Diplomatic text · vision-corrected transcription of the Migne scan (complete), over scholarios OCR (cleaned, language-split) — PG column chips mark the printed columns.
col. 469–470page 1 of 17
PG 155:469δύναμιν ἐροῦμεν τῷ εἰρμῷ τοῦ λόγου, καὶ πρὸς τοῦτο ἐλθόντες ήδη Θεοῦ θέλοντος, πρότερον τὰ περὶ τῶν ἱερῶν χειροτον:ῶν κατὰ δύναμιν ἑρμηνεύσαντες. Κληρικός. Ναι, ἅγιε δέσποτα. Αξιον ἡμᾶς καὶ περὶ τούτου διδάξαι καὶ ἀναγκαῖον. ΠΕΡΙ ΜΕΤΑΝΟΙΑΣ. Αρχιερεύς. Κἀγὼ πρὸς τοῦτο ἑτοίμως ἔχω, καὶ τῶν κατὰ δύναμιν λόγων οὐκ ἀμελήσω· ἔτι καὶ τὸ κεφάλαιον τῆς σωτηρίας πάντων πιστῶν μετὰ τὸ βάπτισμα ή μετάνοια· καὶ ἄλλο αύτη καθάρσιον, καὶ δεύτερον βάπτισμα, δι' ἐξαγορεύσεώς τε καὶ τα πεινώσεως, τοῖς κατὰ δύναμιν πόνοις καὶ δάκρυσι κατορθούμενον. "Ης μετανοίας προοίμιον τελῶναι καὶ ἁμαρτωλοὶ καὶ πόρναι ἐν μετανοίᾳ Χριστῷ προσο ελθόντες καὶ προσδεχθέντες, καὶ λῃστὴς ἐπὶ τοῦ σταυροῦ μόνον ἐξομολόγησιν καὶ πίστιν δούς, καὶ τὰ, τά, ο Μνήσθητι, καὶ ὁ κορυφαῖος τῶν μαθητῶν μετὰ τὴν τῆς ἀρνήσεως πτῶσιν, κλαύσας πικρῶς καὶ ἐλεηθείς, καὶ τῇ τριττῇ ἐρωτήσει, εἰς δ ἦν ἀποκαταστὰς, ἢ καὶ μείζον, ποιμὴν Χριστοῦ τῶν προβάτων καταστὰς, εἰς τὸ ποιμαίνειν ἐν προσοχῇ καὶ συμπάθεια τὰ πρόβατα, ἀπὸ τοῦ πταῖσαι καὶ προσδεχθής και, τὸ τοὺς πταίσαντας δέχεσθαι μαθών μεταγνόν τα;· καὶ σὺν αὐτῷ ἅπαντες· ὁ γὰρ μὴ πταίσας ἐν ἀνθρώποις οὐκ ἔστιν ὅλως· καὶ πρῶτος πταίσας καὶ ὑπὲρ πάντας ἐν πᾶσι πιστοῖς ἐγώ, καὶ συγχωρηθῆναι αιτούμενος καὶ σωθῆναι. Κληρικός. Ως ἀληθῶς, δέσποτα, τοῦ τοιούτου χρήζομεν πάντες· ὅτι καὶ πάντες διηνεκώς ἁμαρ τάνομεν. ΚΕΦΑΛ. ΣΝΑ. *Οτι τοῦτο μετάνοια, τὸ διηνεκώς ταπεινοῦσθαι, καὶ ἁμαρτωλὸν λέγειν καὶ νομ ζειν ἑαυτὸν, καὶ πρὸς τὴν ἐξαγόρευσιν τρέχειν. Καὶ ὅτι οὐ δεὶς καθαρὸς ἐν ἀνθρώποις. Αρχιερεύς. ᾿Αληθῶς, ἀδελφέ. Τίς γὰρ καυχήσεται ἁγνὴν ἔχειν τὴν καρδίαν; ἢ τίς καθαρὸς ἀπὸ ῥύο που, ὡς γέγραπται, κἂν μίαν ἡμέραν ενδιατρίψῃ τῷ βίῳ; τὸ μὲν ὢν ἀπὸ τῆς προγονικῆς ἁμαρτίας ἁμαρτωλός, τὸ δὲ καὶ φωτισθεὶς τῷ βαπτίσματι, εὐθὺς καὶ ἄκων κατά τι περιπίπτων τῇ ἁμαρτία. Το γάρ τινα χάριν τούτου ἡμαρτηκέναι γονέα το χὸν ἢ φίλον ἢ συγγενῆ, ὅπερ ἀδύνατον μὴ συμβῆναι, εἰ καὶ ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ βρέφους, ἀλλ᾽ αἰτία τούτου συμβαίνει· καὶ προστρίβεται τούτῳ, ῥύπος εὐθὺς καὶ ἁμάρτημα. Επειτα καὶ ἄνθρωπος τοῦτο μόνον, εἰ καὶ τὴν χάριν ἔλαβε, καὶ τὰ τῆς σαρκὸς εὐθὺς ζητεῖ γεννηθέν, καὶ ἀλόγως καὶ τοῦ ἐννοεῖν χωρίς.
δύναμιν ἐροῦμεν τῷ εἰρμῷ τοῦ λόγου, καὶ πρὸς τοῦτο presbyteri sine licentia episcoporum hanc faculἐλθόντες ήδη Θεοῦ θέλοντος, πρότερον τὰ περὶ τῶν tatem non habent, et diaconorum non meminerunt
ἱερῶν χειροτον:ῶν κατὰ δύναμιν ἑρμηνεύσαντες. canones; quo jure homo idiota, nullo sacerdotiį
ebaractere insignitus, administrabit hoc mysterium, et sacrum pœnitentiæ ministerium? Cum igitur
connexione sermonis nostri ducti ad hoc mysterium enarrandum, Deo volente devenerimus, quæ ad sacras
ordinationes spectant, jam prius interpretati, de eo nunc pro viribus verba faciemus.
Κληρικός. Ναι, ἅγιε δέσποτα. Αξιον ἡμᾶς καὶ
περὶ τούτου διδάξαι καὶ ἀναγκαῖον.
Clericus. Ita certe, sanctissime domine, non modo
æquum est et utile,sød etiam necessarium nos de his
rebus docere.
ΠΕΡΙ ΜΕΤΑΝΟΙΑΣ.
Αρχιερεύς. Κἀγὼ πρὸς τοῦτο ἑτοίμως ἔχω, καὶ
τῶν κατὰ δύναμιν λόγων οὐκ ἀμελήσω· ἔτι καὶ τὸ
κεφάλαιον τῆς σωτηρίας πάντων πιστῶν μετὰ τὸ
βάπτισμα ή μετάνοια· καὶ ἄλλο αύτη καθάρσιον,
καὶ δεύτερον βάπτισμα, δι' ἐξαγορεύσεώς τε καὶ τα
πεινώσεως, τοῖς κατὰ δύναμιν πόνοις καὶ δάκρυσι
κατορθούμενον. "Ης μετανοίας προοίμιον τελῶναι
καὶ ἁμαρτωλοὶ καὶ πόρναι ἐν μετανοίᾳ Χριστῷ προσο
ελθόντες καὶ προσδεχθέντες, καὶ λῃστὴς ἐπὶ τοῦ
σταυροῦ μόνον ἐξομολόγησιν καὶ πίστιν δούς, καὶ
τὰ,
τά, ο Μνήσθητι, καὶ ὁ κορυφαῖος τῶν μαθητῶν
μετὰ τὴν τῆς ἀρνήσεως πτῶσιν, κλαύσας πικρῶς καὶ
ἐλεηθείς, καὶ τῇ τριττῇ ἐρωτήσει, εἰς δ ἦν ἀποκατα
στὰς, ἢ καὶ μείζον, ποιμὴν Χριστοῦ τῶν προβάτων
καταστὰς, εἰς τὸ ποιμαίνειν ἐν προσοχῇ καὶ συμπα
θείᾳ τὰ πρόβατα, ἀπὸ τοῦ πταῖσαι καὶ προσδεχθής
και, τὸ τοὺς πταίσαντας δέχεσθαι μαθών μεταγνόν
τα;· καὶ σὺν αὐτῷ ἅπαντες· ὁ γὰρ μὴ πταίσας ἐν
ἀνθρώποις οὐκ ἔστιν ὅλως· καὶ πρῶτος πταίσας καὶ
ὑπὲρ πάντας ἐν πᾶσι πιστοῖς ἐγώ, καὶ συγχωρηθῆ
ναι αιτούμενος καὶ σωθῆναι.
Κληρικός. Ως ἀληθῶς, δέσποτα, τοῦ τοιούτου
χρήζομεν πάντες· ὅτι καὶ πάντες διηνεκώς ἁμαρ
τάνομεν.
ΚΕΦΑΛ. ΣΝΑ.
*Οτι τοῦτο μετάνοια, τὸ διηνεκώς ταπεινοῦσθαι,
καὶ ἁμαρτωλὸν λέγειν καὶ νομ ζειν ἑαυτὸν,
καὶ πρὸς τὴν ἐξαγόρευσιν τρέχειν. Καὶ ὅτι οὐ
δεὶς καθαρὸς ἐν ἀνθρώποις.
Αρχιερεύς. ᾿Αληθῶς, ἀδελφέ. Τίς γὰρ καυχήσε
ται ἁγνὴν ἔχειν τὴν καρδίαν; ἢ τίς καθαρὸς ἀπὸ ῥύο
που, ὡς γέγραπται, κἂν μίαν ἡμέραν ενδιατρίψῃ
τῷ βίῳ; τὸ μὲν ὢν ἀπὸ τῆς προγονικῆς ἁμαρτίας
ἁμαρτωλός, τὸ δὲ καὶ φωτισθεὶς τῷ βαπτίσματι,
εὐθὺς καὶ ἄκων κατά τι περιπίπτων τῇ ἁμαρτία.
Το γάρ τινα χάριν τούτου ἡμαρτηκέναι γονέα το
χὸν ἢ φίλον ἢ συγγενῆ, ὅπερ ἀδύνατον μὴ συμβῆναι,
εἰ καὶ ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ βρέφους, ἀλλ᾽ αἰτία τούτου
συμβαίνει· καὶ προστρίβεται τούτῳ, ῥύπος εὐθὺς
καὶ ἁμάρτημα. Επειτα καὶ ἄνθρωπος τοῦτο μόνον,
εἰ καὶ τὴν χάριν ἔλαβε, καὶ τὰ τῆς σαρκὸς εὐθὺς
ζητεῖ γεννηθέν, καὶ ἀλόγως καὶ τοῦ ἐννοεῖν χωρίς.
Episcopus. Ego quoque ad hoc paratus sum, et mir
hi pro viribus earum explicatio curæ erit: nam
salutis fidelium post baptismum summa est pœnitentia, et aliud purgatorium, alterque baptismus per
confessionem et humilitatem in lacrymis.et labaribus secundum vires susceptis feliciter institutus.
Cujus prenitentia initium fuerunt publicani et peccatores cum pœnitentia ad Christum accedentes, et
ab eo suscepti, et latro quoque in cruce solum cone
fessionem edens et fidem; atque ‹ Memento mei ›
pronuntians. Ipse apostolorum corypheus cum post
negationis lapsum flevisset amare, et misericordiam consecutus est, et trina interrogatione pristino statui restitutus, quodque majus, ovium Christi pastor constitutus est, ut eas cum attentione et
mansuetudine pasceret, atque a lapsu suo, et post
lapsum receptione sua, lapsos poenitentes recipere
disceret, idemque cum ipso discerent omnes Ecclesiæ pastores. Nullus enim omnino homo est qui non
peccet, primusque ego, et super omnes fideles peccavi, veniamque et salutem postulo.
Clericus. Quam vere omnes hujus veniæ indigemus, cum omnes continuo peccemus!
CAPUT CCLI.
Esse panitentiam, si quis continenter humiliet seipsum seque habeat peccatorem ac profiteatur, et ad
confessionem properet. Neque quemquam inter homines esse purum a peccatis.
Episcopus. Vere, frater. Quis enim gloriabitur se
cor habere purum? vel quis ab omni sorde purus, ut
scribitur, licet diem unum vitæ impenderit? sive
consideretur ob peccatum originale peccator, sive
baptismo illuminatus, statim, licet invitus, in aliquod
peccatum inciderit. Fieri enim non potest ut vel in
infantiæ ignorantia non aliquando contingat vel patrem, vel amicum, vel cognatum aliquem illius causa
peccasse. Sed istius rei causa contingit ut statim
illi macula et peecatum tribuatur, cum homo, licet
gratiam acceperit, ob hoc solum et quæ carnis
sunt, statim ac generatus est imprudenter et sine
mente quærat et appetat. Hoc autem cx transgres¬
'
col. 471–472page 2 of 17
PG 155:471καὶ μὴ νοτῶν ἁμαρτάνει, ὡς καὶ ἐν ἁμαρτίαις κατὰ τὸν Δαβὶδ συλλαμβάνεται. Εἰ οὖν καὶ ἐν τῷ ἀρτιγενεῖ καὶ νεεφοντίστῳ βρέφει οὐ δυνατὸν μὴ προστριβῆναι τινα ἁμαρτίαν, πολλῷ γε δὴ ἐν πᾶσιν ἡμῖν καὶ κατά γνώμην, καὶ παρὰ γνώμην, μᾶλλον εἰ κατά γνώμην ἐν πᾶσιν ὡς λογικοῖς οὖσι, καὶ ἀμε λοῦσιν ἐκοντὶ διηνεκῶς ἁμαρτάνουσι· καὶ τὰ τῆς λήθης γὰρ καὶ ἀγνοίας παρὰ τῆς ἡμῶν ὁμελείας καὶ οὐκ ἔστιν ἀπολογίαν εὑρεῖν. τοῦτο δὲ ἐκ τῆς παραβάσεως. Ὅθεν καὶ ἅμα τεχθὲν 189 ΚΕΦΑΛ. ΣΝΕ. Ότι πάντας δεῖ μετανοεῖν Ιερωμένους καὶ λατ κούς. Διὰ μετανοεῖν μόνον χρὴ, ὡς ὁ Βαπτιστὴς καὶ ὁ Δεσπότης ἐκήρυξε, καὶ οἱ αὐτοῦ μαθηταί· καὶ πάν τας μετανοεῖν χρὴ λαϊκούς τε καὶ μοναστάς, κλη ρικού; τε καὶ ἱερεῖς καὶ ἀρχιερεῖς· καὶ μηδένα χωμα ρίζειν τῆς μετανοίας ἑαυτόν, ὅτι καὶ πάντες ἡμάρ τομέν τε καὶ ἁμαρτάνομεν· καὶ μετανοείν πάντες ὀφείλομεν. Ὅθεν καὶ ὁ μὲν Σωτὴρ ἡμῶν ἔφη καὶ δ αὐτοῦ Βαπτιστής, «Μετανοείτε ήγγικε γὰρ ἡ βασι λεία τῶν οὐρανῶν. Αὐτός δηλαδὴ ὁ τῶν οὐρανῶν βασιλέυς. ἐγγὺς γινόμενος τοῖς μετανοῦσιν· ὅτι καὶ ἐγγὺς Κύριος πάσι τοῖς ἐπικαλουμένοις αὐτὸν ἐν ἀληθείᾳ. Ἐγὼ δὲ τρανῶς ἐκβοῦ πᾶσι μετ᾿ ἐμοῦ διὰ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν χάριτος, Μετανοωμεν, ἵνα σωθῶμεν· ἐγγὺς γὰρ ἡ τοῦ Θεοῦ βασιλεία· καὶ μετὰ τοῦ θειοτάτου Παύλου, «Νῦν ἐγγύτερον ἡμῖν ἡ σωτηρία. Ο γὰρ Σωτὴρ καὶ κριτὴς ἡμῶν ἔρχε ται. ᾿Αποθώμεθα οὖν τὰ ἔργα τοῦ σκότους, καὶ ἐνδυσώμεθα τὰ ὅπλα τοῦ φωτός. Οτι δὲ καὶ ἱερεῦσιν ἀναγκαία, ὡς καὶ μοναχοῖς καὶ λαϊκοῖς, ἡ ἐξαγόρευσις καὶ μετάνοια, καὶ ὁ ᾿Απόστολος μαρτυρεί, «'Ἐξομολογεῖσθε ἀλλήλοις, λέγων, τὰ παραπτώματα, καὶ εύχεσθε ὑπὲρ ἀλλήλων, όπως καθῆτε, ἐκ τοῦ, Ἐξομολογεῖσθε ἀλλήλοις· καὶ εὔχεσθε ὑπὲρ ἀλλή λων, ο διδάσκων, ὡς πᾶσι χρεία ἐστὶν ἡ τῶν ἐπταισμένων ἐξαγόρευσις καὶ μετάνοια. "ν δή προεκής ρυξε μὲν καὶ ὁ Βαπτιστής, ὡς εἰρήκαμεν, καὶ δ Σωτὴρ ἐνήργησε, δεξάμενος τὰς τῶν ἁμαρτωλῶν εξομολογήσεις, καὶ ἐξαιρέτως τοῦ τελώνου, τοῦ ἀσώτου, τῆς πόρνης, του Ζακχαίου, τοῦ λῃστοῦ ἐπὶ τοῦ σταυροῦ, καὶ πλείστων ἄλλων ἁμαρτησάντων τὴν ἐξαγόρευσιν. Καὶ παραβολαῖς δὲ τοῦτο δηλοί. καὶ μᾶλλον τῇ τοῦ ἀσώτου, δ; δὴ τὰ τῆς μετανοίας πάντα ποιεῖ. Καὶ λέγων μὲν τό, «Ημαρτον εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ ἐνώπιόν σου, ο τὴν ἐξομολόγησιν ἐνερο γεῖ· τὸ δὲ, «Οὐκ εἰμὶ ἄξιος κληθῆναι υἱός σου.» τὴν συντριβὴν ὑπεμφαίνει, καὶ τὴν ἑαυτοῦ καταδί την συν τῇ αὐτομεμψίᾳ· τὸ δὲ, «Ποίησόν με ὡς ἕνα των μισθίων σου,» τὴν μετ' ἐλπίδος ταπεινὴν ἱκεσίαν. Οἱ δεῖ γὰρ ἀπογινώσκειν τινά. Ἰδοὺ οὖν ἀπὸ τοῦ Εὐαγγελίου καὶ οἱ καρποὶ τῆς μετανοίας, οὓς ἀπαιτεῖ καὶ ὁ Βαπτιστής· τὸ ἐπιστρέψαι ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας· οὕτω γὰρ καὶ ὁ σωθεὶς ἄσωτος διεπράξατο καταλιπών τὴν ἀσωτείαν, ἐπανῆλθε πρὸς τὸν πατέρα τοῦ ἐξομολογήσασθαι. Ημαρτον γὰρ, παρα ρησία λέγει· καὶ οὐχ ἁπλῶς, ἀλλ᾽ εἰς τὸν οὐρανὸς
$72
καὶ μὴ νοτῶν ἁμαρτάνει, ὡς καὶ ἐν ἁμαρτίαις κατὰ
τὸν Δαβὶδ συλλαμβάνεται. Εἰ οὖν καὶ ἐν τῷ ἀρτιγε
νεῖ καὶ νεεφοντίστῳ βρέφει οὐ δυνατὸν μὴ προστρι
βῆναι τινα ἁμαρτίαν, πολλῷ γε δὴ ἐν πᾶσιν ἡμῖν
καὶ κατά γνώμην, καὶ παρὰ γνώμην, μᾶλλον εἰ
κατά γνώμην ἐν πᾶσιν ὡς λογικοῖς οὖσι, καὶ ἀμε
λοῦσιν ἐκοντὶ διηνεκῶς ἁμαρτάνουσι· καὶ τὰ τῆς
λήθης γὰρ καὶ ἀγνοίας παρὰ τῆς ἡμῶν ὁμελείας·
καὶ οὐκ ἔστιν ἀπολογίαν εὑρεῖν.
slone venit, qua simul ac formatus est et nondum τοῦτο δὲ ἐκ τῆς παραβάσεως. Ὅθεν καὶ ἅμα τεχθὲν
intelligens. peɩcat, quia in peccatis secundum Davidem concipitur. Si igitur feri non potest ut in--
fanti recenter nato, et baptizato non inuratur peeratu: aliquod, multo sane magis nobis omnibus, qui
licet ratione utamur, in omnibus tamen et secunduin
el præter sententiam nostram, magis vero secundum
animni nostri sententiam perpetuo peeramus, idque
ultro negligimus; quod enim ex oblivione et ignorantia peccamus, ex íncuria nostra procedit. Non
esťautem in hoc majo excusando laborandum.
CAPUT CCLIL
Opus esse omnibus preñitentia, el socerdotibus et
laicis.
Itaque solum pœnitendum est, ut Baptista et Dominus atque ipsius discipuli prædicarunt; oportet et laicos et monachos, et clericos, et sacerdotes, et episcopos, et nullum poenitentiz sese eximere, quia
omnes peccavimus et peccamus, et nnes penitentiæ agends rei sumus. Ideo Servator noster, et ipsius Baptista dixerunt: Paniwntiam agite, appropinquavit enim regnum cœlorum. Ipse eniin cœlo.
ram rex proupe adest omnibus pænitentibus.
Quia prope est Dominus omnibus eum invocantibus in veritate. Ego autem' diserte et maaifeste omnibus qui mecum sunt, exclamo per
gratiam Jesu Christi: Pœnitentiam agamus, ut servemur; prope enim Dei regnum; et cum divinissimo Paulo: < Nunc propior est salus nostra; ve
nit enim Salvator noster et Judex. Deponamnus igi- c
tur opera tenebrarum, et induamur arma lucis.
Quod autem confessio et pœnitentia necessariæ sint
sacerdotibus, et monachis, et laicis, Apostolus
testatur, dicens: Confitemini alterutrum peccata
vestra, et orate pro invidem, ut sanemini. › Ex eo
quod ait, Confitemini alterutrum et orate pro inviceni, docet omnibus utilem esse peccatorum confessionem et poenitentiam, quam antea, ut diximus,
prædicaverat Baptista, et Salvator operatus fuerat,
recipiens peccatorum confessiones, et maxinie publicani, prodigil, meretricis, Zacchaei, et latronis e
cruce, aliorumque complurium. Hoc praeterea multis parabolis demonstrat, sed præsețtim per prodigi parabolam, qui omnia quidem fecit quæ ad
poenitentiam spectant. Cum enim diceret, «Peccavi
in cœlum et coram te,» confessionem fecit; cum
vero, «Non sum dignus vocari. lilius tuus, o contritionem subindicavit, et sui ipsius condemnationema
per sponte factam sui increpationem. Cum au'en
dixit, ‹ Fac me ut unum ex mercenariis tuis, hvmilem cum spe supplicationem: de nemine enim
desperandum. En igitur ex Evangelio penitentiæ
frucius, quos postulat ipse Baptista: convertere se
a peccato: sic enim fecit luxurious ille qui survalus est: relinquens luxuriem «f vitam imperat
rediit ad patrem, ut ipsi confiteretur. Peccavi enim,
coufdenter dicit Nec læc simpliciter, seul in cα
Ium et coram te, impia videlicet et scclesta operatis, et calestibus contraria, et coram te tui con!ειι=
189 ΚΕΦΑΛ. ΣΝΕ.
Ότι πάντας δεῖ μετανοεῖν Ιερωμένους καὶ λατ
κούς.
Διὰ μετανοεῖν μόνον χρὴ, ὡς ὁ Βαπτιστὴς καὶ ὁ
Δεσπότης ἐκήρυξε, καὶ οἱ αὐτοῦ μαθηταί· καὶ πάν
τας μετανοεῖν χρὴ λαϊκούς τε καὶ μοναστάς, κλη
ρικού; τε καὶ ἱερεῖς καὶ ἀρχιερεῖς· καὶ μηδένα χωμα
ρίζειν τῆς μετανοίας ἑαυτόν, ὅτι καὶ πάντες ἡμάρ
τομέν τε καὶ ἁμαρτάνομεν· καὶ μετανοείν πάντες
ὀφείλομεν. Ὅθεν καὶ ὁ μὲν Σωτὴρ ἡμῶν ἔφη καὶ δ
αὐτοῦ Βαπτιστής, «Μετανοείτε ήγγικε γὰρ ἡ βασι
λεία τῶν οὐρανῶν. Αὐτός δηλαδὴ ὁ τῶν οὐρανῶν
βασιλέυς. ἐγγὺς γινόμενος τοῖς μετανοῦσιν· ὅτι
καὶ ἐγγὺς Κύριος πάσι τοῖς ἐπικαλουμένοις αὐτὸν
ἐν ἀληθείᾳ. Ἐγὼ δὲ τρανῶς ἐκβοῦ πᾶσι μετ᾿ ἐμοῦ
διὰ τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν χάριτος, Μετανοωμεν,
ἵνα σωθῶμεν· ἐγγὺς γὰρ ἡ τοῦ Θεοῦ βασιλεία· καὶ
μετὰ τοῦ θειοτάτου Παύλου, «Νῦν ἐγγύτερον ἡμῖν
ἡ σωτηρία. Ο γὰρ Σωτὴρ καὶ κριτὴς ἡμῶν ἔρχε
ται. ᾿Αποθώμεθα οὖν τὰ ἔργα τοῦ σκότους, καὶ
ἐνδυσώμεθα τὰ ὅπλα τοῦ φωτός. Οτι δὲ καὶ ἱερεῦσιν
ἀναγκαία, ὡς καὶ μοναχοῖς καὶ λαϊκοῖς, ἡ ἐξαγόρευ
σις καὶ μετάνοια, καὶ ὁ ᾿Απόστολος μαρτυρεί, «'Εξο
μολογεῖσθε ἀλλήλοις, λέγων, τὰ παραπτώματα, καὶ
εύχεσθε ὑπὲρ ἀλλήλων, όπως καθῆτε, ἐκ τοῦ,
• Ἐξομολογεῖσθε ἀλλήλοις· καὶ εὔχεσθε ὑπὲρ ἀλλή
λων, ο διδάσκων, ὡς πᾶσι χρεία ἐστὶν ἡ τῶν ἑπται·
σμένων ἐξαγόρευσις καὶ μετάνοια. "ν δή προεκής
ρυξε μὲν καὶ ὁ Βαπτιστής, ὡς εἰρήκαμεν, καὶ δ
Σωτὴρ ἐνήργησε, δεξάμενος τὰς τῶν ἁμαρτωλῶν
εξομολογήσεις, καὶ ἐξαιρέτως τοῦ τελώνου, τοῦ
ἀσώτου, τῆς πόρνης, του Ζακχαίου, τοῦ λῃστοῦ ἐπὶ
τοῦ σταυροῦ, καὶ πλείστων ἄλλων ἁμαρτησάντων
τὴν ἐξαγόρευσιν. Καὶ παραβολαῖς δὲ τοῦτο δηλοί.
καὶ μᾶλλον τῇ τοῦ ἀσώτου, δ; δὴ τὰ τῆς μετανοίας
πάντα ποιεῖ. Καὶ λέγων μὲν τό, «Ημαρτον εἰς τὸν
οὐρανὸν καὶ ἐνώπιόν σου, ο τὴν ἐξομολόγησιν ἐνερο
γεῖ· τὸ δὲ, «Οὐκ εἰμὶ ἄξιος κληθῆναι υἱός σου.»
τὴν συντριβὴν ὑπεμφαίνει, καὶ τὴν ἑαυτοῦ καταδί
την συν τῇ αὐτομεμψίᾳ· τὸ δὲ, «Ποίησόν με ὡς
ἕνα των μισθίων σου,» τὴν μετ' ἐλπίδος ταπεινὴν
ἱκεσίαν. Οἱ δεῖ γὰρ ἀπογινώσκειν τινά. Ἰδοὺ οὖν
ἀπὸ τοῦ Εὐαγγελίου καὶ οἱ καρποὶ τῆς μετανοίας,
οὓς ἀπαιτεῖ καὶ ὁ Βαπτιστής· τὸ ἐπιστρέψαι ἀπὸ τῆς
ἁμαρτίας· οὕτω γὰρ καὶ ὁ σωθεὶς ἄσωτος διεπράξατο καταλιπών τὴν ἀσωτείαν, ἐπανῆλθε πρὸς τὸν
πατέρα τοῦ ἐξομολογήσασθαι. Ημαρτον γὰρ, παρα
ρησία λέγει· καὶ οὐχ ἁπλῶς, ἀλλ᾽ εἰς τὸν οὐρανὸς
col. 473–474page 3 of 17
PG 155:473καὶ ἐνώπιόν σου· τὰ ἀναγῇ δηλονότι ποιήσας, καὶ ἐναντία τῶν οὐρανίων, καὶ ἐνώπιόν σου καταφρονητής σου φανείς, καὶ μὴ πτοηθείς μηδ' εὐλαβηθείς ἢ ἐντραπεὶς ὅλως σὲ τὸν ἅγιον Ποιητήν μου. Τι και τα κρῖναι ἑαυτὸν ἀληθῶς· «Οὐκ εἰμὶ ἄξιος γὰρ, φησί, πληθῆναι υἱός σου· ν καὶ τὸ εὔξασθαι καὶ ζητῆσαι τὰ τῶν ταπεινῶν ἔργα καὶ ὑποδίκων καὶ ὀφειλόντων Ποίησόν με γάρ, λέγει, ὡς ἕνα των μισθίων σου, Ταῦτα καὶ ὁ χορὸς τῶν ἀποστόλων ἔπραξε καὶ ἐδι δαξε. Μάλλον δὲ διὰ τοῦτο κοπιῶντες διήρχοντο, καὶ ἀποθνήσκοντες ἔτρεχον, ἐπιστρέφειν τοὺς ἁμαρ τάνοντας ὁρῶντες καὶ σπεύδοντες· οὖς καὶ ἐπετίμων καὶ παρεκάλουν, καὶ ἀπεστρέφοντο ὅτε ἔδει, καὶ παρεδέχοντο, καὶ ὅλοι τοῦ σῶσαι πάντας ἐγίνοντο. ΚΕΦΑΛ. ΣΝΓ. Οτι τὸ κηρύσσειν μετάνοιαν καὶ τοῦ Σωτῆρος ίδιον ἔργον, καὶ τῶν ἀποστόλων ἦν, καὶ τοῦτο πρὸ πάντων ὀφειλόμενον ἀρχιερεῦσι καὶ 18 ρεύσιν. Περὶ οὗ δὴ καὶ ἡμῖν σπουδαστέον, τοῖς ἱερωμένοις φημί· καὶ τοῦτο βοῶ καὶ ἐμοὶ, καὶ τοῖς σὺν ἐμοὶ Ιεράρχαις, ὅτι τοῦτο μᾶλλον πάντων τῶν ἄλλων ἡμῖν ὀφειλόμενον ἐξαίρετον ἔργον, τὸ πρὸς μετά νοιαν ἄγειν, καὶ τοῦτο κηρύγματος εργασία, καὶ ὡς τὸ ἐπιστρέφειν ἀθέους πρὸς τὴν πίστιν. Ἐπεὶ καὶ καλὸν μὲν τὸ ἀπίστους πρὸς πίστιν ἔλκειν, καὶ τοῦτο γὰρ τοῦ Σωτῆρος καὶ τῶν ἀποστόλων αὐτοῦ· σπάνιον δὲ νῦν διὰ τὸ καὶ τὸν ζῆλον τῶν ἀποστολικῶν ἀνδρῶν εκλιπείν, 183 καὶ τὸ τοὺς διωγμούς μείζους ἄρτι γενέσθαι. Κάλλιστον δὲ μετὰ τοῦτο, καὶ ἴσον τούτου, τὸ τοὺς πιστοὺς συντηρεῖν καὶ ἐπιστρέφειν ὅλῃ δυ νάμει καὶ σπουδή πάσῃ πρὸς τὴν μετάνοιαν. Διὰ καὶ οὐ χρὴ τούτους ἀναμένειν ἔρχεσθαι, μηδὲ ζητεῖν παρ' αὐτῶν τὴν ἐπιστροφὴν, ἀλλὰ περιτρέχειν τους οἰκονόμους τῆς μετανοίας, καὶ ἐρευνᾶν καὶ ζητεῖν τὸν πταίοντα, καὶ πᾶσι τρόποις ἔλκειν ἐπείγεσθαι προς Θεόν, καὶ ἀπάγειν μὲν τῆς ἁμαρτίας, προσάγειν δὲ τῷ Θεῷ. ΚΕΦΑΛ. ΣΝΔ'. Οτι κήρυγμα ἀληθὲς ἡ πρᾶξις τῶν ἐνεργούντων τοῖς πιστοῖς τὴν μετάνοιαν. Καὶ τοῦτο ἀντὶ κηρύγματος τοῦ Εὐαγγελίου ἔσται τῷ ἱεράρχῃ· μᾶλλον δὲ αὐτὸ τὸ κήρυγμα. Τί γάρ ἕτερον τοῦ κηρύγματος ἢ τῶν ἀπολωλότων ἡ τω τηρία καὶ τῶν πεπτωκότων ἡ ἔγερσις, καὶ τῶν περ φευγότων ἀπὸ τοῦ κρείττονος ἡ πρὸς τοῦτο ἐπι στροφή; Οπερ οὖν ἐστι πρὸς τοὺς σφαλέντας περὶ τὴν πίστιν, ὅτι ὁ ἐπιστρέψας αὐτοὺς πρὸς Θεὸν ὡς στόμα Θεοῦ ἐστιν, ἀξίους ποιήσας ἐξ ἀναξίων, τοῦ το καὶ τὸ ἐπιστρέψαι ἐστὶν ἡμαρτηκότα. Ο γάρ Επιστρέψας ἁμαρτωλὸν ἐκ πλάνης ὁδοῦ αὐτοῦ ὁμοίως στόμα Θεοῦ, καὶ Χριστοῦ ἄξιος ὡς σώτας ψυχὴν ἐκ θανάτου καὶ καλύψας πλῆθος ἁμαρτιῶν, καθὰ γέγραπται. Δι' ἣν αἰτίαν καὶ ὁ λόγος ἀπ᾿ ἐκκλησίας τῆς διδασκαλίας ἐνεργεῖται τοῦ Πνεύματος, καὶ παραδέδοται, καὶ ἀναγκαῖος τῷ ἱεράρχῃ καὶ ὀφειλόμενος· καὶ οὗτος οὐ σεσοφισμένος τις καὶ ποικίλος, οὐδ᾽ ἐκ λόγων τῆς ἔξω τέχνης συντεθειμένος, ἀλλ' ἀπλούς τε καὶ κατὰ δύναμιν, πρὸ;
"
474°
καὶ ἐνώπιόν σου· τὰ ἀναγῇ δηλονότι ποιήσας, καὶ p'or visus sina, neque le sapctum Creatorem meum
ἐναντία τῶν οὐρανίων, καὶ ἐνώπιόν σου καταφρο
νητής σου φανείς, καὶ μὴ πτοηθείς μηδ' εὐλαβηθείς
ἢ ἐντραπεὶς ὅλως σὲ τὸν ἅγιον Ποιητήν μου. Τι και
τα κρῖναι ἑαυτὸν ἀληθῶς· «Οὐκ εἰμὶ ἄξιος γὰρ, φησί,
πληθῆναι υἱός σου· ν καὶ τὸ εὔξασθαι καὶ ζητῆσαι τὰ
τῶν ταπεινῶν ἔργα καὶ ὑποδίκων καὶ ὀφειλόντων •
• Ποίησόν με γάρ, λέγει, ὡς ἕνα των μισθίων σου,
Ταῦτα καὶ ὁ χορὸς τῶν ἀποστόλων ἔπραξε καὶ ἐδιδαξε. Μάλλον δὲ διὰ τοῦτο κοπιῶντες διήρχοντο,
καὶ ἀποθνήσκοντες ἔτρεχον, ἐπιστρέφειν τοὺς ἁμαρ
τάνοντας ὁρῶντες καὶ σπεύδοντες· οὖς καὶ ἐπετίμων
καὶ παρεκάλουν, καὶ ἀπεστρέφοντο ὅτε ἔδει, καὶ παρεδέχοντο, καὶ ὅλοι τοῦ σῶσαι πάντας ἐγίνοντο.
