ANNO DOMINI MCCCLXXVI PHILOTHEUS CPOLITANUS PATRIARCHA NOTITIA (FABRIC. HARL. Bibliotheca Græca, tom. 11, p. 315) Philoticus, monachus primo Sinaita, deinde præpositus monachorum in monte Atho, denique ex Heraclea episcopo patriarcha CP. ann. 1354, et 1362-1376, obiit ann. 1376. Pluribus seriptis Gregorii Palama memoriam coluit, et adversus ejus adversarios depugnavit, ex quibus paucissima Incein viderunt (a). Juvabit tamen præsenti loco brevem scriptorum Philothei notitiam, editorum ineditorumque subjungere. 1. Præcipuum opus est librorum 15 Antirrheticorum pro defensione tomi Palamitici, quibus mortui jam Nicephori Gregoræ scripta, hortante Cantacuzeno, oppugnavit. Exstat adhuc ineditum in variis bibliothecis, ut Vaticana, Regia Paris. cod. 1996 [secundum catal. mss. bibl. Paris. Reg. tom. II, in codd. 421, n. 2, et 1244, n. 1. (ARL.)] et regis catholici. Servantur etiam in codice insigni, quem manu Sylvestri Syropuli, diaconi et magni ecclesiarchæ, scriptum servat bibliotheca Coisliniana, et accurate recenset Montfauconus, p. 173-176. Loca ex regio codice Parisiensi producit Boivinus notis ad Gregoram, p. 792, 798, etc. Idem ex libro duodecimo somnium propheticum Nicephoro Gregoræ tributum Græce et Latine edidit in Gregora Vita. Ex libro quinto excerpta ms. Lambec. V, p. 206. (FARR.) Sive p. 426, Kollar. in cod. Cæsar. 245, n. 17. Auguste Vindel. I cod. bibl. publ. est Gregorii Palame Expositio fidei orthodoxe et Philothei confessio fidei, etc., sec. Reiseri indic. mss. illius bibl. p. 27. Monaci in cod. Bavar. 57 sunt 15 Philothei Sermones antirrhetici. Vid. Hardt. in Aretini Beyträgen, etc., ann. 1804, part. 1, p. 32 sq. Oxen. in bibl. Bodlei. in cod. Guil. Laud. 59 s. 11. 711, Cat. mss. Angliæ, etc. I. Conf. supra, vol. VII, p. 634 et 655 bis. - Mosque in cod. synod. 165, n. 9. tum excerpta ex Theodoriti Historia philothea, n. 7; n. autem 12, Confessio orthodoxa fidei. V. Matthæi Notit. codd. Gr. Mosq. p. 97 seq. - Citatur in cod. Laurent. 16, plut. 8, qui continet Sermones theologicos incerti auctoris, Palamam insectantis, qui videtur Bandin. in Cat. codd. Gr. Laur. 1, pag. 357 seq. fuisse Nicephorus Gregoras. HARL. Ad magnum domesticum Paleologum de dicto S. Basilii in Antirrheticis adversus Eunomium, 'O yàp τετοκὼς βώλους δρόσου κατὰ τὸν Ἰὼβ λόγον, οὐχ ὁμοίως τάς τε βώλους καὶ τὸν Υἱὸν ὑπεστήσατο " et de divinitate. Incipit: "Aye &h xal máλiv, plawv &vopov eyevéatate. Ms. Lambec. ibid. [ s. p. 410, n. 5, 6, Koll.] Hic est liber Antirrheticorum contra Gregoram decimus tertius. (FABR.) Paris. in bibl. publ. cod. 421, n. 3. (HARL.) Ad eumdem de divina Christi transfiguratione in monte Thabor, et de lumine, quod ibi discipulis apparuit, nec essentiam Dei nec rem creatam fuisse, etc. Incipit: 'Enel 6 ràs Aégets xa0' p Guxopavela; te xai xatvoroplas, ms. ibid. Hic est liber Antirrheticorum decimus quartus. (FABR.) Mosque in cod. synod, 165, n. 10 et 13. V. Matthæi not. cit. p. 98, et p. 178 de cod. 277.- Oxon. in bibl. Bodlei. cod. 59, s. n. 711, cat. mss. Angliæ, etc. I.-Paris. in cod. cit. n. 4. Item in cod. 1244, (a) Confer de Philotheo Henr. Wharton et Rob. Gerium (qui plura atque codd. notitiam adjecit) in Append. a Cavei Hist. litt. SS. Eccl. vol. II, p. 68 sqq. ad ann. 1562. Multo plura dedit et codd. mentionem fecit uberiorem Oudin. in Comm. de SS. Eccl. tom. II, col. 1059, sqq. ad ann. 1350. Add. Saxii Onom. lit. part. 11, p. 372, ad ann. 1354. Secundum Jo. Baptist: Riccioli, S. 1. Chronologiam reformatam ab ann. Chr. 1362, usque ad ann. 1575, annos 13, et menses sex sedem illam patriarchalem tenuit. Add. Lambec. VIII, p. 1097, Koll. ex Phil. Labbei Protreptico corporis Hist. Byzantina, p. 36 seq. (HARL.)

NOTITIA. n. 2. (Ubi v. confectorem cat. mss. vol. II, p. 263), et cod. 1276, n. 1. - In cod. Coislin. Cl. V. Montfaue. bibl. Coisl. p. 176.-Florent. in cod. Laurent. Vill, n. 15 sqq. de quo cod. præstanti Bandin. In cat. codd. Gr. Laurent. I, p. 342-349. copiose disserit. Venet. in bibl. Marc. cod. 582. V. Cat. codd. Gr. Marc. p. 506. Add. ad, n. 12. (HARL.) 2. Confutatio capitum 14 Acindyniet Barlaami. Incipit: Aéyousty Evavzioúuevo si Beta Tpay. Ms. in codice bibl. Coislinianæ. (FABR.) V. Montfauc. I. cit. p. 176, ms. Augustæ Vindel. V. Reiser. indic. cit. p. 27. Mosque in cod. 165, n. 11. V. Matthæi 1. c. (HARL.) 3. Ad Petriotam, Barlaami sectatorem, "Οτι ὥσπερ εἰς Θεὸς ἡ ἁγία Τριάς, οὕτω καὶ μία Θεότης, καὶ nept belas Evepystas. Incipit: X0ès xal porpitá pol is, ms. ad calcem Antirrheticorum in bibl. Coisliniana. Exstat etiam in hibliotheca Cæsarea Lambec. V. p. 197 (FABn.), s. pag. 410, Koll. n. 4. cod. 265.-Paris. in bibl. publ. cod. 1276, n. 2. (HARL.) 4. De oratione panegyrica in Gregorium Palamam a Philotheo scripta, et Canticis duobus arque axokou6la sive officio ejusdem consecrata laudibus, quod Græci Triodio inseruere, dixi supra p. 456, ed. vet. Vide etiam Lambecium V, p. 284. (p) et Philotheo indignantem Allatium, p. 195 seq. de libris Eccles. Græcor, et contra Hottinger. p. 215. 5. De oratione encomiastica in tres hierarchas, Basilium M., Gregorium Naz. et Jo. Chrysostomum. Grece et Latine recusa tom, XII Bibl. Patrum Paris. ann. 1644, 1654, dixi volum. VII, pag. 558 (q); et ad Allat. de Nilis p. 76. [Vid. vol. X, p. 27 seq. nov. ed.) 6. Homilia mss. in Evangelia et Dominicas totius anni, et aliæ, ex S. Joanne Chrysostomo potissimum desumptae, Mss. in bibl. sereniss. Bavaria electoris (r) et in bibl. regis catholici, teste Bandurio, p. 988. ad Antiquitates CPol. pars etiam in Cæsarea. Vide Lambecium V, p. 65 seq. I s. p. 142, n. 7, cod. 232 ed. Kollar.] Διδασκαλία ἀπὸ διαφόρων ἐλλογίμων ἀνδρῶν ἀπό τε τοῦ Χρυσοστόμου καὶ ἑτέρων εἰς τὰ τοῦ Κυρίου ἀναγινωσκόμενα άγια Εὐαγγέλια. Ibid. In Publicanum et Phariseum. 7. In Demetrium martyrem. Incipit, Δημήτριος ἡμῖν τοῦ τε συλλόγου καὶ τῶν λόγων ἀφορμὴ πρόκειται ahuepov. Ms. in bibl. Cæsarea Lambec. V, p. 193 (s]. Citatur ab Allatio de purgatorio p. 771, et contra Hottingerum, p. 217. 8. De beatitudinibus evangelicis, orationes III, ad Helenam, Jo. Cantacuzeni filiam, Joannis Palacologi uxorem. Mss. ibid. Lamb. V. pag. 195 (FABR.), s. p. 406 seq. ed. Koll. n. 2, cod. 265. - Mediolani in bibl. Ambros. de octo beatitudinibus et alia quædam super dicta S. Basilii cum commentario, teste Montfaue, in Bibl. biblioth. Mss. p. 503 E. (HARL.) 9. Oratio in exaltationem crucis Grece et Lat. apud Gretserum de cruce, tom. II, p. 174. Incipit: "Ensish the porn xal belac. Et altera in tertiam jejuniorum Dominicam, de crucis adoratione id. p. 360. Incipit: porumov xal daypapwov. (FABR) Altera, quæ Gr. et Lat. exstat in tomo II, syntagmatis Jac. Gretseri de sanela cruce, col 1477. Ingolstadt. 1616 fol. attribuitur Philotheo, in cod. autem Cæsar, 263 et 264 ascribitur Jo. Calecæ. V. Lambee. tom. V, p. 393, not. 2; et p. 401, not. 2. Add. supra vol. X, p. 246 et 247. (HARL.) 10. 'Avazpon sive Detestatio anathematismorum, a nomophylace Harmenopulo, in epitome juris adscriptorum, et quod ex Chrysostomi sententia non temere anathemati subjiciendi sint Christiani. (p) Sive p. 487, Kollar. n. 3, cod. 265 de canticis una cum Acoluthia: - p. 440, n. 29, cod. 268, Canon in Gregor. Palamam acrostichis: Philothei Officium in eumdem, una cum inserto Synazario vitæ ipsius, ibid. p. 600, in cod. cas. 324. Conf. supra in hoc cap. 1, sub fin. (HARL.) (q) Sive vol. VIII, p. 450, ed. nov. Add. supra ad vol. X. p. 206, Romæ in bibl. Vatic. teste Montlanc. in Bibl. biblioth. mss. p. 12 D, et ib. p. 703 B, de cod. bibl. Sfortianæ. (HARL.) In cod. 61, qui incipit ab homilia in Publicun. et Pharis. et singularium, quæ multæ sunt, bomiliarum indicem dedit el. Hardt in Aretini Beyträgen, etc. ann. 1804, part. 1, p. 44 sqq. et part. n, p. 3. sqq.. et p. 7 seq. cum iis que indicantur in Cat. codd. Nanian. ac Taurin. confert, idemque alias 52 homilias Philothei ex eodem cod. enumerat atque colligit, p. 15. In cod. 199 ingens ejusm. homiliarum numerus reperitur, eaque diligenter recensentur ab Hardt. 1. c. ann. 1805, part. n. p. 117 sqq. Pariter Venetiis in codd. Nanianis 109, 118, 119 quas singulas recenser (Mingarell.) in cat. codd. Gr. Nan. 209 sqq., 239 sqq., 245 sqq., ad quem ablegamus lectorem, et cod. 120 aliquot continet homilias, n. in Dominicas in Matthæum, Lucam, et in dies festos SS. V. ibid. p. 248 sqq. (Homilie Il in Evangel, Lueve sunt quoque Venet. in cod. Marc. 582.) Taurini in codd. bibl. reg. 51 et 154. V. Cat. codd. Gr. Taur. p. 155, in primis p. 247 sqq., ubi singulæ 59 homiliae s. Institutiones (toaaxakia) enumerantur, subjecto cujusque initio. In Petri Possini Thesauro ascetico, n. 15, est Philothei Serino de mandatis Domini nostri Jesu Christi. V. infra vol. XIII. p. 755. De Græcis Dominicorum dierum nominibus. v. Kollar. ad Lambec. Comment. vol. III, p. 168 seq. not. et A; isque provocat ad Allatium, De Dominicis et hebdomadibus Græcor. p. 1463. (IIARL.) (s) Sive p. 405 seq. n. 1, cod. 265 ed. Koll. ct vol. VI, part. 1, pag. 82, n. 11, cod. 10. (HARL.) Id est in Gregorio Palama. Vide tomum nostrum CXLIX. Orationem encomiasticam in Gregorium publlet juris fecit anno 1837 Hierosolymorum patriarcha Cyrillus in fronte Homiliarum ejusdem Palama (x te Tuxoypaplac Tou mavayiou Togou). Insulsa quidem et luce qua donata est non digna commentatio. Allatii contra auctorem indignaatis verba legesis in Prolegomenis ad Palama opera, tomo eodem CXLIX EDIT. PATR PATROL. GR. CLIV.

PHILOTHEUS CP. PATRIARCHA. Exstal Grace et Latine in Freheri jure Greco-Romano lib. iv, pag. 288-290; Francof. 1596. fol. (FABR.) Conf. supra in h. vol. p. 261, ms.; Vindobon. in cod. Cas. 53 n. 14. V. Lambec. VIH, p. 4008 sen.- Paris. in bibl. publ. 1561, n. 5, et 1363. n. 3 et 4; Taurin. in cod. Reg. 278. V. Cat. codd. Gr. Tanr. p. 381, In cod. Meermann. quem hic in Supplemento Novi thesauri juris civ. et canon. Hage Com. 1780. fol. p. 574, landat, comparat cum ed. Leunclav. tom. 1, p. 288, et præcipuas varr. lectt. enotat. (HARL.) 11. Ordo instituendi diaconum, Latine in Bibl. Patrum, tom. IV, Paris. 1575; et tom. VI, Paris. 1589; el tom. XIV, edit. Colon. ann. 1618; et tom. XXVI, edit. Lugd. 1677, p. 214 216. Græce vero et Latine cum notis Jac. Goari exstat in limine Euchologii vulgati Paris. 1647, fol. [f. p. 1-28, ed. Venet. 1730, fol.] sub titulo Atdzate la postaxovias, Ordo sacri ministerii, quomodo sacerdoti diaconus ministrat in celebribus vesperis, Matutino et Missa. (FABR.) Conf. Catal. bibl. Leidens. p. 64 seq. (BARL.) 12. In Anysiam Thessalonicensem sermo. Incipit: 066èv &pers suurtepov, ms. meminit Allatius de Simeon. p. 103; et locum ex eo profert, p. 416, contra Hottingerum. (FABR.) Mss. Rona in bibl. Vaticana, teste Montfauc. in Bibl, biblioth. mss. p. 13 C.-Mosque in bibl. synod. cod. 165, in quo eliam exstant: In SS. omnium Dominicam. (Vid. n. 13.) Vita et martyrium S. Φευρωνίας (alibi legitur Φεβρωνίας ), inc. Τυραννικόν τι καὶ βίαιον έρως. Επι quoque in cod. mox memorando bibl. Marc. Vita Febronice martyris et Vita Anysio Thessalonic. Vita Sabe jun. inc. Σe6aç & Baupaords, Ontbeat; dyúvwv. Eadem in cod. Mare, mox landando. V. supra vol. X, p. 319. Orat. in S. Onuphrium. init. Tol; tv &vepuv &platoiç. Ead. in cod. Marc. cit. Oralt. dogmalica contra Acindynum et ejus sectatores. Inc. Kal máλas pèv ó se aλraias, et In Dormitiørem B. Maric. Inii, "Ηχω τήμερον, ὦ φίλοι, κατὰ δύναμιν ἀποδώσων. V. Matthaei Nolit cit. p. 97 seq. et p. 177, de oratt. dogmaticis in cod. 277. In Auysiam, Venet. in bibl. Marc. cod. 582, in quo exstant Vitae et elogia SS. præmissa protheoria, cujus initium: Τῷ παρόντι λόγῳ σκοπός ἐστιν. Sequuntur Sanctorum omnium Vitae. Init. Καὶ τὸ λόγοις ply &;. Tum, præter memoratas, Vita: Germani Hagiorite, Inc. Ἀλλὰ πῶς ἄν τις τὸ καθ' ἡμᾶς. Isidori pair. CPolit. Init. Taidepov de apa tov péyav. Phoca martyris, luc. El & xal tob; lapapous. Philothei hominam n illius laudem continet quoque cod. 1185, n. 15, bibl. Paris. publ. V. Append. al Cat. Mss. bibl. Par. tom. II, p. 618. In SS. omnes άκολουθία. Init. Ποίοις εὐφημῶν μέλεσιν. In SS. apostolos. Inc. "Ebe: pèv we dλnow. Postea sequuntur Sermones varii, scil. De lumine Dominico in monte Thabor, et de divina operatione adversus contradicentes, apologeticus L. Inc. Kal mala pèv 6 tie arbeias dyoç. II. Adversus eosdem de divinitate, et divino lumine, de spiritualibus visionibus et de sacra perfectorum oratione. Inc. Περὶ μὲν δὴ τούτων ἱκανῶς ἔχειν oluat. (Legitur in cod. Mosquensi synod. 556, n. 5. V. Matthæi Notit. cit. p. 218, add. supra, ad p. 1, fin.) Ad Ignatium episcopum in dictum Proveroiorum: Sapientia edificavit sibi domum. Init. pèv, teps to Azou &vpune. Opus dividitur in tres sermones. (Exstat quoque in col. Mosquensi cit. 336, 11. 8.) Sermo historicus in obsidionem et captivitatem Heraclea, a Latinis factam, sub imperio Cantacuzeni et Palsologi. Iuit. Ἔτος μὲν ἦν ἐξηκοστὸν ἀπὸ κτίσεως κόσμου. Epistola, s. homilia missa CPoli ad Heracleotas, per urbes et oppida Thraciae et Macedonia dispersos. lav. Oboç ve μsponodig. V. Cat. codd. Gr. Marc. p. 505 seq. (HARL) 45. In SS. omnium Dominicam. Incip. Καὶ τὸ λόγοις μὲν ἄλλως τὰ τῶν ἁγίων ἑκάστους διεξεέ vat. MS. Lambec. IV, p. 60. (FARR.) Sive p. 131, n. 4 ed. Kollar. cod. 111. V. supra ad vol. X, p. 320. quibus add. cod. bibl. Marc. citat. et cod. Mosquens. 336, n. 2. V. Matthæi not. cit. p. 218. (HARL.) 14. Canon in S. Gregorium martyrem, ms. Lambee. V, p. 282. Incipit: "Avastáceos hulpv xavбvzе; Laumpay. (FABR.) Sive p. 599, ed. Koll.in cod. Ces. 326. Venet. in cod. Marc. 14 qui continet Horologina magnum, exstant Canones Philothei et aliorum paracletici in Deiparam Virginem, Christum et angelos custodes. V. cel. Morelli bibl. ms. Gr. et Lat., tom. 1, p. 29. Paris. in bibl. publ. cod. 12, n. 5, et (teste Montfauc. in Bibl. biblioth. mss. p. 1325 C, in cod. Mazar. 198.) Philothei Troparia in form, dialogi inter Christum et S. Deiparam. (HARL.) 15. Canon in Joannem Damascenum citatur ab Allatio contra Hottingerum, p. 216. 16. Synodicam de baptismo laudat Nic. Comnenus, p. 510 Prænot. mystagog. Alind Synodicon, Ne excommunicatio fiat sine judicio, p. 235; et De non mutilanda vel interpolanda S. Chrysostomi fiturgia, P. 352.

NOTITIA 17. Orationem secundam de pace Christi, id. p. 144. 18. De veteri circumcisione, ad maguos domesticos Paleologos responsum, ms. in bibl. Coisliniana p. 176. Incipit: Wyptv opa; any ix paxpd; ánodnula. (FABR., Paris. in bibl. publ. cod. 1276, n. 3. (ABL.) 19. Theoremata Ethica, Physica, Theologica atque excerpta e variis auctoribus Labbe, p. 29 Bibl. nove miss. 20. 11spl Emonpacov byxuxktov Interpretatio significationum circumvolutionis siderum, ms., in codice mutilo Lambec. V. pag. 97. (FABRIC.) S. p. 207, Kollar. n. 11, cod. 238. (HARL..) 21. Capita Ascetica 40 Philothei, monachi Sinaite mas. in bibl. Cæsarea et regis Gallor. Lambec, IV, pag. 145; V, pag. 69 Labbeus, pag. 95 bibl. nova mss. Fragmenta sermonum asreticorum, Lambec. V, pag. 99. (FABR.) Sive p. 210, Koll. n. 20, cod. 238. Paris. in bibl. publ. codd. 1091, 11. 8. (ac n. 9 exstat sequens sermo), atque 1144, n. 5, capita nonnulla. Sequens sermo, et alius de bello spirituali (f. intellectuali) leguntur quoque in bibl. Bodlei. cod. Oliver. Cromwelli 111, n. 25 et 26, sive 290. Cat. ms. Angliæ etc. sub nomine Philothei monachi. (HARL.) 22. De præceptis Domini capitula 21, sive sermo Ilepi tov Evtokov, quod custodia cordis observantur præcepta D. N. Jesu Christi, ms. id. V, pag. 69. [s. p. 150, n. 14, Koll.] Hunc Graece et Latine edidit et præter rem antiquiori, nescio cai, Philotheo velut ex codice 500 annorum tribuit Petrus Possinus in Thesauro ascetico, pag. 316, Paris. 1681, 4. (FABR.) In diss. 1 tamen subjecta Cavei Hist. litt. SS. Eccl. p. 17, tribuitur ille sermo eum Possino alii antiquiori Philotheo, Sancti nomine insignito, quoniam ipse codex ms. unde desumptus est sermo, annorum saltem 500 ætatem præ se ferat. (ARL.) [Philothei CPol. parerga, scripta per Joannem Jonam, Græcun, in bibl. regis Gallie a. D. 1729; in cod. Harlei. V. Cat. libror. mss. bibl. Harlei. n. 5616. (HARL.) [Adversus Latinos; Taurin, in cod. Regio 151 fin., inc. 'Hyosueßa stv mph; Aztivou; motoдévou; sov Adyov. V. cat. codd. Gr. Taur. p. 212. (HARL.)] [Epistola ad illos, qui in aliqua potestate constituti, nulla legum ratione habita, in alienas possessiones involabant. Inc. Tob; pèv rovnpobę suv ȧpyóvtov. Paris. in bibl. publ. cod. 1276, n. 4. (HARL.)] [Philotheus alius Achillinus, consiliarios regius, cujus somnium viridarii de jurisdictione regia et sacerdotali scriptum anno 1374 Latine vulgavit Goldastus in Monarchia S. Romani imperii, tomo I, Hanov. 1612 fol. (a) (FABR.) [In Montfauc. Bibl. biblioth. mss. p. 1400 E, memoratur cod. bibl, Taurin. qui continet scriptum Philothei Alexandrini. Num is fuerit patriarcha Alexandrinus, cujus fit mentio infra in vol. XI, p. 680, vet. ed. definire non audao. De hoc autem homine, luxuriei dedito, conf. Cavei Hist. litt, SS. Eccl. II, p. 145, ad a. 995. Ejus quatuor voll. quorum inscriptiones, ex arabico translatas, posuit Caveus, dudum periisse videntur. Idem pro certo affirmare non audet, num serme Philothei, de mandatis Domini nostri J. Chr. illum Alexandrinum habuerit parentem. Edidit eum P. Possinus Gr. et Lat. in Asceticis. (HARL.)] [Philotheus, medicus. V. infra vol. XII, p. 647 et 649; et XI., p. 369. Add. Lambee, VI, part. 1. p. 357 seq.-Philotheus De urinis in cod. Mediol. bibl. Ambros. teste Montfauc. in Bibl. bibl. ms. p. 503 E. (HARL.)] [Philotheus, monachus. Mosque in bibl. typographei synod. cod. 30 exstat, docente Matthri in Not. codd. Gr. Mosq. p. 517, n. 98: Φιλοθέου, μοναχοῦ μονῆς τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου τῆς Βάτου ἐν Σινά, περὶ τοῦ τριμερούς τῆς ψυχῆς καὶ περὶ νήψεως καὶ εὐχῆς. Inc. Ὁ μακάριος ὁ ἀπόστολος Παῦλος. Εt n. 29, ejusdem Περὶ τηρήσεως νοῦ καὶ ταπεινοφροσύνης. init.: Βλέπετε καὶ ὁρᾶτε, φησὶν ὁ Κύριος, μήπως βαρυνθώσιν. In cod. Naniano 95 sunt quoque Ascetica Philothei, monachi monaslerit sanctissimae Deipara Bali s. rubi. Inc. Ὅσοι εἰς Χριστὸν ἐβαπτίσθημεν κατὰ τὸν θεῖον Από otokov tam sequuntur tres ali ejusdem sermones. V. Cal. codd. Gr. Nan. p. 185. Atque Mingarellius ibid. ex primo sermone longiorem locum exscripsit, et provocavit ad Lambee. paulo ante ad n. 21 jam citatum. Auctorem igitur illi sermones habere videntur Philotheum, patriarcham CPolit. qui in aiiquot codd. monachus Sinaita etiam vocatur. (HARL.)] [Philotheus, archiepiscopus Selymbriensis, cujus Oratio in S. Agathonicum legitur Venet. in cod. Naniano 509, n. 99, ex eaque Mingarellins in Cat. Codd. Gr. Nan. p. 531 sqq. perlongum locum publicavit. Conf. supra, vol. X, p. 190, ubi illa oratio reliquis addi debet. (HARL.)] Vide infra in hoc veLumine. EDr. (t) Sive IV, p. 329; Koll. n. 13, cod. 156.-et vol. V. p. 150, ed. Kollar. n. 13, cod. 234.-Rame in bibl. Vatican. V. Mon:fauc. Bibl. bibl. mss. p. 12 B. (HARL.) (r) Plura de eo dabunt Fabr. noster in Bibl. med, et inf. latin, tom. V. p. 2, el. Mansi, et 11. Wharton. in Append. ad Cavei list. litt. SS. Eccl. p. 74, ad a. 1570). (HARL.)

ΦΙΛΟΘΕΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ ΛΟΓΟΣ ΕΙΣ ΤΗΝ ΥΨΩΣΙΝ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΚΑΙ ΖΩΟΠΟΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ. PHILOTHEI CPOLITANI PATRIARCHE SERMO IN EXALTATIONEM VENERANDE ET VIVIFICE CRUCIS. (Apud Gretserum De cruce. Opp. tom. II, p. 126.) 1. Postquam ob transgressionem primi parentis nostri, ex prima et beata illa vita excidimus, et a Deo sejuncti, ex paradiso proscripti sumus, inque honoris prorsus expertem vivendi rationem, mortis rei, incurrimus, mille opinionibus, et erroribus, et impietatis generibus implicati, voluptatibusque et illecebris carnis a diabolo in servitutem abducti; postquam etiam propter hac talia opus habuimus Deo incarnato, quippe qui non ferret aut tantis penis multari, ant penitus interire figmentum manuum suarum, ut ab eo, a quo ficti eramus, refingeremur, ea de causa unigenitus Dei Filius, et Verbum, quod ex omni aeternitate Patri aderat, tempore non circumscriptum, miserans naturam nostram, quae a recto tramite deflexerat, ad interitum proruerat, perque peccatum ad inferorum portas descenderat, statuit aliquando inter nos degere, temporis volubilitati subjici, nobisque in omnibus, excepto peccato, assimilari; eapropter virginco utero recipitur is, qui nullospatio capitur, et corporis mole circumscribitur, qui incircumscriptus est, naturamque assumpiam communione sua ad divinitatem evehit, vereque homo eficitur, qui semper Deus est. 2. Caterum cum in mundo versaretur, et inter homines vitam ageret, leges justissimas praeseri psit, veritatis agnitionem patefecit, et ea, quae conducibilia et salutaria erant, edocuit. Signa et prodigia magna el admiranda pairavit; deinde sponte sua in impiorum et sceleratorum potestatem traditus est. Condemnatur, mortis sententiam patitur, turpissimoque lethi genere perimitur: cum in se supplicia et cruciamenta peccatis nostris debita recepisset, secundum illud valis oraculum: Ipse peccata nostra portat, doloresque nostros ipse a'. Ἐπειδὴ τῆς πρώτης καὶ θείας καὶ μαχαρίας ζωῆς ἀπεῤῥάγημεν διὰ τὴν παράβασιν τοῦ πρωτο πάτορος, καὶ τοῦ Θεοῦ μακρυνθέντες, εξόριστοι του παραδείσου γεγόναμεν, καὶ κατήχθημεν εἰς ἀτιμοτάτην διαγωγήν, καὶ θάνατον κατεκρίθημεν, καὶ μυρίαις δόξαις, καὶ πλάναις καὶ ἀσεβείαις κατεμε ρίσθημεν, φιληδονίαις καὶ πάθεσι σαρκὸς τῷ ἐχθρῶ διαβόλως καταδουλούμενοι, καὶ διὰ τοῦτο ἐδεήθημεν Θεοῦ σαρχουμένου, οὐκ ἀνασχομένου ζημιωθῆναι τὸ πλάσμα τῶν οἰκείων χειρῶν, οὐδὲ παρεδεῖν ἀπολλύ μενον ἵνα δι' οὗ τὴν πλάσιν ἔσχομεν, δι' αὐτοῦ καὶ τὴν ἀνάπλασιν λάβωμεν, τούτου χάριν ὁ μονογενής Υἱός τοῦ Θεοῦ, καὶ Λόγος, καὶ ἀἰδίως συνῶν τῷ Πα τρί, καὶ ἄχρονος ὤν, τὴν ἡμετέραν φύσιν κατοικτει ρήσας ἐξολισθήσασαν τοῦ καλοῦ, καὶ πρὸς ἀπώλειαν & έξοιστρηλατήσασαν, καὶ δι᾿ ἁμαρτίαν πρὸς τὸ τοῦ ᾅδου καταντήσασαν πέταυρον, εὐδόκησε καὶ ἠθέλησε ποτε καθ' ἡμᾶς γενέσθαι, καὶ ὑπὸ χρόνον ἐλθεῖν, καὶ κατὰ πάντα ἡμῖν ὁμοιωθῆναι χωρὶς ἁμαρτίας· διὰ τοῦτο καὶ παρθενικῇ νηδύϊ χωρεῖται ὁ ἀχώρητος, και σαρκὶ περιγράφεται ὁ ἀπερίγραπτος, καὶ θεοί τῇ κοινωνίᾳ τὸ πρόσλημμα, καὶ ἄνθρωπος κατὰ ἀλή θείαν γίνεται, ὁ ἀεὶ Θεὸς γνωριζόμενος. β'. Συναναστραφεὶς δὲ καὶ ἐμπολιτευσάμενος τῷ κόσμῳ ἔδωκε προστάγματα δικαιοσύνης, καὶ ἔδειξε τὴν τῆς ἀληθείας ἐπίγνωσιν, ἐδίδαξε τὰ λυσιτελῆ καὶ σωτήρια, ἐποίησε σημεία και τέρατα μεγάλα καὶ θαυμαστά· εἶτα παραδέδοται ἑκουσίως εἰς χεῖο ρας ἀνθρώπων ἁμαρτωλῶν καὶ ἀδίκων, καὶ κατα κρίνεται, καὶ καταδικάζεται, καὶ πάσχει, καὶ ὑπο μένει τὰ ἀτιμότατα πάθη, ἀναδεξάμενος ἡμῶν τῶν ἁμαρτωλῶν τὴν σωτήριον τιμωρίαν, καὶ ὀδύνην, καὶ κάκωσιν, κατὰ τὸ γεγραμμένον. Αὐτὸς ἁμαρτίας ἡμῶν φέρει, καὶ ὑπὲρ ἡμῶν ὀδυνᾶται, αὐτὸς τὰς

ἀσθενείας ἡμῶν· καὶ τὰς νόσους ἐβάστασεν. Εμπτυ- fert, ipse languores nostros et morbor tulit '. Sputa σμούς τε καὶ απισμούς καταδέχεται ὁ τῆς δόξης Κύριος, κολαφίσματα, καὶ βόρεις, καὶ γέλωτα, πορφυρᾶν χλαίναν καὶ ἀκάνθινον στέφανον, κάλαμον καὶ σπόγγον καὶ χολήν μετὰ ὄξους, ἤλους καὶ λόγχην, καὶ μετὰ τούτων πάντων τὸν σταυρὸν καὶ τὸν θάνα τον, καὶ λύει μὲν διὰ τοῦ σταυροῦ καὶ τοῦ θανάτου αὐτοῦ τῆς παλαιᾶς κατάρας τὴν καταδίκην καὶ τὴν Υπόφασιν, ὑπὲρ ἡμῶν κατάρα γενόμενος, καθώς γέγραπται, Ἐπικατάρατος πᾶς ὁ κρεμάμενος ἐπὶ ξύλου· διὰ δὲ τῆς ταφῆς καὶ τῆς ἀναστάσεως τῆς πικρᾶς καταδίκης εξάγει τοῦ σκότους, καὶ τῶν ἀλύ των λύει τοῦ τυραννούντος διαβόλου δεσμῶν, καὶ ἐλευθερίαν πᾶσαν χαρίζεται. Ανίσταται γὰρ τῇ τρίτῇ ἡμέρᾳ, καὶ εἰς οὐρανοὺς ἀναβαίνει ὑπὲρ ἡμῶν ἐντυγχάνων τῷ Θεῷ καὶ Πατρί· καὶ πάλιν ἐλεύσε. ται μετὰ δόξης τοῦ κρῖναι πᾶσαν τὴν γῆν, καὶ ἀποδοῦναι ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ. γ. Οὕτω προενοήσατο ἡμῶν ὁ Θεὸς, καὶ οὕτως ἐσπούδασεν ἐξελέσθαι ἡμᾶς τῆς τυραννίδος τοῦ ἀπατήσαντος ἡμᾶς διαβόλου. Οὕτω κατηξίωσεν ὑπὲρ ἡμῶν ἄνθρωπος γενέσθαι, καὶ τὰ θεῖα τούτου παθήματα πρὸς ἰατρείαν τῆς ἀσθενείας τῆς ἡμετέρας φάρμακα ἔδωκεν ἡμῖν· καὶ δι' αὐτῶν ἀνεπλάσθημεν, καὶ τῆς ζωῆς ἠξιώθημεν, καὶ μυστηρίων θείων γεγόναμεν μέτοχοι, καὶ δωρεῶν πνευματικῶν ἀπο λαύομεν. Χριστὸς ἡμᾶς ἐξηγόρασεν ἐκ τῆς κατά ρας τοῦ νόμου, γενόμενος ὑπὲρ ἡμῶν κατάρα, κατὰ τὸν θεῖον Απόστολον. Κατάρα γέγονε ὑπὲρ ἡμῶν ὁ Χριστὸς, ἐπειδὴ δέδωκεν ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν, ἑκουσίως ἀποθανὼν τὸν ἐπονείδιστον καὶ ἀτιμότατον θάνατον. Εξηγόρασεν ἡμᾶς ἐκ τῆς κατάρας, ὅτι εκένωσεν ἑαυτοῦ τὸ θεῖον καὶ ἅγιον αἷμα, καὶ τῆς δουλείας τοῦ διαβόλου καὶ τοῦ θανάτου, καὶ τῆς και ταδίκης καὶ φθορᾶς τοῦ ᾅδου ἐῤῥύσατο. Κατάρα γέν γονεν ὁ Χριστὸς, ὡς τῶν ἐπικαταράτων καὶ κακούρα γων τὸν θάνατον ἀποθανών. "Οτι δὲ ἁμαρτίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτ τοῦ, μετέστρεψε τὴν κατάραν εἰς εὐλογίαν, καὶ ἦρε μᾶλλον τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου, καὶ σωτηρίας ἡμῖν ὁδὸν ἐχαρίσατο. Ήλθε γὰρ ὁ Κύριος, ἵνα τὴν καθ' ἡμῶν γενομένην κατάραν βαστάσῃ· διὸ καὶ τὸν διὰ σταυροῦ κατεδέξατο θάνατον. Πῶς γὰρ εἶχεν ἄλλως κατάρα γενέσθαι, εἰ μὴ τὸν ἐπὶ κατάρα γενόμενον θάνατον ἐδέξατο διὰ σταυροῦ; Πῶς δ᾽ ἂν προσεκαλέσατο ἡμᾶς, εἰ μὴ ἐσταύρωτο; Ἐν μόνῳ γὰρ τῷ σταυρῷ ἐκτεταμέναις χερσί τις ἀποθνήσκει. Ἐξέτεινε δὲ τὰς παλάμας ὁ Κύριος, ἵνα πρὸς αὐτὸν πάντας ἑλκύσῃ, καὶ συνάψῃ ἐν ἑαυτῷ, καθὼς αὐτὸς εἶπεν· "Οταν ὑψωθῶ ἐκ τῆς γῆς, πάντας ἑλκύσω πρὸς ἐμαυτόν. Ο διάβολος γὰρ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἐκπεσών μετά τῶν αὐτοῦ τῆς πονηρίας πνευμάτων, περὶ τὸν ἀέρα πλανᾶται, καὶ ἐπιχειρεῖ ἐμποδίζειν τοὺς ἀνερχομένους εἰς οὐρανόν. "Ηλθεν οὖν ὁ Κύριος, ἵνα τὸν διά βολον καταβάλῃ, καὶ τὸν ἀέρα καθαρίσῃ, καὶ ὁδο ποιήσῃ ἡμῖν τὴν εἰς οὐρανὸν ἄνοδον διὰ τῆς σαρκός et alapas recipit Dominus gloriæ, et colaphos, et injurias, et irrisiones, et purpuram, et chlamydem, et spineam coronam, arundinem, et spongiam, fed cum aceto, clavos, et lancearn, et cum his omnibus, crucem et mortem, et cruce quidem et morte sua antique maledictionis condemnationem, et sententiam dispungit, maledictum pro nobis factus, sicut scriptum est: Maledictus omnis, qui pendet in ligno ". Per sepulturam vero et resur rectionem ex severa illa condemnatione tenebrisque nos eduxit, et insolubilia, quibus diabolus, stevissimus tyrannus, nos alligarat, rupit, perfecta libertate nobis restituta. Resurgit enim tertia die, et in calos ascendit advocatus noster apud Deum et Patrem; et iterum venturus est cum gloris, judicare totius terra incolas, ut reddat unicuique secundum opera sua. 5. Tantam curam nostri gessit Deus; adeo elaboravit, ut nos eriperet ex tyrannide ejus, qui nos deceperat, diaboli. Sic dignatus est homo pro no bis Geri, et hos cruciatus, quos ipse sustinuit, me dicamenta nostrae imbecillitatis esse voluit: quibus recreati et reconcinnati sumus, vitaque donati, et divinorum mysteriorum participes electi et donis spiritualibus potiti. Christus redemit nos ex maledicto legis, factus ipsemet pro nobis maledictum, ut divinus Apostolus sit ". At maledictum factus est, cum obtulerit seipsum sponte pro nobis, morte probri et dedecoris plenissima subita. Redemit nos a maledicto, quia effudit divinam et sacrosanctum suum sanguinem, eripuitque nos ex servitute diaboli, et ex morte, et ex condemnatione et interitu inferni. Maledictum factus est Christus. cum maledictoruin et malefactorum mortem exsolverit. At quia peccatum non fecit, nec dolus in ore cjus reperius est *, ideo maledictionem in beneditionem convertit, totiusque mundi peccata abstulit, et salutis viam aperuit. Venit enim Dominus, ut nobis impositas diras ferret: qua de causa crucis quoque supplicium passus est. Nam quomodo aliter maledictum fieri poterat, si mortem crucis maledictioni jam olim subjectam non ele gisset? Quomodo nos advocasset, si crucifixus non fuisset? In sola enim cruce moritur quis expansis manibus. Extendit autem Dominus manus, ut ad se omnes altraberet, et in seipso conjungeret, prout ipsemet dixerat: Ego si exaltatus fuero a ἱεrta, omnes ad me traham ". 4. Nam diabolus ex caelo cum impietatis suæ gregalibus detrusus, nunc in aere oberrat, conaturque euntibus ad superos impedimenta objicere, Venit ergo Dominus, ut diabolum deturbet, aeremque purget, nobisque viam ad celumn sternat et muniat per carnem propriam, et ut omnibus constet, 2. Isa. Lau, 4. Deut xx1, 93. Galat. 115, 13. * Isa. Li11, 9; 1 Petr. 11, 22. * Isa, xu, 32.

ipsum esse, qui omnia contineat imperioque euo αὐτοῦ, καὶ δείξῃ ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ πάντα συνέχων regat. Hinc mors illius omnia sanctificat, hine recta rationi convenienter mortem crucis, etsi ignomi· niosissimam, aliis praetulit. Hanc crucis speciem celebravit itidem divinus David: Quo iso a spiritu tuo, et quo a facie tua fugiam? Si ascendero in cælum (en altitudinem), si descendero in abyssum (en profunditatem), si sumpsero pennas meas dilucule, quod est solis ortus (en latitudinem), et habitavero in extremis maris ", occasum intelligit (eu longitudinem). 5. Divinus insuper Paulus figuram hanc insinuavit scribens ad Ephesios: Ut possitis, inquit, comκαὶ διακρατῶν. Διότι ὁ θάνατος αὐτοῦ ἁγιάζει τὰ σύμπαντα, διὰ τοῦτο τὸν διὰ σταυροῦ εἰκότως κατά εδέξατο ἀτιμότατον θάνατον. Τοῦτο τὸ σχῆμα τοῦ τιμίου σταυροῦ καὶ ὁ θεῖος Δαυΐδ ἐξύμνησε, λέγων· Που πορευθῶ ἀπὸ τοῦ πνεύματός σου, καὶ ἀπὸ τοῦ προσώπου σου που φύγω; Ἐὰν ἀναβῶ εἰς τὸν οὐρανὸν, τοῦτο τὸ ὕψος, ἐὰν καταδῶ εἰς τὸν άδην, τοῦτο τὸ βάθος, ἐὰν ἀναλάβοιμι τὰς πτέρυ γάς μου κατ᾿ ὄρθρον, ὃ ἐστιν ἡ τοῦ ἡλίου ἀνατολή, οῦτο τὸ πλάτος, καὶ κατασκηνώσω εἰς τὰ ἔσχατα τῆς θαλάσσης, τὰς δυσμὰς δὲ ὀνομάζει, τοῦτο τὸ μήκος. ε'. Καὶ ὁ θεῖος Παῦλος τὸ σχῆμα τοῦτούπηνίξατο προς prehendere cum omnibus sanctis, qua sit longitudo, "Εφεσίους γράφων. ἵνα ἐξισχύσητε, φησί, και αλα δέσθαι σὺν πᾶσι τοῖς ἁγίοις, τί τὸ μῆκος, καὶ πλά latitudo, et profunditas et altitudo *. Altitudine ni τος, καὶ βάθος, καὶ ύψος· σημαίνων διὰ μὲν τοῦ ὕψους mirum coelestia intelligit: profunditate, subterraτὰ ἐπουράνια, διὰ δὲ τοῦ βάθους τὰ ὑποχθόνια, διὰ nea; latitudine autem et longitudine, extrema quas δὲ τοῦ πλάτους καὶ μήκους τὰ διὰ μέσου πέρατα ὑπὸ in medio interjacent, quæ a virtute illa totam uni τῆς τὸ πᾶν διακρατούσης δυνάμεως κατεχόμενα. Διὰ versitatem gremio suo comprehendente, continenτοῦτο ἔλεγεν ὁ Κύριος, ὅτι δεῖ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀν tur. Propterea aiebat Dominus: Oportet Filium ho- θρώπου σταυρωθῆναι, ήγουν οὐκ ἄλλως ἔστι γε minis crucifigi", videlicet, passio aliter peragi non νέσθαι τὸ πάθος εἰ μὴ διὰ τοῦ σταυροῦ, καὶ πολλῶν potest, nisi per crucem, etsi aliæ multe moriendi ὄντων ἄλλων τῶν πρὸς θάνατον φερόντων, δι' ὧν rationes suppetebant, quibus Dominus salutis noδυνατὸν ἦν ἀποπληρῶσαι τὸν Κύριον τὴν ὑπὲρ ἡμῶν stræ mysterium perficere et complere poterat. Cæτοῦ θανάτου οίκονομίαν, ἐκ πάντων τῶν ἄλλων ὁ διὰ terum ex omnibus mors in cruce tanquam neces σταυροῦ προτετίμηται θάνατος, ὡς ἀναγκαῖος καὶ soria, et quæ omitti nequeat, seligitur. Et tune ἀπαραίτητος. Καὶ νῦν ἔνθα ἂν ἐγχαραχθῇ ὁ σταυρός, ubicunque crux sculpitur, ibi benedictionis et εὐλογεῖ, ἁγιάζει, πάντα δίδωσι τὰ σωτήρια. Τούτον sanctificationis vicem subit, et omnia ad salutem οὖν ἔχοντες ἀκαταμάχητον ὅπλον μὴ τρέμωμεν, μηδὲ spectantia subministrat. Hac igitur invicta armaδειλιῶμεν τοὺς ἐχθροὺς, ἀδελφοί μου τρέμουσι γὰρ Lura armati, ne contremiscamus, neque formidle- τὸν θεῖον σταυρὸν οὗτοι, καὶ δειλιῶσι, καὶ φεύγουσι, mus, fratres, inimicos nostros; divinam enim cru- μηδὲ μικρὸν δυνάμενοι ἀντιβλέπειν πρὸς τὴν τούτου cem horrent isti, et timore percelluntur, aufu- σφραγίδα. Διὰ τοῦτο πάντα τὰ ἔργα ἡμῶν τῷ σταυρῷ giunt, nec vel paululum ad hujus signaculum re- διανύωμεν· διὰ τοῦτο ὑψοῦντες αὐτὸν καὶ προσκυ spicere audent. Quocirca omnes nostras actiones νοῦντες τὸν ἐν αὐτῷ ὑψωθέντα Χριστὸν μεγαλύνομεν cruce perdiciamus. Hane ob causam, crucem exalκαὶ δοξάζομεν. Ο γὰρ τὸν σταυρὸν ἐπαινῶν, τὸν tantes et adorantes, Christum in eam sublatum σταυρωθέντα τιμᾷ, καὶ δοξάζει, καὶ προσκυνεῖ. Διὰ Landibus aficimus et extollimus. Nam qui crucem σταυροῦ γὰρ ὁ τύραννος αἰχμάλωτος γέγονε διά Lapdal, is crucifixum honorat, glorifcat et adoral: σταυροῦ ὁ θάνατος οίχεται, καὶ ὁ ᾅδης ἐσκύλευται. per crucem enim tyrannus captus est. Per crucem Έπρεπε γὰρ δι' ὧν ἐνίκησεν ἡμᾶς ὁ διάβολος, διὰ mors fugala, infernusque spoliatus. Par namque τούτων αὐτοῦ περιγενέσθαι τὸν Χριστόν. erat, ut quibus nos damon devicerat, iisdem quoque a Christo vinceretur. 6. Mulier et lignum et mors condemnationis et ς'. Γυνή γάρ, καὶ ξύλον, καὶ θάνατος τῆς ἡμῖν interitus nostri fuerunt causa. Nam Eva a serpente decepta fuit. Lignum erat arbor illa, cujus pomum el Eva et Adamus ingenti amaritudine degustarunt. Mors vero fustati acerbi fructus poena. Δι eece rursus virgo, et lignum, et mors, et qua prius damnationem et supplicium attulerant, ea nunc libertatem nobis pariunt: loco Eve benedicta et perpetua Virgo Maria, loco ligni iu paradiso, lignum crucis, loco mortis Adami, mors Christi; nam iisdem armis, quibus diabolus victoriam ob. tinuerat, prostratus est et sub jugum missus. Per arbores illam debellaverat hostis Adamum; at καταδίκης καὶ φθορᾶς ὑπῆρχε τὰ αίτια. Η γὰρ Ενα ηπατήθη ὑπὸ τοῦ ἔφεως. Ξύλον δὲ ἦν τὸ δένδρον ἐκεῖνο ὅπερ καὶ ἡ Εὔα καὶ ὁ ᾿Αδὰμ πικρῶς ἀπεγεύσ σαντο. θάνατος δὲ τὸ τῆς πικρᾶς ἐπιτίμιον γεύσεως. Αλλ' ἰδοὺ πάλιν παρθένος καὶ ξύλον καὶ θάνατος, ἅτινα ἦσαν τότε τῆς κατακρίσεως ἡμῶν, καὶ τῆς καταδίκης, καὶ τῆς ἐλευθερίας ἡμῶν γεγόνασι πρό ξινα· ἀντὶ τῆς Εὔας ἡ ὑπερευλογημένη καὶ ἀερ πάρθενος Μαρία, ἀντὶ τοῦ ξύλου τοῦ ἐν τῷ παραδείσῳ τὸ ξύλον τὸ τοῦ σταυροῦ, ἀντὶ τοῦ θανάτου τοῦ Ἀδὰμ ὁ θάνατος τοῦ Χριστοῦ· δι' ὧν γὰρ ἐνίκη σεν ὁ διάβολος, διὰ τούτων κατηργήθη καὶ καταδί Psal. cxxxvII, 7-9. Ephes. 1, 18. Lue, xXXIV, 7.

βληται. Διὰ τοῦ δένδρου ἐκείνου κατηγωνίσατο ό λ per crucem superavit Christus hosten. Lignum illud mortem progenuit, et ad inferos præcipitavit: at lignum crucis eos etiam, qui jam ad, manes descenderant, revocavit. Lignum paradisi in ser vitutem abduxit, nuditatemque Adamo induxit, et ut sese occuleret, effecit. At lignum crucis Christum in excelso situm omnibus spectandum exhibuit. Nam toto terrarum orbe inspectante, tanquam generosus quidam athleta, adversarias virtutes Christus, sublimis ex ligno pendens, contrivit et disjecit. Mors Adami posteros quoque damnavit, mortisque necessitati subjecit; at mors Christi etiam antea lapsos et mortuos restituit, vitaque donavit, et omnibus hominibus salutis viam ἐχθρὸς τὸν Ἀδάμ, διὰ τοῦ σταυροῦ κατεπάλαισε τὸν ἐχθρὸν ὁ Χριστός. Ἐκεῖνο μὲν τὸ ξύλον τοῦ παρα δείσου θανάτου πρόξενον γέγονε, καὶ εἰς ᾅδην παρέπεμψε· τὸ ξύλον δὲ τοῦ σταυροῦ καὶ τοὺς ἀπελθόντας εἰς ᾅδην ἀνεκαλέσατο. Τὸ ξύλον τοῦ παραδείσου αἰχμάλωτον καὶ γυμνὸν ἐποίησε τὸν Ἀδὰμ, καὶ κρυδῆναι αὐτὸν παρεσκεύασε· τὸ ξύλον δὲ τοῦ σταυροῦ τὸν νικητὴν Χριστὸν ἐφ' ὑψηλοῦ πᾶσιν ἐδείκνυεν, Απάσης γὰρ τῆς οἰκουμένης ὁρώσης, καθάπερ γενναῖος ἀθλητής, τὰς ἀντικειμένας δυνάμεις κατέβαδεν ὁ Χριστὸς ἐπὶ τοῦ ξύλου ἀνυψωθείς. Ο δὲ θάνατος τοῦ ᾿Αδάμ καὶ τοὺς μετὰ ταῦτα ἀνθρώπους κατεδίκασε, καὶ ἐθανάτωσε, καὶ κατέκρινεν· ὁ δὲ θάνατος τοῦ Χριστοῦ καὶ τοὺς πρὸ αὐτοῦ πεσόντας, patefecit. καὶ θανατωθέντας ἀνέστησε, καὶ ἐξώωσε, καὶ πᾶσι τοῖς ἀνθρώποις σωτηρίας ὁδὸν ἐχαρίσατο. Χριστὸς ἡμᾶς ἐξηγόρασεν ἐκ τῆς κατάρας τοῦ νότ μου, γενόμενος ὑπὲρ ἡμῶν κατάρα. Προσέχωμεν ἑαυτοῖς, ἀγαπητοί, μὴ πάλιν ὑπὸ κατάραν γενώμεθα, τοῦ θείου φόβου καὶ τῶν σωτηρίων ἐντολῶν τοῦ Χριστοῦ ἀμελήσαντες. Ελουσεν ἡμᾶς ὁ Χριστὸς ἐν τῷ βαπτίσματι διὰ λουτροῦ παλιγγενεσίας καὶ ανακαινίσεως Πνεύματος ἁγίου· μὴ πάλιν υποστρέψωμεν ἐπὶ τὸν ἴδιον ἔμετον. Συμμόρφους ἑαυτῷ καὶ συσσώμου; ἐποίησεν ὁ Χριστός· μὴ τοίνυν ποι μὲν τὰ μέλη τοῦ Χριστοῦ μέλη πόρνης, τὸ σῶμα καταμολύνοντες, καὶ τὴν βασιλικὴν εἰκόνα καταζο φοῦντες. Ηγίασεν ἡμᾶς ὁ Χριστὸς, καὶ ἐκάθηρεν ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν διὰ τοῦ τιμίου καὶ ἀχράντου αἵματος αὐτοῦ, ὥστε μὴ ἔχειν σπιλόν τινα ή φυτίδα, μηδέ τι τῶν ἀμορφίαν καὶ εἰδέχθειαν εμποιούντων· μὴ πάλιν οὐτομολήσωμεν πρὸς τὴν ἁμαρτίαν, μηδὲ ἀγαπήσωμεν τὴν δυσωδίαν τῶν παθῶν, καὶ τὴν ἐντεῦθεν ἀκαθαρσίαν τοῦ ῥύπου τῶν ἡδονῶν, Επλησεν ἡμᾶς ὁ Χριστὸς φωτὸς λαμπροτάτου καὶ καθαροῦ· μὴ πάλιν τὸ ζοφερὸν τῆς ἁμαρτίας έκλε ξώμεθα σκότος. Εποίησεν ἡμᾶς ὁ Θεὸς συσκήνους τοῖς ἁγίοις ἀγγέλοις, καὶ συγκληρονόμους τῶν αἰων νίων αὐτοῦ ἀγαθῶν ἠξίωσε γενέσθαι ἡμᾶς· μὴ πάλιν αἱρετισώμεθα τὴν ἀτιμίαν, καὶ τὴν φθοράν, καὶ τὴν καταδίκην, ἀλλὰ τὴν ἐλευθερίαν ᾖ Χριστὸς ἡμᾶς ἐδόξασε, διαφυλάττωμεν, καὶ πάσῃ σπουδῇ καὶ προσ οχή χρησώμεθα, ἀδελφοί μου, ἵνα οἷς ἐκλήθημεν καὶ ἐδικαιώθημεν, μείνωμεν. Καν γὰρ μὴ μείνωμεν οὕτως, ἀλλ᾽ εἰς τὰ ὀπίσω ὑποστρέψωμεν, κολάσεσι καὶ τιμωρίαις ὑποβληθησόμεθα, ὅταν ἔλθῃ ὁ Κύριος τοῦ κρῖναι πᾶσαν τὴν γῆν. Αλλ' ἵνα μὴ τοῦτο γένηται, καλῶς πολιτευσώμεθα, καὶ ὡς ἀρεστὸν τῷ Θεῷ ἡμῶν καθαρότητα ἀσπαζόμενοι, δάκρυα προχέοντες, κατάνυξιν πηγάζοντες, τὸ σῶμα ἀποτάσσοντες, και ὡς δοῦλον ἄγοντες, τὴν ψυχὴν τοῖς πνευματικοῖς λόγοις καὶ ἔργοις ζωογονοῦντες καὶ διατρέφοντες, τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ ἀῤῥᾳθύμως ἐπιτελοῦντες, καὶ μηδόλως ἀπονυστάζοντες. Christus nos redemit a maledicto legis, maledictum pro nobis factus. Attendamus, charissimi, me rursus exsecrationi subjiciamur, divino ti more salutaribusque Christi præceptis neglectis. Lavit nos Christus in baptismate per lavacrum re generationis et renovationis Spiritus sancti, ne revertamur ad proprium vomitum 1. Ejusdem secum similitudinis et corporis Christus nos fecit: ne igitur faciamus membra Christi membra diaboli, corpore contaminato, et regali Imagine obscurata. Sanctificavit nos Christus, et emundavit a peccatis nostris per pretiosum et immaculatum sanguinem suum, ut omni macula et ruga carez mus, et omni illo, quod deformitatem formæqua turpitudinem affert; ne denuo ad fagitia ultro accedlamus, neque diligamus fetorem immoderalarum cupiditatum, ejusque impuritatis, quæ ex τoluptatum ceno exsistit. Replevit nos Christus luce splendidissima et purissima; ne igitur tenebrosam illam improbitatis caliginem subeamus. In angelorum contubernium ascivit nos Dominus, hæredesque æternorum bonorum constituit; πο igitur amplius in ignominiam, et interitum, et in damnationem nos conjiciamus, sed libertatem, qua Christus nos clarere voluit, custodiamus, omnique diligentia et attentione enitamur, fratres mei, μt in his, in quibus vocati et justificati sumus, maneamus. Nam si Grmo pede non consisiamus, sed retrorsum respectemus et resiliamus, cruciatibus et suppliciis subjiciemur, quando venerit Dominus, universum orbem terrarum judicaturus. Verum ne hoc eveniat, recto vitam nostram insttuamus, et ut Deo gratum acceptumque est, puritalem amplectamur, lacrymas fundamus, contrit'enem et poenitentiam quasi stillemus, corpus subjiciamus et servi instar tractemus, animam spiri tualibus documentis et factis vivam et vegeta efficiamus et alamus, opera Dei impigre exsequa mur, neque unquam somniculose agamus. ζ. Εἰ δὲ καὶ ῥαθυμήσομεν καὶ ἀμελήσομεν, ότι 7. Quod si pigritomur et in socordiam incidamus, * Ephes. v. 26. 1 1 Petr. 1, 22,

quandoquidem imbecilla et labilis est natura no- ἀσθενῆς ἐστι καὶ εὐόλισθος ἡ φύσις, ἀλλὰ πάλιν stra, at rursus resipiscamus, et poenitentiam agamus, et confteamur, conteramur cordibus, et ad sobrietatem redeamus, et ad pristinum vivendi institutum nos recipiamus. Custodiamus egregium depositum, juvenem nostrum imperatorem ', illum christum Domini, qui neminem injuria affecit, qui a patre et avo et proavo imperium ad se transmissum accepit: subjiciamur in omnibus hujus justissimo et aquissimo imperio. Si enim hunc colamus, et omni, quo licet, modo honoremus, pii purique erimus coram Deo et hominibus, audiemusque illam Dei ad nos vocem: Ego exaltavi servum meum regem per Ecclesiam meam, zi cum oleo sancto meo, manus mea auxiliabitur ei, et brachium meum confortabit eum; non proficiet inimicus in eo, et filius iniquitatis non apponet nocere ei, et conteram a facie ejus odientes eum, et inimicos ejus dispergam. Εt veritas mea, et misericordia mea cum ipso, et ponam in mari ma num ejus, et in fuminibus dexteram ejus. Ego sum Pater rester, ego radix, ego fundamentum, ego nutrix, ego domus, ego vestimentum, uno verbo, quidquid optatis, ego sum. Nulla re egeatis, tantummodo mihi devineti estote, omnia mihi estis, amici, et membra, et cohæredes, dummodo in præceptis meis ambuletis, et mandata mea servelis, eaque exsequamini, omnem sollicitudinem, et curam, et misericordiam erga egenum populi met exhibete. 8. Injustitiam in judicio ne admiseritis, neque judicium pauperis pervertatis. Ne respiciatis in faciem potentis, neque munera accipiatis; jus juxta parvo ac magno dicite, oppressumque ex manu calumniatoris et inique agentis eripite. Auditionem vanam ne admittatis. Sunt enim quidam haud probe conversationis, cumque non insigniti sint preclaris dotibus, quibus innotescant et celebrenLur, alienis malis celebres reddi student. Νolite sperare in iniquitate, et rapinas uolite concupi scere; judicium et justitiam facite, ut defendamini in terribili die judicii mei. Viduam et orphanum, ne alligatis. Quod si aflictione opprimatis illos, clamantesque ad me clamaverint, auditu audiam clamorem eorum, et irascar animo, et occidam vos gladio, et erunt mulieres vestræ viduæ, et filii vestri orphani. Timeamnus et cohorreamus, fratres charissimi, cum hæc talia audimus, quique in improbitate, in injustitia, rapina, avaritia et infidelitate versamini, pedem referte et resipiscite. At qui virtute, justitia, veritate et fide exornati estis, me resides eficiamini, neque in deterius prolabamini, ut crux pretiosa, adoranda et veneranda, totius orbis Armamentum, insuperabile Christiana Psal. LXXXVIII, 21. Joannem Paleologum. Andronico juniore. μετανοῶμεν, πάλιν μεταμελώμεθα καὶ ἐξαγορευώ μεθα. Συντρίβωμεν τὰς καρδίας καὶ ἀνανήφωμεν, καὶ πρὸς τὴν προτέραν κατάστασιν επανερχώμεθα. Φυλάττωμεν τὴν καλὴν παρακαταθήκην, τὸν νέον ἡμῶν βασιλέα, τὸν χριστὸν Κυρίου, μηδένα μὴ ἀδι κήσαντα, τὸν ἐκ πατρὸς, καὶ πάππου, καὶ προπάπ που τὴν βασιλείαν δραξάμενον. Υποτασσώμεθα κατά πάντα τῇ τούτου δικαία καὶ ἐννόμῳ ἀρχῇ. Τοῦτον γὰρ στέργοντες, καὶ πάντα περιέποντες τρόπον, εὐ σεβήσομεν, καὶ καθαροὶ ἐνώπιον Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων φανούμεθα, καὶ ἀκούσομεν τοῦ Θεοῦ πρὸς ἡμᾶς λέγοντος. Εγώ ὕψωσα τὸν δοῦλόν μου τὸν βασι λέα διὰ τῆς Ἐκκλησίας μου· ἔχρισα αὐτὸν ἐλαίω ἁγίῳ μου· ἡ χεὶρ μου συναντιλήψεται αὐτῷ, καὶ & βραχίων μου κατισχύσει αὐτόν. Οὐκ ὠφελήσει ἐχθρὸς ἐν αὐτῷ, καὶ υἱὸς ἀνομίας οὐ προσθήσει τοῦ κακῶσαι αὐτὸν, καὶ συγκόψω ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ, καὶ τοὺς μισοῦντας αὐτὸν προ πώσομαι· καὶ ἡ ἀλήθειά μου καὶ τὸ ἔλεός μου μετ αὐτοῦ, καὶ θήσομαι ἐν θαλάσσῃ χεῖρα αὐτοῦ, καὶ ἐν ποταμοῖς δεξιὰν αὐτοῦ. Ἐγώ εἰμι Πατὴρ ὑμῶν, ἐγώ ρίζα, ἐγὼ θεμέλιος, ἐγὼ τροφὸς, ἐγὼ οἰκία, ἐγὼ Ιμάτιον, πᾶν ὅπερ θέλετε, ἐγώ. Μηδενὸς ἐν χρεία καταστῆτε, μόνον οἰκείως έχετε πρὸς ἐμέ. Πάντα μοι ὑμεῖς ἐστε, καὶ φίλοι, καὶ μέλη, και συγκληρο νόμοι, μόνον ἐὰν ἐν τοῖς προστάγμασί μου πορεύη σθε, καὶ τὰς ἐντολάς μου φυλάσσητε, καὶ ποιῆτε αὐτές, πᾶσαν κηδεμονίαν καὶ προστασίαν καὶ συμπάθειαν ἐνδείκνυσθε εἰς τοὺς πτωχοὺς τοῦ λαοῦ μου. η΄. Οι ποιήσετε ἄδικον ἐν κρίσει, οὐδὲ διαστρέ ψετε κρίμα πένητος. Οὐ θαυμάσετε πρόσωπον δυνάστου, οὐδὲ λήψεσθε δῶρα· κατὰ τὸν μικρὸν καὶ τὸν μέγαν κρινεῖτε, καὶ ἐξελεῖσθε διηρπασμένον ἐκ χει ρὸς ἀδικοῦντος. Ακοὴν ματαίαν μὴ παραδέξησθε. Εἰσὶ γάρ τινες οὐκ ἀγαθῆς ἀναστροφῆς, καὶ μὴ Εχοντες οἰκεῖον ἀγαθὸν, δι' οἵπερ ἂν γνωρισθώσιν, ἐκ τῶν ἀλλοτρίων κακῶν ἑαυτούς συνιστῶσι. Μὴ ἐλα πίζετε ἐπ᾽ ἀδικίᾳ, καὶ ἐπὶ ἅρπαγμα μὴ ἐπιποθεῖτε. Κρίμα καὶ δικαιοσύνην ποιήσατε, ὅπως σκεπασθῆτε ἐν τῇ φοβερᾷ ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως μου. Πάσαν χήραν καὶ ὀρφανὸν οὐ κακώσετε. Ἐὰν δὲ κακίᾳ κακώσητε αὐτούς, καὶ κράξαντες καταβοήσωσι πρὸς μὲ, ἀκοῇ ἀκούσομαι τῆς βοῆς αὐτῶν, καὶ ὀργισθήσομαι θυμῷ, καὶ ἀποκτενῶ ὑμᾶς μαχαίρᾳ, καὶ ἔσονται αἱ γυναί κες ὑμῶν χῆραι, καὶ τὰ τέκνα ὑμῶν ὀρφανά. Φοβης θῶμεν, καὶ φρίξωμεν, ἀδελφοί μου, ἀκούοντες ταῦτα, καὶ οἱ ἐν κακίᾳ, καὶ ἀδικίᾳ, καὶ ἁρπαγῇ, καὶ πλεον εξίᾳ, καὶ ἀπιστίᾳ ὄντες, ἐπιστρέψατε καὶ μετανοήσ σατε. Οἱ δὲ ἐν ἀρετῇ, καὶ δικαιοσύνῃ, καὶ ἀπ ληθείᾳ, καὶ πίστει ιστάμενοι, μὴ ῥαθυμήσητε, μηδὲ ἀναπέσητε, ἵνα καὶ ὁ σταυρὸς ὁ τίμιος, ο προσκυνητὸς καὶ σεβάσμιος, τὸ τῆς οἰκουμένης κρατ ταίωμα, τὸ τῆς Χριστωνύμου Ἐκκλησίας ἀδιάρ Andronico seniore.

