cem habere supra caput et gremiale in divino sa- ο σταυρός. Οὐδεὶς γὰρ πλήν τοῦ ἀρχιερέως του; crificio gestare datur; quoniam cum sacerdotin, et judicis ordinationem habent, maximum in Ecclesia ministerium: ¡ique pastores animarum et procuratores coustituti sunt et quaedam signa primi Pastoris ferunt, ut et illum imitentur. σταυρούς τε ἐν τῷ φαινολίῳ καὶ ἐπὶ κεφαλῆς, καὶ τὸ ἐπιγονάτιον φορεῖν δύναται. Τούτοις δὲ ὅμως διὰ τὸ πρώτους τῶν ἄλλων χειροτονεῖσθαι, τὸ ἐπὶ κεφα τῆς ἔχειν σταυρὸν μόνον, καὶ ἐπιγονάτιον ἐν τῇ ἱερουργία φορεῖν δ᾽ δεται. Ἐπεὶ μετὰ τῆς ἱερω σύνης καὶ κριτοῦ χειροτονίαν οἱ μὲν ἔχουσι καὶ διακονίας μεγίστης ἐκκλησιαστικής τους· οἱ δὲ ποιμέ νες ψυχῶν καὶ οἰκονόμοι καθίστανται, καὶ σημεῖα τινα φέρουσι του πρώτου, ποιμένος ὡς ἂν ἐκεῖνον ἐκμιμῶνται. CAPUT LXXXIV. De illis quæ in offertorio sive missa peraguntur. Sacerdos qui secundas habet in propositione, abiens_cum diacono qui sacra vasa præparavit, postquam ter Deum adoravit, facit benedictionem. Ei ex pauibus allatis uuuin sucus signat cuspide { in formam crucis, ut salutarem Christi passionem repræsentet, et niemoriam faciat, ut dictum est, ejus dolorum. Et ter addit: ‹ In memoriam Domini et Dei et Salvatoris nostri Jesu Christi'; › manifeste ostendens, quod Ejus traditionem operatur. Deinde per cuspidem repræsentans eam qua Dominus vulneratus est, dividit in signo oblatum in quatuor partes hæc Isaiæ verba referens: • Tanquam ovis ad occisionem ductus est, › el cætera, ostendens prænuntiatum mysterium. Postquam autem dixit: Sullata est e terra vita ejus, • oblique cuspidem introducens, aufert cuin signo quadripartitum panem et eum in disco deponit. CAPUT LXXXV. Περὶ τῶν ἐν τῇ προσκομιδῇ τελουμένων. () δευτερεύων δὲ τῶν ἱερέων ἐν τῇ προθέσει ἀπὸ ελθὼν μετὰ διακένου τοῦ τὰ ἱερὰ σκεύη προευτρεπίσαντος, προσκυνήσας τρὶς τῷ Θεῷ, ποιεῖται εὐλο γη τόν· καὶ ἐκ τῶν προσφερομένων ἄρτων ἕνα κα σών, σφραγίζει τοῦτον μετὰ τῆς λόγχης σταυροει δῶς, τὸ σωτήριον πάθος ἐξεικονίζων Χριστοῦ, καὶ τῶν αὐτοῦ μεμνημένος, ὡς εἴρηται, παθημάτων. Καὶ τρὶς ἐπιλέγει, «Εἰς ἀνάμνησιν τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ο προδή ίως δεικνύς, ὡς τὴν αὐτοῦ ἐνεργεῖ παράδοσιν. Εἶτα διὰ τῆς λόγχης, ἐκτυπούσης ἐκείνην, δι' ἧς ἐτρώθη ὁ Κύριος, ἀνατέμνει ἐν τῇ σφραγίδι τετραμερῶς τὴν προσφορὰν, τὰ τοῦ Ἡσαΐου ἐπιλέγων, ο Ως πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη,» καὶ τὰ λοιπά, δεικνὺς προς κηρυττόμενον τὸ μυστήριον. Ὅτε δὲ εἶποι, ο Ότι αἴρεται ἀπὸ τῆς γῆς ἡ ζωὴ αὐτοῦ, ὁ ἐκ πλαγίων τὴν λίγχην εἰσαγαγών, ἐκφέρει μετά της 18 σφραγίδος τετραμερῆ τὸν ἄρτον· καὶ εἰς τὸν δίσκον αὐτὸν ἀπο Ο τίθησιν. Quid denotet in prothesi sive sacello ad dextram bemalis sito rotunda mensa, et reliqua. Discus igitur cœlum repræsentat, et idcirco rotundus est, et Dominum calorum continet. Qui autem dicitur asteriscus, stellas et eam, quæ in nativitate Christi apparuit, indicat, ut et vela significant firmamentum, paunos et sindonem sepulchri et linteamina; simul enim repræsentat et quæ ad Incarnationem et quæ ad crucifixionem quia ideo incarnatus est ut pro nobis immoletur. Sed et Propositio figuram refert speluncæ et præsepii. Calix vero significat eum in quo Christus sangui - nem suum consecravit. Ideo postquam dixit eas propheticus, voces in panem, quæ immolationem et sacrificium Jesu prænuntiant, nempe: ‹ Ecce agnus Dei qui tollit peccatum mundi; › et: «Sublata est e terra vita ejus; postquam nempe passus resurrexit et ascendit in cœlos ubi vivens est et unde nos sanctificat; dividit rursum panem per medium sacerdos, crucem faciens, in omnibus ostendens idesse Christi crucifixionem, et ostendens id esse Christi sacrificium, cruciasionem nempe. Et inmolatur, inquit prophetice, agnus Dei pro mundi vita ac salute. Deinde pu̟ngit cúspide panem a dextris, omnia illa figurans quæ in salutari salvatoris corpore facta sunt. Et statim benediccus et vinum et aquam, in calicem infundit dicens; dum pungit quidem: «Unus militum lancea latus Τι σημαίνει ὁ ἐν τῇ προθέσει ἅγιος δίσκος, καὶ τὰ λοιπά. Ο μὲν οὖν δίσκος τυποῖ τὸν οὐρανὸν, καὶ διὰ τοῦτο κυκλοτερής ἐστι, καὶ τὸν τοῦ οὐρανοῦ κατέχει Δο σπότην. Ο λεγόμενος δὲ ἀστερίσκο; καὶ τοὺς ἀστέρας, καὶ αὐτὸν τὸν ἐπὶ τῇ γεννήσει Χριστοῦ δηλοί, ὡς καὶ τὰ καλύμματα τὸ στερέωμα, τα σπάργανά τε καὶ τὴν σινδόνα τοῦ τάφου καὶ τὰ ἐντάρια. Αμα γὰρ καὶ τὰ τῆς σαρκώσεως καὶ τοῦ θανάτου τυποῦ σιν, ὅτι διὰ τοῦτο σετάρχεται, ἵνα σφαγιασθῇ ὑπὲρ ἡμῶν. ᾿Αλλὰ καὶ ἡ πρόθεσις τύπον ἐπέχει τοῦ σπη λαίου τε καὶ τῆς φάτνης. Τὸ ποτήριον δε ἐκεῖνο δύο τοῖ, ἐν ᾧ τὸ αἷμα ἱερούργησεν ὁ Σωτήρ. Διὸ καὶ μετὰ τὰ εἰπεῖν τὰ προφητικὰ ἐν τῷ ἄρτῳ, & τὴν σφαγὴν προκαταγγέλλουσι καὶ τὴν θυσίαν τοῦ Ἰησοῦ, ὁ Αὐτὸς γὰρ ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου, καὶ ο Ηρθη δὲ ἀπὸ τῆς γῆς ἡ ζωὴ αὐτοῦ, μετὰ τὸ πάθος ἐξαναστάντος καὶ εἰς τοὺς οὐρανοὺς ἀνελθόντος, καὶ ζῶντος, κἀκεῖθεν ἡμᾶς ἁγιάζοντος, τέμνει πάλιν τὸν ἄρτον κατὰ τὸ μέσον ὁ ἱερεὺς, σταυρὸν ἐνεργῶν, ἐν ὅλῳ δεικνύς τοῦ Χριστοῦ τὴν σταύρωσιν, καὶ τὴν θυσίαν τοῦτο εἶναι λέγει Χριστοῦ, τὴν σταύρωσιν δηλαδή. Καὶ θύεται, φησί, προφητικῶς, ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς καὶ σωτηρίας. Εἶτα καὶ νύττει τὸν ἄρτον ἐκ δεξιῶν τῇ λόγχῃ, πάντα ἐκεῖνα ἐκτυο πῶν καὶ ποιῶν, ὅσα δὴ εἰς τὸ σωτήριον σῶμα τοῦ Σωτῆρος ἐγένετο. Καὶ εὐθὺς· εὐλογῶν τὸν οἶνών το

• Εt continuo exivit sanguis et aqua.» Et catera; testificans hoc modo se operari sacrificium et oblationem Christi. Et quæ pro nobis pertulit, figurat, commemorationem Ejus, ut commendavit, faciens. και τὸ ὕδωρ, εἰσάγει τῷ ποτηρίῳ λέγων, ἐν τῷ ejus aperuit; et dum infundit vinum cum aqua: νύττειν μέν, ο Εἷς τῶν στρατιωτῶν λόγχῃ αὐτοῦ τὴν πλευρὰν ἔνυξεν, ν ἐν τῷ εἰσάγειν δὲ τὸν οἶνον σὺν ὕδατι, ο Καὶ εὐθέως ἐξῆλθεν αἷμα καὶ ὕδωρ, καὶ τὰ λοιπὰ, μαρτυρῶν ὡς αὐτὴν τὴν θυσίαν καὶ ἱερουργίαν ἐνεργεῖ τοῦ Χριστοῦ· καὶ ὁ πέπονθεν ὑπὲρ ἡμῶν ἐκτυποί, τὴν ἀνάμνησιν αὐτοῦ ὡς παρο ἔδωκεν ἐνεργῶν. Διατί ένζυμος προσφέρεται ἄρτος. ῾Ο μὲν οὖν ἄρτος Ενζυμός ἐστιν, ὡς ἔμψυχές τις διὰ τῆς ζύμης ὤν, καὶ ἀληθῶς ἄρτιος. Μαρτυρεῖ δὲ, ὡς καὶ τέλειον ἦν τὸ πρόσλημμα, ὁ ὑπὲρ ἡμῶν ὁ τοῦ Θεοῦ προσελάβετο Λόγος· Καὶ σὰρξ ἐγένετο, μὴ ἀλλοιωθείς· καὶ μετὰ ψυχῆς λογικῆς τε καὶ νοερᾶς ἦν, αὐτὸ τὸ ἀνθρώπινον προσλαβόμενος· καὶ ὡς · Θεός τέλειος, καὶ ἄνθρωπος τέλειος ἐστιν, ἵνα καὶ ἐμὲ ὅλον ἀναπλάσῃ. Καὶ τρία δὲ ἐν αὐτῷ, διὰ τὸ τριμερὶς τῆς ψυχῆς, καὶ διὰ τὴν τιμὴν τῆς Τριάδος" ἄλευρον μετὰ ζύμης, ἥτις δηλοῖ τὴν ψυχὴν, καὶ ὕδωρ όπερ δηλοῖ τὸ βάπτισμα, καὶ ἄλας, ο σημαίνει τὸν νοῦν καὶ τὴν διδασκαλίαν τοῦ Λόγου. Ος πρὸς τοὺς μαθητὰς ἔφησεν, ο Υμεῖς ἐστε τὸ ἅλας τῆς γῆς, οἱ διδάσκαλοι δηλονότι. Και, εΕχετε ἐν ἑαυτοῖς ὅλας, ο τὴν γνῶσιν καὶ τὴν ἀγάπην ἅμα δηλῶν, ὅτι καὶ τῆς Τριάδος εἷς ἐστιν ὁ σαρκωθείς. Εψημένος δὲ ὁ ἄρτος ἐν πυρὶ, ὅτι Θεὸς ὤν, ὅλος ἡμῖν ἡνώθη, καὶ τῆς αὐτοῦ ἡμῖν δυνάμεως καὶ ἐνεργείας μετ ἔδωκε· μᾶλλον δὲ ὅλος ὅλῃ ἡμῶν ἡνώθη τῇ ἀπο αρχή. ΚΕΦΑΛ. ΟΖ. Διατί τετραμερής ὁ προσφερόμενος εἰς ἱερουργίας ἄρτος. Τετραμερής δὲ ὁ ἄρτος, ἀλλ᾽ οὐ κυκλοτερής τε καὶ ἄζυμος, ὡς ὁ παρὰ Λατίνων θυόμενος, ὅτι καὶ τέλειος, ὡς εἰρήκαμεν, διὰ τὸ τέλειον τὸν ἄνθρωπον ὅλον ἐπ τε ψυχῆς καὶ τῶν τεσσάρων στοιχείων τὸν Θεὸν προσλαβέσθαι· καὶ ὅτι τετραμερής πᾶς ὁ κά σμος, καὶ αὐτὸς ὁ Λόγος τοῦ κόσμου δημιουργός• καὶ ὅτι ἐκ τεσσάρων στοιχείων τὸ σῶμα 8 προσελά €2: ὁ Χριστό;· καὶ ὅτι τὰ πέρατα πάντα τοῦ κατ σε ου ἡγίασε σαρκωθεὶς ὁ Λόγος, καὶ τὰ οὐράνια και το 89 επίγεια· καὶ ὅτι τούτου τὸ σχῆμα απ τοῦ τυποῖ τὸν σταυρὸν, δι' οὗ προσπαγεὶς ἐν αὐτῷ καὶ ἀποθανών, ἡμᾶς καὶ τὸν κόσμον πάντα ανώρο θωσιν. Ὅτι οὐκ ὀρθῶς καν τούτῳ ποιουσι Λατίνοι, άζυ μά τε καὶ κυκλοειδῆ ταῦτα προσφέροντες· σε σάρκωται γὰρ ὁ Χριστός· τὸ σῶμα δὲ ἐκ στοι χείων. 'Αλλ' οι Λατίνοί φασιν, ὡς τὸ κυκλοειδέ;, καὶ τὸ άναρχον αὐτοῦ σημαίνει καὶ ἀτελεύτητον τῆς θεότητος. Καὶ τί τοῦτο οἱ ὀρθοδόξως φρονοῦντές φαμεν; Οὐ περὶ θεολογίας γὰρ νῦν ὁ λόγος. Το μυστήριον δὲ τῆς σαρκώσεως καὶ τοῦ πάθους κηρύττεται, καὶ τὰ τῆς ἐνανθρωπήσεως ὧδε ἐκτυποῦνται καὶ τῆς σταυρώσεως. Όμως οὐδὲ τὸ σχῆμα τοῦτο ἀφείθη ἢ κατε λείφθη, ἀλλ' ἐν τῇ σφραγίδι ὁρᾶται. Καὶ ἀναγκαῖον PATROL. GR. CLV. CAPUT LXXXVI.. De senibus virtute et prudentia ornatis. Panis igitur fermentatus est, tanquam animatus sit fermento, et vere completus. Testificatur vero veram assumptionem fuisse quam pro nobis assumpsit Dei Verbum. Et Verbum caro factum est non mutatum. Et cum anima rationali et spirituali erat, ipsa humanitate assumpta. Et tanquam Deus perfectus est et tanquam homo, ut et ne totum reformet. Et tria in eo sunt, propter triplicem animæ facultatem et propter Trinitatis honorem. Triticeum far cum fermento, quod animanı ostendit, et aqus quæ baptismum significat, et sal, quod mentem et doctrinam Verbi indicat; quod Verbum discipulis dixit: ‹ Vos estis sal terræ, › nempe doctores. Ει • Habete in vobis sal, scientiam et charitatem simul significans, quia et Trinitatis unus est, qui est incarnatus. Coctus autem panis in igne est, quia, cum sit Deus, totus nobiscum unitus est, et nos suæ potentiæ et virtutis participes effecit; imo vero tolus totis nostri primitiis unitus est. CAPUT LXXXVII. Quare panis ad sacram Missam oblatus sil quadrangularis et quadripartitus? Quadripartitus vero panis est, neque rotundus et azymus, ut apud Latinos, oblatus panis, quia et perfectus, ut diximus, eo quod Deus totum homi - nem, animamque et quatuor elementa assumpsit. Et quia quadripartitus est universus mundus, et ipsum Verbum, quod mundum creavit; et quia quatuor elementis constat corpus a Christo as- 'sumptum, et quia omnes fines mundi sanctificavit Verbum incarnatum, et cœlestia et terrestria; et quia hæc panis forma crucem figurat, per quam crucifixus et mortuus nos et mundum universum Grexit. CAPUT LXXXVIII. Non recte in hoc facere Latinos, quod infermentalas et rotundas hostias offerunt, cum Christus carnem assumpserit ex quatuor constantem élémentis. Sed Latini dicunt panem rotundum et æternitatem et immortalitatem Deitatis repræsentare. Et quid hoc dicemus nos qui orthodoxe sentimus? Non de Theologia agitur. Annuntiatur Incarnatio - nis et Passionis mysterium, et Incarnatiouis cruciAxionisque figurantur mysteria. Tamen non bujux forma rejecta est et derelicta, sed in signo visa est: et ibl magis necessarium, quia quæ ad Sal9

E63 vatoris Incarnationem pertinent, perlacta in pane μᾶλλον ἐκεῖ, ὅτι τὰ μὲν τῆς οἰκονομίας τοῦ Σωτή et ejus quadripartita forma aspiciuntur. Quæ vero ad Deitatem spectant, in panis signo, quod rotundem est, et in hujus medio cres aut ipse Salvator repræsentatus, omnibus simul æternum et Immortale Verbum ostendentibus, et Deum et in nobis visum, et vere incarnatum et passum, et cum in forma Dei esset in formam hominis factum. Ideo non oportebat solummodo quæ ad Divinitatem pertinent repræsentare, 'sed et quæ ad humanitatem, ne videantur, ut quidam hæretici opinati sunt, humanitatis dotes evanuisse, et totum Deum factum esse, ut ii qui unam naturam esse in Christo contendunt. Sed non ita factum est, neque sie accepimus. Sed remanet perfectus in singulis naturis. Et stricte unita est Divinllas Bum humanitati. Totum quidem hominem deificavit et Deo similem effecit hac summa unione; sed qùæ illius sunt servavit, at perfectus est homo et in loco, ut et perfectus Deus et ubique et super omnia; et fert que corporis sunt. Idcirco èùim post resurrectionem et immortalitatis adeptionen et visus est et elevatus est, et portis clausie introivit. Vides eum et immortalem esse et qëæ propria sibi sunt servasse? Et idem est increatus etsi et creatus, et ex duabus naturis constat, persona unus. lis igitur quæ sunt orthodoxa allareas, neque mortua et uen animaa feras. Neque innoves quæ judaica sunt, neque legen Inducas, neque in azymis celebres. suæ CAPUT LXXXIX. ρος τέλεια ἐν τῷ ἄρτῳ καὶ ἐν τῷ σχήματι αὐτοῦ τετραμερεί όντι καθορᾶται· τὰ δὲ τῆς θεότητος ἐν τῇ τοῦ ἄρτου σφραγίδι, στις κυκλοειδής ἐστι, καὶ μέσον ταύτης ὁ σταυρός, ἢ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ ἐξεικονιζόμενος, τὸν ἀναρχόν τε καὶ ἀτελεύτητον Λόγον σεσαρκωμένον πάντων ὁμοῦ δεικνύντων, καὶ Θεὸν ὄντα καὶ καθ' ἡμᾶς ἀφθέντα, καὶ σαρκωθέντα ἀλη θῶς καὶ παθόντα, καὶ τὸν ἐν μορφή Θεοῦ ὄντα, καὶ ἐν μορφῇ ἀνθρώπου γενόμενον. Διὸ οὐ χρὴ μόνον εἰκονίζειν τὰ τῆς Θεότητος, ἀλλὰ καὶ τὰ τῆς ἀνθρω πότητος, ἵνα μὴ δόξῃ κατά τινας αἱρετίζοντας ὡς τὰ τῆς ἀνθρωπότητος ηφανίσθη, καὶ ὅλος Θεός γέν γονε, καθὰ οἱ τὴν μίαν φασὶ δοξάζοντες φύσιν. Αλλ' οὐχ οὕτω γέγονεν, οὐδὲ παρελάβομεν, ἀλλὰ μένες τέλειος ἐν ἑκάστῃ φύσει, καὶ ἄκρως ενωθείσης τῆς Θεότητος τῷ ἀνθρωπίνῳ αὐτοῦ. Ὅλον μὲν γὰρ τὸ ἀνθρώπινον ἐθέωσε καὶ ὁμόθεον ἀπειργάσατο τῇ ἄκρᾳ ἐνώσει· διετήρησε δὲ καὶ τὰ αὐτοῦ, καὶ τέλειός ἐστιν ἄνθρωπος καὶ ἐν τόπῳ, ὡς καὶ τέλειος Θεὸς, καὶ πανταχοῦ καὶ ὑπὲρ τὸ πῶν· καὶ τὰ τοῦ σώματος φέρει. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ μετὰ τὴν ἔγερσιν καὶ τὴν ἀφθαρσίαν καθεωρήθη τε καὶ ἐψηλαφήθη, καὶ κεκλεισμένων εἰσῆλθε τῶν θυρῶν. Ορᾷς ὅτι καὶ ἄφθαρτος ἦν, καὶ τὰ ἑαυτοῦ ἔσωζε; καὶ ὁ αὐτὸς ἄκτιστός ἐστι, καὶ κτιστό;; καὶ ἐκ δύο τῶν φύσεων, εἰ καὶ εἰς τῇ ὑποστάσει τελεί; Λαπὸν ἔχου τῶν τῆς ὀρθοδοξίας, καὶ μὴ νεκρὰ καὶ άψυχα πρόσφερε, μηδὲ ἐγκαίνιζε τὰ τῶν Ἰουδαίων, μηδὲ τὸν νόμον εἶπα γερ Ο μηδὲ ἐν ἀζύμοις εόρταζε. Adversus Latinos infermentata offerentes. S. Paulus ita dicit, inquit Latinus, azymos adhibendos esse. Neque epulemur, ait, in fermento veteri, sed in azymis sinceritatis et veritatis.» Proh, amentiam! nos orthodoxi reponimus, ita intelligis verba Apostoli? Id, inquit Latinus, peccati radicem et causam intendens: Ideo, ait Apostolus, o non in ferimento malitia et nequitiæ, Et optime revera dicit. Et tu id fermentum rejice, 1:empe hujus qui Corinthi fornicatus est, fornicatiomem et omnem aliam impuritatem; quia de ea hic solummodo agitur et de eo est tota oratio. • Auferte, inquit, talem hominem: nonne videlis modicum fermentum totam massain corrumpere? › Ita enim malitia, tanquam nocivus morbns, cum ab aliquo incepit, et ad ceteros procedit. Ideo et ait: «Expargate vesus fermentum, ut silis Πova consperso,» Tn Christa conspersi, tanquam renovati ei, ut ipse Christus, innocentes. Etenim et novus Adam est Christus; et per ipsum vos estis ‹ azymi, › id est a peecato immunes per baptismum et oleum. Etenim Pascha nostrum pro-nobis immolatus est Christus, nos a servitute peccati liborans. Ea est Pauli cogitatio et vox; atque ita avertebat et insectabatur peccati fermentum. ▲ quo sane et tu sis prorsus immunis. Κατὰ Λατίνων ἄζυμα προσφερόντων. Αλλ' ὁ Παῦλος. οὕτω λέγει, φησὶ Λατίνος, τὸ δι' ἀζύμων προσφέρειν. ο Ὥστε ἑορτάζωμεν (φησί) μὴ ἐν ζύμῃ παλαιά, ἀλλ᾽ ἐν ἀζύμοις εἰλικρινείας καὶ ἀληθείας.» Βαβαὶ τῆς ἀνοησίας! οἱ ὀρθοδοξοῦντες φαμεν, οὕτω νοεῖς τὰ τοῦ θεοκήρυκος; Τούτο, φησὲν οὗτος, ἄνθρωπε, ἀνατρέπων τὴν τῆς ἁμαρτίας ῥίζαν τε καὶ αἰτίαν. Διὸ ι μὴ ἐν ζύμῃ παλαιά, φησί, κακίας καὶ πονηρίας.» Καὶ καλῶς όντως λέγει. Καὶ σὺ ταύτην τὴν ζύμην ἀπόρριψον τὴν πορνείαν τοῦ πορνεύσαντος ἐν Κορίνθῳ, καὶ πᾶσαν ἄλλην ἀκα θαρσίαν· ὅτι περὶ ταύτης ὁ σκοπός ἅπας, καὶ περὶ τούτου ὁ λόγος αὐτῷ. • Εξάρετε, φησί, τὸν τοιοῦτον. Οὐκ οἴδατε ὅτι μικρὰ ζύμῃ ὅλον τὸ φύραμα ζυμοἶ; ο οὕτω γὰρ ἡ κακία ως νόσος λυμαντικὴ ἀπό τινος αρξαμένη, καὶ εἰς τοὺς λοιπούς πρόεισι. Διὸ καὶ • Εξάρατε, φησί, τὴν παλαιὰν ζύμην, ίνα ήτε νέον φύραμα, ο ἐν Χριστῷ πεφυραμένοι, οἷον νέος τε καὶ ὡς ὁ Χριστὸς ἀναμάρτητοι. Ἐπεὶ καὶ νέος άνθρωπος Ἀδὰμ ὁ Χριστός. Καὶ δι' αὐτοῦ ὑμεῖς ἐστε ο ἄν μοι, ν τουτέστιν ἁμαρτίας ἀμέτοχοι, τῷ βαπτίσματι καὶ τῷ 100 μύρῳ. «Καὶ γὰρ τὸ Πάσχα ἡμῶν ὑπὲρ ἡμῶν ἐτύθη Χριστός, διαβιβάσας ἡμᾶς ἐκ τῆς Δίο γύπτου τῆς ἁμαρτίας.» Αύτη ή του Παύλου ἔννοιά τα καὶ φωνή· καὶ ἐν ταύτῃ ἀποτρέπου καὶ δίωκε τὴν ζύμην τῆς ἁμαρτίας καὶ ὅλος ἔσα ταύτης αμέτο

