RESPONSA AD GABRIELEN PENTAPOLITANUM. Έχθρα, μίσος, μιαιφονία, καὶ τῶν τριῶν ὑψηλῶν gratus animus, ceca mcutis caligo, aninique dom καὶ κεφαλαιωδῶν ἀρετῶν ἀναίρεσις, ἐλπίδος φημί, καὶ πίστεως, καὶ ἀγάπης, αἳ καὶ τρεῖς οἶσαι εἰς τιμὴν τῆς Τριάδος, ὁλοτελῶς ἐνοῦσι τὸν ἔχοντα αυτ τῷ τῷ ἐν Τριάδι Θεῷ, καὶ Θεὸν κατὰ χάριν ἀποτέ λοῦσιν. Οθεν καὶ ἡμεῖς, ἀδελφοί, τῇ μὲν ὀρθῇ πίς στει τὴ λογικὸν ἐκκαθαίρωμεν, ταῖς ἀρεταῖς δὲ, καὶ μάλλον ταῖς γενικαῖς, ἀνδρίᾳ δηλαδή, καὶ σωφροσύῃ, δικαιοσύνῃ τε καὶ φρονήσει, ἐν οἷς καὶ αἱ λοιπαὶ κεφαλαιώδεις ἀρεταὶ καὶ πᾶσαί εἰσι, μετὰ τοῦ λογιστικοῦ καὶ τὸ θυμοειδὰς καὶ ἐπιθυμητικόν ἡμῶν καθαγνίζοντες, εἰς ἀπάθειαν ἄγωμεν, καὶ ὅλοι ζῶμεν κατὰ Χριστὸν, τὴν ἀληθῆ πίστιν Χριστοῦ καὶ τὸν βίον ἐν ἑαυτοῖς περιφέροντες, καὶ ἀγαπῶμεν τὸν Χριστὸν, καὶ ἐννοῶμεν Χριστὸν, καὶ ναοί γινώμεθα Χριστοῦ, καὶ εὐωδία ὦμεν Χριστοῦ, καὶ ἡγιασμένοι ἐν Χριστῷ, ἵνα καὶ τῆς ἀθανάτου αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ ζωῆς καὶ δόξης καὶ βασιλείας επιτύ χωμεν αἰωνίως. Ὅτι αὐτῷ τῷ Χριστῷ τῷ Υἱῷ τοῦ ζώντος Θεοῦ πρέπει πᾶσα δόξα, τιμὴ καὶ προσεύ νησις, σὺν τῷ ἀνάρχῳ αὐτοῦ Πατρὶ καὶ τῷ ζωοποιῷ Πνεύματι εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. missio. Ultimo denique, mansuetudine frangit iram et contra fratres diaboliram invidiain ex qua sunt omnes simultates, inimicitie, odia, neres, et trium illarum majorum et capitalium ablatio virtutum, εpei, inquam, idei et charitatis, quæ cum sint in Ymnorem maximum Trinitatis, eum in quo resident perfectissime Deo uni et trino conjungunt, et quasi deificant per gratiam. Unde et nos, fratres, dura vera fide rationem individualem excludi - mus, virtutibus stadenius bienlein Instrucre, his praesertim quae cardinales sunt et crieras omncy inclddunt et generant, scilicet: fortitudine, tempe rantia, justitia et prudentia, et sic ratione recta iram et ambitioper expiante et purificante in sancitator incediinus. Εt perfecte viventes in Chri sto, veram Chrisți fidem & vitam in nobisinetipais eircumferentes, et diligimas Christum et Christum cogitamus, et populus facti Christi, Christi bonus odor-sumus atque in Christo sanctificată. Sicque acquireuius in æternum vitam, gloriam et regnum Christi Filii Dei viventis cui est gloria, honor et adoratio una cum ingenito Patre el vivificante Spiritu, in sæcula sæculorum. Amen. ΑΠΟΚΡΙΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΤΙΝΑΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΙΕΡΕΩΣ ΗΡΟΤΗΚΟΤΟΣ ΑΥΤΟΝ. EJUSDEM RESPONSIONES AD NONNULLA QUÆSITA EPISCOPI QUI HÆC EX ILLO PERCONTATUS EST. 323 POOLMION. Εδει μὲν τὰς τοιαύτας των ερωτήσεων υψηλοτέ ρας ούσας καὶ ὑπὲρ ἡμᾶς, ἡγιασμένε δέσποτα, καὶ ἐν Χριστῷ ποθεινότατε ἀδελφὲ, πρός τινα τῶν κει καθαρμένων καὶ διαβατικὸν ἐχόντων τὸν νοῦν καὶ τὰ ὑπὲρ τὴν γῆν ἐννοοῦντα ποιήσασθαι. Ἡμεῖς γὰρ σκωλήκων δίκην περὶ τὴν γῆν εἰλιστώμενοι, καὶ ὡς ἐκ πηλοῦ τὸ σῶμα λαβόντες, καὶ τὰ περὶ τοῦ πηλοῦ λογιζόμενοι, καὶ ὅλοι τῆς σαρκὸς ὄντες, καὶ μηδένα λόγον τοῦ ἐν ἡμῖν κατ᾿ εἰκόνα Θεοῦ καὶ καθ' ὁμοίωσιν ἔχοντες, οὐδὲ λογίσασθαί τι περὶ τοιούτων, ἡ ἐννοήσαι περὶ τῶν ὑψηλοτέρων ἰσχύομεν. Εἰ δὲ καὶ ἔννοιά τις ἡμῖν ἐπέλθοι σωτηρίου τινός, δ δὴ συμβαίνει φιλανθρωπίᾳ τοῦ ἀγαθοῦ, πάντοτε ἡμᾶς εἰς ὑπόμνησιν ἄγοντος τῶν πρὸς σωτηρίαν καὶ θείων, PROOEMIUM. Istas quæstiones altissimas et nos excedentes - satius fuisset, sanctissime domine, et in Christo desideratissime frater, cuidam horum integrorum proponi, qui spiritum habent transcendentem et res supernaturales contemplari solent. Nos enim lumbricorum more super terram quasi repentes, et Juteo corpore de luto disserentes, pene toti in carue sepulti, et vix ullum habentes sermonem buic consentaneum quod in nobis est ad imaginem et similitudinem Dei „ non possumus de istis sublimioritus loqui, sed nec cogitare valemus. Si tame quarulam nobis salutaris cogitatio supervenerit, opquædam time quidem philanthropiæ, qua: nos plene inpellat in memoriam rerum ad salutem pertinentium

ct ad Deum, tunc cis cognoscamus ex parla masi- καὶ τότε δή γινώσκο τες ἐκ μέρους ἡμῶν τὸ λίαν mani nostram abjectionem atque tenuitatem, quadam tamen de rebus super nos positis cognoscere gestimus, quas ex Patribus mutuamur, et in eis suficientes esse nitimur, nihil harum inscrutatum felinquentes; peræpe quidem interrogati errorem extimescimus: cum autem peccata nostra sollicii recogitamus, illa desuper nobis graeci precamur, ut non incauta et incerta loquamur; et idem cæteris suademus, de bec propterea fusiores et multas allocutiones in Ecclesiis babentes. Disputare aulam et inquirere de tenis dubiis credimus ease quasi levioris et inutilis curæ circa Leporem rerum domesticarum; si quis autom sollicitus sit quomodo passiones depellat, et aliquam acquirat sanitatem et ad hoc. Deum, habeat misericordem et prapițium, hốc Inter utilissima mibi vi» detur, cum aptum sit ad salutem. Cum vero frater piecesse habent interrogare, qui pro possę suo rerpondet, et ipse meritum babet charitatis et ovedientiæ simulque multam înde refert utilitatoni: • Prater enim (ut ait Scriptura) qui adjuvatura frátre quasį civitas firina ‘…» Interrogare de veritate signum est alte humilitatis; respondere autem sine Juctantia fructus eạt charitatis et humilitatis: ecco igitur cedimus petitioni tue pro bono two scopo; propter o bø·lientiam tenuitatem nostram obliviscimar, et quibus circumvenimur occupationes, negotia et infirmitates parum çuramus. floc enim in Plerisque Patribus videmus et ab ipsis facere ducemur, præsertim in theologis divino Amphilochio et vre maximo Basilis, quos vicissim videre est et quæstiones ponere et dare response: uterque autm thesaurus Spiritus canori: quare ex alterutro quisque mutuatur. Paulum imitantur qui coepodioIs Evangelii doctrinam suggerebat, et quod ipse siderat hoc nitidissime docere nitebatur. Basilius tbenlogus qui respondebat ante profitebaturise, es interrogante preficers, et qua responderet non ex s-ipab, sed ex autecessoribus desumpsisse, et resp: nsa siabilebat sicut stabilita ab illis erant, Ipsorum precibus nunc et nos conds in Christo tiii, qui doctior nobis es, fraterne qua possumus dicimus propter obedientiam et charitatem. Et học dederit Dominus qui est Verbum Patria, vivens sa· pientia, qui et omnium novit sermones, qui omnia verbo sun operatus est et usque modo operatur, dans nobis sermonem convenientem ad solvendum quæ in quæstionibus his includuntur. Unde et ad prisam quæstionem respondemus. QUÆSTIO L.. Qua ratione angelus sæpe sub hominie forma appereat, et quomodo damon transfiguratur in angelum lucis. Quomodo versetur agatque illa expers materiæ et incorporeus. Et xum angeli sub aliis apparere foris valeant? Formam quidem harum angelicarum apparitio- • Prov. xvni, ταπεινόν τε καὶ χαμερπέ:, περὶ μὲν τῶν ὑπὲρ ἡμᾶς ἐκεῖνα σπεύδομεν ἐννοεῖν, ὅσαπερ ἐλάβομεν παρὰ τῶν Πατέρων, καὶ ἐν αὐτοῖς ἀρκεῖσθαι σπουδάζο μεν· οὐ γὰρ ἐκείνη; τι ἀζήτητον ὑπολέλειπται· τὰ πλείω δὲ παραιτούμεθα, τὸν ὅλισθον δειλιώντες. Περὶ δέ γε τῶν ἡμετέρων ἁμαρτιῶν μεριμνών, ὡς ἀσφαλὲς λογιζόμεθα, καὶ εὐχόμεθα τοῦτο ἄνωθεν ἡμῖν βραβευθῆναι, καὶ τοῖς λοιποῖς εἰσηγούμεθα· διὸ δὴ καὶ ἐπ' ἐκκλησίας τοὺς περὶ τούτου ἐπὶ πλέον ποιούμεθα λόγους. Καὶ τὸ μὲν θεολογεῖν καὶ δια πορεῖν λεπτοτέρας τινὸς καὶ ἀμερίμνου διά καθα ρότητα περὶ τὰ οἰκεία μελέτης νομίζομεν· τὸ δ' ἐμμέριμνον εἶναι τινα ὅπως τῶν παθῶν καθαρθείη, καὶ ἀπαθείας τι μέρος κτήσηται, καὶ διὰ τούτου ἵλεων εὕρος Θεόν, τῶν ἀναγκαιοτάτων ἐμοὶ δοκεῖ καὶ πρὸς σωτηρίαν ἀγόντων. Ἐπεὶ δ᾽ ἀναγκαῖον καὶ παντὶ τῷ ἀδελφικῶς ἐρωτῶντι κατὰ δύναμιν ἀπο κρίνεσθαι, ἅμα μὲν διὰ τὴν ἀγάπην τε καὶ όππ κοήν, ἅμα δὲ καὶ διὰ τὴν ἑπομένην ὠφέλειαν, «Αδελφὸς γὰρ ὑπ' ἀδελφοῦ βοηθούμενος ως πόλις (φησίν) ὀχυρά, ο καὶ τὸ διερωτῶν δὲ ἐν ἀληθείᾳ δείγμα μὲν ταπεινώσεως τῆς ἀνυψούσης ἐστὶ, τὸ ἀκομπά στως δὲ ἀποκρίνεσθαι αὖθις καρπὸς ἀγάπης καὶ το πεινώσεως· ἰδοὺ κατὰ τὴν σὴν αίτησιν είχομέν σου τῷ ἀγαθῷ σκοπῷ καὶ κελεύσματι, διὰ τὴν ὑπακοὴν, καὶ τῆς ἀσθενείας ἡμῶν ἐπιλαθόμενοι, καὶ τῶν ἐπι κειμένων φροντίδων καὶ θλίψεων καταλιγωρήσαντες. Τοῦτο δὲ καὶ ἐν πλείστοις είδομεν τῶν Πατέρων, καὶ παρ' αὐτῶν ἐδιδάχθημεν, ἐξαιρέτως δὲ παρὰ τῶν θεηγόρων, Αμφιλοχίου τοῦ θείου καὶ τοῦ μετ γίστου ἀληθῶς Βασιλείου, ὧν ὁ μὲν τὰ τῶν ἐρωτή σεων, ὁ δὲ τὰ τῶν ἀποκρίσεων. ἐποιεῖτο. Καίτοι γε ἄμφω ούτος Πνεύματος αγίου δοχεῖα, ἀλλὰ τὸ ἀσφαλὲς ἐξ ἑκατέρου ελάμβανεν έκαστος, μιμούμε ναι τὸν Παῦλον οἱ κατὰ Παῦλον, τοῖς συναποστόλοις τὰ τοῦ Εὐαγγελίου κοινούμενον. Καὶ ὁ μὲν ἅπερ Τέει, καθαρώτερον ἐζήτει μαθεῖν· Βασίλειος δι Θεοφάντωρ ἀποκρινόμενος ἦν, καὶ παρὰ τοῦ ἐρω τῶντος ὠφελεῖσθαι προοιμιάζετο. Καὶ δοιπερ ἀποκρίνατο, οὐκ ἀφ' ἑαυτοῦ, ἀλλ᾽ ἀπὸ τῶν πρὸ αὐτοῦ, καθώς παρέλαβεν, έλεγε, καὶ τὰ παρ' ἑαυτοῖς ὁμοίως εκείνοις ἐξετίθει. Ταῖς εὐχαῖς τοίνυν αὐτῶν καὶ ἡμεῖς θαρρήσαντες ἐν Χριστῷ, σοὶ τῷ εἰότι ὑπὲρ ἡμᾶς ἀδελφικῶς τὰ κατὰ δύναμιν λέγομεν διὰ τὴν ὑπακοὴν καὶ ἀγάπην. Καὶ δῴη Κύριος ὁ τοῦ Θεοῦ Πατρός 124 Λόγο;, ή ζῶσα σοφία, ὁ καὶ τοὺς 20 γους πάντων εἰδὼς, καὶ πάντα κατὰ λόγων ποιήσεις τα καὶ ποιῶν, καὶ λόγον ἡμῖν δεδους αρμοδίως είν βηκέναι τὰ πρὸς τὰς τεύσεις συντείνοντα. Όθεν πρὸς τὴν πρώτην ερώτησιν τοιαύτην ποιούμεθα τὴν ἀπόκρισιν. Τίνι τρόπω φαίνεται πολλάκις ὡς ἄνθρωπος δ ἄγγελος: Καὶ πῶς ὁ δαίμων μετασχηματίζεται εἰς ἄγγελον φωτός; Καὶ πῶς ὁμιλεῖ ἄλλος ἐν; Καὶ εἰ δύνανται οἱ ἄγγελοι καὶ εἰς ἑτέρας pal νεσθαι μορφάς; Τὸν τρόπον μὲν τῶν τοιούτων ἀγγελικῶν δρά

RESPONSA AD GABRIELEM TENTAPOLITANUM. σων, Πάτερ καὶ ἀδελφὲ, Θεὸς ἂν εἰδείη καθαρώς, mum, Pater et frater, sulus Deus videt distincte, cum ipse omnia de nihilo fecerit, solusque naturam et sermones cujusque entium noverit. Nos vero a sanctis angelorum apparitiones discimus, non auten quomodo fant; quas.non in sola forma el specie hominis, sed in aliis quoque form.is fieri seimus. Etenim Cherubim dieuttur habere quatuor formas, plures oculos, quatuor alas et quatuor capita. aquila scilicet, bovis, leonis et hominís, et in omaquaque barum specierum sancti ipsis attribuunt notiones proprias et diversas. Et prophetæ diennt Seraphim sex alas gerere, et calore Ardere, et fulgure præcingi, unde et (empyra) quasi ignea vocantur: et quia per Cherubin scientiæ adumbratur diffusio, illis discimus affingi pedes et manns. Et angelum scimus quem vidit Jesus (Hius Nave quasi hominem, acutam babentem romphæeam, et quem vidit Daniel hominem vestitum, et oculi ejus ut flamma ignis, et vox ejus sicut vox multitudinis. Et alii in specie hominis visi sunt; uti luctans, et Jacob illi ostendens scalam; qui loquens ad Abraham, vetuit ne immolaret Isaac; qui in rubo Moysi demonstravit virtutem et jussione Dei; qui Zachariæ et aliis prophetis apparuerunt; qui Virgini nuntium attulit; qui mulieribus resurrectionem annuntiaverunt; qui Petrum solvit e carcere vincula rumpens; et qui sunt sicut throni, sient currus, sicut flamma ignis; et qui ferunt virgas; et qui vestiuntur stulis albis et tanden variis in formis apparuerunt. Quid igitur? Numquid hoc eorum est natura? Minime. Sunt enim absque figura et absque specie visibili, sicut a Pa tribus discimas, cum sint absqué corpore. Omnis enim creatura pare intelligens invisibilis: et de hoc ita babent Dionysius, et Chrysostomus in sermonibus de Seraphim, et cateri Patrum. Quid igitur? Num ista simul falsa? Minime. Sel sunt imagiues divinorum et cujusque angelorum ministerin et virtutem ' subindicant: cum enim angeli sint immateriales et incorporales, sunt quoque omniuo absque figura; quod autem ad missionem et operationem spectat propria unicuique imagine a tribuitur energia et virtus, hominibus ut convenit vle sibiles. Non ergo leonis neque tauri, neque homi• ὁ καὶ πάντα ἐκ μὴ ἔντων πεποιηκώς, καὶ τὴν φύσιν ἑκάστου τῶν ὄντων καὶ τοὺς λόγους μόνος εἰδώ;· ἡμεῖς δὲ παρὰ τῶν ἁγίων ὀπτασίας μὲν ἀγγέλων ἐμάθομεν· ὅπως δὲ γίνονται οὐκ ἐμάθομεν, καὶ οὐκ ἀνθρώπου μόνον ἐν εἴδει, ἀλλὰ καὶ ἐν ἄλλαις γινε μένας ἰδέαις. Καὶ γὰρ τετράμορφα μὲν τὰ Χερου βὶμ καὶ πολυόμματα καὶ τετραπτέρυγα, καὶ κεφαλὰς τέσσαρας κεκτημένα· καὶ τὴν μὲν ὁμοίαν ἀετοῦ, τὴν δὲ βοός, τὴν δὲ λέοντος, τὴν δὲ ἀνθρώ που· καὶ περὶ ἑκάστου τούτων οἰκείας ἐννοίας καὶ διαφόρους οἱ ἅγιοι ἔφησαν. Καὶ τὰ Σεραφίμ δὲ ἐξαπτέρυγα εἶπον οἱ προφῆται, καὶ θερμαίνοντα, καὶ πυρόεντα, καὶ καλούμενα οὕτως ἔμπυρα, ὡς καὶ τὰ Χερουβίμ γνώσεως χύσιν, καὶ πόδας είν κονίζειν καὶ χεῖρας ἐμάθομεν. Καὶ ἄγγελον δὲ ἐν εἶδεν Ἰησοῦς ὁ τοῦ Ναυῆ, ἄνδρα ἐσπασμένον ῥομφαίαν, καὶ ἂν εἶδε Δανιήλ, άνδρα ενδεδυμένον ποδήρη, καὶ οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτοῦ ὡς φλξ πυρός· καὶ ἡ φωνὴ αὐτοῦ ὡς φωνὴ ἔχίου. Καὶ ἄλλοι δὲ ἐν ἀνθρώπου σχήματι ὤφθησαν. Καὶ ὁ μὲν παλαίων, ὡς ὁ ἐν τῷ Ἰακώβ, ὁ δὲ δεικνὺς αὐτῷ κλίμακα· ὁ δὲ λαλῶν Αβραὰμ διὰ τὸ μὴ σφαγῆναι τὸν Ἰσαάκ· ὁ δὲ ἐν τῇ βάτῳ δεικνὺς τὴν θεωρίαν τῷ Μωϋσῇ· ὁ δὲ τῷ Ζαχαρία φαινόμενος· οἱ δὲ ἄλλοις τῶν προφητῶν· ὁ δὲ τῇ Παρθένῳ εὐαγγελιζόμενος· οἱ δὲ ταῖς γυναιξὶ τὴν ἀνάστασιν λέγοντες· ὁ δὲ τὸν Πέτρον λύων τῶν δεσμῶν καὶ τῆς εἰρητῆς, καὶ οἱ μὲν ὡς θρόνοι, οι δὲ ὡς τροχοί, οἱ δὲ ὡς φλέξ πυρός, οἱ δὲ κατέχοντες ράβδου;, οἱ δὲ λευκὰς ἐνδεδυμένοι ἐσθῆτας, καὶ ἁπλῶς ἐν διαφέροις ταῖς μορφαῖς ὤφθησαν. Τί οὖν; φύσις ἄρα ταῦτα αὐτοῖ;; Οὐδαμῶς· ἀσχημάτιστοι γὰρ καὶ ἀνείδεοι, ὡς μανθάνομεν ἀπὸ τῶν Πατέρων· ἐπεὶ καὶ ἀσώματοι. Πᾶν δὲ νοερὸν ἀνείδεον. Καὶ ὁ Διονύσιος περὶ τούτου φησὶ, καὶ ὁ Χρυσορρήμων ἐν τοῖς περὶ τῶν Σεραφίμ τε καὶ ἀλλαχοῦ, καὶ οἱ τῶν Πατέρων λοιποί. Τί δαί; ἆρα ταῦτα πάντα ψευδῆ; Οὐδαμῶς· ἀλλὰ θείων εἰσὶν εἰκόνες, εκάστου τῶν ἀγγέλων τὸ ἔργον καὶ τὴν δύναμιν ὑπεμφαίνουσαι. Καὶ κατὰ μὲν τὸ ἄῦλον καὶ ἀσώματον ἀσχημάτ τιστοι τελοῦσιν οἱ ἄγγελοι· κατὰ δὲ τὴν ἀποστολὴν καὶ τὸ ἔργον εἰκονίζοντες τὴν οἰκείαν εἰσὶν ἐνέργειάν τε καὶ δύναμιν, καὶ τοῖς ἀνθρώποις ὡς ἐφικτόν ἀνθρώποις ἐρώμενοι. Οὐ λέοντες οὖν ἢ μίσχοι, η ἄνθρωποι, ἢ αὐτοὶ φύσει τυγχάνουσιν οἱ ἄγγελοι nis, neque aquilae naturam habent angeli, sed ἀλλὰ τὸ μὲν δηλοῖ τούτων τὸ ἐπηρμένον καὶ νοερόν καὶ κούφον τῆς φύσεως, καὶ τὸ ἀθενῶς ἐνορ{ν πρὸς τὸν νοητὸν ἥλιον· καὶ τοῦτο δηλοῖ ὁ ἀετός· τὸ ἀν θρωπόμορφον δὲ τὴ περὶ τῆς ἀναπλάσεως ἡμῶν συν εργὸν ὑπαινίττεται καὶ τὸ τῆς σαρκώσεως τοῦ Λό γου, καὶ τὸ πρὸς τὴν θείαν εἰκόνα σπεύδειν ἡμᾶς ἐπανορθοῦν, καὶ τὸ ἐπιμελὲς αὐτῶν καὶ σπουδαίου πρὸς τὸ σώζεσθαι τὸν ἄνθρωπον· τὸ τοῦ μόσχου δὲ τό τε δουλικὸν πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ τὸ πρὸς ἐργασίας · ἀκάματον, ἔτι δὲ καὶ τὸ καθαρὸν πρὸς τὰς ἀθλου; Ουσίας· τὸ τοῦ λέοντος δὲ τὸ βασιλικόν τε καὶ θεῖον καὶ ζήλου πλήρες καὶ ὁρμῆς κατὰ τῶν κινουμένων κατὰ τοῦ χτίσαντος. 'Εν τούτοις καὶ αἱ ράβδοι καὶ αἱ ζῶναι τὸ ἀρχικὸν τούτων καὶ ἰσχυρὸν σημαί. illud eorum natura demonstrat sublimitatem, intelligentiam et subtilitatem, et perseverantiam - bu conten:platione solis intellectualis: quod s'gnificat aquila. Forma deinde hominis mystico innuit corum in reformatione nostra cooperationem et incarnationem Verbi, et promptitudinem ad redintegrandum nos secundum imaginein Dei, el denique eorum sollicitudinem et zelum ad salutem hominis. Forma tauri ostendit submissionem Deo, constantiam infatigabilem in agendo, et insuper munditiem að sacrificia non materialia. Forma denique leonis re gnum signifcat et divinitatem, οι plenitudinem zeli contra ces qui contradicunt Creatori vehemendiam. Et in ipsis virgo et zoum imperium dicunt et Digilized by Google

fortitudinem. Quod autem splendeant ut ignis εἰ νουσι· τὸ φωτιστικὸν δὲ καὶ λευκὸν, τὴν καθαρή albis induputar, iliad indicat puritatem sanctita- τητα καὶ ἁγιωσύνην, καὶ τὸ θεοειδές αὐτῶν καὶ &' temque et similitudinem Dei in eis et per eos in αὐτῶν ἐν 395 ἡμῖν· τὸ πυροειδὲς δὲ τὸ καταφλέ nobis. Quod deinde igniformes dicantur, vitiorum γον τὴν κακίαν, καὶ καταυγάζον τοὺς ἐν σκότει· τ et malitia consumptio significatur et in tenebris πτερὰ δὲ ἔχειν τὸ νοερὶν καὶ ὑψιπετὲς τοῦ νοός· καὶ illuminatio. Quod denique alas habeant, illos esse ἀπ᾿ ὡς ἕκαστον τῶν σχημάτων διὰ τῶν ἀσχηματί spirituales Innuitur et in aera ferri volantes: uno στων ἀγγέλων καὶ ἀσωμάτων τὴν ὑπὲρ ἡμῶν αὐverbo singularitas formarum in quibusque incorpo- τῶν ἐμφαίνει ενέργειαν· καὶ ἀληθῶς δρώμενα ταῦτα, ralium et spiritualium angelorum Hlorum manifeεἰ καὶ ὑπερφυῶς πρὸς διδασκαλίαν ἡμῶν εἰσι. Από stat super nos vim et energiam et veritatem harum καὶ εἰκονίζομεν ταῦτα, καὶ τιμῶμεν, καὶ θεῖα ἡγούapparitionum, et mirifice confert ad nostrám eru- μεθα. Τὰ τοῦ πονηροῦ δὲ πάντα ψευδῆ καὶ φαντα ditionem. Quamobrem et bae imaginibus pingi- στικά, καὶ κατὰ πλάνην καὶ ἀπώλειαν τῶν ὁρώντων mus, et honore prosequimur et plane divina γινόμενα. Μετασχηματίζεται γάρ, φησί, σκότος ων, esse judicamus et testamur. Omnia vero quæ de εἰς ἄγγελον φωτὸς, καὶ εἰς διάφορα σχήματα, καὶ malo feruntur et falsa sunt et phantastica et θηρίων δὲ μορφάς, λεόντων τε καὶ ὄψεων, ἀξίας in fraudem et ruinam videntium facta. Se enim, ἑαυτοῦ, καὶ σκορπίων καὶ κυνῶν καὶ Ἑτέρων, ut dicit, qui tenebrosus lotus est, transformat καὶ ἐν τῷ θείῳ Αντωνίῳ σχηματιζόμενος καὶ φανin angelum lucis; et varias induit formas et τασιούμενος ἦν, καὶ λοιποῖς ἄλλοις τῶν ἁγίων, ἅπερ pecies belluarum, leonum et serpentium sicut δεῖ πάντα καταργεῖν. Οὐ μόνον δὲ ἀφ' ἑαυτοῦ φαν· ipsum decet, et scorpionum, et canum et cæ- ταστικῶς ταῦτα δείκνυσιν, ὡς ἀσώματος ων, συνεterorum, sicut ante sauclum Antonium figuratus χῶς ποικίλλων ἑαυτὸν ὡς πονηρότατος νοῦς, καὶ et phantasmatus est, et ante cæteros sanctos: quæ μετασχηματιζόμενος καὶ μεταβαλλόμενος, δ δὴ καὶ quidem omuia vana esse oportet. Neque nua vi: e ἀνθρώπινος νοῦς ποικιλλόμενος πολλάκις πάσχει θε hæc phantastice ostendit, cum sit absque corpore, λητικῶς, μεταστρέφει τε καὶ μεταμορφοί λόγοις καὶ persæpe pessimus ille spiritus, et transformat et ἐννοίαις καὶ σχήμασιν ἑαυτὸν, καὶ· ποικίλως λέγει mulat se, ipsum spiritumn hominis simulate gestit τσαπερ βούλεται καὶ πολλάκις ἐξαπατῷ ἄνθρωπος sua voluntate agere; se vertit et transfigurat ver- ὢν ἀνθρώπους. Οὐ μόνον οὖν τοιαῦτα, ἀλλὰ καὶ διῶν Mis, sensibus et formis, et sæpe sub forma hominis τινων ὁ ἐναγὴς δαίμων καὶ σκοτεινὸς ἄπτεται, καὶ homines seducit et decipit. Non solum ergo hæc: κνίσσῃ υπεισέρχεται καὶ καπνῷ, καὶ κτύπους εἰς sed rebus quibusdam sceleratus dæmon et tenebris ἀέρα κινεῖ, καὶ τύπτειν δοκεῖ πολλάκις, καὶ ὑπεισ offusus adnectitur. Latet in fumo et camino, et έρχετα: σώματα. Ταῦτα δὲ πάντα ποιεί, φαντάζειν fragosus in aera movetur, et sape videtur pulsare, βουλόμενος καὶ ἐξαπατᾷν, ὡς καὶ τοὺς Ἕλληνας et corpora dejicit. Et quidem hæc omnia facit deciἐξηπάτησε, και Ουσίας ἐζήτει ζώων, ἵνα καν διὰ pere volens et in errorem inducere sicut decepit τῆς κνίσσης αὐτῶν φαντάζῃ, καὶ δοκῇ λαμβάνειν τι Græcos, a quibus ambiebat vivorum hominum sa- ἐξ αὐτῶν. Ταῦτα δὲ μέχρι τοῦ νῦν, ὡς ἐμάθομεν, crificia, ut, inter fumum eorum phantastice appa- καὶ παρά τινων ζητεῖ ἐπῳδῶν, τὸ μὲν λαμβάνειν ὁ rens, sibi quamdam honoris gratiam ex ipsis ob- δείλαιος ὡς τι δῶρον παρά τινος τῶν ἀνθρώπων tineret. Et hæc usque ad hanc diem, sicut novi- βουλόμενος, έλκων αὐτὸν εἰς ἀπώλειαν, τὸ δὲ καὶ mus et per quasdam quærit incantationes. Cum ἐπιχαίρων τοῖς τοιούτοις ὁ ἄθλιος, ὥς τι δοκῶν autem sceleratus ille munusculum aliquod ab ali- ἐνεργεῖν, πάμπαν ὑπάρχων τῇ τοῦ Χριστοῦ μου ευ· quo hominum acceperit ut vult, hunc miserumn νάμει ἀσθενὴς καὶ ἀνίσχυρος. Οὐ κατὰ τοῦτον τοί In ruinam certo inducit. Sed interea, dum ille νυν τὸν τρόπον ἐνεργοῦσιν οἱ ἄγγελοι· ἀλλ᾽ εἰκον:- malus de ruina eorum exsultans, sibi aliquid κῶς ἐπιφαίνονται ἀληθῶς καὶ κατὰ θείας εννοίας posse videtur, omnino tamen inanis et impo- και πράξεις ἀγαθωτάτας, καὶ ἐνεργοῦσι θείᾳ δυνάtens virtuti et potestati Christi mei subjicitur. με τα πρόσφορα, καὶ λόγους και φωνάς ἐνεργοῦσιν. Non secundum hanc formam agunt angeli, seil apparent in imagine vera et inter divinas conceptiones et sanctissimas actiones: agunt quidem quasi præ se ferentes virtutem divinam; sermovies et sonos emittunt non corporaliter et materiafiter, sed quasi in nos ducatum exercentes, et sicut saneti spiritus spiritui nostro divinitus et vere appropinquantes et bona intentione se nobis jungentes, Dei voluntates manifestantes, non in fragoribus et tumultibus, sed in aliqua divina virtute el gratia, in ædificationem audientium, in pace el gaudio. Non insuper quærebant fumum sacrificii quo propitius Deus haberetur, sed ut in Manoc scriøtum est: ‹ Tetigit virga carnes angelus (virtute οὐ σωματικῶς καὶ παχέως, ἀλλὰ τὸ ἡγεμονικόν τυ ποῦντες ἡμῶν, καὶ ὡς νόες ἅγιοι, τῷ ἡμετέρῳ να θείως καὶ ἀληθῶς ἐγγίζοντες καὶ ἀγαθος:δῶς ἐνου. μενοι, καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ βουλήματα ἀπαγγέλλοντες. οὐδὲ κτύποις καὶ ταραχαῖς, ἀλλὰ θείᾳ τινὶ δυνάμει καὶ χάριτι, πρὸς οἰκοδομὴν τῶν ἀκουόντων, ἐν εἰ μήνῃ τε καὶ γαλήνη Καὶ οὐδὲ καπνὸν ὑπεισήρχοντο θυσίας προσαγομένης Θεῷ ποτε, ἀλλὰ καθώς γέγρα πται ἐν τῷ Μανως, «Η ψατο τῇ ῥάβδῳ τῶν κρεάτων ὁ ἄγγελος, τῇ θείᾳ δυνάμει δηλαδή, καὶ ἐξελθόντος ἐκ τῆς πέτρας πυρός, ταῦτα κατέφαγε.» Τοῦτο δὲ καὶ διὰ τῆς προσευχῆς τοῦ Ἠλιοῦ γέγονε, καὶ ἀνα φθέντος πυρός, τά τε κρέατα καὶ τὰς σχέακας καὶ τὸ ὕδωρ καὶ τοὺς λίθους κατάγαγε Καὶ ἄλλοι ἐξ

πλεῖστο: τῶν ἁγίων πολλάκις ἴσα τοῖ; ἀγγέλοις θείς. A. Dei scilicet), et exiens iguis de petra bas consuur δυνάμει ἀληθῶς καὶ οὐ κατὰ φαντασίαν ενήργησαν. ᾿Αλλὰ καὶ ἐξαιρέτως θεῖαι εἰκόνες αἱ τῶν προφητῶν τοῦ Θεοῦ ὁρέσεις καὶ ἀληθεῖς θεωρίσι. Καὶ πάντα ταῦτα λόγους κέκτηται θειοτέρους, καὶ ὑπὲρ ὠφε λείας ἀνθρώπων γίνεται· καὶ καθ᾿ ἐμοίωσιν τῶν θείων τούτων δράσεων, καὶ τῶν ἀγγέλων αἱ θεωρίας ἀληθεῖς, εἰ καὶ εἰκονικῶς δι' ἡμᾶς καὶ ἐν σχήματι, διὰ τὸ καὶ ἡμᾶς ἐν μορφή εἶναι τοῦ σώματος καὶ ἐν σχήματι. Καὶ ταῦτα μὲν δι᾽ ὀλίγων περὶ τῆς πρώ της ερωτήσεως. psil.» floc enim fartnm est per preces Elie: e et descendens ignis et carnus, et ligna, et áquam, el lapides consumpsit.. Εt ceteri plerique sanctarum sæpe eadem per angelos et virtutem divinam vere et non phaustàstice operati snut. Sed et præ. sertim divinæ imagines, oracula prophetarum Dei et veræ historiæ. Quibus omnibus sermones Dei constituuntur, in utilitatem homiñum prolati: et sicu hæc divina oracula, ita et angelorum fiJeles historiæ, qui venerant in imaginibus, propter nos et quadam specie et figura, quia et nos sumus in forma et figura corporis. Et hæc qnidem braviter ad primai quæstionem. QUESTIO II. rexpires in utero matris, et quomodo respiratione intercepta homo exanimetur? Et ῾Η ἀναπνοὴ πῶς ἐν ἡμῖν γίνεται; Καὶ πῶς τὸ Quomodo fat in nobis respiratio, qua ratione iufans βρέφος ἀναπνεῖ ἐν τῇ μήτρα; Καὶ πῶς, κρατη θείσης τῆς πνοῆς, ἐξέρχεται ἡ ψυχή; Πῶς δὲ ἐν τῷ ἀνθρώπῳ ἡ πνοὴ, καὶ πότε ἐν αὐτῷ, καὶ εἰ ἐν τῇ μήτρα τὸ βρέφος ἀναπνεί, 326 καὶ τί τὸ ἐνεργοῦν αὐτὴν, καὶ πῶς κωλυθείσης νεκροῦται ὁ ἄνθρωπος, λέγομεν κατὰ δύναμιν οὕτω. Πρῶτον μὲν, ὅτι ταῦτα φυσικωτέρας ζητήσεως, καὶ οὐ χρεία περὶ τοιούτων λέγειν ἡμᾶς· ἔπειτα δὲ οὐδὲ λύσεως θειοτέρας εἰς ταῦτα χρεία. Διό φαμεν, ὡς ἐπειδὴ δι πλοῦς ὁ ἄνθρωπος, ἰδίᾳ μὲν καὶ τὰ τῆς ψυχῆς, ἰδίᾳ δὲ καὶ τὰ τοῦ σώματος κέκτηται, εἰ καὶ ἐν ἐστι ζώον, καὶ ἄνθρωπο; εἴ; ἅμα τῇ ψυχῇ καὶ τῷ σώ ματι. Ἡ ψυχὴ δὲ εἰ καὶ τὸ σῶμα ζωοποιεῖ, ἀλλὰ καὶ καθ᾽ αὐτήν ἐστι. Καὶ δῆλον ὡς μένει καὶ ἔστι, λυομένου τούτου, καθὰ δὴ καὶ ἡ Ἐκκλησία δοξάζει, και δείκνυσι, διά τε τοῦ ζωοποιοῦ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν θὰ σαρκὸς θανάτου, χωρισθείσης τῆς ἁγίας αὐτοῦ ψυχῆς τῷ θανάτῳ τοῦ σώματος, καὶ πάλιν ἐνωθεί σης τῇ ἀναστάσει, καὶ διὰ τῶν ἁγίων αὐτοῦ, ὧν μένουσιν αι ψυχαὶ καὶ μετὰ θάνατον ζῶσαι καὶ ἐνεργοῦσαι, ἐν αὐτῷ φαινόμεναι. Κέκτηται οὖν τὸ σῶμα φυσικάς τινας ενεργείας πρὸς τὸ ζῆν καὶ μέ νει» αἰσθητῶς, αἳ καὶ ἔμφυτοι τῆς σαρκὸς τελοῦσι δυνάμεις, κατὰ μίμησιν τῶν τε ζώων καὶ τῶν φυ τῶν· ἐπεὶ ὡς καὶ ταῦτα ἐκ τεσσάρων στοιχείων, καὶ τὸ ἀνθρώπινον σῶμα σύγκειται, καὶ τούτοις στοι χείοις συμπάσχει, καὶ τοῖς καιροῖς συναλλοιοῦται, καὶ κατὰ τὰ ἄλογα σπείρεται τε καὶ τίκτεται, καὶ γένεσιν καὶ αύξησιν ἔχει καὶ φθίσιν, καὶ νεότητα καὶ γῆρας, καὶ τὰ λοιπὰ τοῦ σώματος. Οθεν νόσεις 1 τα καὶ μαχαίρᾳ, καὶ πνιγμονῇ, καὶ λοιποῖς ἄλλοις συμπτώμασιν ἀποθνήσκει. Η λογικὴ δὲ ψυχὴ εἰ καὶ συμπάσχει τῇ ἑνώσει, ἀλλ᾽ οὐ συναποθνήσκει τῷ σώματι. "Οθεν καὶ ἡ ἀναπνοὴ κατὰ φύσιν ἐν αὐτῷ ἐνεργεῖται τῷ σώματι, καὶ ὀργανικῶς διὰ τῶν ῥινῶν καὶ τοῦ στόματος καὶ αὐτοῦ τοῦ γαργαρεώνος οίκος νομεῖται. Καὶ ἡ μὲν καρδία ἀπωθεῖται εἰς τὸ ἔξω τὸ ἐν αὐτῇ τυγχάνον θερμόν· λαμβάνει δὲ ἐκ τῶν ἔξωθεν τὸν εἰσπνεόμενον αέρα, καὶ οὕτω ζῇ καὶ · κινεῖται, καὶ ἐνεργεῖ τὸ ζῶον, ὁ ἄνθρωπος, ὡς καὶ διὰ τῶν λοιπῶν ἄλλων ὀργάνων τά τε τῆς τροφῆς κατεργάζεται, καὶ τὰ πρὸς σύστασιν οἰκείαν οἶκονομεῖ, καὶ τὰ περιττὰ ἀπορρίπτει τὸ σῶμα, τοῦ Θεοῦ Λόγου, τοῦ τὴν φύσιν δημιουργήσαντος, δύναQuomodo in homine respiratio, et unde sit hær. et utrum fetus in matrice respiret, et quid respirationein producat, et quo modo hac cessante moriatur homo? Ita ad hæc respondemus pro posse. Primo quidem cum hæc quæstio sit potissime naturalis, nec utile nec necessarium nobis esset d istis rebus disserero. Neque insuper summa utilitas in solvenda ista quæstione ab altioribus et quasi divinioribus principiis. Ideirco tamen respondemus, quia, cum homo sit duplicis substantiæ, propria attributa animæ, et propria corporis auributa accepit, et est unum animal et unus homo in animna simul et in corpore. Anima quidem corpus vivifcat et insuper vitam suam habet propriam. Εt certum est quod manet et superest, ipso solut», sient et prædicat Ecclesia, illud confirmans exem - plo Salvatoris nostri, vitae auctoris, cujus anima sanctissima, per mortem ejus secundum carnew, a corpore vita functo, primum separata est, cui per resurrectionem rursum præsens facta est, et per sanctos ejus quorum animæ post mortein manent in cœlo viventes, et in ipso viventes et agentes postea apparebunt. Accepît igitur corpus quasdazu naturales virtutes et energias ad vivendum et manendum sensibile: naturalia enim carnis sunt veræ facultates, in similitudinem animalium et plantarum quæ ex quatuor elementis coalescunt, et idem de humano corpore, quod sicut et hæc elementa aficitur, et pro temporibus mutat, et sicut irra tionabilia seminatur et parturitur, habetque generationem, augmentum, incrementum, consumptionem, adolescentiam, et senectutem et cætera propria corporibus. Uncle morbis, et gladlio, et suffocatione, et cæteris casibus interire potest. Rationalis autem anima etsi simul corpore patitur, non tamen cu: ipso moritur. Unde respiratio naturæ in corpore producitur et narium et oris ministerio exercetur et gutturis, stomachus autem aerem respiratum cum calidus evaserit, oxspirat, novum respirandum de foris accipiens, et ita homo vivil el movetur et scipsum vivum præbet agendo, et cæteris omnibus organis utcudo ad ali-

SYME NIS THESSALONICENSIS ARCHIEP. " κόντως ἐνεργεῖν ὑπὲρ ἑαυτῆς, καὶ φυσικῶς. Ἐν τῇ μέτρᾳ δὲ τὸ βρέφος ἀναπνεῖ διὰ τῆς μητρός. Ως γὰρ ἅπαν τὸ σῶμα τῆς γυναικὸς ἐξοικονομείται φυσ κῶς, καὶ τὸ ἐν αὐτῇ βρέφος ὡς μέλος του σώματος αὐτῆς. Τινὲς δέ φασιν, ὡς ὁ ἄνθρωπος ἐν τῇ μήτρα οὐ δι' ἀναπνοῆς ζῆ, ἀλλ' ὡς οἱ ἔξω σοφοὶ λέγου οἷον φυτικῶς. Ως γὰρ τὰ φυτὰ οὐ δι' ἀναπνοῆς ζή. ἀλλ' ἐκ τοῦ τὰς μίζας εμπεπηγυίας ἔχειν το γε οὕτω δὴ καὶ ἐν τῇ μήτρα τὸ βρέφος διά τινος μορίου ἐμπεφυκότος τοῖς μέλεσι τῆς μητρός, τὰ τῆς ζωής υποδέχεται· ἀποταχθὲν δὲ, καθ' ἑαυτὸ ζῇ διά της τροφῆς καὶ ἀναπνοῆς, ὡς καὶ τὰ ἄλογα ζώα. Τη λογικῇ δὲ ψυχῇ ἐν αὐτῷ οὔσῃ ἄγεται, καὶ τραφέν εξοικονομεῖται. Εἰς ἔννοιαν ἔρχεται δὲ κατ᾽ ὀλίγων ὕστερον, οὐ τῆς λογικῆς ὕστερον ψυχῆς ὑπαρξίσης. οὐδὲ προϋπαρχούσης κατὰ τοὺς ἄφρονας Ελληνας. ἀλλ᾽ οὔσης μὲν ἐν αὐτῷ φυσικῶς ἀρχῆθεν τῷ σπέρματι δημιουργικῇ θείᾳ δυνάμει, ὡς ὁ Νύσσης φησὶ Γρηγόριος θεῖος· ἔμψυχον γὰρ τὸ ζῶον ἐξ ἀρχῆς καταβάλλεται, τῆς δυνάμεως τῆς ψυχῆς ἐμφαινο μένης δὲ τῇ τελειότητι τοῦ ὀργάνου. menta suscipimula, ad constitutionem propr am μιν αὐτῇ δεδωκότος, πάντα κατὰ λόγον καὶ προπο evolvendamı, \et tandem ad ejiciendum super Ona corporis; sic a Dei Verbo, Creatore nalure virInte accepta omnia faciendi in seipso secunduin verbum Dei et convenienter et naturaliter. In matrice igitur fetus respirat per matrice; sicut enim totum corpus mulieris naturaliter ordinatur, ita et fetus in ipsa sicut membrum corporis ejns. Quidam enim dicunt, quod bomo in inatrice minime per respirationem vivit; sed, sicut philosophi dixerunt, omnino naturaliter. Nam sient plantae non vivunt per respirationem, sed eo quod radices habeant Axas in terra, ita et in matrice fetus per tenuem ligaturam, in membranis Axam matricis, introaccipit necessaria vile; parturitur deindle et per seipsum vivit alimentis et respiral tione, sicut et catera non rationalia animantia.Agifur anima rationali quæ est in ipso, et nutritum ab extra regitur. Sensim intelligentia proficit, non quasi ex anima rationali præexistente procedat, it stultis placuit Græcis, sed prolectu sua ipsius animæ quæ a principio in ipso est, Dei Creatoris virtute cum spermate infusa, ut loquitur sanctus Gregorius Nyssenus. Primum enim animatum animal infirmum est et dejectum, et virtus animæ paulatim apparet cum perfectione organorum. QUESTIO III. Qua ratione angeli Deo adsistant, et quomodo, at in Jobi libro, medius in er ipsos stelerit diabolus. Item unde angeli cognoscant quid Dens velit, et qua rulione.dæmon ad tenebras damnatus possil versari coram facie Dei? & De dubio autem qua forma assistant angeli Deo, quem non tamen cernere possunt, et quomodo, ejus cognoscant voluntatem, et quomodo diabolus ipsi assistat in medio angelorum, dicemus, quod sub aliqua forma angeli Deo appareant dicere super nðs est, et soli Deo notam atque angelis, et illis forte qui cum angelis sunt et hæc scire digui sunt babiti. Quomodo ergo nos cum pulvis siurus, ea quæ de spiritualibus sunt et conceptum nostrum ercedunt intelligemus? Modo quo per Scripturam possumus scire. Amori assistunt divino, quem immobiles contemplantur, et cujus desiderio consumuntur. Non quasi in loco, nam super omnia Deus, sed ipsi proximi sunt vinculis charitatis, et per puram intelligentire contemplationem, et insuper Ipso pleni, ejus splendoris fulgurantis sunt participes; minime vero eum vident in subftantia; cum et ipsis omnino invisibilis sit natura Dei et ultra créaturas ejus non possiat attingere, nec Creatorun videre. Si enim nos angelos qui super nos sunt sensibus non possumus videre, multo minus ipsi increati naturam unquam assequentur. Idcirco solummodo participes esse possnut luminis inde erumpentis, et inde babere revelationes, spiritumque babent ex primo Spiritu et sermonem ex Verbo Dei viventis. Rationem habent per eum et sanctitatem et motum ex Spiritu, et sic intelligunt voluntatem Dei, et quidem plena certitudine etiam extra corpus; et ad opus ejus adimplendum fervidissime et sine intermissione feruntur. Τίνι τρόπω παρίστανται οἱ ἄγγελοι τῷ θεῷ; Καὶ πῶς ὡς ἐν τῷ Ἰώβ, μέσον αὐτῶν καὶ ὁ Διάβο2ος ἔστη; Καὶ πῶς μανθάνουσι τὸ θέλημα οι ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ; Καὶ πῶς ὁ ζοφερὸς Δαίμων ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ; Πρὸς δὲ τὸ ἀπόρημα είνι παρίστανται τρόπῳ οἱ ἄγγελοι τῷ Θεῷ, μὴ ἑωρακότες αὐτόν, καὶ πῶς τὸ αὐτοῦ μανθάνουσι θέλημα, καὶ πῶς ὁ διάβολος αὐτῷ παρίσταται μέσον τῶν ἀγγέλων, τοῦτο ἐροῦμεν, ὅτι τίνι τρόπῳ παρίστανται ὁ ἄγγελοι τῷ Θεῷ ὑπὲρ ἡμᾶς λέγειν καὶ μόνον τοῦτο Θεῷ καὶ αὐτοῖς γνω στὸν τοῖς ἀγγέλοις. ἴσως δὲ καὶ τοῖς κατ᾿ ἀγγέλους ούσι και 397 παρὰ Θεοῦ. ταῦτα μανθάνειν ἠξιωμένοις. Πῶς οὖν ἡμεῖς, χνικοὶ ὄντες, τὰ περὶ τῶν ἀθλων καὶ ὑπὲρ ἡμᾶς ἐννήσωμεν; ὅμως, ὡς ἔχομεν ἀπὸ τῆς Γραφῆς ἐννοεῖν, ἔρωτι παρίστανται θείῳ καὶ θεῖνα ρίᾳ ἀκλινεῖ, καὶ τῷ πόθῳ περὶ αὐτὴν τελοῦσιν, οὐ τοπικῶς· ὑπὲρ τὸ πᾶν γὰρ ὁ Θεός· ἀλλὰ τῇ τῆς ἀγάπης εγγύτητι, καὶ τῇ νοητῇ θεωρία, ἔτι δὲ καὶ τῷ πληροῦσθαι καὶ μετέχειν ἐκεῖθεν ἀπαυγαζούσης ἀστραπής. Οὐ γὰρ κατ' ουσίαν αὐτὸν ὁρῶσι. Καὶ τούτοις γὰρ ἀθεώρητος φύσει ἐστὶν ὁ Θεός, κτίσμα τι τελοῦσιν αὐτοῦ, καὶ τὸν ὑπὲρ τὴν φύσιν αὐτῶν καὶ κτίστην ὁρᾶν οὐκ Ισχύουσιν. Εἰ γὰρ ἡμεῖς ἀϊννατοῦμεν ὁρᾶν ἀγγέλους, αἰσθητῶς ὑπὲρ ἡμᾶς ὄντας, πολλῷ γε μᾶλλον οὗτοι τὸν ἄκτιστον οὐ θεάζονται φύσει. Διὰ τοῦ ἐκεῖθεν φωτός μετέχουσι μόνον, κάτ κεῖθεν ἀποκαλύψεις δέχονται, καὶ τὸν νοῦν ἐκ τοῦ πρώτου νοῦ κινούμενον ἔχοντες, καὶ τὸν λόγον ἐπ τοῦ Λόγου τοῦ ζῶντος. Λογικοὶ γὰρ εἰσι δι' αὐτὸν, καὶ τὴν ἁγιασμὸν καὶ τὴν κίνησιν ἐκ τοῦ Πνεύμα τος κατανοοῦσι τὸ θεῖον θέλημα· καὶ ἀσωμάτως πληροφορούνται· καὶ πρὸς τὴν ἐργασίαν καὶ ἐκπλή ρωσιν τούτου θερμοτάτως κινοῦνται καὶ ἀκαμάτως. Μέσον δὲ τούτων, κατὰ τὴν τοῦ Ἰὼβ ἱστορία», ἔπ:η

καὶ ὁ διάβολος, οὐ κατὰ τὸν τόπον καὶ στάσιν τὴν in medio corum secundum Job historiam stetis τῶν ἀγγέλων. Πῶς γὰρ ὁ ἐκ τοῦ οὐρανίου χώρου πεσών; ὡς ὁ Σωτὴρ ἔφη·. Εθεώρουν τὸν Σατανᾶν ὡς ἀστραπὴν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ πεσόντα, ο Ενδιαίτ τημα γὰρ τῶν ἀγγέλων ὁ οὐρανός. Καὶ γὰρ εἰ καὶ ἀσώματα εἰσι πνεύματα οἱ ἄγγελοι, ἀλλ' ὅμως πε ριγραπτοὶ καὶ ἐν τόπῳ, ὡς καὶ ὁ ἡμέτερος νοῦς. Μόνον δὲ τὸ θεῖον ἀπεριόριστον. Ἵστατο οὖν ἡ που νηρὸς ἐν μέσῳ τῶν ἀγγέλων, οὐ τῷ τόπῳ καὶ τῇ στάσει, ἀλλὰ τῇ επάρσει τῆς ἀλαζονείας αὐτοῦ, καὶ τῷ ὄψινεφεῖ· τε καὶ ἀντιθέῳ τοῦ φρονήματος, οὐ γὰρ περαιτέρῳ τοῦ ἀέρος δύναται βαίνειν ὁ κατα κριθεὶς μᾶλλον ὑπὸ τὴν γῆν καὶ τὸν ᾄδην εἶναι ἀεί ἵστατο οὖν κομπάζων, καὶ κατὰ Θεοῦ τοῦ ποιή σαντος αὐτὸν, καὶ ἀθάνατον καταστήσαντος, κινού μενος δυσσεβῶς, καὶ κατὰ τοῦ θεράποντος αὐτοῦ Ἰώβ, επαιρόμενος φθονερῶς, καὶ τὴν περὶ αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ μαρτυρίαν σπεύδων ἀποδείξαι ψευδή. Αλλά καὶ τῇ θείᾳ θελήσει δέδοται αὐτῷ χώρα τὰ τῆς ματ νίας ἐνεργεῖν εἰς δοκιμὴν καὶ προκοπὴν τοῦ μακα βίου Ἰὼβ ἐκείνου, ἵνα μὴ τολμά λέγειν δ' πονηρός, ὡς οὐ δεδοκίμασται ὁ δίκαιος, οὐδὲ ἀνεφάνη τῇ πείρα δίκαιος ων. Ο γὰρ κοινὸς ἐχθρὸς οὐκ ἰσχύει τι παρά γνώμην Θεοῦ κατὰ τῶν κτισμάτων αὐτοῦ, εἰ καὶ τὰ μὲν τῶν ἐπερχομένων ἀφίησι Θεὸς εὐδοκία γίνεσθαι τοῖς ἀνθρώποις, τὰ δὲ ἐγκαταλείψει παραχωρεῖ, ὡς ἐκ πάσης σχεδόν τῆς Γραφῆς διδασκό μεθα. Καὶ ταῦτα μὲν ἐν βραχεῖ περὶ τῆς τρίτης ερωτήσεως. Τὰς ἐξερχομένας ψυχὰς ἄγγελος εἰς λαμβάνει, ἢ πολλοί; Καὶ εἰ χωρὶς ἀγγέλου ἐξέρχονται. Καὶ πῶς λαμβάνεται ἡ ψυχὴ ἄλλος οὖσα; καὶ τοῦ πορεύεται; Καὶ εἰ δύναται ψυχὴ κατέχεσθαι ὡς ἡ τοῦ πλουσίου ὑπὸ πυρός; diabolus non in loco et sede angelorum. Quomodo enim ille e cœlesti choro cacidit? sicut dixit Salvator: «Videbam Satanam sicat fulgur de cœlo cadentem: › nam cœlum habitatio est angelorum. Etenim quamvis angeli spiritus sint incorporales, sed tamen circumscripti, et in loco sedent sicut et spiritus noster: unns enim Deus est infinitus. Stetit igitur Malus in medio angelorum, non locum occupans et sedem haliens, sed in elatione jactantiæ et superbiæ suæ, et cogitans se esse super nubes et æqualem similemque Deo. Sed non potest ascendere ultra serem, seu potius damnatur ad commorandum semper sub terra et in inferno. Sķetit igitur pienus jactantia, et impie motus adversus Deum qui fecit illum et constituit immortalem, et contra Job servum Dei invidiose inflatum, falsum esse -ostendere volèns quod de illo protulerat Deus testimonium. Sed et voluntate Dei datum est ei hic vesaniam ostendere in experimentum et proeessum ipsius beati Job, ut malus non possit dicere quia non est expertus justus, et quia tentatione non manifestata est justitia ejus. Impurus erge hostis nihil potest contra creaturas præter l'ei scientiam: et si quæ eveniunt hominibus, bæc ipsis benevolentia permittit Deus fieri, et omnibus quæ permittit utilia reddit, sicut ex omni fere Scriptura discimus. Et hæc breviter in tertiam quæstic. nem. QUÆSTIO IV. Egressas a corporibus animas num singuli an plures angeli excipiant, et num sine angelo egrediantur. Quomodo possil excipi anima expers materiæ, et quorsum abeat. Num possit ab igne contineri sicut anima Divitis? Ad quartam autem quæstionem utrum unus aut plures angeli auferant auimam hominis; et an sime angela non exeat e corpure; quomodo auferatur ab angelo cum sint uterque spiritus; et quo abcat, in ca lum, aut in terram, aut in infernum; et quomodo comburatur-com non habeat corpus: hæc pro posse dicemus: quod animæ justorum sanctis angelis, impiorum vero a daemoniis auferantur, et hoc multorum historicorum et Patrum sermonibus cognoscimus'; idemque dixit Περὶ δέ γε τῆς τετάρτης, ὅτι εἰ εἰς ἄγγελος ἢ πολλοὶ λαμβάνουσιν ἀνθρώπου ψυχήν, καὶ εἰ χωρίς ἀγγέλου τοῦ σώματος οὐκ ἐξέρχεται, καὶ πῶς λαμβάνεται ὑπ' ἀγγέλου, ἐπεὶ καὶ ἄμφω πνεύματα, καὶ ποῦ ἀπέρχεται, εἰς τὸν οὐρανὸν ἢ εἰς τὴν γῆν, ἢ εἰς τὸν ᾄδην, καὶ πῶς ἐν φλογὶ ἀσώματος οὖσα, ταῦτα κατά δύναμιν λέγομεν. Ὅτι μὲν ὑπ' ἀγγέλων ἁγίων λαμβάνονται αἱ τῶν δικαίων ψυχαί, αἱ δὲ τῶν ἀδί κων ὑπὸ δειμένων, ἀπὸ πολλῶν ἱστοριῶν καὶ πατρι κῶν λόγων ἔγνωμεν· καὶ τὸ ἱερόν φησιν Εὐαγγέ Στον περὶ τοῦ πένητος Λαζάρου ἀποθανόντος, αὐτὸν Evangelium de paupere Lazaro mortuo, quod ὑπὸ ἀγγέλων ἀπενεχθῆναι εἰς τὸν κόλπον τοῦ Αβραάμ. Μαρτυροῦσι δὲ καὶ αἱ θεωρηθεῖσαι τῷ θείῳ 'Αντωνίῳ ψυχαί, ή τε τοῦ Νητριώτου 'Αμοῦν, καὶ ἡ τοῦ Θηβαίου δὲ Παύλου, ὡς ὁ μέγας ἐκτίθη σιν Αθανάσιος, καὶ πολλῶν δὲ ἄλλων ἁγίων μακαριώτατα: ψυχαί, οὐ μόνον ὑπὸ ἀγγέλων θείων προς λαμβανόμεναι, 328 δ λὰ καὶ ὑπὸ ψυχῶν ἁγίων δο ρυφορούμεναι, εἰς παράκλησιν αὐτῶν, οἶμαι, καὶ τι μὴν, ἀποστελλομένων τούτων παρὰ Θεοῦ. Αριθμόν δὲ οὐκ ἔγνωμεν ἀγγέλων. Πολλάκις δὲ καὶ ἕνα, ὡς Εὐθύμιος ὁ μέγας ἔβλεψεν ἄγγελον κατέχοντατρία: ναν, ηκούσαμεν ἐν τοῖς τῶν Πατέρων λόγοις, καὶ δύο δὲ καὶ πλείονας ἀγγέλους παραγεγονότας, ἐπὶ τῷ λαβεῖν ψυχήν. Οἶμαι δὲ τοῦτο κατὰ τὴν PATROL. GR. CLV. ab angelis sublatus sit in sinum Abrahæ. Testantur enim sanctum Antonium contemplatum esse animas excuntes, ut narravit magnus Athanasius de anima Pauli Thebani, et multoram aliorum beatissimas sanctorum animas. Neque solum a sanctis angelis ablatæ sunt, sed et custoditæ a sanct s animabus a Deo missis in protectionem quidem et honorem ipsarum. Numerum autem non scimus angelorum ad hoc deputalorum. Sape uuum legimus in sermonibus Patrum; vidit Euthymius magnus custodientem Triænam et duos´ vel plures angelos præpositos ad suscipiendam animain, et illa t forte propter dignitatem animarum suscipiendarum: et animas justorum a pluribus angelis suscipi pro

earum merito vel a paucioribus: animas denique ἀξίαν γίνεσθαι τῶν μεθισταμένων ψυχῶν, καὶ τῶν peccatorum a dæmonibus rapi; sed non tamen præter notitiam Dei aut contra sententiam ejus: non enim absque præsentia angeli animæ peccatorum separantur corpore, ne inimicus regiones circumeat nequiter et sine modo hominem interficiens, et denique ne credatur dominus mortis et vita '. Accipitur ab angelis immaterialibus aulana, immaterialis et ipsa consequenter, imo natuга sua. Habent enim necessitudinem aliquam cum immaterialibus angeli. Animæ vero profciscuntur, ut a sanctis doctoribus discimus, ad loca earum vila et operationibus digna, et hæ quidem in cœlo, quarum conversatio in co:lis erat. Quædam vero in cœlum cum corporibus translatæ sunt, sicut eodem mente raptus Paulus docet, qui postea dissolvi cupiebat et esse cum Christos, et ut fat illud Domini verbum: • Ubi sum ego et ipsi mecum sint; et illi sunt in paradiso, secundum illud: ‹ Hodie mecum eris in paradiso. Ibi enim esse auimas omnium qui post pœnitentiam mortui sunt, sicut et ejus animam cauti sapientisque latronis, credendum est. El juste quidem: qui enim Christum perfecte sunt imitati, ipsum ascendentem in cœlum sequentar et cum ipso in cœlo erunt. In paradiso quoque sunt quos sicut latronem pœnituerit; nam et cœlum el paradisum aperuit Christus. Et anima quæque juxta vitam suam accipiet a Deo consolationem, omnes enim sunt imperfecta usque dum veniat Dominus, sicut docemur: Ut non sine nobis, inquit, perfecti dant *; et consequenter qui perfectionem ox Ade percipiunt, non receperunt mercedem suam. Peccatorum vero atque infidelium animas in inferno esse credenduin est, quemadmodum sanclorum in cale, et in aliis locis obscuris et tristibus, peccatis eorundem et inβdelitati correspondenlibus, drmonibus obnosis, a quibus veluti tyrannis mæroribus ac laboribus cruciabuntur. Nune autem pœnam nou luunt perfectam cum nondum adsint corporibus quibuscum peccaverunt, et cum nondum de carlo descenderit Dominus qui judicabit omnes et reddet unicuique secundum opera ejus. Sed neque est quædam castigatio prima bui quam peccatrices animae ingrediantur puniendz juxta malitiam suam et postea liberande ab ulteriore pena, sicut pessime blaterantur quidam... Cum enim sanctus Gregorius Dialogus dixit animas in igne torqueri, hoc secundum intelligentias dixit; ita ut anima sint quasi captive in quodam loco postquam et secundum quod judicate et damnata fuerunt aligendas in igne per conscientiam; ita ut insuper gratiæ Dei facta exheredes, demonibus subjiciantur; sicut et loquitur Chrysostomus, affirmans in Commentariis suis in Acta apostolorum animas cruciandas per conscientiam et per separationem a Deo hanc ultimam et æter- – * Philip. 1, 23. ' Joan. xvii, 24. Luc. xx111, 45. δικαίων τὰς μὲν ὑπὸ πολλῶν παρακαλεῖσθαι ἐν τῇ ἐξόδῳ κατὰ τὴν αὐτῶν προκοπήν, τὰς δὲ ὑπὸ ἐλαττόνων, τὰς τῶν ἁμαρτησάντων δὲ πάλιν ὑπὸ δαιμό νων ἁρπάζεσθαι, τέως γε μὴν οὐ παρά γνώμην Θεοῦ. Καὶ γὰρ οὐδὲ τῶν ἁμαρτωλῶν αἱ ψυχαί χω ρὶς ἀγγέλου χωρίζονται, ἵνα μὴ χώραν ὁ ἐχθρὸς εὕροι θανατοῦν τὸν ἄνθρωπον, καὶ παρὰ καιρὸν, καὶ ἵνα μὴ νομισθείη κύριος εἶναι τοῦ θανάτου καὶ τῆς ζωῆς. Λαμβάνεται δὲ ὑπ' ἀγγέλων άλλων ἢ ψυχὴ ἄλλος οὖσα, ἀκολούθως, μᾶλλον δὲ κατὰ φύσιν. Συγγενῶς γὰρ πρὸς τὰ ἄϋλα οἱ ἄγγελοι ἔχουσιν. Αἱ ψυχαὶ δὲ πορεύονται, ὡς παρὰ τῶν ἁγίων μαν θάνομεν, ἐν τόποις τῆς ζωῆς αὐτῶν καὶ πολιτείας ἀξίοις· καὶ αἱ μὲν ἐν τῷ οὐρανῷ, αἷς καὶ τὸ πολι τευμα ἦν ἐν οὐρανοῖς. Αἵτινες δὴ καὶ μετὰ τοῦ σώματος οὖσαι εἰς οὐρανοὺς ἀνηνέχθησαν, ὥσπερ ὁ Παῦλος ἁρπαγεὶς ἐκεῖσε διδάσκει, καὶ ἐπιθυμῶν ἀναλῦσαι καὶ σὺν Χριστῷ εἶναι, καὶ ἵνα γένηται τδ, ὁ Ὅπου εἰμὶ ἐγώ, καὶ αὐτοὶ ὦσι μετ᾿ ἐμοῦ, ο ὅπερ ἔφη ὁ Κύριος. Οἱ δὲ ἐν τῷ παραδείσῳ εἰσὶ, κατὰ τὸ «Σήμερον μετ᾿ ἐμοῦ ἔσῃ ἐν τῷ παραδείσῳ.» Ενθα καὶ πάντων τῶν διὰ μετανοίας ἐξερ χομένων εἶναι τὰς ψυχὰς πιστευτέον, ὡς καὶ τὴν τοῦ εὐγνώμονος ἐκείνου λῃστοῦ ψυχήν. Καὶ δικαίως, οἱ μὲν ἐν τῷ οὐρανῷ ὡς τὸν Χριστὸν ὁλικῶς μιμη· σάμενοι, εἰς τοὺς οὐρανοὺς ἀναληφθέντι συνείνας, οἱ δὲ ἐν τῷ παραδείσῳ, ὡς ὁ λῃστὴς, μετανοήσαντες - καὶ γὰρ ὁ Χριστὸς καὶ τὸν οὐρανὸν καὶ τὸν παρά δεισον ήνοιξεν. ᾿Αναλόγως δὲ τῇ ζωῇ ἑκάστη δέχεται καὶ παρὰ θεοῦ τὴν παράκλησιν, πᾶσαι δέ εἰσιν ἀτελεῖς, ἕως ἂν ὁ Κύριος ἔλθῃ, καθώς διδασκό μεθα· ε ἵνα μὴ χωρὶς ἡμῶν, φησί, τελειωθῶσι. Καὶ οὗτοι πάντες τελειωθέντες διὰ τῆς πίστεως, οὐκ ἐκομίσαντο τὴν ἐπαγγελίαν. Τὰς τῶν ἁμαρτωλ λῶν δὲ καὶ ἀπίστων ψυχὰς καὶ ἐν τῷ ᾅδῃ πιστευ τέον εἶναι, ὥσπερ καὶ ἐν οὐρανῷ τῶν ἁγίων, καὶ ἐν ἑτέροις τόποις ἀφεγγέσι καὶ θλιβεροῖς, καὶ ἀναλόγως ταῖς ἁμαρτίαις αὐτῶν, καὶ τῇ ἀπιστία, ὑπὸ δαιμό νων ἄρχεσθαι καὶ τυραννουμένος ὀδυνάσθαι· οὐ μὴν δὲ νῦν τῇ τελείᾳ κολάσει παραδίδοσθαι. Ἐπεὶ οὔπω τοῖς αὐτῶν ἡνώθησαν σώμασι, μεθ' ὧν καὶ ἐξήμαρ τον· οὐδ᾽ ὁ Κύριος ἔτι ἦλθεν ἐξ οὐρανοῦ, ὅς κρινεί πάντας, καὶ ἀποδώσει ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ. 'Αλλ' οὐδέ τις ἔστι κόλασις προτέρα, εἰς ἣν αἰ ἁμαρτωλοὶ ψυχαὶ ἐμβαλλόμεναι, καὶ δίκην τιννῦσαι ἀνάλογον τῇ κακίᾳ, ἐλευθεροῦνται τῆς τιμωρίας, ώς τινες φληναφοῦσιν. Εἰ γὰρ καὶ ὁ θεῖος φησι Γρηγόριος ὁ Διάλογος, ψυχὰς ἐν φλογί τιμωρείσθαι, νοητῶς τοῦτό φησι, καὶ τὸ εἶναι ὡς δεσμίους τὰς ψυχὰς ἐν τόπῳ τινὶ ὡς καταδεδικασμένας θλιβομέ νας, καὶ τῷ πυρὶ τῆς συνειδήσεως φλέγεσθαι· ἀλλὰ καὶ τὸ μὴ χάριν ἔχειν Θεοῦ, καὶ ὑπὸ δαιμόνων ὁδυνάσθαι, ὡς καὶ ὁ Χρυσορρήμων τοῦτό φησιν ἐν τῇ Ερμηνεία τῶν Πράξεων, τιμωρουμένας τῷ συνει δίτι, καὶ τῷ μὴ παρακαλεῖσθαι ὑπὸ Θεοῦ, καὶ τῷ ἀπεκδέχεσθαι τὴν τελευταίαν ἐκείνην αἰώνιον και * Incerta lectio.