ΚΕΦΑΛ. ΣΝΓ.
Οτι τὸ κηρύσσειν μετάνοιαν καὶ τοῦ Σωτῆρος
ίδιον ἔργον, καὶ τῶν ἀποστόλων ἦν, καὶ τοῦτο
πρὸ πάντων ὀφειλόμενον ἀρχιερεῦσι καὶ 18ρεύσιν.
ullo modo reformidavi, neque reveritys sum, ani pudore suffusus excolui. Vere seipsum condenmare. Inquit enim, «Non sem dignus vocari filius Luns.
Præterea desiderare, et quærere, humilium reorum
et debitorum opera et ofBcia; dicit enim: «Fac ne ut
unum éx mercenariis tuis.» Hæc quoque præstititet
docuit apostolorum chorus. Maxime autem propter
hoc laborantes ad eos veniebam, morientes curre
bant. Ipsi vero ad peccantium conversionem magno
cum desiderio festinabant, quos et corripiebant, et
exhortabantur, et a malis consiliis su s avertebant.
et cum opus erat recipiebant. Denique toti erant i
eorum salute procuranda occupati.
CAPUT CCLIII.
Salvatoris et apostolorum proprium hac fuisse opus
prædicare pænitentiam, et hoc ante omnia ab
episcopis et sacerdotibus fieri debere.
De quo nobis, viris sacratis dico, diligenter cna
randum est, hocque clamo, et mihi, et collegis
meis episcopis, alios ad pœnitentiam vocare ct
agere opus esse omnium excellentissimum, nobisque præ cæteris debitum et conveniens, pradicationisque effectum et finem, ut et impios et athens
ad fidein convertere; cum pulchrum sit infidéles
ad fidem trahere, hoc enim Salvatoris et apostolo -
rum ejus proprium est, quanquam nunc hoc rarum
sit deficiente virorum apostolicorum zelo, et perseΠερὶ οὗ δὴ καὶ ἡμῖν σπουδαστέον, τοῖς ἱερωμένοις
φημί· καὶ τοῦτο βοῶ καὶ ἐμοὶ, καὶ τοῖς σὺν ἐμοὶ
Ιεράρχαις, ὅτι τοῦτο μᾶλλον πάντων τῶν ἄλλων
ἡμῖν ὀφειλόμενον ἐξαίρετον ἔργον, τὸ πρὸς μετάνοιαν ἄγειν, καὶ τοῦτο κηρύγματος εργασία, καὶ ὡς
τὸ ἐπιστρέφειν ἀθέους πρὸς τὴν πίστιν. Ἐπεὶ καὶ
καλὸν μὲν τὸ ἀπίστους πρὸς πίστιν ἔλκειν, καὶ τοῦτο
γὰρ τοῦ Σωτῆρος καὶ τῶν ἀποστόλων αὐτοῦ· σπάνιον
δὲ νῦν διὰ τὸ καὶ τὸν ζῆλον τῶν ἀποστολικῶν ἀνδρῶν
εκλιπείν, 183 καὶ τὸ τοὺς διωγμούς μείζους ἄρτι
γενέσθαι. Κάλλιστον δὲ μετὰ τοῦτο, καὶ ἴσον τούτου, cutionibus recens ingruentibus vehementius. Optiτὸ τοὺς πιστοὺς συντηρεῖν καὶ ἐπιστρέφειν ὅλῃ δυ
νάμει καὶ σπουδή πάσῃ πρὸς τὴν μετάνοιαν. Διὰ καὶ
οὐ χρὴ τούτους ἀναμένειν ἔρχεσθαι, μηδὲ ζητεῖν
παρ' αὐτῶν τὴν ἐπιστροφὴν, ἀλλὰ περιτρέχειν τους
οἰκονόμους τῆς μετανοίας, καὶ ἐρευνᾶν καὶ ζητεῖν
τὸν πταίοντα, καὶ πᾶσι τρόποις ἔλκειν ἐπείγεσθαι
προς Θεόν, καὶ ἀπάγειν μὲν τῆς ἁμαρτίας, προσά
γειν δὲ τῷ Θεῷ.
ΚΕΦΑΛ. ΣΝΔ'.
Οτι κήρυγμα ἀληθὲς ἡ πρᾶξις τῶν ἐνεργούντων
τοῖς πιστοῖς τὴν μετάνοιαν.
Καὶ τοῦτο ἀντὶ κηρύγματος τοῦ Εὐαγγελίου ἔσται
τῷ ἱεράρχῃ· μᾶλλον δὲ αὐτὸ τὸ κήρυγμα. Τί γάρ
ἕτερον τοῦ κηρύγματος ἢ τῶν ἀπολωλότων ἡ τωτηρία καὶ τῶν πεπτωκότων ἡ ἔγερσις, καὶ τῶν περ
φευγότων ἀπὸ τοῦ κρείττονος ἡ πρὸς τοῦτο ἐπιστροφή; Οπερ οὖν ἐστι πρὸς τοὺς σφαλέντας περὶ
τὴν πίστιν, ὅτι ὁ ἐπιστρέψας αὐτοὺς πρὸς Θεὸν ὡς
στόμα Θεοῦ ἐστιν, ἀξίους ποιήσας ἐξ ἀναξίων, τοῦ
το καὶ τὸ ἐπιστρέψαι ἐστὶν ἡμαρτηκότα. Ο γάρ
Επιστρέψας ἁμαρτωλὸν ἐκ πλάνης ὁδοῦ αὐτοῦ ὁμοίως
στόμα Θεοῦ, καὶ Χριστοῦ ἄξιος ὡς σώτας ψυχὴν
ἐκ θανάτου καὶ καλύψας πλῆθος ἁμαρτιῶν, καθὰ
γέγραπται. Δι' ἣν αἰτίαν καὶ ὁ λόγος ἀπ᾿ Εκκλή
σίας τῆς διδασκαλίας ἐνεργεῖται τοῦ Πνεύματος,
καὶ παραδέδοται, καὶ ἀναγκαῖος τῷ ἱεράρχῃ καὶ
ὀφειλόμενος· καὶ οὗτος οὐ σεσοφισμένος τις καὶ
ποικίλος, οὐδ᾽ ἐκ λόγων τῆς ἔξω τέχνης συντεθει
μένος, ἀλλ' ἀπλούς τε καὶ κατὰ δύναμιν, πρὸ;
we vero et pulcherrimnum secundum hoc, atq:1
etiam illi æquale est, fideles conservare, et totis
viribus, omnique studio ad pœnitentiam convertere,
Juleo non oportet donec veniant, eos sustinere, nes
que conversionem ab ipsis quærere, sed pœnitentiæ
açónomos currere, scrutari, inquirere labentem,
et omnibus modis trahere, et urgere ad Deum als
que a peccato abducere, et ad Deum adducere.
CAPUT CCLIV.
Veram hanc esse prædicationem, quæ ad pœnitentiam
Christianos excital.
Hoc erit episcopo vice prædicationis Evangelii,
magis vero ipsa prædicatio. Quid est enim aliud
prædicatio quam perditorum salus, et eornni qui
ceciderunt resurrectio, qui a meliori deciderunt,
ad illud conversio? Quod igitur est lapsis circa
fidem prædicare, eo quod qui illos ad Deum convertit instar oris Dei est ex indignis dignos faciens';
hoc idem est, eum qui peccavit convertere. Qui
enim convertit peccatorem ex errore viæ sue st
militer os Dei est, et Christo dignus, veluti ani
mani de morte servans, et peccatorum multitudinem operiens, ut scriptum est. Propter quam calls
sam sermo doctrinæ ab Ecclesiæ Spiritu suscitatur,
et traditur, et episcopo necessarius est,. et debito
„conventens; sed fucatus esse non debet, nec varie ornatus, nec ex sermonibus artis externæ compositus, verum simplex, pro viribus instituius ad
quimarum instructionem, morum correctionem et
col. 475–476page 4 of 17
PG 155:475καταρτισμὸν τῶν ψυχῶν, πρὸς τὴν τῶν ἠθῶν διόρ θωσιν καὶ κατάστασιν ἀγαθὴν, πρὸς στηριγμόν τῶν ἑσταμένων, πρὸς ἀνέγερσιν τῶν πεπτωκότων, πρὸς ἐπαναγωγὴν τῶν μακρυνθέντων, πρὸς στάσιν τῶν κλονηθέντων, πρὸς τὴν δυνατήν τῶν πάντων ὠφέ λειαν· ὅτι οὐδὲ μετὰ τῆς φύσεως αι τέχναι τε καὶ διάφοροι μέθοδοι, ἀλλὰ τῆς φύσεως ὕστερον έφευ ρέσεις. Θεὸς δὲ τὴν φύσιν ἐπανορθῶν, ἐκ τῶν δεδι μένων τῇ φύσει ἁπλῶν καὶ ἀποικίλων επανορθοί. Διὸ καὶ σεσάρχωται διὰ τῆς αὐτῆς ἡμῖν φύσεως ἀναμορφῶν καὶ ἀναπλάττων τὴν φύσιν. Καὶ ἐν ἁπλοῖς τοίνυν λόγοις καὶ τοῖς τοῦ Πνεύματος μαλ λον ὁ διδάσκαλος διδασκέτω, ἵνα καὶ κατορθοί, καὶ ἑαυτὴν ὠφελῇ, ταπεινούμενος ὢν καὶ μὴ κομπάζων ἐκ τῶν ποικίλων, μηδ' ὠφελῶν τοὺς ἀκούοντας, καὶ τὸ χρέος ἀποπληρῶν, τοῦτο παντὸς κηρύγματος καὶ διδασκαλίας νομίζων τέλος, ἢ τὸ τοὺς ἀκροατὰς καὶ ύφ' αὐτὸν ὠφελῆσαι, ἢ τὸ χρέος ἀποπληρῶσαι. Ουαί μοι γάρ, φησὶ Παῦλος, ἐὰν μὴ εὐαγγελίζωμαι. ο Ος καὶ τὰς ἄλλας πολλάκις δείκνυται ἱερὰς πράξεις καὶ τελετάς, καὶ αὐτὸ τὸ βάπτισμα μὴ σπεύδειν τοσοῦτον ἐνεργεῖν, ἀλλὰ προτιθέναι τὸ κη ρύσσειν, ἵνα πλείστους ἐπιστρέψῃ, καὶ φησίν, «Οὐ γὰρ ἀπέστειλέ με Χριστός βαπτίζειν, ἀλλ᾽ εὐαγγελίζεσθαι·, καίτοι γε ἐβάπτιζε· καὶ τὴν Τιμόθεον γάρ, καὶ τὸν Στεφανᾶ οἶκον καὶ πλείστους άλλους ἐβάπτισεν. Ἀλλὰ τούτου τὸ κήρυγμα προτίθησε μᾶλλον. Διατί; "Οτι δεῖ πρότερον επιστρέψει τον ἄπιστον πρὸς τὴν πίστιν, καὶ τότε τοῦτον βαπτίσαι. Το βαπτίσαι οὖν καὶ ἱερέως τινὸς, τὸ δὲ ἐπιστρέψαι διδασκάλου. ᾿Αλλὰ νῦν ἐρῶ φεῦ! ἅμα καὶ τῶν ἱερῶν καταμελοῦντας πολλοὺς τελετῶν, καὶ τοῦ λό γου τῆς διδασκαλίας τοῦ κηρύγματος τοῦ ἐνθέου καὶ σωτηρίου, καὶ ἅπαξ μὲν ἱερουργοῦντας ὑπεροχικῶς τε καὶ μετὰ φαντασίας τινός, ὀλιγάκις δὲ προσευχομένους, καὶ οὐδαμῶς κηρύσσοντας, μεγα λοπρεπώς τε προκαθημένους, καὶ κρίσεων φροντίζοντας κοσμικῶν, ἐξ ὧν μάχαι καὶ ταραχαὶ πᾶσαι τίκτονται, ἔριδές τε καὶ φιλονεικίαι ἀνωφελεῖς, μᾶλ λον δὲ ψυχοβλαβεῖς, καὶ περὶ μὲν κτημάτων φρονο τίδα τῶν φθειρομένων ἀσχολουμένους, περὶ δέ γε βίου πνευματικοῦ ἑαυτῶν ὡς πνευματικῶν μᾶλλον ὄντων ἢ τῶν ὑπ' αὐτοὺς, ἡ ἐξετάσεως ἱερῶν Γρα φῶν καὶ συντηρήσεως τῶν κανόνων, ἢ ἑτέρας ἀκρι είας 1:ρᾶς τῆς 184· ἐκ τῶν Πατέρων, ποιουμένας οὐδένα λόγον, οὐδὲ τῶν ἐκκλησιῶν φροντίζοντας, οὐδὲ τοῦ ποιμνίου τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν καὶ ταῦτα του Παύλου λέγοντος, «Προσέχετε ἑαυτοῖς καὶ παντὶ τῷ ποιμνίῳ, ἐν ᾧ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἔθετο ὑμᾶς ἐπισκόπους, ποιμαίνειν τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ, ἣν περιεποιήσατο διὰ τοῦ Ιδίου αίματος.» Καὶ ταῦτα οὐ μελλόντων ἐλθεῖν τῶν λύκων, ἀλλ᾽ ἤδη παρόντων. Καὶ περὶ μὲν προσ όδων καὶ τῶν ἰδίων πολὺς τοῖς πολλοῖς ὁ λόγος. περὶ δὲ τοῦ ἐν οὐρανοῖς θησαυρίσματος τῶν σως μένων ψυχῶν ὀλίγος ὁ λόγος. Καὶ οὐκ ἔξω ποιοῦμαι τῶν τοιούτων ἐμαυτόν. Κἀγὼ γὰρ σὺν τοῖς ἀμε λοῦσιν ἀμελῶν τὸν λόγον ὑπέξω. Διὸ καὶ ἐμαυτοῦ τὴν ὀφειλὴν λογιζόμενος, καὶ ἐμαυτὸν καὶ τοὺς
$75
bonam constitutionem, stantium confirmatiopem, καταρτισμὸν τῶν ψυχῶν, πρὸς τὴν τῶν ἠθῶν διόρ
lapsòrum erecționem, eorum qui longe submoti sunt
reductionem, concussorum et tumultuantium consistentiam, omnium denique, qucal feri potest,
utilitatem. Nam arles,et differentes methodi cum natur: ortæ non sunt, sed natura posterius inventa:
Deus vero naturam corrigens, ex rebus simplicibus a natura dalis, et non variegatis eam corrigit.
Ideo incarnatus est per nostram ipsam naturam,
reformans et refingens naturam. Verbis Igitur
simplicibus, et a Spiritu præsertim emanantibus
doceat doctor, ut et corrigatur, et sibi prosit, et
ha:iliatus de variis sermonis sui foribus non se
inaniter ostentet, nihil suos auditores juvans, el
debitum non exsolvens. Hoc omnis prædicationis
et doctrinae Aneın esse putet, vel auditoribus et sibi
obnoxiis prodesse, vet debito satisfacore: • Væ
mihi, inquit Apostolus, nisi evangelizavero.» Sæpe
etiam,deu:ɔnstrat non essè tantopere festinandum
ad alias sacras actiones, et sacramenta, ipsumque
baptismum peragendum, sed aliquando præponendam esse prædicationem, ut plures convertantur,
dicens: Non enim misit me Christus baptizare, sed
evangelizare. › Quanquam enim baptizaverit et Timotheum et Stephanæ domum, et plures alios, altamen prædicationem bis præposuit. Propter quid?
Quis primum infidelem oportet convertere ad fidem,
et eum postea baptizare. Baptizare igitur est sacerdotis alicujus, convertere vero doctoris. Sed nunc
valeo, heu! sacerdotum multos sacramenta contemnere, simul et verbum doctrinæ, et divinam salutaremque prædicationem; semel quidem cum fastu et
plantasia quadam ducti sacra facientes, raro vero
precantes, et nunquam prædicantes, magnifice sedentes, et judiciorum sacularium curam gerentes:
unde pugnæ tumultusque omnes nascuntur, lites,
et altercationes inutiles, imo animabus nošią et
Infeste. Ils video animum anxie occupantes in
bonorum corruptibilium sollicitudine, vitæ autem
suæ spiritalis, velut iis magis spiritales qui ipsis
subsunt, inquisítionis sacrarum Scripturarum, observationis canonum, vel alterius in Patrum serip'a sacræ diligentiæ nullam rationem habentes;.
nec le ecclesiis, nec de Christi ovili sollicitos, licet
haec Paulus edicat:. Attendite vobis ipsis, et uni.
verso gregi in quo vos Spiritus sanctus posuit episcopos, regere Ecclesiam Domíni et Dei, quam acquisivit sauguine suo. llæc autem non venturis
lupis, sed jam præsentibus. De reditibus suis et
propriis negotiis frequens est multis sermo; de thesauro vero cœlesti animarum servandarum, rarus.
Nec extra istorum numerum me ipsum colloco:
ego enim negligens cum negligentibus incuriæ
culpam sustinebo. Ideo officii mei debitum apud me
perpendens, et meipsum et fratres meos lugeo, atque illudent dictu necessarium, jam dico et expono: munus scilicet esse et debitum nostrum
quoi detrectare non possumus, urgere fratres ut
pœnitentiam agere in animum inuucant, Ponitenθωσιν καὶ κατάστασιν ἀγαθὴν, πρὸς στηριγμόν τῶν
ἑσταμένων, πρὸς ἀνέγερσιν τῶν πεπτωκότων, πρὸς
ἐπαναγωγὴν τῶν μακρυνθέντων, πρὸς στάσιν τῶν
κλονηθέντων, πρὸς τὴν δυνατήν τῶν πάντων ὠφέ
λειαν· ὅτι οὐδὲ μετὰ τῆς φύσεως αι τέχναι τε καὶ
διάφοροι μέθοδοι, ἀλλὰ τῆς φύσεως ὕστερον έφευ
ρέσεις. Θεὸς δὲ τὴν φύσιν ἐπανορθῶν, ἐκ τῶν δεδι
μένων τῇ φύσει ἁπλῶν καὶ ἀποικίλων επανορθοί.
Διὸ καὶ σεσάρχωται διὰ τῆς αὐτῆς ἡμῖν φύσεως
ἀναμορφῶν καὶ ἀναπλάττων τὴν φύσιν. Καὶ ἐν
ἁπλοῖς τοίνυν λόγοις καὶ τοῖς τοῦ Πνεύματος μαλ
λον ὁ διδάσκαλος διδασκέτω, ἵνα καὶ κατορθοί, καὶ
ἑαυτὴν ὠφελῇ, ταπεινούμενος ὢν καὶ μὴ κομπάζων
ἐκ τῶν ποικίλων, μηδ' ὠφελῶν τοὺς ἀκούοντας, καὶ
τὸ χρέος ἀποπληρῶν, τοῦτο παντὸς κηρύγματος καὶ
διδασκαλίας νομίζων τέλος, ἢ τὸ τοὺς ἀκροατὰς καὶ
ύφ' αὐτὸν ὠφελῆσαι, ἢ τὸ χρέος ἀποπληρῶσαι.
• Ουαί μοι γάρ, φησὶ Παῦλος, ἐὰν μὴ εὐαγγελίζω
μαι. ο Ος καὶ τὰς ἄλλας πολλάκις δείκνυται ἱερὰς
πράξεις καὶ τελετάς, καὶ αὐτὸ τὸ βάπτισμα μὴ
σπεύδειν τοσοῦτον ἐνεργεῖν, ἀλλὰ προτιθέναι τὸ κηρύσσειν, ἵνα πλείστους ἐπιστρέψῃ, καὶ φησίν, «Οὐ
γὰρ ἀπέστειλέ με Χριστός βαπτίζειν, ἀλλ᾽ εὐαγγε
λίζεσθαι·, καίτοι γε ἐβάπτιζε· καὶ τὴν Τιμόθεον
γάρ, καὶ τὸν Στεφανᾶ οἶκον καὶ πλείστους άλλους
ἐβάπτισεν. Ἀλλὰ τούτου τὸ κήρυγμα προτίθησε
μᾶλλον. Διατί; "Οτι δεῖ πρότερον επιστρέψει τον
ἄπιστον πρὸς τὴν πίστιν, καὶ τότε τοῦτον βαπτίσαι.
Το βαπτίσαι οὖν καὶ ἱερέως τινὸς, τὸ δὲ ἐπιστρέ
ψαι διδασκάλου. ᾿Αλλὰ νῦν ἐρῶ φεῦ! ἅμα καὶ τῶν
ἱερῶν καταμελοῦντας πολλοὺς τελετῶν, καὶ τοῦ λόγου τῆς διδασκαλίας τοῦ κηρύγματος τοῦ ἐνθέου
καὶ σωτηρίου, καὶ ἅπαξ μὲν ἱερουργοῦντας ύπερο
χικῶς τε καὶ μετὰ φαντασίας τινός, ὀλιγάκις δὲ
προσευχομένους, καὶ οὐδαμῶς κηρύσσοντας, μεγαλοπρεπώς τε προκαθημένους, καὶ κρίσεων φροντί
ζοντας κοσμικῶν, ἐξ ὧν μάχαι καὶ ταραχαὶ πᾶσαι
τίκτονται, ἔριδές τε καὶ φιλονεικίαι ἀνωφελεῖς, μᾶλ
λον δὲ ψυχοβλαβεῖς, καὶ περὶ μὲν κτημάτων φρονο
τίδα τῶν φθειρομένων ἀσχολουμένους, περὶ δέ γε
βίου πνευματικοῦ ἑαυτῶν ὡς πνευματικῶν μᾶλλον
ὄντων ἢ τῶν ὑπ' αὐτοὺς, ἡ ἐξετάσεως ἱερῶν Γραφῶν καὶ συντηρήσεως τῶν κανόνων, ἢ ἑτέρας ἀκρι
6είας 1:ρᾶς τῆς 184· ἐκ τῶν Πατέρων, ποιουμέ
νας οὐδένα λόγον, οὐδὲ τῶν ἐκκλησιῶν φροντίζοντας, οὐδὲ τοῦ ποιμνίου τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν καὶ
ταῦτα του Παύλου λέγοντος, «Προσέχετε ἑαυτοῖς
καὶ παντὶ τῷ ποιμνίῳ, ἐν ᾧ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον
ἔθετο ὑμᾶς ἐπισκόπους, ποιμαίνειν τὴν Ἐκκλησίαν
τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ, ἣν περιεποιήσατο διὰ τοῦ
Ιδίου αίματος.» Καὶ ταῦτα οὐ μελλόντων ἐλθεῖν τῶν
λύκων, ἀλλ᾽ ἤδη παρόντων. Καὶ περὶ μὲν προσόδων καὶ τῶν ἰδίων πολὺς τοῖς πολλοῖς ὁ λόγος.
περὶ δὲ τοῦ ἐν οὐρανοῖς θησαυρίσματος τῶν σως
μένων ψυχῶν ὀλίγος ὁ λόγος. Καὶ οὐκ ἔξω ποιοῦμαι
τῶν τοιούτων ἐμαυτόν. Κἀγὼ γὰρ σὺν τοῖς ἀμε
λοῦσιν ἀμελῶν τὸν λόγον ὑπέξω. Διὸ καὶ ἐμαυτοῦ
τὴν ὀφειλὴν λογιζόμενος, καὶ ἐμαυτὸν καὶ τοὺς
col. 477–478page 5 of 17
PG 155:477ἀδελφούς μου πενθῶ. Καὶ ὡς ἀναγκαῖον ὂν την ὀφειλὴν ἡμῶν λέγειν, λέγω· καὶ ὅτι ἀπαραίτητον ἡμῖν χρέος τὸ σπεύδειν ἐνάγειν τοὺς ἀδελφοὺς εἰς μετάνοιαν. Η μετάνοια γὰρ ἐν τῶν μυστηρίων ἐστί· καὶ ἴδιον ἐπισκόπων αὐτὴν ἐνεργεῖν ἐν τοῖς πιστοῖς. Καὶ ἀγωνιστέον πρὸς τοῦτο· σὺν τοῖς ἐπι σκόποις δὲ καὶ οἱ τὸ λειτούργημα λαβόντες ἐκ προ τροπῆς σπουδαζέτωσαν· καὶ μὴ πρὸς κέρδος σας κὸς, ὁ δὴ ζημία ἐστὶ, καὶ ἡ δντως ζημία, τινές (οὐ γὰρ πάντας φημί, ὡς οὐδ᾽ ἐπισκόπους ἅπαντα:) ἀφοράτωσαν· μηδὲ παρὰ τοὺς κανόνας διακρινέτωσαν, ἵνα μὴ εἰς ἑαυτὸν ὁ ἐνεργῶν παρὰ τοὺς και νόνας τὰς ἁμαρτίας ἑτέρου επισπώμενος εἴη. ΠΑ; οὖν μήτε ἀκριβέστερον τῶν Πατέρων ἑαυτὸν, πλα νώμενος, νομιζέτω, τίς γὰρ ἐκείνων πρὸς τὰ τοιαῦτα ἀγνότερος καὶ προσοχὴν μᾶλλον ἔχων ή καθαρώτερος; μήτε συμπαθέστερος τούτων πάλιν δικείτω εἶναι ἐξαπατώμενος, ἀνειμένος ὢν καὶ συγ καταπίπτων ἀλόγως τοῖς πίπτουσιν. ᾿Αλλὰ καὶ τίς τολμητίας, ὥστε θαῤῥῆσαι τῶν Πατέρων εἶναι φιλανθρωπότερος; Πόθεν δὲ καὶ τὴν ἐξουσίαν ἕξει, εἴπερ αὐτοὺς ἀθετεῖ, καὶ παρὰ τοὺς ὅμους ἐκείνων πράττει; Πάντως ἀφ' ἑαυτοῦ ποιήσει, καὶ οὐχ ἕξει τὸ ἀσφαλὲς τὸ πραχθέν· οὐ γὰρ ἐκ τῆς διαδοχῆς τῶν Πατέρων. Τοίνυν ἀσφαλιζέσθω έκαστος μηδὲν ἐνεργεῖν παρὰ τοὺς ὅρους καὶ τοὺς κανόνας. τοὺς πατρικούς. Παρὰ διαφόρων δὲ οὗτοι τῶν θεο φόρων, καὶ ἱκανοὶ ὡς Πνεύματι. συντεθέντες, καὶ περὶ παντὸς πάθους Ιατρικώτατοι, καὶ θεραπευτι καὶ λίαν. Περὶ ὧν καὶ οὐ χρὴ λέγειν ἡμᾶς, σαφε στάτων ὄντων, καὶ ἐν πολλοῖς γεγραμμένων, καὶ διερμηνευθέντων εἰς μείζονα γνῶσιν σαφηνείας ὑπὸ πολλῶν. Κατὰ τοὺς κανένας τοίνυν διακρίνειν ἅπαντες ἐφείλουσι, καὶ μὴ προσέχειν ἑτέροις τισίν, ἔξω τῶν κανονικών όρων συντεθειμένοις· ὅτι κατά διαδοχὴν ἡ χάρις. Ἀπὸ γὰρ τῆς πηγῆς τῶν χαρί των τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν εἰς τοὺς ἀπο στόλους ἦλθεν αὐτοῦ· ἀπὸ δὲ τῶν ἀποστόλων εἰς τοὺς Πατέρας· ἀπὸ δὲ τῶν Πατέρων ἡμῶν εἰς ἡμᾶς. Εἰ οὖν τὰ τῶν Πατέρων τηροῦμεν, καὶ ἡ διαδοχή τῆς χάριτος ἐν ἡμῖν ἔσται, καὶ βεβαία ἡ παρ' ἡμῶν ἀπόφασις. Εἰ δ' ἄλλως παρὰ τὰ ὡρισμένα ἐκείνοις ενεργήσεις, ἀμφίβολος ἔσται καὶ ἡ ἀπόφασις. 'Αλλά τί τὸ ἀναγκάζον παρὰ τοὺς ὅρους ποιεῖν; Θερμή τινος μετανοίας ἐπίδειξις, καὶ ἐξαγόρευσις τῶν Επταισμένων τελεία, καὶ συντριβὴ ἐκ ψυχῆς καὶ ταπείνωσις, ἀποχή τε ἀληθὴς τῶν πονηρῶν ἔργων καὶ τῆς ἁμαρτίας ἐκ τῆς καρδίας μίσος καὶ ταύτης ἀποφυγή, καὶ προθυμία πρὸς ἔργα τῆς μετανοίας ἐν ἐγκρατείᾳ τε καὶ ἐλέει; Κάλλιστα ταῦτα καὶ οἱ Πατέρες διδάσκουσι. Καὶ πρόσδεξαι τὸν τοιοῦτον, καὶ τὰ τῆς ἀγάπης αὐτῷ κύρωσον· ἀσφάλισαι δὲ τὴν ἀδελφὸν, καὶ τὰ τῆς μετανοίας ἀκριβέστερον ζήτησον. Καὶ πεῖραν λάβε αὐτοῦ· καὶ εἴγε ἐκ τού του τὸ τῆς μετανοίας γνήσιον καταμάθοις, καὶ χρή νου ζητήσει οὗτος ἀρμόζουσαν ἐκκοπὴν, καὶ συν κομίαν τινὰ ἐπωφελή, πρὸς τὸ μεταδοῦναι τοῦ ἀγα δοῦ οὐ κωλυθήσῃ. Καὶ γὰρ ὁ σκοπός ἅπας πρὸς τὸ Ενωθῆναι πάντα; τῷ ἀγαθῷ. Καὶ εἰ τοῦτο, μὴ καὶ qμιο μ
ATT.