CAPUT XC. Τί τό' ι Ωμοιώθη ή βασιλεία τῶν οὐρανῶν Quis sensus verborum Matth. xu, 33.: «Simile est ζύμη.» Μὴ ἀποσείου δὲ τὴν ζύμην τῆς ἀφθαρσίας, ᾗ ὡμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, διὰ τὸ συνάγειν τε καὶ ἐνοῦν ἑαυτῇ καὶ ἀλλοιοῦν ἐν ἑαυτῇ τοὺς τῷ θείῳ κηρύγματι πειθομένους. "Ην δὴ καὶ γυνή, ή Ἐκκλησία τοῦ ὑπερουρανίου νυμφίου, ἔκρυψεν εἰς αλεύρου σάτα τρία, τὰς τῶν σωζομένων τρεῖς τά ίξεις, δούλων καὶ μισθίων, καὶ υἱῶν, καὶ τῶν ἐν γάμε σωφρονούντων τε καὶ παρθένων, ἕως οὗ ἐζυμώθη ὅλον ἐν τῇ ἀναστάσει τῆς τοῦ Θεοῦ βασιλείας ἀξιωθέν, ἢ καὶ τοὺς πρὸ τοῦ νόμου δικαίους, καὶ τοὺς κατά νόμον καὶ ἐν τῇ χάριτι συναθροίσασα. Ο δὴ καὶ ἡ χάρις τοῦ Εὐαγγελίου τετέλεκεν. Αὐτὸς γὰρ ὁ Σωτὴρ, ἡ θεία ὄντως καὶ καθαρωτάτη ζύμη, ὁ καὶ ἄρτος τῆς ζωῆς, καὶ βασιλεύς ὢν αἰώνιος, τούς τε πρὸ νόμου καὶ τοὺς ἐν νόμῳ σαρκωθείς, καὶ εἰς τὸν κόσμον ἐλθὼν ἔσωσε, τῶν δεσμῶν ἀφαρπάσας, καὶ τοῖς εἰς αὐτὸν πιστεύσασιν ἤνωσεν. Ος κατ' ἄλον πάλιν σκοπὸν ὡς ζύμη καθαρά τε καὶ ζῶσα κρύπτεται· οἷον τῇ λογικῇ κτίσει αὐτοῦ κατὰ τὸ παρὸν ἀναλόγως τρισσῶς διαιρουμένη, τοῖς ἀγγέλοις δηλαδή, καὶ τοῖς ἁγίοις τοῖς ἀπελθοῦσι, καὶ τοῖς πιο στεύουσιν εἰς αὐτὸν καὶ ζῶσιν ἡμῖν, ἕως οὗ ἐζυμώθη ὅλον, ἐξαναστὰν ὅλον δι' αὐτοῦ, καὶ ἐν ἅπαν γεγονός, μετασχούσης αὐτοῦ τῆς δόξης, τῆς τε τῶν ἀγγέλων αὐτοῦ καὶ τῆς ἡμετέρας φύσεως. regnum cœlorum fermento. › Ne rejicias fermentum incorruptionis, cui simile est regnum cœlorum, eo quod secum uniat et immutet eos qui divinæ prædicationi obediunt quod fermentum muller, Ecclesia cœlestis sponsi, abscondit in farinæ satis tribus, eorum nempe qui salvantur, tribus ordinibus, servorum et mercenariorum, aliorum, et virginum in nuptiis sapientium, donec fermentalumn est totum in resurrectione, regno Dei dignum habitum; quod regnum et eos qui ante legem justi erant, et eos qui in lege, et eus qui in gratis, congregavit. Quod quidem Evan gelii gratia perfecit. Ipse enim Salvator, divinum perfectissimuinque fermentum, et panis vitæ, et rex æternus, et eos qui ante legem et eos qui in lege, incarnatus et in mundum ingressus, salvavit, illos vinculis abripiens, et illos cum iis qui in se crediderint univit, qui in alium quidem scopuni, tanquam purum et vivum fermentum absconditur, rationali creaturæ præsenti tempore triplici - ter divisum, angelis nempe, sanctis qui mortui sunt, et iis qui in ipsum credunt nobisque viventibus; donec fermentatum sit totum, resurgens per ipsum et totum illud unum effectum, cum ipsius gloriæ particeps erit et angelorum natura et nostra. CAPUT XCI. Διατί ἐν τῷ νόμῳ μὲν ἄζυμοι ἄρτοι, ἐν δὲ τῇ " Quare sub lege panes inferinentati, sed sub Evangelii χάριτι ἔνζυμοι. · Ἔσο οὖν καὶ αὐτὸς ἐζυμωμένος ἐν τῷ Κυρίῳ, καὶ της ζύμης σπούδαζε εἶναι τῆς βασιλείας τῶν οὐρα νῶν, καὶ μὴ ἐκ τῶν ἀζύμων ἄρτων σπεῦδε μετέχειν τῶν νομικῶν· ὅτι ὁ νόμος σκιά ἐστι καὶ εἰκὼν ἅψυ χος καὶ οὐ ζῶσα· καὶ διὰ τοῦτο ὡς νεκροὺς καὶ σκιώδεις τοὺς ἀζύμους προεῖχεν ἄρτους, οἱ καὶ οὐχ ἁπλῶς ἐλέγοντο ἄρτοι, ἀλλ᾽ ἄζυμοι, τὸ ἄρτοι κατὰ μετοχὴν καὶ κλήσιν ἔχοντες μόνην. Καὶ κοινωνός ὅσο τῆς μεγάλης τοῦ Μελχισεδέκ θυσίας, ἧς ἄρτος οὐκ ἄζυμος καὶ οἶνος, προοίμια τῆς τοῦ Μελχισεδέχ καινῆς θυσίας, τοῦ αἰωνίου καὶ ἀληθοῦς Μελχισεδέκ καὶ ἀρχιερέως μόνου Ἰησοῦ Χριστοῦ, περὶ οὗ γέ γραπται, ο Σὺ εἰ ἱερεὺς εἰς τὸν αἰῶνα κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ.» Εἰ δ' οὐκ ἐθελήσεις, ἴσως μετά τῶν ἀξύμων καὶ ἀμνὸν ἄλογον θύσεις, καὶ κατὰ Ιουδαίους μεθέξεις, ἢ καὶ συνεορτάσεις αὐτοῖς· καὶ τὰ ἄζυμα ὡς ξένια λήψῃ, ὅ τοῖς ἐμοῖς Πατράσι ποιεῖν ἀπηγόρευτει· ἢ καὶ περιτμηθήσῃ καὶ σιδέατίσεις· τοῦτο γὰρ ἀκόλουθον· ἐπεὶ καὶ οὐδὲν βδελυκτόν σοι· κοινωνεῖς γὰρ καὶ τραπέζης πολλάκις τοῖς Ἰουδαίοις· καὶ μικρά τις διαφορὰ τούτων πρὸς σὲ τῶν θεοκτόνων καὶ ἀθέων. 'Αλλ' ἡμῖν οὐδὲν κοι νὸν πρὸς αὐτούς. • Καὶ τὰ ἀρχαῖα περῆλθεν· ἰδοὺ γέγονε τὰ πάντα καινά, ο βος Παῦλος καὶ ὡς ἀντὶ περιτομής βάπτισμα ἡμῖν ἐστι, καὶ ἀντὶ θυσίας ἀλό του ὁ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀντὶ ἀζύμων ἄρτων ὁ Ένζυμος τῆς βασιλείας τοῦ Χριστοῦ, ὅς ἐστιν ὁ ἄρτος gratia fermentati? Esto igitur et tu in Christo fermentatus, et cura ut regni cœlorum fermenti sis particeps. Neque ex azymis legis panibus partem habeas. Quia lex unibra est et imago non auimata nec vivens. Et ideo, ut mortuos, et meras figuras, azymos panés habebat, qui non simpliciter panes dicebantur, sed azyıni, panis tantummodo per participationem nomen retinentes. Particeps esto magni illius Melchisedech sacrificii, cujus panis non azymus, et vinum, proœmia novi Melchisedech sacrificii, et æterni et veri Melchisedech et solius PontiAcis Jesu Christi. De quo scriptum est: • Τη es sacerdos in æternum secundum ordinem Melchisedech. Quod si nolis, forte cum azymis et agnum irrationalem immolabis, et cum Judais participationem habebis, aut cum iis festa celebrabis; aut azyma, tanquam peregrina accipies, quo ineis Patribus interdictum est; et cir cumcideris, et Sabbata observabis. Id enim consequens est. Et nihil horrebis, cum iis mensæ accumbes; et parum intererit inter te et hos Dei interfoctores et impios. Sed nobis nibilcum iis commune est. ‹ Et vetcræ transierunt: ecce nova facta sunt oninia, › inclamat Paúlus. Et quemadmodum pro circumci sione nobis est baptismus, et pro imniolatione agui irrationalis, ipse Agnus Dei, ita pro azymis panibus, panis regni cœlestis et Christi, qui est panis vivus,

de caelo descendens, pro mauna illo: quem panem ὁ ζῶν, ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβάς, ἀντὶ τοῦ μάννα qui manducaverit, non morietur, ut dixit. Si et adhuc contendas, ut soles, et illud ex tempore ipso interpreteris, et azymum panem allatum esse, eo qual legale Pascha cum azymis celebrabatur; sunt muliæ ac verissime voces maximorum divinoru'nque virorum quæ audaciam tuam ignorantiamque deturbent. Addis quod nondum assumebatur fermentum, quando mysteria tradidit Salvator. Et Evangelium hujus rei est testis, cum hanc diem esse diem azymorum nos docent; quando se ipsum consecravit Christus. Sed erat ante azyma. ‹ Ante diem festum Paschæ, ait, sciens Jesus, › et hostiam dedit, qu:ndo fecit conam. Tunc quoque perles discipulorum lavit; et hæc erant ante Judaicum Pascha. Vide sutem quid dicat et in passionis die: «Et ipsi non introierunt in pratorium, ut non polluerentur, sed ut manducarent Pascha.» Et rursum in cruci. fizione; c quouiam Parasceve erat, inquit; erat cuim magnus dies ille Sabbati. Εt ex iis quæ dirh Evangelium: «Δecepit panem. non addit: azymum. Εt quod ait Dominus: e Desiderio deside- > ravi hoc Pascha manducare vobiscum, antequam patiar.» Manifestissima igitur docet. Non enim Pascha Judaicum desiderat, quod sæpius fecerat. Prius illud Pascha fecit; deinde suum ipsius. bt hoc desiderabat tradere nobis, ut nobis um maneal; ul verum sit quod dixit; «Qui manducat meam carnein et b bit nieumi sanguinem in me manet et ego in lllo. 4 lileo non omnia legalia in hac cana adimplevit; sol et discipulorum pedes lavit; et reeu - buit; et non solum assas carnes habebat, sed et çatinum, in quo intinxit Judas. Ita ut non esset tempus Paschatis Judæorum; et non Judaica solummodo perfecit, sed et propria praesertini, de quibus dicebat: c. lluc facile in meam commemorationew.» El, e Caro mea vere est cibus, et sanguis weus vere est potus, et quod vetera recesserint, ¡pse testatur dicens; ‹ Lex et Prophetæ usque ad Joannem › Verum igitur est eum von Judæorum Pascha, Irrationalem nempe aguum et animalis kufus sanguinem dedisse; nec eo tunc delectatus est, sed es proprium Pascha desiderabat discipulis tradere. Et tradidit quod tunc semel ipse.fecit et fieri præcepit in scula. Etsi igitur haec omnia et quz a Patribus dicta sunt tuam dementiam dissipant; oporteret tamen, si quod offerebat Chřístus, azymum fuisset propter temporis circumstantiam, te aliquid perfectius operari, qucmadmodum et reliqua supra legem facienda esse nocepimus: at nempe Justitia nestra abundet plusquam scribarum aut Pharismorum. Nus enim a lege soluti sumus, Jesu Christi sanguin». «Christus nos liberavit a maledicto legis, › inquit Paulus. Et nihil nobis cum legis servitute commune est. Si quæ legis sunt rursus faciamus, Christus nobis nihil profuit, ait ruisum Paulus; Christys enim omnia pro nobis adimplevit et nos liberavit. › Circumeisus ipse est: uọs vero non circumcisi sumus. Baptizəmur autem ἐκείνου. Ὃν ὁ φαγὼν οὐκ ἀποθνήσκει, ὡς ἔφησεν. Εἰ δὲ καὶ πάλιν φιλονεικεῖς, ὡς ἔθος του, καὶ ἐκ τοῦ καιροῦ τοῦτο καταναγκάζεις, καὶ τὸ προσαχθὲν τότε ἄζυμον εἶναι λέγεις, ὡς τοῦ Πάσχα δι' ἀζύμων τε λουμένου τοῦ νομικοῦ, εἰσὶ μὲν πλεῖστοι καὶ ἀληθές στατοι λόγοι μεγίστων καὶ θείων ἀνδρῶν, τὸ θρασύ σου καὶ ἄγνωστον καταῤῥάσσοντες· καὶ ὡς οὐκ επήρθη ἔτι ἡ ζύμη ὅτε τὰ μυστήρια παρέδωκεν δ Σωτήρ. Καὶ τὸ Εὐαγγέλιον τούτου μάρτυς, οι την ἡμέραν εἶναι διδάσκον τῶν ἀζύμων, ὅτε 101 ἑαυτὴν ἱερούργησεν ὁ Χριστός· ἀλλὰ πρὸ τῶν ἀζύμων ἦν. «Πρὸ δὲ τῆς ἑορτῆς, φησί, τοῦ Πάσχα εἰδὼς ὁ Ἰησοῦς.» Καὶ τὴν θυσίαν παρέδωκεν, ὅτε ἐποίησε τὸν δεῖπνον. Τότε δὲ καὶ τὰ τοῦ νιπτήρος ἐτέλεσε. Καὶ πρὸ τοῦ Πάσχα ταῦτα τοῦ Ἰουδαϊκοῦ ην. Ορα δὲ τί φησι καὶ ἐν τῇ ἡμέρᾳ τοῦ πάθους. Καὶ αὐτοὶ οὐκ εἰσῆλθον εἰς τὸ πραιτώριον, ἵνα μὴ μιανθῶσιν, ἀλλ᾽ ἵνα φάγωσι τὸ Πάσχα. Καὶ ἐν τῇ σταυρώσει πάλιν, ο Ἐπεὶ παρασκευὴ ἦν,» φησίν, ἦν γὰρ μεγάλη ἡ ἡμέρα ἐκείνη τοῦ Σαββάτου. Καὶ ἀφ᾽ ὧν τὸ Εὐαγγέλιον αὖθις λέγει, ο Ελαβεν άρ τον.» Καὶ οὐκ άζυμον προστίθησι. Καὶ ὁ δὲ ἔφη δ Κύριος, ο Επιθυμίᾳ ἐπεθύμησα τοῦτο τὸ Πάσχα φαγεῖν μεθ' ὑμῶν πρὸ τοῦ με παθεῖν, ο αριδηλό τατα διδάσκει. Οὐ γὰρ τοῦ Ἰουδαϊκοῦ ἐπεθύμει, δ πολλάκις ἦν τετελεκώς. Καὶ τὴν σκιάν ἦλθε παύο σων. Λοιπὸν εἴπερ καὶ τὸ νομικών εκτετέλεκαν, ἐποίησε πρότερον. Ύστερον δὲ παρέδωκε τὸ αὐτοῦ, Καὶ τοῦτο ἦν ἐπιθυμῶν παραδοῦναι πρὸ τοῦ παθείν, ἵνα μένῃ μεθ᾿ ἡμῶν, ἵνα ἀληθὲς ᾗ όπερ ἔφησια, • Ο τρώγων μου τὴν σάρκα καὶ πίνων μου τ αἷμα ἐν ἐμοὶ μένει, κἀγὼ ἐν αὐτῷ.» Διὸ καὶ οὐ τὰ νομικά πάντα ἐν τῷ δείπνῳ ἐκείνῳ ἦν ἐκπλη ρῶν· ἀλλὰ καὶ νιπτήρα ετέλεσε, καὶ ἀνακείμενος ἦν, καὶ οὐχ ὁπτὰ μόνον χρέα ἔχων, ἀλλὰ καὶ τρι βλίον ἐν ᾧ ἐβαψεν ὁ Ἰούδας. Ὥστε οὔτε καιρὸς ἦν τοῦ τῶν Ἰουδαίων Πάσχα, καὶ οὐ τὸ Ἰουδαϊκὸν τότε μόνον ἐτέλεσεν, ἀλλὰ μάλιστα τὸ οἰκεῖον, περὶ εὖ καὶ ἔλεγε, ο Τοῦτο ποιεῖτε εἰς τὴν ἐμὴν ἀνάμνη σιν. Καὶ ἡ σάρξ μου ἀληθῶς ἐστι βρῶσις. Καὶ τὸ αἷμά μου ἀληθῶς ἐστι πόσις.» Καὶ ὅτι δὲ τὰ πα λαιὰ πέπαυται, αὐτὸς πάλιν μαρτυρεί λέγων, ο Ο νόμος καὶ οἱ προφῆται έως Ιωάννου. ο 'Αληθὲς & α, ὅτι σὺ τὸ τῶν Ἰουδαίων Πάσχα τὸ ἐξ ἀλόγου ἀμνοῦ καὶ αἵματος ζώου δέδωκε καὶ ἠγάπα τότε· ἀλλὰ τὸ οἰκεῖον ἦν ἐπιθυμῶν παραδούναι ταῖς μαθηταῖς. Καὶ παρέδωκε, όπερ τότε ἅπαξ αὐτὸς ἐποίησε, καὶ εἰς αἰῶνας ἐνετείλατο γίνεσθαι. Εἰ καὶ ταῦτα οὖν závea xal rà ix Maripuv krosobaï con thy āvelav• όμως ἔδει, είγε καὶ ἄζυμον ἦν τὸ προσαχθὲν ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος τότε διὰ τὸν ἐνεστῶτα καιρόν, τελεώτε ρον ἐνεργεῖν σε, καθὰ δὴ καὶ τὰ λοιπὰ ὑπὲρ τὸν νόμον ποιεῖν παρελάβομεν, καὶ περισσεύειν τὴν διο καιοσύνην ἡμῶν πλεῖον τῶν Γραμματέω κ 1 Φαρισ σείων. Ἀλλὰ καὶ ἐλεύθεροι ἡμεῖς ἐκ τοῦ νόμου τῷ αἵματι Ἰησοῦ Χριστοῦ. Χριστὸς γὰρ ἡμᾶς ἠλευθέ ρωθεν ἐκ τῆς κατάρας τοῦ νόμου, φησὶν ὁ Παῦλος - καὶ οὐδὲν ἡμῖν καὶ τῇ λατρεία τοῦ νόμου. Εαν γὰρ