RESTONSA AD GABRIELEM PENTAPOLITANUM. Perfecta σιν. Εἰ οὖν καὶ μετρίως τινὲς αὐτῶν ἐξήμαρτον, nam poenan exspectantes. Si vero aliquis ex iisden καὶ μόνον μετανοίᾳ τοῦ βίου τούτου ἐξῆλθον, διὰ τῆς ἱερωτάτης θυσίας καὶ εὐποιιῶν καὶ λοιπῶν ἄλ λων, δύνανται ἐλευθερίας τυχεῖν πρὸ τοῦ ἐλθεῖν τὴν κριτήν. Καὶ τοῦτο δεχομένη ἡ Ἐκκλησία, τὰς ὑπὲρ τῶν ἀποιχομένων ποιεῖται προσευχὰς καὶ θυσίας· καὶ πολλοὶ τοῦτο μαρτυροῦσι, καὶ οἱ λυόμενοι δεςμοῦ μετὰ θάνατον ὡς λυομένων καὶ τῶν σωμάτων αὐτῶν. Διὰ τοῦτο καὶ φλόγα τοῦ πλουσίου ἐκείνου τὴν τῆς συνειδήσεως τιμωρίαν νοητέον, καὶ τὸ μὴ μετέχειν χάριτος. Τὸ μακρόθεν δὲ τὸν ᾿Αβραὰμ καθορᾷν τὸ μακρὰν εἶναι Θεοῦ σημαίνει, καὶ ὑπὸ δαιμόνων θλίβεσθαι. Οὐ μὴν δὲ τελεία 329 νῦν δίδοται κόλασις. Εἰ δὲ διὰ τὸ τὸν Κύριον εἰρηκέναι ἐν γεέννῃ εἶναι τὸν πλούσιον, πιστευτέον ἐν κολάσει εἶναι αὐτὸν, καὶ διὰ τοῦτο ταῖς τῶν ἁμαρτωλῶν κόσ λασίς ἐστι ψυχαῖς, αἰώνιος ἔσται, ἀῤῥαβὼν τῆς μελλούσης κολάσεως. Πλὴν ὅσον ἔστιν ἐννοεῖν ἀπὸ τῶν ἁγίων Γραφῶν, ἐπεὶ οὔπω ὑπὸ τὰ δεσμὰ καὶ τὸ πῦρ τὸ ἡτοιμασμένον αὐτῷ ὁ διάβολος σὺν τοῖς δαίμοσι, ἀλλ᾽ ἔτι τὴν κακίαν ἐνεργοῦσι τῷ κόσμῳ, καὶ οὔπω δὲ ἡ ἀπόφασις καὶ τοῖς ἁμαρτωλοῖς γέγονε τα, ο Πορεύεσθε ἀπ' ἐμοῦ, οι κατηραμένοι εἰς τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον· κ οὐ τελείᾳ κολάσει αἱ τῶν ἁμαρτωλῶν ψυχαί παραδίδονται, εἰ καὶ ὁ Πλούσιος λέγεται ἐν γεέννῃ. Πάντως γὰρ ἔσται μὲν ἐν κολάσει, οὐ τελείᾳ δὲ, καὶ οὐδὲ δι' αὐτὴν τὴν ἐν μέρει κόλασιν ἀπαλλαγήσεται τῆς τελείας, ὡς οἱ Λατίνοι περὶ τοῦ Βουργατωρίου φασί. Καὶ δῆλον, ὡς καὶ χάσμα εἶπεν εἶναι ὁ ᾿Αβραμ ἀνὰ μέσον τῶν ἁμαρτωλῶν καὶ δικαίων, τὸ ἀδύνατον τῆς ἑνώσεως παριστῶν, καὶ μηδὲ δύνασθαι ὑποστρέψαι εἰς τοὺς ζῶντας μετανοεῖν· ὅτι οὐκ ἔστιν ἐν τῷ ᾅδῃ μετάνοια, ἀλλ' ὥσπερ τὰς τῶν ἁγίων ου πω τελείαν τὴν χάριν ἀπολαμβάνειν, οὕτω καὶ τὰς τῶν ἁμαρτωλῶν οὔπω τιμωρίας καὶ κολάσεως πεῖραν εὑρίσκειν τελείαν δοξάζομεν, ἄχρις ἂν τὸ τέλος ἀκάστῳ γένηται, τοῦ Κυρίου ἐλθόντος. Ὑπὸ δεσμὸν δὲ ἔσται καὶ ὀδύνην τὸ ἄῦλον πνεῦμα ἐν τῇ γεέννη κατά λόγον προσήκοντα. Καὶ τοῦτο μανθάνομεν ἀπὸ τῶν ἁγίων Γραφών, πλὴν καὶ ἀπὸ τῶν γινομένων ἐν ἡμῖν ἐνταῦθα γνῶναι ἔστι καὶ στοχάσασθαι περὶ τῶν μελλόντων δυνατόν. Πολλάκις γὰρ καὶ μὴ βα σανιζομένου τοῦ σώματος, ἡ ψυχὴ καθ᾿ ἑαυτὴν ὀδυ νᾶται καὶ θλίβεται, περιστατικοῦ τινος ἐπενεχθέντος αὐτῇ καὶ παρὰ τὴν γνώμην αὐτῆς, ἀτιμίας δηλαδή. ἡ ἀποστροφῆς ἀνθρωπίνης, ἢ φόβου, ἡ αἰσχύνης, ἢ παθῶν ἐπιθέσεως, ἡ λογισμῶν ἑτέρων αὐτὴν θλι Εύντων καὶ πιεζόντων. Ἐπεὶ δὲ καὶ σώματι δεσ ιεῖται νῦν ἡ ψυχὴ, καὶ ἐν τῷ μέλλοντι πιστεύεται ένα ωθῆναι σώματι, τί θαυμαστὸν εἰ καὶ πυρὶ κολάζε ται, καὶ μάλιστα τότε, ὅτε πάντα αλλοιωθήσονται, καὶ εἰς τὸ ἄφθαρτον αμειφθήσονται; καὶ ταῦτα κολάσεως ήτοιμασμένης τῷ διαβόλῳ, δ; ὑπάρχει ἀσώματος καὶ λεπτοτέρας φύσεως, ήπερ ή ψυχή. Εἰ οὖν αὐτῷ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ ἡτοίμασται πῦρ αἰώνιον εἰς τιμωρίαν καὶ κόλασιν, πῶς οὐδὲ ταῖς ψυχαῖς ἔσται τοῦτο, ταῖς ὑποταγείσαις τῷ που • Matth, xxv, 41. moderate deliquerit, et cum pœuitentia ex hac vita excessèrit, per sacrosanctum sacrificium et bona opera et alia possunt libertatem consequi´autequam judex advenerit. Et hoc probans Ecclesia pro defunctis preces et sacrificia peragit. Et hoc multi testantur, et inter eos qui post mortem solvun - tur vinculo, non alia ratione qua eorumdem corpora dissolvuntur Et per hoc facile intelligere possumus et ignem quo comburitur dives ille, et cruciatum per conscientiam, et privationem gratia. Cum dein::o longe et infra positæ dicuntur a conspectu Abrahæ hoc innuit eas longe esse a Deo, et torqueri sub tyrannide dæmonum: sed tamen nunc non plena luitur poena. Inde Domino testante divitem esse in gebenna, credendum est ipsum esse in pœns, et consequenter pœnam iustare animabus peccatorum, futuræ pœnæ quæ erit æterna, arrhabonem. Etenim hoc insuper' cognoscimus ex sacra Scriptura quæ nobis innuit diabolum nondum cum dæmonibus esse in vinculis et in igue præparato ipsi, sed adhuc inspirare malitiam in mundo, et nondum consummatam esse peccatorum separationem nec prolatum terribile hoc: • Discedite a me, maledicti, in ignem æternum *. › pœna non afficiuntur animæ peccatorum: etsi enim dives dicatur esse in gehenna, omnino erit in pœna, non perfecta quidem, sed por hanc quæ est ex parte pœnain æternam non effugiet, sicut dicunt Latiui de purgatorio. Εt certo quidem; cum Abraham dicat esse chaos magnum inter peccatores et justos, unde apparet non posse sibi præsen - tes esse proximos, et neminem inde remeare inter vivos ad pœnitentiam agendum, quia non est in infernis penitentia, sed sicut animabus justorum non datur jam nunc plenam accipere gratiam, sic nondum datur animabus peccatorum nostro judicio, suppliciorum et castigationis perfectum adipisci experimentum, usquedum finis unicuique adveniat, descendente Domino. In vinculis ergo erit et in dolore spiritus immaterialis in gehenna secundum quod modo de his dicebamus: iHud a sancta Scriptura discimus, et jam ab bis quæ hic nobis contingunt cognoscere possumus et conjicere quæ postea fent. Sirpe enim, sospite corpore, anima in seipsa dolore afficitur et conteritur, infortunio quodam ipsam pertinaciter insectante in intellectu: videlicet infamia, aut defectione hominum, aut timore, aut confusione, aut casibus ingruentibus, aut deidque considerationibus alienis quæ ipsam ferunt et circumveniunt. Nunc autem vinculis detinetur corporis anima, et cum illud deposuerit, iterum in futuro sperat assumere. Quid ergo mirum si per ignem puniatur, eo tempore præsertim quo mulbuntur omnia ut in incorruptionem vertantur? Omnino ergo pœnam luet quæ parata fuit diabolo,

qui nunquam habuit corpus et est subtilioris na- Ά νηρῷ, τῇ ἀπιστίᾳ, ἣ πονηροῖς ἄλλοι; ἔργοις, καὶ turæ. Si enim paratus fuit ignis sempiternus in sup- μᾶλλον ἐνωθείσαις τοῖς σώμασιν; plicium et pœnam diabolo et angelis ejus, quomodo non erit ipsis animabus, bis præsertim animabus que malo servierunt, errantes a Ade, pessimis actibus foe-lata et magis corporibus se implicautes. QUÆSTIO V. Qua ratione spiritus quidam sint personales, ut angeli et anime, ac sub forma apparentes, licet experles materiæ; alii axílèm destituti forma, ut aer el venti? Τίνι τρόπω τὰ μὲν εἰσιν ὡς ἐνυπόστατα Πνεύ ματα, ἄγγελοι καὶ ψυχαί, καὶ ὡς ἐν σχήματι, εἰ καὶ ἄλλα, τὰ δὲ ἀσχημάτιστα ὡς ὁ ἀνὴρ καὶ οἱ ἄνεμοι; Εἰς δὲ τὴν πέμπτην ερώτησιν λεκτέον ταῦτα· Οὔτε οἱ ἄγγελοι μετὰ σωματικών σχημάτων εἰσιν, οὔτε οἱ δαί μονες οὔτε αἱ ψυχαὶ τῶν σωμάτων χωρισθεῖσαι, ἢ σὺν τῆς σώμασιν οὖσαι, ἐπειδὴ τὸ σχῆμα εν σώματι. Ορώ μενοι δὲ ἐν σχήματι, οὐ καθὼς ἔχουσιν ὁρῶνται οἱ ἄγγελοι, ἀλλὰ καθόσον ὁρᾶσθαι δύνανται ὑφ' ἡμῶν εἰκονικῶς, ὥσπερ είρηται. Καὶ οἱ μὲν ἄγγελοι ἐν ταῖς εἰκόσι καὶ ὀπτασίαις ἀληθῶς εἰκονίζονται δυο νάμει Θεοῦ ὡς νέες ἅγιοι, εἰς ὠφέλειαν ἡμετέραν. Καὶ αἱ τῶν ἁγίων δὲ ψυχαί, καὶ λοιπῶν ἀπελθόντων, ὡς ὁ Θεὸς δίδωσί τε καὶ βούλεται. Οἱ δαίμονες δὲ μὴ χάριν ἔχοντες θεοῦ, φανταστικῶς καὶ ἀπατηλῶς, ποικίλως τε καὶ πονηρῶς μορφάς εναλλάττουσι, καὶ τὸ ὅλον εἰπεῖν ψευδῶς. 'Αὴρ δὲ καὶ ἄνεμο; οὐ κατά τοὺς ἀγγέλους τελοῦσιν ἢ τὰς ψυχὰς, εἰ καὶ καλοῦν ται πνεύματα, ἀλλ᾽ εἰσὶ λεπτότερα σώματα συνεργά τῶν ἡμετέρων σωμάτων καὶ τῶν ζώων καὶ τῶν φυ τῶν· διὰ τοῦ ἀέρος γὰρ ἀναπνέομεν. Καὶ τὸ πῦρ δὲ ἂν τοῦ ἀέρος λεπτότερον, καὶ αὐτὸ σῶμα τυγχάνει, καὶ τοῖς σώμασι συνεργόν, καὶ τοῖς λοιποῖς στοιχεία:ς συμπεριέχεται. Καὶ ὡς πάντες φασίν, ἐν τῶν τεσ σάρων στοιχείων ἐστὶν ὁ ἀὴρ, ἐξ ὧν καὶ τὰ ἡμέτερα σύγκειται 329' σώματα. Σώμα τοίνυν ὁ ἀὴρ, εἰ καὶ κουφότερον γῆς τε καὶ ὕδατος καὶ λεπτότερον καὶ εἰς ἀνέμους κινούμενον καὶ ἐν τοῖς κούφοις πάσι χωροῦν Ad quintam quaestionem hæc dicenda: Neque angeli, neque dæmones formas et species habent corporales, neque animæ, sive a corporibus separatæ, 1 sive cum sunt in corporibus præsentes. Angeli quidem quoties in quadam videntur figura, non ut sunt conspiciuntur, sed per imaginem, ut dictum est, In qua a nobis, videri possint. In imaginibus autem et visionibus cum apparent angeli, vere et fideliter repræsentantur potentia Dei, ut spiritus sancti, in nostram utilitatem. Ita quoque vere apparent anim.æ sanctorum et cæteroruin mortuorum cum Deus concedit et jubet. Quod ad dæmones attinet, qui gratiam non habent Dei, phantastice, fallaciter, varia fraude, et nequissimo ne formas infimas et semper alteras induunt, et uno verbo dolose ei mendaciter nobis apparent. Aer vero et ventus quamvis vocentur spiritus, minime similes sunt angelis neque animabus; sed sunt corpora subtiliors corpérum nostrorum adjutricia sicut et animantium et vegetabilium, per aerem enim respiramus; et ignis est aere levior, sed ipse corpus est et corpora alia adjuvat et cæteris elementis circun labitur. Denique, ut omnes dicunt, asr est unum ex quatuor elementis, ex quibus etiam corpora nostra coalescunt: corpus ergo est aer, etsi levior terra et aqua, et tenuior, in ventos G καὶ οὐδὲν τῶν σωμάτων κενόν ἐστι τοῦ ἀέρος. moveatur et subtiliora quæque penetrat, et nullum e corporibus vacuum ab ipso esse permittitur. QUESTIO VI. Quomodo sermo internus sermonis nomine veniat externus enim merito appellatur sermo quem loquimur. Et quomodo sermo sonum edat cum sil expers materiæ? Hæc ad sextam quæstionem: Sermo in mente conceptus maxime et excellenter est sermo, qui quasi per guttur, per linguam et per labia carnem assumit, potione spiritus interioris et exterioris, ct sic prolatus generatur. In ipso est imago incare nationis et per carnem inter homines manifestatinnis Verbi Dei viventis. Primo quidem invisibile et Patri coeternum et in ipso ab æterno manens, qui per illu̟d omnia ut voluis fecit, deinde Verbum de Spiritu sancto ex Virgine carnem sumpsit, et nobis vere manifestatum est. Et in Patre totus erat et in Matre pariter totus secundum carnem et erat in cœlo illumitrans angelos, et in terra visus est et cum hominibus conversatus est. Omuia hæc in seipso vivide cxprimit et repræsentat homo. Anima quidem ejus intelligentia in seipsa suum producit sermoneth, verbum: quare ergo vocatur rationabilis, et sine sono et lingua, et intelligit in seipsa, et loquitur immaterialiter Πῶς ὁ ἐνδιάθετος λόγος καλεῖται λόγος; Ο προ φορικὸς γὰρ εἰκότως λόγος, ὡς λαλούμενος. Καὶ τίνι τρόπῳ ἡχεῖται ὁ λόγος, άλλος ων; Πρὸς δὲ τὴν ἔκτην ερώτησιν ταῦτα· ῾Ο ἐνδιάθε τος λόγος μᾶλλον ἐξαιρέτως λόγος ἐστὶν, &ς οιονεί διὰ τοῦ γαργαρεῶνος καὶ τῆς γλώττης καὶ τῶν χει λέων σαρκούμενος ἐν τῇ κινήσει, τοῦ ἑκτός τε καὶ ἔνδον πνεύματος προφορικής γίνεται, εἰκονίζων τὴν σάρκωσιν καὶ διὰ σαρκός φανέρωσιν ἐν ἀνθρώποις τοῦ ζῶντος Λόγου τοῦ Θεοῦ. Πρώην μὲν γὰρ οὗτος ἀέρατος ὢν καὶ συνάναρχος τῷ Πατρὶ καὶ ἐν αὐτῷ μένων ἀεὶ, δι' οὗ καὶ πάντα, ὅτι ἠθέλησεν, ἐποίησεν, ὕστερον Πνεύματι ἁγίῳ σαρκωθεὶς ἐκ Παρθένου, ἀληθῶς ἡμῖν πεφανέρωται. Καὶ ἐν τῷ Πατρὶ ὅλος ἦν, καὶ ἐν τῇ μητρὶ μετὰ σαρκὸς ὅλος, καὶ ἐν τῷ οὐρανῷ ἦν, καὶ τοὺς ἀγγέλους ἐφώτιζε, καὶ ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη καὶ τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη. Τοῦτο οὖν εἰκονίζει ἐν ἑαυτῷ καὶ ὁ ἄνθρωπος. Καὶ ἡ μὲν ψυχὴ αὐτοῦ νοερῶς ἐν ἑαυτῇ τίκτει τὸν ἑαυτῆ; λόγον· διὰ καὶ λογικὴ καλεῖται· καὶ χωρὶς φθόγγου καὶ γλώττης νοεί τε ἐν ἑαυτῇ, καὶ λέγει ἀθλως, καθὰ καὶ οἱ ἄγγελοι· ἀσωμάτως γὰρ ἀλλήλοις τὴν

RESPONSA AÐ GABRIELEM PENTAPOLITANUM. 83) trum confabulantur absque lingua et intellectuali - ter. Ita anima sibi ipsi figura quadam et signo șuum enuntiat sermonem: deinde lingua aut littera concretus et vere incarnatus, omnibus aliis apparet; qui et in ipsa iterum manet nec omnino separatur; et totus est in omnibus audientibus et totus simul est in anima permaneus. Potius ergo in mente conceptus quam exterius prolatus sermo est sermo: maxime enim de illo hoc prædicatur. Quamvis exteris philosophis alius videatur sermo conceptus in mente quem cogitationem vocant, alius vero exterius expressus; in veritate unus est, unigenitum Verbum repræsentans, primum in mente θείαν γνῶσιν διαπορθμεύουσι. Καὶ ὁμιλοῦσιν ἀλλή- sicut et ipsi angeli, qui incorporaliter sibi iuriλοις νοερώς δίχα γλώττης, καὶ σχήματι δὲ καὶ νεύ cem transmittunt notitiam Dei, atque ad alteruματι ἡ ψυχὴ τὸν αὐτῆς ἀπαγγέλλει λόγον. Γλώττη δὲ καὶ γράμματι παχυνόμενον καὶ οἷον σαρκούμε - νον, τοῖς ἄλλοις ἅπασι φανεροί. Ο; καὶ ἐν αὐτῇ πάλιν μένει καὶ οὐ διίσταται. Καὶ ὅλος ἐν πᾶσιν ἔστι τοῖς ἀκούσασι, καὶ ὅλος ἐστὶν ἐν αὐτῇ. Μάλλον οὖν τοῦ προφορικοῦ ὁ ἐνδιάθετος λόγος λόγος, μάλιστα δὲ ὁ αὐτὸς οὗτός ἐστιν, εἰ καὶ τοῖς ἔξω σου φοῖς ἄλλος μὲν ὁ ἐνδιάθετος δοκεί, δν καὶ διάνοιαν λέγουσιν, ἄλλος δὲ ὁ προφορικό;. Τῇ ἀληθείᾳ γὰρ εἴς ἐστι. Καὶ οὗτος τὸν μονογενῆ εἰκονίζει λόγον. Καὶ ἐνδιάθετος μὲν λόγο; μένων ἐντὸς καὶ πολλοῖ; μὴ νοούμενος. Παχυνόμενος δὲ, καὶ ἢ τοῖς φθόγγοις ἢ τοῖς γράμμασι φανερούμενος ὁ προφορικής, εικονί ζων τοῦ Λόγου τὴν ἐνανθρώπησιν. Ύστερον γὰρ ὁ conceptus et latens intus et pluribus ignotus, deinde Θεός Λόγος σαρκωθείς πεφανέρωται. concretus, et tum sonis, tum litteris mauifestatug▸ sonat exterius, et pingit Verbi in humanis vitam quod posterius Deus Verbum in carne apparuit. Εἰσὶν ἕτερα συστήματα ἐν τῷ οὐρανῷ ἄνω ὑδά των παρὰ τὰ κάτω; καὶ πῶς ἵστανται; Εἰς τὴν ἑβδόμην δὲ ἐρώτησιν ταῦτα· Υδατα ὑπεράνω τῶν οὐρανῶν πιστεύεται εἶναι τοῖς ἁγίοις. Καὶ περὶ τούτου φιλοσοφοῦσι στέργοντες τὰ τῆς Γραφῆς οἱ ἱερο! Πατέρες ἡμῶν Βασίλειος καὶ Χρυσ σόστομος, οἷς ἔπεσθαι ὑπὲρ πᾶν ἄλλη ἀναγκαῖον. Τινὲς δὲ καὶ ὕδατα ὑπεράνω τῶν οὐρανῶν τὰς ἀγ. γελικὰς νοοῦσι δυνάμεις, ὡς Πνεύματι κινουμένας ἁγίῳ, καὶ ὡς πλήρεις ἁγίου Πνεύματος, ὅτι καὶ ὕδωρ τὸ Πνεῦμα καλεῖται τὸ ἅγιον. Απλοῦν μὲν ὅν καὶ τὸ αὐτὸ καὶ ἐν, ὥς φησι Παῦλος, ἑκάστῳ δὲ διαιροῦν τὰ χαρίσματα, ὡς καὶ τὸ ὕδωρ ὑπάρχον ἐν, ἑκάστῳ τῶν φυτῶν, καὶ ἑκάστῃ τῶν βοτανῶν ἰδίαν παρέχει κατὰ τὴν φύσιν τὴν δύναμιν καὶ ἐνέργειαν. Καὶ περὶ τούτου οὕτω σοφῶς ὁ μέγας φησὶ Μάξιμο; Ετε ροι δὲ τὸ διὰ τῶν νεφελῶν ὕδωρ λέγουσιν· ἐπεὶ καὶ δ' ἀὴρ οὐρανὸς ὀνομάζεται παρὰ τῇ Γραφῇ. Τα περ τεινά γάρ φησι τοῦ οὐρανοῦ. Ὅμως ὕδωρ εἶναι ἐπάνω τοῦ στερεώματος, ὡς γεγραμμένον πιστευ τέον. Οἶδε γὰρ ὁ πάντα πεποιηκος τίνι τρόπῳ τοῦτο ἐκεῖσε τέθεικε. 330 ΕΡΩΤΗΣΗΣ Η'. Διατί παραλαμβάνουσιν οἱ ἄθεοι τοσαύτας μυ ριάδας πιστῶν τε καὶ νηπίων, καὶ ἐν τοσούτοις τοῖς χρόνοις· τὰ βρέφη δὲ μᾶλλον βεβαπτι σμένα, και μηδὲν γινώσκοντα, οὐκ ἔμελλε τούτων τις εἶναι εἰς ἀποδοχὴν Θεοῦ; καὶ διατί ἅπαντες παραδίδονται; Πρὸς δὲ τὴν ὀγδόην ερώτησιν λεκτέον· Οὐδὲν μὲν δίχα τῆς τοῦ Θεοῦ προνοίας, οὐδὲ γεγονός τι παρά τὴν γνῶσιν αὐτοῦ· οὐ πάντα δὲ κατὰ θέλησιν καὶ εὐδοκίαν αὐτοῦ. Καὶ δῆλον ἀπὸ τῆς τοῦ Ἀδὰμ παραβάσεω;· ᾔδει γὰρ αὐτὴν γεγονέναι· καὶ τὸ ξύλου τῆς γνώσεως αὐτὸς ὁ φυτεύσας ἦν, ἀλλ' οὐχ ἵνα ὁ Αδάμ παραδῇ, ἀλλ᾽ ἵνα, κατὰ καιρὸν αὐτοῦ μετα λαβών, ὠφεληθῇ πλέον, πρῶτον ἑαυτοῦ τὴν ὑπακοὴν QUÆSTIO Vil. Num præter inferiores aquas sint alia systemala aquarnın su;'racœlestium, et quomodo illæ subsistant? Hæc ad septimam quæstionem: Opinantur sancti aquas esse desuper cœlorum; quo de argumento Scriptura sacre assentiunt disputantes e sanctis nostris Patribus Basilius et Chrysostomus, qui• bus videtur necesse aquas esse super onino aliud. Quidam aquas quæ sunt desuper calorum angelicas autumant esse virtutes, quia a sancto Spiritu moventur et quia Spiritu eodem suut plene, et quia insuper aqua dicitur Spiritus sancius. Spiritus quidem sanctus simplex et unus, ut loquitur Paulus, distribuens charismata singulis, sicut et aqua quæ una quidem est, et singulis arborum et herbarum propriam distribuit secundum naturam uniuscujusque vim et energiam; et de hoc sic loquitur sapienter Maximus magnus: Ali dicunt aquam esse ex nubibus, cum et aer cœ· lum appellatur a Scriptura, quæ dicit de avibus quia sunt volatilia coli. Similiter et credere oportet aquam esse super firmamentum, sicut scriptum est, Viditque qui fecit omnia qua forma aquas illic stare fecit. QUESTIO VILI. Quare athei (Muhammedani) tot myriades fidelium el infantium et tam longo jam tempore, puerosque maxime baptizatos et omnium rerum ignaros_raprunt? Num Deus nullius ex his rationem habet et quare universi sic traduntur? Ad octavam quæstionem dicendum. Neque enim sinc Dei præscientia, neque præter ejus cognitionem quidquam evenit: neque omnia secundum ejus beneplacitum et benevolentiam. Quod evidenter constat per culpam Adæ: sciebat enim illam perpetratam esse: et lignum scientiæ plantaverat ipse, non quidem ut Adam reus fieret, sed ut opportune et commode de fructibus ejus sumens 2:131

ra8:2 ὡς ἂν μεταλαβὼν ἐν καιρῷ ἀθάνατος μείνῃ· οὐ γὰρ εἰς μάτην τὸ ξύλον τῆς ζωῆς πεφύτευτει. Ἐπεὶ οὖν λογικὸν τὸν ἄνθρωπον ἔπλασε, πᾶν δὲ λογικὸν αὐτο εξούσιον, αὐτεξουσίου δὲ τὸ κινεῖσθαι θηλητικῶς, ὡς ἂν ἢ κατορθοῦν ἐπαινῆται δικαίως, ἢ ἁμαρτάνον κολάζης ται, καὶ γνῶσις δὲ τῷ λογικῷ καὶ σοφία δέδοται, καὶ παραγγελία εξαιρέτως καὶ νόμος Θεοῦ πρὸς τὸ μὴ πεσεῖν· οὐκ ἄρα Θεὸς αἴτιος τοῦ περιπεσεῖν τὸν Ἀδὰμ, ἀλλὰ τῆς ἀμελείας τοῦτο καὶ καταφρονήσεως τοῦ 'Αδάμ. Εἰ δὲ καὶ ἡ πλάνη τοῦ πονηροῦ πρόξενος τούτου γέγονεν, ἀπροσεξίας καὶ τοῦτο καὶ ἀφυ λάκτου τῆς προαιρέσεως. Οὐ γὰρ ἂν ἴσχυε κτίσματος πονηρὰ συμβουλὴ κατὰ τῆς θείας βουλῆς, εἰ γρηγορῶν ἦν ὁ ᾿Αδάμ, καὶ ἑαυτὸν φυλάσσων, καθὼς ετάχθη. 'Αλλ' οἱ δὲ διάβολον ὁ Θεὸς ἔκτισεν, ἄγγελον δὲ ἀγαθὸν, οὗτος δὲ διάβολος γέγονε, προαιρέσει πρὸς τὴν κακίαν τραπεὶς, καὶ ἀντίθεος γεγονώς, καὶ ἀσθενὴς ων· κ:ί:μα γὰρ καὶ τοῦτο εἰδὼς τὸν Θεὸν τὸν κτίσαντα, αὐτὸς τὸ κτίσμα τοῦ Θεοῦ πρὸς ἕτερον τὸν Ἀδάμ, τὸν Θεὸν αὐτὸν διαβαλών, ὡς φθονερὸν αὐτὸν εἰσάγων, καὶ ἀπὸ τοῦ ξύλου φαγεῖν τὸν Ἀδὰμ κωλύοντα, εἰδότα ὡς εἰ φάγεται ἀπ' αὐτ τοῦ ὡς Θεὸς γενήσεται. Διὸ Σαταν γεγονώς, καὶ ὠνομάσθη, δ᾽ ἔστιν ἀποστάτης. Ταῦτα ἱκανὰ πρὸς τὴν λύσιν παντὸς τοῦ ζητήματος. gis proficeret, suam imprimis obedientiam osten- ἐνδειξάμενος. Καὶ ξύλον δὲ ἦν πεφυτευμένον ζωής, dens. Et plantatum erat lignum vitæ, cujus si fructus manducaret tempestive, immortalis maneret: non enim in vanum erat plantatuin lignum vitæ. Cum autem fecerit hominem tionabilem, omnis qui rationem habet est liber, et ´qui liber est movetur voluntate, ita ut, så bene et feliciter gessisset juste approbaretur remuneratus, si vero peccasset, puniretur. Propterea insuper data sunt ei cum ratione intelligentia et consilium et præcipue interdictio et lex Dei, ut non caderet: minime ergo causa est Deus lapsus Adami, sed totum attribuendum est ipsius negligentiæ et legum contemptui. Et si quodammodo illusio aut fallacia Kali hujus occasio potuit esse, sed potius incuria et improvidum male cauti consilium'; quid enim potuisset crenturæ mala suasio contra desiderianı Del, si vigilans fuisset Adam, et in seipsum custo diendo Ørmissimus, ut oportebat. Sed neque diabo, Jum creavit Deus, qui fecit angelum bonum: et ille diabolus est effectus, ultro conversus ad malitiam, et anti-deus factus, sed simui infirmus exsistens, ut creatura scieus Deum esse creatorem; attainen spud Adamum, Dei quoque creaturam, Deum ipsum calumniavit, ut invidum eum introducens, qui Adamum vellet ab esu fructuam ligni præpedire, timens ne, si manducaret, ut Deus futurus foret. apostata. Et hæc satis ad solutionem totius hujus QUÆSTIO-IX. Num Deus causa sit transgressionis Adami el incredulitatis gentium, siquidems inviti traduntur. Ac si non sit causa Deus, quomodo puniantur qui traduntur invili? hideque Satan factus, et appellatus est: quod cel quæstionis. Ad noxam quæftionem bæc: Primo quidem gentes iste non sunt factæ, ut sint infideles, sed habeant fidem: propter hoc a principio omnia facta sunt, et in fine super omnia Dei Verbum incarnatum, ejusque salutaris prædicatio in omnein terrain diffusa est, ut nullus haberet excusationem. • Numquid enim non audierunt? dixit Paulus; et quidem in omnem terram exivit sonus eorum '. › Et evidens est quot ex omnibus gentibus crediderunt et manserunt credentes, et quomodo qui ex gentibus non crediderunt propter hoc condemnati sunt, cum præsertim mysteria Dei in medio gentium splenduerint, et in gentibus sint Joca in quibus corpore habitavit et in quibus incarnatus et passus est ipse volens. Sed ipsi mali. unanimiter negant Verbi vitam inter homines, et passionem, et resurrectionem, et divinitatem, et incarnationern. Idcirco cu:n dæmonibus pœnam Juunt, quia eorum sunt servi et complices ministri; et sicut diabolus bomicida est et contra Deum blasphemator, et illi similiter. Deus quoque optime novit mundum a dæmonibus contra nos moveri; sed illis spretis et quantumvis contra molientibus, veri, legitimi et illustres servi Dei generantur, quoRom. x, 18. Αρα αἴτιος ὁ Θεὸς τῆς παραβάσεως τοῦ 'Αδάμ καὶ τῆς ἀπιστίας τῶν ἐθνῶν, ἐπειδὴ ἄκοντες παραδίδονται; εἰ δὲ οὐκ αἴτιος, πως κολάζον ται οὗτοι, παραδιδόμενοι άκοντες; Πρὸς δὲ τὴν ἐννάτην ταῦτα· Πρῶτον μὲν αὐτὰ τὰ ἔθνη, οὐχ ἵνα ἄπιστα ὦσι γεγένηνται, ἀλλ᾽ ἵνα ὦσι πιστά, καὶ διὰ τοῦτο τὰ ἐξ ἀρχῆς πάντα γέγονε. Καὶ τέλος ἡ τοῦ Θεοῦ Λόγου ὑπὲρ ἁπάντων οἰκονομία, καὶ τὸ σωτήριον τούτου κήρυγμα εἰς τὴν οἰκουμένην εξήπλωται, ἵνα μή τις ἀπολογίαν ἔχῃ. «Μὴ γὰρ οὐκ ἤκουσαν; φησὶ Παῦλος, μενουν γε εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος αὐτῶν. Καὶ δῆλον ὡς ἐκ πάνω των τῶν ἐθνῶν πεπιστεύκασι, καὶ μένουσι δὲ πιστοί, ὥπε τὰ ἄπιστα ἔθνη ἐκ τούτου κατάκριτα. Καὶ μᾶλλον ὅτι τὰ τοῦ Θεοῦ μυστήρια, κηρύττεται μέσον αὐτῶν, καὶ οἱ τόποι ἐν αὐτοῖς, ἐν οἷς σωματικῶς πεπολίτευται καὶ πέπονθεν ἑκουσίως ὁ σαρκωθείς. Αὐτοὶ δὲ καὶ τὸ ἐνανθρωπῆσαι καὶ τὸ παθεῖν καὶ ἀναστῆναι καὶ τὸ Θεὸν εἶναι καὶ σαρκωθῆναι, ἀθε τοῦσι καθάπαξ οἱ δείλαιοι. Διὸ καὶ μετὰ τῶν δαιμό νων οὗτοί γε κολασθήσονται, ὅτι καὶ τούτων εἰσὶν υπουργοί τε καὶ συνεργοί. Καὶ ὡς ἀνθρωποκτόνος ἐκεῖνος καὶ κατὰ Θεοῦ βλασφημῶν, καὶ οὗτοι. Καὶ τὸ μὲν κινεῖσθαι τοῦτο καθ᾿ ἡμῶν ὑπὸ τῶν δαιμόνων τὸ ἔθνος, γινώσκων ἐστὶν ὁ Θεὸς, οὐ κωλύει δὲ, ἵνα οἱ γνήσιοι τούτου δοῦλοι φανεροὶ γένωνται, καὶ εἰ κατωρθωκότες ἀναφανῶσιν, ὡς καὶ ὁ ᾿Αβελ καὶ Σήθ, μένοι ἐν τῇ γενεᾷ Κάϊν. Καὶ Νῶς μόνος σὺν τῇ α

κίᾳ, ἐν τῇ γενεᾷ πάσῃ αὐτοῦ, ἥτις καὶ κατακλυσμῷ & rum recta et pia manifestatur vita, ut fuerunt Abel et Sem, soli in generatione Cain, et Noe solus cum sua domo in omni ejus generatione quæ et diluvio consumpta est: et in illa omnino corrupia generatione erant quoque infantes, et insuper omnes, ut notant Patres, qui modo ingressuri erant ad vitam; et Abraham in Chaldæis et in tota terra, pra ter Melchisedech, illi similes, alii enim dicuntur secundum exemplum`ejus vixisse; et sicut Lot in Sodomis, et Joseph in Ægypto, et populus Israel solus inter populos terræ qui tamen et multum et sæpe deliquit. Quis ergo impiis causa est impietatis? Deus? Hoc si quis dixerit, super omnem impietatem et blasphemiam. Evidens enim est quantum puniat impies. Quare ergo honorat justos et de illis curat, dum castigat et ejicit impios? Omnino sicut pios glorificat et impios elongat: cum quidem nihil non fecerit propter salutem nostram et ut cognosceretur; et orbem'universum condidit propter nos et gubernat; et in nobis posuit semina virtutis; et misit servos suos qui nobis annuntient ejus voluntatem; et legem statuit divinaın; et prophetas misit; et denique ipse venit; et discipulorum chorum elegit quos misit in universum mundum prædicaturos; et miracula fecit quæ quidem et usque nunc operatur. Quorum primum fuit ut prædicaretur nomen ejus in toto orbe terrarum; deinde ut per virginitatem ejus alliceretur et quasi gubernaretur terra; deinde ut mundus desereretur ἐξωλόθρευται, ἐν ᾗ πάντως γενεᾷ τῇ φθαρείσῃ, καὶ νήπια μυριάδες, 331 πάντα καὶ αὐτὰ κατὰ τοὺς Πατέρας μέλλοντα ζῆσαι. Καὶ ὡς ᾽Αβραὰμ ἐν Χαλδαίοις καὶ πάσῃ γῇ πλὴν Μελχισεδέκ καὶ τῶν ὁμοίων αὐτῷ, εἴπερ καὶ ἄλλοι κατ' αὐτόν· καὶ ὡς Λὼτ ἐν Σοδόμοις, καὶ Ἰωσὴφ ἐν Αἰγύπτῳ, καὶ τὸ ἔθνος τῶν Ἰουδαίων μόνον ἐν γῇ, καὶ αὐτὸ πλεῖστα πολύ λάκις σφαλλόμενον. Τίς οὖν ἄρα ὁ αἴτιος τῆς ἀσε βείας τοῖς ἀσεβοῦσι; Θεός; Ὑπὲρ πᾶσαν τοῦτο ἀσέβειαν εἴ τις ἐρεῖ καὶ βλασφημίαν. Δῆλον γὰρ ὡς κολάζει τοὺς ἀσεβεῖς. Διατί οὖν τιμᾷ μὲν δικαίους, καὶ τούτων κήδεται, τιμωρεῖται δὲ δυσσεβοῦντας καὶ ἀποστρέφεται; Πάντως ὡς τοὺς εὐσεβεῖς μὲν ἀποδεχόμενος, τοὺς ἀσεβεῖς δὲ ἀποστρεφόμενος, ἐπεὶ οὐδὲ ἀφίησί τι τῶν πρὸς σωτηρίαν μὴ ἐνερ γεῖν, ὥστε ἐπιγνῶναι αὐτόν· καὶ τὸν κόσμον γὰρ δι' ἡμᾶς ἐποίησέ τε καὶ διοικεῖ, καὶ τὰ τῆς ἀρετῆς ἔμφυτα ἔθηκεν ἐν ἡμῖν, καὶ δούλους ἀπέστειλεν αὐτ τοῦ τὸ αὐτοῦ κηρύττοντας θέλημα· καὶ νόμον ἔθετο θεῖον, καὶ προφήτας ἔδειξε, καὶ τέλος αὐτὸς ἦλθε δι' ἑαυτοῦ· καὶ μαθητῶν χορὸν ἐξελέξατο, καὶ εἰς τὸν κόσμον κηρύσσειν ἐξέπεμψε, καὶ θαύματα κατά ειργάσατο, άτινα δὴ καὶ μέχρι νῦν ἐνεργεῖται. Καὶ πρῶτον μὲν τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ κηρυττομένου παντί τῷ κόσμῳ, ἔπειτα διὰ τῆς Παρθενίας αὐτοῦ πολι τευομένης ἐν γῇ· εἶτα διὰ τῆς τοῦ κόσμου φυγής, παρὰ πολλῶν ἄχρι τοῦ νῦν πραττομένης, καὶ ἔτι διὰ τῆς μονογαμίας καὶ σωφροσύνης τῶν κατὰ κόσμον ὀρθοδόξων πιστῶν αὐτοῦ, ἔπειτα διὰ τῆς κακοπα- et a mullis etiam nunc deseratur; er ut credentes θείας τῆς σαρκὸς, ἐν πολλοῖς τῶν δούλων αὐτοῦ Ενεργουμένης έκουσίως τῇ ἀσκήσει καὶ ἀναχωρήσει τῶν κοσμικῶν, ὡς αὐτὸς διετάξατο, καὶ διὰ τῶν ἀποθνησκόντων ἄχρι τοῦ νῦν καὶ διωκομένων ὑπὲρ τῆς αὐτοῦ μαρτυρίας καὶ τοῦ ὑπὲρ τῆς πίστεως ζήλου. Καὶ δι' αὐτῶν δὲ τῶν ἱερῶν τόπων, ἐν οἷς τὰ ὑπὲρ ἡμῶν ἐνήργησε, τὸ θαυμαστὸν καθορᾶται, ὑπὸ τῶν βλασφημούντων αὐτὸν ἀθέων τὰ ἐκεῖσε ἀρχόντων μὴ ἀφανιζομένων, συνισταμένων δὲ μᾶλλον ἁγίων ἐν αὐτοῖς οἴκων, καὶ τῷ τοῦ Σωτῆρος ὀνόματι τιμωμέν νων, καὶ ἁπλῶς δι' ἑτέρων ἀναριθμήτων θαυμάτων, τῶν τε ἐν ἁγίοις ναοῖς, ἐν ἁγίοις ὕδασιν, ἐν ἁγίαι; εἰκόσιν, ἐν ἱεροῖς λειψάνοις ένεργουμένων, καὶ διὰ τοῦ μένειν αὐτὰ εὐώδη καὶ ἀσινῆ, ἔτι τε διὰ τοῦ μυστηρίου τῆς χάριτος τοῦ λύειν τε καὶ δεσμεῖν, καὶ διὰ τοῦ μένειν διωκομένην τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ . μέσον οὖσαν τῶν ἐθνῶν μισουμένην καὶ θλιβομένην κατὰ τὴν προαγόρευσιν τῶν θείων λόγων αὐτοῦ, δι' ὧν καὶ τὴν βασιλείαν αὐτοῦ, ὡς ἔφη, ἐλπίζομεν. Το μείζον δέ γε, ὅτι καὶ χωρὶς μαχαίρας, χωρίς το στρατευμάτων, καὶ χωρὶς βασιλέων στρατευομένων ὑπὲρ αὐτοῦ, δι' ἀλιέων καὶ πενήτων, διωκομένων, ἀποθνησκόντων, ἰδιωτῶν, ἀγραμμάτων, λοιδορουμένων καὶ καταφρονουμένων δι' αὐτὸν, πάντα; νικῆσαι, καὶ τὰ μεγάλα κατωρθωκέναι. ᾿Αλλὰ καὶ τὸ μένειν αὐτοῦ τὴν Ἐκκλησίαν δίχα κοσμικῆς νῦν ἐξουσίας, διωκομένην παρ' ἐχθρῶν, ὅπερ καὶ τοῖς πολλοῖς ἂν νομισθείη ἀσθένεια, δύναμις αὐτοῦ μᾶλλον καὶ κράτος ἔσται σαφῶς. ἵνα μὴ καυχήσηται (Παυλός φησι) in eum de mundo didicerint et approbaverint monogamiam et castitatem. Deinde ut servorum ejus permulti amplexi sint mortificationem heroicam carnis sponte sua per contemplationem et auachoreticam aversionem a mundanis, sicut exemplo igne docuerat, et ut multi mortem subierint et exsilium usque nunc in testimonium eju▾ et zeło fidei: et ut in locis sanctis ubi propter nos laboravit perpetuum conspiciatur miraculum quod blasphemiis atheorum non obscurata et præcisa sint quæ inibi principium habuerunt, sed potius stabilitæ sint in illis sanctorum domus et eorum qui Salvatoris nomen glorificant. Uno verbo innumera alia patrata sunt miracula in sanctis templis, in sanctis aquis, in sanctis imaginibus, in sanctis reliquiis quæ manebant plene incorruptæ et suavissimum efllabant odorem. Et insuper in mysterio gratiæ quæ solvit et ligat; in eo quod manet Ecclesia proscripta et quasi exsulans in medio gentium quæ eam oderunt et conculcant, ut adimpleantur sermones ejus divini quibus etiam sperare jubemur regnum ejus. Illud autem maxime stupendum quod absque maclæra, absque exercitibus, et absque regibus pro illo pugnantibus per piscatores miseros, ejectos, occisos, ignorantes, diffamatos et contemplos propter ipsum, omnes vincere et magna dirigere potuit. Dum autem Ecclesia cjus omni manet mundana substantia et potestate destituta, ab inimicis repulsa et ejecta; quod a

multis judicaretur nurmitas, ejus potius erit vir- πᾶσα σὰρξ ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Καὶ πάλιν· ο "Η γάρ tus et robur evidenter. • Ut non glorifcetur, ait Paulus, omnis caro in conspectu Dei ",. Et item rum: e Virtus autem mea in iuürmitate perfici fur ". › Et sicut prius a regībus ejecta Ecclesia Dei regnorum superavit potentiam, ita et nune per pietatem refecta regali infirmitate, Ecclesia eadem iterum manet inter gentes et fornitor statuitur: pressuris et passionibus antecedentibus splendor ejus magis acuitur et hæc clarius relucet. Sed aliquis forte dicet: Potentiori permittebatur humiliare piorum regnum et virtutem?- Minime refero. Quomodo enin? Deus ipsum dilexit, ipsam posuit et auxit, et prædixit illum esse mansurum usque in Hincm speculorum, juxta Paulum, dicens: «Non veniet Glius iniquitatis, nisi resistens percat.» Pia certe Romana potestas, et tamen prona abivit in ignominiam et dejectionem per scelera, et contea.nendo divina præcepta regis omnium Jesu Christi. Superbia et præsumptione prolapsa est in insolentiam et dissolutionem, et in spurcitias gentium et in injustas actiones, pauperum bona sibi ut propria rapiendo ascivit, contra eos prælia non dubitavit interserere, et Ecclesiæ filios ostentui habuit: hoc igitur omnibus fere devotis accidit conjuratione dæmonis, et ita factum est ut Paulus inuit dicens: • 1η novissimis diebus... erunt homines seipsos amantes, ‹ voluptatum amnatores,... incontinentes, -etc., et denique in fine: 4 Habentes quidem specicm pietatis, virtutein autem ejus abnegantes ". Nonne hoc similiter hodie, frater? Quis inter credentes ut verus et perfectus Christi servus vitæ tenorem instituit? Quis Christianam vitam agit? Quis pontificatum adeptus irreprehensibilem se custo.it pontificem? Ubi zelantes episcopi? Ubi scientia doctorum? Ubi immaculata vita? Quis sacerdos sacerdotii munera inoffenss servat? Quis monachus intemeratam nonachi professionem agit? Noune omnes simul inutiles facti sumus? Quis igitur pretio perpendit nativitatis gratiam? Ad quid deinde ædificata sunt templa? Ad quid monasteria? Nonne, ut sint ofliciure salutis? Nunc autem, ut dixit. Christus, domos Dei fecimus speluncas latronum: et mionachi et sacerdotes invadimus sancta: impure et arbitrio nostro vivimus; parentibus et amicis et proximis rostris quæ.Dei sunt perperam effuseque impendimus, scelestius ita peccantes quam infideles qui disperdunt sancta, cum ut fideles Dei rerum administri facti simus. Idcirco multo minus ira Dei incenditur in gentes quæ fde carentes sancta despiciunt, quam in nos qui idem habemus. Non ergo nciscitetur quis quomodo ab impiis coutumeliose tracteutur res sacræ aut quomodo sancti fideles ab infidelibus exagitentur; sed potius miretur quomodo adhuc subsistamus in terra tantam Dei contemptionem ostendentes. Quare enim imprimis δύναμίς μου ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται.» Καὶ ὥσπερ δια κομένη πρὶν ὑπὸ βασιλέων ἡ Ἐκκλησία αὐτοῦ τὴν βασιλείαν μάλλον ἑαυτῇ καθυπέταξεν, οὕτω καὶ νῦν τῆς εὐσεβοῦς βασιλείας ἀσθενοῦς γενομένης, ἡ Ἐκ κλησία πάλιν μέσον τῶν ἐθνῶν μένει τε καὶ συνσταται, θλιβομένη καὶ πάσχουσα, καθώς προείπεν αὐτός, λαμπρύνεται μάλλον. Καὶ ἐρεῖ τις ίσως, Λοιπὸν κρείσσον ἦν τὸ ταπεινωθῆναι τὴν τῶν εὐτε βῶν βασιλείαν; Οὐδαμῶς εἴποιμ:. Πῶς γάρ; ἐπεὶ Θεός ταύτην ηγάπησε, καὶ συστησάμενος ηύξανε, καὶ διὰ Παύλου μέχρι τέλους αἰῶνος μένειν προέφησεν, «Οὐ μὴ ἔλθοι, λέγων, ὁ υἱὸς τῆς ἀνομίας, εἰ μὴ δ κατέχων ἐκ μέσου γένηται.» Η Ρωμαϊκή βασιλεία, ή εὐσεβὴ; δηλαδή, ἢ καὶ συνεχωρήθη ταπεινωθῆναι δεξ τὰς ἁμαρτίας, καὶ τὸ μὴ συντηρεῖν τὰ τοῦ βασιλέως τῶν ὅλων Ἰησοῦ Χριστοῦ θεῖα θελήματα, υπερηφανία δὲ καὶ οἰήσει καταπεσεῖν, καὶ τρυφαῖς καὶ ἀνέσεσιν, ἀκαθαρσίαις τε ἐθνικαῖς, καὶ ἀδίκοις έργοις, καὶ τὰ τῶν 339 πενήτων οἰκειοῦσθαις ὡς ἴδια, καὶ κατ' αυ τῶν ὁμόσε χωρεῖν, καὶ τῶν τῆς Ἐκκλησίας περιφρο νεῖν. Τοῦτο οὖν καὶ τοῖς εὐσεβέσι σχεδὸν ἅπασι γέγο ναν ἐπιθέσει τοῦ πονηροῦ, καὶ οὕτω συνέβη, καθώς ὁ Παῦλός φησι λέγων· Ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις ἔσονται οἱ ἄνθρωποι φίλαυτοι, φιλήδονοι, ἀκρατεῖς, ο καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ τέλος, «μόρφωσιν ἔχοντες εὐσεβείας, τὴ νοὶ δύναμιν αὐτῆς ἠρνημένοι. Οὐ τοῦτο σήμερον, ἀδελφέ; Τίς τῶν πιστῶν ἄρτι ὡς τοῦ Χριστοῦ δοῦ λος γνήσιος πολιτεύεται; τίς τὴν Χριστιανικὴν ζω ζωήν; τίς τὰ τῆς ἀρχιερωσύνης ἄμεμπτα συντηρεί τῶν ἀρχιερέων; τοῦ ἡ ζῆλος τῶν ἐπισκόπων; π. ἡ διδασκαλία τῶν διδασκάλων; ποῦ ἡ καθαρότης τοῦ βίου; τίς ἱερεὺς τὰ τῆς ἱερωσύνης φυλάττει ἀλώβητα; τίς μοναχὸς τὰ τοῦ μοναχοῦ; οὐ πάντες ἐμοῦ ἠχρειώθημεν; τίς οὖν ἄρα θαυμάσοι τῶν για νομένων τὴν χάριν; διατί δὲ συνέστησαν οἱ ναοί; διατί αἱ μοναί; οὐχ ἵνα ἐργαστήρια σωτηρίας έσι; Νῦν δὲ, ὡς ἔφη Χριστός, τοὺς θείους οίκους αὐτοῦ σπήλαια ποιοῦμεν λῃστῶν· ἁρπάζομεν τὰ ἱερὰ οἱ μοναχοί τε καὶ ἱερεῖς, ἀκαθάρτως ζώμεν, Ιδιορρύθ μως· τῶν προσευχῶν ἀμελοῦμεν, τοῖς συγγενέσι καὶ τοῖς φιλουμένοις καὶ προσκειμένοις ἡμῖν τὰ τοῦ Θεοῦ πονηρῶς ἀναλίσκομεν, πλεῖον ἁμαρτάνοντες τῶν ἀπίστοις ῥιπτόντων τὰ ἅγια, ὡς πιστοὶ ὄντες περὶ τὰ θεῖα περιφρονητικώς διακείμενοι. Διὸ καὶ οὐ τοσοῦτον τὸ θεῖον ὀργίζεται παρὰ τῶν ἐθνῶν περιφρονούντων τὰ ἅγια, ἀπίστων ὄντων, ή παρ' ἡμῶν τῶν πιστῶν. Μὴ διαπορείτω τοίνυν τις, πῶς ὑπ' ἀσεβῶν τὰ ἅγια καθυβρίζεται, ἢ πῶς οἱ πιστοί διώκονται παρ' ἀπίστων· ἀλλὰ θαυμαζέτω πως ὅλως μένομεν ἐπὶ γῆς, τοσοῦτον περιφρονηταὶ Θεοῦ δεδειγμένοι. Διατί δὲ μᾶλλον καὶ τὰ παλαιὰ εἰς προνομὴν οὕτω δέδοται, τὰ ποτὲ θείῳ νεύματ: δεδομένα τῷ Μωϋσῃ, οὐ διὰ τὸ περιφρονητὰς τοῦ Θεοῦ γενέσθαι τοὺς υἱοὺς τοῦ Ἰσραήλ; Εἰ οὖν δι' ἐκεῖνα τοσοῦτος ζῆλος Θεοῦ, δι᾿ ἀγγέλου τε δειχθέντα καὶ διὰ δούλου δοθέντα, πόσω γε μᾶλλον ἔσται ζῆλος * 1 Cor. 1, 29. 'Il Cor. xit, 9. 16 11 Τim. 111, 1-5, 5,

