ficiant corpora, nelam a praesentibus vos consiliis πολιν φυλάξοντας, καὶ πάνθ' ἔσων δέος πρὸς τὴν abstinete; quin et urbi malevolos existimantes, eus ἀσφάλειαν καὶ προνοησομένους καὶ πράξοντας, όπως qui nolis talia audent consulere, mittamus Calli- ἂν βεβαία παραμένοι τῇ πόλει αὐτοὺς δὲ ἄνδρας polim præsidiarios, quique necessaria omnia ad γεγονότας τύχῃ ἀγαθῇ τὴν πατρίδα Ελευθερούν. urbem tuendam provideant pariter ne agant, quo Είρηκα & νομίζω συμφέρειν· ὑμεῖς δὲ πλοισθε το cjus firma possessio urbi maneat: nosque virili pov xov auvolaELV. assumpto animo fauste contingat vindicare patriam. Dixi quod conducere arbitror; vos el gite quod e re communi futurum sit MONODIA DE SEDITIONE THESSALONICENSI, ANNO MCCCXLIII. Exstat inter Scriptores post Theophanem, hujusce Patrologice tom. CIX. TRANSLATIO LIBRI FRATRIS RICHARDI ORDINIS PRÆDICATORUM, CONTRA MAHOMETI ASSECLAS. (Basilea 1545. De aze editione vide supra col. 371, net.) BARTHOLOMEUS PICENUS DE MONTEARDUO, FERDINANDO REGI ARAGONIE ET UTRIUSQUE SICILIE S. P. D. Can Demetrius Cydonius, vir utriusque lingua peritissimus, e Latino in Grecum opas Richardi fratris ordinis Prædicatorum transtulisset, non ab re mihi visum est, serenissime atque catholice rex, illud rura Græco in Latinum convertere: non qued apud Latinos hujusmodi opus exstare non existimem, sed raa vidissem Demetrium Cydonium opusculum illud e Latino in Græcum elegantiori stylo transtulisse, idcir pro viribus conatus sum libellum illum iterum ea dicendi elegantia quoquo modo in nostram linguen transferre, et eum in nitidiorem cultum candidioremque stylum pro, viribus redigere, et tibi, serenissime atque catholice rex, illum dedicare debere, qui solus inter Christianorum reges hac nostra tempestde Mahometanam sectam maximis cladibus affecisti. Nam non minimam laudem tibi comparasti, cum Boticon provinciam, qua per octingentos annos Mahometanam fidem coluerat, in Christianorum potestatem d gisti, et nunc universam Africam carere intendas: quam facile assequi poteris, cum gentes ille is tempore imbeltes sint, quoniam cum Christianis diu pugnare non consuevere. Difficilius enim tibi fa ticam prov nciam expugnare, quam tetam Africam in potestatem tuam asserere. Erant enim in Beis milites illi s'renuissimi, cum Hispano milite bellari semper assueti; at hi contra homines ignavi, ventri olio dediti, cum Christiano nomine jam diu præliari desueti, nec sunt in bello exercitati, quales slim de Anibale Hispaniam et Italiam occuparunt. Nec eam copiam armorum habent, quam Hispanus miles, in bello strenaissimus et exercitatissimus, habere dicitur. Nec ibi magnæ desunt opes, quibus militum ani spe prædæ maxime accendantur. Omnia tibi prospere succedent, si reliquias incepti belli prosequaris. Ne est quod vereare, bellum in Hispania tibi ab aliquibus moveri, præsertim hoc tempore, novo tibi ob fai Tutem cum Christianissimo Francorum rege feedere inite. Prosequere igitur inchoatum bellum, et tires tuas in Africam transfer. Quam facile Deo duce subjugabis, et ea quidem subacta, et in Christieser potestatem redacta, facile deinde Hierosolymam recuperabis, qua tam ampla, tum fertilis, tam state terra sultano Babylonis hoc tempore paret. Qui autem nunc eam patriam tataniur, serei sunt venala, is Nicolans a Cusa Ricoldum nominal; Richaldam Joannes Cantacuzenus orat. 1 in Mahometim num. 4. Meminit illius Volaterranus.

diversis provinciis empti, et hi'quidem ad summam viginti millium non ascendunt. Qui cum coacti essent a Christiana religione discedere, Mahometanam nunc sectum sequuntur. Reliqui vero Saraceni qui eis subjiciuntur, quam molles sint et effeminati, ex hoc conjectare possumus, quod his nunquam licet arma tractare, nec cquum ascendere, nec virile quidquam facere, sed vel agriculturam, vel mercaturam, vel alia hujusmodi vilia exercent. Quod cum ita sit, nemini dubium est quin facillime ex ea expeditione victoriam cum maximo triumpho sis reportaturus, et civitatem sanctam Ilierosolymam, in qua Salvator noster Dominus Jesus Christus Evangelium prædicavit et Novum Testamentum nobis constituit, ab immanissima Mahometanorum superstitione liberabis. Quae quam vana sit, quam frivola, quam nullius momenti, in præsentiarum nihil attinet dicere, quariam eam tunc primum intelliges, cum hanc Richardi fratris confutationem diligenter lectitaveris. Vale. dicatores appellantur, confutatio legis late Sardcenis a maledicto Mahometo, translata ex Romana lingua in Grecam, per quemdam Demetrium. Ρικάρδου τοῦ τῷ τάγματι τῶν παρὰ Λατίνοις Richardi ex ordine Fratrum, qui apud Latinos Preκαλουμένων Αδελφών Πρεδικατόρων κατειλεγμένου ἀνασκευὴ τῆς παρὰ τοῦ καταράτου Μαχουμὲν τοῖς Σαρακηνοῖς τεθείσης νομοθετ σίας, μετενεχθεῖσα ἐκ τῆς Ἰταλῆς διαλέκτου εἰς τὴν ῾Ελλάδα διά τινος Δημητρίου. • Πόσαι εἰσιν αἱ ἡμέρας τοῦ δούλου σου; Πότε ποιήσεις μοι ἐκ τῶν καταδιωκόντων με κρίσιν; Διηγήσαντό μοι παράνομοι αδολεσχίας· ἀλλ' οὐχ ὡς ὁ νόμος σου, Κύριε. Πᾶσαι αἱ ἐντολαί σου ἀλήθεια. Αδίκως κατεδίωξάν με.» Οὗτοι οἱ λόγοι τῆς στρατ τενομένης εἰσὶν Ἐκκλησίας, πενθούσης τε καὶ στε νούσης, τῷ διαφόροις βαρυνθῆναι ταλαιπωρίας, ὧν βυσθῆναι τῇ θείᾳ πέποιθε συμμαχία. Αλλ' ε! καὶ ἀναρίθμητα πέπονθεν ἡ Ἐκκλησία πάθη καὶ λύπας, πάσας μέντοι καθόλου τὰς εἰς τρεῖς ἔστιν ἀναγαγεῖν. Πρῶτον μὲν γὰρ φανερῶς ὑπέστη τὴν λύσσαν τοῦ διωγμοῦ, τὴν ὑπὸ τῶν ἀσεβῶν τυράννων ἐπενεχθεῖ σαν αὐτῇ. Τοῦτο δὲ μάλιστα ταύτῃ συμβέβηκεν, ἀφ' οὗ πέπονθεν ὁ Χριστὸς μέχρι τῶν τοῦ Κωνσταντίνου καιρῶν, ἐν ἔτεσι δηλονότι τριακοσίοις καὶ δέκα, ότε οἱ κατέχοντες τὴν τοῦ κόσμου μοναρχίαν Ρωμαίοι, καὶ τῶν ἄλλων ἀσεβῶν ὁ κατάλογος πανταχοῦ τῆς οἰκουμένης ἀναριθμήτους τῶν ἁγίων τοῦ Θεοῦ μαςτύρων ἀπέκτειναν. Υπέρ οὗ χρόνου συμπάσχων ὁ Δαβὶδ τῇ Ἐκκλησίᾳ φησί·. Πόσαι εἰσὶν αἱ ἡμέραι· τοῦ δούλου σου; Πότε ποιήσεις μοι ἐκ τῶν καταδίω‐ κόντων με κρίσιν; ο 'Αλλὰ πρὸς τὸν Θεὸν τοῦ τῶν ἁγίων αἵματος κράζοντος, καὶ τῶν θαυμάτων διαλαμπόντων, ἄρνω γέγονεν ἀλλοίωσις τῆς δεξιᾶς τοῦ Υψίστου καὶ οἱ πρὶν τῶν Χριστιανῶν ὄντες διώ και τὰς ἐκκλησίας Ιδρύοντο, ήγεμόνες τε τοῦ κατά τῶν ἀσεβῶν πολέμου μετά θριάμβων γεγόνασιν. Αλλ' αὐτίκα ὁ δεύτερος διωγμός τῶν αἱρετικῶν ἐπανέστην Αὐτίκα γὰρ ἀνεφάνη ὁ αἰμοβόρος δράκων, φρυαττόμενος ἐκ τοῦ φωλεοῦ, καὶ συρίττων διαφόρους αἱμέστις "Αρείου δηλονότι, καὶ Σαβελλίου, Μακεδονίου τε καὶ τῶν ἄλλων αἱρετικῶν. Δι' δν μάλιστα χρόνον ἔλεγεν ὁ Δαδίδ - ο Διηγήσαντό μοι παράνομοι άδολη σχίας, ἀλλ᾽ οὐχ ὡς ὁ νόμος του, Κύριε, ο "Αλλ' ἐδόθη καὶ προσετέθη τότε τὸ φῶς τῆς διδασκαλίας τῇ ἐκ. κλησία, πολλῶν διδασκάλων ἀναφανέντων, καὶ τὴν θείαν διανοιγόντων Γραφήν. Ιλάριος οὗτος ἦν, Αύ. γουστίνος, Ιερώνυμος, καὶ Γρηγόριος· ἀνέστη τε καὶ πλῆθος ἁγίων Πατέρων ἐν ταῖς ἐρήμους, τελείας 4 Psal, cxviii, 84, 85. Pal. Lxxvi, 11. Quot sunt dies servi tui? Quando facies mihi de persequentibus me judicium? Narraverunt mihi iniqui fabulationes, sed non sic les lua, Domine, Omnia mandata tua veritas: injuste persecuti sunt me '.. Hæc verba militantis sunt Ecclesi flentis et gementis, diversis se gravatam esse miscriis quibus liberari divino confisa est auxilio. Sed etsi innumerabiles passa est Ecclesia passioncs et tristitias, omnes tamen universaliter has in tres referendum est. Primum quidem manifesto susti nuit rabiem persecutionis, illatam ei ab impiis tyrannis. Hoc autem maxime sic accidit, a quo passus est Christus, usque ad tempora Constan.. lini, in annis videlicet trecentis et decem, quando Romani, qui monarchiam tenebant, et aliorum infuitus catalogus, ubique in universo orbe terrarum innumerabiles sanctos Dei martyres interemerunt. Pro quo tempore compatiens David Eccles six, dicit: e Quot sunt dies servi lui? Quando facies nihi de persequentibus me judicium *?, Sed ad Deum sanctorum sanguis cum clamaret, et miraculis ipsi splenderent, repente facta est mutatio dexteræ Altissimi: et qui prius Christianorum persecutores erant, ecclesias adificaverunt, ducesque belli contra impios facti sunt. Sed statin secunda persecutio hæreticorum insurrexit. Repente enim apparuit cruentus draco, fremens ex squama, et sib:lans diversas hæreses. Arii videlicet, et Sabellii, Macedoniique et aliorum haereticorum. Pe pter quod maxime tempus dixit David: «Narrave runt mihi iniqui fabulationes, sed non sic lex'tua, Domine. Sed data est et apposita tune lux δρα etrina Ecclesiae, cum multi magistri tune apparerent, et divinam Scripturam aperirent: Hilarias hic fuit, Augustinus, Hieronymus et Gregorius; insurrexeritque et multitudo sanctorum Patrum, qui in eremis perfecte et sincerissimae vitæ erant: adeo ut et per eos draconis os debili et vulgari lino ligatum sit: et sic divinarum Scripturarum ef

DEMETRI CYDONII ficacia os loquentium iniqua obturatum est. Sel καὶ ἀπλουστατης ὄντων ζωής· ἵνα καὶ δι' αὐτῶν τὰ statim post hac invaluit Ecclesiis tertia corruptio, ex falsis fratribus videlicet periculum. Ende et post Gregorii tempora statim tribulatio per corruptos homines intellectum roboravit, in hypocrisi mendacium loquentium, et tot mendacia et figmenta renata sunt viis, doctrina et justitiae, ut multi essent, qui descenderent, et adjuvarent iniquos et tyrannos (in tantam enim hi fatuitatem et pravitatem prolapsi sunt), e converso perfectissim mos homines ollatrarent, eisque detraherent. Hac contra Ecclesiam corruptio usque ad senium et scnectutem permanebit, ut nequaquam spes aliqua relicta sit, nisi diviniauxilii, et pro veritate instantia. Unde et pro temporibus his dicit David: • Omnia mandata tua veritas; injuste persecuti & sunt me; adjura me. Quasi dicens: Eisi prostrata est ad tempus veritas, oportet tamen hanc velocissime exsurgere, et efficaciter coguosci, maxime divino cooperante auxilio. at » τοῦ δράκοντος στόμα ἀσθενεῖ καὶ Ιδιωτικῷ λίνι δεν σμοῖτο. Καὶ οὕτω τῶν θείων Γραφών δραστηρίῳ τὸ στόμα τῶν τὰ ἄνομα λαλούντων πεφίμωνται. Αλλ' εὐθὺς μετὰ ταῦτα ἐπεφύη ταῖς ἐκκλησίαις ή τρίτη φθορά, δ ἐκ τῶν ψευδαδέλφων δηλαδὴ κίνδυνος. "Οθεν καὶ μετὰ τοὺς τοῦ μακαρίου Γρηγορίου χρόνους είν θὺς ἡ θλίψις κατίσχυσε δι' ἀνθρώπων κατεφθαρμέν νων τὸν νοῦν, ἐν ὑποκρίσει λαλούντων ψεῦδος· καὶ τοσαῦτα ψεύδη καὶ πλάσματα ἀνεφύη βίου, διδασκαλίας τε καὶ δικαιοσύνης, ὥστε πολλοὺς εἶναι τοὺς συναγορεύοντας και συναγωνιζομένους τοῖς πονηρες καὶ τυράννοις, κἂν εἰς ὅσον οὗτοι σκαιότητος καὶ πονηρίας ἐλάσωσι· καὶ τοὐναντίον, καὶ τῶν τελει τάτων τοὺς καθυλακτούντας καὶ διασύροντας. Αύτη δὲ ἡ κατὰ τῆς Ἐκκλησίας φθορά έως γήρως καὶ πρεσβείου διαμενεί, ὡς τε μηδαμόθεν ὑπάρχειν ἐλα πίδα, πλὴν θείας βοηθείας, καὶ τῆς ὑπὲρ τῆς ἀλη θείας ενστάσεως. Ὅθεν καὶ ὑπὲρ τῶν καιρῶν τοῦ των φησί, ο Πᾶσαι αἱ ἐντολαί σου ἀλήθεια. Αδίκως γνωσθήναι, μάλιστα τῆς θείας συνεργούσης ροπής. κατεδίωξαν με. Βοήθησόν μοι, ο Μονονουχί λέγων, Εἰ καὶ πρὸς καιρὸν τεταπείνωται ἡ ἀλήθεια, δεν μέντοι ταύτην τάχιστα ἀναστῆναι, καὶ παρρησίᾳ In hoc igitur tertio conditionis statu, post tempora. videlicet beati Gregorii, in temporibus Heraelli, Insurrexit veritati et Dei Ecclesiæ homo quidata diabolicus, primogenitus Satana, in libidinem proclivis, et ex fraude machinamentis deditus, nomine Mahometus. Qui consilio et auxilio illius qui mendax et mendacii pater est, iniquam et mendacii plenam, tanquam ex divino ore prolatam legem composuit: quam quidem legem Alcora hum nominavit, videlicet divinorum mandatorum collectionem. llic Mahometus supra omnes qui fuerunt, vel futuri sunt, Ecclesiam Dei persecutus est. Non enim uno solum modo Ecclesiam percus sit, sed iribus generalissimis: nunc quidem saev tyrannide, nunc autem per deceptionem in legibus, nunc vero per hypocrisim simpliciores subvertens, ut jam magnam partem orbis terrarum deceptioni suise subjecerit, ex Dei permissione, qui est terri bilis in consiliis supra filios hominum. Ego igitur in ordine Prædicatorum minimus, tantam calamifatem deceptis compatiens, consideravi vias meas, et pedes meos in testimonia Dei converti. Unde cum transivissem multa maria, et loca deserta, et Inclytam Saracenorum urbem Babylona deprehendens, ubi maxima et universalia studia apud eus exsistunt: illieque litteras et Arabicam linguam similiter discens, diligentissimeque et continue cum magistris apud eos disputans, magis magisque deprehendi prædictæ legis perversionem. Etiam hanc in Latinam linguam transferre incipiens, Lot inveni fabulas, simul et mendacia, οι blasphemias, et continuam per omnia fabulationem, ut tristitia plenus essem. Decrevique idcirco scribere quasdam epistolas de tantis blasphemiis, ad triumpliantem Ecclesiam; conquestusque sum tanquam illa in amaritudine anima. Nunc autem est mihi in Lentio, summa veritate confidenti, capita et prinΕν ταύτῃ τοίνυν τῇ τρίτῃ καταστάσει, μετὰ τοὺς χρόνους δηλονότι τοῦ μακαρίου Γρηγορίου, ἐπὶ τῶν καιρῶν Ηρακλείου, επανέστη τῇ ἀληθείᾳ καὶ τῇ τοῦ θεοῦ Ἐκκλησίᾳ ἄνθρωπός τις διάβολος, πρωτότοκος μὲν τοῦ Σατανᾶ, ἀσελγὴς δὲ, καὶ ταῖς ἐκ τῆς σκηνής τέχναις ἐκδεδομένος, ονόματι μαχούμετ· ὃς τῇ βουλῇ καὶ τῇ συμμαχία ἐκείνου, ὃς ψεύστης τε ἐστὶ, καὶ τοῦ ψεύδους πατήρ, ἀνόσιον καὶ ψεύδους γέμοντα ὡς ἂν ἐκ τοῦ θείου στόματος υπηγορευμένον αυτ έθηκε νόμον· ἐν δὴ καὶ νόμον, Αλκορ άνον ὠνόμαστε, δηλαδὴ τῶν θείων προσταγμάτων ἀναγωγήν. Οὗτος ὁ Μωάμεθ ὑπὲρ πάντας τοὺς γεγονότα; ἢ ἑπομένως τὴν τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίαν ἐδίωξεν. Οὐ γὰρ ἐνί γε μέν τον τρόπῳ προσέβαλεν, ἀλλὰ τρισὶ τοῖς γενικωτέ τοῖς· νῦν μὲν ἀπηνεῖ τυραννεῖ τυραννίδι, νῦν δὲ ἐ τῆς ἐν τοῖς νόμοις ἀπάτης· νῦν δὲ δι᾽ ὑποκρίσιν, ἀνατρέπων τοὺς ἁπλουστέρους· ὥστ᾽ ἤδη τὸ ἥμισυ τῆς οἰκουμένης ὑποπεσεῖν τῇ ἀπάτῃ συγχωρήσει Θεοῦ, ὅς ἐστι φοβερὸς ἐν ταῖς βουλαῖς ὑπὲρ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων. Ἐγὼ τοίνυν, ὁ ἐν τῇ τάξει τῶν πρεδικατόρων ἐλάχιστος, τῆς τοσαύτης συμφο pᾶς συναλγῶν τοῖς ἡπατημένοις, διαλογησάμην τις ὁδούς μου, καὶ ἐπέστρεψα τους πόδας μου εἰς τὰ μαρτύρια τοῦ Θεοῦ. "Οθεν πελάγη διαπεράσας πολλά, καὶ ἐρήμους, καὶ τὴν περιώνυμον τῶν Σαββακηνών πόλιν τὴν Βαβυλῶνα καταλαβών, ἔνθα τὰ μέγιστα καὶ καθολικώτατα τῶν παρὰ τούτοις μουσείων εἰσ αὐτόθι τε τὰ γράμματα καὶ τὴν ᾿Αβραβικὴν διάλει στον ὁμοίως μαθών, ἀκριβέστατά τε τὸν τούτων κατ μου ἀναλεξάμενος, σπουδαιότατά τε καλά συνεχώς μετὰ τῶν παρ' αὐτοῖς διδασκάλων διαλεγόμενος, μελα λον καὶ μᾶλλον διὰ τῆς πείρας κατείλησε τὸ τοῦ προειρημένου νόμου διάστροφον. Καὶ δὴ τοῦτον εἰς τὴν τῶν Λατίνων διάλεκτον μεταφέρειν ἀρξάμενος, τοσούτους εὗρον μύθους τε ἅμα καὶ ψεύδη και μια σφημίας, καὶ συνεχὴ διὰ πάντων φλυαρίαν τε καὶ παλλιλογίαν, ὥστ' ἀηδίας με πληρωθῆναι, καὶ θανα

aliis fratribus causam exhibere, propter quam 11cilius ad Deum revocare possent hujus impietatis haereticos. Ut autem hoc cum ordine fat, in determinata capita oportere cognovi totum tractatum dividere. μάσαντα γράψαι τινὰς ἐπιστολὰς περὶ τῶν τοσούτων cipalia mendacia inique legis hujus ostendere, et βλασφημιῶν πρὸς τὴν θριαμβεύονταν Εκκλησίαν, ὡς περ ἐκείνη μεμφόμενον ἐν πικρία ψυχῆς. Νῦν δ' ἔστι μοι σκοπός, τῇ ἄκρᾳ ἀληθείᾳ θαρρήσαντι, τὰ κεφαλαιωδέστερά τε καὶ ἀρχικώτερα ψεύδη του πατ ρανόμου νόμου τούτου διελέγξαι, καὶ τοῖς ἄλλοις τῶν ἀδελφῶν παρασχεῖν ἀφορμὴν, δι' ἧς ἂν ῥᾷον ἀνακαλέσασθαι πρὸς τὸν Θεὸν δυνηθείεν τοὺς τῆς ἀσεβείας ταύτης αἱρεσιώτας. ὡς ἂν δὲ τοῦτο μετὰ τάξεως γένοιτο, εἰς ὡρισμένα κεφάλαια, δεῖν ἔγνων τὴν ὅλην διελεῖν πραγματείαν, Operis digestio in capila xvi. Τὸ πρῶτον κεφάλαιον περιέχει τὰς ἀρχικωτέρας τοῦ νομοῦ τούτου αἱρέσεις. Δεύτερον, τίνι τρόπῳ δεῖ τούτοις συγγίνεσθαι, Τρίτον, ὅτι ὁ νόμος οὗτος οὐκ ἔστι νόμος Θεοῦ Primum caput continet principales bujus legis errores. Secundum, quis modus cum eis servandus est. Tertium, quod lex hæc non est lex Dei, propterea hane testantur; et quod necesse est Saracenis, parere dictis Veteris Testamenti et Evangelii. διὰ τὸ μήτε τὴν Παλαιὰν μήτε τὴν Νέαν Διαθήκην η quod neque Vetus, neque Novum Testamentutu τούτῳ συμμαρτυρεῖν, καὶ ὅτι τοῖς Στῤῥσκηνοῖς πᾶται ἀνάγκη πείθεσθαι τοῖς τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης, καὶ τοῖς τοῦ Εὐαγγελίου ζητοῖς. Τέταρτον, ὅτι μὴ ἔχει φράσιν καὶ ἦθος τοῖς ἄλω λοις συμβαίνοντα. Πέμπτον, ὅτι μὴ συμφωνεί κατά διάνοιαν ἑτέρῳ τινί. Έκτον, ὅτι ἐν πολλοῖς ἑαυτῷ ἀντιλέγει. Εβδομον, ὅτι μηδενὶ θαύματι βεβαιοῦται, Ογδοον, ὅτι μὴ ἔστι κατὰ λόγον. Εννατον, ὅτι ὁμολογούμενα περιέχει ψεύδη. Δέκατον, ὅτι βίαιος καὶ περὶ τῶν εἰς αὐτὸν ἐρω χομένων. Ενδέκατον, ὅτι ἄτακτος. Δωδέκατον, ὅτι πονηρός. Τρισκαιδέκατον, περὶ τῆς τοῦ Αλκοράνου συγκ γραφῆς, καὶ τίς ἐστι τοῦ νόμου τούτου δημιουργός καὶ εὑρετής. Τεσσαρεσκαιδέκατον, περὶ τοῦ πεπλάσθαι την ἀδοξοτάτην θεωρίαν. Πεντεκαιδέκατον, περί τινων ἐκζητημάτων ἐπὶ τῷ ᾿Αλκοράνῳ κοινῶν, καὶ περὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ πρὸς τὸν Μαχούμετ ὑπεροχῆς. Εκκαιδέκατον, περὶ τῆς τοῦ Εὐαγγελίου πρὸς τὸ Αλκορώνου ὑπεροχής. Επτακαιδέκατον, περὶ τῆς τῶν Σαββακηνών ἀπολογίας πρὸς τὰ προειρημένα. Α'. Αρχικώτεραι τοῦ νόμου τούτου αιρέσεις. Ο Πρῶτον τοίνυν προσήκει μαθεῖν τὰς ἀρχοειδεστέρας αἱρέσεις, ὡς ὁ τῶν Σαββακηνῶν τίθησι νόμος, καθώς μάλιστα τῷ θείῳ νόμῳ ἐναντιοῦται. Ιστέον τοίνυν, ὅτι πάντα τὸν τῶν ἀρχαίων αἱρετικῶν βόρβορον, ἂν ὁ διὰ βολος ἐν τοῖς ἄλλοις διηρημένως κατέσπειρεν, εἰς τὸν Μαχούμετ αθρόον κατέμεσεν. Οὗτος γὰρ μετὰ μὲν τοῦ Σαβελλίου ἀρνεῖται παντελῶς τὴν Τριάδα: δυάδα δέ τιν να τίθησιν ἐν τοῖς θείοις μηδὲν μὲν σεμνὸν καὶ τοῖς Θείοις ἀνάλογον ἐκφαίνειν ἐν ἑαυτῇ δυναμένην, πάσης δὲ ἑτερότητος οὖσαν ἀρχήν. Υποτίθησι γὰρ αὐτήν τε τὴν θείαν οὐσίαν, καὶ τὴν ταύτης ψυχήν. "Οθεν εἰς τὸ ᾿Αλκοράνον πληθυντικῶς εἰσάγει διαλεγόμενον τὸν Θεόν, ὡς δοκεῖν αὐτὴν τὴν τοῦ Θεοῦ ψυχήν, Quartum, quod neque in stylo, neque in modo cum aliis convenit. Quintum, quod non convenit secundum sententias cum aliquo altero. Sextum, quod in multis sibi ipsi contradicit. Septimum, quod nullo miraculo confirmatur. Octavum, quod non est secundum rationen, Nonum, quod manifesta continet mendacia. Decimum, quod violenta. etiam in eos, qui ad eam veniunt. Undecimum, quod inordinata. Duodecimum, quod iniqua. Tertium decimum, de Alcorani institutione, et quis fuit hujus legis opifex et inventor. Quartum decimut, de fictione improbatissimæ visionis. Quintum decimum, de quibusdam sex quæsitis in Alcorano communibus, et de Christi ad Malometum excellentia. Sextum decimum, de Evangelii ad Alcoranum excellentia. Decimum septimum, de Saracenorum responsione ad prædicta. I. De principalibus hujus legis erroribus. Primum igitur decet scire principales errores, quos Saracenorum lex ponit, secundum quos maxime divina legi adversatur. Notandum igitur, quod omne antiquorum coenum, quod diabolus in aliis sparsim disseminavit, in Mahometum comprehensim evomuit. Hic enim cum Sabellio negal omnino Trinitatem; dualitatem autem quamdam ponit in divinis, quae nihil honestum et divinis simile in se ipsa potest demonstrare, cum to tius alteritatis principium sit. Supponit enitu divinam essentiam, et hujus animam. Unde in Alcorano inducit Deum pluraliter loquentem ut videatur ipsa anima Dei,, et ipse Christus alterius prae Hac ratione utitur et Cluniacensis abbas Petrus.

fer Deum esse essentia, et minoris Deo, et ei subdite: conveniens in his cum Ario et Eunomio, supponit Christumn excelsam esse creaturam, omnes tamen alias creaturas excedentem. Ilac autem καὶ αὐτὸν τὸν Χριστὸν ἄλλης παρὰ τὸν θεὸν ὑπάρξ χειν οὐσίας, καὶ ἐλάττονος τοῦ Θεοῦ καὶ ὑποτεταγ μένης αὐτῷ· συμφερόμενος ἐν τούτοις Αρείῳ καὶ Εὐνομίῳ, ὑποτιθεῖσι τὸν Χριστὸν ψιλόν εἶναι κτί opinio ex Platonicis mota esse videtur; qui suppo. σμα, πάντων μέντοι τῶν ἄλλων ὑπερέχον. Αὕτη 2 nunt summum Deum patrem omnium et creatorem, ή δόξα ἐκ τῶν Πλατωνικῶν ὠρμῆσθαι δοκεῖ, ὑπόστα ex quo quamdam mentem dicebant primum de- θεμένων τὸν ἄκρον Θεὸν πατέρα πάντων καὶ δημι fluxisse, in qua quidem sunt omnes rationes en- ουργόν, ἐξ οὗ τινα νοῦν ἔλεγον πρῶτον ἀπομευῆναι, tium, et omnibus excelsior est: quem et paternam ἐν ᾧ πάντας εἶναι τοὺς λίγους τῶν ὄντων, καὶ ὑψη mentem appellabant. Post hunc esse mundi aui- λότερον πάντων, ὃν καὶ πατρικὸν νοῦν προσεχή mam dicebant; deinceps autem relique sunt crea- ρευον καὶ μετὰ τοῦτον εἶναι τὴν τοῦ κόσμου ψυχήν ture. Quæ igitur de Filio Dei in Scripturis dicun- ἐφεξῆς δὲ τὰ λοιπὰ κτίσματα. Τὰ τοίνυν ἐν ταῖς tur, hac ad illam mentem illi referebant: maxime Γραφαῖς περὶ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ λεγόμενα, ταῦτ᾽ autem, quod et divina Scriptura Filium Dei sapien- ἐπ' ἐκεῖνον τὸν νοῦν ἀνήγον ἐκεῖνοι· μάλιστα τῷ καὶ tiam et Dei * Verbum appellat. Cum qua opinions με την θείαν Γραφὴν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ. Θεοῦ σοφίαν, καὶ Θεοῦ Λόγου καλείν. "Η δόξῃ καὶ ἡ τοῦ ᾿Αβεντίνα συνάδει, ὃς ὑπὲρ τὴν τοῦ πρώτου οὐρανοῦ ψυχὴν τὴν πρώτην νόησιν ὑποτίθησι, κινοῦσαν τὸν πρῶτ τὸν οὐρανὸν, ἧς ἐπέκεινα ἐν τῷ ἄκρῳ τὸν θεὸν καθιδρύει. Οὕτω τοίνυν οἱ 'Αρειανοὶ ἐνόμισαν περ τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, ὡς εἴη κτίσμα υπερέχον πάν των τῶν ἄλλων κτισμάτων ου μεσιτεύοντας, πάντα τὸν Θεὸν δεδημιουργηκέναι. "Οθεν καὶ ὁ Μωάμεθ ὑποτίθησι τὸν Χριστὸν ἁγιώτατον καὶ ἐναρετώτατον ἄνθρωπον ὑπὲρ πάντας τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους Διαρρήδην δέ τι ἐν αὐτῷ φησὶν εἶναι καὶ ὑπὲρ δια θρωπον. Ονομάζει γὰρ αὐτὸν Λόγον Θεοῦ, καὶ Πνεῦμα Θεοῦ, καὶ ψυχὴν τοῦ Θεοῦ. Τὸ δὲ θεὸς κατ' ἀλήθειαν λέγεσθαι παντάπασι γελοίον ἡγεῖται Καὶ πρὸς τὴν ἀπόδειξιν τούτου δυτὶ μάλιστα χρήται. ἐνὶ μὲν, τῷ μηδ' αὐτὸν τὸν Χριστόν, μηδεπώπης περὶ ἑαυτοῦ τοῦτο διισχυρίσασθαι ἡ εἰπεῖν· ἐτίμη δὲ, καὶ τοὐναντίον εἰπεῖν. "Οθεν φησίν, ὡς οἱ Χρισ στιανοὶ φατὶ τὸν Χριστὸν εἶναι Θεόν, καίτοι τις Ἰουδαίοις εἰπόντος αὐτοῦ τοῦ Χριστού, ο Προσκυν νεῖτε τὸν Θεόν μου καὶ Θεὸν ὑμῶν, τὸν Κύριον και καὶ Κύριον ὑμῶν.» Ταῦτα δὲ μακρότερον ἐξεθέμην, ἵνα πάντες γνοίεν, ὡς οὗτινος τὴν ἀρχὴν ἐν τῷ κόσμῳ διὰ τοῦ ᾿Αρείου προκαταβαλλόμενος ὁ διά βολος, οὐχ οἷός τε ἐγένετο τελειώσαι, τοῦτο μετά ταῦτα μαρανθέντος μὲν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ τοῦ ζήλου, τῆς δὲ πονηρίας αὐξανομένης, ἀνεπλήρωσε διὰ τοῦ Μωάμεθ. Αλλ' όμως διὰ τοῦ ᾿Αντιχρίστου καὶ εἰς τέλος ἐξοίσει τὴν πονηρίαν. "Ος αναπείσει τὸν κόρη μον, ὡς οὔτ᾽ ἀληθῆς Θεός, οὔτε Θεοῦ Υἱός ἐστιν ὁ Χριστὸς, ἀλλ' οὐδ᾽ ἄνθρωπος ἀγαθός. "Ο προηγούν μενος τοίνυν σκοπὸς τοῦ Μωάμεθ ἐστὶ τὸ πείθειντὸν Χριστὸν μήτε Θεόν, μήτε Υἱὸν εἶναι Θεοῦ, ἀλλ' άγιόν τινα καὶ σοφὸν ἄνθρωπον, καὶ προφήτην μεν γιστον, ἄνευ πατρὸς ἐκ παρθένου γεγεννημένον ἐν οἷς Καρποκράτει τῷ αἱρετικῶν συμφωνεί. Ετι δεν ισχυρίζεται αδύνατον εἶναι τὸν Θεὸν ἔχειν Υιόν, διά τὸ μηδὲ γυναῖκα ἔχειν. Τῷ αὐτῷ δὲ πάλιν αἱρετική καν τούτῳ συνάδων. Προστίθησι δὲ ὡς εἴπερ ὁ θες είχεν Υἱόν, ἐν κινδύνῳ ἂν εἶναι τὸ πᾶν, ὡς ἐσομένου καὶ σχίσματος ἐν αὐτοῖς ἐξ ἀνάγκης· ἐν οἷς το δαίοις καὶ Κέρδωνι συμφωνεῖ τῷ αἱρετικῷ. Διατείν et ea quæ est Avicenæ convenit, qui supra primum ccelum primam intelligentiam supponit, quae primum cœlum movet, ultra quam in summo Deum firmari dicit. Sic igitur Ariani existimaverunt de Filia Dei, quod esset creatura, que omnes alius creaturas excedit, quo mediante omnia Deus creavit. Unde et Mahometus supponit Christum sanctissimum, et hominem virtute præditum supra omnes alios. Palam autem quod in eo dicit esse supra hominem. Appellat enim eum Verbum Dei, et Spiritum Dei, et animam Dei; Deum autem secundum veritatem dici, omnino ridiculum putat. Et ad demonstrationem hujus, duobus maxime utitur: uno quidem, quod nunquam ipse Christus de seipso hoc asseruit, vel dixit; altero autem, quia ipse contrarium dixisse videtur. Unde dicit Mabometus, quod Christiani dicunt Christum esse Deum. Etenim Judais ipse Christus dixit: e Adorate Deum meum, et Deum vestruin, Dominum meum, et Dominum vestrum. Hæc autem longius exposui, ut omnes cognoscant, quod illud quod in principio in mundo per Arium seductor diabolus non potuit perficere, hoc post hac marcescente, quidem in Ecclesia zelo, malitia auten crescente, per Mahometum adimplevit et tandem per Autichristi nequitiam roborabit. Qui persuadebit mondo, quod neque verus Deus, neque Dei Filius est Christus, et neque homo bonus. Principalis igitur intentio Mahomeli est, persuadere, Christum neque Deum, neque Filium esse Dei, sed sanctum quemdam et sapientem hominem, et prophetam maximum, absque patre ex virgine gcnisun. In quibus cum Carpocrate hæretico convenit. Item alirmat, impossible esse Deum habere filium, propterea quod uxorem non habet. Cuin eoalem rursus haeretico eliam in hoc convenit. Additque, quod si Deus haberet filium, in periculo jam omnis res esset, tanquam futurum schisma esset inter eos ex necessitate. In quibus cum Judanis vt Cerdonio haeretico convenit. Subjungitque, neque a Judais Christum fuisse interemptum, neneque crucifixam, sed alium quemdam illi simi- 'I Cor. 1, 24. ο

νεται δὲ μηδ' ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων Χριστὸν ἀνῃρῆσθαι, lem. In quibus cum Manichæis convenit. Addis μήτε σταυρωθῆναι, ἀλλὰ τινα ἄλλον ἐκείνῳ ὅμοιον ἐν οἷς συμφέρεται Μανιχαίοις. Προστίθησί τε καὶ τὸ τὸν θεὸν εἰς ἑαυτὸν μετακαλέσασθαι τὸν Χριστὸν, καὶ πάλιν αὐτὸν πρὸς τῷ τέλει τοῦ κόσμου φανήσει σθαι, καὶ θανατώσειν τὸν ᾿Αντίχριστον· μετὰ δὲ ταῦτα ποιήσειν τὸν Θεὸν ἀποθανεῖν τὸν Χριστόν. *Ο δὲ τὸ πάθος ἀρνούμενος τοῦ Χριστοῦ ἀρνεῖται πάντα τὰ τῆς Ἐκκλησίας μυστήρια, ἐκ τοῦ θείου πάθους τὸ δραστήριον ἔχοντα. Εν οἷς τοῖς αἱρετι κοῖς Δονατισταῖς συμφρονεῖ. Φησὶ δὲ καὶ τοὺς δαί μονας δύνασθαι σωθῆναι διὰ τοῦ Ἀλκορίνου· ὥστε καὶ πολλοὺς αὐτῶν τοῦτο ἀκούσαντας, γενέσθαι Σαββακηνούς, επόμενος ἐν τούτοις ἀμηγέπη τῷ Ωριγένει, λέγων σωθήσεσθαι τοὺς δαίμονας. Πλάττει δὲ καὶ πρὸς τὸν Θεὸν ἀνελθεῖν, ὅτι ὑπὲρ τούτου τὸν Γαβριὴλ ἀπέστειλεν ὁ Θεὸς, καὶ τὴν χεῖρα τούτῳ τὸν Θεὸν ἐπιθεῖναι, καὶ τοσαύτης ἀξαμένου τοῦ Θεοῦ ψύξεως αίσθησιν λαβεῖν ἐν τῷ σώματι, ὥστ' αὐτὴν διελθεῖν μέχρι τοῦ τῆς ράχεως μυελού. Εν οἷς δῆλός ἐστι κοινωνῶν τοῖς ᾿Ανθρωπομορφίταις, σωματικών φάσκουσι τὸν Θεόν. Λέγει δὲ καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα κτίσμα, Μακεδονίῳ συνάδων. Εν οἷς δὲ φάσκει τοὺς ἀγγέλους δαίμονας γεγονέναι, μὴ βουληθέντας, προστάττοντος τοῦ Θεοῦ, τὸν Ἀδὰμ προσκυ νῆσαι, οὐδένα μιμούμενος φαίνεται. Ληρεῖ δὲ καὶ τὴν ἐσχάτην τοῦ ἀνθρώπου μακαριότητα, ἐν ἀκολασίᾳ καὶ τρυφῇ λέγων εἶναι, καὶ ἱματίοις πολυτελέσι, και παραδείσοις· ὁμολογῶν ἐν τούτοις Κερίνθῳ τῷ αἱρετικῷ καί τισιν ἀρχαίοις ἀπίστοις. Καὶ τῆς περιτομῆς δὲ δεῖν ἔχεσθαι λέγει, τὰ τοῦ αἱρετικού Εἰδίωνος Ιπαινών. Συγχωρεῖ δὲ καὶ πλῆθος γυναικῶν ἐν τῷ γάμῳ, παλακῶν τε καὶ θεραπαινῶν ἀπόσας ἄν τις ἐν πολέμῳ λαβὼν δύναιτο τρέφειν· καὶ τὰς τῶν ἄλλων δὲ γυναῖκας ἀδιαφόρως λαμβάνειν, τοῖς αἱρετικοῖς Νικολαΐταις ἐν τούτοις ἑπόμενος. Πάντας δὲ δεῖν φησιν ἀναιρεῖσθαι τοὺς μὴ τῷ τούτου πειθομένους νόμῳ, πλὴν εἰ μὴ φόρους το λοιεν. Δοκεῖ δὲ συγχωρεῖν καὶ τὰ σοδομιτικὰ ἔν τε ἀνδράσι καὶ γυναιξίν, ἐν τῷ περὶ τῆς βος κεφαλαίῳ· εἶκαὶ οἱ τοῦτον διαδεξάμενοι ταῦτα σεμνοτέραις τισὶν ἐξηγήσεσι συγκαλύπτουσιν. Ο δὲ πᾶς τούτου σκοπὸς ἔστιν, ἀποκύψαι μὲν πᾶν ὅπερ ἂν μέγα καὶ σεμνὸν ἐν τῇ πίστει, καὶ δυσχέρειαν ἔχον ἐν τῷ κατορθωθῆναι· συγχωρῆσαι δὲ πᾶν, ἐφ' ὅπερ ἂν ἐπιββεπεῖς ὦσιν οἱ τοῖς παροῦσι προσηλωμένοι, καὶ μάλιστα τῶν ἄλλων οἱ ᾿Αραβες, γαστριμαργίαν δηλονότι, ἁρπαγὴν, καὶ ἀκολασίαν. Περὶ δὲ τῶν ἀρετῶν, οἷον ταπεινοφροσύνης, μακροθυμίας, εἰρήνης, εγκρατείας, ἢ τῆς εἰς τὸν πλησίον, ἀγάλ πης, ἢ τοῦ ἐσχάτου τέλους, οὐδὲν (ὡς εἰπεῖν) ἀξιόλογον εἶπεν. ὡς ἂν δὲ τὸ περὶ τούτων τῶν αὐτοῦ ψεῦδος μὴ ῥᾳδίως ἐλέγχοιτο, διά τε τῆς Παλαιᾶς ἢ Καινῆς Διαθήκης, ἢ καὶ δι' ὧν ἔγραψαν οι φιλοσοφήσαντες, ἐν οἷς καὶ αὐτοὶ περί τε ἀρετῆς καὶ κακίς καὶ τοῦ ἐσχάτου τέλους διέλαβον, μηδὲν μηδαμῶς Non Origenem, sed perfidos hæreticos, abutentes nomine sanctissimi viri. Videntur violentius verba Machumetis expoc que, et Deum ad se ipsum accersisse, et rursus eum in fine mundi appariturum, et interemptarum Antichristum. Post ha autem faciet Deus Christum mori. Qui autem passionem Chris' ne gal, negat omnia Ecclesiæ mysteria, quae a divina passione eficaciam habent. In quibus cum Donatistis hæreticis convenit. Dicit autem et damones posse salvari per Alcoranum et quod multi eorum cum hoc audivissent, facti sunt Saraceni, sequens in his aliquo modo Origenem qui dicit salvandos fore dæmones. Dicitque et ad Deum ascondisse, quando pro eo Gabrielem misit Deus, et manum παίc Deum imposuisse, et lantum Deo tangente huic rigiditatis sensum cepisse in corpore, ut et is usque ad medullam spinæ dorsi pertrausiret. In quibus manifestum est, quod cum Anthropomorphitis communicat, qui corporalem Deum asseverant. Dicitque et Spiritum sanctum creaturam esse, cum Macedonio conveniens. In quibus autem dicit an pelos damones factos esse, cum noluissent mandante Deo Adam adorare, neminem in hoc imitari videtur. Nugatur autem, et ultimam hominis beatitudinem, in intemperantia et deliciis dicens esse, el vestibus sumptuosis, et hortis irriguis, conve niens in his cum Cerintho hæretico, et quibusdam antiquis inddelibus. Εt circumcisionem oportere tenere dicit, commendans, quæ hæretici Ebionis sunt. Concedit et multitudinem uxorum in nuptiis pellicumque et ancillarum, et quotquot quis in bello capiens posset educare, et aliorum uxores indifferenter capere, hæreticos Nicolaitas in his sequens. Omnes autem dicit oportere interimi, qui haic legi non obtemperant, nisi tributa solvant. Videturque concedere Sodomitica in viris et mulie ribus, in capitulo de vacca etsi hujus su cessores hæc honestioribus expositionibus couperiant. Hujus autem omnis intentio est resecare quidquid erat arduum in credendo, et diflicile in operando; concedere aulein omne ad quod proclivi erant, quæ præsentibus capiuntur, et maxime aliorum Arabes, gulam videlicet, rapinam, et intemperantiam. De virtutibus autem, sicut lumi litate, patientia, pace, continentia, aut in proximum charitate, vel de extremo fine nihil, ut ita dicam, pretio dignum dixit. Ut autem aliquod de his mendacium non facile argueretur per Velus vel Νovum Testamentum, vel et per ea quæ philoso phantes scripserunt, in quibus et ipsi de virtute et vitio et extremo fine tractaverunt, nihil quidquam fide dignum esse jussit, quod legi ab eo latae contrarium esset. Interimque mandavit, qui contrarium aliquod huic dicere auderent, graviori poena plecti, Ipse autem Psalterium et alios prophetas valde laudavit, et mulla de eo dicit Christum vaticinatum esse in Evangelio filiis Israel, cum sita, zelo quidem pro fide Christiana, sed non secundum scientiam.

DEMETRII dixit: e Numio vobis apostolum Dei, qui venturus est post me, et nomen ejus Mahometus.» Affirmatque nomen hoc ab aeterno scriptum esse in throno Dei, in superiori parte, ad dexteram. Ad hoc autem credendum nullum miraculum ostendit, sed nudans ensem dixit, non in virtute miraculorum, sed armorum a Deo se missum esse. Hi sunt principales errores quos continet Alcoranum, quod est lex Saracenorum. Quae autem in illo mendacia continentur, fere infaita sunt, de quibus in nono capitulo tractabimus. CYDONI πιστὸν εἶναι προσέταξεν, ὅπερ ἂν τῷ παρ' αὐτοῦ τεθέντι νόμῳ ἐναντίον ὑπάρχει. Αναιρεῖσθαι δὲ καὶ τοὺς ἐναντίον τι τούτῳ λέγειν τολμῶντας. Αὐτὸς δὲ τό το Ψαλτήριον, καὶ τοὺς ἄλλους προφήτας, λίαν εγκωμιάζει, καὶ πολλὰ περὶ αὐτοῦ φησι τὸν Χρισ στον προφητεῦσαι ἐν τῷ Εὐαγγελία, τοῖς υἱοῖς Ισραήλ εἰρηκότα, «Εὐαγγελίζομαι ὑμῖν τὸν ἀπό. στολον τοῦ Θεοῦ, τὸν ἥξοντα μετ' ἐμέ· καὶ τὸ ὄνομα αὐτοῦ Μωάμεθ. ο Διισχυρίζεται δὲ τούνομα τοῦτο ἐξ ἀϊδίων γεγράφθαι ἐν τῷ τοῦ Θεοῦ θρόνο, προς τοῖς δεξιοῖς, ἐν τῷ ἀνωτέρω μέρει. Πρὸς δὲ τὸ ταῦτα πιστώσασθαι, οὐδὲν παρέδειξε θαῦμα, ἀλλ' ἀπογυμνώσας το ξίφος, ἔφησεν οὐκ ἐν δυνάμει θαυμάτων, ἀλλ' ἐν ὅπλων ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἀπεστάλθαι. Ταῦτ᾽ εἰσὶν αἱ ἀρχοειδέστερας τῶν αἱρέσεων, &; περιέχει τὸ ᾿Αλκοράνον, ὅπερ ἐστὶ νόμος τῶν Σαββακηνῶν. Τὰ δὲ ἐν ἐκείνῳ περιεχόμενα ψεύδη σχεδὸν ἄπειρα ἂν εἴη περὶ ὧν ἐν τῷ ἐννάτῳ κεφαλαίῳ πραγματευσόμεθα. 11. Quomodo oportet cum his versari. Secundo autem oportet scire, quod valde curiosi sunt audire aliquid nostrae fidei, et maxime de divina Trinitate et incarnatione; non tamen volunt his credere, neque possunt hae intelligere. Εt quia superant rationem, et humanum excedunt Intellectum, illa nec credere volunt, nec intelligere possunt. Dicitur enim in Isaia: Si non credideritis, non intelligetis.. Et quoniam contraria sunt Alcorano, quod ipsi constantissime supponunt esse verbum Dei, et ideo illa non suscipiunt, sed ea derident. Dicitur enim in proverbiis: e Vir insipiens non suscipit verba sapientime, nisi dicas ei quae sibi placent. Unde non oportet his statim a principio divina proponere, neque ante porcos margaritas spargere, sed conandum in primis vanam legen eis ostendere. Non enim oportet virtutes inserere, nisi prius passiones radicitus evellantur. Oportetque et in omnibus brevem viam eligere. Facilius autem est illorum fidem falsam ostendere, quam nostram veram demonstrare. Fides enim cum eorum sit, quæ non aspicimus, donum est Dei. Unde nostra quidem fides valde secundum mandata vera exsistens, non videtur esse corporalibus; illorum autem solum apparens, non a rebus, talis apparet. Sed etsi nobis non insint demonstrationes, ostendentes quæ sunt Trinitatis, et alia quæ ad fidem pertinent (neque enim tunc fides mercede digna esset), Sabemus tamen evangelicam auctoritatem, quam etiam Alcoranum testatur: item et miracula, cum illi nec auctoritates nec miracula habeant. Etsi enim Alcorunum de Deo dicit: Ne dicatis tres deos; et reddit rationem statim dicens, quod sit unus. Sed nos non hujus contrarium dicimus,sed simul haec alirmamus, in quibus dicit unum esse Deum, quem dicimus non solum unum esse, sed etiam simplicissimum. Neque ei consortem quemdam damus, et simul participem, sicut ipsi, animam mundi, vel verbum, vel spiri tum, vel divinum quemdam intellectum tanquam servum ex dictis nobis superius. Non oportet autem humano intellectui adequare divinam majestaIsa. vi, 9. Β. Τίνι τρόπῳ δεῖ τούτοις συγγίνεσθαι. Δεῖ δὲ εἰδέναι, ὡς λίαν εἰσὶ περίεργοι ἀκούειν τι τῶν τῆς ἡμετέρας πίστεως, καὶ μάλιστα περί τε τῆς θείας Τριάδος, καὶ τῆς σαρκώσεως. Οὐ βούλον. ται μέντοι τούτοις πιστεύειν, ούτε δύνανται ταῦτα νοεῖν, ὡς ἂν τὸν ἡμέτερον ὑπερβαίνονται λόγον, και νικῶντα τὸν νοῦν λέγεται γὰρ ἐν τῷ Ησαΐα " • Ἐὰν μὴ πιστεύσητε, οὐ μὴ συνῆτε· κ καὶ διὰ τὸ ἐναντία εἶναι τῷ ᾿Αλκοράνῳ, ὅπερ αναντιρρήτως οὗτοι θεῖα εἶναι λόγια υποτίθενται· διὸ τὰ θεία οι παραδέχονται, ἀλλὰ καταγελῶσιν αὐτῶν. Λέγεται γὰρ ἐν ταῖς Παροιμίαις, ο 'Ανήρ ἄφρων οι παρα δέχεται λόγους σοφίας, πλὴν εἰ μὴ λέγεις αὐτοῦ τὰ ἀρεστά, ο Όθεν οὐ δεῖ τούτοις εὐθὺς ἐξαρχῆς τὸ θεία προβάλλειν, μηδὲ ἔμπροσθεν τῶν χοίρων σκορπίζειν τοὺς μαργαρίτας· ἀλλ' ἐπιχειρητίον Εν πρώτοις τὸν νόμον αὐτοῖς μάταιον όντα δεικνύ και. Οὐ γὰρ δεῖ τὰς ἀρετὰς ἐγκεντρίζειν, μή πρότ τερον τῶν παθῶν προῤῥίζων ανασπωμένων. Δεῖ τὰ καὶ ἐν πᾶσι τὴν ἐπίτομον ὁδὸν αἱρεῖσθαι. Τον δὲ ἐστι τὴν ἐκείνων πίστιν φαύλην ἀποδεικνύναι, ὅπερ ἀληθῆ τὴν ἡμετέραν ἀποδεικνύναι. Η γὰρ πίστις τῶν μὴ βλεπομένων οὖσα, δῶρον ἐστὶ Θεοῦ. Ὅλοι ἡ μὲν ἡμετέρα πίστις, σφόδρα κατὰ τὰ πράγματα ἀληθὴς οὖσα, οὐ δοκεῖ τοῖς σωματικωτέροις· ἡ δ' έκείνων μόνον δοκοῦσα, οὐκ ἀπὸ τῶν πραγμάτων τοιαύτη δοκεῖ. Ἀλλ' εἰ καὶ μὴ πρόσεισιν ἀποδείξει; ἀποδεικνύσαι τὰ τῆς θείας Τριάδος καὶ τἆλλα δια τῆς πίστεως (οὕτω γὰρ οὔτε πίστις ἦν, οὔτε μισθῶν η αξία), ἔχομεν μέντοι τὴν εὐαγγελικὴν αὐθεντίαν, ᾗ καὶ τὸ ᾿Αλκοράνον συμμαρτυρεῖ· ἔτι τε καὶ τὰ θαύματα ἐκείνων μήτε ταῦτα μήτε γραφικήν μαρ τυρίαν ἐχόντων. Εἰ γὰρ καὶ τὸ ᾿Αλκοράνον φησί περὶ τοῦ Θεοῦ, Μὴ λέγετα τρεῖς θεούς, καὶ ἀποδί δωσι τὸν λόγον αὐτίκα λέγων, ὡς εἴη μόνος εἷς ἐ Θεός· ἀλλ' ἡμεῖς οὐ τούτου τοὐναντίον φαμίνη ἀλλὰ συγκατατιθέμεθα τούτοις, ἐν οἷς φασιν ἕνα εἶναι Θεόν, ὃν φαμὲν οὐ μόνον ἕνα εἶναι, ἀλλὰ καὶ ἁπλούστατον, Οὔτ' αὐτῷ κοινωνόν τινα διδόαμεν καὶ συμμέτοχον, ὥσπερ αὐτοὶ τὴν ψυχὴν, ἢ τὸν λόγον, ἢ τὸ πνεῦμα, ἡ θεῖόν τινα νοῦν, ὡς δούλον, ἐκ τῶν ἡμῖν ἀνωτέρω βηθέντων. Οὐ δεῖ δὲ τῷ

ἀνθρωπίνῳ τῷ ἐξισοῦν τὴν θείαν μεγαλειότητα. Η tem, et existimare illam non esse, propterea quod καὶ νομίζειν ἐκείνην μὴ εἶναι, διὰ τὸ μὴ δύνασθαι τούτους νοεῖν τὴν τῶν προσώπων διάκρισιν, χωρίς τοῦ διακρίνειν καὶ τὴν οὐσίαν. Αλλ' οὐδ' οὕτως ἰσχυρούς ἔχουσι λόγους πρὸς τοῦτο, οὔ; οὐκ ἂν δυναίμεθα λύειν ῥᾳδίως. Τοῦτο τοίνυν ἀρκεῖ πρὸς ἀπολογίαν τῆς πίστεως. Ἐκεῖνο δὲ δεῖ μᾶλλον αὐτ τοὺς ἀπαιτεῖν· Τί βούλεται τὸ παρ' αὐτοῖς Αλκορά νον, ὅταν τοσαυτάκις εἰσάγῃ πληθυντικῶς περὶ ἑαυτοῦ διαλεγόμενον τὸν Θεὸν, καίτοι γε ἁπλοῦν ὄντα καὶ ἕνα; Τοῦτο δ' ἀπαιτητέον αὐτοὺς, ἵνα ἀναγκασθῶσιν ἀριθμὸν ἐν τοῖς προσώπης ὁμολογεῖν. Περὶ δὲ τοῦ τῆς σαρκώσεως μυστηρίου, ὅπερ αὐτοὶ μὲν ἀρνοῦνται παντάπασιν, ἡμεῖς δὲ πιστεύω μεν ταῖς εὐαγγελικαῖς ἑπόμενοι βήσεσι, δεί ζητεῖν ἐξ αὐτῶν, πόθεν ἴσασιν ὡς ἀδύνατον τὸν Θεὸν παρα κωθῆναι. Η γὰρ ὅτι μὴ δεδύνηται, καὶ τοῦτ' ἐστὶ ψεῦδος· παντοδύναμος γὰρ ὤν, πάντα δύναται, ἐν ὅσοις οὐκ ἔστιν ἀντίφασις· ἢ ὅτι μὴ ἠπίστατο τοῦτο ποιήσει, καὶ οπως ὅπερ καὶ πρότερον ἢ ὅτι μὴ βεβούληται· καὶ τῆς αὐτοῦ σύμβουλος γέγονεν; ἢ δεδύνηται μέν, ὥσπερ καὶ ἥλιον ἐλάττονα τοῦ νῦν ὄντος ποιῆσαι, καὶ μείζονα, οὐ πεποίηκε δέ, καὶ τ' ἀπαιτητέον αὐτοῖς ἀπόδειξιν τούτου. Τοῦτο δ' αὐτοῖς ἀποδεικνύναι ἀδύνατον, ὅτι μὴ σεσάρκωνται δηλονότι. Περὶ δὲ τῆς θεότητος τοῦ Χριστοῦ χρῆται μὲν ἀποδείξει ὁ Μωάμεθ, ὅτι μηδὲ ὁ Χριστὸς ἑαυτὸν. εἶπεν εἶναι Θεόν· ἀλλ᾽ εἰ καὶ πρὸ τῆς ἀναστάσεως οὐκ ἔφησε τοῦτο περὶ ἑαυτοῦ διαρρήδην, ἱκανῶς μέντοι τοῦτο ηνίξατο, λέγων, ο Ἐγὼ ἡ ἀρχή, ἥτις dicens: 4 Beatus es Simon Bar-Jona, quia caro et ο και λαλῶ ὑμῖν,» Καὶ τὸν Πέτρον ἀπεδέξατο διαδ βήδην τοῦτο εἰπόντα, λέγων, ο Μακάριος εἶ, Σίμων Βάρ Ιωνά, ὅτι σὰρξ καὶ αἷμα οὐκ ἀπεκάλυψε σοι, ἀλλ' ὁ Πατήρ μου, ο καὶ τὰ λοιπά. Αὐτὸς δὲ φανε ρῶς οὐκ ἠθέλησε τοῦτο εἰπεῖν, διὰ τὸ κεκρυμμένως ἐλθεῖν, ἵνα φρονήσει καὶ ταπεινώσει, ἀλλ' οὐκ ἰσχύϊ νικήσῃ τὸν ἄνθρωπον νικήσαντα πανουργία. Διά τοῦτον τοίνυν τὸν λόγον πρὸ τῆς ἀναστάσεως οὐκ εἴρηκεν ὁ Χριστὸς περὶ ἑαυτοῦ διαρρήδην, Θεός εἰμι· καθ᾽ ἂν οὐδ' ἂν ἁλιεὺς προείποι τοῖς ἐχθύσιν ανακεκαλυμμένως ὑπὸ τὴν τροφὴν εἶναι τὸ δέλεαρ, ἀπὸ δὲ τὸ δέλεαρ εἶναι ἄγκιστρον. Μετὰ δὲ τὴν ἀνάστασιν φανερῶς ἔδειξε τοῦτο, δοὺς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ ἐξουσίαν τὴν τοῦ ἀφιέναι ἁμαρτίας" ὅθεν εἶπε· ο Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον. Αν τινων ἀφῆτε τὰς ἁμαρτίας αφίενται αὐτοῖς· ἄν τινων κρατῆτε, κεκράτηνται, ο καὶ τὰ λοιπά. Καὶ ὁ θωμᾶς δὲ διαρρήδην ὡμολόγησε τοῦτο, εἰπὼν, «Ο Κύριος μου καὶ ὁ Θεός μου,» Δεδομένου δὲ μηδαμῶς παρὰ τοῦ Χριστοῦ τοῦτο εἰρῆσθαι, διὰ τὸ ταπεινούς μὲν λόγους προφέρειν, μεγαλοπρεπῆ δὲ τὰ ἔργα δεικνύναι, ἀρκεῖ τὸ τοὺς μαθητὲς αὐτοῦ διαρρήδην τοῦτο εἰπεῖν· οἱ τοῦτο λέγοντες τὰ αὐτὰ τῷ Χριστῷ σημεῖα ἐποίησαν. 'Αλλ' ἐπεὶ οἱ Σαρακηνοί ἀρνοῦν και τά τε θαύματα καὶ τοὺς λόγους τῶν ἀποστόλων, hi non possunt intelligere personarum discretionem, absque quo et essentiam discernant. Sed neque sic fortes rationes habent ad hoc, quas non possimus solvere. Hoc igitur, suficit ad defensionem Adei. 11lud autem oportet potius ab eis petere: Quid vult Alcoranum apud eos, quando toties inducit Deum de seipso pluraliter loquentem, cum simplex sit et uuus? lloc autem eos petendum, ut cogantur numerum in personis confieri. De mysterio autem incarnationis, ηuod ipsi quidem negant omnino, nos autem credi mus, sequentes evangelica dicta, oportet quarere ab eis unde sciant quod impossibile est Deum incarna - tum fuisse. Vel enim quod non potuit, et hoc est falsum. Omnipotens enim cum sit, omnia potest, lu quibus non est contradictio. Vel quod nescivit hoe facere, et sic quod et prius. Vel quod noluit. Εt quis ejus consultor fuit? Vel autem potuit quidem, sicut solem minorem quam nunc est facere, et majorem, tamen non fecit. Εt tune petendum eos Et demonstrationem hujus dare, quod non fecerit. Hoc autem eis demonstrare est impossibile, quod neque incarnatus est videlicet. De divinitate autem Christi utitur quidem demonstratione Mahometus, quod neque Christus seipsum dixit esse Deum. Sed etsi ante resurrectionem non dixit de seipsa hoc palam suficienter tamen hoc aperuit dicens: Ego principium, qui et loquor vobis.) Et Petrum commendavit, quod palaum hoc dixit, sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus, et reliqua. Ipse autem manifeste hoc noluit dicere, propterea quod occulte venit, ut et prudentia et humilitate, et non vi vinceret eum, qui hominem vicit astutia. Propter hanc igitur rationem, ante resurrectionen non dixit Christus palam de sei pso, Deus sum, secundum quam rationem neque piscator praedicit piscibus revelanter, sub cibo esse escam, sub esca esse hamum. Post resurrectionem autem manifeste hoc ostendit, dicens, dans Spiri tum sanctum et potestatem dimittendi peccata: " Accipite Spiritum sanctum, et quorumcunque dimiseritis peccata, dimittuntur eis; quorumcunque retinueritis, relenta sunt ",. et reliqua. Ει Thomas quoque palam confessus est hoc, dicens: • Dominus meus, et Deus meus s. Dato autem, hoc nequaquam a Christo dictum esse, propterea quod humilia quidem verba profert, praeclara autem opera ostendit: sufficit discipulos ejus hoc palam dicere, qui hoc dicentes, similia Christo sigma fecerunt. Sed quoniam Saraceni negant mi racula et verba apostolorum, propterea quod contraria sunt Alcorano, insistendum confutationi tam perfidæ legis, quod non est lex Dei, et quod Saraceni debent suscipere evangelica testimonia, Joan. v, 25. Matth. xvi, 17. Joan. xx, 22, 23. ibid. 28. Etiam ante Caipham non negavit. Idque fecit ex mandato Patris, Ps. It, Pradicans praceplum, etc.

similiter et que sunt Veteris Testamenti. Hoc au- διὰ τὸ ἐναντία εἶναι τῷ ᾿Αλκοράνῳ, πειρατίου, tem per ipsum Alcoranum possibile est demon- καταισχύνοντας τὸν οὕτω παράνομον νόμον, δεικνύ strari, ut Ogoliath sui ipsius ense interimatur. και ὡς οὐκ ἔστι νόμος Θεοῦ, καὶ ὡς οἱ Σαρακηνο δφείλουσι δέχεσθαι τὰς εὐαγγελικάς μαρτυρίας, ὁμοίως δὲ καὶ τὰς τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης. Τοῦτο δὲ δι' αὐτοῦ τοῦ ᾿Αλκορίνου δείκνυσθαι δυνατόν, ἵν' αγολιάθ ἀναιροῖτο τῷ ξίφει τῷ ἑαυτοῦ. 111. Quod lex hac non est lex Dei, propterea quod naque Vetus, neque Novum Testamentum hane testantur: et quod Saracenis necesse est parere dictis Veteris Testamenti et Evangelii. Tertio oportet scire, quod Alcoranum non est lex Dei. Neque enim Vetus Testamentum, neque Evangelium hanc testantur: quæ utraque Alcoranum testa-'5 tur, quod vere sunt leges Dei. Solus autem Mahometus constituit seipsum, et de seipso testimonium perhibet. Lex enim Dei tanquam catena quædam est contima ab eodem artifice fabricata, et quilibet annulorum alieri cohaeret, et quilibet prophetarum de alio prophetizat, et meminit hujus, et omnes prophetizaverunt de Christo. Si igitur et Saracenorum lex, lex esset Dei, et in hanc legem vocatio, non perversio, sed conversio csset, ut ipsi dicunt:'quomodo sic latuisset alios prophetas, ut nullus aliquid de co ipso diceret? Nos enim nihil invenimus Moysen, vel alium quendam prophetarum, vel ipsum Christum, dicentes aliquid de Mahometo, vel de Ige secundum eum, nisi quando dixit, cavere oportere a falsis prophetis. Dixit autem et Christus, c usque ad Joannem legem esse et prophetas, ut maudus cognoscat nullum posthac prophetam venLurum, qui de aliquo qui venturus sit, sit vaticinaturus, ad quens oportet omnes sperare. MahomeLuis autem universalem seipsum dixit esse prophetam. Nos autem ignoramus, si et propheta omnino est. Scimus tamen, quod nunquam talis quidam seductor fuit in mundo in sie brevi tempore, qui tot homines et populos sequaces sibi fecerit. Ad hoc autem respondent Saraceni, dicentes Moysen et alios prophetas vaticinatos fuisse de Maliometo; Christus autem tanto clarius de eo vaticinatus est, ut et nomen ejus diceret. Unde dixit filiis Israel: Nuntio vobis apostolum Dei, qui veniet post nie, et nomen ejus Mahometus. Sed Judaei corruperunt η Moysi legem et prophetas, Christiani auten Evangclium, ut nihil veritatis in lege et Evangeliis remaneret, nisi quantum est in Alcorano. Ostendam autem hoc esse inconveniens, et primum per Alcoranum. Dicitur enim in capitulo de Jona Si de quibus vobis revelavimus dubitatis, quærite ab his, qui prius quam vos librum legerunt. Qui autem ante Saracenos librum legerunt, Christiani sunt et Judzi, qui Pentateuchum susceperunt et Evangelium ut ipse Mahometus exponit. Is igitur dicit Saracenis, quærere a Christianis et Judais de rebus ambignis. Quomodo autem rursus remisit Matth. xi, 13. Ita vocant Goliath, quem David occidit. καὶ Γ. Ὅτι ὁ νόμος οὗτος οὐκ ἔστι νόμος θεοῦ, διὰ τὸ μήτε τὴν Παλαιὰν μήτε την Νέαν Δια θήκην τούτῳ συμμαρτυρεῖν, καὶ τὸ τοῖς Σαρ ῥακηνοῖς πᾶσα ἀνάγκη πείθεσθαι τοῖς τῆς Παν λαιᾶς Διαθήκης καὶ τοῖς τοῦ Εὐαγγελίου ῥητοῖς. Τρίτον δεῖ γινώσκειν, ὅτι τὸ Αλκοράνον οὐκ ἔστι νόμος Θεοῦ. Οὔτε γὰρ ἡ Παλαιά Διαθήκη, ούτε τὸ Εὐαγγέλιον, τούτῳ συμμαρτυρεῖ· οἷς ἀμφοτέροις τὸ 'Αλκοράνου μαρτυρεῖ, ὅτι ἀληθῶς εἰσι νόμοι Θεοῦ. Μόνος δ' & Μαχούμετ συνίστησιν ἑαυτὸν, καὶ περὶ ἑαυτοῦ μαρτυρεί. Ο γὰρ τοῦ Θεοῦ νόμος, ὥσπερ σειρά τίς ἐστι συνεχής, ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ και χαλκευμένη τεχνίτου, καὶ ἕκαστος τῶν κρίκων ἔχεται τοῦ ἑτέρου. Ωστε καὶ ἕκαστος τῶν προφητ τῶν καὶ προφητεύει περὶ τοῦ ἄλλου, καὶ μέμνηται τούτου, καὶ πάντες προεφήτευσαν περὶ τοῦ Χρισ στοῦ. Εἰ τοίνυν καὶ ὁ τῶν Σαρακηνῶν νόμος νόμος ἦν τοῦ Θεοῦ, καὶ ἡ εἰς τοῦτον τὸν νόμον κλῆσις οὐ διαστροφὴ ἦν, ἀλλ' ἐπιστροφὴ, ὡς αὐτοί φασι, πώς οὕτω διέλαθε τοὺς ἄλλους προφήτας, ώστε μηδένα εἰπεῖν τι περὶ ἑαυτοῦ; Ἡμεῖς γὰρ οὐδὲν εὑρομεν ἢ τὸν Μωϋσῆν, ἢ ἄλλον τινὰ τῶν προφητῶν, Η αὐτὸν τὸν Χριστὸν, εἰπόντας τι περὶ τοῦ Μωάμεθ, ἢ περὶ τοῦ κατ' αὐτὸν νόμου· εἰ μὴ ὅτι εἴρηκε περὶ τοῦ δεῖν φυλάττεσθαι τοὺς ψευδοπροφήτες. Εἴρηκε δὲ καὶ ὁ Χριστός μέχρις Ιωάννην τὸν να μον εἶναι, καὶ τοῦ; προφήτας, ὥστε γνῶναι τὸν κόσμον μηδένα τοῦ λοιποῦ προφήτην ελεύσεσθαι, περί τινος ήξοντος προφητεύοντα, ἐφ' ὅν δεῖ πάντες ἐλπίζειν. Ο δὲ Μωάμεθ, καθολικὸν ἑαυτὸν ἔφησει εἶναι προφήτην. Ημείς δ' ἀγνοοῦμεν, εἰ καὶ πρ φήτης ὅλως ἐστὶν, ἴσμεν μέντοι, ὡς οὐδεπώποτε τοιοῦτός τις ἐν τῷ κόσμῳ γέγονεν πλάνες, ἐν οὕτω βραχεί χρόνῳ τοσούτους ἀνθρώπους καὶ δήμους κτησάμενος ὀπαδούς. Πρὸς τοῦτο δ' ἀποκρίνονται οι Σαρακηνοί λέγοντες τὸν Μωϋσῆν καὶ τοὺς ἄλλους προφήτας προφητεῦσαι περὶ τοῦ Μαχούμετ· τὸν δὲ Χριστὸν τοσούτῳ καθαρώτερον περὶ αὐτοῦ προ φητεῦσαι, ὥστε καὶ τὸ ὄνομα τούτου εἰπεῖν. Ὅθεν εἰρηκέναι τοῖς υἱοῖς Ἰσραήλ, Εὐαγγελίζομαι ὑμῖν τὸν ἀπόστολον τοῦ Θεοῦ, ὅς ἥξει μετ' ἐμέ, καὶ τὰ ὄνομα αὐτοῦ Μαχούμετ. Ἀλλὰ τοὺς Ἰουδαίους δια φθεῖραι τὴν τοῦ Μωσέως νόμον καὶ τοὺς προφήτας, τοὺς δὲ Χριστιανοὺς τὸ Εὐαγγέλιον, ὥστε μηδέν τῆς ἐν τῷ νόμῳ, καὶ τῆς ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις αλη θείας ἐναπομεῖναι, ἄνευ τῶν ἐμφερομένων τη Αλκοράνι. Δείξω δὲ τοῦτο ἀσύστατον ὄν, καὶ πρῶτ τον διά τοῦ Αλκοράνου, Λέγεται γὰρ ἐν τῷ περὶ τοῦ Ἰωνᾶ κεφαλαίῳ, Εἰ περὶ ὧν ὑμῖν ἀπεκαλύψαμεν αμφιβάλλετε, ζητήσατε παρὰ τῶν πρότερον ὑμῶν In Latina translatione, cap. 20.

τὸ βιβλίον ἀνεγνωκότων. Οἱ δὲ πρὸ τῶν Σαββαπη- & hos Mahometus ad falsa testimonia, siquidem ve νῶν ἀνεγνωκότες τὴν βίβλον οἱ Χριστιανοί εἰσι, καὶ οἱ Ἰουδαῖοι, οἱ τὴν Πεντάτευχον δεξάμενοι καὶ τὸ Εὐαγγέλιον, ὡς αὐτὸς ἐξηγεῖται ὁ Μιχούμετ. Αὐτὸς ἄρα φησὶ τοῖς Σαββακηνοῖς ζητεῖν παρὰ τῶν Χριστιανῶν καὶ τῶν Ἰουδαίων περὶ τῶν ἀμφιβό λων. Πῶς δ' ἂν ἀνέπεμψε τούτους ὁ Μαχούμετ ἐπὶ ψευδεῖς μαρτυρίας, εἴπερ ἀληθὴς ἦν προφήτης, ὡς λέγουσιν; Οὐκ ἄρα κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ Μωάμεθ τὰ τῶν Χριστιανῶν καὶ Ἰουδαίων βιβλία διεφθαρμένα ὑπῆρχαν. Αλλ' οὐδὲ τοῦτο δυνατὸν λέγειν, ὡς μετὰ ταῦτα πεπόνθασι τὴν φθοράν. Λέγεται γὰρ ἐν τῷ Ἐλαγὰρ κεφαλαίς, ο δηλοί λίθος, Ημείς (φησίν ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ) τὰς ὑπομνήσεις τοῦ Θεοῦ πεποιήκαμεν καταθῆναι, καὶ ἡμεῖς τὰ αὐτὰ φυλάξον, μεν. Υπομνήσεις δὲ λέγονται παρ' αὐτοῖς τὸ Εὐαγ. & γέλιον, καὶ ὁ τοῦ Μωσέως νόμος. Ο Θεὸς ἄρα την μαρτυρίαν τῆς ἑαυτοῦ Γραφῆς τετήρηκεν ἐν τοῖς πιστοῖς καὶ πρὸ τοῦ Μωάμεθ, καὶ μετὰ ταῦτα τηρήσει. Ὅτι ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Ἐλμαϊδα, δ σημαίνει τράπεζα, λέγεται ὅτι ὁ κριτὴς Ἐμπαζοενὲ εἶπε τῷ Μαχούμετ, ὅτε οἱ Ἰουδαῖοι δικαιοσύνην καὶ κρίσιν ἐζήτουν παρ' αὐτοῦ· Ἐὰν ἔλθωσι πρὸς σέ, κρίνον μεταξὺ αὐτῶν δικαίως· ὁ γὰρ Θεὸς ἀγαπᾷ τοὺς ποιοῦντας δικαιοσύνην. Καὶ πῶς οὗτοι δικαιοσύνην ζητοῦσι παρὰ σοῦ, παρ' αὐτοῖς οὔσης τῆς παλαιάς Διαθήκης, ἐν ᾗ ἐστι δικαιοσύνη Θεοῦ; Ετι τὴν τοιαύτην φθορὰν καὶ μεταβολὴν τῶν Γραφῶν ἀδύνατον καθολικὴν εἶναι καὶ δημοσίαν· οὕτω γὰρ ἂν ᾔδεσαν καὶ τὰ ἄλλα ἔθνη. "Αλλ' οὐδὲ μερικὴ · καὶ λαθραία· οὕτω γὰρ ἂν κατελίποντο τινὰ τῶν βιβλίων ἀκέραια καὶ δίχα φθορᾶς. Ἀλλ᾽ ἐν πά σῃ γλώσσῃ καὶ ἐπαρχίᾳ, ὁ νόμος καὶ τὸ Εὐαγγέλιον ὁμοίως εὑρίσκονται γεγραμμένα. Ετι τα τέσσερα Εὐαγγέλια οὔτε κατὰ τὸν αὐτὸν καιρὸν, οὔτ᾽ ἐν τῷ αὐτῷ τόπῳ, οὔτ᾽ ἐν τῷ αὐτῷ ἰδιώματι ἐξετέθησαν· ἀλλ' οὐδὲ ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ συγγραφέως, ἀλλ' ὁ μὲν Ματθαῖος ἑβραϊκῶς ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ, ἐλληνικῶς δὲ ὁ Ἰωάννης ἐν τῇ Ἀσίᾳ, ὁμοίως δὲ καὶ ὁ Λουκᾶς ἐν τῇ ᾿Αχαΐα, ὁ δὲ Μάρκος λατινικῶς ἐν τῇ Ἰταλία. Ἡ δὲ τούτων εἰς τὸ Λατινικὸν ἑρμηνεία γέγονε διὰ τοῦ Ἱερωνύμου καὶ τῶν ἄλλων πρὸ τῶν χρόνων τοῦ Μωάμεθ, καὶ μεμενήκασι τὰ ἀντίγραφα ἐν πάσαις ταῖς διαλέκτοις Οὐκ ἄρα δυνατὸν ἦν διά τίνων φθορέων οὕτως ἀχρειωθῆναι τὰς βίβλους, ὥστε καὶ ἀγνοηθῆναι. Ετι οὐδὲν ἐστιν ἐν τῇ πίστει οὔτως ἀναγκαῖον καὶ μέγα, ὥσπερ ή σάρκωσις τοῦ Θεοῦ Λόγου, τουτέστι τὸ τὸν ἄνθρωπον ἐκεῖνον εἶναι Θεόν. Περὶ τούτου δὲ καὶ δυσχερέστατον ἦν τὸν κόσμον πεισθῆναι. Διὸ καὶ οἱ Ρωμαῖοι καὶ οἱ ἄλλοι ἀτε δεῖς ἐν τριακοσίοις συνεχῶς ἔτεσι καὶ καθόλου ἐδίωξαν τοὺς Χριστιανούς, καὶ παρητήσαντο δέξασθαι τὸ Εὐαγγέλιον καὶ τὴν πίστιν, διὰ τὸ λέγεσθαι τὸν ἄνω θρωπον ἐκεῖνον εἶναι θεόν. Οὐχ ὅτι μὲ πολλοὺς ἤδη πρότερον καὶ ἄνδρας καὶ γυναῖκας θεοὺς καὶ θεάς εἶναι ἐδέξαντο, ἀλλ' ὅτιπερ ὁ Χριστός, μὴ ἐνδεδωκό των τῶν Ῥωμαίων, Θεὸς εἶναι ἐλέγετο, ὅπερ ἐκεῖνοι Lat., cap, 12. rus fuit propheta, ut dicunt? Non igitur tempore Malometi Christianorum et Judaeorum libri corr pli erut. Sed neque possibile est hoc dicere, quod post haec passi sunt corruptionem. Dicitur enim in capitulo Elagar, quod significat lapis: Nos (dicit ex persona Dei) monitiones Dei fecimus descendere, et nos easdem servabimus. Monitio nes autem dicuntur apud eos, Evangelium et lex Moysi: Deus igitur testimonium Scripture sui ipsius servavit inter fideles, et ante Mahometum, et posthæc servabit. Item in capitulo Elmaida quod significat mensam, dicitur, quod judex Empazoene dixit Maloneto, quando Judai justitiam et judicium ab eo quaerebant: Si venient ad te, judica inter eos juste, Deus enim anal eos qui faciunt justitiam. Et quomodo hi quaerunt justi tiam a te, cum apud eos sit Vetus Testamentum, in quo est justitia Dei? Item talem corruptionem et mutationem Scripturarum impossibile est universalem esse et publicam. Sic enim scire potuissent et aliæ gentes. Sed neque particularis et occulta. Sic enim relicti esse potuissent quidam libri inte gri et absque corruptione, sed in omni lingua et provincia lex et Evangelium similiter scripta inveniuntur. Lem quatuor Evangelia, neque eodema tempore, neque in eodem loco, neque in eodem idiomate edita sunt, et ab eodem auctore, sed Matthæus quidem Hebraice in Judæa, Joannes autem Græce in Asia, similiter autem Lucas in Arbaia, Marcus vero Latine in Italia scripsere. Ho rum autem in Latinum interpretatio facta est per Hieronymum et alios ante tempora Malometi, et remanserunt exemplaria in omnibus linguis. Non igitur possibile est, per quasdam corruptiones sic inutiles libros fuisse, ut ignorarentur. Item nil est in Gide sic necessarium et maxime arduum, sicut incarnatio Verbi, id est, hominem illum esse Deum. De hoc difficillimum fuit mundum persua sisse. Quare et Romani et alii impii in trecentis continue annis, et universaliter persecuti sunt Christianos, et recusaverunt suscipere Evangelium ct filem, propterea quod dicebant hominem illαι esse Deum. Non quod nullos jam prius et viros et nulieres deus et deas esse susceperint, sed quod Christus non concedentibus Romanis Deus esse dicebatur. Quod et illi prohibebant, ut nullus Deus diceretur, absque sententiis senatus et propterea, quod Deus hic consortem non suscipe bat. Si enim hunc suscepissent, coacti essent alios deos relinquere: quod et ipsum contrarium erat moribus provinciarum et legum Romanorum. Quomodo igitur Christiani in eorum ipsorum dan no, et pernicie fidei, et irritatione Romanorum principum, contra eos coepissent Evangeliis addere rem impersuasibilem? Omnes enim sciebant hanc legem sanctissimam et rationabilissimam esse Vide Tertull. in Apolog. de Tiber.

quippe que omnem rationem non excedal; hujus εκώλυον, ὥστε μηδένα λέγεσθαι Θεὸν, τῶν τῆς συγ dico jam dicta, scilicet hominem illum esse Deum, Si igitur aliquid eorum quae sunt in Evangelio oportebat Christianos mutare, mutavissent jam a principio, et abstulissent si quid fuisset impersuasibile, et addidissent jam persuasibilia magis quam e converso. Item, quomodo Christiani cum Judais convenire potuissent, qui antiquo odio separabantur, corrumpentes Scripturas, et maxime addentes illud in quo nequaquam conveniunt? Neque enim Judæi dicunt Christum, vel Deum esse, vel hominem bonum, Unde, quantum ad hoc, Christiani magis conveniunt cum Saracenis, qui dicunt Christum ad minus sanctissimum hominem esse. Item ante adventum Malometi, Christiani, et maxime in Oriente, divisi erant in diversas sectas, Nestoriauorum videlicet et Jacobitarum. Nestoriani autem cum Saracenis maxime conveniunt, quare et Mahometus proprie cos venerari jubet. Quomodo igitur Jacobite cum Nestorianis convenire potuissent ad Evangelii corruptionem, qui tanto odio inter se divisi erant, ut et se mutuo interimerent? Sed tamen ipse inveni et legi Evangelium apud utrumque, idem quod est apud no3. Item cujus gratia excepissent Christiani nomen Mahometi ab Evangeliis, cum is tantum laudet Christum, et illius matrem et Evangelium? Quare dicit in Alcorano, quod in Evangelio Christi est rectitudo et perfectio. Sed non illine magis absiulerunt nomen diaboli, et Pilati, qui Christum faBellavit, minimeque et nomen Judæ, qui hunc tradidit. Item quomodo rationabile, Christianos addidisse in Evangelio, Christum et crucifixum esse et mortuum: cum honorabilius hominibus videatur, nequaquam crucifixum esse: et omnino inconveniens hoc, et Deum esse, sicut in Evangelio dicitur. Quam autem consequentiam habere pos sunt duo haec tantum inter se diversa, in propriis dogmatibus supposuisse: sicut videlicet, eumdem et verum esse Deum, et vere mortuum? Item supposito, in omnibus libris Christianos hoc addidisse: quis enim omnibus hominibus persuaderet, et in illorum cordibus id infigeret? Et tamen universus mundus persuasus est, in tantum quod hoc susceperunt principes, tyranni, et philosophi ab indoctis et pauperibus hominibus. Quare et calipla apud Babylona Christianus mortuus est, et inventa est crux in collo ejus, ut testaretur, quod ipse Saracenorum princeps Christianus morLuus est. Unde et ostenditur, quod hic calipha proprie sepultus est, seorsum à loco in quo mos erat alios sepelire. Et hoc sepulcrum ipse vidi apud Babylona. Congruit igitur omnibus modis, et testimonio Alcorani, et fortibus demonstrationibus et manifestis signis, Evangelium incorruptum et incommutatum esse. Quoniam igitur Mahometus Evangelium apa alias Scripturas laudat, et post illud Vetus Testamentum, cogi possent convenienter utique Saraceni suscipere dicta in Evangeliis κλήτου ψήφων χωρίς· καὶ διὰ τὸ τὸν Θεὸν τοῦτον μὴ δέχεσθαι κοινωνόν. Εἰ γὰρ τοῦτον ἐδέξαντο, ήτ ναγκάσθησαν ἂν καταλιπεῖν τοὺς ἄλλους θεούς - Επερ καὶ αὐτὸ ἐναντίον ἦν τοῖς ἔθεσε τῶν τε ἐπαρχιῶν καὶ τῶν Ρωμαϊκών νόμων. Πῶς ἂν τοίνυν οἱ Χριστια καὶ ἐπὶ τῇ ἑαυτῶν βλάβῃ καὶ λύμῃ τῆς πίστεως καὶ ερεθισμοῦ κατ' αὐτῶν τῶν Ῥωμαίων ἀρχόντων εξ λοντο τοῖς Εὐαγγελίοις προσθείναι πράγμα οὕτω μέγα τε καὶ ἀπίθανον; Πάντες γὰρ ᾔδεσαν τοῦτον τὸν νόμον ἀγιώτατόν τε καὶ εὐλογώτατον, ἄνευ τοῦ πάντα λόγον ὑπερβαίνοντος τούτου· λέγω δή, τὸ τὸν ἄνθρωπον ἐκεῖνον εἶναι Θεόν. Εἴ τι ἄρα τῶν τῷ Εὐαγγελίῳ ἔδει μεταβαλεῖν τοὺς Χριστιανούς, μετέβαλον ἂν ἐξαρχῆς καὶ ἀφεῖλον, εἴτι ἦν ἀπέθανον, καὶ προσέθηκαν ἂν τὰ πιθανὰ μᾶλλον, ἢ τὸ ἀνάπα λιν. Ετι πῶς ἂν οἱ Χριστιανοὶ τοῖς Ἰουδαίοις συν νελθεῖν ἐδυνήθησαν, ὧν ἀρχαίῳ μέσος διαχωρίζου ται, διαφθείροντες τὶς Γραφάς, καὶ μάλιστα προστ τιθέντες ἐκεῖνο, ἐν ᾧ μηδαμῶς συμφωνούσι; οὐδὲ γὰρ οὐδ᾽ Ἰουδαῖοί φασι τὸν Χριστὸν ἢ Θεὸν εἶναι, ἢ ἄνθρωπον ἀγαθόν. "Οθεν ὅσον κατὰ τοῦτο, τοῖς Σαμ μακηνοῖς μᾶλλον συμβαίνουσιν οἱ Χριστιανοί, λέ γουσι τὸν Χριστὸν τοὐλάχιστον ἁγιώτατον ἄνθρωπον εἶναι. Ετι πρὸ τῆς τοῦ Μαχούμετ παρουσίας οι Χριστιανοί, καὶ μάλιστα οἱ ἐν τῇ ἀνατολῇ, διηρημέν και ἦσαν εἰς διαφόρους αἱρέσεις, τὰς τῶν Νεστοριανῶν δηλονότι, καὶ Ιακωβιτών. Οἱ δὲ Νεστορια vol μάλιστα τοῖς Σαββακηνοῖς συμφωνούσιν. Διὸ καὶ ὁ Μωάμεθ, Ιδίως αὐτοὺς τιμῆσθαι παρακελεύεται, Πῶς ἂν τοίνυν τοῖς Νεστοριανοῖς οἱ Ἰακωβίται συν νῆλθον πρὸς τὴν τοῦ Εὐαγγελίου φθοράν, τοσούται μίσει ἀλλήλων διηρημένοι, ὥστε καὶ ἀλλήλων ἀπο κτινύναι; Αλλ' ὅμως αὐτὸς καὶ ευρον, καὶ ἀνέγνων, παρ' ἀμφοτέροις τὸ Εὐαγγέλιον ταὐτὸν τῷ παρ' α μὲν ἐν ἅπασιν ὅν. "Ετι τοῦ χάριν ἐξεῖλον ἂν τῶν Ευαγγελίων οι Χριστιανοὶ τὸ ὄνομα τοῦ Μωάμεθ, αὐτοῦ τοσοῦτον τὸν Χριστὸν ἐπαινοῦντος, καὶ τὴν εκείνου μητέρα καὶ τὸ Εὐαγγέλιον ἡ ὥστε καὶ λέγει ἐν τῷ ᾿Αλκοράνῳ, ὡς ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ τοῦ Χριστοῦ ἔστιν εὐθύτης καὶ τελειότης. Αλλ' οὐκ ἂν ἐκεῖθεν μᾶλλον ἀφεῖλον τὸ ὄνομα τοῦ διαβόλου καὶ τοῦ Πιο λάτου, τὸν Χριστὸν μαστιγώσαντος· οὐχ ἥκιστα δὲ καὶ τοῦ παραδεδωκότος τοῦτον Ἰούδα. Ετι πῶς εἶν λογον προσθεῖναι τοὺς Χριστιανοὺς ἐν τῷ Εὐαγγε λίῳ τὸν Χριστὸν καὶ σταυρωθῆναι καὶ ἀποθανεῖν ἀλη θῶς ἐντιμοτέρου τοῖς ἀνθρώποις δοκοῦντος τοῦ μη δαμῶς ἐσταυρῶσθαι; καὶ παντάπασιν ἀσυμφωνεί τοῦ καὶ Θεὸν τὸν αὐτὸν εἶναι, ὡς ἐν τῷ Εὐαγγελίας λέγεται. Ποίαν δ' ἂν ἔχει τὴν ἀκολουθίαν δύο τοποῦ τον ἀλλήλων διάφορα ἐν τοῖς ἰδίοις δόγμασιν ὑποθέ σθαι, ὥστε δηλαδὴ τὸν αὐτὸν καὶ ἀληθῆ γε είναι Θεὸν, καὶ ἀληθῶς τεθνηκέναι, ὅτι ὑποτεθέντος δε πάσαις ταῖς βίβλοις τοὺς Χριστιανοὺς τοῦτο προσο θεῖναι, τίς ἂν οἷός τε ἐγένετο πεῖσαι, πάντας αν θρώπους, καὶ ταῖς ἐκείνων ἐγγράψαι τοῦτο καρδίαις; Καὶ ὅμως ὁ κόσμος πᾶς ἀναπέπεισται, καὶ ἐδέξαντο τοῦτο ἄρχοντες καὶ τύραννοι, καὶ φιλόσοφοι, παρ' ἀδιδάκτων καὶ πενήτων ἀνθρώπων. Ὥστε καὶ τὸν

Elmaida, quod interpretatur mensa, dicitur, quod libri societas nihil est, nisi adimpleant Evangelium et legem. Societatem autem libri dicit Saracenos. Unde dicit, Nisi adimpleant Evangelium et legem; similiter autem et quod tibi revelatum est, id est Alcoranum: quod solis (ut ipsi dicunt) revelatum est Saracenis. Necesse igitur et his habere Evangelium et legem, sicut et Alcoranum, et adhuc servare. Quia autem Saraceni societas libri dicantar, secundum Mahometi intentionem, in multis Alcorani ostenditur locis. Dicitur enim in capitulo Elmasa, quod interpretatur mulieres, circa finem, quod Saraceni non vacillent in lege sus. Unde scribitur: O societas libri nolite vacillare in lege vestra, et ne dicatis de Deo præter veritatem. Hec quae sunt in illo capitulo, ostendunt societatem libri dici Saracenos. Ostenditur autem palam et in capitulo Talem, circa finem libri. Si autem contendentes, volunt dicere, Evangelium et veterem legem omnino corruptam esse, ostendant ipsi ine tegram et immutatam, et suscipiemus: maxime autem ostendant unicum typum in omnibus Hnguis, sicut nos eis adduximus. Manifestum igitur, quod Alcoranum non est lex Dei, propterea quod neque vetus lex, neque Evangelium (qua diving leges sunt, ut et Mahometus conftetur) hane Lestantur, sed potius adversantur. ἐν τῇ Βαβυλῶν: καλυφᾶν χριστιανὸν ἀποθανεῖν, καὶ et Veteri Testamento. Item in Alcorano in capitulo σταυρὸν εὐρεθῆναι φέροντα ἀπωρημένον αὐτοῦ τοῦ τραχήλου· ὥστε τὸ γενόμενον μαρτυρῆσαι καὶ αὐτὸν τῶν Σαββακηνῶν τὸν ἄρχοντα Χριστιανὸν ἀποθα νεῖν. Ὅθεν καὶ ἀπεφήναντο τοῦτον ἰδίᾳ ταφῆναι πόρρω του χωρίου, ἐν ᾧ θάπτειν ἔθος τοὺς ἄλλους καλυφᾶς. Καὶ τοῦτον τὸν τάφον αὐτὸς εἶδον ἐν Βαβυλῶνι. Αραρεν οὖν πᾶσι τύποις καὶ τῇ μαρτυρίᾳ τοῦ ᾿Αλκοράνου, καὶ ἰσχυραῖς ἀποδείξεσι καὶ φανετοῖς σημείοις, τὸ Εὐαγγέλιον ἀπαθὲς καὶ ἀμεταποί στον μεῖναι. Ἐπεὶ τοίνυν ὁ Μωάμεθ τὸ Εὐαγγέλιον ὑπὲρ τὰς ἄλλας Γραφὰς ἐπαινεῖ, καὶ μετ' ἐκεῖνο τὴν Παλαιὰν Διαθήκην, ἀναγκάζοιντ' ἂν εἰκότως οι Σαρφακηνοί δέχεσθαι τὰ ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις, καὶ τῇ παλαιά Διαθήκη ζητά. ὅτι ἐν τῷ ᾿Αλκοράνῳ ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Ἐλμαϊδα, ο ερμηνεύεται τράπεζα, λέ. γεται ὅτι ἡ τοῦ βιβλίου Εταιρία οὐδὲν ὅλως ἐστὶν εἰ μὴ πληρῶσαι ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ καὶ τὸν νόμον. Έταιρίαν δὲ τοῦ βιβλίου φησὶ τοὺς Σαββακηνούς, ὥσπερ αὐτόθι φησὶν, ὅθεν λέγει· Εἰ μὴ πληρώσαιεν τὸ Εὐαγγέλιον καὶ τὸν νόμον. Ομοίως δὲ καὶ τὸ σοὶ ἀποκαλυφθέν, ἤτοι τὸ ᾿Αλκοράνον, δ μόνοις, ὡς αὐτοί φασ σιν, ἀποκεκάλυπται τοῖς Σαββακηνοίς. "Ανάγκη άρα καὶ τούτοις ἔχειν τὸ Εὐαγγέλιον καὶ τὸν νόμον, ὥσε περ καὶ τὸ 'Αλκοράνον, καὶ προσέτι τηρεῖν. "Οτι δὲ οι Σαρακηνοί εταιρία λέγονται τοῦ βιβλίου κατά τὸν τοῦ Μωάμεθ σκοπὸν, ἐν πολλοῖς τοῦ ᾿Αλκοράνου δείκνυται τύποις. Λέγεται γὰρ τοῖς Σαββακηνοίς ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Ἐλνεσᾶ, ὁ ἑρμηνεύεται γυναίκες, περὶ τὸ τέλος, μὴ δεῖν ἐν τῷ ἑαυτῶν νόμῳ σχολάζειν. "Οθεν ἐκεῖ γέγραπται· Ω Εταιρία του βιβλίου, μή σχολάζετε ἐν τῷ ὑμετέρῳ νόμῳ, καὶ μὴ εἴποιτε περὶ τοῦ Θεοῦ πλὴν ἀληθείας. Πάντα τὰ ἐν ἐκείνῳ τῷ κεφαλαίῳ ὄντα δεικνύουσιν εταιρίαν τοῦ βιβλίου λέγεσθαι τοὺς Σαββακηνούς. Δείκνυται δὲ διαρρήδην καὶ ἐν τῷ κεφαλαίῳ Τούλεμ περὶ τὸ τοῦ βιβλίου τέλος. Εἰ δὲ φιλονεικοῦντες βούλονται λέγειν τὸ Εὐαγγέλιον καὶ τὸν παλαιὸν νόμον παντάπασι διεφθάρθαι, δειξάτωσαν αὐτοὶ ἀκέραιον καὶ ἀμεταποίητον, καὶ δεξόμεθα μάλιστα δ' ἐπιδεικνύτωσαν μονοειδὲς ἐν πάσαις ταῖς διαλέκτοις, ὥσπερ ἡμεῖς αὐτοῖς παρηγάγομεν. Φανερόν τοίνυν, ὅτι τὸ Αλκο ράνον οὐκ ἔστιν νόμος Θεοῦ, διὰ τὸ μήτε τὸν παλαιὸν νόμον, μήτε, τὸ Εὐαγγέλιον (& θείους εἶναι νό μους καὶ ὁ Μωάμεθ ὁμολογεῖ) τούτῳ συμμαρτυρεῖν, ἀλλὰ μᾶλλον ἐναντιοῦσθαι. Δ'. "Οτι τὸ ἀλκοράνον οὐκ ἔστι νόμος Θεοῦ, CIV. Quod Alcorauum non est lex Dei, quoniam non ἐπεὶ μὴ φράσιν καὶ ἦθος τοῖς ἄλλοις συμβαί habet stylum et modum cum aliis convenientem. νοντα. Τέταρτον δεῖ γινώσκειν, ὅτι τὸ Αλκοράνον οὐκ ἔστι νόμος Θεοῦ, διὰ τὸ μὴ φράσιν ὁμοίαν ἔχειν τῷ θείῳ νόμῳ. Ἔστι γὰρ τῇ φράσι ρυθμικόν, ή μετρικιν, κολακείας μεστὸν ἐν τοῖς λόγοις, καὶ μυθικὸν ἐν τῇ διανοία. Οτι δὲ τῇ φράσει ἐστὶ ῥυθμικόν διόλου τοῦ βιβλίου, φανερὸν τοῖς ἀναγινώσκουσι. Παράδειγμα δὲ τούτου οὐ δύναμαι παραθέσθαι, διὰ τὸ μὴ δύνασθαι σώζεσθαι τὸν ῥυθμὸν ἢ τὸ ἔπος ἀληθῶς καὶ κατὰ πάντα μετενηνεγμένον εἰς τὸ Λατινικόν. Οἱ δὲ Σαββακηνοὶ καὶ οἱ "Αραβες ἐπὶ τούτῳ σεμνύνονται μάλιστα, τῷ τὴν φράσιν τοῦ παρ' αὐτοῖς νόμου θα ψος ἔχειν καὶ ρυθμόν, καὶ φασὶν ἐν τούτῳ μάλιστα δείκνυσθαι τὸ βιβλίον ὑπὸ τοῦ Θεοῦ συντεθεῖσθαι, καὶ τῷ Μωάμεθ κατὰ λέξιν ἀποκεκαλύφθαι. Ο γὰρ Μωάμεθ, ἰδιώτης ῶν, οὐκ ᾔδει τοιαύτην διάνοιάν τε καὶ φράσιν ου τοὐναντίον φαίνεται ἀριδήλως. Ορώ μὲν γὰρ ἐν τῇ θείᾳ Γραφῇ διαλεγόμενον τὸν Θεὸν Μωισεῖ καὶ Ἰὼβ καὶ τοῖς ἄλλοις ἁγίοις προφήταις, Quarto o, ortet scire, quod Alcoranum non est lex Dei, propterea quod non habet stylum nec modum divium legi similemn. Est igitur stylo rhythmicum vel metricum, et assentatione plenum in sermoni bus, et fabulosum. Quod autem stylo rhythmicum sit, per totum librum manifestum est legentibus. Exemplum autem hujus non possum apponere, propterea quod non polest salvari rhythmus vel versus vere et secundum omnia, cum in Latinum transfertur. Saraceni autem et Arabes in loc maxime gloriantur, quod locutio quæ est apud eos, legis celsitudinem habet et rhythmum, et in hoc maxime ostenditur librum a Deo compositum fuisse, et Maliometo secundum locutionem revelatum esse. Mahometus idiota exsistens, ignorabat Lalem sententiam et locutionem. Cujus cυπ traum apparet. Videmus enim in divina Scriptura Deum loquentem cum Morse, et cum aliis prophe-

