πιστεύειν εἰς ἔγκλημα προσφερεν, ο Ἐὰν μὴ σημεία ὁ τῆς κοινῆς Χριστοῦ Ἐκκλησίας καὶ προστάτης καὶ φύλαξ καὶ ῥύστης καὶ σωτήρ μετὰ τὸν πρῶτον καὶ μόνον Σωτῆρα· καλῶ δέ σε καὶ στόμα καὶ γλῶτα ταν καὶ ψυχὴν ταύτης καὶ νοῦν οὐ κατὰ τὸν παρ' Ἕλλησιν ἐπικληθέντα νοῦν, φημί, τον φιλόσοφον ἐκεῖνον ᾿Αναξαγόραν, ἀλλὰ νοῦν ἱερώτατόν τε καὶ υψηλότατον καὶ θεοειδῆ καὶ ἄντικρυς θεῖον καὶ κε φαλὴν μετὰ τὴν ὑπερφυά καὶ κοινὴν κεφαλὴν τῶν πάντων Χριστὸν, καὶ λόγων παντοδαπῶν ἐστίαν, καὶ θαυμαστῶν χαρίτων φοράν, καὶ ἄκρον ἀρετῆς παιδευτήν, γνώμονά τε θεολογίας καὶ κανόνα δογ μάτων, καὶ φιλοτιμίαν ἐξαίρετον Θεοῦ πρὸς ἀνθρώ πους, καὶ κοινόν τινα κόσμον τῆς ἀνθρωπείας φύσ σεως, καὶ πᾶν εἴ τι θεῖον καὶ ὑψηλὸν καὶ σεβάσμιον σὺ τοιγαροῦν καὶ μεταστὰς πρὸς Χριστόν, ἐποπτεύεις καὶ τέρατα ίδητε, λέγων, οὐ μὴ πιστεύσητε, οἱ δὲ, καὶ σημεῖα καὶ δυνάμεις και χαρίσματα ιαμάτων διὰ τοῦ μεγάλου τούτου νῦν τὸν Χριστὸν θαυμαστῶς ἐνεργοῦντα βλέποντες, οὐ πιστεύουσι· τετύφλωκε γὰρ αὐτῶν, φησί, τοὺς ὀφθαλμοὺς, καὶ πεπώρωκεν αὐτῶν τὴν καρδίαν, καὶ ὀφθαλμοὺς ἔχοντες ὄντως οὐ βλέπουσι, καὶ ὦτα ἔχοντες οὐκ ἀκούουσιν. ᾿Αλλὰ τὰ μὲν πρὸς ἐκείνους τό γε νῦν εἶναι τέως ἀναδε βλήσθω· ἱκανῶς καὶ γὰρ αὐτοῖ; ἤδη καὶ λόγοις καὶ γράμμασι περὶ τῶν αὐτῶν διειλέγμεθα· ίσως ποτέ καὶ αὐτοὶ ταῖς μεγάλαις ταύταις καὶ συνεχέσι δυνάμεσι καὶ τοῖς ἔργοις, εἰ καὶ μὴ τοῖς λόγοις τέως πιο στεύουσιν. Εἰ δ' οὖν, ἀλλ' ὅταν ἴδωσι τὸν μέγαν του τονὶ σὺν ἀγγέλοις τε καὶ ἰσοθέοις ἀνδράσι, Χριστῷ συνανιστάμενον καὶ συνδοξαζόμενον, ἐν νεφέλαις τε μὲν καὶ νῦν τὴν σαυτοῦ ποίμνην, καὶ τὸ κοινὸν τῆς σὺν ἐκείνοις μετάρσιον ἐκ γῆς ἁρπαζόμενον εἰς ἀέρα, κατὰ τὴν μακάριον εἰπεῖν Παῦλον, πρὸς τὴν τοῦ Κυρίου ἀπάντησιν, ὡς ἥλιόν τε σὺν ἐκείνοις τῇ τοῦ τῆς δικαιοσύνης ηλίου κοινωνίᾳ τε καὶ θεώσει κατὰ τὸν αὐτοῦ, φημί, τοῦ μεγάλου ηλίου λόγον, ὑπερ φυῶς λάμπονται· ε τότε καὶ γὰρ, φησίν, οἱ δίκαιοι λάμψουσιν ὡς ὁ ἥλιος ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Πατρὸς αὐτῶν· καὶ οὕτω πάντοτε σὺν Κυρίῳ ἐσόμενον· είγε καὶ τοῦτο δοίημεν τέως, τὸ θεατὰς ἐκεῖ καὶ αὐτούς, φημί, τῶν θείων τε καὶ ὑπερφυῶν ἔσεσθαι. Εσον ται δ', οἶμαι, πάντως, ὅσον ἐπιγνῶναι γοῦν, οἷς νῦν πιστεύειν οὐ βούλονται· ἐπεὶ καὶ τῆς θείας Γραφής περί γε τῶν Χριστὸν σταυρωσάντων ἐναργῶς ἀκούω λεγούσης, ο Οψονται εἰς ὃν ἐξεκέντησαν.» Σὺ δ', ὦ τρισολβία καὶ σεπτὴ τῷ ὄντι καὶ περιπόθητε κεφαλὴ, τὸ τῆς ἡσυχίας κράτος, ἡ δόξα τῶν μοναζόντων, τὸ κοινὸν τῶν θεολόγων καὶ Πατέρων καὶ διδασκάλων καλλώπισμα, τῶν ἀποστόλων ὁ συναγωνιστής· ὁ τῶν ὁμολογητῶν καὶ μαρτύρων ἀναίμακτος ζηλωτὴς καὶ στεφανίτης καὶ λόγοις καὶ πράγμασι, καὶ τῆς εὐσεβείας ἀθλητὴς καὶ στρατηγὸς καὶ ὑπέρα, μαχος· ὁ τῶν θείων δογμάτων ὑψηλὸς ἐξηγητὴς καὶ διδάσκαλος· ὁ τῆς ἀθέου καὶ πολυθέου ταυτησὶ τῶν παντοδαπῶν αἱρέσεων πλάνης ἀναιρέτης οξύτατος· Εκκλησίας τρανότερον ἄνωθεν, καὶ νόσους παντο δαπὰς θεραπεύων, καὶ λόγοις τοῖς σοῖς καταρτίζων, καὶ τὰς αἱρέσεις ἐλαύνων, καὶ παντοδαπών παθῶν ἐξαιρούμενος· οὐδὲ γὰρ ἐπιλήσῃ ποτὲ τῆς ἱερᾶς ἐπιστήμης ἐκείνης καὶ τῶν μεγίστων ὑπὲρ ἡμῶν ἀγώνων καὶ τῶν ἱδρώτων, οἷς μεθ᾿ ἡμῶν ὑπαρχού σμίως συντραφεὶς καὶ συναυξηθεὶς, ὑπερφυώς τελειω θεὶς συνδεδόξασαι. Δέχοιο δὲ καὶ τὸν ἡμέτερον εὐ μενῶς τουτονὶ λόγον, τῷ περιόντι τοῦ πρὸς σὲ πόθου τυραννηθέντα, καὶ τοῖς ὑπὲρ δύναμιν ἐγχειρήσαντα. Δέξῃ δὲ πάντως, εξ οἶδα, τήν τε φιλίαν ὁμοῦ καὶ τὸ κατὰ δύναμιν ἐπαινῶν, καὶ ὡς οὐκ ἀκαίρως τέως νῦν, οὐδὲ περιττῶς πως πρὸς τὸ λέγειν τε καὶ γρά φειν, εἰ καί ποτε ἴσως ὡς αὐτὸς εἶπες ἂν ἄλλοτε κεκινήμεθα· καὶ λύσας τὴν τῶν παντοδαπών του τωνὶ παθῶν τε καὶ πειρασμῶν καταιγίδα, κορυφου μένην ἐφ' οὕτω μακρὸν, καὶ δεινὴν ὁσημέραι τὴν τρικυμίαν τε καὶ τὴν ζάλην ἐγείρουσαν, ἢ τῶν παι ρόντων ἡμᾶς τέως, μετὰ χρηστῶν τῶν ἐκεῖθεν ἐλπίδων, καὶ τῆς προσδοκωμένης μακαρίας βαστώ νης καὶ τῆς ἀνέσεως ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν· ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος σὺν τῷ ἀνάρχη Πατρὶ καὶ τῷ ζωοποιῷ Πνεύματι νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΤΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΤΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ ΚΥΡΟΥ ΝΕΙΛΟΥ ΕΙΣ ΤΟΝ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΕΡΑ ΗΜΩΝ ΓΡΗΓΟΡΙΟΝ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΟΝ ΠΑΛΑΜΑΝ σπουδῆς, καὶ οὕτω θαυμασίων ἀνδρῶν, ὡς μὴ τ θείᾳ μόνον, ἀλλὰ καὶ τῇ θύραθεν σοφίᾳ πολλῷ τῷ Οὐδὲν οὕτως ἐπαχθες καὶ πολλῆς καὶ ἀμυθήτου μὴ παρέργως, ἀλλὰ μεθ᾽ ὅσης ἀφ' ἑτέρων εἰρημένα γέμον τῆς δυσκολίας, ὡς τὸ περὶ μεγάλων τινῶν καὶ θαυμασίων λόγον ποιεῖσθαι, εἰ εύχοι πρότερον Ex cadem editione Hierosolymitans anni 1837.

ENCOMIUM AUCT. NILO CP. μέτρῳ τῶν κατ' αὐτοὺς ἁπάντων διαφερόντων· οὐ σάντων λόγον ποιοῖτο, καὶ τούτων τὴν ἀξίαν ὡς οἷόν τ' ἐπὶ μέγα αἴρειν πειρῷτο, τοῦτον δ' εἰ καὶ μὴ λίαν ἔντεχνον μηδὲ περιηνθισμένον, ὥσπερ ἐν τρίμ μασι ταῖς ἀπὸ τῆς τέχνης περιεργίαις, ἀλλ᾽ ἀτεχνῶς ἀπέριττον καὶ πάσης φιλοτιμίας ἀπηλλαγμένον προάγοι τὸν λόγον, τῆς προθυμίας ἕνεκα καὶ ἐπει· νοῦσι καὶ στεφανοῦσιν, ὡς τοῦ καλοῦ μόνον ἀλλ᾽ οὐ φιλοτιμίας ἕνεκα τὸν πόνον ἀνῃρημένον· ἀλλ᾿ ὥσθ' ὅτι μηδὲ τοῖς ἐντυγχάνουσιν ἀκερδής, σφόδρα μὲν οὖν καὶ λυσιτελὴς, καὶ τὴν ὄνησιν ἐν τοῖς καίριω τέτοις μάλιστα προσαρμόζων ερεθίζειν γὰρ ὡς τὰ πολλὰ τῶν θαυμαζομένων έκαστον, καὶ πρὸς μίμη σιν εφέλκεσθαι τῶν ἀκουόντων είωθε τας ψυχάς, καὶ πρὸς ἐπίδοσιν ὥσπερ ἐκ φυσικῆς ἀνάγκης προκαλεῖσθαί τινος. Δι' & δὴ μάλιστα τοῖς περὶ τοῦ μεγάλου Γρηγορίου καὶ αὐτὸς ἐμαυτὸν λόγοις και θήκα, οὐ τῷ σφόδρα ἐμαυτῷ θαῤῥεῖν, ὡς ἄξιόν τι τῆς ἐκείνου μεγαλονοίας καὶ τῆς περιφανεία; τοῦ βίου καὶ λόγου φθέγξασθαι δυνησομένῳ, ἀλλ᾽ ἔτι καὶ ἀμφοτέρωθεν ἔπεισιν, οὐκ ἀγενεῖς τινας, οὐδὲ μικρὰς ἡμῖν, ἀλλὰ καὶ λίαν φιλοτίμους τῶν πόνων τὰς ἀντιδόσεις απολήψεσθαι θαῤῥεῖν, ἢ τὰ γε τερα ἐκ θατέρου· ἡ γὰρ κἀκείνῳ χαριούμεθα καὶ ἡμῖν, καίριόν τι φθεγξάμενοι καὶ τοῦ ἡμετέρου φίλο τρου καὶ τῆς περὶ ἐκεῖνον ἀξιόχρεων σπουδῆς, ἢ τὰ γε δεύτερα παρ' ἐκείνῳ οὐχ ἡ τυχοῦσα πάντως κείσεται ἡμῖν ἐλπὶς, εὖ εἰδόσιν, ὡς οὐ πρὸς τὴν ἀξίαν ἀποβλέψει τῶν εἰρημένων, ἀλλά γε τῇ προθυμία καὶ τῷ περὶ ἐκείνῳ φίλτρῳ τὴν ἀντίδοσιν ἀντιμε – τρήσει. μόνον γὰρ τότε φυλάξασθαι τὰ πρότερον εἰρημένα, τὸ θ' ἕτερα τῇ τοῦ εὐφημουμένου δόξη κατάλληλα ἐξευρεῖν, διπλῆν· αὐτῷ παρασκευάζει τὴν ἀγωνίαν, ἀλλ' ὅτι καὶ τὴν οἰκείαν περὶ λόγους δυναμίν τε καὶ δόξαν πολλῷ τῶν προειρηκότων ἀποδέουσαν συνο μῶν, οὐ σφόδρα προθύμως, οὐδ' ἐνακμάζουσαν ἔχων περὶ τοῦ λόγου τὴν ἐργασίαν τὴν ἔφεσιν, προσβάλλες τοῖς προκειμένοις, ἀπομαραινομένης οἷον αὐτῷ τῆς ὁρμῆς τὸ σφόδρα σαφῶς εἰδέναι, ὡς οὐδὲν ἔσται πλέον αὐτῷ λίαν προθυμηθέντι, ἀλλ᾽ ἀνάγκη πάσα τῶν φθασάντων ἐλθεῖν κατόπιν, καὶ τὴν ἧτταν προφανῶς ἐνεγκεῖν. Οὐ μὴν ἀλλ᾽ αὐτό γε τοῦτό ἐστι καὶ τὸ μάλιστά μοι τὸν λόγον πεποιηκός, ὅτι μὴ περὶ μεγάλης μόνον, ἀλλά γε καὶ πρὸς μεγάλους η ἡμῖν ἡ ἅμιλλα, οὐ τὸ πρὸς ἀμφοτέρων τὴν εὐδοξίαν " δύνασθαι λογίζεσθαι τῶν λόγων ἀντικαθίστασθαι τῇ δυνάμει, ἀλλ' ὅτι παραίτησις ἡμῖν ἡ ἐκείνων δόξα πρὸς τὴν ἥτταν οὐ φαύλη παρ' εὐγνώμοσιν Εσται κριταῖς, οἱ τὸ πρὸς ἀξίαν περὶ τῶν θαυμα σίων, ἀλλὰ τὸ μικρὰ περὶ τοιούτων εἰπεῖν, κρίνουσι τῶν ἐπαινουμένων, ὅτι μὴ τῇ φύσει τοιαῦτα, τῇ τοῦ μείζονο; δὲ παραθέσει σμικρὰ δοκεῖ, ὥσθ' ἡμῖν τοὐναντίον ἢ τοῖς μικρολόγοις συμβαίνειν· ἐκείνους μὲν, καν μεγάλα τινὰ περὶ μικρῶν λέγωσι, τὴν μέμψιν μὴ διαφεύγειν· ἡμᾶς δὲ, κἂν περὶ τῶν υπερεχόντων σύμμετρα φαινοίμεθα λέγοντες, πάρ τῆς ἀπολελύσθαι γραφῆς· οὐ ταύτῃ δὲ μόνον, ὅπερ ἔφημεν, περίεστιν ἡμῖν παραίτησις πρὸς τὴν ἧτταν, ἀλλ' ότι μηδ' αυθαδείᾳ τινὶ καὶ λογισμῶν ἀκρισία τουτονὶ τῶν λόγων ὑπήλθομεν τὸν ἀγῶνα, ἀλλ' αὐτ τοῖς ἐκείνοις τοῖς φθάσασι πεπεισμένοι, ἢ τό γε ἀληθέστερον εἰπεῖν, καὶ προστεταγμένοι, ἐπειδὴ τοιαύτης έτυχον παρὰ Θεοῦ τῆς τιμῆς, τῆς μεγάλης τῶν πιστῶν Ἐκκλησίας, ταὐτὸν δ᾽ εἰπεῖν καὶ πάσης τῆς οἰκουμένης τῇ ἐνοικούσῃ χάριτι τοῦ Πνεύματος ἐξηγεῖσθαι, καὶ βραβευτὰς εἶναι τοῖς ὑπὸ χεῖρα ἱερῶν καὶ πνευματικῶν ἀγώνων καὶ παλαισμάτων. Τὸ μὲν οὖν ἔθνει τινὶ τῶν εὐδοκιμηκότων μεγάλα, ἢ καὶ πόλει πολλὰς ἐχούσῃ τῶν ἐγκωμίων τὰς ἀφορο μᾶς, καὶ μηδένα τόπον τοῖς βουλομένοις εὐφημεῖν ἀργὸν παρηκυίς, τὴν ἀπὸ τῶν ἔργων δόξαν τοῖς λόγοις συναύξειν, καὶ λαμπροτέραν ἀπεργάζεσθαι πειράσθαι τοῖς ἐγκωμίοις, ὥσπερ οἱ τοῖς φύσει καλοῖς καὶ τὴν ἀπὸ τῶν ἔξωθεν ευκοσμίαν περιτιθέντες, οὐ μικρὸν δοκεῖ τοῖς περὶ λόγους επτοημένοις, ἐν τοῦτο τῆς σπουδῆς ἡγουμένοις τέλος, τῶν ἀκουσο μένων τὴν εὐφημίαν· καὶ πρὸς τοῦτο κεχήνασιν ἀκρατῶς, καὶ νομίζουσι τῶν πόνων ἆθλον ἄξιον εἰληφέναι, ἂν παρὰ τῶν πολλῶν, ἡ καὶ τῶν σοφω τέρων τύχωσι θαυμασθέντες· ἀλλ᾽ οὐχὶ καὶ τοῖς δν τως σοφοῖς καὶ τὴν εὐτέλειαν τῶν παρόντων διεγνωκόσι, καὶ πεπαιδευμένοις καλῶς. Τί μὲν θαυμάζειν προσήκει; τίνων δὲ καὶ λίαν ὀλιγωρεῖν μέγα τὰ τοιαῦτα δοκεῖ; Μικρολόγου μὲν οὖν ψυχῆς καὶ δόξης κενῆς ἐρώσης, καὶ δ φασιν Ἑλλήνων παῖδες ἐν μύ τοις, περὶ τῶν ἐν ᾅδου κολαζομένων τινὸς, εἰς τε τρημένον ἀντλούσης πίθον. "Αν δέ τις ὑπὲρ ἀρετῆς σε καὶ δυσεβείας καὶ τῶν πολλὰ δὴ ταύται; ἔνιδρωδεύο Πάντα μὲν οὖν τὰ ἐκείνου διεξιέναι, ὥσπερ ἐν συγγραφῇ τοὺς ἐγκωμίων τηροῦντα νόμους, καὶ ὥσπερ ἀνδριάντα τινὰ τῶν ἐκείνου καλῶν, καὶ τοῖς εν λόγοις καὶ πράξεσι περιφανείας τὸν λόγον τοῖς εἰσέπειτα προστιθέναι, πρὸς τῷ δυσχερὲς εἶναι καὶ μεγάλης δεῖσθαι τῆς διανοίας, ἔτι καὶ πρὸ ἡμῶν ἀξίως τοῦ τε εἰρηκότος, καὶ ὑπὲρ οὗ ταῦτα εἴρηται καὶ συγγέγραπται, πολλὴν μὲν ἀπὸ τῶν ἔργων τοῦ δεδρακότος τὴν λαμπρότητα κεκτημένα, οὐκ ἐλάττω δ᾽ ἐκ τῆς τοῦ λέγοντος δυνάμεως προσκτησάμενα τὴν ἰσχύν, ὥστε μηδ' ἑτέρως τὸν λόγον, μηδ' ἀπο λείπεσθαι τῆς ἄκρας φιλοτιμίας, ἀλλὰ λόγων δύο ναμιν καὶ βίου τὴν ἐν πᾶσι καλοῖς ἀκρότητα συνελθόντα, ἐν ἔργον οὐδενὸς ἀπολειπόμενον ἐξεργά Ο σασθαι τῶν νῦν ἢ τῶν πρότερον ἐπὶ μεγέθει καὶ κάλλει βεβοημένων. Οὐ μὴν ἀλλ' ἐπειδὴ πάντ' ἐκεί νου, ὡς εἴρηται, συνετέθη, καὶ πρόκειται τοῖς θέσ λουσιν οὐχ ἧττον χαρίεις ἢ ὅσον ὠφέλιμος διατριβή δεῖ δὲ καὶ ἡμᾶς ὥσπερ ἔρανόν τινα ἀναγκαῖον καὶ συνεισφ ορὰν κοινὴν τὸν λόγον, ὀφειλομένην τῷ κοινῷ πατρὶ καὶ διδασκάλῳ συνεισενεγκεῖν, τῶν μὲν πολ λῶν καὶ κατὰ μέρος ἀφεξόμεθα διηγημάτων, και ὅσα μὴ πρὸς αὐτὸν ἐκεῖνον τείνει, μηδὲ σαφῆ καὶ καθαρὰν αὐτῷ φέρει φιλοτιμίαν· ἐκ τῶν εἰργασμέν νων δ' αὐτῷ μόνον ποιησόμεθα τὸν λόγον, καὶ τούτων όσα παρεθέντα λυμανείται τῇ διηγήσει, να ἐλίγα μὲν, φίλα δὲ μὴ τοῖς ἀκούουσιν ᾗ μόνον, ἀλλὰ καὶ τῷ εὐφημουμένῳ τὰ εἰρημένα. Καὶ γὰρ ὥσπερ ἐκείνῳ ζῶντι τῆς τε προσούσης ἐν λόγοις δυνά

μεως. καὶ τῶν ἠθῶν τῆς ευκοσμίας, καὶ τῆς ἐνοι- καὶ τούτων οὐκ ἐφ᾽ ἑνός τινος εἴδους, ἀλλὰ διὰ κούσης ἁπάσης ἀρετῆς καὶ μεγαλοψυχίας, κακ με κράς συνουσίας σαφή δείγματα παρέχεσθαι ἐξῆν, οὕτω δὴ καὶ νῦν τοῖς τὰ ἐκείνου θαυμάζειν προῄρημένοις καὶ ἐξ ὀλίγων ἔξεστι τὸ πᾶν ἦθος ἐκείνου, καὶ τὴν ἐπανθοῦσαν αὐτῷ χάριν, καὶ τὴν εἰς ἐν ἁπάντων τῶν καλῶν συνδρομήν, τοῖς ἀκροωμένοις ἐναργή καθιστῶν· ὥσθ' ὥσπερ αίνιγμά τι τοῖς τάκείνου συμβαίνειν διηγουμένοις μήτε τοὺς πάντα διηγουμένους πλέον ἐσχηκέναι τῶν ὀλίγα εἰπόντων, μήτε τούτων ἐκ τῶν ὀλίγων ἔλαττον ταῖς ψυχαῖς τῶν ἀκουόντων ἐνθεῖναι θαῦμα δεδυνημένων. Ἐκεῖνος τοίνυν ἀγαθὸς ἐξ ἀγαθῶν φὺς ὥσπερ δίκαιον, καὶ ῥίζης εὐγενοῦς εὐγενής βλαστός προελ. θῶν, οὐ συνέστειλε τὴν εὔκλειαν τῶν τεκόντων, πάντων σχεδόν, δ καὶ τῷ σφόδρα τῶν καλῶν ἐρῶντι πρὸς φιλοτιμίαν ήρκεσεν ἄν, τὸ τῆς ψυχῆς εὐγενὲς ἐν τούτοις παραναλίσκειν οὐκ ἔκρινε δεῖν· ἀλλὰ τὸ μὲν τῇ θύραθεν σοφίᾳ ταύτῃ προσέχειν, καὶ τὴν τῶν ὄντων γνῶσιν ἐκ ταύτης θηρᾶν πρὸς τὸ μηδεν νὸς ἐπ' ἀσφαλούς βεβηκέναι· τοῖς γὰρ ἀλλήλων τῶν ταύτῃ προυχόντων λόγοις ή περὶ τῶν ὄντων γνῶσις κλονεῖται καὶ ἀστατεῖ· ἔτι καὶ τῶν μηδὲν ἐννοουμένων ὑψηλότερόν τε καὶ θεῖον εἶναι νομίσας· αὐτὸς δ' ὑπεραρθῆναι καὶ τούτων, καὶ διαβῆναι τὴν φύσιν, καὶ τῇ τῆς σοφίας ἐννοήσας συγγενέσθαι πηγῇ, ἵνα ἀμεταβλήτως ἔχῃ, καὶ ἀληθῶς ἐκεῖθεν τοὺς τῶν ὄντων εἰδέναι λόγους, πάντων ὡς μηδένων κατα φρονήσας, τὴν ἐν τοῖς πράγμασιν αἱρεῖται φιλοσο ἀλλ᾽ εἰ μηδὲν ἐπίφθονον εἰπεῖν, τῆς εἰς φῶς προα- 1 φίαν, οὐ δοκεῖν μόνον, ἀλλὰ καὶ ὄντως φιλόσοφος γωγής πολλαπλασίους αὐτοῖς ἀπεδεδώκει τὰς ἀμοιβάς, κόσμος αὐτοῖς τε καὶ παντὶ τῷ γένει γεγενη μένος· πάντα γὰρ, ὥσπερ ἐκ συνθήματος ἐφ' ἑνὸς ἀγαθοῦ σύστασιν, εἰς κοινὴν τῆς φύσεως ὥσπερ φι λοτιμίαν ἐπ' ἐκεῖνον συνέδραμε τὰ καλὰ, οἷος ἔσται προϊόντος αὐτῷ τοῦ βίου, τῷ πρὸς πᾶν ὁτιοῦν τῶν ἀγαθῶν πεφυκέναι, ὥσπερ ἀπὸ γραμμῆς ἐξ ηλικίας πρώτης εναργῆ τεκμήρια στοχάζεσθαι πᾶσι παρε χομένου. Καὶ ὀρφανίᾳ γὰρ καὶ ταῖς αὐτῆς δυσχε· ρείαις ἐξ ἡλικίας πρώτης σχεδὸν ἐκδοθείς· ἔτη γὰρ Επτά γεγονότι, ὁ πατὴρ αὐτῷ τὸν βίον ἀπελελοίπει· οὐδ' οὕτω πρὸς οὐδὲν τῶν ἀγαθῶν ἐκωλύθη, ἀλλ' ἐπεὶ μήπω τῶν ὑπὲρ αἴσθησιν, καὶ ὅσα πρὸς Θεὸν καὶ τὴν ἐκεῖθεν φέρει μακαριότητα διὰ τὴν ἡλικίαν ἐφάπτεσθαι δυνατὸς ἦν, τῶν ἐν τῷ βίῳ τῷ βελτίστῳ, καὶ ᾧ μόνῳ μετὰ τὴν πρώτην κτίσιν τῶν ἄλλων ἁπάντων ἄνθρωπος υπερέχει, σοφίᾳ λόγων καὶ ἐπιστήμῃ φέρων ἐκδέδωκεν ἑαυτόν. Σπουδῇ δὲ μέτ γεθος φύσεως συγκεράσας, καὶ τῷ τῶν ἄλλων ἀπάν των ὡς ὄντων δικαίων τοῖς νοῦν ἔχουσιν ἀμελεῖσθαι καθάπαξ ἀφεστακέναι, τὸν νοῦν τοῖς ποθουμένοις προσασχολήσας, οὕτως ἐν ὀλίγῳ ἦν θαυμαστὸς, καὶ τοῖς ἁπάντων αδόμενος στόμασιν, ὡς τῶν ἐν ἡλικίᾳ μὲν ἐπ' ἐκεῖνο τοῦ χρόνου πάντων κρατεῖν, τῶν σοφωτέρων δὲ τοῖς ἄκροις περὶ πρωτείων ἀμφισβη τεῖν, πάντων εἰκόντων, καὶ τὴν ἐκείνου τῶν λόγων δύναμιν ὡς ἄμαχόν τινα, καὶ τῇ ἐκείνου φύσει μόνῃ πρέπουσαν θαυμαζόντων. Καὶ τούτων ἔξεστι μαρ τυρίαν σαφῆ τῷ βουλομένῳ παντί λαμβάνειν, οὐ τοὺς λόγους οὓς ἐκεῖνος ὕστερον δυνάμει Πνεύματος καὶ τῆς ἀληθινῆς σοφίας τε καὶ πρώτης εμπειρίᾳ καὶ ἐπιστήμῃ, ὑπὲρ τῶν αὐτῆς λαμπρότατα, καὶ· ὡς ἂν ἕτερος συντέταχε τῶν πάντων οὐδεί; ἢ κατὰ τῶν ταῦτα μᾶλλον εἰπόντων κακῶς, καὶ τὰ σεμνότατα καὶ ἁγιώτατα κακῶς ἐξορχησαμένων, οἱ δὴ λόγοι καὶ δικαίως ἂν ἀλγοῖεν, τῆς κάτω καὶ πατουμένης, ἀλλὰ μὴ τῆς ἄνω καὶ ἐλευθέρας ἔκγονα και λεύμενοι, καὶ πολίτιδος τῶν οὐρανῶν, οὐ δεῖ τούτους τῶν εἰρημένων μάρτυρας λαμβάνειν χρὴ, ἀλλὰ τὴν δε κ πάντων ἐξ ἀρχῆς αὐτῷ συστραφεῖσαν ἐπὶ σοφίᾳ καὶ συναυξηθεῖσαν φήμην, ἣν οὐδὲ πάμπαν ἀπόλ λυσθαι τῶν πάλαι τις εἴρηκεν ἐπὶ σοφίᾳ θαυμαζο. μένων. Οὐ μὴν καίτοι τοσοῦτον κρατῶν ἐν λόγοις, η ἐθέλων εἶναι, καὶ τὸ τῆς ἁγιωσύνης ἐπώνυμον ὄρος καταλαβών, ὡς ἂν μὴ τὸν νοῦν μόνον τῶν σωματι κῶν ᾗ καὶ τῶν γηίνων ὑπερηρκώς, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ σώμα μετεωρίσεις, πρόχειρον πρὸς Θεοῦ συνου σίαν παρασκευάσας, ὅλον ἐπέδωκεν ἑαυτὸν πρὸς κτῆσιν τῆς ἀρετῆς. Καὶ πρῶτα μὲν τῶν ἐπ' ἐκεῖνο τοῦ χρόνου τῶν ἐν ᾿Αθω συγγενόμενος τῷ βελτίστῳ, ἵνα μηδ' ἐν τούτῳ μηδὲν ἀφιλόσοφον, μηδ' ἀγενὲς εἰργασμένο; ᾖ, ἀλλὰ τῇ πρώτῃ καὶ καλλίστῃ φιλοσοφία τὴν και σμικὴν ταύτην καὶ δούλην καθυποτάξῃ, τῷ τε μεναζόντων παρ' ἐκείνου καταλέγεται χορῷ, καὶ τῶν ὀργίων τὰ τελεώτατα εκδιδάσκεται. Ἐπεὶ δ' ἐκεῖνος πρὸς ἐν ἐπόθει Θεὸν ἦν ἐκδεδημηκώς, ἀξίας τῶν καμάτων ἀποληψόμενος ἀμοιβάς, ο Γρηγόριος ἔτι τῆς φίλης ἐκ παιδὸς καὶ συντρόφου ταπεινώσεως ἀντεχόμενος, καὶ διὰ τοῦτο μήπω θαῤῥῶν ἑαυτῷ, καίτοι πολλῶν ἑτέρων διὰ τὴν ἐπανθοῦσαν ἐν νεό τητι πολιὰν καὶ τὴν ἐν πᾶσι τοῖς πνευματικοῖς ἐμε πειρίαν, δυνατό; ὧν ἐξηγεῖσθαι, τῇ ᾿Αθανασίου τοῦ μεγάλου λαύρα φέρων ἐκδίδωσιν ἑαυτόν. Καὶ τοῦτο μὲν πρὸς ἑαυτὸν αὐτὸς ὥσπερ ἅμιλλαν ἐνστησάμε νος, τοῦτο δ' ὑπὸ τῆς καλῆς ἀπληστίας ἐν τοῖς πόν νοις πάντας ὑπερβαλέσθαι φιλονεικήσας, οὕτω πάν τὰς ἐξέπληξεν ἐν βραχεῖ, ὡς πάντα μὲν τὰκείνου θαυμάζειν, μιμεῖσθαι δ' ἐθέλειν μὲν, ἀμήχανον δ' ἡγεῖσθαι, τὸ μέγεθος συνδρῶντας καὶ τὴν συντονίαν τῶν πραττομένων· οὐ γὰρ τοῖς μὲν τῶν πρὸς τελει ότητα φερόντων ἐπιμελῶς, τοῖς δ' ἀνειμένως προστ εἶχε τε καὶ ῥᾳθύμως· οὐδὲ ποτὲ μὲν, ποτὲ δὲ μή ἀλλ᾽ ἀεὶ καὶ διὰ πάντων τῶν καλῶν αὐτῷ τὸν βίον ἀρμοσάμενος ἦν, ὥσπερ εἰκόνα τινὰ καὶ στήλην ἀγαθοῦ παντὸς εἰ; κάλλος ἑαυτὸν ἀποξέσας. Ἐπεὶ δ᾽ ἱκανῶς εἶχεν αὐτῷ καὶ τῆς ἐν λαύρα διατριβῆς, καὶ μὴ μόνον πρὸς τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ τὰς ἀνάγκας αὐτὰς τοῦ σώ ματος ήγωνισμένος ἄριστα ἦν, ἐπὶ τὴν φίλην ἔξει σιν ἡσυχίαν, ὥσπερ ὅπλοις τοῖ; προτέροις καμάτοις καθωπλισμένος. Τὴν μὲν οὖν ἐκεῖ τῶν πόνων ύπερο βολὴν, καὶ ὡς ἀγώνισμα τοῦτο προὔθηκεν ἑαυτῷ, ὅσον τοὺς ἄλλους πρότερον ἑαυτὸν ἐν τοῖς ὑπὲρ ἀρε τῆς πόνοις ὑπερβαλέσθαι, καὶ αὐτόθεν μὲν ἔξεστι συνορᾷν· τὴν γὰρ ἡσυχίαν οἱ τὰ θεῖα σοφοὶ καὶ ταῦτ

ENCOMIUM AUCT. NILO CP. τα δεδιδαγμένοι, οἱονεὶ τέλους ἐπέχειν λόγον προς τοῦ κληρονομίας ἀξίας, κρεῖττον καὶ ὑψηλότερον τἄλλα τῆς ἀρετῆς μέρη φασὶ, καὶ τούτου χάριν ἐπιπονώτερον ὅσῳ καὶ ὑψηλότερον έργον εἶναι, καὶ πολλῆς δεόμενον συντονίας καὶ τῆς σπουδῆς· μάλιστα δ' ἐκ τῶν καρπῶν τοῦ Πνεύματος, τῶν θείων χαρισμάτων φημί, & μετὰ πολλῆς αὐτῷ παρεσχέθη τῆς δαψιλείας, ὡς καὶ ὁρῶσι τοῖς πᾶσιν ἔκδηλα και θεστάναι, πάντων αὐτῷ προσόντων, ὁ Παῦλος ὁ τὰ θεῖα παθών τε καὶ διδαχθεὶς τοῦ Πνεύματος εἶπεν εἶναι καρποὺς ἀγάπης, χαρᾶς, εἰρήνης, μακροθυμίας, ἐπιεικείας τε καὶ χρηστότητος, καὶ τῶν ἀπη ριθμημένων αὐτῷ δὴ πάντων. Τίς μὲν γὰρ αὐτοῦ τῆς πρὸς Θεὸν ἀγάπης καὶ τὸν πλησίον πλείω δείγματα ἐξήνεγκεν ἐν τῷ παρασχόντι παντί; τίς δ᾽ ἐν πᾶσιν ὤφθη χαίρων ὥσπερ ἐκεῖνος, καὶ τὸ τοῦ ᾿Αποστόλου παράγγελμα σαφῶς ἐπὶ τῶν ἔργων ἀποπληρῶν; Πάντοτε χαίρων, καὶ πειρασμοῖς καὶ θλίψεσιν εὐδοχῶν, ὡς ἔδειξεν ὁ μετὰ ταῦτα βίος πολδ λαῖς αὐτῷ δυσχερείαις καὶ τοῖς δοκοῦσιν ἔξωθεν ἀνιαροῖς ἀνυσθεὶς, ἐν οἷς ἅπασιν οὐ τῇ ψυχῇ μόνον ἦν χαίρων, ἀλλὰ καὶ τῷ προσώπῳ τὴν ἔνδον ὑπε δείχνυ χαράν, σεμνῷ τινι μειδιάματι καὶ ἤθους εὖκοσμία, ὁμοίως ἐν ἀνέσεσί τε καὶ τοὐναντίον τοῖς πᾶσι προσομιλῶν. εἰς λόγον εὐδοκιμήσεως, ὁ καὶ Πέτρῳ τῷ κορυφαία τῶν ἀποστόλων αὐτὸς ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος κατέστησεν εναργὲς τοῦ φίλτρου τοῦ πρὸς αὐτὸν, οιονεί τι δείγμα καὶ μαρτύριον τὴν ἐπιστασίαν τῶν οἰκείων ἐκζητήσας προβάτων. Ἐπεὶ καὶ κοινὴ ψῆφος αὐτὸν τοῦ τε τῶν ἐν ᾿Αθῳ πάντων ἐξηγουμένου καὶ τῶν δι' ἀρετὴν καὶ προστασίαν ἐπιφανῶν εἰς προστασίαν μοναζόντων εκάλει διακοσίων τὸν ἀριθμὸν, τῶν τε ψηφισαμένων τὴν ἀξίαν εὐλαβηθείς, καὶ τὸ προσή κουσαν εἶναι καὶ δικαίαν τὴν ἀξίωσιν αὐτῶν, ἅμε δ᾽ ὅτι καὶ πολὺ τὸ κέρδος καὶ λαμπρὰ τὰ βραβεία παρὰ τῷ βραβευτῇ τῶν τοιούτων καὶ ἀγωνοθέτη κεῖται Χριστῷ, ἐκὼν εἶναι τὴν λειτουργίαν καὶ σὺν προθυμία γίνεται πολλῇ· καίτοι μηδὲ πρότερον ἀπείρατος ὧν μηδ' ἀμαθὴς τῶν τοιούτων, εἰ καὶ μὴ πλειόνων ἀλλ' ἐλαττόνων ἦρξε τὴν πνευματικὴν ταύτην ἀρχὴν καὶ πρὸς Θεὸν φέρουσαν· εἰ γὰρ καὶ σχολάζων ἑαυτῷ διηνεκώς ἦν, καὶ Θεῷ προσοδο λεσχῶν, ἀλλ᾽ εἰς δέκα τὸν ἀριθμὸν ὁμοψύχοις συνέζη, καὶ ὑπ' αὐτὸν ταττομένους εἶχε, καὶ τὰ πνευματικά ῥυθμίζων, καὶ τὴν εἰς οὐρανοὺς ἦν φέρουσαν τρίβον ὑποδεικνύς, οἷς καὶ κοινωνοῖς καὶ συνεργοῖς χρώμενος, καὶ ψυχῶν φροντιστήριον συνεστήσατο, τῷ πλήθει τῶν συνόντων προσήκον. Ταῦτα μὲν δὴ πρότερον· τότε δ' εἰς προστασίαν πλειόνων, ὡς ὁ λόγος ἔφθη δηλώσας, ὑπὸ τῆς κοινῆς ψήφου, μᾶλλον δ' εἰ δεῖ τἀληθὲς εἰπεῖν, ὑπ' αὐτοῦ κληθεὶς τοῦ Θεοῦ, τί μὲν οὐκ ἐφθέγξατο τῶν δεόντων; τί δὲ τῶν ὅσα Ἀλλὰ μὴν τήν γε μακροθυμίαν καὶ τὴν ἐπιείκειαν καὶ χρηστότητα οὐκ ἔσθ' ὅστις οὐκ ἂν θαυμάσαι, οὐκ ἐπὶ καιροῦ τινος, οὐδ᾽ ἐν οἷς ἡδέως εἶχεν, ἀλλ' ἀεὶ καὶ τοῖς δυσκόλως ἔχουσιν ὁμοίως φυλαττομένην, ὥσπερ ἄν τι τῶν φυσικῶν ἐκ τῆς περὶ ταῦτα μελέτης τῇ ψυχῇ καλῶς ἐκτακέντα. Δακρύων δὲ πη- Ο χειραγωγεῖν οἶδε πρὸς τὴν ἀπλανῆ τρίβον τῆς σω γές, αἷς οὐ καθ᾽ ἑκάστην νύκτα κατὰ τὸν θεῖον Δαβίδ, ἀλλ᾽ ἀεὶ τὴν τῆς καρδίας ἀρδεύων ἄρουραν ἦν, καὶ καρποφόρον τῷ θεῷ καὶ πίονα καὶ εἴσταχυν εργαζόμενος, τούτων δὲ τὸ πλῆθος σαφῶς μὲν οὐδεὶς. ἂν Εχοι λέγειν, χρυπτῶς ἐν τῷ τῆς ἀρετῆς τελουμένων Εργαστηρίῳ· δῆλος δ᾽ ἦν κατὰ τὰς ἀεννάους βλύω ζων πηγὰς, εἰ ποτέ τις αἰτία πρὸς τοῦτο φέρουσα τύχοι. Ούτω δ' ἑαυτῷ τε καὶ Θεῷ προσαδολεσχήσεις ἐπὶ μακρὸν, καὶ ὑλικῆς ἁπάσης ἀγνοίας ἀποστήσας τὸν νοῦν, καὶ τῷ ἀκραιφνεστάτῳ φωτὶ, καὶ ταῖς ἐκεῖ Δεν ελλάμψεσι συγγενόμενος, ώσπερ άσαρχής τις διῆγεν ἐπὶ τῆς γῆς, θαῦμα τοῖς ὁρῶσιν ἅπασιν ενα τιθεὶς οὐχ ἧττον ἢ τοὺς πόρρω καὶ μὴ ἰδόντας και τέπληττεν ἀκοῇ· καὶ ἵνα τὰν μέσῳ παραλείπω, τοιαῦτα ὄντα, οἷα πρὸς εὐφημίαν ήρκεσαν ἂν ἑτέρῳ παρόντα μόνον, ἐπεὶ καλῶς ἦν πᾶσαν αἴσθησιν ἐκπαιδεύσας, καὶ οἰκητήριον Θεοῦ καὶ τῶν ἐκεῖθεν χαρισμάτων ἑαυτὸν κατεσκευακώς, τὸ τῆς ἱερωσύνης μέγα δέχεται χρῆμα μύρον ἄν τις είποι διαυγεστάτῳ σκεύει καὶ καθαρωτάτῳ προσενεχθέν. Ἐντεῦθεν αὐτὸν καὶ μείζους τῶν προτέρων κάτ ματος διαδέχονται, ἵνα μὴ τὸ δῶρον ᾖ τετιμηκώς μόνον, ἀλλὰ καὶ φαιδροτέραν ἀποδείξῃ τὴν ἐνοικοῦσαν τοῦ Πνεύματος λαμπηδόνα· οὐ γὰρ ὥσπερ πρόσ τερον ἑαυτὸν μόνον ῥυθμίζων καὶ ὑποτάττων τὴν σάρκα τῷ Πνεύματι, οὕτω δὴ καὶ μετὰ τὴν ἱερω σύνην ᾤετο δεῖν· ἀλλ᾽ ἐκεῖνο καλῶς ἐννοήσας, ὡς τοῦ καθ᾿ ἡσυχίαν Θεῷ συνεἶναι τὸ προσαγαγεῖν αὐτῷ θυσίαν ἁγίαν ζῶσαν, ψυχὰς καθαράς, καὶ τῆς αὐ Μ τηρίας άπρακτον παρῆκε κἂν πρὸς βραχύ, ὁ τοὺς μὲν πρακτικοὺς ὑπερελάσας ἐν λόγοις, τῶν δὲ βιο βλίοις βιούντων ἐν τῷ πράττειν κεκρατηκώς; μᾶλο λον δὲ τοὺς μὲν πρακτικοὺς ἐν ἔργοις νικήσας, τοὺς δ' ἐπὶ σοφίᾳ μέγα φρονοῦντας ἐν τῷ λέγειν παραδραμών, καὶ ἀμφοτέρους τὸ κατ' ἄμφω τελείως ἔχειν κατόπιν θέμενος, λόγοις ἦν ὑπαλείφων πρὸς ἀρετὴν, νουθετών, παρακαλῶν, ὑποστηρίζων τους κατα πίπτοντας· ἔργοις ἑαυτὸν παράδειγμα προτιθείς, τοῖς πᾶσι πάντα γενόμενος, ἵνα μηδεὶς τῶν προκειμένων άθλων όλιγωρήσας, τῶν ἐπηγγελμένων ἀποτύχῃ στεφάνων τοῖς καλῶς ἀγωνισαμένοις. Την δ' ἐπιείκειαν αὐτοῦ πρὸς τοὺς ἐξ ἁγνείας ἡ ῥαθυμίας τῆς εὐθείας παρατραπέντας, εἶτ᾽ ἐξ ἐπαινουμένης ἐπιστροφῆς Θεῷ καὶ τοῖς ἐκείνου σπλάγχνοις ἐπι δραμόντας· τὸ δὲ στεῤῥὸν καὶ βεβηκὸς καὶ οἷον ἀπαραχώρητον πρὸς τοὺς ψυχῆς ἀπαιδευσίᾳ καὶ αυθαδεία τοῖς χείροσιν ἐπιμένοντας, ἵν' ἐκ δύο τῶν ἐναντίων ἓν σωτηρίας φάρμακον συγκεράσῃ· τὴν δὲ προστασίαν τῶν δεομένων· τὴν δ᾽ ἄλλην ἅπασαν, ὅση τε πρὸς τοὺς ἔνδον, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τοὺς θύρα δεν προσιόντας, πολυειδή κηδεμονίαν καὶ τὴν ἑκάστῳ γιγνομένην ἐπικουρίαν, ταῦτα δὲ τὶς ἂν ἐπαινέσηται κατ' ἀξίαν; Οὕτω διὰ πάντων ἀποστολικῶς ἦν τὸ ποίμνιον διεξάγων, ὧν οὐδὲ τῆς χάριτος καὶ τοῖς ἐν θαύμασιν ἐνεργείας ἄμοιρος ἦν, ἃ παρὰ τῶν τότε καλῶς ἐπὶ χλόην ποιμανθέντων τῆς εὐσεβείας εἰς ἔτι καὶ νῦν θρυλλείται, οὐδαμῶς ἀπολειπόμενα τῶν πώποτε θαυμασθέντων. Οὐ μὴν, καίτοι πολλὰς οὕτω.

GREGORU PALANÆ καὶ μεγάλας πρὸς εὐδοκίμησιν ἀφορμας ἐκ τῆς χήν τινα μικρὰν καὶ φαύλην πεποιημένον, ἐπὶ το πνευματικῆς ἀρχῆς ἐκείνης ἐσχηκώς, καὶ τῆς τῶν λογικῶν ποιμνίων ἐπιμελείας ἐπὶ μακρόν ηδυνήθη χρόνον ἐγκαρτερῆσαι, καὶ τὴν διάζευξιν τῆς θρεψα μένης, καὶ τῆς πνευματικής ηλικίας εἰς τέλειον μέτρον προαγαγούσης ησυχίας πράως ὑπενεγκεῖν ἀλλ' ἐπὶ νοῦν ἀεὶ στρέφων, καὶ τῷ ταύτης ἔρωτι τετρωμένος, καίτως τίς οὕτως ὥσπερ ἐκεῖνος νοῦν ἀκίνητον ἔχειν καὶ Θεῷ προσηλωμένον ἐν μέσοις πλήθεσι στρεφόμενος ηδυνήθη; ταχέως τὰ δεσμὰ διαρρήξας, καὶ τὸ κατέχον ἐκ μέσου θέμενος πᾶν, ταῖς ἐκείνης αὖθις πτέρυξιν ὑπέθηκεν ἑαυτὸν, «Εν σκέπῃ τῶν πτερύγων σου σκεπάσεις με, ο τὸ τοῦ Δαδιά υποψάλλων· καὶ τῇ Αθανασίου τοῦ θείου λαύρα προσεχώρησεν αὖθις, ὅσον οἷόν τε ἦν τῶν ἀνθρώπων ἀναχωρῶν, καὶ ἑαυτῷ τε καὶ Θεῷ συγγινόμενος· οὐ γὰρ ὥσπερ πρότερον, ἔνδον τοῦ περι βόλου τὴν οἴκησιν ἔχειν ὑπέμεινε σὺν τοῖς ἄλλοις, ἀλλ᾽ ἔξω τειχῶν τὸν τῶν πολλῶν ἐκκλίνων θόρυβον ἦν. Τὸ μὲν δὴ μέχρι τούτων ἐκείνῳ τε ὁ τοῦ βίου δίαυλος ῥᾷον ἐχώρει καὶ κατὰ ροῦν, καὶ ἡμῖν ὁμαλῶς ὁ λόγος, ὀλίγα ἢ οὐδὲν δυσχεραίνων· τὸ δὲ ἐντεῦθεν τί τις ἂν χρήσαιτο; ἢ ποτέραν ἀκινδύνως ἔλοιτο τῶν ὁδῶν; Πάντα μὲν γὰρ τάκείνου καταλέ γειν σὺν ἀκριβείς και λόγους καὶ πράξεις καὶ τοὺς ὑπὲρ εὐσεβείας ἀγῶνας τε καὶ κινδύνους μόνης ἦν τῆς ἐκείνου γλώττης καὶ διανοίας τοῖς οὕτω μεγάλοις ἔργοις πρὸς διήγησιν ἐξαρκούσης. Τούτων δ' αὖθις ἐκλεξαμένους ὀλίγα, τῶν λοιπῶν καταψης φίσασθαι σιωπήν, πρὸς τῷ ῥαθυμίας εγκλήματι ο σφᾶς ὑπάγειν, ὅτι καὶ τὰς φιλοθέους ζημιώσομεν ἀκ.άς, μεγάλων οὕτω καὶ θαυμασίων διηγημάτων ἀποστερούντες· μέσην τοιγαροῦν χωροῦντες ἡμεῖς, ἵνα μήτε τοῦ δέοντος ἀποπίπτωμεν, τοῦ ὑπὲρ δύνα μὲν ἐγχειροῦντε;, μήτε βαθυμίαν κατακριθῶμεν, τὰ καιριώτατα καταλιπόντες, ούτω ποιησόμεθα τὸν λόγον, ἐκεῖνον ἐπίκουρον προστησάμενος καὶ τὴν ἐκείνου πρὸς Θεὸν παρρησίαν· ἵν᾿ ὥσπερ ἐν τοῖς ἔρ γοις ἐκεῖνος μεῖζον ἢ κατὰ τὴν ἀνθρωπίνην δύναμιν καὶ εἰπὼν. καὶ πράξας ὤφθη καὶ καρτερήσας, οὕτω δὴ καὶ τὸν ἡμέτερον πρὸς τὸ δέον εὐθύνοι λόγον, καὶ μὴ παντάπασιν ἐψη τοῦ προσήκοντος ἁμαρτάνειν. Εἶχε μὲν οὖν ἐκεῖνον, ὥσπερ ἔφημεν, ή Αθανα σίου τοῦ μεγάλου λαύρα πάσης υλικῆς προσπαθείας κεχωρισμένον, καὶ καθ᾽ ἡσυχίαν τὸ μέλι τῆς ἀρετῆς φιλοπονώτερον ἐργαζόμενον. "Εδει δὲ πρὸς δοκιμασίαν ἡμῖν Αδερ ἐπενεχθῆναι τὸν ἀλιτήριον, οὐ γῆν ἀγαθὴν δῃοῦντα καὶ ἀποκείροντα, οὐδὲ πόλεις οἰκου μένας εὖ ἀναστατοῦντα καὶ κατασκάπτοντα, ἀλλὰ Χριστοῦ τὴν Ἐκκλησίαν πολιορκοῦντα, καὶ μηχα νήμασι καὶ τάφροις καὶ πᾶσι τρόποις πειρώμενον καταβάλλειν. Εἰδόσι λέγω, τὸ ἐκ Καλαυρίας κακόν, τυφῶνά τις ἂν ἢ κεραυνὸν, τὸ προστυχὸν ἅπαν ἐμ πικρῶντα καὶ διαφθείροντα, ἢ καταιγίδα πάντα φύρουσαν καὶ συγχέουσαν, ἢ οὐκ οἶδ' ὅ τι ἂν τις εἰπὼν, ἀξίαν προσαρμόσαι προσηγορίαν· τοῦτο δὲ τὸ κακὸν ἐπὶ λύμῃ καὶ φθορᾷ τῇ καθ' ἡμᾶς οἰκου μένη παρεισοφαρὲν, καὶ τῆς οἰκείας μοχθηρίας ἀμσοῦτον ἦρα τὴν φλόγα τῆς ἀσεβείας, καὶ οὕτω λαμ πρὸν καὶ περιφανῆ τὸν πόλεμον ἐνεστήσατο, ὡς μὴ τὰ ἡμέτερα συγχέαι μόνον καὶ πολλῆς ἀηδίας ἐμ πλῆσαι καὶ ταραχῆς, ἀλλὰ καὶ μέχρι τῆς ὑπερορίας τὴν κακίαν προενεγκεῖν· καὶ νήσους μὲν ὅλας τῷ πυρὶ τῆς ἀσεβείας διαφθεῖραι καὶ κατατρέψασθαι, ἐῴοις δὲ καὶ ἐσπερίοις κλίμασιν ἐκταθῆναι, καὶ μη δὲν τῆς οἰκουμένης μέρος σχεδόν ἀπείρατον τῆς οικείας λύμης καταλιπεῖν. Οθεν δὲ ἡ ἀρχή; καὶ σκοπεῖτε ὡς φαύλη καὶ τῆς ἐκείνου μικρολόγου και χαμερποῦς ἀξία τῆς διανοίας. μήθη μηδὲν ἐκεῖνος τῆς Ἑλληνικῆς σοφίας, καὶ τῶν συλλογισμῶν τῆς ἀνάγκης, καὶ τῆς ἐκ τούτων οἷονεὶ θηρευομένης ἀληθείας μείζον εἶναι καὶ ὑψη λότερον, μηδ' ᾧ τις ἂν μᾶλλον ἐν περινοίς γένοιτο, τοὺς τῶν ὄντων εἰδέναι λόγους. Τὸ δ᾽ ἔτι τούτων ἀνοητότερον καὶ μηδεμίαν ὑπερβολὴν ἀτοπίας έκλε λοιπός, μηδ' αὐτῷ Θεῷ δύνασθαί τινα συγγενέσθαι, εἰ μὴ ταύτην ἔλθοι πρότερον τὴν ὁδὸν, καὶ Πυθα γόρᾳ καὶ ᾿Αριστοτέλει καὶ Πλάτωνι συγγενόμενος, καὶ φύσεως ἀνάγκας ἐκεῖθεν καὶ γενέσεως τῶν ὄντων, καὶ φθορᾶ; ἀκολουθίαν μεμαθηκώς, οὕτως ἐπὶ τὴν κατάληψιν ἔλθοι τῆς ἀληθείας. Εἰ γὰρ ἀλη θεια μὲν, ἔφασκεν, ὁ Θεὸς καὶ ἔστι καὶ ὀνομάζε ται, τὸ δὲ τὴν ἀλήθειαν ἀγνοεῖν τὸν Θεόν ἐστιν ἀγνοεῖν, πᾶς δ' ὁ μὴ τὴν ἔξω σοφίαν πεπαιδευμέ νος, & περὶ κινήσεως τῶν οὐρανίων σωμάτων ε φύσεως τοῖς σοφοῖς ἐξεύρηται τῶν Ἑλλήνων ήγνος κως, τὴν ἀλήθειαν ἀγνοεῖ, οὐδὲν ἄλλο λείπεται τὸν μὴ ταῦτα πεπαιδευμένον τὸν Θεὸν ἀγνοεῖν· άγνοιαν δὲ οὐδὲν ἕτερον ή σκότος εἶναι ψυχῆς ὥσπερ καὶ τοὐναντίον φωτισμὸν ψυχῆς τὸ πάντα τὰ τοιαῦτα εἰδέναι. Εἰ δὲ ταῦτα τοῦτον ἔχειν ἀνάγκη τὸν τρόπον, μηδένα δύνασθαι πεφωτισμένον εἶναι, εἰ μὴ ὅς εἴη τὴν σοφίαν ταύτην εξησκημένος, την θύραθεν δηλαδή· ἡ δὲ τοιαύτη ἄνοια, ἡ τἀληθέστε ρον εἰπεῖν μᾶλλον παραπληξία, οὐκ ἐκείνῳ μόνον ἦν τότε πρεσβευομένη, ἀλλὰ καὶ τῷ Δατίνων γένει παντὶ σχεδόν οὕτως ἐκ μακροῦ τοῦ χρόνου μέχρι νῦν ἐνετάκη, ὡς καὶ τοῖς παρ' αὐτοῖς τὰ θελη φιλοσοφοῦσι καὶ τὸν μονήρη βίον ἀνῃρημένοις μητ δὲν περισπούδαστον εἶναι, μηδ' 8 δοκεῖ μάλλον ἄγειν εἰς τελειότητα, ή τῇ μωρία ταύτῃ προσέχειν καὶ περὶ ταῦτα κρατίστους εἶναι. Καὶ δοις ἄν τι γελοίον, ἢ μᾶλλον θρήνων ἄξιον ἐκείνοις συμβαίνον μειρακίοις ἐν παιδευτηρίοις ἐν ἡλικίᾳ συνόντας εξ τύχοι πρεσβυτικῇ, καὶ τὴν ἔξω σοφίαν παιδευομέ νου;, καὶ τῷ σεμνῷ τῆς πολιτείας τῷ ὄντι μὲν ενυβρίζοντας, αὐτοὺς δὲ ὑπ' ἀνοίας μᾶλλον σεμν νομένου;, καὶ νομίζοντάς τι προύργου ποιεῖν, τῶν ὄντως καλῶν καὶ οἰκειούντων Θεῷ, καὶ τὴν ψυχὴν δυναμένων φωτίζειν καταμελοῦντας. Ἐκεῖνος μὲν οὖν περὶ τῶν μεγάλων οὕτω μικρολέγω; διενοεῖτο, παρ' ἡμῖν δ᾽ ἀκούων εἶναι τῶν ἐν ἡσυχίᾳ ζώντων τους πλείστους, οἱ λόγου μὲν καὶ τῆς ἔξω σοφίας παντάπασιν ὄντες άγευστο, παθῶν δὲ κρατοῦντες, καὶ πᾶσαν ἀρετὴν ἀκριβῶς μετιόντες, καὶ τῷ Θεῷ συνημμένοι τοῦ καθαρότητ

ENCOMIUM AUGT. NILO CP. ῷ πάσης υλικῆς προσπαθείας ἀφεστακέναι, η ονταί τε τὸν νοῦν τῇ τοῦ πρώτου καὶ ἀκραιστου φωτὸς ἐλλάμψει, καὶ τοὺς τῶν ὄντων άσκονται λόγους, καὶ σοφοὶ τὰ θεῖα καὶ τὰ ἀννα γίνονται, Αλγει σφοδρώς, τὴν δόξαν τῆς καντὸς αὐτῷ τιμωμένης σοφίας διαπίπτουσαν ῶν, καὶ ἠρεμεῖν οὐκ εἶχε τῷ φθόνῳ νενικη- · καὶ διαβάλλειν ἐπειρᾶτο σθένει παντὶ οὐ ἐν ἡσυχές μόνον βιοῦντας, ἀλλὰ καὶ ἡσυχίαν · πλάνην εἶναι τῶν μετιόντων πρὸς ἀπάτην συνασμένην τῶν ἀκουόντων διατεινόμενος· μηδέ ἐξεῖναι φωτισθῆναι τὸν νοῦν, ἀγνοίας αὐτὸν της περικεχυμένης· δεῖν γὰρ εἶναι μηδὲν ἐν τῶν τοῖς πρότερον σοφοῖς πᾶσιν ἐξευρημέκαὶ πάντα ὁτιοῦν ἐκείνοις φοιτᾷν, οἱ τῶν βελν δύνανται τι διδάξαι, κἂν Ελληνες ωσι, κἂν πι, τἂν βάρβαροι, εἰ μέλλοι τὸν νοῦν ἔχειν πε ιμένον, καὶ τῶν θείων τε καὶ ἀνθρωπίνων μάτων τὴν γνῶσιν ἔχοντα. Ταῦτα οὐ μόνον αὐτῷ φοιτῶσι διελέγετο μειρακίοις, ἀλλὰ καὶ ραφῶν ἦν, καὶ οἷον ἐπιδεικνύμενος καὶ τὸ να μέρος επανορθούμενος τῶν ἡσυχαζόντων τὴν [ν, καὶ πάσῃ πειρώμενος μηχανῇ τῆς μὲν ὡς ἀφίστασθαι πείθειν πάντας, τοῖς σοφοῖς δὲ Ελλήνων τὸν νοῦν προσέχειν, καὶ δι' ἐκείνων γνοίας καθαίρειν αὐτὸν πειρᾶσθαι. νῳ, τὸ δὲ τῆς εὐσεβείας ὑπερμαχεῖν, καὶ τὴν ἤδη φυομένην αἵρεσιν ἀναστέλλειν, καὶ λυσιτελές· ήγου μένῳ σφόδρα καὶ ἀναγκαῖον, τοῦ ἰδίου τὸ κοινὸν προτιμῷ, καὶ τὸ τῆς ἀρετῆς ἐργαστήριον τὸν ᾿Αθω καὶ τὴν ἡσυχίαν ἀπολιπών, εὐθὺ Θεσσαλονίκης χω ρεῖ. Ποθοῦσι δὲ τοῖς φίλους ὀφθείς, πάνθ' όσα πρά ξαι τε καὶ φθέγξαιτό κατ' αὐτῶν τε καὶ τῆς ἡσυ χίας, ὁ πρὸς αὐτοὺς τὸν πόλεμον ανηρημένος στο φῶς ἐκμαθών, ἐκείνου μὲν κατεγίνωσκεν ἀβελτη ρίαν καὶ πολλὴν αὐθάδειαν τρόπων καὶ ἀκρισίαν λογισμῶν, εἰ ὧν καθάπαξ ἦν ἀμαθής, τους σφόδρα περὶ ταῦτα ἠσχολημένοις καὶ διὰ βίου παντὸς ἐξησκηκόσιν ενόμισεν ἀμφισβητεῖν δεῖν· καὶ μὴ μόνον εἰς λόγους ἥκειν, καὶ βλέμμασι σοφιστικοῖς τῶν ἐκ τῶν θεοφόρων ἀνδρῶν ἄνωθεν παραδεδομένων ἀφίστασθαι πειρᾶσθαι πείθειν, ἀλλ᾽ εἰ μὴ πείθειντο καὶ συκοφαντίαις πολλαῖς καὶ λοιδορίαις καὶ βόρε σιν ὑποβάλλειν· οὐ μὴν καὶ πρὸς τὸ πολεμεῖν ἐκείν νῳ πρόθυμος ἦν, ὅτι δέοι τῆς ἡσυχίας καὶ τῆς ἐν τῇ ψυχῇ γαλήνης ἐννοῶν, καὶ τῆς ἐκεῖθεν ἀγαλο λιάσεως ἀποστὰς, αντιλογίαις προσέχειν, καὶ πολύ τῆς ἐμπίπλασθαι τῆς ἀηδίας καὶ ταραχῆς. Διὸ καὶ πάντα τρόπον ἐπειρᾶτο τὴν κινουμένην ἔριν κατα ποιμίζειν καὶ πείθειν τὸν τῇ φλογὶ ταύτῃ τὴν αἰτίαν παρεσχηκότα, τὸν μὲν κεκινημένον πόλεμον κατα τίθεσθαι, καὶ τῶν κατὰ τῆς ἡσυχίας ἀποσχέσθαι βλασφημιῶν, καὶ τοῖς πολεμηθεῖσιν ἀδίκως σπεί σασθαι, σοφίᾳ δὲ τῇ ἔξω προσέχειν ἧς τὰ πρῶτα φέρεται, καὶ ταύτῃ πειράσθαι τὴν παρὰ τῶν πολύ τῶν ἢ καὶ τῶν σοφωτέρων εὐφημίαν καρποῦσθαι, καὶ μὴ πρὸς οὐδὲν αὐτῷ χρήσιμον ἀποδύεσθαι τὴν ἀγῶνα. Ὁ δὲ, καὶ γὰρ ἔδει χαλεπὸν ἡμῖν τὸ κλυ δώνιον ἐγερθῆναι, καὶ θεραπευόμενος ώλιγώρει, καὶ πρὸς εἰρήνην παρακαλούμενος οὐχ ὑπήκουεν· έθεν καὶ Γρηγόριος ἐχρῆτο τοῖς λόγοις, καὶ τὴν σοφίαν τοῦ Πνεύματος ἀντετίθει τῇ καταργουμένη κατὰ Παῦλον σοφίᾳ, καὶ τὰς ἐκ τῶν συλλογισμῶν ἀνάγκας, καὶ τὰ σοφίσματα διέλυεν εὐχερῶς· τῶν ἀγαθῶν μὲν εἶναι τὸν λόγον καὶ τὴν σοφίαν δὴ ταύτην ἀποδεικνὺς, ἀλλ᾽ οὐχ ὥστε καὶ Θεῷ δύνα σθαι οἰκειοῦν· μᾶλλον μὲν οὖν καὶ φυσῶσαν, καὶ Θεοῦ πόρρω βάλλουσαν, εἴ τις αὐτῇ μὴ κατὰ 26 τον χρώτο μηδ' ὡς προσήκον, ἀλλ' αὐτῇ προσέχε διηνεκῶς μεταίᾳ καὶ ἀνοήτῳ σχολῇ τὸν βίον καταναλίσκων, καὶ μηδὲν εἰς τὴν ἐκεῖθεν μακαριότητα συντελούσῃ, ένθα μὴ σοφία λόγων καὶ δύναμις πλέον ἔχει τῆς ἀμαθίας, ἀλλ' ἡ τῶν σωτηρίων ἐντολῶν τής ρησις τοῦ Χριστοῦ, καὶ ἡ κατ᾽ αὐτὰς ἐργασία καὶ ψυχῆς ἐκ τῶν αἰσχίστων παθῶν κάθαρσις καὶ συν τήρησις, καὶ πρὸς Θεὸν καθ᾽ ὅσον ἔξεστι νεῦσίς τε καὶ οἰκείωσις τῆς ἀλήκτου μακαριότητος καὶ τῆς αἰωνιζούσης εὐδαιμονίας γίνεται πρόξενος. Τοις γε μὴν τὸν μονήρη βίον ἀνῃρημένοις καὶ μέτρα τία θησι καὶ ὄρους τινὰς ἐφ᾽ ὅσον δεῖ, καὶ ἅτε τῇ παι δείᾳ ταύτῃ προσέχειν, μᾶλλον δ' εἰ πρὶν εἰς τοῦτο σχήματος ήκειν, ταύτης ἐπωθοῦν ἔτυχον μετασχόν τες, ὅπως μὴ δέον τοῖς ματαίοις τούτοις τὴν διάvo:29 ἀσχολεῖν, ἀλλ᾿ ὥσπερ ἄλλης πάσης ολικής προσπαθείας, οὕτω δὴ καὶ ταύτη; χρήσιμον ύπαρ εἶνῳ μὲν οὖν οὐκ ἐν παρέργῳ κατὰ τῆς ήσυτὰ τοιαῦτα ἐσκαιωρεῖτο· οὐ μὴν οὐδ' οἱ ταύτῃ θραμμένοι, καὶ μόνην παθῶν ἀπαλλαγὴν εἶναι τρὸς Θεὸν οἰκείωσιν καὶ ἀνάβασιν τῇ πείρα ; εἰδότες, ἀμύνειν ἡμέλουν πολεμουμένη • σπουδῆς μὲν καὶ προθυμίας οὐδὲν ἐλλιπόντες, όριον δὲ παρ' ἑαυτοῖς τὸν μέγαν μὴ κεκτημέἐν Θεσσαλονίκῃ γὰρ ὁ πόλεμος ἐλάμβανε τὴν · ἐκείνου τῇ λαύρα, καθὼς ὁ λόγος ἔφθη δητ. ἐπιδημοῦντος· ἐπεὶ τοίνυν ἐκεῖνον ὁρᾷν ἔχον, δν μόνον ᾔδεσαν ἀξιόχρεων καὶ λόγου δυ καὶ τῇ τοῦ Πνεύματος χάριτι πρὸς τὸν οὕτω τον ἀντικαθίστασθαι δυνάμενον πόλεμον καὶ ', γράμμασι πρεσβεύονται πρὸς αὐτὸν, τοῦτο ίσα Βαρλαάμ κατὰ τῆς ἱερᾶς ἡσυχίας καὶ ταύτῃ προσεχόντων εἶπε καὶ συνεγράψαντο ς δηλοῦντες, τοῦτο δὲ καὶ δεόμενοι, πρὸς ἄμυπαστῆναι καὶ μὴ παριδεῖν τὸ νῦν μὲν εἶναι Ησυχίαν ὑβριζομένην, μετ' ὀλίγῳ δὲ καὶ τῷ τῆς Ἐκκλησίας, εἰ παραφθείη, λυμανούμεὁ κακόν. Τί οὖν ἐκεῖνος; τῇ μὲν ἐνοικούσῃ Ινεύματος χάριτι τὰ μέλλοντα προορώμενος, σομένην προείπε βλάβην, ὡς πολλή τις ἔσται αλεπή, καὶ ὡς καλῶς κυβερνωμένη τοῦ Πνεύ ; αύρα, καὶ χρόνον οὐκ ὀλίγον ἤδη βαθείαν ην ἀγούσῃ τῇ Ἐκκλησίᾳ σάλος οὐ μικρὸς καὶ ὡς ὑπεγερθήσεται κλύδων, καὶ τὴν πάλαι τῶν · πρόῤῥησιν εἰς ἔκβασιν ἔχειν ήδη, οι πρὸς σχάτοις έφασαν χρόνοις αίρεσιν χαλεπήν έπεισε σειν τῇ Ἐκκλησία. ἡ δὲ τῆς γνώμης διαιρευμένης, καὶ θορύβων πελλάχθαι, καὶ ἀπραγμοσύνη σύζων, καὶ ε ηρεμία καὶ γαληνότητα του παντός τιμωρια "

