ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΝΑΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΤΟΥΤΟΥ ΚΑΘΙΕΡΩΣΕΩΣ. DE SACRO EJUS TEMPLO CONSECRATIONE. ᾿Αρχιερεύς. Καὶ περὶ τούτου ἐροῦμεν, Θεοῦ διδόντος. Ἐπεὶ καὶ ἀκόλουθον, περί τε τοῦ θείου μύρου καὶ τῆς ἱερᾶς λειτουργίας εἰρηκότας ἡμᾶς, καὶ περὶ τούτου διαλαβεῖν· εἶτα καὶ περὶ τῆς θείας χειροτονίας ἑκάστου τῶν ἱερωμένων ἀνδρῶν. Ἐπειδὴ γὰρ ὥσπερ χρείαν ἔχει ἀρχιερέως ἢ ἱερέως ή θεία ἱερουρ γία, καὶ ἡ χειροτονία δὲ ἀρχιερέως μόνον καὶ ἡ τοῦ μύρου τελετή, οὕτω καὶ τοῦ θυσιαστηρίου δέονται ταῦτα, ὅπερ ἐστὶν ὁ ναός· ἐν τῷ θυσιαστηρίῳ γὰρ καὶ ἱερουργία καὶ χειροτονίας καὶ τὸ μύρον γίνεται. Αναγκαῖον οὖν εἰπεῖν καὶ περὶ τῆς τοῦ ναοῦ καθιε ρώσεως. Εν αὐτῷ γὰρ τῷ ναῷ τὸ θυσιαστήριον πήγνυται. Καὶ διὰ τοῦ θυσιαστηρίου ἅγιος ὁ ναός ἐστι· χωρὶς δὲ θυσιαστηρίου οὐ ναός, ἀλλὰ προσευ χῆς μόνον οἶκος, μετέχων τῆς ἀπὸ τῶν εὐχῶν μόνης ἁγιωσύνης, οὐ Θεοῦ δόξης σκήνωμα, οὐδὲ κατοικητήριον τούτου, οὐδὲ ἰσχὺν πλουτῶν θείαν, τὰς ἐν αὐτῷ ἡμῶν προσευχὲς πρὸς Θεὸν ἀναφέρειν διὰ τῆς ἐν αὐτῷ χάριτος· οὐδὲ προσφέρεσθαι ἐν τῇ ἐν αὐτῷ τραπέζῃ τὰ θεῖα δῶρα, καὶ διὰ τῶν ἱερατικῶν εὐχῶν, τῆς τοῦ σταυροῦ τε σφραγίδος, εἰς σῶμα καὶ αἷμα Χριστοῦ ἁγίῳ Πνεύματι μεταβάλλεσθαι. Καὶ οὐδὲ τράπεζά ἐστιν ἐν αὐτῷ. Διὸ ίνα γένηται ταῦτα, καὶ δύναμιν ἔχῃ, καὶ ναὸς ὑπάρχῃ Θεοῦ, καὶ τοῦτο οὕτως οἰκοδομεῖται καὶ ἁγιάζεται. Περὶ οἰκοδομῆς ἀγίου ναοῦ, καὶ εὐχῆς ἐπὶ θεμελίῳ. Ο μέλλων οἰκοδομῆσαι θεῖον ναόν προσέρχεται τῷ ἀρχιερεῖ, καὶ ἐξαιτεῖται πρὸς τούτου τὴν ἔνδο σιν. Οὐδὲ γὰρ ἐξόν τινι χωρὶς ἀρχιερατικής προστα γῆς τοῖς τοιούτοις ἐπιχειρεῖν. Θεία γὰρ ἐπιταγή τε καὶ δοκιμῇ τὰ θεῖα γίνεσθαι χρὴ, καὶ ἐν τοῖς θείοις τὸν Θεὸν εἶναι ἀρχὴν τῶν πάντων ἀρχηγὸν καὶ τε λειωτὴν, ὅς ἐστιν Ἰησοῦς Χριστὸς, ὁ θεῖος Παῦλος φησιν. Ἐπὶ δὲ τὸν θρόνον Χριστοῦ κάθηται ἐλέει αὐτοῦ ὁ ἀρχιερεύς. Δοκιμάσας οὖν οὗτος τὸν οἶκος δομεῖν θέλοντα, μήποτε ἐπιχειρῇ μὲν, οὐ τελέσῃ δὲ, ὡς περὶ τοῦ πύργου ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ γέγραπ: 269 ἀποστέλλει· ἵνα μὴ ἀρξάμενός τις οὐκ ἐκτελέσῃ, ή μήποτε τελεσθεὶς καὶ ἁγιασθεὶς ἀφεθῇ ὁ ναὸς πάλιν, καὶ ἀργῶν ἵσταται, ὡς τὰ πρὸς χρείαν μὴ Pontifex. Ει super hoc, Deo dante, dicemus quoniam et consequens est nos de divino unguento sacraque liturgia locutos de hoc etiam disserere: deinde de divina uniuscujusque consecratorum hominum ordinatione. Etenim quemadmodum opus est pontifice, vel sacerdote sacræ liturgiæ, ponti· fice vero tantum ordinationi unguentique initiationi, sic etiam egent ista sanctificationis loco; hic autem est templum. In altari enim fit liturgia, et ordinationes, et sacrum unguentum. Necesse est igitur et de templi consecratione loqui; in ips◊ namque templo firmatur altare, et per altare sanctum est templum; et sine altari non est templum, sed tantum orationis domus, solam orationum benedictionem participans, non Dei gloriæ tabernaculum, nec ipsius sedes, nec divina pollens virtute preces nostras quæ funt in ea ad Deum attollendi per gratiam ipsi inhærentem. Nec in ea super mensam divina proponi possunt dona, perque sacerdotales preces et crucis signum in corpus et sanguinem Christi Spiritu sancto converti. Sed nec etiam est in ea mensa. Ideo ut ista fiant, et. virtutem habeant, et templum Dei sit, illud etiam sic construitur et sanctificatur. CAPUT CI. De ædificatione sancti templi, et precibus quando ejus fundamentum ponitur. Qui vult divinum templum ædificare, pontificem adit et ab illo petit concessionem: non enim cuiquam fas est absque pontificali jussione talibus manum admovere: divino namque jussu divinaque probatione divina ficri necesse est, et in divinis principium esse Deuni, omnium auctorem ac consummatorem, qui est Christus Jesus, inquit divus Paulus; super autem Christi thronum, ipsius misericordia, considet pontifex. Probans. igitur iste eum qui vult ædilcare, nequando quidem incipiat, non autem perficiat, sicul de turți in Evangelio scriptum est, dimittit, ne quis, postquam inceperit, non perficiat, vel nequando finitum et consecratum templum postea deseratur

et odosum remaneat, tanquam necessaria usui έχων. Διὸ καὶ ἐξεταζόμενος ὁ οἰκοδομήσαι βουλόμε non habens. Ideo, examine facto, qui vult adidcare, data ratione quod in finem ædificabit, et omnia necessaria suppeditabit, jubetur ædificare. Et effodiuntur fundamenta; et parantur materiæ. Et cum tempus ædificandi venerit; ipse pontifex in toco sistit. Et sacram indutus stołam, clero ipsi adstante, Deum benedicit, pro divino opere gra. tias agens; et oratione frisagii a clero fucta, ipse, Incenso benedicto, thuribulum accipiens, fundamenta et foveas in modum crucis benedicit, omnia thurißeatione sanctificans. Spiritus enim gratiam Freeňsum, et Christum crux figurant. Cunctas etiam præsentes materias thurificat, sanctificans eas, tanquam ad sanctam Dei domum præparatas. Deinde, thurificatis adstantibus et ad opus accensis atque sanctificatis, venit ad orientem fundamentoron. ubi est hemicyclium sanctuarii, et sacram orationem facit, deprecans Deum Verbum, Jesum Christum qui proprio sanguine suam ædificavit Ecclesiam, nt etiam hæc domus ipsi ædificata recte in ipso fundetur ac permaneat. El doxologia dicta, ipse lapiles et calcem vivam vel lutum aliquo instrumento sumit. Et in fundamenta descendens, in crucem lapides ponit eos signans, sicque demonstrat se Christum petram inconcussam ac fundamentalem posuisse. Juxta medium autem lapidum in parva quadam fovea, tanquam in sepulcro, candelam assumens et oleum infundens atque accen 'ens benedicensque, ponit, demonstrans quidem per oleum Dei misericordiam, quæ domus exstructione suppeditabitur, per lumen vero desuper illuminationém a luniine vero factam, et ipsum boc unicum lumen, Christum, in sepulcro pro nobis positum, et in oleo, quoniam oleo gratiæ nos unxit, et quoniam per oleum sive unguentum domus initiabitur; et quoniam lumen Christus nobiscum erit, et in domo residens, oriens ex alto. Postquam autem curavit hanc lucernam tuto manere propter sacram, illuminationem, et ad pulchre figurandam Ecclesiam, sicut dilectus, in Apocalypsi, se didiisse ait septem lucernas esse Ecclesias, et lapidein super illain imposuit, quoniam Christus petra super Ecclesiam suam insidet, e fundamentis egreditur. Εt iterum aliam facit orationem, ut Dei providentia protectioneque surgat domus ac pulchre perficiatur exorans, necnon ut ipsius fundamenta ipsaque semper inconcussa permaneant, et ædificantes· ab injuriis et noxiis sint immuues (hoc autem dicit, co quod in vidiosa sunt damonia, et super his divinis malefica), proferentesque Deo res ad ædificationem necessarias, divitem ab ipso mercedem recipiant. Postquam hæc complevit et signavit et ultima prece firmavit, abit Domino gratias agens. Opus autem jam fieri cœpit. Cum vero cuncta, adjuvante Deo, completa sunt, interiòra atque exteriora, sacrarium vel sanctuarium ad orientem constitutum, tabula propositionis ad dexteram, et ad sinistram diaconatus sedes ordiνος, καὶ δοὺς λόγον ὡς εἰς τέλος οἰκοδομήσει, καὶ τὰ κατὰ χρείαν ἅπαντα ἑτοιμάσει, προστάττεται οἰκοδομεῖν. Καὶ ὀρύσσονται μὲν οἱ θεμέλιοι· ἑτοιμά ζονται δὲ αἱ ὅλαι. Καὶ τοῦ καιροῦ τοῦ οἰκοδομεῖν ἐπιστάντος, αὐτὸς τῷ τόπῳ ἐφίσταται ὁ ἀρχιερεύς. Καὶ ἱερὰν ἐνδυσάμενος στολὴν, τοῦ κλήρου συμπαρο ὄντος αὐτῷ, εὐλογεῖ τὸν Θεὸν, εὐχαριστῶν τῷ θείῳ ἔργῳ. Καὶ προσευχῆς γινομένης τοῦ Τρισαγίου παρὰ τοῦ κλήρου, αὐτὸς εὐλογήσας θυμίαμα, θυ μιατήριόν τε λαβὼν τοὺς θεμελίους καὶ τὰ ὀρύγ ματα σταυροειδῶς εὐλογεῖ, πάντα τῷ θυμιάματι ἁγιάζων. Τὴν χάριν γὰρ τυποῖ τοῦ Πνεύματος το θυμίαμα, καὶ ὁ σταυρὸς τὸν Χριστόν. Καὶ ἔτι πάσας θυμίᾳ τὰς ἐκεῖτε ὅλας, καθαγιάζων αὐτὰς, ὡς εἰς ἅγιον οἶκον Θεοῦ εὐτρεπισθείσας. Εἶτα καὶ τοὺς παρατυχόντας θυμιάσας, καὶ πρὸς τὸ ἔργον εὐθύνας καὶ ἁγιάσας, ἔρχεται ἐν τοῖς ἀνατολικοῖς θεμελίοις. ἔνθαπερ τὸ θυσιαστήριον συστῆναι μέλλει. Καὶ κατὰ τὸ μέσον στὰς τῶν τῆς ἀνατολῆς ὀρυγμάτων, ἔνθα τὸ τοῦ βήματος ημικύκλιον, εὐχὴν ἱερὰν ποιεῖται, δεόμενος τοῦ Θεοῦ Λόγου Ἰησοῦ Χριστοῦ, τοῦ τὴν ἑαυτοῦ ᾿Εκκλησίαν τῷ ἰδίῳ θεμελιώσαντος αίματι, καὶ τὸν οἰκοδομούμενον οἶκον αὐτῷ καλῶς ἐν αὐτῷ στηριχθῆναι καὶ διαμένειν. Εἶτα δοξολογήσας, αὐτὸς ταῖς χερσὶ λίθους λαμβάνει καὶ ἄσβεστον ἡ πηλὸν ὀργάνῳ τινί. Καὶ κατελθὼν ἐν τοῖς θεμελίοις, τίθησι τοὺς λίθους, σταυροειδώς σφραγίσας αὐτοὺς, δεικνὺς ὅτι τὸν Χριστὸν τὴν ἄσειστον πέτραν θεμέλιον τέτ θειας. Κατὰ δὲ τὸ μέσον τῶν λίθων ἐν σμικρῷ τινε λάκκῳ, οἷον ἐν τάφῳ, κανδήλαν λαβών, καὶ ἐμβαλών ἔλαιον καὶ ἀνάψας, εὐλογῶν τε, τίθησι· δεικνὺς διὰ μὲν τοῦ ἐλαίου τὸν ἔλεον τοῦ Θεοῦ, δ; ἔσται χορη γούμενος διὰ τοῦ ἀνεγειρομένου οίκου, διὰ δὲ τοῦ φωτὸς τὸν ἄνωθεν φωτισμὸν παρὰ τοῦ φωτὸς τοῦ ἀληθινοῦ, καὶ αὐτὸ τὸ μόνον φῶς τὸν Χριστὸν ἐν τάφῳ τεθέντα δι' ἡμᾶς, καὶ ἐν ἐλαίῳ, ὅτι ἤλειψεν ἡμᾶς ἐλαίῳ τῆς χάριτος, καὶ ὅτι δὲ ἐλαίου, ήτοι τοῦ μύρου, ὁ οἶκος τελειωθήσεται· καὶ ὅτι τὸ φῶς ὁ Χριστὸς μεθ' ἡμῶν ἔσται, καὶ ἐν τῷ οἴκῳ κατα κῶν, ἡ ἐξ ὕψους ἀνατολή. Οἰκονομήσας δὲ καὶ τὴν φωταγωγὸν ἐκείνην ἀσφαλῶς μένειν διὰ τὸν ἱερὸν φωτισμὸν, καὶ διὰ τὸ καλῶς εἰκονίζειν τὴν Ἐκκλη σίαν, ὡς ὁ ἡγαπημένος ἐν τῇ ᾿Αποκαλύψει φησί μας θεῖν τὰς ἑπτὰ λυχνίας εἶναι τὰς Ἐκκλησίας, καὶ λίθον ἐπάνω ταύτης θέμενος, ὅτι Χριστὸς ἡ πέτρα επικάθηται τῆς Ἐκκλησίας αὐτοῦ, ἐξέρχεται τῶν θεμελίων. Καὶ πάλιν ἑτέραν ποιεῖται εὐχὴν, προνοία Θεοῦ καὶ σκέπῃ τὸν οἶκον ἐγείρεσθαι καὶ τελειω θῆναι καλῶς ἐξαιτούμενος, καὶ τοὺς θεμελίους αὐτοῦ καὶ αὐτὸν ἀσαλεύτους διαπαντός διαμένειν, ἀνεπηρεάστους τε εἶναι τοὺς οἰκοδομοῦντας καὶ ἀβλαβεῖς· τοῦτο δὲ λέγει, ὅτι φθονερὰ τὰ δαιμόνια καὶ ἐπὶ τούτοις τοῖς θείοις επηρεαστικά· τοὺς προσφέροντάς τε Θεῷ τὰ πρὸς τὴν οἰκοδομὴν 116 τόν μισθὸν πλουσίως παρ' αὐτοῦ λήψεσθαι. Ταῦτα τελέσας καὶ σφραγίσας καὶ ἐπευξάμενος, ἀπέρχεται εὐχαριστῶν τῷ Κυρίῳ. Τὸ δὲ ἔργον ἤδη ἐνήρξατο γίνεσθαι. Πάν των δὲ σὺν Θεῷ τελεσθέντων, τῶν τε ἐντὸς καὶ τῶν

ἔξωθεν, τοῦ ἱερατείου τε, ἤτοι τοῦ βήματος, κατὰ natz; umbo vero in conspectu sanctuarii, si locus est, positus; diaslyli solide collocati; intra sancluarium, sacrum ciborium et columnæ, sacrain mensam sustentaturæ, bene dispositæ; vel una, siquidem et una erigitur, quæ dicitur calamus; vel, pro columnis, quadrangulatus πίνσος (probabiliter πίναξ quadra) qui dicitur basis vel ara, adificatus; sed et alia cuncta utilia vasaque sacra condecenter præparata; hæc iterum pontifici offeruntur. Ilic autem per ministrum parari jubet quæ sunt ad consecrationem necessaria. Hoc aulem cum factum est, ut indicat per partes ordinatrix instructio, pontifex advenit, et ea quæ consecrationis sunt operatur, ut sequitur, ἀνατολὰς ὁρισθέντος, καὶ τῆς μὲν προθέσεως ἐκ δε ξιῶν, ἐξ ἀριστερῶν δὲ τοῦ διακονικοῦ τεταγμένων, τοῦ ἄμβωνός τε ἀντικρὺ τεθέντος τοῦ βήματος, εἰ τόπος ἐστὶ, καὶ τῶν διαστύλων ἀσφαλῶς ἱδρυθέντων, ἐντός τε τοῦ βήματος τοῦ ἱεροῦ κιβωρίου καὶ τῶν κιόνων τῶν μελλόντων τὴν ἱερὰν τράπεζαν βαστάζειν, καλῶς ἐρηρεισμένων, ἢ καὶ ἑνὸς, ἐπεὶ καὶ εἷς ἐρείδεται κίων, ὃς καὶ κάλαμος λέγεται, ἢ ἀντὶ κιόνων τετραγώνου οικοδομηθέντος Πινσοῦ βωμού λεγομένου, καὶ τῆς τραπέζης τῆς ἱερᾶς καλῶς προευτρεπισθείσης, ἀλλὰ καὶ τῶν λοιπῶν ἄλλων χρειωδῶν, σκευῶν τε ἱερῶν κατὰ τὸ προσῆκον ἡτοιμασμένων, ἀναφέρεται πάλιν τῷ ἀρχιερεῖ ταῦτα. Ο. δὲ δι᾽ ὑπηρέτου. ἔτοιμασθῆναι λέγει καὶ τὰ πρὸς τὴν καθιέρωσιν ἐπιτήδεια· καὶ τούτου πραχθέντος. ὡς διέξεισι κατά μέρος τὸ τακτικόν, ὁ ἀρχιερεὺς παραγίνεται, καὶ τὰ τῆς καθιερώσεως ἐνεργεῖ, ἃ καὶ ἔχουσιν οὕτως. ΚΕΦΑΛ. ΡΒ. Περὶ τῆς τοῦ ἁγίου θυσιαστηρίου καὶ ναοῦ καθιερώσεως. Ιδωμεν δὲ καὶ ἡμεῖς, ὡς ἐγχωροῦν καὶ δυνατὸν ἡμῖν, τὰ τῆς θεωρίας αὐτῶν. Ερχεται εἰς τὸν καθιε ρωθῆναι μέλλοντα ναὸν ὁ ἀρχιερεὺς, ἐπεὶ καὶ Θεὸς ἦλθε πρὸς ἡμᾶς, ἡμᾶς ἁγιάσαι. Καὶ ἐνδύεται ἅπαντα τὰ ἀρχιερατικά, δεικνὺς τὴν ὑπὲρ ἡμῶν τοῦ Θεοῦ Λόγου σάρκωσιν. ΚΕΦΑΛ. ΡΓ. Διατί ὁ ἀρχιερεὺς περιβάλλεται σινδόνα καὶ ζώννυται. Ἐπάνω δὲ τούτων περιβάλλεται ἀπὸ τῶν ὤμων σινδόνα λευκήν, διήκουσαν ἄχρι τῶν ποδῶν, εἰς τύ που τοῦ Χριστοῦ τῆς ἐπὶ τῷ τάφῳ σινδόνος. Επι γὰρ τὸ μνῆμα τοῦ Χριστοῦ ἐγείραι μέλλει καὶ ἁγιά σαι, τὴν ἱεράν φημι τράπεζαν, καὶ τὰ τοῦ μνήμα. τος ὡς μιμούμενος τὸν Χριστὸν θαπτόμενον ἐκτυποι, Καὶ τρισὶ ζώναις περιζώννυται τὴν σινδόνα εἰς δόξαν τῆς Τριάδος· ὄπισθεν τοῦ αὐχένος, διά τε τὴν νοῦν καὶ τὴν τῆς δουλείας πρὸς Θεὸν ἔνδειξιν, ὑπὸ τὰς μασχάλας περὶ τὸ στῆθος, διὰ τὸ λογιστικόν· καὶ περὶ τὴν ὀσφύν, διὰ τὸ καθαρόν τε καὶ ἐσχυρόν· καὶ τὸ μὲν τοῦ Πατρὸς, τὸ δὲ τοῦ Λόγου, τὸ δὲ τοῦ ζωοποιοῦ καὶ καθαρού Πνεύματος. Καὶ ἐν ταῖς χερσὶ δὲ ὁμοίως. μανδύλια περιτίθεται, ὡς μανίκια γνωμένα τῇ σινδόνι. Καὶ ταῦτα τρισὶ δεσμεῖται ἕκαστον ζώναις, εἰς τύπον τῆς Τριάδος τῆς παντουργού. • Αί χειρές σου γὰρ, ο πρὸς τὸν Πατέρα λέγει Δαβίδ, ὁ Υἱὸς δηλονότι καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, «ἐποιήσαν με καὶ βπλασάν με.» Καὶ ἐννέα γίνονται ζῶνα: οἱ ἐννέα οὗτοι δεσμοί, τὰ ἐννέα δηλοῦντες τάγματα τῶν ἀγγέλων, τριαδικῶς τὴν Τριάδα κηρύττοντα. Αλλά καὶ ὡς διάκονος μεγίστου έργου ο Ιεράρχης, περιζώννυται οὕτω, τὴν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ αἰτούμενος δύναμιν· καὶ ἑτοιμάζεται πρὸς τὸ ἔργον· ἴσως δὲ καὶ τὰ Ιερατικά τιμῶν ἄμφια, καὶ μὴ καταχραίνων αὐτὰ τῇ τῶν ὁλῶν τοῦ ἔργου μεταχειρήσει. Διατί ἐν τῇ καθιερώσει· τοῦ ναοῦ ἐξάγονται οἱ λαϊκοί. Αρξάμενος δὲ ἐνεργεῖν, ἐξάγει πάντας τοὺς μὴ CAPUT CII. De sancto altari et templi inanguratione. Videamus autem et nos, quantum licet et nobis est possibile, speculationem eorum. Venit ad.consecrandum templum pontifex, siquidem et Deus venit ad nos, ut nos sanctificaret; et induit omnia vestimenta pontificalia, Dei Verbi pro nobis incar-, nationem significans., CAPUT CIII. Quare antistes sindonem induil seque cingit. Super his antem sindonem circuminduit alban ab humeris ad pedes usque decurrentem, in typum Christi sindonis ad sepulturam: Christi namque monumentum excitare debet 'ac sanctificare, sacram, aio, mensam, et quæ monumenti sunt, ut, per imitationen, Christum sepultum exprimat. Tribus autem zonis sindonem præcingit, in honorem Trinitatis post collum propter mentem et servitutis ad Deum significationem; sub axillas cirea pectus, propter rationem; et circa renes propter puritatem et fortitudinem; una quidem in honorem Patris; alia vero in honorem Filii; tertia in bonorem vivificantis et puri Spiritus. In manibus autem pariter chirothecas induit propter tortilia sindoni unita. Et unumquodque eorum tribus alligatur zonis in typum omnipotentis Trinitatis. Manus enim tuæ, › inquit David ad Patrem, Filius scilicet et Spiritus sanctus, fecerunt me, et plasmavernnt me.» Et novem zonæ funt hæc novem vincula, novem figurantia angelorum ordines, qui numero ternario Trinitàtem prædicant. Sed etiam ut operis maximi minister pontifex ita præcingitur, a Deo potentiam petens et.ad opus paratur; forsitan autem propter sacerdotalium indumentorum reverentiam, ne materiarum operis tractatione comina, culentur. CAPUT CIV. Quare in templi inauguratione laici excedere jubentur. Actionis autem initio, cunctos sacro charactere

nout insignitos expellit. Nam cum debet consecrare & σφραγίδα ἱερὰν ἔχοντας. Ἐπειδὴ γὰρ καθ'εροῦν domum, consecratos etiam sacerdotali charactere cunctos oportet adesse ministrareque secundum uniuscujusque statum, non autem ex ordine laico quemquam: intus enim qui reperitur, sacer debet esse minister, sicut et sacra domus est quæ sanctifeatur. Propter hoc igitur exiguntur laici, donec consecratum sit templum, tanquam ad altare non pertinentes. CAPUT CV. Quare mola exportantur. Exigitur autem etiam e templo quodcunque mobile, quoniam quodcunque mobile mutatur ab aliquo necnon trausfertur, ipsum vero debet esse recte positum, nec unquam in his quæ continet subire mutationem. Ideo sacrae imagines vasaque & sacra et reliqua quæ loco dimoveri possunt, foras exiguntur, ut ea quæ constant et non movenda sunt in ipso sanctificentur. Et sic januæ clauduntur. Coelum enim jam ft sanctique Spiritus advenit potentia. Ideo solos qui de cœlo sunt, id est, consecratos oportet adesse, nec ullum alium videri: sancta nainque sanctis consecrataque sacris, donec completa sint; et tunc per participationem aliis etiam permittuntur, non tamen immediate, sed per complura aulæa. Ingredientes enim postea omnes laici fideles, et cum ipsis pœnitentes, unusquisque proprium occupat locum. Attamen vunnes extra sanctuarium remanent. Clausis itaque proplerea januis, Deum benedicit pontifer; et facta Trisagii precatione necnon oratione ‹ Pater noster, › post recitationem et glorifcationem, addit poulifex orationem: Domine Deus noster, qui cuncta facis,» ipsum Deum exorans ut fiat principium operis, et ipsi ferat praesidium. CAPUT CVI. Quare ceromastice et aromata adhibentur. Et assumpto vase, ubi est ceromastice una cum aromatibus, qualia myrrba, aloe et cætera, quæ cuncta sepulturam Salvatoris figurant, quoniam et sepulcrum monumentumque sacra meusa Agurat, sicut et cera atque mastiche tanquam glulinantia propter necessitatem adhibentur et tanquam con· junctiva connectivaque, propter Christi usque ad mortem erga nos dilectionem et unionem, hæc infundit in columnas, vel columnam, vel basim propriis manibus, Dei significans opus, addens ut in baptismatè cæterisque sacramentis, ‹ In nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti;» principiunt enim et finis est omnis boni Trinitas. Et a ministris infusa plurima ceronastice paululumque refrigerata, cantores quidem canunt psalmum: • Exaltabo te, Deus meus; et hunc: Dominus pascit me, › in gloriam Dei. Pontifex autem auxiliantibus sibi præsentibus episcopis et sacerdotibus et cateris, sumit mensam et super bases ponit, firmans eam atque stabiliens. Et postea benedicit Deum. Oportet enim illum benedicere super omniμέλλει τὸν οἶκον, καὶ καθιερωμένους τῇ τῆς ἱερω σύνης σφραγίδι πάντας ὀφείλει παρεῖναι καὶ ὑπηρε τεῖν ἀναλόγως ἔκαστον, καὶ μή τινα τῶν ἐν λαϊκοῖς τεταγμένων, επειδή περ ὁ εὑρεθεὶς ἐντὸς εἶναι καὶ ἱερὸς ὑπηρέτης ὀφείλει εἶναι, ὡς καὶ ἱερὸ; οἶκος ὁ καθαγιαζόμενος· ἐξάγονται τοίνυν οἱ κακοὶ διὰ τοῦτο, ἄχρις 117 ἂν ἁγιασθῇ ὁ ναὸς, ὡς καὶ τοῦ θυσιαστηρίου ὄντες εκτός. ΚΕΦΑΛ. ΡΕ. Διατί ἐξάγονται τὰ κινούμενα. Εξάγεται δὲ καὶ πᾶν κινούμενον τοῦ ναοῦ, ὅτι πᾶν κινούμενον υπό τινος μεταβαίνει καὶ μετατίθεται. Αὐτὸς δὲ ὀφείλει ἄρτιος εἶναι, καὶ μηδέποτε μετακινηθῆναι τῶν ἐν αὐτῷ. Διὸ καὶ εἰκόνες ἅγιαι, καὶ σκεύη ἱερὰ, καὶ λοιπὰ χώραν ἔχοντα μετατίθεσθαι, ἐξάγονται ἔξω, ἵνα τὰ ἑστῶτα καὶ μέλλοντα ἀκίνητα εἶναι ἐν αὐτῷ καθαγιασθῇ. Καὶ οὕτως αι πύλαι κλείονται. Οὐρανὸς γὰρ γίνεται ήδη, καὶ Πνεύμα τός ἁγίου ἐπιφοιτᾷ δύναμις. Διὸ χρὴ μόνους τοὺς τοῦ οὐρανοῦ εἶναι, τοὺς ἱερωμένους δηλαδή, καὶ μηδένα ἄλλον ὁρᾷν. Τὰ γὰρ ἅγια τοῖς ἁγίοις, καὶ τὰ ἀφιερωμένα τοῖς ἱεροῖς, ἕως τελεσθῶσι, καὶ τότε κατὰ μετοχὴν καὶ τοῖς ἄλλοις παρέχεται· πλὴν ἐμε μέσως, καὶ οὐκ ἀμέσως, καὶ διὰ παραπετασμάτων τινῶν. Εἰσερχόμενοι γὰρ μετὰ ταῦτα οἱ λαϊκοὶ πάν τες πιστοί, καὶ σὺν αὐτοῖς οἱ μετανοοῦντες, ἕκαστος τὸν οἰκεῖον λαμβάνει τόπον. Όμως δὲ πάντες Εκτός εἰσι τοῦ ἱεροῦ βήματος. Κλειομένων τοίνυν τῶν θυρῶν διὰ ταῦτα, εὐλογεῖ τὸν Θεὸν ὁ ἀρχιε ρεύς. Καὶ προσευχῆς γινομένης του Τρισαγίου, καὶ τοῦ, Πάτερ ἡμῶν, μετὰ τὸ ἐκφωνῆσαι καὶ δοξά · σαι, εὐχὴν ἐπιλέγει ὁ ἀρχιερεὺς, ο Κύριε ὁ Θεὸς ἡμῶν ὁ πάντα ποιῶν·, δεόμενος αὐτὸν τὸν Θεὸν γενέσθαι ἀρχὴν τοῦ ἔργου καὶ συναντιλαβέσθαι αὐτῷ. ΚΕΦΑΛ. ΡΓ. ' Διατί κηρωμαστίχη τε καὶ ἀρώματα. Καὶ λαβόμενος τοῦ ἀγγείου, ἔνθα ή κηρομαστίχη μετὰ τῶν ἀρωμάτων ἐστὶν, οἷον σμύρνης τε καὶ αλώης καὶ τῶν λοιπῶν, ἅ πάντα τὴν ταφὴν εἰκονί ζουσι τοῦ Σωτῆρος, ὅτι καὶ τὸν τάφον καὶ τὸ μνῆμα ἡ ἱερὰ εἰκονίζει τράπεζα, ὡς καὶ ὁ κηρὸς καὶ ἡ μα στίχη καὶ ὡς κολλητικὰ διὰ τὴν χρείαν εἰσάγεται, καὶ ὡς ἀνωτικὰ δὲ καὶ συνδέοντα, διὰ τὴν τοῦ Χρι στοῦ ἄχρι καὶ θανάτου πρὸς ἡμᾶς ἀγάπην καὶ ἔνωσιν, ἐκχέει ταῦτα τοῖς κίοσιν, ἢ τῷ κίονι, ἢ τῷ βωμο οἰκείαις χερσί, τὸ ἔργον δηλῶν τοῦ Θεοῦ, ἐπιλέγων ὡς ἐπὶ τοῦ βαπτίσματος καὶ τῶν ἄλλων τελετών, • Εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ο Αρχὴ γὰρ καὶ τέλος παντὸς ἀγαθοῦ ἡ Τριάς. Καὶ ὑπὸ τῶν ὑπηρετῶν τῆς πλείο νος ἐκχεομένης κηρωμαστίχης, καὶ μικρόν ψυχρανθεί σης, οἱ ψάλται μὲν ψάλλουσι ψαλμόν, τό, ο Υψώσω σε, ὁ Θεός μου,» καὶ τὸ, ο Κύριος ποιμαίνει με, ο εἰς δοξολογίαν Θεοῦ. Ὁ ἀρχιερεὺς δὲ, συναντιλαμβανομένων αὐτῷ καὶ τῶν συμπαρόντων ἐπισκόπων καὶ ἱερέων καὶ λοιπῶν, λαμβάνει την τράπεζαν, καὶ τίθησιν ἐπὶ τῶν κιόνων, ἀσφαλιζόμενος αὐτὴν καὶ