DE MANDATIS D. N. J. C. βήπτον φρούριον, το τῶν ὀρθοδόξων βασιλέων ακα- Λ Ecclesia: propugnaculam, orthodoxorum imperaταμάχητον ὅπλον καὶ ὁ βαγές περιτείχισμα, τῇ ἀητα τήτῳ αὐτοῦ κραταιώσῃ δυνάμει, καὶ καταξιώσῃ τὸ λοιπὸν τῆς ζωῆς ἡμῶν ἁγιοπρεπῶς ἐκτελέσα: καὶ θεαρέστως, καὶ νικητὰς ἀναδείξῃ τοὺς ὀρθοδόξους καὶ ἁγίους ἡμῶν βασιλεῖς κατὰ τῶν πολεμούν των, καὶ ἀδικούντων, καὶ μισούντων ἡμᾶς ἐχθρῶν, καὶ τύχωμεν ἀνέσεως, καὶ εἰρήνης, καὶ γαλήνης, καθάπερ ἐλπίζομεν καὶ εὐχόμεθα, ἐν τῷ παρόντι βίῳ, ἐν δὲ τῷ μέλλοντι αἰῶνι τῆς τῶν δικαίων ἀπο λαύσωμεν ἀφράστου χαρᾶς καὶ ἀγαλλιάσεως, ἧς τύχοιμεν πάντες ἐν αὐτῷ Χριστῷ τῷ Θεῷ ἡμῶν, ὦ πρέπει δόξα καὶ κράτος σὺν τῷ ἀνάρχῳ αὐτοῦ Πατρὶ καὶ ζωοποιῷ Πνεύματι νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. torum nostrorum inexpugnabilis armatura, et val Ium perrumpi nescium, invicta potentiae sure vi reliquum vite cursum sancte et integre conficere nobis concedat, victoriamque largiatur orthodoxis et sanctis imperatoribus nostris ab omnibus hostibus, qui nos injuria afficiunt, et odio prosequuntur, ut securitatem, pacem et tranquillitatem obtineamus in hac vita, prout nobis est in optatis, in futuro autem seculo justorum perfruamur ineffabili gaudio et exsultatione, quani omnes consequamur in Christo Domino nostro, quem decet gloria et potentia, cum Patre principii experte, et vivifico Spiritu, nunc et semper, et in secula seculorum. Amen. Homiliam εἰς τὴν τρίτην τῶν Νηστειῶν Κυριακήν, ήτοι τῆς Σταυροπροσκυνήσεως, in tertiam Jejunio rum Dominicam seu adorande crucis, quam sub nomine Philothei Gretserus ediderat, Joanni Caleca, Cpolitano patriarcha, ad quem pertinet, restituiinus. Vide rom. CXLIX, col. 203. ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΦΙΛΟΘΕΟΥ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΕΝΤΟΛΩΝ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΗΜΩΝ ΙΗΣΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΛΟΓΟΣ. S. PHILOTHEI DE MANDATIS D. N. JESU CHRIST SERMO. (Ex Petri Possini Thesauro ascetico, p. 526. Vide Fabricii Notitiam, supra, col. 717, π. 22.) α'. "Ο Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, ἢ τοῦ Πατρὸς 1. Dominus noster Jesus Christus, Patris æterni ἀϊδίου σοφία καὶ δύναμις, φησίν· 'Ο ἀγαπῶν με τὰς ἐντολάς μου τηρήσει· καὶ ἐγὼ ἀγαπήσω αὐτόν, καὶ ἐμφανίσω αὐτῷ ἐμαυτὸν καὶ ἐγὼ καὶ ὁ Πατήρ μου ελευσόμεθα, καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ ποιήσομεν.» Καὶ πάλιν· «Πᾶς ὁ ἀκούων μου τους λόγους και ποιῶν αὐτοὺς, ὁμοιώσω αὐτὸν ἀνδρὶ φρονίμῳ, ὅστις ᾠκοδόμησε τὴν οἰκίαν αὐτοῦ ἐπὶ τὴν πέτραν καὶ κατ· 16η ἡ βροχὴ, καὶ ἦλθον οι ποταμοι, ἔπνευσαν οι ἄνεμοι, καὶ προσέκοψαν τῇ οἰκίᾳ ἐκείνῃ, καὶ οὐκ Επεσε· τεθεμελίωτο γὰρ ἐπὶ τὴν πέτραν. Ὁ δὲ ἀκούων μου τοὺς λόγους, καὶ μὴ ποιῶν αὐτοὺς, 6μοιωθήσεται ἀνδρὶ μωρῷ· ν καὶ τὰ ἑξῆς. Πάλιν οὖν ἔφη· 4 Ο λύσας μίαν τῶν ἐντολῶν τούτων τῶν ἐλαJoan. XIV, 23. Matth. vir, 24. Matth. v, 19. Sapientia et Virtus, ait: «Qui diligit me, mandata mea servabit: et ego diligam ipsum, et manifestabo et meipsum: et ego et Pater mens veniemus, et mansionem apud eum faciemus.» Et rursus: e Omuis qui audit verba mea, et facit ea, similaba eum hom mini prudenti qui edificavit domum suam supra petram; et descendit imber, et venerunt flumina, et flaverunt venti, et irruerunt in domum illam, et non cecidit, fundata enim erat supra petram. Qui audit verba mea et non facit ea, similis erit homi ni stulto ",» etc. Praeterea dixit: • Qui solverit unum ex mandatis istis minimis, et docuerit sic homines, minimus vocabitur in regne coelorum.

Deinde obsignans ad auctoritatem irrefragabilem χίστων, καὶ διδάξας οὕτω τοὺς ἀνθρώπους, ἐλάχιστος verba sua, dicit: Calum et terra transibunt, κληθήσεται ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Εἶτα ἐπισφραγίσας τῶν ἑαυτοῦ λέγων τὸ βέβαιον, φησίν verba autem mea non transibunt. 9. Quandoquidem igitur non est possibile salva - ri, aut a gebeuna liberari cum qui mandata Domini non servat, totis viribus conemur servare illa et corpore et spiritu. Quaedam enim ipsorum actu corporis servantur, quædam cogitationibus et afectibus cordis. Alia rursus ad sui exsecutionem indigent concursu operationum anima pariter ac corporis. Exempli gratia, vestire nudum et ministrare indirmo, corporali perficitur obsequio; uti et alere pauperem, ac similia, quæcunque ad corporalia oficia pertinent, quæ pleraque sæculari. 1 bus in vita civili Deum colentibus magis conveniunt. At amare Deum, quod cunctis hominibus precipitur, omnino eget actione mentis, ab omnibus quidem ad id adbibenda, studio tamen in pensiori a crucilixis mundo monachis. 3. Sunt autem intra quædam mandata alia mandata comprehensa, ita ut illa quasi foeta vel gravida sint, alteris intus inclusis pregnantia. Nam aliqua e spiritualibus, de quibus dixi, mandatis multam turbam corporalium continent, in uno truncaptes multa membra Deo invise malitiæ. • Ο οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ παρελεύσεται· οἱ δὲ λόγοι μου οὐ μὴ παρέλθωσιν.» β'. Ἐπεὶ οὖν οὐκ ἔνι σωθῆναι, ἡ τῆς γεέννης δυ σθῆναι τὸν μὴ τὰς ἐντολὰς τοῦ Κυρίου φυλάττοντα, πάσῃ δυνάμει ἀγωνισώμεθα φυλάξαι αὐτὰς καὶ σών ματι καὶ πνεύματι· ἔστι γὰρ φυλάξαι τινὰς αὐτῶν ἐν σώματι, καὶ ἔστιν ἐννοίαις ἐν καρδίᾳ διατηρεῖν· καὶ ἄλλαι πάλιν ἐνδέονται πρὸς τελείωσιν ἑαυτῶν καὶ τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος· οἷον τὸ ἐνδύσας γυμνὸν, καὶ ἀσθενοῦντα ἐπισκέψασθαι, σωματικώς ἐπιτελεῖται· ὡς καὶ τὸ θρέψαι πένητα, καὶ τὰ ἄλλα ὅσα περὶ τῶν σωματικών δικαιωμάτων εἰσιν· ἅτινα κοσμικοῖς μᾶλλον τὰ πλείονα ἀνήκει. Τὸ ἀγαπᾶσαι δὲ τὸν Θεὸν καὶ ἀνθρώπους νοητῶς δέονται αὖ τ' Εμπαλιν φυλάττεσθαι ἐν σπουδῇ πλείονι παρὰ τοῖς Εσταυρωμένοις τῷ κόσμῳ μοναχοῖς. γ'. Εἰσὶ δὲ ἐντὸς τῶν ἐντολῶν ἕτεραι ἐντολαί περ ριεκτικώτεραι τῶν σωματικῶν πολὺ πλῆθος, καὶ ἐν αὐταῖς αὐτὰ περιέχουσαι, καὶ ὑφ᾽ ἐν περικόπτουσαι πολλὰ μόρια τῆς θεομισοῦς κακίας· αἱ γὰρ νοητῶς τελούμεναι θεῖαι ἐντολαί, τοῦτ' ἔστιν ὅσα διὰ τοῦ νοὸς μᾶλλον μυστικῶς ἐπιτελούμενα, αὐταὶ μάλιστά γέ εἰσι τῶν σωματικῶς γενομένων ἄρχουσας καὶ τε λεστικαί, ὡς αἰτίαι ἁγνείας, νηστεία καὶ ἐγκράτεια, καὶ ἀγρυπνία, καὶ ἄσκησις ἐν ταπεινώσει ὡς απ τιον πάλιν ἀοργησίας πένθος οικείας ψυχῆς· καὶ ὡς αἴτιος ἥλιος φέγγους σελήνης, οὕτω χρὴ ἐννοεῖν περὶ τούτων. Etenim quæ spiritualiter implentur divina manda ta, hoc est, quorum exsecutio interius in areana mentis actione sita est, ea utique maxime mandatis corporali exsecutione constantibus præsunt, eaque perficiunt. Exempli gratia cause castitatis sunt jejunium, continentia, vigilie, exercitatio religiosa in humilitate. Rursus causa mansuetudinis est luctus de propriis miseriis animæ cujusvis, sensu et moerore malorum suorum ab irascendo alienis avertendæ. Iste, inquam, cause sunt harum, sicut lux solis causa est splendoris lunæ. 4. Ita sentiendum consequenter est de virtutibus animae quas Deus præcipit, quæque tales sunt ut intra eas contineantur, et ex iis procedant observationes exteriores rerum pariter præceptarum. Priores in cordis intimo sinu concepts: aliae per corpus exercentur; sed vis ac robur ad las et inchoandas, et in fnturum conservandas, et usque ad perfeelionem promovendas ex illis fuit. In futurum quippe imminent,et primo ac præsenti haud contente gustu, δ'. Καὶ εἰκότως τοῦτο καὶ ἀκόλουθον γίνεται ἐπὶ ψυχικῶν ἀρετῶν, ὃς περιεκτικὰς ἐντολὰς καλεῖν οἱ δαμεν· καὶ αἱ μὲν μέσῃ καρδίᾳ τελοῦνται, αἱ δὲ διὰ σώματος· καὶ σθένος ταῖς πρώταις πρόσεστιν, ὡς μᾶλλον πρὸς τὸ μέλλον τῆς τελειότητος ἐχούσαις τὴν νεῦσιν· πρὸς γὰρ τὸ μέλλον ἢ εἰς Θεὸν ἀνάβασις καὶ ἀγάπη ἀκορέστως στορέννυται, ὡς ἔφη ὁ προφήτης Δαβίδ ο Χορτασθήσομαι τῷ ὀφθῆναι τὴν δόξαν σου, κ Ηνίκα τρανοῦται μοι αὕτη ὧδε, καὶ ὁπηνίκα λυθῶ augmentis semper ulterioribus inhiant: elevatio men- τρανωθῇ μοι ἔτι, φωτεινότερον σέλας ἔχουσα. tis in Deum et charitas, insatiabiliter, ut sic dicam, satiate, ut ait propheta David: e Saliabor cum appartem rit gloria tua. Hoc est: satiabor adhuc vivens manifestatione qualis tunc mihi potest dari gloriæ tuce: sed multo magis quando dissolvar satiabor longe uberiori plenæ jam locis illius allapsu. 5. Quoniam igitur, ut dictum est, quædam mandata corporaliter possunt exsecutioni mandari, quaedam rursus non nisi vi cordis arcane operantis, et per actionem internam animæ, age videamus, quomodo ea divina mandala, quae fceta et pregnantia vocavi, contineant intra se alia, hæc dico quæ anum aliquid spectant, et plura licet, ex uno lamen manant. Audistis, air Christus, quia dictum * Matth. XXIV, 35. Psal. xvi, 15. ε΄. Οὐκοῦν ἐπειδή, ὡς εἴρηται, αἱ μὲν τῶν ἐντολῶν σωματικώς δύνανται ἐπιτελεῖσθαι, αἱ δὲ καρδιακῶς. ήγουν ψυχικώς· ἴδωμεν, εἰ δοκεῖ, πῶς οἱ περιεκτι καὶ θεῖαι ἐντολαὶ τὰς ἐντολὰς ἐντὸς ἔχουσι, φημί δὴ τὰς ἐνικάς· «Ἠκούσατε ὅτι ἐῤῥάθη τοῖς ἀρ χαίοις· Οὐ φονεύσεις· ὃς δ᾽ ἂν φονεύσῃ ἔνοχος ἔσται τῇ κρίσει. Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν· Ο ὀργιζόμενος τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ εἰκῇ ἔνοχος ἔσται τῇ κρίσει· ὃς δ᾽ ἂν

DE MANDATIS D. N. J. C. reus erit judicii. Ego autem dico vobis: Qui ira scitur fratri suo, reus erit judicio; qui autem dixerit, falue, reus erit gehenna ",, etc. Quodnam vero mandatum est, continens in se atque implens tria mandata ist? Audi Paulum loquentem, Paulum, inquam, qui in Christo agit et loquitur. e Cond lector enim, ait, legi Dei in interiori hom mine: video autem aliam legem in membris meis ',', etc. Quo adhuc manifestius, facit quod dicit: e Captivantes omnem intellectum in obe dientiam Christi ",, non dicit, hunc aut illam, sed omnem intellectum, hoc est cogitationem quæ suggeral inobedientiam. Qui ergo cogitationes purgat, et sensa per diabolum suggesta, Christi adjuvante virtute rejicit, radicitus idem exstirpat εἴποι αὐτῷ, Μωρέ, ἔνοχος ἔσται τῇ γεέννῃ, καὶ est antiquis, Non occides. Qui autem occiderit, τὰ ἑξῆς. Τίς δὲ ἡ περιέχουσα καὶ πληροῦσα τάς τρεῖς ἐντολὰς ταύτας; Παύλου λέγοντας ἄκουσον, τοῦ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ ποιοῦντος καὶ λαλοῦντος· «Συνήδομαι γὰρ, φησί, τῷ νόμῳ τοῦ Θεοῦ εἰς τὸν ἔσω ἄνθρωπον· βλέπω δὲ ἕτερον νόμον, καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ ἔτι φανερώτερον ποιεῖ ὅ λέγει· ι Καὶ αἰχμαλωτίζοντες πᾶν νόημα εἰς τὴν ὑπακοὴν τοῦ Χριστοῦ, οὐκ εἶπε τοῦτο ἐκεῖνο, ἀλλὰ πᾶν νόημα παρακοῆς. Ο τοίνυν λογισμοὺς καθαίρων, καὶ νοήματα δαιμον ώδη καταβάλλων Χριστοῦ δυνάμει ἀπὸ ῥιζῶν ἐκε κύπτει τοὺς θυμικούς κατὰ τοῦ ἀδελφοῦ λογισμούς ὁ δὲ κόπτων εἰς ῥήματα αὐτοὺς οὐκ ἐκφέρει· ὁ δὲ μὴ διὰ ῥημάτων εἰπὼν τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ ῥάκα, ἢ μωρέ, μήτε μὴν ὀργισθεὶς εἰκῆ, εὑρεθήσεται φύλαξ τῆς ἐντολῆς τοῦ Χριστοῦ· ἡ ῥίζα γὰρ κάτωθεν ἐτμήθη· κ Εάν προσφέρῃς τὸ δῶρον σου ἔμπροσθεν motus Iracundos adversus fratrem insurgentes. τοῦ θυσιαστηρίου· κ καὶ, εἼσθ: εὐνοῶν τῷ ἀντιδίκῳ - Qui autem verborum duntaxat tenus illos motus σου ταχύ, και, «Ο βλέπων γυναῖκα πρὸς τὸ ἐπιθυμή reprimit, non prorsus eos aufert. Quare qui solum σαι, και, «Ἐὰν ὁ δεξιός σου ὀφθαλμός σκανδαλίζῃ in hoc valuerit, ut teneat se a dicendo fratri sue In σε· ν και, ο Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν μὴ ὁμόσαι ὅλως, ο raca, vel fatue; non autem illud prius impleverit, quo est vetitus irasci sine causa; non sane is satisfecerit legi, tum demum custos ejus perfectus declarandus, cum primos statim insurgentes iracundiæ motus eliserit; tum enim ipsa radix recisa in imo fuerit. Quæ ista alia mandata? Si altuleris manus tuunt ante altare. Et: Esto consentiens adversario tuo cito "., Et: c Qui viderit mulierem ad concupiscendum eam Et: Si oculus luus dexter scandalizat te "Et: Ego autem dico vobis, non jurare om- ' ς'. Αὗται μὲν ἂς εἰρήκαμεν ἤδη ἐνικαί εἰσι πέντε ἐντολαὶ ἐφ᾽ ἅπαξ· ἡ δὲ πληροῦσε πάλιν ταύτας, ήχουν περιεκτικὴ τῶν ὧν ἔφημεν ἐντολῶν, αὕτη ἐστίν·. Ἐὰν ὀφθαλμός σου καθαρός ᾖ,» τουτέστιν ὁ νοῦς, ε ὅλον τὸ σῶμά σου φωτεινόν ἔστι, τουτἐστιν οὐχ ἁμαρτάνει. Ο οὖν τὸν τῆς ψυχῆς ὀφθαλ μὲν φυλάττων καθαρὸν διὰ τοῦ διώκειν καὶ ἐλαύνειν λογισμούς, καὶ ὁρᾷν πρὸς Θεὸν, τὰς εἰρημένας πάσας ἐντολὰς ἐποίησεν. Οἱ οὖν θεοφιλεῖς καὶ βεΓαιόπιστοι ἐπὶ τὰς περιεκτικὰς ἐντολὰς μᾶλλον ἐαυ-- τοὺς βιάζουσιν ἐπὶ τῷ ταύτας φυλάξαι· οὐ μέντοι γε παραπεμπόμενοι καὶ τὰς μερικὰς κατὰ σύμβασιν ἀπαντώσας, ἀλλά γε καὶ αὐτὸς ἐν καιρῷ αὐτῶν φυλάττουσιν. Εστω δὲ ὁ λόγος ἡμῶν, «Ναι, ναι, ού, οὐ·, ὅ γε μὴν φυλάττων του «Καὶ περὶ ἀργοῦ λόγου λόγον δώσετε», και, «Πᾶς λόγος ἐκ τοῦ στόματος ὑμῶν σαπρὸς μὴ ἐκπορευέσθω·, ὅλως δὲ μὴ ἐῶν τὴν ἑαυ τοῦ καρδίαν ἀργολογεῖν, οὗτος καὶ τὰς ἔξωθεν ἀρ· γολογίας ἐκτεμεῖ ἐκ τοῦ οἰκείου βίου, καὶ πᾶν ἄλλο φαῦλον πράγμα· «Ἡκούσατε ὅτι ἐβρέθη, Οφθαλμόν ἀντὶ ὀφθαλμοῦ· ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν· Εάν τίς σε βαπίσῃ εἰς τὴν δεξιὰν σιαγόνα, ο καὶ, ο "Οστις άγγαρεύσῃ σε μίλιον ἔν· ο και, κ Τῷ αἰτοῦντί σε δίδου κ και, «Αφεθήσεται ὑμῖν.» Ιδού δὴ πάλιν αἱ τέτο σαρε; ἐντολαὶ αὐτοὶ περικλείονται διὰ τῆς λεγούσης ἐντολῆς· «Εἴ τις θέλει ὀπίσω μου ἐλθεῖν, ἀπαρνησάσθω ἑαυτόν, καὶ, ο Ὁ εὐρὼν τὴν ψυχὴν ἀπολέσει αὐτήν.» 6. Hæc que enumeravi quinque mandata.ex uno simul apla pendent, ea cuncta exsequente, ideoque in se prius complectente. Hoc autem est: Si oculus tuus lucidus fuerit (hoc'est mens), totum corpus tuum lucidum erit, hoc est, non peceabit). Qui ergo animæ oculum custodit purum a cogitationibus pravis, sic reddens illum aptum ad videndum Deum, cuncta illa simul quinque iude pendentia præcepta implevit. Unde qui Deum vere amant et firmi in fide sunt, potis simum incumbunt in observationem capitalium illorum et alia continentium mandatorum, non tamen negligenter transmittentes illa alia particularia. Nam et hæc, ubi occurrit occasio, implere non omittunt. Experiamur idem in præceptis aliis: e Sit sermo vester,nit Christus, Est, est, Non, non ". Et: De omni verbo otioso reddetis rationem ".» Et:. Omnis sermo malus ex ore p vestro non procedat ". Haec utique jam occupa vit observare, qui cor mundum custodiens, nullam in eo vanam nasci cogitationem sinit, unde verbuna oriri otiosum posset. Itaque is praecidit in radice non solum otiosa omnia verba, sed et cuncla mala alia e vanis cogitationibus nasci apta: Audistis quia dictum est: Oculum pro oculo. Εξα autem dico vobis: Si quis percusserit te in maxilla dextra ", 1 etc. Ε::. Si quis angariaverit te milliare unum, etc. Et: Omni petenti te da ". • Mallis, v. 21. * Rom. vi. 29. * ibid. * Matth. xxi. 25. 10 ibid. 18 ibid. 36. * Luc. x', 54, Matth. xu, 56. " ibid. " Ephes. 1, 29. 39. ibid. 40. " ibid. 28. 1 ibid. 29. 1 Matth. v, 38. ibid..

Et: «Dimittite, et dimittetur vobis ", En rursus quatuor mandata includuntur in illo: e Si quis vult post me venire, abneget semetipsum ".. Et in hoc isti æquivalente:: Qui invenit animam suam, perdet eam"., 7. Qui ergo decreta mentis divinitus aflato circumscindit semper quodam veluti spirituali gladio ex anima sua corporis proprii irrationalem amorem, hic est qui abnegat se ipsum, et animam suam odit salutariter ut in vitam aeternam custom diat eam: • Attendite ne eleemosynam faciatis coram hominibus, ut videamini ab eis ".» Et: • Cum orabitis, ne sitis tristes.. Et:. Si dimiseritis hominibus delicta eorum " etc. Ει: • Nolite thefaurizare vobis thesauros in terram, Ει: «Ne judicate, ut non judicemini ".. Et: Et: • Date, et dabitur vobis. Ecce rursus ut modo tot memorata mandata, unum aliud consummat et perficit. Quodnam autem illud est? Audiamus et faciamus. Opus enim in die judicir repetetur a nobis. Nam dies illa manifestabit uniuscujusque opus: 4 Quia in igne revelatur: et uniuscujusque opus quale sit, ignis probabit.» " ζ'. "Ος τοίνυν λογισμῷ ἐνθέῳ περιτέμνει ἀεὶ ὥστ περ διὰ πνευματικῆς μαχαίρας τοῦ ἰδίου σώματος ἐκ τῆς ψυχῆς ἄλογον ἀγάπην, οὗτός ἐστιν ὁ ἀπαρ νούμενος ἑαυτὸν, ὃς καὶ εἰς ζωὴν αἰώνιον φυλάξει αὐτήν· «Προσέχετε τὴν ἐλεημοσύνην ὑμῶν μὴ ποιεῖν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, πρὸς τὸ θεαθῆναι, καὶ, «Όταν προσεύχησθε, μὴ γίνεσθε σκυθρωποί και «Ἐὰν ἀφῆτε τοῖς ἀνθρώποις τὰ παραπτώματα αυτ τῶν· καὶ, ο Μή θησαυρίζετε ὑμῖν θησαυροὺς ἐπὶ τῆς γῆς· καὶ, ο Μὴ κρίνετε, ἵνα μὴ κριθῆτες καὶ, ο Δίδοτε, καὶ δοθήσεται ὑμῖν.» "Ιδού γὰρ καὶ ἐφάπαξ τὰς ἐντολὰς τὰς ἤδη λεχθείσας μία ἐντολὴ πάλιν τελειοί. Τίς δὲ ἔστιν αὕτη; Ακουσωμεν καὶ ποιήσωμεν· ποίησιν γὰρ ἐν ἡμέρᾳ κρίσεις Απαιτήθηκ σόμεθα· ἡ δὲ ἡμέρα δηλώσει ἑκάστου τὴν ποίησιν, "Οτι πυρὶ ἀποκαλύπτεται· καὶ ἑκάστου τὸ ἔργον ὁποῖόν ἐστι τὸ πῦρ δοκιμάσει. Η η'. ᾿Αλλὰ τὶς ἄρα ἡ μεγάλη και πρώτη και μία ένα τολὴ, ἡ τὰς λοιπὰς διατηροῦσα; Η εἰς Κύριον τὸν Θεὸν ἡμῶν ἐξ ὅλης τῆς ψυχῆς, καὶ ἐξ ὅλης τῆς καρ δίας, καὶ ἰσχύο, καὶ δυνάμεως ἀγάπη γνησία, καὶ ὅλος έρως γνήσιος εἰς Χριστὸν τεταμένος. Οὐ δύνα ται δὲ ὁ τὸν Θεὸν ἀγαπῶν μὴ καὶ τοὺς ἀνθρώπους ἀγαπᾶν ὡς ἐὰ τὸν εἰκὸς πρὸς τὰ πάθη δυσχεραί νειν τὸν μήπω έως κεκαθαρμένον· ἡ γὰρ εἰς Θεόν ἀγάπη τὸ εἰς τοὺς ἀνθρώπους μίσος παντελῶς οὐκ ἀνέχεται· ποιητικὸν γὰρ τοῦ δευτέρου τὸ πρότερον· ὡς ὡρῶν ἡμέρας ὁ ἥλιος ποιητικός. Διά το τούτο 8. Quodnam autem illud est magnum, primum et unum mandatum, quod reliqua efficit? Uiique in Dominum Deum nostrum ex tota anima et ex toto corde, ex totis viribus et ex tota virtute, vera sinceraque charitas, totalisque ac genuinus amor in Christum intentus. Non potest quippe qui Deum amat, non amare etiam homines ut seipsum. Pronum quidem faetu est, offendi et irritari vitiis hominum injuriisque quas ab ipsis patiatur, eum qui nondum vero Dei amore purgatus est. At charitas in Deum, cor hominis occupans, omne prersus ab eo expellit in homines odium. Ita quippe se ἔλεγεν ὁ Κύριος· «Πρώτη ἐντολὴ τὸν ᾿Αγαπήσεις habent duo hæc, amor Dei et amor hominum, ut prius alterum faciat, eo modo quo sol horas diei facit. Propterea hoc dixit Dominus:: Primum mandatum est: Diliges Dominam Deum tuum: secundum autem simile huic: Diliges proximum tuum sicut leipsum ";» causa cur hoc addiderit: Simile huic, hac est: quia charitas in Deum perlectrix. hortatrix et doctrix est charitatis erga homines. Et hac ipsa vicissim in homines charitas vim causandi quasi mutuam quamdam exercet in charitatem qua Deus diligitur. Qui enim Deum amat ut oportet, hoc est, ut propter eum etiam homines diligat, ex ista, opinor, extensione et intensione charitatis levior alacriorque factus, ultra jam consuctos prosilit terminos, cætera quoque mandata perfectius exsequens, illud videlicet semper in omnibus conando, ut nihil agat aut velit nisi ex purissimo desiderio gratificandi Deo, quem testem et arbitrum præsentem cunctorum suorum et operum et affectuum perpetuo intuetur. Hinc illud scriptum est: «Justo lex non est posita ". legi, quoniam sublimis quædam operatio eorum alte supra omnem evolat legen. Talis ergo desideNam sic utique se gerontes nulli subsunt Κύριον τὸν Θεόν σου· εἶτα δευτέρα ὁμοία αὐτῇ, τὸν Αγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτόν η διά τοῦτο προσέθηκε τὸ ὁμοία αὐτῇ, ἐπειδὴ ἡ εἰς Θεὸν ἀγάπη τελειωτική ἐστι καὶ προτρεπτική και διδακτικὴ τῆς εἰς ἀνθρώπους ἀγάπης· καὶ αὕτη πάλιν τῆς εἰς Θεὸν αἰτία πέφυκε γίνεσθαι. Ο γὰρ τὸν Θεὸν ὡς χρὴ ἀγαπῶν, οἶμαι, διὰ τῆς ἀγάπης κουφισθεὶς, καὶ ἐπέκεινα τῶν λοιπῶν ἐντολῶν βασι εἶται, ὡς ἔφορον τῶν ἑαυτοῦ ἔργων τε καὶ λόγων, καὶ μᾶλλον τῶν νοημάτων, τὸν ἀκοίμητον τοῦ Θεοῦ ὀφθαλμὸν ἔχων ἀεὶ· ε Δικαίῳ γὰρ, φησί, νόμος οὐ κείται· η κατὰ τῶν τοιούτων οὐκ ἔστιν ὁ νόμος· ἡ γὰρ πρᾶξις αὐτοῦ ὑπερῆρε νόμον. Ὁ τοίνυν ποθῶν καὶ διψῶν Θεὸν τὴν αὐτοαγάπην καὶ αὐτοδικαιοσύ νην, ἡλίκος ἂν εἴη δίκαιος, οἷός τε εὐσεβὴς, πηλίκος καὶ ὁποῖος θεοειδής τε καὶ ἐνάρετος, οἷός τε αὖ θεω ρητικό, τε καὶ πρακτικός, καθάπερ φησὶν ὁ μέγας Δαβίδ· «Εφύλαξα τὰς ἐντολὰς σου καὶ τὰ δικαιώ ματά σου, ὅτι πᾶσαι αἱ ἐντολαί του μελέτη μου, και αἱ ὁδοί μου ἐναντίον σου, Κύριε· ο αἴτιον γάρ, φησί, τοῦ φυλάξαι τὰς ἐντολάς σου τὸ εἶναι με διὰ τῆς μνήμης καὶ ἀγάπης ἐναντίον σου, Κύριε. * Luc. vi, 37. " Matth. xv, 24. * Matth. x, 38. t Matth. vi, 1, ws ibid. 5. με ibid. 16. * ibid. 19. 10 Matth. vπ, 1. " Luc. vi, 38. 1 Cor. m, 15. at Matth. xx11, 58. "1 Tim. 1, 9.

DE MANDATIS D. N. J. C. rans, esuriens, et sitiens Deum illum qui ipsa charitas, ipsa justitia est, in quam alto putas gradu justus erit et pius? quam excellenter Deo similis, et in omni virtute perfectus, sive quæ ad contemplativam, sive quæ ad activam pertinet vitam? Id innuit magnus David dicens: Servavi mandata tua et justificationes tuas, quoniam omnia mandata tua meditatio mea sunt, et omnes viæ meæ in conspectu tuo, Domine". θ'.. Μή δίδοτε τὰ ἅγια τοῖς κυσίν.» Ο τοίνυν κατά διάνοιαν μυηθεὶς διὰ τοῦ τρόπου τῆς νήψεως τὰ τῆς καθ' ὅλου θεωρίας μυστήρια ούποτε καταπιστεύσεις σαθραῖς· ἀκοαῖς βροντῆς ἦχον· ἀλλὰ πάντως οἰκονομήσει τους ψυχοτρόφους λόγους ἐν κρίσει τοῖς διὰ τὸ νηπιώδες τῆς ἐν Χριστῷ νηπιός τητος ἀκμὴν γάλα ποτιζομένοις· καὶ ζητεῖ μὲν δι Εξερευνήσεως θείων Γραφῶν, ὡς «Οι εξερευνώντες τὰ μαρτύρια. αὐτοῦ ἐν ὅλῃ καρδίᾳ ἐκζητήσουσι αὐτὸν, ο κατὰ τὸν θεῖον Δαβίδ κρούει δὲ δι' εὐχῆς μυστικῆς τε καὶ ἀποῤῥήτου ἐντυγχάνων τῷ Παρακλήτῳ ἁγίῳ Πνεύματι στεναγμοῖς ἀλαλήτοις εἶξαι τῇ αἰτήσει, καὶ λαμπηδόνα και χορηγῆσαι ἡλίου τοῦ νοητοῦ ὁδηγὸν ἁπλανή. 9. Aliud hoc mandatum est: «Nolite sancta dare canibus ".» cujus observatione non deli ciel profecto, qui adeptus per attentionem vitae sobris, studiumque indefessum, intelligentiam ple rorumque sacrorum dogmatum et sublimium mysteriorum, haud sane confidet corruptis auri bus cœlestes illos divini tonitrui sonos. Sed suam omnino sanctam doctrinam apte dispensabit, dispertiens in accommodatas alendis animabus institu tiones, qualibus parvuli in Christo lacte ipsis conveniente pascuntur. Hic idem haud partis nim mium fidens, sed satagens ut crescal in scientia, scrutatione diligenti penitus nititur introspicere Scripturas divinas. Sicut qui Scrutantur testimonia Dei, et toto corde exquirunt eum *,» juxta sanctum David: pulsatque per orationem intimam et arcanam conveniens Paraclitum sanctum Spiritum gemitibus inenarrabilibus ", s orat concedi quod petit, et infundi sua menti radium divini Solis, ducem sibi viæ obscure certissimum futurum. ε. «Προσέχετε ἀπὸ τῶν ψευδοπροφητῶν. Ἀπὸ τῶν 10 En madatum alterum: «Attendit a falsis proκαρπῶν αὐτῶν ἐπιγνώσεσθε αὐτούς. • Πάλιν οὖν phetis: a fructibus corum cognoscetis eos ".» Ει καὶ ταύτην τὴν ἐντολὴν Κυρίου καὶ αἰσθητῶς καὶ hoc quoque Domini mandatum et per sensus el νοητῶς χρὴ φυλάσσειν· αἰσθητῶς μὲν, φεύγειν ὡς per mentem adimplendum est. Per sensus quidem ἐξ ὄψεώς τε καὶ πυρὸς αἱρετικὰ θηρία καὶ ἄπιστα· fugiendo, ut fit a serpente, aut ab igne coram visis, νοητῶς δὲ, λογισμούς ψευδους γνώσεως φεύγειν, τοὺς hæreticus et infideles bestias; per mentem autem διὰ τῶν δεξιῶν τὰς ἀριστερὰς πράξεις υποβάλλον vitando ratiocinationes captiosas false fallacisque τας, οἳ τοὺς ἁλητηριόνους ἀντὶ τοῦ θεολογῆσαι θεος doctrina. Quales operationibus sinistris dextri loci μαχήσαι παρεσκεύασαν. Οὐκ ἀγνοεῖται δὲ περὶ τῶν honorem subdole tribuunt. Quibus quæ attendunt νοητῶν ψευδοπροφητῶν θεώρημα, καὶ κατ' ἄλλον errabunda et errorum magistra mentes, pro theoτρόπον τὰ τοιάδε ἀθρεῖν· καὶ Μυρμιδόνων ἀνάσσειν, logia nobis, hoc est vera et pia de Deo doctrina ὡς λόγος, ἀλλὰ μὴ ὑπ' αὐτῶν βασιλεύεσθαι· οἱ γε theomachian, hoc est sceleratam et amientem Dei διακριτικοὶ τὴν διάνοιαν, τοὺς μὲν ἐκκρίνοντες τῶν oppugnationem obtrudunt. Non me fugit alia expoλογισμῶν, τοὺς δὲ ἀποδοκιμάζοντες· ὅπως συλλαμ- sitio hujus mandati de cavendis falsis prophetis, βάνωνται οἱ δι' ἐνθυμήσεως πολεμοῦντες ἡμᾶς δεί ad allegoricum translata sensum, ut per cam puμονες, ἐν διαβουλίοις διαλογίζοντες ἔνδον. Ctetur imperari nobis dominium in cogitationes nostras, quo ut dici solet Myrmidonibus præsimus, non autem hos regnare super nos patiamur. Id præceptum observant. qui pollent vi spirituum discernendorum. Hi enim e cogitationibus menti obortis, quasdam ut probas seligunt et fovent, alias ut noxias aversantur et abigunt, quo fraudes deprehendantur insidiantium nobis per subintrusas suggestiones damionum, qui contra nós intra nos in consiliis suis mussitant. α'. «Εἰσέλθετε διὰ τῆς στενῆς πύλης· κ καὶ τὰ ἑξῆς. Εἰ γὰρ κ' Ο δίκαιος μόλις σώζεται, ο ὡς ἐσήμανε τὸ θεῖον Γράμμα, ε ὁ ἀσεβὴς καὶ ἁμαρτωλὸς ποῦ φανεῖται:» Τίς ε ἡ στενή πύλη καὶ τεθλιμο μένη ὁδός;» Στενὴν ὁδὸν καὶ τεθλιμμένην ἀκούων τὸ τοῦ Ἰὼβ ἐνενόησα ὅπερ εἶπε πρὸς τὸν Θεόν· • Καὶ ἐπεσημηνάμην, φησίν, εἴ τι καὶ ἄκων παρέΤην· εἰδότι γὰρ καλὸν ποιεῖν καὶ μὴ ποιοῦντι, κρίμα αὐτῷ ἐστιν. Ἐχώμεθα δὲ καὶ τῶν ἑξῆς τοῦ Κυρίου βημάτων - «Οὐ πορνεύσεις, φησίν, οὐ μοι. χεύσεις.» Ορα δὲ καὶ τὴν τελοῦσαν αὐτὰς ἐντολήν· 11. Mandatum etiam Christi est: Intrate per angustam portam ",» etc. Si enim: «Justus vix salvabitur, ut declaravit divina Scriptura se impius et peccator ubi parebunt?. Quaenam ista est. angusta porta ot arela via?, Has mihi nominari audienti venit in inentem illud Jobi ad Deum dictum: Signavi, ait, si quid non volens transgressus sum 4.» Utique enim, & Scienti bonum facere, et non facienti, judicium est illi.. Sequamur reliqua Domini verba: «Non fornicaberis, ait, non adulterabis. • Πνεύματι περιπατεῖτε· καὶ ἐπιθυμίας σαρκὸς οὐ, mandatum ex quo horum Psal. cxv, 5. "Matth. v, 6. "Psal. cavit, 2. Rom. vi, 26. 13. 1 Petr. iv, 18. Job 11, 17. Prospice superius istis pendet observatio: 4 1η Matth. v, 15. ibid.

PHILOTHEL CP. PATRIARCHE ἀπὸ τοῦ πολεμοῦντος αὐτὸν Σατάν, πᾶσαν κακίαν ἐκτελεῖ διὰ σώματος ανεπαισθήτως ὁ οὖν πνεύματι περιπατῶν καὶ ἀεὶ νήφων δύναται διὰ τὴν τοῦ Θεοῦ χάριν πᾶσαν ἐντολὴν δεσποτικὴν διαπράξασθαι. spiritu ambulate, et desideria carnis non perficie- μὴ τελέσητε ὁ γὰρ νοῦς ἡμῶν ἐὰν φθάσῃ καμεῖν tis ", η Mens enim nostra præoeenpata suasionibus oppugnantis eam Satanæ omnem nequitiam exsequitur per carpus insensibiliter. Igitur spiritu ambulans, et semper sobrius ac vigil, potest per Dei gratiam omne Domini mandatum opere complere. 12. Quid autem novus et sanctus Decalogus Do- ιβ'. Τί δὲ ἡ νέα καὶ ἁγία Δεκάλογος, ἡ τοῦ Κυρίου mini nostri Jesu Christi? Beatitudines, inquam, ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, λέγω; Τῶν ἐναρέτων μακα ab eo prædicate magnas exercentium virtutes, an ρισμοὶ οὐ πρὸς τὸν σκοπὸν ἂν ἐξεθέμεθα διά τε Γραnon ad scopum et ipse quem nobis proposuimus φῶν εὐαγγελικῶν τε καὶ προφητικῶν, ἀλλὰ καὶ διὰ pertinent? Pertinent sane, quin et mirifice illi τῆς φυσικῶς ἀκολουθούσης τάξεως, τῷ σκοπῷ ἡμῶν congruunt, sive rem ex evangelicis et propheticis συνάδουσι; Τίς μὴ νήφων ἀεὶ τῇ καρδίᾳ πτωχὸς τῷ judicemus Scripturis, sive e naturali serie ac πνεύματι ἐκ πάσης κακίας γενέσθαι δύναται; ἢ consequentia recti ordinis. Etenim quis non acri- πενθῶν, ἡ πραΰς, ἢ πεινῶν καὶ διψῶν τὴν δικαιοσύν ter invigilans custodiendo suo cordi, proculque νην, ἢ ἐλεήμων, ἢ τὸ πᾶν ἀγαθὸν προξενούν, τη ab ipso arcendae omni malitia, pauper spiritu po- καρδίᾳ καὶ τῇ ψυχῇ καθαρὸς αὐταῖς; Τίς μὴ νήφων test esse? quis humilis, aut lugens, aut mitis, aut ἀεὶ εἰρηνοποιός ἔνδον, καὶ διὰ τοῦτο ἔξω, ἢ ἔνεκεν esuriens ct sitiens justitiam, aut misericors, aut δικαιοσύνης δεδιωγμένος, καὶ νοερῶς; Η τίς μὴ (quod omne bonum procural cordi et anime) mun- χαίρων ἀεὶ τῇ ἐλπίδι Κυρίου γήθους ἐμπίπλαται; dus corde? Quis non semper intentus sibi et per- Τίς ὁ ἀδιαλείπτως πρὸς Θεὸν νεύων, ᾧ ἡ πρὸς θεὸν vigil, interne pacatus est, ac propterea, cum opus νεῦσις εἰς ἀδιάλειπτον προσευχὴν λογίζεται ἐκ χάest, exterius pacificus? Quis propter justitiam ριτος; Οὐχ ὁ καταλιπών τὸ σῶμα, οὐ πάσας τὰς persecutionem patitur, vel in animo, vel sensibili- διατριβὰς ἐν τῇ ἑαυτοῦ καρδίᾳ διὰ τοὺς ἀεὶ ποιούς for? aut quis, non spe semper gaudens, Domini μενος; Τίς πρόξενος φυσικῆς τῶν ὄντων θεωρίας, gaudio repletur? Quis indesinenter propendet in τίς τῶν μεγαλουργιῶν τοῦ Θεοῦ εὐαπέδεκτος ἐκδιη Deum, quis cui haec ipsa in Deum propensio, non γητής; Οὐχ ὁ νήφων, οὐχ ὁ προσέχων τοῖς πονηροῖς in locum et meritum orationis nunquan inter λογισμοῖς, καὶ ἀντίθετα, ὥσπερ ὁ Ἰώβ, τούτοις ἀντ misse non imputetur ex gratia? Quis abdicata θυποφέρων; "Ατιμοι, λέγων, καὶ πεφαυλισμένοι semel cura corporis, non jucunda perpetuo con- Ενδεείς φρενῶν· οὓς οὐχ ἡγησάμην κύνας τῶν ἐμῶν morantem in corde proprio mentem suam experi- νομάδων, ἤτοι τῶν δεξιῶν ἐνθυμιών ποιμαινομένων tar? Quis procurat sibi naturalem notitiam mundi ὑπὸ Κυρίου διὰ τοῦ εἰδότος ποιμενικήν τάξιν. totius et omnium quæ in eo sunt: quis simul cum hoc magnalium Dei sibi est ipsi eredi dignissimus enarrator? Nonre sibi attendens, nonne qui serio suis cogitationibus invigilat, et iis quas novil noxias, alias ex adverso contrarias opponit? malas increpans paribus cum Jobo dictis: lte, inquiens, in malam rem, indecures, prava, amentes; quas non pluris fecerim quam canes gregum meorum. Cum idem e contrario foveat, curet, promoveat, mente gregibus talium pascendis a Domino erudita. ιγ. Ἡ γὰρ τῶν μακαρισμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν δύναμίς τε καὶ ἐνέργεια οὐ πρὸς ἄλλο τι βλέπουσι, καὶ τὸν ἄλλον σκοπὸν ἔχουσιν, ἀλλ' ή πρὸς τὴν καθαρότητα τῆς καρδίας, καὶ τὴν ταπεί νωσιν, ὡς μᾶλλον οὐσῶν τῶν δύο τούτων ἀρετῶν τῶν τελειωτικῶν τελειωτικωτάτων· περιέχουσι γὰρ πᾶσαν ἀρετὴν ἔνδον, καθάπερ δὴ τὸ στερέωμα την 15. Ex his cunctis apparet beatitudinum a Chri sto Jesu prædicatarum non aliam vim ac potestam teni esse, non alio cas spectare, non alium in scopum tendere, quam in cordis puritatem et humilitatem, quod hae sint duæ virtutes perfeclivarum perfectivissima. Continent enim intra se vim virtutum universarum omnem, quemadmodum firmamentum aetheream simul terrenamque crea. τε αιθέριον καὶ ἐπίγειον κτίσιν. Ὅρα οὖν χωρίς turam complectitur ambiens. Viden' ergo ut quod humilitate carerent, projeci angeli e colo sint? mt quod sibi non altenderit iuvigilans proprio profectui, proditor Judas sit erasus ex albo electorum? Hamilitas quippe sibi attenta fidei et spei et charitatis effectrix perfectrixque est. ac compendiosiorem servandorum Dei mandatorum in se label viam. Nam cui concessum est, esse vere humilem, is in vita sua divinas beatitudines actione velut pietas repræsentat; rursus, qui mundus corde fuerit idem sine dubio erit humilis, pro41 Galat. v, 16. ταπεινώσεως ερρίφθαι ἀγγέλους ἐξ οὐρανοῦ· καὶ χωρίς νηφαλιότητος ἰδοὺ προδότης ῥιφεὶς ἐκ τῶν Επιλέκτων· αὕτη γὰρ πίστεως καὶ ἐλπίδος καὶ ἀγάπ της ενεργητικὴ καὶ τελειωτικὴ, καὶ τὴν συντομωτέ ραν ὁδὸν τῶν θείων ἐντολῶν ἐν αὐταῖς ἔχοι και δ γὰρ καταξιωθεὶς ὡς δεῖ ταπεινός γενέσθαι τοὺς θείους μακαρισμοὺς ἐν τῷ ἰδίῳ βίῳ διὰ πράξεως εζωγράφησεν. Ο δ' αὖ πάλιν καθαρὸς τῇ καρδίᾳ ἔσται πάντως καὶ ταπεινός· ἴδιον γὰρ τῆς καθαρ τητος ἢ ταπείνωσις, καὶ ἡ εἰς Θεὸν μετ' ἔρωτος και θυμηδίας ἀγάπη τε καὶ ἔφεσις,γνωριστικά αὐτῆς καθα

DE MANDATIS D. N. J. C. εστήκασιν. 'Ο δὲ τοιοῦτος καὶ τὰς λοιπὰς διὰ τῶν ἡ pria quippe puritatis est humilitas, cujus claraδύο τούτων ἀρετῶν εὐρεθήσεται φυλάττων· ὁ γὰρ eleres et signa unde dignoscantur sunt charitas ταπεινὸς οὔτε εἰκὴ ὀργίζεται, οὔτε ἑτέραις ύβρεσι in Deum dulci affectu conjuncta, et ejusdem aliπεριβάλλει τὸν ἀδελφόν. Τὸ δὲ καταλλαγήναι πρὸ quando fruendi ardens desiderium. Talis porro του δώρου κατ' ἐντολῆς ποίησιν, ὅτε καὶ γένηται, qui fuerit, alias quoque virtutes ex his duabus μᾶλλον ἴδιον τοῦ ταπεινοῦ, ὃς δοῦλον ἔσχατον πάνε aptas reperietur custodire. Nam humilis haud sine των αὐτὸν ἡγεῖται, καὶ πρὸς ἀλήθειαν γῆν, καὶ σπου causa irascitur, neque ulciscitur in fratrem injaδὸν, καὶ κάθαρμα· ὃς πρᾶός τέ ἐστι καὶ πενθῶν καὶ rius ab eo acceptas, paribus rependendis. Manda πεινῶν τὴν δικαιοσύνην, Θεὸν, καὶ ἀρετὴν· καὶ δὴ tum etiam illud, reconciliandi sibi fratrem ante καὶ ἐλεήμων· εἴ γε χορηγός ἐστι πάσης Εργασίας ἀγα- donum offerendum, quis promptius et melius huθῆς ἡ μακαρία ταπείνωσις. Καθαρὸς δὲ τῇ καρδίᾳ τις mili homine implebit, qui se ultimum omnium μᾶλλον τοῦ χθαμαλόφρονος ἄλλος πλεῖον εὑρεθήσε- reputal, vere persuasus esse se pulverem, cineται; εἶχε δι' υψηλοφροσύνην καὶ Σατὰν ἀκάθαρτος rem, purgamentum? Iden præterea milis est, et ὁ ἀσώματος. Εἰ δὲ καὶ πάντες ἐθέλοντες εὐσεβῶς lugens, et esuriens justitiam, Deum et virtutem: ζῆν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ διωχθήσονται, ὥς φησιν ἡ idem misericors, largus praebitor omnium que la Γραφή, τίς ἄρα τοῦ κατὰ Χριστὸν ταπεινοῦ εὐσεβέ- bet aut potest ministrare. Quid enim beneficenστερος ἢ δεδιωγμένος, ὡς ἔφη ὁ Σωτὴρ, τὰ ἐξαίρετα· tius beata humilitate? Mundus vero corde quis τοῦ Ἰησοῦ βίου ἐν τῷ σώματι βαστάσει, εἴ γε μὴ δι unquam alius verius perfectiusque reperietur ὑψηλοφροσύνην κατάστικτος ἁμαρτίαις; quam homo humiliter de se sentiens? Nam unde Satan expers corporis immundus factus est, nisi ex superbia? Si autem omnes qui pie volunt vivere in Christo Jesu persecutionem patientur, ut ait Scriptura: quisnam vero in Christo humili, ant justior, aut magis persecutionem patiens? ut Salvator ait; utpote cum is quæ sunt eximin in vita Jesu in corpore suo circumferat: qui autem non est humilis, propter superbiam totus compunctus stigmatibus peccatorum appareat. ιδ. Είδες δύναμιν θείων εὐγγελικῶν βημάτων, εἶδες ἀλκὴν ὅση τίς ἐστι νήψεως τε καὶ ταπεινώσεως; Οὕτως ἄρα πέφυκεν ή πανάρετος στολὴ Χριστοῦ τοῦ Υἱοῦ Θεοῦ, ἡ μακαρία, λέγω, ταπείνωσις, καὶ άγγε λικὴ καθαρότης τῆς διανοίας φυλακτικαὶ εἶναι τε καὶ γίνεσθαι ἐν τοῖς βουλομένοις φιλοπονεῖν πασῶν τῶν τοῦ Θεοῦ ἐντολῶν· ἄρχουσαι γάρ εἰσιν ἀρχου σῶν, βασιλίδες ἐντολῶν ἢ ἀρετῶν· αὗται γὰρ φυλασσόμεναι περιεκτικῶς φυλάττουσι καθ᾽ ἂν εἰρήκαμεν τρόπον τὰς λοιπὰς ἐντολὰς τὰς ἑξῆς παρὰ Ματθαίου, μᾶλλον δὲ παρὰ Χριστοῦ λεγομένας· καὶ οὕτως εὑρίσκεται ὁ ταπεινός, ὅ τε καθαρὸς τῇ καρδίᾳ ἐνταλμάτων ἁπάντων ἄριστος φύλαξ τοῦ ἑαυτοῦ Δεσπότου τε καὶ Θεοῦ· οὗ ἕνεκεν καὶ κοπιάσει εἰς τὸν αἰῶνα τοῦτον, καὶ ζήσεται εἰς μέλλοντα, και μακαρισθήσεται παρὰ Κυρίου ἐν τῇ ἀπεράντῳ καὶ αἰωνίῳ ζωῇ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν. ιε'. Θὲς τοιγαροῦν τὸν νοῦν σου εἰς τὰ λεγόμεναεἰσελθέτωσαν εἰς τὰς ἀκοάς σου τὰ παρὰ τοῦ Κυρίου εἰρημένα, εἴ γε πιστεύεις αὐτῷ· ἔφη γὰρ ὅτι καὶ περὶ ἀργοῦ λόγου λόγον ἀποδώσομεν ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ· ἱκανὸς δὲ οὗτος ὁ λόγος, ἐὰν νήσῃ ἡμῶν ἡ διάνοια. "Ος δὲ τὰ γεγραμμένα οὐ συνίησι, ούτε μὴν τῶν λεγομένων ἀκούει, ἔοικεν ὁ τοιοῦτος σωλήνα δεχομένῳ ὕδωρ καὶ μὴ αἰσθανομένῳ ὅτι δι' αὐτοῦ παρέρχεται. Τίς οὖν ἄρα μὴ κλαύσῃ, τίς οὐ λυπηθῇ καὶ καταπλαγῇ, ὅτι ὁ Δεσπότης τῆς οἰκουμένης δι' ἑαυτοῦ τε καὶ τῶν δούλων αὐτοῦ τῶν προφητῶν καὶ ἀποστόλων βοᾷ, καὶ οὐκ ἔστιν ὁ ἀκούων; Τίνα δὲ ἐστι τὰ κηρυττόμενα ὑπ' αὐτῶν; Ο γάμος ἕτοι μος, φησί, καὶ τὰ σιτεύματά μου τεθυμένα· ὁ νυμοίος μετὰ δόξης καὶ μεγαλοπρεπείας κάθηται ἐν τῷ νυμφῶνι, καὶ δέχεται τοὺς ἐρχομένους μετὰ χαρᾶς· ἡ θύρα ἀνέῳνται, οἱ ὑπηρέται σπουδάζουσι. Πρὸ τοῦ κλεισθῆναι τὴν θύραν, ἐξυποδίσατε, μή ποτε έξω 14. Vidisti vim divinorum Evangelii verborum, vidisti quantum robur sit attentionis et humiliatis? Sie plane natura fit, ut virtutibus splendens omnibus stela Christi Filii Dei, hoc est, beata humilitas, el angelica puritas mentis, custodes el nunc sint, et futuræ semper sint, volentibus in via Spiritus contendere, omnium Dei mandalorum. Principes quippe illa principum sunt, reginae raandalorum ac virtutum. Ipse enim dum custodiuntur, comprehensive custodiunt, eo quem diximus modo, cetera mandata, deinceps & Matthiae vel potius a Christo exposita. In hunc modumn reperi tur humilis et mundus corde optimus exsecutor omnium mandatorum Domini ac Dei sui, cujus causa laborat in hoc sæculo, et vivet in futuro, Beatificatus a Domino in perenni et aleria vita, in Christo Jesu Domino nostro. a 15. Adhibe igitur mentem ad hæc quæ dicuntur, ingrediantur in aures tuas que dicta sunt a Domino, si ei credis. An enim (quod ipse dixit) de verbo otioso a nobis prolato reddemus rationem in die judicii, et non reddemus de verbo a Deo nobis dicto, a nobis neglecto et otioso relicto? Vigilet ergo meus nostra contendens ad verbum omni acceptione dignum implendum. Qui scripta non in telligit, nec ea quæ dicuntur audit. Talis similis est canali sic aquam accipienti, ut eam per se transire non sentiat. Quis ergo non fleat, non plangat, non obstupescat, quod Dominus orbis universi cum et per sese et per servos suos prophetas et apostolos clanet, non est tamen qui eum audiat? Quid autem illi praedicant? Nuptia, inQuiunt, paratae sunt, allilia occisa. Sponsus eum gloria et magnificentia sedet in thalamo, et excipit venientes cum gaudio, Pores patent. Minist