GREGORII PALAMA ηρκότας τὸν νοῦν, θεῷ προσέχειν διηνεκῶς τὸ τῆς πόλιν χωρεῖ οὐ κράτει λόγων θαρρών τοσοῦτον, ψυχῆς ἀποκαθαίροντας όμμα, καὶ δεκτικὸν ποιούν τὰς τῶν θείων ἀπαυγασμάτων· καὶ ὥσπερ ἐκ τα πεινοτέρων, τῶν τῆς πράξεως δηλαδή μεταβαίνοντας ἀγώνων καὶ παλαισμάτων ἐπὶ τὴν θεωρίαν χωρεῖν, καθ' ην προκόπτοντας οὐ τὰς αἰσθήσεις μόνον ἀπράκτους μένειν συμβαίνειν, ἀλλὰ καὶ τὸν νοῦν αὐτὸν πᾶσαν νόησιν καὶ κίνησιν ἀποτίθεσθαι, καὶ ἄγεσθαι ᾗ ἂν ἄγωνται δοκρίη, ἐλλάμψεών τε καὶ φωτισμῶν ἐκεῖθεν ἀναπίμπλασθαι θείων, καὶ λόγους κτίσεως ἐκδιδάσκεσθαι, καὶ μυστηρίων άγ ῥήτων γενομένους μετόχους, εἰς τὸ ἀρχαῖον ἐπα νέρχεσθαι κάλλος, καὶ πάντα γίνεσθαι μετουσίᾳ, ὅσα φύσει φέφυκεν εἶναι· Θεός. Ταῦτα δὲ πᾶσι κοινὰ προκεῖσθαι ἀγωνίσματα καὶ βραβεία οὐ τοῖς λόγου μόνον καὶ τῆς ἔξω σοφίας μετεσχηκόσιν. Η ἀλλὰ καὶ τοῖς καθάπαξ τούτων ἀπείρως ἔχουσιν, οὐδὲν παραβλαπτομένοις πρὸς τὴν κτῆσιν τῶν ἀποῥήτων ἀγαθῶν ἐκείνων· ἀλλ᾽ μ! δεῖ τι καὶ θαυμαστὸν εἰπεῖν, ῥᾷον πρὸς τελειότητα τῆς πνευματικῆς ἡλικίας ἀφικνουμένοις, ἅτε δὴ πρὸς τὸ ἄτυ φον καὶ ταπεινόν εὖ μάλα διακειμένοις, ἐπειδὴ καὶ τοῖς τοιούτοις ἑαυτὸν ὡς τὰ πολλὰ φιλεῖ ἐμφανίζειν. Τοὺς γὰρ ὑπερηφάνους ὁ θεῖος ἔφη Δαβίδ έως σφόδρα παρανομεῖν· ἐξ ὧν συμπεραίνεται, μὴ τὴν σοφίαν τοῦ κόσμου τούτου τὴν καταργουμένην φωτίζειν δύνασθαι τὴν κεκτημένην ψυχήν, μηδ' οἰκειοῦν Θεῷ, ἀλλὰ τὴν διὰ τῶν ἔργων τῷ ὄντι φιλοσοφίαν, ἢ καὶ καθαίρειν δύναιτ' ἂν καὶ φωτίζειν, καὶ φίλους θεῷ καὶ ἀσωμάτης παραπλησίους τοὺς αὐτῇ προσέχοντας ἀπεργάζεσθαι. Ὑπὲρ μέντοι τῆς Ιερᾶς ἡσυχίας οὕτω σαφῆ καὶ καθαρόν πεποίηται τὸν λόγον, καὶ οὕτως ἐπὶ πᾶν ἀκριβείας ήκοντα καὶ ἐμπειρίας τῆς κατ' αὐτήν, ὡς μηδένα μηδαμῶς τῶν πρότερον θεοφόρων ἀνδρῶν ἐπὶ ταύτην ἑαυτοὺς καθέντων τὴν πραγματείαν, οὕτω κατάλλης λον θέσθαι καὶ πᾶσιν ἐφαρμόζουσαν τὴν διδασκαλίαν καὶ τελείοις καὶ ἀτελέσι καὶ μέσοις, καὶ μηδὲν ἐλλελοιπέναι τῶν ἑκάστῳ προσφυῶν τε καὶ οἰκείων θεωρημάτων. Οἱ μὲν οὖν ὑπὲρ ἡσυχίας τοῦ μεγάλου Γρηγορίου λόγοι, λοιδορουμένης καὶ τὰ ἔσχατα πασχούσης ἀδίκως, οὕτω λαμπροί. καὶ τῆς πνευματικῆς καὶ τῆς ἐκτὸς σοφίας οὐδεμίαν λελοιπότες ὑπερβολήν· ὑπὲρ ὧν οὐδὲ βουλομένοις μὴ ὅτι γ᾽ ἐπαινέσαι πρὸς ἀξίαν ἡμῖν ἐξέσται, ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ἁπλῶς ὑπογράψαι τῷ λόγῳ καὶ τὴν συντονίαν καὶ τὸ κάλλος καὶ τὸ βάθος τῶν νοημάτων, ὧν εἴ τις τὴν ἐν πᾶσιν ἀγαθοῖς ὑπερβολὴν ἐθέλοι καταμαθεῖν οὐχ ἑτέρωθεν ποθεν, ἀλλ' ἐξ αὐτῶν ἐκείνων τοῦ ποθουμένου τυχεῖν ἐξέσται. Λόγοις μὲν οὕτω τῇ εὐσεβεία πολεμουμένη σὺν πολλῇ παρέστη τῇ προθυμίᾳ τε καὶ σπουδῇ· ἐπεὶ δὲ τὸν ὑπὲρ αὐτῆς ζῆλον οἷον ἐν τῇ ψυχῇ φέρων ἦν, καὶ ἔργοις ἔδει φανερὸν καθιστᾷν, καὶ · μηδ' ἐν τούτῳ τῷ μέρες τῶν πολλὰ καμόντων ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας ἀπολειφθῆναι, τί γίνεται; Τὴ πρὸς οὕτω γενναῖον ἀνταγωνιστὴν πολεμεῖν ὁ Βαρλαάμ ἀπογνούς· ἤδη γὰρ ἐκ πρώτη; ἀφετηρίας κατάκρας ἦν νενικημένος καὶ ᾔσχυμμένο,· ἐπὶ τὴν μεγάλην ὅσον με το διαβολαῖς καὶ συκοφαντίαις τοῦ μεγάλο περιέσεσθαι Γρηγορίου, ἀλλ' ώσθ' ὅτι καὶ τῶν Ἑ ληνικῆς ἐνταυθοί μετεσχηκότων παιδείας όντων πολλῶν, καὶ διὰ τοῦτ᾽ ἐκείνου σφοδρώς περιεχομέ νων, ἐφ' οὕτω σαθροῖς ἐρείσμασι τὸ πρὸς ἐκεῖνον δυσμενὲς ὑπερείσας· ἤδη γὰρ πρὸς ἐκεῖνον τῆς ὁ πόλεμος εξερράγη· τῶν προτέρων είχε το πάλιν πλάνην αὐτοῦ καταβοῶν, καὶ τὴν ἡσυχίαν ὡς τῆς πλάνης αὐτῷ ταύτης καταμεμφόμενος· διθείαν τε καὶ τῶν ὀρθῶν δογμάτων παρατροπὴν ἐγκαλῶν, καὶ πάντα ἐντινοῦν αὐτῷ πειρώμενος ἐπεγείρειν, καὶ ψῆφον ἐκείνου μηχανώμενος, ὡς ὀρθῶς με φρο νοῦντος ἐρήμην κατενεχθῆναι. Ο κἂν συνέβη ταῖς ἀπάταις ἐκείνου καὶ τοῖς σοφιστικοῖς κλέμμασι καὶ περινοίαις πάντων πλὴν ὀλίγων ὑπενεχθέντων, οὕτω σοφῶς τοῦ Θεοῦ τὰ κατὰ τὸν μέγαν τῆς εὐσε δείας ἀγωνιστὴν συγχωρούντος, ἵνα καὶ μᾶλλον ἀνακηρυχθῇ καὶ λαμπρότερος ἐπὶ τῶν ἔργων δειχθῇ, ὡς μόνος οὕτω φλόγα τῆς ἀσεβείας πρὸς ύψος ἀέριον ἐξαρθεῖσαν δυνηθεὶς κατασβέσαι, εἰ μὴ τε χέως ἐκεῖνος ἐπιφανείς, ἅπαντα ἀνέτρεψε καὶ διέ λυσεν. Ως γὰρ ἐπὶ δίκην ἐδόκει καλεῖν ἐκεῖνον, τῶν μήπω συνθεμένων τῇ δυσσεβείς τοῖς πράγματι δρο θῶς διαιτώντων, καὶ δεῖν οἰομένων καταψηφίζεσθαι μηδενὸς πρὶν καιρὸν εἰς ἀπολογίαν λαβεῖν, καὶ τῷ ἐγκαλούνει κατά πρόσωπον ἀντιστῆναι, ἐκεῖνος μὲν ἀναβαλλόμενος οὐδὲν οξέως παρῆν· πάντα δ' ὑπεχώρει τὰ χαλεπὰ ῥᾷον ἢ ἡ τοῦ φωτός παρουσία τὸ σκότος διαλυόμενα, καὶ ἡ ἀλήθεια την προσήκου σαν ἐλάμβανε παρρησίαν, καὶ τὸ ψεῦδος κατησχύ νετο δραπετεύον· οὐ γὰρ ἦν οὐδεὶς, ὃς τῆς ἐκείνου γλώττης τῆς θεολόγου καὶ τῆς ὑψηλής διανοίας καὶ οὐρανίου πεῖραν λαμβάνων, οὐκ εὐθὺς ἐπὶ τὴν ἀπο στολικὴν καὶ πατρικὴν ἐνήγετο πίστιν, καὶ σαφῆ τὴν συμφωνίαν τοῖς ὑπ᾽ ἐκείνου λεγομένοις πρὸς τοὺς θεοφόρους θεολόγους καὶ τῶν πιστῶν τῆς Ἐκκλη σίας διδασκάλους συνεμαρτύρει· εὐθὺς μὲν οὖν καὶ πρὶν εἰς χεῖρας ήκειν τὸν πολέμιον τρεψάμενος ἦν, πάντων αὐτῶν δυσσέβειαν κατεγνωκότων πολ λην, καὶ δεῖν οἰομένων μετὰ τῆς βλασφήμου γλώτ της ποιεῖν ἐκ μέσου, καὶ μὴ πρόφασιν ἀπωλείας καταλείπειν τοῖς ἁπλουστέροις. Ἐπεὶ δὲ καὶ λαμπρῶς ἐπὶ θεάτρου τὸν ἀθλητὴν ἀνακηρυχθῆναι προσῆκον ἦν, καὶ τὴν δυσσέβειαν μᾶλλον αἰσχυνθῆναι θριαμβευθείσαν, καὶ τοῦτο για νεται μεθ' ὅσης ἄν τις εἴποι τῆς παρρησίας καὶ τῆς λαμπρότητος· τοῦ γὰρ πολλοῖς τροπαίοις τὴν ἑσπέραν διαλαβόντος, ἄρτι τῆς στρατείας επανήκοντος βασιλέως, ἡ σύνοδος, αὐτοῦ παρόντος καὶ τοῖς πράγμα σιν ἀξίως ἑαυτοῦ διαιτώντος, συνεκροτείτο· οὐ τῶν λογάδων μόνον τῆς Ἐκκλησίας, καὶ τοῦ τὴν ἱερὰν ἀρχὴν τότε πεπιστευμένου, καὶ ὅσοι τῶν ἐν τέλει καὶ ἄλλως ἐπιφανῶν, ἀλλὰ καὶ τῆς πόλεως σχεδόν ἁπάσης σπουδή συνδεδραμηκότων, ζημίαν οὐ μικρὰν ἑκάστου λογιζομένου πανηγύρεως τοιαύτης ἀπελεςφθῆναι. Την μὲν οὖν Γρηγορίου τοῦ μεγάλου τότε σπουδήν, καὶ τὴν περὶ τὸ λέγειν τέχνην, ἢ τὴν πνευ ματικὴν μᾶλλον σοφίαν καὶ τὴν ἐξ ὕψους δύναμιν ἣν

ENCOMIUM AUCT. NILO CP. ἐνεδίδετο, καὶ ᾗ τῶν ἐναντίων ἀπετέφρου τοὺς λό- ἀληθείας τοὺς ἀντιπάλους ἀποδεικνύς· πάντες γὰρ γους, οὐ ῥᾴδιον οὐδ᾽ εὐχερὲς ἐμοὶ γοῦν διελθεῖν. ἐκεῖνο δὲ μόνον ἀναγκαῖον εἰπεῖν, ὅτι πάντας κατέπληξε καὶ φίλους καὶ πολεμίους· τοὺς μὲν οἷς ἦγχεν, Επιστομίζων στεῤῥαῖς ἀνάγκαις, τους φίλους δὲ, καὶ τῶν πώποτε θαυμασθέντων ἐπὶ σοφίᾳ πολλῷ τῷ μέσω δόξας κεκρατηκέναι. ὥσπερ ἐκ μιᾶς καὶ γλώττης καὶ γνώμης δυσσέβειαν μὲν ἐκείνων κατεψηφίζοντο, καὶ ταῖς αὐταῖς ἐπῆγαν ἐπιτιμίαις, αἷς καὶ τὸν πρώτως τῆς αἱρέσεως ταύτης ἄρξαντα, εἰ μὴ μεταβάλοιεν καὶ τὴν ὀρθὴν ἀσπά σαιντο πίστιν Γρηγόριον δὲ καὶ λόγοις καὶ γράμμασιν ἀνεκήρυττον, καὶ τὰ βέλτιστα πάντα προσεμαρτύρουν, καὶ πολλῆς ἠξίουν τῆς εὐφημίας καὶ τῶν κρότων καὶ τῶν στεφάνων. Ὁ μὲν οὖν περὶ εὐσεβείας ἀγὼν αὐτῷ τοιοῦτον αἰλήφει πέρας, λαμπρὸν οὕτως ἀπὸ τῶν πολεμίων τρόπαιον ἀναστήσαντι, καὶ τὸν πρὶν διώκτην και "Αρ' οὖν ἐν μὲν τοῖς ὑπὲρ εὐσεβείας ἀγῶσιν οὕτως ὑβριστὴν συνθέσθαι τῇ εὐσεβείᾳ καταναγκάσαντι, ἦν θερμὸς καὶ ζέων τῷ πνεύματι, καὶ πάνθ' ὅσα χρή κἂν πρὸς ἀπάτην ἦν αὐτῷ καὶ ψεῦδος τὰ εἰρημένα, τὸν θεολόγον μετὰ πολλῆς ὢν τῆς ὑπερβολῆς, ἐν τοῖς τῷ καιρῷ καὶ τοῖς πράγμασι πανούργως μεθαρμο- κατ' ἀρετὴν ἔργοις λαμπρὸς καὶ περιφανής, ὀξὺς τὸν σθέντι. Οὐ μὴν ὁ τοῖς ἀγαθοῖς ἐχθρὸς καὶ πολέμιος νοῦν καὶ πεφωτισμένος τῷ θείῳ Πνεύματι, τῇ τῶν ἐξ ἀρχῆς Γρηγόριόν τε καὶ τὴν ὀρθὴν ὑπὲρ ἧς ἐκεῖ Γραφῶν ἐμπειρίᾳ τοὺς ἐπ' ἐκεῖνο τοῦ χρόνου κατό νας ηγωνίζετο πίστιν πολύν χρόνον ἀπείραστον ὑπέ- πιν θέμενος, οἶμαι δὲ καὶ τοὺς ὕστερον ἐσομένους - μεινεν ἐκλιπεῖν· ἀλλ᾽ ἐπεὶ μετὰ τῆς βλασφήμου τοῦ χειμῶνος δὲ τῶν πειρασμῶν προσβαλόντος, καὶ γλώττης οὐκ ἐν πολλῷ τῷ μέσῳ τῆς κακίας ὁ ἀρχη σάλου πολλοῦ καὶ τοῦ ῥοθίου τῶν δεινῶν περισχόνγὸς ἐκεῖνος ἐκποδὼν ἦν, τοῖς φίλοις προσχωρήσας τος, μικρόψυχόν τι καὶ ἀγενὲς ἢ πράξας ὤφθη, ἢ καὶ Λατίνοις, καὶ ἡ τῆς ἀσεβείας φλόξ καλῶς ἐδόκει και μελετήσας; οὐδαμῶς· ἅπαν μὲν οὖν τοὐναντίον, μετὰ τασβεσθῆναι, ἀθρόον ἐκείνου πολλῷ χαλεπώτερης πολλῆς τὰς τῶν δεινῶν ἐπιφοράς της πραότητος καὶ πόλεμος ἐξερράγη· τῶν γὰρ ὁμιλητῶν ἐκείνου καὶ τῆς μακροθυμίας υπενεγκών· ἐπειδὴ κἀκεῖνα πολύ φοιτητῶν ὁ μάλιστα τῆς λύμης μετεσχηκὼς οὐ τοῦ τὴν αὐτῷ προξενήσοντα τὴν εὐδοκίμησιν ᾔδει, μάλ πρὸς τὴν εὐσέβειαν μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῦ πρὸς τὸν λον δ' ὅτι καὶ ταῦθ' ὑπὲρ τῆς τοῦ Θεοῦ δόξης ἑαυτῷ μέγαν πολέμου κληρονόμος εὐθὺς ἐδείκνυτο. Καὶ πά- συνήδει καὶ τῆς κατ' εὐσέβειαν ἀληθείας ἐπενεγκόντι. δεν ἀγώνων ἑτέρων καὶ σκαμμάτων ἀρχὴ πολλῷ τῆς ὡς γὰρ ὁ πρὸς ἀλλήλους τοῖς ὁμοφύλοις πόλεμος προτέρας χαλεπωτέρα· ἐφιλονείκησε γὰρ ὁ δεύτερος κακῶς μὲν, καὶ ὡς οὐκ ὤφελε, τὴν γὰρ κοινὴν εὐτυ ὑπερβαλέσθαι κακίᾳ τὸν πρὸ αὐτοῦ, καὶ τῆς ἀσεβείας χίαν Ῥωμαίοις ἀνάλωσε καὶ διέφθειρε, κακοῖς πεκαθόσον οἷόν τε πολλῇ προστῆναι σπουδῇ· μείζω τε ριέβαλε τοῖς ἐσχάτοις, ἀνῆπτον δ' οὖν ὅμως· τί γὰρ γὰρ ἐκείνου καὶ χαλεπώτερα πρὸς λόγον ἀσεβείας ο δεῖ τὰ πᾶσι γνώριμα διεξιόντα, τῶν ἐντυγχανόντων ἐξεῦρε, καὶ τῆς βλασφημίας πολλούς ειργάσατο και ἀποκναίειν τὰς ἀκοάς; κινεῖται μὲν καὶ ὁ τὴν ἀρχὴν νωνούς. Οὐ μὴν οὐδ' ὁ τῆς εὐσεβείας αγωνιστής Γρη- τηνικαῦτα τῆς μεγάλης τῶν πιστῶν ᾿Εκκλησίας που γόριος ἡμέλει πρὸς ταῦτα, ἀλλὰ παντοῖος ἦν, ἔργοις πιστευμένος, ἀναλόγως ἄν τις εἴποι καὶ ἀνοήτως καὶ λόγοις τὴν ἐξαφθεῖσαν φλόγα κατασβέσαι φιλο- τοῖς ἰδίοις ἐπιβουλεύειν, λύκος ἀντὶ ποιμένος γενόμε ναικῶν· καὶ πρῶτα μὲν 'Ακινδύνῳ πολλὴν προσῆγε νος ἀτεχνῶς, ἀνάπτει δὲ τὴν φλόγα σφοδρῶς τοῦ πο τὴν θεραπείαν, ἐλέγχων, ἀποδεικνύς, τὴν κοινωνίαν λέμου, καὶ πᾶσιν ἐπ' ἀλλήλους εκβαίνει τρόποις, οἷς τῆς ἀσεβείας προσονειδίζων, πάντα πράττων ὅπως ὁσημέραι τὴν εἰρήνην ἀναφωνῶν ἦν, καὶ τῆς οἰκείας ἐκεῖνον ἴδῃ πρὸς τὴν εὐσέβειαν μεταθέμενον· ἐπεὶ ὥσπερ ἐπιλελησμένος ἀξίας, καὶ τοῦ καταλλάξαντος δ' ἀνίατα νοτῶν, καὶ τὴν τῆς ἀσεβείας ἄχρι τρυγίου ἑαυτῷ τὸν κόσμον ἰδίῳ αἷματι, ὅτι μαθητής εἶναι κύλικα σπάσας ἐκεῖνος ἦν, τοῖς λόγοις ἐχρῆτο καθά- πεπιστευμένος, εἶτα πᾶν τοὐναντίον δρῴη ἐπὶ κακῷ περ βέλεσι καὶ τὸ πονηρὸν ἐτίτρωσκε στέφος, λογο- μὲν κεφαλῆς τῆς ἰδίας, κακῷ δὲ τῶν πειθομένων, γραφῶν μὲν τὴν εὐσέβειαν, καὶ παντὶ τῷ βουλομένῳ ὅσου; ἐξῆν ἐφέλκεται πρὸς τὸ πολεμεῖν, τοὺς μὲν προτιθέμενος ἀκριβῶς τὰ τῆς θεολογίας ἀπόῤῥητα, πείθων, τοὺς δ᾽ ὡς οἷόν τε βιαζόμενος, καὶ τὰ βάθη τοῦ Πνεύματος μετὰ τοῦ Πνεύματος ἐρευνῶν, καὶ διὰ πάντων τοῖς ὑπὲρ τῆς ἀληθείας οἷς ἐκεκόσμητο καλοῖς ἡ πάντα θαυμαστός Γρηγό Αγωνισμένοις διδασκάλοις τῆς ᾿Εκκλησίας ὁμογνώ μων καὶ σύμπνους ἀναδεικνύμενος· τοῖς δὲ ψευδέσιν εκείνων λόγοις κατὰ τῆς ἀληθείας ἐξευρημένοις που λέμιος ἀτεχνῶς, καὶ πάντα ὥσπερ αδρανή τινα καὶ σεσηπότα δίκτυα διαλύων. Δεῆσαν δὲ καὶ σύνοδον αὖθις πρὸς τὴν τῆς ἀληθείας εὕρεσιν ἀθροισθῆναι, τάχιστα μὲν συνεκροτείτο μεγάλη καὶ πολυάνθρωτας· ὁ δὲ τῆς ἀληθείας ὑπέρμαχος καὶ στεῤῥὸς ἀγωνιστής, ὁ πολὺς ἐν σοφίᾳ καὶ πλείων ἐν εὐσεβείς Γρηγόριος, οὐδὲ πολλῶν ἐδεήθη λόγων πρὸς ἔλεγχον τῆς κακίας, ἀλλ' ήρκεσε μόνον τοῖς προτέροις όμου γνώμονας ἀποδείξαι τοὺς ἀντικαθημένους καὶ ἀντιδόξου;, καὶ πάντα ἦν ῥᾷστα διηνυκώς, καὶ τῶν ὀρθών παραχαράκτας δογμάτων καὶ πολεμίους τῆς Ἐπεὶ δὲ καὶ πρὸς τὴν ἔργοις καὶ λόγοις καὶ πᾶσιν ριος περιφάνειαν εἶδε, καὶ πολλῆς ἐνόμισε ροπῆς ἐκ τούτου πρὸς τὸ σπουδαζόμενον εὐπορήσειν, πάντα μὲν, ὅ φασι, κάλων ἐκίνει, καὶ πᾶσι τρόποις ὑπε δ ποιεῖτο, τῆς οἰκείας κακοβουλίας συνεργὸν καὶ σπου διστὴν ἐκεῖνον θέλων παραλαμβάνειν. Εκ πρώτης δὲ πείρας ἀποκρουσθείς, ὥσπερ κῦμα πέτρα περι πεσὶν, καὶ τὸ κοινῇ συνοῖσον καὶ τὸ προσῆκον αὐτοῦ τῷ ἤθει καὶ τῷ σχήματι διδαχθείς, δέον ἀποσχέσθαι τῶν ἀτόπων ἔργων, καὶ τῆς ἐπανορθώσεως εἰδέναι χάριν τῷ πρὸς ἐλευθερίαν διειλεγμένῳ· ὁ δὲ τοὐναν τον ἅπαν ἦν, καὶ κακοί; ἡμείδετο τὸν ἐκ βάθρου κακίας τό γε εἰς αὐτὸν ἦτον ἀναγαγόντα· καὶ διὰ πάσης ἦγε σπουδῆς κακοῖς ἐκεῖνον ἐσχάτοις περιβα λεῖν· οὔχουν οὐδὲ ἀπέσχετο τῶν περιέργων ουδενός

GREGORIJ PALAME καὶ μοχθηρίας ἐσχάτης πεπληρωμένων, έως την πρὸς ἐκεῖνον τῆς ψυχῆς δυσμένειαν εἰς ἔργον εἶδεν ἐκβάσαν. Ως γὰρ οὐδὲν ἐκείνῳ τῶν δημοσίων ἐγκλημάτων εἶχεν ἐπαγαγεῖν, ᾔδει γὰρ αὐτὸν τῶν κατὰ τὸν βίον θορύβων τε καὶ πραγμάτων οὐδὲν ἧττον ἢ οἱ πάλαι τεθνηκότες ἀπεσχημένων, ἐπὶ τὴν εὐσέβειαν εἶδε καὶ τὴν ταύτης συκοφαντίαν· καὶ θάττον ἢ ἄν τις ψήθη μεταβαλών, τοὺς μὲν ἀποκηρύκτους καὶ πολεμίους τῆς ἀληθείας ἐν τοῖς πρώτοις εἶχε τῶν φιλουμένων, καὶ πάντα κατὰ τῆς εὐσεβείας ἢ τῆς Ιδίας μᾶλλον ἐχαρίζετο κεφαλῆς· οὓς δὲ πρότερον καὶ λίγοις καὶ γράμμασιν ἦν θαυμάζων, καὶ τῆς ἀληθείας πρεσβευτὰς καὶ τῆς ὀρθῆς πίστεως ἐκάλει προστάτας, τούτους δὲ τῶν αὐτῶν ὧνπερ καὶ πρός τερον δογμάτων ἐξεχομένους, καὶ μηδεμίαν ἐπιδε δεγμένους παρατροπὴν, ἐγκλήμασι δυσσεβείας ύπευΟύνους καθίστη. Εντεῦθεν τί μὲν ἐπέλιπεν εἶδος κακίας; μᾶλλον δὲ ποῖον οὐκ ἐπεδείξατο μεθ' ύπερβολῆς; Συλλόγους ἀθέσμους καὶ πονηρὰ συνέδρια συνεκρότει, καὶ γράμματα δυσσεβείας εξετίθετο μεστά, καὶ Γρηγόριος μετὰ τῆς ἀληθείας ὁ στεῤῥὸς ἐλαύνετο τῆς ἀληθείας προστάτης, καὶ κακῶς κους, καὶ δεσμωτήριον ᾤκει, καὶ διὰ πάσης μηχα· νῆς ἑκακοῦτο· ἡ δὲ τῆς ἀσεβείας υπερήρετο φλόξ, καὶ οἱ ταύτης σπουδασταὶ καὶ πρόμαχοι πολλῆς ἡξιοῦντο παρὰ τῷ καλῷ τῆς Ἐκκλησίας προστάτῃ τῆς κηδεμονίας καὶ τῆς αἰδοῦς, καὶ ἱερέων ἐνεγράφοντο καταλόγοις οἱ βέβηλοι τὰς χεῖρας καὶ τὰς ψυχάς, καὶ πάντα τὰ δεινότατα ἐτολμάτο. Αλλ ἐπειδή ποτε καὶ τὴν ἀλήθειαν ἔδει παῤῥη σίας τῆς ἀξίας τυχεῖν, καὶ τὸ ψεῦδος φυγαδευθῆναι ὥσπερ νόσος τῆς ὑγείας υποχωρήσαν τῇ παρουσία, παύεται μὲν ὁ πολιτικὸς πόλεμος καὶ ἡ στάσις τῶν ὁμοφύλων μετὰ τὴν πολλὴν ἐκείνην κάκωσιν καὶ τὴν φορὰν τῶν ἀμυθήτων δεινῶν, ἐκείνῳ δὲ καὶ ὁ τῆς Ἐκκλησίας συναποσβέννυται, ἐπειδὴ καὶ τοῦτον ἔσχεν αἰτίαν, καὶ κατὰ τῆς ἀληθείας ὥσπερ ύπασπιστὴν καὶ σύμμαχον ισχυρόν λύεται δὲ καὶ τὰ δεινὰ Γρηγορίῳ. Καὶ ἦν αὖθις ἐν τοῖς προτέροις, καὶ παρὰ πάντων ἐκροτεῖτο καὶ ἐθαυμάζετο, καὶ τῷ τῆς Ἐκκλησίας μετὰ τὸν διώκτην καλῷ προστάτη διὰ πάσης ήγετο τῆς τιμῆς, εὖ εἰδότι Θεῷ καὶ τοῖς ἐκείνου λατρευταῖς καὶ τῶν ὀρθῶν δογμάτων προ στάταις τὸ προσῆκον σέβας ἀπονέμειν καὶ τὴν αἰδώ - καὶ βασιλεῦσι καὶ τοῖς ἐν τέλει καὶ πᾶσιν ὁμοῦ που θεινὸς ἦν καὶ ἡδὺς ἰδεῖν τε καὶ προστυχεῖν, καὶ τῶν ἐκείνου λόγων ἦσαν ἐξηρτημένοι· κανόνα τινὰ καὶ στάθμην θεολογίας καὶ δογμάτων ὀρθῶν ἀκρότητα τοῖς ἐπ᾿ εὐσεβείᾳ γνωριμωτάτοις παραπλησίως καὶ διδασκάλοις τῆς Ἐκκλησίας ᾔδεσάν τε καὶ ἀνεκήρυττον. Οὐ μὴν ἄχρι λόγων ἦσαν οὐδ᾽ ἐν ἑαυτοῖς τὸ κατ ἐκεῖνον περιφέροντες θαῦμα, ἀλλ᾽ εὖ εἰδέτες, ὡς οὐκ ἐκεῖνον μᾶλλον ἢ τὸ κοινὸν τῆς τῶν πιστῶν ζημιώσουσιν Ἐκκλησίας, τὸν τῆς σοφίας λύχνον ἐκεῖ νον καὶ καθαρὸν τοῦ Πνεύματος καταγώγιον ὑπὸ τὸν μόδιον κατακρύψαντες, σιγῆς βυθῷ καὶ λήθης παραδοθέντα, μόλις μὲν καὶ μετὰ πολλῆς Ικετηρίας καὶ πιθανότητος, πείθουσι δ᾽ οὖν ὅμως τῆς περιοΑρ' οὖν ἡ κινουμένης τῆς αἱρέσεως εὐθὺς ἐξ ἀρ. νύμου Θεσσαλονίκης ἱερῶς καὶ ὡς Θεῷ φίλον προχῆς τὸ δολερὸν ταύτης ἡγνόησε καὶ ἀπόκρυφον τοῖς στῆναι. Η μεγέθους ὥσπερ καὶ κάλλους καὶ τῆς ἄλλοις παραπλησίως καὶ Γρηγόριος, ὁ τῷ φωτὶ τῆς ἄλλης τῶν ἀγαθῶν χορηγίας ἀφθονωτάτης μετὰ τὴν Τριάδος πεφωτισμένος; ἢ οὐκ ἠγνόησε μὲν, πρὸς δὲ πρώτην περίεστιν, οὕτω δὴ καὶ φορὰς ἀγαθῶν ἀν τὸ τοῦ ἀγῶνος μέγεθος ἀπιδῶν, καὶ τοὺς πόνους καὶ ὁρῶν καὶ βίῳ καὶ λόγῳ καὶ πᾶσιν ὁμοῦ κεκοσμημέν τοὺς καμάτους ἑτέρῳ τὸ πρωτεῖον ἐν τοῖς πόνοις νων τοῖς ἀγαθοῖς, ὥσπερ συγκεκληρωμένον ἄνωθεν ἔχειν παρῆκεν, αὐτὸς ἐν ῥᾳθυμίᾳ ζῆν ᾑρημένος; ἢ ἐξ ἀρχῆς, οὐκ αὐτόχθονι μόνον καὶ καρποῖς εἰκείοις τοῦτο μὲν οὔ, οὐ μετὰ πολλῆς δὲ τῆς προθυμίας καὶ καὶ παρ' αὐτῇ τραφεῖοι καὶ αὐξηθεῖσιν ἐγκαλλωπί τῆς σπουδῆς τῶν ὑπὲρ τῆς ἀληθείας ήψατο παλαι ζεσθαι, ἀλλὰ καὶ εἴ πού τις ἑτέρα γενναῖον τέκοι, σμάτων, ἢ ἐν οἷς μὲν εὐδοκίμει καὶ παρὰ πάντων ὑποδέχεσθαί τε καὶ οἰκειοῦσθαι, καὶ κοσμεῖν ὁμοῦ ἐκροτεῖτο καὶ ἐθαυμάζετο, θερμός τις καὶ ἀκάθεκτος καὶ ἀντικοσμεῖσθαι δαψιλῶς τε καὶ φιλοτίμως. Αλλ' ἦν, καὶ πρὸς τὴν ὑπὲρ τῆς ὀρθῆς πίστεως ἔνστασιν αὖθις ἀγώνων ἄλλων ἀρχαὶ καὶ στεφάνων ἀφερμαί ἀπερίτρεπτος, καὶ παρρησίας καὶ ζήλου πλήρης, φύονται, καὶ μεγαλοψυχίας καὶ καρτερίας δείγματα ὥσπερ ὑπὸ τῶν ἐπαίνων καὶ τῶν κρότων ἐρεθιζό- τῷ ἁγίῳ, ὥσπερ συγκεκληρωμένον αὐτοῦ τῇ φύσει διὰ μενος, τῶν δὲ πραγμάτων ἐστράκου δίκην μεταπε- η βίου μὲν παλαίειν ἀνιαροῖς, νικῶντα δὲ διὰ πάντων σόντων, τῶν μὲν ἐναντίων ὑπὸ τῶν τοὺς καιροὺς ἀναγορεύεσθαι. Παρῆν μὲν γὰρ ἐν Θεσσαλονίκῃ εἰς θεραπευόντων, καὶ ἀγενῶς καὶ μικροψύχως τοὺς ἐν ρήνην ευαγγελιζόμενος ἀληθῶς καὶ ἀγαθῶν ἐσμὸν, Εξουσίαις κολακευόντων ἐξαιρουμένων, αὐτοῦ δὲ και καὶ πᾶν ὅ τι βέλτιστον επαγόμενος· λείψανα δὲ τῆς πως πάσχοντος, καὶ εἰργομένου, καὶ παρρησίας ούν στάσεως τὴν ἀρχὴν εἰσέτι παρελύπει Ῥωμαίων, καὶ δαμῶς οὐδ᾽ ἐλευθερίας ἀπολαύοντός τινος, τὴν ἀτα τῆς φλογὸς κατασβεσθείσης, οἱ ἄνθρακες ὑπελεί ξίαν ἔδεισε τῶν καιρῶν, ἢ τὴν ὠμότητα τῶν ἀρε ποντο· καὶ οἱ στασιασταὶ τῷ μὲν ἐδόκουν ὑπείκειν, χόντων, καὶ μικρόν τι τῆς τόλμη; ὑφῆκε, καὶ τῆς τῷ δ᾽ ἀντιπίπτειν τῶν βασιλέων· καὶ τῇ μὲν πό ὑπὲρ τῆς ἀληθείας ἐνστάσεως ὑπεχώρησεν; Οὐδαμῶς· λει πράγματα παρείχον, καὶ κινδύνους ἐνεργάζοντα ἀλλ᾽ ἀεὶ καὶ διὰ πάντων ἴσος ἦν καὶ ὅμοιος ἑαυτῷ, χαλεπούς, σφίσι δ' αὐτοῖς ἐκ τῶν τῆς πατρίδος και καὶ καιρὸς ἀνέσεως καὶ πειρασμῶν παρ' αὐτῷ διε κῶν παρεῖχον πλουτεῖν. νήνοχεν οὐδέν· ἀλλ᾽ ἐλευθέρα γλώττη και γνώμη κάν τοῖς κινδύνοις τὰ τῆς ὀρθῆς πίστεως δίγματα ἐξετίθετο, καὶ τοὺς δυσσεβοῦντας ώσπερ βέλεσι και τετίτρωσκε τοῖς λόγοις ἀπὸ τῆς εἰρητῆς ἀφιείς. Ταύτης δὴ τῆς μοχθηρίας τῶν ἐπὶ κακῷ τῆς πό λεω; ἀρχόντων ὁ μέγας παραπολαύει ποιμὴν· καὶ τὴν εἴσοδον τὴν εἰς τὴν πόλιν οὐ συγχωρεῖται, ἀλλὰ συνασχημονεῖν αὐτῇ, καὶ τὴν στάσιν συνεπεγείρειν

ENCOMIUM AUCT. NILO CP. κατηναγκάζετο· καὶ τοῦ μὲν τῶν βασιλέων ὑπερεύ- μένας, καὶ μύρων καὶ λαμπάδων πολύ τι πλῆθος, χεσθαι καὶ μεμνήσθαι, τοῦ δ᾽ οὐδαμῶς, ἵν' εἴη στά σεως ἀφορμὴ καὶ πόλεμο; τοῖς πολίταις ὁ τῶν ἀλλοτρίων ἀγαθῶν αὐτοῖς βίαιος ποριστής, ἢ μετὰ τῆς εἰρήνης συναπελαύνεσθαι, καὶ πλάνους ὑπομένειν καὶ πειραταῖς καὶ κλύδωσι, καὶ πᾶσιν ὁμοῦ παραβάλλεσθαι λυπηροί;. Οἱ μὲν οὖν ἐπιεικεῖς τῶν πολιτῶν καὶ σώφρονες, οἷων ἀγαθῶν ἐκ τινῶν μοχθηρίας συνιέντες ἀποστερούνται, δεινὰ μὲν ἐποιοῦντο, καὶ τῆς ζημίας εὐχερῶς τὸ μέγεθος φέρειν οὐκ εἶχον, ἀμύνειν δ᾽ ἑαυτοῖς οὐδαμῶς· οἷοί τε ἦσαν, καὶ πρὸ τοτων γε τῷ δικαίῳ· ὁ γὰρ δῆμος θαλάττης δίκην, οὐχ ὅποι δέον, ἀλλ' ὡς ἂν ὁ προσπίπτων ἄνεμος ἐκταράττοι, φερόμενος ἀτάκτως καὶ θορυβούμενος τοῖς στασια σταῖς πολλὴν παρείχε ῥοπὴν, τὴν οἰκείαν μοχθηρίαν εἰς πέρας ἄγειν. Τί δὲ ὁ τοῦ Χριστοῦ μαθητής τοῦ πράου καὶ φι λανθρώπου, καὶ πάντα φέρειν ὑπ' ἐκείνου πράως δεδιδαγμένος; Ἂς μὴ τὰ οἰκεῖα μόνον, ἀλλὰ καὶ ταῖς ἑτέρων ψυχαῖς ἀνάπαυσιν ἐκπορίσῃ, τὰ σπλάγχνα μὲν ἤλγει και συνεστρέφετο, τὴν ἀπώλειαν τῶν ταῦτα συσκευασάντων, τήν τε ζημίαν τῶν ἀναιτίων ὡς μεγάλη καὶ πρὸς ψυχὴν ἄγουσαν συνορῶν· τὴν μεγαλοψυχίαν δ' ώσπερ τι φάρμακον ἑαυτῷ καὶ τὴν ἐν ταῖς δεινοῖς καρτερίαν επιτιθεὶς, οὐδὲ ἄχρι λόγων ή σχήματος ἐφάνη τοῖς ἐλαύνουσιν επαχθής, ἀλλὰ μετὰ τῆς συντρόφου καὶ φίλης αὐτῷ τῆς ψυχῆς γαλήνης καὶ τοῦ προσήκοντος καταστήματος ἐπιχώσι.· καὶ νήσους ἐπὶ χρόνον τινὰ παρῴκει, · καὶ τοὺς ἐν ἐρημίαις καὶ δρεσι κατὰ σχολὴν τὸ μέλι τῆς ἀρετῆς φιλοπόνως εργαζομένους ώσπερ εις στρατηγός περιῄει, πρὸς τὸν ἔνδον καὶ κατὰ ψυχὴν πόλεμον ἐπεγείρων, καὶ κατὰ τῶν τῆς πονηρίας πνευμάτων διερεθίζων, καὶ νίκης αναδιδάσκων τρότους καὶ παρατάξεως, ὡς ἂν μηδαμῶς ἀκερδής με δὲ μικρὰν προσάγουσα γένοιτο τῷ Θεῷ τὴν καρποφο ρίαν καὶ ἡ πλάνη καὶ τῆς λαχούσης ή αποχώρης σις. καὶ τὴν ἄλλην τῆς πανηγύρεως πολυτέλειαν καὶ φαιδρότητα, δοκώ μοι παρήσειν νῦν ἀναγκαίως· οὐ μόνον ὅτι πολλῆς ἡμῖν δεήσει σπουδῆς τε καὶ συντονίας, ὥστε πρὸς τοσοῦτον διηγήματος μέγεθος εξαρκέσαι, ἀλλ' ὅτι καὶ τὸ προκείμενον ἡμῖν καθ ὅσον οἷόν τε τὸ μήκος τοῦ λόγου περιαιρεῖν, καὶ τοῖς ἀναγκαίοις μόνοις ἐνδιατρίβειν· πλὴν ἐκεῖνο μόνον ἀναγκαῖον εἰπεῖν, ὡς τῆς μὲν ἀξίας οὐδὲν ἂν ἀφίκοιτο τῆς ἐκείνου. Η πόλις δὲ, καίπερ οὕτως οὖσα λαμπρὰ καὶ περιφανὴς, καὶ πᾶσιν οἷς ἂν ἀγάλ λοιτο πόλις ἐς τὰ μάλιστα ἐῤῥωμένη, οὐδὲν τῶν εἰς αὐτὴν ἡκόντων παρῆκε τὸ μὴ οὐ πεπραχέναι. "Αρ' οὖν τῇ πόλει μὲν οὕτω κρεῖττον ἢ κατὰ ἄνθρωπον ὑποδέδεικται ταῖς τιμαῖς, ἐπὶ τῶν ἔργων δ' ηλέγχθη μείζον ή προσῆκε τετιμημένος; τοὐναντίον μὲν οὖν ἅπαν ἔδοξε παραπολὺ τῆς ἀξίας ἀπολελείφθαι. Οὕτω τὰ κατὰ τὸν οἰκεῖον κλῆρον ἐτίθει καλῶς, καὶ τοῦ Πνεύματος ἀξίως τοῦ ἐνοικοῦντος, καὶ ὡς ἂν ἑτέρῳ μὲν οὐδενὶ, ἐκείνῳ δ' ἐξεῖναι μόνῳ. Οὐ μὴν ὑπελώτησε γε καθάπαξ τὸ κῦμα τῶν πειρασμῶν· οὐδ᾽ ὁ πειράζων ἠρκέσθη τους προλα βοῦσιν, ἀλλ᾽ αὖθις ὑπεκινεῖτο, τοῦ πονηροῦ πνεύ ματος ἀντιπνέοντος· ὡς γὰρ οἱ τὰ ᾿Ακινδύνου και κῶς φρονοῦντες τὴν Ἐκκλησίαν αὖθις ἐπειρῶντο ταράττειν, καὶ θορυβοῦντες οὐκ ἐπαύοντο, καὶ πράγ ματα παρεῖχον τοῖς βασιλεῦσιν, ἐπὶ δίκην προκα λούμενος τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ ἀδικίαν τὸ πράγμα προσαγορεύοντες, εἰ μὴ τὰ κατ' αὐτοὺς ἐξετάσεως τύχοι καὶ ἀκριβούς τῆς βασάνου, βασιλεῖ μὲν ἐδόκει, καὶ τῷ τηνικαῦτα τῆς μεγάλης Εκκλησίας προςστηκότι, σύνοδον εἶναι δεῖν συγκροτεῖν. Τῶν ἀρχιε ρέων δὲ παρῆσαν μετακληθέντες ὅσους ἐξῆν, καὶ μετά πάντων ἢ πρὸ τούτων μᾶλλον ὁ πολὺς τὰ θεῖα Γρηγόριος ἐπεδήμει τῇ Κωνσταντίνου, ἐπειδὴ καὶ πρὸς ἐκεῖνον μᾶλλον, ὡς τοῦ λόγου προστάτην καὶ τῆς αληθείας γενναῖον ἀγωνιστήν, τὸ πλεῖστον ἢ τὸ πᾶν ἔβλεπε τοῦ ἀγῶνος. Ηθροιστο τοιγαροῦν ἐν βασιλείοις μεγάλη καὶ πολυάνθρωπος, καὶ τὰς προλα βούσας νικῶσα παραπολύ· καὶ βασιλεὺς ἐπεκόσμει ταύτην παρὼν, καὶ ὁ τῆς μεγάλης Εκκλησίας ποιμήν τε καὶ πατριάρχης, ἀρχιερέων δὲ πληθὺς οὐκ ὀλίγη, καὶ τῶν ἐν βασιλείοις ὅσον ἔκκριτον καὶ δια πρέπον ἐν ἀξιώματι· τῶν γὰρ μοναστῶν ἑκὼν παι Εν τούτοις δὲ ὄντι τῷ θαυμασίῳ, καὶ τῶν ἑτέροις σπουδασμάτων τὸ πάρεργον μείζον πολλῷ καὶ θαυ μασιώτερον ποιουμένῳ, συμβάν τι τῶν ἀδοκήτων, εἰς Βυζάντιον ἠνάγκασεν ἐπανήκειν. Ολίγον τὸ μεταξὺ καὶ οἱ τὴν ἐκείνου πόλιν ἀναστατοῦντες ἐκποδὼν ἦσαν αὐτῇ στάσει καὶ πανουργεύμασι, τοῦ δήμου καὶ τῶν ἄλλων πολιτῶν αὐτοὺς ἐξοστρακισάντων • ρατρέχω πλῆθος καὶ τοῦ δήμου παντός, οἱ τοὺς ἐν καὶ συμφρονήσαντες ή πόλις ποιμένα τὸν καλὸν ἐπεζήτουν, καὶ πρεσβεία παρ' αὐτῶν ἀφίκτο κοινὴ, τῇ ποίμνῃ παρακαλοῦσα καὶ τοῖς θρέμμασιν ἐπιστῆναι. Ὁ δὲ, καὶ γὰρ οὐδὲν ἧττον τὸν οἰκεῖον ἐπό· θει κλῆρον, ἢ ὅσον ἀντεποθεῖτο, τάχιστά τε παρήν ὡς ἐξῆν, καὶ πολλῆς ὀφθεὶς ἐνέπλησε θυμηδίας. Τὴν μὲν οὖν ὑποδοχὴν τῆς πόλεως ὡς λαμπρά, καὶ τὸ προχυθὲν πλῆθος, οὐχ ὅσον εὐγενὲς μόνον καὶ προύχον ἀξίᾳ, ἀλλὰ καὶ ὅσον ἀσημίν τε καὶ ἄγοραίον, οὐκ ἀνδρῶν μόνον, ἀλλὰ καὶ γυναικῶν· τὸ γὰρ τῶν ἱερέων πλῆθος ἐῶ καὶ τῶν ἄλλως τῷ κλήρε κατειλεγμένων, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ὅσον ἀνακείμενον ἦν θεῷ καὶ κατὰ μόνα; αὐτῷ ζῶν, καὶ κόσμου κεχωρισμένον· καὶ ὑμνῳδίας εἰς αἰθέρα δειχνουτοῖς βασιλείοις οίκους, καίτοι λίαν όντας λαμπρούς καὶ περιφανεῖς, καὶ μεγέθει καὶ κάλλει τοὺς όπου δήποτε νικώντας παραπολυ, στενοὺς ἀπέφαινον, καὶ τῷ πλήθει τῶν συνειλεγμένων οὐκ ἐξαρκοῦντας. Τότε δὴ τρίτον τοῖς ἐναντίοις κατὰ τοὺς γενναίους τῶν ἀθλητῶν ὁ τρισαριστεύς Γρηγόριος συμβαλών, ἐνίκα τῷ περιόντι πολλῷ, οὐδὲ πρώτην προσβολήν· ὑποστάντος· καὶ τὸ ψεῦδος ᾐσχύνετο κατά κράτος, καὶ τὴν προσήκουσαν εἶχεν ἡ ἀλήθεια παρρησίαν, καὶ Γρηγόριος ὁ μέγας ἐν τοῖς ἁπάντων στόμασιν ἐκροτεῖτο, καὶ πράγμασιν αὐτοῖς καὶ λόγοις ἀνεκήρυττον. Ἐπεὶ δὲ καὶ πρὸς τὴν λαχοῦσαν ἔδει τάχιστα έκαν νήκειν, επάνεισι μὲν ἐξ ως ὥσπερ τὸν καλὸν ἔδει

GREGORII PALAMA ποιμένα καὶ πολλὴν φροντίδα τοῦ ποιμνίου πεποιη- νεκα σωτηρίας, ο φιλεῖ Θεὸς ἀεὶ καὶ διὰ πάντων μένον, δυσχερείαις δ᾽ αὖθις οὐ μικραίς περιπίπτει καὶ τῆς πόλεως ἀπελαύνεται, καὶ τῆς τῶν δημοσίων νόσου παραπολαύει, τῆς ἀναφθείσης στάσεως ἐν τῷ τότε. Εἴ τις οἶδε τὴν πρὸς ἀλλήλους τῶν βασιλέων φιλονεικίαν καὶ τὴν διάστασιν, καὶ ὡς ἀλλήλοις ἐπο λέμουν, τῆς ἀρχῆς ὅσον ἐξῆν ἐπισπασάμενοι μέρος, οἶδεν ὁ λέγω· καὶ ἐρημίας αὖθις ἀνερευνᾷ, καὶ τοὺς κατὰ μόνας τῷ Θεῷ ζῶντας πρὸς φιλοσοφίας ἐπίδοσιν ἐκκαλεῖται, καὶ τὸν καιρὸν τῶν πειρασμῶν καιρὸν ἐκεῖνος ἐμπορίας καὶ κέρδους ποιεῖται πνεύ ματικοῦ. Οὕτως ἐκεῖνος ᾔδει καὶ τοῖς δοκοῦσιν έναντίοις ἐπωφελῶς κεχρῆσθαι καὶ συμφερόντως, ὥσπερ φασὶ τὴν μέλιτταν, πᾶσιν οἷς ἂν ἐντύχοι πρὸς ἐργαω σίαν μέλιτος καταχρῆσθαι. κατασκευάζειν, κἀκεῖνον ήρπασε τῶν κινδύνων, ἵν' εἴη πολλοῖς πρὸς σωτηρίας ὁδοὺς ἀλείπτης, καὶ ὁδη γὰς πλανωμένοις καὶ τοῖς ἐν σκότει καθημένοις τῆς ἀγνωσίας χειραγωγός; Ταῦτα δὴ τὰ μεγάλα καὶ τῆς ἐκείνου ψυχῆς ἐπάξια, καὶ γνωρίσματα τῆς πρὸς Θεὸν παῤῥησίας, παρὰ τῆς καλῆς ἐκείνης γλώττης διηγουμένης ἀκούειν ἂν εἴη δίκαιον· ἐπειδὴ καὶ πράττειν εξήρκει μόνος, καὶ καταλλήλως τῇ πράξει τοῖς εἰσέπειτα διηγεῖσθαι. Ημᾶς δὲ τοσοῦτον ἀναγ καῖον μόνον εἰπεῖν, ὅτι ταῖς μὲν κατὰ τὸν βίον ετέραις πράξεσι τῶν ὁποιδήποτε γῆς ἐκράτει, έαυ τὴν δ' ἐν τῆς αἰχμαλωσίας τοῖς καιροῖς ὅσον ἐν τοῖς ἄνω χρόνοις τοὺς ἄλλους ὑπερεβάλλετο· πάντα γὰρ τότε τοῖς τὴν ᾿Ασίαν οἰκοῦσιν ὤφθη πιστοῖς, διδάσκαλος εὐσεβείας, ὀρθοῦ βίου καθηγητής, λογίων θείων ἐξηγητής, ἀληθὴς θεολόγος τῶν τῆς Τριάδος ὀρθῶν δογμάτων· τὸ μέγιστον, χωρίς αἵματος ἀθλητὴς τοῦ Χριστοῦ καὶ στεφανίτης δίχα βασάνων. 'Αλλ' ὁ τῶν πειρασμῶν χειμών καὶ αὖθις ἐδόκει διαλελύσθαι, τοῦ Θεοῦ τὰ κατ' αὐτὸν οὕτως οίκονομοῦντος, καὶ διὰ τῶν λυπηρῶν ὁμοῦ καὶ χρηστοτέρων ἐξυφαίνοντος ἐκείνου τὸν βίον, ἵν᾽ ἐπὶ τέλει τῶν ἄθλων ἀνακηρύξῃ τὸν ἀθλητὴν, καὶ τῆς ὑπο μονῆς καὶ καρτερίας αμείψηται φιλοτίμως· ὥσπερ δῆτα καὶ εἴργαστο, πολλοῖς αὐτὸν καὶ μετὰ τὴν σαρ κὸς ἀποδημίαν κοσμήσας τοῖς θαυμασίοις, καὶ πρὸς τὴν ἰδίαν πόλιν μετακαλεῖται, καὶ τῆς καθέδρας ἀπολαύει μικρὸν, καὶ ἀγῶνες αὐτὸν ἕτεροι καὶ κά ματος διαδέχονται, καὶ τὸ ποίμνιον καταρτίζει λό γοις παιδεύων, καὶ διδασκαλίαις ἐκτρέφων οσημέραι πνευματικῶς, καὶ εὐεκτοῦν Θεῷ, καὶ σφόδρα πίον, καὶ τῷ ἀρχικοίμενι Χριστῷ καλῶς ἑπόμενον παρε χόμενος. Εδόκει μὲν οὖν, ὥσπερ ἔφην, ὁ χειμὼν αὐτα τὸν διαλελύσθαι τῶν πειρασμῶν· ἀρχὴν δ' ἐλάμβανε μᾶλλον, οὐδὲ τῶν σαρχῶν αὐτοῦ φεισαμένου τοῦ πονηροῦ, ἀλλ᾽ ἐξητηκότος μὲν εἰς μείζονα πεῖραν ὑπὸ πολλῆς πονηρίας καὶ τοῦ πρὸς ἐκεῖνον ἀκράτου μίσους, συγκεχωρηκότος δὲ Θεοῦ ὡς ἂν κατὰ τὸν μέγαν ἀθλητὴν τῆς ὑπομονῆς ἐν πᾶσι καὶ διὰ πάνω των θεράποντα τὸν οἰκεῖον ἄμεμπτον ἀποδείξῃ. Στέλλεται μὲν γὰρ εἰς Βυζάντιον αὖθις, τὰς κατ' ἀλλήλων τοῖς βασιλεῦσι διαλύσων διαφοράς πειραταῖς δὲ περιτυγχάνει βαρβάροις, καὶ δεσμώτης ὑπ' αὐτῶν ἄγεται πρὸς Ἀσίαν, ἵνα κἀκεῖ πολλούς χρονίων λύση δεσμῶν, ἀφύκτοις τῆς ἁμαρτίας δεδεμένους σειραῖς· καὶ τῶν τῆς αἰχμαλωσίας καὶ τῆς δουλείας κακῶν πειρᾶται ὁ τῆς ἄνω Σιὼν τῆς Ελευθέρας πολίτης γνήσιος, καὶ τὸ τῆς υἱοθεσίας ἀξίωμα καθόσον έξεστιν ἀνθρώπῳ διατηρήσας, καὶ τὸ κατ' εἰκόνα Θεοῦ καὶ ὁμοίωσιν ἀκίβδηλον εἰς τέ 2ος διαφυλάξας. Ὅπως μὲν οὖν ταῖς κακοπραγίαις εἰς δέον, και θάπερ οἱ τῶν στρατηγῶν ἄριστοι ταῖς διδασκαλίαις, ἐχρήσατο τῶν καιρῶν. καὶ ὡς κἀκεῖ τὸν λόγον κῆς ρύξας τῆς ἀληθείας, καὶ παρρησιασάμενος την ε σέβειαν, κατῄσχυνε μὲν τῆς Περσικῆς λατρείας τὴν Ατοπίαν, τοὺς παρ' ἐκείνοις καταπλήξας σοφούς, υπερήρε δὲ τὰ ἡμέτερα, τῆς Περσικῆς ὠμότητος ἀμελήσας, καὶ ὡς ὑστέρησε τῶν μαρτυρικῶν ἀγώνων καὶ σκαμμάτων οὐδὲν, ὅσα γε εἰς ψυχῆς προθυμίαν ἥκει, πάντα παθεῖν ὑπὲρ τῆς εἰς Χριστὸν ὁμολογίας παρεσκευασμένος σαφῶς· εἰ γὰρ εἰ τῆς ἑτέρων - Τὴν μὲν οὖν αἰχμαλωσίαν οὕτω διατίθεται καλώς, ὥσπερ δὴ καὶ τὴν πλάνην πρότερον, ἵνα μηδὲν τῶν κατὰ τὸν βίον ἐκείνῳ συμπεπτωκότων άδοξον ξ, ἀλλ' ὥσπερ ἑαυτῷ στεφάνων καὶ ἀναβρήσεως παρὰ τῷ καλῷ τῶν ἡμετέρων αγωνοθέτη και βραβευτή τῶν ἄθλων Χριστῷ, οὕτω δὴ καὶ τοῖς ὕστερον ἐπεί· των ἀφορμάς παρέχοιτο πανταχόθεν. Ἐπεὶ δὲ κατη σχυμμένος διὰ πάντων ὁ πονηρὸς ὑπεχώρει, καὶ ήττημένος καὶ τοῦ πρὸς ἐκεῖνον πολέμου καὶ τῶν ποικίλων επιφορῶν ἀπώνατο πλέον οὐδὲν, ὅτι μή γέλωτα ὤφλε, μάλλον δ' ἀφανῶς οὐδὲν ἧττον ἐκεῖ νος, εἰ μὴ καὶ μᾶλλον εἰς πεῖραν ἧκε τῶν ἀλγει νῶν, λύεται μὲν δ τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος καὶ οἰκονόμος τῶν αὐτοῦ μυστηρίων τῆς βαρβαρικῆς ὠμότητας καὶ τῶν ἀδίκων δεσμών, τοῦ Θεοῦ πολεν ἐκ γῆς ἐσχατιῶν τοὺς λυσομένους κεκινηκότος, δαψιλῶς καὶ φιλοτίμως καταβεβληκότων τὰ λύτρα, καὶ πάντων, εὐαγγελικῶς εἰπεῖν, ὧν εἶχον τὸν τίμιον μαργαρίτην ὠνησαμένων, ἐπάνεισι δ' ἐκ τῆς ὑπερορίας, ἢ τῆς καλῆς ἐμπορίας ὁ ἀθλητής· οὕτω γὰρ ἐγὼ καλῶ τὴν ἐκείνου πρὸς τὴν ᾿Ασίαν ἐπιστασίαν ἢ ἀποδημίαν, ἡ τῶν ἐκεῖσε πιστῶν ἐπίσκεψιν ὑπὲρ τῆς Τριάδος για γενημένην. Οὕτω δ' ασμένως προσπίπτει τοῖς ἐν ε πόλει, μάλλον δὲ πάσι τοῖς περιόδοις, καὶ Ἕλλησιν ὁμοῦ καὶ βαρβάροις εἰς ταυτό συνελθοῦσιν, ὥστε μηδὲν ἐκείνοις τῶν κατὰ τὸν βίον ἡδέων ἥδιον εὑρεῖν ἔχειν ἐκείνης τῆς εὐφροσύνης καὶ νομίζειν καὶ διη γεῖσθαι. τῇ Τοιγαροῦν οὐδὲ διέλιπεν εὐεργετῶν αὐτοὺς καὶ λόγοις καὶ πράγμασι, διδάσκων, νουθετών, νομοθε τῶν, πᾶσαν διάνοιαν πρὸς ἑαυτὸν ἐπιστρέφων, τοῖς ὀρθοῖς ὑποστηρίζων δόγμασι τῆς Τριάδος· καὶ si; μὲν καλῶς ἐστῶσι βάσις γενόμενος ἀπερίτρεπτος, τοῖς δὲ κλονουμένοις καὶ στασιάζουσι τὴν μαγνήτου φύσιν ἀποπληρῶν, οὐ βίᾳ φύσεως ὥσπερ ἐκείνη τον σίδηρον εφελκόμενος, ἀλλὰ λόγοις ἀληθείας, καὶ τῇ ἐνοικούσῃ χάριτι τοῦ Πνεύματος οικειούμενος, έως έπεισε πάντας, τὸν ἴὸν ἀπιθεμένους τῆς δυσσεβείας, εἴ τι; ἔτυχεν αὐτῶν ὑπὸ τῶν κακοδόξων καταχραν θεὶς, ἀμέμπτως καὶ καθαρῶς λατρεύειν Θεῷ. Καὶ

ENCOMIUM AUCT. NILO CP. νῦν ἕνα τινὰ μηδένα τῶν ὑπὸ τὴν ἐκείνου προστα- ὁμοίως πρὸς εὐδοκίμησιν, ὥσπερ μισθόν τινα τῆς σίαν τελούντων ἐστιν εὑρεῖν τοῖς κακοῖς τῆς εὐτε βείας σπαράκταις προσεσχηκότα· τοὐναντίον μὲν οὖν καὶ μεθ᾽ ὑπερβολῆς ἁπάσης, ὡς Θεοῦ πολεμίοις ἐκπεπολεμωμένοις αὐτοῖς, καὶ μεθ' ὅτης ἄν τις εἶν ποι τῆς προθυμίας ἐλαύνοντας καὶ σπουδῆς. Οὐ μὴν τῶν ψυχικῶν μὲν παθῶν τε καὶ νοσημάτων οὕτως ἦν ἄριστος ἰατρὸς, καὶ τῶν ἠθῶν διορθως τὴς, καὶ πρὸς πᾶν ἐτιοῦν τῶν οἰκειούντων Θεῷ χει ραγωγίᾳ καὶ ὁδηγίᾳ, τῶν σωματικῶν δ᾽ ἡμέλει, εἰ τις ἀδιστάκτῳ ψυχῇ προσίοι, καὶ τὴν θεραπείαν ἐξαιτοῖτο πιστῶς, ἀλλὰ καὶ τούτων πολλοὺς ἀπήλ λαξε χρονίων καὶ χαλεπῶν, καὶ ζῶν ὁμοίως καὶ · πρὸς τὴν ἄνω λῆξιν μεταχωρήσας. Τίνα οὖν ἄν τις αὐτῷ προσαρμόσας προσηγορίαν, μᾶλλον ἂν ἐφάψασθαι δόξοι τῆς ἀληθείας; μᾶλλον δ' οὐ ποία καθαπῶς αὐτῷ προσήκουσα καὶ δικαίως; Ποιμήν ἦν και λὰς τῶν ἑαυτοῦ προβάτων οὐχ ἅπαξ, ἀλλὰ καὶ πολ λάκις προτιθεὶς τὴν ψυχήν· διδάσκαλος ἀληθῆς, καὶ βίῳ καὶ λόγῳ καὶ τῷ καθ᾿ ἑαυτὸν ὑποδείγματι τοὺς μαθητευομένους παιδεύων· ὀρθῶν δογμάτων ὑφηγητῆς, ἀπταίστως καὶ καθαρῶς τοὺς ὑπὲρ τῆς ἁγίας Τριάδος ἐκτιθέμενος λόγους, καὶ θεολογῶν τὰ πάσης ὑψηλότερα διανοίας, καὶ τὰ δυσέφικτα τρανῶς ἀναπτύσσων, καὶ τοῖς ἀληθῶς θεολόγοις ἐν ἅπασι συμφωνῶν, ἅτε δὴ καὶ αὐτὸς ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ Πνεύματος ταῦτα δεδιδαγμένος· ψυχικῶν τε παθῶν ὁμοίως και σωματικῶν ἀλγηδόνων άριστος Ιατρός· ὀρφανῶν καὶ χηρών προστάτης, τῶν ἐν εὐτυχίαις ἐπαιρομένων σωφρονιστής, τῶν ἀθυμούντων ἐν δυσπραγίαις πα ραμυθία, τὸ ἦθος ἁπλοῦς, τὸν τρόπον ἐπιεικής, του φὲς τὸν λόγον, τὴν διάνοιαν ὑψηλὸς, τοῖς ταπεινοτέροις καὶ μετριάζουσι πάντα είκων καὶ συγκατιών αὐτοῖς καὶ συνταπεινούμενος· ὑψηλὸς τοῖς ἐπηρμές νοις, καὶ τύφου παντὸς ὑπερορῶν, καὶ διαπτύων ὡς δνὰρ τὰς κοσμικὰς δόξας καὶ φαντασίας, τοῖς ὑπὲρ τοῦ Θεοῦ πεπολεμηκόσι, καὶ μοχθηρῶς καὶ φιλονείπως ἐκείνῳ προσενεχθεῖσι δυσὶ ταῖς στεῤῥοτάταις Όλαις παραπλήσιος ἀναδειχθείς, ἀδάμαντι φημὶ καὶ σιδήρῳ· τῷ μὲν τῷ παίειν, ἐν δὲ τῷ πλήττεσθαι τὴν ἀδάμαντος φύσιν καθαρῶς διασώζων, οὐδεμίαν συντριβὴν ὑπομένων καὶ θραῦσιν, ἀλλ᾽ ἄρτιος τὴν διά νοιαν, καὶ τὸν ὑπὲρ εὐσεβείας ζῆλον ἄχρι τέλους ἀπ' ἀρχῆς ἴσον διατηρήσας. Τοσαύτας καὶ πλείους τούτων ἢ τοῦ ἀνδρὸς ἀρετὴ τὰς κλήσεις αὐτῷ προσαρμόζειν πείθει, πανταχόθεν καλεῖν ἐθέλοντας. Οὕτω δὲ καλῶς καὶ ὡς Θεῷ φίλον τοῦ παρόντος βίου τὸν διάυλον ἐπελθὼν, καὶ πᾶσι χρησάμενος εὐσεβείας καὶ τῆς πολλῆς κακοπαθείας τὸ νῦν εἶναι λαμβάνει, ἐν οἷς ἐπόθει καὶ ἀντεποθεῖτο καταλύσας τὸν βίον, καὶ τοῖς τὸ πολίτευμα κτησαμένοις ἐν οὐ ρανοῖς Πατράσι καὶ πατριάρχαις καὶ ὑπερηθληκόσι τῆς ἀληθείας, ὁ τούτοις κατ᾽ ἴχνος ἀκολουθήσας και λῶς προθέμενος. Καὶ ἵνα τι μικρὸν τῷ λόγῳ μετὰ τὴν ἐκείνου πρὸς Θεὸν ἐκδημίαν ἐνδιατρίψωμεν, ἐκεῖνον μὲν ἡ Ἐκκλησία τῶν πρωτοτόκων εἶχε, καὶ ὁμήγυρις Πατέρων καὶ προφητῶν καὶ ἀγγέλων χαπροστασία, ἡ πόλις δ' ἀγῶνα προὔθηκεν ἑαυτῇ, τῆς εἰσόδου τιμῆς τὴν ἐξόδιον μείζω πολλῷ καὶ θαυμα σιωτέραν ἐργάσασθαι τῷ ποιμένι· καὶ συνδραμόντες αξία πᾶσα καὶ ἡλικία ἀνδρῶν ὁμοίως καὶ γυναικῶν, πολλὰ μὲν δάκρυα κατέῤῥει τῶν ὀφθαλμῶν, πολλὰς δ' ἀφῆκε μετ' οιμωγῆς τὰς φωνὰς, τὸν καλὸν ποι μένα, τον πατέρα, τὸν διδάσκαλον ἀνακαλουμένη, καὶ τῶν ὁρώντων ταῖς διανοίαις ἢ καὶ ἀκοῇ δεχομέν νων τὰ τότε τετελεσμένα, μείζω τὴν περὶ ἐκείνου δόξαν ἢ κατὰ ἄνθρωπον ἐντιθεῖσα. Ἐπεὶ δὲ ἔδει καὶ τὸν ἐκείνου παραδοθῆναι τῇ γῇ νεκρόν, μόλις τὰς χεῖρας τῶν κατεχόντων διαφυγόντα, προπέμπεται μὲν ὑπὸ παντὸς τοῦ πλήθους ὑπὸ λαμπάσι πολλαῖς καὶ μύροις καὶ ᾠδαῖς καὶ ὕμνοις πνευματικοῖς· πάνω των δὲ τῶν ὅσα νόμος ἐκτελεσθέντων, οὕτω παραδί δοται τῇ σορῷ λαμπρῶς καὶ πολυτελώς, παθῶν ποι πίλων καὶ ψυχικῶν ἀλγηδόνων καὶ νόσων σωματι κῶν ἄμισθον ἰατρεῖον καὶ ἀγαθοῦ παντὸς ἀνέκλειπτος θησαυρός. Αλλ᾽ ὦ πολλὰ μὲν τοῖς ἀσκητικοῖς ἐνιδρώσας πόνοις, πολλὰ δὲ τοῖς ὑπὲρ εὐσεβείας καμάτοις, οὐ δύο καὶ τρισὶν ἔτεσιν, ἀλλὰ βίον ὅλον ἐνηθληκώς, καὶ τοὺς ἀγῶνας καὶ τοὺς ἄθλους ἡμῖν οὐκ εὐσεβείας μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀνδρίας καὶ καρτερίας παράδειγμα καλὸν καταλελοιπώς, καὶ μέτρα λόγου καὶ σιωπῆς μετὰ τῶν ἄλλων καλῶν εἰδὼς, αὐτὸς μὲν τὸν ἡμέτ τερον τόνδε, εἰ καὶ πολὺ τῆς ἀξίας ἀπολειπόμενον, ἀλλ᾽ οὐδὲν τῆς δυνάμεως ἐνδεέστερον ἔχεις λόγον· στήσαις δ' ἡμῖν τὴν τῶν παθῶν καταιγίδα δεινῶς στροβοῦσαν καὶ συνταράττουσαν· καὶ γαληνῶς πα ράσχοις τὸ κλυδώνιον τοῦ βίου διαδραμεῖν, καὶ ἀπαλ λαγέντες ἐνθένδε, ταῖς ἑαυτοῦ σκηναίς δέξαιο, κἂν μέγα πως καὶ ὑπὲρ τὴν ἡμετέραν ἀξίαν τὸ αἰτού μενον ᾖ, μὴ τὸν πόνον ἡμῖν ἀλλὰ τὸν πόθον ἀντιμε τρῶν, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος σὺν τῷ ἀνάρχῳ αὐτοῦ Πατρὶ καὶ τῷ ζωοποιῷ Πνεύματι νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.