3!$ ἐρείδων. Καὶ μετὰ τοῦτο εὐλογεῖ τὸν Θεόν. Δεῖ γὰρ bus divinis illius propter nos operibus. Deinde pro αὐτὸν εὐλογεῖν ἐπὶ πᾶσι τοῖς θείοις ὑπὲρ ἡμῶν ἔργοις αὐτοῦ. Εἶτα πρὸ τῶν ἁγίων θυρῶν, τάπης τε εὐτρεπίζεται, καὶ προσκεφάλαιον ἐν αὐτῷ, καὶ διὰ τὴν τῆς ἀρχιερωσύνης τιμὴν, ἥτις ἐστὶ τοῦ Χριστοῦ, καὶ τῶν ἱερῶν ἀμφίων, ἵνα μὴ καταστρωθῶσι τῷ ἐδάφει, σταυροὺς καὶ εἰκόνας ἔχοντα, καὶ διὰ τὸ μὴ εἶναι ἔτι τὸ ἔδαφος ἅγιον. Τοῦτο γὰρ καθιερώθεν, τίμιόν ἐστι, καὶ πλεῖστοι τοῦτο ὡς οὐρανοῦ ἔδαφος Ασπάζοντο τῶν θεοφιλῶν. Ενθα δὴ παραγενόμενος ὁ ἀρχιερεὺς, καὶ γόνυ κλίνων καὶ τὸν αὐχένα κατά ἀνατολάς, καὶ πάντων κλινόντων ομοῦ, τοῦ διακόνου βοῶντος, ο Έτι καὶ ἔτι, κλίνανε, τὰ γόνατα, ν ὁ ἀρχιερεὺς ἐνώπιον κείμενος τοῦ Θεοῦ, τὴν εὐχὴν ποιεῖται ἐν κατανύξει, λέγων, «Ο Θεὸς ὁ ἄναρχος καὶ ἀΐδιος.» Τὴν αὐτὴν δὲ λέγεσι, καὶ εἴπερ εἰσὶ σὺν αὐτῷ ἀρχιερεῖς. Καὶ ἐξαιτεῖται, τὸν ἐνισχύσαντα εἰς ἀνέγερσιν τῆς πάλαι σκηνῆς τὸν Μωϋσῆν, καὶ εἰς κατάρτησιν αὐτῆς τὸν Βεσελεήλ, καὶ τὸν Σολομῶντα σοφίσαντα, εἰς ἀνοικοδομὴν 118 καὶ τελείωσιν τοῦ πάλαι ναοῦ, καὶ τοὺς ἀποστόλους ἐνισχύε σαντα εἰς ἀνέγερσιν ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ τῶν ἱερῶν θυσιατηρίων, καὶ τοῦτον τὸν ναὸν ἁγιάσαι, καὶ σκήνωμα δόξης ποιῆσαι αὐτοῦ, καὶ πολλῶν ἀγαθῶν παρεκτικόν, καὶ τοῦ μεγάλου θύματος Εργαστήριον καὶ τὰ λοιπὰ ὅσα ἡ εὐχὴ καταλέγει. Καὶ δοξολογήσας τραπέζῃ, καὶ τὰ τοῦ βαπτίσματος ἐκτυποῖο ΚΕΦΑΛ. ΡΖ'. Διατί ύδατι ἐκπλύνεται ἡ τράπεζα. Ἐπεὶ γὰρ τὸν Ἰησοῦν ἡ τράπεζα εἰκονίζει, πέ. Ο τραν ζωής καλούμενον καὶ λίθον γωνίας, καὶ τὰ τοῦ βαπτίσματος αὐτοῦ δέχεται, καὶ τοῦτο κατὰ δύο τρόπους, αἰσθητόν τε καὶ νοητόν, ἵνα καὶ καθαρὰ γένηται ἐκπλυθεῖσα, καὶ καθαγιασθῇ τῷ ὕδατι, τὴν κάθαρσιν μετὰ τοῦ Πνεύματος δεξαμένη, ἐπεὶ καὶ Πνεύματος καθίσταται ὄργανον· διὰ τοῦτο χλιαρὸν προσφέρεται ύδωρ. Καὶ τοῦτο εὐλογεῖται δι᾿ εὐχῆς. Καὶ γὰρ τὸν ἐν Ἰορδάνῃ βαπτισθέντα προσκαλεῖται εἰς ἁγιασμὸν τούτου τοῦ ὕδατος ὁ ἀρχιερεὺς, καὶ τελείωσιν τοῦ ἱεροῦ θυσιαστηρίου. Εἶτα νίτρον προςάγεται τούτῳ, δι' οὗ εὐλογουμένου τρεῖς ποιεῖ σταυροὺς ἐν αὐτῇ. Καὶ τοῦ χλιαροῦ ὕδατος ἐκχυθέντος τρίς, εἰς τύπον τῆς ἁγίας Τριάδος, διὰ τῶν ἀντιμινσίων ἡ ἱερὰ ἐκμάσσεται τράπεζα. ΚΕΦΑΛ. ΡΗ. Περὶ τῶν ἱερῶν ἀντιμισίων. Ταῦτα δὲ τὰ ἀντιμίνσια ἐκ λίνου ὑφάσματός εἰσι· καὶ ἀντὶ τραπέζης ἱερᾶς γίνονται. "Α δὴ καὶ ῥαπτό μενα πρότερον έτοιμάζεται, ὡς ἡ διάταξις γράφει, καὶ πάντα τελεῖται ἐν αὐτοῖς, ὅσα καὶ ἐν τῇ θείᾳ τραπέζῃ. Καὶ καιροῦ καλοῦντος ταῦτα διακρίσει ἀρχιερέως τελείως ἁγιασθέντα, κατὰ τόπους ἐξε αποστέλλονται, ἔνθα οὐκ ἔστι θυσιαστήριον, καὶ ἐν αὐτοῖς ἡ θεία τελεῖται τῶν μυστηρίων ἱερουργία. Περὶ τῶν τεσσάρων υφασμάτων τῶν ἐν τῇ θείᾳ τραπέζη. Διὰ τούτων οὖν ἐκμασσομένη ή τράπεζα ἀπὸ τοῦ foribus disponitur tapes et in eo pulviuus ob μουpontificatus honorem, qui est Christi, et sacrorum vestimentorum, ut, cruces et imagines habentia, non in solo prosternantur eo quod nondum est sanctiβcalum solum: hoc enim cuum sanctificatum est, plerique piorum. ut caeli pavimentum osculantur. Ibi porro cum adest pontifex, genu¨ collumque ficiens ad orientem, omnibus simul nectentibus, clamante diacono: Adhuc et adhuc genua flecientes; pontifex in conspectu Dei prostratus, orationem in compunctione facit, dicens: • Deus principio carens ac sempiternus.» Hanc autem etiam dicunt, si qui sint cum ipso pontifices. Et exorat eum, qui Moysen in antiqui tabernaculi erectionem et Bescleelem in illius ornamentum roboravit, sapientemque Salomonem effecit, in ædificationem ac consecrationem veteris templi, quique virtute donavit apostolos ut in universo mundo sacra erigerent allaria, hoc etiam sanctificare templum, ipsiusque gloriæ tabernaculum efficere, ut sit bonorum omnium communicatio magnæque vietimæ officina; et cætera quæ enumerat oratio. Et postquam glorificavit Deum, surgit, sacræque mensæ propinqua', et quæ baptismatis sunt exprimit. τὸν Θεὸν, ἐγείρεται, καὶ τῇ ἱερᾷ προσεγγίζει CAPUT CVII. Quare sacra mensa abluitur aqua. Cum enim Jesum, vitæ petram et anguli lapidem vocatum, significat mensa, quæ sunt ipsius baptismatis etiam suscipit, et hoc duobus modis, sensibili ac intelligibili, ut et abluta pura fal, et aqua sanctificetur, purificationem cum Spiritu recipiens, quoniam Spiritus etiam constituitur instruinentum. Ideo tepida profertur aqua, qua per orationen benedicitur. Etenim illum qui baptizatus est in Jordane pontifex in sanctificationem hujus aquæ sacrique consecrationem altaris invocat. Deinda sal immittitur ei, per illudque benedictum tres precando cruces facit. Et aqua tepida ter effusa, in typum sanctæ Trinitatis, per Antiminsia sacra mensa detergitur. CAPUT CVIN. De sacris antimiusiis sive mappis, sacrarum mensarum vicariis. Hæc autem antiminsia ex lineo texto sunt et pro sacra mensa flunt Consuta prius parantur, sicut constitutio scribit, et in eis omnia perficiuntur, quæ etiam in divina inensa. Εt occasione poscente, pontifcis judicio, perfecte sanctificata hac secundum locos emittuntur, ubi non est altare, atque in eis divina perficitur mysteriorum celebratio. CAPUT CIX. De quatuor velamentis sacræ mensæ. Pér hæc igitur aqua sanctificata detergitur men-

SYMŁONIS THESSALONICENSIS ARCHIEP. s4, ve per alia quatuor textilia, quæ fualiter in ἁγιασθέντος ύδατος, ή δι' ἑτέρων τεσσάρων ύφασμά quatuor sacræ mensæ angulis, in typum quatuor divinorum Evangelistarum, ponuntur, CAPUT CX. Quare vino et aqua rosacea abluitur. Post extersionem, vinum odoriferum ac rosɔtum afferuntur. Hæc autem unguenti divini pro œmia sunt in honorem sepulturæ Jesu, siquidem et iste de peccatrice dixit: • Quid molestia infertis mulieri? in diem sepulturæ meæ fervavit illød, › Sunt etiam ad significandum, quod altare istud, ad imitationen Melchisedech, vinum odoriferum et vivificum per gratiam Deo proferet: in omnibus enim divinis adducuntur prophetis. Infundens autem hæc in modum crucis super mensam pontifex exclamat: Asperges me hyssopo et mundabor, › et sequentia psalmi, ter adjiciens, in Armamentum simul ac honorem Trinitatis. CAPUT CXI. Quare imbuitur unguento, acciniturque alleluja. Deinde infert altaris consecrationem, sacrmın unguentumí, et alleluia intonat, quod est propheticum carmen, præsentiam Dei Deique laudem signifCans: e venit, inquit, Dominus; i primum et secundum, ut diximus, adventum ejus suggerens, et continuam ad nos Spiritus praesentiam. Ideoque Ecclesia continuo sapiusque canit, ac praesertim in divinis.consecrationibus ac ante divinum Evangelium, utpote per quod demonstratur Dominus. Tres igitur ex-boc ungento super sacram mensain, inedio et utrinque, cruces facit pontifex, et per tres illas totam illam inungit. Cum enim unguentum nomen est Christo Deo nostro elicitum, mensa quæ signifcat illum ibi sepultum unguento ungitur: et tota fit myrum, quoniam hæc Spiritus gratiam recipit. Et ideo, sicut diximus, alleluia capitur, quoniam ibi Deus habitat, et illa fit Spiritus charismatum offcina. In hac enim perficiuntur tremenda mysteria, sacerdotumque ordinationes et sanctissimum ur guentum, et Evangelium ponitur, et subter sunt sacræ martyrum reliquiæ, ita ut vere sit mensa ista allare Christi, thronus gloria, babitatio Dei, Chrisli monumentum, sepulcrum ac requietionis locus. Postquam autem myrrha sacra mensa inuncta est, statim illam superinduit, dum cantantur psalmi: ‹ Quam dilecta tabernacula tua; › quoniam fit Dei tabernaculum sedesque gloriæ. των, ὕστερον τιθεμένων ἐν ταῖς τέσσαρσι τῆς ἱερᾶς τραπέζης γωνίαις κατὰ τύπον τῶν θείων εὐν αγγελιστών. Διατί ἐκπλύνεται οίνῳ καὶ ῥοδοστάγματι. Μετὰ τὸ ἐκμάξαι οἶνος εύοσμος καὶ ροδόσταγμα προσκομίζεται. Ταῦτα δὲ προοίμια τοῦ θείου μύρου εἰσὶν εἰς τιμὴν τῆς ταφῆς τοῦ Ἰησοῦ, ἐπεὶ καὶ ού τις περὶ τῆς πόρνης ἔφη, «Τι κόπους παρέχετε τῇ γυναικί; εἰς τὴν ἡμέραν τοῦ ἐνταφιασμού μου τετήρηκεν αὐτό· ο ἅμα δὲ καὶ εἰς ἔνδειξιν, ὡς ἐδ θυσιαστήριον τοῦτο οἶνον εὐώδη διὰ τὴν χάριν καὶ ζωτικὸν, κατὰ μίμησιν τοῦ Μελχισεδέκ, προσκομί σει τῷ Θεῷ· ἐν πᾶσι, γὰρ τοῖς θείοι; καὶ προφητείαι προάγονται. Έκχέων δὲ ταῦτα σταυροειδώς τῇ τραπέζῃ ὁ ἱεράρχης, ἐκβοᾷ, ο Ραντιεῖς με ὑσσώπων καὶ καθαρισθήσομαι,» καὶ τὰ ἑξῆς τοῦ Ψαλμού, τρὶς ἐπιλέγων, εἰς βεβαίωσιν ἅμα καὶ τιμὴν τῆς Τριάδος. Διατί χρίεται μύρῳ, καὶ τὸ 'Αλληλούϊα ψάλο λεται. Εἶτα καὶ τὴν τελείωσιν φέρει τοῦ θυσιαστηρίου, τὸ μύρον τὸ ἅγιον, καὶ τὸ Ἀλληλούϊα ἐκφωνεί, δ προφητικόν ἐστιν ᾆσμα, ἐπιδημίαν Θεοῦ καὶ αἴνεσιν Θεοῦ δηλοῦν, καὶ, ο Έρχεται, λέγει, ὁ Κύριος, ο τὴν πρώτην αὐτοῦ καὶ δευτέραν παριστῶν, ὡς εἰρήκαμεν, παρουσίαν, 119 καὶ τὴν διηνεκῆ πρὸς ἡμᾶς ἐπιδη μίαν τοῦ Πνεύματος. Διὸ καὶ ἡ Ἐκκλησία διηνεκώς καὶ πολλάκις ᾄδει, καὶ μᾶλλον ἐν ταῖς θείαις τελεταῖς καὶ πρὸ τοῦ θείου Εὐαγγελίου, ὡς δειχνυμένου τοῦ Κυρίου δι' αὐτοῦ. Τρεῖς οὖν ἐξ αὐτοῦ τοῦ μύρου ἐπὶ τῆς ἱερᾶς τραπέζης μέσον καὶ παρ' ἑκάτερα ποιείται σταυροὺς ὁ ἀρχιερεύς· καὶ διὰ τῶν τριῶν ἅπασαν ἀλείφει ταύτην. Ἐπεὶ γὰρ μύρον εκκενωθεν όνομα Χριστῷ τῷ Θεῷ ἡμῶν, καὶ ἡ δηλοῦσα τοῦτον τὸν ἐν ταύτῃ ταφέντα τράπεζα, μύρῳ χρίεται· καὶ ὅλη γίνεται μύρον, ὅτι καὶ αὕτη τὴν χάριν τοῦ Πνεύματος δέχεται. Καὶ διὰ τοῦτο, ὡς ἔφημεν, καὶ τὸ ᾿Αλληλούϊα ᾄδεται, ὅτι ἐνδημεῖ ἐν ταύτῃ Θεός· καὶ τῶν δωρημάτων τοῦ Πνεύματος γίνεται έργαστήριον. Εν ταύτῃ γὰρ τελοῦνται τὰ φρικτά τε καὶ μυστικά, καὶ αἱ τῶν ἱερέων χειροτονίας, τὸ ἱερώτα τον μύρον, καὶ τὸ Εὐαγγέλιον τίθεται, καὶ ὑποκάτω τὰ ἱερὰ τῶν μαρτύρων λείψανα. ὥστε ἀληθῶς καὶ θυσιαστήριον Χριστοῦ αὕτη ἡ τράπεζα, καὶ θρόνος δόξης, καὶ κατοικητήριον Θεοῦ, καὶ μνῆμα καὶ τά φος Χριστοῦ καὶ ἀνάπαυσις. Μετὰ δὲ τὸ χρισθῆναι τῷ μύρῳ τὴν ἱερωτάτην τράπεζαν, ἐπενδύει ταύτην εὐθὺς, Ταλμῶν ἀδομένων, «Ως ἀγαπητὰ τὰ σκηνώματά σου, ο ἐπεὶ καὶ σκήνωμα γέγονε Θεοῦ καὶ κατοικητήριον δόξης. CAPUT CXU. Quid innuant velamenta et contiguum sacræ mensæ instratum, cæteraque quæ in illa conspictuntur. Et primo quidem juxta quatuor sacræ mensæ angulos quatuor ponuntur textilia, nomina evangelistarum, unumquodqus unum, habentia, quoniam totam Ecclesiam exprimit mensa, ex extremis aduΚΕΦΑΛ. ΡΙΒ'. Τι τὰ ὑφάσματα καὶ τὸ κατασάρκα, καὶ τὰ λοιπὰ ἐν τῇ θείᾳ τραπέζη. Καὶ πρῶτον μὲν τὰ τέσσαρα υφάσματα τίθενται κατὰ τὰς τέσσαρας γωνίας τῆς ἁγίας τραπέζης, τα ὀνόματα τῶν εὐαγγελιστῶν ἕκαστον ἐν ἔχοντα, ότι τὴν Ἐκκλησίαν ἅπασαν ἡ τράπεζα ἐκτυποῖ, ἐκ τῶν Diglized by Google

περάτων συστᾶσαν τῷ Κυρίῳ, καὶ ἀπ' αὐτῷ οἰκο- natam Domino, super ipsum medifcatam per evanδομηθεῖσαν διὰ τοῦ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος, τῷ λόγῳ τε τῆς χάριτος ὡς ἀπὸ λίνου τοῦ ἐκ χλόης καθαρῶς ἀναδιδομένου, καὶ πειρασμοίς καθαιρομέ νου, συνεξυφανθείσαν αὐτῷ, καὶ ὡς ἀπὸ λίνου δικτύων δι᾿ ἁλιέων σαγηνευθείσαν αὐτῷ· διὸ καὶ ταῦτα τὰ τέσσαρα καὶ τὸ κατασάρκα καὶ τὸ εἰλητὸν ἀπὸ λίνου. Μετὰ δὲ τοὺς εὐαγγελιστής λεγομέ νους τὰ τέσσαρα ταῦτα, τὸ κατασάρκα τίθεται, δ δηλοῖ τὴν σινδόνα ἐπὶ τῷ νεκρωθέντι δι' ἡμᾶς θείῳ σώματι. Εἶτα τὸ τραπεζοφόρον ἐφαπλοῦται, ὅπερ λαμπρότερον δν, εἰς τύπον τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ ἐστιν, ὅτι καθέδρα Θεοῦ τὸ θυσιαστήριον, ἢ καὶ διὰ τὰ Ιμάτια τοῦ Σωτῆρος ὡς τὸ φῶς ἀπαστράψαντα. Εἶτα τίθεται τὸ εἰλητὸν, καὶ αὐτὸ εἰς δήλωσιν τῆς νεκρώ σεως ἅμα Χριστοῦ καὶ τῆς ἀναστάσεως, ὅτι καὶ μετὰ τὴν ἔγερσιν οἱ ἀπόστολοι τοῦτο μετὰ τῶν ἐνταφίων εἶδον ἐντετυλιγμένον εἰς ἕνα τόπον. Διὸ καὶ τοῦτο εἰλημένον ἐστὶ, καὶ εἰλητὸν λέγεται· καὶ ἐπὶ τῆς κεφαλῆς ἦν τοῦ Χριστοῦ, καὶ τὸ ἱερὸν ἐπ' αὐτῷ Εὐαγγέλιον ἀντὶ τοῦ Σωτῆρος τίθεται. ΚΕΦΑΛ. ΡΙΓ. Τι ἡ λυχνία δηλοῖ, καὶ τὸ ἐν ὅλῳ τῷ οἴκῳ θυμίαμα. Εἶτα καὶ λυχνία προσφέρεται καὶ θρυαλλὶς καὶ φῶς, διὰ τὴν δι᾽ ἐλαίου θυσίαν, καὶ ὅτι λυχνία Χριστοῦ ἡ Ἐκκλησία, ὡς ὁ ἡγαπημένος φησί. Καὶ ἡ λυχνία τοῦ νόμου τύπος ταύτης, καὶ θείου ἐλέους διὰ τοῦ ἱλαίου μετάδοσις, καὶ θείου φωτισμοῦ χου ρηγία διὰ τοῦ ἀναπτομένου φωτός. Καὶ ἐπὶ τούτοις @ θυμίαμα διὰ τοῦ ἀρχιερέως ἐν ὅλῳ τῷ θείῳ οἴκῳ διὰ τὴν ἀπὸ τοῦ οὐρανοῦ χάριν ἐν Χριστῷ ἐν ὅλῃ τῇ οἰκουμένῃ. Διατί ὅλον τὸν οἶκον χρίει τῷ μύρω. Εἶτα καὶ τοῦ μύρου χρίσις ὄπισθεν τοῦ θυμιώντος ἀρχιερέως παρ' ἀρχιερέως ἑτέρου 120 η ἱερέως, ὅτι αὐτὸς μὲν τοῦ μύρου ενήρξατο, καὶ τὸ ἱερὸν θυσιαστήριον καθηγίασε· καὶ διὰ τοῦ θυμιάματος ὅλον εὐωδιάζει τὸν οἶκον. Τὸ μύρον δὲ τελειοῖ ὡς ἐξ ἀπαρχῆς τῆς ἱερᾶς τραπέζης καὶ ὅλον τὸν οἶκον, καθά δὴ καὶ διὰ τοῦ προσλήμματος τῆς σαρκὸς πᾶσαν ἡμῶν τὴν φύσιν τῇ θείᾳ χάριτι, ἣν ὄπισθεν αὐτοῦ gelicam prædicationem; verbo gratiæ tanquam ex lino de viridi berba pure orto experimentisqué parificato, ipsi contextain, et tanquam a lino retium per piscatores ipsi sagena congregatam. Ideoque quatuor, ista et Catasarca et involucrum linea sunt. Post haec autem quatuor, evangelistas dicta, poni tur Catasarea, quod sindona super divino pro nobis mortuo corpore significat. Deinde trapezophorum explicatur, quod uti splendidius, in typum est gloriæ Dei, quoniam Dei thronus est altare; vel propter vestimenta Christi Salvatoris sient lumen refulgentia. Postea ponitur involucrum, et hoc ad demonstrationem mortis Christi simul ac resurrectionis; quoniam post resurrectionem hoc apostoli viderunt cum linteaminibus in uno loco plicatum. Ideoque involutum est illud, et involucrum vocatur. Super caput Christi erat, et super illud Salvatoris loco sacrum Evangelium ponitur. CAPUT CXIII. Quid candelabrum, atque in tola sacra æde suffitus significat. Deinde profertur lampas et ellychnium et lumen propter sacrificium per oleum: quoniam, ut ait dilectissimus, lucerna Christi est Ecclesia, et lampas est illius typus legis, et divinæ misericordia per oleum significatur communicatio, sicut et divinæ illuminationis ductus per accensun lumen. Et insuper incensum per pontificem in tota divina domo spargitur, propter gratiam que de caelo in universa terta per Christum habetur. CAPUT CXIV. Quare totam ædem unguento perlinit (episcopna vel sacerdos). Deinde myri inunctio post thurificantem pontificem fit ab alio pontifice vel sacerdote, quoniam ipse myri primitias obtulit et sacrum altare consecravit; et per thurificationem totam odore suavi domum implet. Myrrha autem perfcit velut ex initiatione sacræ mensæ totam domum, quatenus per carnis susceptionem totam naturam nostram divina Christus perfecit gratia, quam post κατὰ μετοχὴν λαβόντες παντὶ τῷ κόσμῳ μετέδωκαν ipsum per participationem accipientes universo οἱ ἀπόστολοι. Οὕτω θυμιάσας πάντα τὸν οἶκον καὶ ἁγιάσας, καὶ ὁ ἔφεπόμενος προτροπῇ τούτου χρίσας τῷ μύρῳ ὅλον τὸν οἶκον, εἰς τὴν ἱερὰν ἐπανακάμπτει δ' ἀρχιερεὺς τράπεζαν, δηλῶν, ὅτι ἀναρχος ἐστι καὶ ἀτελεύτητος ὁ Θεὸς, καὶ ἀρχὴ τῶν ὅλων γινόμενος, καὶ τέλος πάντων ἐστί. Τελειώσας οὖν διὰ τοῦ θυσιαστηρίου τὸν οἶκον, πάλιν ὡς εἰς ἀρχὴν πρὸς τὸ θυσιαστήριον ἔρχεται. Καὶ ἀποδοὺς τὸ θυ μιατήριον καὶ νιψάμενος, εύχεται ἐνώπιον τῆς ἱερᾶς. τραπέζης, λέγων, «Κύριε τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς,» καὶ ὅσα ἡ εὐχὴ περιέχει, ἵνα πληρωθῇ δόξης καὶ ἁγιασμοῦ καὶ χάριτος τῇ ἐπιφοιτήσει τοῦ θείου Πνεύματος ὁ ναὸς, καὶ τὸ ἐν αὐτῷ θυσιαστήριον σχήνωμα θεῖον καὶ θρόνος τάξης γένηται, καὶ ὥστε τὰς mundo communicaverunt apostoli. Postquam ita totam thurificavit domum ac sanctificavit, et ille qui sequitur ejus vestigia myrrha totam domum launxit, ad sacram mensam redit pontifex, ostendens quod sine principio sineque fine Deus est, et cum sit omnium principium, finis etiam omnium est. Cum igitur per altare domum perfecit, rursus tanquam iuitio ad altare venit: et, reddito thuribulo, lavatus coram sacra mensa deprecatur, dicens: • Domine cœli et terræ, › et alia quæcunque complectitur oratio, ut divini Spiritus præsentia, templum gloria, sanctitudine et gratia repleatur, et quod in ipso est altare, divinum tabernaculum et thronus gloriæ Gat; ita ut orationes in ipso pro-