η varia discurrentes satagunt. Properate, ne foris μείνητε· καὶ οὐκ ἔστιν ὁ εἰσφέρων ὑμᾶς. Καὶ ἐπὶ exclusi maneatis, et non sit qui vos introducat. In his non est qui intelligat, non est qui studium adhibeat. Sed desidia et sollicitudo hujus seculi velut catena ligavit mentem nostrum. Divinas Scripturas recte quidem scribimus, recte legimus, recte autem ipsas audire nolumus, quia non volumus que illae praecipiunt exsequi. Quis peregrinaLionem longam suscipit non proviso in viam victu? nos tamen relicta hic annona nostra, temere vacui capessimus iter immensum. Beatus qui abunde proviso viatico, secure proficiscitur ad Dominum. En decem virgines non dormiunt. En servi vigiles salagunt, exspectantes dominum suum, gnari venire ipsum accepto regno, cam virtute et gloria magna, coronaturum servos qui talentis ab ipso iis creditis strenue negotiati fuerint, interfecturum autem hostes suos qui ueluerant illam super se regnare. Quomodo autem venit? Nocte media, alte sopita omni humana natura, repente de caelo fit sonus magnus, et borrenda tonitrua, et terribilia fulgura, cum terræmo tu, quibus concussi expergiscuntur qui dormiebant, et recordatur quisque suorum operam, sive ea bona sive mala fuerint; qui vero mala egerunt, tundunt sua pectora, in strato suo jacentes, quoniam non est quo fugiant, aut ubi occultentur, aut tempus emendandi per penitentiam ea in quibus peccantes deliquerunt. Etenim terra concutitur; tonitrua horribiliter resonantia consternant, fulgura terribiliter exsplendescentia dire conturbant; culigo autem caeca undique ipsos obambrat miserrimos. Sic et in illa hora, quando fulgur velocissimum momento expavefaciet terram totam; cui terrori superveniens clangor tubae acutissimus e carlo, excitabit dormientes, et expergisci coget sopitos a sæculo, Ipsi enim caeli cum suis virtutibus titubabant; et terra universa maris tremorem imitabitur, a facie glorie Judicis venientis. Ignis quippe terribilis praecedet ante faciem ejus, percurrens et purgans terram a sceleribus quae inquinaverunt ipsan. Inferius pandit aeternas suas portas. Mors destruitur. Pulvis autem putridus audito clangore tuba vivificabitur. Mirum oinnino visu! innumeræ animæ, velut in mari pisces infinito mumero sese vibrantes in inferno, in ictu oculi prorumpent inde, et ossa quæeque Ο eua quocunque quasitum ibunt, ea invicem adam pabunt, et sibi induent, ac resurgentes clamabunt diversae dicentes: Gloria ei qui congregavit nos et suscitavit per suam misericordiam. Tunc justi gaudent, et sancti exsultant. Tunc perfecti asceta consolationem pristinis laboribus parem accipiunt; martyres, apostoli, prophetae coronantur. Beats cui sancto continget horam videre illam, qua justi rapientur cum gloria in nubibus in occursum immortalis Sponsi, omnes qui dilexerunt ipsum, et studuerunt exsequi omnes voluntates ejus. Quanto autem amplificavit magis unusquisque in hae vita suas ipsius alas, tanto altius volat: et quanto quisque diligentius mundavit oculum sui τούτοις οὐκ ἔστιν ὁ συνίων, οὐκ ἔστιν ὁ σπουδὴν του θέμενος· ἀλλ' ἡ ῥᾳθυμία καὶ ἡ φροντὶς τοῦ αἰῶνος τούτου, ὥσπερ ἄλυσις, ἔδεῖσεν ἡμῶν τὴν διάνοιαν. Τάς θείας Γραφάς ὀρθῶς μὲν γράφομεν, καὶ ὀρθῶς ἀναγινώκομεν· ὀρθῶς δὲ τούτων ἀκοῦσαι οὐ θέλομεν, διὰ τὸ μὴ βούλεσθαι ἡμᾶς τὰ παρ' αὐτῶν ἐπιτελεῖν. Τίς ἄρα ἀπεδήμησεν επισιτισμού χωρίς μακράν δι Τόν; καθάπερ ἡμεῖς βουλόμεθα, ἀφέντες τὸν ἐπισι τισμὸν ἡμῶν ἐνταῦθα, μηδὲ εἰς τὴν ἀποδημίαν ἐπι φέρεσθαι. Μακάριος ὅστις μετὰ παῤῥησίας ἀπεδήμησε πρὸς τὸν Κύριον, βαστάζων τὸν ἐπισιτισμόν αὐτοῦ ἀνενδεή. Ἰδοὺ δὴ καὶ αἱ δέκα παρθένοι οὐ καθεύδουσι· καὶ οἱ δοῦλοι πραγματεύοντας προσδει χόμενος τὸν δεσπότην ἑαυτῶν, ἐπιγνόντες ὅτι ἔλαβε τὴν βασιλείαν, καὶ ἔρχεται μετὰ δυνάμεως καὶ δόξης πολλῆς στεφανώσαι μὲν τοὺς δούλους αὐτοῦ τους καλῶς πραγματευσαμένους τῷ ἀργυρίῳ ᾧ ἐκομί σαντο παρ' αὐτοῦ· ἀνελεῖν δὲ τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ τοὺς μὴ θέλοντας αὐτὸν βασιλεῦσαι ἐπ' αὐτούς. Οι ποῖον δὲ τρόπον; Εν μέσῃ νυκτί, ἐν ὕπνῳ κατεχού μένης τῆς τῶν ἀνθρώπων φύσεως, αἰφνιδίως ἐκ τοῦ οὐρανοῦ γίνεται ἦχος μέγας, καὶ βρονταί φρικτοί, καὶ ἀστραπαὶ δειματώδεις μετὰ σεισμού - ἐχθροῦνται ἐξαίφνης οἱ καθεύδοντες, καὶ μνημονεύει ἕκαστος τὰ ἑαυτοῦ ἔργα, εἴτε ἀγαθὰ εἴτε κακά· οἱ δὲ τὰ κακὰ πράξαντες τύπτουσι τὰ στέρνα αὐτῶν, κείμενοι ἐπὶ τῆς κοίτης, ὅτι οὐκ ἔστι ποῦ φυγεῖν, ἢ κρυβῆναι, ἢ μεταμεληθῆναι ἐφ᾽ οἷς ἔπραξαν ἥ τε γὰρ γῆ σείςται, καὶ αἱ βρονταὶ βοῶσαι φοβοῦσιν, αἱ ἀστραπαί πτοοῦσιν· σκοτία σε βαθεία κατέχει αὐτούς. Οὕτω καὶ ἐν τῇ ὥρᾳ ἐκείνῃ ὡς ἀστραπὴ ὀξυτάτη αίφνι δίως βροήσει πᾶσαν τὴν γῆν· σάλπιγξ γὰρ μετά φόν 6ου σαλπίσει ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ἐγερεῖ τοὺς και θεύδοντας, ἐξυπνήσει τοὺς ἀπ' αἰῶνος κεκοιμημέν νους· οὗτοι γὰρ οἱ οὐρανοὶ μετὰ τῶν δυνάμεων απο τῶν σαλευθήσονται, καὶ ἡ γῆ πᾶσα ὥσπερ τὸ ὕδωρ της θαλάσσης τρομάξει ἀπὸ προσώπου τῆς αὐτοῦ. Πύρ γὰρ φοβερὴν προτρέξει πρὸ προσώπου αὐτοῦ, παρατρέχων καὶ καθαρίζων τὴν γῆν ἀπὸ τῶν ἀνομιῶν τῶν μιανασῶν αὐτήν· ὁ δῆς ἀνοίγει τὰς αἰωνίας αὐτοῦ πύλας· ὁ θάνατος κατήργησ ται· ὁ δὲ χοὺς ὁ σαπεῖς, ἀκούσας τῆς φωνῆς τῆς σάλπιγγος, ζωοποιηθήσεται· θαῦμα γὰρ ἐδεῖν ἀλη θῶς πῶς ἐν διπῇ ὀφθαλμοῦ ἐν τῷ ᾅδῃ, ὥσπερ πλή θος ἰχθύων ἐν τῇ θαλάσσῃ στρεφομένων, οὕτως ἀναρίθμητον πλῆθος τὰ ὀστᾶ τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως ἕκαστον αὐτῶν περιέρχεται ζητοῦν τὰς ἑαυτῶν ἀρα μονίας· καὶ ἐγερθέντες κράξουσιν ἅπαντες καὶ λέξ ξουσι· Δόξα τῷ συναγαγόντι ἡμᾶς καὶ ἐγείραντε διὰ τὴν αὐτοῦ φιλανθρωπίαν. Τότε οἱ δίκαιοι ἀγάλα λονται, καὶ οἱ ὅσιοι εὐφραίνονται· οἱ τέλειοι ἀσκη ταὶ παρακαλοῦνται ἀπὸ τοῦ μόχθου τῆς ἀσκήσεως αὐτῶν· οἱ μάρτυρες στεφανοῦνται, ἀπόστολοι, καὶ προφηταί. Μακάριος οὖν ὅστις καταξιωθῇ τὴν ὥριν ἐκείνην, πῶς ἀρπάζονται μετὰ δόξης ἐν νεφέλαις εἰς ἀπάντησιν τοῦ ἀθανάτου νυμφίου πάντες οἱ ἀγαπή σαντες αὐτὸν, καὶ σπουδάσαντες ἐπιτελέσαι πάντα τα θελήματα αὐτοῦ. Ὥσπερ δὲ έμεγάλυνεν έκαστος

ORDO SACRI MINISTERIL denique ardentius Deum desideravit,tanto suavius ejus tandem possessi suavitate saliatur. Mirabitur vero primus Adam in illa hora videns magna et stupenda, quomodo ex ipso et ejus conjuge gentes tam multæ, et tanta generationum variarum profluxerit series. Magis autem mirabitur Creatorem Deum, qui ab una natura tot tantaque providerit elici. ἐνταῦθα τὸ ἑαυτοῦ πτερὸν, οὕτω καὶ πέταται τὰ cordis, tanto clarius videt gloriam Dei, quanto ὑψηλὰ· καὶ καθὼς ἐντεῦθεν ἕκαστος ἐκάθηρε τὴν ἑαυτοῦ διάνοιαν, οὕτως ὁρᾷ καὶ τὴν δόξαν αὐτοῦ • καὶ ὥσπερ ἐπίθησεν αὐτὸν ἕκαστος, οὕτω καὶ και ρέννυται τῆς ἀγάπης αὐτοῦ. Θαυμάσει δὲ καὶ ὁ πρῶτος Ἀδὰμ ἐν ἐκείνῃ τῇ ὥρᾳ ὁρῶν μεγάλα καὶ θαυμαστά· πῶς ἀπ᾿ αὐτοῦ καὶ τῆς ὁμοζύγου αὐτοῦ ἔθνη τηλικαῦτα καὶ πλῆθος γενεῶν προήχθη. Αλεί ένα δὲ θαυμάσει τὸν Δημιουργὸν Θεὸν, πῶς ἀπὸ μιᾶς φύσεως ταῦτα γενέσθαι ᾠκονόμησεν. ΔΙΑΤΑΞΙΣ ΤΗΣ ΙΕΡΟΔΙΑΚΟΝΙΑΣ 1 ΗΓΟΥΝ ΠΩΣ ΥΠΗΡΕΤΕΙ Ο ΔΙΑΚΟΝΟΣ ΜΕΤΑ ΤΟΥ ΙΕΡΕΩΣ, ΕΝ ΤΕ ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΕΣΠΕΡΙΝΟ, ΤΟ ΟΡΘΡΟ ΤΕ ΚΑΙ ΤΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ, ΣΥΝΤΕΘΕΙΣΑ ΚΑΙ ΤΥΠΩΘΕΙΣΑ ΠΑΡΑ ΤΟΥ ΑΓΙΩΤΑΤΟΥ, ΚΑΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΦΙΛΟΘΕΟΥ. ORDO SACRI MINISTERII, QUOMODO VIDELICET SACERDOTI DIACONUS MINISTRAT, IN CELEBRIBUS VESPERIS, MATUTINO ET MISSA. SANCTISSIMO ET OECUMENICO PATRIARCHA DOMINO PHILOTHEO COMPOSITUS ET ORDINATUS Ιστέον, ὅτι ὁ διάκονος οὐδέποτε ἄλλους ἐνδύεκαὶ ἐν τῷ ἑσπερινῷ, καὶ τῷ ἄρθρῳ, εἰ μὴ ἐν τοῖς ἑσπερινοῖς τῶν Σαββάτων, καὶ τοῖς ὄρθροις τῶν Κυριακῶν τοῦ ὅλου ἐνιαυτοῦ. Ὁμοίως ἐν τοῖς ἑσπερινοῖς καὶ τοῖς ὄρθροις τῶν Δεσποτικῶν ἑορτῶν, καὶ Θεομητορικῶν Ωσαύτως ενδύεται καὶ ἐν τοῖς Εσπερινοῖς, καὶ ἐν ταῖς προηγιασμέναις τῆς ἁγίας καὶ μεγάλης Τεσσαρακοστῆς. Καὶ ἐν τῇ ἑορτῇ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ, καὶ ἐν τῇ ἀγρυπνίᾳ τῶν ἁγίων παθῶν καὶ ἀπαξαπλῶς, εἰς πάντας τοὺς ἐσπερινούς Sciendum, diaconum nusquam alias in Vespe ris aut Matutinis sacris vestibus indui, nisi in Sabbatorum Vesperis, et Dominicarum Matutinis, per totum annum. Et pariter in Vesperis et Malutinis Domini nostri et Dei Genitricis festorum. Parique modo in Vesperis, mysteriisque præsanctificatis sancta et magna Quadragesime induitur. Et in Annuntiationis die sacro, et in sanctarum Domini Passionum vigiliis, et ut semel dicam, in Vesperis omnibus cum introitus solemnitate persolvendis. Jacobi Goari notæ. la tres classes festa distribunal Greci, iu Δεσποτικά, qua Christi Domini sunt: Θεομητορικά, quae Dei Mairis: καὶ τῶν ἁγίων, quæ sanctorum sunt propria. Glycas sex diebus cuncta Deum condidisse contemplatus, sex etiam: festis seu polius economia: sua in carne mysteriis, cuncta renovasse arbitratus est iv parte Annal. ubi hoc ordine leguutur enumerata: Nativitas, Baptismus, Passio, Resurrectio, Ascensio, et Pentecoste. Verum cum Transfigurationis dies solemnissimus sit Græcis, miror cur hebdoaradi festorum diem unum detraxerit Glycas. Fidelias itaque Dominica festa his versibus alii recensent: Τὸ χαῖρε, γέννα, Συμεών, καὶ Ἰορδάνης, Θαβώριον, Λάζαρος, τὰ Βάϊα, ξύλον PATROL, Gn. CLIV. Εγερσις, ἄρσις, πνεῦμα. Annuntiatio, Nativitas, Presentatio Christi in Symeonis ulnis, ejus Baptismus, Transfiguratio, Lazari resurrectio, dies Palmarum, Crucifixio, Resurrectio. Ascensio et Pentecoste. Eadem porro Dei Matris festa celebrat Ecclesia Orientalis, quæ et Occidua, præterquam Visitationis, cujus est apud nos recentior institatio. Nox qua Parasceven sequitur, solemne festum est Gracis, et, ut jam observatum est, inter festa Dominica computatur: illamque orationibus, supplicationibus publicis per vias decantatis, et vigiliis intenti trausigunt, tali etiam cultus apparatu, ut ipsamel Roma suorum Græcorum nocturnam processionem magna cum admiratione suspiciat.

καθ' οὓς ψάλλεται μεγάλη δοξολογία. Καὶ εἰς πάσας τὰς λειτουργίας τοῦ ὅλου ἐνιαυτοῦ εἴπερ βούληται λειτουργεῖν. Nec non et in Maiutinis in quibus magna glorifica- τοὺς ἔχοντας εἴσοδον. Ομοίως καὶ τοὺς ὄρθρους tio (id est, lymuus Gloria in excelsis) cauitur. Ει in Missis singulis per totum anni ambitum, siquidem in illis celebrare, hoc est, ministrare voluerit, Vigiliarum series. Imminente jam celebrium Vesperarum tempore, exsurgit sacerdos cum diacono, tribusque variis sacro adorationis ritu, cunctis fratribus adhuc considentibus, coram imagine Christi factis reverentiis, tribusque aliis pariter coram Deipara imagine, unaque pariter in medio, et una alia versus mamquemque chorum; deinceps in sacrarium ingrediuntur. Ei accepta dalmatica stolaque sua diaconus, postquam ter ad Orientem adoraverit, sacerdotem adit, et ait: Benedic, domine, dalmaticam cum stola. Benedicitque illa sacerdos, dicens: Benedictus Deus noster ubique, nunc et semper, et in sacula saculorum. Uterque deinde propriis sibi vestibus ornatur. Istud nunc hoc pacto non observatur; solus namque sacerdos adorat, et solus stolam suam assumit et casulam, et thus adolere incipit, lectore vel ceremoniarum magistro cereum preferente, et, Jubele, exclamante. Eoque præcedente cum cereo, sacerdos pro more portis egressus templum universum suffumigat, et a cremoniis, coram sacris foribus exclamante, Jubele, exsurgunt omnes. Sacerdos autem toto templo sufumigato, ad vestibulum etiam progreditur, Lbusque etiam ibi adolet, et rursum speciosis portis ingressus, suavi et modula voce exclamat, Bene- G dic, Domine. Ieralaque sacrarum imaginum suloΔιάταξις τῆς ἀγρυπνίας. Τοῦ καιροῦ ἐπιστάντος τοῦ μεγάλου ἑσπερινοῦ δηλονότι απέρχεται ὁ ἱερεὺς σὺν τῷ διακόνῳ, καὶ ποιοῦσι μετανοίας γ' εἰς τὴν εἰκόνα τοῦ Δεσπότου Χριστοῦ, πάντων τῶν ἀδελφῶν καθημένων. Ομοίως ποιοῦσι καὶ εἰς τὴν τῆς Θεοτόκου εἰκόνα μετανοίας γ· εἰς τὴν μέσην μίαν, καὶ εἰς τοὺς χορούς, πρὸς μίαν· εἶτα εἰσέρχονται εἰς τὸ Ιερατείον. Καὶ λαβὼν τὸ στοιχάριον αὐτοῦ ὁ διάκονος, καὶ τὸ ὡρα ριον, καὶ προσκυνήσας κατὰ ἀνατολὰς γ', προσέρω χεται τῷ ἱερεῖ, καί φησιν· Εὐλόγησον, δέσποτα, τὸ στοιχάριον σὺν τῷ ὡραρίῳ. Καὶ ὁ ἱερεὺς εὐτ λογεῖ αὐτὰ λέγων· Εὐλογητὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν πάντ τότε, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰωνων. Εἶτα ἐνδύεται ἑκάτερος τὰς οἰκείας στολάς. Τοῦτο νῦν͵ οὐχ οὕτω γίνεται· ἀλλ' ὁ ἱερεὺς μόνος προσκυνεῖ, καὶ μόνος ἐνδύεται ἐπιτραχήλιον καὶ τελώνιον, καὶ ἄρχεται θυμιᾷν, ἀναγνώστου, ἢ εὐα ταξίου τὴν λαμπάδα κατέχοντος, καὶ τὸν Κελεύσατε, ἐκφωνήσαντος. Καὶ προπορευομένου αὐτοῦ μετὰ λαμπάδος θυμιᾷ ὁ ἱερεὺς τὸν ναὸν ἅπαντα συνήθως ἐκ τῶν θυρῶν ἐξερχόμενος, καὶ ἐκφωνήσαντος τοῦ εὐταξίου ἔμπροσθεν τῶν ἁγίων θυρῶν τὸ, Κελεύ σατε, πάντες ἀνίστανται. Θυμιάσας δὲ ὁ Ἱερεὺς τὸν ναὸν ἅπαντα, ἐξέρχεται καὶ εἰς τὸν νάρθηκα, καὶ θυμιάσας κἀκεῖσε, εἰσέρχεται διὰ τῶν ὡραίων πυλῶν, καὶ ἐκφωνεῖ μετὰ μέλους τό, Κύριε, εὐλό Jacobi Goari note. occurrant, intra salutis oblatae spatium, manu pectori admota, dicunt μετάνοια: tum ut illa voce honorem se illis præstare indicent, tum etiam ut eorum suffragiis poenitentiæ tempus sibi a Deo concedi deposcant. Hili vero eadem voce, et salutem et honorem grato animo referentes, bene precantur. Hinc trita satis sententia, μετάνοιαν ποιεῖν, οι μετάνοιαν βάλλειν, patet. Caeterum duplici modo fit illa: vel enim ore manibusque terræ aflixis, cum genuum inflexione profundissime deorsum inclinant et procumbunt, et tunc est μετάνοια μεγάλη, αυ eliam στρωτή: si minus corpus infectant, dicitur μικρά: cum vero plures pro inore persolvunt, υλι mas semper minores et minores faciunt, simulque oraliunculam aliquam proferunt. De his Horologium, καὶ εἰ ἔστι Τεσσαρακοστή, ποιοῦμεν τὰς τρεῖς μεγάλας μετανοίας, λέγοντες τὴν προγραφείσαν εὐχήν, et siquidem sit Quadragesima, tres magnas venias facimus, suprascriptam orationem dicentes. Et est hujusmodi illa. prosternentibus se prima vice dicitur, Κύριε καὶ δέσποτα τῆς ζωῆς μου, πνεύ με αργίας, περιεργείας, φιλαρχίας, καὶ ἀργολογίας μή μοι δός. Dam secundo inclinant: Πνεῦμα δὲ τα πεινοφροσύνης, καὶ σωφροσύνης, καὶ ὑπομονῆς, καὶ ἀγάπη, χάρισεί μοι τῷ σῷ δούλῳ. Dum tertio: Nal, Κύριε βασιλεύ, δώρησαί μοι ὁρᾶν τὰ ἐμὰ πταίσματα, καὶ μὴ κατακρίνειν τὸν ἀδελφόν μου· ὅτι εὐλογητὸς εἰ εἰς τοὺς αἰώνας τῶν αἰώνων. Ιδιώταις autem, id est, simplicioribus et illiteratis monachis, hanc solam vocem, Ελέησόν με, Κύριε, τὸν ἁμαρτωλόν, recitare est imperatum, Monachi penitentium statum professi, et parvulgo sit diela: et jam si sacerdotibus vel monachis nitentiae operibus dicati, non hujusmodi tantum opera μετανοίας, sed et coenobia sua, eremorumque cellas, ceu poenitentia officinas, ad quas convolarunt, ab antiquo vocaverunt. Hinc poenitentiam pediticasse legitur, qui monasterium condidit, et μετάνοιαν in eo habere, etiam hodie dicunt καλό. γηροι religiosi, qui habitationem perpetuam, per habitus monachalis susceptionem, in eodem fixerunt. At cum afflictiones laboresque corporeos, poenitentiæque opus quodcunque poluerunt interpretari μετάνοιαν, et primarium præcipuumque poenitentie argumentum fuerit olim illa corporis dejectio, humilisque animi in terram demissio, qua προσκλαίοντες penitentes insigniores, peccati de febant, preces aliorum implorabant, et requirebant spem venia; exinde Deo cultum exhibitur, vel sacras imagines veneratura, quaelibet genulexio, vel corporis inclinatio, a monachis μετάνοια νομίtari coepit: addo, quod cum summum erga lagi Liosos peccatores, vel a lide lapsos benevolentiae indicium fuerit, poenitentiæ locus concessus, et in dulgentiæ consequendæ facta promissio; ipsi votis quibus poterant eam in Ecclesia postulabant, omnisque illorum sermo, μετάνοιαν, oris gemitus onnis et cordis suspirium vocem haud μετάνοιαν, iugeminabat. Hanc ideo vocem cum monachi ex posuitentis arrepto iustituto familiarem sibi reddi alissent, ad salutem quoque impertiendam et reddendam, illa eadem usi fuere. Unde tandem contigit, ut honor quicunque, reverentiaque Ecclesis pastor ribus vel ministris exhibita, in poenitentie optatæ vel professe argumentum μετάνοια, η Grecorum

ORDO SACRI MINISTERIJ. γησον· καὶ θυμιάσας πάλιν τὰς ἁγίας εἰκόνας, εἰσ- migatione, penetrat sanctas fores, et sanctam menέρχεται διὰ τῶν ἁγίων θυρῶν, καὶ θυμιῶν τὴν ἁγίαν τράπεζαν, ἐκφωνεῖ· Δόξα τῇ ἁγίᾳ, καὶ ὁμοουσίῳ, καὶ ζωοποιῷ, καὶ ἀδιαιρέτη Τριάδι, πάντοτε νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Καὶ μετὰ τὸ ᾿Αμὴν ὁ προεστώς, ἢ ὁ τα χθεῖς μοναχὸς ψάλλει τον προοιμιακόν· ὁ δὲ ἱερεὺς κλείσας τὰ ἅγια θύρα, ἵσταται ἐντὸς τοῦ ἁγίου βήματος. Ὅταν δὲ ἄρξωνται ψάλλειν τὸν Ανοίξαντός σου τὴν χεῖρα, κ. τ. λ. ἐξέρχεται μετὰ τοῦ κανονάρχου, καὶ ποιοῦσι μετάνοιαν εἰς τὴν μέσην μίαν, καὶ οὕτως ἀπέρχεται ὁ ἱερεὺς εἰς τον ίδιον τόπον· ὁ δὲ κανονάρχης λέγει τους στο χους ἱστάμενος ἐν τῷ μέσῳ τοῦ ναοῦ. Ὅταν δὲ ψάλλωσι τὸν Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησας, ἀπέρχεται ὁ ἱερεὺς, καὶ λέγει τὰς εὐχὰς τοῦ λυχνικοῦ ἑστά μενος ἀσκεπής ἔμπροσθεν τῶν ἁγίων θυρῶν· καὶ μετὰ τὴν συμπλήρωσιν λέγει τὴν μεγάλην συνα πτήν. Ο δὲ διάκονος ἐνδύεται εἰς τὸ γ' Αντίφωνον τοῦ ψαλτηρίου, καὶ λέγει τὴν μικράν συναπτήν, εἰ δ' οὐκ ἔστι στιχολογία, ἐνδύεται, τοῦ προοιμιακού λεγομένου, καὶ λέγει τὴν μεγάλην συναπτήν. sam incensans, voce sonora dicit: Gloria sancta el consubstantiali, et vivifice et individuæ Trinitati, ubique, nunc. et semper, et in sacula saculorum. Εt dicto, Amen, superior vel praescriptus monaέπεις procemiacum psalmum decantat; sacerdos autem clausis sanctis foribus in sanclo tribunali stat. Cum vero coeperint cantare: Aperiente te manum tuam, etc., egreditur cum canonum præcentore, et simul reverentiam exhibent in medio: atque ita in suum locum abscedit sacerdos. Canonum vero præcentor in medio templi stans, versiculos recital. Cantato vero: Omnia in sapientia fecisti, discedit sacerdos, et nudo capite stans, ante sacras fores lucernarii orationes legit. Quo peracto, etiamm magnam collectam dicit. Diaconus autemi circa tertium Psalterii Antiphonum induitur, et parvam collectam dicit: si vero non est versiculorum recitatio, Induitur, cum prommiscus psalmus persolvitur, et magnam collectam pronuntiat. Haec quidem isto pacto fuut, si vigilia peragitur; eadem vero deficiente, nihil hujusmodi observatur, neque venis funt, neque prius thus adolet sacer dos, neque sacra fores reserantur; verum stans ille detecto capite e sacrarum forium regione, stola ornatus, exclamat: Benedicius Deus noster, ubique, nunc, et semper, et in secula saculorum. Εt superior, vel ita jussus monachus psalnium prooemi Ταῦτα μὲν οὕτω γίνεται ἀγρυπνίας οὔσης εἰ δὲ μὴ ἐστιν ἀγρυπνία, οὐδὲν τοιοῦτον γίνεται, οὔτε μετανοίας ποιοῦσιν, οὔτε θυμιᾷ πρῶτον ὁ ἱερεὺς, οὔτε τὰ ἅγια θύρια ἀνοίγονται, ἀλλ᾽ ἱστάμενος έμε προσθεν τῶν ἁγίων θυρῶν ἀσκεπὴς, ἐνδεδυμένος Επιτραχήλιον, ἐκφωνεῖ τὸ, Εὐλογητὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν πάντοτε, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Καὶ ὁ προεστώς. ἢ ὁ ταχθεὶς μοναχός λέγει τὸν προοιμιακὸν ψαλμόν, χύμα καὶ λέγει G acum recitat currenti voce, et sine cantu: et saJacobi Goari notæ. Subintellige ψαλμόν. Is vero pro@miacus psal mus non est qui toti psalterio præligitur, quem ideo plerique apad Hieronymum Spiritus sancti prefationem vocant; sicut et Chrysologus, serm. 44. Psalmorum prafationem. Sed est psalmus 105 proæmialis ea de causa Græcis, quod ab eo Vesperas, missam aliasque preces, in hujus Euchologii decursu lustrandas, exordiuntur. Unde non inepte, me judice, Zonaras precum differentiam referens, ex iis quasdam præfationum locum tenere, alias officia terminare, cæteras in harum medium interjiciendas. Verba ejus sunt: Αὶ παρὰ τῶν ἱερέων λεγόμεναι ἐν ταῖς πρὸς Θεὸν ὑμνῳδίαις διάφοροι εξα σιν· αἱ μὲν γὰρ προλέγονται, ἃς καὶ προοίμια εἶπον· αἱ δὲ ἐπιλέγονται μετὰ τὴν ὑμνῳδίαν, ας υποθέσεις ἐκάλεσαν, ὡς ὑποτιθεμένας τοῖς ὕμνοις, καὶ μετ' αὐτοὺς λεγομένας· τὰς δὲ παραθέσεις (forsan cor rectius legeretur παρενθέσεις) ὠνόμασαν, ὡς παρατιθεμένας τὸν λαὸν τῷ Κυρίῳ - Varia a sacerdotibus inter quotidiana divine laudis officia precationes fiunt. Præmittuntur enim quodam quas idcirco præfationes de nomine dixerunt. Sub finem sunt hypotheses, quia fini hymnorum subjecte adduntur: commendatitia sunt tandem, qua populum Domino commendant. Solemnia festa Dominicasque productis per noctem vigiliis stationibusque præveniunt monachi Græci (de Latinis quippe hullus qui experimento assenserit,id negabit) longissimas autem sibi præfixisse monachos ἀκοιμήτους hac de causa vocalos histori corum omnium scripus compertum habemus, inter quos præcipuus fuit Symeones ille de quo Evagrius lib. xit, cap. 21. Fes is itaque diebus producunt Vigilias cuncti Græci, quibus prius Latini se dederunt exemplo, de quibus Cassianus, lib. 111, De η can. nocturn. diur. orat. modo, cap. 8: Sane vigi lins que singulis hebdomadibus a Vespera illucescente Sabbato celebrantur idcirco leviores, hyemali tempore quo noctes sunt longiores, usque ad quartum gallorum canium, per monasteria moderantur, ut post excubias totius noctis reliquis duabus (erme horis reficientes corpora sua, nequaquam per totum diei spatium somni torpore marcescant; requie brevi hujus temporis pro totius noctis refectione contenti. Modernorum vero Græcorum vigilandi rationem omnein Basilius hieromonachus Maleinus describit his verbis: Statim adveniente nocte, instituenda vis gilatio ad horas duas (post solis occasum) et audita hora octava surgendum. Hunc terminum transire monacho non decet; alii usque ad tertiam, quartam et quintam, ante Matutinam synaxim, et nonnunquam per totam noctem extendunt Vigilias: pracipue quibusdam festis, aut publicis ad celebranda sacra die sequenti, futaris conventibus. Matutino autem somno post synaxim abstinent, quandoquidem ille monastica vite non est consentaneus. Ad Matutinas porro qua fes ivis diebus profunda semper nocte, cantuque solemni Ecclesia persolvuntur, plebs rudis antiqui ritus apprime tenax, nec non etiam horLatu et correctionibus sacerdotum excitata, diligentius assurgere consueta est: ab eisque frequentius obeundis nec ipsi imperatores Orientis abhorruere; solemnioresque eorum Vigilias in palatio, nocturnis officiis producendas percenset Codinus, et ejus commentator Gretserus in suis elucubrationibus. Pro familiari sibi consuetudine vocem hane in Lexico scribit Meursius, et ut sine anima corpus, vocem pariter absque sensu ob oculos ponit. Hanc dum in Bibliotheca PP. interpres anonymus

cerdos lucernarii orationes persolvit. Quibus finitis, ὁ ἱερεὺς τὰς εὐχὲς τοῦ λυχνικού. Μετὰ δὲ τὴν συμ sacerdos aut diaconus suo loco stans magnam collectam pronuntiat, videlicet: In pace Dominum precemur, et reliqua. Sciendum sacras fores nusquam aperiri, nisi in celebrium Vesperarum initio, cum thus solum adoJet sacerdos, in quocunque solemni introitu, Vee sperarum videlicet, et Missa pro sancto Evangelio: parique modo a verbo: Accedite, ad finem usque sancta Misse manent aperte. Notum sit diaconum indui debere (si jam a principio Vesperarum non sit indutas), dum tertium Psalterii Antiphonum (dummodo sit psalmorum Davidicorum per versus recitatio) persolvitur; sin vero, dum cantatur procemiacus, ut pramissum est. Hoc vero pacto induitur: Exlibita superiori reverentia, obliqua porta, quæ a latere est, ingreditur in sanctum tribunal; ubi sacerdotem stantem comperit quem proinde appellat dicens: Benedic, domine, tunicam simul cum stola. Sacerdos autem benedictionem impertitur, dicens: Benedictus Deus noster, ubique, nunc, et semper, et in sacula saculorum. Atque ita diaconus se vestibus exornal, et psalmedia completa egressus stat in loco sibi consurio. Et parvam collectam recitat: Adhuc et iterum in pace Dominum pracemur, et reliqua. Et exclamat sacerdos: Qaia tua est potentia, et iuum est regnum, el tua est virtus et gloria, Patris, et Filii, et Spi· ritus sancti, nunc et semper, et in secula seculorum. El lune cantatur, Domine clamavi'. Quo inito, diaconus accepta thuribulo, et thure injecto, adit sacerdotem intra sacrum tribunal stautem, et ait: Benedic, domine, incensum. Et benedicit sacerdos dicens: Benedictus Deus noster, ubique, nunc, et semper, et in secula saculorum. Et suffumigat sa crarium diaconus, et templum universum, et reversus thuribaluma deponit, ibidemque praestolatur. Cum vero cantatur: Gloria, et nunc, ingreditur sacerdos, et siola casulaque ab eo assumptis, οι solemnis introitus, accipiente primum diacono thuribulum et ibus in illud immittente, benedictionem que, ut praemissum est, exposcente, eodemque cum sacerdote e bereali latere egrediente. Et apertis foribus sanctis, præcedentibus cum cereis duobus lectoribus, subsequitur sacerdos, demissam gerens casulam, et ad solitum locum procedunt. Ibi depo sitis a lectoribus coreis, hinc et inde in templi mntdio, e regione sacrarum valvarum consistit sacerdos. Slat quoque diaconus a dextris sacerdotis modice retrorsum, capite paululum inclinato, temetque stolam tribus dextrae manus digitis, εἰ l'sal. CXL. πλήρωσιν λέγει ὁ ἱερεὺς, ἢ ὁ διάκονος, Ιστάμενος ἐν τῷ συνήθει τόπῳ, τὴν μεγάλην συναπτὴν, τό, Ἐν εἰρήνῃ τοῦ Κυρίου δεηθώμεν, καὶ τὰ λοιπά, Ιστέον ὅτι τὰ ἅγια θύρια οὐδέποτε ἀνοίγονται, εἰ μὴ εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ μεγάλου ἑσπερινοῦ, ὅτε θυμιᾷ μόνον ὁ ἱερεὺς εἰς τὰς εἰσόδους πάσας, ήγουν τῶν έσπερινῶν καὶ τῆς λειτουργίας τοῦ ἁγίου Εὐαγγελίου. Ωσαύτως ἀνοίγεται καὶ ἀπὸ τοῦ, Προσέλθετε, μέχρι συμπληρώσεως τῆς θείας λειτουργίας. Ιστέον ότι, εἰ μὴ φορέσῃ ὁ διάκονος εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ ἑσπερι νοῦ, ἐνδύεται ψαλλομένου τοῦ γ' ἀντιφώνου τοῦ Ψαλτηρίου - εἰ ἔστι στιχολογία εἰ δὲ μὴν τοῦ προοι μιακοῦ ψαλλομένου, ὡς εἴρηται. Ἐνδύεται δὲ οὔτ τως· Ποιεί μετάνοιαν τῷ προεστῶτι, καὶ εἰσέρχεται διὰ τῆς πλαγίας εἰς τὸ ἅγιον βῆμα· ἔνθα εὑρίσκει τὸν ἱερέα Ιστάμενον· προέρχεται γὰρ οὗτος· καὶ λαβὼν τὸ στοιχάριον αὐτοῦ ὁ διάκονος, προσέρχεται τῷ ἱερεῖ, καί φησιν· Εὐλόγησον, δέσποτα, τὸ στοιχάριον σὺν τῷ ὡραρίῳ. Ὁ δὲ ἱερεὺς εὐλογεῖ αὐτὸ, λέγων· Εὐλογητὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν πάντοτε, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Καὶ οὕτως ἐνδυόμενος αὐτὸ ὁ διάκονος, πληρουμέν νης τῆς στιχολογίας ἐξέρχεται, καὶ ἴσταται εἰς τὸν συνήθη τόπον. Καὶ λέγει τὴν μικρὰν συναντήν, τό, δει καὶ ἔτι ἐν εἰρήνῃ τοῦ Κυρίου δεηθώμεν, καὶ τὰ λοιπά. Καὶ ἐκφωνεῖ ὁ ἱερεύς· θει σὸν τὸ κράτος, καὶ σοῦ ἐστιν ἡ βασιλεία, καὶ ἡ δύναμις, καὶ ἡ δόξα, τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ αγίου Πνεύματος, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Καὶ οὕτω ψάλλεται τον Κύριο, ἐκέκραξα. Οὗ ψαλλομένου λαβὼν ὁ διάκονος τὴν θυμιατὸν, καὶ ἡ μίαμα βαλών, πρόσεισι τῷ ἱερεῖ ἐντὸς ὄντι καὶ αὐτῷ τοῦ ἁγίου βήματος, καί φησιν Ευλόγησον, δέσποτα, τὸ θυμίαμα. Καὶ ὁ ἱε ρεὺς εὐλογεῖ αὐτὸ λέγων· Εὐλογητὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν πάντοτε, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Καὶ θυμιᾷ ὁ διάκονος τό τα Ιερατείον, καὶ τὸν ναὸν ἅπαντα, καὶ ὑποστρέψας τίθησι τὸν θυμια τὸν, καὶ περιμένει ἐκεῖσε. Ὅταν δὲ ψάλλωσι τό, Δόξα καὶ νῦν, εἰσέρχεται ὁ ἱερεὺς καὶ ἐνδύεται ἐπιτραχήλιον καὶ φελώνιον, καὶ γίνεται εἴσοδος. Λαβὼν ὁ διάκονος τὸν θυμιατόν, καὶ θυμίαμα μα λὼν καὶ αἰτήσας εὐλογίαν, ὡς εἴπομεν, ἐξέρχεται ἅμα τῷ ἱερεῖ διὰ τοῦ βορείου κλίτους. Καὶ ἀνοι γομένων τῶν ἁγίων θυρῶν, καὶ προπορευομένων ἀναγνωστών δύο μετὰ λαμπάδων, καὶ μετ' αὐτοὺς τοῦ διακόνου μετὰ τοῦ θυμιστοῦ, ἐξέρχεται όπισθεν καὶ ὁ ἱερεὺς, κεχαλασμένον ἔχων τὸ φελώνιον, καὶ ἀπέρχονται εἰς τὸν συνήθη τόπον "Ενθα οἱ μὲν Jacobi Goari infusionem vertit, vocabuli radicem, non mentem apprehendisse testatur: fusa namque voce, sive cantu, modulorumque varietate dicere debuisset, sicut et alibi Graca ipsa exprimunt, άνευ μέλους, quae vos uno tractu eftuit: opponiturque ei quod dicitur μετὰ μέλους, τα ndjuncta modalorum varietas percipitur. notæ. Alia exemplaria legunt, διὰ τῆς πλαγίας. Supplendum mente θύρας, quae protheseos est porta, in sinistro sanctuarii sive tribunalis intere Εt in ccclesiis Orientalem plagam ubique respi cientibus, stat e borcali parte, a qua βόρειον και τος εἰ βόρειον μέρος, passim nuncupat. In templi gremio.

ORDO SACRI MINISTERII. ἀναγνῶσται τιθέασι τὰ μανουάλια εἰς τὸ μέσον & humili voce quantum audiri possit a sacerdote, τοῦ ναοῦ παρ' ἑκάτερα τὰ μέρη· ὁ δὲ ἱερεὺς ἵσταται καταντικρὺς τῶν ἁγίων θυρῶν. Ισταται δὲ καὶ ὁ διάκονος ἐκ δεξιῶν τοῦ ἱερέως μικρὸν ἐκ πλαγίου, καὶ κύψας μικρόν, κρατῶν καὶ τὸ ὡράριον αυτ τοῦ τοῖς τρισὶ δακτύλοις τῆς δεξιᾶς χειρός, λέγει μυστικῶς, ὅσον μόνον ἀκούειν τὸν ἱερέα· Τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν. Ὁ δὲ ἱερεὺς λέγει μυστικῶς τὴν Ο εὐχὴν ταύτην· Εσπέρας καὶ πρωί και μεσημε βρίας. Καὶ μετὰ τὴν εὐχὴν ἀνίστανται· καὶ λέγει ὁ διάκονος πρὸς τὸν ἱερέα, δεικνύων ἅμα καὶ πρὸς ἀνατολὰς μετὰ τοῦ ωραρίου, κρατῶν αὐτὸ τοῖς τρισὲ δακτύλοις τῆς δεξιᾶς χειρός - Ευλόγησον, δέσε ποτα, τὴν ἁγίαν εἴσοδον· καὶ ὁ ἱερεὺς εὐλογεῖ κατὰ ἀνατολάς, λέγων· Εὐλογημένη ἡ εἴσοδος τῶν ἁγίων σου, Κύριε. Εἶτα ὁ διάκονος ἀπέρχεται, και θυμιᾷ τὴν ἁγίαν εἰκόνα, τὴν εἰς τὸ στασίδιον τοῦ προεστῶτος, καὶ αὐτὸν τὸν προεστῶτα, καὶ πάλιν ἵσταται ἐν ᾧ τόπῳ πρότερον ἵστατο, περιμένων τὴν τοῦ στίχου ἐκπλήρωσιν. Πληρωθέντος εν, εἰσέρ χεται ὁ διάκονος εἰς τὸ μέσον· καὶ χαράξας σταυρὸν μετὰ τοῦ θυμιστοῦ, ἐκφωνεῖ, Σοφία, όρθοι, καὶ εὐθὺς ὁ μὲν προεστώς, ἢ ὁ ταχθεὶς μοναχός ψάλλει τὸ Φῶς ἱλαρόν. Οἱ δὲ ἀναγνῶσται, αίροντες πάλιν τὰς λαμπάδας, προπορεύονται μέχρι τῶν ἁγίων θυρῶν. Ο δὲ διάκονος, εἰσελθὼν ἐντὸς τοῦ ἁγίου βήματος, θυμιᾷ τὴν ἁγίαν τράπεζαν. Ο δὲ ἱερεὺς προσκυνήσας ἔμπροσθεν τῶν ἁγίων θυρῶν, καὶ ἀσπα σάμενος αὐτὰς εἰσέρχεται, καὶ κλείονται τὰ ἅγια θύρια. Μετὰ δὲ τὸ τέλος τοῦ, Φῶς ἱλαρὸν, λέγει ὁ διάκονος, Πρόσσχωμεν, καὶ ὁ ἱερεὺς, Εἰρήνη πᾶσι, καὶ πάλιν ὁ διάκονος, Σοφία, πρόσχωμεν. Καὶ ψάλλεται τὸ προκείμενον τῆς ἡμέρας * οὗ πληρωθέν τος, ὁ διάκονος ἐξελθὼν, καὶ σταθεὶς ἐν τῷ συνήθει τόπῳ, λέγει· Είπωμεν πάντες ἐξ ὅλης τῆς ψυχῆς, καὶ ἐξ ὅλης τῆς διανοίας ἡμῶν· εἴπωμεν, καὶ τὰ λοιπά. Καὶ μετὰ τὴν ἐκφώνησιν λέγει ὁ ἱερεὺς. Εἰρήνη πᾶσι· ὁ διάκονος, Τὰς κεφαλὰς ἡμῶν τῷ Κυρίῳ κλίνωμεν. Καὶ λέγει τὴν εὐχὴν, Κύριε ὁ Θεὸς ἡμῶν, ὁ κλίνας οὐρανούς. Καὶ ἐκφωνεῖ, Εἴη τὸ κράτος τῆς βασιλείας σου ευλογημένον. Καὶ μετὰ τὴν ἐκφώνησιν ψάλλονται τὰ στιχηρὰ τῆς λιτής. τῶν ψαλλομένων εἰσελθὼν ὁ διάκονος, καὶ λαβὼν τὸν θυμιατόν, καὶ θυμίαμα βαλών, καὶ αἰτήσας εὐλο γίαν συνήθως, ἐξέρχεται ἅμα τῷ ἱερεῖ διὰ τοῦ βορείου μέρους, κεκλεισμένων οὐσῶν τῶν ἁγίων θυρῶν, καὶ προπορευομένων τῶν λαμπάδων, καὶ διελθόντες διὰ τῶν ὡραίων πυλῶν, καὶ μετ' αὐτοὺς πάντες οἱ ἀδελφοί, ἵστανται ἐν τῷ νάρθηκε. Ψαλλόντων δὲ τῶν ἀδελφῶν, ὁ διάκονος θυμες πάντας συνήθως· μετὰ δὲ ait: Dominum precemur. Sacerdos autem secreto hanc orationem percurrit: Vespere, et mans, et meridie. Oratione terminata, erigunt capita, et diacono sacerdotem compellente, eodemque plagam orientalem, stola tribus digitis dextra manus apprehensa, demonstrante et dicente: Benedic, domime, sanctum introitum, benedicit sacerdos ad Orien tem, et ait: Benedictus introitus sanctorum tuorum, Domine. Tunc diaconus discedit, et sanciam imaginem superioris sedili superpositam, ipsumque etiam superiorem incensat, et deinde in priori loco consistit, et psalmodize Anem præstolatur. Quo adventante, procedit in medium, et cruce per aerem tharibulo efformata, exclamat: Sapientia, recti: et confestim præpositus vel præscriptus ad hoc monachus, Lumen jucundum, psallit. Lectores vero sublatis iterum cereis ad sacras usque fores progrediuntur, et diaconus sacrum tribunal intro gressus sanctam mensam thurificat; sacerdos autem ξυχία sacras fores adoratione præmissa, easque juxta φeosculatas ingreditur, et obserantur ill:e. Cantate, Lumen jucundum, dicit diaconus: Attendamus. Ει sacerdos, Pur omnibus. Et iterum diaconus, Sapienμία, altendamus. Et diei illius propositum can tant: quo completo, egreditur diaconus, et in solito loco stans, ait: Dicamus omnes ex tota από ma, et ex tota mente nostra: dicamus, ele. Et post exclamationem dicit sacerdos: Pax omnibus, et diaconus: Capita nostra Domino inclinemus, et sacerdos dicit orationem: Domine Deus noster, qui cœlos inclinasti; et exclamat: Benedicta sit regni tui potestas. Et post exclamationem processionis versus cantantur: iisque finitis, ingressus diaconus, thuribulo accepto, thure injecto, et petita benedictione, sanctis foribus clausis boreali latera simul cum sacerdote egreditur; et præcedentibus cereis, speciosas portas prætergrediuntur, quos reliqui fratres secuti stant in vestibulo. Fratres autem canentes diaconus incensat de more, et versibus terminatis in solito loco stans, ait: Salva, Domine, populum iuum, et benedic hereditati tua, ad finem usque. Εt cantatar: Domine, miserere, quadragesies. Et rursum alt: Adhuc rogamus pro piissimis et a Deo custoditis regibus. Et cantatur ter: Domine, miserere. Et iterum dicit: Adhuc rogamus pro remissione peccatorum servi Dei N. consecrati monachi, et omni nostra in Christo fraternitate: cum aliis petitionibus, hae maxime: Ut sacrum hoc mo nasterium conservetur. Pro omni fidelium ChristiaJacobi Goari notæ. Candelabra quorum usus est in ecclesia, ad manum, ut Græcæ dictionis ad primitivam Latinam affinitas ostendit, gestari solita. Remi mysterio plenam et mentis attentione dignam, apprehensa tribus destre manus digitis stola, diaconus ubique demonstrat. Ejusmodi gestu de ingressu in sancta sacerdotem commonet, ut felix et triumphans sanctorum in coelos introitus, ad æternæ vitae lumen in misere hujus vita veanispere, beate conspiciendum illo adumbretur. Hoc enim fine subjungit sacerdos: Ευλογημένη ἡ εἴτα δος τῶν ἁγίων σου, Κύριε, Versiculi duo e psalmis Davidicis excerpti d contur προκείμενον δίστιχον, pravium distichum vel scriptura confestim post ipsos legendae, vel rei alterius specialis decantandæ materiam et sammam complectens: qui proprii sunt illius diei, coκείμενον τῆς ἡμέρας dicuntur.

norum anima, etc. Deinde sacerdos dicit: Pax on- τὴν συμπλήρωσιν τῶν στιχηρῶν, στὰς ἐν τῷ συνήθει η nibus. Diaconus: Capita nostra Domino inclinemus. Et sacerdos ad occidentem conversus stante a dextris ejus diacono, et dextræ tribus digitis stolam teDente, sequentem orationem elata voce profert: Dominator, valde misericors, Domine Jesu Christe Deus noster. Et cantalis versibus e versiculis Das vidicis compositis precedentibus cereis in templum cuncti revertuntur. Et candelabra quidem hinc inde ad disposite mense latera deponuntur, in qua cum frumento et quinque panibus in ecclesia offerri solitis appositus est discus: ad disci vero Iatus utrinque statuuntur vasa duo, hoc quidem vino, aliud vero oleo plenum, et vinum quidem Η sinistris, a dextris autem oleum collocatur. Interin sacerdos speciosas portas penetrat et finitis versibus e versiculis Davidicis compositis, dicitur: Nunc dimittis: Ter sanctus; et past, Pater noster, sacerdos exclamat: Quia tuam est regnum. Et dici dimissorium cantatur, si Dominica sit, et Deipara virgo usque tertio: si vero magni alicujus sancti fat memoria, bis ejus modulus recitatur, et semel: Deipara virgo. Si vero Christi Domini But Dei genitricis sit festum, festi illius modulus usque tertio dicitur. Cantato itaque elata et lenta voce ultimo module, diaconus petita primum et ellenta thuris benedictione, cruciformiter panem sufumigat, et deinde superiorem, et iterum panes, ex parte sola anteriori. Propius autem sacerdote accedente, stat a dextris ejus diaconus, sinistra c thuribulum, dextræ vero tribus digitis stolam tenens, el modulo completo quinque dictos panes stola demonstrans, ait: Dominum precemur. Et sacerdos dicit orationem: Domine Jesu Christe, qui quinque panes benediristi. Εt dieto a fratribus, Benedicam Dominum, ingreditur sacerdos cum diacono in sanctum tribunal, psalmumque absolvunt fratres usque ad: Non minuentur omni bono. tribunali autem intus sacerdos exclamat: Benedictio Domini super nos, ejus gratia et humanitate, ubique, nunc et semper, et in secula seculorum. Αt que ita sacris vestibus exuuntur, et egrediuntur: et sacra lectione facta, dicit sacerdos: Sanctorum Patrum nostrorum precibus. Et siquidem nulla sit vigilia, post cantatos versus illos e Davidicis versiculis conflatos, sanctum tribunal sacerdos ingreditur, et dicto: Ter sanctus, exclamat, Quia tuum est regnum, et virtus, et gloria. Et canitur dimissorium. Poris autem diaconus stans modulo cantato, exclamat: Benedic. Et sacerdos intus: Christus qui benedictus est, ubique, nunc et semper, et in sacula saculorum. Εt deinceps: Confrma, Deus, Teges, canunt. Εt submissa voce sacerdos dicit: Deipara super omnes sancta, salva nos. Fratres Caubant: Præ angelis venerandam. Sacerdos iterum subnisse: Gloria tibi, Deus, spes nostra, gloria tibi. τόπερ λέγει· Σῶσον, ὁ Θεὸς, τὸν λαόν σου, καὶ εὐ λόγησον τὴν κληρονομίαν σου, ἄχρι τέλους. Καὶ ψάλλεται τὸν Κύριε, ἐλέησον, μ'. Είτα πάλιν λέγει· Ἔτι δεόμεθα ὑπὲρ τῶν εὐσεβεστάτων καὶ θεοφυλάκτων βασιλέων. Καὶ ψάλλεται τὸ, Ελέησον, γι Καὶ πάλιν λέγει· "Ετι δεόμεθα ὑπὲρ ἀφέσεως των ἁμαρτιῶν τοῦ δούλου τοῦ Θεοῦ τοῦ δεῖνα Ιερομονά χου, καὶ πάσης τῆς ἐν Χριστῷ ἡμῶν ἀδελφότη τος· καὶ τὰς λοιπὰς δύο αἰτήσεις, τὴν, Ὑπὲρ τοῦ διαφυλαχθῆναι τὴν ἁγίαν μονὴν ταύτην, καὶ ὑπὲρ πάσης ψυχῆς Χριστιανῶν ὀρθοδόξων. ΕΙΔ οὕτω λέγει ὁ ἱερεύς· Ειρήνη πᾶσιν. Ο διάκονοςΤὰς κεφαλὰς τῷ Κυρίῳ κλίνωμεν. Καὶ ὁ ἱερεὺς, στραφεὶς πρὸς δυσμὰς ἱσταμένου τοῦ διακόνου ἐκ δεν ξιῶν αὐτοῦ, κρατοῦντος τὸ ωράριον τοῖς τρισὶ δακτύ λοις τῆς δεξιᾶς αὐτοῦ, λέγει τὴν εὐχὴν ταύτην μετ γαλοφώνως - Δέσποτα πολυέλες Κύριε Ἰησοῦ Χριστὲ ὁ Θεὸς ἡμῶν. Καὶ ψαλλομένων τῶν ἀπὸ στό χου στιχηρών, προπορευομένων τῶν λαμπάδων, εἰα έρχονται πάντες ἐν τῷ ναῷ. Καὶ τὰ μὲν μανουάλια τίθενται παρ' ἐκάτερα τοῦ προευτρεπισθέντος τετρα ποδίου, ἐν ᾧ κεῖται μετά σίτου καὶ πέντε ἄρτων δίσκος, ὧν ἔχομεν ἔθος προσφέρειν ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ· παρ' ἑκάτερα δὲ τοῦ δίσκου ἀγγεῖα δύο, μεστὰ τὰ μὲν οἶνου, τὸ δὲ ἐλαίου. Κεῖται δὲ ὁ μὲν οἶνος ἐξ ἀριστερῶν, τὸ δὲ ἔλαιον ἐκ δεξιῶν. Ο δὲ ἱερεὺς ἅμα τῷ διακόνῳ ἴσταται ἔσωθεν τῶν ὡραίων πυλῶν. Πλη ρωθέντων τῶν ἀπὸ στίχου στιχηρῶν, λέγεται τὸ Νῦν ἀπολύεις, καὶ τὸ τρισάγιον, καὶ μετὰ τὸν Πάτερ ἡμῶν, ἐκφωνεῖ ὁ Ἱερεύς - "Οτι σοῦ ἐστιν ἡ βασι λεία. Καὶ ψάλλεται τὸ ἀπολυτίκιον τῆς ἡμέρας, εἰ μὲν ἔστι Κυριακή, τό, Θεοτόκε Παρθένε, ἐκ τρίτου εἰ δὲ ἁγίου μνήμη μεγάλου, τὸ τροπάριον τοῦ ἁγίου ἐκ δευτέρου, καὶ τὸ, Θεοτόκε Παρθένε, ἅπαξ, εἰ δὲ Δεσποτική ἑορτή, η Θεομητορικὴ, καὶ τὸ τῆς ἑορτῆς ἐκ τρίτου. Ψαλλομένου οὖν τοῦ τελευταίου ἀπολυτί κίου μεγαλοφώνως καὶ ἀργῶς, ὁ διάκονος πρότερον εὐλογίαν αἰτήσας ἐπὶ τῷ θυμιάματι παρὰ τοῦ ἱερίων καὶ λαβών, θυμιᾷ κύκλωθεν τὸν ἄρτον σταυροειδώς, εἶτα τὸν ἡγούμενον, καὶ πάλιν τοὺς ἄρτους ἔμπροσθεν μόνον. Πλησιάζοντος δὲ τοῦ ἱερέως ίσταται παρὰ τὸ δεξιὸν αὐτοῦ "μέρος ο διάκονος, κρατῶν τῇ μὲν ἀριστερᾷ χειρὶ τὸν θυμιατόν, τοῖς δὲ τρισὶ δακτύλοις τῆς δεξιᾶς τὸ ωράριον, καὶ πληρωθέντος τοῦ τροπο ρίου, δεικνύων μετὰ τοῦ ωραρίου τοὺς πέντε ἄρτους λέγει· τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν, ὁ δὲ ἱερεὺς λέγει τὴν εὐχήν· Κύριε Ἰησοῦ Χριστὲ ὁ Θεὸς ἡμῶν, ὁ εὐλο γήσας τοὺς πέντε ἄρτους. Καὶ λεγομένου παρά τῶν ἀδελφῶν τοῦ, Εὐλογήσω τὸν Κύριον, εἰπέρχε ται ὁ ἱερεύς ἅμα τῷ διακόνῳ εἰς τὸ ἅγιον βῆμα. Δέσ γουσι δὲ τὸν ψαλμὸν οἱ ἀδελφοὶ μέχρι τοῦ. Οὐκ ἐλάτ τωθήσονται παντὸς ἀγαθοῦ. Ὁ δὲ ἱερεὺς ἔνδοθεν τοῦ ἁγίου βήματος ἐκφωνεῖ, Εὐλογία Κυρίου ἐφ' ἡμᾶ; τῇ αὐτοῦ χάριτι καὶ φιλανθρωπία πάντοτε, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Καὶ Jacobi Goari notte. Beperitur infra inter Vespertinas haec oratio.