τὰ τοῦ νόμου πάλιν τελῶμεν, Χριστὸς ἡμᾶς οὐδὲν in Spiritu; neque carnes oblatas et sanguinem ὠφελήσει, πάλιν ὁ Παῦλός φησι. Χριστὸς γὰρ πάντα· manducamus; sed ipsius carnem et sɔnguinem. Paπληρώσας ὑπὲρ ἡμῶν, ἡμᾶς ἠλευθέρωσεν. Ἐπεὶ καὶ let igitur magis ac magis quod oblatio hujus revoπεριετμήθη μὲν ἐκεῖνος, ἀλλ᾽ ἡμεῖς οὐ περιτεμνό rendi panis et calicis, non autem legis Pascha tradeμεθα· βαπτιζόμεθα δὲ ἐν Πνεύματι· καὶ οὐ κρέα batur, cum dicat: < Hoc est novum Testamentum θυόμενα καὶ αἷμα ἐσθίομεν, ἀλλὰ τὴν σάρκα καὶ τὸ in meo sanguine; et: Hic est sanguis meus novi αἷμα αὐτοῦ. Δήλον οὖν μάλλον, ὅτι ἡ θυσία αὐτοῦ Testamenti › quemadmodum et prius carnem suam τοῦ φρικτοῦ ἄρτου καὶ ποτηρίου, καὶ οὐ τὸ τοῦ νό nobis in cibum tribuens, dicebat! ‹ Accipite, mianμου Πάσχα ἦν ἢ παράδοσις, ὅτι φησί, «Τοῦτή ducate: Hoc est corpus meum › quod tu non poἐστιν ἡ καινὴ Διαθήκη ἐν τῷ ἐμῷ αἷματι.» Καί· tes imitari; adeo azymo teneris; neque dividere Τοῦτό ἐστι τὸ αἷμά μου τὸ τῆς καινῆς Διαθήκης. poles, et præbere corpus; quemadmodum neque Ως καὶ πρί, τούτου τὴν ἑαυτοῦ σάρκα διδοὺς ἡμῖν sanguinem. Illo tamen dicente: B:bite ex eo σπάνιες: εἰς τροφήν, ελεγε, ο Λάβετε, φάγετε· τοῦτό ἐστε τὸ hic est sanguis aeus, sed tu non facis. Qui enim terum σῶμά μου. ο Οπερ οὐδὲ δύνῃ μιμεῖσθαι αύ· τοσοῦ volunt communicare, ets non offers calicem; a∙leo τον ὑπὸ τοῦ ἀζύμου κατεκρατήθη. Καὶ οὐδὲ τέμ omnia innovasti. Sed nos in Christo sacrificamus soνειν δύνῃ, καὶ παρέχειν τὸ σῶμα, ὥσπερ οὐδὲ τὸ cundum ipsum; et panem frangimus, ut ipse fregit; αἷμα· καίτοι γε τούτου λέγοντος, «Πίετε ἐξ αὐτοῦ· et nos bibimus, ut ipse dixit; et fidelibus calicem πάντες· τοῦτό ἐστι τὸ αἷμά μου.» Αλλ᾽ οὐδ᾽ αὐτὸ tradimus; et perfectum panem oferimus; quoniam σὺ ἐνεργεῖς. Καὶ γὰρ τοῖς προσερχομένοις σοι κοι- et ipse perfectus homo et in legalis sacrificii ablaνωνεῖν οὐ μεταδίδως τοῦ ποτηρίου· τοσοῦτον πάντα tionem, quoniam cessavit, quando apparuit veritas. κεκαινοτόμηκας. Αλλ᾿ ἡμεῖς ἐν Χριστῷ ἱερουργοῦ El credimus Christu: fermentalum et perfectum μεν κατ' αὐτόν, καὶ τὸν ἄρτον κλῶμεν, ὡς ἔκλασεν panem sacrificasse in Paschate quoi desideravik, αὐτός· καὶ ἡμεῖς ἐσθίομεν, ὡς ἔφη, καὶ τοῖς πιο etsi legale Pascha prius poregit. Etenim cuin reστοῖς μεταδίδομεν· καὶ τέλειον ἄρτον προσάγομεν cumbèret et catínum haberet ia quo intinxit Judas, ἐπεὶ καὶ τέλειος άνθρωπος αὐτὸς, καὶ εἰς τὴν τῆς non legale tunc Pascha operatus esse videtur, Omnia νομικῆς θυσίας ἀναίρεσιν, ἐπεὶ πέπαυται 102 φανεί enim in illo Paschale igne assa esse oportere dicile σης τῆς ἀληθείας. Καὶ πιστεύομεν ὡς καὶ ἔνζυμον neque in aqua cocta. Verisimile est igitur Pascha τέλειον ἄρτον ἱερούργησεν ὁ Σωτὴρ εἰς τὸ Πάσχα 8 legale alio tempore eum celebrasse, et lunc suum ἐπεθύμησεν, εἶχε καὶ τὸ νομικὸν εἰργάσατο πρότε- Pascha quod desideravit. Et id sæpius dico, desi ρον. Ἐπεὶ ἀνακείμενος ὤν, καὶ τρυβλίον ἔχων ἐν ᾧ ς derans ego in ipso lujus viventis Paschalis fert ἔβαψεν ὁ Ἰούδας, οὐ τὰ νομικὸν τότε ἐνεργεῖν Πάσχα particeps, ipsius misericordia, et nunc et in fubit φαίνεται· πάντα γὰρ ἐκεῖ ὀπτὰ πυρί φησιν εἶναι ὁ ro sæculo. Et mihi id esse peropto semper et omniνόμος, καὶ μὴ ἐν ὕδατι εψόμενα. Εἰκὸς οὖν ἐν ἄλλῳ bus meis fratribus. Et sanctum calicem consecranκαιρῷ τὸ νομικόν τελέσαι, καὶ τότε τὸ ἑαυτοῦ Πάσχα, tes in ipso Christo Deo nostro, qui seipsum nobis ούπερ καὶ ἐπεθύμησε. Καὶ τοῦτο λέγω πολλάκις, dedit, et fratribus ex eo bibendum, ut jussi sumus, ἐπιθυμῶν κἀγὼ ἐν αὐτῷ τούτου τοῦ ζῶντος Πάσχα in charitate damnus, unum effecti, ut oravit, et cun · πάντοτε γεύεσθαι ἐλέει αὐτοῦ νῦν τε καὶ ἐν τῷ μέλο eo simul cum Patre et Spirituin unitate constitusi, λοντι· καὶ τοῦτο εὔχομαι ἐμοὶ διαπαντὸς εἶναι καὶ ut dixit. Sed hæc sufficiunt; et plusquam proposuit πᾶσι τοῖς ἀδελφοῖς. Καὶ τὸ ἱερὸν δὲ ἱερουργοῦντες wus breviter dicere, diximus, sermone ipso coacti. ποτήριον ἐν αὐτῷ Χριστῷ τῷ Θεῷ ἡμῶν, τῷ ἑαυτὸν ἡμῖν δεδωκότι, καὶ τοῖς ἀδελφοῖς πίνειν ἐξ αὐτοῦ πᾶσιν, ὡς ἐκελεύσθημεν, παρέχομεν ἐν ἀγάπῃ, ἂν γινόμενοι ὥσπερ ηύξατο, καὶ σὺν αὐτῷ μετά Πατρός τε καὶ Πνεύματος ἐν ὑπάρχοντες, ὥσπερ ἔφη. 'Αλλ' ἱκανὰ ταῦτα· καὶ πλέον ἢ προεθέμεθα ἐν ἐπιτομῇ λέγειν, εἴπομεν, ὑπὸ τοῦ λόγου βιασθέντες. Κληρικός. Αναγκαῖα εἰρῆσθαι, δέσποτα, καὶ τῷ Θεῷ χάρις ὑπὲρ τούτων· ἀσφαλίζουσι γὰρ ἡμᾶς, καὶ περὶ τοῦ ὀρθοῦ τε καὶ ἀληθοῦς πολλὴν παρέ χουσι τὴν σύνεσιν καὶ βεβαίωσιν. Αρχιερεύς. Πλείστοι, ἀδελφέ, θεῖοι ὄντως καὶ ὑψηλοὶ τὴν διάνοιαν εἰρήκασι περὶ τούτων· καὶ ὡς παρέλκον ἡγοῦμαι καὶ τολμηρὸν τὸ λέγειν κἀμὲ περὶ τούτων ταπεινόν όντα. Πλήν ἡ ἀγάπη βιάζεται. Δέχεσθε οὖν καὶ αὐτοὶ τὸ κατὰ δύναμιν παρ' ἡμῶν. · Τὰ τελεώτερα δὲ παρὰ τῶν μεγάλων ἐπιζητοῦντες μανθάνετε. Οτι πᾶς ὁ ζητῶν εὑρήσει, φησί. Περὶ τῶν ἐν τῇ προσκομιδῇ τελευμένων. Οὕτως ὁ ἱερεὺς τὸν ἔνζυμον ἐκεῖνον ἄρτον ἐκ μέσου τοῦ ἄρτου ἐξαγαγών, δηλῶν καν τούτῳ ὡς ἐκ τῆς ἡμετέρας φύσεως καὶ οὐκ ἐξ ἑτέρας ουσίας σεσάρο Clericus. Quæ necessaria sunt dixisti, Domine, et pro iis Deo gratias. Nos enim Armant et de eo quod rectum est ac verum multam intelligentiam et certitudinem præstant. Pontifex. Multi, frater, mente vere divina ac excelsa predit de iis locuti sunt, et quasi superfuum ac temerarium de his meipsum tam humilem disserere opinor. Cogit tamen caritas. Accipito igitur et vos quæ possum. pro viribus dicere. Pere fectiora vero a magnis inquirentes discite; quia omnis qui quærit invenit, ut dictum est. CAPUT XCL. De lis quæ in Missa peraguntur. Sie igitur postquam sacerdos fermentatum illum panem ex medio pane assumpsit, ostendens boc modo Christum ex nostra natura neque ex alia

º 6 substantia incarnatum esse Salvatorem et ex una καται ὁ Σωτὴρ, καὶ ἐκ μιᾶς γυναικὸς εὐλογημένης muliere, benedicta et sanctissima et semper Virgine Maria; et postquam calicem vino et aqua implevit juxta traditionem; et alias Deo offert partes. Quod egitur: ex vino et aqua, ip. res indicat. ‹ Unus militum, inquit enim, lancea latus ejus aperuit et continuo exivit sanguis et aqua. › Hic igitur calix, et ex illo Salvatoris latere est, qui dixit: Hic est sanguis meus qui pro vobis effunditur. CAPUT XCIII. Contra Armenies (aquam cum vino offerre recusantes). Sanguis vero effusus est cum aqua, nt dicit Evangelium, et ex eo latere bibimnus, et Chrysostomus sape de eo loquitur. Quem Armenii Intectantur, et universi Patres idem aiunt. Et totiin illud quod effluxit communio est a latere Salvatoris, quoniam e Dominico corpore scaturivit. Et ex eo est neque ex alio, etsi unum, sanguis, alterum, aqua dicatur. El vere, ut dicitur, hæc sunt sanguis et aqua. Duos enim oportebat esse fontes per quos regeneraremur et viveremus in Spiritu; et ex ipsa vita ¡¡ effluxerunt. Et ideo semper necesse est ut in calicem reverendum, quemadmodum et vinum, ita et aqua iufundatur, in mysterii repræsentationem. Neque aqua solum, ut vult impia hydroparastatarum hæresis, mysteriorum traditionem evertens; et ut gentilium athea et impia fert opinio quæ vinum ut malum arcet, et non ebrietatem, pessimni bujus qui ipsam movet, d2monis impulsione; qui nos Christianos excitat ut Lauc sacerrimam victimain reprobemus, aut potius ut nos opprobrio aspergamus et evertanus. Neque solum vinum adhibetur secundum hæreticos Armenios, aliam sane hæresim promere volentes et pejori modo labentes, ut et in aliis a veritate procul distantibus illis accidit. Cum enim Nestorio · vellent resistere, qui in Christo divisionem esse docebat, et separatim Verbum esse, separatim vero humanitatem, eo usque venerunt ut dicerent unam esse in Christo naturam, incarnationem ejus improbe destruentes. Quomodo enim Deus Verbum Incarnatum, una esset natura? et quænam ea esset natura, divinane an bumana? Destruunt igitur lanc unam naturam. Ita contra divina dogmata procedunt, hydroparastatarum in hæresim insurgit Chrysostomus, dicendo quod dictum a Christo est: «Non bibam amodo, de hoe genimine vitis. › Vitis autem vinum, non aquam general. Hæresim quidem evertit, sed non aquam reprobat. Nec enim dixit vinum solum sine aqua; sed vitis vinum, non aquam generat. Igitur vinum esse in calice oportet; sed et cum illo aquam; quoniam ambo ex divino effluxerunt latere. Sed decep oris perfidia multos a recta via avertit. Nus autem, regiam viam tenentes, ut sanguinem et aquam e latere vivificanti affluxisse edocti suMTS. ita vínum cum aqua in calicem infundimus, et sanclissimæ Trinitati cum fermentato rane offerimus, καὶ ἁγίας τῆς ᾿Αειπαρθένου κόρης, καὶ τὸ ποτήριον ἐκπληρώσας ἐν οίνῳ καὶ ὕδατι κατὰ τὴν παράδοσιν, καὶ ἑτέρας τῷ Θεῷ προσφέρει μερίδας. Ὅτι μὲν οὖν ἐξ οίνου καὶ ὕδατος, αὐτὸ τὸ πρᾶγμα δηλοί· «Εις τῶν στρατιωτῶν γὰρ, φησί, λόγχῃ αὐτοῦ τὴν πλευ ρὰν ἔνυξε, καὶ εὐθέως ἐξῆλθεν αἷμα καὶ ύδωρ. Τοῦτο οὖν τὸ ποτήριον, καὶ ἐξ ἐκείνης τῆς πλευρᾶς ἐστι τοῦ Σωτῆρος, τοῦ εἰρηκότος, ο Τοῦτό ἐστι τὸ αἷμά μου τὸ ὑπὲρ ἡμῶν ἐκχυνόμενον. Κατὰ 'Αρμενίων. Αἷμα δὲ ἐξεχύθη σὺν ὕδατι, ὡς τὸ Εὐαγγέλιον λέγει; καὶ ἐκ τῆς πλευρᾶς ταύτης πίνομεν. Καὶ ὁ Χρυσορρήμων πολλάκις τὸ περὶ τούτου φησὶν, ὃν Αρμένιοι διαβάλλουσι· καὶ οἱ καθόλου τῶν Πατέρων τοῦτό φασι. Καὶ ὅλον ἐκεῖνο τὸ ῥεῦσαν κοινωνία ἐστὶν ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τοῦ Σωτῆρος, ἐπειδὴ ἐκ τοῦ κυριακοῦ ἐξέβλυσε σώματος. Καὶ ἐκ τούτου ἐστὶ καὶ οὐκ ἄλλου, εἰ καὶ τὸ μὲν αἷμα, τὸ δὲ ὕδωρ λέγεται. Καὶ ἀληθῶς ταῦτα, ὡς μεμαρτύρηται, αἷμα καὶ ὕδωρ εἰσίν. Ἐπειδὴ γὰρ ἔδει τὰς δύο πηγές φανῆναι, δι' ὧν ἀναγεννώμεθα καὶ ζῶμεν ἐν Πνεύ ματι, ἐξ αὐτῆς τῆς ζωῆς αὗται ἡμῖν ἐπήγασαν. Διὰ τοῦτο καὶ ἀεὶ ἀναγκαῖον εἶναι ἐν τῷ ποτηρίῳ τῷ φρικτῷ, ὡς καὶ τὸν οἶνον, καὶ τὸ ὕδωρ εἰς τὴν τοῦ μυστηρίου παράστασιν· καὶ μήτε ὕδωρ μένον, ὡς ἡ τῶν Ὑδροπαραστατῶν δυσσεβής λέγει αέρασις, τὴν τῶν μυστηρίων παράδοσιν ἀνατρέπουσα, ὡς καὶ ἡ τῶν ἐθνικῶν ἀθεια τε καὶ δυσσέβεια, ὡς κακὸν ἀποτρεπομένη τόν οἶνον, καὶ οὐ τὴν μέσ θην, υποβολής του κινοῦντος αὐτοὺς πονηροτάτου 103 δαίμονος, καὶ καθ' ἡμῶν τῶν Χριστιανῶν ἐρεθίζοντος εἰς ἀθέτησιν μὲν δῆθεν τῆς ἱερωτάτης θυσίας, αἰσχύνην δὲ μᾶλλον αὐτῶν καὶ ἀποτροπήν, μήτε οἶνον μόνον κατὰ τοὺς αἱρετικοὺς ᾿Αρμενίους, βουλομένους δηθεν ἄλλην ανατρέπειν αἵρεσιν, καὶ χείρονι περιπίπτοντας, ὡς καὶ ἐν ἄλλοις τοῦτο τού τους συνέβη παρατραπεῖσι τῆς ἀληθείας. Νεστορί γὰρ δῆθεν οὗτοι ἀνθίστασθαι θέλοντες, διαίρεσιν 80ξάζοντι ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ, καὶ ἰδίᾳ τον λόγον, ἰδίᾳ καὶ τὸ ἀνθρώπινον δογματίζοντι, εἰς τὸ μίαν λέγειν ἐπὶ Χριστοῦ φύσιν ἦλθον, τὴν οἰκονομίαν αὐτοῦ ἀθετοῦντες οἱ δείλαιοι. Πῶς γὰρ ὁ Θεὸς λόγος σαρκωθείς, μία φύσις; Καὶ τίς αὕτη ἡ φύσις, θεία ή ἀνθρωπίνη; Ανατρέπουσιν ἄρα μίαν. Οὕτως ἀπ εναντίας τῶν θείων δογμάτων βαίνουσι. Τῇ τῶν Υδροπαραστατῶν δὲ αἱρέσει καὶ ὁ Χρυσορρήμων ἀνθίσταται, ἐν τῷ λέγειν τὸ εἰρημένον υπό Κυρίου, • Οὐ μὴ πίω ἀπάρτι ἐκ τοῦ γεννήματος τῆς ἀμ. πέλου.» Αμπελος δὲ οἶνον, οὐχ ύδωρ γεννά. Ανα τρέπει μὲν γὰρ τὴν αἵρεσιν, οὐκ ἀποβάλλεται δε τὸ ὕδωρ. Οὐδὲ γὰρ ἔφη οἶνον μόνον χωρὶς τοῦ ὕδα τος· ἀλλ' ἡ ἄμπελος οἶνον γεννᾷ, καὶ οὐχ ύδωρ.» Λοιπὸν ὀφείλει μὲν εἶναι καὶ ὁ οἶνος, ἀλλὰ καὶ τὸ ὕδωρ σὺν αὐτῷ, ἐπειδὴ καὶ ἄμφω ἐκ τῆς θείας ἐῤῥύησαν πλευρᾶς. Ἀλλ' αἱ παρατροπαὶ τοῦ ἀπα τεῶνος πολλοὺς ἀποπλάνησαν τῆς εὐθείας. Ἡμεῖ, δὲ τὴν βασιλικὴν ὁδὸν τρέχοντες, ώσπερ αἷμα καὶ

$78 ὕδωρ ἐκ τῆς πλευρᾶς ἐδιδάχθημεν τῆς ζωοποιοῦ quemadmodum a Christo Deo nostro accepimus et ἀποῤῥεῦται, οὕτω καὶ οἶνον σὺν ὕδατι τῷ ποτηρίῳ et ab ipsius apostolis et Patribus nostris. Et panis εἰσάγομεν· καὶ τῇ ἁγίᾳ Τριάδι μετὰ τοῦ ἐνζύμου quidem fermentstus desursum nobis is offerendus ἄρτου προσφέρομεν, ὡς καὶ παρελάβομεν παρά esse traditus est? Et sanciæ orationes testantur at Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, καὶ τῶν ἀποστόλων αὐτοῦ, antiqua traditio et cursuetudo. Et calix vinum est καὶ τῶν Πατέρων ἡμῶν. Καὶ ὁ μὲν ἄρτος ἔνζυμος et aqua. Et de học divina affirmat Chrysostomí ἄνωθεν ἡμῖν οὕτω παρεδόθη προσάγεσθαι· καὶ αἱ liturgia; et adhuc manifestius, Leologi Basilii liἹεραὶ εὐχαὶ μαρτυροῦσι, καὶ ἡ πάλαι παράδοσις καὶ turgia. Postquam enim dixit: et accepto pane in συνήθεια· καὶ τὸ ποτήριον δὲ, οἶνος καὶ ὕδωρ. Καὶ sanctis et puris et innocentibus manibus suis, et περὶ τούτου ἡ θεία παριστᾷ τοῦ Χρυσορρήμονος oblato tibi Den Patri, gratias ageus benedixit, sanλειτουργία, καὶ ἔτι σαφέστερον ἡ τοῦ θεοφάντορος ctificavit ac fregit deditque, tunc addit: «Simel Βασιλείου. Μετὰ γὰρ τὸ εἰπεῖν, ο Καὶ λαβὼν ἄρτον liter et calicem de genimine vitis accipiens, et mis ἐν ταῖς ἁγίαις αὐτοῦ καὶ ἀχράντοις καὶ ἀμωμήτοις scens, gratias agens, benedixit, sanctificavit χερσί, καὶ ἀναδείξας σοὶ τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ, εὐχα- deditque.» Vides? De genimine vitis accipiens, ριστήσας, εὐλογήσας, ἁγιάσας, κλάτας ἔδωκε,» inquit, et miscens; scilicet, aqua. Illud enim vox τότε επάγει, ο Όμοίως δὲ καὶ τὸ ποτήριον ἐκ τοῦ miscens significat. Sed et sanctus Jacobus, in ea γεννήματος τῆς ἀμπέλου λαβὼν, περάσας, εὐχαρι- qum ipsi tribuitur, liturgia, et que multis in locis στήσας, εὐλογήσας, ἁγιάσας, ἔδωκεν.» Ορᾷς; «Εκ reperitur, ita dicit:. Et accipiens calicem, mi τοῦ γεννήματος τῆς ἀμπέλου λαβών, φησὶ, καὶ κα scensque vino et aqua. › Et omnes ita id nobis traρασας,, τουτέστι ὕδατι μίξας. Τοῦτο γὰρ τὸ και diderunt Patres nostri in catholicis Eeclesiis, et ράσας. Ἀλλὰ καὶ ὁ θεῖος Ἰάκωβος ἐν τῇ λεγομένῃ apostolicis vedibus. Εt desursum vivifcantis victim αὐτοῦ ἱερᾷ λειτουργία, αὕτη δὲ εὑρίσκεται ἐν πολmæ ab ipsis ad nos successio pervenit. Non enim λοῖς, οὕτω φησί· «Καὶ λαβὼν τὸ ποτήριον καὶ κεex quibusdam partibus et tanquam in angulo eraράσας ἐξ οίνου καὶ ὕδατος. ο Καὶ πάντες δὲ οὕτω ditiones accepimus; sed ab omnihuss desursuin προσέφερον ἡμῶν οἱ Πατέρες ἐν ταῖς καθολικαῖς apostolorum et concordium Patrum traditionibus, ἐκκλησίαις, καὶ τοῖς ἀποστολικοῖς θρόνοις. Καὶ qui miraculis Uluxerunt, sepiusque nostris iu ἄνωθεν ἡ διαδοχή παρ' αὐτῶν ἡμῖν αὕτη τῆς ζωοού- regionibus convenerunt: et in Christi quarter του θυσίας. Οὐ γὰρ ἔκ τινων μερικῶν, οὐδ᾽ ἐν γω- civitatem Constantinopolim, quæ sane in Christo νίς τὰς παραδόσεις ἐλάβομεν, ἀλλ᾽ ἀπὸ πάντων fundata est et aucta, et a sanctissima ipsius Matre ἄνωθεν τῶν διαδόχων τῶν ἀποστόλων καὶ τῶν ὁμο custodita. Ibi sane et Nicænum Symbolum fidei λογητῶν Πατέρων, τῶν καὶ θαύμασιν ἀστραψάντων, perfectum est et a secunds acunienica et divina ὁμοῦ συνηγμένων πολλάκις ἐν τοῖς ἡμετέροις ορίοις, synodo signatum; et simul Patres tunc et postea καὶ τῇ φιλοχρίστῳ μᾶλλον πόλει τῇ Κωνσταντίνου sæpius congregati ex omnibus Anibus et sæpius ἥτις δὴ καὶ ἐν Χριστῷ τεθεμελιωμένη ἐστὶ καὶ ´una sacra facientes, mysteriorum celebrationis ritum ηυξημένη, συντηρουμένη τε διὰ τῆς παναγίας απο accurate omnes tradiderunt. Et þæc Constantinopo. τοῦ Μητρός. Ενθα δὴ καὶ τὸ τῶν ἐν Νικαίᾳ Σύμ litana Ecclesia supra alias Adem Christi açcurataṁ βολον τῆς πίστεως τελεσθέν ἐσφραγίσθη ἀπὸ τῆς et puram et rectam et pon mixtam retinet, invul οικουμενικῆς δευτέρας θείας συνόδου. Καὶ ὁμοῦ οἱ neralasque ab initio traditiones; quippe quam pieΠατέρες τότε καὶ μετὰ ταῦτα πολλάκις ὁμοῦ συνηγο tate constituta sit, et pastores in ipsa apostolis μένοι ἐκ τῶν περάτων ἁπάντων, καὶ πολλάκις ἅμα εquævi visi sunt, ducemque et nomine primum ἱερουργήσαντες, τὰ τῆς μυσταγωγίας ἀκριβῶς ἡμῖν inter apostolos habuerit fundamentum; et a Chris παραδεδώκασιν ἅπαντες. Καὶ ἡ Ἐκκλησία εξαιρέ- stianis imperatoribus, Constantiuoque et caeteris τως αὕτη τῆς Κωνσταντίνου παρὰ τὰς ἄλλας τὸ pro Christo strenue operatis, condita fuerit et Αμριβωμένον ἔχει καὶ καθαρὸν καὶ ὀρθὸν τῆς πίσ custodita. Et in inquisitionibus que de divinis στεως Χριστοῦ καὶ ἀκίβδηλον, καὶ τὸ τῶν θείων dogmatibus et aliis sacris traditionibus habita ἀπαρχῆς παραδόσεων ἀπαράθραυστον. Ἐπειδὴ καὶ sunt, non modo unus ille qui episcopus in ea erát, εὐσεβεία συνέστη, καὶ ποιμένες ἐν ταύτῃ ἐσαπόστο legem ferebat; sed jussu et cura piorum imperaλες ὤφθησαν· καὶ τὸν κορυφαῖόν τε καὶ πρωτόκλη torum, qui per totum orbem religioni præerant τὸν ἐν ἀποστόλοις έσχε 104 θεμέλιον· καὶ παρὰ episcopi congregabantur. Et Roma episcopus ade Χριστιανών βασιλέων, Κωνσταντίνου τε καὶ λοιπών rat aut ipse, ut quondam Agapetus et postea Marὑπὲρ Χριστοῦ ζηλωσάντων, ᾠκοδομήθη τε καὶ πα tinus, aut per vicarios, et aderat Alexandriæ episcoφύλακται. Καὶ ἐν ταῖς κατὰ καιροὺς ζητήσεσι περί pus et Antiochæ et divinæ urbis Jerusa'em; rt σε θείων δογμάτων καὶ τῶν ἄλλων ἱερῶν παραδό- quicunque ubique terrarum inclytissimi Imb στων οὐ μόνον εἷς τις ὁ ἀρχιερατεύων ἐν ταύτῃ νο- bantur. Et unanimi consensu dubia dissolvebant, μοθετῶν ἦν, ἀλλὰ προστάγματι καὶ σπουδῇ εὐσεβῶν infallibilia vero et vera definitionibus firmabant βασιλέων οἱ ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην τῆς εὐσε et optime stabiliebant. Et id ab apostolis acceperant. βείας προστατοῦντες ἀρχιερεῖς συνηθροίζοντο. Καὶ Quando enim de circumcisione ab aliquibus agi · Ρώμης παρήν, ἢ δι᾽ ἑαυτοῦ, ὡς ποτε ὁ ᾿Αγαπη cœptum est, non ausi sunt Paulus et Barnabas εὸς, καὶ ὕστερον Μαρτίνος, ἢ διὰ τοποτηρητῶν· καὶ legem ferre; sed apostolorum synodo considere, "