TOMUS SYNODICUS I. TOMI SYNODICI TRES IN CAUSA PALAMITARUM (Bx libro cui titulus: Τόμος ἀγάπης, συλλεγεὶς καὶ τυπωθεὶς παρὰ Δοσιθέου, πατριάρχου Ἱεροσολύμων, ἐπὶ τῆς ἡγεμονίας τοῦ εὐσεβεστάτου καὶ ἐκλαμπροτάτου αὐθέντου καὶ ἡγεμόνος κυρίου Ιωάννου Αν τιόχου Κωνσταντίνου, βοεδβόδα πάσης Μολδοβλαχίας. In fine legitur: Ετυπώσαμεν τὸν παρόντα τόμον ἐν Γιασίῳ τῆς Μολδοβλαχίας, χαλκοτυπίᾳ καὶ ἀναλώμασι τοῦ ἁγίου τάφου διὰ Διονυσίου μοναχοῦ, ὄντος διορθωτοῦ τοῦ λογιωτάτου διδασκάλου Ιερεμία τοῦ Κακκαβέλα. Εἰ δὲ καὶ εἰσὶ σφάλματα εἰς τινὰ γράμ ματα ἡ λέξεις, τοῦτο συμβέβηκε διὰ τὸ εἶναι τὸν χαλκογράφον ἑτερόγλωσσον καὶ μὴ εἰδότα Ἑλληνικά γράμματα· καὶ λοιπὸν ἔστω συγγνώμη. Εν ἔτει τῷ σωτηρίῳ, σχη" {1698] μηνὶ Μαρτίῳ.) ΣΥΝΟΔΙΚΟΣ ΤΟΜΟΣ ΓΕΓΡΑΜΜΕΝΟΣ ΕΠΙ ΤΑΙΣ ΕΞΕΛΕΓΣΑΣΑΙΣ ΚΑΙ ΑΠΟΒΑΛΟΜΕΝΑΙΣ ΤΗΝ ΤΟΥ ΒΑΡΛΑΑΜ ΚΑΙ ΑΚΙΝΔΥΝΟΥ ΔΥΣΣΕΒΕΙΑΝ ΜΕΓΑΛΑΙΣ ΣΥΝΟΔΟΙΣ Εν αἷς οὐχὶ ᾿Εκκλησία μόνον, ἀλλὰ καὶ ἡ σύγκλητος καὶ οἱ καθολικοί παρήσαν τῶν Ρωμαίων κριταί, προκαθημένου καὶ τοῦ θειοτάτου βασιλέως ἕως οὗ περιήν. φίαν. Τὸν μαθητιώντα γὰρ οὗτος ὑποκριθείς, προσἦλθέ ποτε σὺν δήλῳ τισὶ τῶν παρ' ἡμῖν μοναχῶν, οἱ τὸν ἡσύχιον προελόμενοι βίον, τοῖς ἄλλοις πάσι χαίρειν εἰπόντες, Θεῷ προσανέχουσι. Καὶ τούτων οὐδενὶ μὲν τῶν ἑλλογιμωτέρων, τοῖς ἁπλουστέροις δὲ μᾶλλον ἐφοίτησεν ἐξεπίτηδες, δέει πάντως ε μὴ φωραθῆναι. Μετά μικρόν μέντοι καὶ αὐτῶν ἀπο στὰς ἀποτρόπαιον ἐγγράφως τούτων κατηγόρηκε φρόνημα, ὡς δῆθεν ὑπ' αὐτῶν πρεσβευόμενον. 'Ακούσας γὰρ ἐκείνων λεγόντων, ὡς ἀπὸ παραδόσεων; ἐχόντων τῶν ἁγίων Πατέρων, ὅτε οἱ διὰ τῶν ἐντο λῶν τοῦ Θεοῦ κεκαθαρμένοι τας καρδίας αλλάμψεις θείας μυστικῶς καὶ ἀποῤῥήτως ἐγγινομένας αὐτοῖς δέχονται, κατηγόρησεν αὐτῶν ὡς τὴν οὐσίαν τοῦ Θεοῦ μεθε τὴν λεγόντων. σ' - Ἐπαινετὸς ἀληθῶς ὁ εἰπὼν τὴν ταπείνωσιν εἶναι ἡ δυναμένην ψυχικὴν καὶ ἀποδεδοκιμασμένην φιλοσο ἀληθείας ἐπίγνωσιν· αὕτη γὰρ καὶ τῶν οἰκείων μέτρων ἐστὶ κατάληψις καὶ δι' αὐτῆς τήν τε πρὸς τὸν Θεὸν εἰρήνην, καὶ τὴν πρὸς τὸν πλησίον καρπού μεθα, δι' ἧς αὖθις καὶ τὴν ἐπὶ τοῦ παρόντος καὶ τὴν ἐπὶ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος ἀνάπαυσιν ποριζόμεθα, κατὰ τὴν θεσπεσίαν ἐκείνην καὶ προτρεπτικὴν εἰς τοῦτο τοῦ Κυρίου φωνήν· Μάθετε ἀπ᾿ ἐμοῦ δει πρᾶς εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ, καὶ εὑρή σετε ἀνάπαυσιν ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν. Αὕτη πείθει τὸν κεκτημένον ἑαυτῷ μὲν προσέχειν, καὶ Θεῷ προςανέχειν, παντὸς δὲ κακοῦ τῷ τοῦ Κυρίου φόβῳ κατὰ τὸν τοῦ σοφοῦ Σολομῶντος λόγον ἐκκλίνοντα, εὐλαβῶς περὶ τὰ ὑπὲρ ἑαυτὸν καὶ σωφρόνως ἔχειν, όρια Πατέρων αιώνια μη μεταίροντα, καὶ τὰς ἐφ᾽ ἑκάτερα παρατροπάς, ὑπερβολὰς φημὶ καὶ ἐλλείψεις, ἀποτρεπόμενον, τὴν βασιλικὴν ἐδεύειν καὶ μέσην, καὶ πρὸς οὐρανοὺς καὶ Θεὸν ἁπλανῶς καὶ ἀσφαλῶς φέρουσαν. β'. 'Αλλ' ὁ ἐκ Καλαβρίας ὁρμώμενος μοναχός Βαρλαάμ, εἰς τὸ τῆς οἰήσεως πέλαγος ἐξ ἀφροσύ‐ νης πάντως καὶ ἰδιορρυθμίας καθεὶς ἑαυτὸν, καὶ μέγα φρονῶν ἐπὶ τῇ τῆς θύραθεν ἐπιστήμη φιλοσο φίας, κατὰ τῆς ὑπερφυοῦς καὶ ὄντως φιλοσοφίας ἐχώρησεν, επιστρατεύσας τῇ διδασκαλίᾳ τοῦ Πνεύ ματος, τὴν μηδὲ χωρεῖν ὅλως τὰ τοῦ Πνεύματος γ. Τῶν δὲ ἀπολογουμένων οὐ τὴν οὐσίαν, ἀλλὰ τὴν ἄκτιστον καὶ ἀΐδιον καὶ θεοποιὸν χάριν τοῦ Πνεύματος,διθείας αὐτοῖς ἐντεῦθεν ἔγκλημα προσ τρίψασθαι ἐπεχείρησεν. Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ παρελθὼν, καὶ τὰ περὶ τούτου ἀνενέγκας τῇ ἡμῶν μετριότητι, κατηγορῶν μάλι στα τοῦ τιμιωτάτου ἐν Ἱερομονάχοις κύρ Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ, ἐξῄτησε μετακληθῆναι καὶ αὐτοὺ; εἰς τὴν καθ᾿ ἡμᾶς ἱερὰν καὶ θείαν σύνοδον. δ. Μετακληθέντων τοίνυν, ἐτέραν ὁ Βαρλαάμ

ετράπετο, ἀποφεύγων καὶ μὴ καταπειθής όλας για 1 πένης ὢν πλουσίῳ. Μηδε ζήτει των σοφών εξ νόμενο; εἰς τὴν σύνοδον ἀπαντῆσαι, καὶ τοῖς κατη γορηθεῖσι παρ' αὐτοῦ μοναχοῖς ἐς λόγους ἐλθεῖν καὶ ἀντικαταστῆναι αὐτοῖς, ἐφ᾽ οἷς κατ' αὐτῶν συνεγράψατο, πρόφασιν μὲν τῆς ἀποφυγής ποιούμενος τηνικαῦτα τὴν βασιλικὴν ἀποδημίαν, τῇ δ' ἀληθείᾳ ἑαυτοῦ καταγνούς, καὶ τὸν ἐντεῦθεν ἔλεγχον δεν διώς. ε. Έπειτα συνόδου συγκροτηθείσης παρουσίᾳ καὶ τοῦ ἐκ Θεοῦ βασιλέως τοῦ ἀοιδίμου καὶ μακαρίτου ἐν τῷ περιωνύμῳ ναῷ τῆς τοῦ Θεοῦ Λόγου σοφίας, τῆς τε συγκλήτου καὶ οὐκ ὀλίγων ἀπό τε τῶν τιμω τάτων ἀρχιμανδριτῶν καὶ καθηγουμένων, καὶ τῶν τῆς πολιτείας συνειλεγμένων, μεταπεμφθεὶς καὶ ὁ αὐτὸς Βαρλαάμ, καὶ προτραπείς εἰπεῖν καὶ ἀποδεί ξαι εἴ τι εἰπεῖν ἔχει κατὰ τῶν καθ᾿ ἡσυχίαν ζών των μοναχών. Παρόντων ἤδη καὶ αὐτῶν τῇ συνόδῳ, αὐτὸς ὡσπ: ρεὶ τοῦ προκειμένου λήθην παθών, μά λιστα δὲ συγχέειν πειρώμενος τὰ τῆς ὑποθέσεως, εἰς ἐρωτήσει; καὶ ἀπορίας ἐχωρεῖτο δογματικὰς, καὶ λύσεις τῶν ἀπορημάτων ἐζήτει. Εἰς δ καὶ ἐνιστά μένος καὶ ἰσχυριζόμενος μηδέν τι πρότερον εἰπεῖν, πρὶν ἂν τὴν ἐπὶ ταῖς ἐρωτήσεσι ταύταις ἀπόκρισιν καὶ λύσιν κομίσηται, ἐπειδὴ ἅπαξ καὶ δὶς καὶ μετ' Εμβριθείας ἀποκρουσθεὶς, οὐκ ἐνεδίδου τῆς ἐνστά σεως ταύτης, οὐδὲ ἐπείθετο λέγειν περὶ τῆς τῶν προκειμένων ἐξετάσεως, τῆς κατὰ τῶν μοναχῶν δηλαδὴ ἐγγράφου παρ' αὐτοῦ κατηγορίας. Γ΄. Επέτρεψεν ἡ μετριότης ἡμῶν ἀναγνωσθήναι εἰς ἐπήκοον τῆς συνόδου τοὺς ἱεροὺς καὶ θείους και σένα;, δι' ὧν ἀπηγόρευται καὶ οὐδαμῶς παρακεχών ρηται, μὴ μόνον τοῖς κατ' αὐτὸν, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἄλο λοις πᾶσι μηδέν τι περὶ δογμάτων κινεῖν, καὶ τοῖς ἄλλοις ἐντεῦθεν πάντως ἀνάγκην ἐπιτιθέναι, περὶ τοιούτων ἀπολογεῖσθαι, μηδὲ διδασκαλικὸν ἑαυτοῖς περιτιθέντας ἀξίωμα, διεξιέναι περί τινων ἐκκλησιαστικῶν ὑποθέσεων. Μόνοις γὰρ ἐδύθη τοῦτο τοῖς ἀρχιερεῦσι Θεοῦ παρὰ τῆς ἄνωθεν χάριτος. Φησὶ γὰρ ἡ ἐδ κανὼν τῆς ς συνόδου, Οὐ χρὴ λαϊκὸν δημοσία λόγον κινεῖν, ἢ διδάσκειν, ἀξίωμα διδασκαλικὸν ἐντεῦθεν περιποιούμενον, ἀλλ᾽ εἴχειν τῇ παρὰ τοῦ Κυρίου παραδοθείσῃ τάξει, καὶ τὸ οἷς τοῖς τὴν χάριν τοῦ διδασκαλικοῦ λόγου λαβοῦσι διανοίγειν, καὶ τὰ θεῖα παρ' αὐτῶν ἐκδιδάσκεσθαι. Ἐν γὰρ τῇ μια Εκκλησίᾳ διάφορα μέλη πεποίηκεν ὁ Θεὸς, κατὰ τὴν τοῦ ᾿Αποστόλου φωνὴν ἣν ὁ Θεολόγος έρμηνεύων Γρηγόριος, σαφῶς τὴν ἐν τούτοις τάξιν παρίστησι λέγων· Ταύτην αἰδώμεθα τὴν τάξιν, ἀδελφοί, ταύτην φυλάττωμεν. Ὁ μὲν ἔστω τις ἀκοὴ, ὁ δὲ γλῶσσα, ὁ δὲ χειρ, ὁ δὲ ἄλλο τι· ὁ μὲν διδασκέτω, ὁ δὲ μανθανέτω· καὶ ὁ μανθάνων, ἐν εὐπειθείᾳ καὶ ὁ χορηγῶν ἐν ἐλαρότητι, καὶ ὁ ὑπουργῶν ἐν προθυ μία. Μὴ πάντες ὦμεν γλῶσσα τὸ ἑτοιμότερον, μὴ πάντες ἀπόστολοι, μή πάντες προφῆται, μὴ πάντες διερμηνεύωμεν. Καὶ μετά τινα· Τί σεαυτὸν ποιεῖς ποιμένα, πρόβατον ὤν; Τί γίνῃ κεφαλή, τους τυχο χάνων; Τι στρατηγεῖν ἐπιχειρεῖς, τεταγμένος ἐν στρατιώταις; Καὶ ἑτέρωθι ἡ Σοφία διακελεύεται· Με ἴσθι ταχὺς ἐν λόγοις Μὴ συμπαρεκτείνου PATROL. GR. CLI. ο και σοφώτερος. Εἰ δέ τις ἁλῷ τὸν παρόντα παρα σαλεύων κανόνα, ἐπὶ ἡμέρας ἀφοριζέσθω τεσσαρά κοντα. Καὶ πάλιν ὁ τῆς ἐν Χαλκηδόνι κανὼν ἐννέα καὶ δέκατος, Δεῖ τοὺς τῶν ἐκκλησιῶν προεστώτας, ἐν πάσῃ μὲν ἡμέρᾳ, ἐξαιρέτως δὲ ταῖς Κυριακαίς, πάντα τὸν κλῆρον καὶ τὸν λαὸν ἐκδιδάσκειν τοὺς τῆς εὐσεβείας λόγους, ἐκ τῆς θείας Γραφῆς ἀναλο γομένους τὰ τῆς ἀληθείας νοήματά τε καὶ ῥήματα καὶ μὴ παραβαίνοντας τοὺς ἤδη τεθέντας δρους, ή τὴν ἐκ τῶν θεοφόρων Πατέρων παράδοσιν. Αλλά καὶ εἰ γραφικός ανακινηθείη λόγος, μὴ ἄλλως τοῦ τον έρμηνευέτωσαν, ἢ ὡς ἂν οἱ τῆς Ἐκκλησίας φωτ στῆρες καὶ διδάσκαλοι διὰ τῶν οἰκείων συγγραμμάτ των παρέθεντο. Καὶ μᾶλλον ἐν τούτοις εὐδοκιμείνω - σαν, ἢ λόγους οικείους συντάττοντες, ἔστιν ὅτι ἀπό ρως ἔχοντες πρὸς τοῦτο, ἀποπίπτοιεν τοῦ προσή κοντος. Διὰ γὰρ τῆς τῶν προειρημένων Πατέρων διδασκαλίας οἱ λαοὶ ἐν γνώσει γινόμενοι τῶν τε σπουδαίων καὶ αἱρετῶν καὶ τῶν ἀσυμφόρων καὶ ἀποβλήτων, τὸν βίον μεταρρυθμίζουσι πρὸς τὸ βέλτιον, καὶ τὸ τῆς ἀγνοίας οὐχ αλίσκονται πάθει, ἀλλὰ προσ έχοντες τῇ διδασκαλίᾳ, ἑαυτοὺς πρὸς τὸ μὴ και πῶς παθεῖν παραθήγουσι, καὶ φόβῳ τῶν ἐπηρτημέ νων τιμωριῶν τὴν σωτηρίαν αὐτοῖς ἐξεργάζον και ζ'. Μετὰ μέντοι τὴν ἀνάγνωσιν τῶν αὐτῶν ἱερῶν καὶ θείων κανόνων προσεκομίσθησαν ἐπὶ τοῦ μέσου ἂς ὁ Βαρλαάμ φθάσας ἐποιήσατο ἀναφοράς κατά τῶν μοναχῶν· καὶ ἀναγνωσθεισῶν τῶν τοιούτων αναφορών, προετράπη ὁ διαληφθεὶς ἱερομόναχος κύρ Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς τὴν ἐπ' αὐταῖς ποιήσασθαι δ ἀπολογίαν, ὡς αὐτοῦ μάλιστα καθαπτομέναις, ὅστις καὶ εἰπὼν ἐν προοιμίου λόγῳ, καὶ ἀπολογησάμενος ὅσα εἰκὸς, ἔπειτα διηγήσατο καὶ ὡς ἐπισυνέβη τα τῆς αὐτῶν διαφορᾶς, προτέρου τοῦ αὐτοῦ Βαρλαάμ συγγραψαμένου και κατηγορήσαντος αὐτῶν ἅπερ ἀνωτέρω εἴρηται, καὶ ἐναντία τοῖς τῶν Πατέρων θείοις λόγοις, ὡς ἀπεδείχθη, ἐκθεμένου, καὶ ὡς ἐξ ἀνάγκης καὶ αὐτὸς πρὸς τὴν ἀπολογίαν καὶ ἀντίρ ῥησιν κεκίνηται. γ'. Έπειτα ὡρίσθη ἐνεχθῆναι τὰ τοῦ Βαρλαάμ συγγράμματα, ἃ καὶ πρὸς ἐξαπάτην τῶν ἀκουόντων κατὰ Μασσαλιανῶν ἐπέγραφεν. Ἐν οἷς συγγράμ μασιν ἔλεγε καὶ περὶ τοῦ ἀπροσίτου φωτὸς τῆς μετ ταμορφώσεως τοῦ Δεσπότου Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ τῶν τῆς τοῦ φωτὸς τούτου θέας ήξιω μένων προκρίτων μαθητῶν αὐτοῦ καὶ ἀποστόλων, λέξεσιν αὐταῖς τάδε· Τὸ ἐν Θαβωρίς λάμψαν φῶς θεότητος οὐκ ἀπρόσιτον ἦν, οὐδὲ κατὰ ἀλήθειαν ὑπῆρχε φῶς θεότητος, οὐδὲ ἀγγέλων ὅλως ιερώτε ρον ἢ θειότερον, ἀλλὰ καὶ χεῖρον καὶ κατώτερον καὶ αὐτῆς τῆς ἡμετέρας νοήσεω;. Πάντα γὰρ τά τε νοή ματα καὶ τὰ νοούμενα σεμνότερά έστι τοῦ φωτὸς ἐκείνου, ὡς τῇ ἔψει διὰ τοῦ ἀέρος προσπίπτοντος, καὶ αἰσθητικῇ δυνάμει υποπίπτοντος, καὶ τὰ αἰσθητά μόνα δεικνύντος τοῖς ὁρῶσιν, ὑλικοῦ τε ὄντος καὶ ἐσχηματισμένου, καὶ ἐν τόπῳ καὶ ἐν χρόνῳ φαινο μένου καὶ τὸν ἀέρα χρωματίζοντος, καὶ νῦν μὲν

TOMUS SYNODICUS I. θεότητος. ιεʹ. Ανάρχως μὲν γὰρ ἐκ Πατρὸς γεννηθείς, τὴν φυσικὴν ἀκτῖνα ἄναρχον κέκτηται τῆς θεότητος, καὶ ἡ τῆς θεότητος δόξα τοῦ σώματος γίνεται. συνισταμένου τε καὶ φαινομένου, νῦν δὲ διαλυομέ- ἀεὶ ὡσαύτως δεδοξασμένος καὶ λάμπων αστραπή νου καὶ εἰς τὸ μὴ εἶναι χωροῦντος, ἅτε φανταστοῦ καριστοῦ τε καὶ πεπερασμένου, Διὸ καὶ ἐρώμενον ἦν ὑπὸ τῶν στέρησιν πασχόντων τῶν νοερῶν ἐνεργειῶν, μᾶλλον δὲ μηδέπω ταύτας ὅλως κτησαμένων καὶ μήπω κεκαθαρμένων ὄντων, ἀλλὰ ἀτελῶν, καὶ ἐπ' αὐτῆς ἐκείνης τῆς ἐπὶ τοῦ ὄρους θέας, ὡς μηδέπω ἀξιωθέντων τῆς τῶν θεοειδῶν νοήσεως. Αναγόμεθα δὲ ἀπὸ τοῦ τοιούτου φωτός ἐπὶ νοήματα καὶ θεωρήματα, ἃ κρείττω ἐστὶν ἐγκρίτως τοῦ φωτὸς ἐκείνου. Τοιγαροῦν οἱ λέγοντες αὐτὸ ὑπὲρ νοῦν, καὶ ἀληθινὸν καὶ ἀπρόσιτον καὶ τὰ τοιαῦτα, πεπλανημένοι εἰσὶ καθάπαξ, καὶ οὐδὲν τῶν φαινομένων καλῶν ὑψηλότερον εἰδότες, ἀσεβεῖς τε διὰ τοῦτο, καὶ ἐλε θριώτατα, δόγματα εἰς τὴν Ἐκκλησίαν εἰσάγοντες. Ταῦτα μὲν οὖν ὁ Βαρλαάμ, ἑτερόδοξα προδήλως η καὶ ἐναντία τοῖς περὶ τοῦ θείου τούτου φωτός φηθεῖσι, παρὰ τῶν ἁγίων. Ο'. Τούτων γὰρ ταῖς ῥήσεσι σύμφωνα διαβεβαιού μενοι καὶ φρονεῖν καὶ λέγειν οἱ μοναχοί, ταύτας καὶ προεβάλλοντο. Φησὶ τοίνυν ὁ ἐκ Δαμασκοῦ θεῖος Ιωάννης Σήμερον φωτὸς ἀπροσίτου ἄβυσσος, τήμερον αίγλης θείας χύσι; απεριόριστος, ἐν τῷ θα δὼρ τῷ ὄρει τοῖς ἀποστόλοις αὐγάζεται. Νῦν ἐωράθη τὰ τοῖς ἀνθρωπίνοις ἀθέατα ἔμμασι. Σῶμα γήϊνον θείαν ἀπαυγάζει λαμπρότητα. Σώμα θνητὸν δόξαν πηγάζει θεότητος. Ο γὰρ Λόγος σάρξ, ἡ σάρξ τε Λόγος ἐγένετο, εἰ καὶ μὴ τῆς οἰκείας ἐξέ στη ἑκάτερον φύσεως, ὦ τοῦ θαύματος 1 Οὐκ ἔξω θεν ἡ δόξα τῷ σώματι προσεγένετο, ἀλλ᾽ ἔνδοθεν ἐκ τῆς ἀῤῥήτῳ λόγῳ ἡνωμένης αὐτῷ καθ᾿ ὑπόστασιν τοῦ Θεοῦ Λόγου υπερθέου θεότητος. ι'. ῇ γὰρ ἐν ἐκείνῳ οἱ ἄγγελοι ἀκλινὲς ἐρείδειν τὸ ὄμμα οὐ σθένουσιν, ἐν τούτῳ τῶν ἀποστόλων οι πρόκριτοι τῇ δόξῃ τῆς ἑαυτοῦ βασιλείας ὁρῶσιν ἐκε λάμποντα. ια'. Ἐντεῦθεν τοὺς κορυφαίους τῶν ἀποστόλων προσλαμβάνεται μάρτυρας τῆ, οἰκείς δόξης τε καὶ θεότητος, ἀποκαλύπτει δὲ αὐτοῖ; τὴν οἰκείαν θεό τητα. Τελείους δὲ εἶναι τοὺς τὴν θείαν δόξαν εἰκὸς κατοπτεύοντας, τὴν ἁπάντων ἐπέκεινα, τὴν μόνην καὶ ὑπερτελῆ καὶ προτέλειον. Αβ'. Ο θεῖος γὰρ ὄντως καὶ θεηγόρος Διονύσιος, Οὕτως ὁ δεσπότης, φησὶν, ὀφθήσεται τοῖς ἑαυτοῦ τελείαις θεράπουσιν, ὃν τρόπον ἐν ὄρει θαβὼρ τοῖς ἀποστόλοις ὀπτάγεται. Ἰωάννην παραλαμβάνει, ὡς τῆς θεολογίας παρθένον καὶ καθαρώτατον όργανον, ὅπως τὴν ἄχρονον δόξαν τοῦ Υἱοῦ θεασάμενος, Εν ἀρχῇ ἦν ὁ λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος, βροντήσεις. ιγ. Μήτηρ γὰρ προσευχῆς ἡ ἡσυχία. Προσευχή δὲ θείας δόξης εμφάνεια. Οταν γὰρ τὰς αἰσθήσεις μύσωμεν, καὶ ἑαυτοῖς καὶ τῷ Θεῷ συγγενώμεθα, καὶ τῆς ἔξωθεν τοῦ κόσμου περιφορᾶς ἐλευθερωθέντες ἐντὸς αὐτῶν. γενώμεθα, τότε τρανῶς ἐν ἑαυ τοῖς τὴν τοῦ Θεοῦ βασιλείαν οψόμεθα. "Η βασιλεία γὰρ τῶν οὐρανῶν, ἥτις ἐστὶ βασιλεία Θεοῦ, ἐντὸς ἡμῶν ἐστιν, Ιησοὺς ὁ Θεὸς ἀπεφθέγξατο. «. Εμπροσθεν τῶν μαθητῶν μεταμορφονται δ ις. Ἀλλ᾽ ἀφανὴς ἡ δόξα υπάρχουσα ἐν τῷ φαι νομένῳ σώματι τοῖς μὴ χωροῦσι τὰ καὶ ἀγγέλοις ἀθέατα, τοῖς σαρκὸς δεσμίοις ἀόρατος έχρημάτιζε. Μεταμορφοῦται τοίνυν, οὐχ δ οὐκ ἦν προσλαβόμενος, οὐδὲ εἰς ὅπερ οὐκ ἦν μεταβαλλόμενος, αλλ' όπερ ἦν τοῖς οἰκείοις μαθηταῖς ἐκφαινόμενος, διανοίγων τούτων τὰ ὄμματα, καὶ ἐκ τυφλῶν ἐργαζόμενος βλέ ποντας. Καὶ τοῦτό ἐστι τὸ, Μετεμορφώθη έμπροσθεν αὐτῶν. Μένων γὰρ αὐτὸς ἐν ταυτότητι, παρ 8 τὸ πρὶν ἐφαίνετο, ἕτερος νῦν τοῖς μαθηταῖς ἑων ρᾶτο φαινόμενος, καὶ ἔλαμψε, φησίν, ὡς ὁ ἥλιος. οὐχ ὅτι μὴ τοῦ ἡλίου λαμπρότερον, ἀμήχανον γὰρ ἀπαραλείπτως ἐν τῇ κτίσει τὸ ἄκτιστον εἰκονίζε σθαι, ἀλλ' ὅσον ἐχώρουν καθορᾷν οἱ βλέποντες. ιζ'. Θεὸν μὲν γὰρ οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε, καθά πέφυκε φύσεως. Καὶ ὁ δὲ ἑώρακεν, ἐν Πνεύματι τοῦτο τεθέαται. Αὕτη ἡ ἀλλοίωσις τῆς δεξιᾶς τοῦ Υψίστου. Ταῦτά ἐστιν ὁ ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδε, καὶ οἷς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη πώποτε. Οὕτως ἐν τῷ αἰῶνι τῷ μέλλοντι πάντοτε σὺν Θεῷ ἐσόμεθα, Χριστὸν ὁρῶντες τῷ φωτὶ ἀστράπτοντα τῆς θεότητος. Τοῦτο τὸ φῶς κατὰ πά σης φύσεως έχει τὰ νικητήρια, αὕτη ἡ ζωὴ ἡ τὸν κόσμον νικήσασα. Αλλ' ο Πέτρος, «Καλόν ἐστιν ὧδε ἡμᾶς εἶναι. Καὶ ἐντεῦθεν νεφέλη, οὐ γνόρου, ἀλλὰ φωτός, ἐπεσκίασε τὸ κεκρυμμένον γὰρ τῶν αἰών νων καὶ ἀπὸ τῶν γενεῶν μυστήριον ἐκκαλύπτεται. Φωνὴ τοῦ Πατρὸς ἐκ νεφέλης τοῦ Πνεύματος γέγονε, καὶ δόξα διηνεκής και διαιωνίζουσα δείχνυται. της. Ο δὲ Κρήτης θεσπέσιος Ανδρέας, Ἐπὶ τὸ δρος, φησίν, ἀνάγει τὸ ὑψηλὴν τοὺς μαθητὲς ὁ Σω τὴρ, τί ποιήτων; ἢ τί διδάξων; τὴν ὑπεραστράπτουσαν παραδείξων τῆς οἰκείας θεότητος δόξαν τε καὶ λαμπρότητα. 10. Τοῦτο τοίνυν ἑορτάζομεν σήμερον, τὴν τῆς φύσεως θέωσιν, τὴν εἰς τὸ κρεῖττον ἀλλοίωσιν, τὴν ἐπὶ τὰ ὑπὲρ φύσιν· ἔκστασιν καὶ ἀνάβασιν, καθ' ην καὶ τοῦ κρείττονος ἡ ἐκνίκησις, ή τόγε κυριώτερον εἰπεῖν, ἡ ἀνεκλάλητος θέωσι;. κ. Τοῦτο θαυμάζουσιν ἄγγελοι. Τοῦτο δοξολογεί σιν ἀρχάγγελο:. κα'. Τοῦτο πάσα τῶν ὑπερκοσμίων ή νοητή δια κόσμησις ἀΰλως ἑστιωμένη, τεκμήριον εναργέστα ἐάν τε καὶ ἀψευδέστατον τίθεται τῆς περὶ ἡμᾶς τοῦ Λόγου φιλανθρωπίας. κβ'. Οὐκ ἔστι τῶν ἐν τῇ κτίσει θεωρουμένων, δ χωρή σει τούτου τὴν ὑπερβολὴν τῆς λαμπρότητος. Ο γαρ ὑπερούσιος εἰς οὐσίαν οὐσιωθεὶς διὰ σαρκὸς ἡμῖν πεπολίτευτοι, ὃς δὴ καὶ ὑπερβαλλόντω; ἐπὶ τοῦ ὅρους ἐξήστραψεν. κγ'. Οὐ τότε γενόμενος ἑαυτοῦ διαυγέστερος. ἡ ὑψηλότερος. ἄπαγε! ἀλλ' ὅπερ καὶ πρότερον τοῖ; τελουμένοις τῶν μαθητῶν καὶ μυουμένας τὰ ὑψη λύτερα, κατὰ ἀλήθειαν θεωρούμενος. Εξω γάρ σερ

' Ο κόσμος γενόμενοι καθ' ὅσον ἐφικτόν, ἐν τὰ τῆς μελλούσης καταστάσεως ἤδη ἐξ ὧν Ιησαν ἐδιδάχθησαν. ' Εἰ γὰρ καὶ μηδενὶ τῶν ἁπάντων ἀκοινώνητόν θόλου τὸ ἀγαθόν, ἀλλ' οὐχὶ ὅλον ὅ τι ποτέ ἀλλ' ὅου, καὶ ὅπως τοῖς μετέχουσιν ὡς ἐφα ορητὸν γίνεται. Καὶ τοῦτο δι᾿ ἄκραν ἀγαταῖς ἀπειροδώροις ἐλλάμψετιν ὁδοῖον ἐπὶ καὶ προχεόμενον. Απόδειξις δὲ τῶν λεγοαὐτὰ ἂν εἴη τὸ μακάριον πάθος καὶ πολύ- · ὅπερ ἐπὶ τοῦ ὄρους πεπόνθασιν οἱ ἀπόστο νίκα τὸ ἀπρόσιτον καὶ ἄχρονον φῶς τὴν οἰ ἄρχε μεταμορφώσαν, τῷ ὑπερβάλλοντι τῆς φωτοβλυσίας ὑπερουσίων, ἐλάμπρυνε», ὦ τοῦ ος! κατ' έκστασιν τελειοτάτην τῆς φύσεως· σιν ὕπνῳ βαρεῖ, καὶ φόβῳ κρατούμενοι, μύτὰς αἰσθήσεις, πᾶσαν νπερὶν κίνησιν καὶ μιν παντελῶς ἑαυτῶν ἀποσπάσαντες. (ὕτω ἐν θεῖον ἐκεῖνον καὶ ὑπέρβωτον καὶ ἀόρατον τῷ Θεῷ συνεγένοντο, τῷ μηδόλως ὀριν, τὸ ὁρᾷν εἰσδεχόμενοι, καὶ τῷ πάσχειν ἀγνώ τὴν καθ' ὑπεροχὴν ἀγνωσίαν ποριζόμενοι, καὶ της νοεράς Επιστασίας ὑψηλοτέραν ἐγρήγορα κ μυσταγωγούμενοι ἔξω πάντων ἐγένοντο ωμένων τε καὶ νοουμένων, ἔτι δὲ καὶ ἑαυτῶν, πάτης θεώσεώς τε καὶ ἀφαιρέσεως ἐκβεβηΟι ὑπεροχὴν ὑπερούσιον, τῇ ἐκφάνσεις τοῦ Α1εἰ τῇ ἐπισκιάσει τοῦ Πνεύματος, καὶ τῇ ἄνω τῆς νεφέλης φερομένῃ τοῦ γεννήτορος, κι' ἀγνωσίας καὶ ἀβλεψίας παιδευθῶσι μυστή ' Περὶ τοῦ θείου τούτου φωτός φησὶν ὁ μέγας καὶ ὁ Θεολόγο;" Φῶς ἡ παραδειχθείσα θεότης δ 5 δρους τοῖς μαθηται; μικροῦ στερεοτέρα καὶ · καὶ αὖθις, "Ηξει μὲν ὡς ὁ ἐμὸς Λόγος, της Ε, οἷις ὤφθη τοῖς μαθηταῖς ᾗ παρεδείχθη, χώτης το σαρκίον τῆς θεότητος. Ο δὲ ἅγιος Μάξιμος, Τοῦτό ἐστι, φησί, τὸ οὐ Εὐαγγέλιον, πρεσβεία Θεοῦ καὶ παράκλη ὡς ἀνθρώπους δι' Υἱοῦ σαρκωθέντος, καὶ τῆς τὸν Πατέρα καταλλαγῆς μισθὸν δωρουμένου ειθομένοις αὐτῷ τὴν ἀγένητον θέωσιν· ἀγέ Η λέγω θέωσιν τὴν κατ' εἶδος ἐνυπόστατον ἀπειρία; ἀπειράκις ἐξῃρημένη οὐδ' ἔχνες δίως κατά λήψεως καν ψιλόν τοῖς μετ' αὐτὴν καταλείψασα. κθ'. Ο τοῖς οὖσι γάρ, φησὶν ὁ αὐτὸς, μὴ κατ' οὐ σίαν ὑπάρχων, μεθεκτός, κατ' ἄλλον δὲ τρόπον μετ τέχεσθαι τοῖς δυναμένοι; βουλόμενος, τοῦ κατ' οὐσίαν κρυφίου παντελῶς οὐκ ἐξίσταται, ὁπότε καὶ αὐτὸς ὁ τρόπος καθ' δν θέλων μετέχεται, μένει διη νικῶς τοῖς πᾶσιν ἀνέκφαντος. λ'. Φησὶ δὲ καὶ ὁ μέγας Βασίλειος, Τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἀπρόσιτον τῇ φύσει, χωρητὸν δι' ἀγαθότητα, πάντα μὲν πληρούν τῇ δυνάμει, μόνοις δὲ δν μεθεστὸν τοῖς ἀξίοις οὐχ ἐνὶ μέτρῳ μετεχόμενον, ἀλλὰ κατὰ ἀναλογίαν τῆς πίστεως διαιροῦν τὴν ἐνέρ γειαν, ἁπλοῦν τῇ οὐσίᾳ, ποικίλον ταῖς δυνάμε σιν. λα'. Ὅλον ἑκάστῳ παρόν, καὶ ὅλον πανταχοῦ δν, ἀπαθῶς μεριζόμενον, καὶ ὁλοσχερῶς μετεχόμενον, κατὰ τὴν εἰκόνα τῆς ἡλιακῆς ἀκτῖνος, καὶ ἑκάστῳ τῶν δεκτικῶν ὡς μόνῳ παρόν, διαρκὴ τοῖς πᾶσι τὴν χάριν καὶ ἐλόκληρον ἐπαφίησι. 26. Καὶ πάλιν· Δἱ μὲν γὰρ ἐνέργεια τοῦ Θεοῦ ποικίλαι, ἡ δὲ οὐσία ἁπλῆ. Ἡμεῖς δὲ ἐκ τῶν ἀνερ γειῶν γνωρίζειν λέγομεν τὸν Θεὸν, τῇ οὐσίᾳ αὐτο; προσεγγίζειν οὐχ ὑπισχνούμεθα. Αἱ μὲν γὰρ ἐνέμο γειαι αὐτοῦ πρὸς ἡμᾶς καταβαίνουσιν, ἡ δὲ οὐσία αὐτοῦ μένει ἀπρόσιτος. λγ'. Οὕτω γὰρ καὶ ὁ μέγας Αθανάσιος λέγει, ὅτι οὐδεὶς ἀνθρώπων δύναται Θεοῦ οὐσίαν γυμνὴν ἰδεῖν οὐδαμοῦ. Ὅθεν πρόδηλον, ὅτι οὐ τὴν οὐσίαν τοῦ Θεοῦ ἔβλεπον οἱ ἅγιοι, ἀλλὰ τὴν δόξαν, ὡς καὶ περὶ τῶν ἀποστόλων γέγραπται, ὅτι διαγρηγορήσαντες 6 116προς καὶ οἱ σὺν αὐτῷ, εἶδον τὴν δόξαν αὐτοῦ. λδ'. Καὶ αὖθις ὁ αὐτὸς, Ἀπαθής, φησί, καὶ ἐν τοῖς παθήμασι τῆς σαρκὸς ὁ Χριστός, ὡς Θεός νι κήσας τὸν θάνατον, καὶ ἀναστὰς τῇ τρίτῃ ἡμέρα καὶ ἀνελθὼν εἰς τὸν οὐρανὸν, ἐν δόξῃ φυσικῇ και οὐκ ἐν χάριτι, ἐρχόμενος ἐν τῇ αὐτοῦ θεότητι, καὶ ἐμφανῶς ἐκλάμπων ἐκ τοῦ ἐκ Μαρίας σώματος αὐτ τοῦ τοῦ ἁγίου τὴν δόξαν τὴν ἀπόῤῥητον, ὡς καὶ ἐπὶ τοῦ ὄρους ἔδειξεν ἀπὸ μέρους, διδάσκων ἡμᾶς ἔτι καὶ πρότερον καὶ νῦν ὁ αὐτός ἐστιν, ἀναλλοίωτος ὢν ἀεὶ καὶ μεταβολὴν οὐδεμίαν ἔχων περὶ τὴν θεί τητα. λε'. Οὕτω καὶ ὁ μέγας Διονύσιος, "Οταν ἄφθαρτοι, μιν, ἥτις οὐκ ἔχει γένεσιν, ἀλλ' ἀνεπινόητον φησί, καὶ ἀθάνατοι γενώμεθα, καὶ τῆς χριστοειδοῦς ἀξίοις φανέρωσιν. Καὶ αὖθις, Οὐ πᾶσιν ἀεὶ μετὰ δόξης, φησίν, ο; ἐπιφαίνεται τοῖς παρ' αὐτῷ ἱσταμένοις, οἷς μὲν εἰσαγομένοις ἐν δούλου μορφή παραι, τοῖς δὲ δυναμένοις ἀκολουθῆσαι αὐτῷ ἐπὶ λὸν ἀναβαίνοντι τῆς αὐτοῦ μεταμορφώσεως · μορφῇ Θεοῦ ἐπιφαίνεται, ἐν ᾗ ὑπῆρχε πρὸ ν κόσμον εἶναι. Καὶ πάλιν ὁ αὐτὸς Τὸ φῶς, φησί, τοῦ προς Κυρίου, τὸ νικήσαν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως έργειαν, τὸν τρόπον διετύπου τοῖς μακαρίοις θες τῆς κατὰ ἀπόφασιν μυστικῆς θεολογίας, ν ή μακαρία καὶ ἁγία θεότης κατ' ουσίαν ὑπεράῤῥητο; καὶ ὑπεράγνωστος, καὶ πάσης καὶ μακαριωτάτης ἐφικώμεθα λήξεως, πάντοτε σὺν Κυρίῳ κατὰ τὸ λόγιον ἐσόμεθα, τῆς μὲν ὁρατῆς αὐτοῦ θεοφανείας ἐν πανάγνεις θεωρίαις ἀποπληρού μενοι, φανοστάταις ἡμᾶς μαρμαρυγαίς περιαυγαζούσης, ὡς τοὺς μαθητὰς ἐν ἐκείνῃ τῇ θειοτάτῃ μεταμορφώσει, τῆς δὲ νοητῆς αὐτοῦ φωτοδοσίας, ἐν ἀπαθεῖ καὶ ἀθλῳ τῷ νῷ μετέχοντες καὶ τῆς ὑπὲρ νοῦν ἑνώσεως, ἐν ταῖς τῶν ὑπερφανῶν ἐκτίνων ἀγνώστοις καὶ μακαρίαις ἐπιβολαῖς ἐν θειοτέρα μιμήσει τῶν ὑπερουρανίων νέων. λς'. Καὶ ὁ μέγας Βασίλειος, Αθλον, φησίν, ἀρε της Θεὸν γενέσθαι, καὶ τῷ καθαρωτάτῳ φωτί καταστράπτεσθαι, τῆς ἡμέρας εκείνης υἱὸν γενόμενον, ἢ μὴ διακόπτεται ζόφῳ. "Αλλος γὰρ ταύτην ποιεῖ

TOMUS SYNODICUS I. ἥλιος, ὁ τὸ ἀληθινὸν φῶς ἀπαστράπτων· ὃς ἐπειδὰν θις προεβάλλετο, ὡς ἀτελεῖς καὶ ἐπ' αὐτῆς ἐκείνης ἀπαξ ἐπιφαύσῃ ἡμῖν, οὐκέτι ἐν δυσμαῖς κρύπτεται, ἀλλὰ πάντα τῇ φωτιστικῇ αὐτοῦ δυνάμει περιπτυξάμενος διηνεκὲς καὶ ἀδιάδοχον τοῖς ἀξίοις τὸ φῶς ἐμποιεῖ, καὶ αὐτοὺς τοὺς μετέχοντας του φωτός ἐκείνου ἄλλους ἡλίους ἀπεργαζόμενος. • Τότε γάρ, φησὶ, καὶ οἱ δίκαιοι ἐκλάμψουσιν ὡς ὁ ἥλιος.» Αζ'. Καὶ ὁ θεῖος Μάξιμος· Η ψυχή γίνεται Θεὸς τῇ μεθέξει τῆς θεϊκῆς χάριτος, πασῶν τῶν κατὰ νοῦν τε καὶ αἴσθησιν ἐνεργειῶν αὐτή τε παυσαμένη, καὶ τὰς τοῦ σώματος φυσικὰς ἐνεργεία; συναποπαύσασθαι, καὶ συνθεωθέντος αὐτῇ κατὰ τὴν ἀνα λογοῦσαν αὐτῷ μέθεξιν τῆς θεώσεως· ὥστε μόνον τὸν Θεὸν διά τε τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος τότε φαίνεσθαι, νικηθέντων αὐτῶν τῇ ὑπερβολῇ τῆς δόξης τῶν φυσικῶν γνωρισμάτων. λη. Καὶ ὁ μέγας Διονύσιος· Οὐδεμίαν ὁρῶμεν θέωσιν ἢ ζωὴν, ἥτις ἀκριβῶς ἐμφερής ἐστι τῇ πάνω των υπερκειμένῃ αἰτίᾳ. λθ'. Ο αὐτὸς ἐρωτώμενος, πῶς ὁ πάντων ἐπέσ κεινα ὑπὲρ θεαρχίαν ἐστὶ καὶ ὑπὲρ ἀγαθαρχίαν, Εἰ θεότητα, φησί, καὶ ἀγαθότητα νοήσαις, αὐτὸ τὸ χρῆμα τοῦ ἀγαθοποιοῦ δώρου, καὶ ἀμίμητον μίμημα τοῦ ὑπερθέου καὶ ὑπεραγάθου, καθ᾽ ὁ θεούμεθα καὶ ἀγαθυνόμεθα. Καὶ γὰρ εἰ τοῦτο ἀρχὴ γίνεται τοῦ Θεοῦσθαι καὶ ἀγαθύνεσθαι τοῖς θεουμένοις καὶ ἀγα θυνομένοις, ὁ πάσης ἀρχῆς ὑπεράρχιος, καὶ τῆς οὕτω λεγομένης θεότητος καὶ ἀγαθότητος ὡς θεαρχίας καὶ ἀγαθαρχίας ἐστὶν ἐπέκεινα. μ'. Καὶ ὁ Νύσσης θείος Γρηγόριος, Εἰ τὰ κρίματα αὐτοῦ, φησίν, ἐξερευνηθῆναι οὐ δύναται, καὶ αἱ ὁδοὶ οὐκ ἐξιχνιάζονται, καὶ ἡ τῶν ἀγαθῶν ἐπαγγελία πάσης υπέρκειται τῆς ἀπὸ στοχασμῶν εἰκασίας, πόσῳ μᾶλλον τῷ μέτρῳ κατὰ τὸ ἄφραστόν τε και ἀπροσπέλαστον ἄνω ἐστὶ καὶ ὑψηλότερον αὐτὸ τὸ θεῖον τῶν περὶ αὐτὸ νοουμένων; μα'. Ἀλλὰ καὶ ὁ θεῖος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνὸς πάλιν ἐν τοῖς ἱεροῖς μέλεσιν, Ἵνα σου δείξῃς ἐμφαγῶς τὴν ἀποῤῥητον δευτέραν κατάβασιν, ὅπως ὁ ὕψιστος Θεὸς ὀφθήσῃ ἑστὼς ἐν μέσῳ θεῶν τοῖς ἀποστήλοις ἐν Θαβώρ, Μωτῇ σὺν Ηλίᾳ τε ἀῤῥήτως ἔλαμ· μας. δεῖξαι διὰ τούτου τοὺς ἀποστόλους, καὶ τὸ φῶς τοῦτο χαμαίζηλον τὸ τηνικαῦτα τούτοις δρώμενον, ὁ θε 6τατος καὶ ἀοίδιμος βασιλεὺς ὑπὸ τοῦ τοιούτου τότε φωτός πάντως καταυγασθεὶς τὴν διάνοιαν, Εστι καὶ φόβος, εἶπεν, οὐ τῶν εἰσαγομένων ἀλλὰ τῶν τελείων. Περὶ οὗ φησιν ὁ Προφήτης: Ο φόβος Κυρίου ἁγνὺς διαμένων εἰς αἰῶνα αἰῶνος. Καὶ ἀλλαχοῦ πάλιν· Φοβήθητε τὸν Κύριον πάντες οἱ ἅγιοι αὐτοῦ. Δείγμα δὲ τοῦ μὴ τὸν εἰσαγωγικὴν ἀλλὰ τὸν τέλειον ἔχειν τότε φόβον τοὺς ἀποστόλους τὸ ζητεῖν παρα μένειν ἀεὶ τῷ ἀῤῥήτῳ ἐκείνῳ θεάματι. Ποιήσωμον γὰρ ὧδε, φησί, τρεῖς σκηνάς, καὶ, Καλόν ἐστιν ἡμᾶς ὧδε εἶναι. Ο γὰρ ἕτερον τρόπον τὸν φόβι ἔχων ἀπ' ἐκείνου προθυμεῖται φεύγειν ὁ καὶ φοβεΐ ται. Πέτρος γὰρ ἡ κορυφαία τῶν ἀποστόλων ἀκρό της, νομίσας τὸν διαστηματικὸν τοῦτον καὶ πεπερα σμένον αἰῶνα παραῤῥυῆναι, τὸν δὲ ἀδιάστατόν τε καὶ ἄληκτον τοῦ φωτὸς ἐκεῖνον ἐπιφανῆναι, Καλόν ἐστιν ἡμᾶς ὧδε εἶναι, ἀπὸ διαθέσεως τῆς ψυχῆς ένθεαστικῶς ἔλεγεν. Ἐκεῖ γὰρ πάντως εἶδεν, δ οὐκ ἂν πάντως ἀνθρωπίνη φύσις ὁρᾷν δυνηθείη, εἰ μὴ πρὸς τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος χάριν ἀνακρα θείη. Τοσούτου γὰρ ἐκεῖνοι τότε ήξιώθησαν, ὅσον ἀνθρωπίνη φύσις χωρήσειεν αν, συναιρομένου ταύτη τοῦ Πνεύματος. ὑ μβʹ. Καὶ ἐν ἑτέρῳ μέλει· Καὶ μικρὸν ὑποκρύψας τῆς σαρκὸς τὸ πρόσλημμα, μετεμορφώθη ἔμπροσθεν αὐτῶν, ἐμφαίνων τοῦ ἀρχετύπου κάλλους τὴν εὐ- ο πρέπειαν. Καὶ ταύτην οὐχ ὁλόκληρον, τὸ μὲν πλη ροφορῶν αὐτοὺς ἅμα καὶ φειδόμενος, μήπως συν τῇ δράσει καὶ τὸ ζῆν ἀπολέσωσιν, ἀλλ' ὡς ἠδύναντο χωρεῖν, τοὺς σωματικοὺς ὀφθαλμούς περιφέρονtl;. μγ'. Καὶ ὁ μέγας Διονύσιος αὖθις, "Ο θείος, φησί, γνόφος ἐστὶ τὸ ἀπρόσιτον φῶς. Ἐν ᾧ κατοικεῖν ὁ Θεὸς λέγεται, καὶ ἀοράτῳ ὄντι διὰ τὴν ὑπερέχουσαν φανότητα, καὶ ἀπροσίτῳ δι᾽ ὑπερβολὴν ὑπερουσίου φωτοχυσίας. μς'. Μηδεὶς δὲ ἡμῶν ἀκούων, αὖθις εἶπεν ὁ καὶ τὰ θεῖα σοφὸ; βασιλεὺς, ἐφ' ὅτον εἰκὸς ἐξυμνούντων τὸ θειότατον ἐκεῖνο φῶς, τὴν τοῦ Θεοῦ φύσιν θεατὴν λέγειν ἡμᾶς ὑπολαμβανέτω· εἰ γὰρ πρὸς τοσοῦτον ύψος θεωρίας ἀνέδραμον, χάριν καὶ δόξαν εἶον θείαν, ἀλλ᾽ οὐ τὴν φύσιν αὐτὴν τὴν χορηγούσαν τὴν χάριν. Καὶ γὰρ ἴσμεν ἐκείνην, ὑπὸ τῶν θείων λε γίων μεμνημένοι, ἀμέθεκτον, ἄληπτον, ἀόρατον καὶ αὐταῖς ταῖς ὑπερκοσμίοις καὶ ἀνωτάταις δυνάμεσιν, ὡς οὐδ' ίχνος ὅλως καταλήψεως κἂν ψιλόν τοῖς μετα αὐτὴν καταλείψασαν. Ἐπεὶ καὶ Γρηγορίων ὁ θεσ λογικώτατο; ἔστιν & τῶν προφητικών θεαμάτων καταλέξας πρότερον, ἐφεξῆς εὐθὺς ἐπήνεγκεν, 'Αλλ οὔτε οὗτοι ὧν ὁ λόγος, οὔτε τι; ἄλλος τῶν κατά τούτους ἔστη ἐν ὑποστήματι καὶ οὐσίᾳ Κυρίου κατά τὸ γεγραμμένον, οὐδὲ Θεοῦ φύσιν ἢ εἶδεν ἢ ἐξηγ ρευσεν. Ἐξ ὧν δὴ ῥητῶν καὶ λόγων, ἀνιέρως τοῖς ἱεροῖς ἐπιβάλλων ὁ Βαρλαάμ καὶ ἐπισφαλῶς, ἀπη— λέγχετό τε καὶ κατησχύνετο. μέ. "Ετι τε εὕρηται ὁ τοιοῦτος Βαρλαάμ πολλέ καὶ τῶν τῆς ἡσυχίας ἐθίμων εγγράφως διαστρέψα καὶ κατηγορήσας, ἅμα δὲ καὶ τῇ συνήθει τούτοι μᾶλλον δὲ πᾶσι τοῖς Χριστιανοί; προσευχῇ ἐπιθέμα νος, τῇ, Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ Υἱὲ τοῦ Θεοῦι, ἐλέη σόν με. Διελάμβανε γὰρ καὶ περὶ ταύτης ἐπ' αὐτῷ τῶν λέξεων οὕτως. Ἐγὼ πολλῶν ὄντων & τις ἂν ἔχοι δικαίως έγκα - λεῖν τῷ τῆς τοιαύτης διδασκαλίας ὑφηγητῇ, οὐδεν ἔλαττον ἡγοῦμαι καὶ τοῦτο, ὅτι τὰ Χριστιανῶν ἐπιμδ'. Οὐχ ὁ Θεὸς δὲ, φησὶν ὁ Χρυσόστομος Πατήρ, χειρῶν διὰ τῶν εἰσπνόων ἀνατρέπειν μυστήρια, σ ἀλλ' ἡ χάρις ἐκχεῖται. με'. Ἐπεὶ δὲ τὸν προσγενόμενον ἐπὶ τῆς θειοτάτης ἐκείνης θέας τοῖς ἀποστόλοις φόβον ἐκεῖνος απ κοφαντεῖ καὶ τοὺς Πατέρας, ὡς ἅπερ νῦν αὐτὸς έχε διδάσκει, ταῦτα κἀκείνους φρονήσαντας πρότερον, Εμβρόντητε καὶ μικρό, καὶ εἰς πώποτε ἐκείνων τὴν

φησίν, ὁ θεῖος ἀπόστολος, προσεύχεσθε χωρίς ὀργῆς καὶ διαλογισμῶν.» την καὶ φυλακὴν καρδίας, καὶ προσοχήν, τοιαύτην Υἱὲ τοῦ Θεοῦ, ἐλέησον ἡμᾶς. «Αδιαλείπτως γάρ, τερατείαν οἷαν σὺ παραδίδως ὠνόμασε; Φατί δὲ τοῦτον νενομοθετηκέναι τοῖς μύσταις, εὐχῇ χρῆσθαι διαπαντὴς οὕτως ἐχούσῃ· Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ Υπέ τοῦ Θεοῦ, ἐλέησόν με. Κακ τούτου οὖν ἔστι συνιδείν, ὁποῖος ἦν ὁ τῶν εἰππνόων εὑρετής. Τὸ μὲν γὰρ, Πάτερ ἡμῶν, ᾧ διαφερόντως οι Βωγόμιλοι χρῶνται, οὐ νομοθετεῖ· ᾤετο γὰρ οὕτω κατάδηλος ἔσεσθαι· οἷς δ' ὅμως ταύτῃ μόνῃ τῇ μικρή εὐχῇ διὰ βίου προσανέχειν ὑποτίθεται, τούτοις τάς γε ἄλλας ἀπάσας εὐχὰς βαττολογίας καταλιμπάνειν νομίζεσθαι. Οἷς δὲ αὖθις πάντων Χριστιανῶν ἐν ταύτῃ τῇ εὐχῃ τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν καὶ Θεὸν ἡμῶν και λούντων, οὗτος τὸ ὁ Θεὸς ἡμῶν, εἰς τὸν Υἱὲ Θεοῦ μετείληφε, τούτοις τὸ πᾶν τῆς ἑαυτοῦ κακοδοξία; ἡμῖν ἐξεκάλυψε. Τῷ γὰρ τῶν Βωγομίλων ἀκολούθως” δόγματι μεταβάλλει καὶ οὗτος ἐν τῇ εἰρημένῃ εὐχή τὸ, ὁ Θεὸς ἡμῶν, εἰς τὸν Υἱὲ Θεοῦ. Ἐπεὶ ἄλλην γε αἰτίαν δι' ην τὴν τοιαύτην πεποίηκε μεταβολήν, οὐκ ἂν εἰπεῖν τις ἔχοι. Καὶ ταῦτα μὲν ὁ ἀθεώτατος Βαρλαάμ. μθ'. 'Αλλὰ καὶ ὁ θεῖος Διάδοχος, ᾿Απαιτεί, φτ σὶν, ἡμᾶς πάντως ὁ νοῦς, ὅταν πάσας τὰς διεξό δους αὐτοῦ τῇ μνήμῃ ἀποφράξωμεν τοῦ Θεοῦ. Έργον ὀφείλον αὐτοῦ πληροῦν τὴν ἐντρέχειαν. Δεξ οὖν αὐτῷ διδόναι, τό, Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, εἰς ολόκληρον πραγματείαν τοῦ σκοποῦ. Οὐδεὶς γὰρ, φησί, λέγει Κύριον Ἰησοῦν, εἰ μὴ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. Ὅσοι γὰρ τοῦτο τὸ ἅγιον καὶ ἔνδοξον όνομα τῷ βάθει μελετῶσιν ἀεὶ τῆς καρδίας ἀπαύστως, αὐτοὶ καὶ τὸ φῶς αὐτῶν τοῦ νοῦ δύνανται ἐριν ποτε. Πάντα γὰρ τὸν ἐπιπολάζοντα ρύπον τῇ ψυχῇ ἐν αἰσθήσει ἱκαν καταφλέγει. Καὶ γὰρ ὁ Θεὸς ἡμῶν φησὶ, Πῦρ καταναλίσκον. Οθεν εἰς ἀγάπην λοιπὸν πολλὴν τὴν ψυχὴν τῆς ἑαυτοῦ δόξης προσκα λεῖται Κύριος. Ἐγχρονίζον γὰρ τὸ ἔνδοξον ἐκεῖνο καὶ πολυπόθητον όνομα διὰ τῆς μνήμης τοῦ νοῦ τῇ θέρμῃ τῆς καρδίας, ἕξιν ἡμῖν πάντων εμποιεί τοῦ ἀγαπᾶν τὴν αὐτοῦ ἀγαθότητα. Οὗτος γὰρ ἐστὶν ὁ μαργαρίτης ὁ πολύτιμος, όντινα, πωλήσας τις τὴν περιουσίαν αὐτοῦ, εὑρεῖν δύναται, καὶ ἔχειν ἀνεκλάλητον ἐπὶ τῇ αὐτοῦ εὑρέσει χαράν. Καὶ ματ χρὸν ἂν εἴη λέγειν τὰς περὶ τούτου τῶν θεοφόρων Πατέρων εἰσηγήσεις καὶ προτροπάς. Ισχυριζομέν νων τοίνυν τῶν μοναχῶν, τῆς πνευματοκινήτου τῶν θεοφόρων διανοίας ἐπιτερπές τε καὶ θεῖον ἐξ ἀρχῆς εἶναι μελέτημα τὴν εὐχὴν ταύτην, ἅμα δὲ καὶ βου ελομένων ἐφεξῆς συνείρειν ὅσα περὶ αὐτῆς ἐν τοῖς τῶν ἁγίων συγγράμματι κεῖται, οἷόν ἐστι καὶ τῷ εἰρημένῳ τῷ διὰ λόγων δειμαμένῳ τὴν κλίμακα τῆς πνευματικῆς ἀναβάσεως, Μνήμη γάρ, φησὶν, Ἰησοῦ κολληθήτω τῇ πνοῇ σου, καὶ τότε εἴσῃ ἡσυχίας ὠφέλειαν. μη'. Τὰ δὲ καὶ αὐτὰ ἀπεναντίας ἔχει πάντως τῇ μαχαριστῇ φωνῇ τοῦ θεμελίου τῆς πίστεως, τοῦ κορυφαίου τῶν μαθητῶν, καὶ τῷ ἐπ' αὐτῇ τοῦ δεσ σπότου μακαρισμῷ. Ὁ μὲν γὰρ εἶπε πρὸς αὐτὸν, Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος· ὁ Ο Κύριος πρὸς αὐτόν, Μακάριος εἶ Σίμων βᾶρ Ιωνά, ὅτι σὰρξ καὶ αἷμα οὐκ ἀπεκάλυψέ σοι, ἀλλ' ὁ Πατήρ μου ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. ᾿Αλλὰ καὶ ἐν τῷ συμβόλῳ τῆς πίστεω: λέγομεν· Πιστεύομεν εἰς ἕνα θεὸν Πατέρα παντοκράτορα, καὶ εἰς τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τὸν μονογενῆ, τὸν ἐκ τοῦ Πατρὸς γεννηθέντα πρὸ πάντων τῶν αἰώνων. Αρ' οὖν οὐ Θεὸν εἶναι τὸν Χριστὸν δοξάζομεν, ἐπεὶ πιστεύειν φαμὲν εἰς τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ; Φησὶ δὲ περὶ τῆς τοιαύτης Ιεράς προσευχῆς καὶ ὁ χρυσορρήμων καὶ Θείος διδάσκαλος Ιωάννης μονάζουσιν ἐπιστέλλων • Σχολάσατε διαπαντός, καὶ παραμείνατε Κυρίῳ τῷ Θεῷ ἡμῶν, ἕως οὗ οἰκτειρήσῃ ἡμᾶς, καὶ μηδὲν ἔτετον ζητήσητε ή μόνον ἔλεος παρὰ τοῦ κυρίου τῆς δόξης. Ζητοῦντες δὲ ἔλεος, ἐν ταπεινῇ καὶ ἐλεεινῇ καρδίᾳ ζητεῖτε, καὶ βοᾶτε ἀπὸ πρωί ἕως ἑσπέρας, εἰ δυνατὸν καὶ ὅλην τὴν νύκτα, τό, Κύριε Ἰησοῦ Χριστὲ Υἱὲ τοῦ Θεοῦ, ἐλέησον ἡμᾶς. Παρακαλῶ οὖν ὑμᾶς, βιάσασθε τὸν νοῦν ὑμῶν εἰς τοῦτο τὸ ἔργον Έως θανάτου. Πολλῆς γὰρ βίας χρήζει τὸ ἔργον τοῦτο, ὅτι στενή ἐστιν ἡ πύλη καὶ τεθλιμμένη ἡ ὁδὸς ἡ ἀπάγουσα εἰς τὴν ζωὴν, καὶ οἱ βιαζόμενοι εἰσέρχονται ἐν αὐτῇ. Βιαστῶν γὰρ ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν· οὐρανῶν. Παρακαλῶ οὖν ὑμᾶς, μὴ χωρίζετε τὰς καρδίας ὑμῶν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ προσμένετε καὶ φυλάττετε αὐτὴν μετὰ τῆς μνήμης τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ πάντοτε, ἕως οὗ ἐμφυτευθῇ τὸ ὄνομα τοῦ Κυρίου ἔσω ἐν τῇ καρδίᾳ, καὶ μηδὲν ἕτερον ἐννοεῖτε, ἢ ἵνα μεγαλυνθῇ Χριστὸς ἐν ὑμῖν. Παρακαλῶ οὖν ὑμᾶς, τὸν κανόνα ταύτης τῆς προσ ευχῆς μηδέποτε καταπαύσητε, ή καταφρονήσητε. ἀλλ᾽ εἴτε ἐσθίετε, εἴτε πίνετε, εἴτε ὁδεύετε, εἴτε τι ποιεῖτε, ἀδιαλείπτως κράζετε, Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ ν. Τοιαύτα προθυμουμένων ἐφεξῆς λέγειν τῶν μοναχῶν, ὁ τὰ πάντα θαυμάσιος βασιλεὺς, νῦν δὲ καὶ μακαρίῳ τέλει κατακλείσας τὸν βίον, ὡς Χριστὸς Κυρίου τὸν ὑπὲρ τοῦ χρίσαντος λόγον αὖθις ὑπολαβών, 'Αλλ' ἔστω, φησί, καὶ δεδόσθω, τῶν κακοδόξων τοῦτο τινὰ φάναι τὴν ἀρχὴν, Οὐδὲν παρὰ τοῦ Θεοῦ ἡμῖν ἔγκλημα, καλώς χρωμένοις τὸ κα πῶς ἐκείνοις νενοημένον. Οὐδὲ γὰρ ἐπειδὴ Θεὸ οὐρανοῦ λέγουσιν οἱ Πέρσαι τὸν ᾿Αβραὰμ, κακῶς ἐροῦμεν εἰπεῖν, Τὸν Θεὸν τὴν οὐρανοῦ ἐγὼ σέβο μας· οὐδὲ ἐπειδὴ κοσμοποιὸν νοῦν Ελληνές φασι τὸν Θεὸν, ἡμεῖς τοῦτον τοῦ κόσμου ποιητὴν οὐκ ἐροῦμεν. [] τοῦτο λέγοντες, εγκληθείημεν ἂν δι καίω;, ὡς κατ' ἐκείνους φρονοῦντες. Ἕλληνες μὲν γὰρ τὴν ὕλην ἀγένητον καὶ τῷ Θεῷ συναΐδιον λέγοντες, εἰ καὶ ποιητήν φασι τοῦ κόσμου Θεόν, ἀλλ' οὐχ ὡς προαγωγέα τοῦ μήπου πρότερον μηδαμῶς ὄντος, ἀλλ' ὡς τοῦ ὄντος κοσμήτορα, τάξιν μόνον καὶ εἶδος καὶ θέσιν εναρμόνιον προστιθέντα τοῖς οὖσι, μικροῦ τῆς κατ' ἀνθρώπους τέχνης μηδὲν πλέον τῇ δυνάμει τοῦ Θεοῦ νέμοντες· ἡμεῖς δὲ, τὴν εἰς τὸ εἶναι πρόοδον ἐκ μὴ ὄντως τὰ πάντα δέξασθαι πιστεύοντες πρὸς Θεοῦ, ποιητὴν οὐρανοῦ καὶ γῆς καὶ τῶν ἐν μέσῳ τοῦτον ἀκριβῶς γινώ

TOMUS SYNODICUS I. αὐτῇ καταδίκη παρὰ τῆς ἡμῶν μετριότητος καθυ ποβαλλόμενος, νγ'. Αποκήρυκτος ἔσται καὶ αὐτῆς, καὶ ἀποτετμη μένος τῆς ἁγίας τοῦ Χριστοῦ καθολικῆς καὶ ἀποστο λικῆς Ἐκκλησίας, καὶ τοῦ ὀρθοδόξου τῶν Χριστιανῶν συστήματος. νδ'. Μετ' ἐμβριθείας μέντοι καὶ πνευματικῆς αὐ στηρίας καὶ ἐπὶ τιμήσεως λέγομεν, μηκέτι δογματί ζειν ὅλως τινὰ τῶν ἁπάντων, κινοῦντα περὶ τούτων τε καὶ ἄλλων δογματικῶν λόγων, οὔτε ἐγγράφως δηλαδή, οὔτε ἀγράφως, ὡς οὐ μικρὸν ἐντεῦθεν εἰς τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ ἀνακυπτόντων σκανδάλων, καὶ συγχύσεων; καὶ ταραχῆς καὶ θάλου καὶ τριχυ μίας ἐπιγινομένης ταῖς ψυχαῖς τῶν ἀκουόντων, καὶ τῶν ἀκεραιοτέραν μάλιστα. Δι' & δὴ πάντως καὶ of ἀνωτέρω ἐκτεθειμένοι θείοι κανόνες τοῖς θεοφόρες καὶ ἁγίοις Πατράσιν ἐξετέθησαν. Χάριν γὰρ τοῦ μηκέτι μηδένα ταῖς ὁμοίαις - πλάναις περιπεσείν ποιούμενοι πρόνοιαν, καὶ τὸ παρὸν εἰς ἀσφάλειαν ἐκθέμενοι γράμμα, ταῖς οἰκείαις ὑπογραφαῖς ὑπεση· μηνάμεθα, κατὰ μήνα Αύγουστον τῆς ἐννάτης Ινδ:- χειῶνος. Εἶχε δὲ καὶ ὑπογεγραμμένον διὰ τῆς παι τριαρχικῆς καὶ θείας χειρὸς τὸν Ἰωάννης ἐλέῳ Θεοῦ ἀρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως νέας Ρώμης καὶ οικουμενικός πατριάρχης. σκομεν... Οὕτως καὶ Θεοῦ Υἱὸν τὸν Κύριον ἡμῶν ἢ ὅλως τούτων ἐν τοῖς τοιούτοις καθαπτόμενος, τη Ἰησοῦν Χριστὸν λέγοντες, ὑμνοῦμεν καὶ ἐπιβοώμεθα αὐτὸν ὡς θεὸν ἀληθινὸν, καὶ τὴν τοῦ Υἱοῦ θεότητα ὁμολογοῦντες, καὶ τὸν αἴτιον τῇ τοῦ Υἱοῦ θεότητι προσμαρτυροῦντες. Φασὶ δὲ καὶ Μασσαλιανοὺς καὶ Βογομίλους τὴν ὑπὸ τοῦ Κυρίου τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ μαθηταῖς καὶ ἀποστόλοις παραδεδομένην εὔχεσθαι εὐχήν. Τί ον; ἀποσχώμεθα ταύτης· ἡμεῖς διὰ τοῦτο, καὶ καταπροδώμεν ταῖς κεκλιφέσι κακῶς τὰ ἡμέτερα, καὶ διὰ τοὺς ὑποχρινομένους ἐν λόγους τὸ εὐσεβές, τῶν ὄντως εἰσι τῶν ἡμεῖς ἀποστῶμεν φωνῶν; Απαγε τῆς αἰσχ! στης κακοβουλίας! Αλλ' ἐπειδὴ Παράκλητον ἔχομεν πρὸς τὸν Πατέρα Ἰησοῦν Χριστὸν δίκαιον, καὶ αὐ τὸς ἑλασμός ἐστι περὶ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν, μετ' Ελπίδος ἐπικαλεσόμεθα τὸ ὄνομα αὐτοῦ. Καὶ σωτηρίας ἐκ τῆς τοιαύτης ἐπικλήσεως τευξόμεθα κατά τὸ εἰρημένον ὑπὸ τοῦ Προφήτου, Καὶ ἔσται, πᾶς ὃς ἂν ἐπικαλέσηται τὸ ὄνομα Κυρίου σωθήσεται. Καὶ ἐπειδήπερ οὐκ ἔστιν ὄνομα ἕτερον τὸ δεδομένον ἐν ἀνθρώποις, ἐν ᾧ δεῖ σωθῆναι ἡμᾶς, καὶ οὐδεὶς δύναται εἰπεῖν Κύριον Ἰησοῦν εἰ μὴ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ, καὶ, Ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ Χριστοῦ πᾶν γόνυ κάμψει, ἐπουρανίων, καὶ ἐπιγείων, καὶ καταχθονίων· μακάριος ὁ διὰ τῆς διη· εκτός μελέτης τοῦ πολυυμνήτου τούτου ονόματος, ἔνοικον ἔχων ἐν ἑαυτῷ τὸν Θεόν· Εἰς αἰῶνα γάρ, φησιν, ἀγαλλιάζονται, καὶ κατασκηνώσεις ἐν αὐτοῖς, καὶ καυχήσονται ἐν σοὶ οἱ ἀγαπῶντες τὸ ὄνομά σου. Πῶς δ᾽ οὐκ ἂν γένοιτο Πνεύματος Αγιού πλήρης ὁ τὸ θεῖον τοῦτο καὶ ὑπερδεδοξασμένον όνομα κατέχειν ἐν τῇ καρδίᾳ σπεύδων ημέβας καὶ νυκτὸς, τοῦ Κυρίου ἐν Εὐαγγελίοις λέγοντος, δτι δώσει Πνεῦμα ἅγιον τοῖς αὐτοῦσιν αὐτὸν ἡμέρας καὶ νυχτός; να'. 'Ανεφάνη οὖν καὶ ἀπηλέγχθη ἐκ τούτων δ Βαρλαάμ βλασφήμως καὶ κακοδόξως λαλῶν περί τε τοῦ ἐν τῷ Θαβωρίῳ θείου φωτός, καὶ ὧν κατὰ τῶν μοναχῶν περὶ τῆς μελετωμένης αὐτοῖς καὶ προφεσ ρομένης συχνῶς ἱερᾶς εὐχῆς συνεγράφετο. Οἱ δὲ μοναχοὶ ἀπεδείχθησαν ἀνώτεροι τῆς κατηγορίας αὐτοῦ, ὡς στέργοντες καὶ ἐμμένοντες ταῖς περὶ τούτων τῶν ἁγίων Πατέρων ἐξηγήσεσι καὶ παραι δίσετι, καθὼς καὶ αὐτοὶ ἀριδήλως διωμολόγησαν καὶ διεβεβαιώσαντο. Ενθεν τοι καὶ κοινῇ συνοδικῇ. ψήφῳ ἄτε κακῶς καὶ ἐπισφαλῶς τοῖς θείοις ἐπιβαλὼν ὁ αὐτὸς Βαρλαάμ, ὡς εἴρηται, καταψηφισθείς, συγγνώμην ἐπὶ τούτοις δῆθεν ᾐτήσατο. Καὶ γοῦν ἀποφαινόμεθα, ὡς εἰ μὲν ἐνδείξεται ἀληθῶς μετά νοιαν, καὶ διορθώσητα: ἑαυτὸν, καὶ οὐδαμῶς οὐ κάτι περὶ τῶν τοιούτων λέγων καὶ συγγραφόμενος φωραθείη, εὖ ἂν ἔχοι· εἰ δ᾽ οὖν, ἀποκήρυκτος ἔσται καὶ ἀποτετμημένος τῆς ἁγίας τοῦ Χριστοῦ καθολι κῆς καὶ ἀποστολικῆς Ἐκκλησίας, καὶ τοῦ ὀρθοδόν ξου τῶν Χριστιανών συστήματος. γρ. ᾿Αλλὰ καὶ εἴ τις ἕτερος τὶ τῶν ὑπ' ἐκείνου βλασφήμω; καὶ κακοδόξως κατὰ τῶν μοναχῶν, μᾶλ δεν δὲ τῆς Ἐκκλησίας αὐτῆς λαληθέντων ή συγγρα φέντων, φανείη πάλιν τῶν μοναχῶν κατηγορῶν, ἡ νε'. Εἶχε καὶ ὄπισθεν τοῦ Κυζίκου, προσγεγραφί τος καὶ ταῦτα· Οὐ συνεκλήθην τὴν ἀρχὴν, εἰς τὸ ἀν κοῦσαι τὴν ὑπόθεσιν πρὸ τῆς συνόδου, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ συνόδῳ κληθέντος μου, καὶ προενεγκόντος εινα γράμματα εἰς τὸ ἀναγνωσθῆναι, οὐκ ἀνεγνώσθης Μετὰ δὲ τὴν κρίσιν πάλιν οὐκ ἐκλήθην εἰς τὴν συν διάσκεψιν τοῦ γραφέντος τόμου· διὰ τοῦτο ἠθέλησε - ὑπογράψαι εἰς τὸν τόμον ἐν τῷ τόπῳ μου. Ἐπεὶ δ καὶ συνέβη ἐνεγκεῖν μοι τινὰς μέρη τινὰ ἀπὸ τῶν συγγραμμάτων τοῦ τιμιωτάτου Ιερομονάχου Σύρ Γρηγορίου τοῦ Παλαμά, άτινα ἦσαν παρακεχαραγ μένα, ὡς ὕστερον ἰδὼν καὶ ἀναγνοὺς τὰ ἐκείνου συγγράμματα, ἔμαθεν τὴν ἀλήθειαν, καὶ ἔμαθον ὅτι ἐν πᾶσι σύμφωνα εἰσι τοῖς ἁγίοις ἀκριβῶς κατά πάντα· ἀλλὰ καὶ τοὺς λόγους αὐτοῦ ἀκούσας, καὶ αὐτοὺς συμφώνους εὗρον τοῖς ἁγίοις κατά πάντα διὰ τοῦτο ἰδίᾳ, εἰς μαρτυρίαν καὶ ἀσφάλειαν τῆς ἀληθείας τῶν λεγομένων καὶ γεγραμμένων υπό τε Ο τοῦ τιμιωτάτου Ιερομονάχου κυρ Γρηγορίου τοῦ Πα λαμᾶ καὶ τῶν λοιπῶν μοναχῶν, ὑπέγραψα καὶ διὰ τῆς ἐμαυτοῦ χειρὸς τὸ, Ο ταπεινός μητροπολίτης Κυζίκου, ὑπέρτιμος και έξαρχος πάσης Ελλησπόν του Αθανάσιος. Εἶχε δὲ καὶ ἑτέρων ἀρχιερέων υπου γραφάς, τῶν εὑρεθέντων, τοῦ Σάρδεων, τοῦ Δυρρα χίου, τοῦ Λακεδαιμονίας, τοῦ Μαδύτων, τοῦ Μεθύ μνης, τοῦ Βιδύνη;. Ἐξ οὗ ἴσου ἀντεγράφη ὁ παρών τόμος πρὸς ἀσφάλειαν τοῦ μὴ ὑποπτεύεσθαι ὡς οὐχ ἀληθῆς, καὶ ἴσος κατὰ πάντα τῷ πρωτοτύπων εύρε θείς. Προσεγέγραπτο καὶ ταῦτα· Αντεβλήθη τὸ παρ μὲν ἔσον τοῦ συνοδικοῦ τόμου, καὶ εὑρεθὲν κατά πάντα ἐξισάζον τῷ πρωτοτύπῳ αὐτοῦ, ὑπογράφη παρ' ἐμοῦ δι' ἀσφάλειαν. Ο ταπεινός μητροπολίτης Κυζίκου Αθανάστης,

CONTRA PROCHORUM CYDONIUM. ΙΙ. ΤΟΜΟΣ ΣΥΝΟΔΙΚΟΣ. ΚΑΤΑ ΠΡΟΧΟΡΟΥ ΙΕΡΟΜΟΝΑΧΟΥ ΤΟΥ ΚΥΔΩΝΗ ΤΟΥ ΦΡΟΝΗΣΑΝΤΟΣ ΤΑ ΒΑΡΛΑΑΜ ΚΑΙ ΑΚΙΝΔΥΝΟΥ, Εξ οὗ δείκνυται: οὐ μόνον ἡ ἀγιότης τοῦ Παλαμᾶ, ἀλλ' ἔτι καὶ συνοδικῶς ὡς σθη γίνεσθαι ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ κατ' ἔτος τὴν μνήμην αὐτοῦ. · ὑπερηφανίας χεῖρον καὶ τῆς οἰήσεως. Οὗτος ἐτύγχανεν εὑρισκόμενος ἐν τῇ κατὰ τὸ ἁγίον Εωσφόρον ὑπάρχοντα τῇ παρὰ Θεοῦ ὄρος τὸν Αθω ἱερᾷ καὶ μεγάλῃ λαύρᾳ, ἐκ παίδων λαμπρότητι τετιμημένον, καὶ λαμπρόν ἐν αὐτῇ τὰ μοναχῶν τελεσθείς. Καὶ δέον ἂν τὴν ἰε5 χρηματίζοντα δεύτερον, σκότος κατά ρὰν ἐν αὐτῇ παιδευθῆναι παιδείαν, ἐπεὶ καὶ τοῦ τῆς τα εἰργάσατο. Αὕτη πολλοὺς ὕστερον εἰς ἱερωσύνης ἐν ταύτῃ ἠξιώθη βαθμοῦ, τήν τε ἄλλην λείας ἐνέβαλεν, οὐ πρὸ τῆς τοῦ Θεοῦ καὶ μάλιστα τὴν περὶ τὴν ὀρθὴν καὶ γιὰ πίστιν καὶ ισίας μόνον καὶ ἐνανθρωπήσεως, ἀλλὰ τὴν εὐσέβειαν, τοιοῦτον γὰρ περὶ ταῦτα τὸ ἱερὸν ὴν πολλῷ πλέον, ὅσῳ καὶ τὸν παρ' αυτ ἐκεῖνο πέφυκε σύστημα, ὁ δὲ καὶ τούτῳ τὸν Ἰού έντα πρῶτον λαβοῦσα συνεργὸν καὶ ὑ- δαν μιμούμενος, κατὰ τῶν διδασκάλων ὁμοῦ πάνω · πράγματος τὸν ἄνθρωπον ἰδόντα πρὸς των χωρεί, μᾶλλον δὲ κατ' αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ, καὶ εἰς ἐπανελθόντα τιμὴν καὶ τὴν θέωσιν ὅθεν μυρίας ἐμπίπτει δόξας καὶ ἀλλοκότους αἱρέσεις" τῳ συμβούλῳ χρησάμενος, ευκόλως τοὺς ὅτε καὶ ὁ τοῦ Καλαβροῦ Βαρλαὰμ ἐκείνου καὶ τοῦ ; ἑαυτὴν ὑφειλκύσατο. Μαρτυρούσι τῷ Ακινδύνου κατὰ τῆς Ἐκκλησίας πόλεμος κινηθείς, ; τε καὶ Εὐνόμιος, καὶ οἱ τούτοις, ὡς ἀξίαν εὗρε καὶ τὴν κατάλυσιν, ἥνπερ τὰ γνήσια τῆς ἐξακολουθήσαντες, σύναμα Μακεδονίῳ, Εκκλησίας τέκνα, εἰρήνην καὶ ὁμόνοιαν τῆς τῶν καὶ τοῖς λοιποῖς ἅπασιν, οἱ τὴν ὑπερη- Η Χριστιανῶν ἀμωμήτου πίστεως κρίναντα, καθαρὰν μα περιθέμενοι κατὰ τῆς Ἐκκλησίας καθ᾽ ὧν αἱ τῶν θείων Πατέρων Ιεραὶ ίναι σύνοδοι, ταύτην ἐκράτυναν τῇ συν Πνεύματος. Αὕτη καθεξῆς, εἰρήνην ἀΕκκλησίας, κατὰ γενεὰν εἰσπηδήσασα, Μες ταύτῃ τὸν θόρυβον· αὕτη καὶ πρὸ Καρλαάμ εἰσενεγκοῦτα, καὶ τὸν ᾿Ακίνδυ ιν εἰπεῖν ὁπόσην ταραχὴν ἀπειργάσατο, ως παντελῶς ἀπεκρούσθη Θεῷ βοηθῷ τῆς ἱερᾶς αὐτοῦ Ἐκκλησίας· αὕτη καὶ ταῖον ὥσπερ ἄγριος θηρ κατὰ τῆς Ἐκε τήσασα, καὶ πάλιν τῷ πρώτῳ ταύτης ἀρχεκάκῳ Σαταν συνεργῷ χρησαμένη 1, ἐπεὶ καθ' ἑαυτὴν.....· αὕτη μετ' αυύλος πεφυκυία προβάλλειν ἑαυτὴν οὐκ γάνῳ χρῆται τῷ ἐκείνων φοιτητῇ, τῷ χόρῳ τῷ Κυδώνῃ, καὶ φανερῶς χωρεῖ ἐκκλησίας. ὓς ἐκείνους ἰδὼν οὐδὲν ἐκ καμένους, εἰ μὴ τὸν ἀπὸ Θεοῦ καὶ τῆς χωρισμόν, καὶ τὴν καταδίκην τοῦ ἀναι τι καὶ φιλοτιμήσηται πλέον, καὶ ὑπὲρ άλους γένηται, κατὰ πάντων ὁμοῦ τὸ ρει, ὅσον εἰς δυσσεβεία; λόγον, καὶ μετ ἀποδείκνυσιν ἐκείνους πάντας πρὸς αὐτ ομένους εἰς τὴν ἀσέβειαν. Ωσπερ γάρ τὴν ἀποβολὴν ἐκείνων λογισάμενος καὶ Ο χωρισμὲν φιλοτιμεῖται κερδάνα: πλείους * ἐκείνων ἔχῃ κατακαυχάσθαι ἐν τού ἀνέπεμπον τὴν εὐχαριστίαν τῷ τοιούτων θηρῶν και κούργων τὴν Ἐκκλησίον απαλλάξαντι, ὥσπερ ἐξ ἀντιστρόφου διεπρίοντο οἱ τῇ ματαιότητι τῶν Ελ ληνικῶν μαθημάτων προσκείμενοι μανικῶν, καὶ τῆς ἐκείνων κακοδοξίας πλουσίως εμφορηθέντες. Τ ὁ ῥηθεὶς Πρόχορος πρῶτός τε καὶ μέγιστος ἦν, δσέρ κατὰ τὸν χρόνον ὑστερίζων, τοσοῦτον ὑπέρτερος φά νεῖς κατὰ τὴν δυσσέβειαν τῶν τῆς κακίας ἀρχηγών. Προσέθηκε γὰρ τῆς ἐκείνων ἀτόποις τὰ πολλῷ χει ρονα καὶ ἀτοπώτερα. Διὰ γοῦν τὰς τοιαῦτας αὐτοῦ καινοφωνίας, καὶ τὸ νόθὸν καὶ ἀλλόκοτον καὶ δυσσε βὲς φρόνημα καὶ τὴν προσπάθειαν. ἣν ἐδείκν: προς τους διωχθέντας παρὰ τῆς Ἐκκλησίας, υποπτευς. μενος παρὰ τῶν ἐν τῇ σεβασμίᾳ λαύρα μοναχῶν - συχίαν ἄγειν οὐκ ἐδύνατο. Οθεν καὶ πολλάκις ἀκή κούτες αὐτοῦ συνηγοροῦντος τῆς τοῦ Βαρλαάμ καὶ Ακινδύνου, ἀντιλέγοντος τοῖς ὀρθοῖς τῆς Ἐκκλή σίας δόγμασι, καὶ πολλὰ τούτῳ διενοχλήσαντες, κ γαγον αὐτὸν εἰς τὸ μέσον, ζητοῦντες ὁμολογίαν λε δεῖν παρ' αὐτοῦ, ἵν᾿ ἔχωσι παῤῥησίαν ἀκατακρίτως ἐν ἑνὶ στόματι διξάζειν τὸν ἕνα τρισυπόστατον καὶ παντοδύναμον Θεόν. Ὁ δὲ, τὴν ἐπακολουθούσαν τοῖς αἱρετικοῖς καθαίρεσιν δεδοικώς, ὑπεκρίνετο μεν γλώττῃ τὴν εὐσέβειαν ἐν τῷ μέσῳ, καὶ στέργειν διισχυρίζετο τὰ τῆς Ἐκκλησίας, ἡ δὲ καρδία αὐτοῦ πόῤῥω ετύγχανε τῆς εὐθείας ὁδοῦ. "Ων γὰρ ἔμπρο σεν ὑπεκρίνετο, ὅτε συνηθροισμένοι όντες ετύγχα νον, καὶ τὰς εὐθύνας ἀπαιτοῦντες τῶν λόγων, ὧν ἰδίᾳ πολλάκις αὐτοῖς ὁμιλῶν ἐφαση κατά κράτος