DE PŒNITENTIA.
ἀδελφούς μου πενθῶ. Καὶ ὡς ἀναγκαῖον ὂν την tia enim unum est e sacranientis, et proprie die
ὀφειλὴν ἡμῶν λέγειν, λέγω· καὶ ὅτι ἀπαραίτητον
ἡμῖν χρέος τὸ σπεύδειν ἐνάγειν τοὺς ἀδελφοὺς εἰς
μετάνοιαν. Η μετάνοια γὰρ ἐν τῶν μυστηρίων
ἐστί· καὶ ἴδιον ἐπισκόπων αὐτὴν ἐνεργεῖν ἐν τοῖς
πιστοῖς. Καὶ ἀγωνιστέον πρὸς τοῦτο· σὺν τοῖς ἐπισκόποις δὲ καὶ οἱ τὸ λειτούργημα λαβόντες ἐκ προτροπῆς σπουδαζέτωσαν· καὶ μὴ πρὸς κέρδος σαςκὸς, ὁ δὴ ζημία ἐστὶ, καὶ ἡ δντως ζημία, τινές (οὐ
γὰρ πάντας φημί, ὡς οὐδ᾽ ἐπισκόπους ἅπαντα:)
ἀφοράτωσαν· μηδὲ παρὰ τοὺς κανόνας διακρινέτω
σαν, ἵνα μὴ εἰς ἑαυτὸν ὁ ἐνεργῶν παρὰ τοὺς και
· νόνας τὰς ἁμαρτίας ἑτέρου επισπώμενος εἴη. ΠΑ;
οὖν μήτε ἀκριβέστερον τῶν Πατέρων ἑαυτὸν, πλα
νώμενος, νομιζέτω, τίς γὰρ ἐκείνων πρὸς τὰ
τοιαῦτα ἀγνότερος καὶ προσοχὴν μᾶλλον ἔχων ή
καθαρώτερος; μήτε συμπαθέστερος τούτων πάλιν
δικείτω εἶναι ἐξαπατώμενος, ἀνειμένος ὢν καὶ συγ
καταπίπτων ἀλόγως τοῖς πίπτουσιν. ᾿Αλλὰ καὶ τίς
τολμητίας, ὥστε θαῤῥῆσαι τῶν Πατέρων εἶναι φι
λανθρωπότερος; Πόθεν δὲ καὶ τὴν ἐξουσίαν ἕξει,
εἴπερ αὐτοὺς ἀθετεῖ, καὶ παρὰ τοὺς ὅμους ἐκείνων
πράττει; Πάντως ἀφ' ἑαυτοῦ ποιήσει, καὶ οὐχ
ἕξει τὸ ἀσφαλὲς τὸ πραχθέν· οὐ γὰρ ἐκ τῆς διαδο
χῆς τῶν Πατέρων. Τοίνυν ἀσφαλιζέσθω έκαστος
μηδὲν ἐνεργεῖν παρὰ τοὺς ὅρους καὶ τοὺς κανόνας.
τοὺς πατρικούς. Παρὰ διαφόρων δὲ οὗτοι τῶν θεο
φόρων, καὶ ἱκανοὶ ὡς Πνεύματι. συντεθέντες, καὶ
περὶ παντὸς πάθους Ιατρικώτατοι, καὶ θεραπευτι
καὶ λίαν. Περὶ ὧν καὶ οὐ χρὴ λέγειν ἡμᾶς, σαφεστάτων ὄντων, καὶ ἐν πολλοῖς γεγραμμένων, καὶ
διερμηνευθέντων εἰς μείζονα γνῶσιν σαφηνείας
ὑπὸ πολλῶν. Κατὰ τοὺς κανένας τοίνυν διακρίνειν
ἅπαντες ἐφείλουσι, καὶ μὴ προσέχειν ἑτέροις τισίν,
ἔξω τῶν κανονικών όρων συντεθειμένοις· ὅτι κατά
διαδοχὴν ἡ χάρις. Ἀπὸ γὰρ τῆς πηγῆς τῶν χαρί
των τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν εἰς τοὺς ἀποστόλους ἦλθεν αὐτοῦ· ἀπὸ δὲ τῶν ἀποστόλων εἰς
τοὺς Πατέρας· ἀπὸ δὲ τῶν Πατέρων ἡμῶν εἰς ἡμᾶς.
Εἰ οὖν τὰ τῶν Πατέρων τηροῦμεν, καὶ ἡ διαδοχή
τῆς χάριτος ἐν ἡμῖν ἔσται, καὶ βεβαία ἡ παρ' ἡμῶν
ἀπόφασις. Εἰ δ' ἄλλως παρὰ τὰ ὡρισμένα ἐκείνοις
ενεργήσεις, ἀμφίβολος ἔσται καὶ ἡ ἀπόφασις. 'Αλλά
τί τὸ ἀναγκάζον παρὰ τοὺς ὅρους ποιεῖν; Θερμή
τινος μετανοίας ἐπίδειξις, καὶ ἐξαγόρευσις τῶν
Επταισμένων τελεία, καὶ συντριβὴ ἐκ ψυχῆς καὶ
ταπείνωσις, ἀποχή τε ἀληθὴς τῶν πονηρῶν ἔργων
καὶ τῆς ἁμαρτίας ἐκ τῆς καρδίας μίσος καὶ ταύτης
ἀποφυγή, καὶ προθυμία πρὸς ἔργα τῆς μετανοίας
ἐν ἐγκρατείᾳ τε καὶ ἐλέει; Κάλλιστα ταῦτα καὶ οἱ
Πατέρες διδάσκουσι. Καὶ πρόσδεξαι τὸν τοιοῦτον,
καὶ τὰ τῆς ἀγάπης αὐτῷ κύρωσον· ἀσφάλισαι δὲ
τὴν ἀδελφὸν, καὶ τὰ τῆς μετανοίας ἀκριβέστερον
ζήτησον. Καὶ πεῖραν λάβε αὐτοῦ· καὶ εἴγε ἐκ τούτου τὸ τῆς μετανοίας γνήσιον καταμάθοις, καὶ χρή
νου ζητήσει οὗτος ἀρμόζουσαν ἐκκοπὴν, καὶ συν
κομίαν τινὰ ἐπωφελή, πρὸς τὸ μεταδοῦναι τοῦ ἀγα
δοῦ οὐ κωλυθήσῃ. Καὶ γὰρ ὁ σκοπός ἅπας πρὸς τὸ
Ενωθῆναι πάντα; τῷ ἀγαθῷ. Καὶ εἰ τοῦτο, μὴ καὶ
ctum episcoporum est eam in fidelibus excitare
et operari, et iis ad hoc enitendum. Qui sacrum hoc ministerium ex commissione acceperunt, illud cum episcopis diligenter procurent,
non ad carnale aliquod lucrum enungendum, qμιο
damnum est, et revera damnum. Aliqui, non enim
omnes dico, sicut nec omnes episcopos, ad hoc diligenter animum advertant, neque præter canonis
dijudicent, ne quis præter canones agens, in sei
panm alterius peccata ferived. Nullus igitur seipsum seducens exi-timet se Patribus diligentiuș èt
accuratius agere. Quis enim illis ad ejusmodi pr
rior et sincerior, aut attentior? Neque iterum «leceptus videri affectet illis humanior, et infirmitatibus hominum complacentior, remisse se gerens, et
cadentibus concidens. Verum quis audaculus adeo
ut se Patribus humaniorem confidenter credat et
jaclet? Unde hanc auctoritatem deprompsit, si
illos aspernatur, et contra illorum deßnitiones
agit? Omnino a scipso aget, nullaque facto tutu sccuritas erit; non enim a successione Patruin emanat. Unusquisque igitur apud se fir:num ratomique
statuat nihil agere præter Patrum definitiones et
canones, cum illi sint a variis auctoribus Deo afflatis instituti, et sufcientes velut a Spiritu compositi,
ut animi morbis et affectibus medeantur remediis
admodum salutaribus, et sanitatem efficaciter procurantibus. De quibus dicere nos non oportet cum
clarissimi sint, multisque in locis scripti reperiantur, et a multis ad dilucidiorem cognitionem explicati. Debent igitur omnes secundum canones judicare, nec allendere nescio quibus aliis extra canonicas definitiones compositis, quoniam gratia ad
nos per successionein descendit. fonte enim
gratiarum Domino et Salvatore nostro in»postolos
cjus venit, ab apostolis autem in Patres, a Patribus
nostris aul nos. Si igitur quæe Patrum sunt conse.
vamus, gratiæ successio in nobis erit, fiṛmaque et
stabilis constitutio et professio nostra: si vero alis
ter quam a Patribus constitutum est, egeris, dubia
erit et incerta. Sed quid cogit præter canones
agere? Vehemens cujusdam pænitentiæ demonstratio, et ɗelictorum perfecta confessio, et ex animo
μ contritio, et humilitas, et maiorum operum vera
abstinentía, et peccati ex corde sincerum odium,
illius fuga, et promptus animus ad opera pani -
tentiæ cum temperantia et misericordia exsequenda.
Ilæc pulcherrime Patres docent. Amplectere talem
et quæ sunt charitatis ipsi confirma; corrobora
fratrem tuum, et quæ ad pœnitentiam spectant, di
ligentius inquire, et ipsum experire. Si ex eo didiceris germano pœnitentiæ fructu ipsum duci, et
quæsierit aliquid dé tempore pœnitentiæ statato
convenienter et utiliter sibi subduci et detrahi,
ut cum illo quod bonum est, communices, non
prohibeberis; onuis enim sacramentorum scopus
est omnes bono unire. Iloc si non contempseris, a
Patribus consequeris et accipies auctoritatem. Ego
col. 479–480page 6 of 17
PG 155:479τοκνήσῃς. Καὶ παρὰ τῶν Πατέρων γὰρ εὑρήσεις καὶ λήψη τὴν ἐξουσίαν. Καὶ αὐτὸς ἐγὼ συνθαῤῥῶ σο:, συνεργάτης τελῶν σου καὶ σπουδαστής. Καὶ θάρρυναν τὸν προθυμούμενον μᾶλλον, καὶ ἀναγκαλισαι, καὶ θεράπευσον όση σοι δύναμις, ἀναλόγως τη προθυμία. 185 ΚΕΦΑΛ. ΣΝΕ. *Οτι χρὴ τοῖς λέγουσι μετανοείν προσέχειν, καὶ τοὺς μὲν γνησίως προσερχομένους δέ χεσθαι. τοὺς δὲ ἐν ὑποκρίσει τοῦτο ποιοῦντας δοκιμάζειν. Εἰ δὲ ψυχρές τις οὗτος καὶ δίψυχος, καὶ λόγο μὲν μόνῳ δεικνὺς τὴν ἐπιστροφὴν, ἔργος δὲ ὅλως οὐδαμῶς, καὶ οὐ μόνον οὐ πράξαί τι χρηστόν προ θυμούμενος, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸν ἴδιον ἔμε τον ετοίμως ἔχων ἐπανελθεῖν, καὶ οἷον καταγελῶν τῶν ἁγίων καὶ κατορχούμενος, ἢ δῆθεν μὲν ὑποκρινόμενος τὴ ταπεινόν τε καὶ θερμουργόν, ἐν ὀλίγῳ δὲ δοκιμα. σθεὶς, εὐθὺς χλιαρὸς ἢ καὶ ψυχρός όλος μετὰ τὸ δῶρον γινόμενος, καὶ τοῖς πρότερον αὖθις ἐγκα λινδούμενος, ἀπέστω σοι οὗτος, ἵνα μὴ ἀλλοτρίαις ἔσῃ κοινωνῶν ἁμαρτίαις. Καὶ ἐν ἀγγείῳ δὲ βορβόρου οὐ χρὴ εἰσάγειν μύρον, και, ο Τούς μαργαρίτας οὐ χρὴ ρίπτειν τοῖς χοίροις, ο παραγγελίαν ειλή φαμέν, ο μηδὲ διδόναι τὰ ἅγια τοῖς κυσὶν, ο εὐνοῖ κοῖς μὲν δοκοῦσι καὶ ὑπὲρ τοῦ Δεσπότου, ἀκαθάρ . τοις δὲ καὶ αἱμοβόροις καὶ ἅρπαξιν. Όμως οὐδὲ τούτων ἀπο, ενώκειν χρή, οὐδὲ ἀποστρέφεσθαί τινα, ἀλλὰ προσδέχεσθαι μὲν καὶ ζητεῖν, ὡς εἰρήκαμεν, ὑπομιμνήσκειν τε καὶ διεγείρειν πρὸς τὴν μετά νοιαν, καὶ ἀναμένειν ἀεὶ τούτους πρὸς ταύτην ἐλθεῖν, ἐπεὶ καὶ ἄχρι τέλους ἐλπίς· οὐ μὴν δὲ τῶν ἁγίων καταξιοῦν, ἵνα μὴ εἰς κρίμα, ὡς καὶ αὐτῶν καὶ τῶν ἀλόγως διδόντων γένηται. Περὶ ἐξαγορεύσεως, όπως χρὴ ταύτην γίνεσθαι. Τὴν ἐξαγόρευσιν δὲ οὐχ ἁπλῶς χρεών γίνεσθαι, ἀλλ' ὡς ὑπέδειξεν ὁ Σωτήρ, ὅτι τὸν Ζακχαίον καὶ τὴν πόρνην ἐδέξατο. Ο μὲν γὰρ μετά σεμνότητο; ἐξήγγειλε πάντα καὶ συντριβῆς, καὶ ἐπηγγέλλετο τὰ ἀδικήματα διορθώσασθαι καὶ ἐπιθεῖναι θεία ἔργα. «Ἰδοὺ γὰρ, φησί, τὰ ἡμίση τῶν ὑπαρχόν των μας, Κύριε, δίδωμι τοῖς πτωχοῖς· καὶ εἴ τινός τι ἐσυκοφάντησα, ἀποδίδωμι τετραπλούν.» Η δὲ λαβοῦσα ἀλάβαστρον μύρου, καὶ στᾶσα παρὰ τοὺς πόδας αὐτοῦ ὀπίσω κλαίουσα (οὐ γὰρ ἐτόλμα ενώ πιο) ήρξατο βρέχειν τοὺς πόδας αὐτοῦ τοῖς δά κρυσι, καὶ ταῖς θριξὶ τῆς κεφαλῆς αὐτῆς ἐξέμασσε, καὶ κατεφίλει τοὺς πόδες αὐτοῦ, καὶ ἤλειψε τῷ μύρῳ. Διὰ καὶ εἶπεν αὐτῇ ὁ Ἰησοῦς, ο Αφέωνταί σοι αἱ ἁμαρτίας σου· › καὶ, ο Ότι ἠγάπησε πολύ ᾧ δὲ ὀλίγον ἀφίεται, ὀλίγον ἀγαπᾷ, ο φησί. Τῷ δὲ Ζακχαίῳ, ο Σήμερον σωτηρία τῷ οἴκῳ τούτῳ ἐγέ νετο, ο Ορος διὰ τὸ πρόθυμον καὶ τὸ ἀληθὲς τῆς ἐπιστροφῆς καὶ τὴν ἄφεσιν παρευθύς μετὰ τῆς σωτηρίας χαριζομένην; Ἀλλὰ τοῖς μὴ μετανοοῦσιν, Απόστητε ἀπ' ἐμοῦ, φησὶν, οἱ ἐργαζόμενοι τὴν ἀνομίαν. ο Καὶ, ο Τεῖς βλασφημοῦσιν εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον οὐδαμῶς ποτε ἀφεθήσεται, ο είρηκε, καὶ τοῖς μὴ ἀφιέναι θέλουσιν οὐκ ἀφίεσθαι. Καὶ,
quoque in hoc opere collega tuus, et siulinse col- τοκνήσῃς. Καὶ παρὰ τῶν Πατέρων γὰρ εὑρήσεις
laborans bono tecum sum animio: confidentiam
adde animose festinanti, posius in ulnas eum contpleetere, et pro viribus, conveníenterque ipsius
bouo animo eum curare sǝtagito.
CAPUT CCL.V.
Quod aliendendum sit ad eos qui fœnitere se profitentur, alque genuinos pœnitentes cum accedunt
suscipiendos; eos qui simulatione hoc faciunt,
examinandos.
Si quis autem frigidus et animo duplex, et verbo
zolo conversionem demonstrans, opere autem nullo
modo; non solum ad aliquid boni faciendum tardus
et piger, sed etiam ad proprium vomitum redire
paratus, sanctos veluti deridens, et gestibus subsannans, vel humilitatem et zelum simulans; in
paucis vero probatus, statim post doni participationem tepidus, vel etiam frigidus, prioribusque
iterum implicatus fuerit, a te talis longe absit, ne
alteuis communices peecatis. In vase cœnoso non
est immittendum pretiosum unguentum, et præcipimur margaritas aute porcos mon projicere, nec
dare sancta canibus. Ista iis qui in Dominum bewevoli videntur, præstanda sunt, non autem impuris, sanguinem vorantibus, et raptoribus. De istis
tamen non est desperandum, neque aliquis rejiciendus, sed, ut diximus, unusquisque quærendus, et
recipiendus est, et ad peruilentiam excitandus,
quæ semiper exspectanda est, cuin spes ad linem
Asque persereret; sanctorum tamen communione
non oportet eos dignari, ne in damnationem im.
prudenter tradentibus hoc imputetur, ut et accipientibus.
CAPUT CCLVI.
De confessione, quomodo hæc fieri debeat.
Confessionem autem non oportet simpliciter
ødere, sed ut Salvator noster demonstravit, cum
Zacchæom et meretricem suscepit. Ille enim cum
majestate quadam et contritione confessus est, et
promisit quæ iniqne gesserat se correcturum, et
opera divina additurum. i Erce enim, inquit, dianidium bonorum meorum, Domine, do pauperibus,
et si aliquem defraudavi, reddo quadruplum.» Illa
vero, accipiens alabastrum unguenti, et stans ad pedes ejus, et retro plorans, non enim audebat coram,
capit lucryinis rigare pedes ejus, et capillis capitis
shi tersit, ét deosculata est pedes ejus, et unguento
unxit. Ideo dixit Jesus, Remittuntur tibi peccata
tua, › et, ‹ Quoniam dilexit multum, cui antem paucum dimittitur, parum amat; Zacchæo autem,
‹ Hodie salus huic domui facta est.» Vides propter
alacrem animi ad bonum´propensionem, et conversionis veritatem), statim datam esse cum salute remissionem; sed non posuitentibus: e Discedite
me, inquit, qui operamini iniquitatem; et, Blasphemantibus in Spiritum sanctum, dixit, nunquam remittetur;» et remittere nolentibus: Non
remittetur vobis; set: • Nisi penitentiam egeritis, ait, similiter peribitis;» et non obedientibus
καὶ λήψη τὴν ἐξουσίαν. Καὶ αὐτὸς ἐγὼ συνθαῤῥῶ σο:,
συνεργάτης τελῶν σου καὶ σπουδαστής. Καὶ θάρρυναν
τὸν προθυμούμενον μᾶλλον, καὶ ἀναγκαλισαι, καὶ
θεράπευσον όση σοι δύναμις, ἀναλόγως τη προθυμία.
185 ΚΕΦΑΛ. ΣΝΕ.
*Οτι χρὴ τοῖς λέγουσι μετανοείν προσέχειν,
καὶ τοὺς μὲν γνησίως προσερχομένους δέ
χεσθαι. τοὺς δὲ ἐν ὑποκρίσει τοῦτο ποιοῦντας
δοκιμάζειν.
Εἰ δὲ ψυχρές τις οὗτος καὶ δίψυχος, καὶ λόγο
μὲν μόνῳ δεικνὺς τὴν ἐπιστροφὴν, ἔργος δὲ ὅλως
οὐδαμῶς, καὶ οὐ μόνον οὐ πράξαί τι χρηστόν προ
θυμούμενος, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸν ἴδιον ἔμε τον ετοίμως
ἔχων ἐπανελθεῖν, καὶ οἷον καταγελῶν τῶν ἁγίων
καὶ κατορχούμενος, ἢ δῆθεν μὲν ὑποκρινόμενος τὴ
ταπεινόν τε καὶ θερμουργόν, ἐν ὀλίγῳ δὲ δοκιμα.
σθεὶς, εὐθὺς χλιαρὸς ἢ καὶ ψυχρός όλος μετὰ τὸ
δῶρον γινόμενος, καὶ τοῖς πρότερον αὖθις ἐγκαλινδούμενος, ἀπέστω σοι οὗτος, ἵνα μὴ ἀλλοτρίαις
ἔσῃ κοινωνῶν ἁμαρτίαις. Καὶ ἐν ἀγγείῳ δὲ βορβό
ρου οὐ χρὴ εἰσάγειν μύρον, και, ο Τούς μαργαρίτας
οὐ χρὴ ρίπτειν τοῖς χοίροις, ο παραγγελίαν ειλή
φαμέν, ο μηδὲ διδόναι τὰ ἅγια τοῖς κυσὶν, ο εὐνοῖ
κοῖς μὲν δοκοῦσι καὶ ὑπὲρ τοῦ Δεσπότου, ἀκαθάρ
. τοις δὲ καὶ αἱμοβόροις καὶ ἅρπαξιν. Όμως οὐδὲ
τούτων ἀπο, ενώκειν χρή, οὐδὲ ἀποστρέφεσθαί τινα,
ἀλλὰ προσδέχεσθαι μὲν καὶ ζητεῖν, ὡς εἰρήκαμεν,
ὑπομιμνήσκειν τε καὶ διεγείρειν πρὸς τὴν μετά
νοιαν, καὶ ἀναμένειν ἀεὶ τούτους πρὸς ταύτην
ἐλθεῖν, ἐπεὶ καὶ ἄχρι τέλους ἐλπίς· οὐ μὴν δὲ τῶν
ἁγίων καταξιοῦν, ἵνα μὴ εἰς κρίμα, ὡς καὶ αὐτῶν
καὶ τῶν ἀλόγως διδόντων γένηται.
'
KE♣AA. ENG.
Περὶ ἐξαγορεύσεως, όπως χρὴ ταύτην γίνεσθαι.
Τὴν ἐξαγόρευσιν δὲ οὐχ ἁπλῶς χρεών γίνεσθαι,
ἀλλ' ὡς ὑπέδειξεν ὁ Σωτήρ, ὅτι τὸν Ζακχαίον καὶ
τὴν πόρνην ἐδέξατο. Ο μὲν γὰρ μετά σεμνότητο;
ἐξήγγειλε πάντα καὶ συντριβῆς, καὶ ἐπηγγέλλετο
τὰ ἀδικήματα διορθώσασθαι καὶ ἐπιθεῖναι θεία
ἔργα. «Ἰδοὺ γὰρ, φησί, τὰ ἡμίση τῶν ὑπαρχόν
των μας, Κύριε, δίδωμι τοῖς πτωχοῖς· καὶ εἴ τινός
τι ἐσυκοφάντησα, ἀποδίδωμι τετραπλούν.» Η δὲ
λαβοῦσα ἀλάβαστρον μύρου, καὶ στᾶσα παρὰ τοὺς
πόδας αὐτοῦ ὀπίσω κλαίουσα (οὐ γὰρ ἐτόλμα ενώ
πιο) ήρξατο βρέχειν τοὺς πόδας αὐτοῦ τοῖς δάκρυσι, καὶ ταῖς θριξὶ τῆς κεφαλῆς αὐτῆς ἐξέμασσε,
καὶ κατεφίλει τοὺς πόδες αὐτοῦ, καὶ ἤλειψε τῷ
μύρῳ. Διὰ καὶ εἶπεν αὐτῇ ὁ Ἰησοῦς, ο Αφέωνταί
σοι αἱ ἁμαρτίας σου· › καὶ, ο Ότι ἠγάπησε πολύ ᾧ
δὲ ὀλίγον ἀφίεται, ὀλίγον ἀγαπᾷ, ο φησί. Τῷ δὲ
Ζακχαίῳ, ο Σήμερον σωτηρία τῷ οἴκῳ τούτῳ ἐγέ
νετο, ο Ορος διὰ τὸ πρόθυμον καὶ τὸ ἀληθὲς τῆς
ἐπιστροφῆς καὶ τὴν ἄφεσιν παρευθύς μετὰ τῆς
σωτηρίας χαριζομένην; Ἀλλὰ τοῖς μὴ μετανοοῦσιν,
• Απόστητε ἀπ' ἐμοῦ, φησὶν, οἱ ἐργαζόμενοι τὴν
ἀνομίαν. ο Καὶ, ο Τεῖς βλασφημοῦσιν εἰς τὸ Πνεῦμα
τὸ ἅγιον οὐδαμῶς ποτε ἀφεθήσεται, ο είρηκε, καὶ
τοῖς μὴ ἀφιέναι θέλουσιν οὐκ ἀφίεσθαι. Καὶ,
col. 481–482page 7 of 17
PG 155:481Έξι μὴ μετανοῆτε, φησίν, οὕτως ὁμοίως ἀπο λεῖσθε.» Καὶ τοῖς μὴ πειθομένοις αὐτῷ, «Ιδού ἀφίεται ὁ οἶκος ὑμῶν ἔρημος.» Διὸ χρὴ γνησίως μετανοεῖν καὶ ἐν ταπεινώσει, καὶ μὴ, ὡς φασί τινες, δ καὶ γελοίον, δτι φαγόντων καὶ πιόντων ἀνοίγεται ἡ καρδία πρὸς τὴν ἐξομολόγησιν. Διο δή καὶ κραιπαλώντες, ἵνα μὴ καὶ πλέον είπω, θαρ οῦσι τὰ τῆς μετανοίας ποιεῖν, τὰ ἐναντία ταύτης πράττοντε;, ἀπεναντίας το βαίνοντε; τῷ λέγοντι, Προσέχετε εαυτοίς, μή ποτε βαρύνθῶσιν ὑμῶν αἱ καρδίαι ἐν κραιπάλῃ καὶ μέθῃ, καὶ αἰφνιδίως ἐφ' ὑμᾶς ἐπέλθῃ ἄλεθρος.» Καὶ πῶς συντριβήσεται τὴν καρδίαν ὁ οὕτως ἔχων; Πῶς δὲ κατανυγήσεται; Μετὰ ποίας δὲ ἄρα τῆς προσοχή; τε καὶ ταπεινώσεως 186 ΚΕΦΑΛ. ΣΝΖ'. τὰ τῆς ἐξομολογήσεω; ἐνεργήσει; Όπως χρὴ τὸν τὴν ἐξομολόγησιν δεχόμενον καθῆσθαι καὶ διακεῖσθαι, καὶ ὅπως τὸν ἐξου γιολογούμενον. Αλλ' οὐ χρὴ οὕτω γίνεσθαι. Εν τόπῳ δὲ σεμνῷ τε καὶ ἱερῷ, καὶ ἰδιαζόντως καὶ ἀθορύβως χρὴ τὸν δεχόμενον τὴν ἐξομολόγησιν καθῆσθαι μετ' εὐλα βείας, ἱλαρὸν ὄντα καὶ προσηνῇ τῇ ψυχῇ καὶ τῷ βλέμματι, τὴν θείαν ἀγάπην διὰ τοῦ ἤθους ἐπι δειχνύμενον· καὶ τὸν ἐξομολογούμενον δὲ μετὰ θάρρους καὶ θείου φόβου καὶ μετ' εὐλαβείας καθίσαι τοῦ δεχομένου ἐνώπιον, μᾶλλον δὲ αὐτοῦ τοῦ Χρι στοῦ· ἐπεὶ καὶ διὰ τοῦ δεχομένου τῷ Χριστῷ ἀναγ γέλλει, τῷ καὶ τὴν ἄφεσιν νέμοντι· καὶ προτρα πάντα, πάντα λέγειν ἀνενδοιάστως καὶ ἐν ταπεινώσει καὶ ἀληθείᾳ, καὶ μηδὲν ὑποκρύπτειν. ΚΕΦΑΛ. ΣΝΗ. Ὅτι τρία ἐν ἡμῖν ἐν οἷς κατορθοῦμεν, ἢ ἁμαρτά νομήν, λογιστικόν, θυμικὸν καὶ ἐπιθυμητικόν, ὰ καὶ λέγονται τὸ τῆς ψυχῆς τριμερές. Καὶ τριῶν ὄντων ἐν ἡμῖν, λογιστικοῦ τε λέγω, καὶ θυμικοῦ, καὶ τοῦ ἐπιθυμητικού, περὶ πάντων τῶν ἐν τούτοις πλημμελημάτων· κατὰ μέρος ἀναγ γέλλει». Εἰ δ' ἀγνοεῖ ποῖα ταῦτα ὁ ἐξομολογούμενος, ὑπομιμνήσκεσθαί τε καὶ ἐρωτᾶσθαι παρὰ τοῦ ἀνα δεχομένου· ὅτι ἐν τοῖς τρισὶ τούτοις, ὡς καὶ ὁ Νύσσης φησὶ μέγας Γρηγόριος, ἢ κατορθοῦμεν, ή σφαλλόμεθα. Καὶ ἐν μὲν τῷ λογιστική ή πίστις ἐστὶ καὶ τὰ διὰ τοῦ νοὸς ἐνεργούμενα πάντα. Διδ καὶ ἐρωτάσθαι περὶ τῆς πίστεως χρή, μή ποτε ἐσφάλη ἡ ἐβλασφήμησεν. ΚΕΦΑΛ. ΣΝΘ. Ότι τρία έτερα ἐν ἡμῖν ἐν οἷς ἢ τὰ ἀγαθὰ ἐνεργοῦμεν ἢ τὰ φαύλα, νοῦς, καὶ ὁ λαλούμενος λόγος καὶ αἱ διὰ τοῦ σώματος πράξεις. Ο δὴ καὶ κατὰ νοῦν καὶ λόγον προβαίνει· καὶ γὰρ τρία κεκτήμεθα ἕτερα, ἐν οἷσπερ ἢ κατορθού. μεν, ἢ περιπίπτομεν, νοῦν καὶ τὰ περὶ τὸν νοῦν, λόγον καὶ τὰ τοῦ λόγου, πράξεις καὶ τὰ τῶν πρό ξεων· ἐν οἷς καὶ τὸ λογιστικών καὶ θυμικόν, καὶ ἐπιθυμητικὸν ἐνεργεῖ. ΚΕΦΑΛ. ΣΤ. Οσα διὰ τοῦ νοὸς κατορθούται τοῖς ἀγωνιζομέ τοις, τῷ λογιστικῷ καὶ θυμικῷ, καὶ ἐπιθυ
$81
DE PENITENTIA.
• Έξι μὴ μετανοῆτε, φησίν, οὕτως ὁμοίως ἀπο- Aei: 4 Ecce relinquetur domus restra deserts.
λεῖσθε.» Καὶ τοῖς μὴ πειθομένοις αὐτῷ, «Ιδού
ἀφίεται ὁ οἶκος ὑμῶν ἔρημος.» Διὸ χρὴ γνησίως
μετανοεῖν καὶ ἐν ταπεινώσει, καὶ μὴ, ὡς φασί
τινες, δ καὶ γελοίον, δτι φαγόντων καὶ πιόντων
ἀνοίγεται ἡ καρδία πρὸς τὴν ἐξομολόγησιν. Διο δή
καὶ κραιπαλώντες, ἵνα μὴ καὶ πλέον είπω, θαρ
οῦσι τὰ τῆς μετανοίας ποιεῖν, τὰ ἐναντία ταύτης
πράττοντε;, ἀπεναντίας το βαίνοντε; τῷ λέγοντι,
• Προσέχετε εαυτοίς, μή ποτε βαρύνθῶσιν ὑμῶν
αἱ καρδίαι ἐν κραιπάλῃ καὶ μέθῃ, καὶ αἰφνιδίως
ἐφ' ὑμᾶς ἐπέλθῃ ἄλεθρος.» Καὶ πῶς συντριβήσεται
τὴν καρδίαν ὁ οὕτως ἔχων; Πῶς δὲ κατανυγήσεται;
Μετὰ ποίας δὲ ἄρα τῆς προσοχή; τε καὶ ταπεινώσεως
186 ΚΕΦΑΛ. ΣΝΖ'.
leo sincere et in humilitate agenda est poenitentia, et non, sicut quidam dicunt, quod est ridienlum, comedentibus et bibentibus cor ad confessionem aperitur. Quapropter crapula oppressi, ut
nibil amplius dicam, audent confidenter qua' pœnitentiæ sunt agere, ipși contraria facientes, et in
oppositum graḍientes el qui dixit; «Attendite Vobis
¡psis ne erapula et obrietate graventur porda vestra
et repente veniat super vos ruina. › Quomodo cor
conteret, qui sic se habet? quomodo compungetur?