DEMETRIT CYDONII tis, et nunquam rhythmis vel versibus his loquentem. καὶ οὐδέποτε ρυθμοῖς ἡ ἔπεσι τούτοις λαλήσαντα, Moysi autem legem, et Evangelium dicit Malometus a Deo esse, Deum libros Moysi et Christo dedisse. Sed hi non suut metrici vel rhythmici. Et nullus aliorum prophetarum qui divinam vocem audierunt, dixit Deum metrice locutum esse, quod sapientes et philosophi homines dedignantur. Unde et intulerant quim dam hoc Mahometo, sicut dicitur in capitulo Elem pis, quod interpretatur propheta, dicentes ei: Polius quidem igitur somnias, potius quidem igitur tripadias, et alia quæcunque talia huic improperabant, considerantes quod non solum hæc locutio non esia Deo, sed neque omnino prophetica. Ulterius autem lex hae plena est assensatione in verlis, et magis quam quis pos el credere vel dicere. Aliquando enim per totum capitulum subierit pretio dignum quidem sibil, solum autem quod Deus est magnus et excelsus et sapiens et bonus, et quod ejus sunt omnia quae sunt in carlo, et quae sunt in terra, et quae sunt in medio, et quod juste judicat. El secundum quodlibet verbum duplicat, dicens: Laudetur ipse. Εt omnino alisque necessitate aliqua duplicat centies et plus, et post hae dicit: Non est Deus prater Deum, et credite in Deum, et apostolum ejus, seipsum apostolum Dei nonnie nans. Et dicit hac omnia absque media ex ipso ore Dei dicta esse, et quod nesciebat live dicere Mahometus, sed hic est mos in Deo cum de seipso tanquam de altero dicere, quod Deus est magnus et excelsus, et alia hujusmodi: que dupl care desuetum est. Notandum et hoc, quod etiam turpissimis et maxime carnalibus nominibus lex haec utitur, sicut his, scilicet coitus et luxurir, sicut mos est his qui humi depressi sunt. De locutione jam et sententia lirmum et manifestum est omnibus legentibus, quod sit fabulosa. Sed etsi per totum talis est, in quibusdam tamen pauca quædam que pretio digniora videntur apponam. Dicitur enim in capitulo Emele, quod interpretatur musca, quod Salomon magnam angelorum congregavit exercitum et hominum, et irrationalium animaFum. Recedentes autem iuvenerunt quasi luvium quemdam mascarum, et tunc jam dixit muscae: O muscae, vos introite in habitationes vestris, ne corrumpat vos Salomon, et exercitus hujus. Et musca subrisit. Εt paulo post omines aves in exercitu iuventa sunt, musca autem absens. Et dixit Salomon: Quid est quod non video muscam pumiam eam, et amputato caput ejus; vel reddet mihi rationem propter quam abest, et longe est. Et dixit: Didici quod vos ignoratis, et veni ad vos ex Salvea cum veris nuntiis. Τaveni enim mulier rem imperantem illis, et corgi eam et populum ejus colere solem absque Deo. Εt reliqua. Item in capitulo Commer, quod interpretatur luna, dicitur: Appropinquavit hora, et luna contrita est. Quod interpretantes horum magistri, dicunt Mahometum cum sociis ejus stetisse. Videntes autem lunarn appropinquantem conjunctioni, dixerunt ad Τὸν δὲ τοῦ Μωϋσέως νόμον, καὶ τὸ Εὐαγγέλιον της σεν ὁ Μωάμεθ παρὰ Θεοῦ εἶναι, καὶ τὸν Θεὸν τὰ βιβλία αὐτῷ Μωστεί καὶ τῷ Χριστῷ δεδωκέναι, ᾿Αλλὰ ταῦτα οὐκ εἰσὶ μετρικά ή ρυθμικά. Καὶ τῶν άλλων δὲ προφητῶν τῶν τῆς θείας ἀκηκοότων φωνῆς οὐδεὶς ἔφησε τὸν Θεὸν μετρικώς διελέχθαι· ὁ καὶ οἱ σοφοὶ καὶ οἱ φιλόσοφοι τῶν ἀνθρώπων ἀπαξιούσιν, "Οθεν προήνεγκαν τοῦτο καὶ τῷ Μωάμεθ τινὲς, ὡς λέγεται ἐν τῷ κεφαλαίῳ Ἐλεμπίς, ὁ ἑρμηνεύεται προφῆται, λέγοντες αὐτῷ, Μάλλον μὲν οὖν βαφέρ δεῖς, μᾶλλον μὲν οὖν ὀνειροπολείς, μᾶλλον μὲν οὖν χορεύεις, καὶ ἄλλα άττα τοιαῦτα τούτῳ ἐνείδιζον, συννοοῦντες ὡς οὐ μόνον ἡ τοιαύτη φράσις οὐκ ἔστι παρὰ τοῦ Θεοῦ, ἀλλ' οὐδὲ ὅλως προφητική. Περαι τέρω δὲ κολακείας ἐστὶ μεστὸς ἐν τοῖς λόγους εξ τος ὁ νόμος, καὶ πλέον ἢ καθ' ὅσον ἄν τις πιστεύ σαι, ἢ εἴποι. Ποτὲ μὲν γὰρ διόλου του κεφαλαίου ὑφαίνει ἀξιόλογον μὲν οὐδὲν, μόνον δὲ ὅτι ὁ Θεός ἐστι μέγας καὶ ὑψηλὸς, καὶ σοφός, καὶ καλὸς, καὶ ἔτι αὐτοῦ εἰσι πάντα τὰ ἐν τῷ οὐρανῷ, καὶ τὰ ἐν τῇ γέν καὶ τὰ μεταξύ, καὶ ὅτι δικαίως κρινεῖ. Καὶ καθ' ἕκαστον ῥῆμα ἐπαναδιπλάζει λέγων, Αινείσθω αὐτός. Καὶ τοῦτο παντελῶς ἄνευ ἀνάγκης τινὸς ἐπαναλαμ βά εἰ ἑκατοντάκις καὶ πλέον. Καὶ μετὰ ταῦτά την σιν. Οὐκ ἔστι Θεός πλὴν τοῦ Θεοῦ, καὶ πιστεύετ εἰς τὸν Θεὸν, καὶ εἰς τὸν ἀπόστολον αὐτοῦ· ἑαυτὸν ἀπόστολον Θεοῦ ὀνομάζων. Καὶ φησὶ ταῦτα πάντα ἀμέσως ἐξ αὐτοῦ τοῦ στόματος ἐρῆσθαι τοῦ Θεοῦ, καὶ ὅτι οὐκ ἂν ᾔδει ταῦτα λέγειν ὁ Μαχάμες, άλλα τοῦτό ἐστιν ἔθος ἐπὶ τοῦ Θεοῦ, αὐτὸν περὶ ἑαυτοῦ ὡς περὶ ἑτέρου λέγειν, ὅτι ὁ Θεός ἐστι μέγας καὶ υψηλή, καὶ ἄλλα τοιαῦτα ἅπερ ἐπανακυκλοῦν ὁπ ἂν εἴη. Σημειωτέον δὲ καὶ τοῦτο, ὅτι καὶ αἰσχίστοις και μάλιστα σαρκικοῖς ὁ νόμος οὗτος ονόματι χρήσ ται· οἷον τοῖς τῆς συνουσίας καὶ λαγνείας, ὥσπερ Eθος ἐπὶ τῶν χαμαιτυπείων λέγεσθαι. Τὰ δὲ περὶ τῆς φράσεως καὶ τῆς ἐννοίας βέβαιον και φανερόν τοῖς ἀναγινώσκουσι πᾶσιν, ὡς εἴη μυθώδης, ἀλλ᾽ εἰ καὶ διόλου τοιοῦτός ἐστιν, ἔν τισι μέντοι ὀλίγα τινά ἀξιολογώτερα δοκούντα παραθήσω. Λέγεται γὰρ ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Νεμελὲ, ὁ ἑρμηνεύεται γυΐα, ὡς δ Σολομών μεγάλην ἀγγέλων συνήγαγε στρατιάν, καὶ άνθρώπων, καὶ ἀλόγων ζώων. Απερχόμενοι δε εὗρον p ὥσπερ τινὰ μυιῶν ποταμόν. Καὶ τότε δὴ εἶπε τῇ μυίᾳ· Ο μυῖαι, ὑμεῖς εἰσέλθετε εἰς τὰς κατοικίας ὑμῶν, ἵνα μὴ διαφθείρῃ ὑμᾶς ὁ Σολομῶν, καὶ τὸ στράτευμα τούτου. Καὶ ἡ μυῖα υπεμειδίασε. Καὶ μετ' ὀλίγα· Πάντα τὰ ὄρκία ἐν τῷ στρατεύματα είν ρηται. Αποῦσα, Καὶ εἶπεν ὁ Σολομῶν, τί ἐστιν ότι οὐχυρῶ τὴν (μυΐαν, κολάσω ταύτην, καὶ ἀφελῶς ταύτης τὴν κεφαλὴν ἢ ἀποδώσει μοι τὸν λόγον, δι' ὃν ἐπιστ καὶ ἔστι πόρρωθεν. Καὶ εἶπεν. Ἔμαθον δ' ἐμεῖς ἀγνοεῖτε, καὶ ἦλθον πρὸς ὑμᾶς ἐκ Σαβέας μετὰ δη θῶν ἀγγελιών. Εὗρον γὰρ γυναίκα βασιλεύονται με αὐτοῖς, καὶ ἠνάγκασα ταύτην καὶ τὸν λαὸν αὐτῆς φέθεσθαι τὸν ἥλιον ἄνευ τοῦ Θεοῦ, καὶ τὰ λοιπά Ετι ἐν τῷ κεφαλαίῳ τοῦ Καμάρ, ὁ ἑρμηνεύεται σελήνη, λέγεται, Ήγγισεν ἡ ὥρα, και συνετρίβη ή

duobus digitis ejus annuit lune, id est pollice et mem dio. Quo facto, in duas partes luna div sa est, et altera quidem pars ercidit in montem Elices, qui imminet ab una parte Meche: reliqua autem pars ad alterum montem, qui appellatur Ruler, ad aliam partem ur bis positum. Sic autem luma divisa intravit in tuni cam Malometi, et ipse rursus hanc instauravit. Item in capitulo Sevi dicit vermem significasse mortem Salomonis dæmonibus. Ubi dicit exposiio, quod Salomon innixus sui ipsius baculo, tanto dolore repente correptus est, ut statim exspiraverit, divino autem miraculo non cecidit. Demos nes autem qui ei servicbant, videntes cum slare, credebant ipsum dormire. Et natus est quidam vermis e terra, et corrosit baculum cui innixus erat. Quo contrito, cecidit Salomon. Et tunc cur rentes demnones, cognoverunt eum esse mortuum: et ex eo caperunt hominibus juxta posse nurere. Item in capitulo Narrationum, pse Malometus reddit causam, propter quam vinum prohibitum est. Dicit euim, Deum ad terram duos angelos mi sisse, ut liene imperarent, et juste judicarent. Brant autem hi angeli, Arott et Maroth. Veniens aulem quredam mulier justitiam habens, ad prai dium hos vocavit, et apposuit eis vinum: quod ne biberent, eis Deus mandavit. Inebriati autem, de ccita eam requisiverunt. Quae consensit, et pacta est super his tamen, quod alter quidem horum eam in coclum ascendere facial, alter vero descendere. Qua et in coelum ascendit. Deus autem videns hanc, et justitiam quam habebat audiens, fecit eam Luciferum, ut esset baec in caelo inter astra ita pulchra, sicut et in terra fuit inter mulieres. Data autem peccantibus angelis electione ubi velint puniri, tunc videlicet, vel in futuro, eligentibus eis in praesenti potius puniri, pendere fecit los per pedes catena ferren in Babylonis puter, usque in diem judicii. Hæc et lis similia in predicta lege continentur, propter quæ quilibet sapiens provest mtique rem cognoscere, et quod nullo modo lex est livina. Neque enim solitus est Deus per tules fabuias cum hominibus loqui. σελήνη. "Ο εξηγούμενοι οἱ τούτων διδάσκαλοι φασί eum: Ostende nobis prodigium quoddam. Et tuncille τὸν Μαχούμετ ἱστασθαι μετὰ τῶν ἔταίρων αὐτοῦ, Ἰδόντες δὲ τὴν σελήνην ἐγγίζουσαν τῇ συνόδῳ, εξ τον πρὸς αὐτὸν, Δεῖξον ἡμῖν τέρας τι. Καὶ τότ' ἐκεῖ νος τοῖς δυσὶν αὐτοῦ δακτύλοις, ἔνευσε τῇ σελήνῃ, τουτέστι τῷ ἀντίχειρι καὶ τῷ μέσῳ. Οὗ γενομένου, εἰς δύο μέρη ἡ σελήνη διήρητο. Καὶ θάτερον μὲν τῶν τμημάτων ἔπεσεν ἐπὶ τὸ ὄρος τὸ Ἐλικές, τὸ ἐπικεί μενον ἀφ' ἑνὸς μέρους τῇ πόλει Μετκᾶς· τὸ δὲ λοιτὴν ἐφ᾽ ἕτερον δρος, καλούμενον Ερυθρόν, πρὸς τῷ ἄλλῳ μέρει τῆς πόλεως κείμενον. Οὕτω δὲ ἡ σελήνη διατμηθεῖσα, καὶ εἰσῆλθεν εἰς τὸν χιτωνίσκον τοῦ Μαχούμετ, καὶ αὐτὸς πάλιν ταύτην ἀποκατέστησεν, Ὅτι ἐν τῷ κεφαλαίῳ τοῦ Σεβή φησὶ τὸν σκώληκα σημῆναι τὸν θάνατον τοῦ Σολομῶντος τοῖς δαίμοσιν. Ενθα φησὶν ἡ ἐξήγησις, ὅτι ὁ Σολομῶν ἐπερειδόμε νος τῇ ἑαυτοῦ βακτηρίᾳ, ὑπὸ τοσαύτη; ἔγνω ἐδύνης συνεσχέθη, ὥστε παραχρήμα ἐκπνεῦσαι· θείῳ δὲ θαύματι οὐ κατέπεσεν. Οἱ δὲ τούτῳ δουλεύοντες δαίμονες ἐρῶντες αὐτὸν ἑστῶτα, ἐπίστευον ζῆν. Ανελάθη δέ τις ἐκ τῆς γῆς σκώληξ, διαφαγὼν τὴν βακτηρίαν, ἣν ἐπερείδετο. "Ης συντριβείσης, κατέπεσεν ὁ Σολομῶν. Καὶ τότε δραμόντες οι δαίμονες, ἔγνωσαν αὐτὸν τεθνηκότα. Ἐξ ἐκείνου ἤρξαντο τους ἀνθρώπους κατά πᾶσαν αὐτῶν τὴν δύναμιν βλάπτειν. Ἔτι δὲ ἐν τῷ βιβλίῳ τῶν διηγήσεων αὐτὸς ὁ Μαχούμετ ἀποδίδωσι τὴν αἰτίαν, δι' ἣν ὁ οἶνος και κώλυται. Φησὶ γὰρ τὸν Θεὸν ἐπὶ τὴν γῆν δύο ἀγγέλους ἀπεσταλκέναι, ὥστε καλῶς ἄρχειν, καὶ δικαίως κρίνειν. Ησαν δὲ οὗτοι οἱ ἅγιοι ἄγγελοι, Αρὼτ και Μαρώτ. Ἐλθοῦσα δέ τις γυνὴ δίκην έχουσα ἐπ' ἄριστον τούτους ἐκάλεσε· καὶ παρέθηκε τούτοις οἶνον, ἐν ὁ Θεὸς μὴ πιεῖν αὐτοῖς σθέντες δὲ ἐξήτησαν ταύτην ἐφ' Αθετο ἐπὶ τούτοις μεντοι, ὥστε των αὐτὴν εἰς τὸν οὐρανὸν ἀναβαίνειν διδάξαι, τὸν δὲ λοιπὸν καταβαίνειν. "Η καὶ ἀνῆλθεν εἰς τὸν οὔρανόν. Ὁ δὲ θεὸς ταύτην ἰδῶν, καὶ τῆς δίκης ἣν εἶχεν ἀκούσας, πεποίηκεν αὐτὴν Εωσφόρον· ὥστ' εἶναι ταύτην ἐν τῷ οὐρανῷ μεταξὺ τῶν ἀστέρων, οὕτω καλὴν, ὥσπερ κάν τῇ γῇ μεταξύ των γυναικῶν ἦν. Δοθείσης δὲ τοῖς ἀναρτούσιν ἀγγέλοις αιμέσεως, ὅπου βούλοιντο κολασθῆναι, ἐνταῦθα δηλονότι ἢ ἐν τῷ μέλλοντι, ἐλομένων αὐτῶν ἐν τῷ παρόντι μᾶλλον τιμωρηθήναι, εξήρτησαν τούτους ἐν τῷ τῆς Βαβυλώνος πρέπει τῶν ποδῶν δι' ἀλύσεως σιδηρᾶς μέχρι τῆς ἐν τῇ κρίσει ἡμέρας. Ταύτα και τούτοις ὅμοια ἐν τῷ προειρημένῳ περιέχονται νόμῳ, δι' ὧν πᾶς σοφός δύναιτ' ἂν διαγινώσκειν τὸ πλάσμα, καὶ ὅτι κατ' οὐδένα τρόπον νόμο; ἐστὶ θεῖος. Οὐδὲ γὰρ ἐστιν εἰωθὸς τῷ Θεῷ διὰ τοιούτων μύθων δια λέγεσθαι τοῖς ἀνθρώποις. ἐνετείλατο. Μεθυ ὅριν· οἷς καὶ συν τὸν ἕτερον μὲν τού Ε'. "Οτι τὸ Αλκεράνον οὐκ ἔστι νόμος Θεοῦ, ἐπεὶ V. Quod Alcoranum non est lez Dii, quonam μὴ συμφωνεῖ κατὰ διάνοιαν ἐτέρῳ τινί. non convenit secundum sententiam cum aliquo. altero. Δῆλον δὲ κἀντεῦθεν μὴ εἶναι νόμον θεῖον τὸ 'Αλ κοράνον, διὰ τὸ μήτε τῷ τοῦ Θεοῦ νόμῳ συμβαίνειν, μήτε τοῖς φιλοσόφοις τοῖς περὶ ἀρετῶν καὶ τοῦ ἐν. ἀνθρώποις ἐσχάτου τέλους διαλαβοῦσιν. Ὑπέθεντο γὰρ οἱ φιλόσοφοι αὐτὴν τὴν ἀνθρωπίνην εὐδαιμονίαν ἐν τῷ νεερῷ μέρει τῆς ψυχῆς εἶναι, καὶ τὸν νοῦν ἄκραν ἐν τῷ ἀνθρώπῳ δύναμιν ὄντα, τοῦ ἄκρου εἶ Manifestam et hinc est, non esse legem Dei Alcornum, propterea quod neque cum lege Dei convenit, neque cum philosophis, qui de virtutibus et de extremo fine qui est in hominibus tractant. δupposuerunt enim philosophi ipsam humana felicitatem in intellectuali parte anima esse, et intellectum summam in homine porentiam exi

stentem, extremi esse intelligibilis, et felicitatem και νοητοῦ· καὶ τὴν εὐδαιμονίαν ἀρετῆς ἄθλον εἶναι virtutis præmium esse, et virtutem circa magna esse et difficilia, et alia hujusmodi, etsi non per fecte talia intelligere poterant. Christus autem haec ipsa in Evangelio ostendit, dicens angustam esse viam quæ ducit in vitam æternam, et paucos esse qui per eam veniunt: latam autem esse viam quae ducit in perditionem, et reliqua s. In hoc autem cani Aristotelis sententia convenit, qui dicit difficile esse secundum virtutem operari, sicut attingere centrum in circulo, quod pauci faciunt. Christus autem et hominis felicitatem in Dei speculatione ponit, dicens: 4 Haec est vila aeterna, ut cognoscant le solum verum Deum", Hæc autein ipsa notissima sunt ex Veteri Testamento. Abrahæ καὶ τὴν ἀρετὴν ἐπὶ τὰ μεγάλα εἶναι, καὶ δυσχερή κ καὶ ἄλλα τοιαῦτα, εἰκαὶ μὴ τελείως νοεῖν τὰ τοιαῦτα ἡδύναντο. 'Ο δὲ Χριστὸς αὐτὰ ταῦτα ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ δείκνυσι, λέγων στενὴν εἶναι τὴν ἀπὸ άγουσαν εἰς τὴν ζωὴν ὁδὸν, καὶ ὀλίγους εἶναι τοὺς δι' αὐτῆς ἐρχομένους· πλατείαν δὲ εἶναι τὴν ἰδὲν τὴν ἀπάγουσαν εἰς τὴν ἀπώλειαν, καὶ τὰ λοιπά. Ἐν τούτῳ δὲ τῇ τοῦ ᾿Αριστοτέλους ἀποφάσει συμβαίνει, ὅς φησι δυσχερὲς εἶναι κατ' ἀρετὴν ἐνεργεῖν, ὥσπερ ἐν κύκλῳ τοῦ κέντρου τυγχάνειν, ὅπερ ὀλίγοι ποιεῦν σιν. Ἔτι δὲ ὁ Χριστὸς καὶ τὴν τοῦ ἀνθρώπου εὐδαι μονίαν ἐν τῇ τοῦ Θεοῦ θεωρία τίθησι, λέγων, • Αὕτη ἐστὶν ἡ αἰώνιος ζωή, ἵνα γινώσκωσί σε τον enim factae sunt promissiones, cui Deus proprie μόνον ἀληθινὸν Θεόν.» Αὐτὰ δὲ ταῦτα γνωριμώτα promisit eum ipsum dare in terra promissionis, et seminis benedictionem. Et Moyses autem, eni tot mirabiles gratias Deus præbuit, qui el Deum in supposito edificio speculis digne scipsum consider τὰ εἰσι καὶ ἐν τῇ Παλαιά Διαθήκη. Τῷ γὰρ ᾿Αβραμ ἐδόθησαν αἱ ἐπαγγελίαι, τινι ὁ Θεὸς ἰδίως ὑπέ σχετο ἑαυτὸν δοῦναι πρὸς τῇ γῇ τῆς ἐπαγγελίας καὶ τῇ τοῦ σπέρματος εὐλογές. Καὶ ὁ Μωϋσῆς, ᾧ τοσαῦτα θαυμαστά χαρίσματα ἐχορήγησεν ὁ Θεὸς, ὁ καὶ τὸν Θεὸν ἐν ὑποκειμένῳ κτίσματι θεωρῶν, ἀξίως ἑαυτού κατανοῶν, μὴ τοῦτ' ἀρκεῖν αὐτῷ, ἐπιμόνως ᾔτησιν ἰδεῖν τὸ πρόσωπον τοῦ Θεοῦ καὶ τὴν δόξαν αὐτοῦ, Ο δὲ Μαχούμε, περὶ μὲν ἀρετῶν ὥσπερ οὐδὲν ἐπραγματεύσατο, ἀλλὰ περὶ πολέμων καὶ ἁρπαγής τὴν πλατείαν ὁδὸν ἑαυτῷ συμφώνως αἱρούμενος, καὶ τοῖς ἑαυτοῦ ὀπαδοῖς, τοῖς υἱοῖς τῆς ἀπωλείας καὶ τοῦ θανάτου. Ὅθεν οὐδὲν πρὸς σωτηρίαν αὐτ τοῖς συντελεῖ τὸ λέγειν, οὐκ ἔστι Θεὸς πλὴν τοῦ Θεοῦ, καὶ ὁ Μαχούμετ ἀπόστολος ἔστι τοῦ Θεοῦ. Περὶ δὲ τοῦ ἐσχάτου τέλους οὐδενὶ συμφωνεί, πλην αρχαίοις τισί, βίον ἀλόγων βεβιωκόσι, καὶ μὴ στα κρινοῦσι μεταξὺ νοῦ καὶ αἰσθήσεως. Ὅθεν καὶ τὴν εὐδαιμονίαν ἐν αἰσθητοῖς τισιν ὑποτίθενται, ἐν τρι φαῖς δηλονότι καὶ ἀκολασίᾳ καὶ παραδείσοις, καὶ ἱματίοις πολυτελέσι, περὶ ὧν μετὰ ταῦτα ἐν τῷ Εκτῳ κεφαλαίω θεωρηθήσεται. Καὶ οὐ δυνατόν ταῦτα καθ' ὁμοιότητά τινα λέγεσθαι παρ' αὐτῶν, ὡς κὰν τῷ Εὐαγγελίῳ τραπέζης καὶ τροφῆς καὶ τῶν τοιούτων ἐστὶ μνήμη, ἐν τῇ αἰωνία ζωή. Δεί κνυται γὰρ ἐκ τοῦ Εὐαγγελίου ταῦτα καθ' ομοτα τητά τινα λέγεσθαι· ἐπεὶ πολλὰ καὶ ἀνακεκαλυμα μένως ἐκεῖ λέγεται περὶ τῆς αἰωνίου μακαριότητος. ᾿Αλλ' ἐν τῷ ᾿Αλκοράνῳ οὐδὲν παντάπασι περὶ τῆς ἀληθοῦς μακαριότητος λέγεται φανερῶς, ἀλλ᾽ οἷον εἰκὸς παρ' ἀνθρώπου μηδὲν περὶ ταύτης καταλαμβάνοντος, μόνον δὲ κατὰ τὸ γράμμα τοιαύτην ανα ζωγραφοῦντος ἑαυτῷ τὴν εὐδαιμονίαν, οἷαν εἰκό; έφίεσθαι ἄνθρωπον σαρκικὸν καὶ ἀκόλαστον. "Αλλ' εἶκαὶ μηδὲν περὶ τῆς ἀληθοῦς εὐδαιμονίας ἢ ἐκδη σεν, ἢ ὑπέσχετο τοῖς ἀνθρώποις, τινὰ μέντοι ἀληθῆ καὶ ἐπίσημα περὶ τοῦ ἐσχάτου τέλους τῶν Σαββι κηνῶν ἀπεφήνατο, ὥσπερ ἐπὶ τοῦ θείου ἐπειγόμενος Πνεύματος. Φησὶ γὰρ τοῖς Σαββακηνοῖς αὐτὸς ὁ Μωάμεθ Ὑμεῖς μετ' ἐμὲ εἰς ἑβδομήκοντα τρεῖς διαιρεθήσεσθε μοίρας, ὧν μία σωθήσεται, τὸ δὲ rans non hoc sufficere ei, constanter petiit videre vultum Dei et gloriam ejus. Mahometus autem de virtutibus quasi nihil tractavit, sed de bellis et rapina latam viam sibi ipsi convenienter elegit, et sui ipsius sequacibus, filiis perditionis et mortis. Unde nihil ad salutem eis prodest dicere: Non est Deus præter Deum, e: Mahometus est apostolus Dei. De ultimo autem fine cum nuo convenit, præterquam cam antiquis quibusdam, qui vitam irrationalium vixere, et non discre tionem faciunt inter intellectum et sensum. Unde G et felicitaten in sensualibus quibusdam suppo. munt, in cibis videlicet, et in intemperantia, οι in hortis et vestibus sumptuosis. De quibus post in sexto capitulo speculabimur. Et non possibile est hæc secundum similitudinem quamdam dici ab eis, sicut et in Evangelio mieuse et cibi et talium est mentio in vita aeterna. Ostenduntur autem haec ex Evangelio secundum similitudinem dici, quoniam multa etiam aperte illic dicuntur de æterna beatitudine. Sed in Alcorano nihil omnino de vera beatitudine dicitur manifeste, sed sicut coaveniens est homini qui nihil de hac deprehendit, solum autem secundum litteram talem pingit felicitatem, qualem conveniens est hominem carnalem et intemperantem appetere. Sed etsi nihil de vera felicitate vel consideravit, vel promisit hominibus, quædam tamen vera et insignia de ultimo fine Saracenorum demonstravit, quasi divino Spiritu all, tus. Dicit enim Saracenis ipse Malomelus: Vos post me in septuaginta tres partes dividemini, quarum una salvabitur, reliqua vero omnis igne desiruetur. Haec sententia sic valet apud eos, με niillus neque sapiens. neque insipiens vilipendat. Alia autem similis de eo est sententia in Alcorano, in capitulo Martii, quod interpretatur Maria, quæ dicit, ouines in iufernum Saracenos ituros. 10 Matth, vu, 15, 1 Joan. 1111, 5,

CONTRA MAROMETEM. ὑπόλοιπον πᾶν καταλογισθήσεται τῷ πυρί. Αὕτη ἡ Hanc sententiam verissimam esse credo, et si ab ὁδὸς ἀπόφασις οὕτω κρατεῖ παρ' αὐτοῖς, ὥστε μηδένα μήτε σοφόν μήτε ἀνόητον ταύτην φαυλίζειν. "Αλλη περὶ τοῦ αὐτοῦ ὁμοίως ἀπόφασίς ἐστιν ἐν τῷ ᾿Αλκοράνῳ, ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Μαριήλ, ο ερμηνεύεται Μαρία, λέγουσα πάντας εἰς τὸν ᾅδην ἀπελεύσεσθαι τοὺς Σαββακηνούς. Ταύτην τὴν ἀπόφασιν ἀληθεστάτην είναι πιστεύω, εἰ καὶ παρὰ στόματος καθ' ὑπερ βολὴν ψευδούς προενήνεκται. Κάν τούτῳ ὁ ψευδὴς προφήτης ἐν τῇ πρώτῃ ἀληθείᾳ συνάδει, εἰπούσῃ, • Πλατεία ή όλως ἡ ἀπάγουσα εἰς τὴν ἀπώλειαν, καὶ πολλοί εἰσιν οἱ εἰσερχόμενοι δι' αὐτῆς. ο Άριδήλως τοίνυν ἐκ τῶν προειρημένων συμβαίνει τὸν τῶν Σαββακηνών νόμον εἶναι πλατύν, καὶ πολλοὺς εἶναι τῶν Σαρακηνῶν τοὺς δι' αὐτοῦ εἰσιόντας, καὶ εἰς τὸν ἄδην κατερχομένους. Καὶ τοῦτο οὐκ ἐκ τοῦ στό ματος μόνον τῆς ἀληθείας δῆλον, ἀλλὰ καὶ ἐκ τοῦ στόματος τοῦ παρ' αὐτοῖς προφήτου. Ετι τὸ ᾿Αλκο βάνον οὐ συμφωνεῖ τῷ τοῦ Θεοῦ νόμῳ ἔν τε ταῖς ἐν τολαῖς, καὶ οἷς ἀποτρέπει. Ο μὲν γὰρ τοῦ Θεοῦ νόμος κωλύει φόνον, ἁρπαγὴν, ἐπιθυμίαν, & πάντα τὸ ᾿Αλκοράνον ἢ κελεύει γίνεσθαι, ἢ συγχωρεῖ. Ετι οὐδὲ ἐν ταῖς δίκαις συνάδει. Ὁ μὲν γὰρ τοῦ Μωσέως νόμος, καὶ τὸ Εὐαγγέλιόν φησι μηδένα καταδικάζεσθαι, μαρτυροῦντος ἑνὸς, ἀλλ' ἐπὶ στόματος δύο μαρτύρων ἢ τριῶν· τὰ δ' ἐναντία τούτων εὑρίσκον καὶ ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Ελνούρ, ὁ ἑρμηνεύεται φῶς, ὅπου τὸ μὲν ἀναγκάζειν αὐτὰς ἀπολλύναι τὴν σωφροσύνην κωλύεται, συμφωνούσαις δὲ ἀσφαλῶς συγκαθεύδειν φησί. Τὸ δ' αὐτὸ δῆλον καὶ ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Ἑλμουμηνίμ, ὅπου συγχωρεί μετά τε τῶν ἰδίων γυναικῶν, καὶ ὧν ἂν τις ἐν πολέμῳ λάβῃ μίγνυσθαι. Φανερὸν τοίνυν τὸν τοῦ ᾿Αλκοράνου νόμον μὴ εἶναι νόμον Θεοῦ, μήτε παρὰ Θεοῦ εἶναι, εἰ μή που κατά συγχώρησιν, ὥσπερ καὶ ἄλλα κακά. Διαφέρει γὰρ ἐκείνου καὶ κατὰ τὸν σκοπὸν τοῦ Θεοῦ, ὅς τὴν τῶν ἀνθρώπων βούλεται σωτηρίαν. ore secundum excessum mendacii ante allata est. Et in hoc falsus propheta cum prima veritate convenit, quae dicit: & Lata est via quæ ducit in perli tionem, et multi sunt qui ingrediuntur per eam 19 Manifeste igitur ex prædictis convenit, Saracenorum lege: latam esse, et multos esse Saracenorum qui per eam ingrediuntur, et in infernum transeunt. Et hoc non ex ore solum veritatis manifestum, sed ex ore prophetae qui apud eos est. Item Alcoranum non con venit cumlege Moysi in manlatis, et in quibus nos avertit. Lex enim Dei prohibet cedem, rapinam, concupiscentiam omnem; Alcorarum autem veljubet fieri, vel permittit. Item neque in judiciis convenit. Μoysi enim lex et Evangelium dicit, nullum debere uno testante comdemnari, sed in ore trium vel duorum testium stat omne verbum. Contraria autem horum inveniuntur in capitulo Elmir, quod interpretatur lux, ubi prohibetur ne compellant eas castitatem dimittere, cum consentientibus autem secure similiter dormire dicit. Hoc autem ipsum manifestum est in capitulo Elminim, ubi permittit cum propriis uxoribus, et cum quibus quis in bello capere posset misceri. Manifestum igitur Alcorani legem non esse legem Dei, neque a Deo esse, nisi forte per permissionem, sicut et alia. Differt enim ab illa et secundum intentionem Dei, qui salutem hominum desiderat. Γ'. "Οτι τὸ 'Αλκοράνον οὐκ ἔστι νόμος Θεοῦ, G Vl. Quod Alcoranum non est lex Dei, quoniam in ἐπεὶ ἐν πολλοῖς ἑαυτῷ ἀντιλέγει. Εκτον δεῖ θεωρεῖν, ὡς ὁ τοῦ ᾿Αλκοράνου νόμος οὐ τοῦ θείου νόμου μόνον ἀποστατεῖ, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἑαυτῷ συμβαίνει. Καὶ τοῦτο ὅτι κακόν ἐστι, καὶ αὐτὸς ἀποφαίνεται ὁ Μωάμεθ. Φησὶ γὰρ ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ 'Ελνεσᾶ, ὁ ἑρμηνεύεται γυναῖκες. Εἰ μὴ παρὰ Θεοῦ ἦν τοῦτο τὸ ᾿Αλκοράνον, πολλαὶ ἐναντιότητες εὑρίσκοντο ἂν ἐν αὐτῷ. ᾿Αλλὰ μὴν πολλαὶ ἐν αὐτῷ ἐναντιότητες καὶ ἀντιφάσεις εὑρίσκονται. Καὶ γὰρ αὐτὸς ἐν πολλοῖς τόποις φησίν, ὅτι ὁ Θεὸς οὐχ ὁδηγεῖ τὸν πλανώμενον· καὶ ὅμως αὐτὸς διδάσκει προσεύχεσθαι, ἵν' ὁδηγοῦντο ἐκ τοῦ σκότους· εἰς τὸ φῶς, καὶ ἐκ τῆς ἀνοδίας εἰς τὴν εὐθύτητα. "Ετι τέ φησι περὶ ἑαυτοῦ, ὡς γένοιτο ὀρφανὸς ἐν πλάνῃ· εἰδωλολάτρης γὰρ ἦν. Αλλ' ὅμως αὐτός φησιν, ὅτι τοιοῦ. τον αὐτὸν προφήτην ἐποίησεν ὁ Θεὸς, ὅτι ὅτε ὁ Θεὸς αὐτὸν μετεκαλέσατο, ἀνῆλθεν εἰς τὸν Θεὸν μέχρις ἑβδόμου οὐρανοῦ. Καὶ ᾔτησε συγγνώμην ἀγγέλῳ τινί, χιλιάκις μείζονι ὄντι τοῦ κόσμου, εν εὗρε θρη νοῦντα τὰ ἑαυτοῦ ἁμαρτήματα. Ετι φησὶν ἑαυτὸν προφήτην εἶναι καθολικόν ἀλλ' ὅμως φησὶ τὸ 'Αλ κοράνον Αραβικοῖς γράμμασιν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ δοθῆναι, μηδὲ μίαν τε αὐτὸν ἄλλην γλώσσαν εἰδέναι 13 Matth. VII, 14. PATROL. GR. CLIV. multis sibiipsi contradicit. Sexto oportet speculari, quod Alcorani lex non solum a divina lege elongatur, sed neque cum seipsa convenit. Εt hoc, quoniam mala est, et ipse Malometus ostendit. Dicit enim in capitulo Elnesa, quod interpretatur mulieres: Nisi a Deo esset hoc Alcoranum, muitæ in eo contrarietates et contradictiones invenirentur. Etenim ipse in multis locis dicit, quod Deus non deducit errantem: et tamen ipse in multis locis docet orare, ut deducantur a tenebris in lucem et ex reclitudine in rectitudinem. Item dicit de seipso, quod factus est orpha nus in errore; idololatria enim erat. Sed tamen ipse dicit, quod talem eum prophetam fecit Deus, 400niam quando Deus cum accersivit, ascendit ad Deum usque ad septimum coelum, et impetravit veniam ab angelo quodam, qui millies mundo major erat, quem invenit sui ipsius peccata deploran tera. Item dicit, eum prophetam esse universalem: sed tamen dicit Alcoranum Arabicis litteris a Deo datum esse, neque ullam aliam linguam eum scire præter Arabicam. πλὴν τῆς ᾿Αραβικῆς.

Ετι φησὶν ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ μπακαρά, δ ερμηνεύεται δάμαλις, ὅτι οἱ Ἰουδαίοι, καὶ οἱ Χρισ στιανοί, καὶ οἱ Σαββαίας σωθήσονται. Καὶ ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ ᾿Αμραμ φησι μετὰ ταῦτα, ὅτι οὐδεὶς σωθήσεται, πλὴν ἐν τῷ νόμῳ τῶν Σαββακηνῶν. Καὶ αὐτὸς ἐντέλλεται τούτοις μὴ διαλέγεσθαι λέγεις τραχέσιν ἑτέρας αἱρέσεως, ἀλλ' ἡπίοις λόγοις· οὐ γὰρ ἀνθρώπου ἐστὶ τὸ καταρτίζειν, ἀλλὰ τοῦ Θεοῦ μόνον, καὶ ἕκαστος ὑπὲρ ἑαυτοῦ μόνου, ἀλλ' οὐχ ὑπὲρ ἄλλου λόγον δώσει. Μετὰ δὲ ταῦτα αὐτὸς ἐν πλείστοις τόποις ἐντέλλεται ἀποκτείνεσθαι πάντας, καὶ λωποδυτεῖσθαι τοὺς μὴ πιστεύοντας, μέχρις ἂν ἢ πιστεύσωσιν, ἢ τελέσωσι φόρους. Ετι αυτός την σιν ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Εμ, Ὅτι τῶν δεχομένων Θεὸν ἕτερον πλὴν τοῦ Θεοῦ, τούτων οὐκ εἰς παιδι Item dicit in capitulo Inpacara, quod interpretatur juvenca, quod Judaei et Christiani et Sabai salvabuntur. Etin capitulo Abraham dicit post haec, quod nullus salvabitur, præter eos qui sunt iu lege Saracenorum. Et ipse mandat his, ne disputent asperis verbis cum hominibus alterius secta, sed suavibus. Non enim ad hominem pertinet deducere, sed ad Deum solum. Et unusquisque pro seipso solo, non pro alio rationem reddet. Post hæc autem ipse in plurimis locis mandat interimi omnes, et spoliari, qui non credunt, quousque credant, vel tributa solvant. Item ipse dicit in capitulo Comem: Quod eorum qui suscipiunt alterum Deum prater Deum, horum tu non sis custos vel curator, sed sibi soli hoc servavit Deus. Hæc autem est pretio, digna contradictio, hinc quidem, totiens mandare " γωγὸς ἢ ἐπιμελητής, ἀλλ᾽ ἑαυτῷ μόνῳ τοῦτο τετή interimi infideles: illinc autem, rursus mandare, neminem tanti sceleris esse punitorem, sed soli Deo pro his punitionem servari. Item ipse in capitulo Elleminit, in fine, seipsum jactat, quod non est ex his qui compellunt credere. Sed quomodo hoe verum est, cum ipse mandet interimi et spoliari eos qui non credant? Que enim major conpulsio quam cædes? Item in capitulo Bovis concedit quod est præter naturam, misceri maseulis et mulieribus. Dicit enim Saracenis, ne maculent seipsos cum infidelibus antequam credant. Et de mulieribus dicit: Mulieres vestre. terra est vestra, arate eas, sicut vultis. Sed tamen in eodem capitulo ante dixit, quod Sodomita tempore Lot abo minabile peecatum commiserunt, et nationibus qua prius fucrant desuetum. Item ipse dicit de Abraham, Isaac, et Jacob, et filiis ejus, quod erant Saraceni. Sed tamen ipse dicit, quod est ei a Deo revelatum, eum esse videlicet in fidem hanc primium Saracenum. Quomodo igitur erant illi Saracemi, si omnium Saracenorum Mahometus primus fuis? Item nou necesse, esse quosdam Saracenos, antequam lex lata esset Saracenorum; Saracenorum autem lex est Alcoranun, quod jam est, et datum est post Moysi legem et Evangelium, sicut in ipso Alcorano continetur, imo modicum plus est quam septingenti anni quod fuit Malonetus. Incepit enim anno a nativitate Domini nostri quingentesimo nouagesimo octavo; Noe autem et Abraham et Isaac et Incob ante Evangelium et Moysen fuerunt. Si autem dicit Saracenos esse lios propterea, quod presciebant quæ erant legis; etiam omnia esse potuissent quaecunque praesciverant, cum prophete essent. Si autem dicunt, quod placebat eis Alcoranum, et hoc impossibile. In multis enim quae ab Alcorauo sancita sunt, contraria illi faciebant. Item ipse dicit prohibere auguria; et tamen ipse dicit post hac in capitulo Elaphar: Auguremini, si aliter non potestis, in scissura digiti, et qui hoc non facit, anathema sit. Item ipse dicit, seipsum missum esse Arabitis propterea, quod hi non habent apostolum quemdam a Deo. Dicit autem et Alcoranum in sola linρηκεν ὁ Θεός. Τοῦτο δὲ ἐστιν ἀξιόλογος εναντιομω νία, τὸ ἐντεῦθεν μὲν τοσαυτάκις προστάττειν τοὺς ἀπίστους ἀποκτιννύναι· ἐκεῖθεν δὲ πάλιν προστάτη τειν μηδένα τοῦ τοσούτου μύσους εἶναι κολαστήν, ἀλλὰ μόνῳ Θεῷ τὴν ὑπὲρ τούτων τιμωρίαν τηρεί σθαι. "Ετι αὐτό; ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Ελτενινούμ πρὸς τῷ τέλει ἑαυτὸν ἐξαίρει, ὡς οὐκ ὄντα των ἀναγκαζόντων. Πῶς δ᾽ οὐκ ἔστιν ἐκ τούτων ὁ προσω τάσσων ἀποκτείνεσθαι καὶ λωποδυτεῖσθαι τοὺς μὴ πιστεύοντας; τίς γὰρ μείζων ἀνάγκη του φόνου; "Και ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῆς Βοὸς συγχωρεῖ τὸ παρὰ φύσιν μία γνυσθαι ἀνδράσι καὶ γυναιξί. Φησὶ γὰρ τοῖς Σαββάκης νοῖς μὴ μολύνειν ἑαυτοὺς μετὰ τῶν ἀπίστων, πρὶν ἐν πιστεύσωσι. Καὶ περὶ τῶν γυναικῶν φησιν· οἱ γυναῖ κες ὑμῶν ἄρουραι ὑμῶν· ἀροτριάσατε ἐν αὐταῖς, ὡς ἂν βούλησθε. Αλλ' ὅμως ἐν τῷ αὐτῷ κεφαλαίῳ προσ εἶπεν, ὅτι οἱ ἐπὶ τοῦ Αὼτ Σοδομίται ἄνομον πάθος εἰργάσαντο, καὶ ταῖς πρότερον γενεαίς άηθες. Ετι αὐτός φησι περὶ τοῦ ᾽Αβραὰμ καὶ Ἰσαὰκ καὶ τε κώδ, καὶ τῶν υἱῶν αὐτοῦ, ὅτι ἦσαν Σαββακηνοί, 'Αλλ' ὅμως αὐτός φησιν εἰρῆσθαι αὐτῷ παρὰ τοῦ Θεοῦ αὐτὸν εἶναι δηλαδὴ εἰς τὴν πίστιν ταύτην πρώτ τον Σαρακηνόν. Πῶς οὖν ἦσαν ἐκεῖνοι Σαρακηνό, εἰ πάντων τῶν Σαββακηνῶν ὁ Μαχούμετ πρῶτος ἦν Ετι οὐκ ἀνάγκη τινάς Σαββακηνοὺς πρὸ τοῦ τεθή και τὸν νόμον τὸν τῶν Σαρακηνῶν. Ο δὲ τῶν Σαρ ῥακηνῶν νόμος τὸ ᾿Αλκοράνον ἐστὶν, δ δὴ δέδοται μετὰ τὸν τοῦ Μωϋσέως νόμον καὶ τὸ Εὐαγγέλιον, ὥσπερ ἐν αὐτῷ περιέχεται τῷ ᾿Αλκοράνῳ· μᾶλλον μὲν οὖν οὔπω επτακόσια έτη διήλθον μετὰ τὸν Μωάμεθ. Ο δὲ Νῶς, καὶ ὁ ᾿Αβραάμ, καὶ ὁ Ἰσαάκ, καὶ ὁ Ἰακώβ, καὶ πρὸ τοῦ Εὐαγγελίου καὶ τοῦ Μωσέως γεγόνασιν. Εἰ δὲ λέγει Σαββακηνούς είναι τούτους, διὰ τὸ προειδέναι τὰ τοῦ κόσμου, και πάντα ἂν εἶεν ὅσα προήδεσαν προφῆται ὄντες· εἰ δ' ὡς ἀρέσκοντος αὐτοῖς τοῦ ᾿Αλκοράνου, καὶ τοῦτο ἀδύνατον. Πολλοῖς γὰρ τῶν ὑπὸ τοῦ ᾿Αλκοράνου γενομοθετημένων τὰ ἐναντία ἐποίουν ἐκεῖνοι, ὅτι αὐτός φησι τὸν Θεὸν κωλύσαι τους οιωνούς· καὶ ὅμως αὐτός φησι μετὰ ταῦτα ἐν τῷ κεφαλαίου το Ελαράφ· Οἰωνίζεσθε. Εἰ ἑτέρως μὴ δύνασθε, ἐν τῷ σχήματι γοῦν τοῦ δακτύλου. Καὶ ὁ μὴ τοῦτο ποιῶν ἀνάθεμα. Ετι αὐτός φησιν ἑαυτὸν ἀπεστάλθαι τοῖς

CONTRA MANOMETEM. Αραψε, διὰ τὸ μὴ ἔχειν αὐτοὺς ἀπόστολον τινα παρὰ λ gua Arabica datum esse, dicitque et seipsum ueτοῦ Θεοῦ. Φησὶ δὲ καὶ τὸ ᾿Αλκοράνον ἐν μόνῃ τῇ Αραβικῇ γλώσσῃ δεδόσθαι· φησὶ δὲ καὶ ἑαυτὸν μὴ εἰδέναι ἄλλην διάλεκτον πλὴν τῆς ᾿Αραβικής. Όθεν προσκολληθέντος τῷ Μαχούμετ τινὸς Ιακωβίτου Μιπαρά, καὶ Σαλώνου Πέρσου, καὶ ᾿Αβδαλλᾶ ἐκ τῆς Περσίδος καὶ αὐτοῦ, καὶ Σελάμ Ἰουδαίου, και τίνων λεγόντων ὡς ὑπ' αὐτῶν ἐκεῖνος διδάσκοιτο, αὐτὸς πεσὼν ἐπὶ πρόσωπον, συνελκυσθεισῶν αὐτοῦ τῶν χειρῶν καὶ τῶν ποδῶν, καὶ τῶν ἑταίρων αὐτοῦ καλυψάντων αὐτὸν τοῖς ἱματίοις αὐτῶν, πρὸς ἑαυτὸν Επιστραφείς εἶπεν· Ὁ Θεὸς ἀπέσταλκεν ἐλέγξαι ὑμᾶς Ο περὶ τοῦ λόγου, οὗ εἰρήκατε, ὡς ἐμὲ τοιοῦτοι διδάσκοιεν. 'Ανέγνω τε αὐτοῖς ἐν ψήφισμα, ὅπερ ἐστὶν ἐν τῷ τέλει τοῦ ἀναγνώσματος τοῦ Ελναέλ, ὃ ἐρω μηνεύεται φοίνιξ, οὕτω λέγων· ἴσμεν ὅτι ἐροῦσιν. " αὐτοῖ, ὅτι ἄνθρωπος διδάσκει αὐτόν· ἡ δὲ γλῶσσα ἡ αὐτῷ διαλέγονται, ἔστι Περσική· αὕτη δὲ ἡ Δρα δικὴ ῥᾳδία ἐστί. Κάκ τούτου φησί, Πῶς δυνατὸν ἐκείνους ἐμὲ διδάσκειν, ὧν ἕτερος μὲν Πέρσης ἐστὶν, ὁ δὲ λοιπὸς Εβραίος; Ειπόντων δ' ἐκείνων, δυνατόν εἶναι τῇ ἑαυτῶν διαλέκτῳ πρὸς σὲ διαλέγεσθαι, καὶ ἐκτίθεσθαί σοι, σὲ δὲ τῇ σαυτοῦ γλώσσῃ πάντα συν τάττειν, οὐχ εὗρε πρὸς τοῦτο ἀπόκρισιν. Ἀλλ᾽ εἰ μὴ οἷός τε ἦν ὑπὸ Εβραίου καὶ Πέρσου διδάσκεσθαι, ὁμοιοτέρων ὄντων αὐτῶν, πῶς ἐκεῖνος ἡδύνατ' αὐτ τοὺς ποῤῥωτάτω τῆς αὐτοῦ γλώσσης διδάσκειν; Αὐτὸς μέντοι μετὰ ταῦτά φησιν ἑαυτὸν ἀπεστάλθαι πρὸς τὴν ὁλότητα τῶν ἐθνῶν. Ὅθεν ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῶν προφητῶν φησιν εἰπεῖν αὐτῷ τὸν Θεόν· Ἡμεῖς G ἀπεστάλκαμέν σε πρὸς τὴν ὁλότητα τῶν ἐθνῶν, ᾿Αλλὰ πῶς ἂν ἀπῆλθεν εἰς πάντα τὰ ἔθνη, εἰς ἑβδομήκοντα γλώσσας διηρημένα, ὁ ἀγνοῶν ἀποστο ματίζειν τὸν ἑαυτοῦ λόγον ἐν ἑτέρᾳ γλώσσῃ, πλὴν τῆς Δραβικής; Δήλον τοίνυν ἐστὶν ἐναντιότητα καὶ ψεῦδος ἀπαρακάλυπτον εἶναι τὸ τὸν αὐτὸν μόνοις τε τοῖς "Αραψιν ἀπεστάλθαι, καὶ πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν. Οὐκ ἄρα νόμος ἐστὶ τοῦ Θεοῦ, ἐν ᾧ τοσαύτας ἐναντιότητας ἔστιν εὑρεῖν. scire aliam linguam præter Arabicam. Unde eum adhesisset Mahomelo quidam Jacobita Mapyra, et Salonus Persa, et Abdala ex Perside, et ipse Selam Judaeus, et quidam alii dicerent, quod instruebant eum, et ipse cecidit in faciem suam, et contracte sunt manus ejus et pedes, et socii cooperuerunt cum vestibus suis. Et tandem ad se rediens, dixit: Deus misit me ad corripiendum vos de sermone quem dixistis, quod tales me doceant. Legitque eis unam sententiam, quæ est in fine lectionis Elnael, quod interpretatur palma, quæ sic dicit: Scimus quod ipsi dicent, quod instruunt eum cum loquumtur sic ei in lingua Persica, hæc autem Arabica facilis est. Et ex hoc dicit: Quomodo possibile est illos me docere, quorum alter quidem Persa est, alter vero Hebræus? Qui dixerunt ei, possibile esse coram ipsorum lingua tecum loqui, et exponere tibi, te autem tui ipsius lingua omnia construere. Νon invenit ad hoc responsionem. Sed si non po terat instrui ab Hebræo et Persa, qui propinqui sunt, quomodo ipse poterat remotiores ab ejus lingua docere? Ipse tamen post hæc dicit, seipsum missum esse ad universitatem gentium. Unde in capitulo prophetarum ait, dicere ei Deum: Nos misimus te ad universitatem gentium. Sed quomodo venire potuit ad omnes gentes, quæ dixisse erant in septuaginta linguas, qui ignorabat aperire suiipsius verbum in alia lingua praeterquam AraLrica? Manifestum igitur, contrarietatem et mendacium manifestum esse, eumdem solis Arabibus missum esse, et omnibus gentibus. Non igitur lex Dei cst, in qua tot contrarietates est invenire. Ζ'. "Οτι οὐδενὶ θαύματι ὁ τῶν Σαρακηνῶν νόμος βεβαιοῦται, *Εβδομόν ἐστι θεωρῆσαι, ὅτι οὔτε τὸ Ἀλκομάνον ἐστὶ νόμος Θεοῦ θαύμασι βεβαιούμενος, οὔτε ὁ Μωάμεθ απόστολός ἐστι τοῦ Θεοῦ· οὐ δὴ γὰρ θαῦμα τούτῳ συμμαρτυρεῖ. Οτε γὰρ ὁ Θεὸς ἀπέστειλε τὸν Μωϋσῆν εἰς τὸν Φαραώ, μεγάλα τέματα έδειξεν. Ομοίως δὲ καὶ Ηλίας καὶ Ελισσαίος καὶ οἱ ἄλλοι προφῆται μεγάλα καὶ ἀνήκουστα εἰργάσαντο θαύματα· καὶ μάλιστα οι καινόν τι εἰς τὸν βίον εἰσενεγκόντες. Ο δὲ Χριστὸς ἰδίως ἐν θαύμασι και σημείοις μεγίστοις ἐλήλυθεν, ὥσπερ καὶ αὐτὸς ὁ Μαχούμετ ἐν τῷ ᾿Αλκοράνῳ φησίν. Εἰ δὲ λέγοιεν οι Σαρακηνοὶ πολλὰ καὶ μεγάλα θαύματα ποιῆσαι τὸν Μαχούμεν, ὥσπερ τὸ ἀποκατα στῆσαι τὴν σελήνην διαιρεθεῖσαν, καὶ πηγὴν ὕδατος ἐκ τῶν αὐτοῦ δακτύλων ἀποῤῥυῆναι, λῆρός ἐστι τοῦτο, καὶ ἐναντίον τῷ αὐτῷ ᾿Αλκοράνῳ. Κωλύει γὰρ ὁ Μαχούμε περὶ αὐτοῦ τι τοιοῦτον πιστεύειν, πλὴν τῶν ἐν τῷ ᾿Αλκοράνῳ γεγραμμένων. Περὶ πάντων, φησί, τῶν προφητῶν πολλοὶ πολλὰ ἐψεύσαντο, ὅπερ ἵνα καὶ περὶ ἐμοῦ λογίζοντό τινες, VII. Quod lex Saracenorum nullo miraculo confirmatur. Septimo est considerandum, quod neque Alcoranum est lex Dei, quæ miraculis confirmetur, neque Mahometus est apostolus Dei, nullum enim miraculum hoc testatur. Quando enim Deus misit Moysen ad Pharaonem, magna prodigia ostendit: similiter autem et Elias et Eliseus, et alii prophctæ magna et inaudita miracula fecerunt, et maxime qui novam quoddam in vitam inferebant. Christus autem proprie in miraculis et signis maxi mis venit, sicut et ipse Mahometus in Alcorano dicit. Si autem dicant Saraceni, multa et magna miracula fecisse Mahometum, sicut reintegrare lunam divisam, et fontem aque ex ejus digitis defluxisse, fabula est hoc, et contrarium eidem Alcorano. Prohibet enim Mahometus de eo aliquid tale credere, praeterquam quæ scripta sur. in Alcoramio. De omnibus prophetis dicit: Multi multa mentiti sunt, quod ne de me existiment quidam, id solum de me verum credatur, quod Alcorani auctoritate fulcitur. Ille enim cum miracula non

DEMETRI CYDONII fecisset, et hoc ostendere volens, inducit Deum Εκείνο μόνον περὶ ἐμοῦ πιστευέσθω, ο βοηθεῖται τῇ loquentem et dicentem: Dixit Dominus ad me: δυνάμει τῶν λόγων τοῦ ᾿Αλκοράνου, Ἐκεῖνος γὰρ Propter hoc miracula le facere non permitto, ne θαύματα μὴ ποιήσας, καὶ τοῦτο δεῖξαι βουλόμενος, Lili propter miracula eveniat quod et aliis prophe- εἰσάγει διαλεγόμενον τὸν Θεὸν, καὶ φάσκοντα, Είπε tis accidit. Suo ipsius igitur testimonio convinci Κύριος πρός με, Διὰ τοῦτο θαύματά σε ποιεῖν οὐ tur, nullum signum fecisse. Ipse enim Malometus συγχωρώ, ἵνα μὴ καὶ σοὶ διὰ τὰ θαύματα ὅπερ continue in Alcorano dicit, quod cum homines ei τοῖς ἄλλοις προφήταις συμβῇ. Τῇ ἑαυτοῦ τοίνυν dicerent: Ostende aliquod signum, sicut Moyses Ελέγχεται μαρτυρίᾳ οὐδὲν σημεῖον πεποιηκώς. Καὶ venit cum signis, et alis scilicet, et Christus, et αὐτὸς γὰρ ὁ Μαχούμετ συνεχῶς ἐν τῷ ᾿Αλκοράνη alii propheta fecerunt; respondit, quod Moyses et φησίν, ὅτι τῶν ἀνθρώπων λεγόντων αὐτῷ, Δείξου propheta missi sunt a Deo: et maxime Christus, σημεῖον, ὥσπερ Μωϋσῆς καὶ Χριστὸς καὶ οἱ ἄλλοι qui in maximis prodigiis venit, et mundas non προφῆται ἐποίησαν, ἀπεκρίνατο, ὅτι ὁ Μωϋσῆς credidit bis, sed dixit hos veneficos et incantato- ἦλθε μετὰ σημείων, καὶ οἱ ἄλλοι ἀπεσταλμένοι res esse. Propter hoc Deus non permisit mihi fa- παρὰ Θεοῦ, καὶ μάλιστα ὁ Χριστός, ὃς ἐν μεγίστοις cere miracula, non enim credidissent. Sed veni in ἐλήλυθε τέρασι, καὶ ὁ κόσμος οὐκ ἐπίστευσε του potentia armorum. Hoc autem manifestissime τοις· ἀλλ' ἔλεγε φαρμακοὺς καὶ γόητας εἶναι τού ostenditur quod falsum sit. Quomodo enim nou τους. Διὰ τοῦτο ὁ Θεὸς οὐ συνεχώρησέ μοι θαύματά credidissent buic facienti miracula, qui absque mii- με ποιεῖν. Οὐ γὰρ ἂν ἐπίστευον· ἀλλ᾽ ἦλθον ἐν raculis crediderunt solum mandanti interimere et δυνάμει ὅπλων. Τοῦτο δὲ ἐλέγχεται φανερώτατον rapere, et plurimas mulieres corrumpere, et den- ψεῦδος ἦν. Πῶς γὰρ οὐκ ἂν ἐπίστευσαν τούτῳ, tem pro dente, et venium pro oculo effodere? Pro- ποιήσαντι θαύματα, οι πιστεύσαντες αὐτῷ θαυμά clivi enim sunt ad talia qui in mundo versantur; των χωρίς, μόνον ἐντειλαμένῳ ἀποκτιννύναι, καὶ quare vix a multis judicibus et tortoribus et punie, ἁρπάζειν, καὶ πλείστας διαφθείρειν γυναίκας, καὶ tionibus coerceri possunt. In potentia autem arὁδόντα ἀντὶ ὀδόντος, καὶ ὀφθαλμὸν ἀντὶ ὀφθαλμοῦ morum, quod pro miraculo inducit, manifestum εξορύττειν; Επιῤῥεπεῖς γὰρ πρὸς τὰ τοιαῦτα οἱ ἐν est mendacium. Non enim semper victor fuit, sicut κόσμῳ ἀναστρεφόμενοι· ὥστε μόλις ὑπὸ πολλῶν Moyses et Jesus Nave, et Elias, quos angelus Do- δικαστῶν καὶ βασανιστῶν καὶ κολάσεων κωλύεσθαι mini semper protexit, et vincentes fecit. Mahome- δύνασθαι. Τὸ δὲ ἐν δυνάμει ὅπλων ἀφίχθαι, ὅπερ tus autem aliquando vincebat, aliquando vinceba- ἀντὶ θαύματος εἰσάγει, φανερόν ἐστι ψεῦδος. Οὐ γὰρ tur, sicut et alii tyranni. Dentes enim ejus conἀεὶ νικητὴς ἦν, ὥσπερ ὁ Μωϋσῆς καὶ ὁ τοῦ Ναυτ triti sunt in bello, et facies collisa. Ex quo mani- Ἰησοῦς, καὶ Ηλίας· ὧν ἄγγελος Κυρίου ἀεὶ ὑπερα festum, quod non est miraculum quod ab eis pro ήσπιζε, καὶ νικῶντας ἐποίει. Ὁ δὲ Μαχούμετ ἐνίοτε signo asseritur, magnam videlicet mundi partem μὲν ἐνίκα, ἐνίοτε δὲ ἐνικάτο, ὥσπερ καὶ οἱ ἄλλοι ei repente adhaesisse. Talen enim constituit legem, τύραννοι· οἱ γὰρ ὁδόντες αὐτοῦ συνετρίβησαν ἐν et talia dedit mandata, ad quae homines sine legi- πολέμῳ, καὶ τὸ πρόσωπον. Ἐξ οὗ δῆλον, ὡς οὐκ ἔστι bus proclivi sunt: ut in superioribus manifestum θαῦμα τὸ παρ' αὐτῶν ἀντὶ σημείου προκομιζόμεν est. Mandavit enim mihi Dominus, dixit, ense ναν, τὸ μέγα μέρος δηλονότι τοῦ κόσμου αυτή gentes expugnare, quousque confteantur, quod προστεθῆναι ἐξαίφνης. Τοιοῦτον γὰρ ἐνεστήσατο non est Deus praeter Deum, et quod ego sum apo- νόμον, καὶ τοιαύτας δέδωκεν ἐντολὰς, ἐφ' ὅπερ α stulus Dei. Quod qui confessi sunt, eorum argentum άνθρωποι καὶ νόμων χωρὶς ὑπάρχουσιν εὔκολοι, ὡς eo conservaverunt, et sanguinem. Hinc et Saraceni δῆλον ἐν τοῖς ἀνωτέρω. Ενετείλατο γάρ μοι Κύ salvati dicantur. Qui enim Mahometi mandata sus- ριος, φησί, ξίφει καταπολεμῆσαι τὰ ἔθνη, μέχρις cipiebant, servabantur et ab eo, et ab eis qui sub ἂν ὁμολογήσωσιν, ὅτι οὐκ ἔστι Θεὸς πλὴν τοῦ Θεοῦ, illo erant; neque interimebant eos, neque spolia- καὶ ὅτι ἐγὼ ἀπόστολός είμι τοῦ Θεοῦ, υπερ α bant. Unde et Saraceni non vocantur Saraceni, sed ὁμολογήσαντες ἐφύλαξαν τὸ ἀργύριον αὐτῶν καὶ τὸ Meselamin, quod interpretatur salvari; et derident Christianos, qui dicunt seipsos salvatos. Multis autem talem salutem a Mahometo suscipientibus propter prædictam causam, jussit post haec praedicari quod quicunque dixerit, Non est Deus præter Deum, intrabit in paradisum, etsi mechius sit, vel latre, Venit autem ad eum quidam qui Evordi dicebatur, quarens ab eo, si hoc est verum? Respondit auten, Eliam. Et addit ad predicta: Si bibat etian vinum, vel et interficiat. Et addit: Etiam si lorserit abidode [Al, ebidonda] nares. Ad confirmandam autem hac omnia, nullum signum ostendit, sed nudavit ensem. Item clarius continetur in capitulo prophetarum. Legitur enim sic illie: Dixi de “ αἷμα. Ἐντεῦθεν καὶ οἱ Σαρακηνοί λέγονται σε σωσμένοι. Οἱ γὰρ τὰς τοῦ Μαχούμε δεχόμενοι εντολὰς ἐφυλάσσοντο καὶ ὑπ' αὐτοῦ, καὶ ὑπὸ τῶν ἐκείνου· καὶ οὔτε ἐφόνευον αὐτοὺς, οὔτε ἐλωποδύ τουν. Ὅθεν καὶ οἱ Σαββακηνοὶ οὐ καλοῦνται Σπόν βακηνοί, ἀλλὰ Νεσελαμίν· ὁ ἑρμηνεύεται σεσι σμένοι· καὶ καταγελῶσι τῶν Χριστιανῶν, λεγόντων αυτούς σεσωσμένους. Πολλῶν δὲ τὴν τοιαύτην συν τηρίαν παρά τοῦ Μαχούμεν λαβόντων διὰ τὴν προειρημένην αἰτίαν, ἐκέλευσε μετὰ ταῦτα κηρύτα τεσθαι πάντα τὸν λέγοντα μὴ εἶναι Θεὸν πλὴν τοῦ Θεοῦ εἰσελεύσεσθαι εἰς τὸν παράδεισον, εἰ καὶ πέρα νος ἐστὶν ἢ λῃστής. Ήλθε δέ τις πρὸς αὐτὸν Εὐβορδή λεγόμενος, ζητῶν παρ' αὐτοῦ, εἰ τοῦτ' ἔστιν ἀληθές;

Απεκρίνατο Ναί, Καὶ προσέθηκεν, Η καὶ τὴν τοῦ Α. Mahomelo, id est, insomnia audivisti, blasphemias η Εύδορδα μένα. Πρὸς δὲ τὸ βεβαιοῦν ταῦτα πάντα, ού- composuisti, vel forte canlas. Veni ad nos ad mi δὲν ἔδειξε σημεῖον· ἀλλ' ἀπεγύμνου μόνον τὸ ξίφος, nus in uno miraculo, quo modo et qui prius missi Ετι καθαρώτερον περιέχεται ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῶν sunt. Respondit: Subvertimus dixit Deus) urbes προφητών. Αναγινώσκεται γὰρ οὕτως ἐκεῖ· Εἶπον περ coram non credentibus, et post hæc qui fuerunt ρὶ τοῦ Μωάμεθ· τουτέστιν ἐνυπνίων ἀκήκοας, βλασφη- ante vos, non crediderunt. Sed neque vos creditis, μίας συνέθηκας, ἢ ἴσως ῥαψῳδεῖς. Ἐλθὲ πρὸς ἡμᾶς nisi per ensem. Asserebat tamen, quod a Deo ad τουλάχιστον ἐν ἐνὶ θαύματι, ὃν τρόπον καὶ οἱ πρότε- eum missus est Gabriel, ducens ad eum quoddam ρον ἀπεστάλησαν. Απεκρίθη, Κατεστρέψαμεν (εἶπεν animal, majus quidem asino, minus autem mulo; ὁ Θεὸς) τὰς πόλεις ἐνώπιον τῶν μὴ πιστευσάντων, nomen autem animali erat Elmaparac. Loquebatur καὶ μετὰ ταῦτα οἱ πρὸ ὑμῶν οὐκ ἐπίστευσαν· ἀλλ' autem animal, ambulabatque in hora viam quinque οὐδ' ἂν ὑμεῖς ἐπιστεύσατε, εἰ μὴ διὰ ξίφους. Διισχυ- millium annorum, et hæc faciebat in nocte. Εt quasρίζετο δὲ ὅμως, ὡς ὑπὸ τοῦ Θεοῦ πρὸς αὐτὸν ὁ Γα- dam alias fabulas, de quibus in decimo capitulo βριὴλ ἀπεστέλλετο, ἄγων πρὸς αὐτὸν καὶ τι ζῶον, post haec dicetur. Christiana autem fides quæ ardua ὄνου μὲν μείζον, ἡμιόνου δὲ ἔλαττον. Ὄνομα δὲ ἦν præcipit, in miraculis manifestis et utilibus tota τῷ ζώῳ Ελμπεράν. Διελέγετο δὲ τὸ ζῶον, περιεπά- " fundata est, quæ non solum fecit Christus, sed τει δὲ ἐν μιᾷ ὥρᾳ ὁδὸν πεντήκοντα χιλιάδων ἐτῶν· etiam apostoli post eum, præterea et magistri qui καὶ ταῦτα ἐποίει ἐν νυκτί. Καί τινας ἄλλους λήρους, Evangelium et Scripturas apostolorum exposueπερὶ ὧν ἐν τῷ δεκάτῳ κεφαλαίῳ μετὰ ταῦτα εἰρήσε- runt, et usque ad praesentia tempora durant miraται. Ἡ δὲ Χριστιανική πίστις, περὶ μεγάλων έντελ cula, damoniorum quæ expelluntur, debilium qui λομένη, ἐπὶ θαύμασι φανεροῖς καὶ χρησίμοις ὅλη curantur, et mortuorum qui resurgunt. Haec autem τεθεμελίωται, ἅπερ οὐ μόνος πεποίηκεν ὁ Χριστός, miracula Christiani fecerunt et faciunt, dicentes ἀλλὰ καὶ οἱ ἀπόστολοι μετ' αὐτὸν, προσέτι δὲ καὶ οἱ Christum crucifixum et verum et solum Deum esse. διδάσκαλοι, οἱ τὸ Εὐαγγέλιον καὶ τὰς Γραφὰς τῶν Quæ si dicant Saraceni non credere, tanquam hac ἀποστόλων ἐξηγησάμενοι. Καὶ μέχρι τῶν παρόντων non facta sint, ostendam eis majus miraculum. καιρῶν διαρκοῦσι τὰ θαύματα, δαιμόνων ἐλαυνομέ- Manifestum enim, quod ante Christum totus fere νων, ἀσθενῶν θεραπευομένων, νεκρῶν ἀνισταμένων. mundus idolis honorem tribuebat, maxime autem Ταῦτα τὰ θαύματα οἱ Χριστιανοὶ καὶ πεποιήκασι, Romani, qui mundi monarchiam tenebant; sed hi καὶ ποιοῦσιν, οἱ λέγοντες τὸν ἐσταυρωμένον Χριστὸν Christianorum fdem susceperunt, et non solum ἀληθῆ καὶ μόνον εἶναι Θεόν· ὅπερ εἰ λέγοιεν οἱ G crediderunt verum Deum esse Christum crucifixum, Σαββακηνοί μὴ πιστεύειν, ὡς μὴ γενομένοις, δείξον sed et respuerunt omnes alios deos, qui tanto temμεν αὐτοῖς μεῖζον θαῦμα. Φανερὸν γὰρ ὡς πρὸ τοῦ pore responsa eis per idola dederunt. Grave autem Χριστοῦ σχεδὸν ὅλος ὁ κόσμος τοῖς εἰδώλοις σέβας nihil imposuerunt, cum Christiana fides sic desueἀπένεμον· μάλιστα δὲ οἱ Ρωμαῖοι, οἱ τὴν κοσμικὴν ta et ardua mundo imposuisset, sicut contemnere ἔχοντες μοναρχίαν. Ἀλλ᾿ οὗτοι τὴν τῶν Χριστιανῶν mundum, contemnere seipsum, amare inimicos, ἐδέξαντο πίστιν, καὶ οὐ μόνον ἐπίστευσαν ἀληθῆ Θεὸν orare pro persequentibus, benefacere malefacientiεἶναι τὸν ἐσταυρωμένον Χριστόν, ἀλλὰ καὶ κατέπτυ- bus, aliena non rapere, propria donare. Hæc omnσαν πάντων τῶν ἄλλων θεῶν, οἵπερ ἐπὶ τοσοῦτον χρό- πia mundus suscepit, ritum pristinam abjiciens. νον χρησμοὺς αὐτοῖς διὰ τῶν εἰδώλων ἐδίδοσαν. Βαρύ Vel igitur sufficientibus miraculis persuasus est, δὲ οὐδὲν αὐτοῖς ἐπετίθεσαν τῆς Χριστιανικῆς πίστεως, vel absque miraculis. Majus autem est miraculum, οὕτως ἀήθων καὶ μεγάλων ἐπιτιθέντων τῷ κόσμῳ· et absque miraculis per homines idiotas et simpli οἷον καταφρονεῖν κόσμον, καταφρονεῖν ἑαυτοῦ, ἀγα ces potuisse-hoc fieri. Et hoc fecerunt Christiani, πᾶν τοὺς ἐχθροὺς, εὔχεσθαι ὑπὲρ τῶν διωκόντων, non alios interimentes, sed ab aliis eis illatam εὐεργετεῖν τοὺς κακοποιοῦντας, τὰ ἀλλότρια μὴ ἀρε mortem patienter sustinentes. Manifestum igitur πάζειν, τὰ ἴδια χαρίζεσθαι. Ταῦτα πάντα ὁ κόσμος omnibus modis Christianorum fidem in miraculis πᾶς προσεδέξατο, τὴν προτέραν τάξιν ἀποβαλλόμενος· stupendis fundatam esse: Mahometi autem fidem ἢ τοίνυν δι' ἱκανῶν θαυμάτων πεισθεὶς, ἢ θαυμάτων nullo miraculo. Tatis enim est, qualis neque miraχωρίς. Μεῖζον δέ ἐστι θαῦμα ὅτι καὶ θαυμάτων χω- culis indigeat; maxime autem ad Saracenos, homi ρὶς δι' ἀνθρώπων ἰδιωτῶν καὶ ἀσθενῶν δεδύνηται nescarnales et mundanos: prudentiores autem horum τοῦτο γενέσθαι. Καὶ τοῦτ' ἐποίησαν οἱ Χριστιανοὶ οὐκ et litterarum peritiam habentes, et virtutem viri ἄλλους φονεύοντες, ἀλλὰ τὸν παρ' ἄλλων αὐτοῖς ἐπα- sibi vendicantes, nullam huic fidem adhibent. γόμενον θάνατον ὑπομένοντες μακροθύμως. Φανερὸν τοίνυν ἅπασι τρόποις τὴν τῶν Χριστιανῶν πίστιν ἐπὶ θαύμασιν ἐξαισίοις ἱδρύσθαι· τὴν δὲ τοῦ Μαχούμετ οὐδενὶ θαύματι βοηθεῖσθαι. Τοιαύτη γὰρ ἦν, οἷα μηδὲ θαύματος δεῖσθαι, μάλιστα καὶ πρὸς σαρκικοὺς ἀνθρώπους καὶ κοσμικούς. Οἱ δὲ συνετώτεροι τούτων, καὶ γραμμάτων ἔχοντες πεῖραν, καὶ ἀρετῆς ἀντιποιούμενοι ἄνδρες, οὐδεμίαν ταύτῃ νέμουσι πίστιν, Η'. "Οτι ὁ τοῦ Μωάμεθ νόμος ἀλογές ἐστιν. Ογδοον θεωρητέον ἂν εἴη, ὅτι καὶ χωρὶς παντὸς θαύματος δυνατὸν ἂν ἦν, τὸν τοῦ Μαχούμετ νόμον VIII. Quod lex Mahomeli irrationalis est. Octavo considerandum est quod et absque omni miraculo possibile esset Mahometi legcm a mundo

esse susceptam, et confirmatam tanquam legem ὑπὸ τοῦ κόσμου δεχθήναί τε καὶ βεβαιωθῆναι ὡς να Dei, si solum rationabile cum seipsa baberet, et propter eum qui legem tulit, et propter seipsam, et propter opera, et propter finem. Primum quidem igitur manifestum, quod irrationabilis est propler legislatorem. Irrationabile igitur omnino sic sanctam legen, ut ipsi asserunt, videlicet quod Alcoranum verbum Dei sit, datam esse a sic iniquo viro, rapace, macho, homicida, et peccatis aliis subdito, que omnia manifesta sunt bis qui illius vitam s iunt. Sed Saraceni ad hæc respondent, quod et David in adulterium simul et cadem incim dit, Moyses autem homicida fuit: uterque quidem talium legitimus Dei propheta fuit: sic et de Maho meta possibile dicere, verum prophetam esse Dei, etsi aliquando sub peccato fuit. Sed hoc nullam habet vim, David enim et Moyses poenitentia eorum ipsorum peccatum correxerunt, et hoc est invenire. David enim annuntiavit soi ipsius peccatum, graviterque seipsum cruciavit, quare et veniam meruit. Unde postquam dixit, Peccavi: dixit et Nathan ab ore Dei:: Dominus dimisit tibi peccatum tuum"., De Malometo autem minime dictum est, quod vel sui ipsius peccatum annuntiaverit, vel penituerit; potius quidem igitur addidit blasphemiam, iniqua lege id aflirmans. Sicut enim omnibus Saracenis notum est, Mahometus forte cujusdam Maria amore tenclatur, quæ Jacobitis appellabatur, quam ei donavit Macbobæus, Jacobitarum rex. Dum autem ex uxoribus Malomeli, quarum altera quidem dicebatur Aiese, filia Emplpe-C cer, aliarum nobilissima, altera autem Aasa, Alia Omar, movebantur zelotypia in Mariam. Quæ quodam die ad eum venientes, invenerunt ipsum sim mul dormientem cum Mario, et dixerunt: Sic oportet facere prophetam? Qui verecundatus, juravit nunquam posthac se cogniturum Mariam. Sicque placate sunt ad jusjurandum. Pauco autem post tempore elapso, non potuit seipsum continere. Quare et legem tulit tanquam ex ore Dei, qui ei revelavit, et sententiam intulit in Alcorano in capitulo Elmetearem, quod interpretatur vocatio, vel anathema; ubi dicit: Ο propheta, quid prohibes quod tibi concessit Deus? Gratideari quæris tuis uxoribus; jam tibi legein tulit Deus, ut liceret tibi solvere tua juramenta. Sic pejerans, cognovit rursus eam, dicens solvisse jusjurandum ei Deum, testantibus super hoe Michaele et Gabriele. Ει dixit ei una ex uxoribus ejus: O Mahomete, valde studuit Deus in tua concupiscentia. Voluit autem propter hoc dicere: Forte Deus tibi aemulans ut iniquo tecum comiuunicaret opere. Et addidit: Nunquid Deus ipse tibi hoc facere mandavit, quoniam tu hoc per os testaris forte Deus gratificari tibi quærit, et appropinquare tibi. Ipse autem duabus uxoribus totum legit quod sequitur in eapitulo Velationis, et dixit tanquam ex persona Dei: Peniteat vos coram Deo, quoniam declinaReg. xi, 13. μον Θεοῦ, εἰ μόνον τὸ εὔλογον εἶχε μεθ' ἑαυτοῦ, καὶ διὰ τὸν θέντα τὸν νόμον, καὶ δι' αὐτὸν, καὶ διὰ τὰ ἔργα, καὶ διὰ τὸ τέλος. Πρῶτον μὲν οὖν δῆλον, ὡς άλογός ἐστι διὰ τὸν νομοθέτην. "Αλογον γὰρ παντελῶς οὕτως ἅγιον νόμον, ὡς οὗτοι διισχυρίζονται, ὥστε καὶ λόγον Θεοῦ τὸν ᾿Αλκοράνον καλεῖν, δεδόσθαι παρ' οὕτως ἀνασίου ἀνδρὸς, ἁρπαγος, μοιχοῦ, φονέως, καὶ ἁμαρτήμασιν ἄλλοις υποκειμένου, ἅπαντα φανερά τοῖς τὸν ἐκείνου βίον εἰδόσιν. Αλλ' οι Σαββακηνοί πρὸς ταῦτα ἀπολογοῦνται, ὅτι καὶ ὁ Δαβὶδ μοιχεία ὁμοῦ καὶ φόνῳ περιέπεσεν, καὶ ὁ Μωϋσῆς δὲ φονείς γέγονεν· ἑκάτερος μέντοι τούτων ἔννομος ἦν προφή της Θεοῦ· οὕτω καὶ περὶ τοῦ Μαχούμετ δυνατόν λέγειν ἀληθῆ προφήτην εἶναι Θεοῦ, εἰ καὶ ποτε ὑπὸ ἁμαρτίαν ἐγεγόνει. ᾿Αλλὰ τοῦτο οὐδεμίαν ἔχει Ισχύν. Ο μὲν γὰρ Δαβὶδ καὶ ὁ Μωϋσῆς μετανοίᾳ τὴν ἐαυ τῶν ἁμαρτίαν διωρθώσαντο· καὶ τοῦτο ἔστιν εὑρεῖν Ο γὰρ Δαβὶδ ἐξήγγειλε τὴν ἑαυτοῦ ἁμαρτίαν, Ισχύ ρῶς τε ἐτιμωρήσατο ἑαυτόν· ἔθεν καὶ συγγνώμες ηξίωται. "Οθεν μετὰ τὸ εἰπεῖν, ο Ήμαρτον, ο εἶπεν αὐτῷ ὁ Νάθαν ἀπὸ στόματος τοῦ Θεοῦ, ο Κύρος ἀφείλετο τὸ ἁμάρτημά σου. • Περὶ δὲ τοῦ Μωάμεθ οὐδαμῶς εὕρηται, ὡς ἢ τὴν ἑαυτοῦ ἁμαρτίαν ἀνήγε γειλεν, ή μετενόησεν· μᾶλλον μὲν οὖν προσέθηκε τη ἁμαρτίᾳ καὶ βλασφημίαν, παρανόμως νόμος βεβαιώσας αὐτήν. ὡς γὰρ ἅπασιν ἔγνωσται τοῖς Σαββακηνοίς, & Μωάμεθ ἦρα τινὸς Μαρίας όνομαζομένης Ιαπων βίτιδος, ἣν ἐχαρίσατο τούτῳ ὁ τῶν Ἰακωβιτών βεν σιλεὺς Μαχωαῖος. Δύο δὲ ἐκ τῶν τοῦ Μωάμεθ γυναι κῶν, ὧν ἀτέρα μὲν ἐλέγετο Ανεσί, θυγάτηρ τοῦ Εμπιπεκέρ, εὐγενεστάτη τῶν ἄλλων, ἡ δὲ λοιπή 'Αασά, θυγάτηρ Ομάρ, ἐκινοῦντο ζηλοτυπία προς την Μαρίαν. Α' ἡμέρᾳ τινὶ πρὸς αὐτὸν εἰσελθοῦσαι, εὗρον αὐτὸν συγκαθεύδοντα τῇ Μαρίᾳ, καὶ εἶπεν· Οὕτω δεῖ ποιεῖν τὸν προφήτην; Καὶ ὃς αἰσχυνθείς, ώμοσε μηδέποτε τοῦ λοιποῦ γνώσεσθαι τὴν Μαρία, Καὶ ἤρεσεν ὁ ὅρκος αὐταῖς. Ολίγου δὲ παραβουένος χρόνου, οὐχ οἷός τε ἐγένετο ἑαυτὸν ἐπισχεῖν. Διὸ καὶ νόμον ἔθηκεν, ὥσπερ ἐκ στόματος Θεοῦ ἀποκαλύψανε τος αὐτῷ, καὶ ψῆφον ἐξήνεγκεν ἐν τῷ ᾿Αλκοράνῳ, ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Ἑλμετεορέμ, ὁ ἑρμηνεύεται ἐποχή, ἢ ἀνάθεμα. Ενθα φησίν "Ο προφῆτα, τί κωλύεις, 5 σοι συνεχώρησεν ὁ Θεός; Χαρίζεσθαι ζητεῖς ταῖς σαῖς γυναιξίν; ήδη σοι νόμου θηκεν ὁ Θεός, ἐπ' ἐξεῖναί σοι λῦσαι τοὺς τοὺς ὅρκους. Οὕτως ἐπιρτή σας, ἔγνω πάλιν αὐτὴν, εἰπὼν λύσαι τὸν ἄρχον αὐτῷ τὸν Θεὸν, μαρτυρούντων ἐπὶ τοῦτο Μιχαὴλ καὶ Γε βριήλ. Καὶ εἶπεν αὐτῷ μία τῶν αὐτοῦ γυναικῶν· Π Μωάμεθ, λίαν ἐσπούδασεν ὁ Θεὸς ἐπὶ τῇ σῇ ἐκεῖν μία. Εθέλησε δὲ διὰ τούτου εἰπεῖν· Ἴσως ο θεός, σοὶ ζηλῶν, ἀνοσίῳ κεκοίνωκαν ἔργῳ. Καὶ προσέθηκε, Μὴ αὐτὸς ὁ Θεός σοι τοῦτο ποιῆσαι ἐνετείλατο, ἐπὶ σὺ τοῦτο διὰ στόματος μαρτυρεῖ;; Ἴσως ὁ Θεὸς χαρα σασθαί σοι ζητεῖ διὰ τούτου, καὶ πλησιάσαι σοι. τὸς δὲ ταῖς δυσὶ γυναιξὶν ὅλον ἀνέγνω τὸ ἐπόμενοι ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῆς ἐποχῆς, καὶ εἶπεν ὡς ἐκ προσ ώπου τοῦ Θεοῦ, Μετανοήσατε ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, ὅτι

eum accusaverunt de incestu. Sequiturque deinceps: Si forte Deus vos repudiaverit, dabo pro vobis ei meliores vobis Saracenas, fideles, divites, poenitentes et orantes, agiles, et virgines. Quod audientes, dixerunt: Penitet. Similiter autem fe cit, quando accepit uxorem Zeith alumni sui. Dixit autem super hoc sententiam in capitulo Elaze, quod Deus dixit: To æmularis in animo tuo, quod Deus propalat, et times homines, sed justum es magis timere Deum. Tumque enim respuit eam Zeith, dixitque ei: Ne ducas banc in uxorem, apostole Dei. Et respondit Mahometus, Va tibi, Deus mihi hanc dedit. Qui post haec de seipso hoc divulgavit dicens, quod Deus hanc prophetæ dedit. Eece per majus minus peccatum occultavit. Elenim ipso Mahometus dicit: Nullam majus peccatum est, quam Deo mendacium injungere. Item nullum est sic inter prophetas peccatum intolera bile, sicut in intemperantia et immunditia simul esse, cum Spiritus sanctus non tangat prophetica corda in actionibus venereis, ut dicit Hieronymus: et philosophus quoque dicit, quod in talibus actionibus impossibile est hominem speculari. Est igitur omnino irrationabile, sic salutaris legis (ut ipsi dicunt) ministrum et prophetam carnalissimum et immundum hominem esse, in quo ipse de seipso gloriatur; tantam dicens in agendo vim et afluentiam intemperantia, quantam in quadraginta hominibus, etsi Deus privavit hunc aliorum sobole; unam enim solar habuisse filiam dicitur. Ire rationabilis igitur lex hæc propter legislatorem, tum quia sceleratus et carnalis, tum quia inscius et incertus; sicut et de seipso testatur in Alcorano, nescire se quid erit ei vel Saracenis, ignorare utrum ipse vel ipsi in via salutis sint, vel non. ἐξέκλιναν αἱ καρδίαι ὑμῶν, περὶ τῆς κατηγορίας λέ- verunt corda vestra; de accusatione dicens, qua γων, ἧς κατηγόρησαν αὐτοῦ ἐπὶ τῷ ἀθέσμῳ γάμῳ, Επεταί τε ἐφεξῆς· Εἰ ὑμᾶς ἐκβάλλει, δώσω αὐτῷ ἀνθ' ὑμῶν βελτίους ὑμῶν Σαρακηνάς, πιστάς, πλουσίας, μετανοούσας, προσκυνούσας, αἰνούσας, εὐκινήτους, καὶ παρθένους. ῾Ο ἀκούσασαι εἶπον, Μετανοοῦ μεν. Τὸ δ' ὅμοιον πεποίηκεν, ὅτι ἔλαβε τὴν γυναῖκα Ζεὶθ τοῦ τροφέως αὐτοῦ. Εἶπε δὲ ἐπὶ τοῦτο ψῆφον ἐν τῷ κεφαλαίῳ τοῦ Ἐλαζίδ, ὅτι ὁ Θεὸς εἴρηκεν αὐτῷ· Σὺ ζηλοῖς ἐν τῇ ψυχῇ σου, ὅτι ὁ Θεὸς δημου σιεύει, καὶ δειλιᾶς τοὺς ἀνθρώπους. ᾿Αλλὰ δίκαιόν ἐστι μᾶλλον τὸν Θεὸν δεδοικέναι. "Οτε γὰρ ἐφαύλισεν ὁ Ζεῖθ, ἐξεδώκαμέν σοι ταύτην, ὦ Μαχούμετ. Εἶπε δὲ αὐτῷ ὁ Ζεῖθ, Μὴ ταύτην ηγάγου, ἀπόστολε τοῦ Θεοῦ; Καὶ ἀπεκρίθη, Ουαί σοι, ὁ Θεός μοι ταύτην ἐκδέδωκεν. "Ητις μετὰ ταῦτα, περὶ ἑαυτῆς τοῦτο διετέλει 5 θρυλλοῦσα, ὡς ὁ Θεὸς ταύτην τῷ προφήτῃ ἐξέδωκεν. Ἰδοὺ διὰ τῆς μείζονος τὴν ἐλάττω συνεσκίασεν ἁμαρτίαν. Καὶ γὰρ αὐτὸς ὁ Μωάμεθ φησίν· Οὐδεμία μείω ζων ἁμαρτία ἐστὶν, ἢ τῷ Θεῷ ψεῦδος προσάπτειν. Ετι οὐδὲν ἐστιν οὕτως ἀφόρητον ἐν προφήταις ἀμάρα τημα, ὡς ἀκολασίᾳ καὶ ἀκαθαρσίᾳ συνεῖναι, τοῦ ἁγίου Πνεύματος μὴ ἀπτομένου τῶν προφητικῶν καρδιῶν ἐν ταῖς πράξεσι τῶν ἀφροδισίων, ὥς φησιν Ἱερώνυμος. Καὶ ὁ φιλόσοφος δέ φησιν, ὡς ἐν ταῖς τοιαύταις ἐνεργείαις ἀδύνατόν ἐστιν τὸν ἄνθρωπον νοεῖν. Εστι τοίνυν παντελῶς ἄλογον οὕτω σωτηριώδους νόμου (ὡς αὐτοί φασι) διάκονον καὶ προφήτην σαρκικώτατον καὶ ἀκάθαρτον ἄνθρωπον εἶναι, ἐφ᾽ ᾧ καὶ αὐτὸς περὶ ἑαυτοῦ σεμνύνεται, τοσαύτην εἶναι λέγων ἐν αὐτῷ ἐν c τῷ βρῶν ἰσχὺν, καὶ περιουσίαν ἀκολασίας, ὅσην ἐν τεσσαράκοντα ἀνθρώποις· εἰ καὶ ὁ Θεὸς ἐστέρησεν τοῦτον παίδων γονῆς· μίαν γὰρ μόνην ἐσχηκέναι λέγεται θυγατέρα. Αλογος γὰρ ὁ νόμος οὗτος διὰ τὸν νομοθέτην, τοῦτο μὲν ὡς ἀνόσιον καὶ σαρκικὸν παν τελῶς, τοῦτο δὲ καὶ ὡς τοσοῦτον ἄνουν τε καὶ ἀδέ βαιον, ὡς καὶ περὶ αὐτοῦ μαρτυρεῖν ἐν τῷ ᾿Αλκοράνῳ μὴ εἰδέναι τί ἔσται αὐτῷ, ἢ τοῖς Σαῤῥακηνοίς· καὶ ἀγνοεῖν πότερον αὐτὸς, ἢ καὶ αὐτοὶ, ἐν τῇ ὁδῷ τῆς σωτηρίας εἰσὶν, ἢ οὐ. 'Αλλ' οὐδὲ δι' ἑαυτὸν ὁ νόμος οὗτός ἐστι κατὰ λόγον, τοῦτο μὲν ὡς ἔχων ὀνόματα αίσχιστα, καὶ ἐφ' οἷς ἐγκαλύπτεσθαι δίκαιον, καὶ μάλιστα σαρκικοῖς προσήκοντα πάθεσιν· ἐν πλείστοις γὰρ τόποις τῷ αισχίστῳ τούτῳ ῥήματι μόλις αὐτοὶ χρῶνται οἱ κα μικοὶ ποιηταὶ, οἷς ὕλη τῶν ποιημάτων τὰ σαρκικά καὶ αἰσχρά, εἰ καὶ οὗτοι σπανίως· ὥσπερ Οράτιος ἀναιδῶς εἶπεν, Οὐ δέδοικα συνουσιάζων· τοῦτο δὲ ὅτι καθὼς καὶ αὐτὸς διαρρήδην φησίν· Οὐκ ἔστιν ἄνθρωπος ἐν τῷ κόσμῳ δυνάμενος τὸ ᾿Αλκοράνον νοεῖν. Καὶ πῶς προσέταξεν ὁ Θεὸς τοῦτο τηρεῖσθαι, εἰ μὴ δέδωκε καὶ νοεῖσθαι; Δεῖ δὲ γινώσκειν, ὡς ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ οὐδὲν ἐστιν, ὅπερ οὐχ οἷοί τέ ἐσμεν καὶ νοῆσαι, τῷ τῆς πίστεως φωτὶ βοηθούμενοι. 'Αλλ' οὐδὲ διὰ τὰ περιεχόμενα ἐν τούτῳ διδάγματά ἐστι κατὰ λόγον. Φησὶ γὰρ ἐν πολλοῖς τόποις τὸν Θεὸν προστεταχέναι τοῖς ἀγγέλοις, προσκυνῆσαι τὸν ᾿Αδάμ· καὶ τοὺς μὲν μὴ θελήσαντας γενέσθαι δαίμονας, τοὺς δὲ προσκυνήσαντας μεἶναι ἀγγέλους. Καὶ πῶς ἂν ὁ Θεὸς ἐνετείλατο εἰδωλολατρείαν, καὶ τοῖς ἄλλοις τὴν αὐτῷ μόνην (α) Sic. Lege ut in Graco Moralius. Εum. " Sed neque per seipsam lex hæc est secundum rationem, tanquam habens nomina turpissima, et in quibus velari justum est, et maxime carnalibus convenientia passionibus. In plurimis enim locis turpissimo hoc verbo ulitur, coeo, quod nulla alia lex facit: quo verbo vix poetae ipsi comici utuntur, quibus materia poematum est carnalis et turpis, etsi hi raro; sicut Aralus (a) impudenter dixit: Non timui coiens. Hoc autem et ipse palam dicit, Non est homo in mundo qui possit Alcoranum intelligere. Et quomodo mandavit Deus hoc servari, si non dedit et intelligi? Oportet autem scire, quod in Evangelio nihil est, quod non possimus etiam intelligere, fidei lumine adjuti. Sed neque propter doctrinam quæ in eo continetur, est secundum raLionem. Dicit enim in multis locis, Deum mandavisse angelis, adorare Adam, et eos quidem qui nollent, fieri demones; adorantes autem mauere angelos. Εt quomodo Deus mandasset idololatriam, et angelis honorem tribuisset, qui soli Deo debe-

latur? llem et ratione doctrinae irrationabilis est ὀφειλομένην ἔδωκε δόξαν; Ἔτε καὶ τῷ λόγῳ τῶν δια ex dictis ipsorum. In illa enim lege maxime necessarium (ut ipsi dicunt) hoc est, ut dicatur ubique, quod non est Deus præter Deum, et Mahometus est apostolus Dei. Additque: Et quod Deus est magnus. Sed quae annuntiatio est ista? Nullus enim qui ratione utitur, dicere posset Deum esse parvum. Item propositio quæ dicit: Non est Deus prater Deum, vera est per seipsam, et a nullo ei contradicitur, sive unus sit Deus, sive plures. Εἰ in omnibus verissima est talis duplicatio. Non est enim angelus nisi angelus, et non est homo nisi homo, et non est asinus nisi asinus. Bos enim et canis non est asinus. Quæ autem dicit, Mahometus est apostolus Dei, valde est ambigua. Quæ igi-, tur ratio connexionis harum duarum propositio. num, unius quidem, per seipsam note, alterius autem per seipsam ignote? Quae virtus vel quæ utilitas, ut quicunque hoc confiteatur, de necessi fate salvetur? Item Mahometus in praedicta lege dicit, quod omnes homines unum erant, et unius secta, et unius religionis, Deus autem diversos eos fecit, qui misit diversos prophetas. Hoc autem neque quousque appareat verum esse potest. Maxime enim unus Deus, qui maxime unitatem et hominum salutem amat. Non enim divisisset homim nes in diversas sectas et errores et perditiones. Sed hoc invidia dæmonis factum est, et nequitia hominum, permissione tamen Dei, qui permittit eos qui nolunt credere veritati, in diversos errores incidere. Item Mahometus in predicta lege jubet tanquam ex ore Dei, interimi infideles, id est eos qui non sunt Saraceni. Item dicit de eis, quod non possunt recta cogitare, cum a Deo non deducuntur; Deus autem eos non deducit. Sed inconveniens interimi, propterea quod non possunt; quos autem possunt, non conveniens est cogere, propterea quod non placed Deo servitus coacta. Interini autem nisi credant, vel aliquo modo simul impelli ad credendum, et ipse qui hæc mandat Mahometus inconveniens judicat et irrationabile. Dicit enim in capitulo Jonæ: Si voluisset Deus, omnes jam credidissent qui sunt in terra. Et tu cogis homines ut credant? Et nullus potest esse fidelis, nisi hoc ei concessum sit a Deo. Hoc autem latius ἄτοπον κρίνει καὶ ἄλογον. Φησὶ γὰρ ἐν τῷ κεφαλαίμ explicabimus in sequentibus, in nono capitulo. τοῦ Ἰωνᾶ· Εἰ ἤθελεν ὁ Θεὸς, πάντες ἂν ἐπίστευσαν δαγμάτων αλογός ἐστι. Τὸ γὰρ ἐν ἐκείνῳ τῷ νόμῳ μάλιστα καὶ μόνον ἀναγκαῖον, ὡς αὐτοί φασι, τούς ἔστι, τὸ διαγγέλλεσθαι πανταχοῦ, ὡς οὐκ ἔστι θεὸς πλὴν τοῦ Θεοῦ, καὶ ὁ Μαχούμετ ἐστὶν ἀπόστολος. Προστιθέασί τε καὶ ὅτι ὁ Θεός ἐστι μέγας. ᾿Αλλὰ τῆς εὐαγγελία ἐστὶν ἡ τοιαύτη; Οὐδεὶς γὰρ ἐστι λόγω χρόν μενος, ὃς ἂν εἴποι τὸν Θεὸν εἶναι μικρόν. "Ετι ή λέγουσα πρότασις, Οὐκ ἔστι Θεὸς πλὴν τοῦ Θεοῦ, ἀληθῆς ἐστι καθ᾿ αὐτὴν, καὶ παρ' οὐδενὸς ἀντιλέγει ται, εἴτε εἰς εἴη Θεὸς, εἴτε πλείους. Καὶ ἐπὶ πάντων ἀληθεστάτη ἐστὶν ἡ τοιαύτη ἐπαναδίπλωσις· οὐκ ἔστι γὰρ ἄγγελος εἰ μὴ ἄγγελος· καὶ οὐκ ἔστιν ἄν θρωπος εἰ μὴ ἄνθρωπος· καὶ οὐκ ἔστιν ὁ ἄνος εἰ μὴ όνος. Ο γὰρ βοῦς καὶ ὁ κύων οὐκ ἔστιν ὄνος. Η δὲ Βιλέγουσα. Ο Μαχούμετ ἐστὶν ἀπόστολος τοῦ Θεοῦ, λίαν ἐπὶν ἀμφίβολος. Ποία τοίνυν αἰτία τῆς συναφῆς τῶν δύο τούτων προτάσεων, μιᾶς μὲν καθ' ἑαυτὴν γνω στῆς, τῆς δὲ λοιπῆς ἀγνώστου καθ᾿ ἑαυτήν; "Η ποία ἀρετὴ ἡ ὠφέλεια τὰ τοιαῦτα ὁμολογεῖν, καὶ οὕτως εἶναι ἀναγκαῖον, ὥστε ἐξανάγκης σώζεσθαι πάντα τὸν οὕτως ὁμολογοῦντα; "Ετι ὁ Μαχούμετ ἐν τῷ προειρημένῳ νόμῳ φησίν, ὅτι πάντες οἱ ἄνθρωποι ἐν ἦσαν, καὶ μιᾶς αἱρέσεως, καὶ μιᾶς θρησκείας· τὸν δὲ θεὸν διαφόρους αὐτοὺς ποιῆσαι, ἀποστείλαντα δια φόρους προφήτας. Τοῦτο δὲ οὐδὲ μέχρι τοῦ δόξαι εἴη ἂν ἀληθές. Ο γὰρ μάλιστα εἷς Θεὸς, καὶ μάλιστα τὴν ἑνότητα καὶ τὴν τῶν ἀνθρώπων σωτηρίαν αγαπῶν, οὐκ ἂν διεῖτε τοὺς ἀνθρώπους εἰς διαφόρους από ρέσεις, καὶ πλάνας, καὶ ἀπωλείας. ᾿Αλλὰ τοῦτο φθόνο τοῦ δαίμονος γέγονε, καὶ πονηρίᾳ ἀνθρώπων, παραχωρήσει μέντοι Θεοῦ, τοὺς μὴ βουλομένους πιστεῦσαι τῇ ἀληθείᾳ διαφόροις ὑποπεσεῖν αἱρέσεσι συγχωρή σαντος. Ὅτι ὁ Μωάμεθ ἐν τῷ προειρημένῳ νόμο κελεύει ὥσπερ ἐκ στόματος Θεοῦ φονεύεσθαι τοῖς ἀπίστους, τουτέστι τοὺς μὴ ὄντας Σαββακηνούς· και τοι γε εἰπὼν περὶ αὐτῶν, ὡς οὐ δύνανται τὰ ὀρθὰ φρονεῖν, μὴ παρὰ Θεοῦ ὁδηγούμενοι· τὸν δὲ θεὸν αἰ τοὺς μὴ ὁδηγῆσαι. ᾿Αλλὰ ἄτοπον φογεύεσθαι, διὰ τὰ μὴ δύνασθαι οὓς καὶ δυναμένους οὐ προσῆκον ἦν ηναγκάζεσθαι, διὰ τὸ μὴ ἀρέσκειν τῷ Θεῷ τὴν κατα ηναγκασμένην λατρείαν. Τὸ δὲ φονεύεσθαι, εἰ μὴ πιστεύσαιεν, ἢ ἕτερον τρόπον συνωθεῖσθαι εἰς τὸ πιο στεύειν, καὶ αὐτὸς ὁ ταῦτα προστάσσων Μαχούμετ οἱ ἐν τῇ γῇ. Καὶ σὲ ἀναγκάζεις τοὺς ἀνθρώπους ὥστε πιστεύειν; Καὶ οὐδεὶς δύναται είναι πιστός, εἰ μὴ τοῦτ' αὐτῷ χαρισθείη παρὰ Θεοῦ; Τοῦτο δὲ πλατύτερον ἐπεξελευσόμεθα ἐν τοῖς ἑπομένοις ἐν τῷ δεκάτῳ κεφαλαίω Irrationabilis est autem lex hæc et propter hæe de quibus Iraciat. Facit enim capitulum proprium de formica, et aliud de aranea, et aliud de fumo; cujus autem gratia Deus talia mandavit de formica et de fumo? Item dicit, quod nunquam Deus parcere posset ostendenti terga inimicis, et reliqua. Quod autem peccatum, fugere hominem in hello, videntem seipsum in periculo? Sed voluit vel bellicosos ipsos, vel audaces Mabometus facere. Item lex que jubet de lavatione, irrationabilis est omniya. Mandat enim quando orare velint, lavare maΑλογος δὲ ἐστιν οὗτος ὁ νόμος καὶ διὰ τὰ περὶ ὧν πραγματεύεται. Ποιῆσαι γὰρ κεφάλων ἰδικὸν περὶ τοῦ μύρμηκος, καὶ ἄλλο περὶ τοῦ αράχνου, καὶ ἄλλο περὶ τοῦ καπνοῦ, τίνος δὲ γέν ριν ὁ Θεὸς τοιαῦτα ἐνετείλατο περὶ τοῦ μύρμης καὶ τοῦ καπνού; Ετι φησίν, ὡς οὐδέποτ' ἂν ὁ θεὸς συγγνοίη Σαρακηνῷ; δείξαντι νῶτα τοῖς ἐχθροῖς, καὶ τὰ λοιπά. Ποία δὲ ἁμαρτία φυγεῖν τὸν ἄνθρωπον ἐν πολέμῳ, ὁρῶντα ἑαυτὸν ἐν κινδύνῳ; 'Αλλ' ήβουλήθη καὶ πολεμικοὺς αὐτοὺς καὶ τολμηρούς ὁ Μαχουμεν ποιῆσαι. "Ετι ὁ νόμος ἂν διακελεύεται περὶ τῆς

