ΤΟΥ ΜΑΚΑΡΙΩΤΑΤΟΥ ΣΥΜΕΩΝ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΕΝ ΧΡΙΣΤΟ ΚΑΤΑ ΠΑΣΩΝ ΤΩΝ ΑΙΡΕΣΕΩΝ Καὶ περὶ τῆς μόνης πίστεως τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, Τῶν Ἱερῶν τελετῶν τε καὶ μυστηρίων πάντων τῆς Ἐκκλησίας, Οὐδὲν αὐτοῦ ἴδιον κεκτημένος, Ἀλλ᾽ ἐκ τῶν ἁγίων Γραφῶν, καὶ τῶν Πατέρων ἐρανισθεὶς αὐτῷ καὶ συντεθεί; κατά δύναμιν, Απολογίας διδοὺς ἑκάστῳ τῶν κατὰ καιροὺς ήρωτηκότων. BEATISSIMI SYMEONIS ARCHIEPISCOPI THESSALONICENSIS DIALOGUS IN CHRISTO ADVERSUS OMNES HÆRESES Et de sola fide Domini et Dei ct Salvatoris nostri Jesu Christi, Necnon de sacris ritibus et singulis Ecclesiæ mysteriis, Cujus auctor nihil de suo addidit, Sed omnia e sacris Scripturis et Patribus quæritando collegit et pro viribus composuit Respondens ad singulos pro tempore interrogantes. 1 ΑΡΧΙΕΡΕΥΣ. Ἐν Χριστῷ τῷ μονογενεῖ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς καὶ Θεῷ ἡμῶν, τῇ ζώσῃ σοφία, τῷ χορη γοῦντι Λόγῳ λόγον ἐν ἀνοίξει τοῦ στόματος, ὑμῖν, ἀδελφοί, πειθόμενος ὡς ἡ ἐντολή, κατὰ δύναμιν πρός τὸ λέγειν ἥκω, περὶ ὧν ἡμᾶς ἡρωτήσατε. Διὸ καὶ τους παρ' ὑμῶν λόγους εἰς ἡμᾶς, καὶ τοὺς ἀφ᾽ ἡμῶν πρὸς ὑμᾶς ἐν ἐρωτήσει τε καὶ ἀποκρίσει ποιήσομαι, καὶ ἐν σχήματι διαλόγου. Καὶ τὸν μὲν εξάρχοντα τοῦ παρ' ὑμῶν λόγου, ὡς καὶ ἡρωτηκότα πρότερον, καὶ τῶν ἀπολογιῶν ἡμῖν αἴτιον δ.δειγμένων, προθήσομεν ἐρωτῶντα, ἡμᾶς δὲ μετὰ τοῦτο πρὸς τὰς παρ' ὑμῶν πεύσεις τὰς ἀποκρίσεις ἐν Χριστῷ ποιουμένους. Οὕτω καὶ γὰρ εὐληπτότερος PONTIFEX. In Christo unigenito Dei Patr sque Filio et Deo nostro qui est sapientia vivens, et Verbum quod sermonem suppeditat in apertione oris, vobis, fratres, suasus, sicut jussum est, quantum potero locuturus adsum, de quibus nos interrogaveritis. Ideo vestros ad nos, nostrosque ad vos sermones sub interrogationis et responsionis forma faciam et sub specie sermocinationis. Primium quidem eum qui dicenda a vobis suscepit, utpote qui jam nos prius percontatus est, el responsi causam nobis præbuit interrogantem præmittam, nos vero deinde vestris a nobis quæsitis responsa in Christo. facientes. Ita fortasse sermo vobis et cæteris fratribus intellectu

facilior erit et utilior, et ab eo quid commodi, Deo τε ὑμῖν καὶ τοῖς ἄλλοις ἀδελφοῖς ὁ λόγος ἂν εἴη καὶ volente, forsitan percipietis. λυσιτελέστερος, ἐκ τούτου τε ἴσως βουλομένου Θεού, και τι ἐπωφελές προσγενήσεται. CLERICUS. ΚΛΗΡΙΚΟΣ. Sicut jam prius, Domine sancte, de spiritualibus Ἡμεῖς θαρρούντως, ἅγιε Δέσποτα, περὶ ὧν ἐζη divinisque rebus te, ut nostrum in Spiritu Patrem τήσαμεν πνευματικῶν τε καὶ θείων, τὰς ἐρωτήσεις interrogavimus, ita et nunc ad hunc finem conf. ἐποιησάμεθα ὡς πρὸς πατέρα ἡμῶν ἐν Πνεύματι, denter accedimus. Quia ergo in charitate Christi καὶ πρὸς τοῦτο νῦν ὡς καὶ ἄλλοτε ήκομεν. Ἐπεὶ sermones nostros auimo paterno accipis, ecce nunc οὖν ἐν ἀγάπῃ Χριστοῦ τοὺς λόγους ἡμῶν δέχῃ παquoque diducialiter in Christo interroganus. Nos τρικῶς, ἐν Χριστῷ προθύμως καὶ αὐτοὶ τὰς ἐρω quidem Christiani recte credimus in Deuin Pa- τήσεις ἰδοὺ ποιούμεθα. Ημῶν μὲν εἰς Θεὸν πιστευόν trem et Fílium et Spiritum sauctum; sanctam Triui- των ὀρθῶς τῶν χριστιανῶν, καὶ Πατέρα, Υἱὸν καὶ tatem prædicamus secundum Scripturas in una ἅγιον Πνεῦμα, τὴν ἁγίαν Τριάδα κατὰ τὰς Γραφάς esseniia et deitate, necnon Christi, uuius Trinitatis χηρυσσόντων ἐν μιᾷ ουσίᾳ τε καὶ θεότητι, τοῦ ἑνός personæ, Dei Verbi, ex Virgine in Spiritu sancto σε τῆς Τριάδος Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ Λόγου, τὴν ἐκ incarnationen, et veritatem ex anima confitemur; Παρθένου ἐν ἁγίῳ Πνεύματι σάρκωσιν, καὶ τὴν sed cum multæ sint opiniones tam veteres quam recentes, quæ veræ buic fidei nostræ adversentur, quomodo vel infideles persuadebimus vel intèrmiores confirmabimus vel singula interrogantium dubia solvemus, cum jam ut reddamus rationem de ea quæ est in nobis spe edocti fuerimus? ἀλήθειαν ἐκ – ψυχῆς ἀνομολογούντων· δοξῶν δὲ οὐσῶν πολλῶν παλαιῶν τε καὶ νέων, εναντίων και θάπαξ τῇ ἀληθινῇ ταύτῃ ἡμῶν πίστει, πῶς ἡ πείσωμεν τοὺς ἀπίστους, ἢ ἀσφαλισώμεθα τοὺς ἀσθε νεστέρους, ἢ θεραπεύσωμεν τους διερωτῶντας, ἐπεὶ καὶ διδόναι λόγον ἐδιδάχθημεν περὶ τῆς ἐν ἡμῖν ἐλπίδος; ᾿Αρχιερεύς. Ἡ τῆς ἀληθείας ἀνακήρυξις, ἀδελφὲ, καὶ τῆς εὐσεβείας ὁμολογία, ἀναγκαία πρὸ παντὸς ἡμῖν, καὶ ταύτην ὁμολογεῖν ἐνώπιον ἁπάντων χρεών. Τοῦτο καὶ γὰρ πιστοῦ παντὸς ὁ θεμέλιος δι' ήν ὁμολογίαν μακαρίζεται μὲν Πέτρος, Θεοῦ τε βασι λείας κλειδούχος καθίσταται, Παῦλος δὲ τὸν στέ φανον ἐλπίζει λαβεῖν τῆς ζωῆς, τηρήσας καὶ κηρύ ξας τὴν πίστιν. Καὶ πᾶς δὲ ὁ τῶν ἁγίων χορός, οὕτω ποιήσας, καὶ καλῶς τελέσας τὸν δρόμον, δεδόξασται. Χρεὼν δὲ καὶ τὸν πλησίον οἰκοδομεῖν ὡς δύναμις. οὐκ ἀνάγκη δὲ πάντα ἄνθρωπον πείθειν, ἐπεὶ μηδὲ πάντας πεῖσαι δυνατόν. Όμως λεκτέον εἰ δύναμίς σοι τὰ κατὰ δύναμιν, εἰ πρὸς οἰκοδομὴν ὁ λόγος ὁρᾷ καὶ εἰ μὲν οἰκοδομήσεις, πολὺ σοί τε καὶ τῷ ὠφελημένῳ παρὰ σοῦ τὸ ὄφελος· εἰ δ᾽ οὖν, οὐκ ὀφείλεις τι τῷ Θεῷ τούτου χάριν τὸ σαυτοῦ γὰρ τετέλεκας. Πάλιν δὲ καὶ τοῦτό σοι φυλακτέον· μὴ παρὰ τὴν δύναμιν λέγε, μήποτ' ἐπιχειρῶν τὸν κείμενον ἀνιστᾷν, συγκαταπέσῃς αὐτῷ. Κατὰ γὰρ τὴν Θειότατον Παύλον, μέγα ὁμολογουμένως ἐστὶ τὸ τῆς εὐσεβείας μυστήριον και χρὴ μετ᾿ εὐλαβείας και Pontifex. Veritatis pradicatio, frater, et pietatis confessio, ante omnia nobis est necessaria, eau.quo coram omnibus confiteri necesse est, hoc est enim emnis credentis fundamentum. Propter confessionem beatus dicitur Petrus, Deique reghi janitor coustituitur; Paulus vero sperat coronam vitæ accipere, quoniam servavit et prædicavit fidem; et tolus sanctorum chorus, quia ita fecit et cursum beno consummavit glorificatur. Necesse est etiam proximum pro posse ædificare, sed nequaquam necessarium est omne'n hominem persuadere, cum ouines persuadere minime sit possibile; attamen, si quiveris, dicenda tibi erunt omnia quæ poteris, si quidem sermo ad ædificationem spectat. Quod si dificaveria, multus erit quæstus tibi et ei quem lucratus fueris; si vero non ædificaveris, nihil hujus gratia Deo debebis: quod tuum est fecisti. Rmsum tibi cavendum est ne quid supra virės dicas, ne forte, dum conaris jacentem erigere, cum co concidas; nam secundum divinissimum Paulum, omnium confessione magnum est pietatis mysterium, et oportet cum prudentia et quam maxima circumn- η προσοχής ότι πλείστης τὸν διαλεγόμενον περὶ αὐτῆς spe. tione sermocinantem de ea colloqui, ipsum autein probatum esse et doctoris gratiam accepisse; ne quis de his quæ nescit contendens, in laqueos blasphemiæ, aut in retia dubitationis, aut in dogmata impietatis ex sermouibus irreligiosis decidat. Nam scimus multos infirmos propterea corruises. Clericus. Utrum tutius est disserere ex naturalibus cogitationibus an e scriptis testimoniis? Pontifes. scriptis testimoniis; ita enim ait Dominus; ‹ Scrutamini Scripturas, quia vos putatis in ipsis vitam æternam haberi; et illæ suut quæ testimonium perhibent de me.»Poteris etiam præterea ex communibus cogitationibus et excau- διαλέγεσθαι· τοῦτον δὲ δεδοκιμασμένον εἶναι, καὶ διδασκαλικοῦ τετυχηκότα χαρίσματος· ἵνα μή τις περὶ ὧν οὐκ οἶδεν ὁρίζων, ἢ τοῖς τῆς βλασφημίας δικτύοις, ἢ πάγαις διχονοίας, ή δόγμασι δυσσεβείας ἐκ τῶν τῆς ἀσεβείας περιπέσῃ ῥημάτων. Οίδαμεν γὰρ ἐκ τούτου παραβλαβέντας τῶν ἀστηρίκτων πολ λούς. Κληρικός. Καὶ πόθεν ἀσφαλέστερον διαλέγεσθαι, ἐκ φυσικῶν ἐννοιῶν, ἡ γραφικῶν μαρτυριών; ᾿Αρχιερεύς. ᾿Απὸ τῶν ἁγίων Γραφών. Ούτω γάρ φησι καὶ ὁ Κύριος·. Ερευνάτε τας Γραφάς, ότι ἐν αὐταῖ; δοκεῖτε ζωὴν αἰώνιον ἔχειν· καὶ αὑταί εἰσιν οἱ μαρτυροῦσαι περὶ ἐμοῦ.» Εστι δ' ἔτι καὶ ἀπὸ κοινῶν ἐννοιῶν καὶ παραδειγμάτων. Πλὴν ἐκεῖνα

λεκτέον, ὅσαπερ ἐν παραδείγμασι τῶν ἁγίων πλεί- 1 plis disserere, qua:ia plures invenerunt in exemplis στον εἰρήκασι, καὶ ὅσα οὐ πρὸς ἐναντίωσιν τῶν ἁγίων Γραφῶν ὁρᾷ καὶ ταῦτα ὡς ἐν παρέργα. Οὐ γὰρ ἔξω τῶν θείων Γραφῶν ὅλως δεῖ χωρεῖν, ἢ φρονείν. Κατὰ ἀθέων, καὶ ὅτι ἔστι Θεός. Κληρικός. Επειδή, πάτερ, διάφοροι, ώς προείρηχα, δίξαι πολλοῖς τῶν ἐθνικῶν περὶ τοῦ θείου εἰσὶ, καὶ οἱ μὲν πολλῶν θεῶν ἔσχον πλάνην, οἱ δὲ Θεὸν μὲν ἕνα δῆθεν δοξάζουσιν, οὐ τρισυπόστατον δὲ, οὐδὲ γὰρ ὁμολογοῦσι τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγου καὶ τὸν Πνεῦμα τὸ ἅγιον, οἱ δὲ καὶ μὴ εἶναι Θεὸν ἀσεβε στάτως εἰρήκασι, τίνι τρόπῳ πρὸς τὴν ἀληθῆ πίστιν f ἐφελκύσωμεν τούτους; Αρχιερεύς. Πρῶτον μὲν ἐντεύξει τῇ πρὸς Θεὸν, Έπειτα δὲ ταπεινώσει καὶ ἔργοις ἀγάπης πνευματ τικῆς, ἀμέμπτῳ τε βίῳ μαρτυροῦντι τὴν πίστιν · ὡς καὶ οἱ ἀπόστολοι ἐδίδαξαν τε καὶ ἔδειξαν· ἀποστολικὸν γὰρ τοῦτο τὸ ἔργον· καὶ τελευταῖον λόγοις ἀφιλονείκοις τοῖς ἀπὸ τῶν θείων Γραφών. Τὸ φιλο νεικεῖν γὰρ καὶ διαμάχεσθαι τῆς Ἐκκλησίας ἀλλό τριον. *Οτι ἔστι Θεός, ἀπόδειξις πρώτη ἀπὸ τῶν ἁγίων γραφών. Κληρικός. Καὶ πόθεν τὸν ἄθεον πείσωμεν ὅτι ἔστι Θεός; p sanctorum, quæ Scripturis sacris nequaquam adversantur; hæc autem quasi per consequentiam accedunt, non enim extra divinas Scripturas prorsus oportet procedere vel cogitare. CAPUT I. Contra atheos, quod est Deus. Clericus. Quonian, Pater, sicut prædisi, varie sunt plurimis ex gentilibus de numine opiniones, et alii quidem plurium deorum errorem sequuntur; alii vero Deum quidem unum credunt, sed non in tribus personis, nec confitentur Dei Verbum et Spiritum· sanctum; alii autem Deum non esse impio ausu diserunt, quonam modo eos ad veram fidem at:rahemus? Pontifex. Primum quidem per orationem ad Deum, deinde vero per humilitatem et opera char:- tatis spiritualis, per vitam irreprehensibilem quæ fidei testimonium perhibet, prout docuerunt et ostendcrunt apostoli; nam apostolicum est istud opus; denique autem per verba minime litigiosa, quippe litigare et contendere Ecclesiæ alienum est. CAPUT 11. Deum esse, demonstratio prima ex sacris litteris. Clericus. Quibus argumentis atheum ut credat esse Deum persuadebimus? Pontifex. Primum quidem, ut diximus, e sacris Scripturis quæ Deum in omnibus confitentur, vel potius auctorem habent Deum, eumque omnium factorem prædicant qui est semper cum Verbo ejus et Spiritu. Moyses enim dixit: dn principio creavit Deus caluin et terram. Εt dixit Deus: Fiat lux, et facta est lux, et cætera similiter. Et: «Ego sum qui sum;» et in ruio:r Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob, Trinitatem signiacans. Insuper de homine:. Ει dixit Deus: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram.» Et ubique Moyses docet Deum esse, Denique Verbum habere et Spiritum sanctum, necijoni eumden per Verbum omnia fecisse, suoque Spiritu consecrasse et sanctificasse. Omnes vero prophetæ post David istud docuerunt, et David ipse insanum vocat eum qui Deum non confitetur; et ait: ‹ Dixit insanus in corde suo: Non est Deus. Hoc autemi omnem impietatem superat. Imo ipse diabolus confitetur Deum esse, licet semetipsum adversarius et impius opponat divinam surripiendo gloriam. Ideo atheos errare fecit Græcos elementis rerum et dæmoniis delusos deosque vocantes creaturas. Omnino igitur ameus et maxime atbeus, et stultissimus dæmoniisque ßejor qui negat Deum esse. Qui ex dictis jam primum convincitur. ᾿Αρχιερεύς. Πρῶτον μὲν, ὡς εἰρήκαμεν, ἀπὸ τῶν ἁγίων Γραφῶν, τὸν Θεὸν ὁμολογουσῶν διὰ πάντων, μᾶλλον δὲ αἰτίαν ἐχουσῶν τὸν Θεὸν, καὶ ποιητὴν τῶν ὅλων αὐτὸν καταγγελουσῶν, καὶ ἀεὶ ὄντα μετά τοῦ Λόγου αὐτοῦ καὶ τοῦ Πνεύματος. Καὶ γὰρ ὁ μὲν Μωϋσῆς φησιν·· Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν. Καὶ εἶπεν ὁ Θεὸς, Γενηθήτω φῶς, καὶ ἐγένετο φῶς, ο καὶ τὰ λοιπὰ ὁμοίως. Και, • Ἐγώ εἰμι ὁ ὤν. ο Καὶ ἐν τῇ βάτῳ, ο 'Εγώ εἰμι ὁ Θεός Αβραάμ, καὶ ὁ Θεὸς Ἰσαάκ, καὶ ὁ Θεὸς Ιακώβ, ο τὴν Τριάδα σημαίνων. Καὶ περὶ τοῦ ἀνθρώ που «Καὶ εἶπεν ὁ Θεὸς, Ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ' εἰκόνα ἡμετέραν καὶ καθ᾽ ὁμοίωσιν: ν καὶ ἐν πᾶσι Μωϋσῆς Θεὸν εἶναι διδάσκει, καὶ λόγον ἔχειν τὸν Θεόν, καὶ ἅγιον Πνεῦμα· καὶ ὅτι διὰ τοῦ Λόγου τα πάντα ἐποίησε, καὶ τῷ Πνεύματι αὐτοῦ ἐτελείωσε καὶ ἡγίασε. Καὶ πάντες δὲ οἱ προφῆται μετὰ τοῦ Δαβὶδ τοῦτο ἐδίδαξαν. Αὐτὸς δὲ ὁ Δαβὶδ καὶ ἄφρονα καλεῖ τὸν μὴ ὁμολογοῦντα Θεόν. Καί φησιν· «Είπεν ἄφρων ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ· Οὐκ ἔστι Θεός.» Τοῦτο δε πόρρω πάσης ἐστὶν ἀσεβείας, καὶ αὐτὸς γὰρ ὁ διάβολος ὁμολογεῖ εἶναι Θεὸν, εἰ καὶ ἑαυτὸν ὁ ἀντί θετος καὶ ἀσεβὴ; ἀντεισάγει, κλέπτων τὴν θείαν τιμήν. Διὸ καὶ τοὺς ἀθέους ἀπεπλάνησεν Ελληνας, τοῖς στοιχείοις καὶ δαιμονίοις ἀπατηθέντας, καὶ θεοὺς τὰ κτίσματα ονομάσαντας. Πάντη οὖν ἄλογος καὶ ἀθεώτατος καὶ ἀφρονέστατος καὶ χείρων τῶν δαιμονίων ὁ μὴ λέγων εἶναι Θεὸν, καὶ ἐκ τούτου μὲν πρῶτον ἐλεγχθήσεται. "

CAPUT III. Deum esse, demonstratio secunda petita ab ipso komine, qui de Deo notionem habet, loquitur et inquiTil. *Οτι ἔστι Θεός, ἀπόδειξις δευτέρα ἀπ' αὐτοῦ τοῦ ἀνθρώπου νοοῦντος καὶ λέγοντος καὶ ζητοῦν. τὸς περὶ Θεοῦ. Έπειτα δὲ καὶ ἀπ' αὐτοῦ τοῦ ἀνθρωπίνου νούς, ζητοῦντος περὶ Θεοῦ· εὐ ζητεῖν γὰρ περὶ Θεοῦ καὶ θεωρεῖν, ὅτι Θεός ἐστιν ἐκδιδάσκει αίτιος τούτου τοῦ νοὸς, καὶ οὗτος ἀναρχος νοῦς. Καὶ ὁ νοῦς δὲ ὁ ἡμέ τερος λόγῳ ἐρευνῶν περὶ Θεοῦ, τὸν ἄναρχον νοῦν τὸν Θεὸν, καὶ Λόγον ἔχειν διδάσκει. Καὶ ζῶν δὲ ὢν ὁ περὶ Θεοῦ διανοούμενος καὶ λαλῶν, καὶ ζωὴν ἐν τῷ Θεῷ εἶναι μαρτυρεί, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· καὶ ὅτι δημιουργός οὗτος ὁ νοῦς τοῦ ἀνθρώπου. Πάν γὰρ γεγονός ζητεῖ τούτου τὸν αἴτιον. Ἐπεὶ δὲ καὶ νεερὸς καὶ διαβατικὸς ὁ νοῦς τοῦ ἀνθρώπου, καὶ ταχύς, προνοητικός τε καὶ θεωρητικὸς τῶν ὄντων ἐστὶ, μαρτυρεῖ τὸν θεῖον νοῦν πάλιν αὐτὸς, καὶ ὡς δυνατὸν, αὐτὸν ἐξεικονίζει. Εἰ γὰρ ἄνθρωπος τοιαῦτα φέρει ἐν τῷ ἑαυτοῦ νοὶ, ἄρα καὶ μέγας ἐστὶ νοῦς, καὶ ἄναρχος, καὶ ἀεὶ ὤν, πρὸς ἦν ἀνάγονται πάντες νόες, καὶ ἐν ζητοῦσι, καὶ ἐς μόνος παντός νοερού ἐστι καὶ κατάπαυσις καὶ ἀνάπαυσις. Καὶ οὗτος ὁ αναρχος νοῦς, λόγον ἔχει ζῶντα, πρὸς ὃν ἀναφέρε και λόγος ἅπας. Οὐδὲ γάρ ἐστι νοῦς δίχα λόγου; ὥστε ὁ ἄναρχος νοῦς ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ καὶ Λόγον ἔχει· δι᾿ ἂν λόγον τὸν μόνον, καὶ τὰ νοερὰ πάντα εἰσὶ λογικά, οἱ ἄγγελοι τε καὶ αἱ ψυχαί, καὶ σοφίας πεπληρωμένα καὶ γνώσεως· καὶ οὗτος ὁ νοῦς καὶ μόνος καὶ πρῶτος καὶ ζῶν, καὶ ἀεὶ ὤν, καὶ ζωὴν ἐν ἑαυτῷ καὶ ἐξ ἑαυτοῦ προϊοῦσαν ἔχει καὶ φέρει, τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, δι' οὗ καὶ τὰ νοερά πάντα νοςρῶς ζῶσιν ἐκ ζωῆς, καὶ πνεύματά εἰσιν ἐκ τοῦ Πνεύματος, καὶ ἁγιασμοῦ μετέχει ἐκ τοῦ ἁγίου, καὶ δυνάμεως δὲ καὶ κινήσεως ἐκ τοῦ παντοδυνάμου καὶ πᾶσι διδόντος δύναμιν. Διὸ καὶ αὐτὸς ὁ τὸν Θεὸν ἀθετῶν καὶ νοεῖ καὶ ζῇ, καὶ λόγον ἔχει ἐν ἑαυτῷ. Τὸν Θεὸν ἄρα μαρτυρεῖ ἄνθρωπος ἐν ἑαυτῷ. Επε καὶ κατ' εἰκόνα & Θεοῦ ὁ ἄνθρωπος γέγραπται. Deinde eruitur argumentum ex ipsa hominis mente quæ de Deo indagat, quippe de Deo indagare et meditari.edocet Deum esse illius mentis auctoren, et ipsum esse mentem æternam. Mens autein nostra de Deo Verbo disserens ipsum Deum, mentein æternam demonstrat Verbum habere. Et cum vivat is qui de Deo meditatur et loquitur, vitam quoque in Deo esse testatur Spiritum sanctum. Unde coustat mentem istam hominem creavisse; nam omne quod factum est auctorem suum inquirit Quoniam vero mens hominis intelligens est et acer et expedita, necnon prævidens et contemplativa,rursus eadem divinam testatur mentem, et quantum fieri potest eam effingit; nam si homo lanta fert in sua mente, magna ergo est mens, et sine principio, el in æternum vivens ad quam omnes eriguntur mentes, quam inquirunt, quæ est omnis intelligentiæ pax et requies. Et hæc est nens alcrua Verbum seu rationem habeus riven - tem, ad quanı elevatur omnis ratio; nam mens non est sine verbo, ita ut mens æterna Deus Pater et Verbum habeat, per quod solum Verbum spiritualia omnia sunt ratione prædita, tam angeli quam auima, sapiculiaque et doctriua replentur, et mens ista sola et prima et vivens et semper exsistens vitam in semetipsa atque ex semetipsa procedentem habeat et ferat, Spiritum sanctuin per quem spiritualia omnia spirituali vita vivant, οι spiritus sint ex Spiritu, et sanctificationem ex sancto participent, necnon fortitudinem et motum accipiant ex illo omnipotente qui omnibus potentiam largitur, ideò et ipse qui Deuin abjicit et cogitat et vivit et Verbum habet in semetipso. Deum ergo testatur homo in semetipso, quapropter scriptum est hominem ad imaginem Dei fuisse creatum. CAPUT IV. Deum esse, demonstratio tertia ab ipsa creatura: et productione ejus, bona ordinatione, providentia el dispensatione. Ipsa etiam creatio artificem testatur, et fas est *Οτι ἔστι Θεὺς, ἀπόδειξις τρίτη ἀπ' αὐτῆς τῆς κτίσεως, τῆς τα παραγωγῆς, καὶ εὐταξίας, καὶ προνοίας, καὶ διοικήσεως αὐτῆς. Καὶ αὕτη δὲ καὶ κτίσις τὸν δημιουργόν μαρτύ ex visibilibus visibilia conspicere. Quod ait Paulus ῃ ρεῖ· καὶ ἐκ τῶν ὁρωμένων τὸν ἄόματον ἔστι κατι scribens: «Invisibilia ipsius a creatura mundi per ca quæ facta sunt intellecta conspiciuntur: sempiterna quoque ejus virtus et divtuitas. › Quis enim sursum posuit cœlum? quis in medio terram? quis illud quidem sine quiete movet, tamque pulchrò ordine, huic vero potestatem dedit plantas secundum tempora producendi? Unde soli splendor et virtus? Quanam manu gubernatus motu fertur orbico, eι cursu opposito rursum volvitur? Unde lunæ perennes et diversæ viæ? Num ex casu ignis quidem sursum fertur et lucet et splendet; aqua autem deorsum tendit et motu facili distenditur; aer vero undequaque movetur, et flatus emittit? Unde elementa omnia contrarie et consentanee habentur, et ita mundus et δεῖν. Καὶ τοῦτό φησιν ὁ Παῦλος, γράφων·. Τὰ γὰρ ἀόρατα αὐτοῦ ἀπὸ κτίσεως κόσμου τοῖς ποιήμασι νοούμενα καθορᾶται, ἥ τε ἀίδιος αὐτοῦ δύναμις καὶ θειότης.» Τί; ἔθηκε γὰρ ἄνω τὸν οὐρανόν; Τίς ἐν τῷ μέσῳ τὴν γῆν; Τίς ἐκεῖνον μὲν ἀπαύστως κινεῖ, καὶ οὕτως εὐτάκτως, ταύτῃ ἐὲ κατὰ καιρούς ἁρμαδίως βλαστάνειν δύναμιν δίδωκε; Πόθεν δὲ τῷ ηλίῳ ἡ λάμψι; καὶ δύναμις; Παρὰ τίνος δὲ καὶ συν εχόμενος, φέρεται κυκλοφορικῶς, καὶ τὴν ἐναν τίαν αὖθις βαδίζει; Πόθεν δὲ τῇ σελήνῃ αἱ συνεχείς τοῦ φέγγους καὶ τῆς κινήσεως μεταβολαί, των τε ἄλλων ἀστέρων αἱ ποικίλαι ὁδοὶ καὶ διάφοροι; Η κατά τύχην τῷ πυρὶ μὲν τὸ ἄνω τρέχειν καὶ φωτί ζειν καὶ φλέγειν, τῷ ὕδατι δὲ τὸ κάτω φέρεσθαι,

animalium genera eorumque nature? nun sponte sua et sine alterius auxilio facta sunt? Et quare alize naturæ nequaquain sponte in suo tempore nascuntur, sed omnes ab animalibus vel plantis quibus assimilatæ sunt, oriuntur? Igitur si es semine transmisso prodeunt, unde egressa sunt prima genera, unde principia? Num ex nullo synt? Istud impium nemo est qui dicere audeat. Sed auctor Deus fecit primas illas species, qui eas e nihilo eduxit, et posteriores ex primis, dans omnibus virtutem qua maneant, et generent et generentur, et producant et producantur, et omnia bene ordinata et distincta atque contenta sibimetipsis constent; sed et mentibus dat intelligentiam et viventibus vitamn et sapientibus sapientiam et desiderantibus proclivitatem quæ in ou nibus creaturis diffusa reperitur. Num sponte prodiit humana natura? Num sine ratione est ita humilis et sublimis, terrena et incorporea, provida et sapiens, mortalis simul et immortalis? Numquid ergo haec omnia ex se ipsis facta sunt? Nonne mundi totius ordinatio ab aliquo stat et componitur? Nonne ab aliquo gubernatur? Quis ergo mentem liabens ita nequam et insanus sit ut sine Deo ista esse et gubernari censeat? Unde tempora? unde fructus? unde sapientes de statu mundi disposition et motus? Nonne omnia cjus qui fecit omnia potestatem et providentiam manifestant? Ex his et similibus Abraham agnovit universorum opificem, et sancti omnes qui scientiam Dei acceperunt, Similiter ex his, puto, et similibus omnis insanus Deumque abjiciens creatorem cognoscet, et coninanem dominum confitebitur. Hunc etiam confundit plerorumque, ut diximus, scientia de exsistentia Dei, ipsorum etiam ethnicorum. καὶ εὐκινήτως ἐκχεῖσθαι, καὶ τῷ ἀέρι μὲν τὸ παν- constat? Quid ergo? Numn fortuito suit sexcula ταχόθεν κινεῖσθαι καὶ ἀναπνοὰς ἐνεργεῖν, καὶ πάσι δὲ στοιχείοι; ἐναντίως τε καὶ συμφώνως ἔχειν, καὶ οὕτω τόνδε τὸν κόσμον συνιστᾶν; Τί δαί; Εἰκαίως ἄρα καὶ τὰ μυρία τῶν ζώων γένη, καὶ αἱ φύσει; αὐτῶν εἰσιν; ἢ αὐτομάτως ταῦτα καὶ χωρίς τινός γέγονε; Καὶ πῶς οὐκ ἄλλαι φύσεις κατά καιρὸν αὐτομάτως, ἀλλὰ τὰ αὐτὰ πάντοτε ζώοις τε καὶ φυ τοῖς, καὶ ἐκ τῶν αὐτῶν ὅμοια; Εἰ οὖν κατὰ διαδο χὴν, πόθεν τὰ πρῶτα καὶ ἐξαρχῆς; Παρ' εὐδενὸς ἆρά εἰσ:; Τοῦτο ἀπεθὲς εἴ τις εἴποι. Αλλ' ἔστιν αἴτιος ὁ κτίστης ὁ Θεὸς καὶ τῶν πρώτων ἐκείνων, ἐκ μὴ ὄντων ταῦτα πεποιηκώς, καὶ τῶν ἐφεξῆς ἐξ αὐτῶν, δύναμιν διδούς ἅπασι καὶ τοῦ μένειν ταῦτα καὶ τίκτειν καὶ τίκτεσθαι, καὶ φύειν καὶ φύεσθαι, καὶ οἰκονομεῖσθαι καλῶς τὰ διοικούμενά τε καὶ συνεχόμενα εἰς σύστασιν ἑαυτῶν, ἀλλὰ καὶ τοῖς νοερούς τὸ νοεῖν αὐτὸς δίδωσι, καὶ τοῖς ζῶσι τὸ ζῆν, καὶ τοῖς σοφιζομένοις τὴν σοφίαν, καὶ τοῖς ποθοῦσι τὴν ἄφεσιν, ἥτις δὴ καὶ ἐσπαρμένη ἐν, ὅλοις τυγχάνει τοῖς κτίσμασιν. Ἡ ἀνθρωπίνη δὲ φύσις αὐτομάτως ἆρά ἐστι, καὶ ἀλόγως· οὕτω ταπεινή τε καὶ ὑψηλὴ, χαϊκὴ καὶ ἀσώματος προνοητική τε καὶ σοφή, θνητή καὶ ἀθάνατος. Αρ' οὖν παρ' ἑαυτῶν ταῦτα πᾶσι. Καὶ ἡ διακόσμησις δὲ τοῦ παντὸς παρ' οὐδενὸς συνέστη ἢ τέτακται; καὶ οὐ παρά τινος διακυβερναται; Καὶ τίς ἄρα νοῦν ἔχων οὕτως ἄθλιος καὶ ἀσύνετος, ὥστε χωρίς Θεοῦ εἶναι ταῦτα καὶ διοικεῖσθαι νοεῖν; Πέθεν δὲ οἱ καιροί; πόθεν οἱ καρποί; πόθεν αἱ προνοητικαὶ περὶ τὴν σύστασιν τοῦ παντὸς εὐταξίαι τε καὶ κινήσεις; Οὐ πάντα τὴν τοῦ τὰ πάντα πεποιηκότος φανεροῦσι δύναμίν τε καὶ πρόνοια»; 'Εκ τούτων καὶ τῶν ὁμοίων καὶ ᾿Αβραὰμ ἐπέγνω τὴν τῶν ὅλων δημιουργὸν, καὶ τοῖς ἁγίοις δὲ πᾶσιν ή περὶ Θεοῦ γέγονε γνῶσις. Καὶ ἐκ τούτων, οἶμαι, καὶ τῶν ὁμοίων πᾶς ἀσυνέτως ἔχων καὶ ἀθετῶν τὸν ὁμολογήσει δεσπότην. Καταισχυνεῖ δὲ αὐτὸν καὶ ἡ καὶ τῶν πολυθέων αὐτῶν. Θεὸν τὸν ποιητὴν μὲν ἐπιγνώσεται, καὶ τὸν κοινόν τῶν πλειόνων περὶ τοῦ εἶναι Θεὸν γνῶσις, ὡς ἔφημεν, Κληρικός. Ίχανὰ ταῦτα, δέσποτα, κατὰ τῶν ἀθέως ἐχόντων, καὶ οὐδεὶς ἂν, ὥς γε νομίζω, ἀντεμεί, εἰ μή που καὶ χείρων δαιμόνων ἔσται. Αὐτοὶ γαρ καὶ ἄκοντες ὡμολόγουν τὸν τοῦ ζῶντος Θεοῦ Υιόν. Τίνα δὲ πάλιν ἐροῦμεν πρὸ; τούς· τὴν πολυθείαν νοσήσαντας, καὶ τοὺς περὶ ἀστρολογίαν τε καὶ γένεσιν, καὶ εἱμαρμένην, καὶ τύχην πλανωμένως; 5 KE�AA. E'. Κατὰ τῶν πολυθέων Ελλήνων. Αρχιερεύς. Πρόδηλος αὐτῶν καὶ εὐέλεγκτος ἡ ἀπάτη, ἢ καὶ λαμπρῶς ἰσχύϊ Χριστοῦ καταβέβληται, καὶ οὐδεὶς νῦν ὁ διαμαχόμενος περὶ ταύτης. Δε' ἁλιέων γὰρ τὴν Ἑλλήνων μωρὰν σοφίαν και θεῖλεν ὁ ὑπὲρ ἡμῶν σταυρωθεί;, αὐτὸς σοφία ὑπάρχων τοῦ Πατρός ἡ ζῶσα καὶ ἐνυπόστατος. Ομως ἐξ ὧν καὶ ὁ Παῦλος γράφει, καὶ ἀπὸ τῆς κτίσεως αὐτῆς καταμαθεῖν ἔξεστιν, ὡς εἷς ἐστιν ὁ ἐν Τριά δε μόνος Θεό:, καὶ οὐδεὶς ἄλλος, πλὴν αὐτοῦ. ΕΙ γὰρ, ὡς Ελληνες φασι, πολλοί εἰσι καὶ διάφοροι, διάφορος ἄρα αὐτῶν ἤ τε δύναμις καὶ ἐνέργεια· PATROL, GR. CLV. Clericus. Sufficiunt ista, domine, coutra eos qui Deum non cognoscunt, et nullus est, puto, qui contradicat, nisi jam pejor sit dæmonibus, nam et ipsi invite confentur Filium Dei vivi. Quænam autem rursum dicemus adversus eos qui gentilitate laborant, et qui circa astrologiam et rerum originem, vel etiam circa fatum et fortunatn, errarerunt? CAPUT V. Contra ethnicos multorum deorum cultores: Pontifex. Manifestus et confutatu facilis error eo- | rum, vel etiam præclare virtute Christi dejectus est, et nemo est qui hodie pre illo dimicare satagat; etenim per piscatores Græcorum stultam sapien-! diam evertit qui pro uobis crucifixus est, cuum sit vivens et substantialis Patris sapientia. Pariter, prout scribit Paulus, a oneatione fas est ediscere unum esse tantum in Trinitate Deum, nec ullum esse alium præter eum. Si enim, quemadmodumn diserunt Græci, multi sunt et diversi, diversa ergo eorum potestas et virtus, nec jam poterunt universum

น gubernare;. cum sint in modum multitudinis, se- καὶ οὐ δυνατοὶ ἔσονται τὸ πᾶν συνέχειν· καὶ ὅτι ὡς chiosi erunt, et potestate contrarii, et non dii. Quip- πλῆθος όντες, καὶ στασιώδεις ἔσονται, καὶ ἐναν pe verus Deus est omnium Dominus, universorum τίοι τῇ δυνάμει, καὶ οὐ θεοί. Θεὸς γὰρ ἀληθῆς ὁ πάντων δεσπότης, καὶ παντὸς δημιουργός, καὶ opifex, capasque omnia gubernandi. Sed si multi sunt et diversi, erunt et finiti; et si Aniti, înfirmi; πάντα διακυβερνῶν ἐξισχύων. Ἀλλὰ καὶ περιγρα et proinde nequaquam omnipotentes. Ex eo quod πτοί, εἴ πολλοί εἰσι καὶ διάφοροι. Καὶ ε! περιdiversas habeant potestates, ostenditur eos non esse γραπτοί, ἀσθενεῖς, καὶ οὐ παντοδύναμος αρχ. Καὶ omnipotentes, et propterea sibi invicem contrarios, τὸ διαφόρους δὲ δυνάμεις ἔχειν οὐ παντοδυνάμους ideoque sibi mutuo adversantes. Insuper si, ut di- αὐτοὺς δηλοῖ, καὶ ἐκ τούτου ἐναντίους ἀλλήλοις, καὶ xerunt, masculi sunt et femins, et secundum ge- μαχομένους ἄρα. Εἰ δὲ καὶ ἄῤῥενες καὶ θήλειαι, nus distincti erunt, et corpora habent (corpus enim ὡς φασιν, εἰσὶ, καὶ κατὰ τὸ γένος ηλλοιωμένοι. implicat sexus diversitas), et passionibus obnoxil, τελοῦσι, καὶ σώματα τυγχάνουσι· σωμάτων γὰρ τὸ necnon omnibus quæ ex hoc fuunt: corruptioni et θῆλυ καὶ ἄῤῥεν· καὶ ἐμπαθεῖς, καὶ τομὴ, καὶ ῥεῦ immunditis et pollutioni; nam ad genus suum quis- σις ἐκ τούτου, καὶ φθορὰ περὶ τούτους, καὶ ἀκατ que movebitur. Εt si initia habuerunt, erunt primi θαρσία παρ' αὐτοῖς καὶ μολυσμός. Πρὸς γὰρ τὸ et posteri, et alii qui post istos, ut effutiunt Graci, γένος αὐτοῦ κινούμενος ἔσται ἕκαστος. Εἰ δὲ καὶ inceperunt esse. At quomodo hi sunt principes?quo- ἀρχαὶ παρ' αὐτοῖς καὶ πρῶτοι καὶ ὕστεροι, καὶ modo mundi rectores? Et si caelum est sine prin μετὰ τούτους ἄλλοι, ὡς Ελληνες φληναφοῦσιν, άρα cipio, ut inepte carriunt Graci, quomodo quidam χὴν ἐσχηκότες εἰσί. Καὶ πῶς ἂν ἄρχοντες οὗτοι; Η 'cœlum regunt, cœlumque habitant, qui post cœlum πῶς διοικηταὶ τῶν τοῦ κόσμου; Καὶ εἰ οὐρανός ἐστιν facti sunt? Ex his et similibus ridendi sunt dicentes, ἄναρχος, ὡς Ἕλληνες ληδωροῦσι, πῶς ἡγοῦνταί τινες plures esse deos. Si vero creaturas in numero τοῦ οὐρανοῦ, καὶ τὸν οὐρανὸν οἰκοῦσιν οἱ μετὰ τὸν deorum habuerunt Graeci, multo magis adhuc erunt οὐρανὸν γεγονότες; Ἐκ τούτων καὶ τῶν ὁμοίων ἔστι perridiculi; nam ipse sua potestate et virtute te- μυκτηρίσαι τοὺς πολλοὺς θεοὺς λέγοντας. Εἰ δὲ καὶ τὰ κτίσματα θεοὺς ἀπειλήφασιν Ἕλληνες, κατα- ´slantur se esse servas, et exiguas et infirmas, et aliunde vim et notum accepere; imo, quoniam viro γελαστότατοι μάλλον. Αὐτὰ γὰρ ἑαυτοῖς μαρτυρού tus earum et motus nobis hominibus cognoscuntur; σι ταῖς ἐνεργείαις τε καὶ δυνάμεσιν, ὡς δοῦλα καὶ nam cali siderumque motuur sciunt homines; idea μερικὰ ταῦτα καὶ ἀσθενῆ τελοῦσι, καὶ ἄλλοθεν nec calum, nec astra nec quidquam corum quæ vi- ἔχει τὴν δύναμίν τε καὶ κίνησιν· καὶ μᾶλλον ὅτι dentur, Deus est, sunt autem Dei universorum crea- καὶ ἡ δύναμις τούτων καὶ κίνησις τοῖς ἀνθρώποις turæ; ab eo enim et potentiam et exsistentiam acce- ἡμῖν γνωστή. Καὶ οὐρανοῦ κίνησιν. γὰρ καὶ ἀστέ ρων ἴσασιν άνθρωποι. Οὐκ ἄρα οὐρανός, ἡ ἀστέρες, perunt. Neque etiam spirituales virtutes dii sunt, sed spirituales Dei creatura, quarum aliæ quidem Deum ή τι τῶν ὁρωμένων εἰσὶ θεοὶ, ἀλλὰ τοῦ Θεοῦ τῶν videntes atque laudantes, Dei sunt ministri; alise όλων κτίσματα, παρ' αὐτοῦ καὶ τὸ δύνασθαί τε καὶ τὸ εἶναι λαβόντα. Αλλ' οὐδὲ γοηταί τινες δυνάμεις vero pessima voluntate ab eo recesserunt el vocantur demonia,quæ errorem Græcis imposuerunt. εἰσὶ θεοί, κτίσματα δὲ Θεοῦ νοερά. Καὶ τὰ μὲν τού των, Θεὸν ὁρῶντα καὶ μέλποντα, οἳ καὶ λειτουργοί Θεοῦ εἰσι, τὰ δὲ προαιρέσει κακίστῃ ἀποστατήσαντα τούτου, ὁ καὶ δαιμόνια λέλεκται, καὶ τὴν πλάνην τοῖς Ἕλλησιν ἔθηκε. CAPUT VI. Centre eos qui fatum et fortunam impie docent, et de astrologia.. Quidam vero de fortuna et fate, de genealogia et. astrologia inepte garrient; quod est maxima sulcitis et impietatis signum. Nam primum quidem Creatoris libertatem aulerunt qui ea e nihilo fecit, et vere justeque, prout voluerit, gubernat. Dein auferunt et libertatem hominis, quippe cum hon'o sit animal ratione et libertate præditum, illa vero careant ratione et anima; quomodo ergo anima ab eis agatur? quomodo mota eorum simul translata atque portata? nam nefas est irrationabila movere rationabilia. Quod si moveant, jam non est virtus nec vitium; frustra leges, frustra doetrinæ, frustra prophetiæ, frustra vetera et nova, frustra denique facta est Verbi Dei incarnatio ad renovandum homines et creaturas; jam neque debet esse pœqua neque vindicta quam æternam esSE Salvator demonstrat; erertuntur res publica; hoc, Κατὰ τῶν ἀσεβῶς δοξαζόντων ειμαρμένην καὶ τύχην, καὶ περὶ ἀστρολογίας. Τὸ δὲ καὶ περὶ τύχης καὶ ειμαρμένης, γενεθλιαλογίας τε καὶ ἀστρολογίας φλυαρείν τινας αλο γώτατον δια καὶ ἀθεώτατον. Πρῶτον μὲν γὰρ τὸ τοῦ Δημιουργοῦ αὐτεξούσιον ἀναιρεί, τοῦ το ήσαντος αὐτὰ ἐκ μὴ ὄντων, καὶ διοικοῦντος ὡς βούλεται, καὶ ἀληθῶς καὶ δικαίως. Επειτα δὲ καὶ τὸ αὐτ:ξούς στον τοῦ ἀνθρώπου· εἰ γὰρ ἄνθρωπος λογικόν ζώον καὶ αὐτεξούσιον, ταῦτα δὲ τὰ ὁρώμενα άλογά τε καὶ ἄψυχα, πῶς ἄρα ὑπ' αὐτῶν ἔσται ἡ ψυχὴ ἀγομένη; καὶ τῇ κινήσει τούτων συνδιατιθεμένη καὶ φερομένη; Οὐ γὰρ τὸ ἄλογον κινήσει τὸ λογικόν εἰ δ᾽ οὖν ἔσται δυναστεία, καὶ οὔτε ἀρετὴ λοιπόν, οὔτε κακία, καὶ εἰς κενὸν νόμοι, εἰς κενὸν διδασκα λίαι, εἰς κενὸν προφητείαι, β εἰς κενὸν τὰ πιὸ λαιά τε καὶ νέα, καὶ ἡ τοῦ Θεοῦ Λόγου τελευταίον εἰς ἀνακαινισμὸν τῶν ἀνθρώπων καὶ τῆς κτίσεως σάρκωσις· καὶ οὔτε κάλεσις, ούτε τιμωρία, ἅπερ

αιώνια εἶναι ὁ Σωτὴρ ἀποφαίνεται. Καὶ ἀνατροπὴ υt breviter dicam, prava erit impietatis et irreliτῶν καθόλου, καὶ ἀθεΐας τοῦτο καὶ ἀσεβείας πονη- gionis opinio. Si vero quidam impii sulle bac ρά ἐστι δόξα. Εἰ δὲ καί τινες ἄθεος ἀλόγως ταῦτα dicant esse animata el rationabilia, sermo erit ouiλέγουσιν ἔμψυχά τε καὶ λογικά, ὁ λόγος πάντη άλο nino irrationalis et mendax. Primo quidem proba - γος καὶ ψευδής. Πρῶτον μὲν ἀπὸ τῆς ἁγίας Γρα tur ex Scriptura, quæ angelos tantum et homines· φῆς, λογικά μόνον ἀγγέλους τε καὶ ἀνθρώπους λε ∙dicit esse ratione donatos. Deinde ex eorum virγούση; ἔπειτα δὲ καὶ ἀπὸ τῶν ἐνεργειῶν αὐτῶν, tute et motu cœli. Nam si, prout obgannfuut Græ καὶ τῆς τοῦ οὐρανοῦ κινήσεως. Εἰ γὰρ, κατὰ τοὺς ci, astra ratione gaudent, omne autem rationabile Ελληνας, λογικὰ οἱ ἀστέρες, πᾶν δὲ λογικὸν αὐτεξ libertate potiatur, cum vero̟illa simili motu semper ούσιον, ταῦτα δὲ τὴν αὐτὴν ἀεὶ καὶ ὁμοίαν κινεζ moveantur, quomodo sunt rationabilia et libera? και κίνησιν, πῶς λογικά τε καὶ προαιρετικά; ΕΙ Quod si talis motus pulchrum et sincerum esse moτὸ οὕτω κινεῖσθαι τὴν καλὴν καὶ ἀπλῆν λέγουσιν tum dixerint, quomodo corum motus afectio, ipsoεἶναι κίνησιν, πῶς ἡ ἐνέργεια τῆς κινήσεως τὰ rum gentilium judicio, malum operatur? Ita enim πονηρὰ ἐνεργεῖ κατὰ τὴν αὐτῶν δόξαν, καὶ τὴν κατ' multi adversus sidera somniantes dixerunt. Si enim αὐτῶν τῶν ἀστέρων ἔννοιαν πολλῶν τε καὶ γνῶσιν; hæc doos dicant, plerique autem homines illa deos Εἰ γὰρ θεοὺς αὐτὰ λέγουσιν, οἱ πλεῖστοι δὲ τῶν esse non censeant, si, ut aiunt Græci, fides et reliἀνθρώπων οὐ θεοὺς αὐτὰ νενομίκασι, τὴν δὲ πίστιν, gio hominum e sideribus defluat, ergo sibimetὡς φασιν Ἕλληνες, τῶν ἀνθρώπων καὶ τὴν θρη- ipsis contraria volvuntur, et notitiam sibi adverσκείαν ἐκ τῆς τῶν ἀστέρων εἶναι κινήσεως, λοιπόν sam hominibus largiuntur. Unde patet ea essc καθ᾿ ἑαυτῶν κινοῦνται, καὶ τὴν κατ᾿ αὐτῶν γνῶσιν neque rationabilia neque libera; nam omne liberum, τοῖς ἀνθρώποις παρέχουσι. Καὶ δῆλον ἐντεῦθεν, si possit, pro sua voluntate movetur. At quia, ut ὡς οὐ προαιρετικὰ οὐδὲ λογικά. Πᾶν γὰρ προαιdicunt, bono motu volvuntur et motu libero, bic ρετικὸν καὶ δυνάμενον τῇ ἑαυτοῦ βουλήσει κινεῖται. vero motus in multis nequitiam operatur, et virtutem Ἐπεὶ δὲ καὶ, ὡς φασιν, ἀγαθὴν κινοῦνται κίνησιν, tollit, et perniciem perpetrat; ut enim desipiunt καὶ προαιρετικὴν ταύτην, ἡ κίνησις δὲ αὐτῶν ἐν Greci, ex astris sequitur esse probum et nequam, πολλοῖς κακίαν ἐνεργεῖ, καὶ τὴν ἀρετὴν ἀναιρεῖ, immundum et castum, latronem et justum, gentes disκαὶ ἀπώλειαν ἐμποιεῖ. ὡς γὰρ δοξάζουσιν Ελλη- perire et augeri, premi et exaltari, necnon omnia quæ νες, διὰ τῶν ἀστέρων ἐστὶ καὶ τὸ ἐνάρετον εἶναι, hominibus accidunt, quæ plerumque contrarie et καὶ τὸ πονηρὸν εἶναι, ἀκάθαρτόν τε καὶ σώφρονα, male contingunt; igitur astra sunt nequitiæ operatores et malitiæ, cædis et opprobrii, et nullo modo φονικόν τε καὶ δίκαιον, καὶ ἔτι θανάτους ἐθνῶν – Lone. Sed haec quidem blasphemaut impii; Del auκαὶ αὐξήσεις, διωγμοὺς καὶ ὑψώσεις, καὶ μυρία τὰ κατὰ τοὺς ἀνθρώπους συμβαίνοντα, ἐναντίως ἔχοντα καὶ πλεῖστα κακωτικῶς· ἄρα καὶ κακίας ἐργάται καὶ πονηρίας, καὶ φόνου και βλάβης και ἀρετῆς ἀναιρέται, καὶ ὅλως οὐκ ἀγαθοί. ᾿Αλλὰ ταῦ τα μὲν τῶν βλασφήμων τε καὶ ἀθέων. Τὰ κτίσματα δέ γε τοῦ Θεοῦ ἀγαθά, ἐπεὶ καὶ ἀγαθοῦ κτίσματα, ὡς καὶ πάντα εἶδεν αὐτὸς, καὶ ἰδοὺ καλὰ λίαν· καὶ ἀγαθῶς κινεῖται, εἰς δ ἔλαβε δύναμιν ἕκαστον. Καὶ οὐ λογικὰ ταῦτα, ἀλλὰ σώματα μόνον αψύχα, τὴν αἰσθητὴν κινούμενα κίνησιν, εἰς ἐξοικονομίαν τοῦ ἐρωμένου. Καὶ δῆλον ἀφ᾽ ὧν ἐνεργοῦσιν αἰσθητῶν. Τὰ δὲ ἐν ἡμῖν κακία καὶ ἀρετὴ τῷ αὐτεξου σίῳ ἡμῶν τελεῖται, τῆς ἀρετῆς μὲν ἐσπαρμένης παρὰ Θεοῦ, τῆς κακίας δὲ μή, οὔσης, ἀλλ' ἐφει ρεθείσης τῷ πονηρῷ τῇ ἀργίᾳ τῆς ἀρετῆς. Καὶ τὰ ἐν τῷ κόσμῳ δὲ καὶ ἐν ἡμῖν γινόμενα βουλήσει για νεται δι' ἡμᾶς, τὰ μὲν εὐδοκοῦντος, τὰ δὲ παρέχω· ροῦντας ἐκ τῆς ἡμῶν αἰτίας. Διὸ ἀποβλητέον τὰς τοιαύτας μωρές ζητήσεις. Καὶ τοὺς μὲν ἀστέρας κατὰ τὴν ἁγίαν Γραφήν γεγονέναι παρὰ Θεοῦ δοξάζωμεν, καὶ τὸν ἥλιον καὶ σελήνην εἰς τὸ φαίνειν ἐπὶ γῆς, καὶ τὸν μὲν ἄρχειν τῆς ἡμέρας, τὴν δὲ τῆς νυκτὸς, καὶ κινεῖσθαι εἰς ἐξοικονόμησιν τῶν φυτῶν τε καὶ τῶν σωμάτων, καὶ εἰς καιρούς, Ιερος, θέρους, φθινοπώρου τε καὶ χειμῶνος, καὶ εἰς σημεία όμβρων τε καὶ ἀνέμων καὶ λοιπῶν Ελλων αἰσθητῶν, ἐπεὶ καὶ αὐτὰ σώματά τε καὶ αἰσθητά· καὶ εἰς ἐνιαυτούς, ὅτι πληρουμένου τοῦ η tem creaturæ sunt bonæ, cum bonus sit earum creator, qui ipse omnia videt, et ecco valde bona, οι ben. moventur ad finem ad quem singula potestateııı acceperunt. Nec omnia sunt creaturæ ration: prælius, sed corpora solum sunt inanimata, qum sensibili motu ad œconomiam universi moventur; et evidens est ab eis sensibilia operari; ea aulem quæ in nobis sunt malitia et virtus libertate nostra efficiuntur; virtus quidem a Deo difunditur; non autem malitia, qua a maligno, desidente virtute, procedit; en vero qum in mundo et in nobis faut, propter nos e proposito contingunt, aliis quidem a nobis procedentibus ut a principio, aliis autem non procedentibus. idcirco rejicienda sunt tam stulta inquisitiones, et credamus aidera a Deo, secundum sacram Scripturam, esse creala, solem vero et Innam, ut super terram luceant, et alius quidem diçi, alia vero nocti præsit, et movesatur in œconomianı plantarum et animalium; necnon in lempestates ve ris, æstatis, autumni et hieniis, et in signa pluviarum et ventorum aliorumque ceterorum sensibilium, cum et ipsa sint corporea et sensibilia, et in annorum reditus, nam completo anno, rursum moin corum initium accipit, et ita reguntur visibilia prout voluerit Deus et mandaverit, sed certa neque imperium habent creature, neque domina tione potiuntur, noe opiniones faciunt, nec cogunt ad peccatum neque virtutem operantur, neque

reges vel principes constituunt, inopesve et divites, ἔτους, τῇ κινήσει τούτων αὖθις ἀρχὴν λαμβάνει. ægros et sanos, morientes et viventes, viles et honorabiles, stultos et sapientes, bonos et malos; nam impietatis est crødere talia posse astra et nativitatem. Sancta enim dixit Scriptura: «Dominus inopem facit et ditat, humiliat et sublevat, et sic deinde. Et: «Dominus mortificat et vivificat, ducit ad inferos et reducit, › equidem juste secundum uniuscujusque' electionem atque voluntatem, vi autem minime, quoniam justus est Dominus et justitiam dilexit; et, «Tu reddes, inquit, unicuique secundum opera ejns. › Quomodo autem reddet, si quis vi peccatum virtutemve operatur? nam si vi agat, neque peccat iniquus, neque bene facit justus, neque trucidat interfector, nec adulterat mœchus; impurus non est impurus, neque fur furatur, neque salvat salvator, nec virgo virginitate claret, neque sapit sapiens. Quomodo denique puniet Dominus? quomodo justi et multa sive veteris sive novæ legis exempla? Nobis vero eredentibus non solummodo secundum naturam moveri creduntur visibilia, sed etiam jure super naturam. Nam qui creaturas fecit potest eas, ut voluerit, immutare. Idco prodigia fecit supra naturam posita tam ante legem, quam in lege, et post legem orationibus justorum, et miraculum fecit magnum super omnem mentem atque sermonem. Verbum propter nos incarnatum et per vitam inter nos conversatum, et carne passum, et redivivum et post resurrectionem conspectum, tactum atque progressum, necnon in cœlum cum carne ascendens, et per apostolos naturam humanam replens Spiritu sancto; et signa fecit Deus atque prodigia, terramque ad Üdem traxit sola prædicatione et miraculis, necnon usque ad hane horam prodigia patravit, et mortuis sanctorum reliquiis precibusque sanctorum mirabilia operatur, et ligandi atque solvendi potestas manifestatur; quæ omnia sunt supra naturam, Deique opera omnipotentis. Propterea infirmi precamur ut sanitatem accipiamus, et tentati ut liberemur ex adversis, et dum elementa inordinate moventur, postulamus ut secundum. ordinem wo. veantur, et pleraque funt virorum sanctorum precibus, velut pluvia pôst æstum, út hostium clades, ut fanis et pestis solutio, et pleraque alia. et infirmorum sanationes, et calamitatum exstinciones, propter quæ deprecatur Ecclesia. Igitur spem in Deum evertit falsa de fortuna et falo opinio, ipsumque Deum destruit, divinamque ejus potentiam, et omnem Scripturam sanctam, et iniquorum pœnas, et justorum mercedem, et omnia Dei mysteria. Ideo nolite Christianum ducere eum qui de fato et astrologia atque similibus studet. Et si quis dixerit se talibus doceri, a dæmone deluditur et rejicitur, et ab Ecclesia O alienus et reudas. Omnis autem vir religiosus, cum sit Christi, qui est virtus Patris, veritas, Verbum omnipotens, speret in Dominum, qui est nunc et per omune seculum, quoniam præterit Agura hujus o καὶ διοικεῖται τὰ δρώμενα οὕτω, θελήσει Θεοῦ καὶ προστάγματι συμφερόντως. Οὐ μὴν δὲ ἀρχὴν ἔχει τὰ κτίσματα, ἢ δυναστείαν ἐπάγει, ή γνώμη ποιεί, ἢ τῆς ψυχῆς κατάρχει, ἢ ἁμαρτάνειν ἀναγκάζει, ἢ ἀρετὴν ἐνεργεῖν, ἢ βασιλεῖς καθιστάν τε καὶ ἄρχον τας, πενομένους τε καὶ πλουσίους, υγιαίνοντας καὶ ἀῤῥώστους, θνήσκοντας καὶ ζῶντας, ἀτίμους τε καὶ τιμίους, Εμφρονάς τε καὶ ἄφρονας, ἀγαθούς τε καὶ πονηρούς. ᾿Αθεΐας γὰρ τὸ τοιαῦτα δύνασθαι τὴν γένεσιν καὶ τοὺς ἀστέρας δοξάζειν. Ἡ γὰρ ἁγία Γραφή, Κύριος, φησί, πτωχίζει καὶ πλουτίζει, το πεινοῖ καὶ ἀνυψοί, καὶ τὰ καθεξής. 7 Και Κύριος θανατοῖ καὶ ζωογονεί, κατάγει εἰς ᾅδου καὶ ἀνάγει, καὶ τοῦτο δικαίως καὶ κατὰ προαίρεσιν ἐκάστου καὶ κίνησιν, καὶ οὐ κατὰ βίαν. Οτι δίκαιος Κύριος καὶ δικαιοσύνας ηγάπησε. Καὶ ὅτι «Σὺ ἀποδώσεις ἑκάστῳ, φησί, κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ. Καὶ πῶς ἀποδώσει, εἰ κατὰ βίαν ἁμαρτάνει, ἢ κατορθοί; ὁ γὰρ κατὰ βίαν ποιῶν οὔτε ἄδικος ἁμαρτάνων, οὔτε δίκαιος κατορθῶν· καὶ οὔτε ὁ φονεύσας φονεύς, ή ὁ μοιχεύσας μοιχὸς, ἢ ὁ ἀκάθαρτος καὶ ἅρπαξι ἀκάθαρτος τε καὶ ἅρπαξ, οὔτε ὁ σώζων σωτήρ, καὶ ὁ παρθένος παρθένος, καὶ σώφρων ὁ σώ - φρων, καὶ ὁ δίκαιος δίκαιος. Καὶ πῶς λοιπόν κοι λάζει Θεός; καὶ πῶς δικαιοῖ καὶ πλεῖστα ἔν τε τῇ Παλαιᾷ καὶ Καινῇ τὰ ὑποδείγματα; ᾿Αλλὰ τοῖς πιο στοῖς ἡμῖν οὐδὲ τὸ κατὰ φύσιν κινεῖσθαι τὰ ἐρώμενα μόνον δόξα, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ φύσιν δικαίως. Ο γὰρ ποιήσας τὴν κτίσιν ἰσχύει μεταβάλλειν ὡς βούλε ται. Διὸ καὶ τέρατα πεποίηκεν ὑπὲρ φύσιν, τὰ πρὸ τοῦ νόμου, τὰ ἐν τῷ νόμῳ, καὶ μετὰ νόμον προστ ευχαῖς τῶν δικαίων, καὶ τὸ μέγα καὶ ὑπὲρ πάντα νοῦν τε καὶ λόγον τὸ σαρκωθῆναι τὸν Λόγον ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ ἐμπολιτευθῆναι τῷ βίῳ, καὶ σαρκὶ παθεῖν, καὶ ἀναστῆναι, καὶ ἐραθῆναι μετὰ τὴν ἔγερσιν, καὶ ψηλαφηθῆναι, καὶ τραφήναι, καὶ εἰς οὐρα νοὺς μετὰ τῆς σαρκὸς ἀνελθεῖν καὶ πλῆσαι Πνεύ ματος ἁγίου τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν διὰ τῶν ἀπο στόλων, καὶ σημεῖα καὶ τέρατα ἐνεργῆσαι, καὶ τὴν οἰκουμένην εἰς τὴν πίστιν ἐλκῦσαι μόνῳ τῷ κης ρύγματι καὶ τοῖς θαύμασι, καὶ ἄχρι τοῦ νῦν ἐν θαύμασιν ἐνεργεῖν, καὶ νεκροῖς λειψάνοις ἁγίων, καὶ εὐχαῖς ἱερέων τερατουργεῖν τὸν Θεόν, καὶ τὴν τοῦ λύειν καὶ δεσμεῖν φανεροῦσθαι δύναμιν, ἅπερ πάντα ὑπερφυή, καὶ τοῦ παντοδυνάμου έργα Θεοῦ. Διὸ καὶ ἀῤῥωστοῦντες εὐχόμεθα ὑγείαν εὑρεῖν, καὶ περιστατούμενοι, λυτρωθῆναι τῶν δυσχερῶν, καὶ τῶν στοιχείων παραλόγως κινουμένων, εἰς τὸ εὐφόρως κινεῖσθαι. Καὶ πλεῖστα γίνεται εύ χαῖς δικαίων ἀνδρῶν· ὡς ὑετὸς ἐξ αὐχμοῦ, ὡς και ταστροφή πολεμίων, ὡς λιμοῦ λύσις καὶ λοιμοῦ, καὶ πλεῖστα ἄλλα καὶ ἀσθενῶν ἀναρρώσεις, καὶ ἀπαλλαγὴ λυπηρῶν, δι' & καὶ ἡ Ἐκκλησία προστ εύχεται. Ανατρέπει τοίνυν τὴν εἰς Θεὸν ἐλπίδα τα τῆς τύχη; τε καὶ γενέσεως καὶ αὐτὸν ἀθετεῖ τὸν Θεὸν, καὶ τὴν αὐτοῦ θείαν δύναμιν, καὶ πᾶσαν ἁγίαν Γραφὴν, καὶ κόλασιν ἀδίκων, καὶ ἀπόλαυσιν δικαίων, καὶ πάντα Θεοῦ μυστήρια. Διὸ καὶ μηδεὶς

nos autem in Christo non sumus sub elementis mundi servientes, prout dixit Paulus, sed anima et carne corruptioni superiores facti sumus gratia Spiritus incorruptibilis. Igitur omnia sunt Dei opera, nec quidquam eorum Deus. ἡγείσθω Χριστιανὸν, τὸν περὶ γένεσιν καὶ ἀστρο- mundi, et creatura corrumpitur atque mutatur; λογίαν καὶ τὰ τοιαῦτα σχολάζοντα. Καὶ εἴ τις εἴποι ἐκ τῶν τοιούτων μανθάνειν, ήπατημένος ὑπὸ δαιμόνων, καὶ ἀπόβλητος, καὶ τῆς Ἐκκλησίας ἀλλό. τριος, καὶ ἀπατεών. Πᾶς δὲ εὐσεβής, ὡς τοῦ Χριστοῦ ὤν, τῆς δυνάμεως τοῦ Πατρὸς, τῆς ἀληθείας, τοῦ παντοδυνάμου Λόγου, ἐλπισάτω ἐπὶ Κύριον ἀπὸ τοῦ νῦν καὶ ἕως τοῦ αἰῶνος· ὅτι παράγει τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου τούτου, καὶ ἡ κτίσις φθαρτὴ, καὶ ἀλλοιωθήσεται. Καὶ ἡμεῖς ἐν Χριστῷ οὐκ ἐσμὲν ὑπὸ τὰ στοιχεῖα τοῦ κόσμου δεδουλωμένοι, ὥς φησι Παῦλος· ἀλλ' ὑπέρτεροι τῇ ψυχῇ καὶ τῇ σαρκί γεγόναμεν τῆς φθορᾶς, τῇ τοῦ ἀφθάρτου Πνεύματος χάριτι. Δημιουργήματα οὖν πάντα Θεοῦ, καὶ οὐδεὶς αὐτῶν Θεός. *Οτι μόνος Θεὸς ἡ ἁγία Τριάς. Εἰς δὲ μόνος ἐστὶ καὶ ἀληθινὸς, ὁ ἐν Τριάδι Θεὸς, καὶ τοῦτον πᾶσα κηρύττει κτίσις. Οὖσα γάρ β ἐστιν ἐκ τοῦ ὄντος ἀεὶ Πατρὸς, καὶ λόγῳ διοικου-. μένη, ἐκ τοῦ ζῶντο; Λόγου τοῦ ἀεὶ Πατρός· καὶ Πνεύματι συνεχομένη καὶ μένουσα ζωοποιῷ τοῦ Θεοῦ τοῦ μένου καὶ ζῶντος. Καὶ ᾿Αθανάσιος περί τούτου ὁ μέγας, καὶ Γρηγόριος σε ὁ θεορρήμων διδάξουσι, καὶ οἱ λοιποὶ σὺν αὐτοῖς τῶν Πατέ μων. 8 Κληρικός. Ικανῶς, δέσποτα, καὶ τὸν λόγον τὸν κατὰ τῶν Ἑλλήνων τῶν πολυθέων ἐπέγνωμεν. Ἀνάγ κη δὲ γνῶναι καὶ τὸν περὶ Τριάδος ἀριδηλότερον λόγον, ὡς ἂν τοὺς τὸν Υἱὸν καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ ἀθετοῦντας πρὸς τὴν τῆς ἀληθείας γνῶσιν ελκύσω μεν. Καὶ γὰρ πρὸς τοῦτο μάλιστα ὁ ἀγών, πολλῶν ὄντων τῶν ἀσεβῶς ἀθετούντων τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Κατὰ Ἰουδαίων καὶ Σαβελλίου, καὶ τῶν λοιπῶν αθέων. Αρχιερεύς. Οὐδὲ πρὸς τοῦτο σπουδῆς ἄρα χρεια πολλῆς, ὡς τῆς ἁγίας ἁπάσης Γραφῆς περὶ τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος μαρτυμύσης. Ην δήπερ ἁγίαν Γραφὴν δέχεσθαι λέγουσι δῆθεν οἱ Θεὸν δίχα λόγου φρονοῦντες καὶ Πνεύμα τος. Αθεός δὲ καὶ οὗτοι, εἰ καὶ Θεὸν εἰδέναι νομί ζουσιν. Ὁ ἀθετῶν γὰρ, φησί, τὸν Υἱὸν ἀθετεῖ τὸν Πατέρα τὸν πέμψαντα αὐτόν. Καὶ ἄλογον καὶ ἄτοτον Θεὸν ἑαυτῷ. κηρύσσει, καὶ Πνεύματος χωρίς τοῦ ζῶντος καὶ ζωὴν πᾶσι νέμοντος. Ὅθεν ἄθεοι, ὡς ἔφημεν, καὶ οὗτοί εἰσι, καὶ καθάπαξ ἀσεβοῦντές τε καὶ ἀντίθεοι. Ἡμῖν δὲ εἷς Θεὸς ὁ Πατήρ, μετὰ τοῦ ἐνυποστάτου αὐτοῦ Λόγου, καὶ τοῦ ζωοποιοῦ Πνεύματος, καθώς παρελάβομεν, καὶ καθὼς ἡμᾶς αὐτὸς ὁ τοῦ Θεοῦ λόγος εδίδαξεν Ἰησοῦς Χριστὸς, τὸ ἀπαύγασμα τῆς δόξης, ὁ χαρακτήρ τῆς ὑποστάσεως τοῦ Πατρὸς ἐν τῷ ἀποστέλλειν τοὺς μαθητές μαθητεύειν τὰ ἔθνη, παραγγείλας βαπτίζειν τοὺς πιστεύοντας εἰς αὐτὸν, εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἅμα γὰρ καὶ τὸ ἑνιαῖον καὶ τὸ τρισ σὸν τῆς Τριάδος αὐτὸς ὁ εἷς τῆς Τριάδος ιδι δαξε. Καὶ ἐν τῷ εἰπεῖν μὲν «εἰς τὸ ὄνομα, ο τὸ τῆς Τριάδος ἐκήρυξεν ἑνιαῖον· ἐν γὰρ καὶ ἀδιαίρε τον καὶ τὸ ὄνομα, ὡς καὶ ἡ οὐσία μία καὶ δύναμις καὶ ἐνέργεια· τὰς τρεῖς δὲ ὑποστάσεις, ἐν τῷ εἰ- CAPUT VII. Quod sacrosancta Trinitas solus sit Deus. Unus vero solus et vergs qui est in Trinitate Deus, et hoc omnes prædicant creaturæ; sunt enim ex eo qui semper est Pater, et Verbo administrantur, cuin generetur Verbum ab eo qui semper est Pater, et Spiritu vivificanti solius vivi Dei adunatæ permanent. Quod te docebunt Athanasius magnus, Gregorius Theologus caterique cum ipsis Patres. Clericus. Satis, domine, orationem contra Græcos plura numina adorantes percepimus; at nocesse est scire lucidum de Trinitate sermonem, ut eos qui Filium et Spiritum Del rejiciunt ad notitiam veritatis adducamus. Nam in hoc præcipue constat pugna, cum multi sint Dei Verbum et Spiritum sanctum impie abnegantes. CAPUT VIII. Contra Judæos el Sabellium, et alios impia docentes. Pontifex. Non multo ad hoc opus est studio, cum Scriptura sacra ubique de Verbo Dei et Spiritu sancto testimonium faciat, quam saltem Scripluram sacram prorsus asserunt se accipere qui Deum sine Verbo et Spiritu excogitant. Porro athei sunt et isti, etsi Deum noscere censeant. Ait enim Qui negat Filium, negat et Patrem qui misit eum, et Denm sine Verbo et sine sapientia silimetipsi prædicat necnon siue Spiritu qui vivit et vitam omnibus impertit. Quapropter, ut diximus, athei sunt et isti, et prorsus irréligiosi Deoque adversarii. Nobis autem unus Deus Pater, cum consubstantiali ejus Verbo et vividcante Spiritu, prout traditum est nobis, et prout ipsum Dei Verbum nos edocuit, Jesus Christus, splendor gloriæ et figura substantiae Patris, quan do discipulos misit ad docendas gentes, jubens baptizare credentes in eum in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Quippe Trinitatem simul et unitatem Triadis ipse unus ex Triade demonstravit; dicendo quidem: «in noupipe» Triadis unitatem prædicavit, unum enim est et indivisibile nomen, sicut et natura una, et potestas et vindus, tres autem personas docuit, dicens: Patris et Filii et Spiritus sancti; et rursum unius Triadis eamdem et unam potestatem atque virtutem ostendit

$1 SYMEONIS THESSALONICENCIS ARCHIEP. discus: • Baptizantes eos;» nam non tantum agi- πεῖν, ο τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου tur de baptizando, sed etiam de renovando et de Πνεύματος.» Καὶ πάλιν τῆς μιᾶς Τριάδος τὴν αὐτ reficiendo homine, quod &t virtute et potestate et τὴν καὶ μίαν δύναμιν καὶ ἐνέργειαν, ἐν τῷ λέγειν gratia unius nominis omnipotentis Trinitatis; sed • βαπτίζοντες αὐτούς.» Οὐδὲ γὰρ ἁπλῶς βαπτίζειν personarum Trinitatem declaravit dicendo: Patris, ἐστὶν, ἀλλ' ἀνακαινίζειν καὶ ἀναπλάττειν τὸν βαet Filii, et Spiritus sancti. Quod etiam confitetur πτιζόμενον· δ δὴ γίνεται τῇ ἐνεργείᾳ καὶ δυνάμει Joannes Theologus, in initio sui Evangelii sic scri- καὶ χάριτι τοῦ ἑνὸς ὀνόματος της παντοδυνα lens: e in principio erat Verbum, ο Filium an- μου Τριάδος· τὸ τρισυπόστατον δ, ἐν τῷ λέγειν nuntians; «et Verbum erat apud Deum, › Patrem • Τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύμα docens; ‹ et Deus erat Verbum, › Filium esse τος.» Ταύτην τὴν ὁμολογίαν καὶ Ἰωάννης ἐν ἀρχῇ Patri¸ consubstantialem demonstrans. ‹ Hoc erat τοῦ Εὐαγγελίου θεολογεί, οὕτω γράφων ο Ἐν ἀρχῇ in principio apud Deum, quoniam consubstan- ἦν ὁ Λόγος, ο τὸν Υἱὸν καταγγέλλων, 4 καὶ ὁ λόtiale est Patri et coæternum. ‹ Omnia per ipsum γος ἦν πρὸς τὸν Θεόν, ο τὸν Πατέρα διδάσκων, καὶ facta sunt;» quoniam creanti cooperatus est Pa- Θεὸς ἦν ὁ Λόγος,» τὸ ὁμοούσιον τοῦ Υἱοῦ πρὸς τὸν tri, nam: c Verho Domini cali armati sunt, ait Πατέρα παριστών. Οὗτος ἦν ἐν ἀρχῇ πρὸς τὴν David; et: e Sine ipso factum est nihil quod Θεόν. Ἐπειδὴ καὶ ὁμοούσιός ἐστι τῷ Πατρὶ καὶ συνfactum est, c addit Evangelium.. Omnia enim, άναρχος, ο Πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο. ο Ότι καὶ συνdixit David ad Deum, c in sapientia fecisti.» Ει: δημιουργεῖ τῷ Πατρί. «Τῷ» γὰρ ο Λόγῳ Κυρίου οι ‹ In ipso vita erat, › divinus Spiritus a Patre pro- οὐρανοὶ ἑστερεώθησαν, ο ὁ Δαβιδ λέγει. Καὶ χωρίς cedens, in qua et nos vivimus, movemur et su- αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἐν 8 γέγονε· τὸ Εὐαγγέλιον mus; › qui in ipso ut Verbo manet et quiescit, πάλιν· «Πάντα,» γὰρ, ὁ Δαβίδ φησι πρὸς τὸν Θεόν, de quo ipse iterum dixit: ‹ Cum venerit Para- • ἐν σοφίᾳ ἐποίησας· καὶ. Ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν, τὸ ἐκ cletus quem ego mittam vobis a Patre, Spiritum τοῦ Πατρὸς ἐκπορευόμενον θεῖον Πνεῦμα, ἐν ᾧ καὶ veritatis qui a Patre procedit, ille testimonium ἡμεῖς ζῶμεν καὶ κινούμεθα καὶ ἐσμὲν, ἐν τούτῳ perhibebit de me. Quibus Dominus nos sapien- μένον ἀϊδίως ὡς λόγῳ καὶ ἐπαναπαυόμενον περὶ οὗ ter docet Spiritum etiam ex Patre procedere καὶ πάλιν αὐτός φησιν, ο Ὅταν δὲ ἔλθῃ ὁ Παρά ipsumque ad nos venire, non quidem per hyposta- κλητος, ὃν ἐγὼ πέμψω ὑμῖν παρὰ τοῦ Πατρός, τὸ sim habitando, sed quasi in tabernaculo per gratiam Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, δ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκποmanendo. Viden' mysterium unius Dei in Trinitate? ρεύεται, ἐκεῖνος μαρτυρήσει περὶ ἐμοῦ.» Ενταῦθα σαφῶς διδάσκει ὁ Κύριος, ὅτι καὶ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται τὸ Πνεῦμα, καὶ αὐτὸ πρὸς ἡμᾶς ἔρχεται, οὐχ ὑποστατικῶς ἐνοικοῦν, ἀλλὰ τῇ χάριτι ἐνσκηνοῦν. Ορᾶς τὸ μυστήριον τοῦ μόνου ἐν Τριάδι Θεοῦ; CAPUT IX. Evangelica dicta Sabellio opposita. Alia (ex V. Τ. Ο ΚΕΦΑΛ. Θ. Τὰ εὐαγγελικὰ κατὰ Σαβελλίου. Ταῦτα δὲ κατὰ Ἰουδαίων, καὶ τῶν λοιπῶν ἀθέων ἐθνῶν. ᾿Αλλὰ τὰ εὐαγγελικὰ μὲν διὰ τὰς τοῦ Λίβυος Σαβελλίου λέλεκται βλασφημίας, δῆθεν τὸ Εὐαγ γέλιον δεχομένου. Εκθήσομαι δέ σοι καὶ ἐκ τῆς παλαιᾶς Γραφῆς τὰ περὶ τοῦ ἐν Τριάδι Θεοῦ. Τοῦ τον οὐ τὸ Εὐαγγέλιον μόνον, ἀλλὰ καὶ Μωϋσῆς ἐν τῷ νόμῳ καὶ προφῆται πάντες ἐκήρυξαν. Ο μὲν γὰρ Μωϋσῆς τὸν ἀεὶ ὄντα Θεὸν καὶ Πατέρα διὰ πάντων κηρύσσει, ὃς καὶ τοῦ Λόγου κατανοεῖ τοῦ Υἱοῦ Θεοῦ τὸ μυστήριον, ἐν τῷ θείας ἀκούειν φω νῆς, καὶ τοῦ Λόγου τοῦ ζῶντος δέχεσθαι τὴν ἐνέρο γειαν. Τὸ γὰρ ἀκούειν, Λόγου ἐστὶν ἀκούειν, οὗ καὶ τὴν σάρκωσιν προέγνω, πρῶτον μὲν βάτου κατο contra Judæos et reliquas impias gentes. Evangelica quidem dicta sunt propter blasphemias Afri Sabellii, qui profecto Evangelium accipiebat; tibi autem ostendam ea quæ vetus Scriptura de Deo in tribus personis profert. Hoe non solumurodo Evangelium, sed et Moyses in lege, atque prophete praedicarunt. Moyses quidem eum qui semper est Deum et Patrem ubique prædicai, qui Verbi Dei Filii mysterium intelligit in audita voce divina et suscepta virtute Verbi viventis. Nam audiens audivit Verbum cujus incarnationem præcognovit. Primum quidem rubum vidit ardentem çt tamen minime consumptam, ipsumque Dei VerInm sub hominis forma ei colloquens, quia secun- ιδών φλεγομένην, μηδαμῶς δὲ καιομένην, καὶ αὐτ dum Jeremiam propter homines in terra visum est, et inter homines conversatum est, et ad ipsum Moysen dixit:. Ego sum Deus Abraham, eɩ Deus Isaac, et Deus Jacob,› quod ut homo apparens et angelus a Scriptura appellatum, simul semetipsum vocat Deum, triumque meminit patriarcharum, dicens: < Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob, ut inde monstrarel, sicut et ipsum e Virgine incarnatum monstrabit, Trinitatis mysterium). Deinde Dei verba in tabulis lapidcis Moyses accepit, virtutem Verbi viventis ostendens et docens ver opera mirabila τὸν τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγου διομιλούμενον αὐτῷ ἐν σχήματι ἀνθρωπίνῳ. Ἐπεὶ καὶ ὑπὲρ ἀνθρώπων ἐπὶ τῆς γῆς κατὰ τὸν Ἱερεμίαν ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώ ποις συνανεστράφη, καὶ πρὸς αὐτὸν εἰρήκει τὸν Μωϋσῆν·. Ἐγώ εἰμι ὁ Θεὸς 'Αβραάμ, καὶ ὁ Θεὸς Ἰσαάκ, καὶ ὁ Θεὸς Ἰακώβ. ο Ο ὡς ἀνὴρ φαινόμε νος, καὶ ἄγγελος παρὰ τῇ Γραφῇ λεγόμενος, οὗτος ὅμως ἑαυτὸν Θεὸν ὀνομάζει, καὶ τριῶν πατριαρ χῶν μέμνηται, «Εγώ εἰμι ὁ Θεὸς 'Αβραάμ, καὶ ὁ Θεὸς Ἰσαάκ, καὶ ὁ Θεὸς Ἰακώβ, ο λέγων, ἵνα δείξῃ κάν τούτῳ, ὡς οὗτος σαρκωθεὶς ἐκ Παρθένου, τὸ τῆς Τριάδος φανερώσει γνωστά της. Έμεινα