ORDO SACRI MINISTERIE. οὕτω ἐκδύονται τὰς ἱερατικές στολᾶς, καὶ ἐξέρχον- Dicuntque fratres: Gloria. Et nunc. Domine, beneται· καὶ τιθεμένης αναγνώσεως, λέγει ὁ ἱερεὺς στί dic. Sacerdos autem sanetis portis reseratis, et χον· Δι' εὐχῶν τῶν ἁγίων Πατέρων ἡμῶν Εἰ casula demissa, diacono etiam stante foris a dexμέντοι οὐκ ἔχει ἀγρυπνίαν μετὰ τὴν τῶν ἀπὸ στίχου tris, et de more stolam apprehendente, dimissim στιχηρών συμπλήρωσιν, ὁ μὲν ἱερεὺς εἰσέρχεται ἐν nem hanc pronuntiat: Christus verus Deus noster τὸς τοῦ ἁγίου βήματος, καὶ μετὰ τὸ τρισάγιον έκφω- precibus illibata sua matris, sanctorum glorioνεῖ· Ὅτι σοῦ ἐστιν ἡ βασιλεία, καὶ ἡ δύναμις sorum et percelebrium apostolorum, et omnium sanκαὶ ἡ δόξα. Καὶ ψάλλεται τὸ ἀπολυτίκιον. Ὁ δὲ διά ctorum, misereatur, et salvet nos, ut propitius et κονος ἔξωθεν ἱστάμενος μετὰ τὸ τρισάγιον ἐκφωνεῖ· clemens. Si vero Domini festus dies celebretur. Εὐλόγησον, καὶ ὁ ἱερεὺς ἔνδοθεν· 'Ο ὢν εὐλογητὸς dimissionem festo congruam facit; si autem præ Χριστὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν πάντοτε, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ cipui sancti festum sit, in dimissione nomen illius εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Καὶ ψάλλουσι τον Στε- pronuntiat. Si procedendo supplicatio habenda ρεώσαι ὁ Θεὸς τοὺς βασιλεῖς Καὶ ὁ ἱερεὺς est, facta dimissione, diaconus simul cum sacerdote λέγει ἡσύχῳ φωνῇ. Υπεραγία Θεοτόκε σῶσον cereis præcedentibus, et assumpto thuribulo egreἡμᾶς. Οἱ ἀδελφοί· Τὴν τιμιωτέραν Καὶ πάλιν ditur, et nihilo immutato, prout in solemnibus ὁ ἱερεὺς ἡσύχως· Δόξα σοι, ὁ Θεὸς, ἡ ἐλπὶς ἡμῶν, præscriptum est vesperis, absolvitur officium. δόξα σοι, καὶ λέγουσιν οἱ ἀδελφοὶ, Δόξα καὶ νῦν. Κύριε, εὐλόγησον. 'Ο δὲ ἱερεὺς ἀνοίξας τὰ ἅγια θύ. ρια, χαλάσας τε τὸ φελώνιον, Ισταμένου τοῦ διακόνου ἐξωθεν ἐκ δεξιῶν, καὶ τὸ ὡράριον κρατοῦντος συνήθως, λέγει τὴν ἀπόλυσιν ταύτην· Χριστὸς ἀληθινὸς Θεὸς ἡμῶν ταῖς πρεσβείαις τῆς παναχράντου αὐτοῦ μητρὸς, τῶν ἁγίων ἐνδόξων, καὶ πανευφήμων ἀποστόλων, καὶ πάντων τῶν ἁγίων, ἐλεήσαι καὶ σώσαι ἡμᾶς ὡς ἀγαθὸς καὶ φιλάνθρωπος. Εἰ δὲ Δεσποτικὴ ἑορτή ἔστι, ποιεῖ τὴν ἀπόλυσιν καταλ λήλως τῇ ἑορτῇ, εἰ δὲ μεγάλου τινὸς ἁγίου μνήμη, ἐκφωνεῖ ἐν τῇ ἀπολύσει καὶ τὸ τοῦ ἁγίου ὄνομα. Εἰ μέντοι ἐστὶ λιτή, μετὰ τὴν ἀπόλυσιν, λαβὼν ὁ διάκονος τὸν θυμιατόν, ἐξέρχεται ἅμα τῷ ἱερεῖ, λαμπάδων προπορευομένων, καὶ γίνεται ἀπαραλλάκτως, καθώς προεγράφη ἐν τῷ μεγάλῳ ἑσπερινῷ. Εἰς τὸν ὄρθρον εἰ μὲν ἀγρυπνία ἐστὶ μετὰ τὸ In laudibus vero, si vigilia præcesserit, lectione τέλος τῆς ἀναγνώσεως, εὐθὺς ὁ προεστώς, ἢ ad finem deducta, confestim superior, aut ordina ταχθεὶς μοναχὸς λέγει τὸν ἐξάψαλμον· εἰ δὲ οὐκ ἔστιν tus ad hoc monachus, sex psalmos recitat: si nulla ἀγρυπνία, ἔνι δὲ Κυριακή, ψάλλεται ὁ τριαδικός και fuerit vigilia, Dominica vero dies sit, canon in νών· καὶ εἰς τὸ τέλος τὸ, "Αξιόν ἐστιν ὡς ἀληθῶς. Trinitatis laudem cantatur, cujus fini additur: Ιστέον ὅτι ἐν τῷ μεσονυκτικῷ ἔξω τῶν Vere dignum est. Sciendum autem in Matutinis ἁγίων θυρῶν γίνεται ἡ μεγάλη εκτενὴ καὶ ὁ ἱε extra sacras fores deprecationem protensam fieri: ρεῖς ἱστάμενος ἔμπροσθεν τῶν ἁγίων θυρῶν, ποιεῖ eamque sacerdos coram dictis foribus stans absol ἐκτενὴν μεγάλην ὑπὲρ τοῦ διαφυλαχθῆναι τὴν πόλ vit:: Ut conservetur civitas hac. Et, Domine, miseJacobi Goari note. Lectionis sacra, pluriumque monasticarum exercitationum hæc est conclusio: Δι' εὐχῶν τῶν ἁγίων Πατέρων ἡμῶν, Κύριε Ἰησοῦ Χριστὲ ὁ Θεὸς ἡμῶν, ἐλέησον ἡμᾶς. Αμήν. sicut apud Latinos: Tu autem, Domine, miserere nostri, pronuntiatum, fectionibus finem solet imponere. Το στερεώσαι ὁ Θεὸς τοὺς βασιλεῖς. Intel lige eos cantare preces, quibus ut Deus reges confrmet, precantur. Illa vero hujusmodi sunt: Επουράνιε βασιλεῦ, τοὺς πιστοὺς βασιλεῖς ἡμῶν στερέωσου, τὴν πίστιν στήριξον, τὰ ἔθνη πράϋνον, τὸν κα σμον εἰρήνευσον, τὴν ἁγίαν μονὴν ταύτην καλῶς ᾗ διαφύλαξον, τοὺς προαπελθόντας πατέρας καὶ ἀδελ φοὺς ἡμῶν ἐν σκηναῖς δικαίων τάξιν, καὶ ἡμᾶς ἐν μετανοίᾳ καὶ ἐξομολογήσει παράλαβε, ὡς ἀγαθὸς καὶ φιλάνθρωπος: ipsique de se hujus orationis gratiam loquentes, στερεοῦμεν τοὺς βασιλεῖς, reges confirmamus id est, ut Deus eos confirmet, rogamus. Hujusmodi est hacoratio: Υπεραγία Θεοτόκε, σῶσον ἡμᾶς: quam frequcatius repetitam in Οπιείο της κοινής παρακλήσεως reperies. fra pariter haec alia legitur: Την τιμιωτέραν τῶν Χερουβίμ, καὶ ἐνδοξοτέραν ἀσυγκρίτως των Σεραφίμ, τὴν ἀδιαφθόρως τὸν Λόγον Θεὸν τεκοῦσαν, τὴν ὄντως Θεοτόκον, σὲ μεγαλύνομεν. Έκρωνεῖ ἐν τῇ ἀπολύσει τοῦ ἁγίου τὸ ὄνομα, Qua ratione sanctorum nomina ἐν ἀπολύσει com memorentur, constabit in operis hujus calce pene extremna. Superdua periodus; repetit enim obscure quæ supra de supplicatione et processione scripta sunt. Hanc quoque superfluam esse, mox secutura legenti demonstrant, Incipit hinc explicatio Ιεροδιακονίας, sacri ministerii sacerdoti a diacono in Matutinis exhibendi. Ἐν τῷ μεσονυκτικῷ. Malutinas preres Greci vocant μεσονυκτικόν, eo quod nunquam nisi prounda nocte in ecclesiis aliquas tunc etiam populus convenire cogitur, persolvantur: όρθρος autem mesonyctice distinguitur, sicut a Matatinis nostris landes: laudibus quippe nostris correspondene άρθρον ex Graecorum Olliciis compertum est. et ex Neophyti Rhodini Synopsi: "Η πρώτη ἀκολου βία εἶναι τὸ μεσονύκτιον ἀντόμα μὲ τὸν ὄρθρου primum officium seu prima ejus pars, est Matutinum cum laudibus: quamvis infciari nequeam, άρθρου vocabulo, sicut et Latino Matutinarum precum, primam horam plerisque auctoribus antiquis (qui Matutinas nobis dictas, ipsi Vigilias, nocturnos, orationemque nocturnam vocabant) fuisse signiflentam. Illa est μεγάλη συναπτή, vel potius ea precum concatenata series, in qua τὸ ἐκτενῶς δεηθώς pev inclamat diaconus; cujus formam infra reperire est in Chrysostomi liturgis post Evangelii lectionem: illamique hac ratione Methodius lib. De conversione ad fidem orthodoram εκτενή δέησιν, supplicationem protensam, esse definit.

Tere, quadragies canitur, et fit dimissio, et incipit 20 ταύτην, καὶ ψάλλεται τὸν Κύριε, ἐλέησον με lectio. Sacerdos autem sanctum tribunal ingressas assumpta stola, solaque tribunalis porta reserata, exclamat: Benedictus Deus noster, ubique, nunc et semper, et in sacula seculorum. Et canitur e Ter sanctus, cum psalmis solitis, et iterum: Ter sanctus. Sacerdos autem porta boreali egressus, sacrariam, templumque totum, et fratres et ve stibulum suffumigat: et ad utramque, Ter sanctus, dicto, Pater noster, subdit: Quia tuum est regnum et potestas. Advertant porro qui canunt, et qui incensat, ut cum exclamationes habet, coram ima gine Christi reperiatur. Toto vero templo sulumigato, et consuetis decantatis modulis, intus e sacro tribanali sacerdos exclamat: Gloria sancia, et consubstantiali, et vivifce, et individua Trinitati. Εt – continuo superior, aut jussus quivis monachus sex laudum psalmos percurrit. Cum autem inceperit: Domine, Deus salutis mea, secedit sacerdos, et coram sacris foribus nudo capite stat, el secreto nurore pronuntiat. orationes: et post laulum sex psalmos, magnam collectam profert, atque ita canitur: Deus Dominus: et reliquum de more of ficium. In uniuscujusque porro sessionis line parvam collectam sacerdos recitat, et in prima quidem sessione exclamat: Quia tua est potentia, et tuum est regnum, et tua est virtus. In secunda vero: Quiα bonus et hominum amator Deus exsistis, Post pealmum autem (CxxxΙΣ), Valde misericordem, vel (cxviii) dictum: Immaculatum, Quia benedictum et glori. ficatum est venerandum et magnificum nomen tuum, cantatisque gradualibus comite diacono sanctum tribunal sacerdos ingreditur, et benedicta ab eo dalmatica, consueto more diaconus induitur: pariκαὶ γίνεται ἀπόλυσις· καὶ τίθεται ἀνάγνωσις. Ο δ ἱερεὺς εἰσελθὼν ἐν τῷ ἁγίῳ βήματι, καὶ βαλὼν ἐπισ τραχήλιον, ἀνοίξας τὸ βημόθυρον μόνον, έκρι νεῖ· Εὐλογητὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν πάντοτε, νῦν καὶ ἀπ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Καὶ ψάλλεται τὸ Τρισάγιον, καὶ οἱ συνήθεις ψαλμοί, καὶ πάλιν τὸ Τρισάγιον. Ὁ δὲ ἱερεὺς θυμιᾷ, τούτων ψαλλομένων, τό το ἱερατεῖον καὶ τὸν ναὸν ἅπαντα, εξερχόμενος ἀπὸ τοῦ βορείου κλίτους, καὶ τοὺς ἀδελφοὺς, καὶ τὸν νὰρ θηκα, ἐκφωνεί τε καὶ εἰς τὰ δύο Τρισάγια, μετὰ τὸν Πάτερ ἡμῶν, τὸν Ὅτι σοῦ ἐστιν ἡ βασιλεία καὶ ή δύναμις. Οφείλουσι δὲ ἔχειν ἀκρίβειαν οἱ ψάλλον τες, καὶ ὁ θυμιῶν ἵνα, ὅταν λέγῃ τὰς ἐκφωνήσεις, εξ ρίσκωνται ἔμπροσθεν τῆς εἰκόνος τοῦ Χριστοῦ. Μετά δὲ τὸ θυμιᾶσαι ἅπαντα τὸν ναὸν, πληρωθῆναι τε καὶ τὰ συνήθως ψαλλόμενα τροπάρια Ενδοθεν τοῦ ἁγίου βήματος, ἐκφωνεῖ ὁ ἱερεὺς τὸ, Δόξα τῇ ἁγίᾳ, κα ὁμοουσίῳ, καὶ ζωοποιῷ, καὶ ἀδιαιρέτῳ Τριάδι. Καὶ εὐθὺς ὁ προεστώς, ἢ ὁ ταχθεὶς μοναχός, λέγει τὸν ἐξάψαλμον (2%). Οταν δὲ ἄρξηται τοῦ, Κύριε δ Θεὸς τῆς σωτηρίας μου, ὑπέρχεται ὁ ἱερεὺς, καὶ ἵσταται ἔμπροσθεν τῶν ἁγίων θυρών ασκεπής, και λέγει μυστικῶς τὰς ἑωθινὰς εὐχάς· μετὰ δὲ τὴν συχ πλήρωσιν τοῦ ἐξαψάλμου λέγει τὴν μεγάλην συνε πτήν· καὶ οὕτω ψάλλεται τὸν Θεὸς Κύριος, καὶ ἡ λοιπὴ ἀκολουθία ὡς συνήθως. Εἰς ἑνὸς δὲ ἑκάστου συμπλήρωσιν καθίσματος ποιεῖ ὁ ἱερεὺς μικρὰν συναπτὴν, καὶ ἐκφωνεῖ εἰς μὲν τὸ πρῶτον κάθισμα, "Οτι σὸν τὸ κράτος, καὶ σοῦ ἐστιν ἡ βασιλεία, καὶ ἡ δύναμις· εἰς δὲ τὸ β', ὅτι ἀγαθὸς καὶ φιλάν θρωπος Θεὸς ὑπάρχεις· μετὰ δὲ τὸν πολυέλεον ἢ τὸν ἄμωμον, "Οτι ηυλόγηται καὶ δεδό ξασται τὸ πάντιμον καὶ μεγαλοπρεπές ὄνομά σου. Jacobi Gioari notae. Adyti janua velum, βηλόθυρον est: quæ vox e Latina simul et Græca componitur. Codinus cap. 17, Χρυσῶν βηλοθύρων τὴν ἀναβάθραν σχε πάντων, aureis velis suggestum imperatorium tegi describit. Utitur hac voce Guillelmus Bibliotheca· rius de stephano seato scribens: Contulit in Basi tica apostolorum cortynam lineam unam, Velothyra serica tria in circuitu altaris. Verba quibus orationes cuncta concludunfur, et quadam, alia altiori vocis tono a sacerdote pronuntianda, ἐκφωνήσεις vocantur, quas Justinianus imperator in No. Cons. 115, μὴ κατά σεσιωπημένον, ἀλλὰ μετὰ φωνῆς τῷ πιστοτάτῳ λαῷ Εξηκουσμένης, πon facile, sed voce a fideli populo percipienda fleri præcipit. Hujus officii interpres in Bibl. PP. ut in multis errat, prave vocem Εξάψαλμον sextum psal mum vertit: que germane psalmos sex, vel senario numero comprehensos, 3 videlicet, 37, 49, 87, 302, et 142 signifient. Rarissime, et fere nunquam in ecclesia sedent Græci: et in mentem Tertulliani, lib. De Orat. conspirare videntur, dum ait, Irreverens esse assidere sub conspectu, contraque conspectum ejus quem maxime reverearis ac revereris, quanto magis sub conspectu Dei vivi, angelo adhuc arationis astante, factum istud religiosum est? nisi exprobremus Deo quod nos oratio fatigaverit. Raro etiam genußectunt. Quamvis enim fateantur profestis, atque etiam aliis certis diebus in genua procumbendum, ut late ex PP. demonstrat Neophytus Rho dinus in vulgari sua synopsi cap. ult., unde et Evangelium audituris pronuntiatur Zopfa, dobol "Ηγουν ὀρθῶς ἀκούσωμεν τοῦ ἁγίου Εὐαγγελίου ἐπὶ τὸ ὁποῖον φαίνεται ὅτι γονατισταὶ ἀκούουσιν τὴν λειτ τουργίαν οι παλαιοί. Sapientia, recli. Corpore nimi rum erecto stemus, et audiamus sanctum Evangelium. Unde conjicimus antiquos missa interfuisse genu lexos. Tamen quia festivis tantum diebus in ecclesiam conveniunt, adgeniculationibus ferialibus omnino sunt desueti. Habent nihilominus tempus aliquod sedendo permissum, καθίσματος verbo significatum: quo, ubi de Psalmis, intelligitur ea Psalterii pars quae sedendo dicitur: ubi die Can ticis illud etiam est, quod ut cantoribus levamen concedatur, sedendo persolvitur. Psalmius 155, a laudata et frequentius memorata plurima Dei misericordia, πολυελέου nomη η accepit: sicut et Psalmus cavit, μακάριοι ἄμωμος, a voce secunda qua incipit, vulgo ἄμωμος vocatur. Atque insuper cum tunc plurimas e ramosa machina in medio chori appensas lampades accendant: machinam eamdem Cedreno πολυκάνδηλα, Codline πολύφατον λυχνίαν, Symeoni Thessalonicensi πολύ φωτα, antiquis πολυλύχνιον, a luminum lampadumquε numero copioso, dictam; ipsi πολυέλεον η repetita tunc misericordiæ voce, vel a plurimo oleo abun dantis misericordiæ divinæ argumento vocare jam sunt assueti.

ORDO SACRI MINISTERII. Τῶν δὲ ἀναβαθμῶν ψαλλομένων, εἰσέρχεται ὁ ἱερεὺς que ratione stola et casula ornat se sacerdos: ter ἅμα τῷ διακόνῳ ἐντὸς τοῦ ἁγίου βήματος, καὶ εὐλογήσαντος τοῦ ἱερέως τὸ στοιχάριον, ἐνδύεται τοῦτο ὁ διάκονος συνήθως· ὁμοίως καὶ ὁ ἱερεὺς ἐνδύεται ἐπι τραχήλιον καὶ φελώνιον· καὶ μετὰ τὴν συμπλήρωσιν τῶν ἀντιφώνων ψάλλεται τὸ προκείμενον τῆς ἑορτῆς, ἢ τῆς Κυριακῆς· καὶ μετὰ τοῦτο λέγει ὁ διάκονος, Τοῦ Κυρίου δεηθώμεν. Καὶ ἐκφωνεῖ ὁ ἱερεὺς, Ότι Ἅγιος ὁ Θεὸς ἡμῶν, καὶ ἐν ἁγίοις ἐπαναπαύῃ, καὶ σοὶ τὴν δόξαν ἀναπέμπομεν. Καὶ ψάλλεται τό, Πᾶσα πνοή. Επειτα ὁ διάκονος, Σοφία. Ορθοί ο ἀκούσωμεν τοῦ ἁγίου Εὐαγγελίου. Ο Ιερεύς, Ειρήνη πᾶσι. Καὶ εὐθὺς ἐπιφέρει, Ἐκ τοῦ κατὰ τόνδε ἁγίου Εὐαγγελίου τὸ ἀνάγνωσμα. Καὶ ὁ λαός, Δόξα σοι, Κύριε, δόξα σοι. Ο διάκονος, Πρόσσχωμεν. Καὶ ἀναγινώσκει ὁ ἱερεὺς τὸ Εὐαγγέ γέλιον. Οἱ πληρωθέντος ψάλλουσιν οἱ ἀδελφοί, Ανάστασιν Χριστοῦ θεασάμενοι (εἰ ἔστιν Κυριακή δηλονότι), καὶ τὸν πεντηκοστὸν μετὰ μέλους. Ο δὲ ἱερεὺς χαλάσας τὸ φελώνιον καὶ βαστάζων τὸ ἅγιον Εὐαγγέλιον ἔμπροσθεν τοῦ στήθους, ἐξέρχε και, καὶ ἵσταται εἰς τὴν μέσην τοῦ ναοῦ, καὶ ὁ ἀναγνώστης ἢ ὁ εὐταξίας ἵσταται δεξιόθεν αὐτοῦ, κατέχων μανουάλιον μετὰ λαμπάδος ἡμμένης, και γίνεται ὁ ἀσπασμὸς τοῦ ἁγίου Εὐαγγελίου παρὰ τῶν ἀδελφῶν συνήθως. Εν ἄλλῃ δὲ ἑορτῇ οὐ γίνε ται ὁ ἀσπασμὸς εἰ μὴ μόνον ἐν Κυριακῇ· οὗ πληρωθέντος, ψάλλεται τὰ συνήθη τροπάρια. Καὶ ἐξερ χόμενος ὁ διάκονος, ἵσταται ἐν τῷ συνήθει τόπῳ, καὶ λέγει μεγαλοφώνως, Σῶσον, ὁ Θεὸς, τὸν λαόν σου, καὶ εὐλόγησον τὴν κληρονομίαν σου. Επί. σκεψαι τὸν κόσμον σου ἐν ἐλέει καὶ οἰκτιρμοῖς, ύψωσον κέρας Χριστιανῶν ὀρθοδόξων, καὶ κατ τάπεμψον ἐφ' ἡμᾶς τὰ ἐλέη σου τα πλούσια, πρεσβείαις τῆς παναχράντου δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου καὶ ἀειπαρθένου Μαρίας, τῇ δυνάμει τοῦ τιμίου καὶ ζωοποιοῦ σταυροῦ, προστασίαις τῶν τιμίων ἐπουρανίων δυνάμεων ἀσωμάτων. Καὶ ψάλλεται τὸ, Κύριε, ἐλέησον, ιβ', καὶ οὕτως ἐκφωνεῖ ὁ ἱερεὺς, Ελέει καὶ οἰκτιρμοῖς καὶ φια λανθρωπία. Τῶν δὲ κανόνων ψαλλομένων, ὁ μὲν Ιερεὺς ἐξέρχεται, καὶ ἵσταται ἐν τῷ δεξιῷ χορῷ, εἰς τὸν συνήθη τόπον. Ο δὲ διάκονος λαβὼν πρότερον εὐλογίαν ἐπὶ τῷ θυμιάματι, θυμιᾷ πρῶτον το Ιερατείον ἅπαν, εἶτα ἐξέρχεται διὰ τοῦ βορείου κλίτους, καὶ χαράττει σταυρὸν ἔμπροσθεν τῶν ἁγίων θυρῶν καὶ θυμιᾷ πρῶτον τὰς εἰκόνας τὰς ἐν τῷ δεξιῷ μέρει ισταμένας πάσας, καὶ ἀπέρχεται εἰς τὸ αίγνον τῆς μονῆς καὶ χαράξας ἐν αὐτῷ σταυρίν, στρέφεται προς δυσμάς· καὶ στὰς ἐν τῷ μέσῳ τοῦ ναοῦ, χαράττει σταυρόν, καὶ ἀπέρχεται, καὶ θυμιᾷ πρῶτον τὴν εἰκόνα τὴν εἰς τὸ στασίδιον τοῦ προεστῶτος Ισταμένην, εἶτα τὸν προεστῶτα, καὶ καθεξής τοὺς ἀδελφοὺς τοῦ δεξιού χορούν μετά miuatisque antiphonis, festi vel Dominica propositum capitur. Post hæc dicit diaconus: Domi num precemur. Exclamatque sacerdos: Quia sanctus es Deus noster, et in sanctis requiescis, et libi glu riam referimus. Et cantatur: Omnis spiritus. Εt deinde diaconus: Sapientia, recti. Audiamus sanclum Evangelium. Sacerdos: Pax omnibus. Et statim subinfert: Evangelii secundum talem lectio. Ει ρο pulus: Gloria tibi, Domine, gloria tibi. Diaconus: Attendamus. Et decurrit sacerdos Evangelium. Eoque lecto cantant fratres, Resurrectionem Christi contemplati (si videlicet Dominica fuerit ), et voce suavi psalmum quinquagesimum. Sacerdos vero casula demissa sanetam Evangelium in pectore deferens egreditur, et in medio templi stat: et ab ejus dextris lector, aut a ceremoniis, candelabrum cum cereo accenso tenet, et pro more fit sancti Evangelii salutatio. In alio porro festo omittitur, nisi forte in Dominica. Hoc peracto consueti moduli cantantur. Et egressus diaconus in proprio sibi loco consistit, et elata voce ait: Salvag Deus, populum tuum, et benedic hereditati tua. Vi sila orbem tuum in misericordia et miserationibus, fidelium Christianorum cornu exalta, et abundan tes tuas misericordias ad nos mitte; precibus illibate domine nostræ Deiparæ et semper Virginis Maria, virtute pretiose el vivifice crucis, protectione venerandarum, calestium, incorporearum virtutum. Et cantatur, Domine, miserere, duodecim vicibus, et exclamat sacerdos: Misericordia, et miserationibus, et humanitate. Canonibus porro cantatis egressus sacerdos, in dextro choro stat loco sibi proprio; diaconus thuris prius accepta benedictione, sacrarium totum thurificat et porta boreali progressus coram sacris foribus thuribulo crucem efformal et sufumigatis primo cnnetis a dextris pictis ima ginibus ad signum monasterii patronum vadit. ver susque illud cruce efformata, ad occidenten cons versus, et in medio templo staus ibi rursum eruchformiter incensat: et ultra progressus prius sulfur migat imaginem superioris sedili appensar, mos superiorem ipsum, deinceps chori dextri fratres, Utroque autem choro incensato, in medio sinus, et ad meridiem conversus, crucem elformat. Dum vero suffumigat, reverentiam exhibent suffumigati et vicissim paululum inclinatus honorem rependit. Facia autem ultima hac cruce, ad dextrum chorum secedit, et imaginibus ibi positis thure honoratis, eodem eliam, a sanctis imaginibus facto initio, fratres lustrat, ad speciosas usque portas digressus, εunctique illum venerantur, et ipse vicissim aliquali veneratione alios excipit. Peracto ritu circa hunc chorum, rursum in medio consistit respiciens Jacobi Goari notæ. Vertit interpres in Biblioth. PP. Salutatio. Bene quidem, ad comminnem et usitatum sensum; at you simplex salutatio est ασπασμός, sed que osculo fixo perficitur. Sanctus cui monasterium vel ecclesia dedicata est, imaginem in tabulato seu cancellis habet; et illa est, quae hic suffumigari praecipie tur, et ἅγιος τῆς μονῆς vocatur.

σταυρόν. Θυμιῶν δὲ, καὶ προσκυνείται παρ' ὧν θυμιᾷ, καὶ ἀντιπροσκυνεί μικρόν· μετὰ δὲ τὸ ποιή καὶ τὴν σταυρόν, ἀπέρχεται εἰς τὸν δεξιὸν χορόν καὶ θυμιάσας ἐκεῖ τὰς ἁγίας εἰκόνας, θυμιά και τοὺς ἀδελφούς, ἄνωθεν ἀρχόμενος ἀπὸ τῶν εἰκόνων, καὶ ἀπερχόμενος ὡς πρὸς τὰς ὡραίας πύλας, προσκυνούμενος ὁμοίως καὶ ἀντιπροσκυνῶν μικρόν. Πληρώσας δὲ κἀκεῖνον τὸν χορόν, πάλιν ἔσταται εἰς τὸ μέσον, βλέπων πρὸς ἄρκτον, καὶ ποιῶν σταυρόν, εξέρχεται εἰς τὸν νάρθηκα, καὶ θυμιάσας κἀκεῖσε πάντας, εἰσέρχεται διὰ τῶν ὡραίων πυλῶν, καὶ χαράξας σταυρὸν κατὰ ἀνατολάς, θυμιᾷ τὸν προεστώτα· καὶ πάλιν εἰς τὸ μέσον χαράττει σταυρόν, καὶ θυμιάσας τὰς ἁγίας εἰκόνας, εἰσέρχεται καὶ ἀποτίθησι τὸν θυμιατόν· ἐξερχόμενος προσκυνεί καὶ μικρὸν τὸν προεστῶτα μακρόθεν, καὶ ἵσταται εἰς τὸν συνήθη τόπον. Μετὰ δὲ τὸ τέλος τῆς γ' ᾠδῆς λέγει ὁ διάκονος, ἔτι καὶ ὅτι ἐν εἰρήνῃ, τοῦ Κυρίου δεηθώμεν, ἀντιλαβοῦ, σῶσον, ἐλέησον. Τῆς παναγίας ἀχράντου ὑπερευλογημένης! Καὶ Εκφωνεῖ ὁ ἱερεὺς, Ὅτι σὺ εἶ ὁ Θεὸς ἡμῶν, καὶ σοὶ τὴν δόξαν αναπέμπομεν, τῷ Πατρὶ, καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Καὶ μετὰ τὴν ἔκτην ποιεῖ ὁ ἱερεὺς ἐκτενὴν μικράν, ἱστάμενος ἔμπροσθεν τῶν ἁγίων θυρῶν ἀσκεπής, καὶ ἐκφωνεῖ, Σὺ γὰρ εἶ ὁ βασιλεὺς τῆς εἰρήνης, καὶ σοὶ τὴν δόξαν ad boream, et cruce efformata, ad vestibulum pro- δὲ τὸ θυμιᾶσαι πάντας τοὺς χορούς, ἵσταται εἰς greditur, et omnibus ibidem suffumigatis, iterum - τὸ μέσον τοῦ χοροῦ, καὶ βλέπων πρὸς νότον, ποιεῖ speciosis portis introgressus, cruce all orientem expressa, superiorem incensat, et iterum cruce in medio efformata, el sacris imaginibus thure exceptis, intrat in sacrarium, et thuribulo deposito, foras egressus superiorem a longe veneratur, et consueto slat loco. Completo autem tertio cantico, dicit diaconus: Adhuc et iterum in pace Dominum pricemur. Suscipe, salva, miserere. Sanctissima illi bate, super omnes benedicto! Et exclamat sarerdos: Quia tues Deus noster, et tibi gloriam rependimius, Patri, et Filio, et sancto Spiritui, nunc el semper, et in sacula seculorum. Et sexto cantico terminato protensam orationem minorem habet sacerdos, stans nudo capite e regione sacrarum valvarum, et exclamat: Tu enim et rex pacis, et Libi gloriam referimus. In noni autem fine, sacerdos cum diacono facta superiori venia, sanctum tribunal subintrat, et consueto more induitur. Oclavo autem ad finem deducto, sonora voce cantat diaconus: Deiparam et lucis matrem in lymnis celebrevius. Ει per versus recitatur: Pra angelis veneranda. Sin vero, initium tractus noni cantici diei festi occinit: atque ita egressus solito sibi loco consistit, et thure, ut moris est cunctos excipit; diaconus autem reversus proprium tenet locum, Post nonum autem canticum prolata a diacono parva collecta, sacerdos exclamat: Quia te laudant omnes calorum virtutes, et tibi gloriam referunt. Εt ἀναπέμπομεν. Εἰς δὲ τὴν ὀγδόην ποιεῖ μετάνοιαν ὁ bymno, Gloria in excelsis, incepto sacerdos sacrum tribunal subit; eo vero finito diaconus dicit: Matutinam nostram supplicationem Domino terminemus, et reliqua. Et confestim sacerdos dicit: Pax omnibus. Diaconus: Capita nostra Domino inclinemus. Et sacerdos secreto orationem subjungit: Domine, qui in excelsis habitas, et exclamat: Tuum est enim misereri et salvare. Diaconus: Sapientia. Sacerdos; Qui est benedictis Christus Deus noster, ubique. Et canitur: Confirma, Deus, reges. Sacerdos: Δείματα super omnes sancta, salva nos. Et cauitur: Pra cunctis veneranda. Deinde iterum dicit: Gloria tibi, Christe Deus, spes nostra, gloria tibi. Et fit dimissio: si Dominica fuerit, his verbis: Qui surrexit a mor tuis, precibus illibata sua matris, sanctorum glorio-D sorum et percelebrium apostolorum, et omnium sanelorum misereatur, et salvet nos, ut benignus et clem mens. Si Christi Domini festum fuerit, aut celebris alicujus sancti, sanctum oleum datur, hoc pacto: omnibus juxta sancti imaginem quæ exponitur adoranda, convenientibus et eanentibus, diaconus in cireuitu sulfumigat, imagini sancti et deinde superiori prius hoe honore delato: sacerdos auiem e latere imaginis stans unctorium tenet, et acce dentes in fronte uncios benedicit: cumque cuncti Deipara ἱερεὺς ἅμα τῷ διακόνῳ προεστῶτι, καὶ εἰσέρχονται ἐντὸς τοῦ βήματος, καὶ ἐνδύεται συνήθως. Τῆς δὲ ὀγδόης πληρωθείσης, ψάλλει ὁ διάκονος μεγαλοφών νως, Τὴν Θεοτόκον καὶ μητέρα τοῦ φωτὸς ἐ ὕμνοις μεγαλήσωμεν. Καὶ στιχολογεῖται, ἡ τιμιων τέρα, εἰ δὲ μή, ψάλλει τὴν ἀρχὴν τοῦ εἰρμοῦ τῆς ἐννάτης τῆς ἑορτῆς· καὶ οὕτως ἐξερχόμενος ἔσταται ἐν τῷ συνήθει τόπερ. Ο δὲ διάκονος θυμιᾷ πάντας συνήθως, καὶ ὑποστρέψας ἵσταται ἐν τῷ τεταγμένῳ τόπῳ. Μετὰ δὲ τὴν θ' ποιεῖ ὁ διάκονος μικρὰν συναπτὴν, καὶ ἐκφωνεῖ ὁ ἱερεὺς, "Οτι σὲ αἰνοῦσι πᾶσαι αἱ δυνάμεις τῶν οὐρανῶν, καὶ σοὶ τὴν δόξαν αναπέμπουσι. Τῆς δὲ δοξολογίας άρχο μένης εἰσέρχεται ὁ ἱερεὺς ἐντὸς τοῦ ἁγίου βήματος" ὁ δὲ διάκονος, ταύτης πληρωθείσης, λέγει, Πλη ρώσωμεν τὴν ἑωθινὴν δέησιν ἡμῶν τῷ Κυρίῳ, καὶ τὰ λοιπά. Καὶ εὐθὺς λέγει ὁ ἱερεὺς, Εἰρήνη πᾶσιν. Ὁ διάκονος, Τὰς κεφαλὰς ἡμῶν τῷ Κυρίῳ κλίνωμεν. Καὶ ὁ ἱερεὺς τὴν εὐχὴν μυστικώς, Κύριε, ὁ ἐν ὑψηλοῖς κατοικῶν, καὶ ἐκφωνεῖ, Σὰν γὰρ ἐστι τὸ ἐλεεῖν καὶ σώζειν, Χριστὲ ὁ Θεός. Ο διάκονος, Σοφία. Ο Ιερεύς, "Ο ὢν εὐλογητὸς Χριστὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν πάντοτε, καὶ ψάλλεται τό, Στερεώσαι ὁ Θεὸς τοὺς βασιλεῖς. Ο Ιερούς, Υπεραγία Θεοτόκε, σῶσον ἡμᾶς· καὶ ψάλλεται, Jacobi Goari notæ. Duplex est δοξολογία, μεγάλη σε μικρά lila est hymnus angelicus, Gloria in excelsis Deo, Hac repetita saepius in psalmorum due Trinitatis glorificatio: Gloria Patri et Filio, etc.

ORDO SACRE MINISTER1. spes omnium fuium terra, et eorum qui sunt in mari longe, et propitius esto peccatis nostris, et miserere propitius nostri. Et exclamat: Misericors enim et homi num amator exsistis, et tibi gloriam referimus, Patri, εξ Filio, et sancto Spiritui: nunc et semper, et inι ει cula saculorum. Pax omnibus. Diaconus: Capita nostra Domino inclinemus. Εt diacomo pro more sibi consueto stolam suam apprehendente, sacer dos demissa casula dicit orationem, in supplicationibus quærendam: Dominator, Domine Jesu Christe, Ders noster, precibus super omnes benedicta gloriosa dominae nostra Deipara et semper Virginis Maria. Festis vero diebus Annuntiationis, in Ramis Palmarum, splendide Paschatis Dominicæ fiunt hæe extra monasterii claustra, et peraguntur cuncta juxta seriem in praescripta supplicatione positam, conseeratur et aqua benedicta die Epiphaniæ, et vespere, et mane: idemque prima Augusti cele bratur, qua diaconus subsequente sacerdote ercem deferens procedit, et thus adolet ipse: et in orationibus dicit solummodo: Dominum precemur. El sacerdos cuncta de more peragit, prout in ru bricis præscriptum legimus. *Η τιμιωτέρα. Εἶτα πάλιν λέγει, Δόξα σοι, Χριστέ fuerint aucti, exclamat: Exaudi nos Salvator noster, ὁ Θεὸς, ἡ ἐλπὶς ἡμῶν, δόξα σοι. Καὶ γίνεται ἀπόλυσις, εἰ μέν ἔστι Κυριακή - ῾Ο ἀναστὰς ἐκ νεκρῶν ταῖς πρεσβείαις τῆς παναχράν του αὐτοῦ μητρός, τῶν ἁγίων ἐνδόξων καὶ παρ ευφήμων ἀποστόλων, καὶ πάντων τῶν ἁγίων, ἐλεήσαι καὶ σώσαι ἡμᾶς, ὡς ἀγαθὸς καὶ φιλάνθρωπος. Εἰ μὲν ἐστι δεσποτικὴ ἑορτὴ, ἢ μεγάλου ἁγίου μνήμη δίδοται καὶ τὸ ἅγιον ἔλαιον οὕτως· πάντων συναγομένων πλησίον τῆς εἰκόνος τοῦ προσκυνήματος καὶ ψαλλόντων, ὁ μὲν διάκονος θυμια κύκλῳ, ἀπὸ τοῦ προεστῶτος ἀρξάμενος, πρῶτον θυμιάσας τὴν εἰκόνα τοῦ ἁγίου· ὁ δὲ ἱερεὺς ἱστά μενος πλαγίως τῆς εἰκόνος, κατέχων ἄλειπτρον χρίει τοὺς προσιόντας ἐν τῷ μετώπῳ, καὶ εὐλογεῖ. Ὅταν δὲ χρισθῶσι πάντες, ἐκφωνεί, Επάκουσον ἡμῶν, ὁ Θεὸς ὁ σωτὴρ ἡμῶν, ἡ ἐλπὶς πάντων τῶν περάτων τῆς γῆς, καὶ τῶν ἐν θαλάσσῃ μα κράν· καὶ ἵλεως γενοῦ ἐπὶ ταῖς ἁμαρτίαις ἡμῶν, καὶ ἐλέησον ἡμᾶς. Καὶ ἐκφωνεί· Ελεήμων γὰρ καὶ φιλάνθρωπος Θεὸς ὑπάρχεις, καὶ σοὶ τὴν δόξαν αναπέμπομεν τῷ Πατρὶ, καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Εἰρήνη πᾶσι. Ο διάκονος, Τὰς κεφαλὰς ἡμῶν τῷ Κυρίῳ κλίνωμεν. Καὶ κρατοῦντος τοῦ διακόνου τὸ ὡράριον, ὡς ἔθος, λέγει ὁ ἱερεὺς, χαλάσας τὸ φελώνιον, τὴν εὐχὴν ταύτην. Ζήτει ταῦτα εἰς τὴν λιτήν. Δέσποτα Κύριε Ἰησοῦ Χριστὲ ὁ Θεὸς ἡμῶν διὰ πρεσβειῶν τῆς πανυπερευλογημένης ἐνδόξου Δεσποίνης ἡμῶν Θεσ τόπου καὶ ἀειπαρθένου Μαρίας. Κατὰ δὲ τὴν ἑορτὴν τοῦ Εὐαγγελισμοῦ, τῶν Βαΐων καὶ τῆς λαμπρᾶς Κυριακῆς τοῦ Πάσχα γίνονται ἔξω τῆς μονῆς, καὶ γίνονται ἐν αὐταῖς ὁμοίως τῇ προγραφεί η λιτῇ. Γίνονται καὶ ἁγιασμοὶ τῶν φώτων καὶ ἀφ' ἑσπέρας καὶ πρωί, καὶ κατὰ τὴν πρώτην τοῦ Αὐγούστου, ἔνθα ο διάκονος βαστάζων τὸν σταυρὸν ἐξέρχεται, τοῦ ἱερέως ἐφεπομένου καὶ θυμιᾷ ὁ διάκονος. Λέγει δὲ μόνον ἐν ταῖς εὐχαῖς· Τοῦ Κυρίου δεηθώμεν. Ὁ ἱερεὺς ποιεῖ πάντα καθώς ἐστιν ἔθος, καὶ ἐν τοῖς τυπικοῖς εἰσι γεγραμμένα, Jacobi Goari note. Dies Dominica perpetuam Resurrectionis (et ἁγίου ἐλαίου nomen accipiunt), quasi inde conmemoriam renovat. Hinc Dominicarum dierum ἀπόλυσις eadem est, quæ et in Resurrectionis festo. Consule ἀπολύσεις circa hujusce Euchologii calcen Oleo lampadis coram imagine sancti, cujus devotione moventur accens, inungere se solent orientales Christiani, Græci pariter ac Latini; nec non et in occiduis regionibus, applaudente toto orbe, copiam non mollicam olei coram ima gine miraculorum operatrice sancti Dominici in pago Soriano ardentis, ad sanitatem recuperandain, divinamque virtutem comprobandam, in remotissimas usque regiones Dominicani transmit tunt et distribuunt. Fioribus etiam, vel aliis que miraculosas thaumaturgasque imagines attigerunt tracta vel asportata divina virtute se inungunt Græci, et spein salutis plurimam in talibus reponunt, velut et majores nostri in brandeis quibus principum apostolorum sepulcra Romae operiebantur: de quibus amplo Joannes diaconus in vita Gregorii Magni, lib. ut, cap. 42, deque aliis plurimis protomartyris Stephani reliquiis admotis (que non pauca miracula patrasse refert) Augustinus, De civitate Dei, lib. xxi, cap. 8. Ac ut ad Graecos redeamus, ad sancti cujus festum agitur, imaginem, in medio chori positam, ex oleo coram ardente sacerdotis manu inunguntur; nee sine divinæ virtutis experimento frequenter inde recedunt.

ΦΙΛΟΘΕΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΟΥ ΛΟΓΟΣ ΕΓΚΩΜΙΑΣΤΙΚΟΣ ΕΙΣ ΤΟΥΣ ΜΕΓΑΛΟΥΣ ΙΕΡΑΡΧΑΣ, ΚΑΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΟΥΣ, ΒΑΣΙΛΕΙΟΝ ΤΟΝ ΜΕΓΑΝ, ΓΡΗΓΟΡΙΟΝ ΤΟΝ ΘΕΟΛΟΓΟΝ, ΚΑΙ ΙΩΑΝΝΗΝ ΤΟΝ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΝ, PHILOTHEI PATRIARCHÆ IN EXIMIOS PONTIFICES ET ORBIS TERRARUM DOCTORES, BASILIUM MAGNUM, GREGORIUM THEOLOGUM, ET JOANNEM CHRYSOSTOMUM, LAUDATIO. (Ex Ducal Supplemento.) Magistros nostros discipuli laudibus efferamus, parentes liberi pro eo ac decet honoremus. Tres philosophos et Ecclesiæ sapientes atque oratores, Ecclesiae filii, augustaeque Trinitatis adoratores pro virili concelebremus. Orationem citra controversiam eloquentibus, et divinum simul bumanumque λόγον spirantibus, eorum auditores, et per eos cœlestibus imbuti mysteriis pro munere consecramus: orationem, non qualem ipsi repudiarunt ac rejecerunt, sed qualem se dilexisse iidem Rastificati sunt. Neque enim quia virorum istorum excellentium præstantia, el cogitationes nostras et dicendi copiam tantopere vincit, ut ne medium quidem magnitudinis ejus possimus attingere, idcirco etiam silendum, illorumque prædicatio pemitus recusanda est: quin toto pectore annitendum, ut potius quem debemus, hine Patribus nostris amorem pro virili persolvanus. Inde siquidem apertum fiet, nec nos ingenii excelsitate, nec eloquentiae viribus conisos, verum fide tantummo do et charitate atque, ut ita dicam, ipso debito compulsos, vel majus quoddam onus, quam pro Brumeris sustulisse: quando et Deum ipsum, quanquam natura imperatores ac principes universos infinitis partibus excedentem, ut possumus, veneraniur, et quæ suppetunt, seu obolos duos, sea frustum panis, seu calicem aqua frigidae, seu Jouge minimum, quidpiam eidem pie offerimus ac libamus. Nec usque in buue diem, aut sordium aut torporis postulatus est quisquam, quia non aliquid pro dignitate, sed pro recula sua obtulerit. illi magis in reprehensionem incurrunt, qui quod poterant, sponte neglexerunt: quandoquidem et Illustrium istorum præclarum illud consilium est: In conspectu Dei juxta ejus oraculum videlicet) non apparere vacuum '; nec, quoniam quis ab omnibus relinquitur, ideo omnia relinquere, sed hoc offerre, ad hoc offerendum animo ac voluntate Exod. xxi, 15. Τοὺς διδασκάλους ἡμῶν ἐπαινέσωμεν τους πατέρας οἱ παῖδες κατὰ χρέος τιμήσωμεν. Τοὺς τρεῖς φίλο σόφους και σοφοὺς τῆς Ἐκκλησίας ζήτορας, τὰ τέκνα τῆς Ἐκκλησίας, οι προσκυνηταὶ τῆς μεγάλης Τριάδος, κατὰ δύναμιν εὐφημήσωμεν. Τους λόγους τοῖς ὄντως λογίοις, καὶ λόγον ὁμοῦ πνεύσασι τόν τε θεῖον ἅμα καὶ τὸν ἄνθρώπινον, οἱ τούτων ἀκροαταί καὶ μύσται δῶρον προσάξωμεν· λόγους, οὐχ οἷς ἔῤῥιψαν, ἀλλ᾽ οὔσπερ ἠγάπησαν, ὡς αὐτοί φασιν. Οὐδὲ γὰρ ὅτι τοσοῦτον ἡ τῶν μεγάλων ἀξία τὸν ἡμέ τερον ὑπερβαίνει καὶ νοῦν καὶ λόγον, ὡς μηδὲ μετρείν δι' ὑπερβολὴν ἐξεῖναι τὸ μέσον, καὶ τὸν ὑπὲρ αὐτῶν ἡμῖν λόγον, καὶ τὴν εὐφημίαν παραιτητέον καθάπαξ· οὐδὲ γὰρ ὅσιον· ἀλλὰ τοῖς κατὰ δύναμιν μᾶλλον έγχειρητέον, ἵνα καὶ μᾶλλον το φίλτρον ἐντεῦθεν, καὶ τὸ χρέος ἐκ τῶν ἐνόντων, τοῖς Πατράσιν ἐκτίσω. μεν. Δείξομεν ἐκ τούτου καὶ γὰρ, ὡς οὐ διανοίας ὕψει καὶ λόγου βώμῃ τεθαρρηκότες, ἀλλὰ πίστει μόνῃ, καὶ πόθῳ, καὶ τῷ τοῦ χρέους, ὡς εἰπεῖν, ἠναγε κάσθαι, καὶ τοῖς τὴν δύναμιν ὑπερβαίνουσιν έπει βάλομεν· ἐπεὶ καὶ Θεὸν αὐτὸν, καίτοι γε τὸ πάντων κράτος, καὶ τὴν ἀρχὴν ὑπερφυῶς κατὰ φύσιν ἀνηρμένον, ἐκ τῶν ἐνόντων τιμῶμεν, καὶ ὧν εὐπου ροῦμεν εὐσεβῶς ἀπαρχόμεθα, κἂν ἐβολοι δύο, καν ἄρτου τρύφος, κἂν ποτήριον ὕδατος τὸ προσφερόμεν νον ἦν, κἂν τὸ πάνυ σμικρότατον. Καὶ οὐδεὶς ἐς δεῦρο μικρολογίας ἢ βαθυμίας ἐάλω, ὅτι μὲ τὸ πρὸς ἀξίαν, ἀλλὰ τὸ πρὸς δύναμιν δήπου προσήνεγκαν. Αλλ' ἐκεῖνοι μᾶλλον ὑπὸ μέμψιν δικαίαν, ὅποι γε τοῦ κατὰ δύναμιν εκόντες ἡμέλησεν. Ἐπεὶ καὶ τὴν μεγάλων τούτων ἐκεῖνο θαυμαστή συμβουλή και παραίνεσις, τὸ μὴ κενὸν ἐναντίον ὁρᾶσθαι θεοῦ, κατὰ τοὺς ἐκείνου δηλονότι χρησμούς· μηδὲ ὅτι τοῦ παντὸς λείπεταί τις, τὸ πᾶν ἐλλείπειν, ἀλλὰ τὸ μὲν εἰσφέρειν, τὸ δὲ προθυμεῖσθαι, ὑπὲρ δὲ τοῦ συγγνώμην δεῖσθαι ἐσθῆναι τῇ ἀσθενείς, ἕκαστον ἐκ τῶν παρόντων καρποφοροῦντα θεῷ καὶ τῶν οἱ κείων.