Qua vero attentione et humilitate quæ ad confes
sionem spectant, operabitur?
τὰ τῆς ἐξομολογήσεω; ἐνεργήσει;
CAPUT CCLVII.
Όπως χρὴ τὸν τὴν ἐξομολόγησιν δεχόμενον Quomodo sedere et comparatus esse debeat qui conκαθῆσθαι καὶ διακεῖσθαι, καὶ ὅπως τὸν ἐξου
γιολογούμενον.
Αλλ' οὐ χρὴ οὕτω γίνεσθαι. Εν τόπῳ δὲ σεμνῷ
τε καὶ ἱερῷ, καὶ ἰδιαζόντως καὶ ἀθορύβως χρὴ τὸν
δεχόμενον τὴν ἐξομολόγησιν καθῆσθαι μετ' εὐλα
βείας, ἱλαρὸν ὄντα καὶ προσηνῇ τῇ ψυχῇ καὶ τῷ
βλέμματι, τὴν θείαν ἀγάπην διὰ τοῦ ἤθους ἐπι
δειχνύμενον· καὶ τὸν ἐξομολογούμενον δὲ μετὰ
θάρρους καὶ θείου φόβου καὶ μετ' εὐλαβείας καθίσαι
τοῦ δεχομένου ἐνώπιον, μᾶλλον δὲ αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ· ἐπεὶ καὶ διὰ τοῦ δεχομένου τῷ Χριστῷ ἀναγ
γέλλει, τῷ καὶ τὴν ἄφεσιν νέμοντι· καὶ προτραπάντα, πάντα λέγειν ἀνενδοιάστως καὶ ἐν ταπεινώσει
καὶ ἀληθείᾳ, καὶ μηδὲν ὑποκρύπτειν.
ΚΕΦΑΛ. ΣΝΗ.
Ὅτι τρία ἐν ἡμῖν ἐν οἷς κατορθοῦμεν, ἢ ἁμαρτά
νομήν, λογιστικόν, θυμικὸν καὶ ἐπιθυμητικόν,
ὰ καὶ λέγονται τὸ τῆς ψυχῆς τριμερές.
Καὶ τριῶν ὄντων ἐν ἡμῖν, λογιστικοῦ τε λέγω,
καὶ θυμικοῦ, καὶ τοῦ ἐπιθυμητικού, περὶ πάντων
τῶν ἐν τούτοις πλημμελημάτων· κατὰ μέρος ἀναγ
γέλλει». Εἰ δ' ἀγνοεῖ ποῖα ταῦτα ὁ ἐξομολογούμενος,
ὑπομιμνήσκεσθαί τε καὶ ἐρωτᾶσθαι παρὰ τοῦ ἀναδεχομένου· ὅτι ἐν τοῖς τρισὶ τούτοις, ὡς καὶ ὁ
Νύσσης φησὶ μέγας Γρηγόριος, ἢ κατορθοῦμεν, ή
σφαλλόμεθα. Καὶ ἐν μὲν τῷ λογιστική ή πίστις
ἐστὶ καὶ τὰ διὰ τοῦ νοὸς ἐνεργούμενα πάντα. Διδ
καὶ ἐρωτάσθαι περὶ τῆς πίστεως χρή, μή ποτε
ἐσφάλη ἡ ἐβλασφήμησεν.
ΚΕΦΑΛ. ΣΝΘ.
Ότι τρία έτερα ἐν ἡμῖν ἐν οἷς ἢ τὰ ἀγαθὰ
ἐνεργοῦμεν ἢ τὰ φαύλα, νοῦς, καὶ ὁ λαλούμενος λόγος καὶ αἱ διὰ τοῦ σώματος πράξεις.
Ο δὴ καὶ κατὰ νοῦν καὶ λόγον προβαίνει· καὶ
γὰρ τρία κεκτήμεθα ἕτερα, ἐν οἷσπερ ἢ κατορθού.
μεν, ἢ περιπίπτομεν, νοῦν καὶ τὰ περὶ τὸν νοῦν,
λόγον καὶ τὰ τοῦ λόγου, πράξεις καὶ τὰ τῶν πρό
ξεων· ἐν οἷς καὶ τὸ λογιστικών καὶ θυμικόν, καὶ
ἐπιθυμητικὸν ἐνεργεῖ.
ΚΕΦΑΛ. ΣΤ.
Οσα διὰ τοῦ νοὸς κατορθούται τοῖς ἀγωνιζομέτοις, τῷ λογιστικῷ καὶ θυμικῷ, καὶ ἐπιθυ
fessionem audit: el quomodo ille qui confitetur.
Sed hæc nou șie agenda:sunt; sed oportet confessorem in loco nitido, præcaro, et sacro, privatim', et extra tumultum sedere cum reverentia
hilarem, auimo, vultuque mansuelo, divinaw charitatem oris habitu et moribus demonstrantem:
confitentem autem cum fiducļa, divino timore et
reverentia in conspectu confessoris, potius vero in
conspectu ipsius Christi sedere, cum per confes
sorem Christo confiteatur, qui remissionem largi.
tur; cumique cxhortari debet confessor omnis
indubitanter dicere, in humilitate, et veritate, nihilque occultare.
CAPUT CCLVIII.
Tria esse in nobis quibus vel recte agimus vel peccamus, quæ et tripartite dicuntur anima facullales, rationabilem, irascibilem et concupiscibilem.
Tres sunt in homine facultates, rationalis, irascibilis, et concupiscibilis: de delictis omnibus
quæ per illas committuntur, tractabimus. Si conftens ignorat qualia illa sunt, a confessore de illis
commonendus et interrogandus est; quoniam in
his tribus, ut ait magnus Gregorius Nyssenus, vet
recte agimus vel labimur. In rationali facultate
Ades est, et quæcunque per mentem aguntur. Ideo
de fide eum oportet interrogare, ne forte aliquando
lapsus fuerit, vel blasphemaverit.
CAPUT CCLIX.
Tria esse in nobis alia quibus bona vel mala opera -
NINT, mentem, sermonem, el actiones quas corpore
cdimus.
Quod procedit et secundum mentem, et secundum serinonem. Tria enim alia possidemus, in
quibus vel recte agimus, vel cadimus, mentem et
quæ circum eam sunt; sermonem, et quæ sermonis sunt: actiones, et quæ ad eaa spectant, in
quibus et rationalis, et irascibilis, et concupiscibilis
operantur
CAPUT CCLX.
Qua per mentem recte aguntur per rationabilem
facultatem et irascibilem atque concupiscibilem:
col. 483–484page 8 of 17
PG 155:483μητικῷ· καὶ ὅσα τοὐναντίον συμβαίνει μὴ προσέχουσιν. Καὶ πρῶτον μὲν ὁ νοῦς ἐν τῇ καρδίᾳ γεννών. Η τοὺς ἀγαθοὺς ἐν προσοχῇ, ἢ τοὺς πονηρούς μή προσέχων ἀπογεννᾷ λογισμούς. Εντεῦθεν οὖν τοῖς μὲν προσέχουσι διὰ τοῦ λογιστικοῦ μνήμη Θεοῦ, καὶ πίστις ὀρθή, προσευχή τε καὶ προσοχὴ κατορθοῦται, καὶ δοξολογία καὶ εὐχαριστία Θεοῦ: & δὴ τοῦ λογιστικοῦ εἰσιν, ὡς εἰρήκαμεν· τοῦ θυμικοῦ δὲ διὰ τοῦ νοὸς ζῆλος· καὶ διέγερσις ὑπέρ τε τῆς εὐσεβείας καὶ τῶν ἱερῶν ὕμνων καὶ τῆς Θεοῦ εὐτ χαριστίας θερμός τε καὶ ἔντονος· τοῦ ἐπιθυμητι. κοῦ δὲ διὰ τοῦ νοὸς ἀγάπη πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ πρὸς τὸν πλησίον ἀληθὴς καὶ γνησία, καὶ ἔρως πρὸς τὰ θεῖα, καὶ ἀγαθοὶ καὶ πνευματικοί λογισμοί. τἀναντία δὲ τούτων τοῖς μὴ προσέχουσι συμβαίνει· καὶ τῷ μὲν νοῦ μὴ νήφοντι τῷ ἀνθρώπῳ διὰ τοῦ λογι στικοῦ τὸ οὐκ ὀρθὰ λογίζεσθαι περὶ τὴν εὐσεβῆ τ πίστιν καὶ τὸν ἐν Τριάδι μόνον Θεὸν καὶ τὴν τοῦ Λόγοι σάρκωσιν, καὶ λοιπὰ εἰς Θεὸν ἀναγόμενα, καὶ ἀχαριστία καὶ βλασφημία, καὶ τὸ ἀποστατικά καὶ δαιμονιώδη φαντάζεσθαι· διὰ δὲ τοῦ θυμικού τὸ ζηλοῦν ἐπὶ πονηροῖς, καὶ κατὰ τοῦ ἀδελφοῦ μετ λετῶν, καὶ διαφθονεῖσθαι καὶ βασκαίνειν καὶ μαίνετ σθαι, καὶ ἀνταποδιδόναι ζητεῖν, καὶ ἄλλα πλεῖστε θυμοειδῆ ἐνεργεῖν· διὰ τοῦ ἐπιθυμητικοῦ δὲ φιλο δοξεῖν, φιλαργυρείν 187 ἐν καρδίᾳ, καὶ ἐπιθυμεῖν τῶν τοῦ πλησίον, ἐρῶν παραλόγως ἀγαθῶν ἀλλο τρίων, ἢ κάλλους μαραινομένου σαρχής, εμπαθή νε διανοεῖσθαι, καὶ τρέφειν ἐν τῇ ψυχῇ ρυπαρά, καὶ ὅλον ἀκαθαρσίαν, καὶ ὡς τὰ κτήνη εἶναι, καὶ κτη νῶν τῇ διανοίᾳ χείρονα. Καὶ ταῦτα μὲν καὶ τὰ ὅμοια τοῦ νοὸς διὰ τοῦ τριμερούς τούτου. ΚΕΦΑΛ. ΣΕΑ. Όσα κατορθοῖ ὁ ἄνθρωπος τῷ λόγῳ μετὰ τοῦ τριμερούς τῆς ψυχῆς, καὶ ὅσα ἀμελῶν κλημα μελεῖ. πᾶν ἀγαθὸν καὶ θεῖον. λαλῶν· διὰ τοῦ θυμικοῦ δὲ Τῷ λόγῳ δὲ ἄνθρωπος πάλιν κατορθοί διὰ μὲν τοῦ λογιστικοῦ κινούμενος εὐσεβῶς καὶ ἀγαθῶς ἐν τοῖς τῆς πίστεως λόγοις, καὶ παρρησίᾳ ὁμολογῶν τὸν Θεὸν ὀρθοδόξως, δοξολογῶν τε αὐτὸν καὶ εὐχαριστῶν καὶ ἀνυμνῶν, ἐκδιδάσκων τε τὰ θεῖα καὶ ἐρμη νεύων, ἀληθεύων ἐν πᾶσι, κρίνων κρίμα δίκαιον, μετὰ ζήλου τῷ λόγῳ διεγείρων πρὸς ἀρετὰς ὑπὲρ τοῦ Θεοῦ τε λαλῶν καὶ τῶν ἀδελφῶν, ἀντιλέγων τοῖς ἐναντίοις, ἐλέγχων ἀσεβοῦντας καὶ παρανόμους, ἐνώπιον βασιλέων τε καὶ ἀρχόντων παῤῥησίς λαλῶν καὶ πτοούμενος, καὶ τῆς δικαιοσύνης υπερμαχων διὰ τοῦ ἐπιθυμητικοῦ δὲ ἐπαινῶν καὶ ἀνυμνῶν τὸν θεῖν, ἐκδιηγούμενος, καὶ ἐγκωμιάζων καὶ ὑπεραίρων, καὶ ὑπὲρ ἄλλων προσευχόμενος, λαλῶν τὰ σωτηριώδη, εἰρηνεύων τοὺς ἀδελφοὺς, καταλάτσων ἀλλή λοις, ὑπὲρ αὐτῶν πρὸς βασιλεῖς, πρὸς ἡγεμόνας δεόμενος, καὶ πάντα λέγων ὑπὲρ αὐτῶν. σφαλλόμενος δὲ ὁ ἄνθρωπος τῷ λόγῳ διὰ μὲν τοῦ λογιστικοῦ πονηρῶς κινούμενος βλασφημεί τῇ γλώσσῃ Θεόν. τοῦτον ἀρνεῖται, ἀχαριστεί, οὐδὲν κατὰ συνειδης:ν
et quæ in contrarium accidunt non attendantibus.
Primum quidem mens in corde producit vel
bonas cogitationes ad eas attendens, vel malas non
attendeus. Hinc attendentibus per rationalem facultatem memoria Dei, et lides recta, oratio et
allentio, recte diriguntur, laudatio quoque et graliarum actio Deo redditæ, quæ, ut diximus, ad
rationalem pertinent. Ad irascibilem facultatein per
mentem pertinent zelus, excitus pro pietate, et
sacris bymnis, et agendis Deo gratiis ardens et
vebemens. Ad concupiscibilem vero per mentem,
charitas in Deum, et in proximum vera el germana
amorque in divina, bonæque et spirituales cogitationes. Ilis contraria non attendentibus accidunt;
mente quidem homini minine ten perandi, per rationalem facultatem recia non cogitare de recta
file, et uno in Trinitate Deo, et Verbi incarnatione, et cæteris quæ ad Deum referuntur:
his adjungenda, ingratitudo, blasphemia, et rerum ad apostasiam vergentium, et diabolicarum
phantasia. Per irascibilem, zelum in malis denionstrare, in fratrem aliquid moliri, invidere,
fascinare, furere, vindictam quærere, et alia pleraque irarum plena peragere. Per concupiscibilem
vero, ambitiosum esse, pecuniarum animo cupidum,
quæ proximi sunt concupiscere, contra rationem
et decorum buna aliena amare aut marcescentem
carnis pulchritudinem, pravos concupiscentiæ
motus cogitatione conservare, res sordidas animo
uutrire et fovere, omnisque generis impuritatem,
velut jumenta vivere, et jumentis pejora animo agita- -
re. Hæc hisque similia secundam trifidam illam
distinctionem ad mentem spectant.
CAPUT CCLXI.
Quæ recte facial komo ratione cum tripartita facultute animæ si allendal, et quæ peccel si attendere
neglexerit.
$
μητικῷ· καὶ ὅσα τοὐναντίον συμβαίνει μὴ
προσέχουσιν.
Καὶ πρῶτον μὲν ὁ νοῦς ἐν τῇ καρδίᾳ γεννών. Η
τοὺς ἀγαθοὺς ἐν προσοχῇ, ἢ τοὺς πονηρούς μή
προσέχων ἀπογεννᾷ λογισμούς. Εντεῦθεν οὖν τοῖς
μὲν προσέχουσι διὰ τοῦ λογιστικοῦ μνήμη Θεοῦ,
καὶ πίστις ὀρθή, προσευχή τε καὶ προσοχὴ κατορθοῦται, καὶ δοξολογία καὶ εὐχαριστία Θεοῦ: & δὴ
τοῦ λογιστικοῦ εἰσιν, ὡς εἰρήκαμεν· τοῦ θυμικοῦ
δὲ διὰ τοῦ νοὸς ζῆλος· καὶ διέγερσις ὑπέρ τε τῆς
εὐσεβείας καὶ τῶν ἱερῶν ὕμνων καὶ τῆς Θεοῦ εὐτ
χαριστίας θερμός τε καὶ ἔντονος· τοῦ ἐπιθυμητι.
κοῦ δὲ διὰ τοῦ νοὸς ἀγάπη πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ πρὸς
τὸν πλησίον ἀληθὴς καὶ γνησία, καὶ ἔρως πρὸς τὰ
θεῖα, καὶ ἀγαθοὶ καὶ πνευματικοί λογισμοί. Τάναντία δὲ τούτων τοῖς μὴ προσέχουσι συμβαίνει· καὶ
τῷ μὲν νοῦ μὴ νήφοντι τῷ ἀνθρώπῳ διὰ τοῦ λογι
στικοῦ τὸ οὐκ ὀρθὰ λογίζεσθαι περὶ τὴν εὐσεβῆ τ
πίστιν καὶ τὸν ἐν Τριάδι μόνον Θεὸν καὶ τὴν τοῦ
Λόγοι σάρκωσιν, καὶ λοιπὰ εἰς Θεὸν ἀναγόμενα,
καὶ ἀχαριστία καὶ βλασφημία, καὶ τὸ ἀποστατικά
καὶ δαιμονιώδη φαντάζεσθαι· διὰ δὲ τοῦ θυμικού
τὸ ζηλοῦν ἐπὶ πονηροῖς, καὶ κατὰ τοῦ ἀδελφοῦ μετ
λετῶν, καὶ διαφθονεῖσθαι καὶ βασκαίνειν καὶ μαίνετ
σθαι, καὶ ἀνταποδιδόναι ζητεῖν, καὶ ἄλλα πλεῖστε
θυμοειδῆ ἐνεργεῖν· διὰ τοῦ ἐπιθυμητικοῦ δὲ φιλο
δοξεῖν, φιλαργυρείν 187 ἐν καρδίᾳ, καὶ ἐπιθυμεῖν
τῶν τοῦ πλησίον, ἐρῶν παραλόγως ἀγαθῶν ἀλλο
τρίων, ἢ κάλλους μαραινομένου σαρχής, εμπαθή νε
διανοεῖσθαι, καὶ τρέφειν ἐν τῇ ψυχῇ ρυπαρά, καὶ
ὅλον ἀκαθαρσίαν, καὶ ὡς τὰ κτήνη εἶναι, καὶ κτη
νῶν τῇ διανοίᾳ χείρονα. Καὶ ταῦτα μὲν καὶ τὰ
ὅμοια τοῦ νοὸς διὰ τοῦ τριμερούς τούτου.
ΚΕΦΑΛ. ΣΕΑ.
Όσα κατορθοῖ ὁ ἄνθρωπος τῷ λόγῳ μετὰ τοῦ
τριμερούς τῆς ψυχῆς, καὶ ὅσα ἀμελῶν κλημα
μελεῖ.
Herum recte agit homo secundum sermanem,
per rationalem facultatem, pie et sancte commotus.
et impulsus ad fidei sermones, cum publice et confdenter Deum juxta catholicam fidem confitetur, eum
laudat et celebrat, gratias agit, docet divina, interpretatur, veritatem in omnibus profitetur, judicium
justum judicat, bona et divina omnia loquitur; per πᾶν ἀγαθὸν καὶ θεῖον. λαλῶν· διὰ τοῦ θυμικοῦ δὲ
irascib lem vero, sermone cum zelo ad virtutem
excitans, in Dei gloriam, et fratrum defensionem
loguens, adversariis contradicens, impie agentes, et
legum prævaricatores redargueus, coram regibus et
principibus confidenter loquens, et eos terrefaciens
justitiæ patrocinans; per concupiscibilem autem,
Deum laudans et celebrans, enarrans ejus opera,
et laudibus eum super omnia efferens, et pro aliis
deprecans, pacem cum fratribus procurans, eosque
invicem reconcilians, pro illis apud reges et duces
quibus verbis nodisque poterit, intercedens. Sermone vero labitur homo per rationalem, cum male instigatus Deum lingua blasphemat, eum abnegat, gratias illi non agit, nihil secundum conscienΤῷ λόγῳ δὲ ἄνθρωπος πάλιν κατορθοί διὰ μὲν
τοῦ λογιστικοῦ κινούμενος εὐσεβῶς καὶ ἀγαθῶς ἐν
τοῖς τῆς πίστεως λόγοις, καὶ παρρησίᾳ ὁμολογῶν
τὸν Θεὸν ὀρθοδόξως, δοξολογῶν τε αὐτὸν καὶ εὐχαρι -
στῶν καὶ ἀνυμνῶν, ἐκδιδάσκων τε τὰ θεῖα καὶ ἐρμηνεύων, ἀληθεύων ἐν πᾶσι, κρίνων κρίμα δίκαιον,
μετὰ ζήλου τῷ λόγῳ διεγείρων πρὸς ἀρετὰς ὑπὲρ
τοῦ Θεοῦ τε λαλῶν καὶ τῶν ἀδελφῶν, ἀντιλέγων τοῖς
ἐναντίοις, ἐλέγχων ἀσεβοῦντας καὶ παρανόμους,
ἐνώπιον βασιλέων τε καὶ ἀρχόντων παῤῥησίς λαλῶν
καὶ πτοούμενος, καὶ τῆς δικαιοσύνης υπερμαχων
διὰ τοῦ ἐπιθυμητικοῦ δὲ ἐπαινῶν καὶ ἀνυμνῶν τὸν
θεῖν, ἐκδιηγούμενος, καὶ ἐγκωμιάζων καὶ ὑπεραί
ρων, καὶ ὑπὲρ ἄλλων προσευχόμενος, λαλῶν τὰ σω
τηριώδη, εἰρηνεύων τοὺς ἀδελφοὺς, καταλάτσων ἀλλή
λοις, ὑπὲρ αὐτῶν πρὸς βασιλεῖς, πρὸς ἡγεμόνας
δεόμενος, καὶ πάντα λέγων ὑπὲρ αὐτῶν. Σφαλλό
μενος δὲ ὁ ἄνθρωπος τῷ λόγῳ διὰ μὲν τοῦ λογιστικοῦ
πονηρῶς κινούμενος βλασφημεί τῇ γλώσσῃ Θεόν.
τοῦτον ἀρνεῖται, ἀχαριστεί, οὐδὲν κατὰ συνειδης:ν
col. 485–486page 9 of 17
PG 155:485λέγει, ἐπιορκεί, ψεύδεται, καὶ οὐδὲν ὅλως λαλεῖ χρηστόν. Διὰ τοῦ θυμικοῦ δὲ λοιδορεῖ τῷ λόγῳ, ὑβρίζει, συκοφαντεί, προδίδωσι, ψευδομαρτυρεί, διαβάλλει, κατηγορεί, ψέγει, καὶ πᾶν ὅ τι κατὰ τοῦ πλησίον λαλεῖ κακόν. Διὰ τοῦ ἐπιθυμητικοῦ δὲ ᾆσματα λαλεῖ πορνικά, αἰσχρολογίας, λόγους φλυαρεί γελωτοποιούς. Μυθώδη καὶ γραώδη ερεύγεται, πάντα λόγον ἀκαθαρσίας λαλεῖ. Καὶ τοιαῦτα μὲν τὰ τοῦ λόγου. ΚΕΦΑΛ. ΣΕΡ. Οσα τῶν πράξεων ἀγαθὰ διὰ τοῦ τριμερούς τῆς ψυχῆς προσέχοντος τοῦ ἀνθρώπου, καὶ ὅσα πονηρὰ μὴ προσέχοντος. Τῶν πράξεων δὲ κατορθώματα προσέχοντος τοῦ ἀνθρώπου διὰ μὲν τοῦ λογιστικοῦ ἡ ἐπίτασις τῶν ὕμνων, ἡ ἔντονος δοξολογία, τὸ προσέχειν καθ' ἑαυτὸν, τὸ συνάγειν τὸν νοῦν ἐν ἑαυτῷ, τὸ προσεύχεσθαι διηνεκώς, τὸ ὑπὲρ τῆς εἰς Θεὸν ὀρθοδόξου πίστεως καὶ τιμῆς καὶ δοξολογίας διδόναι εἰς κόπον ἑαυτὸν, ἢ καὶ θλίψεις, καὶ τὸ μένειν ἐν τοῖς ὀρθοῖς καὶ θείοις ἀκίνητον· διὰ τοῦ θυμικοῦ δὲ τοῖς ἔργοις τὸ ἀνδρίζεσθαι πρὸς τὰς ἀρετὰς, τὸ δικαιοπραγεῖν, τὸ κοπ.αν ὑπὲρ τοῦ δικαίου, τὸ ζῆλοῦν πρὸς τὴν ἐργασίαν τῶν ἐντολῶν, τὸ ἐλεεῖν ἀφειδῶς ἐξ ὧν ἔχει, τὸ ἀκτημονεῖν διὰ Χριστὸν, τὸ ἀμελεῖν τῶν κατὰ σάρκα, καὶ φεύγειν ἐκ τοῦ κόσμου, καὶ καταφρονεῖν τῶν τοῦ κόσμου, τὸ διακονεῖν ἀδελφοῖς, τὸ ἀγρυπνείν, καὶ γυμνητεύειν, καὶ χαμευνεῖν, τὸ γρηγορεῖν καὶ ἵστασθαι, καὶ γονυκλιτεῖν, τὸ νηστεύειν, τὸ ἀλουτεῖν, καὶ σωματικῶς διὰ Χριστὸν θλίβεσθαι, πολλάκις δὲ καὶ μαρτυρεῖν, δ δὴ τῶν πράξεων Χριστοῦ τὸ τελευταῖον ἐστι· διὰ τοῦ ἐπιθυμητικοῦ δὲ τὸ ἀγνεύειν διὰ Χριστὸν, τὸ παρθενεύειν, τὸ ἐλεεῖν πένητας ἐν ἀγάπῃ, τὸ ἐν φυλακαῖς καὶ ἀσθενέσι παραβάλλειν διὰ Χριστὸν, τὸ ὀρφανῶν καὶ χηρῶν προΐστασθαι, τὸ τὰ οἰκεία προέσθαι ὑπὲρ βοηθείας ἀδελφοῦ, καὶ τέλος ἐν ἀγάπῃ τὸ πολλάκις δοῦναι καὶ ἑαυτὸν ὑπὲρ ἀδελφῶν, ὡς καὶ ὁ Χριστὸς ὑπὲρ ἡμῶν ἔπραξε. Τοὐναντίον δὲ σφαλλομένου ανθρώπου τῷ λογιστικῷ μὲν ταῖς πράξεσι 188 μὴ προστρέχειν θείοις ναοῖς, τὸ ἀμελεῖν τῶν εἰς τιμὴν τοῦ Θεοῦ, τὸ μὴ κοπιᾷν ὑπὲρ τοῦ Θεοῦ καὶ τῶν θείων, τὰ ἁρπάζειν δὲ μᾶλλον τὰ θεῖα καὶ κοινά ποιεῖν, καὶ κατὰ τῶν δούλων τοῦ Θεοῦ φέρεσθαι, διαλοιδορούμενον αὐτοὺς καὶ κακο ποιοῦντα· διὰ τοῦ θυμικοῦ δὲ τοῖς ἔργοις τὸ τύπτειν αδελφούς, τὸ φονεύειν, τὸ ἀποκλείειν, τὸ πᾶσι τρό τας κακοποιείν, διὰ τοῦ ἐπιθυμητικοῦ δὲ τὸ πορ νεύειν, μοιχεύειν, ἀσελγαίνειν, καὶ πάντα τὰ τῆς ἀκαθαρσία; ἐνεργεῖν, αἱμομιξίας τε καὶ ἀσωτείας, ἔτι τε τὸ ἀδικεῖν δι' αἰσχροκέρδειαν, καὶ ἁρπάζειν, κλέπτειν τε καὶ μεθύειν, καὶ γαστρίζεσθαι, καὶ τὰ λοιπὰ ποιεῖν δι' ἔργων τῆς ἐπιθυμίας δεινά. ΚΕΦΑΛ. ΣΕΙ. Ότι ἀναγκαία παντὶ ἡ ἐξομολόγησις, ἐπεὶ καὶ ἁμαρτάνομεν παντές. Ἐν τούτοις οὖν ἅπασιν έφειλει ἕκαστος τῶν ἑξος μολογουμένων ἑαυτὸν ἐρευνᾶν, καὶ ὁ δεχόμενος περὶ
DE PENITENTIA.
λέγει, ἐπιορκεί, ψεύδεται, καὶ οὐδὲν ὅλως λαλεῖ tiam facit, pejerat, mentitur, nibilque atlle omnino
χρηστόν. Διὰ τοῦ θυμικοῦ δὲ λοιδορεῖ τῷ λόγῳ,
ὑβρίζει, συκοφαντεί, προδίδωσι, ψευδομαρτυρεί,
διαβάλλει, κατηγορεί, ψέγει, καὶ πᾶν ὅ τι κατὰ τοῦ
πλησίον λαλεῖ κακόν. Διὰ τοῦ ἐπιθυμητικοῦ δὲ
ᾆσματα λαλεῖ πορνικά, αἰσχρολογίας, λόγους φλυαρεί
γελωτοποιούς. Μυθώδη καὶ γραώδη ερεύγεται, πάντα
λόγον ἀκαθαρσίας λαλεῖ. Καὶ τοιαῦτα μὲν τὰ τοῦ
λόγου.
ΚΕΦΑΛ. ΣΕΡ.
Οσα τῶν πράξεων ἀγαθὰ διὰ τοῦ τριμερούς τῆς
ψυχῆς προσέχοντος τοῦ ἀνθρώπου, καὶ ὅσα
πονηρὰ μὴ προσέχοντος.
Τῶν πράξεων δὲ κατορθώματα προσέχοντος τοῦ
ἀνθρώπου διὰ μὲν τοῦ λογιστικοῦ ἡ ἐπίτασις τῶν
ὕμνων, ἡ ἔντονος δοξολογία, τὸ προσέχειν καθ'
ἑαυτὸν, τὸ συνάγειν τὸν νοῦν ἐν ἑαυτῷ, τὸ προσεύ
χεσθαι διηνεκώς, τὸ ὑπὲρ τῆς εἰς Θεὸν ὀρθοδόξου
πίστεως καὶ τιμῆς καὶ δοξολογίας διδόναι εἰς κόπον
ἑαυτὸν, ἢ καὶ θλίψεις, καὶ τὸ μένειν ἐν τοῖς ὀρθοῖς
καὶ θείοις ἀκίνητον· διὰ τοῦ θυμικοῦ δὲ τοῖς ἔργοις
τὸ ἀνδρίζεσθαι πρὸς τὰς ἀρετὰς, τὸ δικαιοπραγεῖν,
τὸ κοπ.αν ὑπὲρ τοῦ δικαίου, τὸ ζῆλοῦν πρὸς τὴν
ἐργασίαν τῶν ἐντολῶν, τὸ ἐλεεῖν ἀφειδῶς ἐξ ὧν ἔχει,
τὸ ἀκτημονεῖν διὰ Χριστὸν, τὸ ἀμελεῖν τῶν κατὰ
σάρκα, καὶ φεύγειν ἐκ τοῦ κόσμου, καὶ καταφρονεῖν
τῶν τοῦ κόσμου, τὸ διακονεῖν ἀδελφοῖς, τὸ ἀγρυπνείν,
καὶ γυμνητεύειν, καὶ χαμευνεῖν, τὸ γρηγορεῖν καὶ
ἵστασθαι, καὶ γονυκλιτεῖν, τὸ νηστεύειν, τὸ ἀλουτεῖν,
καὶ σωματικῶς διὰ Χριστὸν θλίβεσθαι, πολλάκις δὲ
καὶ μαρτυρεῖν, δ δὴ τῶν πράξεων Χριστοῦ τὸ τελευ
ταῖόν ἐστι· διὰ τοῦ ἐπιθυμητικοῦ δὲ τὸ ἀγνεύειν
διὰ Χριστὸν, τὸ παρθενεύειν, τὸ ἐλεεῖν πένητας ἐν
ἀγάπῃ, τὸ ἐν φυλακαῖς καὶ ἀσθενέσι παραβάλλειν
διὰ Χριστὸν, τὸ ὀρφανῶν καὶ χηρῶν προΐστασθαι, τὸ
τὰ οἰκεία προέσθαι ὑπὲρ βοηθείας ἀδελφοῦ, καὶ
τέλος ἐν ἀγάπῃ τὸ πολλάκις δοῦναι καὶ ἑαυτὸν ὑπὲρ
ἀδελφῶν, ὡς καὶ ὁ Χριστὸς ὑπὲρ ἡμῶν ἔπραξε.