el pedis, et brachiia usque ad cubitum. Si autem non inveniant aquam, intingi manus in pulvere: et post hæc terentes manus pulvere iliitas per faciem, pulvere illinire sufficienter eorum ipsorum vultum. Sed etsi lavare rationabile, rationabilius jam es set lavare cor, secundum Jeremiam dicentem: Lava cor tuum a nequitia ", Pulverem antem apponere vultui, quam potest habere rationem 1 Magis quidem igitur quantum lavare est rationa bile, tantum pulvere illiniri inconveniens est et irrationabile. Maxime autem irrationabilis hac lex videtur, quæ est de repudio. Potest enim Saracenus ejicere sui ipsius uxorem, et rursus ei conci liari toties quoties huic placuerit vel displicuerit; sic tamen ut post tertiam repudiationem non possit eam suscipere: nisi quis alter eam carnaliter cognoverit, non exsistentem in menstruis. Si autem hanc cognoverit non sullicienter extenso testiculo, necesse ulterius hanc cognoscere sufficienter extenso membro. Unde quando volunt conciliari cum sui ipsorum uxoribus, dant pretium cæco cuidam, vel alteri vili personæ, quæ cum tali uxore simul futura est. Et post haec testabitur publice, et dicet velle hanc repudiare. Quo facto, primus potest cam sibi conciliare. Aliquando autem tantu.n ἀπολούσεως, αλογός ἐστι παντελώς. Προστάττει γάρ, μus et vultum et podicem et pudibunds, et palmas ὅτε προσεύξασθαι θέλοιεν, νίπτειν τὰς χεῖρας, καὶ τὸ πρόσωπον, καὶ τὸν πρωκτὸν, καὶ τὰ αἰδοῖα, καὶ τὰ πέλματα, καὶ τοὺς βραχίονας μέχρι τοῦ πήχεως. δὲ μὴ εὕροιεν ὕδωρ, βάπτεσθαι τὰς χεῖρας ἐν τῇ κόνει, καὶ μετὰ ταῦτα τρίβοντες τὰς χεῖρας κεκονιμένας διὰ τοῦ προσώπου, κονίζειν ἱκανῶς τὸ πρόσωπον ἑαυτῶν. Ἀλλὰ εἰ τὸ ἀπονίπτεσθαι εύλογον, εὐλογών τερον ἂν ἦν πλύνειν τὴν καρδίαν κατὰ τὸ τέταρτον του Ἱερεμίου " ο Πλύνον τὴν καρδίαν σου ἀπὸ πονηρίας., Τὸ δὲ κόνιν ἐπιτάττειν τῷ προσώπῳ ποῖον δύναται λόγον ἔχειν; Μάλλον μὲν οὖν ὅσον τὸ νίπτειν εύλογον, του σοῦτον τὸ κονίζεσθαι καὶ τὸ αἴσχος ἄτοπόν ἐστι καὶ ἄλογον. Μάλιστα δὲ ἄλογος ὁ νόμος οὗτος δοκεῖ ὁ περὶ τοῦ ἀποστασίου. Δύναται γὰρ Σαββακηνὶς ἐκβάλλειν τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα, καὶ πάλιν αὐτῇ καταλλάττεσθαι, ἐσάκις ἂν τούτῳ ἀρέσκῃ, ἢ ἀπαρέσκῃ· οὕτω μέντοι, ὅτι μετὰ τὴν τρίτην ἐκβολὴν μὴ δύνασθαι αὐτὴν εἶτα δέχεσθαι, πλὴν εἰ μή τις ἕτερος σαρκικῶς αὐτήν γνοίη, μὴ οὖσαν ἐν τοῖς ἐμμήνοις. Εἰ δὲ ταύτην γνοίη μὴ ἱκανῶς ἐντεταμένῳ αἰδοίῳ, ἀνάγκη περαιτέρω γνῶναι ταύτην, ἱκανῶς ἐντεταμένῳ τῷ μέλει. Ὅθεν ἦταν βούλωνται καταλλάττεσθαι ταῖς ἑαυτῶν γυναιξί, τίμημα διδόασι τυφλῷ τινι, ἢ ἑτέρῳ εὐτελεί προς ώπῳ, συνεσομένῳ τοιαύτῃ γυναικὶ, καὶ μετὰ ταῦτα μαρτυρήσοντι δημοσίᾳ, καὶ ἐροῦντι βούλεσθαι ταύτην ἐκβαλεῖν. Οὗ γενομένου, ὁ πρῶτος δύναται καταλλάτω πειν αὐτὴν ἑαυτῷ. Ενίοτε δὲ τοσοῦτον ἀρέσκουσιν αὐταῖς οἱ δεύτεροι, ὥστε λέγειν αὐτὰς μὴ δύνασθαι ἐκείνων χωρίζεσθαι· καὶ τότε ὁ πρῶτος ἀποβαλὼν τὸ τίμημα καὶ τὴν γυναῖκα, ἐκπίπτει τῆς ἑαυτοῦ ἐλπί δος, ἂν νόμος οὐ τοσοῦτον ἀνθρώποις, ὅσον ζώοις λόγου ἐστερημένοις προσήκων, ἀλλ' οὐ τῷ Θεῷ, τῷ πάντα σὺν λόγῳ διοικοῦντι. Μάλιστα δὲ ἄλογος οὗτος ὁ νόμος ἐστὶ κατὰ τὸ τέλος καὶ τοὺς μισθούς οὓς ὑπισχνείται. Φησὶ γὰρ δε' ὅλου τοῦ Αλκοράνου, ὅτι ἡ μακαριότης τῶν Σαββακηνῶν ἐστι καταῤῥύτους παραδείσους κεκτῆσύαι, γυναῖκάς τε καὶ παλλακὰς πολλὰς νέας, αἰσχυν τηλὰς καὶ καλὰς, πορφυροῖς ἱματίοις ἐνδεδυμένας, σκύφους δὲ χρυσοῦς καὶ ἀργυροῦς διὰ τῶν τραπε ζῶν διατρέχοντας, σιτία ήδιστα. Ταῦτα μάλιστα καταλέγει ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Ελραγμάν, ὁ ἑρμη νεύεται ἐλεήμων. Ἐν δὲ τῷ βιβλία της Διδασκα Δίας τοῦ Μαχούμετ, οὗ οἱ λόγοι μεγάλα δύνανται παρ' αὐτοῖς, ἐκτίθησι τὴν τάξιν τῶν σιτίων. Και φησι πρῶτον μὲν εἶναι ὄψον τῶν προτεθησομένων ἐκεῖ τὸ ἦπαρ τοῦ ἀλμπεποὺς ἰχθύος, σιτίον ἄκρως ἡδύ· καὶ μετὰ ταῦτα ἐκ διαδοχῆς δένδρων καρποί. Καὶ παρακατιὼν ἐν τῷ αὐτῷ κεφαλαίῳ, ἐρωτώντων αὐτὸν εἰ καὶ λαγνεύουσιν, ἀπεκρίνατο, Οὐκ ἂν ἦν μακαριότης, εἴ τις ἐκεῖ μὴ παρὴν ἡδονή. Μάλλον μὲν οὖν μάτην μὲν ἂν ἦσαν πάντα, μὴ καὶ τῆς κατὰ τὴν λαγνείαν ἡδονῆς ἑπομένης. Ἐν τούτῳ δ' ἔστιν ὁ πᾶς τοῦ ᾿Αλκοράνου σκοπός, καὶ ὅλης τῆς τῶν Σαρακηνῶν αἱρέσεως, τῷ τὴν μακαριότητα μάλιστα ἐν λαγνεία καὶ γαστρὶ συνεστάναι. Καὶ Jerem. iv, 14. placent eis secundi, ut dicant non posse eas ab iliis separari. Et tunc primus amittens pretium et uxorem, decidit a sui ipsius spe. Quorum lex non tantum hominibus, quantom animalibus ratione privatis conveniens est. Sed neque Deo, qui omipia similiter cum ratione gubernat, convenit. Maxime autem hæc lex irrationabilis est secundum Anem et præmia quæ promittit. Dicit enim per totum Alcoranum: Beatitudo Saracenorum est, irriguos hortos possidere, mulieres et pellices juvenes, verecundas et pulchras, purpureis vestibus indutas, scyplios autem aureos et argenteos per mensas discurrentes, et cibaria suavissima babere. Hæc maxime numerat in capitulo Elragman, quod interpretatur miserator. In libro a01Item De doctrina Mahometi, qui liber apud eos est magna auctoritatis, exponit ordinem cibariorum. Et dicit primum quidem esse ferculum eorum que illic sunt apponenda, epar alimpeput piscis, cilam riorum valde suave, et post haec ex successione Arborum fructus. Et descendens in eodem capitalo, interrogantibus eum quibusdam, si et luxu rentur. respondit: Non esset beatitudo, si quæ dam illic non adesset voluptas. Polius quidem igitar frustra essert omnia, cum non sequeretur volupias secundum luxuriam. In hoc autem est omnis Alcorani intentio et totius Saracenorum secta, beatitudinem maxime in luxuria et venire constituere. Et hae non secundum similitudinem

quandam vel exemplum dicit, sicut et sacra ταῦτα οὐ κατά τινα ομοιότητα ἢ παράδειγμα φά Seriptura meminit cibariorum et mense in beata σκει, ὥσπερ καὶ ἡ ἱερὰ μέμνηται Γραφή σιτίων vita. De vera autem beatitudine, sicut de speculam καὶ τραπέζης ἐν τῇ μακαρίᾳ ζωή. Περὶ γὰρ τῆς tione Dei, vel de perfectione secundum animam, ἀληθῶς μακαριότητος, οἷον τῆς τοῦ Θεοῦ θεωρίας, nullam omnino mentionem facit Mahometus, pro- ἢ τῆς κατὰ ψυχὴν τελειότητος, οὐδεμίαν παντάπασιν plerea quod neque hanc concupiscit, neque ap- ποιεῖται μνήμην ο Μαχούμε, διὰ τὸ μήτε ἐπιθυ prehendit. Sola enim qua concupiscit, haec jam et μῆσαι ταύτης, μήτ' ἐπιλαβέσθαι. Μόνα γὰρ ὧν promittit. In hoc enim aperte ostendit seipsum ἐπεθύμει, ταῦτα δὴ καὶ ὑπέσχετο. Ἐν τούτῳ γὰρ contrarium Christo, et omnibus prophetis et pli- ανακεκαλυμμένως δείκνυσιν ἑαυτὸν ἐναντίον τῷ τε losophis, et omnibus qui ratione utuntur, qui om- Χριστῷ, καὶ πᾶσι προφήταις καὶ φιλοσόφοις, και nes communiter conveniunt, ultimam hominis πᾶσι τοῖς λόγῳ χρωμένοις· οἱ κοινῇ πάντες συμ beatitudinem esse in. Dei cognitione. Sicut in φωνοῦσι τὴν ἐσχάτην εἶναι τοῦ ἀνθρώπου είναι Evangelio secundum Joannem: Hac est vita μονίαν ἐν τῇ τοῦ Θεοῦ γνώσει· ὡς ἐν τῷ κατά zlerna, ut cognoscant le solum verum Demon Ἰωάννην· «Αὕτη ἐστὶν ἡ αἰώνιος ζωή, ἵνα γινώ Ει Aristoteles dicit, quod vita secundum intelle- σκωσί σε τὴν μόνον ἀληθινὸν Θεόν.» Καὶ ᾿Αριστο ctum optima est. Igitur circa ventrem et venerea τέλης δέ φησιν ἐν τῷ τετάρτῳ τῶν Ἠθικῶν, καὶ pessima est; etenim fi impedimento bonitati in- δωδεκάτῳ μετὰ τὰ φυσικά, ὅτι ἡ κατὰ νοῦν ζωή tellectus. Sed quoniam Saraceni, neque dicta di- ἀρίστη ἐστίν. Ἡ ἄρα περὶ τὴν γαστέρα καὶ τὰ vinae Scriptura suscipiunt, neque philosophorum, ἀφροδίσια χειρίστη ἐστὶν, τῷ τοῦ νοῦ ἀγαθῷ ἐμπου propter rationes in primo capitulo prædictas, reδὼν γινομένη. Αλλ' ἐπεὶ οἱ Σαββακηνοί οὔτε τὰ deundum jam est ad quamdam rationem, quam et ρητὰ τῆς θείας Γραφῆς δέχονται, οὔτε τὰ τῶν φιλο ipsi irrationales exsistentes non possunt omnino σόφων διὰ τοὺς ἐν πρώτῳ κεφαλαίῳ προειρημένους λόγους, ἐπανιτέον ἂν εἴη ἐπὶ τινα λόγον, ἂν καὶ αὐτοὶ ἄλογοι παντάπασιν ὄντες οὐχ οἷοί τέ εἶπν ἀπαρνήσασθαι. negare. Γενέσθω τοίνυν ὁ λόγος ῥητὸν, οὗ ἄνευ ολλές ισχύει τὸ ῥητόν· καὶ δεικτέον, ὅτι οὔτε ἐν τοῖς τῆς ἀκολασίας ἔργοις ἡ εὐδαιμονία ἐστὶ τοῦ ἀνθρώπου, καὶ ὅτι ταῦτα οὐκ ἔσονται ἐκεῖ. Διὰ τοῦτο γὰρ ἐξω ανάγκης τὰ σιτία λαμβάνομεν, ἵνα τε τὴν δυναμό την συμβαίνειν φθοράν ἐκ τοῦ τὸ φυσικὸν ὑγρόν ἀναλίσκεσθαι φυλαξώμεθα καὶ πρὸς αὔξησιν. Ταῦτα δὲ τὰ δύο οὐκ ἔσονται ἐκεῖ. Πάντες γὰρ ἔν τιν συμμέτρω ποσότητι ἀναστήσονται, καὶ τοῦ λοιποῦ οὐ δυνήσονται ἀποθνήσκειν, ἢ ἄλλον τινὰ τρόπον ἐκλείπειν· ὡς καὶ αὐτὸς ὁ Μαχούμετ ἐν τῇ ἑαυτοῦ διδασκαλία φησίν, Ο Θεός, ἀποκτενεῖ τὸν θάνατον, καὶ μετὰ ταῦτα ἀναστήσονται ἀθάνατοι καὶ ἀπέραιοί. Η ανάληψις ἄρα τῶν σιτίων οὐδαμῶς ἐστιν ἀναγκαία. Ομοίως δὲ οὐδὲ ἡ τῶν ἀφροδισίων χρήσ σις, ἐπεὶ μηδὲ νῦν ἐστιν ἀναγκαία, εἰ μὴ ὥστε φυλάττεσθαι "κατὰ τὸ εἶδος τὸ μὴ δυνάμενον ἐν τῷ ἀτόμῳ. Ετι οἱ ἀνιστάμενοι ἄνθρωποι ἢ ἀεὶ ζήσου ται, ἢ ἀεὶ τροφῇ χρήσονται, ἐπ' ἄπειρον τούτος Sit igitur ratio auctoritas, sine qua nulla valet auctoritas, et ostendendum, quod neque in ventris, neque in intemperantiæ operibus felicitas hominis est, et quod hac non erant illic. Constat enim quod cibos ad hoc sumimus, ut corruptio, quae posset accidere ex consumptione naturalis humidi, evitetur, et fat augmentum. Hæc autem duo non erunt illic; omnes enim in commensurata quantitate resurgent, et posthac non poterunt mori, vel alio quodam modo deficere, sicut et ipse Mahometus in sua doctrina dicit: Deus interimet mortem, et post hæc resurgent immortales et integri. Assumptio igitur cibariorum nequaquam est necessaria. Similiter autem neque rerum venerearum usus, quoniam neque nunc est necessarius, nisi ut servetur secundum speciem quod non potest servari in individuo. Item homines qui resurgent, vel semper viveni, et semper nutrientur. Et si semper nutrientur, consequens his, quod augebuntur corpora, vel eruut et illic egestiones et aliae foeditates, ut tan- η αύξηθήσονται τὰ σώματα, ἢ ἔσονται καὶ ἐκεῖ ἐκερί tum resolvatur quantum convertitur in cibum, quorum utrumque est inconveniens. Ad hoc autem espondet Mahometus in libro sui ipsius doctrine, dicens: quod non erit illic egestio sordium, sed purgatio per sudorem. Et adducit exemplum pueri in utero matris exsistentis, qui nutritur (ut dicit) et non egerit. Sed neque exemplum bujus, neque ratio, si quis diligenter respiciat solutionem, est sufficiens. Sunt enim quædam de perfeetione imperfecti, quæ in re perfecta essent magnae imperfectiones. Item si usus rerum venereatum est illic, nisi frustra esset, sequeretur et is Joan. xvi, 3. σεις, καὶ ἄλλαι αἰσχημοσύναι, ὥστε τοσοῦτον ἀνα λύεσθαι ὅσον τρέπεται εἰς τροφήν, ὧν ἑκάτερόν ἐστιν ἄτοπον. Πρὸς τοῦτο δὲ ἀποκρίνεται ο μαχούμε, ἐν τῷ βιβλίῳ τῆς ἑαυτοῦ διδασκαλίας λέγων, ως Οὐκ ἔσται ἐκεῖ ἔκκρισις αἰσχρῶν, ἀλλὰ κάθερος δι' ιδρώτων. Καὶ παράγει παράδειγμα τὸν ἐν τῇ γαστρὶ τῆς μητρός παίδα δε τρεφόμενος (άς φησιν) οὐκ ἐκκρίνει. Αλλ' οὔτε τὸ παράδειγμα τούτου, οὔτε ὁ λόγος πρὸς λύσιν ἐστὶν ἱκανὸς, εἴ τις ἐπιβλέπει. Εἰσὶ γάρ τινα ἐν τοῖς ἀτελέσι, λόγο έχοντα τελειότητος· ἀπερ ἐν τοῖς τελείοις όντα, πρὸς ἀτελοῦς ἐκείνοις ἐστίν. Ετι εἰ ἡ χρήσις άφρον

δισίων ἐστὶν ἐκεῖ, εἰ μὴ μάτην εἴη, ἔπεται καὶ generationem fore sicut etiam nunc. Mulli igitur γένεσιν ἔσεσθαι ὥσπερ καὶ νῦν. Πολλοὶ ἄρα γεννηθήσονται μετὰ τὴν ἀνάστασιν, πρὸ τῆς ἀναστάσεως μὴ ὄντες. Μάτην ἄρα τοσοῦτον ἡ τῶν νεκρῶν ἀνά στασις παρατείνεται, ἵνα πάντες ὁμοῦ οἱ τὴν αὐτὴν Έχοντες φύσιν λάβοιεν τὴν ζωήν. Ετι εἰ ἡ μακα ριότης ἐν τῷ λαγνεύειν καὶ πολλὰς ἔχειν γυναῖκας ἔστιν, οἱ μετὰ τὴν ἀνάστασιν γεννηθησόμενοι οὐ δύνήσονται εἶναι μακάριοι, εἰ μὴ γυναίκας πολλὰς λάτ βοιεν. Οὐ δυνήσονται δὲ λαβεῖν οὔτε εὐδαίμονας, οὔτε κακοδαίμονας· ἀναμένειν ἄρα δεήσει, μέχρις ἂν ἄλλαι πλείους γεννηθῶσι. Καὶ οὕτω δεήσει πολλὰς μὲν γεννᾶσθαι γυναῖκας, ὀλίγους δὲ ἄνδρας· καὶ οὕτως ἐν βραχεῖ καιρῷ ἔσται ἡ ἀρχὴ τῶν γυναικῶν. Ἔτι εἰ μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἔσται ἀνθρώπων γένεσις, οι γεννηθησόμενοι ἢ πάλιν φθαρήσονται, ἢ ἔσονται ἄφθαρτοι καὶ ἀθάνατοι. Εἰ μὴ φθαρήσονται, πολλὰ ἔψεται άτοπα· τοῦτο μὲν, ὅτι ἔσται ὁ πολλαπλασιασμὸς ἐπ' ἄπειρον· τοῦτο δὲ, ὧν ἐστιν ὁμοία ἡ γένεσις, οὐκ ἔστιν ὅμοιος καὶ ὁ τῆς γενέσεως όρος. Νῦν μὲν ἔχουσι φθαρτὴν ζωὴν, τότε δὲ ἄφθαρτον. Καὶ παρὰ ταῦτα, Πᾶν τὸ γεννητὸν καὶ φθαρτόν εἶναι ἀνάγκη, διὰ τὸ τὴν γένεσιν καὶ τὴν φθορὰν ἐναντία εἶναι καὶ περὶ τὸ αὐτό. Εἰ δὲ οἱ τότε γεννηθησόμενοι ἄνθρωποι φθαρτοὶ ἔσονται, καὶ ἀποθανοῦνται, εἰ πάλιν οὐκ ἀναστήσονται, ἔπεται τὰς ἐκείνων ψυχὰς ἀεὶ μένειν τῶν σωμάτων κεχωρισμέ νας· ὅπερ ἐστὶν ἄτοπον, τοῦ αὐτοῦ εἴδους οὖσας ταῖς τῶν ἀναστάντων ψυχαῖς. Εἰ δὲ κἀκεῖνοι ἀναστής σονται, ἔδει καὶ τὴν ἐκείνων ἀνάστασιν ἄλλους πά- eorum qui resurgent. Si autem et illi resurλιν ἀναμένειν, ὥσθ' ἅμα πᾶσι τοῖς τῆς αὐτῆς φύσεως μετασχοῦσι τὴν δωρεάν χαρισθῆναι τῆς ἀναστάσεως. Ἔτι δὲ αὐτὸς ὁ Μαχούμετ μίαν μόνην τίθησιν ἡμέραν τῆς ἀναστάσεως, τουτέστιν ἐν τῷ τέλει τοῦ κόσμου, ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως. Περί δὲ τῆς ἀναστάσεως ἐκείνων, ἢ τῆς γενέσεως, οὐδεμίαν παντάπασιν μνήμην ποιεῖται. Ετι οὐδεὶς λόγος εἶναι δοκεῖ, διατί δεῖ τινας ἀναμένειν πρὸς τὸ ὁμοῦ ἀναστῆναι, εἰ μὴ δεῖ πάντας ἀναμένειν. Εἰ δέ τις λέγει, ὅτι ἐν τοῖς ἀνισταμένοις ἔσται μὲν χρῆσις σιτίων τε καὶ ἀφροδισίων, ἀλλ᾽ οὔτε διὰ συντήρησιν ἢ αὔξησιν τοῦ σώματος, οὔτε διὰ τὴν τοῦ ἀνθρώπου είδους αύξησιν ἢ διαμονὴν, μόνον δὲ διὰ τὴν παρεπομένην ταῖς τοιαύταις πράξεσιν ἡδονὴν, ἵνα μηδεμία τοῖς ἀνθρώποις ἡδονὴ ἀπῇ ἐν τῇ ἐσχάτη μισθαποδοσία, ὥσπερ διαρρήδην ὁ Μαχούμετ ἐν τῇ ἑαυτοῦ διδασκαλία φησί· δῆλον ὡς πολλαχώς ἀτόπως λέγεται τοῦτο· πρῶτον μὲν, ὅτι οἱ τῶν ἀνω σταμένων ζωὴ τῆς παρούσης εὐταχτοτέρα ἔσται· ἐν ταύτῃ δὲ τῇ ζωῇ ἐμπαθὲς καὶ ἄτακτον εἶναι δοκεῖ, εἴ τις διὰ μόνην ἡδονὴν χρῷτο τοῖς σιτίοις τε καὶ ἀφροδισίοις, ἀλλ' οὐ διὰ τὴν ἀνάγκην τοῦ συνέχειν τὸ σῶμα, ἢ τοῦ παιδοποιεῖσθαι. Καὶ τοῦτ᾽ εὐλόγως· αἱ γὰρ ἐν τοῖς προειρημέναις ενεργείαις ήδοναί οὐκ αὐταί εἰσι τῶν ἐνεργειῶν τέλη, ἀλλὰ τὸ ἀνάπαλιν μᾶλλον. Η γὰρ φύσις πρὸς τοῦτο τὰς ἡδονὰς ἔταξεν ἐν ταύταις ταῖς ἐνεργείαις, ἵνα μὴ διὰ τὸν πόνων τὰ ζῶα τῶν ἀναγκαίων τούτων τῆς φύσεως ἔργων ἀφίσταντα· ὅ συνέβαινεν ἂν, εἰ μὴ τὰ ζῶα nascentur post resurrectionem, qui ante resurrectionem non fuerunt. Frustra igitur in tantum mortuorum resurrectio elongatur, ut omnes simul qui eamdem naturam habent, vitam capiant. Item si beatitudo in luxuriando et multas mulieres habendo est, qui post resurrectionem nascentur, non poterunt esse beati nisi mulieres multas capiunt. Non poterunt autem capere neque felices, neque infelices: igitur remanent, quousque plures alie nascantur. Et sie oportebit plures quidem nasci mulieres, paucos autem viros, et sic in brevi tempore erit imperium mulierum. Item si post resurrectionem erit hominum generatio, qui gignentur, n vel rursus corrumpentur, vel erunt incorruptibiles et immortales. Nisi corrumpentur, multa sequentur inconvenientia; tum quia erit multiplicatio in infinitunt, tum quia quorum erit similis generatio, non erit similis generationis terminus. Homines enim per generationem quæ est ex spernate, nunc quidem corruptibilem vitam habent, tunc auten incorruptam habebunt. Et præter hæc: Omne ge nitum corruptibile esse necesse est, propterea quod generatio et corruptio sunt contraria, et circa idem. Si autem qui tunc gignentur homines corruptibiles erunt et morientur, si rursus non resurgent, sequitur illorum animas semper manere separatas a corporibus, quod est incouveniens, cum sint ejusdem specie cum animabus ” gent, oportebit et llorum resurrectionem alios rursus exspectare, ut simul omnibus qui eamdem naturam participant, donum resurrectionis conferatur. Item ipse Mahometus unum solum ponit diem resurrectionis, id est in fine mundi, in die judicii; de resurrectione autem illorum, vel de nativitate, nullam omnino meetionem facit. Item nulla ratio esse videtur, quare oporteat quosdam exspectare ad simul resurgendum, si non aporiebit omnes exspectare. Si autem quis dicat, quod in his qui resurgent erit quidem usus cibariorum et rerum venerearum, sed neque propter conser vationem vel augmentum corporis, neque propter humana speciei augmentum vel permansionem, solum autem propter voluptatem, que talibus actionibus accidit, ut nulla voluptas hominibus absit in extrema mercedis retributione, sicut pa lam Malomelus in libro de doctrina sua dicit: manifestum igitur, quod hoc multis modis Incon venienter dicitur. Primum quidem, quod resurgentium vita erit nelius ordinata quam haee que prasens est. In hac autem vita impossibile et inordinatum quoddam esse videtur, si quis propter νoluptatem utatur cibariis vel rebus venercis, sed non propter necessitatem reservandi corpus, vel procreandi filios. Εt hoc rationabiliter. Voluptates enim in predictis actionibus non possunt esse actionum fines. Sed econverso potius quidem natura ad hoc voluptates ordinavit in his actionibus

ut non propter laborem animalia ab his necessariis & ήδονας προεκαλούντο. Ἔστι τοίνυν τάξις ἀπρεπής natura operibus elongarentur: quod accidere posset, nisi animalia voluptates provocarent. Est igitur ordo inconveniens et preposterus, si propter solas voluptates actiones hæ perfciantur. Nequaquam igitur in his qui resurgent, quorum vita bene ordinatissima supponitur, talium est usus, et multo minus in talibus futura erit felicitas: aliter enim quid prohibet, et reliqua animalia irrationalia felicia esse in praedictis actionibus, quae nobiscum communicat? Item si in his actionibus extrenna hominis felicitas est, sicut Mahometus palam dicere videtur, cujus gratia nunc oportet ab his contineri, et non potius die ac nocte comedere et luxuriari, ut et hic felices esse possimus? Sed apud omnes homines, et apud Saracenos ipsos honorabilius • videtur, continere ab his. Habent autem et quasdam viros speculativos et continentes, quos maxime laudant. Sed quoniam faluum est, valde rationabiliter loqui cum homine prudentia omnino privalo, liceat simul insanire et dicere: Si in talibus actionibus extrema hominis felicitas est, quid faciet igitur anima separata ante resurrectionem, quæ neque comedere, neque luxuriari potest? Sed neque angeli poterunt esse felices, cum tales voluptates non gustent. Item si in habendo quidem multas mulieres, innumerabiles autem pellices et juniores extrema hominum felicitas est, quomodo possent mulieres felices esse, nisi haberent plures viros? Sed rursus, quomodo possibile est virum esse beatum, cujus uxor multos alios habeat viros? Necesse igitur, vel mulierem beatam esse et virum infelicem, vel virum quidem felicem, mulieres autem et juniores earum infelices. Quomodo autem possibile est, esse beatum aliquem, cujus omnis domus quam amat misera et infelix est? Rationabilius igitur est, et viros et mulieres miseras esse et infelices. Hace tanquam in transgressione dicta sufficiant, ad demonstrandum irrationabilem esse legem secundum Gnem et præmium quod promittit. Irrationabilis est et secundum alia multa quae in hoc continentur, sicut id quod frequenter inducitur, quod Deus jurat per fdelem urbem, et per fcetum et olivetum: quod palam apparet in capitulo Ellim, quod interpretatur ficus. Homines per majores suos jurant, sicut per Deum, vel per sanctos; Deus autem non habens majorem per quem jurare possit, consuevit per seipsum jurare, ut ipse ad Abraham juravit, sicut fertur in prinio Geneseos, Per ficetum autem vel olivetum jurare, vanum est et irrationale omnino. Item ipse prohibet vinum, propter ebrietatis grasionem, sicut in plum ribus locis dicit. Sed cum vinum per seipsum maJum non sit, suflicit solam eb::etatem cavere. Sed videtur omnes Saracenos suspectos habere, quod nullus eorum possit vel mediocriter, vel cum 50brietate vino uti, unde ejus dehortatio ex necesκαὶ πρωθύστερος, εἰ διὰ μόνας τὰς ἡδονὰς αἱ ἐνέρω γειαι αὗται τελοῖντο. Οὐδαμῶς ἄρα ἐν τοῖς ἀνισταμένοις, ὧν ἡ ζωὴ εὐτακτοτάτη υπόκειται, τῶν τοιούτων ἔσται χρήσις· καὶ πολλῷ ἔλαττον ἐν τοῖς τοιούτοις ἢ μέλλουσα Εσται εὐδαιμονία. "Αλλως γάρ, τί ἐκώλυε καὶ τὰ λοιπὰ ἄλογα ζῶα εὐδαίμονα εἶναι, ἐν ταῖς προειρημέναις ἐνεργείαις ἡμῖν κοινωνοῦντα; Ετι εἰ ἐν ταύταις ταῖς ἐνεργείαις ἡ ἐσχάτη του ανθρώπου εὐδαιμονία ἐστὶν, ὡς ὁ Μαχούμε διαρ βήδην δοκεῖ λέγειν, τίνος χάριν νῦν ἔδει έγκρατ τεύεσθαι τούτων, ἀλλ' οὐ μᾶλλον ἡμέρας καὶ νυκτὸς ἐσθίειν τε καὶ ἀκολασταίνειν, ἵνα ἐνταῦθα εὐδαί μονές τινες ὦμεν; Ἀλλὰ παρὰ πᾶσιν ἀνθρώποις, καὶ παρὰ τοῖς Σαββακηνοῖς δὲ αὐτοῖς, σεμνότερον δοκεῖ ἐγκρατεύεσθαι τούτων. Ἔχουσι δὲ καὶ τινας άνδρας θεωρητικούς καὶ ἐγκρατεῖς, οὓς μάλιστα έπαινοῦσιν. ἀλλ' ἐπεὶ ἀνητόν ἐστι λίαν λογικῶς διαλέγεσθαι ἀνθρώπῳ φρονήσεως παντάπασιν ἐστε ρημένῳ, ἐξέστω συνανοηταίνειν αὐτοῖς, καὶ λέγειν, Εἰ ἐν ταύταις ταῖς ἐνεργείαις ἡ ἐσχάτη τοῦ ἀνθρώ που εὐδαιμονία ἐστὶ, τί ποιήσει ἄρα ἡ χωρισθεῖσα ψυχὴ πρὸ τῆς ἀναστάσεως, ἡ μήτε ἐσθίειν δυνα μένη, μήτε ἀσελγαίνειν; 'Αλλ' οὐδ᾽ οἱ ἄγγελοι που τε δυνήσονται εἶναι εὐδαίμονες, τῶν τοιούτων εδρ νῶν ἄγευστοι. Ετι εἰ ἐν τῷ πολλὰς μὲν ἔχειν για ναῖκας, ἀναριθμήτους δὲ παλλακὰς καὶ νεωτέρας, ἡ ἐσχάτη των ἀνδρῶν εὐδαιμονία ἐστὶ, πῶς ἂν δύο ναιντο αἱ γυναῖκες εἶναι εὐδαίμονες, εἰ μὴ ἔχοιεν πλείους ἄνδρας; Αλλά πάλιν πῶς δυνατὸν τὸν άνδρα εἶναι μακάριον, οὗτινος ἡ γυνὴ πολλούς αλλ τους ἄνδρας ἔχει; Ανάγκη τοίνυν ἢ τὴν γυναῖκα εἶναι εὐδαίμονα, καὶ τὸν ἄνδρα δυστυχή, ἢ τὸν μὲν ἄνδρα μακάριον, τὰς δὲ γυναῖκας καὶ τὰς νεωτέρας αὐτῶν κακοδαίμονας. Πῶς δὲ δυνατὸν εἶναι μακάριον, οὗ πᾶσα ἡ οἰκία ἣν ἀγαπᾷ, ἀθλία καὶ κατ δαίμων ἐστίν; Εὐλογώτερον τοίνυν λέγειν καὶ τοὺς ἄνδρας καὶ τὰς γυναῖκας ἀθλίας εἶναι καὶ κακο δαίμονας. Ταῦτα ὥσπερ ἐν παρεκβάσει εἰρημένα άρο κείτω πρὸς τὸ δεῖξαι ἄλογον εἶναι τὸν νόμον κατά τὸ τέλος καὶ τὸ ἄθλον ὁ ὑπισχνείται. Αλογον δὲ καὶ καθ' ἕτερα πολλὰ τὰ ἐν τούτῳ περιεχόμενα ὥσπερ αὐτόθι συνεχώς παρεμβάλλεται ὁ Θεὸς ἐμοὺς κατὰ τῆς πίστεως πόλεως, καὶ κατὰ τοῦ συκεώνας καὶ τοῦ ἐλαιῶνος· δ φαίνεται διαρρήδην ἐν τῷ και φαλαίῳ τῷ Ἐλτιμ, ο ερμηνεύεται συκή. Οἱ γὰρ ἄνθρωποι κατὰ τοῦ μείζονος ἐμνύουσιν, οἷον κατά τοῦ Θεοῦ, ἢ τῶν ἁγίων. Ο δὲ θεὸς μὴ ἔχων μείζονα καθ' οὗ ἂν ὁμόσειεν, εξωθεν ομνύναι καθ' ἑαυτοῦ, ὡς αὐτὸς ἔφη τῷ ᾽Αβραὰμ, ὡς λέγεται ἐν τῷ πρώτ τῷ τῆς Γενέσεως. Τὸ δὲ κατὰ τοῦ συκεῶνος ἢ τοῦ ἐλαιῶνος ἀμνύναι μάναιόν ἐστι καὶ ἄλογον παντελώς. "Ετι αὐτὸς κωλύει τὸν οἶνον διὰ τὴν τῆς μέθης ἀποφυγήν, ὥς φησιν ἐν πλείοσι τόποις. Ἀλλὰ τοῦ οἴνου μὴ καθ' ἑαυτὸν ὄντος κακοῦ, ἤρχει μόνην τὴν μέθην φυλάξασθαι. ᾿Αλλὰ δοκεῖ πάντας τους Σαββακηνούς υποπτεύειν, ὡς μηδενὸς αὐτῶν δυνα μένου ἢ μετρίως ή μετὰ νήψεως χρῆσθαι τῷ οἰνια

Ὅθεν ἡ τούτου ἀπιτροπὴ ἐξ ἀνάγκης αναγκάζει sitate ergit vel malum esse vinum simpliciter, vel λέγειν ἢ κακὸν εἶναι τὸν οἶνον ἁπλῶς, ἢ τοὺς Σαβ. Saracenos universaliter incontinentes e:sc. ρακηνούς ἀκρατεῖς ὑπάρχειν καθόλου. Θ'. Ὅτι ὁ τῶν Σαββακηνῶν νόμος ὁμολογουμένως περιέχει ψεῦδος. Εννατον δεῖ θεωρεῖν, ὅτι ὁ νόμος οὗτος οὐκ ἔστιν νόμος Θεοῦ, ἐπεὶ ὁμολογούμενα περιέχει ψεύδη. Ο γὰρ Θεὸς πρώτη καὶ ἄκρα ἐστὶν ἀλήθεια, παρ' οὗ λεχθῆναι τι ψεῦδος ἀδύνατον Ἐν τῷ Ἀλκοράνῳ δὲ ἐν τῷ κεφαλαίῳ τοῦ Ἰωνᾶ φησι, Τίς εἰς τὴν ἀλήθειαν ἄγει; Καὶ ἀποκρινόμενος, εἶπεν, Ο Θεός κατευθύνει τὴν ἀλήθειαν· καὶ ὁ κατευθύνων τὴν ἀλήθειάν ἐστιν ἀλήθεια, καὶ προσήκει τοῦτον μιμεῖσθαι. Καὶ μετὰ ταῦτα ἀληθῶς οὐχ ἁρμόζει θείῳ νόμῳ τόδε λέγεσθαί τι ἄνευ Θεοῦ· ἀλλὰ τὸ ψεῦδος καὶ τὸ πλάσμα ἄνευ Θεοῦ λέγεται. Ως γάρ φησιν Αύγουστίνος, Εἰ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ ἐν μόνον ψεῦδος εὐρία σκέτο, ὅλον ἂν τὸ Εὐαγγέλιον κατὰ τὸν αὐτὸν λόγον ὕποπτον ἦν καὶ ψεῦδος ἀποδεδοκιμασμένον. Τὸ δὲ Αλκοράνον πολλὰ μὲν ἀληθῆ περιέχει, ἔν τε Εύαγγελίῳ καὶ τῷ νόμῳ Μωσέως καὶ τοῖς προφήταις περιεχόμενα· ἀλλ' αὐτὸς ὁ Μαχούμετ' τοσοῦτα ἐκ τῶν ἰδίων περιέβαλε ψεύδη, ὥσθ' ὅλον ἀληθῶς ὑποπτον καὶ ψεῦδος ὀφείλει νομίζεσθαι, καὶ ἔργον τοῦ ψεύστου καὶ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ. Ἀνάγονται δὲ τὰ ἐν ἐκείνῳ ψεύδη περὶ ἑαυτοῦ, περὶ τῶν Χριστιανών, περὶ τῶν Ἰουδαίων, περὶ τῶν ἀποστόλων, περὶ τῶν πατριαρχῶν, περὶ τῶν δαιμόνων, περὶ τῶν ἀγγέλων, περὶ τῆς Παρθένου Μαρίας, περὶ τοῦ Χριστοῦ, περὶ τοῦ Θεοῦ. Καὶ περὶ ἑαυτοῦ μὲν φησιν, ὅτι ἐστὶ τέλος, καὶ σφραγὶς, καὶ σιωπὴ πάντων τῶν προφητῶν. Καὶ προστάττει ἀποκτιννύναι πάντα τὸν μετ' αὐτὸν διισχυ ριζόμενον εἶναι τινα προφήτην. ᾿Αλλὰ μὴ συνεστά2η ἡ χεὶρ Κυρίου, ὥστε μὴ δύνασθαι μετ' ἐκεῖνον δοῦναι καὶ ἑτέρῳ πνεῦμα προφητείας. Καὶ ὅτι οὐ μόνον οἱ Χριστιανοὶ καὶ οἱ Ἰουδαίοι λέγουσι παρα αὐτοῖς εἶναι προφήτας μετ' ἐκεῖνον, πνεῦμα προφης τείας ἐσχηκότας, ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ ἐδέξαντο ἐν Βαβυλώνι προφήτην τινὰ Σόλεμ ὀνομαζόμενον, ὁ ἑρμηνεύεται κλίμαξ, ἂν οἱ Τάρταροι ἀπέκτειναν, καὶ μετ' αὐτοῦ οὐκ ὀλίγον πλῆθος Σαββακηνῶν. Ἔτι δὲ περὶ ἑαυτοῦ φησιν, ἐπαίρων ἑαυτὸν, ὥσπερ ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ, ὅτι Εἰ πάντες άνθρωποι συν αχθείεν, καὶ πάντα τὰ πνεύματα ἢ ἄγγελοι, οὐκ ἂν δύναιντο ποιῆσαι τοιοῦτον ᾿Αλκοράνον, οἷον τοῦτό ἐστιν. "Η τοίνυν οὕτω τοῦτο νόει, ὡς μὴ δυνησομένων ἐκείνων ποιῆσαι ἄνευ τῆς τοῦ Θεοῦ βοηθείας καὶ τί θαυμαστὸν, εἰ μὴ δυνήσονται τοῦτο, ὅπερ καὶ αὐτὸς οὐκ ἄνευ Θεοῦ πεποιηκέναι φησίν; ἢ τοῦτο νάει, ὡς οὐκ ἂν δυνηθέντων ἐκείνων ποιῆσαι, εἰ καὶ ὑπὸ Θεοῦ βοηθοίντο. Ἀλλὰ τοῦτο φανερά βλασφη μία ἐστί. Περὶ δὲ τῶν Χριστιανῶν φησιν, ὡς διδόντων τῷ Θεῷ κοινωνόν· ὁ φανερῶς ἐστι ψεῦδος. Φασὶ γὰρ οἱ Χριστιανοὶ καθ' ὅλου τοῦ κόσμου, ὅτι ὁ Θεός ἐστι μάλιστα εἷς καὶ ἁπλούστατος. Μετὰ ταῦτά φησιν ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Τελτσούμπε, ο ερμηνεύεται μετάνοια, ὅτι οἱ Χριστιανοὶ θεοποιοῦσι τοὺς ἐπισκό IX. Quod lex Saracenorum manifesta contineat mendacia. Nono oportet considerare, quod lex hac non est lex Dei, quoniam manifesta continet mendacia. Deus enim summa et prima est veritas, a quo dici aliquod mendacium est impossibile. In Alcorano, in cap. Jonæ, dicit: Quis in veritatem ducit? et respondens dicit: Deus dirigit veritatem, et qui dirigit veritatem est veritas, et convenit eum mul tari. Et post hac vere non congruit divine legi, dici aliquid sine Deo, sed mendacium et Agen tum absque Deo dicitur. Sicut enim inquit Augustinus: Si in Evangelio unum solum mendacium inveniretur, totum Evangelium sccundum eamdem rationem suspectum esset et falsum. Alcoranum autem mulla quidem vera continet, quæ in Evangelio et lege Moysi et prophetis continentur; sed ipse Malomelus tot ex propriis manifesta inserit mendacia, ut totum fere suspectum et falsum de beat existimari, et opus illius qui mendax est et pa ter ejus. Reducuntur autem quæ in eo mendacia continentur, ad decem genera principalia. Dicit enim mendacia de seipso, de Christianis, de Judeis, de apostolis, de patriarchis, de daemonibus, de angelis, de Virgine Maria, de Christo, de Deo. Et de seipso quidem dicit, quod est finis et sigillum et silentium omnium prophetarum. Εt juEt bet interimi, quicunque post eum se prophetam esse asserucrit. Sed non sic contracta est manus Domini, ut non posset post illum dare et alteri spiritum prophetia. Εt quod non solumn Christiani et Judæi dicunt apud eos esse prophetas, qui post illum spiritum prophetim habuerunt, sed et ipsi susceperunt apud Babylona prophetam quemdam, qui Solem appellabatur, quod interpretatur scala, quem Tartari interemcrunt, et cum eo non paucam multitudinem Saracenorum. Item de seipso dicit, seipsum extollens, tanquam ex persona Dei, Quod si omnes homines congregarentur, et omnes spiritus vel angeli, non possent facere tale Alcoranum sicut est hoc. Vel igitur sie hoc intellige, quod non poterunt illi facere absque auxilio Dei: el quid mirum si non poterunt hoc, quod et ipse non sine Deo se fecisse dicit? vel hoc intellige, quod neque po uissent illi facere, etiamsi a Deo adjuti essent. Sed hoc manifesta blasphemia est. De Christianis autem dicit, quod dant Deo socium: quod manifestum est mendacium. Dicant enim Christiani totius mundi, quod Deus est naxime unus et simplicissimus. Post haec dicit in capitulo lelteumpe, quod interpretatur penitentia, quod Christiani deificant episcopos suas, et anti-

fices, et monachos: quod falsum est. Hoc autem πους αὐτῶν, καὶ τοὺς ἀρχιερεῖς καὶ τοὺς μοναχούς dixit Malometus, tanquam homo ignarus Christiaum lingue. Christiani enim Chaldaei et omnes Orientales vocant episcopos et monachos, colentes eos, Rampan, quod interpretatur magister, vel major meus. In Arabica autem lingua rampa est nomen Dei, quod interpretatur Dominus, absolute, quod et de solo intelligitur Deo. Sicut et apud nos quando dicimus, c Dominus tecum. Falso igitur dicit Mahometus, quod deos Christiani hos vocant. Item idem dicit de Christianis, quod deificant Mariam. Inducit autem in capitulo Elmeide, quod interpretatur mensa, quod Christus excuset se de eo apud Deum, quod non dixit mundo, matrem ejus esse deam. Et vere; neque Christiani hoc dicunt, Mariam videlicet esse Deum vel deam, sed dicunt, quod fuit purissima mulier. Etenim Evangelium non deum eam nominat,vel nuntiam, sed mulierem. Item inducit in eodem capitulo, dicens de Christianis et Judais, quod non sunt hi alii Dei, vel amici Dei. Quod ostendit ex co quod aliguntur pro peccatis, sicut ipse dicit. Hæc autem demonstralia falsa est omnino: e Mulum enim tribulationes justorum ".. Et sicut ad Hebræos dicit Apostolus: 4 Flagellat ominem filium quem suscipit ".» Aliter tamen justi, et aliter impii flagel lantur a Deo. Etenim ipsis Saracenis multa flagella Tartari intulerunt, etsi legem non habeant. De Judæis dicit Mahometus in capitulo Telteumpe, quod interpretatur panitentia, quod deilicant Eleazar, et dicunt quod ipe est Filius Dei. lloc autem manifeste est mendacium. Judaei enim nullum hominem Deum faciunt, neque Filium Dei dicunt esse. Item in capitulo Einasa, quod interpr. tatur mulieres, dicit quod ipsi Judaei dicunt inIeremisse Christum Jesum, filium Maria, aposto lum Dei. Hoc autem manifeste est mendacium. Non enim Jesum Christum dicunt esse Judai, neque apostolum fuisse Dei, sed hominem iniquum, et dicunt ipsi, propter blasphemiam eum interemisse. De apostolis autem dicit in capitulo Abraham, quem dicunt patrem fuisse Moysi, quod illi testati sunt et dixerunt Christo, quod essent Saraceni, imitatoresque et apostoli Mahometi. Et hoc autema est mendacium. Christus enim et apostoli ante Mahometum fuerunt sexcentis annis. Mahometus enim in temporibus Heraclii apparuit, qui incepit imperare anno sexcentesimo decimo ab incaruaLione Domini. Unde vix septingenti anni sunt, ex quo fuit Mahometus. Sunt autem mille ducenti, et plus, ex quo natus est Christus et apostoli. Ει 8 ψεῦδός ἐστι. Τοῦτο δὲ ἔφη ὁ Μαχούμετ, ὡς ἄνω θρωπος ἀνεπιστήμων τῆς διαλέκτου. Οἱ γὰρ Χριστια νοὶ Χαλδαίοι, καὶ πάντες οἱ ἀνατολικοί Χριστιανοί καλοῦσι τοὺς ἐπισκόπους καὶ τοὺς μοναχούς, τιμών τες αὐτοὺς, Ραμπάν, ο ερμηνεύεται διδάσκαλε, μείζων ἐμοῦ. Ἐν δὲ τῇ Αραβικῇ γλώσσῃ τὸ ῥαμπά ἐστιν ὄνομα τοῦ Θεοῦ, ὁ ἑρμηνεύεται κύριος, ἀπο λελυμένως, καὶ περὶ μόνου νούμενον τοῦ Θεοῦ· ὥσπερ καὶ παρ' ἡμῖν, ὅταν λέγωμεν, "Ο Κύριος μετά σοῦ. Ὅτι τοίνυν ὁ Μαχούμετ, ὅτι θεοὺς οἱ Χριστιανοί τούτους καλοῦσιν. Ὅτι ὁ αὐτός φησι περὶ τῶν Χρισ στιανῶν, ὅτι θεοποιοῦσι τὴν Μαρίαν. Εἰσάγει δὲ καὶ ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Ελμειδή, διερμηνεύεται τράπεζα, τὸν Χριστὸν παραιτούμενον ὑπὲρ ἑαυτοῦ τὸν θεὸν, " ὡς οὐκ εἰπόντος τῷ κόσμῳ Θεὸν εἶναι τὴν μητέρα αὐτοῦ. Καὶ ἀληθῶς· οὐδ᾽ οἱ Χριστιανοὶ τοῦτό φασι, τὴν μακαρίαν Μαρίαν δηλονότι Θεὸν εἶναι ἢ θεάν, ἀλλὰ λέγουσι ψιλήν γενέσθαι γυναῖκα. Καὶ γὰρ τὸ Εὐαγγέλιον οὐ θεὰν αὐτὴν ὀνομάζει, ἢ ἀγγελία, ἀλλὰ γυναίκα. Επι εἰσάγει ἐν τῷ αὐτῷ κεφαλαίς, λέγων περί τῶν Χριστιανῶν καὶ τῶν Ἰουδαίων, ὡς οὐκ εἰσὶν οὗτοι υἱοὶ Θεοῦ, ἡ φίλοι Θεοῦ· δ δείκνυσιν ἐκ τοῦ θλίβεσθαι ὑπὲρ ἁμαρτιῶν, ὡς αὐτός φησιν. Αὕτη δι ἡ ἀπόδειξις ψευδῆς ἐστι παντελώς. Πολλαὶ γὰρ οἱ θλίψεις τῶν δικαίων καὶ ὡς πρὸς τοὺς Εβραίους φησὶν ὁ ᾿Απόστολος, «Μαστιγοί πάντα υἱόν, ὃν παρα δέχεται, ο Όμως καὶ οἱ δίκαιοι καὶ οἱ ἀσεβεῖς μετ στίζονται παρὰ τοῦ Θεοῦ. Καὶ αὐτοῖς γὰρ τῆς Σαῤῥακηνοῖς πολλὰς ἐπήνεγκαν οι Τάρταρος μάτι γας, καίτοι νόμον μὴ ἔχοντες. Περὶ δὲ τῶν Ἰουδαίων φησὶν ὁ Μωάμεθ ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Τελτιούμπε, ὁ ἑρμηνεύεται μετάνοια, ώς θεοποιούντων τὸν Ἐλεάζαρ, καὶ λεγόντων ότι αὐτός ἐστιν ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ. Τοῦτο δὲ φανερῶς ἐπι ψεῦδος. Οἱ γὰρ Ἰουδαῖοι οὐδένα άνθρωπον θεοποιού σιν, οὔτε Υἱὸν Θεοῦ φασιν εἶναι. Ὅτι ἐν τῷ περι λαίῳ τῷ Έλνεσα, ο ερμηνεύεται γυναίκες, φυτι αὐτοὺς τοὺς Ἰουδαίους λέγειν ἀποκτεῖναι τὸν Χρι στὸν Ἰησοῦν, τὸν υἱὸν τῆς Μαρίας, τὴν ἀπόστολον τοῦ Θεοῦ. Τοῦτο καὶ φανερῶς ἐστι ψεύδος. Οὐ γὰρ τὸν Ἰησοῦν Χριστὸν εἶναί φασιν οἱ Ἰουδαῖος, ἀλλ' οὐδὲ ἀπόστολον γενέσθαι Θεοῦ, ἀλλ᾽ ἄνθρωπον που Ο νηρόν· καί φασιν αὐτοὺς περὶ βλασφημίας αυτόν ἀποκτεῖναι. Περὶ δὲ τῶν ἀποστόλων φησὶν ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Αράμ, ἄν φησι πατέρα γενέσθαι τοῦ Μωϋσέως, ὅτι ἐκεῖνοι ἐμαρτύρησαν καὶ εἶπον τῷ Χριστῷ, ὡς εἴτε Σαββακηνοί, μιμηταὶ καὶ ἀπόστολος τοῦ Μαχούμει, Τοῦτο δὲ ἐστι ψεῦδος. Ὁ μὲν γὰρ Χριστὸς καὶ ἀπόστολοι πρὸ τοῦ Μαχούμε γεγόνασιν εξακοσίας, ἔτεσιν. "Ο γὰρ Μαχούμετ ἐπὶ τῶν τοῦ Ἡρακλείο χρόνων ἀνεφάνη, ὃς ήρξατο βασιλεύειν τῷ ἐξαποτο στῷ δεκάτῳ ἔτει τῆς τοῦ Κυρίου σαρκώσεως - Όθεν οὔπω εἰσὶν ἑπτακόσια ἔτη, ἀφ' οὗ γέγονεν ὁ Μαχαί μετ. Εἰσὶ δὲ χίλιοι διακόσιοι καὶ πλέον, ἐξ οὗ γέγον Joan. i et xix. 1 Psal. xxx, 20. "Hebr. x, 6.

νεν ὁ Χριστὸς καὶ οἱ ἀπόστολοι. Καὶ πῶς ἡδύναντο quomodo apostol potuerunt Saraceni esse, et iiniοἱ ἀπόστολοι, εἶναι Σαρακηνοί, καὶ μιμηταὶ τοῦ Μαχούμετ, ᾧ ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ ἐντέταλτο (ὡς αὐτός φησιν ἐν τῷ ᾿Αλκοράνῳ, ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Ελκανιμάρ), εἶναι Σαββακηνῷ; Ὁ πρῶτος τοίνυν Σαββακηνὸς ἀπὸ τοῦ Μαχούμετ ήρξατο. Οἱ ἀπόστολοι ἄρα οὔτε Σαββακηνοί εἶναι ἡδύναντο, οὔτ' ἐκείνου μιμηταί, οὗ ἐξακοσίοις ἔτεσιν ἡγήσαντο. Η, εἰ Σαββακηνοί ἦσαν ἐκεῖνοι, αὐτὸν ἀδύνατον εἶναι πρῶτ του. Περὶ δὲ τῶν πατριαρχῶν τὸ αὐτὸ διισχυρίζεται. Φησὶ γὰρ ἐν πλείοσι τόποις τοῦ ᾿Αλκοράνου, ὅτι ὁ ᾿Αβραάμ, καὶ ὁ Ἰσαὰκ, καὶ ὁ Ἰακώβ, καὶ οἱ υἱοὶ ἐκείνων, Σαρβακηνοὶ ἦσαν. Τὸ δ' αὐτό φησι καὶ περὶ τοῦ Νῶς, ὅτι ἦν Σαββακηνός, καὶ ὅτι διὰ τοῦτο ἐπῆλθεν ὁ κατακλυσμὸς εἰς τὸν κόσμον, διὰ τὸ ἐκεῖ νον καὶ παραινεῖν τοὺς ἀνθρώπους γενέσθαι Σαββακηνούς, αὐτοὺς δὲ ἀπαρνεῖσθαι. Τοῦτο δὲ παντελῶς ἐστι ψεῦδος. Πῶς γὰρ ἡδύνατο εἶναι Σαββακηνός, ὃς προηγήσατο τοῦ Μωάμεθ δισχιλίοις πεντακοσίοις ἔτεσιν; ἔτι δὲ καὶ αὐτοῦ τοῦ Μαχούμετ λέγοντος ἑαυτὸν γενέσθαι πρῶτον Σαῤῥακηνὸν ἐν τῷ κόσμῳ. Αδύνατον δὲ λέγειν τὸν Νῶς καὶ τὸν ᾿Αβραὰμ εἶναι Σαββακηνούς, ὡς αὐτῶν τοὺς Σαρακηνούς γεννησάντων. Αὕτη γὰρ ἡ ἐξήγησις ἐναντία ἐστὶ τῷ ᾿Αλκοράνῳ, ὅπου λέγεται τὸν ᾿Αβραὰμ μὴ γενέσθαι Χριστιανόν, μηδὲ Ἰουδαῖον, ἀλλὰ Σαββακηνόν ἀκριβῆ. Ανάγκη δὲ, ὥσπερ ἐκ τοῦ ᾿Αβραὰμ γεγόνασιν οἱ Σαῤῥακηνοί, οὕτως ἐξ αὐτοῦ καὶ τοῦ Νῶς οἱ Ἰουδαῖοι καὶ οἱ Χριστιανοὶ ἐγεννήθησαν. Καὶ τοῦτο δέ φασιν οἱ Σαῤῥακηνοί, ὡς ὁ Θεὸς τῷ Μαχούμετ υπέσχετο μηδένα εἰσελθεῖν εἰς τὸν παράδεισον πρὸ αὐτοῦ. Καὶ μετὰ ταῦτα ἀνέλαβεν αὐτὸν ὁ Θεὸς, καὶ ἤγαγεν εἰς τὸν παράδεισον, καὶ εἶδεν αὐτόθι ἄνδρας τε καὶ γυναίκαὶ πολλὰς, καὶ εἶπε, Τί ἐστι, Κύριε; Ὁ δὲ Κύριος πρὸς αὐτὸν, Μὴ θαυμάσῃς· καὶ οὗτοι γὰρ μιμηταί σού εἰσιν. Αδύνατον δὲ μιμητὰς εἶναι τοῦ Μαχούμετ, εἰ μὴ διὰ τοῦ ᾿Αλκοράνου. ᾿Αλλὰ τοῦτο οὐκ ἦν ἀποκεκαλυμμένον πρὸ τῶν χρόνων τοῦ Μαχούμετ, ὥσπερ ἐν πλείοσι τόποις αὐτοῦ περιέχεται, καὶ μάλιστα ἐν τῇ ἀρχῇ. Τούτου δὲ τοῦ πλάσματος τὸ ψεῦδος πᾶς νοῦν ἔχων δύναται κατανοήσαι, καὶ διὰ τοῦτο ἐν τοῖς τοιούτοις διατρίβειν οὐ δεῖ. Περὶ δὲ τῶν δαιμόνων ιδικόν τι κεφάλαιον ἐν τῷ Αλκοράνῳ ἐστὶν, ὅπου διαρρήδην λέγεται, ὡς δαιμένων πλῆθος πολύ, ἀκούσαντες τὸ ᾿Αλκοράνον, ἐχάρησαν, καὶ ἐμαρτύρησαν ὡς ἠδύναντο διὰ τούτου σωθῆναι. Ανείπον δὲ καὶ ἑαυτοὺς Σαββακηνούς, καὶ ἐσώθησαν. Τοῦτο δὲ ὅσον περιέχει ψεῦδος, οὐκ ἀναγκαῖον ἐπιχειρήματ! τινι ἀποδείκνυσθαι. Περὶ δὲ τῶν ἀγγέλων φησίν, ὡς πάντες προσεκύ νησαν τῷ 'Αδάμ, πλὴν τοῦ διαβόλου. Ετι φησίν αὐτὸς, ὡς ὅτε πρὸς τὸν Θεὸν ἀπῆλθε μετὰ τοῦ Γαβριὴλ, εἶδεν ἐν τῷ οὐρανῷ ἄγγελον ἕνα μυριάκις μείζονα τοῦ κόσμου παντός, θρηνοῦντα τὰς ἑαυτοῦ ἁμαρτίας, ᾧ συγγνώμην ἰδίᾳ δεήσει αὐτὸς ἐξῃτητατο. Καὶ πολλὰ ἄλλα ψευδέστατά φησι, περὶ ὧν διεξοδικώτερον ἐπεξελευσόμεθα πρὸς τῷ τέλει τῆς παρ. tatores Mahometi, cui ex persona Dei mandatum cst (sicut ipse dicit in Alcorano, in capitulo Eleaminar) quod sit ipse primus Saracenus? Primus igitur Saracenismus a Mahomelo incepit. Apostoli igitur neque Saraceni esse potuerunt, neque illius imitatores quem sexcentis annis præcesserunt. Vel si Saraceni erant illi, impossibile est eum fuisse.primum Saracenum. De patriarchis idem asserit. Dicit enim in plaribus locis Alcorani, quod Abraham et Isaac et Jacob et filii illorum Saraceni erant. Idem autem dicit et de Noe, quod fuit Saracenus. Εt quod propterea diluvium venit super terram, quia ipse & praedicabat hominibus, quod ferent Saraceni, et ipsi renuerunt. Hoc autem omnino est mendacium. Quomodo enim potuit Noe esse Saracenus, qui praecessit Mahometum duobus millibus quingentis annis? Item et ipse Mahometus dicit, seipsum fuisse primum Saracenum in mundo. Impossibile autem est, dicere, Noe ct Abraham esse Saracenos, quod ipsi Saracenos genuissent. Hæc enim exposi tio contraria est Alcorano, ubi dicitur: Abraliam non fuisse Christianum, neque Judaum, sed purum Saracenum. Necesse igitur, sicut ex Abraham nati sunt Saraceni, sic ex eo et Noe Judaei et Christiani nati sunt. Et dicunt etiam Saraceni, quod Deus promisit Mahometo, ut nullus introeat in paradisum ante eum. Et post hæc assumpsit eum Deus, et duxit in paradisum. Et vidit illic viros et mulieres multas, et dixit: Quid est, Domine? Dominus autem dixit ad eum: Ne mireris, et hi enim imitatores tui sunt. Imitatores autem esse Mahometi impossibile, nisi per Alcoranum; sed hoc non fuit revelatum ante tempora Mahometi, sicut in pluribus ejus locis continetur, et maxime in principio. Hujus autem figmenti mendacium quicunque intellectum habet, potest bene consi derare, et propter hoc in talibus versari non opor tel. η De demon.ous autem speciale quoddam capita lum in Alcorano est, ubi palam dicitur, quod de monum multitudo multa audientes Alcoranum, gavisi sunt, et testati sunt, quod per ipsum poterant salvari. Dixerunt autem et seipsos Saracenos, et salvati sunt. Iloc autem quantum mendacium continet, non est necessarium argumentatione quadam demonstrari. De angelis autem dicit, quod omnes adoraverunt Adam, præter diabolum. Item dicit ipse, quod quando ad Deum venit cum Gabriele, vidit in colo angelam unum qui millies major erat nundo, et flebat sui ipsius peccata. Et ipse veuiam suis pracibus sibi imperavit. Et multa alia falsissima dicit, de quibus latius narrabimus in fine praesentis operis, cum dicemus visionem maxima Celionis,

quam seipsum vidisse asserit. Item palam dicere Λ ούσης πραγματείας, ὅταν περὶ τῆς μάλιστα πιπλαvidetur de angelis, quod sunt corporei. Dicit enim σμένης θεωρίας διαλεγώμεθα, ἣν ἑαυτὸν ἐξεῖν διισχυ in capitulo Sad, in pluribus locis, quod angeli ex ρίζεται. Έτι διαρρήδην λέγειν δοκεῖ περὶ τῶν ἀγ igne creati sunt, homines autem ex terra. Dicit γέλων, ὅτι εἰσὶ σωματικοί. Φησὶ γὰρ ἐν τῷ κεφαλαίω enim in aliis locis, quod sunt magni spatio, sicut τῷ Σὰν ἐν πλείοσι τόποις, ὅτι οἱ ἄγγελοι ἐκ πυρὸς in sequentibus dicetur. ἐδημιουργήθησαν, οἱ δὲ ἄνθρωποι ἐκ χούς. Φησί γάρ ἐν ἑτέροις τόποις, ὅτι εἰσὶ μεγάλοι τῇ διαστάσει, ὡς ἐν τοῖς ἑπομένοις εἰρήσεται. De Virgine autem Maria dicit palam in capitulo- Περὶ δὲ τῆς Παρθένου Μαρίας φησί διαρρήδην Abraham, quod ipsa fuit Olia Abraham, Abraham ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ ᾿Αμράμ᾽ ὁ δὲ ᾿Αμραμ πατήρ εν autem pater fuit Moysi et Aaron. In capitulo au- τοῦ Μωσέως καὶ Ααρών. Ἐν δὲ τῷ κεφαλαίῳ τῷ tem Mariem, quod interpretatur Maria, palam di- Μαριέμ, ὁ ἑρμηνεύεται Μαρία, διαρρήδην φησί, ὡς eitur, quod Maria mater Christi soror fuit Aaron, ή τοῦ Χριστοῦ μήτηρ Μαρία ἀδελφὴ ἦν Ααρών et quod Moyses et Aaron habuerunt quamdam so- καὶ ὅτι μὲν Μωϋσῆς καὶ ᾿Απρὼν ἔσχον τινὰ ἀδελφὴν rorem quas Maria appellabatur, et quod hi tres λεγομένην Μαρίαν, καὶ ὅτι οἱ τρεῖς οὗτοι ἦσαν υπολ eront alii Abraham, quod manifestum est in sexto τοῦ ᾿Αμράμ, δῆλον ἐν τῷ ἔκτῳ τῶν Παραλειπομένων. Paralipomenon. Sed inter hanc Mariam et beatamn 'Αλλὰ μεταξύ ταύτης τε τῆς Μαρίας καὶ τῆς μαχαί virginem Mariam, matrem Jesu Christi Filii Dei, ρίας Παρθένου της Μαρίας, τῆς μητρός Ἰησοῦ mille quingenti nomi intercessere. Εt prima qui- Χριστοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, χίλια πεντακόσια έτη εξ dem Maria in eremo mortua est, quando Moyses βύησαν. Καὶ ἡ μὲν πρώτη Μαρία ἐν τῇ ἐρήμῳ duxit per eremum filios Israel ad terram promise ἀπέθανεν, ὅτε ὁ Μωϋσῆς ἦγε διὰ τῆς ἐρήμου ἐπὶ sionis. Tune autem neque Roma ædificata erat, τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας τοὺς υἱοὺς Ισραήλ. Τότε sed post hac fundata fuit in temporibus Ezechia δὲ οὐδ᾽ ἡ Ῥώμη ἦν ᾠκοδομημένη, ή μετὰ ταῦτα regis Jude, qui fuit post septingentos et plures τεθεμελίωτο ἐπὶ τῶν χρόνων Εζεκίου βασιλέως ainos. Jesus autem Christus post Εzechiam regem "Ιούδα, ὃς γέγονε μετὰ ἑπτακόσια έτη καὶ πλείω, natus est ex Virgine Maria, genitus in temporibus Ο δὲ Χριστὸς Ἰησοῦς μετὰ Εζεκίαν γέγονε τον Octaviani imperatoris, post septingentos et plures βασιλέα, γεννηθεὶς ἐκ τῆς Παρθένου Μαρίας ἐπὶ annos ab Ezechia, quo tempore jam Romani τῶν χρόνων βασιλέως Οκταβιανού, μετὰ ἑπτακόσια mindi monarchiam tenebant, et miserunt reges in έτη καὶ πλείω ἀπὸ Εζεκίου, ἐφ᾽ οὗ χρόνου ήδη Jadeam. Unde et Judaei tesiati sunt, se non ha- είχον τὴν τοῦ κόσμου μοναρχίαν οἱ Ρωμαῖοι, καὶ here regem, nisi Cesarem. Et nota quod, sicut απέστειλαν βασιλεῖς εἰς τὴν Ἰουδαίαν. Ὅθεν καὶ dicit Augustinus Roma fundata est in temporis έμαρτύρησαν οἱ Ἰουδαῖοι μὴ ἔχειν βασιλέα εἰ μὴ bus Achaz, vel secundum quosdam alios, Ezechia. Kαίσαρα. Και σημείωσαι ὅτι, καθώς φησιν λόγου. Et tunc habitabat populus Israel in terra promise στῖνος ἐν τῷ της βιβλίῳ περὶ τῆς πόλεως τοῦ Θεοῦ, sionis, quod fuit septuaginta quinque amuis: quo- ή μὲν Ρώμη ᾠκοδόμητο ἐπὶ τῶν χρόνων "Αχαζ, ή rum viginti septem pervenerunt quidem ad Jesum κατά τινας ἄλλους, του Εζεκίου. Τότε δὲ ἦν χρόνος Nave. Tempore autem Judicum, anni trecenti vim τῷ Ἰσραὴλ ἐν τῇ γῇ τῆς ἐπαγγελίας ὁ τῶν ἑπτακο ginti novem, ex quo inceperunt esse reges illic σίων δεκαοκτώ· ἐξῶν εἴκοσι ἑπτὰ μὲν ἀνήκουσι τῷ trecentis sexaginta duobus auis. quo autem Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ· τῷ δὲ χρόνῳ τῶν Κριτών και urbis fundamenta facta sunt usque ad nativitatem τριακόσια είκοσι εννέα· ἐξ οὗ δὲ ἤρξαντο βασιλεῖς Christi. septingenti quinquaginta duo anni inter εἶναι αὐτόθι τριακόσια εξήκοντα δύο έτη. "Αφ' ου δὲ fuere, sicut dicit diaconus Paulus in Romanis him οἱ τῆς πόλεως θεμέλιοι κατεβλήθησαν μέχρι τῆς storiis. Permisit igitur Spiritus sanctus, Mahome- γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ ἑπτακόσια πεντήκοντα δύο tam sic manifestum mendacium capere, ut quilibet έτη, ὥσπερ φησὶν ὁ διάκονος Παῦλος ἐν ταῖς "Ρωμαί homo facile deceptionem animadverteret. Ο κοῖς ἱστορίαις. Συνεχώρησε τοίνυν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον οὕτω περιφανούς ψεύδους ἀγῶναι τὸν Μαχούμετ, ὥστε πάντα ἄνθρωπον βαδίως τὴν ἀπάτην φωράσαι. De Christo dicit idem, quod ille neque est Deus, neque Filius Dei; et quod ipse Christus de seipso hoc non dixit, sed quod apud Deum se humiliter excusavit, nunquam mundo hoc dixit. Hue autem manifeste est mendacium. Scriptum enim est in Evangelio Joannis, quod ipse dixit seipsum Filium esse Dei: et tune Judai voluerunt eum lapidare quasi propter blasphemiam s. Disit autem et seipsum aqualem esse Deo, et principium, quod 18 Joan. vii. 58. Lib. xvult, De Civ. Dei. Περὶ δὲ τοῦ Χριστοῦ φησιν ὁ αὐτὸς, ὡς ἐκεῖνος οὔτε θεός ἐστιν, οὔτε θεοῦ γις· καὶ ὡς αὐτὸς ὁ Χριστὸς περὶ ἑαυτοῦ τοῦτο οὐκ ἔφησεν, ἀλλά μεθ' ὑποστολῆς περὶ τούτου ἑαυτὸν ἐπὶ τοῦ Θεοῦ περι ητείτο, ὡς μηδέποτε τῷ κόσμῳ τοῦτ' εἰρηκώς. Τοῦτο δὲ φανερῶς ἐστι ψεῦδος. Γέγραπται γάρ διαμ ῥήλην ἐν τῷ τοῦ Ἰωάννου Εὐαγγελίῳ, ὅτι αὐτὸς εἶπεν ἑαυτὸν Υἱὸν εἶναι Θεοῦ· καὶ τότε οἱ Ἰουδαίου ἐθέλησαν αὐτὸν λιθοβολήσαι ὡς περὶ βλασφημίας.

CONTRA MAΠΟΜΕΤΕΜ. bis meis non vultis credere, credatis operibus ". Ante autem demonstratum est in tertio capitulo, quod impossibile est quod Saraceni dicunt, corruptum esse Evangelium, et quod Evangeliam quod est apud nos, et Vetus Testamentum, debent suscipere. Sed et ipse Malometus in capitulo Elacaph quaerit demonstrari ei auctoritatem libri qui scriptus est ante Alcoranum. Posthaec dicit de Christo, quod ipse neque crucifixus est, neque mortuus, sed Deus in fae mundi faciet hanc mori, et alia infinita mendacia, quorum contraria in Evangeliis et aliis Scripturis continentur, quae longum esset enarrare. Ἔφησε δὲ ἑαυτὸν καὶ ἴσεν εἶναι Θεῷ, καὶ ἀρχὴν, δ soli Deo maxime est proprium: dixitque: Si ver μάλιστα θεῷ, μόνῳ ἐστὶν οἰκεῖον· καὶ εἶπεν, Εἰ τοῖς λόγοις μου με θέλετε πιστεύειν, τοῖς ἔργοις πιστεύ σατε. Προαποδέδεικται δὲ ἐν τῷ τρίτῳ κεφαλαίω, ὡς ἀδύνατον λέγειν τοὺς Σαρακηνοὺς ἐφθαρμένον εἶναι τὸ Εὐαγγέλιον· καὶ ὅτι τὸ παρ' ἡμῖν Εὐαγγές λιον καὶ τὴν παλαιὰν Διαθήκην ὀφείλουσι δέχεσθαι. ᾿Αλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ Μαχούμετ ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ - Ελακὰρ ζητεῖ δειχθῆναι αὐτῷ τὸ ῥητὸν τοῦ βιβλίου δ γέγραπται πρὸ τοῦ ᾿Αλκοράνου. Μετὰ ταῦτά φησι περὶ τοῦ Χριστοῦ, ὡς αὐτὸς οὔτε ἐσταύρωται, οὔτε ἀπέθανεν, ἀλλ' ὁ Θεὸς πρὸς τῷ τέλει τοῦ κόσμου ποιήσει τοῦτον ἀποθανεῖν· καὶ ἄλλα άπειρα ψεύδη, ὧν τἀναντία ἐν τοῖς Εὐαγγελίοις, καὶ ταῖς ἄλλαις Γραφαῖς περιέχονται· ἃ μακρὸν ἂν εἴη καταλέγειν. Περὶ δὲ τοῦ Θεοῦ ἁπλῶς διισχυρίζεται, ὡς οὐδένα τρόπον δυνατὸν αὐτὸν ἔχειν υἱόν, ὅτι μηδὲ γυναῖκα ἔχει· καὶ τοῦτο συνεχῶς ἐπανακυκλοῖ ἀντὶ ἄλλου τινὸς ἐπιχειρήματος ἰσχυροῦ. Τοῦτο δὲ τὸ ἐπιχείρημε ὅμοιον ὥσπερ εἴποι τὸν Θεὸν μὴ εἶναι ουσίαν, ὅτι μὴ ἔχει συμβεβηκός, ἢ μὴ ζῆν, ὅτι μὴ ἐσθίει ή ἀναπνεῖ. Ανόητος ἡ τοιαύτη φαντασία, καὶ ἀνθρώπου ἐστερημένου λογισμοῦ καὶ νοῦ. Οἱ γὰρ Χριστιανοί οὐχ ὡς ἐκ γυναικὸς διδόασιν Υἱὸν τῷ Θεῷ, ἀλλ' ὥσπερ ἐκ μὲν τοῦ πυρὸς τὴν θέρμην, ἐξ ἡλίου δὲ τὸ ἀπαύγασμα, καὶ τὸν λόγον ἀπὸ τοῦ λέγοντος· & πάντα ἀληθῶς λέγονται γεννᾶσθαι, εἰ καὶ μὴ ἐκ γυναικός. Ο γὰρ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἀπαύγασμα ἐστι καὶ Λόγος τοῦ ἀϊδίου Πατρός, συναΐδιος καὶ ὁμοούστος, καὶ ἐν τῇ αὐτῇ ἰσότητι. "Ωσπερ δὲ ἡ θέρμη καὶ τὸ ἀπαύγασμα οὐ χωρίζονται τοῦ πυρὸς, τὸ πῦρ & μέντοι ἐνίοτε τοῦ ἀπαυγάσματος ἡμῖν ἄνευ τῆς θέρμης κοινωνεῖ, ὥσπερ ἐπὶ τοῦ τῆς λαμπάδος φω τός· ἐνίοτε δὲ τῆς θέρμης ἄνευ τοῦ ἀπαυγάσματος, ὥσπερ ἐν τῷ πεπυρωμένῳ σιδήρῳ· οὕτω καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἡδύνατο σαρκωθῆναι καὶ ἄνευ τοῦ τὸν Πατέρα ἢ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον σαρκωθῆναι, εἰ καὶ ἀδιαίρετὰ εἰσι τὰ ἔργα τῆς Τριάδος. Οὕτω πάλιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ὁ τοῦ Θεοῦ Λίγος, τὸ τοῦ Πατρὸς ἀπαύγασμα, ἡδύνατο ἐν αἰσθητῷ βιβλίῳ γραφῆναι, ὥστε ὑπ' ἀνθρώπων ἀναγινώσκεσθαι, καὶ αἰσθητῶς τὰ ἔργα αὐτοῦ ὁρᾶσθαι, καὶ εἶναι σαρκὶ ἡνωμένον, Καὶ τὸ μὲν βιβλίον τὸ γεγραμμένον, τουτέστιν ἡ σαρξ, ἠδύνατο διαῤῥήσεσθαι, ὁ δὲ τοῦ Κυρίου Λόγος μένει εἰς τὸν αἰῶνα· ἡ ὥσπερ καὶ τὸ τοῦ βασιλέως, πρόσταγμα, τοῦ τὸν λόγον αὐτοῦ εἰς τὴν ὑπ' αὐτὸν γῆν ἐν βιβλίω πέμποντος, αὐτὸς μὲν οὐκ ἂν καυθείη, τὸ δὲ βιβλίον δύναται καίεσθαι. Φασὶ τοίνυν οἱ Χριστιανοὶ τὸν Χριστὸν Λόγον ὄντα Θεοῦ Υἱὸν εἶναι Θεοῦ. Τοῦτ' αὐτὸ δὲ καὶ ὁ Μαχούμετ περὶ αὐτοῦ ἔφησεν, εἰ καὶ μήτε ἐπιστάμενος, μήτε νοῶν. Φησὶ γὰρ ἐν τῷ ᾿Αλκοράνῳ ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Ἐλνεσᾶ, ὁ ἑρμηνεύεται γυναίκες, ὅτι ὁ Χριστὸς Ἰησοῦς υἱὸς τῆς Μαρίας λόγος ἐστὶ τοῦ Θεοῦ, καὶ πνεῦμά ἐστι Θεοῦ. Διατί τοίνυν οὐκ ἔλεγεν ὁ Μαχούμε, ὅτι ἀδύνατον τὸν Θεὸν ἔχειν λόγον ἢ πνεῦμα, ἐπεὶ μηδὲ γυναίκα έχει; Ζητητέον τοίνυν περὶ τῶν Σαῤῥακη10 Joan. S. 58. το Hebr. 1, 5. " Psal, cavi, 4. PATROL. GR. CLIV. De Deo autem simpliciter asserit, quod nullo modo possibile est eum habere Filium, quoniam Gxorem non habet. Et hoc continue repetit, dicens pro alia quadam forti argumentatione. Haec autem argumentatio similis est, sicut si quis dicat, Deum non esse substantiam, quoniam non habet accidens, vel non vivere, quoniam non comedit vel respiral. Fatua est talis phantasia, et hominis carentis intellectu et ratione. Christiani enim non tanquam ex muliere dant Filium Deo, sed sicut ex igne caliditatem, ex sole autem splendorem, et verbum ab eo qui loquitur; quae omnia vere dicuntur gigni, etsi non ex muliere. Filius enim Dei splendor est, et Verbum sempiterni Patris, coalernum et consubstantiale, et in eadem æqualitate s. Sicut autem caliditas et splendor non se parantur ab igne, ignis tamen aliquando a splen dore nobiscum sine caliditate communicatur, sicut in luce lampadis, aliquando autem caliditas absque splendore est, sicut in accenso ferro: sie et Filius Dei potuit incarnari, et absque quo incarnatus es set Pater vel Spiritus sanctus, etsi indivisibilia sunt opera Trinitatis: sic rursus Filius Dei et Ver Dum Dei Patris potuit in sensibili libro scribi, ut ab hominibus legeretur, et sensibiliter opera ejus viderentur, et esse carni unitus. Et liber quidem scriptus potuit interrumpi: «Verbum autem Do-- mini manet in aeternum ",» Sicut et regis mandatum, qui mittit verbum suum in libro ad terram quae sub eo est, ipsum autem verbum nunquam comburi polest, liber autem comburi potest. Dicunt igitur Christiani, Christum, cum sit Verbum Dei, Filium esse Dei. Hoe idem et Mahometus de eo dixit, etsi neque sciebat, neque intelligebat. Dicit enim in Alcorano in capitulo Elnesa, quod interpretatur mulieres, quod Christus Jesus filius Maris, verbum cst Dei, et spiritus est Dei. Quare igitur non dixit Mahometus, quod impossibile est Deum habere verbum vel spiritum, quoniam usrem non habet? Quærendum igitur a Saracenis, ut quærant ipsi a Mahometo, quando dicit Christum verbum esse Dei, et spiritum ex Deo, utrum 44

spiritu vel verbo dicit, de accidentali quod pro- νῶν, ὥστε ζητῆσαι αὐτοὺς παρὰ τοῦ Μωάμεθ, ὅταν fertur, vel de essentiali, id est creato. Sic non λέγῃ τὸν Χριστὸν λόγον εἶναι τοῦ Θεοῦ, καὶ πνεῦμα solum verbum et spiritus Dei est a Deo, sed et ἐκ Θεοῦ, πότερον περὶ τοῦ πνεύματος καὶ τοῦ λόγου verba et spiritus aliorum prophetarum, et aliorum φησὶ τοῦ προφορικοῦ, ἢ περὶ τοῦ οὐσιώδους, του τ hominum beatorum. Et secundum hoc non magna ἐστι περὶ τοῦ κτιστοῦ, ἡ τοῦ ἀκτίστου. Εἰ μὲν περὶ quædam laus est hac de Christo, quem Mahome- τοῦ ἐξωτερικοῦ, ἦτος τοῦ κτιστοῦ, οὕτως οὐ μόνον tus proprie et supra omnes homines vult-consti- ὁ λόγος καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ Θεοῦ ἐστιν ἐκ τοῦ tuere. Sed neque propter talem rationem et talem Θεοῦ, ἀλλὰ καὶ οἱ λόγοι καὶ τὰ πνεύματα τῶν spiritum pluraliter Deus de seipso loquitur, sicut άλλων προφητῶν, καὶ τῶν ἄλλων μακαρίων ἀνθρώ inducuntur in tolo Alcorano. Si autem dicit de πων. Καὶ κατὰ τοῦτο οὐ μέγας τίς ἐστιν ἔπαινὸς increato et essentiali verbo Dei et spiritu, sie τοῦτο περὶ τοῦ Χριστοῦ, ἐν ὁ Μαχούμετ ἰδίως καὶ utique nobiscum sentiunt tam de incarnatione, ὑπὲρ πάντας ἀνθρώπους βούλεται συνιστάναι. Αλλ' quam de mysterio Trinitatis. Item dicit Mahometus οὐδὲ διὰ τὸν τοιοῦτον λόγον καὶ τὸ τοιοῦτον πνεύ de Deo in capitulo Elminim: Quod si Deus habe- μα πληθυντικῶς ὁ Θεὸς περὶ ἑαυτοῦ διελέγετο, ret filium, in periculo jam totus mundus esset., ὥσπερ εἰσάγεται ἐν ὅλῳ τῷ ᾿Αλκοράνῳ. Εἰ δὲ λέγει Esset enim schisma inter eos. Hæc autem suppo- περὶ τοῦ ἀκτίστου καὶ οὐσιώδους λόγου τοῦ Θεοῦ sitio valde falsa est. Supponit enim, non possibile καὶ Πνεύματος, οὕτω συμβαίνουσιν ἡμῖν ἐπί το esse Deum habere alium, nisi iniquum et auda- τῆς σαρκώσεως καὶ τοῦ τῆς Τριάδος μυστηρίου. cem et inobedientem. Nos autem dicimus, quod Ετι φησὶν ὁ Μαχούμετ περὶ τοῦ Θεοῦ ἐν τῷ κεφα Filius Dei est Verbum Dei, et scientia Patris, per λαίῳ τῷ Ἑλμουμηνὶμ, ὅτι εἰ ὁ Θεὸς εἶχεν υἱὸν, ἐν quam omnia operatur. Verbum autem comprehen- κινδύνῳ ἂν ἦν ὅλος ὁ κόσμος. Ην γὰρ ἂν ἐν αὐτοῖς sum in mente, et artificis scientia, nunquam in σχίσμα. Αὕτη δὲ ἡ ὑπόθεσις λίαν ἐστὶ ψευδής. homine separatur a concipiente intellecta. Nisi Υποτίθησι γὰρ μὴ οἷόν τε εἶναι τὸν Θεὸν ἔχειν alicubi blasphemans Mahometus dicat, dissentire υἱὸν, εἰ μὴ πονηρὸν καὶ αὐθάδη καὶ ἀνυπότακτον. ad seipsum Deum, et contraria dicere sui ipsius Ἡμεῖς δὲ φαμεν, ὅτι ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ Λόγος ἐστὶ intellectui et cogitationi. Idem Mahometus dicit τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐπιστήμη τοῦ Πατρός, δι' ἧς πάντα in capitulo Elezat, quod Deus et angeli ejus orant Εργάζεται. 'Ο δὲ λόγος ὁ συλληφθεὶς ἐν τῇ διανοία, pro Mahometo et Saracenis. Quod quidem est an- καὶ ἡ τοῦ τεχνίτου ἐπιστήμη, οὐδέποτε οὐδ' ἐν τῷ gelorum, est omittendum: Deus autem quando pro ἀνθρώπῳ διίστανται τοῦ συλλαμβάνοντος νοῦ· eis orat? Quem orat? Angelos, vel homines, vel εἰ μή που βλασφημῶν ὁ Μαχούμετ ἐρεῖ διχονον seipsum? Sed hoc est mendacium, orat seipsum: πρὸς ἑαυτὸν τὸν Θεόν, καὶ ἀντιλέγειν τῷ ἑαυτοῦ να et maxime secundum Mahometum, qui Verbi in- καὶ νοήματι. Ετι ὁ Μαχούμετ φησὶν ἐν τῷ κεφα carnationem legat, et neque personarum discre- λαίῳ τῷ Ἐλεζάπ, ὅτι ὁ Θεὸς καὶ οἱ ἄγγελοι αὐτοῦ lionem ponit in divinis. Ponit autem et alia men εἴχονται ὑπὲρ τοῦ Μωάμεθ καὶ τῶν ἄλλων Σαββατ dacia quædam, et impossibilia, sicut in capitulo κηνῶν. Τὸ μὲν οὖν τῶν ἀγγέλων παρεατέον. Ὁ δὲ Elasiar dicitur quasi ex persona Dei: Si hoc mi- Θεὸς ὅτι ὑπὲρ αὐτῶν εὔχεται, τίνι εύχεται: Τοῖς serimus Alcoranum super unum montem videres αγγέλοις, ἢ τοῖς ἀνθρώποις, ἢ ἑαυτῷ ἡ ᾿Αλλὰ τοῦτ' jam eum utique scissum a reverentia et timore ἐστὶ ψεῦδος, τὸ εὔχεσθαι ἑαυτῷ· καὶ μάλιστα κατά Dei. Et sicut in capitulo Elcaminar, quod inter- τὸν Μαχούμετ, ὃς καὶ τὴν τοῦ Λόγου σάρκωσιν ἀφ pretatur luna, dicit, quod luna contrita est, et νεῖται, καὶ οὐδὲ διάκρισιν προσώπων τίθησιν ἐν multa alia, quae longum esset enarrare. τοῖς θείοις. Τίθησι δὲ καὶ ἄλλα άττα ψεύδη και ἀδύνατα, ὥσπερ ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Ελαστὰρ λέγεται ὥσπερ ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ. Εἰ ἐπέμψαμεν τοῦτο τὸ ᾿Αλκοράνον εἰς ἐν τῶν ὁρῶν, εἶδες ἂν αὐτῷ σχισθὲν ἀπὸ τῆς εὐλαβείας καὶ τοῦ φόβου τοῦ Θεοῦ καὶ ὥσπερ ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Ελκαμὰρ, ὁ ἑρμηνεύεται σελήνη, φησίν, ὅτι ἡ σελήνη συνετρίβη. Καὶ πολλὰ ἄλλα, ἃ μακρὸν ἂν εἴη ἀπαριθμεῖν. Unde potest omnibus sapientibus manifestum esse, legem illam non esse a Deo, quæ tot et sic manifesta continet mendacia. Inveniuntur autem post hæc et alia quædam absona, que tanquan firma Saraceni affirmant, translata ex Alcorano in modum expositionis, continentur autem palam in lilira Mahometi de expositionibus ex quibus cum multa sint, pauca hic commemorabo. Unum est quod dicit, quod creatum fuit cœlum ex fumo, fumus autem ex exhalatione maris, mare autem ex quodam monte qui Caph appellatur, et is circumit lotum orbem terrarum, et sustinet coelum. Is est qui inscribitur, De doctrina Machamet. Ο "Οθεν δύναται πᾶσι σοφοῖς γενέσθαι καταγαγές τὸν νόμον ἐκεῖνον μὴ εἶναι παρὰ Θεοῦ, τοσαῦτα καὶ οὕτω δῆλα περιέχοντα ψεύδη. Ευρίσκονται δὲ μετὰ ταῦτα καὶ τινα ἄλλα ἀπάδοντα, ἅπερ ὡς βέβαια δε ισχυρίζονται οι Σαρακηνοί, μεταφερόμενα ἐκ τοῦ Αλκοράνου ἐξηγήσεως τρόπῳ· περιέχονται δὲ διαβ ῥήδην ἐν τῷ περὶ διηγήσεων τοῦ Μωάμεθ βιβλιάρι Έξ ὧν πολλῶν ὄντων, ὀλίγων ἐνταῦθα μνημονεύσαι Εν ἐστιν ὁ φησιν, ὅτι ὁ κτιστὸς οὐρανὸς γέγονεν ἐχ καπνοῦ· ὁ δὲ καπνὸς ἐκ τῆς ἀναθυμιάσεως τῆς θα λάσσης· ἡ δὲ θάλασσα ἐκ τινος ὄρους Κύρ καλουμέν νου, ὅ περιζώννυσιν ὅλην τὴν οἰκουμένην, καὶ ἀνέχει

τὸν οὐρανόν. Φησὶ δὲ καὶ τὸν ἥλιον καὶ τὴν σελήνην Dicitque solem et lunam æqualis lucis et virtutis ἴσου φωτὸς καὶ δυνάμεως γενέσθαι, καὶ μηδεμίαν fuisse, et nullam discretionem esse inter noctem et διάκρισιν εἶναι μεταξὺ νυκτὸς καὶ ἡμέρας. Ποτὲ δὲ diem. Aliquando autem accidit, quod dum volaret πετομένου τοῦ Γαβριήλ, συνέβη τὸ πτερὸν αὐτοῦ Gabriel, ala ejus lunam tetigerit, quæ et sicut nunc ἀψασθαι τῆς σελήνης, ἡ καὶ ὥσπερ ὁρῶμεν νῦν, videmus, obscurata est. Item dicit, et suem agre ἐσκοτίσθη. Ετι φησὶ τὸν μὲν σῦν τὸν ἄγριον ἐκ τῆς stem ex stercore elephantis natum esse, murem κόπρου τοῦ ἐλέφαντος γεννηθῆναι, τὸν δὲ μῦν ἐκ τῆς autem ex stercore porci, callum autem ex fronte κόπρου τοῦ χοίρου, τὴν δὲ γαλὴν ἐκ τοῦ μετώπου τοῦ leonis. Hoc autem isto modo exponitur. Cum enim λέοντος. Τοῦτον δὲ τὸν τρόπον ἐξηγεῖται. Οντος γὰρ Noe esset in arca cum filiis et animalibus, quando τοῦ Νῶς ἐν τῇ κιβωτῷ μετὰ τῶν υἱῶν καὶ τῶν ζώων, ad latrinam secesserunt, inclinata est area, et ma ὅτε πρὸς ἀπόπατον ἐχώρουν, ἐκλίνετο ἡ κιβωτός, sime quando elephas aderat. Εt propterea quod καὶ μάλιστα ὅτι ὁ ἐλέφας ἐπῄει. Καὶ διὰ τὸ λίαν φο- valde timuit, consuluit Noe Deum. Qui dixit: Re δεῖσθαι, ἠρώτησεν ὁ Νῶς τὸν Θεόν. ὓς ἔφη, "Απελθε, cede, et adora podicem ejus ad foramen, ex quo καὶ προσκύνησον τὸν πρωκτὸν αὐτοῦ πρὸς τῇ ἐπῇ, provenit stercus. Quo facto simul exivit stercus, ἐξ ἧς πρόεισιν ἡ κόπρος. Οὗ γενομένου, ἅμα τε et cum eo porcus valde magnus, cujus rostro sterἐξῄει ἡ κόπρος, καὶ σὺν αὐτῇ χοῖρος μέγιστος λίαν, cora (sicut consuevit) efodiente, mnus natus est, et οὗ τῷ ρύγχει τὰς κόπρους (ὡς εἴωθεν ἐρύσσοντος, incepit rodere tabulus arce. Et tunc maxime limaeὁ μᾶς ἐγεννήθη, καὶ ἤρξατο κατεσθίειν τὰς σανίδας runt. Erinterrogans Noe Dominum, percussit leo τῆς κιβωτοῦ. Καὶ τότε μάλιστα ἐφοβήθησαν. Καὶ nem in fronte. Et exivit mustela per nares ejus. Επερωτήσας ὁ Νῶς τὸν Κύριον, ἐπάταξε τὸν λέοντα Et hanc dicunt esse causam, propter quam carnes ἐν τῷ μετώπῳ. Καὶ ἐξῆλθε γαλὴ διὰ τῶν μυκτήρων porci non licitas esse dicunt. Dicit autem rursus αὐτοῦ. Καὶ ταύτην εἶναί φησι τὴν αἰτίαν, δι' ἦν τὰ in eodem capitulo, quod Deus in fine mundi interiτοῦ χοίρου κρέα ἀκάθαρτα εἶναι φασί. Φησὶ δὲ πάλιν met omnem creaturam, et augelos, et archangelos, ἐν τῷ αὐτῷ, ὅτι ὁ Θεὸς πρὸς τῷ τέλει τοῦ κόσμου et nihil relinquet vivens praeter Deum et mortem, ἀποκτενεῖ πᾶσαν κτίσιν, καὶ τοὺς ἀγγέλους καὶ ἀρ- quae est angelus quidam, qui dicitur Adriel. Tune χαγγέλους, καὶ οὐδὲν ὑπολειφθήσεται ζῶν πλὴν τοῦ mandabit dominus Adrieli, ut interimat seipsum. Θεοῦ καὶ τοῦ θανάτου· ὅς ἐστιν ἀγγελός τις λεγόμε- Quo facto, clamabit Dominus voce magna, et dicet. νος ᾿Αδριήλ. Καὶ τότε ἐντελεῖται Κύριος τῷ ᾿Αβριήλ Ubi sunt satrape mundi et principes? Et post bec ἀποκτεῖναι ἑαυτόν. Οὗ γενομένου, φωνήσει Κύριος resurgent omnia. Ipseque rursus Mahometus fecit φωνῇ μεγάλῃ, καὶ ἐρεῖ· Ποῦ εἰσιν οἱ σατράπαι του librum, in quo scripsit duodecim millia verborum κόσμου καὶ οἱ ἄρχοντες; Καὶ μετὰ ταῦτα ἀναστήσει mirabilium. Mirantibus autem et quarentibus quiπάντα. Αὐτός τε πάλιν ὁ Μαχούμετ ἐποίησε βιβλίον, busdam, si omnia illa vera sunt? respondit sola ὅπου ἔγραψε δώδεκα χιλιάδας λόγων θαυμαστῶν. tria millia veritatem habere, alia autem falsa esse. Θαυμαζόντων δὲ καὶ ζητούντων, εἰ πάντα ἐκεῖνα - Quamio igitur in praedicto libro falsum quoddam ἀληθῆ εἶεν, ἀπεκρίνατο μόνα τὰ τρισχίλια ἀλήθειαν deprehenditur, dicunt Saraceni, et hoc Mahomeἔχειν, τὰ δ' ἄλλα ψευδῆ εἶναι. "Οταν τοίνυν ἐν τῷ tum dixisse, non tamen omnia esse vera, et hoc προειρημένῳ βιβλίω ψευδές τι καταλαμβάνηται, φα ex illis esse; reliquum autem totum in suo robore σὶν οἱ Σαββακηνοὶ καὶ τοῦτο τὸν Μαχούμετ εἰπεῖν, permanere. Credo etiam idem facere Saracenos in μὴ πάντα εἶναι ἀληθῆ, εἶναι δὲ καὶ τοῦτο ἐξ ἐκεῖ. Alcorano. Etsi enim multa mendacia deprehendunνων· τὸ δ' ὑπόλοιπον ὅλον ἐν τῇ ἑαυτοῦ ἰσχύϊ ἀεὶ tur in co, tamen propter quædam, quae in ipso conti διαμένειν. Τοῦτο πιστεύω τους Σαρακηνούς ποιεῖν nentur, vera, sicut Dei verbum, in pretio babetur καὶ ἐπὶ τοῦ ᾿Αλκοράνου. Εἰ γὰρ καὶ πολλά ψευδή apud eos. Dictum est autem nobis superius, quod καταλαμβάνονται ἐν αὐτῷ, ὅμως διά τινα περιεχό- sicut Licit Augustinus: Si unum solum verbum μένα ἐν αὐτῷ ἀληθῆ, ὥσπερ Θεοῦ λόγος τιμᾶται παρ' falsum in Evangelio inveniretur, justum esset, αὐτοῖς. Εἴρηται δὲ ἡμῖν ἀνωτέρω, ὅτι καθώς φησιν quod totum Evangelium frivolum et vanum exiΑὐγουστῖνος, Εἰ μόνον εἷς λόγος ψευδὴς ἐν τῷ Εὐαγ- stimaretur et fabulosum. Ego autein firmiter sensi, γελίῳ εὑρίσκετο, ἣν ἂν δικαία αἰτία τοῦ τὸ Εὐαγγέ- quod Saracenorum maxime sapientes, et qui litte λιον ὅλον μάταιον λογίζεσθαι καὶ μυθώδες. Ἐγὼ δὲ rarum peritiam habent, verbis Alcorani nullam βεβαίως ᾐσθόμην, ὅτι τῶν Σαρβακηνῶν οἱ μάλιστα adhibent fidem, sed fictionem doctrina ejus averσοφοὶ καὶ γραμμάτων ἔχοντες πεῖραν οὐ πιστεύουσι tunt. Signum autem hujus, quod cum aliis sapienτοῖς τοῦ ᾿Αλκοράνου λόγοις, ἀλλὰ τὸ πλάσμα τῆς δια tibus hi publice disputare recusant, sicut ego per δασκαλίας αὐτοῖς ἀποκεκαλυμμένον ἐστί. Σημεῖον δὲ experientiam ipsam cognovi. Et ipsum Alcoraτὸ τοῖς ἄλλοις σοφοῖς αὐτοὺς δημοσίᾳ διαλέγεσθαι num in medium afferri nolunt; vehementissime παραιτεῖσθαι, ὥσπερ ἐγὼ διὰ τῆς πείρας ἔγνων enim tristantur, cum ab aliis legitur, et neαὐτῆς. Καὶ αὐτὸ δὲ τὸ Ἀλκοράνον οὐ βούλονται δη- quaquam volunt in alias linguas ipsum transμοσιεύεσθαι· σφοδρότατα γὰρ ἄχθονται ὑπ' ἄλλων ferri. Scimus autem, quod purum aurum neque ἀναγινωσκομένου, καὶ οὐδαμῶς ἐθέλουσιν εἰς ἄλλα aquam (timet, neque ignem. Et propter hoc ChriCattus. Ita enim habet liber De doct. Machumet.