latz, ad altare Dei coeleste sursum ferantur. Ει προσφερομένας ἐν αὐτῷ δεήσεις αναφέρεσθαι εἰς τὸ postquam alta voce Deum hymno celebravit, pacem omnibus a Deo gratiæ dicit. Et cunctis caput inclinantibus, aliam orationem, quæ est ultima de consecratione, ait: • Gratias agimus tibi, Domine, et cætera cum humilitate dicens, ‹ quoniam hanc quam ipse in apostolos infudisti gratiam, et super nos peccatores infudisti. Ideo te deprecamur, reple gratia tuum hoc altare, ut in ipso oblatæ hostiæ transmutentur in sanctissimum corpus et sanguinem Filii tui unigeniti, ad salutem universi mundi, necnon indiguitatis nostre;» et postquam voce magna deprecatus est, gratias agit. Et lampade propriis manibus per oleum accens2 desuper e sacra mensa ponit in istius honorem, quoniam altare Christi facta est, et, sicut diximus, Christi Agural Ecclesiam, lumine gratiae fulgentem, et hoc lumen adductum mundo præferens. CAPUT CXV. Quod post inaugurationem episcopus exuit sindonem et reliquias sanctorum reponit. Si ne igitur quidem potest consecrationem perficere, sacra exutas stola, abit, et opus crastina die perfcit; alias autem, solam ejiciens sindona, quoniam monumentum Christi perfecit, cum sola pontifcali stola, reliqua operatur, reliquias deponit, januarum aperturam facit, et sacrum adimplet sacrificium, quoniam ipsum est divinorum omnium consummatio. CAPUT CXVI. Quare reliquiæ martyrum sub altari deponantur. τοῦ Θεοῦ ἐπουράνιον θυσιαστήριον. Καὶ ἐκφώνως τὸν Θεὸν ἀνυμνήσας, ειρήνην Σπασι λέγει ἀπὸ τῆς τοῦ Θεοῦ χάριτος. Καὶ κλινάντων πάντων τὰς κεφα λὰς, εὐχὴν ἑτέραν τὴν καὶ τελευταίαν ἐπὶ τῇ καὶ θιερώσει φησίν·. Εὐχαριστοῦμέν σοι, Κύριε,» καὶ τὰ λοιπὰ λέγων ἐν ταπεινώσει, «ὅτι ἦν ἐξέχεας χάσ ριν ἐπὶ τοῖς ἀποστόλοις, καὶ ἐφ' ἡμῖν τοῖς ἁμαρτω λοῖς ἐξέχεας. Διὸ δεόμεθά σου, πλήρωσον χάριτος τὸ θυσιαστήριόν σου τοῦτο, ὥστε τὰς ἐν αὐτῷ προσφερομένας θυσίας μεταποιεῖσθαι εἰς τὸ πανάγιον σῶμα καὶ αἷμα τοῦ μονογενούς σου Υιού, πρὸς σω τηρίαν τοῦ κόσμου παντὸς, καὶ τῆς ἡμῶν ἀναξιότη τος,» καὶ ἐκφωνήσας εὐχαριστεῖ. Λυχνίαν τε ἀνάψας ταῖς χερσὶ δι' ἐλαίου, τῆς ἱερᾶς ἄνωθεν τραπέζης εἰς τιμὴν αὐτῆς τίθησιν, ἐπεὶ θυσιαστήριον Χριστοῦ γέγονε, καὶ ὅτι τὴν Ἐκκλησίαν εἰκονίζει Χριστοῦ, ὡς εἰρήκαμεν, τῷ φωτὶ τῆς χάριτος λάμπουσαν, καὶ τοῦτο τὸ φῶς χορηγούσαν τῷ κόσμῳ. ΚΕΦΑΛ. ΡΙΕ. "Οτι μετὰ τὴν καθιέρωσιν ἐκβάλλει την σινδόνα ὁ ἀρχιερεὺς, καὶ τὰ λείψανα κατατίθησιν. Είπερ οὖν ἀδυνάτως ἔχει τελειῶσαι τὰ τῆς καθιςρώσεως, ἀποδυσάμενος τὰ τῆς ἱερᾶς στολής, που ρεύεται, καὶ τὸ ἔργον τῇ ἐπαύριον τελειοῖ· εἰ δ' οὖν, τὴν σινδόνα μόνην ἐκβαλών, ἐπεὶ τὸ μνῆμα Χριστοῦ τετελείωσε, μετὰ μόνης τῆς ἀρχιερατικῆς στολῆς καὶ τὰ λοιπὰ διενεργεί, καὶ τὰ λείψανα και τατίθησι, τὴν ἄνοιξίν τε ποιεῖται τῶν πυλῶν, καὶ Ο τὰ τῆς ἱερουργίας ἐκτελεῖ, ἐπείπερ αὕτη τῶν θείων πάντων ἐστὶν ἡ τελείωσις. In sanctum igitur vetus templam reversus ubi reliquias deposuerat, duabusque deprecatus orationibus, Deo gratias exprimentibus, propter donum reliquiarum martyrum, eas super caput geslat. Et cum venerit, deponit eas ex more: non enim fas est absque martyrum reliquiis vel ossihus sacris operari consécrationem, quoniam martyres Ecclesiæ fundamenta sunt super Salvatoris fundamento difcata. Oportet etiam illas sub allari esse, quoniam istud est Ecclesia; quoniam et thronus Dei est et Christi Dei monumentum: unde quoque myrrha ungitur, et Evangelium habet, et sub ipso pulchre sunt sanctorum reliquiæ, et sine reliquiis non est possibile consecrationem operari, sicut sancti declaraverunt. Sacre vero reliquis prius deponuntur in templum eo quod sanctificata sunt Christi membra et altaria, tanquam propter ipsum jimolata. In sacratissimum imponuntur discum, quia parem cum Domino participant honorem, ob ipsum certamina pass. Super consecratam ponuntur mensam, siquidem cum Christo mortuæ sunt, et considere cum ipso super thronum gloriæ meruerunt. Ideoque super caput cum disco tollit eas pontifex; sicut ipsa divina mysteria, corpus et sanguinem Christi, honorans. Etenim si Paulus Διατί λείψανα τῶν μαρτύρων ὑπὸ τὸ θυσιαστή ριον κατατίθεται. Εἰς τὸν ἅγιον τοίνυν παλαιὸν ναὸν ἀπελθών, ἔνθα προαπετέθη τὰ λείψανα, καὶ εὐχὰς δύο εἰρηκώς, εὐχαριστίαν ἐχούσας Θεοῦ, ἕνεκα τῆς δωρεάς τῆς ἀπὸ τῶν μαρτυρικῶν λειψάνων, ἐπὶ κεφαλῆς φέρει ταῦτα. Καὶ ἐλθὼν κατατίθησιν ὥσπερ ἔθος. Ούδε γὰρ θέμις δίχα λειψάνων μαρτυρικῶν ἢ ὁσίων ἁγίων καθιέρωσιν ἐνεργεῖν, ὅτι θεμέλιοι τῆς Ἐκκλησίας εἰσὶν οἱ μάρτυρες, ἐπὶ τῷ θεμελίῳ τοῦ Σωτῆρος εποικοδομηθέντες· καὶ ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ δέον τού τους ὑπὸ τὸ θυσιαστήριον εἶναι, ἐπεὶ καὶ τοῦτο ἡ Έκκλησία, ἐπεὶ καὶ θρόνος Θεοῦ ἐστι καὶ μνῆμα Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ. Ὅθεν καὶ μύρῳ χρίεται, καὶ τὸ Εὐαγγέλιον ἔχει, καὶ ὑπ' αὐτῷ καλῶς τῶν ἁγίων εἰσὶ τὰ λείψανα, καὶ χωρὶς λειψάνων οὐ καθιερώσει δυνατόν, ὡς οἱ ἅγιοι ἀπεφήναντο. Τὰ λείψανα δὲ προαποτίθεται 121 εἰς ναόν, ὅτι ἡγιασμένα και μέλη Χριστοῦ καὶ θυσιαστήρια ὡς τεθυμένα ὑπὲρ αὐτοῦ. Καὶ εἰς ἱερώτατον ἐμβάλλοντα: δίσκον, ὅτι τῆς ἴσης μετέχουσι τῷ Δεσπότῃ τιμῆς, ὑπὲρ αὐτοῦ διηγωνισμένοι. Καὶ ἐπὶ καθιερωμένης τραπέζης τίθενται, ἐπεὶ συναπέθανον τῷ Χριστῷ, καὶ τῷ θείῳ τῆς αὐτοῦ δόξης θρόνῳ τυγχάνουσι παριστάμενοι. Διὰ τοῦτο καὶ ἐπὶ κεφαλῆς μετὰ τοῦ δίσκου ὁ ἀρ χιερεὺς αἴρει ταῦτα, ὡς αὐτὰ δὴ τὰ θεῖα μυστήρια τὸ τοῦ Δεσπότου σῶμα καὶ αἷμα τιμῶν. Εἰ γὰρ πρὸς

πάντας πιστοὺς τοῦτο Παυλός φησιν, ο Υμεῖς ἐστε ad omnes fideles hoc ait: • Vos estis corpus σῶμα Χριστοῦ καὶ μέλη ἐκ μέρους, πολλῷ γε μάλ λον σῶμα Χριστοῦ καὶ μέλη ἔσονται οἱ ὑπὲρ τῆς δόξης τούτου ηγωνισμένοι, καὶ τὸν θάνατον αὐτοῦ μιμησάμενοι. ΚΕΦΑΛ. ΡΙΖ. Christi et membra de membro, multo magis Christi corpus erunt et membra, qui propter ejus gloriam certaverunt, ipsiusque mortem imitati sunt. CAPUT CXVII. Διατί ἐκ παλαιοῦ ναοῦ εἰς τὸν νέον τὰ λείψανα Cur ex antiquo templo in novum portentur reliquia. φέρονται. Ideo cum pompa, thurificatione, Inminibus et liyinis ex antiquiore templo prius consecrato in novum portantur, opere significante, quod sancti quidem semper cum Deo sunt, funt autem etiam nobiscum, sicut et Christus; et cum innovatur in nobis ipsius gratia, siunt isti nobiscum sunt. Εt simuł Et quemadmodum per t'aditionem ad nos gratia venit, tanquam a Salvatore per apostolos et-successores ejus ad nos usque per ordinationem transmissa, sic etiam per antiqua ad recentiora templa; sicut et myrrha per myrrham et inunctum altare sanctik - catur. Ex hoc edocemur quod non nos tanquam a nobis, sed gratia Spiritus operatur, quæ a Salvatere nostro velut a primo fonte, per ipsius discipulos et juxta tempora per Paires, ad nos venit. Et ita magis friter et magis tuto stamus; yponiam non in nobis, sed in ea quæ per Patres venit Spiritus gratia confidiinus, sicut et oratio dicit: «Gratina ♪ gimus tibi, quod quam super sanctos spostolos tuos et super sanctos Patres nostros infudisti gratiam, usque ad nos bumpiles extendere dignatus es.¸› Dicuntur autem gratiarum preces, ut præfati sumus, in veteri templo per pontificem, et hymnisecunduin iter canuntur, luminaque ac incens in honorem sanctorum proferuntur. Et proper novet. templum saepe dicitur: «Gloria tibi, Christe Deur;» in ipsius honorem et apostolorum et martyrum ipsius, et in sancta Trinitatis gloriam, et in sanc Lorum pracon GR. Διὸ καὶ μετὰ προπομπῆς καὶ θυμιαμάτων φώτων τε καὶ ὕμνων ἐκ παλαιοτέρου προηγιασμένου ναοῦ εἰς τὸν νέον ἄγονται, δεικνύντος τοῦ ἔργου, ὅτι οἱ μὲν ἅγιοι ἀεὶ εἰσι μετὰ τοῦ Θεοῦ· γίνονται δὲ καὶ μεθ᾿ ἡμῶν, καθὰ ὁ Χριστός. Καὶ ἐγκαινιζομένης τῆς αὐτοῦ χάριτος ἐν ἡμῖν, καὶ οὗτοι σὺν ἡμῖν για νονται. Καὶ ὥσπερ κατά διαδοχὴν ἡ χάρις πρὸς ἡμᾶς, ὡς ἀπὸ τοῦ Σωτῆρος διὰ τῶν ἀποστόλων καὶ τῶν διαδόχων αὐτοῦ ἄχρις ἡμῶν ἔρχεται διὰ τῆς χει ροτονίας, οὕτω καὶ διὰ τῶν πρώτων ναῶν εἰς νεωτές ρους ναούς· ὡς καὶ τὸ μύρον διὰ τοῦ μύρου διὰ τοῦ κεχρισμένου θυσιαστηρίου τελούμενον· ἐκ τούτου δια δασκομένων ἡμῶν, ὡς οὐχ ἡμεῖς ἀφ' ἡμῶν, ἀλλ' ἡ χά ρις τοῦ Πνεύματος ἐνεργεῖ, ἥτις ἀπὸ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ὡς πηγῆς ἀρξαμένης, διὰ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ καὶ τῶν κατὰ καιροὺς Πατέρων εἰς ἡμᾶς ἑλή λυθε. Καὶ μᾶλλον τὸ ἀσφαλὲς καὶ βέβαιον ἔχομεν· ὅτι οὐχ ἡμῖν θαῤῥοῦμεν, ἀλλὰ τῇ διὰ τῶν Πατέρων τοῦ Πνεύματος χάριτι, ὡς καὶ ἡ εὐχὴ τοῦτό φησιν, • Εὐχαριστοῦμέν σοι, λέγουσα, ὅτι ἦν ἐξέχεας χάριν ἐπὶ τοὺς ἁγίους σου ἀποστόλους καὶ τοὺς ὁσίους ἡμῶν Πατέρας, ηξίωσας καὶ μέχρις ἡμῶν τῶν τα πεινῶν ἐκτεῖναι. ο λέγονται δὲ καὶ εὐχαριστήριοι, ὡς εἰρήκαμεν, εἰς τὸν παλαιὸν· ναὸν παρὰ τοῦ ἀρο χιερέως εὐχαὶ, καὶ ὕμνοι καθ' ὁδὸν ᾄδονται, καὶ φῶτα καὶ θυμιάματα εἰς τιμὴν τῶν ἁγίων πρόσω φέρεται. Καὶ ἐγγὺς τοῦ νέου ναοῦ πολλάκις τὸν • Δόξα σοι, Χριστὲ ὁ Θεός, ο λέγεται, εἰς τιμὴν αὐτοῦ, καὶ τῶν ἀποστόλων καὶ τῶν μαρτύρων αὐτοῦ, καὶ δόξαν τῆς ἁγίας Τριάδος, ή κήρυγμα τῶν ἁγίων.. Διατί κλείονται αἱ πύλαι, καὶ τὸ ᾿Αρατε πύλας · ᾄδεται. Εἰσελθόντος δὲ τοῦ ἀρχιερέως τὸν νάρθηκα τοῦ νέου ναού, αἱ ἔνδον μεγάλαι πύλαι κλείονται, καὶ τὸν • Άρατε πύλας έξωθέν τε καὶ ἔσωθεν, ο ψάλλεται, ὅτι τὸν Χριστὸν τυποῦσιν οἱ μάρτυρες, καὶ αὐτὸς Ο αρχιερεύς· ὁ δὲ ναὸς τὸν οὐρανόν. "Α τοίνυν ἐν τῷ. ἀνέρχεσθαι ὑπεράνω των οὐρανῶν ἄγγελος ἐμελή Ζουν, ὡς φησιν ὁ θεῖος Δαβίδ, ταῦτα καὶ νῦν μελῳ δεῖται, τῶν ἱερῶν εἰσαγομένων λειψάνων. Ὁ δὲ ἀρχιερεὺς, τάπητος αὖθις εὐτρεπισθέντος, κλίνει τὸ γόνυ τῷ τοῦ οὐρανοῦ Δεσπότῃ, καὶ εὔχεται. Καλ επιφέρει τὴν εὐχὴν τῆς εἰσόδου, συλλειτουργούς προσκαλούμενος καὶ συνεισιόντας ἀγγέλους. Καὶ οὕτω σφραγίζων τὰς τοῦ ναοῦ πύλας καὶ ἀνοίγων, ὡς εἰς τὸν οὐρανὸν εἴσεισιν, ὡς διὰ τοῦ μεγάλου τοῦ Πατρὸς μάρτυρος Ἰησοῦ Χριστοῦ τῆς οὐρανίου σκηνής διανοιχθείσης ἡμῖν. Καὶ εἰσοδεύει ὁ ἀρχιεροὺς σὺν τοῖς τῶν ἁγίων λειψάνοις καὶ τῷ θείῳ Εὐαγγελία. Ακολούθως ἄρα καὶ ἐν τῇ ἑρμηνεία τῆς CAPUT CXVIII. Quare claudantur sacra edis fores, accinaturque illud (Psal. xx, 7), Autollite portas. Cum autem ad novi templi narthecon advenit pontifes, Interiores magne janus clauduntur, et istud: «Autollite portas, ab intus et extrorsum cani tur; quoniam Christi iypum geruut martyres et Ipse pontifex, templum vero culus. Qus proinde canebant angeli, sicut ait divus David, cum super angelos conscendit, hac etiam nunc concinuntur, sacris ingredientibus reliquiis. Pontifex autem,' tapete rursum disposito, Domino call genua flectit et orat. Et applicat orationem introitus, cooperatores et comites`advocans angelos. Et ita signaus. templi Januss et aperiens, tanquam in coelum ingreditur, ut per magnum Patris martyrem Jesum Christum call wabernaculo nobis recluso. Intras pontifex cum sanctorum reliquiis et divino EvaCello. Porro cenforiuiter in expositione Hturgi dictum est; quod primus introitas resurrectionem εἰ ascensionem Salvatoris Agural; clausuraque ' ་

32$ ac apertura divinarum portarum, Introitum in λειτουργία, λέλεκται, ὡς ἡ πρώτη είσοδος τὴν ἀνάcœlum re-que factas ab angelis in ascensione Christi; siquidem cœlum supra coelos et ibidem Sanctum sanctorum, quo sanctissimus Jesus corporaliter introivit, exprimit altare, nec omnino est illo humilius, quoniam et ipsum sacrificatum ¡psiusque divinas præsentes potentias habet. Post. quam enim ad nos descendit, et in hoc mundo per carnem conversalus est, islas etiam deduxit; sed nec locus est qui dividat eum: ubique enim atlest. CAPUT CXIX. ' Quare genu inclinet episcopus. Deinde pontifex, positis in mensa foris parata sacris reliquiis cum disco, humilitatem et servitutem manifestans, Deo genuflectit. In conspectu novi templi consecrati est ut ad calum prostratus, fdem habens quod plenum est Dei gloria et angeli in ipso sunt, et simul indicans quod Deus propter nos ad nos descendit, et in inferiores partes inferni devenit, et animas eripuit, atque suscitatus, in cœlos intrans nos exaltavit. Unde cantores quidein psallunt extrinsecus illud: «Attollite portas; ο alii autem intrinsecus hoc: Quis est iste?» et actiones angelorum in ascensione Salvatoris, ut dictumn est, imitantur. Primi enin tunc ab bumifioribus didicerunt mysterium, ut Paulus ait, quoniam per Ecclesiam cognita est principatibus ac potestatibus multiformis et etiam primis angeforum incomprehensibilis sapientia Dei, quod Deus erit in carne, ex confesso magnum mysterium. CAPUT CXX. Quæ sil ralio et sententia precationis encœniorum ante templi fores. Pontifex autem genu flectit, et propter novum templum deprecatur, ut, cum gratia dedicatum est, maneat ut perpetua Dei oficina, animarum portas et sanatio, instrumentumque sit orationum ac divinorum mysteriorum, et in sæcula maneat inconcussum. CAPUT CXXI. Quod sit necessarium in quovis divino templo encænia quotannis celebrari. Quem porro typum dedicationis quotannis perfici necesse est in omni templo, necnon dedicationean celebrari in gratiarum actionem erga Deum, et gratis renovationem in divino templo, majore que mostram sanctificationis partipationem ac custodiam, sicut mos erat antiquis, juxta testimonium quod de veteris templi dedicatione Evangelium reddit; et passim scriptum est, et Theologus de hoc etiam loquitur. Omnes festivitates hoc stiam indicant. De cunctis mysteriis recordationem faciendam esse traditum est: ipse Christas Deus noster de mysteriis communionis suæ, hoc στασιν ἐκτυποῖ καὶ τὴν ἀνάληψιν τοῦ Σωτῆρος· καὶ ἡ κλεῖσίς τε καὶ ἄνοιξις τῶν θείων θυρῶν τὴν εἰς τὴν οὐρανὸν εἴσοδον, καὶ τὰ πραχθέντα 122 τοῖ; ἀγο γέλοις ἐπὶ τῇ τοῦ Χριστοῦ ἀναλήψει, ἐπειδὴ τὸ ὑπερἄνω τῶν οὐρανῶν καὶ τὸ ἐκεῖσε ῞Αγιον τῶν ἁγίων, ἔνθα εἰσῆλθε καὶ σωματικῶς ὁ ὑπεράγιος Ἰησοῦς, τὸ θυσιαστήριον ἐκμιμεῖται· καὶ κατ᾽ οὐδὲν ἐκείνου υποδεέστερον· ὅτι καὶ αὐτὸν ἱερουργούμενον ἔχει, καὶ τὰς θείας αὐτοῦ παρούσας δυνάμεις. Συγκατα βὰς γὰρ ἡμῖν καὶ ἐμπεριπατήσας τῷ κόσμῳ τούτῳ διὰ σαρκὸς, καὶ ταύτας κατήγαγε. Καὶ οὐδὲ τόπος ἐστὶν ὁ τοῦτον διείργων· πανταχοῦ γὰρ πάρεστιν. Διατί γονυκλιτεῖ ὁ ἀρχιερεύς. Ο δὲ ἱεράρχης, τιθεὶς ἐν ἑτοίμασθείσῃ ἔξωθεν τραπέζῃ τὰ ἅγια λείψανα σὺν τῷ δίσκῳ, γονυκλι τεί, ταπεινούμενος, τῷ Θεῷ, καὶ τὴν δουλείαν· εμφαίνων· καὶ ἐνώπιον τοῦ ἡγιασμένου νέου ἐστὶ ναοῦ, εἰς οὐρανὸν προσκυνῶν, πιστεύων, ὡς πλήρης δόξης Θεοῦ ἐστι, καὶ ἄγγελοί εἰσιν ἐν αὐτῷ, καὶ ἅμα ἐμφαίνων, ὅτι καὶ Θεὸς κατῆλθε δι' ἡμᾶς πρὸς ἡμᾶς, καὶ εἰς τὰ κατώτερα κατέβη μέρη τοῦ ᾅδου, καὶ τὰς ψυχὰς ἐξείλετο, καὶ ἀναστὰς, εἰς τοὺς οὐ ρανοὺς ἡμᾶς εἰσελθὼν ἀνύψωσεν. Οθεν καὶ τῶν μελωδῶν μὲν ψαλλόντων τό, ο "Αρατε πύλας, ο έξω θεν, ἑτέρων δὲ ἐντὸς τὸ, ο Τίς ἐστιν οὗτος, ο καὶ τὰ τῶν ἀγγέλων ἐπὶ τῇ ἀναλήψει ἐκμιμουμένων τοῦ Σωτῆρος, ὡς εἴρηται· καὶ γὰρ οἱ πρῶτοι τότε παρὰ τῶν ὑποδεεστέρων ἐμάνθανον τὸ μυστήριον, ὡς καὶ Παυλός φησιν, ὅτι διὰ τῆς Ἐκκλησίας ἐγνώσθη καὶ ταῖς ἀρχαῖς καὶ ταῖς ἐξουσίαις ἡ πολυποίκιλος σοφία τοῦ Θεοῦ, ἡ καὶ τοῖς πρώτοις τῶν ἀγγέλων ἀκατανόητος, ὅτι Θεὸς ἔσται ἐν σαρκί, τὸ ὁμολογουμένως μέγα μυστήριον. ΚΕΦΑΛ. ΡΚ. Τι δύναται ἡ πρὸ τῶν πυλῶν ἐγκαινίων εὐχή. Ὁ ἀρχιερεὺς δὲ κλίνει τὸ γόνυ, καὶ ὑπὲρ τοῦ ναοῦ προσεύχεται, ὡς ἐπεὶ ένεκαινίσθη τῇ χάριτι, μένειν αὐτὸ εἰς τὸ διηνεκὲς ἐργαστήριον θεῖον, καὶ ψυχῶν λιμένα καὶ ἰατήριον καὶ ὄργανον εἶναι τῶν προσευχῶν καὶ τῶν τοῦ Θεοῦ μυστηρίων, καὶ εἰς αἰῶνας μένειν ἀσάλευτον. ΚΕΦΑΛ. ΡΚΑ. Οτι ἀναγκαῖον ἐν παντὶ θείῳ γὰῷ τελεῖσθαι τὰ ἐγκαίνια. Ονπερ δὴ καὶ τύπον τῶν ἐγκαινίων αναγκαίον τελεῖσθαι κατ' ἔτος ἐν παντὶ ναῷ, καὶ τὰ ἐγκαίνια ἐνεργεῖσθαι εἰς εὐχαριστίαν Θεοῦ καὶ τῆς χάριτος ἀνακαινισμὸν ἐπὶ τῷ θείῳ ναῷ, καὶ εἰς ἡμῶν τοῦ ἁγιασμοῦ μετάδοσιν μείζονά τε καὶ συντήρησιν, ὡς καὶ τοῖς παλαιοίς είθιστο, καθὼς τὸ Εὐαγγέλιον μαρτυρεί περὶ τῶν τοῦ παλαιοῦ ναοῦ ἐγκαινίων, καὶ πολλαχοῦ γέγραπται, καὶ ἡ Θεολόγος περὶ τού του λέγει φωνή. Καὶ αἱ ἑορταὶ πᾶσαι τοῦτο σημαίνουσι· καὶ ἐπὶ πᾶσι τοῖς μυστηρίοις ἡ ἀνάμνησις παραδέδοται γίνεσθαι. Καὶ αὐτὸς Χριστὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν περὶ τῶν μυστηρίων τῆς κοινωνίας αὐτοῦ

DE SACRO TENPLO. τοῦτο εἴρηκε • Τοῦτο ποιεῖτε εἰς τὴν ἐμὴν ἀνά- dixit. lioc facite in meam commemorationen. μνησιν.» Δ.ὸ καὶ ἀεὶ τὴν ἀνάμνησιν ἐνεργοῦμεν, ὡς ὁ Σωτὴρ είρηκε, καὶ κατὰ τὴν μεγάλην μάλιστα Πέμπτην, ὅτι ταῦτα παρέδωκεν, εἰ καὶ τὸ ἔργον τῆς ἱερουργίας ὑπὲρ πᾶν ἔργον. Καὶ τὰ τοῦ νιπτή ρος τότε τελοῦμεν· καὶ τὰ τοῦ βαπτίσματος δὲ, ἐν τῷ καιρῷ τῶν Θεοφανίων, εἰς ἐγκαίνια τοῦ θείου βαπτίσματος καὶ ἡμῶν τῆς χάριτος ανακαινισμόν. Καὶ τὰ λοιπὰ πάντα, ὡς τὰ τῆς γεννήσεως κατὰ σάρκα, καὶ τῆς σταυρώσεως ἀνυμνοῦμέν τε καὶ τυποῦμεν, καὶ τῆς ταφῆς, τῆς ἀναστάσεώς τε καὶ ἀναλήψεως, καὶ τῆς χειροτονίας αὐτῆς ἥτις ἡ ἐπι δημία ἐστὶ τοῦ Πνεύματος κατὰ τὴν Πεντηκοστή». 123 ΚΕΦΑΛ. ΡΚΒ'. - 、 Ὅτι χρὴ ἕκαστον τῶν ἱερωμένων τὸν καιρὸν ἑορτάζειν τῆς χειροτονίας αὐτοῦ· ἢ κἂν 18ρουργεῖν ἐν αὐτῇ τῇ ἡμέρᾳ. Ην καὶ ἕκαστον τῶν ἱερωμένων ἑορτάζειν χρή, καθ' όν κεχειροτόνηται χρόνον, καὶ τῷ Πνεύματι καθηγίασται, καὶ τὴν ἡμέραν σεβάζεσθαι καὶ τι μαν, ὡς μεγάλα καὶ ὑπὲρ ἔννοιαν δωρησαμένην αὐτῷ τὰ δωρήματα· ἢ κἂν προσέχειν τὴν ἡμέραν, καὶ ἱερουργεῖν ἐν αὐτῇ τῷ Κυρίῳ εὐχαριστοῦντα, τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ μένειν ἐν αὐτῷ ἐξαιτούμενον. Καὶ ἑκάστου δὲ ναοῦ χρὴ κατὰ τὴν ἡμέραν τελεί σθαι τῆς καθιερώσεως τὰ ἐγκαίνια. Ο δὴ καὶ ὁ νό μος ενήργει πρότερον ἔν τε τῇ ἱδρύσει τῆς σκηνῆς, καὶ τῇ ἀνεγέρσει τοῦ ναοῦ. Καὶ ἡ Ἐκκλησία δὲ τοῦ Χριστοῦ πολλῷ λαμπρότερον ἐξετέλει, ἐπειδὴ καὶ εἰκόνα τὴν ἱερὸν ἔχει ναὸν τοῦ παναγίου καὶ ζῶντος ἐκείνου ναοῦ, τοῦ Κυριακοῦ λέγω σώματος, 8 δὴ ᾠκοδόμησεν ἑαυτῇ ἀληθινὴ καὶ ζῶσα Σοφία, ὁ Θεὸς Λόγος ἐνανθρωπήσας, οὗ καὶ τὸ μνῆμα φέ ρει διὰ τοῦ θυσιαστηρίου, καὶ τὰ λοιπὰ ἐκτυποι. Καὶ τοσοῦτον διαφέρει τοῦ νομικοῦ τὴν σάρκωσιν Χριστοῦ σκιωδῶς προτυποῦντος ὁ καθ᾿ ἡμᾶς ἱερὸς ναός, ὅσον σκιᾶς ἡ ἀλήθεια, καὶ ὅσον Μωϋσῆς δοῦ λος ῶν, ὡς Παυλός φησι, Χριστοῦ τοῦ κατασκευάσαντος τὰ πάντα Δεσπότου. Καὶ ἔπεισί μοι θαυμά ζειν, πῶς τοῦτο τὸ ἔργον πέπαυται. Πλὴν ἐξετάζων ἔγνων, ὡς ἐπειδήπερ ή Κωνσταντίνου δεδούλωταί ποτε Λατίνοις, τῶν τῆς Ἐκκλησίας φυγαδευθέντων καὶ ἀποικισθέντων ἀλλαχοῦ, ταῦτα ἔργησε· καὶ ἐπειδὴ μετὰ πολὺν ἐπανῆλθον χρόνον, καθ᾽ ὅν ταῦ α ἡμέληται, ὡς ἔθος γεγονὸς μὴ ἐνεργεῖσθαι, πέπαυται·, καὶ ἐξ ἐκείνης τῆς Ἐκκλησίας ὡς ἐκ μητρός κὰν ταῖς ἄλλαις παρηκολούθησεν. "Οτι δὲ ἀναγκαῖον καὶ παραδεδομένον ἦν ἐξαρχῆς, καὶ ἡ Ἐκκλησία τοῦτο μαρτυρεί πάλιν τοῦ ἱεροῦ καὶ ζωοδόχου τάφου Χριστοῦ, τὰ ἐγκαίνια τοῦ ναοῦ ἑορτάζουσα. Καὶ μή τις τοῦτο πρόφασιν εὑρηκὼς εἴπῃ, ὡς ἀρκοῦνται οἱ καθόλου ταύτῃ τῇ ἑορτῇ, ἐπεὶ ἑνὸς ταῦτα ἐγκαί για ναοῦ· πάντες δὲ ὁμοίως θεῖοι ναοί, καὶ Χριστοῦ τάφοι τε καὶ κατοικητήρια. Διὸ καὶ ἐπὶ πᾶσι τοῖς ναεῖς ἐτελεῖτο, καὶ τοῖς συναξαρίοις τοῦτο ἀναγινώσχομεν. Ideoque semper commemorationem facimus, ut Salvator dixit; et præsertim in magna die quinta, cum hæc tradidit, etsi opus liturgiæ sit super omne opus. Ea quæ lavationis sunt, etiam tunc operamur. Quæ sunt autem baptismatis, In tenipore Epiphaniæ fiunt, in divini baptismatis dedicationem et in nostræ gratiae rei.orationem. Cætera - que cuncta recordamur, sicut nativitatem secundum carnem, crucifixionem, sepulturam, resurrecti nem, ascensionem et manuum impositionem, quæ sancti Spiritus est adventus in die Pentecostes. CAPUT CXXII. Quod decet quemlibet sacerdotem quotannis tempus ordinationis suæ festum agere, a!que illo die sacra facere. Caput etiam unumquemque consecratorum oportet celebrare juxta tempus quo manuum imposi tionem suscepit et Spiritu sanctificatus est; et diem hanc venerari et honorare, et in ipsa sacrum Do. mino in gratiarum actionem facere; siquidem illa dies ipsi magna citraque cogitationem charismata præstitit; debet etiam orare ut in seipso Dei gratia maneat. Cujusque vero templi secut= dum diem consecrationis oportet dedicationem celebrari. Quod porro lex prins operabatur in constructione tabernaculi et in adificatione templi; Ecclesia vero Christi multo splendidius exsequitur, siquidem sacrum templum habet imaginem illius sanctissimi viventisque templi, Dominici dico corporis, quod ædificavit sibi vera vivensque Sapientia, Deus Verbum homo factus, cujus et monumentum gerit, per altare cæteraque typo exprimit. Et tantum differt a legis tempio incarnationem Christi umbratiliter præfigurante, quod apud nos est templum, quantum ab umbra veritas, quantumque Moyses qui servus erat, ut ait Paulus, a Christo qui cuncta sicut Dominus disposuit Et mihi subest mirari, quomodo istud opus desierit. Attamen inquirendo cognovi quod, postquam urbs Constantini Latinis olim asserviit, Ecclesia ddelibus in exsilium pulsis et undique dispersis, haec cessaverunt; et postquam longe tempore redierunt, quo durante hæc fuerant ne. glecta, eo quod nos non perácienli invaserat. desierunt, et ex ista Ecclesia, ut ex matre, hoc etiam in alias transivit. Quod autem necessarium et traditur ab initio fuerit istud, hoc testatur vice sua sacri vivificique sepulcri Christi Ecclesia, templi dedicationem celebraus. Εt ne quis hoc nactus occasionem dicat quod cunctis sufficit prorsus hæc festivitas; quoniam hæc est unius templi dedicatio; cuncta vero pariter divina, templa et Christi monumenta et habita. cula sunt. Ideo de cunctis templis celebratur, et in synaxariis hoe legimus.