& τῷ Θεῷ, διὰ τὰ πεπραγμένα παρὰ τοῦ μονογενοῦ; & vetera Judzorum sancta in direptionem tra«lita αὐτοῦ λόγου. Καὶ τοῦτο μαρτυρεί Παῦλος λέγων, Αθετήσας τις νόμον Μωϋσέως ἐπὶ δυσὶν ἢ τρισί μάρτυσιν ἀποθνήσκει, πόσω δοκεῖτε μείζονος αξιω θήσεται τιμωρίας, ὁ τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ καταπατή. σας; καὶ τὸ αἷμα τῆς διαθήκης κοινὸν ἡγησάμενος, ἐν ᾧ ἡγιάσθη, καὶ τὴν χάριν τοῦ Πνεύματος ἐνυβρίσα;. Διὸ εἰ καὶ θαυμαστὸν τὸ λεγόμενον, ἀλλ' ὅμως ἀληθὲς, ὡς ἔλαττον ἡγεῖται Θεός παρ' ἀπε· Τῶν ἀτιμάζεσθαι τὰ αὐτοῦ, ἡ παρὰ τῶν δοκούντων αὐτοῦ. Τίνα δὲ καὶ ἀπολογίαν ἔξουσιν οἱ μέσον τῶν ἐθνῶν πιστοὶ ἀσεβοῦντες; ποῖον ἄρτι μαρτύ ριον; τίς διωγμός; ποῖαι κολάσεις; ἐν αἷς ποτε μάλλον οἱ ἅγιοι ἀνευφραινόμενοι ἦσαν; καὶ οὕτως ἀποθνήσκοντες μᾶλλον ἐπληθύνοντο. Τί πάσχεις; ἔτι δοῦλος ἐτάχθη;; ὅτι τέλη παρέχεις; ὅτι τῶν περιφρονουμένων εἰ; Καὶ τί τοῦτο Εκαστον 20 νος καὶ ταπεινοὺς ἔχει, καὶ δούλους κέκτηται. Καὶ ὑπηρέτ τα; ἐκ τοῦ αὐτοῦ, καὶ ὁ μισθὸς αὐτοῖς τούτου ἕνα· καὶ Εἰ δὲ σὺ ὁ πιστὸς διὰ Χριστὸν φέρεις τοῦτο καὶ μόνον, οὐκ ἄμισθον ἔσται σοι. Καὶ οὐδὲ τοῦτο κἂν φέρεις; καὶ πῶς δοῦλος ἔσῃ Χριστοῦ; δς διὰ σὲ πάντα καὶ θάνατον ήνεγκε; Διὰ ταῦτα οὐκ ἀπολογίαν έξουσιν οἱ πιστοὶ διωκόμενοι, εἰ ἀσεβούσιν ὥς φασι, κατ' ἀνάγκην. ᾿Αποστάται γάρ είσι. Ού δὲ οἱ λαμβανόμενοι ἔτι νήπια· ἔμελλον γὰρ ὅμοσι τοῖς πατράσιν εἶναι. Καὶ δῆλον ἀπὸ τῶν εἰς ἡλικίαν ἐλθόντων, ὅτι γνῶσιν ἔχοντες τὰ τῆς πίστεως οὐκ ἐφύλαξαν, ως τῆς σαρκὸς ὄντες ὅλοι, καὶ μηδενός· τῶν τοῦ Θεοῦ λόγον ὅλως ποιούμενοι. Ταῦτα οἶμαι ὡς ἀληθῆ, καὶ ὅτι τῶν παραπιπτόντων οὐχ ὁ Θεὸς αἴτιος, ἀλλ' ἡ ῥαθυμία καὶ τὸ φιληδονεῖν, καὶ φι λοξω:ῖν. Όμως θαῤῥοῦντας ἡμᾶς τῇ τοῦ Θεοῦ ἀπεί ριν φιλανθρωπία, χρὴ διδόναι ἐλπίδα τοῖς ἐπιστρέ φουσι, καὶ πάντας δέχεσθαι τοὺς ὁπωσούν μετανοοῦντας, οὐ μὴν τοὺς μηδόλως μετανοοῦντας· διακρίσει δὲ χρῆσθαι ἀγαθῇ καὶ περὶ τῶν ἐπιστρεφόντων, ἣν εἰ ἅγιοι διετάξαντο. Καὶ ἄλλως 333 μὲν ἐξοικονομεῖν τοὺς δίχα βασάνων καὶ διωγμού, δι' ἔρωτα χρημά των ή δόξαν ἢ ἡδονὴν γεγενημένους νεκρούς· οὕτω γὰρ ἐγὼ καλώ μετὰ τοῦ ἡγαπημένου, τοὺς τὸν Θεὸν ἀθετήσαντας, ὡς πρὸς θάνατον ἁμαρ τήσαντας. Ετέρως δὲ πάλιν του; διωγμῷ καὶ βασάνοις ἢ ἀπειλεῖς καὶ ἐπηρείαις τισίν· ἑτέρως δ' αὖ τοὺς νήπια καὶ βρέφη ἁρπαγέντας. Εξ ὧν καὶ τὰ τεθνηκότα μήπω εἰς γνῶσιν ἐλθόντα καλοῦ ὅλως Η πονηροῦ, ἡ βάπτισμα μόνον ἔσχον, ἐλεηθῆναι θαῤῥῶν εἰμι. Πάντες δὲ οἵ τε ἐκ προγόνων ἄπιστοι οὕτω μένοντες, μετὰ δαιμόνων δικαίως κατακριθήσονται, καὶ οἱ ἐκ πιστῶν ὄντες, καὶ τὴν πίστιν οἰῳδή. ειν τρόπῳ ἀπαρνησάμενοι, εἰ μένωσιν ἄπιστοι· ὅτι οὐκ ἔστι λόγος αὐτοῖ;, τοῦ θείου κηρύγματος ἐν τῷ κόσμῳ ὑπὲρ τὸν ἥλιον λάμψαντός τε καὶ λάμποντος, καὶ τῆς εὐαγγελικῆς καὶ οὐρανίου ζωῆς ὑπὲρ τὸ φῶς ἀστραπτούσης. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τούτου ὡς δυνατὸν δι' ὀλίγων. Τοῖς ἁγίοις δὲ Πατράσιν ἡμῶν πλατύτερον εἴρηται. Καὶ πᾶσα περὶ τούτου πλήρης Αγία Γραφή. sunt; hæc maxime quæ olim Moysi data fuerant nonne quia filii Israel Deum contempserunt? Si ergo`propter ista quæ angelus ostenderat, quæ serus dederat, tanta æmulatione Deus motus est, quanto magis movebitur propter ea quæ ab unigenito Verino ejus allata sunt aut facta. Εt illust (estatur Paulus dicens: Irritani faciens quis legem Μoysis... duobus vel tribus testibus moritur; quauto magis putatis deteriora mereri supplicia qui Filium Dei conculcaverit, et sanguinem testamenti pollutam duxerit, in quo sametificatus est, et Spiritus gratia contumeliam fecerit? Quare hoc quamvis mirandum quod dicimus simul attamen verissimum ita ut minus judicet Deus res suas inhonorari ab impiis quam a credentibus in ipsum. Quam enim excusationem habent credentes impie viventes T: medio gentium? quil novumn proponitur marlyrium? quæ persecutio instat? Quæ pœnæ præparantur? În eis sæpe magis gaudebant sancti, et sie morientes magis multiplicati sunt. Quid lantopere doles? quod servus constitutus es? quod tributa tibi imponuntur? quod inter contemptibiles inveniris? Sed quid est hoc? Quæque gens suus habet humiles et pusillos, et servos possidet, et ipsiz est fruetus obedientiæ causa. Si ergo tu, qui credis, propter Christum talia sustines, non eris sine mercede sed si non hoc saliem patiaris, quomodo Christi servus esse poteris qui propter cnim usque ad mortem toleravit? Propterea excusationem non habebunt fideles qui persecutione premuntur si impie agunt, ut dicunt, necessitate compu!si; sunt enim vero apostatæ. Nec aliter dicendum de his qui a pueritia abducti sunt: similes enim patribns suis futuri erant. suis futuri erant. Quod saltem evidens est do iis qui jamjam adoleverunt: intelligentiam enim habentes, documenta fidei maluime servaverunt, carni acquieverunt, et nihil omnino de Dei Verbo curantes egerunt. fire, judicio meo, verisgiana: et omnino dicendum Deum non esse alicui causam lapsus, sed ignaviam, voluptatum et vit:e amorem. Verumtamen, plene confidentes infinitse Dei bonitati, ut oportet resipiscentibus, speum excitare debemus, omnesque exspectare et suscipere quoquo modo penitentes, sed non eos qui penitentiam respuunt. Refert enim optime discernere inter conversos, secundum ordinem a sanctis præscriptum. Etenim qui ea lege agunt ut fugiant labores et tentationes persecutionum propter amorem bonorum, vel gloria, vel voluptatum morti se addicunt; mihi euim cum discipulo dilecto fas est dicere eos qui non conâtentur Deum peccare ad mortem. Qui e contra passi sunt persecutionem, labores, minas et contumelias, alia mercede donabuntur. Ex pueris et infantulis qui ablati sunt, qui mortui fuerint antequam intelligentiam habueriut, boni vel mali omnino, modo baptisma receperint, misericoruliter pieque· a Deo recipieudos confido. Omnes autem ¡nūdeles, sive avita infidelitate teneantur, cum dæmonibus juste condemnabuntur; sive etiam, olina ⋅

Inter údeles conversati fidem quomodocunque negaverint, et maneant infideles pœnam parema Îment: quia non est in ipsis verbum divinæ revelationis quod orbi terræ super solem illuxit et nune splendet, et norma fulgens evangelicæ ét cœlestis vitæ quæ super ignen el Mammuam illuminal et ardet. Et hæc a. quæstionem quam brevissime solvimes. Patribus sanctis qui plura quæsierit babebit: et de boc argumento plena est sacra Scriptura. QUÆSTIO X. Num indigni sacerdotis sacrificium, et baptismus, et quæcunque agit valida sint neche? QUESTIO XI. Nam is qui indigne ordinatur, gratiam accipiet necne, et num admittendu quæ ab eo peraguntur? QUÆSTIO XII. Indignus aliquis ordinatus ad sacerdotium factusque Pater spiritalis, an peccata valide remillal, et cum ei sæpius non est mandatum, num remiltere peccata potest; et cum monachus est simplex spiritualiter fungi munere valet? QUÆSTIO XIII. ΕΡΩΤΗΣΙΣ Ι'. Τοῦ ἀναξίως ἱερουργοῦντος δεκτή ἐστιν ἡ θυσία καὶ τὸ βάπτισμα, καὶ τὰ παρ' αὐτοῦ γινόμενα απαντα, ἢ ου; ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΙΔ'. Ο αναξίως χειροτονούμενος λαμβάνει χά ριν, ἢ οὗ; καὶ εἰ δεκτές τὰ παρ' αὐτοῦ. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΙΒ'. Ανάξιός τις Ιερωσύνης χειροτονηθείς, καὶ πνευματικός γεγονώς, συγχωρεῖ ἁμαρτήματα: Καὶ πολλάκις μὴ ἔχων Ενταλμα, άρα συγκε χωρημένα τὰ παρ' αὐτοῦ; Ἢ τὰ παρ' ἰδιώτου μοναχοῦ ὡς πνευματικοῦ ἐνεργοῦντος; ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΙΓ. Indignus si quis fal sacerdos aut episcopus, ordi- Μή ων άξιός τις, ἐγένετο Ιερεύς, ἢ ἀρχιε netque dignos et indignos, atque constitual confessarios, et omnes obeant sacrum hæc omnia Deo accepta sunt? munus, num Quatuor harum quæstionum: decima scilicet, undecimæ, duodecimæ et decimæ tertiæ unus est spiritus et sensus et simul omnibus respondemus juxta mentem sanctorum quam accepimus. Non omnes in sacra ordinat ministeria Spiritus sanctus, sed in omnibus operatur. Ceteroqui archiepiscopus et sacerdos, et qui spirituale munus exercet, et quivis alius clericus, canonice ordinatus, Dei vere minister est, et ad salutem hominum deputatus, et angelus alter Dei, et sanctitatis plenus distributor, sicut et luminis et gratiæ Dei, a quo fructum multumn pro ministerio percipit. Εt inprimis eorum quæ Dei sunt acerrimus et indefessus defensor est, ad præbendàm in seipso prudentiæ et pictatis normam. Non enim pietas in otiositate est; sed qui munus aliquod sacrum suscepit, laboret; nam et ipsius salus est in labore ejus et salus omnium viventium et mortuorum. Videat ergo: Deo redde: rationem ignavi». Hæc autem dicit theologus Basilius. Quoties autem quis contra canones ordinatur vel archiepiscopus, vel sacerdos, vel clericus vel alivs ministerio sacro deputatus, gratia in quovis eorum revera operatur ad salutem accedentium a:l illum, et ab eo quisque secunduin fidem suain accipit, et nemo recedit vacuus et frustratus. Quibus manus imposuerint vere ordinati sunt; et quibus peccala dimiserint vel retinuerint, dimissa vel retenta sunt: denique quæcunque agunt mysteria, illa vere perficiuntur, cum in his non homo operetur, sed gratia per operantem. Væ autem agenti linie si contra voluntatem operantis agit. Væ iterùm homini tantas res contumeliose tractanti. Quod si ille qui sibi res infimas quidem et humanas, sed noque datas, neque labore aut pretio partas assumit tantæ jam pœnæ reus judicatur, ut latro, prædo, procax, et rapax et tandem malc et contemptim se ρεὺς, καὶ χειροτονεῖ ἀξίους καὶ ἀναξίους καὶ καθιστῷ πνευματικούς, καὶ ἐνεργοῦς: πάντες, δεκτές τὰ παρὰ πάντων Θεῷ; Τῆς δέ γε δεκάτης, ἐνδεκάτης δωδεκάτης τε καὶ δεκάτης τρίτης τῶν ἐρωτήσεων, εἷς ἐστιν ὁ νοῦς· καὶ ἅμα περὶ πασῶν κατὰ δύναμιν ὡς ἐκ τῶν ἁγίων παρελάβομεν λέγομεν. ὡς οὐ πάντας μὲν χειροτονεῖ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, διὰ πάντων δι ἐνεργεῖ. Λοιπὸν ἀρχιερεύς τε καὶ ἱερεὺς καὶ πνευ ματικόν τις ἔχων λειτούργημα, καὶ πᾶς ἄλλος κληρικός, κανονικῶς χειροτονηθεὶς καὶ Θεοῦ ἀλη θῆς ἐστιν ὑπηρέτης, καὶ σωτηρίας τοῖς ἀνθρώποις διάκονος, καὶ ἄγγελος ἄλλος Θεοῦ, καὶ ἁγιασμού μεταδοτικό; τε καὶ πλήρης, καὶ ὅλος θείου φωτο c σμοῦ τε καὶ χάριτος, καὶ τὸν μισθὸν τῆς διακονίας ἐκεῖσε πολὺν λήψεται παρὰ τοῦ Θεοῦ, καὶ μᾶλλον ὅσον σπουδαστής ἐστι πρὸς τὰ θεῖα, καὶ μὴ βαθι μως πρὸς ταῦτα ἔχων, μηδ' ἀμελῶς διακείμενο; διὰ δοκοῦσαν εὐλάβειαν. Οὐ γὰρ εὐλάβεια τὸ ἀρο γεῖν, ἀλλ᾽ εἶχε μένον κανονικῶς ἔλαβε τὴ λειτούρ γημα, ενεργείτω· ὅτι σωτήριον αὐτῷ τε καὶ πᾶσι πιστοῖς ζῶτί τε καὶ τεθνεῶσι. Εἰ δ' οὖν, δώσει λόγον τῆς ἑαυτοῦ ἀργίας τῷ Θεῷ. Καὶ τοῦτό φησιν ὁ θεοφά ντωρ Βασίλειος. Πᾶς δὲ μὴ κατὰ κανόνας χειροτονη θεὶς ἀρχιερεὺς ἢ ἱερεὺς ἢ κληρικὸς ἢ πνευματικοῦ λειτουργήματος ὑπηρέτης, ἐνεργεῖ μὲν ἐν αὐτῷ τῇ χειροτονίᾳ ἡ χάρις, διὰ τὴν τῶν προσερχομένων αὐτῷ σωτηρίαν, καὶ ἕκαστος κατὰ τὴν πίστιν λαμ βάνει, καὶ οὐδεὶς ἄμοιρος. Καὶ οἱ χειροτονούμενοι παρ' αὐτῶν κεχειροτονημένοι εἰσὶ, καὶ οἱ λυόμενο: τῶν ἁμαρτημάτων ή δεσμούμενοι, λελυμένοι ή δε δεμένοι, καὶ τὰ μυστήρια δὲ πάντα μυστήρια. Οι γὰρ ἄνθρωπος ἐνεργεῖ, ἀλλὰ δι᾿ ὀργάνου ή χάρις. Οὐαὶ δὲ τῷ ὀργάνῳ ἐκείνῳ, εἰ παρὰ γνώμην τοῦ ἐνεργοῦντος ἐνεργεῖ. Καὶ οὐαὶ τῷ ἀνθρώπῳ ἐκείνῳ, τῷ καταφρονητῇ τηλικούτων. Καὶ εἰ τὰ κάτω καὶ τὰ ἀνθρώπινα, ἢ τὰ μὴ δεδομένα μηδὲ άξια λαμβάνων εἰς αὐτόν τις, τοσαύτης ἄξιος καταδίκης, ὡς κλέπτης ὢν καὶ λῃστὴς καὶ τολμητίας καὶ ἄρπαξ

Ε02 καὶ τῶν ὑπὲρ τὴν ἀξίαν αὐτοῦ περιφρονητής, πο- gerens erga res non suas, quanto magis condemnaσε 334, γε μάλλον κατακριθήσεται ὁ ἐν τοῖς θείοις καὶ οὐρανίοις καταφρονῶν, καὶ μάλιστα τοῖς αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ μόνου ἔργοις; Καὶ εἰ ὁ ἀναξίως κοινωνῶν μόνον κατάκριτος, ὁ καὶ ἀναξίως ἐνεργῶν, πόσῳ μᾶλλον. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῶν χειροτονίαν δεξα μένων, οἵτινες εἴτε πρότερον, εἴτε ὕστερον ἡμαρτ του, ἀνάξιοι πάντες. Καὶ εἶχε μετανοῆσαι καὶ σως θῆναι μέλει αὐτοῖς, ἀποστήτωσαν ἐνεργεῖν τὰ τῆς Ιερωσύνης ἁγιώτατα ἔργα, καὶ ἐν ἐξομολογήσει καὶ πένθει, τὸν Θεὸν ἑαυτοῖς ἱλεούσθωσαν. Οὐδὲ γὰρ ἄλλο τι αὐτοῖς εἰς μετάνοιαν, εἰ μὴ πρῶτον παύσωνται τὰ τῆς ἱερωσύνης ἐνεργεῖν. Εἰ δέ τινες παραχωρήσει θεοῦ πρὸς τοῦτο ήκασι τόλμης, ὥστε ἀπίστως καὶ δυσσεβῶς (ἀπιστία γὰρ τὸ τοιοῦτον) χωρὶς τοῦ ἱερωσύνης χειροτονίαν λαβεῖν, τὰ τῆς ἱερωσύνης διενεργείν, οὐκ ἔστι λόγος εἰπεῖν τὰ περὶ τῆς κατακρίσεως τοῦ τοιούτου. Χεῖρον γὰρ τοῦτο τὸ ἔργον καὶ ἀσεβῶν αὐτῶν, καὶ μόνον δαιμόνων εἰς ἄγγελον φωτός μετασχηματιζομένων, μὴ ὄντων, καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ ὑποκρινομένων, ἀθέων ὄντων, καὶ ἀντιθέων. Οἱ τοιοῦτοι οὐ μόνον οὖν μεγίστην καὶ ἄῤῥητου υποστήσονται τιμωρίαν, κατὰ τῶν θείων οὕτω δὴ βλασφημήσαντε;, οὐ γὰρ φωναὶ θεῖαι τὰ παρ' αὐτῶν, οὐδὲ θεῖα ἔργα, ἐπειδήπερ χάριν χειροτονίας οὐκ ἔχουσιν, ἀλλὰ καὶ δίκην τίσουσιν ἄλλην ἕνεκα τῶν ὑπ' αὐτῶν ἐξηπατημένων, καὶ ἡ δῆθεν βαπτισθέντων, ἢ χειροτονηθέντων. Οὗτος γὰρ καὶ ἀχειροτόνητοι καὶ ἀβάπτιστοι. Οὐδὲν γὰρ ὁ μὴ ἔχων δίδωσι, καὶ οὐδέν τις λαμβάνει παρὰ τοῦ μὴ ἔχοντος, καν νομίζῃ ἔχειν αὐτόν. "Οθεν καὶ ἀπατη θεὶς, καὶ πιστεύων εἶναι βεβαπτισμένος ἢ ἱερεὺς, οὐκ ἔστι, καὶ τῆς ἀπωλείας τούτου ὁ ἀπατήσας αἴτιος. Οὐ γὰρ ἄνθρωπός τι δύναται, μὴ λαβὼν παρὰ τοῦ Θεοῦ. Χωρὶς ἐμοῦ γὰρ, φησίν, οὐ δύνασθε ποιεῖν οὐδέν. Περὶ δέ γε πνευματικοῦ λειτουργήματος, ἐγγύς τοῦ ἀχειροτονήτως ἐνεργοῦντος τῷ ἁμαρτήματι, καὶ ὁ δίχα προτροπῆς ἀρχιερέως καὶ ἐντάλματος ἐνεργῶν. Ὅτι τοῦτο τὸ λύειν τε καὶ δεσμεῖν, μόνον τῶν ἐπισκόπων ἐστὶ, καὶ διάφοροι περὶ τούτου κανόνες φασί. Καὶ δῆλον ὡς καὶ τοῖς ἀποστόλοις μόνοις τοῦτο δέδοται παρὰ Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν· τῶν ἀποστόλων δὲ διάδοχοι οἱ ἐπίσκοποι. Ὅθεν οἱ πρεσβύτεροι ὡς τῶν ἑβδομήκοντα τὴν τάξιν ἐπέχοντες, οὐκ ἔχουσιν ἄδειαν Πνεῦμα διδόναι, τουτέστι χάριν, καὶ ἢ χειροτονεῖν, ἢ μύρον ποιεῖν, ἢ λύσιν διδόναι ἁμαρτιῶν ἐν Πνεύματι, ὡς οὐδὲ Φίλιππος τῶν ἑπτὰ ἡδύνατο τοῦτο· ἐπιθέσε: δὲ χειρῶν ἐξδου τοῦτο Πέτρος καὶ Ἰωάννης, καὶ οἱ λοιποὶ τῆς δωδεκάδος ἀπόστολοι, καὶ οἱ τούτων διάδοχοι τῆς ἐπισκοπῆς. Ὅθεν καὶ ἐκ τῶν ἑβδομήκοντα πολλούς ὕστερον οὗτοι ἐπισκόπους ἐχειροτόνησαν. Διὸ οὐκ ἔχουσι τῇ χειροτονία τὸ λύειν καὶ δεσμεῖν οἱ πρε σβύτεροι, ἀλλ' οἱ ἐπίσκοποι μόνοι. Προτροπῇ μέντοι τῶν ἐπισκόπων ήτοι εντάλματι κατ᾿ ἀνάγκην, ὡς οι κανόνες φασί, δύνανται τοῦτο καὶ πρεσβύτερο: 11 Juan. xv, 5. bitur qui contumeliose res divinas et célestes traclat, et quod fœdissimum est et improbisssimum erga ipsa opera soli Deo propria? Et si communicans tantum indigne condemnatur, multo magis qui indigne tractat. Et hæc de illis qui ordinationem receperunt, sive ante susceptos ordines peccaverint, sive post, omnes indigni; si modo ipsis pœnitentiæ et salotis cura supervenerit recedant ab exercendo sanctissima sacerdotii opera, et in confessione et luctu, Deum sibi propitium reddant. Nam ante ponitentiam ministerio sacro valedicere debent. Si vero quidam permissione Dei eo dementiæ et impudentiæ pervenerint, ut, fidem aburgantes (fidei negatio est hoc) et religionem, privatim sacerdotii ordinem suscipiant, et munera exercent lingua et vox deficiunt ad dicendum quantam micreantur condemnationem. Pejus enim faciunt quam ipsimet imp:i; et, quod solis proprium est dæmonibus, qui se transfigurant in angelos luminis, cum sint tenebrosi spiritus, isti pseudo-sacerdotes opera Der simulant cum vere athei sint et Dei inimici. Ili autem non modo pœnam luent maximam et inenarrabilem, pro tantis in divina blasphemiis; non habent euim vocem Dei, nec agere possunt Dei opera, cum numquam habuerint gratiam ordinis; sed insuper aliam dabunt poenam propter eos quo deceperunt et quos certe aut baptizaverint aut ordinaverint. Esti quidem nec ordinati nec baptizati: nemo enim dare potest quod non habet; et nemo aliquod valet accipere a non habente eisi credat illum habere. Unte et deceptus est, et cre:lens esse baptizatus vel sacerdos minime est: et hujus ruinæ causa est impostor. Homo enim nihil potest, quam quod a Deo accepit facere. ‹ Sine me nihil potestis facere ¹¹, › dicit Domiinus. Ad ministerium sacrum quod attinet, i'em est quoad peccatum de eo qui ministrat absque ordi natione et de eo qui agit in sacris sine admonitu vel jussione archiepiscopi: quia solvere et ligare solum episcoporum est, ut diversi de boc habent canones. Et illud certum quod solis apostolis banc potestatem dedit Christus Deus noster: apostolorum autem successores sunt episcopi. Unde et presbyteri qui horum septuaginta discipulorum locum tenent nou possunt Spiritum dare, hoc est gratiam, neque ordinare, neque oleum consecrare, neque absolutionem peccatorum concedere in Spiritu; sícut nec Philippus potuit unus e septem diaconis, sed hoc donaverunt Petrus et Joannes impositione manuum, et cæteri apostoli e numero duodecim, et eorum successores in episcopatu. Unde et plures e septuɔginta illis apostoli ordinaverunt episcopos. Quare vi ordinationis presbyteri non possunt solvere et ligare, possunt vero episcopi solummodo. Admonitu autem episcoporum vel jussione, cum necessitas fuerit, sancti canones volunt presbyteros

άδεια πρεσβυτέρης εἰς πάντα διακρίνειν. Εξαιρέ τως δὲ τὰ τῆς ὀρνήσεως οὐκ ἐσχύουσιν οὗτοι λύειν, εἰ μὴ ἐπίσκοποι, οὐδὲ τὰ τοῦ φόνου, ἢ τῶν ἱερέων τὰ πταίσματα καὶ ἐπιορκίας δὲ καὶ λοιπά. Εἰ οὖν καὶ οἱ λαβόντες τὰ ἐνταλτήρια ὀφείλουσιν ερωτών, ποίαν ἄδειαν ἔξουσιν όλως λύειν, οι μὴ λαβόντες; Εἰ δὲ καὶ ἀνἱερός τις, πόσῳ γε μᾶλλον! Διὸ καὶ οὗτοι σὺν τοῖς ἀχειροτονήτως ἐνεργοῦσι κατακρι θήσονται. Ει μήπου τις κατ' ανάγκην ἐν περιστάσει τινῶν λογισμοὺς ἀξιώσει δεξάμενος, ἀναθήσει του τους τῷ ἐπισκόπω, ἢ τῷ ἔχοντι διὰ γράμματος τὸ λειτούργημα. Τὸ τοιοῦτον γὰρ εἴδομεν συμβαίνον καὶ εἰς πλείστους τῶν εὐλαβῶν μοναχῶν. Οι προσοχήν ἐχέτωσαν, μὴ ἀφ' ἑαυτῶν λύειν, μηδὲ καλεῖν ἐπ0τους πνευματικούς, ὅτι οὐδ᾽ ἔχουσι τοῦτο, ἀλλὰ κατ' ἀνάγκην δεχόμενοι, καὶ τοῦτο ὁμολογοῦντες ὡς οὐκ είσι πνευματικοί, τὰ πρὸς σωτηρίαν συντείνοντα προσφερέτωσαν. Καὶ εἰ μὲν ἐγγὺς ἐστι τοῦ λειτουρ γήματος ὑπηρέτης, ἐκεῖσε τοῦτον 3356 Αποστελλέτωσαν. Εἰ δὲ οὐκ ἔστι, τότε μὲν δεχέσθωσαν, παραγγελλέτωσαν δὲ καὶ Πατρὶ εἰπεῖν πνευματικῷ. Καὶ αὐτοὶ δὲ ἅπερ ἐδέξαντό τε καὶ ἤκουσαν, τοῖς ἔχουσι δύναμιν ἀπὸ Θεοῦ λύειν ἀπαγγελλέτωσαν, καὶ οὕτως ἡ λύσις ἀσφαλῆς ἔσται. Οτι δὲ καὶ με ναχοῖς μὴ ἱερωσύνην ἔχουσι παρ' ἀρχιερέων ἐδόθη τὰ τῆς μετανοίας διενεργεῖν, καὶ δέχεσθαι λογι σμούς, ήκουσται μὲν καὶ ἡμῖν, ἀλλ᾽ οὐκ ἀναγκαῖον ὅλως δοκεῖ, ἐπεὶ χρεία τῷ δεχομένῳ λογισμού;; καὶ εὐλογεῖν, καὶ εὐχὴν ἐπιλέγειν, καὶ μεταδιδόναι τῶν μυστηρίων τοῖς χρήζουσι, καὶ ἁπλῶς εἶναι ἱερέα, ὥστε προσφέρειν καὶ μεσιτεύειν ὑπὲρ τῶν μετα νοούντων καὶ εὔχεσθαι. Κατ' ανάγκην δέ ποτε πλείο στην ἐν τῷ μὴ παρείναι ικανόν τινα τῶν ἱερωμένων πρὸς τοῦτο, τὴν ἄδειαν δίδοσθαι ώστε δέχεσθαι λογισμοὺς καὶ μοναχοῖς εὐλαβέσι· πλὴν οὐχ ὥστε λύειν αὐτοὺς ἀφ' ἑαυτῶν, ἀλλ᾿ ὥστε ἀναφέρειν τῷ κατά τόπον ἀρχιερεῖ, καὶ παρ' αὐτοῦ τὴν ἀπόφασιν γίνεσθαι. ᾿Αλλὰ καὶ ἱερές χρὴ τοῦτον ἔχειν τοῦ ἔργου συνεργόν, ὡς ἂν τὰ ἀναγκαῖς δι' αὐτοῦ γένοιτο, εὐχαί τε συγχωρήσεως, καὶ κοινωνία τῶν μυστη ρίων, καὶ προσφορὰ ὑπὲρ τοῦ μετανοοῦντος, καὶ ἅγιον ἔλαιον μετὰ καὶ λοιπῶν ἱερέων, καὶ ἁπλῶς ἅπαντα τὰ νενομισμένα, άτινα δὴ ἡ ἱερωσύνη ενερ γεῖ. Ἐγὼ δὲ καὶ περὶ τούτου εὐλαβῶς ἔχω, καὶ οὐκ ἀναγκαῖον ἡγοῦμαι ἐνεργεῖν τινα τὰ τῆς μετανοίας Εργα, ἱερωσύνην μὴ ἔχοντα. Ταῦτα γὰρ τῆς ἱερω σύνης εἰσί. illud quoque operari. Sed hujusmodi facultates ἐνεργεῖν. Πλὴν ὀφείλουσι τοῖς ἐπισκόποις ἀνατιθένσι concedi dcbeut ab episcopis, quibus plerumque τὴν ἐξουσίαν, ἔχουσι τὰ πλείω καὶ μείζονα· ὅτι οὐδὲ majora reservəntur; etenim presbyteris non licet in omnibus judicare. Et inprimis crimina negationis, et homicidii, et peccata sacerdotum, item perjuria et alia quædam non possunt absolvere, nisi soli episcopi. Si ergo et qui munus acceperunt coin - missum jussiones capessere debent, quam facultatem omnia solvendi babebunt qui muneris squt expertes? Εt si quis sanctus non sit, quanto magis hac carebit facultate? Quare et isti condemnabuntur sicut et.illi qui munus non ordinati exercent: Si cui autem occurrat in necessitate nondum a suprema auctoritate licentiam accepisse pro gravi casu aliquorum, hos utique remittet ad episcopum, aut habenti facultatem cum munere sacto litteris commissam. Illud sæpe accidere videmus sapientibus monachis et cautis. Hi autem curam habeant nunquam per scipsos absolvendi et snipsos nunquam dicant spirituales, quia illud non habent, sed tantum secundum necessitatem accipiunt. Dum vero se nou esse spirituales confitentur, omni ope nitantur proponere quæ conferunt ad salutem. Unde si prope adsit sacrorum rituum minister, illuc mittant pœuitentem: si vero non præsto sit, tunc recipiant, et curent ut loquatur Patri eorum spirivali. Sel illi omnes quos acceperint vel audierint, curent renitere ad cos qui ex Deo facultatem solvendi habent, et sic absolutio erit secura. Quia vero monachis qui non sunt sacerdotes archiepiscopi concedunt aliquando cooper.ri ad popœnitentiam, et accipere licentias, illud nobis minine videtur esse valde necessarium, cum oporteat ut habens a radice has licentias, benedical et preces recitel, et adn.illat ad participationem mysteriorum eos qui postulant; uno verbo út sit sacerdos, offerens et mediatoris partem liabeus pro poenitentibus deprecari. In necessitate autem cum potissimum nullus adest aptus a sacerdotibus, conceditur mo. nachis sapientibus facultas et liccutia ad hoc munus, sed non ita ut solvant ex seipsis, sed ut pro loco rationem reddant archiepiscopo qui ipse totam causam instruct. Sed et sacerdote opus est hujus ministerii adjutore ut ab co fiant quæ necessaria sunt: preces nempe absolutionis, participatio mysteriorum et omnia utilia erga pœnitentem, et sauctum oleum cam cæteris sacerdotibus, uno verbo omnia alias præscripia, quæ quidem sacerdotiuin præstat. Ego vero in his maxime vereor; sed mihi non videtur necessarium opera quæ ad hæc enim plane ad sacerdotium spectant. QUESTIO XIV et XV, pœnitentiam spectant ab illo fieri qui non sit sacerdos: Sacerdotes, qui proxima nocle cum uxoribus suis concubuerunt uirum debeant sacram Cœnam celebrara necne? Nam die sacra Canu celebra1æ fas sil consuetudine uti mulieris? Quæstionis decimæ quartæ et decimæ quintæ una meus est et unus scusus: An liceat sacerdoti conΕΡΩΤΗΣΙΣ ΙΔ' καὶ 15. Τινὲς ἱερεῖς μετὰ τῶν γυναικῶν αὐτῶν εὑρισκό μενοι, ὀφείλουσιν ἱερουργεῖν, ἢ ου; καὶ κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς λειτουργίας εἰ δεῖ ὁμιλεῖν γυναικί; Καὶ ἡ τεσσαρακαιδεκάτη δὲ καὶ πεντεκαιδεκάτη Ερώτησις τὴν αὐτὴν ἔννοιαν περιέχουσιν. Εἰ δεῖ ls-

ρωμένον γνῶναι τὴν ἰδίαν γυναῖκα, και κατ' αὐτὴν ξngem suam cognoscere, et presertim die quo saτὴν ἡμέραν ἱερουργῆσαι. ή μετὰ τὸ ἱερουργῆσαι γνῶναι αὐτήν. Τὰ τοιαῦτα γὰρ ἀδιαφορίας καὶ ἀκρι σίας ἔργα εἰσίν. Ὁ δὲ ἀγωνιζόμενος πάντα έγκρι τεύεται, ὁ Παῦλος φησίν. Εἰ οὖν τοῖς θεωρῆσαι μόνον Αξιωμένοι; καπνιζόμενον τὸ ὄρος Σινά, καὶ τῆς φων νῆς ἐπακοῦσαι τῆς σάλπιγγος, παραγγελία γέγονεν, ὥστε ἐν τρισὶν ἡμέραις μὴ προσελθεῖν γυναικὶ, καὶ ὁ ἀρχιερεὺς ᾿Αβιάθαρ ζητήσαντι τῷ Δαβιδ τοὺς τῆς προθέσεω; ἄρτου, φαγεῖν, ἠρώτησε, μή ποτε εἰσῆλθον εἰς γυναῖκα κατὰ τὴν νύκτα εκείνην, καὶ ὁμολογησάντων μὴ εἰσελθεῖν, τότε δὴ τεθάρ βηκεν αὐτοῖς δοῦναι εἰς βρῶσιν τοὺς τυπικούς ἐκείνους άρτους: τίς ἄρα τολμητίας τοσοῦτον ἔσται, ὥστε μετὰ τὴν ὁμιλίαν τῆς γυναικός προσεγγίσαι τῷ θυσιαστηρίῳ; ἢ τῇ πρὸ τῆς θυσίας νυκτί, όπου γι και φαντασίας μόνον συμβασης νυχτερινής χρεών εὐλαβεῖσθαι, ὡς ἐδιδάχθημεν; Εἰ γὰρ καὶ τίμιος ὁ γάμος, ὁ Παῦλός φησι, καὶ ἡ κοίτη αμίαντος, ἀλλ' επάγει, ο Μόρνους δὲ καὶ μοιχούς κρινεῖ ὁ Θεός. ο Ωστε διὰ τὸ μὴ πορνεύειν ἢ μοιχεύειν τοῦτό φησιν, οὐχὶ δὲ μὴ φθορὰν τοῦτο καὶ ἀκαθαρσίαν λογί ζεσθαι: • Ἐν ἀνομίαις γάρ, φησὶν ὁ Δαβίδ, συνε λήφθην, καὶ ἐν ἁμαρτίαις εκίσσησέ με ή μήτηρ μου. › Ὥστε κατὰ συγχώρησιν ἐστὶν ὁ γάμο;, χάριν τῆς παιδοποιίας καὶ μόνον, καὶ τῆς τοῦ γένους διαδοχῆς· οὐ μὴν δὲ Θεοῦ προηγούμενον θέλημα. Τοῦτο δὲ ἐκλεξάμενος Παῦλος τὸ ἁγνῶς ζῇν, ὅμως τοὺς λοιποὺς οὐ κωλύει, νομίμους ἔχειν γυναίκας, ἵνα μὴ πορνεύοντες ἁμαρτάνωσιν, λέγων, «Θέλω πάντας εἶναι ὡς κἀγὼ, ο τουτέστι παρθενεύειν καὶ σωφρονεῖν. «Διὰ δὲ τὰς πορνείας ἕκαστος τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα εχέτω.» Θρᾷς οἷον τὸ ἔργον τοῦ Παύλου; ὅτι ἁγιωσύνη. Διὰ δὲ τὸ μὴ πορνεύειν, συγκαταβαίνων φησί. Καὶ πάλιν εὐλαβεῖς ποιῶν τοὺς πιστοὺς λέγει, «Τὸ λοιπὸν ὁ καιρὸς συνεσταλμένος ἐστὶν, ἵνα καὶ οἱ ἔχοντες γυναίκας ὡς μὴ ἔχοντες ὦσι, καὶ οἱ χρώμενοι τῷ κόσμῳ, ὡς μὴ καταχρώμε νοι.» Φυλαξάτωσαν οὖν ἑαυτοὺς οἱ ἱερωμένοι 337 ἐν τῷ μέλλειν ἱερουργεῖν, καὶ μετὰ τὴν ἱερουργίαν κατ' αὐτὴν τὴν ἡμέραν, ὡς ἡγιασμένος ὄντες τῇ κοινωνίᾳ, ὅτι οὐ χρὴ κοινωνεῖν Θεῷ καὶ σαρκί. Καὶ εἰ μὲν οὐ βούλεται ἱερουργεῖν οὐ κωλύεται· εἰ δ' οὖν κωλύεται, ὅτι ἐκεῖνο μὲν σαρκός κοινωνία. Ἐπεὶ ἔσονται, φησίν, οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν. Ὁ δὲ κολλώ- 10 γιενος τῷ Κυρίῳ, ἐν Πνεῦμά ἐστι. Καὶ τὶς συμφώ νησις Θεῷ καὶ σαρκί; Διὸ καὶ Παῦλός φησι πάλιν, • Μὴ ἀποστερεῖτε ἀλλήλους, εἰ μή τι ἄρα ἐκ συμφών νου. Διατί; Ίνα συνέρχησθε, φησὶν, ἐν ταῖς προσευ χαῖς. Αμπ οὖν καὶ ἄμφω διδάσκει, καὶ τὸ μὴ ἀποστερεῖν ἀλλήλους διὰ τὰς πορνείας, καὶ τὸ ἐγκρα τεύεσθαι ἐκ συμφώνου διὰ τὰς προσευχάς, βεβαιών καὶ οὗτος τὸ ῥηθὲν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, ἐν τῷ μέλλειν ἀνέρχεσθαι αὐτοὺς πρὸς τὸ ὄρος, • Τρεῖς ἡμέρας μή· προσέλθητε γυναικί.».Εἰ οὖν ἁπλῶς ἐν τῷ θεωρῆσαι Θεοῦ τὴν δόξαν, καὶ ἐν τῷ προσεύξασθαι ἐγκρα 131 Cor. ix,. 25. • Ibid. 2. ΣΗ, 5. cris functus est eam adire. Hæc sunt opera vel indifferentiae vel intemperantiæ. Quienim in agone contendit ab omnibus se abstinet, dicit. Paulus. Si igitur ut viderent solummodo montem Sinal fumo obvolutum, et audirent sonum buccinæ digne præparandi erant, et illis præscriptum fuerat ne tribus diebns appropinquarent txoribus ****: et si sammus pontifex Abiathar postulanti David at manducaret panes propositionis, respondit quærens num forte intraverint ad conjuges ipsa nocte, et cum assoveraverint se non intravisse, tunc non dahitavit illis tradere manducandos panes illos typicos *; quis tantæ erit audaciæ ut inter commercia conjugalia accedat ad altare? vel in ipsa nocte quæ praecedit sacrifciumn? Sed jam nonne apprime mo nemur ab ipsa religione ne vel conventus nocturni imagunculas admittamus? Etenim si, ut dicit Pâulus, Honorabile connubium et therus immaculatus, tamen addit: «Fornicatores autem et adulteros judicabit Deus". › Quamobrem simul his verbis ianuilur non esse fornicandum nec adulterandum, et itérum non cogitanda esse stuprum aut lasciviam. Dicit enim David: «In iniquitatibus conceptus sum, et in pecca tis concepit me mater mea *. › kleo de venia quadam est connubium, in gratiam solum generis servandi et creandorum liberorum, non vero ex voluntate Dei antecedente. Eligens eniun Paulus caste vivere, alios non prohibuit quin haberent legitinias uxores, ne in fornicationem incidentes peccarent, dicens: ‹ Volo omnes esse sicut et ego suiu,” › hoc est virgines et castos. Sed ‹ propter fornicationem, addit, unusquique suam uxorem habeat. *, Videsne qualem occupationem habeat Paulus Sanctificatio nem. Ut non fornicarentur per indulgentiam loquebatur. Sed interim prudentes et pius volens facere credentes ait: «Reliquum est ut, tempore abbreviato, qui habent uxores tanquam non habentes sint.... et qui utuntur hoc mundo tanquam now. utanturº, › Custodiant ergo seipsos sacrificaturi tanquam perpetuo desiderantes offerre et modo ce lebraturi; et deinde post celebrationem per totam hanc diem sanctificati communione; non enim oportet communicare Deo et carni. Si vero notuerit oferre non prohibetur, bene autem prohibe tur si voluerit. Nam boc est carnis communicatio, secundum illud: «Erunt duo in carne una, ο Qui autem adhæret Domino, unus Spiritus est ¹º. ‹ Quæ · enim conventio Deo et carni? Quare iterum Paulus dicit: Nolite fraudare invicem, nisi forte ex consensu '',. Quare tandem? Ut conveniatis, inquit, ad orationem. Duo igitur simul bic docet: scilicet ut usu defraudent se invicem propter fornicationem, et alterum ut abstineant ex cousensu propter orationem: confirmans ipse quod Deus dixerat Israelitis cum modo accessuri erant ad montem: › Hebr. xiii, 4. Psal. L, 7, 11 Cor. 18:5 Exod. sis. 15, 16, 18. * 1 Reg. xx, 4-6. Ibid 29. 1º 1 Cor. vi; £6, 17.1 Cor. vii, 5.

Tribus diebus ne appropinqueris uxoribus vestris. τεύεσθαι χρή, πολλῷ γε μᾶλλον ἐν τῷ ἱερουργήσει, ¨¨ Uno igitur verbo ad conspiciendam Dei gloriam, et ad preces Dro fundendas abstinere oportet a carnalibus, multo autem magis in obeundis sacris καὶ τῶν φρικτοτάτων μυστηρίων μετασχεῖν. Ε: οὖν οὐ πλείω, κἂν τῇ πρὸ τῆς ἱερουργίας ἡμέρᾳ τε καὶ νυκτί, καὶ τῇ μετ᾿ αὐτὴν εὐλαβείσθαι δέον. muneribus, et in participando tremenda nostra mysteria. Non ergo plura dicemus, nisi quod e die et nocte sacrificii et sequenti die oportet pie et sancte vivere. QUESTIO XVI. Quid Patri spirituli sive confessario faciendum, viris et uroribus sacre Quadragesimæ tempore non continentibus se invicem, et sacris mysteriis uti desiderantibus? Sed et laicis oinnitus necesse est in sanotis jejuniis carnem domare, sicut quæstione decima sexta quæritur. Dies hæ omnes Deo sunt sacratæ, et vitæ nostræ quasi decima Domino solvenda sunt dies assiduarum precum et supplicationum, et inediarum. Si igitur qui sunt in mundo vitam voluptati bus male disperdant et non ab uxoribus abstineaut, quomodo et quando, quæso, abstinebunt? Et si Moyses ut præcepta Dei in tabulis lapideis merere- - tur accipere, in monte quadraginta dies et quadraginta noctes jejunus et continens implevit, multo magis a carnalibus desideriis oportet abstinere eum qui carnem et sanguinem Dei in sacris mysteriis vult participare. Quod si nolint cunctis diebus abstinere, saltem sufficientes constituant sibi abalinendi dies, et dum tres dies continentiæ Israelitis légem a‹cepturis constituebantur, multo sane plures exiguutur ab eis qui corpus et sanguinem Del præsumunt'accipere. QUESTIO ΣΤΗ. Si ordinatus, quis fuerit, quare opus sit sacris restimentis; atque num possil sine stola sacrum offiείμαι peragere? Ad sacerdotium homo cum dignus judicatus fuerit evehitur, et ab illo rite ordinato sicut per Înstrumentum sancta peraguntur mysteria. Sed homo ex anima et corpore coalescit et propterea duplicem relationem mysteriis exprimere valet: et sacerdoti opus est templum et altare. Nibilominus memorant seinel sanctum Lucianum pro altari proprio usum fuisse pectore, cum propter Christum morte jamjam esset afficiendus, et ita vinctumi sacrificium obtulisse in custodia. Sed et ille discipulus circumsedere jussit in modum templi. Ideo opus est indumentis sacris; et absque stola non licet sacerdotem agere quidquam: habent enim et sacra indumenta Dei gratian, et horum unumquodque spiritualem præ se fert significationem; quare cuique accedit pontificis benedictio. Igitur ad divlnum sacrificium quilibet sacerdos illis indui oportet: in cæteris autem sacris cæremoniis, sæpe ficri solitis, quæ sunt juxta præscriptum normam, nunquam prætereantur quantumvis videantur minima. Et in primis sine stola nulla perficiatur cæremonia; ac si quis necesse habeat aliquam perfcere Ceremoniam sive precem, sive baptisma, sive quod- **Exɩd. xix, 15. "Ανδρες ὁμοῦ καὶ γυναῖκες οὐκ ἐγκρατεύονται ἀπ' ἀλλήλων τῇ ἁγίᾳ Τεσσαρακοστῇ, καὶ ζη τοῦσι τῶν μυστηρίων μετασχεῖν, τί ποίησει πνευματικός; ᾿Αλλὰ καὶ ἐν ταῖς ἁγίαις νηστείαις οἱ λαϊκοί πάντες ὀφείλουσιν ἐγκρατεύεσθαι, καθὼς καὶ ἐν τῇ ἐκκαιδεκάτῃ ἐρωτᾷς ἐρωτήσει. Πᾶσαι γὰρ αὗται απ ἡμέραι ἀφιερωμέναι εἰσὶ Θεῷ, καὶ ἀποδεκάτωσις τῆς ζωῆς ἡμῶν, καὶ προσευχῆς καὶ δεήσεως καὶ έκτενείας ἡμέραι. Εἰ οὖν καὶ κατὰ ταύτας καθηδυ παθοῦσιν οἱ ἐν τῷ κόσμῳ, καὶ οὐκ ἐγκρατεύονται ἀπ' ἀλλήλων, πότε δὴ ἐγκρατεύσονται; Καὶ εἰ Μω σῆς, ἵνα τοὺς λόγους Θεοῦ διὰ πλακῶν δέξηται λιθί νων, τεσσαράκοντα ἡμέρας ἐν τῷ ὄρει, καὶ τεσσαράκοντα νύκτας ἄτροφος καὶ ἀγνεύων διήνυσε, πολλῷ γε χρὴ μᾶλλον ἐγκρατεύεσθαι ἐκ τῆς σαρκικῆς ἐπι θυμίας, τοὺς Θεοῦ μετασχεῖν τῆς σαρκὸς καὶ τοῦ αἵματος διὰ τῶν μυστηρίων ἐγισμένους. Εἰ δὲ οὐ προαίρεσις ἐγκρατεύεσθαι ταῖς ὅλαις ἡμέραις, καν ἱκανοὶ ἡμέρα: ἔστωσαν. Καὶ ἐὰν τρεῖς τοῖς τὸν νό μον δεχομένοις ἦσαν ἡμέραι, πολλῷ γε μάλλον πλείους τοῖς τὸ θεῖον σῶμα καὶ αἷμα τοῦ Θεοῦ δε χομένοις. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΙΖ'. Εἰ ὁ χειροτονούμενος ἄνθρωπος ἐστι, τίς χρεία τῶν ἱερῶν ἀμφίων; Καὶ εἰ δυνατὸν χωρὶς ἐπισ τραχηλίου τὴν τελετὴν ἐνεργεῖν; Τὴν ἱερωσύνην ὁ ἄνθρωπος ἱκανὸς εὑρεθείς ὑπου δέχεται, καὶ δι' αὐτοῦ κεχειροτονημένου ὡς ὀργάνου τὰ ἱερὰ ἐνεργεῖται. Πλὴν ἐπειδήπερ ἄνθρωπος ἐκ σώματος καὶ ψυχῆς, καὶ τὰ μυστήρια διπλά δέδοται γίνεσθαι, καὶ χρεία ναοῦ τῷ ἱερεῖ, καὶ θυσιαστηρ ρίου. Εἰ καὶ ἅπαξ ὁ θεῖος Λουκιανὸς ἀντὶ θυσιαστη ρίου τῷ στήθει ἐχρήσατο, διὰ Χριστὸν ἀπεθνήσκων, καὶ ἱερούργησε δέσμιος ἐπὶ τῆς εἰρητής. Πλὴν καὶ οὗτος τοὺς μαθητὲς ἀντὶ ναοῦ κύκλῳ ἔστησε. Διδ καὶ τῶν ἱερῶν ἀμφίων χρεία, καὶ χωρὶς ἐπιτραχτ λίου οὐ χρή τι τὸν ἱερέα διενεργεῖν, ἐπεὶ καὶ τὰ ἱερὰ ἄμφια χάριν ἔχουσι θείαν· ὅτι καὶ σημασίαν πνευματικὴν ἕκαστον τούτων ἔχει τινὰ, καὶ δι᾿ εὐ λογίας ἀρχιερατικῆς ἕκαστον τούτων δίδοται. Καὶ ἐν μὲν τῇ θείᾳ ἱερουργία, χρὴ ἅπαντα ἐνδεδῦσθα:: ἐν ταῖς λοιποῖς δὲ ἱεραῖς τελεταῖς, ὅτι τοῦτο σύνηθες, καὶ τὰ κατὰ παράδοσιν όντα, μὴ καταλύειν ποτέ, κἂν δοκῶσιν ἐλάχιστα· τέως δὲ χωρὶς ἐπιτραχηλίου, μηδεμίαν τελεῖν τελετὴν, καὶ εἰ ἀνάγκη τῆς ἐπέχει τινὰ γενέσθαι τελετὴν ἢ εὐχὴν, ἢ βάπτισμα, ἢ ἄλλο τι τῶν ἱερῶν, εἰ μὴ εὑρεθείη επιτραχήλιον, ἵνα μὴ καταληφθείη τὸ ἔργον, ἢ ζώνην ἢ ἀπὸ σχοινίου τ: μέσ ρος, ἡ 138 ἀπὸ ὑφάσματος ὁ ἱερεὺς εὐλογείτω, καὶ τα

ὡς ἐπιτραχήλιον περιβαλλέσθω, καὶ ἐνεργείτω τὴν vis aliud munus sacrum, non autem prasto sit stola τελετήν· καὶ μετὰ ταύτην ἐκεῖνο μὴ ὡς κοινὸν ἡγεί σθω, ἀλλ᾽ ἢ εἰς χρείαν ἐχέτω ἱερὰν εἰ ἁρμόδιον, ἢ ἐν ἰδίῳ τόπῳ ἀποτιθέσθω, ὥστε μή κοινὸν εἶναι· Εκεῖνα δὲ μόνον χωρὶς ἐπιτραχηλίου ἐνεργεῖ, ὅσα καὶ ἐν τοῖς μοναστηρίοις τοῖς ἱερεῦσι ποιεῖν σύνηθες ἔν τε τῷ μεσονυκτική, ταῖς ὡραις, καὶ τοῖς ἀποδείπνοις. sacerdos benedicat vel zonam, vel aliquem funiculum, aut pannum, et in modum orarii sumat et sic adimpleat cæremoniam. Completa autem re sacra id quo usus est non ut vulgare teneat, sed in usus sacros retineat, si convenienter possit adbiberi, ot servetur in peculiari loco, ita ut nunquam communiter illud quis habeat. Hæc solummodo absque stola absolvuntur quæ solent facere in monasteriis sacerdotes, ut officia mediæ noctis; et horarum vespertinum officium. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΙΗ'. Τι τὰ ἀνιστορούμενον ἐν ταῖς τῶν ἁγίων ἀγγέλων εἰκόσι μανδύλιον· καὶ τί τὸ φεγίον καὶ τοῖς ἀγγέλοις καὶ τοῖς ἁγίοις. Καὶ τί τα νεφελοειδές κυκλικόν σχήμα ἐν ταῖς τῶν ἀγγέλων χερσί; Το ανιστορούμενον ἐν ταῖς τῶν ἁγίων ἀγγέλων εἰκόσιν, εἱονεὶ περὶ τοὺς κροτάφους μανδύλιον, τὸ καθαρὸν αὐτῶν ὑπεμφαίνει τοῦ νοὸς, ἐπεὶ καὶ περὶ τὸν νοῦν, ὅτι καὶ Θεῷ συνδεδεμένοι νοερῶς οὗτοι, καὶ πρὸς τὰ ἔξω περὶ τὴν ἡμετέραν εκχέονται ἀγα βοειδώς θεωρίαν καὶ φυλακήν. Ἔτι δὲ καὶ ὡς καθαροί δντες καὶ αῦλοι, οἷον στέφανον ἑαυτῶν τῆς παντε λοῦς καὶ οὐρανίου ἁγνείας περιφέρουσι τοῦτο. Καὶ ὥσπερ δεδεμένας δὲ τὰς τρίχας ἔχουσιν, ὅτι οὐ περὶ τὰ ποικίλα καὶ περιττὰ κινοῦνται, ἀλλὰ περὶ τὰ θεῖα μόνον καὶ ἀναγκαῖα, καὶ τὸν νοῦν ἑαυτῶν ἄνω συν τεταμένον ἔχουσι. Καὶ τὰ κυκλοειδῆ δὲ φεγγία, δ καὶ ἐν ταῖς τῶν ἁγίων εἰκόσι, τὴν τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀνάρχου τε καὶ ἀτελευτήτου χάριν καὶ ἔλλαμψιν καὶ ἐνέργειαν ὑπεμφαίνουσι. Παρ' ἧς ἐνισχυθέντες καὶ – φωτισθέντες, ήρξαντο τοῦ ἀγῶνος, καὶ καλῶς τοῦτον τετελεκότες, ἀεὶ εἰσι μετὰ τοῦ Θεοῦ, καὶ τὴν αὐτοῦ θείαν χάριν ἐν ἑαυτοῖς διηνεκῶς ἔχουσιν. Ητις τοῦ Θεοῦ οὖσα, οὔτε ἀρχὴν, οὔτε τέλος ἔχει. Διὸ καὶ κυκλοειδές ἐστιν, ἐπὶ δὲ τοῦ Σωτῆρος τριφεγγές, ὅτι εἷς ἐστι τῆς Τριάδος, καὶ ἐν αὐτῷ ὅ τε Πατὴρ καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Καὶ οἱ τὴν ἀρχιερατικὴν δὲ χάριν ὡς φωτιστικὴν οὗταν λαβόντες, ταῦτο ἀνιστο ρούμενον φέρουσι· καὶ βασιλεῖς δὲ, ὡς τὸ χρίσμα λαβόντες τῆς βασιλείας. Καὶ τὸ νεφελοειδὲς δὲ καὶ κυκλικὸν ὅπερ ἐν χερσὶ κρατοῦσιν οἱ ἄγγελοι, τὸν ἁγιασμὸν σημαίνει τοῦ Πνεύματος· καὶ ὅτι ἄτρεπτοι γεγόνασι τῇ τοῦ Σωτῆρος οἰκονομία. Εν μέσῳ δὲ τοῦ κύκλου, καὶ τὸ Χ στοιχεῖον γεγραμμένον ὑπάρ χει, ὅτι τὸν Χριστὸν τοῦτο δηλοί. ᾿Αλλὰ καὶ θεολο. γίας σημεῖον τοῦτο τὸ κυκλοειδές ἐστιν. Εἰ γὰρ καὶ σεσάρχωτας διδάσκει Χριστός, ἀλλ' ὡς Θεὸς οὔτε ἀρχὴν οὔτε τέλος ἔχει· καὶ ὅτι τὴν οἰκουμένην ἔχει Χριστὸς, καὶ πάντα τὸν κόσμον ἐν τῇ χειρὶ, ὡς καὶ ὁ Δαβιδ φησί. QUESTIO XVIII. et Quid significet quod in sacrorum angelorum imaginibus conspicitur mantile, et qui nimbus circa angelorum sanctorumque capita, et circularis nubiformis figura in angelorum manibus? Quæ circa tempora, in imaginibus angelorum depingitar infula, sanctitatem mentis corum adumbrat. Illæ quidem sanctæ mentis Deo spiritualiter uniuntur, et non ad externa feruntur nisi quia in nostram custodiam et eruditionem de cœlo se profundunt cum summa benevolentia. Atque amplius: ut'sunt puri et sine corpore, vitta illa donantur quasi corona, in signum æternæ, cœlestis et intemeratæ qua nitent innocentiæ. Hac denique capillos habent nodatos quia minime ad instabilia et siiperflua moventur, sed tantum ad divina et perutilia spectant, et mentem jugiter sursum omni conanime ferunt. Deinde in imaginibus sanctorum circulares cernuntur nimbi qui repræsentant gratiam, splendorem et potentiam Dei non habentis initium neque finem: a quo mutuali fortitudinem et irradiantem fulgorem, pugnam inierunt et pulchre perfecerunt ita ut nunc in æternum cum Deo sint; et gratia divina in seipsis continuo gaudent, quæ non habet initium neque finem, et ideo bene· circulo adumbratur, cui in capiti Salvatoris radius tripartitus insertur, quia una est ex tribus Trini- ·tatis personis, et quia in ipso sunt et Pater el Spiritus sanctus. Ilique a Deo accipientes gratiam principalein, quatenus est illuminans, bujus είν gnum nimbo depictum ferunt. Suntque quasi reges unctionem regui suscipientes. Circulo denique nebulæ quem in manibus ferunt angeli consecratio el sanctificatio Spiritus significatur, in qua confirmati et iminutabiles facti sunt providentia Salvatoris. In medio autem circuli videtur boc signum: X inscriptum, qula illo symbolo indicatur Christus. Sed etiam theologiæ, Dei scientiæ signum est forma circuli, quam Christus non docuit simul ut homo factus per incarnationen, et ut Deus non habens Christum habere totius mundi administrationem principium neque finem; et denique ita videmus et ipsum mundum in ejus manu esse, ut dicit propheta David. Διατί πολυσταύριον ἢ σάκκον οὐ φοροῦσιν ἐπί. σκοποι; Καὶ εἰ ἐνδύσονται, τί βλαβερόν; Πολυσταύριον δὲ οὐ φοροῦσιν ἐπίσκοποι, ὅτι τῆς τελειοτέρας τοῦτο τάξεως καὶ τῶν ἐγγιζόντων μάλ QUAESTIO ΧΙΧ. Quare episcopi non induantur toga multis notata crucibus aut sacco. Atque, si hoc faciant, num sit reprehendendum? Polystaurium non ferunt episcopi, quia illud est ordinis perfectioris indumentum, et magis

idoneum illis qui propius accedunt ad dignitatem λον τῇ ἀξίᾳ τῷ δι' ἡμᾶς σταυρωθέντι, καὶ τὸ ἐπηρο ejus qui pro nobis in cruce passus est; et illud excelsioris est ordinis. Si igitur episcopis, archiepiscopis et patriarchia una est potestas et virtus vį órdinationis, at diversa singulorum est ratio gradus, et hierarcus, et sedis, et cura et humoris, sicut et in augells reperitur. Inter los ministros principes Ecclesia, ut loquitur sanctus Dionysius, sunt ordine primi, medii et ultimi qui singulorum ordiņum unam inter se habent distinctionem, Primil quidem sunt patriarchæ et excelsiores inter archicpiscopos, qui induuntur saccis publice et aperte Christum passum imitantes, qui pro nobis saccuin pèr Indibrium indult, et deinde in cruce mortem subiit. Quare saccus plenus. est crucibus. Modii sunt metropolitani omnes, qui polystauria 'gerunt et vestibus testimonium Crucifixo reddun), non autem .saccn. Ultimi denique sunt episcopi, quj Christi passionem in genere tautum per crucem toleratum, humerali significant. Uniuscujusque est ut servet induinenta præscripta ordinis: nam superbia est facere quæ non permittuntur, et assumere quod non competit. ` QUAESTIO XX. Quid denotet mitræ gestatio, et unde Romanus et Alexandrinus morèm illa utendi acceperint; item quare cæleri episcopi sacrum officium peragani capite delecto? Mitram in capite fert antistes Romanæ Ecclesim, C. omnium ecclesiarum vinculum unitatis, sicut et Alexandrinus pontifex. Quis autem illis id concesseri, son invenire est, nisi dicatur mitram in usum venisse propter quandam imitationem Sumni pontifcis veteris legis, siquidem et ipse quondam capite gessit taram. Ut quidam dicunt, illud a primo rege Christiano divo Constantino concessum fuit beato papia Romano Silvestro, quod quidem Latini dicunt scriptum fuisse in bulla aures, quàiu a magno Constantino conten dunt exarataq, ut sancto Silvestro Patri spirituali stemma daret regni, ad gloriam addendam sacerdotio. Cyrillum Alexandrinum hoc capitis induneptum obtinuisse ferunt a quadam synodo, quod postulavit propter iuirmitatem. Alii dicunt illud eidem a papa concessum, cum ejus loco Cyrillus præfuisset tertiæ synodo. Nos vero certiorem indicamus priorem sententiam, quia vetustissimo- - rum rituum ibi videmus imitationen quoad indumenia sacerdotis, et iis qui ea assumunt munus gratis. Et si qui nolint in hoc habere memoriam antiquorum, saltem ibidem agnoscant typum spineæ coronæ et sacri sudarii. Quod autem omnes cæteri pontifices capite celebrent discooperto et orent similiter, secundump boc quod caput habent Christum, sicut loquitur divinus Paulus. Et hoc magis consentaneum sermoni divino. μένων τῆς τάξεως. Εἰ οὖν καὶ μία ἐπισκόποις άρχ χιεπισκόποις τε καὶ πατριάρχαις ἡ τῆς ἀρχιερωσύνης ενέργειά τε καὶ δύναμις, ἀλλὰ καὶ διαφορά ἐστι τῆς τάξεώς τε καὶ τοῦ θρόνου, ἔτι τε τῆς ἀρχῆς καὶ τοῦ έργου καὶ τῆς προνοίας καὶ φροντίδος τῆς ὑπ' αὐτοὺς, ὡς καὶ ἐν ἀγγέλοις ἐστί. Πρώτοι γὰρ καὶ ἐν ταῖς πρώταις αὐτῶν τάξεσιν εἰσιν, ὥς φησι Διονύσιος, καὶ μέσοι, καὶ τελευταίοι, καίτοιγε μιας οὔσης ἐκε στης τάξεως. Τοῦτο οὖν καὶ ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ ἐστι, τὰ οὐράνια μιμουμένη, μᾶλλον δὲ ὡς ἡνωμένῃ τοῖς οὐρανίοις. Καὶ πρῶτοι μὲν οἱ πατριάρχαι, καὶ οἱ τῶν ἀρχιεπισκόπων ἐξαίρετοι, οἱ καὶ ἐνδύοντας σάκ τους, προφανώς μιμούμενοι πεπονθότα, τὸν ὑπὲρ ἡμῶν, σάκκον τε ἐνδυσάμενον παικτικῶς καὶ διὰ σταυροῦ, θάνατον ἐνεγκόντα, Διὸ καὶ πᾶς ὁ σάκχος πλήρης σταυρῶν. Μέσοι δὲ μητροπολίται πάντες, ct τὰ πολυσταύρια ἐνδιδύσκονται, τοῦτον μαρτ ροῦντες ἐσταυρωμένον τοῖς φαινολίοις, καὶ οὐ μετὰ σάκκου. Τελευταῖοι δὲ οἱ ἐπίσκοπος, διὰ του ώμοτος ρίου, καὶ μόνον τὸ πάθος Χριστοῦ τὸ διὰ σταυροῦ φανεροῦντες. 339 Εκαστος οὖν χρὴ τηρεῖν αὐτοῦ τὰ τῆς τάξεως. Ὑπερηφανίας γὰρ τὸ παρὰ τὰ δεδομένα ποιεῖν, καὶ λαμβάνειν δπερ οὐκ ἔξεστιν. Τί δηλοῖ τὸ μίτραν φορεῖν. Καὶ πόθεν ὁ Ρώμης καὶ ὁ ᾿Αλεξανδρείας ταύτην ἔλαβον φορεῖν. Καὶ πῶς οἱ λοιποὶ ἀρχιερεῖς ἀσκεπεῖς τῇ καὶ φαλῇ λειτουργοῦσιν; Ο Ῥώμης τὴν μίτραν καὶ ἡνωμένης τῆς Ἐκε κλησίας οὔσης, ἐπὶ κεφαλῆς ἔφερεν, ὡς καὶ ὁ Ἀλε ξανδρείας. Τις δὲ ὁ δοὺς ἄδειαν, οὐκ ἔστιν εὑρεῖν, εἰ μὴ ἀπό γὲ τοῦ παλαιοῦ ἀρχιερέω; τοῦτο ἐλήφθη κατά τίνα μίμησιν, ἐπεὶ κἀκεῖνος κίδαριν εἶχεν ἐπὶ τῆς κεφαλῆς. Τινὲς δέ φασιν ὡς παρὰ τοῦ πρώτου ἐν βασιλεῦσι Χριστιανοῦ τοῦ θειοτάτου Κωνσταντί ἢ τοῦτο ἐδόθη τῷ μακαρίῳ Πάπᾳ τῷ Ῥώμης Σιλο δέστρφ. Καὶ ἐν τῷ χρυσοβούλλῳ δὲ, ὅ Λατίνοι προφέρουσι, τοῦ μεγάλου λέγοντες είναι Κωνσταντίνο, τοῦτο γέγραπται, ὡς τὸ στέμμα τῆς βασιλείας πα μεἶχε τῷ θείῳ Σιλβέστρῳ ὁ Κωνσταντίνος ὡς πλευ ματικῷ Πατρὶ, τὴν ἱερωσύνην τιμῶν. Ἐπεὶ δὲ οὐ κατεδέξατο διὰ ταπείνωσιν Σίλβεστρος, τὸν χῶρον ἠνάγκασε λαβεῖν τὸν ἐπὶ τῆς βασιλικῆς κεφαλῆς. Κύριλλον δὲ τὸν μέγαν τῆς ᾿Αλεξάνδρου ἀπὸ τῆς συνόδου λαβεῖν, τὸ ἔχειν ἐπὶ κεφαλῆς ἔνδυμα, δι' ἀσθένειαν ζητήσαντα τοῦτο. Ετεροι δέ φασι παρὰ τοῦ πάπα λαβεῖν, τὸν τόπον αὐτοῦ ἐπὶ τῆς τρίτης συνόδου ἔχοντα. Ήμεῖς δὲ ἀναγκαιότερον ἡγούμεθα τὸ πρῶτον, ὡς κατὰ μίμησιν τῶν παλαιῶν ἐνδυμά των τοῦ ἱερέως, καὶ τοῦτο λαβεῖν τοὺς τῆς χάριτος. Εἰ δὲ καὶ μὴ κατά μίμησιν ἐκείνου, διὰ τὸν τύπον τοῦ ἀκανθίνου στεφάνου, ἢ τοῦ ἱεροῦ σουδαρίου. Οι ἀσκεπῶς δὲ ἱερουργοῦντες καὶ προσευχόμενοι πάν τε; ἄλλοι ἀρχιερεῖς, διὰ τὸ τὸν Χριστὸν ἔχειν κεφαλὴν, ὡς ὁ θεσπέσιός φησι Παῦλος. Ο δὴ μᾶλλον καὶ κατὰ λόγον ἐστὶ θειότερον.