stiani veritati Dei confidentes, quae fortissima est γράμματα καὶ διαλέκτους αὐτὸ μεταφέρεσθαι. Ισμεν el manet in aeternum, libenter de Evangelio cum aliis nationibus disputant, et gaudent cum aliis nationibus disputare, et gaudent cum ab aliis nationibus legitur, desiderantque ipsum omnibus publicari, et in alias linguas transferri, et non lit teris solum, sed etiam scripturis publicis Christi passionem ostendunt, quod ab aliis gentibus ludi brium et ignominia videtur. δὲ, ὅτι τὸ καθαρὸν χρυσίον οὔτε τὸ ὕδωρ δέδοικεν οὔτε τὸ πῦρ. Καὶ διὰ τοῦτο οἱ Χριστιανοί, τῇ τοῦ Θεοῦ ἀληθείᾳ θαῤῥοῦντες, ἰσχυροτάτῃ τε ούσῃ καὶ με νούσῃ εἰς τὸν αἰῶνα, ἀσμένως περὶ τοῦ Εὐαγγελίου τοῖς ἄλλοις γένεσι διαλέγονται, καὶ χαίρουσιν ὑπ' ἄλλων ἀναγινωσκομένου. Επιθυμοῦσί τε αὐτὸ πᾶσι δημοσιεύεσθαι, καὶ εἰς ἄλλας μεταφέρεσθαι διαλέ κτους, καὶ οὐ γράμμασι μόνον, ἀλλὰ καὶ γραφαίς δημοσίαις τὸ τοῦ Χριστοῦ πάθος δεικνύουσιν, ὅπερ ὑπὸ τῶν ἄλλων ἐθνῶν παιγνιώδες καὶ ἀτιμία νομίζεται. X. Quod violenta sit lex Saracenorum. Decimo debemus considerare, quod Alcoranum non est lex Dei, violenta enim est. Εt ut breviter dicam, lex hac proprie dici potest lex caedis et mortis, non solum quod ad æternam mortem nos mittit, sed quod corporali cæde bomines cogit eredere his que ab eo ipso dicuntur. Et in ipso Alcorano in capitulo Emparaca, quod interpretatur vacca, dicitur, quod in lege Dei non est compulsio, et quod jam definitum est æquum ab iniquo. Quæ enim est major compulsio, quam cades? Lex igifur quæ per hanc homines compellit, non est lex Dei. Ipsi au em Saraceni vocant eam denominative Elesalem, quod interpretatur let salutis Dei, quε proprie debet dici (sicut dictum est) lex cædis et mortis. Εt haec via commoda fuit tali legi et leKislatori, ut timore mortis corporalis consentiant legi mortis eterne: sicut e converso Christiani corporalem mortem contemnentes, vitam æternam consequuntur. Ut vidit igitur Mahometus, potius autem alumnus ejus diabolus, legem hanc a divina lege omnino differre, et ab ea quæ in Veteri et Novo Testamento, et ad seipsam dissentire, et abs que omni ratione et miraculo manifesta mendacia continere, et cum existimaret multos propter hæc fore qui ei contradicerent, dedit ipsi Mahometo instrumentum proprium, id est ensem ad interim mendum. Et ipse dedit mandatum in lege, ut interi merentur quicunque huic legi adversarentur, et non crederent. Εt propter hoc non in uno capitulo solum dicitur, sed per totum librum, sicut mandatum quoddam universale: Interimite, interimite. Mac via manifeste contraria est Christo, qui man- Ο dat et inimicos amare, et pro persequentibus orare, et eis qui nos offendunt benefacere. Sed Mahomelus Antichristi præcursor exsistens, viam præparavit in mundo filio perditionis. Quæ via quantum est irrationabilis, manifestum fuit in octavo capitulo. Etenim sicut dicit Augustinus: Ceterum polest homo invitus credere, potest etiam confiteri ore qui cogitur credere, corde aulem credere minime cogi potest, cum ipse Dominus maxime cor ab homine quæral, juxta illud:: Fili, præbe mihi cor tuum". Deductus autem fuit Mahometo et avuncuius ejus dicens: Quid mili, si hoc non fecero, lili fratris mei? Cui jam Malometus respondit: Interimam te, o avuncule. thic autem dixit: Impos- "Prov. xx, 26. Γ. Οτι τὸ ᾿Αλκοράνον οὐκ ἔστι νόμος Θεοῦ. Δέκατον ἐφείλομεν σκοπεῖν, ὅτι τὸ ᾿Αλκοράνον οὐκ Εστι νόμος Θεοῦ· βίαιος γάρ ἐστι. Καὶ συντόμως εἶν πεῖν, ο νόμος οὗτος κυρίως ἂν λέγοιτο νόμος σφαγῆς καὶ θανάτου, οὐ μόνον ὅτι αἰωνίῳ παραπέμπει θα νάτῳ, ἀλλ' ὅτι σφαγῇ σωματικῇ καὶ θανάτῳ τοὺς ἀν θρώπους βιάζεται πιστεύειν τοῖς ἐν αὐτῷ λεγομένοις. Καίτοι γε ἐν αὐτῷ τῷ ᾿Αλκοράνῳ ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Ἑλμπακαρά, ὁ ἑρμηνεύεται βούς, λέγεται, ὡς ἐν τῷ νόμῳ τοῦ Θεοῦ οὐκ ἔστι βία, καὶ ὅτι τὸ [συν ἐξ ἀρχῆς ἤδη διώρισται. Οὐκ ἔστι δὲ μείζων ἀνάγκη τῆς διὰ τῆς σφαγῆς. Ὁ ἄρα διὰ ταύτης τοὺς ἀνθρώ πους ἀναγκάζων νόμος οὐκ ἔστι νόμος Θεοῦ. Αὐτοὶ δὲ οἱ Σαββακηνοί καλοῦσιν αὐτὸν παρωνύμως την Ἐλεσαλέμ, ὁ ἑρμηνεύεται σωτηρίας νόμος, καὶ νόμος Θεοῦ, κυρίως ὀφείλων λέγεσθαι, καθώς εἴρη ται, νόμος κατακρίσεως καὶ θανάτου. Καὶ αὕτη Η ὁδὸς οἰκεία γέγονε τοιούτῳ νόμῳ καὶ νομοθέτη, ὥστε τῷ τοῦ σωματικοῦ θανάτου φόβῳ συγκατατίθεσθαι τῷ τοῦ αἰωνίου θανάτου νόμῳ· ὥσπερ τὸ ἀνάπαλιν οι Χριστιανοὶ τοῦ σωματικοῦ θανάτου καταφρονοῦν της, τυγχάνουσι τῆς αἰωνίου ζωῆς, Ἰδὼν τοίνυν δ Μωάμεθ, μᾶλλον δὲ ὁ τρυφεὺς αὐτοῦ διάβολος, τὸν νόμον τοῦτον τοῦ θείου νόμου παντελῶς διιστάμενον τοῦ τε ἐν τῇ Παλαιᾷ καὶ ἐν τῇ Καινῇ, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἑαυτὸν διαφωνοῦντα, καὶ ἄνευ παντὸς καὶ λόγου και θαύματος καὶ φανερὰ περιέχοντα ψεύδη, καὶ πολλούς υπολαβὼν διὰ ταῦτα ἔσεσθαι τοὺς ἀντεροῦντας αὐτῷ, δέδωκεν αὐτῷ τῷ Μωάμεθ όργανον οἰκεῖον, τουτέσι ξίφος πρὸς τὸ φονεύειν· καὶ αὐτὸς δέδωκεν ἐντολὴν ἐν τῷ νόμῳ φονεύεσθαι πάντας τοὺς ἐναντιουμένους καὶ μὴ πιστεύοντας. Καὶ διὰ τοῦτο οὐκ ἂν ἐνὶ κεφα λαίῳ μόνον λέγεται, ἀλλὰ δι' ὅλου τοῦ βιβλίου, ὥσπερ τις ἐντολὴ καθόλου, Αποκτείνετε, ἀποκτείνετε. Αὕτη ἡ ὁδός φανερῶς ἐναντία ἐστὶ τῷ Χριστῷ, ὃς ἐντέλλο ται καὶ τοὺς ἐχθροὺς ἀγαπᾶν, καὶ ὑπὲρ τῶν διωκόν των εὔχεσθαι, καὶ τοὺς βλάπτοντας εὐεργετείν. 'Αλλ' 6 Μωάμεθ τοῦ Ἀντιχρίστου πρόδρομος ὤν, εἱὸν προ ητοίμασεν ἐν τῷ κόσμῳ τῷ τῆς ἀπωλείας υἱῷ· ήτις ὁδὸς πόσον ἐστὶν ἄλογος, δῆλον γέγονεν ἐν τῷ ὀγδόν κεφαλαίῳ. Καὶ γὰρ, καθώς φησιν Αὐγουστίνος, Ελλα μὲν ἄν τις δυνηθείη καὶ μὴ βουλόμενος, πιστεύειν δὲ οὐδαμῶς πλὴν θέλων. Ἐρεῖ τοίνυν ὁ βιασθείς· Τῷ μὲν σώματι πιστεύω, οὐδαμῶς δὲ τῇ καρδίᾳ πιστεύ σει, αὐτοῦ τοῦ Κυρίου μάλιστα τὴν καρδίαν παρά τοῦ ἀνθρώπου ζητοῦντος, κατὰ τό- «Υ1, παράγγες μοι τὴν καρδίαν σου.» Παρήχθη δὲ τῷ Μωάμεθ καὶ

ὁ θεῖος αὐτοῦ Σαββακηνὸς ἐσόμενος, καὶ εἶπε· Τί δὲ sibile est esse quoddam aliud? Nihil aliud dixit. Εt dixit avunculus: Sequar te ad quodcunque volueris, lingua tantum, sed non corde, timore ensis. Omar autem filius Calempadi coactus dixit: Dom mine, tu scis quod solo timore mortis fo Sarace nus. Et filius autem Empiascaa timore ensis factus est Saracenus. Unde misit et litteras ad Mesce, quas mulier quædam occultavit sub crinibus capitis, nuntians his qui sunt in urbe adventum Maloneti, ut caverent ipsi vim doctrinæ illius. ἔσται ἐμοὶ μὴ τοῦτο ποιήσαντι, υἱὲ τοῦ ἐμοῦ ἀδελφοῦ; " δὴ ὁ Μωάμεθ ἀπεκρίνατο • Αποκτενῶ σε, ὦ θεῖε. Ο δὲ εἶπεν, Αδύνατον εἶναί τι ἄλλο; Οὐδὲν ἕτερον ἔφη. Καὶ εἶπεν ὁ θεῖος, Ἀκολουθήσω σοι εἰς ὅπερ ἂν θέλῃς, γλώσσῃ μόνον, ἀλλ᾽ οὐ καρδίᾳ, τῷ δέει τοῦ ξίφους. Ο δὲ ἡμὰρ ὁ υἱὸς τοῦ Κατεμπαρδή ἀναγκαζόμενος εἶπε, Κύριε, σὺ οἶδας ὅτι μόνῳ τῷ τοῦ θανάτου φόβῳ γίνομαι Σαρακηνός. Καὶ ὁ υἱὸς δὲ τοῦ Ἐμπιαστα τῷ φόβῳ τοῦ ξίφους γέγονε Σαρ ρακηνός. "Οθεν ἔπεμψε καὶ γράμματα εἰς τὴν Μεσκέ, ὦ γυνή τις ἔκρυψεν ὑπὸ τὰς τρίχας τῆς κεφαλῆς, μηνύων τοῖς ἐν τῇ πόλει τὴν παρουσίαν τοῦ Μωάμεθ, ὥστε φυλάξασθαι αὐτοὺς τὴν βίαν τῆς ἐκείνου διδασκαλίας. οι Notandum autem, quatuor esse partes eorum qui retinent errorem Mahoneti. Prima, eorum qui ingressi sunt Saracenismum per ensem, ut dictum est; qui etiam nune eorum ipsorum errorem cognoscentes, resipiscerent utique, nisi eum propter ensem limerent. Alia particula eorum est, qui decepti sunt a diabolo, credentes vera esse mendacia. Tertia particula est eorum qui nolunt discedere ab errore majorum suorum, sed dicunt, delinere se ea que eorum patres detinebant, a quibus maxime discedunt: qui pro idololatria, quam prius detinebant, Mahomeli sectam tanquam minus mialam sine dubio elegerunt. Quarta pars eorum qui propter remissionem vitæ, et mulierum multitudinem, et alia remissibilia, potius in his immunditiam quam aeternitatem futuri seculi amaverunt, et cum his concordes sunt, qui apud eos sapientiores appellantur. Εt qui litterarum peritiam habent, non credunt legem illorum esse veram, vel bonam sim - pliciter: sed vehementia voluptatum sedat judi cium rationis, prout dicit sapiens. Sicut et mult litterarum experti apud Christianos non servant Evangelii legem, etsi credant veram esse et bonam, potius imitantur viam Alcorani, quamvis credant in veritate illum errasse. Et hujus rei signum in utrisque est. Transmutantur enim quidam Saraceni in Christianos, et Christiani quidam fiunt Saraceni. Christianus quidem nunquam in morte fieret Saracenus, sed in vita; Saracenus autem in morte potius fi Christianus, quam in vita. Uterque Ιστέον δὲ τέτταρας εἶναι μοίρας τῶν κατεχόντων τὴν πλάνην τοῦ Μωάμεθ· πρώτη μοίρα τῶν τὸν Σαββακηνισμὸν ὑπελθόντων διὰ τοῦ ξίφους, ὡς εἴρηται· οἱ καὶ νῦν τὴν ἑαυτῶν γινώσκοντες πλάτ νην, ἐξωμόσαντο ἂν αὐτὸν, εἰ μὴ τὸ ξίφος ἐδειλίων. Αλλη μοῖρά ἐστι τῶν ὑπὸ τοῦ διαβόλου ηπατης μένων, πιστευόντων ἀληθῆ εἶναι τὰ ψευδή. Τρίτη μοίρα τῶν μὴ βουλομένων ἀποστῆναι τῆς πλάνης τῶν προγόνων αὐτῶν, ἀλλὰ λεγόντων κρατεῖν ἀ κατεῖχον καὶ οἱ πατέρες αὐτῶν· ὧν ἀφίστανται μᾶλλον, οἱ ἀντὶ τῆς εἰδωλολατρείας, ᾗ πρότερον κατείχοντο, τὴν τοῦ Μωάμεθ αἵρεσιν, ὡς ἂν ἧττον πονηρὰν, ἀναμφιβόλως προείλοντο. Τέταρτον μέρος ἐστὶ τῶν διὰ τὸ ἄνετον τῆς ὁδοῦ, καὶ τὸ τῶν γυναικῶν πλῆθος, καὶ τὰ ἄλλα ἐνδόσιμα, μᾶλλον τὴν ἐν τούτοις ἀκαθαρσίαν τῆς ἀϊδιότητος τοῦ μέλλοντος αἰῶνος ἠγάπησαν. Καὶ τούτοις εἰσὶ σύμφρονες of παρὰ τοῖς Σαββακηνοίς σοφώτεροι λεγόμενοι, και γραμμάτων ἐπιστήμονες ὄντες. Οὐ γὰρ πιστεύουσι τὸν νόμον ἐκείνων ἀληθῆ εἶναι, ἢ ἀγαθὸν ἁπλῶς· ἀλλ' ἡ σφοδρότης τῶν ἡδονῶν καταπαύει την κρίσιν τοῦ λόγου, ὥς φησιν ὁ σοφός· ὥσπερ καὶ πολλοὶ γραμμάτων Εμπειροι παρὰ τοῖς Χριστιανοῖς οὐ - φυλάττουσι τὸν τοῦ Εὐαγγελίου νόμον, καίτοι πιστεύοντες ἀληθῆ εἶναι καὶ ἀγαθόν· μᾶλλον δὲ τὴν ὁδὸν μιμοῦνται τοῦ ᾿Αλκοράνου, καίτοι πιστεύοντες ἐπ' ἀληθείας ἐκεῖνον πεπλάσθαι. Καὶ τούτου σημεῖον ἐν ἀμφοτέροις· μετατιθεμένων γάρ τινων Σαββακηνῶν εἰς Χριστιανούς, καὶ Χριστιανῶν τις νων γινομένων Σαρακηνῶν, ὁ μὲν Χριστιανός οὐδέποτ' ἂν ἐν τῷ θανάτῳ γένοιτο Σαρακηνός, igitur horum potius eligit Christianus mori quam ἀλλ' ἐν τῇ ζωῇ· ὁ δὲ Σαββακηνὸς ἐν τῷ θανάτῳ μᾶλλον γίνεται Χριστιανὸς ἢ ἐν τῇ ζωῇ. Εκάτερος ἄρα Χριστιανός αἱρεῖται μᾶλλον ἀποθανεῖν ἢ κοιτο. Τρία δέ εἰσι φανερώτατα της βίας τοῦ προειρη μένου νόμου ἄνευ τοῦ προῤῥηθέντος, ὅπερ ἦν του σαυτάκις λέγειν καὶ προστάσσειν ἀποκτιννύναι, Πρῶτον ἐστι τὸ τὸν Μαχούμετ ἐκείνοις εἰπεῖν ἐπὶ τοσοῦτον διαμενεῖν τὸν νόμον αὐτοῦ, ἐφ' ὅσον ἂν αὐτοῖς διαμείνῃ καὶ ἡ ἐν τοῖς ὅπλοις ἰσχὺς, καὶ ἡ πρόσκαιρος δυναστεία. Αλλ' ὁμολογουμένως, και θώς φησιν ὁ Χρυσόστομος, τοιαύτη τίς ἐστιν ἡ τῆς ἀληθείας φύσις, ὥστε καὶ παρὰ πολλῶν πολεμουμένη μᾶλλον ισχύειν· ὥσπερ καὶ τοὐναντίον τὸ ψεῦδος ὑπὸ πολλῶν βοηθούμενον, ἐν ἑαυτῷ ἀσθεSaracenus, nisi aliquo modo prædicta vi abstra hatur. Σαββακηνός· εἰ μή που τῇ προειρημένῃ βίᾳ ἀφέλη Tria sunt manifestissima signa violentiæ prædictæ legis, absque his quæ toties ante dieta sunt: quod quidem fuit, quod toties dicit et mandat inte rimere. Primum signum est, quod Mahometus illis dixit, in tantum permanere legem ejus, in quantum eis permaneat et in armis vis, et temporalis potene tia. Sed sicut dicit Chrysostomus, talis est veritatis natura, ut et cum a multis oppugnatur, fortius invalescat; et e converso mendacium, cum a multis adjuvatur, in seipso debilitatur. Veritas igitur non indiget auxilio ex temporali potentia, et maxime

DEMETRII CYDONIE Domin. veritas, quæ manet in aeternum *, Cliri- νεῖν. Η αλήθεια τοίνυν οὐ δεῖται τῆς ἐκ τῆς προστ stianorum enim lex, persecutionis tempore trecen· tis annis continue durante, maxime crevit, et numero fidelium, et splendore miraculorum. Signum autem et hoc violentire legis apud illos. Quando edim ad doctrinam conveniunt, ut legem eos Saracenorum magister doceat, et qui debet proponere verbum, primum nudans ensem, nudum manu detinet, in quantum decet, vel ponit ad terrorem in quodam eminenti loco. Christiani autem docenles, non ensem, sed crucem tollunt, non violentia, sed mansuetulinis signa ostendentes, tanquam homincs qui mittuntur a Christo sicut oves in medio Ieporum. Tertium autem signum caedis et violentiæ est, quod assessini a Saracenis nutriuntur, homicide hominum futuri, quibus ex ipsa actione activa et passiva vitam aeternam promittunt, et mittant eos per orbem terrarum, ut principes mundi · dolose interimant. Hi autem assessini castra habent et arces circa Lillum montem, obediuntque sultano Babylonis, qui est caput Saracenorum. Hique legibus et ordine Saraceni sunt, et non vocantur assessini a Saracenis, sed Ismaeliu, quasi radis et tribus Saracenorum, et primi defensores et conservatores legis Mahometi. Ad hoc enim praecipue instruuntur et nutriuntur, ut cadem faciant. Hoc scelus non Christiani solum, qui sanctissimam legem habent, abominantur, sed et Tartari, qui nullam legem seipsos habere dicunt, præter naturalem. Ex his igitur apparet manifeste, quod Saracenorum lex lex est cædis et violentiæ. Est autem violentum, cujus motus est ab extra, qui nullum momentum hujus quod movetur remittit, ut dicit Aristoteles. Εt ex hoc manifestum, quod non est Jex Dei. χαίρου δυνάμεως βοηθείας, καὶ μάλιστα ἡ τοῦ Κυρίου ἀλήθεια, ἥτις μένει εἰς τὸν αἰῶνα. Ο γάρ τῶν Χριστιανῶν νόμος, τοῦ τοῦ διωγμοῦ καιροῦ τρια κοσίοις δέκα έτεσι συνεχῶς διαρκέσαντος, μάλιστα ἐπέδωκε καὶ τῷ ἀριθμῷ τῶν πιστῶν, καὶ τῇ λαμα πρότητι τῶν θαυμάτων. Σημεῖον δὲ καὶ τοῦτο τῆς βίας τοῦ παρ' ἐκείνοις νόμου. Ὅταν γὰρ ἐπὶ τὴν διδασκαλίαν συνέρχωνται, ὥστε τὸν νόμον αὐτοῖς διδαχθῆναι, ὁ τῶν Σαρβακηνῶν διδάσκαλος, ὁ τοῦ λόγου καθηγεμών, πρῶτον ἀπογυμνώσας τὸ ξίφος, γυμνόν κατέχει τῇ χειρὶ ἐφόσον διδάσκει, ἢ τέθησε πρὸς κατάπληξιν ἐν ὑπερανεστηκότι τόπῳ τινί. Οι Χριστιανοὶ δὲ διδάσκοντες οὐ ξίφος, ἀλλὰ σταυρὸν αέρουσιν, οὐ βίας σημεία δεικνύντες, ἀλλ' ἡμερί τητος, ὡς ἂν ἄνθρωποι πεμπόμενοι παρὰ τοῦ Χριστοῦ ὡς πρόβατα ἐν μέσῳ λύκων. Τρίτον δὲ σημεῖον τῶν φόνων καὶ τῆς βίας ἐστὶ τὸ τοὺς Ασσυρίους ὑπὸ τῶν Σαρακηνών διατρέφεσθαι, φονεῖς ἐσομένους ἀνθρώπων. Οἷς δι' οὓς ἐνεργοῦσι καὶ πάσχουσι φόνους, τὴν αἰώνιον ζωὴν ὑπισχνούν ται· οὓς καὶ ἀποστέλλουσι πανταχοῦ τοὺς ἄρχοντας τοῦ κόσμου δολίως ἀποκτενοῦντας. Οὗτοι δὲ οἱ άπεσηνοί κάστρα τε ἔχουσι καὶ ἄκρας περὶ τὸ Λίλτον ὄρος, ὑπακούουσί τε τῷ σουλτάνῳ τῆς Βαβυλῶνος, κεφαλῇ ὄντι τῶν Σαββακηνῶν. Καὶ αὐτοὶ δὲ τοῖς νόμοις καὶ τῇ τάξει Σαρακηνοί εἰσι, καὶ οὐ καλοῦνται ἀσεσηνοὶ παρὰ τῶν Σαββακηνῶν, ἀλλὰ Ισμαηλῖται, οἷον ῥίζα καὶ φυλὴ τῶν Σαρακηνών, καὶ πρῶτοι ἐκδικηταὶ καὶ συντηρηταὶ τοῦ νόμου τοῦ Μωάμεθ. Πρὸς τοῦτο γὰρ ἰδίως αὐτοὺς νουθε τοῦσι καὶ τρέφουσιν, ὥστε φόνους ἐργάζεσθαι, Τοῦτο ἄγος οὐχ οἱ Χριστιανοί μόνον, ἁγιώτατον ἔχοντες νόμον, βδελύσσονται, ἀλλὰ καὶ οἱ Τάρταροι, οἱ οὐδένα νόμον ἑαυτοὺς φασιν ἔχειν πλὴν τοῦ φυ σικοῦ. Ἐκ τούτων τοίνυν φαίνεται φανερῶς, ὡς ὁ τῶν Σαββακηνῶν νόμος νόμος ἐστὶ σφαγῆς καὶ βίας. Εστι δὲ βίαιον, οὗ ἡ κίνησίς ἐστιν ἔξωθεν, οὐδὲ μίαν τοῦ κινουμένου ἐνδιδόντος βοπήν, ὡς φησὶν Αριστοτέλης. Κακ τούτου δῆλον, ὡς οὐκ ἔστι νόμος Θεοῦ. XI. Quod Alcoranum non est lex Dei; inordinatum enim est. Undecimo considerandum, quod Alcoranum non est lex Dei, inordinatum enim est. Quæ enim a Deo sunt, ordinata sunt, ut dicit Apostolus ". Videmus autem hoc in operibus naturæ, et in sacris Scripturis. Firmissimum enim non solum Christianis, sed etiam ipsis Saracenis, Moysi legem et prophetas et Evangelium a Deo esse. Hæc autem omnia ordinata sunt. Moyses enim valde ordinate incipit a mundi creatione, et deinceps totum Pentaleuchum percurrit secundum ordinem temporis et historiae; et alii autem prophete bene ordinate Trocesserunt secundam ordinem temporis, demonstrantes quando et quibus regibus, vel secundum ordinem historia, vel ad minus secundum ordinem materia. Εt Evangelium bene ac ordinatissime procedit, et temporis ordine, et historiæ, et mate ris. Incipit quidem ab incarnatione et nativitale Psal. cxvi, 2. "Rom. xm, f. ΙΑ'. "Οτι τὸ ᾿Αλκοράνον οὐκ ἔστι νόμος Θεοῦ· άτακτον γάρ. Ενδέκατον θεωρητέον, ὅτι τὸ Αλκοράνου οίκ ἔστι νόμος Θεοῦ· ἄτακτον γάρ ἐστι. Τὰ δὲ παρά τοῦ Θεοῦ τεταγμένα εἰσὶν, ὥς φησιν ὁ Ἀπόστολος, Ὁρῶμεν δὲ τοῦτο ἔν τε τῆς φύσεως ἔργοις καὶ ἐν ταῖς ἱεραῖς Γραφαῖς. Βεβαιότατον γάρ ἐστιν οὐ μόνον Χριστιανοῖς, ἀλλὰ καὶ αὐτοῖς τοῖς Σαββάκης νοῖς, τὸν τοῦ Μωϋσέως νόμον καὶ τοὺς προφήτας καὶ τὸ Εὐαγγέλιον παρὰ Θεοῦ εἶναι. Ταῦτα δὲ πάντα τεταγμένα εἰσίν. Ὁ μὲν γὰρ Μωϋσῆς λίαν εὐτάκτως ἤρξατο ἐκ τῆς τοῦ κόσμου δημιουργίας, καὶ ἐφεξῆς ὅλην τὴν Πεντάτευχον διεξήλθε κατὰ τὴν τάξιν τοῦ τε χρόνου καὶ τῆς ἱστορίας· καὶ οἱ ἄλλες δὲ προφῆται εὐτάκτως προῆλθον, δεικνύντες κατά τὴν τοῦ χρόνου τάξιν, πότε καὶ ἐπὶ ποίων βασιλέων, ἢ κατὰ τὴν τάξιν τῆς ἱστορίας, ἢ τουλάχιστον κατά τὴν τάξιν τῆς ὕλης. Αρχόμενον μὲν ἀπὸ τῆς παρ κώσεως καὶ τῆς γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ, ἐφεξῆς δὲ

racolis ejus, et post hæc de morte et resurrectione et assumptione dicit. Alcornno autem omnino nullus est ordo temporis, neque enim dicit quibus regibus, vel secundum quod tempus, neque histo riæ ordo est. Primum enim capitulum unde incepit, dicitur inscriptio vel aperitio libri, in quo indubilato proprie incepit ab oratione et laude Del. Et absque medio post brevem orationem tractatum incepit. Et est capitulum secundum de fulva bove, quam obtulit Moyses, cujus historia est in Levitico. Tertium autem capitulum est de dongo Abraham, ηαί fuit pater Moysi, in quo multa de Christo interserit, et dicit virginem Mariam sororem fuisse περὶ τοῦ βίου καὶ τῆς διδασκαλίας καὶ τῶν θαυμά / Christi, deinceps autem de vita et doctrina et mi των αὐτοῦ· καὶ μετὰ ταῦτα περὶ τοῦ θανάτου, καὶ τῆς ἀναστάσεως, καὶ τῆς ἀναλήψεως. Ἐν δὲ τῷ Αλκοράνῳ παντελῶς οὐδεμία ἐστὶ τάξις, οὔτε χρό. νου, οὐδὲ γὰρ λέγει ἐπὶ τίνων βασιλέων, ἢ κατὰ τίνα καιρόν, οὔτε ἱστορίας τάξις. Τὸ μὲν γὰρ πρῶτον, ὅθεν ήρξατο, λέγεται ἐπιγραφή, η διάνοιξις τοῦ βιβλίου, ἐν ᾧ ἀναμφιβόλως οἰκείως ἤρξατο ἐκ προσευχῆς καὶ ὕμνου Θεοῦ· ἐφεξῆς δὲ ἀμέσως μετὰ βραχεῖαν εὐχὴν ἤρξατο τῆς πραγματείας. Καὶ ἔστι κεφάλαιον δεύτερον περὶ τῆς πυῤῥᾶς βοός, ἣν ἔθυσε Μωϋσῆς, ἧς ἱστορία ἐστὶν ἐν τῷ Λευϊτικῷ. Τρίτον δὲ κεφάλαιον περὶ τοῦ οἴκου τοῦ ᾿Αβραάμ, ὃς γέγονε πατὴρ Μωϋσέως· ἐν ᾧ πολλὰ περὶ τοῦ Χριστοῦ παρενέβαλε, καί φησι τὴν Παρθένον Μαρίαν το Moysi et Aaron. Et deinceps sequitur quartum ἀδελφὴν γενέσθαι Μωϋσέως καὶ Ααρών. Καὶ ἐφεξῆς – capitulum, de mulieribus. Similiter autem et de ἔπεται τὸ τέταρτον κεφάλαιον περὶ τῶν γυναικῶν. aliis sic inordinate procedit, adeo quod nemo est Ομοίως δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων οὕτως ἀτάκτως, qui possit reddere rationem ordinis historiæ et ὥστε μηδένα εἶναι ἄνθρωπον ὃς ἂν δύναιτο λόγον capitulorum. Et neque materie ordo est. Nunquam ἀποδοῦναι τῆς τάξεως τῆς ἱστορίας καὶ τῶν κεφα enim unam materiam bene ordinateque pertransit, λαίων. ᾿Αλλ' οὐδὲ ἡ τῆς ὕλης τάξις ἐστίν. Οὐδέποτε sed deinceps ab una materia ad alteram per supγὰρ μίαν ἐπεξέρχεται ὕλην εὐτάκτως, ἀλλ' ἐφεξῆς positionem omnino impertinentem transfertur, lanἀπὸ μιᾶς ὕλης ἐφ' ἑτέραν ὑπόθεσιν παντελῶς ἀσύμ- quam abstractus. Sed et neque ordinem habet βατον μεταφέρεται, ἄντικρυς ὥσπερ εξεστηκώς. argumentationum, vel alicujus demonstrationis. Sed 'Αλλ' οὐδὲ τάξιν ἔχει ἐπιχειρημάτων, ἤ τινος ἀπο omnis doctrina ex suppositione procedit, et sup δείξεως. Αλλ' ή διδασκαλία πᾶσα ἐξ ὑποθέσεως positiones quamdam propositionem per seipsam πρόεισι, καὶ ὑποθέμενος τινὰ πρότασιν καθ' ἑαυτὴν veram, ex illa aliam quamdam concludit, quæ nibil ἀληθῆ, ἐξ ἐκείνης ἄλλην τινὰ συμπεραίνει, μηδὲν commune habet ad primam. Sicut est continue ἔχουσαν κοινὸν πρὸς τὴν πρώτην. Οἷόν ἐστι τὸ quod ab eo dicitur, quod Deus est excelsus et boσυνεχῶς παρ' αὐτοῦ λεγόμενον, ὅτι ὁ Θεὸς ὑψηλός c nus, et quod Alcoranum lex est salutis, et Deus est ἐστι καὶ ἀγαθὸς, καὶ τὸ 'Αλκοράνον νόμος ἐστὶ Deus, et quod nullus est alius Deus preter Deum, σωτηρίας, καὶ ὁ Θεός ἐστι Θεὸς, καὶ ὅτι οὐδεὶς ἐστιν et Mahometus est propheta verus. Quæ autem hæc ἄλλος Θεὸς πλὴν τοῦ Θεοῦ, καὶ ὁ Μωάμεθ ἐστὶ προ- conclusio, Mahometum esse verum Dei servum, et φήτης ἀληθής. Οποῖον δὲ ἐστι τοῦτο τὸ συμπέ- quod Deus est Deus? Et in capitulo Elmaiada, quod ρασμα, τὸ τὸν Μωάμεθ᾽ εἶναι ἀληθῆ τοῦ Θεοῦ δοῦλον, interpretatur mensa, dicit: Constituit nobis Deus ὅτι ὁ Θεός ἐστι Θεός; Καὶ ὥσπερ ἐν τῷ κεφαλαίῳ domum Elaram, id est vocationis. Hæc est domus τῷ Ἑλμαϊδα, ὁ ἑρμηνεύεται τράπεζα, φησί, Και mensæ. Mensis est jejunii Saracenismi. Et hoc est, τέστησεν ἡμῖν ὁ Θεὸς οἰκίαν Ἐλαράμ, τουτέστιν...... ut sciatis, quod Deus omnia novit quæ sunt in cœαὕτη ἐστὶν οἶκος Μεσκέ· μήν ἐστι τῆς νηστείας 1o et qua: sunt in terra, et Deus scit quidquid est. τοῦ Σαρακηνισμοῦ. Καὶ γινώσκετε, ὅτι ὁ Θεὸς Sed quis est tam deniens, ut dubitet quin Deus πάντα οἶδε, τὰ ἐν οὐρανῷ καὶ τὰ ἐπὶ γῆς, καὶ ὁ sciat omnia? Sed posito quod dubitetur ab aliquo, Θεός οἶδε πᾶν ὅπερ ἐστίν. Ἀλλὰ τὶς τοσοῦτον quæ est hæc consequentia, quod mensa et jejuniumι ἀνόητος, ὥστ' ἀμφιβάλλειν, εἰ ὁ Θεὸς πάντα οἶδεν; mensis Saracenismi faciat scire, quod Deus scit Εστω δὲ καὶ τινὰ ἀμφιβάλλειν, ποίαν ἀκολουθίαν omnia? Et continue autem videtur loqui lauquam ἔχει τὸ τὸν οἶκον Μεσκὲ καὶ τὴν νηστείαν τοῦ Σαρ- somniator, et maxime circa finem libri, ubi viden μαχηνισμοῦ μηνός ποιεῖν γινώσκειν αἴτιον γενέσθαι τοῦ εἰδέναι τὸν Θεὸν πάντα γινώσκειν; Συνεχῶς δὲ δοκεῖ διαλέγεσθαι ὥσπερ ἐνυπνιασθείς, καὶ μάλιστα περὶ τὸ τέλος τοῦ βιβλίου, ὅπου δοκεῖ τοὺς λόγους ἐπιλείπειν αὐτῷ· ὥσπερ ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Ελ καφερίμ, ὁ ἑρμηνεύεται αἱρετικοί, φησὶ κατὰ λέξιν· το βλάσφημοι, οὐ προσκυνῶ, δ προσκυνεῖτε, οὔθ' ὑμεῖς προσκυνεῖτε, ὁ προσκυνῶ. Ὑμῖν ὁ ὑμέτερος νόμος, καὶ ἐμοὶ ὁ νόμος ὁ ἐμός. ᾿Αλλὰ πᾶς αἱρετι κὸς τοῦτο δύναται λέγειν, ἵνα διακόπτῃ τὴν ὕλην τὴν περὶ τῆς ζητήσεως τῆς ἀληθείας. Αλλ' οὐδὲ μέμνημαι ποτε διὰ παντὸς τοῦ βιβλίου ἓν μόνον επιχείρημα εὑρὼν κατ᾿ εὐθεῖαν ὑπόθεσιν καὶ πρέπουσαν τάξιν. Ἡ δὲ τῶν ὀνομάτων τάξις ἐκεῖ tur ei verba deficere. Sicut in capitulo Elcapherum quod interpretatur haretici, dicit de verlo ad verbum: O exsecrabiles, non adoro quod voς adoratis, neque vos adoratis quod ego adoroi vobis vestra lex, et mihi mea lex. Sed quilibet hæreticus potest hoc dicere, ut intercidat materiam quæ est de inquisitione veritatis. Et neque reminiscor me invenisse in toto libro unam solam argumentationem quæ secundum rectam suppositiouem et convenientem ordinem procedat. Nominum autem ordo illic grammatice et rhythmice optimus est. Fere enim totus liber metricus et rhythmicus est. Unde et valde gloriantur Saraceni in sic pulchro et or nato Arabic locutionis modo, et ex his argumen-

tantur, verum prophetam fuisse Malometum. Non γραμματικῶς καὶ ἀριθμητικῶς καλλίστη ἐστί. Σχεδόν enim sic ornate scivisset loqui homo omnino idiota. γὰρ τὸ βιβλίον ὅλον, καὶ ρυθμικόν ἐστιν. "Οθεν λίαν Sed sicut superius visum est in quarto capitulo, καυχῶνται οἱ Σαββακηνοὶ ἐφ' οὕτω καλῷ καὶ κει non consuevit Deus loqui in mundo, vel cum pro- κοσμημένῳ Αραβικής διαλέξεως τρόπῳ· κακ τού phetis, per versus vel rhythmos. Sic igitur mani- των ἐπιχειροῦσιν ἀληθῆ προφήτην εἶναι τὸν Μαχού festum, quod lex hæc non est a Deo, quæ nullum μετ. Οὐκ ἂν γὰρ οὕτω κοσμίως επίστατο διαλέ habet ordinem nisi solum rhythmicum et gram- γεσθαι ἄνθρωπος παντελῶς Ιδιώτης. Αλλ' ὡς maticum, qui Deo non congruit. ἀνωτέρω τεθεώρηται ἐν τῷ τετάρτῳ κεφαλαίῳ, οὐκ εἴωθεν ὁ Θεὸς διαλέγεσθαι τῷ κόσμῳ, ἢ τοῖς προφήταις, δι' ἐπῶν ἡ ῥυθμῶν. Οὕτω τοίνυν φανερόν, ὅτι ὁ νόμος οὗτος οὐκ ἔστι παρὰ Θεοῦ, μηδεμίαν ἔχων τάξιν, εἰ μὴ μόνον ρυθμικὴν καὶ γραμματικήν, ἢ τῷ Θεῷ οὐχ ἁρμόζει. XII. Quod lex Saracenorum non est Dei; iniqua enim est. Duodecimo oportet considerare, quod lex hæc non est a Deo. Deus enim est summo bonus: optimi autem est optima facere, secundum Dionysium. Quod autem lex Alcorani iniqua est, ex ipso Alcoano manifestum est. Dicitur enim in capitulo Elcaple, et in capitulo Elgem, quod interpretatur damones, quod ipsum Alcorenum placet demoni. bus, et in eodem delectantur; damones autem iniqui sunt et perversi secundum voluntatem, quibus praeter iniquum aliud placet nihil; Alcoranum igitur malum est. Item Alcoranum causa est omnium malorum, sicut cædis, rapina, perjurii, et hujus - modi, quæ non solum permittit Alcoranum, sed etiam mandat (sicut superius manifestum fuit), et maxime caedes. Non sulliciens autem excusatio est, mandare infideles interimi, sed neque fideles. Dicit enim indubitato, quod fidelis non debet interimere fidelem: ipsos autem infideles mandat interimere, nisi tributa solvant. Tributum igitur solvere sufficiens causa est interimendi, vel non. Quare non, in quantum infideles sunt, est tale? lem, sicut in pluribus locis Alcoraui dicitur: Nullum est majus malum, quam Deo mendacium injungere. Alcoranum autem multa et alia mendacia injungit, praterquam que dicta sunt superius in mono capitulo, de mendaciis quæ in hoc continentur, quæ omnia in Deum reflectit. Possumus autem et alia plura ostendere. In capitulo enim Elemplaal, quod interpretatur lucra, dicit, quod sunt quædani Dei et apostoli lucra, et dent Deo quintam partem ex quibus lucrantur. Sed numquid Deus est sic iniquus ut permittat rapinam, ut illinc quintam capiat partem? vel sic pauper Deus, ut non habeat nude nutriat pauperes ejus et viduas et orphanos et peregrinos, de quibus illic loquitur, nisi permit tat rapinam? Quare ut illinc lucretur, certe jara facit Mahometus Deum consortem sibi in malo, qui non potest habere consortem in bono. Item, etsi aliquando Alcoranum prohibeat rapinam et perjurium et alia quædam mala, tamen hæc prohibitio permissio quædam potius est. Dicit enim: Ne facialis mala, non enim placent Deo. Sin autem feceris, ipse est misericors et miserator, et facile vobis parcet. De rapina autem nihil unquam mandavit ut restituatur, neque talem ipsi consuetudinem habent, sed sufficit in fine Saracenum dicere: ΙΒ'. "Οτι ὁ νόμος οὗτος οὐκ ἔστι παρὰ Θεοῦ. Δωδέκατον δεῖ θεωρεῖν, ὅτι ὁ νόμος οὗτος οὐκ ἔστι παρὰ Θεοῦ. Ο γὰρ Θεὸς ἄκρως ἐστὶν ἀγαθός· τοῦ δὲ ἀρίστου ἐστὶν ἄριστα ποιεῖν, κατὰ τὸν Διονύσιον. "Οτι δὲ ὁ νόμος τοῦ ᾿Αλκοράνου πονηρός ἐστιν, ἐξ αὐτοῦ τοῦ ᾿Αλκοράνου φανερόν. Λέγεται γὰρ ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Ἐλκάφ, καὶ ἐν τῷ κεφαλαίῳ Ἐλγέμ, ὁ ἑρμηνεύεται δαίμονες, ὅτι αὐτὸ τὸ ᾿Αλκοράνον ἀρέσκει τοῖς δαίμοσι, καὶ χαίρουσιν αὐτῷ. Οἱ δαί μόνες πονηροί εἰσι καὶ διεστραμμένοι κατὰ τὴν θέλησιν, οἷς πλὴν τοῦ πονηροῦ οὐδὲν ἕτερον ἀρέσ σκει· τὸ ᾿Αλκοράνον ἄρα κακόν ἐστιν. Ετι τὸ Αλκοράνον αἴτιόν ἐστι πάντων τῶν κακῶν· οἷον φόνων, ἁρπαγῆς, ἐπιορκίας, καὶ τῶν τοιούτων· δὴ οὐ μόνον συγχωρεῖ τὸ ᾿Αλκοράνον, ἀλλὰ καὶ προστάσσει, ὡς ἀνωτέρω γέγονε δῆλον, καὶ μάλιστα φόνους. Οὐχ ἱκανὴ δὲ παραίτησις τὸ προστάσσειν τοὺς ἀπίστους ἀποκτιννύναι, ἀλλὰ μὴ τοὺς πιστούς. Φησὶ γὰρ ἀναμφιβόλως, ὅτι ὁ πιστὸς οὐκ ὀφείλει ἀποκτιννύναι πιστὸν, αὐτοὺς δὲ τοὺς ἀπίστους ἀποκτείνειν ἐντέλλεται, εἰ μὴ φόρους τελοιεν. Το ἄρα φόρους τελεῖν ἱκανὴ ἐστιν αἰτία τοῦ ἡ φο νεύεσθαι, ή μή. Ωστε οὐ καθὸ ἀπίστους τὸ τοιοῦ τον; Ετι καθὼς ἐν πλείοσι τόποις τοῦ ᾿Αλκοράνου λέγεται, Οὐδέν ἐστι μεῖζον κακόν, ἢ τῷ Θεῷ ψεῦδος επιτιθέναι. Τὸ δὲ ᾿Αλκοράνον πολλὰ καὶ ἄλλα ψεύδη ἐπιτίθησι τῷ Θεῷ παρὰ τὰ ἀνώτερον εἰρημένα ἐν τῷ ἐννάτῳ κεφαλαίῳ περὶ τῶν ἐν τούτῳ περιεχο μένων ψευδῶν, & πάντα εἰς τὸν Θεὸν ἐπανακάμπτει, εἰ τὸ ᾿Αλκοράνον (ως φασι) νόμος ἐστὶ Θεοῦ. Δια νάμεθα δὲ καὶ ἄλλα πλείω δεικνύναι. Ἐν γὰρ τῷ κεφαλαίῳ τῷ Ελεμφαάλ, ο ερμηνεύεται κέρδη, φησίν, ὅτι εἰσί τινα τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ ἀποστόλου κέρδη, καὶ δότωσαν τῷ Θεῷ τὸ πέμπτον μέρος ἐξ ὧν κερδαίνουσιν. Ἀλλὰ μήποτε ὁ Θεὸς οὕτως ἐστὶ πονηρός, ὥστε συγχωρεῖν ἁρπαγήν, ἵν᾽ ἐκεῖθεν τὸ πέμπτον λάθος μέρος; ἢ οὕτω πένης ὁ Θεὸς, ὥστε μὴ ἔχειν ὅθεν ἂν θρέψῃ τοὺς πτωχοὺς αὐτοῦ, του τέστι τὰς χήρας καὶ τοὺς ὀρφανοὺς καὶ τοὺς παρεί κους, περὶ ὧν ἐκεῖ διαλέγεται, εἰ μὴ συγχωρήσεις τὴν ἁρπαγήν; "Ωστ' ἐκεῖθεν κερδαίνειν, ἀληθῶς δ Μωάμεθ κοινωνὸν ἑαυτῷ ποιεῖ τὸν Θεὸν ἐν τῷ πονηρῷ, ἄν φησι μὴ δύνασθαι ἔχειν κοινωνὸν ἐν τῷ ἀγαθῷ. Ετι εἰ καὶ ἐνίοτε τὸ ᾿Αλκοράνων κωλύει την ἁρπαγὴν καὶ τὴν ἐπιορκίαν καὶ ἄλλα τινά των κακῶν, ὅμως αὐτή ἡ κώλυσις συγχώρησις τις μελ λόν ἐστι. Φησὶ γὰρ, Μὴ ποιήσητε τὰ καὶ τὰ κακά

CONTRA MAIOMETEM. apostolus Dei, sicut superius manifestum fuit in quinto capitulo. De perjurio autem palam dicit in capitulo Elmin, quod interpretatur mensa: Non imputabit vobis Deus fraudationem juramenti, sed invocationem ejus. Quasi dicat: Perjurium non obligat ad culpam, sed ad ponam. Et postea subdit: Pro transgressione autem ejus sufficit decem pauperum educatio, vel totidem indumentum, vel unius captivi reslemptio. Qui autem hoc non potest facere, ter jejunabit. Ex istis equidem sequuntur omnia mala. Non enim timent rapere, vel decipere, vel pejerare, nec fidem servare, cum Christiano præcipiatur, fidem servare oportere etiam inimicis et infidelibus. Habent tamen quod dam indubitato genus juramenti Saraceni, quod non de lacili transgrederentur, de quo post hae speculabimur. Mahonetus autem palam dicit in capitulo Elmelaare, quod interpretatur necatio, quod Deus dispensaverat ei, ut non servaret quod licite juraverat, non amplius videlicet ad Jacobitissam quamdam accedere, que Maria appellabatur. Εt sic pejeravit, cujus remissionis lestes suni, ut Et dicit, Michael et Gabriel. Iniqua igitur est lex illa, quam sequuntur omnia mala. Est autem iniqua propterea, quod tot et sic magna mala et mendacia Deo injungit. οὐ γὰρ ἀρέσκουσι τῷ Θεῷ. Εἰ δὲ ποιήσητε, αὐτό; Λ Non est Deus præter Deum, et Mahometus est ἔστιν ἐλεήμων καὶ οἰκτίρμων, καὶ ῥᾳδίως ὑμῖν συγγνώσεται. Περὶ δὲ τῆς ἁρπαγῆς οὐδὲν οὐδέποτε ἐνετείλατο ὥστε ἀποδοθῆναι· οὐδὲ τοιοῦτον αὐτοὶ ἔθος ἔχουσιν. Αλλ' ἀρκεῖ πρὸς τῷ τέλει τὸν Σαβ ῥακηνὴν εἰπεῖν, οὐκ ἔστι Θεὸς πλὴν τοῦ Θεοῦ, καὶ ὁ Μωάμεθ ἀπόστολος ἐστι τοῦ Θεοῦ, ὥσπερ ἀνωτέρω γέγονε δῆλον ἐν τῷ πέμπτῳ κεφαλαίῳ. Περὶ δὲ τῆς ἐπιορκίας διαρρήδην φησὶν ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Ελμειντέ, ὁ ἑρμηνεύεται τράπεζα· Οὐ λογιεῖται ὑμῖν ὁ Θεὸς τὴν ἀπάτην τοῦ ὅρκου, ἀλλὰ ὡσανεί ἔλεγεν, Οὐ χρηματίας ὑμᾶς ἐνόχους ποιεῖ ἡ ἐπιορκία, ἀλλὰ τιμωρίας. Καὶ μετὰ ταῦτα φησὶν ὑποκατιών, Ὑπὲρ δὲ τῆς παραβάσεως αὐτοῦ ἀρκεῖ δέκα πενήτων τροφή, ἢ ἔνδυμα τοσούτων, ἢ ἐνδ; αίχμαλώτου λύτρωσις. "Ο δὲ ταῦτα μὴ δυνάμενος τρὶς νηστεύσει. Τούτοις δὲ ἔπονται πάντα κακά. Οὐ γὰρ δεδοίκασιν ἁρπάζειν ἢ ἀπατᾷν, ἢ ἐπιορκείν· ἀλλ' οὐδὲ τηροῦσι τὰ πιστά, τῶν Χριστιανῶν πιστευόντων τὴν πίστιν δεῖν φυλάττεσθαι καὶ τοῖς ἐχθροῖς καὶ ἀπίστοις. Ἔχουσι δέ τι ἀναμφιβόλως οἱ Σαββακηνοί γένος ὄρκου, ὅπερ οὐκ ἂν ῥᾳδίως παραβαῖεν, περὶ οὗ μετὰ ταῦτα θεωρηθήσεται. Ο δὲ Μωάμεθ διαρβήδην φησὶν ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Ελμετὰ ἀρὲ, ὅ Ερμηνεύεται..... ὅτι ὁ Θεὸς ἐνέδωκεν αὐτῷ μὴ φυ λάξαι, δ δικαίως ὁμώμονε, τὸ μηκέτι δηλονότι προσελθεῖν Ἰακωβιτίσσῃ τινί, όνομαζομένη Μαρία καὶ οὕτως ἐπιώρκησεν. Τῆς ἐνδόσεως μάρτυρές εἰσιν, ὥς φησιν, ὁ Μιχαὴλ καὶ ὁ Γαβριήλ. Πονηρός ἄρα ἐστὶν ὁ νόμος ἐκεῖνος, ᾧ ἔπεται πάντα τὰ κακά. Εστι δὲ πονηρὸς καὶ διὰ τὸ τοσαῦτα καὶ οὕτω μεγάλα κακὰ καὶ ψεύδη επιτιθέναι τῷ Θεῷ, Εt praeter prædicta, etiam alia multa injungit mendacia et fatua. Dicit enim, quod Deus se excusat ex eo quod misit apostolum Mahometum, hominem, et non angelum. Et ait, quod Deus dixit, quod misisset angelos, sed ipsi non potuis sent mundum cum securitate pertransire. Sed nunquid Mahometus securius per mundum, quam angeli, accedebat? Quod si angelos intelligit bonos et pacificos homines, adhuc non est dubium, quod boni et pacifici homines securius mundum per transeunt quam mali. Inducitque Deum continue loquentem, et dicentem, quod non ludi gratia creavit mundum. Sed quis est tam demens, ut existimet de Deo, quod tanquam ludens fecit mundum? Item Malomelus Saracenus homo exsisleus, et continuæ intemperantia deditus, in capi tulo Elinir Elacap, inducit Deum dicentem: Ne ingrediamini domum alicujus nisi invitati et vocati, et nisi perstrepant de foris. Et addit tanguamn ex persona Dei: Et postquam ingressi fueritis et comederitis, exite, et ne stetis ad loquendum cum janitoribus, quia molestum est prophetae, et vere eundum est dicere. Sed Deus non verecundatur dicere veritatem. Breviter autem, quidquid volebat facere, vel quod fieret, id totum Deo injungebat, idque mendabat quod ita feret. Et ex hoc subsecula sunt omnia mala, quasi ex auctoritate legis; id est, interimere, rapere, machari, cum uxore Zeith incestum committere, cum Maria Jacobitissa Καὶ παρὰ τὰ εἰρημένα δὲ καὶ ἄλλα πολλὰ ἐπιτί- ο θησι ψεύδη καὶ ἀνόητα. Φησὶ γὰρ τὸν Θεὸν παραι τεῖσθαι, διὰ τὸ πέμψαι ἀπόστολον τὸν Μαχούμετ, ἄνθρωπον ὄντα, ἀλλὰ μὴ μᾶλλον ἀγγέλους, διὰ τὸ ἐκείνους μὴ δύνασθαι μετ' ἀσφαλείας τὸν κόσμον διέρχεσθαι. Καὶ μήπως ὁ Μαχούμετ ἀσφαλέστερον τῶν ἀγγέλων διῄει τὸν κόσμον; Εἰ δὲ τοὺς ἀγαθοῦ ποιοὺς καὶ εἰρηνοποιοὺς διὰ τῶν ἀγγέλων βούλεται νοεῖν, ὅτι οὐδ' οὕτως ἀμφίβολον τοὺς ἀγαθοὺς καὶ εἰρηνικούς τῶν ἀνθρώπων ἀσφαλέστερον διέναι τὸν κόσμον ἢ τοὺς πονηρούς. Εἰσάγει δὲ τὸν Θεὸν συνεχῶς διαλεγόμενον, καὶ λέγοντα, ὅτι οὐ παιδιᾶς χάριν ἐδημιούγησε τὸν κόσμον. Ἀλλὰ τίς τοσοῦτον ἀνόητος, ὥστε λογίσασθαι περὶ τοῦ Θεοῦ, ὡς παίζων πεποίηκε τὸν κόσμον; Ετι ὁ Μαχούμετ σαρκικός ἄνθρωπος ῶν, καὶ συνεχῶς ἀκολασία προσκείμενος, ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Ελινὴρ Ελαζαπ εἰσάγει τὸν Θεὸν λέγοντα μὴ εἰσέρχεσθα: εἰς οἰκίαν ἀκλήτους. Καὶ πρόσκειται, ὡς ἂν ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ, καὶ μετὰ τὸ εἰσελθεῖν καὶ φαγεῖν ἐξέλθετε, καὶ μὴ ἔστα σὺς πρὸς τὸ ὁμιλεῖν τοῖς θυρωροίς. Βαρύ γάρ ἐστι τῷ προφήτῃ, καὶ αἰσχύνεται λέγειν. Αλλ' ὁ Θεὸς οὐκ αἰσχύνεται λέγειν τὴν ἀλήθειαν. Ὡς ἐν βραχεῖ δὲ, πᾶν ὅπερ ἂν ἠθέλησε ποιῆσαι, ἢ αὐτῷ παρ' ἄλλων γενέσθαι, τὸ ὅλον τῷ Θεῷ ἀνετίθει, ὡς ἐκείνου προστάσσοντος οὕτω γίνεσθαι. Κἀκ τούτου πάντα τὰ κακὰ ἠκολούθησεν, ὥσπερ ἐξ αὐθεντίας τοῦ νότ μου· τουτέστιν, ἀποκτιννύναι, ἁρπάζειν, μοιχεύειν μετὰ τῆς γυναικὸς Ζεϊθ, αιμομιξίας ποιεῖν, μετὰ

perare, et non servare fidem in promissis. Ini- Μαρίας τῆς Ἰακωδιτίσσης ἐπιορκεῖν, καὶ μὴ φυλάτ qua igitur lex hare; quæ placet quidem diabolo, et quae ad multa mala nos inducit. Non igitur a Deo est, qui summe bonus, et a quo bonum solum procedit, malum autem nihil. τειν πίστιν ἐν τοῖς ὑπεσχημένοις. Πονηρὸς ἄρα ἐστὶν οὗτος ὁ νόμος, ἀρέσκων μὲν τῷ διαβόλῳ, προτρέπων δὲ εἰς τὰ πονηρά. Οὐκ ἄρα παρὰ Θεοῦ ἐστιν, δ; ἄκρως ἐστὶν ἀγαθὸς, καὶ παρ' οὗ ἀγαθὸν μόνον πρόε σι, κακὸν δὲ οὐδέν. XIII. De Alcorani institutione, et quis fuerit legis It. Περὶ τῆς τοῦ ᾿Αλκοράνου συγγραφῆς, καὶ τίς ἐστι τοῦ νόμου τούτου δημιουργὸς καὶ εὐ ρετής. hujus opifex et inventor. Quoniam igitur demonstratum est, quod Alcoranum, Saracenorum videlicet lex, non est a Deo, sequitur, quærers de discipulis Malometi, et de constitutione predicti Aloorani. Oportet igitur scire, quod firmissime ereditur a sapientibus illorum, et efficacibus rationibus ostenditur, prinum Alcorani auctorem non hominem fuisse, sed diabolum: qui propria invidia et divina permissione, propter peccata populi, prævaluit inchoare solemniter et effiraciter perfidiam Antichristi. Videns igitur diabo Ius fidem Christi in Orientalibus partibus maxime crescere, et idololatriam deficere, superato jam Chosroe Persarum rege et Medorum idololatra, per Christianissimum Heracliuia imperatorem, qui excelsam turrim diruit, quam ipse Chosroes adificaverat ex auro et argento et lapidibus pretiosis, propter idololatriam; et quod crux Christi jam tum erat per lleraclium exaltata, et amplius exaltanda; et cum non posset diabolus amplius multitudinem deorum defendere, nec omniuo Moysi legem et Christi Evangelium negare, quia jam per totum mundum divulgatum erat, excogitavit figmento legis cujusdam, quasi medire inter Novum et Velus Testamentum, mundum decipere. Εt ut hoc ad effectum deduceret, assumpsit hominem quemdam diabolicum, nomine Mahometum, religione idolo. Iatram, fortuna pauperem, mente superbum, maleficiis celebrem. Εt quidem libentius assumpsisset diabolus hominem bona fame, si hoc ei permissum esset: sicuti et libentius tentasset hominem per aliud animal, in quo amplius ipsius maleficia celarentur, quam per serpentem. Sed non permisit divina sapientia, nisi ut tale animal assumeret, et per talem hominem mundum invaderet, ut ipse mundus facile posset considerare, qualis lex illa esset, qua per lalem legislatorem data est. θῆναι κατανοῆσαι, ποταπός ἂν εἴη ὁ νόμος ἐκεῖνος, Superato igitur Chosroe a prædicto Heraclio, et translata sancta cruce in Jerusalem cum triumpho, sexcentesimo vicesimo anno ab incarnatione Domini, decimo quinto autem imperii Heraclii, apparuit quidam Malometus Arabs, qui primum dives factus per quamdam viduam, quam in uxorem duxit, et post hæc princeps latronum factus, in tantum prorupit superbiam, ut et rex Arabum feri voluerit. Sed quia ipsi non susceperunt eum, quia de genere et opinione vilis erat, finxit se esse prophetam. Et cum comitiali morbo laboraret, ne frmiter quis eo delentum esse crederet, continue cadens, dicebat angelum cum eo colloqui. Dabat auἘπεὶ τοίνυν δέδεικται, ὅτι τὸ ᾿Αλκοράνον, ὁ τῶν Σαρακηνῶν δηλονότι νόμος, οὐκ ἔστι παρά Θεοῦ, Έπεται ζητῆσαι περὶ τῶν τοῦ Μωάμεθ μαθητών, καὶ τῆς συστάσεως τοῦ προειρημένου "Αλκοράνου. Δεῖ τοίνυν γινώσκειν, ὅτι βεβαιότατα πιστεύεται ὑπὸ τῶν παρ' ἐκείνοις σοφῶν, καὶ ἰσχυροῖς ἀποδεί κνυται λόγοις τὸν πρῶτον τοῦ ᾿Αλκοράνου ποιητήν οὐκ ἄνθρωπον γενέσθαι, ἀλλὰ διάβολον, ὅς ἰδίῳ φθόνῳ καὶ παραχωρήσει θείᾳ διὰ τὰς τοῦ λαοῦ ἁμαρτία; κατίσχυσε, καὶ ἤρξατο ἀναπεπταμένως καὶ ἰσχυρῶς τῆς ἀπιστίας τοῦ ᾿Αντιχρίστου. Ὁρῶν τοίνυν ὁ διά βολος τὴν τοῦ Χριστοῦ πίστιν ἐν τοῖς ἀνατολικοῖς αὐξάνουσαν μέρεσι, καὶ τὴν εἰδωλολατρείαν ἐκλεί πουσαν, ἡττηθέντος ἤδη τοῦ Χοσρόου τοῦ τῶν Περσῶν βασιλέως καὶ Μήδων τοῦ εἰδωλολάτρου διὰ τοῦ Χρι στιανικωτάτου βασιλέως Ηρακλείου, ὃς δὴ κατέβαλε τὸν ὑψηλὸν πύργον ἐν αὐτὸς ᾠκοδόμησεν ὁ Χοσρόης ἐκ χρυσοῦ καὶ ἀργύρου καὶ λίθων τιμίων, διὰ τὴν εἰδωλολατρείαν καὶ τὸν σταυρὸν τοῦ Χριστοῦ οὕτως ὑψωθέντα διὰ τοῦ Ἡρακλείου, καὶ ἔτι ύψωθησόμεν νον, μηκέτι δυνάμενος ἐκτελεῖν τὴν πολυθείαν, μήτε παντελῶς τὸν τοῦ Μωσέως νόμον καὶ τὸ τοῦ Χριστοῦ Εὐαγγέλιον ἐξαρνείσθαι, ἤδη κατὰ πάντα τὸν κόσμον διαπεφημισμένον, ἔγνω πλάσματι νόμου τινός, ὡς περ ἐν μέσῳ τῆς Παλαιᾶς καὶ Καινῆς, ἀπατῆσαι τὸν κόσμον. Καὶ ἵνα τοῦτο εἰς ἔργον ἀγάγη, προσ ελάβετο τινα άνθρωπον διαβολικόν, ονόματι Μωά μεθ, τῇ θρησκείᾳ εἰδωλολάτρην, τῇ τύχῃ πένητα, το φρονήματι ὑπερήφανον, κακουργίαις ὑπερήφανοι. Καὶ ἥδιον ἂν προσελάβετο ἄνθρωπον ἀγαθῆς φήμης, εἰ τοῦτο παρεχωρεῖτο· εἴπερ καὶ ἥδιον ἂν τὸν πρῶτ τον ἄνθρωπον ἐπείρασε δι' ἑτέρου ζώου ή δι' άρεως, ἐν ᾧ ἡ ἐκείνου πονηρία μᾶλλον ἂν ἀπεκρύβη. Αλλ' οὐ συνεχώρησεν ἡ θεία σοφία, καὶ διὰ τοῦτο τοιοῦ τον ἀνέλαβε ζώον, καὶ διὰ τοιούτου ἀνθρώπου τῷ κόσμῳ ἐπέθετο, ὥστ᾽ αὐτὸν τὸν κόσμον βαδίως δυνη διὰ τοιούτου δεθεὶς νομοθέτου. ὁ Τοῦ Χοσρόου τοίνυν ηττηθέντος παρὰ τοῦ εἰρημέ του Ηρακλείου, καὶ μετενεχθέντος τοῦ ἁγίου στην ροῦ εἰς τὴν Ἱερουσαλήμ μετὰ θριάμβου κατὰ τὸ Εξακοσιοστὸν εἰκοστὸν ἔκτον ἔτος ἀπὸ τῆς τοῦ Κυρίου σαρκώσεως, πεντεκαιδεκάτῳ δὲ τοῦ βασιλέως Ηρα κλείου, ἀνεφάνη τις Μαχούμε, "Αραψ, δς τὸ πρῶτον πλούσιος γεγονώς διά τινος χήρας, ἦν εἰς γυναίκα ηγάγετο, καὶ μετὰ ταῦτα ἄρχων λῃστῶν γεγονώς, εἰς τοιαύτην κατέπεσεν υπερηφανίαν, ὥστε καὶ βα σιλεύς Αράβων γενέσθαι θελήσαι. Επιληπτικές θε ὢν, ἵνα βεβαίως κάτοχός τις εἶναι πιστεύηται, συν εχώς πίπτων, ἔλεγεν ἄγγελον αὐτῷ συλλαλεῖν. Εδ δου δὲ μετὰ ταῦτα ἀποκρίσεις τινὰς, ἃς (ὡς ἔλεγεν)

ἤκουε δίκην κώδωνας περιηχούσης αὐτοῦ τοῖς ὡσι. Λ ten post haec responsiones quasdam, quas (ut dixit) Καὶ ἐπεὶ ἰδιώτης ἦν, καὶ ἀγράμματος, δέδωκεν αΰ- audiebat quasi per modum campanæ circumsonan τῷ ὁ διάβολος ἑτέρους οἰκείους αὐτῷ αἱρετικούς tis auribus ejus. Et quia idiota erat, et illiteralus, τινας καὶ Ἰουδαίους, καὶ Χριστιανοὺς ὁμοίως αἱρετι- dedit ei diabolus socios proprios, et quosdam I κούς. Προσεκολλήθη γὰρ αὐτῷ τις Ἰακωβίτης, ὀνό- reticos et Judzos, et Christianos similiter læreματι Βαειρά, καὶ διήρκεσε μετὰ τοῦ Μωάμεθ σχε- ticos. Adhæsit enim ei quidam Jacobita, nomine δὲν μέχρι θανάτου. Φαίνεται δὲ ὡς μετὰ ταῦτα αὖ- Baira, et duravit cum Mahomelo usque ad mortem. τὸν ὁ Μαχούμετ ἀπέκτεινεν. Ἀλλὰ καὶ Ἰουδαῖοί Ferturque, quod Mahometus postea interfecit. Sed τινες, Φινεές δηλονότι καὶ Αἰδια, ὀνόματι Σαλών, et Judæi quidam, Phinees videlicet, et Audia, noμετὰ ταῦτα δὲ Αὐδαλλὰ εἰρημένος, καὶ Σελέμ, οἳ mine Salon, post haec autem Audula dictus, et καὶ γεγόνασι Σαββακηνοί· καί τινος Νεστοριανοί, Selem: qui etiam facti sunt Saraceni. Et quidam οἱ μάλιστα κοινωνοῦσι Σαββακηνοῖς λέγοντες μὴ Θεὸν Nestoriani, qui maxime cum Saracenis conveniunt γεγεννῆσθαι ἐκ τῆς Μαρίας Παρθένου, ἀλλ᾽ ἄνθρω- dicentes, quodt Deus non est natus de beata Virτον Ἰησοῦν Χριστόν. Καὶ τότε συνέθηκεν ὁ Μωάμεθ gine, sed homo Jesus Christus. Εt tunc composuit τινὰ νόμου τρόπῳ διὰ τῶν ἑτέρων, λαμβάνων τινὰ Mahometis quædam in modum legis per socios, μὲν ἐκ τῆς Παλαιᾶς, τινὰ δὲ ἐκ τῆς Καινῆς Διαθή assumens quædam quidem a Veteri, quædam autem κης. Οὐ μὴν τότε ὁ λαὸς εἶχε τὸ ᾿Αλκοράνον. Λέγε a Novo Testamento. Non tamen tunc populus baται μέντοι ἐν ταῖς αὐτῶν ἱστορίαις εἰπεῖν τὸν Μα- bebat Alcoranum. Dicitur tamen in eorum historiis, χούμετ· Κατῆλθεν ἐπ᾿ ἐμὲ τὸ ᾿Αλκοράνον ἐν ἑπτὰ quod Mahometus dicit: Descendit ad me Alcornἀνδράσι· καὶ ὅπερ ἂν πολὺ ἦν ἀρκεῖ. Λέγουσι δὲ num in septem viris, et quidquid est satis sufficit. τούτους γενέσθαι τὸν Ναφέ, καὶ Ἐδν, Ομάρ, Ομβρα, Dicunt autem bos fuisse, Naphe, et Fon, Omar, Ελρεσάρ, Ασὴρ τὸν υἱὸν τοῦ Κετήρ, καὶ τὸν υἱὸν τοῦ Omra, Eleesar, Asir filium Cethir, et filium Amer. Αμερ. Εροῦμεν τοίνυν αὐτοῖς, Ανέγνωσαν ποτε Diximus igitur eis, quando legerunt hoc coram τοῦτο ἐνώπιον τοῦ Μωάμεθ; καὶ πάντες ἐροῦσι, Οὐχὶ, Mahomelo? Et omnes dixerunt, quod non, sed coἀλλ' ἐνώπιον τῶν πρεσβυτέρων, καὶ οὕτως μέχρι τοῦ ram senioribus, et sic usque ad Mahometum. FirΜωάμεθ. Βέβαιον δὲ ἐστιν, ὅτι οὗτοι οὐ συνεφώνη mum autem est, quod hi non convenerunt cu σαν τοῖς πρώτοις πρεσβυτέροις ἐν τῇ ἀναγνώσει ἣν senioribus prioribus in littera quam nunc tenent. νῦν κατέχουσιν. Ο δείκνυται ἐκ τοῦ τὸ τοῦ πρώτου Quod prolatur ex eo, quod littera primam partis μέρους ἀνάγνωσμα ἐναντίον εἶναι τῷ δευτέρῳ μέρει. contraria est parti secundae. tempore enim MaἈπὸ γὰρ τοῦ καιροῦ τοῦ Μωάμεθ οὐδεὶς ἐπιστήμων c homeli nullus perilas fuit Alcorani, nisi Audala γέγονε τοῦ 'Αλκοράνου, εἰ μὴ ὁ Αὐδαλλᾶ ὁ υἱὸς τοῦ filius Mesetud, et Zeitb filius Tampeth, et Canan Μεσετούδ, καὶ ὁ Ζεὶς ὁ υἱὸς τοῦ Ταμπεθ, καὶ ὁ filius Opbyn, et Enpe filius Tap. De Ali autem Κανὸν υἱὸς ὑφήν, καὶ ὁ Ἐμπή υἱὸς Τάπ. Περὶ δὲ filio Abitalem, quidam dicunt scire partem, τοῦ ᾿Αλὴ τοῦ υἱοῦ τοῦ ᾿Αβιτελὲμ τινὲς λέγουσιν ἐπί quidam autem non. Quilibet antem horum comi στασθαι μέρος, τινὲς δὲ οὗ. Εκαστος δὲ τούτων συν posuit Alcoranum, aliorum Alcorano dissimillimum. ἔθηκεν 'Αλκοράνον, τῷ τῶν ἄλλων Αλκοράνῳ ἀνο Pugnaverunt autem et inter se usque ad mortem, μοιότατον. Επολέμησαν δὲ καὶ πρὸς ἀλλήλους μέχρι non suscipientes quæ erant aliorum. Post mortem θανάτου, μὴ δεχόμενοι τὰ τῶν ἄλλων. Μετὰ δὲ τὸν dissensit populus in Alcorano, usque ad tempus ἐκείνων θάνατον ἐδιχονόησεν ὁ λαὸς ἐν τῷ ᾿Αλκορά- Mermpan filii Elezen, qui composuit eis hos Alcoraνῳ μέχρι τοῦ καιροῦ τοῦ Περπᾶν, τοῦ υἱοῦ Ἐλεκέμ, num quod nunc habent. Combussit autem et alia ὃς συνέθηκεν αὐτοῖς τοῦτο τὸ ᾿Αλκοράνον ὁ νῦν ἔχου- Alcorana. Et tunc etiam civitatum prefecti septem σιν. Ενέπρησε δὲ καὶ τὰ ἄλλα ᾿Αλκοράνα. Καὶ τότε contradicebant sibi in grammatica et propriis idioοἱ εἰρημένοι ἑπτὰ τῶν πόλεων ἄρχοντες ἀντεῖπον malibus. Invenimus autem in corum historiis, ἀλλήλοις ἔν τε τῇ γραμματικῇ καὶ τοῖς ἰδίοις ἰδιών quod repudii capitulum excedebat capitulum bovis, μασιν. Εύρομεν δὲ ἐν ταῖς ἱστορίαις αὐτῶν, ὅτι τὸ quod primum in ducentis triginta sententiis fuit, τοῦ ἀποστασίου κεφάλαιον υπερέβαινε τὸ δὲ κεφά nane autem totum constitutum est in duodecim. λαιον τῆς βοὸς τὸ πρῶτον ἐν διακοσίαις τριάκοντα Dicunt autem alii, quod et capitulum bovis aliἀποφάσεσιν ἦν, νῦν δὲ συνέστηκε τὸ ὅλον ἐκ δώδεκα. quando mille sententias continebat, hodie lamen Φασὶ δὲ ἄλλοι καὶ τὸ κεφάλαιον τῆς βοὺς χιλίας ἀπο- octoginta septem. Referunt etiam et de quodam φάσεις περιέχειν ποτέ, σήμερον δὲ τοσοῦτον καὶ ἔτι potenti, nomine Elgas, quod abstulerit ab Alcorano διακόσια ογδοήκοντα ἑπτά. Ἐμφέρεται δὲ καὶ περί octoginta quinque sententias, et addidit alius toti τινος δυνατοῦ ὀνόματι Ελγαν, ὅτι ἀφεῖλεν ἐκ τοῦ dem alterius sensus. Quomodo igitur est verum Αλκοράνου ὀγδοήκοντα πέντε ἀποφάσεις, καὶ προσέ- quod dicunt de Alcorano, quod Deus dicit: Nos deθηκεν ἄλλας τοσαύτας εἰς ἄλλον σκοπὸν ἀφυρώσας. scendere fecimus monitionem, et nos eam servaΠῶς τοίνυν ἐστὶν ἀληθὲς, ὅπερ φασὶ περὶ τοῦ Ἀλκου bimus? Narrant etiam quædam historiæ, quod Ma ράνου εἰπεῖν τὸν Θεὸν, ὅτι Ἡμεῖς καταβῆναι περ hometus veneno mortuus est, nec habuit populus ποιήκαμεν τὴν ἀνάμνησιν, καὶ ἡμεῖς αὐτὴν φυλάξη Alcoranum. Cum autem Empeumpecer susciperet μεν; Διηγοῦνται δέ τινες αὐτῶν ἱστορίαν, ὡς τοῦ principatum, præcepit ut quilibet colligeret quae Μαχούμες φαρμάκῳ ἀποθανόντος, οὐκ εἶχεν ὁ λαὸς posset: et hoc quod est præ mia ibus, Alcorarum

βόντος, καὶ προστάξαντος ἀναμνησθῆναι ἕκαστον δ δύναται, συνετέθη τὸ νῦν ἐν χερσὶν ἄν 'Αλκοράνον, τὰ δὲ λοιπὰ κατεκαύθη. Ἐν δὲ τῷ κεφαλαίῳ τῷ πληρ ραμ περὶ τοῦ ᾿Αλκοράνου φησίν, ὅτι οὐδεὶς πλὴν τοῦ Θεοῦ ἔγνω τὴν τούτου ἐξήγησιν· καὶ οἱ βάθος σου φίας ἔχοντές φασι, Πιστεύομεν αὐτῷ· ὅλον γὰρ ἐστὶ παρὰ τοῦ ἡμετέρου Θεοῦ. Καὶ ἀληθῶς ἐν τούτῳ τῷ βιβλίῳ πολλά εἰσιν οὕτω σκοτεινά, οὕτω διεσπασμένα καὶ ἄτακτα, ὡς καὶ ἀνωτέρω γέγονε δήλον, ὡς μητέ μίαν διάνοιαν λέγοντες, τὴν ἄνοιαν μᾶλλον καὶ τὰ ψεύδη συγκαλύπτειν. Γέγονε δε συμφωνῆσαι τοὺς εἶναι τὸ ᾿Αλκοράνον, ὁ νῦν ἔχουσιν ἐν χερσί, καὶ εἰπεῖν τὸν Θεὸν ἀποκαλύψει τῷ Μαχούμετ, καὶ αὐτ composuit, reliqua autem combussit. Sed in capi- Αλκοράνον. Τοῦ δὲ ἐμπεουμπεκὲρ τὴν ἀρχὴν λαν tulo Elamram. de Alcorano dicitur, quod nullus preter Deum cognovit huius expositionem. Et qui profunditatem sapientia habent, dicunt: Credimus ei, totum enim est a nostro Deo. Et vere in hoc libro multa sunt sic dispersa, sie inordinata, sicut eliam superius manifestum est, ut nullam sentenLiam dicant, dementiam potius et mendacia cooperiant. Factum autem fuit, quod convenerunt hoc esse Alcoranum, quod nunc in manibus habent, et dicunt Deum Mahomete revelavisse, et scripsisse ex ore Dei. Elphoena autem, id est, magni docto res et expositores, nunquam convenerunt in expositione ejus neque in æternum convenient. τὴν γράψαι ἐκ στόματος τοῦ Θεοῦ. Οἱ δὲ Ελφικας, τουτέστιν οἱ διδάσκαλοι οἱ μεγάλοι καὶ οἱ ἐξηγηταί, οὐδέποτε συνεφώνησαν ἐν τῇ ἐξηγήσει αὐτοῦ, οὔτε εἰς τὸν αἰῶνα συμφωνήσουσι. Et sic non solum Orientales ad Occidentales, sed Orientales inter se, et Occidentales inter se, et in eisdem scholis diverse sunt sectæ, et tantum diversae, ut una condemnet aliam. Quidam enim sequuntur Mahometam, et sunt plures: quidam autem Hali, et sunt pauciores et minus mali, et dicunt Mahometum tyrannica potentia sibi ipsi usurparisse, quod fuit Hali. Insurrexerunt autem contra utrosque quidam philosophia experti, et incipientes legere in libris Aristotelis et Platonis, relinquebant omnes Saracenorum sectas, et ipsum Alcoranum. Quod intelligens ex Babylone calypha quidam nomine... adificavit Academiam et Stanzeriam scholam, quæ charissiniae sunt, et transmutavit lectionem in Alcoranum. Εt ordinavit, quod quim cunque ex provinciis veniunt Babylona, ut Alco. Ο ranum discant, et habeant habitationes et expensis necessarias a publico. Et decrevit, quod Sarncui qui Alcorano vacant, nullo modo philosophie operam navent; propter hoc neque honos Saracenos esse existimant, qui philosophie operam dant: propterea quod hujusmodi Alcoranum vilipendunt, propter causas superius dictus in oclavo et nono capitulo. Καὶ τοῦτο οὐ μόνον οἱ ἀνατολικοὶ πρὸς τοὺς δυτικ κοὺς, ἀλλὰ καὶ οἱ τῆς ἀνατολῆς πρὸς ἀλλήλους, καὶ οἱ δυτικοὶ πρὸς ἀλλήλους, καὶ ἐν τοῖς αὐτοῖς σχε λείοις διάφοροι εἰσιν αἱρέσεις, καὶ τοσούτῳ διάφο ροι, ὥστε μίαν τῆς ἄλλης καταψηφίζεσθαι. Τινές μὲν γὰρ ἔπονται τῷ Μαχούμετ, καὶ εἰσὶ πλείους" τινὲς δὲ τῷ ᾿Αλῆ, καὶ οὗτοί εἰσιν ἐλάττους, καὶ ἦτα του κακού, και φασὶ τὸν Μαχούμε τυραννική δυν άμει νοσφίσασθαι ἑαυτῷ τὸ τοῦ ᾿Αλῆ. Ἐπανέστησαν δὲ ἑκατέροις Σαββακηνοί τινες φιλοσοφίας Εμπειρος, καὶ ἀρξάμενοι ἀναγινώσκειν ἐν τοῖς βιβλίοις Αρ στοτέλους καὶ Πλάτωνος, ἀπεσκοράκιζον πάσας τὰς τῶν Σαρακηνῶν αἱρέσεις, καὶ αὐτὸ τὸ ᾿Αλκοράνον, "Ο νοήσας καλυφᾶς τις ἐκ Βαβυλῶνος, ονόματι.... ᾠκοδόμησεν ἐν Βαβυλῶνι τὴν ᾿Ακαδημίαν καὶ τὴν Μενστανζερίαν σχολήν, λαμπροτάτας οὖσας· και με τήμειψε την παρὰ τὸ ᾿Αλκοράνον ἀνάγνωσιν. Καὶ έταξεν, ὅσοι ἂν ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν ἔρχώνται εἰς τὴν Βαβυλῶνα, ἵνα τὸ ᾿Αλκοράνον διδάσκωνται, ἔχουσι κατοικίας καὶ ἀναλώματα ἐκ τοῦ κοινοῦ ἀναγκαῖα Καὶ διωρίσατο τοὺς Σαββακηνοὺς καὶ τοὺς τῷ ᾿Αλε κάνω προσέχοντας μηδένα τρόπον σχολάζειν ἐν τῇ φιλοσοφίᾳ· διὰ τοῦτο οὐδὲ καλοὺς Σαββακηνούς είναι νομίζουσι τοὺς φιλοσοφία προσέχοντας· διὰ τὸ τοὺς τοιούτους φαυλίζειν τὸ ᾿Αλκοράνον διὰ τὰς ἀνωτέρω εἰρημένας αἰτίας ἔν τε τῷ ὀγδόν καὶ ἐννάτῳ κα φαλαίω. XIV. De fictione improbatissima visionis. Quarto decimo oportet speculari, quod fictam visionem Mahometus composuit, quae est expositio cujusdam Alcorani. Dicit enim in capitulo filiorum p Israel: Laus ei qui fecit transire servum ejus in una nocte ex oratorio Elaram, quod est domus Mechæ, usque ad longissimum oratorium, quod cat domus sancta Jerusalem, quam benedicimus, et reliqua. Espositio autem sententia hujus est, quod Mahonietus una dierum psallebat matutinam ejus horam; quam cum perfecisset, dixit homini bus: O vos homines, considerate. Heri postquam ego discessi a vobis, venit ad me Gabriel post ultiniam vespertinam psalmodiam, et dixit mihi: Ο Malomete, mandat tibi Deus ut visites eum. Cui dixi: Et ubi visitabo eum? Et dixit Gabriel: In ΙΔ΄. Περὶ τοῦ πεπλάσθαι τὴν ἀδοξοτάτην θεωρίας, Τεσσαρεσκαιδέκατον δεῖ θεωρεῖν, ὅπως πεπλασμέν την θεωρίαν ὁ Μαχοῦμες συνέθηκεν, ἐξήγησιν ε σαν 'Αλκοράνου τινός. Φησὶ γὰρ ἐν τῷ κεφαλούμε τῶν υἱῶν Ἰσραήλ, Αίνος τῷ ποιήσαντι διελθεῖν τίν δοῦλον αὐτοῦ ἐν μιᾷ νυκτὶ ἐκ τοῦ εὐκτηρίου του Ἐλαράμ, ὅ ἐστιν οἶκος Μεκε, μέχρι τοῦ πορδωτάτου εὐκτηρίου, ὅ ἐστιν οἶκος ἅγιος Ἱερουσαλήμ, εν τ λογήσαμεν, καὶ τὰ λοιπά. Εξήγησις δὲ τῆς ἀποφά σεως ταύτης ἐστίν, ὅτι ὁ Μαχούμετ ἐν μιᾷ τῶν ήμερῶν ἔψαλλε τὴν ἑωθινὴν αὐτοῦ ὥραν, ἦν καὶ τελέσας εἶπε τοῖς ἀνθρώποις, τὰ ὑμεῖς ἄνθρωπος, κατανοήσατε. Χθες μετὰ τὸ διαστῆναι με ὑμῶν, ἦλθε πρός με ὁ Γαβριήλ μετὰ τὴν ἐσχάτην εσπερι νην ψαλμῳδίαν, καὶ εἶπέ μοι, Ὦ Μωάμεθ, ἐντελε ταί σοι ὁ Θεὸς ἐπισκέψασθαι αὐτόν. Ο εἶπον, Καὶ

& ποῦ αὐτὸν ἐπισκεψομαι; Καὶ εἶπεν ὁ Γαβριήλ, Εν loco ubi est. Et adduxit mihi jumentum majus qui τῷ τόπῳ ὅπου ἐστί. Καὶ ἤγαγέ μοι κτήνος, μείζον μὲν ὄνου, ἔλαττον δὲ ἡμιόνου, καὶ τὸ ὄνομα Ελμπεράκι καὶ εἶπέ μοι, Ανάβαινε τοῦτο, καὶ ἔλαυνε μέχρι τοῦ οἴκου τοῦ ἁγίου. Καὶ ὡς ἐφρόντιζον ἀναβαίνειν, ἔφυγε τὸ κτῆνος. Καὶ εἶπεν αὐτῷ, Ἴστασο ἀσφαλῶς· ὁ Μαχούμετ γὰρ ἐστιν ὁ σὲ βουλόμενος ἀναθῆναι. Καὶ ἀπεκρίθη τὸ κτήνος, Μὴ ὑπὲρ αὐτοῦ ἀπεστάλην; Απεκρίθη ὁ Γαβριήλ, Ναί. Καὶ εἶπε τὸ κτηνος. Οι συγχωρήσω αὐτὸν ἀναθῆναι, εἰ μὴ πρότερον ὑπὲρ ἐμοῦ τοῦ Θεοῦ δεηθείη. Ἐγὼ δὲ ἐδεής θὴν τοῦ Θεοῦ μου ὑπὲρ τοῦ κτήνους, ἐπέβην τε αυτ τοῦ, καὶ περιεπάτει ἐπικαθημένου μου πορείᾳ λεπτῇ· εστήριζε τε τὴν χηλὴν τοῦ ποδὸς ἐν τῷ ὁρίζοντι τῆς Σ έως αὐτοῦ. Καὶ οὕτως ἦλθον εἰς τὸν οἶκον τὸν ἅγιον ἐν ἐλάττονι διαστήματι, ἢ ὅσον ἂν ἡ βολή ὀφθαλμοῦ τελεσθείη. "Ην δὲ καὶ ὁ Γαβριήλ μετ' ἐμοῦ, καὶ ἤγαγέ με εἰς ἀποῤῥῶγα ἐν τῷ οἴκῳ τῷ ἁγίῳ ἐν τῇ Ἱερουσαλήμ, καὶ εἶπέ μοι ὁ Γαβριήλ Κατάβηθι, ὅτι ἀπὸ τῆς πέτρας ταύτης αναβήσει εἰς τὸν οὐρανόν. Καὶ κατέβην. Καὶ ὁ Γαβριήλ ήσε φαλίσατο μετὰ κύκλου πρὸς τὴν ἀποῤῥῶγα τὸ κτῆς νος τὸ Ἐλμπαράκι καὶ ἐβάστασε με ἐν τοῖς ὤμοις αὐτοῦ μέχρι τοῦ οὐρανοῦ. Καὶ ὅτι ἤλθομεν πρὸς τὸν οὐρανόν, ἔκοψε την θύραν ὁ Γαβριήλ ἐμβήθη το πρὸς αὐτὸν, Τίς εἴ; Απεκρίθη, Ἐγώ εἰμι Γαβριήλ. Ἐργήθη τε πόλιν αὐτῷ· Καὶ τίς ἐστι μετὰ σοῦ; Απεκρίθη, "Ο Μαχούμετ. Εἶπε δὲ ὁ θυρωρός, Μή ὑπὲρ τούτου ἦν ἡ ἀποστολή; Ναί. Καὶ ήνοιξεν ἡμῖν τὴν πύλην. Καὶ εἶδον ἔθνη ἀγγέλων· καὶ δὶς κάμψας ὑπὲρ αὐτῶν τὰ γόνατα, ἐξέχεον προσευχήν. Καὶ μετὰ ταῦτα ἔλαβέ με ὁ Γαβριήλ, καὶ ἤγαγέ με προς τὸν δεύτερον οὐρανόν. ἂν δὲ τὸ διάστημα των δύο τούτων οὐρανῶν ὁδὸς πεντακοσίων ἐτῶν. Καὶ ὥσπερ πρῶτον ἔκοψε την θύραν, καὶ ἀπόκρισις γέγονεν αὐτῷ κατὰ πάντα ὁμοία μέχρι καὶ τοῦ ἑβδόμου οὐρανοῦ. Ἐν ᾧ ἐβδόμῳ οὐρανῷ διαγράφει ἰδεῖν λαὸν ἀγγέλων. Τὸ μῆκος ἑνὸς ἑκάστου ἀγγέλου ἦν τοῦ κόσμου πολλάκις χιλιοπλάσιον, ὧν εἶχε τις Επτακοσίας χιλιάδας κεφαλὰς, καὶ ἐν ἑκάστῃ κεφαλῇ Επτακοσίας μυριάδας στόματα, καὶ ἐν ἑκάστῳ στο ματι χιλίας ἑπτακοσίας γλώσσας, αἰνούσας τὸν Θεὸν ἑπτακοσίοις μυριάδων ἰδιώματι. Καὶ προσέβλεψεν ἕνα τῶν ἀγγέλων θρηνοῦντα. Καὶ ἐζήτησε τὴν αἰ τίαν τοῦ θρήνου αὐτοῦ. Καὶ ἀπεκρίθη ἁμαρτίαν εἶναι. Αὐτὸς δὲ ἐδεήθη ὑπὲρ αὐτοῦ. Οὕτω τε, φησίν, ὁ Γαβριήλ παρέθετό με ἀγγέλῳ ἑτέρῳ, κἀκεῖνος ἄλλῳ, καὶ οὕτως ἐφεξῆς, μέχρις ἔστην ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ βήματος αὐτοῦ. Καὶ ἥψατό μου ὁ Θεὸς τῇ χειρὶ αὐτοῦ ἐν μέσῳ τῶν ὤμων, ἕως οὗ ἡ ψυχρότης τῆς χειρὸς αὐτοῦ διῆλθε μέχρι τοῦ μυελοῦ τῆς βάχεως τοῦ νώτου. Καὶ εἶπέ μοι ὁ Θεὸς, Επέθηκα σοὶ καὶ τῷ λαῷ σου εὐχάς. Καταβάντι δέ μοι προς τὸν τέταρτον οὐρανὸν συνεβούλευσεν ὁ 1 ωϋσῆς ἐπα νελθεῖν πρὸς τὸ κουφίσαι τὸν λαὸν, μὴ ὄντα δυνατὸν ἐξαρχεῖν τοσαύταις εὐχαῖς. Καὶ τῇ πρώτῃ ἐπανόδῳ ἔλαβον ἄνεσιν ἀπὸ δέκα μέχρι καὶ τῆς τετάρτης ἐπανόδου· καὶ τῇ πέμπτῃ ἐπανόδῳ τοσοῦτον εἰς τὸ ἔλαττον ἦλθεν ὁ ἀριθμὸς τῶν εὐχῶν, ὡς ὀλίγας ἐναπο δ dem asino, minus autem mulo, et nomen ejus Elmparac. Et dixit mihi: Ascende hoc, et equita us que ad domum sanctam. Cumque curarem ascen dere, aufugit jumentum. Dixitque ei: Sta firmiter Mahometus enim est, qui vult te ascendere. Et respondit jumentum: Numquid pro eo missum sum? Respondit Gabriel: Utique. Εt dixit fumentum: Non permittam eum ascendere, nisi prius rogaverit Deum pro me. Ego autem intercessi pro jumento πpud Deum meum, ascendique ipsum, et ambulabat me insidente tenui gressu, collocabatque ungulam pedis in horizonte visus sui. Et sic veni in domum sanctam in minori spatio, quam quantum oculi ictus perfici posset. Erat autem Gabriel mecum et duxit me ad rupem in domo sancta Jerusalem, el dixit mili Gabriel: Descende, quoniam ab hac peira ascendes in calum. Et descendi. Et Gabriel ad rupem jumentum Eimparac cum cingulo ligavit, et portavit me in humeris suis usque ad calum. Cumque venissemus ad caelum, pulsavit januam Ga ὑriel. Dictumque fuit ei: Quis es? Respondit, Εξω sum Gabriel. Dictumque fuit rursus ei: Εt quis est tecum? Respondit, Malometus. Dixit autem janitor: Numquid pro eo missus fuisti? Et dixit Gabriel, Etiam. Et aperuit nobis januam. Et vidi gentes 21gelorum, et bis lecteus pro eis genua, effudi orationem. Et post hac cepit me Gabriel, et duxit me ad secundum calum. Erat autem spatium horum duorum calorum iter quingentorum annorum. Ει quam primum pulsavit januam, responsio facta est ei secundum omnia similis usque ad septimum ce lum. In quo septimo caelo describit se vidisse populum angelorum, Prolixitas uniuscujusque angeli multo millies mundo major erat, quorum quisque habcbat septuaginta millia capitum, et in quolibet capite septingenta millia ora, et in quolibet ore mille septingentas linguas, laudantes Deum septingentis millibus idiomatibus. Et aspexit unum an gelorum fentem. Et quæsivit causam felus ejus. Et respondit, se peccatum esse. Ipse autem oravit pro eo. Sicque, inquit, Gabriel con.nrendavit me alteri angelo, et ille alii, et sic deinceps, quousque steti coram Deo et tribunali ejus. Et tetigit me Deus manu sua iuter Lumeros, usque adeo ut ad medullam spina dorsi mei frigiditas manus ejus periransiret. Et dixit mihi Deus: Imposui tibi et plebi tus orationes. Cumque descendissem ad quarlum coelum, consuluit mihi Moyses, ut reverterer ad levandum populum, qui tot orationes ferre non poterat. Et primo redita obiinui remissionem a decem usque ad quartam, et a quarto reditu usque ad septimum. Et in fine tantum in ninus venit numerus orationum, ut pauca remanerent. Cum que diceret Moyses: Nec hoc poterunt ferre lomines, ego pre confusione verecundatus, quod του Lies ascenderim, nolui plus ascendlere, sed rediens ad Elmparac, equitavi descendens in domum Me che, Horum autem omnium tempus minus fuif

quam decima pars noctis. Visionis autem hujus plus Λ μεῖναι. Εἰπόντος δὲ τοῦ Μωσέως μηδὲ τοιοῦτον δυest quod dimisimus, quam quod narravimus. Cam- νήσεσθαι τὸν λαὸν, ἐγὼ αἰσχυνθεὶς ὡς τοσαυτάκις que narrasset Mahometus universis gentibus, mille ἀναβὰς, οὐκ ἀνέδην πλέον· ἀλλ᾽ ἐλθὼν εἰς τὸ Ἑλμhomines a lege recesserunt. Dicentibus autem illis παράκ, ἔλαυνον ἐπανιὼν εἰς τὸν οἶκον τοῦ Μεκέ. ci: Ascende de die in calum, ut nos aspiciamus, Τούτων δὲ πάντων χρόνος ἐλάττων ἢ τὸ δέκατον μέσ et videamus obviantes tibi angelos, non reco- ρος τῆς νυκτός. Τῆς δὲ θεωρίας ταύτης πλέον δ που gnovit suiipsius mendacium, sed dixit: Laus Deo μελίπομεν, ἢ ὁ διηγησάμεθα, φησὶν ὁ συγγραφείς. neo. Numquid aliud quoddam sum ego quam unus Ταύτην δὲ τὴν θεωρίαν διηγησαμένου τοῦ Μωάμεθ hominum, et apostolus! Sic in capitulo prophe- παντὶ τῷ λαῷ, ἀπέστησαν τοῦ νόμου αὐτοῦ χιλιάδες tarum narrat de his qui quærebant ab co deri άνθρώπων. Εἰπόντων δ' ἐκείνων αὐτῷ, Ανάβηθε miracula, sicque dixerunt Maliometo: Audivisti ἡμέρας εἰς τὸν οὐρανὸν, ὁρώντων ἡμῶν, καὶ ἴδω· Insomnia, blasphemias congregasti, vel forte poa- μὲν τοὺς συναντώντας σοι ἀγγέλους· οὐκ ἐπίγνω το tice loqueris. Veni ad nos ad minus in uno mira- ἑαυτοῦ ψεῦδος, ἀλλ᾽ εἶπεν· Δίνεσις τῷ Θεῷ μου. Μη eulo, quo modo missi sunt et priores. Respondit: ἄλλο τι εἰμὶ ἐγὼ ἢ εἰς τῶν ἀνθρώπων καὶ ἀπόστο Subvertimus (dixit leus) urbes coram non creden - λος; Οὕτως ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῶν προφητῶν διηγείται tibus, numquid hi credent? et quomodo exspectant περὶ τῶν ζητούντων γενέσθαι παρ' αὐτοῦ σημεία, ab eo miracula? Et respondit eis: Quoniam qui Εἶπον πρὸς τὸν Μωάμεθ· Ήκουσας ἐνύπνια, βλαστ præcesserunt vos, non crediderunt miraculis, et φημίας συνήγαγες, ἢ ἴσως ποιητικῶς φθέγγη. Ελθε neque vos etiam miraculis crederetis, nisi per ensem, πρὸς ἡμῶν τοὐλάχιστον ἐν ἑνὶ θαύματι, ἐν τρόπων ἀπεστάλησαν καὶ οἱ πρότερον. Αποκρίνεται· Ανατρέψαμεν (ἔφησεν ὁ Θεὸς) τὰς πόλεις ἔμπροσθεν τῶν μὴ πιστευόντων· μὴ οὗτοι πιστεύσουσι, Καὶ πῶς ἀναμενοῦσι παρ' αὐτοῦ τὰ θαύματα; Αποκρινείται αὐτοῖς, ὅτι οἱ πρὸ ἡμῶν οὐκ ἐπίστευσαν θαύμασιν, οὔτε πιστεύετε, εἰ μὴ διὰ ξίφους. Responsio. Αντίρρησις. *Ακούσατε τοίνυν οἱ τὰ Μαχούμετ φρονούντες, ε ἀληθὲς τὸ Αλκοράνον νομίζετε. Αὐτὸς ὁ Μαχούμεν διαβεβαιοῦται μηδὲν πεποιηκέναι θαῦμα. Πολλές πλείους ἐγένοντο, οὓς τὸ ξίφος ἀνήλωσε τῶν ἑκόντων ἀκολουθησάντων αὐτῷ, ὥσπερ ἀνωτέρω δεδήλωται. Τοῦτο μόνον τῆς προειρημένης θεωρίας τὸ πλάσμα ἐχρῆν ἀρκέσαι προς αἰσχύνην παντὸς, ὁ πεποίηκε, καὶ εἶπεν ὁ Μωάμεθ. Ως γὰρ πολλάκις προείρηται, οὕτω συνεχώρησεν αὐτὸν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ψεύ σασθαι, ὥστε πάντα ἄνθρωπον ῥᾳδίως ἐπιγνῶναι τὸ πλάσμα. Νῦν μὲν γάρ φησι περὶ ἑαυτοῦ ἀνή κουστα θαύματα, ἄλλοτε δέ φησιν, ὅτι ἀπεσταλμένος ἐστὶ μόνον καὶ ἄνθρωπος· ἐνίοτε δὲ, ὅτι καὶ πλέον ἐστὶν ἀγγέλων καὶ ὑπὲρ ἀγγέλων δεῖται. Τί δὲ καὶ ἐδεῖτο όνου ἢ κτήνους ἀπὸ τῆς Μικέ μέχρι τῆς Ἱερουσαλήμ ὺς ἐκ τῆς Ἱερουσαλήμ μέχρι τοῦ ἐσχάτου οὐρανοῦ ἀνῆλθε χωρίς όνου; Καὶ πῶς ἡδυνήθη τοσαύτας αὐτ γὰς ἀγγέλων ἐν τῷ οὐρανῷ ὑπομεῖναι, ὁ λέγων, ὡς ὅτε αὐτῷ εἰς ἄγγελος ἐπεφαίνετο, καταπίπτειν συν νεχῶς ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ ἀφρὸν ἀποπτύειν καὶ συνδια Audite igitur, Mahometani, si Alcoranum verum existimatis. Ipse enim Mahometus est, qui afirinat nmllum miraculuin se fecisse. Longe autem plures faerunt quos ensis consumpsit, quam qui gratis enim secuti sunt, sicut superius demonstratum est. Ilac sola fletio visionis prædictæ debet sufficere ad confutandum quidquid dixit et fecit Malome lus. Sicut enim sæpenumero ante dictum est, sic permisit eum Spiritus sancius mentiri, ut quilibet homo facile figmentum cognosceret. Nunc quidem dicit de seipso inaudita miracula, aliquando autem dicit se nulluin miraculum fecisse. Et aliquando dicit, quod est solum nuntius et homo, aliquando vero, quod et plus est quam angelus, et supra angelus. Εt quare indiguit asino vel jumento a Mecca usque ad Jerusalem, qui ex Jerusalem usque ad ultimum ccelum ascendit absque asino? Quomodo [otuit tot splendores angelorum in carlo sustinere, qui dicebat, quod quando apparebat sibi unus angelus, semper in terram concidebat, ele spumans gitabatur, et incurvabantur et contrabebantur κεσθαι τὰς χεῖρας καὶ τοὺς πόδας αὐτοῦ; Αλλ manus et pedes ejus? Et neque in prædicta visione ponit se raptum, sed dicit, quod ascendit cum corpore simul et anima, cujus signum est, quia dicit quod Deus manu sua tetigit eum inter humeros, et sensit frigiditatem usque ad medullam spinæ dorsi. Linde Deum et augelos supponit positionem habere spatio corporali. XV. De quisbusdam ser quasitis in Alcorano communibus, et de Christi ad Mahometum excellentia.. Consequenter movende sunt dubitationes quadam et questiones in Alcorano, de quibus cum non possint rationem reddere Saraceni, non solum vocabuntur simpliciter, sed etiam cogentur deοὐδὲ ἐν τῇ προειρημένῃ θεωρία ἑαυτὸν ἁρπάσθαι την σὶν, ἀλλὰ μετὰ σώματος καὶ ψυχῆς ἀνελθεῖν. Στο μεῖον δὲ, άψασθαι τὸν Θεὸν αὐτὸν τῇ χειρὶ ἐν τοῖς ὤμοις, καὶ αἰσθέσθαι ψύξεως μέχρι καὶ τοῦ μυκλο τῆς ράχεως τοῦ νώτου. Καὶ τοὺς ἀγγέλους τείνου καὶ τὸν Θεὸν ὑποτίθησι θέσιν ἔχειν σωματική δια στάσει. ΙΕ'. Περί τινων ἐξ ζητημάτων ἐπὶ τοῦ ᾿Αλκοράνου κοινῶν, καὶ περὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ προς τον Μαχούμετ ὑπεροχής. Επομένως κινητέον ἂν εἴη ἀπορίας τινὰς καὶ ζητήσεις ἐν τῷ ᾿Αλκοράνῳ, περὶ ὧν μὴ δυνάμενα λόγον οἱ Σαρακηνοί ἀποδοῦναι, οὐ μόνον κληθήσον ται ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ ἀναγκασθήσονται ταῖς ἀποδε