CAPUT CXXIII. Quod encænia in Ecclesia Thessalonicensi etiamnum quotannis celebrantur. Sancta vero Thessalonicensium Ecclesia, ex antiqua traditione usque ad hodiernum diem, hoc semper operatur in catholicis ecclesiis. Celebratur quidem vespere, et in aurora quoad sequentia. CAPUT CXXIV. De ordine encæniorum. Mane vero congregatis clericis ipse pontifex vel sacerdos encænia perficit. Incepta litania cum ceris et luminibus, in primumi templum abeunt, ubi in consecratione templi, cujus habentur encreuia, sacrae reliquiæ prius erant deposita. Ibique p sacerdote liturgiam faciente, glorificant bi qui litaniam exsequuntur, cantus proprios a novo templo usque ad antiquum psallentes. Deinde in antiquo templo liturgiæ antiphonæ dicuntur, usque ad primum introitum, dictum parvum; exhinc significato, quod juxta traditionem novum templum exinde perfectum est. Tunc qui liturgiam ibi celebrat sacerdos ad altare bic positum ingreditur, et ea quæ sunt liturgiæ perficit; qui vero litaniam exsequuntur,/post introitus orationem, egrediuntur templo litaniamque rursus agunt ad novum templum abeuntes, lumina ferentes, et proprios cantus ut in consecratione concinentes. Cumque prope templum facti sunt, magna voce ter cantant: - «Gloria tibi, Christe Deus;, et intrantes in narthecen, clausis speciosis partis, extrinsecus quidem hoc: Attollite portas, cum melodia cantores intonant; intrinsecus autem istud: • Quis est iste? > cæteri cantores coucinunt, angelos in ascensione Christi imitantes. Et hoc ter dicitur. Ultimo vero cum illi qui foris sunt canunt: Dominus virtutum; › quasi eos qui sunt intus edocentes de Jesu Christo, rege gloriæ: ‹ hắc est Dominus virtutum, › pontifex vel sacerdos genua Dectens super paratum tapetem et pulvinum, orationem encæniorum dicit et surgens adjicit consequenter introitus orationem; vige signansque portas, aperit, et ingreditur cum his qui cum ipso sunt, et interea canitur in ingressu et processu ad altare: «Quam superni firmamenti decoremì; › in eo quod cœlum alterum esse concinunt ecclesiam, quæ quoque tola luminosa est per faces ac lampades, si quidem facile est, si non per ea quæ sunt in potestate, necnon incenso repletur. Et ita sacri mysterii reliqua complentur; et pro Cherubico istud. Sileat. ¯ canitur, tanquam in consecratione; pro alio autem cominuni, Domine, dilexi decorem domus tuæ.» Apostolus autem et Evangelium in encania leguntur. Qua certe reperies in antiquis Evangeliis circa vigesimam secundam aut vigesimam tertiam Decembris. ΚΕΦΑΛ. ΡΚΓ. "Οτι τὰ ἐγκαίνια ἐν τῇ Θεσσαλονικέων ὅτι γίν νονται Εκκλησία. Καὶ ἡ τῶν Θεσσαλονικέων δὲ ἱερὰ Ἐκκλησία ἐκ παραδόσεως ἀρχαίας μέχρι τῆς σήμερον τοῦτο ἀεὶ ἐνεργεῖ ἐν ταῖς καθολικαῖς ἐκκλησίαις. Καὶ τελείται μὲν ἑσπέρας καὶ ἐν τῷ ὄρθρῳ τὰ τῆς ἀκολου θίας. ΚΕΦΑΛ. ΡΚΑ. Περὶ τῆς τάξεως τῶν ἐγκαινίων. Πρωί δὲ συναγομένων των κληρικῶν, ἢ ὁ ἀρχιε ρεὺς αὐτὸς, εἴτε ὁ ἱερεὺς, τὰ ἐγκαίνια ἐκτελεῖ. Καὶ άρξαμένης λιτανείας μετὰ κηρῶν καὶ φώτων, εἰς τὸν πρῶτον ναὸν ἀπέρχονται, ἔνθα προαπετέθη τότε ἐν τῇ καθιερώσει τοῦ τὰ ἐγκαίνια ἔχοντος ναοῦ τὰ, ἅγια λείψανα. Κἀκεῖ λειτουργοῦντος τοῦ ἱερέως, δοξολογοῦσιν οἱ λιτανεύοντες, τὰ ἰδιόμελα ἀπὸ τοῦ νέου ἄχρι τοῦ παλαιοῦ ναοῦ ψάλλοντες. Επειτα τα τῆς λειτουργίας ἀντίφωνα λέγονται ἐν τῷ παλαιῷ ναῷ ἄχρι τῆς πρώτης εἰσόδου, τῆς λεγομένης μια κρᾶς· ἐκ τούτου δεικνυμένου, ὅτι κατὰ διαδοχὴν ἐνω τεῦθεν ὁ νέος ναός τετελείωται. Τότε δὲ ὁ μὲν ἐκεῖσε λειτουργῶν ἱερεὺς εἰσοδεύει εἰς τὸ ἐκεῖσε θυσιαστής ριον, καὶ τὰ τῆς λειτουργίας εκτελεῖ· οἱ λιτανεύον τες δὲ μετὰ τὴν τῆς εἰσόδου εὐχὴν ἐξέρχονται τοῦ ναοῦ, καὶ λιτανεύουσιν αὖθις εἰς τὸν νέον ναὸν ἀπερχόμενοι, λαμπαδηφοροῦντε; τε καὶ τὰ λοιπὰ τῶν Ιδιομέλων ὡς καὶ ἐν τῇ καθιερώσει μέλποντες. Καὶ ἐγγὺ; γενόμενοι 124 τοῦ ναοῦ, μεγαλοφώνως τρὶς ᾅδουσι τὸν «' Δόξα σοι, Χριστὲ ὁ Θεός· ο καὶ εἰσελ. θόντες τὸν νάρθηκα, κλειομένων τῶν ὡραίων πυ λῶν, ἔξωθεν μὲν τλ, ο "Αρατε πύλας, ο μετά μέλους οἱ ψάλται ᾄδουσιν, ἔνδοθεν δὲ τὸ, ο Τίς ἐστιν οὗ τος, ο οἱ λοιποὶ ψάλται, τοὺς ἀγγέλους μιμούμενοι ἐπὶ τῇ ἀναλήψει Χριστοῦ. Καὶ τοῦτο λέγεται τρίς. Ὕστερον δὲ τῶν ἔξωθεν ψαλλόντων, ο Κύριος τῶν δυνάμεων, ο οἱονεὶ τοὺς ἐντὸς διδασκόντων περὶ Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ βασιλέως τῆς δόξης, «Οὗτός ἐστιν ὁ Κύριος αὐτῶν τῶν δυνάμεων, ν ὁ ἀρχιερεὺς, ἡ ὁ ἱερεὺς, γόνυ κλίνων ἐπὶ εὐτρεπισμένῳ τάπητι καὶ προσκεφαλαίῳ τὴν εὐχὴν λέγει τῶν ἐγκαινίων· καὶ έγερθεὶς, επιφέρει τὴν τῆς εἰσόδου ἀκολούθως εὐχήν καὶ σφραγίζων τὰς πύλας, ἀνοίγνυσί τε καὶ εἴσεισι σὺν τοῖς σὺν αὐτῷ, ψαλλόντων ἅμα ἐν τῷ εἰσέρχεσθαι καὶ εἰσοδεύειν εἰς τὸ θυσιαστήριον, «Π; τοῦ άνω στερεώματος τὴν εὐπρέπειαν, ο ὡς οὐρανὸν ἔτε μον ἀνυμνοῦντε; τὴν Ἐκκλησίαν, ἢ καὶ ἔστιν δε λόφωτος διὰ λαμπάδων τε καὶ φωταγωγῶν, εἴπερ ἐστὶν εὐπορία· εἰ δ' οὖν, τῶν κατὰ δύναμιν, καὶ θυμιάματος ἐκπληροῦσαι· καὶ οὕτω τὰ λοιπὰ τῆς θείας ἐκτελεῖται μυσταγωγίας. Καὶ ἀντὶ Χερουβι κοῦ μὲν τὸ, ο Σιγησάτω, ο ᾄδεται, ὡς καὶ ἐν τῇ καθιερώσει· ἀντὶ δὲ ἄλλου κοινωνικοῦ τὸ, «Κύριε, Αγάπησα εὐπρέπειαν οἴκου σου.» Καὶ ᾿Απόστολος δὲ καὶ Εὐαγγέλιον τὰ τῶν ἐγκαινίων ἀναγινώσχε ται. "Α δὴ καὶ εὑρήσεις ἐν παλαιοίς Εὐαγγελίοις κατὰ τὴν εἰκοστὴν δευτέραν τοῦ Δεκεμβρίου ἢ τὴν εἰκιστὴν τρίτην.

ΚΕΦΑΛ. ΡΚΕ. CAPUT CXXV. Οτι καὶ ἐν τῇ Κωνσταντινουπόλει ἐτελεῖτο Quod CPoli mos a primis temporibus invaluit encœnia ἐξαρχῆς τὰ ἐγκαίνια. quotannis celebrandi. Quoniam encænia celebrabantur olim Ecclesias tunc magne Constantinopolitana, decebat utique istuð et nunc feri et super omnem aliam festivitatem celebrari, eo quod tanquam a fonte, templo scilicet hoc divino, veluti famina in omnem fere terram, Christi pontifices effluunt, cæterasque Ecclesias sicut et animos Adelium irrigant ac reficiunt. Et oportet hunc primum sicut et istas gratia renovari: adventus enim denuo fit Spiritus; et gratia magis renovatur in nobis per sacras preces et orationes, servandique gratiam in nobis sumimus potestatem. Et super boc quidem dicta sufficiant. Pontifex autem, postquam gonua Dexit et oravit in consecratione coram januls, surgens ab oratione, ad resurrectionem 8:11– vatoris significandam, ut osteusum est in encæniorum recordatione, orationem introitus adjicit. Et denuo sumens in capite sacras martyrum reliquias, signal portas, et postquam aperuit, facit introitum luminibus. ac incensis repleto templo, quæ call splendorem suavitatemque gratis cunctis illie babitantibus traditam ostendunt; indicantque repletam ista domum Domini, sicut Ezechiel vidit et dixit: «Vidi, et ecce plena gloria domus Domini. › Istud autem incensum est etiam pro nube qum replevit sanctifcatum testimonii tabernaculum, atque Salomonis templum ingressa arca, sanctum Spiritum nube significante. Ingreditur autem pontifex cum astantibus sibi sneris vinistris atque sacerdote qui perficit oblationem in novo divino templo, ea quæ trium antiphonarum sunt, complevit, e sanctuario egressus est cum diacono vel solus portans evangelium, oratio - nemque introitus fecit et ingressum pontificis exspecial. Ipse namque pontifex preces antipl narum fecit in templo ubi repositæ fuerant reli - quiæ; deinde exhinc initio sacras liturgio sumpto, ad traditioncu sanctificationis ex prioribus in posteriora per illud in novo templo significandam, post encæniorum orationem, surgens, orationem congressionis subnectit. Idenque tune ingrediens cum omnibus, pontificibus scilicet, sacerdotibus et clero, populoque christiano comitante; cum isto sacerdote qui fecit oblationem secundum ordinem consequente, intrat, divini operis sacrae liturgiæ ex antiquo in novo templo - unionem faciens: nam istud, licet in diversio fiat locis, unum est. Ingressus itaque sanctuarium, sacras quidem reliquias supra sacram mensau ponit, utpote dignus hoc divino chrono, necnon Ὅτι τὰ ἐγκαίνια ἐτελεῖτο πάλαι τῆς ἐν Κωνσταν τινουπόλει μεγάλης τότε Εκκλησίας· ἔδει οὖν τοῦτο καὶ νῦν γίνεσθαι, καὶ ὑπὲρ πᾶσαν ἑτέραν ἑορτὴν ἐκτελεῖσθαι, ὅτι καὶ ὡς ἀπὸ πηγής, τούτου δή τοῦ θείου ναοῦ, ὡ; ποταμοὶ ἐν πάσῃ γῇ σχεδόν οἱ Χριστοῦ Ἱεράρχαι εκρέουσι, καὶ τὰς λοιπὰς ἐκκλησίας ὡς καὶ τὰς ψυχὰς τῶν πιστῶν καταρδουσί τε καὶ ἀναψύχουσι· καὶ δέον ἀνακαινίζειν κακείνην τὴν πρώτην καὶ ταύτας τῇ χάριτι. Επιδημία γὰρ καὶ αὖθις γίνεται Πνεύματος· καὶ ἡ χάρις ἐγκαινίζεται πλέον ἐν ἡμῖν διὰ τῶν ἱερῶν δεήσεων καὶ εὐχῶν· καὶ εἰς τὸ μένειν ἐν ἡμῖν τὴν χάριν λαμβάνομεν δύναμιν. Καὶ περὶ τούτου μὲν ἀρκείτω τὰ εἰρημένα. Ο Ιεράρχης δὲ μετὰ τὸ κλῆναι τὸ γόνυ καὶ εὔξασθαι ἐν τῇ καθιερώσει πρὸ τῶν πυλῶν, ἐξαναστάς τῆς εὐχῆς, τὴν ἔγερσιν δηλῶν τοῦ Σωτῆρος, ὡς προδεδήλωται ἐν τῇ ἀναμνήσει τῶν ἐγκαινίων, ἐπιφέρει τὴν τῆς εἰσόδου εὐχήν. Καὶ λαβὼν πάλιν τὰ ἱερὰ τῶν μαρτύρων· ἐπὶ τῆς κεφαλῆς λείψανα, σφρα γίζει τὰς πύλας. Καὶ ἀνοίξας, ποιεῖται τὴν εἴσοδον, φώτων καὶ θυμιαμάτων πεπληρωμένου τοῦ ναοῦ, τὸν ἐν τῷ οὐρανῷ φωτισμὸν καὶ τὴν εὐωδίαν τῆς χάριτος τοῖς ἐκεῖσε κάτι διαδομένην δηλούντων· καὶ ὅτι πλήρης ταύτης ὁ οἶκος Κυρίου, ὡς καὶ ὁ Ἰεζεκιήλ ἔβλεψέ τε καὶ ἔλεξε, ο Καὶ εἶδον, καὶ ἰδοὺ πλήρης δόξης ὁ οἶκος Κυρίου.» Τοῦτο δὲ τὸ θυμία- c μα καὶ ἀντὶ τῆς νεφέλης ἐστὶν ἣν ἐπλήρωσεν ἁγια ζομένην τὴν τοῦ μαρτυρίου σκηνὴν, καὶ τὸν τοῦ Σολομώντος ναόν, τῆς κιβωτοῦ εἰσελθούσης, δηλούσης τῆς νεφέλης τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Εἰσοδεύει δὲ ὁ ἀρχιερεὺς μετὰ καὶ τῶν συμπαρόντων αὐτῷ ἱερω μένων, καὶ τοῦ ἱερέως τοῦ τὴν προσκομιδὴν ἐκτελέ σαντος ἐν τῷ θείῳ νέῳ ναῷ τὰ τῶν τριῶν ἀντιφώ. νων τετελεκότος, καὶ ἐκ τοῦ βήματος ἐξελθόντος μετὰ διακίνου ἢ καὶ μόνου κρατοῦντος τὸ Εὐαγγέλιον, καὶ τὴν εὐχὴν τῆς εἰσόδου ποιησαμένου, καὶ τὴν εἰσέλευσιν τοῦ ἀρχιερέως προσμένοντος. Αὐτὸς μὲν γὰρ ὁ ἀρχιερεὺς τὰς εὐχὰς ποιεῖται τῶν ἀντιφώνων ἐν τῷ ναῷ ἔνθα τὰ λείψανα ἀπέκειτο· ἔπειτα ἐκεῖ εν ἀρξάμενος τῆς ἱερᾶς λειτουργίας, τὸ μετα δοτικὸν τοῦ ἁγιασμοῦ ἐκ τῶν προτέρων εἰς τὰ μετέπειτα δεικνὺς διὰ τούτον ἐν τῷ κοινῷ ναῷ μετὰ τὴν τῶν ἐγκαινίων εὐχὴν, ἀναστάς, τὴν τῆς συνόδου ἐπισυνάπτει. Διὸ καὶ τότε εἰσοδεύων μετὰ πάντων ἀρχιερέων 125 δηλαδή, ἱερέων τε καὶ τοῦ κλήρου, καὶ τοῦ φιλοχρίστου ἐφιπομένου λαοῦ, μετὰ τοῦ ἱερέως τούτου τοῦ τὴν προσκομιδὴν ἐνεργήσαντος, κατὰ τὴν τάξιν ἐφεπομένου, εἴσεισι ἔνωσιν ποιούμενος ἐκ τοῦ παλαιοῦ ἐν τῷ νέῳ ναῷ, τοῦ θείου ἔργου τῆς ἱερᾶς λειτουργίας. Ἐπεὶ καὶ τοῦτο ἐν, κἂν ἐν διαφόροις γίνηται τόποις. Εἰσελθὼν οὖν τὸ βῆμα, τὰ μὲν λείψανα τίθησι τῆς ἱερᾶς ἄνω τραπέζης, ὡς ἄξια τοῦ Οζίου θρόνου, καὶ τῆς ἴσης παρὰ τοῦ Δεσπότου θείας τυχόντα τιμής, διὰ τὸ παθεῖν ὑπὲρ αὐτοῦ. Λαδών δε θυμίαμα, κύκλῳ ταύτην κατὰ τὸ 10ος θυμιά. PATROL. GR. CLV. Domino pɔrem sortitas -divinum honorem, co quod propter illum passæ sunt; sumens antem incensum, il'am juxta merem circulo thurif· Cal.

CAPUT CXXVI. Quaré unguento reliquiæ perfundantur, ponanturque sub altaris ut KE AA. PKG. Δια τί μύρον ἐπιχέεται τοῖς λειψάνοις, καὶ ὑπὸ τὸ θυσιαστήριον κατατίθενται. Εἶτα τὰ λείψανα ἐν γλωσσικόμῳ ἀργυρῷ ἡ χαλκῷ ἡ λιθίνῳ προευτρεπισμένῳ ἐνθεμένος, καὶ μύρον αὐτοῖς θεῖον ἐκχέας, ήνωμένοι γάρ είσι Χριστῷ τῷ ἀληθινῷ μύρῳ, καὶ τῆς εὐωδίας τῆς χάριτος οι μάρτυρες έμπλεοι, ἅμα δὲ καὶ τὸν ἐν ταφιασμὸν Χριστοῦ καὶ τούτων δηλῶν, ἐπεὶ καὶ ὑπὸ τὸν τάφον Χριστοῦ, τὴν ἱερὰν τράπεζαν, ὡς θαπτόμενοι κατατίθενται, καὶ ὅτι μέλλων πάσχειν καὶ θάπτεσθαι τῷ γυναικὸς μύρῳ ἐχρίσατο ὁ Σωτήρ, σκεπάζει τὸ ὡς γλωσσόκομον ἐκεῖνο, καὶ πάντοθεν ἀσφαλίζεται ὁ ἀρχιερεὺς, ἵνα μή τι τῶν ἁγίων ἐκείνων λειψάνων ἀφαιρεθῇ. Καὶ ὑπὸ τὴν τράπεζαν ώς θεμελίους ταῦτα τὰ λείψανα κατατίθησιν, ὅτι καὶ εἰσι· καὶ χωρὶς ἐκείνων οὐκ ἔστιν ἱερουργεῖν.. Τίθενται δὲ ὑποκάτωθεν τῆς τραπέζης του κιβωρίου ἐντὸς, μέσον τῶν δύο κιόνων τῶν πρὸς ἀνατολάς ἱσταμένων, ἐπεὶ καὶ στῦλοι οὗτοι τῆς πίστεως, καὶ ἐπερείδοντες τὴν Ἐκκλησίαν τῇ ὁμολογία το καὶ τοῖς αἷμασι, καὶ τὴν Ἀνατολὴν τὴν ἀνέσπερον, Χριστίν, ἐκμιμησάμενοι καὶ ζηλώσαντες. Επειτα καὶ εὐχὴν ποιησάμενος ἱερὰν, καὶ εὐχαριστήσας ἐπὶ τῇ καταθέσει τῶν μαρτύρων, καὶ τοῦτο δωρεάν αὐτοῖς ἄνωθεν δεδομένην εἰρηκώς, τὸ σκορπίζεσθαι τούτων ἐν πάσῃ γῇ τὰ λείψανα, εἰς οἰκοδομὴν δηλαδὴ τῆς Ἐκκλησίας, καὶ ἰατρείαν καὶ ἁγιασμὸν τῶν πιστῶν, εὔχεται τὰς συνήθεις θαυματουργίας τὸν Κύριον καὶ ἐν τῷ ναῷ τούτῳ δι' αὐτῶν διενεργείν εἰς τε ψυχικὴν τῶν εὐσεβῶν καὶ σωματικὴν θερα πείαν. Καὶ ἑτέρας αὖθις ἐπισυνάπτει δύο εὐχάς, ὡς ἂν μερίδα ἔχωμεν ἐν Χριστῷ μετ' αὐτῶν, καὶ ἵνα δι' αὐτῶν φρουρούμενοί τε καὶ ἰώμενοι καὶ ἁγιαζό μενοι, κανταῦθα περισωζώμεθα καὶ τῷ μέλλοντι. Τοῦτο γὰρ τέλος θείου έργου παντός, ἡ ἡμετέρα σωτηρία. Ταῦτα· οὖν ὑπὲρ τούτου καὶ ὁ ἀρχιερεὺς έκτελέσας, δίδωσι καιρόν. Καὶ ὁ Τρισάγιος άδεται. Καὶ καθεξῆς τὰ τῆς θείας ἱερουργίας τελείται· καὶ καθ᾽ ἡμέραν ἄχρι τῶν ἑπτά, διὰ τὰς τοῦ Πνεύματος χάριτα:, εἰς δόξαν αὐτοῦ τοῦ τὸν ναὸν κατοικήσαντος, καὶ εἰς τὸ διηνεκές. Τοῦτο καὶ ἡ τελετὴ τῶν εγκαινίων τοῦ ἱερωτάτου ναοῦ καὶ τῆς τούτου καθιερώσεως. Ἐν ᾗ καὶ ἀντιμίνσια τελεῖται κατὰ άρχαίαν τινὰ παράδοσιν, τὴν δύναμιν τῆς ἱερᾶς κεκτημένα τραπέζης, καὶ ἀπὸ τόπου εἰς τόπον ἀγόμενα κατά μίμησιν τῆς πάλαι σκηνής, μείζονα ταύτης κατά πολύ κεκτημένα δύναμιν. Ο γὰρ ἐπουράνιος ἄρτος ὁ ζῶν ἐν τούτοις ἱερουργεῖται, Δίδοται δὲ γνώμῃ ἀρχιερέως καὶ κατ' ανάγκην, καὶ ἔνθα οὐκ ἔστι ναὸς, καὶ ἔτι πιστοῖς ἀνδράσιν ἀποδη μοῦσιν, ἢ καὶ βασιλεῦσιν αὐτοῖς, ὡς ἂν τὸ μέγα ἐνεργῆται θύμα τε καὶ μυστήριον. Deinde, sacras reliquias in theca argentea vel ærea vel lapidea prius parata inserens, divinam Ipsis myrrhan infundit conjuncti namque sunt Christo vero unguento, suavitateque gratiæ repleti martyres; insimul autem hoc in sepulturam Christi et istorum ostendit, siquidem etiam sub Christi sepulcrum, sacram scilicet mensam, tanquam sepulti deponuntur, et quoniam passurus atque sepeliendus Salvator mulieris unguento inunclus est. Tunc involvit hoc veluti marsupium, et indique munit pontifex, ne quid sacrarum illarum reliquiarum auferatur, subque mensam bas reliquias loco fundamentorum deponit, quondam etiam sunt, et sine illis non potest fieri sacrum. Deponuntur autem subter mensam ciborii intus, in medio duarum columnarum ad orientem consistentium, quoniam et isti sunt fidei columna, Ecclesiamque confessione sicut et sanguine confirmant, et Orientem sine vespere Christum, imitati sunt ac zelaverunt. Deinde, postquam orationem sacram fecit et gratias súper depositione martyrum egit, hocque dixit donum ipsis cœlitus concessum, quod in universa terra dispergerentur eorum reliquiæ, in aedificationem scilicet Ecclesia, et in curaLionem ac sanctificationem fidelium, exorat Dominus consueta prodigia, utens illis, in hoc templo perficiat, in spiritalem corporalemque piorum sanationem. Et alias iterum adjungit duas orationes ut cum ipsis partem habeamus in Christo, necnon per ipsos custoditi, sanati ac sanctificati, hic et in futurum salvi simus. Hic enim est cujuslibet operis divini Anis, nostra salus. Cum igitur hæc propter istum perficit pontifex, dat occasionein, et Tersanctus canitur. Εt continuo quæ sunt divinæ sacræque orationis perf. ciuntur, et quotidie usque ad septem dies, propter sacra Spiritus charismata, in gloriam ejus qui templum inhabitavit et in perpetuum. Talis etiam est ritus encæniorum sanctissimi templi ejusque consecrationis; in quo, juxta veterem quamdam traditionem, etiam antiuinsia perfciuntur; quae sacre mensa na la potentiam, de loco ad locum η ducuntur ad veteris imitationem tabernaculi, majoremque pofentiam quam istud multo sortita sunt: in istis enim cœlestis panis vivus opere 63cro confcitur. Conceduntur altem ea indulgentia pontificis juxta necessitatem, ubi non est templum, virisque Adelibus peregrinantibus, vel regibus ipsis, ut in eis magnum sacrifcium mysteriumque confciatur. CAPUT CXXVH. De sacrò ritu divinorum antiminsiorum, sive mapparum sacræ mensæ, et quare plerumque ex lino conficiantur. De his igitur ritus, per omnia dictis similis est; et super his iidem sunt 'sermones, præteri ΚΕΦΑΛ. ΡΚΖ'. Περὶ τῆς τῶν θείων ἀντιμινσίων ἱερᾶς τελετής, καὶ διὰ τί ἐπὶ πλέον ἀπὸ λίνου τὰ ἀντιμίν σια Ἡ ἐπὶ τούτοις οὖν τελετὴ ὁμοία κατὰ πάντα τοῖς εἰρημένοις, καὶ οἱ αὐτοὶ περὶ τούτων 126 λόγοι, με

