Τοιαῦτα τὰ τῆς καλῆς ποίμνης πρὸς τὸν κάλλι - στον όντως και μέγαν ποιμένα· ἀμφοτέρων καὶ γὰρ ἔγωγε τὴν ἀρετὴν καθ' ὑπερβολὴν ἄγαμαι τοῦ μὲν τὸ τῆς ποιμαντικῆς θεῖον καὶ ὑψηλὸν καὶ ἀποστολικὸν ὄντως, τῶν δὲ τὸ εὐπειθὲς καὶ εὐάγω γον, καὶ τὸ ἀκολουθεῖν ἀξίως εἰδέναι, καὶ ὑπ' ἐκεί νου θαυμαστώς τῷ ὄντι τὰ θεῖα τυποῦσθαι καὶ κανονίζεσθαι· καὶ τοῦ μὲν τὴν θαυμαστὴν πρὸς θεὸν παῤῥησίαν καὶ τὰ τοιαῦτα διὰ παντὸς ἐνεργεῖν ἔχειν ἐκεῖθεν, τῶν δὲ τὴν εὔνοιαν καὶ τὴν πίστιν, καὶ τὸ καθαρῶς καὶ ἀδόλως καὶ βλέπειν καὶ δέχε· ο θαι καὶ πάσχειν ἐκεῖνα, μήτε τὸν ἱερὸν καπηλεύον τις και δολοῦντες λόγον κατά τινος, μήτε τῇ ἀπι

στίᾳ καὶ τῷ πονηρῷ φθόνῳ, τῷ λαμπρῷ καὶ διαφανεῖ ἡ σθητηρίων ὥσπερ ἐξεχείτο καὶ ἀνέβλυζε πρὸς τὰ τῶν ἔργων αἴσχιστα λυμαινόμενοι πάντων, δι' δ δήπου καὶ Θεὸς ἄνωθεν, οἶμαι, πήίρρωθεν εἰς ἐν ἀγαγὼν ἀξίως συνήψε, τὸν ἄξιον δεδωκώς τοῖς ἀξίοις, καὶ θαυμαστόν τινα τὸν συνδυασμὸν, καὶ τὴν συμφωνίαν εναρμόνιον ἐργασάμενος, ὡς μηδέν τι μηδαμῶς ἡχεῖν παρὰ μέλος, δ δὴ καὶ πρὸ βραχέος ἔφθη δείξας ὁ λόγος. ᾿Αλλὰ γὰρ τὸ κατὰ μέρος ὁμοῦ πάντα διεξελθεῖν τοῦ μεγάλου τοῦδε πειρᾶσθαι οὐ μακρὸν ἂν εἴη μόνον καὶ τῆς ὡρας ἔξω καὶ τοῦ σκοποῦ, ἀλλὰ καὶ τῶν ἀδυνάτων Εν τι σχεδόν, καθὰ δὴ καὶ φθάσας ὁ λόγος ἐδήλωσε· διὸ καὶ συνελών ὡς ἐφικτόν, ούτωσε πως περιγράψω τὸν λόγον τῷ τῆς προσκαίρου ζωής αὐτοῦ τέλει, ἢ καὶ τισι τοῖς μετὰ τὸ τέλος ὀλίγοις καὶ αὐτὸν συγκαταπαύειν τὸν δρόμον μέλλοντα. Ἐκεῖνος καὶ γὰρ διὰ πάσης ἰδέας ἐληλυθὼς ἀρετῆς, ἔση τε τοῦ λόγου καὶ ὅση τῆς πράξεως, δ δὴ καὶ φθάσας εἰρήκειν, καὶ οὕτω κάν τοῖς καθόλου καν τοῖς κατὰ μέρος ἅπασιν εὐδοκιμηκώς, ὡς μὴ μόνον τοὺς Ἱεροὺς ὅρους καὶ τοὺς κανόνας ἐκείνους καθ᾽ ὑπερβολὴν εἴπερ τινὲς τῶν πάντων τηρῆσαι, σώματος ἔξω δοκῶν μετὰ σώματος, καὶ τὸν ἄνθρωπου υπερβαίνων, ἀλλὰ καὶ κανὼν αὐτὸς ὁμοῦ πάνω των ἐκείνων καὶ στάθμη τοῖς μετ' αὐτὸν χρημαείσαι, τὰς ὑπερβολὰς καὶ τὰς ἐλλείψεις ὁμοῦ παραιτούμενος, δ δὴ καὶ χαλεπὸν ἐφ᾽ ἐνὶ συνδραμον πολλάκις κἀπὶ τῶν ἀρχαίων εὑρεῖν, καὶ μέγας καὶ καινός τις παντοδαπός τις ἐν τοῖς ἐσχάτοις καὶ τα πεινοῖς ταυτασὶ καιροί; γενόμενος ἅγιος, ὡς μηδ' ἔχειν τἀκείνου τοῖς κατ' ἐκεῖνον εὐχερῶς διὰ πάν των ἐξισοῦσθαι καὶ παραβάλλεσθαι, ἐκεῖνα καὶ τοῖς ἑξῆς καταλέλοιπεν ἐκ πολλοῦ πάνυ τοῦ περιόντας, ὡς ἰδιαίτατα καὶ προσφυᾶ τῆς μεγάλης εκείνης ἀρετῆς καὶ ψυχῆς ὄντως γνωρίσματα καὶ λέγειν ὁμοῦ καὶ θαυμάζειν· τὴ μεθ' ὑπερβολῆς φημι πράον καὶ ταπεινὸν τῆς ψυχῆς· τὸ πάσης ὀργῆς τε καὶ μήνιδος αὐτός τε μακρὰν εἶναι διὰ παντὸς, καὶ τῶν ὀργιζομένων κατ' αὐτοῦ καὶ λυπούντων μακροθύς μως ἄγαν ἀνέχεσθαι, καὶ προσέτι καὶ τοῖς κατὰ δύναμιν ἀγαθοῖς καὶ λόγοις καὶ ἔργοις, καὶ πᾶσι τρόποις ἐθέλειν ἀμείβεσθαι· τὸ μὴ τὰ κατά τινων εὐκόλως ὡς ἔτυχε λαλούμενα παραδέχεσθαι, ὅπερ καὶ πᾶτι μὲν ἀνθρώποις σχεδόν, κατ' ἐξαίρετον δὲ τοῖς ἄρχουσι πρὸ τῶν ἄλλων ἐπιφύεσθαι πέφυκεν, ἐξ οὗ καὶ μεθ' ού, καὶ τὸ λοιδορεῖν καὶ κατηγορεῖν ὡς ἐπὶ πολὺ καὶ τοὺς ἀνευθύνους, καὶ ὁ τῆς ἀγάπης ἀφανισμός βαστα τοῖς μὴ νήφουσιν ἐπιγίγνεται· τὸ πρὸς τὸ ὑπερέχον οὐκ ἐλευθέριον μόνον καὶ πάσης ἀγενοῦς κολακείας ἀνώτερον, ἀλλ᾽ ἔστιν ὅτε καὶ ἐν οἷς καὶ στεῤῥὸν καὶ ἀντίτυπον, ὥσπερ αὖ τὸ πρὸς τὸ ταπεινὸν κηδεμονικὸν καὶ καθ' ὑπερβολὴν χρησ στὸν καὶ φιλάνθρωπον· τὸ καρτερικὸν ἐν πειρασμοῖς καὶ ἀνάλωτον· τὸ πρὸς πᾶσαν ἡδονὴν ἀνθρωπείαν, ἔση τε καθ' ἑαυτὴν τῆς ψυχῆς, καὶ ὅση τοῦ συναμ φοτέρου, μεθ' ὑπερβολῆς ἀνένδοτον καὶ ἀμείλικτον τὸ τῆς καρδίας ἤρεμόν τε καὶ γαληνὸν καὶ ἡδὺ καὶ χάριεν ἄκρως, ὁ καὶ εἰς ἀκροτάτην ἕξιν ἰὼν, καὶ παιωθὲν οἶονε! ταύτῃ καὶ συνουσιωθὲν, διὰ τῶν αἰτ Έξω, θαυμαστῶς παραδεικνύων ἀεὶ τὸν ἔνδον κα κρυμμένον θησαυρὸν τῆς ἀνεκλαλήτου χαρᾶς· δ δὴ καὶ τοῖς μάλιστα συνιεῖσι, καὶ τὰ τοιαῦτα κρίνειν ἐπισταμένοις θεοφόροις ἀνδράσι, καὶ σύννουν καὶ συμφυᾶ καὶ περιπόθητον καὶ ἐπέραστον καθ' υπερβολὴν ἐκεῖνον ἐτίθει, καὶ ἴσα ταῖς ἑαυτῶν κεφαλαίς καὶ ψυχαῖς ἐτίμων μετὰ τῆς θείας ἐκείνης εἰρήνης καὶ τῆς χαρᾶς, ᾗπερ σὺν τῇ ψυχῇ καὶ τὸν ἐκτός τε καὶ ὁρώμενον ἄνθρωπον οὕτω λαμπρῶς ἑκόσμει, καθὰ δὴ καὶ εἰπὼν ἔφθην· καὶ τὴ σύννουν ἀεὶ καὶ κατανενυγμένον καθορῶντες ἀσκοῦντα καὶ νῆφον· ὅθεν ἄρα καὶ τὸ καινὸν ἐκεῖνο καὶ ὑπερφυές τῶν ἐπ. κρύων ῥεῦμα πόρρω παντὸς ούτινοσοῦν καὶ λόγου καὶ παραδείγματος. Καὶ ὁ μὲν ταπεινώσεως αὐτὸν ἀπεκάλει θησαυρόν τινα καὶ ταμεῖον, καὶ μηδένα τινά ποτε μοναχὸν ἰδεῖν ἐξ ἐφαμίλλου χωροῦντα διεβεβαιοῦτο τῇ αὐτοῦ ταπεινοφροσύνῃ, καὶ ταῦτ᾽ ἐν τοσούτων ύψει καὶ πλήθει κατορθωμάτων θείων ἅμα καὶ ἀνθρωπίνων, ὧν μηδὲ τὰ μέρη, φησί, της νῦν παρ' ἡμῖν εὐδοκιμοῦσι καθαρῶς ἐφεξῆς πρόσε στιν. Ο δὲ μηδὲν ἔλεγε τῶν τοῖς ἁγίοις κατορθω θέντων μηδοτιοῦν ἀπεῖναι τοῦ μακαρίου, εἰ μὴ τὸ θαύματα καὶ αὐτὸν κατ' ἐκείνους ἐκτελεῖν ἔχειν· ὅπερ εἰ βουληθείη, καὶ αὐτὸ, φησὶ παρὰ Θεοῦ και μιεῖται ῥᾷστα· τὸ δὲ ἄρα καὶ πρόῤῥησις ἦν ὑπὲρ τούτου Πνεύματι θείῳ τῷ θεοφόρῳ ἐκείνῳ βηθεῖσα, ὡς αὐτά γε τὰ πράγματα νῦν ἡμῖν ἀρτίως περί στησιν. Η δὲ θαυμαστὴ τῶν θαυμαστῶν ἐκείνων Πατέ ρων καὶ κορυφαία δυάς, Σάββας τε καὶ Γερμανός οἱ γενναῖοι, τὰ τοῦ σεπτοῦ Άθω σεπτά καλλωπί σματα, ὧν καὶ ἡμεῖς ἤδη τὸν θεοειδή βίον τε καὶ τὴν πολιτείαν ἐν δυσὶ λόγοις φθάσαντες ἐκδεδώκα - μεν, τοιάδε περὶ τοῦ μεγάλου τῷ βίῳ περιόντος ὄντι πρὸς ἡμᾶς ὥσπερ ἀπὸ μιᾶς γλώττης εἰρήκα σιν. Ἡμεῖς, φασίν, οὐ τὸ συνεῖναι μόνον καὶ προσ οράν τε καὶ ὁμιλεῖν εἴπερ οἷόν τε διόλου τῷ θαυ μαστῷ Γρηγορίῳ μέγα τι καὶ ψυχωφελὲς ἡγούμεθα καὶ σωτήριον, ἀλλὰ καὶ τοῖς τῶν ποδῶν ἐμβαδία; ἐκείνου, εἴπερ εἴχομεν ταῖς χερσὶ περιφέροντες πυ κνὰ καὶ καταφιλεῖν καὶ προσφύεσθαι, καὶ ὠφελείας ὁμοῦ τῆς μεγίστης, καὶ ἁγιασμοῦ τοῦθ᾽ ἡμῖν ἂν ἐνομίζετο πρόξενον. Τοιαῦτα τῷ παρ' ἡμῶν ἐπεινουμένῳ συνήδεσαν, καὶ τηλικαῦτα ἐξῆγον τὰς κατ' αὐτοῦ θαυμαστὰς ψήφους οι μεγάλοι τῆς διακρίσεως λύχνοι ἐκεῖνοι, ὡς ἐξ ὀλίγων τινῶν παραδεῖξαι τὸ πᾶν· μάλλον δὲ καὶ ψηφίζονται, καὶ λαμπρά τῇ φωνῇ καθ' ἑκάστην σχεδόν καὶ κηρύττουσι καὶ διδά σκουσι, καὶ λόγοις καὶ γράμμασι πάντες οι περιόν τες ἔτ' ἐν σαρκὶ τῶν θεοφόρων ἐκείνων, καὶ γλώτο της τρυφήν, καὶ θείαν ψυχῆς ἡδονὴν, καὶ ἀσκήσεως ἀφορμὴν, καὶ πράξεως ἅμα καὶ θεωρίας ὥσπερ ἐμπύρευμά τι τὸ κατὰ τόνδε τὸν μέγαν πεποίηνται. Ἐὼ γὰρ νῦν κατὰ μέρος λέγειν τὰ τοῖς ἐν τῇδε τῇ βασιλευούσῃ σοφοῖς τε καὶ σπουδαίοις θαυμαστῶς εἰρημένα περὶ αὐτοῦ, τοῖς τε προύχουσιν ἐν ἀρχιε ρεῦσί φημι λόγῳ καὶ ἀρετῇ, καὶ ὅσοι τῶν τῆς συγκλήτου λογάδων, καὶ δὴ καὶ τῶν τὸν μοναδικών

τε καὶ ἡσύχιον βίον ἀνῃρημένων, οἱ καὶ σοφίας 4 επιπρέπει καὶ πάσας κοσμεῖ, πρὸς τὰς θεοειδείς παντοδαπῆς οἶκον καὶ προστάτην τῆς κοινῆς Χριστοῦ Ἐκκλησίας, καὶ πρόμαχον εὐσεβείας, καὶ θείων δογμάτων διδάσκαλον, καὶ ὁδηγὸν τοῦ καλλίστον παντὸς ἀπεκάλουν, ὡς καὶ μεῖζον ἢ κατ᾿ ἄνα θρωπον ἐκείνῳ τους πλείους προσέχειν, καὶ μηδοτιοῦν ἐν μηδενὶ τὸ παράπαν τῶν προσόντων τοῖς κορυφαίοις τῶν θεολόγων Πατέρων ἐλλείπειν λέγειν καὶ τούτῳ, ἀλλὰ καὶ κοινὸν καὶ συνῳδὸν καὶ σύμπνουν καὶ συναγωνιστὴν ἐν ἅπασιν ἐκείνους αὐτὸν ἔχειν· καὶ ὡς εἰ καὶ τῷ χρόνῳ συνήν, φησί, τοῖς γενναίοις ἐκείνοις, καὶ συνασπιστὴν καὶ συστράτηγον ὁμοῦ καὶ σύνεδρον αὐτὸν ἂν εἶχον· οὐ μόνον ἐνί τινι μηδενὶ τῶν ἴσως ἀποστεροῦντες, ἀλλὰ καὶ ὥσπερ ἐγκαλλωπιζόμενοι τῇ συναριθμήσει καὶ τῇ κοινωνίᾳ τῇ τούτου· & δὴ καὶ μεταστάντος νῦν, καὶ καθαρώτερον συνόντος ἐκείνοις, ἐν οὐρανοῖς τε λαμπρῶς καὶ παρ' ἡμῖν ἐνταῦθα μετὰ παρρησίας τε λεῖται διὰ τῆς ἀρίστης κοινωνίας καὶ συμφωνίας καὶ συμφυΐας τῶν μεγίστων καὶ θείων καὶ ὑπερ φυῶν ὄντως λόγων τούτου κἀκείνων, ὡς καὶ οἱ ἄνω δεν συμμαρτυροῦσι τούτοις χρησμοί, καὶ ἡ μεγάλη καὶ ὑπερφυής ἀποκάλυψις ἐκείνη, καθὰ δὴ καὶ προϊὼν ὁ λόγος δηλώσει· 8 δὴ καὶ τοῖς αἱρέσεως του τοισὶ κοινωνοῖς τε καὶ φίλοις δρώμενόν τε καὶ ἀκουόμενον ἀμηγέπη, τὸν ἀλλόκοτον τουτονὶ φθόνον καὶ τὴν ἔριν καὶ τὴν θεομαχίαν καθ᾿ ἑκάστην ἀνάπτει, Θεὸν ἡγουμένοις τὰ τῇδε καὶ μηδὲν ὑπὲρ ταῦτα μηδοτιοῦν δυναμένοις φρονεῖν, ἀλλὰ καὶ ζωὴν καὶ ψυχὴν καὶ δὴ καὶ τὸν ἀληθῆ καὶ μόνον Θεόν ἔχοντὶ διὰ ταῦτα προϊεμένοις, καὶ πρὸς οὐρανόν τε καὶ ἥλιον ἄντικρυς· τοῦτο καὶ γὰρ ὁ κατὰ τῆς κατ' εὐσέβειαν ἀληθείας, καὶ τῶν θεολόγων ἐκείνης πό λεμος αίσχιστά τε καὶ ἀτοπώτατα διακηρυττομέ νοις. ἑαυτῆς ἕξεις ἀλλοιοῦσά τε καὶ ποιοῦσα, ἐμπλατύνε ται δὲ καὶ περιχωρεῖ καὶ αὔξει καθ' ὑπερβολὴν ἐν ἐκείναις μᾶλλον, ἐν οἷς πως οἰκείως τε καὶ προσε φυῶς ἔχουσιν αἱ ψυχαὶ κατὰ φύσιν, κἀκεῖθεν ἀναδείκνυσι καὶ ἀνακηρύττει μᾶλλον τοὺς κεκτημένους, ὡς τὸν μὲν ἐκ τῆς ἐλεημοσύνης, τὸν δ' ἐκ τῆς ἄκρας ἀκτημοσύνης· καὶ τὸν μὲν ἀπὸ τῆς ἀκροτάτης νηστείας, τὸν δ᾽ ἀπὸ τῆς καθ᾽ ὑπερβολὴν ἁπλότητος καὶ τῆς ἀκακίας· καὶ τὸν μὲν τὴν ἀγάπην, τὸν δὲ τὴν ταπεινοφροσύνην μᾶλλον ἀναγορεύειν τε καὶ γνωρίζειν, καίτοι γε μηδὲ τῶν ἄλλων ἀμοιροῦντας ἁπάντων ἀγαθῶν τῆς φατρίας, καθὰ δὴ καὶ εἰπὼν ἔφθην· εἰκότως ἄρα καὶ τοῦ μακαρίου τούτου τῶν