DIALOGUS CONTRA HÆRERES. καὶ τοὺς τοῦ Θεοῦ λόγου; ἐν πλαξι λιθίναις Μωυ- Verbum esse in Deo, et istum postea esse incarτῆς ὑπεδέξατο, τὴν δύναμιν τοῦ ζῶντος λόγου δει κνύς, ἐκδιδάσκων τε δι' ἔργων θαυμαστικῶν, ὡς καὶ Λόγος ἐστὶν ἐν τῷ Θεῷ, καὶ σαρκωθήσεται οὗτος, καὶ παχυνθήσεται ὕστερον, ὡς ἐν πλακὶ γραφεὶς τῇ Θεοτόκῳ Παρθένῳ. Καὶ φωνῆς δὲ θείας ήκουσε πολλάκις Μωϋσῆς ἐν τῇ σκηνῇ ἀνὰ μέσον τῆς κι συντοῦ. Φωνὴ δὲ λόγου ἐστὶν ἀπήχημα. Ο δὴ τὸν ζῶντα Λόγον τοῦ ζῶντος Πατρὸς ἁμαρτύρει. Υπεδέξατο δὲ καὶ Πνεῦμα ἅγιον Μωϋσῆς. Καὶ ἀπὸ τοῦ Πνεύματος δὲ τοῦ ἐπ᾿ αὐτῷ ἀφελὼν ὁ Θεὸς, μετά δωκεν ἀνδράσι πιστοῖς, ὡς γέγραπται Εβδομήκοντα. Καὶ οὗτοι δὴ προεφήτευον, ὥστε καὶ τὸν Πατέρα, καὶ τὸν Υἱόν, ὅς ἐστιν ὁ Λόγος, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, προέγνω καὶ προεκήρυξε Μωϋσῆς. Καὶ ἐν τῷ λέγειν, ο Εἶπεν ὁ Θεὸς, Γενηθήτω φως, ο καὶ, • Εἶπεν ὁ Θεός, Γενηθήτω στερέωμα, ο και, ο Εἶπεν. ὁ Θεός, Βλαστησάτω ἡ γῆ, ο τὸν τοῦ Θεοῦ λόγον διδάσκει. Καὶ οὗτος ζῶν καὶ εἷς καὶ μονογενής, ὡς καὶ ὁ Θεὸς καὶ Πατὴρ εἷς καὶ ζῶν καὶ μόνος ἐστί. Καὶ περὶ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου, ο Καὶ Πνεῦμα Θεοῦ ἐπεφέρετο ἐπάνω τοῦ ὕδατος, ο φησί· καὶ περὶ τοῦ ἀνθρώπου· «Καὶ ἐνεφύσησεν εἰς τὸ πρόσω ωπον αὐτοῦ πνοήν ζωῆς· ο καὶ ἐπὶ τοῦ Νῶς, ο Οδ μὴ καταμείνῃ τὸ Πνεῦμά μου ἐν τοῖς ἀνθρώποις τούτοις· καὶ, ο Πνεύματος ἁγίου ἐπλήσθη ή σκηνή.» Οὕτω σαφῶς Μωσής διὰ πολλῶν περὶ τοῦ Λόγου τοῦ ζῶντος ἐκήρυξε τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ - Αγίου Πνεύματος. ᾿Αλλὰ καὶ πρὸ αὐτοῦ ᾿Αβραμ, τοὺς τρεῖς ὑποδεξάμενος ἄνδρας ἐν τῇ δρυῒ τῇ Μαμβρή, οὓς καὶ Θεὸν ἕνα σαφῶς ἀνεκήρυξε, τὸν ἐν Τριάδι Θεὸν ἐκήρυξεν, ἄνδρας μὲν τρεῖς φαινόμενον διὰ τὸ ἰδιάζον τῶν ὑποστάσεων, ένα δὲ κηρυττόμενον ὑπὸ Ἀβραὰμ διὰ τὸ ἐνιαῖον τῆς φύσεως, δι' ὧν τὸ τρισσὸν ὁμοῦ καὶ τὸ μοναδικὸν ἐσημαίνετο τῆς Τριάδος. ᾿Αλλὰ καὶ Ἰσαάκ, τὸ τῆς Τριάδος καὶ τῆς σαρκώσεως τοῦ Λόγου ἐπέγνω τε καὶ διέγραψε μυστήριον, γεννηθεὶς μὲν, ἡνίκα τοὺς τρεῖς ἄνδρα; ᾿Αβραάμ εἶδε, τὴν σάρκωσιν δὲ δηλῶν, σταύρωσίν τε καὶ ἀνάστασιν τοῦ Χριστοῦ, ἐν τῷ ἀναχθῆναι παρά πατρὸς, τὰ ξύλα τοῖς ὤμοις βαστάζων, τὸν Σταυρὸν ἐκτυποῦντα, καὶ ἐν αὐτοῖς συμποδίζεσθαι, ώστε θυσίαν γενέσθαι Θεῷ καὶ σφαγιασθήναι, φωνῆς τε ἀκηκοέναι Θεοῦ, ἡ τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγου διδάσκει, 10 λέγοντος τῷ Πατρὶ αὐτοῦ, «Μὴ ἐπιβάλῃς τὴν χεῖρά σου ἐπὶ τὸ παιδάριον.» Οτι δὲ ὁ Θεὸς Λόγος ἦν ὁλαλῶν, δῆλον ἐξ ὧν φησι πρὸς τὸν ᾿Αβραάμ • Νῦν ἔγνων, ὅτι οὐκ ἐφείσω τοῦ υἱοῦ σου τοῦ ἀγαπητοῦ δι' ἐμέ.» Οὗτος ἄρα ἦν ὁ τῆς μεγάλης βουλῆς "Αγγελος, ὁ Υἱὸς τοῦ Ὑψίστου, ὁ καὶ τῷ Πατρὶ αὐτοῦ ᾽Αβραὰμ διαλεγόμενος, ὁ καὶ τῷ Ἰακωδ τὴν πάλην στησάμενος, καὶ Θεὸν τῶν πατέρων αὐτοῦ ἑαυτὸν ὀνομάσας, ὁ καὶ Πνεύματι ἁγίῳ πρὸς θεωρίας ὕψος αὐτὸν ἀναγαγών, δι' οὗ καὶ λόγον ὁ Ἰακώβ ξενιτεῦσαι ἐδέξατο, καὶ φεύγειν ἀπὸ Ἡσαῦ, καὶ κλίμακα εἶδεν ἐν ὕπνοι; εἰς τοὺς οὐρανοὺς φθάνουσαν, καὶ ἐπ' αὐτῆς, ἥτις ἦν εἰκὼν τῆς τοῦ σαρκωθέντος Λόγου Μητρός, τὸν Θεὸν καθεζό nandum necnon in corpore conspiciendum, in utero Deiparæ Virginis velut in tabula scriptum. Vocem divinam pluries audivit Moyses in tabernaculo, in medio area. Vos autem nihil est aliud ac sonus verbi; quod Verbum vivens viventis Patris testabatur. Insuper Moyses sanctum quoque Spiritum accepit, de quo Spiritu, sicut scriptum est, Deus assumens partem, dedit viris fidelibus Septusginta, et isti prophetaverunt, ita ut Moyses Patrem et Filium qui est Verbum, et Spiritum sanclum præcognoverit atque prædixerit. Dicendo autem: «Dixit Deus: Fiat lux, et, e Dixit Deus: Fiat firmamentum; › et, ‹ Dixit Deus: Germinet terra,» Dei Verbum manifestat, quod est vivens, unUM et unigenitum, quemadmodum Deus Pater unus est et vivens et solus. Εt de Spiritu sancto:. Et Spiritus Dei ferebatur super aquas, o inquit; et de homine: c Insulavit in faciem ejus Spiritum vitæ; › et de Noe: «Non permanebit Spiritus meus in hominibus istis; i et, e Spiritu sancto repletum est tabernaculum. Ita sapienter Moyses in multis locis Verbum vivens et Spiritum sanctum prædicavit. At ante eum Abraham tres viros sub quercu Mambre suscipiens quos unum Deum recte prædicavit, Deum in Trinitate proclamavit sub specia trium virorum apparentem, propter proprietatem personarum, unum tamen ab Abraham prædicatum propter unitatem naturæ, quibus Trinitatem simul et unitatem Triadis signavit. Sed Isaac quoque Trinitatis et Incarnationis Verbi mysterium precognitum descripsit, genitus quidem quando tres viros Abraham vidit, incarnationem vero, crucifixionem et resurrectionem Christi declarans, quando adductus est a patre, lignum crucis figuram in humeris portans, et in ipso ligatus, ut victima Deo fieret et occideretur, atque audita est vox Dei quæ Dei Verbum significat, quæ patri εjus dixit: c Non extendas manum tuam super puerum.» Quod esset Verbum Deus qui loquebatur patet ex eis quæ ad Abraham dixit: Nune cognovi quod times Deum, et non pepercisti dilecto filio tuo propter me.». Hic igitur erat Angelus magni consilii, Filius Altissimi, qui patri ejus Abraham locutus est, idemque Jacob luctam intulit, et semetipsum patrum ejus Deum appel lasit, eumque ad apicem contemplationis per Spi ritum sanctum adduxit, a quo Jacob jussus est ab Esau aufugere et ad alienigenas perigrinari, scalamque vidit ad calum pertingentem, et in ea quæ figura erat Verbi incarnati, Deum sedenteni, et rursum jussus est propinquum fugere, mirasque vidit revelationes. Quæ omnia Verbi Dei virtutem et Spiritus Dei potentiam in justis istis operantem prædicaverunt. Quid vero Joseph? Nonne per somnia Verbum Dei suscepit? Nonne Spiritu Dei novebatur? Unde ipsi sapientis cujus ope ab Ægyptiis ad regem ejusque ministros transeuntibus liberatus est? Nonne virtute divini

Spirius? Nonne omnipotenti imperio viventis sa- μενον, καὶ τὸν κηδεστὴν δὲ φεύγειν λόγον ἐδέξα pientiæ seu Dei Verbl? Ita etiam fere in omnibus prophetis scriptum est: e Verbum Domini quad factum est ad Isaiam filium Amos. › Et: ‹ Verbum Domini quod factum est ad Jeremiam filium Helciæ.» Εt sic de cæteris: 4 Principium Verbi ad Osee; a et:. Verba Amos quæ vidit saper Jerusalm; set: c Factum est Verbum Domini ad Michaam Morathiten;» et: Verbum Domini quod factum est ad Joel alium Phatuel;, et: • llæc dicit. Doninus Deus, inquit Abdias, ο quod est de Verbo, quemadmodum omnes prophetæ locuti sunt: ‹ Hæc «licit Dominus,. Verbum illius vivena prædicaules: το, καὶ ἀποκαλύψεις σαφῶς ἐθεάσατο. "Α δὴ πάντα τὴν τοῦ Θεοῦ Λόγου δύναμιν καὶ τοῦ Πνεύματος Θεοῦ τὴν ἐνέργειαν ἐν τοῖς δικαίοις ἐκείνοις ενερ γοῦσαν ἐκήρυξε. Τί δὲ Ἰωσήφ; οὐ δι᾽ ὀνείρων 26γους Θεοῦ ἐδέξατο; οὐ πνευματοκίνητος ἦν; Πόθεν αὐτῷ ἡ σοφία, καὶ διὰ ταύτης τῶν διαπορου ένων τῷ βασιλεῖ Αἰγυπτίων καὶ τῶν τούτου υπηρετῶν αἱ λύσεις; Οὐ δυνάμει τοῦ θείου Πνεύματος; οὐ τῆς ζώσης σοφίας τοῦ Θεοῦ Λόγου τῇ παντουργια ή δυο ναστείς; Οὕτω καὶ ἐν τοῖς προφήταις σχεδὸν ἅπα σι γέγραπται· «Λόγος Κυρίου, ὃς ἐγένετο προς Ήσαξαν υἱὸν ᾿Αμώς. Και, «Λόγος Κυρίου, ὃς ἐγένετο Et factum est Verbum Domini ad Jonam filium πρὸς Ἱερεμίαν τὸν τοῦ Χελκίου.» Καὶ ἐν τοῖς λοιAmathi dicens; > Nahum autem: Ouus Ninive, ▸ τοῖς οὕτω· 4 Αρχή λόγου προς Ωσηέ. ο Και, Λόγοι inquit; quod onùs dicendi Jeremias non accipit, Αμώς, οὓς εἶδεν ὑπὲρ Ἱερουσαλήμ. ο Καὶ, ε Εγέ sed Verbum; similiter et Nahum pergens: ● Hæc νετο λόγος Κυρίου πρὸς Μιχαίαν τὸν τοῦ Μωραθί. dicit Dominus, ait, qui dominatur aquis multis; Και, ο Λόγος Κυρίου, ὃς ἐγενήθη προς Ἰωὴλ τὴν et rursus: ‹ Ecce ego super te, ait Dominus omui- τοῦ Βαθουήλ.» Και, ο Τάδε λέγει Κύριος ὁ Θεός, ο potens;» et: ‹ Onus quod vidit Habacuc pro- ᾿Αβδιοῦ φησιν, δ περὶ τοῦ Λόγου ἐστί, καθὰ καὶ pheta. ›`Quod idem est ac si dicat se regi et færri πάντες οἱ προφῆταί φασι, ο Τάδε λέγει Κύριος, ο Spiritu. Quod onus sit Spiritus sancti, audi di- τὸν Λόγον αὐτοῦ τὸν ζῶντα κηρύττοντες. Και, centem: «Terribilis egregius est, id est Deus. Εx • Εγένετο λόγος Κυρίου προς Ἰωνᾶν τὸν τοῦ semetipso judicium ejus erit, › scilicet Verbum Αμαθί, λέγων.» Καὶ Ναούμ μὲν, «Λήμμα, φησί, ejus, nam judicium est Verbum, et, ‹ Onus ejus ex Νινευΐ· ι δ λήμμα λέγειν Ἱερεμίας οὐ δέχεται, ipso egredietur.» Viden' virtutem Spiritus a Pa- ἀλλὰ λόγον. Ομως καὶ Ναούμ προτών, ο Τάδε tre procedentis? Et rursum: & Super custodiam λέγει Κύριος, φησί, κατάρχων υδάτων πολλῶν, ο meam stabo; et contemplabor ut videam quod di- Καὶ πάλιν, ο Ἰδοὺ ἐγὼ ἐπὶ σὲ, λέγει Κύριος παν catur mihi, et respondit ad me Dominus;» eu τοκράτωρ. ο Καί, «Το λήμμα & εἶδεν ᾿Αββακούμ δ rursus Verbum. Qui insuper de dispensatione Del προφήτης.» Τοῦτο δέ ἐστιν εἰπεῖν τὸ κρατηθῆναι καὶ Verbi nos docet, et: «Audivi auditionem tuam, ἄγεσθαι Πνεύματι. Οτι δὲ Πνεύματος ἁγίου τὸ et timui, & inquit; et: «Deus ex Pharan ve- λήμμα, άκουσον λέγοντος· ο Φοβερό; ἐπιφανής niet; › et cætera plurima de illius incarna- ἐστιν, ὁ Θεὸς δηλονότι, «Εξ αὐτοῦ τὸ κρίμα tione. Quod Verbum Dei esset carnem sumptu- αὐτοῦ ἔσται·, τουτέστιν ὁ Λόγος αὐτοῦ· κρίμα mum testatur dicens: c Ante faciem ejus ibit Vere γὰρ ὁ Λόγος. Και, «Το λήμμα αὐτοῦ ἐξ αὐτοῦ ἐξε humi;» et: ‹ Verbum Domini quod factum est ad ελεύσεται. Ορᾷς τὴν τοῦ Πνεύματος δύναμιν τοῦ Sophoniam alium Chusi; set: • Factumn est ver- ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπορευομένου; καὶ πάλιν· ο Επι bum Domini ip manu Aggæi prophetæ, dicens; › τῆς φυλακῆς μου στήσομαι, τοῦ ἰδεῖν τι λαλήσει et: ‹ Factum est. Verbum Domini ad Zachariam ἐν ἐμοὶ, ο καὶ, ε Απεκρίθη πρός με Κύριος, ο lilium Barachis, dicens;» hic quoque de incar- Ἰδοὺ πάλιν ὁ Λόγος. Οὗτος καὶ περὶ τῆς οἰκονομίας a.tione Verbi plura praedixit. El: e Onus Verbi τοῦ Θεοῦ Λόγου διδάσκει. Και, «Κύριε, εἰσακήκοα Domini ad Israel in manu angeli ejus, › seu Ma- τὴν ἀκοὴν σου καὶ ἐφοβήθην, ο φησί. Και, «Ο Θεός luchie. En iterum onus Verbi, et virtus Spiritus ἀπὸ θαιμὰν ἥξει. ο Καὶ λοιπὰ πλεῖστα περὶ τῆς atque Verbi. Qui Małachias nomen Det magnum σαρκώσεως αὐτοῦ. Καὶ ὅτι ὁ Λόγος σαρκωθήσεται esse in gentibus dixit. Vidistin' omnes prophetas τοῦ Θεοῦ, λέγει, «Πρὸ προσώπου αὐτοῦ προπορεύ Verbum Dei et Spiritum prædicavisse? Atheus igi- σεται λόγος.» Και Λόγος Κυρίου ὃς ἐγενήθη πρὸς tur qui ea. non prædicat. Εt ipse David: • Omnia Σοφονίαν τὸν τοῦ Χουσί, ο Καὶ, ο Εγένετο λόγος in sapientia, fecisti, o ad Deum clamavit; et: Κυρίου ἐν χειρὶ ᾿Αγγαίου τοῦ προφήτου, λέγων. ο • Verbum tuum, Domine, permaneţ in cœlo in Και, «Εγένετο λόγος Κυρίου πρός Ζαχαρίαν τὸν generationem et generationem usque in sæculum;» Βαραχίου, λέγων. • Οὗτος καὶ περὶ τῆς τοῦ Λόγου et Verbo Domini cœlos firmatos esse testatur, vir- σαρκώσεως πλείστα προεφήτευσε.» Καὶ, ο Δήμμα talemque eorum e Spiritu oris illius; quem Spiri- λόγου Κυρίου ἐπὶ τὸν Ἰσραὴλ ἐν χειρὶ ἀγγέλου απ tum postulat, in visceribus suis renovari, et a se τοῦ, ν ἤτοι τοῦ Μαλαχίου. Ἰδοὺ καὶ λήμμα Λόγου non auferri; et recte Deum Patrem prædiéat cumn ἡ δύναμις τοῦ Πνεύματος καὶ τοῦ Λόγου, &ς Μα Verbo et Spiritu. Et omnis quidem justorum chorus λαχίας καὶ τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ ἐπιφανὲς ἐν τοῖς Verbum Dei atque Spiritum manifeste demonstrat. ἔθνεσί φησιν. Ορᾷς ὅτι πάντες οἱ προφῆται τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγου καὶ τὸ Πνεῦμα ἐκήρυξαν; Αθεος τσιγαροῦν ὁ μὴ ταῦτα κηρύττων. Καὶ αὐτὸς δὲ ὁ δ Δαβίδ, ο Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησας, ο πρὸς τὸν Θεὸν ἀνακράζει. Και, «Ο Λόγος σου, Κύριε, δια μένει ἐν τῷ οὐρανῷ εἰ; γενεάν καὶ γενεάν ἕως τοῦ αἰῶνος. Καὶ τῷ λόγῳ Κυρίου τοὺς οὐρανοὺς ἐστε

εἶναι τῷ πνεύματι τοῦ στόματος αὐτοῦ. Ὁ μεῶσθαι μαρτυρεῖ, 11 καὶ τὴν δύναμιν αὐτῶν Πνεῦμα ἐγκαινισθῆναι τοῖς ἐγκάτοις αὐτοῦ Ευσωπεῖ, καὶ μὴ ἀπολειφθῆναι τούτου. Καὶ σαφῶς τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα κηρύσσει σὺν τῷ λόγῳ καὶ Πνεύματι. Καὶ πᾶς δὲ ὁ τῶν δικαίων χορὸς τὸν Λόγον τοῦ Θεοῦ καὶ τὸ Πνεῦμα ἀριδήλως διδάσκει. Περὶ τοῦ μονογενούς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Εἰ μὲν ουν ταῖς θείαις Γραφαῖς ὁ ἀντικείμενος ἔπεται, ἐκ τούτων καὶ τῶν ὁμοίων τοῦ φιλονεικεῖν παύσεται· πλήρης γὰρ τούτων ἡ θεία Γραφή· εἰ δ' οὖν, καὶ ἀπὸ τῆς κτίσεως αὐτῆς καὶ τῆς ἀνθρωπί νης φύσεως ἐπιγνώσεται τὴν ἀλήθειαν. Εἰ γὰρ δη μιουργὸς τῶν ὅλων ἐστὶ Θεὸς, διατί ἄρα τὰ κτίσ σματα γέγονε; διατί οὖν; Ινᾳ Θεοῦ ἀπολαύῃ. Τίνα δὲ Θεοῦ ἀπολαύει, καὶ δύναμιν ἔχει Θεὸν εἰδέναι; Τὰ λόγον ἔχοντα. Διὰ τοῦ λόγου γὰρ ἡ γνώσις. Ει οὖν διὰ τῶν λογικῶν ἡ γνώσις, λόγος ἄρα μάλλον ἐν τῷ Θεῷ. Καὶ εἰ διὰ τὰ λογικὰ ὁ δρώμενος κόσ σμος, διὰ τὸν Λόγον ἄρα καὶ διὰ τοῦ Λόγου ἡ κτίσις· καὶ μᾶλλον ὁ Λόγος ἔσται ἐν τῷ Θεῷ· καὶ αὐτὸν ἦν θεωρῶν ὁ Πατήρ πρὸ τοῦ γενέσθαι τὰ πάντα· ὡς εἰκόνα ζῶσαν αὐτοῦ, καὶ χαρακτῆρα ἀκίνητον, σου φίαν τε καὶ ἀπαύγασμα, καὶ λόγον καὶ δύναμιν, καὶ ἀγαπητὸν Υἱὸν, καὶ τὸ πανάγιον Πνεῦμα, ὡς ἁγιασμόν, ὡς πηγὴν ἀγάπης, ὡς ζωὴν ἐκ ζωῆς, ὡς ζωοποιόν, ὡς θησαυρὸν ἀγαθότητος. Καὶ τοῦτό ἐστιν ὅπερ ὁ Θεολόγος φησὶν Γρηγόριος, τὸ τὸν Θεὸν χι νεῖσθαι τῇ ἑαυτοῦ θεωρίᾳ. Καὶ εἰ τὰ κτίσματα λόγου μετέχει, ἵνα γινώσκῃ Θεόν, πολλῷ μᾶλλον Λό γο; ἔσται ἐν τῷ Θεῷ, ἐν ᾧ καὶ δι᾽ οὗ καὶ πρὸ τοῦ γενέσθαι τὰ πάντα οἶδε. Καὶ εἰ κατὰ λόγον ἡ κτίσ σις γέγονεν, ἡ μὲν λογική, ἡ δὲ εἰς ὑπηρεσίαν τῶν λογικῶν, ἄρα καὶ Λόγος ἐν τῷ Θεῷ. Καὶ εἰ τὰ λου γικὰ νοεῖ καὶ τὸ αὐτεξούσιον ἔχει καὶ ἀεὶ ζῇ, πολλῷ γε μᾶλλον ὁ ταῦτα ποιήσας λογικὰ λόγον ἔχει ἀεὶ ἐν ἑαυτῷ· μᾶλλον δὲ διὰ τοῦτο καὶ κτίσματα λο γικά, ὅτι λόγον ἔχει Θεός. Καὶ αὐτὰ δὲ τὰ μὴ λόγου μετέχοντα κατὰ λόγον εἰσὶ συνεστῶτα καὶ μένοντα καὶ κινούμενα· ὅτι λόγον ἔχει Θεός. ᾿Αλλὰ διάφορα μὲν τὰ κτίσματα, ἐρεῖ τις, καὶ διάφορος δὲ ὁ λόγος αὐτῶν; Ακουσάτω οὗτος, ὅτι πολλὰ ταῦτα ὡς κτί. σματα καὶ ἀρξάμενα και διάφορα τῇ γνώμῃ καὶ φύσει, καὶ ἐκ μὴ ὄντων· διὸ καὶ ἀνυπόστατον καὶ ποικίλον τὸν λόγον καὶ οὐκ ἐνυπόστατον ἔχει. Επει δὲ ζῶν καὶ εἰς Θεὸς ὁ Πατήρ, καὶ ἀεὶ ὤν, καὶ εἷς ὁ Λόγος ἐστὶν αὐτοῦ, καὶ ζῶν ὡς καὶ ὁ Πατήρ, καὶ ἀεὶ ὧν, ὡς ὁ Πατήρ ὤν, καὶ τέλειος, ἐπεὶ καὶ τέ λειος ὁ Πατήρ· διὸ καὶ οὐ λόγοι πολλοί, οὐδ᾽ ἀνω πόστατοι ἐν Θεῷ, ἵνα μὴ ἀτελῆς φανείη καὶ ἀλλοιούμενος, καὶ πρὸς λόγον ὑψηλότερον ἀναγόμενος, καὶ προσλαμβάνων σοφίαν· ἀλλὰ μία καὶ τελεία καὶ ἐνυπόστατος καὶ ζῶσα καὶ συναΐδιος σοφία ἐν τῷ Θεῷ, ὁ μονογενής αὐτοῦ Λόγος, ἐν ᾧ πάντες οἱ λόγοι πρὸ τῶν αἰώνων εἰσί. Καὶ τὸ ζωοποιοῦν δὲ τὰ πάντα Πνεῦμα ἅγιον ἐν ἐστιν ἐξ ἑνὸς τοῦ Πατρός ἀεὶ, καὶ ζῶν, καὶ ζωοποιοῦν. Καὶ ἐν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι καὶ τὰ λογικὰ ζῶσι, καὶ μᾶλλον εἰσιν ἀθάνατα· ὅτι περ οὐδὲ λογικά χωρίς Πνεύματος εξο και δύναται. Τὰ μὲν οὖν λογικὰ ζῶντά εἰσιν ἐκ τοῦ CAPUT X. De Filio Dei unigenito et sancto Spiritu. Igitur si adversarius divinas sequatur Scripturas, ex dictis et similibus suasus a lucta desistet, nam Scriptura divina talibus referta est argumentis. Insuper ex ipsa creatione humanaque natura cognoscet veritatem. Quippe si Deus est universorum conditor, quare ergo factæ sunt creaturæ? Quare? Ut Deo fruantur; sed quænam Deo fruentur, et potestatem habebunt videndi Deum? Illæ quæ ratione sunt præditæ. Nam per rationem cognitio; igitur si per facultates rationales fit cognitio, quanto magis ratio seu Verbum in Deo est! et si mundus visibilis propter rationales creaturas factus est, igitur propter rationem et per rationem conditæ sunt creaturæ; et quanto magis ratio in Deo est, et illam contemplans erat Pater priusquam ferent omnia, ut suam imaginem vivam, et characterem indelebilem, sapientiam atque figuram, verbum et virtutem atque dilectum Filium, necnon Spiritum sanctissimum ut sanctitatem, ut charitatis fontem, ut vitam ex vita, ut vivificantem, ut thesaurum bonitatis. Hoc est quod Theologus dixit Gregorius Deus movetur sua ipsius contemplatione; et si creaturæ rationis sunt participes ut Deum cognoscant, quanto potius ratio erit in Deo, in qua et per quam novit, priusquam ferent omnia. Et si creaturæ secundum rationem conditæ sunt, aliæ quidem rationales, aliæ autem quæ rationalibus Inserviant, ergo ratio in Deo est. Quod si res ratione donate cogitant, et lihertate gaudent, et semper vivunt, quanto magis qui eas rationales fecit rationem semper habet in semetipso! seu, ut melius dicam, sunt creaturæ rationales quia Deus rationem habet, aliæ vero quæ non sunt rationis participes, secundum rationem constant, permanent, alque moventur, quoniam rationem habet Deus. Sed fortasse dicet aliquis diversas esse creaturas, diversamque earum rationem. Discat iste quo. niam hæ res multæ, eo ipso quod- sint creaturæ et inceperint esse, et diversæ sint tam sententia quam natura, necnon e nibilo fuerint eductæ, ideo. instabilem et diversam rationem, minime vero substantialem habent. At cum unus sit Deus ´vivua qui et Pater semper vivit, auum quoque est ejus Verbum, seu una ratio, vivens sicut et Pater, semperque vivens, sicut Pater qui est, et perfecta quia Pater perfectus est; ideo non multa sunt in Deo rationes quæ non sint substantiales, no videatur imperfectus et mutabilis, et ad sublimiorem rationem evectus, sapientiamque accipiens; sed una est ratio perfecta, et substantialis, et vivens et coæterna sapientia in Deo, unigenitum ejus Verbum, in quo omnes rationes sunt ante sæcula, Insuper Spiritus sanctus omnia vivificans unus est

cx uno qui semper est Patre, et vivens et vivid & Αγίου Πνεύματος· λογικὰ δὲ ἐκ τοῦ Λόγου τοῦ ζῶντος, καὶ ὄντα ἐκ τοῦ ὄντος Πατρό;. Καὶ τὰ ἄλογα δὲ τὸ εἶναι ἐκ τοῦ ἀεὶ ὄντος ἔχει Πατρὸς, καὶ τῷ Λόγῳ δὲ εἶναι, καὶ οὕτω πω; ἔχειν ἕκαστον κατά φύσιν ἐκ τοῦ ζῶντος Λόγου τοῦ Πατρὸς, καὶ τὸ πιο νεῖσθαι δὲ καὶ μένειν καὶ δύναμιν οἰκείαν κεκτῆ σθαι ἕκαστον ἐκ τοῦ ζωοῦντος καὶ συνέχοντας πάντα ἁγίου Πνεύματος. Τί γὰρ τῶν ὄντων, ὁ μὴ κατὰ λόγον ἐστίν; "Η τί δ μὴ κίνησιν ἰδίαν ἔχει καὶ δύο να μίν; Πάντων δὲ τούτων αἴτιος ἡ Τριάς, 12 ὁ ἀεὶ ὧν καὶ ζῶν καὶ μένων Πατήρ. Καὶ ὁ ἀεὶ ὢν σὺν τῷ Πατρὶ Λόγος καὶ Υἱὸς συμφυὴς καὶ ἀσώματος, τὸ ἀπαύγασμα, ο χαρακτήρ, ἡ σοφία καὶ δύναμις. Καὶ τὸ ἐκ Θεοῦ καὶ ἐν τῷ Θεῷ ζωοποιὸν Πνεῦμα, ἀἰδίως ὑπάρχον ἐν αὐτῷ, ζωοποιοῦν τε καὶ συνέχον Ἐπεὶ δὲ καὶ τῶν δρωμένων τουτωνὶ τὸ κάλ λιστον άνθρωπος, καὶ κατ' εἰκόνα Θεοῦ κτισθεὶς, καὶ ἀπὸ τῆς δημιουργίας τούτου καὶ φύσεως είν κάνα τῆς Τριάδος κατανοήσωμεν. Οὐδὲ γὰρ αὐτὸς διὰ τὸν δρώμενον κόσμον, ἐπεὶ ἄλογος ὁ δρώμενος, καὶ πεπερασμένη τούτου καὶ ἐγνωσμένη ἡμῖν ἡ κίνησις, καὶ οὗτος δι' αὐτὸν τὸν ἄνθρωπον ἔστι μᾶλλον, ἵνα συνέχῃ τούτου τῇ κινήσει τὸ σῶμα. Τῇ ψυχῇ δὲ ἄνθρωπος νοερώς κινεῖται καὶ θεωρεῖ τὸν κτίσαντα, καὶ αὐτὸς πρὸ τῶν ἄλλων κατ' εἰκόνε γέγραπται κτισθῆναι Θεοῦ, ὡς καὶ πολλοῖς τῶν cans, et in Spiritu sancto vitam habent creaturæ rationabiles, vel potius immortalitatem, quoniam relianabilia sine Spiritu esse non possunt: unde ris ratione pradits vitam quidem habent ex sancto Spiritu, rationem vero ex Verbo vivente et exsistentiam ex eo qui est Patre; verum irrationabilia ex eo qui semper est Patre habent quod sint, ex vivo Patris Verbo quod sint modo rationi consentanco, et propriam singulæ naturam habeant, necnon ex vivente omniaque coadunante sancio Spiritu quod moveantur et permaneant, proprianque singulæ virtutem consequantur. Etenim quid est ex omnibus que exsistunt quod non sit secundum rationem? vel quid est quod motum suum propriamque virtutem non habeat? Horum vero τὰ σύμπαντα. universorum auctor est Trinitas, qui semper est, vivit et manet Pater, et Verbum quod semper est cum Patre, Filius consubstantialis et incorporeus, splendor, figura, sapientia et virtus, atque Spiritus ex Deo procedens et in Deo vivificans, ab æterno in eo vivens, universaque vivificans et coadunans. At cum ex omnibus istis visibilibus homo sit pulcherrimum, ad imaginem Dei creatus, ab ejus etiam creatione et natura Trinitatis imaginem perpendamus, nam ipse nequaquam factus est propter mundum visibilem, cum iste sit rationis expers et ejus motus perfectus nobisque cognitus, ipse potins, propter hominem factus est, ut motu illius constet hominis corpus; anima autem homo spiritaliter movetur, et Creatorem contemplatur, ipsumque præ cæteris ad imaginem Dei creatum esse scriptum est, prout sancti multi de hac re senserunt; elenita invenies Triuitatem ab ipso & ἁγίων περὶ τούτου διείληπται. Εὑρήσεις γὰρ καὶ ἐξ testimonium acciplens, sicut hac super re de aliis I»tius diximus. Nam mente anima æternam mentem testatur Patrem, ratione Verbum et vitali potentia Spiritum omnia vivificantem. Angeli quoque, cum siut intelligentiæ, æternam mentem Patrem supersubstantialem prædicant; cum sint ralionabiles et sapientes, Verbum et sapientiam viventeın manentemque in magna mente declarant; et cum vita gaudeant, donumque luminum habeant, in vivents sanctoque Patre viventem et sanctificantem et vivificam substantialem virtutem manifestant Spiritnm sanctum qui est fons gratiorum. Imo creatura rationis exspers Creatorem testatur; nam dum viventia ex viventibus gemerantur et generant etsi brevi tempore, dum corpora ex materia et elementis similia e similibus constant et singula immortalitatem appetunt, Deum qui Pater est et Verbum sine dolore generans necnon ex ipso vivificantem sanctumque Spiritum prædicant, illumque ut conditorem suum testantur creaturæ omnes. Sol vero eum manifestat radios lumenque emittens, monstrant et astra universa ignem vibrantia. Item de arboribus et plantis quæ Dores fructosque producunt. Terra autem dum sexcentis viventium plantarum generibus luxuriat, et uno verbo omnes creaturæ solum universerum Deum in Trinitate glorifcant, praesertim vero ex omnibus quæ perfecta sunt et perficiuntur αὐτοῦ μαρτυρουμένην τὴν Τριάδα, καθὰ καὶ ἐν ἄλ λοις περὶ τούτου ἡμῖν πλατύτερον είρηται. "Η ψυχή γὰρ τῷ νοῖ τὸν ἄναρχον νοῦν μαρτυρεί, τὸν Πατέρα, καὶ τῷ λόγῳ τὸν Λόγον, καὶ τῇ ζωτικῇ δυνάμει το ζωοποιοῦν πάντα Πνεῦμα. Καὶ ἄγγελοι δὲ νέες μὲν ὄντες οὕτω κηρύττουσι τὸν προαιώνιον νοῦν τὸν Πατέρα τὸν ὑπερούσιον· λογικοὶ δὲ ὄντες καὶ σου φοι, τὸν λόγον καὶ τὴν σοφίαν τὴν ζῶσαν καὶ μέσ νουσαν ἐν τῷ μεγάλῳ νοῖ. 'Αεὶ δὲ ζῶντες, καὶ φωτ τισμάτων δωρεὰς ἔχοντες, τὴν ἐν τῷ ζῶντι καὶ ἁγίῳ Πατρὶ ζῶσαν καὶ ζωοποιὸν καὶ ἁγιαστικὴν ἐνυπόστατον δύναμιν, τὸ πανάγιον Πνεῦμα, ὅπερ ή πηγὴ τῶν χαρισμάτων ἐστίν. ᾿Αλλὰ καὶ ἡ ἄλογος πᾶσα κτίσις μαρτυρεῖ τὸν Δημιουργόν· τὸ γὰρ γεν ναν καὶ γεννάσθαι ζῶντα ἐκ ζώντων, εἰ καὶ ῥευ στῶς, διὰ τὸ ἐκ τῆς ὕλης καὶ τῶν στοιχείων ἔχειν τὰ σώματα, καὶ ὅμοια ἐξ ὁμοίων, καὶ τὴν ἀθανα σίαν ἕκαστον τούτων ἐπιζητεῖν, τὴν ὄντα Πατέρα Θεὸν, καὶ ἀπαθῶς τίχτοντα Λόγον, καὶ τὸ ἐξ αὐτοῦ ζωοποιὸν καὶ ἅγιον Πνεῦμα κηρύττουσι· καὶ τοῦ. τον ὡς κτίστην ἑαυτῆς ἡ κτίσις ἅπασα μαρτυρεί. Καὶ ἥλιος δὲ τοῦτο δείκνυσιν, ἀκτίνας ἐκπέμπων καὶ φῶς, καὶ ἀστέρες πάντες· ὁμοίως τε καὶ τὸ πῦρ. ᾿Αλλὰ καὶ τὰ φυτὰ καὶ βοτάναι, ἄνθη προάγοντα καὶ καρπούς. Καὶ γῆ δὲ, μυρία βλαστάνουσα φυ τῶν εἴδη ζῶντα. Καὶ ἁπλῶς πᾶσα κτίσις τὸν ἐν Τριάδι μόνον Θεὸν τῶν ὅλων δοξολογεί. Εξαιρέτως δὲ ἐκ τῶν τελεσθέντων, καὶ ἔτι τελουμένων, καὶ

DIALOGUS CONTRA II.ERESES. ἐνεργῶς δειχνυμένων θαυμάτων καὶ λόγων καὶ πρά- Δet pluun ostenduntur miraculis, sermonibus et ξεων ἐν τῇ τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησία, ἡ τῆς Τριάδος ἀναδείχνυται καὶ κηρύσσεται δύναμις. Τις γὰρ ὁ ἐξαπλώσας ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ τὸ τῆς Τριάδος κήρυγμα, καὶ τὴν σάρκωσιν τοῦ Χριστοῦ; Καὶ ἔτι ἐξαπλῶν καὶ συνέχων, ἀμετρήτων ἀνθρώπων καὶ βασιλέων καὶ ἐθνῶν ἐναντιωθέντων αὐτῷ τῷ κηρύγματι καὶ διωξάντων, και μέχρι νῦν διωκόντων; Πόθεν ὁ πόθος τῆς παρθενίας ἐν τοῖς πιστοῖς; Πόσ θεν ὁ ἔρως τῆς σωφροσύνης, καὶ τὸ φεύγειν τὰ ἐν τῷ κόσμῳ, καὶ ἡ ἐν ἐρήμοις πολλῶν ἀναχώρησις; Πόθεν ἡ χάρις τῶν ἱερέων, καὶ τὰ διὰ τῶν ἱερέων γινόμενα, λύσεις καὶ δεσμοὶ τῶν ἁμαρτημάτων; "Α καὶ δι' αἰσθητῶν καὶ νεκρῶν σωμάτων ἐπιμαρτυρεί ὁ Θεός. Πόθεν ἡ ἐν τοῖς ἁγίοις λειψάνοις τῶν ἰαμά των ενέργεια; ὧν καὶ ἀσεβοῦντες ὁρῶσι, καὶ ἄκον τες καθομολογεῖν ἀναγκάζονται. Πόθεν αὐτοῖς ἡ εὐωδία καὶ τὸ μένειν ἀλώβητα; Τὰ θεῖα δὲ ἑνερο γήματα τὰ διὰ τῶν ἁγίων εἰκόνων καὶ ἱερῶν ναῶν, καὶ ἡγιασμένων ὁδάτων πόθεν; Οὐ ταῦτα μέχρι τοῦ νῦν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ ἀριδήλως τελεῖται, τῇ ὀρθοδόξως ὁμολογούσῃ τὸν ἐν Τριάδι Θεόν; ᾿Αλλὰ καὶ τὰ ἐκ μαρτυρικῶν μύρα λειψάνων, καὶ αἱ θαυματουργίαι, καὶ αἱ πρόδηλοι τῶν ἁγίων αὐτῶν ἐπιστα. σίαι καὶ φυλακαὶ ἡμῶν τῶν πιστῶν παρ' ἀσεβούν των διωκομένων, καὶ αἱ τῶν ἀθέων αὐτῶν κατα στροφαὶ πολλάκις καθ' ἡμῶν κινουμένων μανίᾳ καὶ συνεργεία σατανική, λαμπρῶς παριστῶσι τὸ τῆς εὐσεβείας αὐτῶν τῶν Χριστιανῶν θεῖον καὶ μέγα μυστήριον. ᾿Αλλὰ 13 καὶ αὐτὸ τὸ διώκεσθαι ἡμᾶς ὡς πιστούς τε καὶ ὀρθοδόξους παρὰ τῶν ἐναντίων, καὶ τὸ ταλαιπωρεῖσθαι καὶ πάσχειν τὸ μεθ᾿ ἡμῶν εἶναι τὸν ἀληθῆ καὶ μόνον ἐν Τριάδι Θεὸν παρίστησιν. Οὐδὲ γὰρ ἀνάπαυσις Θεῷ ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ, οὐδὲ ἐν τοῖς ὁρωμένοις, καὶ ζητοῦσι τὰ τοῦ κόσμου τούτου καὶ ποθοῦσιν ἀνθρώποις, ἀλλ᾽ ἐν τοῖς ἀγαπῶν σιν αὐτὸν καὶ ζητοῦσι τὴν δόξαν αὐτοῦ, καὶ ὑπὲρ αὐτοῦ ἀγωνιζομένοις, οίτινες εἰσιν οἱ κατὰ τοὺς πάν και δικαίους Ολιβόμενοι, διωκόμενοι, πενόμενοι, κακουχούμενοι, ἀποθνήσκοντες, ξενιτεύοντες, ὡς ὁ “Abeλ xal Nwe, xal 'A6paáµ te xal 'loaix, xal Taχὼβ καὶ οἱ αὐτοῦ παῖδες· ἔτι δὲ Μωϋσῆς καὶ Ηλίας καὶ Δανιὴλ, καὶ οἱ τρεῖς παῖδες, καὶ Ἱερεμίας, καὶ πρὸ αὐτοῦ Ἡσαΐας καὶ Ἰεζεκιήλ, καὶ Μακκαβαῖοι δὲ ὕστερον, καὶ εἴ τις κατ᾿ αὐτοὺς ἕτερος. Καὶ τὸ ὑπομένειν δὲ πάσχοντας ἡμᾶς, καὶ πάντα φέρειν ὑπὲρ Χριστοῦ, τὴν αὐτοῦ ἀληθεστάτην καὶ μόνην καταγγέλλει πίστιν, καὶ τοὺς λόγους ἀληθεῖς τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ· ὅτι καὶ περὶ τοῦ πάσχειν ἡμᾶς ἐν τούτῳ τῷ κόσμῳ προήγγειλεν· ἐπεὶ καὶ αὐτὸς ἔπαθεν ὑπὲρ ἡμῶν. Καὶ ἡ τῆς Ἐκκλησίας δὲ αὐτοῦ νομοθεσία καὶ γνῶσις καὶ παρθενίαν διδάσκει, καὶ ἀγνείαν καὶ καθαρότητα, ἔτι σε ταπείνωσιν καὶ ὑπομονὴν μετ' εὐχαριστίας πρὸς τὸν Θεόν, ἀκτημασύνης τε καὶ τοῦ φεύγειν τὸν κόσμον παραίνεσιν. Καὶ οὐ μόνον μὴ τὸ πονηρὸν ἐνεργεῖν, μηδ' ἀποδι είναι κακὸν ἀντὶ κακοῦ, ἀλλὰ καὶ ἀφιέναι τοῖς πταίσασι. Καὶ ἀγαπῶν τοὺς ἐχθρούς, καὶ μὴ μνησικακεῖν ὅλως, μηδ' ἐργίζεσθαι, ἀλλὰ καὶ καλῶς gestis in Ecclesia Christi revelata predicatur Trinitatis potestas. Nam quis in universo mundo prædicationem Trinitatis et incarnationem Chrisıf propagavit? Quis nunc quoque propagans et colligens, innumeris hominibus regibusque et gentibus prædicationem repellentibus, persecutis et nune etiam persequentibus? Unde in Adelibus virginitatis desiderium? Unde amor castimoniæ, et fuga corum quæ in mundo sunt, et multorum in deserta secessus? Unde gratis sacerdotum, et ea quæ per sacerdotes facta sunt, dimissa retentaque péccata, quæ sensibilium mortuorumque corporum ope testatur Deus? Unde in sanctis reliquiis sanitatum virtus? Hanc et ipsi cernunt impii, et inviti coguntur confiteri. Unde bono odore redolent intactaque manent corpora? Unde divinæ operationes per sanctas imagines, per templa sacra, per aquas sanctificatas? Nonne hæc omnia usque ad nunc in Ecclesia perfecta sunt, in ea quæ, ut recta fert doctrina, Deum in Trinitate conftetur? Sed etiam unguenta e martyrum reliquiis manantia, et prodigia, et manifesta sanctorum ipsorum praesidia ac custodia quibus nos fideles ab infidelibus exagitatos tuentur, ipsorumque impiorum clades nos sæpius diabolica feritate vel ope satanica insectantium, evidenter diviuum magnumque pies talis Christianorum patefaciunt mysterium; sed eo ipso quod nos ut fideles et orthodoxi ab ini- (micis vexamur et cruciatibus afflicti patimur, solam et verum in Trinitate Deum esse nobiscum probatur; non enim quiescit Deus in hoc mundo, nec in his quæ videntur, neque in hominibus qui res mundi quærunt et desiderant, sed in eis qui eam diligunt et gloriam ejus quærunt, et propter eum dimicant; hi autem sunt qui secundum veteres justos contriti, afflicti, ad inopiam redacti, male habiti, occisi, in exsilium missi sunt, velut Abel, et Noe, et Abraham, et Isaac, et Jacob ejusque pueri, et insuper Moyses, Ilelias, Daniel, tres pueri. Jeremias, necnon ante istum Isaias et Ezecbiel, postea Macchabi et omnes alii iis similes. Dum nos patimur et afligimur et omnia propter Christum toleramus, verissima solaque ejus fides demonstratur, necnon veri ejus sermones atque doctrina; quoniam nos in mundo passuros predixit sicut et ipse pro nobis passus est. Ipsaque ejus Ecclesia, et hujus institutio atque doctrina et vire ginitatem docet, et castitatem atque puritatem insuper et humilitatem atque patientiam, hortatur etiam ut gratias Deo agamus, paupertatem amemus, et mundum fugiamus, imo ut non solummodo malum non faciamus, neque malum pro malo reddamus, sed etiam ut nos offendentibus dimittamus, ut inimicos diligamus, et non tantum ut nullo modo injurias recordemur, neque irascamur, sed insuper ut benefaciamus iis qui oderunt nos, et pro illis deprecemur. Quæ et similia cœlestem et divinam et verant et solam Christianorum no-

6% stri Odem exhibent. Hæc enim sunt Dei omnium- ποιεῖν τοῖς μισοῦσι, καὶ ὑπὲρ αὐτῶν εὔχεσθαι que Domini institutiones. Quibus, puto, et simili- Ταῦτα δὲ καὶ τὰ τοιαῦτα τὴν οὐράνιον καὶ θείαν καὶ bus impiam ad cognitionem Evangelii deduces, in- ἀληθῆ καὶ μόνην τῶν Χριστιανῶν ἡμῶν πίστιν desque aul noscendum vivum Dei Verbum et Spi- παρίστησι· Θεοῦ γὰρ ταῦτα καὶ δεσπότου τῶν ὅλων ritum sanctum, necnon ad discendam Ecclesiæ νομοθεσίαι. Εκ τούτων οἶμαι καὶ τῶν ὁμοίων προς doctrinam utpote divinam et sanctam. Ex his sua- τὴν τοῦ Εὐαγγελίου ἑλκύσεις γνῶσιν τὸν ἀσεβή, debis ad discenda incarnationis unius e Trinitate καὶ πείσεις κατανοῆσαι τὸν τοῦ Θεοῦ ζῶντα Λόγον, personæ. Dei Verbi Jesú Christi mysteria, etsi non καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ τὰς παραδόσεις τῆς minus difficile sit suadere virum qui in impictate Ἐκκλησίας, ὡς θείας καὶ ἁγίας καταμαθεῖν. Εκ vixit quam tentare mortuum resuscitare, et stultum τούτων δὲ καὶ τὰ τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ ἑνὸς τῆς ad intelligentiam adducere, nisi Deus manum por- Τριάδος Θεοῦ Λόγου Ἰησοῦ Χριστοῦ πείσεις νοῆσαι rigat, illorumque dementiam valut oculos cæci a μυστήρια, εἰ καὶ χαλεπὸν τὸν ἀσεβῶς ζήσαντα πείmalivitate adaperial: nam Deum noscere, Dei opus θειν, ὡς καὶ νεκρὸν ἐγείρειν πειρᾶσθαι, καὶ τὸν est, et præsertim velle suadere hominem qui car- ἀσύνετον εἰς σύνεσιν ἀγαγεῖν, εἰ μὴ Θεὸς ὀρίξεις nalem habeat mentem, et quia super omnem men- χεῖρα, καὶ τὴν ἐκείνων ἄνοιαν, ὡς τοὺς ὀφθαλμοὺς tem omneque verbum intelligentium et rationa- τοῦ ἐκ γενετῆς τυφλοῦ διανοίξειεν. Ἐπεὶ καὶ τὸ biljum omnium creator est Trinitas, et quia sine γνῶναι Θεὸν Θεοῦ ἔργον, καὶ μάλιστα τὸ ἄνθρωπον divina gratia creatura nequit Creatorem intelligere. πείθειν βούλεσθαι νοῦν ἔχοντα σαρκικόν· καὶ ὅτι ὑπὲρ νοῦν καὶ λόγον, ὁ τῶν νοερῶν καὶ λογικῶν καὶ τῶν ἁπάντων δημιουργὸς ἡ Τριάς ἐστι· καὶ ὅτι χωρὶς τῆς τοῦ Θεοῦ χάριτος, οὐ δύναμις τῷ κτίσματι κατανοῆσαι τὸν κτίστην. Clericus. Alunde, domine, multis verbis doctrinam de Trinitate nobis revelasti, et docuisti nos fere suadere impios de Filio Dei unigenito seu Verbo, co magis quo Scripturam aliaque argumenta per exempla recordatus es, pariterque ea quæ divi. nitus in Ecclesia perfecta sunt, quibus necessarium est omnes atheos aggredi. Sed cum multa sit hæreseon turba, quarum sectatores omnes quidem Christiani appellantur, multimodis autem distra - huntur opinionibus, quid de istis faciemus? Sunt enim ex eis qui ad singulas uæreses pertinent, qui mos orthodoxos lacessere tentant rationemque petunt de recta fide nostra. Pontifex. Rationem omnibus dare non est necessarium, prout prædiximus, sciscitantes vero docere oportet quos cum pace alloquendum est; sed ab eis qui contendere malunt abscedendum, nam contendere non amat Ecclesia Christi, sicut dixit Paulus: ‹ Si quis videtur contentiosus esse,nos talem consuetudinem non habemus, neque Ecclesia Dei; › ideo enim hæreticos omnes ut contentiosos et infideles anatheurate ferit Ecclesia. Clericus. Sed si quis ad suam utilitatem sciscilatur, quid faciendum? Pontifex. liuue oportet suscipere, et ei ministrare. Insuper si dicendi gratiam habeas, Christum deprecatus, ex eis quæ sancti adversus hæresim elucubraverunt dissere; nam nihil quod non dixerint Patres, cum et ipsis ingens lucta adversus bæreses incubuerit, quas adjuvante Spiritu vicerunt, et falsas carum revelaverunt opiniones. Quod si nequcas sciscitanti respondere vel quia gratiam vel quia licentiam non habes; nam lex Ecclesiae constituit hane facultatem dari ab impositione manuum; noli crubescere cum adducens sciscitantem að virum religiosum qui sciat recte dicere; multa enim erit ambobus uulitas, atque, juvante Deo, ve! errantem Κληρικός. Αρκούντως, δέσποτα, καὶ διὰ πολλῶν ἡμῖν τὴν περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος ἀπεκάλυψας γνώ σιν, καὶ πεῖσαι σχεδόν τοὺς ἀθετοῦντας τὸν τοῦ Θεοῦ Υἱὸν τὸν μονογενῆ καὶ τὸν Λόγον ἐδίδαξας· καὶ μᾶλλον ὅτι γραφικῶν καὶ ἐννοιῶν ἑτέρων διὰ παραδειγμάτων εμνήσθης, καὶ τῶν ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ θείως ενεργουμένων, ἃ καὶ πρὸς πάντας ἀθέους ἀναγκαῖα εἰσι λέγεσθαι. Ἐπεὶ δὲ καὶ πλῆθός ἐστι πολὺ τῶν αἱρέσεων, καὶ Χριστιανοὶ μὲν πάντες καλοῦνται, δόξαις δὲ μερίζονται πολυτρόποις, τί ἂν καὶ περὶ τούτων ποιήσαιμεν; Έστιν ὅτε ἑκάστης αἱρέσεως τινῶν πρὸς τοὺς ὀρθοδόξους ἡμᾶς φιλονεικεῖν πει ρωμένων, ἢ καὶ λόγον ἀπαιτούντων περὶ τῆς ὀρθῆς ἡμῶν πίστεως. Αρχιερεύς. Οὐ πᾶσι διδόναι λόγον ἀνάγκη, κα θὼς προειρήκαμεν· ἀλλὰ τοῖς μὲν ζητοῦσι μαθεῖν διαλέγεσθαι μετ' εἰρήνης, τῶν δ' αὖ ἀεὶ φιλονει κεῖν αἰγουμένων ἀφίστασθαι. Τὸν γὰρ φιλόνεικον οὐ προσίεται ἡ τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησία, ώσπερ δ Παυλός φησιν, 14. Εἰ δέ τις δοκεῖ φιλόνεικος εἶναι ἐν ἡμῖν, ἡμεῖς τοιαύτην συνήθειαν οὐκ ἔχο μεν, οὐδὲ αἱ Εκκλησίαι τοῦ Θεοῦ.» Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ τοὺς αἱρετικοὺς πάντας ὡς φιλονείκους καὶ ἀπειθεῖς ἀναθεματίζει ἡ Ἐκκλησία. Κληρικός. Καὶ ἐάν τις ὡς ὠφεληθῆναι ζητῇ, τί ποιητέον; ' ᾿Αρχιερεύς. Τὸν τοιοῦτον προσδεκτέον, καὶ ἐν ἀγάπῃ θεραπευτέον. Πλὴν εἰ μὲν χάρι; ἔστι σοι τοῦ λέγειν, Χριστὸν ἐπικαλεσάμενος, ἐκ τῶν τοῖς ἁγίοις πεπονημένων κατά τῆς αἱρέσεως λέγε. Οὐδὲν γὰρ δ μὴ εἰρήκασιν οἱ Πατέρες. Ἐπεὶ καὶ πολὺς αὐτοῖς ὁ κατὰ τῶν αἱρέσεων ἀγὼν γέγονε, καὶ συνεργεία τοῦ θείου Πνεύματος νενικήκασι ταύτας, καὶ τὰς δόξας αὐτῶν ψευδείς ἀπεφήναντο. Εἰ δ' ἀδυνάτως ἔχεις περὶ τοῦ ζητουμένου λέγειν, οὐδὲ χάριν τοῦ λέγειν ἢ ἔνδοσιν, καὶ τοῦτο γὰρ νόμος τῆς Ἐκκλη σίας, τὸ χειροτονίαν ἔχειν καὶ ἐνδοσιν, μὴ αἰσχυν θῇς προσενεγκεῖν τὸν ζητοῦντα ἀνδρὶ θεοσεβεῖ καὶ εἰδότι λέγειν ὀρθῶς· πλείστη γὰρ ἔσται καὶ ἀμφο

τέροις ὠφέλεια· καὶ συναιρομένου Θεοῦ, ἢ καὶ τὸν illum studio simul et divina claritate corriges, vel πλανώμενον ἐκεῖνον ἴσως τῇ σπουδῇ καὶ τῇ θείᾳ ἀγάπῃ διορθώσεις, ή σεαυτῷ μισθόν προξενήστις, καὶ ἀντὶ τοῦ κόπου χάριν εὑρήσεις παρά Θεοῦ. Κληρικός. Καὶ ποία τῶν αἱρέσεων χείρων; Αρχιερεύς. Απαν, ἀδελφὲ, ὅπερ εἰς βάραθρον ἀπωλείας συνωθεί, τῆς πονηρᾶς ἐστι μοίρας· καὶ πᾶν ὅπερ τὴν σωτηρίαν ζημιοί, τῆς ἀπολλυμένης τυγχάνει τάξεως. Αλλ' ὅμως ὥσπερ διαφοραὶ ἐν τοῖς ἀγαθοῖς, καὶ ἐν ἀρεταῖς ἀναβάσεων ἐπιδόσεις, καὶ κατὰ τὰς πράξεις αἱ ἀντιδόσεις, διὸ καὶ φησιν ὁ Κύριος· «Ἐν τῇ οἰκίᾳ τοῦ Πατρός μου πολλαὶ μοναί εἰσιν· › οὕτως, οἶμαι, καὶ ἐν τοῖς ἐναντίοις, εἰ καὶ ἀταξία πᾶσα ὄντως ἐστὶν ἐν αὐτοῖς, οὐδὲν γὰρ τῶν πονηρῶν ἐν τάξει, ἐπεὶ καὶ ἄτακτος ὁ πατὴρ τοῦ ψεύδους ἐστὶν, ἀλλ' ὅμως χείρων μὲν αίρεσις ἡ ή περὶ Θεοῦ πλείονας ἔχουσα βλασφημίας, ἐφεξῆς δὲ μέσαι τε καὶ ἐσχάται αἱ ἐλάττωσιν δοκοῦσαι ἔχειν τινὰ τοῦ τῆς βλασφημίας κακοῦ. Τοῦτο δὲ καὶ ἐν τοῖς ἀσεβέσιν εἶναι λογίζομαι. Πρώτος μὲν γὰρ τῶν ἀθέων ὁ μὴ Θεὸν ὅλως εἰδὼς, καὶ ἔτι ὁ τῇ πολυ θέῳ πλάνῃ κρατούμενος. Οὐ γὰρ διαφορὰ τούτοις ἀσεβείας ἐστὶν, ἐπεὶ καὶ ἴσον τὸ μὴ εἰδέναι ὅλως Θεὸν τοῦ εἰδέναι λέγειν; καὶ σέβειν ἀθέως ὡς θεούς τὰ τοῦ Θεοῦ κτίσματα, ἢ τὰ δρώμενα ταῦτα, ἢ τὰ ἐναγῇ δαιμόνια· μετὰ δὲ τοὺς πρώτους αθέους οι Θεὸν μὲν δῆθεν λέγοντες Κύριον οὐρανοῦ καὶ γῆς, χωρὶς δὲ Λόγου ζώντος καὶ Πνεύματος. Άθεοι οὖν καὶ οὗτοι, ὡς οὐ τὸν ἀληθῇ καὶ μόνον Θεόν κηρύττοντες. Θεὸς γὰρ μόνος ἀληθῆς ὁ Πατήρ μετά τοῦ μονογενοῦς αὐτοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ζωοποιοῦ Πνεύ ματος. Εἰ οὖν καὶ οὗτοι καθόλου ἄθεοι, ἀλλ' ὅμως οὐ προσκυνοῦσι τὸ πῦρ, ἢ τὸν ἥλιον, οὐδὲ τοὺς δαίμο νας λέγουσι θεούς· καὶ διὰ τοῦτο ἐλάττονος κακίας εἰσί. Κληρικός. Μετὰ τούτους δὲ τίνες εἰσὶ χείρονες τῶν ἄλλων εἰς ἀσέβειαν; ΚΕΦΑΛ. ΙΔ'. Κατὰ Σίμωνος του μάγου, καὶ Μάνοντος, καὶ τῶν ὁμοίων, καὶ κατὰ τῶν δυσσεβῶν Βογομύλων, ήτοι Κουδουγέρων. ᾿Αρχιερεύς. Μετὰ τούτους αἱ ἐξ ἀρχῆς αἱρέσεις, ὅσαι τὸν Χριστὸν δῆθεν ἐδέξαντο μὲν, οὐκ ὀρθῶ; 15 δὲ, οὐδὲ ὡς τὸ τῶν ἀποστόλων παρέδωκε κής ρυγμα· ἀλλὰ καὶ περὶ τῆς ἐμφανείας αὐτοῦ καὶ σαρκώσεως διαφόρους ἐδέξαντο δόξας. Ἔτι δὲ καὶ τὸν περὶ τῆς ἁγίας Τριάδος ὀρθὸν ἠθέτησαν λόγον. Οἱ δὲ καὶ Παρακλήτους ἑαυτοὺς ἀπεκάλεσαν ἀσεβῶς, καὶ δύναμιν Θεοῦ, ὡς Σίμων ο μάγος, διώκων τὸν μέγαν Σίμωνα Πέτρον, καὶ Μάνης τις αλιτήριος, οἱ χείρονες καὶ τῶν ἀθέων εἰσίν. Ἔτι δὲ Κήριν θό; τις καὶ Καρποκράτης οι μιαροί, ἐναντίοι τοῖς ἀποστόλοις Χριστοῦ· καὶ πλεῖστοι ἄλλοι τῆς ἀλη - θείας ἐχθροί, οἵτινες καὶ ἀθέως δύο ἀρχὰς ἐδογμάτιζον. Ἐξ ὧν καὶ νῦν εἰσιν οἱ Βογόμυλοι, ἀνθρώπια δυσσεβῆ, οἱ καὶ Κουδούγεροι καλούμενοι. Διὸ καὶ ὑμᾶς περὶ αὐτῶν ἀνάγκη μαθεῖν, ὡς καὶ πλησίον ὄντων τῇ κατοικίᾳ. Ἐν πολλῇ γὰρ ὑποκρίσει καὶ τῷ προσεύχεσθαι σχηματίζονται, καὶ τὸ Εὐαγγέλιον tibimetipsi mercedem comparabis, et pro labore gratiam apud Deum invenies. Clericus. Et quænam est ex hæresibus pejor? Pontifex. Orine, frater, quod in abyssum exitii immergit sortis est pessimæ, etomine quod salutem perimit iniquam liabet fortunam; sed quemadmodum sunt discrepantiæ in bonis multique sunt ġradus ad virtutem ascendentes et variæ secundum opera retributiones, propterea enim dixit Dominus: ‹ In domo Patris mei multæ mansiones sunt;» ita, me judice, in contrariis, licet in ipsis sit onnis perturbatio, nihil enim mali est in ordine, cum inimicus sit ordinis pater mcndlacii, attamen pesgina est inter hæreses quæ plures de Deo conti net blasphemias; deinde quæ pauciores habent mediæ sunt, et ultimæ quæ quam paucissimis blasphemiis scatent. Quod etiam in impietatibus inveniri censeo. Primus quidem atbeorum qui Deum prorsus nescit, et qui plurium numinum fálsam opinionem sequitur; nam inter hæc nulla est impietatis discrepantia, cum par sit Deum prorsus non noscere et dicere se numen agnoscere, sed irreligiose ut deos adorando creaturas sive res quæ videntur sive maledicta dæmouia. Post istos atheos primos accedunt qui Deum quidem dicunt Dominum cœli et terræ, sed absque Verbo vivente et Spiritu. Igitur athei sunt isti qui talem verum solunique Deum prædicant; Deus enim solus verus est Pater cum unigenito ejus Filio et vivificante Spiritu. Ergo hi quoque sunt athei; sed cum non colant ignem vel solemn, neque dicant deos esse dæmones, ideo miuori malitia horrescunt. Clericus. Verum ab istis, quinam e cæteris supt pejores in impietate? CAPUT XI. Contra Simonem magum, Hanetem et similes, nee non contra impios Bogomilos sive Cudugeros. Pontifex. Ab istis pejores ab initio hæreses sunt illæ quæ Christum quidem acceperunt, non autem recte neque sicut apostolica tradidit prædicatio, sed de manifestatione ejus et incarnatione diversas tenuerunt opiniones, et insuper rectuin de sancta Trinitate sermonem rejecerunt. Qui impie semetipsos vocaverunt paracletos et Dei virtutem, ut Simon magus qui magnuni Simonem Petrum persequebatur, et Manes nequam, qui ipsis atheis pejores sunt, insuper Cerinthus et Carpocrates inmundi, qui Christi apostolis adversabantur, aliique plurimi veritatis inimici qui nefarie duo principia ponentes falso dogmatizabant. Ex quibus nunc adkuc sunt Bogomili, irreligiosa mul:itudo, qui et Cudegeri appellantur. Propterea necesse est vos de ipsis doceri, cum non procul a vobis morentur; nam simulatione multa lingunt so deprecari, et Evangelium quidem se tueri simulant atque aposto

lorum epistolas et Aetus, sed praeter ista carteras & μὲν ὑποκρίνονται στέργειν, καὶ τὰς τῶν ἀποστ prorsus rejiciunt Scripturas, nec quidquam evangelicorum et apostolicorum faciunt, sed potius contraria committunt, quippe ab adversario acti omnibus Domini verbis, operibus et traditionibus adversantur. Verum potins student toto corde cogitationibus operibusque partium Antichristi, quibus dam furoribus aguntur, preces in secreto lascivosque cantus aliaque impia et turpia atque immundissima operantur, qua non fas est scripturas committere. Rejiciunt etiam cum fide omnia Christi mysteris, et in ea evomunt blasphiemiss, in divinissimum baptisms, sacram communionem, crucis adorands signum, sacras imagines, templa augusta, diviņas legis et prophetarum Scripturas, justosomnes et martyres; hierarchiam et sanctos, uno verbo, in omnia quæ sancta sunt, secundum Satan apostatam et dæmones, quibus incitati solum in Trini - tate Deum, Verbique lucarnatiouem et omnia quæ Del' sunt turpiter blasphemant. Hæc autem nobis tradidit Salvator noster qui apostolorum suorum operibus et sermonibus divinum baptisma commisit, tremendamque corporis et sanguinis sui communionem sacrumque ministòrium, et cætera ejus di. vina mysteria. Ipse etiam nos orationem: Paler noster, aliasque docuit preces quibus ipse Patrein deprecabatur. Debemus etiam legem et prophetas accipere quæ ejus gratia præmissa sunt. Divina quoque veneremur templa; hoc enim nobis osten - dit ex illo templo vetere, in quo nefarie vendentes flagello expulit, quod orationis domum, suique Patris domum appellavit. Et nou sinebat, ait Marcus, ut quisquam transferret vas per templum, quibus nos docuit venerationem divinis templis debitam. Crucis autem figurana siguum suuin vocavit, et ante adventum suum posteriorem eam videndam esse pradixit: Tunc, inquit, apparebit signum Filii hominis in cœlo, id est crux, quam imperatori Constantino sursum ostendit, et sic eum ad fidem suam quasi manu perduxit, quam etiam supra Constantinum in media die monstravit. In hac cruce et Paulus gloriatur, omnesque sancti qui non spiritaliter tantum, sed et visibiliter eam coluerunt et amplezati sunt. Ipseque Petrus illam pati, id est, cruci alligi cupiebat, quod secundum Salvatoris predictionem obtinuit, ncenon Andreas ejus frater, cæterique omnes apostoli et martyres qui hoc signum Christi sigillum appellabant. Tremenda vero et salutifera divinitusque data mysteria Paulus tradidit quæ ipse a Domino accepit. Dominus etiam non solummodo nas orare docuit dicendo, Pater noster, sed et alias quas ¡psi dedecori habent, preces indicavit, verbi gratia: • Deus, propitius esto nihi peccatori, quo salvatus est Publicanus; et: «Peccavi in cœlum et coram te;› et salvatus est alius prodigus, quippe hujus verbi gratia susceptus est post conversionem et reditum. Et: «Memento mei, Domine, cum veneris in regnum tuum,» propter quod latro paradisum accepit. Insu per petere debemus in nomine Christi, quod ipse doλων δὲ ἐπιστολές τε καὶ Πράξεις. Πλὴν καὶ αὐτὰς καὶ τὰς ἄλλας καθάπαξ ἀθετοῦσι Γραφάς. Καὶ οὐ δὲν οἱ ἄθεοι ἐνεργοῦσι τῶν εὐαγγελικῶν τε καὶ ἀποστολικῶν, ἀλλὰ ταναντία μάλλον, ἐκ τῆς τοῦ ἐναντίου κινήσεως εναντιούμενοι πᾶσι τοῖς τοῦ Κυρίου λόγοις καὶ ἔργοις καὶ παραδόσεσι. Τελοῦσι δὲ μᾶλλον ολοσχερώς εννοίαις τε καὶ ἔργοις τῆς τοῦ Αντιχρίστου μερίδος, ενθουσιασμούς τινας καὶ προσευχὰς ἐν κρυπτῷ καὶ ἐπεδὰς μιαράς, καὶ ἄλλα ἄθεα ἐνεργοῦντες καὶ ἐναγῆ καὶ παμβέβηλα, άτινα οὐδὲ θεμιτόν γραφή παραδούναι. Ἀθετοῦσι δὲ σὺν τῇ πίστει καὶ πάντα τοῦ Χριστοῦ τὰ μυστήρια, καὶ εἰς αὐτὰ βλασφημοῦσιν, εἰς τε τὸ θειότατον βάπτι σμα καὶ τὴν ἱερὰν κοινωνίαν, καὶ τὸν τύπον τοῦ τιμίου σταυροῦ, τὰς ἱεράς τε εἰκόνας, τοὺς σεβα σμίους ναούς, τὰς θείας τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητ τῶν Γραφὰς, τοὺς δικαίους πάντας καὶ μάρτυρας, Ιεράρχας τε καὶ ὁσίους· καὶ ἁπλῶς εἰς πάντα τὰ ἅγια, κατὰ τὸν ἀποστάτην Σατὰν καὶ τοὺς δαίμο νας, τῇ τούτου κινήσει εἰς τὸν ἐν Τριάδι μόνον Θεὸν, καὶ τοῦ Λόγου τὴν πάρκωσιν, καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ πάντα εἰσὶ βλασφημοῦντες οἱ μιαροί· καὶ ταῦτα τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν, καὶ τῶν ἀποστόλων α τοῦ παραδεδωκότος ἔργοις καὶ λόγοις τὸ θεῖον βά πτισμα, καὶ τὴν φρικτὴν τοῦ σώματος αὐτοῦ καὶ αίματος κοινωνίαν τε καὶ ἱερουργίαν, καὶ τὰ λοιπὰ τούτου θεῖα μυστήρια· καὶ ἔτι οὐ τὸ, Πάτερ ἡμῶν, μόνον, ἀλλὰ καὶ ἑτέρας προσευχές, δι' ὧν καὶ αὐτὸς πρὸς τὸν Πατέρα προσηύχετο· καὶ τὸ ἀποδέχεσθαι τὰ τοῦ νόμου τε καὶ τῶν προφη - τῶν, χάριν αὐτοῦ προαγορευθέντα καὶ τὸ σέβε σθαι δὲ τοὺς θείους ναούς, ἀπὸ τοῦ ἱεροῦ ἐκείνου τοῦ παλαιοῦ τοῦτο ἀποδείξαντος, ἔνθα τοὺς θεο22πήλους ἐκείνους ἐξεδίωξε φραγγελίῳ, καὶ προσευ χῆς οἶκον, καὶ Πατρὸς αὐτοῦ οἶκον τοῦτον ἐκάλεσε. Καὶ οὐκ ἤφιε, φησίν, ἵνα τις σκεῦος διὰ τοῦ ἱεροῦ εἰσενέγκη, τὴν πρὸς τοὺς θείους ναούς οφειλομένην διδάσκων εὐλάβειαν. Καὶ τὸν τύπον δὲ τοῦ σταυροῦ σημεῖον ἑαυτοῦ ἐκάλεσεν ὁ Σωτὴρ, καὶ πρὸ τῆς παρουσίας αὐτοῦ τῆς δευτέρας φανήναι προηγόρευσε, τότε φανήσεται, εἰπὼν, τὸ σημεῖον τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῷ οὐρανῷ, ὁ σταυρὸς δηλονότι, εν καὶ τῷ Κωνσταντίνῳ βασιλεῖ ὑπέδειξεν ἄνω, καὶ η πρὸς τὴν αὐτοῦ πίστιν ἐχειραγώγησε, καὶ ἐπὶ Κων σταντίνου ἐν οὐρανῷ ἐν μέσῃ ἔδειξεν ἡμέρᾳ. Εν τούτῳ δὲ τῷ σταυρῷ καὶ Παῦλος καυχάται, καὶ πάντες ἅγιοι, οὐ νοητῶς μόνον, ἀλλὰ καὶ αἰσθητῶς αὐτὸν τιμῶντες καὶ ἀσπαζόμενοι· καὶ Πέτρος αυ τὸς, τοῦτο ζητήσεις παθεῖν, τὸ σταυρωθῆναι, δ καὶ παρὰ τοῦ Σωτῆρος προαγόρευσιν εἴληφε· καὶ ᾿Ανδρέας ὁ τούτου ἀδελφὸς, καὶ πλεῖστοι ἄλλοι τῶν ἀποστόλων καὶ μαρτύρων. Καὶ σφραγίδα Χριστοῦ καὶ σημεῖον τοῦτον ὠνόμαζον. Τὰ φρικτὰ δὲ καὶ σωτήρια καὶ θεοπαράδοτα μυστήρια και Παῦλος παρέδωκεν αὐτὸς λαβὼν ἀπὸ τοῦ Κυρίου. Ο Κύριος δὲ μὴ μόνον προσεύχεσθαι τὴν τοῦ, «Πάτερ ἡμῶν, ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ο παρέδωκε 16 προσευχήν, ἀλλὰ καὶ ἑτέρας, ἂς αὐτοὶ ἀτιμάζουσιν· ὡς τὸ Ο &