RESPONSA AD GABRIELEM PENTAFOLITANUM. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΚΑ'. ἐατὶ ὁ μὲν παλαὺς ἀρχιερεὺς ἐπὶ μὲν τῆς και φαλῆς καθαριν είχε, καὶ ἀνυπόδετος ἦν, ὁ ἡμέτερος δὲ ἀσκητὴς τὴν κεφαλὴν, καὶ ὑποδεδεμένος τοὺς πόλεις; Διατί δὲ ἡ μὲν παλαιὸς ἀρχιερεὺς ἐπὶ μὲν τῆς κε· φαλῆς τὴν νίδαςιν εἶχεν, ἐπὶ τῶν ποδῶν δὲ οὐδὲν, ἀλλ᾽ ἀνυπόδετος ἦν, καὶ λύειν τὸ ὑπόδημα ἐκ τῶν ποδῶν ἐκελεύετο; Ὅτι ἀτελὴς ἦν ἔτι καὶ περὶ τὴν σκιάν στρεφόμενος, καὶ τὰ ἐπὶ γῆς θύων, ὡς διὰ τῶν ζώων ἱερουργών, καὶ τῇ σκιλ μόνη λατρεύων, καὶ ὑπὸ τοῦ ὄψεως τὴν πτέρναν τηρούμενος, καὶ θνήσκων ὑπὸ τοῦ ᾅδου κρατούμενος. Αἱ τῶν δικαίων γὰρ ψυκαὶ ἐν τῷ ᾅδῃ καὶ ὑπὸ γῆν ἦσαν ἔτι. Ἡμεῖς δὲ ἐνδεδυμένοι μὲν τοὺς πόδας, τὴν κεφαλὴν δὲ ἀπερικάλυπτον ἔχοντες, ὅτι δέδοται ἡμῖν ἐξουσία τοῦ πατεῖν ἐπάνω ὄψεων καὶ σκορπίων. Καὶ τὸ πολίτευμα ἡμῶν ἐν οὐρανοῖς, καὶ τὰ ἄνω φρονεῖν καὶ ζητεῖν ἐδιδά- - χθημεν, ὅπου πρόδρομος ὑπὲρ ἡμῶν εἰσῆλθε Χρι στὸς, ὅς ἐστιν ἡ κεφαλὴ τοῦ σώματος τῆς Ἐκκλη σίας· ἦν καὶ τιμῶντες ἀπερικάλυπτοι τὰς κεφαλὰς προσευχόμεθα. Καὶ ὅτι οὕτω τὴν χειροτονίαν ἐλά Τομεν, καὶ ἡ χάρις τοῦ Πνεύματος ἥτις ἐπεκάθισε καὶ τοῖς ἀποστόλοις ὡς κίθαρις ἡμῖν ἐστιν ἐπὶ κε φαλῆς. Καὶ ὅτι κατὰ τὸν ἱερὸν Διονύσιον, οὐ μέτραν ἡμεῖς χειροτονούμενο: ἐπὶ κεφαλῆς λαμβάνομεν, ἀλλὰ τὸ ἱερὸν Εὐαγγέλιον. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΚΒ'. Τι σημαίνει τὸ εἰλητὸν, καὶ ἡ κουρὰ τοῦ ἀναγνώστου καὶ ἱερέως; Τι σουδάριον δὲ εἰκονίζει τὸ ἐν τῇ ἁγίᾳ τραπέζῃ εἰλητὸν, καὶ τὸν ἀκάνθινον δὲ στέφανον, ἡ ἐν τῇ κει φαλῇ κουρὰ τοῦ ἱερέως, ἀπὸ τοῦ ἀναγνώστου διδομένη, καὶ ὀφειλομένη 340 διενεργεῖσθαι τοῖς ἱερεῦσιν ἅπασι πάντοτε, ὡς καὶ τοῖς ἱερομονάχοις τοῦτο σύνηθες ποιεῖν, εἰ καὶ ἐπὶ πλέον ἐκείνοις διὰ καὶ τὴν τοῦ μοναχοῦ κουράν. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΚΓ'. Διατί μύρῳ χρίεται ὁ ἐπιστρέφων ἀπὸ ἀρνήσεως, καὶ οὐ πάλιν βαπτίζεται; Γὸν δὲ ἐπιστρέφοντα ἀπὸ ἀρνήσεω; ἄνθρωπον, μύρες χρίσμεν, καὶ οὐ βαπτίζομεν πάλιν, ὅτι τὸ βάπτισμα τὸ εἶναι παρέχει ἐν Χριστῷ. Το μύρον δὲ τὴν κατὰ Χριστὴν ζωὴν καὶ πνοὴν καὶ ἁγιωσύνην καὶ σφραγίδα. Ὥσπερ οὖν τοῖς νοεροῖς ἀγγέλοις ἐξ ἀρχῆς τὸ εἶναι καὶ ἀθανάτους μένειν δέδασης, τινός 53 ἔπεσον ἐξ αὐτῶν, καί εἰσι μὲν ὡς ζῶντες τῇ ἀθλῳ φύσει αὐτῶν, οὐ κατὰ Θεὸν δὲ ζῶσιν, οὐδ᾽ ἀγνοί εἰσιν, οὐδὲ τὴν θείαν ἔχουσι σφραγῖδα ἐν ἑαυτοῖς, ἢ τὸ θεομίμητον, ἢ τὴν χάριν, ἀλλ᾽ ἀντίθεοί εἰσι καὶ σκοτεινα σκεύη καὶ ἀλλότριοι τοῦ Θεοῦ, οὕτω δὴ καὶ οἱ ἀνθρωποι τῷ βαπτίσματι· τὴν τῆς Χριστοῦ ἀναστάσεως καὶ ἀφθαρσίας ἔλαβον χάριν, καὶ τοῦτον ἐνεδύσαντο τῷ βαπτίσματι, καὶ τὸν ἁγιασμὸν αὐτοῦ καὶ τὴν σφραγίδα τοῦ Πνεύματος ἔλαβον τῷ μύρῳ. Εἰ οὖν ἐξ αὐτῶν τινε; ἀρνήσονται, ἔχουσι μὲν τὸ μέσ νεῖν, καὶ ἀναστήσονται τίτε, καὶ ἄφθαρτοι ἔσονται. PATROL, GR. CLV. η QUASTIO XXΙ.. Quare pontifex max. tempore Veteris Test, cidarim habebat in capite, pedibus vero nudus eral: noster autem episcopus sacra obit capite aperto, et çalcentus? Veterum summus pontifex tiaram in capite gerebat, et nihil in pedibus, sed permittebat sibi calceamenta solvi et nudipes incedebat, eo quod imperfectus erat et quasi in umbra latebat, et de terra habebat unde sacrificaret,cum non immola • ret nisi animantia, et solum in umbra adorabat, et a serpente custodiebat calcaneum, et moriens in inferno detinebatur: nain animæ justorum in inferno et sub terram erant pariter. Nos vero vestitos peles et apertum caput habemus, quia nobis datur potestas calcandi desuper serpentes et scorpiones, et nostra conversatio in cœlis, et altiora cogitare et inquirere docti sumus, divino Prodromo ante nos incedente Christo, qui caput est corporis Ecclesiæ. Quem honoris causa discooperto capite deprecamur. Ita enim accepimus inimpositionem manuum ut gratia sancti Spiritus quæ in apostolos ante diffusa est, quasi tiaram in capite nostro impositam. Depique secundura sanctum Dionysium, non mitram nos ordinati accipimus in capile, sed sanctum Evangelium. QUESTIO XXII. Quid significet linteum cui corpus Christi et sanguis superponitur, et quid tonsura lectoris ac sacerdoris? Pannus ille involutus quo ad sacram synaxim utendum est significat sudarium Christi, et corona spinea adumbratur tonsura quæ capiti sacerdotis imponitur, a die quo in lectorem est consecratus, et quam semper radere debent omnes sacerdotes, sicul et monachi sacerdotio initiati solent facere; isti autem magis južja normam rasuræ monarchorum. QUESTIO XXIII, Quare reversus ab apostasia tantum sacro unguen= to ungatur, non iterum baptizetur. Eum qui ab apostasia se converterit myro ungimus, sed non rebaptizamus, quia Laptismate elicitur ni quis sit in Christo: unguentum vero exprimit vitam in Christo, et Spiritum Christi, et sanctitatem per Christum, et `sigillum amoris Christi, sicut et angelis intelligentibus ex principio datum est esse et manere imn:ortales. Quidanı autem ceciderunt ex ipsis, et sunt quidem quasi viventes in natura sua incorporali, sed non vivunt secundum Deum, et non sunt jam immaculati, et non habent, sigillum Dei in semetipsis, neque similitudinem divinam, neque gratiam, sed sunt infensi Deo, et tenebrosum quoddam spolium, et alieni a Deo, ha et homines per baptisma gratiamų acceperunt resurrectionis et incorruptibilitatis Christi Christum ipsum induerunt in baptismale; consecrationem ejus et sancti sigillum Spiritus

Myro acceperunt. Si igitur ex ipsis quidam dem Οὐ μὴν δὲ τὴν ἁγιωσύνην οὐδὲ τὴν χάριν τοῦ Π negaverint, habent quidem servare aliquare sein- ματος έξουσιν, ἀλλὰ μετὰ τῶν ἀποστατῶν δαιμόν tillam vitæ inamissibilem, et aliquando resurgent, κατακριθήσονται. Ότι ὥσπερ μία τῆς σαρκός, οὗτα et essent immortales; sed non habebunt sanctita- καὶ μία γέννησις ἐν Πνεύματι δέδοτα:. Διὸ οἱ ταύτην tem et gratiam Spiritus sancti; et cum dæmonibus μολύναντες, οὐ δὲ εἰς ἱερωσύνην, ἐπανελθόντες προτά punientur. Sicut enim una est generatio hominis γονται. 'Ασεβεῖς δὲ προσελθόντες τῇ πίστει, και τ secundum carnem, ita una quoque secundum βάπτισμα λαβόντες, ὡς πάντων ἁμαρτημάτων ἐπελ. Spiritum datur. Impii enim accedentes ad fidem λαγέντες δωρεάν τῷ θείῳ λουτρῷ, εἰ ἁρμόδιοι πο et baptisma suscipientes, sicut omnium peccatorum νεῖεν, καὶ εἰς ἱερωσύνην ἔρχονται. Οἱ δὲ πεσόντε; lolionem habent domo Dei ex sacro fonte, si digne μετὰ τὸ βάπτισμα, ἐπεὶ ἐν τοῦτο, καὶ μία ἡ κατά contendant, etiam in sacerdotium introducuntur. χάριν ἄφεσις, μετανοούντες, δέχονται μὲν ἱερωσύ Qui vero labuntur post baptisma, cum illud unum νην δὲ ἐνεργεῖν, ἢ λαβεῖν οὐ δύνανται. Διὰ τοῦτο sil, et una per gratiam remissio, et pultentiain αρνησάμενος δεκτέος μὲν, ὅτι δέδοται τοῖς ἀνθρώ sgant, recipiuntur quidem, sed sacerdotium excr- τοῖς ἐνταῦθα μετάνοια, διὰ τὸ τῆς σαρκὸς εὐδλισθόν cere, aut ideo accipere non possunt. Propterea qui τε καὶ ἀσθενές. Καὶ διὰ τῶν ἱερατικῶν εὐχῶν καταλAlem negavit cum sit recipiendus, quia datur η λάσσομεν τοῦτον τῇ μετανοίᾳ τῷ Θεῷ, καὶ ἦν hominibus hic dignam agere pœnitentiam secun- ἠχρείωσε θείαν σφραγίδα καὶ τὸν ἁγιασμόν, τῷ θείῳ dum carnis fragilitatem et infirmitatem, hunc μύρῳ πάλιν ἀνανεοῦμεν, καὶ ἐν αὐτῷ ἐγκαινίζομεν. panitentem Deo reconcilianus per preces sacras, Καὶ ὁ Δαδιο τοῦτο ἁμαρτήσα; ᾐτεῖτο, καὶ ἔλαβε et ut reviviscat Dei sigillumn et consecratio, illum μετανοίᾳ, καὶ Πνεῦμα εὐθὲς, λέγων, «Εγκαίνισον ἐν myro divino renovamus et totum sanctitati devo- τοῖς ἐγκάτοις μου, ο Βάπτισμα δὲ οὐκ ἐπιφέρομεν vemus. Et hoc David in peccato lapsus enixe et πάλιν, ὅτι ἐν καὶ μία ἡ κατὰ χάριν ἄφεσις, ἡ δὲ τῆς humiliter postulavit dicens: ‹ Et spiritum rectum μετανοίας διὰ δακρύων. innova in visceribus meis "., Baptismum ergo remissio: et hæc per lacrymas pœnitentiæ. QUÆSTIO XXIV. Num quæ quis jam est confessns, eadem iterum confileri aliis debeat? Si quis peccata confessus fuerit uni e Patribus spiritualibus, sacros exsequens canones, et rite ad opera pœnitentiæ se disposuerit, minime debei eadem iterum confiteri aliis; nam bis urgere regulaın, priorem irritam facit. Si vero forte in eadem peccata relapsus sit, ut perfecte confiteatur, et velit declarare quasi radices et causas recentium peccatorum et posterioris lapsus, priora aperit peccata ail augendum humilitatem, contritionem cordis et contemptum sui, quibus magis proficit bumilitas. QUAESTIO XX. An fas sit sanctæ Quadragesima tempore baptizare vel celebrare nuptias? non iterainus, quia unum est, et una per gratiam *Απερ τίς ἐξωμολογήσατο, ὀφείλει πάλιν ἐξομο λογεῖσθαι; *Απερ ἐξωμολογήσατό τις Πατράσι πνευματικούς, καὶ κανόνα ἐδέξατο, καὶ ᾠκονομήθη κανονικῶς τοῖς ἔργοις τῆς μετανοίας, οὐκ ὀφείλει πάλιν ἐξομολο γεῖσθαι ἄνωθεν ἑτέροις, καὶ κανένα ἐπιζητεῖν, ἀθε τει γὰρ τὸν πρῶτον, εἰ μή που τοῖς αὐτοῖς περιπέπτω κεν ἁμαρτήμασι, καὶ καθαρῶς ἐξομολογούμενος, ὡς ρίζας τινὰς καὶ αἰτίας τῆς ἁμαρτίας τῆς δευτέρας, καὶ τὰ πρότερον ἐξαγορεύει διὰ ταπείνωσιν ἁμαρτί ματα, ἢ καὶ ἁπλῶς διὰ συντριβὴν καρδίας καὶ ἐξου δένωσιν, ὡς ἄν τι πλέον κερδάνῃ τῇ ταπεινώσει. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΚΕ. Etiam in sacra et maxima Quadragesima necesse est baptizare coins qui accedunt, in quo nullum esse potest impedimentum, neque tempus, neque dies, neque quodvis aliud; est enim hoc donum ad salutem. Sed ct si quis filelium voluerit suscipere professionem monasticam induere vestem monastieam, optime conveniens est tempus pœnitentiæ. Similiter nihil impedit quin tum aliquis ad sacerdotium evebatur. Diaconi ordinatio fiet iis sacrificio præsanctificatorum, presbyteri autem in missa completa, quia presbyter est minister initiatus ad swnia, diaconus vero ad quædam oficia sacra, ut subdiaconus. Nuptias vero non oportet facere nino, quia opus carnale illud est, quod proficit al ulium et utilitatem carnis, nec potest aliquis quæ carnis sunt curare et pœnitentiæ vacare, sut 1³ Psal. L, 12. Εἰ χρὴ βαπτίζειν τῇ ἁγίᾳ Τεσσαρακοστή, η γ μον ποιεῖν; Τῇ ἁγίᾳ καὶ μεγάλη Τεσσαρακοστῇ βαπτίζειν ἅπαντα προσερχόμενον ἀναγκαῖον. Καὶ οὐδὲν πρὸς τοῦτο κώλυμα, οὐ καιρὸς, οὐχ ἡμέρα, οὐδὲν τῶν ὅλων, ἐπεὶ τῶν πρὸς σωτηρίαν τοῦτο τὸ δώρημα. Καὶ μοναχικὸν δὲ σχῆμα περιβαλέσθαι τινὰ τῶν βουλομένων πιστῶν, οὗτος μᾶλλον ὁ καιρὸς τῆς μετ τανοίας εφαρμόσει. Καὶ ἱερωσύνην δὲ λαβεῖν τινα τῶν ἀξίων, οὐδὲν τὸ κωλύον. Καὶ διακόνου μὲν χειρο τονίαν ἐν τῇ τῶν προηγιασμένων ἱερουργία, πρεσβυτέρου δὲ ἐν τελείᾳ λειτουργία, ὅτι τελεστικὸς μὲν ὁ πρεσβύτερος, διάκονος δὲ 341 λειτουργικός, ήτα ὑπηρέτης. Γάμον δὲ οὐ χρὴ ποιεῖν ὅλως, ὅτι σαρκός τοῦτο τὸ ἔργον, καὶ σαρκικῆς εὐφροσύνης πρόξενον, καὶ οὐ δύναταί τις τὰ τῆς σαρκὸς μεριμναν, καὶ μετ τανοεῖν, οὐδὲ κοσμικούς ἔχειν λογισμούς, καὶ πεν θεῖν ὑπὲρ τῆς ψυχῆς. Διὸ οὐδὲ συνάλλαγμα γάμου

ταιεῖν χρὴ, εἰ μὴ κατ' ἀνάγκην τινὰ, καὶ ἅπαξ, καὶ mundanas habere sollicitudines, et fere proper τοῦτο γενέσθαι ἐν τῇ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ ἡμέρᾳ, εἰ ἔξω τῆς μεγάλης Εβδομάδος εὑρεθῇ, καὶ τῇ κυριακῇ τῶν Βαΐων; ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΚΑ. 'Ο Κύριος πῶς ἐλεύσεται ἐν τῇ δευτέρα παρο σίᾳ, καὶ ποία ἡ τοῦ Θεοῦ βασιλεία καὶ τὸ φῶς τὸ ἀνέσπερον; * Κύριος ὡς ἀνελήφθη μετὰ σαρκὸς, οὕτω καὶ ἐν τῇ δευτέρα αὐτοῦ παρουσίᾳ ἐλεύσεται. Καὶ τοῦτο οἱ ἄγγελοι ἔφησαν, λέγοντες, «Οὕτως ἐλεύσεται πάλιν δν τρόπον ἐθεάσασθε αὐτὸν ἀνερχόμενον εἰς τὴν οὐρανὸν, ο βασιλεία δὲ Θεοῦ καὶ ζωὴ αἰώνιος αὐτὸς ἔσται. (ὗτος γὰρ, δν Δαβίδ φησιν Ὁ Κύριος τῆς δόσ ξης· καὶ, ο Οὗτος, ο Αγαπημένος φησίν. Ὁ ἀληθινὸς Θεὸς, καὶ ζωὴ αἰώνιος,» καὶ φῶς οὗτος διαπαντός τοῖς δικαίως ἔξουσιν τὴν δόξαν αὐτοῦ καὶ λαμβάνουσι τὴν λαμπρότητα αὐτοῦ, τὸ ἐξ αὐτοῦ τῆς χά μιτος φῶς καὶ οὐ τὴν οὐσίαν αὐτοῦ, ἀμέθεκτος γὰρ αὕτη καὶ τοῖς ἀγγέλοις ἀπερινόητος. Διὸ καὶ Θεὸς ἔσται ἐν μέσῳ θεῶν, τῶν ὑπ' αὐτοῦ θεουμένων τῇ · χάριτι, καὶ φῶς τῶν φωτιζομένων. Οτι οὗτος ο τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν, ὦ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον ε ς τὸν κόσμον.» Καὶ ἐν τῇ ᾿Αποκαλύψει δὲ «Το ἀρνίον ἔσται, φησίν, ἥλιος ταῖς δικαίοις.» Βασιλεία μὲν οὖν καὶ ἀπόλαυσις αὐτὸς, ὡς τὴν δόξαν αὐτοῦ διδούς. ᾿Αλλὰ καὶ ὡς νικητής καταβαλὼν τοὺς ἐχε θροὺς αὐτοῦ, καὶ τελευταῖον τὸν θάνατον, καὶ μένων ἀεὶ μετὰ τῶν δούλων αὐτοῦ. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΚΖ'. *Αρα καὶ ὁ παράδεισος ἀλλοιωθήσεται καὶ πᾶσα κείσις; καὶ πῶς ἀλλοιωθήσονται; Εἰς τὸ κρεῖττον καὶ τὴν ἀφθαρσίαν, καὶ ὁ ἐπὶ γῆς παράδεισος καὶ πᾶσα κτίσις ἀλλοιωθήσεται. Καὶ ὁ Πέτρος τοῦτό φησιν, ὅτι ἔσται πάντα καινά. Καὶ ὁ Παῦλος, Ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ κτίσις ἐλευθερωθήσεται ἀπὸ τῆς δουλείας τῆς φθορᾶς. Κτίσις δὲ καὶ ὁ παράδεισε, καὶ οὗτος χωρίον μᾶλλον τῶν τέκνων τοῦ Θεοῦ, εἰ καὶ πολλὰς μονάς διὰ τοῦ Μονογενούς σαρκωθέν τος ἔχουσιν ἐν τῇ οἰκίᾳ τοῦ Πατρὸς, ἤτοι τῇ κοινῇ κτίσει, ὡς καινὰ γεγονότες κτίσματα, εἰς ἀφθαρσίαν ἐλθόντες. Πῶς δὲ ἡ ἀλλοίωσις γενήσεται, οἶδεν ὁ ἐκ μὴ ὄντων ποιήσα;. Εσται δὲ ἐν ἁγίῳ Πνεύματι. Εξαποστελεῖς γὰρ, φησί, τὸ Πνεῦμά σου, καὶ κτι αθήσονται, καὶ ἀνακαινιεῖς τὸ πρόσωπον τῆς γῆς. Καὶ ὡς ὁ Θεὸς ἐδημιούργησε ταῦτα καί εἰσι καὶ εἰς τὸ κρεῖττον ἀλλοιωθήσονται δι' αὐτοῦ. Καὶ ὡς σεσάρκωται δι' ἡμᾶς ὁ Λόγος, καὶ ὤφθη ἡμῖν, καὶ φθαρτοῖς ἔτι οὖσι, καὶ ἀφθάρτοις γεγονόσι, πολλῷ μᾶλλον ἐλέει ὀφθήσεται. Καὶ μᾶλλον διὰ τῆς ἡμῶν ἀπαρχῆς οὐ προσείληφε σώματος Θεοῦποστάτου μετὰ ψυχῆς. Διὰ τούτου οὖν μᾶλλον ἡμῖν καὶ διὰ τῆς ψυχῆς τοῖς ἁγίοις ἀγγέλοις κατὰ φύσιν ὀφθα σεται. Καὶ διὰ τοῦτο μᾶλλον σεσάρχωται, ἵν' οίχειοτέρως ἴδωμεν αὐτὸν, καὶ τούτου μετάσχωμεν, εἰ 1. Act. 1, 12. 18 | Joan. v, 20. 16 Joan, 1, 9. 21. s Joan. Σιν, 2. s Psal, cui, 30. animam. Itaque non oportet fieri in sacra Quadragesima nuptiales contractus nisi propter quamdam necessitatem et semel: et boc fiat in die festo, nunquam tamen in majori Hebdomada et in Dominica Palmarum? QUÆSTIO XXVI. Quomodo Dominus venturus sit in secundo adventu sue, et quale Dei regnum, et lumen expers ves peræ? ascendit in carne, ita secundo Dominus cum carne descendet secundum quod 15cuti sunt angeli, dicentes: › Veuiet iterum, quemadmodum vidistis eum ascendentem in cœlum ". Regnum Dei et vita æterna ille erit, quem David vocat Dominum glori:e♥ et de quo discipulus dilectus ait: Hic est verus Deus et vita æterna "., Et ipse Lux erit in cæteruin, jis qui cum justitia gloriam ejus adepti fuerint, et in splendoren ejus ingressi fuerint; ea quidem lux est gratiæ ejus non vero substantiæ, quæ est incommunicabilis et angelis etiam inscrutabilis; itaque Deus erit in medio deorum, eorum scilicet quos deificaverit ipse per gratiam, et lux corum quos illuminaverit. Quia ipse est: eius vera quæ illuminat omnem hominem venientem in dum '.. Εt dicitur in Apocalypsi: «Agnus erit sol justorum ". › Ipse est ergo regnum et gaudium beatorum, quia illis suam gloriam infundit, Eritque ut victor qui stratis iniuricis et devicta morte, mamet in æternumn cum discipulis suis dilectis. QUÆSTIO XXVII. Nunquid et Paradisus et omnis creatura die extremo immutanda sit, el quomodo? Paradisus qui est in terra et omnis creatura in melius mutabitur et in incorruptioneta. Petrus onimı dicit, omnia futura esse nova 18. Εt Paulus: ‹ Quia et ipsa creatura liberabitur a servitute corruptionis 8,: creatura autem et paradisus: Ille autem potius est habitatio aliorum Dei, qul per Unigenitum incarnatum multas in domo Patris mansiones habent" id est nova creatione; quasi novæ facti creaturæ, incorruptionem induunt. Quomodo autem hæc flat mutatio, novit qui omnia e nihilo fecit. Erit enim in sancto Spiritu. Nam die citur: «Emittes Spiritum tuum et creabuntur, et renovabis faciem terræ " Et sicut Deus operatus est omnia quæ sunt, ita ab ipso in melius mutabuntur. Et sicut propter nos caro factum Verbum nobis adhuc in corruptione se videndum præbuit, multo magis eliget videri a nobis cum incorrupti facti fuerimus: non enim nisi'pro nobis initio assumpsit corpus hypostatice unitum Deo cum anima. Per illud ergo potius nobis et per animam sanctis angelis, cuique secundum propriam naturam videbitur Nam propterea carnem assumpsit ut familiarius eum videremus, et ipsum participaApoc. xx1,23. ** ¡l Petr. m, 13. " Rom. v!lIĘ

remus quamvis super nos sit divinitate. Sed ejus 4 καὶ ὑπὲρ ἡμᾶς ἐστι τῇ Θεότητι, καὶ οὐ τῆς οὐσίας gratia solummodo particip:s sumus, non substantia. QUÆSTIO XXVIII. Ar finis futurus sit sub exitum septen (onum, an octavo ævo, vel quando is sit futurus? Do septem ætatibus mundi multi loquuntur. Sed sanctus Paulus non dicit septem fore ætates, sed Pominum esse prope. Et Petrus atque David dicunt mille aunos coram Domino esse sicut diem un:m; et quia veniet et non tardabit. Dominus autem dicit finem esse venturum, cum refrigescet charitas quæ est plenitudo Legis et Evangelii, et veniet finis. Sed quamvis placuerit quibusdam opinari tempora ante nem septem ætatum circulo complenda esse ad normam hebdomadæ quæ sepłem dierum circuio completur, non tamen oportet bac existimare facien la solo ordine naturali; Creator enim omnia mutabit, pront opportune vo· Juerit, et quando voluerit. Cum autem consummata fuerit iniquitas, et obliterata virtus, ut jam nune videtur: cum refriguerint in fide credentes: cim jam non invenietur charitas, credendum erit ailesse finem; solum enim opus Dei charitas: Deus enim est charitas, et per charitatem ille fuit inter homines: finis ergo erit, cum charitas Dei non poterit in creaturis compleri. Et jam nunc est videre quasi dese tam charitatem, et cum illa o'une u fere virtutem omnes enim cam simul dereliquimus, sacerdotes et monachi, ministri et laici; et ab officio delerrenur: oportet ergo credere jam adesse finem. Idcirco multiplicantur persecutiones: et Jecum in nobis invenit diabolus, et inter nos multos excitat athens. QUESTIO XXIX. Quidam vestimenta sacerdotum quando templum ingrediuntur exosculantur: alii crucem in terra signant; ecquis hujus rei usus? Qui in ingressu sacerdotis ejus sacra indumenta deosculatur nihil absurdi facit, sed opus fidei exercet, et salvabitur sicut et illi qui fimbriam Jesu tangebant sanabantur: quia salus per ipsum est. Sed facere cruces in terra inconveniens sic enim pedibus conculcatur signum sacrum et divinum. Sit ergo illis qui hoc ignorantes faciunt vetitum ne omnino in posterius faciant. QUAESTIO LΧΧ. Si episcopus iratus castiget aut sacris interdicat, vel sacerdos vel confesorius hoc suwineat facere, num id bonum sit, et quid fuciendum si qui castigatur nolit admittere? Ira moveri archiepiscopum vel sacerdotem, est vere pessimum, maxime cum tunc in aliquem objurgationibus et anathematismis invebantur, nec justum; et necesse est illud denuo fieri canonice, ne quis alienis peccatis innodetur: illud non est tolerantiæ et correctionis, sed potius ruinæ causa. Nemo tamen debet esse indulgentior qua'n Patres: nec quisquam in propriis reatibus absolvitur, ex eo quol absurde præsumit sibi veniam condonari, ἡμεῖς, ἀλλὰ τῆς χάριτος μόνης μεθέξομεν. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΚΕ. Εἰς τὸ τέλος τῶν ἑπτὰ αἰώνων γενήσεται το τέ λος, ἢ ἐν τῷ ὀγδόῳ αἰῶνι; ἢ πότε ἔσται; Περὶ τῶν ἑπτὰ αἰώνων λέγεται τοῖς πολλοῖς· ὁ δὲ γε θεῖος Παῦλος οὐχ ἑπτά φησιν, ἀλλ' ὅτι ὁ Κύριος ἐγγύς· καὶ ὅτι χίλια ἔτη ἐνώπιον Κυρίου, ὡς ἡμέρα μία, Πέτρος φησὶ μετὰ τοῦ Δαβίδ. Καὶ ὅτι ἤξει, καὶ οὐ χρονιεῖ. ὡς δὲ ὁ Κύριος, ἐν τῷ ψυγῆναι τὴν ἀγάπην ἥξειν τὸ τέλος φησί. Καὶ διὰ τὸ πληθυνθήκας τὴν ἀνομίαν, ψυγήσεται 342 ἡ ἀγάπης οὔσης ἥτις πλήρωμα νόμου καὶ τοῦ Εὐαγγελίου ἐστὶ, τὸ τέλος ἐλεύσεται. Καὶ τοῦτον τὸν ἑβδοματικὸν χρόνον τὴν δι' ἑπτὰ κυκλούμενον ἡμερῶν, εἰ καὶ δι᾿ ἑπτὰ ακύ νων πληρούσθαι συμβαίνει νομίζειν τινάς, ἀλλ' οὐ χρή προσδοκἂν τοῦτο φυσικῶς μόνον ὀφείλειν γενέσθαι, ἀλλ' ὅτι ὁ ποιήσας, καὶ μετασκευάσει πρὸς τὸ συμφέρον, ὅτι βούλεται, καὶ ὡς βούλεται. Καὶ ἐν τῷ πληθυνθῆναι τὴν κακίαν καὶ ἐκλιπεῖν τὴν ἀρετὴν, ὡς καὶ νῦν ὁρᾶται· καὶ τοὺς πιστοὺς δὲ ψυχραν θῆναι κατὰ τὴν πίστιν, καὶ τὴν ἀγάπην εὑρίσκεσθαι μηδαμώς, πιστευτέον ἐλθεῖν τὸ τέλος, ὅτι καὶ μόνο, ἔργον ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ. Ὁ Θεὸς γὰρ ἀγάπη ἐστὶ, καὶ δι' ἀγάπην αὐτὸς ἐνηνθρώπησε, καὶ ἐν τῷ μηδὲν δι' ἀγάπην θεοῦ τελεῖσθαι, ἐλθεῖν τὸ τέλος. Καὶ νῦν ἔστιν ἰδεῖν ἐκλείπουσαν ἤδη τὴν ἀγάπην, καὶ σὺν αὐτῇ σχεδὸν πᾶσαν ἀρετὴν, καὶ πάντες ταύτην ὁμοῦ κατελίπομεν, ἱερωμένοι καὶ μοναχοί, ἄρχοντες καὶ λαϊκος, καὶ τοῦ καθήκοντος ἐξετράπημεν, καὶ τὸ τέλος ἐλθεῖν ἤδη χρή προσδοκάν. Διὸ καὶ διωγμοί ἐπεκτείνονται, καὶ χώραν εὑρίσκει ὁ πονηρός καθ' ἡμῶν, καὶ διεγείρει καθ᾿ ἡμῶν τοὺς ἀθέους. Τινὲς τὰ τῶν ἱερέων ἄμφια ἐν τῇ εἰσόδῳ ἀσπάζον ται· ἄλλοι δὲ καὶ σταυρὸν ἐν τῇ γῇ ποιοῦσι, τί ὠφέλιμον ἄρα τοῦτο; Ἐν τῇ εἰσόδῳ ὁ τὰ ἱερὰ ἄμφια τοῦ ἱερέως κατασπαζόμενος, οὐδὲν ἀποδον ποιεῖ, μᾶλλον δὲ πίστεως ἔργον ἐνεργεῖ· καὶ σωθήσεται, ὡς καὶ οἱ τοῦ κρα σπέδου τοῦ Ἰησοῦ ἁψάμενοι διεσώθησαν, ὅτι καὶ δι' ἐκεῖνον τοῦτο. Τὸ δὲ ποιεῖν σταυρὸν εἰς τὴν γῆν, εὐχ ἁρμόδιον. Καταπατηθήσεται γὰρ τὸ θεῖον ἐκ τούτου σημεῖον. Καὶ τοῖς ἁγνώστω; ποιοῦσιν ἔστω παραγΟ γελία τοῦ μὴ ποιεῖν. Θυμούμενος ἀρχιερεὺς, ἐπιτιμᾷ καὶ ἀφορίζει, ἱερεὺς, ἢ πνευματικός, ἄρα άπτεται τοῦτο, ἀγαθόν; καὶ ἐὰν μὴ προσδέχηται ὁ ἐπιτιμής σας, τί ποιητέον; Τὸ θυμοῦσθαι ἀρχιερέα ἡ ἱερέα καὶ παρὰ λόγον ἐπιτιμήν τε καὶ ἀφορίζειν, οὐκ ἀγαθὸν, οὐδὲ δι καιον. Αναγκαῖον δὲ πάλιν κανονικῶς τοῦτο ποιείν, ἵνα μή τις αλλοτρίοις ἐνέχηται ἁμαρτήμασι. Καὶ οὐδ' ἀνοχῆς τοῦτο, ἀλλ' ἀπωλείας ἔσται παραίτιον, καὶ οὐδὲ φιλανθρωπότερον είναι δεῖ τινα τῶν Πατέ μων, μηδὲ κρατούμενον οἰκείοι; ἐγκλήμασιν, ἐκ τοῦ αλόγως συγκαταβαίνειν νομίζειν, καὶ ἑαυτὸν συγχωρεῖν, ἀλλ᾽ ὑπὲρ μὲν τῶν οἰκείων αἰτεῖσθαι συγ

χώρησιν, δίκαιον δὲ ἐκδικεῖν τε τὰ τοῦ Θεοῦ, πλην 1 quia ipse sibi ignoscit; sed etiam propriorum reaμετά πραότητος. Εστι δὲ ὅτε καὶ μετὰ ζήλου, τοῦ καιροῦ καλοῦντος πρὸς τοῦτο, ἕτοιμόν τε τοῖς μετανοοῦσιν εἶναι ἀε!, εἴ γε μόνον μετανοοῦσι. Τοῦτο δὲ ἔσται ἐν τῷ ἀποστῆναι τοῦ κακοῦ, καὶ ταπεινωθῆναι τὸν πταίσαντα. tuum vénia est exposcenda et juste examinanda, et judicanda sunt peccata secundum præcepta Dei, sed cum mansuetudine. Est aliquando zeli oppor-` tune vocare reum ad pœnitentiam; sed maximé semper paratum esse ministrum ad recipiendos prenitentes, modo tamen solum eos pœniteat. Sic arcebitur malum, et humilati frangentur rei contumaces. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΑΑ'. Περὶ ἀφορισθέντος, πῶς ἄρα διατεθήσεται; Πᾶς δὲ ἀφορισθεὶς, εἴτε ἀλόγων, ὡς τούτῳ δοκεί, εἴτε ἐννόμως, μὴ καταφρονείτω ὅλως, μηδὲ κριτής αὐτὸς ἑαυτοῦ γινέσθω, μηδ' ἄλλος αὐτὸν ἀπατάτω, ὡς οὐχ ἄπτεται τούτου· προθύμως δὲ τῷ ἐπιτιμή. σαντι προσερχέσθω ψυχῆς ταπεινώσει καὶ συντριβῇ. Εἰ δὲ οὐ προσδέχεται ὁ ἐπιτιμήσας, μετὰ τὸ προσελο θεῖν πολλάκις, καὶ διά τινων εὐλαβῶν, εἰ μὴ προσδε χθείη, τῷ μείζονι προπιέτω ἀρχιερεῖ, καὶ τότε ζητῶν τὴν συγχώρησιν, οὐ κατὰ τοῦ ἐπιτιμήσαντος δὲ χωρῶν, ἀλλὰ ταπεινῶς καὶ εὐλαβῶς αὐτούμενος τὴν συγχώρησιν, ἵνα γένηται καὶ κατὰ λόγον ἡ λύσις, καὶ μὴ λυπούμενο; ὁ ἐπιτιμήσας ἀφεθή, μήποτε δικαίως λυπῆται. "Αλλη γάρ, φησίν, ἡ κρίσις τῶν ἀνθρώπων, καὶ ἄλλη ἡ τοῦ Θεοῦ. QUESTIO XXXI. De excommunicato, quomodo gerere se debeat Omnis qui anathematis sententiam sustinuerit sive inconsiderate, ut ipsi videtur, sive legitime, non contemnat omnino; neque fiat sui ipsius jadex: sed neque alium audiat qui forte in errorem enm inducat, tingens dirmum non esse judicium. Adeat vero sponte et mente humili et dolore contrita eum ex cujus sententia mulctatus est; quod si ab illo non recipiatur, postquam pluris accessit, nee post interventum quorumdam piorum et prudentium, ne forte maneat innodatus et irreconciliatus, sed supremum adeat pontificem, et tunc quærat absolutionem, non quidem contra exprobrante u redarguens, sed humiliter et cum discretione p-- tens, ut absolvi possit secundum regulam, et na qui reprehendit contristatus non absolvat: nisi forte contristetur. Aliud est enim, ait judicium hominum, aliud Dei judicium. Ὁ ἑαυτὸν ἀφορίσας ἢ ἀναθεματίσας, τί ὀφείλει ποιεῖν; Ομοίως καὶ ὁ ἑαυτὸν ἀφορίσας ἢ ἀναθεματίσας προπετεία ή θυμῷ, ἢ ἄρνησιν Θεοῦ ἐξειπών, ὀφείλει μετά δακρύων καὶ συντριβῆς ἀρχιερεῖ ἐξαιρέτως προσέρχεσθαι, ἢ τούτου μὴ ὄντος ἐγγὺς, πνευματικῷ τιν Πατρί, δοκίμῳ, καὶ ἐξαγγέλλειν καὶ δακρύειν, καὶ συγχώρησιν ἐξαιτεῖσθαι καὶ εὐχὴν, καὶ ἔργα μετανοίας ποιεῖσθαι, καὶ μὴ ἁπλῶς πρὸς τὰ τοιαῦτα διακείσθαι, ὅτι πολὺ τὸ κατάκριμα. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΑΓ. Τι ἄρα μεῖζον ἡ ἱερωσύνη, ἢ τὸ σχῆμα τοῦ μοναχού; Κατὰ μὲν τὴν τάξιν μείζων ἡ ἱερωσύνη τοῦ μονα χικού σχήματος ὑπὲρ λόγον τὰ γὰρ ἔργα ταύτης, ἔργα Θεοῦ καὶ χωρὶς τῆς ἱερωσύνης οἱ Χριστιανός τις, οὐδὲ ἁγιασμὸν ἔχων, οὐδὲ Θεοῦ κοινωνῶν. Μείζων δὲ πάλιν ή μοναχική τάξις τοῦ κατὰ κόσμον Ιερέως, ώς φησι Διονύσιος, οὐ κατὰ τὴν ἱερωσύνην, ἀλλὰ κατὰ τὸν βίον. Διὸ καὶ ὁ μοναχὸς ἱερεὺς ὤν, ὑπέρτερο; τοῦ κατὰ κόσμον ἐστὶ, καὶ μοναχὸς δὲ ἁπλῶς, ὑπέρτερος τοῦ κατὰ κόσμον ἱερέως, οὐ κατὰ τὴν ἱερωσύνην, ὡς ἔφημεν. Αὕτη γὰρ Θεοῦ ἔργον, ἀλλὰ κατὰ τὸν βίον. Τῇ ἱερωσύνῃ δὲ πάντοτε εὐλογεῖ καὶ ἁγιάζει καὶ τὸν ὑψηλότερον τῷ βίῳ μου ναχὸν ὁ ἱερούς. Διὸ καὶ ᾿Αντώνιος υπέκυπτε, καὶ τὴν κεφαλὴν ὑπέκλινεν οὐ μόνον ἐπισκόποις, ἀλλὰ καὶ παντὶ κληρικῷ. Καὶ πᾶ; οὖν ἱερεὺς, ὡς τὴν μετ γάλην ἔχων ἀξίαν, ἁγίως πολιτευέτω, καὶ μᾶλλον QUÆSTIO XXXII. Quid ei faciendum, qui se ipsum sacris prohibuit uut anathemati subjecių? Similiter eum qui seipsum separavit aut alia+ thematizavit temnere, inconsideranter aut iracunde, vel falso insimulav't negatione Dei, oportet cum lacrymnis et contritione ad pontiferm accedere singulariter; vel si prope non sit hic, corali uno prohatissimo spiritualium Patrum se sistat, et cum ¡acrymis confiteatur, petens veniam et preces, opera deinde agat poenitentiæ, vereque sit dispositus in futurum minime amplius ita judicare et condemnare. QUESTIO XXXIII. Ecquid majus sit, munus sacerdotis aut monachi conditio? Secundum ordinem et gradum sacerdotium monachi professioncın excedit supra id quod dici po-. test: sacerdotii enim opera sunt opera Dei, ct sine sacerdotio nemo est Christianus, nemo gratiam sanctitatis et consecrationis habens nemo cum Deə communicans. Sed iterun major est professione monachus quam sacerdos: nou quidem, ut loquitur Dionysius, secundum sacerdotium, sed secundum vitam. Idcirco monachus sacerdos sacerdoti qui vivit in mundo longe præstat; et etiam simplex monachus hulc præstat, non, ut diximus, sacerdotio quod est opus Dei, sed vita: nam sacerdos ratione sacerdotii etiam monachum sibi vita præstantiorem benedicit et consecrat et sanctificat. Unde sanctus Antonius cedebat et capitis inclinatione venerabundus obsequebatur non solum epi•

scopis, sed et cuilibet clerico. Omnis itaque sacer- ἀγωνιζέσθω, κατὰ μοναχοὺς τῇν, ἢ καὶ μοναχές γε dos cum tanta polleat dignitate, sancte vitam in- νέσθαι κατά καιρὸν σπευδέτω. stituat, et cum monachis sanctitate certet, et ipse quasi monachus fieri vita sua pro opportunitate salagal. QUÆSTIO XXXIV. Quænam peccata ad mortem sive mortalia? Peccata ad mortem (quidam dicunt esse octo; quia et octo sunt passiones, speciationque sequentia statuunt: Negationem Dei, homicidium, meretricium, et similia id genus, avaritiam et ejus similia, perjurium, mendacium, superbiam et arrogantiam. Nullum autem borum ad mortem erit illis qui amori Dei et pœnitentiæ legitime sese dederiat; οι nisi e contra seipsos morti tradiant vel desperando, vel cor superbia et arrogantia inflando, vel blasphemando contra Deum. QUESTIO XXXV. Cum principes sacerdotum sint perinde patriarcha, metropolita et episcopus, quænam inter i los differentia, et quomodo alius alio sit superior! Gratia et potestate pontificia nulla interest diffe. rentia inter patriarcham et metropolitam, inter metropolitam et episcopum. Eadem enim quisque horum agit et potest. Sed quoad ordinem sedis et auctoritatem et rationem subjectionis et curam eorum qui ipsi committuntur regendi patriarcha Pater est omnium et caput, metropolitas ct archiepiscopos ordinans, et judicans una cum sancta synodo, ipsi omnium commissorum cura est habenda. Deinde metropolita pater est quoque et caput suorum episcoporum et clericorum quos omnes ordinat, et totius suæ provinciæ et Dominus et Dispensator, quam cum omni seplentia regere debet. Episcopus denique et Fater et caput est clericorum et laicorum in regione ipsi commissa degentium. Igitur secundum normam desuper e cœlo constitutam et divinam obedientiam episcopus est inferior archiepiscopo suo, et ipsi subordinatur, et ab ipso judicatur sicut et episcopo subjiciuntur ejus clerici et laici. Metropolita vero patriarcha subest et synodo sed non subjicitur episcopis suæ provinciæ. Sed patriarcha estne sub majori synodo? Certe quidem, hæc omnia sunt optime statuta ordinatione admirabili et cœlesti constitutione. Unusquisque igitur pulchre constituitur sub regimine eorum a quibus accipit ordinationem. Ea solummodo quæ ad hdem spectant, ut suut omnibus fidelibus communia, ab omnibus et patriarchis, et archiepiscopis et episcopis communiter approbantur et statuuntur, decreto quod ex sacris Scripturis desumitur, et sic convenienter determinantur. Quisque igitur maneat in sno ordine sicut et in futuro erit, testante Paulo, apostolo sanctissimo. QUESTIO XXXVI. Num bonum ac probandum sit quod episcopi facultatem dans monachis confessiones peccatorum audiendi, atque hi licet sacerdotes non sint, promiscue benedicunt et remittunt peccata? Ego quoque "audivi, qui fieret ut monachis Τίνα τὰ πρὸς θάνατον ἁμαρτήματα; Πρὸς θάνατον ἁμαρτήματα ὀκτώ φασιν εἶνα: τι νες, ἐπεὶ καὶ ὀκτὼ τὰ πάθη· ἐξαιρέτως δὲ εἶναι ταῦτα, ἄρνησιν Θεοῦ, φόνον, πορνείαν καὶ τὰ σ.ν αὐτῇ, φιλαργυρίαν καὶ τὰ αὐτῆς, ἐπιορκίαν, ψευτο;, ὑπερηφανίαν, καὶ οἴησιν. Οὐδὲν δὲ τούτων πρὸς ἀν να τον φιλανθρωπίᾳ Θεοῦ τοῖς μετανοούσι γνησίως, · εἰ μὴ τὸ ἑαυτὸν θανατῶσαι, καὶ τὸ ἀπογνῶναι ἐπυ τοῦ, καὶ τὸ ὑπερηφανίᾳ καὶ οιήσει εκστῆναι τοῦ νοῦ, καὶ κατὰ Θεοῦ βλασφημεῖν. ο Εἰ ἀρχιερεὺς ὁμοίως πατριάρχης μητροπολίτης τε καὶ ἐπίσκοπος, πως διαφορὰ ἐν αὐτοῖς; καὶ πῶς ὑπερέχει εἰς τοῦ ἑτέρου; Ο πατριάρχης μητροπολίτου, η μητροπολίτης ἐπισκόπου, κατὰ χάριν καὶ ἐνέργειαν τῆς ἀρχιερω σύνης οὐδεμίαν έχει διαφοράν. Τὰ αὐτὰ γὰρ ἐνεργεί καὶ δύναται ἕκαστος. Κατὰ δὲ τὴν τάξιν τοῦ θρόνου καὶ τὴν ἀρχὴν καὶ τὸν τῆς ὑποταγῆς λόγον, καὶ τὴν εἰς τοὺς ὑφ᾽ αὐτὸν τελοῦντας πρόνοιαν, ὁ μὲν και τριάρχης Πατήρ ἐστι πάντων καὶ κεφαλή, τούς τε μητροπολίτας καὶ ἀρχιεπισκόπους χειροτονῶν καὶ ἀνακρίνων σὺν τῇ ἱερᾷ συνόδῳ, καὶ πάντων φροντί ζειν ὀφείλων τῶν ὑπ' αὐτόν. Ο δέ γε μητροπολίτης Πατήρ ἐστι πάλιν καὶ κεφαλὴ τῶν ἐπισκόπων αὐτοῦ καὶ τῶν κληρικῶν, ἅπαντας χειροτονῶν, καὶ πάσης τῆς ἑαυτοῦ ἐπαρχίας ἄρχων τε καὶ διοικητής, ταύτην καλῶς ὀφείλων οἰκονομεῖν. Ο δέ γε ἐπίσκοπος, Πατήρ τε καὶ κεφαλὴ τῶν κληρικῶν τε καὶ λαϊκῶν τῶν ὑπὸ τὴν ἐνορίαν αὐτοῦ. Καὶ ἐπίσκοπος μὲν κατὰ τὴν ἄνωθεν οὐράνιον τάξιν τε καὶ ὑπακοὴν, ὑπόκεικαὶ τῷ ἀρχιεπισκόπῳ αὐτοῦ, καὶ ὑποτάσσεται αὐτῷ, καὶ κρίνεται ὑπ' αὐτοῦ, ὡς καὶ ὑπὸ τοῦ ἐπισκόπου οι κληρικοὶ αὐτοῦ τε καὶ λαϊκοί. Ο μητροπολίτης δὲ ὑπὸ τοῦ πατριάρχου καὶ τῆς συνόδου, οὐ μὴν ὑπὸ τῶν ἐπισκόπων αὐτοῦ. Ὁ πατριάρχης δὲ ὑπὸ τῆς μεγάλης συνόδου; Καὶ ὄντως ταῦτα κατά θείαν εἰσὶν εὐταξίαν τε καὶ κατάστασιν τὴν εὐράνιον. Εκαστος γὰρ ὑφ' ὧν 344 χειροτονείται, διευθετείται. Τὰ τῆς πίστεως δὲ μόνα ὡς κοινὰ πᾶτι πιστεῖς. παρὰ πάν των πατριαρχῶν τε καὶ ἀρχιεπισκόπων καὶ ἐπισκό πων κοινῶς δοκιμάζεται, καὶ τὴν ἀπόφασιν ἐκ τῶν θείων Γραφῶν δέχεται, καὶ προσηκόντως ορίζεται. Εκαστος οὖν μενέτω ἐν τῷ οἰκείω τάγματι, ὡς καὶ ἐν τῷ μέλλοντι ἔσται, καθά Παύλος μαρτυρεί δ Θειότατος. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΑΓ. ᾿Αρχιε; εἰς ἄδειαν δίδουσι μεταχοῖς, λογισμούς δέχεσθαι· οἱ καὶ χωρὶς ἱερων της εὐλογοῦσι καὶ συγχωροῦσιν ἀδιαφέρως. Άρα τοῦτο ἀγα θόν; Μπουσται καμοί, ὡς μοναχοῖς ἰδιώταις δίδοται

παρ' ἀρχιερέων τὸ λογισμοὺς δέχεσθαι, Ἐγὼ δὲ καὶ ἡ idiotis a po:tificibus concederetur audire ralicnes πρὶν ἔφην, καὶ νῦν λέγω γνώμην ἐμὴν, καὶ θαρρώ τῶν Πατέρων εἶναι· ὡς τῆς ἱερωσύνης τοῦτο ἔργον ἐστὶ, καὶ παρ' ἀρχιερέων καὶ ἱερέων χρὴ τοῦτο δι ενεργεῖσθαι. Οὐδαμῶς δὲ τοῦτο παρ' ἰδιωτῶν, εἰ μή που ἀνάγκη τις μὴ ὄντος ἱερέως βιάζηται ενεργῆσαι καὶ μοναχὸν ἐκδόσει ἀρχιερέως, εὐλαβὴ ὄντα, καὶ νόμους εἰδότα Θεοῦ, τοὺς ἱερούς φημι κανόνας. Πλὴν ὥστε μόνον δέξασθαι λογισμούς, ἵνα ἀναγγείλη τῷ ἐπισκόπῳ, ἢ ἴνα διακρίνῃ τῶν ψυχωφελῶν τι τῷ ζητοῦντι, οὐ μὴν ὥστε συγχωρῆσαι καὶ λῦσαι. Εἰ δ' οὖν, οὗτος ἔσται καὶ ἱερουργῶν ἱερωσύνης χωρίς, καὶ βαπτίζων, καὶ εὐλογῶν, καὶ τὰ λοιπὰ ποιῶν, ὅπερ τῆς Ἐκκλησίας ἀλλότριον. animarum, Ego enim antea dixi et nunc dico quió sentiam, et confido quod idem sentiant Patres. floc totum opus est sacerdotii proprium quod a pontificibus aut sacerdotibus oportet exerceri, Hon autem ab idiotis. Si unquam, aliqua necessitas, deficiente sacerdote, cogat monachum ad id exercendumn, sit discretus, οι prudens, et probe guarus legum Dei, sanctorum dico canonum. Sed ita tales rationes sibi meminerit commissas ut illas deinceps ipse credat episcopo, vel nt quarlam animae profutura interroganti præstel discrete referre, minime vero at condonet et absolvat. Sin aliter,. ille sacerdotis munus exercebit, sacerdotalis pote. statis expers, baptizans, benedicens. et catera agens: quod est usibus Ecclesiæ omnino extraneum. Τις ἡ διαφορὰ ἐπισκόπου ἢ ἱερέως; καὶ διατί οὐ χειροτινεῖ ἱερεὺς, ἐπεὶ λειτουργεῖ καὶ βαπτί· ζει; QUESTIO XXXVII. Quænam differentia inter episcopam et sacerdote: T el quare non ordinel sacerdos, etsi sacram Cænam celebrat ac baptizat? Varia sunt sancti Spiritus charismata, et illi quidem dedit illud, huic autem hoc charisma de dit….. Hæc autem ominia operatur unus atque idemSpiritus, ut scriptum est ". «Εt quosdam quiEt den posuit Deus in Ecclesia primum apostolos,. secundo prophetas, et cetera. Unde quidem sunt lector, subdiaconus, diaconus, qui a divino Dionysio vocatur liturgicus administer, et sacerdos, qui et mysteriorum initiatus minister dicitur, quia solus sine diacono operari potest cæremonias mysteriorum, non vero distri buere charismata; est enim hierarcha qui omnia sancta divinaque agere potest, et eadem insuper communicare cæteris: quare insuper vocatur illuminaus, utpote if seipso babens doctrinæ et plenissimæ ac perfectissimæ gratiæ fontem, ita ut Salvator quod de seipso dicebat idem de discipulis suis affirmaverit. Quamvis in ipso corporaliter esset plenitudo divinitatis et ejus discipuli commumica tionem tantum haberent ejusdein per charismatum dona. De seipso dicit: Ego sumn lux muuti s discipulis autem suis ait: «Vos estis lux mundi”. › Ab eis ergo et a successoribus eorum pontificibus, gratia sicut lux omnibus dispergitur. Διάφορά εἰσι τοῦ Πνεύματος τὰ χαρίσματα, καὶ ᾧ μὲν δίδοται τοῦτο, ᾧ δὲ ἐκεῖνο τὸ χάρισμα. Πάντα δὲ ταῦτα ἐνεργεῖ τὸ ἓν καὶ τὸ αὐτὸ Πνεῦμα, ὡς για γραπτα:. Καὶ οὓς μὲν ἔθετο ὁ Θεὸς ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ πρῶτον ἀποστόλους, δεύτερον προφήτας, καὶ τὰ ἑξῆς. Ὅθεν ὁ μέν ἐστιν ἀναγινώσκων τῷ λαῷ, ὁ δὲ ὑπηρέτης, ὁ δὲ διάκονος, δς καὶ λειτουργικός παρά τῷ θείῳ καλεῖται Διονυσίῳ. Ο δὲ ἱερεὺς, ὃς καὶ τε λεστικὸς λέγεται, ὡς μέχρι τούτου τὸ τὰς τελετάς ἐνεργεῖν δυνάμενος, οὐ μεταδιδόναι δὲ χάρισμα. Ο δέ ἐστιν ἱεράρχης, ὡς τὰ ἱερὰ καὶ θεῖα πάντα ένεργεῖν δυνάμενος, και μεταδοτικός τούτων ων. Διὸ καὶ φωτιστικός ονομάζεται, ὡς ἐν ἑαυτῷ τὴν πηγὴν ἔχων τῶν φωτισμάτων τὴν τελειοτάτην χάριν, ὡς καὶ ὁ Σωτὴρ τοῦτο περί τε ἑαυτοῦ ἔφη καὶ περὶ τῶν αὐτοῦ μαθητῶν. Αὐτὸ; μὲν καὶ σωματικῶς τὰ πλή ρωμα ἅπαν τῆς θεότητος ἔχων, οἱ μαθηταὶ δὲ κατὰ μετοχὴν αὐτοῦ τὰ χαρίσματα. Διὸ καὶ Ἐγώ εἰμι, φηεί, τὸ φῶς τοῦ κόσμου. Καὶ τοῖς μαθηταῖς δὲ, Ὑμεῖς ἐστε τὸ φῶς τοῦ κόσμου. Ο Δι' αὐτῶν τοίνυν καὶ τῶν διαδόχων αὐτῶν τῶν ἀρχιερέων, ἡ χάρις α; φῶς τοῖς πᾶσι μετοχετεύεται. Οἱ δὲ ἱερεῖς ταύτην τὴν χάριν οὐκ ἔχουσιν, ἀλλὰ μόνον ἱερουργεῖν Ισχύουσι καὶ βαπτίζειν. Καὶ ταῦτα δὲ χωρὶς ἀρχιε ρατικῆς οὐ ποιοῦσι δυνάμεως μύρου τε καὶ χειρο- Sacerdotes autem talem non habent gratiam; sel τονίας. tantum possunt sacrificium offerre et baptizare; ' illa autem non possunt agere quæ sunt olei confirmationis et ordinationis per impositionem manuumɩ quia nón Bunt sine pontificia virtute. Εἰ χρὴ μόνον ἀρχιερέα ἱερουργεῖν; Τὸ ἱερουργείν μόνον ἀρχιερέα τινὰ δίχα πρεσβυτέρου η διακόνου οὐδὲν κωλύει, ἐπεὶ καὶ οὗ τος ο τελειότατος καὶ τοῖς ἄλλοι; παρέχων τὸ ἐνεργεῖν. Διὰ δὲ τὸ αὐτακτόν τε καὶ εὔκοσμο», καὶ τὴν τῆς ἀρχιερωσύνη; τιμήν, χρὴ πλείονας "I Cor. XII, 11, 28.» Joan. xii, 12; ix. 5. QUESTIO XXXVIII. Num solum episcopum nullo presbytero rel diacone prasen!e sacram canam fes sit celebrare? Nihil obstat quin pontifex solus sine presbytero el sine diacomo sacrificium offerat; est enim plentssime ad cæremonias aptus cum ipse cæteris det illas exercere. Si vero dignitati et convenientiz attendatur et honori pontificiæ auctoritati debito. es Matth. v, 1.

consulatur oportet ut pluribus stipelur presbyteris πρεσβυτέρους ἔχειν καὶ διακόνους. Καὶ τοῦτο μπλ et diaconibus; qui si deficiant saltem unus præsto sit presbyter et unus diaconus: præsertimque in ordinationibus oportet præsentes esse presl.y. teros et diaconos qui ordinandos introducant et osculo recipiant qui sunt ejusdem ordinis et sic sanctæ regulæ plene adiinpleantur. Videnius tamen persæpe pontificem sancta conficere solum defectu clericorum, in basilicis quas inter, vias visitat. Alium quoque tali posse gaudere indulgentia judicabimus, qui inopinate et sine mora ad celebrandum quasi cogitur necessitati ut mysteriorum Christi alicui præstet communionem. Sed quamvis quominus al·solute fiat nihil obstat, rectus tamen servandus est ordo, præsertim in ordinationibus et in majoribus Ecclesiis, quando frequens adest populus. QUESTIO XXXIX. Quare ut lectores plures simu! ordinal episcopos, non eliam plures simul diaconos et presbyteros solent ordinare. Et num decent extra celebrationem sacra Cana ordinare sacerdotes? λον τυποῖ τὸ τὸν Κύριον μετὰ τῶν μαθητῶν εἶ ναι. Εἰ δέ γε σπάνι; κληρικῶν, κἂν εἷς πρεσβύ. τερος, καὶ εἰς διάκονος ἔστω, καὶ μᾶλλον ἐν ταῖς χειροτονίαις χρὴ πρεσβυτέρους εἶναι καὶ διαχύνε ἵνα καὶ παρ' αὐτῶν προσάγηται ὁ χειροτονούμενος, καὶ ὁ ἀσπασμὸς γένηται μετὰ τῶν ὀμεταγῶν καὶ τὰ τῆς τάξεως ἐκτελῆται. Είδομεν δὲ καὶ μόνον ἐν ἀποδημίαις βασιλικαῖς ἀρχιερέα δια σπάνιν κλη ρικῶν πολλάκις ἱερουργήσαντα. Και 345 άλλον Ενδοσιν· εἰληφότα, καὶ κελλικῶς κατά χρείαν μέσ νον καὶ κοινωνίαν τῶν μυστηρίων ἱερουργοῦντα. Αλλ' εἰ καὶ οὐδὲν τὸ κωλύον, ὅμως καὶ τὰ τῆς εὐταξίας τηρητέον, καὶ μᾶλλον ἐν χειροτονίαις καὶ καθολικοί; ναοῖς, καὶ λαοῦ παρόντος ἱκα τοῦ. Plures simul ordinatos lectores et subdiaconos videmus et accepimus, qui et extra chorum et ante suggestum ordinantur: unum vero diaconum, et unum presbyterum, et unum episcopum intus ordivatos ad sacram mensam. Qui hunc ordinem mutaverit ille innovat, et qui innovat non sequiur Ecclesiam. Sed et extra missam nullum - oportet ordinari: sic enim accepimus. Et hoc monet divus Dionysius apostolorum decessor, dicens omnes ordinandos et consecrandos esse intra sacrificium, et cum participatione mysteriorum Christi, et prostratos ante altare, et cum manuum Impositione, et cụm invocatione gratiæ quæ sigillum divinum est, et inter sanctas preces, cum proclametione et fraterno osculo; et talibus cæremoniis complendæ sunt ordinationes et cæteris similibus quas tradidi. Qui igitur ita non ordicatus fuerit, non secundum traditionem ordinatus est. Et nescio quid futurus sit, cui quomodo sancta exercebit qui non secundum normam fuerit, consecratus. Non licet ergo plures episcopos, vel plures diaconos, vel plures presbyteros ordinari simul in una miss, sol episcopum unum, et prestylerum et diaconum; quemque autem eorum tempore couvenienti et praefxo ritibus. Episcopum quidem post sarrum hymnum Trisagium, ut apostolus aguiscatur. Deinde presbyterum, postquam in mensa sacra deposita fuerint dona consecranda. Diaconum denique post ultimas preces, ut significetur in ipso esse memoriam rerum omuium sanctarum. Et tune episcopum in throno esse constituendum, quia în ordinem apostolorum introducitur. Presbyter vero ordinatur post oblata dona sacra, quia eorum minister constituitur. Diaconus demum post ultimas preces, quia ipse est in ultimo ordine, et quia non *suscipit potestatem deprecandi, sed ministrandi et .cxbortaudi ad sancias preces. Διατί ὡς ἀναγνώστας πλείονας ὁμοῦ χειροτονεῖ ὁ ἐπίσκοπος, μὴ καὶ πλείονας όμου χειροτονεί διακόνους καὶ πρεσβυτέρους' καὶ εἰ χρὴ χω ρίς λειτουργίας χειροτονεῖν λες είς; Αναγνώστας μὲν ὁμοῦ πλείονας, καὶ ὑποδιακόνους είδομεν χειροτονεῖσθαι, καὶ παρελάβομεν, εἰ καὶ ἔξωθεν χειροθετούνται τοῦ βήματος· ἕνα δε διάκο νον, καὶ ἕνα πρεςβύτερον, καὶ ἕνα ἐπίσκοπον ἐντὸς χειροτονουμένους ἐπὶ τῆς ἱερᾶς τραπέζης. Ο δὲ ἀνατρέπων καινοτομεῖ· ὁ δὲ καὶν τομῶν οὐ τῇ Ἐκκλησίᾳ ἔπετα:. Καὶ χωρὶς δὲ λειτουργίας οὐ χρὴ χειροτονεῖσθαί τινα οὕτω γὰρ παρελάβομεν. Καὶ ὁ θεῖος τοῦτο παρακελεύεται Διονύσιος τῶν ἀποστό λων ὁ διάδοχος, πάντας δια τῆς ἱερουργίας καὶ κοινωνίας τῶν μυστηρίων τοῦ Χριστοῦ λέγων τελει εῦσθαι, ἐν τῷ ὑποπίπτειν αὐτοὺς τῷ θυσιαστηρίῳ καὶ τῇ χειροθεσία καὶ σφραγίδι καὶ ἐπικλήσει τῆς χάριτος, καὶ ταῖς ἱερεῖς εὐχαῖς, τῇ ἀνακηρύξει τε καὶ τῷ ἀσπασμῷ, καὶ ἐν τούτοις καθιεροῦσθαι καὶ τοῖς λοιποῖς οἷς παραδέδωκεν. Ο οὖν μή οὕτω χει ροτονηθεὶς οὐ κατὰ τὴν παράδοσιν ἐστι χειρότε νηθείς. Καὶ οὐκ οἶδ' ὅ τι οὗτος μὴ κατὰ τὴν τάξιν τελεσθεὶς ἔσται. Οὐ πολλοὺς οὖν ἐπισκόπους ἅμα ή πρεσβυτέρους ἢ διακόνους χειροτονεῖν ἐν μιᾷ λειτουρ γίᾳ χρή, ἀλλ᾽ ἐπίσκοπον ἵνα καὶ πρεσβύτερον καὶ διάκονον. Καὶ τούτων ἕκαστον ἐν τῷ ἁρμοδίῳ και μῷ καὶ τεταγμένῳ. Καὶ τὸν μὲν ἐπίσκοπον μετά τὴν Τρισάγιον ὕμνον πρὸ τοῦ τὸν ἀπόστολον ἀνα γνωσθῆναι· πρεσβύτερον δὲ μετὰ τὸ ἀποτεθῆναι τὰ ἅγια δῶρα ἐν τῇ θείᾳ τραπέζῃ· διάκονον δὲ μετά τὴν τελευταίαν εὐχὴν, πρὸ τοῦ εἰπεῖν, «Πάντων τῶν ἁγίων μνημονεύσαντες.» Καὶ τότε μὲν τὸν ἐπίσκο τον ὡς ἂν ἐνθρονισθείη τῷ θρόνῳ· καὶ ὅτι εἰς τὴν τάξιν τῶν ἀποστόλων ἐλήλυθε· μετὰ τὸ τεθῆναι δὲ τὰ θεῖα δῶρα τὸν πρεσβύτερον, ὅτι τούτων ἱερουρ γὸς καθίσταται· ἐν τῇ τελευταίᾳ δὲ εὐχῇ τὸν διά κονον, ὅτι τελευταία τάξις οὗτος, καὶ οὐ δύναμιν εἴληφεν εὔχεσθαι, ἀλλ' ὑπηρετεῖν καὶ προσκαλείσθαι πρὸς τὰς εὐχάς.