aliquo modo enim totus mundus ipsis est templum; insuper autem non ex lapidibus, sed ex textis, præsertimque ex lino sint; quoniam ea quæ passionis sunt operantur, et quasifunebria sunt: et hac a terra. Linum enim est a terra sicut et de terra Salvatoris monumentùm fuit. Omnes ergo pariter hac mensa sacra preces accipiunt et quæ super illam posita, illorumque memoriam facit pontifex, cum preces recitat; pariter etiam hæc visitatione divini Spiritus sanctificari suppliciter rogat; nec non pariter quoque abluit, aspergit, et inungit unguento ter unicuique faciens crucem, sicut et in mensa per unguentum), adjiciens çantum Alleluia. Et tanquam in mensa, quatuor ponit texti partes, in typum evangelistarum, quorum etiam inscribit nomina, Duo quoque alia texta antiminsio, quod est mensa, æqualia conglutinat ac conserit; et unum quidem tanquam involucrum corporis, sicut et iu mensa, in typum sindonis, qua mortuum Christum Joseph involvit; aliud autem tanquam trapezaphorum in honorem throni Dei: thronus enim illius est altare locusque requietionis. Et involumentum in medio ejus consuitur, in sudarii typum, et hæc significantes psalmi, super istis velut super divina mensa dicuntur; nam etiam consecratione non facta, si antiminsiis opus si!, supra sacram mensai sanctificatam vestimentis ipsius exutis, explicatisque ipsis antiminsiis, ordo consecrationis fit: quae præcipue oportet a pontifce fieri; juxta neccessitatem vero, illius vice, a circumspecto sacerdote, divinorutn experientiam nacto, qui sindona super sacerdotalia vestimenta induit, sicut et pontifex cum antiminsia sanctificat. Postremum igitur istis etiam sacraruin reliquiarum portiones, ad ipsorum) orientem, inunctæ unguento in aliquo parvo linteo texto, vasculi loco, imponuntur et consuuntur. Et omnia continue funt et in istis, quæcunque facta sunt in divina mensa deßxa; quoniam tuumquodque eorum sacra mensa est ac Dei gloria repleta sunt. Oportet etiam illa non in qualemcunque domum reponi, nec a laicis contingi: siquidem nec utilitas nec necessitas est: sunt enim propter sacri celebrationem, et absque νον, ὅτι οἱ καθιδρυμένα εἰσὶ, καὶ οὐ μετα ναοῦ. Οlave quam haec non constituantur, sintque siue templo; γὰρ αὐτοῖς ἅπας ὁ κόσμος ἐστὶ ναός· καὶ ὅτι οὐκ ἐκ λίθων, ἀλλ' ἐξ ὑφασμάτων εἰσὶ, καὶ μᾶλλον ἐκ λίνου· ὅτι τὰ τοῦ πάθους διενεργοῦσι, καὶ ὡς ἐντάφ:ά εἰσι, καὶ ἀπὸ γῆς ταῦτα. Ὁ λίνος γὰρ ἀπὸ γῆς; ὡς καὶ ἐπὶ γῆς τοῦ Σωτῆρος τὸ μνῆμα γέγονε. Πάσας οὖν ὁμοίως τῇ τραπέζῃ τῇ ἱερᾷ καὶ αὐτὰ δέχονται τὰς εὐχάς, αὐτῇ ἐπικείμενα. Καὶ μνήμην αὐτῶν ὁ ἀρχιερεὺς ποιεῖται ἐν τῷ τὰς εὐχὰς λέγειν: καὶ ὁμοίως ἁγιασθῆναι δυσωπεῖ τῇ ἐπιφοιτήσει τοῦ Θείου Πνεύματος· καὶ ὁμοίως ἐκπλύνει, καὶ ῥαντίζει, καὶ ἀλείφει τῷ μύρῳ τρὶς ποιῶν ἑκάστῳ σταυρὸν, ὡς καὶ ἐν τῇ τραπέζῃ διὰ τοῦ μύρου, ἐπιψάλλων τὸ Ἀλληλούϊα. Καὶ ὡς ἐν τῇ τραπέζη τίθησι τέσσαρα υφάσματος μέρη εἰς τύπον τῶν εὐαγγελιστῶν ὧν ἐπιγράφει καὶ τὰ ὀνόματα· καὶ δύο ἄλλα (τα τῷ ἀντιμινσίῳ, ὅπερ ἐστὶν ἡ τράπεζα, συνάπτει τε καὶ συῤῥάπτει· τὸ μὲν ὡς κατασάρκα, καθὰ καὶ ἐν τῇ τραπέζῃ εἰς τύπον τῆς σινδόνος, ᾗ νεκρὸν ἐνείλησε τὸν Χριστὸν ὁ Ἰωσήφ· τὸ δὲ, ὡς τραπεζοφόρον, εἰς τιμὴν τοῦ θρόνου Θεοῦ. Θρόνος γὰρ αὐτοῦ τὸ θυσιαστήριον καὶ ἀνάπαυσις. Καὶ εἰλητὸν μέσον τούτου συρράπτεται εἰς τύπον τοῦ σουδαρίου. Καὶ οἱ ταῦτα δηλοῦντες ψαλμοὶ καὶ ἐπὶ τούτοις ὡς καὶ ἐν τῇ θείᾳ τραπέζῃ λέγονται, ἐπεὶ καὶ μὴ καθιερώσεως γενομένης, χρείας οὔσης ἀντιμινσίων, ἐπάνω ἱερᾶς ἡγιασμένης τραπέζης των ἀμφίων αὐτῆς ἐξαιρομένων, καὶ ἁπλουμένων τῶν ἀντιμιντίων αὐτῶν, ἡ τῆς καθιερώσεως τάξις γίνεται. καὶ δεῖ ἐξαιρέτως παρὰ ἀρχιερέως γίνεσθαι κατ' ἀνάγκην δὲ προτροπῇ αὐτοῦ παρ' εὐλαβοῦς ἱερέως πεῖραν τῶν θείων κεκτημένου, ὃς καὶ ἐπεν δύεται σινδόνα ἐπάνω τῶν ἱερατικῶν, καθὰ δὴ καὶ ὁ ἀρχιερεὺς ἐν τῷ τὰ ἀντιμίνσια ἁγιάζειν. Τελευταίων οὖν τούτοις καὶ μερίδες ἁγίων λειψάνων, χρισθεῖσαι τῷ μύρῳ ἐξ ἀνατολῶν αὐτῶν, ἐν μικρῷ τινι ὑφά σματι λίνου, ἀντὶ σκεύους ἐπιβάλλονται καὶ συρ βάνονται. Καὶ πάντα ἀπαραλείπτως γίνεται καὶ ἐν αὐτοῖς, ὅσα καὶ ἐν τῇ θείᾳ καθιδρυμένῃ τραπέζῃ· ὅτι καὶ ἕκαστον αὐτῶν ἱερὰ τράπεζά ἐστι, καὶ δόξης Θεοῦ πεπληρωμένα εἰσί. Καὶ δεῖ αὐτὰ μὴ εἰς τὸν τυχόντα ἁπλῶς κεῖσθαι οἶκον, μηδ' ἅπτεσθαι τούτων λαϊκοὺς, ἐπεὶ καὶ οὐ χρεία οὐδ᾽ ἀνάγκη• διὰ γὰρ τὴν ἱερουργίαν. εἰσί· καὶ χωρὶς ἱερέως ἱερουργία οὐ γίνεται. Λοιπὸν ταῦτα φυλαττέτωσαν sacerdote non at sacri celebratio. Caterum isla Ιερείς λαμβάνοντες κατά χρείαν παρὰ τοῦ ἱεράρχου. Οὐδὲ γὰρ ἱερεῦσιν ἄδεια ἐνεργεῖν δι' αὐτῶν χωρίς ἐκδόσεως τοῦ ἀρχιερέως. Οὕτω μὲν οὖν ὁ ἅγιος ναός ανεγήγερται ἤδη καὶ τετελείωται, καὶ κατὰ δύναμιν ἡμετέραν τὰ ἐν τούτῳ ἐθεωρήθη. 'Αρα δὲ λείπεταί τι πρὸς τοῦτο θεωρῆσαι καὶ ἕτερον; Κληρικός. Ως ἦν δυνατόν, Πάτερ, μαθεῖν ἡμᾶς, μεμαθήκαμέν τε καὶ ἔγνωμεν· εἰ δὲ καί τι πλέον ἐστὶ, καὶ περὶ τούτου δηλώσαι ἡμῖν δεόμεθα. ΚΕΦΑΛ. ΡΚΗ. Τι ἄρα ὁ ναὸς ἐκτυποῖ, καὶ τὰ ἐν αὐτῷ. Αρχιερεύς. Καὶ τὰ εἰρημένα ὑπὲρ ἡμᾶς, μάλλον custodiant sacerdotes a pontifce juxta necessitatem rccipientes: non enim sacerdotibus licet cumn eis divina peragere sine licentia pontifcis. Sic quidém igitur sanctuin templum jain surrexit et cousecratum est; et pro viribus nostris quæcunque a‹ hoc respiciunt jam consideravimus. Porrone autem aliud quid insuper restat considerandum? Clericus. Sicut possibile erat, Pater, nos discere, didicimus et edocti sumus; si vero quid aliud amplius est, de hoc nobis fieri demonstrationem roganus. CAPUT CXXVIII. Quæ sit templi al rerum, quæ in co sunt, signific calio. Pon:ifex. Et quæ dicta sunt supra nos craut,

ἁγίων. Οἶμαι δὲ, λείπεται ἐρεῖν, καὶ τί ἄρα ὁ ναὸς ἐκ· τύποῖ καὶ τὰ ἐν αὐτῷ. Καὶ ἴσως μὲν περὶ τούτου καὶ ἐν ἄλλοις εἰρή χαμεν· ῥητέον δὲ καὶ νῦν, ἐπειδὴ περὶ τούτων ἡμῖν ὁ λόγος ἀκολούθως ἐλήλυθε· καὶ ἔτι τὸ πολλάκις περὶ τῶν αὐτῶν λέγειν θείων ὄντων ἀνακαινίζει τὰ κάλλιστα, καὶ τὴν μνήμην μᾶλλον καθαγιάζει, ὡς καὶ τοὐναντίον ἐν τοῖς μὴ καλοῖς γίνεται. Ο ναός τοίνυν οἶκός ἐστι Θεοῦ, καὶ ἐξ ὐλῶν ἀψύχων συγκείμενος. "Αγιάζεται γὰρ χάριτι θείᾳ καὶ εὐχαῖς ἱερατικαῖς, καὶ οὐκ ἔτι κατά τοὺς ἄλλους· ἀλλ' ἀφιερωμένος ἐστὶν ἐπὶ γῆς θεῷ· καὶ αὐτὸν πλουτεῖ ἔνοικον, καὶ ἡ δόξα 127 αὐτοῦ ἐν αὐτῷ καὶ δύναμις τε καὶ χάρις, ἐπεὶ καὶ ἐν αὐτῷ τούτου ἐπεκλήθη τὸ ὄνομα· ἡ σὺν αὐτῷ καί τινο;. αὐτοῦ τῶν ἁγίων. Διὸ καὶ τὴν κλῆσιν εἰς δν ἐπε· κλήθη φέρει· καὶ οὐκ ἔτι οἶκον καλοῦμεν αὐτὸν μόνον, ἀλλ᾽ ἅγιον, ὡς ἡγιασμένον ἐκ τοῦ ἁγίου Πατρὸς, διὰ τοῦ Παναγίου Υἱοῦ, ἐν ἁγίῳ Πνεύματι, καὶ τῆς Τριάδος σκήνωμα οὗτος. Διὸ καὶ εἴπερ εἰς ὄνομα μόνον τοῦ ἐν Τριάδι ἐστὶ Θεοῦ, ὡς εἰς αὐτὸν τὸν μόνον Θεὸν πορευόμενοι, οὕτω λέγομεν, ἀπερχόμεθα εἰς τὴν ἁγίαν Τριάδα, τὸν ἀφιερωμένον δηλαδὴ οἶκον αὐτῇ· ἢ εἰς τὸν Χριστὸν λέγομεν ἀπιέναι, τὸν ἕνα τῆς Τριάδος Θεόν Λόγον σαρκωθέντα ἢ πρὸς τὴν παναγίαν αὐτοῦ Μητέρα, ἢ τοὺς ἁγίους ἀγγέλους, ἢ ἀποστόλους, ἢ ἅγιον ἱεράρχην ἢ μάρ τυρα, ή τινα τῶν ἁγίων. Τί τούτου δηλοῦντος τοῦ λόγου; ὅτι ὁ ναὸς ἀφιέρωται τῷ Θεῷ, καὶ αὐτοῦ ἐστιν οἶκος· καὶ αὐτός ἐστιν ἐν αὐτῷ. Καὶ ὁ ἐπικληθεὶς δὲ δοῦλος αὐτοῦ ἐν αὐτῷ μένει, ὡς ἐν οἰκίῳ σκηνώματι. Καὶ τῇ ψυχῇ μὲν ἐνδημεῖ ἀΰλως, πολύ λάκι; δὲ καὶ τοῖς λειψάνοις ἐστὶ τεθειμένος ἐκεῖσε· καὶ θείᾳ δυνάμει καὶ χάριτι, ἐνεργεῖ· ὅτι καὶ δι πλοῖ ὄντες ἡμεῖς, καὶ τὰ δῶρα διπλῶς λαμβάνομεν. Οθεν καὶ ἐν τοῖς ὁλώδεσι τούτοις ἡ χάρις ἐφίσταται, καὶ ἐπιφοιτῶσα μένει, καὶ δι' ἡμᾶς ἐνεργεί εὐδοκίᾳ Πατρὸς, καὶ ἐλέει τοῦ δι' ἡμᾶς σαρκωθέν τος, καὶ διπλῶς ἡμᾶς ἀναπλάσαντος, καὶ ἐπιδημία καὶ οἰκτιρμοῖς τοῦ συνεργοῦ αὐτῷ καὶ ἀχωρίστου Πνεύματος. Καὶ τοῦτο βλέπομεν ἀριδήλως. Θείας γὰρ δυνάμεις· ἐνεργοῦνται ἐν τοῖς νποῖς, καὶ ἀγγέ λων εμφάνειαι καὶ ἁγίων· καὶ σημεῖα τελεῖται· καὶ τὰ αἰτήματα δίδοται· καὶ ἰάματα χορηγείται καὶ τὰ ἐν αὐτοῖς δὲ τοῖς ναοῖς ἄψυχα, ὕδατά τε καὶ λίθοι καὶ κίονες καὶ πέπλα καὶ σιδήρια ἐνεργεῖ· οὐκ ἀφ' ἑαυτῶν, πῶς γάρ; ἄψυχα καὶ κτίσματα Θεοῦ ὄντα, καὶ μηδὲν ἀφ' ἑαυτῶν ἔχοντα; ὅμως ταῦτα ἐνεργεῖ τῇ τοῦ Θεοῦ χάριτι· ἐν τούτοις ἐπικληθείσῃ, καὶ τοῦ θείου ἐν τούτοις επονοματισθέν τοῦ ὀνόματος, ἵν᾿ ἁγιασθῶμεν ἡμεῖς. Ὅπου τοίνυν Θεοῦ ὀνομασία τε καὶ ἐπίκλησις τοῦ πάντα πεποιηκότος τῆς μακαρίας Τριάδος τοῦ μόνου ὄντος Θεού, ἅγια πάντα, καὶ ἐνεργεῖ πάντα, καὶ ἰᾶται, καὶ σώ ζει τῇ χάριτι. magis autem quantum nobis datur intelligere et di- δὲ ὅσον ἡμῖν νοεῖν ἔρχεται καὶ μανθάνειν ἐκ τῶν scere ex sanctis. Puto vero dicendum relinqui qnid templum et ea quæ sunt in ipso significent. Forte quidem de hoc alias etiam diximus; sed nunc adhuc dicendum, siquidem super istis serino noster consequenter constitit; aliunde vero frequens sermo de iisdem quæ divina sunt, optima renoval in mente, memoriamque magis sanctificat, sicut et contrarium ft in iis quæ bona non suui. Templum igitur domus Dei est, vel ex materiis inanimis constans: sanctificatur ením divina gratia sacerdotalibusque precibus, et jam non est sicut cæteræ domus, sed Deo super terram dicatur, ipsumque possidet inhabitantem; et illius gloria, potestas el gratia in ipso est; siquidem in ipso nomen illius invocatum est, et cum isto nomen alicujus sanctorum. Ideoque fert appellationem ejus sub cujus invocatione dicatum est; nec illud adhuc solummodo vocamus doinum, sed domuni sanctam, ut sanctifeatam a sancto Paire per sanctissimum Filium, 'in sancto Spiritu; et sanctissimæ Trinitatis tabernaculum est istud. Ideoque licet in nomen solum Dei, qui în Triuitate constat, sit, tanquam ad ipsum soTum Deum procedentes, sic dicimus: abimus ad sanctam Trinitatem, ad domum scilicet ipsi dicatam; vel abire dicimus ad Christum, unum e Triuitate, Deum Verbum, incarnatum: vel ad ipsius sanctissimam Matrem, vel sanctos angelos, vel apostolos, vel saucetum pontifcem aut martyrein, vel quempiam sanctorum. Quid autern indicat bic loquendi modus? Quod templum est domus Dei ipsique consecratur, et ipse in illo est; et invocatus ipsius servus in illo tanquam in proprio habitaculo manet, et anima quidem spiritualiter residet; sæpius antem et reliquiis est ibi sepultus; divinaque potentia et gratia operatur; quoniam duplices cum simus, dona quoque dupliciter accipimus. Unde vel in istis materiis gratia insidet, visitausque manet et propter nos operatur beneplacito Patris et illius misericordia qui propter nos incarnatus est et dupliciter nos reformavit, et adsenta conuniserationeque ejus qui cum illo opc ratur et inseparabiliter conjungitur, Spiritus. Et hoc manifeste videmus: divinæ namque potentiæ vim suam exercent in templis; et angeloruın alque sanctorum cernitur præsentia; prodigiaque complentur et exaudiuntur vota, necnon sanationes præstantur. Et ea quæ sunt in templis inauima, aque, lapides, column, vela, ferramenta ellicaciam habent, non a seipsis; quoniodo enim? inanima sunt et creaturæ Dei, nec ullum a semek ipsis habent; attamen hæc operantur Dei gratia quæ in his invocata est, et virtute nominis divini quod ipsis cognomine datum est, ut nos saucti!icemur. Ubi igitur est nomen et invocatio Dei qui euncta fecit, beate Trinitatis, illius qui solus est Deus, omnia sunt sancta, omniaque operantur ac sanant ac servant per gratiam.

ΚΕΦΑΛ. ΡΚΘ. Ὅτι τὰ παλαιὰ τὰ τῆς χάριτος προςτύπου. Τοῦτο οὖν καὶ πρὸ τοῦ νόμου ἐναρξάμενον ἦν. Ἐπεὶ καὶ ᾿Αβελ είχε θυσιαστήριον, ἐν ᾧ ἀσφράνθη Κύριος ὀσμὴν εὐωδίας. Καὶ ἅγιον ἦν, εἰ καὶ ἄψυχον. Καὶ τὰ προσαγόμενα κρέα ὄντα ὡς ἀφιερωμένα ἅγια ἦν, καὶ Θεὸς ἐν τούτοις ὤφθη. Καὶ Νῶς εἶχε Ουσιαστήριον. Καὶ Ἀβραὰμ ἔπηξε, θῦσαι θέλων τὸν υἱὸν, καὶ τὸν Θεὸν ἐκεῖσε κατείδε. Καὶ Ἰακώβ λίθους θεὶς, θυσιαστήριον καθηγίασε, κἀκεῖσε Θεὸν εἶδε τρανότερον δὲ ὁ Μωυσῆς, ἐπεὶ καὶ τὰ τῆς χάριτος διηνοίγετο. Καὶ ἡ Σκηνὴ ἐκ δερμάτων οὖσα, ἁγία ἦν, καὶ τὰ ἔνδον πάντα, καὶ ἡ κιβωτός τε καὶ τραπέζα, προγράφοντα τὰ ἐνταῦθα, καὶ πρὸ τούτων τὴν ἁγίαν Παρθένον, Αγια ἁγίων ἦσαν καὶ ὠνομάζοντο. Καί τις αψάμενος τούτων παρὰ τὴν τάξιν ἀπώλετο. Καὶ ἅγιοι ἄρτοι ἦσαν, οὓς οἱ ἱερεῖς μόνον ἤσθιον, τὸν ζῶντα τυποῦντες ἄρτον, καὶ ὕδατα και θερμοῦ, καὶ ἔλαιον, καὶ λυχνία, καὶ φῶτα, καὶ πῦρ, καὶ λουτήρες, καὶ πυρεῖα, καὶ θύματα, καὶ πάντα ἅγια ταῦτα, ὡς καὶ τὰ πυρεῖα τῶν ἐναντίων Δαρὼν τῷ ἀρχιερεῖ ἀργῆσαι μὲν, ὡς παρὰ ἀνιέρων προσαχθέντα, ὡς ἐπ' ὀνόματι δὲ Θεοῦ γεγονότα, μὴ εἰς χρῆσιν εἶναί τινι. Διὰ τοῦτο πᾶσαν ὕλην ὀνό ματι Θεοῦ καθαγιασθεῖσαν εὐλαβητέον, καὶ τοὺς κεράμους καὶ λίθους καὶ ξύλα, καὶ τὰ λοιπά. Πάντα γὰρ ἡγιασμένα τῷ θείῳ ονόματι, καὶ χάριτος εἰσὶ πλήρη, καὶ μεταδοτικά χαρίτων τε καὶ ἁγιασμοῦ. 128 KE AA. PA'. Οτι τῶν ἱερῶν οίκων καταφρονηταὶ, καὶ τῶν άλλων ἁγίων ἀπόλλυνται. Καὶ τοῦτο πολλάκις προδήλως εἴδομεν, καὶ τοὺς αὐτῶν δὲ καταφρονητὰς καὶ τὸν Ζᾶν ἐκεῖνον καὶ σώματι πεπονθότας καὶ ἀπολωλότας εἰς τέλος, οὐχ Ένα καὶ δύο, ἀλλὰ καὶ πλείστους· καὶ τοὺς οἴκους δὲ ἐν οἷς ἔλαι ἁγίων οίκων ἀτέθησαν, ἢ καταστρα φέντας εἰς τέλος, ἢ μὴ τὸν ἐνοικήσοντα κεκτημέ. νους. ΚΕΦΑΛ. ΡΛΑ'. Οτι τὸν ἐν Τριάδι μόνον Θεὸν τυποῖ ὁ ναός. CAPUT CXXIX. Quod rebus Veteris Testamenti res gratiæ evangelicæ adumbratæ fuere. Пæc igitur etiam ante legem initium habuerunt; siquidem et Abel habuit altare, in quo Doninus odoratus est odorem suavitatis; et sauctum erat, licet inanimum; et oblata, quæ carnes erant, tailqnam consecrata, erant sancta; et Deus in ipsis visus est. Noe quoque altare habuit; et Abraham aliud construxit, filium immolare volens, et ihi Deum aspexit. Jacob etiam, positis lapidibus, altare sanctifcavit, et Deum ibi quoque vidit. Manifestius autem Moyses, siquidem ea quæ gratiæ sunt aperiebantur. Tabernaculum, ex pellibus confectum, sanctum erat, et omnia quæ erant intus, arca ef mensa, præfigurantia quæ hic sunt et ante illa sanclam Virginem, Sancta sanctorum erant et vocabantur. Et qui præter ordinem illa contigerat, per. ditus est. Eraut etiam sancti panes, quos sacerdotes soli comedebant, quique panem vivum figurabant, aquæ purificationis et oleum, et caude labra, et ignis, et balnea, et thuribula et incensa, hæc omuia sancta erant, ita ut thuribula adversan - tium Aaron pontifici inania quidem manerent, tanquam a profanis oblata, quæ vero Dei nomine fuerant consecrata, nemini essent in usum. Idcirco quamlibet materiam Dei nomine sanctificatam, vasa, lapides et ligna, cæteraque venerandum est: cuncta nempe divino nomine sanctificata gratiaque plena vim habent gratias et sanctitatem communi· candi. Ο ναὸς δὲ ὡς οἶκος Θεοῦ ὅλον τὸν κόσμον τυποῖ. Ὅτι καὶ πανταχοῦ καὶ ὑπὲρ τὸ πᾶν ὁ Θεός. Καὶ τοῦτο δηλῶν, διαιρεῖται εἰς τρία. Ὅτι καὶ Τριὰς ὁ Θεός. Τοῦτο οὖν καὶ ἡ σκηνὴ ἐξεικόνιζεν εἰς τρία διῃρημένη, καὶ ὁ τοῦ Σολομῶντος ναός, καθὰ καὶ Παυλός φησι. Τὸ μὲν γὰρ "Αγιον τῶν ἁγίων ἦν τὸ δὲ Αγια· τὸ δὲ ῞Αγιον κοσμικόν. Η σκιὰ γὰρ προέγραφε τὰ τῆς ἀληθείας. Ἐνταῦθα οὖν τὸ ἱερώτατον βῆμα εἰς τύπον τῶν ὑπερουρανίων ἐστὶ καὶ τῶν ὑπεράνω, ἔνθα καὶ θρόνον φασὶ τοῦ ἄλλου Θεοῦ· τὴν ἀνάπαυ σιν δηλαδή. Καὶ ἡ τράπεζα τοῦτο παρίστησιν, αἱ ἐπουράνιοί τε τάξεις κἀκεῖσέ εἰσι καὶ ὧδε· ἀλλὰ καὶ ἱερεῖς σὺν αὐτοῖς τούτων τὴν τάξιν ἔχοντες. Ο Ιεράρχης τε τυποι τὸν Χριστόν· ὁ ναὸς δὲ τὸν ἐρώ μενον τοῦτον κόσμον· καὶ τὰ ὑπεράνω μὲν τοῦ ναοῦ CAPUT CXXX. Quod sacrarum ædium contemptoribus etiam aliorum sacrorum fructus perit. Et hoc sæpe manifeste vidimus; at eorum contemptores, sicut Zan istum, corpore punitos et da· mnatos in a-ternum; non unum ant duos, sed et plurimos; domes autem in quibus materiæ sacrazum medium positae erant, funditus eversas, vel non, qui illas inhabitet, possidentes. CAPUT CXXXI. Quod per templum unus in Trinitate Deus adumbratur. Templum autem ut domus Dei totum mundum figurat, quoniam ubique et super omnia Deus est; et học indicans, in tres dividitur partes, quoniam Deus est Trinitas. lioc etiam igitur representabal tabernaculum in tres partes divisum, nec non Salomonis templum, sicut ait Paulus. Una quidem eral Sanctum sanctorum; ɔlia vero, sancta; altera autem, sanctum commune. Umbra enim ea què sunt veritatis præfigurabat. Hic igitur sacratissimum sanctuariumi typum gerit supercolestium et supernorum, ubi dicunt esse Dei immortalis thronum seu locum requietionis. Iloc etiam mensa repræ· sentat, cœlestesque ordines bic atque illic sunt: sed et sacerdotes cum eis eorum ordinem tenentes. Pontifex autem exprimit Christum; templum verg

visibilem hunc mundum; et templi quidem supe- τὸν ὁρώμενον οὐρανὸν, τὰ κάτω δὲ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς καὶ αὐτὸν τὸν παράδεισον· τὰ ἔξωθεν δὲ τὰ κατώ τερα μέρη καὶ τὴν γῆν μόνην αὐτὴν διὰ τοὺς ἀλή γως ζῶντας, καὶ μηδὲν ὑψηλότερον ἔχοντας. Καὶ τὰ βηθησόμενα τὸ περὶ τούτου δηλώσει. Τὸ μὲν γὰρ ἁγιώτατον βῆμα ἔνδον εἰσδέχεται τὸν ἱεράρχην, ὃς τυποῖ τὸν θεάνθρωπον Ἰησοῦν, καὶ τὴν αὐτοῦ πλου τεῖ δύναμιν· οἱ λοιποὶ δὲ ἱερωμένοι, τοὺς ἀποστό - λους, καὶ ἐξαιρέτως τοὺς ἀρχαγγέλους καὶ ἀγγέ τους αὐτοὺς, ἕκαστος ἀναλόγως τη τάξει. Τούς ἀποστόλους δὲ ἀρχιερεῖς τε καὶ ἱερεῖς μετὰ τῶν ἀγγέλων φημὶ, ἐπεὶ μία Ἐκκλησία άνω τε καὶ κάτω, ἀφ' οὗ πρὸς ἡμᾶς ὁ Θεὸς παραγέγονε, καὶ καθ᾿ ἡμᾶς ὤφθη, καὶ τὰ ὑπὲρ ἡμῶν ἐξετέλεσε. Καὶ ἐν τὸ ἔργον ἡ τοῦ Δεσπότου ἱερουργία καὶ κοινω riora, visibile calum, inferiora vero, ea quæ super terram sunt ac ipsum paradisum; exteriora autem, partes inferiores et terram ipsain solam, propter cos qui irrationabiliter vivunt, nihilque excelsius habent. Et quæ dicenda sunt istud demonstrabunt. Sanctissimum quidem enim sanctuarium intus recipit pontificem, qui typum gerit hominis Dei Jesu, ipsiusque ditatur potestate; cæteri vero sacerdotes figurant apostolos, et præcipue archangelos et angelos ipsos, unusquisque juxta suum ordinem; apostolos autem pontificesque et sacerdotes cum angelis dico; siquidem una est Ecclesia superius et inferius, a quo Deus ad nos devenit, et secundum nos visus est, et ea quæ sunt propter nos exsecutus est; et unum est opus, Domini sacrifcatio, communio νέα καὶ κατανόησις. Καὶ τοῦτο ἄνω τε καὶ κάτω ac cognitio. Et hoc superius et inferius perficitur; excepto quod illic quidem sine velis et sine symbolis, hic autem per symbola; quoniam onerosum hoc atque corruptibile vestimentum carnis nos induimur. Attamen et animæ sanctorum superne cum angelis sunt, et cum ipsis hic nostra considerant, et nobis divina providentia provident, et nobiscum custodes sunt; in sanctis autem sedibus etiam cum angelis animæ sanctorum immorantur. Intra proInde sanctuarium, quod, ut diximus, illa quæ intelligibilia sunt et supercoelestia designat, solus pontifex cum sacris ministris ingreditur; et quæ sunt in sanctuario, illa quæ super cœlos sunt, exprimunt. Sacratissimus quidem consessus ascensionem Jesu significat indicatque illum esse super omnem principatum ac potestatem et virtutem`in carne, atque ad dexteram Patris consedisse. Ideoque post illum gradus sunt uniuscujusque angelorum et sanctorum ordinem atque ascensionem exprimentes; quoniam et angelis et sanctis analogi sunt'ordines et gradus; et has imitationes hierarchia nosira ex bierarchia superna possidet, ut ait Dionysius. CAPUT CXXXII. Quid per mensam et quæ in ea sunt; et quod Christus omnia. Deinde veneranda mensa in medio sacrarii, quæ Christi monumentum designat, et sanctae passionis mysterium, quo universalis et vivens immolatur τελεῖται. Πλὴν ὅτι ἐκεῖ μὲν χωρίς παραπετασμάτ τῶν καὶ συμβόλων τινῶν· ἐνταῦθα δὲ διὰ συμβί λων, ὅτι τὸ βαρὺ τοῦτο καὶ ὑπὸ τὴν φθορὰν σαρ κίον ἡμεῖς περικείμενα. ᾿Αλλὰ καὶ οἱ ψυχαὶ τῶν ἁγίων ἄνω σὺν τοῖς ἀγγέλοις εἰσὶ, καὶ σὺν αὐτοῖς ὧδε περισκοποῦσι τὰ καθ᾿ ἡμᾶς, καὶ προνοοῦνται ἡμῶν θεία προνοίᾳ, καὶ μεθ᾿ ἡμῶν εἰσι φύλακες. Καὶ ἐν τοῖς ἁγίοις δὲ οίκοις ἅμα τοῖς ἀγγέλοις αἱ ψυχαὶ τῶν ἁγίων ἐνδιατρίβουσιν. Ενδον οὖν τοῦ βήματος τὰ νοητά, ὡς εἰρήκαμεν, καὶ τὰ ὑπὲρ τὴν οὐρανὸν ἐκτυποῦντος, ὁ ἀρχιερεὺς μόνος σὺν τοῖς ιερωμένοις εἰσέρχεται· καὶ τὰ ἐν τῷ βήματι δὲ τὰ ὑπὲρ τὸν οὐρανὸν ἐκτυποῖ. Τὸ μὲν ἱερώτατον σύντ θρόνον, τὸ ἀνυψωθῆναι τὸν Ἰησοῦν, καὶ ὑπεράνω γενέσθαι πάσης ἀρχῆς καὶ ἐξουσίας καὶ δυνάμεως μετά σαρκὸς, καὶ ἐκ δεξιῶν τοῦ Πατρὸς καθίσαι. Δὲ καὶ μετὰ τοῦτο βαθμίδες, τὴν ἑκάστου των ἀγγέλων καὶ τῶν ἁγίων δηλοῦσαι τάξιν τε καὶ ἀνάβασιν. Ὅτι καὶ ἀγγέλοις καὶ ἁγίοις τάξεις εἰσὶν ἀνάλογοι και βαθμοί. Καὶ τὰ μιμήματα ταῦτα ἡ καθ᾿ ἡμᾶς ἱεραρχία ἐκ τῆς ἄνω πλευτεί ἱεραρχίας, ὥς φησι Διονύσιος. ΚΕΦΑΛ. ΡΑΒ. Τί ἡ τραπέζα καὶ τὰ ἐν αὐτῇ, καὶ ὅτι πάντα Χριστός. Εἶτα ἡ φρικτή τράπεζα τοῦ ἱερατείου μέσον, τὸ μνῆμα Χριστοῦ δηλοῦσα, καὶ τὸ διὰ τοῦ πάθους μυστήριον, ἐν ᾧ καὶ ἡ παγκόσμιος καὶ ζῶσα τελου hostia; et quomodo Deus quidem requiescit Sal- μένη ουσία· καὶ ὡς Θεὸς μὲν ἀναπαυόμενος ὁ σως vator; quomodo homo vero sacrificatur; et ideo medius - omnibus jacet in visionem ac fruitionem suorum. Iline mensa dicitur, eo quod onυίbus est Jesus vivificus cibus et deliciæ; et panis, quia confirmat; et calix ex vino, quia lætificat, vivificat, fovet et inebriat, et in pulcherrimam transformnationem commutat; et aqua cum vino, quia purifcat, sobrietatem generat, irrorat, irrigat fructusque producere donat, et varias qualitates praestat.Εt omnes ad ipsam mensam prospiciunt, et omnes proportionaliter participant, et qui ciInm inde non accepit, mortuus est. Et cibus est homini conveniens: rationalibus enim competit, eo quod nutriens est rationale Verbum; et absque της, ὡς ἄνθρωπος δὲ θυόμενος, καὶ διὰ τοῦτο μέσον πάσι 129 προκείμενος εἴς τε θεωρίαν καὶ ἀπόλαυσιν τῶν οἰκείων. "Οθεν καὶ τράπεζα λέγεται, ὅτι πᾶσιν ἐστιν ὁ Ἰησοῦς τροφή ζωτικὴ καὶ τρυφή, καὶ ἄρτος, ὅτι στηρίζει, καὶ ποτήριον ἐξ οίνου, ὅτι εὐφραίνει καὶ ζωοι καὶ θερμαίνει, καὶ μεθύ σκει, καὶ ἀλλοιεῖ τὴν καλλίστην ἀλλοίωσιν· καὶ ὕδωρ σὺν οίνῳ, ὅτι καθαίρει καὶ νήφειν ποιεῖ, καὶ Ερντίζει, καὶ ποτίζει, καὶ καρποὺς ἐνεργεῖν δίδωσι· διαφόρους παρέχει ποιότητας, καὶ πάντες πρὸς αὐ τὴν ὁρῶσι τὴν τράπεζαν. Καὶ πάντες μετέχουσιν ἀναλόγως, καὶ ὁ μὴ τραφεὶς ἐκεῖθεν νεκρός. Καὶ ἡ τροφὴ ἀνθρώπῳ προσήκουσα· λογικοῖς γὰρ ἀνήκει, ὅτι καὶ λόγος ὁ τρέφων· καὶ χωρὶς αἵματος, ὅτι οὐκ