ψυχικῶν δυνάμεων ἀξίως ἡ τοῦ Πνεύματος ένοικος ἐπιλαβομένη χάρις, καὶ διὰ πάντων αὐτὸν θεοειδή τε καὶ καινὸν ἄνθρωπον, εἴπερ τινὰ δεδειχνῖα τῶν πάντων, τῷ διανοητικῷ μᾶλλον αὐτοῦ προσηρμόσθη, μᾶλλον δ' ἀκριβῶς εἰπεῖν, νοῦν αὐτὸν ὅλον ἄντικρυς ὑπὲρ πάντα νοῦν εὑρηκυῖα τῶν νῦν ὄντων, ὡς τοῦ; ὅλη καταλλήλως ηνώθη καὶ προσεφύη, θεοειδές ἔσοπτρον ἑαυτῆς καὶ ἐκμαγείον θαυμαστῶς εἰργα σμένη, καὶ τοὺς τῶν νοερῶν τε καὶ νοητῶν λόγους, οὓς ἡμεῖς ἀκοῇ τε καὶ διανοίᾳ δεχόμενοι διδασκ μεθα, θείως καὶ ὑψηλῶς κατὰ μίμησιν ἀγγελικὴν ὡς οἱ σεπτοὶ προφῆται καὶ θεολόγοι, πάσχειν ἀδιδά κτως καὶ μανθάνειν ποιοῦσα, κάντεῦθεν ἐκεῖνα πρὸς ἡμᾶς ὑπερφυῶς τοὺς κάτω καὶ λαλοῦσα δι' ἐκείνων καὶ ὁρῶσα, & ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδε, καὶ οἷς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου͵ οὐκ ἀνέβη· δι' & δήπου καὶ θεολόγον καὶ χρυσολόγον, καὶ θαῦμα τῆς οἰκουμένης, καὶ ὑπερφυά τινα καὶ καινὸν ἄνθρωπον οἱ νοῦν ἔχοντες ἀξίως ἐκεῖνον καλοῦσι. Τὸν δὴ τοιούτον μὲν γεγονότα, τοιαύτας δὲ παρὰ τῶν βλεπόντων μάλιστα δεδειγμένον τὰς ψήφους, οὕτω δ' ὑπὸ τῆς ἄνωθεν ψήφου διὰ πολλῶν τε καὶ μεγάλων ἀνακηρυχθέντα τε καὶ μαρτυρηθέντα πολλάκις, μεθ' ήν οὐ ψήφος, οὐκ ἔφεσις, οὐ δικαστήριον άλλο, καταλλήλου πάντως καὶ τοῦ τῆς ζωῆς ταυτησὶ τέλου; τυχεῖν ἔδει, καὶ οἴου τὸν τοιοῦτον εἰκός. Τοιγαρούν καὶ τυγχάνει καὶ βεβαιοί λαμπρῶς τε καὶ ὡς ὀλίγοι τῶν πάντων δι' ηλλήλων ἑκάτερα, τῇ θαυμαστῇ φημι ζωῇ καὶ πολιτείᾳ τὸ μακάριον τέλος, καὶ τοῖς τοῦ θαυμαστοῦ τέλους αὖ τὰ τῆς μακαρίας ἐκείνης καὶ ἱσοθέου ζωῆς. Εἰσὶ δ' οἱ τῶν ἡμετέρων, καὶ τὸν ἐν σοφίᾳ προς χοντα παρ' ἐκείνοις, Ατουέμην ἐκεῖνον, ἐν δὴ καὶ μεταβεβλήσθαί φασιν ύστερον καλῶς πρὸς τὰ κρείτ. τω· φασὶν οὖν ἐκεῖνον, καίτοι γε καὶ τοῦ πολέμου τοῦ κατὰ τῆς Ἐκκλησίας σὺν τοῖς ὁμόφροσιν ισχυρῶς ἐχόμενον ἔτι, φανερῶς οὕτως εἰπεῖν, ὡς ΕΙ δόγματα τῆς καθ' ἡμᾶς Ἐκκλησίας ὁμοῦ πάντα εθέμην ἔγωγε προύργου μαθεῖν, καὶ ταυτηνὶ τὴν Ιεράν φιλοσοφίαν εἰς ἄκρον ἀσκήσαι, οὐκ ἂν ποθ' Ετερόν τινα διδάσκαλον ἄλλον ἐκ πάντων εἰλόμην προ τούτου, Γρηγόριον δηλαδή λέγων τὸν μέγαν· Β. οὔτε γὰρ ἂν ποτε, φησίν, ούτε νοῦς ἕτερος, πλὴν τούτου, τὰ θεῖα καὶ ὑψηλὰ ταυτὶ θείω; καὶ ὑψηλῶ; οὕτωσὶ θεωρήσῃ, οὔτ᾽ ἂν ἐξείπῃ καὶ διατρανώσῃ, καὶ οἱονεὶ ζῶντά τε καὶ λαλοῦντα δείξῃ ποτὲ γλῶτα τα πλὴν τῆς ἐκείνου· καὶ παρὰ τῶν ἐχθρῶν ἡ ἀλήθεια μαρτυρείται, ἵνα καὶ κατὰ τοῦτ' αὐτὸ τὸ ἀξιοπ.στον ἔχοι κατὰ τό τισιν εἰρημένον, καὶ τὸ φῶς τῆς ἀληθείας ἐν τῇ σκοτίᾳ λάμπει του ψεύδους ἔχει καὶ γὰρ οὕτως. Ἐπειδὴ καὶ γὰρ ἡ μεγάλη τοῦ Πνεύματος χάρις ταῖς τῶν ἀξίων ἀνοικοῦσα ψυχαῖς, καὶ ὥσπερ ύλην ὑποκειμένην τινὰ τὰς φυσικός ἐκείνων ποιουμένη δυνάμεις, πράξει δηλαδὴ καὶ θεωρία προκαθαρθείσας καθόσον οἷόν τε, πάσαις μὲν Τρίτος μὲν οὖν ἐνιαυτὸς ἦν μετὰ τὴν τελευταίας ἐκείνην ἐκ Βυζαντίου κάθοδον παριών τῷ μεγάλῳ· καθ' δν δήπουθεν χρόνον καὶ τὸ πρὸς τὸν ἀπὸ γῆς καὶ κοιλίας φωνήσαντα φιλόσοφον καὶ μοναστὴν δῆθεν, Νικηφόρον ἐκεῖνον τὸν ἔσχατον καὶ τολμηρὸν υδριστὴν τῆς Θεότητος, καὶ τῶν αὐτῆς θεολόγων παλαιῶν τέ φημι καὶ νέων, θαυμαστῶς καὶ ἀξίως ἑαυτοῦ τε καὶ τῶν περὶ θεότητος αὐτοῦ λόγων, ἐξε δέθη τῷ μεγάλῳ τῷδε βιβλίον ἐν τέσσαρσι λόγοις ὑπὸ τοῦ τῆς καθόλου νῦν Ἐκκλησίας κρατοῦντος ἐπ' ἐκεῖνα παρακληθέντι, καὶ τελευταίον οἱονεὶ τοῦτ τον ἱερὸν ἄθλον διηνυκότι, καὶ τῶν οἰκείων ἀγώνων, ὥσπερ συμπλήρωσιν. Τοῦ τετάρτου δ' ἐπιβεβηκώς ἔτους ήδη, νόσω βαρείᾳ περιπίπτει τῶν σπλάγχνων,

Στις αὐτὸν μετὰ βραχὺ καὶ τῆς ζωῆς ὑπεξάγει. προαπονεκρωθέντα, ὡς μηδὲν ἀποδεῖν καὶ ταῦτα τῆς ᾿Αλλ' ἐκεῖνος καὶ ταύτης ανώτερος ὤν, τῇ τε πρὸς Θεὸν νεύσει καὶ τῇ λαμπρᾷ τοῦ ποιμνίου στοργῇ· ἐφίλει τε γὰρ ἀξίως καὶ ἀντεφιλεῖτο θαυμαστῶς ὑπ' ἐκείνου, καθὰ δὴ καὶ φθάσας εἰρήκειν· τὰ θεία καὶ ὑψηλὰ συνήθως ἐκτελῶν οὐκ ἀνίει, διδάσκων, ἱερουργῶν ταῖς ἱεραῖς τελεταῖς τῶν θείων μυστης ρίων, ἐμπομπεύων τε καὶ πανηγυρίζων, καὶ διὰ πάντων τὸν ἑαυτοῦ καταρτίζων λαὸν καὶ καθαγιάζων. Αλλ' ἐπεὶ κἀκεῖνον, ἄνθρωπον πεφυκότα, καὶ τῆς φύσεως ἐχρῆν ηττηθῆναι ποτε, ἵνα μὴ καὶ θεία τις δόξῃ φύσις υποκρινομένη τὴν ἀνθρωπείαν, ἡττᾶται μόλις τῆς νόσου, καὶ κλινοπετής ὢν καὶ πρὸς τὴν ἔξοδον βλέπων, χρῆται καὶ αὖθις τὰ τελευταία τῇ θαυμαστῇ γλώττῃ· περὶ πειρασμῶν τε καὶ καρ τερίας πρὸς τοὺς συνόντας φιλοσοφεί θαυμαστῶς, ἐκ τε τῶν θείων Γραφῶν καὶ λογισμῶν καὶ ἀποδείξεων ἀναγκαίων πολυτρόπως ὑποδεικνὺς τὸ ἐξ αὐτῶν κέρδος, καὶ τοὺς περὶ ζωῆς καὶ θανάτου καὶ ψυχῆς προστίθησι λόγους, καὶ οὕτω τὴν ἐκδημίαν ἐπὶ πᾶσι προλέγει, μυηθεὶς ἄνωθεν καὶ μυήσας, ὡς καὶ τὴν ἡμέραν αὐτὴν ἐκείνην πολλαῖς πρότερον ἡμέραις προαγγεῖλαι τοῖς φίλοις, μετὰ τὴν τοῦ Χρυσορρήμον νος αὐτίκα θείαν τελετὴν καὶ τὴν κοίμησιν οὖσαν, ὃς δήπου καὶ πρὸς ἑαυτὸν ὡς ὁμότροπον τε καὶ προσφιλῆ καὶ σύνοικον φθάσας εκάλει τὸν μέγαν· οὕτω καὶ γὰρ ὁ προῤῥηθείς μοι πρὸς αὐτὸν κατὰ τοὺς ὕπνους ἐδήλου θεῖος χρησμός. Εκειτο τοίνυν ὁ τοῦ Θεοῦ ἀρχιερεὺς ἤδη τὰ τελευταία πνέων, πρὸς οὐρανόν τε καὶ τὰ οὐράνια έπειγόμενος, καὶ οὐδέν τι τὸ παράπαν ἄλλο, πλὴν τῆς ἀπαγούσης ἐκεῖσε μελετῶν τε καὶ φανταζόμενος· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ γλώττῃ τοῦτ' αὐτὸ συνεχῶς ὑποψιθυρίζων, καὶ τοῖς συνοῦσι κἀντεῦθεν παραδεικνὺς, ὅποι δὴ καὶ τὴν τελευταίαν ταυτηνὶ στέλλεται· ὡς γὰρ οἱ παρόντες, τῇ καλῇ γλώττη, καθάπερ ἔφην, ὑποψιθυριζούσῃ τὰ τελευταῖα προσέσχον, οὐδενὸς ἄλλου πυκνά προσιόντος εἶχον ἀκούειν ἐκεῖθεν, εἰ μὴ τοῦ θαυμαστοῦ καὶ θείου γε ὄντος ἐκείνου λέξεσιν αὐταῖς ούτωσί πως συντεθειμένου, τὰ ὑπουράγια εἰς τὰ ἐπουράνια· καὶ τοῦτο πυκνῶς καὶ πολλάκις, ὥσπερ ἐν περιόδῳ τινὶ καὶ στροφῇ κύκλου, ἕως ἡ ἐνοικοῦσα τῇ οὐρανίᾳ ψυχῇ θεία καὶ ὑπερουράνιος χάρις, τοῦ καταλειφθέντος χοὺς καὶ τῆς συμφυοῦς αὐτὴν διαλύσασα συζυγίας, τὴν καὶ διαθέτει καὶ πράξει πάλαι θαυμαστῶς ἐκείνων ἀπεῤῥωγυίαν διά τῶν οὐρανίων ἀγγέλων εἰς οὐρανὸν ἀξίως μετέστησε καὶ τὰ ἐπουράνια· τρία μὲν ἔτη καὶ ἑξήκοντα τὰ πάντα συγγεγονυίαν τῷ συμφύτῳ σαρκίῳ, δυοκαί δεκα δ' ἐκ τούτων αὐτῶν κατὰ τὴν τῆς Ἐκκλησίας θαυμαστὴν προστασίαν ἐκείνῳ συνδιηγωνισμένην πρὸς τὸ ἥμισυ. Επισημαίνει γε μὴν καὶ τοῖς ἐκτὸς ἐξαισίως ἡ παντουργός αὕτη τοῦ Πνεύματος χάρις κἀκεῖνα· φωτὶ μὲν περιλάμψασα τὸ τὸν νεκρὸν ἔχον ἐκείνου δωμάτιον, ἅμα τῇ ἐξόδῳ τῆς ψυχῆς ξένῳ· καταλάμψασα δὲ καὶ τὰ ἐκείνου πρόσωπα, καὶ καινῶς ἀλλοιώσασα τῷ περιόντι τῆς αἴγλης, καίτοι γε καὶ προεκτετηκότα, καὶ προνεκρώσει καὶ τὸ πλεῖστον τοῦ μεγάλου Στεφάνου λαμπρας καὶ θεοειδοῦς θέας ἐκείνης, όπηνίκα φημὶ περὶ Θεοῦ δημηγορούντος ἐν μέσῳ τῷ συνεδρίῳ τῶν Ἰουδαίων. Ατενίσαντες, φησὶν, εἶδον τὸ πρόσωπον αὐτοῦ, ὡσεὶ πρόσωπον ἀγγέλου· τοῦ γὰρ αὐτοῦ Πνεύματος, καὶ τῆς αὐτῆς ενεργείας ταῦτα κἀκεῖνα, κἂν οἱ σκοτεινοὶ περὶ τὸ φῶς, καὶ περὶ τὴν σοφίαν ἀπαίδευτοι, τούτοις τε κἀκείνοις πλήττωνται καὶ ἀντιλέγωσι πάλιν, τὰ μὲν τὸ παράπαν οὐδ᾽ εἶναι τοῦ Πνεύματος φανταζόμενοι, καὶ δι᾿ ἑκατέρων ἀναιροῦντες ἑκάτερα. Αλλ' ἡ μὲν φανεῖσα κατ' οίκον ἐκείνη λαμπρότης, τῆς ψυχῆς δηλαδὴ τοῦ σώματος ἀπιούσης, δύο τῶν τῆς Ἐκκλησ σίας θεατὰς ἔσχε λογάδας, ἱερωσύνης τε ἀξιώματι καὶ ἀρετῇ παντοδαπή κεκοσμημένους, ὧν ἕτερος δήπου καὶ τοῦ σεμνοῦ τῶν μοναχῶν ἐστι καταλόγου, οι καὶ μηνυταὶ γεγόνασιν ὕστερον τοῖς ἄλλοις τῶν ὑπερφυῶς ὁραθέντων. Τῆς δὲ περὶ τὴν ὄψιν ὑπερ φυούς αἴγλης μάρτυρες ἅπαν γένος καὶ ἡλικία σχε δὸν πᾶσα, καὶ ἁπλῶς ὅσους ἡ ἐκφορὰ καὶ ἡ κατάθεσ σις τοῦ ἱεροῦ ἐκείνου νεκροῦ τότε πρὸς ἑαυτὴν συν εκάλει· συνεκάλει δὲ ἄρα πᾶσαν ὁμοῦ τὴν πόλιν, ὡς καὶ τὸν ἱερὸν οἶκον ὅλον τά τ' ἔνδον τά τ' ἔξω στενοχωρεῖσθαι τοῖς πλήθεσιν· ἡ δὴ καὶ ἀχώριστος ἐκείνου διαμεμένηκε τὸ παράπαν, ὥσπερ τῆς ἱερᾶς ψυχῆς, οὕτω δὲ καὶ τῶν ὀστῶν καὶ τῆς κόνεως ἀδιαστάτου τῆς συνοίκου τοῦ Πνεύματος χάριτος εἰσάπαν διαμενούσης, καὶ θείου φωτός οἶκον, καὶ θαυμάτων πηγὴν, καὶ βρύσιν ἱερῶν χαρισμάτων, καὶ κοινὸν καὶ ἀδάπανον ἰατρεῖον, τὸν ἱερὸν ἐκείνου τάφον ἐργαζομένης. "Α δήπου καὶ ὁ λόγος ἡμῖν κατὰ τὴν ἐπαγγελίαν ἀπὸ μέρους ἤδη δηλώσει· οὔτε γὰρ ἐκείνοις ἑξῆς ἐπεξελθεῖν τῷ παρόντι λόγω σκοπός ὁμοῦ πᾶσι· πῶς γάρ; καὶ αὐτὰ δὲ ταῦτα συντετμημένως, καθ' ὅσον οἷόν τε, καὶ περιβολῆς δίχα πάσης προθήσει καὶ λογικῆς αὐξήσεως, τὸ μῆκος ὁμοῦ καὶ τὸν κόρον ἐκφεύγων. Μοναχός τις τῶν ἱερᾶσθαι λαχόντων ἔν τινι τῶν κατὰ Θεσσαλονίκην φροντιστηρίων ἀσκούμενος, νόσι περιπίπτει δεινῇ, καὶ ἡ νόσος ἄλγος τῆς κεφαλῆς ἦν, οὕτω δή τοι σφοδρὸν, ὡς καὶ θάνατον εὐθὺς ἀπειλεῖν· ἀλλὰ τὸν μὲν θάνατον διαφεύγει, τό γε νῦν ἔχον, ἰατρικαῖς ἐπιμελείαις, ὡς ἔδοξε, τὴν ὀδύ νην δὲ τῆς κεφαλῆς οὐδαμῶς· ἀλλὰ κατὰ περίοδον ἐπιοῦσα, πρῶτα μὲν ἑκάστου μήνὸς ἅπας, εἶτα τοῦ χρόνου προϊόντος, καὶ δὶς κατὰ μῆνα καὶ τρὶς καὶ πολλάκις και πυκνότερον ἅμα καὶ ἀκμαιότερον κάκιστα διετίθει. Εβδομος ἐνιαυτὸς ἐν τούτοις παρῄει, καὶ τὸ πάθος αἰεὶ προκόπτον ἐπὶ τὸ χεῖρον, καὶ μαίνεσθαι τὸν πάσχοντα καὶ ἀναισθητεῖν ἐποίει δοκεῖν τοῖς συνοῦσι, τῷ τῆς βοῆς ἀλλοκότῳ τε καὶ ἀήθει, καὶ τὸν θάνατον σφοδρότερον αὖθις ηπείλει, πάσης περιφρονοῦν ἰατρικῆς ἐπιστήμης και φαρμα κείας. Τί τὸ ἐντεῦθεν; Απαγορεύει μὲν ὁ μοναχὸς τὴν ἐνταῦθα ζωὴν, τῆς δὲ μελλούσης γεγονώς με νης τῇ διανοίᾳ, καὶ πρὸς τὴν ἔξοδον ὡς ἤδη κατὰ κεφαλῆς ἐπιοῦσαν βλέπων, τάλλα τα της μεταμε λείας καὶ τῆς πρὸς Θεὸν ἐπιστροφῆς μετά στεναγ μῶν τε καὶ ὀδυρμῶν ἐφθέγγετο ρήματα, καὶ τὴν