QUASTIO XL. ΕΡΩΤΗΣΙΣ Μ', Χρὴ διάκονον κοινωνεῖν τινα εἰς ἀνάγκην, μὴ ὄντος ἱερέως Εἰς ἀνάγκην διάκονος, μὴ ὄντος ἱερέως, πρὸς θά να τον ἀφορῶντ! τινι μεταδούναι τῶν προηγιασμέ νων λαϊκῷ οὐ κωλυθήσεται, ἀνάγκην μόνον ἰδών. Πλὴν ἐξει πεῖν ὀφείλει τῷ ἱερεῖ εἴτε πρότερον, εἰ δυνατόν, εἴτε ὕστερον. Καθῃρημένῳ δὲ ἢ ἀνιέρῳ οὐκ ἔξεστι κοινωνεῖν ἑαυτὸν τῶν μυστηρίων, ἀλλὰ προσέρχεσθαι τούτων ἔκαστον ἱερεῖ, καὶ μάλιστα διά τε την ταπείνωσιν καὶ συγχώρησιν. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΜΑ'. Num fas sit ex necessitate, ubi nullus præsto est sacerdos, diaconum alicui sacram Cœnam mintstrare? Cum necessitas interfuerit, deficiente sacerdote, et laico in periculo mortis constituto, nibil obstat quin diaconus præsanctificata mysteria participanda prææbeat, sed tantum cum necessitatem urgere videit. Sed oportet confiteri apud sacerdotem sive ante si possibile sit, sive post. Peccatori aute:n expiato non licet sibt ipsi sumere sancta mysteria, sed unusquisque eorum adire debet sacerdotem, præsertim ut bumilis et pœnitens absolvatur. QUÆSTIO XLI. Εμάθομεν καὶ μοναχοὺς ἐν ἐρήμοις μόνους και η Accepimus etiam monachos in desertis solos commuParaly καὶ εἰ χρὴ τοῦτο ποιεῖν, καὶ πῶς κοινωνείν. Τ:σὶ δὲ ἐρημίταις οὖσι καὶ μὴ εὑρίσκουσιν ἱερεῖ; παρ' ἀρχιερέως ἐνδέδοται, ὡς ἐμάθομεν, προηγιασμένα ἔχειν ἐν πυξίῳ, καὶ ἐν καιρῷ ἀνάγκης ἐξ αὐτῶν αὐτοὺς κοινωνεῖν μετὰ πολλῆς εὐλαβείας, οὐ καθὼς δὲ οἱ ἱερεῖς, ἀλλ᾽ οὕτω ποιοῦντα;, ὡς καὶ ἄλλοθεν ἔγνωμεν, καὶ ἡμεῖς τοῖ; ἡρωτηκότι διεταξάμεθα· ἐν καθαρῷ τινι τόπῳ ἁπλοῦντας ἱερὸν ύφασμα, ἐπάνω τούτου τιθέναι ἅγιον κάλυμμα· ἐπὶ τοῦ καλύμματος δὲ διὰ τῆς λαβίδος τοῦ παναγίου ἄρτου μερίδα· καὶ οὕτω ψάλλοντας θυμιώντας καὶ προσ κυνοῦντας 346 εὐλαβῶς τρὶς, οὐ τῇ χειρὶ, ἀλλὰ τῷ στόματι τοῦ θείου ἄρτου μετασχεῖν· εἶτα διά τινος ποτηρίου οίνῳ σὺν ὕδατι ἡ ὕδατι μόνῳ ἀποκλύζειν τὸ στόμα. Εἰ οὖν καὶ ἀποθνήσκων τις εἴη, καὶ μὴ πάρεστιν ἱερεὺς ἢ διάκονος, διὰ τὴν πολλὴν ἀνάγ πην, ὡς τῇ ὀσίᾳ Θεοκτίστῃ ὑπηρέτησε ναυτικός. Εἰ ζωοποιὸς ἄρτος ἐστὶ, τινὶ τῶν ἀναγνωστῶν ἢ τῶν εὐλαβεστέρων καὶ καθαρωτέρων πιστῶν τοῦτο ἐκδοθήσεται· καὶ μετὰ φόβου καὶ εὐλαβείας, διὰ τῆς λαβίδος εἰς τὸ ἱερὸν κάλυμμα μέρος εμβαλών οὗτός τι λεπτότατον τοῦ παναγίου σώματος, προσα γέτω τῷ τοῦ ἀποθνήσκοντος στόματι εἰς ἐφόδιον ζωῆς αἰωνίου. Πλήν κατα πολλὴν, ὡς ἔφημεν, τὴν ἀνάγκην, καὶ μετά πλείστης ότι τῆς προσοχῆς· καὶ εἴ γε πρὸς θάνατον ὁ ἄνθρωπος ἀφορῇ, καὶ οὐκ ἔτι ἐστὶν ἐλπίς. Εἶτα ἀπαγγελλέτω τῷ ἱερεῖ ὁ ὑπηρετήσα;, καὶ συγχώρησιν ἐξαιτείσθω. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΜΕ'. Εάν θυμῷ τις αρνήσηται λόγῳ ἱερεὺς, ἢ ἄλλος πιστές, τί ποιητέον; καὶ εἰ χρὴ τὸν ἱερέα ἱερ ουργεῖν. "Αλλως τὰ διὰ τοῦ λόγου καὶ ἄλλως τὰ διὰ τῶν ἔργων ἁμαρτήματα κρίνεται. Δ.ὸ ὁ εἰπὼν θυμῷ λόγῳ μένῳ ἀσεβῆσαι, ἱερεὺς ὤν, καὶ μὴ ποιήσας, κατακρίνεται μὲν, καὶ τῆς ἱερωσύνης είργεται ἐπιπολύ· οὐ μὴν δὲ καθαιρέσει ὑποβάλλεται, διὰ· τὸ μὴ τελέσαι τὸ ἔργον· ὅτι καὶ περὶ τοῦ μοναχικού σχήματος γίγραπται ἐν τοῖ; Πιτρόπιν, ὡς ἐάν μελετήσῃ τις ρίψαι τὸ σχῆμα, καὶ μὴ ρίψας, φθάσῃ ἀποθανών, μετά μοναχῶν ἔσται· ὡς καὶ ὁ λαϊκὸς λαϊκὸς ἔσται, εἰ μείς ήσα; μόνον μοναχός γενέσθαι monem impertire; et num deceat itu agere, et quomodo communicandum sit, Quibusdam eremitis, quibus non præsto erant Sacerdotes, a puti@cibus concessum est, ut novimus, præsanctificata mysteria in pyxide asservare, et in casu necessitatis sibimet psis ea sumere religiosissime, non quidem more sacerdotum, sed mo..o peculiari, ut aliunde novimus, et ipsi nos iis quί postulaverunt prescripsimus. In loco mundissimo linteum extendunt sacrum, super quem sanctum deponunt iuolucrum, et in illo velo partem panis sanctissimi consecrati cum manubrio aliquo vel forcipe: ante illum sic sallentes, et thura cremantes, ter adorent piissime procumbentes et denique mysteria sancta sumant, non manu, sed ore. Deinde e quodam cyatho bibant vinum cum aqua mistum vel aquam meram, abluentes os suum. Si igitur quis fuerit morti proximus, nec præsto sit sacerdos vel diaconus, et babeatur panis sanctus et vivificans, propter imminentern necessitatem conceditur ut ab uno inter lectores, vel inter plissimog et innocentiores deles, cum multa reverentia et religione, manubrio vel foreire in sacro linteamine deponatur particula sanctissimi corporis, qu:: ori morientis admoveatur, in viaticum vitæ æternr. Sed, ut diximus, id tantum flat imminente necessitate vera, cium maxima revercutia et cura et cum homo absque ulla spe propinquat ad mortem. Deinde ille qui ita ministravit confitebitur sacerdoti, et absolutioneur postulet. QUÆSTIO XLII. St sacerdos aut alius fidelis per iræ æstum verbis Deum abnegareri, quid faciendum; et ex tali sa. cerdoti sacra facere liceat? Aliter júdicautur verba peccaminosa, aliter facta. Quare si quis arrogauter et audacter loquens vere bis tantum simulaverit impietatem, non vero fecerit, et fuerit sacerdos, judicabitur quidem et a miεisterio sacerdotis plurimum arcebitur, non taneu condemnationi erit obnoxius, quia non opus con)- plevit. De monachorum professione scripserunt Patres, eum qui statum hunc in animo habuerit din-ittere, de facto autem minin e «dimiserit, mona - chum esse usque ad mortem. lta et laicus lacu;

καὶ κρίνεται. manet, licet monachus feri Un animo habeat, quan- Λ οὐκ ἔφθασεν· ἐν ᾧ γάρ τις ἔφθασεν εἶναι, καὶ ἔστι, diu factis non tale complet desiderium: in quo cuim etatu quis esse elegerit, vere est, et inde judicatur. QUAESTIO XLIII. Peccatorum patratorem, si confiteatur, recipiendum esse, el quænam ex hoc utilitas? Qui peccavit et adbuc precal, optime faciet pœnitentiam agendo coram Deo et coram Patre spirituali peccata confteus, quod est initium paniLentiæ. Couftendo enim, cognoscet seipsum et plemam iuveniet penitentiam; quis primo mou desporabit, quia deinde seipsum judicabit, quia iterum admonitiones doctrium suscipiet, et denique proces sanctorum habebit ut possit resipiscere. Ita enim profcict, ut Deus non sinat eum in impenitentia Β' vivere. QUAESTIO XLIV. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΑΓ. Ὁ τὴν ἁμαρτίαν ἐργαζόμενος δεκτέος ἐξομολο γούμενος; καὶ τί τὸ ἀπὸ τούτου όφελος; Ὁ ἁμαρτανων καὶ μὴ ἀφιστάμενος καλῶς ποιήσει μετανιῶν τῷ Θεῷ καὶ ἐξομολογούμενος Πατ πνευματικῷ. Αρχὴ γὰρ τοῦτο μετανοίας. Καὶ ἐν τῷ ἐξομολογεῖσθαι καὶ καταγινώσκειν ἑαυτοῦ, καὶ εἰς τὸ μετανοῆσαι τελείως ἐλεύσεται ἡ ὅτι τε οὐκ ἀπογινώσκει, καὶ ὅτι ἑαυτὸν κατακρίνει, καὶ ἔτι λόγους διδασκαλίας δέχεται, καὶ ὑπὲρ τοῦ μετανοσαι εὐχὰς, καὶ οὐδὲ τὸν οὕτως ἔχοντα καταλείψει Θεὸς μὴ μετανοήσαι. Nam propter omnia peccata eiiam minima homo Αρα διὰ πᾶσαν ἁμαρτίαν καὶ τὴν ἐλαχίστην panis fat obnoxius? κολάζεται ὁ ἄνθρωπος; Αληθῶς διὰ πᾶσαν ἁμαρτίαν κολασθήσεται Ε. θρωπος· ἐπεὶ καὶ περὶ ἀργοῦ λόγου δώσομεν λόγον, ὥς φησιν ἡ ἀλήθεια, αὐτὸς ὁ πάντων κριτὴς, καὶ χάριν βλέμματος ἐμπαθούς, καὶ χάριν τοῦ ὁμόται τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν, καὶ χάριν τοῦ περισσότε ρον εἰπεῖν τοῦ καὶ καὶ τοῦ ο. Πλὴν καὶ ἀναλόγως τῷ πταίσματι ἔσται ἡ τιμωρία· ὅτι καὶ πολλαὶ κολάσεις· ἐπεὶ καὶ πολλαὶ παρὰ τῷ Θεῷ μοναὶ τε λοῦσι τοῖς ἐκλεκτούς. Τῇ μετανοίᾳ δὲ πάντα καὶ Vere propter omne peccatum homo punietur. Quandoquidem etiam pro verbo otioso ratio reddenda est, ut Veritas ipsa dicit, ipse omnium judex, et pro visione, quæ fuerit passioni obnoxia, etsi coelum aut terram juve jurando advocaverimus: tum etiamsi quod amplius afirmationi, sic, aut negationi, nou, addiderimus. Γαna tanieu errori ipsi respondebant, cuum nulla punitiones sint, et nulla apud Deum mansiones electis. Pœnitentia ergo et confessione omnia solvuntur peccata. Εt quid hoc dono εξομολογήσει λύεται. Καὶ τί τοῦ δώρου τούτου μετ majus? Igitur pœnitentiam agamus, ut salvemur: Penitentiam agite, clamant et Baptista el Dominus. QUÆSTIO XLV. Num quisquam a peccato immunis moriatur? Nullus hominum absque peccatis morietur. Etenim statim post baptisma parvulis etiam accidit ut juxta viam eorum a quibus educantur, voluntarie et ignoranter plurima faciant peccata: in peccatis euim concipiuntur et generantur parvuli. Solus Dominus absque peccato incarnatus, conceptus et latus est, et vixit et mortuus est Salvator omniam, et resurrexit in æternum victurus et mausurus absque omni labe peceati. QUESTIO XLVI. Varias interjecto tempore oblationes qui accepit sacerdos, num ex omnibus offerre debeat? Cum aliquando p'ures acceperit oblationes sacerdos, non debet simul ex omnibus his oblationibns offerre: crunt ipsi in cibum utpote ministro divinorum mysteriorum; sed debet pro omnibus offerre Deo partem aliquam pro unoquoque eoruta nominatim qui dona obtulerunt. Quare notanda sunt accurate nomina offerentiam: et non tune solummo·lo cum proferunt dona pro ipsis offeire debet sacerdos, sed et aliis temporibus; nam unusquisque offert quæ donat pro integro sacrificio. Ex una tam u oblatione mun lissima consecrare debet ζον; Μετανοῶμεν οὖν, ἵνα σωθῶμεν· ἐπεὶ καὶ, Μετανοεῖτε, φησὶν ὁ Βαπτιστὴς καὶ ὁ Κύριος. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΜΕ. *Αρα ἀποθνήσκει τις χωρὶς ἁμαρτίας; Οὐδεὶς τῶν ἀνθρώπων χωρίς Εσται θανών τῆς ἁμαρτίας. Εὐθὺς γὰρ μετὰ τὸ βάπτισμα καὶ τοῖς νηπίοις αὐτοῖς παρακολουθεῖ διὰ τῶν ἀνατρεφόντων πλείστα τὰ πλημμελήματα, καὶ ἑκουσίως καὶ ἀγνοίᾳ· ἐπεὶ δι' αὐτὰ τὰ νήπια γίνεται. Μόνος δὲ ὁ Κύρι σαρκωθείς, καὶ ἀναμαρτήτως συνελήφθη, καὶ ἁγίας ἐτέχθη, καὶ ἔζησε καὶ ἀπέθανεν ὑπὲρ ἁπάντων δ λυτρωτής, καὶ ἀναστὰς ζῇ, καὶ μένει μόνος ὢν ἀναμάρτητος. 347 ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΜΕ'. Ο ἱερεὺς πολλὰς κατὰ καιμὲν δεχόμενος προσ φοράς, ὀφείλει προσφέρειν ἐκ πασῶν; Ὁ ἱερεὺς πολλές δεχόμενος προσφορές κατά και ρέν, οὐκ ὀφείλα: μὲν προσφέρειν ἐκ πασῶν τῶν προσφορών τραφήσεται γὰρ καὶ ἐκ τούτων ὡς ὑπηρ ρίτης τῶν θείων. Οφείλει δὲ ὑπὲρ ἁπάντων προσε νεγκεῖν ἀνομαστικῶς τῶν προσενεγκόντων ὑπὲρ ἑκάστου τῷ θεῷ μερίδα. Διὸ καὶ χρὴ σημειούσθαι τὰ τῶν προσφερόντων ὀνόματα· καὶ οὐ τότε μόνον προσφέρειν, ἀλλὰ καὶ ἐν ἄλλοις και ροῖ;· ἐπειδήπερ ἕκαστος ὑπὲρ τελείας & δέδωκε προσήνεγκε λειτουρ γίας. Εκ μιας μὲν οὖν προσφοράς της καθαρωτέ pa; the irony ἐκ ἐν

πολλῶν, εἰ μὴ ἐν τοῖς Κυριακαῖς μόνον τῆς ἁγίας panem sanctum non ex plurilus, nisi forte in DoΤεσσαρακοστῆς, καὶ τῇ ἁγίᾳ μεγάλῃ Πέμπτῃ. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΜΖ'. Τι εἰσιν αἱ μερίδες, καὶ τί δύνανται προσφερόμε ναι καὶ εἰ χρὴ προσφέρειν ὑπὲρ γυναικών συνοικουσῶν αἱρετικοῖς ἢ ἀσεβέσιν. Ἐκ δὲ τῶν λοιπῶν προσφορῶν τὰς ὑπὲρ τῶν ἁγίων μερίδας, καὶ ὑπὲρ τῶν προσενεγκάντων πιστῶν προσάγειν. Καὶ μὴ ἀμελεῖν τοῦ προσφέρειν μερίδας ὑπέρ τε ἑκάστου τάγματος τῶν ἁγίων, καὶ ὑπὲρ πάντων ὁμοῦ, καὶ ὑπὲρ ἑκάστου τῶν προσφερόντων πιστῶν· εἰ δὲ μή, προδήλως μόνον παρανομοῦσί τινες καὶ ἁμαρτάνουσιν. Ὅτι ἀντὶ τῶν προσώπων α! μερίδες τῶν προσαγόντων εἰσί· καὶ νοητή γίνεται μετά Χριστοῦ, τούτοις κοινωνία. Διὸ οὔτε τῶν ἁμαρτ τανόντων φανερῶς καὶ μὴ ἀφισταμένων χρὴ δέχεσθαι τὰς προσφοράς, οὔτε γυναικῶν, κἂν πισταὶ ἢ ὀρθόδοξοι ὦσι, συνοικεῦσαι ἡ ἀσεβέσιν ἀνδράσιν ἢ αἱρετίζουσι. Κηροὺς δὲ καὶ ἔλαιον προσδέχεσθαι δέων παρ' αὐτῶν εἰς ἐλπίδα σωτηρίας αὐτῶν, καὶ παρακλήσεις ὑπὲρ τούτων καὶ δεήσεις ποιεῖσθαι μὴ ὀκνητέον, καὶ ἐλεημοσύνας αὐτὰς παραγγέλλειν ἐνεργεῖν, οὐ μὴν δὲ προσφέρειν ὑπὲρ αὐτῶν, οὐδὲ κοινωνεῖν αὐτές, εἰ μή τί γε ἐν τῷ τέλει εὐχελαίου γινομένου ὑπὲρ αὐτῶν. ῾Αγίασμα δὲ καὶ ἀντίδωρον κατά καιρὸν λαμβανέτωσαν, ὁμολογοῦσαι πισταὶ εἶναι. δι' ἁγιασμὸν καὶ τὴν ἐλπίδα τῆς σωτηρίας, ἵνα μὴ εἰς τὸ μέγα καὶ πρὸς θάνατον τῆς ἀπογνι σεως ἁμάρτημα διὰ τῆς ἀποστροφῆς ἐκχυλισθών σιν. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΜΗ. Αρα δυνατὸν ἕνα ἱερέα ποιεῖν· εὐχέλαιον; Οὐ χρὴ ἕνα ἱερέα ποιεῖν εὐχέλαιον, ἐπεί, ο Προσκα λεσάσθωσαν, φησί, τοὺς πρεσβυτέρους τῆς ἐκκλησίας» καὶ οὐχ ένα πρεσβύτερον· καὶ δεῖ τὴν τάξιν φυλάττεσθαι. Καθὰ οὖν ἐπίσκοπον οὐ χειροτονεῖ εἶ; ἐπίσκοπος, οὕτως οὐδ᾽ εὐχέλαιον ποιεῖ εἰς πρεσβύ. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΜΗ. Εάν τις καταγνοὺς ἱερέως εν τινι, καὶ ἀπιστίαν ἔχῃ ἀγιάζεσθαι παρ' αὐτοῦ, τί ποιήσει; Ε! σύνοιδέ τις τινι τῶν ἱερέων ἁμάρτημα, ὁ μὲν μέγας φησὶ Βασίλειος ἀναγγείλαι τὸν εἰδότα τῷ ἀρχιερεῖ, ὥστε δηλονότι δι' αὐτοῦ γενέσθαι τὴν ἐξέτασιν· οὐ μὴν δὲ αὐτὸς ὀφείλει ἀργὰν τοῦτον ἔχειν ὁ συνειδώς πρὸ τῆς Ἐκκλησίας αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο ἕως ἂν μὴ αὐτὸς ἀφ' ἑαυτοῦ ὁ ἱερεὺς κωλύηται, οὐ δεῖ τοῦτον ἢ ἐκπομπεύειν ἢ κωλύειν ἢ ἀποστρέφε σθαι. Εἰ δὲ καθ' ἑαυτὸν διακρίνεται τις, πορευέσθω πρὸς ἕτερον ἱερέα. Οὐκ ἀνάγκη γάρ χωρίς πίστεως προσέρχεσθαι. Καὶ εἰ μὲν ἦν ἀφιεὶς τῷ Θεῷ τὰ περὶ τοῦ ἱερέως καὶ τὰ τῆς χά͵ ιτος ὡς δι' ὀργάνω δεχόμενος, τέλειον ἂν εἶχε τὸν ἁγιασμόν, καὶ μισό ν πλείονα μάλλον, ὡς κατά πίστιν το χάριτι, καὶ οὐκ ( minicis Quadragesimæ sanctæ et in magna et sancta die quinta majoris hebdomadæ. QUÆSTIO XLVII. Quid sint particulæ et quid valeant efficere cum offeruntur. Item num offerre fus sit pro mulieribus quæ hæreticis impiisve cohubitavere. Ex cæteris oblationibus consecrantur partes pro sanctis, et specialiter pro fidelibus qui obtulerunt eas. Nunquam autem omittendum est offerre partes illas pro unoquoque ordine sanctorum, et pro omnibus cujusque ordinis, et pro singulis fidelibus qui oblationes fecerunt; nisi forte quidam publice contra legem Dei graviter peccaverint. ´Oblationes enim et præcipue partes que consecrantur, loco personarum offerentium ponuntur, et sic ßit communto spiritualis cum Christo. Ideo non oportet accipere oblationes peccatorum publicorum qui non resipuerint, nee magis mulierum, licet Gdelium et orthodoxarum, quæ sunt matrimonio juucta impiis manifestis et hæreticis. lllæ au:emn offerre debent cereos et oleum, in spem salutis, et non prætermittere licet eas consolari et pro eis fusiores emittere prcces, et ipsis suadere ut faciant elcemosynas; sed non tamen offerri debet pro illis, neque ipsis permitti communio sancta, nisi forte quod in decessu ille ungantur oleo supremo benedieto. Munuscula vero sacra mutua vice identidem accipiant, ad confitendum quod fidem servant in stimonium expiationis et spei salutaris, ut non deficientes incidant in maximum et lethale crimen desperationis. QUESTIO XLVIII. Nim ab uno presbytero possit ulcum sanctum confici? Uni sacerdoti non licet oleum sanctum couficero justa illud: s Inducant p:esbyteros Ecclesia, non vero unum presbyterum: et oportet ut ser· Tetur norma. Sicut ergo unus episcopus alium episcopum non consecrat, ita nec unus presbyter oleum sanctum conficit. QUASTIO XLIX. Si quis sacerdotem aliqua in re dignum condemna - tione existimet, nec credat se fosse ab eo sanctificari, quid illi fuciendum? Si quis peccatum in aliquo sacerdote deprehenderit, hunc monet magnus Basilius, ut hoc pontifci detegat, qui postmodum de his diligenter inquiret; non enim oportet talem ream station Ecclesiæ suæ ima:cseere. Propicren quandiu sacerdos per seipsum non irretitur, illum non debebit manifestate, et ita forte a panitentia cohibere; si vero seipsum dijudicaverit tandem, adeat alium sacer. dotem, fide firma aliquis motus, Deusque forsitan ignoscens, gratiam quasi per instrumentum ut pre cât sacerdoti, donabit, plenam expiationem et ner. elem magnam minis secum.sam fidem es gri La non virtune hominis obtinebit, secundum Deam

et in Deo solummodo agens. Absque fide non ac- ἀνθρώπου ἀρετῇ προσερχόμενος καὶ διὰ Θεὸν ποιῶν cedat; scriptum est enim: «Omne quod non est ex fide, peccatum est ";» sel si fidem hab t, accellat. Sed attendat donec magna mercede fraudetur et sic non condent.abitur. Forte contra illusioni obnoxius judicare alios incipiet maxime sacerdotes insontes et pios, male ab inimico inductus, condemnabit et abominabitur, et ita in salutis periculum incidet. QUESTIO L. Num sacerdos, qui in peccatum prolapsus est, possil ab episcono vel synodo iterum ordinari aut quavis ratione ad sacriin munus revocari. Qui vere deliquit sacerdo: et pontifici vel synodo reus innotuit, noù potest iterum consactare neque modo et ritu quocunque rursus ad sacerdotium ordinari. Qui enim post baptisma fornicatus est vel concubinæ a lhæsit non potest esse episcopus, nec presbyter, nec diaconus, nec omnino in catalogum sacrum inseri. Ita loquuntur trecenti octodecim Patres Nicaenae syno.li. QUESTIO LI. Quare non data sit dæmonibus pœnitentia sive conversio, sed tantum hominibus? Ange'i qui peccaverunt, id est dæmone", utpote spiritualem babentes naturam, omnem redintegrationis spem amisere. Ratio est quia non ex alterius cujusvis fallacia vel circumventione fraudulenta @ deliquerunt, neque ignorantia melioris boni, sed sola petulantiori superbia, et idcirco in æternum dejecti sunt et ad infimasquæque provoluti; nec unquam concedet Deus, etsi summe benignus, ut pænitentiam agere possint, et justitiam recuperare, sd hoc erit illis semper et omnino impossibile. Quidam dixerunt dæmones delicto dolere posse, sed ab istis fade illusi sunt, ita ut vel cum Origene finem pœnæ futuram esse somniarint, vel in Deum triste blasphemaverint. Non erigentur quia consulto pertideque peccaverunt. Neque illis sarcina carnis fuit occasio peccandi et causa dejectionis, sed vo- ·luntas præmoditata. Neque ulla necessi:ate compulsi impegeruat, cum spirituales essent, nulla premebantur penuria. Nos vero egentcs ut a damonibus illusi, et quasi fame laborantes, cibum præ voluptate surripuimus: propter quod et morti destinati sumus et plurimo indigemus auxilio; nain timore mortis multum peccamus, sicut dixit sanctus Paulus: Et liberabit eos qui timore mortis per totam vitam obnoxii erant servituti;» ex quo infert: Nusquam enim angelos apprehendit, sed semen Abrahæ apprehendit "., Juste ergo Deus concessit uobis hic pœnitentiant, non vero angetis: itlic enim non erit pœnitentia, sed operum remuneratio. Operandi nunc tempus est; in futuro autem mercedem recipiendi. 1 Rom. Σιν, 23. se Lebr. ut, 15, 16. μόνον. 348 Ἐπεὶ δὲ οὐ πίστει προσέρχεται, ο Πάν δὲ δ οὐκ ἐκ πίστεως ἁμαρτία ἐστὶν, ο ὡς γέγραπται, όπου τὴν πίστιν ἔχει καὶ πορευέσθω. Πλην γινωσκέτω, ὡς ἀποτυγχάνει τοῦ μεγάλου μισθοῦ τοῦ μὴ κατακρίνειν. Ἴσως δὲ καὶ πλανώμενος ἔσται. Και εξ ἄρξεται κρίνειν, καὶ ταῦτα ἱερεῖς, καὶ τοὺς ἀθώκους καὶ καθαροὺς ἐπηρείᾳ ἐχθροῦ κατακρινεῖ καὶ βδιλύξεται, καὶ οὕτω κινδυνεύσει περὶ τὴν αὐτου πολ τηρίαν. ΕΡΩΤΗΣΙΣ Ν. Εἰ δυνατὸν τὸν περιπεπτωκότα ἁμαρτήματα ἱερένι παρ' άρχίες έως ἢ συνόδου αναχειροτονεί σθαι, ἢ ἐπανακαλεῖσθαι τρόπῳ τινί. Τον περιπεσόντα ἀληθῶς ἱερέα καὶ τῷ ἀρχιερεῖ ἐγνωσμένον ὄντα ἡ τῇ συνέῳ οὐ δυνατὸν ἢ ἀναχειροτονεῖν ἢ ἐπανακαλεῖσθαι ἔλως τρόπῳ τινὶ εἰς τὰ τῆς ἱερωσύνης. Ο γὰρ μετὰ τὸ βάπτισμα περ νεύσας, ἢ παλλακήν κτησάμενος, οὐ δύναται ἐπίσ σκοπος εἶναι ἢ πρεσβύτερος ἢ διάκονος, ἢ ὅλως τοῦ καταλόγου τοῦ ἱερατικοῦ. Καὶ τοῦτο οι τριακόσιοι δεκαοκτὼ τῆς ἐν Νικαίᾳ φασὶ συνόδου. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΝΑ'. Διατὶ τοῖς μὲν δαίμοσιν οὐκ ἐδόθη μετάνοια καὶ ἀνάκλησις, τοῖς ἀνθρώποις δὲ μόνον; Η νοερὰ φύσις τῶν ἀγγέλων παραπεσούσα, του τέστιν οἱ δαίμονες, οὐκ ἔχει ἀνάκλησιν, ὅτι οὐ κατη νέχθη απάτῃ οὐδὲ πλάνῃ τινὸς ἑτέρου, οὐδ᾽ ἀγνω σίᾳ τοῦ κρείττονος, ἀλλ᾽ ἀφ' ἑαυτῶν τῇ οἰήσει μόνῃ. Καὶ πρὸς τοῦτο ἀεὶ κυλίονται καὶ χείρονες ἔτι γίνονται. Καὶ οὐκ ἂν παρητεῖτο τοῦτο θεὸς φι λάγαθος ὤν, εἰ δυνατὸν ἦν αὐτοὺς μετανοήσαι, καὶ εἰ δίκαιον ἦν. 'Αλλ' οὐ δυνατὸν ὅλως. Καὶ οἱ λέγοντες ὅτι δυνατόν, ὑπὸ δαιμόνων ἐμπαίζονται, ἵνα ἢ τί λος φρονήσωσιν ὡς Ὀριγένης κολάσεως, ἢ κατά Θεοῦ βλασφημήσωσιν. Οὐκ ἐγείρονται οὖν, ὅτι ἐθε λοκακοῦντε; πιπτώκασι· καὶ ὅτι οὐδὲ παραπέ τασμα τῆς σαρκὸς τούτοις ήν αἴτιον τοῦ κακῶ; πιο σεῖν καὶ κεῖσθαι, ἀλλὰ προαίρεσις· καὶ ὅτι οὐκ ἀνάγκῃ· ἄλλοι γὰρ καὶ κατὰ τὴν χρείαν ἀνενδεεί;. Ἡμεῖς δὲ ἐπιδεῖς καὶ ἐξηπατημένοι παρ' αὐτῶν τῶν δαιμόνων, καὶ ὡς χρείαν ἔχοντες τρέφεσθαι, τροφῆς ἡδονῇ κλαπέντες. Αφ' οὗ δὲ καὶ θνήσκειν κατεκρίθημεν, πλείονος χρήζομεν βοηθείας, ὡς καὶ διὰ τὸν τοῦ θανάτου φόβον πλέον ἁμαρτάνοντες. καθὰ καὶ ὁ θεῖός φησι Παῦλος, ο Καὶ ἀπαλλάξει τούτου;, λέγων, ὅσοι φόβω θανάτου διαπαντὸς τοῦ ζῆν ἔνοχοι ἦσαν δουλείας». Καὶ ἐπιφέρει, ο Οὐ γὰρ δήπου ἀγγέλων ἐπιλαμβάνεται, ἀλλὰ σπέρματος Αβραὰμ ἐπιλαμβάνεται ν. Οθεν τὴν μετάνοιαν δ: καίως ἡμῖν ἐνταῦθα καὶ οὐ τοῖς ἀγγέλοις ἐδωρήσατο ὁ Θεός. Ἐκεῖσε γὰρ οὐκ ἔσται μετάνοια, ἀλλὰ τῶν Έργων ἀντίδοσις. Ὅτι ἐργασίας ὁ παρών καιρὸς, ὁ δὲ μέλλων ἀνταποδόσεως.

ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΝΒ' Τίς ἡ νηστεία τοῦ Κυρίου, καὶ πῶς Τεσσαρακοστὴ λέγεται, πλείους των τεσσαράκοντα ἡμετῶν ἔχουσα, καὶ πῶς ἀποδεκάτωσις. Αποδε κατοῦμεν ἡμέρας. QUÆSTIO LII. Quodnam jejunium Domini, et quomodo dicatur Quadragesima, quæ pluribus quam quadraginta diebus constat, et quomodo decimatio, qua dies decimamus. Jejunium agimus ad instar Domini per sanctam et magnam, ut vocatur, et vere est, Quadragesimam, in nostram expiationem et propitiationem, et simul quasi in renovationem et decimationem vitæ nostræ per singulos annos. Incipit illa a secunda die hebdomadis“(feria secunda) et explicit absolute in Parascove, includens Dominicas et Sa!:- bata quæ intercedunt. His omnibus diebus ca ome nia quæ canonibus præseribuntur facimus: his in die manducamus, et juxta jejunii leges abstinemus 13 a carne, a caseo et a piscibus. Salvator elenies iejunavit quadraginta dies ete noctes continuas tm sine intermissione, quo testatur Clemens, qui Ron a Petri successor fuit, in constitutionibus apostolorum quas recensuit. Ita et Patres ouilles tradiderunt: sanctus nempe Sabbas et Joannes Damascenus in Typico Hierosolymitano. I:lem fatentur fratres Joseph Thessalonicensis et Thendorus Suites in hyannis de sancta Quadragesima. Item alii Patres qui cantica particularia scripserunt in Parasceve sancti Lazari, càntantes completam Qualragesimam anime salutarem, et resurrectionem Lazari cum festo Pal narum singulari solemuitate celebraules. Post jejunium qua traginta dierum, addimus et unam hebdomadem, quain sanetam vocamus, simiļäter jejunantes propter salu - Larem quam pro noķis Dominus sanctissimam passionem pertulit, ut nos in immortalitatem et impassibilitatem introduceret; unde postea leraules et exsultantes resurrectionem ejus celebramus. Omnia h;ec scripta sunt, ut dicimus, in Constit. apostolicis, et Patres testantur in hymnis suis et veļus traditio. Latini vero et in hoc innovant, duos dies jejn. nji sacri solventes contra canones, et się totam Quadragesiman vanam facientes. Numerant autein quadraginta dies, exceptis Dominicis usque ad majus Sabbatum, et sic deprehenduntur ne unam quidem diem jejunantes in honorem pretiose passionis Domini, sicut a traditione monemnr facere. Νon ergo habent Quadragesimam, cum et in Domi nicis neque carnes, neque caseum gustant. Quosdam et nos ex illis interrogavimus: Quam jejuni partem exercetis propter salutarem Domini passio nem? Ilææsitantes invenimus. Et iterum: cuin Hil merënt quadraginta dies exceptis Domìnicis, interrogavimus: Quare in Dominicis juxta antiquam tra. dilonem jejunatis? llerent iterum. Π:re igitur est mos sacri jejunii Domini quadraginta diermın; et have est hebdomas major post ipsɔm consecrata jejunio ad sanctam. Passionis ejus nemoriam. Ille autem non necesse habuit jejunare: quomodo talis nereɛsitas ¡¡li qui solus est absque percato? sed propter nos jejunavit, ut scilicet nobis præberet sancti jejunii exemplar: ita delevit Adæ prævariΝηστείαν νηστεύομεν ἣν ὁ Κύριος ενήστευσε τὴν ἁγίαν καὶ μεγάλην καλουμένην καὶ οὖσαν Τεστ - ρακοστήν, εἰς κάθαρσιν ἡμῶν τε καὶ ἱλασμὸν, καὶ ὑπαρχὴν καὶ δεκάτωσιν κατ' ἐνιαυτὸν τῆς ζωῆς ἡμῶν. Πτις ἄρχεται μὲν ἀπὸ δευτέρας ἡμέρας, λ γει δὲ συναπτῶς εἰς Παρασκευήν, τῶν Κυριακῶν καὶ Σαββάτων εἰσαγομένων. Ἐπεὶ καὶ ἐν τούτοις τὰ τοῦ κανόνος τε ἐνεργοῦμεν, δς τῆς ἡμέρας ἐσθίοντες, καὶ τὰ τῆς νηστείας τηροί μεν, κρεατός τε καὶ τυροῦ καὶ ἰχθύος ἀπεχόμενοι. Καὶ ὁ Σωτὴρ δὲ συναπτῶς ἡμέ ρας ὁμοῦ καὶ νύκτας νενήστευε τεσσαράκοντα. Καὶ Κλήμης περὶ τούτου ὁ Πέτρου ἐν Ῥώμῃ διάδοχος τ ταῖς Διατάξεσι γράφει τῶν ἀποστόλων, καὶ οἱ Πατέ ρες δὲ πάντες παραδεδώκασιν, ο θετός τε Σάββας, καὶ ὁ 349 ἐκ Δαμασκοῦ Ἰωάννης διὰ τοῦ Ἱεροσολύμη. τικού τυπικοῦ. Οἱ ἐμελογηταὶ δὲ αὐτάδελφοι, Ἰωσή Θεσσαλονίκης, καὶ Θεόδωρος ὁ Στουδίτης, διὰ τῶν ἐν τῇ Τεσσαρακοστῇ τῇ ἁγία ὕμνων αὐτῶν· καὶ οἱ τὰ ἰδιόμελα δὲ γεγραφότες Πατέρες, τῇ Παρασκευή τοῦ Λαζάρου ψάλλειν ἐκθέμενοι τὴν ψυχωφελή πλη ρώσαντες Τεσσαρακοστήν, τὴν ἔγερσίν τε τοῦ Λαζά ρου, καὶ τὴν ἑορτὴν τῶν Βαΐων ὡς ἱλίας ἑορτάζοντες ἑορτές, καὶ ἔτι τὴν ἁγίαν· ἑβδομάδα τῶν τοῦ Κυρίου σωτηρίων παθῶν, ἰδίᾳ παρὰ τὴν νηστεία» ἄγοντες τῶν τεσσαράκοντα ἡμερῶν δι' αὐτὰ ἐξαι ρέτως τὰ τοῦ Κυρίου ἁγιώτατα πάθη, ἡ ὑπὲρ ἡμῶν ἤνεγκε, τὴν ἀπάθειαν ἡμῖν χορηγών. "Οθεν καὶ πανηγυρίζομεν χαίροντες τῇ ἀναστάσει αὐτοῦ. Τοῦτο οὖν πάλιν καὶ ἐν ταῖς Διατάξεσιν, ὡς εἴπομεν, γέγραπται, καὶ διὰ τῶν ὕμνων οἱ Πατέρες μαρτυροῦσε καὶ ἡ ἀρχαία παράδοσις. Αλλ' οἱ Λατίνοι καὶ ἐνταῦθα καινοτομούσι, τὰς δύο ἡμέρας τῆς ἁγίας νηστείας λύοντες παρὰ τὸν κανόνα, καὶ πᾶσαν ἀχρει οῦντες αὐτήν. Πλήν οὖν τῶν Κυριακῶν τεσσαράκοντα ἀριθμοῦσιν ἄχρι τοῦ μεγάλου Σαββάτου· εἰ καὶ εὑρίσκονται μηδεμίαν ἡμέραν διὰ τὰ τίμια πάθη τοῦ Κυρίου νηστεύοντες, καθὰ παραδέδοται, οὐδὲ τεσσαρακοστὴν ἄγοντες· ἐπεὶ καὶ κατὰ τὰς Κυριακα; οὔτε κρεάτων, οὔτε τυροῦ ἀπογεύονται. Τινάς οὖν ἡμεῖς ἐξ αὐτῶν ἐρωτήσαντες, Ποίαν οὖν νηστείαν ὑπὲρ τῶν σωτηρίων παθών νηστεύετε;. διαπορή σαντας εύρομεν αὐτούς. Καὶ πάλιν, ἐπειδὴ ἀριθ. μοῦσι τεσσαράκοντα πλὴν τῶν Κυριακῶν, ἐρωτήσαντες, Διατί τὰς Κυριακὰ; ἄνωθεν κατὰ παράδοσιν νηστεύετε; πάλιν ἠπόρησαν. Αὕτη οὖν ἐστιν ἡ ντστεία του Κυρίου ἡμῶν τῶν τεσσαράκοντα ἡμερῶν, καὶ ἡ ἑβδομὰς μετ' αὐτὴν τῶν ἁγίων παθῶν αὐτοῦ. Τὴν νηστείαν δὲ οὐκ αὐτή; χρήζων τετέλεκε, πως γὰρ ὁ μόνος ὢν ἀν-μάρτητο.; ἀλλὰ δι' ἡμᾶς γενήΣτευχε. Τοῦτο δὲ πεποίηκεν ἡμῖν παρέχων νηστείας υπογραμμὸν, τὴν τοῦ ᾿Αδὲν ἀναιρῶν παράβασιν, καὶ τὸν δι' ἀκρασίας και γαστριμαργίας πεσόντα διὰ νηστείας ἀνορθῶν. Διὸ καὶ τοῖς ἁγίοις ἡ νηστεία ἐσπούδασται εἰς κατάλυσιν τῆς πρώτης ἐκείνης διὰ

cationem et cum qui intemperantia et gulae volu- τῆς ἀκρασίας ἀρᾶς, καὶ οἱ προφῆται προς τούτο ἀγωνιζόμενοι ώφθησαν, καὶ μᾶλλον Μωϋσῆς τε καὶ Ηλιού, καὶ Δανιήλ, καὶ ἕτεροι πλεῖστοι· καὶ ἐν τοῖς ἀποστόλοις καὶ ἱεράρχαις καὶ ἐσίοις τοῦτο ἐξαί με τον ἔργον ἦν. Τούτου οὖν χάριν εἰς κατάλυσιν τῆς ἐπιθυμίας τῆς γαστρός, καὶ ἡμῖν αὕτη δέδοται, εἰς τύπον τῆς σωτηρίου νηστείας, διὰ κάθαρσιν ἡμῶν καὶ ἀνέγερσιν. Διὸ καὶ ἐν τῷ τέλει τῆς νηστείας εὐχὶ θάνατος ἡμῖν, ἀλλ' ἔγερσις ἔπεται, τοῦ ἀναμαρτήτως ζήσαντος καὶ νενηστευκότος ὑπὲρ ἡμῶν θανόντος καὶ ἀναστάντος, καὶ ἡμᾶς συνεγείραντος. plate reciderat, abstinentia erexit. Idcirco jejuniis strenne vacant sancti viri, ut so'vant prioris hujus intemperantia: maledictum. Proplete etiam in huc satagere videmus, maxime Moysem, Eliam, Danie- .eu et alios plures. Item de apostolis, de pontificibus, et sanctis fidelibus quibus illud opus antiquius erat. Gratia amtem inest jejunio ad frangendum desideria ventris, et nobis proponitur in si. militudinem jejunii Salvatoris in purificationem et resurrectionem. Idcirco in abstinentia ciborum 1on erit nobis mors, sed erectio et vitæ, Dei immaculate participatio, meritorumque jejunii quod in nos exercuit, simulque mortis et resurrectionis; cum ipso enim resurgemas. QUESTO L:1. Quare jejunemns quartam feriam hebdontadis et Pa - rascenem carteraque jejunia. Et num laicos queque tantumdem jejunare fus sit? Jejunium diei quartæ et Parascere ideo institutum est ut prius revocaret in memoriam consiliumn a Judæis initum ut Salvatorem dolo tenerent, quod in quarta die fictum est; posterius autem signif. caret finem hujus captivitatis, quod scilicet Jesum ad crucem a!ligaverunt in die Parasceves, sicut et Adam edens de ligno mortuus est. In Parascere el hora sexta clavis confixerunt cum, quia Adam de ligno edit. Et mortuus est Salvator hora nona, nam et in paradiso apparuit, et chirographum mortis quod erat contra Adlam delevit, illul scilicet: «Terra es, et in terram reverțeris, › et mortalis Adam factus est. QUÆSTIO. LIV. Undo jejunium Quadragesima etganctorum apostolorum Deiparæ Virginis, et quis il'a primum insti tuerit? cum sint qui norum illud esse contendunt. Cætera vero omnia jejunia ab antiquis tradita sunt, ut usus testatur, veteresque Constitutiones, nec Unionis tomus tacuit, qui eorum mentinit, es Typicum Hierosolymiticum, quod ut supra diximus, sanctissimumn Sablam, et post eum theologum Damascenum auctores institutoresque agnoscit, quorum alter tempore quartæ œcumenica synodi, aler inter sextam et septimain vitam agebat, qui ambo Typicum composuere: nam cum a divino Sabba compositum barbarorum incursione periisset, magnus hic Joannes ab initio illud ut antiquitus erat conscripsit ordinavitque. Suam vero quæque jejuniorum series propriam habet ratio nem. Primo quidem jejunium quadraginta dierum typum refert jejunii Moysis, qui postquam jejunaverit XL dies et XL nectes accepit sermones et leges Dei in tabulis lapideis scriptas. Nos vero post jejunium XL dierum Verbum vitæ, non scriptum, sed incarnatum et postea natum ex Virgine videmus, accipimus et carnis participamus ejus sanctissimæ. Videsne similitudinem jejunii nostri cum jejunio Moysis, seu potius superiorita:em jejunii nostri? Non enim jejunamus, cum quotidie manducamus, et nullum quidem differt quod accipi ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΝΤ'. Διατί νηστεύομεν Τετράδα καὶ Παρασκευὴν, καὶ τὰς ἄλλας νηστείας. Δύνανται οἱ λαϊκοί του παύτας νηστεύειν; Η Τετρὰς δὲ καὶ Παρασκευὴ διὰ τοῦτο· ἡ μὲν διὰ τὴν συμβουλὴν τῆς κατὰ τοῦ Σωτῆρος ἐπιβουλῆς ἐν Τετράδ: γεγενημένης, ἡ δὲ διὰ τὸ τέλος τῆς ἐπισ βουλῆς, ὅτι τοῦτον ἐν τῇ Παρασκευῇ ἐσταύρωσ24, ὅτε καὶ τοῦ ξύλου ὁ Ἀδὰμ ἀψάμενος τέθνηκε. Κατά τὴν Παρασκευὴν γὰρ καὶ κατὰ τὴν ἔκτην ὥραν του την προσήλωσαν, ὅτε τοῦ ξύλου καὶ ὁ ᾿Αδάμ ήψατο. Καὶ τέθνηκεν ὁ Σωτὴρ ἐν τῇ ἐννάτῃ ὥρᾳ, ὅτε καὶ ἐν τῷ δειλινῷ ὀφθεὶς αὐτὸς ἐν τῷ παραδείσῳ, κατὰ τοῦ 'Αδὰμ ἐξήνεγκε τὴν τοῦ θανάτου ἀπόφασιν, τὴ Γῆ εἶ, καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ, καὶ νεκρός Αδάμ γέγονεν. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΝΔ'. Η τοῦ τεσσαρακονθημέρου, καὶ τῶν ἁγίων ἀποστόλων, καὶ τῆς Θεοτόκον νηστεία. πόθεν; καὶ τὶς ὁ ἀπαρχῆς παραδούς; τινὲς γὰρ 11γουσι νέας είναι. Αἱ λοιπαὶ δὲ νηστείαι, καὶ ἅπασαι μὲν κατὰ προ ράδοσιν ἀρχαίαν, ὡς ή συνήθεια μαρτυρεί, 350 καὶ αἱ ἀπαρχῆς διατάξεις, καὶ ὁ τῆς ἑνώσεως τόμος αὐτῶν μεμνημένο;, καὶ τὸ Ἱεροσολυμητικόν, ὡς προέφημεν, τυπικὸν, ἢ τὸν θειότατον Σάββαν, καὶ μετ' αὐτὸν τὸν ἐκ Δαμασκοῦ θεολόγου συγγραφείς ἔχει· καὶ νομοθέτας· καὶ ὁ μὲν κατὰ τὴν τετάρτην οἰκουμηνικὴν σύνοδον, ὁ δὲ μέσον τῆς ἔκτης καὶ τῆς ἑβδόμης, καὶ ἄμφω τῆς Ἐκκλησίας Πατέρες τε καὶ διδάσκαλοι. Οἱ δύο δὲ τὸ τυπικήν συντεθείκασιν, ὅτι τὸ παρὰ τοῦ θείου Σάββα τῇ ἐπιδρομῇ τῶν ἐθνῶν ἀπολεσθέν, ε μέγας Ἰωάννης ἐξαρχῆς τοῦτο κατά τὴν ἄνωθεν τάξιν συνέθηκε καὶ διετυπώσατο. Ιδίαν δὲ ἑκάστη τῶν νηστειῶν καὶ τὴν ἔννοιαν ἔχει. Καὶ ἡ μὲν τοῦ Τεσσαρακονθημέρου τυποῖ τὴν τοῦ Μωίσέως νηστείαν, ὃς τεσσαράκοντα ἡμέρας καὶ νύχτας νηστεύσας, ἐν πλαξι λιθίναις διά γραμμάτων λόγους τοῦ Θεοῦ ἐδέξατο· ἡμεῖς δὲ νηστεύοντες τεσσαρά κοντα, τὸν ζῶντα Λόγον ἐκ τῆς Παρθένου οι γε γραμμένον ἐν λίθοι, ἀλλὰ σεσαρκωμένον τεχθέντα και βλέπομεν καὶ λαμβάνομεν, καὶ κοινωνούμεν αὐτοῦ τῆς θειοτέρας σαρκός. Ορᾶς τὸ ἴσον μὲν τῆς νηστείας Μωϋσέως τε καὶ ἡμῶν, μᾶλλον δὲ τὸ τῆς εγκρατείας ἡμῶν; οὐ γὰρ νηστεύομεν ἡμεῖς, καθ'

ἡμέραν ἐσθίοντες, καταπολὺ δὲ τὸ τῆς δωρεᾶ; διαλ- muus ab eo quod datum Moysi: gratia et comm est, sed hoc donum Moysi datum omnem Ci gitationem superat. Ceterum non ambigitur. διjunium autem apostolorum in honorem corum institutum est: jus:issime quidem, quia ab eis plurima accepimus bona et quia furrunt nobis abstinentia, olclientie usque ad mortem et leur perantia opifices et magistri. lloc et Latini, inviti quidem, testantur, jejunio festa eorum honoran'es: sed nos juxta decreta apostolorum a sancto Clementę tradita post adventum Spiritus sancti per unam gaudemus heb:lomadan, et iterum hebdomade una fejunamnus, ne deliciis dissolvamur, sicut docti sumus, et aptissime simat j-junio hoc apostolos honoramus: quibus jejunare didicimus. Jujunium denique Augusti in honorem Verbi Dei Malris, quæ præsciens translationcm suam, sniper tamen laboravit et jejunavit pro nobis, cum tamen jejunii necessitatem non haberet purissima et 01uino irreprehensibilis manens; simulque augelice vivens seu potius et virtute et vita angelos pr:ccellens, constanter deprecans, Spiritui sancto intime unitam habens animam beatissimam par Filium snum, pro nobis orabat, maxime cum fierct decessus ejus proximus məgis ac magis amore Filii consumebatur. Idcirco jejunaudo et ipsam exaltando multum proficimus, cum maxime imitando ejus vitam propitiationem et preces ipsius in ncs excilamus. Unde quidam aiunt in hoc jejunio duplicem esse festivitatem ejus, scilicet transfigurationis et mortis. Et mihi videtur perutilé nobis duas illas memorari festivitates; prior enim splendoris origo, posterior propitiationis et interventionis erga nos manifesta fluenta. Sicque hanc præ omnibus sanctam Virginem Dei Genitricem justam est invocare, ut propitius sit nobis Filius ejus, et divinam in nebis sui luminis claritatem multiplicet. Hujus gratia ex jejuniis: sunt ergo omni credenti neccssaria, non solum in tali vel tali tempore, sed sellper et sine intermissione exerconda, et frequentanda; sunt enim opus Dei, cui cibo non est opus; sunt et angelorum vita et agendi ratio, quippe qui nequ«quam manducant; sunt corporis interemptio, quod si delicate nutriamus, certo norismur; su denique jejunia passionum evacuatio, quas potenter excitant et movent gula et ingluvies. Dicit Panlus: ‹ Esca ventri, et venter escis: Deus autem et hune et has destruct 17 › Propterea quoque strenne Patres jejunio vacarunt, sicut et apostoli, inter quos et Paulus dicens: • lu jejuniis multis 28. › Et: • Qui in agone contendit ab omnibus se abstinet”., Et tandem Petrus captivus atque ipse Dominus qui panes hordeaceos manducabat frequenter jejunaλάττον ἐν ἡμῖν καὶ τῷ Μωϋσῇ· δωρεὰ γὰρ καὶ χά ρις μείζων τοῦ Μωϋσέως ὑπὲρ πάντα νοῦν ἐν ἡμῖν. Λοιπὸν μὴ ἀμφίβαλλε. Η νηστεία δέ γε τῶν ἀποστόλων διὰ τὴν τούτων τιμήν. Καὶ δικαίως· ὅτι πλείστων ἀγαθῶν δι' αὐτῶν ἠξιώμεθα· καὶ ὅτι νηστείας οὗτοι καὶ ὑπακοῆς ἄχρι θανάτου καὶ ἐγκρατείας εργάτα: ὤφθησαν ἡμῖν καὶ διδάσκαλοι. Καὶ Λατίνοι τοῦτο καὶ ἄκοντες μαρτυροῦσι, διὰ νηστείας ἐν ταῖς μνήμαις αὐτῶν τιμῶντες αὐτούς. Αλλ' ἡμεῖς μὲν κατὰ τὰς Διατάξεις τῶν ἀποστόλων διὰ τοῦ Κλήμεντος μετὰ τὴν ἐπιδημίαν τοῦ Πνεύματος εὐφραινόμεθα ἑβδομάδα μίαν, αὖθις δὲ νηστεύομεν εβδομάδα, ἵνα μὴ τῇ τρυφῇ ἐκλυθῶμεν, ὡς διδασκό μεθα· καὶ συναπτῶς τῇ νηστείᾳ ἐκείνῃ καὶ τοὺς παραδεδωκότας νηστεύειν ἀποστόλους τιμώντες νηστεύομεν. 'Η δέ γε τοῦ Αὐγούστου νηστεία εἰς τιμὴν ὑπάρχει τῆς τοῦ Θεοῦ Λόγου Μητρός, ήτις προ γνοῦσα τὴν μετάστασιν ἑαυτῆς, καὶ πάντοτε μὲν ἦν ἀγωνιζομένη ὑπὲρ ἡμῶν καὶ νηστεύουσα, μὴ χρείαν ἔχουσα νηστείας ἡ καθαρὰ καὶ πανάμωμος • ὅμως δὲ ἀγγελικῶς διαιτωμένη ἡ ὑπὲρ τοὺς ἀγγέλους οὖσά τε καὶ βιοῦσα, καὶ προσευχομένη συνεχῶς, ἐνουμένῃ μὲν θείῳ Πνεύματι τῇ μακαρίᾳ ψυχῇ τῷ γι αὐτῆς, καὶ ὑπὲρ ἡμῶν ἱκετεύουσα, τότε δὲ μᾶλο λον ἐν τῷ μέλλειν τῶν ὧδε μεταβαίνειν λεπτυνομένη πλέον ἁγίῳ ἔρωτι τοῦ Υἱοῦ. Διὸ καὶ ἡμεῖς τότε νηστεύειν καὶ ἀνυμνεῖν αὐτὴν ὀφείλομεν, τόν τε βίον αὐτῆς ἐκμιμούμενοι, καὶ εἰς τὰς ὑπὲρ ἡμῶν. διεγείροντες ικεσίας. Τινὲς μὲν οὖν φασι καὶ διὰ τὸ δύο εἶναι ἑορτὰς τὴν τοιαύτην νηστείαν, τῆς τε Με· ταμορφώσεως καὶ Κοιμήσεως· ἐγὼ δὲ ἀναγκαῖον νομίζω καὶ τῶν δύο μὲν μεμνῆσθαι ἑορτῶν, τῆς μὲν ὡς φωτισμοῦ παρατίας, τῆς δὲ ὡς ἱλασμοῦ καὶ μεσιτείας ὑπὲρ ἡμῶν. Ὅμως χρεὼν τὴν Παναγίας ἐν πάσαις ἐπικαλεῖσθαι Παρθένον τὴν Θεοτόκον, ἵνα δι' αὐτῆς ἵλεως ἡμῖν εἴη δ' ἐξ αὐτῆς, καὶ τῆς θείας αὐτοῦ δι' αὐτῆς λαμπρότητος ἐπιτύχωμεν. Τούτου οὖν χάριν αἱ νηστείαι· καὶ ἀναγκαῖαι παντὶ πιστῷ· καὶ οὐ μόνον ἐν τούτῳ τῷ καιρῷ, ἀλλὰ καὶ πάντοτε καὶ διηνεκῶ;· ὅτι νηστεία ἔργον Θεοῦ· οὐ γὰρ τρι φῆς αὐτῷ χρεία, καὶ ζωὴ ἀγγέλων καὶ βιοτή, ἄτροφοι γάρ· καὶ νέκρωσις σώματος· ὅτι, τούτου τρ φήσαντος, νεκροί κατέστημεν ἡμεῖς. Καὶ ἀποβολή παθῶν ἡ νηστεία. Τὰ γὰρ ὑπογάστρια ἡ γαστριμαργια κινεῖ πάθη. • Τα βρώματα δέ, φησὶ Παῦλος, τῇ κοιλίᾳ, καὶ ἡ κοιλία τοῖς βρώμασιν. Ὁ δὲ Θεὸς καὶ ταύτην καὶ ταῦτα καταργήσει.» Διὰ τοῦτο τοίνυν καὶ τοῖς Πατράσιν αὕτη ἡ νηστεία ἐσπούδαστο, καὶ τοῖς ἀποστόλοι; αὐτοῖς, καὶ τῷ Παύλῳ μὲν, λέγοντι, ο Εν νηστείαις πολλάκις, ο καὶ ε Ὁ ἀγωνιζόμενος πάντα ἐγκρατεύεται·, Τῷ Πέτρῳ δὲ Ασσαρίου θερμίοι; τρεφομένῳ, καὶ τῷ Κυρίῳ αὐτῷ, κριθίνους ἄρτου; ἐσθίοντι, καὶ πολλάκις νηστεύοντι. 371 Cor. 14, 13. ** II Cor. x1, 27. 99 1 Cor. is, 23. verunt.

QUESTIO LV. Unde traditio de missa præsanctificatorum, el quare perfecta non sit, et quare in aliis jejuniis non celebretur, unde quidam negant cætera jejunia tratota csse ab apostolis. Prasanctificatorum liturgia a primis temporibuz et a successoribus apostolorum descendit, uit lestantur preces ejusdem, et trailiuo perantique, et vere ab apostolis cam fuisse introductam credimus, et ex principio ordinatum propter hoc ipsum jejtnium, ut doceremur lugere et festive non agere diebus pœnitentiæ et luctus, ut alibi dictum est. Ita Patres ordinaverunt, ne gratiæ omnino expcrtes esse:1!19 que habetur ex participatione mysteriorum Christi, et propitiationis sanctarum precum. Et quidem bora ´nona qua illud socruin perficitur munus, integrum servatur tempus jejunii, quia monemur seinel esse edenduin versus vespeFan: precibus ad sanctitatem excitamur; et simul mente et quasi ictu oculorum videmus Dominum a sacerdotibus custoditum, et ante nos in propitiae L'onem positum, et se præbentem dignis in cilulium ad convescerdum. Debemus ergo interðum fervide procumbere coram illo genua flectentes, ol confessione peccatorum veniam postulare, omnium fillium memoriam facere, sicque perfciuntur mysteria, corpus scilicet et sanguis Christi. Et si oblata digne ante.consecrationem præparata honorabilia sint, ut typica et Deo destinata, multo m2gis postquam divina gratia et actione sacerdotis consecrata fuerint, cum tunc vere sint corpus et sanguis Christi. QUÆSTIO LTI. Quare præsanctificata non in aliis etiam jejuniis celebrentur. ‹ Non funt Præsanctificata in aliis jejuniis, quod inter alia hoc solum primum est et eximium, et Domini jejunium; et in ee sòlo quinque hebdomadis diebus id peragi traditum est, ad majus nostrum certamen: namque cum apprime et ante alia necessarium sit tremendum et sacrosanctum hoc sacrificium, et mundi universi salutare, non est visum operæ pretium, i!lud omnino cessare, neque ha ipsa, quæ Magna nuncupatur et est, Quadrage. sima. Quapropter et in ea, Sabbato et Dominica, Patres constituerunt, sacrmin nos sacrificium peragere, Domini præceptum explenter, dicentis, lluc facile in meam commemorationem; omni nemps tempore. Quinque itaque diebns Præsanctificata facere, et nullo alio die incruentum ad virum sacrifciumn celebrare, lege sanxerunt, exceptis duabus aliis diebus, feria nempe quarta el soxta hebdomadis,· quæ ab edendo casco nomen tabuit "Tyrophagi, quas veluti sanctorum jejuniormin preœmia decreverunt. Quandoquidem et hebulomas Tyrophagus excogitata est ad purgationem nostram, et ad sacra jejunia apparatum, ut jejunio prins expurgati accedamus, et a cibis carmeis, quæ pin351 ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΝΕ'. Πόθεν ἡ παράδοσις τῆς προηγιασμένης λειτουρ γας· καὶ διατί οὐ τελεία· καὶ πῶς ἐν ταῖς Ελίσις νηστείαις οὐ λειτουργεῖται· ἐκ τούτου γάρ φασί τινες, ὡς οὐ παραδεδομέναι αἱ ἄλλοι νηστείαι. Η προηγιασμένη λειτουργία άνωθεν καὶ ἐκ τῶν διαδόχων τῶν ἀποστόλων ἐστὶν, ὡς καὶ αἱ εὐχαὶ μαρτυροῦσι, καὶ ἡ παράδοσις αὐτὴ ἀρχαία οὖσα, καὶ ἀληθῶς τῶν ἀποστόλων εἶναι ταύτην πιστεύομεν, εξαρχῆς γεγενημένην δι' αὐτὴν τὴν νηστείαν· ὥστε πενθεῖν καὶ μὴ ἑορτάζειν ἡμᾶς ἐν ταῖς τοῦ πένθους ἡμέραις, ὡς καὶ ἄλλοις περὶ τούτου πρότερον είρη ται. Ιν' οὖν πάλιν μὴ καθόλου ἀμέτοχοι τῆς ἀπὸ τῶν τοῦ Χριστοῦ μυστηρίων τυγχάνωμεν χάριτος, καὶ τοῦ διὰ τῶν ἱερῶν εὐχῶν Γασμοῦ, τοῦτο ἐπινενόηται τοῖς Πατράσι. Καὶ περὶ μὲν τὴν ἐννάτην ώραν ταύτην τελοῦμεν τὴν τελετήν, ἀποσώζοντες τὸν ὅρον τῆς νηστείας, ἅπαξ προς εσπέραν ἐσθίειν τετυπωμένου· ἁγιαζόμεθα δὲ ταῖς εὐχαῖς, καὶ τῇ ὄψει τῶν ὀφθαλμῶν ἅμα τῷ καὶ αὐτὸν ἐμαντες τὸν Κύριον κατεχόμενον ὑπὸ τῶν ἱερέων, καὶ εἰ; ἱλασμὲν ἡμῶν προτιθέμενον, καὶ μεταδιδόμενον τοῖς ἀξίοις τῆς αὐτοῦ κοινωνίας· ὅτε καὶ προσπίπτειν θερμώς αὐτῷ ὀφείλομεν ἐπ' ἐδάφους, καὶ συγχώρησιν εξαιτεῖσθαι τῶν ἐσφαλμένων, καὶ πάντων μεμνήσθαι πιστῶν, δηλονότι κατὰ τὸν καιρὸν τῆς εἰσόδου, ἡνίκα ἐπὶ κεφαλῆς αὐτὸν κατέχει ὁ ἱερεύς. Καὶ γὰρ τε ει λισμένα εἰσὶ τὰ μυστήρια, καὶ αὐτὸ τὸ σῶμα καὶ αἷμα τοῦ Χριστοῦ. Καὶ εἰ πρὸ τοῦ τελεσθῆναι ἄξια τιμᾶσθαι τὰ δῶρα, ὡς ἀντίτυπα, καὶ ἀφιερωμένα Θεῷ, πολλῷ γε μᾶλλον τετελεσμένα ὄντα τῇ θείᾳ χάριτι διὰ τῆς ἱερουργίας, καὶ σῶμα ἀληθῶς καὶ αἷμα τελοῦντα Χριστοῦ. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΝΤ. Διατί οὐ τελεῖται τὰ προηγιασμένα καὶ ἐν ταῖς ἄλλαις νηστείαις. Οὐ τελεῖται δὲ τὰ προηγιασμένα καὶ ἐν ταῖς ἄλλοις νηστείαι;, ὅτι αὕτη παρὰ τὰς ἄλλας μόνη πρώτη ἐστὶ καὶ ἐξαίρετος, καὶ τοῦ Κυρίου νηστεία. Καὶ ἐν αὐτῇ μόνῃ ἐν ταῖς τῆς ἑβδομάδος πέντε ἡμέραις τοῦτο δη παραδίδοται ἐνεργεῖν, εἰ; μεῖζον ἡμῶν ἀγώνισμα. Ἐπεὶ γὰρ ἀναγκαιοτάτη πρὸ παντὸς ἢ φρικτοτάτη καὶ ἱερὰ τελετή, καὶ τοῦ κόσμου παντός σωτήριον, οὐκ ἔδοξε δίκαιον εἶναι καθόλου πεπαί είναι ταύτην, οὐδὲ κατ' αὐτὴν τὴν μεγάλην όνομαζομένην καὶ οὖσαν Τεσσαρακοστήν. Διὸ καὶ ἐν αὐτῇ κατὰ Σάββατον μὲν οἱ Πατέρες διετυπώσαντο καὶ Κυριακήν, τὴν ἱερὰν ἐπιτελεῖν ἡμᾶς θυσίαν, ἐκπλη ροῦντες τὸ τοῦ Κυρίου παράγγελμα, λέγοντος, Τοῦτο ποιεῖτε εἰς τὴν ἐμὴν ἀνάμνησιν, ἀντὶ τοῦ διαπαντό;. Ἐν ταῖς πέντε δὲ ἡμέραις λειτουργεῖν προηγιασμένα, καὶ οὐδ᾽ ἐν ἄλλῃ τινὶ ἡμέρᾳ τὴν ἀναίμακτον καὶ ζωήοντον θυσίαν τελεῖσθαι οὐ νενομοθετήκασιν· εἰ μὴ ἐν ἄλλαις ἡμέραις δυσι κατά την Τετράδα τε καὶ Παρασκευὴν τῆς Τυροφάγου λεγομένης, καὶ κατὰ τὴν μεγάλην Παρασκευήν. Καὶ τὰς μὲν τῆς Τυροφάγου δύο ώς προοίμια ἔθεντο τῶν ἱερῶν νηστειῶν. Ἐπεὶ καὶ ἡ Τυροφάγος έβδο μὰς διὰ τοῦτο νενομοθέτηται, εἰς προκάθαρσιν ἡμῶν,

καὶ πρὸς τὴν ἁγίαν νηστείαν ετοιμασίαν, ἵνα προ- guem luminem reddunt, ad breve tempus abstinentes, jejunium exordianur, puri purissimum, sanctique intemeratum. Hinc etiam factum est, ut Patres prius tribus hebdomadibus animum expurgent, in honoren Triadis, quæ jejunii sunt, erangelicis Salvatoris nostri verbis prædicantes, excitantesque nos ad penitentiam et expurgationem. Et per Publicani et Pharisæi parabolam, non esse laboribus superbiendum, sed compescendos animi conatus, docent, et hac potius ratione salutem coIDparandam. Per Prodigi parabolam, non esse despondendum, sed revertendum confessione ad Patrem οptimum atque humanissimum. Per recordarionem Salvatoris nostri adventus, incorrupti illius jadicit timorem incutiunt, et per misericordiam in pauκαθαρθέντες τῇ νηστεία προσέλθωμεν, καὶ ἀπὸ βρωμάτων λιπαινόντων καὶ σαρκωδῶν πρὸς ὀλίγον έγ κρατευσάμενοι, τῆς νηστείας ἁψώμεθα, καθαροὶ τῆς καθαρωτάτης, καὶ ἅγιοι τῆς ἁγνῆς. Διὸ καὶ πρότερον μὲν οἱ Πατέρες τὴν ψυχὴν ἐκκαθαίρουσιν ἐν τρισὶν ἑβδομάσιν εἰς τιμὴν τῆς Τριάδος, τὰ περὶ τῆς νηστείας κηρύττοντες τοῖς εὐαγγελικοῖς τοῦ Σωτῆ μας βήμασι πρὸς τὴν μετάνοιαν καὶ τὴν κάθαρσιν ἡμᾶς ἐκκαλούμενοι. Καὶ διὰ μὲν τοῦ τελώνου καὶ Φαρισαίου μὴ ἐπαίρεσθαι τοῖς πόνοις, ἀλλὰ ταπει νοῦσθαι διδάσκουσι, καὶ μᾶλλον οὕτω σώζεσθαι· διὰ δὲ τῆς τοῦ ἀσώτου παραβολῆς μὴ ἀπογινώσκειν, ἀλλ' ὑποστρέφειν ἐν ἐξομολογήσει πρὸς τὸν 352 ἀγαθόν Πατέρα τε καὶ φιλάνθρωπον. Διὰ δὲ τῆς ὑπομνήσεως τῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν δευτέρας παρ. peres instruunt, nos quoque misericordiam conseουσία; εἰς φύσιν ἐμβάλλουσι τοῦ ἀδεκάστου κριτηρίου αὐτοῦ· καὶ διὰ τοῦ πρὸς τοὺς πένητας ἐλέου παριστῶσιν, ὡς ἐλεηθησόμεθα. Τελευταῖον δὲ τὰ τῆς ἐξορίας τοῦ 'Αδάμ προτιθέασιν, ήτις ἐγεγόνει διὰ τρυφῆς τε καὶ ἡδονῆς πρὸς τὴν νηστείαν ἡμᾶς διεγείροντες. Όθεν καὶ τὴν πρὸ τῆς νηστείας ἑβδο μάδα οὐ κρεοφάγον, ἀλλὰ τυροφάγου είναι νενομο θετήκασι· καὶ προεόρτιον τῆς νηστείας ταύτην φασί. Καὶ τριῴδια ψάλλειν καὶ ἰδιόμελα, ὡς καὶ κατὰ τὴν ἁγίαν Τεσσαρακοστὴν διατύπωσαν. Καὶ τὰς δύο ταύτας μέσον τεθείκασι νηστείας Τετράδος τε καὶ Παρασκευῆς, ἐν οἷς καὶ προφητῶν ῥήσεις περὶ νηστείας, καὶ τοὺς περὶ αὐτῆς λόγους τοῦ θεοφάντορος Βασιλείου λέγεσθαι διετάξαντο. Οθεν καὶ ὡς τὸ ἀρχαῖόν φησι τυπικὸν τῆς μεγάλης Εκκλησίας, ὁ πατριάρχης κατὰ τὴν Τετράδα τῆς Τυροφάγου πρώτ τις ἐλειτούργει τὰ προηγιασμένα, ἐν ᾗ δὴ καὶ τῇ Παρασκευῇ μετὰ τῆς νηστείας καὶ τυρὸν ἐσθίειν ἔθος ἦν, πρὸς ἀναίρεσιν αἱρετικῆς τινος δόξης. Εν ταῖς δυσὶν οὖν ἐκείναις τῆς Τυροφάγου νηστείαις τὰ τῶν προηγιασμένων οὕτως ἐτελεῖτο ἐξαρχῆς· καὶ ἐν ταῖς παλαιαῖς εὑρίσκεται διατάξεσι, καὶ τὰ ἀναγνώσματα μαρτυροῦσι τὰ προφητικά, ὡς εἰρήκα μεν· καὶ τὸ μηδὲ Εὐαγγέλια λέγεσθαι ἐν αὐταῖς ταῖς ἡμέραις, ὡς οὐδὲ ταῖς πέντε τῆς ἑβδομάδος ἐν πάσῃ τῇ Τεσσαρακοστή, ὡς πάντα δηλοῦσι τὰ εὐαγγελικά βιβλία. Καὶ κατὰ τὴν ἁγίαν δὲ καὶ μεγάλην Παρασκευὴν οὕτως ἐξαρχῆς προηγιασμένα ἐτελεῖτο. Ο γάρ ποτε τοῖς Πατράσιν ἐδόκει ἀνεκτὸν εἶναι ἡμέ· ραν τινὰ παρελθεῖν, καὶ μὴ ἑωρακέναι διὰ τῶν μυ στηρίων τὸν Κύριον, δι' ὧν ἔφη καὶ αὐτὸς ἂν εἶναι μεθ᾿ ἡμῶν· καὶ τὸν Ἰδοὺ ἐγὼ μὲν ὑμῶν εἰμι πά σας τὰς ἡμέρας ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος. Τοῦτο γὰρ ἔφη, οὐχ ότι μετὰ ταῦτα οὐκ ἔμελλεν είναι πάντοτε μεθ' ἡμῶν, πῶς; ὁ πρὸς τὸν Πατέρα ἐν τῷ εὔχεσθαι λέγων, Πάτερ, οὓς δέδωκάς μοι, θέλω ἵνα ὅπου εἰμὶ ἐγώ, κἀκεῖνοι ὦσι μετ' ἐμοῦ, Ένα θεωρώσι τὴν δόξαν τὴν ἐμήν. Καὶ πρὸ ὀλίγου, Καὶ ἐγὼ τὴν δόξαν ἢν δέδωκάς μοι δέδωκα αυτ τοῖς, ἵνα ὦσιν ἔν, καθὼς ἡμεῖς ἐν ἐσμεν, καὶ ἐγὼ ἐν αὐτοῖς, καὶ σὺ ἐν ἐμοὶ ἵνα ώσι τετελειω μένοι εἰς ἔν. Ἀλλ᾿ ἕως μὲν τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνας ἔσται διὰ τῶν μυστηρίων αὐτοῦ. Ἔτι δὲ PATROL. GR. CLV. cuturos. Tandem exsilium Adami proponentes, quod propter luxum et voluptatem accidit, ad jejunium adbortantur. Proptereaque hebdomadem, quæ ante jejunium est, ut a caruibus abstineretur, non item a casco, lege sanxerunt. Quam jejunii profestum nuncupant, et Triodia canere, et filiomela, ut aliis sacri Quadragesimalis jejunii diebus praescripserunt, et duas hasce melias ad jejunandum posuere, feriam quartam et sextam; qui. Lus et prophetarum de jej mio dicta, et de hue codem divini Basilii orationes legendas esse decreverunt. Hine, ut retustum Typicum refert magna Ecclesis, patriarcha, Tyrophagi feria quarta, primus ante allos Præsanctificata celebrabat, qua et feria sexta cum jejunio caseum edere muris crat, ad refellendam quamdam hæreticam senten - tim. lllis itaque duobus Tyrophagi jejuniis, Pre sanctificatorum missa, ab initio, hoc modo peragebatur, ut et in antiquis constitutionibus animadvertitur et prophetarum lectiones testantur, ut diximus; et quod Evangelia illis diebus non recitantur, quemadmodum et reliquis quinque univers Quadragesima hebdomadibus, ut omnes ErangeHorum libri commonefaciunt. Sancta quoque et magua Feria sexta, ab initio, hac ratione, Præsanctifirata peragebantur. Neque enim: Patribus sustinendum vi«lebatur, diem aliquem præteriisse, neque per mysteria Domirum conspexisse, - per quæ, ut et ipse aiebat, unum nobiscum esset. Et, «Erce 1'80 vobiscum sum omnibus diebus usque ad consum• mationem saeculi. lloc porro dixit, non quod postra semper non esset una nobiscum futurus; qui enim id fieri potuit, cum ipse ad Patrem inter orandumi diceret: «Pater, quos dealisti mihi, volo, ut, ubi ego sum, et illi sint mecum, ut videant gloriam meam. Et paucis interjectis: «Et ego gloriam, quam dem disti mihi, dedi eis, ut sint unum, quema:¡modum et nos uuum sumus, et ego in illis, et tu in me, ut sint perfecti in unum; › verthutamen ad cousumijationem usque sæculi erit per sua mysteria. Præterea id quoque dixit, quod nunc non vidcatur, postquanı corpore ascendit, quousque tum venerit: ne quis in cam sententiam iverit, eum nunc non esse no29 sæ

biscum, quod non sit nobis conjunctus, sed credat, ἡ τοῦτο εἴρηκε, καὶ διὰ τὸ μὴ ὁρᾶσθαι νῦν μετὰ τὸ multo intervallo dissitum, nobiscum esse, unumque cum nobis, suis mysteriis, fieri. Tum vero vide bimus eum sicuti est, ut dilectus tradit. Et hac ratione perpetuo una cum Domino erimus, ut Paulus docet. Sed nunc nescio qua ratione desitlum sit eo tempore Præsanctificata peragi: opinor autem quod perfectum jejunium non sit, neque Missam, uti moris est, perfectam fieri, ideoque etiam Præsanctificata neglexisse. Adhuc etiam ex Hierosolymitano Typico, quod proprium monachorum est, et aliud a magnæ Ecclesiæ Typico, quod universa Ecclesiæ sequebantur; continuæ vero gentium irruptiones ordinem illius perverterunt, et nanc. in catholica tantummodo Thessalonicensium Ecclesia reliquum est. Sancta vero et magna Parasceve non perfectam Missam celebramus, quod tradens, feria Dominus mysteria in memoriam suæ passionis, feria sexta passionem volens subiit, ut dictum est, et per crucem semetipsum sacrificavit, facultatem præbens iis qui ipsum morti tradebant. Quapropter veluti in divino ejus corpore sacrificio per passionem peracto, non est necesse rursus, ut nos, que ad memoriam passionis ejus faciunt, peraganus, cum ipse tum eam subierit: proptereaque absolutum sacrificiam facere, eo tempore prorsus traditum non recepimus. Verumtamen PræsanctiAcata proponere et ministrare accepimus, quemadmodum in multis supra recensitis Constitutionibus, librisque reliquis antiquis, in quibus Evangelia seriptaque apostolica digeruntur, hoc idem scriptum invenies. Nihilominus nunc ex monastico Hierosolymorum Typico in usu non est. Non itaque, quod in allis jejuniis præsanctificata non fuut, ea contemnenda sunt, sed observanda potius; cum et in magno jejunio, Sabbato et Dominica, perfeelam missam celebramus, et in aliis etiam jejuniis, quæ violare nefas, veluti vigilia Christi natalium, Lumioum, et magna feria v, ita peragimus, nec in illis jejunium solvimus quod perfecto sacrificio utamur. luo et magnum, sacra Quadragesiinæ additum, alia quoque jejunia esse innuit: et ob id potius inter alias magna dicitur, quod et alia sint, ipsa vero alias superemincat. Apte igitur justeque haec vocatur deciina; quia etsi Deo, qui nos e nihilo creavit, vitam omnem nostram rectituere debemus, insuper tamen, prævaricationibus infirmi et debiles effecti, pluribusque sollicitudinibus carnis abrepti, tempora quædam præstituta et praepignerata habere debemus, in honorem et gloriam sjus qui nos plasmavit; in quibus a rebus vitæ avertentes, sancteque cogitantes de gratiarum • actione et laudibus erga Creatorem, de petenda ab ipso venia infinitorum peccatorum nostrorum; propterea statuta sunt tempora, Dominicæ dies, lesta et jejunis, et illud imprimis majoris hebdomadæ, integerrime' omnia Deo consecranda. Dantur enim ea lege ut non preoccupentur in agendo pro - necessitatibus terreuis, nullique libertas relinquitur ἀναληφθῆνα: σωματικῶς ἄχρι τοῦ ἐλθεῖν τότε, ἵνα μή τις νομίσῃ, ὅτι γε μὴ δρώμενος ἡμῖν, μεθ᾿ ἡμῶν οὐκ ἔστι νῦν, ἀλλὰ πιστεύῃ ὡς ἀδιαστάτως ἐστὶ μεθ᾿ ἡμῶν, καὶ ἐν γίνεται μεθ᾿ ἡμῶν τοῖς μυστη ρίοις αὐτοῦ. Τότε δὲ ὀψόμεθα αὐτὸν καθώς ἐστιν, ὡς καὶ ὁ ἡγαπημένο; φησί, καὶ οὕτω πάντοτε σὺν Κι ρίῳ ἐσόμεθα, ὥσπερ ὁ Παῦλος διδάσκει. Αλλ' οὐκ οἶδ' ὅπως τοῦτο νῦν ἡμέληται, τὸ προηγιασμένα τότε λειτουργεῖσθαι. Οἶμαι δὲ διὰ τὸ μὴ τελείαν Τ. και νηστείαν, καὶ μηδὲ λειτουργίαν ὡς ἔθος τελείαν γίνεσθαι, καὶ τῆς τῶν προηγιασμένων καταμελήσα:. Ἔτι δὲ καὶ ἀπὸ τοῦ Ἱεροσολυμητικού τυπικοῦ, ὅπερ μοναχικόν ἐστιν. "Ετερον δ' ἐστὶ τὸ τῆς μεγάλης Ἐκκλησίας, ὅπερ δὴ καὶ πᾶσαι εἶχον ἐκκλησίας. Αἱ συνεχεῖς δὲ τῶν ἐθνῶν ἐπιδρομαὶ τὴν τάξιν τού του κατέλυσαν. Ἐν τῇ καθολικῇ δὲ μόνῃ ὑπολέλει πται τῶν Θεσσαλονικέων Ἐκκλησίᾳ. Τῇ δὲ ἁγίᾳ καὶ μεγάλη Παρασκευῇ οὐ τελείαν λειτουργίαν ποιού μεν, ὅτι παραδοὺς τῇ πέμπτῃ ὁ Κύριος τὰ μυστή ρια εἰς ἀνάμνησιν τοῦ πάθους αὐτοῦ, κατὰ τὴν Παρασκευὴν τὸ πάθος εκουσίως ὑπέμεινε· καὶ διὰ τοῦ σταυροῦ ἱερούργησεν ἑαυτὸν τῷ Πατρὶ ἐθελουσίως, ὡς εἴρηται, έκδοὺς ἑαυτὸν, καὶ οὐ προδούς, τοῖς βουλομένοις φονεῦσαι. Διὸ καὶ ὡς γεγενημένης ἐν τῷ θείῳ αὐτοῦ σώματι τότε τῆς θυσίας διὰ τοῦ πάθους, οὐ χρεία πάλιν ποιεῖν ἡμᾶς τὰ εἰς ἀνάμνησιν τοῦ πάθους αὐτοῦ, ὅτι αὐτὸς τοῦτο πέπονθε. Διὰ τοῦτο τελείαν μὲν τότε θυσίαν ἐνεργεῖν οὐ παρελά βομεν ὅλως προηγιασμένα δὲ προτιθέναι καὶ λει τουργεῖν παρελάβομεν ὡς ἐν πολλοῖς τῶν ἄνωθεν διατάξεων. Καὶ ἐν εὐαγγελικαῖς καὶ 353 ἀποστο λικαῖς βίβλοις ἀρχαίαις εὑρήσεις τοῦτο γεγραμμένον. Όμως δὲ νῦν οὐκ ἐνεργεῖται ἀπὸ τοῦ μοναχικοῦ τῶν Ἱεροσολύμων τυπικοῦ. Οὐ κατὰ τοῦ το οὖν ὅτι οὐ προηγιασμένη λειτουργία τελεῖται ἐν ταῖς ἄλλαις νηστείαις, ἐκείνας παροπτέον, ἀλλὰ τηρητέον μᾶλλον. Ἐπεὶ καὶ ἐν τῇ μεγάλῃ νηστεία Σαββάτῳ τε καὶ Κυριακῇ τελοῦμεν λειτουργίαν τελείαν· καὶ ἐν ἄλλαι; δὲ ἀπαραβάτοις νηστείαι;, τῆς τε παραμονῆς τῶν Χριστοῦ γέννων φημί, καὶ τῶν Φώτων, καὶ κατὰ τὴν μεγάλην Πέμπτην, οὕτω ποιοῦμεν· καὶ οὐ καταλύομεν τὴν νηστείαν ἐν αὐτ ταῖς, διὰ τὸ τελείως ἱερουργεῖν. Καὶ τὸ μεγάλην δὲ καλείσθαι τὴν ἁγίαν Τεσσαρακοστὴν, καὶ ἄλλα; εἶναι διδάσκει νηστείας. Καὶ διὰ τοῦτο μάλλον μεγάλη λέγεται, ὅτι καὶ ἔτεραί εἰσιν· αὕτη δὲ τούτων ύπερέ. χει. Αποδεκάτωσις δὲ δικαίως αὕτη λέγεται· ὅτι εἰ καὶ πᾶσαν ἡμῶν ὀφείλομεν τῷ Θεῷ ἀνατιθέναι τὴν ζωήν, ἐπεὶ καὶ διὰ τοῦτο ἐκ μὴ ὄντων γεγόναμεν, ἀλλ' ὅμως τῇ παραβάσει ἀσθενεῖς γεγονότε;, καὶ τὸ πλέον περὶ τῆς σαρκὸς μεριμνώντες, κἂν καιρούς αποτεταγμένους ἔχειν ὀφείλωμεν, εἰς τε τιμὴν καὶ δόξαν τοῦ πλάσαντος, καὶ ἀποχὴν τῶν βιωτικών, καὶ φροντίδα τινὰ τῆς τε εὐχαριστίας καὶ δοξολο γίας τοῦ κτίστου, καὶ αἴτησιν ἀμέσως παρ' αὐτοῦ τῶν ἀμυθήτων ἡμῶν ἁμαρτιῶν· δι᾿ ἣν αἰτίαν καὶ Κυριακαί, καὶ ἑορταὶ, καὶ νηστείαι, καὶ ἐξαιρέτως αὕτη παραδέδοται. Καὶ ἀφιερωμένοι πᾶται θεῷ, καὶ

τῷ μὴ προαιρουμένῳ κατ' ἀνάγκην ἐνεργεῖν δεδομέ- vel unam solvendi. In hoc autem Patrum scopus ναι. Καὶ οὐδεὶς μίαν τινὰ καταλύσα: ἄδειαν εἴληφε. Καὶ ὁ περὶ τούτου δὲ τῶν Πατέρων σκοπὸς ἀγαθὸς λίαν και φιλανθρωπότατος, καὶ μοναχοῖς καὶ λαϊκοῖς ὠφέλιμός τε καὶ ἐλαφρὸς καὶ οὐ βίαιος. Εγκράτεια γὰρ καὶ οὐκ ἀσιτία τὸ παραδεδμένον, καὶ εἰς ὑπόμνησιν Θεοῦ ἄγον ἡμᾶς, καὶ τῶν ἡμετέρων ἁμαρτημάτων φροντίσαι καὶ τοῦ θανάτου καὶ τῆς ἀντιποδόσεως. ἔτι δὲ καὶ τῆς εὐσεβείας εἰς φυλακήν τε καὶ δεῖγμα, καὶ εἰς χρηστὸν ἔθος δι' ὀλίγου πόνου τινός. Ἐκ τούτου δὲ ἡ σωτηρία καὶ μὴ γινωσκόντων ἡμῶν Θεοῦ ἑλέει διὰ τῶν μικρῶν τούτων ἡμῖν ἐπιβραβεύεται. Οὐ κόπος οὖν καὶ τοῖς κοσμικοῖς μικρὸν ἐγκρα τευομένοις, εἰς πάντα ἄδειαν ἔχουσι, πλὴν ὀλιγίστων τινῶν, τοῖς δέ γε μοναχοῖς ἀεὶ ἐποφειλομένη ή εγκράτεια ἐστι καὶ νηστεία, ὡς καὶ θεῷ ἐπηγγείκαντο. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΝΖ'. Άρα λαμβάνουσί τι διὰ τῶν εὐχῶν τὰ προηγια σμένα άγια; Τα προηγιασμένα ἀγιώτατα δῶρα οὐδὲν διὰ τῶν ἐπιγινομένων εὐχῶν προσλαμβάνουσι, τέλεια γὰρ εἰσι. Καὶ οἱ λεγόμεναι ἐν τῇ λειτουργία εὐχαὶ τοῦτο δὴ μαρτυροῦσι, δεήσεως οὗται καὶ ἱλασμοῦ ὑπὲρ ἡμῶν, διὰ τῶν προκειμένων φρικτών μυστηρίων, τοῦ σώματος καὶ αἵματος τοῦ Μονογενοῦς, τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα ἡμῖν [λεούμεναι, καὶ πρὸς τὴν μετοχὴν τῆς κοινωνίας Χριστοῦ ἱκανοὺς ἡμᾶς ἐργαζόμεναι. Αἱ εἴσοδοι δὲ ἡ μὲν ἔστι τοῦ ἑσπερινοῦ, ἡ δευτέρα δὲ διὰ τὸ ἀπενεχθῆναι τὰ δῶρα ἐν τῇ τραπέζῃ, καὶ ὥστε ἡμᾶς κατιδόντας καὶ προσκυνήσαντας καθαγια σθῆναι τῇ αὐτοῦ θεωρίᾳ καὶ χάριτι. Τί δὲ τυποῦσιν αὖ:τι αἱ εἴσοδοι, ἐν ἄλλοις εἰρήκαμεν. Αλλ' οὐδὲ Ένωσιν ἑτέραν ποιοῦμεν· πῶς γάρ; ἐπειδὴ τετελειω μένος ὁ ἄρτος ἱερουργηθεὶς καὶ ἀνυψωθεὶς, καὶ ἡνωμένος τῷ θείῳ αἷματι. Αλλ' ἐν τῷ ἱερῷ ποτηρίῳ εἰσάγεται δίχα τινὸς ἐπιλεγομένης εὐχῆς οἶνός τε καὶ ὕδωρ, ἵνα μελισθέντος τοῦ θείου ἄρτου, καὶ κατὰ τὸν τύπον ἐν αὐτῷ εἰσαχθείσης τῆς ἄνω μερίδος, ἁγιασθῶσι τῇ μετοχῇ τὰ ἐν τῷ ποτηρίῳ, καὶ κατὰ τὴν ἐν τῇ λειτουργίᾳ τάξιν, ἔκ τε τοῦ ἄρτου κοινωνήσῃ καὶ τοῦ ποτηρίου ὁ ἱερεύς, μεταδώσῃ τε καὶ τοῖς χρείαν ἔχουσι μετασχεῖν, εἴτε ἱερωμένοις ἐντὸς κατὰ τὸ ἔθος, εἴτε λαϊκοῖς διὰ τῆς λαβίδος. Ὅπερ δὴ καὶ βουλόμενοί τινα κοινωνῆσαι τῶν μυ στηρίων, χωρὶς ἱερουργίας ἀπὸ τοῦ φυλαττομένου άστου μερίδα λαμβάνοντες, καὶ οἴνῳ σὺν υδατι μιγνύντες, ἢ καὶ ξηρῷ πολλάκις μόνῳ τῷ 154, ζωο ποιῷ ἄρτῳ χρώμενοι ὡς ἡνωμένῳ τῷ αἵματι, τὴν κοινωνίαν ποιούμεν. Ενταῦθα δὲ ἐν τῇ λειτουργίᾳ τῶν προηγιασμένων, διὰ τὸ τὸν τύπον τελεσθῆναι τῆς κοινωνίας, ὡς εἴρηται,καὶ διὰ τὸ εἰ χρεία ἐστὶ πλείο νας κοινωνῆσαι, τοῦτο γίνεται. Οὐ τῇ ἐπικλήσει τοίνυν τοῦ ἁγίου Πνεύματος καὶ σφραγίδι τὰ ἐν τῷ ποτηρίῳ ἐν τῇ προηγιασμένη λειτουργία καθαγιάζεται, ἀλλὰ τῇ μετοχῇ καὶ ἐνώσει τοῦ ζωοποιοῦ ἄρσώματος ἀληθῶς ὄντος τοῦ Χριστοῦ, καὶ ἐναλ μένοι τῷ αἷματι. του, optimus et benevolentissimus, monachis necnon laicis utilissimus, facilis nec coactus: temperantia cuim traditione præscribitur, non exinanitio; in memoriam Dei nos revocat, et in considerationem propriorum peccatorum et mortis et mercedis adduıcit, simul et in custodiam et demonstrationeu pictatis, et in utiliorem usum laboris minimi. Ex his salus etiam non sollicitius agentibus: miseretur Deus et coronat nos pro parvis istis ĉuris. Nullus igitur labor eis qui in mundo sunt a pancis abstinendum; libertas ad omnia, exceptis paucissimis quibusdam; monachis vero perpetuo servanda sunt temperantia et jejunium, siquidem publice voverunt. QUESTIO LVH. Num præsanctificatis sanctis donis aliquid per preces I accedat? Præsanctificata sanctissima munera nihil per preces quæ supra illa flunt accipiunt: perfecta enim sunt. Idque abunde testantur preces quæ ia Missa recitantur, tanquam quæ supplicationis et propitiationis sunt, pro uobis per proposita tremenda mysteria corporis et sanguinis Unigeniti Deum et Patrem nostrum propitium reddentes, aptosque nos ad communionem Christi constituentes. Introituum hic quidem Vesperi est, alter vero, ut dona ad altare transferantur, et nos ipsi, ea videntes et adorantes, eorum aspectu et gratia sanctificemur. Quid porro notent hi introitus, a nobis jam alibi dictum est. Sed nec unionem aliam facimus. Qua enim ratione id flet, cum panis perfectus, sacrifi. catus, exaltatus, et divino sanguine tinctus sit? Verum in sacrum calicem immittitur sine ulla prece vinum et aqua, ut, divino pane diviso, et, ut ordo postulat, superiori particula in illum injecla, participatione illius, quæ in calice sunt, sanctitatem habeant: sicque, ut in Liturgia fieri solet, et pane et calice sacerdos communicet, aliisquo sive in sacris ordinibus constitutis pro more intus sanctuarium, sive laicis, communione indigentibus, cochleari distribuat. Nos etiam, cum quempiam mysteriorum participem facere volumus sine pravio sacrifcio, a conservato pane particulam desumentes, et vino atque aquæ immiscentes, sæpe etiam sic eo solo vivifico pane utentes, tanquam qui jam sanguine tiuctus est, communionem expedimus. At in missa Præsanctificatorum, ut ordo communionis observetur, sient diximus, et quod plures communicent, hoc fit. Non itaque invocatione Spiritus sancti et illius signaculo, quum in calice sunt, in Præsanctificatorum missa sanctificantur, sed participatione et unione vv.dici pauis, qui vere curpus Chrisui est, et jam sanguine tinctus. ' by Google

QUESTIO LVIII. a ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΝΕ. in Missa præsanctificatorum fragmen divini Ἐν τῇ λειτουργία των προηγιασμένων χρή προσ panis an integer afferri debeat? φέρειν καὶ τμήμα του θείου άρτου ή όλον; Panis porro non debet esse particulą, sed into- Οφείλει δὲ καὶ ὁ ἄρτος μὴ τμῆμα εἶναι, ἀλλὰ per, ut in partes, uti moris eos, dividi possit, tra- τέλειος, ὡς ἂν μελισθῇ κατὰ τὸ ἔθος, καὶ κλασθεὶς etusque distribuntur; hoc enim minus habet n. μεταδοθῇ. Τοῦτο γὰρ λείπεται ἀπὸ τῆς ἐντελούς missa perfecta. Εt aqua calida tune quoque intre λειτουργίας. Καὶ τὸ ζέον δὲ τότε εἰσάγεται, οὐ χάριν Et & mittitur, non perfectionis alicujus gratia, cum nos τινὸς τελειώσεως, ἐπεὶ οὐδὲ κατὰ τὴν τελείαν λεν in missa perfecta ob perfectionem aliquam intro- soupylav &à schelwelv tive cladyetas, &là' bus τουργίαν διὰ τελείωσίν τινα εἰσάγεται, mittatur, sed ut tepido tremendo illo calipe facto, χλιαροῦ τοῦ φρικτοῦ ποτηρίου γενόμενοι, ἐννοῶμεν, illud animo concipiamus, etiam Christo demerino, zal vexpulivros Xproved, why misel ὡς καὶ νεκρωθέντος Χριστοῦ, τὸ ζωοποιὸν αὐτοῦ vivifcum illius corpus & divinitate neque avul- σῶμα ἀχώριστον ἦν καὶ ἀδιαίρετον τῆς θεότητος, sum neque separatum, quemadmodum divina ejus al & Bela fuxh, xal saw depy coveóὡς καὶ θεία ψυχή, τῶν ἐνεργειῶν τοῦ Πνει anima, sod operationibus Spiritae fuisse oppletum, ματος· πλήρες. Καὶ τοῦτο τὸ θερμὸν ἐκτυποι, ὅτι Nad quoque calida innuit, Spiritum esse vivifcum, ζωοποιὸν τὸ Πνεῦμα, καὶ τοῦ ζωοποιοῦ σώματος τοῦ et vividco Spiritu a Christo non sejuncto, neque di- Χριστοῦ μὴ ἀποστὰν, οὐδὲ ἡ θεότης αὐτοῦ κεχώρι vinitatem ab eo fuisse divisam. Immo et aqua, imago σται. Αμα οὖν καὶ τὸ ὕδωρ τὸ Πνεῦμα εικονίζει eet Spiritus, qui aqua nuncupatur, et calor, tanquam ὕδωρ καλούμενον, καὶ τὸ θερμὸν ὡς τοῦ πυρὸς τὴν qui ab igne set divinitatis, quod Deus noster ignis θεότητα. Ὅτι ὁ Θεὸς ἡμῶν πῦρ καταναλίσκον, φησί. absumens est; ideoque, cum cam infundit, dicit: Διὸ καὶ ἐπιλέγει, ο Μέσις Πνεύματος αγίου. Αμήν. Calor Spiritus sancti, Amen.» Quare nullam majo- Ὅθεν καὶ οὐ πλείονα χάριν τινὰ τὰ θεῖα δώρα λαμrem gratiam divina munera accipiunt, cum perfócta βάνουσι τέλεια ὄντα· ἀλλὰ δι' ἡμᾶς προτίθεται με sint; sed causa nostri tantummodo proponuntur, νον, ἵν᾿ ἁγιασθῶμεν ἡμεῖς δι' αὐτῶν τε καὶ τῶν per an necnon et preces.sanctificomur.. εὐχῶν. QUESTIO.LIX. Quare et in aliis anni diebus non celebretur missa Prasanctificatorum. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΝΟ. Διατί καὶ ἐν ἄλλαις τοῦ χρόνου ἡμέραις οὐ 2 τουργεῖται ἡ λειτουργία των προηγιασμένων. Οὐ χρὴ παρὰ τὰς τεταγμένας ἡμέρας προηγε - σμένα λειτουργεῖν· οὐ γὰρ παραδέδοται. Ο τοίνυν Diebus, quibus ex præscripto Præsanctificatorum missa non imperatur, ab ea celebranda abstinendum ort: qui enim præter id quod tradium est agit, η παρὰ τὰ παραδεδομένα ποιῶν κανονίζεται, ο Φυλάσ pœnis obnoxius fit, ‹ Servate namque, ait Paulus, traditiones, quas tradidimus vobis, sive per vocem, sive per epistolam. › Hoc itaque ot-jp aliis servandum est omnibus, quæ ab antiquo nobis tradita sunt. QUESTIO LX. Ecquis primus tradiderit divinum`sanctumque habiIxm monachorum, quare angelicus dicatur, et quæ sit illius tradití ratio. De angelica et divina monastica professione primas scripsit Dionysius: sed illam instituit, ipse Salvator, observaverunt ejus discipull. Non enim solummodo a sanctis Pachomio, Paulo Thebano et Antonio incepit et leges invenit, ut quidam dixerunt, sed ab ipso Salvatore et in apostolos, iuvexit; nam et illi monastice vivebant in continentia, in paupertate, in cibis, in vestibus, in orationibus; et inter successoreş aucta est et inter sanctos Patres mirifice splenduit. Quidam etiam fideles idiota conseerandi accedebant huic vitæ tempore jam apostolorum: et hoc manifestum est in monacho Demophilo quain Dionysius vocat Dei famulum vei nouachum, Denim colentem: et mysterium exponit monastica perfectionis, quam aperte ponit postremo ordine corum qui se Deo colendo devovent. Illad et prophete præfigurabant sicut et cætera vitæ Salvatoris; crucem et passionem, resurrectionem et ascensionem, nativitatem ejus sine semine humano, sanctissimum ejus baptisma et sanctam ejus σετε γάρ, φησὶ Παῦλος, τὰς παραδόσεις ἂς παραδώ καμεν ὑμῖν εἴτε διὰ λόγου, είτε δι᾽ ἐπιστολῆς. Τοῦτο οὖν τηρητέον καὶ ἐπὶ τοῖς ἄλλοις τοῖς παρα δεδομένοις ἄνωθεν πᾶσι. Τὸ θεῖον καὶ ἅγιον σχῆμα τῶν μοναχῶν τις δ παραδούς; καὶ πῶς ἀγγελικόν λέγεται; διατί παραδέδοται; Περὶ τοῦ ἀγγελικοῦ καὶ θείον μοναχικού σχήμα τοῦ πρῶτον μὲν ὁ θεῖος ἔγραψε Διονύσιος· τὸ περὶ τούτου δὲ καὶ αὐτὸς παρέδωκεν ὁ Σωτήρ. Καὶ τοῦτο οἱ τούτου ετήρησαν μαθηταί. Οὐ γὰρ ἀπὸ τῶν ὁσίων μόνον, Παχωμίου τε καὶ Θηβαίου Παύλου, καὶ Δν τωνίου τοῦτο ἤρξατο ή γενομοθέτηται, ώς τινές φασιν, ἀλλ' ἀπ' αὐτοῦ τοῦ Σωτῆρος καὶ εἰς τοὺς ἀποστόλους ἐλθὸν, ἐπεὶ κἀκεῖνοι μοναδικῶς ἔζων ἐν σε ἀγνείᾳ καὶ τροφαῖς καὶ ἐνδύμασι καὶ ἀκτησίᾳ καὶ προσευχαῖς, καὶ εἰς τοὺς μετ᾿ ἐκείνους ηυξήθη, καὶ εἰς τοὺς ὁσίους Πατέρα; ἐξέλαμψε. Καὶ ἱερωμένοι δὲ μετήρχοντο τοῦτο καὶ ἰδιῶταί τινες ἐν τῷ καιρῷ τῶν ἀποστόλων. Καὶ δῆλον ἀπὸ μοναχοῦ Δημοφιλου, δν θεραπευτὴν ἤτοι μοναχός, Θεὸν θεραπεύοντα, ή θεοῦ θεράποντα καλεί Διονύσιος. Καὶ μυστήριον ἐκτίθησι μοναχικής τελειώσεως, καὶ τὴν τάξιν τούτου, ὅτι εὐθὺς μετὰ τοὺς ἱερωμένους ἐστί. Προετύπωσαν δὲ τοῦτο καὶ οἱ προφῆται, ὡς καὶ τὰ λοιπὰ τοῦ Σωτή ρος, τὸν σταυρὸν καὶ τὰ πάθη, καὶ τὴν ἀνάστασιν, καὶ ἀνάληψιν, καὶ τὸν χωρίς σπορᾶς τόπον, καὶ τὸ

Θειότατον βάπτισμα, καὶ τὴν ἱερὰν πολιτείαν, & conversationem, ut dictum est: omnia ferme ejus vitæ in plerisque sanctorum et prophetarum. Maxime quidem in Elia, qui, solus vivens, supra legem virgo permansit; et in Elisæo qui illi subjectus eral, et in monte babitabat, et in Baptista denique, qui castus, nudus vivebat, nec manducabat, et in desertis habitans poenitentiam praedicabat. Hæc omnia adimplevit Salvator et continuanda tradidit ea qua do ipso præfigurata fuerant. Solus enim est veritas et in veritate complevit omnia. Ex castissima Virgine natus est, virgo permansit, sanctissime visit, cibum mendicavit, pedibus iter fecit, non habuit ubicaput reclinaret, parce vixit usque ad mortem Patri· optime subjectus; persecutus. auritus et interemplus est, omnia æquo sustinens: tepe loca remota petens, solus orabat, pacis desiderium significans; perfectiora in monte docuit, et in monte quoque gloriam divinitatis ostendit, quam in æternum possidendam concessurus erat omnibus qui illam toto corde desiderantes pacem maxime quæsierint. Apostolis autem suis normam communiter vivendi ostendit, aperte docens propter ipsum relinquendum esse patrem et fratres et uxorem, et filios, et anes et agros et omnia quæ in mundo sunt ' prescripsitque eis tollere crucem, ut ipsum sequ entes et diligentes super omnia quæ in mundo sunt. ejus discipuli, magistro digni sic solum feri possent. De reliquo vita ejus sanctissima ut prophetam decet. el apostolum, sive potius angelum; nam angelorum virginitatem in:latus est et obedientiam et concentus et paupertatem et vigilantem orationem et ad Deum laudes et indefessam adorationem: hæc erat propria· Salvatoris nostri et vita et professio, et ita naturam nostram reparavit, et ad priorem reduxit gloriam, et nos exaltavit usque ad similitudinem Dei, dam similis nobis factus est: mundique corruptam Busain destruens vitam quæ nunc est et quæ iu peccatis constituebatur, illain supercœlestem vitam et niortem docuit. Monachus igitur non terrenus est Lujus mundi, sed coelestis et super humana negotia, et ejus conversatio vere, juxta Paulum, in caelis cat. et hoc Jesus docuit. hlcirco omnis monachus scial, quia non jam hujus est vitæ; sed præsenti vitæ mortuus, incorruptibilis et coelestis homo esse debet: 'C et cum Paulo dicat: Nihi mundus crucifixus est, et ego mundo.. Hoe cuim et tota monachi persona demonstrat. Color niger ut ostendat luctum et tristitiam et interitum caruis, et peccati tenebras. Tunsura capillorum propter mortificationem. Tunica pellicea proter gratiam Dei, vestimentum puritatis. Palliaın autem ut tegumentum Dei. Cacullio propter innocentiam et custodiam sensuum, et humilitatem et ad custodiendam puram et fortem animam in regendo corpore. Scapulare ad significandum crucem gestandam esse humeris post Salvatorem. Zona dicit fortitudinem, pudentiam et castitatem. Sandalia portat ut rectam ambulet viam ὡς εἴρηται, καὶ σχεδόν 355 ἅπαντα, καὶ πλεῖ στην τῶν δικαίων καὶ προφητῶν, μάλιστα δὲ Ηλιοῦ ἀναχωρῶν, καὶ παρθένος μένων ὑπὲρ τὸν νόμον, καὶ Ελισσαίος αὐτῷ καθυποτασσό μενος, καὶ οἰκῶν τὸ ὄρος, καὶ ὁ Βαπτιστής ὕστε ριν ἁγνὸς καὶ γυμνός καὶ ἄτροφος διαιτώμενος, καὶ ἐν ταῖς ἐρήμοις οἰκῶν καὶ κηρύττων μετάνοιαν. Τιτέλε!ωκε δὲ καὶ παραδίδωκεν, ὡς ἔρημεν, ὁ Σωτ'ρ, δι' δν πάντα προετυπώθη, ὁ καὶ μόνος ὑπάρ χων ἀλήθεια, ἐκ Παρθένου ἁγνῆς τεχθείς, καὶ παρθένος μένων, καὶ ἁγίως ζῶν, καὶ πτοιχεύων, καὶ πεζοπορῶν, καὶ μὴ ἔχων ποῦ τὴν κεφαλήν κλίναι, καὶ εὐτελῶς διαιτώμενος, καὶ ὑποτασσόμενος ἄχρι θανάτου τῷ Πατρὶ, καὶ διωκόμενος καὶ θλιβόμενος & καὶ πάσχων καὶ θανατούμενος, καὶ πάντα υποφέρων ππέως, καὶ ἀναχωρῶν πολλάκις, καὶ κατ' ἰδίαν προσευχόμενος, τὰ τῆς ἡσυχίας τυπῶν· ὅτι καὶ τὰ τελεώτερα ἐν τῷ ὄρει ἐδίδαξε, καὶ τὴν δόξαν αὐτοῦ τῆς θεότητος ἔδειξεν, ἣν ἀεὶ τοῖς καθαιρομένοις δι' αὐτὸν καὶ ποθοῦσιν αὐτὸν ὁλοκαρδίως φανεροί, καὶ μᾶλλον τοῖς ζητοῦσι δι' ἡσυχίας. Καὶ κοινοῦ δὲ βίου τάξιν ὑπέδειξε διὰ τῶν αὐτοῦ μαθητῶν. Καὶ τὸ κα· ταλιμπάνειν δὲ πατέρας δι' αὐτὸν, ἀδελφούς τε καὶ γυναῖκα, καὶ τέκνα καὶ συγγενεῖς καὶ ἀγροὺς καὶ πάντα τὰ ἐν τῷ κόσμῳ, νενομοθέτηκε τοῖς θέλουσιν αἴρειν τὸν σταυρὸν, καὶ ὀπίσω αὐτοῦ ἀκολουθεῖν, και μαθητὰς αὐτοῦ καὶ ἀξίους αὐτοῦ μόνους ἔφη τοὺς αὐτὸν ἀγαπῶντας μόνον πλέον τοῦ κόσμου παν τός. Λοιπὸν τὸ σχῆμα τὸ ἅγιον καὶ προφητικὴν καὶ G ἀποστολικὴν, καὶ ἐξαιρέτως ἀγγελικόν, ὡς τὴν παρ θενίαν τῶν ἀγγέλων μιμούμενον καὶ ὑποταγὴν καὶ ὑμνολογίαν, καὶ ἀκτημοσύνην, καὶ ἄγρυπνον προςειχὴν, καὶ δοξολογίαν καὶ λειτουργίαν ἀκάματον. ἰδίᾳ δὲ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐστι πολίτευμά τε καὶ σχήμα. Οὗτος γὰρ ἐπανορθῶν ἡμῶν τὴν φύσιν, καὶ εἰς τὸ ἀρχαῖον ἐπανάγων, καὶ Θεοῦ καθ᾽ ὁμοίωσιν ποιῶν, ἡμῖν ἡνώθη, καὶ καθ᾿ ἡμᾶς γέγονε. Καὶ ἀναιρῶν τὴν παροῦσαν τοῦ κόσμου φθαρτὴν ζωήν, ἥτις συνέστη διὰ τῆς παραβάσεως καὶ ῥοῆς, τὴν ἐπουράνιον ταύτην ζωήν, καὶ πολιτείαν ὑπέδειξε. Καὶ λοιπὸν οὐκ ἔτι ἐπίγειος καὶ τοῦ κόσμου τούτου ό μου ναχός, ἀλλ' ὑπερκόσμιος καὶ οὐράνιος, καὶ τὸ πολί τευμα ἀληθῶς μετὰ τοῦ Παύλου ἔχων ἐν οὐρανοῖ;, καὶ τοῦτο ἐπαγγελλόμενος. Διό γινωσκέτω πάς μου ναχές, ὡς οὐκ ἔστιν ἔτι τῆς παρούσης ζωῆς, ἀλλὰ τῷ βίῳ τούτῳ νενέκρωται, καὶ ἄφθαρτός ἐστι καὶ ἐπουράνιος άνθρωπος· καὶ κατὰ Παῦλον αὖθις εἰς πεῖν, Ο κόσμο; αὐτῷ ἐσταύρωται, καὶ αὐτὸς τῷ κόσμῳ.» Καὶ τὸ σχῆμα δὲ τοῦ μοναχοῦ ἅπαν τοῦτο δηλοῖ. Καὶ μέλαν μὲν ἅπαν διά τε το πένθος καὶ τὸν θάνατον τῆς σαρκὸς, καὶ τὸ ζοφώδες τῆς ἁμαρ τίας· ἐκ τριχῶν δὲ διὰ τὴν νέκρωσιν, καὶ τοὺς δερμα είνους χιτώνας. Καὶ χιτῶν μὲν διὰ τὴν ἐκ Θεοῦ χά ριν, τὸ τῆς ἀφθαρσίας ἔνδυμα καλλίον δὲ διὰ τὴν ἐκ Θεοῦ σκέπην· κουκούλιον δὲ διὰ τὴν ἀκακίαν καὶ φυλακὴν τῶν αἰσθήσεων, καὶ τὴν ταπεινοφροσύνην, το Galat., τι 16.