ξεσι, βιαζόμενοι, εἰσελθεῖν εἰς τὸν δεῖπνον τῆς ἀλη- monstrationibus, coacti in convivium veritatis Ine θείας. troire.. Prima quæstio est, Quid vult Alcoranum dicere, quando toties inducit Deum pluraliter de seipso loquentem? Dicit erim iu Elimpaceram ex persona Det: Disimus angelis adorare Adam, et reliqua. post haec per totum dicit usque ad finem libri, aliquando pluraliter de Deo loquens, aliquando autem singulariter. Firmissimum enim est omnibus Christianis et Judæis et Saracenis, qui ratione utuntur, unum esse Deum, et solum et simplicem, et non posse habere consortem quemdam. Quare igitur pluraliter loquitur de eo ipso. Εt non possunt Et dicere, quod Deus loquitur de seipso et de angelis. Dicitur enim ibi: Diximus angelis. Est igitur locutio haec Dei, non angelorum, sed ad angelos. Item in capite Sad dicitur, quod omnes adoraverunt Adam, praeter diabelum. Omnibus igitur angelis dixit Deus: Adorate Adam. Item in multis Alcorani locis inducuntur tales quædam locutiones plum raliter de Deo, in talibus acrioribus in quibus angeli nequaquam cum Deo communicant, sicut in creatione mundi et justificatione impii. Dicitur enim in pluribus locis Alcorani: Nos, dicit, crea vimus caelum et terrum, et quæ sunt in medio, et non incassum judicavimus hominem, et nos misinus filium Maria, et dedimus ei Spiritum sanctum et Evangelium, et miracula, et talia quedam in quibus angeli nequaquam possunt communicure cum Deo. Angeli enim creati sunt a Deo, sed non simul creant cum Deo coelum et terram, el quæ sunt in medio. Et non possunt dicere Saraceni, quod pluralis illa vox est Dei, et cujusdam alterius intellectus qui excedit creatum, per quem fecit omnia Deus. Constat enim, quod quidquid est preter Deun, creatura est, et a Deo creatum, et nulla creatura potest esse simul creatrix cum Deo. Item non possibile est dicere, quod Deus pluraliter loquitur propter diversas quæ in eo suut qualitates, sicut est potentia, sapientia, justitia et taiia qua Arales vocant Saplat. Hæc enim non accidentia sunt in Deu, neque differentia, sed sunt in ips: divina essentia. Unde in Deo nullam compositionem nec pluralitatem faciunt, ut per illa Deus de Πρῶτον ζήτημά ἐστι, τί βούλεται τὸ ᾿Αλκοράνον λέγειν, ὅταν τοσαυτάκις εἰσάγῃ τὸν Θεὸν πληθυντικῶς περὶ ἑαυτοῦ διαλεγόμενον; Φησὶ γὰρ ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Ηλιμπακερὰμ ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ, Εἴπομεν τοῖς ἀγγέλοις, Προσκυνήσατε τῷ ᾿Αδάμ, καὶ τὰ λοιπά. Καὶ τοῦτο μετὰ ταῦτα διόλου λέγει μέχρι τοῦ τέλους τοῦ βιβλίου, ποτὲ μὲν πληθυντικ χῶς περὶ Θεοῦ διαλεγόμενος, ποτὲ δὲ ἐνικῶς. Βε βαιότατον δέ ἐστι πᾶσι Χριστιανοῖς καὶ Ἰουδαίοις καὶ τῶν Σαρακηνῶν τοῖς λόγῳ χρωμένοις ένα εἶναι τὸν Θεὸν, καὶ μόνον καὶ ἁπλοῦν, καὶ μὴ δύο νασθαι ἔχειν τινὰ κοινωνόν. Διατί τοίνυν πληθυντι χως φθέγγεται περὶ ἑαυτοῦ; Ἀλλ᾽ οὐ δύνανται λέω γειν περὶ ἑαυτοῦ καὶ τῶν ἀγγέλων τὸν Θεὸν λέγειν. & Λέγεται γὰρ ἐκεῖ, Εἴπομεν τοῖς ἀγγέλοις. Εστι τοίνυν ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ οὗτος, οὐ τῶν ἀγγέλων, ἀλλὰ πρὸς τοὺς ἀγγέλους. Ὅτι ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Σαν λέγεται ὅτι πάντες οἱ ἄγγελοι προσεκύνησαν τῷ Ἀδὰμ πλὴν τοῦ διαβόλου. Πᾶσιν ἄρα τοῖς ἀγγέλοις εἶπεν ὁ Θεὸς, Προσκυνήσατε τῷ ᾿Αδάμ. Ετι ἐν πολλοῖς τόποις τοῦ ᾿Αλκοράνου εἰσάγονται τοιαῦται τινες διαλέξεις πληθυντικώς περὶ τοῦ Θεοῦ ἐν τοιαύταις ενεργείαις, ἐν οἷς οἱ ἄγγελοι οὐδαμῶς τῷ θεῷ κοινωνοῦσιν, ὥσπερ ἐν τῇ τοῦ κόσμου δημιουργία, καὶ τῇ δικαιώσει τοῦ ἀσεβοῦς. Λέγεται γὰρ ἐν πλείστοις τόποις τοῦ ᾿Αλκοράνου, Ημείς (φησίν) ἐδημιουργήσαμεν τὸν οὐρανὸν, καὶ τὴν γῆν, καὶ τὰ μεταξὺ οὐ παρέργω; καὶ ἡμεῖς ἐδικαιώσαμὲν τὸν ἄνθρωπον, καὶ ἡμεῖς ἀπεστάλκαμεν τὸν υἱὸν τῆς Μαρία, καὶ δεδώκαμεν αὐτῷ Πνεῦμα ἅγιον, καὶ τὸ Εὐαγγέλιον, καὶ θαύματα, καὶ τοιαῦτά τινα ἐν οἷς οἱ ἄγγελοι οὐδαμῶς δύνανται κοινω νεῖν τῷ Θεῷ. Οἱ γὰρ ἄγγελοι ἐδημιουργήθησαν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, ἀλλ' οὐ συνδημιουργοῦσι τῷ Θεῷ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν, καὶ τὰ μεταξύ. Καὶ οὐ δύναν και λέγειν οἱ Σαρακηνοί, ὡς ἡ πληθυντική ἐκείνη φωνὴ φωνὴ ἐστι τοῦ Θεοῦ, ἡ φωνὴ Θεοῦ καί τινὸς ἐτέμου νοῦ ὑπερβεβηκότος κτιστοῦ, δι' οὗ πάντα πεποίηκεν ὁ Θεὸς, ὥς φασι. Δῆλον γὰρ, ὅτι πᾶν ὅπερ ἂν ᾖ παρὰ τὸν Θεὸν κτίσμα ἐστί, καὶ οὐδὲν κτίσμα δύο νεται συνδημιουργεῖν τῷ Θεῷ. Ετι οὐ δυνατὸν λέω γειν πληθυντικῶς τὸν Θεὸν διαλέγεσθαι διὰ τὰς ἐν αὐτῷ διαφόρους ποιότητας, οἷον δύναμιν, σοφίαν, seipso pluraliter loquatur. Quin imo nec homo, δικαιοσύνην, καὶ τὰ τοιαῦτα, ἃ οι Αραβες καλοῦσι σαφά. Ταῦτα γὰρ οὐ συμβεβηκότα εἰσὶν ἐν τῷ Θεῷ, οὔτε διάφορα, ἀλλ᾽ εἰσὶν αὐτὴ ἡ θεία ουσία. "Οθεν ἐν τῷ Θεῷ οὐδὲ μίαν σύνθεσιν ἢ πλῆθος ποιοῦσιν, ὥστε διὰ ταῦτα τὸν Θεὸν πληθυντικῶς διαλέγεσθαι. Μάλα λον μὲν οὖν οὔτ᾽ ἄνθρωπος οὔτ᾽ ἄγγελος διὰ τὴν τούτων διαφορὰν δύναται περὶ ἑαυτοῦ πληθυντικῶς λέγειν· καίτοι ταῦτα ἐν τῷ ἀγγέλῳ καὶ τῷ ἀνθρώπῳ συμβεβηκότα εἰσί, καί τινα σύνθεσιν ἐν τούτοις ποιοῦσι. Καὶ ὄντως, ὅτι οὗτος τῆς διαλέξεως τρόπος, τὸ τὸν Θεὸν δηλονότι ἕνα ὄντα πληθυντικώς περὶ ἑαυτοῦ διαλέγεσθαι, ἀποξ ὑπὸ τοῦ Μωσέως "Gen. 1, 26. nec angelus propter eorum differentiam potest do seipso pluraliter loqui, etsi haec iu homine ct angelo accidentia sunt, et quamdam in his compositionem faciunt. Et vere talis locutionis modus, Deum videlicet unum exsistentem pluraliter d seipso loqui, semel a Moyse invenitur in Genesi illatus. In formatione enim hominis locutus est Deus, dicens: «Faciamus hominem ad imaginem nostram *,. Quod dicunt Judaei, vocem esse Dei ad angelos. Quod quidem est contrarium divine Scri plure,que nunquam dicit angelum secundum ima ginem hominis formatum esse, sed sccundum ima

ginem Dei. Et hoc est quod etiam addit Moyses εύρηται ἐν τῇ Γενέσει εἰσενηνεγμένος. Ἐν γὰρ τῇ deinceps, post illos sermones dicens:. Et fecit πλάσει τοῦ ἀνθρώπου ἐλάλησεν ὁ Θεὸς λέγων, ΠοιήDeus hominem secundum Imaginem et similitudi- σωμεν ἄνθρωπον κατ' εἰκόνα ἡμετέραν. Ο φασιν ει nem sui ipsius, secundum imaginem Dei fecit Ἰουδαῖοι φωνὴν εἶναι τοῦ Θεοῦ πρὸς τοὺς ἀγγέλους - eua. Est igitur vox illa Patris ad Filium, vel ὅπερ ἐστὶν ἐναντίον τῇ θείᾳ Γραφῇ, ἥτις οὐδέποτε totius Trinitatis ad seipsum. Unus enim et simplex φησὶ τὸν ἄγγελον κατ' εἰκόνα ἀνθρώπου πεπλάσθαι, Deus essentia, trinus est in personis. Εt hoc dicere ἀλλὰ κατ' εἰκόνα Θεοῦ. Ο καὶ προστίθησιν ὁ Μωίpotuisset Alcoranum simpliciter, nisi timuisset σῆς, ἐφεξῆς μετ' ἐκείνους τοὺς λόγους λέγων, ο Και posse esse personarum discretionem, discretione εποίησεν ὁ Θεὸς τὸν ἄνθρωπον κατ' εἰκόνα καὶ secundum essentiam. Propter hoc dicit in capitulo ομοίωσιν αὐτοῦ, κατ' εἰκόνα Θεοῦ ἐποίησεν αὐτόν, ν Elnesan: 0 societas libri, ne vacetis in lege ve- Ἔστι τοίνυν ἡ φωνὴ ἐκείνη τοῦ Πατρὸς πρὸς τὸν stra, et ne dicatis de Deo præter veritatem, quod Υιόν, ἢ ὅλης τῆς Τριάδος πρὸς ἑαυτὴν· 1 γὰρ εἰς Christus Jesus filius est Mariæ, et apostolus Dei, et καὶ ἁπλοῦς Θεὸς τῇ οὐσία τριαδικός ἐστι τοῖς προσ Verbum Dei, quod in ea posuit per Spiritum şan- ώποις. Καὶ τοῦτ' ἂν εἶπε καὶ τὸ ᾿Αλκοράνον ἁπλῶς, ctum. Ecce hic nominat Deum, et Verbum Dei, et εἰ μὴ ἐδεδοίκει τὸ μὴ δύνασθαι εἶναι προσώπων διε Spiritum sanctum; sed timens, ne propter hæc κρισιν ἄνευ τῆς κατ' ουσίαν διακρίσεως. Διὰ τοῦτο divina essentia dividatur, vel multiplicetur, vel φησιν ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Ελνεσαν, "Ω στερεία της terminetur, subjungit statim: Et ne dicatis tres βίβλου, μὴ σχολάζετε ἐν τῷ νόμῳ ἡμῶν, καὶ μὴ deos, quoniam Deus Deus unus est. Ecce quantum λέγετε περὶ Θεοῦ πλὴν τῆς ἀληθείας, ὅτι ὁ Χριστός appropinquavit ad illud quod est maxime arduum Ἰησοῦς υἱός ἐστι τῆς Μαρίας, καὶ ἀπόστολος του in fide, modo quodam hoc dicens Joannis: Pater Θεοῦ, καὶ Λόγος Θεοῦ, ὁ ἐν αὐτῇ ἔθηκε διὰ Πνεύ et Verbum et Spiritus, et bi tres unum sunt ",, ματος. Ἰδοὺ ἐνταῦθα ὀνομάζει θεὸν, καὶ Λόγου Θεού Inducit igitur in Alcorano Mahometus Deum plura- καὶ Πνεῦμα ἅγιον. Ἀλλὰ φοβούμενος ἵνα μὴ διὰ liter loquentem, ignorans causam. Manifesta igitur ταῦτα ἡ θεία οὐσία μερισθῇ, ἢ πληθυνθῇ, ἢ ὁρισθῇ. hinc prima quaestio, quod communiter credimus προστίθησι παρευθύς· Καὶ μὴ εἴποιτο τρεῖς, ὅτι ὁ cum his Deum esse unum et solum et simplicem. Θεὸς Θεός ἐστιν εἷς. Ἰδοὺ πόσον πεπλησίασεν, ο Ipsi autem habent in Alcorano, Deus habet et Ver- μάλιστα μέγιστόν ἐστιν ἐν τῇ πίστει, τρόπον τινά bum et Spiritum: et sic credimus verum et unum ταυτά λέγων τῷ Ἰωάννῃ· ε ὁ Πατήρ, ὁ Λόγος καὶ et simplicem Deum. Et proprie de se loquitur sin- τὸ Πνεῦμα, καὶ οὗτοι οἱ τρεῖς τὸ ἔν εἰσιν. • Εισάγος gulariter; propterea autem quod trinus est in per τοίνυν ἐν τῷ ᾿Αλκοράνῳ ὁ Μωάμεθ τὸν Θεὸν πληgonis, aliquando de se pluraliter loquitur. θυντικῶς διαλεγόμενον, ἀγνοῶν τὴν αἰτίαν. Δῆλον τοίνυν ἐντεῦθεν τὸ πρῶτον ζήτημα, ὅτι κοινῶς πιστεύομεν μετ' αὐτῶν τὸν Θεὸν ἵνα καὶ μόνον εἶναι καὶ ἁπλοῦν. Αὐτοὶ δὲ ἔχουσιν ἐν τῷ ᾿Αλκοράνῳ· Ο Θεὸς ἔχει καὶ Λόγον καὶ Πνεῦμα. Καὶ οὕτω πι στεύομεν τὸν ἀληθῆ καὶ ἕνα καὶ ἁπλοῦν Θεόν, ὡς μὲν ἕνα ἐνικῶς διαλέγεσθαι· διὰ δὲ τὸ τριαδικὸν εἶναι τοῖς προσώποις, ἐνίοτε καὶ πληθυντικώς. Secunda quæstio est, quod Alcoranum continue meminit Spiritus sancti, et Verbi Dei. Quis est ille Spiritus sanctus, et quod est illad Verbum Dei? De Spiritu sancto quidem dicit in capitulo Elpaceram ex persona Dei: Dedimus Jesu filio Marie ut faceret prodigia et miracula manifesta, et perfecimus eum per Spiritum sanctum; et hoc idem repetit per totum capitulum. Item dicit in capitulo Elempai de Maria: Inspiravimus in eam ex Spiritu sancto. Et in pluribus aliis locis similia dicit de Spirita sancto. Et non possunt dicere Saraceni, creaturam quamdam esse, sicut angelus quidam, scilicet bonus, quoniam singulariter de co loquitur, Lanquam de uno sancto. Sancti autem angeli plures sunt, et omnes sunt Dei. Qua igitur causa, ut de illo singulariter diceret, nostro et sancto? Item non esset magna laus de Christo, quem Alcoranum intendit singulariter commendare, quod Deus dedisset ei angelum custodem. Quisque enim hominum habet angelum custolem. Etenim Deus facit angelos spiritus, et nostros.apostolos, sicut dicit Alcoranum in capitulo Elmaice. Item angeli mou * Gen. 1, 27. Joan. v, 7. Δεύτερον ζήτημά ἐστιν, ὅτι τὸ ᾿Αλκοράνον συνε χέστατα μέμνηται τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ. Τί τοίνυν ἐστὶ τοῦτο τὸ Πνεῦμα τὸ άγιον, καὶ τίς ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος; Περὶ μὲν οὖν τοῦ ἁγίου Πνεύματός φησιν ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Ελπα κερὰμ ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ· Ἐδώκαμεν τῷ Ἰησοῦ τῷ υἱῷ τῆς Μαρίας ποιεῖν τέρατα καὶ θαύματα και νερά, καὶ ἐτελειώσαμεν αὐτὸν διὰ Πνεύματος Ἁγίου καὶ τοῦτ' αὐτὸ ἐπαναλαμβάνει διὰ παντὸς τοῦ κεφα λαίου. Ετι φησὶν ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Ἐλπιᾶ περὶ τῆς Μαρίας, Ενεφυσήσαμεν εἰς αὐτὴν ἐκ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου· καὶ ἐν πλείοσιν ἄλλοις τόποις τὰ ὅμοια δια λέγεται περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Καὶ οὐ δύνανται λέν γειν οἱ Σαββακηνοί κτίσμα τι εἶναι, οἷον ἄγγελός της ἀγαθός· ἐπεὶ ἐνικῶς περὶ αὐτοῦ διαλέγεται, ὡς περὶ ἑνὸς ἁγίου. Οἱ δὲ ἅγιοι ἄγγελοι πολλοί εἰσι, καὶ πάντες εἰσὶ τοῦ Θεοῦ. Τίς τοίνυν ἡ αἰτία ἐνικῶς περὶ αὐτο διαλέγεσθαι, καὶ λέγειν ἡμετέρου καὶ ἁγίου; Καὶ ἔτι οὐκ ἂν ἦν μέγα ἐγκώμιον περὶ τοῦ Χριστοῦ, ἂν τὸ Διο κοράνον ἰδίως σκοπεῖ συνιστῶν, τὸ δοῦναι τὸν θεὸν αὐτῷ ἄγγελον φύλακα. Εκαστος γὰρ τῶν ἀνθρώπων Έχει ἄγγελον φύλακα. Καὶ γὰρ ὁ Θεὸς ποιεῖ τοὺς ἀγω

γέλους πνεύματα καὶ ἡμετέρους ἀποστόλους, ὡς ἡ sanctificant homines, sed Deus immediate, et solus: φησὶ τὸ ᾿Αλκοράνον ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Ελμελαϊκέ. tanquam solus Deus potest peccata dimittere, sicut Ετι οἱ ἄγγελοι οὐχ ἁγιάζουσι τοὺς ἀνθρώπους, ἀλλ' dicit in Alcorano. Prædictus igitur Spiritus verus ὁ Θεὸς ἀμέσως καὶ μόνος· ὥσπερ μόνος ὁ Θεὸς τὰς est Deus; verus aulem Deus et qui de praedicto ἁμαρτίας ἀφίησι, καθώς λέγεται ἐν τῷ ᾿Αλκοράνῳ. Spirita loquitur dicens: e Dedimus ei Spiritum san - Τὸ προειρημένον τοίνυν Πνεῦμα ἀληθῆς ἐστι Θεός. ctum, et inspiravinus ex Spiritu sancto. Quoniam ᾿Αληθὴς δὲ Θεὸς καὶ ὁ περὶ τοῦ Πνεύματος διαλεγό- igitur divina essentia una est et simples, non pos μενος, ὁ λέγων· «Δεδώκαμεν αὐτῷ Πνεῦμα ἅγιον, lest discerni, vel dividi, et ibi est dans et datum, καὶ ἐνεφυσήσαμεν ἐκ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου.» Dans, qui dicit, «Dedimus; et datus, qui dicitur Ἐπεὶ τοίνυν ἢ θεία οὐσία μία ἐστὶ καὶ ἁπλῆ, καὶ Spiritus sanctus, qui dicitur datus et inspiratus. οὐ δύναται διακρίνεσθαι, ἢ διαιρεῖσθαι· ἐκεῖ δέ ἐστι Iuter dantem autem, et qui datur, requiritur ut διδοὺς καὶ διδόμενον, διδοὺς μὲν ὁ λέγων, ο Δεδώκα- distinguatur personaliter solum, non essentialiter, μεν, ο δίδομενον δὲ τὸ Πνεῦμα 3 διδόται καὶ ἔμφυ- et sic solis relationibus distinguuntur. Et hac est sola σᾶται· μεταξὺ δὲ τοῦ διδόντος καὶ διδομένου ζητεῖται discretio, quam Christiani in personis divinis faciunt. διάκρισις· ἀνάγκη τὸν διδόντα καὶ ἐμφυσῶντα Θεὸν, καὶ τὸ διδόμενον καὶ ἐμφυσώμενον Πνεῦμα προσω πικῶς διακρίνεσθαι μόνον, ἀλλ' οὐκ οὐσιωδῶς. Καὶ οὕτω μόναις ταῖς ἀναφοραῖς διακρίνονται· καὶ αὕτη ἐστὶ μόνη ἡ διάκρισις, ἣν οἱ Χριστιανοὶ ἐν τοῖς θείοις προσώποις τιθέασι. Τὸ δὲ αὐτὸ παντάπασι ζήτημα, ο περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐζητήσαμεν, δυνάμεθα ζητεῖν καὶ περὶ τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ. Καὶ γὰρ ἐν τῷ ᾿Αλκοράνῳ συν εχῶς μέμνηται τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ. Λέγεται γὰρ ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Ἀμράμ, Εἶπον οἱ ἄγγελοι τῇ μακαρία Μαρία, η Μαρία, ὁ Θεὸς προέθηκε σε ὑπὲρ πάσας τὰς γυναῖκας. Καὶ μετὰ ταῦτα εἶπον οἱ ἄγγελοι, η Μαρία, εὐαγγελίζεται σοι ὁ Θεὸς, ἢ ἀναγγέλλει σοι τὸν Λόγον αὐτοῦ, καὶ τὸ ὄνομα αὐτοῦ Χριστὸς Ἰησοῦς υἱὸς τῆς Μαρίας. Καὶ ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Ελνεσᾷ λέγεται, Μὴ εἴπῃς περὶ τοῦ Θεοῦ · πλὴν τῆς ἀληθείας, ὅτι ὁ Χριστὸς Ἰησοῦς ὁ υἱὸς τῆς Μαρίας ἀπόστολός ἐστι τοῦ Θεοῦ, καὶ Λόγος τοῦ Θεοῦ, ἐν αὐτὸς ἔθηκεν ἐν αὐτῇ διὰ Πνεύματος ἁγίου. Δι:- σχυρίζεται τοίνυν παντάπασι τὸν Χριστὸν Λόγον εἶναι Θεοῦ. Ζητείται τοίνυν, τίς ἂν εἴη οὗτος ὁ τοῦ Θεοῦ λόγος; πότερον Λόγος συμβεβηκώς, ἢ μᾶλλον προσωπικός καὶ πραγματικός; Εἰ λέγει λόγον εἶναι φωνητικὸν μόνον, καὶ συμβεβηκότα, τοῦτο οὐκ ἂν δύναιτο λέγειν. Διαλέγεται γὰρ περὶ αὐτοῦ τὸ ᾿Αλκοράνον καὶ τὸ Εὐαγγέλιον ἐνικῶς, ὡς περὶ ἑνὸς μόνου Λόγου. Ο δὲ φωνητικός λόγος και συμβεβηπως οὐχ εἷς, ἀλλὰ πολλοί. Πάντες γὰρ οἱ ἀγαθοὶ λόγοι καὶ ἅγιοι, καὶ ἀληθεῖς, λόγοι Θεοῦ δύνανται λέγεσθαι Ἔτι δὲ οὐκ ἂν ἦν ὑπερβάλλον τι ἐγκώμιον τοῦ Χριστοῦ, δὲ ἰδίως τὸ Αλκοράνον βούλεται έπαινεῖν, εἰ διὰ τοῦτο λέγοιτο Λόγος Θεοῦ, ὡς τοὺς λόγους εἰπὼν τοῦ Θεοῦ. Οὐ μόνος γὰρ ὁ Χριστός, ἀλλὰ καὶ οἱ ἄλλοι προφῆται τοὺς λόγους ἀνήγγειλαν τοῦ Θεοῦ, καὶ ὅμως οὐδεὶς ἐκείνων Λόγος λέγεται του Θεοῦ. Περὶ μόνου γὰρ τοῦ Χριστοῦ τὸ Εὐαγγέλιον καὶ τὸ ᾿Αλκοράνον φησίν, ὡς εἴη Λόγος Θεοῦ. Εἰ δὲ οὐσιωδῶς καὶ προσωπικῶς ὁ Λόγος λαμβάνοιτο, δήλον, ὡς άΐδιος ἂν εἴη ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, καὶ Θεὸς ἀληθής. Ωσπερ γὰρ ὁ ἐκ τοῦ στόματος τοῦ φθαρτοῦ ἀνθρώπου προϊὼν λόγος φθαρτὸς ἐξ ἀνάγκης ἐστὶν, οὕτω καὶ ὁ ἐξ ἀϊδίου προελθὼν τοῦ στόματος τοῦ Θεοῦ Λόγος, δι' οὗ τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν καὶ τὰ μεταξύ (ἵνα τῷ τοῦ ᾿Αλκοράνου χρήσωμαι λόγῳ) ἐποίησεν, ἄφθαρτον καὶ ἀΐδιον εἶναι ἀνάγκη. Πἂν δὲ τὸ ἐκ τοῦ Θεοῦ προῖὸν οὐσιωδῶς ἐστι Θεὸς, καὶ τοῦ τον τὸν τρόπον Θεός ἐστιν ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος. "Οθεν PATROL. GR. CLIV. Hanc eamdem omnino questionem quam de Spiritu sancio quesivimus, possumus quarero etiam de Verbo Dei. Dicitur enim in capitulo Abraham: Dixerunt angeli baatae Marie: O Maria, Deus præposuit te supra omnes mulieres. Et post luc dixerunt angeli: Ο Maria, nuntiat tibi Deus, vel nuntiat tibi Verbum ejus, et nomen ejus Christus Jesus filius Maria. Et in capitulo Elega dicitur: Ne dicas de Deo præter veritatem, quod Christus Jesus alius Maria apostolus est Dei, et Verbum Dei, quod ipse posuit in ea per Spiritum sanctum. Alirmat igitur omnino, Christum Verbuur esse Dei. Quæritur igitur, quod sit hoc Verbum Dei? utrum Verbum accidentale, vel potius perso male et reale? Si dicit verbum esse vocale solum, et accidentale, hoc non potest dici. Loquitur enim de Deo Alcoranum et Evangelium singulariter, et de – uno Verbo tantum, verbum autem Dei vocale et accidentale, quod a Deo exit, non unum, sed multa Οmnia enim bona verba et sancta et vera verba Dei dici possunt. Item non esset excellens romπrendatio Christi, quem Alcoranum intendit site gulariter commendare, si propter hoc dicatur Ver bum Dei, tanquam verba Dei dicens. Non enim solus Christus, sed etiam alii prophete verba Dei nuntiaverunt, et tamen nullus illorum dicitur Ver bum Dei. De solo enim Christo Evangelium et Alcoranum dicit, quod sit Verbum Dei. Si autem essentialiter Verbum capiatur, manifestum quol sempiternum esset Verbum Dei, et Deus verus. Sicut enim verbum quod procedit ex ore corrup tibilis hominis, corruptibile est ex necessitate: sic Verbum quod ex sempiterno ore procedit, per quod calam et terren et quae sunt in medio (nt Alcorani verbo ntar) fecit, sempiternum et incor ruptibile esse necesse est. Quidquid ex Deo autem procedit, essentialiter est Deus, et hoc modo Deus est Dei Verbum. Unde cum Verbum aliquo modo dillerat a dicente et continente Verbum, et in Dei essentia non possit esse divisio seu distinctio essentialis, oportet quod ibi sit distinctio personalis: et quod Verbum a dicente propriis et solis relatio36

nibus distinguatur, sicut et de Spiritu dictum est. ἐπεὶ ὁ λόγος τοῦ λέγοντος καὶ τοῦ νοοῦντος τὸν λό Ei hoc est Verbum, quo Deus omnia quæ sunt dixit, • Fiant et facta sunt: sicut et in Alcorano dicitur Ει secundum hoc convenit Alcoranum cum Evangelio Joannis, qui dicit: Omnia per ipsum facta sunt 30 Quoniam igitur ab eo qui loquitur, Verbum comprehenditur, et intellectualiter gignitur: et quod ab altero generatur secundum similitudinem speciel et natura, dicitur flius; propter hoc, Verbum Dei dicimus Filium Dei, sicut sol si generaret ex se taJem splendorem qui esset sol, illum solem et splendorem diceremus filium solis. In hoc tamen est differentia, quod in creaturis, in quibus esse et essentia differunt, non possunt multiplicari subjecta, cum non multiplicatur natura. Unde et homo γον διαφέρει τρόπον τινά, ἐν δὲ τῇ θείᾳ οὐσία οὐ δύναται είναι διαίρεσις ή διάκρισις· ἀνάγκη ἐκεῖ είναι προσωπικὴν μόνην διάκρισιν, ὥστε τὸν λόγον τοῦ λέγοντος ἀναφοραῖς διακρίνεσθαι μόναις, ὥσπερ καὶ περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος είρηται. Και αυτός ἐστιν ὁ λόγος, ᾧ ὁ Θεὸς, Πάντα τὰ γινόμενα είπε, «Γενέσθω, καὶ γέγονεν, ὥσπερ καὶ ἐν τῷ 'Αλλο. ράνῳ λέγεται. Καὶ κατὰ τοῦτο συμφωνεῖ τὸ ᾿Αλκο ράνον τῷ Εὐαγγελίῳ τοῦ Ἰωάννου, ὃς φησί, «Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο. ο Ἐπεὶ τοίνυν ὑπὸ τοῦ λέγοντος ὁ λόγος συλλαμβάνεται, καὶ νοερώς γεννᾶται· καὶ τὸ ἀφ' ἑτέρου γεννώμενον καθ' ομοιότητα τοῦ εἴδους καὶ τῆς φύσεως λέγεται υἱὸς, διὰ τοῦτο τὸν Λόγον τοῦ Θεοῦ λέγομεν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ· ὥσπερ ὁ ἥλιος εἰ τοιοῦτον ἀπαύγασμα ἐγέννα ἐξ ἑαυτοῦ, ὥστε εἶναι ἥλιον, πάντως ἐκεῖνον τὸν ἥλιον καὶ τὸ ἀπαύγασμα καὶ υἱὸν ἂν ἐλέγομεν τοῦ ἡλίου. Ἐν τούτῳ μέντοι ἐστὶν ἡ διαφορὰ, ὅτι ἐν μὲν τοῖς κτίσμασιν ἐν οἷς διαφέρει τὸ εἶναι καὶ ἡ οὐσία, οὐ δύνανται πολλαπλασιάζεσθαι τὰ ὑποκείμενα, μὴ καὶ τῆς φύσεως πολύ λαπλασιαζομένης. "Οθεν ὁ ἄνθρωπος ἄλλον ἄνθρωπον γεννᾶ· ὁ δὲ Θεός, ἐν ᾧ ταυτόν ἐστι τὸ εἶναι καὶ ἡ σύσ σία, ἐξ ἑαυτοῦ γεννῶν Λόγον, οὐκ ἄλλως Θεὸν γεννά, Η γὰρ θεία ουσία, οὔτ᾽ ἀνόμοιός ἐστιν, οὔτε πέφυκε πολλαπλασιάζεσθαι κατά τινα τρόπον διὰ τὴν ἄκραν τελειότητα καὶ ἁπλότητα. Ο Μωάμεθ τοίνυν ἀκού σας τοὺς Χριστιανοὺς λέγοντας τὸν Θεὸν ἔχειν Υιόν, οὐκ ηδυνήθη λογίσασθαι, ὡς δυνατὸν εἶναι υἱὸν χωρ ρίς γυναικός. Καὶ διὰ τοῦτο οὐδὲν ἄλλο παρήγαγεν ἐπιχείρημα περὶ τοῦ μὴ ἔχειν υἱὸν τὸν Θεόν, ἢ ὅτι οὐκ ἔχει γυναίκα. Καὶ οὐκ ἐνενόησεν ὅτι ὁ Δαβίδ, ἐν τοσοῦτον ἐγκωμιάζει, παρὰ τὴν φύσει υἱὸν εἶπε καὶ ἄλλους υἱοὺς εἰσποιητοὺς ἔχειν, λέγων·. Εγώ εἶπα, Θεοί έστε, καὶ υἱοὶ Ὑψίστου πάντες· καὶ οὐκ ἐκ γυναικός. Όμως ἔξεστι συνανοηταίνειν αὐτῷ. Ο Μαχούμετ εἰπὼν τὴν Μαρίαν δύνασθαι ἔχειν υἱὸν ἄνευ ἀνδρὸς, πῶς οὐκ ἂν εἰκότως ελογίσατο, ὅτι ὁ Θεὸς καὶ ἄνευ γυναικὸς ἐδύνατο ἂν ἔχειν υἱόν; Αλη θὰς τοίνυν ἔφησεν ὁ Μαχούμετ, ὅτε εἶπε τὸν Χριστὸν Ἰησοῦν τὸν υἱὸν τῆς Μαρίας καὶ Λόγον εἶναι θεοῦ ἀλλ' οὐκ ἐνενόησεν. Εἰ γὰρ ἐνδει, εἶπεν ἄν, Εἰ καθά υἱός ἐστι τῆς Μαρίας, ἀληθῆς ἐστιν ἄνθρωπος, και καθὰ λόγος ἐστὶ τοῦ Θεοῦ, ἀληθῆς ἐστι Θεός. Οι alium hominem gignit: Deus autem, in quo idem est esse et essentia, ex seipso verbum gignens, non alium Deuin generat. Divina enim essentia neque dissimilis est, neque innata est multiplicari secundum aliquem modum, propter summam perfectionem et simplicitatem. Mahometus igitur audiens ChriLianos dicentes Deum habere filium, nescivit considerare, quod possibile est esse filium absque muliere. Et propter hoc nullam aliam adduxit argumentationem nisi quod Deus non potest habere Filium, quia uxorem non habet. Et non excogitavit quod dixit David, quem tantum commendavit Mahometus, qui præter filium naturalem dixit Deum multos habere flios adoptivos, dicens: «Ego dixi, dii estis, et filii Excelsi omnes, et non ex muliere. Alias tamen licet Mahometum simul cum eo intelligere, qui dicit Mariam posse habere filium absque viro: sed quomodo, non convenienter consideravit, quod Deus et absque muliere potuisset habere filium. Verum igitur dixit Malometus, quando dixit Christum Jesum filium Maria, et verbum Dei esse: sed non intellexit. Si enim intellexisset, dixisset: Ex quo est filius Maria, est verus homo; ex quo est Verbum Dei, est verus Deus. Non enim est Deus compositus et imperfeclus, sicut homo, cujus verbum et comprehensio mentis, et ars et actio, non est homo. Quidquid autem est Dei, est Deus. Unde et Verbum Dei Deus est, et intellectus Dei Deus est et actio Dei Deus est. Alcoranum autem hominem solum cepit γὰρ ἐστιν ὁ Θεὸς σύνθετος ἢ ἀτελῆς, ὥσπερ δ' ἂν Christumn. Et propter hoc postquam dixit, quod Verbum est Dei, addidit, quod Jesus sic est apud Deum, sicut Adam, quem creavit de limo terra; et dixit ei, Esto. Et quomodo hoc cum præcedentibus convenit? Cum enim dixerit, quod Deus infuderit Verbum Maria, et Spiritum ejus, ex quo natus est Christus, et post haec rursus opinatur, ut Adam is sit que formavit ex terra, inconveniens igitur, Verbum Dei et Spiritum ejus terram esse. Nisi aliquo modo Dei naturam terraru suppohamus, quod absit. Esset enim Verbum ejus, et Spiritus ejus sicut quædam statua, quae neque inΗ Joan. 1, 5, 10 Pal. L5xxt. 6. θρωπος, οὗ ὁ λόγος, καὶ ἡ σύλληψις τῆς δια νοίας, καὶ ἡ τέχνη, καὶ ἡ ἐνέργεια οὐκ ἔστιν ἀν θρωπος. Μᾶλλον μὲν οὖν ἔπερ ἂν ᾖ τοῦ Θεοῦ, Θεός ἐστιν. Όθεν καὶ ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος Θεός ἐστι καὶ ὁ νοῦς τοῦ Θεοῦ Θεός ἐστι· καὶ ἡ ἐνέργεια του Θεοῦ Θεός ἐστι. Τὸ δὲ ᾿Αλκοράνον ἄνθρωπον μόν νῦν ἔλαβε τὸν Χριστόν. Καὶ διὰ τοῦτο μετὰ τὸ εἰπεῖν, ὅτι Λόγος ἦν τοῦ Θεοῦ, προσέθηκεν, ὅτι ὁ Ἰησοῦς οὕτως ἐστὶ πρὸς τὸν Θεὸν, ὥσπερ ὁ ᾿Αδάμ, ὃν ἔπλα σεν ἐκ τῆς γῆς· καὶ εἶπεν αὐτῷ, Ἔσο. Καὶ τοῦτο πῶς τοῖς προηγουμένοις συνάδει, ὥστε τὸν αὐτὸν δοξάζειν ἐνθεῖναι μὲν τῇ Μαρία τὸν Λόγον καὶ τὸ

est benedictus in sæcula, videt et audit omnia, et habet Verbum incarnatum ex Maria Virgine, et Spiritum sanctum qui eam olumbravit, et humani talem Verbi adimplevit. Si autem existimant et iu Adam Verbum Dei et Spiritum fuisse, non effugient manifestum mendacium. Si enim Verbum Dei cum carne et terra illius unitum esset, et Spiritus replevisset Adam, nunquam decipere potuisset illum Satanas, vel fefellisset. Verbo tamen suo dixit Deus Ada: Esto, hoc endem verl quo fecit omnia, quod quidem ab alerno erat apud Deum. Itaque Christus verus est Deus et Verbum Dei. Neque enim Verbum Dei minus est quam totus Deus. Est etiam homo verus, ex Virgine Maria genitus; et in quantum homo, et apostolus est Dei, et propheta Dei, et servus Dei. Et quantum ad hoc, bene dicit Alcoranum in capitulo Elnesa, quod neque Christus, neque fideles angeli negabunt eum servum esse Dei, id est, in quantum homo est. Non inves nitur tamen in toto Evangelio, quod ipse Christus dicat de seipso, quod sit servus Dei, ne errorem inducat. Sed neque palam dixit: Ego sum Deus, ηeque homo, sed veris et manifestis operibus ostendit, seipsum et Deum esse verum, et hominem ve rum. Et propter hoc dixit; «Si mihi non vultis credere, operibus credite ".. Et hac est ellicacior probatio, quam si verbis solis hoc dixisset. Dictum est autem superius, quare ante passionem hoc non dixit palam. Apostoli autem et evangelistae prius, et posthac et alii praedicatores, sic manifesta verba Πνεῦμα αὐτοῦ, ἐξ οὗ γενέσθαι τὸν Χριστόν· καὶ μετὰ telligit, neque spiral. Nunc autem Deus noster, qui ταῦτα πάλιν δοξάζειν, ὡς τὸν Ἀδὰμ αὐτὸν εἶναι, ἐν ἔπλασεν ἐκ τῆς γῆς; Ασύμβατον παντελῶς τὸν λό γον τοῦ Θεοῦ καὶ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ χοῦν εἶναι· εἰ μή που τὴν τοῦ Θεοῦ φύσιν χοῦν ὑποθώμεθα, ὅπερ ἀπείη. "Ην γὰρ ἂν ὁ Λόγος αὐτοῦ καὶ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ ὥσπερ τις ἀνδριάς, μήτε νοῶν, μήτε πνέων. Νῦν δὲ ὁ Θεὸς ἡμῶν, ὅς ἐστιν εὐλογημένος εἰς τοὺς αἰῶνας, ὁρᾷ καὶ ἀκούει πάντα, καὶ ἔχει λόγον σε σαρκωμένον ἐκ τῆς ἁγίας Παρθένου, καὶ Πνεῦμα τῇ Παρθένῳ ἐπισκιάσαν, καὶ τὴν ἀνδρότητα τοῦ Λόγου πληρώσαν. Εἰ δ' ὑπολαμβάνουσιν ὁμοίως καὶ ἐν τῷ Αδάμ τόν τε Λόγον τοῦ Θεοῦ καὶ τὸ Πνεῦμα γενέσθαι, ἀλλ' οὐκ ἐκφεύξονται τοῦ ψεύδους τὸ φανερόν. Εἰ γὰρ ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ τῇ σαρκὶ καὶ τῷ χοῖ ἐκείν νον ἤνωτο, καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ ἐπλήρωσε τὸν Αδάμ, οὐδέποτ' ἂν ἠπάτησεν ἐκεῖνον ὁ Σατανᾶς, ἡ κατέβαλεν· τῷ δὲ Λόγῳ αὐτοῦ εἶπεν ὁ Θεὸς τῷ ᾿Αδάμ, Ἔσο, ᾧ πάντα πεποίηκε, καὶ ὃς ἐξ ἀϊδίου ἦν παρ' αὐτῷ. Εστι τοίνυν ὁ Χριστὸς Θεὸς ἀληθῆς, ἐπεὶ καὶ Λόγος Θεοῦ. Οὐ γὰρ ἐστι ἐλάττων τοῦ Θεοῦ ὁ Λόγος αὐτοῦ. Ἔστι δὲ καὶ ἄνθρωπος ἀληθῆς ἐκ τῆς Παρθένου Μαρίας γεγεννημένος, καὶ καθόσον ἄνθρωπος καὶ ἀπόστολός ἐστι τοῦ Θεοῦ, καὶ προφήτης αὐτοῦ καὶ δοῦλος. Καὶ ὅσον πρὸς τοῦτο καλῶς φησε τὸ ᾿Αλκοράνον ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Ελνεσᾶ, ὅτι οὔτε ὁ Χριστός, οὔτε οἱ πιστοὶ ἄγγελοι ἀρνήσονται δοῦλον αὐτὸν εἶναι τοῦ Θεοῦ, τουτέστι καθὸ ἄνθρω πων. Οὐχ εὑρίσκεται μέντοι ἐν ὅλῳ τῷ Εὐαγγελίῳ αὐτὸν τὸν Χριστὸν εἰπεῖν περὶ ἑαυτοῦ ὡς εἴη δοῦλος Θεοῦ, ἵνα μὴ πλάνην εἰσαγάγῃ. Ἀλλ᾿ οὐδὲ διαρρήδὴν εἶπεν, Εγώ εἰμι Θεός, οὐδ' ἄνθρωπος, ἀλλ᾽ ἀληθέσι καὶ φανεροῖς ἔργοις ἔδειξεν ἑαυτὸν καὶ Θεὸν ὄντα ἀληθῆ, καὶ ἄνθρωπον ἀληθῆ. Καὶ διὰ τοῦτο εἶπεν, «Εἰ ἐμοὶ οὐ θέλετε πιστεύειν, τοῖς ἔργοις πιστεύσατε.» Καὶ αὕτη ἐστὶ δραστικωτέρα ἀπόδειξις, ἢ εἰ λόγοις μόνοις τοῦτο εἶπεν. Εἴρηται δὲ ἀνωτέρω, διὰ τί πρὸ τοῦ πάθους τοῦτο οὐκ εἴρηκε διαρ-rius in nono capitulo, manifeste falsum esse, 1 βήδην. Οἱ δ' ἀπόστολοι καὶ οἱ εὐαγγελισταὶ καὶ πρός τερον καὶ μετὰ ταῦτα οὕτω φανερούς λόγους και θαύματα καὶ εἶπον καὶ ἔδειξαν, ὡς πάντα τὸν κόσ σμον συνελαθήναι, τοῦτο πιστεῦσαι. Ο δὲ Μαχούμε, μετὰ τὸ καλῶς εἰπεῖν τὸν Χριστὸν εἶναι λόγον Θεοῦ, οὐκ ἔστη ἐν τῇ ἀληθείᾳ, ἀλλ' ἀντεῖπεν ἑαυτῷ, εἰπὼν αὐτὸν τὸν Χριστὸν μὴ εἶναι Θεόν· τοῦτο μὲν ὡς εἰπῶν παραιτήσασθαι τὸν Χριστὸν ἑαυτὸν ἐπὶ τοῦ Θεοῦ περὶ τούτου, ὃ φανερῶς ἐδείχθη ψεῦδος ἂν ἐν τῷ ἐννάτῳ κεφαλαίῳ· τοῦτο δὲ ὅτι εἶπεν αὐτὸν Χριστὸν εἰπεῖν· ο Προσκυνεῖτε τὸν Θεόν μου καὶ Θεὸν ὑμῶν, τὸν Κύριόν μου καὶ Κύριον ὑμῶν.» Τού το δὲ οὐδαμῶς τῷ λόγῳ προσίσταται. Καθόσον γὰρ ἀληθῆς ἄνθρωπος ἦν, καὶ ἀληθῆς δοῦλος ἦν τοῦ Θεοῦ, ὡς ἀνωτέρω γέγονε δῆλον. Συμβέβηκε τοίνυν τῷ Μαχούμετ, ὅ περὶ τῶν ἄλλων αὐτὸς ἔγρα - ψεν ἐν τῷ κεφαλαίῳ τοῦ Ἰωνᾶ, λέγων, εἶναι τινας ἀποδοκιμάζοντας ἃ μὴ νοοῦσι, καὶ ἃ μὴ δύνανται ἐξηγεῖσθαι· ὥσπερ καὶ αὐτὸς ἀπεδοκίμασε τὸ μυστήριον τῆς σαρκώσεως, διὰ τὸ μήτε νοεῖν μήτε δύο νασθαι ἐξηγεῖσθαι τὰ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ λεγόμενα περὶ τοῦ Χριστοῦ. Καὶ κατὰ τὸν αὐτὸν λόγον οὐδὲ 20 Joan. x, 38. Joan. xx, 17. el dixerunt et ostenderunt, ut totus mundus convinceretur hoc credere. Mahometus autem, postquam bene dixit Christum esse Verbum Dei, non stetit in veritate, sed contradixit sibi ipsi, dicens, ipsum Christum non esse Deum. Tamen dixit, quod apud Deum se excusavit, quod patuit supequia dicit quod ipse Christus dixit: • Adorate Deum meum et Deum vestrum, Dominum meum et Dominum vestrum ". > flec autem ratio nequaquam constat. In quantum enim verus homo fuit, verus servus est Dei, ut superius manifestum fuit. Contingit ergo de Mahometo, quod de ellis ipse scripsit in capitulo Jouse, dicens, quod quidam rem probant quæ non intelligunt, et que non possunt exponere. Sicut et ipse reprobavit mysterium incarnationis, propterea quod ipse non intelligebat, nec poterat exponere quæ in Evangelio dicebantur de Christo. Et secundum eamdem rationem neque Trinitatis mysterium suscepit; non enim potuit intelligere personarum discretionem, absque discretione quæ est secundum cssentiam. Et quid mirum si homo carnalis non percipit excell ntissima Dei mysteria? Hæc quidem igitur sufficiant de tertia quæstione.

DEMETRI CYDONII τὸ τῆς Τριάδος μυστήριον προσεδέξατο. Οὐ γὰρ ἡδύνατο νοεῖν τὴν τῶν προσώπων διάκρισιν, ἄνευ τῆς κατὰ τὴν οὐσίαν διακρίσεως. Καὶ τί θαυμαστὸν, εἰ ἄνθρωπος σαρκικὸς οὐκ ἐνόησε τὰ ὑπερβεβηκότα τῶν τοῦ Θεοῦ μυστηρίων; Ταῦτα μὲν οὖν ἀρκείτω περὶ τοῦ τρίτου ζητήματος. η Quarta quaestio est, quod Mahometus continue in Alcorano laudat legem Moysi, et Job, et David, et dicit Psalterium librum esse clarum. Supra omnes autem libros.commendat Evangelium, in quo dicit esse salutem et deductionem. Queritur igitur, Quare neque habent, neque legunt Saraceni libros istos, neque interpretantur? Christum enim, cum commendasset Moysen et alios proptetas, Christiani cum hos non haberent, acceperunt illos a Judaeis, et eos in diversas linguas transferri fecerunt, habentque illorum libros authenticos, legantque eos in scholis. Dicunt autem Saraceni, Judzos quidem corrupisse libros Veteris, Christinnos Evangelium et libros Novi Testamenti, et quod nihil veritatis remansit in mundo, præterquam quod est in Alcorano. Sed ante demonstratum est hoc in tertio capitulo, quod hoc est fal sum et contrarium Alcorano. Item, Quomodo fantas propheta, qualem existimant esse MahomeLum, tantum commendasset corrupta exemplaris, et dixisset in bis esse salutem et deductionem? Vel quomodo non prædixisset in posterum esse corrumpenda? Sed potius contrarium dixit. Quod si in ambiguo quadam de Alcorano fuerint Saraceni, querant ab his, qui ante eos libros legerunt, id est, a Christianis et Judaeis. Et hoc dicit in ca pitulo Jong. Oportebat autem potius dicere: No credatis his qui corruptos libros habent. Item in capitulo Abraham docet, ut Saraceni querant auctoritatem legis Moysi, dicens: • Allerle Pentateu- c cum, si veraces estis, et legile in eo,» et reliqua. Causa aulem quod Saraceni non legunt prædictos libros, nulla alia est, nisi quod sciunt horum sapientes, quod facile deprehenderetur mendacium Alcorami, si sanctos et veraces libros legerent. Unde et Alcoranum malitiose providil sibi ipsi, et quatuor medelas supposuit, ut mendacium cjus non manifestum constitueretur. Quorum unum quidem est, mandare interimi qui contrarium aliquad Alcorano dicerent, quod manifestum fuit superius in quarto capitulo. Secundum dicit, ne dispurent cum hominibus alterius secte. Tertium, prohibet his credere. Dixit enim in capitulo Abraham: Ne credatis alicui, nisi his qui sequuntur Lostram legem, et quod in Evangelio est salus et deductio. Dicit etiam, quod Saraceni nihil sunt, nisi adimpleant legem et Evangelium. Ergo debent Evangelium habere. Quartum, separat se omnino ab illis, et dicit: Mihi mea lex, et vobis vestra, et reliqua. Εt post hae: Liberi estis vos, a quibus ego facio, et ego, a quibus et vos. Εt hoc dicit in capitulo done. Si igitur Saraceni bene acciperent consilium Alcorani, procul dubio deducerentur; habuissent enim Evangelium et legem Moysi, et alias Scripturas: maxime, cum ipsum Alcoranum continue compendet Moysen, David, Salomonem, Τέταρτον ζήτημά ἐστι τὸ τὸν Μαχούμε συνεχέστατα ἐν τῷ Αλκοράνῳ ἐγκωμιάζειν τὸν νόμον Μωϋσέως, καὶ τὸν Ἰώβ, καὶ τὸν Δαβίδ, καὶ λέγειν το Ψαλτήριον βιβλίον φωτεινόν. Ὑπὲο δὲ πάντα τὰ ἄλλα βιβλία έγκωμιάζει τὸ Εὐαγγέλιον, ἐν ᾧ φησιν εἶναι σωτή ρίαν καὶ ἐδηγίαν. Ζητεῖται τοίνυν, διατί οὔτ' ἔχουσιν, οὔτε ἀναγινώσκουσιν οι Σαρακηνοί ταύτας τας βία όλους, οὔθ' ἑρμηνεύουσιν ἐν ταῖς σχολαῖς; Τοῦ γὰρ Χριστοῦ τὸν Μωϋσῆν συστήσαντος καὶ τοὺς ἄλλους προφήτας, οι Χριστιανοὶ μὴ ἔχοντες αὐτοὺς, ἔλαβον ἐκ τῶν Ἰουδαίων, καὶ μετενεχθῆναι τούτους ἐκ διαφόρων γλωσσῶν πεποιήκασιν, ἔχοντες τὰ ἐκείνων βι βλία αὐθεντικά, ἀναγινώσκουσί τε αὐτὰ ἐν τοῖς σχο λείοις. Λέγουσι δὲ οἱ Σαββακηνοὶ τοὺς μὲν Ιουδαίους διαφθεῖραι τὰ βιβλία τῆς Παλαιᾶς, τοὺς δὲ Χριστια νοὺς τὸ Εὐαγγέλιον καὶ τὰ βιβλία τῆς Καινῆς καὶ ὅτι οὐδὲν ἐν ταῖς Γραφαῖς ἀληθείας ἐναπέμεινε τῷ κόσμῳ πλὴν τῆς ἐν τῷ ᾿Αλκοράνη, οὔσης. Αλλά προαποδέδεικται ἐν τῷ τρίτῳ κεφαλαίῳ, ὅτι τοῦτό ἔστι ψεύδος, καὶ ἐναντίον τῷ ᾿Αλκοράνι. Ετι πως ὁ τοσοῦτος προφήτης, ὁποῖον νομίζουσιν εἶναι τὸν Μωάμεθ, τοσοῦτον ἂν ἐπήνεσε τὰ διεφθαρμένα αντί γραφα, ὥστ᾽ εἰπεῖν ἐν αὐτοῖς εἶναι σωτηρίαν καὶ ἔδησ γίαν; Η πῶς οὐ προείπε ταῦτα φθαρησόμενα μετά ταῦτα; Μάλλον μὲν οὖν εἶπε τοὐναντίον. ὡς εἴπερ ἐν ἀμφιβόλῳ τινὶ περὶ τοῦ ᾿Αλκοράνου γένοιντο οι Σαῤῥακηνοί, ζητεῖν ἐκ τῶν πρὸ αὐτῶν λαβόντων τὰς βίβλους, τουτέστι παρὰ τῶν Χριστιανῶν καὶ τῶν Ἰουδαίων. Καὶ τοῦτό φησιν ἐν τῷ κεφαλαίων του Ιωνά. "Εδει δὲ μᾶλλον εἰπεῖν, Μή πιστεύητε τούτοι; διεφθαρμένας ἔχουσι βίβλους. Ετι ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Ἀμρὰμ διδάσκει τοὺς Σαββακηνούς ζητεῖν τὸ ῥητὸν τοῦ νόμου Μωϋσέως, λέγων· Ἐνέγκατε τὴν Πεντάτευχον, εἰ ἀληθεῖς ἐστε, καὶ ἀνάγνωτε, καὶ τὰ λοιπά. Ἡ δὲ αἰτία τοῦ μὴ ἀναγινώσκειν Σαββάκη - νοὺς τὰ προειρημένα βιβλία ουδεμία ἄλλη ἐστὶ, πλην ὅτι ἴσασιν οἱ σοφοὶ τούτων, ὡς ῥᾳδίως αν ώσεται τὸ ψεύδος του Αλκοράνου, εἰ τὰς ἁγίας καὶ ἀληθεῖς γινώσκοιεν βίβλους. "Οθεν καὶ τὸ ᾿Αλκοράνον κακούρα γως προσενοήσατο ἑαυτοῦ, καὶ τέσσαρας θεραπείας ὑπέθετο, τοῦ μὴ τὸ ψεῦδος αὐτοῦ φανερὸν καθίστασθαι, ἂν μὲν ἐστι τὸ ἐντείλασθαι τοὺς ἐναντίον τι τῷ Αλκοράνῳ λέγοντας, δ γέγονε δῆλον ἀνωτέρω ἐν τῷ τετάρτων κεφαλαίῳ· δεύτερον τὸ εἰπεῖν μὴ διαλέ γεσθαι μετὰ ἀνθρώπων ἄλλης αἱρέσεως· τρίτον τὸ κωλύσαι τούτοις πιστεύειν φησὶ γὰρ ἐν τῷ κερα λαίῳ τῷ Αμραμ. Μὴ πιστεύσητέ τινι πλὴν τῶν ἐπου μένων τῷ ἡμετέρῳ νόμῳ· καὶ ταῦτα εἰπὼν ἐν τῷ Ευαγγελίε σωτηρίαν εἶναι καὶ ὁδηγίαν. Φησὶ δὲ καὶ τους Σαρακηνούς μηδὲν εἶναι μὴ πληρώσαντας τὸ Εὐαγγέλιον καὶ τὸν νόμον. Οφείλουσιν ἄρα ἔχειν αὐτά. Τέταρτον το χωρίζεσθαι παντελῶς ἐκείνων, καὶ λέ γειν, Ἐμοὶ ὁ ἐμὸς νόμος, καὶ ὑμῖν ὁ ὑμέτερος, καὶ τα λοιπά. Καὶ μετὰ ταῦτα, Ελεύθεροι ἔστε ὑμεῖς, ὧν ἐγὼ πράττω, κἀγὼ ἐν ὑμεῖς. Καὶ ταῦτό φησιν ἐν τῷ κεφαλαίῳ τοῦ Ἰωνᾶ. Εἰ τοίνυν οἱ Σεβλακηνοί και

λῶς ἐλάμβανον τὴν τοῦ ᾿Αλκοράνου συμβουλήν, ἀναμ- et alios prophetas, et frequentissime dicat, quod φιβόλως ἂν ὡδηγοῦντο· εἶχον γὰρ ἂν τὸ Εὐαγγέλιον, alterum alteri non prafert. Et hæc ad quartam καὶ τὸν νόμον Μωϋσέως, καὶ τὰς ἄλλας ἁγίας Γραφάς, questionem. μάλιστα αὐτοῦ τοῦ ᾿Αλκοράνου ὅταν ἐγκωμιάζῃ τὸν Μωϋσῆν, τὸν Δαβίδ, τον Σολομῶντα, καὶ τοὺς ἄλλους προφήτας, λέγοντος συνεχῶς, ὡς τούτων οὐδέν ἐστι προτιμότερον τοῦ ἑτέρου. Ταῦτα καὶ πρὸς τὸ τέταρ τον ζήτημα.. Πέμπτον ζήτημά ἐστι· Τί ἂν βούλοιτο λέγειν ὁ Μα Quinta quæstio est: Quid vult dicere Mahometus ρούμετ, ἐν τῷ ᾿Αλκοράνῳ τοσαυτάκις παλιλλογῶν περὶ in Alcorano, quod toties dicit et repetit de se seri ἑαυτοῦ καὶ γράφων, Πιστεύετε εἰς τὸν Θεὸν καὶ ἀπό bens, Credite in Deum et apostolum, obedite Deo στολον, ὑπακούετε τῷ Θεῷ καὶ τῷ ἀποστόλῳ, ἀκολουθεῖ et apostolo, sequamini Deum et apostolam? Scimus τε τῷ Θεῷ καὶ τῷ ἀποστόλῳ; Ισμεν γὰρ μόνῳ τῷ Θεῷ enim, soli Deo deberi fidem, honorem divini culὀφείλεσθαι πίστιν, τιμὴν λατρείας, ενέργειαν υπα tus, actionem obedientiæ, et sequelam viæ. Ipse κοῆς, καὶ ἀκολούθησιν ὁδοῦ. Αὐτὸς γάρ ἐστι μόνος ή enim solus est principium, et fuis omnium. Unde ἀρχὴ καὶ τὸ τέλος πάντων. Ὅθεν οὐδεὶς οὐδέποτε προς nullus unquam propheta ausus est hæc dicere, et φήτης ἐτόλμησε ταῦτα εἰπεῖν, καὶ τῷ Θεῷ ἐξομοιοῦν η Deo seipsum in talibus associare: cui nullum unἑαυτὸν ἐν τοῖς τοιούτοις, ᾧ μηδένα μηδέποτε κοινω quam possibile est socium vel simul participen νὶν ἢ συμμεριστὴν γενέσθαι. Ο μὲν γὰρ Κύριος ἐν fieri. Dominus enim in lege Moysi Judaeis dixit: τῷ νόμῳ τοῦ Μωϋσέως τοῖς Ἰουδαίοις φησίν, «Ιδετε. Scitis quod ego sum solus s. Propter hoc auὅτι ἐγώ εἰμι μόνος.» Διὰ τοῦτο δὲ καὶ ὁ Ἠλίας φησὶν, tem et Elias dicit: Si Dominus est, ile post Εἰ Κύριος ὁ Θεός ἐστι, πορεύεσθε ὀπίσω αὐτοῦ· εἰ ipsum, si autem Baal, sequamini cum *,. Videtur δὲ Βάαλ, ἀκολουθήσατε αὐτῷ.» Δοκεῖ τοίνυν ἐκ τῶν igitur ex lalibus, Mahometum non solum dare se τοιούτων ὁ Μαχούμετ οὐ μόνον διδόναι τὸν Θεὸν κοι Deo participem, sed facere seipsum illius socium, νωνόν, ἀλλὰ καὶ ἑαυτὸν ποιεῖν ἐκείνου κοινωνὸν καὶ et simul consortent. Et sic dicitur in capitulo Elσυμμεριστήν. Καὶ οὕτω λέγεται ἐν τῷ ᾿Αλκοράνῳ, ἐν nesa: Non parcet Deus, si quis ei dederit particiτῷ κεφαλαίῳ τῷ Ελνεσᾶ· Οὐ φείσεται ὁ Θεὸς, εἴ τις pem. Solus autem Christus, neque consors neque αὐτῷ διδοίη κοινωνόν. Μόνος δὲ ὁ Χριστός μήτε κοινω- particeps Dei, scd Deus verus et homo verus, poνός, μήτε συμμεριστὴς ὢν τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ Θεὸς ὢν ἀ- tuit dicere: c Credite in Deum, et in me credi ληθὴς καὶ ἄνθρωπος ἀληθὴς δεδύνηται λέγειν, «Πιστεύω te.. Qui tamen nunquam dixit: Credite in ετε εἰς τὸν Θεὸν, καὶ εἰς ἐμὲ πιστεύεται, καίτοι ἐκεῖνος Deum et in me, vel obedite Dco et mili, ne homiοὐδέποτε εἶπε, Πιστεύετε εἰς τὸν Θεὸν καὶ εἰς ἐμὲ, ἢ, G nes crederent eum Dei participem et consortem. Υπακούετε τῷ Θεῷ καὶ ἐμοὶ, ἵνα μὴ πιστεύωσιν οἱ ἄνθρωποι κοινωνὸν αὐτὸν τοῦ Θεοῦ καὶ συμμέτοχοι. Sexta quæstio est: Cum Alcoranum de Christo quidem multa dicit et magnifica, e contrario autem pauca de Malomneto, et quidem vilia, quæritur igitur, quare Saraceni non potius squuntur Christum quam Malometum, et Evangelium quam Alcoranum? Et quia contraria juxta se posita magis elucescunt, videamus e regione et intrinsecus, quid Alcoranum de utroque narrat. Dicit enim Alcoranum, quod Christus suae matri fuit anountiatus per angelum, et sanctificatus per Spiritum sanctum, et virtute Dei conceptus, non operatione nature, ct ex sauctissima Virgine Maria, et supra omnes alias mulieres mundas, genitus est. De Ma hometo autem nihil tale dicit, sed quod fuit orphanus, et vagus, a Deo conductus. Item dicit de Christo, quod est Verbum Dei, et secundum hoc nihil potuit ignorare: Mahometus autem fuit pro. pheta incertus; dicit enim, se nescire quid de se fiet ac suis. Dicit etiam ipse: Nescio utrum ego aut vos sumus in rectitudine. Unde et fertur dixisse de patre et matre sua, Utinam scirem quod est opus corum. Item fertur, quod ipse fuit prestigiatus a Judais, acubus ab aliquibus mulieribus in vullum creum immissis et projectis in puteam. Alirmantque communiter, ipsum Mahontum veneno vitam finivisse, quod assumpsit, cum Εκτον ζήτημά ἐστιν, ὅπως τὸ Αλκοράνου περί μὲν τοῦ Χριστοῦ πολλά φησι καὶ μεγαλοπρεπή, του ναντίον δὲ εὐτελῆ περὶ τοῦ Μωάμεθ· ζητεῖται τοί νυν, Διατί οἱ Σαρακηνοὶ οὐ μᾶλλον ἀκολουθοῦσι τῷ Θεῷ ἡ τῷ Μωάμεθ, καὶ τῷ Εὐαγγελίῳ ἢ τῷ 'Αλκο ράνῳ; Καὶ ἐπεὶ τἀναντία παράλληλα τιθέμενα μάλλον ἐκφαίνονται, ἴδωμεν καὶ παραβάλλοντες ἀλλήλοις, τί τὸ ᾿Αλκοράνον περὶ ἑκατέρου διέξεισι. Φησὶ γὰρ τὸ ᾿Αλκοράνον τὸν Χριστὸν τῇ ἑαυτοῦ μητρὶ δι' ἀγγέλου εὐηγγελῆσθαι, καὶ διὰ Πνεύματος ἁγίου ήγιᾶσθαι, καὶ δυνάμει Θεοῦ συνειλήφθαι, ἀλλ᾽ οὐ φύσεως ἐνεργεία· καὶ ἐκ Παρθένου ἁγιωτάτης, καὶ ὑπὲρ πάσας τὰς ἄλλας γυναῖκας καθαρὰς γεγεννήσθαι. - Περὶ δὲ τοῦ Μωάμεθ οὐδὲν τοιοῦτόν φησιν, ἀλλ' ὅτι ἦν ὀρφανὸς καὶ πλανήτης, ὑπὸ Θεοῦ συναχθείς. Ετι φησὶ περὶ τοῦ Χριστοῦ, ὅτι ἐστὶ Λόγος Θεοῦ· καὶ κατὰ τοῦτο οὐδὲν ἠδύνατο ἀγνοεῖν. Ο δὲ Μαχούμε ἦν προφήτης ἀμφίβολος. Φησὶ γὰρ ἐαυτὸν ἀγνοεῖν, τί ἔσται αὐτῷ, ἢ τοῖς ἰδίοις. Αὐτός τε εἶπεν, Αγνοῶ πότερον ἐγὼ ἢ ὑμεῖς ἐστε ἐν εὐθύτητι. Ὅθεν καὶ φέβεται εἰπεῖν αὐτὸν περὶ τοῦ πατρὸς καὶ τῆς μητρός, Είθ' ήδειν τί ἐστι τὸ ἔργον αὐτῶν. Ἔτι φέρεται, ὅτι αὐτὸς γέγονε παρά, τῶν Ἰουδαίων ..... καὶ εἰς φρέαρ ἀποῤῥιφείς. Επικρατεί τε κοινῇ αὐτὸν τὸν Μαχούμε δηλητηρίῳ τὴν ζωὴν ἐκτελέσαι, ὅπερ ἐνέβαλε τούτῳ τὴν φλέβα τεμνομένη Ἰουδαία 39. 33 11 Reg. xvill, 21. Joan. xiv, 1. ** Deut. xxxII, τε

huic Judea quadam venam secuisset. Item, ipse τις. "Ετι αὐτὸς μὲν ὁ Χριστὸς ἐκ τοῦ ᾿Αβραάμ κατή quidem Christus ab Abraham descendit et Isaac, γετο διὰ τοῦ Ἰσαάκ, ᾧ γεγόνασιν αἱ ἐπαγγελίαι περί cui facta est promissio de benedictione et conseτῆς εὐλογίας καὶ τῆς ἐψομένης κληρονομίας· ὁ δὲ quenda haereditate. Mahometus autem descendit Μαχούμετ κατήγετο διὰ τοῦ Ἰσμαήλ, ᾧ οὐκ ἀνῆκεν per Ismael, ad quem non pervenit promissio; sed ἡ ἐπαγγελία· ἀλλὰ περὶ ἐκείνου γέγραπται μόνον, de eo scriptum est, quod Erit ferreus homo, et • Εσται σιδηροὺς ἄνθρωπος, καὶ αἱ χεῖρες αὐτοῦ manus ejus contra omnes, et reliqua s. Rem ἐπὶ πάντας, ο καὶ τὰ λοιπά. Ὅτι ὁ μὲν Χριστὸς οὐδέ Christus nullum unquam peccatum commisit. ποτε οὐδεμίαν ἐποίησεν ἁμαρτίαν· τὸ γὰρ Πνεῦμα Spiritus enim Dei et Verbum Dei non potuit pecτοῦ Θεοῦ, καὶ ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ, οὐ δύναται πλανη care. Mahometus autem idololatra fuit et homiciθῆναι· ὁ δὲ Μαχούμετ εἰδωλολάτρης γέγονε, καὶ φο da, lascivus et rapax, multisque aliis peccatis νεύς, ἀσελγής τε καὶ ἅρπαξ, καὶ πολλοῖς ἄλλοι, obnoxius, in quibus Deus, ut dicunt, ei pepercit. ἁμαρτήμασιν ἔνοχος, ἐφ᾽ οἷς ὁ Θεὸς (ὡς φασιν) αὐτῷ Item Christus stupenda fecit miracula et utilia, συνέγνω. Ετι ὁ μὲν Χριστὸς φρικτά πεποίηκε θαύ Sicut enim dicitur in capitalo Elmaida, in fine, ματα καὶ χρήσιμα· ὡς γὰρ λέγεται καὶ ἐν τῷ κεφα Christus cæcos illuminavit, leprosos mundavit, et λαίῳ τῷ Ελμοϊδὲ πρὸς τῷ τέλει, ὁ Χριστὸς τυφλούς mortuos suscitavit: Mahometus autem nullum ni. ἐφώτισε λεπροὺς ἐκαθάρισε, καὶ νεκροὺς ἀνέστη raculum fecit, secundum Alcoranum. Et que de eo σεν· ὁ δὲ Μωάμεθ πεποίηκε θαῦμα οὐδὲν κατὰ τὸ dicuntur, vel inconvenientia, vel impossibilia sunt Αλκοράνον· καὶ ἅτινα περὶ αὐτοῦ λέγοιντο, ἢ ἄτυπα, et absona, sicut lunam divisam reintegrare, vel ἢ ἀδύνατά εἰσι καὶ ἀπηχῆ, ὥσπερ τὸ τὴν σελήνην inutilia, sicut camelum loqui, vel omnino occulta. διαιρεθεῖσαν ἐπισκευάσαι· ἢ ἄχρηστα, ὥσπερ τὰ τὴν Muita enim dixit seipsum in occulto et nocte face- κάμηλον φθέγξασθαι· ἡ παντάπασι κεκρυμμένα re, quæ in die requisitus, ostendere non potuit. πολλὰ γὰρ ἔλεγεν ἑαυτὸν ποιεῖν ἐν κρυπτῷ καὶ νυκτός, ὰ τῆς ἡμέρας ἀπαιτούμενος δεικνύναι εὐκ εἶχεν, Οθεν αὐτῷ ἔλεγον, τῆς ἀνέρχεσθαι εἰς τὸν οὐρανὸν νυκτὸς πρὸς τὸν Θεόν· ἀνάβηθι καὶ ἡμέρας ὁρώντων ἡμῶν, καὶ πιστεύσομεν. Ο δὲ Χριστός μέγιστα και μεγαλοπρεπή θαύματα εποίει ἡμέρας καὶ ἐν τῷ φα νερῷ, καὶ πολλῶν ὁρώντων ἐνώπιον, ὥστε φανερά εἶναι τὰ ἔργα ἐκείνου. Μετὰ ταῦτα ὁ μὲν Χριστὸς διδάσκαλος γέγονεν ἔξοχος. ὡς γὰρ λέγεται ἐν τῷ Αλκοράνῳ, ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Ελμεῖδα, ὥσπερ ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ· Ο Χριστό, ἀναλόγισαι πῶς σου δέδωκα Πνεῦμα ἅγιον, ὥστε διαλέγεσθαι ἔτι ἐν τῇ βρεφική κλίνη κείμενον, καὶ ἐδίδαξά σε βίβλον καὶ σοφίαν, τὸν Μωσέως νόμον καὶ τὸ Εὐαγγέλιον· ὁ δὲ Μωάμεθ διδάσκαλος ἦν ἀγνοῶν, ἄνθρωπος Ιδιώτης, οὐδὲ μίαν εἰδὼς γλῶσσαν πλὴν τῆς ἑαυτοῦ, ἀγνών καὶ τὴν ἑρμηνείαν τοῦ ἑαυτοῦ νόμου. Φησὶ γὰρ μέσα νον τὸν Θεὸν εἰδέναι τὴν τοῦ ᾿Αλκοράνου εξήγησιν. Ὅτι ὁ μὲν Χριστὸς κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον ἐσταύρωται, καὶ τέθνηκε, καὶ ἐγήγερται ἀληθῶς, ἀνῆλθέ τε εἰς τοὺς οὐρανούς, καὶ κάθηται ἐν δεξιᾷ τοῦ Θεοῦ· τὸ δὲ Αλκοράνον φησίν, ὅτι οὐ τέθνηκεν. ἀλλ' ἀνέλαβεν αὐτὸν ὁ Θεός. Ὥστε κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον καὶ κατὰ τὸ ᾿Αλκοράνον καὶ κατὰ πᾶσαν ἔκβασιν ὁ Χριστὸς ζω ὁ δὲ Μαχούμετ παντελῶς τέθνηκε, Βελτίων δὲ ἐστι τοῦ τεθνηκότος βοηθοῦ ὁ ζῶν βοηθός. Καὶ παραλείπε τὰς ἄλλας καθ' ἕκαστον ὑπεροχὰς, ἂς περὶ του Χριστοῦ τὸ Εὐαγγέλιον τίθησι. θαυμαστὸν τοίνυν, πῶς οἱ Σαβρακηνοὶ οὐ μᾶλλον ἀκολουθοῦσι τῷ Χριστῷ ἢ τῷ Μωάμεθ» καὶ τῷ Εὐαγγελίῳ μᾶλλον ἢ τῷ 'Διο κοράνω, μάλιστα λίαν ὄντος πιθανοῦ διὰ τοῦ βελτίο νος νομοθέτου βελτίονα νόμον δεδόσθαι, καὶ βέλτιον συντηρούμενον ὑπὸ Θεοῦ, ἀληθῆ τε καὶ ἀδιάφθορον, ὡς ἀνωτέρω δέδεικται ἐν τῷ τρίτῳ κεφαλαία. 15'. Περὶ τῆς τοῦ Εὐαγγελίου πρὸς τὸ Ἀλκεράν τον υπεροχής. Unde ci dixerunt: Dicis te ascendere in cœlum ad Deum nocte, ascende de die, ut videamus nos, el credemus. Christus autem maxima et magnifica miracula faciebat de die, et in manifesto, et coram multis testibus videntibus: quare manifesta sunt opera illius. Praeterea Christus quidem magister fuit exceliens, sicut dicitur in Alcorano. Et in cam pitulo Elmeide, quasi ex persona Dei: Ο Christe, considera quem dedi tibi Spiritum sanctum, ut loquaris. Item, in cunabulis docui te librum, et sapientiam, et legem Moysi, et Evangelium. Mabometus auten doator fuit ignarus, et homo idiota, nescicus aliam linguam nisi suam, ignorans etiam interpretationem legis sum. Dicit enim, solum Deum scire Alcorani expositionem. Item Christus, secundum Evangelium, crucifixus est, et mortuus, et resurrexit vere, et ascendit in coelos, et sedet ad dexteram Dei. Alcoranum autem dicit, quod non est mortuus, sed assumpsit eum Deus. Quare et secundum Evangelium, et secundum Alcoranum, et in omnem eventum Christus vivit. Mabometus ο autem omnino mortuus est. Sed melior est adjutor vivus, quam mortuus. Omitto alias secundum quodlibet excellentias, quas de Christo Evangelium posuit. Mirum igitur, quare Saraceni non sequuntur potius Christum quam Mahometum, et Evangelium potius quam Alcoranum, cum valde credibile sit, per meliorem legislatorem meliorem legem datam esse, et melius a Deo conservatam veracem et incorruptam, sicut superius demonstratum est in tertio capitulo. XVI. De Evangeli ad Alcoranum excellentia. Evangelli autem ad Alcoranum excellentiam, * Gen. xvi, 19. Τὴν δὲ τοῦ Εὐαγγελίου πρὸς τὸ ᾿Αλκοράνον ύπερο

CONTRA ΜΑΠΟΜΕΤΕΜ. χὴν ἐκ τῶν ἀνωτέρω εἰρημένων ῥᾳδίως δυνάμεθα facile ex superioribus dictis possumus cognoscere, γνῶναι. Προαποδέδεικται γὰρ μὴ εἶναι τὸ ᾿Αλκορά νον νόμον Θεοῦ, διὰ τὸ μήτε τὴν Παλαιὰν, μήτε τὴν Νέαν τούτῳ συμμαρτυρεῖν· καὶ ὅτι οὔτε ἐν τῇ φράσει, οὔτε ἐν ταῖς ἀποφάσεσι, συμβαίνει τοῖς ἄλλοις· καὶ ὅτι ἀντιλέγει ἑαυτῷ· καὶ ὅτι οὐδενὶ θαύματι βεβαιοῦται· καὶ ὅτι ἐστὶν ἄλογον· καὶ ὅτι φανερά περιέχει ψεύδη· καὶ ὅτι βίαιον, καὶ ὅτι ἄτακτον, καὶ ὅτι πονηρὸν, καὶ ὅτι ἀμφίβολον. Ταῦτα γὰρ πάντα ὡς ἐν βραχεῖ δι' αὐτοῦ τοῦ ᾿Αλκοράνου προαποδέδεικται. Πλὴν τοῖς ἐν αὐτῷ τῷ ᾿Αλκοράνῳ ἀναγινώσκουσι βέλτιον δείκνυται ταῦτα. Ωσθ' ἡμᾶς θαρρούντως δύνασθαι λέγειν, Εἰ ἡμῖν πιστεύειν οὐ βούλεσθε, τὸ ᾿Αλκοράνον ἀνάγνωτε. Τούτων δὲ τἀναντία ἐπὶ τῆς Εὐαγγελικής διδασκαλίας φαίνεται καθαρῶς. Καὶ γὰρ ὁ Μαχούμετ, ὥσπερ ἐξῃρημένως manifeste apparent. Etenim Mahometus præcipue, G ὑπὲρ πάντας τοὺς ὄντας προφήτας ἢ ἐσομένους ἐπήνεσε τὸν Χριστὸν, οὕτω καὶ τὴν τοῦ Εὐαγγελίου διδασκαλίαν ἐμεγάλυνεν ὑπὲρ πάσας τας θείας Γραφάς. Ισμεν δὲ ὡς οὐδέν ἐστιν οὕτως ἰσχυρὰ καὶ δυνατή μαρτυρία διδασκαλίας ἢ βίου ἢ ὁ παρὰ τῶν ἐπάγειν αὐτοῖς μέμψιν ἐπιχειρούντων ἔπαινος. Φησὶ δὲ αὐτὸς ὁ Μαχούμετ ἐν τῷ Ἀλκοράνῳ, ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Ελμεϊδη, Πρίσαμεν τὴν ὁδὸν τῶν ἀνθρώπων διὰ τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ υἱοῦ τῆς Μαρίας, τοῦ ἀληθεστάτου προφήτου· καὶ δεδώκαμεν αὐτῷ τὸ Εὐαγγέλιον, ἐν ᾧ ἐστιν οδηγία, καὶ φῶς, καὶ ἀλήθεια φανερά, ᾿Αλλὰ καὶ ἐν πολλοῖς τόποις τοῦ ᾿Αλκοράνου ἐξῃρημένως ἐγκωμιάζει τὸ Εὐαγγέλιον. ᾿Αλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ Εὐαγγέλιον ἐν πάσῃ χώρᾳ καὶ διαλέκτῳ ὑψηλότατα τῷ κόσμῳ φανεροί ἑαυτό. Ώστε θαρρούντως εἴποιμι ἂν περὶ αὐτοῦ τοῖς Σαμ ῥακηνοῖς, εἰ τῷ ὑμετέρῳ Μωάμεθ βούλοισθε ἢ μὴ βούλοισθε πιστεύειν περὶ τοῦ Εὐαγγελίου, ἐν αὐτῷ τῷ Εὐαγγελίῳ ἀνάγνωτε. Καὶ ἐπεὶ, καθώς λέγεται ἐν τῷ ᾿Αλκοράνῳ ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ Ἐλενφάν, βουλόμενος ὁ Θεὸς ἀληθεύειν τὴν ἀλήθειαν διὰ τοῦ λόγου αὐτοῦ, καὶ διακόπτεσθαι τὴν ἀρχὴν τῶν αἱ ρετικῶν, ὥστε τὴν ἀλήθειαν ἀληθεύειν, καὶ τὴν ματαιότητα ματαιοῦσθαι, προενοήσατο, καὶ ᾠκονόμησεν ὁ Θεὸς, ἵνα μὴ ὁ κόσμος δι' ἄγνοιαν ἀπόλη λυται, τὸν κοινῶς πᾶσι καὶ μόνον ἀναγκαῖον νόμον, τουτέστιν τὸν τοῦ Εὐαγγελίου, οὐκ ἐν ἐνὶ τόπῳ, ἀλλ' ἐν διαφόροις ἐπαρχίαις, οὐδ᾽ ἐν ἑνὶ ἰδιώματι, ἀλλὰ διαφόροις καὶ καθολικαῖς διαλέκτοις γραφῆναι, Εβραϊκῶς καὶ ρωμαϊκῶς, καὶ μετὰ ταῦτα πιστῶν, εἰς πάσας μετενεχθῆναι τὰς διαλέκτους. Πρὸς δὲ τῷ τοῦ Εὐαγγελίου τέλει ἐνετείλατο τοῖς αὐτοῦ μαθηταῖς ὁ Χριστὸς εἰς πάντα τὸν κόσμον δραστηρίως κηρύξαι τὸ Εὐαγγέλιον. "Οπερ ἵνα τελειώσαι ισχύ σωσι, δέδωκεν αὐτοῖς χάρισμα γλωσσῶν, καὶ δύνα μεν θαυμάτων. Τὸ δ' ᾿Αλκοράνον ἀραβικώς μόνον ἑαυτῷ φησιν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ δεδόσθαι· καὶ οἱ Σαββακηνοί βεβαίως πιστεύουσι μηδένα δύνασθαι τοῦτο γινώσκειν, τὴν ἀραβικὴν ἀγνοοῦντα διάλεκτον. Επεται δὲ μὴ πάντας γινώσκειν τὴν ἀραβικήν γλῶσσαν, μήτε δύνασθαι ταύτην μανθάνειν. Γέγραπται δὲ ἐν τῷ ᾿Αλκοράνῳ, καθὼς καὶ ἀποδέδεικται, μηδένα δύνασθαι σωθῆναι πλὴν ἐν τῷ νόμῳ τῶν Ante enim demonstratum est, non esse Alcoranum legem Dei, propterea quod neque Vetus neque Novum Testamentum hanc testantur, et quod neque in style, neque in sententiis cum aliis convenit, et quod contradicit sibi ipsi, et quod nullo miraculo confirmatur, et quod est irrationabile, et quod manifesta continet mendacia, et quod violentum, et quod inordinatum, et quod iniquum, et quod ambiguum. Haec enim omnia per ipsum Alcoranum breviter sunt ante demonstrata. Veruntamen idipsum Alcoranum legentibus, melius hæc demonstrantur. Quare nos audacter dicere possumus, Si nobis credere non vultis, Alcoranum lesite. Horum autem contraria in evangelica doctrina quasi supra omnes prophetas qui sunt vel qui futuri sunt, Christum commendavit, et Evangelii doctrinam supra omnes divinas Scripturas magnifcavit. Scimus autem, quod nullum sic est lam validum, tamque potens testimonium doctrinæ vel vitæ, quam laus ab his qui conantur reprehensionem inducere. Dicit autem ipse Mahometus in Alcorano, in capitulo Elmeide: Terminavimus viam hominum per Jesum Christum filium Marie, veracissimum prophetam, et dedimus ei Evangelini, in quo est deductio et lux et veritas inanifesta. Εt in multis locis Alcorani præcipue commendat Evangelium. Etenim ipsum Evangelium in omni loco et lingua excellentissime mundo seipsum manifestat. Quare confidenter dicere possem de eo Saracenis: Si vestro Mahometo vultis, vel non vultis credere de Evangelio, id ipsum Evangelium legite. Et quoniam, sicut dicitur in Alcorano in capitulo Elemphal, volens Deus quod verifieetur veritas per verbum suum, et intercidatur gubernatio lereticorum, et ut veritas verificetur et vanitas evanescat, providit et dispensavit Deus, ne mundus per ignorantiam periret, ut lex illa, que generaliter omnibus et sola necessaria erat, lex ea quæ est Evangelii, non in uno loco, sed in diversis provinciis; neque in uno idiomate, sed diversis et in omnibus linguis scriberetur, Hebrai ce, Græce, et Latine, et post hæc fideliter transferretur. In fine autem Evangelii mandavit discipulis suis Christus, ut in universo mundo eficaciter Evangelium praedicarent. Quod ut perficere possent, dedit eis gratiam linguarum et virtutem miraculorum. Alcoranum autem Arabice solum sibi ipsi dicit a Deo datum esse: et Saraceni Airmiter credunt, nullum posse hoc scire qui Arabi cam linguam ignoret. Sequitur autem, non amnes scire Arabicam linguam, neque posse hanc discere. Scriptum autem est in Alcorano, sicut et apte de monstratum est, nullum posse salvari, præter eos qui sunt in lege Saracenorum. Quare convenienter quæri posset, si solos velit Saracenos Deus salvos fieri, et eos qui Arabicam linguam sciunt. Christianorum aulem les, quæ scripta est in omnibus lin-

βούλοιτο σωθῆναι τοὺς Σαββακηνοὺς δὲ Θεοῦ, καὶ τους γινώσκοντας τὴν τῶν ᾿Αράβων γλῶσσαν. Ο δὲ τῶν Χριστιανῶν νόμος, ὁ ἐν πάσαις γεγραμμένος ταῖς διαλέκτοις, φησὶ τὸν Θεὸν πάντας ἀνθρώπους θέλειν σωθῆναι. Οι Σαββακηνοί τοίνυν οἱ μόνῳ τῷ ονόματι λεγόμενοι σεσωσμένοι, καθώς προείρηται, καὶ οἱ ἄλλοι πάντες οἱ κατὰ ἀλήθειαν σωθῆναι βου λόμενος, μαθέτωσαν τὸν Χριστὸν εἶναι Σωτήρα, ἀναγινωσκέτωσαν τε τὸ Εὐαγγέλιον ἐν ᾗ ἂν βούλον ται διαλέκτῳ, καὶ εὑρήσουσι σχεδὸν ἐναντία πάντα τοῖς προειρημένοις καὶ δεδειγμένοις ὑπὸ τοῦ Αλκο ράνου. Ευρήσουσι συμμαρτυροῦντα αὐτῷ τὸν τοῦ Μωσέως νόμον καὶ τοὺς προφήτας, μηδεμιᾶς οὔσης πρὸς αὐτοὺς τοῦ Εὐαγγελίου εναντιότητος, μᾶλλον μὲν οὖν συμπληρωτικὸν καὶ τελειότητα πάντων τῶν ἄλλων. Εὑρήσουσί τε ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ φράσιν οι μετρικὴν ἢ ρυθμικήν, ἀλλ' ἁπλῆν καὶ κοινὴν, οὐ διὰ τὴν ἁπλότητα τῶν γραφόντων, ἀλλὰ διὰ τὴν ὠφέλειαν τῶν ἀναγινωσκόντων, ὥσθ' ὑπὸ παντὸς ἁπλοῦ τε καὶ ἰδιώτου οἰκείως ἀναγινώσκεσθαι δύο νασθαι. Ήθος δὲ ἔχει οὐ κολακευτικὸν, ἀλλ' οὐδ' αἰσχρὰ ἢ ἀήθη ὀνόματα, ἀλλὰ κοινὰ καὶ σεμνότατα, Μῦθον δὲ οὐδένα παντελῶς περιέχει τὸ Εὐαγγέλιον, ἀλλὰ καὶ εἴ τινας ἐνίοτε παραβολάς παρατίθησιν, ἐξ αὐτῆς τῆς τοῦ λόγου ἀκολουθίας δείκνυται φανε ρῶς, ὅτι παραβολικῶς διαλέγεται. Συνάδει δὲ ἐν ταῖς ἀποφάσεσιν οὐ μόνον ταῖς ἄλλαις Ιεραῖς Γρα φαίς, καθὼς εἴρηται, ἀλλὰ καὶ τοῖς φιλοσόφοις τοῖς περὶ ἀρετῶν καὶ τοῦ ἐσχάτου τῶν ἀνθρώπων τέλους ἀποδεικτικῶς ἢ λογικῶς πραγματευσαμένοις. Προς τίθησι μέντοι καί τινα υψηλότατα, ἐφ' ἡ ὁ φυσικός καὶ ἀνθρώπινος λόγος οὐ δύναται ἐφικέσθαι. Καὶ οὐδὲν οὐδαμῶς φησιν, ᾧ ἂν τις αποδεικτικῶς ἐνσταίη. Τῆς γὰρ ἀποδείξεως ἀληθὲς περιεχούσης, μόνον τὸ ψεῦδος ταὐτῇ δυνατὸν ἐναντιωθῆναι. Ακριβώς τι σκοπουμένοις, οὐδὲ μία ἐναντιολογία ἐν τοῖς Εὐαγγελίοι; εὑρίσκεται. Ὥστε μὴ μόνον ἐν Εὐαγγέλιον ἑαυτῷ συμφωνεῖν, ἀλλὰ καὶ τὰ τέσσαρα ἀλλήλοις ἐν πᾶσι τοῖς περὶ τὴν πίστιν ἀναγκαίοις, τουτέστι περὶ τῆς σαρκώσεως, τῆς διδασκαλίας, του πάθους, τῆς ἀναστάσεως, τῆς ἀναλήψεως τοῦ Χρι στοῦ, καίτοι γε τῶν τεσσάρων Εὐαγγελίων ἐν δια φόροις τόποις καὶ διαφόροις διαλέκτους, ἔτι τε ὑπὸ guis, dicit, quod Deus vult omnes homines salvos Σαββακηνῶν. "Ωστ' εἰκότως ἂν ζητηθείη, εἰ μόνους fieri. Saraceni igitur, qui solo nomine salvati dicuntur, sicut ante dictum est, et alii omnes qui secundum veritatem salvos se fieri volunt, discant Christum esse Salvatorem, legantque Evangelium in quacunque lingua volunt, et invenient fere contraria omnia quæ prædicta sunt et demonstrata ab Alcorano. Invenientque, quod Moysi lex et prophetae ipsum testantur, et nullam esse Evangelii contrarietatem, sed potius complementum et perfectionem omnium aliarum Scripturarum, Inve nient quoque in Evangelio stylum non metricum vel rhythmicum, sed simplicem et communem, non quidem propter simplicitatem scribentium, sed propter utilitatem legentium, ut ab omni sim plici et idiota convenienter intelligi posset. Modum non habet assentalorium; neque turpia vel desuela nomina, sed communia et honestissima. Fabulam nutem omnino nullam continet Evangelium; et si quasdam aliquando parabolas apponit, ex ipsa verbi consequentia manifeste ostenditur, quod parabolice loquitur. Convenit autem in sententiis, non solum cum aliis sacris Scripturis, sicut dictum est, sel etiam cum philosophis, qui de virtutibus et de extremo hominum fine demonstrative, vel rationabiliter tractaverunt. Addit etiam quædam excel sissima, ad quae naturalis humana ratio non potest pervenire. Et nequaquam aliquid dicit, cui quis demonstrative possit iustare, quia cum demonstra tio contineat verum, nihil potest esse ei contrarium nisi falsum. Speculantibus autem diligenter, nulla G contradictio in Evangeliis continetur. Quare non solum unum Evangelium eum seipso couvenit, sed etiam quatuor inter se, in omnibus necessariis circa Adem, simpliciter conveniunt; id est, de incarnalione, doctrina, passione, resurrectione, ascensione Christi, et Spiritus sancti missione, et si quatuor Evangelia in diversis locis et diversis linguis, nec non a diversis auctoribus a principio conseripta sunt, ut ante dictum est. Quidam tamen simpliciores existimaverunt, in Evangelio esse contrarietatem, propterea quod illud quod in alio Evangelio continetur, in alio Evangelio non continetur. Hoc autem non est contradictio, sed potius dispensatio Dei, quasi iuspirante Spiritu sancto, η διαφόρων συγγραφέων ἐξ ἀρχῆς συγγεγραμμένων. ut quod ab uno Evangelista prætermissum est, alter dicat, quod autem ab uno evangelista scriptum est, nullus aliorum trium negavit, vel contrarium aliquid dixit. Sed hi quatuor non omnia opera, vel verba Christi conscripserunt, sed solum quæ ad salutem sunt magis necessaria. ὡς προείρηται. Τινές μέντοι τῶν ἁπλουστέρων ὑπέλαβον ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ εἶναι ἐναντιότητα, διὰ τὸ ὅπερ ἐν ἑνὶ Εὐαγγελίῳ γέγραπται, ἐν ἄλλῳ μὴ περιέχεσθαι. Τοῦτο δὲ οὐκ ἔστιν ἐναντιολογία, ἀλλὰ μάλλον οἰκονομία Θεοῦ. Τοῦ γὰρ ἁγίου Πνεύματος παροτρύνοντας τὸ παρ' ἑνὸς εὐαγγελιστοῦ σεσιων πημένον ἕτερος εἶπε. Τὸ δὲ ὑφ' ἑνὸς εὐαγγελιστοῦ γραφὲν οὐδεὶς ἡρνήσατο τῶν ἄλλων τριῶν, ἡ ἐναν τον τι εἶπεν. ᾿Αλλὰ καὶ οὗτοι οἱ τέσσαρες, οὐ πάντα τὰ ἔργα ἢ τοὺς λόγους τοῦ Χριστοῦ συνέχ γράψαντο, ἀλλὰ μόνον τὰ πρὸς σωτηρίαν ἀναγκαιότερα. Quomodo autem doctrina Christiana perfecte miraculis sit confirmata, in septimo capitulo mani feste ante demonsiratum est, quare non oportet amplius in eisdem versari. Nulla autem est in miando doctrina, vel lex, quæ sic rationabilis exsiΠῶς δὲ ἡ Χριστιανική διδασκαλία τελείως θαύ μασι βεβαιοῦται, φανερῶς ἐν τῷ ἑβδόμῳ κεφαλαία προαποδέδεικται· καὶ οὐ δεῖ ἐπὶ πλέον ἐν τοῖς αὐτοῖς διατρίβειν. Ο δεμία δὲ ἐστιν ἐν τῷ κόσμῳ διδασκα λία ή νόμο: οὕτως εὔλογο; ὢν καὶ τέλειος, ὥσπερ