· καὶ τὴν ἐκείνης σωτηρίαν ἀνεκαλείτο, καὶ ἡ σαν δι' αὐτοῦ μεγάλην τῶν θαυμάτων ενέργειαν. ίζων ἑαυτὸν ἅμα τῆς τε παρελθούσης ἀμελείας ου καὶ τῶν σφαλμάτων, καὶ ὅτι μηδὲ τελευτῶν ὃν συναλγοῦντα καὶ συμπονούμενον περὶ τὴν ὴν τέως τῆς ψυχῆς θεραπείαν· εἶτα καὶ τοῦ ου μνησθεὶς ἐπὶ τούτοις, καὶ τῆς ἁγιότητος ῆς μεγάλης ποιμαντικῆς καὶ ἐπιστασίας ἐκείν ἦν γὰρ καὶ τῶν γνωρίμων τε καὶ συνήθων· * μηδὲ τὴν τελευταίαν πρὸς Θεὸν ἐκδημοῦντι ικαρίῳ παρῆν· ἡ γὰρ ἂν, φησὶ, καὶ τῶν ἐξω αὐτοῦ ῥημάτων καὶ τῶν ἱερῶν εὐχῶν μετατότε, ταύτας ἀντὶ φυλακτηρίου παντὸς καὶ ηρίων ὅπλων νυνὶ προϊστάμην. Ταῦτ' ἐπειπὼν σβύτερος, καὶ ἑαυτὸν οἷον ἀποκλαυσάμενος καὶ ὅτι τῷ ἐκείνου πολλοὶ προσιόντες τάφῳ. χαλεπῶν ἀρρωστημάτων καὶ χρονίων παθῶν ἀθρόον ἐξάντεις ὁρῶνται, καὶ ὁ πάσχων ἐν αἰσθήσει τῶν λαλουμένων αὐτίκα γενόμενος, καὶ δάκρυσι καὶ βήμασιν ἐλεεινοῖς τὸν ἅγιον εἰς οἴκτον ἐξεκαλεῖτο· Ισχύεις, άνθρωπε τοῦ Θεοῦ, λέγων, ἅτε δὴ καὶ Χριστοῦ μιμητὴς ἀκριβέστατος, εἰ καὶ μὴ πάρειμι καὶ αὐτὸ νῦν κατὰ τοὺς ἄλλους τῷ σῷ τάφῳ, καὶ τῆς νόσου καὶ τῆς ὥρας εἰργούσης, καὶ ἐπισκέψα σθαι καὶ θεραπεῦσαι καὶ τῆς πικράς οδύνης Σπαλο λάξαι καὶ τοῦ προσδοκωμένου θανάτου. Ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα μεταξὺ λέγων, εἰς ὕπνον ἐτράπη, καὶ Γρηγόριος εὐθὺς ὁ μέγας παρῆν ἐν σχήματι πρε σβυτέρου καὶ μοναχοῦ τινος τῶν οἰκείων, όμωνύμως δηλαδή Γρηγορίου καὶ αὐτοῦ καλουμένου, καὶ τῶν συνόντων αὐτῷ πάλαι μοναχόν τε καὶ διάκονον ἕνα τινὰ παρεπόμενον ἔχων· οἱ δὴ καὶ αὐτῷ, φημί, τῷ πάσχοντι συνήθεις ἐτύγχανον ὄντες. Τοῦ τοίνυν Γρηγορίου φιλικῶς αὐτὸν ἐρομένου, Τί ποτε ἄρα τὸ λυποῦν, καὶ τίς ἡ τοῦ θορύβου καὶ τῆς τοσῆσδε ταραχῆς καὶ τῆς ἀνάγκης αἰτία; Οὐχ ὁρᾷς με, φησὶν ὁ πάσχων, ὀδύνῃ συνεχόμενον πικροτάτη; καὶ τῆς μὲν ζωῆς ἀφαιρούμενον ὑπὸ ταύτης ἀθρόον, τὰ δὲ φίλτατα, φεύ! ἔρημα καταλείποντα πάσης ἡστινοσούν προστασίας; ᾿Αλλὰ μὴ δέδιθι, φησίν, ὦ οὗτος, τὰ τοιαῦτα τό γε νῦν εἶναι·, ἔξει καὶ γάρ σοι καλῶς καὶ κατ' εὐχὴν μετὰ μικρὸν πάντα, τοῖς ὀδυνωμένοις μορίοις τοῦ παρόντος ἐπιβληθέντος, τούτων, τὸ τελευταῖον κατάγεται καὶ εἰς , καὶ ὁ ὕπνος ὄψιν εὐθὺς ἐπιφέρει τοιάνδε. ουν, φησί, κατὰ τὸν τοῦ θαυμαστοῦ Δημητρίου ἔνδον ἑστηκὼς τῶν ἀδύτων, τὸν μέγαν βλέἀρχιερέα, τῇ θείᾳ τε παρεστηκότα τραπέζῃ, υνήθως ἱερουργοῦντα τὰ μυστικά· ᾧ δὴ καὶ τεσῶν εὐχῆς ἱερᾶς ἀξιωθῆναι παρ' αὐτοῦ περις ἐπεζήτουν. Ὁ δὲ πρῶτα μὲν οὐδ᾽ ἐπεστράπρὸς τὴν αἴτησιν ὅλως ἐδόκει, ἀλλὰ τῶν μυων μᾶλλον καὶ τῆς ἱερᾶς ἐξηρτῆσθαι τραπέκακείνοις προσέχειν τὸν νοῦν· μικρὸν δέ τι τών, επιστρέφει πρός με, καὶ τῷ ἐπισκηνίῳ εξιὰν ἐπιθεὶς, ἔνθα δὴ καὶ τὸ πᾶν ἐδόκει τότε αμεῖν τῆς ὀδύνης, τὸν τοῦ θείου σταυροῦ τύπων άττει μοι τοῖς δακτύλοις· τῶν δ' εὐθὺς ἔλαιόν ινῶς ἐκρυὲν, τὰ πρόσωπα καταχρίειν ἐδόκει. ς εἶπε, καὶ τμῆμά τι τῆς αὐτῷ πάλαι καινουργηθεί αῦτα μὲν ὅ τε ὕπνος, καὶ ἡ ἱερὰ ὄψις ἐκείνη. εὐθέως ἐξαναστὰς, καὶ τοῦ θανάτου καὶ τῆς ς καὶ τῶν λυπηρῶν ἐκείνων ὁμοῦ πάντων ν καὶ ὑπὲρ πάσας ἐλπίδας ἀπαλλαγεῖς, ὡς ίχνος εκείνων μηδοτιοῦν ἐλλελείφθαι, Θεῷ καὶ είνου θεράποντι μεγάλας ανωμολόγει τὰς χάριλος τις τῶν τῆς πόλεως οικητόρων οὐ τῶν ων, ἀλλὰ καὶ τῶν εὐπατριδῶν τε καὶ ἐπισήὡς μάλιστα, γυναικί τε καὶ τέκνοις συζῶν, Ικίας ἐπιμελούμενος, οδύνῃ χρονίᾳ κάτοχος ἦν· τήν φασι ταύτην Ιατρῶν παῖδες. Αὕτη τῷ χρόνῳ ξηθεῖσα, μεθόδοις Ιατρικαῖς καὶ φαρμακείαις ι τὸ παράπαν ὑπεῖκε, καθὰ δὴ καὶ πρόσθεν λέγχετο πάνθ' ὁμοῦ τῷ σφοδρῷ τῆς ὀδύνης, ουσικῶν ἐμφραγέντων πόρων καθάπαξ, καὶ περιττώμασι τῆς γαστρός μηδεμιά τινι μηχανῇ οδον συγχωρούντων, ὡς καὶ τῶν ἰατρῶν τοὺς ους τότε παρόντας ὕλην τινὰ μοχθηρὰν λέγειν αυτήν συστᾶσαν, καὶ συμπαγεῖσαν εἰς λίθου καλεῖν φύσιν, κἀκεῖνον τὸν τῆς φυσικῆς ἐκὡς ἀποφράττειν πόρον. Εκτη μὲν οὖν ἤδη κι τἀνδρὶ δεινῶς ὑπὸ τῆς ὀδύνης στροβουμένῳ 504, καὶ αὐτό γε τὸ ζῆν πρὸς ἐππέραν ταύτης ορεύοντι. Τῶν δὲ προσηκόντων καθ' αἷμα, καὶ άλλως καθ' ἑταιρείαν οἰκείων τε καὶ συνήθων καθημένων τε καὶ συμπασχόντων, ὡς ἔθος, ἐν οιούτοις, καὶ τὸν θεῖον ἐν τούτοις εἰς μέσον ίμιον παρηχούντων τῷ λόγῳ, καὶ τὴν ἐνεργοῦ σης ἱερᾶς στολῆς, μπερ ἔφην, τοῦ κόλπου δόξας ἐξενεγκεῖν, σταυροῖς ἐννέα χρυσοῖς ἐντετυπωμένον, ἐπιτίθησι τῷ πάσχοντι μέρει· ὁ δ᾽ ἄρα διάκονος ὁ παρεπόμενος τούτῳ, σταυρὸν καὶ αὐτὸς ἀπὸ κηροῦ δόξας φέρειν, τοῖς τοῦ πάσχοντος ἐπιτίθησιν όπισθίοις, τῷ ὑπερκειμένῳ τῆς ἕδρας ὀστῷ προσφύσας, ἱερὸν τοῦτό φασιν ἰατρῶν παῖδες. Καὶ ὁ μὲν ταῦθ' οὕτω θαυμαστῶς ἐνεργήσας Πνεύματι θείῳ τοῦ πάσχοντος ἐξ ὀφθαλμῶν ἦν· ὁ δ᾽ αὐτίκα, τῶν ὕπνων αὐτὸν ὑπανέντων, νύττεται την γαστέρα, καὶ τῆς νοσοποιοῦ θαυμαστῶς κενωθείσης ὕλης, ὡς καὶ τοὺς παρόντας καταπλήττειν πάντα; τῇ θέᾳ, τό τε πάθος εὐθὺς δραπετεύει, καὶ ὁ πάσχων ἐλεύθερος οὐ τοῦ προσδοκηθέντος μόνον θανάτου καὶ τῆς χρονίας εκείνης οδύνης καθάπαξ, ἀλλὰ καὶ εὐσθενής τις καὶ ῥωμαλέος ἐπὶ τὸν τάφον τῶν τοῦ μεγάλου, δι' εαυτοῦ τε λαμπρᾷ τῇ φωνῇ τὸ τοῦ θαύματος ὑπερφυς πᾶσιν ἀνακηρύττων, καὶ Θεῷ καὶ τῷ ἐκείνου θεράποντι θύων τὰ χαριστήρια. Ο τῆς κατὰ Θεσσαλονίκην ἐκκλησίας τῶν ἱερῶν ᾀσμάτων τε καὶ μελῶν ἔξαρχος, καὶ τοῦ χοροῦ τῶν ἀδόντων ἀρχηγός τε καὶ κορυφαῖος, Δομέστικον ἡ συνήθεια τοῦτόν φησιν, ἐπίσημος δ᾽ ἐν τοῖς τοιούτ τοις ἐκεῖνος, καὶ χρόνῳ καὶ πείρᾳ καὶ φύσει και τέχνῃ καὶ παντὶ τῷ συντελοῦντι πρὸς ταῦτα, καὶ διδάσκαλος χρηματίζων τῶν ὄντων, καὶ κατὰ πάν των τὸ πρεσβεῖον φερόμενο;· οὗτος τοιγαροῦν νόσῳ τινὶ συσχεθείς, ἐξ ὕλης μοχθηράς τινος καὶ δριμείας ἐχούσῃ τὰς ἀφορμάς, ἐνιαυτὸν ὅλον σχεδόν ἀκίνητος

η καὶ τὰ οἰκεῖα προσφυώς πράττοντες· τὴν γὰρ οἰκίαν εὐθὺς εἰσιὼν καὶ τῆς γραφίδος αψάμενος, καὶ γράφων ὑγιῶς τε καὶ ἀπταίστως ἐωράτο, καὶ τὴν χεῖρα πρὸς τὰ μέλη, καθὰ δὴ καὶ πρώην, εὐρύθμως κινῶν, καὶ Θεὸν ἀνακηρύττων σωτήρα λαμπρῇ τῇ φωνῇ, καὶ τὸν ἐκείνου μέγαν θεράποντα. ⋅ ἐπὶ σκίμποδος κατακείμενος ἦν. Τῇ δ' ἀντιπιπτούσῃ ἡ πρὶν, ζώντες αθρόων καὶ κινούμενοι καθεωρώντο, ψυχρά διαίτῃ, καὶ δὴ καὶ ταῖς ἄλλαις ἐπιμελείαις τῶν ἰατρῶν, τοῦ μὲν δαπανηθέντος τῆς ὕλης, τοῦ δ' ἀλλοιωθέντος κατὰ μικρὸν, τὸ καταλειφθὲν ἐκείνης ἀκατέργαστόν τε καὶ ἄπεπτον, ἐλαυνόμενον ὡσανεὶ καταφεύγει πρὸς τὰ τοῦ σώματος πέρατα, καὶ παρεῖντο δεινῶς τὸ λοιπὸν, αί τε χεῖρες ὁμοῦ καὶ οἱ πόδες τῷ κορυφαίῳ τῶν μελωδῶν. 'Ημέραι παρῆλθον ἐξ ἐκείνου συχναὶ, καὶ τῆς νοσώδους ἐλαυνομένης ύλης κἀκεῖθεν, τὰ μὲν ἄλλα μέρη και μόρια τοῦ πάθους καθαρῶς ἀπαλλάττεται, τοῖς δέ γε τρισὶ καὶ πρώτοις δακτύλοις τῆς δεξιᾶς, τῷ τε ἀντίχειρί φημι καὶ τοῖς μετ' ἐκεῖνον, τῆς νοσώδους ἐκείνης ύλης μέρος τι παραμεῖναν καὶ προσφυέν, αργούς καὶ νεκροὺς ἐκείνους πρὸς πᾶσαν ἡντινοῦν ἐνέργειαν ἀπειργάσατο· χρόνο; παρῄει συχνός, καὶ τὸ πάθος οὐδοτιοῦν ἐνεδίδου, ἀλλ' οἱ μὲν οὕτως ἐπ' ὀρθίῳ τῷ σχήματι μένοντες ἦσαν, ἀκλινείς τε καὶ ἄκαμπτοι καὶ πρὸς πᾶσαν "φυσικὴν ἀκίνητοι κίνησιν· τῷ δὲ δεινὸν μέν τοι καὶ σφόδρα δεινὸν ἐδόκει καὶ ἄλλως, οὕτω γε παρ' ἐλπίδας νεκρὰν ὁρῶντι τὴν χεῖρα ἤδη γὰρ ἀπεῖπε τὴν θεραπείαν καὶ ἰατρικὴ πᾶσα τέχνη καὶ μέθοδος· ἐλύπει δ' οὐχ ἥττον, εἰ μὴ καὶ μᾶλλον αὐτὸν, τὸ μηδὲ τῇ τέχνῃ δύνασθαι χρῆσθαι, καθὰ δὴ καὶ τὸ πρότερον, μηδὲ γράφειν μηδ' ἐκδι είναι τὰ μέλη τῇ παρέσει τῆς δεξιᾶς. Ὅθεν καὶ πάσης ἀνθρωπίνης τέχνης καὶ βοηθείας καὶ χει ρουργίας καὶ φαρμάκων καταγνοὺς ὁμοῦ πάντων ὁ ἀσθενῶν, ἐπὶ τὴν θείαν ἀμέσως καταφεύγει προτανείαν, καὶ τὴν ἀληθινὴν ἐκεῖθεν αἰτεῖται βοήθειαν, πρέσβεις ἰσχυροὺς πρὸς Χριστὸν καὶ μεσίτας τοὺς β ἐκείνου θεράποντας προβαλλόμενος. Νύξ μετὰ τὴν ἱκεσίαν ἐκείνην παρῆν, καὶ Γρηγόριος εὐθὺς ἀντὶ πάντων τε καὶ πρὸ πάντων αὐτῷ κατὰ τοὺς ὕπνους ὁ μέγας παρῆν, τὴν μετὰ μικρὸν ἐσομένην θείαν ἐπισκοπὴν καὶ θεραπείαν θαυμαστῶς εὐαγγελιζόμενος· ἐδόκει καὶ γὰρ ὁ κάμνων παρὰ τὸν μέγαν τῆς τοῦ Θεοῦ Σοφίας διατρίβων νεών, ἐν τοῖς δεξιοῖς αὐτοῦ που μέρεσιν ἐντυχεῖν καὶ τῷ μεγάλῳ τῷδε ἀρχιερεῖ, ἵνα δὴ καὶ ἡ σορὸς αὐτῷ ίδρυται· καὶ ὁ μὲν ἐδόκει πατρικῶς καὶ γνησίως τὴν κεφαλὴν αὐτῷ καταψῶν τὰ ἤδιστά τε καὶ εὐκταιότατα προσλαλεῖν· ᾿Απιθι, λέγων ὁ τῶν μελῳδῶν ἔξαρχος, ἀπό γε τοῦ νῦν καὶ καλῶς εἰς τὸ ἑξῆς ἔσται σοι· ὁ δὲ τῆς ἡμέρας ἤδη τὸ ἐῷον ὑπολαμπούσης διαναστὰ;, ἄπεισι δρομαίως εἰς τὸν νεών, τὴν ἱερὰν τοῦ μεγάλου καταλαμβάνει σορὶν, προσπίπτει, δάκρυσι μεταμελείας ὁμοῦ καὶ ἱκεσίας ἐκείνην ἱκανῶς λούει· νῦν μὲν τὴν ἁμαρτίαν ἐξαγγέλλων καὶ τὴν πάλαι κατ' αὐτοῦ τῆς γλώττης προπέτειαν· ἔφθασε καὶ γὰρ, ὡς αὐτὸς ἔλεγεν, εἰς ἐκεῖνον τὰ τοιαῦτα ἡμερτηχώς· νῦν δ' αὖ τὴν συγγνώμην ἐξαιτῶν καὶ τὴν θεραπείαν τοῦ πάθους, καὶ τῷ τῆς σορού λίθῳ πυκνά παρατρίβων τὴν δεξιάν· καὶ ταῦτα δεηθεὶς ἐφ᾽ ἱκανὸν καὶ εἰπὼν, ἐπεὶ καὶ τῆς οἴκαδε φερού στις ἐγίγνετο πάλιν, καὶ πρὸς ἑαυτὸν ἐπανῄει, τῆς θαυμαστής σου καὶ ὑπερφυοῦ; περὶ τὸν Γρηγόριον, Χριστέ, χάριτος! καὶ ἡ χεὶρ αὐτῷ κατά φύσιν ἐνεργὸς ἦν, καὶ οἱ νεκροὶ καὶ ἀκίνητοι δάκτυλοι Ανήρ τις τῶν ἁλουργίδας Ιστουργούντων βασιλι κας ὑπό τινος ἀφανοῦς συμπεσούσης αιτίας τὴν φυ σικὴν τῶν τῆς γαστρὸς περιττωμάτων ἐπὶ μακρὸν ἐπέχεται κένωσιν ἀνορεξίᾳ τρυφῶν ἐπὶ τούτῳ καὶ πόσεως ἐφ' ἡμέραις συχναῖς, καὶ ὁ πάσχων ἐν περιστάσει, πάντων ὁμοῦ τῶν πρὸς τὸ ζῆν ἀναγκαίων ήδη στερούμενος. Καὶ δὴ πρόσεισί τινι τῶν βασιλι τῶν ἰατρῶν, θεραπείαν τινὰ παρ' αὐτοῦ καὶ τῆς τέχνης αἰτῶν· φάρμακον ἐκεῖνος ὀρέγει σκευάσας· πρός γε τὴν τῆς γαστρός κένωσιν ὁ πάσχων παρ' ἐκείνου λαβὼν, κρείττονι πάντως προνοίς παρὰ τὴν τοῦ Ιατροῦ γνώμην ἐκεῖνο προσφέρεται ὁ μὲν γὰρ τοῦ παντὸς ἐκέλευσε πίνειν· ὁ δ᾽ ἐπ᾽ εἴκου γενόμε νος, μὴ τοῦ παντὸς, ἀλλὰ τοῦ ἡμίσεως δεῖν εἶναι πίνειν μᾶλλον ἔλεγε τέως, καὶ οὕτω διάπειραν ἐκεί. νου λαβόντα, καὶ πρὸς τὰ πρόσω χωρείν χρήται τοιγαροῦν τῷ ἡμίσει· τὸ δὲ τῆς κενώσεως αὐτόθεν ἀρξάμενον οὕτω τοι δραστικὸν καὶ ἀκάθεκτον ὤφθη, ὡς καὶ τῶν σαρχῶν μετ' ὀλίγον τοῦ πάσχοντος Εξα σθαι, καὶ δυσεντερίας πάθει περιβαλεῖν. Ὁ μὲν οὖν εἴτ' ἀμαθίᾳ εἴτε καὶ λήθῃ τὸ φάρμακον ἐκεῖνο κερά σας ἰατρὸς, αἰσθόμενος τοῦ κακοῦ, παντοδαπός τις ἦν τοῖς ἐναντίοις τῶν φαρμάκων ἐπισχεῖν τὴν κέν νωσιν μηχανώμενος· ἡ δ᾽ οὐχ ὑπεἶχε, κρείττων ἁπάσης μηχανῆς ὁρωμένη, καὶ θάνατον τὸ τελευ ταῖον ἀπειλοῦσα τῷ πάσχοντι. "Οθεν καὶ τῆς ἐκεῖθεν απογνούς βοηθείας απάσης, πρὸς Θεὸν δι' εὐχῆς καταφεύγει, καὶ τὸν ἐκείνον μέγαν θεράποντα· οἶδα, λέγων, ἄνθρωπε τοῦ Θεοῦ, καὶ παρόντα τῷ βίῳ καὶ μεταστάντα, πλεῖστά τινα καὶ μέγιστα δύο νάμενον ἐν Χριστῷ· γενοῦ τοιγαροῦν ἐν τῇ ὥρᾳ ταύτῃ καμοὶ βοηθὸς, καὶ τῶν ἐπικειμένων τούτων κινδύνων καὶ τοῦ πικροῦ θανάτου τῇ σῇ μεσιτεία ἐξάρπασον. Ὑπνοί μετὰ τὰ βήματα ταῦτα καὶ τὴν εὐχὴν ὁ νοτῶν, καὶ τὸν ἐξυπηρετούμενον πάλαι τῷ ἀρχιερεῖ μοναχὸν ἐν τοῖς ὕπνοις ὁρᾷ, τοιάδε πρὸς αὐτὸν λέγοντα· Τὸν τοῦ ἀρχιερέως οἶκον, φησὶν, οὗτος, καταλαβών, τὴν ἱερὰν ἐπωμίδα ἐκείνου τοῖ; σοῖς ἐπίθες νεφροῖς, καὶ οὐχ ἁμαρτήσεις γε τοῦ σκοποῦ. Εδόκει μὲν οὖν ὁ πάσχων ἔτι τῷ ὕπνῳ κάτοχος ῶν, εἰς τὸν τοῦ ἀρχιερέως οἶκον καὶ ἀπιέναι καὶ τὸ ἱερὸν ἐκεῖνο ράκος ζητεῖν κατὰ τὰ προστεταγ μένα, καὶ ἐπειδὴ μὴ τὸ ζητούμενον ἔσχε, πρὸς τὸν προστεταχότα μοναχὸν αὖθις ἐπανελθεῖν, ἐκεῖ 86ξαντα παραμένειν ἔτι, καὶ τὴν ἀποτυχίαν εἰπεῖν. Τὸν δὲ λαβόμενον αὐτοῦ τῆς χειρὸς οὐκέτι μὲν εἰς τὸν οἶκον ἐκεῖνον, εἰς δὲ τὸν αὐτοῦ τάφου μάλλον ἀπαγαγεῖν, κἀκεῖ τὴν ἱερὰν ἐπωμίδα μετὰ χεῖρας λαβόντα, τοῖς τοῦ νοσούντος νεφροῖς ἐπιθεῖναι. Καὶ ὁ μὲν ᾤχετο ἀπιὼν εὐθὺς μετ᾿ ἐκεῖνα τὸν δ᾽ ὕπνον αὐτίκα καὶ ὁ νοσῶν ἀποτιναξάμενος, καὶ τὸν μὲν οἰκίσκον τοῦ ἀρχιερέως ἔκ γε τῶν ὀρεθέντων πρίνος

τὸν τάφον, τὸν δ' ἐπικείμενον ἴσως λίθον διὰ μᾶλλον, ισχυροτέραν πολλῷ τῆς τέχνης τὴν ἐκείνης νὰς ἐπωμίδος δηλοῦσθαι, ἔτι τῷ πάθει κάτοχος ρὰ τὴν ἱεράν τε σορὸν ἔρχεται, καὶ τοὺς νε παρατρίψας τῷ λίθῳ, καὶ θανάτου καὶ νόσου ων εὐθὺς ἐκεῖθεν ἐπάνεισιν. εται καὶ ἰατρὸν ὁ μέγας οὗτος ἰατρὸς τῶν ὁμοῦ καὶ σωμάτων· ὁ μὲν γὰρ ἐπὶ χρόνον στο πλεῖστον παντοδαποίς προσπαλαίων νοσή ὡς ἐκ μὲν τῆς χρονίας κατακλίσεως τὴν σάρκα ;, σκωλήκων δὲ πλῆθος ἀνασχεῖν τὰς πληγάς δ' οὐκ αὐτὸς μόνο;, ἀλλὰ καὶ ἡ ὁμόζυγος ὁμοῦ φίλτατα· καὶ ὁ τοῦ ἰατροῦ οἶκος οὐκ ἰατρεῖον, τρ ἔδει, ἀλλὰ νοσούντων μᾶλλον ἦν καταγών ἀλλ᾽ ἐφίσταται τούτοις καὶ μάλα φιλανθρώὐτόκλητος ὁ κοινό: ἰατρὸς, ὁ θεῖος, φημί, μας, ἐφίσταται δὲ πῶς; Εδόκει τῇ θυγατρὶ ὑπνούσῃ τὴν μέγαν ἐπὶ τῆς οἰκίας ὁρᾷν δὲ καὶ αὐτὴν ἐκείνῳ προσπίπτουσαν ὑπὲρ μίας τοῦ οἰκείου πατρὸς ἱκετεύειν· τὴν δὲ εὐμενῶς τῇ προκλήσει προσσχόντα, τὴν λεἐνεχθῆναι οι κελεῦσαι, ἐν ᾗ τὰ τοῦ ἱεροῦ ας ετησίως αὐτῷ τελεῖν ἔθος· ἧς δὴ καὶ προσπείσης ὑφ᾽ ἑνός τινος τῶν ἱερῶν διακόνων, πλήρους ἁγίου, τὸν ἱεράρχην ἐπιτάττειν τῷ ψ, χεῖρας ἅμα καὶ πόδας ἀποῤῥύπτειν τοῦ της τῷ ὕδατι· καὶ τὸν μὲν τὰ προστεταγμένα · ἢ λόγος ποιεῖν, τὸν δ' αὐτίκα πρὸς τὴν κατὰ ἕξιν καὶ τὴν ὑγείαν νιψάμενον ἐπανέρχεσθαι. θαυμαστῶς οὕτως ὁρώσῃ τῇ παιδὶ καὶ περὶ τρὸς ὡσαύτως ἐπῄει δεῖσθαι, καὶ τὴν ὑγείαν ῆς ἐξαιτεῖσθαι τοῦ διδασκάλου· ἀλλ᾽ ἐῴχει ἐκεῖθεν ἀκούειν, τοῖς μὲν παροῦσιν ἀρκεῖ τό γε νῦν εἶναι, λεγούσης, μετὰ μικρὸν δ' ως ήξειν ελπίζειν κἀκεῖνα. Τί τὸ ἐντεῦθεν; γέλλει τοῖς γονεῦσιν ἡ κόρη μετὰ τοὺς ὕπνους ιθέντα· ὁ πατὴρ αὐτίκα διακούσας εἰς βαλαἄγειν κελεύει· τοὺς ἰχώρας ἅμα τοῖς σκώληξι μενος ἀποτίθεται· εἶτ᾽ ἐκεῖθεν ἀπάρας, ἐπὶ σὰν τοῦ μεγάλου σορὸν ἔρχεται· καὶ δυοῖν να διαγενομένων, αἰφνίδιον νύττεται τὴν γα- , καὶ πρὸς ἔκκρισιν τῶν περιττωμάτων χωρεί, ἰς πρότερον εἰργομένων ἡμέραις τῆς κατὰ ἐξόδου· καὶ παρὰ τὴν οἰκίαν ἐλθὼν τοσαύτην Τον ὑφίσταται κένωσιν, ὡς καὶ τοὺς ὁμοτέχνους 6, διὰ τοῦτ᾽ αὐτῷ καὶ αὖθις ἀπαγορεῦσαι τὴ ὴν φυσικὴν ἀπολιπεῖν ἂν αὐτὸν οἰηθέντας καὶ ὴν δύναμιν μετ' ὀλίγον, τῇ τῆς νόσου μακρά όνι καὶ τῇ ἐκεῖθεν ἀδυναμίᾳ τῆς μεγάλης σὶ καὶ ἀθρόας κενώσεως προστεθείσης. 'Αλλ' κς, τῆς νοσοποιοῦ κενωθείσης οὕτως αὐτῷ θαυὡς ὕλης, τῷ τοῦ ἁγίου νιπτήρι καὶ τοῖς καινοῖς ως λουτροῖς τῶν χειρῶν ἅμα καὶ τῶν ποδῶν, προς ἦν αὐτίκα τῆς νήσου, οὐ τὴν προσούσαν ποβαλών ἰσχὺν μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν μὴ παροῦ 15 μάλιστα προσλαβών, ὡς καὶ ἱππον παρ' ἐλε εὐχερῶς ἀναβαίνειν ἔχειν, καὶ τὴν πόλιν ῶν ὡς καὶ πρότερον χρῆσθαι τῇ τέχνῃ, καὶ ὡς θεραπεύειν, ἀλλ' οὐχὶ πρὸς τοῖς ἄλλοις καὶ γυναίκα· ταύτῃ γὰρ καὶ ἀπαγορεύει τὸ ζῆν νόσον εὑρών. Αλλ' ὁ κοινὸς ἰατρὸς καὶ Πατήρ οὐκ ἐψεύσατο τὴν ἐπαγγελίαν, ἀλλ᾿ ἰᾶται μετ' ἐκεῖνον καὶ ταύτην, καὶ τὰ πρεσβεία τῇ κεφαλῇ κατ' αξίαν διδοὺς, καὶ τὸ σῶμα τῶν ὁμοῦ διασώζων, ἵν᾿ ἄρτιος ἡ ὁ τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος κανταῦθα, κατὰ τὸ εἰρημέν vov. Γυνή τις τῶν εὐπατριδῶν καὶ κοσμίων νόσῳ περιπίπτει μακρᾷ τινι καὶ βαρείᾳ· μεθ᾽ ἦν καὶ ῥεῦμα χυμού τινος πονηροῦ κατὰ τῆς δεξιᾶς ῥεῦσαν, ξηρὰν ὅλην αὐτὴν καὶ ἀργὸν ἀπεργάζεται· μᾶλλον δ' οὐκ ἀργός τε καὶ ἄπρακτος ἡ χεὶρ μόνον· ἦν γὰρ ἂν τῶν ἐσχάτων κακῶν καὶ τοῦτο· ἀλλὰ καὶ ἄχθος ἐτώσιον ἦν τῇ πασχούσῃ, κάτω που καὶ καθ ἑαυτὴν χωρημένη, ἀλλ᾽ εἰς ὀρθὴν πως εκτεταμένη πλαγίως. 5 άκαμπτος, ἀκλινής πρὸς πᾶσαν κίνησιν ὁμοῦ καὶ μετάβασιν αἰσχρά τις προτιδεῖν, καὶ παντὶ τῷ σώ ματι πολεμία. Παῖδες μὲν οὖν ἰατρῶν τοῖς θερμοτέ ροις τε καὶ δραστικοῖς τῶν φαρμάκων τὴν οὕτω κατεψυγμένην ἀναζωπυρεῖν καὶ θεραπεύειν ἐκέλευον χεῖρα· ἡ δὲ τούτοις οὐδ᾽ ὀλίγα διδοῦσα, μύροις καὶ λειψάνοις μᾶλλον ἁγίων καὶ τοῖς ἐκεῖθεν ἱεροῖς ἐλαίοις πυκνὰ περιχρίουσα ἦν τὴν πάσχουσαν χεῖρα, καὶ τὴν ἐκεῖθεν βοήθειαν καὶ τὴν θεραπείαν έκδεχο μένη. Επεὶ δὲ καὶ τῶν συχνῶν καθ᾿ ἑκάστην ἤκους θαυμάτων τοῦ θαυμαστού Γρηγορίου, πρῶτα μὲν οὐδὲ πιστεύειν ἠξίου τοῖς λεγομένοις· οὐ μόνον οὐ τὴν προσήκουσαν ἔχουσα πάλαι δόξαν περὶ αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ τῇ γλώττη κακῶς κατ' ἐκείνου χρωμένη, οἷα τὰ τῶν κενοδόξων τουτωνὶ γυναίων καὶ εὐριπί στων καὶ κούφων, ὁποίας δὴ πλείστας καὶ ἡ Κωνσταντίνου παρ' ἡμῖν τρέφει μετὰ τῆς ὀνομαζομένης εὐγενείας καὶ τὴν κενοφωνίαν καὶ τοὺς μερισμούς καὶ τὰ σχίσματα καὶ τὴν τῆς γλώττης περιποιουμένας ἀκολασίαν καὶ φατρίαν τινὰ περὶ ἑαυτὰς καὶ φήμην καὶ αἰσχρὸν ὄνομα φιλοτιμουμένας κεκτῆσθαι· ἀλλ' αἱ μὲν προφανώς διὰ ταῦτα· διατί καὶ γὰρ ἕτερον; ἡ δὲ καὶ δι᾿ ἁπλότητα γυναικείαν ἴσως καὶ ἀμαθίαν, εἴπερ καὶ τούτοις δοίημεν όλως χώραν τε καὶ συγγνώμην ἐν τοῖς τοιούτοις, καὶ ταῦτα, διδα σκάλων παρόντων τοσούτων καὶ τηλικούτων. Πρώτα μὲν οὖν ἐξ ἀπιστίας, καθάπερ ἔφην, οὐδὲ προσέχειν τοῖς περὶ τοῦ μεγάλου θρυλλουμένοις ὅλως ἠξίου τὸν νοῦν· ἐπεὶ δ᾽ ἡ μὲν τῶν θαυμάτων ἐνέργεια πᾶσαν περιιοῦσα τὴν πόλιν πυκνὰ περιεκτύπει καὶ ταύτης τὰ ὦτα, τὸ δὲ τῆς δεξιᾶς πάθος οίκοθεν αὐτὴν ἠπειγε νύκτωρ καὶ μεθ᾿ ἡμέραν, θεραπεία δ' οὐδ᾽ ἡτισοῦν οὐδαμόθεν ἦν φαινομένη, συνελαύνεται καὶ ἄκουσα παρὰ τῆς ἀνάγκης, καὶ καταφεύγει σὺν τοῖς ἄλλοις καὶ αὐτὴ πρὸς τὸν μέγαν, πειράζουσα μᾶλλον ἢ πιστεύουσα τοῖ; ἐκείνου· ἢ γὰρ μὴ δεδυνῆσθαι, ἢ καὶ δυνάμενον τὰ τοιαῦτα πορίζειν, μὴ βεβουλῆσθαι διδόναι τοῖς κατ' ἐκείνην διακειμένοις πᾶσαν ἔλεγεν εἶναι ἀνάγκην· ὅπερ καὶ δίκαιον ἄντικρυς ἦν ἄν, καὶ τοῦ σώζοντος λόγου. 'Αλλ' ὁ τοῦ Χριστοῦ μαθης τῆς, τοῦ τὸν ἥλιον ἀνατέλλοντο; ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθοὺς, καὶ βρέχοντος ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους, κατὰ Χριστὸν κἀνταῦθα καὶ αὐτὸς ἐλεῶν ἦν· διὸ καὶ προσιούσῃ τῇ γυναικὶ, καὶ δυσωπούσῃ μετὰ τῆς