Τοὐναντίον δὲ σφαλλομένου ανθρώπου τῷ λογιστικῷ
μὲν ταῖς πράξεσι 188 μὴ προστρέχειν θείοις ναοῖς,
τὸ ἀμελεῖν τῶν εἰς τιμὴν τοῦ Θεοῦ, τὸ μὴ κοπιᾷν ὑπὲρ
τοῦ Θεοῦ καὶ τῶν θείων, τὰ ἁρπάζειν δὲ μᾶλλον τὰ
θεῖα καὶ κοινά ποιεῖν, καὶ κατὰ τῶν δούλων τοῦ
prfatur. Per irascibilem, cum verbo conviciatur,
injuriam infert, fraude circumvenit, prodit, falsum
testimonium perhibet, calumniatur, detrectat, vi»
tuperat, et cum quidquid contra p oximum loquitur malum est. Per concupiscibilem vero cantile‐
na - nieretricias profert, sermones turpes et ridiculos deblaterat, fabulosa et animalia eructat, impura quælibet verba effutit. Quæ ad sermonem
spectant, sunt ejusmodi.
CAPUT CCLXII...
Quænam actiones bonæ per tripartitam animæ lacultatem attendente homine, et quænam pravæ
non attendente.
Hominis autem ad actiones suas attendentis præclare facta sunt per rationalem quidem facultatem
intenta hymnorum recitatio, vehemens Dei laudatio, sibi ipsi attendere, mentem in seipso colligere,
continuo orare, pro recta in' Deum fide, et honore,
et laudatione seipsum laboribus et tribulationibus
exponere, atque in iis quæ recta sunt et divina
immotum permanere. Per irascibilem operibus,
generose se gerère erga virtutem, juste agcre, pro
jus: o laborare, zelo ordere in maudatorum Dei
operationem, largiter de bonis suis pauperibus iunpertiri, propter Christum bonis privari, eorum`quæ
sunt secundum carnem nullam curamı habere, fugere de mundo, quæ ad mundum spectant coutemnere, fratribus ministrare, vigilare, et nudumm
esse, et bumi cubare, vigilare et stare, el genua
flectere, jejunare, illotum permanere, corporaliter
propter Christum affligi, sæpius et martyrium oppetere, quod actionum Christianorum postrema est
et summa. Per concupiscibilem autem, castitatem
propter Christum servare, virginitatem custodire,
cum charitate pauperum misereri, carceres, et infirmos propter Christum visitare, orphanis et viduis præesse et prodesse, propria negotia fratris
adjurandi causa deserere, laudemque sæpius cum
charhale se ipsum pro fratribus dare, sicut pro nobis fecit Christus. Contrariæ vero sunt hominis
labentis secundum rationalem facultatem actiones,
ad divinas ecclesias non accurrere, quæ ad bonorem Dei faciunt non curare, pro Deo rebusque diΘεοῦ φέρεσθαι, διαλοιδορούμενον αὐτοὺς καὶ κακο· viuis non laborare, sed potius divina rapere et
ποιοῦντα· διὰ τοῦ θυμικοῦ δὲ τοῖς ἔργοις τὸ τύπτειν
αδελφούς, τὸ φονεύειν, τὸ ἀποκλείειν, τὸ πᾶσι τρότας κακοποιείν, διὰ τοῦ ἐπιθυμητικοῦ δὲ τὸ πορ
νεύειν, μοιχεύειν, ἀσελγαίνειν, καὶ πάντα τὰ τῆς
ἀκαθαρσία; ἐνεργεῖν, αἱμομιξίας τε καὶ ἀσωτείας,
ἔτι τε τὸ ἀδικεῖν δι' αἰσχροκέρδειαν, καὶ ἁρπάζειν,
κλέπτειν τε καὶ μεθύειν, καὶ γαστρίζεσθαι, καὶ τὰ
λοιπὰ ποιεῖν δι' ἔργων τῆς ἐπιθυμίας δεινά.
lucrum agere, rapere, furati, et inebriari, belluari,
perpetrare.
ΚΕΦΑΛ. ΣΕΙ.
Ότι ἀναγκαία παντὶ ἡ ἐξομολόγησις, ἐπεὶ καὶ
ἁμαρτάνομεν παντές.
Ἐν τούτοις οὖν ἅπασιν έφειλει ἕκαστος τῶν ἑξος
μολογουμένων ἑαυτὸν ἐρευνᾶν, καὶ ὁ δεχόμενος περὶ
communia habere, profanare, contra Dei servos
efferri, eus probris et molestiis afficientem. Per
irascibilem in operibus, fratres verberare, occidere, commoda illis obvementia intercludere, ont
nibus modis amigere. Per concupiscibilem fornicari,
adulterari, lascive et petulanter vivere, et omni immunditiei genere se polluere, incestisque et luxurie·
quibus adhuc jungenda sunt, inique propter turpe
cateraque concupiscentia gravia et horrenda opera
CAPUT CCLXIII.
Quod necessaria cuilibet homini est confessio, siquidem omnes delinquimus.
In his igitur omnibus tenetur pnusquisque con.-
filentium seipsum examinare cl scrutari, ct cou
col. 487–488page 10 of 17
PG 155:487; ἑκάστου διερωτᾷν, καὶ εἰ μὲν κατώρθωκεν ἀγαθόν τι, ἐπαινεῖν καὶ πρὸς τοῦτο ἐπιστηρίζειν, εἰ δ᾽ ἐσφαλμένον ἔν τισιν εύρῃ, διὰ τῆς ἐξομολογήσεως τε καὶ μετανοίας διορθοῦσθαι τοῦτον ὡς δύναμις, καὶ πρὸ; Θεὸν ἐπαγάγειν τὸν πεπτωκότα, τοῖς ὅροις τῶν Πα τέρων επόμενον, καὶ τῇ πνευματικῇ τούτων δια κρίσει. Πλὴν καὶ οἱ δοκοῦντε; μὴ πεσεῖν, ὅπερ, ὡς ἐγώ νομίζω, ἀδύνατον, μετανοεῖν ἀφείλουσι πάντες. ΚΕΦΛΑ. ΣΕΕ', Οτι καὶ τὸν εὐλαβῶς ζῶντα δεῖ μεθ' ὑποταγῆς ζῆν, καὶ ὑπὸ Πατρὸς κανονίζεσθαι, καὶ μὴ ἑαυτῷ θαῤῥεῖν. Τὸ γὰρ λογίζεσθαι μὴ πεσεῖν, τοῦτο τὸ πεσεῖν ἐστι, καὶ τῶν ἁμαρτημάτων τὸ μεῖζον. Ο δὴ καὶ είχα ἐξ ἀριστεροῦ ἀπονοίᾳ πεπόνθασι, Πότε σε είδομεν; λέγοντες, ἀντὶ τοῦ, Οὐχ ἡμαρτήκαμεν. Ὅτι δὲ τοῦτο τ μεῖζον ἁμάρτημα, ὁ ἡγαπημένος καὶ παρθένος μαρτυρεί λέγων, «Ἐὰν εἴπωμεν ότι ἁμαρτίαν οὐκ ἔχομεν, ἑαυτοὺς πλανώμεν, καὶ ἐὰν ὁμολογώμεν τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν, πιστός ἐστι καὶ δίκαιος, ἵνα ἀφῇ ἡμῖν τὰς ἁμαρτίας. Ορᾷς δύναμιν τῆς ἐξαγορεύσεως; Σπεύδωμεν τοίνυν πρὸς αὐτὴν πάντες, ὅτι καὶ πάντες αὐτῆς χρείαν ἔχομεν. Καὶ ὁ θεάδελφος μάρτυρ, «Εξομολογεῖσθε, λέγων, ἀλλήλοις τὰ παρα πτώματα, καὶ εὔχεσθε ὑπὲρ ἀλλήλων, όπως ἰαθῆτε, Τετραυματισμένοι γὰρ πάντες, καὶ μώλωπας κεκτημένοι, καὶ οὐδεὶς δὲ μὴ τῆς ἰατρείας χρείαν ἔχων.» Εἶ; μόνος ὁ ἀναμάρτητος, ὁ καὶ ἰατρεύων ταπεινῶς, καὶ ταπεινώσει διδοὺς ἡμῖν τὴν ἰατρείαν ἐν τῷ προσπίπτειν ἀλλήλοις καὶ ταπεινοῦσθαι, καὶ παρ' ἀλλήλων κελεύσας ιατρεύεσθαι. Εἰ δὲ καὶ ἰατρευθείς τίς ἐστι καὶ πρὸς ἐργασίαν ἀρετῶν προθυμούμενο;, καὶ οὗτος οὐκ ἀφ' ἑαυτοῦ πρὸς τοῦτο κινείσθω, μετ' ευλογίας δὲ ποιείτω Πατρὸς, καὶ κανόνα, τε λείτω μὴ ἴδιον, ἀλλὰ διὰ ζώσης φωνῆς λαμβάνων, καὶ μεθ᾽ ὑποταγής ζητείτω, καὶ μηδεὶς μηδαμῶς ἑαυτῷ θαῤῥείτω, μηδὲ δι' ἑαυτοῦ δοκείσθω· πόλεω γὰρ τοῦτο Χριστιανικῆς ζωῆς, τὸ ζῆν αὐτεξουσίως, οὐ τοῦ Χριστοῦ, ἐπεὶ Χριστὸς ὑπήκοος γέγονε τῷ ἑαυτοῦ Πατρὶ μέχρι θανάτου σταυροῦ. Εἰ οὖν αὐτ τός, τίς τούτου μείζων; καὶ πῶς Χριστοῦ, ὁ μή κατὰ Χριστὸν ζῶν; Ὥστε Χριστοῦ ὁ κατὰ Χριστές ζῶν ἐν ταπεινώσει, καὶ μὴ ποιῶν τὸ ἑαυτοῦ, ἀλλὰ μόνον τὸ θεῖον θέλημα, καὶ ἐν ὑποταγή μένων, ὡς καὶ ὁ Σωτὴρ, «Πλὴν μὴ τὸ θέλημά μου, ο τῆς ἀνθρωπότητος δηλονότι, «ἀλλὰ τὸ σὸν γενέσθω, ν εὐχόμενος. Οπερ θεῖον θέλημα, καὶ αὐτοῦ ἐστι μετά Πατρό; καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Διὸ ὡς διφυής ὤν, καὶ δύο φυσικά θελήματα κεκτημένος, καὶ θεάνθρωπος μόνος, τὸ φυσικὸν ἀνθρώπινον θέλημα ἀδιάβλητου ἔχων καὶ καθαρὸν ὑπέτασσε τῷ Πατρὶ, τὴν πρώ την ἐκ θελήματος παρακοὴν ἀναιρῶν, καὶ δύο φυ σικὰς πλουτῶν ἐνεργείας, εἷς τελῶν ὑπὲρ λόγου τῇ ὑποστάσει, ταῖς· δὲ δύο φύσεσι διπλούς, δι' αὐτ τῶν ὁλικῶς ἡμᾶς ἀνακαινίσας ἐθέωσε.
SYMEONIS THESS:LONICENSIS ARCHIEP
fessor de unoquoque cum interrogare; et si quis! ἑκάστου διερωτᾷν, καὶ εἰ μὲν κατώρθωκεν ἀγαθόν τι,
Loui preclare fecit, laudare, et ad hoc illum
exhortari et coullimare. Si vero deprehenderit
'cum, în aliquibus lapsum per confessionem et
penitentiam, ut poterit eum corriget, et ad Deum
reducet, Patrum definitiones secutus, et spirituali eorum judicio - et discrétioni adhærens. Verumtamen et illi ipsi qui sibi videntur non lapsi, quod,
ut ego existimo, fieri non potest, omnes pœnitentiam agere tenentur.
CAPUT CCLXIV.
Etiam pie viventem oportere suh obcdientia rivere
et a Putre diriji, nec sibimetipsi confidere.
ἐπαινεῖν καὶ πρὸς τοῦτο ἐπιστηρίζειν, εἰ δ᾽ ἐσφαλ
μένον ἔν τισιν εύρῃ, διὰ τῆς ἐξομολογήσεως τε καὶ
μετανοίας διορθοῦσθαι τοῦτον ὡς δύναμις, καὶ πρὸ;
Θεὸν ἐπαγάγειν τὸν πεπτωκότα, τοῖς ὅροις τῶν Πατέρων επόμενον, καὶ τῇ πνευματικῇ τούτων δια
κρίσει. Πλὴν καὶ οἱ δοκοῦντε; μὴ πεσεῖν, ὅπερ, ὡς
ἐγώ νομίζω, ἀδύνατον, μετανοεῖν ἀφείλουσι πάντες.
ΚΕΦΛΑ. ΣΕΕ', -
Οτι καὶ τὸν εὐλαβῶς ζῶντα δεῖ μεθ' ὑποταγῆς
ζῆν, καὶ ὑπὸ Πατρὸς κανονίζεσθαι, καὶ μὴ
ἑαυτῷ θαῤῥεῖν.
Τὸ γὰρ λογίζεσθαι μὴ πεσεῖν, τοῦτο τὸ πεσεῖν
Existimare enim se non lubi, labi est, et peccatorum maximum, quod infeliciter animi vesana ἐστι, καὶ τῶν ἁμαρτημάτων τὸ μεῖζον. Ο δὴ καὶ
quadam ciatione patiuntur, dremes: Quando
te novimus? pro, Non peccavimus. Quod autem.
boç, sit maximum peccatum, dilectus et virgo lestatur, dicens: «Si dixeriuus quod peccatum non
habemus, nos ipsos decipimus. Si confiteamur
peccata nostra, fidelis est et justus, ut remittat
nobis peccata. › Vides confessionis virtutem. Omnes igitur ad eam edendam festinemus, quia omnes ea opus habemus, et testis Del frmer dicit:
«Confitemini alteratrum peccata, orate pro invicem ut Sanemini.. Vulnerati enim sunt omnes,
vibicesque et livores peccatorum gestant, nullusque est qui sanatione pou indigeat. Unus solus
est sine peccato, qui et humiliter medetur, et per
kumilitatem dat nobis modelam, cum nobis invicam accidere et humiliari jubet, et ab invicem
sanari. Si vero sanatus est aliquis, et ad virtutum
operationem animo prompto, qui est ejusmodi, hoc
a scipso et proprio marte non aggrediatur, sed
είχα Patris benedictione, et canonem perfcial,
non proprium, sed eum viya voce accipiat, et
cum animi subjectione illum requirat, nullusque
qovis modo sibi coufidat, neque per seipsum iilum æstinet. Hoc enim a Christiana vit longe
abest, quia proprio arbitrio vivere non est Christi,
cym Christus usque ad mortem Christi obedienò
fuerit Patri suo. Si igitur ille, quis illo major?
Qua ratione Christi est qui non secundum Chri-
ἐξ ἀριστεροῦ ἀπονοίᾳ πεπόνθασι, Πότε σε είδομεν;
λέγοντες, ἀντὶ τοῦ, Οὐχ ἡμαρτήκαμεν. Ὅτι δὲ τοῦτο
τ μεῖζον ἁμάρτημα, ὁ ἡγαπημένος καὶ παρθένος
μαρτυρεί λέγων, «Ἐὰν εἴπωμεν ότι ἁμαρτίαν οὐκ
ἔχομεν, ἑαυτοὺς πλανώμεν, καὶ ἐὰν ὁμολογώμεν
τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν, πιστός ἐστι καὶ δίκαιος, ἵνα
ἀφῇ ἡμῖν τὰς ἁμαρτίας. Ορᾷς δύναμιν τῆς ἐξαγο
ρεύσεως; Σπεύδωμεν τοίνυν πρὸς αὐτὴν πάντες,
ὅτι καὶ πάντες αὐτῆς χρείαν ἔχομεν. Καὶ ὁ θεάδελφος
μάρτυρ, «Εξομολογεῖσθε, λέγων, ἀλλήλοις τὰ παρα
πτώματα, καὶ εὔχεσθε ὑπὲρ ἀλλήλων, όπως ἰαθῆτε,
Τετραυματισμένοι γὰρ πάντες, καὶ μώλωπας κεκτη
μένοι, καὶ οὐδεὶς δὲ μὴ τῆς ἰατρείας χρείαν ἔχων.»
Εἶ; μόνος ὁ ἀναμάρτητος, ὁ καὶ ἰατρεύων ταπει
νῶς, καὶ ταπεινώσει διδοὺς ἡμῖν τὴν ἰατρείαν ἐν τῷ
προσπίπτειν ἀλλήλοις καὶ ταπεινοῦσθαι, καὶ παρ'
ἀλλήλων κελεύσας ιατρεύεσθαι. Εἰ δὲ καὶ ἰατρευθείς
τίς ἐστι καὶ πρὸς ἐργασίαν ἀρετῶν προθυμούμενο;,
καὶ οὗτος οὐκ ἀφ' ἑαυτοῦ πρὸς τοῦτο κινείσθω,
μετ' ευλογίας δὲ ποιείτω Πατρὸς, καὶ κανόνα, τελείτω μὴ ἴδιον, ἀλλὰ διὰ ζώσης φωνῆς λαμβάνων,
καὶ μεθ᾽ ὑποταγής ζητείτω, καὶ μηδεὶς μηδαμῶς
ἑαυτῷ θαῤῥείτω, μηδὲ δι' ἑαυτοῦ δοκείσθω· πόλεω
γὰρ τοῦτο Χριστιανικῆς ζωῆς, τὸ ζῆν αὐτεξουσίως,
οὐ τοῦ Χριστοῦ, ἐπεὶ Χριστὸς ὑπήκοος γέγονε τῷ
ἑαυτοῦ Πατρὶ μέχρι θανάτου σταυροῦ. Εἰ οὖν αὐτ
τός, τίς τούτου μείζων; καὶ πῶς Χριστοῦ, ὁ μή
κατὰ Χριστὸν ζῶν; Ὥστε Χριστοῦ ὁ κατὰ Χριστές
stum vivit? Quocirca Christi est qui secundum p ζῶν ἐν ταπεινώσει, καὶ μὴ ποιῶν τὸ ἑαυτοῦ, ἀλλὰ
Christum vivit in humilitate, suam ipsius voluntatem non faciens, sed divinam tantum, atque ut
Salvator, in subjectione permanens, orausque:
Verumtamen non voluntas mea,» humanitatis
Videlicet, sed tua flat.» Quæ divina voluntas
¡psius est cum Patre et sancto Spiritu. Ideo ut
duplicis naturæ, duas quoque possidet naturales
voluntates. Et Theanthropos unus exsistens naturalem humanam voluntatem qua præditus est,
camque purissimam, nullique accusationi et calumniæ obnoxiam Patri subjecit, et primum voluntatis rebellionem delevit, duasque naturales operationes ditavit, unus persona exsistens ineffabiliter,
renovans deißicavit.
μόνον τὸ θεῖον θέλημα, καὶ ἐν ὑποταγή μένων, ὡς
καὶ ὁ Σωτὴρ, «Πλὴν μὴ τὸ θέλημά μου, ο τῆς ἀνθρω
πότητος δηλονότι, «ἀλλὰ τὸ σὸν γενέσθω, ν εὐχόμε
νος. Οπερ θεῖον θέλημα, καὶ αὐτοῦ ἐστι μετά Πατρό;
καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Διὸ ὡς διφυής ὤν, καὶ
δύο φυσικά θελήματα κεκτημένος, καὶ θεάνθρωπος
μόνος, τὸ φυσικὸν ἀνθρώπινον θέλημα ἀδιάβλητου
ἔχων καὶ καθαρὸν ὑπέτασσε τῷ Πατρὶ, τὴν πρώ
την ἐκ θελήματος παρακοὴν ἀναιρῶν, καὶ δύο φυ
σικὰς πλουτῶν ἐνεργείας, εἷς τελῶν ὑπὲρ λόγου
τῇ ὑποστάσει, ταῖς· δὲ δύο φύσεσι διπλούς, δι' αὐτ
τῶν ὁλικῶς ἡμᾶς ἀνακαινίσας ἐθέωσε.
duabus vero naturis duplex, per quas totaliter nos
col. 489–490page 11 of 17
PG 155:489Ἐν τῇ μετανοίᾳ δὲ καὶ τὸ τῆς μετανοίας άγγελε κὲν εὑρίσκεται σχῆμα· περὶ οὗ δὴ καὶ προειρήκαμεν. Πλὴν ἀναγκαῖον πάλιν ἐρεῖν ὅπως τε 189 τελείωται, καὶ τὰ περὶ τῶν συμβόλων αὐτοῦ. ΚΕΦΑΛ. ΣΞΕ. Διατὶ τὸ τῶν μοναχῶν σχῆμα αγγελικὸν ὀνομάζεται. ᾿Αλλὰ πῶς μετανοίας σχήμα λέγεται καὶ ἀγγελικὸν; ἐπεὶ οὐ περιπίπτουσιν ἄγγελοι, εἴποι τις άν, ὅτι οὐδὲ φύσει τὸ περιπίπτειν αὐτοῖς. "Ος ἀκουέτω, ὡς τὸ ἄτρεπτον καὶ ἄπτωτον Θεοῦ μόνον, ἀεὶ ὄντος καὶ ἀναλλοιώτου μένοντος. Τοῖς ἀρξαμένοις δὲ καὶ κτιστοῖς ἀλλοίωσις ἔπεται. Καὶ δῆλον, ὥς τινες ἐκ τῶν ἀγγέλων περιπεπτώκασιν, ἀλλὰ τὸ προσέχειν αὐτοὺς, καὶ ταπεινοῦσθαι, καὶ ὑπείκειν Θεῷ, καὶ λειτουργοὺς εἶναι καθαρούς, καὶ ποιεῖν τὸ θέλημα αὐτοῦ, καθὰ γέγραπται, τοῦτό ἐστι τὸ ἀγγέλους εἶναι. Αγγελος γὰρ ὁ ἀναγγέλλων τὰ τοῦ Θεοῦ. Ὅθεν καὶ μοναχός, εἰ καὶ τῆς παραπεπτωκυίας φύσεως ἐστι τῶν ἀνθρώπων, ἀλλ᾿ ἰσχὺν ἔσχε προθυμηθεὶς τοῦ πατεῖν ἐπάνω όφεων καὶ σκορπίων, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ. Καὶ οὐδὲν αὐτὸν οὐ μὴ ἀδικήσει. Εξερχόμενος τοίνυν οὗτος τοῦ βίου, καὶ κόσμον καὶ γονέας καὶ γυναῖκα καὶ τέκνα καὶ ἀδελ φοὺς ἀφιεὶς, τὴν τῶν ἀγγέλων μιμεῖται ζωήν. Απροσπαθεῖς γὰρ οὗτοι τῶν κάτω, καὶ μὴ γενεὰν σαρκὸς ἔχοντες, ἀλλὰ καὶ τὸ δοῦναι λόγον, αίρειν ἐπ᾽ ὤμων Χριστοῦ τὸν σταυρὸν, καὶ τούτῳ ἀκολουθεῖν κατ' ίχνος, καὶ ὑπήκοον εἶναι, καὶ ἀρνήσασθαι πάντα, καὶ μὴ ποιεῖν οἰκεῖον θέλημα, ἔργον ἀγγέλων ἐστίν. «Εὐλογεῖτε γὰρ, φησὶ, τὸν Κύριον, πάντες άγ γελοι αὐτοῦ. Δυνατοὶ ἰσχύι, ποιοῦντες τὸν λόγον αὐτ τοῦ, τοῦ ἀκοῦσαι τῆς φωνῆς τοῦ λόγου αὐτοῦ. Εύλο γεῖτε τὸν Κύριον, πᾶσαι αἱ δυνάμεις αὐτοῦ, λειτουργοὶ αὐτοῦ, οἱ ποιοῦντες τὸ θέλημα αὐτοῦ. Ορᾶτε; Ἰδοὺ καθ' ὁμοίωσιν ἀγγέλων τὸ σχῆμα, καὶ αὐτοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ, τοῦ, Μὴ τὸ θέλημά μου, ἀλλὰ τὸ σὺν γενέσθω; εύξαμένου πρὸς τὸν Πατέρα. Δίδ καὶ Διονύσιος τοῦτο τὸ σχῆμα ὑπέρτερον τῇ καθαρότητι καὶ τῆς τῶν ἐν κόσμῳ ἐπισκόπων ζωής φησιν. ΚΕΦΑΛ. ΣΕΤ Διατί ἐπιπλέον οἱ νῦν εἰς ἐπισκοπὴν ἀγόμενοι πρώτον γίνονται μοναχοί. Διὸ καὶ ἡ τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησία, τους πλείους τῶν εἰς ἐπισκοπὴν ἀγομένων ἄρτι τῷ θείῳ σχήματι τούτῳ κατακοσμούσα πρότερον, οὕτως ἐπισκόπους καθιστῷ, τὰ μέγιστα καὶ ἅγια τῶν ἁγίων τῷ παν ἁγίῳ ἐξασφαλιζομένη καὶ ἱερῷ σχήματι. Ορα δὲ καὶ ὅπως τελεῖται ἡ τοῦ μοναχικού σχήματος ἐν Χριστῷ θεία τελετή. ΚΕΦΑΛ. ΣΕΖ'. Περὶ μοναχικῆς τελειώσεως, Προσέρχεται ὁ μονάσαι βουλόμενος εκουσίως, καὶ δοὺς λόγον τῆς κατὰ Θεὸν ζωής, δοκιμάζεται ἐν ὥρι σμένῳ καιρῷ, καὶ πίστιν δοὺς ἀπὸ τῆς αὐτοῦ βιοτῆς, καὶ τὴν τελείωσιν τοῦ σχήματος ἐκζητήσας, ἵνα μὴ δόξῃ βιασθείς ἢ ἀναγκασθεὶς, προσάγεται τῷ ναῷ ἐπεὶ ὡς δῶρον προσφέρεται, εξάγων αὐτὸς ἑαυτὸν τοῦ κόσμου· καὶ πρὸ τῶν πυλῶν ἱσταται, ἐπεὶ οὐδέπω Α'. νίκηι,
Ἐν τῇ μετανοίᾳ δὲ καὶ τὸ τῆς μετανοίας άγγελε - In penitentia vero et poenitentia angclicus
κὲν εὑρίσκεται σχῆμα· περὶ οὗ δὴ καὶ προειρήκαμεν.
Πλὴν ἀναγκαῖον πάλιν ἐρεῖν ὅπως τε 189 τελείω
ται, καὶ τὰ περὶ τῶν συμβόλων αὐτοῦ.
ΚΕΦΑΛ. ΣΞΕ.
Διατὶ τὸ τῶν μοναχῶν σχῆμα αγγελικὸν ὀνομάζεται.
᾿Αλλὰ πῶς μετανοίας σχήμα λέγεται καὶ ἀγγελι
κόν; ἐπεὶ οὐ περιπίπτουσιν ἄγγελοι, εἴποι τις άν,
ὅτι οὐδὲ φύσει τὸ περιπίπτειν αὐτοῖς. "Ος ἀκουέτω,
ὡς τὸ ἄτρεπτον καὶ ἄπτωτον Θεοῦ μόνον, ἀεὶ ὄντος
καὶ ἀναλλοιώτου μένοντος. Τοῖς ἀρξαμένοις δὲ καὶ
κτιστοῖς ἀλλοίωσις ἔπεται. Καὶ δῆλον, ὥς τινες ἐκ
τῶν ἀγγέλων περιπεπτώκασιν, ἀλλὰ τὸ προσέχειν
αὐτοὺς, καὶ ταπεινοῦσθαι, καὶ ὑπείκειν Θεῷ, καὶ
λειτουργοὺς εἶναι καθαρούς, καὶ ποιεῖν τὸ θέλημα
αὐτοῦ, καθὰ γέγραπται, τοῦτό ἐστι τὸ ἀγγέλους εἶναι.
Αγγελος γὰρ ὁ ἀναγγέλλων τὰ τοῦ Θεοῦ. Ὅθεν καὶ
μοναχός, εἰ καὶ τῆς παραπεπτωκυίας φύσεως ἐστι
τῶν ἀνθρώπων, ἀλλ᾿ ἰσχὺν ἔσχε προθυμηθεὶς τοῦ
πατεῖν ἐπάνω όφεων καὶ σκορπίων, καὶ ἐπὶ πᾶσαν
τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ. Καὶ οὐδὲν αὐτὸν οὐ μὴ
ἀδικήσει. Εξερχόμενος τοίνυν οὗτος τοῦ βίου, καὶ
κόσμον καὶ γονέας καὶ γυναῖκα καὶ τέκνα καὶ ἀδελ
φοὺς ἀφιεὶς, τὴν τῶν ἀγγέλων μιμεῖται ζωήν.
Απροσπαθεῖς γὰρ οὗτοι τῶν κάτω, καὶ μὴ γενεὰν
σαρκὸς ἔχοντες, ἀλλὰ καὶ τὸ δοῦναι λόγον, αίρειν
ἐπ᾽ ὤμων Χριστοῦ τὸν σταυρὸν, καὶ τούτῳ ἀκολουθεῖν κατ' ίχνος, καὶ ὑπήκοον εἶναι, καὶ ἀρνήσασθαι
πάντα, καὶ μὴ ποιεῖν οἰκεῖον θέλημα, ἔργον ἀγγέλων
ἐστίν. «Εὐλογεῖτε γὰρ, φησὶ, τὸν Κύριον, πάντες άγγελοι αὐτοῦ. Δυνατοὶ ἰσχύι, ποιοῦντες τὸν λόγον αὐτ
τοῦ, τοῦ ἀκοῦσαι τῆς φωνῆς τοῦ λόγου αὐτοῦ. Εύλο
γεῖτε τὸν Κύριον, πᾶσαι αἱ δυνάμεις αὐτοῦ, λειτουργοὶ αὐτοῦ, οἱ ποιοῦντες τὸ θέλημα αὐτοῦ. Ορᾶτε;
Ἰδοὺ καθ' ὁμοίωσιν ἀγγέλων τὸ σχῆμα, καὶ αὐτοῦ
Ἰησοῦ Χριστοῦ, τοῦ, Μὴ τὸ θέλημά μου, ἀλλὰ τὸ
σὺν γενέσθω; εύξαμένου πρὸς τὸν Πατέρα. Δίδ καὶ
Διονύσιος τοῦτο τὸ σχῆμα ὑπέρτερον τῇ καθαρότητι
καὶ τῆς τῶν ἐν κόσμῳ ἐπισκόπων ζωής φησιν.
ΚΕΦΑΛ. ΣΕΤ
Διατί ἐπιπλέον οἱ νῦν εἰς ἐπισκοπὴν ἀγόμενοι
πρώτον γίνονται μοναχοί.
&
Διὸ καὶ ἡ τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησία, τους πλείους
τῶν εἰς ἐπισκοπὴν ἀγομένων ἄρτι τῷ θείῳ σχήματι
τούτῳ κατακοσμούσα πρότερον, οὕτως ἐπισκόπους
καθιστῷ, τὰ μέγιστα καὶ ἅγια τῶν ἁγίων τῷ παν
ἁγίῳ ἐξασφαλιζομένη καὶ ἱερῷ σχήματι. Ορα δὲ
καὶ ὅπως τελεῖται ἡ τοῦ μοναχικού σχήματος ἐν
Χριστῷ θεία τελετή.
ΚΕΦΑΛ. ΣΕΖ'.
Περὶ μοναχικῆς τελειώσεως,
Προσέρχεται ὁ μονάσαι βουλόμενος εκουσίως, καὶ
δοὺς λόγον τῆς κατὰ Θεὸν ζωής, δοκιμάζεται ἐν ὥρι
σμένῳ καιρῷ, καὶ πίστιν δοὺς ἀπὸ τῆς αὐτοῦ βιοτῆς,
καὶ τὴν τελείωσιν τοῦ σχήματος ἐκζητήσας, ἵνα μὴ
δόξῃ βιασθείς ἢ ἀναγκασθεὶς, προσάγεται τῷ ναῷ·
ἐπεὶ ὡς δῶρον προσφέρεται, εξάγων αὐτὸς ἑαυτὸν
τοῦ κόσμου· καὶ πρὸ τῶν πυλῶν ἱσταται, ἐπεὶ οὐδέπω
PATROL. GR. CLV.
invenitur habitus: de quo jam supra diximus. Α'.
tamen necessarium est iterum quomodo conficiatur
et de ejus symbolis dicere.