paratum esse: pro hoc imbecillitati veniam rogitare, et unumquemque ex his quae propria possidet, fructum Deo dedicare. ᾿Αλλὰ δεῦρό μου, τῶν Πατέρων ἡ θαυμαστὴ τῷ ὄντι τριάς, οἱ τῆς μεγάλης Τριάδος καὶ μύσται, καὶ φίλοι, καὶ ὑπηρέται· μετὰ τοὺς πρώτους, φημί, μαθητάς, καὶ ὑπηρέτας, καὶ φίλους τοῦ Λόγου· οἱ νυμφαγωγοὶ καὶ νυμφίοι, καὶ παῖδες ὁμοῦ τῆς ἀληθινῆς καὶ πρώτης σοφίας, ἦν καὶ αὐτοὶ ἐφιλήσατε, κατὰ τὸν σοφὸν ἐκεῖνον, καὶ ἦν ἐκ νεότητος ἐκζητήσαντες, ὑπὲρ ἐκεῖνον ταύτην καλῶς καὶ συνήφθητε καὶ ἡρμόσθητε. Δεῦρο τοιγαροῦν ἡ τῆς πίστεως καὶ τοῦ λόγου βάσις, ὁ τὸν θεῖον λόγον, καὶ τὴν πυρίνην αὐχῶν γλώτταν, ὁ καὶ ψυχὴν, καὶ γλῶτταν, καὶ τἆλλα πάντα χρυσοῦς. Εἰ καὶ μὴ συμφυΐα, καὶ ὁμοτιμία, καὶ ἔνωσις, συνεργάσασθέ μοι τὴν κοινὴν ὑμῶν εὐφημίαν, εἰ καὶ ὑπὲρ ὑμᾶς, ὅπερ εἶπον, δ πρὸς τοὺς μεγάλους ὑμᾶς κατά πολύ λίγος, και λόγον διδόντες, καὶ διανοίας ἁπτόμενοι, καὶ τὴν γλῶτταν ἀοράτως ὑποκινοῦντες, καὶ χειραγωγούντες, τῇ δυνάμει τοῦ ἐν ὑμῖν πνεύματος. Ἔδει μὲν οὖν κατά γε τὸν ὑμέτερον (ὑπὲρ ὑμῶν αὐτῶν φημι) μέγαν καὶ σοφώτατον λόγον ἐκεῖνον τὰς ὑμῶν παρεῖκαι φωνὰς τοῖς ἐπαινεῖν ἐπιχειροῦσιν ὑμᾶς· ἐκεῖναι καὶ γὰρ ἂν μόναι τὸ πρὸς ἀξίαν εἰργάσαντο. Εἰ δὲ μὴ τοῦτο, Πέτρον ἂν εἶπον ἐγὼ καὶ Ἰωάννην καὶ Παῦλον, τὴν τριάδα των κορυφαίων, τῶν πρώτων μαθητῶν τε καὶ ἀποστόλων τοῦ Λόγου, τὰ τοῦ Πνεύματος πρῶτα καὶ δοχεῖα, καὶ ὄργανα, τοῦτον ἔπεισα ἐλθεῖν ἀξίους εἶναι τὸν ἄθλον, καὶ τοῖς ὁμοτίμοις, καὶ φίλοις, καὶ σπουδασταῖς, καὶ συναγωνισταῖς τῶν αὐτῶν κατάλληλον καὶ προσφυᾶ τινα πλέξαι τὸν ἔπαινον. Ἀλλ᾽ ἐπεὶ τῶν ἀδυνάτων ἐκεῖνα καὶ ὑμεῖς @ ἐρεῖτε καθάπαξ, μετριάσετε οἶδ' ὅτι καὶ τὰ παρ' ἡμῶν ἐντελῆ καὶ σμικρὰ ταῦτα, οι συμπαθεῖς τε καὶ φιλάνθρωποι, καὶ πανταχοῦ τὸ μέτριον ἐπαινέσαντες ὄντως, καὶ Χριστὸν, εἴπερ τινὲς ἄλλοι, κάν τούτῳ θαυμαστῶς μιμησάμενοι. "Αλλως τε καὶ ὅτι μὴ τοῖς παρ' ὑμῶν αὐτῶν τεθαῤῥηκότες ἡμεῖς, τίσι καὶ γὰρ καὶ ὁποίοις ἐκείνοις; ἀλλὰ τοῖς ὑμετέροις μᾶλλον, καὶ οἷσπερ αὐτοὶ Θεόν τε καὶ ἀλλήλους προσείπετε, τὰ ὑμῶν ὑμῖν αὖθις εἰσφέρομεν ὡς ἡ δύναμις. Δηλώσει δὲ καὶ. ὁ λόγος. Adesdum igitur, admiranda sane Patrum tri nitas, magnæ illius Trinitatis mysteriorum conscii, et amici, et ministri: post primos, inquam, discipulos, et ministros, et amicos Verbi: deductores spons, et ipsimet sponsi, et simul fi vere ac principis sapientia, quam et vos juxta sa - pientem illum amavistis, et a juventute vestra exquisivistis: et cum qua supra quam ille praclare conjuncti et copulati estis. Adesdum ergo, fidei et doctrinae sacrae stabilimentum, cujus divina est oratio, et lingua ignea, qui et auimia, et lingua, et cætera omnia es aureus. Et quanquam nullum mihi vinculum vobiscum, nec honos par, nec ulla conjunctio; et quanquam de vobis tam excellentibus viris habenda oratio vires meas, ut dixi, mulLum superat, lamen ad commune vestrum ecomium mihi opitulamini, et ingenium excitate verba subministrate, linguamque inaspectabili modo dirigile, et me manuducite, virtute spiritus illius qui in vobis habitavit. Οportebat nimirum de vestris laudibus dicturum, vestram quoque insignem illam, ac sapientia refertam eloquen - Liam, vestrasque voces habere, sola enim ili rem pro dignitate conficerent. Alioqui, Petrum ego et Joannem, et Paulum, coryphzorum ac primorum discipulorum apostolorumque verbi triadem, Spiritus sancti praecipua domicilia et instrumenta aflirmarem ego dignos esse qui hoc negotii susciperent, et æque honoratis, amicis, ac studiosis sui, et certaminum sociis congruentem atque accommodatam laudationem contexerent. Verum quoniam id vobis quoque assentientibus fieri prorsus nequit, tenuitatem nostram moderate feretis, sat scio, vos, qui aliena sentitis incommoda: vos humani, et qui modestiam locis omnibus revera commendastis, Christumque in hoc etiam, ut si qui alii, mirandum in modum imitati estis. Presertim cum haud a nobis excogitatis et inven tis, sed vestris potius de Deo, et inter vos sermonibus confidentes, vestra vobis quantum possu mus retribuamus; id quod deinceps oratio dectarabit. Leges itaque et locos encomiorum, a profanis dicendi magistris praescriptos, qui patriam, ge Νόμους μὲν οὖν ἐγκωμίων τῶν ἔξω, οἱ πατρίδα, καὶ γένος, καὶ πλοῦτον, καὶ δὴ καὶ σώματος ρώμην, καὶ κάλλος, καὶ τὰ τοιαῦτα περιεργάζεσθαι πρὸ nus, divitias, corporis item robur, speciem liberaτῶν ἄλλων καὶ πολυπραγμονεῖν ἀξιοῦσι, παραιτη τέον ἡμῖν ἐνταῦθα, οὐ μόνον ὅτι καταφρονηταὶ πάντων ἐκείνων, καὶ ὑπὲρ τὰ κάτω καὶ τὸν κόσμον οἱ ὑπερκόσμιοι οὗτοι· ἀλλ' ὅτι μηδὲ ταῖς μὲν μορφαῖς καὶ ταῖς χρόαις δοκιμάζεσθαι, κατὰ τῶν ἵππων τοὺς εὐγενεστάτους ἢ ἀτιμοτάτους, ἡμῶν δὲ ζωγραφεῖσθαι τοῖς ἔξωθεν, δίκαιόν τε καὶ εὐπρεπὲς εἶναι οἱ αὐτοὶ μάλα καλῶς εἶπον. Ἐκείνοις δὲ μόνοις προς τὴν εὐφημίαν τῶν μεγάλων ἀπὸ μέρους χρηστέον, τοῖς οἰκειοτάτοις, καὶ γνησίοις αὐτῶν τούτων, και οἷς αὐτοὶ τοὺς αὐτῶν ὁμοτρόπους καὶ Θεοῦ φίλους, μάρτυράς φημί, καὶ Πατέρας, καὶ διδασκάλους, lem, et similia curiose in primis inquirenda et scrutanda censent, in hoc argumento preteribimus, non solum quod hi vit: omnia illa despeserunt, seseque supra res infimas et supra mundum ipsum extulerunt: sed quod ipsimet, quemadmodum equos generosissimos aut abjectissimos, non ex forma aut colore probari; ita nec hominem extremis depingi ac describi justum et decorum percommode scripserunt, et iis duntaxat ad eo rum præconii partem aliquam utemur, quæ ipsorun in primis propria et germana sunt, et quibus sui similes, ac Dei amicos, martyres, inquam, Fa

tres ac doctores suos in scriptis suis admirabiliter ἡ θαυμαστῶς τοῖς ἑαυτῶν λόγοις προσείπον. Οὐκ ἂν collaudarunt. Spero igitur neminem alienarum δέ τις τῶν λόγους ἐξεταζόντων, ἀπειροκαλίας τινὸς orationum censorem ac judicem, alicujus ineptian ἢ καὶ κλοπῆς ἡμᾶς ἐλεῖν ἐθελήσῃ, ως γε ἐγὼ νομίζω, ant furti nos damnaturum, si eorum verbis, divi- εἰ τοῖς τούτων ἐπὶ μακρὸν χρησόμεθα λόγοις, καὶ nisque dictis ac sententiis uberius adhibitis, ταῖς αὐτῶν θεολογίαις καὶ γνώμαις αὐτούς τε καὶ cum ipsos, tum orationem nostram colonestaveri- τὸν ἡμέτερον κοσμήσαιμεν λόγον, ἴσως καὶ πόρρω mus, idque remote fortassis ab oratorum consuetu- τῆς ἐν τοῖς λόγοις συνηθείας, ὡς ἄν τισι δόξῃ. Πρώτον. dine, ut nonnulli existimabunt. Primum enim non μὲν, ὅτι μὴ μόνον οὐχ ὅσιον, οὐδ᾽ εὐλαβὲς ἐκεῖνο solum justitia ac pietate abhorrens, sed rapinae et νομίζω, ἀλλὰ καὶ ἁρπαγῆς καὶ πλεονεξίας οὐ πέρ avaritia quoque atline arbitror, ubi ipsimet sua ζω, τὸ ἐν οἷς ἔξεστι τούτους τὰ ἑαυτῶν λέγειν, μή proferre in medium possunt, nos illis sermonem παραχωρεῖν ἡμᾶς ἐκείνοις τοῦ λόγου, μηδ' ὑπεξί non cedere, locumque dare, et cum silentio (sicut στασθαι, σιγῇ τὴν ἀκοὴν ὑπέχοντας μόνην, ὡς ἐν in mysteriorum ritibus) auscultare, verum impu- τελετῇ μυστηρίων, ἀλλ᾽ ἀναισχυντεῖν, καὶ θρασύνες denter et confidenter agere, et propria audere σθαι, καὶ τὰ ἑαυτῶν τολμῶν ἀντεισάγειν· δεύτερον δ' contra obtrudere. Deinde istud nec inusitatum est, ὅτι μηδὲ τῆς συνηθείας, μηδὲ τῶν ἱερῶν τοῦτο πόλε nec a more sanctorum optimorumque virorum έω καὶ τῶν ἀρίστων. Οὐ μόνον γὰρ τοὺς πρὸ ἡμῖν alienum. Constat enim non modo majores nostros, σοφούς τε καὶ ἀγαθοῖς εὑρίσκομεν ἄνδρας τούτῳ homines sapientes et integros istam rationem χρησαμένους τῷ τρόπῳ μετὰ πολλῆς τῆς φιλοτιμίας perstudiose tenuisse in orationibus, quas de claris- ἐν τοῖς ὑπὲρ τῶν μεγάλων τούτων, φημί, λόγοις, simis hisce viris contexuerunt, sed insuper hos ἀλλ' ἔτι καὶ τούτους αὐτοὺς τοὺς τῆς σοφίας θαυματ ipsos sapientiae doctores inclytos in suis ipsorum στους διδασκάλους ἐν τοῖς ἰδίοις αὐτῶν λόγοις τοῦτο voluminibus id factitasse comperimus, ut sua a πολλάκις ποιοῦντας ἐρῶμεν, τὰ αὐτῶν παρ' ἑαυτῶν semetipsis velut mutuarentur, et cum sacra myste- ὥσπερ δανειζομένους ἔν τε τοῖς ὑπὲρ τῶν ἱερῶν ria tractarent, et cum vicissim sese et amicos μυστηρίων, ἔν τε τοῖς ἀλλήλων καὶ τοῖς τῶν φίλων sanctis laudibus prosequerentur: qua quidem ra- ἱεροῖς ἐγκωμίοις, τύπους ὡσανεὶ καὶ παράδειγμα Dione hujus rei quasi typum et exemplar imitatori γιγνομένους καὶ τούτου τοῖς τὰ ἐκείνων ἐξηλωκόσιν. bus suis praemonstrarunt. Jam si tertiam respon- Εἰ δὲ καὶ τρίτον ζητοίης, πρόσεστι καὶ τρίτον, τὸ sionem requiris, est in promptu etiam tertia, ar- τοῦ φίλτρου καὶ τοῦ ἐρωτοῦ, καὶ τῆς μαλακίας, dor et amor incredibilis, et, ut ita vocemus, mala- ἵν' οὕτως είπω, τῆς πρὸς τοὺς λόγους, καὶ τὰς cia quedam erua scripta, et tonitrua illa divina, et βροντὰς ἐκείνος θεσπεσίας, καὶ τὸ ἱερὸν ὄντως sine dubio sacrum nectar, que nos illa sive auνέκταρ, οὗ μηδὲ κόρον ἡμεῖς ἔχομέν ποτε, καὶ diendo, sive legendo, sive scribendo, sive ut usus ἀκούοντες, καὶ ἀναγινώσκοντες, καὶ γράφοντες και postulavit, adhibendo salieri et expleri nunquam χρώμενοι τούτοις, ἔν γε τῷ ἱσταμένῳ τῆς χρείας. potuimus. Quamobrem ad eos eorumque laudes Καὶ δὴ πρὸς αὐτοὺς ἐκείνου; καὶ τὴν εὐφημίαν deprædicandas aliquando accedamus.. ἤδη χωρῶμεν, Hi secundum altissimam vereque inexplicabilem ac divinam providentiam, quæ multo ante (ut ipsi quoque docent) magnarum rerum principia et fundamenta ponere solet, in medio Christi Ecclesia nati sunt, sive terrenam et corpoream generatiomem, sive supernam, sublimem ac divinam, quama sanetns David diei generationem, et nocturne generationi contrariam dixit, sive alias spectare voluerimus. Εt cum hanc solam (spiritualem fenerationem) sibi et matrem, et nutricem, et patriam, et genus, et quidquid est hujusmodi, statuissent, primum ab ea aliti sunt, fideique ac pietatis purum, ac siue dolo lac, introductorios et initiaLorios sermones ejus hauserunt, et cum illis, se post illos orbem disciplinarum liberaliam excoluerunt. Ubi vero perfectioribus illis doctrinis, externaque sapientia opus fuit requiritur enim, inquiunt ipsimet, etiam vis dicendi ad animi sensa explicanda: intelligentia siquidem, quas explicare se nescit, motus torpentium est), suis telis recte doctrinae fidei adversantes, et apud semetipsos sapientes ac scientes feriendos, et supercilium, Psal. xvii, I seqq. Οὗτοι κατὰ πρόνοιαν υψηλοτάτην, καὶ ἀπόρρητον ὄντως καὶ θείαν, ἢ πόρρωθεν οἶδεν (ὡς αὐτοὶ καὶ τοῦτό φασι ) τὰς τῶν μεγάλων πραγμάτων ἀρχὰς καταβάλλεσθαι, γεννῶνται μέσον τῆς Χριστοῦ Ἐκ κλησίας, εἴτε τὴν κάτω καὶ σωματικὴν βούλει γένω νησιν λέγειν, εἴτε τὴν ἄνω, καὶ ὑψηλὴν, καὶ θείαν, ἣν ἡμερινὴν ὁ θεῖος εἶπε Δαυΐδ, καὶ τῆς νυκτερινῆς αντίθετον, εἴτε καὶ ἀμφοτέρας. Καὶ ταύτην καὶ μητέρα, καὶ τροφὸν, καὶ πατρίδα, καὶ γένος, και πᾶν εἴ τι τοιοῦτον, ποιησάμενοι μόνην, τρέφονται μὲν τὰ πρῶτα παρ' αὐτῇ, καὶ ποτίζονται τὸ τῆς πίστεως καθαρόν τε καὶ ἄδολον γάλα, διὰ τῶν εἰσ αγωγικῶν καὶ προτελείων αὐτῆς λόγων· καὶ τὰ τῶν εγκυκλίων σὺν ἐκείνοις καὶ μετ' ἐκεῖνα φιλοσοφούσιν. Ἐπεὶ δὲ καὶ λόγων αὐτοῖς ἔδει τελεωτέρων, καὶ σοφίας τῆς ἔξω (δεῖ γάρ, φασὶν οἱ αὐτοὶ, καὶ τῆς ἐν λόγος; δυνάμεως πρὸς τὴν τῶν νοουμένων δήλωσιν· κίνημα γὰρ ναρκώντων ἐστὶ νοῦς ἀνεκλάλητος ), ἀλλὰ καὶ τοὺς ἀντιλέγοντας τῷ τῆς πίστεως ὀρθῷ λόγῳ, καὶ παρ' ἑαυτοῖς εἶναι δοκοῦντας σοφούς, καὶ καθ᾿ ἑαυτῶν ἐπιστήμονας δέον ἔκριναν εἶναι τοῖς ἐκείνων βέλεσι βάλλειν, καὶ τὴν ὀφρὺν κατασπάν, καὶ τὸ κενὸν φύση-

dos existimarunt; neve in ipsorum disciplinis ruditas et imperitia, sacra rationis nostram imbecilli tas ab insipientibus existimaretur, etiam in illis, non leviter, nec molli brachio, ut quispiam dixerit, verum adeo, sedulo el insigniter se exercuerunt, ut supra fieri nihil posset. Cumque felicitatem in geniorum pari diligentia cumulassent, quibus duobus scientiarum artiumque robur continetur, με ait [Nazianzenus], brevi spatio omnes earum candidatos superarunt. Sic igitur oratoriam facultalem et philosophiam, imo omnes philosophiæ partes non infelici successu percipiunt. De astronomia vero et geometria, deque numerorum proportione, cum tantum didicissent, inquit (pula Nazianzenus), ut ab iis exagitari non possent, qui his rebus inflantur, id quod jam dixi, supervacanea et curiosa (quod iterum magnus ille scribit), ut pietatem sectantibus inutilia, contempserunt. Quanquan et ea sic callerent ut nescires haecno 20. illa magis in illis admirarere. Ita secundum scopum suum generosi isti, et quemadmodum tales oportebat, cum res suas in his quoque iusiuissent, modicum mundo et scena gratificari sunt, multitudinisque desiderio quoquo modo servie runt. Nec enim tanquam in theatro bistriones plausum captarent, aut se magnifice ostenlarunt: sed hic item Deo virtutique potissimas partes trie buerunt, et in judiciis oppressorum causam, quantum ingenio et arte valebant, agentes, sanctisque justitias legibus patrocinantes, et eam pro virili sua corroborantes, brevi admodum sui ipsorum et Dei evaserunt; totoque mundo, et omnibus qua in eo sunt relictis, ad vitam solitariam, sive potius angelicam conversi, omnes tum Veteris tumn Novί Testamenti libros, ut inquit, meditando sic perscrutati sunt, quomodo ne unum quidem alius: et ditati sunt contemplatione, ditati quoque morum ac vitae splendore, utrumque mirabiliter connectentes, catenam vere auream, et que a plerisque haud connectatur; vita quidem ad contemplationem duce utentes, contemplatione autem vitam ipsam obsignantes. Quin ut accuratius quod res est dicam, non solum his recte supra alios funguntur, et hanc calenam mutuo præciarissime connectunt, verum etiam horum habitum longe praestantissimum, et scientiam in admiratione po nendam consequuntur, eorumque magistri a posteris suis omnibus, sacerdotii, vitæ solitari ut paucis complectar, actionis et contempla ionis canonibus, formulis, praeceptis, sacris videlicet commentariis et opusculis relictis, appellatur: quæ quidem propter magnitudinem et abundantiam gratie, quantum debemus suscipere non possuμα. Καὶ ἵνα μὴ τὸ τῶν λόγων ἐκείνων ἀνάσκητον ἤ inanemque infationem, ac spiritus illis detrahenἀσθένεια του καθ' ἡμᾶς ἱεροῦ νομίζηται λόγου παρά τοῖς ἀνοήτοις, ἀσκοῦσε κἀκεῖνα, οὐχ ἁπλῶς οὐδὲ παρέργως, ὡς ἂν εἴποι τις, ἀλλ᾽ οὕτω φιλοτίμως καὶ λαμπρῶς ἄγαν, ὡς μηδεμίαν ὑπερβολὴν καταλύ πεῖν. Φύσεσι γὰρ δεξιαῖς καὶ σπουδὴν τὴν κατάλληλον συνεισενεγκόντες, ἐξ ὧν, φησίν, ἐπιστῆμαι καὶ τέχναι τὸ κράτος ἔχουσι, τὸ κράτος ἐν βραχεῖ κατὰ πάντων ἐκτήσαντο τῶν ἐκεῖνα φιλοσοφούντων. Ρητορικὴν μὲν οὖν καὶ φιλοσοφίαν, μᾶλλον δὲ καὶ μέρος ἅπαν φιλοσοφίας, οὕτως εἰς ἄκρον, εἴπερ τινὲς, κατορθοῦσιν· ἀστρονομίας δὲ, φησί, καὶ γεωμετρίας, καὶ ἀριθμῶν ἀναλογίας τοσοῦτον λαβόντες, ὅσον μὴ κλονεῖσθαι τοῖς περὶ ταῦτα κομψοῖς· ὁ καὶ αὐτὸς ἔφθην εἰπὼν ἤδη, τὸ περιττὸν ὡς ὁ μέγας και αὐθές φησι) διέπτυσαν, ὡς ἄχρηστον τοῖς εὐσεβεῖν ἐθέλουσιν· ὥστε μᾶλλον μὲν τὸ αἱρεθὲν τοῦ παρ εθέντος ἐξεῖναι θαυμάζειν· μᾶλλον δὲ τοῦ αἱρεθέντος τὸ παρεθέν. Οὕτω κατὰ σκοπὸν οἱ γεννάδαι, καὶ ὥσπερ ἔδει γε τοὺς τοιούτους, τὰ ἑαυτῶν, κάν τούτοις οικονομήσαντες, μικρά τε τῷ κόσμῳ, καὶ τῇ σκηνῇ, φησί, χαρισάμενοι, καὶ ὅσον τὸν τῶν πολλῶν πόθον ἀφοσιώσασθαι. Οὐ γὰρ αὐτοί γε εἶχον θεατρικώς ή ἐπιδεικτικῶς· μᾶλλον δὲ κανταῦθα θεῷ καὶ ἀρετῇ δεδωκότες τὸ πλεῖστον, διὰ τῆς ἐν δικαστηρίοις συνηγορίας τῷ καταπονουμένῳ προστιθέμενοι μέρει καὶ φύσει καὶ τέχνῃ, καὶ τοῖς κειμένοις νόμοις προϊστάμενοι τοῦ δικαίου, καὶ τὸ κράτος οἷς εἶχον τούτῳ διδόντες, τάχιστα ἑαυτῶν γίνονται καὶ Θεοῦ· καὶ κόσμον ὅλον, καὶ τὰ ἐν αὐτῷ πάντα καταλιπόντες, πρὸς τὸν μοναδικόν, εἴτ᾿ οὖν ἀγγελικὸν ἀποκλίνουσι – βίον. Καὶ πᾶσαν μὲν, φησί, παλαιὰν βίβλον ἐκμελε τήσαντες, πᾶσαν δὲ νέαν, ὡς οὐδεμίαν ἕτερος, πλου τοῦσι μὲν θεωρίαν, πλουτοῦσι δὲ βίου λαμπρότητα, καὶ πλέκουτι θαυμασίως ἀμφότερα, την χρυσήν ὄντως σειράν, καὶ τοῖς πολλοῖς ἁπλοκον βίῳ μὲν οδηγῷ θεωρίας, θεωρίᾳ δὲ σφραγίδι βίου χρησάμενοι μᾶλλον δ' εἰπεῖν ἀκριβέστερον, οὐ κατορθοῦσι ταυτί μόνον ὑπὲρ τοὺς ἄλλους, καὶ σὺν ἀλλήλοις κάλλιστα πλέκουσιν, ἀλλὰ καὶ εἰς ἕξιν ἀκροτάτην καὶ ἐπιστή μην θαυμαστὴν ἔρχονται τούτων· καὶ νομοθέται καὶ διδάσκαλοι τοῖς μετ᾿ αὐτοὺς τῶν τοιούτων χρησ ματίζουσι πᾶσιν, ἱερωσύνης καὶ μοναδικῆς πολιτείας, καὶ εἰπεῖν συνελόντα, πράξεως καὶ θεωρίας ὁμοῦ κανόνας καὶ τύπους καὶ νόμους τὰ ἑαυτῶν καταλιπόντες ἱερὰ ταῦτα συγγράμματα καὶ πυκτία, μηδὲ θαυμάζεσθαι πρὸς ἀξίαν διὰ μέγεθος καὶ περιουσίαν δυνάμενα χάριτος. Εντεῦθεν αὐτοῖς ἢ πρὸς Θεὸν ἀνάβασίς τε καὶ θεωρία καὶ ὑπερφυής ἔνωσίς τε καὶ ἔλλαμψις· καὶ τὸ ἀκρότατον τῶν ἐφετῶν, ἡ τοῦ καθ' ὁμοίωσιν ἕξις, καὶ οὗ γενομένοις, φησί, πάσης θεωρία ας ἀνάπαυσις. Οὐδὲ γὰρ ἔχει τι, φησίν, υψηλότερον ἡ ὅλως ἕξις, οὐδὲ ὁ θεωρητικώτατος νοῦς καὶ διατ βατικώτατος. mus. Hinc illis ad Deum ascensus, et speculatio, excellentissimaque unio, et illuminatio: quodque desiderabilium supremum est, secundum similitudinem habitas. Quo qui pervenerunt, inquit, corum contemplatio omnis quiescit, quando nec in amplitudine sua habitus, nec mens quamvis contemplandi ac penetrandi summa vi prædita, quidquam sublimius reperit. η et, Μᾶλλον δ' αὐτοῖς ἐκείνοις καὶ τῶν ἑξῆς ὡσαύτως At enim illis ipsis potius etiam deinceps oratio-

nem concedamus. lidem namque simul agendi τοῦ λόγου παραχωρήσωμεν. Οἱ αὐτοὶ γὰρ καὶ τοῦ illa et explicandi exquisiti præceptores et artifices πράττειν ὁμοῦ, καὶ τοῦ λέγειν ἐκεῖνα καθηγεμόνες sunt; nec erit unquam, qui cum ipsis de lae ἀκριβεῖς καὶ τεχνίται, καὶ οὐδεὶς οὐκ ἂν ποτε τούτοις palma contendat. Cuicunque igitur contigit, per περὶ τούτων ἀμφισβητήσειεν. τινι μὲν οὖν ἐξεγένετο rationem et contemplationem, terrena mole, et hac διὰ λόγου καὶ θεωρίας διασχύνει τὴν ὕλην, καὶ τὸ σαρ carnea nube, sive legumento perruptis, cum Deo κικὴν τοῦτο, εἴτε νέφος χρὴ λέγειν, εἴτε προκάλυμμα, versari, purissimaeque luci, pro captu humana Θεῷ συγγενέσθαι, καὶ τῷ ἀκραιφνεστάτη φωτὶ κρατ nature, commisceri, hic beatus est; et quia line θήναι, καθόσον ἐφικτὴν ἀνθρωπίνῃ φύσει, μακάριος sursum ascendit, et quia inde deifcationem na- οὗτος τῆς τε ἐντεῦθεν ἀναβάσεως, καὶ τῆς ἐκεῖθεν ctus est, quam sincerum philosophiae studium θεώσεως ἐν τῷ γνησίως φιλοσοφήσαι χαρίζεται, καὶ conciliat, mentisque supra terrenum binarium τὸ ὑπὲρ τὴν ὑλικὴν γενέσθαι δυάδα, διὰ τὴν ἐν Τριάδι evectio, propter eam, quam in Trinitate unitatem νοουμένην ἐνότητα. Οστις δὲ ὑπὸ τῆς συζυγίας χεί intelligimus. Qui autem ob animum cum corpore ρων ἐγένετο, καὶ τοσοῦτον τῷ πηλῷ συνεσχέθη, ὡς μὴ conjunctionem factus deterior, lutoque tantopere δυνηθῆναι ἐμβλέψαι πρὸς τὰς τῆς ἀληθείας αὐγὰς, implicitus haret, ut nec veritatis lumen intueri, μηδὲ ὑπὲρ τὰ κάτω γενέσθαι, γεγονώς ἄνωθεν, καὶ nec supra hac infima se aitollere valeat, quanquam πρὸς τὰ ἄνω καλούμενος, ἄθλιος οὗτος ἐμοὶ τῆς desuper oriundus, et ad superna vocutus, hic τυφλώσεως, κἂν εὑροῦ τοῖς ἐνταῦθα· καὶ τοσούτω mibi ob cacitatem videtur miser, tametsi caducis πλέον, ὅσῳπερ ἂν μᾶλλον ὑπὸ τῆς εὐροίας παίζηται, circumduxerit: tantoque miserior, quanto magis καὶ πείθηταί τι ἄλλο καλὸν εἶναι πρὸ τοῦ ὄντως και rebus ad voluntatem fuentibus delusus, et aliud λοῦ, πονηρὸν πονηρᾶς δόξης καρπὸν ἔρεπόμενος, ἢ Louum vero bono praestantius credere in animum ζόφον κατακριθῆναι, ἢ ὡς πῦρ ἰδεῖν, ὃν ὡς φῶς οὐκ Induxerit; malum utique male opinionis fructum Εγνώρισε. Ταῦτα ὀλίγοις μὲν, φησίν, ἐφιλοσοφήθη και carpens, ut aut tenebris damnetur, aut ut ignem τῶν νῦν καὶ τῶν πάλαι (ὀλίγοι γὰρ οἱ τοῦ Θεοῦ, καὶ τῇ videat, quem ut lucem non agnovit. Hæc non mul- πάντες πλάσματα) νομοθέταις, στρατηγοῖς, ἱερεῦσι tis, inquit, tam nostrae metatis quam veteris memo- προφήταις, εὐαγγελισταῖς, ἀποστόλοις, ποιμέσι, καὶ rize hominibus studio fuerunt (pauci quippe sunt διδασκάλοις, παντί πνευματικῷ πληρώματι· ἐν δὲ Dei, licet omnes ipsius figmenta sine legislatoribus, τοῖς πᾶσι καὶ τοῖς νῦν ἐπαινουμένοις εἴπερ τισί. Belli ducibus, sacerdotibus, prophetis, evangelistis, apostolis, pastoribus, toti spirituali catui; inter omnes vero his etiam, ut nemini magis, de quorum laudibus nane disseremus. Hic bien est theologorum trinitas, Basilius, Joannes et Gregorias. Haud enim timebimus vel eos qui ante, vel eos qui post hos numerantur ή quί ita inter se hærent, Lam suut unanimes, claritateque et virtutis honore pares. Quæ cum aliis certavit, cum aliis eodem numero habita est, alios superavit, nemini, ut ego sentio, primas concessit, Et aliorum quidem sermonen et doctrinam, aliorum actionem perfecte expresserunt: illorum item mansuetudinem, horum zelum, aliorum discrimina, quorumdam plura, nonnullorum omnia imitati sunt. Et aliud ab alio bonum sumentes, sicut qui formas scitissime pingunt, dicendi peritos, actione, rursum in agendo exercitatos, eloquentia et doo etrina post se reliquerunt. Aut si mavis, ab eloquentia celebratos, eloquentia, actione auters in agendo excellentes antegressi sunt, et in utroque medioeres, alterius præstantia superarunt: in altero nutem eminentes, hoc ipso præcurrerunt, quod ambobus singulari modo usi sunt. Et sane novum miraculum, omnique oratione superius eos nomi nandos arbitror. quod wirifice omnium aures atque animi obstupescant. Propter hæc nempe, Petro et Panio, et filiis tonitrui corumque sociis illos ad numerari æquius fuerit, quam alios quoscunque Christi discipulas; ac propter hos ante alios quos. cunque, Christum, post reditum ab inferis in ca lum proficiscentem dixisse existimandum: fice ego vobiscum sum omnibus diebus, usque ad conEcce Τούτων ἡ ἐμὴ τῶν θεολόγων τριάς, Βασίλειός τε καὶ Ἰωάννης, και Γρηγόριος ἅμα· οὐδὲ γὰρ τὴν προαρίθμησιν καὶ τὴν ὑπαρίθμησιν δείσομεν ἐν τοῖς συμφυέσι καὶ ὁμοψύχοις, καὶ τὴν δόξαν καὶ τὴν ἀρετὴν ὁμοτίμοις τοῖς μὲν ἡμιλλήθη, τοῖς δὲ συνορια θμήθη, τοὺς δὲ καὶ ὑπερέσχεν· ἀπελείφθη δὲ οὐδενὸς, ὡς ἐγώ φημι, τῶν μὲν τὸν λόγον, τῶν δὲ τὴν πράξιν εἰς ἄκρον κατωρθωκότες· τῶν δὲ τὸ πρᾶον, τῶν ἐ τὸν ζῆλον, τῶν δὲ τοὺς κινδύνους, τῶν δὲ τὰ πλείω, τῶν δὲ ἅπαντα. Καὶ ἄλλο ἀπ᾿ ἄλλου κάλλος λαβόντες, ώσπερ οἱ τις μορφάς μεθ' υπερβολῆς γράφοντες, καὶ τοὺς μὲν ἐν λόγῳ δεινοὺς τῇ πράξει, τοὺς δὲ πρακτικοὺς τῷ λόγῳ νικήσαντες· εἰ βούλει δὲ, λόγω μὲν τοὺς εὐδοκίμους ἐν λόγῳ, πράξει δὲ τοὺς προσ κτικωτάτους ὑπερβάλλοντες· καὶ τοὺς μὲν κατ' ἀμφότερα μέσως έχοντας τῷ περὶ τὸ ἕτερον ὑπερβάλ λοντες, τοὺς δὲ καθ' ἕτερον ἄκρους τοῖς ἀμφοτέροις παραδραμόντες τῷ μεθ᾽ ὑπερβολὴς ἀμφοτέροις χρήσ σασθαι. Καὶ θαῦμα καινόν τι, καὶ ὑπὲρ λόγον τὸ κατ' αὐτούς φημι χρηματίσαι, πάσαν ὑπερφυώς καταπλήττον καὶ ἀκοὴν ὁμοῦ καὶ διάνοιαν. Διὰ ταῦτα του καὶ Πέτρῳ καὶ. Παύλῳ καὶ τοῖς υἱοῖς τῆς βρον τῆς, καὶ δὴ καὶ τῇ περὶ αὐτοὺς ἑταιρεία συναριθ μεῖσθαι δίκαιοι μᾶλλον ἂν εἶεν ὑπὲρ οὐστιναστούν ἄλλους τῶν Χριστοῦ φίλων· καὶ διὰ τούτους με προ τῶν ἄλλων μᾶλλον πρὸς τοὺς μαθητὲς τὸν Χριστόν εἰπεῖν, εἰς οὐρανοὺς μετὰ τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν ἀνιόντα τὸν Ἰδοὺ ἐγὼ μεθ᾽ ὑμῶν εἶμι πάσας τὰς ἡμέρας ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνες, την λαμ

πριν διαδοχήν, καὶ τὸ κοινὸν τῆς τούτων πρὸς ἐκείν Α' summationem seculi ", illustrem successionem, et νους ἀποστολῆς καὶ ὑπηρεσίας, καὶ τὸ ὁμότιμον αινιττόμενον. Καὶ ὡς ἀληθὴ δίκαια λέγω, μηδὲν τοῖς Πατράσιν, ὡς ἂν οἴηθείη τις, διὰ τὸ φίλτρον χαριζόμενος, τῶν μὴ προσηκόντων ἐκείνοις, δῆλον ἐκεῖθεν. Καὶ τούτους Χριστός μαθητὰς καὶ ἀποστόλους ἀναδείκνυσι Πνεύματι θείῳ, καθάπερ κακείνους, καὶ τούτεις τὸ Εὐαγγέλιον ἔγχειρίσαι, καὶ τὸ κήρυγμα, καὶ τὴν τῶν ἀνθρώπων κοινὴν σωτηρίαν. Καὶ οὗτοι τάς πυ ρίνας κατ' ἐκείνους δέχονται γλώσσας, ἄνωθεν ἐκ τοῦ Πνεύματος κατιούσας, καὶ τὸν μερισμὸν, καὶ τὴν διανομὴν τῶν ἐκείνου δέχονται χαρισμάτων, καὶ τῆς ὑπερφυοῦς ἐνεργείας· καὶ γλώσσαις λαλοῦσιν οὐκ ἀνθρωπίναις τε καὶ βαρβάροις, ἀλλὰ γλώσσαις ἀγγέλων, καὶ φωναῖς ἀποῤῥήτοις τισὶ καὶ οὐρανίαις, καὶ διερμηνεύουσι τὰ ὑψηλὰ καὶ ἀπόβλητα τῶν θεοπνεύστων Γραφών Πνεύματι θείῳ, καὶ προφητεύουσι, καὶ ὁρῶσιν ὑπερφυῶς τὸν ἀόρατον σὺν ἐκείνοις, καὶ ἀποκαλύψεων ὑπερφυῶν ἀξιοῦνται καὶ μυστηρίων ἀῤῥήτων. Καὶ θαυματουργοῦσι, καὶ νόσους ἀνιάτους ἰῶνται κατ' ἐκείνους ἐπικλήσει Χριστοῦ μόνῃ· οὐ σωμάτων, φημί, μόνον, ἀλλὰ καὶ ψυχῶν· μᾶλλον δὲ καὶ νεκρωθείσας διὰ τῆς ἁμαρτίας, πρὸς ζωὴν ἐπανάγουσιν αὖθις, δ δὴ καὶ τῆς τῶν σωμάτων ἀναστάσεως πολλῷ μεῖζον. Καὶ δαίμονας ἐξ ἀνθρώπων δραπε τεύειν ποιοῦσι, θεοὶ κατὰ χάριν ὑπὸ τοῦ μόνου κατὰ φύσιν Θεοῦ χειροτονηθέντες παθῶν καὶ δαιμόνων. ὡς καὶ πρὸς Μωσέα πάλαι τὸν μέγαν, Ιδού δέδωκα σε θεὸν Φαραώ, ἔλεγε· τὸ κατὰ τῆς Αἰγύπτου πάθος, καὶ τὰς πληγάς, καὶ τὴν ἐν βυθῷ καὶ θαλάσσῃ πανωλεθρίαν τῶν ἐκγόνων αὐτῆς αἰνιττόμενος, ἅπερ ὁ νομοθέτης καὶ στρατηγὸς διὰ τῆς ὑπερφυοῦς ἐκεί. νου δυνάμεως είργασται. Οἱ μὲν οὖν πρῶτοι μαθηταὶ καὶ ὑπηρέται τοῦ Λό γου παρ' αὐτοῦ πρὸς τὴν τῶν ἐθνῶν ἀποστελλόμενοι κλῆσιν, ταύτην ὑπ' αὐτοῦ τὴν πνευματικὴν σκευήν ἐνδύονται, καὶ τὴν πανοπλίαν, ὑπὲρ τῶν σωζομένων ἀνθρώπων, κατὰ τῆς κατεχούσης δαιμονικῆς τυραν νίδος. Καὶ γὰρ, Ἀπελθόντες, φησί, κηρύξατε το Εὐαγγέλιον πάσῃ τῇ κτίσει. Ο πιστεύσας και βαπτισθεὶς σωθήσεται· ὁ δὲ ἀπιστήσας κατακριθήσεται. Σημεῖα δὲ τοῖς πιστεύσασι ταῦτα παρακολουθήσει Ἐν τῷ ὀνόματί μου δαιμόνια ἐκβαλοῦσι· γλώσσαις λαλήσουσι καιναῖς· δώεις ἀροῦσι· κἂν θανάσιμόν τι πίωσιν, οὐ μὴ αὐτούς βλάψῃ· ἐπὶ ἀρρώστους χεῖρας ἐπιθήσουσι, καὶ καλῶς ἔχουσιν. "Α δήπου καὶ εἰς ἔργον ἐξέδη κατὰ τὰς ἀψευδεῖς τοῦ Δεσπότου ἐπαγγελίας, ὀλίγα μὲν δεηθέντων λόγου τῶν ἀποστόλων πρὸς τοὺς τοῦ Ελληνισμοῦ καὶ τῆς εἰδωλολατρείας ἀντεχομένους· τὸ δὲ πλεῖστον, ἢ καὶ τὸ πᾶν σχεδόν, τοῖς ὑπερφυέσι σημείοις καὶ τοῖς θαύμασι καταπραξαμένων, καὶ τὴν ἐξ ἐθνῶν ταύτην ἐκκλησίαν νύμφην άσπιλον παραστησάντων αὐτῷ κατὰ Παῦλον. communem horum cum ipsis apostolatum ministeriumque honoris item æqualitatem insinuantem. Vera autem et justa me dicere, nec ob singularem quo cos diligo amorem quidquam (at alicui videri possim) non conveniens, ad gratiam de his Patris bus aflirmare, inde constabit. Etiam hos Christus discipulos et apostolos divino Spiritu, quemadmodua illos instituit, et Evangelium, et praedicationem, et communem hominum salutem perinde illis commisit: etiam bi linguas igneas desuper a Spiritu descendentes, divisionemque el distribu tionem gratiarum, et insignium operationum, ut illi suscipiunt; nec humauis ac barbaris, sed angelorum linguis, et vocibus arcanis coelestibusque loguuntur; divinoque Spiritu imbati, a Deo inspi ratarum Scripturarum sublimia et recondita interprelantur et prophetant, et cum prophetis miro quodam modo non aspectabilem aspiciunt, revelationibusque et mysteriis inexplicabilibus digni habentur. Et miranda opera eliciunt, et morbus desperatos, ut illi, sola Christi imploratione curant; nec corporum tantummodo, sed animarum quoque; imo vero per peccatum jam mortuas in vitam restituunt, quod majus est quam corporibus spiri tum reddere. Præterea da:mones a membris humanis fugant, vitiosarum affectionum dæmonumque dii, per gratiam, ab eo, qui solus per naturain Deus est, creati, ut olim ad magnum illum Moser: Ecce, inquit, constitui te Deum Pharaonis ", quibus verbis Ægypti cladem et plagas, atque in profundo mari extremam Ægyptiorum perniciem obscurius significavit, quas legislator et ductor admirabili illius potentia invexit. Primum igitur discipuli et ministri Verbi, ab eo ad gentium vocationem missi, hoc habitu spiri tuali, et omni armorum genere propter salvandos homines, adversus diabolicam in eos dominationem induuntur. Ait enim: Euntes prædicate Evangelium omni creatura. Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit; qui vero non crediderit, condemnabitur. Sigma autem eos qui crediderint, hac seα quentur: In nomine meo demonia ejicient; linguis loquentur novis; serpentes tollent; et si mortiferum quid biberint, non eis nocebit; super agros manus imponent, et bene habebunt. Quae omnia nimirum juxta Domini promissa, a mendacio aliena, eventus comprobavit, quando apostoli adversum gentiles. idolorumque cultores sibi astantes sermone parum eguerunt: maximamque partem, vel potius pena totum signis inusitatis et prodigiis confecerunt: et hanc ex ethnicis congregatam Ecclesian, spon sam ei immaculatam, secundum Paulum " extibuerunt. Οὐδ' Ελληνισμοῦ, καὶ τῆς τῶν εἰδώλων κτισμά- Grecorum porro superstitione, falsorum deorum των λατρείας, καὶ δὴ καὶ τῆς δαιμονικῆς κατὰ τῶν et creaturarum adoratione, et damoniaca in ho • Matth. xxvπι, 20. * Exod. vi. 1. Marc. xvi, 15-18, Ephes. v, 27. PATROL. GR. CLIV.

PHILOTHEI CR. PATRIARCHE mines tyrannide, Christi virtute per sanctos apo- ανθρώπων τυραννίδος καὶ βίας, δυνάμει. Χριστοῦ stolos pulcherrime de medio sublatis, aliam viam tentat persecutor, non jam palam et aperte (haud enim istiusmodi certaminum, ut undique expulso ac devicto, locus ei de integro dabatur), sed dolo complurium deorum cultum, et άθεῖαν rursus indacens: quam cum a principio quondam contra protoplastos in paradiso fraudulenter peperisset, multisque sæculis naturam nostram ea tyrannide oppressam tenuisset, ad se denuo divinum cultum honoremque revocare impudens laboravit, nec crucem, nec. Dei sanguinem reveritus, per quæ crudele ejus imperium destructum est; sed post destructionem adhuc cauda palpitans draco, et ad ultionem luctamque amiens, et impius seipsum turpissime exsuscitans. Hoc autem nihil aliud est 5 quam improbissimarum bæresum contra Christi Ecclesiam nova tyrannis, et inanis fidei persecutio; post Nerones, inquam, Trajanos, Decios, DiocleLianos, Maximianos et Maximinos, et quotquot - Μαξιμιανούς τε καὶ Μαξιμίνους· καὶ ὅσοι τῆς πρώτ prime impietatis et àbetaç præsides ac duces exstiterunt, Sabellios, Arios, Apollinarios, secunda άθειας defensores nobis excitans, et Ecclesia Christi persecutores, non minus quam illos, ni-i eliam acerbiores: quod cum Christi nomen ferrent, inquit (magistrorum enim meorum verba iterum usurpabo), pseudochristi et Christianorum opprobria erant; quibus et facere impietas, et pati dedecus videbatur; quod non putarent nos aflici injuria neque in nos magnificum martyrii nomen convenire, sed nos etiam hic furari quodammodo veritatem, et pati ut Christianos, cum interim ut impii poenas exsolveremus. Atque idcirco excitatum est nobis, inquit, cornu salutis, et lapis angularis, sibi nos et nosmet mutuo eadem compage conjungens, Immissa est suo tempore admiranda haec theologorum trinitas; aut ignis purgans feces ac sordes, aut ventilabrum rusti. cum, quo levitas et gravitas dogmatum secernitur, aut ferrum, nequitiam radicitus exscindens. Ει Verbum suos sibi adjutores invenit, et Spiritus qui pro ipso spirare velint, nanciscitur. Hinc secunda vocatio et apostolatus, et Evangelii vova prædicatio, chori Patrum theologorum, inquam, contra secundam impietatem et ἀθεΐαν, apostolorum scilicet post apostolos, et evangelistarum post evangelistas, et theologorum post theologos; et Petrus, et Joannes, qui videntur et sunt column Ecclesia Christi: et post illos tertius illis conglu tinatus, et æque honorandus Paulus, tametsi lempore paulo posterlor, zelo tamen, studio, arte, et evangelicis certaminibus par, eisdemque et confoederatus; ipsi vertices et praesides chori hujus, sic ut ante niemini. κάλλιστα γεγονότων ἐκ μέσου διὰ τῶν ἱερῶν ἀπο στόλων, ἄλλην ἔρχεται πείρας ὁδὸν ὁ διώκτης· οὐκ ἔτι μὲν παρρησίᾳ οὐδὲ γὰρ ἦν αὐτῷ χώρα τῶν τοιούτων αὖθις ἀγώνων, πανταχόθεν ἐξεληλαμένῳ καὶ ἡττημένῳ), δόλῳ δὲ τὴν φίλην πολυθείαν, καὶ ἀθεῖαν καὶ πάλιν εἰσάγων, ἥνπερ ἐξ ἀρχῆς ἄνωθεν ἐν παραδείσῳ δολίως ὠδινήσας κατὰ τῶν πρωτοπλάσ στων, καὶ ταύτῃ τυραννήσας ἐπὶ μακρὸν τὴν ἡμῶν φύσιν, εἰς ἑαυτὸν πάλιν τὸ πρὸς Θεὸν σέβας καὶ τὴν τιμὴν ἐσπούδασεν ἕλκειν, μηδὲ τὸν σταυρὸν, καὶ τὸ Θεοῦ φρίττων ὁ ἀναιδής αἷμα, δι' ὧν ἡ τυραννίς αὐτοῦ κατελύθη· ἀλλὰ καὶ μετὰ τὴν ἀναίρεσιν ἔτι τῷ οὐραίῳ σπαίρων ὁ δράκων, καὶ πρὸς ἄμυναν δῆθεν καὶ πάλην ὁ ἄνους καὶ ἄθεος ἑαυτὸν αίσχιστα διεγείρων. Καὶ τοῦτο καὶ τῶν κακίστων αἱρέσεων κατὰ τῆς Ἐκκλησίας Χριστοῦ τυραννίς αὖθις, και ὁ κενὸς τῆς πίστεως διωγμός, μετὰ Νέρωνας φημι, καὶ Τραϊανούς, καὶ Δεκίους, ἢ Διοκλητιανούς, καὶ Et Verum enimvero primorum discipulorum et apostolorum, robur in signis ae portentis, in linguis, revelationibus, vaticiniis consistebat, per quæ universu u sub sole mundum vivificarunt, et ad ea verbis non multis opus habuerunt, id quod τῆς ἀσεβείας καὶ ἀθείας προστάται, Σαβελλίους της καὶ ᾿Αρείους, καὶ Μακεδονίους, καὶ Απολλιναρίους ἡμῖν ἐξεγείρας, τοὺς τῆς δευτέρας ἀθείας προβάτ χους, καὶ διώκτας τῆς Χριστοῦ Ἐκκλησίας, οὐδὲν ἧττον ἐκείνων, εἰ μὴ καὶ μᾶλλον· ὅσῳ τοῦ Χριστοῦ, φησί, φέροντες όνομα (τὰ γὰρ τῶν ἐμῶν διδασκάλων καὶ πάλιν φθέγξομαι) ψευδόχριστοι καὶ Χριστια νοῖς ὄνειδος ἦσαν· οἷς καὶ τὸ ποιεῖν ἄθεον, καὶ τὸ πάσχειν άδοξον, τῷ μηδὲ ἀδικεῖσθαι δοκεῖν, μηδὲ τὸ μεγαλοπρεπές ὄνομα προσεῖναι την μαρτυρίαν, ἀλλὰ κἀνταῦθα κλέπτεσθαι τὴν ἀλήθειαν, πάσχοντας ὡς Χριστιανοὺς ὡς ἀσεβεῖς κολάζεσθαι. Καὶ διὰ τοῦτο ηγέρθη, φησί, κέρας σωτηρίας ἡμῖν ἡδικημένοις, καὶ λίθος ἀκρογωνιαίος, συνδέων ἑαυτῷ τε καὶ ἀλλήλοις ἡμᾶς. Ενεβλήθη κατά καιρὸν ἡ θαυμαστή, φημί, τῶν θεολόγων αὕτη τριάς· ἡ πῦρ καθαρτήριον τῆς φαύ λης ύλης και μοχθηρᾶς· ἢ πτύον γεωργικόν, ᾧ τὸ κούφον τῶν δογμάτων, καὶ τὸ βαρύ διακρίνεται μάχαιρα τάς τῆς κακίας ῥίζας εκτέμνουσα. Καὶ ὁ Λόγος ευρίσκει τοὺς ἰδίους συμμάχους, καὶ τὸ Πνεῦ με παραλαμβάνει τοὺς ὑπὲρ αὐτοῦ πνεύσοντας. Διὰ ταῦτα ἡ δευτέρα κλῆσις, καὶ ἀποστολή, καὶ τὸ εὐαγ γελικόν αὖθις κήρυγμα, τοῦ χοροῦ, φημί, τῶν θεο λόγων Πατέρων, κατὰ τῆς δευτέρας ἀσεβείας καὶ ἀθεΐας, τῶν μετὰ τοὺς ἀποστόλους ἀποστόλων, καὶ εὐαγγελιστῶν μετὰ τοὺς εὐαγγελιστάς, καὶ θεολόγων μετὰ τοὺς θεολόγους, καὶ Πέτρος, καὶ Ἰωάννης, οἱ δικοῦντες καὶ ὄντες στῦλοι τῆς Χριστοῦ Ἐκκλησίας, καὶ τρίτος μετ' ἐκείνους ὁ συμφυὴς καὶ ὁμότιμος Παῦ λος, εἰ καὶ τῷ χρόνῳ βραχύ μετ' ἐκείνους, ἀλλὰ τῷ ζήλῳ, καὶ τῇ σπουδῇ, καὶ τῇ τέχνῃ, καὶ τοῖς ὑπὲρ τοῦ Εὐαγγελίου ἀγῶσιν ἴσως καὶ ὁμοταγής ἐκείνοις, καὶ σύμπνους· οἱ κορυφαίοι καὶ προκαθήμενοι τοῦ χοροῦ τούτου, καθὰ δὴ καὶ προὔφην. Ἀλλὰ τοῖς μὲν πρώτοις μαθηταῖς τε καὶ ἀποστό λοις ἐν σημείοις τε καὶ θαύμασι, καὶ γλώσσαις, καὶ ἀποκαλύψεσι, καὶ προφητείαις το κράτος ἦν, δι' αὐτῶν ζωγρήσασι τὴν ὑφ' ἥλιον πᾶσαν καὶ βρα χἐκ τινὰ πρὸς ἐκεῖνα δεηθεῖοι τοῦ λόγου, καθάπερ

εἰπὼν ἔφθην· τοῖς δέ γε κορυφαίοις τούτοις, τοῖς μετὰ supra tetigi. At istis principibus, apostolorum suc cessoribus ac theologis, ne hic quidem ulla ratione pauperibus, in sermone, et circa sermones atque doctrinam omne ceriamen ne robur fuit. Quoniam non adversus idola, inanifestumque creaturarum cultum, sed contra subdolam quamdam, et occul tam in Deum impietatem, et novam erga creaturas servitutem confictus n gubernatoribus istis navis Ecclesin totius mundi suscipiebatur. Quid enim sibi volebant persecutores, cum unigenitum, et consubstantiale, et honore aequale Dei Verbam communi nomine Deum appellarent, et idem nilεία lominus ad creaturam usque deprimerent; connaturalem porro, el ejusdem throni socium spiritum nec Del vocabulo nominarent, et ad creaturarum ordinem similiter detraberent perversa, inquam, divisio et à0eta Arii. Quid Sabelliana commistio, et trium in unum confusio? ut secundum illos nenihiτοὺς ἀποστόλους ἀποστόλοις καὶ θεολόγοις, μηδὲ τούτων ἐνδεῶς μηδοπωστιοῦν ἐσχηκόσιν, ἐν λόγοις καὶ περὶ λόγους ἦν ὁ ἀγὼν καὶ τὸ κράτος. Ἐπειδή γὰρ οὐ πρὸς εἴδωλα καὶ φανεράν κτισμάτων λατρείαν, ἀλλὰ πρὸς ὑφαλόν τινα καὶ κεκρυμμένην ἀθεῖαν καὶ δουλείαν αὖθις κτισμάτων ὁ ἀγὼν ἦν τοῖς κυβερνήταις τούτοις τοῦ παγκοσμίου σκάφους τῆς Ἐκκλησίας. Τί γὰρ καὶ ἐβούλετο τοῖς διώκταις τὸ Θεὸν μὲν ὁμωνύμως καλεῖν τὸν μονογενῆ, καὶ ὁμοούσιον, καὶ ὁμότιμον τοῦ Θεοῦ Λόγον, εἰς κτίσμα δὲ τοῦτον κατάγειν· τὸ δὲ συμφυές τε καὶ σύνθρονον αὐτοῦ Πνεῦμα μήτε Θεὸν ὀνομάζειν, καὶ εἰς κτίσιν κατασπἂν ὁμοίως και τοῦτο; ἡ πονηρά, φημί, διαίρεσις ᾿Αρείου καὶ ἀθεῖα, Τι δὲ ἡ Σαβέλλειος συναλοιφή και σύγχυσις τῶν τριῶν εἰς τὸ ἕν; ὡς μήτε τρία, μήτε ἐν κατ' ἐκεί. νους τὸ προσκυνούμενον εἶναι, ή καινὴ καὶ ἀλλόκο τος ἀθεῖα. Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τὸ Χριστοῦ φέροντες ὄνομα, οἱ πολέμιοι Χριστοῦ καὶ τῆς αὐτοῦ Ἐκκλησίας, ἀμφίβολόν πως Χριστιανοῖς, ἢ Χριστιανών τοῖς ἁπλουστέροις τε καὶ ἀτέχνοις τὸν ἀγῶνα καὶ τὴν τῆς ἀληθείας ἀνεύρεσιν ἐνεποίουν. Διὰ τοῦτο τοῖς κορυφαίοις τῶν διδασκάλων περὶ τὸν λόγον πᾶς ὁ ἀγὼν ἦν, ὅπερ ἔφην, καὶ τὸν αὐτὸν ἔδει καὶ τὸ εἰκεῖον παιδεύειν, καὶ πείθειν, καὶ πρὸς εὐσεβείας καταρτίζειν, καὶ τὸ ἀλλότριον ἀποσκευάζεσθαι· μᾶλ λον δὲ καὶ τοὺς τῆς κακοδοξίας ἐξελέγχειν προστά. τας, βλασφημίας εἰς τὸ ὕψος λαλοῦνται. Εθεντο γὰρ καὶ εἰς οὐρανὸν τὸ στόμα, κατὰ τὸν μακάριον φάναι Δαβίδ, καὶ ἡ γλῶσσα αὐτῶν διῆλθεν ἐπὶ in calum os suum, ut beatus David ait ", et lingua τῆς γῆς, τὸν οὐρανὸν κλινόντων εἰς γῆν, καὶ μετὰ τῆς κλίσεως ἀριθμούντων φύσιν τὴν ὑπερκόσμιον· ἦν οὐδὲ χωρεῖν ἡ κτίσις δύναται, καν μεθ' ἡμῶν το γένηται λόγῳ φιλανθρωπίας, ἵν᾿ ἡμᾶς ἑλκύσῃ πρὸς ἑαυτὴν χαμαὶ κειμένους. 'Αλλ' ἐκεῖνοι μὲν τοιοῦτοι καὶ οὕτως ἔχοντες, ἄλλοι Σεναχηρείμ τινες, καὶ Να βουχοδονόσοροι κατά Ιερουσαλήμ τε καὶ Ἰουδαίας, Η Δαρείοι, καὶ Ξέρξαι, καὶ ἡ πολυθρύλλητος Περσική στρατιά, καὶ ἀριθμοῦ κρείττων, ω; φασί, κατά τῆς Ἑλλάδος. Μᾶλλον δὲ τοῖς διδασκάλοις τούτοις καὶ αὖθις δεν παραχωρῆσαι τοῦ λόγου, τὰ ἑαυτῶν ὑπὲρ πᾶσαν καὶ γλώτταν, φημί, καὶ διάνοιαν ἄριστα διδάσκουσι, καὶ ὡς οὐδείς πω τῶν πάντων. Ην ὅτε ήκμαζε τὰ ἡμέτερα, φησί, καὶ καλῶς εἶχεν, ἡνίκα τὸ μὲν τις ριστὸν τοῦτο, καὶ κατεγλωττισμένον τῆς θεολογίας καὶ ἔντεχνον οὐδὲ πάροδον εἶχεν εἰς τὰς θείας αὐτ λὰς, τὸ δὲ ἁπλοῦν τε καὶ εὐγενὲς τοῦ λόγου εὔσε δεῖν ἐνομίζετο. Αφ' οὗ δὲ Σέξτοι, καὶ Πύρρωνες, καὶ ἡ ἀντίθετος γλῶσσα, ὥσπερ τι νόσημα δεινὸν καὶ κακόηθες τὰς ἐκκλησίας ἡμῶν εἰσέφθειρε και ἡ φλυαρία παίδευσις ἔδοξε, καὶ ὅ φησι περὶ ᾿Αθηναίων ἡ βίδιος τῶν Πράξεων, εἰς οὐδὲν ἄλλο εὐκαι ροῦμεν ἢ λέγει· τι καὶ ἀκούειν καινότερον· ταύτης τῆς λύσσης ἤρξατο μὲν Ἄρειος ὁ τῆς μανίας ἐπώ· νύμος, ὃς καὶ δίκην ἔδωκεν ἀκολάστου γλώσσης τὴν ἐν βεβήλοις τόποις κατάλυσιν, εὐχῆς ἔργον οὐ νόσου Psalm. LXXII, 9. Act. xy11, 22 seq. ηue tria neque unum esset, quod adoratur nova el absurda à0eta. Quin etiam Christi nomen gerentes, dubium Cbristianis, sive Christianorum simplicioribus et ruribus certamen et veritatis inventionen faciebant. Quocirca ab ipsis magistro rum corypharis opera omnis in sermonem et doctrinam collata est, ut dixi, eumdemque et domesti cos erudire, suadendoque ad pietatis numeros componere, et alienos amoliri oportebat; imo vero improbarum opinionum patronos redarguere, blaspheneias in altum loquentes: Posuerunt quippe corum transivit in terram, dem calum in terram inclinant, et cum creatura naturam superarundanam numerant, quam neque comprehendere creata res potest; etsi ex benignitate quidpiam nobiscum factus est, ut nos humi jacentes ad se aliraheret. Caterum illi quidem tales sunt, et ita se habent. Alii Senacheribi et Nabuchodonosores contra Jerusalem, et Judaneiuveniuntur; aut Darii et Ser xes, et ille fama notissimus et innumerabilis adversus Græciam Persarum exercitus. At enim præstat magistris hisce rursum auscullare, sua ita docentibus, ut melius nulla lingua, nullum ingenium possit. Eral, inquit, cum vigerent res nostra, et bono loco essent; quando sciHeel ista supervacanea, verborumque fucis et arte instructa tradenda theologie ratio ad divinas caulus accessum neutiquam reperietat: contra simplex et ingenua oratio pietas ducebatur. Sed postquam Sexti et Pyrrhones, et contradicendi studiosa lingua, haud sccus quam gravis quidam norimus, et prava consuetudo ecclesias nostras corταμία, et inugacitas visa est eruditio et quod Actorum liber de Atheniensibus refert, ad nihil aliud vaeamus, quam ad dicendum audiendumve aliquid novi; hune furorem Arius ille, a furore (a Marie) nomen sortitus, inchoavit; qui etiam petulantis lingua supplicium pertulit, in locis sor

προδοσίᾳ τοῦ λόγου· διαδεξάμενοι δὲ ἄλλοι τὴν νό σον, τέχνην ἀσεβείας ἐδημιούργησαν, οἳ τῷ ἄγεννήσῳ τὴν θεότητα περιγράψαντες, τὸ γεννητόν, οὐ μόν νον δὲ, ἀλλὰ καὶ τὸ ἐκπορευτὸν, ἐξώρισαν τῆς Θεό τητος, ὀνόματος κοινωνίᾳ μόνον τὴν Τριάδα τιμή σαντες· ἦν μηδὲ τοῦτο αὐτῇ τηρήσαντες. didis anima exspirata, quod illi piorum votis et γενόμενος, καὶ τὴν Ἰούδα βήξιν ὑποστὰς ἐπ᾿ ἔσῃ precibus, non morbi alicujus violentia contigit; atque instar Judz, propter similem Verbi prodiLionem disruptus est. Alii in morbum succedentes, artem impietatis fabricati sunt, qui divinitatem iogenito defnicntes, genitum et procedentem simul Deitatis finibus excluserunt, nominis duntaxat communione Trinitatem venerantes; quin ne istud quidem ei relinquentes. 'Αλλ' ἡμεῖς, εἰδότες τὸ μὲν εἰς ἀριθμὸν ἕνα τα τρία συστέλλειν ἀθεότητος ὄν, καὶ τῆς Σαβελλίου καινοτομίας, ὅς πρῶτος συστολὴν θεότητος ἐπενόη σε τὸ δὲ τὰ τρία διαιρεῖν φύσεσι κατατομήν θεότητ τος ἔκφυλον· καὶ τὸ ἐν καλῶς ἐτηρήσαμεν, θεότητα γάρ' καὶ τὰ τρία εὐσεβῶς ἐκηρύξαμεν, Ιδιότησε γάρο οὔτε τῷ ἑνὶ συγχέαντες, οὔτε τοῖς τρισὶ διαστήσαν τες, ἀλλ' ἐν ὅροις μείναντες τῆς εὐσεβείας, τῷ φυτ γεῖν τὴν ἄμετρον ἐπὶ θάτερα κλῆσιν τε καὶ ἀντίθεσ σιν. Διὰ τὴν μέσην βαδίζοντες, φησὶ, καὶ βασιλικὴν (ἐν ᾧ καὶ τὸ τῶν ἀρετῶν ἕστηκεν, ὡς δοκεῖ τοῖς περὶ ταῦτα δεινοῖς), πιστεύομεν εἰς Πατέρα, καὶ Υἱὸν καὶ Πνεῦμα ἅγιον, ὁμοούσιά τε καὶ ὁμόδοξα, ἐν οἷς καὶ τὴν τελείωσιν ἔχει, ἔν τε ὀνόμασι καὶ πράγμασιν τὸ βάπτισμα (οἶδας ὁ μυηθεὶς) ἄρνησις ἂν ἀθείας, καὶ ὁμολογία θεότητος· καὶ οὕτω καταρτιζόμεθα, τὸ μὲν ἐν τῇ οὐσίᾳ γινώσκοντες, καὶ τῷ ἀμερίστῳ τῆς προσε κυνήσεως, τὰ δὲ τρία ταῖς ὑποστάσεσιν, εἶτ᾽ οὖν προσω ώποις, ὅ τισι φίλον. Μηδὲ γὰρ οἱ περὶ ταῦτα ζυγομαχοῦντες ἀσχημονείτωσαν, ὥσπερ ἐν ὀνόμασι και μένης ἡμῖν τῆς εὐσεβείας, οὐκ ἐν πράγμασιν. Ἀλλὰ δέδοικας μὴ τριθεῖαν ὀνειδισθῇς. Ἔχε σὺ τὸ ἀγαθὸν, τὴν ἐν τοῖς τρισὶν ἔνωσιν· ἐμοὶ τὴν μάχην παραπεμα ψον. Ἔασον ἐμὲ ναυπηγὸν εἶναι, σὺ χρῶ τῇ νησι Καὶ εἰ ναυπηγός ἐστιν ἕτερος, ἐμὲ λάβε τῆς οἰκείας αρχιτέκτονα. Σὺ ταύτην οίκει μετὰ ἀσφαλείας· καὶ εἰ μηδὲν ἐμόχθησας, οὐχ ἧττον εὐπλοήσεις. Η εται τὴν οἰκίαν ἐμοῦ τοῦ ταῦτα κατασκευάσαντος, καὶ τὰ μηδὲν περὶ ταῦτα πεφιλοπόνηκας. Εἴσω τῆς νερο λης χωρήσωμεν. Δός μοι τὰς πλάκας τῆς σῆς καρ δίας. Γινομαί σοι Μωϋσῆς, εἰ καὶ τολμηρὸν εἰπεῖν, ἐγγράφω δακτύλῳ Θεοῦ νέον δεκάλογον ἐγγράφω σύντομον σωτηρίαν. Εἰ δέ τι θηρίον αἱρετικῶν καὶ ἀλόγιστον, κάτω μεινάτων ἢ κινδυνεύσει λιθοβολού μενον τῷ λόγῳ τῆς ἀληθείας. inseribo compendio salutis. Quod si quæ bestia periculum erit, ne sermone veritatis lapidetur. At nos, scientes in unum tria contrahere impictalis esse, et novitatis introductae a Sabellio, qui primus contractionem divinitatis commentus est, et tria dividere naturis, divinitatis peregrinam et inusitatam sectionem esse, et unum pulchre conservamus deitati videlicet), et tria (quod ad pro prietates attinet) pie docemus; nec per unum dei. 3 tatem confundimus; nec per tria distrabimus, sed intra metas pietatis manentes, immoderatam in atramque partem inclinationem reprehensionemque devitamus. Quamobrem mediam ac regiam viam secantes (in quo et virtutis laus sita est, ut moralium rerum peritis placet), credimus in Patrem, et Fiium, et Spiritum sanctum, consubstantialitarem, unam eamdemque gloriam, quibus et bapti. smi perfectio nititur, et nominibus et rebus ipsis; nosti cuin, Initiate, illum esse negationem ἀθεΐας, et confessionem Deitatis: atque ita consummamur, unum quidem in essentia cognoscentes, et adoratione communi atque indivisa afirmantes; tria autem in hypostasibus, sive (quod quidam malunt) in personis; ne inepti sint, qui de his litigant, quasi in verbis potius quam in rebus pietatem nostram constituamus. Sed times, ne τριβεία, id est triplex divinitas, tibi exprobretur. Τα quod habes bonum tibi reline, in tribus scilicet unionem: mibi pugnam sine. Patiare me navim compiagere, tu navi utere. Etiamsi alius sit, qui naves fabricetur, tamen tu me tuam sine fabricari. Τα hanc securus habita; et licet ejus causa nihil lahoraris, nihilominus cursu prospero navigabis. Aut incole domum meam, qui hæe construxi et paravi, quamvis ad ea studium operamque nullam impenderis. In nubem ingrediamur. Da mihi tabulas cordis tui. Sum tibi Moses, etsi hoc dictu est audacius. Inscribo digito Dei novum decalogum hæretica et rationis expers est, intra maneat: aut Non temere igitur, neque a scopo aberrans ego illa de istis, qui sunt aquales apostolis, et apostoli, et theologorum antesignani, antea protuli, etiam hos cum Petro et Paulo, et filius tonitrui, primi iilius chori capitibus in mundum a Christo missos, qui secundam ἀθεΐαν, et creaturarum cultum post filos, et cum illis, virtute Verbi, veraque ae primae sapientia igne spiritus penitus exurerent, et Ecclesiam ejus, defectionis discrimini proximam, propter hiemens, ventos contrarios, et procellas daemonum artificio concitatas calefacerent, ardo- - remque pristinum redaccenderent. Per quos videlicct conseguimur, ut sancte yivamus, ut sacerdoΟὐ μάτην ἄρα, οὐδ᾽ ἔξω τοῦ σκοποῦ βάλλων ἐγὼ ἐκεῖνα περὶ τῶν ἰσαποστόλων, καὶ ἀποστόλων τούτων, και κορυφαίων θεολόγων φθάσας ἔλεγον, ὅτι καὶ τού τους μετά Πέτρου, καὶ Παύλου, καὶ τῶν υἱῶν τῆς βροντῆς, τῶν τοῦ πρώτου χορού, φημί, κορυφαίων, εἰς τὸν κόσμον Χριστὸς ἐξαπέστειλε, τὴν δευτέραν ἀθείαν, καὶ τὴν λατρείαν τῶν κτισμάτων, μετ' ἐκεί νους καὶ σὺν ἐκείνοις δυνάμει λόγου καὶ τῆς ἀληθινῆς καὶ πρώτης σοφίας τῷ πυρὶ τοῦ πνεύματος καταφλέ ξοντας, καὶ τὴν Ἐκκλησίαν ἐκείνου κινδυνεύουσαν έκλιπεῖν ἤδη τῷ χειμῶνι, καὶ ταῖς δαιμονικεῖς ἀντιπνοίαις θερμανοῦντας καὶ ἀναζωπυρήσοντας, δι' ών δήπου και τὸ καλῶς ζὴν ἡμῖν, καὶ ἱερᾶσθαι, καὶ διδάσκειν, καὶ