cujus litteris quid agendum esset, accepere. Nec δ τῆς Ἀλεξάνδρου δὲ καὶ ᾿Αντιόχου, καὶ τῆς θείας Petros modo locutus est, sed et Jacobus et Joan. πόλεως Ἱερουσαλήμ· καὶ ἔτι οι πανταχόθεν πάντες nes et cateri, atque ita simul in Epistola scribunt. λογάδες καὶ ἔκκριτοι. Οι καὶ ὁμοθυμαδὸν διαλύοντας Et antea Petrus, quando ut adimpleretur duode-. τὰ ἀμφισβητούμενα, τὰ ἀκραιφνῇ τε καὶ ἀληθῆ cim apostolorum numerus, aliquem eligere voluit, όροις ἐβεβαίουν καὶ καλῶς ἡσφαλίζοντο· καὶ τοῦτο non sibi ipsi confidit, sed et cum plerisque deli- παρὰ τῶν ἀποστόλων λαβόντες. Ηνίκα γὰρ ὁ περὶ berationem habuit, et cum illis opus perfecit. Εt τῆς περιτομής παρά τινων εἰσήχθη λόγος, οὐκ quando cum revelatione Cornelum accepit, mullis ἐθάρρησαν ἑαυτοῖς Παῦλός τε καὶ Βαρνάβα, νομο verbis et præsentibus testibus illud opus Dei esse, θετεῖν, ἀλλὰ τῇ τῶν ἀποστόλων συνόδω, δι' ἧς καὶ non suum, cæteris apostolis probavit, ut et illi τὸ πρακτέον ἐν γράμμασιν ἔλαβον ὅτε καὶ οὗ Πέ acciperent. Et Paulus similiter incepit et praedica- προς μόνον ἐλάλει, ἀλλὰ καὶ Ἰάκωβος, καὶ Ἰωάν tionem suam aliis communicavit, ne in vacuum νης, καὶ οἱ λοιποί· καὶ οὕτως ὁμοῦ γράφουσιν ἐν τῇ curreret aut cucurrisset, Paulus, qui Christum gerẹ- τούτων ἐπιστολῇ. Καὶ πρὸ τούτου Πέτρος, ηνίκα εἰς bat,qui ubique a sancto Spiritu movebatur. Quis τὴν ἀναπλήρωσιν τῆς δωδεκάδος τῶν μαθητῶν ἕνα igitur omnino se commendare auderet, non a Deo ἤθελεν ἀπολέξασθαι, οὐκ ἐθάρρησεν ἑαυτῷ, ἀλλὰ eta Dei servis conmendatus? Et qnem proferre τοῖς πολλοῖς ἐκοινώσατο, καὶ σὺν ἐκείνοις τὸ ἔργον possent contra Patres doctorem, unumque et duos ἐτέλεσε. Καὶ ὅτι δὲ μετὰ ἀποκαλύψεως τὸν Κορνή ‹t plures, temerariorum dogmatum et falsorum λιον παρεδέξατο, πλείστοις λόγοις καὶ μάρτυσι τοῖς assertores? Quos falsos doctores consequens èsset παρατυχοῦσιν, ὡς ὅτι παρὰ Θεοῦ τὸ ἔργον ἦν καὶ dicere, alia docentes et nova statuentes, adversus οὐ παρ' αὐτοῦ, τοῖς λοιποῖς τῶν ἀποστόλων 168 ca quæ communiter accepta sunt et firmata, et ab βαιώσατο, ὡς ἂν καὶ αὐτοὶ παραδέξωνται. Καλ omnibus Patribus simul et in communibus concillis Παῦλος δὲ ὁμοίως ανήρχετο καὶ ἐκοινοῦτο τὸ χρ et ubique tradita, Et sufficiunt quæ de eo dicta ρυγμα μήπως εἰς κενὸν τρέχῃ, ἢ ἔδραμε· Παῦλος sunt. Sacer vero discus sacerrimum panem habet ὁ τὸν Χριστὸν φέρων ὁ πάντοτε ὑπὸ τοῦ ἁγίου et divinum calicem, vinum et aquam, Deo oblata. κινούμενος Πνεύματος. Λοιπὸν τις τολμήσειεν ὅλως Ipse autem sacerdos, et aliam oblationem accipiens ἑαυτὸν συνιστάν, μή παρά Θεοῦ καὶ τῶν τοῦ Θεοῦ ex eo quod in medio est signo unam partem cuspide συνιστάμενος δούλων; Η τίνα προφέρειν ἔχοιεν educit; et in honorem ac memoriam Deiparæ offert; τινες παρὰ τοὺς Πατέρας διδάσκαλον, ἵνα τε καὶ eamque partem a dextro panis qui in disco est late- δύο καὶ πλείονας, τῶν κιβδήλων δογμάτων καὶ ἀμυήre ¡ onit, Ipse enim panis figura est adhuc corporis των μυστηρίων ἐξάρχοντας; οὓς ψευδοδιδασκάλους Christi; pars autem illa repræsentat eam quæ etiaın μᾶλλον εἰπεῖν ἀκόλουθον, διδάσκοντας ἕτερα καὶ Virgo Christum genuit, salva igitur et in figura ve- νομοθετοῦντας καινὰ, παρὰ τὰ κοινώς δεδογμένα τε ritate: in Psalmo enim adstitit Regina a dextris Filii καὶ βεβαιωθέντα, καὶ παρὰ τῶν Πατέρων πάντων ct Regis Christi. Primum honorem accipit, tanquam ὁμοῦ ἔν τε ταῖς κοιναῖς συνελεύσεσι καὶ πανταχού Mater. Primus etenim locus est dexterum latus. παραδεδομένα. Καὶ ἱκανὰ μὲν τὰ περὶ τούτου· ὁ ἱερὸς δίσκος τὸν ἱερώτατον ἄρτον ἔχει, καὶ τὸ θεῖον ποτήριον, τὸν οἶνον μετὰ τοῦ ὕδατος, ἀνατεθειμένο Θεῷ. Αὐτὸς δὲ ὁ ἱερεὺς, καὶ ἑτέραν λαβὼν προσφορὰν, ἐκ τῆς ἐν μέσῳ σφραγίδος μίαν ἐξάγει μερίδα δ ὰ τῆς λόγχης, καὶ εἰς τιμὴν καὶ μνήμην προσάγει τῆς Θεομήτρος. Καὶ ταύτην ἐκ δεξιῶν τοῦ ἐν τῷ δίσκῳ ἱεροῦ ἄρτου τίθησιν. Αὐτὸς μὲν γὰρ ἡ ἄρτος ἀντίτυπός ἐστιν ἔτι τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ· μερὶς δὲ ἐκείνη ἀντ᾿ αὐτῆς τῆς τοῦτον τεκούσης παρθενικώς. Σωζομένης οὖν κάν τῷ τύπῳ τῆς ἀλη θείας, παρίσταται ἡ Βασίλισσα ψαλμικῶς ἐκ δεξιῶν τοῦ Υἱοῦ καὶ Βασιλέως Χριστοῦ, τὰς πρώτας τιμάς ὡς Μήτηρ κομιζομένη. Πρώτον καὶ γὰρ τὸ δεξιών. CAPUT XCIV. De oblatis in prothesi particulis pro sanctis piisque universis. Περὶ τῶν προσφερομένων ἐν ἐῇ προθέσει μερί δων ὑπέρ τε ἁγίων καὶ πάντων τῶν εὐσεβῶν. Ἐξ ἀριστερῶν δὲ, ἐκ προσφορᾶς ἑτέρας τῇ λόγχῃ sinistris autem, et ex oblatione alias cuspide partes allucens iu formam crucis ex siguo sacerdas, μερίδας ἐξάγων σταυροειδῶς ἐκ τῆς σφραγίδα; δ omnium sanctorum facit commemorationem, et ras ponit. Et unam quidem in honorem et memoriam cœlestium et honorandarum virtutun. Et necesse est ut pro ipsis offerantur; quia et incarnationis mysterio ipse ministraverunt; et quia nobiscum unitæ sunt, et una Ecclesia farti sumus. Et quia cupiunt aute divina Ecclesia mysteria procumbere, accipientes et ipse progressum. Εt quia uobiscum sunt nobis custodes et pro nobis apud Deum intercedunt. Aliam vero offert in honorem el memorjam venerandi Præcursoris, et omnium sauctorum prophetarum et justorum, qui prænunἱερεύς, τῶν ἁγίων ἁπάντων μνήμην ποιεῖται καὶ τίθησι. Καὶ τὴν μὲν εἰς τιμὴν καὶ μνήμην προστ φέρει τῶν τιμίων ἐπουρανίων δυνάμεων. Καὶ ἀναγκαῖον προσφέρειν ὑπὲρ αὐτῶν, ὅτι καὶ τῷ μυστη ρίῳ τῆς οἰκονομίας αὐτοὶ καθυπούργησαν· καὶ ὅτι ἡνώθησαν ἡμῖν, καὶ μία ἐσμὲν Εκκλησία· καὶ ὅτι επιθυμοῦσι παρακύπτειν εἰς τὰ τῆς Ἐκκλησία; μυα στήρια, κομιζόμενοι καὶ οὗτος ἀνάβασιν· καὶ ὅτι μεθ᾿ ἡμῶν εἰσι φύλακες ἡμῖν καὶ διαλλακται 105 πρὸς Θεὸν ὄντες· τὴν δὲ εἰς τιμὴν καὶ μνήμην τοῦ τιμίου Προδρόμου, καὶ πάντων τῶν ἁγίων προφητῶν καὶ δικαίων, προκαταγγειλάντων τοῦ Κυ

ρίου την έκανα ρώπησιν· τὴν δὲ εἰς τιμὴν καὶ μνή· μην τῶν ἁγίων καὶ πανευφήμων ἀποστόλων, ὡς ὑπηρετῶν τοῦ Χριστοῦ, ὡς πρώτων ἱερέων καὶ διο δασκάλων τῆς πίστεως, καὶ τῶν μετ' αὐτοὺς ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας ἐσπουδακότων, τῶν ἁγίων Ιεραρχῶν, τῶν ἁγίων καὶ καλλινίκων μαρτύρων, καὶ τῶν ὁσίων σὺν πᾶσι τοῖς ἁγίᾳ;· τελευταῖον δὲ εἰς τιμὴν καὶ μνήμην προσφέρη: τοῦ κατὰ τὴν ἡμέραν ἁγίου, ή τοῦ ἑορταζομένου, καὶ τοῦ Χρυσοστόμου Πατρός, ή Βασιλείου, οὗ ἡ λειτουργία ἐστὶ, καὶ πάντων ὁμοῦ πάλιν τῶν ἁγίων, ἐπειδὴ πάντες ἐν Χριστῷ ἦνωνται. Καὶ ἀναγκαῖον μετὰ τῆς ἀναμνήσεως τοῦ Κυρίου καὶ τὴν ἀνάμνησιν ποιεῖσθαι τῶν δούλων αὐτοῦ· καὶ πρῶτον μὲν τῆς ἀλοχεύτως αὐτὴν τεκούσης, ὡς εἴ ρητας, δι' ἧς τὰ μυστήρια τῆς σωτηρίας ἡμῶν ἐκτε τέλεσται· ἔπειτα τῶν ἁγίων ἀγγέλων, ὡς καθυ· τουργησάντων τῷ μυστηρίῳ, καὶ δι' αὐτοῦ ἡ ἐν ενωθέντων, καὶ περιφυλαττόντων ἡμᾶς· ἔπειτα τῶν προκηρυξάντων τὰ τοῦ μυστηρίου προφητῶν καὶ δικαίων, ὧν ἐξαίρετος καὶ σφραγὶς ὁ Βαπτιστής ἔπειτα τῶν θεοπτῶν κηρύκων, ἀποστόλων τε καὶ οἱ τὸν κόσμον κατηύγασαν, μεθ' ὧν καὶ τῶν διαδόχων αὐτῶν ἱεραρχῶν, καὶ τοῦ καρποῦ τοῦ κηρύγματος, τῶν μαρτύρων καὶ τῶν ὁσίων· καὶ τέλος πάντων ὁμοῦ, ἐπειδὴ τῇ θυσίᾳ ταύτῃ τῇ ἱερᾷ πάντες ὁμοῦ ἄγγελοί τε καὶ ἄνθρωποι ἅγιοι καὶ ἠνώθησαν τῷ Χριστῷ, καὶ ἐν αὐτῷ ἡγιάσθησαν, καὶ τούτῳ ἡμᾶς ἐνοῦσιν. ' Lavere Domini lucarnationem; aliam autem i honorem ac memoriam sanctorum et benedictorym apostolorum, tanquam Christi ministrorum, et primorum sacerdotum ac d.kei magistrorum; et in memoriam eorum qui post illos pro pietate certavere, sanctorum nempe pontificum, sanctorum et triumphantíum martyrum et piorum cum omnibus sanctis. Denique offert in honorem ac memoriam buius sancti cujus est dies festus, et Patris nostri Chrysostomi, aut Basilii, cujus est liturgia. Εt omnxium simul rursus sanctorum: cum omnes in Christo uniantur; et nec'sse sit ut cum comme moratione Domini commemoratio sanctorum ejus flat; et primo quidem bujus, quæ semper virgo eam genuit, ut dictum est; per quam salutis nostræ mysteria effecta sunt; deinde sanctorum augelorum, qui mysterio subninistravere ac per illud uobiscum uniti sunt, et nos custodiunt; deinde eorum qui ea quæ ad mysterium pertinent, pradixerunt, prophetarum et justorum, quoι και inclytissimus et quasi signaculum est Banista, deinde praecomum qui Deum viderunt, apostolu rumque qui mundum illumiuaverunt; cum quibus et pontificum qui ipsis successerunt; ac prædicationis fructus, martyrum et piorum. Est denique omnium simul, quoniam hac sacra victima om simul angelique ac homines sancti cum Chris Ο uniti santet-in ipso sanctificati, et eo nes uniunt. • ἂν ταῖς ἱκεσίαις ἐπίσκεψαι ἡμᾶς, φησίν, ὁ Θελ;, καὶ δώρησαι ἡμῖν πάντα τὰ πρὸς σωτηρίαν αἰτήματα, καὶ ζωὴν τὴν αἰώνιον. • Κατανοεί;, ώ; ἀντὶ τῶν ἁγίων εἰσιν αἱ μερίδες; καὶ εἰς μνήμην αὐτῶν καὶ τιμὴν, καὶ δι' αὐτῶν εἰς σωτηρίαν ἡμῶν προσφερόμεναι; μετέχουσι γὰρ καὶ οὗτοι τῷ μυστη ρίῳ τῷ φρικτῷ τούτῳ ὡς συνηγωνισμένοι Χριστῷ, δόξης καὶ ἀναβάσεως μείζονος, τῇ κοινωνίᾳ τῆς σω τηριώδους θυσίας, καὶ ἡμᾶς αὐτῷ καταλλάσσουσι καὶ συνάπτουσι· καὶ μᾶλλον ὅσῳ τούτων μεμνήμεθα. Πλὴν οὐ μεταβάλλονται αἱ μερίδες ἢ τὶς σῶμα δεσποτικὸν, ἢ εἰς τὰ σώματα τῶν ἁγίων· ἀλλα μόνο δῶρά εἰσι καὶ προσφοραὶ καὶ θυσίαι δι' ἄρτου κατά μίμησιν τοῦ Δεσπότου, καὶ ἐπ' ὀνόματι τούτων αὐτῷ προσφερόμεναι, καὶ τῇ ἱερουργίᾳ τῶν μυστηρίων, τῇ ἐνώσει τε καὶ κοινωνία ἁγιαζόμεναι, καὶ εἰς ἐκείν νους ὑπὲρ ὧν εἰσι, τὸν ἁγιασμὸν παραπέμπουσαι, καὶ διὰ τῶν ὑπὲρ τῶν ἁγίων εἰς ἡμᾶς· ὥσπερ δὴ καὶ διὰ τῶν εὐχῶν τοῦτο γίνεται, ἡνίκα μνησθώμεν αὐτῶν, ἢ ὅταν τοῖ; ναοῖς ἢ τοῖς λειψάνοις αὐτῶν, ταῖς εἰκότι τὶ προσενέγκωμεν. Αὐτοὶ μὲν γὰρ ἀμέσ σως ἁγιάζονται παρὰ τοῦ Θεοῦ· δεχόμενοι δὲ καὶ τὰ παρ' ἡμῶν, δι' αὐτῶν ἡμᾶς ἁγιάζουσιν. Εἰ οὖν ἐν τοῖς ἄλλοις ἀποδεκτὸν αὐτοῖς τὸ προσφέρειν εἰς τις μὴν καὶ μνήμην αὐτῶν, πολλῷ γε τοῦτο μᾶλλον ἀπο δέξονται ἐν τῇ ἱερωτάτῃ θυσίᾳ. Εἰ γὰρ καὶ ἀΰλω; καὶ νοερώ; μετέχουσι τῆς τοῦ Χριστοῦ κοινωνίας ταῖς ψυχαῖς, ἀλλὰ καὶ διὰ τῆς αὐτοῦ ἱερουργίας, ἣν ὑπὲρ τοῦ κόσμου παρέδωκε γίνεσθαι, μεγίστης μετ Ξέχουσαι τῆς δόξης, ὡς συμπονήσαντες καὶ συνδοξαζόμενοι. Ἀλλὰ καὶ οἱ θειότατος άγγελος, ὡς καὶ ‹ Ad horum quæsumus preces respice in nos, Deus, et nobis dona quae ad salutem utilia sunt, et postmodum vitam æternam. Viden' ut loco santorpm particulæ positæ sunt? ut ad, ipsorum commeπorationem ac honorem et ad nostraun salutem contribuunt? Namı sancti quoque, mysterio illi horrendo participant us Christi commilitones, iino gloriæ et elevationis majoris participatione salutaris sacrifici¡ quod nos Domino conjungit, dunymodo sincera mente illius mysterii memoriam faciamus. Particulæ autem non in corpus Domini aut in sanctorum corpora mutantur, sed solummodo dona sunt et sacrificia oblata per panem ad exemplum Domini, atque hoc titulo sanctificii oblatt ct per myste riorum operationem et unionem sanctificate in eos quoque quorum locum tenent, sanctificationem conferunt, nobisque ipsis per saucius transmitt Et hoc per preces At si eorum memores templis eorum aut reliquiis aut imagiuibus appropinquamus. Dum enim sancti ipsi a Deo immediato sanctificantur, nos deinceps sanctificant. Quod si in cæteris preces nostras Leti acceptas referunt, mindto gratiori anime eas in sacrificio ac mysteriis recipient. Nam si immaterialiter et spiritualiter Christum in animis recipiunt, per sacrificium in quo se mundo obtulit, summam gloriam obtinent, quia cooperantes conglorideantur. Sed divini qu que angeli utpote nobiscum conjuncti, et in mysterio cooperantes, gratiæ compotes funt. Præcipue autem Dei Verbi Mater, magnæ-incarnatiquis serva, divinæ unionis officina, magni sacrificii