TOMUS SYNODICUS II. ἀναιρῶν τὰ ἡμέτερα, στέργων δὲ μᾶλλον τὰς τοῦ ἢ ἀναγινώσκεσθαι καιρόν, ὥσπερ ἀναψυχὴν τινα 186 τις ταῦτα οἱ μοναχοί, καὶ στήριγμα καὶ διόρθωσιν τῶν ἀμφιβαλλόντων, ἠνάγκασαν τὸν Πρόχορον, ἵνα ἀναγνῷ ταῦτα ἐν τῇ συνάξει, καὶ ὑπογραφῇ οἰκεία βεβαιώσῃ. Ο δὲ ἐφαίνετο δυσχεραίνων καὶ ὑπερη φανευόμενος. Τὴν δι᾿ ἰσχὺν τῶν πλειόνων δεδοικώς. ἅμα δὲ καὶ τὸ ἄστατον ἔχων, ὅπερ οἱ ἐξ ἀρχῆς σκαν δαλοποιοί ἐξηλέγχθησαν ἔχειν, ὑπέγραψεν ἅπερ οὐκ Εστεργεν· ἀντέλεγε δ' αὖθις ὕστερον οἷσπερ ὑπέγραψε, καὶ ἦν τὸ καθόλου καρκίνος λοξὰ βαδίζων, Ευρίπου τε φέρων μεταβολάς, καὶ τὰς χαμαιλέον τος ἀλλάττων μορφάς. Αλλ' ὁ δρασσόμενος τοὺς σοφοὺς ἐν τῇ πανουργίᾳ αὐτῶν, αὐτὸς πεποίηκε καὶ τοῦτον τοῖς ἰδίοις εαλωκέναι πτεροις. Ευρέθη γὰρ 1χων ἐν τῷ κελλίῳ αὐτοῦ συγγράμματα αἱρετικῶν τῶν κακοδόξων τούτων, ἅπερ καὶ εἰς χεῖρας ἐμπεσόντα τῶν ἱερῶν καὶ μοναχών, σφοδρὸν ἀνήγειρε τὸν κατ' αὐτοῦ πόλεμον. Εντεύθεν γὰρ ὁρμῆς καὶ ζήλου πλησθέντες, χωρίζουσι μὲν αὐτὸν τῆς αὐτῶν κοινωνίας· στέλλουσι δὲ καὶ ταῦτα τῇ ἡμῶν μετρι τητι μετὰ καὶ ἀναφορῶν αὐτῶν ἐπιβοώμενοι και καθικετεύοντες μὴ περιιδεῖν τὴν ἀλήθειαν κινδυνεύ ουσαν. Βερλαὰμ καὶ 'Ακινδύνου καὶ ἰδίας δόξας, εἰς τούτους καὶ αὖθις ἀντιλέγων εφαίνετο καθεκάστην, τοῦτο μόνον περιποιούμενος, τὸ μὴ γυμνῇ τῇ κεφαλῇ καὶ πεπαρρησιασμένη κἀπὶ συνόδου κηρύττειν τὴν αὐτ τοῦ δόξαν διὰ τὸ ἐμμάρτυρον, τοῦ δὲ ἰδίᾳ καθέκαστον καὶ πρὸς πάντας ἀντιλέγειν τοῖς ἡμετέροις οὐκ Αμέλει. Ἐνεποίει γοῦν πᾶσι πολλὴν ταραχὴν, καὶ διέσχιζε τὸ ἱερὸν ἐκεῖνο τῶν μοναχῶν σύστημα, ὥστε καὶ πολλοὺς τῶν εὐλαβείας καὶ ἀρετῆς ἀντιποιουμενων οὐ μόνον τῶν ἐντὸς τῆς ἱερᾶς λαύρας, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐν τῷ ἁγίῳ βρει παντί, ἤδη κατ' ὀλίγον ἀφέ στασθαι τῆς ἐκκλησιαστικῆς κοινωνίας τῶν λαυριων τῶν διὰ τὴν αὐτοῦ κοινωνίαν· καθάπερ καὶ δι' ἐγε γράφων ἀναφορῶν ἀνήνεγκαν τῇ ἡμῶν μετριότητι, προτείνοντες τὸ ἐν τῷ ἱερῷ συνοδικῷ τόμῳ κείμενον, ὅτι τοὺς κοινωνοῦντας τούτοις ἐν γνώσει ἀκοινωνή τους ἔχομεν· ἔτι καὶ ὁ μακαρίτης ἐκεῖνος τοῦ ἱε τοῦ τούτου συλλόγου προστάτης τε καὶ ἡγούμενος κυρ Ἰάκωβος, ἀνὴρ δυνάμει λόγου καὶ πνεύματος κατὰ πάντων ἐκείνων τὸ πρωτεῖον ἔχων, καὶ σοφὸς τὴν θείαν ὁμοῦ καὶ τὴν ἀνθρωπίνην σοφίαν ῶν, καὶ τῶν τῆς Ἐκκλησίας απταίστων τε καὶ ὀρθῶν δηγμάτων ἀντιποιούμενος όση δύναμις, τὴν σύγχυσιν ταύτην ὁρῶν τῶν μοναχῶν, καὶ ὁμοῦ μὲν καὶ τῆς ειρήνης προνοούμενος πάντων, ὁμοῦ δὲ καὶ τῆς ἐπιστροφῆς καὶ μετανοίας τούτων, οὐκ ἐνέλειπε διὰ παντὸς εἰσηγούμενος τούτῳ καὶ παραινῶν ἀποθέ σθαι τὴν κακίστην καὶ δυσσεβῆ πλάνην, ἣν ἐν τῇ ψυχή περιέφερε, συνθέσθαι δὲ ταῖς ἀληθείαις τῇ Ἐκ κλησίᾳ, καὶ κοινωνὸν τυγχάνειν καὶ αὐτὸν τῶν ἰεο ρῶς ἀντιποιουμένων αὐτῆς. Ὁ δ᾽ ἔνδον ἔχων τὸν αὐτῷ κατὰ μόνας συλλαλοῦντα διάβολον, ὀλίγα τῶν Εξωθεν όμιλούντων καὶ διδασκόντων ἐφρόντιζεν· ὅθεν ἀπογνοὺς αὐτοῦ ὁ μακαρίτης ἐκεῖνος, γράφει καὶ ἀναφέρει περὶ τούτου τῇ ἡμῶν μετριότητι, γνωρίζων αὐτῶν περὶ πάντων· μᾶλλον δὲ πρὸ τοῦ γράψαι ἐκεῖνον, συναχθέντες οἱ ἡσυχασταὶ πάντες, ἔγραψαν καὶ ἀνέφερον τῇ ἡμῶν μετριότητι διὰ τοῦ εὐλαβεστάτου Ιερομονάχου κυρ Ιωσήφ, δηλοποιοῦντες αὐτῇ περὶ τούτων. Εἶτα καιροῦ καρφχηκότος ὀλίγου, ἀνήνεγκεν ὁ ἡγούμενος καὶ οἱ τοῦ μοναστηρίου ἱερεῖς δι' ἐγγράφου ἀναφορᾶς αὐτῶν, ἐν ᾗ καὶ ὑπέγραψαν πίντες καὶ πρὸ πάντων ὁ ἡγούμενος. Καὶ ἀπέστειλαν ταύτην διὰ τοῦ τιμιωτάτου ἐν ἱερομονάχοις ] κερ Μαλαχίου, καὶ τοῦ τιμιωτάτου μοναχοῦ κύρ '166. Ἐπεὶ δὲ τὰ συνοδικῶς συγγραφέντα κεφάλαια κατὰ Βαρλαὰμ καὶ Ἀκινδύνου, καὶ τεθέντα ἐν τῷ ἱερῷ συνοδικῷ τῷ ἀναγινωσκομένῳ ετησίως κατὰ τὴν Κυριακὴν τῆς ὀρθοδοξίας, ἐν οἷς ἀναθεματίζονται μὲν οὗτοι, καὶ πάντες οἱ ὁμόφρονες, καὶ οἱ ἐπεκδικοῦντες αὐτοὺς, ἀνακηρύττονται δὲ οἱ κατὰ κράτος τούτους καταβαλόντες, καὶ πάντες οἱ λόγῳ καὶ ἔργῳ καὶ παντὶ τῷ δυναμένῳ τὰ τῆς Ἐκκλησίας κρατύνοντες καὶ συνιστῶντες, ἐδέησε καὶ εἰς τὴν ἰεγὰν λαύραν ἀποσταλῆναι παρὰ τῆς ἡμῶν μετριότης τος, ὥστε καὶ ἐν τῷ ἐκεῖ ἀναγινωσκομένῳ ὁμοίως συνοδική γραφῆναι, καὶ ὡσαύτως κατὰ τὸν αὐτὸν Ως δ' οὐκ ἦν λαθεῖν τοῦτον ταῦτα, ἐν τῷ αὐτῷ τυγχάνοντα συστήματι, γράφει καὶ αὐτὸς καὶ ἀναφέρει, ἀδικίαν εἶναι διατεινόμενος καὶ συκοφαντίαν ἅπαν τὸ εἰς αὐτὴν γενόμενον. Ὁ δὲ τοσοῦτον ἐπέχει μήτοι γε του παραδογματίζειν, ἀλλὰ καὶ τοῦ ὅλως θεολογεῖν, ὅτι καὶ ἰδιωτείαν αἱρεῖται μάλλον καὶ τοῖς πολλοῖς ἄγροικος εἶναι δοκεῖν, ἢ θεολογή σαι κἂν τὸ βραχύτατον. Η δ' αιτία (Ελεγεν) ὅτι τὰ μέγα τῆς θεολογίας μυστήριον, ἄβατον ὁ Θεὸς ποιῆστι τοῖς ἀνθρώποις βουλόμενος, τὸν αἰσθητὸν τοῦτον οὐρα νόν, περ κάπηλοι καὶ μάγειροι καὶ οἱ ἀπὸ τῆς σκηνής ἐνέπαιξαν, οἱ πρό μικροῦ φανέντες νέοι δογματιστεί, τοὺς ἡμετέρους πάντως οὕτω καλῶν, ὥσπερ ἡ ἀλή θεια εφανέρωσε. Δι' ἅπερ αὐτὸς αἱρεῖται τὴν ίδι τείαν καὶ τὴν σιγήν, εὐλαβείας τῆς πρὸς τὸ θεολο γεῖν ὑπερβολή. Προσετίθη δὲ καὶ τοῦτο, ὅτι Ἐπειδὴ στέλλω αὐτόθι τὰ ἐμὰ συγγράμματα, ἐξ αὐτῶν τούτ των μέλλει φανήναι τὸ ἡμέτερον φρόνημα, και όπως ἐγὼ δοξάζω περὶ τῆς ὀρθῆς πίστεως, προσθεὶς καὶ ὅτι τῇ τῆς ἡμῶν μετριότητος διαγνώσει καὶ δια μασίᾳ ὁποτίθησι ταῦτα, ἵνα στερηθῶσι μὲν ἀπρ ἡμεῖς ἐγκρίνομεν, ἀποδοκιμασθῶσι δὲ καὶ ἀποβλη θῶσιν ἅπερ ἡμεῖς ἀποδοκιμάζομεν, δολίως ταύτε λέγων καὶ καθ᾽ ὑπόκρισιν. Βραχὺ τὸ μεταξύ, καὶ μὴ φέρων τὴν ἐπήρειαν τοῦ τοσούτου πλήθους τῶν μοναχῶν, καὶ τὴν ἀπὸ τοῦ χωρισμοῦ τῆς ἐκείνων κοινωνίας μέμψιν, καταλαμβάνει πρὸς τὴν ἡμῶν μετριότητα, τὰ αὐτὰ καὶ εἶ θες λέγων, ἅπερ καὶ πρότερον ἔγραψεν. Απαιτηθείς δὲ παρ' αὐτῆς τὰ συγγράμματα ἅπερ ἐδήλου ἐν τῇ ἀναφορᾷ αὐτοῦ, φέρων εγχειρίζει ταῦτα αὐτῇ. Δε ξαμένη οὖν αὕτη ταῦτα, καὶ μήπω φθάσασα κατά σχολὴν ἐντυχεῖν αὐτοῖς ὥσπερ ἐβούλετο, ἐπειδὴ καὶ αὖθις προσελθὼν ὁ αὐτὸς Πρόχορος, συμπαρόντες μοι καὶ τοῦ ἱερωτάτου μητροπολίτου Εφέσου, υπερτίμου καὶ ἐξάρχου πάτης Ασίας, τοῦ ἐν ἀγὰρ

CONTRA PROCHORUM CYDONIUM. ἀνθρώπων τὸ ψεῦδος ἐρράπτετο, ἣν ἂν φορητόν ἀμηγέπη τὸ κακὸν, ἐπεὶ λογισμοί θνητῶν δειλοὶ καὶ ἐπισφαλεῖς οἱ ἐπίνοιαι αὐτῶν, αὐτὴν δὲ τὸν Θεὸν συκοφάντην ἀνιστήν καθ᾿ ἑαυτοῦ καὶ καπηλεύειν από τοῦ τὰ καθαρώτερα χρυσοῦ λόγια, τις ἂν ἀνάσχοιτο, εἰ καὶ μηδὲν ἡμῖν ἐκ τοῦ ἐλέγχειν συνέβαινε πέρα δος; Πνεύματι ἀγαπητοῦ ἀδελφοῦ καὶ συλλειτουργοῦ τῆς καὶ μάλιστα ὁ τοῦ Θεοῦ ζῆλος. Εἰ μὲν γὰρ λογισμοῖς ἡμῶν μετριότητος, ἠρωτήθη πῶς διάκειται περὶ τὰ τῆς Ἐκκλησία; δόγματα, καὶ πῶς ἔχει περὶ τὴν κατ ταστροφὴν τοῦ Βαρλαάμ καὶ ᾿Ακινδύνου, καὶ τὴν ἀποβολὴν, καὶ τὸν ἀναθεματισμὸν τῆς ἐκείνων και κοδοξίας καὶ τῶν συγγραμμάτων, καὶ τίνα τὴν γνώμην ἔχει περὶ τοῦ ἱεροῦ τῆς συνόδου τόμου, καὶ τοῦ κατ' αὐτὸν φρονήματος τῆς κοινῆς τοῦ Χριστοῦ Εκκλησία;, ἀμφιβολίαν μὲν ὠμολόγει ἔχειν ἐν τῇ ψυχῇ καὶ δισταγμόν περὶ τὰ τοιαῦτα, ὅμως μὴ βούς λεσθαι θαῤῥεῖν ἑαυτῷ ἔλεγεν, ἀλλὰ μᾶλλον ἔπεσθαι καὶ συμφωνείν τῇ τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίᾳ· ἔπεσθαι δὲ, ἢ διδαχθεὶς δηλονότι περὶ ὧν, ὡς ἔλεγεν, ἀμφιβάλλων συνέγραψα, ἡ πίστει μόνῃ καὶ ὑποταγῇ μετὰ ἁπλότητος τὰ τῆς Ἐκκλησίας δεξάμενος, ὅπως ἂν διακρίνῃ ἡ μετριότης ἡμῶν, καὶ ἡ τοῦ Χριστοῦ Εx. κλησία, ὡς αὐτὸς ἔλεγεν. Η μὲν οὖν ἐπιγραφὴ καὶ τὸ προοίμιον τοιαῦτας Τὰ δὲ ἑξῆς ὑπερβαίνοντα εἰς δυσσεβείας ὑπερβολὴν πολὺς τῷ μέσῳ τὰ τοῦ Βαρλαὰμ καὶ ᾿Ακινδύνου κάκιστα συγράμματα, καὶ γὰρ ὁ πρὸς τὸ βάθος τῆς θεολογίας εἰσδύς, ὁ τὸ διάφραγμα αιδούμενος τοῦ οὐρανοῦ, ἔδειξε μὲν πρῶτον τίνας ἐκάλει καπήλους καὶ μαγείρους, οὐκ ἐνέλιπε δὲ παντοίας ἀσεβείας ὑπερβολήν· ὁ γὰρ παράχρησιν ἡμῖν ἐγκαλῶν τῶν θείων ῥητῶν, Ελαθεν ἑαυτὸν δι' ὧν ἐδοκίμασε συλ λογιστικῶς ἐξηγήσασθαι ταῦτα, ὡς οὐ καθ᾿ ἡμῶν, ἀλλὰ κατ' αὐτῶν τῶν ἁγίων τὸν πόλεμον ἤρατο. Τὰ γὰρ τῶν θεοφόρων Πατέρων μητὰ προθεὶς, οὐκ ἐχών ρησε κατὰ τῆς ἡμῶν ἐπὶ τούτοις ἐξηγήσεως, ἀλλ' ἀναίδην οὕτω κατὰ τῆς τῶν ἁγίων διανοίας φανερώς εναντιούμενος αὐτοῖς. Τοῦ γὰρ θεοφόρου Πατρός Ἰωάννου τοῦ Δαμασκηνοῦ. λέγοντος ούτωσὶ διαβρή δην. Ιστέον ὡς ἄλλο ἐστὶν ἐνέργεια, καὶ ἄλλο ἐνεργη τικὸν, καὶ ἄλλο ἐνέργημα, καὶ ἄλλο ἐνεργοῦν, ἐκεῖ· νός φησιν, ὅτι ἐπὶ μὲν τῶν ὄντων ἀληθὲς τὸ ἄλλο, καὶ ἄλλο πράγματα διακρίνειν, οὐ διὰ τὸ ἄλλο καὶ ἄλλο ἁπλῶς, ἀλλὰ διὰ τὸ ἄλλο καὶ ἄλλο ταῦτα πράγ μα τυγχάνειν· οὐδὲ γὰρ εἴ τι ἄλλο καὶ ἄλλο κατά τὸν λόγον, καὶ κατὰ τὸ πρᾶγμα ἄλλο καὶ ἄλλο, ὥσπερ οὐκ εἰ ἄνθρωπος καὶ ἐπιστητὸν ἄλλο καὶ ἄλλο κατὰ τὸν λόγον, ἂν τύχῃ τὸ αὐτὸ δν καὶ ἄνθρωπος καὶ ἐπιστητόν, ἤδη τὸ αὐτὸ καὶ κατὰ τὸ πρᾶγμα ἄλλο καὶ ἄλλο. Διὸ δὴ καὶ ἐπὶ τοῦ Θεοῦ, οὐχὶ εἰ ἄλλο καὶ ἄλλο ἡ ἐνέργεια καὶ τὸ ἐνεργητικὸν, καὶ τὸ Η δὲ μετριότης ἡμῶν πρὸς ἐκεῖνον εἶπεν, ὅτι πρὸς μὲν τὸ παρὸν ἀναμφιβόλως ὀφείλει δέξασθαι τὸν τόμον, καὶ τὴν ἐν ἐκείνῳ τῶν θείων Γραφών και τὴν τῶν ἁγίων Πατέρων για καὶ ἁπλανή δόξαν. Εἶναι γὰρ ἐκεῖνα ἐξήγησιν μᾶλλον καὶ ἑρμηνείαν Εἶναι γὰρ ἐκεῖνα ἐξήγησιν μᾶλλον καὶ ἑρμηνείαν τῆς ἱερᾶς ἡμῶν πίστεως, καὶ λύσιν πρὸς ἅπαν τὸ ἀμφιβαλλόμενον, ἀλλ᾽ οὐκ ἀμφιβολίαν ἔχοντά τινα, · Ερμηνείας καὶ ἐξηγήσεως δεόμενα. Μετὰ δὲ τὴν αὐτοῦ καθαρὰν ὁμολογίαν καὶ τὴν ἀδίστακτον συμφωνίαν καὶ Ενωσιν τὴν πρὸς τὴν Ἐκκλησίαν, τότε εἰ καί τι ζητεῖται παρ' αὐτοῦ, ἡμεῖς ἕτοιμοι πάλιν ἀπό τε τῶν θείων ἀποστόλων, καὶ τῶν αὐτῶν ἱερῶν Πατέρων διδασκαλικώς τε καὶ πατρικῶς ὡς τῆς Εκκλησίας υἱῷ τε καὶ μαθητῇ, διαλύσαι πᾶν τὸ ἀμφισβητούμενον. Ταῦτα μὲν οὖν ἔλεγον αὐτῷ, μήτ πω τοῖς ἐκείνου συγγράμμασιν ἐντετυχηκώς· ἐπεὶ δὲ καί τισι μέρεσιν ἐκείνων ενέτυχον, εὐθὺς ἀπὸ τῆς ἐπιγραφῆς ἔγνων πάσης ἀσεβείας είναι μεστά. Η γὰρ τοιαύτη· Ελεγχος εἰς τὰς παραχρήσεις τῶν κειμένων ῥητῶν ἐν τῷ κατὰ τοῦ Ἐφέσου καὶ Γρηγορά τόμῳ, τὸ δὲ τοῦ λόγου προοίμιον οἷον. Επειδήπερ ἡμῖν ἡ πάλη κατὰ Παῦλον οὐ πρὸς αἷμα καὶ σάρκα, ἀλλὰ πρὸς πᾶν ὕψωμα επαιρόμεναν κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ, δόξαν ἐλέγχειν τὰς ἐν τῷ κατὰ τοῦ Ἐφέσου καὶ Γρηγορά τόμῳ παραχρήσεις τῶν ἁγίων Γραφῶν, τοῦ μὲν συγγραφέως καὶ ὧν συνεγράψατο τὰς γνώμας ἀπωστέον· καὶ γὰρ συνήθεσι καὶ οἰκείας τοῖς πολλοῖς αὐτῶν κατὰ τὸν βίον χρησάμενοι εἰκότα ἂν ποιοῦμεν καὶ μετὰ θάνα» τον αὐτῶν φειδόμενοι, καὶ ἀνεπαχθῆ τὴν μνήμην ἄγοντες, ἄλλως θ' ὅτι μηδὲ βλασφημεῖν ἀνθρώπους, ἀλλὰ θεολογεῖν προειλόμεθα· αὐτοῦ δὲ τοῦ συγγράμματος ὅτι δοκεῖ πρὸς τὸν ἀρχαῖον ἐξάγειν τῶν ἔργ μάτων κανόνα, καὶ πρὸς τὴν ἀλήθειαν επανάγειν πειρατέον. Γένοιτο δ᾽ ἂν πρός τε τῶν τελευτηκότων αὐτῶν τὸ ἔργον, καὶ τῶν ὅτι περιόντων. Ἐκεῖνοι τε γὰρ πραοτέρου τεύξονται τοῦ κριτοῦ εἰς ἐλάττους χυθέντος τοῦ βλάβους, οὗτοί τε τῆς οὐκ ἀληθοῦς δόξης ἀποκαθαρθέντες, ἐν τῇ ἀποστολικῇ καὶ πα τρικῇ πίστει ζήσαντες, την προσήκουσαν ἀμοιβὴν ἀπολήψονται. Ταῦτά τε οὖν εἰς τὴν συγγραφὴν ἐπῆρε ἐνεργοῦν κατὰ τὸν λόγον, ἤδη καὶ κατὰ τὸ πρᾶγμα ἄλλο καὶ ἄλλο. Οὐ γὰρ ἐκ τοῦ δυνάμει πρόεισιν ὁ Θεὸς εἰς τὸ ἐνεργεία, ἵνα ἄλλο ἡ τὸ ἐνεργητικὸν κατὰ τὸ πρᾶγμα, καὶ ἄλλο τὸ ἐνεργοῦν. Μεταβάλλει γὰρ καὶ πρόεισιν ἀπὸ τοῦ ἀτελοῦς ἐπὶ τὸ τέλειον. Καὶ πάλιν ἐν ἑτέρῳ δεῖξαι βουλόμενος ὅτι οὐκ ἔχει ὁ Θεὸς ἐνέργειαν φυσικὴν καὶ οὐσιώδη, ἀλλ' οὐσία μόνον ἐστὶ, μετὰ πολλὰ λέγει καὶ τοῦτο, ὅτι ὥσπερ εἰ μὴ ἀπέχρη ἡ οὐσία τοῦ Πνεύματος πρὸς πάντα, ἀλλ' ἔδει ταύτῃ τινῶν ἐνεργειῶν ὑποδεεστέρων πρὸς τὴν τῶν ὄντων γένεσιν. Καὶ ἀλλαχοῦ, μηδαμῶς τοῦ Θεοῦ μετέχειν τοὺς ἀνθρώπους κατασκευάζων, τοιάδε φησὶν, Οὔτ᾽ οὖν τὰ προτεινόμενα παρ' αὐτῶν ῥητέ δεικνύουσι καθ' αὐτὸ τὴν κοινωνίαν τοῦ Πνεύματος. οὔτε ἀκτίστου τινός μετέχειν ἡμᾶς, οὔτε εἰ ἄλλο οὐσία, καὶ ἄλλο ἐνέργεια. Αφ' ὧν ὁ μυρίος έπεται τῶν βλασφημιῶν ἐσμὸς, καὶ τὸ κατατέμψον εἰς άπειρα άνισα τὴν θεότητα, καὶ ἐκ μυρίων ανίσων συντιθέναι, καὶ τὰ μὲν εἶναι μεθεκτά, τὰ δὲ ἀμέ δεκτα. Καὶ τὰ ἐξ ὧν ὁ Θεὸς, τὰ μὲν ὄντα, τὰ δὲ ὑπερόντα, καὶ τὰ μὲν καταληπτά, τὰ δὲ ἀκατά ληπτα, καὶ ὅσα αἱ τίτθαι τοῖς παιδαρίοις κἂν ἐρον θριέσαιεν διαλέγεσθαι. τοῦ δὲ θείου Χρυσοστόμου

TOMUS SYNODICUS II. τὸ ῥητὸν ἐξηγούμενος ἐν ᾧ τὴν εὐαγγελικὴν ἐκεῖ ὁ ἑαυτοῦ τότε τὸν Κύριον γενέσθαι, καὶ δείξει ὅπερ νος διερμνεύων ῥῆσιν, τὴν λέγουσαν, Κύριε, δεῖξον ἡμῖν τὸν Πατέρα; καὶ ἀρκεῖ ἡμῖν, λέγει, Ιδωμεν τί ο Φίλιππος ζητεί ἰδεῖν, ἆρα τὴν σοφίαν τοῦ Πα τρός; ἆρα τὴν ἀγαθότητα; Οὐχι, ἀλλ' αὐτὸ ὅ τι ποτέ ἐστιν ὁ Θεὸς, αὐτὴν τὴν οὐσίαν· Πρῶτον, φησὶν, ἐκεῖνο λέγω, ὅτι ἡ τῆς σοφίας τοῦ Θεοῦ ἐπι στήμη ἡ αὐτή ἐστι τῆς οὐσίας ἐπιστήμη. Ο γοῦν εἰδὼς τὴν σοφίαν αὐτοῦ οἶδε τὴν οὐσίαν αὐτοῦ ἐφόσον ἡ τοῦ Θεοῦ σοφία ἐστὶν ἡ τῆς οὐσία; αὐτοῦ καὶ · τάληψις. Λέγω δὲ, ὅτι οὐδὲ ἡ τοῦ ἀγαθοῦ ἐπιστήμη Στερόν ἐστι τῆς ἐπιστήμης τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ. Τh · γὰρ ἀγαθὸν ᾧ ὁ Θεὸς ἀγαθόν ἐστιν, οὐκ ἔστι τις ἕξις ἐν ἑαυτῷ; ἀλλ' ἔστιν ἡ οὐσία αὐτοῦ. Μεταξὺ δὲ προϊὼν ἐπιγραφὰς τίθησι τοῖς κεφαλαίοις το: αύτας καὶ πρὸ τοῦ ἦν, μὴ μέντοι ἦν τι τὸ φῶς ἐκεῖνο ἐν τῇ οὐσίᾳ τοῦ Θεοῦ, καὶ ἄκτιστον. Καὶ γὰρ καὶ ἐκ τῶν ἄλλων Θεοφανειῶν ἐδείχνυ δπερ πρότερον ἦν. οὐ μὴν τὰ φαινόμενα πρὸς δείξιν τοῦ Θεοῦ, ἦν το ἐν τῇ οὐσίᾳ τοῦ Θεοῦ. Ἀλλὰ καὶ πολλές πρεσβεύων θεότητας καὶ πολλοὺς θεοὺς κτιστούς ἀναδείκνυται ὁ τὴν πολυθεῖαν ἡμῖν ἐγκαλῶν καὶ συκοφαντών είν τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίαν μετὰ τῶν αὐτοῦ μυσταγωγών Βαρλαάμ τε καὶ ᾿Ακινδύνου. Λέγει γὰρ αὐτωσί. Τα προειρημένα δὲ άτοπα ἔνιοι συνιδόντες, ἐδόξασαν τὸ ἐν Θαβωρί. φῶς εἶναι τὴν οὐσίαν τοῦ Θεοῦ, ἐφόσον τὸ μὲν εἶναι τι φῶς ἐν τῇ ουσίᾳ τοῦ Θεοῦ Στερον παρ' αὐτὴν ἄτοπον ᾤοντο· οὐ συνίεσαν δὲ εἶναι τινὰ αἰσθητὰ καὶ νοητά φῶτα ἀναλογικῶς καλούμενα, ὧν Ἡ ἴσως ἐνδέχεταί τι εἶναι τὸ ἐν Θαβωρίς φῶς. Μάλισ στα δὲ ἡπάτηνται ἐκ τοῦ θεότητα λέγεσθαι ή θεοφά γειαν, καὶ μὴ οἴεσθαι εἶναι θεότητα κτιστήν. Καὶ μετ᾿ ὀλίγα· Ἐπεὶ γὰρ τὰ δεύτερα ἁγιότητας, και βασιλείας, καὶ θεότητος, καὶ κυριότητος, διὰ τῶν πρώτων μεταλαμβάνοντα, τὴν τῆς ἐκείνων διαδι σεως ἁπλότητα περὶ τὰς ἑαυτῶν διαφορὰς πληθύν νουσι, δῆλον μὴ αὐτῆς μετέχειν καθ᾿ αὐτὴν τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ, καὶ κυριότητος, καὶ θεότητες, καὶ ἁγιότητος, ἀλλ᾽ ἑτέρα ἁγιότητι γίνονται ἅγια, καὶ ἑτέρᾳ βασιλείᾳ βασιλικά, καὶ ἑτέρα θεότητι καὶ κυριότητι θεοὶ καὶ κύριοι. Καὶ μετὰ βραχό· Διδ καὶ ἄτοπον οὐδὲν, ὥσπερ θεοὺς πολλούς φαμεν, καὶ ἁγίους, καὶ βασιλεῖς, καὶ κυρίους κτιστούς, καίτοι γε ἑνὸς ὄντος ἁγίου, καὶ βασιλέως, καὶ Θεοῦ, καὶ Κυρίου ἀκτίστου, οὕτω καὶ ἁγιότητας πολλὰς καὶ κα στὰς λέγειν, καίτοι μιᾶς οὔσης βασιλείας τῆς αὐτῆς καὶ ἁγιότητος καὶ κυριότητος καὶ θεότητος ἀκτίστον, τῆς ὑπερουσίου θεότητος. Καὶ ἀλλαχοῦ πάλιν οὕτω λέγει, Ἐπεὶ πάσης ἱεραρχίας πέρας καὶ σκο τὸς καὶ ἀποτέλεσμα ή θέωσίς ἐστιν, ἡ πρὸς Θεὸν ὡς ἔφικτὸν ἀφομοίωσις, καὶ εἰσὶν αἱ προσεχεῖς ἀρο καὶ τῆς ἡμῶν θεώσεως κτιστα, οἷον οἱ ἱεραρχούν τες, αἱ ἐπιστῆμαι καθ᾽ ἂς Ἱεραρχοῦσι, καὶ αἱ ἐνέρ γειαι καὶ δυνάμεις· φανερὰν ὅτι καὶ αἱ θεώσεις ἡμῶν, ὡς κτιστῶν ἀποτελέσματα, κτισταὶ καὶ οειμένοι πρὸς τὰς τῶν θεούντων. Καὶ διὰ τοῦτο ὥσπερ εἰπὶ θεοὶ πολλοὶ κτιστοί, οὕτω καὶ θεότητες καὶ θεώσεις ὑφειμέν ναι καὶ ὑπερκείμεναι, καὶ καθόλου καὶ μερικοὶ, καὶ ἑκάστης ἰδίαν αἱ ἀνάλογοι. Διὸ καὶ τοσαῦτα ἔχοντας " ὑπὲρ ἡμᾶς θεοὺς καὶ θεότητας καὶ θρώσεις κτιστά, ὧν οὔτε τῆς φύσεως, οὔτε τῆς δυνάμεως, οὔτε τῆς ἐνερ γείας, ἢ τοῦ πάθους, καὶ τῆς ἐπιστήμης μετασχείν δυ νάμεθα, άλλως τ' ἂν εἴη λέγειν, τοῦ ἀκτίστου Θεοῦ, μετά χειν, ἢ τῆς θεώσεως, ἢ τῆς θεότητος, ή τινὸς ἐνεργεία; αὐτοῦ καὶ δυνάμεως. Καὶ μακρὸν ἂν εἴη λέγειν ἑξῆς καὶ προτιθέναι καὶ τὰ λοιπὰ, πάσης ἀπεδείας ὄντα πεπληρωμένα πάντα, καὶ πολλῷ τῷ μέσῳ ὑπερβα! γοντα, εἰς δυσσεβείας λόγον τὰ πονηρὰ τοῦ Βαρλ καὶ ᾿Ακινδύνου συγγράμματα· μόνος γὰρ ἂν ἴεω, ὁ διάβυλος εἶπε ταῦτα μετ᾿ αὐτοῦ, ὁ καὶ ὁδηγὸ; τούτου πρὸς ταῦτα καὶ διδάσκαλος. Ότι ἡ νοερά τοῦ Θεοῦ ἐνέργειά ἐστιν ἡ ουσία αύτ τοῦ. Ὅτι ἡ νοερὰ τοῦ Θεοῦ δύναμίς ἐστιν ἡ οὐσία αὐτοῦ. Ὅτι ἡ σοφία τοῦ Θεοῦ ἐστιν ἡ οὐσία αὐτοῦ. Ὅτι ἡ ἀλήθεια τοῦ Θεοῦ ἐστιν ἡ οὐσία αὐτοῦ. "Οτι ἡ τοῦ Θεοῦ θέλησίς ἐστιν ἡ οὐσία αὐτοῦ. Καὶ ταῦτα ἀποδείκνυσιν οὐκ ἀπὸ τῶν θείων Γραφῶν, οὐ ῥητά προφέρων ἁγίων, ἀλλὰ τοῖς ἰδίοις λογισμοῖς, καὶ ταῖς ἀποδείξεσι χρώμενος δῆθεν τοῖς Αριστοτελικαῖς συλλογισμοῖς. Περὶ δὲ τοῦ λάμψαντος ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ ἐν τῷ ὄρει θειοτάτου φωτὸς θεολογῶν, μάλλόν δὲ θεομαχῶν, ἐπιγραφὴν μὲν τίθησιν, ὅτι τὸ ἐν Θαβωρίῳ φῶς ἔκτιστὸν, εἶτα τὰς παρὰ τῶν ἁγίων πολλὰς καὶ καλλίστας μαρτυρίας προθεὶς, δι' ὧν ἄκτιστον αὐτὸ θεολογοῦσι θεότητα, καὶ δόξαν φυσιο κὴν καὶ ἀπρόσιτον τῆς τρισυποστάτου θεότητος, καὶ νέωσιν ἀγένητον, καὶ φῶς ἄπλετον, καὶ αἴγλης θείας χύσιν ἀπεριόριστον, καὶ φῶς προκόσμιον καὶ ὑπερ· · κόσμιον, καὶ τὰ τοιαῦτα, καὶ τοῦτο καὶ αὐτὸς διὰ τούτων κατασκευάσας, ἄκτιστον εἶναι τὸ φῶς ἐκεῖνο διὰ τὰ προειρημένα, έπειτα κατά πάντων ὁμοῦ τῶν ἁγίων χωρεῖ, καὶ φανερῶς ἀντιλέγων αὐτοῖς, οὕτως ἐπάγει ῥητῶς· ᾿Αλλὰ τοὐναντίον ἐστί. Καὶ τοῦτο διά πολλῶν ἀποδείκνυσιν τῶν τοῦ ᾿Αριστοτέλους συλλογισμῶν, καὶ πολλὰ ἕτερα βλάσφημα καὶ δυσσεβῆ λέγει καὶ συλλογίζεται,· ἐναντιούμενα κατὰ πάντα τῷ τῆς θείας συνόδου τόμῳ, μᾶλλον δὲ ταῖς θεολό - γοις αὐτοῖς, οἷς ἐκεῖνος ἐρείδεται. Λέγει γάρ, Εἰ μὲν οὖν τὸ φῶς ἐκεῖνο σύμβολον ἦν τῆς ὑπὲρ νοῦν · καὶ λόγον ἀληθείας, οὔτε ἐστὶν ἀλήθεια ἡ πρώτη, οὔτε ὑπὲρ νοῦν καὶ λόγον, ἀλλὰ μόνον ὑπὲρ αίσθη. σιν, Θ· δὲ μὴ ἔστιν ὑπὲρ νοῦν καὶ λόγον, οὐκ ἀλήθεια, οὐδ᾽ ἄκτιστον· διὸ καὶ τὸ φῶς ἐκεῖνο κτιστὸν, εἰ ὑπὲρ νοῦν καὶ λόγον ἦν ἀλήθεια, πῶς ἴσμεν τί ἐστιν; Οἷον φῶς, καὶ ὁποῖον φῶς; Ὥσπερ λευκόν. Καὶ ποῦ; Οἷον ἐν τῷ Θαβωρίῳ. Καὶ πότε; Πρὸ τοῦ πάθους δηλονότι ἐξ ἡμέρας. Τὴν γὰρ ὑπὲρ νοῦν καὶ λόγον ἀλήθειαν εἶναι μόνον πιστεύομεν, περὶ τοῦ τί καὶ πῶς καὶ ἐποῖον καὶ πότε, μηδόλως τολμώντες σκοπεῖν ἢ ἐννοεῖν ἀνεχόμενοι, τὸ ἀπεδες παραιτούμόνοι. Ὥστε οἱ λέγοντες ἰδεῖν καὶ νοῆσαι ἐκεῖνο ἀλήθειαν οὗταν τὴν ἐν τῷ Θεῷ, καὶ προτιθέντες εξω καί τι καὶ ὁποῖον, καὶ πότε, ἀσεβῆ πράγματα ἐπ:- χειροῦσι· καὶ πόλιν· Οὐδὲν καὶ ὑει φαιδρότερον Ἐκ δὲ τῶν πολλῶν καὶ ἀναριθμήτων σχεδὸν ἐτέθησαν τὰ ῥηθέντα πρὸς φανέρωσιν τῆς ἐκείνον

CONTRA PROCHORUM CYDONIUM. ποδοξίας καὶ ἀσεβείας, ὅτινα ὅτι δυσσεβῆ μὲν εἰσὶ ἡ Θεοῦ ἡμῶν τοῦ Σωτῆρος Ἰησοῦ Χριστοῦ οὕτω λέ καὶ τοῦ τῆς κακίας ἀρχηγοῦ γεννήματα, διὰ τῆς αὐτοῦ λαλήσαντος γλώττης, καὶ τῇ τούτου χειρί χρησαμένου, οὐδένα τῶν πάντων ἀγνοεῖν οἶμαι τῶν τῆς ἡμετέρας αὐλῆς· εἰ δέ τινες καὶ τῶν ἁγίων Πατέρων βούλονται λόγους προς κατάλυσιν τούτων, πρὸς τὸν ἱερὸν τῆς συνόδου τούτους παραπέμπομεν τόμον, πολλὰς ἔχοντα τὰς τῶν θεοφόρων Πατέρων βήσεις, καὶ τούτοις ἐρειδόμενον· ἀπ' ἀρχῆς ἄχρι τέλους. Ἡμεῖς δὲ καὶ ἕτερα τῶν τῆς δυσσεβείας αὐτοῦ συγγραμμάτων, ἐν οἷς τοὺς προστάτας ὑδρίζει τῆς τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας, τοῖς εἰρημένοις προσθήσομεν. Φησὶ γὰρ ἐπὶ λέξεως οὕτω η τα:, γει· Βἰ μὲν ἀληθές ἐστ: τὸ ὑπὸ τοῦ Παύλου περί τοῦ Κυρίου εἰρημένον, ὅτι τὸν μὴ γνύντα ἁμαρτίαν ὑπὲρ ἡμῶν ἁμαρτίαν ἐποίησε, καὶ ὅτι ἦλθεν ἐν ομοιώματι ἁμαρτίας καὶ περὶ ἁμαρτίας· ἡ δὲ ἁμαρτία· σκότος ονομάζεται, διὰ τὸ στέρησιν εἶναι τοῦ ὅπως οὖν ἀγαθοῦ· πρόδηλον τὸν Χριστὸν ἐν ὁμοιώματα σκότους ἐλθεῖν, καὶ περὶ τοῦ ἀληθινοῦ σκότους ώσε ἐκβαλεῖν αὐτὸ ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων· καὶ διὰ τοῦτο μηδὲ ἦν καὶ τὸ σῶμα τοῦ Κυρίου όπωσούν χωρίς ἁμαρτίας μόνον, ἀλλοῖον παρὰ τὰ ἡμέτερα σώματα. Ωςπερ γὰρ ἡνωμένων ἦν τῇ αὐτοῦ ζωῇ, ἦν ἔμως θνητὸν, τοῦ θείου Λόγου ταπεινοῦντος ἑαυτὸν καὶ Πρὸς δὲ τοὺς κατηγορήσοντάς μου τὴν τῶν συλ συγκαταβιβάζοντος, καὶ τῇ ἀπαθεία καθ᾽ ὑπόστασιν λογισμῶν χρῆσιν ὥσπερ τινὰ θεολογίας χρησμόν, Ηνωμένον, παθητόν. ὅμως. ἦν·· οὕτω καὶ τῷ φωτὶ ἐκεῖνο οἶμαι ἀπολογητέον, ὡς ἐπεὶ πᾶσα ἀλήθεια ἢ καθ᾽ ὑπόστασιν ἡνωμένον οὔπω μεταποιηθὲν εἰς φῶς συλλογισμός ἐστιν, ἢ ἀρχὴ συλλογισμοῦ, καὶ ἐμοὶ ἦν πρὸ τῆς ἀναστάσεως· εἰ γὰρ κατ' αὐτὴν τὴν γέν καὶ τούτοις ἀνάγκη καὶ μὴ βουλομένοις συλλογι νησιν φωτεινὸν ἀνελάβετο, ὡς ἐν τῇ μεταμορφώσει σμοὺς λέγειν, εἴπερ ἀληθῆ λέγομεν. Διατί οὖν μὴ δέδειχε, καθάπερ ἐγὼ τινῶν ἤκουσα ἀποφλαυριζόντ τὴν ἐπιστήμην ἔχοντες καὶ τοὺς κανένας, τούς τε των, ἐδείκνυ δέ μόνον οἷς ἐβούλετο, τῶν ἄλλων ἀποπαραλογιζομένους ελέγχειν δυνάμεθα, καὶ αὐτοὶ σκιάζων τὰς δίψεις, πρῶτον μὲν ὑποψίαν εἰσάγει, εἰ πρὸς τὴν ἀλήθειαν ὥσπερ ηνιόχῳ τῇ μεθόδῳ ἀπευ μὴ τὸ φαίνεσθαι φωτεινὸν φαντασία τις ἦν, μὴ ἄρα θυνοίμεθα καὶ πρὸς τὸ κρίνειν καὶ πρὸς τὸ ποιεῖν καὶ τὸ φαίνεσθαι· ἔπειτα τί δεί τῆς δευτέρας γενεὐπορίαν τὴν ἐφικτήν συμβαλλομένην; Εἰ μὲν γὰρ νήσεως, τῆς μείζονος καὶ τελειοτέρας, τῆς ἐξ ἀναἐξ ἀποκαλύψεως τὴν πίστιν εἴχομεν, ὥσπερ οἱ τῆς στάσεως λέγω, καθ᾽ ἣν πρωτότοκος ἐκ νεκρῶν λέγεεὐσεβείας ταύτης ηγεμόνες, η διαγινώσκειν εὑρε εἰ μὴ ὅτι σπείρεται ἐν φθορᾷ, ἐγείρεται ἐν θεῖσαν δυνάμεθα, ή μη τῶν λόγων εὐθύνας ἀπη- ἀφθαρσία, σπείρεται σῶμα ψυχικῶν, ἐγείρεται σῶμα τούμεθα, ἀξιοπιστίας ἡμῖν καὶ τοῦ συγκεχωρηκότος πνευματικόν; Εἰ γὰρ διὰ παθημάτων τὸν ἀρχηγὸν παρὰ πάντων ὑπάρχοντος. ἢ βίου λαμπρότητι, ἢ τῆς ζωῆς ἡμῶν ἐτελείωσε, δῆλον ὅτι τελειωτὴν ὁ θαυμάτων ἐπιδείξει τους λόγους βεβαιοῦντες, οὐδ' ο Χριστός ἀνελάβετο σῶμα οὐ τέλειον. Διὸ καὶ τὸ οὕτως ἂν ἡ τῶν συλλογισμῶν παρείλκε χρήσις, συμφώνου τοῦ δοθέντος ἡμῖν πρὸς εὕρεσιν τῆς ἁλης θείας λόγου τῇ ἀποκαλύψει δείκνυμένου, καὶ εὐπο ρίαν τῆς τέχνης παρεχούσης πρὸς τὰς παρενοχλούντων τὴν ἐπηρείας γυμνασίαν τε καὶ διατριβὴν οὐκ ἄχαριν τοῖς εὐσεβέσιν ἐμποιούσης· ἐπεὶ δὲ καὶ ἐφ ἡμᾶς ἦλθε ἡ Ἰουδαϊκὴ ἀρὰ, καὶ ἐσκοτίσθησαν οἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν τοῦ μὴ βλέπειν, καὶ σκοποὶ μὲν τυ φλοί, κήρυκες δὲ κωφοί χειροτονούμεθα, οὐδὲ δίδω σὰν ὁ Κύριος ῥῆμα τοῖς εὐαγγελιζομένοις δυνάμει πολλῇ, τά τε πλήθη τῶν διδασκομένων οὕτω διαβόπως έχει πρὸς ἡμᾶς, ὡς μηδὲ λόγον ἁπάντων ὑπέχουσι πείθεσθαι, τί δεῖ καὶ τὸ μόνον ἀπολειφθὲν πρὸς τὴν τῆς ἀληθείας εὕρεσιν ὄργανον ἀπὸ τῶν χειρῶν ρίπτειν; Καὶ μετ' ὀλίγον· Ἐγὼ δὲ ἐπαινῶ μὲν τὴν τέχνην, καὶ ἀναγκαίαν εἴπερ τι τοῖς νῦν και οῖ; κρίνω, μόνης ἡμῖν ἐπικουρίας καὶ φωτός καταληφθείσης έρημωθεῖσι Θεοῦ. Καὶ ἀλλαχοῦ πά λεν· Νῦν δὲ ἄνθρωποι διαβολιμαίοι, ὡς ἂν εἴποιεν αὐτοὶ οἱ ἄγγελοι καὶ ἐπίτριπτοι, ὥσπερ κάνθαρος καὶ μύρμηκες ἀπὸ χηραμῶν, ἡ βάτραχοι ἀπὸ τῶν τελμάτων κλώζοντες, σοφίαν αὐλοῦσι μείζω τῶν ἀγγέλων, παρωθούμενοι πάντας τοὺς νοερούς δια κόσμους, καὶ αὐτόθεν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ μυσταγωγεί εθαί τινα ἀπαυθαδιαζόμενοι καὶ τούτων διδάσκαλοι γίνεσθαι τῶν ἀγγέλων. Φησὶ δὲ καὶ τοῦτο λίαν ἀσεβῶς κατὰ βήμα, ὅτι καὶ ἡ θεαρχία, καὶ ἡ ἀγαθαρχία, καὶ τὰ ἄλλα τὰ οὕτω λεγόμενα κτιστά ἐστι. Περὶ δὲ τοῦ Κυρίου καὶ εἰρημένον παρὰ τοῦ Ἰωάννου, Τὸ φῶς ἐν τῇ σκοτίᾳ φαίνει, καὶ ἑρμηνευόμενοι παρὰ τοῦ Γρηγορίου, τῷ βίῳ τούτῳ καὶ τῷ σαρκίῳ, μή ποτε περὶ τοῦ κύ ριακοῦ σώματος εἴρηται, καὶ βίου, διὰ τοῦ καὶ παν θητοῦ καὶ τῆς ταπεινότητος δεικνύοντος τὴν θεότητα. Τί γὰρ θαυμαστὸν σκότος τὸ τοῦ Κυρίου σῶμα ὑπὸ τῆς Γραφῆς καλεῖσθαι διὰ τὴν ταπείνωσιν ἐν ᾗ ἐφάνη, όπου γε καὶ τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας ἐνδεδύσθαι φησὶν αὐτὸν ἡ θεία Γραφή; Εἰ γὰρ ἐν τῷ Χριστῷ απεξεδύσατο, πρῶτον ἐνδεδυμένος ἦν, ὅθεν μήτε λέγομεν ἐφ᾽ ὕβρει τοῦ Χριστιανισμοῦ, ἡ διαφανές εἶναι, καὶ ἀερῶδες τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ, ἢ ἐκ τῆς ἁγίας μητρὸς αὐτοῦ οὕτω φωτεινὸν ἀναλαβεῖν αὐτὸ, οἷον τότε έδειξε καὶ ἔσται ἐξ ἀναστάσεως, μήτε ἐνούσιον τοῦτο τὸ φῶς τῇ θεότητι. Ταῦτα καὶ τὰ πολλῷ τούτων χείρω. καὶ ἀτοπώ τερα ἰδοῦσα ἡ μετριότης ἡμῶν καὶ πάσης ἀσε Γείας μεστά, καὶ τοῦ διαβόλου γεννήματα κρίνασα, προσκαλεσαμένη καὶ αὖθις αὐτὸν, συμπαρόντος μοι καὶ πάλιν τοῦ ἱερωτάτου μητροπολίτου Εφέσου καὶ ὑπερτίμου, εἶπε πρὸς αὐτὸν οὕτως, ὡς Ἐνέτυχον μέρεσί τ:σι τῶν σῶν συγγραμμάτων, καὶ εὗρον αὐτὰ πάσης δυσσεβείας πεπληρωμένα. Τοῦ τε γὰρ ὅρου τῆς πίστεως, τοῦ ἱεροῦ, φημί, τῆς συνόδου τόμου, ὃν σὺν τῷ ἁγίῳ συμβόλῳ ἡ καθ' ἡμᾶς Ἐκκλησία στέργει, ὡς ἐκ τῶν θείων Γραφῶν καὶ τῶν συνοδι κῶν καὶ πατρικῶν λόγων συντεθειμένον, καὶ ἀνά πτυξιν ὄντα τοῦ θείου συμβόλου τῆς πίστεως· ὡς γοῦν ἀνατροπὴν ἐκείνου, καὶ ὅτι καὶ τὸ λάμψαν ἐν

TOMUS SYNODICUS II. τῷ ὄρει φῶς τῆς τρισυποστάτου θεότητος ἐν τῷ ἡ ἐναντία καὶ φρονῶν καὶ λέγων ἐφαίνετο, Ινα τί μας προσώπῳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ φανερῶς λέγουσιν εἶναι κτίσμα, τὰς τῶν ἁγίων Πατέρων καὶ διδασκάλων φωνὰς καθάπαξ ἀποβαλλόμενα, τὰς διδασκούσας ἄκτιστον αὐτὸ εἶναι θεότητα, καὶ φυσι· κὴν αὐτοῦ δόξαν καὶ λαμπρότητα, καὶ ἀΐδιον καὶ ἄναρχον χάριν, διὰ τοῦτο εἶπον αὐτὰ πάσης δυστεβείας μεστὰ καὶ τῆς ὀρθοδόξου τοῦ Χριστοῦ Ἐκε κλησίας ἀλλότρια. Ὁ δὲ λόγοις μὲν προσεποιεῖτο καὶ αὖθις ὑπείκειν τοῖς δοκοῦσι τῇ ἁγίᾳ τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίᾳ, ἀπούλως καὶ ῥεραδιουργημένως τοῦτο λέγων, οὐκ ἀπὸ ψυχῆς ὀρθῆς, ισχυρίζετο δὲ ψευδόμενος, μὴ εἰδέναι ὅλως τι οἱ θεοφόροι της Εκ κλησίας Πατέρες καὶ διδάσκαλοι φητῶς οὕτω λέγουσιν, ἄκτιστον εἶναι τὸ φῶς ἐκεῖνο. Πρὸς ἃ καὶ αὖθις ἤκουσε παρ' ἐμοῦ ὅτι ἡ εἰδὼς τοῦτο, τὴν μὴ εἰδότα ἐπίτηδες ὑποκρίνεται, ἢ εἰ καὶ ἀγνοῶν, ὡς λέγει, τυγχάνει, ἀλλ' ἐκὼν ἀγνοεῖ. Ἐπείπερ εἰ ἐβούλετο, εὗρεν ἂν εὐθὺς τοῦτο φανερῶς ἐν τοῖς τῶν ἁγίων πανταχού συγγράμμασι κείμενον. Καὶ οὐκ ἔστι δὲ τοῦτο ἀνθρώπου ὀρθοῦ, καὶ μαθεῖν βουλομένου τὸ ἀληθὲς, τὸ παρέρχεσθαι μὲν καὶ παραβλέπειν τὰς τῶν ἁγίων βήσει:, ἐν οἷς φανερῶς τοῦτο λέγουσι, ἑτέρας δὲ προφέρειν, ενδεχομένας ἴσως καὶ ἄλλως ἐξηγηθῆναι. ᾿Αλλὰ μᾶλλον εἰ βούλοιτο πληροφορήσαι ἡμᾶς ἐν ἅπασι, δεῖ αὐτὸν καὶ τὸν ἱερὸν ὑπογράψαι τόμον, ὡς καὶ ἡμεῖς, καὶ τὰ κακῶς παρ' αὐτοῦ συγ γραφέντα ανατρέψαι, οὐ λόγοι; μόνον ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ συγγράμμασιν. Ἐπειδὴ καὶ λόγο; μὲν ὀφείλει καταλύεσθαι λόγῳ, γράμματα δὲ γράμμασι. Τοῦ δὲ ἀνθυπενεγκόντος, ὅτι Γράψαι μὲν ἕτερα πρὸς ἀνατροπὴν ὧνπερ ἔγραψε, οὐ δύναμαι· ἐπεὶ ἅπερ ἐφρό νουν συνέγραψάμην, καὶ οὐκ ἔχω πάλιν ἐναντία γράψαι· λέγω δὲ ἅπερ ἡ Ἐκκλησία λέγει, καὶ οὐ καταλύω αὐτὰ λόγοις, καὶ τοῦτο ψευδῶς καὶ ὑπού λως λέγων, καὶ οὐκ ἀληθῶς, ὡς ὕστερον ἀνεφάνη• ἡ μετριότης ἡμῶν ἀναγκαῖον ἔλεγον εἶναι πρὸς αὐτὸν καὶ ἀπαραίτητον τὸ συγγράμματι πάλιν μιν κρῷ ἑτέρῳ καταλῦσαι καὶ ἀνατρέψαι τὰ πρότερα, τοῖς τῶν θεοφόρων Πατέρων καὶ διδασκάλων τῆς Εκκλησίας λόγοις χρώμενον· οὐδὲ γὰρ ὑποστρέ ψει παραυτίκα πρὸς τὸ ἅγιον όρος, ἀλλ' ἐνταῦθα παραχειμάσειν ὀφείλει. Δι' ἅπερ ενετειλάμην αὐτῷ καὶ τὰς ἱερὰς βίβλους ἀναγνῶναι, δυναμένας αὐτῷ παρασχεῖν πολλὴν τὴν ὠφέλειαν, καὶ μάλιστα τὰ Πρακτικὰ τῆς ἁγίας καὶ οἰκουμενικής Εκτης συνό δου, τόν τε πρὸς Πύρρον διάλογον τοῦ θείου Μαξί μου, καὶ τὴν δογματικὴν βίβλον τοῦ Θεοφόρου Πα τρῆς Ἰωάννου τοῦ Δαμασκηνοῦ. Ὁ δὲ πᾶς ἐμοὶ σκοπὸς ἐτύγχανεν ῶν, ἵνα ταύτας ἀναγνούς, καὶ τῶν ἱερῶν τῆς ὑγιοῦς ἡμῶν πίστεως δογμάτων ἐν γνώσει γεγονώς, εἶτα καὶ τοὺς παρ' ἡμῶν λόγους ἀσμέ· νως δέξηται, καὶ πᾶσαν ἀμφιβολίαν ἀπὸ τῆς ἰδίας περιέληται ψυχῆς καὶ πρὸς κατάλυσιν χωρήσαι τῶν ἑαυτοῦ δυσσεβῶν συγγραμμάτων δι' ἑτέρων έναν τίων. Ο δὲ πρὸς ἡμᾶς μὲν ἐδόκει καλώς δεχόμενος ταῦτα, καὶ ὡς ἡμεῖς ἐβουλόμεθα, καὶ τὸ πᾶν αὐτοῦ θέλημα τάχα ἡμῖν ἀνετέθει, καὶ τῇ ἡμετέρα δια γνώσει καὶ διακρίσει· πρὸς τοὺς ἔξω δὲ πά τας τὰ δέδωκεν ὁ πατριάρχης, φάσκων, ἀναγνῶναι τὰ βιο βλία, ὥσπερ ἂν εἰ μὴ εἶδον αὐτά, Ἐγὼ καλῶς ἀναγνούς ταῦτα καὶ μετὰ πολλῆς ἐπιμελεία, για νώσκω καὶ τὰ ἐγκείμενα τούτοις. Ὁ δὲ τὰ μὲν ἐμὰ συγγράμματα καὶ τὰς ἐν αὐτοῖς ἀπορίας οὐ λύει, ἀναγνῶναι δέ μοι λέγει τὰ τῶν ἁγίων βιβλία. Καὶ πολλὰ ἕτερα τοιαῦτα καὶ πλείονα τούτων ἔλεγεν, ἅπερ ἀκούων ἐγὼ παρὰ πολλῶν, τὸν ἀγροῦντα ὑπε κρινόμην. Ἐν τούτοι; οὖν τῶν πραγμάτων Έντων, γράφει τῷ ὁσιωτάτῳ καθηγουμένῳ τῆς ἱερᾶς λαύ ρας πιττάκιον, οὗ καὶ ἀναγνωσθέντος ἐκεῖ, πάντες ὁμοῦ διεταράχθησαν, καὶ ἡσυχασταὶ καὶ ἱερωμένοι, καὶ μοναχοὶ πάντες. Καὶ συναχθέντες ἅμα μετὰ τοῦ θεοφιλεστάτου Επισκόπου Περισσοῦ καὶ ἁγίου όρους, !! ἀνεθεμάτισαν τοῦτον, ὡς ἀπεβῆ καὶ ἀδιόρθωτον. Εἶτα πέμπουσιν ἐκεῖνοι τὸν εὐλαβέστατον ἱερομέναχον κυρ Ἰωσὴν πρὸς τὴν ἡμῶν μετριότητα μετά καὶ ἐγγράφων ἀναφορῶν τοῦ ῥηθέντος θεοφιλεστά του ἐπισκόπου, τοῦ ὁσιωτάτου καθηγουμένου τῶν ἡσυχαστῶν, καὶ τῶν ἱερέων, δεόμενοι καὶ παρακαλοῦντες διὰ τῶν εἰρημένων ἀναφορῶν τὸ κῦρος δέξα σθαι καὶ παρ' ἡμῶν τὴν ἀναθεματισμὸν τοῦτον, καὶ ἀποβληθῆναι, καὶ καθαιρεθῆναι, καὶ μὴ δεχθῆναι τὸ σύνολον τοῦτον. Ἐπεὶ καὶ αὐτοὶ οὐ παρ' ἑαυτῶν πι ποιήκασιν, ὅσον πεποιήκασιν, ἀλλὰ μᾶλλον ἐξακολουθοῦντες τῇ καθολικῇ τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίᾳ, κα! τῷ ἱερῷ τῆς συνόδου τέμῳ, διαγορεύοντι τὰ αὐτὰ πάσχειν, εἴ τις εὑρεθείη τὰ αὐτὰ καὶ φρονῶν, καὶ λέγων, καὶ συγγραφόμενος τῷ τε Βαρλαάμ καὶ τῷ Ακινδύνῳ. Απέστειλαν δὲ καὶ τὸ πρὸς τὸν ὁσώ τον καθηγούμενον γραφέν παρ' αὐτοῦ πιττάκιον, πρὸς ἔνδειξιν τῆς αὐτοῦ δυσσεβείας. Ατινα πάντα ἰδοῦσα ἡ μετριότης ἡμῶν, ἀνάγκην ἔσχε δεῖξαι ταῦτα πρὸς τὴν περὶ αὐτὴν ἱερὰν καὶ μεγάλην σύνοδον. Ότι καὶ τοσούτου παρωχηκότος καιρού, ἀφ᾽ οὔπερ οὗτος ἦλθεν ἐνταῦθα, οὐκ ἐγνώρισεν αὐτ τῇ τὰ κατ' αὐτὸν, διὰ τὸ ἀκούειν παρ' αὐτοῦ τὴν ἡμῶν μετριότητα στέργειν ἅπερ ἡ τοῦ Χριστοῦ Ἔχο κλησία στέργει, καὶ καταλύειν τὰ αὐτοῦ συγγράμ ματα, ὡς ἐκεῖνος ἔλεγε. Διὰ ταῦτα μὲν οὖν ἕως τοῦ νῦν οὐκ ἐκοινώσατο ταῦτα τῇ περὶ αὐτὴν ἱερᾷ καὶ μεγάλη συνόδῳ, ἀναμένουσα τὴν ἐκείνου καθαρὰν μετάνοιαν. Ἐπεὶ δὲ τὰ ἀπὸ τοῦ ἁγίου όρους γράμ ματα ἐδέξατο, ἀνάγκην ἔσχε περὶ τούτων ἁπάντων καὶ αὐτῇ κοινώσασθαι. Καὶ δῆτα συναθροισθέντων τῶν ἱερωτάτων ἀρχιερέων καὶ ὑπερτίμων, τοῦ Και σαρείας, τοῦ Ἐφέσου, τοῦ Κυζίκου, διὰ γνώμης πρὸς τὴν ἡμῶν μετριότητα, τοῦ Χαλκηδόνος, τοῦ Βιζύης, καὶ τοῦ Βρύσεω·, ἀλλὰ δὴ καὶ τῶν εὑρεθέν των ἐν τῇ βασιλίδι τῶν πόλεων θεοφιλεστάτων έπισκόπων, τοῦ μὲν Ἐφέσου, τοῦ Βορεία,, καὶ τοῦ Μου ταμίας, τοῦ δὲ Ἡρακλείας, τοῦ Πανίου, καὶ τοῦ Περιστάσεως, παρόντων καί τινων ἀρχιμανδριτών καὶ ἡγουμένων τῶν ἀπὸ τῆς βασιλίδος ταύτης τῶν πόλεων, τοῦ τε τιμιωτάτου ἀρχιμανδρίτου τῆς σ βασμίας μονῆς τοῦ Στουδίου Ιερομονάχου κυρ Μα καρίου, καὶ ἑτέρων, καὶ μοναχῶν ἀπὸ τῶν ἐγκρίτων, προσεκλήθη παρὰ τῆς ἡμῶν μετριότητος καὶ 4. Πρώ

CONTRA PROCHORUM CYDONIUM. φανὶν ἐν τῷ προσώπῳ τοῦ Μωσέως. Καὶ γὰρ, φησί, τὴν δόξαν ἐκείνην καὶ τὴν λαμπρότητα καταργου μένην καὶ παυομένην φησὶν ὁ Παῦλος. Περὶ ἧς καὶ ερωτηθεὶς παρὰ τῆς ἡμῶν μετριότητος εἰπεῖν ὅ τι φρονεῖ, Εγένετο, φησὶ, καὶ ἐφάνη ἐν τῷ προσώπῳ τοῦ Μωσέως, εἴτα ἔπαυσε, καὶ διελύθη καὶ εἰς τὸ μὴ ἐν ἐχώρησε, καὶ νῦν οὐκ ἔστιν οὐδέν· οἷον ἦν καὶ τὸ ἐν τῷ προσώπῳ τοῦ Χριστοῦ λάμψαν φῶς· οὐ γὰρ ὡς λαμπρότης τις ἦν, ἐνιδρυμένη τῇ οὐσίᾳ τοῦ Θεοῦ, ἀλλ' ὡς τῇ θεότητι ἀναφθὲν διὰ τῆς θείας ψυχής. χορος, ὥστε εἰπεῖν ἔμπροσθεν τῆς ἱερᾶς καὶ μεγά- τοῖς ἄλλοις καὶ τοῦτο λέγει, ὅτι τοιοῦτον ἦν, οἷον τὸ λης συνόδου ἅπερ, ὡς ἐδόκει, πρὸς ἐμὲ αὐτὸν ἰδίως καὶ πολλάκις ἔλεγεν, ὅτι τῇ τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίς ἀκολουθῶν στέργει μὲν ἅπερ αὕτη φρονεί, καταλύει δὲ τὰ ἑαυτοῦ συγγράμματα, διὸ καὶ παραγενόμενον, καὶ προσηνῶς αὐτὸν καὶ ἡμέρως ἐδέξατο ή μετριο της ἡμῶν, καὶ προετρέψατο εἰπεῖν ἅπερ βούλεται. Ο δὲ ἀρξάμενος διηγεῖσθαι, πρῶτον μὲν ἡτιᾶτο φθόνον κατ' αὐτοῦ τῶν λαυριωτῶν, ὡς αὐτὸς ἔλεγεν· ἔπειτα προϊὼν ἔδειξεν ὡς ἅπερ ἔλεγε πρός με ἰδίως, ψεῦδος ἦν ἅπαντα, καὶ ὑπόκρισις, καὶ δόλος. Δέον γὰρ ἂν νῦν μᾶλλον ἐπὶ τῆς ἱερᾶς συνόδου τοῦτο εἰπεῖν, καὶ ἀναθεματίσαι μὲν τὰ ἑαυτοῦ δυσσεβῆ καὶ παράνομα συγγράμματα, προσελθεῖν δὲ τῇ τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίᾳ καὶ συγγνώμην αἰτήσασθαι, καὶ στέρξαι ἅπερ αὐτὴ στέργει καὶ φρονεῖ καὶ διδάσκει, ὁ δὲ πᾶν τοὐναντίον ἐποίει, τὰ ἑαυτοῦ συγκ γράμματα ζητῶν εἰς μέσην παραχθῆναι τὴν σύνο δον, καὶ ἀναγνωσθῆναι, καὶ νέα Μίγματα καλών, ἅπερ ἡ Ἐκκλησία διδάσκει, καὶ λέγων ὅτι Ταῦτα στέργω τὰ παρ' ἐμοῦ συγγραφέντα, οἷσπερ ὅ βουλόμενος ἀντιλέγειν παρίτω, καὶ τὰς ἐν αὐτοῖς ἀπο ρίας λυέτω. Προτροπῇ οὖν τῆς ἡμῶν μετριότητος παρήχθησαν τὰ συγγράμματα ταῦτα, καὶ ἀνεγνώσθησαν μέρη τινά, άπερ ἀνωτέρω κατά μέρος τέσ Θησαν, καὶ ἕτερι τοιαῦτα, ὧν ἀναγινωσκομένων, σφοδρώς οὗτος περὶ ταῦτα διέκειτο λύσιν ζητῶν τῶν ἐν αὐτοῖς ἀποριῶν κατὰ τὸν αὐτοῦ διδάσκαλον Βαρλαέμ, &ς τοιαῦτα λέγων ἀπὸ τῆς κατ' αὐτοῦ τότε συγκροτηθείσης συνόδου, παρ' αὐτῆς ἀπεκρούσθη τέλεον, τῶν ἱερῶν ἀναγνωσθέντων κανόνων, δι' ὧν ἀπηγόρευται καὶ οὐδαμῶς παρακεχώρηται τοῖς κατ' αὐτὸν καὶ πᾶσι τοῖς ἄλλοις περὶ δογμάτων όλως κι νεῖν, καὶ τοῖς ἄλλοις ἀνάγκην επιτιθέναι περὶ τοιού των ἀπολογεῖσθαι. Μόνοις γὰρ δοθῆναι τοῦτο τοῖς ἀρχιερεύσι παρὰ Θεοῦ. Κατ' ἐκεῖνον οὖν καὶ οὗτος τα όμοια λέγων, ήκουσε παρὰ τῆς ἡμῶν μετριότητος ὡς ἕως ἂν οὕτω περὶ τὰ ὀρθὰ διάκειται τῆς Ἐκ κλησίας δόγματα, καὶ φανερῶς ἀντιλέγῃ τούτοις, οὐδεμίαν ἀπολογίαν οὔτε λύσιν ἀκούσεται παρ' ἡμῶν. Πόθεν καὶ γὰρ τὴν λύσιν ἐπενέγκειμεν ἂν τῶν ἱερῶν διδασκάλων τῆς Ἐκκλησίας μὴ στεργομένων παρ' αὐτοῦ, ἀλλ' ἀναιρουμένων ὅσον τὸ κατ' αὐτόν; Οταν δὲ συγγνώμην αἰτήσηται, καὶ ἀναθεματίσῃ τὰ ἐπι τοῦ συγγράμματα, καὶ τὴν κακίστην καὶ δυσσεβῆ δόξαν, καὶ ἀνατρέψῃ ταῦτα ἑτέρῳ συγγράμματι, καὶ γένηται κατά πάντα ὑπήκοος τῇ Ἐκκλησίᾳ ὡς μας θητής, τότε καὶ εἴ τι ἀπορεῖται παρ' αὐτοῦ, ἐταίμως ἔχομεν ἡμεῖς ἀπὸ τῶν θείων Γραφῶν καὶ τῶν θεοφόρων Πατέρων͵ καὶ διδασκάλων ἡμῶν ῥᾳδίως ἐπιφέρειν τὴν λύσιν. Ὁ δὲ, ἀκούων, οὐδὲ παρεδέχετο ταῦτα, ἀλλ᾿ ἰσχυρῶς ἀντέκειτο λύσιν ζητῶν, καὶ ἀναγινώσκεσθαι ἀπαιτῶν ταῦτα. Ὡς οὖν ἀνεγινώσκοντο, καὶ φανερῶς ἐφαίνοντο δυσσεβείας πάσης μεστά, καὶ ἀναθεματιζόμενα συνεχώς παρὰ τῆς θείας συνόδου, αὐτὸς καὶ τούτων λίαν ἦν ὑπερμα χῶν καὶ τῇ τούτων καταλύσει δακνόμενος. Περὶ μὲν οὖν τοῦ θειοτάτου τῆς μεταμορφώσεως φωτὸς θεο· μαχῶν, καὶ κτιστὸν αὐτὸ δεῖξαι βουλόμενος, πρὸς Πρὸς ταῦτα ἡ μετριότης ἡμῶν εἶπεν, ὡς εἰ καὶ καταργουμένην ὁ θεῖος Παῦλος ταύτην φησί, ἀλλ' οὐ τοιαύτην ὥστε διαλυθῆναι, καὶ εἰς τὸ μὴ ἐν χωρί σαι. θεία γὰρ χάρις εὖσα καὶ ἔλλαμψις, καὶ ἐνέρ γεια φυσικὴ καὶ παντοδυνάμου θεότητος, Ελαμψεν ἐν τῷ Μωσί, ὥστε μὴ δύνασθαι τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ εἰς τὸν αὐτὸν ἀτενίζειν ἄνευ παραπετάσματος" τοσοῦτον τὸ ἐκείνου κατελάμπρυνε πρόσωπον. Μένει δὲ καὶ ἔστιν εἰς τὸ διηνεκές παυσαμένου τοῦ προσ ώπου εἰς ὅπερ ἐκείνη ἐφαίνετο, ἀλλ᾽ οὐκ ἐκείνη πο καυται. Πέπαυται μὲν γὰρ μὴ φαινομένη ἐκεῖ, ἀλλ' οὐχ ὥστε καὶ εἰς τὸ μὴ ὂν διαλυθῆναι. Ὁ δὲ Χριστός οὐκ ἔξωθεν εἶχε τὴν ἄῤῥητον εκείνην δόξαν καὶ τὸ θειότατον φῶς. Φησὶ γὰρ ὁ Δαμασκηνός θεῖος Ιωάν της. Σήμερον φωτὸς ἀπροσίτου άβυσσος, σήμερον αίγλης θείας χύσις απεριόριστος, ἐν Θαβώρ τῷ ὄρει τοῖς ἀποστόλοις αὐγάζεται. Νῦν ἑωράθη τὰ τοῖ; ἀν θρωπίνοις ἀθέατα όμμασι, σῶμα γήϊνον θείαν άπαν “γάζον λαμπρότητα, σώμα θνητὸν δόξαν πηγάζον θεότητος. Ο γὰρ Λόγος σάρξ, ἡ σάρξ τε Λόγος ἐγένετο, εἰ καὶ μὴ τῆς οἰκείας ἐξέστη ἑκάτερον φύσεως. Ο τοῦ θαύματος! Οὐκ ἔξωθεν ἡ δόξα τῷ σώματι προσεγένετο, ἀλλ' ἔνδοθεν ἐκ τῆς ἀῤῥήτῳ λόγῳ ἡ αὐ μένης αὐτῷ καθ᾿ ὑπόστασιν τοῦ Θεοῦ Λόγου ὑπερθεου θεότητος. Καὶ πάλιν· ᾿Αλλὰ Μωσῆς μὲν ἔξωθεν τῆς δόξης προσγινομένης δοξάζεται, ὁ δὲ Κύριος Ἰησοῦς οὐκ ἐπίκτητον ἔσχε τὸ τῆς δόξης ὡράϊσμα, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς ἐμφύτου τῆς θείας δόξης λαμπρότητος, καὶ ὁ θεῖος δὲ Χρυσόστομος ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους δευτέρᾳ ἐπιστολῇ οὕτω λέγει· Ἡμεῖς δὲ πάλιν ἀνακεκαλυμμένῳ προσώπῳ τὴν δόξαν Κυρίου κατοπτρι ζόμενοι, τὴν αὐτὴν εἰκόνα μεταμορφούμεθα ἀπὸ δόξης εἰς δόξαν καθάπερ ἀπὸ Κυρίου Πνεύματος. Καὶ μετ' ὀλίγον· Τί δέ ἐστι, Τὴν δόξαν Κυρίου κατα πτριζόμενοι τὴν αὐτὴν εἰκόνα μεταμορφούμεθα, σαφέστερον μὲν τοῦτο ἐδείκνυτο, ἡνίκα τῶν σημείων τὰ χαρίσματα ενήργει, πλὴν οὐδὲ νῦν δύσκολον αὐτὴ κατιδεῖν, πιστοὺς ὀφθαλμοὺς ἔχοντι. Ομοῦ τε γὰρ βαπτιζόμεθα, καὶ ὑπὲρ τὸν ἥλιον ἡ ψυχὴ λάμπει τῷ Πνεύματι καθαιρομένη. Καὶ οὐ μόνον ὁρῶμεν εἰς τὴν δόξαν τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖθεν δεχόμεθα τινὰ αίγλην. Ωσπερ γὰρ εἰ ἄργυρο; καθαρὸς πρὸς τὰς ἀκτῖνας κείμενο: καὶ αὐτὸς ἀκεῖνας ἐκπέμψειεν, οὐκ ἀπὸ τῆς οἰκείας φύσεως μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς λαμπηδόνος τῆς ἡλιακῆς, οὕτω καὶ ἡ ψυχὴ καθαιρο μένη, καὶ ἀργύρου λαμπροτέρα γινομένη, δέχεται ἀκτῖνα ἀπὸ τῆς δόξης τοῦ Πνεύματος, καὶ ταύτην