CAPUT CCLXV.
Quare penitentialis et monachalis habitus angelico
nomine appellatur?
Sed quomodo pœnitentiæ habitus dicitur angelirus, fortasse dicet aliquis, cum angeli non ca
dant, natura non est eis ut cadere possint? Audiat;
iste immutabilitatem et impeccantiam solius ease
Dei qui semper est et immutabilis permanet, res
autem quæ cœperunt et creatæ sunt mutatio sequitur, quod liquet cum nonnulli ex angelis lapsi
fuerint; sed eos Deo adhærere, coram eo humiliari
eique obedire, mundos esse ninistros, facere ejus
voluntatem sicut scriptum est, hæc est angelorum
conditio. Nam angelus idem sonat ac rerum divinarum nuntius. Unde et monachus, etsi lapsæ sit
hominum naturæ, attamen, si voluntate ferveat,
virtutem habet ambulandi super serpentes et scorpiones et super omnem inimici potestatem, et
nihil ei nocebit. Hic igitur e vita egressus, millidoque et parentibus, muliere, filiis atque fratribus
derelictis, vitam angelorum imitatur; isti enim
nullo terrestrium amore tenentur, neque carnaleni
habent propinquitatem, sed insuper rationem
submittere, super humeros crucem Christi tollere,
ejus sequi vestigio, docilem esse, omnia abnegare,
propriam voluntatem non facere, hoc est opus
angelorum. Ait enim: «Benedicite Dominum,
omnes angeli ejus, potentes virtute, farientes
verbum illius ad audiendam vocem sermonum
ejus. Benedicit Dominum, omnes virtutes eins,
ministri ejus, qui facite voluntatem ejus.»
Videtisne? En habitus ille est secundum similitudinem angelorum et ipsius Jesu Christi qui Patrem
deprecabatur dicens: «Non mea voluntas sed tua
fat. Ideo Dionysius dixit hunc ipsius vitæ epis
scoporum qui în mundo sunt integritate præstare.
CAPUT CCLXVI.
›
Quare ui plurimum qui nunc ad episcoparum perueνίκηι, prius funt monachi?
Quamobrem Christi Ecclesia plerosque eorum)
quos modo ad episcopatum extollit prius hoc habita
adornatos sic episcopos constituit, maxima et
sancta sanctorum hoc sanctissimo sacroque habito
confirmando. Vide autem quomodo fiat monachio'
habitus in Christo divina consecratio.
CAPUT CCLXVII.
De monachali perfectione.
Accedit qui libenter vult monachi vitam agere,
et data ratione vitæ quæ est secundum Deum, in
tempore constituto probatur; deinde fdem dans
per suam convers&tionem, et sacrum habitus
induendi ritum exposcens, ne videatur vim passus
atque coactus, templum adit, quoniam velut dorum
semetipsum offert, et pro foribus slat, quoniain
col. 491–492page 12 of 17
PG 155:491συναρίθμιος τοῖς ἀγγέλοις καὶ ἀνθρ"ποις ἀγγελικοῖς. ᾿Αλλὰ καὶ ὡς μετανοῶν, πρὸ τοῦ παραδείσου καὶ τοῦ οὐρανοῦ ἵσταται εἰσενεχθῆναι ἐκδυσωπων, καὶ τῆς ἱερᾶς ἀρξαμένης μυσταγωγίας, μετὰ τὴν πρώτην εἰς τὰ ἅγια εἴσοδον, ἢ δηλοῖ τὴν τοῦ προσ λήμματος ἡμῶν εἰς τὰ ἄνω προσαγωγὴν, καὶ αὐτός προσάγεται, ὡς τὸ ἀπολωλὸς εὑρεθεὶς, καὶ ἐπὶ τῶν ὤμων τοῦ εὑρηκότος Δεσπότου ληφθεὶς καὶ ἀνενεχθεὶς. ΚΕΦΑΛ. ΣΤΗ. Τί τὸ ἀνυπόδετον καὶ γυμνὸν εἶναι καὶ ἀσκεπή. Διὸ καὶ γυμνός τῶν κοσμικῶν ἐστιν ἐνδυμάτων, καὶ ἀνυπόδητός τε καὶ ἀσκεπής· τὸ μὲν, ὅτι τὰ περ ριττὰ καὶ τοῦ κόσμου πάντα ἀπέρριψε· τὸ δὲ, ὅτι καὶ πένης ἐστὶ καὶ πτωχὸς, ὡς 190 ὑπὸ τῶν λιγο στῶν τὸν πλοῦτον ἀφαιρεθείς, καὶ δεινῶς τραυματισθεὶς καὶ μωλωπισθεὶς, καὶ γυμνὸς ἀφεθείς, καὶ ἡμιθνής κείμενος· ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τῶν κακῶν πολι τῶν τὰ ὑπάρχοντα ἀφαιρεθείς, καὶ ὑπὸ τοῦ λιμού καὶ τῆς κακίστης τροφῆς τῶν κερατίων κατατακείς. ΚΕΦΑΛ. ΣΕΘ'. Τι τὸ οὕτω γυμνὸν προσάγεσθαι, κρατούμενον ταῖς ἀγκάλαις, καὶ ὑποπίπτειν, καὶ τὰ λοιπά. Οθεν καὶ προσαγομένου τούτου γυμνοῦ ὑπὸ τῶν καλῶν δούλων ὡς ἀγγέλων τῶν ἰσαγγέλων ἀνδρῶν, τ), «Αγκάλας πατρικὰς διανοίξαί μοι σπεύσον, ο ἐκφών νως ᾄδεται. Καὶ φῶτα ἀνάπτεται, τὴν διδομένην χάριν καὶ ἔλλαμψιν καὶ τὴν χαρὰν δηλοῦντα τὴν ἐπουράνιον. Καὶ τρὶς μὲν προσπίπτει ὁ προταγόμε νος διὰ τὴν Τριάδα, καὶ τὸ βέβαιον τῆς προσαγωγῆς ἀνίσταται δὲ τρίς, ὅτι ἐγείρεται ἐκ τοῦ πτώματος καὶ ἐγγίσας ταῖς θύραις ταῖς ἱεραῖς ὡς τῷ οὐρανῷ, τῷ καθηγητῇ προσπίπτει ὡς τῷ οὐρανίῳ Πατρί· καὶ διαρῶς προσδέχεται ὡς ὁ ἀποδημήσας υἱός. Εἶτα καὶ ἀνίσταται, καὶ τοῖς ἀδελφοῖς ὑποπίπτει συγχώρησιν εξαιτῶν, ὡς πρὸς τὸν πρεσβύτερον υἱὸν μὴ ὀργίζεσθαι παρακαλῶν, ὡς καὶ αὐτοὺς καθυβρίσας, αλλ γως πολιτευσάμενος· καὶ τούτοις ἅμα τῷ οὐρανίῳ Πατρὶ καταλλάσσεται. ΚΕΦΑΛ. ΣΟ. Διατί αἱ ὑποσχέσεις ἐν ἐρωτήσει τε καὶ ἀποκρίσει· καὶ ὅτι διὰ τὸ ἑκούσιον. Εἶτα ἀνοίξαι τὰ ὦτα καὶ τὸ στόμα διακελεύεται, καὶ μὴ ἐν ὑποκρίσει καὶ εἰρωνείᾳ, ἀλλὰ τὰ ἀληθῆ τῆς μετανοίας ἀληθῶς ἀνομολογήσει· καὶ ἐρωτώμενος, καθομολογεῖ διατί προσῆλθεν. Οτι ποθεῖ τὸν τῆς ἀσκήσεως βίον, καὶ καταταγήναι τῷ τῶν μονα ζόντων χορῷ ζητεῖ· καὶ ὅτι ἐκουσίως, καὶ χωρὶς ἀνάγκης προσέρχεται· καὶ φυλάττειν ἑαυτὸν ἐν παρ θενίᾳ καὶ σωφροσύνῃ καὶ εὐλαβείᾳ, καὶ σώζειν ἄχρι θανάτου τῷ προϊσταμένῳ τὴν ὑπακοὴν ἐπαγγέλλεται· καὶ πᾶσαν θλίψιν καὶ στενοχωρίαν ὑπομένειν διὰ τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, καὶ παραμένειν τῷ μοναστηρίῳ καὶ τῇ ἀσκήσει ἕως ἐσχάτης ἀναπνοῆς. Ταῦτα οὖν καθυποσχεθεὶς ἐνώπιον Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων, ὡς προσαγόμενος ἐθελόθυτον θύμα ζῶν καὶ
nondum inter angelus homines angelicos diname- συναρίθμιος τοῖς ἀγγέλοις καὶ ἀνθρ"ποις ἀγγελιratus est, sed quasi poenitens, ante paradisum
atque cœlum stat, intrare nequaquam audens; et
incepta sacra initiatione, post primum in sancta
ingressum quo signíficatur naturam nostram ad
superna fuisse assumptain, ipse adducitur, perinde
ac si inventus esset qui perierat, super humeros
Domini qui invenit susceptus et apportatus.
CAPUT CCLX VIII.
Quid notat quod sine calceis est et nudus, capiteque
intecto.
་
Ideo vestibus mundanis exutus est pedibusque
nudis et detecto capite, illud quidem quoniam
onuia mundi superflua abjecit; istud vero quoniam
inops est et pauper, quasi fuerit a. latronibus
divitiis spoliatus, et inisere vulnératus atque plagis contusus nullusque derelictus, et semianimus
jacens, vel etiam quasi bonis a malis civibus
eversus atque fame et pessima siliquarum esca
viribus exhaustus.
CAPUT CCLXIX.
Quid quod ita nudus adducitur, excipitur ulnis, procidit, et catera.
κοῖς. ᾿Αλλὰ καὶ ὡς μετανοῶν, πρὸ τοῦ παραδείσου
καὶ τοῦ οὐρανοῦ ἵσταται εἰσενεχθῆναι ἐκδυσωπων,
καὶ τῆς ἱερᾶς ἀρξαμένης μυσταγωγίας, μετὰ τὴν
πρώτην εἰς τὰ ἅγια εἴσοδον, ἢ δηλοῖ τὴν τοῦ προσ
λήμματος ἡμῶν εἰς τὰ ἄνω προσαγωγὴν, καὶ αὐτός
προσάγεται, ὡς τὸ ἀπολωλὸς εὑρεθεὶς, καὶ ἐπὶ τῶν
ὤμων τοῦ εὑρηκότος Δεσπότου ληφθεὶς καὶ ἀνενε
χθείς.
ΚΕΦΑΛ. ΣΤΗ.
Τί τὸ ἀνυπόδετον καὶ γυμνὸν εἶναι καὶ ἀσκεπή.
Διὸ καὶ γυμνός τῶν κοσμικῶν ἐστιν ἐνδυμάτων,
καὶ ἀνυπόδητός τε καὶ ἀσκεπής· τὸ μὲν, ὅτι τὰ περ
ριττὰ καὶ τοῦ κόσμου πάντα ἀπέρριψε· τὸ δὲ, ὅτι
καὶ πένης ἐστὶ καὶ πτωχὸς, ὡς 190 ὑπὸ τῶν λιγο
στῶν τὸν πλοῦτον ἀφαιρεθείς, καὶ δεινῶς τραυματι
σθεὶς καὶ μωλωπισθεὶς, καὶ γυμνὸς ἀφεθείς, καὶ
ἡμιθνής κείμενος· ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τῶν κακῶν πολι
τῶν τὰ ὑπάρχοντα ἀφαιρεθείς, καὶ ὑπὸ τοῦ λιμού
καὶ τῆς κακίστης τροφῆς τῶν κερατίων κατατακείς.
Τι τὸ οὕτω γυμνὸν προσάγεσθαι, κρατούμενον
ταῖς ἀγκάλαις, καὶ ὑποπίπτειν, καὶ τὰ λοιπά.
Unde illo ita nudo a bonis servis velut angelis,
Οθεν καὶ προσαγομένου τούτου γυμνοῦ ὑπὸ τῶν
viris scilicet ad angelorum dignitaten evectis, in- καλῶν δούλων ὡς ἀγγέλων τῶν ἰσαγγέλων ἀνδρῶν, τ),
Iroducto, istud alla voce cantatur: «Manus pater-
«Αγκάλας πατρικὰς διανοίξαί μοι σπεύσον, ο ἐκφών
nas aperire willi festina.» Lumina quoque accentνως ᾄδεται. Καὶ φῶτα ἀνάπτεται, τὴν διδομένην
uuntur quibus data gratia et illuminatio cœlestisque χάριν καὶ ἔλλαμψιν καὶ τὴν χαρὰν δηλοῦντα τὴν
monstratur latitia. Ter quidem procumbit addu- ἐπουράνιον. Καὶ τρὶς μὲν προσπίπτει ὁ προταγόμε
ctus, propter Trinitatem et ingresssionis firmitaνος διὰ τὴν Τριάδα, καὶ τὸ βέβαιον τῆς προσαγωγῆς·
tem. Ter autem surgit, quoniam a lapsu erigitur;
ἀνίσταται δὲ τρίς, ὅτι ἐγείρεται ἐκ τοῦ πτώματος·
et ad sacras valvas velut ad cœlum appropinquans,
καὶ ἐγγίσας ταῖς θύραις ταῖς ἱεραῖς ὡς τῷ οὐρανῷ,
coram præfecto, tanquam in conspectu Patris τῷ καθηγητῇ προσπίπτει ὡς τῷ οὐρανίῳ Πατρί· καὶ
caelestis provolvitur, euinque ut flius procul pere- διαρῶς προσδέχεται ὡς ὁ ἀποδημήσας υἱός. Εἶτα καὶ
grinatus hilariter amplectitur. Deinde surgit, et ἀνίσταται, καὶ τοῖς ἀδελφοῖς ὑποπίπτει συγχώρησιν
curam fratribus procumbit veniam flagitans, perinde εξαιτῶν, ὡς πρὸς τὸν πρεσβύτερον υἱὸν μὴ ὀργίζε
ac si filium natu majorem oret ne irascatur, quasi
σθαι παρακαλῶν, ὡς καὶ αὐτοὺς καθυβρίσας, αλλ
cos injuria affecisset dum stolide conversaretur,
γως πολιτευσάμενος· καὶ τούτοις ἅμα τῷ οὐρανίῳ
et cum eis simulque cum Patre cœlesti reconciliaΠατρὶ καταλλάσσεται.
Εur.
CAPUT CCLXX.
Quare promissiones in interrogatione consistant el
responsione, idque fieri ut sponte ac voluntale
promitti demonstretur.
Postea jubetur aures et os aperire nequaquam in
mendacio et simulatione, sed ut veritatem poenitentiæ vere condeatur, et interrogatus fatetur
quam ob rem accesserit; quoniam vitam desiderat
asceticam, et poscit ut in chorum monachorum
ascribatur, et quoniam libenter absque necessitate
accedit, necnon semetipsum servaturum esse in
virginitate, in castitate et pietate, obedientiamque
usque ad mortem præfecto præstiturum promittit,
ominem etiam afflictationem et angustiam passurum
propter regnum cœlorum et in monasterio sacrisque exercitationibus permansurum usque ad extremum spiritum. Hæc igitur pollicitus coram Deo et
hominibus, quasi offerat Creatori sacrificium voΚΕΦΑΛ. ΣΟ.
Διατί αἱ ὑποσχέσεις ἐν ἐρωτήσει τε καὶ ἀποκρί
σει· καὶ ὅτι διὰ τὸ ἑκούσιον.
Εἶτα ἀνοίξαι τὰ ὦτα καὶ τὸ στόμα διακελεύεται,
καὶ μὴ ἐν ὑποκρίσει καὶ εἰρωνείᾳ, ἀλλὰ τὰ ἀληθῆ
τῆς μετανοίας ἀληθῶς ἀνομολογήσει· καὶ ἐρωτώμε
νος, καθομολογεῖ διατί προσῆλθεν. Οτι ποθεῖ τὸν
τῆς ἀσκήσεως βίον, καὶ καταταγήναι τῷ τῶν μονα
ζόντων χορῷ ζητεῖ· καὶ ὅτι ἐκουσίως, καὶ χωρὶς
ἀνάγκης προσέρχεται· καὶ φυλάττειν ἑαυτὸν ἐν παρ
θενίᾳ καὶ σωφροσύνῃ καὶ εὐλαβείᾳ, καὶ σώζειν ἄχρι
θανάτου τῷ προϊσταμένῳ τὴν ὑπακοὴν ἐπαγγέλλε
ται· καὶ πᾶσαν θλίψιν καὶ στενοχωρίαν ὑπομένειν
διὰ τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, καὶ παραμένειν τῷ
μοναστηρίῳ καὶ τῇ ἀσκήσει ἕως ἐσχάτης ἀναπνοῆς.
Ταῦτα οὖν καθυποσχεθεὶς ἐνώπιον Θεοῦ καὶ ἀνθρώ
πων, ὡς προσαγόμενος ἐθελόθυτον θύμα ζῶν καὶ
col. 493–494page 13 of 17
PG 155:493λογικὴν τῷ κτίσαντι, κατηχεῖται. Καὶ τῆς τελειοτά τῆς ζωῆς ὑφηγεῖται αὐτῷ ὁ ἱερεὺς τὴν πολιτείαν. Καὶ ὡς πεινάσει ἔχει, καὶ διψῆσαι, καὶ γυμνητεῦσαι διὰ Χριστὸν τὸν ταῦτα παθόντα ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ ὀνειδισθῆναι καὶ χλευασθῆναι καὶ διωχθῆναι καὶ πάντα παθεῖν δι' αὐτὸν, καὶ χαίρειν, ὅτε ταῦτα πάντα πάθοι διὰ Χριστόν· καὶ ὅτι μεγίστη ή δωρεά καὶ δεύτερον βάπτισμα λαμβάνει, καὶ καθαίρεται τῶν ἁμαρτιῶν· καὶ υἱὸς φωτὸς δείκνυται· καὶ ὁ Κύριος ἡμῶν ἐπ' αὐτῷ χαίρει μετὰ τῶν ἀγγέλων αὐτοῦ, θύων αὐτῷ τὸν μόσχον τὸν σιτευτόν, ὅπερ ἐστὶν αὐτοῦ τὸ σῶμα καὶ αἷμα. Καὶ ὅπως ἀντιλογία μὲν καὶ ἀνηκοΐα, υπερηφανία τε καὶ τὰ λοιπὰ πάντα δεινά, πόρους εν ἀπ' αὐτοῦ, πλουτεῖ δὲ τὴν ταπείνωσιν καὶ τὴν ὑπακοὴν καὶ φιλαδελφίαν καὶ ἐπιείκειαν, τὴν μελέτην τε καὶ ἀνάγνωσιν τῶν θείων λο γίων, καὶ τήρησιν τῆς καρδίας ἀπὸ τῶν ῥυπαρῶν λογισμῶν· ἔτι δὲ ἐργασίαν τὴν κατὰ δύναμιν· καὶ τέλος ἐξαγγελίαν τῶν τῆς καρδίας κρυπτῶν κατὰ τὰς ἱεράς τε καὶ θείας ὑποθήκας. Δι' ὧν δείκνυται, ὡς ἄρα καλῶς εἴρηται τὸ σχῆμα τὸ ἅγιον ἐν τῇ μετ τανοίᾳ εἶναι. ΚΕΦΑΛ. ΣΟΑ'. η Τι ἡ τῶν τριχῶν σημαίνει κουρά. Ταῦτα οὖν πάντα καθομολογήσας ἐπ' ἐλπίδι τῆς δυνάμεως τοῦ Χριστοῦ, καὶ συνταξάμενος ἐν τούτοις μένειν ἄχρι τέλους ζωῆς αὐτοῦ, ἐκουσίως γὰρ Χρι στῷ ἀνατίθεται, κείρεται σταυροειδώς τὰς τρίχας τῆς κεφαλῆς εἰς τὸ ὄνομα τῆς Τριάδος· διὰ μὲν τῆς Τριάδος τελούμενος, διὰ δὲ τοῦ σταυροῦ τὴν νέκρωσιν τοῦ κόσμου δηλῶν, καὶ σφραγιζόμενος τῷ ὑπὲρ 191 ἡμῶν σταυρωθέντι· διὰ δὲ τῆς ἀφαιρέσεως καὶ κουρᾶς τῶν τριχῶν ἀπαρχὴν ἐκ τοῦ σώματος ὡς θυσίαν προσφέρων τῷ Κυρίῳ· ὅτι ὅλος προσάγεται, καὶ ἀφιερούται Χριστῷ, καὶ ὡς τὰ περιττὰ πάντα καὶ τὰ τοῦ κόσμου ἀποτιθέμενος. ΚΕΦΑΛ. ΣΟΒ'. Τίς ἡ δύναμις τῶν πρὸ τῆς κουρᾶς εὐχῶν. Πρὸ τῆς κουρᾶς δὲ, μετὰ τὰς ὑποσχέσεις, εὐχὰς παρὰ τοῦ ἱερέως δέχεται Ιεράς. Καὶ ἡ μὲν ἔστιν, ἵνα ὁ πανοικτίρμων Θεὸς ὑποδέξαιτο αὐτὸν ὡς προσελθόντα, καὶ ὑπαγκαλίσαιτο ὡς τὸν ἄσωτον, καὶ ὑπερ ασπίσαι αὐτοῦ διὰ τοὺς ἀεὶ πολεμοῦντας· καὶ ἵνα πάντοτε σὺν αὐτῷ ᾖ, εὐφραίνων αὐτοῦ καὶ γλυκαί των τὴν καρδίαν τῇ παρακλήσει τοῦ θείου Πνεύματος, ἀξιῶν αὐτὸν καὶ τῆς μερίδος τῶν ὁσίων, ὧν τὸ σχῆμα ενδύεται, ἵνα καὶ σὺν αὐτοῖς κληρονομήσῃ τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ἐν αὐτῷ τῷ Χριστῷ, ἐν καὶ εὐλογεῖ σὺν τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Πνεύματι. Αύτη γὰρ ἡ κλήσις πάντα τὰ θεῖα δίδωσι, καὶ τὸν τελούμενον τελειοί. Έπειτα σφραγίσας αὐτὸν, καὶ πρὸς ἀνατολὰς στραφείς, τὴν τελεωτέραν λέγει εὐχὴν, ἐπ' ἐδάφους κειμένου τοῦ τελουμένου. «Ο ὢν, Δέσ σποτα, Κύριε, ὁ μετὰ τοῦ ζῶντος καὶ ἐνυποστάτου Λόγου σου, καὶ τοῦ παρὰ σοῦ ἐκπορευομένου Πνεύ ματος τῆς ἀληθείας· ὃν καὶ Θεὸν ἀγγέλων φησίν, ᾧ καὶ τὰ Σεραφίμ παρίστανται ἀνυμνοῦντα, καὶ τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν τὸ φωτίζον πάντα, αὐτὸν εἶναι
λογικὴν τῷ κτίσαντι, κατηχεῖται. Καὶ τῆς τελειοτά luntarium, virum et rationabile, instruitur, et perτῆς ζωῆς ὑφηγεῖται αὐτῷ ὁ ἱερεὺς τὴν πολιτείαν.
Καὶ ὡς πεινάσει ἔχει, καὶ διψῆσαι, καὶ γυμνητεῦσαι διὰ Χριστὸν τὸν ταῦτα παθόντα ὑπὲρ ἡμῶν,
καὶ ὀνειδισθῆναι καὶ χλευασθῆναι καὶ διωχθῆναι καὶ
πάντα παθεῖν δι' αὐτὸν, καὶ χαίρειν, ὅτε ταῦτα
πάντα πάθοι διὰ Χριστόν· καὶ ὅτι μεγίστη ή δωρεά
καὶ δεύτερον βάπτισμα λαμβάνει, καὶ καθαίρεται
τῶν ἁμαρτιῶν· καὶ υἱὸς φωτὸς δείκνυται· καὶ ὁ
Κύριος ἡμῶν ἐπ' αὐτῷ χαίρει μετὰ τῶν ἀγγέλων
αὐτοῦ, θύων αὐτῷ τὸν μόσχον τὸν σιτευτόν, ὅπερ
ἐστὶν αὐτοῦ τὸ σῶμα καὶ αἷμα. Καὶ ὅπως ἀντιλογία
μὲν καὶ ἀνηκοΐα, υπερηφανία τε καὶ τὰ λοιπὰ πάντα
δεινά, πόρους εν ἀπ' αὐτοῦ, πλουτεῖ δὲ τὴν ταπεί
νωσιν καὶ τὴν ὑπακοὴν καὶ φιλαδελφίαν καὶ ἐπιείκειαν, τὴν μελέτην τε καὶ ἀνάγνωσιν τῶν θείων λο
γίων, καὶ τήρησιν τῆς καρδίας ἀπὸ τῶν ῥυπαρῶν
λογισμῶν· ἔτι δὲ ἐργασίαν τὴν κατὰ δύναμιν· καὶ
τέλος ἐξαγγελίαν τῶν τῆς καρδίας κρυπτῶν κατὰ
τὰς ἱεράς τε καὶ θείας ὑποθήκας. Δι' ὧν δείκνυται,
ὡς ἄρα καλῶς εἴρηται τὸ σχῆμα τὸ ἅγιον ἐν τῇ μετ
τανοίᾳ εἶναι.
ΚΕΦΑΛ. ΣΟΑ'.
η
fectissimæ vitæ conversationem illum docet sacerdos, aperit etiam quantum esurire oportebit ct
sitire et nudus esse propter Christum qui talia
propter nos toleravit, necnon injuriis lacessi et
illudi, et persecutionem pati omniaque propter
eum ferre, et gaudere quando ista omnia propter
Christum patietur, et quoniam hac est maximum
donum, et quia secundum accipit baptismum, et a
peccatis mundatur, et filius lucis ostenditur, et
Dominus noster de en gaudet cum angelis ejus,
occidens ei vitulum səginatum, quod est ¦ejus corpus et sangnis; indicat etiam quomodo rebellio et
inobedientia atque superbia cæteraque mala omnia
procul ab eo futura sint, sed eum divitem futurum
esse humilitate, obedientia, fraterna dilectione,
mansuetudine, meditatione et agnitione divinorum
sermonum, necnon cor esse servaturum ab impuris
cogitationibus et quantum poterit operaturum. Den
que abscondita cordis manifestat secundum sanctas
divinasque institutiones. Quibus ostenditur, habitum
sanctum esse, prout recte diximus, in panitentia.
CAPUT CCLXXI.
Quid indicet tonsura capillorum.
Idcirco hæc omnia confessus in spe virtutis
Christi, et fratribus cooplatus inter eos usque ad
finem vitæ suæ permansurus, libenter onim Christo
dicatur, in modumn crucis capillis capitis Londetur
in nomine Trinitatis, per Trinitatem consecratus,
Τι ἡ τῶν τριχῶν σημαίνει κουρά.
Ταῦτα οὖν πάντα καθομολογήσας ἐπ' ἐλπίδι τῆς
δυνάμεως τοῦ Χριστοῦ, καὶ συνταξάμενος ἐν τούτοις
μένειν ἄχρι τέλους ζωῆς αὐτοῦ, ἐκουσίως γὰρ Χρι
στῷ ἀνατίθεται, κείρεται σταυροειδώς τὰς τρίχας
τῆς κεφαλῆς εἰς τὸ ὄνομα τῆς Τριάδος· διὰ μὲν τῆς
· Τριάδος τελούμενος, διὰ δὲ τοῦ σταυροῦ τὴν νέκρω- C. per erucem vero se mortuum mundo ostendens,
σιν τοῦ κόσμου δηλῶν, καὶ σφραγιζόμενος τῷ ὑπὲρ
191 ἡμῶν σταυρωθέντι· διὰ δὲ τῆς ἀφαιρέσεως
καὶ κουρᾶς τῶν τριχῶν ἀπαρχὴν ἐκ τοῦ σώματος ὡς
θυσίαν προσφέρων τῷ Κυρίῳ· ὅτι ὅλος προσάγεται,
καὶ ἀφιερούται Χριστῷ, καὶ ὡς τὰ περιττὰ πάντα
καὶ τὰ τοῦ κόσμου ἀποτιθέμενος.
ΚΕΦΑΛ. ΣΟΒ'.
Τίς ἡ δύναμις τῶν πρὸ τῆς κουρᾶς εὐχῶν.
Πρὸ τῆς κουρᾶς δὲ, μετὰ τὰς ὑποσχέσεις, εὐχὰς
παρὰ τοῦ ἱερέως δέχεται Ιεράς. Καὶ ἡ μὲν ἔστιν, ἵνα
ὁ πανοικτίρμων Θεὸς ὑποδέξαιτο αὐτὸν ὡς προσελ
θόντα, καὶ ὑπαγκαλίσαιτο ὡς τὸν ἄσωτον, καὶ ὑπερασπίσαι αὐτοῦ διὰ τοὺς ἀεὶ πολεμοῦντας· καὶ ἵνα
πάντοτε σὺν αὐτῷ ᾖ, εὐφραίνων αὐτοῦ καὶ γλυκαί
των τὴν καρδίαν τῇ παρακλήσει τοῦ θείου Πνεύμα
τος, ἀξιῶν αὐτὸν καὶ τῆς μερίδος τῶν ὁσίων, ὧν τὸ
σχῆμα ενδύεται, ἵνα καὶ σὺν αὐτοῖς κληρονομήσῃ
τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ἐν αὐτῷ τῷ Χριστῷ, ἐν
καὶ εὐλογεῖ σὺν τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Πνεύματι. Αύτη
γὰρ ἡ κλήσις πάντα τὰ θεῖα δίδωσι, καὶ τὸν τελού
μενον τελειοί. Έπειτα σφραγίσας αὐτὸν, καὶ πρὸς
ἀνατολὰς στραφείς, τὴν τελεωτέραν λέγει εὐχὴν,
ἐπ' ἐδάφους κειμένου τοῦ τελουμένου. «Ο ὢν, Δέσ
σποτα, Κύριε, ὁ μετὰ τοῦ ζῶντος καὶ ἐνυποστάτου
Λόγου σου, καὶ τοῦ παρὰ σοῦ ἐκπορευομένου Πνεύ
ματος τῆς ἀληθείας· ὃν καὶ Θεὸν ἀγγέλων φησίν,
ᾧ καὶ τὰ Σεραφίμ παρίστανται ἀνυμνοῦντα, καὶ τὸ
φῶς τὸ ἀληθινὸν τὸ φωτίζον πάντα, αὐτὸν εἶναι
et confirmatus ei qui pro nobis fuit crucifixus;
per tonsuram autem et rasuram capitis quasi primitias ex corpore in sacrificium Deo offerret, quo.
niam ipse totus offertur et Domino consecratur,
et quasi omnia superflua et mund aa abjiceret.
CAPUT CCLXXII.
Quænam significatio precum quæ lonsuræ præmiltuntur.