29' a f-dis, genitris Mt causa yuze Conditori apparuit, pre αὐτοὶ ἡμῖν ἐνωθέντες καὶ τῷ μυστηρίῳ καθυπουρ o uibus gloriam confert et per Filium in ipsa iurarnatum et virginaliter ac sancte nobiscum coadunatum mire illustratur. Ideo etiam ab ejus dextris stat et a dextris saneti panis particulanı ejus nomine sacratam ponimus, per id ostendentes, quod Illa omnibus creaturis præstat et Deọ proxima astat sinistris angeloruin et omnium sanctorum, quippe qui omnes secnndum ordinem occupant multo nferiorem quain is quem illa tenet. Per illam enim isti glorifcantur et ex ea nos per angelos salvanur, et per ipsam Deo adjungimur. Post hoc sacerulos cateras quoque offert particulas, primas quidem pro summo pontifice qui sacrißleil est fons, deinde pro toth ordine sacerdotati et lis qui mysterium operantur. Oportet énim præsertim revereri opera - rium uit Paulo quoque videtur; deinceps pro regibus fidelibus, qui pietatis causam salutemque ominium defendant; tune-pro populo Christofideli et pro aronasterii praeposito et pr extris fratribus;. deinde pro monasterii praeposito caterisque fratribus, si quidem in monasterio fit cæremo nts, si autem in templo, pro fundatures et pro tota concione; pro co qui sacra facit οι ε!ς pro quibus doma offert, postremo pro iis qui in Christo mortui sunt et pro toto ordine sacerdotali ac monastico; insuper pro omnibus rectæ fidei asseelis et si pro quibusdam aliis vult. Sed in fine partienłam collectivam pro qualibet anima christiana bon. Adel offert, et ad Deum preces communes dirigir; quas in vigilantium litania dicimus. Recipe, Domine, hocce sacrificium super altari tuo cœlesti pro quații et anima Christiana vexatır et augustiata quæ miseratione tua opus habet et quæ sequutur, usque ad fem. Isias vero particulas pro vivis ac mortuis oblatus subter pane saerato ponit pro nobis humilibus qui misericordia opita habemus et commi eradionem Del invocamus. Seindum autem quod in participatione borrendrum mysteriorum, sacerdos cavere debet ne de particulis, sed de carne Dominica sumar ad lis offerendum qui ad sacram mensam accedunt. Nam tametsi per unionem sanguinis sacratissimi omnia In anara redacta sunt, sanguinis quoque Dominici Gianmunio facta est etiamsi solum panem sumpetrit. Sed quia quilibet adelis corpus et sanguinem Christi debet sumere, sacerdos sanguinem ac corpus in cochleari offereas Adelibus sacram cœnam Byimers faciat. Certum sane est quod omnes partionlee corporis et sanguinis Christi participant, ubi semel in calice depositae sunt, et sic communicans corporis ac sangutuis particeps fit. Mihi autem satius videtur consuetudinem sequi corpus Domini instrumenti, supra memorati ope sumendi. Jam vero viileamus quomodo per hunc ipsum typum et communicandi actum Jesum ipsum et totam ¡psius Ecelesiam præ oculis habemus. Ipse quidem lux, vera est; Ecclesia vero vitam æternam possidet et ab ¡p-o illustrata est. Ipse namque per panem repræγήσαντες, κοινωνοῦσι τῆς χάριτος. Εξαιρέτως δὲ ἡ τοῦ Θεοῦ Λόγου Μήτηρ, ἡ τῆς μεγάλης οικονομίας ύπηρέτις, τὸ τῆς θείας ενώσεως πρὸς ἡμᾶς ἐργα στήριον, ἡ τοῦ μεγάλου τούτου θύματος ρίζα τε καὶ γεννήτρια καὶ αἰτία τῷ Ποιητῇ φανεῖσα, πρὸ πάνω των τὴν δόξαν κομίζεται καὶ τὴν ἔλλαμψιν προς τοδίτως ἐκ τοῦ σαρκωθέντος ἐξ αὐτῆς ὑπὲρ λόγον παρθενικῶς καὶ ἁγίως, καὶ ἡμῖν ἐνωθέντος ἄκρα χρηστότητι. Διὸ καὶ ἐκ δεξιῶν τούτου παρίσταται, καὶ ἅμα ἐκ δεξιῶν τοῦ ἱεροῦ ἄρτου τὴν ὑπὲρ αὐτῆς μερίδα τίθεμεν, τοῦτο δηλοῦντες ἐκ τούτου, ὡς υπερτέρι πάντων αὕτη, καὶ ἐγγυτέρα 106 Θεῷ· ἐξ ἀριστερῶν δὲ τῶν ἀγγέλων καὶ τῶν ἁγίων ἀπάν των, ἐπεὶ τὴν δευτέραν οὗτοι πάντες ἔχουσι τάξιν· μᾶλλον δὲ οὐδὲ παραβαλλομένην ὅλως πρὸς τὴν ἐκείνης ὑπεροχήν. Δι' αὐτῆς γὰρ καταλάμπονται, καὶ ἐξ αὐτῆς πρώτης ἡμεῖς διὰ τῶν ἁγίων συζή μεθα. Ότι καὶ διὰ ταύτης Θεῷ ἡνώθημεν. Τοῦτο οὖν τελέσας ὁ ἱερεὺς, ἔπειτα καὶ λοιπάς προσφέρει μερίδα:· προηγουμένως μὲν ὑπὲρ τοῦ ἀρχιερέως, ἐπεὶ τῆς ἱερωσύνης ἐστὶ πηγή· ἔπειτα δὲ ὑπὲρ παν τὸς ἱερατικοῦ τάγματος, τῶν λειτουργούντων τῷ με στηρίῳ· δεῖ γὰρ πρῶτον λαμβάνειν τὸν κοπιῶντα, ὡς καὶ τῷ Παύλῳ δοκεῖ· εἶτα ὑπὲρ τῶν πιστῶν βα σιλέων τῶν προμαχούντων τῆς εὐσεβείας, καὶ σ τηρίας αὐτῶν, καὶ τοῦ φιλοχρίστου λαοῦ· μεθ' οὓς τοῦ καθηγουμένου, εἰ ἐν μονῇ τὰ τῆς τελετῆς, καὶ τῆς λοιπῆς ἀδελφότητος· εἰ δὲ ἐν ναῷ τιν, ὑπὲρ τοῦ ἀνεγείραντος, ἢ τὴν μνήμην τελοῦντος, καὶ τῶν συν αγομένων ἐκεῖσε· καὶ ὅτι ὑπὲρ τοῦ προσενεγκόντος, καὶ ὑπὲρ ὧν τὰ δῶρα προσήγαγε τελευταῖον θὰ ὑπὲρ τῶν ἐν Χριστῷ κοιμηθέντων, καὶ παντὸς Ἱερατικοῦ τάγματος καὶ μοναχικοῦ· καὶ ἔτι πάντων τῶν ὀρθο δόξως τελειωθέντων πιστῶν· ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ ὧν ἔτι βούλεται ἡ ὀφείλει ὁ ἱερεύς. Καὶ τελευταῖον κοινῶς προσφέρει μερίδα ὑπὲρ πάσης ψυχῆς Χριστιανῶν ὀρθοδόξων· καὶ τὴν εὐχὴν ἐπιλέγει πᾶσαν, προς Θεὸν ἀναφέρων τὰ βήματα, ἣν λέγομεν ἐν τῇ τῶν ἀγρυπνιών λιτανεία, Πρόσδεξαι, Κύριε, λέγων, την θυσίαν ταύτην εἰς τὸ ὑπερουράνιόν σου θυσια στήριον ὑπὲρ πάσης ψυχής Χριστιανών, θλιβομένης τε καὶ καταπονουμένης, ελέους σου καὶ βοηθείας επιδεομένης,» καὶ τὰ λοιπὰ ἄχρι τέλους. Καὶ ταύ τας τὰς ὑπέρ τε ζώντων καὶ τεθνεώτων μερίδες ὑποκάτω τοῦ ἱεροῦ ἄρτου τίθησιν, ὡς ὑπὲρ ἡμῶν τῶν ταπεινῶν προσενεχθείσας τῶν ἱλασμοῦ καὶ με σιτείας δεομένων, καὶ τὸ μέγα ἔλεος τοῦ Θεοῦ ἀπελ δεχομένων. Ιστέον δε, ὡς ἐν τῇ κοινωνίᾳ τῶν φρι πτυτάτων μυστηρίων. προσέχειν δεῖ τὸν ἱερέα, καὶ λαμβάνειν οὐκ ἐκ τῶν μερίδων, ἀλλ' ἐκ τῆς σαρκὸς τῆς Δεσποτικῆς, καὶ κοινωνεῖν τοὺς προσερχομένου;» Εἰ γὰρ καὶ τῇ ἐνώσει τοῦ παναγίου αίματος ἐν γεγό νασι πάντα, καὶ κοινωνία τοῦ αἵματος γίνεται του Δεσποτικοῦ, εἰ καὶ διὰ μερίδος τις κοινωνήσει. Αλλ οὖν ἐπεὶ χρεία καὶ ἐκ τοῦ σώματος ὁμοῦ καὶ τοῦ αἰ ματος τοῦ Χριστοῦ κοινωνῆσαι πάντα πιστόν, μετά τοῦ αἵματος καὶ τὸ σῶμα λαμβάνων τῇ λαβίδι ὁ [eρεὺς τὸ Δεσποτικόν, ποιείτω τῷ προσερχομένῳ τὴν

κοινωνίαν. Καὶ ἀληθὲς μὲν, ὅτι πᾶσαι κεκοινωνήκα- sentatur, mater autem per particulam a dextris; σιν αἱ μερίδες τοῦ σώματός τε καὶ αἵματος τοῦ Χρι στοῦ εἰσαχθεῖσαι τῷ ποτηρίῳ, καὶ σὺν αὐταῖς ἔνω θείσαις κοινωνεῖ ὁ μετέχων τοῦ σώματος καὶ τοῦ αἵματος· πλὴν κρείττον, ως γε νομίζω, τὸ ἐπιτηρείν καὶ ἐκ τοῦ θείου σώματος τῇ λαβίδι λαμβάνειν. Ιδω μεν δὲ πῶς καὶ διὰ τούτου τοῦ θείου τύπου καὶ τοῦ ἔργου τῆς ἱερᾶς προσκομιδῆς τὸν Ἰησοῦν αὐτὸν, καὶ τὴν Ἐκκλησίαν αὐτοῦ μίαν πάσαν ὁμῶμεν, μέσον αὐτὸν τὸ ἀληθινὸν φῶς, τὴν ζωὴν τὴν αἰώνιον κεκτη μένην, καὶ φωτιζομένην ὑπ' αὐτοῦ καὶ συνεχομένην. Αὐτὸς μὲν γὰρ διὰ τοῦ ἄρτου μέσον ἐστίν· ἡ Μήτηρ δὲ διὰ τῆς μερίδος ἐκ δεξιῶν· ἅγιοι δὲ καὶ ἄγγελοι ἐξ ἀριστερῶν· ὑποκάτω δὲ ἅπαν τῶν αὐτῷ πιστευσάντων τὸ εὐσεβὲς ἄθροισμα. Καὶ τοῦτ' ἐστι sancti autem atque angeli a sinistris, et superno tota pia cohors eorum qui in eum credunt. Roc anteni est magnum mysterium: Deus in hominibus et Deus in medio deorum deificatorum & vero Dro qui pro ipsis carnem assumpsit. Et sic regnum futurum et vitæ æternæ conversatio: Deus a nobis visus et gustatus: nulla vero regio infidelibus et dissentientibus. Quid enim comanune luci cum tenebris? Angeli quidem pravos a probis discernent. Quare fas non est sacerdotem pro heterodoxis oblationem aut cominemorationem facere, ut nec pro manifestis peccatoribus atque impœnitentibus, quia oblatio iis in judicium erit, ut etiam is qui in impœnitentiæ statu mysteria horrenda adeunt, ut τὸ μέγα μυστήριον,· Θεὸς ἐν ἀνθρώποις καὶ Θεὸς ἐν dicit divimus Paulus μέτῳ θεων, θεουμένων ἐκ τοῦ κατὰ φύσιν ὄντως Θεοῦ σαρκωθέντος ὑπὲρ αὐτῶν. Καὶ τοῦτο ἡ μέλο λουσα βασιλεία καὶ τῆς αἰωνίου ζωῆς τὸ πολίτευμα· Θεός μεθ' ἡμῶν ὁρώμενός τε καὶ μεταλαμβανόμενος. Καὶ οὐ χώρα ἀπίστοις, οὐδέ γε μὴν ἑτερόφροσι. Τίς γὰρ κοινωνία φωτὶ πρὸς σκότος; Ἐπεὶ καὶ ἐξα ροῦσι, φησί, τους πονηροὺς ἐκ μέσου τῶν δικαίων οἱ ἄγγελοι. Διὸ καὶ οὐ θέμις δίω; ἱερέα τινὰ ὑπὲρ ἑτεροδόξου προσφέρειν ἢ μνήμην ἄγειν αὐτοῦ· ἀλλ' οὐδὲ ὑπὲρ τῶν προδήλως ἁμαρτανόντων, καὶ ἀμετα νοήτω; ἐχόντων· ὅτι εἰς κατάκριμα αὐτοῖς ἡ προσαγωγή, 107 καθὰ δὴ καὶ τοῖς ἀμετανοήτως κοινων νοῦσι τῶν φρικτῶν μυστηρίων, ὥσπερ ὁ θεῖος Παυλός φησί, ΚΕΦ.Α. ΑΕ. Διατί θυμίαμα μετὰ τὴν προσκομιδήν. Την προσκομιδὴν τοίνυν ἐν τούτοις τελέσας & μ ρεύς, τῷ Θεῷ προσφέρει θυμίαμα εἰς εὐχαριστίαν. τοῦ ἔργου καὶ τῆς ἐνεργείας ἐπιδημίαν τοῦ Πνεύ ματος. Τούτου γὰρ τύπον πλουτεῖ τὸ θυμίαμα, καὶ ἡ εὐχὴ μαρτυρεί λέγουσα, ο θυμίαμά σοι, Χριστὲ ὁ Θεός, προσφέρομεν εἰς ὀσμὴν εὐωδίας· δ προσδεξάμενος εἰς τὸ ὑπερουράνιόν σου θυσιαστήριον, ἀντικατάπεμψον ἡμῖν τὴν χάριν τοῦ Παναγίου σου. Πνεύ ματος. ο 'Αμα καὶ τὸν Θεὸν τιμῶν ὁ ἱερεὺς διὰ τῆς προσαγωγῆς καὶ εὐωδίας τοῦ θυμιάματος, καὶ δει χς, ὡς καὶ μετὰ τοῦ Πνεύματος ἐνεργεῖ, καὶ ὡς ἀπὸ τοῦ μυστηρίου τούτου ή χάρις τοῦ Πνεύματος εἰς τὸν κόσμον ἐκκέχυται. CAPUT XCV. Quare suffitus post Missam? Posiquam igitur in his oblationem perfecit sa cerdos, Deo profert incensum in gratiarum actionem açtionis et virtutis adventum saneti Spiriķus:' bujus enim typum geris Incenanm, ut teststur oratio dicens: e lucensum tibi. Christe Deus, profe riπιus in odorem suavitatis; quod suscipiens in altare tuum supereœleste, vicissim demitte nobis sanctissimi twi Spiritus gratiam. Simnt Deum honorat sacerdos per oblationem et incensi suarl tatem, ostenditque qued cum Spiritu aperatur, el quod isto mysterio gratia Spiritus în mundum clue col. CAPUT SC. Τι ὁ ἀστερίσκος δηλοῖ, τὰ ἱερὰ τε καλύμματα, Quid notatur per siellulam et sacra upercula ac καὶ ὁ δήρ. Διὸ πρῶτον μὲν εἰς τιμὴν τοῦ Σωτῆρος, τὸν ἀστι ρίσκον θυμιῶν, ὑπεράνω τοῦ ἄρτου τίθησιν, ἐπιλέ γών, ε' Καὶ ἰδοὺ ὁ ἀστὴρ ἐλθὼν, ἔστὴ ἐπάνω οὗ ἦν τὸ παιδίον, ο ἐν συμβόλοις δειχνὺς τὰ πραχθέντα ἐν τῇ γεννήσει. Ἐπεὶ καὶ σπηλαίου καὶ φάτνης τύπον εἰρήκαμεν εἶναι τὴν πρόθεσιν. Εἶτα, τὸ τοῦ δίσκου κάλυμμα λαβών, σημαίνον σὺν τοῖς ἄλλοις καλύμμασι τὰ σπάργανα, τὰ ψαλμικά λέγει, & της λοῦσι τὴν ἐνανθρώπησιν τοῦ Λόγου •. Ο Κύριος ἐβασίλευσεν, εὐπρέπειαν ἐνεδύσατο, ο καὶ τὰ ἐρε ξῆς. Καὶ τὸ ἐν τῷ ποτηρίῳ ἐπὶ ἢ καὶ πλείοσιν, ἐπιο λέγων τὰ δηλοῦντα ὁμοίως τοῦ Κυρίου τὴν σάρκα» σιν' ο Εκάλυψεν οὐρανοὺς ἡ ἀρετὴ αὐτοῦ, καὶ τῆς lamentum? Ideo primum quidem in honorem Salvatoris, stellulam suffens super panem ponit, adjiciens: • Et ecce stella veniens stetit supra ubi erat puar; 1 symbolis ostendens quæ facta sunt in nativitate, siquidem spelunce presepisque typam oblationem esse diximus. Deinde, disci vefum suinons, quod cum altis velis pannos significat, psalmorum dicis verba, qu:s Verbi incarnationem ostendunt: s Dom minus regnavit, decorem indutus est;» et cxlera Sumit etiam velum quod est în calice uno vel in puribus, adlens significantia pariter Domini incarnationem: 4 Operuit edelos virtus cjus et 80pientia ejus plena est terra. * ipse autem vel qui

" calism operis virtutibus, ut Deus, Jesus Christus; 4 συνέσεως αὐτοῦ πλήρης ἡ γῆ. Ὁ Αὐτὸς δὲ ἐστιν ἐς et sapientia sive cognitione ejus plena facta est καὶ τὸν οὐρανὸν καλύπτει ταῖς ἀρεταῖς ὡς Θεός uerra. Ipso nanque iuearnato, omuis terra ipsum Ἰησοῦς Χριστός. Καὶ τῆς συνέσεως αὐτοῦ, ἤτοι τῆς cum Patre et Spirit cognovit. Hoc autem pealmi- γνώσεως, πλήρης ἡ γῆ γεγένηται. Σαρκωθέντος γὰρ cum super omnes, si plures quidem sunt calices, αὐτοῦ, πᾶσα ἡ γῆ αὐτὴν σὺν τῷ Πατρὶ ἐπέγνω καὶ addit: suum enim oblatum et unum poterium Πνεύματι. Τὸ δὲ ψαλμικὸν τοῦτο ἐπὶ πᾶσιν, εἰ καὶ etiam, in diversis videtur, eo quod unius est unum πολλά ἐστι τὰ ποτήρια ἐπιλέγει. Εν γὰρ τὸ προσ rorpus et maius sanguis. Posireno ponens aera φερόμενον, καὶ ἐν τὸ ποτήριον, καὶ ἐν διαφόροις sacerdos sullendo, qui Armamentum in quo est ὁρᾶται, ὅτι καὶ ἑνὸς τὸ ἓν σῶμα καὶ ἑνὸς τὸ αἷμά stella et sindonem significat; proptereà eni'n ἐστιν. Εἶτα τελευταῖον τὸν ἀέρα θεὶς ὁ ἱερεὺς θυ myrrhatum, mortuum pluries involvit Jesum el μιάσας, ὃς δὴ καὶ τὸ στερέωμα ἐν ᾧ ὁ ἀστὴρ, καὶ funebris digitur; ipsum edocet usque in fuem ui- τήν σινδόνα σημαίνει, διὰ τοῦτο γὰρ καὶ ἐσμυρνι tile tauquan in tabula mysterium, quod ipse pro- σμένον νεκρόν πολλάκις περιφέρει τὸν Ἰησοῦν καὶ plictatus ut agnus desuper e caelis venit, et in επιτάφιο; λέγεται, αὐτὸ διδάσκει ἄχρι τέλους καθα spelunca præsepioque secundum carnem natus ρῶς ὡς ἐν πίνακι τὸ μυστήριον. Ότι αὐτὸς ὁ προφη cat, et passionis ejus facta præfigurata sunt in ipso τευθεὶς ὡς ἀμνὸς, καὶ ὑπεράνω τῶν οὐρανῶν ἦλθε, est, ortu. Etenim stella quidem super illum stetit, ipκαὶ ἐν σπηλαίῳ καὶ φάτνῃ κατὰ σάρκα γεγέννηται. sum magis ostendicus; llerodes autem persecutus Καὶ τὰ τοῦ πάθους εὐθὺς ἐν τῷ γεννηθῆναι προετι vel, et Simeon in uluis accipiens prædicavit ipsum πώθῃ ἐν αὐτῷ. Καὶ γὰρ ἀστὴρ μὲν ἐπέστη αὐτῷ, poni in signum cui contradicatur, gladiumque τοῖς μάγοις αὐτὸν δηλῶν· ὁ δὲ Ἡρώδης ἐδίωκε. trausverberaturum esse ipsius Matris animam. Καὶ Συμεὼν ταῖς χερσὶ λαβὼν, ἐκήρυξεν αὐτὸν εἰς leo,us res passiouis hic subindicantur. Cam σημείον κεῖσθαι ἀντιλεγόμενον. Καὶ ὡς βομφαία igitur suffivit divine propositionis dona, tanquam διελεύσεται τὴν ψυχὴν τῆς αὐτοῦ Μητρός. Διὰ τοῦτο Deo sacrata, ipsique oblata, et effecta sanctissimi καὶ τὰ τοῦ πάθους ὧδε καθυπογράφεται, θυμιάσας corperis et sanguinis typi, orationem oblationis οὖν τὰ ἐν τῇ θείᾳ προθέσει δῶρα, ὡς ἀφιερωμένα adjicit, precaturque Deum ac Patrem, qui suum Θεῷ, καὶ ὡς αὐτῷ προσαχθέντα, καὶ ὡς ἀντίτυπα Filium, supercœlestem panem, ad nos misit, ut γεγονότα τοῦ Παναγίου σώματός τε καὶ αἷματος, proposita benedicat, et in supercaeleste altare τὴν εὐχὴν τῆς προσκομιδῆς ἐπιλέγει, καὶ τὸν Θεὸν snum illa recipiat, recordeturque afferentium ac καὶ Πατέρα ἐπικαλεῖται τὸν πρὸς ἡμᾶς τὸν Υἱόν illorum propter quos haec obtulerunt: necmn αὐτοῦ ἀποστείλαντα, τὸν ἐπουράνων ἄρτον, εὐλο sacrificantes in sacrifcatione irreprehensibiliter γῆσαι τὰ προτεθέντα, καὶ προσδέξασθαι ταῦτα εἰς custodiat. Et sic absolutione facta, ipsam oblatioτὸ ὑπερουράνιον τούτου θυσιαστήριον, μνημονεύσει nem sacramque mensam thurificat; deinde sacerτε τῶν προσενεγκάντων, καὶ τῶν, δι' οὓς ταῦτα προσήγαγον, καὶ τοὺς ἱερουργοῦντας δὲ ἐν τῇ Ιερουργία ἀκατακρίτους διαφυλάξει. Καὶ οὕτω ποιήσας ἀπόλυσιν, αὐτήν τε τὴν προσκομιδήν, καὶ τὴν ἱερὰν τράπεζαν σταυροειδώς θυμιῷ· εἶτα καὶ τὰ Ιερατείον όλον· δεικνὺς τὴν ἐκ 103 τοῦ Θεοῦ πρώτην τῶν χαρισμάτων ἐν τοῖς ἁγίοις μετάδοσιν, καὶ διὰ τῶν ἁγίων ἐν τοῖς λοιποῖς. Καὶ γὰρ εἴδομέν τινας καὶ τὸν ναὸν πάντα καὶ τὸν λαὸν θυμιώντας. Ὅπερ καὶ ὁ ἱερός φησι Διονύσιος, ὅτι πρὸ τῆς λειτουργίας ἀπὸ τοῦ θυσιαστηρίου το θυμίαμα τελεῖται γινόμε reducit finem. Quoniam autem Christi typus est νον ἐν ὅλῳ τῷ οἴκῳ, καὶ πάλιν εἰς τὸ θυσιαστήριον archisacerdos, et ipsius potentia ditatur, atque " ανέρχεται. Ἐπεὶ ἀρχὴ καὶ τέλος τῶν ἀγαθῶν ὁ etiam omnnis auimarum patronus Christum figurat, Θεός· τούτου δὲ θρόνος καὶ τόπος τὸ θυσιαστήριον. in his quoque istud invenitur. Primum enim ar- Διὸ καὶ ἐν παντὶ θυμιάματι οὕτω γίνεται· ἀπὸ τοῦ elisacerdos incensum signat, ut illud Deo profe. θυσιαστηρίου ὁ θυμιῶν γὰρ ἀρχόμενος, πάλιν εἰς rens, ac post sacram mensam et sanctas imagines, αὐτὸ καταλήγει. Ἐπεὶ δὲ καὶ τύπος Χριστοῦ ὁ ἄρ primus ipse thurifcatur, et deindle cateri; et χιερεύς, καὶ τὴν αὐτοῦ πλουτῶν ἐστι δύναμιν, καὶ post omnes, ipse rursus; nam ille principium et ἔτι πᾶς προστάτης ψυχῶν τὸν Χριστόν ἐστιν εἰκονί finis est sacrarum actionum, divinorumque cha- ζων· καὶ ἐν αὐτοῖς τοῦτο γίνεται. Πρῶτον γὰρ δ rismatum communicator; et ad illius imitationem, ἀρχιερεὺς καὶ τὸ θυμίαμα σφραγίζει ὡς προσάγων in his qui habent manuum archisacerdotalem τοῦτο Θεῷ· καὶ μετὰ τὴν ἱερὰν τράπεζαν καὶ τὰς impositionem et præsunt, hoc fieri consuevit. Hæc ἁγίας εἰκόνας πρώτος αὐτὸς θυμιάται· ἔπειτα σ autem thurificatio ex initio xacrificationis non λοιποί· καὶ μετὰ πάντας, πάλιν αὐτός. Ἐπεὶ καὶ solum intus, sed etiam extrinsecus, et in marina ἀρχὴ καὶ τέλο; οὗτος τῶν ἱερῶν πράξεων, καὶ τῶν Thessalonicensium ecclesia videri potest esse θείων χαρισμάτων μεταδοτικός· καὶ κατὰ μίμησιν facia: in primo sacræ liturgiæ aditu sullitus ex τούτου καὶ ἐν τοῖς χειροτονίαν ἀρχιερατικήν έχωσι clogium totum; demonstraus ex Deo prinam charismatum in sanctis esse communicationem, et per sanctus in cateris. Etenim novithus quoniam universum templum et populum thurifcantes, οι sanctus sit Dionysius, dicens, qual ante sacridicationem ab altari suffitus perficitur in æde tota et iterum ad altare regreditur; quoniam principium et finis.bonorum est Deus, hujus autem thronus et sedes est altare. Ideo in omni thurificatione ita fit ab altari sumens initium thurificator, ad illud