TOMUS SYNÓDICUS II. ραὶ περὶ τούτου, καὶ τὸ τούτου πρὸς τὸν ὁσιώτατον καθηγούμενον Πιττάκιον, μυρίας ἔχον τὰς ἀτοπία; δι' οἰκειοχείρων αὐτοῦ γραμμάτων. Κλεγε γὰρ, Τυγχάνω ἀναδοχή; παρὰ τῶν βασιλέων καὶ τοῦ πα τριάρχου, πιστευσάντων ἀδικίαν εἶναι καὶ συκοφαν τ'αν καὶ φθόνον τὰ εἰς ἐμὲ γεγενημένα, ἐκεῖνα λέγω ἅπερ δικαίως ἔπαθεν ἐκεῖ παρὰ τῶν λαυριωτῶν δι' ἅπερ έλεγε. ἀντιπέμπει. Διό καί φησι, Κατοπτριζόμενοι τὴν αὐ- ανεγνώσθηκαν και αν παρὰ τῶν ᾿Αγιορειτῶν ἀνερο τὴν εἰκόνα μεταμορφούμεθα ἀπὸ δόξης τοῦ Πνεύματος εἰς δόξαν τὴν ἡμετέραν τὴν ἐγγινομένην, καὶ τοιαύτην οἷαν εἰκὸς ἀπὸ Κυρίου Πνεύματος. Και πάλιν ἀπὸ τῆς αὐτῆς ὁμιλίας· Θέλεις ἰδεῖν καὶ διὰ τοῦ σώματος λάμπουσαν ταύτην. Ατενίσαντας, φησιν, εἰς τὸ πρόσωπον Στεφάνου, εἶδον ὡς πρόσ ωπον ἀγγέλου, ἀλλ᾽ οὐδὲν τοῦτο πρὸς τὴν ἔνδον έναστράπτουσαν αἴγλην. Ὅπερ γὰρ ὁ Μωϋσῆς ἐπὶ τοῦ προσώπου εἶχε, τοῦτο οὗτος ἐπὶ τῆς ψυχῆς περιέης - ρε, μᾶλλον δὲ καὶ πολλῷ πλέον. Ἔτι δὲ ἀναγινες σκομένων τῶν συγγραμμάτων αὐτοῦ, εὑρέθη λέγων, ὅτι οὐκ ἔστι τὸ φῶς τῆς μεταμορφώσεως ἐκεῖνο ούπερ μέλλουσιν ἀπολαύσειν οἱ δίκαιοι, ἀλλὰ τοῦτό ἐστιν ὅπερ ὄψονται καὶ οἱ πονηροί. Καὶ τὴν Αὐτούς στίνον φέρει μάρτυρα δῆθεν, παρεξηγούμενος τὸ ἐκείνου ῥητὸν τὸ λέγον, ὅτι ἐπεὶ καὶ οἱ ἀγαθοὶ καὶ οι πονηροί δίνονται τὸν κριτὴν ζώντων καὶ νεκρῶν, πόῤῥω πάσης ἀμφιβολίας. οὐκ ἂν ἄλλως αὐτὸν οἱ πονηροὶ ἰδεῖν δυνηθείεν, ὅτι μὴ κατὰ τὴν μορφὴν καθ᾽ ἣν υἱὸς ἀνθρώπου ἐστίν· ὅμως μέντοι γε ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ καθ᾿ ἣν κρινεῖ, καὶ οὐκ ἐν τῇ ταπεινώσει αὐτοῦ καθ᾿ ἣν κέκριται, καὶ ἐρωτηθεὶς πῶς ναεῖ τὸ ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ, τὴν δόξαν εἶπε τοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, ἦν μετὰ Πατρὸς καὶ τοῦ Πνεύματος ἔχει κτιστὴν πεφυκυίαν, ἥτις καὶ ἐν τῷ προσώπῳ τοῦ Χριστοῦ ἐφάνη ἐν τῷ ὄρει, καθ' ήν έψονται αὐτ τὴν οἱ πονηροί. 'Αλλ' ἡ μετριότης ἡμῶν οὐχ οὕτως εἴρηκεν ἔχειν ταῦτα, ἀλλὰ τοῦτό ἐστιν ὅπερ ὁ θεῖος Αὐγουστῖνός φησιν, ὅτι οὐκ ὄψονται τὸν Κύριον οἱ ς πονηροί ἐν τῇ ταπεινώσει αὐτοῦ, ὡς κατάκριτον, ἐν ὕβρει καὶ χλεύῃ, καὶ ἀτιμίᾳ καὶ ἀδοξίᾳ, ἀλλ' ἐν τῇ δόξῃ καὶ τιμῇ αὐτοῦ, τουτέστιν ὡς κριτὴν τῶν ἀπάνε των. Τοῦτο γὰρ καὶ αὐτὸς ἐπάγει λέγων, Ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ καθ᾽ ἦν κρινεῖ, καὶ οὐκ ἐν τῇ ταπεινώσει αὐτοῦ καθ᾿ ἣν κέκριται, ἥτις δίξα οὐκ ἔστιν ἐκείνη ἡ δόξα ἡ κοινὴ τῆς τρισυποστάτου θεότητος, ἡ ἐν τῷ προσώπῳ τότε φανεῖσα τοῦ Χριστοῦ, ἀλλ᾽ ἕτερον εἶδος τῆς αὐτοῦ δόξης, καθ' ἣν δηλονότι κρι - τῆς ἐλεύσεται κρῖναι ζῶντας καὶ νεκρούς. Οὐδὲ γὰρ ὁ Πατήρ, φησί, κρίνει οὐδένα, ἀλλὰ τὴν πᾶσαν κρίσιν δέδωκε τῷ Υἱῷ, ἵνα πάντες τιμῶσι τὸν Υἱν, καθώς τιμῶσι τὸν Πατέρα. Αλλ᾽ ἐκεῖνος ἀσπὶς ἦν πρὸς ταῦτα βύων τὰ ὦτα τοῦ μὴ ἀκοῦσαι φωνῆς ἐπιδόντων τὰ θεία λόγια. Πρὸς ταῦτα οὖν καὶ πρὸς τὰ ἕτερα τὰ ἀναγνωσθέντα, ἐν οἷς διαφορὰν ὅλως θείας οὐσίας καὶ θείας ενεργείας οὐ λέγει, ἀλλὰ καὶ πολλὰς λέγει θεότητας κτιστές, συκοφαντῶν καὶ τὸν ἅγιον Διονύσιον ὡς δῆθεν λέγοντα τοῦτο. Ἀπὸ τούτων οὖν πάντων, μᾶλλον δὲ ἀπὸ μόνης τῆς ἐπιγραφῆς τῶν αὐτοῦ συγγραμμάτων, ἔδει πάντως ἀποκηρύξαι τοῦτον καὶ τῷ ἀναθέματι παραπέμψαι ὡς ἀλλότριον τῆς τοῦ Χριστοῦ ᾿Εκκλησίας. Αλλ' ή μετριότης ἡμῶν, καὶ ἡ περὶ αὐτὴν ἱερὰ καὶ μεγάλῃ σύνοδος τῇ συνήθει τῆς Εκκλησίας φιλανθρωπία χρώμενοι, καὶ ἔτι τὴν ἐπι στροφὴν αὐτοῦ ἀναμένοντες, καὶ καιρὸν ἀπολογίας αὐτῷ δεδώκαμεν, καὶ τοιαῦτα λέγειν ἐν τῇ συνόδῳ παρήκαμεν. Προτροπῇ δὲ τῆς ἡμῶν μετριότητος 23Περὶ ὧν έκανε παρ' ἐμοῦ ὅτι κάκιστα εἰσὶ, καὶ αὐτὸς δῆθεν ὑπετίθει ταῦτα τῇ Ἐκκλησίᾳ. Καὶ μετ' ἐλίγα· Καὶ περὶ μὲν τοῦ τόμου καὶ τῶν ἐγκλημάτω τῶν λαυριωτῶν οὕτως ἀπηλλάγημεν ῥᾳδίως· πολλὰ δὲ ἀξιώσαντος με τον πατριάρχου ἵνα εἴπωμεν εἴ τι ἔχομεν ἐπιλαμβάνεσθαι τῶν συγγραμμάτων του Παλαμά, ἔδωκα αὐτῷ πραγματείας δύο, καὶ ἔχει ταύτας ήδη μήνας δύο, οὔπω δὲ ἀπελογήσατο τίποτε. Πλὴν καὶ οὕτως ἡμᾶς τῆς ἄκρας ἀξιοῖ τιμῆς καὶ ἀγάπης, καὶ θαυμάζει ἐπὶ σοφίᾳ, καὶ δείκνυσι τὰ συγγράμματα τοῖς ἐν τῇ Ἐκκλησίς σοφοῖς, ζητῶν κοινὴν συνηγορίαν τῶν δογμάτων τοῦ Παλαμά. Δι καὶ ἀναθεματίζουσι καὶ ἀφορίζουσι πάντας του; ἐξεγείραντάς με εἰς τὸ συγγράφεσθαι, ὡς δι' αὐτοὺς εἰς τοὺς ἐσχάτους κινδύνους τῆς Ἐκκλησίας Αλλού σης· ἐμὲ δὲ ἀξιοῦσι λῦσαι τὴν ἀντιλογίαν, καὶ χιο λεπῶν ὀχλήσεων ἀπαλλάξαι τὴν Ἐκκλησίαν. Εἰ. δ καὶ μὴ ἐνδιδόντος ἐμοῦ, κοινὸν ἔρανον ποιησάμενοι δεδώκασί μοι κατὰ τὸ παρὸν.. ένα και. τερήσω ἐνταῦθα τὸν χειμῶνα, πολλὰ πρὸς τοῦτο ἀξιώσαντος τοῦ βασιλέω; τοῦ Καντακουζηνοῦ καὶ τοῦ πατριάρχου, ἵνα μετὰ ἀνέσεως εὐπορήσωσιν ἀπολογίας, μέχρι γὰρ τούτου με ἀξιοῦσι προσκεφα περῆσαι· ἔλεγεν αὐτολεξεὶ ἐναντία πάντως ὧν ἔλεγε πρὸς ἐμὲ, καὶ ψευδὴ καὶ ἀνυπόστατα. Εμέλλομεν ούν καὶ πλείονα προσθήσειν, ἀλλ' ἀπὸ τούτων φανερώς ὄντων ψευδῶν καὶ ἀνυποστάτων, καὶ ἐχόντων τὴν ἔλεγχον, δεῖ καὶ τὰ ἕτερα νοεῖν. Παρακατιών πάλιν φησίν· Σὺ δὲ λέγεις καὶ κατηγορεῖς μου διὰ τὰ Ακινδύνου, καὶ πιστεύω ὅτι ὁ πατριάρχης ένι πολλὰ μεγαλύτερος παρὰ τὴν ἁγιωσύνην σου, καὶ ἀντιλέγω αὐτῷ καὶ νῦν ἐγγράφως, καὶ πάλιν οὐδέν με ισχαίνεται οὕτως, ὡς παριστᾷς σὺ τὸν ἑαυτόν σου, ψευδῆ καὶ ἐν τούτῳ λέγων· μᾶλλον μὲν οὖν ἔδωκέ μοι τὰ συγγράμματα αὐτοῦ, ὡς ἔλεγεν ίνα Ο κατακαυθῶσι. Καὶ μετ' ὀλίγα· Ἐμὲ κατηγορήτατε, καὶ τέως μέχρι τῆς σήμερόν εἰμι ἀκαταδίκαστο, ἡμεῖς δὲ κατηγορεῖσθε εἰς αἱρέσει; ἀδιηγήτους· τὴν γὰρ ὁμολογίαν ἣν ἀπῃτήσατε τὸν ἀδελφόν μου, ἔφερον τοῖς ἐνταῦθα, καὶ εὑρέθη παρὰ τῇ συνόδῳ μόνον ὅτι ἔχει τέσσαρας αἱρέσεις· μίαν, ὅτι ἔλεγεν ὅτι γίνονται οἱ ἄνθρωποι πράγματι καὶ ἀληθείς θεοί, ὥσπερ ὁ Χριστὸς πράγματι καὶ ἀληθείᾳ ἄν θρωπος. Δευτέραν αίρεσιν περιείχεν, ὅτι ἔλεγε πράγ ματι καὶ ἀληθείᾳ ἑωρακέναι τους προφήτας τὸν Θεόν, ἀλλ᾽ οὐ τυπικῶς καὶ συμβολικώς. Εἰ γὰρ ὁ Θεὸς ὤφθη τοῖς ἀνθρώποις, ὡς πάρδαλις, καὶ λέων, καὶ ἀρνίον, καὶ μαργαρίτης, καὶ καθήμενος, καὶ παλαιός ἡμερῶν, καὶ ταῦτα οὐκ ἦσαν τύπος καὶ σύμβολα, ἀλλὰ πράγματι καὶ ἀληθείᾳ ἕνα ὁ Θεός

CONTRA PROCHORUM CYDONIUM. ταῦτα, τί ἀθλιώτερον τῆς πίστεως τῶν Χριστιανῶν; εἶπεν, ἄκτιστός ἐστι καὶ κτιστός. Ὥσπερ γὰρ ἐκεῖ' Τρίτον ὅτι τὸ ἐν Θαβωρίῳ φῶς οὐκ ἔστι κτιστὸν καὶ νος διπλοῦς ὑπάρχων, Θεὸς καὶ ἄνθρωπος δηλαδή, ἄκτιστον, θνητὸν καὶ ἀθάνατον, πρόσκαιρον καὶ ὡς μὲν Θεὸς ἄκτιστός ἐστιν, ὡς δὲ ἄνθρωπος κτι αιώνιον. Αγνοεῖτε γάρ, ὡς φαίνεται, τὴ διττὸν τῆς στό;· οὕτω καὶ τὸ φῶς ἐκεῖνο τὸ λάμψαν ἀπὸ τοῦ φύσεως τοῦ Χριστοῦ καὶ τὸ ἑνιαῖον τῆς ὑποστάσεως. Χριστοῦ κτιστοῦ καὶ ἀκτίστου πεφυκότος κτιστὴν Ἐν δὲ τῷ τετάρτῳ ὅτε ἐλέγετε ὁρᾶσθαι τὴν ἐνέρω καὶ ἄκτιστον ἂν εἴη. γειαν τοῦ Θεοῦ ὡς φῶς, πάντες ἐγέλασαν. Ἐπεὶ οὐδὲ ἐνόησαν τί λέγετε, ἀλλ᾽ ἦν ἄγροικον τὸ πρᾶγμα καὶ ἀνόητον. Διὰ ταῦτα ὁρίζεται, δέσποτά μου, ή ἀγιωσύνη σου ὡς αἱρετικὸς καὶ τὸ μοναστήριον ὅλον οὐ δι᾿ ἐμὲ, καὶ βόθρον δν ὠρύξατε ἐμοί, ένα πέσετε ὑμεῖς. Ταῦτα δὲ πάντα κατηγόρησε τῆς θείας συν όδου ψευδῶς. Οὔτε γὰρ εἶδεν αὐτὸς ποτὲ συνηγμέτην αὐτὴν, οὔτε ἤκουσε τοιαῦτα ποτὲ παρ᾽ αὐτῆς, εἰ μήπου σύνοδον λέγει τοὺς ἐμόφρονας καὶ ὁμοδόξους αὐτῷ. Ἐκεῖνοι γὰρ ίσως εἶπον ταῦτα, οἱ καὶ χαίρον. τες ἀεὶ ἐν τοῖς τοιούτοις, καὶ ταῦτα λέγοντες· ἡμεῖς δὲ τοὺς ἐν τῷ ἁγίῳ ὄρει κατοικοῦντας ὀρθοδόξους ἔχομεν καὶ τῶν ὀρθῶν δογμάτων προασπιστά; καὶ τῶν αἱρετικῶν διώκτας, καὶ ὥσπερ δὲ λέγει τὴν ὁμολογίαν ἔχειν ἐκείνην, οὐχ ὡς ἐκείνη διέξεισι, προὔθηκε ταῦτα. Ἀλλὰ καὶ ταῦτα κακῶς ἐκείνης ἀπέσπασε. ᾿Αναγνωσθεῖσα γὰρ ἐπὶ τῆς ἱερᾶς συνόδου καὶ ὀρθόδοξος εὑρέθη καὶ μηδὲν ἄξιον κατηγορίας ἔχουσα. "Α γὰρ κατηγορεί ταύτης, ἔχουσιν ἐπὶ λέξεως οὕτω· Τοὺς τὴν τοῦ Θεοῦ μέθεξιν πράγματι καὶ ἀληθείᾳ γίνεσθαι δοξάζοντας ἐν Πνεύματι, δι' ήν προφῆται, καὶ Θεοῦ παῖδες, καὶ θεοὶ χρηματίζουσιν άνθρωποι καθώσπερ καὶ Θεὸς πράγματι καὶ ἀλη θείς γέγονεν ἄνθρωπος, στέργω καὶ ἀποδέχομαι. Τοὺς δὲ κατὰ σχέσιν καὶ μίμησιν, αναλογίαν τε μό. νον τῆς ἐν τοῖς κτίσμασι θεωρουμένης σοφίας των Θεὸν ὡς ἐν αἰνίγματι νοεῖσθαί τε καὶ φαντάζεσθαι λέγοντας, ἀναθεματίζω. Ετι τοὺς θείᾳ χάριτι καὶ διὰ τῆς τῶν ἐντολῶν ἐργασίας καθαίρεσθαι λέγοντας τὴν τοῦ ἀνθρώπου καρδίαν, καὶ οὕτω τὴν Θεοῦ ἐνοίχησιν κατ' ἐνέργειαν ἐν ταύτῃ γίνεσθαι, καὶ ὡς φῶς τοῖς ἀξίοις ὁρᾶσθαι, δ δὴ φῶς ἡ βασιλεία ούρα. νῶν, ἔλλαμψίς τε θεία καλεῖται, στέργω, καὶ ἀποδέχομαι. Τοὺς δὲ διαλοιδορουμένους και κωμῳδοῦν τας τούτους ὡς ἐνθουσιώντας καὶ ὀμφαλοψύχους, καὶ καινοῦ φωτός λατρευτὰς ἀναθεματίζω. Ότι δε ξάζω πράγματι καὶ ἀληθείᾳ γεγονέναι τάς κατά καιρὸν ἐν τοῖς ἁγίοις γενομένας οπτασίας ἐν Πνεύ ματι· οἷον τὴν τοῦ Ησαΐου, τὴν τοῦ ᾿Αββακούμ, καὶ τὴν τοῦ θεσπεσίου Παύλου ἐν τῇ ὁδῷ ἀληθινὴν ἔλλαμψιν, τοὺς δὲ κατὰ φαντασίαν ταύτας γεγονέ και λέγοντας ἀναθεματίζω. "Ετι πιστεύω καὶ δεξάζω τὸ ἐν Θαβωρίῳ τῆς τοῦ Χριστοῦ μεταμορφώσεως φῶς ἄκτιστον εἶναι καὶ ἀΐδιον, ἀναρχόν τε καὶ ἀτε-, λεύτητον θεότητα, φυσικὴν ἀκτῖνα, οὐσιώδη καὶ θείαν ἐνέργειαν, ἔλλαμψίν τε καὶ λαμπρότητα καὶ κάλλο; ἐράσμιον τῆς τοῦ Θεοῦ Λόγου θεότητος. Τους δὲ λέγοντας αὐτὸ κτιστὸν καὶ ἄκτιστον, ὁρατὸν καὶ ἀόρατον, θνητὸν καὶ ἀθάνατον, ἔτι τε σύμβολον αισθητόν, φάσμα τε καὶ ίνδαλμα νοήσεων Αδρανέστιρον, ἀναθεματίζω. Περὶ τούτου οὖν τοῦ θείου φωτὸς ἐρωτηθεὶς ὁ Πρόχορος, πῶς τὸ αὐτὸ καὶ ἐν ὄν, κτι στὸν καὶ ἄκτιστον λέγει, Ἐπειδὴ καὶ ὁ Χριστός, 'Αλλ' ὁ Χριστός, εἴρηκεν ή μετριότης ἡμῶν, σύν θετής ἐστιν ἐκ θεότητος καὶ ἀνθρωπότητος, καὶ διὰ τοῦτο σωζομένων τῶν ἑκατέρων ίδιωμάτων, κτιστός ἐστι καὶ ἄκτιστὸς τὸ δὲ· φῶς ἐκεῖνο ἂν ἦν, καὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ θεότητος, μᾶλλον δὲ τῆς τρισυποστάτου θεότητος αίγλη καὶ ἔλλαμψις καὶ οὐ τῆς σαρκός, οὐδὲ γὰρ ἡ σὰρξ αὐτὴ καθ᾿ ἑαυτὴν ἔχει φῶς, πῶς δυνατὸν τὸ ἐν καὶ ἄκτιστον εἶναι καὶ χτιστών; Πρὸς ἅπερ ἀντιλέγων ἐκεῖνος, 'Αλλ' ἐγώ, φησί, φῶς απ τὸν νοῦ τὸν Χριστὸν τὸν μονογενῆ γ{ν· τοῦ Θεοῦ μετὰ τοῦ καθ' ἡμᾶς προσλήμματος, καὶ διὰ τοῦτο καὶ ἄκτιστον αὐτὸν λέγω καὶ κτιστόν. 'Η δὲ μετρ: της ἡμῶν, Λοιπόν, εἶπεν, ἐν τοῖς σοῖς συγγράμμασι τοῖς πρὸ ὀλίγου ἀναγινωσκομένοις, κτιστὸν μόνον κατασκευάζων εἶναι τὸ φῶς ἐκεῖνο, αὐτὸν τὸν Χρι στὸν τὸν μονογενῆ Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, τὸν δι᾿ ἡμᾶς ἄν θρωπον χρηματίσαντα, ἔλεγες εἶναι κτιστὸν μόνον κατὰ τὰς τὰς ὑπολήψεις, καὶ οὐ κτιστὸν καὶ ἄκτι στον, καὶ διατί λοιπὸν ᾿Αρειον μόνον ἐλαύνομεν τὰ αὐτὰ καὶ σοῦ βλασφημοῦντος ἐκείνῳ, μᾶλλον δὲ καὶ πολλῷ χείρω καὶ ἀτοπώτερα; οὐδὲ γὰρ ἔχεις ἀντιλέγειν ὅτι τοῦτο οὐκ εἶπας· αὐτὰ γὰρ τὰ συγγράμ ματα φανερῶς δειχνύουσ. τοῦτο. Ὁ δὲ πρὸς ταῦτα οὐδὲν ἀπεκρίνατο. Οὐδὲ γὰρ ἀκούειν ἤθελε τοῦ θείου Πατρός Ιωάννου τοῦ Δαμασκηνοῦ, διαρρήδην λέγον τοῦ, ὅτι ἔμπροσθεν τῶν μαθητῶν μεταμορφοῦται ὁ ἀεὶ ὡσαύτως δεδοξασμένος καὶ λάμπων ἀστραπῇ θεότητος· ἀνάρχω; μὲν γὰρ ἐκ τοῦ Πατρὸς γεννη θεὶς, τὴν φυσικὴν ἀκτῖνα Αναρχον κέκτηται τῆς θεά τητος· καὶ ἡ τῆς θεότητος δόξα καὶ δόξα τοῦ σώματος γίνεται· καὶ αὖθις· Καὶ ἔλλαμψε, φησὶν, ὁ ἥλιος· οὐχ ὅτι μὴ τοῦ ἡλίου λαμπρότερον, αμήχανον γάρ ἐν τῇ κτίσει τὸ ἄκτιστον εἰκονίζεσθαι, ἀλλ' ὅσον ἐχώρουν καθορἂν οἱ βλέποντες· οὐδὲ τοῦ μεγάλου ᾿Αθανασίου λέγοντος, Οὐδεὶς ἀνθρώπων δύναται Θεοῦ οὐσίαν γυμνὴν ἰδεῖν οὐδαμοῦ. Ὅθεν πρόδηλον ὅτι οὐ τὴν οὐσίαν τοῦ Θεοῦ ἔβλεπον οἱ ἅγιοι, ἀλλὰ τὴν δόξαν, ὡς καὶ περὶ τῶν ἀποστόλων γέγραπται, ότι διαγρηγορήσαντες ο Πέτρος καὶ οἱ σὺν αὐτῷ, εἶδον τὴν δόξαν αὐτοῦ. Ἐπεὶ δὲ πρὸς τοῖς ἄλλοις καὶ τοῦτο ἔλεγεν ἐν τῷ πρὸς τὸν ὁσιώτατον καθηγούμενον Πιττακίῳ αὐτοῦ περὶ τοῦ Θεσσαλονίκης, τοῦ ἱεροῦ δηλαδή Γρηγορίου, ὅτι δῆθεν οὐκ ἔγραψεν ἡ μετριότης ἡμῶν πρὸς τὸ ἅγιον ὄρος τὸν ᾿Αθω ἕνα ἑορτάζηται, οὐδὲ γὰρ αὕτη ἑορτάζει τοῦτον ἐνταῦθα, διὸ καὶ οὐκ ἀφῆκε κριθή καὶ τοῦτο, συνοδικῶ; μετὰ τῶν ἀποσταλέντων ἐκεῖ θεν, τοῦ τε τιμιωτάτου ἱερομονάχου κύρ Μαλαχίου, καὶ τοῦ τιμιωτάτου μοναχοῦ κύρ Ἰώβ, περιποιουμένη τὴν τῆς ἱερᾶς λαύρας τιμὴν, ἵνα μὴ ἀτιμωθῇ ὡς ἔξω τῶν κανόνων πράττουσα, διὰ ταῦτα δέον ἔκρινεν ή μετριότης ἡμῶν εἰπεῖν τι περὶ τούτου. Εἴρηκεν οὖν, ὅτι τὸν ἅγιον ἐκεῖνον ἐγὼ καὶ θερ

TOMUS SYNO DICUS II, φόρον ἄνδρα, τὸν ἱερὸν λέγω Γρηγόριον, καὶ ἀπὸ ἡ ἑορτάζηται. Τοῦτο δὲ συνηθές ἐστι γινόμενον ἐν ταῖς Б ς τῆς αὐτοῦ πολιτείας τῆς θαυμαστῆς ἐκείνης καὶ ἐσαγγέλου, καὶ τῶν μεγάλων ἀγώνων οὓς ἡγων σατο κατά τε τῶν παθῶν καὶ τῶν δαιμόνων, ὅτα ἐμὲ εἰδέναι τὸν ἐκείνου πεπειραμένον μάλιστα, ἔτι τε καὶ ἀφ᾽ ὧν ὑπὲρ τῆς ἱερᾶς τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας γενναίως ηγωνίσατο, καὶ ταύτης προέστη, καὶ συγγράμμασι καὶ λόγοις καὶ διαλέξεσι καὶ παντί τῷ δυναμένῳ στηρίξας αὐτήν, ἅγιον ἔχω τοῦτον, καὶ τῶν μεγάλων ἐκείνων διδασκάλων τῆς Ἐκκλησίας τῶν θεοφόρων Πατέρων κατ᾽ οὐδὲν ἐλλείποντα. Καὶ μαρτυροῦσι τῷ λόγῳ τὰ ἐμὰ πρὸς ἐκεῖνον ἐγω κώμια, διά τα κανόνων καὶ ὕμνων ἐμοὶ πονηθέντα, καὶ ὅσα ὁ παρ' ἐμοῦ συγγραφείς ἐκείνου βίος, και τίνων ἐγκωμίων μέρη. Μάλιστα δὲ ἀκριβῶς πεπληροφόρημαι τοῦτο καὶ στέργω καὶ τιμῶ τοῦτον ὡς 5 ἅγιον ἀπὸ τῶν θαυμάτων αὐτοῦ, & μετὰ τὴν ἐνθένδε πρὸς θεὸν ἐκδημίαν εἰργάσατο, ἰαμάτων πηγὴν τὸν ἴδιον ἀναδείξας τάφον. "Απερ πληροφορηθῆναι βουλόμενο; ἐγώ, οὐχ ὡς ἀμφιβάλλων περὶ τούτων, οἶδα γὰρ τὴν ἐκείνου βίον ἄξιον ὄντα τοιαῦτα ποιεῖν, ἀλλὰ διὰ τοὺς ἀμφιβάλλοντας καὶ τοὺς ἀπιστοῦντας αὐτοῖς, ἐμήνυσα τῷ ἐμῷ ἀδελφῷ τῷ μεγάλῳ οίκο νόμῳ τῆς Ἐκκλησίας ἐκείνης, ἵνα ἐξετάσῃ καὶ εύρῃ τινὰ τῶν θαυμάτων ἐκείνου, καὶ γράψῃ μοι ταῦτα. Ο δὲ οὐ πρότερον ἠβουλήθη τοῦτο ποιῆσαι, πρὶν ἢ τοὺς ἰαθέντας αὐτοὺς, καὶ τῶν θαυμάτων ἀπολεύσαντας ἀμέσως θεάσηται, καὶ λάβῃ παρ' αὐτῶν μαρτυρίαν, ὅτι ἀληθῆ εἰσι τὰ λεγόμενα, καὶ οὕτως ἔγραψε πρός με, καὶ ἀπέστειλε ταῦτα, λαβὼν ἀξιοπίστους μάρτυρας. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ πρὸ ἐμοῦ πατριάρ· χῆς ἀκούων ταῦτα, ἔγραψε πρὸς τοὺς ἐπισκόπους τῆς Θεσσαλονίκης, καὶ πρὸς τοὺς ἐκκλησιαστικούς, ένα συναχθέντες ὁμοῦ εὕρωσι τὰ ὁμολογούμενα καὶ προφανή θαύματα καὶ γράψωσι, καὶ ὑπογράψωσι, καὶ ἀποστείλωσι πρὸς αὐτὸν, οἵτινες καὶ αὐτοὶ ὁμοίως πεποιήκασι, συναχθέντες εἰδήσει καὶ ὁρισμῷ καὶ τῆς μακαρίτιδος ἐκείνης καὶ ἁγίας δεσποίνης τῆς μητρὸς τοῦ κρατίστου καὶ ἁγίου ἡμῶν αὐτοκράτόρος, καὶ τοὺς ἰαθέντας αὐτοὺς προσκαλούμενοι, καὶ μετ᾿ ἀσφαλείας λαμβάνοντες παρ' αὐτῶν τὴν μαρτυρίαν, ὅτι ἀληθῆ εἰσι τὰ περὶ τούτων λεγόμενα. Οἱ καὶ γράψαντες ταῦτα καὶ ὑπογράψαντες, πρὸς τὸν πρὸ ἐμοῦ πατριάρχην ἀπέστειλαν, ὡς καὶ τα γράμματα μαρτυρεί παρ' ἡμῖν ἀρτίως. Διὰ τοῦτο καὶ ἐγὼ ἐν τῷ μοναστηρίῳ τοῦ ᾿Ακαταλήπτου καθώ ήμενος, καὶ ἰδιάζων, περιφανή τινα καὶ μεγάλην ἑορτὴν ἐπετέλουν τῷ ἁγίῳ τούτῳ, καὶ τοὺς τῆς μετ γάλης Εκκλησίας ταύτης μελωδούς ἔχων μετ᾿ ἐμοῦ, καὶ πολλοὺς τῶν τοῦ κλήρου, καὶ νῦν πάλιν ἐπανελ θὼν εἰς τὸν ὑψηλὸν τοῦτον θρόνον, ἐπεὶ οἱ λαυριῶται ἔγραψαν καὶ ἀνέφερον ἡμῖν περὶ τούτου, ἔγραψα πρὸς ἐκείνους, ἵνα πᾶς ὁ βουλόμενο; ἑορτάζῃ τούτῳ κατ' ἰδίαν. Καὶ νῦν τοῦτο λέγω, ὅτι πᾶς ὁ θέλων ἑορτὴν ἐπιτελεῖν τούτῳ ἀκωλύτως ταύτην ποιείτω. Ἐν τῇ μεγάλῃ δὲ ᾽Εκκλησίᾳ οὐκ ἐποιοῦμεν τοῦτο, καὶ καθόλου ἐν ταῖς λοιπαῖς ἐκκλησίαις πανταχοῦ, ὅτι οὔπω περὶ τούτου τῇ ἱερᾷ συνόδῳ ἐκοινωσάμην. Νῦν δὲ ἀπόφασιν δεδώκαμεν καὶ γνώμην κοινὴν, ἵνα ἁγίοις οὓς ὁ Θεός δοξάζει· οἷον γέγονε καὶ ἐπὶ τῷ ἁγίῳ ᾿Αθανασίῳ τῷ οἰκουμενικῷ πατριάρχῃ. Επεὶ γὰρ ὁ Θεὸς ἐκεῖνον ἐδόξασε διὰ τῶν θαυμάτων, καὶ μήπω τῆς Ἐκκλησίας αναστηλωσάσης αὐτὸν, ἑορτὴν ἐπετέλουν περιφανῆ οἱ τοῦ μοναστηρίου αὐτοῦ μονα χοὶ, καὶ τὴν ἱερὰν αὐτοῦ εἰκόνα ἔφερον ἐν τῇ μεγάλη Ἐκκλησίᾳ κατὰ Κυριακὴν τῆς ὀρθοδοξίας, καὶ ἐν ταῖς λοιπαῖς λιτανείαις διὰ μέσης τῆς πόλεως ἐπὶ χρόνοις πολλοῖς. ὕστερον δὲ τῆς ἱερᾶς συνόδου τοῦτο εἰπούσης, καὶ ἐν τῇ μεγάλῃ Εκκλησίᾳ ἑορτάζεται, καὶ ἐπὶ ἄλλοις δὲ πολλοῖς γέγονεν αγίοις ἀνδράσι καὶ γυναιξίν, ὧν τὰ τίμια λείψανα κεῖνται ἐν πολ λοῖς τῶν κατὰ τὴν βασιλίδα ταύτην τῶν πόλεων εὐαγῶν μοναστηρίων, καὶ ἑορτάζονται παρὰ τοῦ βουλομένου παντός, μήπω τῆς Ἐκκλησίας εἰπούσες τοῦτο οὐκ ἔτι. Τοιοῦτον οὖν γέγονε καὶ ἐπὶ τοῦ ἱεροῦ Γρηγορίου· πῶς γὰρ οὐκ ἂν ἔχοιμεν αὐτὸν ἅγιον καὶ θεοφόρον ἂν ὁ Θεὸς ἐδόξασεν οὕτω διὰ θαυμάτων, ὡς καὶ πολλοὺς ἑορτάζειν τούτῳ περιφανῶς ἐν ἔτι ραις πόλεσι, καὶ μάλιστα ἐν τῇ Θεσσαλονίκῃ, καὶ ναὸν ἀνεγείραί τινα ἐπὶ τῷ τούτου ὀνόματι ἐν τῇ Καστορίᾳ, καὶ ἀλλαχοῦ πολλοὺς ἑορτὰς ἐκτελεῖν πανδήμους αὐτῷ; ῞Αγιον οὖν ἔχω τοῦτον, καὶ τῆς Ἐκκλησίας διδάσκαλον, καὶ τῶν μεγάλων ἐκείνων θεοφόρων Πατέρων καὶ διδασκάλων ἕνα, ἅπερ ή θεία σύνοδος καὶ ἀπεδέξατο καὶ ἐπῄνεσεν. Ούτως οὖν προβάσης τῆς ὑποθέσεως καὶ ὑπὲρ τῶν αὐτοῦ συγ γραμμάτων ενστάντος πολλὰ τοῦ Προχόρου, καὶ ἐπεκδικοῦντος αὐτὰ κατὰ κράτος, καὶ πολλά φιλονεικήσαντος, ἀνάγκην ἔσχεν ἡ ἱερὰ σύνοδος ἀποφέ νεσθαι τίνα γνώμην έχει περὶ αὐτοῦ. Καὶ ἐρωτη θέντες ἕκαστος τῶν ἱερωτάτων μητροπολιτῶν, καὶ τῶν θεοφιλεστάτων ἐπισκόπων, πάντες εἶπον, ὅτι ἐπεὶ τὰ αὐτοῦ συγγράμματα, καὶ αὐτὸς δὲ οὗτο; παρών φαίνεται πολλὰς δυσσεβείας καὶ παρανομία; ἔχων, καὶ φρονῶν, καὶ λέγων, καὶ συγγραφόμενος, καὶ μὴ μόνον ἑπόμενος ταῖς τοῦ Βαρλαάμ καὶ 'Απι - δύνου πονηροτάταις δόξαις, ἀλλὰ καὶ ἔτερα, καὶ Πατήρ, καὶ ἐφευρετής πολλῶν αἱρέσεων γεγονώς, εξ μὲν μεταμεληθείη γνησίως, ἀναθεματίσας τὰ ἑαυ τοῦ συγγράμματα, καὶ ἕτερα γράψας ὑπὲρ τῆς όρο τῆς ἡμῶν πίστεως, δεχόμεθα αὐτὸν οὐχ ὡς ἱερέα, ἐπεὶ προστάτη; ἐστὶ καὶ ἐφευρετὴς πολλῶν ἀτόπων αἱρέσεων, ἀλλ᾽ ἁπλῶς ὡς Χριστιανόν· ἀμεταμέλη τον δὲ τυγχάνοντα καὶ ἀδιόρθωτον, καὶ καθηρημένων αὐτὸν ἔχομεν πάσης ιεροπραξίας, καὶ τῷ ἀναθέματα καθυποβάλλομεν, κατὰ τὴν ἐπὶ τούτοις τοῦ συνοδικοῦ τόμου διάγνωσιν καὶ ἀπόφασιν. Πολλῷ γὰρ χείρω καὶ ατοπώτερα φαίνεται νοσῶν τοῦ Βαρλαάμ καὶ Ακινδύνου, ὅσῳ καὶ τὰ οἰκεῖα συγγράμματα αὐτὸς ἀφ' ἑαυτοῦ φέρων ἔδωκε τῇ Ἐκκλησίᾳ, οὐχ ὥστε και ταλυθῆναι παρ' αὐτῆς ἢ στερηθῆναι, ψευδῶς γὰρ ἔλεγε τοῦτο καὶ δολίως, ἀλλ' ἀναισχυντών ούτω κατὰ τῆς Ἐκκλησία;, καὶ διὰ τοῦτο μάλλον πλείονο; ὀφείλει πειραθῆναι τῆς δίκης. Ἐπὶ τούτοις άπασιν ἡ μετριότης ἡμῶν, τὸ κῦρος τῆς ἀποφάσεως τῆς ἱερᾶς συνόδου ἐπαγαγεῖν ὀφείλουσα, τὰ αὐτὰ μὲν ἐφρόνει καὶ τότε κατ' αὐτοῦ καὶ αὕτη, καὶ ἔλεγεν· ᾿Ακι

CONTRA PROCHORUM CYDONIUM. · ἐπιστροφὴν αὐτοῦ καὶ διόρθωσιν βουλο- φιλεστάτων ἐπισκόπων ἔχει αὐτὸν δὴ τὸν ῥηθέντα καὶ ἐρωτηθεὶς οὗτος παρ' αὐτῆς, τί λέγει παρὰ τῆς ἱερᾶς ἀποφανέντα συνόδου, ἐξῃμᾶς ὑπέρθεσιν ημέρας, ώστε μετά σκέψεως ν τῇ ἐπαύριον δοῦναι, πρόφασιν τοῦτο ὰ τὴν σύνοδον ἐκφύγῃ, τότε μὲν τέως τὴν οὐκ ἀπεφήνατο γνώμην, ἀλλ' ἀπελθόντος πλατύτερον ὠμίλησε τῇ συνόδῳ περὶ τῆς μῶν πίστεως, καὶ τῶν κακίστων ἐκείνου μάτων· ὅτι καὶ περὶ ὧν λέγει ὅτι οὐκ ἐξ μεω; ἔχομεν τὴν πίστιν, εἴρηκεν ή θεία ὅτι Ἡμεῖς μὲν οὐκ ἀπεκαλύφθημεν την Αλὰ μαθόντες ἔχομεν αὐτὴν παρὰ τῶν θείων καὶ διδασκάλων ἡμῶν, ἐχόντων αὐτὴν ἐξ μεως, καὶ διὰ ταύτης ἐλπίζομεν τῆς σωτη εν. Περὶ μέντοι τῶν ᾿Αριστοτελικῶν συλλοἐφ᾽ οἷς ἐκεῖνος μέγα φρονεῖ, καὶ οὕς φῶς · οὐδὲ λόγου τινὸς οὐδὲ παρεισδύσεως αὐτοὺς · Ἐπεὶ καὶ τῆς ἁγίας καὶ οἰκουμενικῆς ης συνόδου, της Έκτης φημί, μόνον φανέν ὺς τούτους απήλασαν οἱ τὸν σύλλογον ἐκεῖ. ροτοῦντες θεῖοι Πατέρες, οὐδὲν κοινὸν εἰπόν οις καὶ τοῖς εὐαγγελικοῖς καὶ ἀποστολικοῖς τῆς δὲ θείας καὶ ἱερᾶς διαλυθείσης τότε συν εἱ κατὰ τὴν ἐπιοῦσαν ὁ Πρόχορος οὐκ ἦλθε · ὑπόσχεσιν, μετὰ τρίτην ἡμέραν μηνυθείς ς ἡμῶν μετριότητος, διὰ τῶν ἐντιμοτάτων ν τῶν νοταρίων τῆς καθ' ἡμᾶς ἁγιωτάτης ; Μεγάλης Εκκλησίας, τοῦ τε κύρ Γεωργίου δουκάτου, καὶ κύρ Δημητρίου τοῦ Μεγιστον, η · ἀπαντῆσαι οὐκ ἠβουλήθη, ἀλλὰ καὶ ὁμοίω; λέγων, ὥσπερ ἐν τῇ συνέδῳ, στέργων ἅπερ ψατο καὶ φρονῶν τὰ αὐτὰ, λέγων ὅτι Πᾶν βούλωνται ὁ πατριάρχης καὶ ἡ σύνοδος ποιῆ- · ἐμοῦ, ποιησάτωσαν. Μετὰ δὲ ταῦτα συν- ; πάλιν τῆς ἱερᾶς συνόδου δι' ἑτέραν ἐκκλην δουλείαν, καὶ ζητηθείσης καὶ τῆς προσ ς υποθέσεις, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἅπερ κατὰ Εκκλησίας προστατῶν κακῶς συνεγράψατο, απήλους αὐτοὺς καὶ μαγειρους λέγει ὁ ἀναι τὰ θεῖα λόγια καπηλεύων· ὅτε καὶ τὴν καθ ἐξήνεγκεν ἡ θεία σύνοδος κατ' αὐτοῦ πάλιν, τὸ πρότερον, καὶ ἀνεθεμάτισεν αὐτὸν, καὶ Ιᾳ ἐπ' ἄμβωνος ἀναθεματίσαι ἠθέλησε. Τέως μὲν τὸ παρὸν ἀφῆκε τοῦτο, ἀπεφήνατο δι, η Η μεταμεληθείη ὕστερον, τότε καὶ τοῦτο γε- . Καὶ ἡ μετριότης ἡμῶν σύμφωνον ἐξήνεγχε τον καὶ τὴν ἀπόφασιν κατ' αὐτοῦ, ὡς ἀμετα καὶ ἀδιορθώτου. Καὶ ἀνεθεμάτισε καὶ αὕτη πολλάκις. Πάλιν δὲ προνοουμένη τῆς ἐκείνου λείας, ἐμήνυσεν ἐκείνῳ διὰ τοῦ τιμιωτάτου ο σκευοφύλακος τῆς καθ' ἡμᾶς ἀγιωτάτης τοῦ Μεγάλης Εκκλησίας καὶ δικαιοφύλακος, διαὑρ Γεωργίου τοῦ Περδίκη, τοῦ θεοφιλεστάτου του Βορείας Ποταμίας, καὶ τοῦ τιμιωτάτου άχου κυρ Γρηγορίου. Ο δὲ καὶ πάλιν τὰ αὐτὰ νυσεν ἅπερ καὶ πρότερον. Διὰ ταῦτα οὖν ἡ της ἡμῶν ἅμα τῇ περὶ αὐτὴν ἱερᾷ καὶ μεγάλη τῶν ἱερωτάτων μητροπολιτῶν, καὶ τῶν θεοPATROL. GR. CLI Πρόχορον, ὡς διακείμενον οὐδὲν ἔλαττον τοῦ Βαρο λαὰμ καὶ Ἀκινδύνου, ἀλλὰ καὶ τὰ αὐτὰ φρονοῦντα καὶ τὰ αὐτὰ συγγραφόμενον, μᾶλλον δὲ καὶ πολλῷ χείρω καὶ ατοπώτερα καὶ δυσσεβέστερα εκείνων, ἀργόν τε καὶ καθῃρημένον εἰς τὸ διηνεκές πάση: ἱεροπραξίας, καὶ τῷ ἀναθέματι καθυποβάλλει κατά τὴν τοῦ ἱεροῦ συνοδικοῦ τόμου διάταξιν, οὕτω διαγορεύουσαν κατὰ ῥῆμα· ᾿Αλλὰ καὶ εἴ τις ἕτερος τῶν ἁπάντων τὰ αὐτά ποτε φωραθείη ή φρονῶν, ἢ λέο γων, ἡ συγγραφόμενος κατὰ τοῦ ἱερωτάτου Θεσσαλονίκης, μᾶλλον δὲ κατὰ τῶν ἱερῶν θεολόγων καὶ τῆς Ἐκκλησίας αὐτῆς, τὰ αὐτὰ καὶ κατ' αὐτοῦ ψηφί ζόμεθα, καὶ τῇ αὐτῇ καταδίκῃ καὶ τῷ ἀναθέματα καθυποβάλλομεν, εἴτε τῶν ἱερωμένων εἴη τις, είτε · τῶν λαϊκῶν. Κατὰ γοῦν τὴν τοιαύτην διάταξιν ἐπεὶ εὕρομεν αὐτὴν οὕτω διακείμενον, καθηρημένον αὐτὸν ἔχομεν, καὶ τῷ ἀναθέματι καθυποβάλλομεν καὶ α τὴν, καὶ πάντας τοὺς ὁμόφρονας καὶ ὁμοδόξους αὐτῷ, καὶ τοὺς ἀκολουθήσοντας, ἢ καὶ ἀκολουθοῦντας αὐτῷ ἐφ᾽ οἷς βλασφημεῖ, καὶ τοὺς ἐπεκδικοῦντας αὐτόν το καὶ τὰ αὐτοῦ συγγράμματα ἀκοινωνήτους ἔχομεν. Εἰ μέντοι μεταμεληθείη γνησίως, ὡς εἴρηται, ἀνατρέψας ἑτέρῳ συγγράμματι τὰ ἑαυτοῦ κάκιστα συγ γράμματα, καὶ ἀναθεματίσας αὐτὰ, ὡς ἱερέα μὲν ὁδ παραδεχόμεθα, ὡς ἀρχηγὸν καὶ ἐφευρετήν καινῶν καὶ ἀλλοκωτάτων αἱρέσεων, ὡς Χριστιανὸν δὲ τῆς ημετέρας ἀξιώσομεν κοινωνίας, κατὰ τὴν καὶ ἐν τούτῳ τοῦ ἱεροῦ τόμου διάταξιν. Αὐτὸν μέντοι τὴν ἱερὸν συνοδικὸν τόμον, ὃν ἀνατρέψαι δῆθεν ἐπιχει ρήσας οὗτος, κατὰ τῆς ἑαυτοῦ μᾶλλον ἐχώρησε κατ φαλής, στήλην ὀρθοδοξίας ἔχομεν, καὶ κανόνα Επταιστον τῶν ὑγιῶν τῆς ἱερᾶς ἡμῶν πίστεως δογμάτ των, καὶ τῶν ἱερῶν Εὐαγγελίων καὶ τοῦ θείου συμβόλου ἀνάπτυξιν καὶ ἐξήγησιν, καὶ συναπελθεῖν εὐχόμεθα τοῖς ἐγκειμένοις αὐτῷ δόγμασι. Τους μέντοι κατοικοῦντας ἐν τῷ ἁγίῳ ὄρει τῷ Αθῳ οὐ μόνον ἀνωτέρους ἔχομεν παντάπασι τῶν κατ' αὐτῶν, μᾶλλον δὲ τῶν κατὰ τῆς τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας ἐρεσχελιῶν, ἀλλὰ καὶ ἀσφαλεστάτους τῆς Ἐκκλησίας καὶ τῆς εὐσεβείας προμάχους, καὶ προαγωνι· στὰς, καὶ βοηθούς ταύτης ἀποφαινόμεθα, καὶ τῶν αἱρετικῶν διώκτας, καὶ τὰ παρ' αὐτῶν πρὸς ἡμᾶς γραφέντα καὶ ὑγιῆ καὶ ὀρθὰ κατὰ πάντα ἔχομεν. Πρὸς τούτοις οὖν ἅπασι παρακελεύεται συνοδικῶς ἡ μετριότης ἡμῶν μηδένα φωραθῆναι ποτε ἐπεκδικεῖν αὐτὸν τὸ σύνολον, μήτε γράμματα πέμπειν αὐτῷ ἔνθα ἂν τύχοι διάγων, μήτε δέχεσθαι παρ' αὐτοῦ· ὡς εἴ τις εὑρεθείη τῶν πάντων ἐν ὁποιῳδήποτε καταλόγῳ καὶ τάξει καὶ σχήματι τυγχάνων, εἴτε τῶν ἱερωμένων καὶ μοναχῶν, εἴτε τῶν λαϊκῶν, τὰ αὐτὰ καὶ φρονῶν καὶ λέγων καὶ συγγραφόμενος τούτῳ κατὰ τῶν ᾿Αγιωρειτῶν, μᾶλλον δὲ κατὰ τῆς Ἐκκλη σίας αὐτῆς, καὶ τὰ αὐτὰ βλασφημῶν καὶ δοξάζων, ἢ καὶ ἐπεκδικῶν αὐτὸν ὅλως, καὶ παθαινόμενο; τῇ αὐτοῦ καταδίκῃ οὐ διὰ τὸ φίλοικτον, ἀλλὰ διὰ τὸ συναπαχθῆναι ταῖς τούτου κακίσταις καὶ δυσσεβέσι δόξαις, τὰ αὐτὰ καὶ κατ' αὐτοῦ ψηφιζόμεθα, καὶ τῇ αὐτοῦ καταδίκῃ καὶ τῷ ἀναθέματι καθυποβάλλομενο

TOMUS SYNODICUS II. Αὐτὸν μέντοι τὸν πολλάκις βηθέντα Πρόχορον, οὕτω διακείμενον, καὶ οὕτω βλασφημήσαντα, ὡς καὶ μέχρι τοῦτο τολμῆσαι καὶ εἰπεῖν, μὴ ὁπωσοῦν εἶναι χωρίς ἁμαρτίας τὴν σάρκα ἣν ὁ Θεὸς Λόγος ἀνελάβετο, μηδὲ τελείαν ἐξ αὐτῆς τῆς προσλήψεως, ἀλλὰ τε λειωτήν, καὶ ἀποκήρυκτον ἔχομεν καθάπαξ ἀπὸ πάσης τῆς τῶν πιστῶν Ἐκκλησίας, ὡς αἱρέσεις καινὰς καὶ ἀλλοκότους γεννήσαντα, ἃς οὐδεὶς τῶν μετὰ τὴν Ενσαρκον Χριστοῦ παρουσίαν αἱρετικῶν εἰπεῖν τετόλμηκε, δι' ἃ καὶ ἀπὸ τούτων ἡ καταδίκη τούτῳ, εἰ μὴ ἄρα μεταμεληθείη ἐπεκυρώθη, καὶ τὰ συνοδικῶς ἡμῖν ἀρτίως διαγνωσθέντα τὸ ἀσφαλὲς ἐν πᾶσι καὶ βέβαιον ἔξει. Καὶ ὁ παρών τόμος σύμφωνος πάντως ὢν τοῖς πρὸ αὐτοῦ συνοδικοῖς τόμοις, τὸ κῦρος ἔξει καὶ βέβαιον. Καὶ ἡ ἔνθεσμος διὰ πάντων καὶ κανο νική αὕτη ψήφος, γραφεῖσα καὶ ὑπογραφεῖσα ἀρτίως, ἀκίνητος εἰς αἰῶνα τὸν ἅπαντα διατηρηθήσεται τῇ πάντα δυναμένῃ ἐνεργείᾳ καὶ χάριτι τοῦ παντοδυνάμου, τοῦ μεγάλου Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν, ἐν ἔτει ἐξακισχιλιοστῷ ὀκτακοσιοστῷ ἑβδομηκοστῷ ἔκτῳ, κατὰ μῆνα Ἀπρίλλιον τῆς νῦν τρεχούσης έκτης Ινδικτιώνος. Φιλόθεος ἐλέῳ Θεοῦ ἀρχιεπίσκοπος Κωνσταντι νουπόλεως νέας Ρώμης καὶ οἰκουμενικός πατρι άρχης. Ο ταπεινός μετροπολίτης Καισαρείας Καππαδο κίας, πανυπέρτιμος καὶ ἔξαρχος πάσης ἀνατολῆς, Μεθόδιο;. Ο ταπεινός μητροπολίτης Εφέσου, ὑπέρτιμος καὶ ἔξαρχος πάσης Ασίας, Θεοδώρητος. Ο ταπεινός μητροπολίτης Κυζίκου, ὑπέρτιμος καὶ ἔξαρχος πάσης Ελλησπόντου Αρσένιος. Ο ταπεινός μητροπολίτης Χαλκηδόνο;, ὑπέρτιμος καὶ ἔξαρχος πάσης Βιθυνίας, Ιάκωβος. Ο ταπεινός μητροπολίτης Βιζύης, καὶ τὸν τόπον ἐπέχων τοῦ Σταυρουπόλεως, Νεόφυτος. Ο ταπεινός μητροπολίτης Βρύσεως, Θεοδώρητος. Ο ταπεινὸς ἐπίσκοπος Βορείας Ποταμίας, Θεοφύλακτος. Ο ταπεινὸς ἐπίσκοπος Πανίου, Ἰγνάτιος. Ο ταπεινὸς ἐπίσκοπος Περιστάσεως, Διονύσιος. Εἶχε καὶ ἀπὸ τοῦ ὄπισθεν μέρους τὰς τῶν δύο πατριαρχῶν ὑπογραφάς. ” Ο Ἡμεῖς εἰ καὶ ἐν τῇ βασιλίδι ταύτῃ τῶν πόλεων παρῆμεν, ἀλλ᾽ ἐπεὶ διά τινα περίστασιν καὶ ἐμπε δισμὸν οὐ συμπαρῆμεν τῷ παναγιωτάτῳ δεσπότη τῷ οἰκουμενικῷ πατριάρχῃ, τῷ ἐν ἁγίῳ Πνεύματι ποθεινοτάτῳ ἀδελφῷ ἡμῶν καὶ συλλειτουργῷ, καὶ τῇ περὶ αὐτὸν ἱερᾷ καὶ μεγάλη συνόδῳ, ὅτε συνοδι κῶς ἐλαλοῦντο τὰ ἐνταῦθα δηλούμενα, ὕστερον τὸν παρόντα τόμον γεγονότα παρ' αὐτῶν καὶ ὑπογραφέντα ιδόντες καὶ ἡμεῖς καὶ ἀναγνόντες ἀκριβῶς, καὶ ἰδόντες σύμφωνον ὄντα καὶ συνάδοντα τοῖς ὑγιο αίνουσι δόγμασι τῆς τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας, καὶ τῷ σεπτῷ καὶ ἱερῷ συνοδικῷ τόμῳ τῷ προγεγον νότι κατὰ τῶν αἱρέσεων τοῦ Βαρλαάμ καὶ Ἀκινδύ νου, ἐν ᾧ καὶ ἡμεῖς ὑπεγράψαμεν πρότερον, στέρ γομεν καὶ ἡμεῖς τοῦτον κατὰ πάντα ὅσα ἔχει, καὶ ἔχομεν αὐτὸν συνᾴδοντα τοῖς ὀρθοῖς δόγμασι τῆς Ἐκκλησίας, καὶ τῷ προτέρῳ συνοδικῷ τόμῳ, καὶ τὸν ἀποκηρυχθέντα παρ' αὐτῶν αἱρετικὸν τὸν μονα χὸν Πρόχορον τὸν Κυδώνην ἀργὸν ἔχομεν καὶ και θῃρημένον διά βίου παντὸς, καὶ εἰ μὴ μεταμελη θείη, καὶ τῷ ἀναθέματι καθυποβάλλομεν. Διὰ τοῦτο καὶ ὑπογράφομεν τὸν παρόντα τόμον δι᾿ ἀσφάλειαν. Νήφων ελέῳ Θεοῦ πάπας καὶ πατριάρχης Αλεξαν δρείας, Πενταπόλεως, Λιβύης, Αίθιοπίας, καὶ κριτής τῆς οἰκουμένης. Λάζαρος ἐλέῳ Θεοῦ πατριάρχης Ἱεροσολύμων, ἁγίας Σιών, πάσης Παλαιστίνης, Συρίας, Αραβίας, πέραν Ἰορδάνου, καὶ Κανᾶ τῆς Γαλιλαίας. Εἶχεν ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ ὄπισθεν μέρους καὶ τῶν ἐχ κλησιαστικῶν ἀρχόντων ταύτας τὰς ὑπογραφές· Ο μέγας σακελλάριος τῆς ἁγιωτάτης τοῦ Θεοῦ Μεγάλης Εκκλησίας διδάσκαλος τῶν διδασκάλων, καὶ ἀρχιδιάκονος τοῦ εὐαγοῦς βασιλικού κλήρου, Θεοδώριτος ὁ Μελητινιώτης. Ο μέγας σκευοφύλαξ καὶ διαιοφύλαξ διέχνης Γεώργιος ὁ Περδίκης. Ο μέγας ἐκκλησιάρχης και δικαιοφύλαξ πρεσβ τερος Ἰωάννης ὁ χαρτοφύλαξ. Ο πρωτέκδικος τῆς ἁγιωτάτης τοῦ Θεοῦ Μεγά λης Εκκλησίας Θεοδόσιος πρεσβύτερος ο Ματζου κάτος. Εἶχε καὶ τὰς τῶν λοιπῶν ἐκκλησιαστικῶν ἀρχόν των καθεξής υπογραφάς.

ΤΟΜΟΣ ΣΥΝΟΔΙΚΟΣ Εκτεθείς (α) παρὰ τῆς θείας καὶ ἱερᾶς σύνοδον · συγκροτηθείσης κατὰ τῶν φρονούντων τὰ Βαρλαάμ τε καὶ Ἀκινδύνου ἐπὶ τῆς βασιλείας τῶν εὐσεβῶν καὶ ὀρθοδόξων βασιλέων ἡμῶν Καντακουζηνοῦ καὶ Παλαιολόγου ('). κατὰ τῆς Ἐκκλησίας τοῦ κοινοῦ πολε- κατὰ τῆς Ἐκκλησίας περιβαλλόμενος, καὶ νῦν μὲν ἀγνοεῖν οὐδένα νομίζομεν, οὔτε τὴν στῆρος ροπὴν, δι' ήν μυρίων ἐπιῤῥυέν τῶν δεινῶν, οὐ τῶν βελῶν περιγίνεται ι καὶ λαμπρὰ διαδείκνυται. Απόδειξις ἐκείνου μανίας αἷμα Θεοῦ, καὶ πάθος · σταυρὸς, τῆς δὲ παρὰ τοῦ Θεοῦ συμμα Ἐκκλησίαν διώκοντες μαρτύριον ἀκριεἰς εὐαγγελιστὰς μετασκευασθέντες, οἱ τῆς τοῦ Θεοῦ δυνάμεως οὐ δι' ὧν ἀνεστά ι δι᾽ ὧν κατέπεσον ἀνακηρυχθέντες. Ην ὃν κοινὸν πολέμιον οὐκ ἦν ἠρεμεῖν· ἀλλ' οῦ καταγνούς, ὡς μὴ προσηκόντως βουοὐκ ἔθνει μικρῷ, ὥσπερ πάλαι τοῖς Ἰου κατὰ τῆς Ἐκκλησίας πόλεμον ἐγχειρίζει· ὅλην πικρῶς κατ' αὐτῆς ὁπλίζει. Στρατῷ οἱ περὶ Διοκλητιανὸν καὶ Μαξιμίνον ', καὶ εἴ τις κατ' ἐκείνους· οἱ τοσοῦτον ώλοντο, ὁπόσον καὶ πολεμεῖν ἐγνώκεσαν. γὰρ εἴχεται τὸ μνημόσυνον μετ' ἤχου· ; Θεοῦ Ἐκκλησίας ὁ φθόγγος ἐξῆλθεν τὴν γῆν· μαρτύριον δὲ τῆς δυνάμεως δέστατον οἱ τῶν μαρτύρων νεκροί, δαίας ἐλαύνοντες. Οὕτως ἡ τοῦ Θεοῦ δύνατὴς καὶ διὰ τῶν συμφορῶν ἀναδείκνυται. τονηρὸς οὐδὲ παθὼν ἔγνω, καὶ ταῦτα νέ ἀλλ᾽ ἑτέραν τραπόμενος, προσβάλλει τῇ τοῦ μὲν γὰρ φανερῶς πολεμεῖν καὶ λίαν ρὸς φανεράν αἰσχύνην ἀηδῶς ἔχων· τοὺς Βέλλιον καὶ ᾿Αρειον καὶ τοὺς εἰς ἐκείνους ὑποδύς, πολυθεῖαν δῆθεν ἐκ τοῦ μέσου : βουλευόμενος, πείθει τοὺς ἀνοήτους ῆς εἰς τὸν ἕνα τιμῆς ἥκιστα τὸν ἀληθῆ εόν. ᾿Αλλὰ καὶ τοῦτο αὐτὸς κατ᾿ αὐτοῦ ινας ὤφθη. Τοῦ πολέμου τοῦτο λάφυρον τοῦ Ἐκκλησίας, τὸ τῆς Τριάδος ὁμότιδὲ καὶ ἄλλους κύκλους ὁ πονηρὸς οὗτος ὑποχωρῶν, νῦν δὲ προσβάλλων, ποτὲ μὲν δόγμασι μηδὲν ὑγιὲς ἔχουσι, ποτὲ δὲ ἡδοναῖς, αἷς ἐκεῖνος είωθε χαίρειν, ὧν τέλος ὁ ἀπὸ Θεού χωρισμός, ἔσχα τον τὸν Βαρλαάμ ὑποδὺς, ἐπιστρατεύει τῇ ἀληθείᾳ. Οὗτος δὴ μοναχὸς ὤν, καὶ τῆς Καλαβρίας ὁρμώμε νος, καὶ τῇ τῶν Ἑλλήνων παιδεία πολὺς γεγονώς, καὶ ὅλον ἐκείνης ἑαυτὸν ἐξαρτήσας, κατὰ τῆς ἀλη θείας χωρεῖ, καὶ τῶν ἱερῶς ἀντεχομένων αὐτῆς καὶ διθεῖαν τούτων κατηγορήσας, οὐ μόνον τὴν τρισ υπόστατον καὶ πᾶσιν ἀμέθεκτον οὐσίαν τοῦ Θεοῦ ἄκτιστον εἶναι λεγόντων, ἀλλὰ καὶ τὴν ἄΐδιον καὶ θεοποιὸν καὶ τοῖς ἀξίοις μετεχομένην χάριν τοῦ Πνεύματος, συνόδου θείας ἐπὶ τούτοις συγκροτη θείσης, εξηλέγχθη καὶ ἀπεκηρύχθη παρὰ τῆς τοῦ Χριστοῦ ἁγίας καθολικῆς καὶ ἀποστολικῆς Ἐκκλησ σίας διὰ τῶν τοῖς ἁγίοις Πατράσι θεολογικῶς συγχ γραφέντων, τοῦ τῆς ἀληθείας λόγου προϊσταμένων, τοῦ τε νῦν ἱερωτάτου μητροπολίτου Θεσσαλονίκης τοῦ Παλαμᾶ καὶ τῶν μοναχῶν. Μετὰ μικρὸν δὲ, τῆς ἐκείνου πονηράς δόξης γενόμενος 'Ακίνδυνος, μην δαμῶς τῇ τοῦ διδασκάλου καταδίκῃ σωφρονισθείς, μηδὲ βελτίων γενόμενος, τῶν αὐτῶν πάλιν ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς κατηγορεῖν ἐπεχείρησεν· ἔξαρνος μὲν σὺν δόλῳ τοῦ διδασκάλου γινόμενος, καὶ τὰ δεινότατα ἐπαράμενος ἐκείνῳ, καὶ μηδέποτε τὰ αὐτὰ φρονεῖν τῷ Βαρλαὰμ ή λέγειν ισχυριζόμενος, ἵν᾽ ἐντεῦθεν αὐτῷ λέγειν ἐξῇ· οἷς δὲ ἔλεγε, τὸν κρυπτόμενον ὑποδεικνύς Βαρλαάμ, καὶ τὴν αὐτὴν ἐκείνῳ πονηρὰν δόξαν καὶ φρονῶν καὶ λέγων καὶ συγγραφόμενος. Ταύτῃ του καὶ συνόδου συγκροτηθείσης δευτέρας, ἧς προεκάθητο καὶ ὁ νῦν κραταιὸς καὶ ἅγιος ἡμῶν αὐτοκράτωρ, ο κύριος Ἰωάννης Καντακουζηνός, ἐξηλέγχθη τὰ αὐτὰ τῷ Βαρλαὰμ καὶ φρονῶν καὶ λέγων, καὶ τῶν μοναχῶν κατηγορῶν· δι᾿ ὁ καὶ τὴν τῷ Βαρλαάμ επεσπάσατο καταδίκην, Τόμου προβάνε τος συνοδικοῦ κατὰ τῶν τοῦ Βαρλαὰμ ἐκείνου βλασ φημιῶν, δι' οὗ παντὸς τοῦ Χριστιανικού πληρώμα notæ. Fr. Combefisii a cautela legenda hæc omnia, hæretico tu conscripta, et mendaciis conferta, ut natum Barlaamum asserit synodus in b Palamitarum dogma impugnatum, cum gmate disceptatum sit in éa synodo, ut tomum edidit etiam Combefisius in Auclario,' auctor est Gregoras, qui ipse in hac synodo ut Palamitarum erroris impugnator damnatur. Videatur Leo Allat. t. I Græciæ orth. et De consensu utriusque Ecclesia, Demetrius Cydon. et Gypae rissiota.