" evangelicam atque apostolicam fidem agnoscamus.. Et quo vitam sine offensione ac pariter degamus, ab ipsorum sapienti providentia accipimus. Audistis enim caelestes ipsorum voces, quas nobis per eos Spiritus sanctus divinius est locutus: Julonuit enim revera de cœlo Dominus, et Altissimus dedit vocem suam, etiam per hosce magnos; et illuxerunt coruscationes ejus orbi terrarum; et commola est, et contremuit terra ": et fundamenta montium "; conturbata sunt a facie Domini, et a facie Dei Jacob ". Quæe porro ista, et quam ab eis Ecclesias jactationem tempestatemque importari judicabimus? Hos esse opinor, qui a terra, e cerebro suo clamant, et quae spiritus sunt, citra spiritum loqui non reformidant. Quos ego non misi, ait Dominus, et ipsi prophetabant ". Præterea instigantem illos, et docentem loqui talia, ducem auctoremque seelerum ab initio: quem divina Scriptura montem magnum, et Leviathan nuncupare consuevit, lumine faciei Domini agitatum, et quassatum, et vertigine correptum: facie formidinis Domini, inquit ma gniloquentissimus Isaias, et a gloria fortitudinis εἶως ". Atque, ut ad sapientissimum Davidem reejus vertar: Int omnem terram exirit sonus eorum, et in fues orbis terra verba eorum ". Unde et insignis ille Paulus de se et coapostolis illud interpretatus est s. Et: Cali enarrant gloriam Dei, inquit, et opera manuum ejus annuntial firmamentum. El dies diei cructat verbum, et nos nocli indicat scientiam ". Nihil enim prohibet etiam diem vocare spiritus gratiam, propter luminis splendorem et claritatem; et eamdem rursus noctem, propter profunditatem nempe et dificultatem quam habet contemplatio: l'osuit enim tenebras latibulum suum ", divinum puta verbum suum, et profundum cognitionis ac sapientiae, hosce lucis ac dici alios docentis: quos si quis etiam noctem nominaverit, mea sententia, ab eo quod decet nihil faciet aliemum, propter incurrentem carunculae hujus caliginem et tenebras, quæ lumen gloriæ Dei intercidunt; ut cum eodem Propheta iterum dicam: Deus meus, illuminabis tenebras ". Et, Signatum est super nos lumen vultus iui ". El: Sit splendor ἀκροάσθαι, καὶ τὴν εὐαγγελικὴν καὶ ἀποστολικὴν ἐπι- tio bene fungamur et doceanus, et audiamus, et γινώσκειν πίστιν, καὶ πολιτείαν ἀπταίστως καὶ καθαρῶς τῇ ἐκείνου σοφῇ προνοία περίεστι. Ηκούσατε γὰρ τῶν θείων ἐκείνων φωνῶν, ἃς δι' αὐτῶν ἡμῖν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον θεοπρεπῶς ἀπεφθέγξατο. Εβρόντησε καὶ γὰρ ὄντως ἐξ οὐρανοῦ ὁ Κύριος, καὶ ὁ Ὕψιστος ἔδωκε φωνὴν αὐτοῦ, καὶ διὰ τούτωνὶ τῶν μεγάλων καὶ ἔφασαν αἱ ἀστραπαὶ αὐτοῦ τῇ οἰκουμένη, καὶ ἐσαλεύθη, καὶ ἔντρομος ἐγενήθη ἡ γῆ, καὶ τὰ θεμέλια τῶν ὀρέων ἐσαλεύθησαν ἀπὸ προσώπου Κυρίου, ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ ᾿Ιακώβ Ατινα δὴ ταῦτα, καὶ ὅντινα τὸν σάλον αὐτῶν ὑπο ληπτέον; Οἶμαι δὲ τοὺς ἀπὸ γῆς καὶ κοιλίας φωνοῦντας, καὶ τὰ τοῦ πνεύματος λαλεῖν ἐπιχειροῦντας χωρίς πνεύματος. Οὓς οὐκ ἀπέστειλα, φησὶν ὁ Θεὸς, καὶ αὐτοὶ προεφήτευον. Ἔτι δὲ καὶ τὸν αὐτοὺς ὑποκινοῦντα, καὶ λαλεῖν τὰ τοιαῦτα δια δάσκοντα, τὸν προστάτην καὶ ἀρχηγόν φημι τῆς κακίας ἄνωθεν, ὃν δήπου καὶ ὄρος μέγα, και Λευί αθαν τῇ θείᾳ Γραφῇ καλεῖν ἔθος, τῷ φωτὶ τοῦ προσώπου Κυρίου σαλευόμενόν τε, καὶ κλονούμενον, καὶ ἐλιγγιώντα. Ἀπὸ προσώπου τοῦ φόβου Κυρίου, φησὶν ὁ μεγαλοφωνότατος Ησαΐας, καὶ ἀπὸ τῆς δόξης τῆς ἰσχύος αὐτοῦ. Καὶ ἵνα πάλιν πρὸς τὸν σοφώτατον ἐπανέλθω Δαβίδ, εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος αὐτῶν, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης τὰ ῥήματα αὐτῶν. Ο καὶ Παῦλος ὁ - μέγας περὶ ἑαυτοῦ καὶ τῶν συναποστόλων ἐκεῖθεν ἐξείλησε. Καὶ. Οἱ οὐρανοὶ διηγοῦνται δόξαν Θεοῦ, φησί· ποίησιν δὲ χειρῶν αὐτοῦ ἀναγγέλλει το στερέωμα. Καὶ ἡμέρα τῇ ἡμέρᾳ ἐρεύγεται βήμα, καὶ νὺξ τῇ νυκτὶ ἀναγγέλλει γνῶσιν. Οὐδὲν γὰρ τὸ κωλύον καὶ ἡμέραν τὴν τοῦ Πνεύματος ἐπικα λεῖν χάριν διὰ τὴν τοῦ φωτὸς αἴγλην καὶ τὴν λαμπρότητα, καὶ νύκτα τὴν αὐτὴν αὖθις διὰ τὸ βαθύ τε καὶ δυσθεώρητον. Εθετο γάρ, φησί, σκότος ἀποκρυφὴν αὐτοῦ, τὸν θεῖον αὐτοῦ λόγον, καὶ τὸ βάθος τῆς γνώσεως, καὶ τῆς σοφίας, τοὺς τοῦ φωτὸς καὶ τῆς ἡμέρας υἱοὺς τούτους διδασκούσης οὓς και νύκτα τις εἰπὼν, οὐκ ἂν ἁμάρτῃ τοῦ προσήκοντος, οἶμαι, διὰ τὸν ἐπιπροσθοῦντα δηλαδὴ τοῦ σαρκίου ζόφον, καὶ τὴν ἀχλύν, τῷ φωτὶ τῆς δόξης Κυρίου διακοπτόμενα· κατὰ τὸν αὐτὸν αὖθις εἰπεῖν προφή την, "Ο Θεός μου, φωτιεῖς τὸ σκότος μου, λέσ γοντα. Και, Εσημειώθη ἐφ' ἡμᾶς τὸ φῶς τοῦ Domini Dei super nos t. Idem rursus: Non suκί προσώπου σου. Καὶ Ἔστω ἡ λαμπρότης Κυρίου τοῦ Θεοῦ ἡμῶν ἐφ' ἡμᾶς. Καὶ ὁ αὐτὸς αὖθις· Οὐκ εἰσὶ λαλιαὶ, οὐδὲ λόγοι, ὧν οὐχὶ ἀκούωνται αἱ φωναὶ αὐτῶν· τοὺς λόγους ἐκείνους, καὶ τὰς ἄνω δεν φερομένας τούτων φωνὰς ἡ βροντὰς προαναφωνῶν· πᾶσαν ἀκοήν τε καὶ γλῶσσαν, ἀπ᾿ ἄκρων γῆς εἰς ἄκρα διαλαβούσας, καὶ πάντα κατασχούσας τῇ μεγαλοφωνίᾳ τὰ πέρατα. Περὶ ὧν δήπου καὶ τὸν θαυμαστὸν οἶμαι προειπείν Ησαίαν, Επ' όρους ὑψηλοῦ ἀνάβηθι, ὁ εὐαγγελιζόμενος Σιών (την loquela neque sermones, quorum non audiantur voces eorum 35, horum sermones illos, et de calo delatas voces, sive tonitrua prænuntians: quæ omnium aures atque linguas ab extremis terrarum usque ad extrema comprehenderunt, omnesque mundi fines magniloquentia sua occuparunt. De quibus sane inclytum quoque Isaiam vaticinatum reor: Super montem excelsum ascende tu, qui evangelizas Sion, Ecclesiam Christi, inquam. Etalia in fortitudine vocem tuam, qui evangelizas Jerusalem, Paal. xvII, 14. Psal.LXXVI, 19. "Psal. xv, S. Job. II et XL. 15 Isa. 19, 21. Psal. XVIII, 1 Psal. avi, 12. 1 ibid. 99. Pal. 3113, 7. 1 Psal. cx, 7. 5. 17 Rom. x, 18. 16:11. LAAXIS, 17. 1631. LSXXIX, 17. Jerem. xiv et xxxi. 1 Psal. xvult, t, 2. 11 Psal. XVII, 4.

PHILOTREI CP. PATHIARCH.K Sed quoniam et speculatoris Dei, et legislatoris Mosis, similiter ejusdem spectatores, et legislato res, de Deo philosophantes et docentes hi paulo ante meminerunt: ait enim, in nubem ingrediamur, da mibi tabulas cordis tui: sum tibi Moses (quam vis hoc dictu audax sit), inscribo digito Dei decalogum; inscribo compendium salutis: ne hoc quis dem transeundum opinor, quin pio viribus consim deremus: praesertim cum ab ipsis adeo sublimiter et magnifice prolatum sit. Quid igitur? Quae est oratio men? Hi quoque, ut Moses ille clarissimus, pastorali virga ab eo qui est, sibi tradita, diique Pharaonis et hostilis exercitus ejus appellati, in tenebrosam et persecutricem Ægyptum, in perversam, inquam, et ratione carentem &0stav descenderunt, divinoque verbo, et digito Dei, sicut ille, plagis savissimis eam flagellarunt. Deinde etiam populum Donini inde educentes, in manu potenti et brachio excelsa ", profundum false infidelitatis, ligno crucis, atque in eo sulixi admiranda imitatione, et communi salute, quam in medio terre η ipse solus operatus est, post illum, et cum illo pertrausierunt, Egyptiumque, et superbama menten, Pharaonem dico, qui animo cernitur, cum omnibus copiis submerserunt, equos, et ascensores, et duces ibidem marinis aquis obruerunt; et victoriale carmen eum ipsi cecinerunt, tum popu-C Exaltate, nolite timere. Sacerdotes loquimini ad cor Χριστοῦ Ἐκκλησίαν φημί). Ὕψωσιν τῇ ἰσχύν την Jerusalem. Dimissa est enim iniquitas illius *. Εἰ φωνήν σου, ὁ εὐαγγελιζόμενος "Ιερουσαλήμ, πάλι hæc quidem hactenus. καὶ γὰρ ἡ ἀδικία αὐτῆς. Καὶ ταῦτα μὲν εἰς τοσοῦτον. Αλλ' ἐπεὶ καὶ τοῦ θεόπτου καὶ νομοθέτου Μι σέως οι θεόπται καὶ νομοθέται θεολογοῦντες καὶ διδάσκοντες οὗτοι προ βραχέος εμνήσθησαν· εἴσω καὶ γὰρ, φησί, τῆς νεφέλης χωρήσωμεν· δός μοι τὰς πλάκας τῆς σῆς καρδίας· γίνομαι σοι Μωϋσῆς (εἰ καὶ τολμηρὸν εἰπεῖν)· ἐγγράφω δακτύλῳ Θεοῦ νέον δεκάλογον· ἐγγράφω σύντομον σωτηρίας· οὐδὲ τοῦτο δεῖν, οἶμαι, παραδραμεῖν ἀθεώρητον κατά δύναμιν, καὶ μάλιστα παρ' αὐτῶν ἐκείνων οὕτω ῥηθὲν ὑψηλῶς τε καὶ μεγαλοπρεπῶς. Τί οὖν φημι; Καὶ τὶς ὁ ἐμὸς λόγος; Καὶ οὗτοι, κατὰ Μωσία τὸν μέγαν τὴν ποιμαντικὴν βάβδον ἐγχειρισθέντες παρά τοῦ ὄντος, καὶ θεοὶ Φαραώ χρισθέντες, καὶ τῆς περι αὐτὸν ἀντικειμένης δυνάμεως, εἴς τε τὴν σκοτεινὴν καὶ διώκτριαν Αίγυπτον, τὴν πονηράν φημι καὶ ἀλόγιστον ἀθεῖαν, κατῆλθον, καὶ λόγῳ θείῳ, καὶ δακτύλῳ Θεοῦ, κατ' ἐκεῖνον, πληγαῖς βαρυτάταις ταύτην ἐμάστιξαν. Εἶτα καὶ τὸν τοῦ Κυρίου λαὸν ἐκεῖθεν ἐξαγαγόντες, ἐν χειρὶ κραταιᾷ καὶ ἐν βραχίονι υψηλῷ, τόν τε βυθὸν τῆς ἀλμυρᾶς ἀπι στίας ξύλῳ σταυροῦ, καὶ τῇ τοῦ ἐν αὐτῷ παγέντος θαυμαστῇ ἐκμιμήσει καὶ κοινῇ σωτηρίᾳ, ἣν ἐν μέσῳ τῆς γῆς αὐτὸς μόνος εἰργάσατο, μετ' ἐκεῖνον, καὶ σὺν ἐκείνῳ διέρρηξαν, καὶ τὸν Ασσύριον, καὶ υπερήφανον νοῦν, τὸν νοητὸν Φαραώ λέγω, παν στρατὶ κατεβάπτισαν, ἵππους, καὶ ἀναβάτας, τρι στάτας αὐτόθι καταποντίσαντες, καὶ τὸν ἐπινίκιον αὐτοί τε μεγαλοπρεπῶς ᾄσαντες, καὶ τὸν τοῦ Κυ ρίου λαὸν ἄδειν ὡσαύτως διδάξαντες. Ἐπὶ τοῦ ὅρους ἀνῆλθον μετὰ Μωσέως, καὶ οὗτοι τὸν ᾿Αμπ λήκ, τὸν πονηρὸν τῶν παθῶν προστάτην, Εκτάσει χειρῶν καὶ τύπῳ καινοῦ μυστηρίου ταῖς ἀλαλήσεις ενεργείαις τοῦ νοῦ καθεῖλον· μετὰ τὴν πρώτην και μεγάλην ἐκείνην νίκην Ιταμῶς τῷ λαῷ Κυρίου καὶ πάλιν επιτιθέμενον. Στύλο φωτὸς καὶ νεφέλης ἐν ἐρήμῳ τούτους ὠδήγησαν. Τὸ μάννα τὸ νοητόν, Χριστὸν, εἰς τροφὴν ἀμβροσίαν ἀφθόνως τούτοις δεδώκασιν· ἐξ ἀκροτόμου πέτρας, τῆς δεσποτικῆς δηλαδή πλευρᾶς, μέλι καινῶς τούτους εχόρτασαν, ὅσῳ ταῦτα τῶν τύπων ἐκείνων ὑψηλότερά τε καὶ μεγαλοπρεπέστερα. Εἶτα τί; Τὸ Σίναιον ἀναβάντες λόγῳ Θεοῦ, ἀστραπῶν καὶ βροντῶν δίχα, καὶ θυέλ λης, καὶ γνόφου (τοὺς ὑπ' αὐτοῦ μυσταγωγουμένους ἐκδειματούντων), τό τε πῦρ διακόπτουσι, καὶ μετὰ Μωσέως τῆς νεφέλης εἴσω χωροῦσι, καὶ πλαξὶν οὐ λιθίναις, ἀλλὰ καρδίαις σαρκίναις, δακτύλῳ θεοίς κατ' αὐτοὺς ἐκείνους αὖθις εἰπεῖν, ἐγγράφουσι νέον δεκάλογον, ἐγγράφουσι σύντομον σωτηρίας, ἔνθεν μὲν τὸ τῆς μεγάλης Τριάδος, καὶ δὴ καὶ τὸ τῆς Χριστοῦ οἰκονομίας, θεῖον μυστήριον, ἐκεῖθεν δὲ τὴν εὐαγγελικήν πολιτείαν, καὶ τὴν τῶν ἐντολῶν ἐκπλήρωσιν ἐγχαράττοντες (ἐπειδὴ πίστις χωρίς έργων νεκρά, ὡς ἔργα δίχα πίστεως, αὐτοὶ φθά σαντες ἔφησαν), εἶτ᾽ ἐκεῖθεν οὐκ ἔτι μετὰ Μωσέως, lum Domini sim liter canere docuerunt. lidem cum Mose montem conscenderunt, Amelec improbum pravarum motionum architectum extensione manurum, et figura novi mysterii, inedabilibus intelligentis eficacitatibus prostraverunt: qui post primam illam illustremque victoriam Dei populum impudenter iterum invaserat. In columna lucis et nubis per solitudinem iis præiverunt. Manna quod sub rationem cadit, Christum, inquam, in alimoniam immortalitatis affatim his præbuerunt. De petra pereussa, Inleris Domini videlicet melle, novo quodam modo eos salurarunt: idque tanto excellentius, quanto hæc typis illis et adumbrationibus excelsiora, majestatisque pleniora sunt. Quid amplius? Dei jussu Sinai monte conscenso, sine fulguribus, tonitruis, procella et caligine (quibus initiati exterrentur) et ignem perrumpunt, et com Mase nullem ingrediuntur, et in tabulis non tapis deis, sed in cordibus carnalibus, digito Dei (ut cum ipsis rursus dicam) novum decalogum et compendium salutis inscribunt: et hic quidem sacrosanctie Trinitatis, et divinum Christi economiæ mysterium, illic Evangelio amnem vivendi modum, mandatorumque implendorum viam insculpunt (fides si quidem sine operibus mortua est " ut opera sine fide: quod etiam ipsi docuerunt), inde non jam cum Mose, sed plus quam Moses "Isn. XL, 9 10. "Psal. cxxxv, 21. "Jac. 11, 20.

ἀλλ' ὑπὲρ Μωσία τὴν ψυχὴν καὶ τὰ πρόσωπα δοξά- anima et vultu glorificantur. Quod enim ille in vultu ζονται. ῞Οπερ γὰρ ἐκεῖνος ἐπὶ τῆς ὄψεως ἔφερεν, ἐπὶ τῆς ψυχῆς εἶχον οὗτοι μεγαλοπρεπέστερόν τε καὶ ὑψηλότερον. Οἱ αὐτοὶ καὶ τοῦτο φασίν. Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ Χριστὸς αὐτὸς, αὐτὸ τοῦτο διὰ τῶν πρώτων μαθητῶν τε καὶ ἀποστόλων πρὸς αὐτοὺς φθάν σας, ἔλεγεν, ὅτι Πολλοὶ προφῆται καὶ δίκαιοι ἐπεθύμησαν ἰδεῖν & βλέπετε, καὶ οὐκ εἶδον· καὶ ἀκοῦσαι ὁ ἀκούετε, καὶ οὐκ ἤκουσαν. gerebat, hi magnificentius et sublimius in animabus babebant. Hoc quoque ab ipsis, quanquam de aliis dictum est. Quin imo Christus etiam ipse hoc ipsum in persona primorum discipulorum apostolorumque suorum confessus est. Multi, inquit, propheta et reges voluerunt videre quæ vos videlis, et non viderunt: et audire que vos auditis, et non audierunt, Ἐκ τοῦ τῆς θεοφανείας δρους θεοειδεῖς καὶ θεο- monte divinæ apparitionis Deo similes effecti, φόροι, καὶ ἥλιοι άλλοι κατέρχονται· μᾶλλον δὲ καὶ et numine alati, et soles novi descendunt: quin τῆς νεφέλης εἴσω τους μυσταγωγουμένους (ὡς αὐτ potius intra nubem (ut ipsi loquuntur ) mysteria τοί φασι) μετὰ Πέτρου τε καὶ τῶν υἱῶν τῆς βρον- docendos cum Petro, et aliis tonitrui arcano induτῆς ἀποῤῥήτως εἰσάγουσί τε καὶ συνεισάγουσιν cunt, et una secum introducunt, claritateque illa, ἑαυτοῖς· καὶ τῇ ἐκεῖθεν αἴγλῃ καὶ ταῖς μυστικαῖς mysticisque splendoribus altissima Trinitatis, et λαμπηδόσι τῆς ἀνωτάτω Τριάδος τῆς πηγῆς τῶν fontis luminum, eos illuminant: non vulgata tanφώτων καταφωτίζουσιν· οὐ τὰ ἔκφορα μόνον τοῦ tum, multorumque auribus non ignola, nec secreta μυστηρίου, καὶ ταῖς τῶν πολλῶν ἀκοαῖς οὐκ ἀπέβω illa mysteria, ut aiunt ipsi, verum illis interiora βητα μυσταγωγοῦντες ἐκεῖνα, καθάπερ εἰπόντες quoque, magisque mystica docentes. Habes enim, ἔφθησαν, ἀλλὰ καὶ τὰ ἐκείνων ἐνδότερα και μυ- inquit, mysterii notiora, et multorum aures miστικώτερα. Ἔχεις καὶ γὰρ, φησί, τοῦ μυστηρίου mime fugientia: cætera intus, Trinitate largiente τὰ ἔκφορα, καὶ ταῖς τῶν πολλῶν ἀκοαῖς οὐκ ἀπόρ- cognosces; post baptismum et purgationem videῥητα· τἄλλα δὲ εἴσω μαθήσῃ, τῆς Τριάδος χαριζου licet, quæ apud te sigillo munita abscondes. Qu μένης δηλονότι μετὰ τὸ βάπτισμα καὶ τὴν κάθαρ nam autem illa, et qualia sint, et unde veniant, σιν, ἃ καὶ κρύψεις παρὰ σεαυτῷ σφαγίδι κρατούν iidem initiatos rursus docent in eodem spiritu, μενα. Καὶ τίνα ταῦτα, καὶ ἡλίκα, καὶ ἔθεν ήκοντα, tametsi adhuc obscurius, nec omnino citra specοἱ αὐτοὶ καὶ πάλιν ἐκδιδάσκουσι τοὺς μεμυημένους lum, et integumenta propter obstantem nebulam, ἐν τῷ αὐτῷ πνεύματι, εἰ καὶ ἀμυδρότερον ἔτι, καὶ et carnis caliginem, quibus impliciti sumus. οὐκ ἔξω παντελῶς τῶν προκαλυμμάτων καὶ τῶν ἐσόπτρων διὰ τὴν προβεβλημένην ἀρχὴν καὶ τὸν τῆς σαρκὸς ζόφον, οἷς συνεζευγμεθα. Τούτου τοῦ θείου καὶ ἀγαθοῦ Πνεύματος, ὦ θεοφόροι διδάσκαλοι, καὶ ὑμεῖς τῶν χαρισμάτων καὶ τῆς ἐνεργείας πλησθέντες, καὶ ὅλον σχόντες ἐν ἑαυτοῖς, διὰ τούτων τὸν ἕνα τῆς Τριάδος, τὸν ὅλον ἑκάστῳ διαφόρως ἐνοικοῦντα, καὶ ὅλον ὄντα μετὰ Θεοῦ, καὶ πληροῦντα τὸ πᾶν, καὶ ὑπὲρ τὸ πᾶν, καὶ τοῦ παντὸς ὄντα ἔξω, ὡς αὐτοὶ καὶ ταῦτα εἰρήκατε· ἐδέξασθε γὰρ καὶ αὐτοὶ τὰς πυρίνας γλώσσας μετά τῶν ἀποστόλων ἐν ὑπερῴῳ τόπῳ, τῆς ὑψηλῆς, φημί, τοῦ νοῦ φυλακῆς τε καὶ θεωρίας ὑμῶν, οὐκ ἀπὸ τελωνῶν, καὶ σκυτοτόμων, καὶ ἁλιέων κατ' ἐκείνους κληθέντες εἰς ἀποστόλους καὶ μαθητας (εκδίκησε καὶ γὰρ ὁ Θεὸς τὸ τηνικαῦτα διὰ τῆς μωρίας τοῦ κηρύγματος σῶσαι τοὺς πιστεύοντας· Επειδή, φησὶν, ἐν τῇ σοφίᾳ τοῦ Θεοῦ οὐκ ἔγνω ὁ κόσμος, διὰ τῆς σοφίας τὸν Θεὸν), ἀλλ' ἀπὸ ῥητόρων, και φιλοσόφων, καὶ διαλεκτικῶν καὶ σοφῶν ἐπὶ τὴν ἀληθινὴν καὶ πρώτην ἐλθόντες σοφίαν καὶ τὴν ἀποστολὴν, ἵνα καὶ διὰ τῆς κάτω σοφίας, ώσανεί τινος σκευοφόρου καὶ ὑπηρέτιδος, ἐξελεγθῇ τὸ μωρὸν ὄντως καὶ ἀσθενὲς τῶν ἔξω σοφῶν· πρὸς τὴν ἡμετέραν ἐξήλθετε σωτηρίαν, ὥσπερ τινὲς ἄλλοι κατὰ χάριν θεοί, καὶ πλάσται τῶν σωζομένων, τῇ δυνάμει τοῦ πάντων δημιουργοῦ τε καὶ πλάστου, καὶ μόνου κατὰ φύσιν Θεοῦ. Καὶ Μωτῆς μὲν ὁ μέγας ἐκεῖνος τὸ βραδύ τε καὶ Ισχνὸν τῆς γλώττης καὶ τῆς φωνῆς ἑαυτοῦ προβάλω 17 Luc. x, 24. 1 1 Cor. 1, 21. Mujus divini et boni spiritus, o coelesti numine instincti doctores, charismatibus et efficientia vos quoque repleti estis, et per haec totum intra vos habetis, unum de sancta Trinitate, totum in unoquoque habitantem, et lotum cum Deo manentem, et implentem hoc omne, et super omne, et extra omne exsistentem, juxta doctrinam vestram. Suscepistis nimirum et ipsi linguas igneas cum aposto lis in editissimo adium loco; hoc est, in excelse mentis vestra custodia et contemplatione: non quemadmodum illi, e publicanis, et suloribus, et piscatoribus vocati, unctique in apostolos et di scipulos (placuit enim tune Dco per stultitiam pradicationis salvos facere credentes: Quia, inquit, in Dei sapientia non cognovit mundus per sapientiam Deum), sed ab oratoribus, philosophis, dialecticis et sapientibus ad veram et antiquissimam sapientiam atque apostolatam venistis: ut etiam per inferiorem sapientiam, veluti sarcinariam quamdam et ministram stulta sane et imbecilla externorum εapientia redargueretur. Ad salutem nostram egressi estis, ceu alii quidam per gratiam, et for matores salvandorum, in virtete omnium opificis, et formatoris, quique solus secundum naturam Deus est. Ac Moses quidem eximius ille tarditatem et gracilitatem linguae ac vocis suæ, et postea Jeremias

immaturitatem aetatis corporeae excusantes, prophe- λόμενος, ὡς δὲ καὶ Ἱερεμίας ὕστερον τὸ νεάζον Landi munere, et divini apostolatus officio fungi cunctabantur, prædicationemque diferebant. Αι vos admirabili super hoc revelatione, et oraculis inde acceptis, omni Limiditate abjecta, et humanis cogitationibus penitus depositis, vocantem prompte, nt generosi, ut virili robore praediti, seculi estis, et ipsi quoque cum Isaia: Ecce ego adsum, mille nie", aperte dixistis. Unde etiam excellentius quam ille e divino et singulari illo allari, tanquam for. cipe carbone intellectuali, spiritus operatione acceplo, non solum Judæos, Syros, Egyptios, aut hos aut illos, sed Orientem et Occidentem, Aquilonem et Austrum, et qua per orbem salutare Dei verbum divulgatum est, ad officium et curam vestram pertinere existimastis, illum (orbem inquam) agitatum stabilire, et quassatum, linguis oppositis, sana veritatis doctrina corroborare adnitentes. τῆς σωματικῆς ἡλικίας, καὶ πρὸς διδασκαλίαν δῆς θεν οὐκ εὔκαιρον ὤχνουν, τὴν προφητείαν καὶ τὴν θείαν ἀποστολὴν ἀνεβάλλοντο, καὶ τὸ κήρυγμα ὑμεῖς δὲ τὴν περὶ τούτου θαυμαστὴν ἀποκάλυψιν, καὶ τοὺς ἐκεῖθεν δεδεγμένοι χρησμούς, δειλίαν απορρίψαντες πᾶσαν, καὶ πάντας ἀνθρωπίνους ἀποβαλόμενοι λογισμούς, τῷ καλέσαντι προθύμως οι γενναῖοι καὶ ἀνδρικῶς ἐξηκολουθήσατε, Ιδού ἐγώ εἰμι, ἀπέστειλόν με, μετὰ Ἡσαΐου καὶ αὐτοὶ πρὸς τὸν Θεὸν φήσαντες ἄντικρυς. Οθεν καὶ τὸν νοητὸν ὑπὲρ ἐκεῖνον ἄνθρακα ἐκ τοῦ θείου και υπερφυοῦς θυσιαστηρίου, καθάπερ τινὶ λαβίδι, τῇ μεγάλῃ τοῦ πνεύματος ενεργείᾳ οἱ μεγάλοι δεξι μενοι, οὐκ Ἰουδαίους μόνον καὶ Σύρους, καὶ Αἰγυ πτίους, ἢ τοὺς δεῖνας, καὶ τοὺς δεῖνας, ἀλλ' ἀνατολὴν τε, καὶ δύσιν, βορείαν τε καὶ νοτίαν λέξιν, και πᾶσαν ἁπλῶς, ὅσην ὁ σωτήριος ἐπέδραμε λόγος, ἔργον ἑαυτῶν ποιοῦνται καὶ σπούδασμα, κλονου μένην στηρίξαι, καὶ δονουμένην ταῖς ἀντιθέτοις γλώσσαις σθενῶσαι τῷ τῆς ἀληθείας ὑγιεῖ λόγῳ σπουδάσαντες. Porro qui magna Casareensium Ecclesiæ tunc praeclare praefuit (Basilius) et quasi sacrum quod dara prytaneum, aut omnium orbis Ecclesiarum speculum, et curiam cam habuit, illinc verbo et opere praeest universis, omnibusque viribus, eι ingenio, cum excellenti quadam spiritus virtute cas administrat, scribendo, docendo, admonendo, nandando, disputando, confutando, hortando re ges, praefectos, duces, principes, clerum, populum, communem vitam traducentes, et solitarios, viros perinde ac mulieres, regiones lotas et urbes; pro nequam pastoribus et propagatoribus impietatis seipsum subjiciendo: sermone et scriptis oratorem, philosophum, theologum agendo: Spirituque adjuvante, pietatem libris conficiendis eruditissime defendendo, ut nihilominus ipsi cum magno Paulo dicere liceat: Instantia mea quotidiana, sollicitudo omnium Ecclesiarum. Quis infirmatur, et ego non infirmor? quis scandalisatur, et ego non uror se Alii vero amplissimæ hujus et reginæ urbium [Constantinopolis] sacrum praesulatum ac princi» patum divina providentia suo tempore sibi conmendatum cum accepissent [Gregorius Nazianzenus puta, et Joannes Chrysostomus), uterque sublimibus et divinis, quibusque magnum et admirabile Dei regnum splendet, quaeque ipsum exquirentes sequantur, camdem vere maximam, et omnium, quotquot ubique terrarum exstant, civitatum principem reddiderunt: per quam, et ex qua velut e carceribus, aut sancto propugnaculo prodeuntes, divina oratione sua, et doctrinis venerabilibus orbis terrarum lines obierunt: tantumque antecessores et successores omnes, quotquot nimirum hujus urbis princeps sacerdotium, et pontificiam prafecluram cum evangelica disciplina post primos ac * Isa. VI, 8. 30 11 Cor. 11, 20 'Αλλ' ὁ μὲν τῆς μεγάλης τῶν Καισαρίων Εκκλησ σίας τότε προκαλεσθείς μεγαλοπρεπῶς, καὶ ὥσπερ Ιερόν τε πρυτανείον, ἢ τῶν τῆς οἰκουμένης Εκκλησ σιῶν ἁπασῶν ἐπισκοπήν τε καὶ ἀρχεῖον ταύτην πεποιημένος, αὐτόθεν ἐπιστατεί πάσαις καὶ λόγους καὶ ἔργοις, καὶ παντὶ τῷ δυναμένῳ καὶ πεφυκότι, τὸ κατ' ἐκείνας οἰκονομῶν, ἐν τῇ μεγάλη δυνάμει τοῦ Πνεύματος, γράφων, διδάσκων, παραινών, ἐπιστέλλων, διαλεγόμενος, ἐλέγχων, παρακαλών βασιλέας, υπάρχους, στρατηγούς, ἄρχοντας, κλῆρον, λαόν, τοὺς κοινωνικούς και μονάζοντας, άνδρας ὁμοῦ καὶ γυναῖκας, χώρας όλας, καὶ πόλεις, τοῖς κακοῖς ποιμέσι καὶ προστάταις τῆς ἀθείας ἑαυτὸν ἀντεπεξάγων, καὶ λόγοις καὶ γράμματι βητορεύων, φιλοσοφών, θεολογῶν καὶ λογογραφών υψηλής μετὰ τοῦ Πνεύματος τὴν εὐσέβειαν, ὡς καὶ αὐτὸν μετὰ Παύλου τοῦ μεγάλου δύνασθαι λέγειν, "Η επι σύστασίς μου ή καθ' ἡμέραν ἡ μέριμνα πασών τῶν ᾿Εκκλησιῶν. Τίς ἀσθενεῖ, καὶ οὐκ ἀσθενῶ τις σκανδαλίζεται, καὶ οὐκ ἐγὼ πυροῦμαι; Οἱ δὲ τῆς μεγίστης καὶ βασιλίδος ταύτης τῶν πόλεων τὴν ἱερὰν ἡγεμονίαν καὶ τὴν ἀρχὴν προνοία Θεοῦ κατὰ καιρὸν ἐγχειρισθέντες, ἑκάτερος καὶ τοῖς ὑψηλοῖς τε καὶ θείοις, καὶ οἷς ἡ μεγάλη καὶ ὑπερφυής τοῦ Θεοῦ βασιλεία ἐκλάμπει, καὶ τοῖς αὐτὴν ἐκζητοῦσι προσγίνεται, μεγίστην καὶ βασι λίδα τῷ ὄντι τῶν ἀπανταχοῦ τῆς ἀπειργάσαντο καὶ δι' αὐτῆς τε, καὶ ἐξ αὐτῆς, ὥσπερ ἐξ ἀφετη ρίας καὶ ἱεροῦ τινος ὁρμητηρίου, τῷ θείῳ λόγῳ καὶ ταῖς σεπταῖς διδασκαλίαις τὰ τῆς οἰκουμένης περιέλαβον πέρατα· τοσοῦτον ἀποκρύψαντες τους σε πρὸ αὐτῶν καὶ τοὺς μετ' αὐτοὺς πάντας, ὅσοι δηλαδὴ τὴν ἡγεμονίαν ταύτης καὶ τὴν Ιερατικήν προστασίαν μετὰ τοὺς κορυφαίους Χριστοῦ μαθητὰς καὶ τὸ εὐαγγελικόν ενεχειρίσθησαν κήρυγμα, ὡς μικροῦ καὶ ἀγνοεῖσθαι τῷ πλείστῳ μέρες τῆς Ἐχ

κλησίας πάντας ἐκείνους σχεδόν, καὶ μηδ' ἐξ ὀνόματος παρά τούτους γινώσκεσθαι· καίτοι γε καὶ πολλῶν ἀναδειχθέντων ἐν τῷ μέσῳ, καὶ κατὰ και τὸν καὶ λαμπρῶς ἀνακηρυχθέντων καὶ λόγῳ καὶ πολιτεία. Αλλ' οὗτοι καὶ κατ᾿ ἄμφω πάντας τῷ περιόντι τῆς αἴγλης οὕτως ἀπέκρυψαν, ὥσπερ ἀστέρας ἥλιος. Εἰ δέ τινες καὶ μετὰ τοὺς γενναίους τούτους υψηλόν τι καὶ γενναῖον ἐπὶ τὴν ἀρχὴν τῆς μεγίστης τῶν Ἐκκλησιῶν παρελθόντες κατορθοῦν ἔδοξαν, ἢ καὶ κατώρθωσαν, εὐθὺς καὶ ἡ κλήσες αὐτοῖς ἐκεῖθεν, καὶ τὸ καινὸν παρὰ τῶν πιστῶν πρόσρημα, τῶν μὲν προσόντων ονομάτων τῶν ποι μένων εκάστων σιυπωμένων. præcipuos Christi discipulos administrandam adepti sunt, antecelluerunt, ut propemodum maximam partem universi ab Ecclesia ignorentur, et præ his nee de nomine quidem cognoscantur: quanquam et multi in medio creati, eta doctrina moribusque non vulgare præconium consecuti fuerint. Verunr «utriusque splendoris magnitudine, non aliter quam sideribus solis claritas, obscuritatem attule runt. Quod si qui etiam post generosos istos in Eu clesiarum maximæ principatum ingressi, non humile quiddam et praeclarum cum laude aut pra stare visi sunt, aut præstiterunt, mox illis inde appellatio, et nomen novum a fidelibus inditum est, tacitis, quæ pastores singuli gerebant nominibus. Neque vero magnos istos viri, mulieres, vulgus omne suis nominibus appellat, sed uni Theologi, alteri Chrysostomi vocabulum, cum ingenti quadam νoluptate et reverentia, attribuit: et ostendit etiam line Ecclesia, neque id sine Spiritu Dei, ut arbitror, los primos, et propemodum solos secundum primos apostolos, totius Ecclesia per terrarum orbem et pastores et doctores esse. Et hae eadem de causa ipsorum doctrina dogmatisque, et theologie perinde ut sacris tabulis, divinisque Evangeliis adberens, eaque ut animam et vitam suam aestimans. nce appellationibus, nec sacris eorum nominibus abstinere vult: quin etiam quos magistros post illos amant, et in quibus illorum imaginem et eruditionis vestigia vel cernunt, vel cerucre sallen sibi videntur, hos eorum cognomentis aficiunt, ainorem suum erga magistros illos quoquomodo iudicantes solent enim, inquit, qui vehementius quempiam diligunt, libenter etiam ejus nomen usurpare), et eos illustrium illorum nominibus hom norantes, demonstrantesque non procul illos ab umbris et simulacris solium illorum abesse. Nam et hoc ipsis magnum quiddam est. Οὕτω καὶ τῶν μεγάλων ἐκείνων, ἀνδρῶν τε καὶ γυναικῶν, καὶ πάντων ὁμοῦ τούτους ἀποκαλοῦντων, καὶ τὸν Θεολόγον, καὶ τὸν Χρυσολόγον, καὶ μετὰ πολλῆς τινος τῆς ἡδονῆς καὶ τῆς ἀξιώσεως ἐπιφημιζόντων αὐτοῖς· δεικνύσης τῆς Χριστοῦ Ἐκκλησίας καντεῦθεν, οὐδὲ χωρὶς Πνεύματος, οίμαι, ὡς πρῶτ τοι καὶ μόνοι σχεδὸν ἐκεῖνοι μετὰ τοὺς πρώτους ἀποστόλους καὶ ποιμένες εἰσι καὶ διδάσκαλοι τῆς Χριστοῦ Ἐκκλησίας, οὐκ ἄλλοι. Καὶ διὰ τοῦτο καὶ τῆς ἐκείνων διδασκαλίας, καὶ τῶν δογμάτων, καὶ τῆς θεολογίας, ὥσπερ τινῶν ἱερῶν πλακῶν καὶ θείων Εὐαγγελίων ἀντεχομένη, καὶ ἴσα καὶ ψυχῇ καὶ ζωῇ ταῦτα φιλοῦσα, μᾶλλον δ' εἰπεῖν ἀληθῶς, καὶ ὑπὲρ κεφαλήν τε καὶ ζωὴν ἄγουσα, οὐδὲ τῶν προσηγοριῶν, οὐδὲ τῶν ἱερῶν ὀνομάτων ἐκείνων ἀφίστασθαι θέλει· ἀλλὰ καὶ οὓς τῶν διδασκάλων μετ' ἐκείνους φιλοῦσι καὶ τοῦ χαρακτῆρος ἐκείνων, καὶ τῆς διδασκαλίας ίχνη καθορῶσιν, ἢ καὶ ἐριν τέως ἐν τούτοις δοκοῦσι, ταῖς ἐκείνων ἀποκαλοῦσι προσηγορίαις, τόν τε πρὸς τοὺς μεγάλους ἀφοσιού. μενος πόθον (φιλοῦσι καὶ γὰρ, φησίν, οι σφόδρα περί τι ερωτικῶς διακείμενοι ήδέως συνεῖναι καὶ τοῖς ὀνόμασι), καὶ τούτους ἐξ ἐκείνων τῶν μεγάλων τιμώντες, καὶ δεικνύντες, ὡς οὐ πόρρω τῶν σκιῶν καὶ τῶν ἐνδαλμάτων τέως τῶν ἡλίων ἐκείνων ἑστή κατα. Μέγα γὰρ τούτοις καὶ τοῦτο. ὁρᾶν δὴ καὶ τῶν σοφῶν τις μικρῷ πρὸ ἡμῶν καθη ἑαυτὸν ὥσπερ ὑποθαυμάζων, καὶ τὸ μέγεθος τῆς παντοδαπής σοφίας, καὶ τὴν τοῦ λόγου πηγὴν, καὶ τὸ ὕψος ὁμοῦ καὶ τὸ πλάτος τῆς τῶν μεγάλων δια δασκαλίας ὑπερφυῶς ἐκπληττόμενος, καὶ οἷον εἰς μόνα τινὰ τοῦ κατ' αὐτοὺς πράγματος ἀναπλάττειν ἐθέλων, οὕτω πως ἔλεγε πρὸς τοὺς τότε συνόντας" Εἴ τις, φησί, τῷ μεγάλῳ καὶ ὑψηλῷ τούτῳ κίονι, τῷ τὸν βασιλικὸν ἀνδριάντα ὑπὲρ τῆς κεφαλῆς φέροντι (ἐκεῖνον δηλαδὴ τὸν κίονα λέγων, τὸν πρὸ πυλῶν τοῦ μεγίστου νεώ τῆς τοῦ Θεοῦ σοφίας ἱστά μενον), εἴ τις οὖν ἐκείνῳ, φησί, τοιοῦτον καθ' ὑπόθεσιν ἕτερον ἐπέθηκε κίονα, καὶ ἐπὶ τούτῳ τρίτον ὡσαύτως ἄλλον ἀνέστησιν, ἴσους ἐκείνῳ τὸ ὕψος τε καὶ τὸ μέγεθος, ἐπὶ τῆς ἄκρας τοῦ τρίτου τῆς κορυφῆς ἐκείνου, δίον, εἶπον ἂν ἔγωγε, εἶναι τοὺς τρεῖς παγκοσμίους διδασκάλους τούτους ἴστα σθαι, καὶ διδάσκειν ἐμοῦ τὴν ὑφ' ἥλιον, ἐπὶ τῆς γῆς κάτω, περὶ τὴν τοῦ πρώτου, φημί, στύλου Que item sapieus quidam paulo ante nostram memoriam secum admirans, et praestantiam cujus - que generis sapientia, et orationis fontem, sublimatemque et amplitudinem doctrinæ magnorum istorum mirifce obstupescens, ac velut imaginem quamdam corum excellentie efingere volens, sic, qui tunc aderant familiares est allocutus: Si quis huic grandi et excelsa columns, in cujus suprem imperatoris statua est collocata (illam videlicet co lumnam dicebat, quae ante portas maximi templi Dei sapientiae visitur); si quis igitur huic alteram talem imponeret (licet enim Gingere), et super ea insuper tertiam locaret, crassituline altitudineque similem, in vertice bujus tertime columnae ego tres illos totius orbis magistros constitueren. et quid quid sub sole gentium est, inde simul eos docere: lumi autem, ad basin primae columnae omnes si mul sapientes ac magistros in orbem circumfusas, suas ipsorum disciplinas tra/lere οortere aliria

rem. Tanta est, inquit, horum Patrum dignitas et βάσιν, πάντας ὁμοῦ σοφούς τε καὶ διδασκάλους κύ auctoritas. Et hac quidem ille. Ego vero etiam buie sermoni pridem suffragor, optimeque, et ut par fuit, dictum sentio, idemque allirmaturum quemlibet auiumo, qui illos noverit, κλῳ περὶ αὐτοὺς ἔχοντας, καὶ τὸν ἴδιον λόγον διδά σκοντας. Τοσούτον, φησί, τὸ κατ' αὐτοὺς ἐστι. Και ταῦτα μὲν ἐκεῖνος· ἐγὼ δὲ καὶ αὐτὸς τέως τῷ λόγῳ συντίθεμαι· καὶ κάλλιστα καὶ πρεπόντως εἰρῆσθαι τοῦτόν φημι, οἶμαι δ' ὅτι καὶ τῶν καλῶς ἐκείνους εἰδότων ἕκαστος. Ac Basilius sane et Gregorius magni factis, do- Καὶ Βασίλειος μὲν ὁμοῦ, καὶ Γρηγόριος οι με ctrina divinarumque Scripturarum explicationibus, γάλοι, ἔργοις καὶ λόγοις, καὶ θείων Γραφῶν ἐξηγή disputationibus theologicis, et morum præceptis σεσι καὶ θεολογίαις, καὶ παραινέσεσι ἠθικαῖς τὴν Christi Ecclesiam cohonestarunt: nec satis queo Χριστοῦ κατακοσμήσαντες Ἐκκλησίαν, ἀκριβῶς λέω dicere, in quo a me dictorum id cumulatius prae- γειν οὐκ ἔχω ἐν τίνι τῶν εἰρημένων τούτων τὸ πλέον stiterint, propterea quod in omnibus summe claru- ἐσχήκασι καὶ τοῦτο διὰ τὸ ἐν πᾶσιν ἄκρως, erint, nec possint illa a quoquam ullo modo inter οἶμαι, τούτους ἐκλάμψαι, καὶ τοὺς βουλομένους se comparari: quanquam (quod cum majorilus μετρεῖν τε καὶ παραμετρεῖν ἀλλήλοις ἐκεῖνα μηδε nostris, tum coaevis etiam hominibus visum est) μῶς δύνασθαι. Τέως γε μὴν ὡς καὶ τοῖς πρὸ ἡμῶν ad theologie montem et verbum magis accesserunt, τε καὶ τοῖς σὺν ἡμῖν ἔδοξε), τῷ τῆς θεολογίας δρες divinasque voces illas, et singularem perfectissim μᾶλλον καὶ τῷ λόγῳ προσέβησαν, καὶ τὰς θείας manque de Trinitate theologiam a Deo Verbo, ἐκείνας φωνάς, καὶ τὴν ὑπερφυὰ καὶ μεγίστην τῆς quod fuit in principio apud Deum, secretissime μεγάλης Τριάδος θεολογίαν, παρὰ τοῦ Θεοῦ Λόγου susceptum, omnes docuerunt: sicut et nos jam τοῦ ἐν ἀρχῇ ὄντος, καὶ πρὸς τὸν Θεὸν ὄντος ἐν utcunque ex admirandis et theologicis ipsorum, ἀπορρήτοις δεξάμενοι, πάντας ἐδίδαξαν· ὡς καὶ verbis demonstravimus. Siquidem et ad hac gene- ἡμεῖς ἤδη φθάσαντες ἀπὸ μέρους διὰ τῶν θαυματ rosos illos tempus ecclesiarumque conditio et ne- στῶν αὐτῶν λόγων καὶ τῆς θεολογίας εδείξαμεν, cessitas magis vocabat: quas nec modica tempestas Ἐπεὶ καὶ πρὸς ταῦτα τοὺς γενναίους ο καιρός et bellum grave tunc opprimebat, cum, proh dolor! ἐκεῖνος μᾶλλον ἐκάλες, καὶ τὰ τῶν ἐκκλησιῶν sacerdotes et pastores in Deum imple agerent, et πράγματα· καὶ μέγας τις ἦν τὸ τηνικαῦτα τοῖς vchementer insanirent, ut sanctus Jeremias ait 3 εκκλησίαις ὁ χειμῶν, καὶ ὁ πόλεμος, Ιερέων, φεύ! imperatoribus patrocinantibus, et ἀθεῖαν accrbe καὶ ποιμένων εἰς Θεὸν ἀσεβούντων, καὶ δεινῶς ulciscentibus, aulicisque nihilominus cum eunuchis, ἀφραινόντων, ᾗ φησιν ὁ θεῖος Ιερεμίας, βασιλέων et gynaceo, contubernali, inquam, ecu domestica συνηγορούντων, καὶ πικρῶς ἐπεκδικούντων τὴν ista societate improbitatis auctori una militante άθελαν, καὶ τῶν περὶ τὰ βασίλεια οὐχ ἧττον σύν atque opem ferente. Atque hujusmodi gubernatori εὐνούχοις ἅμα, καὶ τῇ γυναικωνίτιδι, τῇ συνοίκῳ, bus duribusque Christi Ecclesia indigebat. Idcirco φημί, καὶ συζυγία ταύτῃ τῷ τῆς κακίας ἀρχηγο et huc desuper vocati, ut jam diximus, Deique pa- συστρατηγούντων τε καὶ συναγωνιζομένων. Καὶ noplia et munimentis cincti, et gladio Spiritus, quod τοιούτων ἔδει τῶν κυβερνητῶν τε καὶ στρατηγών est verbum Dei, in manus accepto, errorum arces τῇ Χριστοῦ Ἐκκλησίᾳ. Διὰ τοῦτο καὶ πρὸς ταῦτα viriliter everterunt, fortem in nequitia virtute spi- κληθέντες ἄνωθεν, ηπερ ἔφημεν ἤδη, καὶ τὴν τοῦ ritus alligarunt, et vasa ejus diripuerunt, sicut in Θεοῦ πανοπλίαν καὶ τὴν σκευὴν περιθέμενοι, καὶ Evangelio Christus ait, nunc quidem cum præ- τὴν μάχαιραν ἐν χερσὶ λαβόντες τοῦ Πνεύματος, fectis et imperatoribus, nunc cum ecclesiarum pra- ο ἐστι ῥῆμα Θεοῦ, τὰ τῆς πλάνης καθεῖλον ἀνδρι sulibus, et lupis potius et crudelibus gregum dila- χῶς ὀχυρώματα, τὸν ἰσχυρὸν ἐν κακίᾳ δήσαντες niatoribus, non pastoribus, nunc cum Judaismum τῇ δυνάμει τοῦ Πνεύματος, καὶ διαρπάσαντες τὰ et gentilismum sectantibus decertantes, et usque ἐκείνου σκεύη, καθά φησιν ἐν Εὐαγγελίοις Χριστός, nd exsilia, mortem, lapidationes, impietatem in νῦν μὲν πρὸς ὑπάρχους καὶ βασιλέας, νῦν δὲ πρὸς Ecclesia concionibus persequentes: eisi pericula, τους των Εκκλησιῶν ἡγεμόνας, καὶ λύκους μᾶλλον, et mortes, et calamitates illas omnes divino adjuli καὶ δεινοὺς τῶν ποιμνίων απαράκτας, εὐχὶ ποιμέν auxilio, propter nos videlicet et salutem nostram νας, νῦν δὲ πρὸς τοὺς Ιουδαΐζοντάς τε καὶ ἑλληνία Lolerarunt. ζοντας ἀγωνιζόμενοι, καὶ μέχρις ἐξοριῶν καὶ θα νάτου, ὡς καὶ λίθους καθ᾿ ἑαυτῶν ἐπισπάσασθαι, κατὰ τῆς ἀσεβείας ἐπ' ᾿Εκκλησίας δημηγοροῦντες" εἰ καὶ τῶν κινδύνων καὶ τῶν θανάτων πάντων ἐκείνων θείᾳ δυνάμει δι' ἡμᾶς δηλονότι καὶ τὴν σωτη ρίαν τὴν ἡμετέραν ἐξάντεις ὤφθησαν. Joannes autem, lingua aureus, etsi alio orationis genere nullo excelleret, ex sola profecto theologia, quam eximiam et admirabilem consecutus est, et ex dimicationibus contra Græcos ac Judæos, eorumque et similium perversa opinantium, Ariano- " Ἰωάννης δ' ὁ τὴν γλῶτταν χρυσοῦς, εἰ μὲν οὐδὲν ἕτερον εἶδος αὐτῷ λόγων προσῆν, ἐκ μόνης ἂν τῆς μεγάλης καὶ θαυμαστῆς θεολογίας, καὶ τῶν ἀγώνων τῶν πρὸς Ελληνάς τε καὶ Ἰουδαίους, καὶ τῆς ἀνατροπῆς αὐτῶν τέ φημι τούτων, καὶ δὴ καὶ τῶν προσ 3 Jerem. i1, 8, 9. " Ephes. vi, 17. " Luc. xi. 21.