2'0 gelium, archisacerdotem, et ministros sacros cum ipso liturgiam exequentes, thurificat: quod signifi.at e cœlo gratiam et donum devenisse mundo per Jesum Christum et bonum Spiritus odoroin, et iterum ad cœlum per ipsunt esse sublata; et hoc semper nobis ft. per Jesum Christum. Que circa oblationenr funt, ita se habent: in qua sauc etiam cunçti presbyteri pro iis quibus est opus, offerunt; præsertim vero profestum celebrantibus, ipeoque pontifer, ac deinceps reliquis, quibus necesse est. Similiter omnes diacahl of runt per presbyteros. Neque enim fas est diac nis per se ipsos offerre; quandoquidem donum offerendi Deo non habent; siquidem diacont. sunil, non potest ut ipsi sacerdotale vestimentum sine pontificis aut sacerdotis benedictione luxluant ant ullum sacrum mysterium sine presbytero inchoent, quanam ratione per se ipsos offerent? Et si canon velat diaconum ante sacerdotem communionis καθηγουμένοις τούτο γίνεσθαι ἔθος. Τὸ δὲ θυμιαν ἐξ & altri sunit initium, ac per ipsum diaconus evan ἀρχῆς τῆς ἱερουργία; οὐ μόνον ἔνδον, ἀλλὰ καὶ ἔξωθεν, καὶ ἐν τῇ μεγίστῃ τῶν Θεσσαλονικέων έχε κλησίς ἐστιν ἰδεῖν γινόμενον, ἐν τῇ πρώτῃ τῆς Ιεράς λειτουργία; εἰσόδῳ θυμιστοῦ ἐκ τοῦ θυσιαστηρίου εξερχομένου δι᾽ οὗ ὁ διάκονος, καὶ τὸ Εὐαγ γέλιον καὶ τὴν ἀρχιερέα, καὶ τοὺς συλλειτουργούν τας αὐτῷ ἱερωμένου; θυμιά. Ο δηλοῖ τὴν ἀπ᾿ οὐτ ρανοῦ χάριν καὶ δωρεάν. ἐκχυθεῖσαν τῷ κόσμῳ διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ εὐωδίαν τοῦ Πνεύματος, καὶ πάλιν εἰς τὸν οὐρανὸν δι' αὐτοῦ ἀναχθεῖσαν. Καὶ τοῦτο πάντοτε ἡμῖν διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ γίνεται. Τὰ μὲν οὖν περὶ τῆς προσκομιδῆς οὕτω, ἐν ᾗ καὶ πάντες πρεσβύτεροι τι προσφέρουσι περὶ ὧν χρεία, καὶ μάλιστα τῶν τὴν ἑορτὴν τελούντων· καὶ τοῦ ἀρχιερέως, καὶ ὧν ἀνάγκη λοιπῶν· καὶ οἱ διά. 1 miuisterii dignitate tantum præditi. Si igitur feri χρόνος δὲ πάντες διὰ τῶν πρεσβυτέρων. Οὐδὲ γὰρ θέμες προσφέρειν διακόνους δι' ἑαυτῶν. Ἐπεὶ τὸ χάρισμα το προσκομίζειν Θεῷ οὐκ ἔχουσι. Διάκονοι γὰρ εἰσι, τὴν λειτουργικὴν ἀξίαν ἔχοντες μόνον. Εἰ οὖν οὐ δυνατὸν αὐτοῖς ἱερατικὸν ἐνδύσασθαι ἄμφιον είχα εὐλογίας ἀρχιερέως ἢ ἱερέως, οὔτ᾽ ἐνάρξασθαι τινος ἱερᾶς τελετής άνευ πρεσβυτέρου η εὐλογίας τοῦ πρεσβυτέρου, πῶς ἄρα οὗτος δι' ἑαυτοῦ προσκομίσει; Καὶ εἰ ὁ κανὼν ἀπαγορεύει διάκονον προ τοῦ ἱερέως μετασχεῖν καὶ τῶν τιμίων δώρων τε λειωθέντων, ἵνα τηροίη τὴν ἑαυτοῦ τάξιν ἕκαστος, πῶς ἐν τοῖς δώροις προσκομίσει διάκονος; Διὸ τὸ πρὶν γινόμενον ἐν Θεσσαλονίκῃ, καὶ νῦν ἐν τῷ ἁγίῳ ὄρει τῷ ᾿Αθῳ, τὸ διακόνους προσφέρειν, οὐκ εἴτακτον οὐδ᾽ ἁρμόδιον. Καὶ προσεκτέον τὸ περὶ τούτου. Εt τις δὲ τῶν διακόνων προσφέρειν βούλοιτο Θεῷ μετ ρίδας κατ' ὀφειλὴν, διὰ τοῦ πρεσβυτέρου τοῦτο ποιείτω· κατέχοντος μὲν τοῦ πρεσβυτέρου την προσφορὰν καὶ τὴν λόγχην, καὶ ἐν τῷ ἐξάγειν τὴν μερίδα λέγοντος, ο Πρόσδεξαι, Κύριε, τὴν θυσίαν ταύτην ὑπὲρ τοῦ δεῖνος, τιμῆς μὲν καὶ μνήμης εξ τινες τῶν ἁγίων, ἱλασμοῦ δὲ καὶ ἀφέσεώς τινος τῶν ζώντων ή τεθνεώτων· τοῦ διακόνου δὲ ἐν ἑκάστῃ μερίδι λέγοντος, ο Μνήσθητι, Κύριε, ὑπὲρ τιμῆς καὶ μνήμης ο οὗ βούλεται ἁγίου, ἡ ὑπὲρ ἀφέσεως ἑκάστου ὧν χρείαν ἔχει· ἢ μᾶλλον δ· καὶ ἀκριβέ στερον λέγειν, ο Μνήσθητι, Δέσποτα, ο ὑπὲρ ὧν βούλεται. Οὐδὲ γὰρ ἄδεια τούτῳ. ἀναφέρειν πρὸς θεὸν τὰς φωνὰς, παρόντος τοῦ ἱερέως. Εἶτα καιρὸς δίδεται τῆς ἐνάρξεως τῆς λειτουργίας, παρὰ τοῦ ἀρχιερέως τῷ πρώτῳ τῶν διακόνων, οὐδὲ γὰρ χωρίς αὐτοῦ τι πράττεσθαι δυνατόν. Καὶ ὁ μέγα; ἀρχιερεὺς Ἰησοῦς τοῦτό φησι, ο Χωρὶς ἐμοῦ οὐ δύνασθε ποιεῖν οὐδέν.· Ὁ μὲν οὖν διάκονος τὸν participem feri, quamvis praeclara munera sint consecrata, ut quilibet kaum gradum servet, quomodo in oblatione munerum diaconus offeret? lúeo quod prius factum est Thessalonica et nune At in sacro monte Atho, non est bene ordinatum nec conveniens. Et super hoc est attendendum. Si' quis autem diaconorum proferre velit partes ab debitum, per presbyteros hoc facial, retimento quidem presbytero oblationem et sortem, et proferendo partem dicente: «Surcipe, Domine, hanc hostiam in talis gratianı; honoris quidem ac memoria, si de quodam sanctorum agitur, propitiationis autem nẹ remissionis, si de quodam vivorUM vel mortuorum; diacono autem ad unamquamque partem dicente: Memento, Domine, in honorem ac memoriam illius (qquem intendit) sancti, vel in remissionem uniuscujusque corum quibus opus est; vel quod muclius et accuratius est dicere, Memento, Domine, super his in quos est voluntas. Non autem illi fns est praesente sacerdote, voces ad Deum attollere. Deinde datur ab. archisacerdoto primo diaconorum occasio ministerium incipiendi: non enim absque ipso aliquid fieri possibile est. Summus sacerdos J. sus hoc ait: Sine me mbit potestis facere. Diaconus igitur sacerdotew braedicere invitat: sacerdos autem benedicii Deum, ipse qui fecit oblationem iu propositione; et ita sequentia funt, sicut in interpretatione liturgiæ juxta vires copiosius explicavimus. Ιερέα εὐλογεῖν προσκαλεῖται· ὁ ἱερεὺς δὲ εὐλογεῖ τὸν Θεὸν, αὐτὸς ὁ καὶ τὴν προσκομιδὴν ἐν τῇ προ θέσει ποιήσας· καὶ οὕτω τὰ ἀπόλουθα γίνεται, ὡς καὶ πλατύτερον ἐν τῇ Ἑρμηνεία της λειτουργίας κατά δύναμιν έρμηνεύσαμεν. Τίνα τυποῖ ὁ ἀρχιερεὺς, καὶ τίνας οἱ σὺν αὐτῷ. Καὶ συνοπτικώτερον ὧδε λέγομεν, ὡς οἱ μὲν ἔνδον τοῦ βήματος ἱερεῖς τὰς ἐπουρανίους πρώτας δηλοῦσι CAPUT XCVII. Quænam episcopus et qui cum co sunt significant? Et bic compendiose dicimus stantes quidem intra sanctuarium sacerdotes, primos cœlestes o.

dines signifcare; archisacerdotem vero, Dominum; τάξεις, ὁ ἀρχιερεὺς δὲ τὸν Κύριον, καὶ οἱ σὺν αὐτῷ et illos qui cum ipso sunt, angelos qui divinæ incarnationi subservierunt et præcones apostulos. CAPUT XCVII. Quidnam innuitur sacro bemate sive sacrario, mensaque sacra? τοὺς ὑπουργήσαντας ἀγγέλους τῇ θείᾳ σαρκώσει, καὶ τοὺς θεοκήρυκας ἀποστόλους. Τι τὸ ἅγιον δηλοῖ βῆμα, καὶ τί ἡ ἱερὰ τράπεζα. Καὶ ὅτι τὸ μὲν βῆμα τὰ Ἅγια τῶν ἁγίων τυποι τὰ ὑπεράνω τῶν οὐρανῶν, καὶ τὸν οὐρανὸν, ἡ ἱερὰ δὲ τράπεζα τοῦ Θεοῦ τὸν θρόνον, καὶ τὴν ἀνάστασιν Χριστοῦ, καὶ τὸ σεβάσμιον μνῆμα· ὁ ναός τε τὰ ἐπουράνια ἅμα καὶ τὸν παράδεισον· καὶ τὰ ἐν τῷ τέλει τοῦ ναοῦ, καὶ οἱ νάρθηκες τὴν κτίσιν δι' ἡμᾶς τῆς γῆς καὶ τὰ ἐπὶ γῆς· τὸ δὲ κατελθεῖν τὸν ἀρχερέα ὡς πρὸς δυσμὰς τὰ ἀρχιερατικά περιβεβλημέν νον τὸ σαρκωθέντα τὸν Κύριον εἰς τὴν γῆν καὶ ἄχρι τοῦ κατωτέρου μέρους τῆς γῆς τοῦ ᾅδου ἐλθεῖν σὺν Sanetuarium quidem typo gerit Sancta sanctorum quæ super cœlos sunt et cœlum; sacra vero mensa, Dei thronum, Christique resurrectionum, ac venorabile sepulcrum; templum autem, coelestia cimal et paradīsum; et quæ sunt in exitu templi locique catechumenorum, creationem terræ propter nos el ea quæ sunt super terram. Quod autem pontifex sacerdotalibus indutus tanquam ad occasum descendat, significat incarnatum Dominum in terram et usque ad inferiores partes terra et inferni cum sanctis τοῖ; ἀγγέλοις τοῖς ἁγίοις, καὶ τὸν ἄρχοντα καθελείν augelis venisse, principem tenebrarum vicisse, et τοῦ σκότους, καὶ τὰς κατεχομένας ἐκεῖσε τῶν ἀπ' ibi cleleulas a seculo animas eripuisse. Ideo primus αἰῶνος ψυχὰς ῥύσασθαι. Διὸ καὶ ἡ πρώτη είσοδος τὸ ingressus ipsum in terram descendisse, mortuum κατελθεῖν αὐτὸν εἰς γῆν καὶ ἀποθανεῖν καὶ ἐγερθής esse ac surrexisse et assumptum fuisse denotat, ναι καὶ ἀναληφθῆναι σημαίνει· ὅτι καὶ πρῶτον και eo quod primum in terram desoendens hoc fecit. τελθὼν ἐπὶ γῆς τοῦτο πεποίηκεν. Ὅθεν καὶ πρότε Uude ante introitum antiphone psaltuntur, et hæ τον τῆς εἰσόδου τὰ ἀντίφωνα ψάλλεται, καὶ τρίπ tres in honorem Trinitatis; et in ipsis ita quæ ταῦτα εἰ; τιμὴν τῆς Τριάδος· καὶ ἐν αὐτοῖς ἡ τὸν Deum peperit, et sanctorum ordines et postremiuın Θεὸν τεκοῦσα, καὶ τῶν ἁγίων αἱ τάξεις. Καὶ ὁ μονο - u…igenitus Dei Filius hymnis celebratur. Ipse eniın γενὴς Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ὕστερον ἀνυμνείται. Επει ούτ unus Trinitatis qui caro factus est, el suam matrein τος ὁ εἷς τῆς Τριάδος σαρκωθείς, καὶ τὴν αὐτοῦ propter nos sibi elegit, nəɑnon sanctoruin choros; Μητέρα ὑπὲρ ἡμῶν ἐξελέξατο, καὶ τοὺς χορούς τῶν et presbyteri sunt propter nos, ipse vero apud Pa- αγίων, καὶ πρέσβεις εἰσὶν ὑπὲρ ἡμῶν. Καὶ αὐτὸς θὰ trem paracletus, qui propter nos incarnatus est. πρὸς τὸν Πατέρα παράκλητος, ὁ ὑπὲρ ἡμῶν σαρProphetas autem designant illi qui prophetica ca- κωθείς. Τοὺς προφήτες δὲ δηλοῦσιν οἱ τὰ προφητικά munt; nam et propheta Christum prædicaverunt. G ανυμνοῦντες, ἐπεὶ καὶ οἱ προφῆται τὸν Χριστὸν Primos autem angelorum divinos ordines typis ex- προεκήρυξαν. Οἱ ἱερεῖς δὲ σὺν αὐταξίᾳ τοῦ βήματος primunt sacerdotes e sacrario cum ordine bono pro- ἐξελθόντες, τὰς πρώτας τῶν ἀγγέλων θείας τυποῦσι gredientes, ad pontificem veuientes, gaudium dla τάξεις, πρὸς τὴν ἀρχιερέα ἐρχόμενοι, τὴν ἐπὶ Χρι Christo propter ipsius in cruce victoriam per re- στῷ χαρὰν διὰ τὴν αὐτοῦ ἐν τῷ σταυρῷ νίκην τῇ surrectionem et ascensionem demonstrantes, et ἀναστάσει καὶ ἀναλήψει δηλοῦντες, καὶ τὴν ἐπὶ τού super his obviationem, cum, primum pontifice τοῖς ὑπάντησιν· ὅτε καὶ πρῶτον κλίναντος τοῦ facerdotibusque caput inclinantibus et orantibus, ἀρχιερέως καὶ πάντων ἱερέων τὰς κεφαλὰς καὶ εύν manifeste significatur quod Dominus ad nos usque χομένων προδήλως σημαίνεται, ὡς ὁ Κύριος κατῆν θε venit, mortuus est, et sepultus, et in inferos descen- μέχρις ἡμῶν, καὶ ἐτεθνήκει καὶ τέθαπται, καὶ εἰ; dit. Postea, cum ad orationem surgunt, indicatur είδου κατέβη. Έπειτα μετὰ τὴν προσευχὴν ἀναστάν resurrectio, quam etiam elevatum sacrum evange- των, δηλοῦται ἡ ἔγερσις, ἢν καὶ ὑψούμενον τὴ hum pariter repræsentat et yox diaconi aientis: ἱερὸν Εὐαγγέλιον ὁμοίως παριστά· καὶ ἡ φωνὴ δὲ ● Sapientia erigit; › erexit cnim nos resurgens Do- τοῦ διακόνου, τί, ο Σοφία ὀρθοι.» ανώρθωσε γάρ minus et exaltavit. Ideo quoque fit exinde ascensio- ἡμᾶς ἀναστὰς ὁ Κύριος καὶ ἀνύψωσε. Διὸ καὶ ἡ τῆς nis ejus comitatus et gratulatio, sicut et augeli post αναλήψεως αὐτοῦ γίνεται ἐντεῦθεν προπομπή τε καὶ resurrectionem Christi dicebant. Quis est iste Rex εὐφημία καθὼς καὶ οἱ ἄγγελοι ἔλεγον τότε Χριστοῦ gora? Idcirco pontifex assurgens, in typum Jesu in ἀναγομένου, «Τίς ἐστιν οὗτος ὁ βασιλεὺς τῆς δό cœlum ascendentis gratulanter excipitur. Et hoc; ξης; ο Διὸ καὶ ὁ ἀρχιερεὺς ἀνερχόμενος. τὸν Ἰησοῦν • Ad multos anuos, Damiue»; subdiaconi dicunt: ἐκτυπῶν εἰς τὸν οὐρανὸν ἀνερχόμενον, εὐφημεῖται. v-stificantes quod non homa, sed Jesus Christus Καὶ τι, ο Εἰς πολλὰ ἔτη, Δέσποτα, ο οἱ ὑπηρέται magnus rex et pontifex per ipsos acclamatur, qui λέγουσι, μαρτυροῦντες ὡς οὐκ ἄνθρωπος, ἀλλὰ Ἰηpium regnum et pontificatum in terra constituit, klco σοὺς ὁ Χριστὸς ὁ μέγας βασιλεὺς καὶ ἀρχιερεὺς ἐπ' gratiam ejus pontifex fereus tanquam Christus, αὐτῶν εὐφημεῖται, ὁ καὶ τὴν εὐσεβῆ βασιλείαν ἐπὶ acclamatur, vel potius per ipsum, ut diximus, τῆς γῆς, καὶ τὴν ἀρχιερωσύνην καταστησάμενος. Christus. Et deducitur et confirmatur a diaconis Διὸ καὶ τὴν χάριν αὐτοῦ ὁ ἀρχιερεὺς φέρων, ὡς δ Ianquam ab angelis; obviosque sibi pariter habet Χριστὸς εὐφημεῖται· μᾶλλον δὲ δι' αὐτοῦ, ὡς εἰρή psiltas, et acclamatur. Et cluduntur portæ propter καμεν, ὁ Χριστός. Καὶ προπέμπεται, καὶ παρακρα - hoc; «tollite portas,» et osculante´cas pontifice (quo- τείται ὑπὸ τῶν διακόνων ὡς ὑπ' ἀγγέλων· καὶ προβ. Σ

παντᾶται ὁμοίως ὑπὸ ψαλτῶν, καὶ εὐφημεῖται. Καὶ niam Christus est janua ovium supernarum ac vite), · κλείονται οἱ πύλαι, διὰ τὸ, ο Άρατε πύλας· κ καὶ ἀσπαζομένου ταύτας τοῦ ἀρχιερέως (ἐπεὶ Χριστός Η θύρα τῶν προβάτων τῶν ἄνω καὶ τῆς ζωῆς), ἀνοίγονται. Ὁ Χριστὸς γάρ ἐστιν ὁ δοὺς ἡμῖν τὴν εἴσοδον εἰς τὰ ἅγια διὰ τοῦ καταπετάσματος της σαρκὸς αὐτοῦ. Καὶ εὐλογεῖ ὁ ἀρχιερεὺς τοὺς τὰς πύλας ἀνοίγοντας, ότι 110 Κύριος τῶν δυνάμεων σ Χριστός. Καὶ θυμιῇ εὐθὺς τὸ θυσιαστήριον κύκλῳ, ὅτι θρόνος τούτο θεοῦ καὶ ἀνάπαυσις. Καὶ αὐτὸν τυποί, τὸν Χριστὸν ἐσφαγμένον καὶ ζῶντα, καὶ νοητῶς ἐκεῖος δυόμενον κείμενον, καὶ ἀπαύστως ἱερουργού μενον, καὶ τὸν κατὰ ἀνατολὰς ἐφ' ὑψηλοῦ θρόνον Θεοῦ, τὴν εἰς οὐρανοὺς καθέδραν Χριστοῦ ἐκ δεξιών τοῦ Πατρὸς σημαίνοντα. Ενθα καὶ αἱ βαθμίδες τάς ἀναβάσεις καὶ τάξεις τῶν τε ἀγγέλων σημαίνουσι, καὶ τῶν ἱερῶν ἀνδρῶν τῶν ὑψηλοτέρων, ἐν εἴ; καὶ οὐ διάκονοι κάθηνται. Εἶτα μετὰ τὸ θυμίαμα ή εύ φημία βασιλέων τε καὶ ἀρχιερέων, ἐπειδὴ τελέσες τὴν οἰκονομίαν Χριστὸς καὶ ἀναληφθείς, ἀρχιερεῖς εὐσεβεῖς καὶ βασιλεῖς δι' αὐτῶν πιστοὺς συνεστής σατο. Καὶ μετὰ τοῦτο δικηρίῳ σφραγίζει τὸ ἱερὸν Εὐαγγέλιον, τὰς δύο τοῦ Χριστοῦ ὁ ἀρχιερεὺς δηλῶν φύσεις, δς τῇ ἀποστάσει εἷς ἐστιν ἀδιαίρετος. Καὶ τῷ τριχηρίῳ πάλιν ἐν τῷ ὑμνεῖν τὴν Τρισάγιον, εἰς τ', ο Δόξα Πατρὶ καὶ Υἱῷ καὶ ἁγίῳ Πνεύματι, ο ὅτι τρία τοῖς προσώποις, καὶ ἐν τῇ φύσει, ἡ Τριάς ἐστιν, ἧς καὶ τὴν γνῶσιν ὡς φῶς καὶ τοῦ διφυοῦς τοῦ ἑνὸς τῆς Τριάδης σε σαρκωμένου τὸ Εὐαγγέλιον ἔλαμψεν ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ. Καὶ εύχεται καταρτι σθῆναι τοῦτο ὡς ἄμπελον ζῶσαν, ζωογονοῦσαν τε καὶ εὐφραίνουσαν καὶ ἄνωθεν φυτευθείσαν. Έπειτα καὶ ἡ εἰς τὸ ἱερὸν σύνθρονον ἄνοδος καὶ καθέδρα γίνεται, τὸν τύπον σώζουσα τοῦ ἀνελθόντος εἰς αὐτ ρανοὺς Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἐκ δεξιῶν τε τοῦ Πατρὸς καθίσαντος. Καὶ εὐθὺς τοῦ Ἀποστόλου ή θεία ἀνά γνωσις, ὅτι ἀνελθὼν Χριστός, τοὺς μαθητάς ἀπέστείλε κηρύξει τῷ κόσμῳ παντὶ τὸν Κύριον. Είτα τὸ ἱερὸν ἐπ' ἄμβωνος μετὰ τὸ Ἀλληλούϊα κηρύττε και Εὐαγγέλιον, ὅτι τοῦτο ἀπελθόντες εκήρυξαν οἱ ἀπόστολοι. Ὅτι δὲ τὸ κήρυγμα Ἰησοῦ Χριστο και τὰ εὐαγγελικὰ ῥήματα αὐτοῦ εἰσι τοῦ Χριστοῦ, ὡς λειτουργός Χριστοῦ ὁ ἀρχιερεὺς, ἐν τῷ ἀναγινώσχεσθαι ἐκβάλλει τὸ ὠμοφόριον. Ἀλλὰ καὶ δίδωσιν εἰρήνην τῷ ἀναγνόντι, καὶ εὐλογίαν πρότερόν τε καὶ ὕστερον· τὴν μὲν εἰς τὸ δύναμιν λαβεῖν τοῦ κηρύ ξαι, τὴν δὲ εἰς ἀντιμισθίαν τοῦ ἔργου, ὡς καὶ τῷ ἀναγνώσαντι πρότερον τὰ ἀποστολικά βήματα εἰρήτην παρέχει καὶ εὐλογίαν· πλὴν οὐ δι᾿ ἑαυτοῦ τὴν εἰρήνην, ἀλλὰ διὰ τοῦ πρώτου τῶν ὑπ' αὐτὸν ἀρχιεμέως ή πρεσβυτέρου, ὅτι καὶ οὗτοι τότε τάξιν ἔχουν σιν ἀποστόλων, ὁ πρῶτος ἀρχιερεὺς δὲ τὴν τάξιν Έχει Χριστοῦ. Διὸ αὐτὸς μὲν εἰρηνεύει τὸ Εὐαγγέ λιον, ὡς τὸν τύπον ἔχων Χριστοῦ· ἐκεῖνοι δὲ τὸν ᾿Από στολον ὡς τύπον σώζοντες ἀποστόλων. Καὶ οὐδὲ ἀφ' ἑαυτοῦ τοῦτο ποιοῦσιν· ἀλλ᾽ εὐλογίαν λαβόντες τὴν εἰρήνης λέγουσιν. Ὅτι τὸ ῥῆμα τῆς εἰρήνης ίδιόν ἐστι τοῦ Χριστοῦ καὶ κληρονομία ἡμῖν ὑπ' αὐτοῦ καταληφθείσα. Εὐθὺς δὲ τὸ κατελθεῖν τὸν ἀρχιερέα n, aperiuntur: Christus enim est qui dedit nobis introitum ad saacta per velaniem caruis ejus. Et be nedicit pontifex eos qui januas adaperiunt, eo quod Dominus virtutum est Christus, et statim altare thuricat, quod illud est Dei thronus et requies; el ipsum Agurat Christum immolatum ac viventem, et ibi spiritaliter in sacrificio jacentem, et indesinenter pontificatu fungentem, et illum ad orientem in altissimo thronum Dei, selera Christi in catis, ad dexteram Patris, significantem. Thi quoque gradus, ascensiones et ordines, signifraut augelorum s^crorumque virorum excelsorum, ubi nec diaconi sedent. Dalude, thurificatione facta, gratulatio fit regum ac pontificam, eo quod Christus,“œconomia functus assumptus, pontifices pios regesque per ip60s fi:leles secum constituit. Postea duplo signat sacrum Evangelium sacerdos, duas Christi siguidcans naturas, qui subsistentia unus est indivisibl - lis; et secunda vice ter in celebrando sacro trisagio per verba: Gloria Patri et Filio et Spiritui san b³, quoniam tria sunt in personis et unum in subsantia,quod est Trinitas, cujus cognitionem sicut lum. e, necnor unius & Trinitate, natura duplicis et incarnati, Evangelium in toto mundo illustravit. Et precatur hoc ordine bono prosperare tanquam viteın vivam, fecundam, Inlifcantem ac desuper bee cultam. Exinde 01 in sacrum thronum communis congressus ac consessus, typum servans Jesu Christi in cœlos assurgentis et ad dexteram Patris considentis. Et statim fit Apostoli divina lectio, quoniam in cœlum elevatus Christus discipulos misit ad Dominum universo mundo prædicandum. Deinde post alleluia super ambonem sacrum prædica'ur Evangelium, eo quod abeuntes illud Apostoli predi caverunt. Quoniam antem præconium est JesnChristi ipsiusque evangelica verba, pont:fox, ut ejus minister, in hoc legendo ejicit humerale. Se 1 et lectori prius ac posterius dat pacem et benedictionem: hanc quidem, ad virtutem capiend: prædicandi, illam autem in me:celem operis, quatenus prædicanti primum apostolica verba præstant ac benedictionem, non tamen per sémetipsum habet pacem, sed per primum corum qui sub ipso sunt pontificem vel presbyterum, eo quod et isti tunc ordinēm apostolorum teuent, prinius autem pontifex ordinem habet Christi. Ideo ipse quidem Evangelium pace donat, utpote qui Christi typum gerit; isti vero Apostolum, utpo:e qni locums servant apostolorum, nec tanquam a semetips» hoc faciunt; sed accepta benedictione pɛcem dicunt, eo quod verbum pacis Christi proprium est haerediusque nobis ab illo relicta. Suatim 21tem· pontifex e consessu descendit in signum bro medictionis super reges, co quod Christus, pr prædicationem devicto mundo, pium re gaum ex infidelitate ad fidem vocavit et constituit; ac bro nedixit, atque per pontificatum benedicere pergit. Deinde catechumenorum fit expulsio, significans