TOMUS SYNODICUS III. τος ἀποκέκονται, ὡς αὐτὸς οὗτος ὁ συνοδικὸς Τόμος τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας καὶ τοῦ τῶν Χριστιανῶν διέξεισι, πολλῶν τε ἄλλων ἔνεκεν, καὶ ὅτι τὸ φῶς τελέως εκκόπτει πληρώματος Αλλὰ καὶ εἴ τις, τῆς τοῦ Κυρίου Μεταμορφώσεως, τὸ τοῖς συνανα- φησὶν, ἕτερος τῶν ἁπάντων τὰ αὐτὰ ποτε φω βᾶσιν αὐτῷ μακαρίοις μαθηταῖς καὶ ἀποστόλοις ραθῇ ἡ φρονῶν ἢ λέγων ή συγγραφόμενος κατά ὀφθὲν, κτιστὸν ἐπεχείρει δεικνύναι καὶ περιγραπτὸν τοῦ ἱερομονάχου κυρίου Γρηγορίου Παλαμᾶ καὶ καὶ τῶν αἰσθητῶν φώτων πλέον ἔχον οὐδέν. Οὐχ τῶν σὺν αὐτῷ μοναχῶν, μᾶλλον δὲ κατὰ τῶν οὗτος δὲ μόνον ὁ Βαρλαὰμ τῷ συνοδικῷ ἀποκεκής ἱερῶν θεολόγων, καὶ τῆς Ἐκκλησίας αὐτῆς, τὰ ρυκται Τόμῳ, ἀλλὰ ταῖς αὐταῖς ἐπιτιμίαις ἔνοχον αὐτὰ καὶ κατ' αὐτοῦ ψηφιζόμεθα, καὶ τῇ αὐτῇ ἑαυτὸν καθίστησι, καὶ εἴ τις ἐκείνῳ ἑπόμενος τοῖς καταδίκῃ καθυποβάλλομεν, εἶτε τῶν ἱερωμένων μοναχοῖς καὶ τῇ Ἐκκλησίᾳ Θεοῦ πολεμεῖ· φησὶ γὰρ τις εἴη, εἴτε τῶν λαϊκῶν. Αὐτὸν δὲ τοῦτον τὸν ἐπὶ λέξεως, ᾿Αλλὰ καὶ εἴ τις ἕτερός τι τῶν ὑπὸ πολλάκις ῥηθέντα τιμιώτατον ιερομόναχον κύ τοῦ Βαρλαάμ βλασφήμως και κακοδόξως κατὰ ριον Γρηγόριον τὸν Παλαμᾶν καὶ τοὺς αὐτῷ συν τῶν μοναχῶν, μᾶλλον κατὰ τῆς Ἐκκλησίας αὐτ άδοντας μοναχούς, μηδὲν ἀπᾷδον τῶν θείων τῆς λαληθέντων ἢ συγγραφέντων, φανείη πάλιν λογίων γράφοντάς τε καὶ φρονοῦντας, μετ' ἐξε τῶν μοναχῶν κατηγορών, ἢ ὅλως ἐν τοῖς τοιού- τάσεως καταλαβόντες ἀκριβῶς· μᾶλλον δὲ τῶν τοις καθαπτόμενος, τῇ αὐτῇ καταδίκη παρὰ " θείων λογίων καὶ τῆς κοινῆς ἡμῶν εὐσεβείας τῆς ἡμῶν μετριότητος καθυποβαλλόμενος, ἀπο- καὶ παραδόσεως πᾶσι τρόποις, ὡς προσῆκεν, κήρυκτος ἔσται καὶ αὐτὸς, καὶ ἀποτετμημένος υπερμαχοῦντας, οὐκ ἀνωτέρους μόνον παντάπασι τῆς ἁγίας τοῦ Χριστοῦ καθολικῆς καὶ ἀποστολι τῶν κατ' αὐτῶν, μᾶλλον δὲ κατὰ τῆς τοῦ Θεοῦ κῆς Ἐκκλησίας, καὶ τοῦ ὀρθοδόξου τῶν Χρι- Εκκλησίας, ἐρεσχελιῶν, ὡς καὶ ὁ πρώην συνο στιανῶν πληρώματος. δικὸς Τόμος, ἔχομεν, ἀλλὰ καὶ ἀσφαλεστάτους τῆς ᾿Εκκλησίας προμάχους τε καὶ προαγωνι στὰς καὶ βοηθούς ταύτης αποφαινόμεθα. Οὕτω γὰρ καὶ ὁ ἐπὶ ταῖς συνόδοις ἐκείναις προβὰς Τόμος διέξεισι, καθάπερ οὖν ἔχει τὸ ἀσφαλές τε καὶ βέβαιον. δ 'Αλλ' ὡς εἶδεν ὁ ἐνεργῶν ἐν τοῖς υἱοῖς τῆς ἀπειθείας, κατὰ τὸ γεγραμμένον, πονηρὸς καὶ ἀρχέκακος δράπων, ὅτι κατὰ τῆς εὐσεβείας καὶ τῶν ἀσφαλῶς ἀντεχομένων αὐτῆς προσβαλών, ἀνδράσι χρησάμενος οὐκ ἐν ἀξιώμασιν ἐξεταζομένοις, ἥκιστα ηδυνήθη διὰ ταῦτα τῶν κατὰ γνώμην τυχεῖν, ὑποδύεται τὸν εἰς πατριάρχας τότε τελοῦντα Ἰωάννην, σκεῦος ἄν τικρυς τῆς ἐκείνου κακονοίας χωρητικόν. Ος όμοφρονήσας τῷ ᾿Ακινδύνῳ, καὶ πολλὰ κατὰ τῆς εὐσε. Για βείας καὶ τῶν ἀντιποιουμένων αὐτῆς, μᾶλλον δὲ κατ' αὐτὸς αὐτοῦ καὶ γράψας καὶ πράξας καὶ βουλευσάμενος (οὗτος γὰρ ἦν ὁ τὴν καταδίκην ἐγὼ γράφως ἐπενεγκών τῷ ἀποκηρύκτῳ Βαρλαὰμ ἐκείνῳ), ἅμα καὶ τὴν ἐμφύλιον μάχην ὡς ἔρμαιον ἁρπάσας, εὗρε καὶ οὗτος τῆς ἑαυτοῦ σπουδῆς καὶ τῶν πονη ρῶν βουλευμάτων ἀξίας τὰς αμοιβάς. Εξελεγχθεὶς γὰρ, καθαιρεῖται καὶ ἀποκηρυχθέντος καὶ τούτου συνοδικῇ διαγνώσει, Τόμος ἱερὸς ἐκτίθεται τῇ συν όδῳ, ἅμα μὲν ἀποδεικνὺς ἐκεῖνον τῆς ᾿Ακινδύνου κακοδοξίας ἐχόμενον, ἅμα δὲ καὶ τὴν πρὸς τοὺς ὁρθοδόξους αὐτοῦ σὺν οὐδενὶ λόγῳ μανίαν. Ὁ δὲ δὴ Τόμος ὑπογραφαῖς ἀρχιερέων τριάκοντα τὸ βέβαιον ἔχων, οἷς συνεῖπε δι᾿ ὑπογραφῆς ὕστερον καὶ ὁ ἁγιώτατος πατριάρχης Ἱεροσολύμων, οὐ τὸν ᾿Ακίν δυνον οὐδὲ τὸν πατριαρχεύσαντα εκβάλλει μόνον 'Αλλ' ὁ τοῖς ἡμετέροις κακοῖς ἐπιχαίρων ἀεὶ οὐ οὕτως ἡσυχίαν άγειν ἐγνώκει, οὐδὲ γὰρ ὀργάνων ἀπορῶν, περιῄει ταῦτα ζητῶν· ἀλλ᾽ ἔχων ἔτι τινές παρὰ τὸν Βαρλαὰμ καὶ ᾿Ακίνδυνον ἐκείνοις φοιτή σαντας, καὶ τὰ ἐκείνων ἐσχάτως νοσοῦντας, δι' ἐπεί· νων ὑφ' ἑαυτὸν ποιεῖται τόν τε χρηματίσαντα Εφί σιον καὶ τὸν Γάννον, Γρηγορᾶν τε καὶ Δεξόν· οἱ καὶ σύστημα ποιησάμενοι, καὶ ἄλλους προσεταιρισάμε νοι ἀνθρωπίσκους οὐδὲν ὑγιες διανοηθέντες οὐδ ποτε, θόρυβον ἐγείρουσι κατὰ τῆς Ἐκκλησίας Θεοῦ, σπουδήν ποιούμενοι ἀποπλανἂν τοὺς πολλοὺς, καὶ τῆς Ἐκκλησίας ἀποτέμνειν ἐλεεινῶς, δόξαν ἑαυτοῖς ἐκ τούτων πορίζειν οιόμενοι. Εδέησε γοῦν διὰ ταῦτα σύνοδον συγκροτηθῆναι μεγάλην, τοῦ γαληνοτάτου βασιλέως ἡμῶν ἔλεον λαβόντος τῶν ἀπολλυμένων ψυχῶν. Διὸ καὶ μεταπεμφθέντες παρὰ τῆς ἐκ Θεοῦ κραταιά; καὶ ἁγίας βασιλείας αὐτοῦ, καὶ τοῦ ἁγιο τάτου καὶ οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου κυρίου Καλα λίστου, οἱ ἱερώτατοι ἀρχιερεῖς καὶ ὑπέρτιμοι 6 τε Ηρακλείας, ὁ Θεσσαλονίκης, ὁ Κυζίκου, ὁ Φιλα δελφείας, ὁ Χαλκηδόνος, ὁ Μελενίκου, ὁ ᾿Αμασείας, δ Fr. Combefisii notæ. Μᾶλλον δὲ κατ' αὐτὸς αὐτοῦ. Sic quasi elegantiæ causa quandoque in istis inversæ voces. Porro Joannes hic Beccus est egregius confessor, ob catholicæ Adei defensionem de processione Spiritus sancti, ab Andronico sede pulsus. Potuit hic Barlaainum damnare petulantiæ in monachos, ipsiusque Palame errores postmodum approbare. ´Ejus plura edidit Allat. Nicephori Blemmidæ scriptis adductus est, ut fidei catholicæ animum accommodaret, exque Ecclesiæ sensu esse Spiritum et ex Filio agnosceret. Palamitarum factione factitatum ut deponeretur, seu, in can rein eos operam contulisse, vel ex iis quæ sequuntur, liquet, ac quod cum Acindyno sentire accusatus est; qui ipse errorem turpissimum egregie exagitaret. Legatur ejus Opusc. eo argum. apud Leonem Allat cilatum. ᾿Αρχιερεῖς καὶ ὑπέρτιμοι. Quasi, episcopi et metropolite. Hypertimi enim dicti omnes meirepolitico jure gaudentes, sive erant Έξαρχος saltem επαρχιών, quos fere recenti usu archiepiscopos dicimus, et vere metropolita sunt, capità scilicet provinciarum, plures sub se episcopos habentes, sive solum metropolitæ quasi nomine tenus, hoc scilicet aucti honore, favore ac diplomate principis. Quomodo sæpe in eadem provincia plures erant hypertimi. Videtur hoc concilium, τῶν ἐπιδημούν των, ex illis duntaxat prasulibus qui Constantinopoli inventi sunt, coactum, ut et alia duo, alterum in quo Barlaamus, alterum in quo Acindynne

οηρακλείας, ὁ Πηγῶν, ὁ Βερροίας, ο Τραπε- Θεσσαλονίκης, ἐπειδὴ σκανδαλίζεσθαι ἔλεγον κατ' τος, ὁ Τραϊανουπόλεως, ὁ Σηλυβρίας, ὁ Εύπρω, μάστριδος, ὁ Αίνου, ὁ Σουγδαΐας, ὁ Βρύσεως, ὁ ντων, ὁ Βιζύης, ὁ Γαρέλλης, ο Μηδείας, ο Τε16 Καλλιουπόλεως, ὁ Εξαντιδίου, ὄντων καὶ νωμῶν τοῦ ᾿Ανδριανουπόλεως τοῦ Χριπόλεως, τοῦ Διδυμοτείχου - παρόντων καὶ θεοπάτων ἐπισκόπων τοῦ Πανίου, τοῦ Καριουπό τοῦ Παμφύλου, τοῦ Αύρα, τοῦ Καμπανίας, Εινάου, τοῦ Ελευθερουπόλεως, προκαθεσθέντος γαληνοτάτου καὶ κρατίστου καὶ ἁγίου ἡμῶν αὐτ Στορος καὶ βασιλέως κυρίου Ιωάννου Κανταηνοῦ, ἐν τῷ τρικλίνῳ τῷ οὕτω πως ἐπιλεγον · Αλεξιακῷ τῶν ἱερῶν Βλαχερνῶν· συνεδριάκαι τῇ ἁγίᾳ βασιλείᾳ αὐτοῦ καὶ τοῦ ἁγιωτάτου καὶ μενικοῦ πατριάρχου κυρίου Καλλίστου· καὶ ἔτι περιποθήτου αὐταδέλφου τῆς ἁγίας βασιλείας 5 κυρίου τοῦ ᾿Ασάνη· καὶ ἔτι τοῦ περιποθήτου δέλφου τῆς ἁγίας βασιλείας αὐτοῦ τοῦ πανευτυχε ου σεβαστοκράτορος κυρίου Μανουὴλ τοῦ 'Ασάνη" δὴ καὶ τοῦ περιποθήτου ἀνεψιοῦ τῆς ἁγίας βασι- ; αὐτοῦ πανυπερσεβάστου κυρίου Ανδρονίκου του νης παρακαθημένων τῆς συγκλήτου σὺν τοῖς ἄρω εῦσι καὶ ἐκκλησιαστικοῖς ἄρχουσι, καὶ συνειλεγη τῶν τε ἡγουμένων καὶ ἀρχιμανδριτῶν τῶν ἐν τῇ ίμονι ταύτῃ πόλει ἔτι τε ἱερομονάχων καὶ ἱερέων ιοναχῶν οὐκ ὀλίγων, οὐκ ἀπόντων καί τινων τῶν Εκκλησίας ἀρχόντων· περιεστηκότος δὲ καὶ λαοῦ, ἐν τούτοις φιλήκοον· προσεκλήθησαν καὶ οἱ θοῦντες, καὶ τὴν Ἐκκλησίαν κατατέμνοντες ο καὶ ἠρωτήθησαν, τίνος ένεκεν, βασιλέως εὐσε ζῶντος, παρ' αὐτῶν τὰ τοιαῦτα κατὰ τῆς εὐτ μας τολμάται. Οἱ δὲ ᾐτιάσαντο προσθήκην τινὰ | χειροτονίᾳ τῶν χειροτονουμένων ἀρχιερέων νημένην. Ἐν αἰτίαι; δὲ ἐποιοῦντο καὶ τὸν αὐτοῦ ἔν τισι τῶν πρὸς Βαρλαὰμ καὶ ᾿Ακίνδυνον ἀνα τιῤῥητικῶς αὐτῷ συγγεγραμμένων. Ὁ δὲ Θεσσαλο. νίκης, Λοιπὸν ὑμεῖς αὐτοῖς, εἶπε, τὰ ἐκείνων φρο νεῖτε. Οἱ δὲ κατὰ μίμησιν Ακινδύνου, ὡς ἐκεῖνος ἔξαρνος ἐγίνετο τοῦ καθηγησαμένου αὐτῷ τῆς πλά νῆς Βαρλαάμ, οὕτως οὗτοι τουτων ἀμφοτέρων. "Ο. δὲ Θεσσαλονίκης, ἀνθυποφέρων, Και μήν, φησίν, οἱ πλείους τῶν ἀντιλέγειν προηρημένων ἡμῖν φανερῶς τῆς Βαρλαάμ καὶ Ἀκινδύνου κακοδοξίας προϊστά μενοι μέχρι καὶ εἰς δεῦρο ἀμεταμέλητοι διετέλεσαν, οἷς καὶ οἱ λοιποί συντεταγμένοι φανεροί πάντοις ἐστὲ, πρὸς ἐκείνους ὥσπερ παράδειγμα ενεκά γε δογμάτων ἀκριβῶς ἀφορῶντες. Ἐπὶ τούτοις ἡ θεία σύνοδος, Πρὸς ἦν φατὲ δυσχε ραίνειν, φησί, προσθήκην, ἥτις οὐδὲ προσθήκη ἂν καλο το δικαίως, ὡς ἀνάπτυξις οὖσα τῆς οἰκουμενι κῆς ἕκτης συνόδου, οὐδὲν ἑτερόν ἐστιν ἡ ἀποκήρυξις Βαρλαάμ τε καὶ Ἀκινδύνου· ἦν οι μεμφόμενοι, δῆς λοι πάντως τοῖς καὶ ὁπωσούν συνιεῖσί εἰσι τῶν τοῦ Βαρλαὰμ καὶ ᾿Ακινδύνου ἀντιποιούμενοι. Οἱ δὲ καὶ πάλιν ἡρνοῦντο μὴ τοῖς ἐκείνων στοιχεῖν. ὡς δὲ καὶ λέγειν ἤρξαντο, ἐν οἷς ἐσκανδαλίζοντα, λέξεσιν αὐτ ταῖς ἡτιῶντο, ἅπερ καὶ Βαρλαὰμ καὶ ᾿Ακίνδυνος πρότερον κατά τε τοῦ Θεσσαλονίκης καὶ τῶν μοναχῶν διεξῄει. Τῶν δὲ καὶ ἀπὸ τούτων δήλων γεγενημένων τὰ ἐκείνων ανιάτως νοσούντων, έδοξε τῷ θειοτάτῳ καὶ ἁγίῳ βασιλεί, συνειρηκότης καὶ τοῦ ἁγιωτάτου καὶ οἰκουμενικοῦ πατριάρχου καὶ πάν σης τῆς ἱερᾶς συνόδου, ὡς ἂν τῆς περὶ τῶν προκει μένων δογμάτων ζητήσεως ἀπ᾿ ἀρχῆς εἰς τέλος βά σανισθείσης τἀληθὲς ἐν τούτοις διαγνωσθῇ. Τοῦτο δὴ καὶ τοῦ Θεσσαλονίκης ἐπαινέσαντος, ἐκεῖνοι παντελῶς ἀπηγόρουν ᾿Αλλὰ καὶ ἀπαιτούμενοι φανερὰν τὴν οἰκείαν περὶ τῶν προκειμένων εκθέσ Fr. Combefsii nota. nitarum factione oppressi sunt. Nec aliter nes Beccus videtur damnasṣe errores Palamæ, a simili coacto concilio, quanquam non viden- »lures illi adfuisse antistites, pancis admodum norum communionem ac Becci ipsius palam ινόφρονος admittentibus, quidquid Michael cologus anniteretur; haud dissimili exitn a lio Lugdunensi ac fuit a concilio Florentino, gentis pervicaciam, qua Petri ac Christi ovilis respuentes, Mahumeti præda effecti jam pene umpti sunt. Sunt quidam hic episcopatus, um nomina non exsient in Notitiis sedium pa· ehæ Constantinopolitano subjectarum, sive novæ sedes, sive mutatis novisque hominivrieres; nec vacat de his plura inquirere. bunt istis tabulas geographicas, qui buic ¡larius student disciplinæ. ) Όντων καὶ διὰ γνωμῶν τοῦ 'Αδριανούέως. Sic quoque in subscriptionibus tres ropolita διὰ γνωμῶν dicuntur. Accepi ac si vicarios, ac quod sententias illi suas ad synomisissent. Nisi rem acu attigi, gratiam faciet me docebit: nee enim profiteor me scire eccleica omnia, sic prætertiin recentis evi. Adriadis civitas tanti visa, ut sibi eam Turci ante am Constantinopolim, ubi jam ex Asia trajemt, regiam fecerint. Necdum tamen id coniiL. Ipec Palamas dem Constantinopolimn petit, ırcıs, qui jam Callipolis potiti erant, captus, inque Asiam adductus est, ubi hactenus illi imperabant. Exstat ejus epistola ad suos Thessalonicenses de suis ibi_laboribus; ut et disputatio πρὸς τοὺς ἀθέους Χιόνας (sic vocat Turcarum doctores) conscripta a Taronita Medico, qui tunce aderat. Essent hæc non inutilia Historiæ Byzantine, ut et tanta illa de tentata barbaris Thessalonica, quæ habentur in sancti Demetrii Vita, cum aliis jam Allatio editis, de illa semel et iterum expagnata. Προσθήκην τινὰ ἐν τῇ χειροτονία των χει ροτονουμένων ἀρχιερέων. Novum istud aliquid in ordinandorum episcoporumi professione, occasione motarum nuper quæstionum, uti fere solebat, cum dogma aliquod percrebrescebat, recensque impugnatum plenam demum fidem obtinebat. Quint respondet synodus, eam additionem nihil aliud esse, quam sexta synodi explicationem, inde acceptum videtur, quod in illa duplex operatio in Christo definiatur, humana scilicet et divina; et quod nulla res sit operationis expers sen virtutis; ac neque Deus, quod illi sic imperite acceperunt, ac si in Deo velut in creatis, operatio seu virtus aliud re ipsa esset ab essentia, non ipsamet ut voluntas et agens, ob sumumam Dei simplici - tatem. Εκείνοι παντελῶς ἀπηγόρουν. Forks απηγόρευον. Etsi verba sunt ejusdem fere et formationis et significationis. Poterant viri caτ

TOMUS SYNODICUS III. σθαι δόξαν, οὐδαμῶς ἤθελον, πρόφασιν σκανδάλων στος καὶ ἅγιος ἡμῶν αὐτοκράτωρ καὶ βασιλεὺς τὴν τὰ προειρημένα ποιούμενοι. Λόγων δὲ κινηθέντων πολλῶν κατὰ τὴν πρώτην ταύτην συνέλευσιν, τὰ μὲν τῆς ἐνστάσεως ταύτης διελύθη· κεκύρωται δὲ ἐγγράφως, ὡς ἂν ἐν τῇ δευτέρᾳ συνελεύσει ἄρξωνται μὲν οὗτοι δή, οἱ πρὸς τὴν Ἐκκλησίαν διαφερόμεν νοι, ὅθεν ἂν βούλωνται, εἶτα μετ' αὐτοὺς ὁ Θεσσαλονί κῆς ἀρξάμενος, ὅθεν ἂν βουληθῇ, εἴπῃ πάντα τὰ κατά γνώμην αὐτῷ. Συγκροτηθείσης δὲ καὶ δευτέρας συνελεύσεως, ἀπαντῶσι κἀκεῖνοι· καὶ ἀρξάμενοι εἶπον κατὰ τοῦ Θεσσαλονίκης, ὅσα ἐβούλοντο. ᾿Αρξαμένου δὲ καὶ τοῦ Θεσσαλονίκης πρὸς ἔπος τοῖς παρ' εκείνων προβεβλημένοις ἀπαντων, τούς τε λόγους συνέχιον καὶ πρὸς φυγὴν ὥρμησαν· καὶ πολλὰ βιασθέντες, οὐκ ἠνέσχοντο παραμεῖναι. Δόντες δὲ ὑποσχέσεις εἰς ἑτέραν συνέλευσιν ἐνδημῆσαι, πάλιν φεύγουσι μηδενὸς διώκοντος πρὸ τοῦ νενομισμένου καιρού. Ὁ δὲ Θεσσαλονίκης προτραπείς παρά τε τοῦ ἐκ Θεοῦ βασιλέως ἡμῶν καὶ τῆς ἁγίας τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίας, ὠμίλησε παρρησίᾳ πλατύτερον πᾶσι περὶ τῶν προκειμένων εἰς ζήτησιν τῇ Ἐκκλησίᾳ δογμάτων καὶ πάντες καὶ ἐπήνεσαν καὶ συνήνεσαν. Ἐπεὶ δὲ καὶ τοῦτο προσέθηκε, λέγων ὡ; "Ετερόν ἐστιν ἡ ὑπὲρ τῆς εὐσεβεία; ἀντιλογία (β), καὶ ἕτερον ἡ τῆς πίσ στέως ὁμολογία· καὶ ἐπὶ μὲν τῆς ἀντιλογίας οὐκ ἀνάγκἢ περὶ τὰς λέξεις ἀκριβολογεῖσθαι τὸν ἀντιλέγοντα, ὡς καὶ ὁ μέγας φησὶ Βασίλειος· ἐπὶ δὲ τῆς ὁμολογίας ἀκρίβεια διὰ πάντων τηρεῖται καὶ ζητ τεῖται· καὶ διὰ τοῦτο τοῖς ἐμαυτοῦ πρὸς Βαρλαὰμ καὶ Ακίνδυνον ἀντιῤῥητικοίς λόγοις συνέταξα, καὶ ὴν παρὰ ἁγίων ἐδεξάμην ὁμολογίαν τῆς πίστεως, ἵνα οἱ ἐν τυγχάνοντες τοῖς ἡμετέροις ἐκ τῆς ὁμολογίας μανθά νουν τὸν τῆς ἀντιλογίας σκοπόν, εζήτησεν ὁ κράτιτοιαύτην ὁμολογίαν· καὶ προκομισθείσης, ανάγνω σθῆναι ταύτην ἐκέλευσεν. Οὗ γεγονότος, και ας ἠρωτήθη, ὡς ἔχει γνώμης περὶ ταύτης εἰπεῖν. Καὶ οὐδεὶς ἦν ὃς οὐκ ἐγκωμίων εμνήσθη περὶ ἐκείνης ἀποφαινόμενος, ἅμα τόν τε Θεσσαλονίκης θαυμάζων, καὶ εὐχόμενος ἑαυτῷ τοῖς τῆς ὁμολογίας εκείνης συναπελθεῖν δόγμασι, καὶ μετ' ἐκείνης ἐμφανισθῆς καὶ τῷ Κριτῇ ζώντων καὶ νεκρῶν κατὰ τὴν τῆς και τῆς ἀπολογίας ἡμέραν. Καὶ ἡ μὲν δευτέρα συνέλευ σις ἐν τούτοις ἐτελεύτησεν. ἑαυ Συγκροτείται δὲ καὶ ἡ μετ' αὐτήν. Απαντήσαντες δὲ κἀκεῖνοι, τὴν οἰκείαν ὁμολογίαν ἀναγνωστή και ζητοῦσιν. Ου γεγενημένου, ἐν τῷ τέλει καὶ τοῦτο προσκείμενον ἦν, Περὶ δὲ Βαρλαὰμ καὶ 'Ακινδύνου οὕτω περὶ ἐκείνων ἔχομεν γνώμης, ὡς καὶ ἡ ἁγία τοῦ Θεοῦ ᾿Εκκλησία περὶ τούτων φρονεῖ. Πολλῶν δὲ μεταξὺ λόγων κινηθέντων, τ ξαντο οἱ διαφερόμενοι τῆς κατὰ τοῦ Θεσσαλονίκης κατηγορίας· ἡ δὲ ἦν τοιάδε· ὡς ἄρὰ ἔν τισι τῶν ἐει τοῦ συγγραμμάτων γράφει πολλάκις δύο καὶ πολύ λὰς θεότητας, καὶ ταύτας υπερκειμένας καὶ ὄφει μένας. Καὶ τοῦτον τὸν λόγον πολλάκις εἰπόντων καὶ περικροτησάντων, καὶ ταύτας δὴ τὰς φωνὰς καται τιωμένων, ὁ εὐσεβέστατος βασιλεὺς ἐπὶ τούτοις για νέσθαι ἡμῖν φανερὸν ἐκέλευσεν, Πότερον τῶν λαληθέντων ἐν αἰτίαις ποιεῖσθε τὰς λέξεις αὐτὰς, ἢ π διὰ τῶν λέξεων δηλούμενα πράγματα, ἢ καὶ ἀμφι τερα; Εἰ μὲν δὴ ὁ πόλεμος πρὸς τὰ πράγματα, τί τῇ σκιᾷ τοῦ πράγματος πολεμεῖς, τῇ λέξει παράπο θήμενος; Εξεταστεόν γὰρ δὴ αὐτὰ γυμνὰ τὰ πράγ ματα, καὶ παρὰ τῶν θεολόγων τὴν ἐν τούτοις ἀλ θειαν ζητητέον· εἰ δὲ τοῖς πράγμασι σύμφωνα διατελοῦντες, τι λέξει μέμφεσθε;. Αλλ' ἡμεῖς γε τό Fr. Combefisii nota. tholicl pugnam defugere ac disputationem, quod illud concilium totum Palamitarum viderent, quorum factione ipsi opprimendi essent, et veritas ludibrio babenda, velut jam in Barlaamo et Acin dyno iisdem prædamnata. (β) Ετερόν ἐστιν ἡ ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας ἀντιλογία. Videtur hanc Palamas distinctionem adhilere, ne si quid inter disputandum, sive adversarios impugnando, sic absurdum exciderat, ut nec ipsis illi studentibus satis probari posset, aut ab erroris nota ‘eis vindicari, neglectam in disputatiene ex more, ac quasi ex Basilii ipsa regula, τὴν ἀκρίβειαν, excusaret, in confessione ac fidei formula servalain, ex qua ejus fidei sinceritas foret pensanda. Dominica τῆς ὀρθοδοξίας (ηικ est secunda Quadragesima. Græcis jejuniorum prima) Hidei forinulam babet Palamas, paulo breviorem, quam quæ exstat ad calcem hujus synodi illius nomine, in qua etiam suum procacius erroren tuetur, velut jam tertia in eam rem synodo victor, et cum ipsa Palamæ opinio, Ecclesia catbolica sententia Constantinopoli (Palamitarum scilicet illi sedi incubantium judicio) baberetur. Debuit petulantissimus homo, qui tot tantosque ejus sedis antistites hæreseos notatos in conciliis generalibus producat, non sic Isidoro vel Calixto fidere, ut quia illi eorumque synodi ejus tuerentur sententiam, tueri eam existimaret ac probare Ecclesiain catholicam et apostolicant, non magis Satanæ parasynagogam, ubi maxime sie a Romana Ecclesia dis-ideret, per cujus antistites, sic Conglantinopo. litani præsules hæretici probati essent, atque eo nomine a synodis œcuménicis (ipsam vere Ecclesiam, unumque Christi ovile, uno ejus vicario, in quo alunetur Christi sacerdotium, repræsentan cibus) dainnati, Hinc enim regula ecclesiastica: Non licere generalem synodum fiori absque Romano antistite; nollo humano ambitu, sed ipan Christi institutione, summo in Ecclesia sacerdote Palamæ candorem subit mirari, qui nec Honorium papam ausus sit arcessero, ut suis Sergio, Pyrrhe, Paulo Constantinopolitanis ancium adjungeret. Existimavit non justa satis coitione in illum e synodo pronuntiatum esse, cum nec auctor hareseos esset, nec in eam operæ aliquid contulisset; sed nascentem atque serpentem non satis forta apostolico vigore sensuque compressisset, Chi rel vel hoc ipsum argumento esset, quod Romæ el in Occidento nullas illa radices egissel: actura sene, si tanti nominis pontifex, seductore Sergio in cam serio abactus esset, aut illi quidquam patrocinatus, quidquid Græca Syraque calliditas, RomSES Latinaque simplicitato tantisper abuti visa esset; ac donec Joannes IV Petri, non tam æquitate, quam justa emulatione, apostolicum gladium strinxit, Heracliumque ipsum conterruit, successe ribusque Theodoro, Martino, Demno, Agathonl, Leoni, sempiternæ laudis exemplo præivit. Sie animatus olim in Honorium fui, nec aliser pula scripsi-se, quidquid secus lippientibus Theophill Raynaudi oculis, perque eos intuitio aliis, depre l:chsum sit.

λέξεων ἕνεκεν ἐνταῦθα συνεληλύθαμεν· οὐδὲ γὰρ περὶ τῶν ὀνομάτων, κατὰ τὸν Θεολόγον, ζυγομαχήσομεν, κίνδυνον οὐδένα εἰδότες περὶ τὰς λέξεις, ἕως ἂν ὁ νοῦς υγιαίνειν δοκῇ. Γενομένης δὲ καὶ τετάρτης, ήρξαντο πάλιν οἱ διαφερόμενοι λέξεις τινὰς αἰτιᾶσθαι ἐμφερομένας ἐν τοῖς τοῦ Θεσσαλονίκης συγγράμμασι, τῶν πραγμάτων ἀφέμενοι. Τοῦ δὲ θειοτάτου βασιλέως καὶ τῆς συν όδου τῆς τῶν πραγμάτων ἐξετάσεως γινομένων, καὶ παρὰ τῶν τῆς Ἐκκλησίας θεολόγων τὰς ἀποδείξεις τῶν προβεβλημένων ζητούντων, προεκομίσθη ὁ κατὰ τοῦ Βαρλαὰμ ἐκτεθεὶς συνοδικὸς Τόμος. Ος ἀναγνω σθεὶς κελεύσει θείᾳ τοῦ γαληνοτάτου βασιλέως ἡμῶν, κοινωνοὺς διὰ πάντων τῆς τοῦ Βαρλαάμ κακοδοξίας τους διαφερομένους ἀπέδειξεν. Οὐ γὰρ ἡνέσχοντο μὴ διὰ τέλους ἀντιλέγειν τοῖς ἐκεῖ γεγραμμένοις περί τε ἄλλων, καὶ μάλιστα περὶ τοῦ θειοτάτου φωτός τῆς τοῦ Κυρίου Μεταμορφώσεως. Οὐ μὴν ἀλλ' ἐρωτωμέ νων τοῦ τε Θεσσαλονίκης καὶ τῶν διαφερομένων τῇ Εκκλησίᾳ, ὅπως ἔχουσι δόξης περὶ τοῦ θειοτάτου φωτὸς, ὁ μὲν δι' ὧν εἶπε καὶ ὧν ἀνέγνω εἰς ἐπήκοον πάντων ἐκ τῶν ἑαυτοῦ συγγραμμάτων, διὰ πάντων ἀνεφαίνετο ἀσφαλῶς τῆς τῶν θεολόγων διανοίας ἐξηρτημένος· οἱ δὲ, δι' ὧν τε εἶπον καὶ ὧν ἐάλωσαν συγγραφόμενοι, ἐξηλέγχθησαν διχοτομούντες εἰς κτίστὰ καὶ ἄκτιτσα τὴν μίαν Θεότητα τοῦ Πατρός, καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, τῷ τὴν μὲν οὐσίαν τοῦ Θεοῦ ἄκτιστον λέγειν θεότητα, εστερημέν την πάσης δυνάμεως καὶ ἐνεργείας θείας· πᾶσαν δὲ δύναμιν καὶ ἐνέργειαν Θεοῦ, καὶ ἁπλῶς τὸ τούτου παντοδύναμον ἀθετοῦντές τε καὶ ἀρνούμενοι, καὶ εἰς κτίσματα κατασπῶντες τὸν Θεὸν, καὶ δύο λέγοντες αὐτὸν Θεότητας, ἄκτιστόν τε καὶ κτιστὴν, ὑπερκειμένην τε καὶ ὑφειμένην ὄντως· ἐπεὶ καὶ τὸ ἐν τῷ Θαβωρίῳ λάμψαν τῆς Θεότητος φῶς ποτὲ μὲν οὐσίαν ἔλεγον εἶναι Θεοῦ, ποτὲ δὲ φάσμα καὶ παραπέτασμα καὶ ίνδαλμα καὶ κτίσμα· ὡς εἶναι κατ' αὐτοὺς τὸ αὐτὸ κτίσμα καὶ οὐσίαν Θεοῦ. Προεκομίσθησαν δὲ παρὰ τοῦ Θεσσαλονίκης καὶ γράμματα ἐκείνων οι κειόχειρα, ἐν οἷς κατηγόρουν αὐτοῦ, ἄκτιστον εἶναι λέγοντος τὸ θειότατον ἐκεῖνο φῶς καὶ ἔλλαμψιν, ἀλλ' οὐκ οὐσίαν Θεοῦ. ᾿Αλλὰ καὶ δι' ὧν κατηγόρουν τοῦ Θεσσαλονίκης, ὡς πολλὰς λέγοντος Θεότητας, ἐπειδήπερ πάσας τὰς θείας καὶ κοινὰς τῶν τριῶν ὑποστάσεων δυνάμεις τε καὶ ἐνεργείας ακτίστους εἶναι διατείνεται, φανεροί γεγόνασιν, ὡς οὐ πρὸς τὰς λέξεις αὐτοῖς ὁ πόλεμος· ἀλλ᾽ οὔτε διαφορὰν θείας ού σίας καὶ θείας ενεργείας, οὔτε μὴν ἄκτιστον εἶναι τὴν θείαν καὶ παντοδύναμον ἐνέργειαν νομίζουσι. Εφ᾽ οἷς προτεθέντων τῶν θεολόγων τῆς Ἐκκλησίας, ἀνεγνώσθη ἀπὸ μὲν τοῦ μεγάλου Βασιλείου πολλά σε ἄλλα καὶ δὴ καὶ ταῦτα· Εἰ γὰρ οὐδὲν ὅλως ἐπὶ Θεοῦ κατ᾽ ἐπίνοιαν ὁ Εὐνόμιος θεωρεῖ, ἵνα μὴ δόξῃ ἀνθρωπίναις τὸν Θεὸν σεμνύνειν προσο ηγορίαις, πάντα ὁμοίως οὐσίαν ὁμολογήσει τὰ ἐπιλεγόμενα τῷ Θεῷ. Πῶς οὖν οὐ καταγέλαστον τὸ δημιουργικὸν οὐσίαν εἶναι λέγειν· τὸ προσ νοητικών πάλιν οὐσίαν, τὸ προγνωστικόν ὡσαύτως, καὶ ἀπαξαπλῶς πᾶσαν ἐνέργειαν ούτ σίαν τίθεσθαι; ς Ἐπὶ τούτοις ὁ Θεσσαλονίκης, Λέξεων ἐμοὶ λόγος ὀλίγος, ἔφη· Οὐ γὰρ ἐν ρήμασιν ἡμῖν, ἀλλ' ἐν πράγμασιν ἡ ἀλήθειά τε καὶ ἡ εὐσέβεια, κατὰ τὸν Θεολόγον Γρηγόριον. Περὶ δὲ δογμάτων καὶ πραγ μάτων τὸν ἀγῶνα ποιοῦμαι. Κἄν τις ἐπὶ τῶν πραγμάτων ὁμοφωνῇ, πρὸς τὰς λέξεις οὐ διαφέρομαι, Πρὸς δὲ τὴν παρὰ τῶν λεγόντων κατηγορίαν ἐκεῖνο λέγω· Δύο μὲν ἐγὼ θεότητας ἢ πολλὰς καὶ διαφόρους ἐπὶ τῆς ἁγίας Τριάδος, ὡς ἄλλην μὲν εἶναι τοῦ Πα τρός, ἄλλην δὲ τοῦ Υἱοῦ, ἄλλην δὲ τοῦ Πνεύματος, οὔτε ἐφρόνησα, οὔτε φρονώ, οὔτε μὴν φρονήσω τῇ χάριτι τοῦ Χριστοῦ· ἀλλὰ καὶ τοὺς οὕτω φρονοῦντας καθυποβάλλω τῷ ἀναθέματι. Αλλ' οὐδὲ ἄλλο τί φημι Θεότητα ἐκτὸς τῆς τρισυποστάτου Θεότητος· οὔτε οὐσίαν θείαν ἢ ἀγγελικὴν, οὔτε ὑπόστασιν, κατὰ τὴν μέγαν Διονύσιον, ἀλλ᾽ ἐνεργείας θείας καὶ προσδους τινὰς φύσει προσούσας καὶ ἐξ ἀϊδίου τῷ Θεῷ τῷ τῆς θεότητος ονόματι προσηγόρευσα, τοῖς ἁγίοις οἰόμενος σύμφωνα λέγειν. 'Αλλ' οὐδὲ ταῦτα εἶπον ἄν, εἰ μὴ πρὸς ἀνάγκην ἦλθον παρὰ τοῦ ἀντιλέγοντος, καὶ κατὰ ἀντιπαράστασιν καὶ πρὸς ἐκεῖνον ἀγωνι ζόμενος, μόνην άκτιστον λέγοντα θεότητα τὴν οὐσίαν τοῦ Θεοῦ, πᾶσαν δὲ δύναμιν καὶ ἐνέργειαν θείαν, τῆς οὐσίας διαφέρουσαν, εἰς κτίσμα κατασπώντα, "Αλλως τε καὶ τοῦτ᾽ εἶπον, οὐ πολλὰς συνάγων ἐντεῦθεν Θεότητας, ὡς αὐτοὶ καταψεύδονται· καὶ δῆλον ἐκ τῶν ἐμῶν συγγραμμάτων, τῶν τε ἄλλων καὶ τῆς ὁμο λογίας. Εν πᾶσι γὰρ οὕτω τοῦτο προάγεται παρ' ἐμοῦ ὡς ὑπὸ τῶν ἀντιλεγόντων μὲν λεγόμενον, ὑπ' ἐμοῦ δὲ μὴ στεργόμενον· μίαν γὰρ οἶδᾳ Θεότητα, την αὐτὴν τρισυπόστατον, καὶ παντοδύναμον καὶ ἐνεργή. Πλὴν οὔτε τότε περὶ τῶν λέξεων ὁ σκοπὸς ἐμοὶ, ἀλλ' ἅπας ὁ ἀγὼν περὶ τῶν πραγμάτων· οὔτε νῦν περὶ ονομάτων καὶ συλλαβών διαφέρομαι, ἀλλὰ τῶν πραγμάτων εὐσεβῶς ἀνακηρυχθέντων, Χριστοῦ χάφιτι ετοιμός εἰμι πᾶν ὅπερ ἂν ἡ θεία σύνοδος περί τῶν λέξεων διαγνῷ, στέρξαι καὶ ἀποδέξασθαι. Εφ' οἷς ὅ τε εὐσεβέστατος καὶ γαληνότατος βασιλεὺς καὶ δ ἡ θεία σύνοδος τὸν Θεσσαλονίκης ἀποδεξάμενοι διὰ πάντων τῆς εὐσεβοῦς διανοίας, ή περὶ τὰ θεῖα και χρημένος διετέλει, καὶ μάλιστα τῆς εὐγνωμοσύνης αὐτὸν ἐπαινέσαντες, θεότητας μὲν δύο ἢ πολλὰς, ἢ Όλως ἀριθμὸν θεοτήτων, μήτε λέγεσθαι μήτε μὴν νοεῖσθαι ἀσφαλῶς διωρίσαντο· μηδὲ γὰρ εἰρῆσθαι τοῦτο παρὰ τῶν θεολόγων ῥητῶς· διαφορὰν μέντοι οὐσίας θείας καὶ θείας ενεργείας, ἢ καὶ θείων ένεργειῶν, καὶ μάλᾳ καὶ νοεῖσθαι. καὶ λέγεσθαι προετρέψαντο· διαρρήδην τοῦ τοιούτου δόγματος παρὰ τῆς Ἐκκλησίας κεκηρυγμένου, ὡς καὶ κάτω δειχθήσεται. 'Ο δὲ Θεσσαλονίκης προθύμως καὶ λίαν ασμένως τοῦτο κατεδέξατο· καὶ ἡ μὲν τρίτη συνέλευ σις ἐν τούτοις ἐτελεύτησεν. Fr. Combefisii notæ. Inepte assumpta hac pro Palama, cum sermo sit de distinctione rations.

TOMUS SYNODICUS III. ᾿Απὸ δὲ τοῦ Θεολόγου Δαμασκηνοῦ, ἐν οἷς περὶ οὖν ὅπερ οὔτε ἀπὸ τῶν ἁγίων Πατέρων έργαση τῶν δύο ἐνεργειῶν τῶν ἐν τῷ Κυρίῳ ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστῷ διδάσκει, λέγων, Ιστέον ὡς ἄλλο ἐστὶν ἐνέργεια καὶ ἄλλο ἐνεργητικόν, καὶ ἄλλο ἐνέρψημα, καὶ ἄλλο ἐνεργῶν. Ἐνέργεια μὲν οὖν ἐστιν ἡ δραστικὴ καὶ οὐσιώδης τῆς φύσεως κίνησις· ἐνεργητικὸν δὲ ἡ φύσις, ἐξ ἧς ἡ ἐνέρ γεια πρόεισιν· ἐνέργημα δὲ τὸ τῆς ἐνεργείας ἀποτέλεσμα· ἐνεργῶν δὲ ὁ κεχρημένος τῇ ἕνεργεία, ήται ἡ ὑπόστασις. ποτέ, οὔτε ἀπὸ τῶν βεβήλων αἱρετικῶν τετόλμη ται εὑρεθῆναι, ἐπὶ τοῦ παρόντος δυνήσεται πετευθῆναι, ἵνα τῶν δύο φύσεων τοῦ Χριστοῦ, τῆς θείας δηλονότι καὶ τῆς ἀνθρωπίνης, ὧντινων αἱ ἰδιότητες ἀκέραιοι είναι γνωρίζονται ἐν Χριστῷ, μίαν ἔχωσιν ἐνέργειαν; Τίς ποτε ὀρθῶς φρονών δυνήσεται ἀποδεῖξαι; ὁπόταν, ἐὰν μία ἐστὶν, είπωσιν, Ἡ χρονικὴ ἢ άΐδιος λεχθήσεται, θεία ή ἀνθρωπίνη, ἄκτιστος ή κτιστή· ἡ αὐτὴ ἡτις καὶ τοῦ Πατρός ἐστιν, ἢ ἑτέρα παρὰ τὸν Πατέρα. Εξ τοίνυν μία ἐστὶν ἡ αὐτὴ, μία καὶ τῆς θεότητος καὶ τῆς ἀνθρωπότητος τοῦ Χριστοῦ κοινή ἐστιν, ὅπερ ἀλλόκοτόν ἐστι λέγεσθαι. Οὐκοῦν ἐπὰν ὁ Υιός τοῦ Θεοῦ ὁ αὐτὸς Θεὸς καὶ ἄνθρωπος ἐστι, Ο δὲ θεῖος Μάξιμος ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ ἐπιγραφομένῳ, «Ἐκ τῆς ἐπὶ σεκρέτου διαλέξεως, Πάν τως, φησίν, ἀνάγκη ἐπὶ Χριστοῦ θελήσεις λέγεσθαι καὶ ἐνεργείας, καὶ πᾶσα ἀνάγκη· οὐδὲν γὰρ τῶν ὄντων χωρὶς ἐνεργείας φυσικῆς ὑφέστηκεν. Οἱ γὰρ ἅγιοι Πατέρες φανερώς λέγουσι " τὰ ἀνθρώπινα ἐνεργήσας ἐπὶ τῆς γῆς, ὁμοίως μήτε εἶναι μήτε γινώσκεσθαι χωρὶς τῆς οὐσιώδους αὐτῆς ἐνεργείας την οιανδήποτε φύσιν. αὐτῷ καὶ ὁ Πατήρ ενήργησε φυσικῶς. Ἐπειδὴ & ὁ Πατήρ ποιεῖ, ταῦτα καὶ ὁ Υἱὸς ὁμοίως ποιεί. Ἐπεὶ, ὅπερ ἡ ἀλήθεια περιέχει, ἐν ὅσῳ ἀνθρώ πινὰ τινα ενήργησεν ὁ Χριστός, πρὸς μόνον τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ὡς Υἱοῦ ἐπαναφέρεται. Ατων οὐκ ἔστι τὰ αὐτὰ οια καὶ τοῦ Πατρός. Κατ' άλλο γὰρ δηλονότι καὶ ἄλλο ενήργησεν ὁ Χριστός, ἵνα κατὰ τὴν θεότητα, ο ποιεῖ ὁ Πατήρ, ταῦτα καὶ ὁ Υἱὸς ὁμοίως ποιῇ· καὶ κατὰ τὴν ἀνθρωπό τητα, ἅ εἰσι τοῦ ἀνθρώπου ίδια, ὁ αὐτὸς οὗτος ἐνεργεῖ ὡς ἄνθρωπος, ἐπειδὴ ἀληθὴς ἐστι καὶ Θεὸς καὶ ἄνθρωπος. "Οθεν καὶ ἀληθῶς πιστεύε ται ὅτι ὁ αὐτὸς οὗτος εἰς ἂν ἔχει φυσικάς ενερ – γείας, τὴν θείαν δηλονότι καὶ τὴν ἀνθρωπίνην. τὴν ἄκτιστον καὶ τὴν κτιστὴν, ὡς ἀληθινὸς καὶ τέλειος Θεὸς, καὶ ἀληθινὸς καὶ τέλειος άνθρωπος, εἷς ὁ αὐτὸς, μεσίτης Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων, Κύριος Ἰησοῦς Χριστός. Ἐπεὶ δὲ οἷς ἔλεγον, μὴ μόνον τοῖς ἁγίοις διετέλουν καθ᾿ ἕνα μαχόμενοι, ἀλλ᾽ ἤδη καὶ αὐτὴν τὴν ἁγίαν καὶ οἰκουμενικὴν ἔκτην σύνοδον ἀνατρέπειν καὶ κατ ταλύειν ἐπεχείρουν, ᾗ δὴ οὐκ ἄλλος ἦν ὁ σκοπός, περὶ δὲ τῶν δύο φυσικών θελημάτων καὶ τῶν δύο φυσικῶν ἐνεργειῶν τῶν ἐν τῷ Κυρίῳ καὶ Θεῷ ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστῷ πᾶσα ἡ πρόθεσις γέγονε, καὶ ἦν ἀνάγκη διὰ ταῦτα προκομισθήναι τῆς τοιαύτης συν 65ου Πρακτικά, καὶ ἀναγνωσθῆναι, καὶ ἀπὸ τούτων τὸ εὐσεβὲς ἀνακηρυχθῆναι, τὰ μὲν προετέθησαν ἐπὶ τοῦ μέσου·· οἱ δ' εὐθὺς ἁμὲ τῷ προτεθῆναι ἀνέκρα ξαν, Μὴ τὰ Πρακτικὰ τῆς συνόδου, ἀλλὰ τὸν ὅρον μόνον ἀνάγνωθι. Τῆς δὲ θείας συνόδου δια · πορουμένης δ τί ποτε βούλεται ἡ τοιαύτη φωνή, καὶ ἀνθ' ὅτουπερ ἀποδοκιμάζουσι, καὶ οὐ δέχονται τὰ Πρακτικά, ἐκεῖνοι καὶ οὕτω τῆς αὐτῆς περιέργου κακονοίας καὶ διεστραμμένης γνώμης οὐδ᾽ ὁπωσοῦν ἀφίσταντο, τῶν Πρακτικών μηδόλως προσιέμενοι τὴν ἀνάγνωσιν, Ἐπὶ τούτοις κελεύσει θείᾳ τοῦ γαληνοτάτου βασιλέως ἡμῶν ἀνεγνώσθη ῥῆσις ἀπὸ τοῦ συνήθως ἐπὶ ἄμβωνος ἀναγινωσκομένου τῇ Κυριακῇ τῆς Ὀρθοδοξίας συνοδικοῦ, ἥτις καὶ ἐπὶ λέξεως ἔχει οὕτως• Τοῖς ἀποβαλλομένοις τὰς τῶν ἁγίων Πα τέρων φωνὰς τὰς ἐπὶ συστάσει τῶν ὀρθῶν δογμάτ των τῆς τοῦ Θεοῦ ᾿Εκκλησίας εκφωνηθείσας, Αθανασίου, Κυρίλλου, Αμβροσίου, Αμφιλοχίου, τοῦ θεηγόρου Λέοντος τοῦ ἁγιωτάτου ἀρχιεπι-D σκόπου τῆς πρεσβυτέρας Ρώμης, καὶ τῶν λοι πῶν· ἔτι τε καὶ τὰ τῶν οἰκουμενικών συνόδων Πρακτικά, τῆς τετάρτης, φημί, καὶ τῆς ἕκτης, μὴ κατασπαζομένοις, ἀνάθεμα. Ἐπὶ τούτοις ἀνεγνώσθη καὶ ῥῆσις τῶν Πρακτικῶν ἔχουσα ἐπὶ λέξεως οὕτως· Τίς γάρ, εἰ καὶ βραδὺς εἴη πρὸς τὸ νοῆσαι, οὐ θεωρήσει, ὅπερ πᾶσι φαίνεται, ότι ἀδύνατον καὶ παρὰ τὴν τάξιν τῆς φύσεως ἐστι δύνασθαι εἶναι φύσιν, καὶ ἐνέργειαν μὴ ἔχειν φύσεως, ὅπερ οὐδὲ ἀπὸ τῶν αἱρετικῶν ποτε ἐδο κιμάσθη λέγεσθαι, οἵτινες πάσας τὰς ἀνθρωπίν νας κακουργίας καὶ σκολιὰς ζητήσεις κατὰ τῆς ὀρθότητος τῆς πίστεως, καὶ συναθροισμούς ταῖς φαυλότησιν αὐτῶν προσφόρους ἐξεῦρον. Πῶς Καὶ πάλιν ἀπὸ τῶν αὐτῶν Πρακτικῶν προσκομίσθη ἑτέρα ῥῆσις, ἔχουσα ἐπὶ λέξεως οὕτω· Τῆς ἑκατέρας φύσεως ἑκατέραν ίσμεν ενέργειαν, τὴν οὐσιώδη λέγω και φυσικὴν καὶ κατάλληλον· ἀδιαιρέτως προϊοῦσαν ἐξ εκατέρας οὐσίας καὶ φύσεως, κατὰ τὴν ἐμπεφυκυίαν αὐτῇ φυσικὴν καὶ ουσιώδη ποιότητα, καὶ τὴν ἀμέριστον ὁμοῦ καὶ ἀσύγχυ τον θατέρας ουσίας συνεπαγομένην ενέργειαν. Τοῦτο γὰρ καὶ τῶν ἐνεργειῶν ἐπὶ Χριστοῦ που τὸ διάφορον, ὥσπερ δὴ καὶ τὸ εἶναι τὰς φύσεις των φύσεων. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ παρ' αὐτῶν ζητούμενος ὄρος αναγνω σθεὶς εἶχεν ἐπὶ λέξεως οὕτως· Ἡ παροῦσα καὶ οικουμενική σύνοδος, πιστῶς δεξαμένη καὶ ὑπτίαις χερσὶν ἀσπαζομένη τήν τε τοῦ ἁγιωτά του καὶ μακαριωτάτου πάπα τῆς πρεσβυτέρας Ρώμης Αγάθωνος γενομένην ἀναφορὰν πρὸς τὸν εὐσεβέστατον ἡμῶν βασιλέα. Καὶ μετά τινα τ Επομένη τε ταῖς ἁγίαις καὶ οἰκουμενικοῖς πέντε συνόδοις, καὶ τοῖς ἁγίοις καὶ ἐκκρίτοις Πατράσι, καὶ συμφώνως ορίζουσα, όμολογεῖ τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν τὸν ἀληθινὸν Θεὸν ἡμῶν τὸν ἕνα τῆς ἁγίας καὶ ὁμοουσίου και ζωαρχικής Τριάδος τέλειον ἐν θεότητι καὶ τέλειον τὸν αὐτ τὸν ἐν ἀνθρωπότητι, κατὰ πάντα ὅμοιον ἡμᾶς

χωρὶς ἁμαρτίας· πρὸ αἰώνων μὲν ἐκ τοῦ Πατρὸς Λ γεννηθέντα κατὰ τὴν θεότητα· ἐπ᾿ ἐσχάτων δὲ τῶν ἡμερῶν τὸν αὐτὸν δι' ἡμᾶς καὶ διὰ τὴν ἡμετ τέραν σωτηρίαν, ἐκ Πνεύματος ἁγίου καὶ Μαρίας τῆς Παρθένου, τῆς κυρίως καὶ κατὰ ἀλήθειαν Θεοτόκου κατὰ τὴν ἀνθρωπότητα· ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν Χριστὸν, Υιόν, Κύριον, Μονογενῆ, ἐν δύο φύσεσιν, ἀσυγχύτως, ἀτρέπτως, αχωρίστως. αδιαιρέτως γνωριζόμενον, οὐδαμοῦ τῆς τῶν φύ. στων διαφορᾶς ἀνῃρημένης διὰ τὴν ἔνωσιν· σω· ζομένης δὲ μᾶλλον τῆς ἰδιότητος εκατέρας φύσεως, καὶ εἰς ἐν πρόσωπον καὶ μίαν ὑπόστασιν συντρεχούσης· οὐκ εἰς δύο πρόσωπα μεριζόμενον ἢ διαιρούμενον, ἀλλ᾽ ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν Υἱὸν μονογενῆ, Θεόν Λόγον, Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν, καθάπερ άνω οἱ προφῆται περὶ αὐτοῦ, καὶ αὐτὸς ἡμᾶς Ἰησοῦς Χριστὸς ἐξεπαίδευσε, καὶ τῶν ἁγίων Πατέρων ἡμῶν ἐξεπαίδευσε Σύμβολον καὶ δύο φυσικάς θελήσεις ήτοι θελήματα ἐν αὐτῷ, καὶ δύο φυσικὰς ἐνεργείας αδιαιρέτως, ἀτρέπτως, ἀμερίστως, ἀσυγχύτως, κατὰ τὴν τῶν ἁγίων δι δασκαλίαν, ὡσαύτως κηρύττομεν· καὶ δύο μὲν φυσικά θελήματα, οὐχ ὑπεναντία, μὴ γένοιτο, καθὼς οἱ ἀσεβεῖς ἔφησαν αἱρετικοί, ἀλλ᾽ ἑπόμε· τον τὸ ἀνθρώπινον αὐτοῦ θέλημα, καὶ μὴ ἀντιπίπτον, ἢ ἀντιπαλαῖον· μᾶλλον μὲν οὖν καὶ υποτασσόμενον τῷ θείῳ αὐτοῦ καὶ πανσθενεί θελήματι. τέλος ἀειφυγίαν καταδικασθείς, μαρτυρικόν γενναίως ἡσπάσατο θάνατον; Τῶν δὲ καὶ ἔτι ἀντιλεγόντων, καὶ προφερόντων τῷ Θεσσαλονίκης Θεότητα λέ γοντι τὴν θείαν ενέργειαν, ἀνεγνώσθησαν ρήσεις τῶν ἁγίων, τοῦ μὲν μεγάλου Βασιλείου, ἐν οἷς πρὸς Εὐστάθιον τὸν Ιατρόν γράφει, Οὐκ οἶδα ὅπως ἐπὶ τὴν τῆς φύσεως ἔνδειξιν τὴν προσηγορίαν τῆς Θεότητος φέρουσιν οἱ πάντα κατασκευάζοντες, ὥσπερ οὐκ ἀκηκοότες παρὰ τῆς Γραφῆς ὅτι χει ροτονητή φύσις οὐ γίνεται Μωσῆς δὲ τῶν Αἰγυπτίων ἐχειροτονήθη θεὸς, οὕτω πρὸς αὐτὸν εἰπόντος τοῦ χρηματίζοντος. Ὅτι θεόν σε δέδωκα τῷ Φαραώ. Οὐκοῦν ἐξουσίας τινός εἴτε ἐποπτι τῆς εἴτε ἐνεργητικής Ενδειξιν ή προσηγορία φέρει. Ἡ δὲ θεία φύσις ἐν πᾶσι τοῖς ἐπινοουμέν τοις ονόμασι, καθό ἐστι, μένει ἀσήμαντος, ὡς δ ἡμέτερος λόγος. Τοῦ δὲ Νύσσης ἐν τῷ περὶ Θεότητος Υἱοῦ καὶ Πνεύ ματος λέγοντος, Φασὶν οἱ Πνευματομάχοι φύσεως εἶναι σημαντικὴν τὴν Θεότητα. 'Ημεῖς δέ φαμεν δεν όνομα σημαντικὸν ἡ θεία φύσις ἢ οὐκ ἔχει, ἢ ἡμῖν οὐκ ἔχει· ἀλλ᾽ εἴ τι καὶ λέγεται εἴτε παρὰ τῆς ἀνθρωπίνης συνηθείας, είτε παρὰ τῆς θείας Γραφῆς, τῶν περὶ αὐτὴν ἀποσημανθέντων ἐστὶ τι. Αὐτὴ δὲ ἡ θεία φύσις άφραστος τε καὶ ἀνεκφώνητος μένει, υπερβαίνουσα πᾶσαν τὴν διὰ φωνῆς σημασίαν. Λαβέτωσαν δὲ τῆς αὐτ τῶν ἀνοήτου σημασίας τὸν ὄφιν κατήγορον, Τούτων δὲ ἀναγνωσθέντων, κωφοῖς δοίκεσαν οἱ τῆς ὃς δείκνυσιν ὅτι τὸ τῆς Θεότητος ὄνομα τῆς αἱρέσεως προϊστάμενοι, ἂν καὶ πάντη ἀδιάφορον ς βοῶντες καὶ διατεινόμενοι τὴν θείαν τε καὶ ἄκτιστον οὐσίαν, καὶ τὴν θείαν καὶ ἄκτιστον ταύτης ενέργειαν· προφέροντες καὶ ῥητά, ὧν τὸ μὲν ἦν τοῦ θείου καὶ ὁμολογητοῦ Μαξίμου, τὸ δὲ τοῦ ἐν ἁγίοις όμολογητοῦ Θεοδώρου τοῦ Γραπτοῦ, διαστρέφοντες καὶ πα ρερμηνεύοντες ταῦτα πρὸς τὴν οἰκείαν δυσσέβειαν. Πῶς γὰρ ἂν ὁ θεῖος Μάξιμος τῇ τοῦ Θεοῦ ἐνεργεία πολεμεῖν ἔμελλεν ός γε ὑπὲρ τῶν ἐν Χριστῷ δύο ἐνεργειῶν, τῆς τε θείας δηλαδὴ καὶ τῆς ἀνθρωπίνης, δρόμους μὲν ἠλάθη τοσούτους, γλώτταν δὲ τὴν θεοῦ φθόγγον ἐκείνην ἀφῄρηται, χεῖρᾳ δὲ ἐκκέκοπται, καὶ ὁρατικῆς ἐναργείας τὴν σημασίαν ἔχει. Συμβου λεύων γὰρ ἅψασθαι τῶν ἀπηγορευμένων, τοῦτο ἐπαγγέλλεται, Ὅτι ἀνοιγήσονται ὑμῶν οἱ ὀφθαλ μοί, καὶ ἔσεσθε ὡς θεοί. Ορᾷς ὅτι τὴν θεατικήν ενέργειαν προσμαρτυρεῖ τῇ φωνῇ τῆς θεότητος; Οὐ γὰρ ἔστι θεάσασθαί τι μὴ τῶν ὀφθαλμῶν ἀνοιγέντων. Οὐκοῦν οὐχὶ φύσιν, ἀλλὰ τὴν θεα τικὴν δύναμιν ἡ τῆς θεότητος προσηγορία παι ρίστησιν. Καὶ πάλιν ὁ αὐτὸς πρὸς ᾿Αβλάβιον γρά φων, Θεός, φησὶν, ἐνεργοῦντα δηλοῖ· θεότης δὲ ἐνέργειαν. Οὐδὲν δὲ τῶν τριῶν ἐνέργεια, ἀλλὰ μᾶλλον ἐνεργοῦν ἕκαστον αὐτῶν. Fr. Combefisii notæ. Suppresse auctoritates qua Palamitarum η προσηγορία φέρει. Poleslalis cujusdam sive inspe Bugas omnes possent elidere. Οτι χειροτονητὴ φύσις οὐ γίνεται. Apud Basilium, χειροτονία φύσις οὐ γίνεται. ubi interpr. Ordinatio non est natura. Quod mihi non placet; melius Laurent. Siphanus apud Greg. Nyss. eni perinde tractatus ille tribuitur: Quod natura non sis ejus conditionis, ut constitui, eligi et designari possit. Malim ego χειροτονίᾳ in danali casu. Natura non fit electione et quasi creatione, quæ per suffragia est; factitie nimirum et institutione seu designatione, sed ipsa nascitur vel a se est, et quasi fundamentum reliquorum; quod nobis in Deo ignotum, nec misi ex effectibus nominatur, tum etiam cum Deum dicimus. Ut enim auctor est Greg. Nyss. ad Ablabium, vox illa, τὴν ἑ τοπτικὴν καὶ θεατικὴν δύναμιν conat, είτε inspectatricem et spectatricem, ήνπερ δὴ Θεότητα λέγομεν· quam Deilalem dicimus. Nec aliter ejus frater_hic nempe Basil. Εξουσίας τινὸς εἶτε εποπτικής είτε ενεργητικής ένδειξιν ή ciricis sive effectricis significandi vim habet; uhi non bene Basilii interpres, potestatis sucrorum vel mundanæ administrationis. Non enim Moses datus est deus Pharaoni, ut quasi illi in sacris præesset, sed ut in ipsum adverteret, ejusque pervicaciam edomaret, juxta ejus vocis duplex etymum, quod magis Basilio arrisit, ἀπὸ τοῦ θεάσθαι· quod videat, inspectet omnia, nec eum quidquam lateat: καὶ παρὰ τοῦ θῶ τὸ κατασκευάζω καὶ ποιῶ, ait Magnum Etymolog. ὁ πάντων ποιητὴς καὶ τῆς τῶν πάντων κατασκευής αίτιος, quod omniumn creator el auctor; τὸ ἐποπτικόν, de illis qui sacra jam velut intuentur, ac inspectare censentur, in eis scilicet perfecti, quo respexit interpr., non videtur ad rem, vel ex mente Basilii. alia vide in Etymolog. Porro bec, ac sequentia Nysseni, ne vel in specio Palamitis favent, ineptissimeque velut ex eis viclores, adversarios in erroris sui consensum pœnarum severitate cogunt.

TOMUS SYNODICUS III. Οὕτω δὲ διὰ πάντων τούτων ἐξεληλεγμένοι, προσ- τος, καὶ μετανοίας ἐντεῦθεν θύραν τοῖς διαφερομέ εκλήθησαν παρὰ τῆς Ἐκκλησίας εἰς μετάνοιαν, πολλὰ πρότερον τοῦ γαληνοτάτου βασιλέως ἡμῶν μὴ ἀποπηδῆσαι τοῦ καλοῦ τῆς μετανοίας φαρμάκου λόγοις πολὺ τὸ ἐπαγωγὸν καὶ χάριεν ἔχουσι παρακε κληκότος αὐτούς. Οἱ δὲ οὐ κατεδέξαντο, ἄντικρυς λέγοντες, Τὰς ὁδούς σου εἰδέναι οὐ βούλομαι. Ἐνέμενον γὰρ οἷς κακῶς ἔγνωσαν ἐξ ἀρχῆς. Διὰ τοῦτο κελεύσει θείᾳ τοῦ κρατίστου βασιλέως ἡμῶν καὶ τοῦ ἁγιωτάτου καὶ οἰκουμενικοῦ πατριάρχου ἀνεγνώσθη Τόμος ἐπὶ καθαιρέσει μὲν προβὰς πρὸ καιροῦ τινος τοῦ Ἐφέσου, τοῦ Γάννου καὶ ἑτέρων, ὡς τὰ Βαρλαὰμ καὶ ᾿Ακινδύνου νενοσηκότων· μήπω δὲ εἰς ἔργον προβάς, διὰ τὸ τὴν ἐπιστροφὴν αὐτῶν καὶ μετάνοιαν ἀναμένειν, καὶ πᾶσι τρόποις καὶ μηχαναῖς ἀνακαλεῖσθαι ταύτην ὅλῃ προθυμίᾳ τε καὶ σπουδῇ. Καὶ ἀναγνωσθέντος, ἤρξατο ὁ τιμιώτατος μέγας χαρτοφύλαξ καὶ ὅπατος τῶν φιλοσόφων, κατὰ τὸ ἐκκλησιαστικὴν ἔθος, ἐρωτᾷν ἕκαστον ὅπερ ἔχει γνώμης περὶ τῶν κατὰ μέρος λαληθέντων τε καὶ εξετασθέντων δογματικῶν κεφαλαίων. Καὶ πάντες ἑνὶ στόματι ὡς ἐξ ἑνὸς κινούμενοι Πνεύματος, μετά τοῦ ἡνωμένου καὶ θεοπρεπή διάκρισιν καὶ διαφορὰν τῆς θεία; οὐσίας καὶ ἐνεργείας φανερῶς ὡμολόγησαν, τοῖ; θεολόγοις ἑπόμενοι, ἄκτιστόν τε τὴν θείαν ἐνέρ γειαν, οὐ δῆτα καὶ τὴν οὐσίαν ἔστερξαν. Καὶ θεότητα καὶ ταύτην δὴ τὴν θείαν ἐνέργειαν ὀνομάζεσθαι παρὰ τῶν αὐτῶν θεολόγων ἀκούσαντες, ἀσμένως ἐδέξαντο. Ἐπὶ τούτοις ἐρωτηθεὶς καὶ ὁ ἁγιώτατος καὶ οἱκουμενικός πατριάρχης καὶ αὐτὸς τὴν οἰκείαν γνώμην ἐξενεγκεῖν, λόγον τε διεξελθών πρότερον περὶ διαφορᾶς θείας ουσίας καὶ θείας ἐνεργείας, καὶ τοὺς παρὰ τῶν ἁγίων λεγομένους τῆς διαφορᾶς τρόπους, πάντα καλῶς καὶ κατὰ μέρος διευκρινήσας, ἔτι τε καὶ τὸ ἡνωμένον καὶ ἀχώριστον ταύτης πρὸς τὴν θείαν οὐσίαν ἀποδείξας, ἐν οἷς καὶ ἄκτιστον ενέρ γειαν, καὶ Θεότητα παρὰ τῶν ἁγίων εἰρῆσθαι ἀπεφήνατο, τῆς πρὸς τοὺς διαφερομένους ἔπειτα παραι μέσεως ὅλος ἐγένετο, παρακαλῶν, νουθετῶν, ἐλέγ χων· πᾶσι τρόποις πρὸς μετάνοιαν αὐτοὺς ἐκκαλού. μενος, καὶ τὴν πρὸς τοὺς ἁγίους καὶ τὴν ἱερὰν σύνοἷον συμφωνίαν, μετ᾿ ἔτι πλείστης προθυμίας καὶ σπουδῆς θεοφιλῶς προτρεπόμενος. Ὡς δὲ καὶ οὕτω τούτους - ἑώρα ἀνιάτως ἔχοντας, τῶν τε προτέρων βλασφημιῶν ἐχομένους καθάπαξ, καὶ τὴν μετάνοιαν παντάπασιν ἀποσειομένους, ζῆλον ἀναλαβὼν ἄξιον μὲν ἑαυτοῦ καὶ τῆς ἐκ παιδὸς ἀρετῆς, ἄξιον δὲ τοῦ θρόνου, τὸν μὲν Ἐφέσου καὶ τὸν Γάννου τῶν ἀρχιε ματικῶν συμβόλων καὶ πάσης ἱερωσύνης ἀπογυμνοί, τοῦτο καὶ τῆς ἱερᾶς συμψηφισαμένης συνόδου· οἱ δὲ σὺν αὐτοῖς ἕτεροι, οἵ τε τῆς αἱρέσεως προϊστάμενοι, καὶ οἱ τούτοις κακῶς ἑπόμενοι, τὴν καταδίκην μεθ' ἑαυτῶν ἔχοντες, ἀποπέμπονται, τινών συγγνώμην αιτησάντων, καὶ διὰ μετανοίας ταύτης τετυχή κήτων. Καὶ ἡ μὲν συνέλευσις αὕτη ἐν τούτοις ἐτελεύτησε. Ημέραι δ' ἐξ ἐκείνου παρεῤῥύησαν ὀλίγαι, οὕτω τοῦ γαληνοτάτου καὶ ἁγίου βασιλέως ἡμῶν κελεύσαν νοις σοφῶς ὑπανοίγοντος· τῶν δὲ καὶ ἔτι ἀνιάτως ἐχόντων, ἔδοξε δίκαιον σύνοδον ἑτέραν πάλιν συγ κροτηθῆναι, ὥστε δι' ἐξετάσεως φανερωτέραν γενέσθαι περὶ τῶν προβεβλημένων τὴν τῆς εὐσεβείας ἀλήθειαν ἐκ τῶν τοῖς ἁγίοις τεθεολογημένων. Καὶ δὴ γενομένης, τῶν ἑτεροδοξούντων ἀπαντῆσαι μὴ βου ληθέντων, ἀλλ' ἀπειπόντων τοῦτο καθάπαξ, ὁ εὐσε δέστατος ἐκέλευσε βασιλεύς, πολλῶν δογματικῶν κεφαλαίων προβεβλημένων εἰς ζήτησιν, πρῶτον μὲν εἰ ἔστιν ἐπὶ Θεοῦ θεοπρεπής διάκρισις ουσίας και ἐνεργείας· ἔπειτα διακρίσεως ἀναφανείσης, πότερον ἡ ἐνέργεια αὕτη κτιστή ἐστιν, ἢ ἄκτιστος· τρία τον δὲ εἶχε ἄκτιστος ἀποδειχθείη ή θεοπρεπής αύτη ἐνέργεια, πῶς ἄν τις ἐκφύγοι τὸ μὴ παρὰ τοῦτο σύνθετον τὸν Θεὸν εἶναι νομίζειν, ὅπερ οἱ ἑτεροδοξοῦντες προφέρειν τολμῶσι τῇ τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησία. Τέταρτον δε, είγε ἡ φωνὴ τῆς θεότητος οὐκ ἐπὶ τῆς ουσίας μόνον, ἀλλὰ καὶ τῆς θείας ενεργείας παρά τῶν θεολόγων ὕμνηται. Καὶ ἐκ τούτου γὰρ τὴν τῆς διθείας ἀμορφίαν τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Θεοῦ κατα χέουσιν οἱ ταύτης πολέμιοι. Πέμπτον δὲ, εἴπερ οἱ θεολόγοι κατά τι τὴν οὐσίαν τῆς ἐνεργείας ύπερκεῖσθαί φασιν, ἐπεὶ καὶ τοῦτο τοῖς ἐναντιουμένοις ὑπὸ μέμψιν τελεῖ. Καὶ λοιπὸν ἔτι Θεοῦ μετεχομένου, πότερον κατὰ τὴν οὐσίαν μετοχή, ἢ κατὰ τὴν ἐνέρ γειαν. Τοσούτων προκειμένων ἡμῖν ζητημάτων ἀρτίως, οὐ χρὴ περὶ πάντων ὁμοῦ ποιῆσθαι τοὺς λο γους. γένοιτο γὰρ ἂν οὕτως ἡ τοῦ ζητουμένου κατά ληψις οὐδαμῶς ἀκριβῆς, οὐδὲ κατὰ τὴν ἡμετέραν πρόθεσιν, ἀλλὰ περὶ ἑκάστου ἰδίᾳ διαλάβωμεν, 8 δὴ τοῖς ἁπλανέσι χρώμενοι τοῖς σεπτοῖς θεο λόγοις. Καὶ πρῶτον εἰ δοκεῖ περὶ τοῦ πρώτου λέγωμεν ο Αρ' ἔστι θεοπρεπής διάκρισις ἐπὶ Θεοῦ οὐσίας καὶ ἐνεργείας, ὅπερ τοῖς διαφερομένοις ἀπείρηται, πολλά τε άλλα άτοπα καὶ πολυθεῖαν ἐκ τούτου συνάγειν οἰομένοις, ἢ ταυτὸν πάντη καὶ ἀδιάφορον; Ταῦτα τοῦ κρατίστου βασιλέως κελεύσαντος, 4 θεία σύνοδος τοῖς λεγομένοις προσεχοῦσα, Οὐκ ἄλλο λην, εἶπον, ἴσμεν ὁδὸν, θειότατε βασιλεῦ, βαδίως πρὸς ἀλήθειαν φέρουσαν ἢ ταύτην ἣν ἀρτίως ἡμῖν ὑπέδειξας· καὶ τῶν θεολόγων ὡς ἔχουσι περὶ τού των γνώμης εἰς ἐπήκοον πάντων ἀναγνωσθέντων, ἀπεδείχθη ὅτι οἱ μὴ μετὰ τοῦ ἠνωμένου καὶ τὸ διακεκριμένον τῆς θείας ουσίας καὶ ἐνεργείας πρεσβεύοντες ἄθεοί τέ εἰσι καὶ πολλοῖς ἑτέροις ἀπό ποις ἑαυτοὺς περιβάλλουσι. Κατὰ γὰρ τὸν μέγαν Διονύσιον, τὸ μηδεμίαν δύναμιν ἢ ἐνέργεια ἔχον οὔτε ἔστιν, οὔτε τί ἐστιν· οὔτε ἔστι παντελῶς αὐτοῦ θέσις ἢ ἀφαίρεσις. Τὸ δὲ ἔχον, οὗ έχει κατά τι διαφέρει πάντως. Εἰ οὖν οὐκ ἔστι διαφορὰ τῆς θείας ουσίας καὶ ἐνεργείας, οὐκ ἔστιν έχειν τὴν οὐσίαν τοῦ Θεοῦ ἐνέργειαν. Τί δὲ μὴ ἔχον ενέργειαν ἀνενέργητόν ἐστι, τὸ δὲ ἀνενέργητον καὶ ἀνύπαρκτον. Τοῦ δὲ θεοφόρου Δαμασκηνοῦ γράφοντος, Εργον μὲν θείας φύσεως ή προαιώνιος γέννησις· ἔργον

δὲ θείας θελήσεως ἡ κτίσις καὶ τοῦ ἁγίου Κυ- Λυχνία ἦν ἀληθὴς ἡ σαρξ ή δεσποτική, ἡ τοῦ ρίλλου. Τὸ μὲν ποιεῖν ἐνεργείας ἐστί· φύσεως δὲ τὸ γεννᾷν. Φύσις δὲ καὶ ἐνέργεια οὐ ταυτόν· οἱ ἀδιάφορον εἶναι λέγοντες τὴν θείαν οὐσίαν καὶ τὴν θείαν ενέργειαν, ἐπειδὴ κατ' ἐκεῖνον τῆς φύσεως ἐστι τὸ γεννᾷν, ἔστι δὲ κατ' αὐτοὺς ἀδιάφορος τῆς φύσεως ενέργεια, Εσται κατ' αὐτοὺς καὶ τῆς ἐνεργείας τὸ γεννᾷν· καὶ οὕτω τὰ ποιήματα Έσονται γεννήματα άΐδια, ὡς ἐκ τῆς θείας φύσεως ὄντα. Ἐπεὶ δὲ πάλιν τῆς ἐνεργείας ἐστὶ τὸ ποιεῖν, ἡ δὲ φύσις ἀδιάφορος τῇ ἐνεργείᾳ, κατ' αὐτοὺς τῆς φύσεως ἔσται τὸ ποιεῖν. Καὶ οὕτω κατ᾿ αὐτοὺς τὰ ἐκ τῆς φύσεως ἔσονται ποιήματα. Καὶ πάλιν, τοῦ αὐτοῦ γράφοντος ἐν τῷ δευτέρῳ τῶν πρὸς Ερμείαν διαλόγων, Πρὸς δὲ τούτοις ἅπασι πεποιῆσθαί φαμεν ἐξ ἐνεργείας Θεοῦ πυρ τε τὸ καυστικὸν, καὶ μὴν καὶ τὸ ὕδωρ διαψύ χειν ειδός· οἱ ταυτὸν καὶ ἀδιάφορον οὐσίαν καὶ ενέργειαν εἶναι λέγοντες ἐκ τῆς τοῦ Θεοῦ οὐσίας τό τα πῦρ καὶ τὸ ὕδωρ λέγειν ἀναγκασθήσονται· καὶ οὕτω τῆς Ἑλλήνων πλάνης χείρων ἡ νῦν και κοδοξία καθέστηκεν, εἴπερ ἐκεῖνοι τὴν λογικήν μόνην ψυχὴν ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ εἶναι ἐνόμι· σαν· οὗτοι δέ γε καὶ τὰ ὑλικὰ δὴ ταῦτα καὶ αἰσθητὰ σώματα. η ἁγίου Πνεύματος τὰς ἐλλάμψεις ἑπταπλασίονι χάριτι δείξασα, ο Εξελεύσεται γάρ, ο φησιν Ησαΐας, ο ῥάβδος ἐκ τῆς ρίζης Ιεσαι, καὶ ἄν θος ἐξ αὐτῆς ἀναβήσεται, καὶ ἐπαναπαύσεται ἐπ' αὐτὸν Πνεῦμα Θεοῦ. • Ποῖον; Το πολυμε ρὲς ταῖς ἐνεργείαις, καὶ πολὺ τῇ φύσει· «Επαναπαύσεται Πνεῦμα Θεοῦ, πνεῦμα σοφίας καὶ συνέσεως, πνεῦμα βουλῆς καὶ ἰσχύος, πνεῦμα γνώσεως καὶ εὐσεβείας· πνεῦμα φόβου Θεοῦ. Τὰς ἑπτὰ χάριτας τοῦ ἁγίου Πνεύματος, τὰς ἐπαναπαυσαμένας τῷ σώματι τῷ δεσποτικῷ, ἐκείνας σχηματίζει ἐν τύπῳ ἐπταλύχνῳ. Καὶ πάλιν ὁ αὐτὸς θεῖος Χρυσόστομος ἐν τῷ περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος λόγῳ, Οὐ πάντα, φησί, τὰ χαρί σματα λαμβάνει τις, ἵνα μή τις τὴν χάριν φύ σιν εἶναι νομίση. ᾿Αλλὰ καὶ τοῦ ἁγίου μάρτυρος καὶ φιλοσόφου Ἰουστίνου, γράφοντος, ὡς ἄρα τοῦ Θεοῦ ἔχοντος οὐσίαν μὲν πρὸς ὕπαρξιν, βούλησιν δὲ πρὸς ποίησιν, ὁ ἀποῤῥίπτων οὐσίας τε καὶ βουλῆς τὴν διαφορὰν καὶ τὴν ὕπαρξιν ἀπορρίπτει τοῦ Θεοῦ καὶ τὴν ποίησιν· οὐ φανερῶς οἱ τὴν διαφορὰν ἀθε τοῦντες, οὗτοι καὶ τὸν Θεὸν ἀρνούμενοι, καὶ τὸ αὐτόματον δοξάζοντες δείχνονται; Κατὰ γὰρ τὸν ἐκ Δαμασκοῦ θεῖον Ιωάννην, 'Ενέργειά ἐστι καὶ ἡ βούλησις, ὡς ἐν τῷ περὶ ἐνεργείας τριακοστῷ ἕκτῳ τῶν δογματικῶν κεφαλαίων διασαφεῖ. Εἰπὼν γὰρ πρότερον περί τε ἄλλων, καὶ δὴ καὶ βουλήσως ἀνθρωπίνης τε καὶ θείας, ἐπάγει εὐθὺς ἐν τῇ ἀρχῇ τοῦ ἐφεξῆς κεφαλαίου ἐπὶ λέξεως οὕτως· Χρή γινώσκειν ὡς πᾶσαι αἱ δυνάμεις αἱ προειρημέν ναι, αἵ τε γνωστικαί, αἵ τε ζωτικαί, και φυσι καὶ καὶ τεχνικαὶ ἐνέργειαι λέγονται. Ενέρ γεια γάρ ἐστιν ἡ φυσικὴ ἑκάστης ουσίας δύναμίς τε καὶ κίνησις, ἧς μόνον εστέρηται τὸ μὴ ἐν. ᾿Αλλὰ καὶ τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ ἡμῶν ἐν τῷ κατά Ἰωάννην Εὐαγγελίῳ, Εγὼ καὶ ὁ πατὴρ ἐν ἐσμεν, εἰρηκότος, ὁ θεῖος. Χρυσόστομος ἐν ὁμιλίᾳ Εξηκοστῇ τῆς εἰς τὸ τοιοῦτον Εὐαγγέλιον ἑρμηνείας τοῦτο διασαφῶν τὸ ῥητὸν, κατὰ τὴν δύναμιν ἐνταῦθά φησιν εἰρῆσθαι αὐτό. Καὶ γὰρ περὶ ταύτῆς ἦν ὁ λόγος ἅπας αὐτῷ. Εἰ δὲ ἡ δύναμις ἡ αὐτή, εὔδηλον ὅτι καὶ ἡ οὐσία. Καὶ μετὰ βρανέα, οὐδὲ γὰρ ἔστιν άλλην δι' άλλης, οὔτε ούτ σίαν, ούτε δύναμιν μαθεῖν. Καὶ πάλιν ἐν τῷ αὐτῷ Εὐαγγελίῳ, τοῦ ἀποστόλου Φιλίππου εἰπόντος, Κύριε, δεῖξον ἡμῖν τὸν Πατέρα, καὶ ἀρκεῖ ἡμῖν, ὁ θεῖος οὗτος Χρυσόστομος ἐν τῇ αὐτῇ ὁμιλία, • Ιδωμεν, ο φησί, τί ὁ Φίλιππος ζητεῖ ἰδεῖν· ἄρα τὴν σοφίαν τοῦ Πατρὸς, ἆρα τὴν ἀγαθός τητα; Οὐχὶ, ἀλλ' αὐτὸ δ τί ποτέ ἐστιν ὁ Θεός· αὐτὴν τὴν οὐσίαν. Καὶ πάλιν ὁ αὐτὸς, τὸ ἀποστολικὸν ῥητὸν ἐξηγούμενος τῆς πρὸς Ρωμαίους ἐπιστολῆς, τὸ λέγον, Τὸ γὰρ φρόνημα τῆς σαρκὸς θάνατος· τὸ δὲ φρόνημα τοῦ πνεύματος ζωή Ο διαφέρεσθαι πειραθέντας, νῦν γοῦν, εἰ καὶ μὴ πρό καὶ εἰρήνη, Φρόνημα, εἶπε, σαρκὸς τὴν κακίαν φησί· καὶ φρόνημα πνεύματος τὴν χάριν τὴν διδομένην, καὶ τὴν ἐνέργειαν τὴν τῇ προαιρέσει κιρνωμένην τῇ χρηστῇ, οὐδαμοῦ περὶ ὑποστάσεως ἐνταῦθα καὶ οὐσίας διαλεγόμενος. Καὶ αὖ Οι; ὁ αὐτὸς Χρυσόστομος ἐν τῷ λόγῳ ἐν ᾧ ἐξηγεῖται τὸν θὲς τὴν χεῖρά σου ἐπὶ τὸν μηρόν μου καὶ ὅμοσον, τάδε κατὰ λέξιν φησίν· Τούτων τοίνυν οὕτω σαφῶς διευκρινηθέντων, καὶ τῆς διαφορᾶς μάλα ἐναργῶς, καὶ ὡς οὐκ ἄλλως ἐνῆν, ἀποδεδειγμένης, οὐκ. ἐν πειθοῖς ἀνθρωπίς της σοφίας λόγοις, κατὰ τὸν θεσπέσιον Παύλον ἀλλ' ἐν διδακτοῖ; Πνεύματος ἁγίου, ταῖς τῶν Πατ τέρων δήπου θεοπνεύστοις θεολογίαις, ἔδει τους καὶ ἐπωστιοῦν, ἔφη ἡ θεία σύνοδος, περὶ τούτου τερον, τὴν τῆς φιλονεικίας νόσον τῆς ἑαυτῶν διανοίας εὐσεβῶς ἐξεληλακέναι, καὶ τοῖς κοινοῖς ἡμῶν καθηγεμόσι καὶ διδασκάλοις τῆς εὐσεβείας εὖ μάλα προθύμως ἐθελῆσαι πεισθῆναι, σάλπιγγος ἁπάσης περὶ διαφορᾶς θείας οὐσίας καὶ θείας ἐνεργείας μου νονουχί λαμπροτέρας φωνὰς ἀφιεῖσι· καὶ μηδέν τι πλέον μηδόλως ἐπιχειρεῖν αὐτοῖς ἀντιβαίνειν, καὶ πειρᾶσθαι πολυπραγμονείν περαιτέρω, τίς ἡ ἀνέρο Fr. Combefisii notæ. Ἐπὶ τὸν μηρόν μου. Reliqui omnes, et ipse Chrys. in eo tractatu et in Gen. ὑπὸ habent, ipsaque Hebr. ut vel librarii errore, vel lapsu memoris, alterum alterius loco obrepserit. Sic Mauth. VIII. Interpr. Ethiop. ἐπὶ ἐξουσίαν legerit, pro ὑπὸ εξουσίαν, dum ex illo redditur. Nam et ego quidam prafectus sum, cum aliud potius sonet, Sub prefecto sum (sub tribuno scilicet), cum tamen nianua aliqua militum ei subesset, sicque illi dicto audiens essel.