et desuper gradiatur frangatque omnem inimici & καὶ τοῦ ἡγεμονικοῦ δὲ τὸ καθαρόν τε καὶ περιφυλα virtutem. Denique penula providentiæ Dei imaginem refert quæ omnia continet, regit et conservat; signißrat deinde sepulcrum corporis, et tandem nibil inonachum posse facere de mundanis actibus, cum manus、 sub penula latentes habeat. In oninibus denique istis imago est crucis, nam crucifixa esse debet tota vita monachi; etenim crucem Domini imi- !atur et pariat, cum, at abo verbo dicam, habitus ille errorem depeNat, et maledictum mortis auferaı, et hominis substantiam liberet ab infirmitate, ab omni labe et arceat a voluptate: et paradisum ape - rit et cœlum, immortalitatem donat, et jam in terra cœlestís est principiam vitæ. Indumenta vero ironachi non solum oportet ut non sint variegata, sed neque serica vel linea esse debent, sed ex lana taulum et omnino paupertati consentanea, in operimentum solummodo gestata. Habitus enim monachi longe sit à lautitia et a splen1, dore et magnificentia: sed tantum habeat quæ necessaria sint et quasi redoleant indigentiam, minime vero superfuitatem. Carent enim ita vivere, ut adorent atque serviant constanter juxta prophetas et apostoles. κτικόν· ἀνάλαβος δὲ διὰ τὸ τὸν σταυρὸν ἐπ᾽ ὤμων αἴρειν καὶ ἀκολουθεῖν τῷ Σωτῆρι· ζώνη δὲ διὰ τὴν ἰσχύν, τὴν σωφροσύνην τε καὶ ἀγνείαν· ὁποδήματα δὲ, ἵνα τὴν εὐθεῖαν ὁδὸν ὁδεύῃ, καὶ ἐπάνω βαίνῃ τό σης δυνάμεως τοῦ ἐχθροῦ· ὁ μανδύα; δὲ διὰ τὸ περιεκτικὸν τῆς θείας προνοίας καὶ συνεκτικὸν καὶ φυλακτικὸν, καὶ διὰ τὸ εἰκονίζειν τὸν τοῦ σώματος τάφον, καὶ τὸ μὴ δύνασθαί τι πράττειν ὅλως τῶν κοσμικῶν, ἔνδον τὰς χεῖρας ἔχοντα. Καὶ ἐν πᾶσι τούτοις σταυρικός τύπος, ὅτι ἐσταυρωμένος ὅλος ὁ βίος τοῦ μοναχοῦ, καὶ τῷ ἐσταυρωμένῳ ἔπεται. Καὶ τὸν σταυρὸν αὐτοῦ μιμεῖται καὶ φέρει, καὶ ἁπλῶς τοῦτο τὸ σχῆμα την παρακοήν καταλύει, καὶ τὴν ἀρὰν τοῦ θανάτου, καὶ τὴν διὰ ῥοῆς μολυσμοῦ τε καὶ ἡδονῆς ἀνθρωπίνην σύστασιν. Καὶ τὸν παράδεισον διανοίγει. Καὶ τὸν οὐρανὸν αὐτὸν, καὶ τὴν ἀθανασίαν χαρίζεται καὶ τῆς αἰωνίου ζωῆς ἐστιν ἀπαρχή. Τα ἐνδύματα δὲ τοῦ μοναχοῦ οὐ μόνον ποικίλα είναι οὐ χρή, οὔτε σηρικά, οὔτε ἀπὸ λίνου, ἀλλὰ καὶ ἐξ ἐρίου πενιχρά, καὶ μόνον εἰς σκέπην. Πόῤῥω γὰρ τοῦ μου ναχικού σχήματος πᾶσα 356 Ορύψις καὶ περιττότης. Χρεία δὲ μόνον τῶν ἀναγκαίων καὶ τῶν ἀνηκόντων τῇ ἀσθενείᾳ, καὶ τούτων οὐ περιστῶν. Καὶ τὸ ἐξωσμένους δὲ εἶναι ἀναγκαῖον, ὡς λειτουργοῦντας Θεῷ καὶ διακονοῦντας αὐτῷ κατὰ τοὺς προφή της καὶ ἀποστόλους. QUESTIO LXI. Quam significationem habeant indumenta monachi et num semper hunc illis indutum esse oporteat. Τίνα σημασίαν τὰ τοῦ μοναχοῦ ἐνδύματα κεκτη· ται καὶ εἰ χρὴ ταῦτα τοῦτον πάντοτε ένδε δύσθαι. Quisque debet suæ professionis insignia proferre: hæc enim inducunt in sanctissimam ejus notionem: ad id enim forma vestium sacrarum religionis instituta est, ut illis induti in memoriam aducamur eorum quæ significant. Pondus autem non sunt, nec ferrenm onus, nec vinculorum catena: in illis denique monachi sepeliuntur; et sacerdotes cum sacerdotali ornatu sepulti“inveniuntur. Non quod cum illis resurrecturi sint, sed symboTum quoddan divinorum mysteriorum præ se ferunt, quo significetur eum qui talibus induitur vitam ad eorum virtutem instituisse; aut si ante non sic vixerit, simul ac illas vestes suscepit að novam et sanctam earum normam se statuisse gerere. Quisque ergo maneat in suo ordine proprio, η et consequenter sive monachus sive sacerdos suæ professionis et ordinis vestes induat, et sic accedat ad Deum, nt sit in religione vel in sacerdotio bealus. Cum vero et prasens tempus sit laboris mela, futurum contra mercedis requies, certo sciat ideo unusquisque, in quo ordine beate et sancte vixerit, quemque «portet in suo proprio habitu sepeliri, ne moriens gloria sua quasi exuatur. QUESTIO LXII. Καὶ πάντα τὰ σύμβολα δὲ τοῦ σχήματος ἐνδεδ σθαι χρή. Εἰς ἔννοιαν γὰρ ἄγουσι θειοτέραν. Καὶ διὰ τοῦτο τετύπωται, ἵνα αὐτὰ ἐνδυόμενοι, εἰς ὑπό μνησιν ἐρχώμεθα ὧν τυποῦσι. Καὶ οὐ βάρος ἐκ τοῦ του· οὐ γὰρ σιδηρὰ ταῦτα, ἢ ἕτεροί εἰσι δεσμοί - καὶ ὅτι συνθάπτεται ταῦτα τοῖς μοναχοῖς. Καὶ τοῖς ἱερεῦσι δὲ τὰ τῆς ἱερωσύνης ἁρμόδιον· οὐχ ότι μετ' αὐτῶν ἀναστήσονται, ἀλλ' ὅτι σύμβολα ταῦτα θείων τινῶν, καὶ πρὸς τὴν δύναμιν τούτων ὁ ἐνδυσάμενο ἔζησεν. Εἰ δὲ μὴ ἔζησεν οὕτως, ὅμως ἦλθε καὶ ὑπο έταξεν ἑαυτόν. Ἐπεὶ οὖν ἕκαστος ἔσται ἐν τῷ οἰκείῳ τάγματι, καὶ ὁ μοναχὸς, καὶ ὁ ἱερεὺς ἐκ τῶν ἐντε θεν τὰ τοῦ σχήματος καὶ τῆς τάξεως περιβάλλεται, καὶ σὺν τούτοις Θεῷ προσφέρεται· καὶ ὅτι ἐν τῷ σχήματι ἢ τῇ ἱερωσύνῃ εὑρέθη. Καὶ ἐπεὶ ὁ παρὼν μὲν καιρὸς ἐργασίας, ὁ δὲ μέλλων ἀνταποδόσεως, μαρτυρεῖται ἐντεῦθεν ἕκαστος, ὡς ἐν ᾧπερ εὑρέθη. τάγματι, κἀκεῖ συνταγήσεται. Διὸ καὶ μετὰ τοῦ ἀρ μοδίου τῇ τάξει σχήματος συνθάπτεσθαι δέον, ἵνα μὴ δόξῃ ὡς τοῦτο ἀπεβάλλετο θνήσκων. Quidam ex infirmitate ant ob aliam causam sedentes psallunt, sive in itinere, sive in nave, sive domi: alii totum precum officium absolvunt vesperi, alii alio tempore quid igitur faciendum? num offecium precum ideo quia sedent aliquis, intermitLendum, aut aliter agendum? Hare dicit Apostolus: 5 ue intermissione orain eodem gloriose constituendum fore. Idcirco ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΕΒ'. Τινὲς ἀσθενείᾳ ἡ καὶ ἄλλῳ τρ'πῳ τινὶ καθήμε να ψάλλουσιν ἢ ἐν ὁδῷ ἢ ἐν πλοίῳ ἢ οἴκῳ· τινὲς δὲ καὶ ἐν ἑσπέρᾳ τὴν ἀκολουθίαν πᾶσαν πληροῦσιν, ἄλλοι δὲ ἐν ἄλλοις καιροῖς. Τί οὖν ποιητέον; παραιτητέον τὴν ἀκολουθίαν διὰ τὸ καθῆσθαι, ἢ ἄλλο τι ποιεῖν; • Αδιαλείπτως προσεύχεσθε ἐν παντὶ εὐχαρ

manducatis, sive bibitis, sive aliud quid facitis, omnia in gloriam Dei facite.». El Dominus.: • Vigilate ergo, omni tempore orantes»,» Et David:- ‹ Benedicam Dominum in omni tempore *.» Cæterum oinne tempus utile ad orandum: et nullam debemus ab oratione expers terere. Quare neque in via, neque in mensa, neque in lectulo, neque in labore, neque inter colloquia, neque in afío quovis tempore, ab oratione defcere oportet. Psallere autem stando, vel sedendo, vel sub vesperain, vel mane: boc juxta morein cujusque constituendum vel pro viribus corporis, et habita ratione infrmitatis, et prout judicaverit qui spiritualiter præest: quia absque judicio et consilio sanctorum virorum στείτε ν, φησὶν ὁ Ἀπόστολος. Καὶ, ο Εἴτε ἐσθίετε, te. In omnibus gratias agite st, Et iterum: «δίνε εἴτε πίνετε, εἴτε τι ποιεῖτε, πάντα εἰς δόξαν Θεοῦ ποιεῖτε.» Καὶ ὁ Κύριος, Γρηγορεῖτε οὖν ἐν παντὶ καιρῷ δεόμενοι. Καὶ ὁ Δαβίδ, Ευλογήσω τον Κύ ριον ἐν παντὶ καιρῷ. Λοιπὸν πᾶς καιρὸς ἀναγκαῖος εἰς προσευχὴν· καὶ τοῦτο ποιεῖν ὀφείλομεν διαπαν τός. Διὸ οὔτε ἐν ὁδῷ, οὔτε ἐν τραπέζῃ, οὔτε ἐν κλίνῃ, οὔτε ἐν ἔργῳ; οὔτε ἐν διαλέξεσιν, οὔτε ἐν ἄλλῳ καιρῷ τινι, ἀφίστασθαι δεῖ τῆς προσευχῆς. Τὸ δὲ ἱπτάμενον ψάλλειν, ἢ καθήμενον, ἢ ἀφ' ἑσπέρα;, ἢ πρωί, κατὰ τὴν προαίρεσιν ἑκάστῳ ἔσται δεόντως, καὶ τὴν τοῦ σώματος δύναμιν, καὶ κατὰ τὴν ἀσθέ γειαν, καὶ τὴν τοῦ οἰκονομοῦντος πνευματικὴν διά κρισιν. Ἐπεὶ καὶ πάντα διακρίσει θείων ἀνδρῶν καὶ συμβουλῇ χρή ποιεῖν. Τέως ἀπαράβατα πᾶσιν ἔστω τὰ παραδεδομένα τῇ Ἐκκλησίᾳ. Καὶ πάντας μὲν nihil faciendum est. Sed ante omnia nulli præterχρὴ προστρέχειν τοῖς θείοις ναοῖς, ὡς καθιερωμέ νοις θεῷ καὶ προσευχής οὖσιν οἴκοις, ἐν οἷς καὶ τὰ θεῖα θυσιαστήρια δύναμιν ἔχοντα ἀνάγειν ἡμῶν τὰς προσευχὰς τῷ Θεῷ, ἰδίᾳ δὲ τοῖς μοναχοῖς. Καὶ ἔτι τοὺς ἀναχωροῦντας καὶ ἡσυχάζοντας ἔν τε Κυριακαι προστρέχειν καὶ ἑορταῖς, ἵνα καὶ τῆς ἀπὸ τῆς θείας Ιερουργίας μετέχωσιν ὠφελείας, καὶ κοινωνίας ἀξιῶνται τῶν μυστηρίων διὰ τοῦ ἱερέως, καθὰ νεόμισται, καὶ τὴν ὑποταγὴν διδῶσι τῇ Ἐκκλησίᾳ, καὶ μὴ οἰήσει νομίζωσιν ὑπὲρ τοὺς ναοὺς εἶναι τὰ ἴδια καταγώγια, μηδὲ τὰς ἰδιαζούσας προσευχές κρείτ τονας ἡγεῖσθαι τῶν παρὰ τῆς Ἐκκλησίας ἐνεργουμένων. Καὶ γὰρ Πέτρον ὠφέλησεν ἡ τῆς Ἐκκλησίας προσευχή. Καὶ Παῦλος αὐτὴν αἰτεῖται, «. Προσεύχεσθε, λέγων, ὑπὲρ ἡμῶν. Καὶ, ο Συνυπουργούντων καὶ ὑμῶν ὑπὲρ ἡμῶν τῇ δεήσει.» Και, «Εὔχεσθε ὑπὲρ αλο λήλων, ο διδάσκει ὁ ᾿Αδελφόθεος· «Καὶ ἵνα ὁμοθυμαδὸν ἐν ἑνὶ πνεύματι δοξάζητε τὸν Θεὸν καὶ Πατέρα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἡ φησὶ Παῦλος. cem*». Et addit Paulus: Ut unanimus in uno Domini nostri Jesu Christi '. › 357 ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΕΓ. Εἰ δεῖ ἐργοχειρεῖν καὶ ψάλλειν. Καὶ τὸ ἐνεργεῖν δὲ ἐργόχειρον καὶ προσεύχεσθαι ἔργον μοναχοῦ. Ἐπει, ο 'Αδιαλείπτως, φησὶ Παύλος, προσεύχεσθε.» Καὶ, «Οσα ἂν ποιήτε, πάντα εἰς δόξαν Θεοῦ ποιεῖτε· ι ἡ γὰρ προσευχὴ παντὸς ἔργου θείου κεφάλαιον· καὶ αὕτη μόνη ἡ Θεῷ ἐνοῦσα τὸν ἄν. θρωπον. Τοῖς οὖν ἀκριβεστέροις τῶν μοναχῶν αὕτη μόνη εργασία διηνεκής, καὶ οὐδὲν ἄλλο ἔργον. Πλείστος δὲ ὁ περὶ τῆς προσευχῆς λόγος, καὶ ἐξετάζων παρὰ τοῖς ἁγίοις τουτον καὶ τοῖς πεῖραν ταύτης ἔχουσιν εὑρήσεις τε καὶ μαθήσῃ. Περὶ τῶν ἑπτὰ αἰώνων, καὶ πότε τὸ τέλος. Τό, ο Δός μερίδα τοῖς ἑπτὰ, καί γε τοῖς ὀκτώ, ο περὶ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος νοοῦσιν οἱ ἅγιοι, ὡς καὶ ὁ Θεολόγος Γρηγόριος. Ἑπτὰ μὲν τὸν ἑβδοματιαῖον 84 | Thess. Y, 16, 17. * 11 Cor. 1, 11. • ICor. x, 31. • Jac. v, 16. mittenila sunt quæ tradita et constituta sunt ab Ecclesia. Omnes ergo ad sancta templa properare debent, quia Deo consecrata et domus orationis facta sunt; in illis insuper sacra sunt altaria quibus et orationes nostra vim mutuantur ut ad Deum ferantur; maxime `monachis hoe speciale munus erit. Etiam anachoretice virentes et silentes ad templa convenire debent diebus Dominicis et festis ut partem habeant fructuum sanctissimi sacrificii, et dignentur communicare mystoriis de manu sacerdotis, ut præscriptum est, et sic obediant Ecles'e; mec porro super templa esse 60rum privata hospitia æstiment, neque suas singu lares et privatas preces ellicaciores esse judicent precibus quæ publice et solemniter ab Ecclesia tiunt. Petrum liberavit Ecclesiæ oratio *, et Paulus illəm humiliter implorat dicens: «Orate pro nobis.*» Et: Adjuvantibus et vobis in gratione pro nobis '. › Et docet Frater Domini: ‹'Oratę pro inviSpiritu (al. uno are) honorificetis Deum et Patrem QUESTIO LXIII. Num simul manibus operari et psallere sive precari deceat. Manibus operari et orare simul, hoc opus monachi, cum Paulus dicat: «Sine intermissione orale, et: «Quæcunque facitis omnia în gloriam Dei facite. Etenim oratio caput est omnis sancţi operis, quæ sola Deo hominem conjungit. Diligenttioribus ergo officii sui monachis hæc sola jugis occupatio, et nullus alius labor. Multa de oradiono dicenda, quæ si a sanctis quærantur et ab eis qui ejus experientiam habent, invenientur et discentur. QUAESTIO LXIV. De septem ætatibus sive temporibus, ef quando horum finis?, Quod dicitur: «Da partem illis septem, aut saitem illis octo, › sancti opinantur dictum de future sÆCHlo; ita Gregorius Theologus. Septenario dicunt * Luc. xxi. 56. 4 Psal xxx. 1. "Act. xu, 5. * 1 Thess. • Rom, xv, 6.

indicari quemdam id instar hebdomadis dierum & τοῦτον λέγοντες χρόνον· ἔγδοον δὲ τὴν μέλλοντα, circulum. Et octonário significari volunt sæculum futurum, utpote finem non habiturum. Quamobrem, dicunt, Moyses primam diem vocavit unam, quia prima est quasi in capite hebdomadis, scilicet Sabbatum. Octava vero est post completam hebdomadem, in qua resurrexit Dominus, et quæ erit ultima dies resurrectionis omnium, qua elapsa non jam erit nox, sed una erit ipsa dies: QUAESTIO LIV. Num finem habiturus sit mundus. Quod finem habiturus sit mundus universus, boc demonstrat quis partes ejus finem habere videmus, et maxime quia homo moritur, propter quem tamen mundus iste universus factus est. ‚Et quidem mundi fabricatio tota absoluta est circulo septem dierum. Et nunc homo in hebdomada annorum ad Morentem attingit ætatem vicibus variis. Ipsaque corporis mala vitiaque hebdomadibus singulis vel semi-hebdomadibus crises suas vario discrimine patiuntur. Cæterum non desunt qui septem planetas seplemque zonas earumque diversas motiones diversas motiones curiose observent ut ex his mundum præsagiant in sptima alale convellendum. Alia est. scientia doctrinaque Ecclesia, pec talibus innixa de Jiramentis; pulchre enim sentit universa secu||- dum Dei beneplacitum fuisse constitura et consistere, et sicut al verain utilitatem ex nihilo cuncia processerunt, ita quoque ad verain utilitatem in melius mutanda fore: et tuuc solum, cum in mundo non invenietur virtus, cujus caput est charitas, propter quam et Deus omnia fecit, et Filium suum unigenitum pro nobis donavit. Quare ipse Filius Quis nobis indicavit signum, cum jam non erit charitas inter homines. Sed tune deficiet in multis charitas, cum completa fuerit iniquitas ὡς ἀπέραντον. Δι' ἣν αἰτίαν, φασί, καὶ μίαν εἶπε Μωϋσῆς ἡμέραν τὴν πρώτην, ὡς πρώτην μὲν οὖσαν πρὸς τὴν ἑβδόμην, τὸ Σάββατον δηλονότι, ὀγδόην δὲ μετὰ τὴν ἑβδόμην, καθ᾽ ἦν καὶ ἀνέστη ὁ Κύριος, καὶ ἡ τελευταία ἡμέρα τῆς κοινῆς ἀναστά σεως γενήσεται, μεθ' ὧν οὐκ ἔσται ἔτι ποτὲ νύξ, ἀλλ' αὐτὴ μόνη μία έσται ἡμέρα. Εἰ τέλος ἔχει ὁ κόσμος. Τὸν κόσμον τελευτήν, τὰ μέρη αὐτοῦ τελευτώντα δεικνύουσι, καὶ μᾶλλον ὁ ἄνθρωπος ἀποθνήσκων, δ' ἂν ὁ κόσμος οὗτος γεγένηται. Καὶ ὁ κόσμος ἐν ἑπτὰ κυκλοφορούμενος ίσταται ἡμέραις. Καὶ 6 ἄνθρωπος δὲ καὶ ἑβδομάδα ἐνιαυτῶν ἡλικίαν ἀμεί Εει. Καὶ τὰ νοσήματα δὲ τοῦ σώματος, ὡς φασί τινες, ἢ ἐν ἑβδομάσιν, ἢ ἐν ἡμίσεσιν ἑβδομάδων κρίνονται. Λοιπὸν σκοποῦσί τινες καὶ διὰ τοὺς ἑπτὰ πλανήτας, καὶ τὰς ἑπτὰ ζώνας, καὶ τὰς ἐν αὐταῖς κινήσεις αὐτῶν, ὡς καὶ τῷ ἑβδόμῳ αἰῶνι δ κόσμος οὗτος ἀλλοιωθήσεται, Αλλ' ἡ τῆς Ἐκκλησίας γνῶσις οὐκ ἐν τούτοις, ἀλλ' ἐν τῇ τοῦ Θεοῦ βουλῇ τὸ πᾶν ἔστασθαι φρονεῖ. Καὶ ὡς δι᾽ ὠφέλειαν συνέστη ἐκ μὴ ὄντων τὸ πᾶν, καὶ δι' ὠφέλειαν εἰς τὸ κρεῖστον ἀλλοιωθήσεται· καὶ τότε, ὅτε οὐκ ἀπολειφθήσεται ἐν τῷ κόσμῳ ἡ ἀρετή, ἧς κεφάλαιον ἡ ἀγάπη. Δι' ἣν ἀγάπην καὶ Θεὸς τὰ πάντα πεποίηκε, καὶ τὸν μονογενῆ αὐτοῦ Υἱὸν ὑπὲρ ἡμῶν δέδωκε. Διὸ καὶ αὐτὸς σημεῖα περὶ τοῦ τέλους φησίν, ἐν τῷ μὴ εἶναι τὴν ἀγάπην λέγων. Καὶ διὰ τὰ πλη Αυνθῆναι τὴν ἀνομίαν, ψυγήσεται ἡ ἀγάπη τῶν πολ λῶν. «Ο δὲ ὑπομείνας εἰς τέλος οὗτος σωθήσεται. ο Οἱ ἀθετοῦντες οὖν τὴν συντέλειαν δυσσεβεῖς, και τὰ τῶν Ἑλλήνων φρονοῦντες, καὶ πάντα ἀθετοῦντες τὰ τοῦ Εὐαγγελίου καὶ τῶν ἁγίων Γραφών. el abominatio, ‹ Qui autem perseveraverit usque in finem hic salvus erit ".› Qui ergo finis doctrinam adulterant, impii sunt, Græcorum deliria sectantes et omnes Evangelii et sacrarum Scripturarum sententias perimentes. QUESTIO LXVI. Quomodo peccata cujusque in judicio extremo manifestabuntur? Πῶς ἐνώπιον τὰ ἁμαρτήματα δείκνυται. Εκάστῳ τὰ ἁμαρτήματα ενώπιον περιστῷ αὐτὸ Unicuique sua peccata animo repræsentat remor· dens conscientia et, cui nihil latet, judicis intima δὴ τὸ συνειδὸς, καὶ τὸ ἀλάθητον τοῦ κριτου. Αλλά reformidatio. Sed cum omnes in incorruptionem immutabimur crassa omnia pondera quisque alterius peccata intelliget per quædam indicia: sicut nune per formas humanas et crassiores quidam dignoscitur. Si ergo hic jam cognoscitur impuritas vasoruni, quanto magis tune cum illuxerit lucis veræ radius! Stent enim sol justi resplendebunt, et sic ‘apparebunt qui non erunt justi, et quisque eorum seipsum condemnabit. QUAESTIO LXVII. Quid apud Theologum Gregorium Nazianzenum deποιεί τας συνούλωσις (cicatrices veluti remanentex in pœnitentibus de peccatis post baptismum almissis). Peccati reparatio in co esse Theologo videtur ** Matth. x, 22. καὶ πάντες εἰς ἀφθαρσίαν ἀλλοιωθέντες ὡς πάχους ἀπηλλαγμένοι, ἕκαστος τὰ ἑκάστου ἔσται κατανοῶν ἀπό τίνων γνωρισμάτων, ὡς καὶ νῦν ἀπὸ σχημάτων ἀνθρωπίνων καὶ παχυτέρων τινὲς γνώριμοι γίνον ται. Εἰ οὖν ἐνταῦθα, πολλῷ δὴ μᾶλλον τότε, τοῦ ἀληθινοῦ λάμψαντος φωτός, ὅτι τὰ μὴ καθαρά σκεύη γνωσθήσονται· ὡς γὰρ οἱ δίκαιοι λάμψουσιν ὡς ὁ ήλιο;, καὶ οἱ μὴ τοιοῦτοι φανερωθήσονται· καὶ ἕκαστος ἑαυτὸν τῶν ἀδίκων κατακρινεί. 358 EPOTHEIE EZ'. Τις ἡ παρὰ τῷ Θεολόγῳ Γρηγορίῳ συνούλωσης. Συνούλωσις δὲ τῷ Θεολόγῳ δοκεῖ ἡ διὰ τῆς μετα

νοίας τῶν τραυμάτων τῆς ἁμαρτίας ἴασις· τι; εἰ quod per poenitentiam vulnera peccatorum curanκαὶ ἀληθῶς ἔπεται, καὶ ἰατρεία τελεία γίνεται, ἀλλὰ τοῖς μετὰ τὸ βάπτισμα πταίσασιν ἔτι καὶ σημεία μένουσι τῶν πληγών. Μία γὰρ καὶ μόνη ἀνάπλασις ἡ καὶ τὰς οὐλὰς ἐξαλείφουσα, τὸ βά πτισμα μόνον, καὶ μετ' αὐτὸ τὸ μαρτύριον. Τῆς ἡ παρὰ τῷ ἁγίῳ Μακαρίῳ ζόφωσίς τε καὶ δυσωδία. Ζέφωσις δὲ καὶ δυσωδία, ὡς παρὰ τῷ ἁγίῳ γέγραπται Μακαρίφ, καὶ νῦν ἐστι νοητῶς ταῖς τῶν ἀμετανοήτως ἁμαρτανόντων ψυχαῖς, καὶ ταῖς ἐξερ χομέναις είχα μετανοίας τοῦ σώματος. Ἐπειδὴ γὰρ δι' ἐξαγορεύσεως καὶ μετανοίας ἔργων καὶ τῶν δακρύων οὐκ ἀπεπλύνθησαν, περιφέρουσι την δυσω δίαν αὐτῶν καὶ ἀσχημοσύνην, ὡς καὶ οἱ δαίμονες, εἰ καὶ πολλοῖς τῶν ἁγίων ὡς κύνες ἢ χοῖροι ἢ δυσω δια τάφου ὀφθέντες ἔδοξαν, μὴ τὸν θεῖον φωτισμὸν ἔχοντες, μηδὲ τὴν εὐωδίαν τοῦ Πνεύματος. Εἰ άφεσιν λαμβάνει πᾶς ἐξομολογούμενος, καὶ ἐν τρισὶν ἄραις, ὡς ὁ Χρυσορρήμων φησί. Διὰ τῆς γνησίας μετανοίας πᾶς ἄνθρωπος ἐκκαθαίρεται, ἐν τῷ ἐξαγορεύσαι κατά μέρος τὰς ἁμαρτίας, καὶ ἐκκλἶναι τοῦ κακοῦ, καὶ ἄρξασθαι τοῦ ἀγαθοῦ, καὶ δοῦναι τῷ Θεῷ λόγον, μηκέτι ποιῆσαι τὴν ἁμαρτίαν. Εὐθὺς γὰρ ἅμα λαμβάνει τὴν ἄφεσιν, καὶ οὐκ ἐν τρισὶν, ὡς φῂς, ώραις. Καὶ δῆλον ἀπὸ τῆς προσελθούσης τῷ Χριστῷ πόρνης, G καὶ τοῦ ἀσώτου, καὶ τοῦ τελώνου, καὶ τοῦ παρα λυτικοῦ ἐγερθέντος. Δεῖ δὲ τηρῆσαι τὸ δῶρον, καὶ τὰ τῆς μετανοίας φυλάξαι, μή ποτέ τι χεῖρον αὐτῷ τῷ μεταγνόντι παραβάντι γένηται, ὡς καὶ τῷ παραλυτικῷ αὐτή φησιν ἡ ἀλήθεια· ο Ιδε, ὑγιὴς γέγονας, μηκέτι ἁμάρτανε, ἵνα μὴ χεῖρόν τί σοι γένητα:. Αφεσιν μὲν οὖν λαμβάνει εὐθὺς μετανοήσας καθα· ρῶς ὁ ἄνθρωπος, οὐ μὴν δὲ καὶ τιμὰς καὶ ἀνάβασιν. 'Αλλ' ἀφείθη μὲν μὴ ἀποθανεῖν, κατάκριτος ὢν ἀποθανεῖν, τουτέστι μὴ κολασθῆναι· οὐ μὴν δὲ καὶ ἄξιος τοῦ γέρα λαβεῖν καὶ στεφάνους. Διὸ ἀγωνιστέον τούς τε ζῶντας ὑπὲρ ἑαυτῶν καὶ ὑπὲρ τῶν οἰκείων τ.θνηκότων. Συμβαίνει δὲ καὶ τὸ πρόθυμον τῆς μετανοίας ὡς ἐπὶ τοῦ λῃστοῦ καὶ ἀσώτου καὶ τῆς πόρνης ἐκείνης φιλανθρωπία τοῦ Δεσπότου, οὐ μόνον τὴν ἄφεσιν, ἀλλὰ καὶ δῶρα χαρίσασθαι. • Αμήν γάρ, φησί, λέγω σοι, ὅτι ἀφέωνται απ ἁμαρτίας αὐτῆ; αἱ πολλαί, ὅτι ἠγάπησε πολύ. " δὲ ὀλίγον ἀφίεται, ὀλίγον ἀγαπᾷ.» Κατὰ τὴν πίστιν ἄρα καὶ τὸ πρόθυμον τῆς ψυχῆς καὶ ἡ ἄφεσις χορηγείται, ὡς καὶ, ο Κατὰ τὴν πίστιν σου, φησί, γενηθήτω σοι. Πόθεν τὰς ἀφορμάς τῆς ἀρέσεως καὶ μετανοίας οἱ ἀπόστολοι ἔλαβον. Ποῦ δὲ τὸ τῆς ἀφέσεως εἶπεν ὁ Κύριος, καὶ ἔλαβον οἱ ἀπόστολοι ἀφορμήν; Ἐν παντὶ τῷ Εὐαγtur; quæ etsi vere dicatur, peccati medicina, et fieri possit perfecta sanatio, tamen in iis qui post baptismum peccaverunt manent cicatrices plagarmin et symptomata morborum: una est perfecta reparatio quæ etiam animæ vulnera el peccati reliquias ex integro tollat, baptisma scilicet et post baptisma martyrium. QUÆSTIO LXVIII. Quid apud S. Macarium caligo el fœlor. Caligo et fœtor, secundum quod scribit sanctus Macarius, etiam nunc intellectualiter inest animabus peccatorum impoenitentium, el quæ e corpore exeunt absque pœnitentis. Cum enim non se laverint et confessione et poenitentia operibus et lacrymis, secum circumferunt fœtorem et deformitatemi, sicut olim dæmonibus accidit, qui multis sanctis, ut antea notavi, apparuerunt sub forma canum, porcorum cum sepulcri faetore, divini splendoris et suaveolentiæ sancti Spiritus penitus expertes. QUESTIO LXIX. Num remissionem consequatur quisquis confitetur, idque et tribus horis, ut ait Chrysostomus. Per veram pœnitentiam omnis homo mundatur, sua sigillation confitendo peccata, declinando malo, et se ad bonum convertendo, Deoque vere promittendo se non amplius peccaturum: statimque et simul veniam habet, non tribus horis, ut dicis. Et hoc manifestum est ex ea merėtrice quæ ad Christum necessit, et ex prodigo, et ex publicano, et ex pa ralytico sanato. Servandum est ergo donum et jura pœnitentiæ observanda, no quid deterius fat peccatori converso, ut ipsa Veritas sanatum paralyticum monitum voluit • Ecce sanus factus es: jam uoli peccare, ne deterius tibi aliquid accidat 11., Veniam quidem suscipit homo legitime pœnitens, non vero honorem et ad majora progressum: sed condeinnatus ad mortem ab illa eximitar, hoc est a prena ipsi luenda: nondum tamen dignus habetur mercede et corona. Quare contendant dum vivunt homines et pro seipsis et pro parentibus mortuis. Alacri et impigro pœnitentiæ zelo idem contingit ac latroni et meretrici ipsi, ut nempe benevolentia Domini donetur non solum venia sed et aliis muperibus. Dicit enim Dominus: ‹ Amen dico tibi: remittuntur oi peccata mult, quoniam ei dilexit multam. Cui autem minus dimittitur, ininus diligit s.. Igitur secundum fdem et animæ contentionem et venia mensuratur, ut dixit: «Socundum fidem tuam fat tibi s.» QUESTIO LXX. Unde apostoli acceperint ansam tradendæ remissio-` nis peccatorum ac pœnitentiæ. Ubi de concedenda remissione locutus est Dominus, et eandem facultatem acceperunt apostoli? tn ‹³ Joan. v, 15. 1. Lac. vn, 47. 1 Matth. ss. 29.

toto Evangelio hoc praedicavit, hoc docuit, hoc γελίῳ καὶ τοῦτο ἐκηρύξε, καὶ τοῦτο ἐδίδαξε· καὶ remissionis peccatorum donumu discipulis tradidit. Illud prascripsit pustulari enixis precibus, quia majus est donum nobis concessum, et omne nostræ spei fundamentum, lilud apostolis dedit munus el Petro ante resurrectionem, et post resurrectionem iteravit. QUAESTIO LXXI. Quare in hac vita muitos modos demittentis se ad nos benignitatis, bonitatis uc pænitentiæ Deus demonstrat, in altera autem rigide alque in æternum puniet? ubi igitur ejus bonitas? Bonus supra modum est Deus, et bonitatis ejus non est casino finis, et nunquam a Youitare decessurus est, cum unus sit natura bonus et solus emniuo immutabilis. Idcirco sive quosdam beatificet, sive quosdam puniat, trumque optime facit, cum sit natura benus et justos. Justitiæ nunquam obliviscens, boxitate sola nos ex nihile produxit, et cum justitia gubernat. Omne bonum in nostrum ereavit commodum; unde etiam, eduxit mundum hunc quem videmus universuın, paradisum quoque creans propter nos, in illo futura nobis bona disponere, quibus pro justiția et opportune fruamur omnibus bonis, hic prasentibus, iftic (nteris. Ad imaginem nam propriis manibus nos plasinavit. In nobis posuit animam, inLelligentia, ratione et voluntate præditam, quam replevit totius sapientiæ et scientie donis, in ipsa superseminans divina.ommínm virtutom semina: ita ut etiam sine magistro rosse possimus et quæ c Deo sunt grata et quæ odit Deus; sed et horum a principio magistros præbuit. Primo quidem creationeui omnem ostendit volutati su optime obedienLeni et ipsa motam, ut nos quoque Deo obedianus, et ejus benefacito moveamur. Deinde prabuit sancterum patriarcharum et prophetarem ingentem muhitudinem: tegemque desuper constituit; mirabillia operatus est signa; malos et peccatores miais primum inseruius punivil; bonis benedixit; denique, ingravescente malitia, venit ipse sua spoute Dei Verbum descendens usque ad nos propter nos; carnem sanctam ex Virgine sumpsit, divinam agens vitam, miracula producens innumera, cœlestein tradens doctrinam et divina præcepta, tandein τοῦτο τοῖς μαθηταῖς δέδωκε δῶρον τὸ ἀφιέναι· καὶ τοῦτο προσεύχεσθαι προσέταξε· καὶ τοῦτο τὸ μέ γιστον δῶρον ἐν ἡμῖν· καὶ ἡ ἐλπὶς ἡμῶν ἐν τούτη. Καὶ πρὸ τῆς ἀναστάσεως δὲ τοῦτο τοῖς ἀποστόλους δέδωκε καὶ τῷ Πέτρῳ, καὶ μετὰ τὴν ἀνάστασιν. ΕΡΩΤΗΣΗΣ ΟΔ'. Διατί ἐνταῦθα μὲν πολλούς τρόπους συγκατα βάσεως καὶ ἀγαθότητος καὶ μετανοίας έδειξεν ὁ Θεὸς, ἐκεῖσε δὲ ἀποτόμως κολάζει καὶ αἰωνίως; Ποῦ ἄρα τὸ ἀγαθόν; 'Αγαθὸς καὶ ὑπεράγαθος ὁ Θεὸς, καὶ τῆς αὐτοῦ ἀγαθότητος ὅλως οὐκ ἔστιν ὅρος. 359. Οὐκ ἐξί σταται οὖν τῆς ἀγαθότητος πώποτε, φύσει μόνος ὢν ἀγαθὸς, καὶ ἀναλλοίωτος μόνος ών. Διὸ καὶ εὐερ γετῶν καὶ τιμωρούμενός τινας, ἀγαθῶς ἔκαστον ποιεῖ, ἐπεὶ καὶ ἀγαθὸς φύσει, καὶ δίκαιος φύσει ἐστὶ, καὶ τὰ τῆς δικαιοσύνης οὐκ ἀποβάλλεται. Διδ τῇ ἀγαθότητι μόνη παραγαγὼν ἡμᾶς ἐπ μὴ ὄντων, ἐν δικαιοσύνῃ καὶ κρίσει οἰκονομεῖ, καὶ οὐδὲν τῶν ἀγαθῶν ἐνέλιπε μη ποιήσας δι' ἡμᾶς. Ὅθεν παρ ήγαγε μὲν τὴν ὁρώμενον τοῦτον κόσμον· τὸν παρά δεισόν τε κτίσας δι' ἡμᾶς, καὶ τὰ μέλλοντα ἡμῖν ἀγαθὰ ἑτοιμάσας, ἵνὰ τούτων ἁπάντων δικαίως καὶ κατὰ καιρὸν ἀπολαύωμεν, ἐνταῦθα μὲν τῶν παρό των, ἐκεῖσε δὲ τῶν μελλόντων ὕστερον. Κατ' εἰκόνα ἰδίαν οἰκείαις χερσὶν ἔπλασεν ἡμᾶς. έθηκεν ἡμῖν νοερὰν καὶ λογικὴν καὶ θελητικὴν ψυχὴν· ἐνέπλη σεν αὐτὴν πάσης σοφίας καὶ γνώσεως, ἐνεφύτευσεν αὐτῇ πᾶν εἶδος θείας ἀρετῆς, καὶ διδασκάλου χωρίς γνωστὰ ἡμῖν ἐστι τὰ θεοφιλῆ πάντα καὶ τὰ θεομιστ ἀλλὰ καὶ διδασκάλους ἐξ ἀρχῆ; δέδωκε. Πρῶτον μὲν τὴν ὁρωμένην κτίσιν κατὰ τὴν θέλησιν αὐτοῦ καλῶς κινουμένην, τι' ὑποτασσώμεθα καὶ ἡμεῖς αὐτῷ τῷ Θεῷ, καὶ κατὰ βούλησιν τούτου κινώμεθα· ἔπειτα δικαίων έδειξε πληθὺν καὶ πατριαρχῶν καὶ προφη τῶν· νόμον τε ἐπέστησε σημεῖα εἰργάσατο· πείλησεν ἁμαρτάνουσιν· ἐκόλασεν· εὐηργέτησεν άγαθούς· τέλος, αυξηθείσης τῆς κακίας, ἦλθεν αὐτό; δι᾿ ἑαυτοῦ ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος δι' ἡμᾶς μέχρις ἡμῶν. Σισάρκωται ἁγίως ἐκ τῆς Παρθένου· πεπολίτευται Θείως· εἰργάσατο θαυμαστά, νενομοθέτηκεν ἐπου ράνια, πέπονθεν ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ ἀναστὰς καὶ ἀναριο nobis posurs est, et mortuus resurrexit et in ληφθεὶς ἐχαρίτωσε, καὶ ἐνεδυνάμωσεν ἡμᾶς, ἐξαπο catos ascendeus gratia et fortitudine nos replevit jn nos demittens e relo dona Spiritus sancti, per in quem sanctos suos consecravit præcures, polentes opere et verbo, qui et nomen ejus et doctrinam in foto orbe terrarum spargerent. Unde ubique apparuerunt sacerdotum populi, martyrum chori, mnopachorum et virginum agmina, et credentium omμίum immensa multitudines, ex omnibus gentibus congregatæ, absque imperio et violentia, sed in solo Dei verbo et virtute; et a piscatoribus orbis saluJaribus retibus captus est; et multi ex conversis elevați sunt, qui juxta spostolos signis et virtutiþus pariter splenduerunt. Batum ´est denique illud perfectissimum, pœnitentiæ munus, Ginnein sermoστείλα; ἡμῖν ἐξ οὐρανοῦ τὴν χάριν τοῦ Πνεύματος, δι᾿ ἧς ἀνέδειξε κήρυκας θείους ἑαυτοῦ, δυνατοὺς ἐν ἔργῳ καὶ λόγῳ· τῇ οἰκουμένῃ πάσῃ τὴν ἑαυτοῦ γνώ σιν ἐξήπλωσεν. Ὅθεν ἱερέων ὤφθησαν δήμοι, μαρ τύρων χοροί, ἀσκητῶν καὶ παρθένων πλήθη, καὶ τῶν πεπιστευκότων ἀπάντων τὸ ἀναρίθμητον σύστημα, ἐκ πάντων συναθροισθέντων ἐθνῶν, τυραννίδος χω μὶς ἐν λόγῳ μόνῳ Θεοῦ καὶ θείαις δυνάμεσι· καὶ δι' ἀλιέων ἡ οἰκουμένη ἐσαγηνεύθη, καὶ πολλοὶ τῶν κατωρθωκότων γεγόνασι, καὶ κατὰ τοὺς ἀποστόλους αὐτοὺς, ἐν σημείοις τε καὶ δυνάμεσιν έλαμψαν. Το μέγα δὲ τελευταῖον τῆς μετανοίας δέδοται δώρον, ὑπὲρ λόγον δν καὶ ἔννοιαν εὐεργέτημα. Αχρι γάρ καὶ αὐτῆς τῆς τελευταία; ἀναπνοῆς χορηγείται, με

que ad ultimum vitæ spiritum docemur vere legiti - mo et sancto dolore peccata purgare. Hæc igitur omnia et plura quæ nec dicere nec cogitare omnino possumus, nonne sunt maximæ dilectionis et bonitatis opera? Certe quidem tanta ut verbis exprimi nequeant. Cæterum regnum quod in futuro promittitur, gratiæ munus erit et bonitatis; et pœna quæ pariter æternum luenda erit, justitiæ et bonſtatis est; justitiæ quidem, quia quod quis elegit illud accepit; et in quo statu mansit quamdiu libertatis suæ usum hic habebat, in eodem invenitur in æternum; bonitatis vero, quia peccatoribus nou similia et eadem conferuntur dona quæ justis. Unde, qui dilexit, merito diligetur. Εt non dat νον τῆς μετανοίας γνησίως γινομένης καὶ καθαρῶν. nem et cogitationem excedens benefcium, quo us Ταῦτα τοίνυν ἅπαντα καὶ ἔτι πλείω & οὐ δυνατὸν λέγειν ὅλως ἢ ἐννοεῖν οὐ μεγίστης ἀγαθότητος ἔργα; Πάντως ὑπερβαλλούσης καὶ ὑπὲρ λόγον. Λοιπόν καὶ ἡ ἐν τῷ μέλλοντι βασιλεία δωρεάς τε καὶ ἀγαθή τητος· καὶ ἡ αἰώνιος τιμωρία δικαιοσύνης καὶ ἀγα θότητος· δικαιοσύνης μὲν, ὅτι ὅπερ τις ᾑρετίσατο εἴληφε, καὶ ἐν ᾧπερ ἔμεινεν ἄχρι τὴν ἐξουσίαν ἐνω ταῦθα εἶχε τὴν ἑαυτοῦ, ἐν τούτῳ εὑρίσκεται· ἀγαπ θότητος δὲ, διὰ τὸ μὴ τὰ ἴσα δοῦναι λαβεῖν τοῖς δεν καίοις τοὺς ἁμαρτήσαντας. Οθεν ὁ ἀγαπήσας αγαπηθήσεται δικαίως. Καὶ οὐ τοσοῦτον ὅσον ἠγάπησεν, ἀλλ' ὅσον ἀγαπᾷ ὁ Θεός τε καὶ δίδωσι. Καὶ ὁ ἁμαρτή σας καὶ μεταγνοὺς ἀγαθότητι ἐλεεῖται· καὶ οὐ μόνον λυτροῦται τῆς δικαιοτάτης τιμωρίας, ἀλλὰ καὶ μετ ταλαμβάνει, κατὰ χάριν τῶν ἀγαθῶν. Ὁ δὲ μὴ θε. Deus tantum quantum quis dilexit, sed quantum λήσας ἀγαθὸς εἶναι, μηδὲ καταγνοὺς τῶν κακῶν, μηδὲ ἀποστῆναι θελήσας ὅλως, μηδὲ τῇ μεταγρία χρησάμενος, είνι λόγῳ ἐλεηθήσεται μὴ θελήσας; Οθεν ἐπεὶ ἕκαστος ἐκ τῶν ὧδε τὸ αἰώνιον συνιστα διὰ τῆς προαιρέσεως ἑαυτοῦ, εἴτε ἀρετὴν, εἴτε και κία, ελόμενος, καὶ τῷ καιρῷ τῆς ἀνταποδόσεως ἀγαθότητι καὶ δικαιοσύνῃ Θεοῦ τοῖς τε δικαίοις ή τῶν ἀγαθῶν εὐφροσύνη αιώνιος ἔσται, καὶ τοῖς που νηροῖς ἡ τιμωρία αἰώνιος. Καὶ τοῦτο μᾶλλον ἔργον τοῦ φύσει ἀγαθοῦ καὶ ὑπεραγάθου Θεοῦ, ὅς ἐστιν ἀγαθός. Μεγίστη οὖν πλάνη καὶ τὸ τέλος ἐννοῆσαι κοι λάσεως, καὶ τὸ μὴ ἀγαθὸν εἶναι νομίζειν τὸν ὑπερἀγαλον Θεὸν, τους πονηρούς δικαίως καὶ ἀγαθῶς τι μωρούμενον· καὶ τῆς θείας οικονομίας 360 του Λόγου τοῦτό ἐστιν ἀνατροπῆς ἐπιχείρησις, καὶ τῶν παλαιῶν νομίμων ἐκ Θεοῦ πάντων καὶ νέων ἀθέτης σις, καὶ πρὸς ἀπώλειαν τους φρονοῦντας αλόγως ἄγουσα παντελῆ καὶ ἀσέβειαν. Διὸ φευκτέον ἐκ ταύτ της τῆς λύμης πάσῃ σπουδῇ, καὶ ἔργοις καὶ λόγοις καὶ ἐννοίαις φρονῶμεν τὰ τῆς Ἐκκλησίας ὡς ἀληθῆ καὶ τῶν τῆς μετανοίας ἀντιχώμεθα, δι' ὧν σωθῆς και εξομολογήσει μόνῃ καὶ ἀποχῇ τοῦ κακοῦ, φιλανθρωπίας τοῦ ἀγαθοῦ· καὶ τὰ τῆς μετανοίας πάντα ἐννοῶμεν· ἐπεὶ καὶ, ο Μετανοείτε, ο φησίν, ο Αγγικε γὰρ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν.» ipse diligit Deus. renumerat. Etenim qui peccator exstitit si resipuerit misericordiam conseque - tur, et non modo eximitur & pena quam justissime meruerat, sed accipiet de infnita bonitate secundum gratiam. Qui vero noluerit esse bonus, qui mala non fugerit et contempserit, et ab eis no. Juerit averti nec pœnitentiæ fructus facere, qua ratione misericordia prosequetur molentem? Unde cum unusquisque æternum permaneat in quod vivens elegerit sive in virtute, sive in unalitia, ita et in tempore remunerationis, et a bonitate etξustitia Dei justi erit peremuis fruitio bonorum malis vero jugis et perpetua passio pœnarum. Et illud est maxime opus Dei qui natura bonus, imo summe bonus est, ut vere est bonus. Maximus igitur error, pœnarum finem æstimare futurum, et bonitate carere súmme bonum Deum cum puniat malos juste benigneque: hoc est providentiæ et sapientiæ Verbi Dei subversionem attentare; antiquarum et recentium constitutionum testimonium amandare;. qui error absurdus in ruinam et impietatem inpingit. Idcirco omni conamine fugienda est talis pernicies; opere, verbo, et sensu quæ docet Ecclesia ut verissima credamus: pœnitentiæ operibus in quibus est salus, firmiter adhæreamus, nimirum coufessioni, aversioni a malo et amori summi bouf: penitentiamque semper cogitemus, meditemur et sectemur. Dominus enim dixit: «Pœnitentiam agite; appropinquavit enim regnum cœloru: 1. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΟΒ'. Τινὲς δι' αἰσχροκέρδειαν ίσως τους προσιόν. της πνευματικοί κανονίζουσιν ἐλεημοσύνας ποιεῖν, καὶ τὸ δόμα ζητοῦσι. Κωλύουσι δὲ εὐχέλαια καὶ λειτουργίας ποιεῖν διὰ ζημίαν τῶν ἱερέων, εἰ καὶ καλὸν εἶναι τούτοις δοκεῖ τὸ τοιοῦτον. Ποῖον δὲ ἐκ τούτων τὸ κρείσσον; Τὸ τοὺς πνευματικούς Πατέρας ἐκδιδάσκειν τους δι' ἐξαγόρευσιν πλημμελημάτων αὐτοῖς προσιόντας, ἐλεημοσύνας ποιεῖν καὶ αἰχμαλώτων ελευθερίας, εὐχέλαιά τε καὶ λειτουργίας καὶ λοιπὰ ὅμοια, ἀγα θὰν καὶ ὑπὸ τῶν Πατέρων τεταγμένον, καὶ λίαν ἐπ· ὠφελές· καὶ ἔσπερ διεγείρει τις τινα πρὸς τὰ ὑπὲρ αὐτοῦ θεία έργα, είτε πρόθυμον εὑρών, εἴτε 16 Matth. 111, 2; IV, 17; %, QUESTIO LXXII. Quidam confessionarii, ex turpis lucri cupiditate fortassis, injungunt accedentibus pœnitentibus elso mosynas facere, el donum quærunt: in detrimentum sacerdotum autem prohibent ad exchelœa conferre, et ad liturgias, licet et illud bonum esse existiment. Quæritur utrum horum sit meline. Quod Patres spirituales eos qui accedunt ad confessionem peccatorum admoneant facere eleemos, synas in redemptionem captivorum, confectionem olei sacri vel missæ celebrationem, aut alia similia, bonum est et a Patribus ita constitutum, et multam exinde habebit utilitatem; et quotiescumque aliquis excitat alium ad peragenda pro se opera di̟-

viua, sive jam paratum iuveniat, sive non paratum μὴ πρόθυμον διεγείρας πολλὴν αὐτῷ προξενεί την impellat, multam illi conferet utilitatem, et ipse communicabit mercedi operarii. Nec oportet eos tantum, qui peccaverunt ad eleemosynam et cætera opera misericordiæ et pietatis excitare, sed etiam fratrem.qui nou peccavit; fieri enim non potest ut quis non peccet. Attamen juste vivere potest homo, opera justitis exerceus. Εt justitia est ut Deo et fratri secundum quod docemur debita præstemus officia et charitatem. Amor erga Deum vult ut vivenus immaculati et irreprehensi biles, et ut ipsum precemur, et ejus canamus gloriam, et conveniamus ad templa ipsius sancta. Ad hac etiam afferre ei debemus quod accepimus hæc als eo, ad cius gloriam et honorem et nostram innoreutiain, et ut sanctitatis et consecrationis divina possimus participes esse. Amori autem erga fratres includuntur non solum oblivio injuriarum ex animo, bona conversatio et vinculum pacis, et unitas conformitasque sermonum laudumque, quæ debemus præstare; sed liæc operibus oportet ostendère: escam tribuendo esurienti et sitienti potum, peregrino hospitium, nudo vestimentum, et infirmo consolationem, el în carcere detentis curam et sollicitudinem, ut docuit Salvator; qui illa opera exercentes benedictos vocat, eis in fine gratificaturus regnum cœlorum. Maxime ergo necessarium est, ut dictum est, fratres docere et exhortari ut opera bonitatis exerceant, eleemosynas et sacrificia offerant. His deinde qui contentionibus implicati suπι hæc sit agendi norma; ut reliqui ita exhortari satagaut, ne contentiones iterum fant, propter officia quæ Deo debentur et ne quis in peccatum labatur. Sed et pro parentibus et consanguineis et cæteris piis oportet omnes offerre sacrificia Deo, sicut et in honorem et memoriam sanctorum, quos inveuire possimus mediatores salutis nostræ, et deinde cum ipsis communicare gloriam Christi. Penitentes insuper qui accedunt monere oportet ut ista faciant vero amore Dei. Quod praterea ad Patres spirituales attinet, hæc omnia non propter quæstum faciant, quæ Dei sunt intercipientes, in suam pessimam Eninam, et de quibus ratio erit reddenda. Odercules autem idem faciunt ac illi qui projiciebant bona quæ habebant ante pedes apostolorum; cum partem ex eis retinent imitantur Ananiam cum 8aphira et pejus agunt. Ille quidem ex propriis subtrabens, totum agri pretium attulisse se prædicabel el ante pedes sancti Petri exspiravit simul cum uxpre, sacrilegii manifeste reus factus. Tale judicium sibi parant, uι οι antea dixi, opinor, qui subtrahunt ea quæ Dei sunt ut exinde thesaurizent. Sed non dedignandum, neque denegandum, operarium quemlibet ad suam solam utilitatem fructum percipere. Sic enim docet Paulus, nobis gregem proponens laborantis coloni et pastoris frucum facientis; quamvis ipse Evangelium gratis prædicans et mercedem e cœlo sperans non uteretur hac facultate. Nam idcirco laborabat et opere 800 ὠφέλειαν, καὶ κοινωνὸς ἔσται τῷ ἐνεργοῦντι τοῦ μισθοῦ. Καὶ χρή οὐ μόνον ἡμαρτηκότας προς ἔλεον καὶ τὰ λοιπὰ διεγείρειν, ἀλλὰ καὶ τὸν μὴ πλημμελήσαντα ἀδελφὸν, ὅπερ ἐστὶν ἀδύνατον μὴ ἁμαρτήσαί τινα. Ὅμως εἰ καὶ δικαίως βιῶν ἐστί τις, καὶ τούτου δίκαιος ἔσται, ἐκ τοῦ τὰ ἔργα τῆς δικαιοσύνης ποιεῖν. Δικαιοσύνη δὲ ἀπονέμειν τῷ Θεῷ καὶ τῷ ἀδελφῷ καθὰ διδασκόμεθα τὰ τῆς ὀφειλῆς· καὶ ἀγάπης. Αγάπη δὲ εἰς Θεὸν καὶ τὸ καθαρεύειν μὲν καὶ προσεύχεσθαι καὶ ἀνυμνεῖν αὐ τὸν καὶ δοξολογεῖν, καὶ προστρέχειν αὐτοῦ τοῖς θείοις ναοίς. Πρὸς τούτοις δὲ καὶ τὸ προσάγειν αὐτῷ ἐξ ὧν λαμβάνομεν παρ' αὐτοῦ, εἰς δόξαν αὐτοῦ καὶ τιμὴν καὶ ἡμετέραν κάθαρσιν, καὶ τοῦ θείου ἅγια σμοῦ μετοχήν. Καὶ ἐν τοῖς ἀδελφοῖς δὲ οὐ μόνον δεξ τῆς ἀμνησικάκου γνώμης καὶ καλής διαθέσεως καὶ τρόπου εἰρηνικοῦ, καὶ συνεργίας τῆς διὰ λόγων καὶ ἐπαίνων καὶ ἐγκωμίων, ἀπονέμειν τὸ ὀφειλόμενον, ἀλλὰ καὶ δι' ἔργων τοῦτο δεικνύναι, ἐν τῷ τρέφειν πεινῶντα, καὶ ποτίζειν διψῶντα, καὶ ξένον συνάγειν, καὶ γυμνὸν περιβάλλειν, καὶ ἀσθενῆ ἐπισκέπτεσθαι, καὶ τῶν ἐν φυλακῇ προνοείσθαι, ὡς ἐδίδαξεν ὁ Σ τὴρ, δι' ὧν καὶ εὐλογημένους καλεῖ τοὺς τὰ τοιαῦτα δρῶντας, καὶ τὴν βασιλείαν αὐτοῖς χαρίζεται. Αναγ καιότατον οὖν, ὡς εἴρηται, τὸ ἀγαθοεργεῖν ἐκδιδάσκειν, καὶ ἐλεημοσύνας καὶ θυσίας ἱερὰς ἐκτελεῖν τοὺς ἀδελφούς. Καὶ τοῖς ἐγκλήμασι μὲν ὑποκειμέ νεις ὡς κανόνα τοῦτο διδόναι χρή, τοὺς λοιποὺς δὲ τοῦτο παραινεῖν ποιεῖν καὶ μὴ ἐνεχομένου; ἐγκλής μασι, διά τε τὴν πρὸς Θεὸν ὀφειλὴν, καὶ τὸ μὴ ἀνἁμάρτητόν τινα εἶναι. Καὶ ὑπὲρ γονέων δὲ καὶ συγγενῶν καὶ λοιπῶν ἄλλων εὐσεβῶν ὀφείλει, προσφέ ρειν Θεῷ πάντας, καὶ ὑπὲρ τιμῆς καὶ μνήμης ἁγίων, ὡς ἂν μεσίτας ἐκεῖσε εὕροιμεν καὶ συγκοινωνούς τῆς δόξης Χριστοῦ. Καὶ ταῦτα μὲν διδάσκειν τοὺς προσιόντας θεοφιλῶς ἐνεργεῖν· οὐ μὴν δὲ τοὺς πνευ ματικοὺς Πατέρας ἐπὶ κέρδει τουτο ποιεῖν, τὰ τοῦ Θεοῦ νοσφιζομένους· ζημία γὰρ αὐτοῖς ἡ μεγίστη, καὶ λόγον ἀπαιτηθήσονται. Καὶ οἱ μὲν διδόντες ἐκεῖνο ποιοῦσι τὸ τῶν ῥιπτόντων τὰ ὑπάρχοντα παρὰ τοὺς πόδας τῶν ἀποστόλων· οἱ δέ γε παρα κρατοῦντες, ὅπερ σὺν τῇ Σαπφείρᾳ ὁ ᾿Ανανίας, καὶ χεῖρον· ἐπεὶ ἐκεῖνος ἐκ τῶν ἰδίων ἐνοσφίσατο. Ού τος γὰρ ὁ Ἀνανίας ἐπαγγειλάμενος ἅπαν δοῦναι τὸ τοῦ κτήματος τίμημα, καὶ νοσφισάμενος ἐξ αὐτοῦ, παρὰ τοὺς πόδας τοῦ θείου τέθνηκε Πέτρου σύναμα τῇ γυναικὶ, ἱερόσυλος ἐκφανθείς, οὗ τὸ κατά κριμα· οἶμαι, ὡς καὶ προέφην, λαμβάνειν εἰς ἑαυτοὺς, τοὺς παρακρατοῦντας τὰ τοῦ Θεοῦ καὶ 361 ἐξ αὐτῶν θησαυρίζοντας. Τὴν χρείαν δέ γε μόνην λαμβάνειν ὡς κοπιῶντά τινα, οὐκ ἀπόβλητον. Καὶ Παῦλος τοῦτό φησιν, ἀπὸ τοῦ κοπιῶντος γεωρ γοῦ καὶ τοῦ ποιμαίνοντος ποίμνην παριστῶν ἡμῖν, εἰ καὶ αὐτὸς ἀδάπανον ἐτίθη τὸ Εὐαγγέλιον, καὶ τοὺς μισθούς ἐλπίζων ἐξ οὐρανοῦ οὐκ ἐχρήσατο ταύτῃ τῇ ἐξουσίᾳ. Διὸ καὶ κοπιῶν ἦν καὶ ἐργαζό μενος ταῖς χερσί. ι Καὶ ταῖς χρείαις μου, φησὶ, καὶ τοῖς οὖσε μετ᾿ ἐμοῦ, ὑπηρέτησαν αι χείρες αὗται.»

Διὸ ὁ τῶν ψυχῶν οἰκονόμος ὀφείλει σχεδόν μηδενός victum quaerebat, ut testatur:e Ad ea quæ mih ἅπτεσθαι τῶν προσφερομένων, ει δυνατόν, ἵνα μὴ ἀνάγκην ἔχῃ ἀναστῆν ἀλλοτρίας ἀκάνθας· εἰ δέ γε χρεία τροφῆς ἢ ἐνδύματος, μὴ τὸ περιττόν, ἀλλὰ τὸ προς χρείαν μόνον ποιείτω, καὶ τὰς εὐχὰς ἀποδι δύνω, καὶ τὰς θυσίας εκτελείτω ὑπὲρ τοῦ προσε νέγκαντος τῷ Θεῷ, μεμνημένος καὶ τῶν πενήτων, καὶ ὅτι οὐκ αὐτὸς μόνον, ἀλλὰ καὶ ἕτεροι της χρείας ἀνάγκην ἔχουσιν. Εἰ δὲ καὶ ἰδιώτης ὁ τὰ τῶν μετα νοούντων δεχόμενος, ἀσφαλιζέσθω πλέον· ὅτι διὰ τῆς ἱερωσύνης τὰ τῆς σωτηρίας τοῖς ἀνθρώποις ἐνεργεῖται, καὶ διὰ τῆς ἱερᾶς τὰ θυσίας καὶ εἶχε δὲ λαίου καὶ τῶν λοιπῶν τελετῶν ἡ ἄφεσίς τε καὶ κατ Φαρσις δίδοται, καὶ ἡ μετάδοσις τοῦ ἁγιασμοῦ, καὶ μάλλον τῆς χρείας ἔχουσι κοινωνίας ή μετά Χριστού Ένωσις. Διὸ εἰ πάθει τις οἰκείω, ή ως διαφθονούμε νας ἱερεῖς ἢ ὡς παρακερδαίνειν αὐτὸς βουλόμενος, κωλύει μὲν ἱερεῦσι διδόναι, ἢ τὴν φρικτὴν θυσίαν ἢ τὰ τοῦ εὐχελαίου γενέσθαι υπέρ τινος, προφασίζει ται δὲ τὴν ἐλεημοσύνην, καὶ τοῦτο κρείσσον εἶναι πάντων φησί, καὶ ἀποστερεί τινα τῶν πιστῶν τῆς ἀπὸ τοῦ ἁγίου ἐλαίου καὶ τῶν εὐχῶν καθάρσεως, καὶ τοῦ θαίου ἀπὸ τῆς κοινωνίας ἢ ἱερουργίας ἁγιασμοῦ, αὐτὸς τὸν περὶ τούτου λόγον μᾶλλον ἀπαιτηθήσεται. Πλὴν καὶ ἕκαστον τῶν ἁμαρτημάτων τὸ οἰκεῖον ἔξει καὶ ἀνάλοτον ἐπιτίμιον, καὶ οὐ πάντα δι' ἐνὸς ἔσονται συγχ χωρούμενα· ἀλλ᾽ εἰ μὲν φόνος εἴη τὸ ἔγκλημα, μετά τὸν κανόνα τῆς Ἐκκλησίας καὶ αἰχμαλώτου λύτρον ὑπὲρ τοῦ ἡμαρτηκότος καὶ τοῦ τεθνηκότος εἰ πα ριουσίαν ὁ φονεύσας ἔχει, γινέσθω ψυχὴ ἀντὶ τῆς ψυχῆς· εἰ δέ γε εμβρύου ἀποβολή, δι᾿ ἀναδοχῆς καὶ ἀνατροφῆς πτωχοῦ νηπίου ἡ Ιατρεία Εστω. Εἰ δ πορνεία ή μοιχεία ή τις ἀκαθαρσία, δι' ἀποχῆς πρῶτο τον μὲν τοῦ πταίσματος καὶ τῆς ἁμαρτίας, ἔπειτα δὲ διὰ τῆς κατὰ δύναμιν κακοπαθείας τῆς σαρκός· δτι καὶ τρυφῆς καὶ σαρκὸς ἡδονῆς τὸ ἁμάρτημα. Καὶ ὡς τῇ Εὐρ λύπαι ἀντὶ τῆς ἡδονῆς, καὶ τῷ Ἀδὰμ ἱδρῶτες καὶ ἀπανθα:, ὁμοίως στένωσις σαρκὸς εἰς ταπείνας - τὴν αὐτῆς τε καὶ ἱατρείαν ἔσται τῷ διὰ φιληδονίας. πεσόντι. Εἰ δ' οὐ προαίρεσις οὐδὲ ἰσχὺς, δι' ἐλεημο σύνης ιατρευθήτω ἢ ἐγκρατείας. Η λυτρώσεως αίχμαλώτου, εἰ εὐπορία τῷ ἡμαρτηκότι ἐστίν· εἰ δ ἀδικίας έργα συνέβη, διὰ τῆς ἀποδόσεως τοῦ ληφθέντος ἔσται τῆς ἁμαρτίας ἀπαλλαγή. Ελεημοσύνη δὲ κατὰ τὸν Ζακχαίον κάθαρσις ἔστω τοῦ τῆς ἀδι κίας καὶ ἁρπαγῆς ἐγκλήματος. Εἰ δὲ βλασφημία ή αρνησίς τινι γέγονε, διὰ προσευχῆς συνεχούς, ἵνα τὴν βλασφημίαν ἐξέλῃ, καὶ δακρύων, ἵν' ἐκπλυνθῇ, καὶ ἐλεημοσύνης ἵν᾿ ἐλέους ἐπιτύχῃ ἀθετήσας τὸν ποιητὴν, καὶ ἐγκρατείας διὰ τὰς κρεωφαγίας καὶ τὰς ἀκαθάρτους ἄλλας τροφάς. Επιορκία· δὲ εἰ συμβαίη, Η διαβολή τινος πρὸς ἕτερον, ἢ προδοσία πρὸς ἄρχοντα πταίσαντος ἢ μὴ πταίσαντος, διὰ τῶν ὁμοίων της βλασφημίας διορθωθήσεται ὁ πεσών, καὶ τοῦ ἀπαλλάξει τὸν ἄνθρωπον τοῦ κακοῦ. Ενέχεται γὰρ τοῦτο πρώτον ποιῆσαι, εἰ δύναται, ὡς καὶ τὴν ἀδι κίαν πρῶτον ἀποδοῦναι ὁ ἀδικήσας ή κλέψας, είτε Act. xx, 56. opus erant, οι his qui mecum sunt ministrarerunt manus istæ ".Quare moderator animarum nihil prope ab oblatis desumere debet, si fieri potest, nisi forte necesse habeat alienis difficultatibus obvenire, aut opus habeat in victum et in vestimeutum, non splendide quidem impendere, sed tantum prout necesse habet, et fundat preces, et serifcis Deo adimpleat pro offerente, pauperum recordatus; non enim ipse solus, sed adbuc cæteri jus habent· in tales fructus. Et si privatus aliquis a peniten uibus recipiat, caveat magis, quia per sacerdotium salus hominibus provenit, et quia per divinum sacrifciumn, per sacrum oleum ei por caleras sanctas caremonias venia conceditur et innocentia restau ratur, et participatio sanctificationis Del, et maxime unio cum Christo per fructus communionis. Quare si acciderit alicui ut vel invidia erga sacerdotem, vel spe proprii commodi et lucri, prohibeat obla tiones feri sacerdotibus, vel offerri sacrifciem tremendum, vel confici oleum sacrum pro aliquo, eleemosynam vero prætendat, quasi sit hæc omnium bonorum maximum, et lia aliquem Adelin arceat a comparanda inuocentia quæ ex sacro oleo obtinetur, vel a divina benedictione quæ ex communione aut sacrificio percipitur, ille maxime hujus criminis rauonem reddere debebit. Interea vero caveatur insuper singulis peccatis suam propriam deheri multam, nec omnia eodem modo explanda esse et remittenda. Si ergo agatur de homicili reatn, secundum Ecclesiæ canones, si occidenti fuerit fortunæ copia, pro se et pro occiso expiaturus solvet pretium unius captivi, et sic erit auiuia pro anima. Si fuerit abortivus, remissionem mereatur alendo et educando pauperem aliquem infante. Si de fornicatione agatur, vel adulterio, vel alia quavis impuritate, remissio del primo per cesarionem culpæ et peccati: deinde carnem pro posse castigando, quia peccatum fuit in mollitie et vuluplate carnis. Ει sicut Eva dolores pro voluptate, εt Adimo sudores et trillos et spinas minatus est Deus, ita repressio carnis sit in ejus humiliatiourm et sanationem illi qui concupiscentia carnis pecca vit. Si vero uoc vilz genus, nec infirmitas obstet, vitæ poenitentiam faciet per eleemosynam, abstinentiam aut redemptionem captivi. Si vero opes injustitia par tæ sint alicui, restitutione ablati peccati venia impetrabitur, ut Zachæi mnonemur exemplo, qui elee mosyna redemit injustitiæ et avaritiæ reatum. SI autem peccatum blasphemiæ vel Del negationis alicui acciderit, assiduis vacet orationibus, ut univericordiam pro blasphemia obtineat, et jugibus lacry mis eam abluat, et eleemosyna, ut misereal Deum miseri hujus, qui antea Creatorom spreverat, ot denique abstinentia ab esu carnium vel ab aliis quoquomodo ¡mpuris. Si crimen perjuril incurreris, vel calumniæ alicujus contra proximum, vel proditionis et .'