separationem peccatorum a justis post Evangelii & τοῦ συνθρόνου δηλοῖ καὶ εὐλογεῖν ὑπὲρ τῶν βασιpræconium in fine sæculorum. Postquam enim prædicatum fuerit Evangelium in universo mundo, in testimonium omnibus gentibus, tunc, ait, veniet Buis. Idcirco post catechumenos magnus At seruulus introitus, significans secundum e caelo cum gloria Christi adventum. Unde fil iste cum multo comitn:u, propter fulgentem hanc Christi gloriam, cum qua tunc veniet; sed et humerale λέων, ὅτι νικήσας τὸν κόσμον τῷ κηρύγματι ὁ Χρι στὸς, τὴν εὐσεβῆ βασιλείαν ἐξ ἀπιστίας εἰς πίστιν ἐκάλεσε και συνεστήσατο· καὶ εὐλόγησε, καὶ εὐλο γῶν ἐστι διὰ τῆς ἀρχιερωσύνης. Εἶτα ἡ τῶν κατηχουμένων ἐξέλευσις, δηλοῦσα τὸν χωρισμὸν τῶν ἁμαρτωλῶν ἀπὸ τῶν δικαίων μετὰ τὸ κήρυγμα τοῦ Εὐαγγελίου ἐν τῷ τέλει τῶν αἰώνων. Μετὰ τὸ κηρυχθήναι γὰρ τὸ Εὐαγγέλιον ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ, εἰς μαρτύριον πᾶσι τοῖς ἔθνεσι, «Τότε ήξει, φησί, τὸ τέ λος ο διὸ καὶ μετὰ τοὺς κατηχουμένου; ή δευτέρα μεγάλη είσοδος, δηλοῦσα τὴν μετὰ δόξης ἀπ' οὐρα νοῦ δευτέραν τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν. Ὅθεν καὶ μετὰ δορυφορίας αύτη γίνεται πλείστης, διὰ τὸ τῆς δόξης Εκείνης τοῦ Κυρίου λαμπρόν, μετ' ἧς τότε ἐλεύσε ται. ᾿Αλλὰ καὶ τὸ ὠμοφόριον ἔμπροσθεν τὸν σταυ τὸν ἔχον κατέχεται, τὸ σημεῖον ἐμφαίνον τοῦ Ἰησοῦ, δ τότε ἀπὸ τοῦ οὐρανοῦ φανήσεται έμπροθεν, ὡς delicet; nos autem, fide in ipsum habita, in ipεο γέγραπται· εἶτα λαμπαδηφόροι καὶ δορυφόροι και caram habens crucem retinetur, ut manifestum Christi signum, qui tunc e colo, sicut scriptum est, coram o’unibus apparebit; deinde luciferi ac doryphori; et deductus per mysteria Christus, qui panis est cœlestis, et calix perpetuæ lætitiæ, et hostia vivificans ac inexhausta; qui etiam tanquam immolatus per agnum tuué conspicitur, quoniam et vivens et” vulneratus videbitur. Videbunt enim in quem confixerunt, deicidæ vilætabimur ipsius enim livore nos sanati sumus. Deinde clauduntur quidem januæ, qunniam et ordo est in futuro; et visibilia non saut imperfectis et inferioribus excelsa, omuitas noscibilia sunt mysteria; enim et tunc multis erit occultus et paulatim»pertus Jesus. Deinde portæ speriantur, sicut et tunc proficientibus et perfeetioribus visio proportionața erit, Et confessione proclamata Symboloque fidel ab omnibus professn, quæ sunt dilectionis et unionis angelis et hominibus per amplexationem funt et ostendunπροπεμπόμενος διὰ τῶν μυστηρίων Χριστός, ἐπουράνιος ἄρτος, καὶ τὸ ποτήριον τῆς διηνεκούς εὐφροσύνης, ἡ ζωτική τε καὶ ἀδαπάνητος θυμηδία· ᾶς καὶ ὡς ἐσφαγμένος διὰ τοῦ ἀμνοῦ καθορᾶται τέτε, ὅτι καὶ ζῶν 111 και με μωλωπισμένος ὀφθή σεται. ύψονται γὰρ οἱ μὲν εἰς ὃν ἐξεκέντησαν, οι βιοκτόνοι δηλονότι, ἡμεῖς δὲ οἱ εἰς· αὐτὸν πιστεύσαν τες, εὐφρανθησόμεθα ἐν αὐτῷ. Τῷ γὰρ μώλωπι αὐ τοῦ ἡμεῖς ἰάθημεν. Εἶτα κλείονται μὲν αἱ θύραι, ὅτι τάξις καὶ ἐν τῷ μέλλοντι, καὶ οὐ θεωρητὰ τοῖς ὑπο δεεστέροις καὶ κατωτέρω τὰ ὑψηλὰ, οὐδὲ πᾶσι γνωστὰ τὰ μυστήρια, ἐπεὶ καὶ τότε κεκαλυμμένο; ἔσται πολλοῖς, καὶ κατὰ μικρὴν ἀνοιγόμενος ὁ Ἰη σους. Εἶτα αἱ πύλαι ἀνοίγονται, ὡς καὶ τότε τους προκόπτουσι καὶ τελεωτέροις ἡ θεωρία ανάλογος ἔσται. Καὶ τῆς ὁμολογίας κηρυχθείσης, καὶ τοῦ Συμβόλου τῆς πίστεως παρὰ πάντων ἀνωμολογηθέντος, τὰ τῆς ἀγάπης ἀγγέλοις τε καὶ ἀνθρώποις διὰ τοῦ ἀσπασμοῦ καὶ τὰ τῆς ἑνώσεως γίνεταί τε και δείκνυται· ὅτι καὶ ὁμόνοια ἔσται τότε, καὶ πάντε; φίλοι καὶ ἀγαπητοὶ ἔσονται. Καὶ Ἰησοῦς τὸ κάλλι στον ἱερεῖον μέσον ἔσται πάντων τῶν ἁγίων αὐτοῦ, εἰρήνη πάντων ὧν καὶ ἑνότης, καὶ ἱερεὺς καὶ ἔερουργούμενος, καὶ ἐνῶν πάντας, καὶ ἐνούμενος πᾶσι· πλὴν ἀναλόγως· οὐ γὰρ πάντες ἀμέσως τού του μεθέξουσιν ἀλλ' οἱ μὲν ἀκραιφνώς, καὶ παραπετασμάτων χωρίς, ἐγγὺς ἔσονται, καὶ ὥσπερ κα ρουργοὶ καὶ τῶν τελεωτέρων απτόμενοι. tar, quoniam et tunc cris unanimitas, cunétique G amici et dilecti erunt; et Jesus optima victima la medio erit o.nuium sanctorum suorum, ut vinculum pacis et unionis, et sacerdos et hostia, naiensque omnes, et omnibus unitus: attamen juxta proportionem: non enim omnes immediate filius erunt participes; sed puri quidem absque velis propius erunt tanquam sacri ministri et ad perfectiora proxime facti. CAPUT XCIX. Quod sicut et in cœlis et in terra, ita stant ordine 'et mysteriis communicant in sacrariv el ezira saciarium sacerdotes el laici. Et hoe ibi significat, primus pontifex, propinquans, el altingens, et sacrificans mystica, ipsumque, qui pro nobis immolatus est quo exprimmens; hi vero, per ipsum mediatorem par. ticipantes et fruentes. Unde etiam in sanctuario episcopi et sacerdotes etsi cum ipso ministrent, non tamen appropinquant sicut primus. Alteri vezo sacratorum post istos inferiorem habent ordinem, nec eadem dicere possunt; et postremno veniunt ad sumendam communionem, sicut ordiΚΕΦΑΛ. ΑΘ. Ὅτι ὡς καὶ ἐν οὐρανοῖς, καὶ ἐπὶ γῆς κατὰ τάξιν ἵστανται καὶ κοινωνοῦσι τῶν μυστηρίων, εν τε τῷ βήματι καὶ ἐκτὸς, ἱερωμένοι καὶ λατ κοί. Καὶ τουτο δηλοῖ ἐνταῦθα ὁ πρῶτος ἀρχιερεὺς, πλησιάζων τὰ καὶ ἀπτόμενος, καὶ θύων τὰ μυστικά, καὶ αὐτὸν τὸν τυθέντα ὑπὲρ ἡμῶν ἐκτυπούμενος " οἱ δὲ, διὰ μεσίτου αὐτοῦ μετέχοντές τε καὶ ἀπολαύοντες. Οθεν καὶ ἐν τῷ βήματι οἱ ἐπίσκοποι τε καὶ ἱερεῖς εἰ καὶ συλλειτουργοί, όμως οὐκ ἐγγίζουσιν ὡς ὁ πρῶτος. Ετεροι δὲ πάλιν τῶν ἱερῶν μετ' αὐ τοὺς ὑποδεεστέραν ἔχουσι τάξιν, καὶ οὐ τὰ αὐτὰ λέγειν δύνανται, καὶ ὕστερον ἔρχονται πρὸς τὴν φρ.- κτὴν κοινωνίαν, ὡς οἱ τῆς λειτουργικῆς διάκονοι τα

ξεω;· μετὰ δὲ τούτου; πρὸ τῶν ἱερῶν πυλῶν ἄλλοι, nis liturgici diaconi. Fost ipsos autem alii qui ὑποδιάκονοί τε, καὶ σὺν αὐτοῖς ἀναγνώσταις α ὑμνῳδοί· μεθ' ούς πάλιν κοινωνοῦσιν οἱ τοῦ μοναχικοῦ σχήματος, ὡς προέχοντες τοῦ λαοῦ. Καὶ μετὰ τούτους κατὰ τάξιν αὖθις οἱ λαϊκοί. Οὐδὲ γὰρ καὶ οὗτοι πάντες ἐπίσης. Οἱ μὲν γὰρ καλῶς ίστανται, οἱ δὲ μετανοοῦντες εἰσιν. "Α δὴ πάντα ἑκάστου τῶν μετεχόντων Θεοῦ τήν τε τάξιν δηλοῖ καὶ ἀνάβασιν, καὶ τὸ ἁρμόδιον καὶ πρέπον τῆς κοινωνίας. Ο άσπασμὸς δὲ σὺν τῇ ὁμολογίᾳ τῆς πίστεως, τὴν ἐπὶ τῇ ὁμολογίᾳ τοῦ Θεοῦ συμφωνίαν καὶ τὴν εἰρήνην δηλοῖ καὶ τὴν ἀγάπην. Μετὰ δέ γε τὸν ἀσπασμὸν ἡ τῶν μυστηρίων Ιερουργία τῇ ἐπικλήσει τοῦ Πνεύματος γίνεται. Ότι μία ή δύναμις τῆς Τριάδος, καὶ τοῦ Υἱοῦ σαρκωθέντος, ὁ Πατὴρ εὐδοκῶν ἦν, ὁ Υἱὸς δὲ αὐτουργῶν, καὶ τὸ Πνεῦμα συνεργοῦν τὸ πανάγιον. Μετὰ δὲ τὴν ἱερουργίαν ἡ ὑπὲρ ἁπάντων ἀνάμνησις διὰ τὸ σωτηριώδες τῆς θυσίας. Καὶ τῶν ἁγίων δὲ ἡ ἀνακήρυξις, ὅτι συνέπαθον αὐτῷ, καὶ νῦν συνδοξάζονται. Εξαιρέτως δὲ ἡ τῆς Παναγίας καὶ μόνης Θεοτόκου ἀνάμνησις, ὅτι καὶ νῦν καὶ τότε τὸ κοινόν ἐστι παντὸς κόσμου σωτήριον ἦν καὶ πάντες άνυ μνοῦμεν, ἐπεὶ καὶ δι' αὐτῆς τὴν σωτηρίαν ἐλπίζο μεν. Μετὰ δὲ τὴν μνήμην ἁπάντων ἡ αἴτησις παρὰ τοῦ ἀρχιερέως ὥσπερ ἐπισφράγισμα τῶν αἰτήσεων ἀπασῶν, ὥστε δοῦναι ἐν ἐνὶ στόματι καὶ μιᾷ καρδία αὐτὸν δοξάζειν τὸν ἐν Τριάδι Θεὸν, καὶ τὰ ἐλέη τοῦ σαρκωθέντος καὶ τυθέντος ὑπὲρ ἡμῶν καὶ ἱερουρ• γηθέντος καὶ προκειμένου Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ μεγά λου Θεοῦ εἶναι πάντοτε μεθ' ἡμῶν. Ἔπειτα τὴν τῆς υιοθεσίας χάριν ἐν ἡμῖν ὁ ἱεράρχης προσεύχεται, καὶ ἐξαιτεῖται καταξιωθῆναι ἡμᾶς, 119 διὰ τοῦ κατὰ φύσιν Υἱοῦ ἤδη τεθυμένου τοῖς μυστηρίοις καὶ προκειμένου, καλεῖν ἡμᾶς Πατέρα, τους φύσει κτίσμα τά τε καὶ δούλους, τὸν Θεὸν τὸν ἐπουράνιον. Μετά δὲ τὴν προσευχὴν καὶ τὴν εἰρήνην καὶ τὴν κλίσιν τῆς κεφαλῆς, ἃ δὴ τὴν πρὸς Θεὸν δουλείαν δηλοῦσι καὶ ἔνωσιν, ἡ τοῦ ζωηφόρου ἄρτου γίνεται ὕψωσι, αὐτὴν τυποῦσα τὴν ὑπὲρ ἡμῶν τοῦ Σωτῆρος σταύρωσιν· καὶ τὸ αὐτὸν τὸν Χριστὸν ἐλθεῖν, καὶ ἑαυτοῦ ἡμῖν μεταδοῦναι, ὅτι καὶ οὗτός ἐστιν ὁ ὑπὲρ ἡμῶν σταυρωθείς, καὶ αὐτὸν δείκνυσιν ἡμῖν μυστικῶς ὑπὲρ ἡμῶν πεπονθότα. Διό και ο Προσέχωμεν, ο εκβολ ὥστε γνῶναι ἡμᾶς τὸ μυστήριον. Καὶ ἐπάγει, «Τὰ Αγια τοῖς ἁγίοις· ο δηλῶν, ὡς ὁ σταυρωθεὶς ἅγιος, καὶ οἱ τούτου μέτοχοι αγιοι οφείλουσιν εἶναι, καὶ πίστει πάντες βοῶσιν, «Εις άγιος, εις Κύριος Ἰησούς Χριστός, ο τὴν ὁμολογίαν λέγοντες, ήτις έσται καὶ ἐν τῷ μέλλοντι, ὡς Παυλός φησι. Διὰ γὰρ τού του τοῦ μονογενούς Υἱοῦ σαρκωθέντος καὶ σταυρω θέντος Αγιάσθημεν τε καὶ τοῦ θανάτου ἐῤῥύσθη μεν, καὶ τῆς ἀθανασίας ἐτύχομεν· ὃς καὶ τότε ἔσται ἡμῖν θεωρία τε καὶ ἀπόλαυσις, ὅτι ἀπεθάνομεν πρότερον μὲν, ἰσοθεῖς κλαπέντες, καὶ παρὰ καιρὸν ἀθάνατος καὶ θεοὶ γενέσθαι ζητοῦντες, γεγόναμεν· νῦν δὲ ἀνέστημεν, καὶ ζῶμεν, καὶ Θεοῦ μετέχομεν τῶν χαρίτων, καὶ θεοί ἐσμεν, ὡς τῶν τῇ παραβάσει ἐναντίων νῦν γεγονότων, τοῦ Θεοῦ σαρκωθέντος τοῦ ἀθανάτου ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ δούλου μορφὴν ἐνδυ PATROL, GA. CLV. stant ante fores sacras, subdiaconique ac cum ipsis lectoribus cantores. Post istos dona cominu - nicant hi qui sunt monastíci status, tanquam pɔpulum præcedentes. Et post istos, secundum ordinem, iterum laici; non enim et hi sunt omneş æqualiter; alii namque honorabiliter adstant, alii vero pœnitentes sunt: quæ cuncta uniuscujusque commuunicantium Deo ordinem et ascensionem, et concinnitatem, et convenientiam communionis ostendunt. Amplexatio cam fidei confessione concordiam et pacem et dilectionem in confessione Dei siguificat. Post autem amplexationem mysteriorum operatio sacra fit Invocatione Spiri - tus; uoniam una est potestas Trinitatis, et cum Filius caro factus est, Pater erat benevoleus, Filius autem per se agens, et Spiritus sanctus conperans. Post sacram operationem fit super omnibus memoria propter virtutem hostia salutiferam, et sanctorum præconium, eo quod cum ipso passi sunt, et nunc conglorificantur; et excellenter sanctissimæ unicæque Deiparæ recordatio, quoniam et nunc et tunc communis est salus universi mundi, quam etiam oinnes celebramus, eo quod per ipsam speramus saluten. Post omnium memoriam oratio fit a pontifice, tanquam omnium orationum sigillum, ut sic detur in uno ore unoque corde ipsum glorifcare Deum in Trinitate constantem, et miserationes ejus qui pro nobis incarnatus, et immolatus, et in sacrificio oblatus, Jesus-Christus, magnus Deus, semper esse nobiscum intendit. Postea filiationis gratiam in nobis fieri precatur sacerdos exoratque nos fieri dignos per Filium naturalem jam immolatum ac jacentem, ut nos vocemus Patrem, nos qui natura sumus creaturæ ac servi, Deum qui in cœlis est. Post hanc autem orationem et pacem et capitis inclinationem, quæ servilutem ac unionem ad Deum significant, vivifici panis fit elevatio, Ipsam figurans pro nobis Salvatoris crucifixionem, necnon ipsum Christum venisse, ac semet psuin tradidisse pro nobis: ipse namque est qui pro nobis crucifixus est, et ipsum illa nobis ostendit mystice pro nobis pascum. Ideoque Advertamus, clamat, ut nos intendamus mysterium; et addit: «Sancta sanctis significans quod crucifixus est sanctus et illi qui sunt ipsius participes, debent esse sancti; et omnes fde clamant: c Unus sanctus, unus Dominus, Jesus Chri-. stus, › confessionem dicentes, quæ, sicut ait Paulus, erit in sæculo futuro: per hunc enim unigenitum Filium incarnatum et crucifxuro sanctifcati sumus, et a morte sumus libérati, immortalitatemque obtinuimus; et ille tunc nobis erit jucunda visio necnon fruitio. Nam mortui quidem fuimus, qualitatem cum Dou rubripientes, et præter opportunitatem immortales et dii fieri quærentes; mati vero sumus nunc, atque surreximus ac virimus, et Dei gratiaruin sumus participes, tanquam con trariis trangressioni nunc factis, cum Deus immor-