ἐκ σαρκὸς οἱ τρεφόμενοι, ὡς οὐδὲ ὁ τρέφων. Ηνεύ- sanguine, eo quod non ex carne sunt qui nutriunματι γὰρ γεγέννηται καὶ· γεννῇ· καὶ ὡς καρπὸς tur, quemadmodum nec nutriens; spiritu namque ἀπαθὴς, καὶ ἐκ καρπῶν τῆς γῆς ἀπαθῶν τὰ σύμ- genitus est et generat; et tanquam fructus impasβολα φέρει. Οτι καὶ ἐκ τῆς γῆς ἄνθρωπος, καὶ - sibilis etiam ex fructibus terrae impatientibus, symαὐτὸς ἀπαθῶς τὸ γήϊνον λαβὼν σῶμα. Τούτου οὖν bola gestit; quoniam de terra est homo, et ipse χάριν τράπεζα, καὶ ἄρτος καὶ οἶνος σὺν ὕδατι τὰ terrestre corpus impassibiliter assumpsit. Illius μυστήρια, καὶ ἀναίμακτος ταῦτα, καὶ οὐ θυσία igitur causa, mensa, panis et vinum cum aqua σαρκὸς καὶ ἄλογος. mysteria sunt, et hæc incruenta; non autem carnalis et irrationalis hostia. ΚΕΦΑΛ. ΡΑΓ. Τι τὸ καταπέτασμα καὶ οἱ τέσσαρες τούτου στῦλοι. CAPUT CXXΧΙΙΙ. Quid per velamentum et quatuor ejus columnas. Τετραμερής δὲ ἡ τράπεζα, ὅτι ἐξ αὐτῆς ἐτράφη, Quadripartita vero mensa est, quoniam ex ipsa καὶ ἀεὶ τὰ πέρατα τρέφεται· καὶ ὑψηλὴ, ὡς οὐρανία nutritæ sunt semperque nutriuntur quatuor mundi διὰ τὸ ἐπηρμένον τοῦ μυστηρίου καὶ ἐπουράνιον, partes; excelsaque, tanquam coelestis, eo quod καὶ ὁλικῶς τῆς γῆς ὑπερκείμενον· καὶ ὑπὸ στύλων excelsum est mysterium et celeste et omnino super βασταζομένη, ὅτι ἐκ τῆς γῆς ὑπερύψεται. Καὶ terram elevatum; et super columnas sustentata, στύλους ἔχει ἀπὸ τῆς γῆς, τοὺς ὑπὲρ αὐτῆς τεθυ- - quoniam e terra superelevatur; atque de terra coμένους, ἀσφαλῶς αὐτὴν ὑπερείδοντας, προφήτας καὶ ἀποστόλους· καὶ πολλάκις μὲν πλείστους, ὅτι πολλοί, πολλάκις δὲ ἕνα, ὃς καὶ κάλαμος λέγεται διὰ τὸν ἕνα τὸν ὑπερέχοντα πάντων Ἰησοῦν. Ο; καὶ καλάμῳ τὴν κεφαλὴν ἐτύφθη, καὶ καλάμινον σκήπτρον ἐδέξατο συνθλῶν τὰς τῶν ὄψεων κεφαλὰς, καὶ ἡμῖν γράφων τὴν σωτηρίαν· καὶ ' κιβώριον ὑποκάτω ταύτης ἀντὶ τοῦ μνήματος. Καὶ ἐν αὐτῷ τῶν ὑπὲρ Χριστοῦ τυθέντων τὰ λείψανα, ὅτι ἀληθῶς Χριστοῦ τάφος καὶ μνῆμα. Καὶ οἱ συνθανόντες αὐτῷ ἐκεῖσε συνθάπτονται, καὶ θυομένου συναπολαύουσιν, ὡς καὶ συναναστάντος τότε συνδοξασθήσονται. Το καταπέτασμα δὲ καὶ εἰς τιμὴν Ἰησοῦ τοῦ τιμιωτάτου τε καὶ πολυτιμήτου, καὶ εἰς τύπον τῆς ἐπουρανίου σκηνῆς. Καὶ ἐκ τεσσάρων στύλων, διὰ τὸ ἐκ περάσ των εἶναι τὸ ἄθροισμα τῶν ἐκ τῆς τραπέζης ζώντων ἐκείνων, καὶ διὰ τεσσάρων συστῆναι τῶν συγκα λεσαμένων Εύαγγελίων, καὶ τῶν κηρυξάντων αὐτά. Διν· καὶ ἐν ταῖς τέσσαρσι γωνίαις μέρη υφασμάτων Η τράπεζα γυμνή δέχεται, ὅτι κἀκεῖνοι ἀπὸ τῆς γῆς οἱ τὰ Εὐαγγέλια γράψαντες, καὶ τὰ οὐράνια εἰρηκότες· καὶ τὰ ὀνόματα τούτων ἐν αὐτοῖς. Εἶτα τὸ κατασάρχα διὰ τὴν ἐν τῇ νεκρώσει σινδόνα· καὶ τραπεζοφόρον, ὡς τόπος Θεοῦ καὶ θυσιαστήριον, διά τὴν τῆς θείας δέξης περιβολὴν, καὶ εἰς τιμὴν τοῦ σάρκα φορέσαντος, καὶ χιτῶνα ἐνδυσαμένου, Οι καὶ λάμψαντος αὐτοῦ συνεξέλαμψαν, καὶ τὰ κράσπεδα divinæ gloriæ amplexum, et in honorem ejus qui τούτων ἀρρωστοῦντας ἰάσαντο· καὶ εἰλητὸν ἐπ' αὐτ τοῖς διὰ τὸ σουδάριον τὸ ἐπὶ τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ, δ χωρὶς ἦν ἐντετυλιγμένον εἰς ἕνα τόπον. Καὶ τούτων ἄνω τὸ Εὐαγγέλιον, αὐτὸ δὴ τὸ κηρυχθέν, ἢ μᾶλλον 6 κηρυχθείς, ἵνα καθαρῶς ὁρᾶται πάντα, αὐτός τε ὁ Δεσπότης, καὶ τὰ αὐτοῦ, ὡς καὶ διὰ τῶν μυστη ρίων ὁρᾶται θυόμενός τε καὶ κείμενος. Διὸ καὶ ἔπισθεν τοῦ θυσιαστηρίου αὐτοῦ ἐξ ἀνατολῶν τὸ εὐλο γημένον ὄργανον τῆς θυσίας ὁ θεῖος ίσταται σταυρός, τετραμερής ὧν διὰ τὸν ἐν αὐτῷ προσπαγέντα, τά τε ἄνω καὶ κάτω καὶ τὰ σύμπαντα πεποιηκότα τε καὶ συνέχοντα, καὶ τὰ ἄνω τοῖς ἐπὶ γῆς ἐνώσαντα, ἄνωθεν κάτω καταβάντα, κάτωθέν τε ἄνω ὑψωθέντα, καὶ ἐν ἑαυτῷ πάντα ἐγώσαντα, καὶ τὰ πέρατα lumnas ihabet, illos qui super illam immolati sunt et ipsam tuto sustentant, prophetas et apostolos; et saepe quidem plurimas, quoniam isti multi sunt; sæpe vero unam, quæ calamus dicitur, propter unum qui super omnes est Jesum; qui ca lamo fuit in capité perculsus, calaminumque sceptrum accepit, sustinens capita serpentium et nobis salutem scribens. Ciborium autem subter illa pro monumento positum est; et in eo sunt eorum qui pro Christo fuerunt immolati reliquiæ, quoniam vere Christi tumulus est ac monumentum; et qui cum ipso mortui sunt, ibi cum ipso sepeliuntur, et immolato fruuntur, sicut ipso tunc simul suscitato conglorifcabuntur. Velum autem est in honorem Jesu venerandissimi multisque modis honorandi, et In typum cœlestis tabernaculi. Ex quatuor columnnis pendet, quoniam ex quatuor extremis fit ¡Norum qui ex mensa vivant collectio, formaturquo per quatuor evangelia quæ convocant et per præcones qui ista prædicant. Ideoque in quatuor angu lis, mensa nuda partes textorum accipit, co quot et illi de terra sunt qui evangelia scripserunt et coelestia nuntiaverunt; et eorum nomina suul in his partibus. Deinde catasarca (corporis involucrum) propter sindona, cujus in morte usus habetur; et trapezophorum, sicut Dei locus et altare, propter carnem super se gestavit et iunica indutus est; qua, ipso lucente, colluxerunt, et oris suis agro. tantes sanaverunt. Et involucrum super illis, propter sudarium quod super caput ipsius positıén, seɔrsum postea inventum est plicatum in uno loco, Et super his Evangelium illud quod certe prædicatum est, vel potius ille qui prædicatus est, ut cuncla pure videantur, ipse Dominus et ea quæ ipsius sunt, sicut per mysteria videtur immolatus et ho - stia jacens, Ideoque post ipsius altare versus orientem stat benedictum immolationis instrumentum, divina crux, quadripartita, propter eum qui in ipsa fuit affixus, qui cuncta inferiora superioraque fecit ac conservat, qui superiora ferrenis conjunxi,

desuper infra descendit, ab imo sursum eleratus 4 συγκαλέσαντα, καὶ τῷ ὕψει τῆς θεότητος, καὶ τῷ est, in semetipso cuncta univit, extrema convocavit, elevatione divinitatis et incarnationis demissione omnia sibi propria focit, celsitudine gloria profunditateque paupertatis et demissionis, necnon amplitudine misericordiæ et charitatis nos reformavit, ex inferno suscitavit, et ex terrenis cœlestes nos effecit. Hæc enim crux figurat. Est adhuc propter eumdem, qui per crucem ét bujusmodi typum, mysterium Trinitatis nobis praestitit, et parte quidem superiore nobis ostendit Patrem altissimum, qui de nobis super terram providet, externa ver») Filium ipsum et Spiritam, per quos veluti per manus nos reformat: siquidem et David ait: c Manus tuæ fecerunt me et plasınaverunt me; › Filius autein et Spiritus Dei sunt. Lampas autem suspenditur ad figurandum Ecclesiam misericordiamque per ipsam omnibus praestitam et illuminationem; et quia lumen lumnini oleumque misericordiae ad gloriam offerre necesse est. Ibi quoque thuribulum est, ad offerendum Deo ignem ut ipsius servum cum incensis: ex omnibus enim ordinibus illi qui cunctorum est dominus producere convenit; sicut lumen et aquam; et res de terra, veluti panes et vinum, ex quibus et nos vivimus; et ea quæ sunt aeris, ut tbymiamsta, quæ figurant aera et in aera solvuntur, et çætera. Ignis autem etiam adhibetur ut arens, et illuminans, et refovens frigentes, quibus etiam divina repræsentat. ‹ Ignis enim est Deus poster consumens,» inquit; et e Deus lumen est; et, «Exarsit cor meum intra me s. Est adhuc thuribulum et ignis, ob thymiama proferendum; quod in honorem Dei quidem est et a nobis, ut donum, suave autem est ad ipsius recreationem et ad sanctificationem nostraru. Sicut enim per omnem sensum baptizati purifcamur et conspersi puritate renovamur, et unguento inuncti, sanctificati recreamur etiam odore suavi quoad odoratum et pectus vivifcamur et sanctifcamur, e thymismate quoad odoratum et spirationem nostram purificati; sic etiam divino pane divinoque calice alimur, et in anima roboramur; et sanctorum visu pulchritudineque necnon divinorum luminum lumine, quoad visum exsultamus sancte et resplendemus. Hæc autem facere datum est Ecclesiæ, et ad gloriam quiclem illius qui largitur, quoniam cuncta ex ipso sunt, ut nos celebremus auctorem; et ad perfectam illuminationem nostram ac sanctificationem. Thyniama igitur aera purificat et simul odoratuın 110strum ac spirationem, quoniam bonum communicat olorem, ex una quadam figura cunctis per ignem olentiam scaturire procurans. Ideo quoque Spirituin sanctum figurat, quoniam et in ipso solus est et cunctis dona distribuit; et per illum omnes charianarun funt participes. Ideoque pontifex illud Deo offerens et signans, sic ait: Tibi, Christe Deus, offerimus incensum, pro quo bene suscepto, sanctissimi Spiritus gratiam nobis demitte. › ταπεινῷ τῆς σαρκώσεως πάντα οἰκειωσάμενον, καὶ τῷ ὑψηλῷ τῆς δόξης, 130 καὶ τῷ βάθει τῆς πτω χείας καὶ ταπεινώσεως, καὶ τῷ πλάτει τοῦ ἐλέους καὶ τῆς ἀγάπης ἡμᾶς ἀναπλάσαντα, καὶ ἐκ τοῦ ᾅδου ἐγείραντα, καὶ ἀντὶ ἐπιγείων ἐπουρανίους ἡμᾶς ποιήσαντα. Ταῦτα γὰρ σχηματίζει σταυρός, καὶ τὸ μυστήριον τῆς Τριάδος διὰ τοῦ σταυροῦ καὶ τοῦ τύπου τούτου ἡμῖν χορηγήσαντα· καὶ τῷ μὲν ἐκρίῳ δηλοῦντα τὴν Πατέρα τὸν ύψιστον καὶ ἡμῶν τῶν ἐπὶ γῆς προνοούμενον, τῇ δὲ κεραίς τὸν Υἱὸν αὐτὴν καὶ τὸ Πνεῦμα, δι' αὐτῶν ἡμᾶς ὡς διὰ χειρῶν ἀναπλάττοντα. Ἐπεὶ καὶ Διδιδ φησίν, «Α' χειρές σου ἐποίησαν με καὶ ἔπλασάν με· ν ὁ Υἱὸς καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ. Καὶ ἡ λυχνία δὲ κρέμαται, τὴν Ἐκκλησίαν τυποῦσα, καὶ τὸν δι' αὐτῆς ἔλεον χορη γούμενον τοῖς πᾶσι καὶ φωτισμόν· καὶ ὅτι φῶ; τῷ φωτί, καὶ ἔλπιον τῷ οἰκτίρμονι προσφέρειν εἰς δόξαν χρεών. Θυμιατήριόν τε ἐκεῖσε διὰ τὸ προσφέ ρειν τῷ Θεῷ πῦρ ὡς δοῦλον αὐτῷ μετὰ τῶν θυμια μάτων. Καὶ γὰρ ἐκ πάντων τῶν στοιχείων τῷ πάντα τεκτηναμένῳ προσάγειν ἁρμόδιον, ὡς καὶ φῶτα καὶ ὕδωρ, καὶ τὰ ἐκ τῆς γῆς, ὡς τοὺς ἄρτους καὶ οἶνον, ἐξ ὧν καὶ ἡμεῖς ζῶμεν, καὶ τὰ τοῦ αέρος, ὡς τὰ θυμιάματα τὸν ἀέρα τυποῦντα, καὶ εἰς ἀέρα λυόμενα, καὶ τὰ λοιπά. Τὸ πῦρ δὲ καὶ ὡς καυστικὸν καὶ φωτιστικὸν, καὶ θερμαίνον τους έψυχωμένους, δι᾽ ἃ καὶ εἰκονίζει τὸ θεῖον. «Πῦρ γὰρ ὁ Θεὸς ἡμῶν καταναλίσκον, φησί· καὶ ε ὁ Θεὸς φῶς ἐστι· καὶ ο ἐθερμάνθη ἡ καρδία μου ἐντός μου κ· καὶ ὅτι τὸ θυμιατήριον καὶ τὸ πῦρ, διὰ τὸ προσάγειν θυμίαμα· δ εἰς τιμὴν μὲν ἔστι Θεοῦ καὶ παρ' ἡμῶν ὡς δῶρον, εὐώδες δὲ εἰς ἀνάπαυσίν τε αὐτοῦ καὶ ἡμῶν ἁγιασμόν. Ὃς γὰρ διὰ πάσης τῆς ἀφῆς βαπτιζόμενοι καθαιρόμεθα, καὶ ῥαντιζόμενοι ἀνακαθαιρόμεθα, καὶ διὰ τοῦ μύρου χριόμενοι, ἁγιαζ μενοι καθαρυνόμεθα, καὶ τῇ εὐωδία τὴν δεφρησιν καὶ τὴν καρδίαν ἀναζωπυρούμεθά τε καὶ ἁγιαζή μεθα, ἐκ τοῦ θυμιάματος τὴν ἔσφρησιν ἡμῶν καὶ πνοὴν καθαιρόμενοι· ὡς καὶ τῷ θείῳ ἄρτῳ καὶ ποτηρίῳ τρεφόμεθά τε καὶ τὴν ψυχήν στηριζόμεθα, καὶ τῇ δράσει τῶν ἁγίων καὶ καλλονῃ, καὶ τῷ τῶν θείων φώτων φωτί, τὴν ὄρασιν αὐγαζόμεθα ἁγίως καὶ λαμπρυνόμεθα. Καὶ ταῦτα δὲ ποιεῖν ἐδόθη τῇ Ἐκκλησίᾳ, καὶ εἰς δόξαν μὲν τοῦ παρασχόντος, ὅτι καὶ πάντα ἐξ αὐτοῦ, ὡς ἂν ὑμνωμεν τὸν αἴτιον, καὶ εἰς ὀλυτελῆ δὲ φωτισμὸν ἡμῶν καὶ ἁγιασμόν. Το οὖν θυμίαμα τὸν ἀέρα καθαγιάζει, καὶ τὴν όσφρησιν ἡμῶν καὶ ἀναπνοῆν, ἐπεὶ καὶ μεταδοτικὸν τῆς εὐωδίας ἐστὶν, ἀπὸ ἑνός τινος εἴδους πᾶσι πηγάζον τὴν ὀσμὴν διὰ τοῦ πυρός. Διὸ καὶ εἰκονίζει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· ὅτι καὶ ἐν αὐτῷ καὶ μόνον ἐστὶ, καὶ πᾶσι νέμει τὰ δῶρα, καὶ δι' αὐτοῦ πάντες τῶν χαρισμάτων μετέχουσι. Διὸ καὶ ἀνατιθεὶς τοῦτο τῷ Θεῷ ὁ ἀρχιερεὺς καὶ σφραγίζων, οὕτω φησί· «Θυμαμά σοι, Χριστὲ ὁ Θεός, προσφέρομεν, ὁ προσδε ξάμενος, ἀντικατάπεμψον ἡμῖν τὴν χάριν τοῦ πανα γίου Πνεύματος. Η

Τι ὁ κηρὸς προσφερόμενος. Καὶ ὁ κυρὸς δὲ προσαγόμενός τε καὶ ἀναπτό μενος, τό τε καθαρὴν ἡμῶν ἐμφαίνει καὶ ἀκηλίδω τον τῆς προσαγωγῆς καὶ τὸ οἰκεῖον πρὸς τὴν σφρα γίδα, διὰ τὴν θείαν σημείωσιν καὶ τὸ μαλασσόμενον καὶ ὁπεῖχον, διὰ τὴν μετάνοιαν ἀπὸ τοῦ τραχέος καὶ τὴν ὑπακοὴν, καὶ τὸ εὔκολον πρὸς τὸ πλάττειν διὰ τὴν ἀναμόρφωσιν, καὶ τὸ ἐξ ἀνθέων συγκείσθαι, διὰ τὴν χάριν τοῦ Πνεύματος, καὶ διὰ τὸ ἐκ πολλῶν καὶ σχεδόν πάντων εἶναι, διὰ τὴν ἐκ πάντων προσ αγωγήν· καὶ ἔτι διὰ τὸ πρὸς τὸ πῦρ ἐνωτικόν, ήτοι τὴν θέωσιν, καὶ τὸ λάμπειν διὰ τοῦ πυρός· καὶ ἔτι συνέχειν καὶ μένειν ἀεὶ, διὰ τὸ ἐνωτικόν τε καὶ καρτερικὸν τῆς ἀγάπης τε καὶ εἰρήνης. 131 ΚΕΦΑΛ. ΡΑΕ. Τί ἡ ἄνω καθέδρα καὶ αἱ βαθμίδες. Η μὲν οὖν ἄνω καθέδρα, ώς είρηται, τὴν ὑπερουράνιον δείκνυσι καθέδραν τοῦ Ἰησοῦ· αἱ ὑπ' αὐτήν δὲ βαθμίδες τὴν ἑκάστου τῶν ἱεραρχῶν καὶ ἱερέων τάξιν τε καὶ ἀνάβασιν· ἔνθα δὴ καὶ οὐ θέμις τινὰ Έτερον καθίσαι, οὐδὲ τῶν διακόνων αὐτῶν. Τούτοις γὰρ ἕτερος ἀφώρισται τύπος, δ καὶ ἀκολούθως ὠνόμασται διακονικόν· ἔνθα δὴ καὶ καθῆσθαι τού τους ἀκόλουθον· ὑποδιακόνους καὶ ἀναγνώστας δὲ, ἔξωθεν τοῦ βήματος περὶ τὸν σωλέαν· ὃς δὴ καὶ βῆμα καλεῖται ἀναγνωστῶν. CAPUT CXXXIV. Quid per ceram quæ offertur. Cera porro oblata et accensa puritatem et candorem oblationis nostræ demonstrat. Quod idoneum est ad sigillum, respicit ad divinam impressionem; quod tenerum est ac molle, ad conversionem ritate et submissionem; quod ad agendum facile est, adl renovationem; ex foribus compositio speetat ad Spiritus gratiam et ad id quod ex multis et propemodum ex cunctis est, ad oblationem ex cumctis; atque etiam ad unionis cum igne facilitatem, sive deificationem; et lucere per ignem et adhuc consistere et semper manere, ad id quod conjunctivum est et firmum charitatis ac pacis, respicit. CAPUT CXXXV. Quid per superiorem cathedram gradusqne. Cathedra quidem in alto posita, sicut dictum est, supercalestem Jesu cathedram significat; gradus autem qui sub ipsa sunt, uniuscujusque pontificuma ac sacerdotum ordinem et ascensionem, ubi nou licet alium quemquanı sedere, nec ex ipsis diaconis: istis enim seorsum alius assignatur locus, qui consequenter nominatur diaconium, ubi convenit eos sedere, subdiaconos autem et lectores extra sanctuarium circa soleam, quæ propterea vocatur sanctuarium lectorum. CAPUT CXXXVI. Τι τὰ διάστυλα σημαίνει, καὶ ὁ ἐπάνω κοσμήτης Quid per interstylia epistyliique compagem superius, καὶ τὸ πέπλον. Τὰ διάστυλα δὲ τὴν διαφορὰν δεικνύει τῶν αἰσθη τῶν πρὸς τὰ νοητά, καὶ ὡς στερέωμά ἐστι διαφράτο τον ἀπὸ τῶν ὑλικῶν τὰ νοούμενα· καὶ ὅτι τοῦ θυσιαστηρίου Εμπροσθεν τοῦ Χριστοῦ οἱ στύλοι της αὐτοῦ εἰσιν Ἐκκλησίας, τοῦτόν τε κηρύσσοντες, καὶ ἡμᾶς ἐπερείδοντες. Διὸ καὶ ὑπεράνω τῶν δια στύλων ὁ κοσμήτης συνέχων, τον σύνδεσμον δηλών τῆς ἀγάπη;, καὶ τὴν ἐν Χριστῷ ἔνωσιν, τῶν ἐκ τῆς γῆς ἁγίων μετὰ τῶν ἄνω. "Οθεν καὶ ὑπεράνω του κοσμήτου μέσος μὲν ἔστι διὰ τῶν ἱερῶν εἰκόνων ὁ Σωτήρ, ἑκατέρωθεν δὲ, ἡ Μήτηρ τε καὶ ὁ Β1πτιστής, ἄγγελοί τε καὶ ἀπόστολοι, καὶ οἱ λοιποὶ ἡ τῶν ἁγίων, τὰ ἐν οὐρανοῖς τὸν Χριστὸν οὕτως εἶναι μετὰ τῶν ἁγίων αὐτοῦ, καὶ μεθ' ἡμῶν εἶναι νῦν, καὶ ἔρχεσθαι μέλλειν τῶν τοιούτων ἐκδιδασκόντων. ᾿Αλλὰ καὶ ὡς τὸ μνῆμα Χριστοῦ ἐξαιρέτως εἰκου νίζειν τὸ βῆμα ποιοῦσι τὰ διάστυλα. Καὶ τάφον μὲν εἶναι τὴν ἱερὰν τράπεζαν, ὡς μνῆμα δὲ τὸ βῆμα, τὸ περὶ τὸν τάφον δηλαδή. Διὸ καὶ ὁ ἄμβων πρὸ τῆς θύρας τοῦ μνήματος ίσταται, τὸν κυλι σθέντα λίθον ἀπὸ τῆς θύρας τοῦ μνημείου δεικνύς· καὶ τὸ ὑψηλὸν ἔχει διὰ τὸ τοῦ κηρύγματος υψηλόν, καὶ τὸ ἐπάνω καθῆσθαι τὸν ἄγγελον, καὶ τὴν ἀνάστασιν τοῦ Σωτῆρος κηρύττειν. Διὸ δὴ καὶ ἐπὶ τῷ ἄμβων: οἱ ἱερεῖς σὺν διακόνοι; τοὺς ἀγγέλους τις πουντε; τὰ Εὐαγγέλια λέγουσιν. ornains causa additam, et per peplum. Diastyla vero demonstrant differentiam inter sensibilia et intelligibilia, et sunt quasi Armamentu dividens a materialibus spiritualia; indicant etişm quod in conspectu altaris, id est Christi, illi sunt ipsius Ecclesiæ columnæ qui prædicant illum et nos confirmant, Ideo super diastyla cosmetes, est connectens, qui significat vinculum charitatis et in Christo communionem sanctoruni de terra cum cœlestibus. Unde quoque super cosmetam medius quidem est inter sacras imagines Salvator, utrinque vero Mater et Baptista, angeli et archangeli, apostoli et reliqui sanctorum, istis indicantibus in coelis sic esse Christum cum sanctis suis, eɩ nobiscum nunc esse, atque esse venturum. Sed et osten dunt diastyla tanquam Christi monumentum præsertin esse sanctuarium: sepulcrum quidem esse mensam sacram; ut monumentum autem esse sanctuarium, quod scilicet circa tumulum est. Ideoque unbo coram januis monumenti constat, lapidem ab ostio monumenti révolutum ostendens; et altitudinem habet propter prædicationis altitu - dinem; necnon quia desuper stetit angelus ad re *surrectionem Christi prædicandam. Ideo super umbone sacerdotes cum diaconis' angelos figurautes evangelia legunt.