Ο εὐαγγελικός, ός πάντα τὰ πάθη ἐκ τῆς ρίζης stat et perfecta sicut evangelica, quae omnes pas ἀνέσπασεν· οὐ μόνον τὴν ἄτακτον ενέργειαν, ἢ τὸ Εξωθεν ῥῆμα κωλύων, ἀλλὰ καὶ τὴν ἄτακτον τοῦ λογισμοῦ κίνησιν, ἢ τὴν ἔνδον διάθεσιν, οἷον ἐπι θυμίαν, ὀργὴν ἄτακτον, καὶ τὰ τοιαῦτα, οἷς πάντα τὰ ἔξω κακὰ ἔπονται. Εφύτευσε δὲ καὶ ἀπήρτησε πάντα τὰ ἀγαθὰ ἐν τῇ ἐντολῇ τῆς τελειοτάτης ἀγάπης, τοῦ Θεοῦ δηλονότι καὶ τοῦ πλησίον· ἥτις ἐστὶ πλήρωμα νόμου. Φυτευθείσης γὰρ φιλίας καὶ ἀγάτης τελείας, ἢ τῶν ἰδίων ἀγαθῶν τοῖς ἄλλοις κοινωνεῖν ἀναγκάζει, οὐκ ἔτι ἐστὶν ἀναγκαῖον δικαιοσύνην ζητεῖν, ἐνάγουσαν πρὸς τὸ τὰ ἀλλότρια ἀποδιδόναι. Ετι περιέχει τὸ Εὐαγγέλιον τὸ οἰκειό κατὸν καὶ φυσικών πρόσταγμα· ε Οσα ἂν θέλητε ἵνα ποιῶσιν ὑμῖν οἱ ἄνθρωποι, καὶ ὑμεῖς ποιείτε ὁμοίως αὐτοῖς.» "Ο μόνον τοῖς κτησαμένοις οὐδὲ ἐν ἄλλο ἐστὶν ἀναγκαῖον πρόσταγμα, ὅσον πρὸς τοὺς πλησίον. Οὐ μόνον δὲ ἀλήθειαν περιέχει τὸ Εὐαγγέλιον, ἀλλ' ὥσπερ πιστεύουσιν οἱ διδάσκαλοι τῶν Χριστιανῶν, εἰ ἐν μόνον ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ εὕροιτο ψεῦδος, ὅλον εἰκότως ἂν ὑπωπτεύθη, ὥσπερ καὶ ἀνωτέρω διώρισται ἐν τῷ ἐννάτῳ κεφαλαίῳ. Βίαν δὲ οὐδὲ μίαν συγχωρεῖ τὸ Εὐαγγέλιον· μᾶλλον μὲν οὖν καὶ αὐτὴν τὴν βίαν καὶ τὴν ἀδικίαν μακροθύμως δεῖν φέρειν φησίν, λέγων, «Εάν τίς σε ῥαπίσῃ εἰς τὴν δεξιάν σιαγόνα, στρέψον αὐτῷ καὶ τὴν ἄλλην· καὶ εἴ τις ἀπὸ σοῦ λάβοι τὸν χιτῶνα, μή κωλύσης αὐτὸν, ἀλλὰ δὸς καὶ τὸ ἱμάτιον.» Διδάσκει δὲ καὶ ὑπὲρ τῆς ἐπενεχθείσης ἀδικίας καὶ μέσους εὐποιίαν καὶ ἀγάπην ἀποδιδόναι, λέγων, ο Αγαπᾶτε τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν, καλῶς ποιεῖτε τοῖς μισοῦσιν ὑμᾶς, καὶ εὔχεσθε ὑπὲρ τῶν ἐπηρεαζόντων καὶ διωκόντων ὑμᾶς, ὁ Οὐ μὴν τοῦτο ἐναντιοῦται, εἴ τινες τῶν Χριστιανῶν πονηροὶ οὐ φυλάσσουσι ταῦτα πάντα. Οὐ γὰρ ἡ τῶν πονηρῶν διαστροφή κωλύει τὴν τοῦ ἁγιωτάτου νόμου τελειότητα καὶ ἀλήθειαν. Εὐτακτοτάτη δὲ ἐστιν ἡ τοῦ Εὐαγγελίου διδασκα λία, καθώς προαποδέδεικται ἐν τῷ ἐνδεκάτῳ κεφαλαίῳ, καὶ τοῦ χρόνου τάξει, καὶ τόπου, καὶ διδασκαλίας, καὶ ὕλης. Αρχεται μὲν γὰρ ἐκ τῆς σαρ χώσεως τοῦ Χριστοῦ, καὶ διορίζεται τὰ πρὸς τὴν γέννησιν τούτου ἀνήκοντα. Καὶ μετὰ τὴν γέννησιν, τῷ προσήκοντι καιρῷ δείκνυσι τὴν διδασκαλίαν και τὴν σοφίαν αὐτοῦ, καὶ μετὰ ταῦτα τὴν δύναμιν καὶ τὰ θαύματα· καὶ ἐφεξῆς τὸ πάθος καὶ τὸν θάνατον. ἔσχατον δὲ τὴν ἀνάστασιν, καὶ τὴν εἰς οὐρανοὺς ἀνάληψιν. Αληθῶς μὲν οὐδὲν πονηρὸν δυνατὸν εὑρεθῆναι ἐν διδασκαλία τοσαύτης τελειό τητος· εἰ καὶ οἱ ἄστατοι καὶ ἀπαίδευτοι λέγουσι βλασφημίας τινὰς περιέχεσθαι ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ, ὥσπερ περὶ τῆς σαρκώσεως τοῦ Χριστοῦ, καὶ τοῦ πάθους, ἔτι τα περὶ τοῦ τῆς Τριάδος μυστηρίου, περὶ ὧν (ὡς προείρηται) γέγραπται ἐν τῷ ᾿Αλκο ράνῳ, ἀποδοκιμαζόντων ὁ μὴ νοοῦσι. Βεβαιοτάτη δὲ ἔστιν, ὡς βεβαιότατα γινωσκομένη, τίνι χρόνῳ, τίνι τόπῳ, καὶ παρὰ τίνων ἀνθρώπων ἡ εὐαγγελική συνεγράφη διδασκαλία. Έτι τε βεβαιοτάτη ἐστὶν, ss Matth. vi, 19, 27 Matthi, v, 50. 38 ibid. 41. siones radicitus avellit. Non solum inordinatam actionem et exterius verbum prohibet, sed et inordinatum animi motum, vel intrinsecum affectum, sicut concupiscentiam, iram inordinatam, et similia, ex quibus omnia mala exteriora sequantur. Plantavitque et conservavit omnia bona in mandato perfectissimæ dilectionis, Dei videlicet et proximi. Habita enim amicitia et charitate per fecta, quae propria Lona cum aliis communicare cogit, non est necessarium justitiam quaerere, qu nos inducit ad restituendum aliena. Item continet Evangelium naturalissimum et propriissimum mandatum: e Quacunque vultis ut faciant vobis ho mines, et vos facite similiter eis.. Quo solo habito, non est necessarium aliud pracipium respectu proximi. Non solum etiam veritatem continet Evangelium, sed, sicut credunt Christiani doctores, si unum solum mendacium in Evangelio inveniretur, totum Evangelium merito suspectum haberetur, sicut superius determinatum est in nono capitulo. Violentiam autem nullam permitτit Evangelium, quin imo et ipsam violentiam et injuriam patienter oportere ferre ait, dicens: e Si quis te alapis percusserit ad dexteram genum, verte et alteram, et si quis a te capiat pallium, ne prohibeas eum, sed da etiam tunicam s. Docet etiam pro illata injuria et odio, beneficium et di lectionem reddere, dicens: e Diligito inimicos vestros, benefacite odio habentibus vos, et orate pro malignantibus, et his qui vos persequunLur 38.. Non tamen hoc adversatur, si quidam Christianorum iniqui non servant haec omnia. Non enim iniquorum perversio prohibet sanctissima legis perfectionem et veritatem. Bene ordinatissima autem est Evangelii doctrina, sicut ante demonstratum est decimo in capitulo, et lemporis ordine, et loci, et doctrinæ, et mate rise. Incipit enim ab incarnatione Christi, determi nans quæ ad nativitatem hujus sunt convenientia. Et post nativitatem convenienti tempore ostendit doctrinam et sapientiam ejus. Et post hac, et po tentiam et miracula, et deinceps passionem et πιστ tem, ultimo autem resurrectionem, et in colos ascensionem. Sane nullum malum potest iuveniri in doctrina lante perfectionis: etsi instabiles et indocti dicant, blasphemias quasdam in Evangelio contineri, sicut de incarnatione Christi et passione, item de Trinitatis mysterio: de quibus, ut ante dictum est, scriptum est in Alcorano, quod ipsi reprobant quae non intelligunt. Certissima vero est lex evangelica, quia certissime seitur quo tempore, quo loco, a quibus hominibus conscripta est evangelica doctrina. Certissimum etiam est, quod convenientissime et facillime intelligibilis est, quia credenda proponuntur per revelationem Dei, ut

hon investiganda per rationem, ut simpliciores ad ὡς τελείως νοουμένη, καὶ κατὰ τὸν προσήκοντα eam facile accedere possint. Item oportet scire, τρόπον· προτίθεται γὰρ, ὡς δέον ταύτῃ πιστεύειν quod nihil est in Evangelio, quod non possibile sit θείᾳ ἀποκαλύψει, ἀλλ' οὐ ζητήσει ή καταλήψει a nobis intelligi, qui Gidei lumine sumus adjuti. Εt λογισμῶν ἀνθρωπίνων, ὥστε καὶ τοὺς ἁπλουστέρους licet in se certissima, tamen non ab omnibus in- ἐπ' αὐτὴν ῥᾳδίως ἀναβαίνειν δύνασθαι. Ἔτι δὲ δεξ telligitur, sed ab humilibus solum, et humilibus γινώσκειν, ὅτι μηδέν ἐστιν ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ, ὁ μὴ corde. Superbi autem et carnales non possunt hane δυνατὸν ὑφ' ἡμῶν νοεῖσθαι, τῷ τῆς πίστεως βοη intelligere; quorum intellectus sic se liabet ad βουμένων φωτί. Εἰ δὲ καὶ ἀσφαλεστάτη ἐστὶν, ἀλλ' eam, sicut vespertilionis oculus ad solem. Sa- όμως οὐχ ὑπὸ πάντων νοεῖται, ἀλλ' ὑπὸ τῶν ταπει cri autem Christianae fidei doctores non tanquam νῶν μόνον, καὶ ταπεινῶν τῇ καρδίᾳ. Οἱ δὲ ὑπερ vespertiliones in nocte volant, sed attentis oculis, ήφανοι καὶ σαρκικοὶ οὐ δύνανται ταύτην νοεῖν, ὧν δ Lanquam aquila, veritatis radios in seipsis con- νοῦς οὕτως ἔχει πρὸς αὐτὴν, ὥσπερ ὁ τῆς νυκτερί templantur; aliis autem ignorantibus, et rationem δος ὀφθαλμὸς πρὸς τὸν ἥλιον. Οἱ δὲ ἱεροὶ τῆς querentibus, propria interpretantur fidei et veri- Χριστιανικῆς πίστεως διδάσκαλοι, οὐχ ὡς νυκτε tatis mysteria, Et non dicunt eis, sicut in Alcorano ρίδες ἐν νυκτὶ πέτονται, ἀλλ' ἀτενέσιν ὀφθαλμοῖς, in capitulo Jone, et in capitulo Eleapherim, quod ὥσπερ ἀετοὶ, τὰς τῆς ἀληθείας ἀκτῖνας ἐν ἑαυτοῖς conveniens est Saracenos dicere aliis nationibus θεωροῦσι. Τοῖς δὲ ἄλλοις τοῖς ἀγνοοῦσι, καὶ λόγου quæ non credunt, et contradicunt Alcorano: Mihi ζητοῦσιν, οἰκείως ερμηνεύουσι τὰ τῆς πίστεως καὶ mea fides, et vobis vestra. Sed sunt parati ad re- τῆς ἀληθείας μυστήρια. Ἀλλ᾿ οὐ λέγουσιν αὐτοῖς, sponsionem cuicunque poscenti rationem de ide ὥσπερ ἐν τῷ ᾿Αλκοράνῳ, ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῷ et spe quæ in eis est. Hoc autem est proprium sa- Ελκαφερε!μ, ὅτι δέον τοὺς Σαββακηνούς λέγειν pientis, rationem et causam sui operis reddere. τοῖς ἄλλοις γένεσι τοῖς μὴ πιστεύουσι καὶ λέγουσι Aliter enim quilibet futurus posset legem condere, τῷ ᾿Αλκοράνῳ, Ἐμοὶ ἡ πίστις ἡ ἐμὴ, καὶ ὑμῖν ἡ et concludere quidquid vellet, et dicere, Nihil opor- ὑμετέρα· ἀλλ᾽ εἰσὶν ἔτοιμοι πρὸς ἀπολογίαν παντί tet contrarium credere his quæ ab eo posita sunt, τῷ αἰτοῦντι λόγον περὶ τῆς ἐν αὐτοῖς πίστεως καὶ ἐλπίδος. Τοῦτο δὲ ἐστιν ἴδιον τοῦ σοφοῦ, λόγον τοῦ ἰδίου ἔργου ἀποδιδόναι. "Αλλως γὰρ ἂν πᾶς ἀνόητος Αδύνατο νόμον συντιθέναι, καὶ συμπεραίνειν ὅπερ ἂν βούλοιτο, καὶ λέγειν μηδὲν δεῖν ἐναντίον πιστεύε σθαι τοῖς ὑπ' αὐτοῦ τεθειμένοις. & XVII. De Saracenorum responsione ad praedicta. G ΙΖ'. Περὶ τῆς τῶν Σαῤῥακηνῶν ἀπολογίας πρός τὰ προειρημένα. Ad hæc autem conantur respondere quidam Πρὸς ταῦτα δὲ ἐπιχειροῦσιν ἀπολογεῖσθαί τινες superstitiosi et contentiosi Saraceni, dicentes: δεισιδαίμονες Σαββακηνοί, καὶ δυσέριδες, λέγοντες Non dicimus quod Evangelium non sit a Deo, cum Οὐ φαμὲν τὸ Εὐαγγέλιον οὐκ εἶναι παρὰ Θεοῦ, τὸ Alcoranum hoc manifeste testetur, neque dicimus γὰρ Αλκοράνον τοῦτό φησιν· οὔτε φαμὲν ἀτελὲς imperfectum esse, cum a Deo sit, sed tam ardua εἶναι, παρὰ Θεοῦ ἄν· ἀλλ' οὕτω μεγάλα καὶ τέλεια et perfecta continet Evangelium, ut non sufficiat περιέχει τὸ Εὐαγγέλιον, ὥστε μὴ ἀρκεῖν τὸν κόσμον mundus ea perficere. Quis enim Deum ex toto ταῦτα τελέσαι. Τίς γὰρ τὸν Θεὸν ἐξ ὅλης καρδίας, corde, et proximum sicut scipsum potest diligere? καὶ τὸν πλησίον ὡς ἑαυτὸν δύναται ἀγαπᾶν; Τις Quis potest pro persequentibus et calumnianti- δύναται ὑπὲρ τῶν διωκόντων εὔχεσθαι, καὶ συχρ bus orare? Quis ex toto corde benefacere malefa- φαντούντων; Τίς ἐξ ὅλης τῆς καρδίας εὐεργετείν cientibus? Et alia quædam perfectissima mandal τοὺς κακοποιοῦντας; Καὶ ἄλλα δέ τινα τελειότατα Evangelium. Quoniam igitur non erat lex quæ po- προστάττει τὸ Εὐαγγέλιον. Ότι τοίνυν οὐκ ἦν tuisset servari, providit mundo Deus per legem νόμος τηρεῖσθαι δυνάμενος, προενοήσατο τοῦ κα salutis, et levin fecit mandata, et dedit. mundo Al- σμου ὁ Θεὸς διὰ τοῦ νόμου τῆς σωτηρίας, καὶ ἐκεῖν coranum, quod minime continet dificilia hæc, sed facile est ad salvandum homines per ipsum. Unde dieunt, Alcoranum magis esse commune, et valde sufficere ad salutem mundo. Et propter hoc vocant Alcoranum autonomatic legem salutis. Dicunt igitur, quod Alcoranum successit quasi loco Evaugelii, et quidquid boni erat in Evangelio, totum est in Alcorano, et quod jam non est opus Evangelio, Sed hoc manifestum continet mendacium. Non enim possibile est dicere, ad tempus datum esse Evangelium, ut puta usque ad Alcoranum, et post hæc Alcoranum ci successisse ad salutem hominum, cum Alcoranum manifeste testetur, quod in Evangelio est deductio et salus. Praeterea non pο φισε τὰς ἐντολὰς, δοὺς τῷ κόσμῳ τὸ Ἀλκοράνον, μὴ περιέχον τὰ δυσχερή ταῦτα, ἀλλὰ βάδιον ἐν πρὸς τὸ σώζεσθαι δι' αὐτοῦ τοὺς ἀνθρώπως. Ὅθεν φασὶ τὸ ᾿Αλκαράνον μᾶλλον εἶναι κοινὸν, καὶ λαν ἀρκεῖν πρὸς σωτηρίαν τῷ κόσμῳ. Καὶ διὰ τοῦτο καλοῦσι τὸ ᾿Αλκοράνον παρωνύμως νόμον σωτηρίας Φασὶ τοίνυν, ὅτι τὸ ᾿Αλκοράνον διεδέξατο τὸ Εὐαγ γέλιον· καὶ πᾶν ὅπερ ἦν ἀγαθὸν ἐν τῷ Εὐαγγελίο οὕτως ὅλον ἐν τῷ ᾿Αλκοράνῳ ἐστίν. "Ωστ' ἤδη μή εἶναι χρείαν τοῦ Εὐαγγελίου. ᾿Αλλὰ ταῦτα φανερόν περιέχουσι ψεῦδος. Οὐ γὰρ δυνατὸν λέγειν προς και ρὸν δεδόσθαι τὸ Εὐαγγέλιον, οἷον μέχρι τοῦ Δικ ράνου· καὶ μετὰ ταῦτα τὰ ᾿Αλκοράνον αὐτὸ διαδί ξασθαι πρὸς τὴν σωτηρίαν τῶν ἀνθρώπων. Αὐτὸ

γὰρ τὸ ᾿Αλκοράνον φανερῶς μαρτυρεῖ, ὅτι ἐν τῷ test dici, quod postquam dedit Evangelium, adverΕὐαγγελίῳ ἐστὶν οδηγία καὶ σωτηρία. Ετι οὐ δυ νατὸν λέγειν, ὅτι μετὰ τὸ δοῦναι τὸ Εὐαγγέλιον, ὁ Θεός συνείδεν, ὡς οὐ δυνήσεται ὁ κόσμος τηρῆσαι αὐτό, καὶ διὰ τοῦτα διωρθώσατο μὲν τὴν ἑρμηνείαν, τὴν δὲ ἐντολὴν κουφοτέραν ἐποίησεν, ὡς ἂν ἀπὸ τῶν ἀποβαινόντων τὰ δέοντα γινώσκεσθαι συνιείς. Ηδει γὰρ ὁ Θεὸς ἐξ ἀρχῆς, τί μὲν τὸ Εὐαγγέλιον περιέξει, τί δὲ οἱ ἄνθρωποι συνήδονται. Καὶ ἄνευ δὲ τούτων καὶ αὐτὸ τὸ ᾿Αλκοράνον φησὶν, ὡς οὐδέν εἰσιν οἱ Σαρακηνοί, εἰ μὴ πληρώσαιεν τὸ Εὐαγγέλιον, καὶ τὸν νόμον Μωϋσέως, καὶ τὸ Αλκοράνον, ὡς εἴρηται ἀνωτέρω. Οἱ δὲ Χριστιανοί μόνον τὸ Εὐαγγέλιον πληρῶσαι ὀφείλουσιν. Ἔτι πῶς ἂν ἠδύνατο τὸ Εὐαγγέλιον τέλειον λέγεσθαι, μὴ ἀνάλογον ἐν τῇ τῶν ἀνθρώπων δυνάμει, μηδὲ κοινῶς " τηρεῖσθαι δυνάμενον; Ετι εἰ τέλειόν ἐστι τὸ Εὐαγγέλιον, καὶ περιέχει τὰ πρὸς τὴν σωτηρίαν ἀναγκαῖα, τί δὲ θαυμαστὸν εἴ τινας καὶ ἄλλας συμ βουλάς ὑψηλὰς περιέχει, μεγάλης οὖσας τελειότη τος, ταύτας μέντοι μή λέγειν αναγκαίας εἶναι πρὸς σωτηρίαν; Ετι ὅσον τις νόμος μᾶλλον ἐστιν ἄνατος, τοσοῦτόν ἐστι καθ' ἑαυτὸν ἧττον ἔμμισθος. Εἰ τοίνυν τὸ Αλκοράνον κουφότερόν ἐστι του Εὐαγγελίου, οὐχ ὁμοίως ἄρα ἐστὶ πρὸς σωτηρίαν δραστήριον. Οὐ γὰρ ἂν ἔδωκεν ὁ Θεὸς νόμον ἀδρανέστερον μὲν πρὸς σωτηρίαν, ἐπιπονώτερον δέο Λέγεται δὲ ἐν τῷ ᾿Αλκοράνῳ, ὅτι δι' αὐτοῦ καὶ οἱ δαίμονες σωθῆναι δύνανται, ὡς ἀνωτέρω γέγονε δῆλον ἐν τῷ ἑβδόμῳ κεφαλαίῳ, οἵτινες οὐ δύνανται διὰ τοῦ Εὐαγγελίου σωθῆναι. Εστιν ἄρα τὸ 'Αλκο - ράνον σωτηριώδες μᾶλλον ἢ τὸ Εὐαγγέλιον· ὥστε ἐπιπονώτερον καὶ δυσχερέστερον. Ἔτι εἰ τὸ Ἀλκοράνον ῥᾴων νόμος ἐστὶν, ἐπικινδυνώτερον καὶ μείζονος ἄξιον μέμψεως ἔσται τὸ μὴ φυλάττειν αὐτόν. Αλλ' οἱ Σαῤῥακηνοί τοῦτον οἱ τηροῦσιν· ἐπικινδυ νώτερον ἄρα ἁμαρτάνουσιν. "Οτι δὲ τοῦτο παραβαίνουσι, δῆλον. Πίνουσι γὰρ οἶνον, καὶ βοτάναι; μεθύσκονται, ἐσθίουσί τέ τινα ἀκάθαρτα παρ' αὐτοῖς, οὐ τηροῦσί τε τὴν νηστείαν, οὔτε τὴν προσευχήν, οὔτ᾽ ἀναλίσκουσι κατὰ τὴν αὐτῶν εὐπορίαν· καὶ ἄλλα πολλά, ο βέλτιον οἶδεν ὁ ἐν τῇ πρὸς αὐτοὺς ἀναστροφῇ πεῖραν τούτων λαβών. Είτ' ἄρα ῥᾴδιον τοῦτο φαῖεν, εἴτε δυσχερές, τὸν κίνδυνον οὐκ ἐκφεύγουσιν. Αλλ' ἐπ' ἀληθείας ὁ Μαχούμετ επεχείρησε μὲν ῥᾴδιον δοῦναι νόμον, οὐ συγκεχώρηται μέντοι παρὰ Θεοῦ οὕτω διαθεῖναι τὸν κάλαμον, ὥστε μὴ πολλὰ δυσχερή παραμίξαι. Περιέχει μὲν γὰρ ὁ νόμος ἐκεῖνος δυσχέρειαν πολλὴν ἐν τῷ νοεῖσθαι. Λέγεται γὰρ ἐν αὐτῷ, ὡς ὑπὸ μόνον νοεῖται τοῦ Θεοῦ. Τοῦτο οὐ ὅπως ἐστὶν ἄλογον, δῆλον γέγονεν ἀνωτέ ρω ἐν τῷ ὀγδόῳ κεφαλαίῳ. Ετι τε δυσχερής έστι περὶ τὸ πιστεύεσθαι. Φησὶ γὰρ τὴν Παρθένον Μαρίαν παρθένον γεννῆσαι τὸν Ἰησοῦν, καὶ τὸν Θεὸν ἔχειν λόγων καὶ Πνεῦμα ἅγιον· ἅτινα ἀναγκαῖα εἰσιν πρὸς τὴν ἡμετέραν πίστιν, πλήν θαύμασι βεβαιωθέντα. Έτι τε δυσχερής ἐστιν ἀποπληρωθῆκαι δι' ἔργων - οἷον ἐστι τὸ περιτέμνεσθαι, καὶ τὸ μὴ πίνειν οἶνον, καὶ περὶ τοῦ φυλάττεσθαι διὰ τοῦ ó tit quod mundus non poterit ipsum servare, et correxit stylum, et temperavit præceptum, ut Deus facta nostra putet ab eventu. Sciebat enim Deus a principio, et quid Evangelium continet, et quid homines ferre possunt. Præterea et ipsum Alcoranum dicit, quod nihil sunt Saraceni, nisi adimpleant Evangelium, et legem Moysi, ut superius dictum est. Christiani autem solum Evangelium adiimplere debent. Item quomodo posset Evagelium perfectum dici, si non posset secundum vires ab hominibus servari? Item, si perfectum est Evangelium, et ad salutem necessaria continet: quid obstat, si quaedam alta consilia continet, qua magnae perfectionis exsistant? Hac tamen non di cit necessaria esse ad salutem. Item, quantum qua que lex magis remissibilis est, tantum est per se minus mercede digna. Si igitur Alcoranum est remissibilius quam Evangelium, non ergo similiter est ad salutem efficax. Non enim dedit Deus legem minoris efficacia, et ad salutem laboriosiorem. Et constat in Alcorano, quod et per ipsum Alcoranum dæmones salvari possunt, ut superius manifestum fuit in septimo capitulo, qui non possunt salvari per Evangelium. Bst igitur Alcoranum magis salutare quam Evangelium, ergo et laboriosius et dificilius. Item, si Alcoranum facilior lex est, periculosius et majore reprehensione dignum erit eam non observari. Sed Saraceni eam non servant; periculosius igitur peccant. Quod autem eam non servant, nec complent, manifestum est. Bibunt enim vinum, et inebriantur, eomeduntque illicita apud eos; non servant jejunium, neque orationem, neque expendunt juxta corum facultatem, et alia multa, quæ melius scit qui in conversatione inter cos experientiam borum capit. Sive facilem hanc dicunt, sive difficilem, periculum non evadunt. Sel in veritate, Mahonetus conatus est quidem facilem legem dare, non tamen permissum est sic calamum temperare quin difficilia multa interse ruerit. Continet enim lex illa difficultatem multam ad eam intelligendam. Dicitur enim in Alcorano, quod a solo Deo intelligitur. Hoc autem quomodo sit irrationabile, manifestum fuit in octavo capitulo. Item continet etiam difficultatem ad credendum. Dicit enim, virginem Mariam peperisse Je sum, et Deum habere Verbum et Spiritum sancLum, qua necessaria sunt ad nostram fiden, et tamen miraculis confirmata. Item difficilis est propter opera adimpleri, sicut circumcidi, et non bibere vinum, et cavere ebrietatem per ciceram, et alia quæ sunt de jejunio et oratione, et de collatione cuilibet secundum facultatem sibi dalam a Deo, et multa alia, quae pauci Saracenorum ser vant. Sicut igitur fuit mundo necessarium, quod alleviarenuir precepta Evangelii, et daretur Aico ranum levius: ita posset dici ab aliquo, quod es set necessarium ut daretur alia lex levior, qua: posset ab hominibus observari, et tam Evangelium

DEMETRIC CYDONIL quare Alcoranum delerentur. Vel si pauci salva- σίκερα καὶ δι' ἄλλων τὴν μέθην, καὶ περί νηστείας rentur, esset culpa Dei qui talem legem dedit quam homines servare non possent. Quod si hoc est Inconveniens, standum est in primo, scilicet quod Evangelium sit lex a Deo, sanctissima pari ter et observabilis mundo, et quae vires hominum non excedit. και προσευχῆς, καὶ περὶ μεταδόσεως κατὰ τὴν παρὰ Θεοῦ δεδομένην εὐπορίαν ἑκάστῳ· καὶ πολλά ἄλλα, ἅπερ ὀλίγοι φυλάττουσι τῶν Σαββακηνών, Ὥσπερ τοίνυν γέγονε τῷ κόσμῳ ἀναγκαῖον κουφοτέρας γενέσθαι τὰς τοῦ Εὐαγγελίου ἐντολὰς, καὶ ὡς κουφότερον τὸ ᾿Αλκοράνον δοθῆναι, οὕτω καὶ δυνάμενον ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων Θεῷ, τοιοῦτον δεδωκότι νόμου, δεῖ ἄρα ἐπὶ τοῦ πρώτου ἵστα περαιτέρω πάντως ἦν ἀναγκαῖον ἄλλον ἐλαφρότερον νόμον δοθῆναι βιον τηρεῖσθαι. "Η ὀλίγων ὄντων τῶν σωζομένων, μέμψις ἂν ἠκολούθει τῷ ἐν οὐκ ἂν ἡδύναντο φυλάττειν οἱ ἄνθρωποι. Εἰ δὲ τοῦτό ἐστιν ἄτοπον, σθαι· ὥστε δηλονότι τὸ Εὐαγγέλιον εἶναι νόμον παρά Θεοῦ ἁγιώτατόν τε ὁμοῦ, καὶ τὴν δύναμιν τῶν ἀνθρώπων οὐχ ὑπεραίροντα. CHRISTIANÆ FIDEI CONFESSIO, FACTA SARACENIS, INCERTO AUCTORE. Sive Richardus Florentinus, quod stylus et aliæ quædam circumstantia subindicant, sive alius have Fidei Christiana exomologesin fecit: pia certe est, et spiritum apostolicum redolet. Exhibet autem formam profitendi catholicam et orthodoxam Christi religionem citra petulantiam et maledicta, rursumque sine omni fuco figurata potius abnegationis, quam confessionis. Quod si ardentibus votis a patre messis impetraremus aliquot ejusmodi operarios, qui peritia divinarum Scripturaram instructi, et amore divine inflammati adirent nationes alienas a Christo, ut ille vir eximius Egyptum adiit, didicitque linguam Arabicam, et doctrinam istius secta propius inspexit, mox inde Christianam fidem exposuit, et eorum dogmata refellit, servata Christiana moderatione, videremus brevi fructus copiosos in horrea Domini Dei nostri colligi. Nos Lales, etc., Christianae fidei professores, η longinquis partibus venientes, exsistentesque gratia Dei sange mentis, hodie in nomine sanctissima Trinitatis, Patris et Filii, et Spiritus sancti, unius summi et omnipotentis Dei, creatoris et guberna-, Loris universorum, pura et sincera intentione, et nulla humana passione moti, coram tua et tuorum terrena et transitoria potestate nos humiliter pra sentamus, ad duo firmiter et constanter faciendum, Primo quidem ad-profitendum nomen Domini nostri Jesu Christi, ejusque sincera et immaculate fidei, atque sancti Evangelii veritatem: secundo ad annuntiandum vobis viam, extra quam salvi esse non potestis. Ad primum cogit nos divinus lronor atque amor. Etenim in lege divina scriptum est: e Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde G Luo, ex tota anima tua, ex tota mente tua ".» Quae quidem dilectio ad divinam pertinet honorem et amorem, qui quidem honor et amor in libera tandem, spontanea et voluntaria coram hominibus confessione ostenditur et declaratur. Unde et Dominus Jesus in Evangelio suo ait: Onnis qui conflebitur me coram hominibus, confitebor et ego eum coram Patre meo, qui est in caelis, et qui erubuerit me, et meos sermones, hunc Filius hominis erubescet in majestate sua et Patris, eἰ Deut. vi, 5; Matth, xxn, 37. Ἡμεῖς οἱ δεῖνες, καὶ τὰ λοιπὰ, τῆς Χριστιανικής πίστεως ὁμολογηταί, ἀπὸ μακρῶν τόπων ἐρχόμε νοι, καὶ ὑπάρχοντες τῇ τοῦ Θεοῦ χάριτι ὑγιούς δια νοίας, σήμερον ἐν τῷ ὀνόματι τῆς ἁγιωτάτης Τριά δος, τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, τοῦ ἑνὸς ἄκρου καὶ παντοκράτορος Θεοῦ, τοῦ δημιουργοῦ καὶ κυβερνήτου τῶν ὅλων, καθαρῷ καὶ εἰλικρινεί σκοπῷ καὶ μηδενὶ ἄνθρω πίνω πάθει κινούμενοι, ἔμπροσθεν τῆς σῆς καὶ τῶν σῶν γηίνου καὶ παρερχομένης εξουσίας, τα παι νῶς παριστάμεθα, ὥστε δύο τινὰ ποιῆσαι βεβαίως καὶ εὐσταθῶς· πρῶτον μὲν, ὥστε ἐμολογῆσαι τὸ είνα μα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ τῆς καθαρᾶς καὶ ἀμωμήτου πίστεως αὐτοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Εὐαγγελίου τὴν ἀλήθειαν· δεύτερον, ὥστε ἀναγγείλαι ὑμῖν τὴν ὁδὸν, ἧς ἔξω σωθῆναι οὐ δύο νασθε. Πρὸς τὸ πρῶτον ἀναγκάζει ἡμᾶς ἡ τοῦ Θεοῦ τιμὴ καὶ ἀγάπη. Καὶ γὰρ ἐν τῷ νόμῳ τοῦ Θεοῦ γέγραπται, ο ᾿Αγαπήσεις Κύριον τὸν Θεόν σου ἐξ όλης τῆς καρδίας σου, καὶ ἐξ ὅλης τῆς ψυχῆς του, καὶ ἐν ὅλῃ τῇ διανοίᾳ σου, ο ἥτις δὴ ἀγάπη ἀνα γεται πρὸς τὴν τοῦ Θεοῦ τιμὴν καὶ τὸν πόλου Αὕτη δὲ ἡ τιμὴ καὶ ὁ πόθος δείκνυται καὶ φανερούν ται ἐν τῇ ἐλευθέρᾳ καὶ ἀκουσίῳ ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων ὁμολογία. "Οθεν καὶ ὁ Δεσπότης Ιησούς ἐν τῷ ἰδίῳ Ευαγγελίω λέγει, ο Πᾶς όστις με όμο

λογήσει ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὁμολογήσω καὶ sanctorum angelorum s.» Ad secundum incitat ἐγὼ αὐτὸν ἔμπροσθεν τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐ ρανοῖς· καὶ ὃς ἂν ἐπαισχυνθῇ με καὶ τοὺς ἐμοὺς λίγους, τοῦτον καὶ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐπαισχυνο θήσεται ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ, καὶ τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ, καὶ τῶν ἀγγέλων τῶν ἁγίων.» Πρὸς τὸ δεύτερον διεγείρει ἡμᾶς ὁ ζῆλος καὶ ἡ ἀγάπη ἢ ἀδελφική. Ὅθεν καὶ τῇ ἀνωτέρω εἰρημένῃ ἐντολῇ περὶ τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ ἀμέσως συνάπτεται ἡ ἐντολὴ περὶ τῆς ἀγάπης τοῦ πλησίον. "Οταν γὰρ λέγεται, «Αγαnos zelus et amor fraternus. Unde el superiori mandato de dilectione Dei immediate adjungitur præceptum de dilectione proximi. Cum enim dicitur: e Diliges Dominum Deum tuum,» etc., subjun gitur et statim:: et proximum tuum sicut te ipsum, id est, ad eumdem finem, ad eamdem salutem et felicitatem, ad quam teipsum diligis et dirigis, diligas et proximum tuum, et eamdem ei procures salutem. τὴν αὐτὴν αὐτῷ φροντιεῖς σωτηρίαν. πήσεις Κύριον τὸν Θεόν σου,» καὶ τὰ λοιπά, εὐθὺς ἐπάγεται, ο καὶ τὸν πλησίον σου ὡς σ αυτόν τουτέστι πρὸς τὸ αὐτὸ τέλος, πρὸς τὴν αὐτὴν σωτηρίαν καὶ εὐδαιμονίαν, πρὸς ἢν σεαυτὸν ἀγαπας καὶ ἀπευθύνεις, ἀγαπήσεις καὶ τὸν πλησίον σου, καὶ Γνωστὸν οὖν ἔστω ὑμῖν, ποθεινότατοι, ἡμᾶς εἶναι Notum itaque sit vobis, dilectissimi, nos esse αὐτοὺς, ἀπὸ πολλῶν ἤδη ἐνιαυτῶν τῇ θεραπείᾳ τοῦ homines jam a plur bus annis divino cultui dediΘεοῦ ἀφιερωμένους, εἰ καὶ ἀναξίους καὶ ἁμαρτω catos, licet indignos et peccatores, plantatosque in λοῦν, καὶ πεφυτευμένους ἐν τῷ οἴκῳ Κυρίου, προς domo Donini ad meditandum in lege ipsius die ac τὸ μελετῶν ἐν τῷ νόμῳ αὐτοῦ ἡμέρας καὶ νυκτός, nocte. In cujus diligenti meditatione et perserutaκαὶ ἐν τῇ ἀκριβεῖ μελέτῃ αὐτοῦ καὶ ἐξετάσει ἀλη- tione verissime didicinus, quod fides Ecclesiae cam θέστατα ἐδιδάχθημεν, ὅτι ἡ πίστις τῆς καθολικῆς tholice Christianorum, cujus nos sumus professoἘκκλησίας τῶν Χριστιανῶν, ἧστινος ἡμεῖς ἐσμεν res, est verissima, nullam in se continens falsitaὁμολογηταί, ἔστιν ἀληθεστάτη, οὐδεμίαν ἐν ἑαυτῇ tem aut mendacium. Et Evangelium Christi est lex περιέχουσα ἀπάτην ἢ ψεῦδος. Καὶ τὸ Εὐαγγέλιον Domini immaculata, convertens animas; testimoτοῦ Χριστοῦ ἐστι νόμος Θεοῦ ἄμωμον, ἐπιστρέφων nium Domini fidele, sapientiam præstans parvulis. τὰς ψυχάς μαρτυρία τοῦ Κυρίου πιστή, σοφίαν Justitia Domini reclæ, latificantes corda: præceπαρέχων νηπίοις. Δικαιοσύνας Κυρίου εὐθεῖας, εὐο ptum Domini lucidum, illuminans oculos, utpote φραίνουσαι καρδίας· ἐντολή Κυρίου τηλαυγής, φωτ ab ipso Deo Patre per Verbum suum, per sapienτίζουσα ὀφθαλμούς, ὡς ἀπ' αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ καὶ Liam suam, per ipsum unigenitum suum Filium, Πατρὸς διὰ τοῦ Λόγου αὐτοῦ, διὰ τῆς σοφίας αὐτοῦ, per quem universam ex nihilo produxit creatural, δι' αὐτοῦ τοῦ μονογενούς Υἱοῦ αὐτοῦ, δι' οὗ πᾶσαν dictata a patriarchis multis præsignata, a prophe ἐκ τοῦ μηδενὸς παρήγαγε κτίσιν, νομοθετηθεὶς tis prædicta variis enigmatibus et figuris, multis ὑπὸ τῶν πατριαρχῶν, πολυτύπως προορισθεὶς, ὑπὸ antea sæculis apud utrumque populum Dei, scilicet τῶν προφητῶν προββηθείς, καὶ διαφόροις αἰνίγ- qui Judzorum dicebatur, et gentilem, prefigurata. μασι καὶ τύποις προτυπωθεὶς πρὸ πολλῶν χρόνων, Et tandem per ipsam divinam sapientiam humana ἐν ἑκατέρῳ τῷ λαῷ τοῦ Θεοῦ, τῷ τε καλουμένῳ tam mundo tradita, et manifes:ata, mirabilibus τῶν Ἰουδαίων καὶ τῷ τῶν ἐθνῶν· καὶ ὕστερον δι' siguis et portentis confirmata, ab apostolis predi αὐτῆς τῆς θείας σοφίας ἐνανθρωπισάσης τῷ κόσμῳ cata: ipsius legislatoris Jesu Christi, ipsorumque παραδοθείς τε καὶ φανερωθείς, θαυμασίοις σημείοις suorum apostolorum, et innumerabilium subsc καὶ δυνάμεσι βεβαιωθείς, ὑπὸ τῶν ἀποστόλων κη- quentium martyrum sanguine consecrata: sancto - ρυχθεῖς, καὶ τῷ αἵματι καθαγιασθεὶς αὐτοῦ τε τοῦ rum Christi confessorum et doctorum verlis e νομοδότου Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ αὐτῶν τῶν ἁγίων exemplis multipliciter et mirabiliter declarata: ἀποστόλων, καὶ τῶν ἀναριθμήτων ἐφεξῆς μαρτύ sanctarum viduarum et virginum divina potius ρων, τῶν τε ἁγίων τοῦ Χριστοῦ ὁμολογητῶν καὶ ἡ quam humana continentia et puritate virginali dem διδασκάλων ρήμασι καὶ παραδείγμασι πολλαχώς " corala: ipsorum poenitentia mirabibili purgatione G super nivem dealbata. In qua omnen Lamanam intellectum excedentia praedicantur, voluptates carnis cohibentur, omnia quae in mundo sunt, contemi docentur, et invisibilia, immaterialia, spiri tualia, et aeterna, non qualia caro et sanguis per suadent, promittuntur, et ut cum Alcorano concludamus, in qua est directio, et lux et veritas καὶ θαυμασίως φανερωθείς, καὶ τῶν ἁγίων χηρῶν καὶ παρθένων θείᾳ μᾶλλον ἢ ἀνθρωπίνῃ ἔγκρατείᾳ καὶ καθαρότητι παρθενική στεφανωθείς, και τῇ τῶν μετανοούντων αὐτῶν θαυμασία καθάρσει ὑπὲρ χιόνα λευκανθείς. Ἐν ὁποίῳ νόμῳ πάντα τὰ τὸν ἀνθρώπινον ὑπερδαίνοντα νοῦν κηρύττονται, αἱ τῆς σαρκὸς ἡδοναὶ κωλύονται, τὰ ἐν τῷ κόσμῳ πάντα διδάσκονται καταφρονεῖσθαι, τὰ δὲ ἀόρατα manifesta. καὶ ἄλλα, καὶ πνευματικὰ καὶ αἰώνια, οὐχ ὁποῖα ἡ σὰρξ καὶ τὸ αἷμα συμβουλεύουσιν, ἐπαγγέλλον ται· καὶ ἵνα μετὰ τοῦ ᾿Αλκοράνου συμπεράνωμεν, ἐν ᾧ ἐστιν ἡ διόρθωσις, καὶ τὸ φῶς, καὶ ἡ φανε ρωθεῖσα ἀλήθεια. Ὅσον οὖν πρὸς τὸ πρῶτον ὅλῃ τῆς διανοίας ἡμῶν τῇ σχέσει, ὅλῃ τῆς καρδίας τῆς ἡμετέρας Quantum igitur ad primum, tota mentis rostre devotione, toto cordis nostri desiderio et fervure 4s Matth. x, 52.

prædicamus et confitemur nomen Domini nostri τῇ ἐπιθυμίᾳ καὶ τῇ ζέσει κηρύσσομεν καὶ ὁμολο Jesu Christi, quod est super omne nomen; ita ut in nomine Jesu omne genu flectatur, calestium, terrestrium, et infernorum, et omnis lingua confiteatur, quia Dominus Jesus in gloria Dei Patris. Ipsam etiam quæ de ipso est fidem unusquisque nostrum sic cum Ecclesia catholica summa cum devotione profitetur: Credo in Deum Patrem omnipotentem, creatorem coeli et terre; et in Jesum Christum Filium ejus unicum Dominum nostrum; qui conceptus est de Spiritu sancto, natus ex Maria Virgine; passus sub Pontio Pilato; crucifixus, mor tuus, et sepultus. Descendit ad inferos, tertia die resurrexit a mortuis. Ascendit ad coelos, sedet ad dexteram Dei Patris omnipotentis; inde venturus est judicare vivos et mortuos. Credo in Spiritum sanctum, sanctam Ecclesiam catholicam, sancto rum communionem, remissionem peccatorum, carnis resurrectionem ad vitam aeternam, amnen. Gredimus etiam, quidquid cum his credit sancta mater Ecclesia: sive ad ministerium fidei, sive ad divina præcepta, sive ad sacramenta quibus regeneramur ad vitam, sive ad evangelicam quocunque modo pertineat legem. γοῦμεν τὸ ὄνομα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, τὸ ὑπὲρ πᾶν ἄνομα, οὕτως ὥστε ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Ἰησοῦ πᾶν γόνυ κλίνεσθαι ἐπουρανίων, ἐπιγείων, καὶ καταχθονίων· καὶ πᾶσαν γλώσσαν ἐξομολογεί σθαι, ὅτι Κύριος Ἰησοῦς ἐστιν εἰς δόξαν Θεοῦ Πατ τρός. Καὶ αὐτὴν τὴν περὶ αὐτοῦ πίστιν ἕκαστος ἡμῶν οὕτω μετὰ τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας συν ἄκρα εὐλαβεῖς ὁμολογεῖ· «Πιστεύω εἰς Θεὸν Πατέρα παντοκράτορα, ποιητὴν οὐρανοῦ καὶ γῆς· καὶ εἰς Ἰησοῦν Χριστόν, τὸν Υἱὸν αὐτοῦ, τὸν μονογενῆ, τὸν Κύριον ἡμῶν, συλληφθέντα ἐκ Πνεύματος ἁγίου, γεννηθέντα ἐκ Μαρίας τῆς Παρθένου, παθόντα ὑπὸ Ποντίου Πιλάτου, σταυρωθέντα, ἀποθανόντα, ταφέντα, κατελθόντα εἰς τὸν ᾅδην, τῇ τρίτῃ ἡμέρα ἀναστάντα ἐκ τῶν νεκρῶν, ἀνελθόντα εἰς εὐρανούς, καθήμενον ἐκ δεξιῶν τοῦ Πατρὸς τοῦ παντοκράτο ρος Θεοῦ, μετὰ ταῦτα ἐρχόμενον κρῖναι ζῶντας καὶ νεκρούς. Πιστεύω εἰς Πνεῦμα ἅγιον, ἁγίαν Ἐκκλη σίαν καθολικὴν, ἁγίων κοινωνίαν, ἄφεσιν ἁμαρ τιῶν σαρκὸς ἀνάστασιν, ζωὴν αἰωνίαν. Αμήν. "Ετι πιστεύομεν, εἴ τι σὺν τούτοις πιστεύει ή αυτή Αγία μήτηρ Εκκλησία, εἴτε εἰς μυστήριο του Θεοῦ, εἴτε εἰς θείας ἐντολὰς, εἴτε πρὸς τὰ μυστή για δι' ὧν ἀναγεννώμεθα πρὸς τὴν ζωήν, εἴτε πρὸς τὸν εὐαγγελικὸν νόμον τρόπῳ τινὶ ἀναφέρεται. Ὅσον πρὸς δεύτερον, ἀναγγέλλομεν, κηρύττομεν, και βεβαίως ὁμολογοῦμεν, ὅτι ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς, ὁ ἀληθῶς Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, ἀληθής Θεὸς καὶ ἀληθῆς ἄνθρωπος, ἐστὶν ὁδὸς, δι' ἧς έρω χόμεθα πρὸς τὴν ἀληθινὴν σωτηρίαν, καὶ εἰς οὐρα νὸν ἀναβαίνομεν, αὐτοῦ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ λέγοντος, • Ἐγώ εἰμι ἡ ἐδος, ἡ ἀλήθεια, καὶ ἡ ζωή, ο Οδος δηλονότι, δι' ἧς ἀπευθυνόμεθα, μὴ πλανηθώμεν ἀλήθεια, δι' ἧς φωτιζόμεθα, μὴ ἀπατηθῶμεν· ζωή, δι' ἧς ζωοποιούμεθα, μὴ ἐκλίπωμεν ἀπὸ τοῦ ὅρου. "Οθεν ἐστὶς ἂν μὴ ὑπάρχῃ ἐν τῇ ὁδῷ ταύτῃ, πλα νᾶται· ὅστις ταύτην μὴ ἀτενίζει τὴν ἀλήθειαν, ἐν τῷ σκότει ἐστίν· ὅστις μὴ ζωοποιεῖται ταύτῃ τῇ ζωῇ, νεκρός ἐστιν. "Οθεν καὶ μέγας τις τοῦ εὐαγ τελικού νόμου διάπυρος κήρυξ βου διαλεγόμενος περὶ τοῦ ὀνόματος τοῦ Χριστοῦ, ὁ Οὐκ ἐστὶν ἄλλο ὄνομα δεθὲν ὑπὸ τὸν οὐρανὸν, ἐν ᾧ ἐεὶ ἡμᾶς σώζει σθαι.» Αὕτη τοίνυν ἐστὶν ἡ ὁδὸς, ἀφ' ἧς ἐάν τις Quantum ad seeundum annuntiamus, prædicamus, et firmiter profitemur, quod Dominus noster Jesus Christus vere Filius Dei, verus Deus et verus homo est via per quam itur ad salutem veram, et in ccelum ascenditur, ipso in Evangelio dicente: • Ego sum via, veritas, et vita ".» Via videlicet, qua dirigimur ne erremus; veritas, qua illuminamur, ne decipiamur; vita qua vivificamur, ne defciamus a termino. Unde quicunque non est in hac via, errat; quicunque hanc non aspicit veritam tem, in tenebris est; qui hac non vivificatur vita, mortuus est. Unde et magnus quidam evangelica legis eximius pradicator clamat, loquens de nomine Jesu: 4 Non est aliud nomen datum sub caelo, in quo oportet nos salvos fieri ".Hæc est igitur via, a qua si quis dedinat ad dexteram vel ad sinistram, errat, nec pertinget ad terminum salutis et felicitatis eterna. Hæc est via, quam lex nostra evangelica ostendit et demonstrat. Et et aliquid ἐκκλίνῃ πρὸς δεξιὰ ἢ ἀριστερά, πλανάται, αλλά summarie et salubriter proferamus: Hæc les nostra evangelica ostendit praedictam viam in tribus. Primo, qualiter hanc viam videamus et cognoscamus, et hoc per fidem. Secundo, qualiter in illa via ponamur et statuamur, et hoc per sacramenta. Tertio, qualiter jam in ipsa positi dirigamur, ne ipsam deseramus, et terminum salutis et felicitatis attingamus, et hoc per-pracepta et virtutes. Quicunque igitur vult salvus esse, ante omnia opus est ei uι tenent catholicam fidem, scilicet Ecclesiae catholica Christianorum, prout ipsi Ecclesia per Evangelium traditur ad hoc ut illuminetur, et videal, atque Joan. xiv, 6. "Act. IV, 12. ut φθάνει εἰς τὸν ὅρον τῆς σωτηρίας καὶ τῆς αἰωνίες εὐδαιμονίας. Αὕτη ἐστὶν ἡ ὁδὸς, ἣν ὁ ἡμέτερος να μος ὁ εὐαγγελικός δείκνυσι καὶ ὑφηγείται. Καὶ ἕνα είπω μέν τι συλληπτικῶς καὶ σωτηρίως, οὗτος ὁ νόμος ἡμῶν ὁ εὐαγγελικός δείκνυσι την προειρη μένην ὁδὸν ἐν τρισὶ πρῶτον, πῶς ἂν ταύτην τὴν ὁδὸν βλέπωμεν καὶ γινώσκωμεν, καὶ τοῦτο δὲ τῆς πίστεως· δεύτερον, πῶς ἂν ἐν αὐτῇ τῇ ἐνῷ εισερχώμεθα καὶ ἱστώμεθα, καὶ τοῦτο διὰ τῶν με στηρίων τρίτον, πῶς μετὰ τὸ καθῆναι ἐν αὐτῇ, κατευθυνθησόμεθα, ἵνα μὴ αὐτὴν καταλίπωμεν, καὶ φθάσωμεν τὸν ὄρον τῆς σωτηρίας καὶ τῆς εν

δαιμονίας· καὶ τοῦτο διὰ τῶν ἐντολῶν καὶ τῶν ἀρε- cognoscat hanc viam extra quam non est salus. Deinde ut sacramenta Ecclesiæ reverenter suscipiat, ut ponatur in via per quam necesse est ad salutem ambulare. Tandem ut possit terminum salutis et felicitatis secure attingere, opus est ut ob servet evangelica præcepta et divina, et secundum virtutes theologicas pariter et morales suam vitam ordinet, et operetur. τῶν. Ὅστις οὖν θέλει σωθῆναι, πρὸ πάντων χρεία ἐστὶν αὐτῷ κρατεῖν τὴν καθολικὴν πίστιν, δηλονότι τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας τῶν Χριστιανῶν, ὡς αὐτῇ τῇ Ἐκκλησίᾳ διὰ τοῦ Εὐαγγελίου παραδίδωσιν, ἵνα φωτίζηται, καὶ βλέπῃ, καὶ γινώσκῃ ταύ την τὴν ὁδὸν, ἧς ἔξω οὐ δύναται σώζεσθαι. Μετὰ ταῦτα, ἵνα τὰ μυστήρια τῆς Ἐκκλησίας εὐλαβῶς ἀναδέξηται, ὡς ἂν τεθῇ ἐν τῇ ὁδῷ, δι' ἧς ἀνάγκη ἐστὶν ἐδεύειν πρὸς τὴν σωτηρίαν. Ὕστερον, ὡς ἂν δυνηθῇ πρὸς τὸν ὅρον τῆς σωτηρίας καὶ τῆς εὐδαιμονίας ἀσφαλῶς φθάσαι, χρεία ἐστὶν ἵνα φυλάττη τὰς εὐαγγελικὰς ἐντολὰς καὶ θείας, καὶ κατὰ τὰς ἀρετὰς τὰς θεολογικὰς ὁμοῦ καὶ τὰς ἡθικὰς τὴν ἑαυτοῦ ζωὴν τάττῃ καὶ ἐνεργῇ. Χρὴ τοίνυν, ὦ ποθεινότατοι, διὰ τὴν σωτηρίαν ὑμῶν, καὶ περὶ τοῦ Θεοῦ καὶ περὶ τῆς προειρημένης ὁδοῦ, ἥτις ἐστὶν ὁ Χριστὸς, ἄλλως καὶ πλέον φρονεῖν καὶ νοεῖν παρὸ ἐν τῷ ᾿Αλκοράνῳ ὑμῶν ἔχετε ἐν ᾧτινι, εἰ καὶ περὶ τοῦ Θεοῦ καὶ αὐτοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ πολλὰ ἀληθῆ καὶ φανερά, καὶ ἡμεῖς ὁμολογοῦμεν, ἔχετε, ὅμως διότι οὐ κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον, ὡς αὐτὴ ἡ ἀλήθεια ἐν τῷ Εὐαγ γελίῳ ἐφανέρωσεν, οὐδὲ ἱκανῶς· διὰ τοῦτο αὐτὸς ὁ νόμος τοῦ ᾿Αλκοράνου οὐκ ἀρκεῖ πρὸς σωτηρίαν. Παραδίδωσι γὰρ αὐτὸ τὸ ᾿Αλκοράνον περὶ τοῦ Θεοῦ, ὅτι ἐστὶν εἷς, ἀσώματος, αῦλος, ἀόρατος, ἀκατάληπτος, οὗτινος οὔτε μέτοχος, οὔτε κοινωνός ἐστιν ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ ζωὴ καὶ θάνατος· αὐτὸς ὑπὲρ πάντα δυνατὸς, ὑπὲρ πάντα εὐλογημένος· αὐτὸς δημιουργός, κυβερνήτης καὶ δικαιωτὴς τῶν ψυχῶν, o καὶ πολλὰ ἄλλα, ἅτινα καὶ ἡμεῖς ἀληθῶς πιστεύομεν καὶ κηρύττομεν. Αλλ' ἐν τούτῳ, ὅτι ἀρνεῖται τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα, οὐ σαρκικῶς ἐκ γυναικός, ἐπεὶ πνεῦμά ἐστιν, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς οὐσίας αὐτοῦ νοερῶς ἐξ ἀἰδίου συναΐδιον ἑαυτῷ γεννῆσαι Υἱὸν, καὶ προαγαγεῖν Πνεῦμα ἅγιον, ἐλεεινῶς πεπλάνηται, ἐκλείπει τε ἀπὸ τῆς ἀληθείας τοῦ Εὐαγγελίου· ὅπερ βεβαίως διδάσκει ἕνα εἶναι τὸν Θεὸν ἐν τῇ οὐσίᾳ καὶ τῇ φύσει, καὶ Τριάδα ἐν τοῖς προσώποις, ήγουν Πατέρα, καὶ Υἱὸν, καὶ Πνεῦμα ἅγιον· οὐδὲ εἶναι αὐτὸν Υἱὸν ἢ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, μέτοχον ἢ κοινωνὸν τοῦ Θεοῦ, ἐπειδὴ ἑκάτερος αὐτῶν οὐ μετοχή τινι ή και νωνίᾳ, ἀλλὰ οὐσιωδῶς καὶ φυσικῶς ἐστι Θεὸς, τὴν αὐτὴν μετὰ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς ἀδιαίρετον καὶ ἀμέριστον ἔχοντες τῆς θεότητος φύσιν. "Οπερ άκατάληπτον τῆς θεότητος ὕψος οὐδεὶς γνώσεται, ἐὰν μὴ πρῶτον διά ταπεινώσεως τῷ Εὐαγγελίῳ πιστεύσῃ. Ὅθεν και τις τῶν ἀρχαίων προφητῶν λέγει, ο Ἐὰν μὴ πιστεύσητε, οὐ μὴ συνῆτε. ο Καὶ ὁ Κύριος ἡμῶν αὐτὸς ἐν τῷ Εὐαγγελίω διαλεγόμενος πρὸς τὸν Πατέρα φησίν, «Εξομολογοῦμαι σοι, Πάτερ, Κύριε τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς, ὅτι ἀπέκρυψας ταῦτα ἀπὸ σοφῶν καὶ συνετῶν, καὶ ἀπεκάλυψας αὐτὰ νηπίοις.» Καὶ πολλὰ ἄλλα ἀληθῆ λαμπρά και με γαλοπρεπῆ παραδίδωσι περὶ αὐτοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τὸ ᾿Αλκοράνον· οἷον, ὅτι ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός ἐστιν Υἱὸς τῆς Μαρίας τῆς Παρθένου, τῆς ἀρίστης πασῶν τῶν γυναικῶν ὅτι ἐστὶν ἄγγελος Θεοῦ, καὶ πνεῦμα αὐτοῦ, ῥῆμα οὐ - Matth. x1, 25. et Oportet ergo, dilectissimi, pro vestra salute tam de Deo quam de supradicia via, que Christus est, et plus sentire, quam in vestro Alcorano habeatis, in quo libet tam de Deo quam de ipso Domino nostro Jesu Christo multa vera et praclara, quæ et nos confitemur, habeatis; tamen quia non eadem, ut ipsa veritas in Evangelio manifestavit, nec sufficienter, ideo ipsa lex Alcorani non sufficit ad salutem, Tradit enim ipse Alcoranus de Deo, quod unus sit, et incorporeus, immaterialis, invisibilis, incomprehensibilis: cui nec particeps nec socius est, in ejus manu vita et mors: ipse super omnia potens, super omnia benedictus: ipse creator, gubernator, et justificator animarum, εt multa alia quæ certe et nos credimus, et predicamus. Sed in hoc, quod negat Deum Patrem, non carnaliter ex femina, cum spiritus sit, sed ex substantia sua intellectualiter ab æterno coæternum sibi genuisse Filium, et produxisse Spiritum sanctum, miserabiliter errat, et deficit a veritate Evangelii: quod firmiter docet, unum esse Deum in substantia et natura, et trinum in personis, scilicet Patrem et Filium et Spiritum sanctum, Nec Filium aut Spiritum sanctum esse participem aut socium Deo, cum alrumque non participatione aut societate, sed substantialiter et naturaliter sit Deus, eamdem cum Deo Patre indivisam et impare titam habentes deitatis naturam. Quam incomprehensibilem deitatis altitudinem nemo cognoscer, nisi primo per humilitatem Evangelio crediderit. Unde et quidam antiquorum prophetarum nil: • Nisi credideritis, non intelligitis. Εt Dominus noster ipse in Evangelio loquens ad Patrem ait: . Confiteor tibi, Pater, Domine cali et terre, quί abscondisti hac sapientibus, et prudentibus, et revelasti ea parvulis4, ο Multa insuper vera, preclara et magnifica tradit de ipso Domino nostro Jesu Christo Alcoranus; utpote, quod Dominus noster Jesus Christus est filius Marie Virginis, omnium mulierum optimum: quod sit Dei nuntius, suusque spiritus, Verbum coelitus missum Maria: vir optimus, sapiens, propheta, qui cæcum natum atque leprosum curavit, mortuos suscitavit, quod cum virtute divina venerit, quod librum legiferum attulerit, omnisque magisterii peritiam, quod le

DEMETRIL CYDONII stamentum se Evangelium mandatumque filiis Is ρανόθεν πεμφθἐν τῇ Μαρίᾳ ἀνὴρ ἄριστος, σοφοίν rael edocuerit. Vetus Testamentum confirmaverit, et quaedam prius prohibita licitis adnumeraverit. Hec utique et plura alia praeclare dicta in Alcorano de Domino nostro Jesu Christo et nos credimus, et cum omni veneratione suscipimus. Sed quia non eadem intentione qua in Evangelio dicuntur, et plurima, et majora pradictis omittun tur, et negantur de ipso, idco liber Alcorani non solum non suficit ad salutem, sed omnino est contra salutem. Prædicta igitur de Christo in Alm corano posita, necesse est et aliter intelligere, el ultra ea alia majora et altiora de Christo credere. Oportet enim credere, quod Christus non solum est Marie Virginis, sed etiam Dei unigenitus Filius, consubstantialis et coæqualis per omnia Deo Patri ab æterno, et sine tempore ac initio, ut Dei Verbum, ut sapientia, ut virtus, genitus, per quem omnia facta. Qui propter nos homines, et propter nostram salutem descendit de coelis, et incarnatus dle Spiritu sancto, ex Maria Virgine, et homo factus sit. Quod etiam crucifixus, mortuus, et sepultus vere et in propria persona fuerit. Quod a more tais tertia die resurrexerit, ascenderitque in coelum propria virtute, ut Deus, unde venerat: no ut creatura tractus, ut Alcoranus vester fingit, sedeatque nunc ad dexteram Patris. Quod tandem in fine seculi venturus sit cum gloria, judicare vivos et mortuos: cujus regni non erit finis. Oportet igitur credere quod, Christus sit verus Deus et verus homo, Salvator et Redemptor mundi, sacerdos in eternum secundum ordinem Melchisedech, agnusque immaculatus, qui tollit peccata mundi: habens claves regni calorum, et oinner in calo et in terra potestatem. Cujus potestas aterna est, et regnum ejus incorruptibile. Quod regnet in domo Jacob in aternum, et regni ejus non erit finis. Quod Christus sit ille, in quo bene dicenda erunt omnes gentes, de quo promissio facta est Abraha in Isaac filio libere, et non in Ismaele lilio ancillae, teste Scriptura: Ejice ancillam et filium ejus, quia in Isaac erit tibi semen. Quod ipse sit ille Messias, et propleta magnus, de qua Moyses et prophetæ scripserunt in lege. Quem Abraam summo desiderio exspectavit, ut videret, η et tandem vilit, et gravisus est. Qui a prophetis nominatur Angelus testamenti, Emmanuel, Salutare, Consiliarius, Deus, fortis, pater futuri saculi, princeps pacis. Ηic et mulla alia tradit Evangelium de via salutis, quæ Christus est, ut eam videamus, et cognoscamus per fidem. προφήτης· ὅστις τυφλὸν ἐκ γενετῆς καὶ λεπρὸν ἔθε ράπευσεν, νεκροὺς ἀνήγειρεν· ὅτι μετὰ δυνάμεως θείας ἦλθεν, ὅτι τὸ βιβλίον τὸ νομοφόρον προσήνεγ κεν, καὶ πάσης διδασκαλίας ἐπιστήμην· ὅτι Διαθή την καὶ Εὐαγγέλιον καὶ ἐντολὴν τοῖς υἱοῖς Ισραήλ εδίδαξε, τὴν Παλαιὰν Διαθήκην ἐβεβαίωσεν, καὶ τινα τὸ πρότερον κεκωλυμένα τοῖς ἐνδεδομένοις συνηρίθμησεν. Ταῦτα δὴ καὶ πλείονα ἄλλα λαμπρῶς εἰρημένα ἐν τῷ Αλκοράνῳ περὶ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ ἡμεῖς πιστεύομεν, καὶ μετὰ πάν της αἰδοῦς ὑποδεχόμεθα. Αλλά διότι οὐ τῷ αὐτῷ σκοπώ, ᾧ καὶ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ λέγονται, καὶ τὰ πλείω καὶ μείζω τῶν προειρημένων ἀφίενται, καὶ ἀπαρνούνται περὶ αὐτοῦ, διὰ τοῦτο τὸ βιβλίον τοῦ 'Αλκοράνου οὐ μόνον οὐκ ἀρκεῖ πρὸς τὴν σωτηρίαν, ἀλλὰ καὶ παντάπασιν ἐστι κατὰ τῆς σωτηρίας. Τα προειρημένα τοίνυν περὶ τοῦ Χριστοῦ, ἐν τῷ ᾿Αλ κοράνῳ κείμενα, ἀνάγκη ἐστὶ καὶ ἄλλως νοεῖν, καὶ ἐπέκεινα τούτων ἄλλα μείζονα και υψηλότερα περί Χριστοῦ πιστεύειν. Δεῖ γὰρ πιστεύειν, ὅτι ὁ Χριστός οὐ μόνον ἐστὶ τῆς Παρθένου Μαρίας, ἀλλ' ἔτι καὶ τοῦ Θεοῦ μονογενὴς Υἱὸς, ὁμοούσιος καὶ ὁμότιμος καὶ ἴσος κατὰ πάντα τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, ἐξ ἀϊδίου, καὶ ἄνευ χρόνου καὶ ἀρχῆς, ὡς Θεοῦ Λόγος, ὡς σου φία, ὡς δύναμις, γεννηθείς· δι' οὗ πάντα ἐγένετο ὅστις ὕστερον δι' ἡμᾶς τοὺς ἀνθρώπους, καὶ διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν, κατέβη ἐκ τῶν οὐρανῶν, καὶ εσαρκώθη ἐκ Πνεύματος ἁγίου καὶ Μαρίας τῆς Παρθένου, καὶ ἄνθρωπος γέγονεν· καὶ ὅτι ἐσταυρώθη, καὶ ἀπέθανε, καὶ ἐτάφη ἀληθῶς· καὶ ταῦτα ἐν τῷ ἰδίῳ προσώπῳ ἦν· ὅτι τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀνέστη ἀπὸ τῶν νεκρῶν, ἀνέβη εἰς τὸν οὐρανὸν τῇ ἰδίᾳ δυνάμει ὡς Θεός, ὅθεν κατῆλθεν· οὐχ ὡς κτίσμα ελκυσθείς, ὡς καταπλάττει τὸ Ἀλκοράνον ὑμῶν· καὶ κάθηται νῦν ἐν τῇ δεξιᾷ τοῦ Πατρός· καὶ ὅτι ὕστερον ἐν τῷ τέλει τῶν αἰώνων ἐλεύσεται μετὰ δόξης κρίναι ζώνε τας καὶ νεκρούς· οὗ τῆς βασιλείας οὐκ ἔσται τέλος. Δεῖ τοίνυν πιστεύειν, ὅτι ὁ Χριστός ἐστιν ἀληθῆς Θεὸς, καὶ ἀληθῆς ἄνθρωπος, Σωτὴς καὶ Λυτρωτής τοῦ κόσμου, ἱερεὺς εἰς τὸν αἰῶνα κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ· καὶ ἀμνὸς ἄμωμος, ὁ αἴρων τὴν ἁμαρ τίαν του κόσμου, ἔχων τὰς κλεῖς τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, καὶ πᾶσαν ἐν οὐρανῷ καὶ ἐν γῇ ἐξουσίαν οὗτινος ἡ ἐξουσία ἀϊδιός ἐστιν, καὶ ἡ βασιλεία αὐτοῦ άφθαρτος· ὅτι βασιλεύσει ἐν τῷ οἴκῳ Ἰακὼν εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ τῆς βασιλείας αὐτοῦ οὐκ ἔσται τέλος ὅτι ὁ Χριστός ἐστιν ἐκεῖνος, ἐν ᾧ εὐλογηθήσονται πᾶσαι αἱ γενεαὶ, καὶ περὶ οὗ ἡ ἐπαγγελία γέγονε τῷ Αβραὰμ ἐν τῷ Ἰσαὰκ τῷ υἱῷ τῆς ἐλευθέρας, καὶ οὐκ ἐν τῷ Ἰσμαὴλ τῷ υἱῷ τῆς παιδίσκης, μαρτυ ρούσης τῆς Γραφῆς... τὴν παιδίσκην καὶ τὸν υἱὸν αὐτῆς. Διότι ἐν τῷ Ἰσαὰκ ἔσται σοι απέρμαιο ότι αὐτός ἐστιν ἐκεῖνος ὁ Μεσίας, καὶ ὁ μέγας προφήτης, περὶ οὗ ὁ Μωϋσῆς καὶ οἱ προφῆται ἔγραψαν ἐν τῷ νόμῳ, ἐν ὁ ᾿Αύρααμ ἄκρᾳ ἐπιθυμίᾳ προσεδόκησεν ἰδεῖν, καὶ ὕστερον εἶδε, καὶ ἐχάρη· ὅστις ὑπὸ τῶν προφητῶν ὀνομάζεται ἄγγελος διαθήκης, Εμμανουήλ, σωτήρ, σύμβουλος, Θεός, ισχυρός, πατήρ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος, ἄρχων εἰρήνης. Ταῦτα καὶ πολλὰ ἄλλα παραδίδωσι τὸ Εὐαγγέλιον περὶ τῆς ὁδοῦ τῆς σωτηρίας, ἥτις ἐστὶν ὁ Χριστὸς, ἵνα αὐτὴν ὁρῶμεν καὶ γινώσκομεν διὰ πίστεως. Verum quia modicum proficit noscere et videre viam salutis, nisi in ca homo sit, et ponatur Πλήν, διότι ὀλίγον ὠφελεῖ γινώσκειν τὴν ἰδιν τῆς ἀληθείας, καὶ βλέπειν, ἂν μὴ ὁ ἄνθρωπος ἢ καὶ

CONTRA ΜΑΝΟΜΕΤΕΜ. τεθῇ ἐν αὐτῇ, διὰ τοῦτο ἐπέκεινα τῆς πίστεως in ea, ideo ultra Gidem, necessaria sunt evangelica sacramenta. Inter que primum, et janua aliorum est sanctum baptisma; de quo ait Dominus in Evangelio Joannis ad Nicodemum: Amen amen dico tibi, nisi quis renatus fuerit, ex aqua et Spiritu sancto, non potest introire in regnum Dei 4. Et post resurrectionem suam ascendens in calum, tradens hujus sacramenti formam, inquit discipu lis: Euntes igitur, docete omnes gentes, l ptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti, docentes cos servare cmnia quæcunque mandavi vobis ". Et iterum: Euntes in mundum universum, pradicate Evangelium omni creaturæ. Qui crediderit, et baptizatus fuerit, salvus erit ".. Est igitur hoc sacramentum, quo regene ramur ad vitam, necessarium ad salutem, quia nisi quis renatus fuerit ex aqua, et Spiritu sancte, non potest introire in regnum Dei. Cum igitur Alcoramus prohibeat omnino lane baptizati regene rationem, non aperit, sed potius claudit regnum Dei his qui eum sequuntur. Necesse est ergo, u qui vult salvus esse, et introire in regnum Dei, ultra fidem rectam et orthodoxam, in nomine sanctissima Trinitatis, scilicet Patris, et Filii, et Spiritus sancti baptizetur; deinde cibetur cibo co Iesti, scilicet corpore et sanguine Domini nostri Jesu Christi, ipso dicente in Evangelio: e Qui non manducat meam carnem, et non bibit meum sanguinem, non habet vitam aeternam si aliisqua juxta exigentiam imbuatur ecclesiasticis sucra ἀναγκαῖα εἰσι τὰ εὐαγγελικά μυστήρια. Εν οἷς πρῶτον καὶ θύρα τῶν ἄλλων ἐστὶ τὸ ἅγιον βάπτι σμα· περὶ οὗ φησιν ὁ Κύριος ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ τοῦ Ιωάννου πρὸς Νικόδημον·. Αμὴν ἀμὴν λέγω σοι, ἂν μή τις ἀναγεννηθῇ ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος ἁγίου, οὐ δύναται εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ.. Καὶ μετὰ τὴν ἀνάστασιν αὐτοῦ ἀνιῶν εἰς τὸν οὐρανὸν, παραδιδοὺς τούτου τοῦ μυστηρίου τὸν τύπον, εἶπε τοῖς μαθηταῖς, «Πορευθέντες οὖν διδάσκετε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύ γατος, διδάσκοντες αὐτοὺς τηρεῖν πάντα ὅσα ἐνετει λάμην ὑμῖν.» Καὶ πάλιν, ο Πορευθέντες εἰς τὸν κόσμου πάντα, κηρύξατε τὸ Εὐαγγέλιον πάσῃ τῇ κτίσει· ὁ πιστεύσας καὶ βαπτισθείς, σωθήσεται.» Εστι τοίνυν τοῦτο τὸ μυστήριον, ᾧ ἀναγεννώμεθα πρὸς τὴν ζωὴν, ἀναγκαῖον πρὸς σωτηρίαν· διότι Εάν μή τις ἀναγεννηθῇ ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος ἁγίου, οὐ δύναται εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ. Ἐπεὶ τοίνυν τὸ ᾿Αλκοράνον κωλύει παντελῶς ταύτην τοῦ βαπτίσματος τὴν ἀναγέννησιν, οὐκ ἀνοί γει, ἀλλὰ μᾶλλον κλείει τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ τοῖς ἀκολουθοῦσιν αὐτῷ. Ανάγκη τοίνυν ἐστὶν τὸν θέα λοντα σωθῆναι καὶ εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, ἐπέκεινα τῆς ὀρθῆς καὶ ὀρθοδόξου πίστεως ἐν τῷ ὀνόματι τῆς παναγίας Τριάδος, δηλονότι τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, βαπτισθῆναι, ἐφεξῆς τραφήναι τῇ οὐρανίῳ τροφῇ, δηλονότι τῷ σώματι καὶ τῷ αἷματι τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, αὐτοῦ λέγοντος ἐν τῷ Εὐαγ- mentis. γελίῳ, «Ο μὴ τρώγων μου τὴν σάρκα, καὶ μὴ πίνων μου τὸ αἷμα, οὐκ ἔχει ζωὴν αἰώνιον· κ καὶ τῶν ἄλλων ὁμοίω, κατ᾿ ἀκολουθίαν ἀπολαῦσαι τῆς Ἐκκλησίας μυστηρίων. Ἐπιπλέον δὲ, ἐπειδὴ μάτην ἐστὶν ὅσον πρὸς τὸ σωθῆναι τὸ εἶναι καὶ γενέσθαι Χριστιανὸν ὀνόματι, καὶ μὴ ἔργοις ίστασθαί τε ἐν τῇ ὁδῷ, καὶ μὴ κατα ευθύνειν τὰ ἴδια διαδήματα εἰς τὸ πέρας, διὰ τοῦτο ὡς τελειότατος νόμος τὸ ἅγιον Εὐαγγέλιον οὐ μόνον δείκνυσιν ἡμῖν τὴν ὁδὸν διὰ τῆς πίστεως, καὶ τίθησιν ἡμᾶς ἐν αὐτῇ διὰ τῶν μυστηρίων, ἀλλ' ἔτι καὶ ὀρθῶς καὶ ῥᾳδίως ἀπευθύνει ἡμᾶς εἰς τὸ πέρας, ὀρθῶς μὲν διὰ τῶν ἐντολῶν καὶ τῶν ἀρετῶν, ἐᾳδίως δὲ διὰ τῶν συμβουλῶν· οὐδεὶς γὰρ νόμος ἐστὶν ἢ γεγονέ ποτε, ὅστις οὕτω προββίζους ἐκριζοῖ τὰς κακίας, οὕτω βαθέως εγκεντρίζει τὰς ἀρετὰς, οὕτω γενναίως τὰς θείας ἐπεξεργάζεται ἐντολὰς, οὕτως ἡδέως πρὸς τὴν ἐκπλήρωσιν τῆς τελειότητος εἰσφέ ρει τις συμβουλάς, ὥσπερ αὐτὸς ὁ εὐαγγελικός νός μος, ὁ πᾶσαν τελειότητος ὁδὸν περιέχων καὶ ὑποδεικνύς. Τίς γάρ ποτε νόμος γέγονεν, ὅστις οὕτως εὐσεβῶς, οὕτως εὐλαβῶς, οὕτω μεγαλοπρεπώς και εἰλικρινῶς τὸν Θεὸν θεραπεύειν ἐδίδαξεν, τὸ ὄνομα αὐτοῦ τιμήν, τὰ Σάββατα καὶ τὰς ἑορτὰς ἁγιάζειν, τοὺς γονέας ἀγαπᾶν, τοὺς πλησίον φιλεῖν, τοὺς κατ' εἰκόνα Θεοῦ γενομένους ἀνθρώπους μὴ κτείνειν, αἰδῶν φυλάττειν ἐν ἅπασι· μὴ μόνον μή μοιχεύειν, ἀλλὰ μηδὲ πορνεύειν, ἢ μολύνεσθαι όπως δήποτε Ulterius, quia frustra est, quoad salutem, fier el esse Christianum nomine, et operibus stare in via, et non dirigere suos gressus in terminum; ideo, ut perfectissima lex, sanctumn Evangelium, nΟΙ solum ostendit nobis viam per fdem, ponitque nos in eadem per sacramenta, sed etiam recte et faciliter dirigit nos in terminum: recte quidem, per præcepta et virtutes; faciliter autem, per consi lin. Nulla etenim est, aut unquam fuit iex, qua: lam radicitus exstirparet vitia, tam profunde insereret virtutes, tam ardue divina exsequeretur mandala, Lam suaviter ad implendum perfectionis consilia demulceret, sicut est evangelica lex, quæ omnem perfectionis viam continet, et ostendit. Quae enim lex unquam fuit, que tam pie, tam devote, tam magni fice, et pure Deum colere docuerit: nomen ipsius honorare, sabbata et festivitates sanctificare, patenles amare, proximos diligere, ad imaginem Dei honines factos non occidere; pudicitia servata in omnibus, non solummodo non machari, sed nec fornicari, aut pollui quoquo modo: non furtum facere, non latrocinari, non alias opprimere proxim πum, non contra ipsum falsum testimonium dicere: el quod amplius est, nou scandalizare ipsum, nee Joan. u, 3. Matth. xxvi, 19. Marc, xvi, 15. Joan. vi, 54. PATROL. GR. CLIV.

DEMETRO CYDONI ei irasci; non concupiscere uxorem ipsius, non d μὴ κλέπτειν, μή λῃστεύειν, μηδὲ ἄλλως θλίβειν καὶ ancillam, non rem aliam quamcunque in hoc saculo. Et non solum hac, sed etiam quod carnalibus hominibus videtur impossibile, diligere inimi. cos benefacere odientibus, orare pro persequentibus, et calumniantibus nos. Et ut ad virtutes veniamus, ipsa humilitate et mansuetudine superLiam dejicit, benignitate invidiam vincit, magnifcentia et largitate avaritiam superat, temperantia el sobrietate gulam mitigat, patientia iram exsiinguit, sollicitudine et diligentia acediam enervat, castimcnia vero et pudicitia non solum luxuriam el oninem impetum libidinis refrenat, verum mulLos et plurimos veluti ipsos coelestes et incorporeos spiritus reddit impassibiles omnino. Quid plura? Ipsa avertit visum, ne videat vanitatem,claudit auditum ne inutilia et scurrilia audiat; prohibet gustum, ne illi cita concupiscat; temperat odoratum, ne ad inanes et mortiferas dilabatur suavitates; refrenal et retrahit factum, ne prohibita quoquo modo tangat, aut amplectatur. Ips: cogitationes immundas purgat, dele ctationes noxias fugat, consensum ad illicita omnino prohibet, linguam cohibet, sermones ordinat, mores, componit, opera dirigit, omissa que agenda sunt reslaurat, et ut uno sermone omnia complectamur, ipsa doeet Deum imere, et ipsum toto corde diligere, ipsi adhærere, et ab ipso nunquam in æternum separari: quod est summa felicitas, et immensu jucunditas, hic inchoata, utcunque possibile per speciem, que tandem in alia vita per rei evidenLiam complebitur et perficietur ex integro. Quæ felicitas et jucunditas est finis et terminus vie, per quam lex evangelica suos sectatores ducit, et dirigit, modo ut dictum est. Qui quidem înis et terminus, quod salutem et felicitatem dicimus, licet sicut incomprehensibilis, ita et inexplicabilis sit, dicente Isaia propheta: Oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit,» bonum scilicet quod Deus præparavit diligentibus se "; nihilominus ut nos mortales possumus, aliquid et breviter dicemus de ipso, ut ex ipsa aviditate premii, animi nostri non abhorreant arduitatem.itineris. Etenim felicitas quam let evangelica promitit Christianis, non consistit in possessione bonorum terrenorum, non in esu omnigenarum car- η nium et fructuum, now in potu vini, mellis et lactis, non in suavitate sonitus aquarum currentium, rivulorum scilicet et fontium, non in amplexu et luxu carnali pulcherrimarum mulierum et virginum,non in cæteris, ad quæ carnalis concupiscentia et mortalis fex instigat, cujusmodi paradisum vobis vester promittit Alcoranus. Sed felicitas nostra Christianorum, quam vitam aeternam dicimus, consistit substantialiter quidem et essentialiter per se, et absque quocunque creato medio in v.sione ipsius divinae essentie et natura. Unde Dominus noster in Evangelio ait: Hæc est vita æterna, ut cognoscant te Isa. LXIV, 4; 1 Cor. 11, 9. στενοχωρεῖν τὸν πλησίον· μὴ ψευδομαρτυρεῖν κατ' αὐτοῦ, καὶ τὸ πλέον, μὴ σκανδαλίζειν αὐτὸν, μηδὲ ὀργίζεσθαι αὐτῷ· μὴ ἐπιθυμεῖν τῆς γυναικὸς αὐτοῦ, μὴ τῆς παιδίσκης, μὴ ἄλλου πράγματος ὁποίου δεν ποτε ἐν τούτῳ τῷ αἰῶνι. Καὶ οὐ ταῦτα μόνον, ἀλλὰ καὶ ὅπερ τοῖς σαρκικοῖς ἀνθρώποις αδύνατον δοκεῖ, ἀγαπᾶν τοὺς ἐχθροὺς, εὐεργετεῖν τοὺς μισοῦ της, εὔχεσθαι ὑπὲρ τῶν διωκόντων καὶ συκοφαντούντων ἡμᾶς. Καὶ ἵνα πρὸς τὰς ἀρετὰς ἔλθωμεν, διὰ μὲν τῆς ταπεινώσεως καὶ πραότητος τὴν ὑπερηφανίαν ἀπορρίπτει, διὰ τῆς εὐγνωμοσύνης τὸν φθόνον νική διὰ τῆς μεγαλοπρεπείας καὶ ἐλευθεριότητος την φιλαργυρίαν ὑπερβαίνει· διὰ τῆς σωφροσύνης και εγκρατείας τὴν γαστριμαργίαν πραΰνει, διὰ τῆς μακροθυμίας τὴν ὀργὴν σβεννύει, διὰ τῆς σπου δῆς καὶ ἐπιμελείας τὴν ἀκηδίαν ἐκνευρίζει, δια δὲ τῆς ἁγνείας καὶ σωφροσύνης οὐ μόνον τὴν ἀκρ λασίαν καὶ πᾶσαν ὁρμὴν ἀσελγείας χαλινοί, ἀλλὰ καὶ πολλοὺς καὶ πλείστους ὥσπερ αὐτὰ τὰ οὐράνια καὶ ἀσώματα πνεύματα, ἀποκαθίστησιν ἀπαθεῖς παντελῶς. Τί πλέον; Αὐτὸς ἀποστρέφει τὴν ὕψιν, ἵνα μὴ βλέπῃ ματαιότητας κλείει τὴν ἀκοὴν, ἵνα μήτε ἀνωφελῆ καὶ ἀκαιρὴ ἀκούῃ· κωλύει τὴν γεύ σιν, ἵνα μὴ τῶν ἀθεμίτων ἐπιθυμῇ· κερνά την δαφρησιν, ἵνα μὴ εἰς ματαίας καὶ θανατηφόρους Ολισθαίνῃ ἡδότητας· χαλινοῖ καὶ ἀνθέλκει τὴν ἀφήν, ἵνα μὴ τῶν κεκωλυμένων όπως δήποτε ἅπτηται, Η αὐτὰ περιπλέκηται. Οὗτος τὰς ἀκαθάρτους ἐνθυμή στις καθαίρει, τὰς βλαβερὰς ἡδονὰς διώκει, τὴν πρὸς τὰ ἀθέμιτα συγκατάθεσιν κωλύει παντάπασι, τὴν γλῶτταν ἐπέχει, τοὺς λόγους τάττει, τα ήθη συντίθησι, τὰ ἔργα κατευθύνει, τὰ πρακτέα κατα λειπόμενα ἀνακτᾶται. Καὶ ἵνα ἐνὶ λόγῳ πάντα πο φιλάθωμεν, οὗτος διδάσκει τὸν Θεὸν φοβεῖσθαι, καὶ αὐτὸν ὅλῃ τῇ καρδίᾳ ἀγαπᾶν, αὐτῷ προσκολλάσθαι, καὶ ἀπ' αὐτοῦ μηδέποτε εἰς τὸν αἰῶνα χωρίζεσθαι ὅτι ἐστὶν ἄκρα εὐδαιμονία, καὶ ἄμετρος ηδονή ἐνταῦθα ἀρχομένη διὰ ἐλπίδος, ὡς δυνατόν ἐστιν, καὶ ὕστερον ἐν τῷ ἄλλῳ βίῳ τῇ φανερώσει του πράγματος τελειωθησομένη καὶ συμπληρωθησομένη ἐξ ἀκεραίου. "Πτις τὴ εὐδαιμονία καὶ ἡδονὴ ἐστι τέλος καὶ ὄρος τῆς ὁδοῦ, δι' ἧς ὁ εὐαγγελικός νόμος τοὺς ἀκολούθους αὐτοῦ ἄγει και κατευθύνει, καθ' οδ εἴρητα: τρόπου. Ο δὴ τέλος καὶ πέρας, ὁ σωτηρίαν καὶ εὐδαιμονίαν λέγομεν, εἰ καὶ ὥσπερ ἀκατάλη πτον, οὕτω καὶ ἀπροσπέλαστον ἐστι, λέγοντος τοῦ προφήτου Ἠσαΐου, ο Οφθαλμὸς οὐκ εἶδεν, οὐδὲ οἷς ἤκουσεν, οὐδὲ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου ἀνέβη, και ἀγαθὸν δηλονότι ὁ ὁ Θεὸς ἡτοίμασε τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν· ὅμως καθὸ θνητοὶ ἡμεῖς, κατὰ δύναμιν ἐροῦμέν τι περὶ αὐτοῦ, καὶ βραχέως, ἵνα ἐκ τῆς ἐπιθυμίας τοῦ ἄλλου, μὴ ἀποστρέφωνται αἱ ψυχεί ἡμῶν τὸ μέγεθος τῆς ἰδοῦ. Καὶ γὰρ ἡ εὐδαιμονία, ἣν ὁ εὐαγγελικός νόμος ὑπισχνείται τοῖς Χριστια ναίς, οὐ συνίσταται ἐν κτήσει γηίνων ἀγαθῶν, οὐκ ἐν τροφῇ παντοδαπών σαρκών, ήγουν χρεῶν καὶ G ο

καρπῶν, οὐκ ἐν πίσει οίνου, μέλιτος καὶ γάλακτος. solum verum Deum, et quem misisti Jesum Chrislut ",. Et quia tale visum erit in vidente per amorem, qui transformat ainantem in amatum, ad ipsam visionem sequetur transformatio quædam et tensio, qua amans deiformis elicietur, et tenebit amalum, imo et unum erit in reliquo, dicente Domino: Qui manet in me, et ego in eos, quia e o Deus charitas est, et qui manet in charitate, in Deo manet, et Deus in eo; et quia ad unionem summe convenientis, sequitur dilectio summa, ad illam divinam et aeternam visionem sequetur iuenarrabilis dulcedo et suavitas, quam proprio nomine fruitionem dicimus; et talis, qualem nec mens cogitare, nec lingua valet exprimere mortalium. Quam admirans David propheta in Spiritu clamabat, dicens, B. O quam magna multitudo dulcedinis tuae, Domine, quam abscondisti timentibus te 3!. Preter præ dictam divinæ visionis beatitudinem, qua anima nostra ex integro felicitabitur, habebimus et in corpore felicitatem suo modo. Etenim corpora beatorun erunt immortalia, incorruptibilia, ut omnino impassibilia, subtilia denique et gibi lia, et plus quam sol modo sit, splendida, et refulgentia. Non comedent, neque bibent ibi corpornliter, divinæ visionis ineffabili satietate repleti. Similiter neque nubent, neque nubentur, sed erunt sicut angeli Dei, dicente Domino nostro Jesu Christo in Evangelio e: In resurrectione enim neque nubent, neque enim ulira mori poterunt, sed sunt οὐκ ἐν ἡδύτητα ήχου ὑδάτων τρεχόντων, σχετῶν δή λονότι καὶ πηγῶν, οὐκ ἐν περιπλοκῇ καὶ ἀκολασία σαρκικῇ ὡραιοτάτων γυναικῶν καὶ παρθένων, οὐκ ἐν ἄλλοις, πρὸς ἄτινα ἡ σαρκικὴ ἐπιθυμία καὶ ἡ ή θνητή ύλη διεγείρει· ὁποῖον παράδεισον ὑμῖν τὸ ᾿Αλκοράνοι ὑμῶν ὑπισχνεῖται. Αλλ' ἡ εὐδαιμονία ἡμῶν τῶν Χριστιανῶν, ἣν ζωὴν αἰωνίαν λέγομεν, συνίσταται οὐσίως μὲν καὶ ὑπαρκτικῶς, καθ' εαυ τὴν, καὶ χωρίς τινος κτιστοῦ μέσου, ἐν τῇ θεωρίᾳ αὐτῆς τῆς θείας ουσίας καὶ φύσεως. "Οθεν ὁ Κύριος ἡμῶν ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ φησίν, ο Αὕτη ἐστὶν ἡ αιώνιος ζωή, ἵνα γινώσκωσι σὲ τὸν μόνον ἀληθινὸν θεὸν, καὶ ἐν ἀπέστειλας Ἰησοῦν Χριστόν, ο Και διότι τὸ τοιοῦτον ἐρώμενον ἔσται ἐν τῷ ὁρῶντι δι' ἀγάπης, ἥτις μεταβάλλει τὸν ἐρῶντα εἰς τὸ ἐρώμενον, αὐτῇ τῇ θεωρίᾳ ἀκολουθήσει μεταμόρφωσης τις καὶ ἔκτασις, ᾗτινι ὁ ἀγαπῶν θεοειδής ἀποτελευ θήσεται, καὶ κρατήσει τὸ ἀγαπώμενον. ᾿Αλλὰ καὶ τὸ ἐν ἔσται ἐν τῷ λοιπῷ, αὐτοῦ τοῦ Κυρίου λέγον τος, «Ο μένων ἐν ἐμοὶ, καὶ ἐγὼ ἐν αὐτῷ· ἡ διότι ὁ Θεὶς ἀγάπη ἐστὶ, καὶ ὁ μένων ἐν τῇ ἀγάπῃ ἐν τῷ Θεῷ μένει, καὶ ὁ Θεὸς ἐν αὐτῷ καὶ διότι πρὸς τὴν ἕνωσιν τοῦ ἄκρως συνερχομένου ἔπεται ἡδονὴ ἄκρα, αὐτῇ τῇ θείᾳ καὶ ἀϊδίῳ θεωρίᾳ ἀκολουθήσει ἀνεκδιήγητος γλυκύτης καὶ ἡδονή, ἣν ἰδίῳ ὀνόματι ἀπόλαυσιν λέγομεν, καὶ τοιαύτη, ὁποίαν οὔτε νοῦς νοῆσαι, οὔτε γλῶττα δηλῶσαι θνητῶν δυνήσεται. "Ην θαυμάζων Δαἐὶδ ὁ προφήτης ἐν Πνεύματι ἐβόα λέγων, «Ως πολύ > τὸ πλῆθος τῆς χριστότητός σου, Κύριε, ἣν έκρυψας sicut angeli Dei in caelo, et alii sunt Dei ".» Ει τοῖς φοβουμένοις σε, ο Παρὰ δὲ τὴν προειρημένην τῆς θείας θεωρίας μακαριότητα, ᾗτινι ἡ ἡμετέρα ψυχὴ ἐξ ἀκεραίου μακαρισθήσεται, ἔξομεν καὶ ἐν τῷ σώματι τὴν εὐδαιμονίαν, κατὰ τὸν αὐτοῦ τρόπου. Καὶ γὰρ τὰ σώματα τῶν μακαρίων ἔσονται ἀθάνατα, ἄφθαρτα, καὶ παντελῶς ἀπαθῆ, λεπτά πρὸς τούτοις, καὶ κούφα, καὶ πλέον παρὰ ὁ ἥλιος νῦν ἐστι, καὶ λαμπρὰ καὶ ἀστράπτοντα. Οὐ φάγον ται ἐκεῖ, οὐδὲ πίονται σωματικώς, τῷ ἀῤῥήτων και ρακινῇ τῆς θείας θεωρίας πεπληρωμένοι. Ούτε γαμοῦσιν ὁμοίως ἐκεῖ, οὔτε ἐκγαμίζονται, ἀλλ' ἔσονται ὡς ἄγγελοι Θεοῦ, λέγοντος τοῦ Εὐαγγελίου, • Ἐν γὰρ τῇ ἀναστάσει οὔτε γαμοῦσιν, οὔτε ἐκγαμίζονται· οὐδὲ γὰρ ἔτι ἀποθνήσκειν δυνήσονται, ἀλλ᾽ εἰσὶν ὡς οἱ ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ ἐν τῷ οὐρανῷ, καὶ υἱοὶ εἰσι τοῦ Θεοῦ.» Καὶ πάλιν, «Τότε λάμψουσιν οἱ δίκαιοι ὡς ὁ ἥλιος ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Πατρὸς αὐτῶν.» Καὶ ὥσπερ περὶ τῆς κοινωνίας, οὕτω καὶ περὶ τῆς καταστάσεως αὐτῶν, ὅσον πρὸς τάς τοιαύτας ἐνεργείας τοῦ σώματος χαιρήσουσιν. Διότι οὐκ ἔσται ἐκεῖ βρώματος ἐπιθυμία, οὐδεμία ἐκεῖ ἐκκαυθήσεται ἀκολασία, οὐδὲ τὰ λοιπὰ πάθη, ὁποῖα νῦν πάσχομεν τοῦ σώματος· οὐ δάκρυα, ού θρῆνος, οὐ κοπετὸς, οὐ πόνος οὐδεὶς, οὐ χαυνότης ἀσθενείας, οὐ φόβος πτωχείας. Οὐδεὶς ἐκεῖ βλάπτεται, οὐδεὶς ἐργίζεται, οὐδεὶς φθονεῖ τῷ πλησίον. Ουδεμία νύσσει τιμῆς ἢ δυνάμεως φιλοτιμία, ουδεμία iterum: «Tunc fulgebunt justi, sicut sol in regno Patris eorum s. Et sicut de societate, ita et de conditione ipsorum, quo ad hujusmodi actus cor porens gaulebant; quia nullum erit ibi cibi desiderium, nulla ibi exardescet libido, zullæ reliqua passiones, quales modo patimur corporis. Non lacryone, non luctus, non clamor, non denique ullus dolor, non aegritudines, non imbecillitates, non paupertatis metus. Nemo ibi Irdetur, nemo irascetur, nemo invidebit proximo. Nulla pulsabis honoris, aut potestatis ambitio. Nulla erit tune discor dia, sed cuncta consona. Nullus erit ibi diaboli metus; insidias daemonum nulle: timor gehenne procul: tranquilla erunt omnia, et cum æterna securitate jugis splendor. Vere degenerat, qui hujus vite amore non capitur, in qua divitiae et deli ciae et gaudia sic inchoantur, ut finiri non possint. Cujus qui amator esse noluerit, et praesentem perdet vitam temporalem, et hunc æternam de qua loquimur non inveniet, atque a morte eterna capietur. Hujus aterna vitae, et aleruse felicitatis, olim magnus Paulus noster Jesu Christi desiderio tractus, de exsilio vitæ præsentis conquerens, sic clamabat: O infelix homo, quis me liberat it de corpore mortis hujus si? — Vivo ego, jam no: ego, vivit autem in me Christus Cupio dis- sulvi, et esse cum Christo ".. Abscondita enim As Joan. xv, 5. το Joan. 1, 57. οι Paul. xxx, 20. ss Matth. xx11, 50. ss Matth. xii, 45. * Rom. της, 26. * Galat. 11, 20. se Puilipp. 1, 23.

est mortalibus illa vita; quia quandiu sumus in ἔσται τότε διχόνοια, ἀλλὰ σύμφωνα πάντα. Ούτε mundo, peregrinamur a Domino 7. Sed tunc revelabitur, et manifestabitur, cum Dominus Jesus caperit pro terrenis calestia, pro temporalibus sempiterna, pro modicis magna praestare, et adducere scenim sanctos in visione paternæ gloriæ, et facere secum in caelestibus considere, suiqne immortalitatem largiri, ad quam sui sanguinis vivilica tione eos reparavit. eo quam gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei "! O quam dilecta tabernacula, Domine virtutum I concupiscit et deficit anima mea in atria Domini *, dicebat propheta; r cor meum et caro mea exsuitaverunt in Deum vivum 60 Επαι ἐκεῖ τοῦ διαβόλου δέος, ενέδρα επιμόνων ούδι μία, φόβος τῆς γεέννης μακράν. Γαληνὰ ἔσονται πάντα, καὶ σὺν αἰωνίῳ ἀσφαλείᾳ. Τῇ ἀληθείᾳ ἀγεν νῆς ἐστιν, ὅστις οὐχ αλίσκεται τῷ πόθῳ τῆς ζωῆς ταύτης, ἐν ᾗ πλοῦτος καὶ τρυφαὶ καὶ εὐφροσύναι οὕτως ἄρχονται, ὡς μὴ δύνασθαι τελειωθῆναι ἧστινος ὁ μὴ θέλων γενέσθαι Εραστής καὶ τὴν παροῦσαν καὶ πρόσκαιρον ἀπολεῖ ζωὴν, καὶ ταύτην τὴν ἄΐδιον περὶ ἧς διαλεγόμεθα οὐχ εὑρήσει, καὶ τῷ αἰωνία θανάτῳ κρατηθήσεται. Ταύτης τῆς αἰωνίου ζωῆς καὶ ἀϊδίου εὐδαιμονίας πάλαι ὁ μέγας Παύλος ἡμῶν, ὁ ἀπόστολος τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ, τῇ ἐπιθυ μία ελκυσθείς, περὶ τῆς ἐξορίας τῆς παρούσης ζωῆς λυπούμενος, οὕτως ἐβόα· «Ω δυστυχής άνθρωπε, τίς με βύσεται ἐκ τοῦ σώματος τοῦ θνητοῦ τούτου; Ζῶ ἐγὼ ἤδη, οὐκ ἐγώ, ζῇ δὲ ἐν ἐμοὶ Χριστό;. — Επιθυμῷ ἀναλῦσαι, καὶ σὺν Χριστῷ εἶναι. Απεκρύφθη γὰρ τοῖς θνητοῖς ἐκείνη ἡ ζωή. Διότι ἐφ' ὅσον ἐσμὲν ἐν τῷ κόσμῳ, ἀποδημοῦμεν ἀπὸ τοῦ Κυρίου. Αλλά τότε ἀποκαλυφθήσεται καὶ φανερωθήσεται, οπόταν ὁ Κύριος Ἰησοῦς ἀρξηται ἀντὶ τῶν γηίνων τὰ οὐρά για, ἀντὶ τῶν προσκαίρων τὰ ἀΐδια, ἀντὶ τῶν μικρῶν τὰ μεγάλα διδόναι, καὶ προσάγεσθαι σὺν αὐτῷ τοὺς ἁγίους ἐν τῇ θεωρίᾳ τῆς πατρικῆς δόξης· καὶ ποιεῖν μετ' αὐτοῦ ἐν τοῖς οὐρανίοις συγκαθήσθαι, καὶ τὴν ἀθανασίαν τὴν ἰδίαν δωρεῖσθαι, πρὸς ἦν τῇ ζωοποιήσει τοῦ ἰδίου αἵματος αὐτοὺς παρεσκεύασεν. • Ως δεδοξασμένα ἐλαλήθη περὶ σοῦ, ἡ πόλις τοῦ Θεοῦ! ὡς ἀγαπητὰ τὰ σκηνώματά σου, Κύριε τῶν δυνάμεων! Επιθυμεῖ καὶ ἐκλείπει ἡ ψυχή μου εἰς τὰς αὐλὰς τοῦ Κυρίου, ο ἔλεγεν ὁ προφήτης, ε ἡ καρδία μου καὶ ἡ σάρξ μου Αγαλλιάσατο ἐπὶ Θεῷ ζῶντι. ο Talis profecto est felicitas Christianorum; talis | Τοιαύτη τῷ ὄντι ἐστὶν ἡ εὐδαιμονία τῶν Χρι spes nostra; talis sancti Evangelii fuis et terminus, στιανῶν· τοιαύτη ἡ ἐλπὶς ἡ ἡμετέρα - τοιοῦτον τοῦ Non qualem caro et sanguis promittit nobis, sed ἁγίου Εὐαγγελίου τὸ τέλος καὶ τὸ πέρας. Οὐχ ὁποῖον jualem habent coelestes et angelici spiritus. Pro σὰρξ καὶ αἷμα ὑπισχνείται ὑμῖν, ἀλλ' ὁποῖον ἔχουσι quo obtinendo, non mirum si priores nostri Patres τὰ οὐράνια καὶ ἀγγελικὰ πνεύματα. "Οπερ ώστε igne charitatis accensi, varia et innumera periu- κατασχεῖν καὶ φυλάξαι, οὐδὲν θαυμαστὸν, εἰ οἱ πολ lere alacriter et gaudenter tormenta"; si parenti. ἡμῶν Πατέρες, τῷ πυρὶ τῆς ἀγάπης ἐξαφθέντες. bus, si uxoribus, si liberis, si denique divitiis, ποικίλα καὶ ἀναρίθμητα υπήνεγκαν ἡδέως και delectationibus carnis, caeterisque hujus saculi χαρμονικῶς κολαστήρια, εἰ γονεῖς, εἰ γυναῖκας, εί bonis sponte renuntiabant, ut ad hanc et velocius παῖδας, εἰ πλοῦτον, σαρκὸς ἡδονὰς, καὶ τὰ ἄλλα et securius atque liberius pertingerent. Et quia πάντα τοῦ αἰῶνος ἀγαθὰ εκουσίως ηρνήσαντο, ἵνα charitas Christi (quae quantum in ea est, vult πρὸς ταύτην καὶ συντομώτερον καὶ ἀσφαλέστερον omnes homines salvos fieri, et ad agnitionem veri- καὶ ἐλευθερώτερον φθάσωσιν. Καὶ διότι ἡ ἀγάπη tatis pervenire ") coegit nos, ut dimissis omnibus τοῦ Χριστοῦ (ἥτις τὸ κατ' αὐτὴν θέλει πάντας vitæ præsentis commodis, a longinquis partibus, ἀνθρώπους σωθῆναι, καὶ εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας et cum magnis laboribus usque ad vos veniremus, & έλθεῖν) ἠνάγκασεν ἡμᾶς, ἵνα ἀφέντες πάντα της prohteremurque, et annuntiaremus quæ professi παρούσης ζωῆς τὰ ἡδέα καὶ συμφέροντα, ἀπὸ sumus, et annuntiavimus, ideo rogamus vos, et – μακροτέρων μερῶν καὶ μετὰ μεγάλων κόπων ἕως obsecramus in eo, qui nos omnes ad sui imaginem, rationales et intellectuales creavit, ut patienter his in scriptis suscipiatis, qum annuntiavimus: et ut rationales, ad imaginem et similitudinem Dei creati, scripta nostra cum ratione disculiatis. Ει si quil rationi consonum reperietis, illud ut rationales suscipite. Si quid vero aliter vobis videatur esse nuntiatum, ecce paratos nos offerimus, etiam quousque reddamus spiritum ad Deum, qui fecit flam, in illius auxilio et virtute, qui dixit: Dum stem teritis ante reges et praesides, nolite cogitare, quomodo aut quid loquamini; dabitur enim vobis in flla hora quid loquamini ".» Ad ostendendum, quod omnia quae scripsimus, sancto Evangelio et ὑμῶν ἔλθωμεν, καὶ ὁμολογήσωμεν καὶ ἀναγγείλωμεν, ἅτινα ὡμολογήσαμεν καὶ ἀνηγγείλαμεν. Διὰ τοῦτο παρακαλοῦμεν ὑμᾶς, καὶ ἱκετεύομεν ἐν τῷ πάντα, ἡμᾶς, κατ' εἰκόνα αὐτοῦ λογικοὺς καὶ νοερού; δημιουργήσαντι, ένα μακροθύμως δέξησθε ἐν τούτοις τοῖς γεγραμμένοις ἅπερ ἀνηγγείλαμεν· καὶ ὡς λογικοί κατ' εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν Θεοῦ δημιουργη θέντες, τὰ γράμματα ἡμῶν μετὰ λόγου ἐρευνήσητε, Καὶ ἄν τι τῷ λόγῳ σύμφωνον εὕρητε, ἐκεῖνο ὡς λογικοὶ δέξασθε, Ἂν δὲ τι ἄλλως ὑμῖν δόξῃ ἀναγ γελθῆναι, ἰδοὺ ἑτοίμους ἡμᾶς προσφέρομεν, ἕως οὗ ἀποδώσωμεν τὸ πνεῦμα τῷ Θεῷ τῷ ποιήσαντι αὐτὸ ἐν τῇ βοηθείᾳ καὶ τῇ δυνάμει τοῦ εἰπόντος, «Όταν σταθῆτε ἐνώπιον βασιλέων καὶ ἀρχόντων, μή 15. 11 Cor. v, 6. 44 Psal. LAXXVI, 5. 45 Psal. Lxxxi, 5. - ibid. seu Timn. 111, 4. ο Matth. x,