TOMUS SYNODICUS III. γεια, καὶ ποταπὴ ἡ διαφορὰ, καὶ πῶς ἂν γένοιτο 1 μένους, ἄλλους δ' ἐγκωμιάζοντας οὐκ ἀληθεύοντας αύτη. Οὐ γὰρ, ὡς ἔοικε, τοῦ Χρυσοστόμου Πατρὸς ἀκης κόασιν, ἐν οἷς τὸ κατὰ Ἰωάννην θεῖον Εὐαγγέλιον ἐξηγεῖται, διδάσκοντος ανερμήνευτον καὶ ἀπερινόη-· τον καὶ ὑπὲρ τοὺς τῆς φύσεως νόμους τὴν θείαν ἐνέργειαν εἶναι. Εἰ γὰρ τούτου, φησί, τοῦ πνεύ ματος, οὗ τὴν αἴσθησιν δέχῃ τῇ ἀκοῇ καὶ τῇ ἀρῇ, ἑρμηνεῦσαι οὐκ οἶδας οὐδὲ τὴν ὁδὸν, πῶς τὴν ἀπὸ τοῦ θείου Πνεύματος ενέργειαν πε ριεργάζῃ, τὴν τοῦ ἀνέμου οὐκ ἐπιστάμενος, καιτοι φωνὴν ἀκούων; Τὸ δὲ, ο Οπου θέλει πνεῖ, πρὸς παράστασιν τῆς τοῦ Παρακλήτου είρηται ἐξουσίας. Εἰ γὰρ τοῦτο οὐδεὶς κατέχει, ἀλλ' όπου θέλει, φέρεται, πολλῷ μᾶλλον τὴν τοῦ Πνεύματος ἐνέργειαν οὐ φύσεως δυνήσονται νότ μοι κατασχεῖν, οὐχ ὅροι σωματικῆς γεννήσεως, οὐκ ἄλλο τῶν τοιούτων οὐδὲν· οὐδέ γε τοῦ μετ γάλου Βασιλείου Εὐνομίῳ ἀντιλέγοντος καὶ θεολογοῦντος, «Ως ἄρα εν μέλλοιμεν ἅπαντα τῇ καταλήψει μετρεῖν, καὶ τὸ τοῖς λογισμοῖς ἀπε ρίληπτον μηδὲ εἶναι τὸ παράπαν ὑπολαμβάνειν, οιχήσεται μὲν ὁ τῆς πίστεως, οιχήσεται δὲ ὁ τῆς ἐλπίδος μισθός. Πῶς δ᾽ ἂν εἴημεν ἔτι τῶν μακαρισμῶν ἄξιοι, τῶν ἐπὶ τῇ πίστει τῶν ἀοράτων ἐπικειμένων, οι μόνοις τοῖς κατὰ λογισμὸν ἐναργέσι πειθόμενοι; Πόθεν ἐματαιώθησαν τὰ ἔθνη, καὶ ἐσκοτίσθη ἀσύνετος αὐτῶν καρδία; οὐκ ἐπειδὴ τοῖς τῷ λογισμῷ φαινομένοις ἀκολουθοῦντες, τῷ κη ρύγματι τοῦ Πνεύματο; ἀπειθοῦσι; Τίνας δὲ Ησαΐας ἀπολωλότας οδύρεται; οὐ καὶ οἱ σοφοί παρ' ἑαυτοῖς καὶ ἐνώπιον αὐτῶν ἐπιστήμονες; οὐ τοὺς τοιούτους; Ταῦτα ἐχρῆν αὐτοὺς τῶν ἁγίων θεολογούντων ἀκούειν, καί γ' εὐθὺς ἀσμένως ὑπακούειν, ὡς ἥδιστά τε τούτοις προσεσχηκέναι, καὶ ἀβασανίστως ταῖς τὴν διαφοράν σημαινούσαις θείαις φωναῖς αὐτ τῶν ὑποπεπτωκέναι, εὐσεβεῖ σιωπῇ ταύτην στέρ γοντάς τε καὶ δεχομένους· τὸ δ' ὅπως, ἢ μηδαμοῦ, ἢ μὴ ἐπ' ἀναιρέσει τῆς διαφοράς προστιθέντας, εἴπερ ἄρα τοῖς καὶ ὁπωσοῦν εἰς εὐσεβοῦντας τελεῖν δοκοῦσιν, ἑαυτοὺς συγκαταλέγειν ἠξίουν. Επεὶ δὲ εἰς τοσοῦτον ὕβρεως καὶ ἀναιδείας, μᾶλλον δὲ παραπληξίας ἀφίκοντο, ὡς καὶ κατ' αὐτῶν μανῆναι τῶν τε ἁγίων καὶ οἰκουμενικῶν συνόδων, καὶ πάν των, ὡς εἰπεῖν, τῶν ἱερῶν θεολόγων, καὶ τολμάν εἰς εὐθύνας ἤδη καὶ τούτους ἄγειν, καὶ τοὺς μὲν, φεῦ! τῶν Ἑλληνικῶν ἔτι καὶ συντρόφων αὐτοῖς δογμάτων ἀπόζειν λέγειν, τοὺς δ᾽ ἀμαθίας γράφεσθαι πλείστης, ὅλην καὶ ταῦτα σύνοδον ὄντας, ενίους δ' ὑπ' ἀνάγκης εἰς ταύτην θεολογίαν ἐξῆχθαι, καί του μαρτυρίου θάνατον προθύμως ὑπὲρ αὐτῆς ἑλλη ταῦτα γράψαι, (πῶς ἄν τις εν μέρει λέγειν τάς απο τῶν ἀνάσχοιτο βλασφημίας;) φέρε νῦν ἡμεῖς, διὰ τὸ μὴ καταδέχεσθαι τῶν φιλοχρίστων τὴν ἀκοὴν, ὡς που τις ἔφη τῶν παρ' αὐτοῖς ἀθετουμένων Παρ τέρων, δ τί ποτε περὶ θείου δόγματος είρηται τοῖς ἁγίοις, μὴ σφόδρα ἀληθείας καὶ θεολογικῆς ἀκριβείας εξηρτημένον, τῷ παρ' αὐτῶν πρεσβευομένῳ Θεῷ θαῤῥήσαντες, περί τε ἐνώσεως καὶ δια κρίσεως τρόπου θείας ουσίας καὶ ἐνεργείας βρα χε' άττα πειραθῶμεν διεξιέναι· οὐκ οίκοθεν λογι σμούς ἐφευρίσκειν ἐπιχειροῦντες, εἰς συνηγορίαν τινὰ τῶν ὑπ' αὐτῶν εὐσεβῶς πάλαι τε θεολογηθέν των· ἀλλ' ὅνπερ ἀπανταχού τηρεῖν ἐσπουδάκαμεν νόμον, τὰ τῆς Ἐκκλησίας διὰ τῶν τῆς Ἐκκλησίας διδασκάλων πιστοῦσθαι, καὶ μηδαμοῦ παρ' εαυτῶν προστιθέναι ἡ ἀφαιρεῖν τῶν τούτοις δογματισθέν των, τούτῳ δὴ κεχρημένοι κανταῦθα, τὴν θείαν ἐνα έργειαν ἐκ τῆς θείας οὐσίας εἶναι διαρρήδην τῶν ἁγίων βοώντων ἀκηκοότες, οὐχ ὡς τὰ πάντα ἐν τοῦ Θεοῦ, καὶ ταύτην εἶναι νομίζομεν, καθάπερ τοῖς διαφερομένοις σὺν πολλοῖς ἑτέροις ἀτόποις καὶ τοῦτο δοκεῖ. Τὸ μὲν γὰρ ἐκ τοῦ Θεοῦ κἀπὶ τῶν κτισμάτων εἴρηται· τὸ δ᾽ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ ἐπ' οὐδενὸς εἴρηταί ποτε τῶν ποιημάτων. Μάλιστα μὲν οὖν καὶ ἀπείρηται παντελῶς τοῦτό; γε τοῖς ἁγίοις. “Ο τε γὰρ μέγας Βασίλειος, Τὸ ποιούμενον, φησὶν, οὐκ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ ποιοῦντος ἐστι· καὶ ὁ θεῖος Δαμασκηνός, Η κτίσις, εἰ καὶ μετὰ ταῦτα γέγονεν, ἀλλ᾽ οὐκ ἐκ τῆς τοῦ Θεοῦ οὐσίας. Καὶ πάλιν, Κτίσις δὲ καὶ ποίησις, τῷ ἔξωθεν, καὶ οὐκ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ κτίζοντος καὶ ποιοῦντος, γενέσθαι, τὸ κτιζόμενον καὶ ποιούμενον, ἀνά μοιον παντελώς. Οὐ μὴν ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ὡς ἔξω τῆς θείας οὐσίας, αὐτὴν ἐκ τῆς θείας ουσίας ὑπειλή. φαμεν εἶναι, ὥσπερ καὶ τοῦτο ληρεῖν οὐ τοσοῦτον ἀσεβῶς ὅσον ἀμαθῶς τοῖς δι' ἐναντίας ἐπῆλθεν· μήποτέ τις οὕτω φρενῶν ἐκσταίη· ἀλλ' οὐσιώδη καὶ φυσικὴν ταύτην τοῦ Θεοῦ κίνησιν οὖσαν κατά τοὺς θεολόγους εἰδότες, ὡς ἐκ πηγῆς ἀεννάου φα μὲν τῆς θείας ουσίας προέρχεσθαί τε καὶ πηγά ζειν, καὶ ταύτης χωρὶς οὐδέποτε θεωρεῖσθαι· ἀλλο ἀδιαίρετον αὐτῆς ἀεὶ διαμένειν, ἐξ ἀἰδίου τε τῇ θείᾳ συνυπάρχειν οὐσίᾳ, καὶ ἀχωρίστως ἡνωμένην είναι, μήτ' αἰῶνι μήτε χρονικῷ ἢ τοπικῷ τινι διαστήματι τῆς θεία; οὐσίας διαιρεῖσθαί ποτε δυναμένην, ἀλλ' ἀχρόνως καὶ προαιωνίως ἐξ αὐτῆς τε προϊοῦσαν, καὶ ἀδιασπάστως αὐτῇ συνοῦσαν. Ο γὰρ μέγας ᾿Αθανάσιος, "Οταν δέ, φησὶ, τὰ πάντα ἐνεργεῖται ὑπὸ τοῦ Θεοῦ διὰ Χριστοῦ ἐν ἁγίῳ Πνεύματι, Fr. Combefisii notæ. Ο τι ποτὲ περὶ θείου δόγματος. Verum fstud cam, plerique Patres consentiunt, nee alii aliis adversantur, ut sint testes communis fidei, et traditionis vindices. Hic vero nullus est Patrum quem Palamitæ evincant sic crasse, sic stupide ac fili, de Deo sensisse, nec ejus in nobis dona, creata agnovisse, ipsa Dei in se virtute, increata; virtualiter solum, non reipsa emanante ab essentia, deque illa exsistente: quod habent omnes Dei dotes, quas vocant attributa; de quibus proinde est divina scientia, id est, theologia; vere ipsa demonstraus per causam virtualem, seu rationem formalem; non quod sint aliqua_vere producta, eoque realiter distincta, nec ipsa Dei essentia.

τὸ ἐξ αὐτοῦ ἀπαύγασμα· δύο μὲν τῷ εἶναι καὶ ὁρᾶσθαι, ἐν δὲ τῷ ἐξ αὐτοῦ καὶ ἀδιαίρετον εἶναι τὸ ἀπαύγασμα αὐτοῦ. Ὥσπερ τοίνυν ἐπὶ τοῦ πυ ρὸς καὶ τοῦ ἐξ αὐτοῦ φωτὸς, τοῦ μὲν φύσεως καὶ αἰτίου ὄντος, τοῦ δὲ φυσικοῦ καὶ αἰτιατοῦ, τό τε ἐν διὰ τὸ ἀχώριστον, καὶ τὸ διάφορον αὖθις διὰ τὸ αἴτιον καὶ αἰτιατὸν εἴρηκεν· οὕτω κἀπὶ τῆς θείας φύσεως καὶ τῆς ἐξ αὐτῆς ἐνεργείας τὸ ἐν καὶ τὸ διάφορον ἡμῖν ἐκληπτέον· τὸ μὲν κατὰ τὸ ἡνωμέ τον καὶ ἀδιαίρετον, τὸ δὲ κατὰ τὸ αἴτιον καὶ τὸ ἐξ αὐτοῦ δὴ τοῦ αἰτίου. Οὔτε γὰρ τὸ ἐν τὴν διαφο ρὰν ἀπελαύνει, οὔτε μὴν ὅλως ἡ διαφορὰ τὸ ἐν ἀνατρέπει· ἀλλ᾽ ἑκάτερον κατὰ τοὺς ἁγίους εὐσεβῶς θεωρούμενον οὐδ᾽ ὁτιοῦν παρὰ θατέρου ὑποστῆναι δυνήσεται. ἀχώριστον ὁμῶ ἐνέργειαν τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ δέ, φησί, παράδειγμα ἀνθρώπινον· τὸ πῦρ, καὶ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Καὶ ὁ ἐν ἁγίοις θεῖος Αναστάσιος, οὗ καὶ ἡ ἁγία καὶ οἰκουμενικὴ σύνοδος μεμνημένη, Μέγαν τοῦτον προσείρηκεν, ἐν τῷ περὶ ἀπεριγράπτου αὐτοῦ δευτέρῳ λόγψ, ίδωμεν, φησίν, οία λέγειν περὶ Θεοῦ ἀνέ χονται οἱ αἱρετικοί. Τῇ ἐνεργεία, φησὶν, ἐν πᾶσιν ἐστιν ὁ Θεὸς τῇ ουσίᾳ δὲ οὐδαμοῦ· ἐνέργειαν λέγοντες τὸ προϊὸν ἐκ τῆς ἐνεργείας ἀποτέλεσμα. Φαίην δ' αν έγωγε, τῆς τοῦ Θεοῦ φύσεως ἀχώριστον εἶναι τὴν ἐνέργειαν αὐτοῦ. Καὶ μετά τινα, Ενθα ἂν ἡ ἐνέργεια φάναι, συν θεωρεῖται ταύτῃ καὶ ἡ οὐσία, ἐξ ἧς προέρχεται. Εκάτερον γὰρ ἀπερίγραπτον, καὶ διὰ τοῦτο παντελῶς ἀλλήλων ἐστὶν ἀχώριστα. Κηρύττει μὲν γὰρ ἡ ἐνέργεια τὴν λανθάνουσαν οὐσίαν θεωρεῖται δὲ συμπαροῦσα τῇ ἐνεργεία, χωρὶς αὐτῆς εἶναι μὴ δυναμένη. Καὶ αὖθις, Περὶ τὸ πᾶν ἐστιν ἡ ἐνέργεια· ταύτης δὲ ἀχώριστος ἡ οὐσία καθέστηκεν. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ Νύσσης Γρηγόριος τὴν ἐν τοῖς αἰτίοις τούτοις καὶ αἰτιατοῖς διαφορὰν εὖ μάλα εἰδὼς ἀληθείας ἐξεχομένην, καὶ μηδ' όπωσοῦν τῷ κατὰ τὴν φύσιν διαφόρῳ λυμαινομένην, Αβλαβίῳ γρά φων, Τὸ ἀπαράλακτον, ἔφη, τῆς φύσεως ομολογοῦντες, καὶ τὴν κατὰ τὸ αἴτιον καὶ αἰτιατὸν διαφορὰν οὐκ ἀρνούμεθα, ἐν ᾧ μόνῳ διακρίνε σθαι τὸ ἕτερον ἐκ τοῦ ἑτέρου καταλαμβάνομεν, ἐν τῷ τὸ μὲν αίτιον πιστεύειν εἶναι, τὸ δ' ἐκ τοῦ αἰτίου. Ο δέ γε ἀδελφὸς αὐτοῦ καὶ μέγας ενο της Βασίλειος τοσαύτην φαίνεται ἀπαξαπλῶς τοῖς αἰτίοις τούτοις καὶ αἰτιατοῖς τὴν διαφοράν παρέ χων, ὡς καὶ τάξιν ἐκ φυσικῆς ἀκολουθίας ἐπ' αὐτ τῆς δογματίζειν, καὶ τὸ πρότερον καὶ τὸ δεύτερον ἐπί τε αἰτίου καὶ αἰτιατοῦ λέγειν· ούτωσὶ διαρρή δην, ὡς καὶ τῶν ἀτόπων καὶ παραλόγων εἶναι νο μίζειν τὸ μὴ ὁμολογεῖν, ἀλλ᾽ ἀρνεῖσθαι ταῦτα πει ρᾶσθαι· καὶ ἢ μὴ συνιδεῖν τὴν διαφορὰν τὸν Εὐνόμιον ταύτην ἔφη, ἢ καὶ ἀποκρύψασθαι ταύτην ἑκόντα, γράφων, ᾿Εκεῖνο δὲ ἢ οὐ σύνοιδεν δ Ευνόμιος, ἢ ἐκὼν ἀπεκρύψατο· ὅτι ἔστι τι τάξεως εἶδος, οὐκ ἐκ τῆς παρ' ἡμῖν θεωρίας συνιστάμενον, ἀλλ' αὐτῇ τῇ κατὰ φύσιν ἀκολουθίᾳ συμβαῖνον, ὡς τῷ πυρὶ πρὸς τὸ φῶς ἐστι τὸ ἐξ αὐτοῦ. Εν τούτοις γὰρ πρότερον τὸ αἴτιον λέγομεν· δεύτερον δὲ τὸ ἀπ' αὐτοῦ· οὐ διαστή ματι χωρίζοντες ἀλλήλων ταῦτα, ἀλλὰ τῷ γισμῷ τοῦ αἰτιατοῦ προεπινοοῦντες τὸ αἴτιον. Fr. Combefisii notæ. ᾿Αλλὰ μὴν ὥσπερ τὴν γνωσιν θείαν καὶ ἀΐδιον οὐ μόνῳ τῷ ἀχωρίστῳ, ἀλλ᾽ ἄλλοις τε πολλοῖς, καὶ δὴ καὶ τῇ κοινότητι τοῦ ἀκτίστου καὶ ἀπεριγράπτου κατὰ τὴν τῶν ἁγίων θεολογίαν κηρύττομεν, οὕτω καὶ τὴν διαφορὰν κατ' αὐτοὺς πάλιν θεοπρεπή, καὶ ταύτην δοξάζειν ἐγνώκειμεν· οὐκ εἰς παντελῆ δια σπασμὸν ἐντεῦθεν αὐτὰ καὶ διαίρεσιν καταστῶντες οὐδέ τινα έμφυλον τὴν διαφοράν ταύτην καὶ φυσι· τὴν ἀλλοτρίωσιν ἐννοοῦντες, ἢ διαστήματι χωρίς ζοντες ἀλλήλων ταῦτα, ἄπαγε, ἀλλ᾽ οἷαν ἐπιδέχεσθαι τὰ κατὰ φύσιν αἴτια καὶ αἰτιατὰ μεμνήμεθα παρὰ τῶν ἁγίων, μόνῳ τῷ λογισμῷ θεοπρεπώς διακρίνοντες τὰ φύσει ἡνωμένα καὶ ἀδιαίρετα. Αθανάσιος γὰρ ὁ μέγας ἐν τῷ κατὰ ᾿Αρειανών πέμπτω λόγῳ αὐτοῦ, "Αλλο φησὶν εἶναι τὸ ἔκ τινος καὶ ἄλλο τὸ ἐξ οὗ ἐστι Κατὰ τοῦτο ἄρα δύο. Εἰ δὲ μὴ δύο εἴη, ἀλλ' ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ λέγοιτο, ἔσται τὸ αὐτὸ αἴτιον καὶ αἰτιατὸν, γεννῶν καὶ γεννώμενον, όπερ άτοπον ἐπὶ Σαβελλίου δέδει κται. Οὐκοῦν καὶ τὴν ἐνέργειαν ἐκ τῆς οὐσίας εἶν ναι, καὶ δύο εἶναι, κἀντεῦθεν διενηνοχέναι ἀλλήλων, ἐνεργῶς, ἀναπέφηνε, κατὰ τὸ ἐξ οὗ καὶ ἔκ τινος, τὸ αἴτιον δηλαδὴ καὶ τὸ αἰτιατὸν, ὡς ὁ πολὺς οὗτος τὰ θεῖα διδάσκει θεολογών. Καὶ μετά τινα, "Εστω Nempe synodos vil. Τῇ ἐνεργείᾳ ἐν πᾶσιν ἐστιν ὁ Θεός. Ενέργειαν sccipit Anastasius, ut se tenet ex parte Dei; virtutein scilicet agendi connotando effectum, quæ sane ab essentia inseparabilis est, eamque manifestat et prædicat, illi perpetuo comes; sed Don velut alia res, sed ipsa essentia, etsi non sub ratione essentiz. Sic ait eam esse περὶ τὸ πᾶν, circa universum, prout scilicet providentia est; quam aliud ab essentia ipsoque Deo reipsa facere, longe abest a vero. "Αλλο τὸ ἔκ τινος καὶ ἄλλο τὸ ἐξ οὗ έστι. lla recle Athanasius in Trinitate, in qua fides diainctas personas et subsistentes κατὰ τὸ αἴτιον καὶ αἰτιατὸν docet: nec locum in ενεργεία aut virtute habet, ne tot in Deo personas admittamus, quot sunt in co doles et tvžgysiaı, vel tot accidontia et qualitates realiter distinctas habere, iisque compositum esse; quod erratica synodus et Palamas debuit advertere, non sic Athanasii Patrumque aliorum auctoritates alio sensu detorquere. Athanasii interpr. sive Nannius sive alius est: Aliud fuerit quod ex aliquo naturam accepit: et aliud quod sui alteram naturam dedit, scripserit: Quod suam alteri naturam dedit. Sic enim sensus constat, cum alias gravis error in Trinitate sit. Sequentibus etiam quod ita habet Athan. "Ev &k τῷ ἐξ αὐτοῦ καὶ ἀδιαίρετον εἶναι τὸ ἀπαύγασμα αὐτοῦ, non bene reldiium: Cum tamen splendor ab igne sit indivisibilis. Est enim, Unum vero (ignis et splendor sive lux, quæ duo et esse et videri dixeral) eu ratione quod splendor ex illo es et ab eo indivisibilis.

TOMUS SYNODICUS III. Πῶς οὖν εὔλογον αρνείσθαι τὴν τάξιν, ἐφ᾽ ὧν ἐστι καὶ ὀνομάζεσθαι καὶ νοεῖσθαι καί πως, εἰ καὶ ἀμυ πρῶτον καὶ δεύτερον, οὐ κατὰ τὴν ἡμετέραν θέσιν, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς κατὰ φύσιν αὐτοῖς ἐνυπαρχούσης άκολουθίας; Πάρεστι τοίνυν ἅπασιν ἀκριβῶς συνειδεῖν ἐκ τού των τοῖς καὶ ὁπωσοῦν λογίζεσθαι δυναμένοις, ὅπως τὸν ἴσον τρόπον ἀληθείας ὁμοῦ καὶ εὐσεβείας. ἐμέλησε τῷ ἁγίῳ. Τῷ μὲν γὰρ οὐκ ἐκ τῆς παρ' ἡμῶν θεωρίας συνίστασθαι φάναι, ἀλλ' αὐτῇ τῇ κατὰ φύσιν ἀκολουθίᾳ συμβαίνειν, ἐξ ἀφύκτου καὶ πολλῆς καὶ φυσικῆς ἀνάγκης καὶ λαμπρᾶς ἀληθείας έδειξεν οὖσαν τὴν ἐν τῇ τάξει ταύτῃ διαφορὰν τῶν αἰτιατῶν τε καὶ τῶν αἰτίων· καὶ ἄλλως ἔχειν μηδέποτε ἐγχωροῦσαν, ἀλλ' ἀεὶ τούτοις ἀναγκαίως αὐτὴν ἐνθεωρουμένην· τῷ δὲ μὴ διαστήματι, ἀλλὰ τῷ λογισμῷ χωρίζειν ταῦτα ἐπενεγκεῖν, καὶ τὴν ἐν τῷ προτέρῳ καὶ δευτέρῳ διαφορὰν μόνῳ τῷ νῷ θεωρεῖν, φαίνεται δήπου τὸ τῆς ἑνώσεως χρῆμα εὐσε βῶς κατησφαλισμένος, καὶ μηδεμίαν εἰς αὐτὴν ἐκ τῆς διακρίσεως ταύτης βλάβην εἰσάγων, ἀλλ᾽ αὐτήν ·· τὴν ἔνωσιν ἀσύγχυτον εἶναι θεολογῶν, καὶ τὴν διαφορὰν ἀδιαίρετον πάντη διδάσκων. Πάλιν τοίνυν Εύνομίου τὴν τοιαύτην διαφοράν ἀνελεῖν πειρωμένου ὁ μέγας οὗτος, Πῶς, φησίν, οὐδεμίαν διαφορὰν καταλείπεις, οὐδὲ τὴν ἐν τοῖς αἰτίοις πρὸς τὰ ἐξ αὐτῶν ἐνυπάρχουσαν Οὕτω τὸ μηδεμίαν διαφορὰν ἐπὶ τῶν αἰτίων καὶ αἰτιατῶν εἶναι δοξάζειν τῆς ᾿Αρείου καὶ Ευνομίου μανίας πρόδηλός ἐστι τόκος. Ἐκεῖνοι 'γὰρ τὸ ὁμοούσιον ἀναιρεῖν πᾶσι τρόποις ἐσπουδα- ς κότες, ἀκηκοότες ἐν Εὐαγγελίοις τοῦ Κυρίου τὸν Πατέρα μείζονα ἑαυτοῦ εἰρηκότος, ἐντεῦθεν εὐθὺς τὴν μὲν κατὰ φύσιν διαφορὰν δυσσεβῶς παρεισάγειν ἐτόλμων· τὴν δὲ κατὰ τὸ αἴτιον καὶ αἰτιατὸν, ὡς μηδεμίαν μηδαμοῦ φυσικὴν ἀλλοτρίωσιν ἢ διαίρεσιν δυναμένην εἰσάγειν εἰδότες, ἀλλὰ καὶ οὕτω τὴν τῆς φύσεως ἔνωσιν ἀδιάλυτον ἀεὶ συντηροῦσαν, ἀπηρνοῦντο καθάπαξ· πρὸς οὓς οἱ τρεῖς οὗτοι, τὴν ὑπὲρ τῆς Τριάδος ἀνελόμενοι γενναίως ἀγῶνα, ὡς ἐκείνων τὴν δυσσέβειαν ταύτην οὖσαν, καὶ τὸ μέγα καὶ ὑπερφυὲς τῆς Τριάδος μυστήριον ἀναιροῦσαν, τῆς ἡμετέρας αὐτὸ Ἐκκλησίας ἀπελαύνουσιν ὡς δυνατὸν πιῤῥωτάτω. Τοιγαροῦν εἰκότως οἱ μὲν τὴν διαφοράν ταύτην ἀθετοῦντες νῦν τῆς ἐκείνων κακοδοξίας αλίσκονται μετεσχηκότες· οἱ δὲ στέργειν τε καὶ ἀσπάζεσθαι προθύμως ὁμολογοῦντες τῆς τῶν ἁγίων τούτων εύ σεβείας τε καὶ θεολογίας, μᾶλλον δὲ τῆς τοῦ Χριστοῦ μερίδος, διατελοῦσιν ὄντες· ἡνωμένως κατ αὐτοὺς τὰ θεῖα διακρίνοντες, καὶ διακεκριμένως ταῦτα ἐνοῦντες. Εν μὲν δὴ καὶ πρῶτον, καὶ κυ· ρίως ἄν τις φαίη τῆς τε θείας οὐσίας καὶ ἐνεργείας διακρίσεως εἶδος. ὁρῶς, ἐκ τῶν αὐτῆς ἀποτελεσμάτων· τήν γε με οὐσίαν ἀμέθεκτον καὶ ἀμέριστον καὶ ἀνώνυμον εἶναι, ὡς ὑπερώνυμον δηλονότι καὶ ἀπερικόψουν παντελῶς. Μετὰ τοῦτο ἐζητήσαμεν ἀποδειχθῆναι παρὰ τῶν ἁγίων, εἰ ἔστιν ἄκτιστος ἡ ἀχώριστος μὲν, διαφέρουσα δὲ τῆς θείας φύσεως, αὕτη ἐνέργεια, ὅπερ οἱ ἀντιλέγοντες τῇ Ἐκκλησίᾳ ἥκιστα ἐδέχοντο. Καὶ ἀπεδείχθη καὶ τοῦτο ὑπὸ τῶν ἁγίων ἐναργώς κηρυττόμενον· ὧν κεφάλαιον ἡ ἁγία καὶ οἰκουμε νικὴ ἔκτη σύνοδος, καθὼς ἀνωτέρω διὰ τῶν κατὰ μέρος προτεθέντων αὐτῆς ῥητῶν μάλιστα ἱκανῶς ἀποδέδεικται. Συναπεδείχθη δὲ καὶ τοῦτο, ὅτι οἱ μὴ δεχόμενοι ἄκτιστον τὴν ἀχώριστον μὲν καὶ φυσικὴν τῆς θείας οὐσίας ενέργειαν, διαφέρουσαν δὲ αὐτῆς, ὥσπερ εἴρηται, κτίσμα τε ποιοῦσι καὶ αὐτὴν τὴν οὐσίαν τοῦ Θεοῦ. Κατὰ γὰρ τὸν ἅγιον Μάξιμον, ᾿Απὸ τῆς ἐνεργείας ἡ ἑκάστου φύσις χαρακτηρίζεται τῆς μὲν ἀκτίστου ενεργείας ἄκτιστον δεικνύσης φύσιν, κτιστὴν δὲ τῆς κτιστῆς· ἔτι τε κατὰ τὸν Δαμα σκηνὸν θεῖον Ἰωάννην φάσκοντα, "Η κτιστὴ ἐνέρ γεια κτιστὴν δηλώσει καὶ φύσιν· ἡ δὲ ἄκτιστος ἄκτιστον χαρακτηρίζει οὐσίαν. Οἱ οὖν λέγοντες κτιστὴν τὴν θείαν ενέργειαν, ἀφ᾿ ἧς ἡ θεία φύσις χαρακτηρίζεται, κτιστὴν ἐξ ἀνάγκης παριστῶσι καὶ τὴν θείαν φύσιν. Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ Μονοθελῆται εἰσι, τῶν πώποτε ἐκείνων χείρους καὶ ἀτοπώτεροι· καὶ προαιώνια δοξάζουσιν εἶναι κτίσματα. Ἐπεὶ γὰρ δύο φύσεις ὁμολογοῦμεν ἐπὶ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χρισ στοῦ, τὴν μὲν ἄκτιστον, τὴν δὲ κτιστήν οἱ μὴ λέγοντες ἔχειν τὴν θείαν φύσιν καὶ θέλημα καὶ ενέργειαν ἄκτιστον ἐν θέλημα καὶ μίαν ἐνέργειαν δοξάζουσιν ἐπὶ Χριστοῦ, ὅπερ ἡ ἔκτη σύνοδος εκήρυξε καὶ ἀνεθεμάτισε, Καντεῦθεν Μονοθελῆται καὶ αὐτοὶ ἀναδείκνυνται· χείρους δὲ ἐκείνων πολλῷ, ὅσον κἀκεῖνοι μὲν ἐν θέλημα καὶ μίαν ενέργειαν ἔλεγον ἐπὶ Χριστοῦ, ἀλλὰ ἄκτιστον, τὴν κτιστήν δήπουθεν ἀναιροῦντες· οὗτοι δὲ ἐν θέλημα καὶ μίαν ἐνέργειαν, ἀλλὰ κτιστὴν, τὴν ἄκτιστον φανερῶς μὴ δεχόμενοι. ᾿Αλλὰ καὶ τοῦ μεγάλου Βασιλείου ἐν τοῖς πρὸς Αμφιλόχιον γράφοντος, Τὰ μὲν ὀνόματα τοῦ Πνεύματος τοιαῦτα ὑπερφυῆ καὶ μεγάλα, ούμεν ουν ἔχοντά τινα εἰς δόξαν ὑπερβολήν αἱ δὲ ενέργειαι τίνες; "Αῤῥητοι μὲν διὰ τὸ μέγεθος, ἀνεξαρίθμητοι δὲ διὰ τὸ πλῆθος· πῶς γὰρ νοή σομεν τὰ τῶν αἰώνων ἐπέκεινα; Τίνες ἦσαν αὐτ τοῦ πρὸς τῆς νοητῆς κτίσεως αἱ ἐνέργειας; Οι λέ γοντες κτιστὰς τὰς θείας ἐνεργείας φανερώς δοξά ζουσιν εἶναι κτίσματα τῶν αἰώνων ἐπέκεινα. Ἐδείχθη δὲ καὶ τοῦτο, ὅτι ἄκτιστοι αἱ κοιναὶ καὶ φυσι καὶ τῆς τρισυποστάτου φύσεως θείαι ενέργειαι· οὐ Fr. Combefisii notæ. Διενηνόχασι δὲ ἀλλήλων καὶ τῷ τὴν μὲν θείαν ενέργειαν μετέχεσθαι καὶ μερίζεσθαι αμερίστως, ita sane in Trinitate divinisque personis, non in operatione seu virtute. Increata in se, non in effectu, id est virtus agendi, non ενέργημα. quod ipsum ενέργεια dicitur. Nuga, una illa distinctione clidendz.

διὰ δύο ἢ τριῶν μαρτυριῶν, ἀλλὰ διὰ πάσης τῆς ται ὁ Θεός, ὅσαπερ ἂν αὐτῷ φυσικῶς προσόντα θεοπνεύστου Γραφῆς. Μετὰ τοῦτο ἐζητήσαμεν παρὰ τῶν ἁγίων, εἰ μηδεμίαν ἔχοι τις ἂν ἐπινοεῖν σύνθεσιν ἐπὶ Θεοῦ διὰ τὴν τῆς θείας ουσίας καὶ ἐνεργείας διαφοράν. Καὶ τοῦτο γὰρ οἱ ἀντιλέγοντες ἰσχυρίζονται. Απεδείχθη οὖν παρὰ τῶν ἁγίων ἁπάντων κηρυττόμενον ὡς οὐκ ἔστι σύνθεσίν τινα παρὰ τοῦτο νομίζειν ἐπὶ Θεοῦ. Ο γὰρ θεῖος Μάξιμος ἐν οἷς πρὸς Πύρρον διαλέγε ται, φανερώτατα δείκνυσιν μή τινα σύνθεσιν ἐκ τῆς ενεργείας γίνεσθαι· Ορᾷς, λέγων τῷ Πύῤῥῳ, ὅτι ἐκ τούτου πλανᾶσθε, ἐκ τοῦ πάντη ἀγνοῆσαι ὅτι αἱ συνθέσεις τῶν ἐν ὑποστάσει ὄντων, καὶ οὐ τῶν ἐν ἑτέρῳ θεωρουμένων εἰσιν· καὶ τοῦτο κοινὸν φρόνημα πάντων, καὶ τῶν ἔξω φιλοσόφων, καὶ τῶν τῆς ᾿Εκκλησίας θεοσόφων. μυσταγωγών. Εἰ δὲ τῶν θελημάτων σύνθεσιν λέ γετε, καὶ τῶν ἄλλων φυσικών σύνθεσιν λέγειν ἐπδιισθήσεσθε. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ Νύσσης Γρηγόριος ἐν ἔκτῳ κεφαλαίῳ τῆς εἰς τὴν Ἐξαήμερον αναπληρώσεως οὕτω πρὸς λέξιν διέξεισιν· Εἰ τοίνυν ἐν τῷ ἀνθρώπῳ, κἂν διάφορα τυγχάνῃ τὰ πρὸς αἴσθησιν κατεσκευασμένα παρὰ τῆς φύσεως ὄργανα, διὰ πάντων ὁ νοῦς ἐνεργῶν καὶ κινούμενος, καὶ καταλλής πως ἑκάστῳ πρὸς τὸ προκείμενον κεχρημένος, εἰς ἐστι καὶ ὁ αὐτὸς, ταῖς διαφοραῖς τῶν ἐνεργειῶν οὐ συνεξαλλάττων τὴν φύσιν πῶς ἄν τις ἐπὶ Θεοῦ διὰ τῶν ποικίλων δυνάμεων πολυμερὺς τὰ τῆς αὐτοῦ οὐσίας καθυποπτεύσειεν; Ο φαίνηται. Πολλὰ γὰρ ἐστιν, ἃ μένῳ μὲν αὐτῷ πρόσεστιν, ἑτέρῳ δὲ τῶν ἁπάντων οὐδενί· καὶ τοῦ θείου Χρυσοστόμου, Τοῦ Πνεύματος τὴν χά ριν ἡ Γραφὴ ποτὲ μὲν πῦρ, ποτὲ δὲ ὕδωρ καλεί, δεικνύσα ὅτι οὐκ οὐσίας ταῦτα ονόματα, ἀλλ' ἐνεργείας· οὐ γὰρ ἐκ διαφόρων συνέστηκεν ού σιῶν τὸ Πνεῦμα, ἀόρατόν τε καὶ μονοειδὲς ἄν καὶ τοῦ Νύσσης πρὸς Εὐνόμιον λέγοντος, Τίς ὁ διφνᾶ τὸν Θεὸν εἶναι λέγων πλὴν σοῦ τοῦ και σαν ὀνόματος ἔννοιαν τῇ τοῦ Πατρὸς οὐσία. συμφύοντος, καὶ μηδὲν ἔξωθεν προσείναι λέ γοντος, ἀλλ᾽ ἕκαστον τῶν περὶ τῶν θείων ὄνο μάτων τῇ τοῦ Θεοῦ οὐσίᾳ ἐγκεντρίζοντος; Μετὰ τοῦτο ἐζητήθη, εἴ γε ἡ θεία καὶ ἄκτιστος ενέργεια θεότης παρὰ τῶν ἁγίων προσαγορεύεται. Οὐδὲ γὰρ τοῦτο οἱ νῦν ἀντιλέγοντες παρεδέχοντο. Καὶ ἀνεφάνη καὶ τοῦτο παρὰ τῶν θεολόγων κηρυτ τόμενον. Αὐτίκα γὰρ ὁ μέγας Βασίλειος ἐν τοῖς κατ' Ευνομίου, Καὶ αὐτὸ, φησί, τὸ τῆς Θεότητος ὄνομα, εἶτε τὴν ἐποπτικὴν εἴτε τὴν προνοητι μὴν ἐξουσίαν σημαίνει, οἰκείως εἶχε πρὸς τὸ ἀνθρώπινον. Καὶ πάλιν ὁ αὐτὸς ἐν τῇ πρὸς Εὐστά θιον τὸν ἰατρὸν ἐπιστολῇ, Οὐκοῦν, φησίν, ἡ τῆς ενεργείας ταυτότης ἐπὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος δείκνυσι σαφῶς τὸ τῆς φύσ σεως απαράλλακτον. "Ωστε, κἂν φύσιν σημαί τῇ τὸ τῆς Θεότητος όνομα, κυρίως καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι τὴν προσηγορίαν προσαρμόζε σθαι ταύτην ἡ τῆς οὐσίας κοινότης συντίθεται. Αλλ' οὐκ οἶδα ὅπως ἐπὶ τῆς φύσεως ἔνδειξιν τὴν προσηγορίαν τῆς Θεότητος φέρουσιν οι πάντα κατασκευάζοντες. Καὶ μετά τινα· Οὐκοῦν εξουσίας τινὸς εἶτε εποπτικῆς εἶτε ενεργητικῆς ἔνδειξιν ἡ προσηγορία φέρει. Ἡ δὲ θεία φύσις ἐν πᾶσι τοῖς ἐπινοουμένοις ονόμασι, καθό ἐστι, μένει ἀσήμαντος, ὡς ὁ ἡμέτερος λόγος. Εὐερ γέτην γὰρ καὶ κριτὴν, ἀγαθόν τε καὶ δίκαιον, καὶ ὅσα ἄλλα τοιαῦτα μαθόντες, ἐνεργειῶν δια φορὰς ἐδιδάχθημεν. Τοῦ δὲ ἐνεργοῦντος τὴν φύσιν οὐδὲν μᾶλλον διὰ τῆς ἐνεργειῶν κατα νοήσεως ἐπιγνῶναι δυνάμεθα. 'Οταν γὰρ ἀπο διδῷ τις λόγον εκάστου τῶν ὀνομάτων, καὶ αὐ τῆς τῆς φύσεως περὶ ἦν τὰ ὀνόματα, οὐ τὸν ᾿Αλλὰ καὶ τοῦτο συναπεδείχθη, ὅτι οἱ κατὰ τοὺς ἀντιλέγοντας μὴ δεχόμενοι την διαφορὰν τῆς θείας Ενεργείας, καὶ ἁπλῶς πάντων τῶν περὶ τὴν φύσιν καὶ οὐσίαν φυσικῶς θεωρουμένων, ἐκεῖνοι σύνθετον μάλλον ποιοῦσι τὸν Θεόν, τοῦ μεγάλου Βασιλείου φανερῶς λέγοντος, Εἴπερ εἰς τὴν οὐσίαν φέρον τες πάντα τὰ θεῖα ὀνόματα καταθήσομεν, οὐ μόνον σύνθετον, ἀλλὰ καὶ ἐξ ἀνομοιομερών συγκείμενον τὸν Θεὸν ἀποδείξομεν, διὰ τὸ ἄλλο καὶ ἄλλο ὑφ᾽ ἑκάστου τῶν ὀνομάτων σημαίνεσθαι· καὶ τοῦ μεγάλου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου γράφοντος, "Η καὶ τὸ ἀθάνατον καὶ τὸ ἄκακον καὶ τὸ ἀναλλοίωτον οὐσία Θεοῦ. Ἀλλ' εἰ τοῦτο, πολλαὶ οὐσίαι Θεοῦ, καὶ οὐ μία· ἢ σύνθετον τὸ θεῖον ἐκ τούτων. Οὐ γὰρ ἀσυνθέτως ταῦτα, αὐτὸν ἀμφοτέρων ἀποδώσει λόγον. ἂν δὲ ὁ εἴπερ οὐσίαι· ὅτι καὶ τοῦ θείου Κυρίλλου, Οὐ γὰρ οὐσία τὸ ἀγέννητον, ἢ τὸ ἄφθαρτον ἢ τὸ ἀθά νατον ἢ τὸ ἀόρατον. Εἰ γὰρ ἕκαστον τούτων οὐσίαν σημαίνει, ἐκ τοσούτων οὐσιῶν σύγκει λόγος ἕτερος, τούτων καὶ ἡ φύσις διάφορος. Οὐκοῦν ἄλλο μέν ἐστιν οὐσία, ἧς οὔπω λόγος μηνυτὴς ἐξευρέθη, ἑτέρα δὲ τῶν περὶ αὐτὴν ὀνομάτων ἡ σημασία, ἐξ ἐνεργείας τινὸς ἢ ἀξίας Fr. Combefisii notæ. Καὶ οὐ τῶν ἐν ἑτέρῳ θεωρουμένων, sive ut alii Roma codd., καὶ οὐκ ἰδίῳ λόγῳ θεωρουμ. Et hic Palamitarum strues, Maximique auctoritatis abusus. Respondet Maximus Pyrrho, volenti ex duabus voluntatibus unam voluntatem compositam Beri: idque Maximus inficiatur, omnique sacræ ac profanæ pbilosophiæ merito adversari conten - dit, nec esse eorum quæ sic in alio spectentur, non propria ratione inter se compositionem; non auleni negat esse cum substantia, ad quod tamen juceti homines assumunt. Quis enim neget com- positionem subjecti et accidentis, ubi maxime realis distinctio est, quæ manifestior apparet in qualitatibus tertiæ speciei; quæ præcipue accodunt et recedunt? nam potentias, sunt qui nolint plus quam ratione aut formaliter ab essentia distingui; cum qua proinde non tam physica et realis, quam metaphysica et rationis compositio erit; quæ nec ipsa in Deo ob summam eminentiam et quasi transcendentiam admittenda sit: en scilicet fundamento, quod in creatis, quantumvis simplicibus, occurrit.

TOMUS SYNODICUS III. ὀνομαζομένων. Καὶ πάλιν ὁ αὐτὸς μέγας Βασίλειος δευτέρᾳ ἐπιστολῇ Θεότητα φησὶν εἶναι τὸ χρήμα ἐν τῇ αὐτῇ ἐπιστολῇ, Εἴτε ἐνεργείας όνομα ή Θεότης, ὡς μίαν ἐνέργειαν Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ Αγίου Πνεύματος, οὕτω μίαν φαμὲν εἶναι καὶ τὴν θεότητα· εἴτε καὶ κατὰ τὰς τῶν πολλῶν δόξας φύσεως ἐνδεικτικόν ἐστι τὸ τῆς Θεότης τος όνομα, διὰ τὸ μηδεμίαν εὑρίσκειν ἐν τῇ φύσει παραλλαγὴν, οὐκ ἀπεικότως μιᾶς Θεότης τος τὴν ἁγίαν Τριάδα οριζόμεθα. Καὶ ὁ ἅγιος Αναστάσιος φησιν, "Η Θεὸς προσ ηγορία πρόδηλον ὡς ἐνεργητική τυγχάνει· οὐ γὰρ αὐτὴν τὴν τοῦ Θεοῦ οὐσίαν παρίστησιν ἀδύνατον γὰρ ταύτην γνῶναι· ἀλλὰ τὴν θεω ρητικὴν αὐτοῦ ἐνέργειαν ἡμῖν παρίστησι καὶ δηλοῖ τὸ Θεός. Καὶ πάλιν ὁ αὐτὸς Τὸ Θεὸς ὄνομα οὐ τὴν οὐσίαν τῆς Θεότητος σημαίνει· ἀκατάληπτος γὰρ αὕτη καὶ ἀνώνυμος ἐστιν· ἀλλ' ἐκ τῆς θεωρητικῆς αὐτοῦ ἐνεργείας Θεὸς εἴρηται, ὡς φησὶν ὁ ἅγιος Διονύσιος, ἢ ἐκ τοῦ θέειν, ήγουν διατρέχειν, ἢ ἐκ τοῦ αἴθειν, δ ἔστι φλογί ζειν. Ο δὲ αὐτὸς μέγας Διονύσιος, Εὶ τὴν ὑπερού. σιον, φησί, κρυφιότητα Θεὸν ἡ ζωὴν ἢ οὐσίαν ἡ φῶς, ἢ λόγον ὀνομάσαιμεν, οὐδὲν ἕτερον νοοῦμεν ἢ τὰς εἰς ἡμᾶς ἐξ αὐτῆς προαγομένας δυνάμεις εκθεωτικὰς ἢ οὐσιοποιούς, ή ζωογότους ἢ σοφοδώρους. Αὐτῇ δὲ κατὰ τὴν πασῶν τῶν νοερῶν ἐνεργειῶν ἀπόλυσιν ἐπιβάλλομεν, μηδεμίαν ὁρῶντες θέωσιν ἡ ζωὴν ἢ οὐσίαν, ἥτις ἐμφερής ἐστι τῇ πάντων ἐξηρημένῃ κατὰ πᾶσαν ὑπεροχὴν αἰτία. τοῦ θεοποιοῦ δώρου, καὶ τὸ ἀμίμητον μίμημα τοῦ ὑπερθέου καὶ ὑπεραγάθου, καθ' ὁ θεούμενα καὶ ἀγαθυνόμεθα. Ἐπὶ τούτοις, ἐπειδήπερ τὴν τοιαύτην δωρεάν τοῦ Πνεύματος καὶ ἐνέργειαν, δηλαδή την θέωσιν, καθ᾽ ἣν οἱ ἅγιοι θεοῦνται, θεότητα παρὰ τῶν ἁγίων προσαγορευομένην, οἱ τῷ Θεσσαλονίκης ἀντιλέγον τες λέγουσιν εἶναι θεότητα κτιστὴν, κατασκευάζον· τες τοῦτο ἐκ τοῦ ἀποστάτην αὐτῆς εἰρῆσθαι παρὰ τοῦ μεγάλου Διονυσίου τὸν Θεὸν, καὶ μίμημα καλέ σαι ταύτην, καὶ τῶν μετεχόντων σχέσιν, δυσσεβώς μὲν αὐτοὺς λέγειν ἀπεφήνατο ἡ ἱερὰ σύνοδος όμως ζητηθέντος καὶ τούτου παρὰ τῆς θείας συνο όδου, Εἴπερ εἶπε τις τῶν ἁγίων ἄκτιστον εἶναι τὴν θέωσιν, καὶ εἴπερ ἡ σχέσις καὶ τὸ μίμημα καὶ τὸ ὑπέστη καὶ ἐπὶ τῶν ἀκτίστων λέγεται, προεχος μίσθησαν ρήσεις τῶν ἁγίων, οὐκ ἀεὶ ἐπὶ κτιστῶν δηλοῦσαι λέγεσθαι ταῦτα. Ο γὰρ μέγας Βασίλειος ἐν τοῖς ᾿Αντιῤῥητικοῖς φησιν, ῾Ο τετόκως βώλους δρόσου οὐχ ὁμοίως τὰς τε βώλους καὶ τὸν Υἱὸν ὑπεστήσατο. Κἂν τῷ πρώτῳ δὲ τῆς Εξαημέρου, Ινα δειχθῇ, φησὶν, ὅτι ὁ κόσμος τεχνι τόν ἐστι κατασκεύασμα, προκείμενον πᾶσιν εἰς θεωρίαν, ὥστε δι' αὐτοῦ τὴν τοῦ ποιήσαντος σοφίαν ἐπιγινώσκεσθαι, οὐκ ἄλλῃ τινὶ φωνῇ ἐχρήσατο ὁ σοφὸς Μωυσῆς περὶ αὐτοῦ, ἀλλ' εἶπεν, ο Εν ἀρχῇ ἐποίησεν, ο οὐχὶ ἐνήργησεν, οὐδὲ ὑπέστησεν, ἀλλ' ἐποίησεν καθότι πολλοί τῶν φαντασθέντων συνυπάρχειν ἐξ ἀἰδίου τῷ “Θεῷ τὸν κόσμον οὐχὶ γεγεννήσθαι παρ' αὐτοῦ συνεχώρησαν. Συναπεδείχθη δὲ ἀπὸ τούτου ὅτι καὶ τὸ ἐνεργεῖν καὶ τὸ ἐνεργεῖσθαι οὐ μόνον ἐπὶ κτι στῶν, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ ἀἰδίων καὶ ἀκτίστων δύναται λέγεσθαι· ἐπεὶ καὶ τὴν χάριν ἐνεργουμένην ἀκούον τες οἱ διαφερόμενοι, κτιστὴν εὐθὺς εἶναι νομίζου σιν. Ὁ γὰρ μέγας ἐν θεολογίᾳ Γρηγόριος, "Εστω, φησὶ, καὶ ἐνεργείας, εἰ τοῦτο δοκεῖ· οὐδὲ οὕτως Fr. Combefisii notæ. Καὶ πάλιν ὁ αὐτός φησι, Θεότης ἐστὶν ἡ πάντα θεωμένη πρόνοια. Ότι δὲ ἡ πρόνοια ενέργειά ἐστιν, καὶ ἀπ᾿ ἄλλων μὲν τοῦτο γνώριμον, μάλιστα δὲ καὶ ἀφ᾽ ὧν ὁ μέγας Αθανάσιος γράφει, λέγων, Οὐ κατὰ ἄλλην καὶ ἄλλην πρόνοιαν ὁ Πατήρ καὶ ὁ Υἱὸς ἐργάζεται, ἀλλὰ κατὰ μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ουσιώδη τῆς Θεότητος ἐνέργειαν. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ μέγας Διονύσιος πάλιν ἐν τῇ πρὸς Γάϊον Ο τετικώς βώλους δρόσου. Sic Sist. nulla alia lect. Flaminio adducta, cum Complut., Basil., etc, melius habeant βόλους, stillas foris: quid enim glebæ ad rorem, cum glebæ crassiores sint, ros guttis minutissimis cadat, Deo terram (seu potius in ea plantas et fruges) molliter infundente, eoque munere roris quasi parente ac genitre, ut debuerint sapientissimi senes of LXX, βώλους reddere, reclamantibus Hebr, ac quotquot ex illis vel pressa interpretatione, vel paraphrasi reddidere? Codex Alexandr. συνοχὰς καὶ βώλους δρόσου habet; sed adjectitiam vocem συνοχάς nemo non videt, ac scholii loco primum positain, studioso quodamn molliente τὸ βώλους, et ostendente ut roris glebe dici ac intelligi queant; nempe ut jam ros infudit terræ faciem, certisque pariibus illi continue hæret. Vis ista in verbis, satis molesta; nec ex illis facile consurgat theologicum argumentum, quod omnino sit efficax, tanta Græcis in verbis licentia, ubi præsertim ἀντιλογία est non ὁμολογία, in quarum prima non omnino servatur ἀκρίβεια. Satis enim est undecunque adversarium elidas probabili quadam specie, etsi non accurata omnino et explorata veritate illius argumenta eludendo, qua se methodo usum profitetur Palamas. Videtur Basilius in voce ενεργείν, velut naturalem quamdam operationem spectasse et quasi necessariam emanationem, secundum quam mundes coavus Deo posset intelligi, ea ratione qua ενέργεια cujusque rci actus dicitur et virtus. Vox vere ὑφίστημι sonat subsistentiam dare, cujus usus fre quentissimus est in incarnatione, in qua passim Verbum dicitar sibi ὑποστήσασθαι humanam naturam, quasi in se condidisse, ut in se subsisteret ei dedisse. Nostri theologi longe barbara voce suppositandi videntur expressisse, Deus Dionysio άσχετος celebratur, supra omnem σχέσιν quod Maxim. et Pachym, de häbitu exponunt:(potesi-que exponi de omni habitu, et quasi qualitate, vel relatione et habitudine, ut άσχετος sit absolutus εἰ πάντων ἐξῃρημένος, ut alibi loquitur idem Dionys. Hincque nostri theologi veram in Deo sea realem relationem ad creaturas negant, volunique denominari a relatione quæ est in creatura, et quasi extrinsece; ut relatio in Deo sit ipsa divima virtus, ενέργεια, vis ipsa agendi, ut connotat effectum, ipsa in se semper eadem, nulla evariatione aut mutatione ante et post effectum, perseverans.

ἡμᾶς αἱρήσετε· αὐτὸ δὲ τοῦτο ἐνεργητὡς ἂν εἴη ἡ ἀλλ' ἐκ τῆς κατὰ φύσιν αὐτοῖς ἐνυπαρχούσης ἀκοτὸ ὁμοούσιον. λουθίας; ᾿Αλλὰ καὶ ἐν τοῖς πρὸς Ἀμφιλόχιον γράφ φει, Δ' δὲ ἐνέργεια τοῦ Πνεύματος τίνες; Αρ ῥητοι μὲν διὰ τὸ μέγεθος, ἀνεξαρίθμητοι δὲ διὰ τὸ πλῆθος. Πῶς γὰρ νοήσομεν τὰ τῶν αἰώνων επέκεινα; Τίνες ἦσαν. αὐτοῦ πρὸ τῆς νοητῆς κτίσεως αἱ ἐνέργειαι; Πόσαι δὲ αἱ ἀπ' αὐτοῦ περὶ τὴν κτίσιν χάριτες; Τίς δὲ ἡ πρὸς τοὺς αἰῶνας τοὺς ἐπερχομένους δύναμις; "ν μὲν γὰρ καὶ προῆν καὶ συμπαρῆν τῷ Υἱῷ καὶ τῷ Πατρὶ πρὸ τῶν αἰώνων. Ωστε καν τι νοήσῃς τῶν αἰώνων ἐπέκεινα, καὶ τοῦτό ἐστι τοῦ Πνεύματος κατωτέρω· τὰς προαιωνίους ενεργείας Πνεύματος και τωτέρω τοῦ Πνεύματος αποφαινόμενος εἶναι. Ἐν δὲ τῷ περὶ Θεότητος Υἱοῦ καὶ Πνεύματος λόγῳ ο Νύσσης θείος Γρηγόριος φησιν, Ἡ μὲν θεία φύ σις ἀφραστές τε καὶ ἀνεκφώνητος μένει, υπερβαίνουσα πᾶσαν τὴν διὰ φωνῆς σημασίαν. Οὐκο οὖν οὐχὶ φύσιν, ἀλλὰ τὴν θεατικὴν δύναμιν τοῦ Πνεύματος, ἡ τῆς Θεότητος προσηγορία παρίστησιν. Ο δὲ μέγας Αθανάσιος ἐν τῷ κατὰ ᾿Αρειανῶν δευτέρῳ λόγῳ, τῶν αἱρετικῶν λεγόντων τῆς θελήσεως εἶναι τὸν Υἱόν, ἀλλ' οὐ τῆς φύσεως τοῦ Πατρὸς. Εἰ. τὸ βούλεσθαι, φησί, περὶ τῶν μὴ ὄντων διδόασι τῷ Θεῷ, διατὶ τὸ ὑπερκείμενον τῆς βουλήσεως οὐκ ἐπιγινώσκουσι τοῦ Θεοῦ; Κὰν τῷ τρίτῳ κατὰ τῶν αὐτῶν, Τὸ μὲν ἀντικείμενον τῆς βουλήσεως δωράκασιν οἱ αἱρετικοί· τὸ δὲ μεῖζον καὶ ὑπερκείμενον οὐ τεθεωρήκασιν. Ωσπερ γὰρ ἀντίκειται τῇ βουλήσει τὸ παρὰ γνώμην, οὕτως υπέρΟ κειται καὶ προηγείται τοῦ βούλεσθαι τὸ κατὰ φύσιν. Καὶ κατὰ Μακεδονίου γράφων ὁ αὐτὸς, Γίνωσκε, φησὶν, ὅτι τὸ Θεὸς εἶναι δεύτερόν ἐστι· καὶ γὰρ ἡμεῖς ἐὰν μιμηταί γενώμεθα τοῦ Θεοῦ, κατὰ τὸν Παῦλον, θεοὶ γινόμεθα· τῆς δὲ αὐτῆς φύσεως γενέσθαι οὐ δυνάμεθα. Ο δὲ θεῖος Μάξιμος, Πάντων, φησί, τῶν ὄντων, καὶ μετεχόντων καὶ μεθεκτῶν ἀπείρως ὁ θεὸς ὑπερεξῄρηται. Καὶ ὁ Νύσσης δὲ θεῖος Γρηγόριος, Οὐ τρεῖς Θεοὺς ὀνομάζειν, φησί, δυνάμεθα, τοὺς τὴν θεῖ nho xal kxoxruhr trépyslar ovrnuptris xal αδιακρίτως ἀλλήλων ἐφ' ἡμῶν τε καὶ πάσης τῆς κτίσεως ἐνεργοῦντας. Περὶ δὲ τοῦ μιμήματος εἶπεν ὁ Θεσσαλονίκης ὡς ὁ μέγας Διονύσιος τῷ μιμήματι τὸ ἀμίμητον προσέθηκεν· ὥστε τὸ θεοποιὸν δῶρον οὐ μᾶλλον μίμημα ἢ ἀμιμησία. Φησὶ καὶ ὁ Θεολόγος Γρηγόριος μίμημα εἶναι καὶ τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱόν, γράφων ἐν τῷ δευτέρῳ τῶν περὶ Υιού, Εικὼν τοῦ Πατρὸς ὡς ὁμοούσιος, καὶ ὅτι τοῦτο ἐκεῖθεν, ἀλλ' οὐκ ἐκ τούτου πατήρ. Αὕτη γὰρ εἰκόνος φύσις, μίμημα εἶναι τοῦ ἀρχετύπου, καὶ οὗ λέγεται. Ὥστε το μίμημα οὐκ ἐμποδίζει πρὸς τὸ ἄκτιστον εἶναι τὴν θέωσιν. Σχέτις δὲ ἐστι καὶ ἡ τοῦ Θεοῦ πρόνοια πρὸς τὰ προνοούμενα· καὶ ἢ πρόγνωσις αὐτοῦ πρὸς τὰ προγινωσκόμενα καὶ οἱ ἐξ ἀϊδίου ἐν τῷ Θεῷ προορισμοί, πρὸς τὰ - προοριζόμενα. Ἀλλ᾽ ἑκάστῳ τούτων οὐκ ἐμπόδιόν ἐστι τὸ σχέσιν εἶναι πρὸς τὸ ἄκτιστον εἶναι. Ὥστε οὐδὲ * θεοποιός δωρεὰ τοῦ Πνεύματος, αὐτὴ ἡ θέωσις, ἔστι κτιστή, διότι σχέσις ἐστὶ πρὸς τὰ θεούμενα. Οτι γὰρ ἄκτιστός έστι, σαφῶς καὶ συντόμως παραστήσει καὶ ὁ θεῖος Μάξιμος, γράφων, Η θεία χάρις, εἰ καὶ ἀπόλαυσιν δίδωσι τοῖς κατὰ χάριν μετέχουσι, ἀλλ᾽ οὐ κατάληψιν. Μένει γὰρ καὶ τῇ μεθέξει τῶν ἀπολαυόντων αὐτῆς ἀκατάληπτος, ὅτι κατὰ φύσιν ὡς ἀγέννητος ἔχει τὴν ἀπειρίαν. Καὶ πάλιν, Τοῦτό ἐστι τοῦ Θεοῦ Εὐαγγέλιον πρεσβεία Θεοῦ πρὸς ἀνθρώπους, καὶ Υἱοῦ σαρκωθέντος καὶ μισθὸν δωρουμένου τοῖς πειθομένοις αὐτῷ τὴν ἀγέννητον θέωσιν. Μετὰ δὲ τὸ φανῆναι καὶ τὴν θείαν ἐνέργειαν Θεότητα ὀνομαζομένην, ἐζητήσαμεν ἀποδειχθῆναι παρὰ τῶν θεολόγων, τί τῆς θείας ἐνεργείας ταύτης, καὶ τῶν οὐσιωδῶς περὶ αὐτὴν θεωρουμένων, ὑπέρ κειται κατ' οὐσίαν ὁ Θεός· καὶ ἀνεφάνη καὶ τοῦτο παρὰ πάντων κηρυττόμενον τῶν ἁγίων. Συναπεδείχθη δὲ καὶ τοῦτο, ὅτι οἱ μὴ τοῦτο παραδεχόμενοι πολύθεοί εἰσι, πολλὰς λέγοντες ἀρχὰς, ὡς μὴ ἀναφέροντες εἰς ἐν αἴτιον καὶ μίαν ἀρχὴν τὰ περὶ τὸν Θεὸν οὐσιωδῶς θεωρούμενα. Ο γὰρ μέγας Βασίλειος ἐν τοῖς Αντιρρητικούς φησιν, "Εστι τι τάξεως εἶδος, οὐκ ἐκ τῆς παρ' ἡμῶν θέσεως συνιστά μενον, ἀλλ' αὐτῇ τῇ κατὰ φύσιν ἀκολουθία συμβαῖνον ὡς τῷ πυρὶ πρὸς τὸ φῶς ἐστι τὸ ἐξ αὐτοῦ. Ἐν τοῖς τοιούτοις γὰρ πρότερον τὸ αἶτων λέγομεν, δεύτερον δὲ τὸ ἀπ' αὐτοῦ· οὐ δια στήματι χωρίζοντες ἀλλήλων ταῦτα, ἀλλὰ τῷ λογισμῷ τοῦ αἰτιατοῦ προεπινοοῦντες τὸ αἴτιον. Πῶς οὖν εὔλογον ἀρνεῖσθαι τὴν τάξιν, ἐφ᾽ ὧν ἐστι πρῶτον καὶ δεύτερον, οὐ κατὰ τὴν ἡμετέραν θέσιν, ᾿Αλλὰ καὶ ὁ θεῖος Διονύσιος ἐν τῷ περὶ θείων ὀνομάτων δωδεκάτῳ φησίν, Καθόσον υπερέχουσι τῶν οὐκ ὄντων τὰ ὄντα ἅγια ἢ θεῖα ἢ κύρια ἢ βασιλικά, καὶ αὐτῶν μετεχόντων αἱ αὐτομετοχαί· κατὰ τοσοῦτον ὑπερίδρυται πάντων τῶν ὄντων δ ὑπὲρ πάντα τὰ ὄντα· καὶ πάντων τῶν μετεχόν των καὶ τῶν μετοχῶν ὁ ἀμέθεκτος αἴτιος. Καὶ τῇ δευτέρᾳ δὲ πρὸς Γάϊον ἐπιστολῇ, Πῶς, φησὶν, d πάντων ἐπέκεινα καὶ ὑπὲρ θεαρχίαν ἐστὶ καὶ ὑπὲρ ἀγαθαρχίαν; Εἰ θεότητα καὶ ἀγαθότητα νοήσαις, αὐτὸ τὸ χρῆμα τοῦ ἀγαθοποιοῦ καὶ θεοποιοῦ δώρου, καθ' ὁ θεούμεθα καὶ ἀγαθυνό μεθα· καὶ γὰρ εἰ τοῦτο ἀρχὴ γίνεται τοῦ θεοῦ σθαι καὶ ἀγαθύνεσθαι τοῖς θεουμένοις καὶ ἀγα θυνομένοις ὁ πάσης ἀρχῆς ὑπεράρχιος, καὶ τῆς οὕτω λεγομένης θεότητος καὶ ἀγαθότητος, Fr. Combefisii notæ. Τοῖς θεουμένοις καὶ ἀγαθυνομένοις. Sic quoque Sandionys. Reliqui, τοὺς θεουμένους. Nec sensu differt utrumvis scribatur. In verbis sequentibus, ὡς θεαρχίας καὶ ἀγαθαρχίας, subaudi, ούσης PATROL. GR. CLI Quæ sint deitas et bonitas, qua dii bonique efficimur; male Cord. ad Deum refert, quasi dicat Dionysius, Deum antecellere deitati et bonitati, tanquain ipse θεαρχία εἰ ἀγαθαρχία, non quæ sint θεαρχία et

TOMUS SYNODICUS III. ὡς θεαρχίας καὶ ἀγαθαρχίας, ἔστιν ἐπέκεινα. ριστον μὲν ἴσμεν, ἔφη, τὴν θείαν οὐσίαν καὶ τὴν Καὶ πάλιν ὁ αὐτὸς, Μετιτέον νῦν ἐπὶ τὴν ὄντως οὖσαν τοῦ ὄντως ὄντος θεολογικὴν ουσιων υ μίαν Τοσοῦτον δὲ ὑπομνήσομεν, δτι τῷ λόγω σκοπὸς οὐ τὴν ὑπερούσιον οὐσίαν, ᾗ υπερούσιος, ἐκφαίνειν· ἄῤῥητον γὰρ τοῦτο καὶ ἄγνω στον καὶ παντελῶς ἀνέκφαντον, καὶ αὐτὴν ὑπεραῖρον τὴν ἔνωσιν· ἀλλὰ τὴν οὐσιοποιὸν εἰς τὰ ὄντα πάντα τῆς θεαρχικῆς οὐσιαρχίας πρόοδον ὑμνῆσαι. Ο δὲ θεῖος Μάξιμος ἐν τοῖς Σχολίοις, Πρόοδόν φησιν ἐνταῦθα τὴν θείαν ενέργειαν, ἥτις πᾶσαν οὐσίαν παρήγαγεν. Καὶ ὁ θεῖος Χρυσόστομος ἐν τῷ περὶ Ακαταλήπτου πρώτῳ λόγῳ φησίν. Οἱ προφῆται οὐ μόνον τί τὴν οὐσίαν ἐστὶν ὁ Θεὸς ἀγνοοῦντες φαίνονται, ἀλλὰ καὶ περὶ τῆς σοφίας αὐτῆς, πόση τίς ἐστιν ἀποροῦσιν. Καίτοι γε οὐχ ἡ ουσία ἀπὸ τῆς σου φίας, ἀλλ' ἡ σοφία ἀπὸ τῆς οὐσίας. "Οταν δὲ μηδὲ ταύτην δύνανται καταλαβεῖν μετὰ ἀκριβείας, πόσης ἂν εἴη μανίας τὸ τὴν οὐσίαν αὐτὴν νομίζειν δύνασθαι τοῖς οἰκείοις ὑποβάλλειν 10γισμοῖς; Καὶ ἐν τῷ κατὰ Ἰωάννην Εὐαγγελίῳ τάΔιν ὁ αὐτός φησιν, Οὐκ ἐκ μέτρου δίδωσιν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα. Ἡμεῖς γὰρ πάντες μέτρῳ τὴν ἐνέρ γειαν τοῦ Πνεύματος ἐλάβομεν. Πνεῦμα γὰρ ἐν ταῦθα τὴν ἐνέργειαν λέγει· αύτη γάρ ἐστιν ἡ μεριζομένη. Τοῦτο δὲ ἀμέτρητον ἔχει καὶ ὁλό κληρον πᾶσαν τὴν ἐνέργειαν. Εἰ δὲ ἡ ἐνέργεια αὐτοῦ ἀμέτρητος, πολλῷ μᾶλλον ἡ οὐσία. θείαν φυτικὴν ἐνέργειαν· οὐ γάρ ποτε ενέργεια είν ἂν τῆς ἑαυτῆς οὐσίας χωρίς. Περὶ μέντας τῶν ἐξ ἀρχῆς ὑπὸ τοῦ Θεοῦ δεδημιουργημένων ἔφη, εἰς οὐκ οἶδεν, εἰ μὴ κατὰ τοὺς ἀντιλέγοντας παραπαίοι, έξι πᾶν δημιούργημα τῆς ἐνεργείας τοῦ δημιουργήσαν τος, ἀλλ' οὐχὶ τῆς οὐσίας μεταλαγχάνει; Οὐ γὰρ ἡ οἰκία τῆς τοῦ οἰκοδόμου, οὐδὲ ναῦς τῆς τοῦ ναυπη γοῦ μετείληχεν οὐσίας, ἀλλὰ τῆς τέχνης καὶ τῆς ἐν εργείας κατὰ τὸν Νύσσης Θεολόγον. Οτι δὲ καὶ οἱ ἅγιοι, τῇ πρὸς Θεὸν ἐνώσει θεοποιούμενοι, οὐ τῆς θείας οὐσίας, ἀλλὰ τῆς αὐτοῦ θείας ἐνεργείας μετέ χουσιν, ὁ μέγας ἐν θεολογίᾳ Γρηγόριος παρίστησι, γράφων περὶ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, "Οτι χριστὸς λέγεται διὰ τὴν θεότητα· χρίσις γὰρ αὕτη τῆς ἀνθρωπότητος· οὐκ ἐνεργείᾳ κατὰ τοὺς ἄλλους χριστοὺς ἁγιάζουσα, παρουσίᾳ δὲ ὅλου τοῦ χρίοντος. Καὶ ὁ μέγας Βασίλειος, Πάντα μενς φησί, πληροῦν ἐστι τῇ δυνάμει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον μόνοις δέ ἐστι μεθεκτὸν τοῖς ἀξίοις, οὐχ ἐνὶ μέτρῳ μετεχόμενον, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἀνα· λογίαν τῆς πίστεως διαιροῦν τὴν ἐνέργειαν. Καὶ ἀλλαχοῦ πάλιν, Ὥσπερ αἱ τῶν προσώπων ἐμφά σεις οὐκ ἐν πάσαις ταῖς ὅλαις γίνονται, ἀλλ᾽ ἐν ταῖς λειότητά τινα καὶ διαφάνειαν κεκτημέναις οὕτως οὐκ ἐν πάσαις ταῖς ψυχαῖς ἡ τοῦ Πνεύ ματος ενέργεια, ἀλλ' ἐν ταῖς οὐδὲν σκολιόν ἐχού σαις οὐδὲ στραγγαλιῶδες. Ο δὲ ἅγιος Μάξιμος, Πάντα, φησίν, ὅσα ὁ Θεὸς, καὶ ὁ διὰ τῆς χάριτος τεθεωμένος ἔσται, χωρὶς τῆς κατ' ουσίαν ταυτό τητος. Ὁ δὲ μέγας Διονύσιος, Κυκλικώς, φησίν, οἱ θεῖοι κινοῦνται νέες, ἐνούμενοι ταῖς ἀνάρχοις καὶ ἀτελευτήτοις ελλάμψεσι τοῦ καλοῦ καὶ ἀγα θοῦ. Πληθυντικῶς μὲν οὖν αὐτὰς προενεγκών, έδει ξεν οὐκ οὐσίαν οὖσας τοῦ Θεοῦ· οὐδέποτε γὰρ ἐκείνη πληθυντικῶς ἐκφέρεται· ἐλλάμψεις δὲ αὐτὰς καλύ σας καὶ ἀνάρχους καὶ ἀτελευτήτους προσειπών, θείας καὶ ἀκτίστους ενεργείας ταύτας ἔδειξεν. Ὁ δὲ Κύριος ἡμῶν καὶ Θεὸς ἐν τῷ κατὰ Ἰωάννην ἁγίῳ Εὐαγγελίῳ, Ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ, φησίν, και θὼς εἶπεν ἡ Γραφὴ, ποταμοὶ ἐκ τῆς κοιλίας απ Fr. Combefisii nolæ. Μετὰ τοῦτο ἐζητήθη παρ' ἡμῶν, ἐπειδήπερ οἱ τὴν Ἐκκλησίαν ἐλαύνοντες, οὗτοι τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ μετέχειν ἅπαντά φασιν, ὡς ἀδιαφόρου οὔσης τῆς τε θείας οὐσίας καὶ τῆς θείας ἐνεργεία;, καὶ μηδὲν ἕτερον τοῦ Θεοῦ κατ' αὐτοὺς πλὴν οὐσίας μόνης· ἡμεῖς δὲ παρὰ τῶν ἁγίων ἐδιδάχθημεν Γραφῶν καὶ οὐσίαν ἔχειν τὸν Θεὸν καὶ δύναμιν καὶ ἐνέργειαν, τῆς θείας οὐσίας διαφέρουσαν, μᾶλλον δὲ καὶ δυνά μεις καὶ ἐνεργείας· οὕτω γὰρ οὐ μόνον τρισυπόστατος, ἀλλὰ καὶ παντοδύναμος ἔσται· εζητήθη οὖν είνος μετέχουσι τὰ πάντα, τῆς θείας ουσίας, ἢ τῆς τοῦ Θεοῦ θείας ἐνεργεία;. Η θεία ανοδος, Αχώἀγαθαρχία, formales scilicet deitatis et bonitatis participationes, ac proinde earum in nobis principia, quod sonant illæ voces: nec male Lauselius reddiderat. Θεολογικήν οὐσιωνυμίαν. Theologicam et sentia entisque nomen. Sic Pachym. in paraphrasi. ἂς ἀγαθωνυμίαν λέγει τοῦ ἀγαθοῦ ὀνομασίαν, οὕτω καὶ οὐσιωνυμίαν, τὴν τοῦ ὄντος ονομασίαν, οιονεί ὀντωνυμίαν. Τὸ δὲ ἂν καὶ ἡ οὐσία ταυτόν. Sicul ἀγαθωνυμίαν, boui nomen vocat, εἰε εἰ ουσιωνυμίαν nomen entis, velut ὀντωνυμίαν. Male Cord. ώς άντωνυμίαν (quod in Lausel. potuit esse erratuun typogr.), είσαι ἀντωνυμίαν • nec sequentia docere potuerunt, quibus Pachym. duas bas voces, τὸ ὄν, εἰ ἡ οὐσία, ait idem significare. Sequentibus magis erratum Cordetio, καὶ αὐτὴν ὑπεραῖρον τὴν ἕνωσιν· quod Mamm. et Pachym. de entis illo uno dictum volunt, quod Deo singularissimum est, non ut principium numeri, sed qua Deus omnibus eminet, in seque absolutissimus est, quod nec ipsum tamen ulla ύπερ ούσιος Dei essentia est; dum ita reddit: Εt ipsam copulationem mentis superat. Entis voluisse dicerent, si major in aliis esset viri diligentia, non omnia ei arbitraria, et qui eadem eodem procinctu diverse alioque sensu passim reddat, uti hic in Dionysio et Pachym. τό, τοσοῦτον ὑπομνήσομεν in allero, Tantum commentabimur, quantum propositi ratio postulat, inepta etiam additione auctoris sensum ac seriem turbans; in altero, Tuntum admonebimus,, quod unum aptum est, potuitque et in Dionysio ext Lauselio habere. Palamitarum unus ubique errors, quod participationes formales apud Dionysi man? aliosque Patres, in Deo velint aliquid reipsa mg dium ac distinctum inter ipsum et effectumn crea tum, velut fere Platonici ideas comminiscebantur, cum sufliciant ex parte Dei ipsæ veræ ideæ virtusque agendi. Ipsa nimirum divina ratio et voluntas, minil a Deo vel ejus essentia distincta, nisi ratione, ipsa efficax ut præstet quidquid velit et quando velit uuusque maxime rem explicat Maximus,. quidquid Palamitæ ejus saepe locos usurpeut.