SYMEONIS THESSALONICENSIS ARCHHEP. CAPUT CXXXVII. Quare in concha bematis sit sacellum quoa prothesis dicitur et quid hoc significēt. Ex obliquo vero sanctuarii, armarii locus, qui di-. citur prothesis, Bethleem et speluncam describit; Unde est velut in angulo, nec procul ab altari, licet longius olim essent in magnis templis propier vasorum custodiam. Quod autem est in angulo, significat istud primi Jesi adventus paupertatem, et egestas loci quasi speluncæ obscuritatem ac inŞirmitatem indicat. CAPUT CXXX VIII. ΚΕΦΑΛ. ΡΑΖ. Διατί ἐν κόγχῃ ἡ πρόθεσις, καὶ εἰ αὕτη ση μαίνει. Ὁ ἐκ πλαγίου δὲ τοῦ βήματος τοῦ σκευοφυλακίου τόπος, δ; καὶ λέγεται πρόθεσις, την Βηθλεὲμ καὶ τὸ σπήλαιον διαγράφει. Οθεν καὶ ὡς ἐν γωνίᾳ ἐστί, καὶ τοῦ θυσιαστηρίου οὐ πόρρω, εἰ καὶ ποῤῥωτέρω ποτὲ ἐν τοῖς μεγάλοις ἦσαν ναοῖς διὰ τὴν φυλακὴν τῶν σκευῶν. Τὸ ἐν γωνίᾳ οὖν εἶναι τοῦτο δηλοί, τὴν τῆς πρώτης παρουσίας πτωχείαν τοῦ Ἰησοῦ, καὶ τὸ πενιχρὴν τοῦ χωρίου καὶ ἀφανὲς σχεδὸν τοῦ σπηλαίου καὶ αὐτοσχέδιον. ΚΕΦΑΛ. ΡΛΗ. Ότι ἡ πρόθεσις καὶ τὰ ἐν αὐτῇ τὴν Βηθλεέμ εικονίζει, καὶ τὰ ἐπὶ τῇ γεννήσει τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν, καὶ τῇ προσκυνήσει των μάγων. Quod prothesis et quæ in illa sunt, imaginem ſerunt Bethlehemi, et eorum quæ circa nativitatem Christi, et adorationis magorum contigerunt. Ubi quoque, tanquam præsepe, locus est qui Ενθα καὶ ὡς φάτνη ὁ τόπος δ' τὴν προσκομιδὴν oblationem a principio recipit, et est prope altare, έξαρχῆς δεχόμενος. Καὶ πλησίον τοῦ θυσιαστηρίου, quoniam proxima Jerosolymis et Christi sepulcro ότι καὶ ἐγγὺς τῶν Ἱεροσολύμων καὶ τοῦ τάφου Bethleem est; ubi primum depositum fuit pro nobis Κυρίου ἡ Βηθλεὲμ, ἔνθα δὴ καὶ προαπετέθη σαρcaro factum Dei Verbum; natum quidem de Virgine κωθεὶς ὁ τοῦ Θεοῦ ὑπὲρ ἡμῶν Λόγος, τεχθεῖς μὲν saucta, et ideo de oblatione pura panis educitur; ἐκ Παρθένου ἁγίας, διὰ καὶ ἀπὸ καθαράς προσφοράς supra vero semetipsum stellam deducens, quam ὁ ἄρτος ἐξάγεται, ἐπάνω δὲ ἑαυτοῦ ἀγαγὼν τὸν asteriscus significat; Involutunique pannis, quos ἀστέρα, δν καὶ ὁ ἀστερίσκος ὧδε τυποί, σπαργάνοις indicant velamina; triaque dona accipiens; et pro τε εἰληθεὶς, ἃ δὴ σημαίνουσι τὰ καλύμματα, καὶ δώρα islis, hæc tria sunt: pro auro, sacra vasa quæ λαβὼν τρισσά, καὶ ἀντὶ τούτων τὰ τρία ταῦτα, τὰ Spsi dona sunt oblata; pro myrrha autem, involu- ἱερὰ σκεύη, ἀντὶ χρυσοῦ, τὰ προσαχθέντα δώρα crarum vclamina, inter quæ vocatum funebre, sin- αὐτῷ· ἀντὶ δὲ τῆς σμύρνης τῶν καλυμμάτων 182 dlona myrrha conjunctam significans; et pro 11- τὰ πέπλα, καὶ ὁ καλούμενος ἐπιτάφιος, τὴν σινδύνε bano, thymiama. Pro adoratione autem et glorifi- τυπῶν ἐνωθεῖσαν τῇ σμύρνῃ, καὶ θυμίαμα ἀντὶ carione pastorum et magorum sacerdotum et λιβανωτοῦ· ἀντὶ δὲ προσκυνήσεως καὶ δοξολογίας populi sunt preces et laudes. Εt ecce quæ sunt της παρὰ τῶν ποιμένων καὶ μάγων αἱ διὰ ἱερέων prothesis in Bethleem considerata sunt, καὶ τοῦ λαοῦ εὐχαὶ καὶ δοξολογίαι. Καὶ ἰδοὺ τὰ τῆς προθέσεως ἐν τῇ Βηθλεὲμ τεθεώρηται. CAPUT CXXXIX. De semicyclo bematis el de velamento sacræ mensæ. Περὶ τοῦ ἡμικυκλίου του βήματος, καὶ τοῦ τῆς τραπέζης καταπετάσματος. Ἴδωμεν δὲ καὶ τὰ ἔξωθεν τοῦ ναοῦ, δς· δὴ τὸν δρώμενον δηλοί κόσμον· καὶ ὡς μὲν ὑπὲρ τὸν οὐ ρανὸν τὸ βῆμα τὸ ἡμικύκλιον ἔχει. Καὶ πανταχοῦ τοῦτο γίνεται ἐν ἅπασι τοῖς ναοῖς, ἵνα δηλοῖ τὸ ὑπερουράνιον, ὡς καὶ ἡ κόγχη, ἤτοι πρόθεσις ἐκ πλαγίου, ὡς εἴρηται, τὸ ἐν τῇ Βηθλεὲμ σπήλαιον, Τὸ ἐν τῇ θείᾳ τραπέζῃ δὲ ἱερὸν καταπέτασμα, τὴν Jam videamus etiam ea quæ sunt extra templum; quod certe visibilem mundum significat; et quasi quidem super caelum sanctuarium, hemicycllum habet. Hoc úbique reperitur in omnibus templis, ut quod est supercaeleste signifcet, sicuti concha sive prothesis ex oblíquo, ut dictum est, speluncam In Bethleem repræsentat. Sacrum autem in divina mensa velamentum exprimit Dei immor- περὶ τὸν Θεὸν ἄϋλον σκηνήν, ἦτον δόξαν Θεοῦ καὶ talis tabernaculum, sive gloriam Dei et gratiam. Etenim ipse quidem est velatus, indutus lumine sicut vestimemto, et super altissimo throno gloriæ suæ sedens; orbatim vero circa illum, seraphim et angeli'et sanctorum animæ, qui, tanquam columpas, istis hateri continentes et circumtegentes ipsius Evangeliorum notitiam; quam descendens ipse dedit, et ad extrema misit, et ex extremis Ecclesiam suam; quam univit angelis, congregavit. CAPUT CXL. Quid innuant multa lumina, duodena lumina, terna lumina, cæteraque quæ in ecclesia acçenduntur. Ideoque, tanquam in cœlo visibili, in templo sci- ' χάριν, ᾗ αὐτὸς μὲν ἐστι καλυπτόμενος, ἀναβαλλό μενος φῶς ὡς ἱμάτιον, καὶ ἐπὶ θρόνου επηρμένου τῆς δόξης αὐτοῦ καθήμενος, περὶ κύκλῳ δὲ αὐτοῦ καὶ περὶ αὐτὸν, τὰ Σεραφὶμ καὶ οἱ ἄγγελοι καὶ αἱ τῶν ἁγίων ψυχαί, οἳ καὶ ὡς στύλους ἔχουσι συνέχοντας τούτους καὶ περιστέλλοντας τῶν Εὐαγγε λίων αὐτοῦ τὴν γνῶσιν "Ην κατελθὼν αὐτὸς δέδωκε, καὶ τοῖς πέρασιν ἐξαπέστειλε, καὶ ἐκ τῶν περάτων τὴν Ἐκκλησίαν αὐτοῦ συνεστήσατο, ἣν ἤνωσε τοῖς ἀγγέλοις. KE◆AA. PM'. Τι τὰ πολύφωτα, δωδεκάφωτά τα καὶ τρίφυτα, καὶ λοιπὰ ἀγαπτόμενα ἐν τῇ ἐκκλησία. Διὸ καὶ ὡς ἐν οὐρανῷ τῷ ὁρωμένῳ, τῷ ναῷ δη-

λαδή, ὡς ἀστέρες τὰ φῶτα ξώρηνται. Καὶ ὁ xu- licet, ut astra, lumina suspenduntur; et est lumi χλος ἐστὶ τῶν φώτων τὸ στερέωμα ὑπεμφαίνων, καὶ τὰς ζώνας τῶν πλανητῶν. Καὶ ὅτι ἕτερα φωτοδίχα ἀπώρηνται σκεύη· καὶ τὰ μὲν εἰς τύπου τοῦ παλαιοῦ πυρίνου στύλου, στυλώδη καὶ ὄρθια· τὰ δὲ τῆς βάτου· τὰ δὲ τοῦ τὸν Ἠλίαν ἁρπάσαντος ἅρματος, ἅπερ εἰσὶν οἱ τροχοί. Καὶ τὰ μὲν τριλαμπὴ διὰ τὴν Τριάδα, ὡς καὶ τὰ τρικήρια, τὰ δὲ ἑπτάληχνα διὰ τῶν χαρισμάτων τὸν ἀριθμόν· τὰ δὲ δωδεκάφωτα διὰ τὴν τῶν ἀποστόλων χορείαν, ὧν καὶ μέσον ἐν ἵσταται υπέρτερον φῶς, εἰς τύπον τοῦ μεγάλου φωτός, τοῦ Ἰησοῦ. Ἔστι δὲ καὶ δικήριον τ' διφυὲς αὐτοῦ δηλοῦν. Καὶ φῶτα μοναδικά, ἢ τὸ ἑνιαῖον τῆς Τριάδος δηλοῦντα, ἢ καὶ τῶν ἁγίων ἕνα τινὰ, πρὸς ὅν ἀπῃώρηται. Φῶς γὰρ κατὰ μετοχήν, καὶ τῶν ἁγίων ἕκαστος, ὡς καὶ λυχνία ζῶσα ἡ ψυχὴ αὐτοῦ ἐστι λάμπουσα. Η στεῤῥότης δὲ καὶ εὐπρέπεια τοῦ ναοῦ, καὶ ἡ τοῦ ἐδάφους τερπνότης, τὸ ὡραῖον δηλοῦσι καὶ καθαρὸν τῶν ἁγίων καὶ πάγκαλον, καὶ τὸ τοῦ παραδείσου τερπνόν. Επει καὶ ὡς παράδεισον εἰρήκαμεν εἰκονίζεσθαι τὸν θεῖον ναόν. Μάλλον δὲ καὶ μείζω παρέχει τοῦ παραδείσου τὰ ἐπουράνια δῶρα· οὐ ξύλον ζωῆς ἁπλῶς, ἀλλ' αὐτὴν ἔχων τὴν ζωὴν ἱερουργουμένην καὶ διδομέν νην. Καὶ οὐ ξύλον ἔτι κέκτηται γνώσεως, τοῖς μὴ κατὰ καιρὸν γενομένοις προξενούν γύμνωσιν, ἀλλὰ τὴν ζῶσαν σοφίαν, ἑαυτὴν εἰς τροφὴν καὶ πόσιν παρέχουσαν καὶ κιρνῶσαν, προσκαλουμένην τε καὶ συνετίζουσαν τοὺς ἄφρονας, καὶ τὰ θύματα νόμουI σαν, τὸ σῶμα καὶ αἷμα ἑαυτῆς, καὶ ὑπὲρ ἡμῶν c σφαττομένην, καὶ οὐκ ἔτι λέγουσαν, ο Μη φάγητε ἀπ' αὐτοῦ, ἵνα μὴ ἀποθάνητε, ο ἀλλά, «Δεῦτε, φάγετε τὸν ἐμὸν ἄρτον, τὸ σῶμά μου, καὶ πίετε οἶνον ὅν κεκέρακα ὑμῖν, τὸ τῆς καινῆς διαθήκης αἷμά μου. Καὶ ἀπολίπετε ἀφροσύνην ἀπιστίας, καὶ ζήσεσθε. Καὶ ζητήσατε φρόνησιν εὐσεβείας, ἐμὲ δηλονότι τὴν πάντων φρόνησιν, ἵνα βιώσητε ζώντες αιωνίως· καὶ τὰ ἑπόμενα τούτοις. Καὶ ὅτι ὡραῖος ὁ ναὸς, ὅτι κάλλει ὡραῖος ὁ πρὸς ἡμᾶς παραγεγονώς ὡς πανάμωμος· καὶ νυμφίος· οὗτος ὡραῖος· καὶ ἡ νε νυμφευμένη αὐτῷ ὡραία, ἡ Ἐκκλησία, ὡς ἄσπιλος. ut irreprehensibilis. Et iste, sponsus est speciosus; immaculata. 133 ΚΕΦΑΛ. ΡΜΑ'. num circulus, firmamentum zonasque planetarum subindicans; et adhuc sunt altera vasa ad recipiendas luces suspensa: et alia quidem sunt in typum veteris ignitæ columnæ, in columnæ formam erecta; alia vero, in typum rubi; alia autem currus Eliam auferentis, formam exprimunt, et dicun« tur rotæ; alia sunt ad tria lumina propter Trinitatem, sicut et cerei trifurci; alia septem habent lumina juxta numerum charismatum; alia duodecin, propter apostolorum chorum; inter quæ medium unum assurgit superius lumen, iu typum magai luminis, Jesu. Est etiam duplice lumine çereus ad duplicem ipsius ostendendam naturam, luminaque singularia, que vel Trinitatis unitatem significant, vel indicant aliquem sanctorum unum, propter quem suspenduntur. Lumen enim est per participationem sanctorum unusquisque; sicut lucerna vivens, ipsius anima resplendet. Trinitas autem ac templi nitor et pavimenti jucunditas, sanctorum pulchritudinem, puritatem ac decorem repræsentant, sicut et paradisi jucunditatem: siquidem veluti paradisum typis exprimere diximus divinum templum; vel potius majora paradiso praestat, coelestia dona; non solum vite lignum, sed ipsam habet vitam, in sacris immolatam ac traditam. Non jam possidet scientiæ lignum, de hoc non opportune edentibus afferens nuditatem; sed viventem sapientiam, semetipsam in cibum et potum præbentem ac miscentem, vocantemque et excitantem imprudentes, necnon victimas distribuentem, corpus et sanguinem suuni; et propter nos immolatam; nec jam dicentem: «Ne comedite ex eo, ut non moriamini;» sed: Venite, comes dite panem meuin, corpus meum, et bibite vinum quod miscui vobis, Novi Testamenti sanguinem meum. Et derelinquite dementiam incredulitatis, el vivite; et quærite prudentiam pietatis, me scilicet, omņiam prudentiam ut sitis in æternum viventes;› et his sequentia. Est etiam speciosum templum, quoniam aspectabilis erat specie qui venit ad nos, et ipsi desponsata speciosa, est Ecclesia, tanquam CAPUT CXLI. Διατί τὰ ἱερὰ ἐν τῷ ναῷ πέπλα, καὶ ὁ πολυτελής Quam ob causam sacra sint in templo pepla, et preκόσμος, καὶ ἡ διάφορος εὐωδία. Ἀλλὰ καὶ πέπλα τίμια τῷ ναῷ, ὅτι «ὁ Θεὸς εὐπρέ πειαν ἐνεδύσατο· ν καὶ εἰς τύπον τῆς θείας ἀρετῆς τε καὶ δόξης. Καὶ κόσμος πολυτελής, ὅτι δόξα παρ' αὐτῷ, καὶ ὡραιότης αὐτῷ καὶ κάλλος. Καὶ ὁ πλοῦ τος αὐτῷ τῶν δωρημάτων πολύς. Καὶ εὐωδίας καὶ μύρων πλήρης ὁ τόπος. • Οσμὴ γὰρ μύρων σου, φησίν, ὑπὲρ πάντα τὰ ἀρώματα. Καὶ σμύρνα και στακτὴ καὶ κασία ἀπὸ τῶν ἱματίων σου.» Ιμάτια δὲ Χριστοῦ οἱ κατ' αὐτὸν ζῶντες. Διὸ σὺν τοῖς εντύ δεσι καὶ πολυτελέσι καὶ ψυχὰς καὶ σώματα ἀγνά καὶ εὐώδη τούτῳ προσάγειν δεῖ. Ἐπεὶ καὶ ναός Θεοῦ ἡμεῖς ἐξαιρέτως, ὥσπερ καὶ Παῦλό; φησι· καὶ σῶμα καὶ μέλη Χριστοῦ· καὶ δι' ἡμᾶς τὰ αἰσθητὰ ταῦτα, tiosus ornatus, et multiples fragrans suffitus. Sed et pretiosa pepla sunt in templo, quoniam «Deus decorem indutus est;» et in typum divina virtutis et gloriæ; sumptuosusque ornatus, quoniam apud illum gloria, ipsique speciositas et pulchritulo et muperum divitiæ ipsi multæ sunt. Et olentia unguentoque plenus est locus. • Unguentorum tuorum bonus odor, inquit, super omnia aromata; myrrha et slacte et casia a vestimentis tuis. Vec stimenta vero Christi sunt illi qui secundum ipsum vivunt. Ideoque cum bonis pretiosisque odoramentis, animas et corpora casta bencque olentia ad ipsum producere oportet: siquidem nos excellen ter sumus Dei templum, corpusque ac membra

Christi; et ista sensibilla propter nos sunt et nos & δὴ καὶ τυποῦσιν ἡμᾶς. Νοητοὶ γὰρ ἡμεῖς ἄμα τεο Agarant intelligentes enim constamus simul el sensibiles. Et hoc significant quæ sunt in sanctuario et extra illud, sicut et Salvatorem nostrum, duplam pro nobis factum, Deum verum vereque sic manentem, hominemque verum et perfectumn, quin Deus esse cessaverit. CAPUT CXLII. De populi in templo statione. Stant autem etiam in templo secundum ordinem. Et primo quidem illi qui sacri characteris effecti sunt participes: præstat enim ut Dei opus sacerdotii sigillum. Deinde post istos monachi, qui laicis omnibus sapereminent, tanquam præter omilies purificati, vitamque celsiorem ac cœlestem amplexati, castitate paupertateque sibi delectis; et ante laicos omnes, ipsosque in auctoritate consti - tutos, præter regem ob secundum chrisma, communionem participant. Post monachos autem niunt ex aliis hi qui purificati sunt, licet ordo nunc mutatus sit. Attamen et sursum manet: nam qui puriores allis sunt, uunc etiam frequentius aliis, et f.lcnter loquor, communionis sunt participes. CAPUT CXLIII. veQuando imparator intra sacrum bema communicat et quomodo. Imperator intra sanctuarium communicat juxta tempus et istud solum unctionis et proclamationis, tamen post diaconos, et sicut et antiquis imaginibms cognovimus, non in sacra mensa, sed posito obliqne antiminsio super quamdam mensulam. Εtenim pontifices quidem prius et sacerdotes et diaconi, ex more, vivificum panem et ex consuetis sacris calicibus divinum sanguinem participant; postea vero rex accedens sanctissimum panem a patriarcha mann sumit, velut diaconi; et vivificum sanguinem ab ipso patriarcha, labiis, sicut diaconi, participat e sacro calice propter ipsum parato. Et id desuper fuerat dispositum istum honorem accepit ob regni chrisma, tanquamı maximi dominatoris Ecclesiæ sanctæ locum adeptus, istiusque defensor vocatus, et tanquam Christus Domini, populique Christiani et universæ terræ Imperator eleetus: velut pius enim etiam cum Ecclesiæ clero connumeratus est, CAPUT CALIV. Quomodo proclamatur imperator. Ideoque, in coronatione, primo quidem acclama tur a principibus, si per traditionem regnimi occupat, extollentibus illum super militaren elypeumin conspectu populi; quod rei militaris imperium et regnum indicat. Et a dignioribus extollitur, tanquam ipsorum principatus et caput factus. Et a militibus et populo adoratur faustisque clamoribus excipitur, ut ipsorum dominator creatus. Et dona tribuit, ut dominus et benefactor et provisor constitutus. Deinde venit in Ecclesiam, ostendens se λοῦμεν καὶ αἰσθητοί. Καὶ τοῦτο δηλοῦσι τὰ τοῦ βή ματος καὶ τὰ ἔξωθεν, ὡς καὶ τὸν Σωτῆρα ἡμῶν, διπλοῦν γεγονότα δι' ἡμᾶς, Θεὸν ἔντα καὶ μένοντα ἀληθῶς, καὶ ἄνθρωπον ὑπάρξαντα ἀληθῶς καὶ ὄντα, τὸ Θεὸς εἶναι μὴ τραπέντα. ΚΕΦΑΛ. ΡΜΒ. Περὶ τῆς ἐν τῷ ναῷ στάσεως τοῦ λαοῦ. Ιστανται δὲ καὶ κατὰ τάξιν ἐν τῷ ναῷ· καὶ πρῶ τον μὲν, οἱ ἱερᾶς μετεσχηκότες σφραγίδος· ὑπερέ χει γὰρ ὡς τοῦ Θεοῦ ἔργον ἡ σφραγὶς τῆς ἱερωτονης· εἶτα μετὰ τούτους οἱ μοναχοί, οἱ καὶ λαϊκῶν πάντων ἐξέχουσιν, ὡς παρὰ πάντας κεκαθαρμένοι, καὶ τῆς ὑψηλοτέρας επειλημμένοι καὶ οὐρανίου ζωής, τὴν ἁγνείαν καὶ πτωχείαν ἑλόμενοι. Καὶ πρὸ τῶν λαϊκῶν πάντων, καὶ αὐτῶν δὴ τῶν ἐν ἐξουσίαις, πλὴν βασιλέως διὰ τὸ δεύτερον χρίσμα, τοῖς κοινω νίας μετέχουσι. Μετὰ τοὺς μοναχοὺς δὲ οἱ τῶν ἄλ λων κεκαθαρμένοι, εἰ καὶ ἡ τάξις ἄρτι ἠλλοίωται· ἀλλ' ὅμως καὶ πάλιν μένει, οἱ καθαρώτεροι γὰρ τῶν ἄλλων καὶ νῦν συνεχέστερον τῶν ἄλλων καὶ μετὰ θάρρους εἰπεῖν τῆς κοινωνίας μετέχουσιν. ΚΕΦΑΛ. ΡΜΓ. Πότε ὁ βασιλεὺς ἔνδον τοῦ βήματος κοινωνεί, καὶ πῶς. Ο βασιλεὺς δὲ ἔνδον τοῦ βήματος κοινωνεί κατ' αὐτὸν καὶ μόνον τὸν καιρὸν τῆς κρίσεως καὶ ἀναγορεύσεως· πλὴν μετὰ τοὺς διακόνους, καὶ ὡς παρὰ τῶν παλαιῶν ὑποτυπώσεων ἔγνωμεν, οὐκ ἐν τῇ ἁγία τραπέζῃ, ἀλλὰ τιθεμένου ἐκ πλαγίου ἀντιμινσίου ἐν τραπεζακίῳ τινί. Οἱ μὲν γὰρ ἀρχιερεῖς πρότερον καὶ ἱερεῖς καὶ διάκονοι κατὰ τὸ ἔθος τοῦ ζωοποιοῦ ἄρτου καὶ ἐκ τῶν συνήθων ἱερῶν ποτηρίων τοῦ θείου αἵματος μετέχουσι μετὰ ταῦτα δὲ προσελθὼν ὁ βα σιλεὺς, τὸν ἁγιώτατον ἄρτον τῇ χειρὶ παρὰ τοῦ πα τριάρχου λαμβάνει ὡς οἱ διάκονοι· καὶ τοῦ ζωοποιοῦ αἵματος παρ' αὐτοῦ τοῦ πατριάρχου τοῖς χείλεσιν ὡς οἱ διάκονοι κοινωνεῖ ἐκ τοῦ δι' αὐτὸν ἡτοιμασμέ νου ἱεροῦ ποτηρίου. Καὶ τοῦτο ἦν νενομισμένον ἄνω θεν. Καὶ ταύτην είληφε την τιμὴν διὰ τὸ πρίσμα τῆς βασιλείας, ὡς καὶ δεσποτάτου τῆς ἱερᾶς Ἐκκλησίας τόπον λαβὼν, καὶ δεφένσωρ ταύτης επικληθείς. καὶ ὡς Χριστὸς Κυρίου, καὶ τοῦ Χριστωνύμου λαοῦ βασιλεὺς προχειρισθείς, καὶ πάσης τῆς οἰκουμένης. Ως γὰρ εὐσεβὴς, καὶ τῷ κλήρῳ συνηριθμήθη τῆς Εκκλησίας. ΚΕΦΑΛ. ΡΜΔ'. Όπως αναγορεύεται ὁ βασιλεύς. Διὸ καὶ ἐν τῷ στέφεσθαι πρότερον μὲν ἀναγορεύε ται ὑπὸ βασιλέων, εἰ κατὰ διαδοχὴν τὴν βασιλείαν πλουτεῖ, ἀνυψούντων αὐτὸν ἐπὶ στρατιωτικῆς ἀσπί δος ἐνώπιον τοῦ λαοῦ, ὁ τὴν στρατηγίαν δηλοῖ καὶ βασιλείαν. Καὶ ὑπὸ ἀξιωματικών αίρεται, ὡς ἀρχὴ τούτων γινόμενος 134 καὶ κεφαλή. Καὶ ὑπὸ στρα σκωτῶν καὶ τοῦ δήμου προσκυνεῖται καὶ εὐφημεῖται. ὡς δεσπότης αὐτῶν γεγονώς. Καὶ δῶρα δίδωσιν, ὡς κύριος καὶ εὐεργέτης και προνοητής καταστάς. Εἶτα εἰς τὴν Ἐκκλησίαν εἰσελθὼν, δεικνὺς τὴν εἰς θεὸν