CH τῶν λογισμῶν ἐκείνων, ᾗπερ ἔφην, ἀμφιβολίας, και μένων τε καὶ χειρουργουμένων οἱ τῆς θεραπείας τὴν χεῖρα προστριβούσῃ τῷ ἐπικειμένῳ λίθῳ τῷ τάφῳ, πρῶτα μὲν τοὺς ἤδη νεκρούς τε καὶ ἀκινήτους ᾶται δακτύλους, ὡς καὶ δύνασθαι κινεῖν καὶ συν άπτειν, καὶ σταυρού σχηματίζειν δι' αὐτῶν τύπον, ὅτι παροῦσε δηλαδὴ τῷ θείῳ νεῷ, καὶ ταῖς σεπταῖς εἰκόσιν, ὡς ἔθος, τὴν προσκύνησιν ἀπονέμειν· εἶτα καὶ οἴκαδε γενομένη μετὰ τρίτην εὐθὺς, καὶ ὅλην τὴν δεξιάν θεραπεύει, νυκτὸς ἐπιγενομένης· καὶ ὑγιής τε καὶ ἐνεργὸς ἡ χεὶρ ἐξ ἐκείνου τῇ γυναικὶ κατὰ φύσιν, ὦ Θεοῦ θαυμασίων! ἰπθείσῃ καὶ τὸ τῆς ψυχῆς χαλεπὸν ὁμοῦ πάθος, καὶ τὴν πονηρὰν ἀπιο στίαν, πολλῷ τῶν κατὰ σῶμα παθῶν οὖσαν χαλεπωτέραν, καὶ Θεὸν ἀνυμνούσῃ, καὶ τὸν αὐτοῦ λαμπρῶς ἀνακηρυττούσῃ θεράποντα ἧς δὴ καὶ τοὺς ἀπι στοῦντας τούτοις ὡσαύτως ἔτι κατακλύειν ἔδει τέως καὶ πείθεσθαι. Χήρᾳ τινὶ γυναικὶ γηραιά τε καὶ πένητι ῥεῦμα νοσῶδες ἄνωθεν ἐξ ὤμου τῆς εὐωνύμου χειρός και ταῤῥεῖ, καὶ ταύτην ἀργὸν ἀπεργάζεται. "Ην οὖν διπλοῦν τὸ πάθος τῇ γυναικὶ, καὶ διὰ ταῦτα δὴ καὶ ἀφόρητον· τὰ μὲν γὰρ πρῶτα, καθάπερ ἐκ μικρών τίνων ηργμένων ἀρχῶν, τῆς τε συνήθους ηλακάτης οὐκ ἀπείργει τέως, καὶ τὰς ὁδύνας ἔτι φορητὰς ἐπάγειν ἐδόκει· τοῦ χρόνου δ' αὐτῇ προϊόντος, τῶν τε χειρῶν ἀφαιρεῖται τουργον καθάπαξ, καὶ σὺν αὐτῷ τὰς τῆς ζωῆς ἀφορμὰς καὶ τὴν ἐδύνην χαλεπήν τινα καὶ ἀφόρητον ἐμποιεῖ· πλεῖστα μὲν οὖν ἰατρικὴ πρὸς ἀποτροπὴν εἰσενεγκοῦσα τοῦ ρεύματος, ὡς καὶ καυτήρι τὸ τελευταῖον κατὰ τοῦ ὤμου, καθαπερεί ς τινος ἀρχῆς καὶ πηγῆς πεφηνότος ἐκείνου χρήσασθαι, ήνυσε πλέον οὐδὲν, εἰ μὴ τὸ καὶ ταῖς ἀλγηδόσιν ἐντεῦθεν προσθεῖναι, καὶ σφοδρότερον τὸ κατὰ τὴν χεῖρα πάθος ἐργάσασθαι. Οὕτω ταλαιπωρουμένης τῆς ἀθλίας ἐπὶ μακρόν, δεινά τε ποιούσης καὶ πλείσταις ὁμοῦ καὶ μεγίσταις ταῖς βοαῖς συγκαλουμένης τὰς γείτονας, οἶκτον ἐκεῖναι τῆς πασχούσης λαβοῦσαι, ἐπεὶ μηδαμῶς εἶχον ἄλλως ἀμύνειν, παρὰ τὴν τοῦ μεγάλου σορόν σύν γε τοῖς ἄλλοις σπουδῇ καὶ αὐτὴν βαδίζειν ἐκέλευον, καὶ παρ' ἐκείνου μόνου τὴν θεραπείαν αἰτεῖν. Πείθεται ταῖς καλαῖς ἐκείναις συμβούλοις ἡ πάσχουσα, καὶ τῷ ἱερῷ προσελθοῦσα τάφῳ, καὶ πλεῖστα δεηθεῖσα καὶ εὐξημένη, τῆς νυ κτὸς ἤδη προσελαυνούσης, ἐπ' οἴκου καὶ αὖθις χω· ρ.ῖ· καὶ τὴν μὲν ἡ στρωμνὴ καὶ τοῦδαφος είχε συνήθως ταῖς προλαβούσαις οδύναις ὡσαύτως κάτοχον ὁ δὲ μέγας ἰατρὸς τῶν νοσούντων, ἀστείως πως τῆς θεραπείας ἀρξάμενος, οὐκ εὐθὺς ἀφαιρεῖται τὴν Αδύνην ἐκεῖθεν, καίτοι γε δυνατὸν ὄν, ἀλλ᾽ ἡρέμα πω; καὶ κατὰ μικρὸν ἐκείνην ἐξάγων, ὡς ἂν ἐναργεστέραν καὶ τῇ πασχούσῃ μᾶλλον παρέχῃ τὴν αἴσθησιν, τὸ μὲν νῦν εἶναι τέως, τοῦ τε ὤμου καὶ τοῦ βραχίονος ἀπελαύνει· συγχωρεῖ δ᾽ ἔτι τὴν περὶ τὸν ἀγκώνα καὶ τὸν πῇχυν διατριβήν. 'Αλλ' ἡ γυνὴ τοῦ μὲν, οὐδὲ συνεῖσα τό παράπαν οὐδοτιοῦν, σφοδροτέρας δ' ὡς εἰκὸς τῆς καταδρομῆς αἰσθομένη τοῦ πάν θους, συνελαθέντος εἰς τὸ στενὸν, καὶ καταβοᾷν ἐπεχείρει τοῦ ἰατροῦ, καὶ κακῶς κατ' ἐκείνου χρήσ σθαι τη γλώττη, καθάπερ ἐπὶ τῶν αἰσθητῶς Ιατρειο τέως ἀναίσθητοι, ὡς ἂν αἰτιωτάτου γεγονότος αύτη τῆς ὀδύνης ταύτης τῆς χείρονος. 'Αλλ' αἱ συνήθεις καὶ αὖθις ἐκεῖναι συνιοῦσαι καὶ γείτονες, ἐκεῖσε καὶ πάλιν συνεβούλευον ἀπιέναι, καὶ τὸ λοιπὸν τῆς θε ραπείας ἐπιζητεῖν· καὶ ἡ μὲν ἀπῄει καὶ αὖθις, καὶ τῇ θαυματουργῷ τοῦ μεγάλου σορῷ μετ' οδύνης προσέπιπτε, ταυτὰ τοῖς προτέροις οἷον ἐπεγκαλοῦσα, καὶ ὑπ᾽ ὁδόντα τὸν γογγυσμὸν ἐκείνῳ προφέρουσε ὁ δὲ καὶ τὸ λεἶπον ἐπάγει φιλανθρώπως αὐτίκα, καὶ παντελῆ τὴν θεραπείαν ἐκεῖ τῇ γυναικὶ δίδωσιν· οὐ καθ᾽ ὕπνους οὐδὲ λόγοις ώσπερ δὴ καὶ τοῖς ἄλλοις ἐπὶ πολύ, ἀλλ' ἐγρηγορυίᾳ καὶ πράγμασιν αὐτοῖς ἐναργῶς, ἐξ ἄκρων δακτύλων ώσανεί τινα μεταν λεπτὸν τὴν ὀδύνην καὶ τὴν χρονίαν ἐκείνην νόσον ἑλκύειν ἔξω δοκῶν ἐπὶ ὥραν συχνήν· ἡ δὲ γυνὴ τὴν οἰκίαν ἐκεῖθεν καταλαβοῦσα οὐκ ἀνώδυνος μόνον καὶ ἀπαθὴς, ἀλλὰ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν ἔργον ἐπιτηδείαν κατὰ φύσιν κεκτημένη τὴν χεῖρα καὶ ἐνεργὸν Θεὸν εὐχαρίστῳ γλώττῃ διὰ παντὸς μεγαλύνει καὶ τὸν ἐκείνου θεράποντα. Καὶ μοναζούσαις δυσί, τῇ μὲν ἐξώρῳ τὴν ἡλικίαν καὶ ἤδη πρεσβύτιδι, τῇ δὲ κατ' αὐτὴν ἀκμαζούσῃ, ἐπίχυσιν ὀφθαλμῶν καὶ ἀκοῆς βλάβην παθούσεις, ἐπειδὴ τῷ τάφῳ καὶ ἄμφω τοῦ μεγάλου προσῆλθον, λύσιν ἑκατέρα του πάθους αὐτοῦσαι, τῇ μὲν τὸ δύσ κωφον εὐμενῶς, τῇ δὲ γηραιᾷ τῶν ὀφθαλμῶν θερα πεύει τὴν πήρωσιν, ὡς τὴν μὲν τὴν προτέραν ἀπο λαβεῖν ὁρατικὴν τῶν ὀφθαλμῶν ἔξιν τε καὶ ἐνέρο γειαν, τὴν δὲ τὴν κατὰ φύσιν τῆς ἀκοῆς ἐντελῆ δύο ναμιν, καὶ ἅμα τὸν εὐεργέτην καὶ ἰατρὸν ἀνυμνεῖν, οὕτως ἐξέως τε καὶ τρανῶς ἀπολαβούσας τὴν τῶν ὡσανεί νεκρωθέντων τουτων πρώτων καὶ ἀναγκαιοτάτων αἰσθητηρίων οἷον ἀνάπλασίν τε καὶ ἀναβίω σιν. Οὐδὲ τῶν ἡμετέρων Θρᾳκῶν εὐεργετῶν ὁ μέγας ἀπέσχετο, ἀλλὰ καὶ τούτοις φιλανθρώπως συναριθ μεῖ τοῖς οἰκείοις τε καὶ αὐτόχθοσι, τον πολιοῦχόν τε καὶ σωτῆρα τῆς μεγάλης τῷ ὄντι Θεσσαλονίκης, Δημήτριών φημι τὸν ἐν μάρτυσι καὶ θαυματοποιοῖς μέγαν, καὶ αὐτὸς θαυμαστῶς ἐκμιμούμενος. Ανήρ καὶ γὰρ τις Ορεστιάδος μὲν τῆς πόλεως ἄποικος ὤν, ἣν ᾿Αδριανὸς ἐπισκευασάμενος ὕστερον, τὴν ἐπωνυμίαν ἐξ ἑαυτοῦ φέρων δέδωκε, πολιᾷ δὲ καὶ 1 συνέσει καὶ σεμνότητι βίου κεκοσμημένος, καὶ τῶν πολιτῶν Θεσσαλονίκης τυγχάνων ήδη καὶ αὐτὸς εἶς, ἦν μὲν ἐπ᾿ εὐλαβείας καὶ τοῦ περὶ τὰ κάλλιστα φίλ τρου καὶ ζήλου καὶ πρὶν ἐπιβῆναι τὸν μέγαν τῆς Ἐκκλησίας, καὶ φίλος κἀκ μόνης αὐτοῦ ἀκοῆς τῶν καλῶν ἐκείνου, καὶ ζήλου πνέων ὑπὲρ τῆς κατ' αὐτ τὸν ἀληθείας ἀδικουμένης, καὶ τοὺς στασιαστὰς ἐκείνου; ὑπὲρ αὐτῶν τούτων ἐλέγχων συνεχώς δημοσία, καὶ τὴν τοῦ ἀρχιερέως προσονειδίζων ἐκείνοις ἀθετησιν, ὡς καὶ τὸ σμήνος ἐκεῖνο πολλάκις ταυτασί διεγείρειν, καὶ τὸν ἐκείνων ἐξάρχοντα δεινά μελετών ποιεῖν κατ' αὐτοῦ καὶ λογίζεσθαι· & κἂν εἰς τέλος παρήνεγκε, μὴ τοῦ Θεοῦ τὴν τυραννίδα καὶ τὴν στά σιν ἐκείνην ἄνωθεν παύσαντος. Επεὶ δὲ καὶ τῆς πόλεως ὁ ἀρχιερεὺς ἐπέβη, καὶ ἡ Ἐκκλησία τὸν

ἑαυτῆς νυμφίον ἀπέλαβε, συνίσταται μὲν αὐτῷ παρὰ καὶ τὸ ἦθος καὶ τὸν τῆς εὐχῆς ὑποπτεύσας τρόπον, ὡς οὐ καλῶς δῆθεν, οὐδὲ μετὰ σπουδῆς γεγενημένα καὶ κατανύξεως, πρῶτα μὲν ἤρετο τὸν ἄνθρωπον, τί ποτε ἄρα καὶ πάσχει· ὡς δὲ τὸ πάθος ἐκεῖνος τὴν χεῖρα προτείνας ὑπέδειξεν, Εἶθ' οὕτω κάκιστα νοσῶν, ὁ μοναχὸς αὖθις ἔφη, καὶ τὰ αίσχιστα πάσχων, οὐ δάκρυσι καὶ κοπετοῖς τὴν πρὸς τὸν ἅγιον ἱκεσίαν συνείρεις, ἀλλ' οὕτως ἀκκιζόμενός τε καὶ θρυπτόμε νος τούτῳ προσέρχῃ, καὶ ὡτανε! παίζων; Ὁ δ' όπου λαβών, Οἶδε, φησί, Πάτερ, οὗτος, τὸν ἅγιον ὑπο δείξας, μεθ' οίων ἐγὼ τῶν λογισμῶν καὶ τῆς διανοίας τε καὶ τῆς διαθέσεως τὴν παρ' αὐτοῦ βοήθειαν. καὶ την θεραπείαν αὐτοῦμαι. Ταῦτ᾽ εἰπὼν, φησὶν ὁ ἀνὴρ πρὸς ἐκεῖνον, οἴκαδε επανήκω, καὶ τῆς νυκτὸς προστ αγούσης, τρέπομαι πρὸς ὕπνον συνήθως, τῇ τοῦ 5 μεγάλου συνών μνήμῃ καὶ τῇ πρὸς αὐτὸν ἱκεσίᾳ τῆς διανοίας. Ἐπεὶ δὲ τῆς νυκτὸς πρὸς ὄρθρον ιούσης δ καιρὸς εἰς τε τὸν ἱερὸν νεὼν καὶ τοὺς θείους ὕμνους ἐκάλει συνήθως, ἐξανίσταμαι τῆς στρωμνῆς, καὶ τὴν παιδίσκην ὕδωρ αἰτήσας, ἐφ᾽ ᾧ τῇ δεξιᾷ τέως ἀπονίψαι τὰ πρόσωπα· ἡ γὰρ ἑτέρα πάλαι πρὸς ταῦτ᾽ ἦν ἀργὸς, ὁ δήπου καὶ φθάσας ὁ λόγος ἔφη· ἐπεὶ μεταξὺ νιπτόμενος, καὶ τῆς λαιᾶς ἡψάμην, ὡς ἔθος, εὑρίσκω τὸ μὲν πάθος ἐκεῖνο, τῶν καινῶν σου, Χριστέ, θαυμάτων! τῆς χειρὸς δραπετεῦσαν ἀθρόον, ὡς μηδ' ίχνος αὐτοῦ παραμεῖναι, τὴν δὲ παλάμην ἀκωλύτως τε κινουμένην, καὶ εἰς πυγμὴν κατὰ φύσ σιν συναγομένην. Ταῦτα κατανοήσας, φωτά τε παρά τῆς παιδίσκης εὐθέως αἰτῶ, καὶ τὴν ὁμόζυγον ἐμαυ τοῦ καλέσας, καὶ αὐτῇ τε καὶ τοῖς συνοῦσιν ὑποδεί ξας τὸ θαῦμα, Θεὸν ἀνυμνοῦντες μετ' ἐκπλήξεως ἦμεν καὶ τὸν μέγαν ἐκείνου θεράποντα. Τί τὸ ἑξῆς: Πρόσεισι μὲν ὁ ἀνὴρ τῇ τοῦ ἁγίου καὶ αὖθις πορῷ, τὴν τῆς μεγάλης ταύτης ευεργεσίας εὐχαριστίαν ἀποδιδοὺς μετὰ τοῦ προτέρου σχήματος καὶ τοῦ χα ρίεντος ήθους· ὁ δέ γε προβληθεὶς μοναχὸς ἐνιδὼν καὶ αὖθις, καὶ αὖθις ονειδίζων ὡσαύτως ἦν, καὶ τὴν διάχυσιν, ὡς ᾤετο, καὶ τὴν περιφρόνησιν ἐγκαλῶν. Ο δ' ὑφαπλώσας εὐθέως τὴν ἐαθεῖσαν χεῖρα, καὶ σιωπῶν ἀνακηρύττει τὸ θαῦμα· ἣν κατιδόντι τῷ μοναχῷ καὶ ἐκπλήττεσθαι καὶ κροτεῖν, καὶ φων διαπρυσίῳ Θεὸν ἐποίει δοξάζειν, καὶ τὸν αὐτοῦ μετ γαλύνειν θεράποντα. Εἶτα καὶ τῇ τοῦ ἁγίου προσσχών εἰκόνι, Ἐγὼ μὲν, ἔλεγεν, ἄνθρωπε τοῦ Θεοῦ, μετ' ἀμφιβόλων τινῶν τῶν λογισμῶν ἐς δεῦρο προσεδρεύων τῷ σῷ θείῳ τάρῳ, καὶ διὰ ταῦτ᾽ ἄρα καὶ τῆς αἰτήσεως, ὡς ἔοικε, καὶ τῆς θεραπείας ἀποτυγχάνων, ἤδη καὶ πρὸς τοὺς οἰκείους ὑποστρέφειν διενοούμην ἀλλὰ νῦν οὐκ ἀφέξομαί σου καὶ τῶν σῶν χαρισμάτ των· οὐ μὰ τοὺς ὑπὲρ ἀρετῆς σους καμάτους καὶ τὰ μεγάλα ταυτὶ θαύματα· ἀλλ' ἐνταῦθα δὴ καὶ παραμενῷ καὶ προσδιατρίψω, ἕως ἂν καὶ αὐτὸς διὰ σοῦ καὶ τῆς σῆς δηλαδή μεσιτείας παρὰ Θεοῦ τῶν αὐτῶν ἐπιτύχω. Καὶ οὐχ ἡμαρτέ γε τοῦ σκοπού, καλῶς ούτωσὶ καὶ κρίνας καὶ δεηθείς· ἀλλὰ καὶ τυγχάνει μάλα ταχέως, καὶ τὴν θεραπείαν κομισάμενος ὡς ἐπόθει, σπουδῇ πρὸς τοὺς οἰκείους ἐπανειστ. Καὶ δῆλον ἐκεῖθεν· ἐξ ἐκείνου καὶ γὰρ, φησὶν, ὁ πρότερος ἰαθεὶς ἐκεῖνος τὴν χεῖρα, καθ᾿ ἑκάστην τῷ τῶν συνήθων εἰς φιλίαν καὶ ὁ πρὶν ἰδεῖν φίλο; οὐδὲν ἧττον αὐτοῦ τε καὶ τῆς ἀληθείας οὑτοσὶ, καθὰ δὴ καὶ προὔφην· καὶ τῶν τούτου ποτιμωτάτων ναμάτ των τῆς διδασκαλίας γευσάμενος, εάλω τε κατάκρας τῷ ἔρωτι, καὶ μᾶλλον συνεδέθη τῷ φίλτρῳ, καὶ τὴν ψυχὴν ἀχώριστος ἦν· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τοῦ πρὸς τοὺς στασιαστὰς ἐκείνου λαμπρού ζήλου, καὶ τῆς ὑπὲρ ἀληθείας ἐνστάσεως τοῦ ἀνδρὸς διακούσας τὸς τοῖς ἄλλοις ὁ μέγας ἐπαινεῖ τε τὰ εἰκότα, καὶ τοιαύτην ἐπάγει τὴν εὐχὴν ἐπὶ τέλει· Τὸν ὑπὲρ ἀληθείας καὶ τοῦ καλοῦ τὸν ἀξιόλογον ζῆλον, ὦ φίλος, καὶ τὴν μεγάλην τῆς ψυχῆς ἔνστασιν Θεὸς ἀμειδή μενος ἔσται μόνος ἀξίως· ἡ γὰρ παρ' ἡμῶν ἀμοιδὴ ὁποία ποτ' ἂν ᾖ, σμικρά τις ἔσται καὶ οὐκ ἀνάλογος, τῆς ἀνθρωπείας φύσεως καὶ δυνάμεως οὖσα. Καὶ ταῦτα μὲν τότε, καὶ οὐδὲ πόῤῥω θείας τινὸς ἐπιο τονοίας τε καὶ προῤῥήσεως, ὡς τὰ ἑξῆς τοῦ λόγου δηλώσει. Χρόνου δὲ συχνοῦ μεταξύ διαγεγονότος, ὁ καλὸς οὑτοσὶ φίλος πάθει περιπίπτει τοιῷδε· τύλοι τὸν ἀριθμὸν ὁμοῦ τέτταρες κατὰ τὴν εὐώνυμον ἀναδίδονται τούτῳ παλάμην ἀθρόον, μέγιστοι μὲν τὸν όγκον, σκληροί δέ τινες καὶ ἀντίτυποι τὴν διάθεσιν, καὶ τραχεῖς καὶ ἀκανθώδεις τὰ τῆς προσβολῆς ἄκρα, ὡς μήτε πρὸς ἑαυτὴν κατὰ φύσιν εἰς πυγμὴν ἐξν συνάγεσθαι τὴν παλάμην, καὶ πρὸς ἀφὴν ἀνεπιτηδείαν αὐτῷ τε τούτῳ πεφηνέναι, καὶ τῷ καθάπαξ ἀνωμάλῳ καὶ τραχεῖ καὶ ἀκανθώδει τῶν δακτύλων, καθάπερ ἔφην· ἦν δὲ πρὸς τούτοις καὶ ἄλλως αἰσχρόν τι καὶ δυσειδὲς τοῦτο, καὶ ἀκοσμία τῷ παντὶ σώματι. Ενιαυτὸς ὄγδοος ἐν τούτοις παρῄει, καὶ θεραπείας ἐλπίς τις ἦν οὐδαμοῦ· τῶν δὲ κατὰ τὴν τοῦ μεγάλου σορὸν τελουμένων θαυμάτων αὐτόπτης τε καὶ αὐτήκους γιγνόμενος καθ' εκάστην, πρόσεισι καὶ αὐτὸς σὺν τοῖς ἄλλοις τῷ τάφῳ, καὶ προσκυνήσας ίστατο, τὴν μὲν πάσχουσαν ἐπιτιθεὶς χεῖρα καὶ παρατρίβων τῷ λίθῳ, πρὸς δὲ τὸν θεῖον ὡσανεὶ ζῶντα βλέπειν δοκῶν Γρηγόριον διὰ τῆς εἰκόνος, καὶ τοιάδε φιλικῷ τινι καὶ ἀστείῳ τῷ ἤθει μετά πολλῆς τῆς εὐνοίας υποψιθυρίζων τε καὶ δεόμενος Νῦν τῆς πρὸς Θεὸν παρρησίας τρανότερόν τε καὶ καθαρώτερον ἀπολαύων, ὦ φίλε Χριστοῦ γνήσια σύ, βᾆστα τοῖς δεομένοις τὰς αἰτήσεις ισχύεις διδόναι, προϊστάμενος καὶ πρεσβεύων ὑπὲρ τούτων ἀμέσως· καιρὸς τοιγαροῦν καὶ ὑπὲρ ἐμοῦ καὶ τοῦ τῆς χειρὸς D' τοῦδε πάθους, τῇ πρὸς Θεὸν ταύτῃ χρήσασθαί σε παρρησίᾳ καὶ τῇ δυνάμει, καὶ τὸν Θεὸν ἵλεων ἀπεργάσασθαι καμοὶ καὶ σωτῆρα, μνησθέντα κατά και ρὸν τῶν σαυτοῦ λόγων καὶ τῆς ἐπαγγελίας ἐκείνης, ἣν πρὸς ἡμᾶς τοὺς ἀναξίους ἐποιοῦ τότε, τῷ βίῳ καὶ τῇ σαρκὶ περιὼν ὅτι· Θεὸς, λέγων, ἀξίως ἀμείς ψεταί σου τὸν ὑπὲρ ἀληθείας καὶ τοῦ καλοῦ ζηλόν σε καὶ τὴν ἔνστασιν. Ταῦτα χαριέντως πως, ὅπερ ἔφην, καὶ οἷον ὑπομειδιῶσι τοῖς χείλεσι, τῷ περιόντι του πόθου τε καὶ τῆς πίστεως δεομένῳ τάνδρι, τῶν τις προσεδρευόντων ἐκεῖ θεραπείας χάριν ἐξ ἀλλοδαπής ήκων, μοναχὸς τὴν τάξιν, βάρβαρος μὲν τὴν φωνὴν καὶ τὸ ἦθος, ἀγαθὸς δέ τις μάλα και σπου δαῖος τὸν τρόπον, τὸν ὀφθαλμὸν ἐπιβαλὼν ἐκείνῳ,

τοῦ μεγάλου προσιόντι μοι τάφῳ καὶ προσκυνοῦντι, τον ἦν οὐδαμοῦ τῆς νόσου, καὶ ἰατρῶν ἐξήλεγχες, καὶ τὴν κατὰ χρέος εὐχαριστίαν ἀποδιδόντι, ὁ μοναχὰς ἐκεῖνος οὐδαμῶς ὥπται· δῆλον ὡς καὶ τῆς θερα πείας τυχών, καὶ πορευθεὶς πρὸς τοὺς φίλους· πῶς γὰρ ἂν, φησί, μὴ τοῦ ζητουμένου τυχὼν ἐκείνων ἐξέστη καὶ οὕτω ταχέως, ὁ χθὲς ὀμωμοκὼς οὕτως! μηδαμῶς ἀποστῆναι, πρὶν ἢ τῆς εὐχῆς τε καὶ τοῦ ζητουμένου τυχεῖν; πᾶσα τέχνη, πλεῖστα μὲν ἐπιτηδεύουσα καθ' ἑκά. στην, ἀνύουσα δὲ τὸ παράπαν οὐδὲν, ὡς καὶ τὸ ζῆν ἀπαγορεῦσαι τῇ κειμένῃ καθάπαξ· οὐκ ἂν δὲ καὶ πρὸς τοσοῦτον ἀντέσχε διάστημα χρόνου, διὰ παντὸς οὕτω δαπανωμένη τὴν σάρκα, μὴ σώματος εὐσθενοῦς τε καὶ ρωμαλέου τυχοῦσα, καὶ πρὸς τροφὴν ἐῤῥωμέ νας ἔχουσα τάς ορέξεις, κἀντεῦθεν της φύσεως ᾿Αλλὰ τῆς μὲν ἰδίας Θεσσαλονίκης τε καὶ τῶν ἰσχυούσης, πρὸς τὸν τοσόνδε τοῦ νοσήματος παρααὐτοχθόνων ἢ καὶ τῆς περιχώρου, καὶ δὴ καὶ τῶν βάλλεσθαι πόλεμον· ἀλλ᾽ ἡττᾶται κατ' ὀλίγον τῷ ἐπηλύδων οὕτω θαυμαστῶς ὁ θαυμαστὸς Γρηγόριος μήκει κατεργασθεῖσα τοῦ χρόνου, καὶ κλινοπετής καὶ ἱατρός ἐστι καὶ σωτὴρ καὶ κηδεμὼν ἐν τῷ κα- ἦν καὶ ἀκίνητος σχεδὸν ἐξ ἐκείνου, ἐνιαυτούς ὅλους λοῦντι τῆς χρείας, τῶν δ' ὑπερορίων ὡς ἀγνώτων τε δύω πρὸς τοῖς πέντε τοῖς προλαβοῦσι. Τῆς δὲ φήμης καὶ μακρὰν ὄντων ἐῤῥαστωνευμένως πως ἴσχει καὶ τῶν τοῦ μεγάλου Γρηγορίου θαυμάτων στημέναι κατολιγωρεί; πολλοῦ γε καὶ δεῖ. Ἀλλὰ μίαν οὖσαν λαμπρῶς αἱρομένης, ὅσα τέ φημι παρ' ἐκείνοις, καὶ εἰδὼς τὴν ἀπανταχού γῆς Χριστού Εκκλησίαν, ἧς δ ὅσα παρὰ τῇ μεγάλῃ Θεσσαλονίκῃ παραδόξως τε αὐτὸς καὶ περιὼν ἔτι τῷ βίῳ πάσης ὁμοτίμως προ λεῖται· ἐπεὶ καὶ ἡ νοσοῦσα τῶν λαλουμένων ἦν ἐν έστη. καὶ τὴν ψυχὴν, κατ' ἐκείνου δηλαδή μίμησιν, αἰσθήσει, πρὸς τὴν ἐνεργοῦσαν ἐν ἐκείνῳ θείαν δύὑπὲρ ἐκείνης εὐψύχως τέθεικε, κἀκεῖ τοῖς καλοῦσιν ναμιν πιστῶς καταφεύγει, καὶ τοὺς πρεσβυτέρους αὐτὸν ὡσαύτως καὶ σωτὴρ καὶ ῥύστης καὶ ἰατρὸς προσκαλεσαμένη τῆς Ἐκκλησίας, κατὰ θείους δηἀνιάτων παθῶν ὁρᾶται γιγνόμενος. Καὶ μάρτυρες· λονότι χρησμούς, πρῶτα μὲν εὐχὴν ἱερὰν ἐλαίου ἀψευδεῖς τοῦ λόγου Θετταλοὶ καὶ Ἰλλυριοί, καὶ οἱ κοινῇ τελέσαι παρασκευάζει, εἶτ᾽ ἐπὶ τέλει ταύτης ἐκεῖθεν τὰ τοῦ μεγάλου θαυμαστῶς διακομίζοντές τε καὶ πρὸς τὸν θεῖον Γρηγόριον εὐχήν τε καὶ δέησιν καὶ διηγούμενοι θαύματα. Καὶ τί χρὴ λέγειν; ὅπου ὑπὲρ αὐτῆς θέσθαι· ἧς δὴ καὶ τελουμένης ὑπὸ τῶν γε καὶ εἰκόνας. ἐκεῖ γράφουσι τούτου, καὶ πυκνὰ τὴν πρεσβυτέρων συνήθως, ἐπεὶ μὴ καὶ αὐτὴ συνίστα αὐτοῦ πανηγυρίζουσι μνήμην σὺν μεγάλῃ τῇ πίστει σθαι καὶ συνάδειν εἶχε τὰ θεῖα τοῖς ὑπὲρ αὐτῆς καὶ τῷ τῆς ψυχῆς περιφανεί πόθῳ, καὶ νεὼς σπεύσ εὐχομένοις καὶ ψάλλουσι, κλινοπετής τε καὶ ἀκίνη δουσιν ἀνεγείρειν, ὡς ἑνί τινι τῶν ἀποστόλων τε καὶ τος οὖσα, κἀκεῖθεν ἐδεῖτο κειμένη θερμῶς τοῦ ἁγίου, Πατέρων, καὶ κήρυκα τῆς εὐσεβείας, καὶ προστάτην καὶ τὴν παρ' ἐκείνου πιστῶς ἐξεκαλεῖτο χάριν καὶ τῆς Ἐκκλησίας, καὶ διδάσκαλον καὶ φύλακα τῶν τὴν βοήθειαν· καὶ, ὦ τῶν παραδόξων σῶν ἔργων, ὀρθῶν ταύτης δογμάτων μετὰ πολλοῦ γε τοῦ θαύ Χριστέ, καὶ θαυμάτων! ἢ χρόνον ἤδη τοσοῦτον ἐκε ματος ἀνακηρύττουσι τὸν μέγαν; ἐκεῖ πάντες ἐξ δαπανωμένη τὰς σάρκας, και παρειμένη τις καὶ ἀντιῤῥόπου χωροῦντες ὡσανεὶ τῇ τούτου πατρίδι, σχεδόν ἀκίνητος γεγονυία, οὐ μεθ᾽ ἡμέραν, οὐ μετὰ καὶ Σαμαρείτας μιμούμενοι καλώς τοὺς ἀλλογενεῖς μικράς τινος ώρας διάστημα, ἀλλ᾽ εὐθὺς ἐκείνων καὶ μικροὺς ἐκείνους, καὶ τὴν πιστὴν Χαναναίαν, ἔτ᾽ εὐχομένων τε καὶ ψαλλόντων, ἀθρόα τῆς κλίνης καὶ ὅσοι τοῦ κατ᾿ αὐτοὺς καταλόγου τὴν μεγάλην ἐξανίσταται, πάντων ὁρώντων, εὐσθενής, ερρωμένη Ἱερουσαλήμ παρευδοκιμοῦντας τῇ πρὸς Χριστὸν τὸ σῶμα, μηδ' ίχνος ἐν ἑαυτῇ σχεδὸν τοῦ χρονίου πίστει, καὶ τὸν τύφον καὶ τὸ κενὸν φύσημα καὶ τὸν πάθους ἐκείνου καὶ τῆς νοσερᾶς ἔξεως φέρουσα· ὡς φθόνον τῶν ἐν αὐτῇ Γραμματέων καὶ Φαρισαίων. καὶ τοὺς ὁρῶντας ἅμα καὶ τοὺς ἀκούοντας ὑπερφυώς Καὶ δέδοικα, σφόδρα δέδοικα, μὴ καὶ πρὸς αὐτὴν καταπλήττειν ἔχειν τὸ θαῦμα, καὶ μηδὲν ἔλαττον ταύτην ἐκεῖνα που τὰ τοῦ Δεσπότου φρικτῶς ἐπ' τοῦτ' ἔχειν ἐκείνου τοῦ παρ' αὐτοῦ Χριστοῦ περὶ τὸν ἐσχάτων ῥηθείη· «Ἱερουσαλήμ, Ἱερουσαλήμ, ἡ παράλυτον τὸ πρὶν ὑπερφυώς διενεργηθέντος, είτε ἀποκτενοῦσα τους προφήτας, καὶ λιθοβολοῦσα τοὺς τὸν ἐν Καπερναούμ λέγει τις, εἴτε τὸν ἐν τῇ προβαἀπεσταλμένους πρὸς σέ 17. καὶ ὅτι, • Πολλοί τικῇ κολυμβήθρα, πλὴν ὅσον ἐκεῖ μὲν αὐτὸς δι' αὐτ ἥξουσιν ἐξ ἀνατολῶν καὶ δυσμῶν, καὶ ἀνακλιθήσον- ν τοῦ, ἐνταῦθα δὲ διὰ Γρηγορίου τοῦ μαθητοῦ καὶ φίλου ται μετὰ ᾿Αβραὰμ καὶ Ἰσαάκ, οἱ δὲ υἱοὶ τῆς βασιλείας ἐκβληθήσονται ἔξω 18.» Δι' & δήπου καὶ ὁ τοῦ Χριστοῦ μιμητὴς οὗτος τοῖς οὕτω λαμπρῶς πιστεύ ουσιν ὀξέως ἐφίσταται, καὶ πληροί τὰς αἰτήσεις, καθὰ δὴ καὶ φθάσαντες ἔφημεν, ἐξ ὧν καὶ ἡμᾶς ἀναγκαῖον ἑνός τινος ἢ δυοῖν ἀρτίως μνησθῆναι. Γυναικί τινι τῶν εὐπατριδῶν καὶ κοσμίων, Ζωή τούνομα, δριμεῖα τις οδύνη προσγίνεται κατὰ τῶν εγκάτων, οὕτω τοι σφοδρῶς ἐκεῖνα πιέζουσα καὶ στροβοῦσα, ὡς καὶ ὀχετοὺς αἱμάτων ἐκεῖθεν κάτω καθ' εκάστην προχεῖσθαι. Πέμπτος ἐνιαυτὸς ἦν οὕτω βαρύτατα πασχούσῃ τῇ γυναικὶ, καὶ φάρμα 47 Matth. xx111, 37. 18 Matth. viii, 1. τῆς κλίνης τε καὶ τοῦ χρονίου πάθους ἀθρόον ὡσαύ τως τὴν νοσοῦσαν ἀνίστη. Εντεῦθεν οἱ θεοφιλέστεροί τε καὶ προύχοντες τῶν ἐκεῖ, καὶ μάλιστα τῶν εἰς ἱερέας τελούντων, εἰς ταυτό συνιόντες, εἰκόνα τε ἱερὰν ἱστῶσι τῷ Γρηγο ρίῳ, καθὰ δὴ καὶ φθάσας ειρήκειν, ἑορτήν τε λαμπρὰν καὶ πάνδημον ἄγουσι τῆς αὐτοῦ τελειώσεως τὴν ἡμέραν, καὶ νεὼν αὐτῷ οἷα δὴ καὶ Χριστοῦ λαμπρῷ μαθητῇ σπεύδουσιν ἀνεγείρειν. Ο συνόδους μεγίστας καὶ κοινάς τινας ἀναμείναντες ψήφους ὥστ᾽ ἐκεῖνον ἀνακηρύξαι, οἷς καὶ χρόνος καὶ ὄχνος καὶ μέλησις καὶ πλεῖστά τινα τῶν ἀνθρωπίνων ἔστιν