ομοίων αὐτοῖς κακοδόξων, Αρειανῶν, λέγω, καὶ rum puta, Sabellianorum, Macedonianorum, Mani λά Σαβελλιανῶν ὁμοῦ, καὶ Μακεδονιανῶν, καὶ Μανι χαίων, καὶ Οὐαλεντινιανῶν, καὶ τῶν ἀπὸ Μαρκίωνος, καὶ μὴν καὶ τῶν τὴν εἰμαρμένην ἀσεβῶς παρεισαγόντων κατὰ τὸ αὐτόματον, θαυμαστός τις ἂν ἔδοξε καὶ ὑπερφυής, καὶ τῷ ὄντι τρισμέγιστος· νῦν δὲ ποταμοὶ μὲν θεολογίας ἐκ τοῦ Χριστοῦ στόματος καὶ τῆς αὐτοῦ θεολόγου γλώττης ανέβλυσαν, καὶ πᾶσαν ἐπότισαν τὴν γῆν, ὅσην ὁ σωτήριος περιέλαβε λόγος· τὸ δὲ τῶν λόγων αὐτοῦ πότιμον καὶ ἥδιστον πέλαγος, τὴν δὲ τῶν ὑψηλῶν τε καὶ ὑπερφυῶν νοη μάτων ἀπέραντον ἄβυσσον, τὴν δὲ ὑπὲρ ἄνθρωπον εὐπορίαν, τὸ δὲ ὕψος ἅμα καὶ τὴν σαφήνειαν, τὴν δὲ ἀπόῤῥητον ἡδονὴν ἐκείνην καὶ τὴν γλυκύτητα, τὴν δὲ ῥητορικὴν πιθανότητα, καὶ τὸ μετὰ τῆς ἀληθείας τῶν λόγων ἰσχυρόν τε καὶ βίαιον, παῖδας ἀπο δεῖξαν τοὺς ἐν τοῖς λόγοις εὐδοκιμήσαντας "Ελληνας, δι' ὧν τήν τε παλαιὰν ὁμοῦ καὶ τὴν Νέαν πᾶσαν Γραφὴν ἐξηγήσατο, καὶ τὰ βαθέα καὶ δύσληπτα ταύτης εἰς φῶς τε καὶ σαφήνειαν ἤνεγκε, καὶ τὰς τελετὰς τῶν σεπτῶν μυστηρίων ἀνύμνησε, καὶ Πα τέρας ἱερούς, καὶ μάρτυρας ἀνευφήμησε, καὶ τὸν ἠθικὸν καὶ συμβουλευτικὸν λόγον ὥσπερ τινὰς πη γὰς ἀεννάους και γεύματα ποταμῶν ἀειρούτων ἐκ τῆς κεχαριτωμένης καρδίας ἀνέδωκεν, ὡς ποτὲ μὲν τὸ πλῆθος αὐτῶν ὑπὲρ τὸ κάλλος θαυμάζεσθαι, ποτέ δὲ τὸ κάλλος ὑπὲρ τὸ πλῆθος· μᾶλλον δ' ἀεὶ καὶ ἀμφότερα· ὡς καὶ τὰ τῶν Σειρήνων, εἴπερ μὴ μῦθος ἦν, λῆρον ἀτεχνῶς εἶναι πρὸς ταῦτα καὶ παιδιάν. Ταῦτα τοίνυν καὶ τὰ τοιαῦτα οὐ μόνον οὐκ ἐπαιμέσαι τις πρὸς ἀξίαν, ἀλλ' οὐδὲ κατὰ μέρος διεξελθεῖν γοῦν, καὶ ὑπογράψαι τῷ λόγῳ δυνήσεται, εἰ μὴ κυάθῳ τὸ 'Ατλαντικὸν ἀναμετρεῖν πέλαγος, καὶ και τύλῃ τὸν μέγαν Νεῖλον, ἢ τὴν Εὐφράτην ἀρύεσθαι βούλοιτο. Ἐκεῖνα δὲ τὸν κόσμον, ᾗπερ ἔφην, διαλα βόντα, οὐ δι' Ελλήνων καὶ Ῥωμαίων μόνον, ἀλλὰ καὶ διὰ Σύρων, καὶ Αἰγυπτίων, καὶ Μαύρων, και Ισπανῶν, καὶ Γότθων, καὶ Τριβαλλῶν, καὶ Σκυθῶν, καὶ πάσης βαρβάρου φωνῆς τε καὶ γλώττης ἑαυτὰ δόξης τε καὶ τοῦ θαύματος. η chæorum ac Valentinianorum, Marcionistarum. fatumque contra voluntatis libertatem impie inducentium subversione gloriosum sibi nomen comparasset: nune ore illius aureo, et lingua theologica, flumina theologica erumpentia, quantum terraruur salutaris Christi disciplina complexa eat, irrigarunt. Sermonum porro ejus potebile suavissimumque pelagus, et sublimium atque loctissimorum sensuum infinitam abyssum, et humano captu supe riorem abundantiam, altitudinem pariter et per. spicuitatem, jucunditatem et dulcedinem illar mexplicabilem, rhetoricamque persuadendi elicaciam, et cum veritate orationis nervos et impe us, quibus Graecos alioquin eloquentia celebres pre se pueros fuisse ostendit, quibusque totam veterem et Novam Scripturam explanavit, profundaque llius, et comprehensu difficilia in lucem aperiumque protulit, venerabilium mysteriorum ceremo nias celebravit, et sanctos Patres ac martyres collaudavit, et orationes de moribus, et suasorias. tanquam fontes quosdam perennes, et fluenta Buminum semper manantium ex corde gratia pleno emisit: quorum nune multitudinem supra elegan tiam, nunc elegantiam supra multitudinem, imo enim vero utrumque semper admittere: ut etiam fabulosus ille Sirenum cantus, nugæ et ludus cum istis collatus videatur: hac, inquam, et istiusmodi non solum nemo pro dignitate laudare, sed nec c particulatim saltem enarrare et describere ulcunque poterit, nisi cyatho Atlanticum mare, et colyla vastum Nilum metiri, aut Euphraten exhaurire velit. Illa autem mundum, ut dicebam, complexa, non per Græcos et Romanos duntaxat, sed etiam per Syros, Egyptios, Mauros, Hispanos, Gothos, Triballos, Seythas, omniumque barbarorum voces et linguas admirabiliter, et cum gloria et stupore maximo sese difuderunt. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν κοινὰ καὶ τοῖς τρισὶ δήπουθεν οὐ μόνον ὅτι τούτων ὁμοίως καὶ τῶν τοιούτων ἔκαστὸς αὐτῶν ἐστι πλήρης, ἀλλ' ὅτι μηδὲ φιλοῦσιν ἴδιον τι, καὶ χωρὶς τῶν ὁμοτίμων κεκτῆσθαι τῶν τριῶν ἕκαστος, ἀλλὰ κοινοποιεῖται τὸ ἰδίᾳ προσὸν, καὶ οὐχ ἑαυτοῦ μᾶλλον, ἀλλὰ καὶ τῶν φίλων, καὶ ὁμότιμον ἐκεῖνο ποιεῖται, ἀντιδιδόντες ἀλλήλοις οἱ σοφοὶ τὰ οἰκεῖα, καὶ τὰ παρ᾽ ἀλλήλων ἐξ ἴσου λαμβάνοντες, διὰ τὴν ὁμοτιμίαν, φημί, καὶ τὴν σύμπνοιαν, καὶ τὸ φίλτρον. Ἐπεὶ καὶ Βασιλείου μὲν τοῦ Μεγάλου τοῦτό φασιν ἴδιον εἶναι, τὸ μετὰ τῆς ὑψηλοτάτης καὶ μεγίστης θεολογίας καὶ τὰς κινήσεις εἰς βάθος καθορᾷν τε καὶ ἐξετάζειν, δημιουργίας τε καὶ προνοίας λόγους ἀναμετρεῖν, καὶ ἤθη, καὶ ψυχῶν ἐπιτηδειότητας εὐστόχως ἐπιτηρεῖν, καὶ ὥσπερ ἔμψυχόν τινα καὶ ζῶντα τὸν περὶ ἑκάστου τούτων ἐκτίθεσθαι λόγον, οδονεί τινα ψυχὴν τοῖς ἀψύχοις λόγοις ἐμπνέοντα, ὅπερ αὐτὸς περί τινο; ἔφη τῶν ἔξω ῥητόρων. θαυμαστῶς πᾶσιν ἀνακηρύττει μετά μεγίστης τῆς Cæterum hæc trium communia sunt, non modo quod bis et talibus eorum unusquisque plenus est, sed quod nec proprium quidpiam sine paribus sibi honore possidere cupiunt, verum quod habent, commune faciunt, et cum amicis honorisque sociis communicant, et vicissim sapientes isti sua impartiunt, et invicem ex aequo mutuantur, propter honoris aequalitatem, conspirationem atque consen sum, et amorem mutuum videlicet. Basilii siquidem Magni boc peculiare aiunt esse, motiones animi ex theologiæ rationibus subtilissime et eruditissime perspicere et examinare, divini opificii providentiaeque modos expendere, mores et habilitates animarum ingeniose observare, atque ita de his singulis disserere, ut sermoni in animo inspirasse animam, et ejus verla vivere videantur, sicut ipse de quodam rhetore non Christian o testatur.

PRILOTHEI CP. PATRIARCHE Gregorii quodammodo peculiarem aiunt esse theologiam, et genus orationis reconditum in rebus theologicis, sublimes intelligentias, verba, compositionem et elocutionem, sublimia. Quocirca commune theologorum nomen quodammodo suum muius effecit, quando ipsum solum et peculiariter The ologum, post Glium tonitrui, primumque theologum et evangelistam fidelium Ecclesia nomiEat. Eius eliam est brevitas et acrimonia, et paucis verbis ac syllabis magna illa et eximia valde comprehendere; ut argumentorum præstantia, et admirabilitati astrictior dictio non modo nihil eliciat, sed cum singulari quadam sublimitate perspicuitas quoque, et novus quidam ornatus, sententiarumque perpetuitas et perfectio adsit, et praclarus vir insuper secundum omnia rhetorica Causarum genera commendationem mereatur; et sive suadeat, sive laudet, sive judicialem contraversiam disceptet, usique sibi similis ac summas sit, et nihil interim a gravitate et sublimitate sua vel tantillam discedat. Et quoniam ornatus, et gravitatis, seu granditatis, et quasi roboris cujusdam ejus in dicendo mentionem habuimus, hoc quoque necessario adjungendum duco, Gregorium solum ex Græcis omnibus. in Græca Atticaque sapientia et lingua, si quisquam alius, exercitatum fuisse, nec necesse habuisse, illorum ilem legibus et moribus serviButem servire: sed Attica quidem dictionis fucum et curiositatem, ut inane ac supervacaneum quiddam aliis reliquisse: de Graca autem sapientia quod purum, honestum ac simplex est, assumen» tem, antea non visum orationis ideam, seu formian, compositionemque et phrasin, veluti legislatorem ipsum et dicendi magistrum insignem invenisse. Ex quo in admiratione, et nimium quantum clarus fuit, apud eos praesertim universus, qui supra cateros eloquentiam colerent et amarent, et adhibere in scribendo artificium scirent, ut animis et auribus et subtilitate, festivitate, et nobilitate, incredibilique et divina jucunditate, et melle orationum illius suspensi penderent: torperent autem omnes simul ad hanc minime communem et inimitabiJem ideam, cum stupore mirantes, quæuam et made exstitisset, naturalemque ornatum illum, et ad describendum difficilem, ambrosiam quamdam et nectar, seu (ut ex divina Scriptura potius dicam) orationes ejus panem angelorum, et sacrum manna existimarent, quibus sapientissima et humana superior mens atque lingua tam sacrosancta illa de theologia et divinitate tam mirifice edidisset. Illa præterea de rerum fabricatione procurationeque, et magnum illud magne circa nos aconomie Christi sacramentum quam sancte el divine tractaverit, quis dicendo consequatur? Et Veteri Scripturae Novam conciliavit: et quemadmodum figure et umbre legis ad evangelicam perfectionem veritatemque transierint, completæque fuerint, omnibus patefecit; tam ingeniose ac dextre, sapi800 Γρηγορίου δὲ τοῦτό φησιν ὥσπερ ἴδιον, τὴν θεολο γίαν, καὶ τὸ περὶ αὐτὴν ὕψος τοῦ λόγου ἔν τε νοήσ μασιν ὁμοίως καὶ λέξει, καὶ συνθήκῃ, καὶ φράσει. Δι' ἃ δήπου καὶ τὴν κοινὴν προσηγορίαν τῶν θεολό γων ὥσπερ ἐξιδιώσασθαι, Θεολόγον αὐτὸν ἐξαιρέτως προσειπούσης μόνον τῆς τῶν πιστῶν Ἐκκλησίας μετὰ τὸν υἱὸν τῆς βροντῆς, τὸν πρῶτον Θεολόγου καὶ εὐαγγελιστήν φημι. Καὶ μὴν καὶ τὸ σύντομον, καὶ γοργόν, καὶ τὸ ἐν ὀλίγαις τισὶ συλλαβαῖς τε καὶ λέξεσι τὰ μεγάλα καὶ ὑπερφυά περιλαμβάνειν ἐκεῖνα, καὶ μηδέν τι τοῖς μεγάλαις καὶ θαυμαστοῖς ὑπου θέσεσι τὴν συντομίαν τοῦ λόγου λυμαίνεσθαι· ἀλλὰ μετά τοῦ θαυμαστοῦ ὕψους καὶ τὴν σαφήνειαν, καὶ τὸ καινὸν κάλλος, καὶ τὸ τῶν ἐννοιῶν ἀνελλιπές προς εἶναι καὶ ἄρτιον· καὶ προσέτι τὸ πᾶσι τοῖς μέν ρεσι τῆς ῥητορικῆς ἐν τοῖς λόγοις ὡσαύτως ἐνευδοκιμεῖν τὸν γενναῖον, καὶ συμβουλεύοντα, καὶ ἐγκω μιάζοντα, καὶ τῷ δικανικῷ χρώμενον, τὸν αὐτὸν ἄκρον ἐν πᾶσιν εἶναι, καὶ ὅμοιον ἑαυτῷ, μηδέν μηδοτιοῦν τοῦ μεγέθους ἑαυτοῦ καὶ τοῦ ὕψους ἀπο στατοῦντα. καὶ Ἐπεὶ δὲ κάλλους ἔμνήσθην, καὶ μεγέθους, καὶ ρώμης λόγων, κἀκεῖνο προσθεῖναι τοῖς εἰρημένοις ἀναγκαῖον νομίζω, ὅτι Γρηγόριος μόνος ἐξ ἄρα πάντων Ἑλλήνων, ἐπὶ Ἑλληνικήν τε καὶ Ἀττικὴν σοφίαν, καὶ τὴν γλῶτα τὴν ἄκρως εἴπερ τις ἀσκήσας, οὐκ ἔσχεν ἀνάγκην καὶ τοῖς ἐκείνων νόμοις καὶ τοῖς ἔθεσι καθάπαξ του λεύεῖν· ἀλλὰ τῆς μὲν Ἀττικῆς τὸ ἐν λέξει καὶ φράσει κομμωτικὸν καὶ περίεργον ὡς περιττόν και ταλιπών ἄλλοις, τῆς δ' Ελληνικῆς τὸ καθαρόν τε καὶ σώφρον προσλαβόμενος, καὶ ἁπλοῦν, καινήν τινα λόγων ἰδέαν, καὶ συνθήκην, καὶ φράσιν ἐξευρεν, οἷς δὴ νομοθέτης καὶ αὐτὸς, καὶ ὑψηλὸς διδάσκαλος λέ γων. Ως θαυμάζεσθαι μὲν καὶ φιλεῖσθαι καθ' ὑπερ βολὴν ὑπὸ πάντων, καὶ μάλιστα τῶν ὑπὲρ τοὺς ἄλ λους λόγους τιμώντων τε καὶ φιλούντων, καὶ δη μιουργεῖν τούτους εἰδότων, καὶ ὥσπερ ἐξηρτῆσθαι τούτους τῶν διανοιῶν, καὶ τῶν ὤτων, τοῦ τε ύψους καὶ τοῦ κάλλους ἐκείνων, καὶ τῆς εὐγενείας, καὶ τῆς ἀποῤῥήτου καὶ θεσπεσίας ἡδονῆς, καὶ τοῦ μέσ λιτος· ἀτονεῖν δὲ πάντας ὁμοῦ πρὸς τὴν οὐ κοινὴν καὶ ἀμίμητον ταύτην ἰδίαν, ἥτις ποτ' ἐστί, καὶ ὅθεν ήκουσα, καὶ τὸ φυτικόν τε καὶ ἀμήχανον κάλλος, εκφράσαι· ἀμβροσίαν τινὰ καὶ νέκταρ, μᾶλλον δὲ (τὸ τῆς θείας φάναι Γραφῆς) ἄρτον ἀγγέλων, καὶ μάννα τὸ ἱερὸν ἡγουμένους τους λόγους ἐκείνους, δι' ὧν ἡ σοφωτάτη καὶ ὑπὲρ τὴν ἀνθρωπίνην διά νοιά τε καὶ γλῶττα τά τε σεπτὰ περὶ θεολογίας και θεότητος ὑπερφυῶς ἐξεῖπεν ἐκεῖνα, Τούς τε περί δημιουργίας καὶ προνοίας Ιερούς λό γους, καὶ δὴ καὶ τὸ μέγα τῆς μεγάλης περὶ ἡμᾶς οικονομίας Χριστοῦ μυστήριον, ἱερούς τε καὶ θεσπι στους πῶς ἂν εἴποι τις; Τῇ Παλαια τὴν Καινὴν συμβιβάζει, καὶ τὴν τοῦ νόμου τελείωσιν, καὶ τῶν τύπων, καὶ τῶν σκιῶν τὴν μετάθεσιν πρὸς τὴν εὐαγ γελικήν τελειότητα καὶ τὴν ἀλήθειαν πᾶσιν ὑποδεί κνυσι οὕτως ἐκρυῶ; τε καὶ σοφῶς, καὶ πιθανῶς

ἄγαν, καὶ μετὰ τῆς σαφηνείας ἐκείνης, καὶ τῆς enterque, tanta persuasionis vi, adeo perspicue et, ἀπορρήτου γλυκύτητος, καὶ τοῦ θαύματος, ὡς κάνε τεῦθεν μᾶλλον τὴν Χριστοῦ Ἐκκλησίαν τὰ σεπτά μυστήρια μὴ μόνον ὁρᾶν υψηλῶς ἔχειν, ἀλλὰ καὶ πάσχειν ὑψηλότερον, καὶ μανθάνειν, καὶ πρὸς τὴν ἐκεῖθεν οἰκονομίαν τε καὶ τὴν σωτηρίαν ἀνάγεσθαι, καὶ τὴν καλλίστην τε καὶ ὑψηλοτάτην ἀλλοίωσιν ἀλη λοιοῦσθαι. "Ο δὴ καὶ τοῖς ἐπαίνοις τῶν σοφῶν πα τρῶν τε καὶ μαρτύρων παραπλησίως αὐτῷ συνέβῃ, διὰ τῶν θαυμαστῶν λόγων ἐκείνων οὐδὲν ἧττον ἢ διὰ τῶν ἱερῶν πράξεων, καὶ τῆς ἀποστολικῆς πολιτείας, καὶ τῶν ἀγώνων, ὑπὸ τῆς Ἐκκλησίας ἀνακηρυχθέν των τι καὶ στεφανωθέντων. Ποιητικής γε μὴν ἕνεκα, καὶ ἐπῶν, καὶ παντοδα τῶν μέτρων, ἃ περὶ πολλῶν τε καὶ πλεῖστα πρὸς κοινὴν Χριστιανῶν παιδείαν διαφόρως ἐξέθετο, καὶ λόγων ποιητικῶν ἄσκησιν, καὶ σοφίαν, τίς αὐτῷ τῶν παρ' Έλλησι ποιητῶν ἀμφισβητήσει, καὶ οἱ παραχωρήσει τοῦ μεγέθους, καὶ τῆς τέχνης, καὶ τῆς ἐν τούτοις δυνάμεως; Περὶ ὧν δήπου και τις τῶν καθ' ἡμᾶς σοφῶν ἐν τοῖς ὑπὲρ αὐτοῦ λόγοις αὐτὸν ἐκε πληττόμενος ἔλεγεν, ὡς τοσοῦτον αὐτῷ καν τούτοις καὶ δυνάμεως, καὶ σοφίας, καὶ τέχνης ὑπὲρ τοὺς παλαιοὺς πρόσεστιν, ὡς εἰ μὴ καὶ τῶν ἄλλων αὐτῷ λόγων μηδενός γε προσῆκε, μηδὲ μέγας ἐν ἐκείνοις οὕτω καὶ θαυμαστὸς ἦν, ἀπὸ τῶν μέτρων τούτων καὶ τῆς ποιητικῆς μόνης ἂν τὸ κατ᾽ αὐτὸν βεβλήσθαι, καὶ παρὰ πᾶσι σοφοῖς μέγιστός τις εἶναι, καὶ laum μαστὸς εἶεν. θαυ Ἐπεὶ δὲ τοιοῦτοι μὲν οἱ μεγάλοι σὺν ἀλλήλοις c βρώμενοι, τοιοῦτοι δὲ καὶ καθ᾿ ἕκαστον, καὶ οὕτω τὰ οἰκεῖα καὶ ἀλλήλων φιλοῦσε ποιεῖσθαι, κοινοποιούμε ται, καὶ ἀλλήλοις ἀντιδιδόντες, καθάπερ ἤδη καὶ φθάσας ἔφην, καὶ τοσαύτη, καὶ οὕτως αὐτῶν ὑπερο φυής ή τε δόξα καὶ τὸ μεγαλεῖον ὁμοίως ἔν τε λόγοις, καὶ πράγμασι, καὶ ἡ διὰ πάντων ἀκριβὴς ἔνω σίς τε καὶ συμφωνία, ὡς ἐξ ἐνύχων φασὶ δεῖξαι τὸν λέοντα, κἀκεῖνα τοῖς εἰρημένοις ἀκολούθως προς θήσω. Οταν τοῖς κατὰ Ἰουδαίων τε καὶ Ελλήνων στην λιτευτικοῖς καὶ ἀντιῤῥητικοῖς αὐτῶν λόγοις ἐντύχω, καὶ τῶν μετ᾿ αὐτοὺς τε καὶ σὺν αὐτοῖς ἐν πλάσματι Χριστιανισμοῦ τῆς γενῆς ἀθείας ὡσαύτως προ στάντων, τὸν ἐπὶ Νῶς κατακλυσμὸν ὁρῶ τῶν ὑδά των, καὶ τὴν τῶν ἀνέμων πανολεθρίαν, οἷς κατασύ. ρονται τείχη πονηρὰ καὶ ἐχυρώματα τῶν τῆς ἀσεβείας προστατῶν καὶ τυράννων, οὐκ εὐάλωτα τοῖς καθαιρεῖν βουλομένοις, διὰ τὴν ἕξιν, οἶμαι, καὶ τὸν τύφον, καὶ τὴν διπλόην. Οταν τοὺς περὶ Υἱοῦ τε καὶ Πνεύματος, καὶ τῆς μιᾶς ἐν Τριάδι Θεότητος, καὶ τοῦ ταύτης ακαταλήπτου Λόγους ἀναγινώσκω, γινώσκω θεὸν μᾶλλον ἐν ἔχω, καὶ τὴν ἀληθινὴν μου ναρχίαν ὁμοῦ, καὶ τὸ τῆς Τριάδος μυστήριον ἐκπαι δεύομαι παρ' ἐκείνων, καὶ τὰς ὑπερβολάς, καὶ τὰς ὑφέσεις, καὶ τὴν συναλοιφήν, καὶ τὴν διαίρεσιν τῶν δὲ προσώπων ὁμοῦ, καὶ τῆς φύσεως, τὰς χρονικάς τε γεννήσεις ὁμοῦ καὶ τὰς ἐκπορεύσεις, καὶ τὴν σωματικὴν τομήν τε καὶ ῥεῦσιν, καὶ τὸ κατὰ τὴν φύσιν ἐλαττόν τε καὶ μείζον, καὶ τὸν καταληquartum dici non potest, dulciter, et modo Lam mirifico, ut et hinc potius Ecclesia Christi vene randa mysteria non solum: sublimiter videre ac intueri, sed multo etiam sublimius pati, ne sentire, et percipere, et ad illam economiam salutemque evehi, pulcherrimaque et altissima mutatione inmutari queat. Quare iisdem pene laudibus, quibus Patres doctissimi et martyres, condecoratus est: qui scilicet propter eximia librorum monumenta, qua reliquerunt, non minus quam propter sacras actiones, et apostolicam vitæ rationem certaminaque ab Ecclesia decantati et honorati sunt. In poesi autem et versibus, varioque metrorum genere, quæ de compluribus argumentis, et plera que ad communem Christianorum institutionem diverse composuit, in poetica demum orationis et disciplina exercitatione, quis Graecorum poetarum ei se opposuerit, nec illi in his artis perfectionem facultatemque concesserit? De quibus etiam non nemo nostrorum sapientum in ejus laudatione non citra stuporem dixit, tantum in istis et facultate, et doctrina, et artificio valuisse, ut etiam si aliarum litterarum rudis fuisset, nec ad tautum in illis fastigium praestantiamque pervenisset, ex carminibus istis, et poetica sola praedicari ubique, et apud omnes eruditos pro magno et singulari viro haberi potuisse. Aique hac hactenus. Quoniam igitur hi tres magni sunt simul, magni quoque seorsum considerati, adeoque privata sua inter se libenter communia fecerunt, vicissituque communicarunt, sicut a me paulo supra commemoratum est, tamque ingens est et admiranda eorum gloria et magnificentia, et aeque in doctri na, et actionibus, et per omnia plena conjunctio, consensus atque conspiratio, ut quod in proverbio est, ex unguibus leonem cognoscas, etiam illa dictis convenienter adjiciam. Cum adversus Judæos et gentes ipsorum inveclivas et confutatorias orationes lego, et eorum qui post ipsos, eodemque saculo cum ipsis vixerunt, Christianos se fingentium, et interim impietatis inamitatem similiter tuentium, Noeticam eluvionem, sceleratorumque extremam perniciem videre videor, cujus impetu propugnatorum impietatis ac tyran - norum muri scelesti, ac monumenta dejiciuntur, quæ non a quovis, quanquam volente, dejici ac disturbari possunt, propter corum habitum, in quam, et versutiam. Quando de Filio, et Spirit, unaque in Trinitate divinitate, et quoniodo comprehendi non possit, scripta lego, Deum quem labeo dilucidius magisque intelligo, veramque monar chiam simul et Trinitatis mysterium ex ipsis perdisco, et eminentias, et submissiones, et con junctionem, divisionemque persornarum simul et nature, tempori item obnoxias generaliones e processiones, corporalem dissolutionem et fluxum, sccundum naturam minus et majus; et Deum com-

PHILOTHEL CP. PATRIARCHE prehensum, et eorum multitudinem, inaquelita- στὸν Θεὸν, καὶ τὴν πολυθεῖαν Ἰουδαίων τε καὶ Ελ teraque Judzorum et gentilium respue, theolo- λήνων ἀποῤῥίπτω, θεολογίας τε καὶ θεωρίας ἁπλαgique et speculationis certa rationes edoceor, νοῦς ἐκδιδάσκομαι λόγους, καθόσον οἷόν τε, καὶ Θεὸν quatenus edoceri me fas est; et Deum unum legitime ἕνα γνησίως τε καὶ καθαρῶς προσκυνῶ ἐν Τριάδι, ac pare in Trinitate adoro, qui nec capit, inquit, οὔτε ἀρξάμενον, φησίν, οὔτε παυσόμενον, οἷόν τι πέ nec aliquando desinet, ceu pelagus essentiae infini- λαγος οὐσίας ἄπειρον, καὶ ἀόριστον, πᾶσαν ὑπερεχ lum et immensum, omnem cogitationem temporis πίπτον ἔννοιαν καὶ χρόνου καὶ φύσεως, νῷ μόνον ac naturae exsuperaris mente sola adumbratum, et σκιαγραφούμενον· καὶ τοῦτο λίαν ἀμυδρῶς καὶ μετ hoc ipsum perquam exiliter ac mediocriter, non ex τρίως, οὐκ ἐκ τῶν κατ' αὐτόν, ἀλλ᾽ ἐκ τῶν περὶ iis quæ ejus natura continentur, et secundum ip- αὐτόν· οὔτε ὑπὲρ ταῦτα τῆς θεότητος, φησί, χερ sum, sed quæ circa ipsum sunt: nec super his μένης, ἵνα μὴ δῆμον θεῶν εἰσαγάγωμεν, οὔτε ἐντὸς deitate effusa, ne deorum catervam inducamus: τούτων οριζομένης, ἵνα μὴ πενίαν θεότητος κατα nec his deitate circumscripta, ne paupertatis divi- κριθῶμεν, ἢ διὰ τὴν μοναρχίαν Ιουδαίζοντας, ἢ διὰ nitatem condemnemus, aut propter monarchiam τὴν ἀφθονίαν ἑλληνίζοντες. Ὅταν τὰ περὶ θείας δηcum Judais, aut propter multitudinem cum genti- μιουργίας τε καὶ προνοίας αὐτῶν ἐξετάζω, μανθάνω libus sentientes. Quando qua de divina fabricatione κτίσεως καὶ θείας δυνάμεως λόγους, καὶ τὴν γνῶσιν ac providentia scripserunt evolvens discutio, natu εὑρίσκω τῶν ὄντων, καὶ διδάσκομαι τὸ κυρίως ὂν, re et divinae potentiae rationes animadverto, pre- ἔξω τῶν ὄντων ὂν πάντων, ὡς ὑπὲρ πάντα, καὶ πῶς ductarumque rerum cognitionem adipiscor, et τὰ μηδαμῶς ὄντα παράγει, καὶ ὄντα ποιεῖ, καὶ φύσ video id quod proprie est, extra omnia et super σεις, καὶ δυνάμεις κτίζει, καὶ ἐνεργείας, καὶ ἰδιό omnia esse; et quo pacto, quæ neutiquam sunt, τητας, καὶ κοινότητας, καὶ διαφοράς, καὶ ἐνώσεις, condat, et ut sint efliciat, naturasque et facultates καὶ ἕξεις τε, καὶ στερήσεις, καὶ κινήσεις, καὶ προσ procreet, et ellicientias, et proprietates, et com- πᾶς, καὶ ἀλλοιώσεις ἑκάστῳ, δίδωσι καταλλήλως, ὡς munitates, et discrimina, et uniones, et habitus, et ἐκεῖνος ἔξοιδε μόνος· καὶ λόγους ἐντίθησι τους οι privationes, et motiones, et mutationes, et allera- κείους ἑκάστοις, οἷς τὰ ἡμέτερα καινῶς ιθύνει, καὶ tiones unicuiquo congruenter det, sicut ipse dare ὑπὲρ λόγον· καὶ τὰς ἔν τισι δοκούσας ανωμαλίας novit, et rationes proprias impertit singulis, quibus καὶ ἀνισότητας ὑπὲρ τὴν ἰσότητα κατανοῶ, καὶ τὴν res nostras miro modo et supra quam dici aut στάθμην. Ὅταν τὰ περὶ τῆς ὑψηλῆς ἱερωσύνης υψη cogitari queat, moderatur: quæque apparent in λῶς παρ' ἐκείνων ἀκούω, Θεοῦ φωναῖς οὐρανόθεν φε quibusdam inaequalitates et imparitates, plus quam ρομέναις ἐντυγχάνειν νομίζω, καὶ γῆς ἁπανίσταμαι, eualia, et nimis ad amussim directa perspicio. καὶ τῶν περιγείων, καὶ γλώσσαις ἀγγέλων Θεοῦ μυ Quando de sublimi sacerdotio exquisite ab eis στήρια τότε πρώτως μανθάνω, αἴτινές ποτέ εἰσιν conscripta audio, Dei voces de celo delapsas audire αὐταὶ, καὶ πῶς τοῖς· κάτω καὶ ὑλικοῖς ἀθλου; λαλοῦ me arbitror, et a terra terrenisque recedo; ange- σαι, οὐρανίων τε μυστηρίων ἀποκάλυψιν καὶ εὐτα lorumque linguis tumn primum divina mysteria ξίαν βλέπω ἀποκαλυπτομένην ἀνθρώποις· καὶ προ disco, quales ipsorum sunt, humi ambulantibus, φήτας, καὶ εὐαγγελιστὰς, καὶ ἀποστόλους, καὶ πάν materiaque constantibus sine corpore propemodum σαν ἐμοῦ τὴν Παλαιὰν καὶ τὴν Νέαν ἐκδιδάσκων loquentes; coelestiumque mysteriorum revelatio- σαν, πῶς δεῖ καὶ πότε προσεγγίζειν τῷ ἀπροσίτην, καὶ nem, et bonum ordinem hominibus præscriptum ac πηνίκα μὲν ὑποχωρεῖν, πηνίκα δὲ προσιέναι καλοῦν patefactum cerno: et prophetas, evangelistas et τι τὸ μὲν, φησί, διὰ τὴν οἰκείαν ἀσθένειαν, τὸ δὲ apostolos, el Priscam ac Novam Scripturam univer- διὰ τὴν τοῦ καλοῦντος δύναμιν. Καὶ πῶς τὸ καλόν sam simul docentem, quo pacto, et quando ad σῶμα Χριστοῦ, τὴν Ἐκκλησίαν, ποικίλως οἰκονομεῖν, inaccessum accedere, quando se subducere, quando και μεταχειρίζειν, καιροὺς ἐπιτηροῦντας, καὶ δια ad accersentem adire oporteat: illud, inquit, pro- φοράς πραγμάτων, καὶ προαιρέσεων, καὶ προσώπων, pter infirmitatem propriam, hoc propter vocantis καὶ ἠθῶν, καὶ γνωμῶν, καὶ ἀγωγῆς, καὶ ἀσκήσεως, potentiam. Εt quomodo speciosum Ecclesiae Christi καὶ παιδείας, τῶν τε κοινῇ φημι, καὶ καθ᾿ ἕκαστον, corpus varie regendum et tractandum sit, spe- εἰς τὴν κοινὴν κεφαλὴν πάντων Χριστὸν ἀφορῶντας, etalis temporibus, rerum, voluntatum persona- κἀκεῖθεν τῶν παρ' ἡμῶν πραττομένων ἐκδεχομένους rumque discriminibus, moribus et sententiis, edu- τας ψήφους· πῶς τὸ μετὰ Θεοῦ δοκιμάζειν τοὺς catione, exercitatione, institutione communiter et παρὰ Θεοῦ καλουμένους πρὸς ταῦτα, μήτε καιρούς sigillatim, commune omnium caput Christum in- καὶ δυναστείαις καὶ φιλίαις χαριζομένους· ὡς κατά Luendo, indeque operum nostrorum calculum ολιγωρεῖν μὲν οὐ καλῶς τῶν ἀξίων διὰ τὰ προβλή exspectando. Εt quemadmodum cum Deo exploran- θέντα· ἐγκρίνειν δὲ κακῶς διὰ ῥαθυμίαν τοὺς ἀνα di ac probandi sint, qui ab eo ad hac vocantur, αξίους, ὡς ἂν ἑκατέρωθεν ἐκπίπτωμεν αίσχιστα τοῦ nec tempori, nec potentiae, nec amicitiæ gratiacan- καλοῦ καὶ τῆς ἀκριβείας, τότε καλὸν ἀτιμάζοντες, do; ne non bene negligantur, qui propter jam τό τε κακὸν ἐκλεγόμενοι, καὶ δίκας ἀμφοτέρωθεν dicta digni sunt; contra, male deligantur, qui propter δήλοντες τῷ ἀδεκάστως αὐτὰ τότε κρίνοντι. ignaviam indigni sunt; ut ita utrinque ab co quod bonum et perfectum est, turpissime defleciamus, nimirum bonum ipsum aspernantes, et malum asciscentes, et incorrupto judici poenas hine e inde debentes. “

Παρθενίας γε μὴν τῆς ὑψηλοτάτης ἕνεκα, καὶ ἡ κανόνων, καὶ τύπων μοναδικοῦ καὶ ἀγγελικοῦ βίου, καὶ τοῦ κατ' αὐτὸν ἐσχηκότος, τί χρὴ καὶ λέγειν; όπου γε μὴ μόνον ἀσκηταὶ τούτων γεγόνασιν ἀκριβέστατοι, μετ' Αντωνίου τε καὶ 'Αμών, καὶ Παύλου τῶν τοῦ χοροῦ κορυφαίων, ὑπὲρ οὐστινασοῦν ἄλλους, ἀλλὰ καὶ νομοθέται, καὶ ὁδηγοὶ καὶ διδάσκαλοι χρηματίζουσι τούτων τοῖς ἄλλοις· ὡς τῶν αὐτῶν εἶναι σχεδόν μόνων καὶ τὸ πράττειν ἀξίως, καὶ τὸ λέγειν, καὶ γράφειν καὶ καθηγεῖσθαι τοῖς ἄλλοις τά γε τοιαῦτα. Τίς οὕτω καὶ πάθη ψυχῆς ὁμοῦ καὶ σαρκὸς ἐξήτασε, καὶ τὴν πρὸς τὸ θῆλυ τοῦ ἄρρενος φυσικὴν ὁρμήν τε καὶ σχέσιν, καὶ συμπάθειαν, ὡς εἰπεῖν, καὶ τίνα μὲν τὰ τῆς φύσεως, τίνα δὲ τὰ τῆς προαιρέσεως, καὶ τῆς συνηθείας, καὶ δὴ καὶ τῆς καχίστης και πονηροτάτης ἕξεως δυσαπάλλακτα, καὶ βιαιότατα πάθη, καὶ τίνες μὲν αἱ ἀρχαὶ, καὶ αἰ τίαι, τίνες δ' αἱ αὐξητικαὶ καὶ θρεπτικοὶ τούτων Όλαι, τίνα δ' αὖθις τὰ τῇ ροπῇ καὶ τῇ συμμαχία τοῦ κρείττονος καθαιροῦντα ταῦτα καὶ ἀφανίζοντα, καὶ τὴν ἐν παρθενίᾳ ἀληθῆ ἀφθορίαν κατασκευάζον. τας ἥτις γε ἡ τῆς ψυχῆς ἀληθῆς παρθενία καὶ καθαρότης, ή πᾶσαν μεθ᾿ ἑαυτῆς ἔχουσα δηλαδὴ τὴν κατὰ πράξιν ἅμα καὶ θεωρίαν ἀρετὴν, καὶ πρὸς τὴν εὐαγγελικὴν τελειότητα φέρουσα τὸν σπουδαῖον, ἡ ἀγγελική, φημί, καὶ μοναδικὴ πολιτεία, καὶ παρθε νία, καὶ θεουργός τάξις. Αλλ' οὗτοί γε πρὸς τοῖς εἰρημένοις οὐδὲ τὰ τῶν νομίμων γάμων, οὐδὲ τὰ τῆς χηρείας ἐνταῦθα παρῆκαν' ἀλλὰ κἀκεῖνα συνήψαν τοῖς εἰρημένοις, τὸ ἐν ἑκατέροις ὠφέλιμόν τε καὶ βλαβερὸν, καὶ δὴ καὶ τὸ βαρὺ καὶ τὸ κούφον ἐκ τῶν θείων Γραφῶν, καὶ τῆς πείρας αὐτῆς ὑποδείξαντες τῶν πραγμάτων πᾶσι τῷ λόγῳ, ἵνα διὰ πάντων ἄρτιος ᾖ ὁ τοῦ Θεοῦ ἄνθρω. πος, ἐν μηδενὶ τῶν πάντων λειπόμενος. Τις τοὺς περὶ μετανοίας, καὶ κατανύξεως, καὶ τῆς καλλίστης φιλανθρωπίας, κατὰ τοὺς γενναίους φημί τούτους, οὐ καὶ ἐξήτασε καὶ ἐδίδαξε λόγους; ὡς τοὺς μὲν εἰς ἀπόγνωσιν τῷ βάρει τῶν ἁμαρτημάτων ὡς εἰς κρημνὸν εὐχερῶς καταφερομένους, ταχέως ἐκεῖ θεν ἀνέλκειν, τὸ πέλαγος τῆς θείας φιλανθρωπίας ἐξηγουμένους, καὶ ὥσπερ χεῖρα διδόντας τὸν λόγον· τοὺς δὲ σκληρούς, καὶ θρασεῖς, καὶ ἀκατανύκτους τῷ φύσῳ τῆς ἐξετάσεως τῶν βεβιωμένων, καὶ τῷ τῆς κρίσεως καὶ τῆς κολάσεως φοβερῷ καὶ ἀδεκάστῳ πρὸς φόβον Θεοῦ, καὶ κατάνυξιν ἄγειν. Φιλανθρώπους γε μήν, καὶ φιλοπτώχους, καὶ συμπαθεῖς, οὕτω σφοδρῶς καὶ λέγοντες καὶ πράττοντες τοὺς ἀνθρώπους ἐδίδαξαν εἶναι, καὶ οὕτω τοῦ παντὸς τὴν θεομίμητον καὶ θεουργὸν ἀρετὴν ταύτην τιμᾶσθαι, ὡς μόνην ταύτην δεῖξαι σχεδόν, καὶ βύπον ἁμαρτημάτ των ὑπὲρ τὰς ἄλλας δυναμένην καθαίρειν, καὶ πει ρασμῶν ψυχικῶν ὁμοῦ καὶ σωματικῶν ἀπαλλάττειν, καὶ θανάτου παντοδαποῦ βύεσθαι· καὶ πράξιν ὁμοῦ, καὶ θεωρίαν κοσμεῖν τῷ παρ' ἑαυτῆς κάλλει· καὶ τελευταῖον, εὐλογημένους τοῦ Πατρός, καὶ κληρονόμους τῆς ἡτοιμασμένης βασιλείας ἀπὸ καταβολῆς 33 11 Tim 101, 17. Jam quod ad virginitatem celsissimam, et regu las ac descriptionem monastica angelicaque et secum habitantis vitae attinet, quid ego dicam quando non solum in his diligentissime se exercue Tunt cum Antonio, Ammone, l'aulo, hujus familie primanis supra omnes alios, sed etiam legislato res, et duces, et magistri horum appellantur: ut propemodum eorumdem duntaxat sit et egregia facere, et dicere, et scribere, et aliis talia præcipere. Nam quis affectiones anime et carnis acuratius examinavit, marisque in feminam appetitum naturalem, et cum ea convenientiam consensumque ut ita dicam, et quinam naturæ motus sint, qui arbitratus, qui consuetudinis, qui pessimi perver sissimique habitus, et a quibus propter vehementiam agre liberari possis? et unde his principia et causa, unde incrementa et alimenta: rursum, que favore et auxilio Dei hæc destruant, aboleant, veramque virginitatis incorruptionem efficiant? quæ scilicet est anima vera virginitas et puritas, vinnem et practicam et contemplativam virtutem includens, et studiosum ad evangelicain perfectionem deducens, angelicum, inquam, et monasticum vivendi iustitutum, et virginitas et ordo divinis functionibus occupatis. Porro hi Patres præter jam enumerata, legitimas quoque nuptias viduitatemque celebrarunt, et cum illis conjunxerunt, quidque in utroque utile, quid noxium esset, difficultatemque et facilitatem ex sanctis Scripturis, et ipsa rerum experientia omnibus diserte ostenderunt; ut in omnibus perfectus sit Dei homo ", et in nullo plane deficiat. Quis non cum de poenitentia, et compunctione, et præclarissima humanitate ageret, nobilium istorum scriptorum argumenta perpendit, et docendo secutus est? qui ut ob pondus peccatorum ad desperationem præcipites celeriter inde retrahantur, pelagus divium benignitatis explicant, et orationen ut manum porrigunt; duros autem et audaces, et a compunctione abhorrentes, timore examinis rerum in hac vita perpetratarum, judi eique ac panarum terrore, et implacabilitate judicis ad timorem Dei, et dolorem animi addu cunt. Humanos vero, et pauperum au antes et compatientes esse, adeo vehementer dictis et factis docuerunt, et adeo maximi hanc Dei imitatricem, divinamque fecere virtutem, ut propemodum lanc solam probaverint esse, quæ peccatorum sordes supra alias purgare, et a tentat onibus animi et corporis simul liberare, et ab omni faria morte scr vare, suaque pulchritudine praxin uua et contem plationem ornare queat, et postremo benedictus patris, et haeredes regni a constitutione mundi preparari, ejus cultores a Christo pronuntiatos esse,

PHILOTIEI CP, PATRIARCHE Dei filios, et Deos nominatos secundum gratiam, κόσμου τοὺς αὐτῆς χορευτάς ὑπὸ Χριστοῦ προσει et imitationem per illam veri ac solius secundum naturam Dei. Humilitatis autem et charitatis, vere sublimium et perfectos eficientium, omnis denim que virtutis post Christum et primos apostolos, alliletae, artifices et predicalores summi, quinam præter beatos istos reperti sunt? Qui tam pauperes spiritu, et corde contrito, ac vere mites humilesque fuerunt, ut ipsius Christi exemplaria quellam et simulacra secundum hac cadem appellentur, (juxta verbum illius: Discite, inquit, a me, quia mim tis sum et humilis corde "; ), et hominibus item et ductores et auctores, et magistri admirabiles, divimaque prototypa hac faciendo disserendo, scribendo facti sint? ρήσθαι, υἱοὺς Θεοῦ καὶ θεοὺς χρηματίζοντας κατά χάριν, τῇ τοῦ ἀληθινοῦ καὶ μόνου κατὰ φύσιν Θεοῦ δι' αὐτῆς ἐκμιμήσει. Ταπεινοφροσύνης δὲ καὶ ἀγά της τῶν ὄντως ὑψηλῶν καὶ τελειοποιῶν ἀρετῆς πάν της τίνες μετὰ Χριστὸν, καὶ τοὺς πρώτους μαθητάς, καὶ ἀθληταί, καὶ τεχνῖται, καὶ ῥήτορες ὤφθησαν ἄκροι πλὴν τούτων τῶν μακαρίων; Τίνες οὕτω καὶ πτωχοὶ τῷ πνεύματι, καὶ τὴν καρδίαν συντετριμ μένοι, καὶ πρᾶοι, καὶ ταπεινοὶ γεγόνασιν ὄντως, ὡς αὐτοὶ μὲν εἰκόνες τινὲς καὶ ἐκμαγεία χρηματίσαι καὶ κατ' αὐτὰ ταῦτα Χριστοῦ, κατὰ τὸν αὐτοῦ, φημί, λόγον (Μάθετε καὶ γάρ, φησίν, ἀπ' ἐμοῦ, ὅτι πρᾶις εἰμι, καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ), τοῖς δ᾽ ἀνθρώποις οἱ αὐτοὶ πάλιν καὶ ἐδηγοί, καὶ ἀρχηγοί, καὶ θαυματ στοὶ διδάσκαλοι, καὶ θεῖα γενέσθαι πρωτότυπο, καὶ πράττοντες, καὶ λέγοντες, καὶ λογογραφούντες τά γε τοιαῦτα; - Quod si eliam charitatis in proximum ille secundum divina oracula supremus omnium terminus est, eum non modo diligere ut seipsum, sed necessitate postulante, animam quoque ejus causa, vitam que contemnere: (Majorem enim charitatem nemo habet, inquit, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis; quod quidem Christus cum dixisset, mox opere ipso implevit, cum semet pro nobis in mortem tradidit, Paulus autem discipulus post illum solus est ausus pro Judzorum salute talia sibi imprecari: Optabam, inquit, anathema esse a Christo pro fratribus meis, qui sunt cognati mei secundum carnem, qui sunt Israelita;) annon simili ter isti ad supreman lineam processerunt madatorum extrema perfectissimæque charitatis, idem cum beato Paulo non dubitantes dicere? Quid enim de semetipsis hac in re scribunt? Audeo, inquit Chrysostomus, majus quiddam de nobis, quam Apostolus, afirmare. Adeo vos complector, adeoque revereor hanc decentem stolam, et colorem continentiæ, et sacros hosce conventus, et augustam virginitatem, et puritatem et nocturnam psalMolliam, et amorem in pauperes, et hospites, ut eliam anathema a Christo esse, et pati instar dum nati velim, tantum ut starelis nobiscum et conmuniter Trinitatem celebraremus. Εἰ δὲ καὶ τῆς θείας ἀγάπης ἀκρότατος ὄρος ἐκεῖν ενός ἐστι κατὰ τοὺς θείους δηλονότι χρησμούς, τὸ μὴ μόνον ὡς ἑαυτὸν ἀγαπᾶν τὸν πλησίον, ἀλλὰ καὶ αὐτ τὴν τὴν ψυχὴν ὑπὲρ αὐτοῦ παραιτείσθαι ἐν τῷ τῆς χρείας καλοῦντι (Μείζονα γὰρ ταύτης ἀγάπην ούτ δεὶς ἔχει, φησὶν, ἵνα θῇ τις τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ὑπὲρ τῶν φίλων αὐτοῦ· ὅπερ ὁ μὲν Χριστὸς εἰπὼν καὶ ἔργοις αὐτίκα πεπλήρωκεν, ὑπὲρ ἡμῶν αὐτὸς ἑαυτὸν εἰς θάνατον δεδωκώς· Παῦλος δ' ὁ μαθητής μετ' ἐκεῖνον ἐτόλμησε μόνος ὑπὲρ τῆς τῶν Ἰουδαίων σωτηρίας ἑαυτοῦ τὰ τοιαῦτα κατεύξασθαι· Εὐχόμην καὶ γὰρ, φησίν, ἀνάθεμα εἶναι ἀπὸ Χριστοῦ ὑπὲρ τῶν ἀδελφῶν μου τῶν συγγενῶν μου τῶν κατὰ σάρκα, οἵτινές εἰσιν Ἰσραηλῖται)· ἆρ᾽ οὐχὶ καὶ οὗτοι πρὸς τὸν ἀκρότατον ήλασαν ὅλον τῆς τῶν ἐν τολῶν κορυφαίας ἀγάπης, ἐκεῖνα μετά Παύλου τοῦ μαχαρίου τετολμηκότες ὡσαύτως; Τί γὰρ περί ἑαυτῶν αὐτοὶ περὶ τούτων φασὶ γράφοντες; Τολμώ τι καὶ μεῖζον ὑπὲρ ἡμῶν, φησί, τοῦ ᾿Αποστόλου φθέγξασθαι· τοσοῦτον ὑμῶν περιέχομαι, καὶ τοσού τον ὑμῶν αἰδοῦμαι τὴν εὔκοσμον ταύτην στολήν, καὶ τὸ χρῶμα τῆς ἐγκρατείας καὶ τὰ ἱερὰ ταῦτα συστή ματα, καὶ τὴν σεμνὴν παρθενίαν καὶ κάθαρσιν, και τὴν πάννυχον ψαλμῳδίαν, καὶ τὸ φιλόπτωχον, καὶ φιλάδελφον, καὶ φιλόξενον, ὥστε καὶ ἀνάθεμα εἶναι ἀπὸ Χριστοῦ, καὶ παθεῖν τι ὡς κατάκριτος δέχομαι, μόνον εἰ σταίητε μεθ' ἡμῶν, καὶ κοινὴν τὴν Τριάδα δοξάσαιμεν. Sed hæc quidem propter illos, qui ab Ecclesia ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν ὑπὲρ ἐκείνων τῶν ἔξω τῆς Ἐκε Christi extranei sunt videlicet, adeo mirabilia et η κλησίας δηλονότι Χριστοῦ, οὕτω θαυμαστά τε καὶ Dei imitatione referta, sicut lisi. Videamus nihilo minus quae propter internos, et legitimios, divinitatemque Spiritus conftentes et adorantes dixerit. Vellem, inquit, si possem, ante oculos vobis constituere, quam erga vos gero charitatem. Nihil quippe mihi vobis est amabilius, ne ipsa quidem lus ista. Millies enim optarem ipse orbari luminibus, si ita animas vestras convertere possem: adeo mallt solus vestra hujus lucis aspectu jucundior est. Nam quid juvant radii solis, quando oporia 10 Matth. xr, 99. * Joan. xv, 13. θεομίμητα, καθάπερ ἔφθην εἰπών. Ιδωμεν δ' ὡσαύτ τως καὶ τὰ ὑπὲρ τῶν ἔνδον καὶ γνησίων αὐτῆς, καὶ ὑγιῶς τὴν θεότητα τοῦ Πνεύματος ἀνομολογούντων, καὶ προσκυνούντων. Ἐβουλόμην, εἰ οἷόν τε, φησίν, ἔψει αὐτῇ τὴν ἀγάπην ἣν περὶ ὑμᾶς ἔχω, ἐκδείξασθαι. Οὐδὲν γὰρ ἐμοὶ ποθεινότερον ὑμῶν, οὐδὲ τοῦτο τὸ φῶς. Μυριάκις γὰρ εὐξαίμην ἂν αὐτὸς πη ρωθῆναι, εἴ γε ἐνῆν διὰ τούτου τὰς ὑμετέρας ἐπι στρέψαι ψυχάς· οὕτως αὐτοῦ τοῦ φωτός γλυκίων ἐμοὶ ἡ σωτηρία ἡ ὑμετέρα. Τί γὰρ ὄφελός μοι τῶν