λογίζεσθε, πῶς ἢ τί λαλήσετε· δοθήσεται γὰρ ὑμῖν rationi sunt consona. Si autem nec prædicta cum ratione discutere, nec nos ulterius audire, ordine et circumstantiis servatis debitis, volueritis; excusamus nos coram Deo et omnibus angelis et sanctis suis, et invocamus in testes caelum et terram, et omnem creaturam, quod juxta posse circa salutem vestram fecimus, quod facere potuimus; ponentes animas nostras pro vestra salute, et charitate, juxta Evangelium, quod dicit: e Majorem charitatem nemo babet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis ",» et pro laude Domini nostri Jesu Christi, qui est Deus benedictus in sacula. Amen. ἐν ἐκείνῃ τῇ ὥρᾳ τί λαλήσετε· ο πρὸς τὸ δεῖξαι, ὅτι πάντα ὅσα ἐγράψαμεν, τῷ ἁγίῳ Εὐαγγελίῳ καὶ τῷ λόγῳ εἰσὶ σύμφωνα. Εἰ δὲ μήτε τὰ προειρημένα σὺν λόγῳ ἐρευνῆσαι, οὔτε ἡμῶν πλέον ἀκοῦσαι, τῆς τάξεως καὶ τῶν περιστάσεων φυλαττομένων τῶν ὀφειλομένων, θελήσετε· ἐξαιτιώμεθα ἡμᾶς αὐτοὺς ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ καὶ πάντων τῶν ἀγγέλων, καὶ τῶν ἁγίων αὐτοῦ, καὶ ἐπικαλούμεθα μάρτυρας τὴν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν καὶ πᾶσαν τὴν κτίσιν, ὅτι κατὰ δύναμιν περὶ τὴν σωτηρίαν τὴν ὑμετέραν ἐποιήσαμεν, ὅπερ ποιεῖσθαι ἠδυνήθημεν, τιθέντες τάς ψυχὰς ἡμῶν ὑπὲρ τῆς σωτηρίας ὑμῶν καὶ τῆς ἀγάπης, κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον· ὅ φησιν, ὅτι «Μείζονα ἀγάπην οὐδεὶς ἔχει, ἢ ἴνα τὴν ψυχὴν αὐτοῦ θῇ τις ὑπὲρ τῶν φίλων αὐτοῦ· ἡ καὶ ὑπὲρ τῆς δόξης τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὅς ἐστι Θεὸς εὐλογημένος εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. es Joan. Αν. 15. ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΤΟΥ ΚΥΔΩΝΙΟΥ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΚΑΤΑΦΡΟΝΕΙΝ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟΝ ΛΟΓΟΣ ". DE CONTEMNENDA MORTE ORATIO. ARGUMENTUM. Demetrius, ut doceat, mortem non metuendam, sed contemnendam negligendamque esse, tria hominum mortem timentium profert genera: primo eos qui mortem propter voluptatum jacturam abominentur (c. 2-6); deinde eos qui morte deleri omnia putent (c. -20); denique eos qui propter panas æternas mortem omnium malorum maximum gravissimumque esse arbitrentur (c. 7-20-25): ita ut patefaciat et demonstret vanitatem timoris singulorum ejusque causas. CAPUT I. Τὸν τῆς ψυχῆς ἀπὸ τοῦ σώματος χωρισμόν, ἐν δὴ θάνατον ειώθαμεν ὀνομάζειν, πάντες μὲν φρίττουσι, πάντες δὲ μισοῦσι, πάντες δὲ πάντων κακῶν χείριστον οἴονται. Αν δέ τις αὐτοὺς ἔρηται, τί τὸ πεῖτον οὕτως αὐτὸν δυσχεραίνειν· δοκοῦσι μέν τι λέγειν, καὶ πείθουσι γε ῥᾳδίως τοὺς αὐτοῖς ὁμοίως διακειν μένους, ὥσπερ κακοὶ δειλούς πολέμων ἀπέχεσθαι παραινοῦντες" βάστα γὰρ ἂν οὕτω πείσαιεν, τῆς τοῦ πάθους ὁμοιότητος πιθανοὺς αὐτοὺς τοῖς ἀκούουσι ποιούσης συμβούλους· ἂν δὲ πρὸς ἄνδρας ἐπιχειρῶσι κατηγορεῖν, οὐδὲν εὔλογον ὑπὲρ τῆς αὐτῶν δόξης ἔχουσι λέγειν, ψυχῆς δὲ μόνον ἄγνοιαν καὶ μαλαEx recensione Christ. Theophili Kuinoel, Lipsia 1986. Cum interpretatione Raphaelis Selleri, Augustant. Animi a corpore discessum, quem mortem nominare solemus, omnes perhorrescunt, omnes oderunt, omnes omnium malorum perniciosissimum ducunt. quibus si quæras, qua ratione adducti, eam tantopere aversentur, causam habere sibi videntur, et iis, qui eodem modo sunt affecti, citra negotium persuadent, guemadmodum ignavi, cum timidos a bellis deterrent. Nam cum a lectionis similitudo fidem iis conciliet, facillime auditores in suam sententiam adducunt. Sed si apud viros eamdem criminationem instituant, nullam opinionis suae rationem probabilem reddere possunt:

morbum duntaxat animi sui, inscitia et mollitie κίαν νοσοῦντες ἐλέγχονται, ὑφ' ὧν τὰ ἀδες δεδιέναι, laborantis, indicantes: quibus adducuntnr, ut ea quae timenda non sunt, timeant, et iis quæ nihil nocent, percelluntur. Age vero videamus, quibus de causis mortem omnia mala superare putent. Ut autem proverbio dicitur, Trifariam omnia esse divisa; ita lit, ut eorum etiam, qui, mortem vituperant, tria sint genera. Nam promptissimi quique, ac potius veracissimi, qui sua probra velare nesciunt, omnis generis voluptatum privationen lamentantur: et id quod eas delet, omnium merito et molestissimum, et maxime formidabile existimant. Urbaniores autem, et quos pudet sine causa aul agere, aut admittere quidquam, id a natura cunctis insitum aiunt, ut se et esse et vivere cupiant. Jam vero quod id aufert, quod ab omnibus appetitur, atque eficit, ut ea quae sunt, non sint, iisque perniciem adfert, et rebus tauta pulchritudine a natura factis caliginem ex interitu olun· elit, quis non horreat? quis non oderit?quis, si vel nomines, tanquam natura inimicum non aversetur? Neque vero nature solum, verum, ac multo magis, etiam Deo: non eo tantum, quod solus absolutissimam immortalitatem sortitus est: sed quod ejus instituto omnium maxime adversatur: siquidem qum ipse procreare et conservare studet, ea mors exstinguit et dissipat. Hæc modestiores, guique naturam sequuntur, ad justi odii comproLationem. Reliqui autem et tertii, cum graviores sint et verecundiores, et aliis aliquid prudentius c aderre velint: non ob ea quæ commemoravimus, mortem in crimen vocandam censent: sed quod post eam, confestim vitae actae rationem reddere, «l acerbissimas ac tristissimas pcuas in perpetuum dare cogamur: quarum expertes futuri essemus, nisi mors animos a corporibus avelleret, et ad illius loci leges ac quaestiones mitteret. His igitur verbis quidam et sibi et auditorilus timore injecto, tum ipsi mortis nomine percelluntur, tum aliis, ut sint melus socii, persuadent. CAPUT II. Videamus ergo, utrum aliquid dicant, et honestum, sit, qui virum se dicat esse, eum hujusmodi καὶ κατεπτηχέναι τὰ μὴ βλάπτοντα, πείθονται, Φέρα γὰρ ἴδωμεν, ἐκ ποίων λογισμῶν κακοῦ παντός, ἐπέκεινα τὸν θάνατον εἴονται. Οὐκοῦν, τοῦτο δὲ τὸ λεγόμενον, τριχθὰ πάντα δέδασται, τριχή συμβαίνει καὶ τοὺς τὸν θάνατον κακίζοντας διαιρείσθαι. Οἱ μὲν γὰρ προχειρότεροι, μᾶλλον δὲ ἀληθέστεροι, καὶ τὰ ἑαυτῶν οὐκ ἐπιστάμενοι συγκαλύπτειν ονείδη, τὴν τῶν παντοδαπῶν ἡδονῶν ὀδύρονται στέρησιν, καὶ τὸ ταύτας ἀφανίζον πάντων εἰκότως ἀηδέστερόν τε καὶ φοβερώτατον ἤγηνται· οἱ δὲ κομψότεροι, καὶ ὅσοις ἀλόγως τι ποιεῖν, ἢ πάσχειν, αἰσχύνη, πλοί φασι τοῦ εἶναι, καὶ τῆς οὐσίας ἔρεσιν κατά φύσιν εγκεῖσθαι. Τὸ τοίνυν τὸ πᾶσιν ὀρεκτὸν ἀναιροῦν, καὶ τὸ μὲν εἶναι τῶν ὄντων ἐλαῦνον, ἀπώλεσαν δὲ ἐπάγον, καὶ τὴν ἐκ τῆς φθορᾶς ἀμορφίαν καταχέον τῶν οὕτω κάλλιστα παρὰ τῆς φύσεως εἰργασμένων, τίς οὐκ ἂν φρίξεις; τίς δὲ οὐκ ἂν μισήσεις; τίς δὲ οὐκ ἂν καὶ μόνον λεγόμενον, ὡς τῇ φύσει πολέμιον αποπέμψαιτο; οὐ τῇ φύσει δὲ μόνον, ἀλλὰ πολλῷ πρότερον καὶ Θεῷ· οὐ μόνον ὡς μόνῳ τὴν τελευτα την άθανασίαν κεκληρωμένῳ, ἀλλ' ὅτι καὶ τῇ τούτου προαιρέσει πάντων ἐναντιώτατον; εἴπερ & παρά γειν ἐκεῖνος καὶ συντηρεῖν προθυμεῖται, ταῦτ' ἐκεῖν νος φθείρει καὶ διαλύει. Ταῦτά γε οι σωφρονέστεροι, καὶ τῇ φύσει κεχρημένοι, πρὸς τὴν τοῦ δικαίου μίσους ἀπόδειξιν. Οἱ δὲ λοιποὶ καὶ τρίτοι, σεμνό τεροί τινες όντες, καὶ εὐλαβέστεροι, καί τι τῶν ἄλλων σοφώτερον ἀξιοῦντες διανοεῖσθαι, οὐχ ὧν Εφημεν εἵνεκα τὸν θάνατον ἀξιοῦσι κακίζειν, ἀλλ' ὅτι μετ' ἐκεῖνον εὐθὺς ἀναγκαζόμεθα λόγον τῶν βεβιω μένων ὑπέχειν, καὶ τὰς ὁδυνηροτάτας καὶ ἀλγεινο τάτας δι' αἰῶνος δίκας διδόναι, ὧν οὐκ ἂν ἐλαμβάν νομεν πεῖραν, μὴ τοῦ θανάτου τῶν σωμάτων της ψυχάς διαιροῦντος, καὶ πρὸς τοὺς ἐκεῖ νόμους, καὶ ἐξετασμούς παραπέμποντος. Τούτοις μὲν οὖν τοῖς λέγοις τινὲς καὶ ἑαυτοὺς, καὶ τοὺς ἀκούοντας, δεν διττόμενοι, αὐτοί τε καὶ πρὸς τούνομα τοῦ θανάτου ταράττονται, καὶ τοὺς ἄλλους πείθουσι τοῦ δέους αὐτοῖς κοινωνεῖν. Σκεπτέον τοιγαροῦν, εἴ τι μετ᾿ ἀληθείας λέγεται παρ' αὐτῶν, καὶ εἰ καλόν, άνδρα φάσκοντα εἶναι sermonibus se dedere. Primos itaque ut nimium τοιούτοις ἑαυτὸν λόγοις παραδιδόναι. Τοὺς μὲν οὖν voluptarios et molles, ideoque virilium bellorum imperitos, parvae opere est ad deditionem compellere: quamvis et multos socios habeant, et cum multis nos invadant. Omnes enim qui Epicuro nomina dederunt, suavem vitam et doloris expertem humana felicitatis finem existimant; et diffiellem inter homines ullum inventum esse aiunt, qui prorsus absque voluptate vivere velit, nisi quis ob stuporem a communissimo bono abhorrent, Tamen recte iis dicere possimus: o viri, si modo hoc nomine appellandi estis, qui adeo dissoluti el «nervati, stolidique omnino sitis, ut nimium pucviliter in eo facilis, cum voluptatibus tantum, boni juliciumn permittitis; si quid autem cum molestia πρώτους ὡς λίαν όντας φιληδύνους καὶ μαλακούς, καὶ διὰ τοῦτο ἀνδρικῶν πολέμων ἀπείρους, οὐ χαλε τὸν παραστήσασθαι, καίτοι καὶ πολλοὺς ἔχοντας συμμάχους, καὶ μετὰ πολλῶν ἡμῖν ἐπιόντας. Πάντες γὰρ οἱ μετ' Επικούρου στρατευόμενοι τὸν ἡδὺν καὶ ἀνάλγητον βίον ἀνθρωπίνης εὐδαιμονίας οίονται πιο ρας, καὶ χαλεπόν φασιν ἐν ἀνθρώποις εὑρεῖν τὸν ἄνευ ἡδονῆς αἱρούμενον ζῆν ἀτεχνώς, εἰ μή τις δ ἀναισθησίαν ἀηδῶς ἔχει πρὸς τὸ κοινότατον ἀγαθόν. Όμως εἰκότως ἂν αὐτοῖς λέγοιμεν. "Ω άνδρες, είχε τοῦτο χρὴ καλεῖν ὑμᾶς οὕτως ἐκλελυμένους, καὶ έκνενευρισμένους, καὶ βλακεύοντας ἀτεχνῶς, ὡς λίαν ὑμῶν παιδικὸν τὸ ταῖς ἡδοναῖς μόνον τὴν κρίσιν επιτρέπειν τοῦ ἀγαθοῦ· εἰ δέ τι καὶ μετὰ ἀηδίας

ὠφελεῖν δύναιτο, τοῦτο κακίζειν, καὶ πάντα τρόπον Λ prodesse queat, id vituperatis, et quoris modo cr φεύγειν πειρᾶσθαι· ἄλλο μὲν οὐδὲν ἐγκαλεῖν ἔχοντας, ὅτι δὲ μόνον οὐ σαίνει τὴν αἴσθησιν. Τί γὰρ κωλύει, καὶ τοὺς Ιατρούς τοῖς λόγοις τούτοις κακί ζειν, οἱ τοῖς σώμασιν οὐκ ἄλλως ἐπικουροῦσιν, ἢ τῶν ἀηδῶν, καὶ ἐσθίειν, καὶ πίνειν, καὶ ἅπτεσθαι, καὶ πάντα τρόπον χρῆσθαι τοὺς κάμνοντας ἀναγκάζοντες, οἷς τοῦ τοῦτον τὸν τρόπον ἡμᾶς λυπεῖν καὶ μισθούς μεγάλους τελοῦμεν, καὶ εὐεργεσίας αὐτοί τε, καὶ οἷς τῶν ἡμετέρων μέλει, ὁμολογοῦμεν; ἂν εἰ πρὸς μόνην τὴν ἡδονὴν ἔδει πάντα ἀνάγειν, τίνας ἂν ἐχθίους ὑπῆρξε καλεῖν; Αλλ' οἶμαι τἀγαθὸν καὶ κακὸν οὐ λύπῃ καὶ ἡδονῇ, τῷ δὲ ὠφελίμῳ καὶ βλαΘερῷ κρίνεσθαι δοκεῖ. Εἰ δὲ πρὸς τὴν ἡδονὴν πάντα ἀνοίσομεν, κακόν, ὥσπερ ἔφην, ἐν σώματι μὲν ἰατρὸς, χείριστον δὲ ἐν ψυχῇ νόμοι, καὶ παιδευτα, καὶ γονεῖς, καὶ ὅλως τὰ τιμιώτατα καὶ ὠφελιμώτατα. Οὗτοι γὰρ πάντες ἂν μὴ πείθωσι, τὰ προσήκοντά παραινοῦντες, ἀηδέστατον γίνονται μὴ πειθομένοις, ἀτιμοῦντες, καὶ εἴργοντες, καὶ μακρᾷ κολάσει παραδιδόντες, ὧν οὐδὲν ἂν ἡμῖν ὄφελος ἐκ παντὸς τρόπου τὴν ἄνεσιν προτιμῶσι Πόρνους δὲ, καὶ προαγωγέας, καὶ κόλακας, καὶ ὅσοι τὰ αἴσχιστα, αὐτοί τε ἐπιτηδεύουσι, καὶ τοῖς ἄλλοις τὰς ἀπὸ τοῦ των ήδονάς προξενοῦσιν, ἐπιτηδείους ἡμῖν αὐτοῖς, ὡς ἔοικε, νομιοῦμεν, ἂν τὰ τῶν ἡδονῶν κρατῇ πανταχοῦ. fugere studetis, tametsi nihil aliud habentis repre lendendum, nisi illud solum, quod sensum non demulceat. Quid enim vetat, medicos quoque iisdem rationibus criminari, qui corporibus non aliter succurrunt quam cogendis egrotis, ut res insuayes et comedant et bibant, et langant, et modis omnibus tractent? Quibus eo quod hoc moto molesti nobis sint, et magnas mercedes pendimus, et debere illis, tum nos ipsi, tum ii quibus curre sumus, prædicamus. Quibus, si ad solam voluptalem omnia referri oporteret, quinam inimiciores appellari deberent? Verum mea quidem sententia res bonæ et malæ non dolore et voluptate, sed utilitate et noxa judicandæ sunt. Si vero aut voluptatem cuncta referenus, incommodabit (id quod dixi) corpori medicus, et maxime nocebunt animo leges, et institutores, et parentes, denique pretiosissima ct utilissima quæque. li enin omnes, cum frustra offici commonent, contumacibus molestissimi funt, ignom minia mulctando, et in carcerem conji ciendo, et diuturnis suppliciis afficiendo: quorum nullum nobis esset commodum, si quovis modo otium illud - amplecteremur. Sed cinædos, lenones, adulatores, quique lagitia tum ipsi exercent, tum aliis inde voluptates conciliant, opportunos scilicet nobis ipsis judicabimus, si ubique voluptates dominentur. CAPUT IH. Primum igitur illud levitatis putandum est, deplorare voluptatum privationem: instar puerorum, quibus magistri talos, aut aliud quippiam ladicrum, eripiunt. Deinde quærendum, quibus adimendis voluptatibus, mors tam gravis sit? Cum autem hæ quoque in tres partes dividantur, unam quidem et maxime divinam, et que sola hominis est, et propter semetipsam expetenda leam autem dico, quæ in veritate indaganda versatur, et in mente posita est, et quæ sunt ejusdem generis] tantum abest ut mors perdat, vel minima ex parte diminual, ut nullo modo fieri possit ut illis voluplatibus pure et secure perfruamur, nisi post mor tem. At hoc incredibile fortassis videbitur hominibus temere viventibus, cum omnium verissimum sit iis qut non nisi adhibita exploratione de rebus Πρῶτον μὲν οὖν τοῦτο καὶ κουφότητος νομιστέον κλάειν τῶν ἡδονῶν στερουμένους, ὥσπερ τὰ παιδία, ( ὅταν αὐτῶν οἱ παιδαγωγοὶ τοὺς ἀστραγάλους, ή τι τῶν τῆς παιδιᾶς, ἀφαιρῶνται. Επειτ' ἐξεταστέον, καὶ τίνας τῶν ἡδονῶν ὁ θάνατος ἀφανίζων, οὕτως ἐστὶ λυπηρός. Οὐκοῦν καὶ τούτων εἰς τρεῖς μοίρας διαιρουμένων, τὴν μὲν μίαν καὶ πρώτην, καὶ θειοτάτην, καὶ ἡ μόνη καθαρῶς ἐστιν ἀνθρώπου, καὶ καθ᾿ ἑαυτὴν αἱρετή· λέγω δὴ τὴν περὶ τὴν ἀλήθειαν, καὶ τὸν νοῦν, καὶ ὅση τούτου γένους· τοσοῦτον ἀπέχει φθείρειν ὁ θάνατος, ἤγουν τὸ τυχὸν ἐλαττοῦν, ὥστε καὶ τῶν παντελῶς ἀδυνάτων, εἰ μὴ μετὰ θάνατον, καθαρῶς τε καὶ ἀσφαλῶς ἐκείνας ἡσθῆναι τὰς ἡδονάς. Καὶ τοῦτ' ἄπιστον μὲν ἴσως δόξει τοῖς ὡς ἔτυχε ζῶαι· παντὸς δὲ μᾶλλον ἐστὶν ἀληθὲς τοῖς οὐκ ἀβασανίστως περὶ τῶν πραγμάτων ψηφιζομένοις. Καὶ παρ' ἡμῶν δέ τις οὐδὲν ἧττον ἔσται τῇ decernunt. Et a nobis etiam ipsis patrocinium ni δόξῃ ταύτῃ συνηγορία, ὅταν αὐτὴν ἐξετάζωμεν. Λείπεται δὲ τὴν ζημίαν εἶναι τοῖς ἀποθνήσκουσιν εἰς τὰς τοῦ σώματος ἡδονάς. Αλλὰ καὶ ταύταις πολύ τήδε διάφορον. Αἱ μὲν γὰρ φύσεώς τέ εἰσιν ἔργον, καὶ παρὰ Θεοῦ συγκεχώρηνται, ἢ τὰ κατά μέρος δι' αὐτῶν συντηροῦντος, ἢ τοῖς κοινοίς είδεσιν μηχανωμένου τὸ διαρκές τε καὶ μόνιμον, καὶ τῇ διαδοχῇ τοῖς ἐν γενέσει καὶ φθορᾷ ἐπισκευαστὴν ἀθα νασίαν ἐπινοήσαντος, ὡς μέχρι τοῦ πολλοῦ τοῦ συνθέτου μένειν οὐ δυναμένου. Δὗται δὲ εἰσιν, ὅσαι τῇ γενέσει λυσιτελοῦσιν, ἐπὶ διαδοχὴν τὰ ζῶα ταῖς ἡδοναῖς προκαλούμεναι, καὶ ὅσαι τὴν ὄρεξιν θήγουhilominus adhibebitur, cum in eam inquiremus. Reliquum ergo est, morientes corporearum voluptatum jacturam facere. Sed harum etiam magnum est discrimen. Nam aliæ et naturæ opus sunt, et a Deo concessæ, vel singulas res per eas conser vante, vel id communibus formis machinante, ut durent et maneant, atque id propositum habente, ut per successionem iis quæ oriuntur et intereunt, immortalitatem instauratione conciliet: quippe cum ea quæ composita sunt, longo tempore durare nequeant. Hæ autem sunt, quae ad genera - tionem prosunt, et ad sobolis propagationem anim Cod. Reg. 1915, προτιμώντων, quod exquisitius videtur, genitivo absolute posito, et post όφελος facta distin clone. Loir.

Dantia suis Mllecebris provocant: qurque vicius και πρὸς τὴν τροφὴν κινεῖ τὰ δυνάμενα τρέφεσθαι, appetitionem acuentes, ea quæ nutriri possunt, ad alimoniam movent: et sic quod in dies decedit, supplent, ac vitam, dum licet, propagant. Nemo enim vel ad mensam accessisset, vel procreanda Boboli animum adjecisset, si ad eas res cum mo lestia fuisset accedendum. Verum natura stimulus, intrinsecus impelleus, non sinit natura cursum præteriri. He ergo, ut dixi, voluptates, Dei et naturae sancitae legibus, nullam jure reprehensionem incurrunt, modo ratione aplentur: nec ordine perturbato, illius frenos respuentes, aurigam præcipitent, atque in belluarum mures deprimant. CAPUT IV. καὶ ταύτῃ τὸ καθημέραν ἀποῤῥέον τῆς οὐσίας ἀναπληροῦσι, καὶ βοηθοῦσι πρὸς τὸ ζήν ἕως ἔξεστιν. Οὐδεὶς γὰρ οὔτ᾽ ἂν ἐπὶ τράπεζαν ἦλθεν, ούτε γε νέσεως ἥψατο, μέλλων ἀηδῶς ἐπ' αὐτὰ βαδιεῖσθαι, ἀλλὰ τὸ τῆς φύσεως κέντρον ἔνδοθεν ὠθοῦν, οἱ συγχωρεῖ παραμελείσθαι τὸν τῆς γενέσεως δρόμον, Αὗται μὲν οὖν, ὅπερ ἔφην, αἱ ἡδοναί, Θεὸν καὶ φύ σιν ἔχουσας νομοθέτην, οὐδεμίαν ἂν εἰκότως ἐπιβά χοιντο μέμψιν, εἰ μόνον ὑπὸ τοῦ λόγου ρυθμίζοιντο, καὶ μὴ δι' ἀταξίαν τὸν παρ' ἐκείνου χαλινὸν ἀπο πτύουσαι, κρημνίζοιεν τὸν ἡνίοχον εἰς τὰ τῶν ἄλλω γων ἤθη καὶ τὸν βίον αὐτῶν κατασύρουσαι. Αλλὰ καὶ ἕτερον ἐν ἡμῖν ἡδονῶν γένος ἀνίσχει, οὗ μήτε Θεὸν μήτε φύσιν ἔστιν αἰτιᾶσθαι, αὐτόματ τον δὲ φυόμενον ἐν ἡμῖν, ὥσπερ τὸ τῶν σπαρτών γένος, καὶ ὑπὸ τῆς ἡμετέρας γεωργούμενον ἀμαθίας ἢ βαθυμίας, ούχι ὡς ἐχρῆν, χρωμένων τῇ φύσει, καὶ κατὰ λόγον ἐνδυναστεῦσαν, καὶ ὅσον θεῖον ἐν ἡμῖν καὶ φιλόσοφον τῆς διανοίας ἐξοστρακίσαν, καὶ τὴν τῆς ψυχῆς ἀκρόπολιν, ὥσπερ τις τύραννος ἄγριος, κατασχόν, τὸν ἄνθρωπον καὶ τὴν ἐν αὐτῷ πολιτείαν φυγῆς, καὶ στάσεως, καὶ ἀταξίας ἐμπία πλησιν, οὐκ ἔτι συγχωροῦν ἄνθρωπον εἶναι τὸν τυραννούμενον, ἀλλά τι θηρίον πολύμορφον καὶ ἄλο λόκοτον, μέχρις ἂν καὶ Θεῷ, καὶ ἑαυτῷ, καὶ τοῖς χρωμένοις, ἄχρηστον ἀποδείξῃ τὸν ἅπαξ ἁλόντα τῆς τῶν ἡδονῶν φιλίας, ἀποδόμενον μὲν τὴν ἐλευθερίαν, διὰ βίου δ' αὐταῖς δουλεύειν ὁμολογήσαντα. Τὰς μὲν οὖν προτέρας τῶν ἡδονῶν τούτων ἀναγκαίας ήδονάς οι σωφρονοῦντες φασί, μάλιστα μὲν τὰς τῶν αιτίων καὶ ποτῶν, καὶ ὅσαις τὸ σῶμα τρεφόμενον, τούτων ἄνευ ἀδυνατεῖ συνεστάναι· ἀλλὰ καὶ ταῖς περὶ τὴν μίξιν, ὡς λυσιτελούσαις τῷ γένει, καὶ δι' ἐκείνων μόνων τοῦ ἀεὶ καὶ ὡσαύτως, τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν τυγχάνουσαν τῆς ἀνάγκης ταύτης μετέδοσαν· ὅπερ ή τροφὴ τῷ καθέκαστον, τοῦτο καὶ ταύτας οιόμενοι γίνεσθαι τῷ παντί, τὰς δὲ λοιπὰς αἰσχρὸς, καὶ ἀκαι θάρτους, καὶ θηριώδεις. Καὶ τί γὰρ οὐ τῶν αἰσχίν στων πάντες καλοῦσιν, ἐφ' οἷς καὶ τοὺς ἀλόντας οἱ νόμοι κολάζουσι, καὶ τοῖς αὐτῶν ἡττωμένοις αἰσχύνη καὶ ὀνείδη παρὰ πάντων ἀκολουθεῖ; Ποτέρας τοίνυν At vero aliud etiam in nobis voluptatum exsistit genus, nec Deo, nec natura adscribendum, cum sit ultra in nobis orium: quemadmodum ii qui ex satis serpentis dentibus exstiterunt: nostram que inscitia et socordia excolatur, dum natura non ut decet utimur. Quod ubi, spreta ratione, dominatum sibi vindicarit, et divinam ae sapientiae studiosam animi partem solum mutare coegerit: etἰ animi arcem, tanquam sevus aliquis tyrannus, occuparit: hominem et rempublicam ejus, exsilio et seditione et confusione implet, neque amplius eum, in quem tyrannidem exercet hominem esse patitur: sed in belluam quamdam multiformem, et monstrosam convertit: donec et Deo et sibi ipsi et necessariis inutilem efecerit eum, qui se mel captus voluptatum illecebris fuerit: ut qui et libertatem vendat, et se per omnem ætatem illis serviturum profiteatur. Ac harum voluptatum prio res necessarias esse homines modesti pronuntiant: ciborum praesertim et potionum, quibus corpus alitur, et sine quibus consistere non potest. Atque etiam cas que in commiscendis corporibus versantur, tanquam quae ad generis conservationem faciant, quaque sole, humanae natura id præstent: ut semper et uno eodemque modo se habeat, in hujus necessitatis societatem admiserunt: existimantes, quod singulis victus est, hoc idem has voluptates praestare, respectu universi, reliquas autem tur pes et impurus et belluiuas. Nonne vero eas turpissim mas nominant omnes, in quibus deprehensos, et τῶν ἡδονῶν ἀναιροῦντα τὸν θάνατον, πάντες αὐτὸν leges mulctant, et eos qui iis succumbunt, dedecus, omniaque probra comitantur? Ob uirarum igitur voluptatum ablationem, omnium molestiarum, quæ hominibus accidunt, mortem gravissimam putant? Namaquid ob posteriores mors jure accusabitur? Cur vero cum humanam vitam tanta corruptela hiberet, et naturæ rationi praeditae auxilietur, eanque brulorum similitudine contumeliose vexari non sinat? Quid enim turpius, aut magis brutum, homine ad solam voluptatem propenso atque rerum honestarum et pretiosarum penitus oblito? qui ne homo quidem deinceps vocari debet, sed portentosa bestia, quales in fabulis describuntur: qui aspectu duntaxat falsam hominis prae se ferat πάντων τῶν ἐν ἀνθρώποις δυσχερῶν χαλεπώτατον οἴονται; Αρ' οὖν τῶν ὕστερον ἕνεκα τῷ θανάτῳ δίκαιον ἐγκαλεῖν; καὶ πῶς, τὸν γε τοσαύτης φθοράς ἀπαλλάττοντα τὸν ἀνθρώπινον βίον καὶ τῇ λογικῇ συναγωνιζόμενον φύσει, καὶ ταύτην οὐκ ἐῶντα τῇ τῶν ἀλόγων ὁμοιότητι καθυβρίζεσθαι; Τί γὰρ α σχιον ἢ ἀλογώτερον ἀνθρώπου προς μόνην τὴν ἡδον νὴν νενευκότος, τῶν δὲ καλῶν καὶ τιμίων παντελώς ἐπιλαθομένου; ὅν γε οὐδ᾽ ἄνθρωπον χρὴ καλεῖν τοῦ λοιποῦ, ἀλλὰ θηρίον ἀλλόκοτον, οἷα τὰ ἐκ τῶν μύθων μέχρις όψεως μόνον ἀνθρωπείαν φύσιν υποκρινόμε νον. Η γὰρ ἄνθρωπον, δίκαιον ὀνομάζειν τὸν, ὅ τι μὲν φάγεται καὶ πίεται, μόνον φροντίζοντα, ὅ τι δὲ λογιεῖται καὶ εἴσεται παντελῶς ἀμελοῦντα; Τοῦτον

ci solum quid edere, quid bibere velit, cura est: de ratiocinando autem, et sciendo plane sit securus? Nam is porcis rectius comparabitur, quos pabulo affatim prebendo saginantes, maclamus. Imo porcis inutiliores etiam existimandi sunt. Sepe enim porcorum sagina frui licet. Viri autem sese carne onerantis nullus asus est: nisi alios quispiam castigare volens, de eo verba faciat, atque in eo loxuriæ dedecus ostendat. Quemadmodum Lacedæmonii feruntur, per Helolani (sic enim illi sua mancipia vocabant] ebrietatem, liberis, sobrietatis praestantiam demonstrasse. Quid vero de inanis laboris istius infinitate dicemus, et de necessitate quotidie implendi perforati dolii? qua poena mul γὰρ τοῖς χοίροις δικαιότερον παρεικάζειν, οὓς τῇ speciem. Nam qua ratione, jure, homo dicetur, τῆς τροφῆς ἀφθονία πιαίνοντες θύομεν· μᾶλλον δὲ καὶ τῶν χοίρων ἀχρηστοτέρους τούτους υποληπτέον. Τῶν μὲν γὰρ ἔστι πολλάκις τῆς πολυσαρκίας ἀπό νασθαι, ἀνδρὸς δὲ ἑαυτὸν κατασαρκοῦντος οὐδὲν ὄφελος· πλὴν εἴ τις τοὺς ἄλλους σωφρονίζεσθαι βουλόμενος, λέγοι, ἐν αὐτῷ τὴν τῆς τρυφῆς αἰσχύ την διδασκομένους· ὥσπερ φασὶ καὶ Λακεδαιμονίους τῇ τῶν Εἰλώτων μέθῃ τοῖς παισὶν ὑποδεικνύναι τὸ τῆς νήψεως ἀγαθόν. Τί δ' ἂν εἴποι τις τὸ τῆς ματ ταιοπονίας ταύτης ἀπέραντον, καὶ τὸ καθημέραν εἰς τὸν τετρημένον ἀναγκάζεσθαι πίθον ἀντλεῖν, ὅ τι τινὰς φησὶν ὁ μῦθος κατακριθῆναι, οὐκ οἶδ' ὅ τι περὶ τοὺς ἑαυτῶν θεοὺς ἁμαρτόντας; Ετι τοίνυν τῷ θανάτῳ μεμπτέον φάγον ἄνθρωπον ἀναιροῦντι, καὶ τοιαύτης ἀχρηστίας τὸν βίον ἐλευθεροῦντι, ὅν γε talas esse quasdam, nescio ob quod scelus in καὶ δοκοῦντα ζῆν, εὐλογώτερον ἄν τις εἴποι πάλαι τεθνάναι, οὕτω πρὸς τὸν λογικὸν βίον ἀκίνητον ὄντα, καὶ τῇ συνεχεῖ μέθῃ πρὸς πάντα ἀναισθητοῦντα; Αλλ' εἰ μηδενὸς ἄλλου, τούτου γε ἕνεκα τὸν θάνατον ἐχρὴν εὐεργέτην καλεῖν, ἐκποδὼν ποιούμενον, οὓς τὴν ἀρχὴν ἔδει μηδὲ γενέσθαι. Οἶμαι δὲ, μηδ' ἂν αὐτοὺς ἐκείνους, εἴ γε ἐκνήψαιεν, ὑπὲρ ἑαυτῶν καὶ είσαι τὸν θάνατον, μηδέ, ὡς ἀδικοῦνται, φάναι, μὴ συγχωρούμενοι τοιαύτην ἀκαθαρσίαν ἀσκεῖν. maritos suos commissum, fabula perhibent. Numquid mors accusanda est, cum voracem aliquem hominem tollit, et vitam tam inutili pondere libe rat: quem etiam dum vivere videretur, rectius jam olim mortuum dixisses? ut qui ad vitam, quae rationis particeps est, nulla ratione perduci, poLuerit, et omni rerum sensu, ob perpetuam ebrietatem caruerit, ac non potius, si non ob aliud, bac saltem gratia morti agendæ gratiæ essent, quæ hos e medio tollat, quos prorsus ne nasei quidem oportebat? At ne illos ipsos quidem, si quando erapulam edormivissent, de morte conquesturos esse puto, nec injuria se affici dicturos, cum iis non concedatur, in hoc libidinum coeno volutari. Τί δ' ἂν εἴποις τὰς ἄλλας, τὰς ὥσπερ ἀπὸ μητρός τινος τῆς τρυφῆς τικτομένας κακίας· πᾶσι γὰρ σχεδὸν τοῖς αἰσχροῖς παρὰ ταύτης αἱ ἀφορμαί· καὶ το τοὺς παγέντας ἡμῖν ὑπὸ τῆς φύσεως ὅρους, υπερβαίνοντας τοὺς ἀνθρώπους εἰς τὸν τῶν ἀκαθάρτων ἡδονῶν ἐμπίπτειν κρημνόν, ὧν τοῖς κατηγοροῦσιν οἶμαι καὶ μόνην τὴν μνήμην αἰσχύνην ἂν ἐνεγκεῖν; Δυσχερανοῦμεν οὖν, εἰ μὴ καὶ ἀθάνατος ὁ μοιχὸς, καὶ τῷ παιδεραστῇ συνευξόμεθα τὴν νόσον εἰς ἀπέσ ραντον παρατείνεσθαι· ἢ καὶ τὰς ὑπὲρ τῶν χρημάτῶν ἐπιβουλὰς, καὶ φιλονεικίας, καὶ φθόνους, καὶ τοὺς ὑπὲρ τῆς παντοδαπής πλεονεξίας πολέμους, οὓς φανερὸν τῶν ἡδονῶν εἵνεκα τοὺς ἀνθρώπους αἱρεῖ σθαι, ἀἰδίους εἶναι θελήσομεν; ὥσπερ τοῦ βίου μηδὲν ὄφελος ὂν, ἂν μὴ συνεχῶς μεγάλα κακὰ τὰ μὲν ποιῶμεν, τὰ δὲ πάσχωμεν, καὶ τῇ πολυμόρφῳ κακίᾳ τὰ ἡμέτερα αὐτῶν ἐπιτρέψωμεν. Ἀλλὰ τοῦτο τί ποτ' ἐστὶν ἕτερον, ἢ τὸ μὲν κακὸν συμβουλεύειν, τὰ δὲ ἀγαθὸν φυγῆς καὶ ἀτιμίας τιμήσασθαι; "Η τοίνυν ἀναΐδην οὕτωσὶ τὴν ἡδονὴν εἶναι φατέον τάν θρώπινον ἀγαθόν, ἀρετὴν δὲ, καὶ σοφίαν, καὶ ἐπιστήμην, λόγου χάριν καὶ εὐπρεπείας μόνον εἰρῆσθαι, καὶ τότε καὶ τῷ θανάτῳ μεμπτέον τὰ κάλλιστα καὶ τιμιώτατα ἡμῶν ἀφαιροῦντι; ἢ νομίζοντας τῶν ἡδονῶν τὰς μὲν τῇ ψυχῇ λώβην ἄντικρυς εἶναι, καὶ τῇ κοινῇ τῶν ἀνθρώπων πολιτεία παντελῶς ἐναντιωτάτας, τὰς δὲ καὶ αὐτὰς οὐδὲν ἧττον βλάπτειν δυναμένας, ἂν τὸ παρὰ τοῦ λόγου μέτρον μή καταδέχωνται, οὐδὲ τὸν θάνατον παντελῶς ἀτιμαστέον, οὐδ' ὡς τι τῶν βλαβερῶν φευκτέον· ἀλλ' η CAPUT V. Quid vero de reliquis vitiis dicas, quæ a deliciis, veluti matre oriuntur, omnibus enim fere fagiLiis ansam hæc præbent, aut de eo quod homines nobis a natura praefixos limites transilientes, in impararum voluptatum præcipitium incidunt? quas, ut arbitror, qui reprehendunt, vel sola illarum commemoratione erubescunt. Ergo moleste feremus, si adulter non sit immortalis? et una cum puerorum amatore vota faciemus, ut morbus ejus in infinitum producatur? aut etiam insidias, quae pecunia tenduntur, et contentiones, et invidias, et bella, ob varia iniqua lucra suscipi solita lucra vero propter voluptates ab hominibus appeti constat) lerna esse velimua? quasi vero vite nulla sit utilitas, nisi continenter magna mala alias demus, alias feramus, et res nostras in multiplicis vitiositatis potestatem permittamus. Verum hoc quid tandem est aliud, quam malo senatoriam aucto ritatem tribuere, bonum autem exsilio et ignominia multare? Aut igitur aperte adeo pronuntiandum est, voluptatem hominis esse bonum: virtu Lem autem et sapientiam, et scientiam, verbi tantum gratia, et propter speciem nominari, et tunc morti exprobandum est, quae ea, quae et pul cherrima et pretiosissima habeamus, adimat. Aut, si quasdam voluptates evidentem animorum esse perniciem, existimemus, et communi hominum vitæ ab omni parte adversissimas: alias et ipsas nihilominus obesse posse, nisi rerta rationis rou gula adhibeatur: neque mors penitus infamia ne no-

tanda est, neque ut res perniciosa fugienda. Sed ήγητέον, εἶναι τινα καὶ τούτου τοῖς ἀνθρώποις ὠφέ homines et ex hac aliquam utilitatem capere pu- λειαν, τοῦ μὲν ἀρίστου ὄντος, εἴ τις τὸν βίον ανα tandum: cum quidem optima sit, si quis vitam de- μάρτητον καὶ μετ᾿ ἀρετῆς διεξίοι, οὐ μὴν οὐδὲ τὸ lictorum expertem et cum virtute exegerit: ac ne τὴν ἀνίατα νοσοῦντα ταῖς προσηκούσαις ὑπάγεσθαι illud quidem omni prorsus utilitate careat, meritis δίκαις, ἀχρήστου παντάπασι γινομένου, πρὸς ὅπερ eum allici suppliciis, qui sanari non potest. Quam ὁ θάνατος τῷ τοῦ παντὸς ἡγεμόνι καὶ δημιουργῷ ad rem universitatis principi et opifici, mors plu- πλεῖστον συμβάλλεται, τῇ ἑαυτοῦ δικαιοσύνῃ τὴν rimum confert, pro sua justitia hominum nequi- τῶν ἀνθρώπων κακίαν κολάζοντι, καὶ οὐκ ἐῶντι tiam puniendi: nec sinenti, ut mundus a se fabre- πλημμελῶς καὶ ἀτάκτως φέρεσθαι τὸν ὑπ' αὐτοῦ factus, temere et perturbate feratur, sed immensa γενόμενον κόσμον, ἀλλὰ τῇ περιουσίᾳ τῆς ἀγαθότη bonitate, nostram quoque improbitatem in ordiτος, καὶ τὴν ἡμετέραν κακίαν εἰς τάξιν καθιστώνει nem per ponam redigenti: instar medici, qui se- τῇ τιμωρίᾳ· ὥσπερ ἰατρὸς τομαῖς καὶ καυτήρσιν etionibus et ustionibus per totum corpus malum οὐκ ἐῶν ἐπὶ πᾶν τὸ σῶμα τὸ πονηρὸν ῥεῦμα χυθή Buxum fundi prohibet. Ejusdem igitur est, jus ναι. Τοῦ αὐτοῦ τοίνυν ἀνδρὸς τότε δίκαιον καὶ τὴν æquitatemque vituperare, et mortem, quæ malum δίκην κακίζειν, καὶ τοῦ θανάτου κατηγορεῖν, του grassari non patitur, accusare, Quod si qui volu- ὁρίζοντος τὸ κακόν. Εἰ δὲ οἱ ταῖς ἡδοναῖς δουλεύον ptatibus serviunt, neque sine hac servitute vitam τες, καὶ ταύτης οὐκ ἄνευ τῆς δουλείας ελόμενοι ζην, expetendam ducunt, rationes has now approba- τοὺς λόγους μὴ ἀποδέχοιντο, ἀλλὰ φαῦλον ἡγοῖντο rint: sed quidquid has illis non comparat, malum πᾶν, ὁ μὴ ταύτας αὐτοῖς προξενεῖ· οὐδὲν ἡ τούτων existimarint: nec horum judicium veritati detri- κρίτις τό γε ἀληθὲς παραβλάψει· οὐ γὰρ τὴν ἐκείν mentum afferet (neque enim eorum sententiam νων γνώμην κυροῦν νῦν ἡμῖν πρόκειται, ἀλλὰ τὴν confirmare nunc nobis propositum est, sed veri- ἀλήθειαν, ὅπως ἐφ' ἑαυτῆς ἔχει· τίς γὰρ τῶν κριtatem, ut per se est), neque est quisquam, qui aut νομένων γνώμης τὴν ψῆφον ἔλοιτ' ἂν ἐνεγκεῖν, οὐδὲ pro reorum sententia sufragium ferre, ant pro justi κατ' αὐτῶν ὑπὲρ τῆς δίκης, ἥντινα δεῖ τούτους τοῦ via contra eos, quod supplicium eis sit fuendum, και σκοπεῖν; ἀλλ' ἀρκείτω τὸ τὴν ἀπόφανσιν νόμιμον considerare velit: sed salis fuerit, judicium esse εἶναι. Μὴ τοίνυν, μηδ' ἡμεῖς, ὥσπερ ἐν ταῖς δίκαις, legitimum. Ne igitur nos, velut in iudiciis, volum τοῖς τῶν φιληδόνων προσέχωμεν ὀδυρμοῖς, ὥσπερ pariorum lamentationibus moveamur; qui suis γυναῖκας, ἢ παιδία, τὰς ἑαυτῶν ὀρέξεις ἀναβιβαζο appetitionibus, ceu uxoribus et liberis productis, μένων, καὶ ταύτῃ διάστροφον τὴν δίκην ἐξαιτουμέν va ratione jus perverti, veniamque sibi dari postui- νων περὶ αὐτῶν ἐνεχθῆναι, ἀλλ᾽ ἕως ἂν ἢ τὰς εἰρη μένας ἡδονὰς ἀγαθὸν, ἢ τὸ τὰ φαῦλα κωλύον κακόν είναι, δεῖξαι μὴ δύνωνται, οὐδὲν ἧττον ἡμῖν τοῖς προτέραις ψήφοις εμμενετέον, αἱ τοῖς οὕτω των ᾑρημένοις ἀγαθὸν τὸν θάνατον ἀπεδείκνυσαν. lant. Sed quousque aut antedictas voluptates, bomum, aut id quod mala prohibet, malum esse demonstrare non poterunt: nihilo secius prioribus suffragiis insistendum erit: qum id vitæ institutum amplexis mortem expedire demonstrarunt. CAPUT VI. Διὰ δὲ τὰς περὶ τὴν γένεσιν ἡδονάς, οὐκ ἔποις α δίστους οὔσας, εἴ τις κακῶς τὸν θάνατον λέγοι, ὡς ἄρδην καὶ αὐτὲς ἀναιροῦντα, τὸ μὲν ὡς οὐ χρὴ και τηγορεῖν ἐκείνων, φημὶ καὶ αὐτός. Φύσει τε γὰρ ἡμῖν ἔγκεινται παρὰ τοῦ δημιουργοῦ, καὶ τῷ τῶν ανθρώπων γένει τῆς ἀϊδιότητος αίτιαι γίνονται, Ὥστε καὶ τοὺς σωφρόνως καὶ μετρίως αὐτοῖς κεχρη μένους οὐδεὶς πώποτ' ἐπιτιμήσεως ἀξίους ἡγήσατο, Ob procreationis autem voluptates, quæ turpes non sunt, si morti quis maledicat, ut quæ et eas funditus tollat: ei et ipse assentior, illas accusalas non esse. Nam et natura nobis ab opifice Deo sunt ingenerate, et in causa sunt cur homi rum genus immortale sit. Itaque qui temperanter et modeste illis utuntur, cos nemo unquam repreLensionem mereri judicavit, nec morti tanquam carmifci ob illarum petulantiam tradendos esse οὐδ᾽ ἀπεφήνατο, δεῖν αὐτοὺς τῷ θανάτῳ διὰ τὴν pronuntiavit. Verum quemadmodum non dixerim, mortem illis bonam esse, cum nihil sit in quo delinguant, et ob quod recte ab ea punirentur, quα ferent meliores: sic affirmo hanc ne damnum quidem eis dare, tollendis per obitum concessis voluptatibus. Nam hæ non tanquam peculiare bomum hominibus a natura insitae sunt, neque propter ipsos, ut iis tamquam fiue intra semetipκος fruerentur: sed eorum qui nascerentur ratione habita, eas in parentibus excogitavit, ut liberorum successio facilius ab hominibus perficeretur: cnm voluptas oblivionem molestiarum, quae generationem consequuntur, inducat. Quemadmodum a medicis etiam agris facum fieri videmus, et dulcia Κέριν, ὥσπερ τινὶ κολαστῇ, παραδίδοσθαι. Πλην ὥσπερ οὐκ ἀγαθὸν αὐτοῖς εἴποιμ' ἂν εἶναι τὸν θάν νατον, οὐδενὸς ὄντος, δ παραβαίνοντες, εἰκότως δι ὑπ' αὐτοῦ βελτίους γένοιντο κολαζόμενοι· οὕτως οὐδὲ ζημίας αὐτοῖς αἴτιον τοῦτον εἶναί φημι, τῇ τελευτῇ τὰς ἐφειμένας ἡδονὰς ἀναιροῦντα· εἶναι γὰρ τοῖς ἀνθρώποις, οὐχ ὡς ἴδιον αὐτῶν ἀγαθόν, οὐδ' αὐτῶν εἶνεκα παρὰ τῆς φύσεως τούτοις έγει τῳκίσθησαν, ἵνα δὴ τούτων, ὥσπερ τέλους, ἐν ἐσ τοῖς ἀπολαύοιεν· ἀλλὰ τῶν γενησομένων προνοου μένη, ταύτας ἐν τοῖς γονεῦσιν ἐμηχανήσατε, ἵνα ριον τοῖς ἀνθρώποις τὰ περὶ τὴν διαδοχὴν τῶν τέκνων ἀνύηται, τῆς ἡδονῆς λήθην εμποιούσης τῶν παρεπομένων δυσχερῶν τῇ γενέσει· ὥσπερ καὶ τὰς ἔγκα

Ιατροὺς ὁρῶμεν ἐνίοτε σοφιζομένους τους κάμνοντας, & quellam amarissimis commisceri: ut suavium 4καὶ γλυκία τινὰ τοῖς ἀηδεστάτοις παραμιγνύντας, ἵνα τῇ περὶ τὰ ἡδέα λιχνεία όλον καὶ τὰ θεραπεύοντα δέξωνται. Ορῶμεν δὲ καὶ τοὺς ὑπιόντας τὰ ἄχθη ᾄδοντας, ὅταν πιέζωνται, καὶ τοῖς ᾠδαῖς κουφότερον ἑαυτοῖς οἰομένους τὸ φορτίον ποιεῖν. Εἰ τοίνυν ἑτέρων εἵνεκα καὶ μέχρι τινὸς τοῖς ἀνθρώποῖς τὸ γένος τοῦτο τῶν ἡδονῶν συγκεχώρηται· δῆλον, ὡς, τῆς λειτουργίας που σημένης, οὐδὲν οὐδ' αὐτοὶ ζημιώσονται, ἐν τοῖς οἰκείοις ἀγαθοῖς καταλιμπανόμενοι· ὥσπερ οὐδὲ τοὺς ἀχθοφοροῦντας ἐκείνους εἴποι τις ἂν ζημιούσθαι, τοῦ τε ἄνθους ἅμα καὶ τῆς ᾠδῆς ἀπαλλαττομένους. Μάλλον μὲν οὖν καὶ χάριτας ἂν εἶεν δίκαιοι τούτου γε ἕνεκα ὁμολογεῖν τῷ θανάτῳ, οὐκ ἐῶντι τούτους ὑπὲρ ἄλλων κόπτε σθαι, εξάυλον ἡδονῆς αὐτοὺς καρπουμένους, ἀλλ' ἱστάντι τὴν ἀπάτην, καὶ πρὸς ἑαυτοὺς ἐπιστρέφοντι τοὺς ἀνθρώπους. Ο καὶ Σοροκλέα τὸν ποιητὴν λέ γεται πρὸς τὸν Κέφαλον ἀποκρίνασθαι, ἐσόμενον ὡς δή τι καλὸν, εἰ οἷός τέ ἐστιν ἐν χώρᾳ μίγνυσθαι γυναικί; Ευφήμει, εἶπεν ἐκεῖνος, νοῦν ἔχων, ὦ ἄνθρωπε· πάλαι γὰρ τούτων ὥσπερ ἀγρίων ἀπήλλαγμαι δεσποτών· τὰς ἡδονὰς τοῦτο λέγων, ὑφ' ὧν τὸ τῶν ἀνθρώπων κηλούμενον γένος, ὥσπερ κακῷ δεσπότῃ, χαίρει παραμένον αὐταῖς. ( Buritione facilius medicamenta quoque sumaut. Ceruimus etiam eos, qui onera subeunt, canere com premantur, et pulare, canlu se onus sibi levius reddere. Quod si voluptatum genus, alterius causa, et ad tempus hominibus concessum est: ubi ministerium desierit, nec ipsos quidquam detri menti constat capere, nullo suorum bonorum iis erepto, sicuti nec hajulos illos jacturam aliquam facere quisquam dixerit, cum simul et onus gestare, et canere desinunt. Equius igitur esset, eos morti gratias propterea agere, quod non sinantur ab ea propter alios defatigari, cum ipsi simulacro dun'axal voluptatum fruantur, sed impostura compesca fur et homines ad semetipsos convertantur. Id quod Sophocles poeta respondisse fertur Cephalo, tanquam egregium quiddam percontanti: Au in senectute rem habere cum muliere posset? Bona verba, homo, inquit ille, quippe vir cordatus; jaun olim ab his tanquam agrestibus dominis reressi. Voluptates hoc nomine notans, quibus genus m tele delinitum, apud eas quasi herum improbum animo libenti remanet. CAPUT VII. Ac eos quidem, qui ob corporis voluptates [si quæ modo ea sunt] mortem expavescunt, eamque maluni hominibus extremum esse putant, que ab istis ludicris, ac potius ab insania hac, et turpitudine eos repellat; arbitror bis rationibus eruditos, et puerili sententia abjecta, modestam et virilem illius loco sumpturos: nec fato, voluptatum quidem gratia, fore infestos. Tis autem qui obitum, ob latissime patentem vivendi cupiditatem, et natura hujus vitæ desiderium insitum reformidant: guod et optimum et divinissimum eorum quae labeamus auferat, cum a natura etiam in rebus vilissimis studiose vitam conservari videamus, illud di cere queas, ac opportune fortassis: judicandum esse de rebus, non voluptatum, et illarum fraudis ratione habita, sed de nostris bouis, e divino et naturali bono conjecturam capiendam: existiman dumque que cum illo congruant, ea nobis pariter Τοὺς μὲν οὖν διὰ τὰς τοῦ σώματος ἡδονάς, εἴ τιν νες ἂν εἶεν αὗται, τον θάνατον φρίττοντας, καὶ κτη κιν ἔσχατον αἰομένους αὐτὸν τοῖς ἀνθρώποις, τῶν παιγνίων τούτων, μᾶλλον δὲ τῆς περὶ ταῦτα μανίας καὶ ἀσχημοσύνη; αὐτοὺς ἀπαλλάττοντα, οἶμαι τοῖς λίγοις τούτοις σωφρονισθέντας, καὶ τὴν παιδικήν ἀποῤῥίψαντας ἔννοιαν, τὴν σώφρονα καὶ ἀνδρικὴν ἀντιλήψεσθαι, καὶ μὴ πρὸς τὸ χρεὼν ἀηδῶς τῶν γε ἡδονῶν ἕνεκα διακεῖσθαι· τοῖς δὲ διὰ τὴν τοῦ εἶναι κοινοτάτην ἐπιθυμίαν, καὶ τὸ φύσει πᾶσιν ἐγκεῖσθαι τῆς ζωῆς ταύτης ἔφεσιν τὴν τελευτὴν δυσχεραίνου. σιν, ὡς ἂν τῶν ἐν ἡμῖν τὸ ἄριστον καὶ θειότατον ἀναι ροῦσαν, δ πᾶσι τοῖς ὁπωσούν οὔσι καὶ τὴν φύσιν ἐρῶμεν φιλονεικούσαν τηρεῖν, ἐκεῖνο ἄν τις εἴποι, καὶ ἴσως κατὰ καιρόν, δεῖν μὲν μὴ πρὸς τὰς ἡδονάς, καὶ τὴν ἐκεῖθεν ἀπάτην ὁρῶντας, περὶ τῶν πραγμάτων ψηφίζεσθαι, ἀλλὰ τὸ θεῖον καὶ κατὰ φύσιν ἀγαθὲν τῶν ἐν ἡμῖν ἀγαθῶν ποιεῖσθαι τεκμήριον, καὶ τὰ μὲν ἐκείνῳ συμβαίνοντα καὶ ἡμῖν λυσιτελεῖν νο. 1 expedire: quæ vero cum illo pugnent, ea in malis, μίζειν, ὅσα δὲ ἐκείνῳ μάχεται, ταῦτα τῆς τοῦ κακοῦ μοίρας οἴεσθαι, καὶ προσέθ᾽ ἡμῖν βλαβερά. Ταύτης τοίνυν τῆς γνώμης πολλὴ χάρις ἡμῖν. Ατεχνῶς γὰρ ἡ δόξα σωφρονούντων ἀνδρῶν, καὶ πρὸς ὁ δεῖ, πάντα ἀναφερόντων. Αλλ' εἰ μὲν ἢ ψυχῆς ἄνευ ἐζῶμεν, καὶ τὸ σῶμα μόνον ἦν τοῦθ᾽ ὅπερ ἐσμέν· οὗ φθει ρομένου, οὐδαμὴ οὐδαμῶς ἂν ἦν, ὁ πρότερον ἦμεν, οὐδέ τις ἡμῖν μετέπειτ' ἐλπὶς, ἢ λόγος, ἐλείπετο· ἢ καὶ ψυχῇ χρώμενοι πρὸς τὸ ζῆν, οὐκ ἄφθαρτον παρὰ τοῦ δημιουργοῦ ταύτην είχομεν, καὶ δυναμένην καθ' ἑαυτὴν παραμένειν, ἀλλ᾽ οἷαν μόνον συνείναι τῷ σώματι, καὶ οἰχομένου συνδιαλύεσθαι· οὐκ ἂν παντάπασιν άλογον ἦν δεδιέναι, ἐν τῷ παντὶ μέλλοντας κινδυνεύειν, καὶ τοῦ ὄντος, ὡς σχεδίας τινός, atque adeo nobis noxiis, habenda esse. Et are quidem sententia nobis admodum grata esse de bet. Omnino enim hæc opinio est hominum cordatorum, et qui omnia referant quo oportet. Verum sive absque animo viveremus, et corpus id solumn esset quod summus: quo intereunte nullo modo usquam futurum esset id, quod prius fueramus, neque nobis ulla deinceps vel spes vel ratio relinqueretur: sive animo ad vivendum utentes, eum ab opifice nec immortalem accepissemus, nec qui suapte vi consistere posset; sed talem cujus ea conditio esset, ut corporis tantum consuetudine uteretur, eoque pereunie, simul interiret: non omnino recordiæ esset, nos limere, cum tota na

tura periclitaretur, etsi ab essentia, Lanquam rate ἀποπίπτοντας ἐπὶ τὸ τοῦ μὴ ὄντος πέλαγος καὶ τὸ quapiam, in inanitatis pelagus caderemus, et in chaos delaberemur. Nunc quis nescit, nos et anim mum habere, cumque brutorum animo nullo prestantiorem: nimirum qui ratione gubernetur, qua el imperare corpori potest, idque arbitratu suo regere; atque etiam immortalem et interitus expertem, qui et esse et permanere suapte vi in omnem aeternitatem queat, quique, pereunte corpore, nihil damni faciat? Cum igitur ea ejus sit natura, ronne stultitia est, ei raetuere, ne forte una cum corpore pereat, neve id quod immortale est, mortem subeat, el id quod corruptioni obnoxium non est, nusquam sit? CAPUT VIII. Esse autem vera que de eo dicuntur, el æternæ et permanentis naturae animum esse, et hominem ob eum, quæ in mundo degunt, animalium, divinissimum et maxime diuturnum: ita cognoscetur, si quis ad hanc rationem examinandam pauca argamenta adhibuerit. Asserimus hominem animal esse et vivere. Vite porro signum est, quod corpus loco movetur, non ab aliis extrinsecus impulsum, aut concitatum, sed quod motum intra se habet, quocunque se applicuerit. Omnes enim ea quæ hoc modo moventur, vivere pronuntiant. Neque vero quidquam aliud carpus hoc modo afficit, præterquam animus. Nam omnia que moventur et visunt, ob anini præsentiam moventur et vivunt. Jam tactus, et visus, et auditus, evidens argumenIum est essentia animalis. Omnes enim animalia sensu definiunt, qui quo perfectior fuerit, et quo quodque animal meliorem cum exactioremque acceperit, eo pertectiorem locum in numero animalium obtinet. Homo autem nullo sensu destituitur, atque etiam omnia ea percipit, quorum causa sen sus factus est. Itaque quod ad hos attinet, caeterorum animalium nullo est inferior, sed ejus excel. lentia in eo posita est, quod natura rationem soli illi tribuit, seusuum ducem. Neque vero his sensim bus hominem tradidit duntaxat, el ut illorum arbitratu duceretur, permisit; sed rationis elegantia exornavit, et eam vitae illius tanquam pastorem. quempiam et magistrum præfecit, ac ipsum a reliquis gregalibus per eam distinxit, et quasi præcipuam geners nolam separavit, per quam solam homo, inter animalia, Deum et agnoscit et colit, fanaque ei consceral, et sacra et vota facit, et ab ea tum sibi, tum aliis bona petit, et solus eorum que terram incolunt, veritatem novit, ac in ejus inquisitione occupatus est, et virtutem exercet. flem et leges sansit, et respublicas instituit, et maleficis certum poenæ modum præefinivit, idem etiam artes invenit, non tam ad necessitatem, quam ad ornatum elaboratas, easque in commune contulit, in omnibus ad divinum exemplar respiciens, ad quod et fabrefactus est, et ad quod sua omnia componit. Quarum rerum nullius participes sunt calere animantes, cum ne rationis quidem χάος ἐξολισθαίνειν. Νῦν δὲ τὶς οὐκ οἶδεν, ὅτι καὶ ψυχὴν ἔχομεν, καὶ τῆς τῶν ἀλόγων κρείττω πολλή, ἅτε λόγῳ κυβερνωμένην, δι᾿ ἂν καὶ κρατεῖν τοῦ σώσ ματος δύναται, καὶ πρὸς τὸ δοκοῦν τὰ τούτου δια τιθέναι, καὶ προσέτι ἀθάνατον καὶ ἀνώλεθρον και εἶναι καὶ μένειν ἐφ' ἑαυτῆς μέχρι παντός δυνα μένην, οὐδεμίαν οἰχομένου τοῦ σώματος αὐτὴν υπομένουσαν βλάβην; Τοιαύτης τίνων αὐτῇ τῆς φύσεως οὔσης, πῶς οὐκ εἴηθες ὑπὲρ αὐτῆς δεδιέν ναι, μὴ λάθῃ διαφθαρεῖσα τῷ σώματι, καὶ θάνατον τὸ ἀθάνατον ὑπομείνῃ, καὶ μηδαμοῦ τὸ ἄφθαρ τον ᾖς Οτι δὲ ἀληθῆ τὰ περὶ αὐτῆς λεγόμενα, καὶ τῆς αιωνίου καὶ μενούσης φύσεως ἐστιν ἡ ψυχή, καὶ διὰ ταύτην τῶν ἐν κόσμῳ ζώων ἄνθρωπος θειότατόν τε καὶ μονιμώτατον, γνοίη τις ἂν ἀδι, ὀλίγοις τεχν μηρίοις παρὰ τὸν λόγον χρησάμενος. Φαμὲν τὸν ἄνθρωπον ζῶον εἶναι, καὶ ζῆν. Τοῦ μὲν οὖν ζην σημεῖον τὸ μὴ παρὰ ἄλλων ἔξωθεν ωθούμενον ἢ ἐπειγόμενον μεταβαίνειν, ἀλλ' ἔνδοθεν εἶναι τούτῳ τὴν κίνησιν, ἐφ' ὅ τι ὁρμήσεις. Πάντες γὰρ τὰ τοῦ τον τον τρόπον κινούμενα ζῆν ἀποφαίνονται. Τούτου δ' οὐκ ἄλλο τι πλὴν τῆς ψυχῆς αἴτιον τῷ σώματι γίνεται. Ψυχῆς γὰρ παρουσίᾳ πάντα τὰ κινούμενα καὶ ζῶντα κινείται, καὶ ζῇ. Καὶ μὴν τὸ ἅπτεσθαι, καὶ ὁρᾶν, καὶ ἀκούειν, τοῦ καὶ ζῶον εἶναι φανερός Έλεγχος γίνεται. Αἰσθήσει γὰρ τὰ ζῶα πάντες ὁρί ζονται, καὶ ὅσον μᾶλλον τὸ κατ' αὐτὴν πλεονάζει, ἢ βέλτιον καὶ ἀκριβέστατον πρὸς αὐτὴν παρεσκεύα σται, τοσοῦτον ἐν τῇ τῶν ζώων τάξει καὶ τελειοτέ ρας χώρας τυγχάνει. Ανθρωπος δὲ πάσαις μὲν εἶν σθήσεσι χρῆται· ὧν δὲ ἕνεκα αἴσθησις μεμηχάνηται, πάντων ἀντιλαμβάνεται, ὥστε τούτων γε ἕνεκα τῶν λοιπῶν ζώων μηδενὸς ἐλαττοῦσθαι. Η δ' ὑπεροχή, ὅτι καὶ λόγον ἡ φύσις αὐτῷ μόνῳ δέδωκε τῶν αἰ σθήσεων ἡγεμόνα. Οι ταύταις δὲ μόνον ἐκδοῦσα τὸν ἄνθρωπον, καὶ ὡς ἂν αὗται τοῦτον ἄγοιεν, άγεσθαι συγχωρήσασα, ἀλλὰ καὶ τῷ τοῦ λόγου κάλλει και σμήσασα, καὶ τοῦτον αὐτοῦ τῷ βίῳ, ὥσπερ τινὰ νομές καὶ διδάσκαλον, ἐπιστήσασα, καὶ τούτῳ τῶν συννέ Ο μων αὐτὸν διαστήσασα, καὶ ὥσπερ τινὰ σύμβουλον τοῦ γένους αὐτὸν ἀφορίσασα· δι' δν μόνον τῶν ζώων ἄνθρωπος Θεόν τε οἶδε, καὶ σέβει, Ιερά τε τούτῳ ιδρύεται, καὶ θύει, καὶ εὔχεται, καὶ παρ' αὐτοῦ τὸν γαθὰ ἑαυτῷ καὶ τοῖς ἄλλοις αἰτεῖ. Καὶ ἀλήθειαν δὲ μόνος τῶν ἐπὶ τῆς γῆς οὗτος ἐπίσταται, καὶ περί αὐτὴν πραγματεύεται, καὶ ἀρετὴν ἀσκεῖ, καὶ νόμοις τέθεικε, καὶ πολιτείας κατεστήσατο, ἀγαθοῖς τα Εργοις ἀμοιβὰς καὶ πονηροῖς μέτρα κολάσεως, ὥρια, τέχνας τε ἐξεῦρεν, οὐ πρὸς χρείαν μᾶλλον ἢ φίλο τιμίαν ἐξησκημένας, καὶ ταύτας φέρων εἰς τὸ κοινὸν κατέθετο διά πάντων πρὸς τὸ θεῖον ἀποβλέπων του ράδειγμα, πρὸς ὁ καὶ διδημιούργηται, καὶ πρὸς ἐκεῖνο τὰ ἑαυτοῦ πάντα ἁρμόζων· ὧν οὐδὲν τὰ λοιπὰ ζώα μετέχει, ότι μηδὲ λόγου μετέχει, ᾧ ταῦτα καὶ εὑρίσκεται, καὶ τελειοῦται, καὶ λυσιτελεῖ τοῖς πρωτ

μένοις. Ταῦτα γὰρ πρὸς τὴν χρείαν μόνον ὁρᾷ, καὶ sint capaces, qua hæc et inveniantur et peragunὅσον πρός τε τροφὴν αὐτοῖς καὶ γένεσιν συντελεί, οὐδὲν δὲ περαιτέρω περιεργάζεται· καὶ ταύτης τῆς ἀνάγκης γινόμενα μόνης, φιλοτιμίαν οὐδεμίαν εἰσφέ ρεται, ὥσπερ ταυτούς τινας τῆς φύσεως όρους οὐχ ὑπερβαίνειν τολμώντα. "Ωστ' ἐφ' ἑκάστῳ τῶν ἐμοῦ γενῶν τὰ αὐτὰ ἂν ἴδῃς, καὶ οἰκιῶν σχήματα, και τροφῶν νόμιμα, καὶ ὕπνων ἐπιτηδεύματα, καὶ θε ραπείας ἐκγόνων, καὶ πρὸς ἀποφυγὰς ἢ καὶ μάχας περιεργίας. tur, el ad utilitatem utentium accommodantur. Hæ enim necessitatem tantum intuentur, quate nus res lis ad pastum conducunt et procreationem, ulterius non sollicita. Εt cum in solius lujus ne cessitatis potestate sint, nullum ornatus studiom habent, ut que non audeant praefinitos quosdam a natura limites prætergredi. Itaque in unoquoque genere easdem et aedificiorum formas videas, et pastus ritus, et dormiendi consuetudinem, el curas eorum quæ procreata sunt, et sollicitudinem ad pericula vel declinanda, vel propulsanda. CAPUT IX. Τούτων γάρ πάντων εἰς πᾶσι παρὰ τῆς φύσεως ἐπίκειται νόμος, ὃν οὐκ ἔστιν αὐτοῖς παρελθεῖν, ὡς - ἂν φύσει μόνῃ καὶ τῇ κατ' αἴσθησιν ζωή περικακλεισμένοις. "Ανθρωπον δὲ ὁ λόγος τοῖς ἀραχνίοις τούτοις ἐνδεδεμένον οὐκ ἠνέσχετο ζῇν. Τούτων δὲ λύσας, ἐλεύθερον αὐτῷ δέδωκε βίον, οὐ μόνον δεσπότου παντὸς ἀπαλλάξας, ἀλλὰ κάν τοῖς ἔργοις πᾶσαν ἀφελόμενος τὴν ἀνάγκην, καὶ τῇ τῆς φύσεως οὐ πετ ριγράψας στενοχωρία, οὐ πρὸς τὸ εἶναι μόνον τὰ αὐτοῦ τάττειν ἑάσας, ἀλλὰ πολλῷ πλέον καὶ τοῦ εὖ εἶναι διδάξας λόγον ποιεῖσθαι. Οθεν οὐχ ὑετῶν μεν νον καὶ πνίγους ἀλεξητήριον τὴν οἰκίαν ἀνίστησιν, οὐδ᾽ ἐφ' ἑνὸς σχήματος ταύτην Ιδρύεται, οὐδ᾽ ἀπὸ τῶν αὐτῶν ταύτην συμπήγνυσιν, ὅπερ ἡ τῶν ζώων πάσχει πενία· ἀλλὰ πάσας μὲν οἰκιῶν ἰδέας ἐπινοεῖ· πάσαις δὲ ἀναλογίαις συνδεῖ. Καὶ τὴν ὕλην οὐκ αὐ τόθεν μόνον πορίζεται, ἀλλὰ τὴν ὑπερορίαν λιθοτομεῖ, Θετταλῇ ἡ πορφυρίτιδι λίθῳ τοὺς τοίχους ἀμφιεννύς, καὶ τοῖς τῶν λειμώνων ἄνθεση ζωγραφῶν, καὶ τοῦδαφος ποικίλλων, χρυσὸν περιτήκων και ὅλως τῆς μὲν χρείας καταφρονῶν, πρὸς πολυτέλειαν δὲ μόνον ἐρῶν· τὸ δ' αὐτὸ μηχανᾶται καὶ περὶ τὴν ἀμπεχόνην, οὐ πρὸς τὰς τῶν ὡρῶν μόνον μεταβολὰς τοῖς ἱματίοις φραττόμενος· ὀλίγης γὰρ ἂν ἔδει πρὸ; τοῦτο φροντίδος· νῦν δ' ἐκεῖνο μὲν τῇ φύσει καὶ τοῖς ζώοις ἀπέρριψεν· ὁ δὲ λόγος πολλὴν καν τοῖς ἱματίοις ἐξεῦρεν αὐτῷ τὴν ἀθρότητα. Καὶ γὰρ καὶ ὕλης διαφορὰν ἐζήτησε, καὶ ἄνθος ἐξεῖρε, καὶ χρυσὰν συνύφηνε, καὶ παντοδαπῶν ζώων τε καὶ φυτῶν Ιδέας ἐν τούτοις διέγραψε, καὶ ἱματίων ἰδέας ἄλλας ἄλλοις ἀπένειμεν, ὡς ἂν ἕκαστος γένους, ἢ ἀξίας, ἡλικίας ἔχων τυγχάνῃ. Τὴν δ' αὐτὴν ἂν ἴδοις πολυ- calceamentis, et vehiculis, et vasis, et cateris rem τέλειαν ἐπί τε στρώσεων, καὶ ὑποδέσεων, καὶ ὄχης μάτων, καὶ σκευῶν, καὶ τῆς ἄλλης τῶν ἀνθρώπων ἐν τῷ βίῳ κατασκευῆς. Ωστ' ἐν οὐδενὶ τῶν αὐτοῦ πραγμάτων ἄνθρωπος τοῖς αὐτοῖς, οἷς καὶ οἱ ἔτε ροι, χαίρει, ἀλλὰ πᾶσι περιττήν τινα ἐξαλλαγὴν καὶ φιλοτιμίαν ἐπινοεῖ ἀπεναντίας τῇ τῶν λοιπῶν ζώων φύσει, ὰ μικρὰ μὲν ἐργάζεται, μικροῖς δὲ ἀρκεῖται, Nam harum rerum omnfum una omnibus natura lex incumbit, quam transgredi illis non licet, lanquam quæ sola natura, et vita sensu prædita coerceantur. Hominem autem ratio non passa est, his quasi aranearum telis irretitum vivere, el his soluto, vitam liberam concessit: non remoto fantum quovis dominatu, sed depulsa omni etiam necessitate in factis, neque eum naturæ angustiis conclusit, nec id duntaxat concessit, ut incolumitalis, sed multo magis, ut felicitatis rationem liaberet. Unde non ad propulsandos imbres et aestus modo, zdes erigit, nec una quapiam figura eas exstruit, neque ex eadem materia coagmentat [quod bestiarnm inopiæ accidit], sed omnia lum ædificiorum genera excogitat, tum ea multis mo dis compingit. Et materiam non e proximo tantum conquirit, sed lapides peregre excidit, et Thessalico marmore, aut porphyritide pariete, vestit, et pratorum floribus eos pingit, et solum va rial, atque inaural, denique necessitate contempla, solum pretium respicit. Eadem comminiscitur etiam in amictu, non ad anni intemperiem tantum se vestibus muniens (uam hæc res nou magnam curam postularet, quam quidem natura et beatiis abjecit], sed ratio multas etiam delicias in vestibus excogitavit. Nam et materie varietatem indagavit, et purpuram reperit, atque aurum intexait, et οmnis generis tum animalium, tum plantarum inagines in iis depinxit, et aliis alias vestium formas attribuit, pro cujusque natalibus, aut dignitate, aut aetate. Eosdem sumptus videas et in stralis, et in ή bus, quibus vita instruitur. Itaque homo in nulla re sua, iisdem quibus alii utuntur, delectatur, sed in omnibus supervacaneam quamdam diversitatem, et elegantiam excogitat, contra quain reliquorum animantium natura fert, quae tum pusilla quædam agunt, tum paucis contenta sunt. ἕνα δὲ βίου πόρον παρὰ τῆς φύσεως ἐδιδάχθη. CAPUT X. Verum dici queat, luec aliquid etiam necessitatis habere admistum. Qui etiam vitam conserva tam cupiunt, victu et domicilio et vestimentis indigent, quarum rerum curam natura bestiis etiam quibusdam indidit, quamvis horum possessionem ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν εἴποι τις ἂν καὶ ἀνάγκης ἔχειν τι παραμεμιγμένον. Δεῖ γὰρ τοῖς μέλλουσι βιώσει σθαι καὶ τροφῆς, καὶ οἰκίας, καὶ ἱματίων, ὧν ἡ φίφύσ σις φροντίδα καὶ τῶν ζώων ἐνίοις ἐνέθηκεν, εἰ καὶ τὴν τούτων κτῆσιν ἀνθρώποις πολυτελεστέραν καὶ Mellor lectio cod. Reg. 1913...., άνθεσι τούτους γράφων κ. τ. ποικ, καὶ τῷ τέγει χρ. περιτ. Επιτ.

pretiosiorem et uberiorem hominibus constituerit. διαρκεστέραν ἐμηχανήσατο. Αλλ' ὑπὸ ποίας τῆς Sed qua vivendi necessitate adiluctus homo, sapienlive studium suscepit? Quid autem ad victum conferi ars supputandi, et ratiocinandi, aut geometria? Aut quid rebus vile necessariis decessisset, si nulla nec eloquenti, nec dialectice exercitatio fuisset? aut quid ad frigus aut metum dicendi venustas confert? que cum ab hominibus post ea que necessaria sunt, excogitata sint: aperte ostendunt, consilia ejus non tantum ad corporis aut voluptatum necessitatem, sed ad aliquid alterius et majus referri. Quod autem inaxime ostendat humana naturae, si ad catera comparetur, excellentiam, est consulendi studium its qui sunt 'inferiores, et consideratio utilitatis cognatorum. Nam aliis satis est, si ipsa non esuriant, non frigeant, non viribus ad procreationem destituantur; sui autem generis uullam curam gerunt. Neque vero reperies respublicas leonum, aut elephantorum, aut aliorum animalium: sed civitates solorum hominum sunt opera, in quibus sapientiae suae inventa et mutua Leneficia deponunt, atque his alii leges praescribunt, alii dicto sunt audien:es. Ac a subditis honores et tributa principibus penduntur: quæ virtutis et inferiorum curze premia sunt: principes autem assiduam iis sollicitudinem, qui ipsis parent perpetuamque providentiam conferunt: qua:n fantam prae se fernut, ut bonus et justus princeps, suopte periculo salutem alis praestet: ac multi pro patriae defensione occubuerint: quod a bestiarum c natura- remotissimum est. Vix enim vel sese, aut fcetus suos illas defendere videas. Sed Inferiorum cura, hominum duntaxat est, et humane mentis mumus. Enimvero quodnam evidentius specimen tum ad humanam perfectionem, tum ad brulorum inopiam demonstrandam proferetur? Nam haec quidem suarum duntaxat rerum satagunt. Inter homines autem rationis perfectio aliorum etiam curam suscipit, eorumque necessitates explet. νι deas itaque unum hominem, qui in suam potesta fem redegerit non reliquorum tantum animalium greges, sed ctiam in multis urbibus, multis natio. nibus, multis provinciis imperitet. Quidam vero totius etiam orbis terrarum imperio potiti non obscurum in se divina dignitatis signum demonstrarunt. Jam illud admiratione dignum est, unum ho minem, cum et brutis bestiis et hominibus imperare conetur, ipsum, hoc jugum excutere, ac quidvis perpeti malle, quam alteri servire: tanquam si a primordia natura ejus libertatis consors, et servitutis ininsica sit. CAPUT XI. Adeo res varia et libera est mens hominis, nunc hoc, nane illud agendum suscipiens: alias sic, alias contra suas aeliones componens, casque semper arbitratu suo. Iloe vero a rationis opulentia habet: quae ratio sola cum libera sit, tum facere, tum excogitare contraria potest. Natura autem. quippe mendica et inops, uno quodam termina κατὰ τὸ ζῆν ἀνάγκης ἀνθρώπῳ φιλοσοφίας ἐμέσ λησε; τί δὲ πρὸς τὰ ἄλφιτα ἀριθμητική, και λογι τικὴ, καὶ γεωμετρία; ἢ τί χεῖρον ἂν ἔσχεν ἐν τοῖς ἀναγκαίοις ο βίος, εἰ μηδεμία ζητορικής ή διαλε κτικῆς ἄσκησις ἦν; ἢ τί πρὸς ψύχους ή καύματος ἀπαλλαγὴν τὸ πρὸς κάλλος λέγειν συμβάλλεται; Η μετὰ τὸν ἀναγκαῖον πορισμὸν τοῖς ἀνθρώποις ἐξευ ρεθέντα, δείκνυσι φανερῶς, ὡς οὗ τῆς σωματικής μόνον ἀνάγκης ἢ ἡδονῆς, ἀλλὰ τινός περαιτέρω καὶ μείζονος άνθρωπος στοχάζεσθαι πέφυκεν. "Ο δὲ μάλιστα τὸ τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως πρὸς τἆλλα κράτος ἐνδείκνυται, ἡ τῶν ὑποδεεστέρων ἐστὶ πρόσ νοια, καὶ τὸ τῆς τῶν ὁμογενῶν ὠφελείας λόγου ποιεῖσθαι. Τοῖς μὲν γὰρ ἄλλοις ἀρκεῖ, ἂν αὐτὰ μὴ πεινά, μηδὲ ῥιγοί, μηδὲ πρὸς τὴν γονὴν ἀσθενῆ, τῶν δὲ ὁμοίων οὐδεμία τούτοις φροντίς. Ούκουν ἂν εἶν ροις πόλεις λεόντων, ἢ ἐλεφάντων, ή τινος ἄλλου τῶν ζώων, μόνων δὲ ἀνθρώπων αἱ πόλεις έργα· ἐν αἷς τὰ τῆς σοφίας ευρήματα καὶ τὰς πρὸς ἀλλήλους εὐεργεσίας φέροντες, κατατίθενται· κὰν ταύταις οι μὲν ἐπιτάττουσιν, οἱ δὲ ὑπακούουσι. Καὶ παρὰ μὲν τῶν ἀρχομένων τιμαὶ καὶ φόροι τοῖς ἄρχουσιν, άρτι τῆς ἄλλα ταῦτα καὶ τῆς εἰς τοὺς ἐλάττους προνοίας παρὰ δὲ τῶν ἀρχόντων διηνεκῆς τῶν ὑπὸ χεῖρα φροντίς, καὶ πρόνοια συνεχής. Αν τοσαύτην δείχνυν ται, ὥσθ' ὅ γε καλὸς καὶ δίκαιος ἄρχων ἰδίοις κιν δύνοις σωτηρίαν τοῖς ἄλλοις πορίζει, καὶ πολλοὶ πατρίσιν ἀμύνοντες ἔπεσον, ὁ τῆς τῶν ἀλόγων φύ σεως πορρωτάτω. Ὑπὲρ γὰρ αὐτῶν μόνον ἢ καὶ τέκνων μόλις δει τις ἂν ἀμυνόμενα· ἀνθρώ πων δὲ μόνων ἡ τῶν ἐλαττόνων πρόνοια παρών μάς τις οὖσα λόγου καὶ νοῦ. Καίτοι τί ἄν τις εἴπαι τούτου καθαρώτερον δεῖγμα τῆς τε άνθρωπίνης του λειότητος καὶ τῆς τῶν ἀλόγων ἐνδείας; Τὰ μὲν γὰρ σφίσιν αὐτοῖς μόνον, καὶ τοῦτο πεφεισμένως ἀρχεῖ ἐν δὲ τοῖς ἀνθρώποις τὸ παρὰ τοῦ λόγου τέλειον καὶ τῶν ἄλλων ἐπιλαμβάνεται, καὶ τοὺς δεομένους πλη ροῖ. Καὶ ἴδοις ἂν ἕνα ἄνθρωπον οὐ τῶν ἄλλων ζώων μόνον ἀγέλας πεποιημένον ὑφ' ἑαυτῷ, ἀλλὰ καὶ πολλῶν μὲν πόλεων, πολλῶν δὲ ἐθνῶν, πολλής δ γῆς, ἄρχοντα· τινὲς δὲ καὶ τῆς οἰκουμένης πάσης ἡγήσαντο, οὐκ ἀμυδρὸν σύμβολον δείξαντες ἐν ἐπι τοῖς τῆς θείας ἀξίας. Ο δ' ἄν τις θαυμάσειεν, ὅτι καὶ ἀλόγων ζώων, καὶ ἀνθρώπων εἰς ἄνθρωπος άρ χεῖν ἐπιχειρῶν, αὐτὸς τὸν ζυγὸν τοῦτον ἀποδιδρά σκει, καὶ πάντα μᾶλλον αἱρεῖται πάσχειν ἢ δουλεύειν ἑτέρῳ· ὡς ἂν ἄνωθεν αὐτῷ τῇ μὲν ἐλευθερία της φύσεως συγκεκληρωμένης, τῷ δὲ δουλεύειν ἀπηχθη μένης, ΚΕΦΑΛ. ΙΔ'. Οὕτω δὲ παντοδαπὸν ἀνθρώπου ψυχὴ καὶ ἐλεύθε μον, καὶ νῦν μὲν τοῦτο, νῦν δὲ ἐκεῖνο ποιεῖν αέρο μένη· καὶ ποτὲ μὲν οὕτω, ποτὲ δὲ ἐναντίως, καὶ ἀεὶ πρὸς τὸ δοκοῦν τὰς πράξεις ἁρμοζομένη. Τούτο δ' αὐτῇ παρὰ τῆς εὐπορίας τοῦ λόγου, δ μόνον ἐλεύ θερον, καὶ τῶν ἐναντίων καὶ ποιητικών καὶ εὑρετι και. Ἡ δὲ φύσις πτωχή τις ούσα, καὶ ἄπορούν προς

ἐν μόνον αὐτῇ τε ἄρισται, καὶ τὰ ταύτῃ δουλεύοντα Λ continetur: et animalia, que ei serviunt, egena et servilia facit, minutis inclusa legibus. At homo sic ab initio divinitus ad imperandum a Deo paratus est, ut non celeris tantum praeesse velit, sed idem etiam imperium erga semetipsum usurpet, preser - tim cum suam naturam conservat. Itaque honί nes modestos et prudentes appellandos censemus eos, qui se ipsi regunt et moderantur. Et ii, comm ipsi felicissimi sunt, tum eos, qui parent felices reddunt, qui bruize sui parti, tanquam populi multitudini, rectissime imperare sciunt. Itaque ne gant homines cordati, aute partum hoc imperium, bominibus ad rempublicam administrandam acce dere fas esse, quod nihil praeclari gesturi essent, sed semetipsos cum aliis in perniciem conjecturi. lacre homo ab omni animantium genere distin guitur: quorum nullum reperias, quod suis cupis ditatibus repugnet, sed omnia, citra impedimentum, naturae suae impetus sequuntur. Neque vero cum natura pastus ea commonefacit, illa fanzen anteferunt, neque cum ad potum ducit, ipsa sitire malunt. Tempore aulem coitus et pastoribus et sibi ipsis intolerabilia sunt: stimulumque illum quo all procreationem feruntur, nulla vis coercere potest. In causa illud est, quod eorum natura, rationis expers, non habet quod appetitus incitationem reprehendat: ideoque libidinem quovis modo explere student. Hominibus autem maguum cum naturæ legibus bellum est: cujus rei quilibet ζῶα ἐνδεᾶ καὶ δούλα καθίστησι μικροῖς ἐγκλείουσα νόμοις. "Άνθρωπος δὲ οὕτω πρὸς τὸ ἄρχειν ἄνωθεν παρά Θεοῦ παρεσκεύασται, ὥστε οὐ μόνον τῶν ἄλ λων ἡγεῖσθαι βούλεται, ἀλλὰ πρὸς ἑαυτὸν τὴν ἀρα χὴν ἐπιδείκνυται ταύτην, καὶ τοῦθ᾽ ὅταν τὴν ἑαυτοῦ φύσιν τηρῇ. "Ωστε τούς γε σώφρονας καὶ φρονί. μους ἐγκρατεῖς ἑαυτῶν καὶ ἄρχοντας ἑαυτῶν ἀξιοῦμεν καλεῖν. Καὶ οὗτοι μάλιστα, αὐτοί τε εὐδαίμονες, καὶ τοῖς ἀρχομένοις εὐδαιμονίας εἰσὶν αἴτιοι, οἳ ἂν μάλιστα, ὥσπερ ὄχλου, τῆς ἐν ἀνθρώποις ἀλογίας ἄρχειν ἐπίστωνται. Καὶ πρὸ ταύτης τῆς ἀρχῆς οὐ φασὶν οἱ νοῦν ἔχοντες θεμιτὸν εἶναι τοῖς ἀνθρώποις ἐπὶ τὸ δημόσιον παριέναι, ὡς οὐδὲν πράξουσιν ἄξιον λόγου, ἀλλὰ τοῖς ἄλλοις καὶ ἑαυτούς προσδιαφθε ροῦσι. Τούτῳ δὲ πάντη τὸ τῶν ζώων γένος κιχώρισται, καὶ οὐδὲν ἂν εὔροι τις ἐκείνων ταῖς ἰδίαις ἐπιθυμίαις μαχόμενον, ἀλλὰ ταῖς παρὰ τῆς φύσεως ἐρμαῖς ἀκωλύτως επόμενον. Ούκουν ἡ μὲν φύσις τροφῆς ὑπομιμνήσκει, τὰ δὲ προκρίνει λιμόν, οὐδ' ἐπὶ ποιὸν ἄγει, τὰ δ' αἱρεῖται δίψαν. Τοῖς δὲ τῆς μίξεως καιροῖς καὶ νομεῦσι καὶ ἀλλήλοις ἀφόρητα γίνεται, καὶ τὸν πρὸς τὴν γένεσιν οίστρον οὐδὲν οὖτως ἰσχυρόν, ὥστε κολάσαι· αἴτιον δὲ τὸ τὴν φύσιν ἐν αὐτοῖς χωριζομένην τοῦ λόγου μὴ ἔχειν τὸν οἷς ὁρμῇ πράττειν ἐπιτιμήσοντα· καὶ διὰ τοῦτο ἐκ παν τὸς τὰ ἑαυτῆς ἔθη θέλειν ἀποπιμπλάναι. Αλλ' ἐν ἀνθρώποις πολὺς πρὸς τοὺς τῆς φύσεως νόμους δ πόλεμος· καὶ τούτου πᾶς τις ἑαυτῷ προσέχων, ἐν ἑαυτῷ καθ' ἡμέραν πειρᾶται. Πόσοι πλησμονῆς ἐπι- η semetipsum observans, in sese quotidie periculum θυμίᾳ λιμὸν ἀντεξάγουσιν; ἰατρεῖς ἢ πειθόμενοι, ἢ σαρκὶ νομοθετοῦντες, ἢ ἄλλων εἵνεκα, τὴν τοῦ σώ ματος παραιτούμενοι θεραπείαν· τὴν δὲ τῆς μίξεως ὄρεξιν, ἣν δὴ τυραννικώτατον νόμον πᾶσι τοῖς ζώοις ἡ φύσις ἐπήνεγκεν, οὕτω τινὲς ἐβδελύξαντο, ὡς καὶ γυναικείας όψεως διὰ τοῦτο παντελῶς ἀποσχέσθαι. Τοῦτο δ' αὐτοῦ τις αἰσθάνεται ποιοῦντος καὶ πρὸς θυμόν. Οὗτος γὰρ τὸν ἠδικημένον κατὰ τῶν ἡδικηκότων ἐπλίζει, καὶ χεῖρα καὶ ξίφο; ἐπενεγκεῖν αὐτῷ παραινεῖ, ἔνδον δέ τινος ἐπιτιμῶντος ὁ κεκινημένος αἰσθάνεται, καὶ διδάσκοντος, ὡς ἐφεκτέον μὲν τὴν ὀργὴν, ἀμύνης δὲ ἀφεκτέον· καὶ φυλακτέον μὲν τὰς τῶν λεόντων, καὶ ἄρκτων, καὶ συῶν ὁμοιώσεις, ἀναχωρητέον δὲ ἐπὶ τὸν ἄνθρωπον, καὶ τὸ τοῦ λότου μέτρον, καὶ τὴν εὐσχημοσύνην. Καὶ τοσοῦτον αὕτη πολλάκις ἡ ἐπιτίμησις ἴσχυσεν, ὥστε τὸν θυμὲν σβέσασα, ἔπεισε τὸν ἐλαττωθέντα τὰ τῶν μια λούντων πρὸς τὸν πλεονεκτεῖν βουλόμενον ἐπιδείξασθαι. Καὶ ἔστιν ὥσπερ εἰκάσαι τὰ κατὰ τὸν ἄνθρωπου πόλει παρόμοια, ἐν ᾧ λόγος καὶ φύσις, ὥσπερ ἐκεῖ ἄρχων καὶ ἰδιῶται. Καὶ βασιλεύει μὲν ὁ λόγος, ἄγεται δὲ ἡ φύσις. Καὶ νόμος οὗτος παρὰ Θεοῦ τοῖς μέλλουσιν εὐδαιμό ως βιώσεσθαι, μηδενὶ παρὰ τὸ τῷ λόγῳ δοκοῦν ἐν πᾶσιν ἐπιχειρεῖν. Οὐδεὶς οὖν, ὅστις οὐκ ἐν ἑαυτῷ τῆς διαφορᾶς ταύτης πειρᾶται, ὡς ἄλλο μὲν ἐν ἡμῖν ὁ λόγος, ἄλλο δὲ ἡ τοῦ σώματος facit. Quam multi repletionis cupiditati famem opponunt? sive inedicis obtemperantes, sive carnem cocrcentes, sive aliis de causis curationem corpo ris repudiantes. Appetitionem vero rei venerea, quum natura omnibus animantibus instar violen tissimae legis indidit, adeo quidam detestati sunt, ut idcirco penitus etiam aspectum; feminarum abominati sint. CAPUT XII. Idem te facere sentias et contra iracundiam: quae injuria lacessitum, adversus eos qui leserunt, armat, eumque monet, et manibus et gladiis in eos irruendum esse: inierius autem is qui ita concitatus est, quemdam objurgantem sentit, doeenlomique, et reprimendam esse iram, et ab ultione abstinendum: et cavendum, tam ne Iconibus, ant ursis, aut apris similes fiamus, tum ad hominem et rationis regulam, ipsumqne decorum, esse redeundum. Ac hæc objurgatio sape tantum valet, ut ardore exstincto, eum qui damnum fecit, add 1xerit, ut amore complexus sit eum, qui vim et injuriam facere voluit. Ac hominum conditio urbi quodammodo comparari potest. Nam is rationem et naturam habet, quemadmodum illa magistratus et plebem. Ac ratio quidem regnat, natura paret. Εt hac lex a Deo i's sancita est, qui felices sunt futuri, ut nihil omnium rerum aggrediantur, nisi quod rationi consentaneum est. Neque vero quisquam est, quia hoc in se discrimen animadvertens,