ENCOMIUM AUGT. PHILOTHEO CP. ότι προσίσταται, ἀλλὰ τῇ ἄνωθεν ψήφων τε καὶ ἀνα- τε καὶ μαλακός, καὶ οἷος οὐδέπω πρότερον. Επει κηρύξει, καὶ τῇ λαμπρᾷ καὶ ἀναμφιβόλῳ τῶν πραγ μάτων ὄψει καὶ πίστει καλῶς ἀρκεσθέντες. Μοναχός τις τῆς αὐτῆς ὁρμώμενος πόλεως, τὸν τρόπον ἐπιεικής, πολιὸς τὴν τρίχα, τὴν κλήσιν Εφραίμ, ἐν τῇ κατὰ Θεσσαλονίκην Εκκλησίᾳ πρὸ βραχέος γενόμενος, τοιάδε τινὰ δημοσίᾳ στὰς περὶ ἑαυτοῦ διηγήσατο· Εμοι, φησί, κατά τινα χρείαν ἐν Θετταλίᾳ πρὸ δύο τούτων ἐνιαυτῶν γενομένῳ, ἐν τῷ ὑποστρέφειν ἐκεῖθεν τοιοῦτό τι συμβέβηκε· σμικράς μοι τινὸς ἐμπαρείσης ἀκάνθης τῷ δεξιῷ ποδὶ κατὰ τὴν ὁδὸν, ἐφ' ἡμέρας τινὰς ἦν ἐκεῖνον ἀλγῶν· εἶτ᾽ ἐκεῖθεν, οὐκ οἶδ' ὅπως, ἡ ἐδύνη μεταπεσούσα προς τὸν εὐώνυμον, ἀφόρητος ἦν· ἀπεῖργε γὰρ πρὸς τοῖς ἄλλο, κατὰ μικρὸν καὶ τροφῆς καὶ ὕπνου. Ημερῶν δ' ἐν τούτοις παρελθουσῶν οὐκ ὀλίγων, φλεγμαίνει 18 μὲν ὁ ποῖς, καὶ ἀσκοῦ δίκην ἐξογκούται, εἶτα καὶ εἰς ἐπὰς τοῦ οἰδήματος διατρηθέντος πλείους ή τετο ταράκοντα, ὧν καὶ τὰς οὐλὰς πάρεστιν ὁρᾷν δήπουδεν τῷ λόγῳ προσμαρτυρούσας μοι, Έλκη πανταχόδεν εξέῤῥει, καθάπερ ἀπὸ πηγῆς τιμῆς τοῦ ποδός· ἐνιαυτὸς πρὸς τῷ ἡμίσει παρῄει καὶ τὰ τῆς φλεγμο· τῆς οὐκ ἐνεδίδου. Καὶ ἰατρεία μὲν ἀργὸς πρὸς τὴ πάθος πάσα, καὶ κενὰ πάντα ὁμοῦ φάρμακα· ἐγὼ δ' ἀπογινώσκων ἐμαυτοῦ διὰ ταῦτα, καὶ τὴν κατώΕυνον ἐκείνην ζωήν πολλάκις ἀπολεγόμενος. Τὸ δὲ μετὰ τοῦτο τί; 'Ακούω καὶ αὐτὸς παρά τε τῶν αὐτοχθόνων, καὶ δὴ καὶ τῶν ἐκ Θεσσαλονίκης ιόντων, τὰ τοῦ θαυμαστοῦ Γρηγορίου πλεῖστα καὶ ἐξαίσια θαύματα· πιστεύω τοῖς ἀκουσθεῖσι μάλα τρανῶς στῦλον ἐκεῖνον ἀνακηρύττω τῆς Ἐκκλησίας, καὶ δι δάσκαλον εὐσεβείας, καὶ πάσης ἁγιωσύνης καὶ ἀρετῆς καταγώγιον· καὶ πρὸς τούτοις, σημείων τε καὶ θαυμάτων θείων εργάτην, καὶ ἀποστολικῆς ἰσχύος το καὶ χάριτος ἔμπλεων· εἶτα καὶ θερμῶς ὑπὲρ αὐτὸς ἐμαυτοῦ δεηθεὶς καὶ τοῦ πάθους, καὶ κλινοπετής, καθ' ὅσον οἷός τε ἦν, ἐπευξάμενος, καὶ τὴν τοῦ πολὸς μετά θερμῶν δακρύων ὑγείαν αἰτήσας, ὡς ἂν καὶ αὐτὸς εβρωμένως ἔχων καὶ βαδίζειν ἀπταίστως δυνάμενος, εἰς Θεσσαλονίκην τε τὴν αὐτοῦ παραγένωμαι, καὶ τὸν ἱερὸν προσκυνήσας ἐκείνου τάφον, κῆρυξ ἐνταῦθα· τῶν μεγάλων γένωμαι θαυμασίων, ὧν ἐν ἡμῖν Χριστὸς διὰ τῆς αὐτοῦ προστασίας εργάζεται· ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα μετὰ πολλῆς τῆς κατανύξεως δεηθείς, ἐπεὶ καὶ νὺξ ἤδη καὶ ὕπνου καιρὸς ἦν, εἰς ὕπνον η καὶ αὐτὸς μετὰ τὴν εὐχὴν ταύτην τρέπομαι· καὶ ἰδοὺ μοναχός τις τὰ συνήθη τοῖς ἀρχιερεύσι περικείμενος σύμβολα, τὸν ἐπὶ κεφαλῆς λέγω σταυρὸν καὶ τὴν ἐπωμίδα τὴν ἱερὰν, εἰσιὼν τὸν οἰκίσκον ἐδόκει τε προσαγορεύειν ἡμᾶς, καὶ παρακαθίσας διερωταν όπως έχοι μοι. Ἐμοῦ δὲ τὸν τοῦ ποὺς ὑποδείξαντος ὄγκον καὶ τὰς πληγὰς, καὶ τὰς ἐκεῖθεν ἑξῆς προσθέν της δύνας, καὶ τὴν μακρὰν ταλαιπωρίαν ἐκείνην, ἐκεῖνος εὐθὺς ἀμφοτέραις λαβόμενος του ποδός, καὶ ώσπερ τὸ οίδημα καταστέλλων, καὶ τὸ ἕλκος συνω τῶν πρὸς τὰ ἔξω, ᾿Αλλὰ μηκέτι λυποῦ, φησίν· οὐ κάτι καὶ γὰρ ἀνιαρὸν ἔχεις οὐδοτιοῦν. Καὶ ὁ μὲν ταῦτα φιλανθρώπως εἰπών τε καὶ πράξας ἀπῄει ἐμὲ δ' εἶχεν ἄρ᾽ εὐθέως μετὰ τὴν ὅριν ξενο; ἡδύ; PATROL. GR. CLI. δὲ καὶ ἡ νὺξ περὶ ὄρθρον ἦν, καὶ τὰ τῆς ἑωθινῆς εὐ χῆς τε καὶ ψαλμῳδίας ἐτελεῖτο τοῖς μοναχοῖς, ἄπειμν δὴ καὶ αὐτὸς παρὰ τὸν νεών, βακτηρίᾳ τις στηριζό μενος· θαῦμα τοῖς ὁρῶσιν ἀθρον, καὶ οἷον οὐδ᾽ ἂν τις αὐτὸς προσεδόκησεν· ἐπεὶ δὲ καὶ πρὸς τῶν μονα χῶν ἐρωτώμενος, τὸ θαῦμα καὶ τὴν τῆς καινῆς θερα πείας ἐξεῖπον αἰτίαν, καὶ μᾶλλον ἐκπλήττεσθαι καὶ θαυμάζειν ἐκείνους ἐποίουν ἀκούοντας. Ημέραι παρῆλθον ὀκτὼ μετὰ τοῦτο, καὶ πρὸς τὴν ἀρχαίαν ὑγείαν καὶ τὴν ἕξιν ἐπανιών καθαρῶς, παρὰ τὸν θεῖον ἐκεῖνον νεὼν ἔρχομαι, ἔνθα δὴ καὶ ἡ τοῦ θαν μαστοῦ Γρηγορίου εἰκὼν ἱερῶς ἵδρυται, καὶ προστ κυνήσας καὶ προσπεσών, καὶ τὴν ὀφειλομένην ἀποδεδωκώς εὐχαριστίαν, εἰς τὸ φροντιστήριον αὖθε: καὶ τοὺς ἡμετέρους ἐπάνειμι. Ἐπεὶ δὲ καὶ τὴν εὐχὴν ἔδει καὶ τὰς συνθήκας τὰς πρὸς τὸν καινὸν ἰατρὸν ἐκπληροῦν. Ὁ μὲν καιρὸς, πρὸς ἐμαυτὸν ἔλεγον, ήδη περὶ τὰς χειμερίους τροπάς, καὶ διὰ τοῦτο καὶ προσάντης τις εἰς ὁδοιπορίαν καὶ δύσκολος, καὶ μάλιστα γέρουσι κατ' ἐμέ· διὸ τὴν μὲν εἰς Θεσσαλονίκην ἀπάγουσαν ἑατέον τό γε νῦν εἶναι, τοῦ καιροῦ μὴ διδόντος, καθάπερ ἔφην· ἔξεστι δὲ καὶ ἄλλως τὴν πρὸς τὸν μέγαν ὑπόσχεσιν διαθέσθαι, καὶ οὕτω γε τὰς συνθήκας μή παραβῆναι· συγκαλέσω καὶ γὰρ τοὺς πρεσβυτέρους τῆς ἐκκλησίας, καὶ δὴ καὶ τοὺς ὁμοταγείς μοναχούς, καὶ κοινὴν ἐκτελέσαντες ἑορτὴν τῷ μεγάλῳ, καὶ τὰ εἰκότα πανηγυρίσαντες, οὕτω καὶ Θεῷ τὸ χρέος, καὶ τῷ ἐκείνου θεράποντι τὴν ὀφειλομένην εὐχαριστίαν ἅμα καὶ τὴν τιμὴν ἀποδώ σομεν. Ὁ μὲν οὖν Ἐφραὶμ ταῦτα καὶ καθ᾿ ἑαυτὸν λογισάμενος, καὶ πρὸς τοὺς συνόντας εἰπὼν, τὰ τῆς ἑορτῆς ἔβλεπεν ἤδη, καὶ τοῖς ὑπηρέταις μάλα πλου- - σίως τε καὶ λαμπρῶς παρασκευάζειν ἐκέλευεν· ἀλλ' οὐ συνεδόκει καὶ τῷ τῆς πανηγύρεως αἰτίῳ ταυτί - οὐδ᾽ ἐν ἐκείνοις ἐβούλετο μόνοις περιγραφῆναι τὸ θαῦμα, καὶ περαιτέρω μὴ προελθεῖν, ἀλλ᾽ ὁδεῦσαι μᾶλλον καὶ κηρυχθῆναι καὶ πόρρω τὴν χάριν, ἵνα καὶ διὰ τούτων, ὥσπερ δὴ καὶ τῶν ἄλλων, Θεὸς πανταχοῦ δοξάζηται· καὶ ὁ τρόπος οἷος. Οὔπω τῆς ἡμέ ρας ἐκείνης πρὸς τέλος ιούσης, φρίκῃ τε μεγίστη καὶ πυρετῷ λαύρῳ κάτοχος ὁ μοναχὸς γίνεται ο όγκος τε τοῦ ποδὸς ἐπὶ τούτοις καὶ ὀδύναι, καθάπερ ἐξ ἄλ λης ἀρχῆ;, κατ' οὐδὲν τῶν προτέρων ἐλάττους, καὶ ὁ πάσχων αὐτίκα τοῦ τῆς πληγῆς αἰτίου συνεὶς, ἡμαρτηκέναι τε περὶ τὸν μέγαν διωμολόγει, τὰς πρὸς αὐτὸν συνθήκας ἐξ ἀπροσεξίας ψευσάμενος, καὶ πλείσταῖς ἱκετείαις τὴν συγγνώμην αὖθις ᾐτεῖτο, καὶ ταχίστην τὴν τῶν ὑπεσχημένων ἐκπλήρωσιν ἐπηγ γάλλετο· οἷς δήπου καὶ ἡ ῥῶσις ἐξαισίως επηκολούθεῖ, καὶ τὸ δεινὸν αὖθις αὐθημερόν διελύετο· καὶ βραχύ τι διαλιπών, οὕτως ἐῤῥωμένως καὶ τοῦ ποδος καὶ παντὸς ὁ Ἐφραὶμ ἔσχε τοῦ σώματος, ὡς καὶ ποτὶ τοῖς ἑαυτοῦ χρώμενος παρὰ τὴν τοῦ μεγάλου πόλιν ἐλθεῖν, τὴν ἱεράν τε προσκυνῆσαι σορὸν, καὶ τὰ ήδιστα περιπτύξασθαι, καὶ οὕτως ἐπ' ἐκκλησίας, καθὰ δὴ καὶ προὔφην, οἷον ἐνθουσιῶν, ἀνακηρύξαι τὰ τοῦ μεγάλου μέγιστα θαύματα. Τὰ δὲ περὶ τὸν ἐκ Βερροίας Τζιμισχὴν τοῦ μεγά.

δρα, τὸν ὀρθὸν τῆς εὐσεβείας ἀσπασάμενον λόγον, καὶ φίλον αὐτῆς τε καὶ Γρηγορίου τοῦ μεγάλου προστάτου ταύτης ἀντ᾽ ἐχθροῦ χρηματίσαντα κατὰ δὲ τῶν ἐναντίων ἐπλίζει, καὶ περιφανῆ τῆς Βαρλαάμ τε καὶ Ἀκινδύνου πονηρός πλάνης πολ μιον εὐθὺς ἀναδείκνυσιν· ὅθεν καὶ τῷ πυρὶ παραδοὺς τὰ κατὰ τῆς ὀρθῆς δόξης, καὶ δὴ καὶ τῶν ταύτης προμάχων πάνθ' ὁμοῦ βιβλία τε καὶ συγγράμματα, τὴν ὑγια πίστιν ἀπταίστως ὁμολογεῖ, καὶ ταύτῃ μετὰ χρόνον τῶν ἐνταῦθα λυθεὶς, πρὸς Θεὸν καλῶς συναπέρχεται. λου παραλιπόντες τῷ λόγῳ καινὰ θαύματα, πῶς οὐχὶ ούτωσὶ γεγονός, τῇ μὲν Ἐκκλησίᾳ προσάγει τὴν ἄν μετὰ τοῦ λόγου καὶ τὸ τῆς Ἐκκλησίας κοινὸν ζη· μιώσομεν; ὅσῳ καὶ πολέμιος ταύτης ἐκεῖνος ἄνωθεν ῶν, καὶ φίλος καὶ μαθητής γέγονε δι' αυτά φημε ταῦτα, καὶ καλῶς οὕτω καὶ γνησίως πρὸς αὐτὴν ἔχων, τὸ τελευταῖον πρὸς Θεὸν ἄπεισι. Λεγέσθω τοιγαροῦν ἐν ἐπιτόμῳ κἀκεῖνα, καὶ ὑπ' ὄψιν οἷον ἀγέσθω καὶ πιστοῖς ὁμοῦ καὶ ἀπίστοις, καὶ μάλιστα τούτοις. Ἐκεῖνος τοιγαροῦν τῶν εὖ γεγονότων καὶ συνετών ὤν, περὶ ἂν τοῦτο κακῶς τε καὶ ἀναξίως ώπται περὶ αὐτοῦ βουλευσάμενος· Ἀκινδύνῳ καὶ γὰρ τῷ κάπιστ' ἀπολουμένῳ πάλαι μαθητεύσας ἐν τῇ πατρίδι Βεῤῥοίᾳ, καὶ μικρὰ μέν τινα τῶν τῆς γραμματικῆς προτελείων ὑπ' αὐτοῦ διδαχθείς, τὴν δὲ τῶν αἱρέσεων πονηράν τε καὶ βορβορώδη κύλικα πᾶσαν ἐς ὕστερον παρ᾽ αὐτοῦ ἐκπιών, ἄλλος ᾿Ακίνδυνος τὴν δυσσέβειαν ἄντικρυς ἦν· πλεῖστα μὲν καὶ μέγιστα παρά τε τοῦ θαυμαστοῦ Γρηγορίου περιόντος ἔτι τῷ βίῳ κατὰ Θεσσαλονίκην, καὶ δὴ καὶ κατὰ τὴν Κωνσταντίνου, παρ' ἡμῶν τε καὶ τῶν ἐνταῦθα Πατέρων τε καὶ διδασκάλων περὶ θείας ἐνεργείας καὶ χάριτος πολλάκις ἀκηκοώς, ἀναίσθητος δ' ἐπὶ μακρὸν τῶν ἱερῶν ἐκείνων διαγεγονώς λόγων, καὶ τὴν ἔνστασιν καὶ τὴν ἔριν καὶ τὰ ψεῦδος ἐκοντὶ κατὰ τῆς ἀληθείας αἰεὶ προϊσχόμενος, ὡς καὶ γράφειν καὶ λογογραφεῖν δῆθεν κατὰ τῆς εὐσεβείας μὴ εἰδὼς, ἀποστολικῶς εἰπεῖν, καὶ αὐτὸς κατὰ τὸν οἰκεῖον μυσταγωγόν, μήτε Ο λέγει, μήτε περὶ τίνων διαβεβαιοῦται. Εμελλε δὲ ἄρα καὶ τοῦτον ἡ θεία δεξιά μεταπλάττειν ἔσχατον τοῖς μεγάλοις τουτοισὶ θαύμασι Γρηγορίου, καὶ ταῖς σωματικαῖς εὐεργεσίαις θαυμαστῶς συνθεραπεύειν καὶ τὴν ψυχήν· ἔσχε γὰρ οὕτω. Παιδίον ἄρρεν ἦν τῷ ἀνδρὶ· τούτῳ νόσος τις προσβαλοῦσα, πρὸς θάνατον ήπειγεν· ἔκειτο τοιγαροῦν, παρὰ πάντων ἀπαγορευθείσης αὐτῷ τῆς ζωῆς, πνέον ἤδη τὰ λοίσθια. Ο μέντοι πατὴρ ὑπὸ τῆς λύτης ὥσπερ καταπτοηθείς, ὑπεχώρει μὲν, καὶ αὐτὴν πως τὴν τοῦ παιδὸς ἀποτρεπόμενος θέαν, καὶ τὸ προσορᾷν αὐτὸν τῆς ψυχῆς χωριζόμενον· καθ' έαυ τὸν δὲ καθεσθεὶς αὐτοῦ που, καὶ τοῖς μὲν γόνασι τὴν ἑαυτοῦ δεξιάν, τῇ δεξιᾷ δ' αὖθις τὴν κεφαλὴν ἐπιθεὶς, ὁποῖα δὴ τὰ τῶν πενθούντων ἤθη καὶ σχήματα, νῦν ἔλεγεν ὑποψιθυρίζων καθ᾿ ἑαυτὸν, Εἰ θαυμάτων ἦν ἀληθῶς ἐργάτης, ὡς φασιν, ὁ Γρηγόριος, καὶ τὰ ο τοιαῦτα πορίζειν δυνάμενος, ἔδειξεν ἂν τοῦτο καὶ ἐφ' ἡμῖν, τοῦ θανάτου τε καὶ τῆς νόσου διασώσας τὸν υἱὸν κινδυνεύοντα. Ταῦτα σὺν σφοδρᾷ τινι λογιζομένῳ τῇ λύπῃ, καὶ πειράζοντι μᾶλλον ἢ δεομένῳ, καὶ ὕπνος τις ὑπὸ πολλῆς τῆς