ἀκτίνων τῶν ἡλιακῶν, ὅταν ἡ δι' ὑμᾶς ἀθυμία πολύ vestri causa aegritudo, oculis magnas oftendit 18- " κατασκεδάζῃ τῶν ὀφθαλμῶν τὸ σκότος; Τὸ γὰρ φῶ; τότε καλόν, ὅταν ἐν εὐφροσύνῃ φαίνῃ, ἐπεὶ τῇ λυπουμένη ψυχῇ καὶ παρενοχλεῖν δοκεῖ. Ὅτι δὲ οὐ ψεύδομαι, μὴ γένοιτο μέν ποτε πεῖραν λαβεῖν· πλὴν εἴ ποτε συμ ἐπίνη τινὰ ὑμῶν ἁμαρτεῖν, καθεύδοντι μοι παράστηκε. Εἰ μὴ τοῖς παραλύτοις ἔπικα, εἰ μὴ τοῖς ἐξεπτηκέσι, καὶ κατὰ τὸν προφητικὸν λόγον. Καὶ τὸ φῶς τῶν ὀφθαλμῶν μου καὶ αὐτὸ οὐκ ἔστι μετ᾿ ἐμοῦ, καὶ εἰ μή μέ τις ἔκρινε φιλοτιμίας περιττής, εἶδες ἂν καθ' ἑκάστην ἡμέραν πηγὰς δακρύων ἀφιέντα, Ταῦτα δέ μοι σύνοιδεν ὁ οἰκίσκος καὶ ἡ ἐρημία, Πιστεύσατε γάρ μοι· τῆς μὲν ἐμαυτοῦ σωτηρίας ἀπέγνων· τὰ γὰρ ὑμέτερα θρηνῶν, οὐδὲ σχολὴν ἔχω τὰ ἐμαυτοῦ κακὰ πενθεῖν. Οὕτω μοι πάντα ὑμεῖς ἐστι· κἂν αἴσθωμαι ἐπιδιδόντας ὑμᾶς, οὐκ αἰσθάνομαι τῶν ἐμαυτοῦ κακῶν ὑπὸ τῆς ἡδονῆς. Κἂν ἴδω μὴ ἐπιδιδόντας, ὑπὸ τῆς ἀθυμίας πάλιν παραπέμπομαὶ τὰ ἐμὰ, φαιδρὸς μὲν ὧν ἐπὶ τοῖς ὑμετέροις ἀγαθοῖς, κἂν μυρία έχω δεινά σκυθρωπὸς δὲ ἐπὶ τοῖς ὑμετέροις λυπηροῖς, καν μυρία κατορθώματα ᾖ. Τίς γὰρ ἡμῖν ἐλπὶς, ὑμῶν μὴ προκοπτόντων; Τίς δὲ ἀθυμία, ὑμῶν εὐδοκιμούντων; Πτεροῦσθαι δοκῶ, ὅταν τι περὶ ὑμῶν ἀκούσω χρηστόν. Πληρώς σατέ μου την χαράν. Γένοιτο σωθῆναι ὑμᾶς, καὶ δοῦναι λόγον ἐμὲ δι' ἡμᾶς· ὑμᾶς σωθῆναι, καὶ ἐμὲ ἐγκαλεῖσθαι, ὡς μὴ πληρώσαντα τὰ παρ' ἐμαυτοῦ, Οὐ γὰρ τοῦ δι᾿ ἐμοῦ σωθῆναι ὑμᾶς φροντίζω, ἀλλὰ τοῦ σωθῆναι μόνον δι' ἐπουδήποτε. Τοσοῦτον μόνον εἰσήνεγκα εἰς τὴν εὐχὴν, ὅτι ἐπιθυμῶ ὑμῶν τὴν προκοπήν, ὅτι φιλῶ, ὅτι συμπέπλεγμαι, ὅτι πάντα μοι ὑμεῖς ἐστε, καὶ πατὴρ καὶ μήτηρ, καὶ ἀδελφοὶ, καὶ καὶ παιδία· καὶ εἴ γε ἐνῆν τὴν καρδίαν ἡμῶν ἀναρξη ξαι, ἐπιδεῖξαι, πάντας ὑμᾶς εἴδετε ἂν μετὰ πολλῆς ἔνδον όντας τῆς εὐρυχωρίας, καὶ γυναῖκας, καὶ παι δας, καὶ ἄνδρας. Τοιαύτη γὰρ ἡ τῆς ἀγάπης δύναμις, καὶ τοῦ οὐρανοῦ εὑρυχωροτέραν ποιεῖ τὴν ψυχήν. Τοιαῦτα τὰ τῶν ἱερῶν καὶ τρισολβίων τούτων Πατέρων καὶ διδασκάλων καὶ τὰ περὶ ἀγάπης, καὶ ὑπὲρ ἀγάπης Θεοῦ, τά τε πράγματα καὶ οἱ λόγοι, φημί, ὡς καὶ περὶ τούτων ἡμᾶς ἀπὸ μέρους ἐνταῦ. θα δείξαι· οὕτω θαυμαστὰ καὶ ὑπερφυά, καὶ ὑπὲρ τὸν κάτω τουτονὶ λόγον, καὶ τὸν ἀνθρώπινον, καὶ ἄξια μόνου Θεοῦ, καὶ τῆς αὐτῶν ψυχῆς, καὶ τῆς ἀρετῆς, καὶ οὐδὲ τὸ θαυμάζεσθαι πρὸς ἀξίαν δια τὴν ὑπερβολὴν καὶ τὸ μέγεθος ἔχοντα. Μάλλον δ' ἵνα καὶ πάλιν τοῖς θαυμαστοῖς αὐτῶν λόγοις ὑπὲρ τοῦ των αὐτῶν καὶ ἐν τούτοις χρήσωμαι· τοῦτο καὶ γὰρ κατὰ πολὺ βίλτιον· τοῦτο τῶν μακρῶν πόνων και λόγων λυσιτελέστερον, οὓς πάντες ἤδη λογογραφούν σιν, οἷς τι καὶ φιλοτιμίας συνέζευκται· καὶ διὰ τοῦτο ἴσως τι καὶ καινοτομεῖται περὶ τὸν λόγον. Τοῦτο τῶν πολλῶν ἀγρυπνιῶν καὶ χαμευνιῶν προτιμότερον, τῶν μέχρι τῶν κατορθούντων τὸ κέρδος· τοῦτο τῶν ἀοιδίμων ἐξοριῶν, καὶ φυγῶν, καὶ λιθασμῶν, καὶ λοιδοριῶν, καὶ ὕβρεων ἐπικερδέστερόν τε καὶ χαριέντε. ρον. Ὑπὲρ γὰρ ἐκείνου καὶ ταῦτα παθεῖν είλοντο. Διό 15 Psal. xxxvi, 11 PATROL. GR. CLIV. neuras? Tunc enim lux bona et grata est, quando hilaritate hauritur: animae enim mareuti etiam molestiam videtur apportare. Mujus veritatis absit ut unquam periculum faciatis. Verumtamen, si quando contigerit ex vobis peccare quempiam, me dormientem convenite. Si non sum similis paralysi εἰs, si non amentibus, et, ut loquar cum Propheta: Εt lumen oculorum meorum et ipsum non est me, εἶαι 3, et nisi quis judicet me supra modum ambie tiosum, videres me quotidie foutes lacrymarum emittentem. Harum mihi conscia est domuncula et solitudo. Credile mili, spem salutis me peng abjicio: dum enim vestra defeo, nunquam mea mala fugendi otium mihi est; ita mibi omnia vos estis. Si seusero vos proficere, pre gaudio mala mea non sentio. Si videro non proficere, præ animi dolore rursum mea dimitto, ut qui exsuitem ve stris.bonis, etsi maln habeam innumera: contristor autem vestris malis, etiamsi innumerabilia adsint mihi recte facta. Quid enim sperem ego, si vog non profciatis? Cur autern me quidquam tristem reddat, si vos recte geratis? lui sublime videor evue lare, cum boni quippiam de vobis audio. Implete gaudium meum; liccat vobis salutem assequi, me autem propter vos reddere rationem, vobis dari salutem, me accusari, quod muneri meo non satis fecerim. Non enim curo, ut per me salvi sitis, sed solum, ut salvi sitis, quacunque ratione. lloc lau tum est votum meum, quod progressus vestros desidero, quod vos amo, quod vos complector, quod vos mihi estis omnia, et pater, et mater, et fratres, et filii, et, si liceret cor nostrum rumpere, et vobis omnibus exhibere, videretis in magna e titudine intus esse et uxores, et filios, et maritos, Ejusmodi enim est virtus charitatis, animamqua vel cœlo ipso capaciorem facit. Talia sunt sanctorum et ter beatorum istorum Patrum, talia, inquam, de charitate, et pro clari tale Dei et facta, et dicta, qualium nos hic partem aliquam ostendimus, adeo admiranda, et ultra πodum egregia, et terrenis istis humanisque vere bis superiora, solaque Deo ipsorumque anima et virtute digna, et que ne admirari quidem pro die gnitate ob excellentiam magnitudinemque possis, Quin imo, ut denuo singularibus eorum verbis pro his ipsis eliam in his utar, lioc longe praestat, hoc diuturnis illis laboribus ac sermonibus multo est conducibilius, quos nunc omnes scriptitant, qui ambitione quadam tenentur, atque idco fortasse circa fidei doctrinam quaedam immutantur. Hoc multis vigiliis et chameuniis est praeclarius, qna rum commodis fruuntur, qui eas obeunt. Hoe fama celebratis exsiliis, fugis, lapidationibus, colle tumeliis, injuriis multo est lucrosius et gratiosius, Pro illo enim hæc etiam perpeti voluerunt, Quan obrem et illud: Si diligis me, Peire, pasae oven

meas w, ad nobilem illum coryphæum, tertium a καὶ τὸ, Εἰ φιλεῖς με, Πέτρε, ποίμαινε τὰ πρόβατα Christo prolatum, ad se nihilominus plane prolatum Tati, etiam sic eum amare, ut ipse amari volebat, verbis et operibus cum Petro studentes, animam quoque, ut ille, pro grege dederunt, et mercedem sacrae functionis in Evangelio praedicando, divinam et inæstimabile præmium a Christo retulerunt. Quid enim deinceps beato discipulo ait? Amen amen dico tibi: quando eras junior, cingebas te; et ambulabas ubi polebas: quando autem senueris, extendes manus tuas, et alius te cingel, et ducet, quo tu non vis. Ηoc autem dixit, inquit, significans qua morte esset clarifcaturus Deum ", perinde ac si diceret, Postquam munus pastorale meum, et gregem meum susce pisti, ut ego volo, et ita me diligere confessus es, hoc premium dignissimum a me reportabis, ut per mortem et crucem me sequaris, itaque glorifices Deum, et glorificeris a Deo. σθὸν ἀξιώτατον κομιεί παρ' ἐμοῦ, τὸ διὰ σταυροῦ Θεὸν, καὶ δοξασθῆναι θεοπρεπώς παρ' αὐτοῦ. Haec et vos, ο generosi, remulantes, et loquentes, operibusque aperte et insigniter demonstrantes, et Petro illo admirando etiam hac in parte nibilo infcriores, similibus item premiis et appellatione honestati, et cum illo a Christo facui estis lux mandi, sal terre, civitas supra montem, et lucerna supra candelabrum posita m, quæ in totius mundi domo luceat. Neque ista tantum, sed etiam claves regni calorum ideo vobis creditae sunt. Nec quantum est spatii ab Jerusalem usque in Illyri- Ο cum, sed orbem majorem Evangelio obivistis, et filii tonitrui non quidem nuncupamini, sed revera estis, et super pectus Jera recumbentes, inde sermonis efficacitatem profunditatemque intelligentiarum trahiris. Poenas autem protomartyris Stephani illustres isti experiri permissi non sunt, lapidantium et oc cultorum illorum mactatorum quosdam Deo caelitus cohibente, ob salutem eorum, quibus ipsi saJutem pepererunt, ut et ante diximus; aliis pudore et reverentia erga illos captis, succensentibus anim mis, lapidesque manibus portantibus. Quare et ego supra, ordine, honore, certaminibus per omnia apostolorum Christi principibus pares eos esse confirmavi, et cum Mose collocavi, quin supra Mosen, et Veteris Testamenti prophetas, et legislatores perfectos, et Dei spectatores: utpote qui divinam illam legem sacraque vaticinia scriptis suis illustrarint, et illorum transitum a littera ad spiritum omnes mortales docuerint. Quod si Moses pro Israele Deo irato dixit: Si dimittis illis peccatum, dimitte; sin autem, dele me de libro, quem scripsisti w, ob ardentem gregis sui amorem cum eo perire non recusans, sane etiam Bic, si inquisieris, apud pastores et legislatores μου, πρὸς τὸν μέγαν τουτονι κορυφαίον τρισσῶς εἰρημένον παρὰ Χριστοῦ, καὶ πρὸς αὐτοὺς ὡσαύτως εἰρῆσθαι νομίσαντες ἄντικρυς, καὶ οὕτω φιλεῖν ἐκεῖ. νον, ὡς ἐκεῖνος ἐβούλετο, καὶ λόγοις καὶ ἔργοις μετά Πέτρου σπουδάσαντες, καὶ τὴν ψυχὴν κατ' ἐκεῖνον ὑπὲρ τοῦ ποιμνίου δεδώκατε, καὶ μισθὸν τῆς ἱερουρ γίας τοῦ Εὐαγγελίου, καὶ θεοπρεπὲς καὶ ὑπέρτιμον τοῦτο γέρας παρὰ Χριστοῦ ἐκομίσαντο. Τί γάρ φησιν αὐτὸς μετ' ἐκεῖνα πρὸς τὸν μακάριον μαθητ τήν; 'Αμὴν ἀμὴν λέγω σοι, ὅτε ἧς νεώτερος, ἐζών γυες σεαυτὸν καὶ περιεπάτεις όπου ήθελες· ὅταν δὲ γηράσῃς, ἐκτενεῖς τὰς χεῖράς σου καὶ ἄλλος σε ζώσει καὶ οἴσει ὅπου οὐ θέλεις. Τοῦτο δέ φησιν, εἶπε, σημαίνων ποίῳ θανάτῳ δοξάσει τὸν Θεόν μονονουχὶ τοῦτο λέγων, ὅτι Ἐπειδὴ ἡμετέραν ποιμαν τικὴν, καὶ τὸ ἐμὸν ἀνεδέξω ποίμνιον, ὡς ἐγὼ βού λομαι, καὶ οὕτω με φιλεῖν ὡμολόγησας, τοῦτο με καὶ θανάτου ἀκολουθῆσαί μοι, καὶ οὕτω δοξάσαι Ταῦτα καὶ ὑμεῖς, ὦ γενναῖοι, ζηλώσαντες καὶ εἶν πόντες, καὶ λαμπρῶς διὰ τῶν ἔργων ἐπιδειξάμενοι. καὶ τοῦ θαυμαστοῦ Πέτρου μηδὲν ἀπολειφθέντες, καὶ κατὰ τοῦτο καὶ τῶν ὁμοίων γερῶν ὡσαύτως, καὶ τῆς ἀναρρήσεως ἠξιώθητε, καὶ φῶς τοῦ κόσμου καὶ ἅλας τῆς γῆς, καὶ πόλις ἐπάνω ὅμους και μένη, καὶ λύχνος ἐπὶ λυχνίου τεθειμένος, καὶ λάμπων ἐν τῇ παγκοσμίῳ οἰκίᾳ ταύτη παρά Χρισ στοῦ, σὺν ἐκείνῳ γεγόνατε. Καὶ οὐ ταῦτα μόνον, ἀλλὰ καὶ κλεῖς οὐρανῶν σὺν ἐκείνῳ δι' ἐκεῖνα πιο στεύεσθε. Καὶ οὐχ ὅσιν ἀπὸ Ἱερουσαλήμ μέχρι τοῦ Ιλλυρικοῦ, μείζονα δὲ κύκλον τῷ Εὐαγγελίῳ περισ λαμβάνετε· καὶ υἱοὶ βροντῆς οὐκ ὀνομάζεσθε μὲν, γίνεσθε δὲ, καὶ ἐπὶ τὸ στῆθος Ἰησοῦ κείμενοι, ἐκεῖν θεν ἕλκετε τοῦ λόγου τὴν δύναμιν καὶ τὸ βάθος τῶν νοημάτων. Τὰ δὲ τοῦ πρωτομάρτυρος Στεφάνου παθεῖν οἱ γενναῖοι κεκώλυνται· τοὺς μὲν λιθαζόντων, καὶ τῶν κρυπτῶν ἐκείνων σφαγέων ἄνωθεν ἐπισχόντος θεοῦ διὰ τὴν τῶν σωζομένων ὑπ' αὐτῶν σωτηρίαν, καθά δὴ καὶ φθάσαντες ἔφημεν· τοὺς δὲ τῇ πρὸς αὐτοὺς επισχόντας αἰδοῖ, σφαδάζοντας τοῖς θυμοῖς, καὶ τοὺς λίθους φέροντας ἐν χερσί· δι' & δήπου και φθάσας ἐγώ, καὶ ὁμοταγεῖς, καὶ ὁμοτίμους, καὶ ἐφαμίλλους ἐν ἅπασιν εἶπον τοῖς κορυφαίοις τῶν ἀποστόλων Χριστοῦ, καὶ μετὰ Μωσέως, μᾶλλον δὲ καὶ ὑπὲρ Μωσέα, καὶ τοὺς τῆς Παλαιᾶς πάντας προφήτας καὶ νομοθέτας ἀκριβεῖς καὶ θεόπτας, ὅτε καὶ τὸν θεῖον ἐκεῖνον νόμον, καὶ τὰς ἱερὰς προφητείας τοῖς εαυτῶν λόγοις πρὸς φῶς ἀγαγόντας, καὶ τὴν ἀπὸ τοῦ γράμματος πρὸς τὸ πνεῦμα μετάθεσιν ἐκείνων πάντας διδάξαντα.. Εἰ δὲ καὶ Μωσῆς ὑπὲρ τοῦ Ἰσραὴλ πρὸς τὸν Θεὸν ὀργιζόμενον ἔλεγον· ἂν μὲν ἀφῇς αὐτοῖς τὴν ἀν μαρτίαν, ἄφες· εἰ δὲ μὴ, καμὲ ἐξάλειψον ἐκ τῆς βίβλου, ἧς ἔγραψίας, συναπολέσθαι διὰ τὸ φίλτρον τοῖς ποιμαινομένοις ελόμενος, ἀλλὰ κανταῦθα τὸ 30 Joan. 331, 17. * ibid. 18, 19. * Μatth. v, passion. * Εxod. ΣΧΧΙ. 10.

πλέον ἐξετάζων εὑρήσεις παρὰ τοῖς ἐμοῖς ποιμέσι meos amplius quiddam invenics. Non enim lui cum καὶ νομοθέταις. Οὐδὲ γὰρ συναπολέσθαι τοῖς φίλοις καὶ οὗτοι, καθὰ δὴ καὶ Μωϋσῆς, ηύχοντο, ἀλλὰ προ κινδυνεῦσαι μᾶλλον ἐκείνων οὗτοι, καὶ θεῖναι τὴν ψυχὴν ὑπὲρ τῶν φίλων μετὰ Χριστοῦ, ἵν᾿ ἐκείνοι; τὸ σώζεσθαι περιγένηται. Οὐ μὴν ἀλλ' οὐδ᾽ ἐκεῖνο μετὰ Μωσέως πρὸς Θεὸν εἶπον καὶ οὗτοι, κατὰ τῶν ἀπειθῶν δυσχεραίνοντες· "Ινα τί εκάκωσας τὸν θεράποντά σου; καὶ διὰ τί οὐχ εύρηκα χάριν ἐναντίον σου, ἐπιθεῖναί μοι τὴν ὁρμὴν τοῦ λαοῦ τούτου ἐπ' ἐμέ; Μὴ ἐγὼ ἐν γαστρὶ ἔλαβον τὸν πάντα λαὸν τοῦτον; ἢ ἐγὼ ἔτεκον αὐτοὺς, ὅτι λέγεις μοι, Λάβε αὐτὸν εἰς τὸν κόλπον σου, ώσε εἰ ἄραι τιθηνὸς τὸν θηλάζοντα, εἰς τὴν γῆν ἦν ἄμεσα τοῖς πατράσιν αὐτῶν; Οὐχ οὕτω πρὸς Θεὸν sibi claris eliam interire Mosis exempla optabant, sed pro ipsis potius subire discrimina, et cum Christo pro amicis animam ponere, quo illi salute potirentur. Sed neque illud eum Mose hi Deo obje cerunt, inobedientibus irati videlicet: Cur afflixi sti famulum tuum, et quare non inveni gratiam coram te, ut imponas pondus universi populi hujus super me? Numquid ego concepi omnem hane mul titudinem, ut dicas mihi, Porta eos in είπα tu sicut portare solet nutrix infantulum, et defer in terram, pro qua juravi patribus eorum? Non siu super bis quus pascebaut etiam beati hi locuti sunt: sed illa nimirum, quæ et altissima sunt, et satis prædicari nequeunt, qua ipsi per se ips περὶ τῶν ποιμαινομένων καὶ οἱ μακάριοι οὗτοι ἔλε. digne nos docuerunt. γον· ἀλλ᾽ ἐκεῖνα δήπου τὰ ὑπὲρ λόγον, καὶ ὑψηλότατα, ᾗ δὴ καὶ φθάσαντες αὐτοὶ δι' ἑαυτῶν ἀξίως ἡμᾶς ἐδίδαξαν. Μεγάλα μὲν οὖν ταῦτα καὶ ὑψηλὰ, μᾶλλον δὲ, εἰ οὕτω χρὴ λέγειν, καὶ μεγάλων μείζονα, καὶ ὑψηλῶν υψηλότερα, καὶ τῆς τῶν ἀνδρῶν ἀρετῆς, καὶ τοῦ ἤθους ἄξια, καὶ τοῦ διδασκαλίας κράτους, οἰκειου μένου τὰ πέρατα. Οἶμαι γὰρ (ἶν' ἐκ τῶν αὐτῶν πάν λιν περὶ αὐτῶν φθέγξωμαι), εἴ τις ἐγένετο ή γενή σεται σάλπιγξ ἐπὶ πολὺ τοῦ ἀέρος φθάνουσα, ή Θεοῦ φωνὴ τὸν κόσμον περιλαμβάνουσα, ἢ σεισμός οἰκουμένης Εκ τινος καινοτομίας καὶ θαύματος, ταῦτα εἶναι τὴν ἐκείνων φωνὴν καὶ διάνοιαν, τοσοῦ τον απολείπουσαν πάντας, καὶ κάτω τεθεῖσαν, ὅσον τὴν τῶν ἀλόγων φύσιν ἡμεῖς. Κἀκεῖνοι μὲν οὕτως, καὶ τοιοῦτοι τὰ πρὸς ἡμᾶς εἰσι, καὶ τὴν Χριστοῦ πᾶσαν Εκκλησίαν ὁμοῦ, ὡς μηδὲ παραβάλλεσθαι μηδ' ἁμιλλάσθαι περὶ τῶν τοι οὕτων πρὸς τούτους μηδένας τῶν πάντων ἔχειν μηδε στιοῦν. Ἡμῖν δὲ, φησί, τίς μὲν ἄλλη συλλόγου σή μερον χάρις; τίς δὲ συμποσίων ἡδονή; τίς δὲ ἀγορῶν; τίς δὲ ἐκκλησιῶν; τίς τῶν ἐν τέλει καὶ τῶν μετ' ἐκείνων τρυφή; τίς μοναστῶν, ἢ μιγάδων; τίς τῶν ἀπραγμόνων, ἢ τῶν ἐν πράγμασι; τίς τῶν τὰ Έξω φιλοσοφούντων, ἢ τὰ ἡμέτερα; Μία, καὶ διὰ πάντων, καὶ ἡ μεγίστη, τὰ ἐκείνων συγγράμματα καὶ πονήματα. Οὐδὲ γράφουσιν εὐπορία τις άλλη μετ' ἐκείνους ἢ τὰ ἐκείνων συγγράμματα. Σιωπάκαι τα παλαιά, καὶ ὅσα τινὲς τοῖς θείοις λόγοις ἐνί ἔρωσαν· βοᾶται τὰ νέα, καὶ οὗτος ἄριστος ἐν λό γοις, ὃς ἂν τὰ ἐκείνων μάλιστα τυγχάνῃ γινώσκων, καὶ διὰ γλώσσης φέρων, και συνετίζων τὰς ἀκοάς. Έρχεσαν γὰρ οἱ τρεῖς ἀντὶ πάντων τοῖς σπουδαιο τέροις εἰς μίμησιν· οἱ δὴ καὶ τὸ καινότατον τοῦτο καὶ θαύματος πλῆρες ἐπὶ πᾶσιν ἔσχον τοῖς προβλη θεῖσι, τὸ πρῶτοι καὶ μόνοι παρ' ἑαυτῶν τε καὶ τῶν οἰκείων λόγων, καὶ συγγραμμάτων τὰ ἐγκώμια δέσ ξασθαι, πάσης ἐπιστήμης τε, καὶ λόγων μέας, καὶ τῶν περὶ ταῦτα δεινῶν· ἐξισταμένων ὁμοῦ πάντων καὶ παραχωρούντων τοῖς μεγάλοις τοῦ λόγου· ὃ δὲ καὶ ἀρχόμενος ἔφην τοῦ λόγου. Num. xi, 11, 12. Magna igitur hæc et excelsa, imo, si ita dicera fas est, et magnis majora, et excelsis excelsiora, virorumque tantorum virtuti et moribus respons dentia, et potentiæ cujusdam, quæ omnem doctri ne amplitudinem sibi vendicarit. Sic enim statuo (ut ex ipsorum scriptis de ipsis rursum loquar), si qua fuit, aut erit tuba, late per aerem resonans, aut Dej vox mundum implens, aut terræ universa tremor, ex novitate aliqua miraculoque, haec essu illorum voces et sensa, quibus omnes alios ant cellunt, et iufra se relinquunt, quanto nos bestige rum naturæ antecellimus. Ac illi quidem ita se habent, talesque sunt, quod ad nos et totam simul Christi Ecclesiam attinet, ut nemo ex omnibus in bis cum ipsig conferri, aut contendere ullo modo possit. Nobig autem, inquit, quænam alia hodierni conventu gratia? quæ compotationum jucunditas? quae fori quæ principum et familiarium ipsorum voluptas? quis monachorum, aut conjugatorum? quae oriosos rum, aut occupatorum? quae externa, aut Chris stanæ philosophie sectatoribus? Una et per omn p maxima, illorum scripta et labores. Neque enim scriptores posteri aliunde quam ex ipsorum libris copiam suam petunt. Pratereuntur et lacentur vetera, et quæ nonnulli divine doctrine insudanles laborarunt, nova clamantur et prædicantur, censeturque is doctissimus, qui in ipsorum longe mentis quam accuratissime volutatus fuerit, et verbis ea commode efferre, audientesque erudire potuerit. Etenim hi tres studiosioribus ad imita tionem præ omnibus sufliciunt; qui id, quod in primis novum et admiratione plenum est, in gu nibus prædictis habuerunt, ut primi et soli a seipsis, propriisque sermonibus et scriptis laudari possent, de omni genere scientia scripta. nunique forma et vi singulari: obstupescentibus simul omnibus, et magnis istis oratione cedentibus: quod principio asserui,

Amare in aliis hominibus diligentibus et socord bus, sapientibus et indor tis, Græcis et Barbaris, et cujusque demum generis illos videas diligere et diligi inter se, quibus eadem studia sunt in amoribus, quique eodem semper curriculo, pari alam critate decurrunt (quandoquidem, ut proverbio fertur, simili similis gaudet); ast quos nunc laudamus, tam incenso tamque inflammato amore simul omnes quasi ex composito prosequuntur, quam nec verbis dici, nec animo capi queat: et Christi quidem discipulos atque imitatores omnes, apostolos, inquam, et martyres, et pastores, et doctores, sanctorumque et justorum totam multi tudinem, propter eorum erga communem Domiquis charitatem, et ejus imitationem, pro viribus excellenter honorant diliguntque: verumtamnen studio et præcipuo quodam amore non æque, nec secundum omnia singuli in omnes elfuniuntur; sed bi istos, alii illos, et alius alium vehementius diligunt, et in iis colendis sunt assidui, et pro decoro facultatibus donariis afficiunt: at tres istos omnes diligunt, commendant, suspiciunt, plausibus tollunt, in ore semper habent, exsilientes, cantantes, collaudantes, et quid non praeclarissim mum de iis claris etiam vocibus prædicantes? eos Patres, magistros, bene meritos, secundum Deum salvatores, gubernatores, theologos, fidei columnas, orthodoxe fidei propugnatores, heresum eversores, sanctarum Scripturarum explanatores, sapientes, et Ecclesiæ philosophos atque oratores, ο omnia nobis simul post Deum et cum Deo factos pronuntiantes: imo vero, qui omnia nobis fiunt, et Gent, neque unquam deri desinent. Ista isto rumque non dissimilia nemo nom de hisce magnis admirabundus exclamat. Jam qui in eorum sacrum munus, el humanarum animarum procurationem, Ecclesiarumque gubernationem successerunt, quid opus est dicere? quomodo a divina ipsorum 4heologia, linguaque pendeant, et quomodo ipsos quæque ipsorum sunt, magis quam hunc aerem spirent, tanquam sacrorum dogmatum magistros, Evangelice vite duces, et canonas sacerdotum, et emuis boni archetypos, et charitatis, prudentia, fortitudinis, temperantiæ simul et justitiæ, et omnis sapientie ac eloquentis, omnis divinarum humanarumque rerum scientiae fornias et regulas Autissimas illos habeant: ac neque dicere, neque facere, neque docere, neque adversum sanæ fidei nostræ oppugnatores, sine ipsorum decretis atque consultis, disputandi forma me methodo, et • Deo inspirata doctrina disputare audeant? Siquideu et cum illis versari familiariter videntur, et que illorum sunt, ab ipsis illis intellectuali ae sensibili modo simul, sancta quadam ratione audire: illud propter illorum e superis obumbrationem amoremque quem gerunt nostri singularem, hoc propter sacra eorum volumina. Nec enim nos fia deseruerunt, ut omnino deseruerint. Quid plura? Si isti usque ad consummationem Ἐπὶ μὲν οὖν τῶν ἄλλων ἀνθρώπων, σπουδαίων τέ φημι καὶ βαθύμων, σοφῶν τε καὶ ἀμαθῶν, Ἑλλή νων τε καὶ βαρβάρων, καὶ πάντων ὁμοῦ, ἐκείνους ἂν ἴδοις φιλοῦντας ἀλλήλους καὶ φιλουμένους τους τῶν αὐτῶν ἐραστάς τε καὶ σπουδαστές, καὶ τὴν αὐτ τὴν μετὰ τῆς αὐτῆς προθυμίας ἑκάστοτε τρέχοντας ἐπειδὴ καὶ φίλον, φασί, τῷ ὁμοίῳ τὸ ὅμοιον)· τοὺς δὲ νῦν ἐπαινουμένους οὕτω σφοδρώς τε καὶ μεθ' υπερβολῆς καὶ ὁμοῦ καὶ πάντες φιλοῦσιν, ὡς ἀπὸ συνθήματος, ὡς μηδὲ λέγειν ἐξεῖναι, μηδὲ μετρείν, Καὶ τοὺς μὲν Χριστοῦ μαθητὰς πάντας καὶ μιμησ τάς, ἀποστόλους λέγω καὶ μάρτυρας, καὶ ποιμένας, καὶ διδασκάλους, καὶ τὴν τῶν ὁσίων καὶ δικαίων ἅμα πληθύν, εἰ καὶ πάντας ὁμοῦ πάντες διὰ τὸ πρὸς τὸν κοινὸν Δεσπότην φίλτρον καὶ τὴν κατὰ δύναμιν μίμησιν διαφερόντως τιμῶσι τε καὶ φιλοῦσιν, ἀλλὰ τὴν σπουδήν, καὶ τὸ φίλτρον οὐχ ὁμοίως, οὐδὲ κατὰ ταυτὰ πάντες πρὸς πάντας ἔχουσιν· ἀλλ᾽ οἱ μὲν τούτους, οἱ δὲ ἐκείνους, καὶ ἄλλος ἄλλον καὶ φιλοῦσι μᾶλλον, καὶ προσεδρεύουσι, καὶ δωροφοροῦσί γε τα εἰκότα καθόσον ἔξεστι· πάντες δ' ὁμοῦ τοὺς τρεῖς τούτους καὶ φιλοῦσι, καὶ ἐπαινοῦσι, καὶ θαυμάζουσι, καὶ κρητοῦσι, καὶ διὰ γλώττης ἀεὶ δήποτε φέρουσι, σκιρτώντες, βοῶντες, ἀνευφημοῦντες, καὶ τί τῶν καλλίστων οὐ κατ' αὐτῶν κεκραγότε;; τοὺς πατέ ρας, τοὺς διδασκάλους, τοὺς εὐεργέτας, τοὺς σωτή ρας μετά Θεόν, τοὺς κυβερνήτας, τοὺς θεολόγους, τοὺς τῆς πίστεως στύλους, τους προμάχους τῆς ὀρθῆς δόξης, τοὺς τῶν αἱρέσεων καταλυτὰς, τοὺς τῶν θείων Γραφῶν ἑρμηνέας, τοὺς σοφοὺς καὶ φιλοσόφους της Ἐκκλησία;, καὶ ρήτορας, τους πάντα ἡμῖν ὁμοῦ μετὰ Θεὸν καὶ μετὰ Θεοῦ γεγονότας· μᾶλλον δὲ καὶ γενομένους, καὶ γενησομένους, καὶ μηδὲ λήξοντας. Ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα κατ' αὐτῶν μετὰ μεγάλου πάντες ἀναβοῦσι τοῦ θαύματος. Οἱ δέ γε τὴν ἐπεία νων ἱερὰν λειτουργίαν, καὶ τὴν τῶν ἀνθρωπίνων οι κονομίαν ψυχῶν, καὶ τὴν τῶν ἐκκλησιῶν προστασίαν διαδεξάμενοι μετ' ἐκείνους, τί χρὴ καὶ λέγειν ὅπως τῆς θεσπεσίας αὐτῶν ἐξήρτηνται θεολογίας και γλώσ της, καὶ ὅπως αὐτούς τε καὶ τὰ αὐτῶν ὑπὲρ τοῦτον πνέουσι τὸν αέρα, καὶ δογμάτων ἱερῶν διδασκάλους καὶ ὁδηγοὺς εὐαγγελικής πολιτείας, καὶ κανόνας ἱερωσύνης, καὶ ἀρχετύπους παντὸς ἀγαθοῦ, καὶ ἀγά πης, καὶ φρονήσεως, καὶ ἀνδρίας, καὶ σωφροσύνης ὁμοῦ, καὶ δικαιοσύνης, καὶ σοφίας παντοίας, και λόγων καὶ παντοδαπῆς ἐπιστήμης θείων καὶ ἀνθρω πίνων πραγμάτων, καὶ τύπους, καὶ κανόνας ἀσφα λεῖ; ἔχοντες τούτους· καὶ μηδὲ λέγειν, μηδέ πράτο τειν, μηδὲ διδάσκειν, μηδὲ διαλέγεσθαι προς τους άντικαθισταμένους τῷ καθ᾿ ἡμᾶς ὑγιεῖ τῆς πίστεως ἀνεχόμενοι λόγῳ τῆς αὐτῶν διαγνώμης δίχα, και τοῦ κανόνος, καὶ τοῦ τύπου τῶν λόγων, καὶ τῆς θεοπνεύστου διδασκαλίας; Ἐπεὶ καὶ συνείναι δύο κοῦσι τούτοις, καὶ τὰ αὐτῶν παρ' αὐτῶν ἐκείνων νοητῶς ὁμοῦ τε καὶ αἰσθητῶς, τὸ μὲν διὰ τὴν ἐκείν νων ἄνωθεν ἐπισκίασιν καὶ τὸ φίλτρον, τὸ δὲ διὰ τῶν ἱερῶν τούτων πυκτίων ἱερῶς ἀκρούσθαι. Ού γὰρ ἀπολιπόντες ἡμᾶς παντάπασιν ἀπολείπουσι, Καὶ τί δεῖ πλείω καὶ μακρύτερα λέγειν; Οὗτοι εἰ

μὲν καὶ μέχρι συντελείας ἐν σαρκὶ τῷ κόσμῳ καὶ ἡ sæculi in carne, in mundo, atque inter homines mansissent, et novo portento vita illorum ad communem fructum cnm universitate hac supra naturæ cursum duravisset, quemadmodum coelum et sol, et reliquus ille siderum chorus, aut magnorum horum corporum quaternarius, per qua creatura hac sub sensum et aspectum cadens potentia conditoris cohaeret, et citra solutionem custoditur: aut anima quædam communis, et vitalis universi virtus; hoc et nobis conduceret, si quid aliud ex omnibus, quavis astimatione majus, et magne providentia ac virtuti omnipotenti consentaneum. Sed quoniam et bi homines nati erant, nec poterant nature legem effugere, nec pulverem terræ non reddere, debitum persolvunt, ne substantia quædam a materie concretione libera, ac pere grium, nobis tantum assimilata videantur, qu nova illa et hominis captum excedentia prastet, redditurque suo tempore pulvis pulveri, ut tandem a diuturnis agonibus, laboribus, sudoribus, et omne genus periculis respiret, et imagini quod fuit secundum imaginem purius perfectiusque reslituitur. Caeterum admirabilitas iporum nave longe major et nimium miris modis sublimior atque excellentior est. Nam quamvis line demi graverint, non tamen a nobis discesserunt, corpo ribusque separati, spiritu arctius nobiscum conjunguntur, Ecclesiaque Christi inseparabiliter adsunt, magnam illam et pastoralem provinciam validius complectentes, et pro grege dimicantes, et lupos perfecte occidentes (quos prius, dum hic viverent, pastorali baculo et funda sermonis abigebant), quando et invidia, et malignitate, et lapi dationibus, et persecutionibus, et exsilio, et morti bus omnigenis modo superiores dicuntur, et faciunt, nec patiuntur, et quae supra naturam sunt, res præclarissimas, ipsi naturam transgressi, per sublimissimam doctrinam suam et admonitiones communes nunc magis elliciunt. Ae lingua quidem silet, et aurea lubia natura clausit: sacri alltem commentarii, et orationes e divino instincta profecte, dogmatumque de Deo vivi et animati thesauri, et orthodoxa divinitatis ejus cognitio, quæ ut pretiosissimum patrimonium nobis reliτοῖς ἀνθρώποις συνῆσαν, τῷ παντὶ τῷδε καὶ τῆς αὐτῶν ζωῆς εἰς κοινὸν ὄφελος καὶ θαῦμα καινὸν ὑπερφυῶς συνεκτεινομένης, ὥσπερ οὐρανός τε καὶ ἥλιος, καὶ ὁ λοιπὸς τῶν ἀστέρων ἐκεῖνος χορίς, ή τῶν μεγάλων τούτων στοιχείων ή τετρακτύς, δι' ὧν ἡ αἰσθητικὴ καὶ ὁρωμένη κτίσις αὕτη τῇ δυνάμει τοῦ κτίσαντος συνέχεται, καὶ πρὸς τὸ ἀδιάλυτον συν τηρεῖται ἡ ψυχή τις κοινὴ καὶ ζωτικὴ τοῦ παντὸς δύναμις· τοῦτο καὶ πρὸς ὑμῶν ἂν ἦν, εἴπερ τι τῶν πάντων, καὶ τοῦ παντὸς ὑπὲρ πάντα τιμώμενον, καί γε τῆς μεγάλης προνοίας καὶ τῆς παντοδυνάμου δυνάμεως ἄξιον· ἀλλ᾽ ἐπεὶ καὶ τούτους ἀνθρώπους ὄντας οὐκ ἦν μὴ τοῖς νόμοις δουλεῦσαι τῆς φύσεως, μηδὲ τὸν χοῦν ἀποδοῦναι τῇ γῇ, γίνεται μὲν κατὰ φύσιν καὶ τοῦτο, ἵνα μὴ καὶ δόξωσιν οὐσία τις αΰλας εἶναι, καὶ ξένη τὸ καθ' ἡμᾶς ὑποκριναμένη, καὶ τὰ καινὰ, καὶ ὑπὲρ ἄνθρωπον ἐκεῖνα τελέσασα· καὶ ἀποδίδοται μὲν κατὰ καιρὸν ὁ χοῦς τῷ χολ, ἵνα καὶ τῶν μακρῶν τέω: ἀγώνων, καὶ πόνων, καὶ ἱδρώτων, καὶ τῶν παντοδαπῶν ἀναπνεύσῃ κινδύνων· ἀποδίδοται δὲ καὶ τῇ εἰκόνι τὸ κατ' εἰκόνα τρανότερόν τε καὶ τελεώτερον· τὸ δὲ κατ' αὐτοὺς θαῦμα πολλῷ μᾶλλον, καὶ καθ' ὑπερβολὴν νῦν ὑψηλότερόν τε καὶ ὑπερφυέστερον· ὅτι καὶ μεταστάντες, ἡμῶν οὐκ ἀπέστησαν· καὶ τῇ σαρκὶ χωρισθέντες, τῷ πνεύματι μᾶλλον συνήφθησαν, καὶ σύνεισιν ἀχωρίστως τῇ Χριστοῦ Ἐκκλησίᾳ, τῆς μεγάλης ἐκείνης προς στασίας, καὶ τῆς ποιμαντικῆς κραταιότερον ἀντεχόμενος, καὶ προπολεμοῦντες τῆς ποίμνης, καὶ τοὺς λύκους ἀναιροῦντες τελείως, οὓς τῇ καλαύροπι, καὶ τῇ τοῦ λόγου σφενδόνῃ παρόντες ἀπήλαυνον πρότεμον, ὅσῳ καὶ φθόνου, καὶ βασκανίας, καὶ λιθασμών, καὶ διωγμῶν, καὶ ὑπερορίας, καὶ θανάτων παντο δαπῶν νῦν ἀνώτεροι χρηματίζουσι, καὶ ὁρῶσι, μὴ πάσχοντες, καὶ τὰ ὑπὲρ φύσιν μᾶλλον νῦν γεγονότες ἐξανύουσι κάλλιστα διὰ τῆς αὐτῶν ὑψηλοτάτης δια δασκαλίας καὶ τῶν κοινῶν παραινέσεων. Καὶ ἡ μὲν γλῶττα σιγᾷ, καὶ τὰ χρυσᾶ κατὰ φύσιν μέμυκε χείλη τὰ δ' ἱερὰ πυκτία, καὶ οἱ θεόπνευστοι λόγοι, καὶ τῶν περὶ Θεοῦ δογμάτων οἱ ζῶντες καὶ ἔμψυχοι θησαυροι, καὶ τὸ γινώσκειν ὀρθοδόξως αὐτοῦ τὴν θεότητα, ἅπερ ἡμῖν ὡς κλῆρος τις πατρικὸς καὶ ὑπέρτιμος ὑπ' αὐτῶν κατελείφθη, ὡς ἐκ μυρίων βοζ γλωσσών τε καὶ στομάτων ἀκαταπαύστως. Καὶ ζῶσι μὲν ἐν querunt, innumerabilium linguis et ore decantanΧριστῷ τὴν μακαρίαν ἐκείνην ζωὴν καὶ ἀνώλεθρον ζῶσι δὲ καὶ παρ' ἡμῖν ἐντεῦθεν λαλοῦντες, καθάπερ εἶπον, καὶ τὸν κόσμον μετὰ Χριστοῦ σώζονΔεύρο δή, περιστάντες με πᾶς ὁ περὶ ἐκείνους φίλος χώρος, συνεργάσασθε μοι τὴν εὐφημίαν· οἱ ποιμένες τοὺς ποιμένας ἐπαινοῦντες καὶ διδασκά λους· οἱ περὶ τὸ βῆμα, καὶ τὴν ἱερὰν τράπεζαν, καὶ την λειτουργίαν, τοὺς τῆς τάξεως ταύτης, καὶ τῶν ἱερῶν εὐχῶν ἀρχηγούς τε καὶ νομοθέτας· οἱ φιλόσοφοί, καὶ σόφοι, καὶ διαλεκτικοί, καὶ λογογράφοι, καὶ ρήτορες, τήν τε πρώτην καὶ ἀνωτάτην σοφίαν, καὶ δὴ καὶ τὴν ἀνθρωπίνην, καὶ κάτω ἀσκοῦντες τοὺς τούτων ἀσκητές, καὶ τεχνίτας, καὶ καθηγεtur. Vivunt quidem illi in Christo vitam illam beatam, ab omni interita semotum: vivunt nihi lominus apud nos quoque hic loquentes, ut dixi, et mundum cum Christo salvum præstantes. Agedum, totus illorum amans chorus me circumsistal, detque mecum illorum laudibus operam. Qui pastores estis, paštores et magistros celebrantes; qui in sacrario versamini, et in sacra mensa operamini; hujus ordinis sacrarumque precationum principes ac præceptores: philosophi et sapientes, dialectici et scriptores, et oratores, quique primam et altissimam, quique humanam et inferiorem sapientiam colitis; horum exercitatores et artifices, et duces, et excelsos magistrus,

PHILOTHE CP. PATRIARCHE et oratores. Εt ut paucis comprehendam, monachi, μόνας, και υψηλούς διδασκάλους, καὶ ῥήτορας· καὶ et confugio copulati, solitariam vitam agentes, et in mediis hominum ratibus degentes, simplicitate quadam contenti, et morum exactiorum cupidi, qui vel contemplationi, vel rebus agendis sunt dedii: ego vero etiam apostolos iuvito, et prophelas, quotquot ante et post Christum exstiterunt, et legislatores, et duces, et sacerdotes: siquidem et illi plenius hoc cognoscunt et amant, eorumque omnigenis virtutibus atque scriptis exornantur, οι encomiis, verbisque et operibus quasi coronis reVinciuntur. Verum, o pastores sapientes, et magistri, et pafentes, et duces, et defensores post primam et Bolum pastorem, magistrum, defensorem, ac Dom tinum Ecclesiae suae: o servatores post primum Bervatorem, et benefactores post primum benefaciorem, et dispensatores fideles ac prudentes, quos constituit Dominus super familiam suam ", Lane dico Ecclesiam ipsius; qui dedistis, et datis, Juxta verbum ipsius, conservis tritici mensuram in lempore, quos idcirco, ut sequitur, super omnia And constituit 3: o prophetarum, apostolorum, martyrumque consortes, certaminumque socii, et Adjutores, et commilitones: o anima, et lingua, et os, et mens, et sapientia, et virtus, et corona glo time, et celebritas, et honos omni honore praestanflor, el claritas, et fama, et gloriatio, et basis, et Armamentum Christi Ecclesie: habetole etiam a & Ο Ένα συνελών είπω, οι μονασταὶ καὶ μιγάδες, οἱ τῆς ερημίας τε καὶ τῆς πολιτείας, οἱ τῆς ἁπλότητος καὶ τῆς ἀκριβείας, ὅσοι τῆς θεωρίας, καὶ ὅσοι τῆς πρόσ ξίως. Ἐγὼ δὲ καὶ ἀποστόλους καλῶ, καὶ προφήτας, έτσι πρό τε Χριστοῦ καὶ μετὰ Χριστὸν, καὶ νομο θέτας, καὶ στρατηγούς, καὶ ἱερέας· ἐπεὶ μᾶλλον ἐκεῖνοι τούτους γινώσκουσι καὶ φιλοῦσι, καὶ τοῖς αὐτ τῶν ἐγκαλλωπίζονται παντοδαποῖς κατορθώμασι καὶ τοῖς λόγοις, καὶ τοῖς παρ' αὐτῶν ἀναδοῦνται στεφάνοι; τε καὶ τοῖς ἐγκωμίοις, καὶ λόγοις ἅμα καὶ πράγματ σιν. 'Αλλ᾽, ὦ ποιμένες σοφοί, καὶ διδάσκαλοι, καὶ πατέ ρες, καὶ ἐδηγοί, καὶ προστάται, μετὰ τὸν πρώτον καὶ μόνον ποιμένα, καὶ διδάσκαλον, καὶ προστάτην, καὶ Δεσπότην τῆς ἑαυτοῦ Ἐκκλησίας· ὦ σωτήρες μετὰ τὸν πρῶτον Σωτῆρα, καὶ εὐεργέται μετά την εὐεργέτην, καὶ οἰκονόμοι πιστοί και φρόνιμοι, εἰς κατέστησεν ὁ Κύριος ἐπὶ τῆς οἰκίας, ταύτης, λέγω, τῆς αὐτοῦ Ἐκκλησίας· οἱ δεδωκότες καὶ δι δόντες κατὰ τὸν αὐτοῦ λόγον τοῖς ὁμοδούλοις τὸ σι το μέτριον ἐν καιρῷ· οὓς, κατὰ τὸν ἑαυτοῦ λόγου, καθίστησιν ἐπὶ πᾶσι τοῖς ὑπάρχουσιν αὐτοῦ δι' ἐκεῖνα· ὦ προφητῶν καὶ ἀποστόλων καὶ μαρτύρων κοινωνοὶ, καὶ σύναθλοι, καὶ συνεργάται, καὶ συνα γωνισταί· ὦ ψυχή, καὶ γλῶττα, καὶ στόμα, καὶ νοῦ, καὶ λόγε, καὶ σοφία, καὶ ἀρετὴ, καὶ καυχήσεως στέφανος, καὶ κλέος, καὶ ὑπέρτιμος τιμή, καὶ λαμ πρότης, καὶ δόξα, καὶ καύχημα, καὶ βάσις, καὶ ἐ ρεισμα τῆς Χριστοῦ Ἐκκλησίας (ὡς γὰρ ἕνα τους τρεῖς κατασπάζομαι διὰ τὸ τῆς ἑνώσεως καὶ τῆς συμφυΐας καινὸν, καὶ ὁμότιμον)· ἔχετε καὶ παρ' ήν μῶν τὸν εὐτελῆ καὶ βραχὺν τουτον λόγον, μάλλον δὲ καὶ μέγαν καὶ ὑψηλὸν τὸν αὐτόν· τὸ μὲν ἐν ὑμᾶς καὶ τοὺς ὑμετέρους λόγους, οἷς αὐτὸς δὲς ἐν ρείδεται, καὶ συνεξυφαίνεται διὰ τὴν ὑμῶν πρὸς τὰ ταπεινὸν φιλανθρωπίαν καὶ συγκατάβασιν. Υμείς δ' εποπτεύοιτε ἡμᾶς ἄνωθεν ἵλεῳ, καὶ τὸ Χριστοῦ τοῦτο καὶ ὑμέτερον φιλανθρώπω; ἐπισκέπτοισθε ποίμνων, όπερ ἱδρῶσι καὶ πόνοις μακροῖς συνεστήσασθε, μια χρόν τε καὶ ἀτελὲς ἄν πάλαι, κατὰ τὸν ὑμέτερον λόγον, καὶ μήτε νομὴν ἐλευθέραν ἔχον, μήτε μάνδρα περιεχόμενον· καὶ νῦν οὐδὲν ἧττον τῆς ὑμῶν ἐπισ σκοπῆς, καὶ τῆς ἐπιμελείας καὶ προνοίας δεόμενον, Ο χερσομανοῦν, καὶ ὑλομανοῦν, καὶ μετὰ τὴν πολυειδή καὶ θαυμαστὴν ἐκείνην ὑμῶν ἐπιμέλειαν, κατὰ τὸν ἀμπελῶνα ἐκεῖνόν φημι, ὃς ἐγενήθη τῷ ἡγαπημένα ἐν κέρατι, ἐν τόπῳ πίονι, καθά φησιν Ησαΐας. Φείδομαι γάρ τι πλέον εἰπεῖν, αἰδούμενος τὴν πανή γυριν. Ἐπεὶ καὶ ζῆτε μᾶλλον νῦν ἐν Χριστῷ, καὶ συμπαθέστερον καὶ τρανότερον ἐποπτεύετε τὰ ἡμέ τερα, καθαρώτερόν τε καὶ ὑψηλότερον ἀνατενίζοντας τῷ φωτὶ τῆς μεγάλης Τριάδος, καὶ τὰς ἐκεῖθεν ἐλα λάμψεις ἀμέσως δεχόμενοι, τῶν ἐσόπτρων λυθέντων καὶ τῶν ἐμφάσεων· ᾗ πρέπει πᾶσα δόξα, τιμὴ καὶ προσκύνησις, κράτος, μεγαλωσύνη τε καὶ μεγαλο πρέπεια, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. tobis hanc inelegantem et brevem orationem, seu magnam et sublimem potius: illud propter seipsam imbecillitatemque propriam: hoc propter vos et verba vestra, quibus ipsa lota inuititur, et simul contexitur: quod vestra erga humiles et abjectos humanitas et summissio non refugit. lespicite nos de caelo propitii, et hunc Christi juxta ac vestrum gregem invisite, quem sudoribus et longis laboribus collegistis, olim parvum et inperfectum, Juxta verbum vestrum, neque liberis fruentem pascuis, neque ovile implentem, jamque Lililominus vestra inspectione, sedulitate, providentia in.ligentem, Incultum et horridum, ac silver Acentem post illam multiplicem diligentiam veBiram, uti vineam illam, quæ facta est dilecto in forum, in loco pingui ", ut apud Isaiam legimus, parco enim quae sequuntur dicere, ne panegyrim contaminem. Quoniam nunc magis in Christo viVitis, et res nostras majore miseratione clariusque fatue nini, purius et altius in lumine magne Trivitatis, et inde sine medio, absque speculis et representationibus illustrationem capessentes; quam decet omnis gloria, honos, adoratio, imperium, majestas et magnificentia, nunc et in omnium seculorum aternitatem. Amen. Mattle, xv, 45. Luc. x, 42. Isa. v, 10.

REFUTATIO ANATHEMATISMORUM HARMENOPULI. ΤΟΥ ΑΓΙΩΤΑΤΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΦΙΛΟΘΕΟΥ ΑΝΑΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΑΝΑΓΕΓΡΑΜΜΕΝΩΝ ΠΑΡΑ ΤΟ ΑΡΜΕΝΟΠΟΥΛΟ ΑΝΑΘΕΜΑΤΙΣΜΩΝ. SANCTISSIMI PATRIARCHE DOMINI PHILOTHEI REFUTATIO SCRIPTORUM APUD HARMENOPULUM ANATHEMATISMORUM. (Ex Jure Greco-Romano. Prologum primi ediderunt Rallis et Polli tn Syntagmate, tom. V. Athenis 1854.) tientibus Alexia patriarcha et sacra, synode, edictum fuit promulgatum, anathematizans eos qui seditionem movere aut usurpare regnum et cives subjectos a dominis suis alienare ausi fuerint. Ita autem habet: Anathema ab hocce abhine die, in eos qui insidias ac tumultum cient. Anathema contra eos qui causam cum istis communem faciunt. Anathema contra eos qui consiliis ac vi ad seditionem excitant. Anathema in eos qui sumptis armis illis obsecundant. Anathema in eos qui hospitio excipiunt apostatas contumaces ac impenitentes. Ἐπὶ τῆς βασιλείας Κωνσταντίνου τοῦ Πορφυρού Sub regno Constantini Porphyrogeniti, consenγεννήτου τόμος ἐξεφωνήθη, συμπράξαντος καὶ τοῦ τότε πατριάρχου Αλεξίου καὶ τῆς συνόδου, ἀναθεματίζων τοὺς ἐπιχειροῦντας ἀποστασίαν ἢ τυραννίδα κατὰ βασιλέων ποιῆσαι, ὡς ἐντεῦθεν τοὺς ὑπηκόους τῶν οἰκείων δεσποτῶν παρασκευάζοντας ἐπανίστασθαι· ἔχει δὲ οὕτως· «Τοῖς μέλλουσιν ἐπιβουλαῖς ἢ μούλτοις ἀπό γε τοῦ νῦν ἐπιχειρεῖν, ἀνάθεμα. Τοῖς συμπράττουσιν αὐτοῖς, καὶ τοῖς συγκοινωνοῦσιν ἐν τῇ ἀποστασίᾳ, ἀνάθεμα. Τοῖς συμβουλεύουσι, καὶ τοῖς παρορμῶσιν εἰς τὰ τοιαῦτα, ἀνάθεμα. Τοῖς συνεκστρατεύουσι τούτοις, ἀνάθεμα. Τοῖς δεχομένοις αὐτοὺς εἰς μετάνοιαν μὴ μεταμελομένους ἀπὸ τῆς ἀποστασίας καὶ καταλιμπάνοντας αὐτήν, ἀνάθεμα.» Όμοιος ἐπὶ τῆς βασιλείας Μανουὴλ τοῦ Κομνη τοῦ, ὅς μετὰ τῶν ἐν τέλει καὶ τοῦ τηνικαῦτα πατριάρχου καὶ τῆς ὑπ' αὐτὸν συνόδου ἐγένετο, ἀναθεματίζων τοὺς ἐπιβουλὴν ἢ ἐπανάστασιν κατὰ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ ᾿Αλεξίου βουληθέντας ἐπιχειρῆσαι, καὶ τοὺς αὐτοῖς συναιρομένους. Ἕτερον παραπλήσιον ὁ βασιλεὺς Μιχαὴλ ὁ Πα λαιολόγος προβαίνειν παρεσκεύασεν ἐπὶ τῷ υἱῷ αὐτοῦ ᾿Ανδρονίκῳ, τῷ εὐσεβεῖ βασιλεῖ· ἔνθα δὴ παρῆσ σαν, ὡς εἰκὸς, οἱ ἐν τέλει καὶ ὁ πατριάρχης Ἰωσήφ, ὅστις ὑπὲρ τῆς ἀληθοῦς εὐσεβείας τὸν τῆς ὁμολογίας ἀνεδήσατο στέφανον, ἔτι δὲ καὶ ἡ ὑπ' αὐτὸν ἱερὰ σύνοδος, οἳ καὶ ἀναθέματι ὑπέβαλον καὶ ἀραῖς φρικωδεστάταις τοὺς ἐπιβουλὴν ἢ ἐπανάστασιν μέλλοντις σκαιωρήσειν εἰς τὸ ἐξῶσαι τῆς βασιλείας τὸν τῆς εὐσεβείας στύλον, τὸν βασιλέα θεῖον Ανδρόνιτου. Ο περὶ τὰ τοιαῦτα σοφός, σεβαστέ νομοφύλαξ καὶ καθολικά κριτὰ ᾿Αρμενόπουλε, πῶς οὐ κἀκεῖνο τοῖς γεγραμμένοις προσέθηκας, ὅτι διὰ τοὺς χρυσοῦς καὶ ἁγίους νόμους τοῦ μεγάλου τῆς Ἐκκλησίας φωστῆρος Ιωάννου, τοῦ τὴν γλῶτταν χρυσοῦ, περὶ τοῦ μὴ δεῖν Χριστιανοὺς ἀναθεματίζεσθαι, ἕως ἂν δηλονότι τῆς ὀρθῆς ἔχονται περὶ Θεοῦ δόξης, ἠπράκτησαν οι τόμοι, οἱ τοὺς ἀποστατοῦντας καὶ ἐπανισταμένους Simile edictum in lucem exiit regnante Manuele Comneno, consentientibus ibidem patriarcha ac synodo, eos qui insidias ac tumultum contra Ale sium ejus Glium cierent, et ejusmodi tentaminis consortes anathematizans. Accedit recens edictum, quod imperator Michael Palaeologus filii sui Andronici, pii imperatoris causa promulgavit, Interfuerunt autem, ut decebat, clerici et Josephus patriarcha, qui sincere pietati confessionis coronam adjunxit, ut et sacra synodus ei subjecta; qui omnes anathemati ac dirissim mis exsecrationibus devoverunt quicunque insidias ac seditionem conflare ad expellendum de regno pietatis columnam, imperatorem divum Andronicum ausus fuerit. Cum peritus sis hujusmodi rerum, venerabilis nomophylax et judex generalis farmenopule, cur non hoc quoque scriptis adjecisti, quod videlicet propter aureus et sanctas leges illius magni luminis Ecclesiae Joannis, ab aurea lingua dicti Chrysostomi, quibus prohibentur anathemati subjici Christiani, quam diu recte de Deo sententiae adhærent, esse desierint in usu illi tomi qui

PHILOTHEI CP. REFUTATIO ANATHEMATISMORUM HARMENOPULI defectionum auctores, et imperatoribus perduelles τοῖς βασιλεῦσιν ἀναθεματίζοντες; Τοῦτο γάρ φησιν mathemati devovent? Hoc enim tradit eruditus lle nomophyias, et consimilium tuis studiorum particeps Balsamo, tam in legibus quam canotibus maximam adeptus scientiam atque doeirinam, qui et magnæ illius Antiochia patriarchia Landem designatus fuit: id quod ne te quidem Ignorare dixerim, virum doctum et hujusmodi rerum in primis studiosum. Aut igitur et illa a Bcribenda erant iis, quis hisce abs te dicta sunt: hul hac pulcherrimis et accuratis illis scriptis tuis. hequaquam inferenda. Verum ego jam complere Volo, quod amici scripto deest: meque minime Unerosum, nec superfluum fore arbitror, dum neessaria et requa, sic ipsa poscente necessitate, Buscipio. Prædictus igitur Antiochenus patriarcha, sapiens ille Balsano, dumn sacros exponit canones, hac in praefatione expositione canonum synodi Gangrensis dicit: Præsens ista synodus pro occasione illatorum nb Eastathio malorum, ratione quadam contraria recte statutis ab Ecclesia catholica, cum Eustathio bentientes anathemate feriendos decernit. Et paulo post: At aurea præditus ille lingua, orbisque terrarum doctor, dumn anathemate perculi velut hominem fidelem, verbis disertis hae ait: Quid igitur est Illud, quod dicis anathema? Nimirum ut devo veatur iste diabolo, nec salutis amplius sit partis ceps, fat alienus a Christo denique. Et quisnam, quæso, tu es? Majestatis haec scilicet magnaeque potestatis sunt. Quippe tunc considebit rex, et statueloves a dextris, hados a sinistris. Cur Lantam ipse tibi dignitatem usurpas? Et paucis interjectis, idem ille Chrysostomus inquit: Enim vero duobus duntaxat in locis Apostolus hanie vocem necessario videtur expressisse, nec tainen mmode quodam definitivo cam produxisse, dum in epistola ad Corinthios sit: Si quis non amal Dom minum nostrum Jesum Christum, anathema sit: et, Si quis Evangelium vobis tradat præter id, quod Weepistis, anathema sit. Quid ergo? quæ illorum nemo fecit, qui potestatem sunt adepti, nisi don Laxat is, qui eam accepit, illa ta sudes facere contra mandatura Domini, et ipsius regis judicium buticipas? Nimirum hoc anathema hominema Christo abscindit. Doceto in mansuetudine, et quae sequuntur. Atque hæc quidem verba sunt Patris Chrysostomi. Subjicit automy Balsamo: Propterea, ceu credi par est, desiit esse in usu tomus ille synodalis, facius Bab imperio domini Constantini in Porphyra nati, cum esset patriarcha dominus Alexius, de feriendis analhteinate defectionum ac tumultuum auctoribus et adversus imperatores arma suscitantibus ac tye reunidem molientibus. Au vero potiora debeant case, quae ab hoc magno Patre doctoreque nostro ὁ σοφὸς νομοφύλαξ καὶ τῶν ὁμοίων σοι σπουδαστής Παλσαμών, ὁ ἐν νόμοις τε καὶ κανόσι μάλιστα που λυμαθέστατος καὶ σοφώτατος, ὁ καὶ πατριάρχης Αν τιοχείας τῆς μεγάλης ἀναδειχθεὶς ὕστερον, ὅπερ οὐδὲ σὲ διαλανθάνειν εἴποιμι ἂν ἔγωγε ποτέ, σοφόν τε ὄντα καὶ σπουδαῖον τὰ τοιαῦτα, εἴπερ τινάς ἢ τοῦν κακείνα προσγράψαι σε τοῖς ῥηθεῖος ἐκείνοις περὶ τῶν τόμων ἐχρῆν, ἢ μηδὲ ταῦτα τοῖς καλλίστοις του καὶ σπουδαίοις ἐντάξαι συγγράμμασιν. Ἀλλ᾽ ἐγὼ τὸ ἐλλεῖπον τῷ τοῦ φίλου συγγράμματι προσανατ πληρῶ ἤδη· καὶ οἶμαι, ὡς οὐ φορτικός, ἀλλ᾽ οὐδὲ περιττός τις δόξω, τἀναγκαῖα καὶ δίκαια κατά πάν σαν ἀνάγκην ποιῶν. Ο τοίνυν προβληθεὶς πατριάρχης Αντιοχείας, δ σοφός Βαλσαμών, τοὺς Ἱεροὺς ἐξηγούμενος κανόνας, τάδε φησὶν ἐν τῷ προοιμίῳ τῆς ἐξηγήσεως τῶν κατ νόνων τῆς ἐν Γάγγρας συνόδου" Ev Η μὲν παροῦσα σύνοδος, προφάσει τῶν γενομέν των παρὰ τοῦ Εὐσταθίου κακῶν, ὑπεναντίως τοῖς δογματισθεῖσιν ὀρθῶς παρὰ τῆς καθολικής Εκκλησ σίας, ἀναθεματίζεσθαι τοὺς ὁμόφρονας ἐκείνῳ διο ρίζεται. Καὶ μετά τινα Ἡ δὲ χρυσοῦς τὴν γλῶτταν. καὶ τῆς οἰκουμένης διδάσκαλος, παρακελευόμενος μὴ ἀναθεματίζεσθαι άνθρωπον πιστόν, φησὶ ταῦτα ῥητῶς·. 11 οὖν ἐστι τοῦτο, ἢ λέγεις, τὸ ἀνάθεμα, ἀλλ' ὅτι ἀνατιθέσθω οὗτος τῷ διαβόλῳ, καὶ μηκέτι σωτηρίας χώραν ἐχέτω, γενέσθω ἀλλότριος τοῦ Χριστοῦ; Καὶ τῆς εἰ σύ; Ταῦτα τῆς ἐξουσίας καὶ τῆς μεγάλης δυνάμεως. Τότε γὰρ καθίσει ὁ βασιλεὺς, καὶ στήσει τὰ μὲν πρόβατα ἐκ δεξιῶν, τὰ δὲ ἐρίφια ἐξ ευωνύμων. Τ οὖν τῆς τοσαύτης ἐπελάβου ἀξίας;» Καὶ μετ' ὀλίγα φησὶν ὁ αὐτὸς Χρυσόστομος· «Τοιγαροῦν ὁ ᾿Από στόλος ἐν δυσὶ μόνοις τόποις ἐξ ἀνάγκης τὴν φωνὴν ταύτην φαίνεται εἰπών· οὐχ ὁριστικῷ δὲ τρόπῳ τού την προήγαγεν, ἐν μὲν τῇ πρὸς Κορινθίους εἰπών Εξ τις οὐ φιλεῖ τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν, ήτω ἀνάθεμα· καὶ, Εἴ τις ὑμᾶς εὐαγγελίζεται παρ' παρελάβετε, ἀνάθεμα ἔστω. Τί οὖν; & μηδεὶς τῶν ειληφότων ἐξουσίαν πεποίηκεν, εἰ μὴ μόνος ὃς ἔλαβε, σε τολμᾷς ταῦτα ποιεῖν ἐναντίως τῷ δεσποτικῷ παρα αγγέλματι, καὶ προλαμβάνεις τὴν κρίσιν τοῦ βασι λέως; Τὸ ἀνάθεμα τοῦτο τοῦ Χριστοῦ ἀποκόπτει, Δίδαξον ἐν πραότητι, ο καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ ταῦτα μὲν τὰ τοῦ Χρυσοστόμου Πατρός. Ο δὲ Βαλσαμὼν ἐπιφέρει· Διὰ τοῦτο, ὡς ἔοικεν, ἀπραχτεῖ καὶ ὁ γεγονὼς συνοδικὸς τόμος ἐπὶ τῆς βασι λείας του Πορφυρογεννήτου κυροῦ Κωνσταντίνου, καὶ τοῦ πατριάρχου κυροῦ ᾿Αλεξίου, χάριν τοῦ ἀνακ θεματίζεσθαι τοὺς ἀποστάτας, καὶ μουλταρίους, καὶ κατὰ τῶν βασιλέων ὅπλα ἐγείροντας, καὶ τυραννίδα μελετώντας. Εἰ δὲ τὰ παρὰ τοῦ μεγάλου Πατρὸς καὶ διδασκάλου ἡμῶν τοῦ Χρυσοστόμου γραφέντα ύπερα