At. ante tonsuram, post votorum nuncupationem,
preces sacras a sacerdote accipit. Prima quidem
est ut totius misericordiæ Deus illum ut accedentem
suscipiat, et amplectatur ut prodigum, et tueatur
adversus inimicos jugiter aggredientes. Utque
semper sit cum eo, delectans et lætificans cor ejus
consolatione Spiritus, eum dignans qui partem
habeat cum sanctis quorum induit habitum; ut
cum eis consequatur regnum cœlorum in ipso
Christo quem benedicit cum Patre et Spiritu; ¡la
enim invocatio divina dat omnia et initiatum perficit. Deinde eum signans et ad orientem conversus
perfectiorem dicit orationem, initiato jacente in
pavimento: O tu qui es, Domine Deus, cum vivo
et consubstantiali Verbo tuo, et procedente a te
Spirit veritatis....., quem Deum angelorum
appellat, cui Seraphim concinendo circumstant,
eumque verum esse lumen quo illuminantur omnia, cujus splendore stupent, tota supernorum primogenitorum Ecclesia testatur, et precatur ut
col. 495–496page 14 of 17
PG 155:495μαρτυρεί, δυσωπούμενον ὑπ' κάτης ἐπουρανίου κλησίας τῶν ἄνω πρωτοτόκων, καὶ ἐπὶ τὴν ταπείνωσιν εὔχεται ἐπιβλέψαι τοῦ τελουμένου, τοῦ πολύ τῶν ἐνώπιον ὁμολογήσαντος τὰ τῆς ὑποσχέσεως, καὶ συνάψαι τῷ χαρίσματι της υιοθεσίας τῷ ἐν τῷ ἁγίῳ βαπτίσματι διὰ τοῦ ἀγγελοειδούς τούτου σχήματος, καὶ τηρηθῆναι ἐν αὐτῷ, καὶ ἐνδυναμωθῆναι πρὸς τὸν τοῦ ἀοράτου ἐχθροῦ πόλεμον, καταβάλλειν τε τὰς τῆς σαρκὸς ἐπαναστάσεις τῇ δυνάμει τοῦ Πνεύματος, καὶ τὸν παλαιὸν ἀποβαλλόμενον, τὸν νέον ἐνδύσασθαι ἄνθρωπον, καὶ ἐν πᾶσιν ὀχυρώσα; καὶ ἐνισχύσας τῇ εὐχῃ, ὥστε ζῆν ἐν ὁσιότητι καὶ δικαιοσύνῃ, καὶ δρο γανον γενέσθαι Θεοῦ, καὶ κατοικητήριον Πνεύματος, ἀξιωθῆναι τοῦτον αἰτεῖται σὺν πᾶσι τοῖς ἐκλεκτος τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν. Καὶ ἐκφωνήσας δοξολογεῖ τὴν Τριάδα, παρ' ή; ἅπαν ἡμῖν χορηγείται δώρημα τέτ λειον. Καὶ τὴν εἰρήνην ἐκφωνήσαντος πᾶσι, καὶ τὸ κλἶναι τὰς κεφαλὰς, πάντες κλίνουσι, τὴν δουλείαν ὑποδεικνύντες σὺν τῷ τελουμένῳ μοναχῷ· ὃς δὴ καὶ οὐ τὴν χεῖρα τοῦ ἱεράρχου ἔχει ἐπικειμένην, οὐ γὰρ χειροτονίαν δέχεται, ἀλλὰ τὸ βιβλίον τῶν εὐχῶν μόν νον ἐπὶ κεφαλῆς, τὰς ἱερὰς εὐχὰς δεχόμενος. Επάγει οὖν ὁ ἱερεὺς καὶ τὴν ἑτέραν εὐχήν, ο Αγιε Κύριε τῶν δυνάμεων, ὁ Πατὴρ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, πρόσδεξαι τὸν δοῦλόν σου ὁ δεῖνα, ο Καὶ σφραγίζει τοῦτον τρὶς εἰς τελείωσιν ἅμα τοῦ τελουμένου μενα χοῦ, καὶ δόξαν τῆς Τριάδος, ἀφιερῶν τοῦτον αὐτῇ. καὶ τὰ λοιπὰ ὑπερευξάμενος, εκφωνεῖ καὶ δοξολογεί. Καὶ στραφεὶς ἐγείρει τὸν κείμενον, δεικνὺς ὡς ἐξαν. έστη τῆς ἁμαρτίας, καὶ τὴν ἄρεσιν ἔλαβε, καὶ προσεδέξατο τοῦτον ὁ Πατήρ, καὶ εἰς τὴν υἱοθεσίαν ἀνάγει πάλιν, καὶ τὴν προτέραν στολὴν τῆς καθάρσεως δίδωσι, καὶ μετὰ τῶν ἀγγέλων συντάττει. Διδ καὶ λαβὼν αὐτὸν τῆς δεξιᾶς ἐν τῷ ἀνιστἂν ὁ ἱερεὺ;, καὶ τὸ Εὐαγγέλιον ὑποδείξας ὡς τὸν Σωτῆρα, ἀσπά σασθαι λέγει αὐτό, ὅ δηλοῖ τὸ ἐναγκαλίσασθαι καὶ καταφιλῆσαι τὸν Πατέρα. Εἶτα και φησιν, «Ἰδοὺ ὁ Χριστὸς ἀοράτως ἐνταῦθα πάρεστι.; Καὶ παραγγέλλει προσέχειν, ὥστε μηκέτι πεσεῖν· ἐπεὶ οὐδεὶς ἀναγκάζει τοῦτον ὥστε ἀκουσίως ἐλθεῖν· ἀλλ' ἔχου σίν. προσέρχεται. Καὶ τοῦτο οὕτως ὁμολογεῖ, ὡς ἐκ προαιρέσεως ἔρχεται. Είτα πάλιν φησὶν ὁ ἱερεύς Ἰδού ὁ Χριστὸς ἀοράτως· ἐνταῦθα πάρεστι, καὶ βλέπε τίνι προσέρχῃ τῷ Χριστῷ δηλονότι· τίνι συν τάσσῃ· ὅτι αὐτῷ τῷ Χριστῷ· καὶ τίνι ἀποτάσσῃ οἷον αὐτῷ τῷ κόσμῳ 192 καὶ τοῖς τοῦ κόσμου. «Καὶ δοὺς αὐτῷ τὸ ψαλίδιον, ο Λάβε καὶ ἐπίδος μοι, κ φησὶν, ἵνα τὸ ἐκαύσιον δείξῃ. Καὶ εἰ μὲν αὐτός ἐστιν ἀναδεχόμενος καὶ Πατήρ, ὁ καὶ ἀποκείρων ἱερεὺς. αὐτὸς λαμβάνει τὸ ψαλίδιον πάλιν ἀπὶ τοῦ τελουμέν νου μοναχοῦ, ἀσπασαμένου τούτου πρότερον. Εἰ δ' οὖν λαμβάνει ὁ ἀνάδοχος τοῦτο, καὶ δίδωσιν αὐτὸ τῷ ἱερεῖ. Καὶ ὁ ἱερεὺς πάλιν παρέχει τῷ τελουμένῳ οὗ καὶ ἀσπαζομένου πάλιν καὶ διδόντος τοῦτο τῷ αναδόχῳ, αὐτὸς δίδωσι πάλιν τῷ ἱερεῖ. Καὶ τοῦτο γίνεται ἐπὶ τρὶς, εἰς τε τιμὴν τῆς Τριάδος, καὶ τοῦ γινομένου βεβαίωσιν. Καὶ ὁ ἱερεὺς τὸ τρίτον διδούς, φησίν· «Ἰδοὺ ἐκ τῆς χειρὸς τοῦ Χριστοῦ λαμβάνεις αὐτό.» Φοβερὸς ὁ λόγος, καὶ φρίκην ἐμποιών
oculos alemitiat super humilitatem initiati qui coram μαρτυρεί, δυσωπούμενον ὑπ' κάτης ἐπουρανίου Bxmultis vota nuncupavit, et eum admittat in gratiam
adoptionis quam in sacro baptismate redemit propler hunc habitum angelice simillimum; flagitat
etiam ut iste in eo servetur, et induatur robore ad
pugnandum contra invisibilem inimicum, et subjiciendas carnis rebelliones virtute Spiritus, utque
exuto vetere homine, novum induat, in omnibus
commorans et oratione insistens ut vivat ille in
sanctitate et justiția, Gat Dei instrumentum et habitaculum Spiritus, et dignus habeatur qui cum
omnibus electis regnum colorum obtineat, deprecatur. Et vocem extollens benedicit Trinitatem, ex
qua omne vobis venit donum perfectum; et postquam pacem omnibus pronuntiavit, et dixit: Incli
nate capita vestra, omnes inclinant cum monacho
nuper initiato, qui non nianum pontificis habet
impositam, non enim ordinationem accipit, srd
solummodo librum precuin super caput positum,
dum sacras preces suscipit. Adhibet ergo sacerdos
alam orationem: Sancte Domine virtutum,
Pater Domini nostri Jesu Christi, suscipe servum
1uum istum. Et ter signat eum in perfectionem
initiati monachi, simulque in gloriam Trinitatis
cui illum consecrat, et cætera deprecatus elevata
voce, benedicit. Et conversus jarentem erigit, id
innuens, eum ex peccato surrexisse, remissionem
consecutum, el exceptum fuisse a l'aire, rursumque
In filium adoptatum, illi primam puritatis stolam
reddidisse, collocasseque cum angelis. Quapropter,
fllius dexteram arripiens, illum erigi sacerdos, et
ostendens Evangelium, tanquam Salvatorem illud
deosculari mandat, quod innuit amplecti et deescuari Patrem. Tum addit: Ecce, Christus invisibi+
liter hic adest, mqnelque ut altento animo sis,
neque in posterum cadas. Quoniam nenio çum
cogit ita ut invitus veniat, sed libenter accedit.
Quod ita confitetur, nempe ex proposito venire.
Dein rursum ait sacerdos: 4 Ecce Christus iurisibiliter hic adest, et vide ad quem accedis, Christam
scilicet, cui conjungeris, ipsi enim Christo adumaris, et cui abrenuntias, nempe mundo et rebus
mundi.» Dansque forfculas: «Accipe, inquit, et
mihi reddeɔ, ut spontaneam ostendat voluntatem.
Εt si ipse quidem recipit pater qui tonsuram facturus est sacerdos, ipse iterum sumit forficulas ab
initiato monacho qui prius cum amplectitur. At si
bas accipit sponsor, deinde cas dat sacerdoti, et
rursus sacerdos initiato tradit, eoque iterum amplectente et illas sponsori præbente, ipse iterum
eas reddit sacerdoti. Quod fit trina vice, et in honorem Trinitatis, et in confirmationein ejus quod
factum est. Sacerdos vero tertia vice accipiens:
• Ecce, ait, & manu Christi eas accipis»; terriLile verbum tremorem incutiens audientibus. Deinde
sumens forticulas dicit; ‹ Benedictus Deus qui vult
omnes salvos fieri», et reliqua. Nam oportet Domino gratias agere de omnibus salutiferis operibus. Statim ergo tondet eum sacerdos in nomine
κλησίας τῶν ἄνω πρωτοτόκων, καὶ ἐπὶ τὴν ταπεί
νωσιν εὔχεται ἐπιβλέψαι τοῦ τελουμένου, τοῦ πολύ
τῶν ἐνώπιον ὁμολογήσαντος τὰ τῆς ὑποσχέσεως, καὶ
συνάψαι τῷ χαρίσματι της υιοθεσίας τῷ ἐν τῷ ἁγίῳ
βαπτίσματι διὰ τοῦ ἀγγελοειδούς τούτου σχήματος,
καὶ τηρηθῆναι ἐν αὐτῷ, καὶ ἐνδυναμωθῆναι πρὸς τὸν
τοῦ ἀοράτου ἐχθροῦ πόλεμον, καταβάλλειν τε τὰς
τῆς σαρκὸς ἐπαναστάσεις τῇ δυνάμει τοῦ Πνεύματος,
καὶ τὸν παλαιὸν ἀποβαλλόμενον, τὸν νέον ἐνδύσασθαι
ἄνθρωπον, καὶ ἐν πᾶσιν ὀχυρώσα; καὶ ἐνισχύσας τῇ
εὐχῃ, ὥστε ζῆν ἐν ὁσιότητι καὶ δικαιοσύνῃ, καὶ δρο
γανον γενέσθαι Θεοῦ, καὶ κατοικητήριον Πνεύματος,
ἀξιωθῆναι τοῦτον αἰτεῖται σὺν πᾶσι τοῖς ἐκλεκτος τῆς
βασιλείας τῶν οὐρανῶν. Καὶ ἐκφωνήσας δοξολογεῖ τὴν
Τριάδα, παρ' ή; ἅπαν ἡμῖν χορηγείται δώρημα τέτ
λειον. Καὶ τὴν εἰρήνην ἐκφωνήσαντος πᾶσι, καὶ τὸ
κλἶναι τὰς κεφαλὰς, πάντες κλίνουσι, τὴν δουλείαν
ὑποδεικνύντες σὺν τῷ τελουμένῳ μοναχῷ· ὃς δὴ καὶ
οὐ τὴν χεῖρα τοῦ ἱεράρχου ἔχει ἐπικειμένην, οὐ γὰρ
χειροτονίαν δέχεται, ἀλλὰ τὸ βιβλίον τῶν εὐχῶν μόν
νον ἐπὶ κεφαλῆς, τὰς ἱερὰς εὐχὰς δεχόμενος. Επάγει
οὖν ὁ ἱερεὺς καὶ τὴν ἑτέραν εὐχήν, ο Αγιε Κύριε τῶν
δυνάμεων, ὁ Πατὴρ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ,
πρόσδεξαι τὸν δοῦλόν σου ὁ δεῖνα, ο Καὶ σφραγίζει
τοῦτον τρὶς εἰς τελείωσιν ἅμα τοῦ τελουμένου μεναχοῦ, καὶ δόξαν τῆς Τριάδος, ἀφιερῶν τοῦτον αὐτῇ.
καὶ τὰ λοιπὰ ὑπερευξάμενος, εκφωνεῖ καὶ δοξολογεί.
Καὶ στραφεὶς ἐγείρει τὸν κείμενον, δεικνὺς ὡς ἐξαν.
έστη τῆς ἁμαρτίας, καὶ τὴν ἄρεσιν ἔλαβε, καὶ
προσεδέξατο τοῦτον ὁ Πατήρ, καὶ εἰς τὴν υἱοθεσίαν
ἀνάγει πάλιν, καὶ τὴν προτέραν στολὴν τῆς καθάρ
σεως δίδωσι, καὶ μετὰ τῶν ἀγγέλων συντάττει. Διδ
καὶ λαβὼν αὐτὸν τῆς δεξιᾶς ἐν τῷ ἀνιστἂν ὁ ἱερεὺ;,
καὶ τὸ Εὐαγγέλιον ὑποδείξας ὡς τὸν Σωτῆρα, ἀσπά
σασθαι λέγει αὐτό, ὅ δηλοῖ τὸ ἐναγκαλίσασθαι καὶ
καταφιλῆσαι τὸν Πατέρα. Εἶτα και φησιν, «Ἰδοὺ ὁ
Χριστὸς ἀοράτως ἐνταῦθα πάρεστι.; Καὶ παραγ
γέλλει προσέχειν, ὥστε μηκέτι πεσεῖν· ἐπεὶ οὐδεὶς
ἀναγκάζει τοῦτον ὥστε ἀκουσίως ἐλθεῖν· ἀλλ' ἔχου
σίν. προσέρχεται. Καὶ τοῦτο οὕτως ὁμολογεῖ, ὡς ἐκ
προαιρέσεως ἔρχεται. Είτα πάλιν φησὶν ὁ ἱερεύς·
• Ἰδού ὁ Χριστὸς ἀοράτως· ἐνταῦθα πάρεστι, καὶ
βλέπε τίνι προσέρχῃ τῷ Χριστῷ δηλονότι· τίνι συν
τάσσῃ· ὅτι αὐτῷ τῷ Χριστῷ· καὶ τίνι ἀποτάσσῃ
οἷον αὐτῷ τῷ κόσμῳ 192 καὶ τοῖς τοῦ κόσμου. «Καὶ
δοὺς αὐτῷ τὸ ψαλίδιον, ο Λάβε καὶ ἐπίδος μοι, κ
φησὶν, ἵνα τὸ ἐκαύσιον δείξῃ. Καὶ εἰ μὲν αὐτός ἐστιν
ἀναδεχόμενος καὶ Πατήρ, ὁ καὶ ἀποκείρων ἱερεὺς.
αὐτὸς λαμβάνει τὸ ψαλίδιον πάλιν ἀπὶ τοῦ τελουμέν
νου μοναχοῦ, ἀσπασαμένου τούτου πρότερον. Εἰ δ'
οὖν λαμβάνει ὁ ἀνάδοχος τοῦτο, καὶ δίδωσιν αὐτὸ τῷ
ἱερεῖ. Καὶ ὁ ἱερεὺς πάλιν παρέχει τῷ τελουμένῳ
οὗ καὶ ἀσπαζομένου πάλιν καὶ διδόντος τοῦτο τῷ
αναδόχῳ, αὐτὸς δίδωσι πάλιν τῷ ἱερεῖ. Καὶ τοῦτο
γίνεται ἐπὶ τρὶς, εἰς τε τιμὴν τῆς Τριάδος, καὶ τοῦ
γινομένου βεβαίωσιν. Καὶ ὁ ἱερεὺς τὸ τρίτον διδούς,
φησίν· «Ἰδοὺ ἐκ τῆς χειρὸς τοῦ Χριστοῦ λαμβά
νεις αὐτό.» Φοβερὸς ὁ λόγος, καὶ φρίκην ἐμποιών
col. 497–498page 15 of 17
PG 155:497τοῖς ἀκούουσιν. Εἶτα λαβὼν τὸ ψαλίδιον, ἐπιλέγει, Εὐλογητὸς ὁ Θεὸς ὁ θέλων πάντας σωθῆναι, ο καὶ τὰ λοιπά. Δεῖ γὰρ εὐχαριστεῖν τῷ Κυρίῳ ἐπὶ πᾶσι τοῖς σωτηρίοις ἔργοις. Εὐθὺς οὖν ἀποκείρει αὐτὸν ὁ ἱερεὺς εἰς ὄνομα της Τριάδος, σταυροειδώς χείρων αὐτὸν ἀπὸ κορυφῆς, καὶ τὰς τρίχας τῷ θυσιαστηρίῳ ἀποτίθησι, δεικνύς, ὡς ἀπαρχὴ αὗται καὶ δῶρον εἰσι τῷ Θεῷ ὡς καὶ ὁ προσενεχθεὶς ὅλος, καὶ θυσία ζῶσα καὶ εὐάρεστος. Εἶτα καὶ τὰ τοῦ σχήματος ἐνδιδύσκει, Έκαστον σφραγίζων τῷ τοῦ σταυροῦ τύπῳ. Καὶ ἐπι λέγων, ο 'Ενδύεται ὁ δοῦλος τοῦ Θεοῦ, ἡ περιζώννυται, ἢ ὑποδύεται, ἢ ἑτερόν τι, εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Π. τρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος και Εἴπωμεν ὑπὲρ αὐτοῦ τὸν Κύριε ἐλέησον.» Ο καὶ τρὶς ἐν ἑκάστῳ παρὰ πάντων λέγεται, δηλουμένου, ὡς ἐν τῇ Τριάδι τειχίζεται, καὶ τὸ θεῖον ἔλεός ἐστιν ἐπ' αὐτῷ· καὶ αὕτη ἡ εὐχὴ ἐξαιρέτως τοῦ μοναχοῦ, τὰ παρὰ τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ ἐκκαλεῖσθαι τὸν ἔλεον. ΚΕΦΑΛ. ΣΥΓ. Τί δηλοῦσι τὰ τοῦ ἱεροῦ σχήματος τῶν μοναχῶν άμφια. ο Ενδύεται δὲ πρῶτον μὲν, φησί, χιτῶνα εὐφροσύνης καὶ ἀγαλλιάσεως, ἀντὶ τῆς γυμνώσεως εκείνης σε καὶ αἰσχύνης, καὶ τῆς παρακολουθησάσης διὰ τῆς παρακοῆς καὶ τῆς ἁμαρτίας φθορᾶς τοῦ θανάτου και τῆς λύπης, ἣν ἀναιρεῖ δι᾽ ὑπακοῆς καὶ ἀφθόρου ζωῆς τὸ μοναδικὸν σχῆμα τὸ ἅγιον. Εἶτα τὸ παλλίον τοῦ μεγάλου σχήματος. «Εἰς στολήν, λέγων, ἀφθαρσίας καὶ σεμνότητος,» ὡς Θεοῦ σκέπης σημεῖον, διὰ τῆς ἐν εὐλαβείᾳ ζωῆς χαριζόμενον ζωὴν αἰώνιον τῷ λαμ βάνοντι, ἔτι δὲ καὶ εἰς θείαν περιβολὴν, ἣν ἡ χάρις τοῦ Πνεύματος δίδωσιν, ἀντὶ τῶν δερματίνων χιτώνων. Εἶτα τὸ κι υκούλιον τῆς ἀκακίας. «Εἰς περιχε φιλαίαν ἐλπίδος σωτηρίου,» λέγων, διὰ τὴν ἐκ Θεοῦ τῆς χάριτος ἐπισκίασιν, καὶ τοῦ ἡγεμονικοῦ διὰ τῆς ταπεινοφροσύνης καὶ τῆς ἀκακίας κατὰ τὰ ἄδολα νήπια ὕψωσιν, καὶ ἔτι τῆς κεφαλῆς μετὰ πάντων τῶν αἰσθητηρίων τὴν ἐκ τοῦ Θεοῦ φυλακὴν καὶ πεο ρίθαλψιν. Ο δὴ καὶ ἔμπροσθεν περὶ τὸ στῆθος διὰ τὸ λογιστικὸν καὶ τὴν καρδίαν καὶ ὄπισθεν ἐκκρέμαται, σταυρούς ερυθροὺς περιφέρον, εἰς τὸ διώκειν τῷ βασιλικῷ καὶ φρικτῷ σημείῳ τοὺς καθ᾿ ἡμῶν ἔμ προσθέν τε καὶ ὄπισθεν ἐπεμβαίνοντας. Έπειτα τὸν ἀνάλαβον ἐκ δερμάτων ζώου διὰ τὴν τῶν κοσμικῶν νέκρωσιν ἀπὸ τῶν ὤμων ἔμπροσθέν τε σταυροειδώς καὶ ὄπισθεν, σημεία κεκτημένον σταυροῦ, μᾶλλον δὲ αὐτὸν ἐκτυποῦντα τὸν σταυρὸν, ο ᾿Αναλαμβάνων, λέγων ὁ ἱερεύς, τὸν σταυρὸν αὐτοῦ ἐπὶ τῶν ὤμων, η καὶ ἀκολουθῶν τῷ Δεσπότῃ, καθὰ δὴ καθωμολόγησεν.» Εἶτα ἐπὶ τούτοις τὴν ζώνην, καὶ ταύτην ἐκ δέρματος, περιζώνονται λέγων, «Τὴν ὀσφὺν αὐτοῦ εἰς νέκρωσιν σώματος καὶ ἀνακαινισιν πνεύματος, ο διὰ τὴν σωφροσύνην καὶ τὴν ἀγνείαν, καὶ τὸ νεκράς ποιεῖν ὅση δύναμις τὰς κινήσεις τῆς σαρκὸς, καὶ ἐνισχύεσθαι κατὰ τῶν παθῶν, καὶ πρὸς τὰς πράξεις τῶν ἐντολῶν ἀνδρίζεσθαι. Εἶτα τὰ σανδάλια, «Εἰς ετοιμασίαν, φησί, τοῦ Εὐαγγελίου τῆς εἰρήνης, ἵνα μὴ προσκόπτῃ τοὺς πόδας τους νοερούς τῆς ψυ χῆς, μηδὲ παρὰ τῶν νοουμένων ὄφιων δάκνηται τὴν τῶν λογισμῶν πτέρναν, ἀλλ' ἐπάνω τούτων ἐπιβαίνῃ, καὶ καταπατῇ λέοντα καὶ δράκοντα, τὰ κρυπτὰ τῆς
τοῖς ἀκούουσιν. Εἶτα λαβὼν τὸ ψαλίδιον, ἐπιλέγει, Trinitatis, illum summa cervice in formam crucis
abradens, et capillos altari imponit, monstrans eas
esse Deo primitias et donum, prout ille totus of -
fertur sacrificium vivum et acceptabile. Deinde
habitu eum induit, singula signans signo crucis, et
direns: c Induitur servus Dei, vel præcingitur, vel
subvestitur, aut aliud quid, in nomine Patris, et
Filii et Spiritus sancti;» et: • Dicamus pro eo:
Kyrie, eleison. • Quod ter in singulis ab omnibus
dicitur, quo ostenditur illum in Trinitate contegħ,
divinamque misericordiam esse super cum; et ipsa
monachi oratio præcipue intendit ut a Domino
Jesu invocet misericordiam.
• Εὐλογητὸς ὁ Θεὸς ὁ θέλων πάντας σωθῆναι, ο καὶ
τὰ λοιπά. Δεῖ γὰρ εὐχαριστεῖν τῷ Κυρίῳ ἐπὶ πᾶσι
τοῖς σωτηρίοις ἔργοις. Εὐθὺς οὖν ἀποκείρει αὐτὸν ὁ
ἱερεὺς εἰς ὄνομα της Τριάδος, σταυροειδώς χείρων
αὐτὸν ἀπὸ κορυφῆς, καὶ τὰς τρίχας τῷ θυσιαστηρίῳ
ἀποτίθησι, δεικνύς, ὡς ἀπαρχὴ αὗται καὶ δῶρον εἰσι
τῷ Θεῷ ὡς καὶ ὁ προσενεχθεὶς ὅλος, καὶ θυσία ζῶσα
καὶ εὐάρεστος. Εἶτα καὶ τὰ τοῦ σχήματος ἐνδιδύσκει,
Έκαστον σφραγίζων τῷ τοῦ σταυροῦ τύπῳ. Καὶ ἐπιλέγων, ο 'Ενδύεται ὁ δοῦλος τοῦ Θεοῦ, ἡ περιζώννυ·
ται, ἢ ὑποδύεται, ἢ ἑτερόν τι, εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Π.-
τρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος και
• Εἴπωμεν ὑπὲρ αὐτοῦ τὸν Κύριε ἐλέησον.» Ο καὶ τρὶς ἐν ἑκάστῳ παρὰ πάντων λέγεται, δηλουμένου,
ὡς ἐν τῇ Τριάδι τειχίζεται, καὶ τὸ θεῖον ἔλεός ἐστιν ἐπ' αὐτῷ· καὶ αὕτη ἡ εὐχὴ ἐξαιρέτως τοῦ μοναχοῦ,
τὰ παρὰ τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ ἐκκαλεῖσθαι τὸν ἔλεον.
ΚΕΦΑΛ. ΣΥΓ.
Τί δηλοῦσι τὰ τοῦ ἱεροῦ σχήματος τῶν μοναχῶν
άμφια.
ο
G
Ενδύεται δὲ πρῶτον μὲν, φησί, χιτῶνα εὐφροσύ
νης καὶ ἀγαλλιάσεως, ἀντὶ τῆς γυμνώσεως εκείνης
σε καὶ αἰσχύνης, καὶ τῆς παρακολουθησάσης διὰ τῆς
παρακοῆς καὶ τῆς ἁμαρτίας φθορᾶς τοῦ θανάτου και
τῆς λύπης, ἣν ἀναιρεῖ δι᾽ ὑπακοῆς καὶ ἀφθόρου
ζωῆς τὸ μοναδικὸν σχῆμα τὸ ἅγιον. Εἶτα τὸ παλλίον
τοῦ μεγάλου σχήματος. «Εἰς στολήν, λέγων, ἀφθαρσίας
καὶ σεμνότητος,» ὡς Θεοῦ σκέπης σημεῖον, διὰ τῆς
ἐν εὐλαβείᾳ ζωῆς χαριζόμενον ζωὴν αἰώνιον τῷ λαμβάνοντι, ἔτι δὲ καὶ εἰς θείαν περιβολὴν, ἣν ἡ χάρις
τοῦ Πνεύματος δίδωσιν, ἀντὶ τῶν δερματίνων χιτώνων. Εἶτα τὸ κι υκούλιον τῆς ἀκακίας. «Εἰς περιχε
φιλαίαν ἐλπίδος σωτηρίου,» λέγων, διὰ τὴν ἐκ Θεοῦ
τῆς χάριτος ἐπισκίασιν, καὶ τοῦ ἡγεμονικοῦ διὰ τῆς
ταπεινοφροσύνης καὶ τῆς ἀκακίας κατὰ τὰ ἄδολα
νήπια ὕψωσιν, καὶ ἔτι τῆς κεφαλῆς μετὰ πάντων
τῶν αἰσθητηρίων τὴν ἐκ τοῦ Θεοῦ φυλακὴν καὶ πεο
ρίθαλψιν. Ο δὴ καὶ ἔμπροσθεν περὶ τὸ στῆθος διὰ
τὸ λογιστικὸν καὶ τὴν καρδίαν καὶ ὄπισθεν ἐκκρέμαται, σταυρούς ερυθροὺς περιφέρον, εἰς τὸ διώκειν τῷ
βασιλικῷ καὶ φρικτῷ σημείῳ τοὺς καθ᾿ ἡμῶν ἔμπροσθέν τε καὶ ὄπισθεν ἐπεμβαίνοντας. Έπειτα τὸν
ἀνάλαβον ἐκ δερμάτων ζώου διὰ τὴν τῶν κοσμικῶν
νέκρωσιν ἀπὸ τῶν ὤμων ἔμπροσθέν τε σταυροειδώς
καὶ ὄπισθεν, σημεία κεκτημένον σταυροῦ, μᾶλλον
δὲ αὐτὸν ἐκτυποῦντα τὸν σταυρὸν, ο ᾿Αναλαμβάνων,
λέγων ὁ ἱερεύς, τὸν σταυρὸν αὐτοῦ ἐπὶ τῶν ὤμων, η
καὶ ἀκολουθῶν τῷ Δεσπότῃ, καθὰ δὴ καθωμολόγησεν.» Εἶτα ἐπὶ τούτοις τὴν ζώνην, καὶ ταύτην ἐκ
δέρματος, περιζώνονται λέγων, «Τὴν ὀσφὺν αὐτοῦ
εἰς νέκρωσιν σώματος καὶ ἀνακαινισιν πνεύματος, ο
διὰ τὴν σωφροσύνην καὶ τὴν ἀγνείαν, καὶ τὸ νεκράς
ποιεῖν ὅση δύναμις τὰς κινήσεις τῆς σαρκὸς, καὶ
ἐνισχύεσθαι κατὰ τῶν παθῶν, καὶ πρὸς τὰς πράξεις
τῶν ἐντολῶν ἀνδρίζεσθαι. Εἶτα τὰ σανδάλια, «Εἰς
ετοιμασίαν, φησί, τοῦ Εὐαγγελίου τῆς εἰρήνης,
ἵνα μὴ προσκόπτῃ τοὺς πόδας τους νοερούς τῆς ψυχῆς, μηδὲ παρὰ τῶν νοουμένων ὄφιων δάκνηται τὴν
τῶν λογισμῶν πτέρναν, ἀλλ' ἐπάνω τούτων ἐπιβαίνῃ,
καὶ καταπατῇ λέοντα καὶ δράκοντα, τὰ κρυπτὰ τῆς
CAPUT CCLXXIII.
Quid denotet sacer monachorum habitus quo
induitur.
Primum quidem, dixit, induitur vestem lætitia
et exsultationis illius loco nuditatis et turpitudinis
et secutæ per inobedientiam et peccatum corru•
ptionis mortis ac tristitis, quam tollit per obedientiam vitamque incorruptibilem sacer monachorum
habitus. Deinde pallium induit majoris habitus
dicens: «In stolam immortalitatis et sanclitatis
tanquam signum divini presidii vitam æternam per
vitam in pietate peractam impertiens accipicnti,
et insuper in signum divini amictas quem pro
vestibus pelliceis largitur Spiritus gratia. Deinde
tradit cucullum innocentia dicens: e.ln galca
salutaris Odei,, propter alumbrationem divinim
gratia, et principalem exaltationen hunc manenteu
qui buniflitate et innocentia ingenuis assimilator
infantibus, vel etiam propter custodiam atque tutelam, Deo favente, servatam capitis omniumque
simul sensuum. Quod a fronte quidem pendet circa
pectus propter rationem et cor, ac a tergo religatur, cruces rubras circumferens ad repellendos
regali terribilique signo hostes in nos a fronte et
a tergo irruentes. Deinde scapu'are imponit ex
pelle animalis factum, quoniam rebus mundi mortuus est monachus, ab humeris parte anteriori
pendens in formam crucis, parte vero posteriori
signis crucis' refertum seu potius ipsam crucem
referens: 4 Accipiens crucem super humeros, ait
sacerdos, sequitur Dominum, prout confessus est,
Deinde post ista zonam induit et quidem pelliceam
dicens: ‹ Præcinguntur renes ejus in mortificationem corporis et renovationen spiritus ad casti.
tatem et munditiam ad mortificandos quantum poterit, motus carnis, að oblúctandam adversus vitia,
ad confirmandum animum circa preceptorum opera.