ἀδημονίας εὐθὺς ἐπιγίνεται· καὶ ὁ ὕπνος τὸν θεῖον αὐτῷ παρεδείκνυ Γρηγόριον, ὦ τοῦ καινοῦ θαύματος 1 τὴν ἱεράν τε στολὴν περιβεβλημένον, καὶ φιλανθρώπως πυρὸς τὸν μηδ' ευξάμενον, μηδὲ πιστεύσαντα τέως ούτωσι λέγοντα Ηκομεν, ὡς ὁρᾷς, ἐπειδή γε αὐτὸς ἡμᾶς κέκληκας· ὁ δ᾽ εὐθέως τὸν βραχὺν ἐκεῖνον ἐκτιναξάμενος ύπνον, καὶ παρὰ τὸ κινδυνεύον ἤδη παιδίον γενόμενος, οὐ τοῦ προσδοκηθέντος θανάτου μόνον, ἀλλὰ καὶ τῆς βαρείας ἐκείνης νόσου τῇ τοῦ ἐπιστάντος θείᾳ δυνάμαι παραδόξως εύρεν ἀνώτερον. Τοῦτο παραδόξως Χρόνος οὐ συχνός τις παρῄει μετὰ τὴν τελευτὴν τοῦ ἀνδρὸς, καὶ νόσῳ βαρείς τὸ προῤῥηθὲν παιδίον αὖθις κάτοχον γεγονός, έκειτο προσδοκῶν καὶ πάλιν ὁμοίως τὸν θάνατον· καὶ ἐπεὶ πᾶσα μὲν περιήρητο ἀνθρωπεία ἐλπὶς, βοήθεια δ᾽ ἦν οὐδαμοῦ, πρὸς τὸν συνήθη καὶ πάλιν ἰατρὸν ἡ μήτηρ δι' εὐχῆς καταφεύγει, καὶ τὴν ἐκεῖθεν ἐξαιτεῖ περιπαθῶς θείαν βοήθειαν· καὶ ἐς αὐτίκα παρῆν, οὐδὲν ἀναδύς, οὐδ᾽ ἀναβαλόμενος· καὶ ὑπνούσῃ τῇ γυναικὶ παραστάς, Θάρρει, φησί, γύναι· οὐ γὰρ ἀποθανεῖται σου τὸ παιδίον. Καὶ ὁ λόγος ἦν ἔργον εὐθύς· καὶ μετὰ τοῦ προσδοκηθέντος θανάτου καὶ ἡ νόσος εὐθέως ἀπῆν, καὶ πρὸς ὑγείαν ὁ νοσῶν ἐπανήρχετο. Προσκείσθω καὶ τρίτον ἐφεξῆς τοῦ μεγάλου θαῦμα κατὰ τὸν οἶκον τούτου δὴ τοῦ Τζιμισκή γεγονός, ίν' ἔχοιμεν ἔτι κρεῖττον εἰδέναι, πῶς ὁ τοῦ Χριστοῦ μιμητὴς καὶ φίλους ἤδη γεγονότας τοὺς πρὶν πολεμίους πλουσίως ἄγαν ἀμείβεται, Νόσος ἐπιγίγνεται G τῇ ἀδελφῇ τῆς αὐτοῦ γυναικὸς, καὶ ἡ νόσος φοβερῶς ἠπείλει τὸν θάνατον· τῶν γοῦν ἀνθρωπίνων ἀπε γνοῦσα πάντων ἡ ἀδελφὴ, ἐπὶ τὴν θείαν μόνην δεῖν Εγνω καταφεύγειν βοήθειαν· καὶ δὴ νυκτῶν ἀωρί τῆς οἰκίας ὡς ἔτυχεν ἐξιοῦσα μόνη, τῷ τῆς ἀδελ φῆς δηλαδή φίλτρῳ καὶ τῷ περιόντι τοῦ πάθους, ὥσπερ μεθύουσα, μέσην την μεγίστην πόλιν διῄει, ὡς καὶ τοῖς ἐντυγχάνουσι καθ᾽ ὁδὸν, μαινομένης τι νὸς καὶ ἐξεστηκυίας δόξαν παρέχειν· ἡ δ᾽ ἀπῄει παρὰ τὸ σεπτὸν ἐκεῖνο τῶν μοναστῶν φροντιστήριον· ὁ Χώραν προσαγορεύουσιν ἄνωθεν, εἴτε τὴν τῶν ζώντων Χώραν, δηλαδὴ τὸν Χριστὸν, εἴτε τὴν τοῦ ἀχωρήτου Χώραν αὐτοῦ τούτου, φημί, τὴν Παρθένον ἅμα καὶ Θεομήτορα· καὶ πλεῖστα τοῦ Χριστοῦ δεξ θεῖσα, καὶ σὺν δάκρυσι πολλοῖς ὑπερευξαμένη τῆς ἀδελφῆς, εἰς τὸν οἶκον ὑποστρέφει καὶ αὖθις. Ἐπει δ' ὁ θάνατος κατά μικρόν προσελαύνων ἀναμφιβόλως ἐπῄει τῇ γυναικὶ, τὸν Γρηγόριον ἡ ἀδελφὴ καὶ πάν λιν ἐκάλει, καὶ τὴν σὺν αὐτῷ τε καὶ δι' αὐτοῦ τὴν μεγάλην τοῦ Χριστοῦ δύναμιν. Ο δ' αὐτίκα παρῆν ἐπόμενος τῷ Χριστῷ, τῇ γυναικὶ παραστὰς εἰς ὕπνον ἤδη τραπείσης "Ηκομέν σοι, φησὶν, ὡς ὁρᾷς, ἐπειδή γε καὶ ἡμᾶς ἐκάλεσας φθάσασα· πλὴν ὅσο κἀκεῖνο, φησὶν, εἰδυΐα, ὡς οὐ τεθνήξεται τό γε νῦν ἔχον ἡ σὴ ἀδελφή. Τῆς δὲ γυναικὸς πυθομένης, Τίς δ' εφ' ἐστὶν οὗτος, ᾧπερ δὴ καὶ ἀκολουθεῖς αὐτός; Ο κοινός ἐστι τῶν ἁπάντων Δεσπότης Χριστὸς, ὁ ἱερὸς ὅπου φθάσας ἔφη Γρηγόριος, ὁ τὸ φροντιστήριον ἐκεῖνο τῆς Χώρας. οἰκῶν. Ταῦτα καθ᾽ ὕπνους ή γυνή μυητ

$53 θεῖσα, διανίσταται μὲν θαύματος πλήρη, πράγματα τοῦ γε αὐτοῦ μὴ παρόντος. Ταῦτ' ἐκεῖνος μαθών Ιρδ' ἑξῆς τοὺς μυστικοὺς ἐκείνους καὶ θείους ἰδοῦσα λόγους, Χριστόν τε σὺν τῇ ἀδελφή μεγαλύνει, καὶ τὸν ἐκείνου μέγαν ἀνακηρύττει θεράποντα. θαἙνὸς ἔει τὸν κατὰ τὸν μέγαν τουτονὶ θαυμάτων μνησθεὶς, καὶ οιονεί τινα χρυσῆν ἐπιθεὶς κορωνίδα τοῦτο τοῖς φθάσασι, καταπαύσω τὸν λόγον, τῶν πλείστων παραχωρήσας τοῖς ἡμετέροις τούτοις του φοῖς, θαυμαστῶς ἄνωθεν ἐξηγουμένοις τε καὶ λογογραφοῦσι ταυτί, καὶ πρὸ τῶν ἄλλων μάλιστα τἀδελφῶν, περιουσία λόγου τε καὶ σοφίας ὑψηλῶς ἐκεῖνα συγ γραφομένῳ, παρ' οὗ καὶ ἡμεῖς τὰ προῤῥηθέντα δε δεγμένοι, καθ' ὅσον οἷόν τε, τῷ λόγῳ συνήψαμεν, ὡς ἂν μὴ παραλυπεῖν τινας δόξαιμεν, ἀτελῆ πω; τοῦςον καταλιμπάνοντες. Εχει δὲ οὕτω· Τῶν κατὰ τὴν θαυμαστὴν λαύραν ᾿Αθανασίου τοῦ πάνυ τις μοναστῶν, ἧς δὴ καὶ προλαβόντες ήδη πολλάκις ἐμνήσθημεν, ἀνὴρ τῶν τὸν πάντη μοναδικόν τε καὶ ἡσύχιον ἑλομένων βίον, καὶ πλὴν ἑνός τινος ἢ δυοῖν τοῖς πᾶσι σχεδὸν τὸ παράπαν ἀθέατός τε καὶ ἀνομίλητο;, πολύς τις ἦν νύκτωρ καὶ μεθ᾿ ἡμέραν δεόμενος τοῦ Θεοῦ ἀποκαλυφθῆναι οἱ τὰ κατὰ τὸν θεῖον Γρηγόριον οία τε λήξις έχει δηλαδὴ τοῦτον, καὶ τίσι τῶν κατ' αὐτὸν εὐηρεστηκότων Θεῷ νῦν ἐκεῖ σύνε εστι. Ταῦτ᾽ ἐπὶ πολὺ δεομένῳ, τοιάδε τις όψις ἐφίσταται μια τῶν νυχτών. Εδόκει τῇ μεγάλῃ τοῦ Κωνσταντίνου πόλει παρών έστηκέναι μὲν ἔνδον τοῦ θαυμαστοῦ τῆς μεγάλης τοῦ Θεοῦ Σοφίας νεώ, καὶ ταῦτα μηδ' ἐπιδημήσας ἐκεῖ τὸ παράπαν, μηδ' όφθαλμοῖς ἐκεῖνον ποτὲ θεασάμενος· σύνοδον δ' ἱερῶν Πατέρων μέσον προκαθημένην ὁρῶν τοῦ νεώ, νάσιος ἦταν ὁ μέγας Βασίλειος τε ὁμοῦ καὶ Γρηγό ριος, καὶ Ἰωάννης ὁ τὴν γλώτταν χρυσοῦς, ο Νύσσης τε Γρηγόριος αὖθις, καὶ Κύριλλος ὁ σοφὸς, καὶ σὺν τούτοις καὶ μετὰ τούτους ἡ λοιπὴ τῶν θεολόγων ἁγίων πληθύς. Τούτοις τοιγαροῦν διαλεγομένοις ὁ βλέπων προσέχειν σπεύδων τὸν νοῦν, τῶν μὲν προκειμένων ἐκείνους λόγων τε καὶ τῆς ὑποθέσεως μα θεῖν ἔσχε τι πλέον οὐδένα ἐπεὶ δὲ καὶ πρὸς τέλος ἐδόκουν εἶναι τῶν λόγων, καὶ συμπεραίνειν τούτοις ἦν ἀναγκαῖον, ὡς ἔθος, ἀποφάσει τινί, τότε δὴ καὶ ὁ μοναχὸς κοινῇ τῶν προκαθημένων ἐκείνων πάντων λεγόντων ἤκουεν, ἀδύνατον εἶναι τὸ κῦρος παρ' ἡμῶν ἐπενεχθῆναι, καὶ τοῖς δεδεγμένοις τοὺς παρόντας ἐπιψηφίσασθαι, ἦν μὴ καὶ Γρηγόριος ὁ Θεσσαλονίκης δηλαδὴ πρόεδρο; τῇ συνόδῳ καὶ τῇ ψήφῳ παρῇ. Καὶ δὴ τῶν τις ὑπηρετῶν εὐθὺς ἀποστέλλεται πρὸς τὴν ἱερὰν ἐκεῖνον μετακαλέσασθαι σύνοδον· & δ ἀπιὼν πρὸς ἐκεῖνον, υποστρέφει μετὰ μικρὸν, ἀδύ νατον εἰρηκὼς εἶναι προσιέναι τινὰ νῶν τούτῳ καὶ διαλέγεσθαι, παρ' αὐτὸν ἑστῶτι τὸν βασιλικὴν θρόνον, καὶ μόνον μόνῳ προσλαλοῦνται τῷ βασιλεῖ. Οι δι ἀπιέναι καὶ πάλιν ὡσαύτως ἐκέλευον, προσμένειν το τὰ τῆς βασιλικῆς ὁμιλίας πέρας, καὶ οὕτως ἐντυ· χόντα τῷ Γρηγορίῳ τὰ παρ' αὐτῶν ἐξειπεῖν. Απεισι καὶ αὖθις ἐκεῖνος, καὶ παραμείνας κατὰ τὰ προστα χθέντα, καὶ καιροῦ λαβόμενος τοῦ προσήκοντος, πάντ' ἐκεῖνα τῷ Γρηγορίῳ μηνύει, καὶ ὡς 'Αδύνα την επικυρωθῆναι τῇ συνόδῳ τα δεδογμένα, φησί, η χεται πρὸς τὴν σύνοδον· οἱ δὲ προσιόντα τοῦτον ἰδόντες, καὶ ὑπανίστανται πάντες, καὶ φιλοφρόνως πῶς ἂν εἴποις ὑποδεξάμενοι, μέσον αὑτῶν τῇ κορυ φαίᾳ καὶ ἐμοτίμῳ καὶ σεπτῇ τῶν θεολόγων τριάδε φέροντες συγκαθίζουσι, καὶ οὕτω την μελετωμένην ἐκείνην ψῆφον καὶ τὸ κῦρος τοῖς δεδογμένοι; ἐπάγουσιν, ἢ τὰ προψηφισθέντα τε καὶ προχυρωθέντα μᾶλλον τοῖς αὐτῶν τε κἀκείνου λόγοις, εἰς δόξαν απ τοῦ τε καὶ τῆς Χριστοῦ κοινῆς Ἐκκλησίας, δι' ἑαυτῶν καὶ νῦν ἐκφαίνουσι κάλλιστα· λόγοι καὶ γὰρ πάντων ὁμοῦ τῶν θεολόγων πρὸς τὸν Γρηγόριον ἦσαν ἐκεῖνα μεθ᾽ ἱερᾶς τίνος εὐχαριστίας καὶ εὐσ φροσύνης ἀποῤῥήτου καὶ τέρψεως, ὅτι τὰ κατὰ δια φόρους αἰτίας καὶ χρόνους ὑπ' ἐκείνων δηλαδή θεολογηθέντα, πάντ᾽ εἰς ἐν αὐτὸς συνειλοχὼς νῦν ἐπ' ἐσχάτων θείᾳ δυνάμει καὶ χάριτι, καὶ συνήψε καλῶς, καὶ ἐπεξειργάσατο, καὶ τὸ κράτος αὐτοῖς δι᾿ ἑαυτοῦ δεδωκώς θείῳ Πνεύματι, τάς τε καινὰς αἱρέσεις έξαισίως τούτοι; ετρέψατο, καὶ τοὺς ἑαυτοῦ λόγους οιονεί τι συμπέρασμα καὶ ἀνάπτυξιν ἱερὰν τῶν ἱερῶν ἐκείνων λόγων εἰργάσατο. Ταῦτα, φησί, καὶ πάντες ὁμοῦ καὶ ἀνὰ μέρος τῶν θεολόγων έκαστος μετὰ πλείστης ὅσης τῆς θυμηδίας δόξαντες ἐφ' ἱκανὸν εἰπεῖν πρὸς Γρηγόριον, ἐξανέστησάν τε σὺν αὐτῷ τῆς καθέδρας, καὶ τὸν ἱερὸν ἐκεῖνον διέλυσαν σύλλογον. Τοιαῦτα καὶ τὰ μετὰ τὴν πρὸς Θεὸν ἐκδημίαν καὶ μακαρίαν ὄντως ἐκείνην λῆξιν μεγάλα καὶ ὑπερ φυᾷ τοῦ μεγάλου καὶ θαυμαστοῦ Γρηγορίου τῷ ὄντι θαύματα. Αξια μὲν αὐτοῦ καὶ τῆς μεγάλης καὶ ἀγγελικῆς πολιτείας ἐκείνης, καὶ τῶν θαυμα στῶν ὑπὲρ εὐσεβείας ἀγώνων τε καὶ ἱδρώτων, καὶ δὴ καὶ τῶν συχνῶν διωγμῶν, καὶ τῆς καλλίστης ὁμολογίας ὀλίγα· δ' ἐκ πολλῶν τῶν τε ὄντων, τῶν τ' ἐσομένων, πρό τε ὄντων, καὶ ὅσα τὸ πᾶν ἀπὸ μέσ ρους δείξαι· οὐ μᾶλλον οἶμαι δι' ἐκεῖνα θαυμαστώς οὕτω καὶ πυκνῶς ὑπὸ τῆς θείας ὑπερφυῶς ἐνεργού μενα χάριτος, ἢ τοῦ τῆς εὐσεβείας. υγιούς είνεκα λό γου, πολεμηθέντος μὲν ὑπὸ τῶν κακίστων τουτων καὶ πολυκεφάλων αἱρέσεων, καὶ νῦν κακῶς είπερ ποτέ, στηριχθέντος δ' ὑπ' ἐκείνου καὶ ἀνακηρυχθέν τοῦ πολλάκις τοῖς ἐγγύς τε καὶ πόρρω, κατὰ θάλατ τάν τε καὶ ἤπειρον τῇ δυνάμει τοῦ ἐνοικοῦντος αὐτῷ θείου Πνεύματος, ὡς καὶ τούτου τὴν φθόγγον εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἀποστολικῶς ἐξελθεῖν καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης τὰ ῥήματα· εἰ καὶ ἡ ἐκείν νων παραφυά; αὕτη, καὶ τοῦ τῆς πλάνης πονηροῦ συστήματος οἱ οὐραγοὶ καὶ ἀκόλουθοι, τῇ παλαι πλάνῃ καὶ τῇ νυκτομαχία παραμένοντες ἔτι, και, ὡσεὶ τυφλός, ψηλαφῶντες τοίχων κατὰ τὸν μακάριον εἰπεῖν Ἡσαΐεν, οὐδὲ πρὸς τὸ μέγα τῶν θαυμάτων τούτων, φῶς, καὶ τὸν τῆς ἀληθείας ήλιον δύνανται διαβλέψαι· πρὸς οὓς, οἶμαι, καὶ τὸ Δεσποτικὸν ἐκεῖνο μικρὸν ὑφελών, δικαίως νῦν ἄν τις είποι· «Εάν ση μεῖα καὶ τέρατα ἴδητε, οὐ μὴ πιστεύσητε, τοσοῦτον καὶ τὴν Ἰουδαίων ἀπιστίαν σπεύδουσι παρελαύνειν οἱ καινοὶ τῆς εὐσεβείας πολέμιοι· τοῖς μὲν γὰρ ὁ Χριστὸς τότε τὸ σημείων δίχα μὴ δύνασθαι τῷ λόγῳ