Θεός, ιλάσθητί μοι τῷ ἁμαρτωλῷ, ο δ' οὗ ἐσώθη cuit in toto Evangelio; verum precantes cum fide pe τελώνης· καὶ τὸ, «Ημαρτον εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ tamus, et accipiemus; nam Christus ipse plura prius ἐνώπιόν σου, ο δι᾿ οὗ ἐσώθη ὁ ἄσωτος χάριν τῆ; quam Testamentum morte firmaret et in ipsa mortis φωνῆς ταύτης γὰρ προσεδέχθη μετὰ ἐπιστροφῆς τε hora petiit, et nos accepturos pronisit, modo petieκαὶ ταπεινώσεως· καὶ τὸ, ο Μνήσθητί μου, Κύριε, rimus, omniaque quæcunque in oratione petierimus, ὅταν ἔλθῃς ἐν τῇ βασιλείᾳ σου, ο δι' οὗ ὁ λῃστὴς nos credentes accepturos docuit. Quod apostoli quoτὸν παράδεισον Ελαβε· καὶ τὸ αἰτεῖσθαι δὲ ἐν τῷ que fecerunt, qui non tantun Paler noster precables ὀνόματι τοῦ Χριστοῦ, ὅπερ αὐτὸς δι' ὅλου τοῦ Εὐαγ- dixerunt, sed et sexcentas precis alias, pront monγελίου ἐδίδαξε· καὶ τὸ προσευχομένους αἰτεῖσθαι stratum in electione Matthiæ, vel etiam quando reverμετά πίστεως καὶ λαμβάνειν· καὶ αὐτοῦ δὴ τοῦ si sunt apostoli a Judæis pressi; tum enim scriptuin est Χριστοῦ πλεῖστα καὶ πρὸ τῆς Διαθήκης, καὶ ἐν τῇ cos oravisse, non dicendo quidem, Paler noster, sed Διαθήκη προσευξαμένου, καὶ αἰτεῖσθαι καὶ λαμβά- aliam orationem quam referunt Actus, et repleti sunt νειν ἡμᾶς ἐγγυησαμένου, καὶ πάντα ὅσα ἂν ἐν τῇ Spiritu sancto, et contremuit domus in quam ingressi προσευχή αιτώμεθα, πιστεύοντας λαμβάνειν διδά fuerant, multasque adbuc alias isti fecerunt oratioξαντος· καὶ τῶν ἀποστόλων τοῦτο διενεργούντων, nes. Præterea in nomine Jesu Domini nostri divina καὶ οὐ μόνον το, Πάτερ ἡμῶν, προσευχομένων, magis ipsi operati sunt miracula; et non solum ἀλλὰ καὶ μυρίας ἄλλας εὐχὰς, ὡς καὶ ἐν τῇ τοῦ Dominus proces hymnosque tradidit; scriptum est Ματθίου ἐκλογῇ δείκνυται. Καὶ ἐν τῷ ὑποστρέψαι enim in Evangelio: • Bt-bymno dicto, exicrunt τοὺς ἀποστόλους αρέντας ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων, ὅτι οὐ ´in montem Olivarum; › sed ipsi angeli et pastores τὸ, Πάτερ ἡμῶν, προσεύξασθαι δείκνυνται, ἀλλ' 'boc exhibuerunt in nativitate Salvatoris Christi; στέραν ἣν γράφουσι προσευχὴν αἱ Πράξεις, και angeli quidem, cum cecinerunt: Gloria in exεπλήσθησαν ἁγίου Πνεύματος, καὶ ἐσαλεύθη ὁ τό celsis Deo; pastores autem glorificantes et laudanπος ἐν ᾧπερ εἱστήκεσαν, καὶ ἔτι πλείστας άλλας tes Deum in omnibus quæ audierant et viderant; apɔπροσευχές πεποιήκεσαν οὗτοι· καὶ τὸ διὰ τοῦ ὀνόματ stoli vero ita fecerunt post Ascensionem Domini, ut τοῦ δὲ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ τὰς θεοσημείας μάλ- scriptum est in Evangelio: «Erant, inquit, semper Τον αὐτοὺς ἐνεργεῖν· καὶ τοῦ Κυρίου οὐ μόνον προσ in templo, laudantes et benedicentes Deum. Amen. › ευχὰς καὶ ύμνους παραδεδωκότος, ο Υμνήσαντες» γάρ, φησὶν ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ, ο ἐξῆλθον, εἰς τὸ ὄρος τῶν Ελαιών,» ἀλλὰ δὲ καὶ τῶν ἀγγέλων καὶ ποιμένων τοῦτο παραδειξάντων ἐν τῇ γεννήσει τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ, ἀγγέλων μὲν τὸ, ο Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ, ο δοξολογούντων, ποιμένων δὲ αἰνούντων καὶ δοξαζόντων τὸν Θεὸν ἐπὶ πᾶσιν οἷς ἤκουσαν καὶ εἶδον· καὶ τῶν ἀποστόλων τοῦτο ποιούντων μετὰ τὴν ἀνάληψιν τοῦ Κυρίου, ὡς ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ γέγραπται· ι Οτι καὶ ἦσαν διὰ παντὸς ἐν τῷ ἱερῷ, αἰνοῦντες καὶ εὐλογοῦντες τὸν Θεόν. Αμήν. ο Οὗτοι οὖν πάσας τὰς προσευχάς ταύτας, ο καὶ τοὺς θείους ἀποτείονται ὕμνους. Καὶ τὸ, Πά τερ ἡμῶν, μόνον εἰς ἀθέτησιν τῶν ἄλλων δέ χονται δῆθεν. ᾿Αλλὰ καὶ τῶν προφητῶν καὶ τοῦ Μωυσέως τοὺς ἐνθέους λόγους, καὶ τοῦ Δαβὶδ τοὺς πανιέρους ψαλμούς ἀποδεχομένου τοῦ Σωτῆρος, ἐν τῷ λέγειν τὸ ἱερὸν Εὐαγγέλιον περὶ αὐτοῦ, ἔτι • Καὶ ἀρξάμενος ἀπὸ Μωϋσέως καὶ ἀπὸ πάντων τῶν προφητῶν, διηρμήνευεν αὐτοῖς ἐν πάσαις ταῖς Γραφαῖς τὰ περὶ ἑαυτοῦ· ν καὶ αὐτοῦ λέγοντος, • Ούτοι οι λόγοι οὓς ἐλάλησα πρὸς ὑμᾶς ἔτι ὢν σύν ὑμῖν, ὅτι δεῖ πληρωθῆναι πάντα τὰ γεγραμμένα εν τῷ νόμῳ Μωσέως καὶ προφήταις καὶ ψαλμοῖς περὶ ἐμοῦ, ο οὗτος ἀσεβῶς ἀθετοῦσι ταῦτα· καὶ περὶ τῶν ἁγίων εἰκονισμάτων, οὐ τοῦ Μωσέως μόνον νομοθετήσαντος τιμάσθαι ταῦτα διὰ τῶν ἐν τῇ σκηνῇ καὶ τῇ κιβωτῷ οὐρανίων ἐκμιμημάτων, εἰς τύπον γὰρ ἦσαν ἐκεῖνα τοῦ οὐρανοῦ, ἀλλὰ καὶ διὰ τῶν γλυπτῶν τῶν ἐπάνω τῆς κιβωτοῦ χερουβίμ· ὅτι δὲ καὶ τοῦ θείου Παύλου ταῦτα ἀποδεχομένου, καὶ πρώτην σκηνήν ταῦτα καλοῦντος, καὶ τὰ ἐξώ τερα μὲν ἄγια, τὰ ἐνδότερα δὲ ῾Αγια ἁγίων. Καὶ τὰ γλυπτὰ δὲ διὰ τὸ θείων τύπους εἶναι, καὶ οὐ δαιμονικῶν εἰδώλων, ἢ ἀστέρων, ἡ κτισμάτων λοιπῶν, ταῦτα γὰρ μιαρὰ καὶ πανασεβῆ, ἀλλ' ἀγγελικῶν δυνάμεων ἱερὰς εἰκόνας, χερουβίμ δόξης καλοῦντος κατασκιάζοντα τὸ ἱλαστήριον, καὶ διὰ πάντων παραδεδομένων προσκυνεῖσθαι· τῶν θείων μορφωμάτ Igitur illi (heretici) omnes istas preces divinesque respuunt hymnos, cæterisque abjectis, solam orationem Pater noster accipiunt; insuper divina prophetarum Moysisque verba sanctissimosque Davidis psalmos, quæ laudavit Salvator quemadmolum de eo dicit Evangelium: «lucipiens a Moyse et on nibus prophetis, interpretabatur illis in omnibus Scri ´pturis quæ de ipso erant.» Ipse etiam dixit: Hæc › sunt ‹ verba quæ locutus sum ad vos, cum adhuc essem vobiscum, quoniam necesse est impleri omnia quæ scripta sunt in lege Moysi et Prophetis, et Psalmis de me. illi autem impie hæc aspernantur. Porro de sanctis imaginibus, non Moyses tantum jussit in honore haberi ex cœlo:tibus exemplaribus qum erant in arca et tabernaculo; illa enim in figuram cœli facta erant; sed etiam ex cherubim super arcam exsculptis: et divus Paulus hæc laudavit, illa vocans prius tabernaculum et exteriora quidem saneta dicens, interiora vero Saneta sanctorum; opera autem sculptilia divinarum rerum erant figuræ, non idolorum quidem dæmoniacorum, nec siderum, nec aliarum creaturarum, quæ fœda erant et maximæ impietatis, sed sancias erant angelicarum potestatum imagines, sicut Apo. stolus appellavit cherubim propitiatorium obain-. brans. Idem etiam indixit Moyses ex omnibus divinis figuris quas venerationl proposuit, ut sicut anima per confessionem, ita corpore per ea quæ sen-

tiuntur, sanctifcemur qui corpore et anima consta- των, ἵνα ὡς ταῖς ψυχαῖς διὰ τῆς ὁμολογίας, καὶ mus. Quam ob causam incorporeum Dei Verbum propter nos caro factum est, Deusque noster homo fuit nobis similis cum anima et corpore, ut lapsam totam purgaret et sanctificaret naturam nostram; illi autem sordibus fodi, cum multis quiden aliis, singulari vero insolentia divina injuriis proscindout, et summa impietate omnia Ecclesiæ mysteria abjiciunt. Christus quidem nudus baptizatus est ut spiritale nobis traderet divinum baptisma, et Spiritus super eum descendit ut baptismi qui in Christo conficitur virtutem accipiamus, dixitque in Evangelio: ‹ Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non potest introire in regnum cœlorum, › et discipulos suos baptizari jussit tam ante passionem quam post resurrectionem, primum quidem in Bellania, ubi erat Joannes baptizans, quia decebat umbrarn transire, verumque a Christo baptismuni appropinquare, et ubi multæ erant aquæ, quemadmodum scribit Evangelium. Et rursum: Etsi Jesus ens non baptizaret, sed discipuli ejus, postquam potestatem eis dedisset. Insuper ipse ad eos post resurrectionem dixit: ‹ Euntes docete oinnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti;» et: c Qui baptizatus fuerit sal7us erit; qui vero non crediderit, condemnabitur. Ipsi etiam apostoli baptizati sunt. Petrus quidem a Christo, prout multis traditum est; Andreas vero et Joannes a Petro, et cæteri ab Andrea et Joanne; Paulus autem ab Anania, ut. in Actibus scriptum est; Samaritani quoque a Philippo, et Eunuchus ab eodem, ut scriptum est: ‹ Descenderunt in aquain. Εt rursum Paulus ab initio baptizat eos qui Joannis tantum baptismum acceperant. Π autem contaminatissimi baptisma rejiciunt, cum infidelibus censentur, nostræque renovationis τοῖς σώματι διὰ τῶν αἰσθητῶς τελουμένων καθα γιαζώμεθα, ἐκ σώματος συγκείμενοι καὶ ψυχής. Δι᾿ ἣν αἰτίαν καὶ ὁ τοῦ Θεοῦ ἀσώματος Λόγος δ: ἡμᾶς ἐσαρκώθη, καὶ καθ᾿ ἡμᾶς μετὰ ψυχῆς καὶ σώματος ἄνθρωπος γέγονεν ὁ Θεὸς ἡμῶν, ἵν᾿ ὅλην ἡμῶν παραπεσοῦσαν τὴν φύσιν ἀνακαθάρῃ καὶ ἁγιάσῃ, οἱ παμμίαροι οὗτοι μετὰ πολλῶν μὲν καὶ ἄλλων 17 δυσσεβῶν, ἐξαιρέτως δὲ αὐτοὶ ἐνυβρί ζουσιν εἰς τὰ θεῖα, καὶ ἀσεβοῦσι καθάπαξ, καὶ τὰ τῆς Ἐκκλησίας ἀθετοῦσι πάντα μυστήρια. Καὶ Χρι στὸς μὲν γυμνωθεὶς ἐβαπτίσατο, ἵνα τὸ πνευματικὸν ἡμῖν παραδῷ θεῖον βάπτισμα, καὶ τὸ Πνεῦμα κατῆλθεν ἐπ' αὐτὸν, ἵνα τοῦ ἐν Χριστῷ βαπτίσματ τος τὴν δύναμιν γνῶμεν. Καὶ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ φησίν· ο Ἐὰν μὴ ἀναγεννηθήτε δι' ὕδατος καὶ πνεύματος, οὐ μὴ εἰσέλθητε εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν.» Καὶ τοὺς μαθητὰς δὲ αὐτοῦ παρήγγειλε βαπτίζειν καὶ πρὸ τοῦ πάθους καὶ μετὰ τὴν ἔγερ σιν, ἐν Βηθαβαρὰ μὲν πρότερον, ὅπου ἦν Ἰωάννης βαπτίζων διὰ τὸ τὴν σκιὰν παρελθεῖν, καὶ τὸ ἀλη θινὸν ἐλθεῖν βάπτισμα τὸ ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ, ὅπου καὶ πολλὰ ἦν ὕδατα, ὡς τὸ Εὐαγγέλιον γράφει. Καὶ πάλιν Καίτοι γε αὐτὸς Ἰησοῦς οὐκ ἐβάπτισεν, ἀλλ' οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, ἐπεὶ τὴν ἐξουσίαν αὐτοῖς δέδωκε.» Καὶ ἔτι πρὸς αὐτοὺς αὐτὸς ἔφη μετὰ τὴν Εγερσιν, «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρός, καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος.» Και· • Ο πιστεύσας καὶ βαπτισθεὶς σωθήσεται, ὁ δὲ ἀπιστήσας κατακριθήσεται. Καὶ οἱ ἀπόστολοι δὲ αὐτοὶ ἐβαπτίσθησαν, Πέτρος μὲν ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ, ὡς πολλοῖς παραδέδοται, Ανδρέας δὲ καὶ Ἰωάν νης ὑπὸ Πέτρου, καὶ ὑπὸ τοῦ Ἀνδρέου καὶ Ἰωάννου οἱ λοιποί· ὁ Παῦλος δὲ ὑπ' ᾿Ανανίου, ὡς ἐν ταῖς Πράξεσι γέγραπται. Καὶ οἱ ἐν Σαμαρεία ὑπὸ Φι et regenerationis quæ in Christo datur sunt indigni. λίππου· καὶ ὅτι ὁ Εὐνοῦχος ὑπ' αὐτοῦ, ἐλθόντων ' Præterea Christus, ut dictum est, nobis tradidit ministerium, accepit panem et gratias agens dixit: • Accipite et manducate, hoc est corpus meum: et calici benedicens dixit: «Bibite ex eo omnes, hoc est sanguis meus: et: «lloc facile in meani commemoratíonem. Paulus quoque istud testatus est dicens: «Panis quem frangimus, nonne comapumicatio corporis Christi est? et potus quem bibianus, nonne communicatio sanguinis Christi est? Nam accepit pauem, et cælera, et iterum: • Unum corpus sumus, omnes enim ex uno pane et potu communicamus; et, ‹ Qui mandueat panem, et bibit calicem Domini indigne, judicium sibi manducat et bibit. Et rursum: (Probet autem se ipsum homo, et sic de pane illo edat et de calice bibat; qui enim manducat et bibit indigne, judicium sibi amanducat et bibit, non judicans corpus Domini. › Dominus quidem in Evangelio dixerat: «Qui manducat meam carnem et bibit meum sanguinem in we manet et ego in eo, set: Nisi manducave· ritis carnem Filii hominis, et biberilis ejus sanguinein, non habebitis vitám in vobis: › et iterum: ἐπί τι ὕδωρ, ὡς γέγραπται. Καὶ ὁ Παῦλος δὲ βα πτίζει πάλιν καὶ ἐξ ἀρχῆς τοὺς τὸ Ἰωάννου μόνον βάπτισμα δεξαμένους. Οὗτοι δὲ οἱ παμμίαρος ἀποσείονται τοῦτο, καὶ μετὰ τῶν ἀπίστων εἰσι, τῆς ἀναπλάσεως ἡμῶν καὶ ἀναγεννήσεως ἐν Χριστῷ μὴ ἠξιωμένοι. Καὶ τοῦ Χριστοῦ, ὡς εἴρηται, τὴν Ιερουργίαν, παραδεδωκότος ἡμῖν, καὶ ἄρτον λαβόντος καὶ εὐχαριστήσαντος, καὶ, ο Λάβετε, φάγετε, τοῦτό ἐστι τὸ σῶμά μου, ο ειρηκότος, καὶ τὸ ποτή ρ:ον εὐλογήσαντος, καὶ εἰπόντος, «Πίετε ἐξ αὐτοῦ πάντες, τοῦτό ἐστι τὸ αἷμά μοι, ο και, «Τούτο ποιεῖτε εἰς τὴν ἐμὴν ἀνάμνησιν· ν καὶ του Παύλου τοῦτο ἐπιμαρτυροῦντος, καὶ λέγοντος, • Ο ἄρτος δν κλῶμεν οὐχὶ κοινωνία τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ ἐστι; Καὶ τὸ ποτήριον ὁ πίνομεν, οὐχὶ κοινωνία τοῦ αἵματος τοῦ Χριστοῦ ἐστι;» Καὶ γὰρ ἔλαβεν ἄρτον, καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ πάλιν, «Εν σῶμα ἐσμεν, οἱ γὰρ πάντες ἐκ τοῦ ἑνὸς ἄρτου καὶ τοῦ ποτηρίου μετέχομεν.» Καὶ, ο ς ἐσθίει τὸν ἄρτον, καὶ πίνει τὸ ποτήριον τοῦ Κυρίου ἀναξίως, κρίμα ἑαυτῷ ἐσθίει καὶ πίνει.» Καὶ πάλιν, ο Δοκιμαζέτω δὲ ἔχαστος ἑαυτὸν, καὶ οὕτως ἐκ τοῦ ἄρτου ἐσθεςDigilized by Google

DIALOGUS CONTRA ILERESES τω, καὶ ἐκ τοῦ ποτηρίου πινέτων· ὁ γὰρ ἐσθίων A. Caro enim mea vere est cibus, et sanguis meus καὶ πίνων ἀναξίως κρίμα ἑαυτῷ ἐσθίει καὶ πίνει, μὴ διακρίνων τὸ σῶμα τοῦ Κυρίου·» καὶ τοῦ Κυ ρίου δὲ διὰ τοῦ Εὐαγγελίου λέγοντας «Ο τρώγων μου τὴν σάρκα καὶ πίνων μου τὸ αἷμα ἐν ἐμοὶ μέσ νει, κἀγὼ ἐν αὐτῷ· ν και, «Ἐὰν μὴ φάγητε τὴν σάρκα τοῦ Υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου, καὶ πίητε αὐτοῦ τὸ αἷμα, οὐκ ἔχετε ζωὴν ἐν ἑαυτοῖ;· ν καὶ πάλιν· • Η γὰρ σάρξ μου ἀληθῶς ἐστι βρώσις, καὶ τὸ αἷμά μου ἀληθῶς ἐστι πόσις· ο Καὶ, ο Ἐγὼ ζώ, καὶ ὁ τρώγων με, κἀκεῖνος ζήσεται δι' ἐμ!· ν καὶ ταῦτα τοῦ Εὐαγγελίου καὶ τῶν ἀποστόλων ἐν Γραφαῖς κηρυττόντων, οὗτοι οἱ ἐναγεῖς καὶ εἰς τὴν θείαν ταύτην τοῦ Χριστοῦ καὶ Θεοῦ μου κοινωνίαν βλασε φημοῦσιν ἀσεβῶς. καὶ εἰς τοὺς ἱερούς δὲ ναούς, καὶ τὸν τιμιώτατον αὐτοῦ τοῦ Κυρίου σταυρὸν, τὴν καὶ τοῖς δαίμοσι φοβερὸν ὄντα. Χείρους καὶ τῶν · δαιμόνων ὄντες οἱ ἀλιτήριοι, βλασφημούσι, καὶ τὰς ἁγιωτάτας εἰκόνας οὐ προσκυνοῦσιν, οὐδὲ τιμῶσιν ὅλως. Καὶ τὰς πρὸς Θεὸν προσευχὲς καὶ τοὺς ἱερούς ὕμνους παντελῶς ἀποστρέφονται· ἔτι δὲ τὰς παλαιὰς τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητῶν ἁγίας Γραφάς (ὡς εἰρήκαμεν) ὑπὸ δαιμόνων τὸν νοῦν ἐκβακχευάμενοί τε καὶ σκοτιζόμενοι. Καὶ τὸ μὲν προσεύχον σθαι τὸ 18 • Πάτερ ἡμῶν, ο ὡς παρὰ Χριστοῦ δεδομένων, δῆθεν προσεύχονται. Φαντασίας δ ὁρῶσι τινας δαιμονίων, δαιμονιώδει κρατούμενοι λογισμῷν, ἵνα τι θεάσωνται, καὶ τοῦ πρώτου της κακία; ἐξάρχου τοῦ πονηροῦ διαβόλου, ἂν καὶ τὰ πακι γή; βαρβάρῳ φωνῇ, τουτέστιν ἔνοικον ἢ ἄρχοντα τὸν ἀρχηγὸν τῆς ἁμαρτίας καὶ τοῦ σκότους και λοῦσι, καὶ Ἑλληνικῶς οἱ τάλανες λατρεύουσιν αὐτ τῷ. Καὶ παρ' ἐκείνου ἐξαπατώμενοι, δυσαπόγιπτοι γίνονται, τῇ πλάνῃ δεδουλωμένοι· Οὗτοι τοίνυν εξ καὶ Χριστὸν ὀνομάζουσιν, ἀλλ᾽ ἴσοι τελοῦσι τοῖς ἀσεβέσιν, ἔστι δ' ὅτε καὶ χείρονε;, ὡς καὶ τῷ διάρ Εξίῳ λατρεύοντες, καὶ μιαρίαις τισὶν ἀλλοκότοις οὐ μόνον ἑαυτοὺς, ἀλλὰ καὶ ἑτέρου; πλείστους καταμ λύνοντες, ὡς μανθάνομεν, καὶ μᾶλλον ἐν τῷ τέλει πολλούς πλανώντες τῶν εὐσεβῶν, καὶ τοῦ Χριστοῦ ἀποκόπτοντες. Κατὰ γὰρ τὸν καιρὸν τοῦ τέλους πρὸς ἄρνησιν ἐκκαλοῦνται. Καὶ φευκτέον τούτου; ὁπόση δύναμις, καὶ τὰς ὑπ κρίσεις αὐτῶν βδελυκτέον, ὡς πλήρεις δήλου τοῦ πονηροῦ· ὅτι ἡ ἀσέβεια απ τη μίγμα πάσης ἐστὶ κακίας. Καὶ τούτου χάριν πλατύτερον τὰ περὶ αὐτῆς ἐξ:θέμην, ν' ἀσφαλίζωνε τα πάντες οἱ πιστοὶ, καὶ μὴ κοινωνίαν τούτοις παρέχωσι. Σπεύδουσι γὰρ καὶ πρὸς τοῦτο, ὥστε μ: ίς γειν τοὺς εὐσεβεῖς. vere est potus: set: c Vivo ego, et qui manducat nte, et ipse vivet propter me, › Hæc quidem Erangelium et apostoli in Scripturis prædicant, illi autm maledicti divinam hane Christi et Dei corum uicationem impia blasphemant. Neque sanctis ‹i - mas colunt imagines, ut supra diximus, nec in ulla honore habent, preces ad Deum hymnosque prorsus respuunt, necnon veteres legis el prophetarum såeras Scripturas, a dæmonibus mente capti et obeave cati. Dominicam qui«lem orationem, Pater noster, utpote a Christo traditam accipiunt, formas autem dæmonum, dæmoniacæ cogitationi servientes, 8{ quid velint noscere, conspiciunt, cum primus eorui malitiæ auctor sit diabolus nequain, quem The pacem terræ barbara voce, id est, habitatorein vel principem ducemve peccati et tenebrarun, appelz lant, quem miseri gentiliter colunt, et ab eo delųsi non nisi ægre solvuntur errori servientes. Ili ergo eisi. Christum invocent, similes tamen impiis sunt, ne pejores dicam, cum diabolo- ministrent, et n^- fabulis sordibus non se ipsos tantum seul et aiiu plerosque, ut didicimus, contaminem, eo magis qu in mortis articulo inultos pios fallunt atque a Clujsto avertunt: nam mortis tempore ad neganda ßdem adhortantur. Quos oportet totis viribus für gere et ab eorum hypocrisi abhorrere, quoniam dolis maligni sunt referui, istaque impietas omni ne quitia miscetur; et ideo longius de ea disseruing, ut omnes fideles Urmentur, neque cum eis sorila tem habeant; nam student ut pios aliam sua liko fuqpinent. Κατὰ ᾿Αρείου, Σαβελλίου, Ευνομίου, Μακεδονίου, καὶ τοῦ δυσσεβοῦς Απολλιναρίου. Μετ' αὐτὴν δὲ, ἢ καὶ ἴση ταύτῃ, η Σαβελλίου καὶ Αρείου ἐστὶ δυσσέβεια, απεναντίας ἀλλήλαις ο σαι, ἡ μὲν ἀναιροῦτα τὰς ὑποστάσεις καὶ εἰς Ἰου δεῖσμὸν φέρουσα, ἡ δὲ τὸ τῶν ὑποστάσεων ὁμού στον ἀθετοῦσα, καὶ τὸν Ἑλληνισμὸν ἐπεισάγουσα. Καὶ αὗται μὲν αἱ τῶν ἀσεβῶν τούτων δίξαι, καὶ ὅτι σὺν αὐταῖς ἄλλαι, Εὐνομίου τε καὶ Μακεδονίου καὶ λοιπῶν· οὐ γὰρ περὶ πασῶν λέγειν ὁ λόγος ὤρμηται· αἱ τὸ ὁμοούσιον καὶ συμφυὲς ἀθετοῦσι τῆς ἀδιαιρέτου καὶ ἀσυγχύτου Τριάδος, μᾶλλον δὲ αὐτὴν ἀθετοῦσι τὴν ἁγίαν Τριάδα. Μετ' αὐτὰς δὲ ἑτέρα ἡ τοῦ ᾿Απολλιναρίου ἐστὶν ἐπὶ τῆς οἰκονομίας δυσσέβεια, ἀτελῆ τὴν ἐνανθρώπησιν βλασφημούσα τοῦ λόγου, δίχα ψυχής νοεράς φληναφοῦντος αὐτοῦ ἐνανθρωπήσει τὸν Κύριον, ὅπερ οὐκ ἐνανθρωπήσει PATROL. GR. CLV. CAPUT XII, Chrj Contra Arium, Sabellium, Eunomium, Masedonium impixmque Apollinarium. Post eam eique similes Sabellii et Arii ponuntup impietates quæ sibi invicem adversantur; illa quie dem personas tollit et ad Judaismum ducit; Ikea vero, rejecta personarum consubstantialitat", ad paganismum impellit: istae quidem sunt horu impiorum opiniones et cum eis aliæ, scilicet Eunos mii, Macedonii¸ et cæterorum, de quibus non neces» se est singulatim dicere, quæ substantiæ et naturie unitatem indivisibilis et inconfusibilis Trin`tatis sollunt, seu potius sanctam Trinitatem rejiciunt, Post eas altera venit de dispensatione Apollinaris impietas quæ imperfectam dicens blasphemat incar nationem Verbi; iste enim somnjavit Dominum sing. anima intelligendi capace incarnatum, quod nequa quanrest incarnari, nec ita Dominus formain Sri servi

των accepisset; homo enim ex anima et curpore constat. ἡ ἐστιν, οὐδὲ τὴν μορφὴν τοῦ δούλου λαβεῖν τὸν Κύ Hic igitur respnit eum qui dixit ‹ Animaın meam pono pro nvibus meis, et potestatem habeo ponendi cam et potestatem habeo itdrum sumendi eam: hoc mandatum accepi a Patre meo, et nemo tollit eain a me. Pater, in manus tuas commendo spiritum neum, id est animam. Monstratur etiam illum animam habere, ex eo quod corpore mortuus a morquis resurrexit, anima rursus corpori adunața; quod fecit ut mc totum anima et corpore resuscitaret; ideo in resurrectione illius multa eorum qui duro mierant corpora resurrexerunt in testimonium liberationis animarum quæ prius in inferno erant et incorruptibilitatis corporum humanorum; quæ bona eis contigerunt per animam Domini quæ ad inferos descendit, et, devicta morte, deinde divino corpori conjuncta est, quando Dominus secundum corpus resurrexit. CAPUT XIII. Contra Nestorium Christi adversarium et hominicolam. Virum ex hac hæresi multi propriæ perniciei occasionem acceperunt, quorum primus est Nestorius. Iste euim, cum adversaretur Apollinari, doce bal Verbum a Christo separari, Christum quidem vocals humanam Salvatoris naturam), a Verbo auten per gratiam in ipso habitanti, sed non secundum personam conjuncto separatum, unde amens Negabat salutem nostram no-trumque naturæ divinæ consortium. Nam nisi incarnatus fuisset unigenitus – Dei Filius, et nisi Verbum caro factum fuisset et in nobis habitasset, nullam perciperemus utilitatem; namn quomodo essemnus sanctificau? vel quomodo vita nova viveremus nisi vile conjuncti? quomodo purgati, nisi qui mundus est et a peccato immunis nobiscum esset? Ideo ille impietatis argutus est necnon a swcitate fidelium exclusus; Deus enim vere mobiscum fuit, ut dixit Isaias: Virgo peperit filium, cujus nomen Emmanuel, id est Deus nobiscum puer natus est nobis et filius datus est nobis, magui consilii angelus, filius Altissimi, cujus imperium super frumerum ejus,qui ut Verbum Dei admirabilis est consiliarius, Deus fortis, utpote Patri consubstantials,nobisque similis secundum naturam humanam, das, princeps pacis, Pater fufuturi sæculi, prout scriptum est. Et quod fuit ab initio, ut dilectus clamnat discipulus, quod μες spesimus et manus nostræ contrectaverunt de Verbo vitæ, et vita manifestata est. Propterea nos quidem ex Deo, quoniam omnis spiritus qui confitetur Dominum Jesum in carne venisse ex Deo est. NesLorius autem ex Autechristo; nam omnis spiritus qui non confitetur Dominum Jesum in carne venisse, ex Deo non est, et hic est Antichristi. Ita Nestorius et caterarum hæreseum causa fuit, imo multis etiam aliquo modo impietatis auctor lactus ριον· καὶ γὰρ ἄνθρωπος ἐκ ψυχῆς τε καὶ σώμα τῆς ἐστιν. 'Αθετεῖ οὖν καὶ οὗτος αὐτὴν τὸν εἰρη κάτα, «Την ψυχήν μου τίθημι ὑπὲρ τῶν προβά ο καί· • Ἐξουσίαν ἔχω θεἶναι αὐτὴν, καὶ ἐξουσίαν πάλιν λαβεῖν αὐτήν.· Καί· «Οὐδεὶ; απ. ρει αὐτὴν ἀπ' ἐμοῦ·, και· «Πάτερ, εἰς χεῖράς σου παρατίθημι τὸ πνεῦμά μου, ο τὴν ψυχὴν δηλον ότι· καὶ τοῦτο μαρτυρεῖ τὸ ψυχὴν ἔχειν σωματι κῶς, νεκρωθεὶς, καὶ πάλιν ἀναστὰς ἐκ νεκρῶν, τῆς ψυχῆς ἐνωθείσης τῷ σώματι. Τοῦτο δὲ εἰργάσατο, ἵν᾿ ὅλον ἐμὲ ψυχῇ καὶ σώματι ἀναστήσῃ. Διὸ καὶ τῇ τούτου ἐγέρσει πολλὰ τῶν κεκοιμημένων ἁγίων ηγέρθη σώματα, εἰς μαρτύριον τῆς ἐλευθερίας τῶν τε πρὶν ἐν ᾅδου ψυχῶν, καὶ τῆς ἀφθαρσίας τῶν ἀνθρωπίνων σωμάτων, διὰ τῆς κυριακῆς ψυχῆς ἐν είδου κατελθούσης, καὶ καταργησάσης τὸν θάνατον, εἶτα τῷ θείῳ ἐνωθείσης σώματι, ἐξεγερθέντος σω ματικῶς τοῦ Κυρίου. Κατὰ τοῦ Χριστομάχου καὶ ἀνθρωπολάτρου Νε στορίου. Ἐκ ταύτης δὲ τῆς αἱρέσεως ἀφορμάς ελήφται πλείστοι τῆς ἑαυτῶν ἀπωλείας· ὧν καὶ πρῶτος Νεστόριος. Οὗτος γὰρ οἷον ἐναντιούμενος ᾿Απολλι ναρίῳ, τὸ χωρὶς εἶναι τὸν λόγον, καὶ χωρὶς τὴν Χριστὸν ἐδογμάτιζε, Χριστὸν μὲν λέγων τὸ ἀνθρώ πινον τοῦ Σωτῆρος, ἰδίᾳ δὲ τὸν Λόγον κατὰ χάριν ἐνοικοῦντα αὐτῷ, καὶ μὴ 19 καθ' ὑπόστασιν ἐνω θέντα, ἀρνούμενος ο παράφρων τὴν σω ηρίαν ἡμῶν καὶ θέωσιν. Εἰ μὴ γὰρ τεσάρχεται ὁ τοῦ Θεοῦ μονογενής Υἱὸς, καὶ εἰ μὴ ὁ Λόγος σάρξ ἐγέν νετο καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν, οὐκ ὠφελήθημεν ἡμεῖς δίως. Η πῶς ἂν ἡμεῖς ἡγιάσθημεν; ἢ πας ανεζήσαμεν, μὴ ἑνωθέντες τῇ ζωῇ; ἢ πῶς ἂν ἐκαθάρθημεν, μὴ τοῦ καθαροῦ καὶ ἀναμαρτήτου μεθ' ἡμῶν γενομένου; 'Αλλ' ἐκεῖνος μὲν ἀσεβῶν ἀπέ δείχθη, καὶ ἐξωστράκισται· μεθ᾿ ἡμῶν δὲ γέγονεν ἀληθῶς ὁ Θεὸς ὥς φησιν Ησαΐα;)· ι Καὶ ἡ Παρθένος τέτοκεν Υιόν, οὗ τὸ ὄνομα Εμμανουήλ, ο ὅπερ • Μεθ᾿ ἡμῶν ὁ Θεός.» Καὶ παιδίον ἐγεννήθη ἡμῖν, Υἱὸς, καὶ ἐδόθη ἡμῖν, ὁ τῆς μεγάλης βουλής ἄγγελος, ὁ Υἱὸς τοῦ Ὑψίστου, οὗ ἡ ἀρχὴ ἐπὶ τοῦ ὤμου αὐτοῦ, ὅς θαυμαστὸς σύμβουλος ὡς Λόγος τοῦ Πατρός, Θεὸς ἰσχυρὸς ὡς ὁμοούσιος τῷ Πατρὶ, καὶ ἡμῖν ὁμοφυῆς κατὰ τὸ ἀνθρώπινον, ἐξουσιαστή, ἄρχων εἰρήνης, πατήρ του μέλλοντος αιωνας, ὡς γέγραπται. Καὶ ὁ ἦν ἀπ' ἀρχῆς, ὡς ὁ ἡγαπημένος βος, ὁ καὶ ἑωράκαμεν, καὶ αἱ χεῖρες ἡμῶν ἐψη λάρησαν περὶ τοῦ Λόγου τῆς ζωῆς, καὶ ἡ ζωὴ ἐφανερώθη. Διὸ καὶ ἡμεῖς μὲν ἐκ τοῦ Θεοῦ, ἐπεὶ πᾶν Πνεῦμα ὁ ὁμολογεῖ Κύριον Ἰησοῦν ἐν σαρκὶ έληλυθότα ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐστι. Νεστόριος δὲ ἐκ τοῦ Αντιχρίστου ἐστί. Πᾶν γὰρ πνεῦμα δ μὴ ὁμολογεῖ Κύριον Ἰησοῦν ἐν σαρκὶ ἐληλυθότα, ἐκ τοῦ Θεοῦ οὐκ ἔστι. Καὶ τοῦτό ἐστι τὸ τοῦ ᾿Αντιχρίστου. Ο το; ὁ Νεστόριος καὶ λοιπῶν ἄλλων γέγονεν αἱρέσεων αἴτιος, μᾶλλον δὲ καὶ ἀπεβείας πολλοῖς παραί δ

Κληρικός. Τίσι γέγονεν ἀσεβείας αἴτιος, δέσε ποτα; ΚΕΦΑΛ. ΙΔ'. Κατὰ ἐθνῶν. Clericus Quibunam, domine, causa fartus est impietatis? CAPUT XIV. Lontra gentes impias. Pontifex. Impiis dico gentibus, quippe que prius astro niaiutino servientes, posterius a quien dam furente valdeque impio barbaro decepte, in. ▾ mundo et protervo, ejusdem ac illæ generis, qui pr ▾ pterea totam maligni violentiam acceperat, Deum quidem esse dicunt, sed omino sunt athea, ut prius erant, cum rerum Deum non cognoscant, neque confiteantur æternum Verbi viventis Patrem, inge, nitum, factorem omnium, semper exsistertem viventis sapientiæ unigeniti et incorporei Fili genitorem, fontenque vera vitæ, boni et saucti Spiritus omnia vivificantis et sanctificant's. Nam hi gentiles amentia capti Filium et Verbum Dei incorporeum, divinumque ex eo et vivifcanter Spiritum rejiciunt, omnem vero in.muñditiam onli❤ neque flagitium perpetrant; et quod pejus est, nefanda contra naturam Sodomitarum facinora, ut si essent secundum legem ipsis traditam, iş rationem vitæ communem admitunt, fonte irre. verenti semetipsos contaminantes, et ignominiam ertoris sui, sicut ait Paulus, in semetipsis reci. pientes, uxorum copiam sibi colligunt, manus habent cæde et latrocinio pienas; arcu enim gladioque viventes, adversus omnem gentem moventur, persequentes, interficientes more latronum, alieną. rapientes, abstrahentes a liberis patres, uxores ¦ viris, nec ullami naturæ miserationem facientes, avido furore divitias arripientes, et omni yolue ptati omnique turpitudini similiter indulgentes;· ↓ quod pejus est, ista ut justi et fideles admittunt. Quoniam nesciunt miseri hung muindum transira, buncque hominibus incolatum esse et exsilium, peccatores illi seu magis prædønes et injusti in eq spes suas plerumque ponunt, licet David se incolam in terra dixerit,et præ mærore loquens:s Hei mihi f inquit, quia incolatus meds prolongatus est, Abrae ham autem propter Deum incolatum dilexit, noë, non Isaac, Jacob et Moyses, qui omnes paupertatem coluerunt, Insuper se legem habere asserunt quæ iniquitatem foret atque omni impietate et irreigiositate, omnique turpitudine referta est, decept. ab homine immundo et barba: o, qui în ervores diaboliz cas incidıļ, semetipsum dixit Dei apostolum, assavas ravit se in cœlum ascendisse, ad evertendami, beuļ Christi Deique nostri ascensionem, et semetipsum) super Christum esse impia jactantia dicere ausus est, Deumque vidisse crystallinum et splendore indutum; qui etiam preces edocuit quodam furorą plenas ad incontinentiam impellentes, paradisos με proposuit omni libidine repletos, Quid amplius dicam de ista irreligione quam malignus præcipuam, quia swlida est omnique errore referta et super om8:5 ᾿Αρχιερεύς. Τοῖς ἐνικοῖς καλουμένοις· οὗτοι γὰρ πρότερον ἄστρῳ τῷ ἑωθινῷ λατρεύοντες, ὕστεραν ὑπό τινος ἀπατηθέντες δυσσεβεστάτου καὶ μαινομέ του Βαρβάρου, ὁμογενοῦς ὄντος αὐτοῖς, ἀκαθάρτου καὶ ἀσελγούς, καὶ διὰ τοῦτο τὴν ἐνέργειαν πάσαν τοῦ πονηροῦ δεξαμένου, Θεὸν μὲν δῆθεν λέγουσιν εἶναι, ἄθεοι δὲ καθάπαξ εἰσὶ, καθὰ καὶ πρώην στύγχανον, τὸν ἀληθῆ μὴ ἐγνωκότες Θεόν, μηδ' ὁμολο γοῦντες τὸν ἀναρχον Πατέρα τοῦ ζῶντος Λόγου, τὸν ἀγέννητον, τὸν πανταίτιον, τὸν ἀεὶ ὄντα, τὸν τῆς ζώσης σοφίας τοῦ μονογενοῦς καὶ ἀσωμάτου Υἱοῦ γεννήτορα, τὸν τῆς ἀληθινῆς ζωῆς προβολέα, τοῦ ζωοποιοῦντο; τὰ πάντα καὶ ἁγιάζοντος ἀγαθοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος. ᾿Αθετοῦσι γὰρ καὶ οἱ παράφρονες οὗτοι τὸν Υἱὸν καὶ λόγον τοῦ Θεοῦ τὸν ἀσώματον, καὶ τὸ ἐξ αὐτοῦ θεῖον καὶ ζωοποιὸν Πνεῦμα. Πᾶν δὲ ἐναγὲς ἐνεργοῦσι καὶ βέβηλον, καὶ τὸ χεῖρον, ὡς καὶ κατὰ νόμον δεδομένον αὐτοῖς, καὶ τὰ παρὰ φύσ σιν τῶν Σοδομιτῶν ὡς πολίτευμα κέκτηνται, ἀνε ρυθριάστως καταμιαινόμενοι, καὶ τὴν ἀτιμίαν τῆς πλανης αὐτῶν (ως φησι Παῦλος ἐν ἑαυτοῖς ὑπομέτ νοντες πλῆθός τε γυναικῶν συνάγουσιν ἑαυτοῖς, καὶ φόνου πλήρεις καὶ ληστείας ὑπάρχουσιν. Ἐπὶ γὰρ τῷ τόξῳ καὶ τῇ μαχαίρᾳ ζώντες, κατά παντός γένους φέρονται, διώκοντες, φονεύοντες ὡς λησταί, ἁρπάζοντες τὰ ἀλλότρια, διασπῶντες πατέρα; ἐκ τέκνων, γυναίκας ἐξ ἀνδρῶν, μηδένα τῆς φύσεως οἶκτον ποιούμενοι, μανικῶς περὶ τὰ χρήματα ἔχοντες, μανικώς περὶ πᾶσαν τρυφὴν καὶ ἀσέλγειαν, καὶ τὸ χεῖρον, πλανώμενοι ὡς ὅτι ταῦτα ὡς δίκαιοι λαμ βάνουσι καὶ πιστοί, ἀγνοοῦντες οἱ τάλανες, ὡς ὁ κόσ σμος οὗτος παράγεται, καὶ ὡς παροικία τοῖς ἀνθρώ τοις καὶ ὑπερορία ἐστὶ, καὶ οἱ ἁμαρτωλοὶ μᾶλλον ἁρπαγές τε καὶ ἄλικοι ἐν τούτῳ 20 τὸ πλέον ἔχουσιν. Ἐπεὶ καὶ πάροικος Δαβὶδ ἐν τῇ γῇ, καὶ πενθεῖ λέγων· • Οίμοι! ὅτι ἡ π ροικία μου ἐμακρύνθη. ο Καὶ Αβρααμ διὰ Θεὸν τὴν παροικίαν μᾶλλον ἠγάπησε καὶ Ἰσαάκ τε καὶ Ἰακώβ, καὶ Μωϋσῆς σὺν πᾶσι προφήταις. Καὶ τὴν πτωχείαν πάντες ἐζήτησαν. Ἔτι δὲ καὶ νόμον δ ισχυρίζονται ἔχειν, παρανομίαν ὄντα, καὶ πάσης ἀσεβείας καὶ ἀθείας, καὶ ἀσελγείας πλήρωμα, πεπλανημένοι παρ' ἀνθρώπου μιαροῦ καὶ βαρβάρου, πλάναις ὑποπεσόντος δαιμονικαῖς, ἑαυτὸν ἀπόστολον Θεοῦ λέγοντος, καὶ εἰς οὐρανὸν ἀνελθεῖν, εἰς ἀνατροπὴν, φεύ! τῆς τοῦ Χριστοῦ καὶ Θεοῦ ἡμῶν ἀναλήψεως, καὶ ἑαυτὸν ὑπὲρ τὸν Χριστὸν εἶν ναι κατατολμώντος λέγειν τοῦ δυσσεβοῦς, καὶ τὸν Θεὸν ἰδεῖν κρυσταλλώθη τε καὶ ἐλόσφαιρον· ὃς καὶ προσευχὰς δῆθεν διδάσκει, ἐνθουσιασμούς τινας, καὶ παραφροσύνης παρεκτικάς, παραδείσους τε, εἰσηγείται πάσης ἀκολασίας μεστούς. Καὶ τί δεῖ λέν γειν περὶ ταύτης τῆς ἀθεία;; ἣν ὁ πονηρὸς ἐξαιρέτ Ilic auctor loquitur de Malumetis sectatoribus,

Stamnaka, adversus nos Christianos interit, contra τω; ὡς ἄλογον παρὰ πάσας τὰς πιάνας ούσαν, καὶ ὑπὲρ πάσας ἀκάθαρτον, εξήγειρε καθ᾿ ἡμῶν τῶν Χριστιανών, κατὰ τῆς εὐσεβείας ἡμῶν μαινόμενος, καὶ τὰ τοῦ ᾿Αντιχρίστου ὅσαπερ αἱ θεῖοι Γραφαι λέ γουσι, διὰ τοῦ ἀσεβοῦς τούτου, ἔθνους ἐνεργεῖ καθ' ἡμῶν, καὶ τὴν ἀληθῆ τοῦ Χριστοῦ καὶ μόνην διώκει πίστιν, παραχωροῦντος αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ εἰς δαν μὴν τῶν αὐτοῦ. Καὶ ὅτι ὁ κόσμος οὗτος παράγε αι, καὶ ὅτι ὡς αὐτὸς ἐδιώχθη, καὶ ἡμεῖς οἱ αὐτοῦ δικ χθησόμεθα δοῦλοι. Αλλ' ἐν ὄντος αὐτοῦ, ζησόμεθα μὲν ἡμεῖς, καὶ σὺν αὐτῷ εἰς αἰῶνας καὶ τοῖς ἀγγέ λοις ἐσόμεθα, οἱ ἀσεβοῦντες δὲ σὺν τῷ πονηρῷ, ὡς ζηλώσαντες τούτου τὸ φονώδές τε καὶ ἀντίθεον, και τὸ ἀκάθαρτον, καὶ ἀρπακτικών, καὶ μανικόν, και ἐχθρῶδες, καὶ ἄσπονδον, καὶ ψευδές, καὶ ἐπίερκον, εἰς τὴν γέενναν συγκαταδικασθήσονται αιωνίω.. Πῶς δὲ Νεστόριος δέδωχεν αὐτοῖς τὰς αἰτίας τῆς ἀσεβείας; Τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν οὐκ ἐθέ λησεν ὁ μικρὸς Τὸν ἐμολογήσαι Θεοῦ, καὶ Λόγον συναΐδιον σαρκωθέντα, ὥσπερ ὁ ἡγαπημένος φησί - • Καὶ ὁ Λόγος σάρξ ἐγένετο, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν.» ᾿Αλλὰ τὸν Λόγον μὲν χωρίς. ἐξογμάτισεν, ἰδίᾳ δὲ έλεγε Χριστὸν τὸ πρόσλημμα του όγου, καὶ ἄνθρω που κεχαριτωμένον αὐτὸν ὠνόμαζε· διὸ καὶ Χρισ στοτόκον τὴν παναγίαν Παρθένον δυσσεβῶς ἀπεκά λει τὴν Θεοτόκον. Τούτου τοίνυν του δυσσεβούς της μυσαράς ὕστερον διδασκαλίας ἐν ἐκείνοις τοῖς τό ποις δεξάμενος, εἰς βασιν τοῦ Νεστορίου Εξορισθέν τος, ὁ παμμίαρος προστάτης τῆς τῶν ἐθνικῶν ἀσε δείας, διατρίβων ἐκεῖσε μέγαν μὲν καὶ ὑπὲρ πάντας προφήτας τὸν Χριστὸν ἀπεκάλει εἰς τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καὶ Θεὸν ἡμῶν βλασφημῶν· καὶ εἰς τοὺς οὐμπο τοὺς μὲν ἀναληφθῆναι, καὶ ἐκεῖσε καθίσαι, οὐ μένο τοι Θεὸν τοῦτον ὁ ἀσεβὴς ὡμολόγει, οὐδὲ Λόγου Θεοῦ καὶ Θεὸν, ἀλλὰ λόγῳ Θεοῦ γεγονότα· ἀγνοῶν ὁ δυσσεβὴς, ὅτι εἰ Λόγος ἐστὶ Θεοῦ, λόγῳ δὲ Θεοῦ ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ καὶ πᾶσα κρίσις γεγένηται, αὐτὸς ὁ Λόγος ἐστὶν ὁ ζῶν, ὁ διαμένων εἰς τοὺς αἰῶνας, καθάπερ έφη Δαβίδ, δι' οὗ καὶ οἱ οὐρανοὶ ἐστερέωνται, ὃς καὶ ἐν ἀρχῇ ἦν, ὡς τὸ Εὐαγγέλιον καταγγέλλει, καὶ πρὸς τὸν Θεὸν ἦν, καὶ δι᾿ αὐτοῦ τὰ πάντα ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἐν 8 γέγονεν. Ἐπεὶ καὶ ο Πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησας», πρὸς τὸν Θεὸν ψάλλει Δαβίδ. Καὶ ὁ Σολομών, ο Θεὶ πατέρων, ο λέγει, ι ὁ ποιήσας τὰ πάντα ἐν λόγῳ σου, καὶ τῇ pietatem nostam furens, et quæcunque ab Antienristo facienda divinæ tradunt Serijture per banc impiam gentem adversus nos operatur, solamque veram Christi fidem insectatur, ipso permittente Christo, ut sui probentur, et quia mundus iste transit, et quia, sicut illum persecuti sunt, ita et nos ejus famuli persecutionem paticmur; sed quanto advenerit, nos quidem vivemus, et cum eo et augelis iu saecula erimus; impii auten cum maligno quoniam æmulati sunt ejus amorem sanguinis Deique odium, in uuditiam, rapacitatem, furore, pertinaciam, simultatem, failaciam et perf.liam, ad gehennam in perpetuum condemnabuntur. At quomodo Nestorius dedit eis impietatis causam? Dominum nostrum Jesum Christum non voluit impurus confiteri Dei Filium, Verbumque corterauin incarnatum, prout dilectus dixit discipulus; ‹ Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis»; sed Verbum quidem seorsum esse, Christum autem non nisi assumptu:n Verbi vocavit; ipsumque hominem gratia plenumi appellavit; ideoque Christiparam impie nomiuavis sanctissimam Virginem Dipa:am. Ulcirca Nestorio in Oasi relegato, deinceps immundissimus gentilium erroris auctor, mefandis illius impii doctrinis in ipsis regionibus acceptis, ibi degens magnum quidem omnibusquε prophetis præstantem Christum dicebat, in Filium Dei nostrumique Deum blasphemias eructans; dixit etiam illum in coelum ascendisse, ibique sedere; sed eum impius Deum non confitetur, neque Verbum Dei Deum esse, sed a Verbo Dei factum. Nescit iste irreligiosus quoniam, si Verbum Dei est, Verbo autem Dei cœlum et terra omnesque factæ sunt creaturæ, ipsum Verbum est quod vivit et permanet in sæcula, quemadmodum ait David; per quod co i facti sunt, quod erat in principio, ut docet Evangelium, et crat apud Deum, et per ipsum facta sunt omnia, et sine eo factum est nihil quod factum est; ideo David ad Deum cecimut: «Omnia in sapientia fecisti; › Salomon autem: ‹ Deus patrum meorum, qui fecisti omma Verbo tuo, et sapientia túa constituisti hominem». Ipsum est de quo scriptum est: ‹ Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis s. Sed superduum est de ista horum athco um impietate plura disserere, quæ simul arguitur cum impietate Juta'orum a quibus repulsi sunt Dominus et prophetz ejus sanctaque iilius lex vetus, de Verbo Dei sanetoque Spiri u manifeste prædicantes, necnon de incarnatione Verbi ex Virgine, totaque illius dispensatione; gentiles enim Judæorum infidelitati sunt aſlines, pariterque adversus Deum dimicant, vivum Dei Fil:um rejiciunt, ejusque incarnationem ex Virgine pro mundle factam, sanctum:que Spirituun σοφίᾳ σου κατασκευάσας τὸν ἄνθρωπον». Καὶ ὅτι αὐτός ἐστι περὶ οὗ γέγραπται, «Καὶ ὁ Λόγος σάρξ ἐγένετο, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν. ᾿Αλλὰ περιττήν περὶ τῆς ἀσεβείας ταύτης τουτωνὶ τῶν ἀθέων καὶ πλείω λέγειν, ἐξελεγχομένης αὐτῆς μετὰ τῆς δυσσεβείας τῶν Ἰουδαίων τῶν ἀθετησάντων τὸν Κύριον καὶ τοὺς προφήτας αὐτοῦ, καὶ τὸν πάλαι ἅγιον νόμον αὐτοῦ, περί τι Λόγου Θεοῦ προδήλως καὶ Πνεύμα. τοῦ ἁγίου κηρύξαντες, καὶ περὶ τῆς τοῦ Λόγου ἐκ Παρθένου σαρκώσεως, καὶ πάσης αὐτοῦ τῆς οἰκονο omnia vivificantem et universa coadunantem. Porro μίας. ἂν δὴ Ἰουδαίων τῆς ἀπιστίας συγγενεῖς καὶ ex blasphemiis Nestorii multi alii, ut diximus, in θεομαχίας εἰσιν οἱ ἐθνικος, καὶ τὸν τοῦ Θεοῦ ζώντα maleṣanas omnis generis opiniones ceciderunt, Γΐν ἀθετοῦσι, καὶ τὴν σάρκωσιν αὐτοῦ τὴν ἐκ [apΟίνου ὑπὲρ τοῦ κόσμου γεγενημένην, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τὸ ζωοποιοῦν πάντα καὶ συνέχον τὰ σώμα

DIALOGUS CONTRA 11.ERESES. τωντα. Ἐκ τῶν βλασφημῶν δὲ Νεστορίου καὶ πολλοὶ ἔτεροι, ὡς εἰρήκαμεν, πρὸς ἀλλοδαπής δυσφημίας ἐξέπεσον. Κληρικός. Καὶ τίνες οὗτοι, άγιε δέσποτα; Κατὰ τοῦ δυσσεβοῦς Εὐτυχούς, καὶ Διοσκόροι καὶ τῶν ἀφρόνων Αρμενίων, καὶ ᾿Ιακωβιτών καὶ λοιπῶν ᾿Ακεφάλων· ἔτι τα κατὰ Σεργίου, καὶ Πύρρου, καὶ 'Ονωρίου, καὶ τῶν λοιπῶν Μονοθελητῶν. ᾿Αρχιερείς. Εὐτυχές τις πρεσβύτερος, μᾶλλον δὲ δυστυχής καὶ τῆς ἀπωλείας υἱὸς ἐν γήρᾳ, καὶ σὺν αὐτῷ πλεῖστο: ἕτεροι, Διόσκορος τις 'Αλεξανδρείας τὸν θρόνον καταμιάνας, καὶ σὺν αὐτῷ πολλοί ἕτερος, οἳ καὶ τοῖς ᾿Αρμενίοις καὶ Ἰακωβίταις, καὶ Μονοθελήταις λεγομένοις ὕστερον τὰ τῆς δυσσε βείας παρέπεμψαν. Οὗτοι γὰρ ἅπαντες δῆθεν εναντιούμενοι Νεστορίῳ, οἱ μὲν μίαν φύσιν ἀνοήτως ἐπὶ Χριστοῦ, οἱ δὲ ἐν θέλημα καὶ ἐνέργειαν ἐδογμάτ:σαν. Τῶν Μονοθελητῶν ἔξαρχοι δὲ Πύρρος τις καὶ Ονώριος καὶ Μακάριος καὶ Ζωόρας, καὶ σὺν αὐτοῖς ἕτερον, ἀδιαίρετον ἐκ τούτου δῆθεν τὴν σαρκωθέντα Λόγου κηρύττειν νομίζοντε;· ἀγνοοῦντες οἱ τάλανες, ὡς ἀνατρέπουσι τὰ τῆς ἡμῖν σωτηρίας, καὶ συγ χέουσι τὰ τῶν φύσεων, μᾶλλον δὲ τὰ τῆς οἰκον 0μίας ἀθετοῦσι τοῦ Λόγου. Εἰ γὰρ μία φύσις ὁ Λόγος σαρκωθείς. ἢ εἰς θεότητα μετεβλήθη ἡ ἀνθρωπότης, ὅπερ δυσσεβὲς καὶ ἀδύνατον, τὸ κτίσμα γενέσθαι ἄκτιστον - ἢ ἡ θεότης εἰς ἀνθρωπότητα Αλλοιώθη, ὅπερ πάντη ἄθεον καὶ ἀσύμβατων· ἀναλλοίωτος γὰρ καὶ ὡσαύτως ἔχουσα ἡ τοῦ Θεοῦ φύσις, καὶ οὐδὲ κερναμένη, οὐδὲ σύγχυσιν ὑπομένουσα. Οἱ μίαν φύσιν οὖν καὶ ἐν θέλημα δογματίζοντες οὐκ εἰς μικράν τινα δυσέβειαν (ὥς τινες ἀφρόνως νοῦσιν) εἰπὶ περιπίπτοντες, ἀλλ' εἰ, τὴν ἐσχάτην καὶ πάσης πλήρωμα δυσφημίας. "Η γὰρ οὐ σεσάρκωται ὁ λόγος κατ' αὐτούς, κατά φαντασίαν δὲ ὤφθη, ω; τι ες ἐδυσφήμησ. ν, καὶ ἐντεῦθεν οὔτε ἐτέχθη ὑπὸ Παςθένου, ούτε βιβάπτισται, οὔτε συνανεστράφη ἀνθρώποις, οὔτε ὑπὲρ ἡμῶν πέπονθεν, οὔτε ἀνέστη, καὶ οὐδὲ ἡ σωτηρία ἡμῶν τετέλεσται, και κενά τὰ Εὐαγγέλια, καὶ κενὸν ἅπαν το σωτήριον κήρυγμα ἢ εἰ σεσάρχεται, ὅπως ἀληθὲς καὶ σετάρ καται, θεὺς δὲ ἦν ὁ σαρκωθείς, «Ο λόγος γὰρ σὰρξ ἐγένετο, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν,» καὶ ἀλη Πώς ένανθρώπησε, καὶ ἐν μιᾷ ὑποστάσει διφυή; ἐσιν ὁ Χριστός· ὃ γὰρ ἦν διέμεινε, λόγος γὰρ ἦν, και 8 οὐκ ἦν προσείληφε, γέγονε γὰρ σάρξ· καὶ ἀδιαίρετος ἔμεινεν, ἐκ δύο υπάρχων εἰς· ὅτι καὶ ἐν τῇ ἑαυτοῦ ὑποστάσει ὁ Λόγος τὴν φύσιν ἡμῶν τελείαν προσείληφ:ν· ἐπεὶ καὶ ἀληθῶς ἐνηνθρώ. πησεν. Εἰ οὖν ἐνηνθρώπησεν ἀληθῶς, πῶς φύσις μία; ἀνθρωπίνη, ἢ θεία; Καὶ εἰ μὲν ἀνθρωπίνη, οὐ θεὸς κατ' αὐτούς· εἰ δὲ Θεὸς μόνον, οὐκ ἄνθρω πίνη. Καὶ πῶς γέννησιν δοξάζει ἐκ τῆς Παρθένου 6 μίαν λέγων φύσιν; ἢ πῶς βάπτισμα; ἢ πῶς ἀγὴν χειρῶν; πῶς ὁδοιπορίαν Χριστοῦ; πῶς τὸ πεινῆσαι αὐτόν; πῶς τὸ διψῆσαι; πῶς τὸ κεκοπιακέναι; πῶς τὸ φαγεῖν; πῶς τὸ φυγεῖν; πῶς τὸ κρυβῆναι; πὼς τὸ ὑπῶσαι; ἢ πῶς τὸ δεσμευθῆναι, καὶ σταυClericus. Quinam isti, sauce don.ine? CAPUT XV. Contra impium Eutychen, Dioscorum stolidosque Armenios, Jacobitas, et cateros Acephalus: contra Sergium quoque et Pyrrhum atque Honorium et caleras Monotheletas. Pontifex. Eutyches quidam presbyter, qui For Lunatus interpretatur, sed magis Infortunatus fuit, et destructionis filius in senectute, et cum eo alii multi, Dioscorus quidam, a quo sedes Alexandri:e polluta fuit, necnon cum eo plures alii qni Armeniis, Jacobitis et Monotheletis postea dictis viam impietatis aperuerunt, in malesanas opiniones excim derunt. lli ergo omnes Nestorio contradicentes, alii quidem stulte unam in Christo naturam, alii vero unam voluntatem el energiam esse dixerunt; priucipes autem Monotheletarum erant Pyrrhus qui« dam, Honorius, Macarius et Zooras, atque cum eis alii qui proinde indivisibile prelicbant Verbugi incarnatum, ignorantes, heul miseri, se nostrain salutem evertere, naturas confundere, patias - que dispens::tionem Verbi rejicere. Nam si un esset natura Verbi incarnati, vel in deitatem traus - lata esset hou.nanitas, quod irreligiosum est et iupossil:ile creaturam heri increatam; vel divinitas in humanitatem transmutata fuisset, quod est prorsus impium et omnino abborrens, cum immutabilis sit et maxime propria Dei natura, immiscenda, neque confusionis patiens. Idcirco qui unam naturam unamque voluntatem prædicant, non in parvam quanlam impietatem, ut nonnulli insane cogitant, ceciderunt, seul in ultimam maledictionem, in plenitudinem omnis blasphemie. Quippe eorum judicio vel non incarnatum esi Verbum, sed plantasmatis more apparuit, a: quidam blasphemaverunt, et proinde neque ualum ex Virgine, neque baptizatum, neque cum hominibus conversatum, neque pro nobis passum, neque resurrexit, neque salus nostra perfecta est; vanum est Evan„elium, vana est tota salutatis prædicatio; vel si incarnatum est, quod est verum, et carnem sumpsit, Deus autem erat incarnatus; nam ‹ Verbum caro factum est, et habitavit in nobis ›,. vereque homo factus est, et in una persona duas Christus habet naturas; etenim id quod erat permansit, nam erat Verbum, et quod non érat assumpsit, namn caro factum est, et inconfusibilis mausit, ex duobus naturis uuus, quoniam in perSola sua Verbum naturam nostram perfectim assumpsit; ideo pue vere futus est homo; si vero vere homo factus est, quomodo natura una? humanave aut divina? Si humana quidem, non Deus est secundum eorum sententiam; si autem Deus est Landau, jam homo non est. Porro quomodo ejus nativitatem ex Virgine honorat qui unam naturami dicit? quomodo baptizatus est? quomodo manibus

g 4 tus Quomodo iter fecit Christus? quomodo ρωθῆναι, καὶ ἀποθανεῖν, καὶ ταφῆναι, καὶ ἀναestriit! Quomodo siuiit? quomodo fatigatus? quomodo manducavit? quomodo fugiit? quomodo Jatuit? quomodo dormivit? quomɔdo denique vinctus, crucifixus, mortuus, sepultus? quomodo restra rexit? quid pati et resurgere.? quid post resurrec - lionem apparere, unde signa clavorum? unde plaga lanceæ? quomodo assumptus est? quomodo rursus veniet? llæc enim corporis sunt; si autem corpus habuit et talia in corpore vere passus est, ex duobus naturis constat, et ipse Deus est homoque simul, et duplicis utriusque naturæ operationes labet atque voluntates, non sibi invicem adversants, sed humanum divino subjicitur, totumque est divinum utpote Deo adunatum; sed si una tantum est natura ipsaque divina; igitur, secundum flasphemos, totum Evangelium mendacio refertum est. Insuper quare fiunt mysteria? quare in sacrifCium offertur Christi corpus et sanguis? quare coFitur sepulcrum? quomodo venit et quomodo Fursum veniet? Videsne quam inepta sint ista? et quoniam tales opiniones pietatis mysterium everLint? Superest, ergo ut fugiamus eos qui mente capi tales dinxerunt opiniones, ut a Deo repudiatus. Verbum vero caro factum est propter nos qui Η Verlo rationales creati sumus, et contra rationem excldimus, ut ipsum nos erigeret Verbum, ⚫t lapsos contritosque reficeret, primuinque decoFan restitueret. Perfectum igitur est ab æterno Verbum, Drus de Deo, lumen de lumife, et splen- α dor Patris, necnon divinitate immutabilis; ait tri:n.. Ego sumn et non nutr;» postea vero caro factum est, et cum in forma Dei esset, non rapiwam arbitratus est esse se æqualem Deo, ut dixit Paulus; et in similitudinem hominum factus fortam servi accepit et cum hominibus conversatus est. Idem ergo verus est Deus, ut Filius Dei untFenitus et vivens sapientia, idemque vere homo, es Mitre semper virgine incarnatus; idem est sihul unus et duplex, idemque perfectus secundum ellus naturas, quoniam idem perfectum Dei vivi duɔs Verbum in semetipso naturam humanam e Virgine asstimpsit, a qua nequaquam separatum est, sed ipsum humanæ naturæ factum est principium el persona, ilco hæc natura assumptum appellatur, qu'a ipstim eain assumpsit, et in seipso adunavil juodo inenarrabili et supra sermonem posito, nihil patiens in ea assumenda, sed magis eam faciens deitatis participem, cum humanitas ipsius nihil ‹e suo divinitati tribuit, sed ab ea accepit, et clevata quidem fuit a Verbo eam assumente, sed illud trillo modo humiliavit, licet iucaruari humiliationem dicat; quod etiam vocatur regnum et decor, keilicet incarnatio viventis Dei Filii; ait enim: ‹ Dominus regnavit, decorem indutus est ›. Quapropter unus quidem Christus, quoniam secundum personam unus est; ideo unus Dominus deBus Christus, ait Paulus; duples autem naturis, quoniam Verbum caro factum est, et vila maniστῆναι; 22 Ποῖον τὸ παθὸν καὶ ἀναστάν; ποῖον τὸ εμφανισθέν μετὰ τὴν ἀνάστασιν; Ποῦ οἱ τύποι τῶν ἥλων; ποῦ ἡ τῆς λόγχης πληγή; Πῶς δὲ ἀνεβ. ληπται; Πῶς δὲ ἐλεύσεται; ταῦτα γὰρ σώματός ἐστι. Καὶ εἰ μὲν σῶμα φορῶν ἐστι, καὶ ἐν τῷ σώματι υπέστη ταῦτα ἀληθῶς, ἐκ δύο φύσεων ἐστι, καὶ Θεὸς καὶ ἄνθρωπος ὁ αὐτὸς, καὶ διπλᾶς ἐκατέρας φύσεως καὶ τὰς ἐνεργείας ἔχει καὶ τὰ θελήματα, οὐκ ἐναντιούμενα ἀλλήλοις, ἀλλ' ὑποτασσομένου τοῦ ἀνθρωπίνου τῷ θείῳ, καὶ θείου ὅλου ὄντος, ὡς τῷ Θεῷ ἡνωμένου· εἰ δὲ μία φύσις καὶ θεία αὕτη, λοιπὸν κατὰ τοὺς βλασφήμους τὰ τοῦ Εὐαγγελίου πάντα ψευδή. Καὶ διὰ τί τα μυστήρια ἐνεργοῦσι; Καὶ τί τὸ ἱερουργούμενον σῶμα καὶ αἷμα Χριστοῦ; τι δὲ προσκυνεῖται ὁ τάφος; Πῶς δὲ ἦλθεν; ἢ πῶς πάλιν ἐλεύσεται; Ορᾷς τὴν ἀτοπίαν ἐπόση; καὶ ὅτι τὰ τοιαῦτα δόγματα ἀνατροπή του μυστηρίου τῆς εὐσεβείας ἐστί; Λοιπὸν φευκτέον ἐκ τῶν τὰ τοιαῦτα νοσούντων δόγματα ὡς ἀποβλήτων Θεοῦ. Γέγονε δὲ σὰρξ ὁ Λόγος δι' ἡμᾶς λογικούς κτισθέντας παρὰ τοῦ Λόγου, καὶ παρὰ λίγον πεσόντας, ἵν᾽ αὐτὸς ἡμᾶς ἐπαναγάγῃ ὁ Λόγος, καὶ παραπεσόντας καὶ συντριβέντας ἐξαναπλάσῃ, καὶ τὸ πρῶτον ἡμῖν χορηγήσῃ κάλλος. Τέλειος μὲν οὖν ἐστιν ἀϊδίως Θεὸς ἐκ Θεοῦ τοῦ Πατρὸς ὁ Λόγος, ὡς φῶς ἐκ φωτὸς καὶ ἀπαύγασμα, καὶ τῇ θεότητι ἀναλλοίωτος. «Εγώ γάρ είμι. ο φησὶ διὰ τοῦ προφήτου, ο καὶ οὐκ έλα λοίωμαι. ο Γέγονε δὲ ὕστερον σαρξ, καὶ ἐν μορφή Θεοῦ ὤν, καὶ ἴτα Θ· ῷ εἶναι οὐ καθ᾽ ἁρπαγὴν ἔχων (ὥς φησι. Παῦλος) καὶ ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπων ἐγένετο, καὶ μορφὴν δούλου ἀνέλαβε. Καὶ Θεὸς ὢν ἀληθῶς ὡς τοῦ Θεοῦ Λόγος, καὶ ἄνθρωπος ἀληθῶς· ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη. ϋ αὐτὸς οὖν καὶ Θεὸς ἀληθινὸς ὡς τοῦ Θεοῦ Υἱός ὁ μονογενής, καὶ ζῶσα σοφία, καὶ ἄνθρωπος ὁ αὐτὸς ἀληθῶς, ἐκ τῆς Ἀειπαρθένου σεσαρκωμένος. Καὶ εἶ; ὁ αὐτὸς καὶ διπλοῦς, καὶ τέλειος κατ' ἄμφω δ αὐτός. Ὅτι ὁ αὐτὸς τέλειος καὶ ζῶντος Θεοῦ Λόγος, ἐν ἑαυτῷ τὴν ἀνθρωπείαν φύσιν ἐν τῆς Παρθένου ἀνείληφεν, οὐ κεχωρισμένος ων, ἀλλ' αὐτὸς τῇ ανρωπίνη φύσει γεγονὼς ἀρχὴ καὶ ὑπόστασις. Διδ καὶ πρόσλημμα αὕτη καλεῖται, ἐπειδήπερ αὐτὸς αὐτὴν προσελάβετο, καὶ ἐν ἑαυτῷ ἤνωσεν ἀποῤῥήτως καὶ ὑπὲρ λόγον, οὐδὲν πεπονθὼς τῷ προσλαβεῖν, μᾶλλον δὲ μεταδούς αὐτῇ τῆς θεώσεως, ἐπειδὴ καὶ τὸ ἀνθρώπινον αὐτοῦ οὐ μετεδίδου τῇ θεότητι αὐτοῦ τινος, ἀλλ' ἐλάμβανεν ἐξ αὐτοῦ. Καὶ ἀνυψοῦτο μὲν ὑπὸ τοῦ λαβόντος αὐτὸ, οὐκ ἐταπείνου δὲ τὸν λαβέντα, εἰ καὶ τὴ σαρκωθῆναι ταπεινωθήναι λέγεται. Ο καὶ δόξα πάλιν καλεῖται καὶ βασιλεία Θεοῦ καὶ εὐπρέπεια, ἡ σάρκωσις δηλονότι τοῦ ζῶντος Υἱοῦ τοῦ θεοῦ • Ο Κύριος ο γάρ φησὶν, ο έβασίλευ σεν, εὐπρέπειαν ἐνεδύσατο.» Διὰ τοῦτο εἷς μὲν ὁ Χριστός, ὅτι κατὰ τὴν ὑπόστασιν εἷς, διὸ καὶ εἰς Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς, ὁ Παῦλός φησι· δύο δι φύσεις, δεν δ' λόγος σάρξ ἐγένετο, καὶ ἡ ζωὴ ἔφτε νερώθη ἐν σαρκὶ, καὶ ἐκ τοῦ Θεοῦ πᾶς ὁ ὁμολογών Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν ἐν σαρκὶ ἐληλυθότα, ὡς

&6 Αγαπημένος φησί. Καὶ ἐπειδὴ τὰ παιδία κεκοινώ- (estata est in carne, et ex Deo est omnis qui conhtetur Dominum Jesum Christum in carne venisse, sicut dilectus ait discipulus, et quia pueri communicaverunt carni et sanguini, et ipse similiter participavit eisdem, ut per mortem desirueret euin s, et cetera... Vide verba divimissimi Pauli, quibus omnis hæresis evertitur: ‹ Communicavit, inquit, carni et sanguini», ita propter somniantes et insanum Nestorium incarnationem Verbi rejicientes, sive Monophysitas, sive Monotheletas. Nam quomodo eisdem ac pueri participavit, si una natura voluntasque una esset? quomodo semeu Abrahæ apprehendit, si una est natura? Apollinarem confundit dicens: Ut per mortem destrueret eum qui habebat mortis imperium. › Etenim nisi νηκε σαρκὸς καὶ αἵματος, καὶ αὐτὸς παραπλησίως μετέσχε τῶν αὐτῶν, ἵνα διὰ τοῦ θανάτου, καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ ἄρα τὰς ῥήσεις τοῦ θειοτάτου Παύλου, ἀνατρεπούσας ἅπασαν αίρεσιν Κεκοινώνηκε, λέγει, σαρκὸς καὶ αἷματος, διά τε τους φαντασιαστές, καὶ τὸν ἄφρονα Νεστόριον, ἀθετοῦντας τοῦ Λόγου την σάρκωσιν, ἑκατέρους καὶ τοὺς Μονοφυσίτας τε καὶ Μονοθελήτας. Πῶς γὰρ των αὐτῶν τοῖς παιδίοις μετέσχηκεν, εἰ μία φύσις ἐστὶ καὶ θέλημα ἔν; Καὶ πῶς δὲ σπέρματος ᾿Αβραὰμ ἐπιλαμβάνεται, εἰ μία φύσις ἐστίν; Απολλινάριον καταισχύνει δὲ, είρη χώς. εἽνα διὰ τοῦ θανάτου καταργήσῃ τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου.» Εἰ γὰρ μὴ ἀνθρωπίνην εἶχε ψυχὴν λογικήν, πῶς ἀπέθνησκε τῇ σαρκί, καὶ διὰ τοῦ θανάτου ἀνίστα καὶ ἔσωζεν; Ὥστε 23 Λόγος humanam haberet rationalem animam, quomodo τοῦ Θεοῦ καὶ σὰρξ ὁ αὐτὸς, εἷς ἐκ δύο φύσεων Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς, καὶ ἐν δύο τοῖς θελήμασιν οὗτος εἷς· οὐκ ἐναντιούμενα γὰρ ἀλλήλοις ἔχει θελήματα, καθὼς ἔφημεν, ἀλλὰ τὸ φυσικὸν ἑκάστης αὐτοῦ φύσεως, ὅτι τέλεια ἐν αὐτῷ καὶ οὐκ ἠλλοίωται δίως. Υποτάσσεται δὲ τῷ θείῳ τὸ ἀνθρώπινον θέλημα. Καὶ μαρτυρεῖ τοῦτο τοῦ Σωτῆρος αὐτοῦ ἡ πρὸς τὸν Πατέρα φωνή· ο Πάτερ, εἰ δυνατόν ἐστι, παρελθέτω ἀπ' ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο· ν περὶ τοῦ θανάτου λέγων τῆς σαρκὸς διὰ τὸ ἀνθρώπινον. Ἐπεὶ καὶ ἡμᾶς εὔχεσθαι μὴ εἰσελθεῖν εἰς πειρασμὸν διὰ τὰ ἀσθενὲς τῆς φύσεως εκδιδάσκει. • Πλήν μὴ τὸ θέλημά μου,» τὸ ἀνθρώπινον δηλονότι, «ἀλλὰ τὸ σὸν γενέσθω, ο τὸ θεῖον δηλαδή, ὅπερ ἐν ἐστι ΙΙατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος. Ορᾷς ὅπως οὐκ ἐναντίον τὸ ἀνθρώπινον, ἀλλ᾽ ὑπεϊκόν ἐστι τῷ θείῳ; ἐπεὶ καὶ ἐν μὲν τὸ θέλημα τοῦ Λόγου καὶ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Πνεύματος, ὡς εἰρήκαμεν· ὅτι καὶ μία δύναμις, καὶ θέλησις, καὶ βουλή, καὶ ἐνέργεια τοῖς τρισίν. "Αλλο δὲ τὸ θέλημα τὸ φυσικὸν τῆς σαρκός, δι' οὗ καὶ τραφήναι ἤθελε καὶ πιεῖν, καὶ τὸν θάνατον ἐδειλία· διὸ καὶ προσηύχετο, παρελθεῖν λέγων, εἰ δυνατόν, τὸ ποτήριον τοῦ θανάτου. Ο καὶ πάλιν ὑπέτασσε τῷ Πατρὶ, ο Πλὴν μὴ τὸ θέλημά μου, ἀλλὰ τὸ σὸν γενέσθω, ο εὐχόμενος, τὸ θεῖαν δηλονότι καὶ μὴ τὸ τῆς σαρκός. Δυσσεβεῖς ἄρα καὶ οὗτοι καὶ ἀναιρέται τῆς οἰκονομίας τοῦ Θεοῦ Λόγου εἰσὶν οἱ μίαν φύσιν καὶ ἐνέργειαν καὶ ἐν θέλημα δογματίζοντες. Κληρικός. Τίνες δὲ μετὰ τούτους δυσσεβεῖς ἄλλοι, θειότατε δέσποτα; Κατὰ τοῦ δυσσεβούς 'Ωριγένους, Διδύμου τε καὶ Εὐαγρίου, καὶ τῶν κατ' αὐτοὺς αἱρετικῶν· καὶ περὶ νεκρῶν ἀναστάσεως. Αρχιερεύς. Καὶ μετὰ τούτους μὲν ἄλλοι· ἀλλὰ τρὶ τούτων αριγένης ἐστὶ καὶ οἱ σὺν αὐτῷ, οἱ τὴν ἀνάστασιν ἀπαρνούμενοι τῶν νεκρῶν, καὶ τέλος κολάσεως επεισάγουσι· καὶ μετεμψυχώσεις δέ τινας καὶ μεταγγισμούς ψυχῶν φληναφούτι Πλατωνικώς και σχεδόν πάντα άρδην τὰ θεῖα ἀνατρέπειν ἐπιχει ροῦσιν. Εἰ γὰρ μὴ ἀνάστασις νεκρῶν, οὐδὲ τοῦ Χριστοῦ ἡ ἀνάστασις, καὶ τὰ τῆς οἰκονομίας κατ' carne interiit, et per mortem erexit atque salvavit? Igitur cum idem sit Dei Verbum et caro, unus er duobus naturis Dominus Jesus Christus, unus in duplici voluntate, quippe voluntates habet non sili invicem contrarias, ut diximus, sed quæque natura suain habet naturalem voluntatem, quoniam in ipso perfecta est, nec prorsus immutatur. Divine autem humana subditur voluntas, quod ipse Salvalor testatur ad Patreın direns: • Pater, si pussibile est, transeat a me calix iste», de carnis morte loquitur secundum humanam voluntatem; ideo nos docet orare propter infirmitatem naturæ, ne intremus in tentationem. Veritmitamen nou mea voluntas, id est humana, sed tua flat., Scilicet divina, quæ una est Patris et Filii et Spiritus sancti. Viden quomodo humana non adversatur, Ged divinæ subjicitur voluntati? et quia una quidem est voluntas Verbi, Patris et Spiritus, sicuti una potestas et volitio, et consilium unum, unaque tribus virtus, alia autem naturalis voluntas carnis qua vesci et bibere volebat atque mortem timebat, ideo orabat dicens: ‹ Transeat, si possibilė, calix mortis quam voluntatem rursum Patri subjiciebat: • Verumtamen nou mea voluntas sed tua fiat, precans ut divina, non carualis voluntas Beret. Igitur impii sunt isti et destruunt oœconnmiam Verbi Dei qui onam naturam et virtutem unamque voluntatem prædicant, Clericus. At quinam post illos alii impii, divinissime domine? CAPUT XVI. Contra impium Origenem, Didymum et Evagrium et hæreticos qui cum ipsis faciunt; el de resurrectione mortuorum. Pontifex. Alii quidem post illos veniunt, sed ante istos Origenes cum suis qui resurrectionem mortuorum negant, et finem damnationis inducunt, et quasdam metempsychoses animarumque migrationes more Platonis somniant, et fere omnia diviņa tentant penitus subvertere. Si enim non est mortuorum resurrectio, neque Christus resurrexit, in vanum omnia ejus dispensationis mysteria

jesta hos impios. Si resur:ertio mortuorum non αὐτοὺς τοὺς δυσσεβεῖς εἰς κενόν. Καὶ εἰ μὴ ἀνάest, frustra facta est hominis creatio. Quare enim torpus plasmavit Deus? Num incassum visibilis e. catus est mundus?. Si non est resurrectio, injustus est Dens, dum sola dat pœnas anima, cum enrpus voluptatibus fruitum sit; vel si pugnavit corpus, nihil voluptatis habuit, et proinde Deus Erga hos injustus est; rursus si nec est merces hec supplicium, tunc valet impia Epicuri opinio, tmula fortuito accidunt; et illi ad hujus instar tote sunt athei. Si vero, ut somniant, fuis damnationis est, igitur in vanum leges, in vauum instiItilones, in vanum vetera, in vanum prophetarum et apostolorum sermones et Evangelia, in vanum jusíðrum contra: peccatores studium, Moysis conta idololatras, Eliæ contra pseudo-prophetas, Baptistæ contra Herodiadem, Petri contra Ananiam er Sapphiram, et Simonem magum, Pauli contra Corinthium fornicatorem, aliorumqne sexcentorum Hei amicorum contra infideles, sed et in vanum južta hos impios Christi incarnatio, o quanta blasphemia! Si tuis est damnationis. quid ergo proSit Christi incarnatio? Quare ergo facta est, Et regnumn debeant accipere et qui in impœnilehtia mortui sunt, et qui impie vixerunt? Sed iendacem eum faciunt qui dixit: Ego sum veritis } › et, ‹ Gælum et terra transibunt, verba autem Hea non transibunt, qui supplicium æternum Local el regnum alernum. Ο qualis irreligio! Quare ergo data est penitentia, si finis est damnnationis? ad quid ea opus est? Quomodo ibi erit vita immutabilis ct æterna? quomodo dies unus Line vespere? quæenam tune erunt tempora? quaham supererunt, postquam elapsum fuerit suppliriorum tempus? Ergo æterna non crunt futura 5.venda? Ergo vita quoque finem habebit? sed Don stər sane; nam hi sunt impiora:n et amentium de talibus sermones, sermo aurea Dei vitam æternam dixit justis hæreditatem, et erit, et injustis aterhum supplicium, et erit, qu. eruamur per peni tentiam ipsing Christi misericordia. Cleriens. Quis est iste Origenes, qui tam impia gmata in Ecclesiam Christi induxit? in Pontifex. Multi quidem de eo scribant, et ex Ipsis tibi est discendi copia; paucis et nos tibi de to declarabimus. Antiquus vir ille genere AlexanHrinus fuit. Christianis parentilus natus, sfignitatem presbyteri et doctoris venit; sed postquam arrogantiæ causa primo casu cecidisset, propter extenuam sapientiam invaluit, et resul priore periculosiore cecidit; isteque Ario hujusque Hiscipulis factus est impietatis radis et pater¦ a Đạo recessit, et dæmonibus nequissimus sacrificrit, vitio arrogantis obercatus, quod vitium buultis aliis qui humilitati non student, boni antem Yulentur et pietátem simulant, causa fuft irteli» γ..ais et mittitos cadere fecit. στασις σαρκός, εἰς μάτην καὶ τοῦ ἀνθρώπου ἡ πλάσις ἔσται. Διατί γὰρ καὶ σῶμα Θεός πεπλα στούργηκε; καὶ ὁ ὁρώμενος κόσμος κενῶς ἐκτίσθη; Καὶ εἰ μὴ ἀνάστασις, ἀδικία παρὰ Θεῷ, μόνης ψυχῆς τιμωρουμένης, τοῦ σώματος ἀπολαύσαντος ἡδοναῖς. Εἰ δὲ καὶ ἀγωνισαμένου τοῦ σώματος, ούτ δὲν αὐτῷ ἀπολαύσεω;, ἀδικία μᾶλλον ἡμῖν παρὰ τοῦ Θεοῦ. Εἰ δέ γε πάλιν οὔτε ἀπόλαυσις οὔτε τιμωρία ἐστί, τὸ τοῦ Ἐπικούρου δόγμα ἄλεον, καὶ αυτόματα πάντα, καὶ ἄθεοι οὗτοι κατ' αὐτόν. Εἰ δὲ καὶ ὡς φληναφούσε τέλος κολάσεως, εἰς κενὸν ἄρα νόμοι, εἰς κενόν νουθεσίαι, εἰς κενὸν τὰ πα λαιά, εἰς κενὸν προφητῶν λόγοι καὶ ἀποστόλων, καὶ Εὐαγγέλια, εἰς κενὴν δικαίων ζῆλοι κατὰ ἁμαρτανόντων· Μωϋσέως κατὰ ἀσεβησάντων, Ηλιού κατά των ψευδοπροφητῶν, τοῦ Βαπτιστοῦ κατὰ τῆς Ηρωδιάδος, Πέτρου κατὰ ᾿Ανανίου καὶ Σαπφείρας, καὶ τοῦ μάγου Σίμωνος, Παύλου κατὰ τοῦ ἐν Κοι ρίνθῳ πορνεύσαντος, και μυρίων άλλων θεοφιλῶν κατὰ ἀπειθῶν· ἀλλὰ καὶ εἰς κενὸν Χριστοῦ ἐναν θρώπησις κατὰ τοὺς δυσσεβεῖς τούτους. Ο τῆς αθέου βλασφημίας! Ε! τέλος κολάσεως τί ὠφέλησεν ἄρα ἡ τοῦ Χριστοῦ ένα θρώπησις; "Η διατί 24 γέγονεν ἄρα; είγε μέλλουσι τὴν βασιλείαν λαβεῖν οἱ ἀμετανοήτως ἡμαρτηκότες καὶ οἱ ἀσεβῶς ζήσαν τες; ᾿Αλλὰ καὶ ψεύστην, αὐτὸν ποιοῦσε τὴν εἰρη κότα, ο Ἐγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια· ο καὶ, ο (εὐρανό; καὶ ἡ γῆ παρελεύσονται, οἱ δὲ λόγοι μου οὐ μὴ παρέλθωσι· ν καὶ κόλασιν αἰώνιον καλοῦντα, καὶ βασιλείαν αἰώνιον. Βαβαὶ τῆς δυσσεβείας! Διατί δὲ ἄρα ἐδόθη μετάνοια, εἰ τέλος κολάσεως ἔσται; Καὶ τίς λοιπὸν αὐτῆς χρεία; Η πῶς ἀναλλοίωτος ἡ ἐκεῖσε ἔσται ζωὴ καὶ αἰώνιος; Καὶ πῶς μία ἡμέρα ἀπέραντος; καὶ οἱ ἐκεῖσε ἔσονται καιροί; Καὶ μετὰ τὸ ἐπὶ καιροὺς κολασθῆναι, τινὲς ἀνεθήσονται; Λοιπὸν οὐκ αἰώνια τὰ μέλλοντα· λοιπὸν πέρα; καὶ τῆς ζωῆς ἔσται. Ἀλλ᾿ οὐχ οὕτω ταῦτα. Δυσσεβῶν γὰρ καὶ ἀσυνέτων οἱ περὶ τούτων λόγοι εἰσίν. Ο τοῦ Θεοῦ δὲ Λόγος ζωήν αιώνιον φησι τοῖς δικαίοις κληρονομίαν, καὶ ἔσται, καὶ τοῖς ἀδίκοις αἰώνιον κόλασιν, καὶ ἔσται. "Η; καὶ ῥυσθείημεν διά μετανοίας ἐλέει αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ. Κληρικός. Καὶ τίς ουτο; ὁ Ωριγένης, ὁ τοιαῦτα εἰσάγων τῇ Ἐκκλησίᾳ Χριστοῦ ἀθεώτατα δόγματα, Αρχιερεύς. Πολλοὶ μὲν περὶ αὐτοῦ γράφουσι, καὶ ἐξ αὐτῶν μαθήσῃ· ἐν ὀλίγῳ δέ σοι περὶ αὐτοῦ καὶ ἡμεῖς δηλώσομεν. Αρχαῖος οὗτος ἀνὴρ, Αλε ξανδρεὺς τῷ γένει, Χριστιανὸς ἐκ προγόνων, καὶ εἰς πρεσβυτέρου καὶ διδασκάλου ἐλθὼν ἀξίωμα. Αλλ' ἐπειδὴ τῇ οἰήσει τῷ πρώτῳ πτώματι γέγονεν ἔκδο τος, καὶ τῇ ἔξω σοφίᾳ ἐν ὑπερηφανία τεθαρρηκε, πέπτωκε κατὰ τὸν πρώτως πεσόντα πτῶμα δεινόν. Καὶ σχεδόν οὗτος 'Αρείῳ καὶ τοῖς ἐκείνου τῆς ἀθεΐας ρίζα γεγένηται καὶ πατήρ. Απέστη δὲ Θεοῦ, καὶ τοῖς δαι μονίοις ὁ ἄθλιος τέθηκε, τῷ πάθει της οιήσεως σκοτι σείς. Ο δὴ πάθος καὶ πολλοῖς ἄλλοις τοῖς μὴ τῇ ταπει ν σει προσέχουσι, δοκοῦσί τε καὶ εὐλάβειαν ὑποκρι· 2μένοις, ἀσεβείας καὶ πτωμάτων καθίσταται πρόξενον.