DEMETRIJ CYDONII aliud in nobis esse rationem, aliud naturam cor- φύσις. Καὶ τὸ μὲν οἷον ἐν ἡμῖν νομοθετεῖν τε καὶ ἄγειν· τὸ δὲ οἷον ὑπείκειν καὶ ἀγεσθαι· ὅπερ επόμενον μὲν, πρὸς ἀπερ ἐκεῖνο σκοπεῖ, τῆς παρ' αὐτοῦ τυγχάνει προνοίας· ὥσπερ τῶν ἡμιόνων απ πρὸς τὴν ὁδοιπορίαν ἡμῖν καὶ τὰ ἄχθη λυσιτελοῦσαι, "Αν δ' ἀντιλέγῃ, καὶ τοῖς παρ' ἑαυτῆς τὰ παρ' ἐκείν νου συγχέῃ, ἐνταῦθα δείκνυται καθαρῶς ἡ τοῦ λόγου πρὸς τὸ σῶμα καὶ τὰ σωματικά δεσποτεία, Λαβόμενος γάρ, ὥσπερ τινὸς δραπέτου δούλου, τοῦ σώματος, πρῶτον μὲν ἔστιξε λιμῷ καὶ δίψῃ, καὶ ταῖς ἄλλαις κακοπαθείαις· ἔπειτ', ἂν μὴ σωφρονισθέν τῆς αὐτ βαλείας απόσχηται, τότε δὴ τὸν θυμόν, ὥσπερ τινὰ κατὰ πολεμίων σύμμαχον, ὁ λογισμὸς προσπαραλα των, πικρὸς τῆς τοῦ σώματος ἀγνωμοσύνης γίνεται κολαστής, οὐκ ἔτι ἀξιῶν φείδεσθαι τοῦ τολμώντος poris intelligat: ac illam quidem quasi leges præscribere et ducere, hanc quasi obtemperare et duci, Qua, si eo sequatur, quo illa spectat, a ratione curatur, tanquam mulse, quæ in itinere faciendo, et sarcinis ferendis nobis operam navani, Sin reριgnet, et cum illius oficio suum munus confundat, Lam vero ratio suum in corpus et res corporeas dominatum aperte ostendit, prehensumque corpus, tanquam fugitivum servum, famie primam et siti aliisque aerumnis pungit. Deinde, nisi post castigaLionem a contumacia recesserit, tum vero, iracundia tanquam socia contra hostes adhibita, acerbum corporis vesanim supplicium infligit: nec parcendum censet ei diutius, adversari non dubitauti. Itaque vel per præcipitia dejicit: et hominem sibi ' ἐναντιοῦσθαι. ὥστ᾽ ἢ κατὰ κρημνών ὦσεν, ἢ βρός manus afferre cogit. Quod evidentissimum signum est, animum rationis participem non a corpore tantum diversum esse, sed etiam dominum: et quidem eo usque, ut etiam perdat. Non enim, nisi aliud quidulam esset, puniret, neque per iracundiam accileret. Quod si quid corporeum in nobis domi naretur, corpus ad necem, cum visum esset, non condemnaret. Neque enim quidquam sese perditum cupit, atque adeo ne vires quidem contra se habet. Omnia enim pro viribus se tueri student, et cum iis que salutem prohibent, irreconciliabile bellum gerunt. Quare si homo nihil præter corpus et sensum esset, omnes homines corporis appetitiones sequerentur, atque in id solum studeret, ut ei bene - σώματος ορέξεσιν εἴπετο, καὶ ὅπως ἂν τοῦτ' εὖ πάν esset, bellum vero cum ejus voluptatibus nullum esset. Neque res quæ sensum excedunt, expeterentur, sed despicerentur et contemnerentur. CAPUT XIII. Ac forsitan sine necessaria causa, tantum verborum fecisse quibusdam videar, cum constet, hom.- nem majus aliquid quam corpus aut corporea haDere, idque esse rationem, qua cuncta consideret, et dijudicet, et peragat, et ad legitimum finem quæque referat; sed hujus, ne aliorum quidem uni mantium naturam expertem esse; nam illa videri, ollicium suum certa ratione facere, et cujuslibet actionis certam sibi finem præstituere. Neque enim id agerent, nisi ratione ad finem ducerentur: quoniam alioquin, ea quae faciunt, casui ascribere necesse esset, eoque pacto nihil in actionibus eorum esset definiti, sed id quod casus tulisset, cis accilleret: cum ea quae in oculos nostros incurrunt, contrar um de eis testentur. Nam aut semper, aut maxima ex parte, ea quae ab iis geruntur, omnia eodem modo eveniunt. Ego vero statuo, ea eliam, que ab animalibus geruntur, ratione geri. Neque enim in iis duntaxat, sed in inanimis quoque, rationis aliquod vestigium videas, eum et ipsa ordine quodam et oriantur et agant. Sed idem nego, ipsa corum quæ fiunt rationem in se liabere, et sese secundum illam, suoque arbitratu, gubernare. Sed assero, universitatis auctorem, pro ea, quam in se habet, ratione, quodvis ad finem ei animanti χον ἀνῆψεν, ἢ ξίφος ἐπήνεγκεν, αὐτόχειρα τὸν ἄνω θρωπον ἀναγκάσας γενέσθαι· 8 φανερώτατον ἂν εἴη δεῖγμα τοῦ τὴν λογικὴν ψυχὴν οὐ μόνον ἕτερον τοῦ σώματος εἶναι, ἀλλὰ καὶ δέσποιναν, καὶ ἐπὶ τοσού τον, ὥστε καὶ ἀπολλύναι. Οὐ γὰρ ἂν, εἴ γε μὴ ἕτερον ἦν, ἡμύνετο, οὐδ' ἂν ἀπέκτεινε χολωθεῖσα. Και εξ τι τῶν σωματικῶν ἐν ἡμῖν κύριον ἦν, οὐκ ἂν θάνατ τον τοῦ σώματος, ὅτε ἐδόκει, κατεψηφίζετο. Οὐδὲν γὰρ ἂν ἑαυτὸ ἀπολλύοι· ἐπεὶ μηδ' ἔστιν ἰσχὺς αὐτῷ τιν: καθ᾿ αὐτοῦ. Πᾶν γὰρ αὐτὸ τὸν δυνατὸν τρόπον σώζειν ἐπείγεται, καὶ τοῖς τὴν σωτηρίαν κωλύουσιν ἀδιάλλακτα πολεμεί. Ωστ', εἰ μηδὲν παρὰ τὸ σῶμα καὶ τὴν αἴσθησιν ἄνθρωπος ἦν, πᾶς ἂν ταῖς τοῦ θος, μένον ἐφρόντιζε· πόλεμος δὲ πρὸς τὰς ἡδο vὰς οὐδεὶς ἂν ἦν· οὐδὲ τῶν μὲν ὑπὲρ τὴν αἴσθησιν ἐπιθυμία, αὐτοῦ δ' ὑπεροψία καὶ καταφρόνησις. 'Αλλ' ἴπως δόξω τισὶν οὐ μετ' ἀνάγκης ἐπὶ τὴν πολυλογίαν ταύτην ἐλθεῖν. Εἶναι γὰρ δῆλον, ὡς Έχει τι πλέον σώματος καὶ τῶν σωματικῶν ἄνθρω πος· τοῦτο δὲ εἶναι τὸν λόγον, ᾧ πάντα λογίζεται, καὶ κρίνει, καὶ ποιεῖ, καὶ πρὸς τὸ οἰκεῖον ἕκαστα τέλος ἁρμόζει· τούτου γε μὴν οὐδὲ τὴν τῶν ἄλλων ζώων φύσιν άμοιρον εἶναι. Κάκείνα γὰρ τὰ προσή κονθ' ἑαυτοῖς κατὰ λόγον ὁρᾶται ποιοῦντα, καὶ τέλος αὐτοῖς ἐστιν ἐκάστῃ τῶν πράξεων. Οὐκ ἂν δ' οὕτως ἐποίει, μὴ λόγῳ πρὸς τὸ τέλος ἀγόμενα, άλλως γὰρ τύχην ἀναγκαῖον ἂν ἦν, ὧν πράττουσιν, αἰτιᾶσθαι· καὶ οὕτως οὐδὲν ἂν ἦν, ἐν οἷς πράττουσιν, ὡρισμέν νον, ἀλλ' ὅπερ ἂν ἔτυχε, τούτοις συνέβαινεν, οὗ τὰ έναντίον τὰ περὶ αὐτὰ φαινόμενα μαρτυρεῖ ἀεὶ, ἢ τὸ πλεῖστον, πάντων, ὧν ἐπιτηδεύουσιν, ὁμοίων ἀποβαινόντων. Ἐγὼ δὲ καὶ κατὰ λόγον μὲν γίνεσθαι τὰ ὑπὸ τῶν ζώων γινόμενα τίθεμαι. Οὐκ ἐπὶ τού των γὰρ μόνων, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν ἀψύχων, τὸ κατὰ λόγον ἴδοι τις ἂν, τάξει τινὶ καὶ τούτων γενομένων, καὶ ἐνεργούντων, οὐ μὴν αὐτὰ τὸν τῶν γινομένων λόγον ἐν ἑαυτοῖς ἔχοντα, ἑαυτὰ κατ' ἐκεῖνον καὶ τὸ δοκοῦν ἄγειν φημί· τὸν δὲ δημιουργὸν κατὰ τὸν ἐν ἑαυτῷ λόγον ἕκαστον πρὸς τὸ προσῆκον αὐτῷ τέλε ἐπείγειν, αὐτὰ δ᾽ ἀσύνετα πάντα τῆς τῶν γινομένων αἰτίας ὑπάρχειν. Ἐπεὶ καὶ τὸ βέλος οὐκ οἶδε μὲν

τὸν σκοπόν, παρὰ δὲ τοῦ τοξότου, ἐφ' ὅπερ ἐνεχθή- convenientem incitare; ipsa vero nullarum reruit και προσήκον, ἰθύνεται· καὶ οὐκ ἂν εἴποι τις, τινὸς τὸ βέλος στοχάζεσθαι, οὐδὲ γνῶσιν, ἢ βούλησιν, ἔχειν τοῦ τέλους. Οὕτω κατὰ λόγον μὲν ποιεῖ καὶ τὰ ζώα, ὧν μέντοι ποιεῖ, αὐτὰ μὲν τὴν αἰτίαν οὐκ οἶδε κινεῖται δὲ, καὶ δὴ τυγχάνει παρὰ τοῦ τὰ πάντα εἰδῶτος ἀγόμενα. Καὶ τούτου τεκμήριον τὸ μόνοις ἐκείνοις ἐπιχειρεῖν, ἃ πρὸς τὴν ἀνάγκην τοῦ εἶναι συμβάλλεται, περαιτέρω δέ τινος μηδ' ἅπτεσθαι τὴν ἀρχὴν. Εἰ γάρ τινα λόγον καὶ θέλησιν αὐτοῖς εἶχεν ἡ ὄρεξις, ἔπραττον ἄν τι καὶ τῆς ἀνάγκης ἐκτὸς, τῇ περὶ πάντα δυνάμει τοῦ λόγου προσχρώμενα ἔσγε τῶν ἐναντίων καὶ γνωστικός ἐστι, καὶ ἀνυστι κός. Οἱ τοίνυν ἄλλο τι τῶν παρὰ τὸν ἄνθρωπον ζώων ψυχὴν λογικὴν ἔχειν υποληπτέον· ἀλλ' ἔστι τοῦτο μόνης τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως ίδιον. animum intelligentem habere existimandum est; sed is peculiare quiddam solius buman naturae est. ΚΕΦΑΛ. ΙΔ', causas intelligere. Nam et sagitta cum metam igno ret, a sagittario dirigitur, quo eam ferri convenit. Neque vero quisquam dixerit, jaculum aliquid ha here propositi, aut cognitionis, aut finis alicujus cupiditatem. Sic etiam animalia rationem in agen do sequuntur, sed eorum quae faciunt causam ignorant. Moventur autem et ducuntur ab eo, qui scit omnia. Atque istius rei argumentum est, quod ea sola aggrediuntur, quæ ad naturae conservatio nem conferunt: quidquam autem ultra, ne allingunt quidem. Nam si corum appetitio aliquid rationis aut voluntatis haberet, etiam extra necessitatem aliquid agerent, ad omnia rationis facultate adhibita, que contraria et intelligendi et perficiendi vim ba bet. Ergo nullum aliud animal præter hominem Άνθρωπος τοίνυν οὐχ ἁπλῶς τῶν αἰσθήσει μόνη ζώντων ἐστὶ, πρὸς οὐδὲν τῶν ὑπὲρ αὐτὴν πεφυκώς διαβαίνειν· ἀλλ' ἔχει μὲν αἴσθησιν, καὶ ταύτῃ πόλλ' ἔχει πρὸς τάλλα ζώα κοινά - δ δ' αὐτὸν καθαρῶς ἄνθρωπον ποιεῖ καὶ τῶν λοιπῶν διαιρεῖ, ὁ λόγος ἐστὶ καὶ ὁ νοῦς, ὥσπερ τις ἡγεμὼν ἐν μετεώρῳ καθήμενος, καὶ πρὸς ἑαυτὸν καὶ τὰ ἑαυτοῦ πᾶσι. τοῖς περὶ τὸν ἄνθρωπον χρώμενος, ὡς ἂν ἐν οἰκίᾳ δεσπότης, πρὸς ἄν πάντα τέτακται, καὶ τὰ τῶν υἱέων, καὶ τὰ τῶν δούλων. Λογικὴν τοίνυν καὶ νοερὰν φύσιν παρὰ τοῦ δημιουργοῦ λαβοῦσα ἡ ἀνθρωπίνη ψυχή, σῶμα μὲν οὐκ ἂν εἴη. Οὔτε γὰρ ἂν αὐτὴ τὸ σῶμα πρώτως ἐκίνει, οὔτ᾽ ἂν ἐχώρει δι' ὅλου τούτου· ἀλλ' ἣν ἂν κατὰ τοὺς εἰς ἀλλήλους ἐμβαλλομένους κάδους, ἐνοῦσα τῷ σώματι, καὶ τῷ μὴ διὰ παντὸς διικνεῖσθαι πολλὰ τῶν τοῦ σώματος, καὶ μάλιστα τὸ ἔξω πᾶν, ἐξ ἀνάγκης άψυχον κατα λείπουσα. Ην δ' ἂν καὶ μέγεθος τῇ ψυχῇ κατὰ τὰ σωμάτων μεγέθη, ὥστε εἶναι λέγειν καὶ τοῖν Διάν τοιν τὸν μὲν Τελαμώνιον μείζονα, τὸν δὲ Λοκρὸν ἐλάττονα ψυχὴν περιφέρειν, καὶ μὴν καὶ τεμνομές νου τοῦ σώματος μετεῖχεν ἂν κἀκείνη του πάθους, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐν αὐτῇ γινομένων εἰδῶν ἦν ἂν ἔκα στον ἐπὶ μέρους· τοιαῦτα γὰρ τὰ ἐν ὕλῃ καὶ σώμασιν. "Ωστ' οὐδὲν ἂν ἤδη καθόλου, ἀλλ' εἶχεν ἂν μόν νον αἴσθησιν, ὧν νῦν ἐπιστήμην. Οὕτως ὁ τὴν ψυχὴν σῶμα τιθεὶς λόγος πολλοῖς ἀτόποις ἐνέχεται. ᾿Αλλὰ μὴν ἀσώματον οὖσαν, καὶ κρατοῦσαν τοῦ σώματος, καὶ τοῦτο κατὰ τὸ δοκοῦν κυβερνώσαν, τις μηχανὴ μὴ καὶ θανάτου κρείττω καὶ φθορᾶς αὐτὴν ὑποτί Θεσθαι; "Η τε γὰρ κατὰ τοῦ σώματος ἀρχὴ, καί τε οῦσαν εἰς αὐτὸ μὴ παντελῶς βεβαπτίσθαι, ἀλλ' ἀνέ χειν, καὶ τὸ μὲν σῶμα, χωρισθὲν ἐκείνης, μηδὲν δύνασθαι πράττειν, αὐτὴν δὲ κατὰ τὰς μεγίστας καὶ σεμνοτάτας ἐνεργείας καὶ ἑαυτῇ συμφύτους τοῦ σώματος καὶ τῆς ἐκεῖθεν φλυαρίας παντελώς, ἀπηλλάχθαι, τεκμήριον ἐναργὸς εἶναι τινα καθ' ἑαυτὴν τῆς ψυχῆς οὐσίαν, ἀνενδεὰ μὲν σώματος, δυναμένην δὲ ἐφ' ἑαυτῆς καὶ εἶναι, καὶ μένειν· καὶ προσέτι πράττειν τὰ ἑαυτῆς τοσοῦτον τελεώτερόν τε Cod. Reg. 1915, δείκνυσι. Επι. PATROL. GR. CLIY. η CAPUT XIV. Itaque homo non ex eorum numero simpliciter est, quæ solo sensu vivunt: neque ejus est ea conditio, ut ad nihil ulterius transire possit, sed et sensum habet, et, quod ad hunc attinet, multa cum cæteris animantibus communis. Quod autem eum plane faciat hominem, ac a reliquis distinguat, ratio est, et mens, instar principis in superiori loco sedeus, tum ad se, lum ad suum usum cuncta humana accommodans: tanquam dominus ædium, ad quem et filii et servi, omnes actiones suas refe runt. Humanus igitur animus, natura rationali et Intelligenti ab opifice Deo accepta, corpus non erit. Alioquin enim nec ipse corpus præcipue moveret, nec id totum penetraret; sed inesset cor pori, quemadmodum vasa quorum alia aliis includuntur. Εt quia per totum pervadere non posset, muitas corporis partes, præsertim exteriores omnes, necessario inanimas relinqueret. Haberet etiam magnitudinem pro corporum magnitudine. Unde dici posset inter duos Ajaces, Telamonium majorem, Locrensem vero minorem animum cir cumferre. Atque etiam cum corpus sccaretur, ille etiam ejus calamitatis esset particeps. Præterea singulæ quæ in eo continentur species, individua future esscut, talia enim in materia et corporibus sunt. llaque nihil universale sciret: sed sensum duntaxat haberet, ubi nunc scientiam. Sic que ratio animum corpus esse statuit, in multas incidit ali surditates. Enimvero qui fieri potest, cum sit incor poreus, et corpori imperet, idque arbitratu su gubernet, ut eum aliquis et morte praestantiorem esse, et non interire neget? Nam animi in corpus imperium, atque illud eliam, quod corpus ingres sus, non omnino immergitur, sed eminet, et quot corpus ab eo separatum nihil facere potest, ipse vero omnino a corpore, et nugis que inde oriumtur, separatus, in maximas et gravissimas contem plationes, et sibi cognatas recedit: evidens argumentum est, animi quamdam naturam per se consistentem esse, qum corporis ministerio carere

possit, atque esse et permanere queat suople ra- καὶ καθαρώτερον, ὅσον καὶ μᾶλλον ἀποδιδράσκει το bore; praetereaque suum negotium eo perfectius et purius agere possit, quo corpus magis effugerit, alque operam dederit, ut secum ipse agat. Nam cum semetipsum a corpore et ejus generis curis absolvit, aut mundi errorem, in oculos incurrentis, missum fecit, et obscuras rerum ra'iones considerat, et veritatem per se probat: tu un sui demum juris plane factus, et ut ipse incorporeus est, attingens exempla materie et corporis expertis, ac velut adyta fanorum ingressus, corpus foris relinquit: quasi nefas sit, illo comitante, et ipsum animum, tanquam tenebris quibusdam, sua demenLia perfundente, veritatem comprehendere: eo vero, tanquam onere quodam remoto, ad id quod est, et veritatem expeditus penetrat. Tum vero dearum hominon perfectissimum et sapientissimum, el virum optimum, et omnes virtutis titulos promeritum appellare licet. Sin cum corpore commisceatur, et sensu ac visione disciplinas capter, tum regi cum comparare queas, qui ultro purpurea chlam myde et diademate abjecto, servis sese commisceat, et ad servilia ministeria descendat. Quod si volupratibus etiaru serviat, et maculis corporis implentur, tum ei comparandus fuerit, qui in lutum aut ccenum se impellat, atque pulchrum illum et aubilem aspectum obscuret, et faciem quamdam deformem et horridam assumat. CAPUT XV. σῶμα, καὶ ἑαυτῇ πειρᾶται συνεῖναι. "Οταν γὰρ τοῦ σώματος καὶ τῶν περὶ τοῦτο φροντίδων ἑαυτὴν ἀπου λύσασα, ἢ καὶ τὴν περὶ τὸν ὁρατὸν κόσμον πλάνην ἀφεῖσα τοὺς ἀφανεῖς τῶν ὄντων λόγους σκοπῇ, καὶ τὴν ἀλήθειαν ἐφ' ἑαυτῆς δοκιμάζῃ· τότε καθαρώς ἑαυτῆς γινομένη, καὶ τῶν ἄλλων παραδειγμάτων, ἀσώματος ἀσωμάτων εφαπτομένη, καὶ ὥσπερ ένδον Ιερών γινομένη, καταλιμπάνει μὲν ἔξω τὸ σῶμα, ὡς οὐ θεμιτὸν ἐκείνου παρεπομένου, καὶ τὴν ἰδίαν ἀφροσύνην, ὥσπερ τι σκότος αὐτῆς καταχέοντος, τῆς ἀληθείας λαβέσθαι· ἀλλ', ὥσπερ τινὸς ἄχθους ἀπαλλαγεῖσα, κούφη πρός τε τὴν οὐσίαν καὶ τὸ ἀληθὲς διαβαίνει. Καὶ τότε τὸν ἄνθρωπον τελεώτατον, καὶ σοφώτατον, καὶ ἀνδρῶν ἄριστον, καὶ πάντα τὰ τῆς ἀρετῆς ὀνόματα, προσειπεῖν ἔξεστιν. Ανα μιγνύμενον δὲ τῷ σώματι, καὶ τὰ μαθήματα αἰσθή σει καὶ φαντασία θηρεύοντα εἰκάσαις ἂν ἀνδρὶ βασι λεξ, τὴν μὲν υπουργῇ χλαμύδα, καὶ τὸ διάδημα εκόντα ἀποτιθέμενον, αναμιγνύντα δὲ τοῖς δούλοις αὐτὸν, καὶ πρὸς τὰς δουλικὰς κατιόντα διακονίας. Εἰ δὲ καὶ ταῖς ἡδοναῖς δουλεύοι, καὶ τῶν τοῦ σώμα τος ἀναπιμπλαῖτο κηλίδων, τότε εἰς πηλὸν ἢ βόρβο ρον ἑαυτὸν εἰσωθοῦντι παρεικαστέον, καὶ τὴν μὲν χαλὴν ὄψιν καὶ ἐπέραστον ἀφανίζοντι, ειδεχθές δέ τι καὶ βδελυρὸν ἀναλαμβάνοντι πρόσωπον. Atqui si animus derelinquendo corpore perfeΕἰ τοίνυν ἡ τελείωσις ἐκ τοῦ τὸ σώμα καταλιμ elionem suam consequitur, quis homo cordatus – πάνειν τῇ ψυχῇ περιγίνεται, τίς νοῦν ἔχων συγχω eum mortalem esse, et cum corpore interire concesserit? cum antequam morte solvatur, ab illo ad se recedat, et operam det, ut sese ab illo separet, quasi hoc pacto maximum fructum ex sese capere possit. Εnimvero si ejus vita in corpore posita est, atque sine eo interit ac dissipatur, qui li ut omni corpore transcenso, incorporea desideret, et in earum rerum contemplatione suaviter acquiescal, et si quis inde abstraxerit, moleste ferat et doleat, ut qui a suis et conjunctissimis rebus avellatur? Nam quod delectatur, quando cum iis, que interitus expertia sunt, conjungitur, et rursum dolet, cum ab iisdem sejungitur, id tem stimonio est, eum cognationem et similitudinem η cum eo quod est immortale habere. Quodsi immorLalis mutationi obnoxia non sunt, consentaneum est, ne ipsum quidem sub interitum cadere. Quo vero pacto, cum immortalis sit, eaque de causa immobilis (corporum enim motus eat) interitum sustineat, quem in ullam rem sine motu cadere, nullo modo fieri potest. Neque vero a contrario aliquo superatus concidet. Neque enim quidquam est, quod cum eo pugnet. Quod si quis dicat, suaple improbitate, Lanquam æragine ferrum, onimium posse absumi; pessimi quidam, cum nihilo minus vivant quam boni, istam etiam argumenta Lionem evertunt: nec posse eum, ne suapte qui dem malitia interire, per quam solam eum perire ρήσειεν ἂν αὐτὴν θνητὴν εἶναι, καὶ τῷ σώματι συμ απόλλυσθαι, την καὶ πρὸ τοῦ θανάτῳ λυθῆναι εἰς ἑαυτὴν ἀπ' ἐκείνου συναγομένην, καὶ ἑαυτὴν πειν ρωμένην τούτου χωρίζειν, ὡς οὕτω μάλιστ᾽ ἐνὸν ἑαυτῆς ἀπολαύειν; Καὶ μὴν εἰ μετὰ τοῦ σώματος ταύτῃ τὸ εἶναι καὶ τούτου χωρίς φθορὰν καὶ σκε δασμὸν ὑπομένει, πῶς ὑπερβαίνουσα πᾶν σῶμα, τῶν ἀσωμάτων εφίεται, καὶ τῇ τούτων ἀνευπαθεί θεωρία, κἄν τις ἐκεῖθεν ἀφέλκη, ἄχθεται καὶ ἀλγεί, ὥσπερ προσηκόντων καὶ οἰκειοτάτων ἀποσπωμένη; Τὸ γὰρ ήδεσθαι τοῖς ἀφθάρτοις συναπτομένην, καὶ πάλιν λυπεῖσθαι διισταμένην, συγγένειαν αὐτῇ καὶ ὁμοιότητα πρὸς τὸ ἀθάνατον μαρτυρεῖ. Εἰ δ' ἐκεῖνο κρείττον μεταβολῆς, οὐδὲ ταύτην εἰκὸς ἐνέχεσθαι τῇ φθορᾷ. Πῶς δ᾽ ἂν ἀσώματος οὖσα, καὶ διὰ τοῦτο ἀκίνητος (τῶν γὰρ σωμάτων ή κίνησις), υπομείναι φθοράν, ἣν ἄνευ κινήσεως συμβῆναι τὸ τῶν παρ τελῶς ἀμηχάνων· οὐ μὴν οὐδὲ ἐναντίου τινὸς πλέον εκτοῦντος πεσείται· οὔτε γὰρ ἔστι τι ταύτῃ μαχό μένον. Καὶ εἴ τις τὴν αὐτῆς πονηρίαν ἐρεῖ, δυναμό νην, ὥσπερ εἰς σίδηρον, τὴν ψυχὴν ἀναλίσκειν αλλ' οι πονηρότατοι τῶν σπουδαίων οὐδὲν ἧττον ζῶντες, καὶ τοῦτον τὸν λογισμὸν ἐξελέγχουσιν, ὡς οὐκ ἐνὸν αὐτῇ οὐδ' ὑπὸ τῆς οἰκείας κακίας φθαρήναι, ὑφ᾽ ἧς μόνης εἰκὸς ἦν αὐτὴν ἀπολέσθαι. Εἰ δὲ καὶ τὴν ἀρχὴν εὔλογον ἐοικέναι τῷ τέλει ᾧ παρὰ θεοῦ μόνον βουλομένου χωρὶς ύλης ή γένεσις, τούτῳ καὶ παρὰ Θεοῦ μόνον θέλοντος την φθοράν εἰκὸς ἐπακοή

λουθῆσαι. ᾿Αλλὰ μὴν τὸ καλῶς συστὰν λύειν ἐθέλειν Λ credibile sit, ostendunt. Quod si probabile est, οὐ καλοῦ, σοφές τις ἔφη, περὶ τοῦ κόσμου διαλεγόμενος. Χωρὶς δὲ τούτων καὶ τὴν φύσει καὶ κοινοτά τὴν ἐπιθυμίαν οὐκ ἔνεστι μάτην εἶναι. Καὶ τεκμή. ριον, ὅτι τῶν ἀδυνάτων οὐδεὶς πώποτ' ηράσθη. Τις γὰρ πώποτε φρονῶν πτερῶν ἐπεθύμησεν, ἢ ὑπὲρ τὰς νεφέλας ἀρθῆναι, ἢ διὰ κυμάτων, ὡς δι' ἐδά φους, περιπατεῖν; & κἄν τις ὄναρ ἰδὼν διηγῆται, γελῶμεν. ᾿Αλλὰ τῶν δυνατῶν μόνον ὄρεξιν ή φύσις Ενέθηκεν. Τοιγαροῦν οὐ φύσει πάντες ἐφίενται, τοῦτο καὶ παρὰ τῆς φύσεως καὶ μάτην εἶναι ἀδύ νατον. Ἀλλὰ μὴν ἐν τῇ τοῦ ἀεὶ εἶναι ἐπιθυμίᾳ πάνω τες συμβαίνουσιν. Οὐκοῦν ἀνάγκη τοῦτο καὶ ἔσεσθαι, καὶ τὴν τῷ ἀεὶ συνεχομένην ψυχήν ἀδύνατον τῆς εὐχῆς ἁμαρτεῖν. Atqui initium respondere fini, consequens etiam est, id quod solius Dei voluntate absque materia ortum est, solius etiam Dei voluntate interiturum. Αιγαί id velle solvere, quod bene compositum est, non esse boni, quidam sapiens, cum de mundo dissereret, dixit. Præterea fieri non potest, ut naturalis et communissima appetitio frustra sit indita. Ejusque rei argumentum est, quia nemo unquam ea, quæ fieri non possunt, appetivit. Quis enim unquam mentis compos, cupidus fuit alarum? aut supra nubes se tolli? aut per fluctus tanquam per solum ambulare? que si quis vel in somno-tantum Visa narrarit, ridemus. Nam eorum tantum que contingere possunt, natura appetitum indidit. Ita que quod duce omnes natura appetunt, id ut contra naturam et frustra sit, fieri non potest. Verum in perpetuitatis cupiditates omnes consentiunt. Necesse igitur est, tum hoc futurum esse, tun fieri non posse, ut animus cum aeternitate conjunctus, voto frustretur. Οὐκ ἄρα νοῦν ἐχόντων τὸ περὶ τῇ ψυχῇ τινῶν δέος, μὴ μετὰ τοῦ σώματος ἀπολλύηται, καὶ οὐκέτι οὐδαμοῦ ᾖ. Οὐ γὰρ μόνον σώζεται φθειρομένου, ἀλλὰ τὰ ἑαυτῆς πράττειν καθαρῶς οὐχ οἷα τε, ἂν μὴ τῶν παρὰ τοῦ σώματος κωλυμάτων ἀπαλλαγῇ. Τὸ γὰρ φρονεῖν, καὶ νοεῖν, καὶ τοῖς θείοις καὶ ἀπωμάτοις συνάπτεσθαι, ὃ δὴ κατὰ φύσιν πάσῃ ψυχῇ, καὶ πρὸς ὁ πάνθ', ἃ λέγομεν καὶ διανοούμεθα, τείνει, ὡς ἂν τῶν ἐν ἡμῖν ἄριστον ἂν καὶ θειότατον· τοῦτο παντελῶς φεύγει τὴν τοῦ σώματος κοινωνίαν, καὶ μόνης ψυχῆς ἔργον ἐστί, καθαρῶς αὐτὴν ἀπὸ τοῦ σώματος πρὸς ἑαυτὴν καὶ τὰ νοητά συναγούσης, Εἰ γάρ ποτε καὶ ταῖς αἰσθήσεσι χρῆται, κἀκεῖθεν Σὲ αὐτῇ πρὸς τὸ νοεῖν γίνονται τινὲς ἀφορμας, ἀλλ' ἀρχομένη τοῦ πράγματος, καὶ οἷον ἀμαθαίνουσα, καὶ, τὸ λεγόμενον δὴ τοῦτο, τὴν πρώτην ἔτι φέρουσα τρίχα, τούτῳ τῷ τρόπῳ τῆς μαθήσεως χρῆται. "Ωσε περοὶ τῷ ψηλαφᾷν τῶν πραγμάτων τυγχάνειν πει ρώμενοι, ὅταν όψις αὐτοῖς οὐ παρῇ· οὕτω καὶ ψυχὴ ἄρτι διὰ γενέσεως εἰς τὴν ζωὴν παροῦσα, καὶ τὸν ὀφθαλμὸν αὐτῆς πολλῇ τῇ παρὰ τοῦ σώματος άχλοι καλυπτόμενον ἔχουσα, καὶ οἷον βαθεῖ κάρῳ κεκρατημένον, δεῖται τῶν αἰσθήσεων, αἱ ταύτην, ὥσπερ καθεύδουσαν, ἀφυπνίζουσιν· ὑφ' ὧν τὴν πρώτην κινηθεῖσα, καὶ ἑαυτὴν ἀνεγείρασα, οὐκ ἔτι ταῖς αἰσθήσεσιν ἐν ταῖς τῆς ἀληθείας ζητήσεσι χρῆται. Μᾶλλον μὲν οὖν καὶ ταύταις ἐνίοτε τῆς ἀμαθίας ἐπιτιμῇ, ὅταν τὸ ταύταις φαινόμενον καὶ αὐτῇ συν δοκεῖν ἀναγκάζωσιν, ὥσπερ οἱ τῶν διαγραμμάτων, η ὅταν ἄρχωνται μανθάνειν, δεόμενοι, μετὰ δὲ τὴν ἐπιστήμην εἰς αὐτὰ πάλιν ὑποστρέφειν ἀπαξιοῦντες. Οὕτω δὴ καὶ ψυχῇ ἐν σώματι μὲν ἔτ᾽ οὔσῃ οὐδὲν ἀπεικὸς καὶ τὰς αἰσθήσεις περὶ τῶν μαθημάτων Επερωτήν· λυθείσῃ δὲ, αὐτὰ τὰ νοητά δι᾿ ἑαυτῶν παρόντα τὴν τῶν αἰσθήσεων χρείαν οὐκ ἀναγκαίαν ποιεῖ· ἅτε φανερώτατα τῇ ἑαυτῶν ὄντα φύσει, καὶ τὸν τῆς ψυχῆς ὀφθαλμὸν δι' ἑαυτῶν περιλάμποντα, οἷς συνοῦσα τρέφεταί τε καὶ εὐπαθεῖ τὴν αὐτῇ προσἤκουσαν τροφὴν καὶ εὐπάθειαν· ᾗ τὰς σωματικές ἡδονας, εἴ τις παραβάλλειν ἐθέλοι, είδωλα μᾶλλον CAPUT XVI. Quapropter non cordatorum hominum est, quorumdam de animo angor, ne forte cum corpore exstinguatur, et usquam esse desinat. Non enim incolumis tautum, illo pereunte, manet, sed suo munere recle fungi non potest, nisi corporeis inipedimentis liberetur. Nam sapere, et intelligere, et cum divinis incorporeisque conjungi (id quod cum cujusvis animi natura convenit, et quo cuncta que dicimus, et cogitamus, tendunt, ut quod corum, quæ in nobis sunt, optimum sit ac divinissimum), id omnino corporis societatem respuit, et solius animi, se plane a corpore, ad sese, et res quæ intelligentia comprehenduntur colligentis, munus est. Etsi enim aliquando etiam sensibus utitur, atque inde occasiones quasdam intelligendi sumit: tamen id in rei auspicio duntaxat facit, et dun velut indoctus est, et in dubio, ac paulo momento huc illuc impellitur, hac utitur discendi ratione: quemadmodum ii qui palpando res asse qui student, visu destituti. Sic animus quoque, vitam modo per nativitatem ingressus, oculumque suum magna corporis caligine tectum habens, ac profundo sopore oppressum, sensibus indiget, qui eum lanquam e somno excitent. quibus principio commotus et expergefactus, sensibus in veritatis indagatione uti desinit. Quin potius eos ob inscitiam aliquando increpat, cum cogunt, utin id consen tiat, quod ipsi volunt: quemadmodum iis, qui di scere incipiunt, certa quadam linearum conforma tione opus est: post partam autem scientiam ad eas reverti recusant. Sic animum etiam, dum adhuc in corpore est, nihil absurdi est sensus de scientiis percontari. Cum autem is a corpore soTutus fuerit, tum res que sub intelligentiam ca dunt, cum per sese adsint, usum sensuum non desiderant, quippe que sua natura dilucidissim sunt, et animi oculum per sese illustrant, quarum praesentia et alitur et delectatur, cibo suavitateque sibi conveniente: cui si quis corporeas voluptates comparare velit, simulacra polίας voluptatum

quam quod nominantur, eas vere appellabit. Nam ήδονῶν, ἢ τοῦθ'. Η καλοῦνται, μετ' ἀληθείας ἐρεῖ, illarum nulla est essentia, ut quæ omnino in motu versentur. Εt quod eas recipit, est perforatum corporis dolium, undique perduens, quod nihil continere potest. CAPUT XVII. Αἱ μὲν γὰρ οὐσίαι μὲν οὐδαμή, γένεσις δὲ μόνον τὸ ὅλον εἰσιν· τό τε δεχόμενον αὐτὰ; ὁ τετρημένος ἐστὶ τοῦ σώματος πίθος, πάντοθεν ἐκρέων, καὶ μηδὲν δυ νάμενος στέγειν. Τί τοίνυν τῷ μὴ ὄντι τὸ μὴ ὂν ἂν ἐνθείη; ἢ τί ποτε ἂν τῶν μὴ μενόντων ἐν τῷ φεύγοντι μείναι; Ἐπὶ δὲ τῆς ψυχῆς καὶ τὰ τῆς ἡδονῆς αίτια, καθα ρως ὄντα, καὶ τὸ ὅλον οὐσία, καὶ τὸ δεχόμενον υγιές καὶ στεγανόν, κακείνοις ἐοικὸς καὶ ἀθάνατον, ὥστ' εἰκὸς καὶ τῶν ἡδομένων τοὺς μὲν τὰς σωματικός διώκοντας ἡδονὰς παίζεσθαι μᾶλλον ὑπ' αὐτῶν, και ἀεὶ κενοὺς ἐκείνων εὑρίσκεσθαι, μηδέποτε δυναμέν νους κατασχεῖν, ὅπερ διώκουσιν, ὡς ἂν αὐτούς το κατόπιν σκιῶν ἐπειγομένους, καὶ τοῦ σώματος, ε ταῦτα πορίζουσιν, ἀπίστου τὴν φύσιν ὄντος, καὶ τὸ δοθὲν οὐ κατέχοντος· τοὺς δὲ τὰς τῆς ψυχῆς ἡδονὲς προτιμῶντας, ἀεὶ τινος ὄντος ἐν αὐτῷ τῷ ὄντι και ριννυμένους ἀεὶ, καὶ ὡς ἥδιστα ζην. Οὕτω ψυχή το μετὰ τὸ σῶμα καὶ λυσιτελέστερα, καὶ ἡδίου, καὶ τὸ ὅλον εἰπεῖν, θεῖα καὶ τῆς κρείττονος μοίρας. Ωστε καὶ κατὰ τοὺς πρώτους, οἱ πόθῳ τῶν ἡδονῶν τὸν θάνατον δυσχεραίνουσι, καὶ κατὰ τοὺς δευτέρους, οἶ; μετὰ τὸν θάνατον οὐδὲν ἔτι δοκεῖ λείπεσθαι, οὐχ όπως φύσει προσιόντα τὸν θάνατον φρίττειν οὐκ ἔδει, ἀλλὰ καὶ μέλλοντος δυσχεραίνειν, καὶ ἀπόντα καλεῖν, ὡς οὐκ ἐνὸν ἑτέρως ἢ τῶν ἀληθῶν ἡδονῶν απολαύειν, ἢ εἶναι καὶ ζῆν ἀσφαλέστερον, τοῦ θνη τοῦ, καὶ ἀλόγου, καὶ μηδέποτε ὄντος, ἀπαλλαγέντας. Παυσάσθων τοίνυν καὶ οἱ τὰς τοῦ σώματος ήδονας ὀδυρόμενοι, καὶ οἱ μηκέτι που ἔσεσθαι μετὰ τὰ σῶμα νομίζοντες. Μένει γὰρ αὐτοῖς τὸ βέλτιστον, μᾶλλον δὲ τὸ ὅλον, καὶ δ μόνον, ἂν σωφρονώσιν, εἰσίν· ἐν ᾧ τῆς θείας εἰκόνος τεθησαύρισται καλο 2ος ἄφθαρτον, ἀπαθές, ἀρετῆς καὶ φρονήσεως μια τέχειν δυνάμενον· ᾧ μία βλάβη σαρκὶ δουλεῦσαι, καὶ ταύτῃ συμπλέκεσθαι· τὸ δ' ἀπηλλάχθαι ταύτης, ἐπάνοδος πρὸς ζωὴν, καὶ τὸ ἄν, καὶ τῆς ἱερᾶς όλης θείας ἀπόλαυσις. Ὥστε πῶς οὐκ ἐν βελτίοσιν ἐπι μέθα, ὑποχωροῦντος τοῦ σώματος, δ τὴν ψυχὴν βρίθον συνεπισπᾶται, καὶ οὐκ ἐῇ πρὸς τὸν ὑπερον ράνιον τόπον κουφίζεσθαι; Cur ergo nihilum nihilo imponas? aut quid tandem eorum quæ non manent, in fugitivo manere queat? In animo autem voluptatis ea efficientia sunt, quæ vere sunt: neque quidquam alind nisi essentia, et quod eas recipit,-sanum quiddam est, et solidum, et iis ipsis simile et immortale. Itaque probabile est, inter eos qui delectantur, hos qui corporis voluptates appetunt, deludi potius ab iis et semper vacuos illis reperiri, cum id nunquam continere possint, quod sequuntur: non aliter quam si umbras persequantur, cum et corpus, cui illa parant, snapla natura non satis fidum sit, nec ea quæ data sint, contineat. Qui autem animi voluptates preferunt, eos revera subinde satiuri, et eorum aliquo expleri, quod eodem modo perpeLito se habet, et quam suavissime vivere. Sic ea quæ post corpus eveniunt, animo et utiliora et jucundiora, et (ut universe dicam) divina, et melioris partis sunt. Itaque primorum etiam sententia, qui voluptatum desiderio mortem ægre ferunt, et secundorum, quibes nihil esse reliquum post morLem videtur: non modo mors natura adventans, horrenda non est, sel ejus etiam cunctatio aegre ferenula: et cum abest, vocanda esset, quippe cum aliter fieri nequeat, ut aut veris voluptatibus perfruantur, aut sint et vivant securius, et more tali ae bruta parte, quæque perpetuo nihil est libe reutur. Desinant igitur et qui corporeas voluptates deplorant, et qui se nusquam post corpus fore arbitrantur. Optimum enim iis manet, ac potius totum, et quo solo, si sapiunt, sunt, in quo divine imaginis pulchritudo interitus expers reposita est, nulli calamitati obnoxia, quae virtutis et prudentia particeps esse potest: cui id unum damni est, si carui servial, et eam amplectetur; ab ea vero li. berari, reditus est ad vitam, et ad id quod vere est, el sacrae veritatis fructus. Quocirca qui fieri potest, ut non melius nobiscum agatur, corpore neque sinit ultra colos attolli? CAPUT XVIII. Nam auro etiam, cum quavis alia materia confnso, quidnam esset melius, aut suavius (ei modo quid prudentia haberet) quam ab iis separari, que se inferiora sunt, suaque admistione apparere sen sinunt, quantum ipsi venustatis insit? Itaque stultitie esset, purgatione illa dolere, qua omnino perficitur, et ad suam naturam redit. Sie nobis propterea indignandum non est, quod mors now strum aliquid, et quod nunc habemus, abripit: neque statim putandum, id detrimentum nobis arferre, si ablatiouen istam nobis non esse noxiam. ostenderimus. Quando enim deteriore, et eo quod prohibere bus a vile puritate potest, liberantur, af recedente, quod animum degravat atque attrabit, Ἐπεὶ καὶ χρυσίῳ ταῖς τυχούσαις όλαις συμπε φυρμένῳ τί ποτ' ἂν ἦν βέλτιον ἢ ἥδιον, εἴ γε πρό νησις τούτῳ παρῖν, ἢ χωρισθῆναι τῶν αὐτοῦ χειρο νων, καὶ τῇ μίξει με συγχωρούντων, ὅσον αὐτῷ κάλλους πρόσεστι φαίνεσθαι; "Ωστ' ἀνόητον ἂν ἐν διὰ τὸν καθαρμὸν ἐκεῖνον ἀλγεῖν, δι' ἐν σαφῶς το λειοῦται, καὶ πρὸς τὴν αὐτοῦ φύσιν ἐπάνεισιν. Οὕτω καὶ ἡμῖν οὐχ ὅτι τῶν ἡμετέρων καὶ ὧν νῦν ἔχομεν, ἡμῶν ἀφαιρεῖται, διὰ τοῦτ' ἀγανακτητέον, ούτε ζημίαν ἐκεῖνο φέρειν εὐθὺς ἡμῖν νομιστέον, ἂν μὴ πρὸς κακοῦ ταύτην ἡμῖν τὴν ἀφαίρεσιν δείξω την οὖσαν. Ἕως δ᾽ ἂν τοῦ χείρονος, καὶ τοῦ πρὸς τὴν ειλικρινή ζωὴν ἡμᾶς δυναμένου κωλύειν, ἀπαλλατ

τώμεθα, οὐδεμίαν ἂν ἡμῖν ὁ θάνατος ζημίαν ἐνέγκαι. nihil damni mors nobis allatura est. Nihil entur Οὐδὲν γὰρ ἡμῖν φοβερὸν, δ μὴ πρότερον τῇ ψυχῇ χαλεπὸν, καὶ τὸ εὐδαιμονεῖν ἡμῖν οὐδὲν ἕτερον ἢ τὴν ψυχὴν εὖ ἔχειν, ἐστίν. Ἡμεῖς γὰρ ἐκείνη καὶ τὰ ἐκείνης ἐσμὲν, κἂν ἐκείνη μὴ δέχηται πεῖραν θανάτου, οὐδὲν τὸ κωλύον καὶ ἡμᾶς ἀθανάτους και εἶναι, καὶ λέγεσθαι. Τὸ μὲν γὰρ ἐν ἡμῖν θνήσκον μικρόν τέ ἐστι, καὶ οὐχ ὅπερ ἡμεῖς, ἀλλ' ἡμέτερον, καὶ οὐκ ἂν δύναιτο τῇ αὐτοῦ μεταβολῇ καὶ ἡμῖν θανάτου ψῆφον ἐπενεγκεῖν· ὥσπερ οὐδ᾽ ἄν τις τῷ σώματι τὰς τῶν ἱματίων πονηρίας λογίσατο· οὐδ' ἂν ἐκείνων ῥηγνυμένων, ἢ κατατριβομένων, καὶ τοῦ σώματος εἶναι ταῦτα πάθη νομίσειεν. Όμως εἰ τούτου τοῦ μικροῦ φθειρομένου θνητὸν ἀξιοῖ τις δι' ἐκεῖνο καλεῖσθαι τὸν ἄνθρωπον, πέσῳ δικαιότερον τοῦ μείζονος, καὶ τοσοῦτον ὑπερέχοντος, καὶ τὴν φθοράν νικώντος, καὶ μένοντος, ἄφθαρτον αὐτὸν καὶ ἀπαθὴ διὰ τοῦτο καλεῖσθαι, οὐ μόνον καθαρός ἄνθρωπος, καὶ ἐν ᾧ μόνῳ τὸ φρονεῖν καὶ λογίζεσθαι, οἷς τῶν λοιπῶν ζώων ἄνθρωπος διακρίνεται; ἢ τοίνυν θνητὴν τὴν ψυχὴν ἀποδείξαντες, καὶ μετὰ τοῦ σώματος ἀπιοῦσαν, οἱ τὴν τελευτὴν ὅλων ἡμῶν ἀπώλειαν λέγοντες ἔχειν τινὰ λόγον αὐτοῖς καὶ τὸ τοῦ θανάτου δέος οιέσθωσαν· ἡ ἕως ἂν Θεὸς, καὶ οἱ ὀρθοί λογισμοί, καὶ φιλοσοφία, καὶ τὰ καθ' ἡμέ ραν περὶ αὐτὴν φαινόμενα, κρείττω φθορᾶς εἶναι ἐκείνης οὐσίαν ἀποδεικνύωσιν· ἀναθαρρούντων, και μὴ πρὸς τὸ χρεών, ὥσπερ εἰς τι βάραθρον, ὅθεν οὐκ ἔστιν ἀνάδυσις, ἐμπεσούμενοι διακείσθων. ΚΕΦΑΛ. ΙΘ'. & Καίτοι εἰ καὶ παντελῶς ἀφανίζεσθαι τὸν ἄνθρω που συνέβαινεν ἀποθνήσκοντα, οὐδὲ οὕτως ἐχρῆν τῇ τοῦ θανάτου μνήμῃ τρίβεσθαι, ἐνθυμουμένους, ὅλων τῶν παρὰ τοῦ σώματος ἀηδῶν ὁ βίος ἐμπέπλησται, καὶ ὡς κουφότερον, ἀναισθήτως ἔχειν πρὸς πάντα ἢ τοσούτου καθ' ἡμέραν ἡμῖν παρὰ τοῦ σώματος ἐγειρομένου χειμῶνος ἀνέχεσθαι· ἐν μήτε πραΰνειν δυνατὸν τῇ ψυχῇ, μήτε φέρειν, τῆς συμπήξεως ἡμῶν ἐπ' ἐκείνην τὰ τούτου παθήματα διαβιβαζούσης. Τοῦτο γὰρ τῇ ψυχῇ, μέχρις ἂν τῇ γενέσει δουλεύῃ. πάσχειν ἀνάγκη, καὶ πολλὰ τῶν τοῦ σώματος ἄκουσαν εἰς ἑαυτὴν παραδέχεσθαι, ὡς ἂν μὴ παντελῶς κρατοῦσαν αὐτοῦ. "Ωστ' ἀναγκαῖον, ἀπέραντα πονεῖν ἡμᾶς, ἀμύνοντας τῷ μηδέποτ' ἐκτὸς ἑστῶτι πολέμου, νῦν μὲν τὸν λιμὸν αὐτῷ πα ραμυθουμένους, ἄλλοτε καὶ τὴν δίψαν σβεννύντας· καὶ ποτὲ μὲν αὐτῷ προβλήματα προς ψύχος κατα σκευάζοντας, ποτὲ δὲ πρὸς καῦμα μηχανωμένους αὐτῷ καταδύσεις. Καὶ σιωπῶ τὰς ὑπὲρ τοῦ πορισ μοῦ τούτων, κατά τε γῆν καὶ θάλατταν ἀποδημίας καὶ τὰς ὑπὲρ ὁβολοῦ πολλάκις καταράτοις ἀνθρώποις προσαγομένας θωπείας τε καὶ δουλοπρεπείας· δ τίνος ὃν βαρύτερον βρόχου ἀνθρώπῳ, καὶ κατὰ μι κρὸν ἑαυτοῦ ᾔσθημένῳ, καὶ θεωροῦντι, ἀφ' οπου ἀληθείας καὶ ἀρετῆς, ύψους εἰς οἷαν καταπίπτειν βωμολοχίαν καὶ εὐτέλειαν ἀναγκάζεται; Τί δ' ἂν εἴποι τις τὰς ἐν ταῖς παντοδαπαῖς νόσοις οδύνας, καὶ τὸ πολλάκις μὲν οὕτω τὸ σῶμα διαβιβρώσκεσθαι, fermidabile nobis est, nisi animo in primis grave, sit, et felicitas nostra nibil aliud est, quam prola animi constitutio. Nos enim animus, et quidquid ad eum pertinet, sumus. Quod si is mortis pericu - lum non facit, nibil prohibet, quominus nos immortales et simus, et nuncupemur. Quod enim in nobis moritur, et parvum, et non idem quod vos, sed nostrum quiddam est, vec sua mutatione cou tra nos mortis quoque suffragium ferre potest: quemadmodum nemo corpori malas vestes imputabit, neque si illae rumpantur, aut deterantur, a corpori accidere censebit. Si tamen exiguo hoc intereunte, hominem idcirco mortalem vocandum esse quis putet, quanto æquius est, ob id quod majus est, adeoque excellit, et interitum superat, et manet, eum et immortalem, et nulli cladi obnoxiam vocari? Mens enim sola, purus homo est: in eaque sola, prudentia et ratiocinatio sita, est, quibus homo a reliquis animantibus distinguitur. Aat igitur qui obitum tolos nos perdere dicunt, aliquam timende mortis causam se habere putent, ubi demonstraverint animum-mortalem esse, et cum corpore abire, aut quoad Deus et recta ratio et philosophia, et ea que in ipso animo quotidie apparent, demonstrant, ejus essentiam interire non posse, recipiant animum, neque ita erga falum affecti sint, quasi in barathrum quoddam, ex quo nullus regressus pateat, casuri sint. CAPUT XIX. Quodsi vero hominem morte penitus deleri conlingeret, ne sic quidem mortis memoria quemquat alligi oporteret, sed cogitandum potius esset, quantis corporis molestiis vita referta sit, et quanto sit levius, omnis sensus expertem esse, quam tantam tempestatem, quæ a corpore nobis in dies excitam tur, tolerare, quam animus neque frangere, neque ferre potest, cuin compages nostra, corporis affecliones ad ean transmittat. Nam hoc animo necessario ferendum est, dum generationi servit, et multa quæ all corpus attinent, invito in se reci pienda sunt, ut qui illi non penitus imperet. Quare infiniti labores necessario nobis ejus causa (apiendi sunt, quod nunquam non id bello petitur, dum alias famem ejus sedamus, aljas sitim exstin guinus, alias frigus ab eo propulsarus, alias lora quæ astus devitandi causa subeat, excogitamus. Tacco peregrinationes, terra marique susceptas, harum rerum parandarum causa: et blanditias ac serviles gestus, qui saepe propter obolum exsecran dis hominibus praestantur. Quæ res, quo laquea gravior est homini, qui vel minima ex partu semel ipsum novit et considerat, a quanto veritatis et virtutis fastigio, al quas nugas, et quisquilias de cidere cogatur? Jam qu'd de variorum morborum doloribus dicendum est? cum sepe corpus ita erodatur, ut vix calamitos veteris hominis reliquis supersint? Miseri igitur non modo non possunt

DEMETRI CYDONII reliqui non uti, sed nec, quod iis corporis parti- ὡς μόλις τοῦ πάλαι ποτ' ἀνθρώπου ἄθλιον λείπεσθαι bus substituant, que iis perierunt, habent: atque adeo ne eos quidem, a quibus cousolationem audiant: quod omnes saniem et putredinem et molestiam quæ inde oritur fagiant, quod eos magis quam ipsi dolores excruciat: adeo, ut doloris acerbitas eos sæpe laqueos, aut præcipitia, aut enses desiderare cogat. Ut autem concedamus, nullam a corpore perturbationem animo oriri (quod si fieret, monstri instar haberetur), quis satis enarrarit tempestatem, quæ in adolescentia, et corpore incolumi, animis a corporibus concitatur? Omning enim homines tum ne homines quidem esse pos sunt, cum veluti fluctibus, ab agitatione illa mentis, in brutorum naturam detrudantur. Servilis, enin animi pars, et rationis obnoxia imperio, arrepta occasione, satietale insolescens, seditionem contra mentem movet, neque amplius obtemperandum ei censet. Sed animo oppresso, sobrias et hotestas cogitationes exsilio et ignominia multat, sibique ascito imperio, quo fors tulit, impellitur. Et cum virtutem omnem, tanquam impotentiam aliquam contemnit: tum in sola improbitate fortitudinem esse sitam existimat: denique assiduæ ebrietati, et petulantiæ, et omni iniquitati homimum tradit, neque prioris figure quidquam præter nomen, illi relinquit. Sic corpus dolore aflicit ani mam, non minus per voluptates, quam per mole stius: ac potius plus nocet otio et remissione. Nam auriga quoque plus Leditnr, cum equi abere pabulo et satietate lasciviunt, atque temere saltant, quais cum ob famem et imbecillitatem lente progrediunfur. – λείψανον; Ὥστε μηδ' ἔχειν τοὺς ταλαιπώρους οι μόνον ὅ τι τῷ λοιπῷ χρήσονται, ἀλλ' οὐδ᾽ οἷς ἀντὶ τῶν ἀπολωλότων αὐτοῖς μερῶν τοῦ σώματος χρήσ σονται· μηδ' ἀφ᾽ ὧν γοῦν παραμυθίας ἀκούσονται, πάντων τοὺς ἰχώρας, καὶ τὴν σῆψιν, καὶ τὴν ἐκεῖ. θεν ἀηδίαν, φευγόντων, ὁ καὶ τῶν ὀδυνῶν τούτοις οδυνηρότερον, ὥστ᾽ ὡς ἂν πολλάκις αὐτοὺς τῇ τῆς οδύνης δριμύτητι εἰς βρόχων, ἢ κρημνῶν, ἡ ξίφους επιθυμίαν ἐλθεῖν ἀναγκάσαι. Εἰ δὲ δὴ καὶ δοίημεν μηδεμίαν ἀπὸ τοῦ σώματος ταραχήν συμβαίνειν το ψυχῇ, ο γενόμενον τῶν παραδόξων ἂν νομισθείην τις ἂν ἀρκέσεις διηγούμενος τὸν ἐν νεότητι καὶ ύγιεία παρὰ τῶν σωμάτων ταῖς ψυχαῖς ἐγειρόμενον σάλον; Ατεχνῶς γὰρ οὐδ' ἄνθρωποι τότε συγχωρούν. ται εἶναι οἱ ἄνθρωποι, ὥσπερ ὑπό τινων κυμάτων τοῦ τῆς διανοίας κλύδωνος εἰς τὴν τῶν ἀλόγων έξω βούμενοι φύσιν. Τὸ γὰρ ἀνδραποδώδες τῆς ψυχῆς καὶ δουλεύειν ὀφείλον τῷ λόγῳ, καιροῦ λαβόμενον, καὶ διὰ κόρον ὑβρίζον, στασιάζει μὲν πρὸς τὸν νοῦν, καὶ ὑπακούειν οὐκ ἔτ᾽ ἀνέχεται· ἁρπάσαν δὲ τὴν ψ χήν, τοὺς μὲν σώφρονας τῶν λογισμῶν καὶ κοσ μίους φυγαῖς καὶ ἀτιμίαις κολάζει· δι᾿ ἑαυτοῦ δὲ ποιησάμενον τὴν ἡγεμονίαν, ἐφ' ὅ τι ἂν τύ χοι, φέρεται· ἀρετῆς μὲν πάσης ὡς ἀδυναμίας, καταφρονοῦν, μόνην δὲ ἀνδρίαν τὴν κακίαν οιόμε νον· καὶ λοιπὸν συνεχεί μέθῃ, καὶ ἀκολασίᾳ, καὶ πάση παρανομίᾳ, τὸν ἄνθρωπον παραδίδωσι· πλην ὀνόματος μηδὲν ἄλλο συγχωροῦν αὐτῷ τοῦ προτέρου φέρεσθαι σχήματος. Οὕτως οὐχ ἧττον ἐν ταῖς ἡδον ναῖς ἢ ταῖς ἀηδίαις τὴν ψυχὴν ἀλγύνει τὸ σῶμα, μᾶλλον δ' αὐτῇ παρὰ τῆς ἀνέσεως μείζων ή βλάβη ἐπεὶ καὶ ἡνίοχος χεῖρον ἂν πάθοι, διὰ κακὴν τροφὴν καὶ κόρον σφριγώντων αὐτῷ καὶ πηδώντων ἀτάκτως τῶν ἵππων, ἢ δι᾽ ἀτροφίαν καὶ ἀσθένειαν ἡαυχή προϊόντων. CAPUT XX. Atque hæc dicta nobis sint ad eos qui opinantufe hominibus post mortem nihil esse reliqui, sed omnia perire; quique putant, eam hac de causa rerum humanarum esse pessimam. Ac eadem ad persuadendum iis etiam, videntur satis esse, qui non tardissimo sunt ingenio, licere nobis alibi vivere, etiam extra hanc vitam, eo quod in nobis et maximum est et divinissimum: ut et incolumes simus, et permaneamus. Tametsi maximas et validissimas demonstratioues prætermisi, quibus saera quoque oracula cum his, quæ protulimus, consentire, demonstrari potuisset. Quae post hanc vitam viris bonis tantam jucunditatem, tantain suavitatem promittunt, ut nullo modo verbis explicari queant: nisi ad hanc disputationem rudiora et magis obvia sensibus adducere voluissem. Restat igitur, ut et tertiis aliquid respondeamus, et declaremus, ne ipsorum quidem cogitationes carere timiditate non conveniente. Ac ultionem esse apud inferos, eorum quae hic delinquuntur, et multis acer bitatibus illic mullari redundantes hujus temporis voluptates: hanc opinionem firmam esse, non doclorum tantum virorum consensus approbat, sed et Πρὸς μὲν οὖν τοὺς οἰομένους μηδὲν τοῖς ἀνθρώ ποις μετὰ τὸν θάνατον λείπεσθαι, ἀλλὰ παντάπα σιν ἀπόλλυσθαι, καὶ διὰ τοῦτ' αὐτὸν χείριστον τῶν ἀνθρώπῳ συμβαινόντων νομίζοντας, τοσαῦτα ἡμῖν εἰρήσθω. Ικανὰ δὲ δοκεῖ μοι τοὺς μὴ παντάπασι βραδείς καταπείσαι, ὡς ἔστι καὶ παρὰ τοῦτον τὸν βίον ἄλλοθι ζῆν τῷ μεγίστῳ τῶν ἐν ἡμῖν καὶ θεῖο τάτῳ, καὶ σωζομένους καὶ ὄντας. Καί τοι τὰς μεγά στις τῶν ἀποδείξεων καὶ ἰσχυροτάτας παρήκα, δι' ὧν ἦν καὶ τοὺς θείους χρησμούς τοῖς λεγομένοις δείξαι συμφθεγγομένους, οἱ τὰ μετὰ τὸν παρόντα βίον, ὅσον οὐδ᾽ ἔστιν εἰπεῖν, ἡδίω καὶ προσηνέστερα τοῖς ἀγαθοῖς τῶν ἀνδρῶν προλέγουσιν ἔσεσθαι· εἰ μὴ τοῖς ἁπλουστέροις μᾶλλον καὶ ταῖς αἰσθήσεσι προχειροτέροις ἐβουλήθην πρὸς τὴν διάλεξιν χρήσαν σθαι. Λοιπὸν τοίνυν καὶ πρὸς τοὺς τρίτους εἰπεῖν τις καὶ δεῖξαι, μηδὲ τοὺς ἐκείνων λογισμούς παραλί του δειλίας ἀπηλλαγμένους. Είναι μὲν οὖν ἐν ὅλοι τίσιν τῶν ἐνταῦθα ἁμαρτανομένων, καὶ τῆς νῦν τῶν ἡδονῶν ἀμετρίας ἀηδῶν ἐκεῖ πολλῶν ἀντιδίδο εθαι πεῖραν, οὐχ ἡ τῶν σοφῶν πάντων ὁμολογία μόνον ἐῤῥῶσθαι τὴν δόξαν ταύτην παρίστησιν, ἀλλὰ καὶ ἡ τῆς θείας δικαιοσύνης ἰσότης· ἡ πάντες καὶ

οἱ ἀναισχυντότατοι συγχωροῦσιν, ἀκίνητον ἐν ταῖς divina justitia mequalitas, quam omnes etiam imψυχαῖς τὸ δόγμα τοῦτο τηρεῖν ἀναγκαζόμενοι. Τῷ γὰρ ἀγαθῷ καὶ τελειοτάτῳ Θεῷ ἐνδεῖν τι τῶν ἀγα θῶν οὐχ ὅσιον οἴεσθαι. ᾿Αγαθὸν δὲ ἡ δικαιοσύνη πᾶσι μὲν, μάλιστα δὲ τοῖς ἄρχειν λαχοῦσιν, ἧς ἄνευ πολλῆς ἂν τὴν ἀρχὴν ἐμπλήσειεν πλημμελείας. Μά λιστα δὲ ἄρχει Θεὸς καὶ τὴν μεγίστην καὶ τελεωτάτὴν ἀρχὴν, ὅτι μηδ' ἔχει τὸν πρὸ αὐτοῦ· οὐδ᾽ ἔστιν οὗ δεῖται, ἵν' ἡ χρεία καὶ πρὸς δουλείαν αὐτὴν ἑλκύσειεν ἐν τῷ μέρει. Πάντων τοίνυν αὐτὸς προκαθήμενος, καὶ τῶν ἀνθρωπίνων ἔργων ἐπίσκοπος ὤν, πάρεδρον ἐξ ἀνάγκης αὐτῷ τὴν δικαιοσύνην ποιήσε - ται, ᾗ τῶν μὲν ἀγαθῶν ἀμοιβὰς, τιμωρίας δὲ τῶν κακῶν ὀριεῖ· ὃ μόνης ἔργον δικαιοσύνης. Ει τοίνυν ἀγαθὸς ὁ Θεὸς, ἀνάγκη, τοῖς μὲν ἀγαθοῖς τῶν ἀν δρῶν στεφάνους, τιμωρίας δὲ τοῖς πονηροῖς ἡτοιμά. σθαι, κἂν εἰ μὴ ταύτας ἐνταῦθα τίσαιεν· ἀνάγκη τούτοις μετὰ τὴν τελευτήν ἐκεῖνας τηρεῖσθαι. Την γὰρ δικαιοσύνην τὸ κατ᾿ ἀξίαν παρελθεῖν οὐχ οἷόν τε. Οὐ μὴν εἰ τοῦτ᾽ ἀληθὲς, ἤδη καὶ τὸν θάνατον ἐν τοῖς κακίστοις θετέον. Εἰ μὲν γὰρ τῶν μετὰ τοῦτο ἀηδὲν οὗτος αἴτιος ἦν, εἰκότως ἂν τις αὐτὸν ἐδυσ χέραινεν, ὡς δι' αὐτὸν ἄθλιος καὶ κακοδαίμων ἐσό μενος· εἰ δὲ μετὰ τὴν τελευτήν, οἱ μὲν ἐπὶ στεφάν τους τρέχουσιν, οἱ δὲ ἐπὶ βασάνους ὠθοῦνται· τί το με συμβαῖνον λογιζώμεθα τῷ θανάτῳ; Μᾶλλον μὲν οὖν τῶν προσδοκωμένων ἕνεκα τὸν βίον ἔδει κακί ζειν. Οὐ γὰρ τῶν ἀποθνησκόντων, ἀλλὰ τῶν κακῶς βεβιωμένων αἱ τιμωρίαι. Ὥστε εἰ ταύτας ἀποστρέ φεσθαι δεῖ, δικαιότερον ἂν ἐπὶ τὴν ζωὴν ἀπὸ τοῦ θανάτου τὸ μέσος μετάγοιμεν, ἀφ' ἧς τὰ κακὰ προσω γίνεται ταῖς ψυχαῖς, ὧν ἀπαιτούμεθα δίκας· ὁ δὲ θάνατος ἀνεύθυνος παντελῶς, ὅτι μηδ' αίτιος τῶν μετέπειτα φοβερῶν. Εἰ δὲ τούτῳ τὰ μετ' αὐτὸν δυσ χερή λογιούμεθα, διατί μὴ καὶ τὰς τῶν δικαίων ἀμοιβὰς ἐπὶ τοῦτον ἀνοίσομεν; Δὲ γὰρ ἀπολαύσεις μετὰ τοῦτον τοῖς ἀγαθοῖς, ὥστ᾽ ἀπὸ τῶν επομένων οὐ μᾶλλον κακὸν ἢ ἀγαθὸν ἔξεστιν αὐτὸν προτειπεῖν. Μᾶλλον μὲν οὖν ἂν τἀληθῆ σκοπῶμεν, τῆς τοῦ ἀγαθοῦ μοίρας εὑρήσομεν ὄντα. Ἐπὶ γὰρ τὰ τῆς ἀρετῆς ἆθλα παραπέμπων τοὺς δικαίως βεβιωκότας, τοῖς πονηροῖς τῆς κακίας γίνεται τέλος, ἢ τοῖς νοῦν ἔχουσι πάσης ἀλγεινότερον τιμωρίας. Οὐ τοίνυν τὸν θάνατον τῶν ἀπειλουμένων αίτιατέον, ἀλλ' ἡμᾶς αὐτοὺς καὶ τὴν τῶν ἡδονῶν δου λείαν, ὑφ' ὧν τὰς ψυχὰς λωβηθέντες, φοβερὸν ἡμῖν αὐτοῖς τὸ δικαστήριον ἐκεῖνο ποιοῦμεν. "Ωστ' εἰ ταύτας εφυλαττόμεθα, οὐδὲν ἂν ἦν τὸ κωλύον καὶ εὐεργέτην τὸν θάνατον οἴεσθαι, θᾶττον ἡμᾶς ἐπὶ τὰς τῶν ἀγαθῶν ἀμοιβάς παραπέμποντα. Οὐ τοίνυν παρὰ τοῦ θανάτου τὸ δέος, παρὰ δὲ τοῦ συνειδότος Ο τρόμος, ὅπερ συμβαίνει τοῖς τῶν δεινοτάτων ἀ λοῦσι. Κακεῖνοι γὰρ τὴν παρὰ τῶν νόμων φρίττουσι προθεσμίαν, καὶ προσιούσης αἰσθανόμενοι ἀποπνί pudentissimi concedunt, cum hanc sententiam im motam in animis retinere cogantur. Neque enim sine scelere cogitare possumus, bono et perfectissim mo Deo aliquid boni deesse. Justitia autem cum omnibus bona est, tum vero iis quíbus principatus obtigit, sine qua multis peccatis imperium complebunt. In primis autem Deus maximo et absolu - tissimo imperio præditus est: cum se priorem ua Beat neminem, nihil est quo opus habeat, neque quidquam sit, quo egeat: ut necessitas eum aliqua per vices ad servitutem trahat. ipse igitur, cum presideat omnibus, et humana facta intueatur, justitia necessario juxta se collocabit, qua et bonorum remunerationes et malorum supplicia definiat, quod sollus justitiæ munus est. Quodsi Deus est bonus, necesse est viris bonis coronas, improbis supplicia praeparata esse: quæ nisi hic luant, necesse erit ea illis post obitum reservari. Neque enim fieri potest, dignitatis a justitia rationem non Laberi. CAPUT XXI. Quod si hoc verum est, jam mors pessimis in rebus numeranda non erit. Nam si auctor esset secutarum molestiarum, inerito ab ea quispiam ab horreret, ut qui per eam miser et infelix futurus esset. Si vero post obitum alii ad coronas currunt, alii ad tormenta adiguntur, cur eam rem morti iπι putemus? cum vitam magis ob ea, quæ exspectan da sunt, criminari oporteret. Non enim morientibus, sed iis qui perperam vixerunt, poenae destinale sunt. Quocirca si ha sunt aversandæ æquius fuerit, a morte ad vitam odium transferri, a qua, mala ea in animos redundant, quorum poena: 2 nobis expetuntur: mors vero omnino criminis expers est, quia ne causa quidem est sequentium formidinum. Quodsi illi, que post eam molesta. futura sunt, assignemus: cur et honorem et bonorum remunerationes acceptas illi non referamus? Virl enim boni post eum solatia consequuntur. Ita que ex illis, quæ post eveniunt, non magis mala, quam bona appellanda erit, ac potius (si veritatem speciemus) etiam in bonis numerandum esse inveniemus. Eos enim, qui juste vixerunt, ad virtutis praemia accersit, et malis improbitatis Guem sta tuit, quam homines cordati quovis supplicio gravius ferunt. CAPUT AXIL Quapropter impendentium calanıltatam mine morti imputande non sunt, sed nobis ipsis, et vnΤuptatum servituti, per quas auimis nostris lasis, prætorium illud ipsi nobis formidabile reddimus. Itaque si has caveremus, nihil impedimento esse, quominus bene etiam mortem de nobis mereri putaremus: ut quæ ad bonorum remunerationes celerius nos transmitteret. Quare metus ille non a morte, sed horror a conscientia oritur: quemad modum iis accidit, qui gravissimorum scelerum sunt convicti. Nam illi quoqué præstitutam a le-

accedere Λ γονται, δέον αὐτοὺς, ὧν ἐτόλμησαν, ἄρχειν. Πέμπτη, φασί, τετράς, τρίτη, δευτέρα, εἶθ' ἣν ἐγὼ μάλιστα πασῶν ἡμερῶν δέδοικα, καὶ πέφρικα, καὶ βδελύτη τομαι. Σχέτλιε, καὶ τὶς ἡ τῆς ἡμέρας κακία, δι' ή οὕτω ταύτην βδελύττῃ, ἐν ᾗ πολλοὶ θύουσι, καὶ σπένδουσιν ἐπινίκια, καὶ στεφανοῦνται, καὶ λαγ βάνουσιν ἀριστεῖα; σὺ δ' ἀκολασίαν ἀσκήσας, ὥσπερ οἱ ῥητὴν παρὰ τῶν νόμων προσδεχόμενοι δέδοικας. Καίτοι ἐκείνοις μὲν οὐκ ἔστιν ἀποφυγείν ἅπαξ και τεγνωσμένοις, ἡμῖν δὲ ἡ μετάνοια καὶ τὸ τῶν πεπραγμένων ἡμῖν αὐτοῖς ἐπιτιμήσαντας, πρὸς τὸ σωφρονέστερον διαθεῖναι τὸν βίον, τὴν σκυθρωπήν λύει ψῆφον, καὶ δίδωσι περὶ τῶν χρηστοτέρων ἐλπί ζειν. Εἰ τοίνυν τούτοις τὰ μετὰ θάνατον αἴτιον πρὸς ἀλήθειαν τοῦ δεδοικέναι τὸν θάνατον, ἡ τοῦ βίου, διόρθωσις τὸ δέος παραμυθείσθω· ἐκείνη ἐφ' ἡμῖν, καὶ βουληθῆναι δεῖ μόνον, καὶ οὕτως ὁ μὲν φόβος οιχήσεται, θαυμαστὴ δέ τις γαλήνη ταῖς ψυχαῖς ἀντὶ τοῦ πρὶν χειμῶνος ἀντεισαχθήσεται. Ὥστε το δεῖ καὶ λέγειν, μόνον οὐκ ἐν χεροῖν τὴν τῶν δεινῶν λύσιν έχοντας; Εἰ δέ τις δυσχερῆ τὸν μετ᾿ ἀρετῆς βίον ἡγεῖται, καὶ τὴν ἐπὶ τοῦτον ἀπὸ τῶν ἡδονῶν αναχώρησιν οὐ παντὸς ἀνδρὸς ἔργον εἶναι νομίζει· Εκλυσίν τινα καὶ μαλακίαν ψυχῆς τοῦ δέους τούτου δηλός ἐστιν αἰτιώμενος. Τοῖς γὰρ βουλομένοις σπου δάζειν ἀδεῖ πάντα ἐσέσθαι καὶ αὐτὸς δήπουθεν συν νομολογήσει. Οὐ παρὰ τοῦ πράγματος τοίνυν ὁ φύσ 6ος, ἀλλὰ παρὰ τῆς τῶν μὴ βουλομένων ἑαυτοὺς παιδεύειν ἀβελτηρίας· ὥσπερ ἂν εἴ τις ἀποστερησ τῆς ἑλκόμενος ἐπὶ δικαστήριον, ἀφεὶς τὴν ὀφειλὴν διαλύσασθαι, ἢ καὶ παρὰ τὸν δικαστὴν δραμών έχει τεύτιν, ὁ δὲ τὴν μὲν ἐπὶ τοῦτον ὁδὸν ὡς μακρὰν αἴτ τιῦτο, τῶν δὲ κακῶς ἀφαιρεθέντων βούλοιτο καθή μενος ἀπολαύειν· ἔπειτα τῶν κατεγνωκότων, ή και τίνων ἄλλων μὴ προσηκόντως κατηγοροίη. "Ανόητε, ἀπόδος, ο παρὰ τοὺς νόμους κατέχεις· καὶ τῶν δια καστῶν φίλων ἀντὶ κολαστῶν πειραθήσῃ ἕως δ' ἂν φιλονεικῇς, σαυτῷ τὴν αἰτίαν, ὧν πείσῃ, λογία του. gibus diem expavescunt: et cum eam animadvertunt, exanimantur, cum iis facinoribns que commiserunt, imperare debuissent. Aiunt, quinta, quarta, tertia, deinde ea quam maxime omnium dierum timeo, et horreo, et exsector. Miser, quodnam est diei vitium, propter quod eam ita abominaris? cum eadem et multi sacrificent, et libationes ob victorias offerant, et coronas gestent, et rerum bene gestarum præmia consequantur? Tu vero petulantiæ deditus, velut ii qui diem a legibus præfinitam exspectant, times. Atqui illis evadere non licet, ubi semel condemnati fuerint. Nobis autem penitentia, et vitae modestior institutio, si actiones nostras ipsi condemnaverimus, frritum facit atrox illud sulfragium, et spem melio· rem suppeditat. Quodsi ergo ea qua mortem se quuntur, hios ad eam metuendam vere impellunt, vita correctio timorem illum consoletur. Ea porro in nostra potestate est, ac voluntate tantum opus, et sic timor evanescet, et admiranda, loco prioris tempestatis, tranquillitas in animis exsistet, Quid igitur verbis opus est? cum calamitatum depulsionem tantum non in manibus habeamus? Sin quis putet, vitam virtute praeditam molestam, et rereplum ad hanc a voluptatibus, non cujusvis hominis esse existimet; ei satis apparet, timoris hujus causam esse quamdam animi dissolutionem et mol. litiem. Nam omnis metus fore expertes eos qui diligentiam adhibere velint, ipse utique assentietur. Ergo non ab ipsa re metus exsistit, sed ab corum stuliitia, qui se corrigi nolunt. Tauquam si quis fraudator, cum in jus trahitur, omisso aris alieni restitutione, ad judicem accurrere, atque supplex illi esse nolit, sed potius iter ad illam ut longum eulper, et oliose desidens, iis que per injuriam abstulisset, frui velit, postea accused eos, a quibus damnatus esset, aut etiam alios præter meritum. Demens, restitue id, quod contra leges delines, οι judices non modo in te non animadvertent, sed etiam bene tibi cupient. Quoad autem lites moves, ipse tibi culpam eorum quae perpessurus es, ascri μίτο. CAPUT XXII. ς Οὕτως ἡμῖν ἀντὶ τῶν τρίτων οἱ πρῶτοι καὶ νῦν επανίασιν ἄνδρες, οἱ τῶν ἡδονῶν εἶνεκα καὶ τῆς Sic primi illi homines, pro tertiis nunc etiam revertuntur, qui propter voluptates,' earumque suavitatem nortem horrent. Deprehendemus enim τούτων ἀπολαύσεως τὸν θάνατον φρίττοντες. Οὐδὲν etiam hos nihil culpare aliud, quam voluptates. Nam quia nimium arcte has complexi sunt, non ferendum esse censent quidquam, quod illam suavitatem auferat. Eo autem priores superant, quod immodestim suæ quamdam verecundia speciem praetexunt. Neque vero dificulter redargui possunt, cum suapte oratione facile vincautur. Nam siquidem (bone vir) suppliciorum suspicio mortem tibi horribilem facit, cur non paulisper ejectis voJuptatibus, animum usque adeo premente onere liberas? et voluptates voluptatibus permutas? pee riculosas tutis, minutis maximas, brevibus ternas? Nam illis serviendo, hanc quoque vitam molestiarum plenam perages, posiamo subinde treγὰρ ἕτερον ἢ τὰς ἡδονὰς καὶ τούτους αἰτιωμένους εὑρίσκομεν. Ὑπὸ γὰρ τοῦ σφόδρα ταύταις συμπε φυκέναι οὐκ ἀνεκτὸν ἡγοῦνται πᾶν, δ τὴν ἡδυπά θειαν ἔστησι. Τοσοῦτον δὲ τῶν προτέρων έχουσι πλέον, ὅσον εὐλαβείας τινὸς σχήματι περιστέλλουσι τὴν ἀκολασίαν· οἷς οὐ χαλεπὸν ἐξελέγχειν, οἷς λέγ γουσι ῥᾳδίως αλισκομένους. Εἰ γάρ, ὦ τάν, ἡ τῶν κολάσεων ὑποψία φοβερὸν ἐργάζεται σαι τὸν θάνα τον· τί μὴ πρὸς ὀλίγον τὰς ἔξω ρίψας, οὕτω πιό ζοντος ἄχθους τὴν ψυχὴν ἀπαλλάττεις, καὶ ἡδονῶν ἡδονὰς ἀντικαταλλάττῃ, τῶν ἐπικινδύνων τὰς ἀσφα λεῖς, καὶ τῶν μικρῶν τὰς μεγίστας, καὶ τῶν προσ καίρων τας αιωνίους; Εκείναις μὲν γὰρ δουλεύων, καὶ τὸν παρόντα βίον μεστὸν ἀηδίας ἀνύσεις, τρέμων

δεὶ τὴν δίκην, καὶ δεδιώς, καὶ ταύτῃ μηδεμίαν απ- meus et metuens: nec hic ullam sensum perci σθησιν λαμβάνων τῶν λεγομένων ἡδονῶν· καν τῷ μέλλοντι τῶν νῦν προσδοκωμένων ή πεῖρα σε κατα λήψεται. Ἂν δὲ μικρὸν ἀνανήψῃς, καὶ τοῦ σώφρονος ἅψῃ βίου, κὰν τῷ παρόντι ταῖς ἀγαθαῖς τῶν ἐλπίδεν ησθήσῃ, κάν τῷ μέλλοντι μετ᾿ εὐφροσύνης διάξεις, οὐ τῶν δυσχερῶν μόνον ἐκποδὼν γενομένων, ἀλλὰ καὶ τῶν ἀγαθῶν πάντων μετ' ἀφθονίας του παραγενομένων. Αλλ', ὡς ἔοικε, τοῦ παραυτίκα Αδέος γινόμενος, τῆς ἐλευθερίας ἐπιλανθάνει και συνεχεί τρόμῳ συζῆν ἀνέχῃ· βουλόμενος δὲ τῶν ἐνειδῶν ἀπαλλάττειν σαυτὸν, τῷ θανάτῳ λογίζῃ τὸ δέος, δέον σαυτὸν ἐπὶ τῇ τῶν αἰσχίστων ἥττῃ κρημνίζειν. Συμπεραίνουσι τοίνυν δύο ταυτί φαίνεται αἴτια τοῦ τὸν θάνατον δεδιέναι. "Η γὰρ ἀμαθίᾳ τινί τοῦτο συμβαίνει, μηδὲν εἶναι παρὰ τὸ σῶμα τῶν ἀνθρώπων ἑαυτοὺς οἰομένων· ἢν εἴ τι καὶ παρὰ τοῦτ' ἐστὶν ἐν αὐτοῖς, τῷ σώματι τοῦτο καὶ συνεί ναι, καὶ συναπόλλυσθαι. Καὶ διὰ τοῦτο, τῆς τελευτῆς προσιούσης, ταράττονται, ὡς ἂν οὐδενὸς αὐτοῖς μετὰ τὸν θάνατον ὄντος λοιποῦ, καὶ ταῖς ἡδοναῖς ἐαυ τοὺς παραδόντες, ἀλγοῦσι τούτων χωρίζεσθαι μέλλον τες, οὐδεμίαν ἄλλην ἄλλοθι τῶν τῆς σαρκὸς ἡδονῶν ἡδίω καὶ καθαρωτέραν εὑρήσειν ἐλπίζοντες. "Ωστ' εἰκός τως δακρύοντες χωροῦσι πρὸς τὸ χρεών, ὡς ἂν αὐτοῖς παντάπασι τοῦ ἀγαθοῦ καὶ τοῦ τέλους ἀπολλυμένου. piens earum quæ voluptates dicuntur: in posterum reipsa experieris ea, que nunc exspectas. Quod si paulisper ad sanan mentem redieris, et vile mo destæ periculum feceris, etiam in praesentia spe bona delectaberis, et deinceps suaviter aetatem de ges, non molestiis modo remotis, sed bonis etiam omnibus ubertim tibi aduentibus. Sed presenti suavitati te in servitutem tradere libertatis oblitum, neque recusare te in perpetuo tremore vivere satis apparet. Sed dum te probro liberare studes, morti timorem imputas, cum ipse te calpare deberes, qui turpissimis rebus succumbas. Quod si in summam contrahamus, duas esse causas apparet, cur niors Limeatur. Nam hoc aut inscitia quadam accidit, cum homines se praeter corpus nihil esse existimant, aut si tametsi in iis aliquid preter illud sit, id una cum corpore et esse et interire putant. I 'eoque qui voluptatibus sese tradiderunt, morte ad ventante conturbantur, quasi nihil sit iis, post mortem reliqui: et dolent, cum hæ relinquende sunt, quod desperent se usquam aliam suavitatem, carnis voluptatibus jucundiorem et puriorem reperturus. Itaque non injuria cum lacrymis falo concedunt, nimirum bono et fine iis penitus pereunte. CAPUT XXIV. Τούτοιν δὲ τοῖν δυοῖν ὑπ' ἀλλήλων ἡ γένεσις. Η Verum horum duorum, alterum ex altero nasciμὲν γὰρ τῶν ἡδονῶν δουλεία, τὴν ψυχὴν τῷ σώματι tur. Nam voluptatum servitus cum animum corπαντελῶς ἀναμίξασα, οὐ συγχωρεῖ ταύτην ειλικρι- pori plane commiscuit, non patitur, eum se ipsum νῶ· ἑαυτὴν κατιδεῖν· ἀλλ᾽ ἀεὶ τῷ μίγματι συντυγ. & perspicue contueri, sed perpetua commistionis ilχάνων ὁ ἄνθρωπος, καὶ ὅλης δι᾿ ὅλου τοῦ σώματος συμπεφυρμένης τῆς ψυχῆς αἰσθανόμενος, ὥσπερ πολλῷ τῷ τῶν ἀτιμοτέρων μετάλλων γένει χρυσίου ὀλίγον, καὶ δι' ἐπιστήμης ἔνδειαν, μεταλλευτού φαύλου δίκην, ἀλλήλων οὐ δυνάμενος ταῦτα χωρίς ζειν, τῷ φαινομένῳ προστίθεται· καί φησιν ἄνθρωπου εἶναι τὸν δυνάμενον ὅσον πλείστων ἡδονῶν ἐμφορεῖσθαι, τοῦτο μόνον, ὅ τι φάγοι, καὶ πίοι, και λαγνεύσεις, κέρδος ἡγούμενος, ο Σαρδανάπαλον ἐπιγράψαι τῷ μνήματι λέγεται, τοῦτ' αὐτὸς ἀνεξάλειπτον ἐγγράφων ἐν τῇ ψυχῇ. Ὅπερ οὐκ ἂν ἔπαθεν, Εγκρατείᾳ κολάζων τὰς ἡδονάς, καὶ κέρδος, ἀλλὰ μηδεμίαν βλάβην ἡγούμενος, εἴ τι τούτων ἀφέλοι. Οὕτω γὰρ αὐτὸν κατὰ μικρὸν λύων τοῦ σώματος, η καὶ ἑαυτὸν συνεθιζόμενος βλέπειν, οὐκ ἂν ἡγνόησεν ἑαυτὸν, ἀλλὰ τῆς ἀληθείας καὶ τῶν ἀσωμάτων γινό μενος θεωρὸς, καὶ κατανοῶν, ὡς οὐδὲν αὐτῷ τὸ σῶμα πρὸς τὴν θεωρίαν ἐκείνην λυσιτελεῖ, εὕρισκεν ἂν ἐνα ταῦθα τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν ἀπηλλαγμένην τοῦ σώμα τος, καὶ καθ' ἑαυτὴν εἶναι δυναμένην καὶ πρὸ θανά του, καὶ τοσούτῳ μᾶλλον καλλίω καὶ ἐῤῥωμενεστές ραν, ὅσονἧττον μετεῖχε τοῦ σώματος. Καὶ οὕτω τῇ τοιαύτῃ καταστάσει συνεθιζόμενος, οὐκ ἂν ἔλγει, διισταμένων αὐτῷ τῶν μερῶν, οὐδ' ἂν ἐδεδίει περὶ ἑαυτοῦ, πεπεισμένος μενεῖν αὐτῷ τὴν ψυχὴν ἐξ ὧν ἐπεπείρατο. Οὕτως καὶ αἱ ἡδονα! τὴν ψυχὴν ἀναμιγνύσαι τῷ σώματι, τὴν αὐτῆς απα lius consuetudine devinctus homo, sentit, totum animum toti corpori permistum esse, quemadmodum parum auri variis aliis abjectioribus metallis: atque cum ob scientia inopiam, instar imperiti metallici, hæc a sese separare nequeat, ei quod videt assentitur, et hominem esse ait, qui se qnam plurimis voluptatibus ingurgitare possit: id unum in lucro deputans, quod comederit, et Liberit, et rebus venereis impenderit. Et quod Sardanapalus monumento suo inscripsisse fertur: id ipse animo suo sic inscribit, ut deleri non possit, id quod ei non accideret, si continentia voluptates coercerel, et lucrum putaret, non damnum, si quid his decederet. Nam si sic paulatim a corpore se resolve ret, et se intueri assuesceret, sese non ignoraret, sed veritatis elincorporeorum fieret contemplator: atque intelligeret, nihil ad illam sibi contemplationem corpus prodesse, et reperiret ibi animum saum a corpore liberatum, et per sese etiam ante mortem posse consistere: eoque et pulchriorem et robustiorem esse, quo minus corporis consors sit. CAPUT XXV. Itaque tali statui assuefacius, non doleret, cum partes ejus divellerentur: nec sibi limeret, cum persuasum haberet, iis rebus, quarum periculum fecisset, adductus, animum sibi permansurum esse. Voluptates vero animum corpori commiscen

σθησιν ἀφαιροῦνται, καὶ δειλίας ἐμπιπλάσι, καὶ ἀμα θίας. Διὰ ταύτην δ' αὖθις τὴν ἄγνοιαν μᾶλλον ταῖς ἡδυναῖς καὶ τῷ παρ' ἐκείνων ρύπῳ συμφύρεται, καὶ πόν ρας οὐδὲν αὐτῇ τῆς κακοδαιμονίας γίνεται ταύτης, διὰ μὲν τὰς ἡδονὰς ἀγαθαινούσῃ, ὑπὸ δὲ τῆς ἁμαθίας τῷ τῶν ἡδονῶν βαράθρῳ κρημνιζομένῃ. Καὶ εἰκότως - έρᾷ μὲν γὰρ τοῦ ἀγαθοῦ πᾶς ἄνθρωπος, ἐκείνου δὲ ἕνεκα πάντα καὶ λέγει, καὶ διανοεῖται, καὶ πράτ τει. Οὐδεὶς γὰρ οὕτω γένοιτ' ἂν κακοδαίμων, ὥσθ' ἑαυτοῦ, καὶ ὧν ἐπιτηδεύει τὸ κακὸν τέλος ποιεῖσθαι, "Αν μὲν οὖν ἐπιστήμη καὶ μελέτη τὴν τοῦ ἀγαθοῦ φύσιν λάβοι, ὥσπερ ἡγεμόνι χρώμενος τῷ παρ' ἐκείνου φωτί, ὁρᾷ μὲν ἀκριβῶς, οἱ δεῖ σπεύδειν ἄνευ δὲ πλάνης τὸν δρόμον συντείνων, τυγχάνει τοῦ ποθουμένου ὠδῖνός τε λήγει, και θα ῤῥεῖ περὶ ἑαυ τοῦ, ὡς οὐδὲν ἔτι οὐσίας καὶ ζωῆς στερηθησόμενος, τῇ τῆς οὐσίας καὶ ζωῆς αἰτία συμφύς. Αν δὲ διὰ τινα κακίαν ἀγνοήσῃ τὸν ἑαυτοῦ πόθον, ὥσπερ του νέας οἱ πολὺν χρόνον τῶν οἰκείων διοικισθέντες, καὶ βαρβάροις δουλεύσαντες· τὸ μὲν τἀγαθὸν ποθεῖν οὐδ᾽ οὕτως αὐτὸν ἀπολείπει, ἅτε συγγεγενημένον αὐτῷ, ζητῶν δ' ὧν λαβόμενος, ἀναπαύσει τὸν ἔρωτα, ἀγνοίᾳ τοῦ ἀγαθοῦ ἐπὶ τὰ εἴδωλα τούτου καὶ τὰς ομοιότητας (εται· ἀληθείας τε καὶ ἐπιστήμης ἀπο πεσών, ἐπὶ τὰς δόξας φέρεται, καὶ τὸ ψεῦδος ἄκρα· τῶς τε τοῖς σώμασὶ καὶ τοῖς δι' αὐτῶν γενομένοις ἐπιπηδά, τῆς σκιᾶς ἀντὶ τοῦ ἀληθοῦς λαμβανόμενος, Ωστ' ἀντὶ τοῦ ἀγαθοῦ μὲν τιμᾷ τὸ ἡδὺ, καὶ τούτῳ προσπλέκεται, ἀντὶ δὲ τῆς ἐκεῖθεν ἀληθείας χαίρει Ies, illi sensum sui eripiunt, eumque timiditate et ignoratione replent. Ob hanc porro inscitiam, voluptatibus earu nque sordibus magis commisceLur, neque ullum hujus infelicitatis exitum reperit, cum in inscitiam propter voluptates delabatur, et ab illa inscitia in voluptatum baraturum pracipitetur. Ne que vero mirum hoc est. Quilibet enim homo bonum aliquod appetit, et ob id cuncta et dicit, et agit. Neque enim quisquam adeo infelix esse potest, ut sibi et actionibus suis malum finem statual. Quod si scientia et diligentia naturam boni comprehenderit, illius lumine tanquam duce utens; et perspicue cernit quo properandum sit, et cursum citra errorem confcit etid quod desiderat consequitur, et dolere desinit, et fidenti est animo: quippe qui nunquam pri- η vandus sit essentia et vita, cum essentie et vitæ causa conjunctus.Sin desiderium suum ignavia quadam ignorarit, tanquam parentem ii qui longo tempore a suis sejuncti, Barbaris servierunt: boni desiderium ne sic quidem eum deserit,quippe quod iunatum ei sit: sed quzrens quibus comprehensis adiorem sedel, fertur ob boni inscitiam ad ejus simulacra et simis .itudines: ac a veritate scientiaque delapsus, ad opiniones et mendacium festinat, atque assilit intemperanter corporibus, iisque rebus, qua per corpus exercentur, umbra pro veritate ipsa arrepta. Itaque boni loco suavitatem colit atque amplecti tur, et mendacio loco veritatis que a bono exsistit, delectatur, sicque cum impuris voluptatibus pacisci tur, et se his per omnem aetatem serviturum polli- τῷ ψεύδει, καὶ οὕτω δὴ ἄγνοιαν ταῖς ἀκαθάρτοις ήcetur, persuasum omnino habens, summam eas este bonum. Quæ quidem extreina miseria est, et ccerum et tenebra: in quibus, vere dictum est, fore ut jaccant non initiati. Hoc igitur cuivis homini cavendum erit, qui ve e beate vivere volet: ac opera danda, ut virtuti et scientiae pro virili semper amicus, corporis vero voluptatibus hostis sit, ut ne ex inscitia oberrans, bonum alibi qua ral, el se reperisse putans, id quod jucundum est, pre illo colat, neque in ignoratione verarum voluplatum mtatem exigat, animi oculo voluptatibus sulfocato, et recordia excrcato. Qui si ita se composuerit, et hac ratione res suas disposuerit, ut pulchrius comparari non possint: tam animu suum immortalem esse inveniet et seiet: ac deinceps non modo morteta non timebit, sed ejus eliam cunctationem moleste feret, eamque a Deo exoptabit ut eo pacto suaviori vita fruatur. δυναῖς σπένδεται, καὶ ταύταις ὁμολογεῖ διὰ βίου δουλεύσειν, αὐτὰς εἶναι τὸ ἀγαθὸν παντελῶς πεπτιο μένος. Καὶ τοῦτ' ἐστὶν ἡ ἐσχάτη κακοδαιμονία, καὶ ο βόρβορος, καὶ τὸ σκότος, ᾗ κείσεσθαι τοὺς ἀμνή τους, ἡ ἀληθῆς ἔχει γνώμη. Ο δεῖ πάντα άνδρα φυλαττόμενον, τόν γε ὡς ἀληθῶς εὐδαιμόνως ζησό μενον, φίλον μὲν ἀεὶ πρὸς δύναμιν γίνεσθαι ἀληθεία καὶ ἐπιστήμῃ, ἐχθρὸν δὲ ταῖς τοῦ σώματος ἡδοναίς, ἵνα μήτε δι' ἀμαθίαν ἄλλοθι πλανώμενος ζητῇ τάσ γαθὸν, καὶ οἰόμενος εὑρηκέναι, πρὸ ἐκείνου τὸ ἡδι θεραπεύῃ, μήτε διὰ τὸ ταῖς ἡδοναῖς ἐπικλύζεσθαι τὸ τῆς ψυχῆς ἔμμα, καὶ δι' ἀφροσύνην τυφλοῦσθαι, ἐν ἀγνοίᾳ τῶν ἀληθῶν ἡδονῶν διαγάγῃ τὸν βίον. Εἰ δ' οὕτως ἑαυτὸν ῥυθμίσεις, καὶ τῇ καλλίστῃ τῶν ἁρμο νιῶν τὰ αὐτοῦ διὰ πάντων ἁρμόσειεν· ἀθάνατον τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν εὑρήσει, καὶ εἴσεται· καὶ τὸ λο πόν, οὐ μόνον ἀδεῶς πρὸς τὸν θάνατον ἕξει, ἀλλὰ καὶ μέλλοντος ἀνιάσεται, καὶ παρὰ τοῦ Θεοῦ τοῦ τον εὔξεται, ἵν' οὕτως ἡδίονος αὐτῷ γένοιτο βίου λαβέσθαι.

EPISTOLA AD PHACRASEM. ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΤΟΥ ΚΥΔΩΝΗ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΜΕΓΑΛΟΝ ΠΡΙΜΜΙΚΕΡΙΟΝ ΤΟΝ ΦΑΚΡΑΣΗΝ. EPISTOLA AD MAGNUM PRIMICERIUM PHACRASEM, Thessalonica scripta, cum anno 1480 Amuratus II urbem obsidione cingeret, quam mΟΣ expugnatam ferro et igne delevit. - Ex hac epistola discimus Cydonium patria Thessalonicensem fuisse, non autem Cpolitanum vel Cretensem, ut Fabricius cum aliis putavit Οὔθ᾽ ἤσθην, οὔτ᾽ ἡνιάσθην οὕτω ποτέ, ὡς νῦν ἀμφότερα μοι ταῦτα συνέβη. Ἐποίες δὲ ἡμῖν τὸ μὲν πρότερον ἡ τῶν σῶν γραμμάτων ἀνάγνωσις, τῶν σῶν ἠθῶν τὰς τῶν ἐρώντων συγκινούντων ψυχάς· τοῦ δευτέρου δὲ αἴτιον αἱ τῆς πατρίδος συμφοραί, καὶ τὸ μὴ μέχρι πολλοῦ τὸ τῆς δοκούσης εὐδαιμονίας εἴδωλον αὐτῇ τηρηθῆναι, ἀλλὰ, πρὶν καθαρῶς ἀναπνεῦσαι, μετὰ προσθήκης αὐτῇ τὴν προτέραν νήσον ἐπανελθεῖν. Ηκουσα γὰρ καὶ τὸ πρὸ τῶν πυ τῶν στράτευμα, καὶ τὸν βάρβαρον ἡγεμόνα, καὶ τὴν λείαν ἣν ήλασαν, καὶ τοὺς ἀπὸ τῶν τειχῶν μετὰ τοῦ δακρύειν μόνον τὰ τοιαῦτα ὁρῶντας. Τὸ δὲ μήτε τοὺς ἔξωθεν ἁρπάζοντας, μήθ' ὑμᾶς ἀδικουμένους παύσεσθαί ποτε προοδοκᾷν, τίν' οὐκ ἂν ὡς ἤδη κει μένην πείσειε τὴν πόλιν θρηνεῖν; Καὶ πρόσεστι τὸ μηδὲ παρὰ τῶν ἐχθρῶν μόνον εἶναι τὴν ζημίαν τῇ πόλει, ἀλλὰ πολλῷ χείρω καὶ τὰ παρὰ τῶν πολιτῶν αὐτῇ προσδοκᾶσθαι. Πανταχοῦ γὰρ ἡ στάσις πολιορκίας ἐφάλαιον· καὶ τὸ μὴ δύνασθαι τοὺς πολεμίους ἀμύνασθαι ἐφ' αὐτοὺς πείθει λοιπὸν τρέπεσθαι τοὺς πολίτας. Καὶ πόλιν οὐδεμίαν ἂν ἴδοις σωφρονεῖν ἐπι σταμένην ἐν τοιούτοις καιροῖς. Τίς δ' οὐκ οἶδε τῶν τοιούτων κακῶν τὴν ἡμετέραν πόλιν ούσαν διδάσκα λον; δι' ἃ τοῖς ἄλλοις νικώντας τὰ τοῦ δήμου κακά τὴν παῤῥησίαν ἡμᾶς ἀφαιρεῖται. Δέδοικα τοίνυν μὴ σφῶν αὐτῶν ἀναμνησθέντες οι Θεσσαλονικεῖς συνα γωνίσωνται τοῖς ἐχθροῖς, κἀκείνων τοῖς τείχεσι προσβαλλόντων, οὗτοι σφάττωσιν ἔνδον τοὺς ταῦτα δυναμένους κωλύειν, καὶ πάλιν σπλάγχνων τε γεύσωνται καὶ χορεύσωσι τὰ τῆς σχετλίας ἡμέρας. Δι' Nullo profecto tempore tanta ego et voluptate alectus sum et mustitia, quanta nunc earu utraque mihi contigit: illam cepi ex litterarum tuarum, ne dicam suavissimorum morum, inspe ctione, vehementer amicorum luorum animos commoventium: sollicitudinem attulerunt patria ćulaturitates; non diu illam retinere potuisse apparentem felicitatis speciem, sed priusquam libere fespirarei, pristino morbó majore cum vehementia esse affectam. Audivi enim de exercitu ad portas, et de rege barbaro, et de præda quam fe εerunt, et de illis qui ex muris ad ejusmodi facimora despiciebant, Dentes duntaxat, nihil amplius: illud vero, quod neque hostilis direptionis extrinsecus, neque vestrarum ærumnarum finem unquam factum iri veremnini, quem, quæso, non induceret, út civitatem tanquam jam prostratam ac perditam comploraret? Accedit, quod non per hostes solos detrimenta importantur urli, sed mulie pejora ab incolis creduntur illi impendere. Ειεnim ubicunque terraruin obsessionis appendix seditio est, et istud ipsum, non posse hostes re primi, ad armain se vertenda cives allicit. Verumtamen quanquam urbem nullam invenias tali rerum statu prudenter se gerentem, nostram l2men quis nescit magistram esse hujusmodi facinorum? Quamobrem, etsi allis rebus preslamus, populi tamen mala spem nobis eripiunt. Quippe Limeo, me sui memores Thessalonicenses hostibus sint ipsi suffragaturi, bisque ad mania accedentiEx epistolis bene multis, familiaribus plerisque, quas scripsit Cydonius, hanc, quia argumenti historici est selegimus. Εam primus edidit clar. lla ius iu Noritiis miss, bibliotheca Regia, tσαι. Υπί, ρ. 514.