ὑποταγὴν καὶ καταφυγὴν τὸν ὄντα πάντων ἀρχὴν, Deo submiui et ad ipsum confugere qui cunctoruin τὰ τῆς χάριτος αὐτοῦ ζητεῖ. Ἐπεὶ δοῦλος ἐστι Θεοῦ. Καὶ τελεσθῆναι βασιλεὺς ἐξαιτεῖται. Δι' αὐτοῦ γὰρ τοῦ Βασιλέως τῶν βασιλέων Χριστοῦ βασιλεῖς βασιλεύουσι· καὶ αὐτοῦ μόνου ἡ βασιλεία αιώνιος. Οθεν καὶ τὸν ναὸν αὐτοῦ τὸν θεῖον ὡς βασίλειον εἰσέρχε και ἅγιον, ὥστε λαβεῖν τὰ τῆς βασιλείας. ΚΕΦΑΛ. ΡΗΕ. Οπως ὑπὸ τῆς Ἐκκλησίας στέφεται ὁ βασιλεύς. Διὸ καὶ ὁ τὴν ἐξουσίαν ἔχων αὐτοῦ καὶ ἁγιάζειν δυνάμενος Ιεράρχης, ὁ τὴν ἀπαθῇ κεκτημένος καὶ υπέργειον ἀρχὴν τὴν τοῦ Πνεύματος, αὐτὸν ὑποδέ χεται προσελθόντα. Καὶ οὐχ ἁπλῶς ὅπερ αἰτεῖται διδωσιν· ἀλλὰ πρότερον τὴν εἰς Θεὸν ζητεῖ τοῦτον πιο στιν ἀνομολογῆσαι ὀρθῶς, καὶ τὴν εἰς τὸ ὑπήκοον πρόνοιάν τε καὶ εὔνοιαν ἐν δικαιοσύνῃ. ΚΕΦΑΛ. PMG. Διατί χρίεται μύρω ή βασιλεύς, καὶ εὐχαῖς τε λειοῦται. ~ Καὶ τοῦτο δεδωκότος τοῖς χείλεσι, καὶ ὑποσημη ναμένου τῇ χειρὶ, δεῖ γὰρ ἀσφαλῆ καὶ βέβαια εἶναι τὰ πρὸς Θεὸν, τὰ τῆς ἀρχῆς αὐτῷ ἐγχειρίζει του ἄμβωνος ἄνωθεν, μέσον τοῦ βασιλευομένου λαού ἀναγορεύων καὶ χρίων εἰς βασιλέα τῷ θείῳ μύρφ καὶ ἱερωτάταις εὐχαῖς· τῷ μὲν μύρῳ σφραγίζων αὐτὸν, τῇ σημειώσει καὶ χρίσει τοῦ ὄντως παντάνακτος, καὶ κατὰ μίμησιν αὐτοῦ τοῦτον καθιστὰς ἐπὶ γῆς, καὶ ἐνισχύων τῷ Πνεύματι, καὶ μεταδοτικὴν διὰ τῆς εὐωδίας του μύρου χαριζόμενος αὐτῷ χάριν, εἰς τὸ ἄρχοντας κατά κόσμον καὶ στρατηγοὺς καθι σταν· ταῖς εὐχαῖς δὲ κατοχυρῶν καὶ περιφρουρών καὶ ἐνισχύων καὶ τελειῶν, ἐκ τοῦ κραταιοῦ καὶ μόν του δυνάστου καὶ Κυρίου τῶν ὅλων τὰ ἐπὶ γῆς καὶ ἐν οὐρανῷ ἀγαθὰ αὐτῷ ἐξαιτούμενος. Διὸ καὶ μετά τὴν πρώτην εὐχὴν, τῇ κεφαλῇ αὐτοῦ σταυροειδώς ἐκχέει τὸ μύρον· δεικνὺς ὡς ὁ Χριστὸς αὐτὸν ἔχρισε, καὶ ὁ νικήσας διὰ σταυροῦ νικητὴν αὐτὸν εἶναι παρ ρασκευάζει, καὶ ὁ τὸ κράτος ἔχων αἰώνιον, καὶ τὸ στέφος ἔχων τῆς δόξης, κράτος καὶ τούτῳ νέμει, καὶ κεφαλὴν πάντων δείκνυσι. Διὰ τοῦτο γὰρ καὶ μόνην χρίει τὴν κεφαλὴν, καὶ τὸ Ἅγιος ανακράζει, δει κνὺς ὅτι ἐκ τοῦ ἁγίου καθαγιάζεται, καὶ κάθισμού. ται βασιλεὺς τῶν ἡγιασμένων εἶναι ἀπὸ Χριστοῦ. Καὶ ταινιοῦται τὴν κεφαλὴν ὁ ἄρχων γεγονώς πάντ Καὶ ταινιωθεὶς, ὑποκλίνει τὴν κεφαλήν, διδοὺς τὴν δουλείαν τῷ τῶν ὅλων Δεσπότῃ. Καὶ τὴν δευτέ ραν εὐχὴν ἐπιδέχεται, ὡς λαμβάνων τὰ μέγιστα, οἷα δοῦλος εὐγνώμων παρὰ Χριστοῦ, καὶ ὡς ἐκλεκτό; αὐτῷ. των. ΚΕΦΑΛ. ΡΜΖ'. Διατί ὁ νέος βασιλεὺς ὑπὸ βασιλέων πατέρων, ἢ στρατηγῶν ἐν τῷ μέλλειν χρισθῆναι προσο άγεται. Διὸ καὶ ὡς ἐκλελεγμένος αὐτῷ, ἢ ὑπὸ βασιλέως πατρὸς, ἢ ὑπὸ τῶν πρώτων τῶν ἐν ταῖς ἐξουσίαις, τῷ ἱεράρχῃ προσάγεται· μαρτυρουμένου και τούτῳ, ὡς οὐ τυραννικῶς ἐλήλυθεν, ἀλλὰ κατὰ νόμους ἐκλεγεῖς, καὶ εἰς τὸ προχειρισθῆναι προσενεχθείς. habet principatum; et ea quæ sunt ipsius gratiæ quærit. Nam servus Dei est, et consecrari res expostulat. Per ipsum enim regem regum Christum reges regnant; ipsiusque solius regnum est æter¬ num. Unde în divinum ipsius templum, velut in regiam sacram, ingreditur, ut quæ regni sunt accipiat. CAPUT CXLV. Quomodo in Ecclesia coronatur imperator. Ideo qui potestatem ipsius habet et sanctificare valet pontifex, accepto principata indeficiente alque superterreno, spiritus principuta, progredientem illum excipit. Et non simpliciter potitum concedit; sed prius ab isto quærit, ut recte fidem ad Deum, et ad obedieudum mentem docilem et bencvolam in justitia confiteatur. CAPUT CXLVI. Quare sacro unguento inungitur imperator et precibus inauguratur. Et cum hoc dederit labiis manuque consignaverit, tula eulin ac Arma esse oportet ea quæ ad Deum respiciant, illa quæ principatus sunt ipsi committit, ex ambone desuper, in medio populi gubernati acclamans, et in regem divino auguento sacradissimisque precibus inungens; myrrha quiden illum signans, charáctere et unctione illius qui reipsa cunctorum est dominator; et ad imitationem ipsius, illum constituens super terram, Spirituque roboFans, et, per myrrhas suavitatem, largissimam imper Liens ei gratiam, ad duces civiles et militares constituendus. Precibus autem roborat, circummunit, confirmat et consecrat, ab illo qui solus est fortis el potens et omnium dominus terrestria crelestiaque bona ipsi exoptans. Ideo post primam orationem, in caput ejus, crucis forma, myrrham infundit: ostenilens quod Christus illum unxit, et qui per crucem vícit, illum esse victorem paral, et qui potestatem habet æternam, coronamque gloriæ gestit, potentiam et illi tribuit, et omnium caput ostendit. Ideo enim solum caput ungit; et tum: › Sanctus › intonat, significans quod ex sancto sauctillatur, et consecratur, ut a Christo sit sanctificatorum imperator. Et capite cingitur qui dux ' omnium est factus. Et coronatus, subinclinat caput servitutem præstans omnium Dominatori. Et secundam accipit orationem, veluti maxima recipiens tanquam fidelis servus, a Christo, et tanquam ipsi electus. CAPUT CXLVII. Quare novus imperator perungendus adducitur ab imperatoribus parentibus vel a summ:s ducibus. Ideo tanquam electus ipsi, vel ab imperatore patre, vel a primis eorum qui sunt in auctor tate, så pontificem adducitur. Sic testimonio probatur illum non tyrannice venisse, juxta leges electum esse, et ad imperium accipiendum, productum fuisse.

CAPUT CXLV.II. Quod olim pretes in Ecclesia etiam pro proceribus et viris in dignitate constitutis peragebantur. Hoc etiam sane post imp. erga cæteros in dignitate constitutos eficiebatur. Etenim post clectionem regiamque propositionem, in ecclesiam adducebantur, et pro sacris januis, super mensam antiminsio posito, quæ sunt orationis atque bencdictionis a patriarcha fiebant. Et ide̱o puto negotia ducum illorum fuisse prospera, quo Ecclesiæ sul)- mitterentur, et sacras Ecclesiæ preces acciperent. Rex vero postquam unctus est et pontificis de manu benedictionem accepit, assumit super caput coronam; et crucem, in signum pietatis; et candorem, qui pulvis est in mandylio, potestatis corruptibiliLateur et exinde humilitatem significans; et al omnibus acclamatione fausta dignatus recedit. CAPUT CXLIX. Quid significet quod pro sacro pallio super imperatorius vestes imperator induit, et quid innuat ex levi ligno sceptrum, Super regalia vestimenta sacrum ctiam indumen - tum circumducitur, quod est inagni dominatoris, significans moderationem et benevolentiam, quam in Ecclesiam præstare debet, et pacem. Sumit quoque v.rgam, nou quamdam gravem ac duram, sed levem ac dulcem, ad corrigendum in lenitate, non autem ad irascendum et destruendum, nec ad conterendum et delendum. CAPUT CL. ΚΕΦΑΛ. ΡΜΗ. *Οτι καὶ ἐπὶ ἀξιωματικῶν εὐχὴ ὑπὸ τῆς Ἐκκλη σίας πρὶν ἐτελεῖτο. “Ο δὴ καὶ μετὰ τοὺς βασιλεῖς καὶ εἰς τοὺς ἄλλους τῶν ἀξιωματικῶν ἐτελεῖτο. Μετὰ γὰρ τὴν ἐκλογὴν καὶ τὴν βασιλικήν πρόβλησιν προσήγοντο τῇ Ἐκκλησίᾳ, καὶ πρὸ τῶν ἁγίων θυρῶν ἐπὶ τραπέζης ἀντιμινσίου τιθεμένου, τὰ τῆς εὐχῆς καὶ εὐλογίας παρά τοῦ πατριάρχου 135 ἐγίνετο. Καὶ διὰ τοῦτο οἶμαι τὰ τῶν ἀρχόντων ἐκείνων εὐοδοῦσθαι, διὰ τὸ ὑποχή πτειν τῇ Ἐκκλησίᾳ, καὶ τὰς ἱερὰς λαμβάνειν εὐχάς. Ο δέ γε βασιλεὺς μετὰ τὸ χρισθῆναί τε καὶ εὐλογη θῆναι ἀρχιερατικῇ χειρὶ, καὶ τὸ στέμμα λαβεῖν ἐπὶ κεφαλῆς, καὶ τὸν σταυρὸν εἰς δείγμα τῆς εὐσεβείας, καὶ τὴν ἀκακίαν, ὅπερ χοῦς ἐστιν ἐν μανδυλίῳ, σης μαίνον τὸ φθαρτόν τῆς ἀρχῆς, καὶ τὴν ἐκ τούτου τα πείνωσιν, καὶ παρὰ πάντων τῆς εὐφημίας ἀξιωθή ναι καὶ κατελθεῖν. Quid, quod in Sancta imperator novus ingreditur. Et ita progreditur ante sanctos martyres, quoniam bene regere debet et pacificare Ecclesiam, et ante illam progredi, et bene moderari illam, et turbulentos persequi, cogereque omnes illi subjici et esse servos. Nam et ipse servitutem et fidem illi promittit, non tectus ante tremenda mysteria, progrediens, obedientiamque tanquam matri, illi præstaus; pollicetur etiam quod erit per viaın currens, quæ secundum Deum est, rectam et nom erraticam, ad regnuin cœlorum duceniem. Postquam enim templum percucurrit, in signum vitæ quæ nunc est, ad portas altaris consistit, ubi sane stat prope sacerdotes pro ipso deprecantes, ut regaum Christi obliucat. Paulo pest autem hoc re gaum ipsum etiam in pignore sumit. CAPUT CLI. Quod in bema sive in sancta ingressus imperator communicat. Etenim ´post sacri celebrationem, ad altare sicut ad cœlum rex ingressus, ipsum cœleste regnum Jesum Christum, Deum nostrum, participat; el reipsa consecratur rex sacra communione, ut ait divas Dionysius; quoniam per ipsam omnia consecrantur. Hæc etsi sunt extra subjectum, siquidem de templo est sermo, sunt tamen consequentia: nam serme, qui de stantibus in templo eraꞌ, ad hoc nos necessario duxit. ΚΕΦΑΛ. ΡΜΘ'. Τι τὸ ὡς μανδύας ἱερὸν, ὁ ἐπάνω τῶν βασιλικῶν ἐνδυμάτων λαμβάνει ὁ βασιλεύς· καὶ τί ἡ ἀπὸ κούφου ξύλου ῥάβδος. Επάνω τῶν βασιλείων καὶ ἱερὸν ἔνδυμα περιβάλλεται, δ δεσποτάτου ἐστὶ, τὴν εὐταξίαν σημαῖνον καὶ τὴν εὐλάβειαν, ἣν ὀφείλει τῇ Ἐκκλησίᾳ ποιεῖν καὶ τὴν εἰρήνην. Καὶ ἔτι ράβδον λαμβάνει, οὐ βα ρειάν τινα καὶ σκληρὰν, ἀλλ᾽ ἐλαφράν τε καὶ μα λακὴν, διὰ τὸ παιδευτικὸν ἐν πραότητι καὶ μὴ όρο γίλον καὶ φθαρτικόν, μηδὲ συντρίβον καὶ ἀφανί του. ΚΕΦΑΛ. ΡΝ. Τι τὸ εἰσοδεύειν εἰς τὰ Ἅγια τον βασιλέα. Καὶ τῶν ἁγίων οὕτω προπορεύεται, μαρτυρῶν, ὡς εὐταχτεῖν ὀφείλει καὶ εἰρηνεύειν τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ προπορεύεσθαι ταύτης καὶ κατευθύνειν αὐτήν, καὶ τοὺς ταραχώδεις διώκειν, καὶ πάντας ὑπολύπτειν αὐτῇ ποιεῖν καὶ δούλους εἶναι. Ἐπεὶ καὶ αὐ τὸς δουλείαν αὐτῇ μαρτυρεῖ καὶ πίστιν, ἀσκεπής ων τῶν φρικτῶν μυστηρίων προπορευόμενος, καὶ ὑπα κοὴν μητρικὴν αὐτῇ ἐξυπηρετῶν· καὶ ὅτι τὴν κατά Θεὸν ὁδὸν ἔσται τρέχων, καὶ τὴν εὐθεῖαν καὶ ἀπλανῆ, εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν ἄγουσαν. Καὶ. γὰρ περιδραμὼν τὸν ναὸν, τὴν ἐνταῦθα δηλῶν ζωὴν, εἰς τὰς πύλας τοῦ θυσιαστηρίου καθίσταται. Ενθα δὴ καὶ πλησίον ίσταται τῶν ἱερέων εὐχομένων ὑπὲρ αὐτοῦ, τυχεῖν τῆς βασιλείας Χριστοῦ. Μετὰ μικρὸν δὲ καὶ τὴν βασιλείαν αὐτὴν ἐν ἀρραβῶνι λαμβά νει. ΚΕΦΑΛ. ΡΝΔ'. Οτι εἰς τὸ βῆμα ὁ βασιλεὺς εἰσερχόμενος κοινωνεῖ. Μετὰ γὰρ τὴν ἱερουργίαν, εἰς τὸ θυσιαστήριον εἰσελθὼν ὡς εἰς οὐρανόν, αὐτῆς μετέχει τῆς οὐρα νίου βασιλείας Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. Καὶ τελειοῦται ὄντως βασιλεὺς τῇ ἱερᾷ κοινωνία, ὡς ὁ θεῖός φησι Διονύσιος· ὅτι πάντα τελειοῦται δι' αὐτῆς. Ταῦτα εἰ καὶ ἔξω τοῦ προκειμένου· περὶ γὰρ τοῦ ναοῦ ὁ λόγος, ἀλλ' ἐπόμενα· ἐπεὶ περὶ τῶν ἱσταμέ νων ἐν τῷ ναῷ ἦν ὁ λόγος, καὶ εἰς τοῦτο ἡμᾶς ἀναγ καίως ήγαγεν.

Clericus. Maxime necessario. divinissime domine: de hoc enim nos edoceri necesse erat, Κληρικός. Αναγκαιότατον, θειότατε δέσποτα. Καὶ γὰρ ἦν ἀναγκαῖον καὶ περὶ τούτου μα θεῖν. ΚΕΦΑΛ. ΡΝΒ'. Περὶ στάσεως πιστῶν καὶ κατηχουμένων, καὶ τῶν ἐπ' ἐγκλήμασιν. ᾿Αρχιερεύς. Οὕτω μὲν οὖν ἵσταται ὁ εὐσεβὴς λαὸς ἐν τῷ ναῷ, τὸν ὁρώμενον τοῦτον ἐξ οὐρανοῦ καὶ γῆς σημαίνοντι κόσμον· καὶ πάντες μόνοι χωροῦσιν ἐν τούτῳ οἱ εὐσεβεῖς, οἱ ἐν τῇ τοῦ Θεοῦ γι τὸν τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς εὐσεβῶς ὑμνοῦντες Δεσπότην· οὐ μὴν δέ τις τῶν ἀσεβῶν ἢ ἑτεροδόξων καθόλου· ὅτι οὐδὲ συμφώνησις Χριστῷ πρὸς Βελίας. πανται δὲ τοῦ ἄμβωνος ὄπισθεν περὶ τὰ κατώ τερα δὴ τοῦ ναοῦ οἱ εὐσεβεῖς μὲν καὶ τὴν πίστιν ὁμολογοῦντες, 136 ἀφώτιστοι δὲ ἔτι, καὶ τὸ θεῖον βάπτισμα μὴ δεξάμενοι. Διὸ καὶ ὡς μήπω πιστοὶ τε λέως, μηδὲ μέλη εσφραγισμένα τῆς Ἐκκλησίας, ἔξω βάλλονται τῶν μυστηρίων εἰσαγομένων. Οὐ γὰρ τῆς κοινωνίας Θεοῦ οὗτοι ἄξιοι. Καὶ κατοικούντες γὰρ τὴν τοῦ Θεοῦ κτίσιν, ἀνάξιοι τῆς τοῦ Θεοῦ μετ τουσίας, ὡς τὴν φθαρτὴν μόνον γέννησιν ἀσχηκότες, οὐ μὴν δὲ κατηξιωμένοι τῆς ἀφθαρσίας καὶ τῆς ἀθανάτου ζωῆς. Ἐξάγονται μὲν οὗτοι· ἀλλὰ καὶ οἱ παραπεπτωκότες μετὰ τὸ βάπτισμα, καὶ ἡ Θεοῦ ἀρνήσει περιπεσόντες, ἡ αἵματι χρανθέντες ἀδελ φικῷ. φόνον ἐργασάμενοι, ἢ καὶ ἕτερά τινα πεπραχότες τῆς κοινωνίας ἀπείργοντα. ΚΕΦΑΛ. ΡΝΓ. *Οτι οὐ πάντες νῦν ἐξωθοῦνται μετὰ τῶν κατηχουμένων. Οἱ δὴ πάντες ἐξωθοῦντο πρότερον τῶν κατηχουμένων εξερχομένων. Νῦν δὲ διὰ τοὺς διωγμούς και τὰς συνεχεῖς περιστάσεις, οὕτω τῶν Πατέρων καλὸν είναι λογισαμένων, κατηχούμενοι μὲν καὶ ἀρνησάμενοι καὶ φονεύσαντες ἐξωθοῦνται· οἱ δὲ λοιποὶ βάπτισμα μόνον κεκτημένοι ἀφίενται, ἰδίᾳ τῆς μετ τανοίας αὐτῶν παρὰ τῶν πνευματικῶν Πατέρων ενεργουμένης. Οὗτοι οὖν οἱ ἐξωθούμενοι περὶ τοὺς νάρθηκας ἵπτανται, ἢ καὶ ἐν τοῖς κατηχουμένοις, τῶν φρικτῶν μυστηρίων εκτελουμένων. ΚΕΦΑΛ. ΡΝΔ'. Διατί νάρθηκες, καὶ κατηχουμενεία. Νάρθηκες δὲ λέγονται, ἤτοι τῶν ναῶν ἀρχαὶ, καὶ κατηχούμενεία, ήτοι τῶν κατηχουμένων ὁ οἶκος. καὶ διὰ τοῦτο ἐπενοήθη, ἵνα καὶ οὗτοι δι' ἀκοῆς καὶ δράσεως μόνης μετέχωσι τῶν θείων, καὶ διὰ τῶν χειλέων δὲ καὶ τῆς γλώσσης ὁμολογῶσι τὴν πίστιν, καὶ τὰ τῆς εὐσεβείας βήματα δωσιν. Οὐ κοινωνοῦσι δὲ τῆς στάσεως τοῖς πιστοῖς, οὐδὲ τῆς εὐχῆς. Ακοι νώνητος γὰρ καὶ διιστάμενοι ἔτι. Εἰ οὖν τῆς ἐν λει τουργία στάσεως καὶ εὐχῆς ἀνάξιοι, πολλῷ γε μάλλον τῆς φρικτωτάτης κοινωνίας. Διὸ καὶ γῆς μόνον εἰρήκαμεν σώζειν τύπον τὰ ἐν τῷ νάρθηκι καὶ τὰ τῶν κατηχουμένων, ὡς δίκην ἀλόγων τούτων ἔτι ἐπὶ τὴν γῆν διαιτωμένων, καὶ τῶν μὲν μὴ γεγεννη μένων εἰς τὴν ζωὴν τῶν ἀβαπτίστων) τῶν δὲ (ήτοι τῶν ἀρνησαμένων καὶ τῶν παραπεπτωκότων) μὴ κατὰ λόγον Θεῷ ζησάντων, ἐν τῇ γῇ δὲ καὶ ἄπιστοι CAPUT CLil. De statione fidelium et catechumenorum et peccatis gravalorum. Pontifex. Sic quidem igitur consistit pius populus in templo, quod visibilem hunc a coelo et terra mundum significat. Omnes autem et soli fideles in loc degunt, qui in Dei terra, cali terreque Dominum pie celebrant; nullus autem omnino impiorum vel heterodoxorum; quoniam nulla est convenientia Christo cum Belial. Stant autem po t umbonem ad inferiora templi, qui quidem p'i sunt et filem confitentur, non auton adhuc sunt iluminati, nec divinum baptisma susceperunt. Ideo 1211quam nondum perfecti fideles nec signata Ecclesize membra, mysteriis introductis foras ejiciuntur. Non enim participatione Dei isti digni sunt; 31 creaturam ením Dei pertinentes, indigni sunt Dei communione, quasi corruptibilem tantum nativitatem adepti, non autem iucorruptibilitate vitaque immortali digni facti. Ejiciuntur quidem isti, sed et illi qui post baptisma lapsi sunt, vel Dei negtione ceciderunt, vel cæde patrata, sanguine fraterno fœdati sunt, vel alia quædam a communione excludentia perpetraverunt. CAPUT CLIII. Quod non omnes nunc cum catechumenis exire ecclesia jubentur. Hi omnes, catechumenis egredientibus, prius ejiciebantur. Nunc autem propter persecutiones frequentesque circumstantias, sic Patribus bonum esse judicantibus, catechumeni quidem et apostats et homicidæ ejiciuntur; cæleri vero baptisma solum possidentes, proprio motu dimittuntur panitentiæ ipsorum a spiritualibus Patribus excitatæ. llli ergo qui ejiciuntur, circa narlbeces, vel in ca techumenis, dum sacra mysteria peraguntur, consistunt. CAPUT CLIV. Quare ecclesiæ vestibula navtheces sive ferula appellantur el catechumenorum loca. Nartheces autem dicuntur, sive templorum initia et catechumenia; sive catechumenorum sedes; quæ propterea excogitata sunt, ut isti per auditionem et visum solum divina participent, et per linguam et labia confiteantur fidem, et pie tatis verba concinant. Cum fidelibus autem ner, in statione, uc in oratione communicant: extra communionem enim adbuc sunt et separati. St proinde digni non sunt ut liturgim assistant et orent, multo minus tremenda communione su:.t digni. luco terrae tantum diximus servare typumi ea quæ sunt in marthece et ea quæ catoch menorum sunt, siquidem animalium more virunt adhuc isti super terram, sive qui nomdum ad vitam sunt generati (non baptizati) sive qui (vel apostatæ vel peccatores) non justa rationem Deo

vivunt. In terra autem sunt infideles et exsules α καὶ τοῦ παραδείσου ἐξόριστοι. Καὶ μέχρι μὲν ζῶμεν radisi; dumque vivimus hanc corruptibilem vitam, simul cum infidelibus et irrationabilibus in terra degimus, per fidei scientiam ab istis separati: nos cuim Christi Adeles sumus iu Christo, cujus etiam ratione vivimus. Tunc autem infideles una cum peccatoribus a justis separabuntur, et omnino cum dæmonibus foras ejicientur: clecti vero soli cum Christo et angelis erunt,et Christi communione digui judicabuntur. CAPUT CLV. Quare in proœmiis precum extra templum consistianus, et quid nolel quod nos apertis portis ingredimur (catechumenis et pœnitentibus extra manenlibus). Hoc etiam nunc significantes, in hymnorum exordiis extrinsecus stainus, ut ante paradisum et ipsum cœlum, terram et banc solam repræsentanles; et saepe nobiscum sunt panitentes, sive qui ab apostasia conversi sunt, sive qui de bomicidariis operibus mutati, sive qui de fidei ratione catechumeni. Apertis autem januis post hymnos extrinsecus dictos, nos quidem, ut in paradisum vel cœlum In divinum templum ingredimur; foris autem illi manent: quo significatur nobis sperta fuisse cœlestia nosque jam in Sancta sanctorum invenisse viam, et ad lumen ascendere, thronoque Domini propinquantes familiariter stare. Ad orientem enim et ad sanctuarium procedimus, et tanquam in nubibus, in divinis verbis et hymnis, ut in aera rapimur in templi adytumn, in occursum Domini qui, in cœlum ascendendo nos ipsos quoque elevavit, seque nobis viam exhibuit ut semper et ubique cum Domino essemus, qui pro nobís immolatus est. Ideo et porta aperiuntur et vela tolluntur, ut quite desursum sunt cum iis quæ duorsum, uniantur. Gatechumeni autem et aliquot cæteri adbuc in terra sant et extra communionem, utpote qui Deum negaverunt aut homicidii rei sunt, et nonnisi paulatim in ecclesiam intromittuntur, neque vero in altum ascendunt, imo et excluduntur, nisi propter praesentem vitam et perfectionis spem intromittun-. tur. Qui vero initiatus non est, omnino reprobatus, nullam cum Christo communionem habet, ut nec is qui poenitentiam non facit, aut in statu impoenitentiae defungitur et cum cæteris reprobis damnationis reus fit. Deus Dominus autem, qui solus bonus et misericors est, ḍet ut omnes qui in ipsum credunt, baptizatique sunt et calechizati, cum iis qui post baptismum peccarunt, in statu poni.. tentia decedant et cum Christo conjungantur. Sed impii quoque ad Christum couvertantur et gloriæ participeut ejus qui vitæ honor et voluptas est, per quem nos.ipsi vere sumus et per quem omnis creatura facta est. τὴν φθειρομένην τήνδε ζωήν, ὁμοῦ μετὰ τῶν ἀπίσ στων καὶ τῶν ἀλόγων τὴν γῆν διατρίβομεν, κεχω ρισμένοι τούτων ὄντες τῇ γνώμῃ· ἐπεὶ ἡμεῖς πιστολ Χριστοῦ ἐν Χριστῷ, καὶ τούτου ζῶντες τῷ λόγῳ· τότε δὲ οἱ ἄπιστοι ἅμα καὶ ἁμαρτωλοὶ τῶν δικαίων διαιρεθήσονται, καὶ καθόλου μετὰ τῶν δαιμόνων έξω ῥιφήσονται. Εσονται δὲ μόνοι μετὰ Χριστοῦ καὶ τῶν ἀγγέλων οἱ ἐκλεκτοί, καὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ και νωνίας ἀξιωθήσονται. ΚΕΦΑΛ. ΡΝΕ. Διατί ἐν τοῖς προοιμίοις τῶν προσευχῶν πρὸ τῶν ναῶν ἔξω ἱστάμεθα· καὶ τί τὸ ἀνοιγομένων τῶν πυλῶν εἰσιέναι. · Τοῦτο οὖν καὶ νῦν δηλοῦντες ἐν τοῖς προοιμίοις τῶν ὕμνων, ιστάμεθα ἔξωθεν ὡς πρὸ τοῦ παραδ. [- σου ἢ καὶ αὐτοῦ τοῦ οὐρανοῦ, τὴν γῆν καὶ μόνην τυποῦντες. Καὶ σὺν ἡμῖν πολλάκις οι μετανοοῦντες εἰσιν, εἴτε οἱ ἀπὸ τῆς ἀρνήσεως επιστρέφοντες, εἴτε οἱ ἀπὸ τῶν φονικών Εργων, εἴτε οἱ τὸν λόγον τῆς πίστεως κατηχούμενοι. Ανοιγομένων δὲ τῶν πυλῶν μετὰ τοὺς ἔξωθεν ὕμνους, ἡμεῖς μὲν εἰσερχόμεθα ώς εἰς παράδεισον ἢ τὸν οὐρανὸν τὸν θεῖον ναόν, Εξω θεν δὲ ἐκεῖνοι μένουσι· δηλοῦντος τοῦ ἔργου, ὡς ἡμῖν ἀνεώχθη τὰ ἐπουράνια, καὶ τὴν εἰς τὰ Ἅγια τῶν ἁγίων ἤδη εὑρήκαμεν εἴσοδον, καὶ ἀναβαίνομεν πρὸς τὸ φῶς, καὶ τῷ θρόνῳ Κυρίου ἐγγίζοντες πλησιάζομεν. Πρὸς ἕω γὰρ καὶ τὸ βῆμα πορευόμεθα, καὶ ἁρπαζόμεθα ὡς ἐν νεφέλαις τοῖς θείοις λόγοις καὶ ὕμνοις, ὥσπερ εἰς ἀέρα, τον 137 ενδοτέρω ναόν, πρὸς ὑπάντησιν τοῦ Κυρίου, ὃς ἀνήγαγεν ἡμᾶς ἄνω εἰς τὸν οὐρανὸν ἀναβις, καὶ ἡτοίμασεν ἡμῖν ὁδὸν ἑαυτὸν, ἵνα πάντοτε σὺν αὐτῷ τῷ Κυρίῳ ἐσώ μεθα, ἱερουργουμένῳ ὑπὲρ ἡμῶν. Διὸ καὶ αἱ πύλαι ἀνοίγονται, καὶ τὰ βηλόθυρα αίρεται, ὡς τῶν ἄνω ἀνεωγμένων καὶ τοῖς ἐπὶ γῆς ἑνωθέντων. Ἐκεῖνοι δὲ οἱ κατηχούμενοι καὶ λοιποί, ὅτι εἰσὶν ἐν τῇ γῇ. 1 ἔξω πάντη καταλειφθέντες, ὡς οἱ Θεὸν ἀρνησάμε νοι καὶ οἱ πεφονευκότες τὸν ἀδελφὸν ἢ μικρὸν εἰσελθόντες οἱ κατηχούμενοί τε καὶ οἱ ἐν πταίσμασιν ἄλλοις· οὐκ ἄνω δὲ ἀναβαίνοντες, ἀλλὰ καὶ ἐξωθού. μενοι μετ' ὀλίγον. Ἐπεὶ καὶ τὸ εἰσελθεῖν μικρόν νῦν διὰ τὴν παροῦσαν ζωὴν καὶ τὴν ἐλπίδα τῆς τε λειώσεως. Εἰ δ' ἀμύητός τις ἀπέλθοι, οὗτος έξω παντελῶς ἔσται, καὶ τοῦ μέρους Χριστοῦ ἀλλότριος, ὡς καὶ ὁ μὴ τὰ τῆς μετανοίας ἐνεργήσαι σπουδά σας, καὶ δίχα μετανοίας ἀπελθὼν, σὺν τοῖς ἀλλο τρίοις έσται κατάκριτος. Ἀλλὰ δῴη Κύριος, ἀγαθός ὢν καὶ μόνος οἰκτίρμων οἰκτειρηθῆναι πάντας τοὺς εἰς αὐτὸν πιστεύοντας, καὶ βαπτισθέντας πάντας κατηχουμένους, σὺν τοῖς ἡμαρτηκόσι μετὰ τὸ βά πτισμα, ἐν μετανοίᾳ τοῦ σώματος ἐξελθεῖν, καὶ τῷ, Χριστῷ ἐνωθῆναι. ᾿Αλλὰ καὶ τοὺς ἀσεβεῖς γένοιτο πρὸς αὐτὸν τὸν Χριστὸν ἐπιστρέψαντας, ἀξιωθῆναι τῆς αὐτοῦ ἕλξης· ὃς καὶ μόνος τρυφὴ καὶ ζωὴ καὶ ἀπόλαυσις, καὶ τὸ ὄντως ἐν καὶ τὸ εἶναι ἡμᾶς ἐστι, δι' ὂν καὶ πάντα τὰ ὄντα γέγονε. Clericus. Quæsumus, domine, at per interven tionem et preces sanctorum salus omnibus contingat. Κληρικός. Γένοιτο ἡμῖν, δέσποτα, ταῖς τῶν ἁγίων εὐχαῖ; ἡ σωτηρία τοῖς πᾶσιν.