DIALOGUS CONTRA 11.ERESES. Κληρικές. Και τοσοῦτον, δέσποτα, τὸ νόσημα τῆς οἰήσεως; Οτι τὸ τῆς ὑπερηφανίας, καὶ οιήσεως πάθος αἴτιον πίπτειν τοὺς αἱρέσεσιν ὑποπίπτον τας. Αρχιερεύς. Ει θέλεις μαθεῖν οἷον, ἄκους τοῦ Σωτήρος, ο Εθεώρουν, ο λέγοντος, ο τὸν Σατανᾶν ὡς ἀστραπὴν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ πεσόντα·, οὐ διὰ πάθος σαρκικόν τούτο πεπονθότα, δι' ἔπαρσιν δὲ μόνον καὶ Θεοῦ ἐναντίωσιν, δι' ἦν καὶ ἐχθρὸς οὗτος λέγεται Θεοῦ. Καὶ καταργείται ὑπὸ Θεοῦ, καὶ τῇ οικονομίᾳ τοῦ Λόγου μάλιστα καταβέβληται, μέχρι σαρχές ταπεινωθέντος καὶ θανάτου, καὶ τούτου διὰ σταυρού. Διὸ καὶ τῷ σταυρῷ μᾶλλον ὡς ταπεινώσεως σημείῳ Θεοῦ καὶ ἄκρας ἀγάπης τῆς εἰς ἡμᾶς καταβάλλεται καὶ διώκεται. Καὶ οἱ τοῦτον δὲ τὸν ὑπερήφανον ἐκμιμούμενοι μισούνται παρὰ τοῦ ταπεινωθέντος Σωτῆρος, καὶ ἐκφαυλίζονται, έγκαταλιμπανόμενοι παρ' αὐτοῦ. Ἐπεὶ καὶ ἐχθροί και λοῦνται Θεοῦ, καὶ ἀκάθαρτοι. 'Ακάθαρτος γὰρ παρὰ Κυρίῳ πᾶς ὑψηλοκάρδιος· καὶ Κύριος ὑπερηφάνοις ἀντιτάσσεται, ὡς ἐναντιουμένοις οἷον αὐτῷ. Διὰ τούτου τοῦ πάθους καὶ Ἀδὰμ πέπτωκε, καὶ Κάϊν, καὶ Χάμ, καὶ Φαραώ, καὶ Ναβουχοδονόσορ ἀπώλετο, καὶ Σολομών ἠπατήθη, καὶ ὁ υἱὸς αὐτοῦ τὴν βασι λείαν ἠλάττωσε, καὶ ψευδοπροφῆται πλείστοι γεγόνασι, καὶ αἱρέσεων ἀρχηγοί, καὶ μέχρι τοῦ νῦν τινες, οἱ τῆς Ἐκκλησίας 25 ἀποστατοῦντες, καὶ αἱρετικοῖς συμπεριφερόμενοι, ὑπερηφάνῳ γνώμη, καὶ τῷ θαρρεῖν ἑαυτοῖς, τῷ σοφοί δοκοῦντες είναι, μωραινόμενοι μᾶλλον, ὡς ὁ θεῖος Παυλός φησι, καὶ ἔρημοι τῆς θείας γινόμενοι χάριτος, κατὰ τὸ λόγιον, • Ἰδοὺ ἀφίεται ὁ οἶκος ὑμῶν ἔρημος, ο ἀποστάται γίνονται θεόθεν ἐγκαταλιμπανόμενοι. Καὶ ὅπερ ἐπὶ τῶν αἰσθητῶν Ἰουδαῖοι, τοῦτο ἐπὶ τῶν ψυχῶν οὗτοι πεπόνθασιν, ὡς καὶ ὁ πατὴρ αὐτῶν, τῇ ὑπερηφανία σκοτεινὴν σκεῦος ἀντὶ φωτεινοῦ γεγονώς· οὐ γὰρ ἡ θεία χάρις τῷ πολεμίῳ αὐτῆς καὶ ἐχθρῷ ἐπιλάμπει. Διὸ καὶ σκοτεινός ἐστι νοῦς, καὶ ἄφρων, ὡς ἄθεος, καὶ ἀθείας τοῖς μὴ προσέχουσι πρόξενος. Κληρικός. Μεγάλων δεινῶν τὸ τῆς οἰήσεως, ὡς μανθάνομεν, πρόξενον. Καὶ ῥύσαιτο ἡμᾶς τούτου Κύριος σαῖς εὐχαῖς. 'Αλλὰ δίδ ξον ἡμᾶς καὶ περὶ τῶν εἰκονομαχούντων, τίνος τε τάξεως οὗτοι, και είναι λέξομεν πρὸς τούτους φιλονεικούντας. Κατὰ τῶν εἰκονομαχούντων δυσσεβών Βογομύλων. ᾿Αρχιερεύς. Περὶ τούτου οὐ χρεία πλειόνων λό γων. Καὶ τὰ παλαιὰ γὰρ καὶ νέα τὴν τῆς Ἐκκλησίας παράδοσιν μαρτυροῦσιν, ὡς ἐκ Θεοῦ καὶ ἅγια ὄντως ἐστί. Πλὴν καὶ ἡμεῖς ἐροῦμεν, ὅσον ἐκ τῶν Πατέρων εμάθομεν. Οὐ γὰρ τοῖς ἡμετέροις δεῖ θαῤῥεῖν ἡμᾶς· διὸ οὐδὲ ἡμέτερα λέγομεν. Σημεριν ῶν ἐν Χριστιανοῖς λεγομένοις αἱρ:τ:κοῖς εἰκονομα». χοῦντες οὐκ εἰσὶν, εἰ μὴ ἡ τῶν δυσσεβῶν Βογομύλων μερα συμμορία οὓς οὐδόλως καλείσθαι δον Χρι στιανούς, ὅτι καὶ τὰ τῆς Ἐκκλησίας πάνει ἀπαρ ' Clericus. Tantusre est, domine, morbus arrogantia? CAPUT XVII. Quod affectus superbiæ arrogansque existimatio sui, causa sit in hæresin incidentibus. Pontifex. Si volueris discere quantus sit hic morbus, audi Salvatorem qui dicit:. Videlman Satanam sicut fulgur de cœlo cadentem,› qui non propter carnale vitium hoc perpéssus est, seil tantum ob superbiam suamque in Deum contumaciam, cujus causa dictus est Dei inimicus. Et eversus fuit a Deo et præsertim dispensatione Verbi dejectus, quod semetipsum humiliavit usque ad carnem, et mortem, mortem autem cruBcis, ideo precipue crucis mysterio, utpote bunriliationis, Dei signo ejusque erga nos summæ dilectionis, prostratus ille expellitur. Verum qui hunc superbum imitantur odiosi sunt humiliato Salvatori, et ab eo contemnumar derelicti, quapropter inimici Dei et immundi, nam: «Immundus est Deo omnis elatus cor.le, et: c Dominus superbis resistit, ut sibi quantum possunt adversantibus. Propter vitium istud Adam ceci:lit, et Cain, et Clam, et Pharao, et Nabuchodonosor in perniciem ruit, et Salomon deceptus est, ejusque filius regnum suum minuit; multi pseudoprophetæ facti sunt et bereseon principes; etiam nunc nonnulli ab Ecclesia recedentes sese hæreticis commisceritak ο krente superba, nimia sui confidentia, qui dum videntur esse sapientes, stulti facti sunt, ut divus ait Paulus, divina privati gratia secundum hunc sermonem: Ecce relinquetur domus vestra deserta, apostatæ facti sunt a Deo derelicti; et quod corpore passi sunt Ju fei, hi nente subierunt, quieuadmodum eorum pater, facti sunt tenebrosnai pro luminoso tabernaculum; nam divina gratia Dequaquam splendet super ejus inimicum et al. versarium; ideo meus est tenebrosa et insensətə, quia impia est et non caventibus impietatis causa.. Clericus. Malorum ingentium, ut didicimus, causa est superbia; a qua nos Dominus precibus. tuis erat. Sed nos doce etiam de leonoclastis, cujus sint ordinis, et quid dicamus adversus hos novarum contentionum amicos. CAPUT XVIII. Contra impios Bogomylos, imaginum cultui repuć gnantes. Pontifex. De hac re non multis opus est verbis; vetera enim et nova Ecclesiæ traditionem testantur quoniam sancta vere sunt et a Deo. Cæternm nos quoque dicemus quod Patribus didicimus;. nam oportet nos non in nostris confidere, ideo non nostra dioimus. Hodie inter eos qui ex Christinis hæretici dicuntur jam non sunt lenoclaste, nisi impura impiorum Bogo nylorum secta, qui falso nomine Christiani appellantur, quoniam o unia Ecclesiə: abnegant mysteria, sicut supra di-

€1 elum est, et inter istas sacras rejiciunt imagines. νοῦνται, μυστήρια, ὡς ποείρηται, καὶ τὰς ἱερὰς Veteres Iconoclaste, fere eadem ac isti opinantes, dicebant quidem adorandum esse sanctum crucis signumn, templa sacra, divinum baptisma, Patrumque de fúe monumenta; sed divinas imagines impie ilola appellaliant. Ex hoc prin ipio in maHtiam ultra procedentes, sacras ipsas sanctorum reliquias abjicere conabantur, necnon ipsa miraculs, imo impii prædicabant neminem sanctum esse vocandum. Verum hære penitus evertant dona Dei no' is data per vivens Verbum carnem factum, et manifeste repellunt ea quae verbis operibusque suis Salvator noster confessus est et prædicavit, Cum gentiles quoque et Judæi contra sacras imagines ferantur, quis ipsi eliam idola appellant, Ρ brucis omines istes refellemus, et paucą satis erunt in'elligen ibus. Deus est invisibilis, utpote sine ca ne, sine corpore, sine figura, et propterea circua-scribi nequit; sed illum novimus, a prophetis cumscri, tum et figurarum, et sub imagine cuspe ctum, nam Abraham Deum vidit, vidit et Jacob ir summa scala, Moyses in rubo et in monte, Isaias in execiso solio sedentem, pariterque Ezechiel in medio animalium, Daniel in nubibus ut Antiquum dierum, plerique prophetæ alii. De his ergo interrogenitum est an vera sint aut falsa. Certo vera esse d cent, cum. Scripturas accipiant; sed si vera, suutue divina vel idolorum plantasmata? Contitebuntur, ut puto, illa esse divina, cum visiones Dei secundam videntium virtutem a Deo lact: sint; numeu enim, cum figuram non habeat, nequaquam potest sicuti est conspici. Igitur cum Ista sint a Deo, quoniam ipse dixit: «Ego visiones multiplicavi, et in manibus prophetarum assimiJatus sum, › et hæc sint visa Dri; augustæ igitur et sanctæ et adorandæ sunt istæ visiones, et sicut in divinis libris, ita et in imaginibus descriptæ Slut sancte el sicut mente cogitatæ verbisque expressæ, ita et in tabulis et muris et vestimentis pie et bene et divinitus depicta pie et bene efmguntur; ut nos quoque videamus corporis oculis divinarum esse imaginum quæ depinguntur veiut. in libris et cogitationibus atque visionibus ea que conspexerunt prophetæ, quæ sunt Dei species et visiones, ut quemadmodum mente legendo sanetificamur, ita carne constantes et verb, loquentes oculisque videntes sensus nostros sanctilicemus. Sunt etiam demonum imagines, sed borrend:e sunt, immundæ et turpes, et ab omni fideli abjiciendæ; libri vero his referti exsecrandi, neenon carum sententiae ut impiæ et immunde, instper simul cum illis rejiciendæ sunt earum similitudines. Idcirco ex dictis únus colligitur finis: quæ fiunt in nomine Dei, divina sunt, et quæ fiunt ¡u nomine dæmonum far:la sunt et deterrima, Ο εἰκόνας σὺν αὐτοῖς. Οἱ δέ γε πρώην Εικονομάχοι, σχεῖν τὰ ἴσα τούτοις φρονήσαντες, όμως έλεγον μὲν δῆθεν τιμᾶν καὶ σταυροῦ τύπον ἅγιον, καὶ ναούς ἱερούς, καὶ θεῖον βάπτισμα, καὶ τοὺς τῶν Πατέρων περὶ πίστεως ὄρους. Τὰς θείας δὲ εἰκόνας δυσσεβώς εἴδωλα κατωνόμαζον. Ἐκ τούτου τε εἰς τὸ πρόσω τῆς κακίας χωρήσαντες, καὶ τὰ τῶν ἁγίων ἱερὰ λείψανα ἀθετεῖν ἐπεχείρουν· ἔτι δὲ καὶ τὰ θαύματα. Αλλά μήν οὐδὲ ἅγιό» τινα καλεῖσθαι οἱ βυσσεβεῖς ἐδογμάτιζον. Ταῦτα δὲ ἀνατροπὴ τῶν εἰς ἡμᾶς Θεοῦ δωρεῶν ἐστι δεδωρημένων ἡμῖν διὰ τῆς τοῦ ζώντος Λόγου ἐνανθρωπήσεως, και προδήλως ἀθέτησις τῆς διὰ λόγων καὶ ἔργων αὐτοῦ τοῦ Σω τῆρος ἡμῶν ὁμολογίας τε καὶ ἀνακηρύξεως. Ἐπεὶ δὲ καὶ ἐθνικοὶ καὶ Ἰουδαῖοι κατὰ τῶν ἁγίων εἰκής νων φέρονται, καὶ εἴδωλα ταύτας καλοῦσιν, ἐν ὀλίγῳ καὶ πρὸς αὐτοὺς ἅπαντας ἀπολογησόμεθα. Καὶ ἔσται τὸ βραχὺ ἱκανὸν τοῖς συνιούσιν. Ο Θεός ἀόρατός ἐστιν, ὡς ἀσώματος καὶ ἄσαρχος, ἀσχημάτιστος· καὶ διὰ τοῦτο οὐδὲ περιγραπτός ἄρα. ᾿Αλλὰ τοῦτον οἴδαμεν περιγραφόμενον τοῖς προφή ταις και σχηματιζόμενον, καὶ εἰκονικῶς θεωρούμενον. Καὶ Ἀβραὰμ γὰρ Θεὸν εἶδε, καὶ Ἰακὼβ ἐπὶ τῆς κλίμακος, καὶ Μωϋσῆς ἐν τῇ βάτῳ καὶ ἐν τῷ ὄρει, καὶ Ἠσαΐας ἐπὶ θρόνου υψηλού καθήμενον, καὶ Ἰεζεκιὴλ ὁμοίως ἐν μέσῳ ζώων, καὶ Δανιὴλ ἐπὶ τῶν νεφελῶν ὡς παλαιὸν ἡμερῶν, καὶ πλεῖστοι τῶν προφητῶν ἕτεροι. Ταῦτα οὖν ἀληθῆ ἐρωτητέον, ή ψευδή; Πάντως εἴποιεν ἀληθῆ, εἶχε δέχονται τὰς Γραφάς. Καὶ εἰ ἀληθῆ, θεῖα ταῦτα, ἢ εἰδώλων φαντάσματα; Ομολογήσουσιν, οἶμαι, ὡς θεία ὑπάρχουσιν, ἐπειδὴ Θεοῦ ὀπτασίσι κατὰ τὴν τῶν ὁρώντων δύναμιν παρά Θεοῦ γινόμεναι. Οὐδὲ γὰρ ὡς ἔχει τὸ θεῖον ὅλως ὁρᾶταί ποτε· ὅτι ἀσχημάτιστον ἐστιν. Ἐπεὶ δὲ ταῦτα παρὰ Θεοῦ, ὅτι καὶ φησίν, • Ἐγὼ δράσεις ἐπλήθυνα 26 καὶ ἐν χερσὶ προφη τῶν ὡμοιώθην, ο καὶ ὀπτασίαι ταῦτα Θεοῦ· σεπταὶ ἄρα καὶ ἅγιαι αὗται καὶ προσκυνηταὶ αἱ δράσεις, καὶ ὥσπερ ἐν βίβλοις θείαις, οὕτω καὶ ἐν εἰκόσιν ἅγιας τελοῦσι γραφόμεναι, καὶ ὥσπερ γινώσει νοούμεναι, καὶ λόγῳ λεγόμεναι, οὕτω καὶ ἐν σανίς: καὶ τοίχοις καὶ ἱματίοις εὐσεβῶς καὶ καλῶς καὶ θείως γραφό μεναι, καλῶς καὶ εὐσεβῶς γράφονται· ὡς ἂν ἴδω μεν καὶ ἡμεῖς ὁρατῶς ταῖς γραφομέναις θείαις εἰκόσιν ὥσπερ ἐν βίβλοις καὶ ἐννοίαις καὶ τῇ ἐρά. σει τὰ παρὰ τῶν προφητῶν ὀραθέντα, ἀτινά εἰσιν δράσεις καὶ ὀπτασίας Θεοῦ, καὶ τῷ μὲν ναὶ διὰ τῶν ἀναγνωσμάτων ἁγιαζώμεθα, ὡς ἐκ σαρκὸς δὲ συγκείμενοι καὶ τῷ λόγῳ λαλοῦντες, καὶ τῇ ἐράσει ἐρῶντες, τὰς αἰσθήσεις ἁγιασθῶμεν. Εἰσ: δὲ καὶ φαντασίαι δαιμονικα!, ἀλλ' ἀπευκτέπι αὖται, μιαραί τε καὶ μυσαρας, καὶ παντὶ πιστῷ ἀπίβλη το καὶ οἱ βίβλοι δὲ τούτων καὶ τὰ νοήματα βδελυκτά, ὅτι ἀσεβῆ τε καὶ μιαρά· καὶ τὰ ὁμοιώματα τούτων συν ἐκείναις ἀπόβλητα. Τοίνυν ἐκ τούτων εἷς συνάγεται ὁ σκοπός· ὡς ὅσα μὲν ἐπ' ὀνόματι τοῦ Θεοῦ θετά εἰσιν, ὅσα δὲ ἐπ' ὀνόματι δαιμονίων μυσαρά τε καὶ βδελυκτά. Διὸ καὶ Μωϋσῆς κατὰ μὲν τῶν δαιμονι

τῶν εἰδώλων οὕτω φησίν·. Οὐ ποιήσεις πᾶν lden Moyses adversus idola dzmoniaca hæc dixit! ὁμοίωμα, οὔτε ὅσα ἐν τῷ οὐρανῷ, οὔτε ὅσα ἐν τῇ γῇ· › ἐπεὶ ταῦτα ἐθεοποίουν οἱ Ἕλληνες. Τους ἐὲ τῶν θείων τύπους ὡς εἶδεν ἐν τῷ ὄρει, κατεσκεύασε διὰ τῆς σκηνῆς. Καὶ πλάκας εἶχε καὶ λιβωτὸν τὴν ἔχουσαν ταύτας, καὶ τὴν βλαστήσασαν ῥάβδον· καὶ ἔτι τὸ μάννα τὸ ὑηθέν. Καὶ ἐνώπιον αὐτῶν προσεκύνει, ἀνάγων τὴν προσκύνησιν εἰς Θεόν. Καὶ εἰκόνας δὲ χωνευτὰς ὁμοιωμάτων ἀγγέλων είχεν, ἵνα ἐμφανίσῃ σαφέστερον τῆς ἀληθείας τῶν οὐρανίων τὴν εἰκόνα. Ἐπεὶ γὰρ ἄνω ζῶντές εἰσιν ἄγγελοι περὶ τὴν θείαν φύσιν ἐκείνην, καὶ οὗ της περὶ τὴν σκηνὴν γλυπτούς ἀγγέλους ἔστησε - δεικνὺς διὰ πάντων καὶ μαρτυρῶν, ὅτι περ ὅσα ἐπ' ὀνόματι Θεοῦ ἅγια πάντα, καὶ ὅσα ἐπ' ὀνόματι δαιμονίων άθεα καὶ ἀπόβλητα. Καὶ ἐπὶ τῶν θυ στῶν ὁμοίως, ἔταξε μὲν θύειν ὁ Μωϋσῆς ἄλογα ζώα, εἶχον δὲ τοῦτο καὶ Ἕλληνες, ἀλλὰ θεῖα θύματα μὲν τὰ Μωσέως Θεῷ προσαγόμενα, καὶ ἅγια κρέα, και τὰ λοιπὰ προσαγόμενα εἰς θυσίαν ἅγια, καὶ Θεοῦ ἐκαλεῖτο θύματα ταῦτα, καὶ πρὸς ἱλασμὸν καὶ κάθ θαρσιν ἐτελεῖτο, καὶ ὅσα προσεφέρετο, Θεῷ προσε φέρετο· τὰ δὲ τῶν Ἑλλήνων καὶ ἀθέων μικρά τε καὶ ἐναγῆ, ὡς δαίμοσι προσφερόμενα, και μεταδο τικὰ βδελυρίας· διὸ καὶ ἡμῖν ἀπόβλητα. Καὶ ὁ Παῦλος τοῦτό φησιν. • Εάν δέ τι; ὑμῖν εἴποι, Τοῦτο εἰδωλόθυτόν ἐστι, μὴ ἐσθίετε. Καὶ ὁ Θεάδελφος δὲ σὺν τοῖς λοιποῖς ἀποστόλοις τοῖς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν πιστεύουσι παραγγέλλει φυλάσσεθαι ἀπό τε εἰδωλο θύτων και πορνείας καὶ πνικτοῦ. Καὶ πάλιν ὁ Παῦλος, ο Ότι τὰ ἔθνη δαιμονίοις θύει καὶ οὐ Θεῷ, ν φησίν. Ὥσπερ οὖν τὰ θυόμενα τοῖς δαίμοσι πονηρά, καὶ τὰ εἰκονίζοντα τοὺς δαίμονας πονηρά καὶ πλήρη κακίας αὐτῶν, οὐχ ὅτι τὰ τοῦ Θεοῦ κτίσματα πονηρό, ὅτι καὶ οἱ δαίμονες κτίσματα, καὶ οὐ παρὰ τοῦτο κακοί, ἐπεὶ τὰ παρὰ τοῦ Θεοῦ πάντα καλά, ἀλλ' ὅτι πονηροί γεγένηνται τῇ προαιρέσει, καὶ ἀποστάται Θεοῦ αὐτοθελῶς τῷ αὐτεξουσίῳ, καὶ τὰ τούτοις παρ' ἀσεβῶν προσαγόμενα βδελυκτά, ὡς καὶ τῶν δαιμονίων ἐν αὐτοῖς ἐνοικούντων, καὶ δι' αὐτῶν ἐνεργούντων· οὕτω καὶ λόγοι καὶ δόγματα καὶ βίβλοι δυσσεβῶν ἐναγῆ, ὡς κατὰ Θεοῦ λεγόμενά τε καὶ γραφόμενα. Λόγοι δὲ καὶ κηρύγματα καὶ βίβλοι θείων ἀνδρῶν προσκυνητὰ καὶ σεβάσμια, εἰς δόξαν ὄντα Θεοῦ καὶ θείας μετέχοντα χάριτος. Τοῦτο dionesque et libri divinorum virorum veneranda Non facies omnem similitudinem que est in cœlo desuper et que in terra deorsum, quoniam hæc ut dens Græci colebant; divinorum autem figuras ut vidit in monte, in tabernaculo constituit, et tabulas habebat et arcam in qua'continebantur, et virgam quæ floruerat, et manna quæ de cœlo pluerat, et coram illis adorabat, adorationem ad Deum referendo, et imagines fusasque angelorum imagi nes habuit, ut clarius imaginem veritatis calestium manifestaret. Nam perinde ac sursum viventes angeli circa divinam illam naturam versantur, ita circa tabernaculum sculptos angelos coinposuit, per omnia ostendens et testans quoniam omnia quæ flunt in nomine Dei sancta sunt; quæ autem funt in nomine dæmonam impia sunt et abjicienda. Similiter in sacrificiis jussit quidem Moyses viva immolari animalia; gentes autem ipsae quoque hunc morem habebant; sed divina quidem erant sacrificia quæ Moyses Deo obtulit, et sanctæ carnes, sanctaque omnia quæ in sacrificium offerebantur, et hæc vocabantur sacrificia Dei, ad propitiationem et expiationem perficiebantur, et quidquid offerebatur, Deo offerebatur; gentillum vero et impiorum) sacrificia fœda erant et exsecranila, utpote dæmoniis, oblata, et nequitiam communicabant, ideo nobis sunt, abjicienda. Quod dixit Paulus: • Si quis vobis dixerit: Hoc immolatum est idolis, nolite manducare. Et frater Domini cum caeteris apostolis eis, qui ex gentibus credunt mandat ut abstineant ab immolatis simulacrorum et fornicatione et suffocato. Rursumque Paulus: ‹ Gentes, ait, dæmonibus sacrificant, et non Deo. › Igitur quemadmodum prava sunt. quæ demoniis offeruntur, ita et dæmoniorum simulacra prava sunt et plena nequitiæ, non quia pravæ sunt Dei creaturæ; quoniam enim dæmones sunt creaturæ, non propier hoc sunt miali, sed propria electione pravi facti sunt, et sponte liberaque voluntate a Deo defecerunt, et ea quæ. ab impiis dæmonibus offeruntur nefaria sunt, cum dæmonia in eis habitent et per eos operentur; ita exscranda sunt verba et dogmata et libri impiorum, utpote alversus Deum dicta et scripta; verim autem prædicaκαὶ ἐπὶ τῶν θείων εικονισμάτων νόει. Καὶ προσκυ . νητὰ μὲν ἡγοῦ, ὅσα είτε δράσεις προφητικὰς περι χει, εἴτε τὸν ἐνανθρωπήσαντα τοῦ Θεοῦ Λόγου δι᾿ ἡμᾶς ἄνδρα γενόμενον εἰκονίζει, καὶ τὴν αὐτὸν τεκοῦσαν σαρκὶ ἐκ τοῦ ᾿Αβραὰμ καὶ Δαβὶδ κατὰ γένος καταγομένην, καὶ τοὺς αὐτὸν τεθεραπευχότας τον Κύριον ἢ ἀποστολικῶς ἡ ἱεραρχικώς ή 27 μαρτυρικῶς ἢ ἀσκητικῶς καὶ παρθενικώς ζήσαντας, καὶ σκεύη δεδειγμένους ἔτι περιόντας Θεοῦ, καὶ προφητικάς χάριτας, καὶ ἰαμάτων καὶ σημείων κεκτημένους δυνάμεις καὶ μετὰ θάνατον δὲ διὰ τῶν λειψάνων καὶ ἐπικλήσεων ἐνεργοῦντας θεῖα καὶ ἐνεργήσαντας, καὶ διὰ τῶν μορφωμάτων δὲ καὶ εικόνων τὰ ἔμει: ποιοῦντας έξωσι γὰρ τὰ τοιαῦτα sunt et augusta, cum sint in gloriam Dei, divinamque gratiam largiantur. Idem de divinis Imagi nibus cogita, quas in honore habere debes, sive propheticas visiones exprimant, sive incarnatum Dei Verbum propter nos hominem factum effingant, vel eam quæ carne illuf genuit ex Abraham el David sanguine productam, vel Domiui ministros, sive apostolos, sive martyres, sive ascetas, sive vir gines, qui, dum viverent se vasa Dei esse ostenderunt, et prophetiens grat.as virtutemque sanationum et signorum consecuti sunt, necnon post mortein per reliquias et intercessiones divina operantes et operati, similia per figuras et forma's patraverunt; dat enim eis talia facere illud quod in eis habitanə

$5 SYMEON'S THESSALONICENSIS ARCHIEP. semper vivit, et per omnes operatur Bci Verbum ποιεῖν αὐτοὺς ὁ ἐν αὐτοῖς ἑ οικήσις καὶ ἀς! ζών, καὶ διὰ πάντων ἐνεργῶν, ἡ τοῦ Θεοῦ Λόγος, ὁ ζῶν τε καὶ ἐνεργής, καὶ οὐδὲν τῶν ὄντων χωρίς αὐτοῦ. Ο; καὶ ὕδατα ἁγιάζει τῷ θείῳ Πνεύματι, καὶ άφθαρτα συντηρεί, ὡς καὶ τὴν κίνιν καὶ τὰ νεκρι θέντα σώματα τῶν δούλων αὐτοῦ. Καὶ τοὺς ἀψύχους δὲ ναοὺς αὐτοῦ ἁγιάζει. Καὶ ἐν τόποις ἱεροῖ;, ἔνθα Χριστοῦ ἢ τῆς αὐτοῦ μητρός, ἢ τῶν ἁγίων αὐτοῦ ἐπίκλησις, πλεῖστα σημεία τελεῖται. Καὶ οὐ τὰ ξύλα και οι λίθοι ἢ οἱ πηγαὶ τὴν δύναμιν κέκτην ται, καὶ ταῦτα γὰρ κτίσματα Θεοῦ, ἀλλ' ἡ θεία επίσ κλησις καὶ ἡ τοῦ Πνεύματος χάρις αὐτοῖς ἐνοικής 6152. Οθεν πάντα μὲν τὰ τοῦ Χριστοῦ ἐκ πέστε ὕλης, είτε σταυρός, εἴτε ναὸς, εἴτε ἅγιον ὕδωρ, τῇ τοῦ Χριστοῦ δυνάμει θαυματουργεῖ· καὶ ἀνυψού v vens et omnipotens, sine quo nibil factum est; Idem aquas divino Spiritu sanctificat, et incorrup· Übiles conservat, ut cineres mortnaque servorum corpora. Ipsum inanimata suiipsius templa sancti ficat, et in sacris locis obi Christus, vel ejus Mater aut ejus saneti invocantur, multa patrantur miracula. Non ligna quidem, aut lapiles aut fontes hane virtutem possident, cum sint creaturæ Dei, sd divina invocatio et gratia Spiritus que ipsis inhabitat. Un le omnia quæ sunt Christi ex omui materia, sive crux, sive templum, sive aqua sancta virtute Christi mirabilia operantur. Panis in nomine Trinitatis bene lictus, solum crucis signum in aera exalcatum palam damonas repellit, oninem fascinationem au: magiam evertit, quoniam Chri- μενος ἄρτος ἐπ' ὀνόματι τῆς Τριάδος, καὶ τύπος stus adversus diabolum incarnatus est, ut hujus potentiam destrueret. Quid destruxerit liquet, nam quis demonas red lidit imbecilles? quis gentilitatem prostravit? quis idola evertit? quis oracula evidenter dejecit? Christus omnia diaboli mysteria per discipulos suns destruxit. Numquid lex istud potuit? numquid prophetæ? numquid deicida et inti:telis Judæorum natio? numquid admodum imp:i et turpissimi gentiles? Quis ex ipsis contra tyrannos restitit? quis gentes docuit? quis munduva sasit ut nosceret unum solum in Trini ate Detran? et suasit sine armis, sine divitiis, sine principum imperio, sine mundana sapientis, sed cum paupe:ίbus, cum inopilus, cum viris humilibus nulla eluquentia præstantibus; noune hire Christus? Mun dam correxit per piscatores servos suos in tempore humiles, mortales, oppresses cruciaios, quod usque ad hanc horam inanifeste constat. Hæc est magna Patris potentia, viva Dei sapientia, Verbum consubstant:ale, incorporeum sigillum et figura, xplendor coæternus; sicu: sensibilis radius solis qui conspicitur, lumien est ex lumine, ita lux illa spiritalis ex incorporea et ingenita luce omnia sua illuminat et omnia sanctificat. Quemadmodum omnia que videntur modo sensibili illustral sol et cal facit, ita per omnia illabitur solis justitiæ potentia. Idcirco omnia quae ejus sunt sancta ejusque imagines et vestimenta quibus fiebont niiracula, et pariter res universe ad cum spectantes; πάντα τὰ ἐρώμενα αισθητῶς φαίνει τε καὶ θά πε: ὁ ille enim his virtutem largiebatur dicens: ‹ Qui credit in me, opera quæ „ego: facio et ipse facier, et majora his faciet; › quæ per ipsum facient; rursus euim eis dixit:. Sine ne nihil potestis facere, › Patel cos majora fecisse, cuni per cum mundum omnem ab idolorum errore ad fidem die vinam converterint, divino operante Spiritu. Ideo omnia quæ ad eum pertinent sancta sunt, deterrifla autem et fœda et infamia quæ ad dæmones sp. clant, necnon maxime immunda quæ impiorum sunt, tenipla, synagogæ et libri. Quære a Judæis gentilibusque simul quamobrem kbros suos venerabiles habeant et velut amuleta custoliant? quamobrem pelles honorent et colores in cis picto, μόνος σταυροῦ εἰς αέρα γινόμενος. Διώκει γὰρ τοὺς ταίμονας φανερῶς, καὶ γοητείαν πᾶσαν καὶ ἐπῳδὴν καταργεῖ, ἐπειδὴ Χριστὸς κατὰ τοῦ διαβόλου σετάρ νωται, ἵνα καταργήση τούτου την δύναμιν. Καὶ δῆλον ὅτι κατήργησε. Τίς γὰρ τοὺς δαίμονας πιο ποίηκεν ἀσθενεῖς; Τίς τὴν πολυθείαν κατέπαυσε; Τί; τὰ εἰδωλεία διέφθειρε; Τίς τὰ μαντεία κατέπαυσε προδήλως; ὡς ὁ Χριστὸς πάντα τὰ τοῦ δικα εξίου κατήργησε διὰ τῶν αὐτοῦ μαθητῶν. Μὴ νόμος ἴσχυσε τούτο; μὴ προφῆται; μὴ τὸ γένος τῶν Ἰουδαίων τὸ θεοκτόνον καὶ ἀπειθές; μὴ οἱ ἀθεώτατη καὶ ἀσελγέστατοι εθνικοί; Τίς ἐξ αὐτῶν πρὸς τυράννους αντέστη; τίς ἐδίδαξεν ἔθνη; τίς τὸν κόσμου γνῶναι τὴν ἐν Τριάδι Θεὸν ἀληθῆ μόνον Έπεισε; καὶ δίχα όπλων, καὶ δίχα πλούτου, καὶ δίχα τυραννίδος ἀρχικῆς, καὶ δίχα σοφίας κοσμικῆς, καὶ μετὰ πτωχῶν καὶ πενήτων καὶ ταπεινῶν, καὶ τῷ λόγῳ ἰδιωτῶν. Οὐχὶ Χριστὸς ταῦτα δι' ἀλιέων καὶ τῶν κατὰ καιροὺς ταπεινῶν αὐτοῦ δούλων κατώρ θωσεν, ἀποθνησκόντων, διωκομένων, τυραννουμέν νων; δ καὶ μέχρι του παρόντος προδήλως δείκνυται. Οὗτος οὖν ἡ μεγάλη δύναμις τοῦ Πατρός, ἡ ζῶσα σοφία τοῦ Θεοῦ, ὁ ἐνυπόστατος Λόγος, ἡ ἀσώματός τε σφραγὶς καὶ εἰκὼν, τὸ συναΐδιον ἀπεύγασμα, ὥσπερ ἡ αἰσθητή αὕτη ἀκτῖς τοῦ ὁρωμένου ἡλίου, φῶς ἐστιν ἐκ τοῦ φωτὸς, καὶ αὐτὸς τὸ ἀΰλον φῶς ἐκ τοῦ ἀσωμάτου καὶ ἀγεννήτου φωτό:, φωτ: ζει τὰ αὐτοῦ πάντα, καὶ ἁγιάζει πάντα. Καὶ ὥσπερ ἥλιος, οὕτω καὶ διὰ πάντων διήκει ἡ δύναμις του τῆς δικαιοσύνης ηλίου. Διὸ καὶ πάντα εἰσὶν ἅγια τὰ αὐτοῦ, καὶ αἱ εἰκόνες αὐτοῦ, καὶ τὰ ἱμάτια αὐτοῦ. & δὴ καὶ σημεῖα ἐποίουν· καὶ τῶν αὐτοῦ δὲ πάντων ὁμοίως. Ἐκεῖνος γὰρ αὐτοῖς τὴν ἰσχὺν ἐδωρήσατο, εἰρηκώς. • Ο πιστεύων εἰς ἐμὲ, τὰ ἔργα & ἐγὼ ποιώ, κἀκεῖνος ποιήσει, καὶ μείζονα τούτων ποιής σει.» Καὶ τοῦτο δὲ δι' αὐτοῦ. Εφη γὰρ πάλιν αὐτή; • • Χωρὶς ἐμοῦ οὐ δύνασθε ποιεῖν οὐδέν. ο Καὶ δῆλον ὡς μείζονα πεποιήκασι, τὸν κόσμον ἅπαντα δι' αὐτοῦ ἐκ τῆς τῶν εἰδώνων ἀπάτης εἰς τὴν αὐτοῦ θείαν ἐπιστρέψαντες πίστιν τῇ ἐνεργεία τοῦ θείου Πνεύματος. Διὸ πάντα μὲν ἄγια τα α τοῦ, ἐναγή, δὲ τὰ τῶν δπιμόνων καὶ μικρὰ καὶ

DIALOGUS CONTRA U ERESES. finguntur littere? Quamt rem synagogas ædifierut in quas conveniant, quas nequaquam vulgares domos censent? Dicent, ut puto, libros suos in nomine religionis suæ conscriptos esse, ædificatasque synagogas, et proinde ista in honore haberi, quo miam, al religionem pertinent. Hinc solvitur cerum Insimulatio. Si enim minime propter materiam sed D∙i grat'a, ut aiunt, licet Demm nesciànt, illa in honore habeant, quid nos insimulant qui în solum verum in Trinitate Deum credimus, et omnia in nomine ejus facta veneratione prosequitur; qui însãper Verbi vere incarnati hominibusque con peri dispensationis mysteria colimus pictura expres-19 qui imaginibus sanctis quasi litteris sanctos ejus celebranus? Se Scripturas nescire nos docent qui et mente et oculis et singulis sensíbus per eas sanctificamur; in his enim videmus Moysen ipsum tabernaculum composuisse sceundum exemplar et imaginem calestium, ut diximus, culumnas Cherubini circinatas et sculptas in altari erexisse, arcam ligneam adorasse, necnon tabulas lapid as resque cæte as que erant in tabernaculo. Igitur rejicienda: non sunt divinorum imagines. Quæ surBiciunt ad confutandum atheos qui insane verbis contendere malunt. κατάπτυστα, καὶ τὰ τῶν ἀσεβῶν πάντα, ναοί τε grum scilicet, crulum et aureum quibus eoru τούτων καὶ συναγωγαί και βίβλοι παμμίαροι. Όμως ερωτητέον Ἰουδαίους τε καὶ ἐθνικούς διατί τὰ παρ' αὐτοῖς βιβλία αἰδέσιμα τούτοις καὶ ὡς φυλακτήρια κατεχόμενα; Διὰ τὰ δέρματα ἄρα; καὶ τὰ ἐν αὐτοῖς χρώματα; τὸ 28 μέλαν, ή κυανοῦν, ἢ χρυσοῦν ἐν τοῖς γράμμασι; "Η διατί συναγωγάς οἰκοδομούντες, συνάγονται ἐν αὐταῖς, οὐχ ἁπλῶς οἰκίας αὐτές λογιζόμενοι; Εροῦσιν, οἶμαι, ὡς ἐπ' ὀνόματι τῆς ἑαυτῶν θρησκεία; γεγραμμένας τὰς αὐτῶν βίβλους, καὶ τὰς συναγωγάς οἰκοδομηθείσας ἔχοντες, τιμῶσι ταύτας, ὡς τῆς θρησκείας αὐτῶν. Λοιπὸν ἐντεῦθεν λελυμένον αὐτοῖς τὸ ἀπόρημα. Εἰ γὰρ οὐ διὰ τὴν Όλην, ἀλλ' ὅτι Θεοῦ χάριν, ὡς λέγουσι, μὴ Θεὸν εἰδότες, τιμῶσι ταῦτα, πῶς ἡμῖν ἐγκαλοῦσιν, εἰς Θεὸν τὸν ἀληθῆ καὶ μόνον ἐν Τριάδι πιστεύουσι; καὶ τὰ ἐπ' ὀνόματι τούτου πάντα τιμῶσι, καὶ ἔτι τα τῆς οἰκονομίας τοῦ Λόγου ἀληθῶς σαρκωθέντος καὶ τοῖς ἀνθρώποις ὀφθέντος ἐξεικονίζουσι καὶ τιμῶσι; καὶ τὰ τῶν ἁγίων αὐτοῦ, καὶ ὡς διά γραμμάτων τῶν ἁγίων εἰκόνων; τούς τε μὴ εἰδότας Γραφάς ἐκδιδάσκουσιν ἡμῖν, καὶ τὸν νοῦν καὶ τὴν ὄψιν καὶ πᾶσαν αἴσθησιν δι' αὐτῶν ἁγιαζομένοις, ὅπου καὶ Μωϋσῆς αὐτὸς σκηνὴν ἐπήξατο κατά μίμησιν καὶ εἰκόνα τῶν οὐρανίων, ὡς ἔφημεν, και σε λας τῶν Χερουβὶμ τορευτάς τε καὶ γλυπτὰς ἔστησεν ἐν τῷ θυσιαστηρίῳ, καὶ ξυλίνη κιβωτῷ προσεκύνει, καὶ πλαξὶ λιθίναις καὶ τοῖς λοιποῖς τῆς σκηνής. Οὐκ ἀπ' βλητοι τοίνυν τῶν θείων οι τύποι. Καὶ ἱκανὰ ταῦτα πρὸς τοὺς ἀθέους καὶ ἀνοήτως φιλονεικεῖν αἱρουμένους· Κληρικός. Ικανῶς καὶ τὴν περὶ τούτου ἐδιδάχθη Clericus. Satis, sancte domine, die ista materia μεν λόγον, ἅγιε δέσποτα. Εναπολέλειπται μαθείν, edocti sumus. Superest ut discauus quænam here καὶ τίς ἄρα τῶν αἱρέσεων μετὰ τὴν οἰκουμενικὴν σύνοδον τὴν ἐδῶ μην παρεισεφθάρη τῇ Εκκλησίᾳ· καὶ τίνα τὴν λύμην εἰργάσατο· καὶ πῶς ἀπολογη τέον πρὸς τοὺς ταύτης εξεχομένους. Αρχιερεύς. Οὐκ ἀφ᾿ ἡμῶν, ἀδελφὲ, καὶ τοὺς πρ τέρους λόγους εἰρήκαμεν, ἀλλ' ὅσους ἔχομεν ἐκ Πατέρων, καὶ τούτων δὲ μερικούς τινας, οὔτε γὰρ πρόθεσις ἡμῖν περὶ πάντων λέγειν, οὔτ᾽ αὖ πρός τοῦτο ἱκανὴ δύναμις, τῷ πρὸς Θεὸν δὲ θάρξει διὰ τὴν ὑμῖν αἴτησιν καὶ πρὸς τοῦτο ήκομεν τὸ ὑπὲρ ἡ μα ΚΕΦΑΛ. ΙΘ'. Κατὰ Λατίνων. Ἑτέρα μὲν οὖν μετὰ τὴν ἑβδόμην εἰκουμενική οὐ γέγονε σύνοδος, εἰ μὴ ἡ ὀγδόη λεγομένη. ἧς καὶ Λατί οι μέμνηνται. Καὶ τὰ Πρακτικὰ ταύτη; ἀπὸ μέρους τυγχάνουσιν ἐμφανῆ, ἐν οἷς καὶ περὶ τῆς καινοτομίας τῶν Λατίνων ἔστι μαθεῖν ἀκριβέστερον· καὶ ὅπως ἡ σύνοδος αὕτη τους καὶ ἐκ τοῦ Υἱοῦ τὸ θεῖον Πνεῦμα ἐκπορεύεσθαι τολμώντας λέγειν ἀναθέματι καθυπέβαλε. Τηρεῖν τα τὰ τοῦ ἱεροῦ συμβήσ που ἀμείωτα παντὶ τρόπῳ παρέδοικεν. 'Αλλ' οὐκ οἶδ' ὅπως Λατίνοι ταῦτα παρείδον. Οἶμαι δὲ ἐξ ὑπερη φανίας τοῦτο πεπόνθασι καὶ οἰήσεω;, ἃ καὶ τοὺς πριν ἀγγέλους κατέραξε, καὶ πτώματος δὲ τοῖς τοῦ γέν τους ἡμῖν ἀρχηγοῖς καὶ θανάτου πρόξενα γέγονε. Ταῦτα οὖν καὶ τῇ τῶν Λατίνων Εκκλησίᾳ μεγίστου πτώματος ὑπῆρξεν αἰτία, πρότερον μὲν καὶ τῷ συμ εἰς just septimum universale concilium in clesiam calamitose irrepserit et quale damnum intulerit, et quomodo respondendum sit ad eos qui illum amplesi suut. Pontifex. Non a nobis, frater, superius dista protulimus, sed qualia habemus a Patribus, e quibus quædam loca solummodo extraximus; nam neque nobis est consilium de omnibus disserend), neque sufficiens ad hoc facultas; attamen D. o confisi propter sciscitationem vestram, ad id etiam quod vires nositas superai accedimus, CAPUT XIX, Adversus Latinos. Aliud quidem post septimum non factum est universale concilium, nisi quod octavum dicitar, quod Latini quoque r. ferunt, hujusque acta pro tim sunt divulgata in quibus ea quæ a Romanis novata sunt discere fas est, necnon quomodo ip, sum concilium anathemate percusserit audentes dicere divinum Spiritum a Filio procedere, intactaque servare sacri Symboli capita mandaverit, Sed nescio quamobrem Latini ista neglexer¯nɩ; cers o autem ecs ita egisse ex superbia et præesumptione quibus oli u dejecti sunt angeli, quibus cciderunt et interierunt generis nostri principes. Talium igitur causa casu gravi ceci·lit Latinorum Ecclesia quæ prius quidem; Symbolum atque apnstolorum et Patram traditiones recle faciebat et

SYMEONIS THESSALONICENSIS ARCHIRP. sequel atur, quæ insuper omnium erat Ecclesiarum βόλῳ, καὶ ταῖς τῶν ἀποστόλων και Πατέρων παραprínceps; veritatem enim non abscondimus; nam volebamus et cupiebamus ejus principatum agnoscere, si tantin orthodoxæ fidei characterem servavisset intemeratum; nunc autem Latini omnium contemptores, neque perpendentes ea quæ scripla sunt: • Qui voluerit primus esse erit omnium Þervus, › et: ‹ Omnis qui se exaltat bumiliabitur ›, verum eadem desiderantes et quærentes quæ prius Christo deles gentium impietatem per piscato. rem Petrum eique similes repudiaverant, nection insanam illam exteriorem sapientiam secundum sapientes paganos appetentes, et dum semetipsos cateris fratribus sapicntiores opinarentur, putarenique apud semetipsos se esse sapientes, ut dixit Paulus, casu gravissimo ceciderunt, et jacent, heu insanabili perniciosoque superbiae morbo usque agrolantes, ita ut nolint posuitentia sanari, neque suasi pareaut divino Symbolo, prout de divino Spiritu docuerunt Patres; imo nos quoque in suam insaniam trabere conentur. Insuper nagui Petri potestate gloriantes, contra penitentiam Petri ambulant, qui, ut ex his conjicitur, Romanis doctor primusque pastor factus est, ut conversionem edoceret et poenitentiam indicaret semetipsum in exemplum propon. us; ipse enim jactantia et præsum:ptione dejectus, et propterea a confessione quam prius confessus erat abductus, non nisi per pœnitenitiam resurgere potuisset. Verum censeo ea quae ipsi dicta suut prophetice probata fuisse: e Simon, Simon, ecce Salamas expcivit vos ut cribraret sicut triticum; ego autem oravi pro te ut non deficiat fides tua, et tu`aliquando «onversus coufrma fratres tuos, a quod tunc quidem ipsi contigit quando post negationem conversus est et multos confirmavit. Faciat vero precibus Petri benignitas Christi, ut Romani secundum Petrum ad eam a qua exciderunt fidei rectitudinem feliciter conversi humilitate Christi ardentique confessione, secundum amorem fervenLemque Petri fidem, in pace et charitate bonaque pithodoxi Patrum Symboli confessione fratres suos confirment. Sed Petrus pœnitentia et lacrymis, at dictum est, et trina suæ erga Christum dile. clionis confessione, non solum apostolorum choro rursum adunatus est, sed etiam caput corum monstratus, pastorque gregis Christi fuit ordinatus. Latini vero, jactantes se Petri præstantiam habere aliosque despicientes, sibimetipsis atque aliis defectionis a rectis dogmatibus aliorumque lapsuum pluribus auctores facti sunt; unde damnum majus quam omnes adversus Ecclesiam unquam furentes fecerunt, cum membra Christi dilaceraverint, el jam tanto tempore sexcentas scandalorum formas fratribus omnibus divino Christi sanguine redemptis præbuerint. δόσεσιν ἀγομένῃ καὶ ἑπομένῃ καλῶς, καὶ πρώτη πάντων τελούσῃ· οὐ γὰρ κρύπτομεν τὴν ἀλήθειαν. ἐπεὶ καὶ πρώτην ἐβουλόμεθα καὶ ἐποθοῦμεν ἔχειν αὐτὴν, εἰ τὸν χαρακτήρα τῆς ὀρθοδόξου πίστεως μόνον ἀκηλίδωτον διετήρει· νῦν δὲ ὑπερφρονήσαντες πάντων Λατίνοι, καὶ μήτε τὸ, ο Ο θέλων πρῶτος εἶναι ἔστω πάντων έσχατος, ο λογισάμενοι, μήτε το, • Πᾶς ὁ ὑψῶν ἑαυτὸν ταπεινωθήσεται, ο ποθήσαντες δὲ καὶ ζητήσαντες τὰ τῶν Ἑλλήνων ὡς ὑψηλὰ οἱ πιστοὶ Χριστῷ καὶ τὴν ἀθεΐαν Ἑλλήνων διὰ τοῦ ἀλέως Πέτρου καὶ τῶν αὐτῷ ὁμοίων πρώην ἀπηβαλλόμενοι, καὶ τὴν 29 μωράν ταύτην σοφίαν τῶν έξω ζηλώσαντες κατὰ τοὺς τῶν Ἑλλήνων σοφούς, καὶ τῶν ἄλλων ἀδελφῶν νομίσαντες εἶναι σοφώτε ροι, καὶ δόξαντες, ὡς Παυλός φησι, παρ' ἑαυτοῖς εξ και σοφοί, πτώμα πεπτώκατι χαλεπόν. Καὶ κεῖνται φεύ!) διηνεκῶς ἀλαζονείαν νοσήσαντες, νόσον ἀνίατόν τε καὶ χαλεπήν, ὡς μὴ μετανοίᾳ θεραπευθήνει βουλόμενοι, μηδ' ὑποταγήναι τῷ θείῳ Συμβόλῳ πει· θόμενοι, συντεθειμένῳ θείῳ Πνεύματι παρὰ τῶν Πατέρων. Βούλονται δὲ μᾶλλον ἕλκειν ἡμᾶς εἰς τὴν αὐτὴν ἐκείνοις παραφροσύνην· καὶ ἐπὶ τῇ ἐξουσίᾳ τοῦ μεγάλου Πέτρου καυχώμενοι, ἀπεναντίας βαίο νουσι τῇ μετανοίᾳ τοῦ Πέτρου, ὃς ὡς ἔοικε διὰ τοῦτο μᾶλλον τοῖς ἐν τῇ Ῥώμη διδάσκαλος γέγονε καὶ πρῶτος ποιμήν, ὡς ἂν καὶ τὰ τῆς ἐπιστροφῆς ἐκδιδάξῃ, καὶ τὰ τῆς μετανοίας ὑπόθηται, ἑαυτὸν προ τιθεὶς εἰς ὑπόδειγμα. Καὶ αὐτὸς γὰρ τῇ καυχήσει καὶ ἀλαζονείᾳ ὑποσυρείς, καὶ διὰ τοῦτο ἧς πρότερον ὠμολόγησεν ὁμολογίας ἀποσφαλείς, οὐκ ἄλλως, εἰ μὴ μετανοίᾳ εὗρε τὴν ἐπανόρθωσιν. Οἶμαι δὲ καὶ τὸ πρὸς αὐτὸν εἰρημένον προφητικῶς εἰρῆσθαι, τό • Σίμων, Σίμων, ἰδοὺ ἐξῃτήσατο ὑμᾶς ὁ Σατανάς τοῦ συνιάσαι ὡς τὸν σίτον, κἀγὼ ἐδεήθην περὶ σοῦ, ἵνα μὴ ἐκλίπῃ ἡ πίστις σου· καὶ σύ ποτε ἐπιστρέ ψας, στήριξον τοὺς ἀδελφούς σου.» Ο δὴ καὶ τότε μὲν γέγονεν αὐτῷ, μετὰ τὴν ἄρνησιν ἐπιστραφέντι, καὶ πολλοὺς στηρίξαντι γένοιτο δὲ καὶ νῦν φιλαν θρωπία Χριστοῦ διὰ τῶν εὐχῶν Πέτρου τοῖς ἐν τῇ Ρώμη κατὰ τὸν Πέτρον, ἀφ᾿ ἧς ἐξέπεσον ὀρθοδο ξίας, πρὸς αὐτὴν καλῶς ἐπιστρέψαντας τῇ τοῦ Χρι στοῦ ταπεινώσει καὶ θερμῇ ὁμολογίᾳ, κατὰ τὴν ἀγάπην τοῦ Πέτρου καὶ θερμὴν πίστιν στηρίξαι ἐν εἰρήνῃ καὶ ἀγάπῃ καὶ τῇ καλῇ ὁμολογίᾳ τοῦ ὀρθοδόξου τῶν Πατέρων Συμβόλου τοὺς ἀδελφούς. ᾿Αλλὰ Πέτρος μὲν τῇ μετανοίᾳ καὶ δάκρυσι, καθὼς εἴρηται, καὶ τῇ τριττῇ τῆς εἰς Χριστὸν ἀγάπης ὁμολογία, οὐ μόνον τῇ τῶν ἀποστόλων χορεία πάλιν συντέτα κται, ἀλλὰ καὶ κορυφή τούτων δέδειχται, καὶ παι μὴν τῆς Χριστοῦ ποίμνης κεχειροτόνηται. Λατίνοι δὲ κομπάζοντες τὴν ὑπεροχὴν ἔχειν Πέτρου, καὶ τῶν ἄλλων κατεπαιρόμενοι, καὶ ἑαυτοῖς καὶ ἑτέροις ἀπου στασίας τε τῶν ὀρθῶν δογμάτων καὶ πτωμάτων αλο λων πολλοῖς τυγχάνουσι πρόξενοι. Οθεν καὶ βλάβης τῇ Ἐκκλησία Χριστοῦ παρὰ πάντας τοὺς κατ' αὐτ τῆς πώποτε κινηθέντας γεγόνασιν αἴτιοι, τὰ μέλη διασχίσαντες τοῦ Χριστοῦ, καὶ ἐπὶ τοσοῦτον ἤδη τὸν χρόνον σκανδάλων μυρία; ἀφορμάς τοῖς ἀδελφοῖς ἅπασι παρασχόντες, τοῖς ἡγορασμένοις τῷ θείῳ απ ματι τοῦ Χριστοῦ.

Clericus. Quæ sunt, domine, quibus præscrtim constant Latinorum novitates? quibusuum catholic cam Christi Ecclesiam consciderunt"? CAPUT XX. Κληρικός. Καὶ τίνα, δέσποτα, ἐξαιρέτως, οἷς ἡ Λατίνων καινοτομία συνίσταται; δι' & καὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ καθολικῆς ἀπεῤῥάγησαν Ἐκκλησίας; Τίνα εἰς & καινοτομούσι Λατίνοι. Αρχιερεύς. Πρῶτον μὲν τὸ περὶ τὴν πίστιν ἀποσφαλῆναι, καὶ προσθήκην θεἶναι τῷ ἱερωτάτῳ Σ με βόλῳ, περὶ οὗ οἱ Πατέρες εξησφαλίσαντο, μηδένα προσθείναι τούτῳ, μηδ' ἀφελεῖν· ἐπὶ τούτῳ δὲ καὶ Έτερα πλείστα παρὰ τὸ ἄνωθεν ἔθος τῆς Ἐκκλησίας κεκαινοτόμηται παρ' αὐτοῖς· μᾶλλον δὲ πάντα σχε δὲν τὰ τῆς Ἐκκλησίας. Καὶ γὰρ ἄζυμα τοῖς μυστη ρίοις προσφέρουσιν εἰς θυσίαν, ὅπερ ξύος Ιουδαίοις ἐστί. Τὰς ἀπὸ τῶν ἀποστόλων καὶ τῶν Πατέρων παι ραδεδομένες καταλύουσι νηστείας, καθὰ μανθάνοι μεν, Τετράδος φημὶ καὶ Παρασκευῆς, καὶ τῶν δύο πρώτων ἡμερῶν τῆς ἁγίας Τεσσαρακοστῆς, καὶ τῶν ἄλλων δὲ παραδεδομένων νηστειῶν, ὅπερ οὐκ ἔθος Χριστιανίς, 30 οὐδὲ τῶν ἁγίων ἡμῶν Πατέρων λόγος. Περὶ ὧν νηστειῶν καὶ ὁ ἀποστολικός κανὼν παραγγέλλει, καὶ πᾶς ὁ τῶν ἁγίων χορὸς καὶ ἐδίδαξε, καὶ ταύτας ἐφύλαξε. Τὸ ἐν Σαββάτῳ παντὶ νηστεύειν παρὰ κανόνα καὶ τοῦτο τὸν ἀποστολικών καὶ τὰς τῶν Πατέρων νομοθεσίας. Ἐν ἑνὶ γὰρ καὶ μόνῳ νηστεύειν καὶ οὐκ ἐν ἄλλῳ φησίν, ὅτι εὐχαρι στία της δημιουργίας ἐστὶ τὸ Σάββατον, ὡς καὶ ἡ Κυριακὴ τῆς ἀναστάσεως· καὶ ὅτι προοίμιον τῆς ἀναστάσεως ἀληθῶς, ὑπὸ τὸν ᾅδην τοῦ Σωτῆρος τη θεί, ψυχή, παραγεγονότος, καὶ τὴν ἐλευθερίαν πα ρεσχηκότος καὶ τὴν ἀνάστασιν. Ο καὶ πιστουμένη ἡ Ἐκκλησία ἐν ἑκάστῳ Σαββάτῳ τὰ ὑπὲρ τῶν ἐν πίστει κεκοιμημένων ἐνεργεῖ· τὸ γάμους παρανό μους συνιστῶν, καὶ πατέρα συνάπτειν καὶ υἱὸν μετὰ μητρός τε καὶ θυγατρός, ἀδελφούς τέ τινας μετὰ ἀδελφῶν γυναικῶν· τὸ τὰς χειροτονίας ἑτέρω; ποιεῖν ἢ ὡς οἱ Πατέρες παραδεδώκασι καὶ ἀπόστολοι. Παρέδωκαν γὰρ οὗτοι, δι' ἐπιθέσεως χειρῶν ταύτας ἐνεργεῖν καὶ οὐ χαρίσματος, ὡς νομικῶς οἱ Λατίνοι, Καὶ ὁ τῶν ἀποστόλων διάδοχος περὶ τούτου συγγράφεται Διονύσιος. Καὶ οὐδὲ τὴν ἱερουργίαν οὗται ἀμώμητον, ἀλλὰ παρὰ τὴν παράδοσιν ἐνεργοῦσι, προηγουμένως μὲν δι' ἀζύμων. Καὶ Ἰουδαῖοι μὲν προσέφερον ἄζυμα, καὶ δι' ἀζύμων ἑώρταζον· ἡμῖν δὲ τὰ πάντα κοινά, καὶ τέλειος ἄρτος προσάγεσθαι παραδέδοται. Ἐπεὶ καὶ ὁ τῆς ζωῆς ἄρτος τέλειος ἡμῖν χορηγείται, ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, ἐνωθεὶς ἡμῶν τῷ φυράματι, τέλειος ὢν Θεὸς, καὶ τέλειος γενόμενος ἄνθρωπος. Διὸ καὶ ζύμῃ τὴν βασιλείαν αὐτοῦ καὶ οἰκονομίαν παρείκασεν ὁ Σωτήρ, λέγων, ο Βα ώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ζύμῃ,» καὶ τὰ ἐφεξῆς. Έπειτα οὐδ᾽ ὁμοῦ λειτουργοῦδι Λατίνοι, οὐδὲ από τοῦ αὐτοῦ ποτηρίου καὶ ἄρτου κοινωνοῦσι τοὺς λαϊ κούς, ὡς ἡ Ἐκκλησία ποιεῖ, καὶ παρέλαβεν, ἀλλὰ καθ' ἕτερον ἔθος. Ἔτι δὲ καὶ τὸ βάπτισμα. Οὐ γὰρ ἐν καταδύσεσι τρισίν, ἀλλ' ἐπιχύσεσιν ἐνεργοῦσι, καὶ είχα μύρου. Οὐδὲ κοινωνίας τοῖς βαπτιζομένοις μεταδιδόασι βρέφεσι, καὶ τοῖς ἄχρι πλειόνων ἐτῶν ἐλθοῦσι. Καὶ τὰ πλείω τούτων βρέφη ἀσφράγιστα. Καὶ οἱ πλεῖστοι αὐτῶν τελευτῶντες ὅσοι μὴ λαλεῖν Qu«nam sint a Latinis innovata. Pontifex. Primum quidem circa fidèr erraverunt et additamentum sanctissimo Symbolo imposuerunt, de quo Patres statuerunt ne quid ei adderetur, nec ab eo detraheretur. Insuper alia mulia præter antiquum Ecclesiæ morem ab eis novata sunt, ne polius dicam fere omnes usus Ecclesir.. Nam azyma in mysteriis ad sacrificium offerunt, quæ Judæis erat consuetudo. Ab apostolis et Patribus mandata solvunt jejunia, quemadmodum dititimus, de feria quarta loquor et de Parascere, necnon de duobas primis diebus sancta Quadragesima, aliisque traditis jejuniis, contra Christianorum consuetudinem et minime suffragantibus SS. Paf.bus; de quiinis jejuniis canon apostolicus mandatum habet, omnisque sanctorum chorus illa docuit illaque servavit. In omni Sabba:0 jejunare cañoni apostolico alversatur, Patrumque institutionibus; dicunt enim licere in uno tantum Sabbato jejunare, non autem in alio, quoniam Sabbatum est grata creationis memoria, sicut et Dominica resurrectionis, quia eliam Sabbatum vere est resurrectionis proæmum, cum ad inferos Dominus anima divina descenderit et libertatem atque resurrectionem inde retulerit; quod credens Ecclesia in Sabbato preces fundit pro eis qui m fide dormierunt: Præterea illicita in-unt matrimonia; pater filiam, filiuś matre: ducit, fratresque fratrum mulieribus adhærent. Ordinationes aliter faciunt ac tradiderunt Patres et apostoli; hi enim cas docuerunt esse faciendas per impositionem manuum, nequaquam per chrisma, ut mos est Latinis; hæresque apostolorum de hac re scripsit Dionysins. Sacra ipsa eorum non sunt irreprehensibilia, sel contra traditionem facfunt; nam primo azymis utántur; Judæi quídem azyma offerebant et per azyma celebrabant; nobis autem omnia sunt nova, pauisque perfectus præcipitur offerensius, quoniam panis vitæ perfectus nobis datus est, Dei Verbum figmento nostro adunatum, perfectus Deus, perfec tus homo factus. Ideo regnum suum et dispensationem suam cum fermento contulit Salvator dicens: • Simile est regnum calorum fermento, et cartera. r Deinde Latini non simul faciunt liturgiam, nequa laicos sacris epulis in calice et pane admittunt, quemadmodum facit et accepit Eeclesia, sed secundum aliahi consuetudinem. Præterea baptismum non trina immersione sed infusione ministrant, et absque. unguento. Infantibus baptizatis Christi corpus nequaquam præbent, etiamsi ad plures annos pervenerint, multique iufantes sine sigillo chrismatis πoriuntur, viatico vitæ. absque communione myste riorum ab his terris discedentes. Suorum adhuc episcoporum ordinationes minime manuum impositione in altari faciunt, secundum antiquam Christi

Deique nostri et apostolorum traditionem, qui, el- δύνανται, ἄμείρει τοῦ ἐφοβίου τῆς ζωῆς, δίχα και vatis manibus, benedixit eis, ut relatum est; et Spiritus sanctus super capita apostolorum seit: 1 Per impositionem manuum presbyteri» a:t Paulus, nequaquam per unguentum et chrisma. Et: ‹ Noli negligere, ait Timotheo, gratiam quæ est in te, quæ data est tibi per impositionem manium mearuni. › Septem diaconi, Barnabas ipseque Paulus et omnes impositionem manumin acceperunt quod est vereque dicitur χειροτονία sou manuum clevatio. Neque per plures episcopos, ut dicit canon apostolicus, neque per impositionem aperti Evangelii, ut magnus docet Dionysius, sed apud eos site uius episcopus episcopum instituit cujusdam ope unguenti chrismatis, contra traditionem apostolorum, eo magis quod ex Lege id faciunt. Si vero plures aliquando adsint episcopi, hi tamen nequaquam cum primo ministi aut, non enim possunt, ideoque cum non simul ministrent, ordinandum minime sinul ordinant. Sed neque possunt illi cum aliis simul sacrum facere, quo nizm couɛɛcrata azyma frangere nequeunt et plurib's distribuere, sicut tradidit Salvator qui benedixit et fregit discipulisque distribuit. Quapropter non mos est Latinis ut plures presbyteri vel episcopi simul operentur. Nec simul ex uno pane unoque calice participaut, quemadmodum Paulus a Domino accepit, nosque pios facere edocuit; idcirco nemo apud eos simul cum papa sacrum freit nisi sulus diaconus. Omnia innovant contra traditionem apostolorum Salvatorisque nostri, atque Patrum qui apostolis successerunt, quemadmodum de babitu monachorum. Etenim cum unus esset habitus, hunc illi in multas partes diviserunt, pluresque habitas fecerunt, quod pulius e Patribus mandavit, sed unines unum solum sicut et baptismum monachi habitum dicunt; de quo divus quoque mandavit Dionysius. Si vero apud nos major et uinor babitus appellatur, minime duos illos dicimus, sed unus qui major et perfectus est, et qui minor dicitur, qui maJoris pignus est bujusque initium et proœmium; sero a quibusdam Patribus fuit excogitatus, ut arihabo prioris traditus, posterius autem perfectus fuit, ita ut unus tantum tradatur; ideo pignus majoris sanctique hauitus vocatur. Longam de re ista orationem facil magnus inter theologos confessor et Pater Studies Theodorus. Sed non ista tantum contra perantiquam Ecclesiæ consuetudinem, verum etiam sexcenta alia Christianis discordia patrant. Multi „uxuria et lascivia diffunt, et de hac re nullus est eis sermo, sive monachis, sive sacerdotibus, sive Jaicis, etsi Dominus impure conspicien:em castigaverit et adulterum ¡Hum dixerit, etsi Paulus tanta docuerit adversus fornicantes, et apostoli ab initio per epistolam mandaverint ut credentes e gentibus ab idolothytis, sanguine, suffocato et fornicatione abstinerent. Haec dicimus, minime quia momulli es postris in fornicationem non ceciderint; novimus enim quosdam lapsos esse, et hos pœnitentia corrigimus; sed quia apud Latinos fornicari est prope νωνία; τῶν μυστηρίων τῶν ὧδε εξερχόμενον. Αλλ' οὐδ᾽ ἐν τῷ θυσιαστηρίῳ τῇ ἐπιθέσει τῶν χειρῶν τάς χειροτονίας ἐνεργοῦσι τῶν οἰκείων ἐπισκόπων, κατὰ τὴν ἄ ωθεν τοῦ Χριστοῦ καὶ Θεοῦ ἡμῶν καὶ τῶν ἀποστόλων αὐτοῦ παράδοσιν· ὅς ἐπέρας της χεῖρας αὐτοῦ, εὐλόγησεν αὐτοὺς, φησί, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον εἰς τὰς κεφαλὰς τῶν ἀποστόλων ἐκάθισε, καὶ διὰ τῆς ἐπιθέσεως (φησὶ Παῦλο;) τῶν χειρῶν τοῦ πρεσβυτερίου, καὶ οὐ διὰ μύρου καὶ χρίσματος. Καὶ μὴ ἀμένει τοῦ ἐν σοὶ χαρίσματος. ὁ ἐδ ση σοι; Τιμοθέῳ λέγει, διὰ τῆς ἐπιθέσεως τῶν χειρῶν μου. Καὶ οἱ ἑπτὰ δὲ τῶν διακίνων, καὶ Βαρνάβας καὶ Παῦλος αὐτός καὶ πάντες, ἐπιθέσεις χειρῶν ἐδέξαντο· δ καὶ χειροτονία εστί τε καὶ λέγεται ἀλῆς θώς οὐδ' ὑπὸ πλειόνων ἐπισκόπων, ὡς ὁ ἀποστολι κὸς κανὼν λέγει, οὐδὲ διὰ τῆς τοῦ Εὐαγγελίου ἀντα ῳγμένου ἐπιθέσεως, ὡς ὁ μέγας διδάσκει Διονύσιος ἀλλ' εἷς ἐπίσκοπος παρ' αὐτοῖς πολλάκις ἐπίσκοπον χειροτονεῖ, καὶ χρίσματι μύρου τινός, παρὰ τὴν τῶν ἀποστόλων παράδοσιν· μάλιστα δὲ νομικώς. Εἰ δὲ καὶ πάρεις ποτε πλείους τῶν ἐπισκόπων, ἀλλ' οὐ συλλειτουργοῦσιν οὗτοι τῷ πρώτῳ. Οὐδὲ γὰρ δύο νανται. Διὸ μὴ συλλειτουργοῦντες, οὐδὲ συγχειρότη νοῦσι τὸν χειροτονούμενον, Αλλ' οὐδὲ δυνατὸν αὐτ τοῖς ἐστιν ἀλλήλοις συλλειτουργεῖν, ὅτι οὐδὲ δυνα τὸν τὸ ἱερουργούμενον άζυμον κλάσθαι, καὶ ταῖς πολλοῖς μεταδίδοσθαι, ὡς παραδέδωκεν ὁ Σωτήρο ἱερουργήσας καὶ κλάσης, καὶ τοῖς μαθηταῖς μεταδούς. Διὸ οὐδ᾽ ἔθος Λατίνοις ὁμοῦ λειτουργεῖν πρεσβυτέρους πλείους ἢ ἐπισκόπους, οὐδ᾽ ὁμοῦ ἐκ τοῦ ἑνὸς ἄρτου καὶ τοῦ ποτηρίου μετέχειν, ὥσπερ ὁ Παῦ λός παρέλαβεν ἀπὸ τοῦ Κυρίου, καὶ παρέδωκε τοῖς εὐ σεβεῖς 31 ἡμᾶς ἐνεργεῖν. Διὸ οὐδὲ συλλειτουργούσε τῷ πάππα τινὲς αὐτῶν εἰ μὴ διάκονος μόνος· πάντα ποιοῦντες καινότερα και παρὰ τὴν τῶν ἀποστόλων καὶ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν παράδοσιν καὶ τῶν διαδόχων τῶν ἀποστόλων Πατέρων, ὡς καὶ τὸ σχῆμα τῶν με ναχῶν· ἑνὸς γὰρ ὄντος τοῦ σχήματος, εἰς πολλές οὗτοι τοῦτο κατέτεμον μοίρας, καὶ πλεῖστα τὰ σχήματα πεποιήκασιν. Ὅπερ οὐδεὶς νενομοθέτηκε τῶν Πατέρων, ἀλλὰ πάντες ἓν καὶ μόνον ὡς καὶ τὸ βιο πτισμα λέγουσι τὸ σχῆμα τοῦ μοναχοῦ, περὶ ἐξ καὶ ὁ θεῖος νομοθετεί Διονύσιο;. Εἰ δὲ καὶ παρ' ἡμῖν μικρὸν καὶ μέγα λέγεται σχῆμα, οὐ δύο ταῦτά φ.- μεν, ἀλλ' ἐν αὐτὸ τὸ μέγα καὶ τέλειον. Αὐτὴ δὲ δ λέγεται μικρόν, ἀῤῥαβών ἐστι τοῦ μεγάλου, καὶ ἀπαρχὴ αὐτοῦ καὶ προοίμιον, καὶ διὰ τὴν ἀσθένειαν ὕστερον ἐπινοηθέν τισι τῶν Πατέρων, ὡς ἀῤῥαβών τοῦ πρώτου διδόμενον, ὕστερον δὲ τελειούμενον εἰς αὐτὸ δὴ τὸ παραδεδομένον καὶ ἐν. Διὰ τοῦτο καὶ ἀῤῥαβὼν τοῦ μεγάλου καὶ ἁγίου καλείται σχήματος. Καὶ πολὺν περὶ τούτου ποιεῖται τὸν λόγον ὁ μέγας ἐν θεολόγοις καὶ ὁμολογητής καὶ Πατήρ, ὁ Στους της Θεόδωρος. Οὐ μόνον τοίνυν τὰ τοιαῦτα παρὰ τὴν ἐκκλησιαστικὴν ἐξαρχῆς συνήθειαν, ἀλλὰ καὶ μυρία έτερα Χριστιανοῖς ανάρμοστα ἐνεργοῦσι, πορνείας σχεδόν ἅπαντες ἀκολάστους. Καὶ οὐ λό τις αὐτοῖς ὅλως περὶ τούτου εν τε, μοναχοῖς, καὶ ἱερω