Postea inducit sandalia dicens: «In præparationem
Evangelii pacis, ut spiritales animæ pedes non of.
fendat, neque spiritibus serpentibus lædantur cogis
tationum plantæ, sed super hos ambulet et conculcet
leonem atque draconem, occultas malitiæ lethaIcsquc bestias, et nunquam regressurus cui fal
col. 499–500page 16 of 17
PG 155:499κακίας καὶ φθονερὰ θηρία, καὶ ἀμεταστρεπτί τρέχῃ τὴν ὁδὸν τοῦ Εὐαγγελίου, 183 έως ἂν ἄνω δρα μῶν, ὅπου ἡμῶν τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς καταντήσῃ, τελευταῖον δὲ, ὡς περιεκτικόν πάντων περι βάλλεται τὴν μανδύαν, ἐν ᾧ καὶ τρανότερόν φησιν ὁ ἱερεύς, «Ο ἀδελφὸς ἡμῶν ὁ δεῖνα ἔλαβε τὸ μέγα καὶ ἀγγελικὸν σχῆμα εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ο ὡς τελεώτα τον ὄντα καὶ περιεκτικόν πάντων, καὶ τὴν φυλακτι μὴν καθόλου καὶ σκεπαστικὴν τοῦ Θεοῦ δύναμιν δηλοῦντά τε καὶ σημαίνοντα· καὶ ὅτι τὸ συνεσταλμένον καὶ εὐλαβὲς καὶ ταπεινὸν τῆς μοναχικῆς ζωῆς, καὶ ὅτι οὐ χεῖρας ἤ τι τῶν μελῶν κατὰ τὸν βίον ἔχει ζώντα ὁ μοναχὸς, καὶ πρὸς κοσμικὴν ἐργασίαν ἐλεύ θερα, ἀλλὰ πάντα νεκρά. Μόνην δὲ τὴν κεφαλὴν ελευθέραν ἔχει, πρὸς Θεὸν ὁρῶσαν τὴν τῶν ἁπάντων κεφαλὴν, καὶ τὰ ἐκείνου φρονοῦσαν, καὶ πρὸς αὐτὸν ἀνατρέχουσαν. ᾿Αλλὰ καὶ ταύτην περιστελλομένην τῷ κουκουλίῳ διὰ τὴν ταπεινοφροσύνην, καὶ μηδ' ἐκεῖσε τὰ αἰσθητήρια ἀπερικάλυπτε ἔχοντα. ΚΕΦΑΛ. ΣΟΔ'. "Οτι τὴν τοῦ Χριστοῦ νέκρωσιν καὶ διὰ τοῦ σχή ματος μιμεῖται ὁ μοναχός. ᾿Αλλὰ καὶ ὅτι νεκρὸς ὁ μονάζων τῷ βίῳ, καὶ ὡς ἐν τάφῳ ἐστί· διὸ καὶ ὡς τάφος μὲν ὁ μανδύας ἐντάφια δὲ τὰ ἐντὸς, ὁ χιτών δηλαδὴ καὶ τὰ λοιπά. Δηλοῦσι δὲ τὸ διὰ σταυροῦ πάθος ὁ ἀνάλαβος καὶ τὰ ἄλλα. Εσταυρωμένος γὰρ τῷ κόσμῳ ἐστὶν ὁ μοναχός· καὶ τοῦτο δὴ καθυπέσχετο. Τὸ δὲ κουκούλιον ἀπὸ κεφαλῆς ὡς σουδάριον. Καὶ ὅλος τὸν σταυρωθέντα ὑπὲρ ἡμῶν καὶ ἀποθανόντα καὶ εἰληθέντα τοῖς ἐνταφίοις τε καὶ τῷ σουδαρίῳ ἐκμιμεῖται Δε σπότην· ἵνα ὡς συσταυρωθεὶς τῷ βίῳ καὶ συννε κρωθεὶς αὐτῷ, καὶ συναναστῇ καὶ συνανυψωθῇ, καὶ συγκληρονόμος ὀφθῇ τῆς Πατρικῆς αὐτοῦ βασι λείας, καὶ τῶν ἀγαθῶν τῶν ἡτοιμασμένων ἡμῖν πρὸ καταβολής κόσμου κοινωνὸς ἀναφανῇ. "Α καὶ εἶχε ται αὐτῷ ὁ ἱερεὺς μετὰ τὸ λαβεῖν τὸ σχῆμα τὸ ἅγιον. Εὐθὺς γὰρ ἐπιφέρει πάλιν εὐχὴν· καὶ εὔχεται ἵνα ὁ Θεὸς ὁ ἀγαθὸς, ὁ πιστὸς ἐν ταῖς ἐπαγγελίαις αὐτ τοῦ καὶ ἐν τοῖς χαρίσμασιν ἀμεταμέλητος ών, εψη αὐτῷ βίον ευσχήμονα καὶ πολιτείαν ἐνάρετον και ἀκατάγνωστον, καὶ ἐν ἁγιασμῷ ζήσαντα ἄσπιλον διατηρῆσαι τὸ σχῆμα δ ἐνεδύσατο. Καὶ καταλέγει ἑκάστου τῶν ἐνδυμάτων τὴν ἔννοιάν τε καὶ δύναμιν ὅτι τῷ μὲν χιτῶνι τὴν θείαν δικαιοσύνην ἀντὶ τῆς παραβάσεως ἐνεδύσατο· τῇ δὲ ζώνῃ τὴν νέκρωσιν τοῦ σώματος καὶ τὴν σωφροσύνην ἐν ἑαυτῷ περιέ (ετο. Ἐπεὶ ὅτι καὶ περὶ τὴν ὀσφύν, ἵνα νεκρὸς μὲν ᾖ τῇ ἐπιθυμίᾳ, ἀνδρεῖος δὲ ταῖς ἀρεταῖς. Τῷ δὲ κουκουλίῳ τὴν ταπεινοφροσύνην εἰς σωτηρίαν περ μιεβάλλετο. Ωστε διὰ τοῦ ἡγεμονικοῦ τὰ ταπεινά φρονεῖν καὶ καλῶς τὰς αἰσθήσεις παιδαγωγείν. Διδ καὶ περικεφαλαίαν σωτηρίου τοῦτό φησι. Τῷ δὲ ἀναλάβῳ, τῷ σταυρῷ καὶ τῇ πίστει κατακοσμήθη, φησί. Τύπων γὰρ οὗτος ἔχει σταυροῦ, δι' οὗ ἡ τοῦ Χριστοῦ πίστις τε καὶ ἡ νέκρωσις μαρτυρεῖται. Τῷ δὲ περιβολαίῳ, τῷ παλλίῳ δηλαδή και τῷ μονδύλη στολὴν ἀφθαρσίας ως θώρακα ἰσχυρὸν περιέθετο. Καὶ ἀντὶ τῶν δερματίνων χιτώνων θεία κ
viam Evangelii, usque dum supra currens ubi no- κακίας καὶ φθονερὰ θηρία, καὶ ἀμεταστρεπτί τρέχῃ
stra conversatio est, ad coelum perveniat. Denique
chlamydem velut omnia complectentem addit, ad
quam clarieri vore sacerdos dicit: Tu frater noster, accipe magnum et mgelicum habitum in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sanctis, quoniam
hæc vestis est perfectissima et omnia continet,
necnon universa custodit protegentemque Dei virtutem ostendit et significat atque austeritatem,
pietatem ac humilitatem vitæ monasticæ, et quoniam neque manus nec aliud quidpiam membram
secundum hanc vitam viva et ad mundanas operationes libera, sed omnia mortua habet monachus.
Solum vero liberum habet caput ad Deum spectans,
qui est caput universorum, resque Dei cogitans et
ad eum approperans. Illud autem habet cucullo
circumdatum propter humilitatem, et ne sensibus
ibi collectis nullum sit integumentum.
τὴν ὁδὸν τοῦ Εὐαγγελίου, 183 έως ἂν ἄνω δρα
μῶν, ὅπου ἡμῶν τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς καταν
τήσῃ, τελευταῖον δὲ, ὡς περιεκτικόν πάντων περιβάλλεται τὴν μανδύαν, ἐν ᾧ καὶ τρανότερόν φησιν
ὁ ἱερεύς, «Ο ἀδελφὸς ἡμῶν ὁ δεῖνα ἔλαβε τὸ μέγα
καὶ ἀγγελικὸν σχῆμα εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς, καὶ
τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ο ὡς τελεώτα
τον ὄντα καὶ περιεκτικόν πάντων, καὶ τὴν φυλακτι
μὴν καθόλου καὶ σκεπαστικὴν τοῦ Θεοῦ δύναμιν
δηλοῦντά τε καὶ σημαίνοντα· καὶ ὅτι τὸ συνεσταλμένον καὶ εὐλαβὲς καὶ ταπεινὸν τῆς μοναχικῆς ζωῆς,
καὶ ὅτι οὐ χεῖρας ἤ τι τῶν μελῶν κατὰ τὸν βίον ἔχει
ζώντα ὁ μοναχὸς, καὶ πρὸς κοσμικὴν ἐργασίαν ἐλεύ
θερα, ἀλλὰ πάντα νεκρά. Μόνην δὲ τὴν κεφαλὴν
ελευθέραν ἔχει, πρὸς Θεὸν ὁρῶσαν τὴν τῶν ἁπάντων
κεφαλὴν, καὶ τὰ ἐκείνου φρονοῦσαν, καὶ πρὸς αὐτὸν
ἀνατρέχουσαν. ᾿Αλλὰ καὶ ταύτην περιστελλομένην
τῷ κουκουλίῳ διὰ τὴν ταπεινοφροσύνην, καὶ μηδ' ἐκεῖσε τὰ αἰσθητήρια ἀπερικάλυπτε ἔχοντα.
CAPUT CCLXXIV.
Quod monachus habitu suo conditionem mortis
Christi imitatur.
Insuper monasticam agens vitam mortnus est et
quasi in sepulcro positus. Ideo chlamys quidem velut sepulcrum, vestes aulem interiores sepulcralia
referunt indumenta, nempe tunica et catera. Passionem vero per crucem consummatam ostendunţ
tam scapulare quam aliæ vestes; crucifixus enim
monachus est mundo, quod caeterum promisit; cucullus autem a capite pendens velut sindo, ex omni
parte crucifixum pro nobis et mortuum involutumque in sepulcralibus indumentis ac sindone Dominum imitatur, ut quemadmodum per vitam cum
O crucifixus est et mortuus, ita cum eo resurgat,
et exaltetur, et hæres appareat paterni ejus regni,
bonorumque nobis paratorum a constitutione mandi
particeps exhibeatur; quæ ei deprecatur sacerdos,
poŝiquam sanctum sumpserit habitum. Statim enim
novam adjicit orationein, et precatur ut Deus bonus
et fideſts in promissis suis et cujus dona sunt sine
pœnitentia, det ei conversationem bonam et honesla. ac irreprehensibilem et in sanctificatione vivens intemeratum custodiat habitum quem induit;
et annuntiat singularum vestium sensum et virtutem, quoniam tunica quidem divinam justitiam loco
transgressionis induit; zona autem mortificatione
corporis et castimonia semetipsum circumdedit, hæc
enim circa renes mittitur, ut concupiscentia quidem sit mortuus, virtute vero magnaninus; cucullo
salutarem sumpsit bumilitatem, ut mente quæ toti
imperat homini humilia sentiat, et bene sensus instruat; ideo illam dicit galeam salutis; scapulari
vero cruce ait, et fide sese adornavit, illud enim
habet figuram crucis, qua Christi udem et mortem
testatur; amicti autem, pallio scilicet et chlamydle,
stolam immortalitatis ut loricam ferream sibi circanjecit, et pro pelliccis vestibus, divina exornatus
gratia splenduit; sandaliis vero potestatem accepit
peragrandi viam quæ ducit ad salutem et pacem,
ΚΕΦΑΛ. ΣΟΔ'.
"Οτι τὴν τοῦ Χριστοῦ νέκρωσιν καὶ διὰ τοῦ σχή
ματος μιμεῖται ὁ μοναχός.
᾿Αλλὰ καὶ ὅτι νεκρὸς ὁ μονάζων τῷ βίῳ, καὶ ὡς
ἐν τάφῳ ἐστί· διὸ καὶ ὡς τάφος μὲν ὁ μανδύας
ἐντάφια δὲ τὰ ἐντὸς, ὁ χιτών δηλαδὴ καὶ τὰ λοιπά.
Δηλοῦσι δὲ τὸ διὰ σταυροῦ πάθος ὁ ἀνάλαβος καὶ
τὰ ἄλλα. Εσταυρωμένος γὰρ τῷ κόσμῳ ἐστὶν ὁ
μοναχός· καὶ τοῦτο δὴ καθυπέσχετο. Τὸ δὲ κουκού
λιον ἀπὸ κεφαλῆς ὡς σουδάριον. Καὶ ὅλος τὸν σταυ
ρωθέντα ὑπὲρ ἡμῶν καὶ ἀποθανόντα καὶ εἰληθέντα
τοῖς ἐνταφίοις τε καὶ τῷ σουδαρίῳ ἐκμιμεῖται Δεσπότην· ἵνα ὡς συσταυρωθεὶς τῷ βίῳ καὶ συννε
κρωθεὶς αὐτῷ, καὶ συναναστῇ καὶ συνανυψωθῇ,
καὶ συγκληρονόμος ὀφθῇ τῆς Πατρικῆς αὐτοῦ βασι
λείας, καὶ τῶν ἀγαθῶν τῶν ἡτοιμασμένων ἡμῖν πρὸ
καταβολής κόσμου κοινωνὸς ἀναφανῇ. "Α καὶ εἶχε
ται αὐτῷ ὁ ἱερεὺς μετὰ τὸ λαβεῖν τὸ σχῆμα τὸ ἅγιον.
Εὐθὺς γὰρ ἐπιφέρει πάλιν εὐχὴν· καὶ εὔχεται ἵνα
ὁ Θεὸς ὁ ἀγαθὸς, ὁ πιστὸς ἐν ταῖς ἐπαγγελίαις αὐτ
τοῦ καὶ ἐν τοῖς χαρίσμασιν ἀμεταμέλητος ών, εψη
αὐτῷ βίον ευσχήμονα καὶ πολιτείαν ἐνάρετον και
ἀκατάγνωστον, καὶ ἐν ἁγιασμῷ ζήσαντα ἄσπιλον
διατηρῆσαι τὸ σχῆμα δ ἐνεδύσατο. Καὶ καταλέγει -
ἑκάστου τῶν ἐνδυμάτων τὴν ἔννοιάν τε καὶ δύναμιν·
ὅτι τῷ μὲν χιτῶνι τὴν θείαν δικαιοσύνην ἀντὶ τῆς
παραβάσεως ἐνεδύσατο· τῇ δὲ ζώνῃ τὴν νέκρωσιν
τοῦ σώματος καὶ τὴν σωφροσύνην ἐν ἑαυτῷ περιέ-
(ετο. Ἐπεὶ ὅτι καὶ περὶ τὴν ὀσφύν, ἵνα νεκρὸς μὲν
ᾖ τῇ ἐπιθυμίᾳ, ἀνδρεῖος δὲ ταῖς ἀρεταῖς. Τῷ δὲ
κουκουλίῳ τὴν ταπεινοφροσύνην εἰς σωτηρίαν περ
μιεβάλλετο. Ωστε διὰ τοῦ ἡγεμονικοῦ τὰ ταπεινά
φρονεῖν καὶ καλῶς τὰς αἰσθήσεις παιδαγωγείν. Διδ
καὶ περικεφαλαίαν σωτηρίου τοῦτό φησι. Τῷ δὲ
ἀναλάβῳ, τῷ σταυρῷ καὶ τῇ πίστει κατακοσμήθη,
φησί. Τύπων γὰρ οὗτος ἔχει σταυροῦ, δι' οὗ ἡ τοῦ
Χριστοῦ πίστις τε καὶ ἡ νέκρωσις μαρτυρεῖται. Τῷ
δὲ περιβολαίῳ, τῷ παλλίῳ δηλαδή και τῷ μονδύλη
στολὴν ἀφθαρσίας ως θώρακα ἰσχυρὸν περιέθετο.
Καὶ ἀντὶ τῶν δερματίνων χιτώνων θεία κ Gupat
col. 501–502page 17 of 17
PG 155:501σθη καὶ ἐλαμπρύνθη χάριτι. Τοῖς δὲ σανδαλίοις δύ να μιν είληφεν, ὥστε ἐπιβῆναι τῆς ὁδοῦ τῆς πρὸς σωτηρίαν ἀγούσης καὶ τὴν εἰρήνην, τὰ τῆς εἰρήνης κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον ὁδεύειν καὶ τρέχειν δφείλων, καὶ ταύτην εὐαγγελίζεσθαι, ὡς καὶ αὐτὸς μαθητής ὀφθεὶς τοῦ Χριστοῦ, πάντα καταλιπών, καὶ τούτῳ Επόμενος. Χριστὸς δὲ ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν, καὶ ἡ ἐδὸς πρὸς τὸν Πατέρα καὶ ἡ ἀλήθεια καὶ ἡ ζωὴ καὶ τὸ φῶς· καὶ ὁ τούτῳ ἀκολουθῶν ἔξει τὸ φῶς τῆς ζωῆς, καὶ πρὸς τὴν ζωὴν καταντήσει. Ἀλλὰ καὶ τὴν Ἠλίαν καὶ τὴν Βαπτιστὴν μιμησάμενος ὁ μου νάζων, ὡς τοῦ ἀναχωρητικού βίου ἀρχηγούς, ἐνδύ σεται τὴν τῶν ἀγγέλων ἀφθαρσίαν, καὶ τῆς ἐκ δεξιῶν καταξιωθῇ τοῦ Χριστοῦ παραστάσεως, καὶ ἀκούσει τῆς μακαρίας αὐτοῦ φωνῆς, Δεῦτε, οἱ εὐ λογημένοι τοῦ Πατρός μου· ἧς καὶ πάντας ἀξιω θῆναι εὔχεται. Εκφωνήσας δὲ καὶ τὴν 194 Τριάδα δοξολογήσας ὡς ἔθος, καὶ τὸ, Εἰρήνη πᾶσιν, εἰπὼν, καὶ τὰς κεφαλὰς τῷ Κυρίῳ κλίναι κελεύσας ὡς δού τους, ἵνα τύχωσιν ἅπαντες καὶ τῆς ἄνωθεν εὐλογίας, πάλιν εὔχεται πρὸς Θεὸν, εἰσαγαγεῖν αὐτὸν εἰς τὴν αὐτοῦ θείαν καὶ πνευματικὴν αὐλὴν· τουτέστιν οι κεῖον αὐτῷ ποιῆσαι, καὶ συντάξαι τοῖς φίλοις αὐτοῦ καὶ τῇ συγκλήτῳ αὐτοῦ, καὶ καθαρὸν καὶ ὑψηλότερον αὐτοῦ ποιῆσαι τὸ φρόνημα τῶν βιωτικῶν, εἰς τὸ διηνεκώς μνημονεύειν τῶν ἀποκειμένων ἀγαθῶν τοῖς ἑαυτοὺς διὰ Χριστὸν τῷ βίῳ σταυρώσασι. Καὶ ἐκε φώνως πάλιν ποιμένα καὶ ἐπίσκοπον τῶν ψυχῶν ἡμῶν τὸν ἐν Τριάδι λέγων Θεὸν ἀνυμνεῖ. Ἐπεὶ καὶ παρ' αὐτοῦ ἡμῖν ἡ ὁδηγία τοῦ κρείττονος καὶ πρό νοια καὶ ἐπισκοπή. Εἶτα του διακόνου τὸ ἱερὸν και τέχοντος Εὐαγγέλιον, λαμβάνει τοῦτο δὲ ἱερεύς· καὶ φησιν, «Εἶπεν ὁ Κύριος, Εἴ τις θέλει ὀπίσω μου ἀκολουθεῖν, ἀπαρνησάσθω ἑαυτὸν, καὶ ἀράτω τὸν σταυρὸν αὐτοῦ καὶ ἀκολουθήτω μοι, ο Κα! δίδωσιν αὐτῷ εἰ ἱερωμένος ἐστίν· εἰ δ᾽ οὖ, σταυρὸν παρέχει αὐτῷ. Αὐτὸς δὲ λαμβάνων, προσκυνεῖ καὶ ἀσπάζεται, δεικνὺς ὅτι τούτῳ ἐπηκολούθησε, καὶ ἐφείλει ἀκολουθεῖν. Εἶτα καὶ λαμπάδα ὁ ἱερεὺς δί δωσιν, εἰς δείγμα ούπερ είληφε φωτισμοῦ, καὶ ὡς ὀφείλοντι καθαρῶς πολιτεύεσθαι. Διὸ καὶ τὰς τοῦ Σωτῆρος αὐτῷ λέγει φωνὰς ἐκβοῶν, «Εἶπεν ὁ Κύ ριος, Οὕτω λαμψάτω τὸ φῶς ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ν' καὶ τὰ ἐξῆς. Εἶτα τοῦτον καὶ πρὸ τῶν ἁγίων θυρῶν ἱστᾷ, ὡς εἰς τὰς πύλας τοῦ οὐρα νοῦ ἐφθακότα, καὶ τῷ Δεσπότῃ κατηλλαγμένον τὸ Εὐαγγέλιον φέροντα καὶ τὴν λαμπάδα ἡμμένην. Επειδήπερ εὐαγγελικῶς καὶ φωτεινῶς ὀφείλει ζῆ σαι, εἰς δόξαν τοῦ πρὸς τὸ θαυμαστὸν αὐτοῦ φῶς καλέσαντος αὐτὸν Θεοῦ. Καὶ εὐθὺς αὐτὸν ἀσπασάμενος ὁ ἱερεὺς διὰ τὴν ἐν Χριστῷ ἀγάπην καὶ ἔνω σιν, καὶ τὸν τοῦ οὐρανίου Πατρὸς δηλῶν ἀσπασμὸν, ὅτε τὸν ἀπολωλότα εὗρεν υἱὸν, καὶ τὴν μεγάλην χαρὰν ἐτέλεσεν, ἱστᾷ πλησίον αὐτοῦ, ὅτι καὶ ἐγγύς τοῦ Θεοῦ γεγένηται. Οἱ ἀδελφοί τε μετὰ τοῦ Πατρός πάντες λαμπαδηφοροῦντες, ἐπιδεικνύμενοι τὸ φαι δτὸν, καὶ τὴν τοῦ Θεοῦ χάριν, καὶ τὴν τῶν ἀγγέλων χαράν, ἀπέρχονται, καὶ ἀσπαζόμενοι ἕκαστος τό τε Ιερόν Εὐαγγέλιον καὶ τὸν ἱερέα, τύπον σώζοντα τοῦ Χριστοῦ, καὶ αὐτὸν τὸν αὐτοῦ σταυρὸν, καὶ τὸν λα η
DE PŒNITENTIA.
σθη καὶ ἐλαμπρύνθη χάριτι. Τοῖς δὲ σανδαλίοις δύ- iter pacis secundum Evangelium agendi et currendi,
να μιν είληφεν, ὥστε ἐπιβῆναι τῆς ὁδοῦ τῆς πρὸς
σωτηρίαν ἀγούσης καὶ τὴν εἰρήνην, τὰ τῆς εἰρήνης
κατὰ τὸ Εὐαγγέλιον ὁδεύειν καὶ τρέχειν δφείλων,
καὶ ταύτην εὐαγγελίζεσθαι, ὡς καὶ αὐτὸς μαθητής
ὀφθεὶς τοῦ Χριστοῦ, πάντα καταλιπών, καὶ τούτῳ
Επόμενος. Χριστὸς δὲ ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν, καὶ ἡ
ἐδὸς πρὸς τὸν Πατέρα καὶ ἡ ἀλήθεια καὶ ἡ ζωὴ καὶ
τὸ φῶς· καὶ ὁ τούτῳ ἀκολουθῶν ἔξει τὸ φῶς τῆς
ζωῆς, καὶ πρὸς τὴν ζωὴν καταντήσει. Ἀλλὰ καὶ
τὴν Ἠλίαν καὶ τὴν Βαπτιστὴν μιμησάμενος ὁ μου
νάζων, ὡς τοῦ ἀναχωρητικού βίου ἀρχηγούς, ἐνδύ
σεται τὴν τῶν ἀγγέλων ἀφθαρσίαν, καὶ τῆς ἐκ
δεξιῶν καταξιωθῇ τοῦ Χριστοῦ παραστάσεως, καὶ
ἀκούσει τῆς μακαρίας αὐτοῦ φωνῆς, Δεῦτε, οἱ εὐ
λογημένοι τοῦ Πατρός μου· ἧς καὶ πάντας ἀξιω- Deuni precatur, ut eum introducat in divinam suu
pacem evangelizandi; nam ipse factus est Christi
discipulus, illumi, omnibus derelictis, seculus,
Christus autem est pax nostra et via ad Patrem,
veritasque. vita atque lus, et qui cum sequitur ha
bebit lumen vitæ ac ad vitam perveniet; sed et
Eliam atque Joannem imitatus vitæ anachoretarum
principes, monachus induit angelorum immortalitatem, et dignus factus est qui a dextris Christi
collocetur, et audiat beatam ejus vocem: «Venite,
benedicti Patris mei, › qua onimes dignos fieri obsecrat. Verum alta voce postquam Trinitatem pro
more benedixit et ait: «Pax omnibus», jussitque
capita Domino inclinare ut servos, ut omnes suipernam consequantur benedictionem, rursus ad
spiritalemque aulam, id est, ut eum sibi familiarem
faciat, et amicis suis suoque senatui consociet, cogitationes ejus purificet et mundanis superexaltet,
ut perpetuo recordetur bonorum eos manentium
qui per vitam semetipsos propter Christum cruciOxerunt. Et iterum voccm extollens, pastorem et
episcopun animarum nostrarum quem in Trinitate
dicit Deum celebrat, quoniam ab ipso est nobis
melioris vitæ institutio, providentia et inspectio.
Deinceps diacono sanctum tenente Evangelium, hoc
accipit sacerdos et ait: • Dixit Dominus: Si
quis vult post me venire, abneget semetipsum, c
tollat crucem suam et sequatur me.» Et dat ei, si
sacerdos est; si secus, crucem ei exhibet. Ilie autem accipiens adorat et osculatur, ostendens se
eum esse sccuturúm prout sequi debet. Postea lucernam dat sacerdos, in signum ejus quam accepit
illuminationis, et tanquam pure conversaturo. Ideo
Salvatoris verba dicit ei clamans: ‹ Dixit Donținus: Sic luceat lux vestra coram hominibus, o et
cætera. Exinde illum ante sacras valvas collocat,
quasi ad januas cœli pervenerit cum Domino reconciliatus, qui Evangelium portat ardentemque
lampadem, quoniam secundum Evangelium et in
lumine debet vivere, in gloriam Dei qui ad admirabile lumen suum vocavit eam. Et illico eum oscillatus sacerdos propter claritatem et unionem in
Christo, coelestisque Patris osculum significans,
quoniam perditum invenit lilium et magnam fecit
lætitiam, apud se collocat, quia Deo propius factus
est. Fratres, etiam cum patre omnes lucernas ferentes, quo hilaritatem connotant Deique gratiam
et angelorum gaudium, exeunt, et singuli deusenlati
sanctum Evangelium et sacerdotem qui Christi figuram servat, ipsamque hujus crucem et eum qui
babitum suscepit, latantes concinunt. Hoc autem
cantǝtur: «Cognoscanius, fratres, mysterii virtu -
tem. Verum' quaenam es!?' quoniam ex peccato ad domum paternam reversum optimus Pater
occurrens amplectitur, et primam reddens dignitatem, sagiņato vitulo occiso, cum cœlitibus facit festivitatem et lætitiam.
θῆναι εὔχεται. Εκφωνήσας δὲ καὶ τὴν 194 Τριάδα
δοξολογήσας ὡς ἔθος, καὶ τὸ, Εἰρήνη πᾶσιν, εἰπὼν,
καὶ τὰς κεφαλὰς τῷ Κυρίῳ κλίναι κελεύσας ὡς δούτους, ἵνα τύχωσιν ἅπαντες καὶ τῆς ἄνωθεν εὐλογίας,
πάλιν εὔχεται πρὸς Θεὸν, εἰσαγαγεῖν αὐτὸν εἰς τὴν
αὐτοῦ θείαν καὶ πνευματικὴν αὐλὴν· τουτέστιν οικεῖον αὐτῷ ποιῆσαι, καὶ συντάξαι τοῖς φίλοις αὐτοῦ
καὶ τῇ συγκλήτῳ αὐτοῦ, καὶ καθαρὸν καὶ ὑψηλότε
ρον αὐτοῦ ποιῆσαι τὸ φρόνημα τῶν βιωτικῶν, εἰς τὸ
διηνεκώς μνημονεύειν τῶν ἀποκειμένων ἀγαθῶν τοῖς
ἑαυτοὺς διὰ Χριστὸν τῷ βίῳ σταυρώσασι. Καὶ ἐκε
φώνως πάλιν ποιμένα καὶ ἐπίσκοπον τῶν ψυχῶν
ἡμῶν τὸν ἐν Τριάδι λέγων Θεὸν ἀνυμνεῖ. Ἐπεὶ καὶ
παρ' αὐτοῦ ἡμῖν ἡ ὁδηγία τοῦ κρείττονος καὶ πρό
νοια καὶ ἐπισκοπή. Εἶτα του διακόνου τὸ ἱερὸν και
τέχοντος Εὐαγγέλιον, λαμβάνει τοῦτο δὲ ἱερεύς· καὶ
φησιν, «Εἶπεν ὁ Κύριος, Εἴ τις θέλει ὀπίσω μου
ἀκολουθεῖν, ἀπαρνησάσθω ἑαυτὸν, καὶ ἀράτω
τὸν σταυρὸν αὐτοῦ καὶ ἀκολουθήτω μοι, ο Κα!
δίδωσιν αὐτῷ εἰ ἱερωμένος ἐστίν· εἰ δ᾽ οὖ, σταυρὸν
παρέχει αὐτῷ. Αὐτὸς δὲ λαμβάνων, προσκυνεῖ καὶ
ἀσπάζεται, δεικνὺς ὅτι τούτῳ ἐπηκολούθησε, καὶ
ἐφείλει ἀκολουθεῖν. Εἶτα καὶ λαμπάδα ὁ ἱερεὺς δίδωσιν, εἰς δείγμα ούπερ είληφε φωτισμοῦ, καὶ ὡς
ὀφείλοντι καθαρῶς πολιτεύεσθαι. Διὸ καὶ τὰς τοῦ
Σωτῆρος αὐτῷ λέγει φωνὰς ἐκβοῶν, «Εἶπεν ὁ Κύριος, Οὕτω λαμψάτω τὸ φῶς ὑμῶν ἔμπροσθεν
τῶν ἀνθρώπων, ν' καὶ τὰ ἐξῆς. Εἶτα τοῦτον καὶ πρὸ
τῶν ἁγίων θυρῶν ἱστᾷ, ὡς εἰς τὰς πύλας τοῦ οὐρανοῦ ἐφθακότα, καὶ τῷ Δεσπότῃ κατηλλαγμένον τὸ
Εὐαγγέλιον φέροντα καὶ τὴν λαμπάδα ἡμμένην.
Επειδήπερ εὐαγγελικῶς καὶ φωτεινῶς ὀφείλει ζῆσαι, εἰς δόξαν τοῦ πρὸς τὸ θαυμαστὸν αὐτοῦ φῶς
καλέσαντος αὐτὸν Θεοῦ. Καὶ εὐθὺς αὐτὸν ἀσπασάμενος ὁ ἱερεὺς διὰ τὴν ἐν Χριστῷ ἀγάπην καὶ ἔνωσιν, καὶ τὸν τοῦ οὐρανίου Πατρὸς δηλῶν ἀσπασμὸν,
ὅτε τὸν ἀπολωλότα εὗρεν υἱὸν, καὶ τὴν μεγάλην
χαρὰν ἐτέλεσεν, ἱστᾷ πλησίον αὐτοῦ, ὅτι καὶ ἐγγύς
· τοῦ Θεοῦ γεγένηται. Οἱ ἀδελφοί τε μετὰ τοῦ Πατρός
πάντες λαμπαδηφοροῦντες, ἐπιδεικνύμενοι τὸ φαιδτὸν, καὶ τὴν τοῦ Θεοῦ χάριν, καὶ τὴν τῶν ἀγγέλων
χαράν, ἀπέρχονται, καὶ ἀσπαζόμενοι ἕκαστος τό τε
Ιερόν Εὐαγγέλιον καὶ τὸν ἱερέα, τύπον σώζοντα τοῦ Χριστοῦ, καὶ αὐτὸν τὸν αὐτοῦ σταυρὸν, καὶ τὸν λα
η
Continue reading PG 155: De honesto et legitimo conjugio →≣ entire volume