$99 νότος, καὶ ἀληθῶς ἀνθρώπου δεδειγμένου, καὶ τεθυ μένου ὑπὲρ ἡμῶν. Οθεν ἀφροσύνη μὲν ἡ ἡμῶν ἐγχείρησις, τὸ βουληθῆναι γενέσθαι θεοὺς καὶ παραβῆναι· ὅτι καὶ ἀδύνατον γενέσθαι θεοὺς ἡμᾶς κτίσματα ὄντας. Ἡ οἰκονομία δὲ τοῦ Θεοῦ Λόγου, ὡς παντοδυνάμου μόνου, ἀληθής τε καὶ ἀγαθὴ, καὶ ὑπὲρ τῆς ἡμῶν σωτηρίας. Οθεν καὶ ἡνώθη ἄκρως ἡμῖν, ὅπερ ὑπὲρ ἡμᾶς ἦν· καὶ ἀπέθανε δι' ἡμᾶς σαρκί, ὅπερ ἦν τὸ ἄκρον τῆς ἀγαθότητος· καὶ τὴν ἀθανασίαν καὶ τὴν τῆς Θεότητος δόξαν διὰ τοῦ θανά του αὐτοῦ ἡμῖν ἐχορήγησεν. Ορᾶτε τὸ μυστήριον ὅσον; Εἶτα ὁ μελισμὸς τοῦ ἱεροῦ ἄρτου γίνεται. Ὑπὲρ ἡμῶν γὰρ μερίζεται ὁ ἀμέριστος, ἵνα πάντες αὐτοῦ μετέχωμεν· καὶ ἀδιαίρετος ὤν, δι' ἡμᾶς διαι talis pro nobis est caro factus, servique formam σαμένου, καὶ θνητοῦ, καὶ κατὰ τὰ κτίσματα γεγο et mortalis indutus, et secundum creaturas effectus atque vere homo demonstratus, et pro nobis inmolatus. Unde stultitia quidem erat nostrum tentamen, quo volebamus feri deos et transgredi, siquidem impossibile est nos qui creaturæ sumus, deos fieri. Economia vero Dei Verbi, tanquam solius omnipotentis, vera fuit et bona, propterque nostram salutem. Unde nobis summe unitum est, qưod supra nos erat, et carne pro nobis mortuum est, quod erat suomum bonitatis; et immortalitatem ac Deitatis gloriam per suam niortem nobis præstitit. Videtisne quantum mysterium? Deinde fit sacri fractio panis: propter nos enim ſit fractio ejus qui infragilis est, ut omnes ipsius simus participes; et qui indivisibilis est, pro nobis dividitur, ρεῖται, ἐνῶν ἡμᾶς ἑαυτῷ, καὶ ἐν ποιῶν, ὥσπερ ηύ- sibi nos uniens, et, sicut oraverat, unum faciens. Est autem calicis adunatio divini panis in calicem introductio, quoniam unus est Christus, licet in calice paneque videatur, et idem sit per panem robur et per calicem lætitia. Pax etiam est nostra. Postea fit communio, quia hic est omnium finis, Dei communicatio, quod est summe bonum ac desiderabile. Secundum ordinem vero fit ista, sicut dictum est, propter bonam ordinationem ac justitiam, et ab humilitate genitam pietatem; unusquisque enim in suo ordine, mysteria participat. Justus enim ac rectus cum sit Dominus, in justitia semetipsum nobis omnibus præbet. Unde quidem solus ac primus hunc immediate participat pontifex, sicut in archangelis primi primum participant, el per ipsos medii, el post ipsos cæteri, sicut ait Dionysius. Unde etiam per summum sacerdotem episcopi et presbyteri, et per sacerdotes reliqui om. nes sacerdotes et diaconi. Ultimo vero sacris divini panis reliquiis in calicem intromissis ostenditur omnibus istud, quod est Christus, ipsum ipsius vere corpus et sanguis, quæ propter nos suum populum peculiarem, sacravit, et gustari, videri, tangique præbet ac desiderat. Idcirco populus sanctus ex anima videt illum et adorat, et ab ipso salutaria petit, dum diaconus quidem clamat progrediendum esse cum metu Dei ac fide, ne forte quidam participare procedentes, in judicium sibi participent; summus vero sacerdos progre- τις, μὴ εἰς κρίμα μετάσχωσιν ἑαυτοῖς· τοῦ ἀρχι dientibus dat per ansam participare. Et hoc secundum Isaiæ visionem: quoniain nou ones oportet, ut dictum est, immediate divinorum ac tremendo, rum esse participes; et quoniam super divinis vereri circumspectionemque tenere necesse est. Si Cherubim revereantur, quanto magis nos oportet revereri, cum etiam in his non typum, sed ipsam veritatem conspicimus? Ideo ad pontificem vel sacerdotem divina mysteria distribuentein oportet procedentem ad communicandum adorare et veniam expostulare, tanquam ab omnibus Alelibus prius; et ipsum in calice viventem cum sanguine panem, usque ad solum ex animo oportet adorare, et sic manus in crucem colligere, in serξατο. Ἡ τοῦ ποτηρίου δὲ ἔνωσις, τὸ εἰσαγαγεῖν ἐνα τῷ ποτηρίῳ τὸν θεῖον ἄρτον, ὅτι εἷς ἐστιν ὁ Χριστὸς, εἰ καὶ ἐν ποτηρίῳ καὶ ἄρτῳ καθορᾶται· καὶ ὁ αὐτὸς στηριγμός τε διὰ τοῦ ἄρτου, καὶ εὐφροσύνη διὰ τοῦ ποτηρίου· καὶ εἰρήνη ἡμῶν ἐστι. Μετὰ τοῦτο ἡ κοι νωνία, ὅτι τοῦτο τέλος ἁπάντων, ἡ Θεοῦ κοι ιωνία, καὶ τὸ ἄκρω; τοῦτο ἀγαθόν τε καὶ ἐφετόν. Κατὰ τάξιν δὲ καὶ αὕτη, ὡς προειρήκαμεν, γίνεται διὰ τὴν εὐταξίαν τε καὶ δικαιοσύνην, καὶ τὴν ἀπὸ τῆς ταπεινοφροσύνης εὐλάβειαν. Εκαστος γὰρ ἐν τῷ οἰκείῳ τάγματι μετέχει τῶν μυστηρίων. Δίκαιος γὰρ ὧν καὶ εὐθὺς ὁ Κύριος, ἐν δικαιοσύνῃ ἑαυτὸν ἡμῖν τοῖς πᾶσι παρέχει. Οθεν καὶ ἀμέσως μὲν τούτου καὶ μόνος καὶ πρῶτος κοινωνεῖ ὁ ἀρχιερεύς· ὡς καὶ ἐν τοῖς ἀρχαγγέλοις οἱ πρῶτοι πρῶτον μετέχουσι, και δι' αὐτῶν οἱ μέσοι, καὶ μετ' ἐκείνους οἱ λοιποί, ὥς φησι Διονύσιος. Οθεν καὶ δι᾿ ἀρχιερέως ἐπίσκοποί τε καὶ ἱερεῖς, καὶ διὰ τῶν ἱερέων οἱ λοιποὶ πάντες ἱερεῖς καὶ διάκονοι. Ὕστερον δ' αὖθις εἰσκομισθέντων τῶν ἱερῶν λειψάνων τοῦ θείου ἄρτον ἐν τῷ δε ρῷ ποτηρίῳ, δείκνυται τοῦτο πᾶσιν, ὅπερ ἐστὶν ὁ Χριστὸς, αὐτὸ αὐτοῦ ἀληθῶς τὸ σῶμα καὶ αἷμα, θ διὰ τὸν λαὸν αὐτοῦ τὸν περιούσιον ἡμᾶς ἱερούργησε, καὶ γεύεσθαι καὶ βλέπειν καὶ ἅπτεσθαι παρέχει τα καὶ ἐφίεται. Διὸ καὶ ὁ ἱερὸς λαὸς ἐκ ψυχῆς ὁρᾷ τοῦ τον, καὶ προσκυνεῖ, καὶ τὰ πρὸς σωτηρίαν αἰτεῖται· τοῦ διακόνου μὲν βοῶντος τὸ προσελθεῖν μετὰ φόβου Θεοῦ καὶ πίστεως, ἵνα μετασχείν τινες προσελθόν- ρέως δὲ τοῖς προσελθοῦσι μεταλαβεῖν διδόντος διὰ λα βίδος· καὶ τοῦτο κατὰ τὴν ὀπτασίαν τοῦ 113 Ησαίου, ὅτι οὐ χρὴ πάντας ἀμέσως μετέχειν, ὡς εἴρτο ται, τῶν θείων τε καὶ φρικτῶν· καὶ ὅτι ἐπὶ τοῖ; θείοις εὐλαβεῖσθαι δεῖ καὶ συστέλλεσθαι. Καὶ εἰ τὰ Χερουβὶμ ηὐλαβεῖτο, πολλῷ γε μᾶλλον ἡμᾶς εὐλαβεῖ σθαι χρή, καὶ ταῦτα οὐ τύπον, ἀλλὰ τὴν ἀλήθειαν ὁρῶντας αὐτήν. Διὸ τόν τε νέμοντα ἱεράρχην ἢ ἴσω ρέα τὰ θεῖα μυστήρια δεῖ τὸν προσερχόμενον μεταλαβεῖν, προσκυνεῖν καὶ συγχώρησιν ἐξαιτεῖσθαι, ὡς καὶ παρὰ τῶν πιστῶν πάντων πρότερον. Καὶ αὐτὸν δὴ τὸν ἐν τῷ ποτηρίῳ ζῶντα ἄρτον μετὰ τοῦ αἷμα τος ἄχρις εδάφους ολοψύχως δεν προσκυνεῖν· καὶ οὕτω τὰς χεῖρας δεσμεῖν σταυρικῶς εἰς ἔνδειξιν τῆς

δουλείας καὶ τῆς τοῦ ἐσταυρωμένου ὁμολογίας· ἐπεὶ vitulis ac crucifxi confessionis signumr; siquidem καὶ αὐτου κοινωνῆσαι προσέρχεται· καὶ οὕτω μετά φόβου καὶ φρίκης και ταπεινώσεως καρδίας προσέρ χεσθαι. Κοινωνοῦσι τοίνυν εὐθύς· πρῶτον μὲν οι καὶ πάντοτε κατὰ πᾶσαν ἱερουργίαν κοινωνοῦντες ὑποδιάκονοι, ὅτι μετὰ τοὺς διακόνους οὗτοι· καὶ οὐκ ἄδεια τούτοι; ἔνδον τοῦ βήματος κοινωνεῖν· ὅτι οὐδὲ ἐντὸς κεχειροτόνηνται· ἔπειτα ἀναγνῶσται καὶ μο ναχοί· καὶ μετ᾿ αὐτοὺς οἱ λαϊκοί· οὔτε γὰρ ἐντός τοῦ βήματος πλὴν ἀρχιερέων, πρεσβυτέρων καὶ διακόνων τις άλλως μεταλαμβάνει, ὅτι καὶ αἱ τρεῖς τάξεις αὗται ἐντὸς μόναι χειροτονοῦνται τοῦ βήματος. Οἱ λοιποὶ δὲ ἔξωθεν τούτου οὔτε εἰς τὰς χεῖρας τὸν θεῖον ἄρτον λαμβάνουσιν, ὑποβεβηκότες τῇ τά ξει καὶ τοῦ ἐσχάτου μέρους τελοῦντες τῷ βαθμῷ, κἂν ἀρετῇ ὑπερέχωσι. Διὸ καὶ ἕκαστον τοῦτον χρὴ τὴν τάξιν αὐτοῦ τηρεῖν, ὡς καὶ ὁ Παῦλος παραγγέλλει, ο Εκαστος, λέγων, ἐν ᾗ ἐκλήθη τάξει, ἐν ταύτῃ μενέτω·, ἵνα καὶ μᾶλλον ὁ θεμέλιος τῶν ἀρετῶν ἐν τούτῳ εὑρίσκηται, ἡ ταπείνωσις· ἔτι; καὶ ἐν ἀγγέλοι; ἐστί· καὶ ἐν τῷ μέλλοντι οὕτως ἔσται. • Εκαστος δέ, φησὶ πάλιν Παῦλος, ἐν τῷ οἰκείῳ τάγματι, ο Ὕστερον δὲ πρὸς τὸν λαὸν ἡ εὐλογία δίδνται, ὡς ἀπὸ τοῦ Σωτῆρος αὐτοῦ, ἢν δὴ ὁ ἱεράρχης ποιεῖται, καὶ σωτηρίαν πᾶσιν ἐπεύχεται. Εἶτα και Ουμιᾷ ἐν τῇ τραπέζῃ πάλιν τὰ ἅγια, τὰ τῆς Ἀνα λήψεως λέγων, εὐχαριστῶν τῷ ὑπὲρ ἡμῶν καὶ σαρκωθέντι καὶ παθόντι καὶ ἀναστάντι σαρκὶ, καὶ εἰς οὐρανοὺς ἀνυψωθέντι, καὶ ζῶντι, καὶ τῆς δόξης απ τοῦ τὴν γῆν πᾶσαν πληρώσαντι. Καὶ εὐλογήσας τὸν Θεόν, δίδωσιν ἀπενεχθῆναι τὰ περιλειφθέντα τῶν ἁγίων ἐν τῇ προθέσει, καὶ παρὰ τῶν διακόνων διοικηθῆναι. Ο δεύτερος δὲ τῶν ἱερέων τὴν ὀπισθαμβω νον εὐχὴν ὑπὲρ τοῦ λαοῦ ἔξωθεν τοῦ ἱεροῦ βήματος εἰς ἐπήκοον ἐκφωνεί, ευχόμενος μὲν ταύτην τὴν τε λευταίαν εὐχὴν ὑπὲρ τοῦ λαοῦ, ἔργον δὲ ποιῶν τοῦ ἀρχιερέως· ὅτι καὶ αἱ ἀρχαὶ τῶν εὐχῶν καὶ τὸ τέ λος ἔργον αὐτοῦ. Ὅμως καὶ ὁ ἀρχιερεὺς ταύτην Ενδον μυστικῶς πρὸς τὸν Θεὸν ἀναφέρει. Διὰ τοῦτο οὖν καὶ προσελθόντα σφραγίζει τὸν ἱερέα, μετὰ τὸ εἰπεῖν τὴν εὐχὴν, ὡς ὑπηρέτην ὄντα αὐτοῦ. Αὐτὸς δὲ πάλιν ὁ ἱεράρχης τὸ εἰλητὸν εἰλήσας, καὶ τὸ Εὐαγγέλιον θείς, καὶ ἀσπασάμενος αὐτὸ καὶ τὴν δεν ράν τράπεζαν, δηλῶν ἐκ τούτου ὡς ἐκεῖθεν ἡγίασται, καὶ ἡνωμένος τῷ θυσιαστηρίῳ ἐστὶν, ἐπεὶ τὰ τῆς λειτουργίας τετέλεκε, πρὸς τὰς θύρας τοῦ βήματος ἔξεισι, καὶ τῷ λαῷ τὸ ἀντίδωρον ἀπονέμει· ὅτι οὐ τοῦ βήματος ὁ λαὸς, καὶ ὅτι τοῖς, ταπεινοῖς ὁ ὑψηλὸς συγκατέρχεται, καὶ ἑαυτὸν αὐτοῖς δίδωσι πολυτρό τους. Περὶ τοῦ ἀντιδώρου, καὶ ὅτι ἡγιασμένος ἄρτος οὗτος. Τοῦτο δὲ τὸ ἀντίδωρον ἡγιασμένος ἄρτος εστίν, ἐν τῇ προθέσει προσενεχθείς, οὗ τὸ μεσαίτατον ἐκβληδὲν ἱερουργήθη, καὶ σῶμα Χριστού γέγονεν. Ἀντὶ γοῦν τοῦ μεγάλου ἐκείνου χώρου τῆς φρικτῆς κοι γωνίας, ἐπεὶ οὐ πάντε; ἐκείνου ἱκανοὶ μετασχεῖν, ad ipsum participandum venit; et ita cum metu ac tremore atque humilitate cordis procedere. Communicant ergo statim, primo quidem illi qui semper in sacra functione communicant subdiaconi, quoniam post diaconos isti sunt, nec ipsis licitum est intra sanctuarium communicare, eo quod non intus ordinati sunt; deinde lectores et monacli, et post ipsos laici: non enim intra sanctuarium, præter pontifices, presbyteros et diaconos, aliquis alius communicat; quoniam tres illi ordines ipsi soli intra sanctuarium ordinantur. Cæteri vero ex tra illud, nec in manus divinum panem accipiunt, ut inferiores ordine terminantesque ultimam istius partem, etsi virtute præenineant. Itaque unusquis que illorum debet suum ordinem servare, sicut et Paulus præcipit, dicens: «Unusquisque in quo vocatus est ordine, in hoc permaneat; › ut etiam magis in hoc inveniatur virtutis fundamentum, humilitas, quæ vel in angelis adest, et in futuro sic erit. c Unusquisque, ait denuo Paulus, in proprio ordine. › Postremum ad populum, tanquam ab ipso Salvatore, datur benedictio, quam pontifex concedit, ominibus deprecans salutem. Postea thurificat iterum sancta super mensam, ea quæ refectionis sunt dicens, gratias aģeus illi qui propter nos est incarnatės, passus est, resurrexit carne et in cœlos ascendit, et vivit, et gloria sua universam terram implet. Et postquam benedixit Deum, reliquias sanctificatorum in propositione dat auferendas, et a diaconis separatim administrandas. Secundus autem e sacerdotibus profectionis orationem propter populum extra sanctuarium, ita ut audiatur, prouuntiat, faciens quidem hanc ultimam orationem pro populo, sed opus agens pontificis: nam initia precum sicut et finis opus illius sunt. Attamen et ponti - fex intus ad Deum istam mysteriose profert. Propterea regredientem signat sacerdotein, postquam hic orationem dixit, tanquam ipsius ministrum. Ipse vero rursum Pontifex convolvens involucrum Evangeliumque positum super mensam osculatus et istam, significans ex isto quod exinde fuit sanctificatus, et unitus est altari, cum ea quæ sunt liturgiæ complevit, exit ad sanctuarii portas, et populo antidorum distribuit; quoniam non est sanctuarii populus, et quoniam humilibus excelsus condescendit, semetipsumque dat eis multiformriter. CAPUT C. De antidoro et quod hic est panis benedictus (qui loco Eucharistiæ distribuitur non communicantibus.) Hoc autem antidorum sanctificatus est panis ia oblatione prolatus, cujus maxime medium extractuin, consecratum est factumque Christi corpus. Hujus igitur loco magni tremendæ communionis doui, quoniam non omnes illius possunt esse participes,

hoc pro illo datur, et antidorum proprie cognomni- τοῦτο δίδοται ἀντ᾽ ἐκείνου, καὶ· ἀντίδωρον οἰκείως natur: nam etiam Dei gratiæ donum præstat, siquidem et ipse sanctificatus est panis, sorte signatus, sacrisque verbis ditatus. Non tamen est participatio corporis Christi. Hæc enim sunt mysteria: illud autem est solum sanctificationis communicatio, divinam gratiam a propositionis verbis præstans. Tandem populum, cum denuo signavit et benedictionem a Domino deprecatus est, pontifex dímittit, postquam verum Deuin nostrum Christum, per merita sanctissimæ ipsius Matris et omnium sanctorum, omnium misereri cunctosque salvare suppliciter exoravit; prædicans simul et contestans nos per Salvatoris œconomiam sacramque lunctionem esse salvatos ac salvaudos; cooperante precibus adjutrice maximi mysterii Deipara, cum omnibus qui ex illo sanctificati sunt. Tunc continuo psallentium chorus, a reges et ad ipsum pontificem, non pure prædicantes hominem, vota faeiunt, fidele regnum et orthodoxum pontificatum permanere deprecantes, opusque sacræ liturgiæ propter nos semper libere exerceri. Quos et popuIum cum ter ultimo signavit, ac benedixit pontifes; carmen Nunc dimittis seorsum dicit, Simeonis recordatus, cum exsultans Christum excepit. Ει tunc sacra deponit vestimenta. Cum orationes absolvit, pro omnibus gratias agit et ter genibus ad allare fexis abit: Talia sunt ea quæ respiciunt ad magnum sanctumque mysterium. Maximos quidem secundum istud et supra nos poscerent sermones: G sed juxta potentiam nostram, ut erat possibile, brevius complevimus et speculati samus; quoniam super illud multi divini viri excelse mirificeque προσονομάζεται, ὅτι καὶ δωρεάν χάριτος 114 παρέχει Θεοῦ. Ἐπεὶ καὶ ἡγιασμένος ἐστὶ καὶ οὗτος ἄρτος, σφραγιζόμενός τε τῇ λόγχῃ, καὶ ἱερὰ δεχόμενος βή ματα· οὐ μὴν δὲ ἡ κοινωνία τοῦ σώματος τοῦ Χρισ στοῦ. Τὰ μυστήρια γὰρ ἐκεῖνά εἰσι· τοῦτο δὲ ἁγια σμοῦ μεταδοτικὸν μόνον, καὶ δωρεάς θείας παροχον τῆς ἀπὸ τῶν ἐν τῇ προθέσει ῥημάτων. Τέλος τὸν λαν πάλιν σφραγίσας, καὶ εὐλογίαν παρὰ Κυρίου ἐπευξάμενος ὁ ἀρχιερεὺς, ἀπολύει, τὸν ἀληθινὸν Θεὸν ἡμῶν τὸν Χριστὸν διὰ τῶν τῆς Παναγίας αὐτοῦ Μητρὸς πρεσβειῶν καὶ πάντων τῶν ἁγίων ἐλεῆσαι πάντας καὶ σῶσαι ἐπικαλεσάμενος, κηρύττων ἅμα καὶ μαρτυρῶν, ὅτι διὰ τῆς τοῦ Σωτῆρος οἰκονομίας καὶ τῆς ἱερουργίας σεσώσμεθά τε καὶ σωθησόμεθα, συνεργούσης ταῖς εὐχαῖς τοῦ ὑπηρέτου του μεγίστου μυστηρίου, τῆς Θεοτόκου, καὶ πάντων τῶν ἡγιασμέ νων ἐκ τούτου· ὅτε παρευθὺς ὁ τῶν ψαλλόντων χο-. ρὸς τούς τε βασιλεῖς εὔχεται μετὰ ὕμνου, καὶ αὐτὸν τὸν ἀρχιερέα, οὐ τὸν ἄνθρωπον ἁπλῶς εὐφημοῦντες, ἀλλὰ καὶ τὴν πιστὴν βασιλείαν, καὶ τὴν ὀρθόδοξον ἀρχιερωσύνην διαμένειν εὐχόμενοι, καὶ τὸ ἔργον τὸ τῆς ἱερουργίας ὑπὲρ ἡμῶν αἰωνίως ἀκωλύτως διενεργεῖσθαι. Οὓς καὶ τὸν λαὸν τρὶς σφραγίσας ὕστερον πάλιν, καὶ ἐπευξάμενος ὁ ἀρχιερεὺς, τό, «Νῦν ἀπολύει, ο καθ᾿ ἑαυτὸν καὶ τὰ λοιπὰ λέγει, τοῦ Συμεὼν μεμνημένος, ἡνίκα τὸν Χριστὸν ἀγκάλαις ἐδέξατο. Καὶ τὰ ἱερὰ ἀποτίθεται ἀμφια. Προσευξά μενος οὖν καὶ ἀπολύσας, ὑπὲρ πάντων εὐχαριστεί • καὶ τρὶς τῷ θυσιαστηρίῳ προσκυνήσας, ἀπέρχεται. Τοιαῦτα καὶ τὰ τῆς μεγάλης καὶ ἱερᾶς τελετής, μεγίστους μὲν κατ' αὐτὴν καὶ ὑπὲρ ἡμᾶς ἔχουσα τοὺς λόγους, κατὰ δύναμιν δὲ ἡμετέραν ὡ. ἦν δυνα τὸν συνοπτικώτερον συντεθεῖσά τε καὶ θεωρηθείσα, ἐπεὶ πολλοῖς περὶ ταύτης λέλεκται θείοις ἀνδράσι locuti sunt, et nos non oportet ea tentare quæ supra nos sunt. Hæc enim etiam sunt propter vos. καὶ ὑφηγόρως καὶ θαυμαστῶς· καὶ οὐ δεῖ κατατολμῶν ἡμᾶς τῶν ὑπὲρ ἡμᾶς· καὶ ταῦτα γὰρ δι' ὑμᾶς. Clericus. Gratias Deo, quod super bujusmodi rebus tam excelsis et tam divinis sufficienter adjuti sumus cupimus autem et discere ea quæ spectant ad initiationem ac consecrationem templi, rationesque divinorum in hoc symbolorum habere. Κληρικός. Χάρι; τῷ Θεῷ, ὅτι καὶ περὶ τῶν λίαν οὕτως υψηλῶν τε καὶ θείων πραγμάτων τούτων ἱκανῶς ὠφελήθημεν. Ζητοῦμεν δὲ μαθεῖν καὶ τὰ περὶ τῆς τελετῆς καὶ καθιερώσεως τοῦ ναοῦ, ὡς ἂν καὶ τῶν ἐν τούτῳ θείων συμβόλων τους λόγους ἔχω μεν.