σιν· non obstare; quippe plures ex corum sacerdotibus pellices habent, et liberos manifeste ex fornicatione, et palam in lupanaria ingrediuntur, et impudenter mechantur, nec prohibentur ne sacra faciant. Laici antem, corum exemplo, pellices accipiunt, et forni. cantes non erubescunt, nequaquam cogitantes in hoc esse peccaturn et immunditiam. Insuper impura et immunda tangere animalia, præsertim suffocata, non est bonum; nullo modo, quoniam quasi fœdata prohibentur, cum omnis creatura Dei bona sit, quemadmodum dixit Paulus, et nihil rejicien.lu: quod cum gratiarum actione percipitur: › cum gra - tiarum actione, inquit, non autem fastidioše; et quoniam sanculcatur per verbum Dei et orationcm. Uli Latinis sermo de hac materia? Ipsa cum purgamenta tangunţ, nec a sordibus prohibentur, ut viderunt multi. Ait quidem divus apostolus Judas: Odientes et eam quæ carnalis est maculatam tunicam; › illi vero non tantum a pollutione carnis non ablıorrent neque eam in odio habent, sed in ea quibus cibos parant vasa maculatas tuni - cas et feminalia immittunt. Carnis autem fœdatio maculationem ex peccato acceptam exhibet, quo di - scimus uos in iniquitatibus esse conceptos, quibus mundari non possumus nisi divini ope baptismi, et postea rursus per pœnitentiam. At illi membrorum superflua quibus fœdantur hou! ad labia osque admovent, etsi Apostolus nos doceat pios esse et in omnibus temperantes; nam ait, Qui in agone contendit ǝbomnibus se abstinet; vel, Si esca scamilalizat fratrem ineum, non manducabo carnem in sæculum,» inquit. Nos oportere esse temperantes et a caruibus abstinere ipse Paulus jejunans demonstrat, dicens: e ln jejuniis pluries;» necnon: Castigo corpus meum et in servitutem redigo. › Petrus autem pancis lupinis vescebatur cæterique discipuli jejuniis indulgebant, qui Salvatoris jejunium nobis tradiderunt per quatriduum et parasceven in quibus carne, ovis et lacte abstinere jusserunt, ut jam dudum ab ipsis apostolis et Patribus accepimus. μένοις, καὶ λαϊκοίς. καίτοι γε τοῦ Κυρίου τὸν ἐμ- modum inculpatum, ita ut istul censeant sanctitati παθῶς ὁρῶντα κολάζοντος, καὶ μοιχὸν αὐτὸν εἶναι λέγοντος, καὶ τοῦ Παύλου τοσαῦτα διδάσκοντος κατὰ πορνευόντων, καὶ τῶν ἀποστόλων ἐξ ἀρχῆς τοῦτο δι' ἐπιστολῆς νομοθετησάντων ἀπέχεσθαι τοὺς ἐξ ἐθνῶν πιστεύοντας εἰδωλοθύτων καὶ αἷματος καὶ πνικτοῦ καὶ πορνείας. Καὶ ταῦτά φαμεν, οὐχ ὅτι καὶ τῶν ἡμετέρων τινὲς πορνείαις οὐ περιπίπτουἴσμεν γάρ τινας περιπίπτοντας, καὶ μετανοίᾳ διορθούμεθα τούτους· ἀλλ' ὅτι παρὰ Λατίνοις τὰ πορνεύειν σχεδόν ἀνέγκλητον, καὶ τοσοῦτον ὡς μηδὲ κώλυμα αὐτοῖς εἰς ἱερωσύνην ὅλως εἶναι. Τῶν παρ' αὐτοῖς γὰρ ἱερωμένων πολλοὶ παλλακάς τε έχουσι, καὶ τέκνα φανερῶς ἐκ πορνείας, καὶ προδήλως ἐν τοῖς χαμαιτυπείοις εἰσέρχονται, καὶ πορνεύουσιν ἀναιτῶν, καὶ ἱερουργεῖν οὐ κωλύονται. Καὶ οἱ λαϊκο! δὲ τούτων κατὰ τόπους λαμβάνουσι παλλακές, καὶ ἀνερυθριάστως πορνεύουσι, μή λογιζόμενοι τοῦτο ἀκαθαρσίαν εἶναι καὶ ἁμαρτίαν. Ἔτι δὲ καὶ τὸ ἀκαθάρτων ἅπτεσθαι καὶ ῥυπαρῶν ζώων, καὶ μάτ λιστα πνικτῶν, οὐ καλὸν, ἅπερ οὐχ ὡς μεμολυσμένα μὲν ἀπηγόρευται, ἐπεὶ ο πᾶν κτίσμα Θεοῦ καλὸν, ὡς Παυλός φησι, καὶ οὐδὲν ἀπόβλητον μετὰ εὐχαριστίας λαμβανόμενον· πλην μετ' εὐχαριστίας, φησίν, οὐ μὴν ἀδιαφορίας· καὶ ὅτι ἁγιάζεται, γράφει, διὰ λόγου Θεοῦ καὶ ἐντεύξεως. Ποῦ δὲ περὶ τούτου ὅλως λόγος Λατίνοις; Καὶ τῶν περιττωμάτων γὰρ αὐτῶν ἅπτονται, καὶ οὕρων ἀπογεύονται, ὡς εἶδον πολλοί. Καὶ ὁ μὲν θεῖος ἀπόστολος Ιούδας, «Μισοῦντες, φησί, καὶ τὸν ἀπὸ τῆς σαρκὸς ἐσπιλωμένον χιτώνα· οὗτο: δὲ τὸν ἐκ τῆς σαρκὸς μολυσμὸν οὐ μόνον οὐ βδελύσο σονται καὶ μισοῦσιν, ἀλλ' ἐν οἷς τὰ τῆς τροφῆς ἐνεργοῦσι σκεύεσιν, ἐν τούτοις καὶ τοὺς μεμολυσμέ νους χιτῶνας καὶ τὰς ἀναξυρίδας εἰσάγουσιν. Ο μου λυσμὸς δὲ τῆς σαρκὸς τὴν φθορὰν τὴν ἐκ τῆς ἁμαρ τίας παρίστησι, δι' οὗ καὶ ἐν ἀνομίαις συλληφθῆναι μανθάνομεν, καὶ οὐκ ἔστι καθαρθῆναι, εἰ μὴ διά τοῦ θείου βαπτίσματος, καὶ μετανοίᾳ πάλιν ἐκ τούτου. 'Αλλ' οὗτοι τὰ ἐκ τῶν μελῶν αὐτῶν περιττώ ματα ἐξ ὧν καὶ ὁ μολυσμός, προσφέρουσι (γεῦ!) αὐτῶν τοῖς χείλεσι καὶ τῷ στόματι. Καίτοι γε τὸ εὐλαβεῖς εἶναι ἡμᾶς καὶ ἐγκρατεῖς ἐν πᾶσι παρὰ τοῦ ᾿Αποστόλου μανθάνομεν. «Ο αγωνιζόμενο; ο γάρ, φησί, ο πάντα εγκρατεύεται. Καὶ εἰ βρῶμα σκανδαλίζει τὸν ἀδελφόν μου, οὐ μὴ φάγω κρέα εἰς τὸν αἰῶνα, ο λέγει. Καὶ ὅτι δεῖ ἐγκρατεύεσθαι καὶ 32 κρέατος ἀπέχεσθαι, αὐτός τε Παῦλος νηστεύων διδάσκει, ο Εν νηστείαις πολλάκις, ο λέγων, και, ο Υποπιάζω μου τὸ σῶμα καὶ δουλαγωγώ.» Καὶ Πέπρος δὲ ἀσσαρίου θερμίοις ετρέφετο, καὶ οἱ λοιποὶ μαθηταί νηστείαις ἐσχύλαζον, οἳ καὶ τὴν νηστείαν ἡμῖν παραδεδώκασι τοῦ Σωτῆρος, Τετράδα τε καὶ Παρασκευήν, ἐν οἷς καὶ κρέατος ἀπέχεσθαι καὶ τοῦ καὶ γάλακτος νενομοθετήκασιν, ὡς παρελάβομεν ἄνωθεν ἐξ αὐτῶν τε καὶ τῶν ἀποστόλων καὶ τῶν Πατέρων. Κατὰ τῶν ἐσθίοντων τὰ μὴ παραδεδομένα. δ Εἰ οὖν καὶ τῶν νενομισμένων κρεῶν ἀπέχεσθαι χρὴ κατὰ καιρὸν, καὶ τοῦτο μαρτυροῦσιν οἱ ἀπό στολοι καὶ οἱ ἅγιοι, τὰς νηστείας καὶ Τετράδα καὶ Παρασκευήν παραδεδωκότες νηστεύειν, πολλῷ μᾶλ λον ρυπαρών ζώων καὶ θηρίων κρέατος ἀπέχεσθαι χρή, ὧν καὶ αὐτὴ ἡ φύσις πρὸς τὴν βρῶσιν ἀηδῶ; ἔχει καὶ ἀπεχθῶς. 'Ακρασίας τοίνυν τοῦτο σημεῖον, καὶ θηριώδους γνώμης καὶ διαθέσεως. Καὶ γὰρ οὐδὲ PATROL. Gr. CLV. CAPUT XXΙ. Contra eos qui vescuntur cibis traditione ecclesia – stica improbatis. Igitur si legalibus carnibus vesci abstinere opor· tet secundum tempus, quod testantur apostoli et sancti, jubentes jejunia per quatriduum et parasceven exercenda, multo magis immundoruın animalium carne abstinere oportet, quorum ipsa na· tura horrorem et fastidium generat, ne manducentur, et proinde hoc est intemperantiæ signum mentisque feræ et animi truculenti. Non enim multą by Google

ρία μόνον· καὶ τὰ κρεοφαγούντα δὲ οὐ πάσης σαρκὸς ἅπτεται, ἀλλὰ τῆς καθαρωτέρας τε καὶ ὑγιεινοτέ ράς. Αρὰ τὸ παραχρῆσθαι τοῖς βρώμασι καὶ ἀκρα τῶς ἔχειν πρὸς αὐτὰ καὶ παρὰ τὰ θηρία ἐστὶ, καὶ αἱονεὶ ἀλόγου ψυχῆς. Τὸ δὲ καὶ τῶν περιττωμάτων καὶ οὕρων γεύεσθαι ακαθαρτοτάτης γνώμης καὶ μιαράς, καὶ τῆς θηριώδους αὐτῆς πέρα φύσεως. Οὐδὲ γὰρ τὰ θηρία περιττωμάτων ἰδίων γεύεται, δεικνύντα, ὡς οὐ κατὰ φύσιν τοῦτό ἐστιν. Ὅμως δὲ Λατίνοι τούτων γευόμενοι, τοὺς ἀποστρεφομένου; ταῦτα καταγελῶσιν ἡμᾶς, ὡς δῆθεν λεπτοί τινες ὄντος αὐτοὶ, καὶ τὴν διάνοιαν καθαροί. Καὶ οὕτω μὲν ἔχουσι περὶ τὰ τοιαῦτα. Τοὺς δέ γε ἱερούς οίο τους βατοὺς τίθενται τοῖς πολλοῖς, καὶ αὐτὰ τὰ animalia carne vescuntur, sed tantum bestia que πολλὰ τῶν ζώων κρεωφαγεῖ, ἀλλὰ τὰ αἱμοβόρα θηgaudent sanguine, et quæ carne vescuntur, non quamlibet carnem tangunt, sed solummodo mundioribus et salubrioribus utuntur; ergo qui his escis abutitur intemperantia ducitur ferasque feritate superat, quasi irrationabilem haberet animam. Purgamenta vero et sordes gustare mentis est immundissimæ et obscene feraque natura fuis ultimus. Latini actem talibus utentes nos qui ab istis abhorren:us irrident forte, quoniam sunt maxime religiosi, cordeque mulissimi; et sic erga talia se fiabent. Sacras domos vulgo pervias relinquunt, ipsaque adyta et terribilia penetrare sinunt non mulieres tantum, sed et cujuslibet ætatis homines, fornicarios, immunos ipsosque impios, non perpendentes quæ dicta sunt: «Nolite sanctum dare canibus; et: c Do. άδυτα καὶ φρικτά· καὶ οὐ γυναιξὶ μόνον εἰσιτητα, mus mea domus orationis vocabitur, & cl cætera; et propterea zelavit Jesus, ita ut nfansuetus ipse flagello hujus gratia uteretur; et non sinebat, ut scriptum est, ui quispiam transferret vas per templum; illud autem tểmplum erat legale umbraque futuri, nunc autem majus est templo, quemadmodum Salvator de semel - ipso dixit; et tamen tanta audent. Nihil mirum eos qui circa conscientiam defecerunt, qui indifferenter et inique conversantur, circa fidem naufragisse, prout docet Paulus. Vel etiam, ut rursum dicam, nibil mirum eos circa fidem nova cogitasse qui circa agendi rationem declinaverunt; nam sibi invicem respondent fides et vita; idcirco bi quoque qui ex orthodoxis fidem recte cognoscentes circa vitam soluti sunt, pœnæ sunt obnoxii, nisi pænitentia et abstinentia a malo corrigantur. Perpendat sciscitans quoniam qui in peccata incidunt ignavi fiunt et frigidi atque segnes, tam circa verba fidei quam circa opera, neque ferventes sunt circa zelum et consuetudines; ideo verum est istud fratris Dom mi: e Fides sine operii.us mortua est, sicut et opera sine fide. Quid autem Latini circa pœnitentiam innovaverunt? Cum magnum hoc donum in spem saJutis nobis impertitum fuerit, aliudque secundum piáculum post baptisma in confessione et abstinentia a malo lacrymis nostris concessun fuerit, qua penitentiæ propriæque accusationis gratia omnis fidelis qui post baptisma peccavit salutis confidentia:ì assequitur, illi contra regulas traditionemque Pad ρου άλλου μετὰ τὸ λουτρὸν καθαρσίου ἐν ἐξομολο ἀλλὰ καὶ ἡλικίᾳ πάσῃ καὶ πόρνοις καὶ ἀκαθάρτοις, καὶ ἀσεβέσιν αὐτοῖς, οὐδὲν λογιζόμενοι τό, «Μὴ δότε τὰ ἅγια τοῖς κυσί, ὁ καὶ, ο Ο οἶκός μου οἶκος προσευχῆς κληθήσεται, ο καὶ τὰ ἑξῆς, καὶ τὸν ὑπὲρ τούτου ζῆλον τοῦ Ἰησοῦ, ὅτι καὶ φραγγελίῳ τούτου χάριν ἐχρήσατο ὁ πραΰς· καὶ οὐδὲ ἤφιεν, ὡς γέγραπται, ἵνα τις σκεῦος διὰ τοῦ ἱεροῦ εἰσενέγκῃ. καὶ ταῦτα νομικοῦ καὶ σκιώδους - ὄντος ἐκείνου τοῦ ναοῦ. Νῦν δὲ μείζον τοῦ ἱεροῦ ἔστιν ὧδε, ὁ Σωτὴρ περὶ τῶν αὐτοῦ φησι. Καὶ ὅμως τὰ τοιαῦτα τολ μῶσι. Καὶ οὐ θαυμαστόν. Οἱ γὰρ περὶ τὴν συνείδη σιν ἀστοχήσαντες ἀδιαφόρως ζῶντες καὶ ἐναγῶς καὶ περὶ τὴν πίστιν ἐναυάγησαν, ὡς Παῦλος δια δάσκει. Διὸ καὶ πάλιν ἔστιν εἰπεῖν, ὡς οἱ περὶ τὴν πίστιν καινοτομήσαντες καὶ περὶ τὸν βίον ἐξέκλιναν. Εχόμενα γὰρ ἀλλήλων εἰσὶ πίστις καὶ βίος. Διδ καὶ τῶν ὀρθοδόξων τινὲς περὶ τὴν πίστιν καλῶς ἑστάμενοι, περὶ τὸν βίον ἡμεληκότες, ἔνοχοί εἰσι τῇ κολάσει, εἰ μὴ μετανοίᾳ καὶ τῇ τῶν κακῶν ἀποχῇ διορθωθῶσι. Καὶ κατανοήσειέ τις ἐρευνῶν, ὡς ἡνίκα περιπίπτωσιν ἁμαρτίαις τινὲς, ἀμβλεῖς καὶ ψυχρολ οὗτοι καὶ ῥᾴθυμοι καὶ περὶ τῶν τῆς πίστεώς εἰπε λόγων καὶ ἔργων, καὶ οὐ θερμοὶ περὶ τὸν ζῆλόν τε καὶ τὰ ἔθη. Διὸ καὶ ἀληθὲς τὸ τοῦ Θεαδέλφου, «Π πίστις χωρὶς τῶν ἔργων νεκρὰ ἐστι, καὶ τὰ ἔργα χωρὶς τῆς πίστεως.» Τί δὲ Λατίνοι καὶ περὶ μετανοίας κεκαινοτομήκασι; Τοῦ μεγάλου τούτου δώρου εἰς ἐλπίδα σωτηρίας ἡμῖν δεδωρημένου, καὶ δευτέ γήσει καὶ ἀποχῇ κακοῦ βραβευθέντος ἡμῖν καὶ τάκρυσιν, ἐν ᾧ χαρίσματι τῆς μετανοίας τε καὶ ἐξαγορεύσεως πᾶς πιστὸς τὴν προσδοκίαν κέκτηται τοῦ σωθῆναι ἁμαρτήσας μετὰ τὸ βάπτισμα, οὗτοι παρὰ τοὺς ὄρους καὶ τοῦτο ποιεῖν τῶν Πατέρων καὶ τὴν παράδοσιν ἀποδείκνυνται. Καὶ δῆθεν μὲν πρὸς τὴν ἐξομολόγησιν τρέχουσιν· οὐκ ἀποσχέσθαι δὲ τοῦ κακοῦ λόγος πολὺς παρ' αὐτοῖς. Ἀλλὰ καὶ τῶν 33 ἀπηγορευμένων τινὰ πράττειν παρά τε τοῦ trum agentes arguuntur; equidem ad confitendum currunt, non autem multum curant de abstinentia a pecca:o; imo quædam prohibita patrandi a papa ipsisque episcopis facultatem impetrant et accipiunt, multisque datur licentia carne utendi sanctissimi jejunii tempore, et aliis pellicem habendi et quecunque petierint illicita obtinent, neque paucis dici potest quanta contra Christianorum vitam Patrumque canones agere non erubescunt. πάππα, καὶ τῶν ἐπισκόπων αὐτῶν, συγχώρησιν ἐξαιτοῦσί τε καὶ λαμβάνουσι, καὶ δίδοται πολλοῖς άδεια κρέατος μετέχειν τῷ καιρῷ τῆς ἁγιωτάτης νηστείας, καὶ ἄλλοις παλλακήν ἔχειν, καὶ ἅπερ αἰτήσονται ἄλλα τινὰ τῶν ἀθεμίτων λαμβάνουσι· καὶ ἁπλῶς οὐκ ἔστιν εἰπεῖν, ὅσα παρὰ τὴν Χριστια νικὴν ζωὴν καὶ τοὺς τῶν Πατέρων κανόνας ἐνεργεῖν οὐκ αἰσχύνονται. Clericus. Quare, domine, quidam ex nostris de Κληρικός. Καὶ πῶς, δέσποτα, τῶν ἡμετέρων τις

νὲς οὐ πολὺν ἡγοῦνται τὴν περὶ τῶν τοιούτων λόγον, talibus non magnam rationeni babent, sed tantum ἀλλὰ περὶ τοῦ συμβόλου μόνον ζητοῦσι τῆς πίστεως, καί φασιν, ὡς εἰ τοῦτο μόνον ὀρθῶς ἐβούλοντο λέγειν τὸ ἱερώτατον σύμβολον, οὐκ ἀπεσείοντο ἂν αὐτ τοὺς διὰ τὰ λοιπά; Καίτοι γε μέγιστα καὶ κατὰ τῆς ὀρθοδόξου καὶ εὐσεβοῦς ζωῆς τὰ προειρημένα, καὶ πλεῖστοι τῶν ἁγίων ἀνδρῶν καὶ ὑπὲρ μικρῶν τινων τοιούτων ζῆλον ἄχρι καὶ θανάτου σχεδὸν ἐπεδείξαντο μέγιστον. Τίς οὖν ὁ περὶ τούτου λόγος; de Symbolo fidei contendunt atque dicunt quoniam, si istud sanctissimam symbolum solummodo recte dicere vellent, cos propter catera non ejicerent? Nam gravia sunt contra orthodoxam piamque vitam quæ supra protulisti, et plerique viri sancti propter istas res parvas maximum atque flagrans fere usque ad mortem studium exhibuerunt. Quid ergo de hoc dicis? Pontifex. Censeo, frater, nostris illis non penitus cognosci quæ apud Latinos funt; equidem nonnulla noverunt, cum multi plura de azymis scripserint quoniam azyma offerre non licet, sed pleraque non sciunt; quod. si quidam cognoscant, ita, opinor, ex proposito agunt, quia volunt eos ad ad capu Αρχιερείς. Οίμαι, ἀδελφέ, ὡς τοῖς τοιούτοις τῶν ἡμετέρων οὐκ ἐγνωσμένα καθαρῶς τὰ παρὰ Λατί νοις. Εἰ δὲ καὶ τούτων οἶδασί τινα, ἐπεὶ καὶ περὶ τῶν ἀζύμων πλεῖστα πολλοὶ γράφουσιν, ὡς οὐ θέμις ἄζυμα προσφέρειν, ἀλλὰ τὰ πλείω οὐκ ἴσασιν. Εἰ δὲ καὶ τινές εἰσι τῶν εἰδότων, οἰκονομικῶς τοῦτο λέγουσιν, ὡς οἶμαι, ἐπανορθοῦν αὐτοὺς τῷ καίριω· præcipuum fidem corrigere, et sic paulatim ad corτέρῳ τῇ πίστει βουλόμενοι, καὶ οὕτω κατὰ μικρὸν πρὸς τὴν διόρθωσιν καὶ τῶν λοιπῶν ἐπιφέρειν. *Οτι καὶ ἀπὸ τῶν δοκούντων μικρῶν δεῖ προσέ χειν. “Οτι δὲ καὶ τοῖς ἀποστόλοις ἔμελε καὶ περὶ τῶν δικούντων μικρῶν διορθοῦσθαι τοὺς εὐσεβεῖς, δῆλον ἐξ ὧν ἔγραψαν τοῖς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν διὰ Βαρνάβα καὶ Παύλου, ὅτι ἀπέχεσθαι χρὴ εἰδωλοθύτων καὶ πορνεία; τε καὶ πνικτοῦ. Ὅπερ (τὸ περὶ τοῦ πνικτοῦ δηλαδή) ὀλίγον εἶναι δοκεῖ καὶ τῶν ἡμετέρων πολύ λοις, καθάπαξ δὲ ἀπεναντία; τοῖς ἀποστόλοις τὸ πνικτὰ ἐσθίειν Λατίνους πᾶσιν ἔργον ἐστὶν ἀπαραί τητον. Ἔτι δὲ καὶ τὸ παλλακὰς ἔχειν ἀνέγκλητον. Ο καὶ πορνεύειν ἀνεπαισχύντω;. Ἀλλ᾿ οὐ τοῖς ἀποστό λοις τοῦτο ἐδόκει παροπτέον, ἀλλὰ γεγράφασιν ἅπερ ἔγραψαν. Καὶ εἰδωλολατρείας ἴσον τὸ πορνεύειν καὶ πνικτὰ ἐσθίειν εἰρήκασιν· ἐπεὶ Θεὸς τοῦτο καὶ πρὸ τοῦ νόμου τῷ Νώε νενομοθέτηκε. Τοίνυν οὐδὲ τὰ παρὰ Θεοῦ τοῖς παλαιοῖς δεδομένα καλόν ἐστι πάντα παροράν, ἀλλὰ πνευματικῶς ἐκεῖνα διενεργεῖν καὶ νοεῖν, καὶ εἰς τὸ κρεῖττον ἐπανορθοῦν, καὶ ὑπὲρ τὸν νόμον ποιεῖν, οὐ μὴν δὲ παρανομείν. • Ἐὰν γὰρ μὴ περισσεύσῃ ἡ δικαιοσύνη ὑμῶν πλεῖον τῶν γραμ ματέων καὶ Φαρισαίων, ο φησίν, «οὐ μὴ εἰσέλθητε εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν· ο καὶ, ο Ιῶτα ἓν ἢ μία κεραία οὐ μὴ παρέλθῃ ἀπὸ τοῦ νόμου, ἕως ἂν πάντα γένηται· ο οὐ μὴν δὲ Ἰουδαϊκῶς, ἀλλ᾽ ὑπὲρ τὸν νόμον πνευματικῶς. Ως γὰρ ἀντὶ τῆς περιτομῆς ἡμῖν ἐδόθη τὸ βάπτισμα καὶ ἡ ἐν Χριστῷ ἡγιασμένη ζωή,, καὶ ἀντὶ τῶν ἀλόγων θυμάτων ἡ λογικὴ καὶ ζῶσα θυσία ἀναίμακτος, ἡ διὰ τοῦ ἄρτου καὶ ποτης ρίου τοῦ ἀληθῶς σώματος καὶ αἵματος τοῦ Χριστοῦ, καὶ ὁ γάμος ὁ τίμιός τε καὶ καθαρός, οὐ πολυγαμία δὲ ἢ πορνεία, καὶ ἔτι ἡ παρθενία ἀντὶ χηρείας ἡ ὑψηλοτέρα του γάμου καὶ τῶν ἀγγέλων ἰσότιμος οὕτω καὶ ἐν τοῖς βρώμασιν ἐγκράτεια ἀντὶ ἀκρα. σίας, καὶ νηστεία υψηλοτέρα τῆς νομικῆς δέδοται. Διὸ καὶ κρέατος ἀποχὴ ἐν ἡμέραις τε καὶ καιροῖς. Οὐκ ἄρα τὸ ἀργῆσαι τὸν νόμον τὸ καταλῦσαι ἐστιν, ἀλλὰ τὸ ὑψηλοτέρως καὶ θείως 34 ἐνεργεῖν καὶ πνευματικώς. Ότι σκιὰ μὲν ἐκεῖνα τὰ νομικά, καὶ προγραμμικαὶ προτυπώσεις, τὰ δὲ ἡμέτερα σαφῶς rectionem cæterorum adducere. CAPUT XXII. Quod etiam in parvis cautum esse oporteat. Apostolos operam dedisse ut viri religiosi etiam circa ea que parva videntur, corrigerentur patet ex his quæ scripserunt ad fideles ex gentibus per Barnabam et Paulum, quoniam abstinere oportet ab idolotlytis, a fornicatione et suffocato, quod (sulfacatum scilicet) parvum videtųr multis etiam ex hostris, Latinis autem omnibus ex adverso apostolorum suffocata manducare opus est irreprehensibile. Insu· per pellices habere culpa caret, et fornicari nullo modo est rubore dignum. Apostolis autem tɔlia noa videbantur contemnenda, sed scribentes condemnaverunt, et fornicari suffocataque manducare gemus esse idololatriæ dixerunt; ideo hæc Deus Noe etiam ante legem prohibuit. Igitur omnia aspernari præcepta a Deo antiquis data non est bonum, sed oportet ea spiritaliter adimplere et perpendere necnon in melius corrigere atque supra legem facere, nou autem despicere. Dictum est enim: «Nisi abundaverit justitia vestra plusquam Scribarum et Pharisæorum, non intrabitis in regnum cœlorum; › et, ‹ lɔta unum aut unus apex non præteribit a lege, donec omnia fiant,» non more quidem Judæorum, sed modo supra legem spirituali. Nam quemadmodum pro circumcisione clutus est nobis baptismus et vita in Christo sanctificata, pro hostiis irrationabilibus rationabilis et vivens neque cruenta hostia, corporis scilicet et sanguinis Christi per panem et calicem; connubium honorabile et mundum, nou autem polygamia et fornicatio, et virginitas pro viduitate sublimior connubio angelisque honore non impar; ita et in escis temperantia pro intemperantia, jejuniunique datur 1gali sublimnius; ideo etiam carus abstinendum est in quibusdam diebus atque temporibus. Lex ergo minime negligenda est neque solvenda, sed sublimius et diviniLus atque spiritaliter implenda, quoniam umbra erant illa legalia figuræque symbolicæ, nostra autem mysteria ipsa sunt veritas; ibi quidem Moyses, hic

SYMEONIS THESSALONICENSIS ARCIIIEP. vero Christus, Dei Verbum pro nobis incarnatum; Λ ἡ ἀλήθεια. Καὶ Μωϋσῆς μὲν ἐκεῖ, ὧδε δὲ Χριστὸς quapropter novus Israel sumus qui vere Trinitatem unum reipsa Deum cognoscimus et cogitamus, verumque Messiam Jesum Christum Dei vivi Filium recepimus, et spiritualia omnia legalibus præstantia accepimus ac servare debemus, non autem tepide et utcunque ceciderit vivere, neque præter æquum et barbarice conversari; munc enim tenebræ non sumus, sed lux in Domino. CAPUT XXIII. Quod oporteat res divinas imaginibus repræsèntare pie et juxta traditam consuetudinem. Quid aliud illis contra ecclesiasticam consuetudinem innovatum est? Sanctae ac venerandæ imagines fidelibus pie proposite in honorem divinorum exemplarium et ɔbservantiam pro ratione eorum quos referant sanctorum, verumque exprimendo demonstrant. Nam Verbum propter nos incarnatum eflìngunt, omniaque divina ejus propter nos opera et miracula atque mysteria, necnon sauctissimam sanctæ ejus Matris semper virginis figuram ejusque sanctorum formam et quæcunque referunt historia evangelica cæteræque divinæ Scripture, velut aliis litteris, coloribus aliisque materiis pingendo edocent. Illi autem omnia, ut dictum est, innovántes, sanctas quoque imagines, omissa lege cousuetudinis, spe alio modo conficiunt quas humnania capillis et stolis pro pictis crinibus atque indumentis exornant, quod non est capillorum el vestium imago, sed cujusdam hominis comma et vestimentum, neque ago vel figura exemplarium. Unde imagines modo irreverenti concinnant el exornant, quod potius est eis adversari, prout subjicit canon septimi universalis concilii; dixit enim ea non esse exprimenda que vel simplicissimis non prosunt. Insuper quod fit contra ordinem, noa recte fit, nec illud approbant Patres. Præterea ut in theatro quædam faciunt divinis legibus contraria, veluti cum exprimunt mysterium annuntiationis Virginis Deiparæ, vel crucifixionem Salvatoris et cæsera, in triviis et plateis homines contra ordineɩn ponunt, quorum unus quidem Virginem refert, alterum autem Mariæ virum appellant, hic vocatur angelus, ille vero sencx dierum cui canos capillos in barbam componunt, quos cum Latini non habeaut venuste contra leges naturæ tondentes alienos ponunt, inde ostendentes se nequaquam sibimetipsis couvenire. Nam si Deum capillos perfectam imaginem exprimentes habentem viderunt prophetæ, igitur in honorem naturæ et Deo favente nobis sunt capilli, igitur contra assensum Dei faciunt et in dedecus naturæ qui illos toudent, et præcipue sacerdotes et monachi, quibus prohibetur ne carni ministrent. Dierum etiam Antiquum faciunt babentem pro Spiritu sancto columbam volantem, hinc rursus monstrantes se contra semetipsos sentire. Quippe si Spiritum credant ex Filio procedere, quare Filium Antiquo dierum assistere τοῦ Θεοῦ ὁ Λόγος ενανθρωπήσας ὑπὲρ ἡμῶν. Διδ καὶ Ἰσραὴλ νέος ἡμεῖς, ὡς ἀληθῶς τὴν Τριάδα τὸν μόνον όντως δντα Θεὸν γνωρίσαντες καὶ νοοῦντες, καὶ τὸν ἀληθῆ Μεσσίαν Χριστὸν Ἰησοῦν, τὸν Υἱὸν τοῦ ζῶντος Θεοῦ δεξάμενοι, καὶ πνευματικὰ πάντα καὶ ὑπὲρ τὸν νόμον λαβόντες, καὶ φυλάσσειν ὀφεί λοντες, οὐ μὴν δὲ ἀδιαφόρως καὶ ὡς ἔτυχε ζῆν, καὶ ἀλόγως καὶ βαρβαρικῶς βιοῦν τε καὶ πολιτεύεσθαι. Οὐ γὰρ σκότος νῦν ἐσμεν, ἀλλὰ φῶς ἐν Κυρίῳ. Ὅτι δεῖ ἀνιστορεῖν εὐλαβῶς τὰ θεῖα καὶ εὐσε βῶς, καὶ κατὰ τὴν δεδομένην συνήθειαν. Τι δὲ καὶ ἄλλο αὐτοῖς παρὰ τὴν ἐκκλησιαστικής καινοτομήθη παράδοσιν; τῶν ἁγίων καὶ σεπτῶν εἰκόνων εὐσεβῶς παραδεδομένων εἰς τιμὴν τῶν θείων πρωτοτύπων, καὶ τὴν κατὰ σχέσιν αὐτῶν τῶν ἁγίων εἰκονισμάτων προσκύνησιν τοῖς πιστοίς, καὶ τὴν ἀλήθειαν εμφαινόντων εἰκονικῶς. Τὴν γὰρ σαρκωθέντα Λόγον δι' ἡμᾶς εἰκονίζουσι, καὶ πάντα τὰ ὑπὲρ ἡμῶν αὐτοῦ θεῖα ἔργα καὶ πάθη καὶ θαύ ματα καὶ μυστήρια, καὶ ὅτι τὸ πανάγιον εἶδος τῆς ἁγίας αὐτοῦ ἀειπαρθένου μητρὸς, καὶ τῶν ἁγίων αὐτοῦ, καὶ ἅπερ ἡ εὐαγγελικὴ ἱστορία καὶ αἱ λοιπαὶ θεῖαι Γραφαὶ λέγουσιν, ὡς γράμμασιν ἄλλοις, τῇ χρωματουργία καὶ λοιπῇ ὕλῃ εἰκονικῶς ἐκδιδάσκουσιν, οὗτοι πάντα καινοτομοῦντε;, ὡς εἴρηται, καὶ τὰς ἱερὰς εἰκόνας παρὰ τὸ νενομισμένον ἑτέρῳ τρό πῳ πολλάκις ἀνιστοροῦσιν, ἀντὶ εἰκονικῶν ἐνδυ μάτων τε καὶ τριχῶν, ἀνθρωπείαις θριξί και στο λαῖς καλλωπίζοντες, ἅπερ οὐκ εἰκὼν τριχὸς καὶ ἐνδύματος, ἀλλ' ἀνθρώπου τινός εἰσι θρὶς καὶ ἄνω δυμα, καὶ οὐχὶ εἰκών τε τῶν πρωτοτύπων καὶ τύπος. Καὶ παρὰ τὸ εὐλαβὲ; δὲ ἀνιστορούσι ταύτας και καλλωπίζουσιν, ὅπερ κατὰ τῶν ἁγίων εἰκόνων ἐστὶ μᾶλλον, ὡς ὁ τῆς οἰκουμενικῆς ἕκτης συνόδου και νὼν ὑποτίθησιν. Οὐδὲ γὰρ ἀνιστορεῖν φησιν αὐτὸς τὰ τοὺς ἁπλουστέρους μὴ ὠφελοῦντα. Καὶ τὸ παρά τὴν τάξιν οὐκ εὐαγές. Καὶ οἱ Πατέρες τοῦτο οὐ παι ραδέχονται. "Ετι δὲ καὶ ὡς ἐν δράματι τινα ποιούσι παρὰ τοὺς θείους θεσμούς. Οἱονεὶ γὰρ ἐξεικονί ζοντες τὰ τοῦ εὐαγγελισμοῦ τῆς Παρθένου καὶ Θεομήτορος, καὶ τὰ τῆς σταυρώσεως τοῦ Σωτῆρος καὶ λοιπά, ἐπὶ τριόδων καὶ πλατειῶν ἀνθρώπους καλι στῶσι παρὰ τὴν τάξιν. Καὶ ὁ μὲν τυποῖ τὴν Παρθένον, καὶ τὸν ἄνδρα ἐκεῖνον Μαριάμ αὐτοὶ δν μά ζουσιν· ὁ δὲ ἄγγελος ὀνομάζεται· ὁ δὲ Παλαιός τῶν. ἡμερῶν, ᾧ καὶ περιτιθέασι τρίχας λευκὰς εἰς τὸν πώγωνα. Ἐπεὶ γὰρ οὐκ ἔχουσι κείροντες ταύτας θρυπτικῶς καὶ παρὰ τοὺς θεσμούς τῆς φύσεως οἱ Λατίνοι, ἀλλοτρίας τιθέασιν, ἐντεῦθεν καὶ τὰ καθ' ἑαυτῶν ἐνεργεῖν δεικνύμενοι. Εἰ γὰρ τρίχας είχαν νικῶς ἔχειν εἶδον οἱ προφῆται τὸν Θεὸν, εἰς τιμήν ἄρα τῆς φύσεως καὶ κατὰ γνώμην Θεοῦ ἐν ἡμῖν οἱ τρίχες. Λοιπὸν παρὰ γνώμην Θεοῦ ποιοῦσι καὶ εἰς ὀτιμίαν τῆς φύσεως οἱ κείροντες, καὶ μάλιστα δεν ρωμέναι καὶ μοναχοί, οἷς καὶ ἀπηγέρευται τὸ θερα πεύειν τὴν σάρκα. ᾿Αλλὰ καὶ κατέχοντα ποιοῦσι περιστερὰν τὸ πτηνὸν ἀντὶ τοῦ θείου Πνεύματος τὸν

Παλαιὸν τῶν ἡμερῶν, ἐνταῦθα πάλιν καθ' ἑαυτῶν non faciunt ut ambo columbam emittant? Rursum debebant Filium mittere ad eum quem Mariam appellant; Spiritus enim non incarnatus est, cum Virgini adumbraverit. At hæc omnia rationi repugnant, ab ecclesiastica traditione sunt aliena, et potius in injuriam mysteriorum pietatisque Christianæ patrantur. Quænam autem exprimunt Christi crucifixionis gratis? Irrationabilium animalium cruorem in visceribus animalis infusum loco dominici sanguinis manare faciunt ex manibus pedibusque et latere cujusdam hominis crucifixi. Quis ergo est ille crucifixus? Quis vero sanguis? Veritas an imago? Si imago quidem, quare homo et sanguis? Homo enim imago non est; si autenı veritas homo et sanguis, igitur imago non est. Denique quisnam φρονεῖν οὗτοι δεικνύμενοι. Εἰ γὰρ καὶ ἐκ τοῦ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα δοξάζουσι, πῶς οὐχὶ καὶ Υἱὸν τῷ Παλαιῷ τῶν ἡμερῶν συγκαθίζουσιν, ἵνα καὶ ἄμφω τὴν περι στερὰν ἀποστέλλωσιν; 'Αλλ' ώφειλον πάλιν καὶ Υἱόν ἀποστέλλειν πρὸς ἐν καλοῦσι Μαριάμ. Οὐ γὰρ τὴ Πνέυμα σετάρχωται, εἰ καὶ ἐπεσκίαζε τη Παρθένη. ᾿Αλλὰ παρὰ λόγον ἅπαντα ταῦτα, καὶ τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἀλλότρια παραδόσεως, καὶ εἰς ὕβριν μᾶλλον τῶν 35 μυστηρίων, καὶ τῆς Χριστιανικῆς εὐλαβείας. Τί δὲ τὰ παρ' αὐτοῖς τυπούμενα χάριν Χριστοῦ τῆς σταυρώσεις; Αἷμα ζώων αλόγων ἐν χολάσι ζώων εἰσάγοντες, ἀντὶ τοῦ δεσποτικού βέειν κατασκευά ζουσιν αίματος, ἀπὸ τῶν τοῦ δῆθεν ἐσταυρωμένου ἀνθρώπου τινὸς χειρῶν καὶ ποδῶν τε καὶ τῆς πλευ ρι;. Τί; ἄρα ἐκεῖνος ἐστιν ὁ σταυρούμενο;; τ' δὲ ille fet quid ille sanguis? cujusnam pretii haben- τὸ αἷμα; ἀλήθεια, ἡ εἰκών; Καὶ εἰ μὲν εἰκὼν, πῶς dus est? an Salvatoris vel communis? Pro'ı insaἄνθρωπος καὶ αἷμα; οὐ γὰρ ἡ εἰκὼν ἄνθρωπος. Ει niam sacris imaginibus et Evangeliis adversantur, δ' ἀληθείᾳ άνθρωπος καὶ αἷμα, οὐκ ἄρα εἰκών. Και imo metuendis Christi mysteriis. 3-d unde ista λοιπὸν τίς ἐκεῖνος; καὶ τί τὸ αἷμα ἐκεῖνο; καὶ τίνος acceperunt? quisnam e sanctis talia tradidit? Veroἄρα λογιστέον αὐτό, τοῦ Σωτῆρος, ή κοινόν; Βαβαλ omnia novaverunt illi, et talia faciunt in triviis et τῆς ἀτοπίας! κατὰ τῶν ἱερῶν εἰκόνων ταῦτα καὶ plateis homines contra ordinem collocantes. Iterum τῶν Εὐαγγελίων εἰσὶ, καὶ τῶν φρικτῶν μᾶλλον τοῦ circa ea quæ rationem superant mirabilia, de quiΧριστοῦ μυστηρίων. ᾿Αλλὰ πόθεν ταῦτα παρέλαβον; bus fas non est, fabulas exhibent, avem columbam εἰς τῶν ἁγίων τοιαῦτα παρέδωκεν; Αληθώς πάντα sanctum Spiritum appellantes. Dicunt illi et reκεκαινοτομήκασιν οὗτοι. Καὶ τοιαῦτα ποιοῦσιν ἐπὶ spondent ea qum in festis aguntur, et illa que Ma τριόδων καὶ πλατειῶν, ἀνθρώπους καθιστώντας παρά riam refert irrationabilem columbam pro Spiritu τὴν τάξιν, καὶ περὶ τῶν ὑπὲρ λόγον καὶ θαυμαστῶν suscipit. Rursum, ut diximus, quidam crucifigitur ἐξ ὧν μή θέμις, δραματουργίας επιδεικνύμενοι, καὶ Christus ab eis appellatus, et crucifixio verà non' τὴν περιστερὰν τὸ ὄρνεον Πνεῦμα ἅγιον όνομά est, manatque cruor cujusdam animalis in injuriam ζοντες. Καὶ φθέγγονται οἱ τοιοῦτοι καὶ ἀντιφθέγ- " divini sanguinis. Attamen non ita mandavit Domi γονται τὰ περὶ τῶν ἑορτῶν. Καὶ ἡ δοκοῦσα Μαριάμ τὴν ἄλογον περιστερὰν ἀντὶ τοῦ Πνεύματος ὑποδέ χεται. Πάλιν δέ γε, ὡς ἔφημεν, σταυροῦται τις, Χριστὸς παρ' αὐτοῖς καλούμενος, καὶ ἡ σταύρωσις οὐκ ἀληθῆς, καὶ τὸ ῥέον αἷμα ζώου τινὸς εἰς ὅδριν τοῦ θεοῤῥύτου· καίτοι γε οὐχ οὕτω τὴν ἀνάμνησιν τῶν μυστηρίων ποιεῖν τοῦ Κυρίου προστάξαντος, ἀλλ' ὡς αὐτὸς παραδέδωκεν, ἐν οἷς ἐνεργεῖ πάλιν αὐτὸς, καὶ ἱερουργεί ἑαυτόν· καὶ αὐτὸ ἐκείνου τὸ σῶμα καὶ αἷμα τὸ ἱερουργούμενον. "Αρ' οὖν οὐκ ἐπισφαλῆ τὰ παρ' ἐκείνων οὕτω γινόμενα, καὶ λίαν ἐπισφαλή; Εἰ θέλεις, ἄνθρωπε, ταῦτα περιστῖν, καὶ τοῖς ἀνθρώποις διδάσκειν, ἱερούργει ὡς παραδέδωκε, δίδασκε λόγοις, γράφει συγγράμμασιν, εἰκόνιζε καὶ διὰ χρωμάτων ὡς παραδέδοται· ὅπερ και ὁ ἀλητής ἐστιν ἐξεικονισμός, ὡς καὶ ἡ ἐν βίβλοις γραφή, καὶ χάρις ἐν αὐτοῖς ἐστι θεία, ἐπεὶ καὶ τὰ τυπούμενα άγια. Αλλ' οὗτοι παρατραπέντες ἐφά παξ, εἰς ἃ μὴ δεῖ τρέχουσιν. Εἰ δὲ καὶ περὶ τῆς καμίνου τῶν παίδων ἡμᾶς αἰτιάζονται, ἀλλ' οὐ χαι ρήσουσιν ὅλως. Οὐ γὰρ ἀνάπτομεν κάμινον, ἀλλὰ χερούς μετά φώτων, καὶ θυμίαμα Θεῷ κατὰ τὸ Εθος προσφέρομεν, καὶ ἄγγελον εἰκονίζομεν, οὐκ ἄν θρωπον ἀποστέλλομεν. Παῖδας δὲ μόνον ἀμνοῦντας καθαροὺς ὡς ἐκείνους τοὺς παῖδας τρεῖς παριστώ μεν, ᾄδειν αὐτοῦ; τὴν ᾠδὴν ἐκείνων ώς παραδέδοται. Οὓς παῖδας καὶ πάντες οἱ ἐσφραγισμένοι καὶ ἱεροὶ τυποῦσι παῖδες. Καὶ ἱερωμένοι δὲ πάντε;, ἔκαστος nus mysteriorum commemorationem facere, sed sicut ipse tradidit, in quibus ipse rursus operatur et semetipsum offert, ipsumque ejus corpus et ipso sanguis ofertar Ideo non tantum periculusa sunt: que ita apud eos funt, sed etiam nimis periculosa.. Si volueris, homo, talia producere et homines du cere, operare quemadmodum ipeo tradidit, dore verbis, litteris scribe, colorum etiam ope ellinge, ut traditum foit, quod est vera effigies, velut seriptura în libris, eisqué Inest divina grația cute sancta sint quæ exprimuntur. Illi autem semel vagati ubi non oportet currunt. Quod si nos argnaut de fornace puerorum, jam prorsus nihil gaulebant; furnacem enim non accen limus, sed cereus cuu luminibus, et incensum Deo secundum consuetudinem offerimus; angelain quidem exprimimus, kominem vero non emittimus, sed pueros tantum mundos eanentes sicut illi tres pneri constituimus ut horum canticum concinant, prout traditum est,. quos pueros pueri referunt omnes sancti baptismoque signati, et sacerdotes universi res sui ordinis. effingunt singuli: Dominum quidem primus pontiſex, episcòpi vero primos apostolos, cum eorum gratia donati fueript, preslyteri septuaginta viros, diaconi Levitas, subdiaconi et cæteri prophetarum ordinem. Altera etiam lege pontifex incarnatum Dei Verbum exprimit, presbyteri autem ordines inferiores, diaconi vero subjacentes ministerii po-

tegrates, clerusque universus cum populo orthodoxo ultimos ordines, et omnes isti ordinem habent secundum gradus gratiamque respondentem; ideo nihil dissentiens pueros eſſingere illos tres pueros, quoniain possunt eorum habere gratiam. Dominum vero in crucifixione exprimere et simulare videri, necnon manare sanguinem, sed non vere neque secundum divinam traditionem; et Deiparam per virum aut mulierculam referre, et avem loco Spiritus accipere, prorsus est absonum. Insuper per aliorum capillos et vestes sanciorum formas effingere et ornare fit contra religionem meque a Patribus ostensum fuit, et uno verbo, velut in scena et theatro divina monstrare wysteria neque pium est, neque traditum, neque Christianis dignum. Neque dicant sacerdotes ista operari et in hos eos posse Dominum virginemque ejus matrem referre; nam istud in his facere non recte dicitur. Referunt enim in his quibus oportet, baptizando, sacrificando, lavando alterutrius pedes, et in aliis quæ dixit Salvator, in quibus pontifces et sacerdotes operari traditum est, item quando hymnos canendo imilantur cantatores, feqnaquam autem quando οι crucifixio, falsusque fluit sanguis, præsertim animalis cruor, nisi quis in martyrio proprium sanguinem vere effundere voluerit, vel etiam si crucifigatur caro cum titiis et concupiscentiis, prout aít Paulus qui addidit: Mihi mundus crucifixus est et exo mundo,» cui rei omnes debent incumbere. Virginis autem Deiparæ sive puritatem sive gratiam qua in Spiritu Dominum carne concepit et peperit, nemo potest imitari, quoniamı hæc ei soli data sunt; sam vero imitatur qui caste vivit et virginitatem elegit, seque dignum accipienda gratia quantum potest exhibet; et proinde cupiendum est omnes eam in his pro viribus imitari.- Si vero ista cum pictis divinis imaginibus conferant, sine ratione ratiocinantur; nam in effigie quidem vere est imnago, et Christi vere pingitur imago, et sanguis exprimitur nernon Dei mater in imagine et angelus, et apostolus et summus pontifex, et martyr et Spiritus in specie columbæ, et omnia eſſinguntur; rerum quidem divinarum imagines et picturæ augustæ sunt et veneran¬ dæ; homines vero led imitari fas non est. Sed non ista tantum, verum etiam plura similia Latini facere et excogitare non dubitant. Hinc etiam secundum Origenom finem decernunt inferni, purgatorium nescio quod ante tormenta eorum expurgatorium proponentes in quod qui deliquerunt, ingredientes, inquiunt, pœnas luunt ad diem usque extremum. Quod nemo ex sanctis tenuit, tanquam quod verba Domini destruat, que inferui panas, quemadmodum et vitam æternam, æternas astruunt, ac divini Pauli dicta convellat, dle sanctis asserente, qui in fide vitam posuere, nondum propter nos recepisse promissionem, nec sine nobis perfectionem assecutos, et tunc perfectionem futuram esse, cum nos resurgemus, et singuli recipient simul cum corpore, cumn quo aut peccarunt, aut laudabilia gesserunt, secundum opera sua. Et ν τῆς ἑαυτοῦ τυποῖ τάξεως· καὶ τὸν Κύριον μὲν ὁ πρῶτος ἀρχιερεὺς, ἐπίσκοποι δὲ τοὺς πρώτους τῶν ἀποστόλων, ἐπεὶ καὶ τὴν αὐτῶν χάριν ἔχουσι πρεσβε τεροι δέ γε τοὺς ἑβδομήκοντα· διάκονοι δὲ τοὺς Λευΐτα; ὑποδιάκονοι δὲ καὶ λοιποὶ τὴν τάξιν τῶν προφητῶν. Καὶ καθ᾽ ἕτερον δὲ σκοπὸν ὁ ἀρχιερεὺς τὴν ἐνανθρωπήσαντα Θεόν Λόγον ἐκτυποι· πρεσβύ τεροι δὲ τὰς ὑπερκειμένας τῶν τάξεων διάκονοι δε τὰς ὑποδεεστέρας λειτουργικές δυνάμεις· καὶ ὁ λοπὸς δὲ κλῆρος τὰς τελευταίας τάξεις μετά τον όρο θα όξου λαού. Καὶ πάντες οὗτοι καὶ τάξιν εχουσε κατὰ τοὺς βαθμούς, καὶ ἀναλογούσαν τὴν χάριν. Διὸ καὶ οὐδὲν ἀπᾄδον τὸ εἰκονίζειν παῖδας τοὺς τρεῖς ἐκείνους παῖδας, ὅτι καὶ δυνατὸν τὴν χάριν έχειν αὐτῶν. Τὸ δὲ εἰκονίζειν ἐν τῇ σταυρώσει τὸν Κύριον, και σφάττεσθαι δοκεῖν, καὶ αἷμα ἐκχέειν, οὐκ ἀλη θῶς οὐδὲ κατὰ τὴν θείαν παράδοσιν. Καὶ τὴν Θεο μήτορα δὲ εἰκονίζεσθαι δι᾿ ἀνδρὸς ἢ γυναίου, καὶ πτηνὸν ἀντὶ Πνεύματος δέχεσθαι, λίαν ἄτοπον. Καὶ τὸ διὰ τριχῶν ἀλλοτρίων καὶ ἐνδυμάτων ἐξεικον! ζειν τὰ τῶν ἁγίων μορφώματα, και καλλωπίζειν 36 παρὰ τὸ εὐλαβὲς, οὐκ ἐνδεδομένων παρὰ τοῖς Πατράσι καὶ ἁπλῶς τὸ ὥσπερ ἐν σκηνῇ τε καὶ δρά ματι τὰ θεῖα δεικνύναι οὐκ εὐσεβές, καὶ μὴ δεῖνο μένον, μηδὲ Χριστιανοῖς ἄξιον. Εἰ δ' εἴποιεν ὡς καὶ οἱ τὰ τοιαῦτα διενεργοῦντες ἱερεῖς τελοῦσι καὶ κατὰ τοῦτο δυνατὸν αὐτοὺς τὸν Κύριόν τε καὶ τὴν παρθένον αὐτοῦ μητέρα τυποῶν, οὐκ εὔλογον ἐν τούτοις τοῦτο ποιεῖν. Τυποῦσι μὲν γὰρ ἐν οἷς δέον, ἐν τῷ βαπτίζειν, ἐν τῷ ἱερουργεῖν, ἐν τῷ νίπτειν τοὺς πόδας ἀλλήλων, ὡς καὶ τοῖς λοιποῖς οἶ; εἴρηκεν ή Σωτήρ, οἷς ἐνεργεῖν Ιεράρχας καὶ ἱερεῖς παραδέδο ται. Καὶ τοὺς ὑμνῳδοὺς δὲ καὶ ἀναγινώσκειν ἐσφραγισμένους, ἐν τῷ ἀναγινώσκειν τε καὶ ὑμνεῖν. Οὐ μὴν δέ με σταυροῦσθαι καὶ ἐκχέειν αἷμα ψευδώς, μᾶλλον αἷμα ζώκυ· εἰ μὴ κατὰ τὸ μαρτύριον ἀληθῶς οἰκεῖον αἷμα εκχέειν τις αἱρεῖται, καὶ ἔτι κατὰ τὸ σταυρῶται την σάρκα σὺν τοῖς παθήμασι καὶ ταῖς επιθυμίαις (καθάπερ Παυλός φησιν) ἀγωνίζεται, καὶ τὸ, ὅτι «Ἐμοὶ ὁ κόσμος ἐσταύρωται, κἀγὼ τῷ κόσμῳ,» καὶ πρὸς τοῦτο πάντες σπευδέτωσαν. Καὶ τὴν Παρθένον δὲ Θεοτόκον οὐδεὶς ἐκμιμεῖσθαι δύναται ἢ κατὰ τὴν ἁγνείαν, ἢ τὸ ἐν Πνεύματι συλλαμ βάνειν σαρκὶ καὶ τίκτειν τὸν Κύριον, ὅτι μόνον τοῦτο καὶ παρὰ μόνῃ· μιμεῖται δέ τις αὐτήν, ἁγνῶς βιῶν καὶ παρθενεύειν αἱρούμενος, άξιός τε τῆς ὑπου δοχῆς τῆς χάριτος, ὡς δυνατὸν δεδειγμένος. Εὐκτέον τοίνυν ἐν τούτοις ὡς ἐγχωρεῖ πάντας αὐτὴν ἐκμια μήσασθαι. Εἰ δὲ καὶ ὡς τὰς γραφομένας θείας εξο κόνας ταῦτά φασιν, οὐ κατὰ λόγον ὁ λόγος, ὅτι ἐν εἰκονίσμασι μὲν ἀληθῶς εἰκὼν, καὶ Χριστοῦ εἰκὼν γραφομένη, καὶ αἷμα εἰκονιζόμενον, καὶ Θεοῦ μήτηρ ἐν εἰκόνι, καὶ ἄγγελος, καὶ ἀπόστολος, καὶ ἱεράρ χης, καὶ μάρτυς, καὶ τὸ Πνεῦμα ἐν εἴδει περιστε ρᾶς, καὶ πάντα εἰκὼν, καὶ ὡς τῶν θείων εἰκόνες τε καὶ γραφαί, προσκυνηταὶ καὶ σεβάσμιοι· τὸ δὲ ἀν θρώπους ταῦτα μιμεῖσθαι οὐκ εὐαγές. Αλλ' οὐ μόνον ταῦτα, καὶ πλεῖστα δέ γε τοιαῦτα οὐ παραβ τοῦνται Λατίνοι ποιεῖν καὶ φρονείν. "Οθεν κατὰ τὸν

DIALOGUS CONTRA IIERESES. 11% inter eos præcedentem punitionem agnoscit, præter eam quæ est, in mœrore esse et in locis inconsolabilibus animas peccatrices, veluti in carcere, pœnas exspectantes: animas vero justorum in locis luminiş et relaxationis, exspectantes beatam cum corporibus possessionem. Dat quoque et relaxationem quandam a moerore el timore iis, qui cum pani. tentia, sed non perfecte ex hac vita migrarunt. non ignis aliquis puniens et eos purgans, ut ipsi tradunt, sed sacræ preces et sacrificia pro iis Deo oblata, si modo recte sentientes in fide à vita excos-- serint, et pœnitentes saltem in fine, et pro iis bona opera, et reliqua recte facta, non vero, ut ipsi inquiunt, præter Ecclesiæ sententiam, ignis ante purgans. Etenim si modo est ignis, et dolor illius finem habet, erit et finis inferni: sed pœnas inferni aternas dixit Dominus, quemadmodum et regnum æternum. Quod vero ait dẹ divite, princip um est tormentorum æternæ punitionis, de iis, qui absque pœnitentia decesserunt, quorum ille primitias habebat propria conscientia ustulatus, et qui non Analiter pœnis tra·litur, aut ante expurgatur. Neque énim decretum latum erat, Ei abibunt hi in ignein æternum, justi vero in vitam æternam. Insuper de hiz quæ abscondi oportebat gloriantur neque vel minimum conteruntur, insipientia capti. Quapropter absit ut corum communionem quæramus. præsertim et præcipue propter magnam in fide novitatem cujus gratia multa in Ecclesia orta sunt scandala, prout prelisimus. Ωριγένην καὶ τέλος είονε! κολάσεως δογματίζουσι» live est sanctorum omnium sententia, nec ullus. οὗτοι, Πουργατώριόν τι προφέροντες, πρὸ τῆς κολάσεως ἐκείνης προκαθαρτήριον, ἐν ᾧ καὶ τοὺς ἁμαρ τήσαντας λέγουσιν εἰσιόντας ἀποτιννύναι δίκην ἄχρι τῆς ἡμέρας τῆς τελευταίας. "Οπερ οὐδεὶς τῶν ἁγίων ἐφρόνησε, καὶ ἀναιρετικὸν τοῦτο τῶν κυριακῶν λόγων, τῶν τὴν κόλασιν αἰώνιον εἶναι, καὶ τὴν ζωὴ λεγόντων αἰώνιον, καὶ τῶν τοῦ θείου Παύλου ζητῶν ἀνατρεπτικόν, περὶ τῶν ἁγίων φάσκοντος τῶν ἐν πίστει τελειωθέντων, μὴ λαβεῖν ἔτι δι' ἡμᾶς τὴν ἐπαγγελίαν, ο Ινα μὴ (φησί) χωρὶς ἡμῶν τελειων θῶσιν. Ἐπεὶ καὶ τότε ἔσται τὸ τέλειον ἐξαναστάν των ἡμῶν, ἀποληψομένου εκάστου μεθ' ούπερ κατα ώρθωσεν, ἢ ἐξήμαρτε σώματος, κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ. Καὶ τοῦτο δόξα πᾶσι τοῖς ἁγίοις ἐστί. Καὶ οὐδεὶς αὐτῶν προτέραν δοξάζει κόλασιν, εἰ μὴ τὸ ἐν ἐδύνη εἶναι, καὶ ἐν τόποις ἀπαρακλήτοις τὰς ἡμαρτηκυίας ψυχὰς ὡς ἐν εἰρκτῇ, ἀναμενούσας τὴν τιμωρίαν, καὶ τὰς τῶν δικαίων ἐν τόποις φωτὸς καὶ ἀνέσεως, ἀπεκδεχομένας τὴν μακαρίαν μετά τῶν σωμάτων ἀπόλαυσιν. Δίδωσι δὲ καὶ ἄνεσίν τινα τῆς λύπης τε καὶ τοῦ φόβου τοῖς ἐν μετανοίᾳ πλὴν ἀτελῶς ἐξελθοῦσιν, οὐ πῦρ τι κολαστήριον καθαῖρον αὐτούς, ὡς οὗτοί φασιν, ἀλλ' αἱ ἱεραὶ προσευχαὶ καὶ θυσίαι ὑπὲρ ἐκείνων Θεῷ προσφερόμεναι, είγε μόν νον ὀρθοδόξῳ πίστει τῶν ὧδε μετέστησαν, καὶ μετα νείᾳ κἂν ἐν τῷ τέλει, καὶ αἱ ὑπὲρ τούτων εὐποιίας καὶ λοιπαὶ ἀγαθοεργίαι, οὐ μὴν δὲ, ὥς φασιν οὗτοι παρὰ τὴν δόξαν τῆς Ἐκκλησίας, πῦρ προκαθάρσιον. Εἰ γὰρ ἔστι νῦν πῦρ, καὶ τελευτᾷ αὐτοῦ ἡ ἐδύνη, καὶ τέλος ἔσται κολάσεως. Αλλ' αιώνιον κόλασιν εἰρήκει ὁ Κύριος, ὡς καὶ αἰώνιον βασιλείαν. "Ο δέ φησι περὶ τοῦ πλουσίου, ἀπαρχὴν εἴρηκε τῆς ὀδύνης περὶ τῶν ἀμετανοήτως ἐξελθόντων τῆς αἰωνίου κολάσεως, 37 ἦς είχε τὰς ἀπαρχὰς πυρπολούμενος τῷ αυτοῦ συνειδότι, οὐ μὴν δὲ τελέως κολαζόμενος ή προκαθαιρόμενος. Ούπω γὰρ ἡ ἀπόρας, «Και ἀπελεύσονται οὗτοι εἰς κόλασιν αιώνιον, οἱ δὲ δίκαιοι, εἰς ζωὴν αἰώνιον.» Αλλ' ἐπὶ τούτοις μᾶλλον ἐν οἷς εγκαλύπτεσθαι ἔδει, επαίρονται καὶ οὐ συντρίβονται ὅλως, ἀπονοίᾳ κρατούμενοι. Δι' & καὶ ἡμῖν προσεκτέον τὴν πρὸς αὐτοὺς κοινωνίαν, μάλιστα δέ γε καὶ ἐξαιρέτως διὰ τὴν μεγάλην ἐν τῇ πίστει καινοτο μίαν, δι' ήν καὶ πλεῖστα τὰ σκάνδαλα τῇ Ἐκκλησία γεγένηται, καθὰ καὶ προέφημεν. Κληρικός. Καὶ πῶς οὗτοί γε, δέσποτα, περὶ ἑαυ· των μεγαλαυχούντές φασιν, ὡς ὁ παρ' αὐτοῖς πάππας πρώτος τῶν ἄλλων ἐστί; μάλιστα δὲ μόνος πρῶτος, καὶ τὰ παρ' αὐτοῦ πάντα δέον εἶναι στερητέ (?), καὶ ὡς παρ' αὐτοῦ τοῦ κορυφαίου Πέτρου· καὶ ὅτι και θολικὴ μόνη ή παρ' αὐτοῖς Εκκλησία, ὡς οὖσα τῶν Ελλων πρώτη. Οθεν καὶ ἑαυτοὺς μόνους αὐτοὶ καθολικούς καλοῦσι, καὶ οὐχ ἑτέρους. Καὶ ἕτερά τινα κομπάζουσιν όμοια. Αρχιερεύς. Τὸ καυχάσθαί τε καὶ κομπάζειν καὶ ὑπεραίρεσθαι τοῦ τῆς ὑπερηφανίας πάθους ἐστὶν, ὡς εἴρηται. Οθεν καὶ τούτου χάριν μᾶλλον οὗτοι ταπεινωθέντες τῷ βίῳ τε καὶ τῇ πίστει καὶ συντρι βέντες εἰσί. ο Κύριος γὰρ ὑπερηφάνοις ἀντιτάσε σεται, ο Δαβίδ λέγει. Πλὴν ἐν οἷς αὐτὸς ἐρωτᾷς, πλεῖστοι τῶν ἡμετέρων ἀγαθοί τε καὶ ἀρετῶν ἐργά ται καὶ ὑψηλοὶ τοῖς λόγοις καὶ ἀγγελικοὶ τῷ νοῖ, ὧν ἐστι καὶ ὁ μακάριος Θεσσαλονίκης Νεῖλος, ἀλη θῶς τε καὶ ἀναντιρρήτως ἐδίδαξαν· καὶ πρὸ αὐτοῦ ὁ μέγας ἐν ἱεράρχαις καὶ θαυμάτων ἐργάτης Γρηγόριος, ὁ καὶ τὴν τοῦ δυσσεβοῦς Βαρλαὰμ καὶ ᾿ΑκινClericus. Quomodo, domine, illi de semetipsis gloriantes dicunt papam suum esse primum aliorum, imoque solum primum, et omnia ei esse su! mittenda quemadmodum coryphæo ipsi Petro, solam eorum Ecclesiam esse catholicam et proinde” aliis excellere, unde semetipsos solos vocant catho¬ licos, non autem alios, aliaqne jactant similia? Pontifex. Gloriari, ostentare, efferri pertinet, ut dictum est, ad vitium superbia; idco illi hujus rel gratia magis sunt moribus humiliati et fide contriti; «Dominus enim, ait David, superbis resistit.› Cæterum de his de quibus sciscitaris plures ex nostris boni virtutumque cultores, verbis sublimes et mente angelici, ex quibus beatus est Nilus Thessalonicensis, vere et inexpugnabili ratione docuerunt, et ante istum magnus inter pontifices et niiraculorum auctor-Gregorius qui impii Barlaam el Acindyni errorem confudit atque subvertit. Plures etiam cum ipsis e numero electorum Dei de eis

quæ Latiui in dogmatibus et sanctissimo Syurtolo δύνου πλάνην καταισχύνας τε καὶ καταβαλών· καὶ novaverunt necnon de superbia eorum locuti suuf, suique uominis digna et divina conscripserunt, ac i.lonea quibus lapsi erigerentur veritatis gratia protulerunt. Unde ipsi ad ea quæ nostri dixerunt quasi ex apostolis et Patribus essent oculos intendamus, et facile adversariorum tela exstinguemus, nobisque veritatis lumen servabimus. Ut vero tibi nos modicam cognitionem tradamus, pro viribus ex dictis Patrum dicimus. Latinis, qui primatum Romano astruunt, contradicere opus non est; neque id ledit Ecclesiam. Ostendant tantummodo ipsum in Petri ſide et illius successorum persistere; et habeat sibi Petrif omuia, et primus sit et vertex et caput omnium et supremus antistes; id enim de patriarchis Romanis, qui pro tempore fuerunt, scriptum est; et apostolicus hic thronus, et,qui in co insidet, pontifex, rectam fidem tenens, successor dicitur Petri; nullusque recte sentientium et loquentium oppositum affirmabit. Iden secunda synodus, licet aqualia judicaret sedis Constantinopolitava Jura, primum esse dixit Romanum poutilicrm, et licet Constantinopol's episcopum tanta posse putaret quanta Romæ episcopus, illum taien post hunc secundum præstare dixit. Et quartum concilium in quo, triginta et trecenti convenerunt episcopi, eodem innovato statuto paria dixit jura Romani et Constantinopolitani pontillicis. Ipsum veró Leonem, qui epistolas ad concilium scripsit, apostolicum vocavernnt Patres concilii, asserentes se vocem ejus velut Petri accipere, et columnam rectæ fidei epistolam ejus nominaverunt; necnou Patres sexte septimæque synodi el cæterarum sedem ipsam apostolicam appellant, et nos non anferimus Patrum leges; rectam fidem tantummodo profilestur Silvestri et Agathonis, Leonis et Liberii, Martini atque Gregorii successor Romanus pontifex, et tunc illum apostolicum ceterorumque pontificum principem prædicabimus; et ipsi obedientiam præstabimus, non tantum velut Petro, sed etiam velut ipsi Salvatori. At si sanctorum illorum fi:lei hæres non sit, neque sedis erit hæres, neque modo nequaquam erit apostolicus, neque primus, neque Pater, sed econtratio adversarius et vastator et apostolorum iminicus. Unde nemini aliquid tale ad quemdam ex parte Latinorum Constantinopoli dixisse. Quippe cum is me co!- locuturus adivisset, argumentanti respondi quæcunque Deus mihi dedit ex sanctorum ejus dictis de ipso divinisque ipsius veritatikus dicere. Denique, Quare, inquit, cum Orientis pontificius dictisque patriarchis societatem initis atque memoriam eorum in Ecclesia facitis, etsi sint barbari neque cognoscant quid sit Christianismus, papam autem licet sapiens sit virosque doctos quíbus stipatur minime accipitis? Cui respondi nos papam verum nequaquam aversari, nec a communione nostra reficere, imoque Dos cum illo sicut cum Christo unum esse, ipsumque patrem et pastorem appellare. Ille autem σὺν αὐτοῖς ἕτεροι πλείστοι τῶν θεόθεν ἐκλελεγμέ νων, περί τε τῆς καινοτομίας Λατίνων τῆς ἐν τοῖς δόγμασι καὶ τῷ ἱερωτάτῳ Συμβόλῳ, καὶ περὶ ὧν ὑπερηφάνως λαλοῦσιν, ἀξίως ἑαυτῶν ἐκεῖνοι καὶ θείως συνεγράψαντο. Καὶ ἱκανὰ τὰ παρ' ἐκείνων τῆς ἀληθείας χάριν καὶ τοῦ ἐπανορθωθῆναι τοὺς καταπεσόντας ρηθέντα. "Οθεν καὶ ἡμεῖς πρὸς ἐκεῖνα ὁρῶμεν, ἅπερ ἔφησαν οἱ ἡμῶν, ὡς ἐκ τῶν ἀποστό λων ὄντα καὶ τῶν Πατέρων, καὶ ἱκανῶς ἐσόμεθα τὰ τῶν ἐναντίων κατασβεννύντες, καὶ ἡμῖν τὸ μέγε γος τῆς ἀληθείας περιφυλάσσοντες. Ινα δέ σοι και μικρὰν ὧδε τὴν εἴδησιν δῶμεν καὶ ἡμεῖς, ὡς δύναμις ἐκ τῶν τοῖς ἁγίοις ῥηθέντων φαμέν, ὡς τὸ λέγειν Λατίνους πρῶτον εἶναι τὴν Ῥώμης, ἀντιλέγειν οὐκ ἀναγκαῖον, οὐδὲ παραβλάπτον τοῦτο τὴν Ἐκκλησίαν ἐστί. Δειξάτωσαν μόνον αὐτὸν ἐν τῇ πίστει ὄντα τοῦ Πέτρου καὶ τῶν διαδόχων του Πέτρου· και πάντα ἐχέτω τὰ τοῦ Πέτρου, καὶ πρῶτ τος ἔστω καὶ κορυφὴ καὶ κεφαλὴ πάντων, καὶ ἄκρος ἀρχιερεύς. Καὶ γὰρ τοῦτο περὶ τῶν κατὰ καιροὺς πατριαρχῶν Ῥώμης γέγραπται, καὶ ἀποστολικὸς οὗτος ὁ θρόνος, καὶ ὁ ἐπ' αὐτῷ τῆς ὀρθοδοξίας έχε μενος ἀρχιερεὺς διάδοχος λέγεται του Πέτρου· καὶ οὐδεὶς τῶν ὀρθὰ φρονούντων τε καὶ λεγόντων ἐπὶ τούτοις ἀντερεῖ. Ἐπεὶ καὶ ἡ δευτέρα σύνοδος, ή τὰ ἴσα πρεσβεία τῷ Κωνσταντινουπόλεως νέμουσα, πρῶτον εἶναι τὸν 'Ρώμης φησί, καὶ τὸν τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἴσα μὲν τῷ Ρώμης δυνάμενον εἶναι, δεύτερον δὲ μετ' ἐκεῖνον ὑπάρχειν. Καὶ ἡ τες τάρτη δὲ τῶν ἐξακοσίων τριάκοντα, τὸν αὐτὸν ἀνα κεφαλαιουμένη κανόνα, τὰ ὅμοια περὶ τῶν πρεσβείων τοῦ Ῥώμης τε καὶ τοῦ Κωνσταντινουπόλεώς φησι. Καὶ αὐτὴν δὲ τὸν Λέοντα ὃς τὴν ἐπιστολὴν ἔγραψε τη συνόδῳ, ἀποστολικόν φασιν οἱ τῆς συνόδου Πατέρες, καὶ ὡς τοῦ Πέτρου δέχεσθαι τὰς αὐτοῦ φωνές, καὶ στήλην ἐρδοδοξίας τὴν ἐπιστολὴν αὐτοῦ 38 κατωνόμασαν. Καὶ οἱ τῆς ἔντης συνόδου καὶ τῆς 16μης καὶ αἱ λοιπαὶ ἀποστολικὴν θρόνον αὐτὸν ὀνομά ζουσι. Καὶ ἡμεῖς οὐκ ἀναιροῦμεν τοὺς τῶν Πατέρων δρους. Εστω μόνον τῆς ὀρθοδοξίας Σιλβέστρου τε καὶ ᾿Αγάθωνος, Λέοντός τε καὶ Λιβερίου καὶ Μαρ τίνου, καὶ Γρηγορίου διάδοχος ὁ τῆς Ῥώμης, καὶ οὕτως ἀποστολικὴν αὐτὸν καὶ πρῶτον τῶν ἄλλων ἱροῦμεν ἀρχιερέων, καὶ τὴν ὑποταγὴν αὐτῷ δώσο μεν, οὐχ ὡς τῷ Πέτρῳ μόνον, ἀλλ' ὡς αὐτῷ τῷ Σω τῆρι. Εἰ δ' οὐ διάδοχος τῇ πίστει τοῖς ἁγίοις ἐκείνοις ἐστὶν, οὐδὲ διάδοχος του θρόνου. Καὶ οὐ μόνον οὐκ ἀποστολικὸς καὶ οὐ πρῶτος οὐδὲ Πατὴρ, ἀλλὰ καὶ ἐναντίος καὶ λυμεὼν καὶ τῶν ἀποστόλων ἔσται που λέμιος. "Οθεν καὶ μέμνημαι, ἀδελφὲ, τοιοῦτόν τι ἐν Κωνσταντινουπόλει πρός τινα τῆς τῶν Λατίνων μοίρας εἰρηκώς. Ἐπεὶ γάρ μοι προσῆλθεν οὗτος διαλεγόμενος, πρὸς τὰ ἐκείνου μὲν ἐκεῖνα εἰρήκειν, ὅσα μοι Θεὸς δέδωκεν ἐκ τῶν αὐτοῦ ἁγίων ὑπὲρ αὐτοῦ καὶ τῶν αὐτοῦ θείων δογμάτων εἰπεῖν· τέλος δέ μοι, Καὶ διατί, ηρώτα, τοῖς μὲν ᾿Ανατολικοῖς Ιεράρχαις τοῖς λεγομένοις πατριάρχαις τὴν κοινων νίαν παρέχετε, καὶ τὴν τούτων μνήμην ἐπ' ἐκκλη-

DIALOGUS CONTRA ПÆRESES. σίας ποιεῖσθε, βαρβάρων ὄντων αὐτῶν, καὶ μηδὲ pergens quasivit quomodo hoc fert poles', dum τ' έστι Χριστιανισμός γινωσκόντων, τὸν δὲ πάππαν ὄντα σοφὸν καὶ τοὺς περὶ αὐτὸν ἐλλογίμους οὐκ ἀποδέχεσθε; Πρὸς ἦν εἰρήκειν ἐγώ, ὡς Οὐ τὸν πάππαν ἡμεῖς ἀποστρεφόμεθα ὅλως, καὶ οὐδὲ τούτου ἐσμὲν ἀκοινώνητοι, μᾶλλον δὲ ἐν ἐσμεν μετ' αὐτοῦ ὡς καὶ μετὰ τοῦ Χριστοῦ, καὶ Πατέρα αὐτὸν ἡγούμεθα καὶ ποιμένα. Τοῦ δὲ διαπορουμένου, καὶ ὅπως ἔχει τοῦτο διερωτῶντος, ἐπεὶ τὴν παρ' αὐτοῖς πάππαν οὐ μόνον οὐ κοινωνικὸν ἔχομεν, ἀλλὰ καὶ αἱρετικὸν ἀποκαλοῦμεν, ἔγωγε αὐτῷ ἀπεκρίθην, ὡς μετὰ τοῦ τάππα ἡμεῖς τοῦ Πέτρου καὶ Λίνου καὶ Κλήμεντος καὶ Στεφάνου, καὶ Ἱππολύτου, καὶ Σιλβέστρου, Ιννοκεντίου τε καὶ Λέοντος καὶ ᾿Αγαπητού, Μαρτίνου τε καὶ Αγάθωνος, καὶ τῶν ὁμοίων τούτοις πιππῶν καὶ πατριαρχῶν, κοινωνίαν ἀδιάσπαστον ἐν Χριστῷ καὶ ἔνωσιν ἔχομεν, καὶ οὐδεὶς λόγος χωρίσει τούτων ἡμᾶς. Καὶ δῆλον ἐξ ὧν ἑορτάζομεν τούτους ἅπαντας, διδασκάλους ἡγούμενοι καὶ Πατέρας, καὶ τὰς ἱερὰς αὐτῶν μνήμας ἄγοντες, καὶ πατριάρχας τούτου; καὶ Πατέρας καλοῦντες, ἐπείπερ καὶ τὸ Σύμβολον τῆς ἐκείνων πίστεως ἡμεῖς ἀκηλίδωτον περιφέρομεν, καὶ ὡς ἐβαπτίσαντο, ἐβαπτίσθημεν, καὶ ὡς ἱερώ θησαν, Ιερύθημεν, καὶ ὡς παραδεδώκασι Χριστῷ τὰς ψυχὰς ἐν τῷ Συμβόλῳ, καὶ ἡμεῖς παρατίθεμεν. Εἴ τις οὖν ὅμοιος τούτοις τῷ Συμβόλῳ τῆς πίστεως καὶ τῷ βίῳ καὶ τοῖς ἔθεσι τῆς ὀρθοδοξίας, κοινωνι κὸς ἡμῖν οὗτος ὁ Πατήρ. Καὶ ὡς τὸν Πέτρον αὐτὸν ἔχομεν, καὶ τὰ τῆς ἑνώσεως ἐπὶ πολὺν τὸν χρόνον ἡμῖν καὶ εἰς αἰῶνας ἔστας αἰώνων. Ἐπειδὴ καὶ ἔχρι χιλίων ἐτῶν τὰ τῆς ὀρθοδοξία; τοῖς ἁγίοις ἐκείνοις διέμεινε, καὶ ἡ ὀρθόδοξος αὐτῶν πίστις παρ' ἡμῖν. Δῆλον γὰρ ὡς οὕτω τὸ θεῖον Σύμβολον ἐκεῖνοι, ὡς ἡμεῖς, ὡμολόγουν, καὶ μαρτυροῦσι τοῦτο τοῖς ὅροις, καὶ πᾶσα μὲν, καθαρώτερον δὲ ἡ ἔκτη τε καὶ ἑβδόμη τῶν οἰκουμενικῶν συνόδων. Εξότου δὲ ἡ καινοτομία περὶ τὸ θεῖον συνέβη Σύμβολον, οὐκ Ετ: τὸν πάππαν εὑρίσκομεν, οὐδὲ τὸν ἀποστολικών καὶ Πατέρα· ἐπεὶ οὐδὲ κατὰ τὴν πίστιν τοῦ ἀπο· στόλου Πέτρου καὶ τὴν ὁμολογίαν ἔστιν εὑρεῖν τοὺς νυνὶ λεγομένους πάππας, ἀλλὰ κατὰ μόνην τὴν ἄρνη σιν Καὶ ὥσπερ οὐ Πέτρος ὁ Πέτρος, οὐδ᾽ ἀπόστο λος, οὐδὲ πρῶτος τὸν Χριστὸν ἀρνησάμενος, οὐδ᾽ ὁ λεγόμενος πάππας ἔνται πάππες ποτέ, μὴ τὴν πίστιν. ἔχων του Πέτρου, ἣν τριττῇ ὁμολογίς ὡς ἀγαπῶν ὁ Πέτρος εσφράγισεν, ἐπεὶ τρὶς ἐξηρνήσατο· οὐδ' ἔσται διάδοχος, εἰ μὴ πλουτῶν ἔχῃ τὰ τῆς καλῆς ὁμολογίας τοῦ θείου Πέτρου καὶ τῶν ἐκείνου διαδό χων, ἦν ὁ Πατήρ ἄνωθεν ἀπεκάλυψε. Ταῦτα ἡμῶν λεγόντων, ὁ διαλεγόμενος θαυμάσας σεσίγηκε. Καὶ τοῦτό ἐστιν ἀλήθεια. Καὶ ὁ Κύριος ἡ ἀλήθειά φησιν· • Ουδείς οἶδε τὰ τοῦ ἀνθρώπου, εἰ μὴ τὸ Πνεῦμα 39 τὸ ἐν αὐτῇ, καὶ οὐδεὶς τὰ τοῦ Θεοῦ εἶδεν, εἰ μὴ τὸ Πνεῦμα τὸ ἐν αὐτῷ· τίς ἄρα νοῆσαί τι καυχήσεται τοῦ Πνεύματος υψηλότερον; τοῦ Πνεύ μα:ο; δὲ οἱ Πατέρες, καὶ τὰ ἐν ταῖς θείαις Γραφαῖς. Καὶ ὅτι τοῦτό γε ἀληθές, ο Ερευνάτε, φησὶν αὐτὸς, τὰς Γραφές, ὅτι ἐν αὐταῖς δοκεῖτε ζωὴν αἰώνιον Έχειν. Καὶ αὗταί εἰσιν α! δηλοῦται περὶ ἐμοῦ.» Τίς corum papain non modo non communicatorem habemus, sed etiam hæreticum appellamus? Ego vero ei respondi nos cum papa Petro et Lino, Clemente et Stephane, Hippolyto, Silvestro, Iunocente, Leone et Agapeto, Martino et Agathone, horumque similibus papis et patriarchis perennem communionem et unionem cum Christo habere nullamque rationem nos ab istis separaturám esse; et istud patet ex co quod hos omnes celebramus quos doctores et patres vocamus, sanctamque corum memoriam facimus, eosque patriarchas atque patres ciemos, quoniam eorum fidei symbolum servamus intemeratum, et quemadmodum laptizaverunt, ita et nos baptizamus, quemadmo dum sacrum fecerunt, ita et nos fecimus, quemadmodum animas Christo in symbolo commendaverunt, ita et nos commendamus. Si quis ergo his similis “sit symbolo fidei, conversatione et moribus recta opinione dignis, is nobis erit communicator et pater, eumque sicut Petrum habebimus, et unionis vincula per longum tempus et in sæcula sæculorum permanebunt, quemadmodium fidei integritas a mille annis illis sanctis permansit, et sincera eorum fides apud nos manet. Constat enim eos idem ac nos Symbolum confessos esso, quod statulis testantur omnia quidem ex œcomenicis concilia, expressius autem sextum et septignum. Sed ex quo nova circa divinum Symbolum ficta sunt, jam non papam invenimus, nec apostolicum neque Patreır, cum secundum Adem atque confes sionom “apostoli Petri non inveniantur qui nume papæ dicuntur, sed solummodo secundum negationein. Et quemadmodum, negato Christo, Petrus jam Petrus noù est, nec apostolus neque primus, ita nec is qui papa dicitur jain erit papa, enm non habeat Petri fidem quam trina confessione, nipote diligens, signavit Petrus, postquam ter negavisset, neque successor erit nisi ditescat bona divi Petri ejusque successorum confessione quam Pater cœlitus revelavit. Quæ cum diceremus, collocutor miratus farnit; et hoc est veritas, et Dominus qui veritas est dixit: «Nemo scit quæ sunt honinis, nisi spiritus qui in eo est, et nemo cognovit quæ Dei sunt ui i Spiritus qui in eo est, quis ergo gloriabitur quasi sublimiora Spiritu cogitaverit? in Spiritu Ratres diviumque docent Scriptura. Istud quoque verum est; ait enim Dominus: ‹Scrutamini Scripturas, quoniam putatis in eis vitam æternam invenire, et illæ sunt quæ testi, monium perhibent de me.» Quis igitur audebit contra Scripturas nova moliri, et contra Patres quos rapleverat Spiritus loqui? Nam si Dominus dixit: ● Serutamini Scripturas; › et Paulus; «Christus passus est pro nobis secundum Scripturas, el crucifixus, et tertia die resɔrrexit seeundum Scripluras, ο Dominus vero incipiens a Moyse et omnibus prophetis interpretatus est in omuibus Scripluris quæ de iɲɛo erant, nec ullus ex apostolis