τοῦ ῥεύσουσιν ὕδατος ζωντος. Τοῦτο δὲ εἶπε περὶ τοῦ Πνεύματος, οὗ ἔμελλον λαμβάνειν οἱ πιστεύοντες εἰς αὐτόν. Οὔπω γὰρ ἦν Πνεῦμα ἅγιον, ὅτι Ἰησοῦς· οὐδέπω ἐδοξάσθη. Οπερ ὁ Θείος Χρυσόστομος ἐξηγούμενος, Ποταμοί, φησίν, ἐκ τῆς κοιλίας αὐτοῦ ῥεύσουσιν, τὸ δαψιλὲς καὶ ἄφθονον τῆς χάριτος αινιττόμενος· ὅπερ άλλαχοῦ φησί, «Πηγὴ ὕδατος ζώντος ἀλλομένον εἰς ζωὴν αἰώνιον, τουτέστι πολλὴν ἕξει χάριν. ἀλλαχοῦ μὲν οὖν ζωὴν αἰώνιον λέγει, ἐνταῦθα δὲ ὕδωρ ζῶν. Ζῶν δὲ λέγει τὸ ἐνεργοῦν ἀεὶ. Η γὰρ τοῦ Πνεύματος χάρις, ἐπειδὰν εἰς διάνοιαν ἔλθῃ καὶ ἱδρυνθῇ πάσης πηγῆς μᾶλλον ἀναβλύει, καὶ οὐ διαιλιμπάνει, οὐδὲ κει τοῦται, οὐδὲ ἱσταται. Ομοῦ δὲ καὶ τὸ ἀνελλιπὲς τῆς χορηγίας δηλῶν καὶ τὸ ἄφατον τῆς ἀνεργείας, πηγὴν καὶ ποταμὸν ἐκάλεσεν· οὐχ ἵνα ποταμόν, ἀλλὰ ἀφάτους· καὶ ἐκεῖ δὲ τὴν πλημ μύραν διὰ τοῦ ἄλλεσθαι παρέστησεν. Και μετά τινα ὁ αὐτὸς, Οὐκ ἔτι προφήτης παρ' αὐτοῖς ἦν, οὐδὲ ἐπώπτευεν αὐτῶν τὰ ἅγια ἡ χάρις· ἐπεὶ οὖν ἀνέσταλται μὲν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἔμελλε δὲ λοιπὸν ἐκχεῖσθαι δαψιλῶς, ταύτης δὲ τῆς διανομῆς ἀρχὴ μετὰ τὸν σταυρὸν ἐγένετο· οὐ · μόνον δαψιλείας, ἀλλὰ καὶ μειζόνων χαρισμάτων καὶ γὰρ θαυμαστοτέρα ἦν ἡ δωρεά, ὡς όταν λέγη, ο Οὐκ οίδατε ποιον Πνεύματός έστε. Καὶ πάλιν, «Οὐ γὰρ ἐλάβετε πνεῦμα δουλείας, ἀλλ' ἐλάβετε Πνεῦμα υιοθεσίας.» Καὶ γὰρ καὶ οἱ παλαιοὶ Πνεῦμα μὲν εἶχον, ἄλλοις δὲ οὐ παι ρεῖχον. Οἱ δὲ ἀπόστολοι μυριάδας ἐνέπλησαν. “ Επεὶ δὲ ταύτην ἔμελλον λαμβάνειν τὴν χάριν, οὔπω δὲ ἦν δοθεῖσα, διὰ τοῦτό φησιν, «Ούπω ἦν Πνεύμα άγιον, τουτέστι δοθέν, ἐπεὶ Ἰησοῦς οὐδέπω εδοξάσθη, δόξαν Κυρίου τὸν σταυρὸν καὶ τῶν. Ἐπειδὴ γὰρ ἐχθροὶ ἦμεν καὶ ἡμαρτηκότες, καὶ υστερούμενοι τῆς δωρεᾶς τοῦ Θεοῦ, καὶ θεοστυταῖς· ἡ δὲ χάρις καταλλαγῆς ἦν ἀπόδειξις· δῶ ρον δὲ οὐ τοῖς ἐχθροῖς, οὐδὲ τοῖς μισουμένοις, ἀλλὰ τοῖς φίλοις δίδοται, καὶ τοῖς εὐαρεστηκό σιν, ἔδει πρότερον προσενεχθῆναι τὴν ὑπὲρ ἡμῶν θυσίαν, καὶ τὴν ἔχθραν ἐν τῇ σαρκὶ κατ ταλυθῆναι· καὶ γενέσθαι τοῦ Θεοῦ φίλους, καὶ τότε λαβεῖν τὴν δωρεάν. Εἰ γὰρ ἐπὶ τῆς ἐπαγγελίας τοῦτο γέγονε τῆς πρὸς ᾿Αβραάμ, πολλῷ μᾶλλον ἐπὶ τῆς χάριτος. λό ἡ ἁπλῶς τὸ ὕδωρ ἐργάζεται, ἀλλ' ὅταν τὴν τοῦ Πνεύματος χάριν δέξηται, τότε ἅπαντα λύει τὰ ἁμαρτήματα. Καὶ μετὰ βραχέα, Αλλὰ κἂν ἡ οἰ κουμένη πᾶσα ἔλθῃ, ἡ χάρις οὐ καταναλίσκεται· οὐδὲ ἡ ἐνέργεια δαπανάται, ἀλλ' ὁμοίως μένει, καὶ τοιαύτη οἷα καὶ πρὸ τοῦ. Καὶ καθάπερ αι ἡλιακαὶ ἀκτῖνες καθ' ἑκάστην φωτίζουσι την ἡμέραν, καὶ οὐ δαπανώνται, οὐδὲ ἀπὸ τῆς πολτῆς χορηγίας ἔλαττον αὐταῖς γίνεται τὸ φῶς· οὕτω καὶ πολλῷ μᾶλλον ἡ τοῦ Πνεύματος ενέρ γεια οὐδὲν ἐλλαττοῦται παρὰ τῶν ἀπολαυόντων αὐτῆς. Καὶ πάλιν ὁ αὐτὸς ἐν πέμπτῃ ὁμιλίᾳ τῆς αὐτῆς πραγματείας τὸ, Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, ἐξηγούμενός φησιν, Εἰπὼν περὶ τῆς δημιουργίας φ Ιωάννης, ἐπάγει καὶ τὸν περὶ τῆς Προνοίας 26γον, «'Εν αὐτῷ ζωὴ ἦν, ο λέγων. Καὶ γὰρ ἵνα μηδεὶς ἀπιστήσῃ πῶς τὰ τοσαῦτα καὶ τηλικαύτα δι' αὐτοῦ γέγονεν, ἐπήγαγεν ὅτι ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν. Καθάπερ οὖν ἐπὶ τῆς πηγῆς τῆς τικτούσης ἀβύσσους, ὅσον ἂν ἀφέλῃς, οὐδὲν ἠλάττωσας τὴν πηγήν· οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς ἐνεργείας τοῦ Μου νογενούς ὅσα ἂν πιστεύσης παρήχθαι δι' αὐτῆς καὶ πεποιῆσθαι, οὐδὲν ἐλάττων γέγονεν. καὶ πάλιν, Τοῦ Εὐαγγελίου εἰρηκότος, «Εκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες ἐλάβομεν, ἐπὶ γὰρ τοῦτο τέως ἀκτέον τὸν λόγον· Οὐ μεθεκτήν, φησὶν, ἔχει τὴν δωρεάν, ἀλλ' αὐτοπηγὴ καὶ αὐτ τοῤῥίζα ἐστὶ τῶν καλῶν· αὐτοζωὴ καὶ αὐτόρως καὶ αὐτοαλήθεια· οὐκ ἐν αὐτῷ συνέχων τῶν ἀγαθῶν τὸν πλοῦτον, ἀλλὰ καὶ εἰς τοὺς ἄλλους ἅπαντας ὑπερβλύζων αὐτόν· καὶ μετὰ τὸ ὑπερβλύσαι, μένων πλήρης, καὶ οὐδενὶ ἐλαττούμενος ἐκ τῆς εἰς ἑτέρους χορηγίας, ἀλλ' ἀεὶ πηγάζων, καὶ πᾶσι τούτων μεταδιδοὺς τῶν καλῶν, ἐπὶ τῆς αὐτῆς μένει τελειότητος. Ο δὲ ἐγὼ φέρω, μεθα κτόν ἐστι· παρ' ἑτέρου γὰρ ἔλαβον αὐτό, καὶ μικρόν τι τοῦ παντὸς, καὶ οἱονεὶ σταγὼν εὐτε τὴς πρὸς ἄβυσσον ἄρατον καὶ πέλαγος ἄπειρον. Μάλλον δὲ οὐδὲ τοῦτο τὸ παράδειγμα παραστή σαι δύναιτ' ἂν, ὅπερ ἐπιχειροῦμεν εἰπεῖν. Στα γόνα μὲν γὰρ ἀπὸ τοῦ πελάγους ἂν ἐξέλῃς, αὐτῷ τούτῳ τὸ πέλαγος ἠλάττωσας, εἰ καὶ ἀρα τῆς ἡ ἐλάττωσις· ἐπὶ δὲ τῆς πηγῆς ἐκείνης οὐκ ἔστι τοῦτο εἰπεῖν· ἀλλ' ὅσον ἄν τις ἀρύσηται, μένει μηδὲν ἐλαττούμενος. Διὸ χρὴ μάλιστα ἐφ᾽ ἕτερον ὑπόδειγμα ἐλθεῖν, ἀσθενὲς μὲν καὶ αὐτό, καὶ οὐ δυνάμενον ὅπερ ζητοῦμεν παραστή σαι· μᾶλλον δὲ τοῦ προτέρου χειραγωγοῦν ἡμᾶς Fr. Combefisii notæ. Καὶ πάλιν ὁ αὐτὸς ἐν τριακοστῇ ἕκτῃ ὁμιλίᾳ τῆς αὐτῆς πραγματείας, Καὶ ἐφ' ἡμῶν, φησὶν, οὐχ Ιδρυνθῇ. Sic et Savil. in margine vero Ιδρυθή, quod Ducaeus habuit. Ignotam vocem Are tinus sic ex suo capite reddidit, eamque irrigavit. Scripserit Joannes ιδρύῃ neutra significatione, codem sensu ac.idpuveň. Necessaria Spiritus mora in anima, ut sic veniens manensque jugis in ea fons fat, saliantque ejus latices in vitam æternam; quod irrigandi voce, et ut irrigandi actu fons ille in anima concrescat, non satis apte exprimitur. 'Επὶ τῆς ἐνεργείας τοῦ Μινογενούς. Nihil beue Aretinus, suaque hæc mala sic bonis ac claris Chrysost. subdit: Sic in operibus Unigeniti, quod cunque ex his productum factumve credideris, nihilominus effecit. Quam hæc apte, assumptain Chrysostomo reddunt similitudinem fontis abyssos implcntis? ενέργεια virtus, ipsa in eo vis, sic foutis rationem habens, quam Palamita hac auctoritate totque aliis ab essentia distinctam nituntur probare. Nobis sufficit distinctio virtualis. Non pauca per interpretes non satis accuratos, viris magnis, Chrysostomo aliisque Ecclesiæ Græca: luminibus, menda adhæsere: nec qui faciat medicinam facile occurrit, aut qui saltem volenti facere, æquus satis sit, juvelque opera.

TOMUS SYNODICUS III. 75% πρὸς τὴν ἔννοιαν τὴν προκειμένην ἡμῖν νῦν. Η οὕτως ἀνήκοος τῶν ἡτοιμασμένων ἀγαθῶν παρὰ Υποθώμεθα γὰρ εἶναι πυρὸς πηγὴν, εἶτα ἀπὸ τῆς πηγῆς ἐκείνης μυρίους ἀνάπτεσθαι λύχνους, καὶ δὶς τοσούτους καὶ τρὶς, καὶ πολλάκις. Αρα οὐκ ἐπὶ τῆς αὐτῆς μένει πληρότητος τὸ πῦρ καὶ μετὰ τὸ μεταδοῦναι τοσούτοις τῆς ἐνεργείας αὐτ τοῦ; Παντί που δῆλον ἐστι. Εἰ δὲ ἐπὶ τῶν σω μάτων, των μεριστῶν, τῶν ἐλαττουμένων ὑπὸ τῆς ἀφαιρέσεως εὑρέθη τι τοιοῦτον, δ καὶ μετὰ τὸ παρασχεῖν ἑτέροις τὰ παρ' ἑαυτοῦ οὐδὲν παι ραβλάπτεται, πολλῷ μᾶλλον ἐπὶ τῆς ἀσωμάτου καὶ ἀκηράτου δυνάμεως ἐκείνης τοῦτο συμβήσε ται. Εἰ γὰρ ἔνθα οὐσία ἐστὶ τὸ μεταλαμβανόμενον καὶ σῶμα, καὶ μερίζεται, καὶ οὐ μερίζεται, πολλῷ μᾶλλον ὅταν περὶ ἐνεργείας ὁ λόγος ᾖ, καὶ ἐν εργείας τῆς ἐκ τῆς ἀσωμάτου οὐσίας, οὐδὲν εἰ. κὸς τοιοῦτον καθεῖν. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Ἰωάννης ἔλεγεν, «'Εκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ πάντες ἐλάβομεν.» Ἡμεῖς πάντες ἐλάβομεν. Ἡμεῖς οι δώδεκα, οι τριακόσιοι οι πεντακόσιοι, οι τρισχίλιοι, οι πεντακισχίλιοι, αἱ πολλοὶ τῶν Ἰουδαίων μυριάδες, ἅπαν τὸ πλήρωμα των πιο στῶν καὶ τῶν τότε, καὶ τῶν νῦν, καὶ αὖθις ἐσο· μένων, ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ ἐλάβομεν. Τί δὲ ἐλάβομεν; ι Χάριν ἀντὶ χάριτος, ο φησίν. Θεοῦ τοῖς ἀξίοις, ὡς ἀγνοεῖν ὅτι τῶν δικαίων ὁ στέφανος ἡ τοῦ Πνεύματός ἐστι χάρις δαψιλε στέρα τότε καὶ τελεωτέρα παρεχομένη; ᾿Αλλὰ καὶ ὁ ἅγιος Κύριλλος ἐν τῷ τρίτῳ τῶν πρὸς Ερμείαν, ἐρωτῶντος αὐτὸν τούτου δὴ Ερμείου περὶ τῆς ἐν ἡμῖν θείως ἐνοικήσεως καὶ μετοχῆς, καὶ λέγοντος, Πλὴν ὡς ήδιστα ἂν σου διαπυθοίμην τὸ, ὅπως ἂν ἐν ἡμῖν ἡ τε τοῦ Πατρὸς καὶ πιοῦ πλή ρωσις νοοῖτό τε καὶ πράττοιτο, μία τις οὖσε καὶ οὐ διάφορος, ἀποκρινόμενος οὗτος δὴ ὁ ἅγιος Κύριλλος, Καὶ μὴν, φησὶν, οὐδ' οπωστιούν δν γε δὴ τούτῳ χαλεπὸν ἢ δυσέφικτον. Πῶς γὰρ ἂν ἑτέρως ἢ διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, θείων ἡμᾶς χαρισμάτων ἀναπιμπλάντος δι' ἑαυτοῦ, καὶ τῆς 5 ἀῤῥήτου φύσεως κοινωνοὺς ἀποφαίνοντος; Καὶ πάλιν ὁ αὐτὸς ἐν τοῖς Θησαυροίς, Αλλ' είπερ ή όκτως ποίημα κατὰ τὴν τῶν ἑτεροδόξων μανίαν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, πῶς ὅλην ἔχει τοῦ Θεοῦ τὴν ενέργειαν; Οὐ γὰρ δή τις τοσοῦτον, οἶμαι, τοῦ φρονεῖς ὀρθῶς ἐκβήσεται, ώς τολμήσαι καὶ μόν vor elzsir chr falar ovolar di' ¿pydur zır ἔξωθεν εἰς τὸ εἶναι παρενεχθέντων, διακονεῖσθαι πρὸς ἐνέργειαν τὴν ἐξ αὐτῆς διαβαίνουσαν φυσικώς πρός τινας επιτηδείους πρὸς τὸ λαβεῖν. Καὶ ὁ μέγας Βασίλειος τὸν τεσσαρακοστὸν ὄγδοον Καὶ ὁ μέγας Αθανάσιος ἐν τῇ πρὸς Σεραπίωνα ψαλμὸν ἐξηγούμενος, φησίν, Τὸν μὲν ἄνθρωπον ὁ ἐπιστολή, Πάντα, φησί, τὰ τοῦ Πατρὸς τοῦ Υἱοῦ Θεὸς ἐποίησεν ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ τοὺς λειτουργοὺς ἐστι· διὸ καὶ τὰ παρὰ τοῦ Υἱοῦ ἐν Πνεύματι δια αὐτοῦ πυρὸς φλόγας· ἀλλ᾽ ὅμως ἡ τε τοῦ νοεῖν δόμενα τοῦ Πατρός έστι χαρίσματα, καὶ τοῦ καὶ συνιέναι τὴν ἑαυτῶν κτίστην και δημιουργόνα Πνεύματος όντος ἐν ἡμῖν· καὶ ὁ λόγος, ὁ τοῦτο δύναμις καὶ ἐν ἀνθρώποις υπάρχει. Ενεφύ- βιδούς, ἔστιν ἐν ἡμῖν, καὶ ἐν τῷ λόγῳ ἐστὶν ὁ Πα σησε γὰρ εἰς τὸν πρόσωπον, ν τουτέστι μοῖράν τήρ· καὶ οὕτως ἐατὶ τὸ, ο Ελευσόμεθα ἐγὼ καὶ εινα τῆς ἰδίας χάριτος ἐναπέθετο τῷ ἀνθρώπῳ, ὁ Πατήρ, καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ ποιήσομεν, ἵνα τῷ ὁμοίῳ ἐπιγινώσκῃ τὸ ὅμοιον. Καὶ πάλιν ὁ καθάπερ είρηται. Ενθα γὰρ τὸ φῶς, ἐκεῖ καὶ τὸ αὐτὸς ἐν τοῖς πρὸς Ἀμφιλόχιον περὶ τοῦ ἁγίου απαύγασμα· καὶ ἔνθα τὸ ἀπαύγασμα, ἐκεῖ καὶ ἡ Πνεύματος, Ανακαινίζων, φησί, τὸν ἄνθρωπον ὁ τούτου ἐνέργεια καὶ αὐγοριδὴς χάρις. Καὶ τοῦτο Κύριος, καὶ ἦν ἀπώλεσε χάριν ἐκ τοῦ ἐμφυσήμα. πάλιν ὁ Παῦλος διδάσκων, έγραφεν οὖθις Κορι τος αὐτοῦ, ταύτην πάλιν ἀποδιδούς, εμφυσήσας θίοις ἐν τῇ δευτέρα επιστολή, λέγων, «Η χά εἰς τὸ πρόσωπον τῶν μαθητῶν, τί φησιν λάβετε ρις τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ ἡ Πνεῦμα ἅγιον.» Καὶ ὁ θεῖος Δαμασκηνὸς ἐν τῷ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ, καὶ ἡ κοινωνία τοῦ ἁγίου περὶ προγνώσεως καὶ προορισμοῦ τῶν θεολογικῶν Πνεύματος εἴη μετὰ πάντων ὑμῶν.» Η γὰρ δια αὐτοῦ κεφαλαίων, Τοῦτον, φησί, τὸν ἄνθρωπον ὁ δομένη χάρις καὶ δωρεὰ ἐν Τριάδι δίδοται παρὰ Δημιουργὸς ἄρρενα κατεσκεύασε, μεταδούς έαυ- Πατρὸς δι' Υἱοῦ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ. Ὥστερ γὰρ τοῦ θείας χάριτος, καὶ ἐν κοινωνίᾳ ἑαυτοῦ διὰ ἐκ Πατρός ἐστι διὰ Υιοῦ ἡ διδομένη χάρις, οὕτως ταύτης αὐτὸν ποιησάμενος. Καὶ πάλιν ὁ μέγα; οὐκ ἂν γένοιτο κοινωνία τῆς δόσεως ἐν ἡμῖν εἰ Βασίλειος ἐν τοῖς πρὸς Ἀμφιλόχιον, Τίς, φησὶν, μὴ ἐν Πνεύματι τῷ ἁγίῳ. Τούτου γὰρ μετέχοντες, Fr. Combefisii notæ. Οι τριακόσιοι. Putem σφάλμα μνημονικόν, ac respexisse Chrysost. τοὺς ἑκατὸν εἴκοσι, εεπίμη viginti, qui Actuum I leguntur, cum in reliquis certos in Scriptura fidelium numeros respiciat, qui sic opnes de Christi plenitudine acceperint. Abundant hæc præ Græcis editis, ipsa non aliena a Chrysostomi vena. Διακονεῖσθαι πρὸς ἐνέργειαν. Vulcan. Administrare operationem. Idem quidem sensus; malui tamen vim ipsam vocis magis exprimere, uti ad operationem, τὴν ἐξ αὐτῆς φυσικῶς διαβαίνουσαν. Yulcan. qua ipsa naturaliler transit, pro qua επ ipsa: quod velim typorum. Cyrilli argumentum est, non esse creaturam Spiritum, qui omnem habeat Dei virtutem, ac per quem Deus omnia opere tur; cum sit absurdum id præstare velut per quoddam extrinsecus creatum organum. Ενέργεια μας, quod φυσικῶς ex Dei essentia transire dicitur in eos qui apti sint ut suscipiant, sic accipiendum, με cum dicitur naturale Deo, seu ex natura, benefacere; etsi libere exque voluntate benefaciat; ac ereatis rebus, hoc quod bonæ sunt, tribuat. Nempe, est Dei hæc natura, quod sit illi consentaneum præstare, si tamen decreverit, ad divinarum USrum dotum imitationem trahendo creaturam; non quod ulla ad extra necessaria Deo emanatio sil, illique coæva ac increata, ut frustra Palamitæ tant locorum congerie nituntur probare.

Έχομεν τοῦ Πατρὸς τὴν ἀγάπην, καὶ τοῦ Υἱοῦ θείος Μάξιμος γράφων ἐν ἑβδόμω κεφαλαίῳ τῆς τρί τὴν χάριν, καὶ αὐτοῦ τοῦ Πνεύματος τὴν κοινω νίαν. Μίαν ἄρα ἐκ τούτων ἡ τῆς Τριάδος ενεργεια δείκνυται. Ἀλλὰ καὶ ὁ ἅγιος Αναστάσιος ἐν τῷ περὶ τοῦ Πνεύματος λόγῳ αὐτοῦ, Συναδά, φησὶ, καὶ τὰ παρὰ τοῦ θεσπεσίου Παύλου περὶ τοῦ Πνεύματος εἰρημένα. Τοὺς γὰρ πεπιστευκότας ναούς Θεοῦ προσηγόρευσεν, ἔνοικον ἐσχηκότας τὴν χάριν τοῦ Πνεύματος· «Οὐκ οἴδατε γὰρ ὅτι ναὸς Θεοῦ ἐστε, καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ οἰκεῖ ἐν ἡμῖν; ν Καὶ πάλιν, ο Οὐκ οἴδατε ὅτι τὰ σώματα ὑμῶν ναὸς τοῦ ἐν ὑμῖν ἁγίου Πνεύματός ἐστιν, οὗ ἔχετε ἀπὸ Θεοῦ;» Ταῦτα· δὲ ἄντικρυς διδάσκει τῆς θείας φύσεως εἶναι τὸ πανάγιον Πνεῦμα. Ει γὰρ ναὸς Θεοῦ χρηματίζουσιν οἱ πιστεύσαντες. ἐπειδὴ τοῦ Πνεύματος τὴν χάριν ἐδέξαντο, ἐκ τοῦ Θεοῦ ἄρα τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Τὴν γάρ τού του χάριν ἔνοικον ἐσχηκότες, Θεοῦ ναοὶ ὠνομάσθησαν. Καὶ ὁ θεῖος Χρυσόστομος ἐν τῷ δ' τῶν εἰς τὰς Πράξεις εξηγητικών, εδ, Καὶ ὤφθησαν αὐτοῖς διαμεριζόμενοι γλώσσαι ὡσεὶ πυρός, αναπτύσσων, Καλώς, φησίν, εἶπε διαμεριζόμεναι· ἐκ μιᾶς γὰρ ἦσαν ρίζης· ἵνα μάθῃς ὅτι ἐνέργεια ἐστιν ἀπὸ τοῦ Παρακλήτου πεμφθεῖσα. Καὶ πάλιν ὁ αὐτὸς ἐν τῷ αὐτῷ, Καὶ ἐπλήσθησαν, φησὶν, ἅπαντες· οὐχ ἁπλῶς ἔλαβον τοῦ Πνεύματος τὴν χάριν, ἀλλ' ἐπλήσθησαν. ᾿Αλλὰ καὶ τῶν Μασσαλιανῶν λεγόντων ὡς τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ ἐν μετοχῇ καθίστανται οι παρ' ἐκεῖ τοις κεκαθαρμένοι, καὶ προφερόντων τὸ εὐαγγελικὸν ἐκεῖνο, τὸν Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐλευσόμεθα, καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ ποιήσομεν, καὶ τοῦτο πρὸς τὴν ἑαυτῶν δυσσέβειαν λίαν ἀνοήτως διαστρεφόντων, ή κατ' αὐτῶν· δὴ τῶν Μασσαλιανῶν συστᾶσα σύνοδος, τὴν ἐκείνων πονηρὰν δόξαν ἀποῤῥαπίζουσα, Γίνεταί τις, φησίν, ἐπιδημία τοῦ Παρακλήτου, καὶ ενοικεῖ τοῖς ἀξίοις ὁ Θεὸς, ἀλλ' οὐχ ὡς ἔχει φύσέως ή θεότης. ο Μετὰ τοῦτο ἐζητήθη δειχθῆναι παρὰ τῶν ἁγίων ὅτι τι ἁπτιστήν ἐστι τὸ φῶς τῆς τοῦ Κυρίου Μεταμορφώσεως, καὶ ὅτι οὐκ ἔστι τοῦτο ἡ οὐσία τοῦ Θεοῦ. Καὶ πάντες σχεδόν εἶπον ὅτι ἀπεδείχθη τοῦτο κατά τὴν τετάρτην συνέλευσιν, ἐν ᾗ παρόντες οἱ ἀντιλέ- 1 γοντες τῇ Ἐκκλησίᾳ; νῦν μὲν κτιστὸν εἶναι τοῦτο καὶ φάντασμα καὶ παραπέτασμα· καὶ ίνδαλμα φανεφῶς βλασφημοῦντες ἔλεγον· νῦν δὲ καὶ τοῦτο ἀσε βῶς, ἔλεγον ἄκτιστον καὶ οὐσίαν· εἶναι Θεοῦ. Προηνέχθη γὰρ ἐν ἐκείνῃ τῇ συνελεύσει ὁ τῆς θεολογίας Επώνυμο: Γρηγόριος, γράφων, Οὐδεὶς ἔστη ἐν ὑποστήματι καὶ οὐσίᾳ Κυρίου, κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ Θεοῦ φύσιν * οἶδεν ἢ ἐξηγόρευσεν. Καὶ ὁ της τῶν θεολογικών Εκατοντάδος, Ο τοῖς οὖσι μὴ κατ' ουσίαν ὑπάρχων μεθεκτός, κατ' ἄλλον δὲ τρόπον μετέχεσθαι τοῖς δυναμένοις βουλόμενος, τοῦ κατ' οὐσίων κρυφίου παντελῶς οὐκ ἐξίσταται. Καὶ ὁ θεῖος Χρυσορρήμων εἰς τὴν αὐτὴν ἑορτὴν γράφων, ἐν τῷ ὄρει, φησί, μεταμορφωθεὶς ὁ Σω τὴρ, μικρῶς πως ὡς Δεσπότης ἔδειξε τοῖς. ἑαυτοῦ μαθηταῖς τῆς ἀθεάτου θεϊκῆς αὐτοῦ βασιλείας τὴν δόξαν. Αλλ' εὐθὺς ἐροῦσιν οἱ ἀπόλυτον καὶ θηρευτικὴν περιφέροντες γλῶσσαν Ναὶ ε ἀθέατος ἡ θεϊκὴ αὐτοῦ δόξα, πῶς ὑπέδειξεν αὐ τὴν τοῖς ἀποστόλοις; Εἰ γὰρ ὁρατὴ, οὐκ ἀθέατος· εἰ δὲ ἀθέατος, οὐχ ορατή. Διὸ ἄκους συνετώς. Ενταῦθα ὁ Δεσπότης Χριστὸς τοῖς ἑαυτοῦ μαθητ ταῖς ἐπέδειξε τῆς ἀθεάτου αὐτοῦ βασιλείας τὴν δόξαν, καὶ οὐκ ἐπέδειξε· τουτέστι μικρὸν παρ· ήνοιξε την θεότητα καὶ οὐ τελείως· τὸ μὲν πληροφορῶν, τὸ δὲ φειδόμενος· πληροφορῶν μὲν γὰρ ἔδειξεν αὐτοῖς τῆς ἀθεάτου βασιλείας την θεικὴν δόξαν, οὐχ ὅση τις ἦν, ἀλλ' ὅσον ἡδύνα το βλέπειν οἱ σωματικοὺς ὀφθαλμοὺς περιφέροντες φειδόμενος δὲ καὶ οὐχὶ φθονῶν οὐκ ἔδειξεν αὐτοῖς τῆς ἀθεάτου βασιλείας τὴν πᾶσαν θεϊκὴν αὐτοῦ δόξαν, ἵνα μὴ σὺν τῇ δράσει καὶ τὴν ζωὴν ἀπολέσωσιν. ᾿Αλλὰ καὶ πάντες οἱ ἅγιοι, Ελλαμψιν αὐτὸ λέγοντες καὶ λαμπρότητα καὶ χάριν, καὶ θέωσιν καὶ θεότητα παραδειχθεῖσαν μικροῦ στερ βοτέραν καὶ ὄψεως, καὶ φῶς ἀπρόσιτον, καὶ φυσικὴν ἀκτῖνα τοῦ Υἱοῦ· ἀναρχον βολίδα θεότητος', άστραπὴν θεότητος, καὶ τὰ τοιαῦτα. Προηνέχθη δὲ ἐν ἐκείνῃ. τῇ συνελεύσει καὶ ὁ ἐπὶ τούτοις συνοδικὸς πρῶτος Τόμος, ὃς τοῦτο φιλευσεβῶς καὶ βεβαίως ἀπέδειξεν, ἄκτιστον καὶ οὐκ οὐσίαν διὰ πολλῶν τῶν ἐκ τῆς θείας Γραφῆς μαρτυριῶν, καὶ τῶν τοῦ τρισμακαρέστου καὶ ἀοιδίμου βασιλέως ἡμῶν ἐκείνου κυρίου Ανδρονίκου τοῦ Παλαιολόγου συμφώνως τοῖς ἁγίοις ῥημάτων, καὶ θεοσεβῶν θεσπισμάτων, προς δν ἱερὸν καὶ θεῖον Τόμον ἀντικειμένους ἰδόντες τότε καὶ ἀντιλέγοντας· τοὺς καὶ τῷ ἱερωτάτῳ Θεσσαλονίκης ἀντικειμένους, ἀπεβαλόμεθα τούτους· ὡς νῦν μὲν κτιστὸν τὸ φῶς τῆς τοῦ Κυρίου Μεταμορφώσεως, νῦν δὲ λίαν ἀνοήτως οὐσίαν εἶναι τοῦτο τιθεμένους τοῦ Θεοῦ· καὶ ὡς μὴ στέργοντας ἔχειν τὴν οὐσίαν τοῦ Θεοῦ καὶ δύναμιν ἄκτιστον καὶ ἐνέργειαν, ἀλλὰ πάσας τὰς κοινὰς δυνάμεις τε καὶ ἐνεργείας τοῦ Πα τρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἀφρόνως εἰς κτίσμα κατασπώντας, καὶ πολυθέους νομίζοντας, τοὺς ἄκτιστον ἀνομολογοῦντας τὸν Θεόν, μὴ κατ οὐσίαν μόνον, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὰς ὑποστάσεις, καὶ. κατὰ τὰς κοινὰς τῶν τριῶν ὑποστάσεων θείας δυνά μεις τε καὶ ἐνεργείας. Ἐπὶ τούτοις ἅπασι τὸ τοῦ ᾿Ακινδύνου βιβλίου εἰς Fr. Combefisii nota. Μικρόν παρήνοιξε την θεότητα. Desunt biaec in Orat. ex Reg. codice Savilio representata. Sic qua habentur veterum theologorum Ilomiliæ in-libris Græcorum ecclesiasticis, non ubique omnine habentur integræ; pro exscribentium scilicet libidine usuque Ecclesiarum, majori minorive amLbitu comprehensæ. Sit forte ista Amphilochii, cui familiare illud, ἄχους συνετῶς· insuetum autem vero Chrysostomo. Antiqui Theologi monumentuin præfert. Deitatis vocem etiam in creatis usurpari ex Dionysio Maximoque liquet.

TOMUS SYNODICUS UI. μέσον προενεχθὲν ἀνεγνώσθη ἐν ᾧ καὶ ἄλλας μὲν ἡ τὴν οὐσίαν καὶ τὴν δύναμιν καὶ τὴν ἐνέργειαν, καὶ κακοδοξίας παλαιάς τε καὶ νέας δογματίζων ἐφαίνετο· διισχυρίζετο δὲ καὶ μηδεμίαν πρεσβεύειν ἐνέρ γειαν ἄκτιστον κοινὴν τῆς τρισυποστάτου Θεότητος, εἰ μὴ τὸν Υἱὸν μόνον καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Αλλ' ή θεία σύνοδος, καλῶς τε καὶ θεοφιλῶς ἐπιγνοῦσα Μαρκέλλου καὶ Φωτεινοῦ καὶ Σωφρονίου τῶν πα λαιῶν αἱρετικῶν τὴν δυσσέβειαν ταύτην ούσαν, εύο θὺς τὸν θεῖον Χρυσόστομον κατὰ τῆς κακοδοξίας ταύτης ἀντεπεξάγουσι, καθάπερ τινὰ οὐρανόθεν αὐ τὸν ἀφιέντες πρηστήρα, τὰ φρυγανώδη τοῦ ᾿Ακινδύτου ληρήματα κατακαύσοντα· ὃς δὴ καὶ τὴν πρὸς Φιλιππησίους ἐπιστολὴν ἐξηγούμενος, Μάρκελλος, φησί, καὶ Φωτεινὸς καὶ Σωφρόνιος, τὸν Λόγον ἐνέργειαν εἶναί φασιν· τὴν δὲ ἐνέργειαν ταύτην ἐνοικῆσαι τῷ ἐκ σπέρματος Δαβίδ, οὐκ οὐσίαν ἐνυπόστατον. Αρειος Υἱὸν μὲν ὁμολογεῖ, ρήματι δὲ μόνῳ· κτίσμα δὲ εἶναί φησι, καὶ τοῦ Πατρὸς ἐλάττονα πολύ. Ετεροι δὲ οὐ φασιν ἔχειν αὐτὸν ψυχήν. Εἶδες τὰ ἄρματα ἑστῶτα; θεώρει τοίνυν αὐτῶν καὶ τὰ πτώματα, πῶς ὁμοῦ πάντας κατακρούων βάλλει, καὶ μιᾷ πληγῇ πάντας ἀθρόον. Πῶς οὖν καταβάλλει; ' Τοῦτο γὰρ φρονείσθω ἐν ὑμῖν, φησὶν, ὁ καὶ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ· ὃς ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων, οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα θεῷ.· Ἐντεῦθεν καὶ Παῦλος ὁ Σαμοσατεύς έπεσε, καὶ Μάρκελλος και Σαβέλλιος. Εν μορφῇ γὰρ, φησὶ, Θεοῦ ὑπάρχων. «Πῶς οὖν λέγεις, ᾿Από Μαρίας, ὦ μικρέ, ἤρξατο, καὶ πρὸ τούτου οὐκ ἦν; Πῶς δὲ σὺ λέγεις, Ενέργεια ἦν; Μορφὴ γὰρ Θεοῦ, φησίν, μορφὴν δούλου έλαβεν. 'Η μορφὴ τοῦ δούλου ἐνέργεια δούλου ἐστὶν, ἢ φύσις δούλου; Πάντως δήπου φύσις δούλου· οὐκοῦν καὶ ἡ μορφή τοῦ Θεοῦ Θεοῦ φύσις· οὐκ ἄρα ἐνέργεια. ὅσα ἄλλα περὶ τὴν οὐσίαν θεωρεῖται θεολογούμενα καὶ ὑμνούμενα. Καὶ ἵνα τύπον δῶμεν τῷ λόγῳ, καὶ άθροισμα ή πλήρωμα τὰ κατὰ θεολογίαν ἔχωμεν καθεξής, ἀκούσωμεν, ὅτι τὸ ἄκτιστον, τὸ ἀσώματον, τὸ ἄχρονον, τὸ ἄναρχον, τὸ ἀΐδιον, τὸ ἀτελεύτητον, τὸ ἄπειρον, τὸ ἄγνωστον, τὸ ἀσχημάτιστον, τὸ ἀνερο μήνευτον, τὸ ἀνεξιχνίαστον, τὸ Θεὸν θεῶν λέγεσθαι αὐτὸν, τὸ Κύριον κυρίων, τὸ Βασιλέα βασιλευόντων, τὸ Παντοκράτορα, τὸ Ποιητήν, τὸ Δημιουργόν, τὸ φῶς, τὸ ἅγιον, τὸ ζωήν, τὸ ἀγαθόν, τὸ ἰσχυρὸν, τὸ παντοδύναμον, καὶ ὅσα ἄλλα κατά τε υπεροχήν καὶ αἰτιολογίαν, οὐχ ἕκαστον οὐσία λέγεται, ἀλλὰ περὶ τὴν οὐσίαν· δ καὶ ἄθροισμα καὶ πλήρωμα θεότητος λέγεται κατὰ τὴν Γραφήν, καθ' ἑκάστην τῶν ἁγίων τριῶν ὑποστάσεων ἐπίσης, θεωρούμενα καὶ θεολογου μενα. Πάντα γὰρ ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ ἐμά ἐστι· καὶ δεδόξασμαι ἐν αὐτοῖς· ἄλλως τε δύναμις καλείται ὁ Υἱὸς τοῦ Πατρὸς, ἢ καὶ τὸ Πνεῦμα ἅγιον, καὶ δι' ἄλλα; μὲν αἰτίας, ἃς οἱ θεολόγοι παρέδοσαν, μάλι στα δέ, ὡς ὅλης τῆς Πατρικῆς δυνάμεως εναπόκει μένης τῷ Υἱῷ, ὡς ὁ μέγας Βασίλειος ῥητῶς τοῦτο γράφει Εὐνομίῳ παλαίων. Πῶς οὖν δίκαιον ἀναι ρεῖν τὴν φυσικὴν καὶ κοινὴν τῆς τρισυποστάτου Θεότητος δύναμιν, δι᾿ ἣν καὶ ὁ Υἱὸς καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον δύναμις τοῦ Πατρὸς παρὰ τῶν θεολόγων ὕμνηται; δ ᾿Αλλὰ καὶ ὁ Νύτσης θεῖος Γρηγόριος ἐν τῷ πρὸς ᾿Αβλάβιον λόγῳ, Θεός, φησίν, ἐνεργοῦντα δηλοῖ· Θεότης δὲ ἐνέργειαν. Οὐδὲν δὲ τῶν τριῶν ἐνέργεια· ἀλλὰ μᾶλλον ἐνεργοῦν ἕκαστον αὐτῶν. Ἐκ δὲ τούτων ἡ θεία σύνοδος, "Αποδέδεικται, φησὶν, ὡς ὁ λέγων μόνον τὸν Υἱὸν καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἀκτίστους ενεργείας εἶναι τοῦ Θεοῦ, ὡς μὴ κοινὴν ἐνέργειαν δοξάζων φυσικὴν τῶν τριῶν ὑποστάσεων, ἦν ὁ ᾿Ακίνδυνο; ἀθετεῖ τὴν Μαρκέλλου καὶ Φωτεινού Ἐπὶ τούτοις ορισμῷ τοῦ κραταιοῦ καὶ ἁγίου ἡμῶν αὐτοκράτορος καὶ βασιλέως ἠρωτάτο παρά τοῦ μεγάλου χαρτοφύλακος καὶ ὑπάτου τῶν φιλοσό φων τῶν ἀρχιερέων ἕκαστος καὶ τῶν συγκλητικών καὶ ἐκκλησιαστικῶν ἀρχόντων, τίνα γνώμην έχει περὶ τῶν λαληθέντων καὶ ἐξετασθέντων τῶν πάντων νῦν ἐπὶ θείας καὶ ἱερᾶς συνόδου. Καὶ καθ᾽ ἕνα πάν τις αναμφιβόλως ἔχειν περὶ τούτων ἀπεφήναντο, καὶ πολλὴν χάριν εἰδέναι τῷ ἱερωτάτῳ μητροπολί τῇ Θεσσαλονίκης ἔλεγον, ὡς συμφώνως τοῖς ἁγίους πᾶσιν εἰπόντι καὶ συγγραψαμένῳ, καὶ εἰς συνηγο ρίαν τῆς κατ' εὐσέβειαν ἀληθείας ἐπὶ τοσοῦτον σπου δάσαντι, καὶ τοσαύτας ὕβρεις τε καὶ συκοφαντίας καὶ ἐπηρείας ἄλλας ὑπενεγκόντι ὑπὲρ τοῦ ἐξελέγξει Βαρλαὰμ ἐκεῖνον, καὶ τὸν ᾿Ακίνδυνον, καὶ τοὺς μετά ταῦτα μέχρι νῦν ἀναφανέντας συμφώνους αὐτοῖς, καὶ τῆς πατροπαραδότου πρὸς Θεὸν πίστεως καὶ καὶ Σωφρονίου αἵρεσιν, πάλαι τεθνηκυῖαν καὶ καταρ- εὐσεβείας τὴν τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίαν μεταστῆσαι γηθεῖσαν, εἰς τὴν Ἐκκλησίαν τολμα παρβισάγειν Θεοῦ. Εἰ δὲ καὶ τισι τῶν ἁγίων δύναμις ἢ ἐνέργεια εἴρηται ὁ Υἱὸς ἢ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἀλλὰ τοῦ Πατρός· καὶ οὕτως ἑκάτερον ὡς ὑπόστασις τελεία καὶ ἐνέργειαν καὶ δύναμιν ἔχον· καὶ ἔστι τοῦτο κοινὸν ὄνομα, κατὰ τὸν θεῖον Διονύσιον, τῆς ὁλοτελοῦς καὶ ὑπερπλή ρου; Θεότητος· καθ' ὁ σημαινόμενον καὶ ὁ Πατὴρ δύναμις καλεῖται. Ἡμῖν δὲ ἀλλ' οὐ περὶ ταύτης τῆς ἐνεργείας καὶ δυνάμεως, ἀλλὰ περὶ τῆς κοινῆς τῆς τρισυποστάτου Θεότητος, ἥτις οὐχ ὑπόστασις ἐστι, ἀλλα φύσει καὶ ὑπερφυῶς πρόσεστιν ἑκάστῃ τῶν θεαρχικῶν ὑποστάσεων, κατὰ τὴν τῶν θεολόγων παράδοσιν. Ένα γὰρ Θεὸν ἐν τρισὶν ὑποστάσεσι κατὰ τὸν μέγαν 'Αθανάσιον θεολογούμεν, μίαν ἔχοντα σπουδάζοντας. Μετὰ δὲ πάντας. ὕστερον ἀπεφήνατο καὶ ὁ μεγαλοφυέστατος ὄντως καὶ τὰ θεῖα σοφός, γαληνότατος, κράτιστος καὶ ἅγιος ἡμῶν αὐτοκράτωρ καὶ βασιλεὺς, πάντων τῆς καθέδρας ἐξαναστάντων τῶν τε λαμπροτάτων συγκλητικῶν καὶ τῶν ἱερωτά των ἀρχιερέων, ὥσπερ δὴ νόμος ἐν τοῖς τοιούτοις, κύριος Ἰωάννης ὁ Καντακουζηνός, διορισάμενος, Οτι μέγα ἡ ἀδικία κακὸν καὶ ἐπὶ τῶν γηίνων του. των καὶ χαμερπῶν, ὡς καὶ ἔθνος ὅλον ἀχρειῶσαι καὶ κατασπᾶσαι δυνάμενον· ἐπεὶ καὶ τὸ ἐναντίον ταύτης, Η δικαιοσύνη, κατὰ τὸ γεγραμμένον, ὑψοῖ ἔθνος. Εἰ δὲ ἐπὶ τῶν κάτω ἡ ἀδικία τοσοῦτον μέγα κακών, πόσῳ μᾶλλον, ὅταν εἰς τὸ θεῖον ύψος λαλῆσαι παρὰ τῶν κακῶς φρονούντων, καὶ αὐτὴ ἡ ἐν τῷ Θεῷ ἀλή

θεία ἀδικῆται παρὰ τῶν ἀθετούντων αὐτὴν, καὶ οἱ τῷ οὕτως ἐπιλεγομένῳ 'Αλεξιακῷ τῶν ἱερῶν Βλατ ταύτην στέργοντες καὶ ἀνακηρύττοντες, ἔτι δὲ καὶ συνηγοροῦντες πρὸς δύναμιν, ἐπηρεάζωνται καὶ συυφαντώνται καὶ διαβάλλωνται παρὰ τῶν ἐν δια στρόφῳ γνώμῃ πλανἂν τοὺς ὄχλους ἐπιχειρούντων: Ἐγὼ γοῦν τοσαύτην ὁρῶ τὴν πρὸς ἁγίους συμφων ναν τῶν παρὰ τοῦ ἱερωτάτου μητροπολίτου Θεσσα λονίκης λελεγμένων, καὶ νῦν ἀναγνωσθέντων αὐτοῦ συγγραμμάτων εἰς συνηγορίαν τῆς εὐσεβείας· καὶ τοσαύτην ποιησαμένους τοὺς ἁγίους σπουδὴν ἐν τοῖς οἰκείοις συγγράμμασιν ὑπὲρ τῶν προκειμένων ἀρτίως θείων δογμάτων, ὡς μηδένα τῶν μετ' εὐγνω᾿ μοσύνης ζῆν ἐθελόντων πλείω ταύτης ἐθελῆσαι ζητῆσαι. Ὑπὲρ δὲ ὧν τοῖς τε μακαρίοις τοῦ Χριστοῦ μαθηταῖς καὶ ἀποστόλοις καὶ ταῖς ἀγίαις καὶ οἰκου μενικαῖς συνόδοις καὶ τοῖς ἁγίοις Πατράσι τεθεολόγηται τοσοῦτον τὸ ἐν ἐμοὶ πρόθυμον διὰ τῆς ἐν ἐμοὶ τοῦ Χριστοῦ χάριτος, ὡς ἕτοιμος εἶναι, εἴπερ μοι καὶ μία κοτύλη προσὴν αἵματος, ταύτην ἐκχέαι προθύμως ὑπὲρ αὐτῶν. Χάριν δὲ ἔχω καὶ τῷ ἐπὶ πάντων Θεῷ τῷ Δεσπότῃ καὶ Κυρίῳ ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστῷ, ὅτι μέγα ἔλεος ἐποίησε μεθ᾿ ἡμῶν, εὐδοκήσας φανερωθῆναι καὶ στηριχθῆναι σήμερον την τῆς εὐσεβείας ἀλήθειαν, καὶ οὐκ ἐνδοὺς παρατραπή ναί τι ταύτης, καὶ σαλευθῆναι παρὰ τῶν πολλοῖς ἐπιχειρήματι καὶ δόλοις καὶ μηχανήμασι ἐπιχειρούν των ταύτην ἐπὶ τεσσαρεσκαίδεκα ενιαυτούς ήδη διαστρέψαι καὶ κατασεῖσαι. Ταῦτα μὲν οὖν καὶ ὁ Θειότατος βασιλεύς. Ἐπεὶ δὲ ἀπελύθη τούτου θεῖον καὶ σεπτὸν πρόστάγμα καὶ πρὸς τὸ ἅγιον ὄρος, ὡς ἂν οἱ ἐν τούτῳ συνέσει καὶ ἀρετῇ διαφέροντες ἐπιδημήσωσιν εἰς τὴν κατὰ τὴν εὐδαίμονα ταύτην μεγαλόπολιν συγκεκροτημένην σύνοδον· ἐκεῖνοι δὲ διά τε τὸ τῆς ὁδοῦ μήκος, καὶ τὴν τοῦ καιροῦ δυσχέρειαν ἐπιδημῆσαι οὐκ ἴσχυσαν, δύο τῶν ἱερωμένων μοναχῶν ἀρετῇ τε καὶ λόγω σεμνυνομένους πέμπουσι, καὶ ἀναφορὰν πρὸς τὸν κραταιὸν καὶ ἅγιον ἡμῶν αὐτοκράτορα καὶ βασιλέα παραδηλοῦσαν ὅτι καὶ ἔγγραφον τὴν οἰκείαν γνώμην τῇ συνόδῳ ἀπέστειλαν. Ανέστησαν οὖν οἱ πεμφθέντες ἱερομόναχοι, καὶ ἀπέδωκαν τῇ συνόδῳ λόγους, ὡς κοινούς τοῦ 'Αγίου Όρους παντός, οὓς καὶ συνεγράψατο ἐκεῖ ἔτι παραμένων μετ' αὐτῶν ὁ ἱερώτατος μητροπολίτης Ηρακλείας κύριος Φιλόθεος Προεκόμισαν δὲ τὴν νῦν ἐκεῖθεν πεμφθείσαν ἔγγραφον ἁπάντων γνώμην, ἥτις καὶ ἀναγνωσθεῖσα εἰς ἐπήκοον πάντων, συμφωνοῦσα καὶ συνεπιμαρτυροῦ σε διετέλει τῷ ἱερωτάτῳ μητροπολίτη Θεσσαλονίκης διὰ πάντων κατὰ τὴν τῆς εὐσεβείας ἀλήθειαν. Ταῦτα δὲ καὶ τὸ ῞Αγιον όρος ἅπαν. Ἡμεῖς δὲ πᾶσα ἡ συναθροισθεῖσα ἐν τῷ Τρικλίνῳ χερνῶν θεία καὶ ἱερὰ σύνοδος χάριτι Χριστοῦ, καὶ νῦν τῆς εὐσεβείας ὑπερμαχοῦντες, καὶ ἀκριβῆ καὶ προσήκουσαν τὴν περὶ τῶν προκειμένων σκέψιν καὶ ἐξέτασιν ποιησάμενοι, καὶ τοὺς πρώτους ἐπὶ τούτοις συνοδικούς τόμους ὡς εὐσεβεστάτους ἐπιχυροῦντες, μᾶλλον δὲ καὶ τούτοις ἑπόμενοι, τὸν μὲν Βαρλαάμ ἐκεῖνον καὶ τὸν Ἀκίνδυνον, ὡς εἰς αὐτὰ τὰ καίρια τῆς εὐσεβείας ἐμπαροινήσαντας, και μηδαμῶς μετ ταμεληθέντας ότι περιόντας τῷ βίῳ, τῷ ἀπὸ Χριστοῦ ἀναθέματι δικαίως καθυποβάλλομεν· τοὺς δὲ νῦν ἀναφανέντας καὶ συνοδικῶς ἐξελεγχθέντας ἐκείνοις ομόφρονας, καὶ ἁπλῶς ὅσοι τῆς συμμορίας αὐτῶν, ἀποκηρύκτους τε καὶ ἀποβλήτους ἔχομεν τῆς καθο λικῆς καὶ ἀποστολικῆς τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας, εξ μὴ μεταμεληθείεν, καὶ τῷ ἀπὸ Χριστοῦ ἀναθέματι καθυποβάλλομεν, καὶ τοὺς κοινωνοῦντας τούτοις ἐν γνώσει ἀκοινωνήτους ἔχομεν· καὶ πάσης Ιερατικής λειτουργίας τοὺς ἔχοντας ἀπογυμνοῦμεν. Τοὺς δ' ὑπὸ τούτων συναρπαγέντας τε καὶ παρασυρέντας.. καὶ μὴ τῶν ἐξάρχων τῆς αἱρέσεως ὄντας, ἀμεταμε λήτους μὲν μένοντας, τοῖς ὁμοίοις καθυποβάλλομεν· μεταμεληθέντας δὲ γνησίως καὶ ἀναθεματίζοντας τήν τε τοιαύτην κακοδοξίαν καὶ τοὺς εἰς τέλος έμε μείναντας ταύτῃ, μὴ μόνον εἰς κοινωνίαν τὴν κατ εὐσέβειαν, ἀλλὰ καὶ εἰς ἱερωσύνην ἀσμενέστατα προσιέμεθα, μηδαμῶς τούτους ὑποβιβάζοντες, κατὰ τὴν ἐπὶ τοῖς τοιούτοις διάγνωσιν καὶ ἀπόφασιν τῆς ἁγίας καὶ οἰκουμενικής εβδόμης συνόδου διοριζομένης, Οτι τοὺς μὲν πρωτάρχους καὶ προϊσταμένους καὶ τῆς ἀσεβείας εκδικητὰς οὐδὲ μεταμελομένους ὅλως εἰς ἱερωσύνην παραδεχόμεθα· τοὺς δὲ βιασθέντας, η συναρπαγέντας τε καὶ παρασυρέντας, μεταμελομένους ἀληθῶς καὶ γνησίως, εἰς ἱερωσυνην κατὰ τὸν οἰκεῖον ἕκαστον βαθμόν προσδεχόμεθα.» ᾿Αλλὰ καὶ εἴ τις ἕτερος τῶν ἁπάντων τὰ αὐτὰ ποτε φωραθείη ἡ φρονῶν ἢ λέγων ή συγγρα φόμενος κατὰ τοῦ ἱερωτάτου Θεσσαλονίκης, μᾶλλον δὲ κατὰ τῶν ἱερῶν θεολόγων καὶ τῆς Ἐκκλησίας αὐτῆς, τὰ αὐτὰ κατ' αὐτοῦ ψηφιζόμεθα, καὶ τῇ αὐτῇ καταδίκῃ καθυποβάλλομεν, εἴτε τῶν ἱερωμέ νων εἴη τις, εἴτε τῶν λαϊκῶν. Αὐτὸν μέντοι τὸν παλά λάκις ῥηθέντα ἱερώτατον μητροπολίτην, μηδὲν ἀποδον τῶν θείων λογίων γράφοντά τε καὶ φρονοῦντα μετ' ἐξετάσεως καταλαβόντες, μᾶλλον δὲ τῶν θείων λογίων καὶ τῆς κοινῆς ἡμῶν εὐσεβείας ὡς προσῆκεν ὑπερμαχοῦντα, οὐκ ἀνώτερον μόνον παντάπασι τῶν κατ' αὐτοῦ, μᾶλλον δὲ κατὰ τῆς τοῦ Χριστοῦ Εκκλησίας ἐρεσχελιῶν, ὡς καὶ οἱ πρώην συνοδικοί Τόμοι προβάντες, ἔχομεν, ἀλλὰ καὶ ἀσφαλέστατον τῆς εὐσεβείας πρόμαχον καὶ προαγωνιστὴν καὶ βο α Ο Fr. Combefisii nota: Κύριος Φιλόθεος. Hic ipse est, qui brevi post Constantinopoli sedit, olimque imbutus Pala - me erroribus in monte, jam non sancto, sed exstineta fidel luce in plerisque in eo Hesychastis, profano corum antistitem Palamam ipsum vindicavit, celebrique elogio, Synaxario Dominica τῆς Ὀρθού δοξίας (secunda scilicet Quadragesimæ) magn piorum offensione, adjunxit. Cujus etiam exstant aliquot orationes; ut fuerit vir satis eruditus et facundus, qui sic sermones votaque monachorum totius Montis sancti exceperit et conscripserit; in hoc forsitan a Callisto patriarcha vel ab imperatore missus.

TOMUS SINODICUS III. θὸν ταύτης ἀποφαινόμεθα. Οὕτω γὰρ καὶ οἱ ἐπὶ ταῖς. γορον Χριστοῦ χάριτι τῆς κατ' εὐσέβειαν ἀληθείας· συνόδοις ἐκείναις προβάντες. Τόμοι έξουσι, καθάπερ οὖν ἔχουσι, τὸ ἀσφαλές τε καὶ βέβαιον. αὐτοὺς δὲ καὶ ἀφ᾽ ὧν ἐγγράφως διαστρέφειν καὶ κατηγορεῖν ἐπεχείρησαν, πολλαῖς καὶ μεγάλαις αιρέσεσι περιπίπτοντας. Τοῖς τε γὰρ παρὰ τῶν θεολό. των ῥητῶς εἰρημένοις φανερῶς ἀντιλέγοντες διετέ λουν, καὶ τὴν θέωσιν τοῦ δεσποτικοῦ προσλήμμα τος κτιστὴν ἐτόλμησαν ἀνειπεῖν· καὶ τὴν οὐσίαν τοῦ Θεοῦ, διὰ τὸ παρὰ τῶν ἁγίων εἰρήσθαι ταύτην ἀπροσπέλαστον καὶ ἀμέθεκτον, φθαρτικήν είναι νο μίζειν τοὺς οὕτω περὶ ταύτης φρονοῦντας, ο τόλμης δυσσεβοῦς ἀπεφήναντο· καὶ ταῦτα τοῦ Θεοῦ πρὸς Μωσήν εἰρηκότος, Οὐδεὶς δψεται τὸ πρόσωπόν μου, καὶ ζήσεται. Ἀλλὰ καὶ τὰ ἐπαναπεπαυμένα. κατὰ τὴν προφητείαν ἐπὶ τὸ ἄνθος τὸ ἐκ τῆς ῥίζης Τεσαί, δηλονότι τὸν Κύριον· ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστών, ἑπτὰ πνεύματα, τουτέστι τὰς ἐνεργείας κατὰ τοὺς Ιεροὺς θεολόγους τοῦ θείου. Πνεύματος, ὡς ὁ μὲν ἱερὸς Ζαχαρίας ἑπτὰ ὀφθαλμοὺς τοῦ Χριστοῦ ἀνύμνησεν ἐπιβλέποντας ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν, ὁ δὲ θεῖος Μάξιμος φυσικῶς ταῦτα προσείναι τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ εθεολόγησε, μετὰ τῶν κτισμάτων ἔταξαν· καὶ τὰ Fr. Combefisii note. Τούτων δὲ οὕτως ἐκβάντων οὐκ ἄνευ δὴ τῆς τοῦ ἀγαθοῦ Πνεύματος συνεργείας καὶ χάριτος, λοιπόν. ἦν ἔτι προθυμουμένοις πᾶσαν αἰτίαν τῶν βουλομένων αιτιάσθαι περιαιρείν, μηδὲ ἅπερ ἐν τοῖς τοῦ Ιερωτάτου Θεσσαλονίκης συγγράμμασιν ἐν αἰτίαις ἐποιοῦντο οἱ τῆς Ἐκκλησίας πολέμιοι, μηδὲ ταῦτα παραδραμεῖν ἀβασάνιστα· εἰ καὶ ἀπὸ τῶν ἐξετα· σθέντων ἐν τῇ θείᾳ συνόδῳ τότε καὶ ταῦτα πάντα περιελήφθησαν. Εὐρόντος οὖν ταῦτα τοῦ κρατίστου καὶ ἁγίου ἡμῶν αὐτοκράτορος καὶ βασιλέως καταγε γραμμένα κατά μέρος παρὰ τῆς ἐκείνων χειρός, καὶ πρὸς ἡμᾶς ταῦτα. δόντος, ἡμεῖς ἔκαστον τούτων ἐν τῷ τοῦ ἱερωτάτου Θεσσαλονίκης βιβλίῳ ἀνεγνωμέν τε καὶ ἐξητάσαμεν, συνελθόντες κατὰ τὴν Μεγάλην ἐκκλησίαν. καὶ συνδιημερεύσαντες οὐχ ἅπαξ, ἀλλὰ καὶ δὶς καὶ τρὶς καὶ πολλάκις· καὶ τὸν μὲν Θεσσαλονίκης ἱερώτατον μητροπολίτην καὶ ἐν τούτοις σύμφωνον. τοῖς ἱεροῖς θεολόγοις εύρομεν, καὶ συνήΤην θέωσιν τοῦ Δεσποτικοῦ προσλήμμα· τος lta sane viri catholici de lumine Thaborio, nec de alia, assumpti a Domino corporis deificatione, videntur loqui Palamitæ, quam ipsi errore increatum aliquid et divinum Deoque coævum (ipsius scilicet secretam virtutem τὴν ἐνέργειαν) definiere: nam de Deitatis unctione, ipsa personas· Verbi totingque unguenti substantiali præsentia, qua homo Deus personaliter et ομόθεος exstitit, nunquam sic sensere Palaura hostes, quidquid εἰς G impingant Palamitæ: dum unam: Dei virtutem Filium agnoscunt, nempe subsistentem, et a Deo (id. est. Patre) ut a quo vere procedit, distinctam: quibus essentialem virtutem, et quæ Deus ipse sit, virtualiter· solum et eminenter distinctam, eaque ratione esse ab essentia dictam, non e. contra, που negant. φθαρτικὴν εἶναι νομίζειν. Quasi maleficam existimare corruptionis et interitus auctorem, non cutis ac vitæ: Ita-sane Palama hostes colligebant, riteque vexat noster Calecas, ostenditque ex negationé illa omnis commercii essentiæ Deitatis cum creaturis Palamitarum errore, destrui mysterium incarnationis, nec nisi vɛpyela Nestoriano errore constarr, quod ipsum Palamitæ male eis impingunt: communi scilicet Verbi in Chrisio inhabitatione per amatuin et operationem, ut in sanctis reliquis et prophetis. Locus Exod. hoc solum vult, pro star tu mortalis vitæ non videri divinam. essentiam, nec nisi in diviniorem alium translatis, quo eximia quadam ratione erimus Deo similes, videntes eum sicuti est, nt auctor est dilectus discipulus. cujus: dum bære scribo, martyrii dies. anniversarius.agitur. Φυσικῶς ταῦτα προσεῖναι τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ. Hoc maxime Palamitici erroris agnoscunt illius impugnatores Catholici, quod ενεργήματα (divini scilicet Spiritus effectus ac dona) increata Deoque coæva et naturalia vellent; insulsissimique hominum sic proterve opposituin hæreseos dammarent. Ad Maximum quod attinet. libet huc scholium afferre ex Regío Cyparissiotæ cod. quo is vindicatur ab ea Palamitarum calumnia. "Αδηλον εἴ που τῷ μεγάλῳ Μαξίμῳ γέγραπται, φυσικώς τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ προσεἶναι τὰ κατὰ βούλησιν τοῦ παναγίου Πνεύματος ενεργήματα. Πρὸς γὰρ τῷ ἐναν τέως λέγειν τῇ Γραφῇ, καὶ εἰς τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ ο ἐξαμαρτάνειν· ἔσται γὰρ ἡ αὐτοῦ φύσις κατὰ τὰ ἑαυτῇ φυσικά, ἐνέργημα βουλήσεως, καὶ αὐτὴ ἡ οὐσία· ὅπερ σαφῶς παρίστησιν αὐτὴν εἶναι κτίσμα. Βουλήσει γὰρ Θεοῦ πᾶσα ἡ κτίσις παρήχθη. Καὶ πῶς οὐ φανερὰ ἡ δυσσέβεια; Η τοίνυν παντελῶς αὐ τοῦτο γέγραφεν ὁ ἅγιος, ἢ ἐπ' ἄλλης ἐκείνου εννοίας τὸν λόγον ἐκλαβόντος, οὗτοι τῷ ἑαυτῶν ἔθει συχνά φαντήσαντες τοῖς ἄλλοις ἐξεδοντο. Εστι γὰρ εὐσεβῶς εἰπεῖν φυσικῶς προσεἶναι τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ κατὰ τὸ ἑαυτοῦ ἀνθρώπινον. Οὐδὲ γὰρ ἐν τῇ ὑπερουσίῳ αὐτοῦ θεότητι επαναπαυθήσεται τὰ ἑπτὰ πνεύματα: ἔπει ρος γὰρ αὕτη καὶ παντέλειος· καὶ οὐ δεῖται, τινος, ἶν' ἐν ἑαυτῇ ἐπαναπαυθῇ· ἀλλ' ἡ δῆλον ἐν τῷ κατα σκευασθέντι ὑπ' αὐτοῦ ναῷ καὶ τὰ παρ᾿ αὐτοῦ κατὰ βούλησιν παραχθέντα επανεπαύθησαν πνεύματα, εὐθὺς ἐξαρχῆς ἅγιον αὐτὸ καὶ πνευματικὸν ἀποψή ναντος• Incertum num ullo loco scriptum sit magno Maximo, inesse natura Filio Dei effectus sanctissimi Spiritus voluntate productos. Nedum enim id Seri. pluræ adversatur, verum etiam Dei Filio injuriesum exsistit. Erit enim ejus. natura, velut ea que ci και tuṛalia sunt, voluntatis effectus, ipsoque adeo essen tia: quo palam conficitur, creaturam esse. Dei enim voluntate et consilio producta est omnis creature. Et quomodo non manifesta impietas? Vel igitur san+ clus hoc penitus non scripsit, vel cum alio sensu exposuerit, hi suo more per calumniam aliis tribuerunt. Pic enim dici queat, inesse natura Pilio. Dei, ratione humanitatis. Neque enim in ejus deitate, qua essentiam omnem superat, requiescent septem spiritus: hæc enim infinita est, omnemque prαλαδες perfectionem; nec indiget aliquo, ut in eo requiescat: sed-plane in templo quod sibi ipee construxit; quieverunt, dum statim a. principio sanctum illud ac spiritale effecit. Cni alteri solutioni Mandam; ut eal Maximus valde formalis (ut ita dicam) presseque ac proprie loquitur. Hoc enim, flos ille ex radice Jesse, non ipsum Verbum Deique Filius secundum se, ut ita de illo debuerit Maximus accipere, vel Palamitæ ad ipsum trahere. Querebar sancti Maximi gratia, et qui unus, omnis theologiæ velut Ly dius lapis ac Patrum amussis, suis quidem Græcis visus sit, quod, qua cœpi majestate, typorum elsgantia, charte puritate, neaque ipsius ac typogra phi sedulitate, per meain tenuitatem, ætate fogiento, non possem absolvere. Veram abstersit queralam, qua illi favere largitate, animum inclinavii ampls-

πλείω τούτων καὶ μηδὲν ἧττον εἰς ἀσέβειαν φέροντα οὐδὲ ἀριθμεῖν βάδιον. Διὸ καὶ ἀπὸ τούτων ἡ καταδίκη τούτοις, εἰ μὴ ἄρα μεταμεληθείεν, ἐπεκυρώθη καὶ τὰ συνοδικῶς ἡμῖν ἀρτίως μετὰ τῆς ἐκ Θεοῦ βασιλείας ἐξετασθέντα καὶ διαγνωσθέντα, καὶ θείοις Πατράσι πάσι, καὶ ταῖς προγεγενημέναις τούτου χάριν ἱεραῖς καὶ θείαις συνόδοις, καὶ τοῖς ἐπ' αὐτ ταῖς συνοδικοῖς Τόμοις· καὶ ἡ ἔνθεσμος διὰ πάντων καὶ κανονικὴ αὕτη ψήφος, γραφείσα καὶ ὑπογραφεῖ σα ἀρτίω;, ἀκίνητος εἰς αἰῶνα τὸν σύμπαντα δια τηρηθήσεται τῇ πάντα δυναμένῃ ἐνεργείᾳ καὶ χάριτι τοῦ παντοδυνάμου καὶ μεγάλου Θεοῦ καὶ Σω τῆρος ἡμῶν, ὑπὲρ ἧς καὶ δι' ἧς ὁ παρον ἡμῖν ἀγὼν ήνυσται. Εἶχεν ὑπογραφὰς τὸ πρωτότυπον διὰ μὲν ἐρυθρῶν γραμμάτων τῶν θειοτάτων βασιλέων ἀμφοτέ. ρων τὸν ΙΩΑΝΝΗΣ ΕΝ ΧΡΙΣΤΩ ΤΟ ΘΕΟ. ΠΙΣΤΟΣ ΒΑΣΙ ΑΕΥΣ ΚΑΙ ΑΥΤΟΚΡΑΤΩΡ ΤΩΝ ΡΩΜΑΙΩΝ Ο ΚΑΝΤΑΚΟΥΖΗΝΟΣ. ΙΩΑΝΝΗΣ ΕΝ ΧΡΙΣΤΩ ΤΟ ΘΕΟ πιστός βασιλεὺς καὶ αὐτοκράτωρ Ρωμαίων Παλαιολόγος. Διὰ δὲ τῆς σεβασμένης καὶ πατριαρχικῆς χειρὸς το, Κάλλιστος ἐλέῳ Θεοῦ ἀρχιεπίσκοπος Κωνσταντι νουπόλεως νέας Ρώμης καὶ οἰκουμενικός πατριάρ χης. Ο ταπεινός μητροπολίτης Ηρακλείας, πρόεδρος τῶν ὑπερτίμων καὶ ἔξαρχος πάσης Θράκης καὶ Μακεδονίας, Φιλόθεος. Ο ταπεινός μητροπολίτης Θεσσαλονίκης, Υπέρτιμος καὶ ἔξαρχος πάσης Θετταλίας, Γρηγόριο;. Ο ταπεινός μητροπολίτης Κυζίκου, καὶ ἔξαρχος πάσης Ελλησπόντου, Αρσένιος. Ο μητροπολίτης Φιλαδελφείας, ὑπέρτιμος καὶ έξαρχος πάσης Λυδίας καὶ καθολικός κριτής τῶν Ῥωμαίων, Μακάριος. Ο ταπεινός μητροπολίτης Χαλκηδόνος, ὑπέρτι μας καὶ ἔξαρχος πάσης Βιθυνίας, Ἰάκωβος. Ο μητροπολίτης Μελανίκου ὑπέρτιμος καὶ καθολικής κριτὴς τῶν Ῥωμαίων, Μητροφάνης. Ο ταπεινός μητροπολίτης Αμασείας καὶ ὑπέρ τιμος. Ο ταπεινός μητροπολίτης Ποντοηρακλείας καὶ ὑπέρτιμος Μεθόδιος. Ο ταπεινός μητροπολίτης Πηγῶν καὶ Παρίου ὑπέρτιμος Γεώργιος. Ο ταπεινός μητροπολίτης Βεροίας, ὑπέρτιμος καὶ τὸν τόπον ἐπέχων τοῦ Τυάνων, Διονύσιος. Ο ταπεινός μητροπολίτης Τραπεζοῦντος καὶ ὑπέρτιμος, Νήφων. Ο ταπεινός μητροπολίτης Τραϊανουπόλεως ὑπέρ τιμος καὶ ἔξαρχος πάσης Ροδόπης, Γερμανός. Ο ταπεινός μητροπολίτης. Σηλυβρίας, υπέρτιμος καὶ τὸν τόπον ἐπέχων τοῦ Κοτυαίου, Ησαΐας. Ο ταπεινός μητροπολίτης Εύπρω, ὑπέρτιμος καὶ τὸν τόπον· ἐπέχων τοῦ Εὐχαῖτων, Γαβριήλ. Ο ταπεινός μητροπολίτης Αμάστριδος καὶ ὑπέρτιμος, Καλλίνικος. Ο ταπεινός μητροπολίτης Σουγλαίας καὶ ὑπέρ τιμος, Ευσέβιος. Ο ταπεινός μητροπολίτης Αίνου καὶ ὑπέρτιμος, Δανιήλ. Ο ταπεινός μητροπολίτης Βρύσεως καὶ ὑπέρτι μος, Θεοδώρητος. Ο ταπεινός μητροπολίτης Μαδύτων· καὶ ὑπέρτι μος, Ἰάκωβος. Fr. Combefisii notæ. simus ordo nuper in suis comitlis generalibus, et. qui illi, a se invitatus, ultroque præeiverat, meritis, quam. purpura, clarior, litterarum reique ecclesiasticæ columen, eminentissimus cardinalis Bulliomius: per quos Maximus, Deo auspice, brevi lucern videbit. Ο μητροπολίτης Μελανίκου. Videtur, quam Melantiam Ferrarius vocat, Thraciæ urbem ad Propontidem, inter Byzantium et Selymbriam. Quod se solum Hypertimum scribit, non ltem exarchum, indicio est, ex illis metropolitis fuisse, qui nomine tenus solum metropolitæ erant, eo honore donati ab imperatoribus, cum nullas provincias, η nullasve alias urbes metropolitica potestate, et quasi patriarchali, regendas haberent.. Hi enim omnes Hypertimi dicebantur, quasi honore primi aliisque in provincia episcopis prælati; non tamen exarchi, quod idem est ac pairiarcha, uti etiam archiepiscopus; quanquam patriarchæ nomen ad majores primarias κατ' ἐξοχὴν sedes usu restrictum est, ut et archiepiscopi anu: Gracos, Vel: certo ἐξάρχους, magis propria notione sese inscribunt, qui primatis jure plures provincias verasque metropoles subjectas haberent, non qui solum veri mnetropolitæ essent; coque jure opiscopis aliis in sua provincia præessent: velut qui statim soquitur, '()- Αμασείας, quam liquet veram metropolim ac olaram urbem in Route fuisse, cum ejus, episcopus non dicaur Εξαρχος, quod et ipse forte Gosariensi exarcho suboree; nisi deust aliquid in ejus subscriptione, cum et ipsum illius nomen deside- retur. Fuerunt Græci mire liberales in titulis, eoque liberaliores, quo accisa nimis ditione magis defici rebus videbantur. Quid, vero istad officii, in Philadelphia et Melanici metropolitis, καθολικός κριτής τῶν Ῥωμαίων, Judex universalis Romanorum, id est, Græcorum, malim audire ab alio, quam ipse dicere. Num et istud honorarium quid ab imperatoribus in cos collatum, vel etiam judiciaria vera potestas, ipsa episcopis omnibus non communis; velut in illis est quos rex Christianissimus consistorianos comites vel episcopos, vel alias honoratiores clericos adlegit, qui ei sint a sanctioribus consiliis, seu magis una cum ipso judices vere καθολικοί sedeant; aslantibus, quos libellorum supplicum magistros vocant Conseillers d'Etat, et maîtres de requêtes. Sedent præterea in Parlamento (suprema scilicet regui curia) Parisiis, episcopi, quos pares vocant, nec non archiepiscopus Parisiensis, suarum sedium jure; prater clericos senatores, quos sic καθολικούς κριτάς nihil vetat dicere: Μητροπολίτης Πηγών και Παρίου υπέρο τιμος. Duplex haec metropolis, ex illis quas novas metropoles vocant, ex aliis substractas, factasque privilegio metropolitici juris. Amborum unus auListes, Georgius, quanquain erant sedes satis dissitæ, nec ex eadem antiquiori metropoli divisæ, Nam altera jam Turcarum ditioni cesserat, altoram ejus vere pastor præsens ipse regebat? Vel commendata altera sedium fuerat. Pege seu Pagæ, Botiæ urbs in Isthino Corinthiaco, sub Athenieusi olim metropolita; Parium, Mysiæ urbs. ad Hellespontum, sub Cyziceno olim metropolita.