«Τὰς vel Patribus doctrinam sine Scripturarum testimo ἄρα παρὰ τὰς Γραφάς τολμήσεις κατά τι νεανιεύ nio fidelibus tradidit, quis ergo audebit adversus Scripturas et habentes Spiritum Patres dden aliam instituere, fidemque a Spiritu Patribus sicut Petro per Spiritum revelatam auferre? Nonne per Spiritum pro Spiritu divi Patres dimicaverunt, et simul confessionem Spiritus constituerunt? Sane ego dico et profiteor, per Spiritum; et qui ita non loquitur a Spiritu sancto alienus est. Nonne novisti, frater, quinam sacrum fidei Symbolum explicaverunt? σασθαι, καὶ παρὰ τοὺς πνευματοφόρους Πατέρας λέγειν; Εἰ γὰρ ὁ Κύριος, τας Γραφὰς ἐρευνᾶτε, ο φησὶ, καὶ Παῦλος, ο Χριστὸς ἔπαθεν ὑπὲρ ἡμῶν κατὰ τὰς Γραφάς,» καὶ ὅτι ἐσταυρώθη, καὶ ὅτι ἐγήγερται τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ κατὰ τὰς Γραφὰς, καὶ ὁ Κύριος ἀρξάμενος ἀπὸ Μωϋσέως καὶ ἀπὸ πάντων τῶν προφητῶν διηρμήνευεν ἐν πάσαις ταῖς Γραφεί τὰ περὶ ἑαυτοῦ, καὶ οὐδεὶς τῶν ἀποστόλων καὶ Πατέρων ἁμάρτυρον ἐτίθει τοῖς πιστοῖς τὴν διδασκαλίαν· τὰς ἄρα τολμήσεις παρὰ τὰς Γραφὰς καὶ τοὺς ἔχοντας τὸ Πνεῦμα Πατέρας πίστιν ἄλλην ἐκτίθεσθαι; καὶ τὴν ἀποκαλυφθεῖσαν διὰ τοῦ Πνεύματος τοῖς Πατράσιν ὡς καὶ τῷ Πέτρῳ ἀναιρεῖν; Η οὐ διὰ τοῦ Πνεύματος οἱ ὑπὲρ τοῦ Πνεύματος αγωνισάμενοι θείοι Πατέρες ὁμοῦ τὴν ὁμολογίαν τοῦ Πνεύματος ἐξέθεντο; Εγώ φημι καὶ κηρύττω, διὰ τοῦ Πνεύματος. Ο δὲ μὴ λέγων οὕτως τοῦ Πνεύματος ἀλλότριος τοῦ ἁγίου. Οὐκ οἶδας, ἀδελφέ, τίνες τὸ ἱερὸν τῆς πίστεως ἐξέθεντο Σύμβολον; Clericus. Nequaquam, domine, hos cognosco. Pontifex. Audi diligenter. Pace Ecclesiæ reddita, qui seminat zizania vadens in damnum Ecclesiæ, sicut prius vadens in damnum Salvatoris inter homines conversantis, Judzos adversus eum ineradit, ita post ejus Passionem, Resurrectionem et Ascensionem divinique Spiritus alveutumn, rursum adversus apostolos Spiritu plenos incitavit Judæos et turbam queque antichristorum falsorumque apostolorum ad solvendam pradicationem, velut magum illum Simonem, Demam et flermogenem, Hymenæum et Philetum, Cerin thum et Carpocraten, Manem quemdam et Panlum Samosatensem, Sabellium cum Ario et Origenem, n.ultosque alios deceptores, inter quos paste ea Eunomius et Macedonius atque Apollinarius cæterique similes qui nova contra veritatein machinati sunt. CAPUT XXIV. De prima synodo. Κληρικός. Ακριβώς, δέσποτα, οὐκ οτα. ᾿Αρχιερεύς. Καὶ ἄκους ἀκριβῶς. Τῆς Ἐκκλησίας εἰρηνευούσης, ὁ τῶν ζιζανίων σπορεὺς ἐπὶ λύμῃ τῆς Ἐκκλησίας, ὡς καὶ πρότερον, τοῦ Σιντῆρος φανερωθέντος, τοὺς Ἰουδαίους ἐξέμηνε κατ' αὐτοῦ, καὶ μετὰ τὸ πάθος τὴν ἔγερσίν τε καὶ ἀνάληψιν αὐτοῦ καὶ ἐπιδημίαν τοῦ θείου Πνεύματος πάλιν κατὰ τῶν πνευματοφόρων ἀποστόλων τοὺς Ἰουδαίους εξήγειρε, καὶ ἔτι πλῆθος ἀντιχρίστων τε καὶ ψευδαποστόλων πρὸς κατάλυσιν τοῦ κηρύγμα της· οἷον τὴν μάγον ἐκεῖνον Σίμωνα, Δημᾶν τε καὶ Ερμογένην, Υμέναιόν τε καὶ Φιλητὸν, Κήρινθον τε και Καρποκράτην, Μάνην τέ τινα καὶ Παῦλον Σαμοσατές, καὶ Σαβέλιον σὺν Ἀρείῳ, καὶ Ὠριγένην, καὶ πλείστους ἄλλους ἀπατεῶνας, μεθ᾽ ὧν καὶ Εὐνόμιον ὕστερον καὶ Μακεδόνιον καὶ Απολλινάριον, καὶ τοὺς ὁμοίως κατὰ τῆς ἀληθείας κενά μελετήσ σαντας. Περὶ τῆς πρώτης συνόδου. 'Αλλ' ἐπειδήπερ τὰ τῆς εὐσεβείας λαμπρότερον ἀνεδύθη, καὶ Θεὸς εὐδόκησιν ἀναθάλλειν ὁ ὑπεράσ γαθος τῇ φιλοχρίστῳ πίστει τοῦ εὐσεβοῦς Κωνσταν τίνου, ὥσπερ πάντας εκείνους τοὺς ἀποστάτας καὶ λυμεώνας Χριστὸς ὡς ὅλου πύλας όντας κατέβαλε, καὶ διωγμοῦ τῶν δυσσεβεστάτων τυράννων ἐπικει μένου χαλεποῦ, καὶ διὰ τῶν ἀποστόλων καὶ διαδό χων αὐτῶν τὸ ὀρθὸν τῆς πίστεως διετήρησεν, οὕτω καὶ τοὺς ἐπὶ Κωνσταντίνου τοῦ εὐσεβοῦς πολεμίους Sed postquam pietas splendidins reluxisset, et Deo juvante optimo, sincera fide Constantini Christo amici refloruisset, quemadmodum 'omnnes illos apostatas et vastatores Christos velut inferi portas fregerat, atrocique urgente tyrannorum valde impiorum vexatione', per apostolos eorumque successores fidei integritatem servaverat, i:a, pii Constantini tempore, religionis adversarios interfecit, veritatem fidei confessione divi Petri indeclinabili per Patres inconcussan cu- ῃ τῆς εὐσεβείας κατέθραυσε, τῇ τῆς ἀληθοῦς πίστεως stodiens, athieumque Arium cum aliis pluribus impits dejiciens, orthodoxæ fidei ipsius dogmata nobis piis ejus servis usque ad hanc horam intacta servavit. Juvante enim primo ilio imperatore Christiano, divino concilio sanctorum confessorum Patrum atque pontificum qui trecenti octoque et decem numerati sunt, eversa est impietas, et analhemnate percussus est Arius qui impiissima tomeritate blasphemnans prædicabat Filium atquo Spiritum Dei Patris esse creaturas, divinæ vero tres personæ a Patribus consubstantiales appellatæ sunt, quod proplietis et Evangelio prædicatum ἀκλινεστάτῃ ὁμολογίᾳ τοῦ θείου Πέτρου τηρήσας αὐτὸν διὰ τῶν Πατέρων ἀκλόνητον. Καὶ τὸν ἄθεον Αμειον σὺν πολλοῖς ἄλλοις δυσσεβέσι καταβαλών, καὶ τὰ τῆς ὀρθοδόξου αὐτοῦ πίστεως ἀσινῆ ἡμῖν τοῖς εὐσεβέσι δούλοις αὐτοῦ ἔκτοτε καὶ νῦν διετήρησε. Δι' αὐτοῦ γὰρ τοῦ πρώτου ἐν Χριστιανοῖς βασιλέως συνόδῳ θείᾳ ὁμολογητῶν ἁγίων Πατέρων Ιεραρχῶν, εἰς τριακοσίους καὶ δεκαοκτὼ ἀριθμους μένων αὐτῶν, τὰ τῆς δυσσεβείας καταργείται, καὶ ἀναθέματι καθυποβάλλεται "Αρεος, κτίσμα τὸν Υἱὸν καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ 40 Θεοῦ καὶ Πατρὸς βλασφη μῶν δυσσεβέστατα. Ομοούσιος δὲ παρὰ τῶν Πατέ

ρων ἡ Τριὰς ὁ Θεὸς καταγγέλλεται. Ἐπεὶ καὶ οὕτω fuerat, prout per prophetas demonstravimus, ex παρὰ τῶν προφητῶν καὶ τοῦ Εὐαγγελίου κεκήρυκται, καθὰ διὰ τῶν προφητῶν ἀπεδείξαμεν, ὧν ἐξαίρετος ὁ καὶ θεοπάτωρ Δαβίδ, λέγων, «Τῷ λόγῳ Κυρίου τοὺς οὐρανοὺς ἐστερεῖσθαι, καὶ τῷ πνεύ ματι τοῦ στόματος αὐτοῦ τὴν αὐτῶν πᾶσαν δύνα μιν.» 'Ο δέ γε Σωτὴρ ἐν ὄνομά φησι, καὶ εἰς τοῦτο · πάντας βαπτίζεσθαι, τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Και, «Ο μονογενής Υιός (τό Ευαγγέλιόν φησιν), ὁ ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρός, καὶ, ο Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν θεὸν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος· ν και, ο Πάντα δι' αὐτ τοῦ ἐγένετο·, και, ο Ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν· ν και, • Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν, καὶ ὅσα τοιαῦτα. quibus eximius Deique paterait Davidl: c Verio Domini cœli firmati sunt, et Spiritu oris ejus omnis virtus eorumi; › Salvator autem nomen naum dixit: «Omnes, inquit, baptizantes in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti; set: • Filius unigenitus, ait Evangelium, qui est in sinu Patris;» et: «In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum;» et: «Omnia per ipsum facta sunt; set: c in ipso vita erat; set:. Ego et Pater unum sumus, et similia. Ex quibus Patres sanctum enucleaverunt Symbolum sive signum fidei, anathemate ferientes cum qui contraria opinatus erat. Καὶ ἐπὶ τούτοις τὸ ἱερὸν ἐξέθεντο Σύμβολον, ἤτοι σημεῖον τῆς πίστεως, ἀναθέματι καθυποβαλόντες οἱ Πατέρες τὸν παρὰ τοῦτο φρονήσαντα. Περὶ τῆς δευτέρας συνόδου. Ε-εὶ δὲ περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος φανερώτερον οὐκ ἐξέθεντο, περὶ τοῦ Υἱοῦ μὲν γὰρ τότε βλασφημῶν ὑπῆρχεν ὁ ἀλιτήριος Αρειος, ὕστερον δὲ καὶ ὁ δυσσεβής Μακεδόνιος τὰ περὶ τοῦ Πνεύματος ἐδεία καυτη γλωσσαλγιῶν, καὶ κτίσμα τοῦτο κατωνόμαε καὶ ποίημα τοῦ Υἱοῦ, πάλιν τῶν τοῦ Θεοῦ ἱερέων συγκροτείται συνάθροισις, καὶ συγκαλείται ταύτην Ο μέγας καλούμενος καὶ ὧν ἀληθῶς Θεοδόσιος βασιλεύς. Καὶ τῇ μὲν πρώτη συνόδῳ ἡ Νίκαια τόπος ἦν, ταύτῃ δὲ τῇ δευτέρᾳ ἡ Κωνσταντίνου φιλόχριστος, ἣν καὶ ἔδει τὰ τῆς Τριάδος ἐπισφραγίσαι, ὡς καὶ θεμελιωθεῖσαν ἐν τῇ Τριάδι καὶ ἀνοικοδομηθεῖσαν, καὶ ταύτης κηρύξασαν ἀκραιφνῶς τὸ μυστήριον, καὶ ὑπὲρ τῆς Τριάδος ἐναθλοῦσάν τε καὶ ἀγωνιζομένην ἀεὶ, καὶ ὑπὸ τῶν ἐχθρῶν τῆς Τριάδος που λεμουμένην, καὶ τοὺς κήρυκας τῆς Τριάδος χειρο τονοῦσάν τε καὶ καθιστῶσαν ἐν Πνεύματι, καὶ παντὶ τῷ κόσμῳ ὡς ἀποστόλους ἐξαποστέλλουσαν. Μέγιστοι δὲ τῶν ὁμολογητῶν καὶ Πατέρων καὶ οἱ ἐν ταύτῃ συναθροισθέντες· Γρηγόριος γὰρ ἡ θεολόγος φωνή, και Γρηγόριος ἄλλος ὁ Νυτταέων φωστήρ, μᾶλλον δὲ τῆς οἰκουμένης ἀπάτης, ὁ καὶ τοῦ μεγίστου Βασιλείου καὶ ἀδελφὸς καὶ ὁμότροπος· Αμφιλόχιές τε ὁ Ικονίου, καὶ πρὸ τούτου Μελέτιος· ἔτι τε Ευστάθιος τῆς ᾿Αντιοχείας, καὶ ὁ ᾿Αλεξανδρείας Τιμόθεος· καὶ πλεῖστοι σὺν αὐτοῖς ἄλλοι τῶν καὶ θεολογία και σημείοις λαμψάντων. ἂν δὴ καὶ ὁ ἀρ θμὸς εἰς τρεῖς πεντηκοντάδας ὑπῆρχε. Καὶ οὗτος τῆς θείας Τριάδος παρίστησι τὸ τέλειον αριθμό;. Καὶ τὴν τοῦ Πνεύματος δὲ ὁμολογίαν ἀληθῆ καὶ τελείαν παρέδωκεν ἅμα τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ, ὡς ἐμπούσιον διξάζεσθαι παραδούς. Τρεῖς δὲ πεντη - κοντάδες, εἰς τιμὴν τῆς Τριάδος. Καὶ τέλειαι καὶ ἴσαι, ὅτι ὁμοούσιος ή Τριάς, καὶ μόνη τελεία. Καὶ αἱ πεντηκοντάδες ἡνωμέναι, ὅτι ἡ Τριὰς ἀδιαίρεσ τος. Καὶ πεντηκοντάδε;, ἐπεὶ κατὰ τὴν θείαν Πεντηκοστὴν τοῖς ἀποστόλοις τὸ Πνεῦμα φανερώτερον τεφανέρωται. Εκτίθεται οὖν ἡ δευτέρα οίκου μετ νικὴ θεία σύνοδος αὕτη τὸν περὶ τοῦ Πνεύματος τρανότερον λόγον, ἐκ τῶν Γραφῶν ποιησαμένη την ἔκθεσιν. Καὶ τῆς πρώτης λεγούσης συνόδου μόνου, CAPUT XXV. De secunda synodo. Sed quia nihil de Spiritu sancto conceptis verbis explanatum fuerat, cum tunc maledictus Arius de Filio blasphemaret, cum autem postea impius Macedonius effutions doceret ea quæ ad Spiritam spectant, illumque Filii creaturam alque opus appellaret, rursus sacerdotum Dei catus convocatur quem congregat imperator, ĉui cognomen Magnus vereque a Deo datus Theodosius. Primi quidem concilii locus erat Nicæa, secundi vero amica Christo Constantini civitas, quam oportebat Trinitatis veritatem obsignare, utpote in Trinitate fundatam et malificatam quæ Trinitatis mysterium sinere predicavit, et pro Trinitate congressa semper decertavit, adversus inimicos Trinitatis pugnavit, et Trinitatis præcones ordinatos atque in Spiritu institutos in universum mundum velut apostolos emisit. Maximi vero e confessoribus et Patri - bus in hanc synodum convenerunt, Gregorius scili cet'vox theologiæ, Gregorius alter, Nyssenoruın vel magis totius orbis lumen, Basilii maximi frater et sodalis, Amphilochius Iconiensis et ante eum Meletius, Eustathius. quoque Antiochenus, Timotheus Alexandrinus, et multi qui cum illis theologica dectrina et miraculis splenduerunt.Quorum numerus in tres numeros quinquagenarios dividebatur, unde hie numerus divinæ Trinitatis perfectionem referebat, veramque et perfectam Spiritus confessionem tradidit quem ut consubtantialem Patri et, Filio adorandum edocuit. Tres quidem numeri quinquagenarii in honorem Trinitatis, et perfecti atque pares quoniam consubstantialis est Trinitas solaque perfecta. Qui numeri secum simul uniuntur, quoniam Trinitas est indivisibilis; et quinquageni, sunt quoniam in divina Pentecoste Spiritu's apostolis manifestius apparuit. Scandum ergo divinum generale concilium planiorem exposuit de Spiritu sermonem, quam expositionem e Scripturis confecit. Prima synodus tantummodo dixerat: ‹ Et in Spiritum sanctuin,» quod clamant prophetæ et Evangelium, cum David quidem dixerit: Spiritum sanctum tuum ne auferas a me; › Evan-

SYMEONIS THESSALONICENSIS ARCITIEP. gelium autem: «Baptizantes cos in nomine l'atris et λ ι Καὶ εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ο δ δὴ καὶ τῶν προς Filii et Spiritus sancti;» illi vero adjecerunt: «Dominum vivificantem, qui ex Patre procedit, qui cum Patre et Filio sinul adoratur et conglorificatur, qui locutus est per prophetas; in unam sanctam catholicam et apostolicam Ecclesiam. Equidem illud Dominum» ex epistola divi Pauli accipiunt dicentis: «Dominus autem Spiritus; ubi vero Spiritus Domini, ¡bi libertas › istud vero: ‹ Vivificantem,» ex sacro Evangelio quo scriptum est: «Spiritus est qui vivificat. Similiter illud: «Qui ex Patre procedit, ah Evangelio sumunt, nec a semetipsis quid quam addere audent. Ipse enim dixerat Dominus: ‹ Spiritus veritatis qui ex Patre procedit, dicendo quidem, veritatis, monstravit proprium Patri Spiritum esse, utpote consubstantialem' et indigisibilem et in eo jugiter manentem; hoc autem: • Qui ex Patre procedit, ipsius Spiritus principium `e el causaın testatur: videlicet eum esse a Patre perinde ac ipse Filius, cum de semetipso dixerit: ‹ Ego exivi a Patre et vado;‹ › et rursus; ‹ Exivi à Patre et veni în mundum.» Idcirco si ista intelligere oportet de incarnatione, dicendo etiam: In principio erat, et apud Deum erat,» testatur Veritas Patrem esse suiipsius et Spiritus causam: cum Pater solus sit fons et principium,et radis, et cansa Verbi et Spiritus; cam insuper sit Pater lunínum, ergo lumina sunt de lumine: aliud quidem generatione, alin: autem processione, Filius et Spiritus: • In Lumine tuo, canit David, videbimus lumen;» et Pater est sola-fontana divinitas, ait quidam theolologus; nude nihil contra Scripturas addiderunt Pa. tres. Unde illad: «Qui cum Patre et Filio simul aloratur et couglorificatur, sie sanctis Scripturis collegerunt Patres. Ait euim David: Adoremus, et, Glorificare eum. › Qrod Trinitas glorificatur ex kymno Seraphim constat: • Sanctus, sanctus, sanctus, Dominus Sabaoth; pleni sunt coeli et terra gloria ejus.» Viden' unam prædicatam Tripitatis ploriam? Illud enim, ‹ Sanctus, › ter itera10:11, prout interpretati sunt Patres, Trinitatem siguifcat; hoc vero: • Dominus,» seinel dictum gloriæ ejus et naturm unitatem exhibet. Ιdου, ‹ Plení suut, inquit, cœli et terra gloria ejus, › nan corum dixit, quoniam trium personarum una est gloria et natura et virtus; sancṛaque Trinitas unus Deus et Dominus unam habet gloriam et adorationem. Idcirco Spiritus sanctus cum Patre et Filio simul a-loratur et conglorifcatur ab ipsis angelis, cum David dicat:. Et adorent eum omnes angeli ejus, › sed etiam a nobis ipsis, cum David nobis dicat: • Venite, adoremus et pluremus coram Domino qui fecit nos. Unus ergo Dominus Triuitas, et dicunt angeli:: San tus, sanctus, sanctus, Dominus; › et unum nomen Trinitatis Patris et Filii et Spiritus sancti in quo baptizati sumus, quoniam et unus et solus Deus Trinitas, cu II Deus sit Pater et Deus esset Verbum, quod erat in principio apud Deum. Et: Quare mentitus es Sp< α φητῶν καὶ τοῦ Εὐαγγελίου ἐστὶ φωνή, τοῦ μὲν Δαδιδ λέγοντος. «Τὸ Πνεῦμά σου τὸ ἅγιον μὴ ἀνταν ἐλῃς ἀπ' ἐμοῦ, τοῦ Εὐαγγελίου δὲ, ο Βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ο προστιθέασιν οὗτοι, «Τη κύριον, τὸ ζωοποιόν, τὸ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπορευό. μενον, τὸ σὺν Πατρὶ καὶ Υἱῷ συμπροσκυνούμενον και συνδοξαζόμενον, τὸ λαλῆσαν διὰ τῶν προφη τῶν, εἰς μίαν ἁγίαν καθολικὴν καὶ ἀποστολικὴν Ἐκκλησίαν.» Καὶ [] τὸ μὲν κύριον ἀπὸ τῆς ἐπιστολῆς τοῦ θείου Παύλου λαμβάνουτιν, ι Ο δὲ Κύρι ριος τὸ Πνεῦμά ἐστι, ο λέγοντος· «Οπου δὲ Πνεῦμα Κυρίου, ἐκεῖ ἐλευθερία·; τὸ δὲ ζωοποιὸν ἐκ τοῦ ἱεροῦ Εὐαγγελίου, «Τὸ Πνεῦμά ἐστι τὸ ζωοποιοῦν, γρά φοντος. Ομοίως δὲ καὶ τὸ ἐκ τοῦ Πατρὸς ἐκπορευόμενον ἐκ τοῦ Εὐαγγελίου λαμβάνουσι, καὶ οὐ τολμῶσι τι προστιθέναι ἀφ' ἑαυτῶν. Αὐτὸς γὰρ εἴρηκεν ὁ Σωτὴρ, «Τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, δ παρά δ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται. ο Καὶ ο τῆς μὲν ἀλησ θείας ο εἰπὼν, Εδειξεν οἰκεῖον αὐτῷ τὸ Πνεῦμα, ὡς συμφυὲς καὶ ἀδιαίρετον ὄν, καὶ ἐν αὐτῷ μόνον δεί· τὸ δὲ ο 8 παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται, ο τὴν ἀρχὴν αὐτοῦ τοῦ Πνεύματος καὶ τὴν αἰτίαν μαρτυρῶν, ὅτι παρὰ τοῦ Πατρὸς, ὡς καὶ αὐτὸς ὁ Υἱός. Ἐπεὶ καὶ περὶ ἑαυτοῦ φησιν· Ἐγὼ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐξῆλθον καὶ ἥκω· ν καὶ πάλιν, ο Ἐξῆλθον παρὰ τοῦ Πατρὸς καὶ ἐλήλυθα εἰς τὸν κόσμον. Εἰ γοῦν καὶ κατὰ τὴν οἰκονομίαν ἔστι τοῦτο νοεῖν, ἀλλὰ καὶ ἐν ἀρχῇ ἦν, καὶ πρὸς τὸν Θεὸν ἦν, αἰτίαν ἑαυτοῦ καὶ τοῦ Πνεύματος τὸν Πατέρα μαρτυρών ἡ ἀλήθεια. Ἐπεὶ καὶ τῶν ἐξ αὐτοῦ ὁ Πατὴρ μόνος πηγὴ καὶ ἀρχὴ καὶ ῥίζα καὶ αἰτία τοῦ Λόγου τε καὶ τοῦ Πνεύματος. Ἐπεὶ καὶ Πατὴρ τῶν φώτων αὐτ τός. Φῶτα δὲ ἐκ φωτός, τὴ μὲν γεννητῶς, τὸ δὲ ἐκπο ρευτῶς, ὁ Υἱὸς καὶ τὸ Πνεῦμα. «Ἐν τῷ φωτί σου αψόμεθα φως, ο ψάλλει Δαβίδ. Και μόνη πηγαία Θεότης ὁ Πατήρ, των θεολόγων ἔφη τις. Οὕτως οὐδὲν παρὰ τὰς Γραφὰς οἱ Πατέρες τεθείκασιν. Οθεν καὶ τὸ ε σὺν Πατρὶ καὶ Υἱῷ συμπροσκυνούμενον καὶ συνδοξαζόμενον, ἀπὸ τῶν ἁγίων συνελέξαντο Γρα φῶν οἱ Πατέρες. Το ο Προσκυνήσωμεν» γὰρ ὁ Δαβὶδ λέγει, καὶ τὸ ο Δοξάσατε αὐτόν, ο Ὅτι δὲ ἡ Τριάς συνδοξάζεται, καὶ ἀπὸ τοῦ ὕμνου τῶν Σεραφίμ φα νερόν ο Αγιος, ἅγιος, ἅγιος, Κύριος Σαβαιώθ. Πλήρης ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ τῆς δόξης αὐτοῦ. Οράτε μίαν τὴν δόξαν κηρυττομένην τῆς Τριάδος; Τὸ γὰρ ο άγιος ο λεγόμενον τρὶς, ὡς οἱ Πατέρες εἰρήκασι, τὴν Τριάδα σημαίνει. Τὸ δὲ ο Κύριος ο ἅπαξ τὸ ὁμέδοξον καὶ συμφυὲς ταύτης παρίστησι. Διὸ καὶ Πλήρης (φασὶν) ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ τῆς δόξης αὐτοῦ.» Οὐκ αὐτῶν, ἐπειδὴ τῶν τριῶν ὑπο στάσεων μία ἡ δόξα καὶ ἡ οὐσία καὶ δύναμις. Καὶ ἡ ἁγία Τριὰς ὁ μόνος Θεός τε καὶ Κύριος μίαν. Εχει τὴν δόξαν καὶ τὴν προσκύνησιν. Διὸ καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ συντιμᾶται καὶ συμ προσκυνεῖται καὶ παρὰ τῶν ἀγγέλων αὐτῶν, ἐπεὶ και, «Προσκυνήσατε αὐτὸν, φησὶν ὁ Δαβίδ, πάντες ἄγγελοι αὐτοῦ· ο ἀλλὰ καὶ παρ' ἡμῶν αὐτῶν· ἐπεὶ

12) DIALOGUS CONTRA 11.ERESES. Deo, sancto? Non es mentitus hominibus, sed docet Petrus de Spiritu. Non tres dii, sed unus est Deus in Trinitate, cum sit Patris et Filii et Spiritus sancti essentia et natura, potentia et voluntas, molus et operatio, providentia et regnum, unum principium et gloria indivisibilis. Pater enim nunquam fuit sine Verho et Spiritu, neque Verbum sine Patre et Spiritu, neque Spiritus sine Patre et Filio: quoniam individua est Trinitas atque inconfusibilis: inconfusibilis quidem, quomiam in ea est vere Pater, vere Filius, vere Spiri tus sanctus: individua autem, quoniam nuus Pater absque initio et quæ ex ipso sunt sine initio sunt, aterna sunt, sine passione procedunt. Pater enim est fons supersubstantialis Deitatis; Filius καὶ πρὸς ἡμᾶς φησιν ὁ Δαβίδ, ο Δεῦτε, προσκυνή- ritui σωμεν καὶ κλαύσωμεν ἐναντίον Κυρίου τοῦ ποιή. σαντος ἡμᾶς.» Εἷς οὖν Κύριος ή Τριάς, ὡς καὶ οἱ ἄγγελοί φασιν, ο Άγιος, ἅγιος, ἅγιος, Κύριος.» Και ἐν τὸ ὄνομα τῆς Τριάδος τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, εἰ; δ βαπτιζόμεθα, ότι καὶ εἷς καὶ μόνος Θεὸς ἡ Τριάς, ἐπεὶ καὶ Θεός ἐστιν ὁ Πατήρ, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λίγος, ὃς ἦν ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεόν. Καὶ, «Ινα τί ἐψεύσω τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον; οὐκ ἐψεύσω ἀνθρώποις, ἀλλὰ θεῷ, ο Πέτρος διδάσκει περὶ τοῦ Πνεύματος. Καὶ οὐ τρεῖς θεοί, ἀλλ' εἷς Θεός ἐν Τριάδι. Ἐπεὶ καὶ μία τοῦ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ Πνεύματος ὡς ἡ οὐσία καὶ φύσι;, καὶ ἡ δύναμι; καὶ βουλὴ καὶ κίνησις καὶ ἐνέργεια και πρόνοια καὶ βασιλεία καὶ ἀρχὴ καὶ δόξα ἀχώριστος. Οὐδὲ γὰρ Πατὴρ δίχα Λόγου ποτὲ ἡ Πνεύματος· οὐδὲ Λόγος vero et Spiritus velut fores et lumina supersul. δίχα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Πνεύματος· οὐδὲ Πνεύμα είχα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ. Ὅτι καὶ ἀδιαίρετο, καὶ ἀσύγχυτος ἡ Τριά;· ἀσύγχυτος μὲν ὅτι Πατήρ ἀληθῶς καὶ Υἱός ἀληθῶς, καὶ Πνεῦμα ἅγιον άληθῶς· ἀδιαίρετος δὲ, ὅτι εἶ; ὁ Πατὴρ καὶ ἄναρχος, καὶ τὰ ἐξ αὐτοῦ ἀνάρχως καὶ ἀϊδίως καὶ ἀπαθῶς. Πηγὴ γὰρ τῆς ὑπερουσίου Θεότητος ὁ Πατήρ, ὁ δὲ Τις καὶ τὸ Πνεῦμα, οἷον ἄνθη, καὶ ὑπερούσια φῶτα, φησὶ Διονύσιος, μίαν 49 τὴν λάμψιν κεκτημένα, ὡς καὶ τὴν φύσιν μίαν καὶ τὴν δύναμιν καὶ κίνησιν καὶ ἐνέργειαν, καὶ οὐ κατ' ἀγγέλους καὶ ἀνθρώπους γνώμη; τινὸς ἢ σοφίας διαφοράν. «Οὐδεὶ γὰρ ἐπιγι νώσκει τὸν Υἱὸν εἰ μὴ ὁ Πατήρ· οὐδὲ τὸν Πατέρα τις ἐπιγινώσκει εἰ μὴ ὁ Υἱὸς, καὶ ᾧ ἐὰν βούληται ὁ Υἱὸς ἀποκαλύψαι·, ἀποκαλύπτει δὲ ἴσον βούλεται ὁ διδούς, καὶ ὅσον δύναται ὁ λαμβάνων διὰ τοῦ Πνεύ ματος. Καὶ, ο Τὸ Πνεῦμα δὲ πάντα έρευνα, καὶ τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ. Καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ οὐδεὶς οἶδεν, εἰ μὴ τὸ Πνεῦμα τὸ ἐν αὐτῷ. Ορᾷς κατὰ δύναμιν ὡς τοῖς ἁγίοις ἀπεκαλύφθη τὸ μυστήριον τῆς ἀδιαιρέ του καὶ ἀσυγχύτου Τριάδος, τοῦ μόνου τῶν ὅλων Θεοῦ; Λοιπὸν μὴ περαιτέρω ζήτει· ἀρκοῦ τοῖς εἰρη μένοι; καὶ δεδομένοις παρὰ Θεοῦ. Ἐπεὶ καὶ Πέτρος παρὰ τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱὸν ἀποκαλύψει εγνώρισε καὶ πάλιν σὺν τοῖς λοιποῖς ἀποστόλοις παρὰ τοῦ Υἱοῦ τὸν Πατέρα έμαθε διδαχθείς, • Εφανέρωσε σου τὸ ὄνομα, ο λέγοντος, ο τοῖς ἀνθρώποις, καὶ ἐ; νώρισα αὐτοῖς τὸ ὄνομά σου καὶ γνωρίσω.» Καὶ τὰ τοῖς ἀγγέλοις δὲ φρικτά τε καὶ ἄγνωστα διὰ τοῦ Πνεύματος ἡμῖν ἐπεκαλύφθη. Παυλός φησιν, ο μίν δὲ ταῦτα ἀπεκάλυψε διὰ τοῦ Πνεύματος.» Λοιπόν της ρῶμεν τὰ ἀποκαλυφθέντα τοῖς ἁγίοις, καὶ μὴ τὰ ἡμέτερα παρεισάγωμεν. Τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, Πνεῦμα Θεοῦ, Πνεῦμα Πατρός, Πνεῦμα Χριστοῦ, Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ, ταῦτα τῆς ἐμπουσιούτητος, τῆς ὁμοδουλίας, τῆς μιᾶς ἀρχῆς καὶ ἐνεργείας καὶ δυνάμεως. Τῷ Πνεύματι τοῦ στόματος αὐτοῦ, δ παρά τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται, τὸ Πνεῦμα τὸ ἐκ τοῦ Θεοῦ. ταῦτα τῆς αἰτίας καὶ πηγὴς καὶ μιᾶς ἀρχῆς τοῦ Πατρός, δ; αίτιος καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Πνεύματος. Ἐπεὶ καὶ περὶ τοῦ Υἱοῦ γέγραπται, ο Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐσμεν. Ο εωρακώς εμέ, εώρακε τον 11ατέρα. Πάντα όσα ἔχει ὁ Πατήρ εμά έστι. Πάντα τα s'antialia, ait Dionysius, lucem unam habentia, sicut et unam naturam et potestatem, et voluntatem et operationem, neque more hominum et angelorum scientia quadam aut`sapientia differunt. ‹ Nemo enim novit Filium nisi Pater, et nemo Patrem novit nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare;» revelabit autem quantum voluerit is qui dat, et qua itum potuerit is qui per Spiritum accipit. «Spiritus vero omnia scrutatur etiam profunda Dei,, et: ‹ Quæ sunt Dei nemo novit nisi Spiritus qui est in eo. › Viden' quoniam pro viribus revelatum est sanctis mysterium indivisibilis et inconfusibilis Trinitatis, solins universorum Dei? Caterum uoli altius inquirere; sufficiant quæ dicta sunt et data a Deo, quoniam Petrus quoque a Deo Filium revelatione cognovit, et iterum cum cæteris apostol.s a Filio edoctus Patrem didicit qui dixit: Manifestavi nomen tuum hominibus, et notam feci eis nomen tuum et notum faciam. › Et quæ angelis tremenda sunt atque ignota per Spiritum nobis revelata sunt: c Hæc nobis, ait Paulus, per Spiritum revolavit. › Superest ut revelata sanctis custodiamnus, neque nostra immisceamus. Spiritus est veritatis, Spiritus Dei, Spiritus Patris, Spiritus Christi, Spiritus Filii vi unitatis substantiæ, et cousilii, ejusdenique principii, operationis et potestatis. Verba: ‹ Spiritu oris ejus qui ex Patre procedit, Spiritus qui ex Deo est,» causall, fonten unumque Patris principium qui auctor est Filii et Spiritus exhibent; ideo de Filio scriptum est': ● Ego et Pater unum sumus; Qui videt me videt et Patrem; Omnia quæcunque habet Pater mca sunt; Omnia tua mea sunt, et mea tua sunt Sicut Pater resuscitat mortuos et vivifcat, ita Filius quos vult vivificat, › et similia, quibus unitas naturæ et potentiæ atque consilii et individni:as monstratur. Et rursus: elu principio erat Verbuin, et Verbum erat-in principio apud Deum, et Deus erat Verbum;» necnon voces: «Pater, Unigenitus, Qui est in sinu Patris, Qui est splendor glorie, have omnia Filium esse consubscant alem demonstrant, quemadmodum ista rursus de Spiritu dict», ‹ Ex me accipiet, et annuntiabit vobis, › indicam

cam revelasse et nos docuisse. «llec enim, ait ἐμὲ σά ἐστι, καὶ τὰ σὰ ἐμά. Ωσπερ ὁ Πατὴρ ἐγείρει Paulus, nobis revelavit per Spiritum. Incerta et occulta sapientiæ tuæ, inquit David, manifestasti mihi,» videlicet per Spiritum; ideo etiam, ‹ Spiritum sauctum tuum ne auleras a me, oral et τοὺς νεκροὺς καὶ ζωοποιεῖ, οὕτω καὶ ὁ Υἱὸς οὓς θέλει ζωοποιεῖ· ο καὶ τὰ τοιαῦτα. Τὸ σύμφυὲς δὲ διὰ τούτων καὶ ὁμοδύναμον καὶ ὁμόβουλον καὶ ἀχώ ριστον περίσταται. Καὶ πάλιν, ο Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος. Καὶ οὗτος ἦν ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεόν. Καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος.» Καὶ τὸ ο Πάτερ,» και, ε Ο Μονογε νής,» καί, ο Ὁ ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρός καὶ, ο ὓς ἂν ἀπαύγασμα τῆς δόξης.» Ταῦτα δὲ τὸ ἐκ τοῦ Πατρὸς εἶναι τὸν Υἱὸν καὶ τὸ ὁμοούσιον δηλοῖ, ὡς τὸ, • Ἐξ ἐμοῦ λήψεται, ο πάλιν περὶ τοῦ Παρακλήτου ῥηθὲν, ε καὶ ἀναγγελεῖ ὑμῖν, ο τὸ ἀποκαλύψαι καὶ διδάξαι ἡμᾶς δηλοῖ. Ἡμῖν γὰρ ἀπεκάλυψε ταῦτα (φησί Παύλος) διὰ τοῦ Πνεύματος. Καὶ, ο Τὰ ἄδηλα καὶ τὰ κρύφια τῆς σοφίας σου (5 dicit David in Spiritu; et illud: «Accipite SpiriLum sanctum,» graliæ est largitio; nam Spiritus tunc non incepit exsistere, nec initium accepit, cum semper cum Patre fuerit Filio coæternus. Quod gratiam daret patet ex sequentibus: • Quibus remiseritis remittetur eis, et catera. Quod illud erat unum ex beneficiis a Verbo pro nobis in sancto Spiritu incarnato collatis ex his constat: ‹ Orietur virga de radice Jesse, et flos de radice ejus ascendet, et requiescet super cum Spiritus Dei, Spiritus sapientix ct intellectus, Spiritus con- Δαβιδ λέγει) εδήλωσάς μοι,» τῷ Πνεύματι δηλον silii et fortitudinis, Spiritus scientia et pietatis, Spiritus timoris Dei replebit cum.» Quisnam iste? Qui ex semine David ortus est (quod tu nobiscum confiteris), Jesus Christus. Hic quidem utpote individuus cum Patre et Spiritu, et omnia habens ex Patre, necnon cum Spiritu operans, incarnatus accepit et corporaliter sumpsit quæ sunt Spiritus; dona autem accipit qui cum Spiritu habet non quamdam partem, sed omnem Dentalis plenitudinem, scilicet omnes facultates; quoniam ut Deus • eas Verbum cum Spiritu possidebat, solumque incarnatum (nam neque Pater neque Spiritus incarnatus est), omnes etiam cum carne Spiritus et Patris opera.iones habuit. Ideo Paulus quoque dicit: e la ipso enim inhabitat omnis plenitudo di vimitatis corporaliter. Viden' quoniam, 4 corporaliter,ɔ dixit? Cum sanctissimum illud corpus templum fuerit et tabernaculum omnis gloriæ, et pro nobis fucrit ex natura nostra libamen et piaculum, ex ipso gratiam acc:pimus. Naturam Dei non participamus, sed gratiarum ejus dona accipimus. Quod fihus tonitrui Joannes dixit: «De plenitudine ejus mos omnes accepimus; non plenitudinem acceptmus, sed de plemtudine, ita vt non naturam quidem, sed gratiam consequamur; nam pars est et potentiæ nostræ accommodatum quod singuli suscepimus; ibi autem est plenitudo, quoniam persona Verbi incarnata est quæ divinitatis habet plemtud.mem. Quid ergo accepimus? Gratiam pro gratia. Viden' quoniam gratiam, non naturam aɩeepimus? Quippe personam Verbi solum illud diviDum Salvatoris nostri templum in intimam unicnem habuit, quia Verbum ipsius humanitati persoula factum est, et solum Deus-Momo apparunt, solumque per personam unum ex duobus naturis coàluit, cum simul esset Deus et homo. Nec quisquam ex angelis vel mortalibus Dei naturæ factus est particeps, gratias vero singuli partimpant men - sura sibi accommodata, divinamque illuminationew, et dij facti sunt multi, sed tantum secunduin gratiam. Si ergo corpus Dominicum creatura manet, etsi Domino adunatum, solum vero fit divinatatis particeps, utpote Verbo intime conjunctum ότι. Ἐπεὶ καὶ, ο Τὸ Πνεῦμά σου τὸ ἅγιον μὴ ἀντ ανέλῃς ἀπ' ἐμοῦ, ἡ ἐξαιτεῖται, καὶ εἶπε Δαβίδ ἐν Πνεύματι. Καὶ τὸ, η Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον,» χάρι σμα δοῦναι ἐστιν. Οὐδὲ γὰρ τότε τὸ Πνεῦμα ὑφί στατο, καὶ ἀρχὴν ἐλάμβανεν εἶναι, τὸ μετὰ τοῦ Πατρὸς ἀεὶ ὂν, καὶ τῷ Υἱῷ συναΐδιον. Καὶ ὅτι χάρισμα ἐδίδου, δῆλον. «Αν τινων ἀφῆτε, ο φησίν, • ἀφίενται,» καὶ τὰ λοιπά. Οτι δὲ ἐν τῶν χαρισμάτων ὑπῆρχε τὸ δοθὲν διὰ τοῦ Λόγου σαρκωθέντῆς ὑπὲρ ἡμῶν ἐν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, φανερὸν ὧδε. • Αναθήσεται ῥάβδος ἐκ τῆς ῥίζης Ἰεσσαὶ, καὶ ἄνθος ἐκ τῆς ῥίζης ἀναβήσεται, καὶ ἐπαναπαύσεται ἐπ' αὐτὸν Πνεῦμα Θεοῦ, Πνεῦμα σοφία; καὶ συνέ σεως, Πνεῦμα βουλῆς καὶ ἰσχύος, Πνεῦμα γνώσεως καὶ εὐσεβείας, Πνεῦμα φόβου Θεοῦ ἐμπλήσει αὐτόν. ο Τίς δὲ οὗτος; Ὁ ἐκ σπέρματος Δαβὶδ (εἶγε καὶ σὺ σὺν ἡμῖν ὁμολογεῖς Ἰησοῦς Χριστός. Ούτο; εἷα μὲν Λόγος ἀδιαίρετος ὢν τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Πνεύ ματι, καὶ πάντα ἔχων ἐκ τοῦ Πατρὸς, καὶ ἐνεργῶν σὺν τῷ Πνεύματι, ἐνανθρωπήσας, καταδέχεται καὶ σωματικῶς λαβεῖν τὰ τοῦ Πνεύματος. Λαμβάνει δὲ τὰς δωρεάς, ὁ σὺν τῷ Πνεύματι ἔχων, καὶ οὐ μερικάς τινας, ἀλλὰ τὸ πλήρωμα πᾶν τῆς Θεότητος, πάσας 43 τάς δυνάμεις δηλαδή. Ἐπεὶ καὶ Θεὸς ὢν ὁ Λό γος, ταύτας ἐκέκτητο σὺν τῷ Πνεύματι· καὶ μόνος ἐνανθρωπήσας (οὐ γὰρ ὁ Πατήρ ἢ τὸ Πνεῦμα σεσάρ κωστα.) ἁπάσας εἶχε καὶ σὺν τῇ σαρκὶ τὰς τοῦ Πνεύ ματος καὶ τοῦ Πατρὸς ἐνεργείας. Διὸ καὶ Παυλός φησιν, «Ἐν αὐτῷ γὰρ κατῴκησὲ πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος σωματικώς.» Ορᾷς ὅτι ι σωματικώς ο λέγει; Καὶ ναοῦ γενομένου καὶ σκηνώματος πάσης δόξης τοῦ παναγίου ἐκείνου σώματος, τοῦ καί γε γονέτος ἀπαρχῆς τε καὶ θύματος ἐκ τῆς φύσεως ἡμῶν ὑπὲρ ἡμῶν, ἐξ αὐτοῦ καὶ ἡμεῖς λαμβάνομεν χάριν. Καὶ οὐ τῆς τοῦ Θεοῦ μετέχομεν φύσεως, ἀλλὰ τὰ τῶν χαρισμάτων αὐτοῦ λαμβάνομεν δῶρα. Καὶ τοῦτο ὁ τῆς βροντῆς υἱός φησιν Ἰωάννης· «Καὶ ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες ἐλάβομεν. Οὐ τὸ πλήρωμα ἐλάβομεν, ἀλλ' ἐκ τοῦ πληρώματος. Ωστε οὐ φύσιν, ἀλλὰ χάριν, ὅτι μερικὴν μὲν καὶ κατὰ δύναμιν ἡμετέραν δ λαμβάνομεν ἕκαστος. Ἐκεῖ δὲ τὸ πᾶν ἐστιν, ὅτι καὶ ἡ ὑπόστασις τοῦ Λό του σεσάρκωσαι, ἡ τὸ πᾶν ἔχουσα τῆς θεότητος. Καὶ

τί ἄρα ἐλάβομεν; Καὶ χάριν ἀντὶ χάριτος. Ορᾷ et in person hujus constans, quis audebit dicere: e ὅπως χάριν καὶ οὐ φύσιν ἐλάβομεν; Τὴν μὲν γὰρ ὑπόστασιν τοῦ Λόγου μόνος ἐκεῖνος ὁ θεῖος ναὸς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν εἰς ἄχραν ἔσχεν ἔνωσιν, ἐπεὶ καὶ ὁ Λόγος ὑπόστασις γέγονε τῷ ἀνθρωπίνῳ αὐτοῦ, καὶ μόνος ώφθη Θεάνθρωπος, καὶ μόνος τῇ ὑποστάσει οὗτος εἷς ἐκ δύο συνετέθη φύσεων, Θεὸς καὶ ἄνθρωπος ὤν. Οὐδεὶς δὲ ἕτερός τις εἴτε ἀγγέλων εἴτε βροτῶν Θεοῦ μετείληφε φύσεως. Χαρίτων δὲ μετέχουσι πάντες, καὶ τούτων ἀναλόγως, καὶ τῆς θείας ἐλλάμψεως· καὶ θεοὶ τελοῦσι πολλοί, πλὴν κατὰ χάριν. Εἰ οὖν καὶ τὸ Δεσποτικὸν σῶμα κτίσμα μέ ναι καὶ ἑνωθὲν τῷ Δεσπότῃ, ὁμόθεον δὲ μόνον τοῦτό ἐστιν, ὡς ἄκρως ἡνωμένον τῷ λόγῳ, καὶ ἐν τῇ ὑπο στάσει αὐτοῦ συστάν, πῶς τις τολμήσειεν ἄρα ὑπό στασιν, δέξασθαι Θεοῦ εἰπεῖν; Εἰ γὰρ ὑπόστασις τὸ ἐμπνευσθὲν καὶ οὐ χάρισμα, ὑποστάσεως ἄρα τότε τοῦ Πνεύματος μετέσχον οἱ μαθηταὶ, καὶ τότε δὴ ὑπαρξάσης· ὅπερ πάσης βλασφημίας ἐστὶν ἐπέκεινα. Λοιπὸν ἐκ τοῦ πληρώματος λαβόντες ἡμεῖς καὶ χάριν ἀντὶ χάριτος, ἀντὶ τῆς νομικῆς δηλονότι αὐτὸν τὸν Θεὸν μεθ᾿ ἡμῶν, καὶ ἀντὶ σκιᾶς τὴν ἀλήθειαν. Ἐπεὶ καὶ τοῦτό φησιν, «Ο νόμος, ο λέγων, ο διά Μωσέως ἐδόθη, ἡ χάρις καὶ ἡ ἀλήθεια διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐγένετο, ο προστρέχωμεν τῇ χάριτι καὶ τῇ ἀληθείᾳ, καὶ τὰ τῆς χάριτος ὁμολογῶμεν, καὶ συντηρῶμεν ἑαυτοῖς τὴν χάριν· καὶ τοῖς Πατράσιν ἐπώμεθα, τοῖς ὑπὸ τοῦ Πνεύματος τοῦ θείου κεκινημένος. Ἐπεὶ καὶ τὸ λαλῆσάν φασί, διὰ τῶν προ φητῶν, εἰς μίαν ἁγίαν καθολικὴν καὶ ἀποστολικὴν Εκκλησίαν. Καὶ Ζαχαρίας τούτό φησιν ὁ τοῦ Προδρόμου γενέτης, περὶ τοῦ Πατρὸς, ο Καθὼς ἐλάλησε διὰ στόματος τῶν ἁγίων τῶν ἀπ' αἰῶνος προφητῶν αὐτοῦ σωτηρίαν ἐξ ἐχθρῶν ἡμῶν.» Καὶ ἡ τοῦ Θεοῦ Λόγου δὲ ὕμνησε κατά σάρκα Μήτηρ, «Καθὼς ἐλά λησε πρὸς τοὺς Πατέρας ἡμῶν,» λέγουσαν, ε τῷ Αβραὰμ καὶ τῷ σπέρματι αὐτοῦ ἕως αἰῶνος.» Και ἐν ταῖς Πράξεσι δὲ γέγραπται·. Ον δεῖ οὐρανὸν μὲν δέξασθαι ἄχρι χρόνων ἀποκαταστάσεως πάντων, ὧν ἐλάλησεν ὁ Θεὸς διὰ στόματος πάντων τῶν ἁγίων αὐτοῦ προφητῶν ἀπ' αἰῶνος.» Ελάλησεν οὖν τὸ Πνεῦμα δ ἐξέχεεν ὁ Θεὸς ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις ἐπὶ πᾶσαν σάρκα, ὡς ἔφησεν Ἰωήλ, καὶ τὴν καθολικὴν Ἐκκλησίαν ἐπῳκοδόμησεν, ἥτις θεμέλιον μὲν ἔσχε τὴν δι᾿ ἀποκαλύψεως ὁμολογίαν τοῦ Πέτρου, δι' ἣν καὶ Πέτρος οὗτος ὠνόμασται, τό, «Σὺ εἶ ὁ Χρι στὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος.» Αὕτη γάρ ἐστιν ἡμῶν ὁ θεμέλιος τῆς ἀληθοῦς ὁμολογίας, δι᾿ ἣν καὶ αὐτὸς, ὡς παρὰ τοῦ Πατρὸς μαθὼν, μακαρίζεται, καὶ οἱ ταύτην λαβόντες ἡμεῖς, ἀσινεῖς διαφυλαχθέντες, ἐποικ δομηθέντες 44 ἐπὶ τῷ θεμελίῳ τῶν ἀποστό λων καὶ προφητῶν, ὄντος ἀκρογωνιαίου αὐτοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ, οἱ κατοικητήριον Πνεύματός έσμεν. «Εν ᾧ καὶ ὑμεῖς συνοικοδομεῖσθε,» Παυλός φησιν, «εἰς κατοικητήριον τοῦ Θεοῦ ἐν Πνεύματι.» Ορᾶτε; Η Ἐκκλησία αὕτη ἐν τῇ Τριάδι ἐγήγερται· ἐν ᾧ καὶ ὑμεῖς τῷ Χριστῷ Ἰησοῦ συνοικοδομεῖσθε, «Παῦλος φησιν, αὐτῷ τῷ Υἱῷ δηλαδή, «εἰς κατοικητήριον τοῦ Θεοῦ, ν ἤτοι τοῦ Πατρὸς, «ἐν Πνεύματι.» Φαpersonam Dei accepisse? Nam si insufflatum persona est, non gratia, personam ergo Spiritus participaverunt, discipuli, quæ tunc quidem exsistere coepisset, quod est ex blasphemiis impiissima. Igitur cum de plenitudine ejus acceperimus gratiam pro gratia, nempe pro legali ipsum nobiscum Deum, et pro unbra veritatem, prout dictum est: e Lex, inquit, per Moysen data est, gratia et veritas per Jesum Christum facta est, › curramus ad gra· tiam et veritatem, dona gratiæ confiteamur, et nobis ipsis gratiam custodiamus, Patresque sequamur quos divinus movel:at Spiritus, quia quod prot lerant prophetæ dixerunt: In unam sanctam ca· tholicam et apostolicam Ecclesiam., Zacharias quoque Præcursoris genitor istud de Patre dixit: • Sicut locutus est per os sanctorum, qui a sæculo sunt, prophetarum ejus salutem ex inimicis nostris; cecinit Mater Verbi Dei secundum carnem: • Sicut locutus est ad Patres nostros, Abraham et 'semini ejus in sæcula.» Et in Actibus scriptum est: Quem oportet cœlum suscipere usque in tempora restitutioniør omnium, quæ locutus est Deus per os sanctorum suorum a sæculo prophetarum. › Locutus est ergo Spiritus quem eſſudit Deus in novissimis diebus super omnem carnem, ut dixit Joel, et catholicam ædificavit Ecclesiam, quæ fundamentum habet confessionem Petri revelatione institutam, propter quam iste cognominatus e t Petrus, scilicet: «Tu es Christus Filius Dei vivi.» Hæc est enim fundamentum veræ confessionis nostræ propter quam ipse Petrus utpote a Patre acceptam beatus dicitur, et nos qui eam accepimus in tuto positi, superædificati sumus super fundamentum apostolorum et prophetarum, ipso summo angulari lapide Christo Jesu, qui Spiritus habitaculum sumus; lu quo, ait Panlis, et vos cumdilicamini in habitaculum Dei in Spiritu.» Videtisne? Ipsa Ecclesia in Trinitate fundatur; ¢ In quo et vog Christo Jesu coædificamini,» ait Paulus, videlicet Filio, c.in habitaculum Dei,, id est Patris, cin Spiritu.» lui his manifesta tit Trinitatis confessio, et Spiritus sanctus in ipsa loquitur Ecclesia. Quapropter tres congregati in nomine Jesu Christi ipsum habent iu medio; et qui diligit Christum in Spiritu diligit; ‹ Nemo enim potest dicere Dominum Jesum nisi in sancto Spiritu» est cum Patre et Filio et Spiritu sancto, el Trinitas in eo est, non natura quidem, sed gratia. Ego enim, inquit, et Pater venieus et mansionem apud cum faciemus.» Igitur calňo - lica est Ecclesia, non Romana, neque flierosolymitana, neque Constantinopolitana est, nec Antiochena, nec Alexandrina, sed catholica est et una; quæ simul sancta est et apostolica, sanctitatem quidem· babens ex sancta Spiritu, apostolicam vero dignitatem ex apostolorum prædicatione. Quæ cum habeat verðum veritatis integrum, sermonibusque polleas apostolicis, et sanctificatione Spiritus gaudeat, ipsa una el sancta atque apostolica, seu maIn

SYMEONIS THESSALONIENSIS ARCHIEP. β fis Jesu Christi est Ecclesia qui apostolos elegit ἡ νερῶς ἐν τούτῳ ἡ Τριὰς ἀνομολογεῖται, καὶ τὸ sanctoque Spiritu confirmavit. In quo Christo Jesu Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐν ταύτῃ λαλεῖ τῇ Ἐκκλησία. utpote vivo et clecto summo angulari lapide omnis όπερ δύο καὶ τρεῖς συνηγμένοι ἐν τῷ ὀνόματι ædificatio constructa crescit in templum sanctum, Ἰησοῦ Χριστοῦ αὐτὴν ἔχουσι μέσον. Καὶ ὁ ἀγαπῶν in Domino, prout dixit Paulus: fundamentum τὸν Χριστὸν ἐν Πνεύματι ἀγαπᾷ· οὐ γὰρ δύναται aliud nemo potes: powere præter id quod positum τις εἰπεῖν Κύριον Ἰησοῦν, εἰ μὴ ἐν Πνεύματι ἁγίῳ, est, quod est Christus Jesus;» et: c Si quis vobis μετά τοῦ Πατρός ἐστι καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Πνεύ evangelizaverit præter id quod accepistis, anathema ματος. Και η Τριάς ἐστιν ἐν αὐτῷ, οἱ τῇ οὐσίᾳ, sit. › Igitur servanda est, fratres, hæee fides que ἀλλὰ τῇ χάριτι. «Εγώ ο γὰρ ο καὶ ὁ Πατήρ, ο fundamentum quidem habet Christum, honorabiles φησίν, ο ελευσόμεθα, καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ ποιήvero lapides apostolos at prophetas divinumque σομεν.» Καθολική τοίνυν Εκκλησία οὐχὶ Ῥώμη omnein chorum nempe pontificum et martyrume, καὶ Ἱερουσαλήμ. οὐδέ γε ἡ Κωνσταντίνου καὶ Ἀντιόpræconum atque justorum ac universam sancto- χου καὶ 'Αλεξάνδρου, ἀλλ' ἡ καθολικὴ καὶ μία, καὶ rum coronam. Cujus fidei sinceram et irreprehen αὕτη ἁγία καὶ ἀποστολικὴ, τὸ ἅγιον μὲν ἐκ τοῦ sibilem confessionem, cum, sicut dictum est, ex ἁγίου Πνεύματος ἔχουσα, τὸ ἀποστολικὸν δὲ ἐκ τοῦ prophetis, apostalis et Patribus fuerit desumpta, τῶν ἀποστόλων κηρύγματος. Η τὸν λόγον τοίνυν ne novis lædamus utpote in Spiritu signatam ca- ὀρθοτομούσα τῆς ἀληθείας, καὶ τοὺς ἀποστολικούς veamus. Nam primum quidem concilium incepit κρατύνουσα λόγους, καὶ τὸν ἁγιασμὸν τοῦ Πνεύμα symbolum et enuntiavit; secundum vero illud enn- τος ἔχουσα, αὕτη μία καὶ ἁγία Εκκλησία καὶ ἀποcleavit, seu magis circa incarnationem Verbi sanc- στολική ἐστι· μᾶλλον δὲ Ἰησοῦ Χριστοῦ, τοῦ τοὺς tumque Spiritum perfecit. Quoniam abunde tradi- ἀποστόλους ἐκλεξαμένου, καὶ τῷ ἁγίῳ ἐνισχύσαντος Ilis est sermo de religione, fideique signum ex Πνεύματι. Ἐν ᾧ Ἰησοῦ Χριστῷ ὡς ζῶντι ἀκρογων divinis Scripturis antissimoque Evangelio obsigna - νιαίῳ λίθῳ καὶ ἐκλεκτῷ πατα οἰκοδομή συναρμολο tụm fụ:t, firmum et omnino inconcussum ad panc- γουμένη αὔξει εἰς ναὸν ἅγιον ἐν Κυρίῳ, καθάπερ tum piis omnibus illud esse creditum: est; quod Παυλός φησι·: Καὶ θεμέλιον ἄλλον οὐδεὶς δύναται esse signum veræ et orthodoxæ confessionis Pa- Οεἶναι παρὰ τὸν κείμενον, ἧς ἐστιν Ἰησοῦς Χριστός ο tribus placuit, audacesque fidem aliam inducere καὶ, «Εί τις εὐαγγελίζεται ὑμῖν παρ' δ παρελάβετε, tentantes anathemate feriendos declaraverunt. ἀνάθεμα έστω.» Τηρητέον τοίνυν ταύτην τὴν πίστιν, ἀδελφοί, ἡ Χριστὸν μὲν ἔχει θεμέλιον, λίθους δέ γε τιμίους τοὺς ἀποστόλους τε καὶ προφήτας, καὶ πάντα δὴ θεῖον χορὸν ἱεραρχῶν φημι καὶ μαρτύρων, κηρύκων τε καὶ ἐσίων, καὶ πᾶν ἁγίων συνάθροισμα. Της δὴ πίστεως ὁμολογίαν ἀκραιφνή τε καὶ ἄμεμπτον, ὡς ἐκ τῶν προφητῶν οὖσαν καὶ ἀποστόλων, · ὡ; εἴρηται, καὶ Πατέρων, μὴ καινοτομήσωμεν ὡς ἐν Πνεύματι σφραγισθεῖσαν. Καὶ γὰρ τῆς πρώτης συνόδου ἀρξαμένης τε καὶ ἐκθεμένης τὸ Σύμβολον, ή δευτέρα τοῦτο σαφηνίσασα, πλέον περὶ τῆς τοῦ Λόγου ενανθρωπήσεως καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος τετελείωκε. Καὶ ἐπειδίπερ ὁ περὶ τῆς εὐσεβείας ἱκανῶς ἐξεδύθη λόγο;, καὶ τὸ σημεῖον τῆς πίστεως ἀπὸ τῶν θείων Γραφῶν καὶ τοῦ ἱερωτάτου Εὐαγγε λίου ἐσφράγισται, βέβαιον καὶ πάντη ἀκίνητον ἄχρι καὶ κεραίας ἔδοξε πᾶσιν εἶναι τοῖς εὐσεβοῦσι. Καὶ τοῦτο σημεῖον εἶναι ὁμολογίας ἀληθοῦς τε καὶ ὀρθοδόξου παρὰ τῶν Πατέρων ἑστέρχθη, καὶ τοῖς τολο μώσιν ἑτέραν πίστιν τοῖς ἐπιστρέφουσιν ἐκτιθένα: ὑποκεῖσθαι τῷ ἀναθέματι. CAPUT XXVI. De tertia synodo. Quamobrem tertium ex œcumenicis concilium ducentis Patribus constans, cui præfuit Cyrillus, nequaquam fidem aliam protulit, sed eam quæ a Patribus tam in primo Nicaæ quam in secundɔ̃ Constantinopolis concilio signata fuerat, firmam solaraque divinam habuit; veritates quidem qua. rum causa vocati erant, de incarnatione Unigeniti, proprio statuto stabilivit, nibil autem prorsus Symbolo addidit, et impium Nestorium qui impia Inaniter spargebat dogmata, nostramque arctam cum natura divina adunationem atque salutem negabal, rejecit. CAPUT XXVII. De quarta synodo. Magnum autem in Chalcedone quartum concilium cui sexcenti et triginta Patres adfuerunt, manifestius de divino hoc Symbolo disserens, nihil ei adjecit, sed illud veneratione prosequitur, et capita quorum gratia congregatum fuit explanat, diΚΕΦΑΛ. Κα'. Περὶ τῆς τρίτης συνόδου. Τοίνυν οὐδὲ ἡ τρίτη τῶν οἰκουμενικῶν συνόδων ἐν Πατράσι διακοσίοις, Κύριλλον ἔξαρχον ἔχουσα, ἑτέραν πίστιν ἐξέθετο, ἀλλὰ ταύτην τὴν ὑπὸ τῶν ἐν Νικαίᾳ καὶ τῶν ἐν τῇ Κωνσταντίνου τῆς δευτέρας συνόδου βεβαίαν και ' μόνην θείαν, πίστιν ἡγήσατο· καὶ τὰ περὶ ὧν αὐτοῖ; ἡ ζήτησις, περὶ τῆς σαρκώς σεως τοῦ Μονογενοῦς, ἐν ἰδίῳ ἔ στο όριο, μηδὲν τῷ Συμβόλῳ προσθεῖσα το σύνολον· καὶ τὸν δυσσεβῆ Νεστόριον ἀπεβάλετο ἀσεβοῦντα διακενῆς, καὶ τὴν θέωτιν ἡμῶν καὶ σωτηρίαν ἀρνούμενον. Περὶ τῆς τε άρτης συνόδου. Καὶ ἡ μεγάλη τετάρτη ἐν Χαλκηδόνι τῶν ἐξακο σίων τριάκοντα αριδηλότερον περὶ τοῦ θείου τούτου Συμβόλου διεξοῦσα, οὐδὲν τούτῳ προστίθησιν. Επιται δὲ τοῦτο σεβαζομένη, καὶ τὰ περὶ ὧν ἡθροίσθη ἐν ἑτέρῳ ὅσῳ διασαφεί, συνεργόν μὲν δι' ἐπιστολῆς

τὸν θεῖον Λέοντα πάππαν ἔχουσα, καὶ τοὺς αὐτοῦ vum quidem Leonem papam adjuvantem habens τοποτηρητὰς, Διόσκορον δὲ 'Αλεξανδρείας καὶ Εὐ τυχή πρεσβύτερον καὶ τοὺς σὺν αὐτοῖς καθαι ρούσα. Περὶ τῆς πέμπτης συνόδου. Καὶ ἡ πέμπτη δὲ τῶν ἑκατὸν ἑξήκοντα ἁγίων. Πατέρων, ης 'Αγαπητός πάππας ἔξαρχος ἐν τῇ Κων σταντίνου, κατὰ τοῦ Ὀριγένους καὶ Διδύμου τε και Εὐαγρίου, παλαιῶν τινων τὴν κακίαν, περί τε άναστάσεως νεκρῶν καὶ πλείστων άλλων ζητήσεων ἀθροισθεῖσα, τὰ ὅμοια ταῖς πρὸ αὐτῆς περὶ τοῦ δε ροῦ Συμβόλου νενομοθέτηκεν. vicemque ejus præstantes, Dioscorum vero Alexan - drinum et Eutychen presbyterum eorumque asseclas subvertens. CAPUT XXVIII. De synodo quinta. At quintum concilium ad quod centum et septi:aginta Patres sancti convenerunt, cui præfuit Agapetus papa in civitate Constantini, contra Origenem, Didymnumet Evagrium, viros malitia veteres, necnon resurrectionis mortuorum causa pluriumque aliorum capitum similia, de sancto Symbolo statuit ac concilia prius convocata. CAPUT XXIX. De synodo sexta et septima. Sextum concilium, cui centum et sexaginta quinque Patres, et septimum, cui trecenti et sexginta adfuerunt, illud quidem novæ Roniæ a Constantino ædificatæ adversus Honorium veteris Romæ episcopum atque Sergium et Pyrrhum Constan - tinopolitanum cæterosque alios Monotheletas, hoc vero iterum Nicææ adversus impios imaginum eversores convocatum fuit, palam multo studio ea quæ ad divinum Symbolam spectant declaraverunt. Sextum quidem primi et secuudi concilii Symbolum firmavit, et ne quid adderetur prohibuit. Septimum autem unum primi secundique concilii Symbolum habens quod in ecclesia prædicamus, hoc suis scripsit litteris, eique audentes quidquam addere vel ab eo detrabere sacerdotes quidem et clericos a dignitate dejicit, laicos vero anathemati subjicit. Itaque augustum illud Symbolum undique fuit conclamatum et a Patribus obsignatum, necnou ab eisdem prædicatum atque miraculis eorum et verbis scriptisque ac morte firmatum. Istud enim, sicut diximus, et baptizati in ecclesia confessi sunt, et sacerdotio initiati prædicaverunt, et morientes ut viaticum habuerunt, Deoque ultimum munus obtulerunt; quorum reliquiæ et sanationes atque miracula per eas impleta divinum illud Symbolum testantur, quo. pacom Ecclesia consecuta est, et membra Christi sibi invicem conjuneta sunt, Christusque pax nostra factus est; naṁ arcte ul caput membris suis adunatus in ipsis delectabatur. Primatum autem amare, fratribus superbia et contumacia insultare, nequaquam super cathedram Petri, sed super nubes vel etiam sublimius considere videri, Deo sese assimilare, perinde aç olim mortem in mundum induxit, ita et nunc multos morte multo graviore affecit; inde Ecclesia exitio periclitata est, Christi membra dilacerata sunt, inimicitia inducta est inter Alios pacis quos in charitate Deus qui charitas est congregavit, suami effundens claritatem. Heu! quanta a demone pernicies! et argumenta de hac materia Græcis atheis digna, qui multos olim deus seu potius nullum colebaut, et Scripturae vocum depravationes, et sermonum Patrum false interpretationes, solummodo ut superbiam tuerentur! O homo, omnes uno animo Περὶ τῆς ἔκτης τε καὶ ἑβδόμης συνόδου. Ἡ ἔκτη δὲ τῶν ἑκατὸν ἑξήκοντα πέντε, καὶ ἑβδόμη τῶν τριακοσίων ἑξήκοντα, ὧν ἡ μὲν ἐν τῇ Νέα Ρώμῃ τῇ Κωνσταντίνου κατά τε Ονωρίου τῆς παλαιάς Ρώμης καὶ Σεργίου καὶ Πύρρου τῆς Κων σταντινουπόλεως, καὶ λοιπῶν ἄλλων Μονοθελητῶν, † δὲ, ἐν Νικαίᾳ τὸ δεύτερον, κατὰ τῶν δυσσεβῶν εικονομαχούντων, αριδηλότερόν τε καὶ μετὰ πολλού ζήλου τὰ περὶ τοῦ θείου Συμβόλου ἐξέθετο. Καὶ ἡ μὲν ἔκτη λέξεσιν αὐταῖς καὶ τὸ τῆς πρώτης συνόδου ἐκτίθησι Σύμβολον καὶ τὸ τῆς δευτέρας, καὶ μηδὲν τούτῳ προσθεῖναι διακελεύεται· ἡ δέ γε εβδόμη, ἐν ἔχουσα τὸ τῆς πρώτης τε καὶ δευτέρας, όπερ δὴ καὶ ἐπ᾿ ἐκκλησίας κηρύττομεν, λέξεσιν αὐταῖς αὐτὸ γράφει. Καὶ τοὺς προσθήσοντας ἐν τούτῳ ἢ ἀφελόντας, ἱερωμένους μὲν καθαιρέσει καὶ κληρικούς, λαϊκοὺς δὲ καθυποβάλλει τῷ ἀναθέματι. Οὕτω τὸ σεπτὸν τοῦτο συνεκροτήθη πάντοθεν Σύμβολον, καὶ - ὑπὸ τῶν Πατέρων ἐπισφραγισθεν, ἐκηρύχθη, καὶ τοῖς θαύμασιν ἐκείνων καὶ λόγοι; ἐβεβαιώθη, καὶ τοῖς συγγράμμασι καὶ τῷ τέλει. Τοῦτο γὰρ καὶ βαπιζόμενοι, ὡς εἰρήκαμεν, ἐπ' ἐκκλησίας καθωμο λέγησαν, καὶ τὴν ἱερωσύνην δεχόμενοι, προεκήρυξαν, καὶ τελευτῶντες ὡς ἐφόδιον ὡμολόγουν, καὶ Θεῷ δώρον παρεῖχον ἐπιτελεύτιον, ὧν καὶ τὰ λείψανα, καὶ τὰ μέχρι τοῦ νῦν δι' αὐτῶν ἰάματά τε καὶ θαύματα τὸ θεῖον τοῦτο Σύμβολον ἐπιμαρτυροῦσι, δι' οὗ καὶ τὴν εἰρήνην ἡ Ἐκκλησία ἐκέκτητο, καὶ τὰ μέλη τοῦ Χριστοῦ ἡνωμένα ἀλλήλοις ἦσαν, καὶ Χρι στὸς ἡ εἰρήνη ἡμῶν ὡς κεφαλὴ ἦν τοῖς μέλεσιν αὐ τοῦ ἡνωμένος καθόλου καὶ εὐφραινόμενος ἐν αὐτοῖς. Τὸ δὲ φιλοπρωτεύειν, καὶ τῶν ἀδελφῶν ὑπεραίρε σθαι καὶ ὑπερφρονεῖν, καὶ οὐκ ἐπὶ τὴν καθέδραν τοῦ Πέτρου, ἀλλ᾽ ἐπὶ τῶν νεφελῶν καὶ ὑπεράνω δοκεῖν καθέζεσθαι, καὶ ἡ ἰσοθεῖα, ὡς καὶ τὸ ἀποθνή σχεῖν τοῖς ἀνθρώποις πρότερον; καὶ νῦν τὸ ἀποθνή σκειν πολλούς πολλῷ χαλεπώτερον ἀπειργάσατο· καὶ τὸ κινδυνεύειν καταπεσεῖν τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ Χριστού διασπασθῆναι τὰ μέλη, καὶ ἔχθραν τεθεί και αναμέσον τῶν τῆς εἰρήνης υἱῶν, οὓς ἐν ἀγάπη Θ.ὸς ἡ ἀγάπη συνήγαγε, μη φεισάμενος τοῦ ἀγαπη τοῦ, βασαὶ τῆς δαιμονικῆς ἐπηρείας! καὶ συλλογι σμεὶ ἐπὶ τούτοις τῶν ἀθέων Ἑλλήνων, οι τὴν πολ θείαν πάλαι ἢ μᾶλλον ἀθεῖαν εἰπεῖν συγκροτήσαντες, καὶ διαβολαί ζητῶν γραφικῶν, καὶ παρερμη PATROL. GR. CLV.

clamaverant Patres, non semel tantum vel bis aut & νείαι πατρικῶν λόγων, 4β ίνα μόνον τὸ τῆς ὑπερηφα νίας ἐπεκδικήσωσιν. "Ανθρωπε, πάντες ὁμοῦ συνε φώνησαν οἱ Πατέρες, καὶ οὐ μίαν ἢ δις μόνον ἢ τρίς, ἀλλὰ καὶ ἑπτάκις, ὡς οἶσθα. Καὶ τὸ παρ' αὐτῶν Θεός μεμαρτύρηκε. Σὺ δὲ κλέπτεις ῥητόν τι θεῖον κακουργῶν ἁγίου Πατρός, ἀναγκαίως ὑπὲρ ἑτέρου ζητήματος, καὶ οὐχ ὑπὲρ τούτου αὐτῷ ῥηθέντος, καὶ καθ᾿ ἑτέραν ἔννοιαν, καὶ τοῦτο βιάζῃ νοεῖν καὶ νοεῖσθαι κατὰ τὴν πεπλανημένην δόξαν την σήν; Φρεναπατᾷς οὖν ἑαυτόν. Καὶ εἰ προφέρεις Κύριλλον ἢ Βασίλειον, ή ᾿Αθανάσιον τὸν ἀληθῶς μέγαν, καὶ * Αὐγουστῖνόν τε καὶ ᾿Αμβρόσιον· καὶ αὐτός σοι γὰρ τούτους πρὸ σοῦ προφέρω, καὶ ἔτι τοὺς πλείονας, ἐπεὶ καὶ ἐπὶ τούτοις μᾶλλον θαῤῥῶν ἐγὼ καυχῶμαι. Καὶ τὰ Ἑλληνικά σου σοφίσματα οἷς αὐτὸς ἐγο ter, sed et pluries, sicut nosti, quam agendi rationem testatus est Deus, tu autem divinum sancti Patris Verbum pravando frustraris, vi cogens ut non de illo capite bene, vero de alio prolatum fuerit, illudque aliena cogitatione adigis ut secundum tuam errantem opinionem cogitet et cogitetur! Ergo temetipsum seducis. Et si protuleris Cyrillum aut Basilium, vel vere magnum Athanasium et Augustinum, et Ambrosium, ego etiam tibi ipse ante te profero, vel etiam multo plures, quoniam in ipsis ego potius confidenter gloriabor, et argumenta tua Græcis digna quibus gloriaris ex mente repudio; ego vero in honorem causæ meæ alios adhuc qui ante dictos Patres vixerunt propenam, nempe Dionysium, et cum ipso Jerotheum, necnon signo- καυχά, ἀποστρέφομαι ἐκ ψυχῆς. Προσθήσω δὲ ὑπὲρ rum opificem Gregorium, Justinum philosophum et martyreın, ejusque antecessores et coætaneos, insuper Gregorium et Gregorium, Joannem ore aureum, Maximum et Joannem philosophos, universumque cum ipsis Patrum chorum. Tu quidem stalis contentione disputaus et argumentis insoJescens; ego autem dicam te Scripturas et Patres f.lsa explicatione corrumpere et aspernari, Græcorumque non Patrum esse discipulum.. Attamen, si vellem, ego quoque habeo argumenta tuis præstantia quibus dejiciantur sophisticæ tuæ ratiunculæ, illa autem rejicio, et demonstrationes ex Patribus eorumque sermonibus componam. Tu quiden Aristotelem ct Platonem vel etiam quemdair ex novis tuis doctoribus repones; sed ego tibi piscatores opponam eorumque prædicationis sinceritatem, et veram' sapientiam quam tu stultitiam judicas, vel etiam simpliciter pietatis mysterium quod Paulus magnum esse recte prædicat, et sapientiam tuam stultam faciam, et dicam: «Deumi nemo vidit unquam; mane in eis quæ didicisti et considera, sciens a quo didicisti; stultas quæstiones devita; præcipio tibi coram Christo Jesu, serva bonam confessionem; et fundamentum aliud nemo potest ponere prater id quod positum est; si quis evangelizaverit vobis præter id quod accepistis, anathema sit. Et tu quidem ita reverteris vacuus, ego vero gloriabor in gloria Patrum meorum, non enim evacuata fuit crux Christi, etsi ejus pradicatio quibusdam stultitia videatur. Unde accepimus quod accepimus? Spiritu. Et quicunque Spiritu Dei aguntur, ii sunt filii Dei, quarum sententiarum fines protrahere non oportet. Vide igitur ne stultus dias filius, qui natus es ex Patribus qui te in Spiritu genuerunt, neque videaris generatio prava atque perversa eorum qui minìme quæ Domini sunt, sed quæ sua sunt quærunt, qui non in ædificationem, sed in destructionem ambulant. Sed quid tibi vult multa hæc contentio? Deum noscere? Nosce sicut didicisti. Eum sicuti est cognoscere? Sed nunquam istud discere poteris; est enim incomprehensibi tis, et non tibi tantumn, sed et angelis, quod libi ostendit doctor lingua aureus; si istum eique simi- ἐμοῦ καὶ τοὺς πρὸ τῶν εἰρημένων ἄλλους ἁγίων, Διονύσιον φημι, καὶ Ἱερόθεον σὺν αὐτῷ, καὶ τὴν Θαυματουργὸν Πατέρα Γρηγόριον, καὶ τὸν φιλόσο φον Ἰουστῖνον καὶ μάρτυρα, καὶ τοὺς πρὸ τούτου καὶ σὺν τούτῳ ἔτι τε Γρηγόριον καὶ Γρηγόριον, Ιωάννην τε τὸν χρυσοῦν, καὶ Μάξιμον καὶ Ἰωάννην τοὺς φιλοσόφους, καὶ σὺν αὐτοῖς πάντα τὸν τῶν Πατέρων χορόν. Καὶ σὺ μὲν στήσῃ φιλονεικών, καὶ συλλογισμοίς φρυαττόμενος· ἔγωγε δὲ ὡς παρερ μηνεύεις και διαβάλλεις ἐρῶ τὰς Γραφὰς καὶ τοὺ; Πατέρας, καὶ ὡς τῶν Ἑλλήνων καὶ οὐ τῶν Πατέρων μαθητής εἰ. Καίτοι γε εἰ βουλοίμην, καὶ συλλογι σμοὺς ὑπὲρ τοὺς σοὺς κατὰ τῶν σῶν λογισμῶν τῶν σοφιστικών κέκτημαι. Απορρίπτω δὲ τούτους, ὡς μὴ διὰ τῆς θύρας εισερχομένους, καὶ τὰς ἀποδείξεις ἐκ τῶν Πατέρων καὶ τῶν ἐκείνων σοι λόγων ποιήσομαι. Καὶ σὺ μὲν ἀντιφήσεις τὰ ᾿Αριστοτέλους καὶ Πλάτωνος, ἔτι δὲ καὶ τῶν νέων σου διδασκάλων ἐγὼ δέ σοι τοὺς ἁλιεῖς ἀντιθήσω, καὶ τὸ ἁπλοῦν αὐτ τῶν τοῦ κηρύγματος, καὶ τὴν ὄντως σοφίαν, δοκού σαν δέ σοι μωρίαν. Καὶ ἔτι τὸ τῆς εὐσεβείας μυστή ριον ἐν ἁπλότητι, ὅπερ ὁ Παῦλος μέγα εἶναι ὁμολο γουμένως μαρτυρεῖ. Καὶ τὴν σοφίαν του μωρανώ. Καὶ, «Τὸν Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε, προσθήσω. Καὶ, «Μένε ἐν οἷς ἔμαθες καὶ ἐπιστώθης, εἰδὼς παρὰ τίνο; ἔμαθες.» Καὶ τὸ, ο Τάς μωρὰ: ζητήσεις παρ αιτοῦ.» Καὶ παραγγέλλω σοι ενώπιον Ἰησοῦ Χριστοῦ, φύλαξον τὴν καλὴν ὁμολογίαν. Καὶ θεμέλιον ἄλλον οὐδεὶς δύναται θεῖναι παρὰ τὸν κείμενον. Καὶ εἴ τις εὐαγγελίζεται ὑμῖν παρ δ παραλάβετε, ἀνά θεμα ἔστω. Καὶ οὕτω σὺ μὲν ἀπελεύσῃ κενὸς, ἐγὼ δὲ δοξασθήσομαι ἐν τῇ τῶν Πατέρων μου δόξῃ. Οἱ γὰρ μὴ κενωθῇ ποτε ὁ σταυρὸς τοῦ Χριστοῦ, εἰ καὶ μωρία δόξει τισὶ τὸ κήρυγμα. Πόθεν δὲ παρελάβο μεν ὁ παρελάβομεν; ᾿Απὸ τῶν τοῦ Πνεύματος. Και, • Οσοι Πνεύματι Θεοῦ ἄγονται, οὗτοί εἰσιν υἱοὶ Θεοῦ.» Καὶ οὐ δεῖ μεταίρειν τούτων τὰ ὅρια. Ορα τοίνυν μὴ μωμητὸν γένῃ τέκνον, κατὰ τῶν γεγονότ κότων ἐν Πνεύματι γεγονώς, καὶ γενεὰ σχολιὰ καὶ διεστραμμένη ὀφθῇς, καὶ τῶν μὴ ζητούντων τὰ τοῦ Κυρίου, ἀλλὰ τὰ ἑαυτῶν, καὶ τῶν οὐκ εἰς οἰκοδομέν περιπατούντων, ἀλλ᾽ εἰς καθαίρεσιν. ᾿Αλλὰ τί σοι βούλεται τὸ πολὺ τῆς φιλονεικίας; Θεὸν εἰδέναι;

DIALOGUS CONTRA IIÆRESES. Γνῶθι ὡς ἔμαθες. Αλλ' ὡς ἔστιν; Οὐ μὴ δυνηθῇς les in numero putaveris, noli saltem in mente tua cogitare te illis majora cognoscere. Scd quis naturam Dei vidit vel patefecit? Cæterumcrede amicis Dei quibus ipse quantum fieri poterat apparuit, us prius Moysi, quibus revelatus est, ut Petro, guibue manifestus factus est, ut Paulo et Paulo similibus; crede huic Paulo qui licet in cœlum altins quam tu (confdenter dico) ascenderit, et ineffabilia magis quam tu audiverit: «Obedite, inquit, praepositis vestris et subjarete eis.» Præpositus animarum nostrarum ille est omnesque pietatis Patres, qui omnes simul tilei Symbolum constituerunt, qui illud confessi sunt, qui illud simul obsignaverunt. igitur si istos aspernaus, istosque rejiciens, Cliristum aspernaris, ut ait Christus, Christumque rejicis, pejus Pentapolitanis judicium habebis; nam tolerabilius erit terra Sodonorum et Gomorrhorum, inquit, in die judicii quam eis qui non receperunt prædicationem, nempe prædicationem Christi, cum ab Apostolis èt Patribus facta fuerit. Et si quis scandalizaverit unum ex pusillis fratribus reus erit tantæ damnationis, quantæ qui tot scanda - lizaverit et ju prava distraxerit. Utinam temetipsum bumilians ad exemplum pacifici mansuetique Salvatoris, redus convenias ad eos qui secundum Deum fratres sunt, et unum fas cum Christo et illis Christique famulis Patribus nostris, definitum ab eis quale declaraverunt Symbolum recta fide confessus, ut hic et illic unum simus in Chriμαθεῖν. Καὶ γὰρ ἀκατάληπτος· καὶ οὐ σοὶ μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἀγγέλοις. Καὶ ὁ χρυσοῦς τὴν γλῶτταν περὶ τούτου διδάσκει σε, εἴ γε καὶ μέλει σοι τούτου καὶ τῶν ὁμοίων αὐτῷ, καὶ μὴ καὶ ὑπὲρ τούτους δι χείς παρὰ σεαυτῷ φρονείν. ᾿Αλλὰ τίς Θεοῦ οἶδε φύ σιν, ἢ ἐξηγόρευσε; Πεισθητι λοιπὸν τοῖς τοῦ Θεοῦ φίλοις, οἷς αὐτὸς ἑωράθη ὅσον δυνατὸν ἦν, ὡς καὶ Μωϋσῃ πρότερον, οἷς ἀπεκαλύφθη, ὡς καὶ τῷ Πέτρφ, οἷς ἐμφανής γέγονεν, ὡς τῷ Παύλῳ καὶ τοῖς ὁμοίοις Παύλῳ. Καὶ πείσθητι τούτῳ τῷ Παύλῳ ὡς εἰς οὐρανοὺς ἀνελθόντι ὑπὲρ σὲ (θαῤῥῶ λέγειν), καὶ τῶν ἀποῤῥήτων ἀκούσαντι κρεῖττόν σου καὶ κηρύσω σοντι, ο Πείθεσθε τοῖς ἡγουμένοις ὑμῶν 47 και ὑπείκετ:. ο Ηγούμενος δὲ τῶν ψυχῶν ἡμῶν οὗτός τε καὶ οἱ τῆς εὐσεβείας Πατέρες, οι ὁμοῦ πάντες τὸ τῆς πίστεως ἐξέθεντο Σύμβολον, καὶ οἱ τοῦτο καθωμολόγουν, καὶ οἱ ὁμοῦ ἐπισφράγιζον. Εἰ δ᾽ οὖν, αὐτῶν παρακούων, καὶ αὐτοὺς ἀθετῶν, Χριστὸν ἀθετεῖς, ὁ Χριστὸς ἔφη, Χριστοῦ παρακούεις, καὶ τῶν Πενταπολιτῶν ἐκεῖσε χείρον κατακριθήσῃ. Ανεκτότερον γὰρ ἔσται Σοδόμοις ή Γομόρβοις, φησίν, ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως ἢ τοῖς μὴ δεξαμένοις τὸ κήρυγμα. Κήρυγμα δὲ Χριστοῦ, ὡς τὸ τῶν ἀποστόλων καὶ τῶν Πατέρων. Καὶ εἰ ὁ σκανδαλίζων ἵνα τῶν μικρῶν ἀδελφῶν, ἔνοχος κατακρίματος τηλικούτου, ή τοσούτους σκανδαλίζων καὶ διασκῶν ὁποίου; Γένοιτο δὲ ταπεί νωθέντα σε τῇ μιμήσει τοῦ εἰρηνικοῦ τε καὶ πράου ἐπανελθεῖν καὶ ἐνωθῆναι τοῖς κατὰ Θεὸν ἀδελφοῖς, καὶ ἐν γενέσθαι μετὰ Χριστοῦ καὶ αὐτῶν, καὶ τῶν sto Jesu, prout deprecatus est Christus. τοῦ Χριστοῦ θεραπόντων, ἡμῶν δὲ Πατέρων, τὴ παρ' ἐκείνων ἐκτεθὲν, ὡς ἐξέθεντο, ἀνομολογήσαντα Σύμβολον ὀρθοδόξως, ἵνα καὶ ὧδε κἀκεῖ ἐν ὦμεν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ὡς ὁ Χριστὸς ηύξατο. Κληρικός! Χάρις τῷ Θεῷ, δέσποτα. ἱκανῶς γὰρ τὰ περὶ τῆς Λατινικῆς καινοτομίας ἐμάθομεν, καὶ ὡς οὐ κατὰ πίστιν αὕτη σφάλλεται μόνον, ἐπεὶ κατά τοῦ ἱεροῦ κινεῖται Συμβόλου τῆς πίστεως, ἀλλὰ καὶ κατά πάντων σχεδόν τῶν ἐθῶν τε καὶ παραδόσεων τῆς ἱερᾶς Ἐκκλησίας. Λοιπὸν προσεκτέον ἔσται ἡμῖν τὸ περὶ τῆς κοινωνίας αὐτῶν, καὶ τὸ περὶ τῆς λεγομένης ενώσεως δέον καλῶς ἐξετάσαι. Αρχιερεύς. Δέον, ἀδελφὲ ἐπεὶ οὐδ᾽ ἁπλῶς τοῖς πρὸ ἡμῶν ἡ διάστασις γέγονεν. Οίδας γάρ, ὡς καὶ ὁ τῆς ἑνώσεως δηλοί Τόμος, όπως χάριν δευτέρου καὶ τρίτου γάμου, ὅτι δὲ καὶ τετάρτου, οἷον σχίσμα γεν γένηται καὶ ἐπὶ πολλοῖς, ὡς μανθάνομεν, ἔτεσι, καὶ περὶ ζητημάτων δέ τινων άλλων μικρῶν δοκούντων πολύς, ζῆλος ἐγεγόνει τινῶν. Εἰ οὖν περὶ τῆς κατὰ τὴν πολιτείαν τῶν εὐσεβῶν ἡμῶν εὐταξίας πολὺς ὁ λόγος πολλάκις γέγονεν, ὅτι καὶ βίος παρ' ἡμῖν ὡς καὶ ἡ πίστις κηρύττεται, πολλῷ δὴ μᾶλλον ἔσται περὶ τῆς πίστεως. Κληρικός. Ούτως ή αλήθεια έχει, Πάτερ. Πλην ἔτι δεόμεθα, δίδαξαν ἡμᾶς εἰ ἀνεφύη καὶ ἄλλο τι κατὰ τῆς ὀρθοδόξου ζιζάνιον πίστεως μετὰ τοῦτο δὴ τὸ Λατίνων. Clericus. Deo gratias, domine. Nam satis ea quæ a Latinis novata sunt didicimus, et novimus eos non solummodo secundum fidem nutare, cum sacrum fidel Symbolum violaverint, sed etiam ferme secunduin omnes sanctæ Ecclesiæ consuetudines et traditiones. Superest ut de eoruin comaju, nione instruamur, et diligenter oportet de dicta adunatione inquirere. Pontifex. Hoc sale, frater, est necessarium, cum non semel prioribus nostris facta sit disjunctio; scis enim, prout aperit liber unionis, quoniam occasione secundi et tertil vel etiam quarti conjugii quoddam schisma per nultos, ut discimus, annos ortum est, et circa alias quasdam quæstiones quæ le‹es videntur, nonnulli magnum exprom-, psere studium. Igitur si propter disciplinam piamaque conversationem nostram multa pluries data est opera, quoniam agendi regula sicut et credendi apud nos prædicatur, quanto magis de de curandum est. Clericus. Ita, Pater, sese habet veritas. Sed adbuc deprecamur, doce nos an post zizaniam Latinis seminatam alia etiam contra sinceram sanctamque adem creverit.

SYMEONIS THESSALONICENSIS ARCHIEF CAPUT XXX. Contra Barlaamum et Acindynum horumque similes divinam sacrosanctæ Trinitatis gratiam impie reprobantes.) Pontifex. Etiam, frater, variæ ortæ sunt hæreses quæ velut mali carbones rore divinæ gratiæ fuerunt exstinctæ. Ultimum vero incendium idololatrica Nabuchodonosor fornace damnosius ab impiis Barlaam et Acindyno fuit conflatum, qui, dum more Græcorum opinarentur, eorum errores exsuscitiverunt, et falsam sapientiam, quam melius stultitiam appellaveris, renovaveruut. Clericus.” De hac hæresi, domine, disserentem libenter audiemus. Quænam sit et quomodo inceperit discere desideramus. Pontifex. Quænam sit et quomodo inceperit, nos quidem dicere non oportet; sacra vero annalium monumenta qui legere voluerit quæ orthodoxa Christi erexit Ecclesia, omnia prorsus agnoscet, primum quidem illa quæ contra impium illum Barlaam Calabrum statuta sunt; deinde vero quæ contra periclitatum in eadem ac Barlaam materia valdeque periculosum Acindynum; tertio autem quæ contra tertium et pluries (quoniam pluries per eum aliosque similes varios hæresiarchas (umnullus pasta est Ecclesia Christi), pluries, inquam, nimisque secundum animam emortuum necmon· in pietatis pondere gravique somno oppres- - sum Gregoram apparata sunt; hic noscet quam diversa, quam dolosa, quam simul impia et damnosa fuerit hæresis ista, quis fuerit (ejus) machinator, quinam ex' ea creverint rami non steriles tantum terramque pietatis exinanientes, sed et spinosi vimisque aspèri necnon molesti et Ecclesiæ plantationem dilacerantes. CAPUT XXXI. De S. Gregorio Thessalonicensi Thaumaturga Qui tamen voluerit rem planius cognoscere, melius discet ex scriptis illius qui velut sol alius in terra in illo tempore ortus est, capax qui verbo et exemplo obscurain impietatis noctem fugaret. Iste est Gregorius sapientissimus qui postea. Thessalonicæ præfuit Ecclesiæ, lumen magnumn in lucenti candelabro positum, lux pietatis magna jain ante pontificatum conspicua. Qui a juventute Deo adhærens, patria quidem urbe regina relicta, relictis etiam genere, et institutione, et sapientia aulaque impe• ratoria, Deum quærens in eremo, primum quidem genus Deo devovens, obedientia autem vitæque integritate ad contemplationis apicem pertingens et intercessu purissimæ Deiparæ quam in multa dilectione habebat et ab ea quam ut se illuminaret precabatur collustratus, acceptis inde futuri sæculi pignoribus vi istius illuminationis, modo quidem quasi `beatum hoc inunus tentaret eximie disputabat, modo autem ad alia conversus una angelis in quoruin societatem veniebat lumen id est gentilium. cum Κατὰ Βαρλαάμ καὶ ᾿Ακινδύνου, καὶ τῶν ὁμοίων αὐτοῖς, τῆς ἁγίας Τριάδος τὴν θείαν χάριν δυσσεβῶς ἀθετούντων. Αρχιερεύς. Ναι, ἀδελφέ, καὶ διάφορα, περὶ ὧν οὐ χρὴ λέγειν, κατασβεσθέντων ὡς πονηρῶν ἀνθράκων τῷ τοῦ Θεοῦ τῆς χάριτος ὑετῷ. Τελευταία δέ τις πυρκαῖα, καὶ τῆς εἰδωλικῆς ἐκείνης του Ναβουχοδονόσορ καμίνου χαλεπωτέρα, ἡ τοῦ Βαρλαάμ τε καὶ Ακινδύνου δυσσέβεια, ὡς ἑλληνόφρω· οὖσα, καὶ τὰ τῶν Ἑλλήνων ἀναῤῥιπίζουσα, καὶ τὰ τῆς Ἑλληνικῆς ἀπό φου σοφίας, μωρίας δὲ μᾶλλον εἰπεῖν, ὑπανάπτουσα. Κληρικός. "Ηκουσται ἡμῖν περὶ ταύτης, δέσ σποτα. Τίς δὲ αὕτη καὶ ὅπως ἤρξατο, ἐπιζητοῦμεν μαθεῖν. ᾿Αρχιερεύς. Τις μὲν αὕτη, καὶ ὅθεν ήρξατο, οὐ χρὴ λέγειν ἡμᾶς· τοῖς ἱεροῖς δὲ Τόμοις ἐντυχών δ 48 βουλόμενος, οὓς ἡ τοῦ Χριστοῦ ὀρθόδοξος ἀναστήλωσεν Ἐκκλησία, εἴσεται ἀκριβῶς πάντα, πρό τερον μὲν τῷ ἐκτεθέντι κατὰ τοῦ δυσσεβοῦς ἐκείνου Βαρλαάμ τοῦ Καλαβρού, δεύτερον δὲ τῷ κατὰ τοῦ κινδυνεύσαντος ἐν ὁμοίοις τῷ Βαρλαάμ πολυκινδύνου ᾿Ακινδύνου· τρίτῳ δέ γε κατὰ τοῦ τρίτον καὶ πολλάκι; (ἐπεὶ καὶ πολλάκις παρ' αὐτοῦ τε καὶ διαφόρων άλλων αἱρετιζόντων ὁμοίως ἔσχε τὰς ταραχὰς ἡ Ἐκκλησία Χριστού), φημὶ δὲ τοῦ λίαν γενε χρωμένου τὴν ψυχὴν καὶ κάρῳ δυσσεβείας καὶ ὕπνῳ βαρεῖ κατεχομένου Γρήγορα συντεθέντι. Καὶ γνώσε ται οἷον τὸ τῆς αἱρέσεως ταύτης ποικίλον τε καὶ δο λερὸν, καὶ ἅμα τὸ ἄθεον καὶ ἐπιβλαβές, καὶ τίς ὁ ταύτης προστάτης, καὶ τίνες οἱ ἐξ ἐκείνου φυέντες, οὐκ ἄκαρποι μόνον καὶ καταργοῦντες τὴν γῆν τῆς εὐσεβείας βλαστοί, ἀλλὰ καὶ ἀκανθώδεις καὶ λίαν τραχεῖς, παραλυποῦντες καὶ διασπῶντες τὰ τῆς Εχο κλησίας γεννήματα. Περὶ τοῦ ἱεροῦ Γρηγορίου Θεσσαλονίκης τοῦ Θαυματουργού. Ο δέ γε ἀκριβέστερον βουλόμενος ἐκμαθεῖν γνώσε ται μᾶλλον ἀφ᾽ ὧν ἐκεῖνες συνεγράψατο, δς οι περ ἄλλος τις ἥλιος τῇ οἰκουμένῃ ἀνέτειλε τῷ τότε καιρῷ ἱκανὸς ἀποσοβῆσαι λόγῳ τε καὶ τῷ βίῳ πᾶσαν σκου τόμαιναν ἀθεΐας. Γρηγόριος οὗτος ἦν ὁ σοφώτατος, ὁ τῆς Θεσσαλονικέων ὕστερον προστὰς Εκκλησίας, καὶ φῶς μέγα ἐπὶ λαμπρὰν λυχνίαν τεθείς, μέγας τε φωστήρ εὐσεβείας καὶ πρὸ τῆς ἀρχιερωσύνη; δει· χθείς. Ος ἀνατεθεὶς ἀπὸ νεότητος τῷ Θεῷ, καὶ τὴν πατρίδα μὲν καταλείψας τὴν βασιλεύουσαν, γένος τε καὶ ἀναγωγὴν, καὶ σοφίαν καὶ βασιλικὰς αὐλὰς, ἐν ἐρήμοις τε ζητήσας τὸν Κύριον, καὶ τὸ γένος μὲν πρότερον ἀφιερώσα; Θεῷ, δι᾿ ὑποταγῆς δὲ καὶ κα θάρσεως βίου πρὸς θεωρίας ὕψος ἐληλακώς, καὶ με σιτείᾳ τῆς Πανάγνου καὶ Θεομήτορος πρὸς ἦν τὸν πολὺν ἔσχε πόθον, καὶ παρ᾽ ἧς ἐξῄτει φωτισθῆναι καταυγασθείς, καὶ τοὺς ἀρραβῶνας τοῦ μέλλοντος αἰῶνος ἐντεῦθεν ἀπολαβὼν, ὑπὲρ οὗ δὴ φωτισμοῦ, καὶ ἐνταῦθα μὲν ὡς πεῖραν ἔχων τοῦ μακαρίου ἐκεί νου πάθους, λαμπρῶς ἡγωνίσατο, ἐκεῖσε δὲ μετα

στάς, καθαρώτερον μετέχει σὺν τοῖς ἀγγέλοις τῆς immortale ct nunquam deficiens participabat. ἀθανάτου κοινωνῶν αὐτοῖς καὶ μὴ παυομένης φωτο χυσίας. Οὗτος οὖν, ἀξίως αὐτοῦ τῆς θεωρίας τε καὶ λαμπρότητος καὶ ἔγνω καὶ συνεγράψατο· καὶ ἐκ τῶν αὐτῷ καλῶς λίαν πεπονημένων γνώσεται πᾶς ὁ ζητῶν. Ἔτι δὲ καὶ παρὰ τῶν συμπονησάντων αὐτῷ πλείστων μὲν καὶ ἄλλων, ἐξαιρέτως δὲ τοῦ πεφιλημένου Θεῷ Φιλοθέου, τοῦ τῆς Κωνσταντινουπόλεως φημι λαμπρού πατριάρχου, καὶ τοῦ μετ' αὐτὸν σου φωτάτου Νείλου, τῆς αὐτῆς αὐτῷ ἀρχιερατεύσαντος Ἐκκλησίας. Καὶ ἔτι ἑτέρου Νείλου θειοτάτου ἀνδρὸς, τοῦ τῆς Θεσσαλονικέων τὴν προεδρίαν μὲν εἰληφό τος, μὴ πρὸς αὐτὴν δὲ φθάσαντος ἐλθεῖν, κατὰ δὲ τῆς τῶν Λατίνων καινοτομίας λαμπρὰ καὶ ἀληθῆ λίαν καὶ ἰσχυρὰ συγγραψαμένου, καὶ κατὰ τῆς δυσ τήνου ταυτησὶ τοῦ Βαρλαάμ τε καὶ Ἀκινδύνου αἱ. ρέσεως. ἂν δὴ Πατέρων αἱ θειόταται συγγραφαὶ, καὶ ὅτι τοῦ μακαρίτου ἐκείνου Καβάσιλα, τοῦ τὴν και λὴν νίκην ἐπ᾿ εὐσεβείᾳ καὶ ἁγνότητι βίου συστησαμένου, Νικολάου κατὰ τὴν κλήσιν, καὶ Θεοφάνους δὲ τοῦ Νικαίας ἄλλου σοφοῦ καὶ ὁμολογητοῦ νέου, καὶ Ἰσιδώρου Θεσσαλονίκης, οὐδὲν ἀπολειπομένου τοῦ σοφοῦ τὰ θεῖα Πηλουσιώτου ἐκείνου καὶ ὁμωνύμου, τὰ περὶ τῆς εἰρημένης αἱρέσεως ἀκριβῶς παριστῶσιν. Ἐκ τῶν τούτοις τοίνυν πεπονημένων ἔσται καταμαθεῖν ἃ ζητεῖ, πίστει τὰ τούτων ἀνεγνωκώς, καὶ τῆς Βαρλααμίτιδος αἱρέσεως ἐπιγνώσεται τὸ ἐλέθριον, τῆς πολυκινδύνου τε ληρωδίας καὶ κινδυνώτους βλασφημίας τοῦ ᾿Ακινδύνου τὸ βλαβερόν. Ο. μὲν γὰρ Βαρλαάμ, ὡς ἐν ὀλίγῳ φάναι, πλάναις 49 Ελληνικαῖς κατεχόμενος, καὶ μηδὲν περαιτέρω εἶναι τῶν ἐν αἰσθήσει οιόμενος, φωτισμὸν μὲν Θεο καὶ γνῶσιν μόνην καὶ σοφίαν ἡγεῖτο ὁ ἄθλιος τὴν περὶ τὰ δρώμενα καὶ ποιήματα κατανόησιν. Καὶ τὸ εἰδέκαι τους δρόμους ἡλίου τε καὶ σελήνης καὶ σχημα τισμούς καὶ δυνάμεις, ἂς ἡ τῶν ἔξω σοφῶν μωρα διδάσκει περιεργία, γνῶσιν καὶ φωτισμὸν ἡγεῖτο καὶ ἔλεγε. Καὶ ἀριθμῶν δὲ τὰς ἀναλογίας, καὶ γεωμετρίας τὸ πολύσχημον καὶ ποικίλον, καὶ μουσι τῆς τὴν ἁρμονίαν καὶ φθόγγους, καὶ τὴν σοφιστι κὴν ἀλογίαν, ἣν δὴ καὶ λογικὴν ψευδωνύμως καλούσιν Ἕλληνες, γνώσιν θείαν καὶ φωτισμὸν δυσσεβῶς κατωνόμαζε· καὶ τὸν μὴ εἰδότα τὴν τῶν τοιούτων μύησιν, μηδὲ τὴν ἐπιστήμην τῶν ἔξωθεν μαθημά των, ἄλογον ἐκάλει καὶ σκοτεινόν· ἐξαιρέτως δὲ τὴν περὶ τὰ ἄστρα κίνησιν τὴν ἀνόητον περιεργίαν καὶ κατανόησιν, δ καὶ θεολογίαν φασὶν οἱ τὰ κτίσματα θεοποιούμενοι Ελληνες, καὶ τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα τὴν τιμὴν ἀπονέμοντες. Εν τούτοις οὖν ἔλεγεν ἐκεῖ της ὁ λίαν ἄσοφος τήν τε θεολογίαν εἶναι καὶ τὴν σου φίσι, καὶ τὴν κατάληψιν αὐτῶν ἔντευξιν εἶναι Θεοῦ καὶ ὄντως φωτισμὸν, ὁ ἐσκοτισμένος καὶ κτίσμα ὢν ἀκουσίως πονηρόν. Καὶ θεωρίαν ἀληθεστάτην ενό μαζε τὴν καὶ δυνατὴν τῷ βουλομένῳ σκέψασθαι, καὶ ἀκαθαρτοτάτῳ τῶν ἀνθρώπων νοῖ. Ὃς δὴ νοῦς ἀνθρώπινος καὶ τιμιώτερος ὁρᾶται, καὶ ὑψηλότερος τῆς τούτων κινήσεως, ὡς ταῦτα κατειληφώς, καὶ δυνάμενος θεωρεῖν· μᾶλλον δὲ κύριος καὶ θεωρὸς τῆς δρωμένης κτίσεως γεγονώς. Ἐπεὶ καὶ δι' αὐτὸν ἡ & Hic ergo digne pro sua contemplatione et illustratione pereruditus scripsit, cujus operibus admodum perspicuis omnis qui quærit cognoscet, necnon ex multis aliis qui cum eo laboraverunt, præsertim vero ex operibus Philothei Deo dilecti, clari scilicet Constantinopolis patriarche, Nili post eum sapientissimi qui eamdem pontifex rexit Ecclesiam, alterius quoque Nili qui Thessalonicensium primatiam accepit quam tamen declinare tentavit, qui contra Latinorum novitates eximia nimisque vera et vehementia conscripsit, atque adversus exitiosam istam Barlaam et Acindyni hæresim, quorum Patrum beatique etiam illius Cabassilæ Nicolai nomine qui bonam victoriam pietate sua vitæque munditia retulit, et Theophanis alius Nicea plilosophi novique confessoris, atque Thessalonicensis Isidori qui doctrina theologica nequaquam sapienti suo Pelusiotæ homonymo cedebat, quorum, inquam, scripta divinissima dicto hæreseos gesta prorsus refe: unt. Igitur ex operibus istorum discenda sunt quæ sciscitatur vir studiosus, quibus confidenter perlectis et quam exitiosa fuerit Barlaam hæresis, quamque damnosæ Acindyni periculosissimæ ineptiæ plenæque discriminis blasphemiæ agnoscet. Etenim Barlaam quidem, ut paucis expediam, erroribus Græcorum imbutus, et aestimans uihil esse praeter ca quæ sub seusus cadunt, ducebat ille nequam solam Dei illuminarionem et scientiam atque sapientiam circa ea quæ facta sunt et conspiciuntur versari; insuper scire cursum solis et lunæ formas atque affectiones quas fatua docet sapientium profanorum observatio, scientiam et illuminationem ille ducebat ac dicebat: necnon numerorum conveniens, variaque et multiformia geometriæ theoremata, musica harmoniam atque tonos, sophisticamque stultitiam quam falso logica vocabulo Græci appellant, divinam scientiam et illuminationem impie nominabat; virumque liorum initia nescientem, neque prefanarum notítiam habentem doctrinarum insanum vocabat et obræcalum, præcipue si ignoraret stolidam scientiam et doctrinam quæ circa motus astrorum versatur, quod theologiam cient Græci qui creaturas inter numina ascribunt, creaturæque honorem Creatori debitum attribuunt; in his igitur quæ diximus vir ille insipiens nimis theologiam et sapientiam ponebat; horumque compreheṇstonem donum esse Dei veramque illustrationem dicebat ¡He obcæcatus homo Deique creatura libenter perversa, et verain contemplationem vocabat eam qua gaudere potest quicunque voluerit, mens etiam hominum immundissima, quæ mens humana pretiosior videtur et sideribus quæ moventur sublimior, cum ista comprehendat et intueri possit, imo cum homo dominus et speculator visibilis creationis factus fuerit, quoniam ejus gratia ipsa facta est creatio et propter eum corruptioni submissa, prout docct Paulus dicens: • Vani-

Lali enim creatur» subjecta est, non volens, sed κτίσις αὕτη γεγένηται, καὶ δι' αὐτὸν ὑπέκυψε τῇ propter eum qui subjecit eam in spe. > Stultus autem Barlaam mentem in disciplinis quæ ad artem pertinent rudem mentem irrationalem et tenebrosam vocabat ille nequissimus, nesciens homo vanus quoniam ista quidem propter nos ut corpori provideatur præsentique vitæ nostræ prosint facta sunt, alia vero sunt a Den nobis præparata ante constitutionem, prout ipse olim dixit: «Venite, benedicti Patris mei, possidete paratum vobis regnum a constitutione mundi. › Bona autem illius régni, ait Paulus, talia sunt ut nec oculus hæc viderit nec auris audiverit nec in cor hominis ascenderit quæ præparavit Deus diligentibus se. › 1.leo docet Dominus: • Coelum et terra trausibunt; › prohibetque Paulus ne de his quæ videntur solliciti simus; nam quæ videntur temporalia sunt, quæ autem non videntur æterna sunt. Et: ‹ Cœli sicut liber complicabuntur; dixitque Petrus: <Coeli quidem magno stridore transibunt, elementa vero calore´solventur; terra autem et quæ in ipsa sunt opera exurentur. At his omnibus dissolvendis, quales nos esse oportet? Profecto in sancta conversatione operibusque pietatis exspectantes Domini nostri Jesu Christi adventum, de quo nos esse sol· licitos oportet. Quænam enim utilitas ex contenplatione creaturarum? Quantum inde torpet anima! Quantum inde conteritur nisi etiam inde crescat præsumptio, impiaque superbi tenebrarum spiritus opinio mentibus insanis inseratur. Quod non ipsa faciunt creaturæ cum bonæ sint utpote a bono creatura condit, sed sollicita earum consideratio, quam contemplatum apostatam dicunt quidam (sublimiore enim contemplatione dignus non fuit ille ab initio gloriabundus et insolentissimus qui tamen summo angelorum ordini præerat), dum,intueretur superbivisse, seque jactitasse.thronum suum super nubes et astra positurum, similemque fore Altissimo, qui Altissimum non cognoscebat. Hunc meus omnis semper contemplari debet velut mentem æternam Patrem cum Verbo et Spiritu, et eum appetere, atque ad eum creaturarum factorem continua propensione tendere, et eum in silentio adorare quemadmodum angelia Deique opera quænam sint intuitus homo debet secundum angelos agere, nempe eum hymnis et laudibus celebrare. Ait enim: «Quando facta sunt astra, laudabant me voce magna omnes angeli mei hymnisque ornabant.» Viden'? humilitati sunt, et statim ad contemplationem et glorificationem Dei sentein erexerunt, quonian ipse omnium Dominus; neque propter eum, sed propter nos, ut nostra regantur corpora visibilia condidit, invisibilis autem ut auinis nostris proficiant. Quæ igitur utilitas si de his corruptibilibus solliciti simus quæ studentibus non prosunt, nisi quis illa soJummodo inspiciat ut Deo gratias et laudes trihuat, ut solent sancti, et David istud testatur in multis psalmis opera Dei prædicando. Ille autem ¡mmundus hæc omnino oblitus Græcorum ineptias p φθορά, καθά που καὶ Παῦλος περὶ τούτου φησί, «· Τῇ γὰρ ματαιότητι ἡ κτίσις ὑπετάγη, ο λέγων, • οὐχ εκοῦσα, ἀλλὰ διὰ τὴν ὑποτάξαντα ἐπ' ἐλπίδι ''Ο δέ γε ἀσύνετος Βαρλαὰμ νοῦν τὸν μὴ περὶ τῶν μαθημάτων τῶν ἐντέχνων εἰδότα νοῦν ἄλογον δ δείλαιος ἀπεκάλει καὶ σκοτεινόν, μὴ εἰδὼς ὁ μάταιος, ὡς ταῦτα μὲν δι᾿ ἡμᾶς, καὶ ἵνα τὰ τοῦ σώματος διοικῆται, καὶ εἰς χρῆσιν ὦσι τῆς παρούσης ἡμῶν ζωῆς, ἕτερα δ' εἰσὶ τὰ πρὸ καταβολῆς κόσμου ήτοι μασμένα ἡμῖν παρὰ τοῦ Θεοῦ, ὡς αὐτὸς ἐρεῖ τότε· • Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομή σατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπὸ καταβολής κόσμου.» Τὰ δὲ τῆς βασιλείας ἐκείνης ἀγαθά, φησὶ Παῦλος, τοιαῦτα, ὅτι «Οφθαλμὸς ταῦτα οὐκ οἶδε, καὶ οἷς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώ που οὐκ ἀνέβη, & ἡτοίμασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν». Καὶ ὅτι ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ παρελεύσοντα, διδάσκει ὁ Κύριος. Καὶ οὐ δεῖ περὶ τῶν βλεπομένων ἡμᾶς, Παυλός φησι, μεριμναν. Τὰ γὰρ βλεπόμενα πρόσκαιρα, τὰ δὲ μὴ βλεπόμενα αἰώνια. Καὶ ὁ οὐ ρανὸς εἰληθήσεται ὡς βιβλίον. Καὶ Πέτρος φησίν, • Οὐρανοὶ μὲν βοιζηδόν παρελεύσονται,· στοιχεῖα δὲ καυσούμενα λυθήσονται· καὶ γῆ καὶ τὰ ἐν αὐτῇ πάντα κατακαήσεται.» Τούτων δὲ πάντων λυομένων ποταπούς δεῖ εἶναι ἡμᾶς; Ἐν ἁγίαις ἀναστροφαῖς καὶ εὐσεβείαις, ἀπεκδεχομένους τὴν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ παρουσίαν, περὶ ἧς δὴ καὶ φροντίζειν ἡμᾶς χρεών. Τί γὰρ τὸ ὄφελος ἐκ τῆς τῶν κτισμάτων θεωρίας; ποία ἐκ τούτων ἀπάθεια; ποία ψυχῆς συντριβή; εἰ μὴ καὶ οίησιν προστίθησι μᾶλλον, καὶ ταῖς τῶν ἀφρόνων ψυχαῖς τὴν τοῦ σκου τεινοῦ νοὸς καὶ ὑπερηφάνου ἀντίθεον γνώμην ἐντίθη σιν. Οὐ τὰ κτίσματα δὲ τοῦτο ποιεῖ, καλὰ γὰρ ὡς καὶ καλοῦ κτίσματα, ἀλλ' ἡ περίεργος θεωρία, Αν καὶ θεωρήσαντα τὸν ἀποστάτην φασί τινες (οὐ γὰρ ὑψηλοτέρας ἠξίωτο θεωρίας, ἀπ' ἀρχῆς ὢν ἀλαζὼν καὶ ὑπέροφρυς, τῆς τελευταίας δὲ τῶν ἀγγέλων ὑπῆρχε τάξεως) υπερφρονῆσαι ἐν τῷ ἰδεῖν, καὶ θεῖναι καυχήσασθαι ἐπάνω τῶν νεφελῶν καὶ τῶν ἄστρων τὸν θρόνον αὐτοῦ, καὶ ὅμοιον εἶναι τῷ Ὑψίστῳ, μὴ εἰδότα τὸν Ὕψιστον. Ον δεῖ θεωρεῖν πάντα νοῦν ἀεὶ ὡς 50 άναρχον όντα νοῦν τὸν Πατέρα σὺν τῷ λόγῳ καὶ Πνεύματι, καὶ πρὸς αὐτὸν τὴν ἔφεσιν ἔχειν, καὶ πρὸς αὐτὸν ἀεὶ ἀνατείνεσθαι, τὸν ποιητὴν τῶν κτισμάτων, καὶ δοξάζειν ἀσιγήτως αὐτὸν ὡς οἱ ἄγγελοι, καὶ κατὰ τοὺς ἀγγέλους ποιεῖν, θεωροῦντα τίνα τὰ τοῦ Θεοῦ κτίσματα, ὑμνεῖν αὐτὸν καὶ δοξολογεῖν. ε Οτε ο γάρ, φησίν, ο ἐγένετο άστρα, ήνεσάν με φωνῇ μεγάλη πάντες άγγελοί μου καὶ ύμνησαν. ο 'Ορᾷς; Τεταπείνωνται, καὶ πρὸς τὴν τοῦ Θεοῦ θεωρίαν καὶ δοξολογίαν εὐθὺς τὸν νοῦν ἔστησαν· ὅτι καὶ αὐτὸς πάντων παραγωγούς, καὶ οὐ δι' αὐτὸν τὰ κτίσματα, ἀλλὰ δι' ἡμᾶς, ἵνα κυβερνά ται ἡμῶν τὰ σώματα. Τὰ δὲ ὑπὲρ τῶν ψυχῶν ἡμῶν ἀκατανόητα. Τίς οὖν ἡ χρεία μεριμνών περὶ τῶν φθαρτῶν, καὶ μηδὲν ὠφελούντων ἐν τῷ κατανοεῖν, εἰ μή τις κατανοήσεις μικρὸν διὰ μόνην εὐχαριστίαν Θεοῦ καὶ δοξολογίαν, ὡς καὶ τοῖς ἁγίοις ἔθος ἐστί;

Καὶ Δαβὶς τοῦτο μαρτυρεῖ, ἐν πολλοῖς τῶν ψαλμῶν Platonisque doctrinas et opiniones quas vocant τὰ τοῦ Θεοῦ διηγούμενος. Ἀλλὰ τούτων μηδενός μνησθεὶς ἐκεῖνος ὁ μικρός, τὰς Ἑλληνικὰς φληναφίας καὶ τὰς τοῦ Πλάτωνος εἰσηγήσεις τε καὶ δόξας, καὶ ἂς καλοῦσιν ο Ιδέας, ο φωτισμὸν ἡγεῖτο καὶ γνῶσιν καὶ κάθαρσιν ὁ ἀκάθαρτος. "Α δὴ καὶ ἐλάττονα τῆς ἀνθρωπίνης εἰσὶ διανοίας, ὑπ' αὐτῆς καταλαμ βανόμενα· καὶ μετρείται, καὶ ἐξετάσει διδόμενα ἐφευρίσκεται, καὶ μάλιστα τὰ περὶ τῆς τῶν ἀστέ ρων κινήσεως· καὶ οὐδὲν ἐκ τούτων ὄφελος τῷ ἀνθρώπῳ. Τί γὰρ παρὰ τὸ εἰδέναι ποῦ τὴν κίνησιν ἔχει ὁ ἥλιος καὶ σελήνη καὶ τὰ λοιπὰ τῶν ἄστρων; εἰ μὴ διά τινα χρείαν σαρκὸς ὡς ναυτικοὶ κέχρην ται. Καὶ παχυτέρως οὗτοι τὰ τῶν ἄστρων κατανοοῦσε κρειττόνως πολλάκις καὶ τῶν λεπτοτέρων δοκούντων παρὰ σοφοῖς. Εἰ δὲ περὶ γενέσεως ὁ λόγος ἐκείνῳ, φεῦ τῆς ἀπάτης! ὡς κτισματολάτρης γὰρ καὶ ἀντί θεος. Οὐ γὰρ τῇ τοῦ Θεοῦ προνοίᾳ τὴν ἡμῶν διοίκησιν ἀνατίθησιν, ἀλλὰ τῇ εἰμαρμένῃ καὶ τύχῃ καὶ τῷ αυτομάτῳ κατὰ τὸν Ἐπίκουρον, ἢ ταῖς τῶν ἄστρων δυνάμεσι, καὶ τοῦτο τὸ τέλος τῆς ἀθεΐας. Καὶ Πτο λεμαῖος ἄλλος ὁ Βαρλαὰμ, τὰ θεῖα μὲν δῆθεν δεχόμενος λόγια ὡς ἐκεῖνος τὰ τῶν Ἑβραίων, & καὶ Ερμηνείας ἠξίωσε, τὴν αὐτοῦ δὲ Τετράβιβλον κατὰ τῆς προνοίας συνθεὶς, ὡς καὶ οὗτος τὰ τῆς Ἐκκλησίας μὲν λέγων δέχεσθαι, καὶ κατὰ Λατίνων δὲ συγ γραφόμενος, τὸν Ἑλληνισμὸν δὲ εἰσάγων. Εἰ δὲ καὶ τὰ τοῦ Παύλου ἀντιθείη τις ἡμῖν, «Τὰ γὰρ ἀόρατα αὐτοῦ ἀπὸ κτίσεως κόσμου τοῖς ποιήμασι νοούμενα καθορᾶται, ο καὶ τὸ τοῦ Δαβίδ, «Οἱ οὐρανοὶ διηγοῦνται δόξαν Θεοῦ,» ἀλλ᾽ οὕτω χρὴ τοῦτο νοεῖν, ὡς αὐτοὶ τοῦτο παραδεδώκασιν, εἰς τὸ εὐλογεῖν τὸν Κύριον καὶ ὑμνεῖν ἐκ τῶν ὁρωμένων αὐτὸν, καὶ, • Ευλόγει, ο λέγειν, ή ψυχή μου, τὸν Κύρων καλ, ο Ὡς ἐμεγαλύνθη τὰ ἔργα σου, Κύριε, πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποιήσας· ο καὶ, ο Εθαυμαστώθη ή γνωσίς σου ἐξ ἐμοῦ, ἐκραταιώθη, οὐ μὴ δύνωμαι πρὸς αὐ τήν, καὶ, ο Ἐὰν ἀναθῶ εἰ; τὸν εὐρανὸν, σὺ ἐκεῖ εἶ, ἐὰν καταβῶ εἰς τὸν ᾄδην, πάρει, ο καὶ τὰ λοιπά, λέγει τὴν πρόνοιαν κηρύττων αὐτοῦ Δαβίδ. ὓς κατὰ τοὺς ἁλιεῖς ἀποστόλους καὶ τοῦ ἀγραμμάτου κληθέντος κατὰ σάρκα Λόγου Πατὴρ φανείς, ἐν ιδιωτεία καυχάται, οὐκ ἐν σοφίᾳ·. Ὅτι οὐκ ἔγνων γραμματείας, ο φησί· καὶ, ο 'Ανέλαβε με ἐκ τῶν ποιμνίων τῶν προβάτων τοῦ Πατρός μου.» Καὶ ὁ Παῦλος, ο Οὐκ ἦλθον παθ᾽ ὑπεροχὴν λόγου ή ουφίας. Καὶ οὐκ ἔκρινα τοῦ εἰδέναι τι ἐν ἡμῖν, εἰ μὴ Ἰησοῦν Χριστὸν, καὶ τοῦτον ἐσταυρωμένον·, και, • Ετι (φησίν) ὑπὸ τὰ στοιχεῖα τοῦ κόσμου ἐστὲ δεδουλωμένοι;» και, «Τῇ ματαιότητι ή κτίσις ὑπετάγη ο και, ε Παράγει τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου τούτου ο και, ο Ἐμωράνθησαν, καὶ ἐλάτρευσαν τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα.» Ορᾷς, ὡς οὐχ ὑπὲρ τούτων μελετών ἡμᾶς χρή; «Τὰ ἄνω φρονεῖτε, ν φησί, ε τὰ ἄνω ζητεῖτε, ὅπου πρόδρομος ὑπὲρ ἡμῶν εἰσῆλθε Χριστός ο και, «Ἡμῶν τὸ πολίτευμα ἐν οὐρα νοῖ; ὑπάρχει.» Τίς ἄρα χρεία περὶ τῶν ἀλλοιωθησομέ. των ἡμᾶς 51 μεριμνάν τε καὶ μελετῶν, καὶ μὴ περὶ τῶν αἰωνίων; Καὶ ταῦτα μὲν τὰ τῆς δόξης τοῦ Βαρideas illustrationem et scientiam atque puritatem impurus ducebat; quæ humanæ cogitationi inferiora sunt, cum ab ea comprehensa mensurentar, et observationi data reperiantur, præcipue quæ circa motus astrorum versantur, ex quibus nullum homini commodum, Quid enim prodest si noverint quomodo moveantur sol et luna astraque cætera? Nisi inde quamdam carnis utilitatem sicut nautæ percipiant; istique mente hebetiores sæpe melius cognoscunt ea quæ ad sidera spectant quam illi qui sapientibus acutiores videntur. Si autem de, origine rerum disserit, heu! quam cæca aberratio! quam impie loquitur divinum honorem creaturis¸ exhibens! Non enim Dei providentia nostra gubernari existimat, sed falo fortunaque et sponte sua, prout docet Epicurus, vel ipso siderum influxu, quod est suinnæ impietatis, unde alius Ptolemaeus Barlaam divina suscipiens oracula quemadmodum ille sacros quidem Hebræorum codices aecepit quos interpretatione dignos judicavit, Bibliam autem suam quadruplam secundum insitas animo opiniones composuit, ita hic quidem Ecclesiae instituta se dixit accipere imoque adversus Latiuos scripsit, impias vero Græcorum sententias immi scuit. At si quis illud Pauli nobiş opponat: «luvisibilia enim ipsius a creatura mundi per ea quæ facta sunt intellecta conspiciuntur;» vel illud David: Cœli enarrant gloriam Dei, hæc autem intelligas, prout ipsi tradiderunt, quoniam opor teat Dominum benedicerè atque ex visibilibus celebrare dicendo: «Benedic, anima mea, Dominum; set: c Quam magnificata sunt opera tua, Domine; omnia in sapientia fecisti; › et: ‹ Mirabilis facta est scientia tua ex me, confortata est, et non potero ad eam; et: «Si ascendero in cœlum, tu illic es, si descendero in infernum ades;, et cetera quæ dicit David præscientiam ejus prædicans, qui secundum piscatores aposto los, cum esset pater secundum carnem Verbi quod. ipsum illitteratum fuit vocatum, de inscientia, nequaquam de sapientia gloriatur dicens: Quomiam non cognovi litteraturam;» et: c Sustulit me de gregibus ovium patris mei;» et Paulus: • Non veni secundum sublimitatem sermonis quί sapientia;» et: «Non judicavi nie scire aliquid inter vos nisi Jesum Christum, et hunc crucifrχύm;» et: e Adhuc, inquit, sub elementis mundi estis servientes? set: c Vanitati creatura subjeela est;» ei: «Præterit figura hujus mundi;» et: «Ralli facti sunt, et coluerunt creaturam potius quam Creatorem. Viden' quoniam oportet nos de his minime esse sollicitos? Quæ sursunı sunt, inquit, sapite, quæ sursum sunt quærite, ubi precursor pro nobis introivit Christus;» et: ‹ Nostra conversatio in cœlis est. Quid igitur oportet nos de his quæ mutanda sunt curis et anxietate consumi, minime vero de æternis? llæc est Barlaam doctrina veræ contraria sapientiæ xum

κόσμῳ ἐκήρυξαν, οὐ σοφίᾳ λόγων, ἵνα μὴ κειωθῇ ὁ σταυρὸς τοῦ Χριστοῦ, ἀλλὰ Πνεύματι θείῳ· καὶ τῶν τοῦ κόσμου σοφῶν ὑπερήρθησαν, ὡς καὶ οἱ Πατέρες ἐν χάριτι Πνεύματος θείου τοῦ Βαρλαάμ ὑπερήρθησαν. Οὗτος ὁ δύστηνος Βαρλαὰμ καὶ πλεῖ στὰ κατὰ τῆς ἱερᾶς προσευχῆς ἐβλασφήμησε τα καὶ συνεγράψατο, καὶ τῆς τοῦ Θεοῦ χάριτός τε καὶ ἐλλάμψεως, τὸ, ο Αδιαλείπτως προσεύχεσθε,» μὴ συνείς, μηδὲ δυνάμενος γνῶναι· πῶς γὰρ ὁ τῷ νο ματαιάζων, καὶ τῷ ὑπερηφάνῳ ταῖς φαντασίαις τῆς διανοίας ἐνούμενος; μηδὲ τή, ο Προτεύξομαι τῷ πνεύματι, προσεύξομαι δὲ καὶ τῷ νοι: ο μηδὲ τὸν • Αδοντες καὶ ψάλλοντες ἐν τῇ καρδίᾳ ὑμῶν τῷ Κυρίῳ,» καὶ ὅτι ο Εξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ, ὁ τὴν χάριν δηλονότι ἐν ταῖς καρδίαι; ἡμῶν, κράζον, ο '166ᾶ ὁ Πατήρ· ο καὶ, ο Κρείσ σον πέντε λόγους τῷ νοῦ μου ἐν ἐκκλησίᾳ λαλῆσαι Η μυρίους λόγους ἐν γλώσσῃ.» Διὸ καὶ τὴν νοεράν προσευχὴν ἀπηγόρευε, καὶ μάλιστα τὴν ἐπίκλησιν τοῦ Κυρίου. Ο δὴ καὶ ὁμολογία του Πέτρου, τὸν • Σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ τοῦ ζώντος, ο κηρύξαντος. Καὶ τοῦ Κυρίου παράδοσις ἐστιν, • Ο τι ἂν αἰτήσητε τὸν Πατέρα ἐν τῷ ὀνόματί μου, ο λέγοντος, λήψεσθε. Και, «Ἐν τῷ ὀνόματί μου δαιμόνια εκβαλοῦσι· ν καὶ τὰ λοιπά. Ἐπεὶ καὶ τὸ ὄνομα αὐτοῦ ζωή αιώνιός ἐστι. • Ταῦτα ο γάρ, φησίν, ο γέγραπται, ἵνα πιστεύσητε ὅτι Ἰησοῦς ἐστιν ὁ Χριστὸς ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, καὶ ἵνα πιστεύον τες ζωὴν ἔχητε ἐν τῷ ὀνόματι αὐτοῦ.» Καὶ Πνεύ ματος ἁγίου παρεκτικὴ ἡ ἐπίκλησις Χριστοῦ. • Ούτ δεὶς δύναται εἰπεῖν Κύριον Ἰησοῦν, εἰ μὴ ἐν Πνεύ ματι ἁγίῳ, ο φησί· καὶ μυρία τὰ ὑπὲρ τούτου. Ὁποῖα δὲ ὁ ἐσκοτισμένος κατὰ τοῦ θείου φωτός ἐλάλησε, σκοτεινά τινα καὶ ζοφώδη καὶ πόῤῥω καὶ ἐναντία τῆς ἀνεσπέρου ἐκείνης φρυκτωρικῆς τε καὶ θείας ἐλλάμψεως, ἧς καὶ τῶν ἀγγέλων οἱ φαεσφό ροι χοροί. ἀκορέστως μετέχουσι καὶ εὐφραίνονται ὅτι καὶ ἀπόλαυσις τούτοις ή θεία λαμπρότης, καὶ τῶν ἀνθρώπων οἱ καθαροὶ τὴν καρδίαν μετέχουσιν. Ἐπεὶ γὰρ κατὰ τῶν ἱερῶς ἡσυχαζόντων κινούμενος ἦν ὡς ἄλλο δαιμόνιον, βασκαίνον τοῖς ἀναχωροῦσι τῶν ἐν θορύβοις, καὶ Θεῷ μόνον σχολάζειν ἐπιθυμούσιν, οἷς καὶ πλεῖστα πολλάκις οἱ πονηροὶ καὶ quam piscatores mundo prælicaverunt, nou in sa- λαιμ κατὰ τῆς ἀληθινῆς σοφίας, ἣν ἁλιεῖς τῷ pientia sermonum, ne evacuaretur crux Christi, sed in divino Spiritu; qui etiam tanto mundi sapientibus præstiterunt, quanti Patres in gratia divini Spiritus Barlaam excelluerunt. Nequam iste Barlaam plura etiam contra sacram orationen blasphemans conscripsit, necnon gratiam Dei et ejusdem illuminationem, has voces, ο Sine intermissione orate, › nec intelligens nec is qui possit eas intelligere. Nam quomodo intelligeret ille cujus mens vanitati subjacet, qui animæ cogitationibus angelo superbiæ adhæret? Neque melius sequentia accepit: ‹ Psallam spiritu, psallam et mente; › vel: ‹ Cantantes et psallentes in cordę vestro Domino; › vel: Misit Deus Spiritum Filii sui (nempe gratiam) in cordibus nostris, in quo clamamus: Abba, Pater;, vel etiam • In ecclesia malo quinque verba sensu meo loqui quam decem millia, verborum in lingua. Propterea mente conceptam orationem prohibuit, et præsertim invocationem Domini, quem confessus est Petrus palam dicens: «Τι es Christus, Filius Dei vivi. Itaque est Domini traditio: Si quid petieritis Patrem in nomine meo, inquit, accipietis.» Et: • In nomine meo dæmonia eficient, et cætera, quoniam nomen ejus vita æterna. Hæc en'in scripta sunt, ait Joannes, ut credatis quoniam Jesus est Christus Filius Dei, et ut credentes vitam æternam habeatis in nomine ejus. › Insuper Spiritum sanctum infundit invocatio Christi: • Nemo potest dicere Christum Jesum, inquit Paulus, nisi in Spiritu sancto; › sexcentaque alia de re eadem scripta sunt. Verum quanta ille obcæcatus contra divinum lumen protulit tęnebrosa scilicet et obscura valdeque contraria divinæ illi quæ vesperam nescit et per noctem lucet illuminationi cujus luciferi angelorum chori·lætantur participes, quoniam horum voluptas divinus splendor, eamdemque participant qui inter ):omines sunt mundi corde. Ideo adversus eos qui vitam in sanctitate reconditain agunt velut dæmon alius erat grassans in eos qui a tumultuosa plebe recedunt solique Deo adhærere desiderant, quos sæpius contritionibus multis pravi invidique et maledicti damones aficiunt erroribusque iibuunt p φθονεροὶ καὶ κατάρατοι δαίμονες ἐπῆγον τὰ θέσ gratiæ Dei divinæque illuminationi adversariis, qui cum tenebræ sint in angelum lucis transmutantur, volentes illos a bono proposito avertere, ne sint cum Deo, quoniam ipsi a Deo longe facti sunt, ne humana natura materiali corpore donata spiritali eorum naturæ præcelleat. Invidum enim dæmonum genus præ superbia eujus gratia a Deo defecerunt et cœlitus præcipites dejecti sunt, necmon usque invidet iis qui Deo volunt per solitudinem et munditiam atque orationem firmiter adbærere, ideoque, prout diximus, certantes sexcentis incursibus aggrediuntur, et quanquam tenebræ sint ac velut fulgur de cœlo ceciderint, in angelum lucis transmutantur ut nonnullos decipiant, Ille auἱερὰ, καὶ κατὰ τῆς τοῦ Θεοῦ χάριτος καὶ τοῦ ἐνθέου φωτισμοῦ πλάνας ἐπῆγον αὐτοῖς, εἰς ἄγγελον φωτὸς οἱ σκότος όντες μετασχηματιζόμενοι, απαγαγεῖν τῆς καλῆς αὐτοὺς προθυμίας βουλόμενοι, καὶ τοῦ μετὰ Θεοῦ εἶναι ὡς αὐτοὶ πόρρω γεγόνασι τοῦ Θεοῦ, ἵνα μὴ ἀνθρωπίνη φύσις καὶ τὸ ὑλικὸν τῷ σώματι κεκτημένη ὑπεράνω τῆς ἀθλου ἐκείνων γένηται φύσεως φθονερόν γὰρ ὑπερηφανίᾳ τὸ δαιμόνιον φύλον, δι᾽ ἦν καὶ Θεοῦ ἡστόχησαν, καὶ οὐρανόθεν ἐρρίφησαν, καὶ ἀεὶ φθονοῦντες εἰσι τοῖς τῷ Θεῷ προσκολλάσθαι διὰ μονώσεως καὶ καθάρ σεως καὶ προσευχῆς βουλομένοις· ὅθεν καὶ μυρίας ἐπάγουσι τοῖς ἀγωνιζομένοις τὰς ἐπηρείας, καὶ ὡς εἰρήκαμεν, εἰς ἄγγελον φωτὸς οἱ σκότος τελοῦντες, ⋅

15° DIALOGUS CONTRA H.ERESES. 15% καὶ ὡς ἀστραπὴ πεσόντες ἀπ' οὐρανοῦ, μετασχη- & tem Barlaam ut angelus ex istis ordinibus, lucem ματίζονται, ἵν' ἀπατήσωσί τινας. Καὶ ὁ Βαρλαάμ οὗτος, ὡς ἄγγελος τελῶν ἐκείνων, σκοτεινὸν φῶς ὑποκρινόμενος, κατὰ τῶν ἰσαγγέλων θείων ἀνδρῶν, καὶ αὐτοῦ τοῦ θείου φωτὸς ἀντετάξατο. Καὶ ἀκος λούθως, ὡς ἔδει αὐτοῖς, τοῦτο διενοήθη τε καὶ διεπράχθη τοῖ; δαίμοσι, καὶ τὸν μύστην τούτων αὐτοὶ κατὰ τοῦ θείου φωτὸς καὶ τῆς μακαρίας τῶν ἀγγέλων ἐλλάμψεως, οἱ σκότος γεγονότες τε καὶ λεγόμενοι, τὸν ἴσα τούτοις ἐσκοτισμένον κεκινηκα - σιν ἀνοήτως. Ἐπεὶ οὐδὲ ἴσασι τί τὸ φῶς ἐκεῖνο, μὴ τούτου μετέχοντες, πόρξῳ δὲ μᾶλλον ὄντες, καὶ εἰς τὸ ἐξώτερον σκότος 52 παραπεμπόμενοι σὺν τοῖς ὁμοίοις αὐτοῖς, τοῖς καὶ ὑπ' αὐτῶν κινουμένοις· δς καὶ δυσσεβῶς ἢ μὴ εἶναι θείαν ἔλλαμψιν ἐφληνά- η φησεν, ἢ εἴπερ ὅλως ἐστ', φύσιν εἶναι ταύτην Θεού, (βαβαί!) τοῦ ἀοράτου, καὶ ἀλήπτου, καὶ ἀπροσίτου. Καὶ πάλιν στρεφόμενο;, ὡς ἀληθῶς ὢν παράφρων, ο Εἰ ὤφθη φῶς, φησὶν, ὁρατὸν ἦν, καὶ εἰ ὁρατὸν, οὐ Θεός· καὶ εἰ ἐπαύσατο ὁρᾶσθαι, μηδὲ δύνασθαι εἶναι· καὶ διὰ τοῦτο φάσμα τι εἶναι τοῦτο. Εἰ δ᾽ ἀληθῶς ἐστιν ἔλλαμψι;, κτίσμα εἶναι κατὰ καιρούς συνιστάμενον, γινόμενόν τε καὶ ἀπογινόμενον, τὴν τοῦ Θεοῦ χάριν καὶ νοητὴν ἔλλαμψιν κτιστὴν εἶναι, ἢ μηδαμῶς εἶναι δογματίζων ὁ δυσ σεβής. Εν αἷς δήπερ ἀπεβείαις καὶ ἀτοπίαις καὶ διάδοχον ἑαυτοῦ τὸν δύστηνον ἐκεῖνον ἔσχεν 'Ακίν δυνον· καὶ ἔτι Δεξιόν τινα, τὸν τῆς ἀριστερᾶς μερίδος· καὶ Αργυρὸν τὸν τοῦ μεστόν, τὸν καὶ πολὺ τὸ κίβδηλον τῆς Ἑλλήνων φλυαρίας πλουτής σαντα καὶ πρὸ αὐτῶν Γρηγορᾶν ἐκεῖνον τὸν ἀποστάτην· οἳ καὶ τὴν χάριν καθάπαξ ἠθετήκασι τοῦ Θεοῦ, καὶ τὴν φυσικὴν αὐτοῦ δύναμιν καὶ ἐνέργειαν ἐξηρνήσαντο, μηδεμίαν δύναμιν προσείναι λέγοντες τῷ Θεῷ, μηδὲ δωρεάν τε καὶ χάριν ἐξ αὐτοῦ προϊούσαν, ἀπεναντίας τῷ Εὐαγγελίῳ τε καὶ τοῖς λόγοις καὶ πράξεσι τῶν μαθητῶν τοῦ Χριστοῦ καὶ τῷ λοιπῷ χορῷ τῶν ἁγίων ἡμῶν Πατέρων βαίνοντες. Οἱ πάντες ὁμοῦ αὐτὴν μὲν τὸν Κύριον τὸν τοῦ Θεοῦ μονογενῆ Υἱὸν καὶ Λόγον ἐν τῇ ἰδίᾳ ὑποστάσει σαρκωθῆναι φασι, καὶ ἄνθρωπον γενέσθαι, κατά ἀλήθειαν μένοντα Θεὸν, καὶ ἀναλλοίωτον δντα ἡμᾶς δὲ μὴ Θεὸν ἐνυποστάτες δέξασθαι καὶ κατὰ φύσιν ἐνωθῆναι. Εν γὰρ ἐκείνο το πρόσλημμα, ὅπερ προσείληφεν ἑαυτῷ ὁ τοῦ Θεοῦ μονογενής Λόγος, καὶ ᾧπερ ἄκρως ήνώθη, καὶ ἀδιαίρετον τούτου μένει ὡς καὶ ἀσύγχυτον. Επειδήπερ ἑκάστη φύσις τὰ ἴδια κέκτηται, ἡ θεία τὰ θεῖα, ἡ ἀνθρωπίνη τε τὰ ἀδιάβλητα τῶν ἀνθρώπων· καὶ ἐν ἐκείνῃ μὲν τὸ ἀπερίγραπτον, καὶ ἀκατάληπτον, καὶ ἄτρεπτον, καὶ ἀεὶ ὄν, καὶ τὸ παντοδύναμον, ἐν τῇ ἀνθρωπίνῃ δὲ τὸ περιγραπτόν, τὸ ὁρατόν, τὸ ψηλαφητόν, τὸ ἀλλοιοῦσθαι, τὸ ἄρξασθαι: Διὸ δὴ καὶ σεσαρκωμένος ὁ Λόγος ἑωρίτο, καὶ ἐψηλ φᾶτο, καὶ ἔπασχε, καὶ ἔθνησκε, καὶ ἀνίστατο, οὐ τῇ φύσει τῆς θεότητος, τῇ δὲ φύσει τοῦ σώματος. Οθεν καὶ ὁ Αγαπημένος φησίν, «Ο ἦν ἀπ' ἀρχῆς, ὁ ἑωράκαμεν, Ο εθεασάμεθα τοῖς ὀφθαλμοῖς ἡμῶν, καὶ αἱ χεῖρες ἡμῶν ἐψηλάφησαν, ο περὶ τοῦ Λόγου τῆς ζωῆς· tenebrosan referens, adversus viros divinos angelis similes ipsamque divinam lucem obstitit, rademque ac damones illi, ut necesse erat, machinatus tentavit, qui, cum tenebrae sint. atque dicantur, eisdem tenebris caligantem animum invisibiliter movebant his erroribus imbutum, adversus divinum lumen faustamque angelorum illustratio= nem. Verum cum nesciant quid sit illudˇlumen a quo nedum illius facti sint participes, longe patius recesserunt in tenebras exteriores immissi cum consortibus suis animisque quas duxerunt, ille eſſutiens impie cantabat vel divinam non esse illustrationem, vel si prorsus sit, illam esse, proh! naturam Dei invisibilis et incomprehensibilis atque inaccessibilis. Rursumque conversus, cumi vere insaniat, si lumen apparuit, aiebat; visibile erat, si vero erat visibile, Deus non erat, insuper si ab oculis evanuit, non tamen esse desiit, hoc erat phantasmati simile. Vera autem illuminatio creatura est pro temporis opportunitate constituta quæ modo fit et modo desinit, ille vero impius falsa spargens dogmata, gratiam Dei spiritalemque illustrationem aut conditorem esse aut nullatenus esse asserebat. In quibus impietatibus et ineptiis successorem habuit nequissimum Acindynum, et insuper Dexium quemdam qui ad sinistram partemi declinavit, et Argyrum veneno plenum qui admiodum erat ditatus prava Græcorum nugacitate, et ante illos Gregoraun famosumn apostatam, qui gratiam Dei penitus negaverunt, ipsamque ejus nativam potentiam et operationem abnuerunt, dicentes mullan Deo inesse potestatem, neque donum neque gratiam ab ipso prodire, adversus Evangelium, sermonesque et actus discipulorum Christi reliquumque chorum sanctorum Patrum nostroruin ambulantes. Qui omnes simul ipsum quidem Dominum Filium Dei unigenitum Verbunique dicunt in propria persona incarnatum fuisse hominemque factum esse, manentem in veritate Deum et in immutabilitate perstantem; nos vero nequaquam Deum secundum substantiam accepisse neque secundum naturam adunatos esse; upum enim erat illud quod sibi assumpsit Verbum Dei unigenitum, et cui arcte conjunctiin est, a quo manet indivisibile sicut et inconfusibile. Cum cuique naturæ sua sint, divinæ divina, humanæ humana, vitiis exceptis, et in illa quidem incircumscripta immeusitas, incomprehensibilis infinitas, immutabilitas, æternitas et omnipotentia; in humana autem esse circumscripta, visibilis, tactilis, mutabilis, et incepisse, quapropter incarnatum Verbum visum fuit et contrectatum passumque et mortuum, atque resurrexit, non divina equidem sed humana natura; unde dilectus ait discipulus: «Quod fuit ab initio, quod perspeximus, vidimus oculis nostris, et manus nostræ contrectaverunt de Verbo vitæ, et vita manifestata est; et annuntiamus vobis vitam æternam quæ erat apud Patrem, et ap-

parulumobis.» Hic est igitur verus Deus et vita και, «Ἡ ζωὴ ἐφανερώθη.» Και, Απαγγέλλομεν æterna Jesus Christus solus, perfectus Deus de ὑμῖν τὴν ζωὴν τὴν αἰώνιον, ἥτις ἦν πρὸς τὸν Πατέρα, καὶ ἐφανερώθη ἡμῖν.» Οὗτος τοίνυν ὁ ἀληθινός Θεὸς καὶ ζωὴ αἰώνιος Ἰησοῦς Χριστός μόνος, τέλειος ὢν Θεὸς ἐκ Θεοῦ Λόγο;, καὶ Υἱός μονογενής ἐκ Πατρός, ἀληθῶς ἐνανθρωπήσας, καὶ τέλειος γέγονεν ἄνθρωπος ὑπὲρ ἡμῶν τῶν ἀνθρώπων, ὁ αὐτὸς Θεὸς ὢν καὶ ὁ αὐτὸς ἄνθρωπος ὢν ἐν μιᾷ τῇ ὑποστάσει, εἷς ὁ αὐτὸς ἐν δυσὶ ταῖς φύσεσι καὶ θελήσεσι καὶ ενεργείαι; γνωριζόμενος. Καὶ ὁ αὐτὸς ἦν θαυμασ τουργῶν, καὶ πεζοπορῶν, καὶ πεινῶν καὶ τρεφό μενος, καὶ πληθύνων τοὺς ἄρτους, καὶ κοιμώμενος, καὶ ἱστῶν κινήσεις ἀνέμων, καὶ ἀνιστῶν νεκρούς, καὶ θανατούμενος ὡς θνητὸς, καὶ σφραγιζόμενος ἐν μνήματι, καὶ ἀνιστῶν ἑαυτοῦ τὸ σῶμα, καὶ ψηλα φόμενος μετὰ τὴν ἔγερσιν, καὶ εἰσιών κεκλεισμέν νων τῶν θυρῶν, ὡς καὶ ἐξῆλθε τοῦ τάφου μὴ δια λυθεισῶν τῶν σφραγίδων. Ἐπεὶ καὶ Θεὸς ἦν, καὶ ἄνθρωπος ὁ αὐτὸς, τὸ μὲν προὼν, τὸ δὲ ὕστερον γε γονώς, καὶ τὰ μὲν πάσχων ὡς ἄνθρωπος, τὰ δὲ ὡς Θεὸς ἐνεργῶν. Διὰ τοῦτο ἐκεῖνος μόνος Θεό; ἐστι, καὶ οὐδεὶς ἄλλος, εἰ καὶ ἐνηνθρώπησε. Κακείνου μόνου τῇ φύσει Πατὴρ ὁ Πατήρ, ὁ καὶ ἐπὶ τῶν πάν των Θεός, ἡμῶν δὲ κατὰ χάριν. Ος καὶ Θεὸς αὐτοῦ δι' ἡμᾶς, καὶ δ προσείληφε πρόσλημμα, τῆς φύσεως ἡμῶν ἀπαρχὴν, καὶ Θεὸς ἡμῶν ὡς δημιουργὸς ἡμῶν, κτισμάτων ὄντων ἡμῶν, καὶ οὐχ υἱῶν. Εἰ δὲ καὶ υἱοὶ ἡμεῖς, ἀλλὰ κατὰ θέσιν καὶ διὰ τοῦ κατὰ φύσ σιν 53 Υἱοῦ ἡμῖν ἐνωθέντος ἄκρα χρηστότητι. Τοlνυν οὕτω καὶ κατὰ τὸ μετέχειν ἡμᾶς τῆς χάριτος • ὅτι αὐτὸς μὲν οἷὰ φύσει Υιός, κατὰ φύσιν ἔχει τὰ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Πνεύματος, καὶ κοινὴ αὐτοῖς ὡς καὶ ἡ φύσις καὶ μία, καὶ ἡ δύναμις καὶ δωρεά· καὶ τὸ σῶμα δὲ τὸ ἄκρως ηνωμένον αὐτῷ πάντα έχει τα τε κατὰ φύσιν τοῦ Λόγου τοῦ προσειληφότος αυτό, καὶ τοῦ Πατρὸς καὶ Πνεύματος τὰ χαρίσματα, έχω ρίστων ὄντων τοῦ Λόγου. Καὶ διὰ τοῦτο πᾶν τὸ πλή ρωμα ἐν τῷ Χριστῷ τῆς θεότητος· ἐν ἡμῖν δὲ με ρικὰ καὶ ἀνάλογα τὰ δωρήματα καθόσον δυνάμεθα. Εκ γὰρ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες ἐλάβο μεν, καὶ χάριν ἀντὶ χάριτος μείζονα. Αντὶ γὰρ τῆς σκιᾶς τοῦ νόμου τὰ τῆς ἀληθείας ἐλάβομεν. Καὶ τοῦτο ἦν τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν, δ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον έρ χόμενον εἰς τὸν κόσμον Ἰησοῦς Χριστὸς ὁ Θεὸς Deo, Verbum et Filius unigenitus a Patre vere încarnatus, et perfectus homo factus est propter nos homines, idem Deus idemque homo in una persona, unus idem in duabus nahiris et voluntatibus ɔc operationibus cognitus; et, idem erat miracula faciens, et pedibus incedens, et esuriens el vescens, et panes multiplicans, et dormiens, et motos cohibens ventos, et mortuos resuscitana, et ipse mortuus utpote mortalis, et signatus in monumento, et suun ipsius corpus a morte erigens, et post resurrectionein tactus, et clausis jannis ingressus, perinde ac a sepulcro sigillis minime fractis exierat; cum idem' simul esset Deus et homa, illud quidem prius, istud vero posterius, alia quidem ut home patiens, alia antem ut Deus efficiens, propterea ille solus Deus est et nemo alius, etsi fuerit incarnatus, illiusque solius secundum naturam, Pater est Pater qui super omnia Deus est, noster autem secundum gràtiam. Qui ejus est Deus propter nos, quoniam primitias naturæ nostræ sɛsumpsit, noster vero Deus, utpote creator noster, cum creaturæ 81injus, non autem filii. Filii quidem et nos sumas, aod per adoptionis gratiam, eximia beuiguitate Filii secunduin naturam nobis adunati, atque adeo prout gratiæ participes sumus, quoniam ipse quidem cum sit natura Filius, secundum naturam habet quae sunt Patris et Spiritus, et quemadmodum ipsis communis est unaque natura, ita communis est po'entia donaque communia. Corpus vero arcte uobis conjunctum omnia habet quæ secundam naturam sunt Verbi a quo assumptum est universa - que Patris et Spiritus charismata, cum a Verbo sejungi nequeant, et propterea Christo inest omn. nis plenitudo divinitatis. In nobis autem Jona sunt secundum partem et analogiam, nam ex ple. nitudine ejus omnes nos accepimus et gratiam pro gratia majorem, quippe pro umbra lucis veritatis lucem accepimus. Et hæc erat lux vera quæ Illuminat hominem venientem in hunc mundum, Christus Jesus Deus noster qui dicit: «Ego ium lux mundi;:et: • Qui sequitur me non ambulat in tenebris, sed habebit lumen vitæ, qui secun- ἡμῶν, ὁ λέγων, «Εγώ εἰμι τὸ φῶς τοῦ κόσμου. dum nos factus, ut nos duplicis substantiæ sanctificaret, mysteria adhibuit, et dupliciter nobis largitus est gratiam. Primum quidem baptismum dedit donorum principium, deinde vero ungue tum per oleum et inspositionem manuum, doua gratiarum et prophetia, apostolatus, prælicationis et sacerdotii per impositionem manuum, per adventum et stationem Spiritus. in linguis igneis, operationes virtutuın, interpretationes et linguarum varietates; atque ministeri¡ charismiata pluraque alia munera ineffabilia quæ omnia sunt ejusdem et unius sancti Spiritus operationes. Quamob. rem diversa sunt charismata et in multis operantia, et alii quidem istud, alii autem aliud datur, Καὶ ὁ ἀκολουθῶν ἐμοὶ οὐ μὴ περιπατήσει ἐν τῇ σκοτίᾳ, ἀλλ' ἔξει τὸ φῶς τῆς ζωῆς.» ὺς καὶ καθ' ἡμᾶς γεγονώς, ἵν᾽ ἁγιάσῃ ἡμᾶς διπλοὺς ὄντας, καὶ μυστηρίων ἐδεήθη. Καὶ διπλῶς ἡμῖν τὴν χάριν βράβευσε· καὶ βάπτισμα μὲν ἀπαρχὴν δωρημάτων δέδωκεν, ἔπειτα μύρον, ἐλαίῳ τε καὶ τῇ ἐπιθέσει τῶν χειρῶν, καὶ δωρήματα ιαμάτων καὶ προφητείας, καὶ ἀποστολῆς, καὶ κηρύγματος, καὶ ἱερωσύνης, Επιθέσει χειρῶν, καὶ ἐπιδημίᾳ καὶ ἐπικαθίσει Πνεύ ματος διὰ πυρίνων γλωσσῶν, καὶ ἐνεργήματα δυνά μεων, καὶ ἐρμηνείας, καὶ γλωσσών διαφοράς, καὶ διακονιῶν χαρίσματα, καὶ πλείστας ἄλλας ἀμυθήτους. δωρεάς, ἃ πάντα εἰσὶ τοῦ αὐτοῦ καὶ ἑνὸς ἁγίου Πνεύ ματος ἐνεργήματα. Καὶ διὰ τοῦτο διάφορα καὶ τὰ

χαρίσματα, καὶ ἐν πολλοῖς ἐνεργούμενα. Καὶ ᾧ μὲν quemadmodum ait Paulus dicens: «Alii quidem δίδοται τοῦτο, ᾧ δὲ ἐκείνῳ, ὡς Παυλός φησι, λέγων,, 4. Ο μὲν γὰρ διὰ τοῦ Πνεύματος δίδοται λόγος σου φίας, ἄλλῳ δὲ λόγος γνώσεως κατὰ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα, ἄλλῳ δὲ ἐνεργήματα δυνάμεων, ἄλλῳ δὲ προφητεῖαι, ἄλλῳ δὲ διακρίσεις πνευμάτων, ἑτέρῳ δὲ γένη γλωσ σῶν, ἄλλῳ δὲ ἑρμηνείαι γλωσσῶν. Πάντα δὲ ταῦτα ἐνεργεῖ τὸ ἐν καὶ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα, διαιροῦν ἑκάστῳ ἰδίᾳ καθώς βούλεται. Διότι καὶ ἐν μὲν αὐτὸ, διαι ρεῖ δὲ ἑκάστῳ τὰ χαρίσματα, καθώς βούλεται.» Καὶ Παυλός φησιν· Ἡμῖν δὲ εἶ; Θεὸς καὶ Πατὴρ πάνο των, καὶ εἰς Κύριος Ἰησοῦς Χριστός.» Καὶ περὶ τοῦ Πνεύματος ὁμοίως· ι Εν δὲ καὶ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα διαιροῦν ἰδίᾳ ἐκάστῳ καθώς βούλεται.» Κατὰ Λατίνων, ὅτι ἐκ μόνου τοῦ Πατρὸς τὸ Πνεῦμα. · Οθεν φανερόν ἐστιν, ὡς ἐν μὲν τὸ θεῖον Πνεῦμα, καὶ ἐκ τοῦ ἑνὸς τοῦ Πατρός. Εν τὸ Πνεῦμα ὡς έχε πορευόμενον ἐξ αὐτοῦ, ὡς καὶ εἷς ὁ Κύριος καὶ Με νογενῆς, ἐκ μόνου τοῦ Πατρὸς γεννητῶς ἐστιν ὁ Υιός. Καὶ διὰ τοῦτο οὐ δυνατὸν τὸ ἐν καὶ τὸ αὐτὸ ἐκ δύο ἔχειν τὴν ἀρχὴν, ὡς οἱ Λατῖνοί φασιν, ἐπεὶ καὶ ὁ Μονογενής εἷς ἐκ τοῦ ἑνός ἐστι. Καὶ μόνος ἐκ μόνου γεννητῶς, ὡς καὶ τὸ θεῖον Πνεῦμα ἐν, καὶ μόνον ἐκ μόνου τοῦ Πατρὸς ἐκπορευτῶς. Και εἷς ὁ αίτιος τούτων, ὅτι καὶ πρὸς αὐτὸν τὰ ἐξ αὐτοῦ ἀναφέρεται. Καὶ διὰ τοῦτο μοναρχία τὸ προσκυνούμενον ἡμῖν, ὅτι πρὸς τὸ ἐν αἴτιον, τὸν Πατέρα, τὸ μόνον γεννητὸν ὁ Υἱός, μὴ ἀλλοιούμενον ὅλως, καὶ τὸ μόνον ἐκπορευτὸν ἅγιον Πνεῦμα, μὴ ἀλλοιούμενον ὅλως ἀναφέρεται. Οὐ φύσιν δὲ τὸ γεννητὸν δηλοῖ καὶ ἐκπορευτόν, ὡς οἱ Πατέρες φασὶν, ἀλλ' ιδιότητα μένην. Μία γὰρ φύσις τοῖς τρισί, τηροῦσι τὰ ἑαυτῶν ἰδιώ ματα, ὅτι καὶ εἷς ὁ αἴτιος τοῦ Μονογενοῦς καὶ τοῦ εκπορευομένου Πνεύματος, ὁ Πατήρ αὐτοῦ, τὸ μὲν γεννώντος ἀφράστως καὶ ἀσωμάτως, τὸ δὲ ἐκπορεύοντος. Διὰ τοῦτο καὶ μία Θεότης ἐν Τριάδι, καὶ * Τριὰς ἀδιαίρετος. 54 Ενωσις γὰρ Υἱοῦ καὶ Πνεύματος ὁ Πατήρ, ή θεολόγος φησι φωνή. Τοῦ Πνεύματος δὲ καρποί διάφοροι, ἅπερ ενέργεια! εἰσι καὶ δυνάμεις. Καὶ τοῦτο Παῦλός φησιν, «Ο καρπός τοῦ Πνεύματος, ο λέγων, ο ἔστι χαρά, εἰρήνη, μαπροθυμία, χρηστότης ο καὶ τὰ λοιπά, & καὶ οἱ λοι- η ποὶ τῶν ἀποστόλων συμμαρτυρούσιν, Ἰωάννης λέγων, «Ο δὲ θεὸς ἀγάπη ἐστί. Καὶ Παῦλος πάλιν, • Χαίρετε ἐν Κυρίῳ,» και, ο Χριστός ἐστιν ἡ εἰ ρήνη ἡμῶν. ο Καὶ Δαβίδ, ο Χρηστός Κύριος πάσι τοῖς ἐπικαλουμένοις αὐτόν.» Και, ο Γεύσασθε καὶ ὥστε ὅτι χρηστὸς ὁ Κύριος, ο Καὶ, «Εξομολογεί σε τῷ Κυρίῳ, ὅτι ἀγαθὸς διὰ τὴν ἀγαθωσύνην. ο Και, ο Πιστός Κύριος ἐν πᾶσι τοῖς ἔργοις αὐτοῦ.» Καὶ ὁ Σωτὴρ, ο Μάθετε ἀπ' ἐμοῦ, ὅτι προό; εἰμι. Καὶ καρπὸς τοῦ Πνεύματος ή πραότης. Και, ο Σύ, Κύρις, ο ὁ Δαβὶδ πάλιν φησί, ο μακρόθυμος καὶ πολυβ λεος.» Και, ο Ὅσοι Πνεύματι Θεοῦ ἄγονται, οὗτοί εἰσιν υἱοὶ Θεοῦ, ο διὰ τὴν ἐγκράτειαν. Ωστε καὶ οἱ καρποί τοῦ Πνεύματος ἐν τῷ Πατρὶ θεωροῦνται καὶ τῷ Υἱῷ. Καὶ ἡ υἱοθεσία ἡμῖν ἐν Πνεύματι γίνεται, per Spiritum datur sermo sapientiz, alii aulem `sermo scientiæ secundum eumdem Spiritum; altori fides in eodem Spiritu; alii operatio virtutum, alii prophetia, alii discretio spirituum; alii gene ra linguarum; alii interpretatio sermonum; bæc autem omnia operatur unus atque idem Spiritus, dividens singulis prout vult:, ideo ipse quidem unus est, dividit autem singulis prout vult. Dixit etiam Paulus: ‹ Nobis vero unus est Deus et Patek omnium, unusque Dominus Jesus Christus et similiter de Spiritu: ‹ Unus atque idem Spiritus dividens singulis prout vult.» CAPUT XXXII. Contra Latinos, quod ex solo Patre Spiritus procedil. Uude manifestum est unum esse Spiritum qui est a Patre. Unus est Spiritus quoniam ab ipso procedit, perinde ac unus est Dominus et Unigotus qui a solo Patre generatur Filius. Et propterea impossibile est unum et idem a duobus habere quod exsistat, ideo et Unigenitus, unus est quoniam ab uno generatur. Quemadmodum unus ex uno via generationis, ita unus divinus Spiritus solusque ex solo Patre via processionis. Unum est eorum principium quoniam ad ipsum quæ ab ipso sunt referantur, et ideo una est' potestas quain adoramus quouiam ad unum principium, nempo Patrem, qui solus generatur Filius prorsus iminutabilis, et qui solus procedit sanctus Spiritus omnino pariter immutabilis referuntur. Verum generari et procedere non naturam ostendit, ut aiunt Patres, sed solummodo proprietatem; una est enim tribus natura personis quæ propria servant idiomata, quonia: unum est principium Unigeniti et procedentis Spiritus, scilicet illius Pater, alius quidem principiam per ineffabilem et incorpoream gonerationem, alterius vero per processionem. Quamobrem una Deitas in Trinitate et una Trinitas indivisibilis: vinculum enim Filii et Spiritus Pater, inquit Theologus. Spiritus fructus diversi sunt, videlicet operationes et virtutes, quod dixit Paulus: «- ctus, ait, Spiritus est gaudium, pex, longanimias, benignitas et cætera,› quæ cæteri testantur apostoli; Joannes dicit: • Deus est charitas; et Paulus iterum Gaudete in Domino, et, ‹ Christus est pax nostra;» David autem: e Bonus est Dominus omnibus invocantibus eum; et: «Gustate, et videte quoniam suavis est Dominus; et; ‹ Conftemini Domino quoniam bonus propter benignitatem; › et; ‹ Fidelis est Dominus in omnibus oper.bus suis;» Dominus vero Salvator: • Discite me quia mitis sum et humilis corde; › porro Spiritus fructus mansuetudo; et: ‹ Tu, Domine, rursus ait David, longanimis et misericors;» et: • Quicunque Spiritu Dei aguntur, ii sunt alii Dei, nempe propter temperantiam. Quemadmodum fruclus Spiritus in Patre et Filio videntur, ja ülio-

+ Fn: adoptio nobis in Spiritu facta est, quonian ὅτι καὶ κοινὰ τὰ χαρίσματα τῆς Τριάδος. Ὅτι καὶ communia sunt Trinitatis charismata, unaque est potestas, una Trinitatis operatio. Propterea athei sunt qui Trinitatis operationes non celebrant, vel conftentur quidem, creaturas autem eas appellant. Nam si illæ in nobis sunt creaturæ, quid tam eximinm habemus? Si vero' naturam Dei habemus, ut illi delirant, igitur nos quoque homines in persona Dei erimus, aliique Dii-homines, sicut' Chri-. stus, non ¨ gratiam babentes sed personam Filii, vel Patris_aut Spiritus; quid autem pejus hac blasphemia excogitari potest? Si autem creaturam in nobis habemus, Deum ergo non habemus; verum quomodo nobiscum Deus? Quomodo Spiritum qui ex Deo est accepimus? Quoniolo Spiritum Christi habemus? quomodo donum Spiritus accepimus? Quodnam est promissum Spiritus in nobis? quanam virtus ex alto apostolis supervenit? Quid Spiritus sanctus Cornelio ejusque sociis superveniens? Quid acceperunt viri a Philippo baptizali, Petro et Joanne manus eis imponentibus? Quid acceperunt viri * Paulo baptizati, qui prius nec sciebant nec audiverant și est Spiritus sanctus? Quid operationes virtutum? quid gratiæ sanitatum? quid meliora charismata? Quænam insuper gratia Domini nostri Jesu Christi? Quid illud: Gratia vobis a Deo Patre et Domino Jesu Christo?» Quare invocatur divina gratia quando funt ordinationes? Numquid inani sensu dicitur gratia? Prohl fallaciam et blasphemiam eorum qui sine gratia gratiam Dei aggrediuntur! Quid autem donum sancti Spiritus? Numquid natura in tibus personis? Nequaquain, naturam enim Dei nemo suscipit. Numquid igitur creatura? sed quomodo Deum in nobis habemus? quomodo Christum portamus? quomodo Spiritum sanctum in cordibus vere accepimus? Ideirco Trinitatis est in nobis gratia qua nobis a Patre ·per Filium incarnatum in sancto Spiritu impertitor. Ideo ipsa in nobis diverso modo operatur; et alium quídem sanctificat et per baptismUIN regenerat, alium vero ungit et obsignat per unguentuin, alterum autem ordinat sacerdotem, et hunc etiam diversa ratione: hic quidem constimitur lector populo, ille vero subdiaconus, alius autem diaconus, sacerdos alter, alter denique pontifex; et unus quidem est apostolus, alius autem propheta, alius doctor, aliusque virtutes vel gratias sanitatum habens, et catera. Et alii quidem per Spiritum datur sermo sapientiæ, alii vero sermo scientiæ secundum eumdem Spiritum, et catera ut diximus. Unde in nobis non est persona Spiritus, sed in Spiritu communis gratia Trinitatis et diversæ operationes. Ideo neque qui baptismum suscipit statim sacerdotio donatur, neque diaconus factus presbyterii potestatem accipit, neque presbyter ordinatus episcopi gratia adornatur, sed quisque suuin accipit, et alius quidem minori, alius vero majori virtute præditus. est. Diaconus quidem ministrat, sacerdos vero μία δύναμις καὶ ἐνέργεια τῆς Τριάδος. Διὰ τοῦτο ἄθεοι οἱ μὴ τὰς ἐνεργείας δοξάζοντες τῆς Τριάδος " ἢ ὁμολογοῦντες μὲν, κτίσματα δὲ ταύτας καλοῦντες. Εἰ γὰρ ἐν ἡμῖν κτίσματα, τί περισσὸν ἔχομεν; Εἰ δέ γε ψύσιν ἔχομεν Θεοῦ, ὡς οὗτοι ληροῦσι, θεοῦ πό στατοι καὶ ἡμεῖς ἐσόμεθα ἄνθρωποι, καὶ θεάνθρωπος ἄλλοι ὡς ὁ Χριστὸς, καὶ οὐ χάριν ἔχοντες, ἀλλὰ τὴν ὑπόστασιν τοῦ Υἱοῦ, ἢ τοῦ Πατρός, ἢ τοῦ Πνεύ ματος. Καὶ τί ἂν ἄλλο χεῖρον τῆς βλασφημίας ταύ της γένοιτό ποτε; Εἰ δὲ κτίσμα ἐν ἑαυτοῖς ἔχομεν, Θεὸν οὐκ ἔχομεν· ἄρα. Καὶ πῶς μεθ᾿ ἡμῶν ὁ Θεό;; Καὶ πῶς τὸ Πνεῦμα τὸ ἐκ τοῦ Θεοῦ ἐλάβομεν; Καὶ πῶς Πνεῦμα Χριστοῦ ἔχομεν; Καὶ πῶς τὴν δωρεάν τοῦ Πνεύματος ἐλάβομεν; Καὶ τίς ἡ ἐπαγγελία τοῦ Πνεύματος ἐν ἡμῖν; Καὶ ποία ἡ ἐπελθοῦσα τοῖς ἀποστόλοις ἐξ ὕψους δύναμις; Καὶ τί τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τὸ ἐπελθὸν τῷ Κορνηλίῳ καὶ τοῖς σὺν αὐτῷ; Ποιον δε δ ἐλάμβανον οἱ βαπτισθέντες ὑπὸ Φιλίππου; ἐπιτιθέντων τὰς χεῖρας αὐτοῖς Πέτρου καὶ Ἰωάννου; Ποῖον δὲ δ ἔλαβον οἱ βαπτισθέντες ὑπὸ Παύλου, πρότερον μὴ εἰδότες ἢ ἀκηκοότες εἰ ἔστι Πνεῦμα ἅγιον; Τί τὰ ἐνεργήματα τῶν δυνάμεων; τὰ χαρί σματα τῶν ἰαμάτων; τὰ χαρίσματα τὰ κρείττονα; Τι: δὲ ἡ χάρις τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ; καὶ τῇ, ο Χάρις ὑμῖν εἴη ἀπὸ Θεοῦ Πατρὸς, καὶ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ;; Διατί δὲ ἡ ἐπίκλησις τῆς θείας χάριτος γίνεται ἐν ταῖς γινομέναις χειροτονίαις; Αρα εἰς κενὸν λέγεται; Φεῦ τῆς ἀπάτης καὶ βλασφημίας τῶν κατὰ τῆς χάριτος τοῦ Θεοῦ δίχα χάριτος κινουμένων! Τίς δὲ ἡ δωρεὰ τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος; "Αρα ή τρισυπόστατος φύσις; Οὐδαμῶς. Οὐ γὰρ Θεοῦ φύσιν τις ὑποδέχεται. Καὶ λοιπὸν κτίσμα; Καὶ πῶς τὸν Θεὸν ἐν ἡμῖν ἔχομεν; Καὶ πῶς τὸν Χριστὸν φοροῦμεν; Καὶ πῶς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐν ταῖς καρδίαις ἐλάβομεν ἀληθῶς; "Αρα χάρις ἐστὶ τῆς Τριάδος ἐν ἡμῖν. Καὶ χορηγείται αὕτη ἡμῖν ἐκ τοῦ Πατρὸς διὰ τοῦ Υἱοῦ σαρκωθέντος ἐν ἁγίῳ Πνεύ ματι. Διὰ τοῦτο καὶ διαφόρως ἐν ἡμῖν αὕτη ἐνερ γεῖ. Καὶ ἐν μὲν τελειοῖ καὶ ἀναγεννῇ διὰ τοῦ βασ πτίσματος, ὃν δὲ χρίει καὶ σφραγίζει τῷ μύρῳ, δν δὲ ἱερέα χειροτονεῖ, καὶ τοῦτον δὲ διαφόρως. Ο μὲν γάρ ἐστιν ἀναγινώσκων τῷ λαῷ, ὁ δὲ ὑπουργὸς, ὁ δὲ διακονῶν, ὁ δὲ ἱερουργῶν, ὁ δὲ ἀρχιερατεύων τὸ τελεώτατον. Καὶ ὁ μὲν ἔστιν ἀπόστολος, ὁ δὲ προς φήτη. ὁ δὲ διδάσκαλος, ὁ δὲ δυνάμεις ἢ χαρίσματα Ιαμάτων ἔχων, ἢ τὰ λοιπά. Καὶ ᾧ μὲν διὰ τοῦ Πνεύματος δίδοται λόγος σοφίας, ἄλλῳ δὲ λόγος γνώσεως κατὰ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα, καὶ τὰ λοιπὰ, ὡς εἰρής καμεν. ὥστε οὐχ ἡ ὑπόστασίς ἐστι τοῦ Πνεύματος ἐν ἡμῖν, ἀλλ' ἐν τῷ Πνεύματι ή κοινή χάρις, τῆς Τριάδος, καὶ τὰ διάφορα ενεργήματα. Διὸ οὐδὲ ὁ τὸ βάπτισμα λαβὼν εὐθὺς τυγχάνει καὶ ἱερεὺς, οὐδ᾽ ὁ διάκονος γεγονώς καὶ τὴν τοῦ πρεσβυτέρου λαμ βάνει 55 δύναμιν, οὐδ᾽ ὁ πρεσβύτερος χειροτονηθεὶς καὶ τὴν τοῦ ἐπισκόπου λαμβάνει χάριν· ἀλλ' Έκαστος ὅπερ ἔλαβεν, ἔλαβε, καὶ ὁ μὲν ἐν ἐλάττονι, ὁ δὲ ἐν μείζονί ἔστι τῇ δυνάμει; Καὶ διάκονος μὲν ὑπηρετεῖ, ἱερεὺς δὲ ἱερουργεῖ, ἀρχιερεὺς δὲ χειρο

IALOGUS τονεῖ, καὶ τῶν χαρισμάτων τοῦ Θεοῦ μεταδίδωσι, Δ' sacrifical, pontifex autem ordinat et charismala καὶ λύειν καὶ δεσμεῖν πταίσματα τὴν ἐξουσίαν Dei dispensat, gaudetque potestate peccata solπλουτεί. Τις ἄρα αὕτη ἡ ἐξουσία; Τίς δύναμις τὸ vendi atque ligandi. Porro quænam ista potestas? χειροτονεῖν; Τί δέ ἐστιν ἡ χειροτονία; "Αρα κτίσμα Quænam ordinandi potentia? quid est ordinatio? ἐν ἡμῖν; Καὶ τί ἄρα τὸ κτίσμα δύναται; Πῶς θεοί; nunquid creatura in nobis? Quid ergo potest creaΚαὶ πῶς καθαίρει; Καὶ πῶς ἄρα τελειοῖ; Τί δὲ tura? quomodo deos facit? quomodo enundat? καὶ ἡ ἐπίκλησις τῆς τοῦ Θεοῦ χάριτος; Αρ' οὐκ quomodo sanctificat? Quid invocatio gratiæ Dei? ισχύει τι; Λοιπὸν οὐκ ἐν ἡμῖν τὸ Πνεῦμα τῆς χά- Nonne aliquid valet? Igitur in nobis non est Spiriριτος; Βαβαὶ τῆς βλασφημίας! Πόρρω ἐστὶ τῆς τοῦ tus gratia? Proh! infandan blasphemism! longe Θεοῦ χάριτος ὁ μὴ κηρύττων τὴν τοῦ Θεοῦ χάριν, est a gratia Dei qui Dei gratiam non profitetur; καὶ τοῦ Πνεύματος τοῦ Θεοῦ ἀλλότριος, καὶ ἀχαρί hic alienus est a Spiritu Dei gratiaque vacuus, τωτος οὗτος, καὶ κοινωνίαν μὴ ἔχων μετὰ τοῦ neque societatem habet cum divino Spíritu, vel θείου Πνεύματος, τοῦ ἀλλοτρίου δὲ μᾶλλον Πνεύ- magis plenus est alieni Spiritus, nempe Spiritus ματος, καὶ ἔμπλεως τούτου τῆς πονηράς δυνάμεως. iniquæ potestatis, cujus nefaria et leuebrosa ope Οὗ δὴ καὶ τῇ ἐναγεῖ καὶ σκοτεινῇ ἐνεργεία τὴν τῆς ratione Trinitatis gratiam nequissimus abnegavit Τριάδος ηρνήσατο χάριν ὁ δείλαιος, ὡς ἀνόητος ὤν, utpote ameus, insensatus et inania de divinis μωρανθείς, καὶ περὶ τῶν θείων κενὰ μεμελετηκώς. rebus melitatus, et luinen Dei non novit, quoniam Καὶ τὸ φῶς τοῦ Θεοῦ οὐκ οἶδεν, ὅτι τοῦτο ἡθέτησε. illud rejecit ipseque aspernatus abjectus est. Ne Καὶ μὴ θελήσας, οὐκ ἠθελήθη. Καὶ οὐκ ἔγνω ψάλ- scivit cuin David psallere: «Et sit splendor Do λειν μετὰ τοῦ Δαβίδ, ο Καὶ ἔστω ή λαμπρότης Κυ- mini Dei nostri super nos, et: «Illumina oCIIρίου τοῦ Θεοῦ ἡμῶν ἐφ' ἡμᾶς,» καὶ, ο Φώτισον τοὺς los micos, ne unquam obdorniam in morte; › neὀφθαλμούς μου, μήποτε υπνώσω εἰς θάνατον. ο que voluit regni Dei hæres Beri secundum eos de Οὐδὲ τῆς τοῦ Θεοῦ βασιλείας ἠθέλησε κληρονόμος quibus dictum est: e Sunt qui non gustabunt morἀναφανήναι κατ' ἐκείνους, περὶ ὧν είρηται, «Οίτι- tem donec videant regnum Dei veniens in virtuνες οὐ μὴ γεύσωνται θανάτου, ἕως ἂν ἴδωσι τὴν te. Quod viderunt in monte, quantum poterant, βασιλείαν τοῦ Θεοῦ ἐληλυθυῖαν ἐν δυνάμει, ο ἦν καὶ scilicet lucem sine vespere qua justi tunc fulgeεἶδον ἐν τῷ ὄρει καθ᾽ ὅσον ἡδύναντο, τὸ φῶς τὸ bunt sicut sol, prout docuit sol justitiæ. De quo ἀνέσπερον, δι' οὗ καὶ οἱ δίκαιοι τότε ἐκλάμψουσιν splendore lucem illam intuitus tonitrui alius scriὡς ὁ ἥλιος, ὡς ὁ τῆς δικαιοσύνης ἐδίδαξεν ήλιος. bit: • Nune nescimus quid erimus, scimus autem Περὶ ἧς λαμπρότητος καὶ ὁ τὸ φῶς ἐκεῖνο ἰδὼν υἱὸς quoniam, cum apparuerit, similes ei erinus.» τῆς βροντῆς γράφει, • Νῦν οὐκ οἴδαμεν τί ἐσό. Paulus vero, prius quidem nequaquam mundus, μεθα. Οίδαμεν δὲ ὅτι ὅταν φανερωθῇ, ὅμοιοι αὐτῷ videns illud lumen et cadens surrexit purificatus, ἐσόμεθα. ο Καὶ ὁ Παῦλος, ὡς μή πρότερον μεν και inde manifestans suam e casu surrectionem, suam θαρὸς ὤν, ἰδὼν ἐκεῖνο τὸ φῶς, καὶ πεσών, καθαρ e tenebris illustrationem, universæque terræ per θεὶς ἀνέστη, ἐκ τούτου δεικνὺς τὴν ἐκ τῆς πτώσεως eum illuminationem; posterius autem in cœlum αὐτοῦ ἔγερσιν, καὶ τὸν ἐκ τοῦ σκότους φωτισμόν, raptus, utpote totus enundatus, illud splendidius καὶ ἔτι δι' αὐτοῦ τὸν τῆς οἰκουμένης. Ὕστερον δὲ vidit, et clamabat dicens: «Apparuit gratia Salἁρπαγεὶς εἰς τὸν οὐρανὸν ὡς κεκαθαρμένος όλος, vatoris nostri omnibus hominibus; et: None τοῦτο λαμπρότερον εἶδε. Καὶ βοῶν ἔλεγεν, «Επε cognoscimus in speculo et in ænigmate, tunc φάνη ἡ χάρις τοῦ Θεοῦ ἡ σωτήριος πᾶσιν ἀνθρώ autem facie ad faciem; cujus luminis pignora ποις.» Και, ο Νῦν γινώσκομεν ἐν ἐσόπτρῳ καὶ ἐν habuit Moyses in monte, ideo non poterant filii αἰνίγματι, τότε δὲ πρόσωπον πρὸς πρόσωπον.» Οδ Israel in faciem ejus Intendere. Stephanus vero καὶ τοὺς ἀῤῥαβῶνας ἔσχε Μωϋσῆς ἐν τῷ ὄρει. Διδ clarius hanc lucem aspexit: resplenduit enim vul καὶ οὐκ ἠδύναντο θεωρεῖν αὐτοῦ τὸ πρόσωπον οἱ tus ejus, prout scriptum est, sicut vultus angeli; υἱοὶ τοῦ Ἰσραήλ. Καὶ Στέφανος δὲ λαμπρότερον nam ad illum decorem spectabat splendor corpus τοῦτο τὸ φᾶς εἶδε. Καὶ καταυγασθείς, τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἦν ὡσεὶ πρόσωπον ἀγγέλου, ὡς γέγραπται. Πρὸς γὰρ τὸ κάλλος ἐκεῖνο ἦν καὶ ἡ ἐξαλλομένη λαμπρότης τῷ σώματι. Ἡ ἐν τῇ ψυχῇ γὰρ ἐκχυθεῖσα θεία καὶ αῦλος τοῦ Πνεύματος ἀστραπή τε καὶ χάρι, καὶ τὸ σῶμα περιηύγαζεν, ὡς καὶ τὸ τοῦ Μωϋσέως. Τοῦτο δὲ τὸ φῶς, οὐ καθὼς ἔστιν, ἀλλ᾽ ὡς δυνατὸν ἦν, ἑωράτο τοῖς θεωμένοις, ὡς καὶ ἐν τοῖς προφήταις, οὐ καθὼς ἦν, ἀλλὰ κατὰ δύναμιν ἑωρᾶτο τῶν ὁρώντων, καὶ αὐτοὺς περιήστραπτε. Καὶ τί δεῖ πολλὰ λόγων περὶ τῆς θείας ἐκείνης λαμπρότητος, δι' ἧς οἱ δίκαιοι ἐκλάμψουσιν ὡς ὁ ἥλιος ἐν τῇ παρουσία τοῦ Πατρὸς αὐτῶν (ὡς ἔφη Χριστός) τῶν ἀκτίνων τοῦ ἀδύτου ηλίου μετέχον G adornans, et in anima erat diffusa divina et incorporea divini Spiritus gratia et coruscatio, ejusque emicabat corpus quea.admodum Moysis facies. Illud autem iumen non sicuti est, sed sicut erat possibile, ab intuentibus conspectum est, quemadmodum in prophetis non sicuti erat videbatur, sed secundum virtutem videntium, et oculos eorum perstringebat. Et quid oportet plura dicere de divino illo splendore, quo justi fulgebunt sicut sol in conspectu Patris eorum, ut dixit Christus, radios sulis inaccessi participantes? Iste est lux vera quæ illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum, inquit Joannes in Evangelio. In Apocalypsi vero scriptum est: • Justis non erit splendor

πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον, ο Ἰωάν νης ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ φησί. Καὶ ἐν τῇ ᾿Αποκαλύψει δὲ γέγραπται, ὡς οὐκ ἔσται τοῖς δικαίοις ἡλίου Ελα λαμψις, ἀλλὰ τὸ ἀρνίον ἔσται φῶς αὐτοῖς μὴ ευά μενον. Αρνίον δὲ ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ Ἰησοῦς Χρι στὸς, ὃς καὶ Κύριος τῆς δόξης ἐστι. Καὶ Δαβὶδ περί τούτου φησί· «Κύριος τῆς δόξης ἀβρόντησε. Καὶ ὁ Παῦλος, ο Οὐκ ἂν τὸν Κύριον τῆς δόξης ἐσταύρωσαν.» Διὸ καὶ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ γέγραπται, • Καὶ ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν 56 ὡς Μονογενούς παρὰ Πατρός· κ καὶ ταύτην οὐχ ὑπό στασιν ἐκ τῶν τριῶν ὑποστάσεων, ἀλλὰ χάριν. • Πλήρης χάριτος καὶ ἀληθείας,» φησί. Καὶ ὁ Πέδ τρος δὲ σαφέστατα τοῦτο μαρτυρεί, λέγων, «Ο γὰρ σεσοφισμένοις μύθοις ἐξακολουθήσαντες, έγνωρίσαμεν ὑμῖν τὴν τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ δύναμιν καὶ παρουσίαν, ἀλλ' ἐπόπται γενηθέντες τῇ ἐκείνου μεγαλειότητι. ο Καὶ δόξαν τοῦτο καὶ τιμὴν ὀνομά ζει. Λαβὼν γάρ, φησί, παρά Θεοῦ Πατρὸς τιμὴν καὶ δόξαν, φωνῆς ἐνεχθείσης αὐτῷ τοιάσδε ὑπὸ τῆς μεγαλοπρεποῦς δόξης. Ορᾷς ὅτι καὶ τὸν Πατέρα δόξαν φησίν; ὅτι πηγὴ καὶ ἀρχὴ τῆς δόξης, καὶ τὸν Υἱὸν δὲ βασιλέα τῆς δόξης; ᾿Αλλὰ καὶ Παῦλος, • Απαύγασμα τῆς δόξης,» φησίν. ο ὓς ἂν ἀπαύ γασμα τῆς δόξης: ο ὁμωνύμως τῇ χάριτι καὶ τὴν ὑπόστασιν ὀνομάζων, ὡς καὶ Πνεῦμα διαφόρω: τὰ ἐνεργήματα καλεῖ. Καὶ. Πνεῦμα τὴν ὑπίστασιν απ τὴν ὀνομάζει τοῦ θείου Πνεύματος, ἐξ ἧς τὰ χαρί. σματα. Κοινὴ ἄρα ἡ δόξα τῆς Τριάδος. Ἐπεὶ καὶ "Αγιος, ἅγιος, ἅγιος, Κύριος Σαβαώθ, πλήρης δ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ τῆς δόξης αὐτοῦ. Καὶ μία θεό τῆς τῆς Τριάδος, ἐπεὶ καὶ θεοὶ οἱ ἀπὸ ταύτης θεούμενοι. Διὰ τοῦτο καὶ Θεὸς ἔστη ἐν συναγωγῇ θεῶν. Καὶ μία λαμπρότης ἡ τῆς Τριάδος, περὶ ἧς εὔχε ται Δαβίδ, καθώς ἔφημεν, «Καὶ ἔστω ἡ λαμπρότης Κυρίου τοῦ Θεοῦ ἡμῶν ἐφ' ἡμᾶς. ο Καὶ, ο Ἐν ταῖς λαμπρότησι, φησί, τῶν ἁγίων σου. • "Ορα δὲ ὅτι καὶ ἐν τῷ Θεῷ λαμπρότης, καὶ ἐν τοῖς ἁγίοις λαμ πρότης· ο Εκάλεσε γὰρ ἡμᾶς πρὸς τὸ θαυμαστὸν αὐτοῦ φῶς, ο Πέτρος λέγει. Καὶ ἄλλος Θεολόγος περὶ ταύτης διδάσκει, λαμπρότητα Θεοῦ καὶ ἰδὼν αὐτὸς καὶ παθών· καὶ οἱ ποιμένες δὲ πρὸ solis, sed agnus erit eis lucerua non deficiens. À τες; ο Ος ἐστι τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν, δ φωτίζει Hic autem agnus est agnus Dei Jesus Christus qui est Dominus gloriæ, de quo David dixiḍ: • Dominus gloriæ intonuit,» et Paulus: «Nunquam Dominum gloria crucifixissent. Ideo scriptum » est in Evangelio: Et vidimus gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre, quæ gloria non est persona ex tribus personis constaus, sed gratia; • plenum, ait, gratiae et veritatis. Quod Petrus sapientissime testatur dicens: ‹ Non enim doctas fabulas secuti, notam fecimus vobis Domini nostri Jesu Christi virtutem et præsentiam, sed speculatores facti illius magnitudinis,› quam gloriam et honorem vocal. Ait enim: «Accipiens a Deo Patre honorem et gloriam, voce delapsa ad eum hufuscemodi a magnifica gloria.... Viden' quoniam Patrem gloriam vocat quia fous est et principium gloriæ, Filium vero regem gloriæ appellat? Sed Paulus quoque eum splendorem gloria cognomiHat dicens: Qui cum sit splendor gloris... Eodem nomine gratiam et personam significat quemadmodum diversa voce Spiritum operationes appellat, spiritumque vocat Spiritus divini personam a qua descendunt charismata. Communis ergo Trinitatis gloria, propterea: «Sanctus, sanctus, sanctus, Dominus Sabaoth: pleni sunt cœli et terra gloria ejus. Una est Trinitatis divinitas, ideoque dii sunt quos illa tanto honore dignatur. Proptere ea etiam Deus est in synagoga deórum. Unns quoque Trinitatis splendor de quo David, ut dixinius, precatur: Et sit splendor Domini Dei nostri super nos, › et: «In splendoribus, inquit, sanetorum tuorum, Aspice quoniam splendor est in Deo, et in sanctis quoque splendor; ait enim Petrus: c Vocavit nos in admirabile lumen suum; de hoc nos docet alius theologus qui lucem Dei vidit et sustulit. Pastores autem illam ante eum viderant, nam gloria Domini circumfulsit eos, quæ fulgidos angelos manifestat. Ait enim Psalníista: «Qui facit angelos suos spiritus et ministros suos flamoram ignis. › ‹ Erat aute: aspectus ejus sicut fulgur, vestimenta autem alba sicut nix. › Ipse vero splendor gloriæ multo magis incarnatus effulsit, et quantum intueri poteraut discipuli, istis in monte conspectus est: ‹ Et resplenduit, inquit Matthæus, facies ejus sicut sol, vestimenta autem ejus facta sunt alba sicut nix; › alius autem Evangelista dixit: Sicut lux, quia nop sicuti est, sed prout sustinere poterant cernebatur. Rursus etiam angelos in monumentò fulgidos aspexerunt divinæ mulieres et Petrus in carcere. Sed angelis quidem lux erat secundum participatio- 'mem, et ideo isti sunt lux secundaria primæ lucis ministri, ut dixit quidam theologus; Dominus audem lux vera secundum naturam habet splendorem propter quam precabatur David dicens: ‹ Emitte ducem tuam et veritatem tuain,› quam alibi illuminationem vultus Dei cognominat. Necnon de illuminatione quæ datur sauctis: ‹ Exortum est, αὐτοῦ εἶδον. • Δόξα γάρ, φησί, Κυρίου περιέλαμ Ο ψεν αὐτούς.» Αὕτη δὲ φωτεινοὺς καὶ τοὺς ἀγγέ λους δεικνύει. ο Ὁ ποιῶν ο γάρ, φησί, ο τοὺς ἀγε γέλους αὐτοῦ πνεύματα, καὶ τοὺς λειτουργούς αὐτ τοῦ πυρὸς φλόγα.» Καὶ ἦν δὲ ἡ εἰδέα αὐτοῦ ὡς ἀστραπὴ, καὶ τὸ ἔνδυμα αὐτοῦ λευκὸν ὡσεὶ χιών. Αὐτὸς δὲ ὁ καταυγάζων πολλῷ μᾶλλον. ἐξέλαμψε θηται, ὤφθη τούτοις ἐπὶ τοῦ ὄρους. «Καὶ ἔλαμψε σαρκωθείς. Καὶ καθόσον ἠδύναντο θεωρεῖν οἱ μα (φησί) τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ὡς ὁ ἥλιος, τὰ δὲ ἱμάτια αὐτοῦ ἐγένετο λευκὰ λίαν ὡς χιών· ο τερος δὲ τῶν εὐαγγελιστῶν φησιν· ι α; τὸ φῶς. Ἐπειδὴ οὐ καθὼς ἦν, ἀλλὰ καθώς ηδύναντο χωρείν ἑωρᾶτο. Καὶ τοὺς ἀγγέλους δὲ ἐν τῷ μνήματι πάλιν φωτεινοὺς ἔβλεψαν αἱ θεῖαι γυναίκες, καὶ ὁ Πέτρος ἐν τῇ εἰρατῇ. Ἀλλὰ τοῖς μὲν ἀγγέλοις κατά μετα-

DIALOGUS CONTRA ILERESES. lumen et æternam divinamque illuminationem omnis sanctorum chorus decertavit, et pignora ¡Ñius splendoris et illustrationis pro viribus accepit. Sciunt enim cum Davidl orare: «Et tu illumil - nas lucernam meam, Domine, Deus meus, illuminabis tenebras meas; › qui illuminatus et propterea lætitia impletus dicehat: ‹ Lux orta est justo, et rectis corde laetitia, in qua exsultans dicebat: χὴν ἦν τὸ φῶς, ἐπεὶ καὶ δεύτερα φωτα οὗτοι, λει- inquit, in tenebris lumen rectis, propter quod τουργοί τῆς πρώτης λαμπρότητος, καθά που τῶν θεολόγων φησί τις· ὁ Κύριος δὲ φῶς ἀληθινὸν κατὰ φύσιν εἶχε τὴν λάμψιν, περὶ ἧς ηύχετο Δαβίδ, λέγων, «Εξαπόστειλον τὸ φῶς σου καὶ τὴν ἀλήθειαν σου. ο 'Αλλαχοῦ δὲ καὶ φωτισμὸν τοῦ προσώπου Θεοῦ ὀνομάζει τοῦτο. Καὶ περὶ τοῦ ἐν ταῖς δικαίοις φωτισμοῦ, «Εξανέτειλεν ἐν σκότει φῶς τοῖς εὐθέ σι, ο περὶ οὗ φωτὸς καὶ τῆς ἀϊδίου καὶ θείας λαμ-. πρότητος καὶ πᾶς ἡγωνίσατο ὁ τῶν ἁγίων χορός, καὶ τῶν ἀῤῥαβώνων τοῦ φωτισμοῦ τούτου, ὡς ἐγε χωροῦν ἦν, καὶ τῆς ἐλλάμψεως ἔτυχεν. Οίδασι γὰρ εύχεσθαι μετὰ τοῦ Δαβὶδ τὸ, «Σὺ φωτιεῖς λύχνον μου, Κύριε ὁ Θεός μου, φωτισῖς το σκότος μου. ὺς καὶ φωτισθεὶς καὶ εὐφροσύνης ἐκ τούτου πληρωθείς, έλεγε, «Φῶς ἀνέτειλε τῷ δικαίῳ, καὶ τοῖς εὐθέσι τῇ καρδίᾳ εὐφροσύνη, ἐν ᾗ καὶ χορτασθεὶς έλεγε. «Χορτασθήσομαι ἐν τῷ ὀφθῆναι μοι τὴν δι ξαν σου.» Μᾶλλον δὲ τοὺς ἀρραβῶνας λαβὼν ὡς θεοπάτωρ, τὰ περὶ τῆς δόξης τοῦ Χριστοῦ καὶ λαμπρότητος προεκήρυττε, δι' ἧς καὶ ἡμεῖς υἱοὶ φωτός, καὶ τέκνα φωτός. Διὸ καὶ φωτὸς υἱοὺς ἡμᾶς οἱ Θεολόγοι γεγράφασι, καὶ παράκλησιν καὶ χάριν, καὶ βασιλείαν, καὶ ἀῤῥαβῶνα, καὶ ἀπαρχὴν τοῦ μέλ. λοντος αἰῶνος τοῦτο τὸ φῶς εἰρήκασιν· οὐκ αἰσθητῶς γευσάμενοι τούτου· ἐπεὶ οὐδ᾽ αἰσθητὴ ἡ λάμψις ἐστὶν ἐκείνη. Ομως επειδήπερ διπλοί 57 ἡμεῖς, ἀληθὴς δὲ ἡ λάμψις ἐκείνη ἐκ τοῦ τῆς δικαιοσύνης Ηλίου, καὶ ἡ ἀστραπὴ νοητή τῆς Θεότητος, καὶ νοητῶς ἐκ Πνεύματος ἁγίου ἡμῖν ἐπιλάμπουσα, οὐ τὴν ψυχὴν αὐγάζει μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸ σῶμα καταλαμπρύνει. Καὶ τοῦτο ἔδειξε πρώην μὲν, ὡς ἔφημεν, Μωϋσῆς· ἔπειτα δὲ καὶ αὐτὴ ἡ ἀλήθεια, ἡ τὴν λάμψιν ἐκείνην πηγάζουσα, Ἰησοῦς Χριστὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν, καὶ ὁ πρῶ τῆς δὲ ἐναθλήσας ὑπὲρ αὐτοῦ Στέφανος ἡ μέγι στος, καὶ ὁ θειότατος Παῦλος, δ; μήπω μὲν καθα ρ'ς ῶν, ἐὼν, ἐτυφλώθη τάς κόρας, έω; κεκάθαρται τῷ βαπτίσματι, μετὰ ταῦτα δὲ ἔχων ἐν ἑαυτῷ Πεθερμαίνετο λέγων, «Τίς ἡμᾶς χωρίσει ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ;» Καὶ ἐξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ εἰς τὰς καρδίας ἡμῶν. Και, ο Εἴ τις Πνεῦμα Χριστοῦ οὐκ ἔχει, οὗτος οὐκ ἔστιν αὐτοῦ, ὁ τὴν χάριν λέγων τοῦ Πνεύματος, ἥτις κοινὴ τῆς Τριάδος. Καὶ Πέτρος δὲ ἐπὶ τῆς φυλακῆς τοῦτο τὸ φῶς ἰδὼν ἐνισχύθη, καὶ αἱ ἀλύ σεις ἔπεσον ἐξ αὐτοῦ. Καὶ πλεῖστα τῶν θείων μα θητῶν τοῦ φωτισμοῦ τούτου έτυχον, καὶ Λουκάς καὶ Κλεώπας, τοῦ φωτὸς ἐκείνου τὴν θέρμην Ελαβον, καὶ ἡ καρδία αὐτῶν καιομένη ἦν ἐν αὐτοῖς· τὸ γὰρ ἀληθινὸν φῶς, αὐτὸ τὸ πῦρ ἦλθε βαλεῖν ἐπὶ τῆς γῆς περὶ οὗ καὶ ἔλεγε, «Πῦρ ἦλθον βαλεῖν ἐπὶ τὴν γῆν· καὶ τί ἤθελον εἰ ἤδη ἀνήφθη; • Καὶ ὁ Δαβὶδ ἐκ τούτου τοῦ πυρὸς ἐθερμαίνετο, 4 Εθερο μάνθη, λέγων, ἡ καρδία μου ἐντός μου· καὶ ἐν τῇ μελέτῃ μου ἐκκαυθήσεται πῦρ. • Καὶ ᾿Αντώνιος δὲ τοῦτο ἰδὼν τὸ φῶς ἐν τῷ μνήματι παρεκλήθη καὶ, ο Ποῦ ἦς πρότερον ἐβόα πρὸς τὸν Θεόν;» ὡς · ὁ μέγας φησὶν ᾿Αθανάσιο;. Καὶ πολλοὶ τῶν συγκι Exsultabo cum apparuerit mihi gloria tua;» polius vero pignora accipiens utpote Dei proavus, gloriam, et claritatem Christi prædicebat per quan filii lucis sumus et pueri lucis. Propterea lucis Alios theologi nos scripserunt, atque solatium gratiamque et regnum, pignus et primitias futuri sæculi lucem illam dixerunt, quam non sensu Ruslaverunt, cum claritas illa non sit sensililis. Cum simul duplici substantia constèmus, vera lus illa solis justitiæ, et spiritualis coruscatio Deitatis spiritualiter nobis ex sancto Spiritu illucens non mentem tantum illuminat, sed et corpus lumine perfundit. Quod patefecit primo quidem, ut dixiniu, Moyses, deinde vero ipsa veritas, fous istius lucis, Jesus Christus Deus noster, necnon primus qui pro eo certavit Stephanus maximus, Paulus que divinissimus, qui cum mundus nondum esset, videns, oculis captus est, usque dum baptismate mundaretur; postea vero lumen babens in semetipso ardebat dicens: Quis nos separabit a cha ritate Christi?» et: • Misit Deus Spiritum Filii sui in cordibus nostris; et: Si quis Spiritum Christi non habet, hic non est ejus, ο gratia: Spiritus dicens quæ Trinitati communis est. Petrus vero in carcere, luce aspecta, inde roboratus est, et catena ceciderunt de manilus ejus. Multi etiam e divinis discipulis hac illuminatione gavisi sunt, inter quos Lucas et Cleophas lucis illius calorem acceperunt, et cor corum ardens erat in ipsis, nam lux vera iguem illum venit mittere in terram, de quo dicebat: ‹ Ignem veni mittere in terram, et quid volo nisi ut accendatur?» quo igne ardebat David dicens: ‹ Concaluit cor meum intra me, et in meditatione mea exardescet ignis.» Antonius autem lumen illud videns in monumento consolationem accepit, et clamabat ad Deum: Ubinam eras antea? ut magnus refert Athanasius. Multi quoque sancti in tenebris angustati eadem gra ia dignati sunt, cum essent filii lucis, ex Deo deificati, Deum semper inter orandum intuentes, diique facti secundum gratiam, cum omines essent gratiæ participes, quoniam Christus promisit se in suis habitaturum, et Spiritus ejus habitat in nobis. Ideo dixit Paulus:. Nescitis quoniam Christus habitat in nobis? Secus vero, reprobi estis;➤ et: Misit Deus Spiritum Filii sui in cordibus nostris, in quo clamamus: Abba, Pater. Habitat auten Christus cum Patre et Spiritu, et mansionem facit in nobis, non quidem secundum personam, sed secundum gratiam. Et Paulus clamat:

› • Gratia Domini nostri Jesu Christi, et charitas κλεισμένων ἁγίων ἐν σκότει τῆς τοιαύτης ΑξιώDei Patris, et communicatio Spiritus sancti, et, ‹ Gratia võbis et pax a Deo Patre et Domino Jesu Christo; quod fere in omnibus epistolis dixit. In Actibus autom: ‹ Gratia Domini nostri Jesu Christi vobiscum, et accipiebant donum Spiritus sancti. › Igitur denum et gratiam sanctæ Trinitatis accipimus, minime vero naturami, neque personam, nec unam e personis; sed divinum illud tantum quod assumpsit Verbum hujus personæ, ut diximus, fuit adunatum indivisibiliter et inconfusibi - liter, in quo corporaliter habitat omnis plenitudo Divinitatis, nos vero omnes mensura naturæ no- stre accommodata de plenitudine ejus gratiam accepimus. Ex ista plenitudine divina velut ex fonte, ones qui sunt Christi hauriunt, et praesertim qui propter eum pugnant et patiuntur, cumỊ sint in tenebris et carcere, ex illa claritate sublevantur. Ideo dixit David: c Secundum multitudinéu. dolorum meorum in corde meo, consolatio nes tuæ lætificaverunt animam meam; › ideo etiam qui vivunt in Christi utpote mundo corde, Deum videbunt, non quidem secundum quam babet naturam, sed secundum gratiam. Vidistine communew Trinitatis gratiam? Misit Deus Spiritum Fiit sui; ex plenitudine ejus omnes nos accepimus, et quid accepimus? Videlicet Spiritus gratiam, atque progralia gratiam. Et efudit in nos, inquit, donum Spiritus sancti, in quo clamamus: Abba, Pater. Quæ vox, abba, idem ac Pater soual, quoniam alii per gratiam facti sumus; filios enim nos Pater accepit per Unigenitum suum in sancto Spiritu incarnatum. Itaque omnia divini, inquam, sive Veteris sive Novi gratiæ Testamenti gratiam Dei testantur; seu potius ipsa gratia nobis per dispensationem Verbi abundanter effusa munstum replesit universum. Quamobrem ipsa Verbi dispensatio gratia cognominatur. Verum qui carent gratia utpote inligui qui gratia.n accip aut, donum, ορθ rationem et gratiam Spiritus rejiciunt, qui circa ¡ucem tenebris obvolvuntur, luceque nequaquam accepta, divinæ illuminationis suavitatem gustaverunt. Unle ignari aspernantur et impii blasphemant. Quis eis revelabit divinæ lucis suavitatem qui eam non gustaverunt, imo qui errant et in tenebris dormiunt, et cum tenebrosis et iniquis dæmonibus conversantur, qui delicatam moilemque vitam concupiscunt, atque circa contemplationem visibilium mutabiliumque creaturarum inania moliuntur, qui fere secundum Græcos insensatos, creaturæ præter Creatorem, prout dixit Paulus, inserviunt; pluris enim habita creaturarum contemplatione, nihil dicunt, divinum fidei inesse, bed soli vanitatis cognitioni condiiunt, slulteque opinantur nihil supra sensum, et mentem homimum esse amentium more dæmonum qui procul distant a spiritalibus radiis et ineffabili claritate Dei, et proinde teguntur caligine, solumque arroganter et stulte circa aera et terram versantur. Hon θησαν χάριτος, ὡς φωτὸς ὄντες υἱοὶ καὶ θεούμενοι ἐκ Θεοῦ, Θεὸν ἐρῶντε; ταῖς προσευχαῖς ἀεὶ, καὶ θεοὶ γινόμενοι κατὰ χάριν, ἐπεὶ καὶ χάριτος μετές χουσι πάντες. "Οτι καὶ ἐνοικεῖν Χριστὸς ἐν τοῖς αὐτοῦ ἐπηγγείλατο, καὶ τὸ Πνεῦμα αὐτοῦ οἰκεῖ ἐν ἡμῖν. Καὶ Παυλός φησιν, «Οὐκ οἴδατε ὅτι Χριστός οἰκεῖ ἐν ἡμῖν; εἰ μὴ ὅτι ἄρα ἀδόκιμοί ἐστε. Κι ἐξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ εἰς τὰς καρδίας ἡμῶν, κράζον· Α663 ὁ Πατήρ. Οικαὶ δὲ Χριστὸς σὺν τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Πνεύματι, καὶ μονήν ποιεῖται ἐν ἡμῖν, οὐχ ὑποστατικῶς, ἀλλὰ κατὰ χάριν. Καὶ Παῦλος βοπ, «Η χάρις τοῦ Κυρίο ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς, καὶ ἡ κοινωνία τοῦ ἁγίου Πνεύματος.» Και, ο Χάρις ὑμῖν εἴη καὶ εἰρήνη ἀπὸ Θεοῦ Πατρὸς, καὶ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ.» Καὶ σχεδὸν τοῦτο ἐν πάσαις φησὶ ταῖς ἐπιστολαῖς. Και, ο 'Η χάρις τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ μεθ' ὑμῶν.» Καὶ ἐν ταῖς Πράξεσι, «Καὶ ἔλαβον τὴν δωρεὰν τοῦ ἁγίου Πνεύματος.» Λοιπὸν δωρεὰν καὶ χάριν τῆς ἁγία; Τριάδος λαμβάνομεν, καὶ οὐ φύσιν, οὐδὲ τὰς ὑπιο στάσεις, ἢ μίαν τῶν τριῶν ὑποστάσεων. Μόνον δὲ τὸ θεῖον πρόσλημμα, ὡς εἰρήκαμεν, τῇ ὑποστάσει ἤνωται τοῦ Λόγου, ἀδιαιρέτως καὶ ἀσυγχύτως, ἐν ᾧ καὶ πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος σωματικῶς, ἐκ τοῦ πληρώματος δὲ ἡμεῖς λαμβάνομεν χάριν ανα λόγως. Εκ τούτου τοῦ θείου πληρώματος ὡς ἐκ πηγῆς οἱ τοῦ Χριστοῦ ἀρύονται ἅπαντες, καὶ μᾶλ λον οἱ δι' αὐτὸν ἀγωνιζόμενοί τε και πάσχοντε;, καὶ ἐν εἰρκταῖς ὄντες καὶ ζόφῳ, ὑπὸ ταύτης παρεκαλοῦντο τῆς λαμπηδόνος. Καὶ ὁ Δαβίδ, ο Κατὰ τὸ πλῆθος τῶν ὀδυνῶν μου ἐν τῇ καρδίᾳ μου, αἱ παο ρακλήσεις σου εύφραναν τὴν ψυχήν μου, ο φησί. Καὶ οἱ ἐν Χριστῷ ζώντες, ὡς καθαροὶ τὴν καρδίαν, τ ν Θεὸν βλέπουσιν, οὐχ ὡς ἔχει φύσεως (Θεὸν γὰρ οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε), ἀλλὰ κατὰ χάριν. Ορᾷς τὴν κοινὴν τῆς Τριάδος χάριν; Έξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ, • Ἐκ τοῦ πληρώ ματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες ἐλάβομεν.» Καὶ τί ἐλά 6ο μεν; δηλαδὴ τὴν χάριν τοῦ Πνεύματος, καὶ χάριν ἀντὶ χάριτος, καὶ ἐξέχειν ἐφ' ἡμᾶς (φησί) τὴν δωρεὰν τοῦ ἁγίου Πνεύματος. 58 Καὶ ἐν αὐτῷ κρά ζομεν, 466 ὁ Πατήρ. Αὐτὸ δὲ τὸ, 'Αβδα, Πάτερ δηλοί. Ἐπεὶ υἱοὶ γεγόναμεν χάριτι. Υιοθετήθημεν γὰρ τῷ Πατρὶ διὰ τοῦ Μονογενοῦς σαρκωθέντος ἐν ἁγίῳ Πνεύματι. Καὶ διὰ πάντων οὕτω, τῆς τε παι λαιᾶς φημι θείας Γραφῆς, καὶ τῆς χάριτος, τὰ περὶ τῆς τοῦ Θεοῦ χάριτος μαρτυρεῖται. Η καὶ μᾶλλον ἡμῖν διὰ τῆς τοῦ Λόγου οικονομίας ἐκχυθεῖσα πλου σίως, πάντα τὸν κόσμον πεπλήρωκεν. Εντεῦθεν οὖν καὶ ἡ οἰκονομία τοῦ Λόγου χάρις κατονομάζεται. ᾿Αλλ' οἱ τῆς χάριτος ἄμοιρο:, ὡς ἀνάξιο: τὴν χάριν λαβεῖν, ἀθετοῦσι τὴν δωρεὰν καὶ τὴν ἐνέργειαν καὶ χάριν τοῦ Πνεύματος, οι σκοτεινοὶ περὶ τὸ φῶς, καὶ μὴ λαβόντες τὸ φῶς, καὶ τοῦ φωτισμοῦ τῆς θείας γλυκύτητος ἄγευστοι. Ὅθεν καὶ ἀπιστοῦσι μὴ ἔγνω κότες, καὶ ὡς ἀντίθεοι, βλασφημοῦσι. Καὶ τίς ἀναγ γελεῖ αὐτοῖς τὴν γλυκύτητα τοῦ θείου φωτό; ὡ, μὴ

γευσαμένοις; μᾶλλον οι πλανηθεῖσι, καὶ ἐν ζόφῳ κειμένοις, καὶ τοῖς ζοφεροί; δαίμοσι συζῶσι καὶ πονηροῖς, τὴν αἰσθητήν τε ποθοῦσι ζωήν, καὶ περὶ τὴν θεωρίαν ματαιοπονοῦσι τῶν ὀρωμένων καὶ ἀλλοιουμένων κτισμάτων; και σχεδόν κατὰ τοὺς άφρονας Ελληνας, τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα, ὡς ὁ Παῦλος ἔφη, λατρεύουσι. Την θεωρίαν γὰρ τῶν κτισμάτων περί πλείστου ποιούμενοι, μηδὲν τῇ πίστει θεῖον προσείναι λέγουσιν, ἀλλὰ τῇ τῆς ματαιότητος γνώσει θαῤῥοῦσι μόνον. Καὶ μηδὲν ὑπὲρ τὴν αἴσθησιν καὶ τὸν ἀνθρώπινον νοῦν εἶναι λυγί ζοντα: ἀσυνέτως, κατὰ τοὺς ἀνοήτους δαίμονας κεχωρισμένους ὀφθέντας τῆς τοῦ Θεοῦ νοητῆς ἀκτί νος και φωτοφανείας ἀῤῥήτου, καὶ σκοτεινούς ένα τεύθεν, καὶ περὶ τὴν ἀέρα καὶ γῆν μόνον ύπερηφάνω; καὶ ἀνήτως διαιτωμένους. Διὰ τοῦτο καὶ περὶ τὰ ἐρώμενα ταῦτα καὶ περιγραπτὰ καὶ κινού με να τοπικώς ή φανταστικῶς τοῖς μαθήμασι κινούμενοι μόνοις οὗτοι, οὐδὲν ὑπὲρ τὸν οὐρανὸν καὶ τὰ κατ' αἴσθησιν ταῦτα καὶ τὴν ἡμέτερον νοῦν τὴν περιγραπτὴν λογίζονται οἱ δείλαιοι εἶναι· καὶ οἱονε: μαθηματικὴν καὶ ἔντεχνόν τινα τὴν ὑπὲρ λόγον καὶ κατὰ πίστιν μόνην ἐκ Θεοῦ χάριτι, εὐσέβεια, δειγματίζουσι. Καὶ τὸν μὴ εἰδότα ἄστρων κινήσεις, καὶ λογικές μεθόδου;, καὶ ἀριθμούς, και σχημάτων θέσεις, φασὶ μὴ εἰδέναι Θεόν, καθάπαξ ἀθετούντες τὸ ἐν ἁπλότητι κήρυγμα, δι᾿ οὗ ἐμώρανεν ὁ Θεὸς τὴν τοῦ κόσμου τούτου σοφίαν. Αλλ' ἐν ἡμῖν παν τὸ τῶν ἁγίως ζησάντων σύστημα διὰ τῆς πίστεως τετελείωται. Καὶ ᾿Αβελ πίστει ἐνήθλησε. Καὶ Ενώς πίστει εἰς Θεὸν ἤλπισε. Καὶ Ενώχ πίστει μετετέθη, Καὶ Νῶς πίστει κιβωτόν ἔκτισε, καὶ διὰ ταύτης σέσωστα. Καὶ ᾿Αβραὰμ ἐπίστευσε τῷ Θεῷ, καὶ πίστει Θεὸν εἶδε. Καὶ Ἰσαάκ τε καὶ Ἰακώβ, ὃς καὶ τρανότερον Θεὸν εἶδεν, ὅτε τὴν κλίμακα ἔβλεψεν, ἐν ᾗ Κύριος ἐπεστήρικτο, καὶ ἀγγέλῳ ἐπάλαιον, δς ἔλεγεν εἶναι Θεός τῶν πατέρων αὐτοῦ. Οὗτος δὲ ἦν ὁ λόγος ὁ τῆς μεγάλης βουλῆς τῆς ὑπὲρ ἡμῶν ἄγγελο;. Καὶ Μωϋσῆς ἐν πυρὶ τῆς βάτου καὶ ἐν γνόφυ καὶ ἐν φωτὶ κατὰ τὸ είναιον ὄρος Θεὸν εἶδε, καὶ κατελάμφθη. Καὶ Ηλίας ἐν πυρίνῳ ἡρπάγη ἄρ ματι· καὶ Ησαΐα; ἐπ: θρόνου δόξης τὸν Θεὸν εἶδε· καὶ Ἰεζεκιήλ, καὶ Δανιήλ, καὶ σὺν αὐτοῖς οἱ λοιποὶ διὰ πίστεως. Οἱ ἀπόστολοι δὲ τῷ Θεῷ σαρκωθέντι δῆλον ὡς πίστει ἐξυπηρέτησαν. Καὶ φῶς τοῦ κόσμου κληθέντες ἐκ τοῦ ἀληθινοῦ φωτός, πίστει εἶξον αὐτοῦ τὸ φῶς. Πρότερον μὲν ἐν τῷ ὄρει τῷ ἁγίῳ, ὕστερον δὲ καὶ ἐν γλώσσαις πυρὸς ἐν τῷ ὑπερῴῳ, καὶ πανταχοῦ ἐν αὐτοῖς περιέφερον. Καὶ οἱ χοροὶ τῶν ἁγίων ἅπαντες, καθὼς ἡδύναντο θεωρεῖν, ἐθεάσαντο καὶ δώρων. Καὶ ἐῶ τὰ τῶν ἁγίων διδασκάλων τε καὶ Πατέρων κατά μέρος ἅπαντα λέγειν, μήποτε κόρον ἐνθῶ τῷδε τῷ λόγῳ. ἱκανὰ δὲ τὰ τῶν προφητῶν τε καὶ ἀποστόλων, & καὶ τῆς εὐσεβείας εἰσὶ θεμέλιοι, ἀποδείξαι φανερῶς τὴν ἀλήθειαν. Δι' ἡμεῖς (κατὰ Παῦλον ἔστιν εἰπεῖν) ἐν πίστει περιπατοῦμεν, καὶ τὰ τῆς πίστεως ἐν ἀῤῥι δώνι λαμβάνομεν. «Νῦν γὰρ (ὁ Παῦλος πάλιν φησί, γινώσκομεν ἐν ἐσόπτρῳ καὶ ἐν 50 αἰνίγμα: ει, τότε δὲ πρόσωπον πρὸς πρόσωπον.» Λοιπὸν αἰσχυνίσθωσαν, και ζίφου πληρούθωσαν, οἱ μὴ δεχόμενος τὸ φῶς, μηδὲ τῆς χάριτος αἰσθανόμενοι, ὡς ἀδόκιμοι ὄντες, ἡμεῖς δὲ ἐκ τοῦ θείου λαβόντες πετρώματος καὶ χάριν ἀντὶ χάριτος, ἀνυμνοῦμεν Ἰησοῦν τὸν Χριστὸν, τὴ φῶς τὸ ἀληθινὸν, ο φωτίς ζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον, ὡς γέγραπται. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Κληρικός. Καὶ τίς ὁ σκοπὸς τοῖς αἱρετικούς, δέ Clericus, Quo tendant hæretici, domine? 05 leo viri solis doctrinis que circa visibilia el cir cumscripta atque motu sive locali sive simula'q volutabilia versantur indulgentes nihil esse ቦም tant supra cœlum et ista quæ sensu percipiuntur, mentemque nostram finibus circumscriptam, cķ × eum qui astrorum motus nescit logicasque dicendi vias, vel numeros et formarum ordines, Deum nescite dicunt, prorsus repudiantes prædicationem in simplicitate sermonis effectam, qua Deus stuls tam fecit hujus mundi sapientiam, necnon mather maticam laudant tanquam doctam quamdam pielą - tem omni sermone præstantiorem et secundum fidem ex Dei gratia procedentem. In nobis vero totus ordo sancte viventium per fidem perfectus est. Fide certavit Abel, et Enos fide in Deum speravit; fide Henoch translatus est, fidle Noe area: aptavit et per eam salvus factus est; fide Abrahan) Deo credidit, fideque Deum vidit; item Isaac et Jacob qui manifestius Deum vidit quando scalan) aspexit cui Dominus innitebatur, et adversus aṇ, geium luctatųs est qui se dixit esse Deum Patruin ejus, iste autem erat Verbum magni pro nobis consilii angelus. Moyses quoque in Namma rubj, in caligine et in luce super montem Sinai Deum vidit et illuminatus est; Elias in curru igneo rapius est, et Isaias Deum vidit in throno gloriæ. Eadlen gratia per fidem donati sunt Ezechiel, Daniel et cæteri cum ipsis. Patet quoniam apostoli Deo jus carato Ode ministraverunt, ipsique a vera luce lux vocati fide lucem ipsius viderunt, prius quis dem in monte sancto, deinde vero in linguis igneis in coenaculo, et ubique in ipsis circumferebant, Universi etiam sanctorum chori, prout intueri poLerant, contemplabantur et videbant. Omitto siŋ. gul: sanctorum doctorum atque Patrum proferre, ne fastidium in hoc sermone generem; satis est veritatem per prophetas et apostolos qui sunt pietatis fundamenta evidentius edidisse. ideo nos, nt secundum Paulum loquar, in fide ambulamus { et ea quæ sunt fidei in pignus accipimus. & Nyne enim, rursus ait Paulus, cognoscimus in speculo et in anigmate, tunc autem facie ad facism. Igitur erubescant et tenebris involvantur qui lycem non recipiunt neque gratiam utpote reprobi sentiunt; nos vero qui de divina plenitudine aprapimus gratiam pro gratia, laudemus Jesum Chris stum, lucem verai quæ illuminat omnem homis pen venientem in hunc mundum, sicut scriptum est. Ipsi gloria in sæcula. Amen, PATROL. GR. CLV,

enim quemadmodum aperuisti et a sanctis didicimus, σποτα; ἡμεῖς γὰρ (καθὼς ἀπέδειξεν, καὶ παρὰ τῶν infinitam quidem et incomprehensibilem Dei natuıram celebrare accepimus, gratiam autem ad nos ex natura enianare. Quid vero isti de hac re dicunt? ἁγίων μανθάνομεν) ἔληπτον μὲν καὶ ἀκατάληπτον τὴν θείαν οὐσίαν δοξάζειν ἐλάβομεν, τὴν ἐκ τῆς οὐσ σίας δὲ χάριν πρὸς ἡμᾶς ἔρχεσθαι. Πῶς δὲ οὗται περὶ τούτου φασίν; ᾿Αρχιερεύς. Τὰ μὲν παρὰ τῶν αἱρετικῶν, ὡς της κίλα καὶ δυσεβεία; ἀνάμεστα, παροπτέο, ἀνόητα γάρ. Η γὰρ ἀμέθεκτον πάντη φασὶ τὸν Θεὸν, καὶ διὰ τοῦτο κατ' αὐτοὺς μηδὲ εἶναι ἐν ἡμῖν τὸν Θεὸν δογματίζουσιν· ἡ εἴπερ δίω: μετέχεται, μετέχει σθαι κατ' οὐσίαν. "Οθεν ἑτέραν σάρκωσιν δογματί ζουσι, καὶ σάρκωσιν τῆς Τριάδος, ὅπερ οὐδεὶς τῶν ἀπ' αἰῶνος δυσσεβῶν ἐξηρεύξατο. Θεοῦ δὲ χάριν καὶ δύναμιν καὶ ἐνέργειαν ἐκ τῆς οὐσία; προϊοῦσαν αὐτ τοῦ οὔτε εἶναι, οὔτε δυνατὸν εἶναι ἀθέως λέγους:1. Ἡμεῖς δὲ εὐσεβῶς καὶ τὴν Τριάδα τῶν ὑποστάσεων ἐν μιᾷ Θεότητι καθομολογοῦμεν, καὶ Θεὸν ἕνα τὴν Τριάδα ἐν μιᾷ δυνάμει καὶ ἐνεργείᾳ, καὶ βασιλείᾳ καὶ χάριτι κηρύττομεν εὐσεβῶς· καὶ τὴν μὲν οὐσίαν ἀόρατόν τε πάντη παὶ ἀμέθεκτον καθομολογούμεν ἡμῖν τε καὶ πάσῃ τῇ κτίσει, ὡς καὶ ὁ Μονογενής φησι, • Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε.» Ως ἔστι δηλονότι, καὶ κατ' ουσίαν. Ἐπεὶ καὶ τῷ Μωϋσεὶ ἔφη, «Οὐ μὴ οι άνθρωπος τὸ πρόσωπόν μου καὶ ζήσεται. ο Τὴν δὲ δόξαν αὐτοῦ καὶ λαμπρότητα τὴν ἐκ τῆς αὐτ σίας καὶ χάριν καὶ δύναμιν ὁρᾷν ὡς δυνατὸν καὶ λαμβάνειν πιστεύομεν, καὶ κατὰ τοῦτο αἱ δράσεις τῶν προφητῶν, καὶ αἱ φωτοφάνεται τοῖς ἁγίοις, καὶ ἐλλάμψεις αἱ ἐν αὐτοῖς, καὶ αἱ διακονίαι, καὶ τὰ ἐνεργήματα τῶν δυνάμεων, καὶ χάριν θείαν, οὐκ οὐ σίαν, πάντες λαμβάνομεν, μόνον δὲ τὸ θεῖον ἐκεῖνο πρόσλημμα υποστατικῶς ἑνωθῆναι τῷ λόγῳ πιο στεύομεν, ἵνα δι' ἐκείνου ὡς δυνατὸν κοινωνήσωμ ν ἡμεῖς τοῦ Θεοῦ. Κοινωνοῦμεν δὲ τῆς ἐν ἐκείνῳ χάν ριτος, τοῦ πληρώματος παντὸς ἐν αὐτῷ τῆς Θεότη της σωματικώς ὄντος, ὅπερ ἐν ἑαυτῷ κατώκησεν, ὥσπερ ὁ Παῦλός φησιν ὅτι ἐν αὐτῷ κατῴκησε πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς Θεότητος σωματικῶς οὐ τῆς ὑπου στάσεως τοῦ Πνεύματος. "Οτι ὁ εἷς τῆς Τριάδος καὶ μόνος ὁ Λόγος σεσάκωται. Καὶ μόνον ἐκε! τὸ ἀνθρώπινον θεοῦ πόστατον ἐστι καὶ ὁμο ἴεον, ὡς ἡνωμένον ἄκρως αὐτῷ ἀδιαιρέτως καὶ ἀσυγχύτως, καὶ ἴδιον αὐτοῦ γεγονός. Διὸ καὶ τῆς δωρεᾶς τοῦ Θεοῦ καὶ χάριτος πιστεύομεν μετέχειν Pontifex. Hereticorum quidem iuventa, utpote di versa et impietatis plena contemnendum est, sunt enior insulsa. Nam vel Deum dicunt nullo modo posse participari, et proinde vi ejusdem sententiæ Deum ju nobis nou esse prædicant; vel si participari potest, secundum naturam communicari asserunt, unde alteram incarnationem, nempe Trinitatis incarnationem prædicant, quod nullus a sæculis impius evomuit, Dei vero gratiam et potentiam et operationem ex ejus natura procedentem nec esse neque posse esse impie asseverant. Nos autem pic Trinitatem personarum in una Deitate confitemur, et Deum unum Trinitatem in una potentia et operas tione, et regno, et gratia pie prardicamus, necnon naturam quidem omnino invisibilem nequaquam posse nobis et on ni creaturæ communicari confitemur, quemadmodum dixit Unigenitus: ‹ Demin nemo vidit unquam, quod intelligendum est secundum naturam. Ideo Moysi disit: «Non videbit homo faciem meam, et vivet; › gloriam autem ejus et claritatem quæ ex natura derivatur, necnon gratiam et potestatem pro viribus videre et accipere credimus; unde visiones prophetarum, sanctisque datæ illuminationes, et in ipsis illustrationes, ministrationes et operationes virtutum, divinamque gratiam non naturam omnes accipimus; solum vero divinum illud assumptum hypostatice Verbo alunatum esse credimus, ut nos per illud, quantum deri potest, Dei consórtes simus. Verum in illo participamus gratiam, cum in ipso sit omnis plenitudo divinitatis corporaliter, quæ in eo inhabitat, prout dornit Paulus dicens: c Quoniam in eo inhabitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter › lion personæ Spiritus; nam unum Trinitatis solumque Verbum incarnatum est, et sola ejus humanitas divina persona perfecta est et ad divinam dignitatem elevata, utpote ipsi arcte, indivisibiliter et incoufusibiliter conjuncta, propriaque ejus electa. Quapropter donum Dei et gratiam ab eo procedentem, participare credimus, non autem ejus naturam, si- προϊούσης ἐξ αὐτοῦ, οὐ τῆς οὐσίας, ὡς οἱ Μάτσαcuti impii somniant Massaliani et Bogomili, cujus testis est qui supra divinum pectus recumbens, inde copiosain theologiæ gratiam accepit, solnsque is est qui testimonium reddat, quia verum est testimonium ejus, › et ille scit tanquam veritatis discipulus quoniam vera dicit, ut nos credamnus. llic quidem de divina natura ita dixit: Deum nemo vidit unquam:» et testem adduxit Dominum dicens Unigenitus Filius qui est in sinu Patris, ipse enarravit» sed de glo.ia ejus: e et vidimus gloriam ejus et ne quis dicat enm de incarnatione sola hæc proferre, adiit: «Gloriam quasi Unigeniți a Patre:» et ne quis naturam disinialis dicat, rursu: loquitur: e Plenum gratise Vou λιανοί φρονοῦσιν οἱ δυσσεβεῖς καὶ Βογόμιλοι. Καὶ τούτου μάρτυς ὁ ἐπὶ τὸ θεῖον στῆθος πεσών, κἀκεῖ. θεν δαψιλῆ τὴν τῆς θεολογίας χάριν δεξάμενος καὶ ἱκανὸς οὗτος πρὸς μαρτυρίαν καὶ μόνος, ὅτι καὶ ἀληθὴς ἡ μαρτυρία αὐτοῦ, κἀκεῖνος οἶδεν ὅτι ἀληθῆ λέγει, ἵνα ἡμεῖς πιστεύσωμεν, τῆς ἀληθείας ὢν ματ θητής. Οὗτος περὶ μὲν τῆς θείας ουσίας οὕτω φησί - • Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε· ο Καὶ μάρτυρα παρεισάγει τὸν Κύριον, λέγων, «Ο μονογενής Υιός ὁ ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρός, ἐκεῖνος ἐξηγήσ σατο. • Περὶ δὲ τῆς χάριτος αὐτοῦ, ὁ Καὶ ἐθεασά μεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ.» Καὶ ἵνα μή τι; εἴπῃ τὰ περὶ τῆς σαρκώσεως μόνον λέγειν, ἐπάγει, ο Δόξαν ώ, Μονογενούς παρά Πατρός. ο Καὶ ἵνα μή τις τὴν

ia DIALOGUS CONTRA H.ERESES. φύσιν τῆς Θεότητος εἴπῃ, πάλιν ἔφη, «Πλήρης χά- et veritatis.» Viden' veritate: in Evangelio miss nifeste prædicatain? Sanctos vero gloriam Dei intueri ipse rursus in Evangelio de Isaia declaravit dicens: flee dixit Isaias, quando vidit glorianu ejus, et locutus est de eo,» scilicet de Christo. Ipse etiam Salvator Patris, regnum et potestatem pra, dicat atque gloriam quæ communis est, utpote Pae tris et Filŝi et Spiritus sancti, Ipse quidemin ora, dione dixit: Tubi regnum et potestas et gloria in sacula, Amen. Ecclesia vero regni, potestatis et gloriæ inter tres personas commynitatem prædicat dicens Tibi est regnum et potestas et gloria Patris et filii et Spiritus, sancti, quod non inconsiderate dixit, sed divinis ducta Scripturis quibus come mmunis Trinitatis gratia, potestasque gloria et ομά ratio, communeque regnum prædicatur. Quippe • cœli enarrant gloriam Domiui; › isti autem Veri Domini, r et spiritu oris ejus ounis virtus eorum: s verum in trisagio Dei: «Gloria pleni sunt cœli et terra, o ut divinitus concinunt angeli. luleo illi qui, dem aspernati gratiam Dei et illuminationesų retrorsum conversi sunt, nos autem qui de pleni. tudine accepimus, de lumine lumen el gratiam pro gratia, gratias agamus ei qui nobis gratiam et claritatem largitus est æternumque regnum aute constitutionem mundi præparavit quod ejus misa. ricordia obtinendum speramus, et jnde pro ratiosų pignoris deprecenur ut eo digni inveniamur. Quo l crit nabis si mundi effecti ad eum qui purissimus est appropinquare studeantus. Sic enim adhortar tur Davil dicens: «Accedite ad eum, et illuminabi mini, et facies vestræ non confundentur. › Unde liquet virtutem Dei et operationem ejusdem mise ricordia uobis inesse. Quare bap iz unur? et quid in baptismo recipinus? Regeneramur, dixit enim • Nisi quis renatus fuerit; Christum induinus; quicùmque in Christo baptizati estis, Christum induistis.». Quomodo igitur induimus an pes sona, vel gratia? Profecto gratia. Ideo dixft } ‹ Ego et Pater veņiemus et mansionem apud enny faciemus; › Pater vero non est incarnatus itaque secundum gratiam inhabitat. Filio quidem incar maté, si carnem ejus communicamus, minime die viiitatis naturam, sed gratiain participamus. Quie de plenitudine divinitatis quæ est in eo corporaliter accepimus. Similiter et de dlonis Spiritus sa:cli, Quod palet ex impositione mapuum. Signatur qui lector ordinatur et accepta gratia lectoris gratisin consequitur; non enim potest munere fungi sululia - doni; diaconus pariter, sicuti supra diximus, presbý, ţeri, neque presbyter episcopi officia non potest adrug plere ita ut datum sit charisma et non natura. Nam si esset substantia, jam opus non esset pluribus miða nuum impositionibus, neque diversæ essent inanuvi impositiones, cum una ordinatio statim omnia ime pertiret, si substantia esset in nobis inhabita, s, Unde digit Paulus: allabentes charismata secujja dum gratiam quae dala est nobis diversa. Vide charismala secuμύμω gratiam variari?. five ριτος καὶ ἀληθείας. ο Βλέπετε κηρυττομένην ἐκ τῶν Επαγγελίων 60 ἐναργῶς τὴν ἀλήθειαν; (πι δὲ ἡ δόξα τοῦ Θεοῦ ἐπιφαίνεται τοῖς ἁγίοις, αὐτὸς πάλιν ἐν τῷ Ευαγγελίῳ περὶ τοῦ Ἡσαΐου φησί, λέγων· «Ταῦτα εἶπεν Ησαΐας, ὅτι εἶδε τὴν δόξαν αὐτοῦ, καὶ ἐλάλησε περὶ αὐτοῦ, τοῦ Χριστοῦ δηλον ότι, ο Καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Σωτὴρ τὴν τοῦ Πατρὸ; βα σιλείαν καὶ δύναμιν καὶ δῆξαν ἀνακηρύττει, ἥτις κοινῇ ἐστιν, ὡς καὶ τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Πνεύματος. Καὶ αὐτὸς μὲν ἐν τῇ προσευχή φη σιν. ο Ὅτι σοῦ ἐστιν ἡ βασιλεία καὶ ἡ δύναμις καὶ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.» Ἡ Ἐκκλησία δὲ καὶ τῶν τριῶν προσώπων τὸ κοινὸν ἀνακηρύττει τῆ; βασιλείας καὶ δυνάμεώς τε καὶ δόξης, λέγουσα, • Ὅτι σοῦ ἐστιν ἡ βασιλεία καὶ ἡ δύναμις και δόξα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος.» Καὶ τοῦτο οὐχ ἁπλῶς φησιν, ἀλλ' ἀπὸ τῶν θείων Γραφῶν μαθοῦσα. Κοινὴ γὰρ ἡ χάρις τῆς Τριάδος καὶ ἡ δόξα καὶ δύναμις καὶ ἐνέργεια καὶ βασιλεία, κηρύττεται. Ἐπεὶ καὶ οὐρανοὶ μὲν διηγοῦνται δόξαν Θεοῦ· οὗτοι δὲ λόγῳ Κυρίου ἐστερεί βησαν, καὶ τῷ Πνεύματι τοῦ στόματος αὐτοῦ ἐνεδυναμώθησαν. Καὶ τοῦ Τρισαγίου Θεοῦ τῆς δόξης πλήρης ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ, ὡς θεολογοῦσιν οἱ ἄγ γελοι. Διὸ ἐκεῖνοι μὲν οἱ τὴν χάριν ἀθετοῦντες τοῦ Θεοῦ καὶ τὴν ἔλλαμψιν εἰς τὰ ὀπίσω ἀποστραφήτωσαν, ἡμεῖς δὲ οἱ ἐκ τοῦ πληρώματος λαβόντες, ἐκ τοῦ φωτὸς φῶς, καὶ χάριν ἀντὶ χάριτος, εὐχαριστή σωμεν τῷ χαριτώσαντι ἡμᾶς καὶ λαμπρύναντι, καὶ τὴν βασιλείαν τὴν αἰώνιον πρὸ καταβολῆς ἡμῖν ἑτοι μάσαντι κόσμου, ἧς καὶ ἐπιτυχεῖν ἐλπίζομεν ἐλέει αὐτοῦ· καὶ ἐντεῦθεν καταξιοῦσθαι ταύτης ἐν ἀῤῥα βάνος μέρει καθικετεύσωμεν. Εσται δὲ ἡμῖν, ἐὰν καθαροὶ γινόμενοι, ἐγγίζειν αὐτῷ τῷ καθαρωτάτῳ σπουδάζωμεν. Οὕτω καὶ γὰρ ὁ Δαβὶδ παραγγέλλετ • Προσέλθετε, λέγων, πρὸς αὐτὸν καὶ φωτίσθητε, καὶ τὰ πρόσωπα ὑμῶν οὐ μὴ καταισχυνθῇ. ο Ότι δὲ καὶ δύναμις ἐν ἡμῖν Θεοῦ καὶ ἐνέργεια ἐλέει αὐ τοῦ, δῆλον ἐντεῦθεν. Πῶς βαπτιζόμεθα,; καὶ τί λαμβάνομεν τῷ βαπτίσματι; Αναγεννώμεθα. Ἐὰν μὴ ἀναγεννηθῆτε, φησί. Χριστὸν ἐνδυόμεθα. «(30 εἰ; Χριστὸν ἐβαπτίσθητε, Χριστὸν ἐνεδύσασθε. Πῶς ἄρα ἐνεδυσάμεθα, ἐνυποστάτων, ἢ τῇ χάριτι; Τῇ χάριτι δηλονότι.. Ἐπεὶ καὶ ἐγὼ καὶ ὁ Πατήρ, φησὶν, ἐλευσόμεθα, και μονὴν παρ' αὐτῷ ποιήσομεν. ν Ο Πατὴρ δὲ οὐ σεσάρκωται. "Ωστε κατά χάριν ἐνοικεῖ. Καὶ τοῦ Υἱοῦ δὲ σαρκωθέντος, εἰ καὶ τῆς σαρκὸς αὐτοῦ κοινωνούμεν, ἀλλ᾽ οὐ τῆς οὐσίας μετέχομεν τῆς Θεότητος, της χάριτος δέ. Ἐκ τοῦ πληρώματος γὰρ λαμβάνομεν τῆς θεότητος τοῦ ἐν τῇ σαρκί. Ομοίως δὲ καὶ τῆς δωρεᾶς τοῦ ἁγίου Πνεύματος, Καὶ ἐκ τῶν χειροτονουμένων δὲ τοῦτο δῆλον. Σφραγίζε αι ὁ ἀναγινώσκειν ταχθείς, καὶ λαμβάνων χάριν, ἀναγνώστου κέκτηται χάριν· οὐκ γὰρ ἰσχύει τὰ τοῦ ὑποδιακόνου διενεργείν. Καὶ διά καρος δὲ ὁμοίως οὐ τὰ τοῦ πρεσβυτέρου ισχύει, ούτ δὲ πρεσβύτερος, ὡς προέφημεν, τὰ τῆς ἀρχιερατι κῆς χάριτος. Ώστε χάρισμα καὶ οὐκ οὐσία τὸ χορη-