' viri principis, similibus castigabitur remediis ac τί τινος εὑρηκώς, καὶ μᾶλλον εἰ καὶ ἐντολὴ γέγονε· reus blasphemiæ, modo avertat se-homo a percato. Quod primum pro posse studebit agere, sicut et primum oportet ut ablatuni reddat injuste retimens vel latro vel ille qui aliquid invenit alterius, ma· xime si jussus fuerit; et nulla fict remissio nisi reddatur possessori injuste spoliato, vel illi qui perdidit, vel eorum aliis, vel erogetur pauperibus tratribus arbitrio Patris spiritualis; denique in cœteris omnibus agendum est ut canones Ecclesia. præscribunt. Ideo oportet ut animarum præpositus eos probe noscat, et eos ad apicem exsequatur, nec absolvat inopportune, laxiori scilicet misericordia, quæ perdit, dum non cavet ut impensissima cura innocentiam inquirat, ne in desperationem incidat. Omnia in perfecta mensura sunt facienda: perfecta antem mensura sanctorum, per quos in nes ut donum descendit; et in nobis erit, dummodo eorum exempla sequi nitamur. Erit ergo judicio sanctorum indulgentiæ ratio erga eos qui industriam diligenter afferent, et fervide pœnitentes longe a malo discedent, judicem sic propitiatum habentes, intro accipient mercedem ad mensuram fervoris et pœnitentiæ de bono promisso. Uno verbo in omn³bus viventiam peccatis præcipuum opits et efficacius est captivorum redemptio, ad typum erectionis animæ ab impietate et a servitute peccati, quod est a morte redemptio, primum inter maxima opera, et operit multitudinem peccatorum, ut scriptum est '. Deinde sl minus copiosæ peccanti fuerint opes, eleeniosyna, in cujus operibus præcipuum locum obtinet orphani derelicti et indigentis soll eitudo: et deinde infirmorum et in carcere detentorum cura et consolatio. Postquam autem peccator a peccatis fuerit erectus, et digne penitentiam egerit, sacrum offeratur sacrificium; in con. demnationem enim esset ei qui peccavit participatio sacræ oblationis: et sicut qui communicat indigne judicium sibi manducat et bibit, juxta verba Pauli, ita condemnabitur qui offert indigne, festa Dei vel sanctorum ejus celebrans quin deseruerit peccatum et resipuotit. Sacruiṇ autem oleum Inter septem sacramenta utilissimum ut ad sanctificationem, pro infrmis, ut traditum est nobis, et pro omni Adeli qui accedit ad celebranda tremenda mysteria, niaxime cum peccatis cumulatus, canones pœnitentiæ adimplevit, remissionem a Patre accepit et ad communionem properat: purgat enim peccata consecratio et unctio sancti olei, ut scribit frater Domini apostolus, et ad hoc concurrunt orationes sacerdotuin. Mortuis vero maxime proficuum est ante omnia sacrificium aitaris, cætera autem secundaria, quia post mortem homo ces-at a peccatis, et Chrisło communicat per sacrificium, atque omni gaudio et gratia coelesti repletur et ab omni dolore redimitur divina misericordia. Ante omnia ergo pro ´eo offeratur sacificium; si deinde ei sit copia for- • Prov. &, 12. καὶ οὐδὲν ἔσται τὸ λύον, εἰ μὴ ἢ τῷ ἀδικηθέντι, τῷ ἀπολέσαντι ἀποδῷ, ἢ τοῖς τέκνοις αὐτοῦ, ἡ τοῖς πένησιν ἀδελφοῖς διακρίσει πνευματικοῦ Πατρός ο καὶ ἐν τοῖς λοιποῖς πᾶσι ποιεῖν, ὡς οἱ κανόνες δια κελεύονται. Διὸ χρὴ τὴν οἰκονομοῦντα ψυχές τούτους εἰδέναι, καὶ κατὰ τὸν ὅρον ποιεῖν, καὶ μήτε ἀφιέναι ἀκαίρως, συμπαθώς δῆθεν, ὅτι ἀπόλλυσι, μήθ' ὑπερβαίνειν 362 ὡς δῆθεν ἐξακριβούμενον καὶ καθαρὴν ὄντα, ἵνα μὴ παραπέμψῃ τῇ ἀπογνώσει ἐν ἀρίστῳ δὲ μέτρῳ πάντα ποιεῖν· ἄριστον δὲ τὸ τῶν ἁγίων· ὅτι καὶ δι' αὐτῶν εἰς ἡμᾶς ἡ δωρεά καὶ ἔσται ἐν ἡμῖν, εἰ τὰ ἐκείνων τηρείν σπουδάζο μεν. Εσται δὲ κατ᾿ αὐτοὺς καὶ συγκαταβάσεως τρόπος τοῖς προθυμίαν ἐνδεικνυμένοις καὶ μετανοοῦσι θερμῶς καὶ τοῦ κακοῦ ἀφισταμένοις, οἳ καὶ τὸν κριτὴν ἐλεοῦνται, καὶ μεταδούναι τούτοις καὶ ἔνδον τοῦ ὡρισμένου τοῦ ἀγαθοῦ διὰ τὸ θερμὸν καὶ την μετάνοιαν, ἀγαθόν. Απλῶς δὲ ἐν τοῖς τῶν ζώντων αμαρτήμασι πᾶσιν ἡ τῶν αἰχμαλώτων ἀνάγου τις προτιμοτέρα τῶν ἄλλων ἔργων· ὅτι πρῶτον παντὸς ἔργου τὸ ψυχὴν ἐξαγαγεῖν ἀπὸ ἀσεβείας σε καὶ δουλείας· δ ἐστιν ἐκ θανάτου ἐξαγαγεῖν· καὶ τοῦτο καλύπτει πλῆθος ἁμαρτιῶν, ὡς γέγραπται. Επειτα ἐλεημοσύνη εἰ μὴ ἱκανὸς βίος εἴη τῷ ἁμαρτήσαντς· ἐν ταύτῃ δὲ ὀρφανού πρόνοια ἀπορημένου τε καὶ πτωχού, προτιμηθήσεται μάλλον· εἶτα ἀσθενούντων καὶ τῶν ἐν φυλακαῖς καὶ τῶν λοιπῶν ἐπιμέλεια. Τὰ τῶν λειτουργιῶν δὲ γινέσθω μετὰ τὸ στῆναι τὸν πταίσαντα τῆς ἁμαρτίας, καὶ μετανοεῖν γνησίως· εἰς κατάκριμα γὰρ ἔσται προσο φερομένη μερὶς ὑπὲρ ἐνεργοῦντος τὴν ἁμαρτίαν· καὶ ὥσπερ ὁ κοινωνῶν ἀναξίως εἰς κρίμα ἑαυτῷ ἐσθίει καὶ πίνει, φησὶν ὁ Παῦλος, οὕτω κατάκριμα ἔξει καὶ ὁ προσφέρων ἀναξίω;, ἐν τῷ μὴ ἀφίστα σθαι τῆς ἁμαρτίας, ἢ καὶ ἑορτὴν ποιεῖν τῷ Θεῷ 1 τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ. Τὸ δέ γε εὐχέλαιον ἀναγκαιότε του ὡς ἱερὰ τελετὴ καὶ τῶν ἑπτὰ μυστηρίων ὑπέρ σε ἀῤῥωστούντων, ὡς παρελάβομεν, καὶ ὑπὲρ πιστοῦ παντός βουλομένου προσελθεῖν τοῖς φριχτοῖς με στηρίοις, μᾶλλον δὲ καὶ ὑπὲρ παντός περιπεπτωκό τῆς ἁμαρτήμασι, καὶ τὸν κανόνα τῆς μετανοίας τετελεκότος, καὶ πρὸς τὸ κοινωνῆσαι σπεύδοντος, ένδοσιν παρὰ τοῦ Πατρὸς εἰληφότος· ἀφίησι γὰρ ἡ τοῦ ἁγίου ἐλαίου ἱερὰ τελετή τε καὶ χρίσις τὰ ἁμαρτήματα, ὡς ὁ Ἀδελφόθεος γράφει· καὶ αἱ εὐ χαὶ πρὸς τοῦτο συντελοῦν τῶν ἱερέων. Τοῖς δὲ κει κοιμημένοις λυσιτελεστάτη πρὸ παντὸς ἡ ἱερουργία τὰ δὲ λοιπὰ δεύτερα· ὅτι πέπαυται μὲν ὁ ἄνθρωπο; ἀπὸ ἁμαρτίας ἀποθανών, κοινωνεῖ δὲ διὰ τῆς θυσίας Χριστῷ καὶ εὐφροσύνης θείας καὶ χάριτος ἐκπλη ροῦται, καὶ πάσης εκλυτροῦται οδύνης θείῳ ἐλέει. Πρὸ πάντων οὖν ὑπὲρ αὐτοῦ τὰ τῆς ἱερουργίας τε λείσθω· ἔπειτα εἰ βίος ἐστὶν αὐτῷ, γινέσθω καὶ λύτρωσις αἰχμαλώτων, καὶ ἐλεημοσύναι τοῖς πένησι, καὶ οἰκοδομαί θείων οἴκων, καὶ λοιπὰ ἕτερα προς σωτηρίαν αὐτοῦ συντείνοντα.

93) Lunæ, procuretur redemptio captivorum, et eleemosyne pauperibus erogentur, et domus Dei ædificentur et omnia cætera flant quæ ad salutem ejus conferre possunt. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΟΓ'. Οφείλουσιν οἱ πνευματικοί Πατέρες ἀπαιτεῖν τὰ τῆς ἐλεημοσύνης, ώστε αὐτοὶ διδόναι; καὶ εἰ λαμβάνοντες παρακατέχουσι, τί ἐκ τούτου; QUESTIO LXXIII. Num debeant Patres confessionarii eleemosynas postulare, ut ipsi eas distribuant? atque si accipiant habeantque, quid illis agendum? Spiritualis Pater non debet ipse postulare dona quæ in eleemosynam præstanda sunt, no confusionem et vituperium incurrat, dum fratribus scandalum affert; sed si ipsi cura sit pro salute sua et pro accedentium utilitate agere, hortetur solum ut faciant, et regulam faciendi tradat; ipse autem minime aliquid accipiat: ita docemur a multis sanctis quibus summa fuit cura ut non acciperent. Ita faciebat Paulus, neminem premens, et nihil pro se accipiens, quamvis enixe satageret eleemosynas Ο πνευματικὸς Πατὴρ οὐκ αὐτὸς ὀφείλει ζητεῖν τὰ διδόμενα εἰς ἐλεημοσύνην λαμβάνειν, ἵνα μὴ καὶ μῶμον ἑαυτῷ καὶ σκάνδαλον τοῖς ἀδελφοῖς προξε νήσῃ, ἀλλ᾽ εἴ γε θέλει καὶ σωτηριωδῶς ἐνεργεῖν καὶ ἐπωφελῶς τοῖς προσερχομένοις, προτραπέτω μόνον καὶ κανονιζέτω ποιεῖν· αὐτὸς δὲ μηδὲν λαμβανέ τω· ὡς παρὰ πλείστων ἁγίων τοῦτο σπουδαζόντων τὸ μὴ λαμβάνειν ἐμάθομεν. Τοῦτο δὲ καὶ Παῦλος εποίει, μηδένα βαρύνων, μηδὲ λαμβάνων, εἰ καὶ ὑπὲρ τῶν ἐν Ἱεροσολύμοις πενήτων ἀδελφῶν παρ εκίνει τε καὶ ἀπέστελλεν. ᾿Αναγκαζόμενος δέ τις pauperibus fratribus qui erant in Jerusalem colliλαβεῖν ἀπὸ πίστεως τοῦ διδόντος, πάλιν εἰς πληρο φορίαν τούτου, μετὰ καὶ γνώσεως αὐτοῦ καὶ εἰδή σεως τὰ ὑπὲρ αὐτοῦ ποιείτω, ἵνα μὴ διχόνοιαν ἔχῃ. Εἰ οὖν ἱερεὺς, λαμβάνετω καὶ αὐτὸς ὡς ἱερεύς· καὶ ἑτέρους δὲ προσκαλείσθω, καὶ μὴ τοὺς φίλους, ἀλλὰ τοὺς ἐνδεῶς ἔχοντας μᾶλλον, καὶ τοὺς εὐλαβεστέρους. Εἰ δὲ τυχὸν ἰδιώτης, μηδὲν ἀπὸ τῶν χάριν λειτουργιών διδομένων λαμβανέτω· ἔτι ἱερέων ταῦτα, καὶ ἱερεῦσι διανεμέτω. ᾿Απὸ δὲ τῶν δεδο μένων μοίραν χάριν ἐλέους ἐχέτω καὶ αὐτὸς και πιῶν τὰ τῆς χρείας μεταδιδοὺς καὶ τοῖς πένησεν. 863 ΕΡΩΤΗΣΙ Σ ΟΔ'. Ο ἱερεὺς λειτουργίας δεχόμενος καὶ μὴ λειτουργῶν, τί προξενεῖ τῷ διδόντι; καὶ εἰ ἐν τούτῳ ἐνέχεται. Ο λαβὼν χάριν λειτουργίας, καὶ μὴ ποιήσας, ἐνέχεται καὶ διὰ τὸ μὴ ποιῆσαι, καὶ διὰ τὸ ἀποστε ρῆσαι τοῦ ἁγιασμοῦ τὸν προσενεγκόντα. Οὐ γὰρ λειτουργίας λαμβάνει ἁγιασμὸν, ἀλλ᾽ ἴσως έλεημο σύνης μισθόν· καὶ οὐ τοσοῦτον, οἷον εἰ δέδωκε πένητι. Διὸ πᾶς ὁ λαβὼν λειτουργείτω, ἵνα μὴ καὶ ὡς ἀδι κῶν, καὶ ὡς κλέπτων, καὶ τὸν ἀδελφὸν ἀποστερῶν τοῦ ἁγιασμοῦ, κατακριθείη παρὰ Θεοῦ. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΟΚ. Ποια κρείττων ἐλεημοσύνη ἐστίν; Ο βουλόμενος ποιεῖν ἐλεημοσύνην, εἰ δύναται πρί πάντων ὑπὲρ ἐλευθερίας, ὡς ἔφημεν, ποιείτω τῶν αἰχμαλώτων, καὶ μάλιστα νηπίων καὶ παίδων κινδυνευόντων κατὰ ψυχήν· εἶτα ὑπὲρ τε ἱερέων αἰχμάλώτων καὶ γηραιῶν καὶ λοιπῶν. Δεύτερον δὲ διδότω ἀσθενέσι λελωβημένοις τε καὶ λοιποῖς τοῖς καὶ πολε λῆς βοηθείας δεομένοις. Σὺν αὐτοῖς δὲ καὶ τοῖς διὰ Θεὸν ἐναποκλείστοις τῶν μοναχῶν, ὡς οἱ Πατέρες φασὶν, ἐπεὶ Θεοῦ δοῦλοι οὗτοι, καὶ ἔργον ἐνεργοῦσιν ἀγγέλων, καὶ διὰ Θεόν εἰσιν ἐναπόκλειστοι, καὶ εἰ γε ζῶσι κατὰ Θεὸν, ἐν αὐτοῖς πᾶσαι πληροῦνται αἱ ἐντολαί· ἔπειτα τοῖς ἐν φυλακῇ καὶ χήρα:ς, καὶ λοιτοῖς ἄλλοις, μὴ ἔθος ἔχουσι τῆς οἰκία; ἐξελθεῖν· καὶ τελευταῖον τοῖς λοιποῖς ἅπασι πτωχοίς. Καὶ ἡ τῶν gere, quas fideliter mittebat. Si quis vero compulsus fuerit ab offerente fideli accipere, nihil hæsitet et vicissim pro tali munus suum adimpleat cum omni scientia et sedulitate, ne dissensio oriatur. Si` fuerit sacerdos, accipiat et ipse ut sacerdos, deinde alios convocet, non amicos, sed egentes et sapientiores. Si vero forte fuerit privatus, nihil oblatorum propter sacrificii meritum accipiat sibi, quia haec sacerdotum sunt: distribuɔt ergo sacerdotibus; sed ipse labore functus partem habeat propter mið sericordiam, et pauperibus quoque meminerit ero gare. QUAESTIO LXXIV. Sacerdos liturgiam celebrandam in se suscipiens st eam non celebret, quid, prosit ei qui pro illa facienda donum obtulit, el num ad illam obeundam sit obligatus. Qui accepit in gratiam sacrificii, si hoc non a3impleat, sere reus est quod non satisfecerit, et quod ofercntem fructu et sanctifcatione sacrifcii privaverit. Non enim sacrifcii meritum suscipiet, sed tantum pretium eleemosynæ, minus tamen quam si pauperi tribuerit. Quare omnis qui sic accipit celebret sacrificium, ne condemnetur a Deo ut injustus, ut fur, qui fratrem fructu sacro spoliavit. QUESTIO LXXV. Quodnam sit genus optimum eleemosynæ. Qui eleemosynam facere in animo habuerit, ante omnia, ut diximus, faciat in libertatem captivorum, maxime infantium et puerorum qui in periculo sunt pro anima; deinde pro sacerdotibus captivis, pro senibus et cæteris omnibus. Postea injuriose tractatis egentibus eroget et cæteris quibus auxilio præstantiori opus est. Inter quos annumerandi sunt et monachi propter Deum reclusi, ut loquuntur Patres, sunt enim Dei servi, angelorum operibus occupati, reclusionem propter Deum eligentes; cumque secundum Deum vitant, in ipsis omnia adimplentur mandata; deinde carcere detentis et viduis tribuenduin et cateris, qui a domo discedere non solent; postremo miseris quibuscumque. Curam quoque

agat hospitum, maxime egentium, et copiose frue- ξενων δὲ θεραπεία καὶ μάλιστα ἐνδεῶν πολύν παρ tur mercede, ut Deus Salvator noster et judex docuit. QUAESTIO LXXVI. Si quis habeat decem numismata, præstoque sint captions unus et pauper decem, cuinam ex his largietur? Si decem numismatum pretio redimi possit captivus, potius in id sunt eroganda quam add suble· vandos decem vel plures pauperes qui non indigent, nisi alimentis ad victum, soul quibus spes inveriondi apnd beneɓcos remanet. Si vero pauperes isti sint in extrema fame constituti cum periculo mortis, inter captivum et illos partienda eleemo syna. Prius enim præstanda sunt necessaria auxilia. QUÆSTIO LXXVII. Daturus eleemosynam uum dabit ipse per se an per Patrem spiritualem? Quod quis dare debet in eleemosynam nihil hæsitans et fide certa, melius est nt det per Patrem suum spiritualem, ne si dederit ipse ranæ gloriæ sit obnoxias, neve donet forte cum minori utilitate et fructu, et aliunde ut addat meritum agendo per obedientiam. Si autem hæsitaverit vel non habeat fidem in bonam Patris administrationem, ipse elee· mosynas distribuat. QUESTIO LIXVII. Quomodo blasphemanti in Spiritum sànctum neque in hoc, neque in futuro ovo peccatum remittitur? Numquid igitur etiam in futuro ævo est percatorum remissio? an major est Spiritus sanctus Patre Filioque Ei qui blasphemat contra Spiritum sanctum non dimitti peccatum neque in præsenti sæculo neque in futuro, semper docuerunt: non quod in futuro sæculo unquam possit esse remissio, sed quod hic non remittitur neque il¡ic remittetur: illudque maxime certum est quod illic non reniittatur antequam hic flat remissio. Itaque usque ad ultimum vitæ spiritum spatium est penitentiæ. Non vero propter hoc excellentior est Spiritus sanctus Patre vel Filio; sed similis utrique et consubstantialis potius ostenditur. Non enim hoc Șalvator dixit misi propter divinam qua signa faciebat polestatcm, qua pariter dæmones ab hominibus ejiciebat, quæ quidem potestas et auctoritas Patri et Filio et Spiritui sancto est communis, ita ut negatio Spiritus sancti in totam Trinitatem recidat, contra sic biasphemantes. Omnis ergo hæreticus in hoc cum aliis blasphemans donec maket in hæresi non habet remissionem. Enimvero dlictum est: Blasphemanti in Filium hominis, remnittetur illi ', hoc est qui blasphemaverit in naturam humanam, per quam vero bunc esse hominem videre poterant Judæi, licet non possent cognoscere quod in eo majus erat; et de hoc eorum absolvebat peccatum, sicut orabat pro crucifigentibus. Sed cum quidam blasphemarent dicentes illum divina signa in Beelzebut fa17 Luc. XII, 10. έχεται τὸν μισθόν. ας καὶ ὁ Σωτὴρ ἡμῶν ὁ καὶ κρι τῆς καὶ Θεὸς ἐδίδαξεν. Εἰ ἔχων τις νομίσματα δέκα, αἰχμάλωτος δ' ἐστὶ καὶ πένητες δέκα, τίνι δώσει ἐκ τούτων, Ε: δύνατα! τις διὰ τῶν δέκα νομισμάτων αἰχμέ λετον βύτασθαι, κρείσσον δοῦναι ὑπὲρ αὐτοῦ ἤπερ εἰς δέκα ἢ καὶ πλείονας πτωχοὺς τοὺς διὰ τροφήν αἰτοῦντας μόνον, εἴ γε ἐλπὶς ταύτην παρ' ἄλλων είν ρεῖν. Εἰ δὲ λιμοῦ κίνδυνος καὶ θανάτου, καὶ τῷ αἰχμαλώτῳ καὶ τοῖς πτωχοῖς μεριστέον. Τὰ γὰρ τῆς βίας αναγκαιότερα. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΟΖ. Ο θέλων ελεημοσύνης ποιῆσαι δι' αὐτοῦ ποιήσει, ἢ διὰ πνευματικοῦ Πατρός; Ο ὀφείλει τις δοῦναι εἰ πληροφορεῖται καὶ πίστιν ἔχει, μᾶλλον διδότω διὰ τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ, ἵνα μὴ κενοδοξήσῃ διδούς, ή μήποτε οὐκ εἰς ἀναγκαῖα καὶ επωφελέστερα δώσῃ, καὶ ἵνα ποιῇ μεθ᾽ ὑποταγής. Εἰ δ' οὐ πληροφορείται, οὐδ᾽ ἔχει πίστιν ἀσφαλή πρὸς τὸν ἐξοικονομοῦντα, ἀφ' ἑαυτοῦ ποιείτω πλην μετὰ ἐρωτήσεως. ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΟΗ'. Πῶς τῷ βλασφημήσαντι εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον οὐκ ἀφίεται ούτε νῦν οὔτε ἐν τῷ μέλλοντι; Αρα καὶ ἐν τῷ μέλλοντι ἄφεσις; ἢ μεῖζον τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς· καὶ τοῦ Υἱοῦ; Τῷ βλαστημήσαντι εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον οὐκ ἀφίεσθαι οὔτε ἐν τῷ νῦν αἰῶνι οὔτε ἐν τῷ μέλλοντι τὸ διηνεκές ὑπεμφαίνει· οὐχ ὅτι ἔστιν ἐν τῷ μέλο λοντι α!ῶνί τις άφεσις, ἀλλ' ὅτι ὅπερ ἀσυγχώρητον ἐκ τῶν ὧδε, κἀκεῖσε ἔσται· καὶ μᾶλλον τοῦτο συν ιστᾷ τὸ μὴ εἶναι ἐκεῖσε ἄφεσιν πρὸ τοῦ γενέσθαι ἐκ τῶν ἐντεῦθεν. Διὸ καὶ ἄχρι τελευταίας ἀναπνοῆ; ἡ μετάνοια. Οὐχ ὑπερέχον δὲ διὰ τοῦτο τοῦ Πατρός καὶ τοῦ Υἱοῦ τὸ ἅγιον Πνεῦμα· ἀλλ᾽ ἴσον καὶ ὁμοού στον μᾶλλον δείκνυται. Οὐ γὰρ δι' ἄλλο τι λέλεκται τοῦτο τῷ Σωτῆρι ἢ διὰ τὴν θείαν 364 δύναμιν καὶ ἐνέργειαν, δι' ἧς ἐποίει τὰ σημεῖα, καὶ τὰ δαιμόνια τῶν ἀνθρώπων ἐδίωκεν· ἥτις δύναμις καὶ ἐνέργεια κοινή ἐστι τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος· ὥστε ἡ ἀπόφασις αὕτη κατὰ τῶν βλαςφημούντων εἰς τὴν Τριάδα ἐστί. Καὶ πᾶς αἱρετι κὸς ἐκ τούτου μετὰ τῶν ἄλλων βλασφήμων ἐν τῇ αἱρέσει μένων, οὐκ ἔχει ἄφεσιν. Καὶ γὰρ τῷ μὲν βλασφημήσαντι, φησὶν, εἰς τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, ἀφεθήσεται αὐτῷ, τουτέστιν εἰς τὸ ἀνθρώπινον, διὰ τὸ ὁρᾶν ἀληθῶς αὐτὸν μετά σαρκὸς ἄνθρωπον τότε τοὺς Ἰουδαίους, καὶ μὴ δύνασθαι νοεῖν ὑψηλότερον, καὶ τὴν περὶ τούτου ήφιεν ἁμαρτίαν, ὡς καὶ ὑπὲρ τῶν σταυρωτῶν αὐτοῦ ηύχετο. Τὸ δὲ τὰ θεῖα σημεία λέγειν αὐτόν τινας βλασφημοῦντας ἐν Βεελζεβούλ ποιεῖν, καὶ τὴν θείαν δύναμιν ἀθετεῖν, τοῦτο ἔλεγεν

ἀσυγχώρητον. Πλὴν τοῖς μὴ προσελθοῦσι τῇ πίστει cere, et sic negarent ipsi potestatem Dei propriam: ἀσυγχώρητον ἔσται μόνοις· πᾶς δὲ πιστεύσας καὶ βαπτισθεὶς-σωθήσεται. Καὶ περὶ τούτου πολλοί φασι τῶν ἁγίων, καὶ Παῦλος ὁ πρώην βλάσφημος καὶ χριστοκήρυξ ὕστερον μαρτυρεί. hoc dixit irremissibile; illis tamen tantummodo qui fidei meritum abnuent; nam omnis qui crediderit et baptizatus fuerit salvabitur. De hoc loquuntur plurimi sanctorum, et ipse Paulus primum blasphenator, deinde Christi prædicator, testatur. QUESTIO LXXIX. Τί τέ, «Επτάκις τῆς ἡμέρας-ᾐνεσά σε, καὶ Quis sensus verborum, «Septies per diem te laudavi; τίνες αἱ ἑπτὰ αἰνέσεις εἰσί; Τό, Επτάκις τῆς ἡμέρας γνεσά σε, ο τὸ πολλάκις δηλοί διαπαντός, ὡς καὶ ἐν ἄλλοις ὁ αὐτὸς ψαλμωδός προφήτης φησίν, ο Ευλογήσω τὸν Κύριον ἐν παντὶ καιρῷ.» Καὶ πάλιν, ο Διαπαντός ἡ αἴνεσις αὐτοῦ ἐν τῷ στόματί μου.» Καὶ ὁ θεῖος δὲ Παῦλος, «Αδιαλείπτως προσεύχεσθε, ἐν παντὶ εὐτ χαριστείτε. • Εξαιρέτως δὲ ὁ μόνος Σωτήρ οὕτω διδάσκει • Γρηγορείτε οὖν ἐν παντὶ καιρῷ δεόμενοι.» Διατί; Ίνα ὦμεν ἂν μετὰ τοῦ Θεοῦ, ὅπερ ἔρα γον ἐστὶν ἀδιάλειπτον· ἡ προσευχὴ γὰρ ἐνοὶ τῷ Θεῷ· 8 πάντων ἔργων ἐστὶ μέγιστον. Καὶ τί κρεῖτο τὴν τοῦ ὁμιλεῖν τῷ Θεῷ, καὶ εἶναι μετὰ Θεοῦ; Ζπερ ἔργον ἀγγέλων ἐστὶν ἀδιάλειπτον. Ἐν τούτῳ οὖν καὶ ὡς ἄγγελοί ίσμεν, καὶ λειτουργοί Θεοῦ, καὶ ποιοῦντες τὸ θέλημα αὐτοῦ, καὶ καθαροὶ τὴν καρ δίαν, καὶ Θεὸν ὁρῶντες, καὶ ὑμνῳδοὶ θεῖοι, καὶ τὴν ὄφειλὴν ἀποδιδόντες αὐτῷ. Ἐκ τούτου δὲ καὶ καθαι ρόμενοι, καὶ λύσιν λαμβάνοντες τῶν ἁμαρτιῶν, καὶ λυτρούμενοι ἐκ τοῦ πονηροῦ καὶ ἐκ παντὸς πειρα σμοῦ, καὶ ἐκ πάντων τῶν ἐπερχομένων δεινῶν, καὶ ἄξιοι γινόμενοι τῆς αὐτοῦ παραστάσεως, καὶ τοῦ φωτισμοῦ αὐτοῦ καὶ τῆς βασιλείας καταξιούμενοι. Καὶ ἔτι τίς ἀριθμήσει, ἢ τίς δυνήσεται ἐξειπεῖν ὀξίως τὰ διὰ τῆς προσευχῆς ἡμῖν χορηγούμενα; δι' ἧς πᾶν δ αὐτοῦμεν λαμβάνομεν παρὰ τοῦ Θεοῦ, ὡς αὐτὸς ἐπηγγείλατο. Καὶ σημεῖα δὲ καὶ τέρατα γέγονε δι' αὐτῆς καὶ γίνεται, καὶ σωτηρία πολλοίς, καὶ ἰαμάτων δωρήματα, καὶ πᾶν ὅ τι τῶν ἀγαθῶν· καὶ οὐδὲν ἀγαθὸν χωρὶς ταύτης· καὶ πρὸ πάντων τοῦτο ἔργον τῆς Ἐκκλησίας, ὡς καὶ τῷ Σωτῆρι καὶ τοῖς ἀποστόλοις καὶ τοῖς Πατρᾶσιν ἀνελλειπές. Πάν τοτε μὲν οὖν τοῦτο τὸ ἔργον ἡμῖν ὡς δούλοις καὶ κτίσμασιν ἀναγκαῖον καὶ κεχρεωστημένου προσφέ ρειν τῷ Θεῷ, καὶ οὕτω λυσιτελέστατον· ὅμως & διὰ τὴν ἀσθένειαν καὶ τοῖς ὀλιγώρως ἔχουσι κατ' ἐμὲ καὶ καιροί εἰσι τεταγμένοι, οὓς καὶ ὁ Δαβὶδ στήρει καὶ ἡ Ἐκκλησία τηρεί. Διό και, ο Μεσονύ πτιον ἐξηγειρόμην, ο φησί. Καὶ ἡμεῖς τὰ τοῦ μέσο νυατικοῦ σὺν ἐκείνῳ ψάλλομεν, καὶ τὸ, ο Ὁ Θεὸς, ὁ Θεός μου, πρὸς σὲ ἔρθρίζω, ο καὶ ἡμεῖς τὰ τοῦ ἄρθρου, καὶ τὸ, «Ηρωΐ εἰσάκουσον τῆς φωνῆς ἱμου, καὶ τὸ πρωΐ παραστήσομαί σοι, καὶ ἐπάψει με, κ καὶ ἡμεῖς σὺν τούτη τὰ τῆς πρώτης ώρας λέγομεν. • Καὶ ἑσπέρας καὶ πρωΐ καὶ μεσημβρίας διηγήσομας καὶ ἀπαγγελῶ, καὶ εἰσακούσεται. τῆς φωνῆς μου, ο καὶ ἡμεῖς τὰ τῶν ὡρῶν καὶ τοῦ ἑσπερινοῦ • Psal. cxviii, 164. *Psal. xxx|||, 2. • Ibid. – el quænam sunt septem illæ laudationes? Illud:: Septies in die laudem dixi tibi ',. significat pluries aut semper, ut alibi loquitur ipse propheticus Psalles: «Benedicam Dominum in omni tempore ";» et iterum: 4 Seniper lans ejus in ore meo '.. Et sanctus Paulus: Sine intermissione orate, in omnibus gratias agite *.» Excellentius ipse Salvator hoc docet: «Vigilate itaque omni tempore orantes ".» Quarenam? Ut simus unum cum Deo, opere scilicet perpetuo fungentes. Orat'one conjungimur Deo; hoc est operum omnium maximum. Quid enim dignius quam Dei colloquio uti, et Deo adesse? Hoc opus angelorum assiduum. Dum igitur tali operi vacamus sicut angeli sunius, et Dei ministri, et voluntatem ejus perficientes, immaculati corule, Dei spectatores, divini modulatores, ipsi Deo familiariter inservientes. Per oratio - nem enim mundamur, et peccatorum remissionema accipimus; a malo et ejus tentationibus omnibu liberamur, digni lumine et regno Dei habemur. Iuno vero quis enumerare vel saltem dicere poterit quanta nobis per orationem proveniant bona? Quæcumque enim a Deo postulamus accipimus per eum, ut ipse promisit. Per orationem miracula prodigiaqus effecta sunt et quotidie funt, et multi solvantur; funt curationum dona; et si quid bonumi omne ab ipsa, et sine illa nullum bonum. Deniquo kæc est aute omnia opus Ecclesiæ a quo nec Salrator, nec apostoli, nec Paires unquam recesserunt. Nobis igitur continua necessitate incumbit loc opus, et cum simus servi Dei et creaturæ ut munus ɖebitum “nebis mandatur summe item proficuum; propter autem infirmitatem simul, quantum ego judico, eis qui negligenter»gunt stainta orationibus deducuntur tempora, quae et sere vabel David et nunc quoque servat Ecclesia. Ideo dicebat Bavid; ‹ Media nocte surgeham *, et nos media nocte cum ipso psallimus; et alibi: ‹ Deus, Deus meus, ad to de luce vigilo 7. › Et nos diluculi habemus laudes. Ait iterum: ‹ Mane exaudies vocem meam, et: ‹ Mane astabo tibi,· et videbis me”. › Et nos cum eo horæ primæ dicimus orationes. Et ait, ‹ Vespere el mane et meridie narrabo et annuuliabo; et exaudiet vocem meam “. › Et nos cantamus Dro horas et canticum vespertinum. Ait porro: «Larabo per singulas mocles lectum meum, et lacrymis meis stra 1 Thess. v, 17, 18. • Luc. xx1, 36 • Parl. cxvmii, * Paal. Lxit, 4. • Psal. v, 4. • Ibid. 5. " Pal. Liv, 18. PATROL. GR. CLV.

Lom meum rigabo 11.13.» Nos quoque Domino post ὕμνου τῷ Θεῷ μελῳδοῦμεν· καὶ, λούσω καθ' εκά16 στην νύκτα την κλίνην μου, ἐν δάκρυτί μου την στρωμνήν μου βρέξω,» καὶ ἡμεῖς τὰ τῶν ἀποδείπνων τῷ Κυρίῳ προσεδομέν. Καὶ πάντοτε μὲν ἐκεῖνος ύμνεῖ καὶ εὔχεται κατὰ τλ, ο Υψώσω σε, ὁ Θεός μου, ὁ βασιλεύς μου, καὶ εὐλογήσω τὸ ὄνομά σου εἰς τὸν αἰῶνα, καὶ, «Καθ' ἑκάστην ἡμέραν εὐλογήσω σε, καὶ αἰνέσω τὸ ὄνομά σου εἰς τὸν αἰῶνα καὶ εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος· ο και, ο Εκολλήθη ἡ ψυχή μου ὀπίσω σου.» Καὶ ἡμᾶς προσκαλεῖται λέγων, ο Αἰνεῖτε τὸν 165 Κύριον, πάντα τὰ ἔθνη, ἐπαινέσατε αὐτόν, κα τες οἱ λαοί. ο Ἡμεῖς δὲ καν᾿ ἐν ταῖς ἀποτεταγμέ ναις ώραις τοῦτον αινέσωμεν, καὶ προθύμως στο μεν, καὶ ὅλῃ διανοίας αὐτὸν ἀνυμνήσωμεν· ὅτι αὐτὸς Κύριος ὁ Θεὸς ἡμῶν, καὶ αὐτὸς σώσει ἡμᾶς. Τέως δὲ ἑπτὰ αἰνέσεις παρὰ τῇ Ἐκκλησίᾳ εἰσὶ, μεσονυκτικόν, ὄρθρος σὺν τῇ πρώτη ώρα, τρίτη ώρα, έκτη, εννάτη. εσπερινὸς, καὶ ἀπόδειπνα. Καὶ μεσονυκτικής μὲν ὕμνος διὰ τὴν τοῦ Σωτῆρος ἀνάστασιν καὶ τὴν δευ τέραν αὐτοῦ παρουσίαν, ὅτε ὡς νυμφίος μετά δόξης ελεύσεται. Καὶ γάρ φησιν αὐτός, ο Μέσης δὲ νυκτός κραυγή γέγονεν. Ἰδοὺ ὁ νυμφίος ἔρχεται, εξέρχεσθε εἰς ἀπάντησιν αὐτοῦ· ἡ ὁ τοῦ ὄρθρου δὲ δι' είχα ριστίαν τοῦ λύειν τὸ σκότος, καὶ ἐγγίζειν ἡμῖν τὸ φῶς. Διὸ συναπτῶς τούτῳ καὶ ἡ τῆς πρώτης ώρας λέγεται αίνεσις, εἰς ἀπαρχὴν τῆς ἡμέρας, μετὰ δου ξολογίας προσαγομένη θεῷ. Εν δέ γε τῇ τρίτῃ ώρα διὰ τὴν ἐπιδημίαν τοῦ θείου Πνεύματος εὐχαριστοῦμεν καὶ μέλπομεν· ἐν τῇ ἕκτῃ δὲ διὰ τὴν τοῦ Σω τῆρος σταύρωσιν, ἐν ταύτῃ τῇ ὥρᾳ σταυρωθέντος, ἐν ᾗ καὶ τὴν παράβασιν ἐξ:άσατο τοῦ ᾿Αδάμ, ἐν αὐτῇ τῇ ἔκτῃ γεγονυίαν. Ἡ ἐννάτη δὲ διὰ τὸν ἐπὶ τοῦ σταυροῦ ζωοποιὸν αὐτοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν θέ νατον, δι' οὗ ἔλυσε την κατάκρισιν τοῦ 'Αδάμ. Ο Εσπερινὸς δὲ, εὐχαριστία ὅτι πρὸς τὸ τέλος κατην τήσαμεν τῆς ἡμέρας· ἔτι δὲ καὶ διὰ τὴν τοῦ Σωτή ρος ἡμῶν ταφήν· ἐν ἑσπέρα γὰρ τέθαπται. Καὶ τὰ ἀπόδειπνα, ὅτι εἰς ἀνάπαυσιν κατηντήσαμεν ἐκ τοῦ κόπου, καὶ τὴν ἀπαρχὴν αὐτῷ τῆς νυκτὸς προσάγομεν, αιτούμενοι πᾶσαν ἔχειν εἰρηνικὴν, καὶ ἵνα ἐν εἰρήνῃ ὑπνώσαντες ἀναστῶμεν, ἰδόντες πάλιν τὸ φῶς. "Α πάντα καὶ λεπτοτέρως καὶ θειοτέρως νοοῦν ται τοῖς συνιοῦσι. Καὶ ἐκ μὲν τοῦ ὑπνώττειν καὶ εξεγείρεσθαι τὸν θάνατον ἔστιν ἐννοεῖν καὶ τὴν ἐκ τοῦ θανάτου μέλλουσαν ἐκείνην ἀγάστασιν· ἐκ τῆς νυκτὸς δὲ ἡμέραν τὴν ἐκ τοῦ σκοτεινοῦ τούτου καὶ ταραχώδους βίου πρὸς τὴν ἀνέσπερον ἐκείνην ἡμέτ ραν καὶ ζωὴν μεταβίωσιν· καὶ τὰ λοιπὰ δὲ ὁμοίως χρὴ νοεῖν τὸν θεοφιλή, ὡς καὶ ἐν ἄλλοις ἡμεῖς περὶ τούτου κατὰ δύναμιν ἡμετέραν εἰρήκαμεν, ἀπὸ τῶν Πατέρων λαβόντες. Καὶ ἡ μὲν ἑπτάκις αἴνεσις ἐν τούτοις· ἡ θεία δὲ τάξις τῆς ἱερᾶς μυσταγωγίας ἰδία παρὰ πάσας ταύτας ἐστὶν, ὡς ἔργον οὖσα ἴδιον τοῦ Κυρίου καὶ τῆς ἱερωσύνης αὐτοῦ, καὶ μὴ δυνατὴν τελεῖσθαι ταύτην χωρὶς ἱερέως ὅλως, ἢ θυσια στηρίου. Αὕτη τοίνυν τὰ ὑπὲρ νοῦν δωρεῖται· καὶ τὸν μὲν κοινωνοῦντα τῶν μυστηρίων ἀξίως σύστα çœnam vicissim cantamus. Ille autem semper cantabat et orabat juxta illud; ‹ Exaltabo le, Deus meus, rex, et benedicam nomen tuum in sæculum.» Έι: «Per singulos dics benedicam tibi; et laudabo nomen tuum in sæculum et in sæculum sæcali 13., Et: ‹ Aðhæsit anima mea post te ".» Etiam nos adunat et invitat dicens: Laudate Dominum, omnes gent. s, laudate eum, omnes populi., Nos quoque igitur in horis statutis Deum landemus, ‘et alacriter surganius, et tota spiritus intelligentia eum cantemus, · quia ipse est Dominus Deus noster, et ipse salvabit nos. Primo quidem septuplicem laudem in Ecclesia habemus; mediæ noctis cauticum et diluculi, cuni prina bora, bora tertia, sexta, nona, et vespertinus post conam cantus. Ηymnus autem mediæ noctis propter Savatoris resurrectionem et secundum adventum, cum veniet ut sponsus gloria circumdatus. Dicit enim ipse: • Media nocte clamor factus est: Ecce sponsus venit, exite obviam ei ",, ymi. nos diluculi in gratiarum actionem quod fayans tenel:ras uobis fecit lucem illucescere. Ido statim post illum agitur laus boræ primæ, ut in principio diei ad Deum, canentes gloriam ejus accedamus. In tertia hora de Spiritus sancti effusione gratias cantantes agimus. Sexta hora crucifixionem Salvatoris recordamur qui in hac cruci affixus est, ut Adæ culpam evacuaret, quæ pariter hora sexta loeum habuerat. Hora nona Domini nostri mortem canit vivificantem in cruce, per quam Adm solvit condemnationem. Cantus vespertinus ad hoc pro-C nitur ut gratias Deo agamus, quod in diei fuem pervenimus et ad honorandam Salvatoris sepulturam, quæ vespertinis horis adimpleta est. Et denique post caenam iterum laudamus Deum, quia post laborem nobis advenit requies; et ipsi consecramus initium noctis, postulantes ut tota labatur in pace, et ut in pace dormientes iterum surgamus et lucem videre possimus, atque omnia subtilius et divi. nius a nobis probe intelligentibus cognoscantur. Meminisse enim debemus sominum esse mortis imaginem, dum evigilatio nobis indicat illa'n post mortem futuram resurrectionem. Item noctis, et diei successio nobis sperandum innuit post hanc unibris offusam impacatamque et curis exercitam vitan fore ut illucescal tandem illa sine occasu dies et tranquilla sine fine vita. Cetera autem siniJiter oportet intelligat qui Deum diligit, ut alibi nos pro viribus exposuimus juxta placita Patrum. 3 Septuplex igitor Deo laus est dicenda; sed præ Illis omnibus suam unicam, propriam et altissimam ∙ordinis rationem habet divina actio sanctæ mystagogiæ; hæc enim proprium est opus et Domini et sacerdotum ejus, nec unquam adinipleri potest absque sacerdote vel altari. Hæc ergo quæ super mentem sunt donat, et eum qui digne participavit divina mysteria concorporalem efficit Christo, et ut A1.18 Psal. vi, 7, 1 Psal. CALIV, 1, 2. ss Psal. LS1, 18 Psal, cavi, 1. ** Matth. xxv, 6.

μον ποιεῖται Χριστῷ, καὶ ἐν μέλος καθίστησι μετ' membrum unum illi coaptal, et templum Domino αὐτοῦ, καὶ ναὸν Κυρίου κατασκευάζει. Τοὺς μὴ και νωνοῦντας δὲ δι᾽ εὐλάβειαν, πίστει δὲ καὶ προθυμία παρισταμένους, τῶν ἁμαρτημάτων καθαίρει, ἀλ λοιεῖ πρὸς τὰ κρείττονα, μετὰ τῶν ἀγγέλων καὶ τῶν ἁγίων ἐνοι, ἁγιασμοῦ θείου πληροί, καὶ ψυχὴν φω τίζει, καὶ λόγον, καὶ νοῦν, καὶ τὰ τοῦ σώματος απ σθητήρια. Διὰ γὰρ τῆς ἱερουργίας τοῦ Κυριακοῦ σώματός τε καὶ αἵματος, Πνεύματος ἁγίου ἐπιδημοῦντος, καὶ τηλικαύτης ἀλλοιώσεως καὶ μεταβολῆς γινομένης, τοῦ κοινοῦ ἄρτου καὶ ποτηρίου εἰς σῶμα ἀληθῶς καὶ αἷμα μεταβαλλομένου Δεσποτικόν, αὐτὸ ἀληθῶς καὶ οὐκ ἄλλο, εὐδοκίᾳ Πατρός, αὐτουργία Υἱοῦ, καὶ συνεργία τοῦ Πνεύματος. Τί οὐκ ἂν ἀγαθὸν χορηγηθείη τοῖς μετὰ πίστεως καὶ εὐλαβείας προσοχῆς τε καὶ προσευχῆς ἐκεῖσε παρισταμένοις; Οὐ γὰρ ὅτι εἰς τὴν εἰσιν οὗτοι, ἀλλ' εἰς οὐρανὸν ἀληθῶς. Οὕτω γὰρ ἠθέλησεν ὁ ἀγαθὸς ἀπάντων Δεσπότης καὶ τοῦ οὐρανοῦ βασιλεὺς, ἐπὶ τῆς γῆς καταβῆναι δι' ἡμᾶς, καὶ ἄνω ἡμᾶς ὑψῶσαι, καὶ πάν τοτε εἶναι μεθ' ἡμῶν. Καὶ τὰ ξένα ταῦτα διὰ τῆς ἱερωσύνης ενεργεί πανταχού παρών, καὶ διὰ πάνε των αὐτοῦ τῶν ἱερέων φιλάγαθος ῶν, ὡς καὶ τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ καὶ τὰς τῶν ἁγίων ψυχάς λαμπρό. νει τε καὶ ὑψοῖ; καὶ πάντας τοὺς αὐτοῦ ταπεινούς δούλους ἡμᾶς εἰς τὸ κρεῖττον άλλοιοῖ καὶ συμπαθῆς κατοικτείρει καὶ φωτίζων καθαγιάζει. Προσερχώ. μεθα οὖν μετὰ πέθου καὶ εὐλαβείας διηνεκώς 366 εἰ δυνατὸν ὑπὲρ πᾶσαν ἄλλην προσευχὴν καθ' ἑκάστην τῇ ἱερᾷ μυσταγωγίᾳ· ὅτι οὐδὲν ἐξ ἄλλου παντὶ πιστῷ ὡς ἐκ τούτου τὸ ὄφελος. Καὶ μηδὲ ἱερεύς τις τούτου καταμελείτω, ἵνα μὴ καὶ αὐτῷ καὶ παντὶ πιστῷ μεγίστην προξενῇ τὴν ζημίαν. Καὶ γὰρ ἵνα βλάβην καὶ ζημίαν 'καθ᾽ ὑπερβολὴν ἔχωμεν, καὶ πάντοτε μὲν εἰς τὰς προσευχὰς ὁ πονηρὸς βαθύμους τε καὶ ἀκηδιῶντας τοὺς εὐσεβεῖς ἡμᾶς καὶ ὀρθοδόξους ἐργάζεται τοὐναντίον δὲ τοὺς ἀθέους καὶ αἱρετίζοντας εἰς τὰς μιαρὰς αὐτῶν προσευχὰς αὐτοὺς διεγείρει, ὡς ἂν ἐκεῖνοι μὲν διὰ τῶν ἐναγῶν προσευ χῶν αὐτῶν, ὡς ἐπὶ πλέον βλασφημοῦντες κατακρι θῶσι· θεομαχοῦσι γὰρ καὶ οὐκ εὔχονται· ἡμεῖς δὲ μὴ εὐχόμενοι τῷ ἀληθινῷ Θεῷ ἡμῶν, τῆς αὐτοῦ χάριτος στερηθῶμεν. Διὸ καὶ πάντοτε μὲν ἡμᾶς σπεύδει κωλύειν τῆς προσευχῆς, μάλιστα δὲ κατὰ τὴν θείαν ἱερουργίαν. Καὶ ἐπιτίθεται βαρύτερον, καὶ τὴν θείαν θέλει κωλύειν λειτουργίαν. Καὶ ἡ βαθυμίᾳ ἡ εὐλόγοις δῆθεν αἰτίαις ἀπάγειν ταύτης ἐπιχειρεῖ καὶ φαντασίαις δὲ νυχτεριναῖς τοὺς ἱερω μένους τε καὶ τοὺς βουλομένους μετέχειν τῶν μυσ στηρίων, ἐμποδίζειν οὐ παραιτεῖται, ὡς διὰ πολλῶν ἔγνωμεν, βασκαίνων τοῦ ἁγιασμοῦ καὶ τῆς δωρεάς, τοῖς τε ἱερωμένοις ὀρθοδ. ξοις ἡμῖν ἐν Χριστῷ καὶ τοῖς λαϊκοῖς, ἐκ τούτου μᾶλλον ὁ δείλαιος ἐλεγχόμε νος καὶ καταισχυνόμενος, ὡς βάσκανος ὢν καὶ που νηρός. Καὶ ἄκων δὲ μαρτυρεῖ τὸ θεῖον τοῦ ἔργου, καὶ τὸ τῆς χάριτος μέγεθος. Οὐ γὰρ ἂν ἐκώλυς, μὴ μεγίστην νομίζων τὴν δωρεάν, καὶ ὠφέλειαν. ᾿Αλλὰ προσεκτέον· καὶ τοῦτον μὲν συντρίψει Χριστ'ς, τῇ ἐξομολογήσει δὲ καὶ ταπεινώσει ἐν μετα- consecrat; eos etiam qui non communicant et qui erga illam in pietate zeloque radicati manent mundat a peccatis, mutat in melius, angelis et sanctis conjungit, sancta Dei gratia replet; animam mentem el rationem illuminat etiam in corporis sensibus quasi repercussa vibratione. Etenim për oblationem corporis et sanguinis Domini. S. ritu sancto desuper obumbrante, tanta perficitur mutatio et transsubstantiatio, ut panis antea coumunis et potus vulgaris in corpus et sanguinen transeat; et vere superest corpus ipsum cum vero sanguine Christi, non aliud, voluntate Patris, opere Filii et cooperatione Spiritus sancti. Quod bonum non provenict his qui fide firma, et pietate fervida attenti et orantes huiusmodi sacrificio assistent? Nec jam in terra tales erunt, sed vere in colum transibunt; ita enim voluit optimus omnium Dominus et cœlorum rex, qui propter nos in terranı descendit ut nos elevaret in cœlos et seniper nobiscum maneret. Et mirabilia hæc et terris aliena per sacerdotium operatur ubique vivens, et per omnes suos sacerdotes suæ bonitatis et dilectionis operarios. Et sicut omnes angelos et animas sanctorum claritate et fulgore vestit et elevat in sedes cœlistes, ita nos omies servos suos humidimo `in oprium mutat, et peramanter suscipit fovetque, ut lumine suo circumfusos sociel sanctitati. Accedamus igitur assidue anhelartes desiderio et pietate ferventes, quantum possumus, ad sanctum sacrificium præ omnibus et singulis orationibus; quia ex nulla alia tanta potest fideli cuiennque obvenire utilitas. Et sacerdos nunquam illud negligens prætermittat, no ipse sibi et omnibus fidelibus summun inferat damnum. Mirifice euim hic et prejudicium et damnum incurrere possumus; nam semper malus pios et orthodoxus in orando segues et acediosos solet facere, atheos contra et hæreticos ad impuras et nefarias quas dicunt preces impellere satagit, ut suis orationibus magis ac magis blasphemantes condemnentor: Deum enim impugnant-nedum orent; nos vero ne Deo nostro preces non fundentes gratia ejus destituamur. Idcirco semper nititur nos arcere ab oratione, sed maxime a sancto et divino sacrificio, et instantius preniit ut immediat celebrationem Misse, et sive negligentia justis de causis ab illa deterrere tental; nec dediguatur nocturnis illusionibus, et eos qui consecraturi sunt et eos qui mysteria participare intendunt, ut in pluribus factum novimus, præepelire a pro posito, irridens consecrationern Deo et Dei donum nobis consecrantibus in Christo et laicis, inde maxime improbitatis et nequitiæ convictus et fascinationis et pessimæ artis nota inustus. Invitus tamen operis illius divinitatem testatur et gratiæ excellentiam; dum enim ab illis dissuadet, sedulo cavet ne celsitudini et bono doni hujus attendatur. Sed diligenter animadvertendum est; hunc quidem Christus comminuet: confessione autem et humi-

litate in poenitentia assidua ad Christum acceda- νοίᾳ διηνεκεί Χριστῷ προσερχώμεθα. «Προσέλθετε mus. + Acid te ad eum, dicit, et illuminamini, γὰρ (ησί) πρὸς αὐτὸν καὶ φωτίσθητε, καὶ τὰ et facies vestre non confundentur 17. πρόσωπα ὑμῶν οὐ μὴ καταισχυνθῇ.» QUESTIO LXXX. Quis est qui tantas et tam multas primus tradidit suscipiendas molestias, exercitationes, labores doloresque, afflirtiones carnis et vexationes, virginitalis et sanctimoniæ studium, ac super omnia summam patientiam ac submissionem? Quam ob cansam hæc omnia, et quæ ex his utilitas? G Quantumvis mirum videatur quod quæris, esse scilicet sufferendos sanctos agones, varios carnis labores, dolorem quemque et tribulationem, paupertatem et animæ contritionem, ut est humilitas; et quaeras ad quid hæc omnia, et quis ea constituerit; et deaique quæ sit ex his utilitas; tamen utilissima est quæstio, ut intelligamus ea non esse hominis, sed opera Dei in suo Filio qui pro nobis incarnatus est in nostram reformationem, ut evacuemus illam quæ est ex luxuria cansumptionem et ex præsumptione commissam culpai reparemus, et pulchritudine excellentiori gloriaque majori quam prius ditemur, sicut factum est humiliatione et pauperlate Christi, qui sustinuit usque ad venditionem, ast irrisionem, ad improperia, ad tormente, ad millia cætera mala et ad mortem usque, ut et NOS omni intentione nitamur illum imitari, et æmulatores ejus sanctos, generose perferendo non solum tribulationes voluntate nostra quæsitas, sed et illas quæ præter voluntatem ingruunt tristi impetu, usque ad mortem millies si fieri posset pro Domino, summo cum nostro profectu, susceptam. Quomodo enim ad ipsum possemus accedere sine verberibus, etiamsi foremus innocentes! sed peccala nostra omnem excedunt numerum el modum. Vide ergo nt Salvatoris vestigia prementes doloris el pressurarum viam viventes ingressi, sunt et justi qui ejus typum olim gerebant, et propheta, et apo - stoli, et pastures, et martyres, et magistri, et eremitarum virginumque et omnium fidelium Dei amatorum turmæ; absque laboribus nullus est sa!vatus; in quibus omnibus excellentior dux atqne magister Christas Deus noster, ut notavimus. Quis autem sit doloris et pressuræ carnis fructus et humilitatis et paupertatis, et obedientiæ pro Deo usque ad mortem, ipse sæpius nobis demonstravit, svum incorruptibilc corpus ostendens, quod in colum est cleratum, cujus ope se nobis manducandum præbens, corpus humilitatis nostræ reformat ", nos corruptibiles incorruptibiles efficiens, et constituit hæredes gloriæ suæ æternæ, et procedent, ut ipse dixit, qui bona fecerunt in resurrectionem vitæ, qui vero mala egerunt in resurrectionem judicii *,. ldl est condemnationis. Omnis ergo dolor contra prævaricationem Adæ et superbiam pugnat, et peccatorum nostrorum justa retributio. Dictum est enim Adæ: «Maledicta terra Τίς ὁ τοσούτους παραδεδωκώς πόνους, ἀσκή σεις, κακοπαθείας, θλίψεις σαρκὸς καὶ πις σμούς, παρθενίαν, ἀγγείαν, καὶ ἐπὶ πᾶσιν ἄκραν ὑπομονὴν καὶ ταπείνωσιν; Διατί ταῦτα; καὶ τὶς ἡ ἐκ τούτων ὠφέλεια; Εἰ καὶ θαυμαστὸν δοκεῖ ὁ ἠρώτησας περὶ τῶν ἀπαιτουμένων θείων αγώνων, διαφόρων πόνων σαρ κός, κακοπαθείας απάσης καὶ θλίψεως, ἔτι δὲ πτω χείας και ψυχικής συντριβής, ἥτις ἐστὶν ἡ ταπείνω σις, δτι διατί ταῦτα, καὶ τὶς ὁ ταῦτα παραδεδωκώς, καὶ τίς ἡ ἐκ τούτων ὠφέλεια, ἀλλ' ἐπωφελὴς ἡ ἐρώ τησι; ἵνα ἐννοήσαντες ὡς οὐκ ἀνθρώπου ταῦτα, ἀλλὰ Θεοῦ ἔργα εἰσὶ τοῦ σαρκωθέντος ὑπὲρ ἡμῶν Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ εἰς ἡμετέραν ἀνάπλασιν, ἵνα τῆς ἀπὸ τῆς τρυφῆς συντριβῆς ἀπαλλαγῶμεν, καὶ τοῦ ἀπὸ τῆς οἰήσεως πτώματος επανακληθῶμεν, καὶ κρεῖττον τοῦ πρώτου κάλλος, καὶ μείζονα τὴν δόξαν πλουτήσωμεν, καθὼς καὶ διὰ τῆς ταπεινώσεως καὶ πτωχείας γέγονε Χριστοῦ, καὶ τῆς μέχρι πράσεως καὶ ἐμπαιγμοῦ καὶ ὀνειδισμῶν καὶ δεσμῶν, καὶ μυρίων ἄλλων παθῶν καὶ αὐτοῦ θανάτου θλίψεως, σπουδάσωμεν ὅλῃ προθέσει κατά μίμησιν αὐτοῦ καὶ τῶν ζηλωσάντων αὐτὸν ἁγίων, οὐ μόνον ἐκούσιον πᾶσαν θλίψιν, ἀλλὰ καὶ τὰς ἀκουσίους ἐπιφορὰς γεν ναίως φέρειν ἄχρι καὶ αὐτοῦ τοῦ θανάτου, καὶ μυτ ριάκις εἰ δυνατὸν ἦν· ὅτι καὶ ἡ πρὸς τὸν Δεσπότην ὀφειλὴ ὑπὲρ λόγον. Καὶ τί προσάξομεν τούτῳ εἰ καὶ ἀνέγκλητοι ἦμεν ἀντὶ καὶ μόνου ραπίσματος; καὶ ὅτι τὰ πταίσματα ἡμῶν ὑπὲρ ἀριθμόν. Οίδας οὖν, ὡς ἐκμιμούμενοι τὸν Σωτῆρα καὶ προτυποῦντες τὰ αὐτοῦ δίκαιοι και προφῆται καὶ ἀπόστολος καὶ ποιμένες καὶ μάρτυρες καὶ διδάσκαλοι, καὶ τῶν ἀσκητῶν ἡ πληθύς, καὶ τῶν παρθένων καὶ πάντων θεοφιλῶν, τὴν τῆς κακοπαθείας καὶ θλίψεως ὁδὸν ἐν τῷ βίῳ τούτῳ καὶ τῆς ταπεινοφροσύνης διήλθον· καὶ χωρὶς τούτων οὐδεὶς σέσωνται. Εξαίρετος δ τούτων, καθάπερ ειρήκαμεν, ὑφηγητὴς καὶ διδάσκα λος καὶ ἐργάτης ἄχρι θανάτου Χριστὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν. Τί δὲ τὴ ὄφελος τῆς κακοπαθείας καὶ θλίψεως τῆς σαρκὸς καὶ τῆς ταπεινώσεως καὶ πτωχείας καὶ ὑπακοῆς πρὸς τὸν Θεὸν μέχρι θανάτου, 167 αὐτὸς ἔδειξε πάλιν, ἄφθαρτον ἀποδείξας τὸ πανά γιον αὐτοῦ σῶμα, καὶ εἰς τοὺς οὐρανοὺς ἀνυψώσεις, ἐξ οὗπερ αὐτὸν ἀπεκδεχόμεθα, καὶ ἡμῶν μετασχη ματίσαι τὸ σῶμα τῆς ταπεινώσεως, καὶ ἀπὸ φθαρ τῶν ἀναδείξαι. ἡμᾶς ἀφθάρτους, καὶ κληρονόμους καταστήσει τῆς αἰωνίου δόξης αὐτοῦ, ὅτε καὶ οἱ τὰ ἀγαθὰ ποιήσαντες, ὡς αὐτός φησιν, ἐξελεύσονται εἰς ἀνάστασιν ζωῆς, οἱ δὲ τὰ φαῦλα πράξαντες, εἰς ἀνάστασιν κρίσεως, ήτοι κατακρίσεως.» Πάσα οὖν κακοπάθεια τῆς παραβάσεως καὶ τρυφῆς ᾿Αδάμ ἐστιν ἐναντίωσις, καὶ τῶν ἁμαρτημάτων ἡμῶν ἀντ 17 Psal. xxxiii, 5. "Philip. I, 21. " Joan. v, 20.

απόδομα, ὡς καὶ τῷ ᾿Αδάμ, ο Επικατάρατος in operibus tuis ",» et reliqua doloris argumenta. ἡ γῆ ἐν τοῖς ἔργοις σου,» καὶ τὰ λοιπὰ τῆς ὀδύνης. Idcirco tum qui peccaverunt per doloris pœnas et Διὸ καὶ οἱ μὲν ἡμαρτηκότες, δι᾿ ὀδύνης καὶ πόνων τὰ τῆς ἡδονῆς λύουσι, καὶ τῆς ὀδύνης ἐκείνης οὐκ αἰσθανθήσονται, καθὰ δὴ καὶ πολὺ πλῆθος εἰργά σατο τῶν ὁσίων, καὶ οἱ ἐν τῇ κλίμακι μακάριοι ἐκεῖνοι κατάδικοι· οἱ μὴ πλημμελήσαντες δὲ, ὅπερ σχεδὸν οὐδενὶ, καὶ διὰ τὴν τοῦ Δεσπότου τιμὴν τής λικαῦτα δι' ἡμᾶς πεπονθότος, καὶ δι᾿ ἅπερ ὀφεί λουσι, καὶ διὰ τὸ μὴ πεσεῖν, ἀνάγκην ἔχουσιν ἐνερ γεῖν. Εἰ γὰρ ὁ Παῦλος ἐδουλαγωγεί τὸ σῶμα, ἵνα μὴ ἀδόκιμος γένηται, τίς ὅλως θαῤῥήσει τῷ σώματι; • ᾿Αλλὰ καὶ βιαστή ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, ο ἡ ᾿Αλήθεια ἔφη, ο καὶ βιασταὶ ἁρπάζουσιν αὐτήν.» Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῆς ἐν Χριστῷ κακοπαθείας. Η ταπείνωσις δὲ τὴν τοῦ ὑπερηφάνου οἴησιν ἄθεον, καὶ τὸ τῆς ἱσοθείας ἀντίθεον φρόνημα τοῦ πρωτοπλάστου καθαίρει, καὶ τὸν ἄνθρωπον ἀνυψεῖ. Διὸ καὶ πᾶς μὲν ταπεινούμενος ἀληθής· ὅτι καὶ κτίσμα καὶ οὐδὲν ἀφ' ἑαυτοῦ κέκτηται, κάν ἔχειν δοκῇ. Τί γὰρ ἔχεις δ οὐκ ἔλαβες; φησί. 11ᾶ; δὲ ἀλαζὼν, ὡς ὁ διάβολος, ψεύστης, μήτε θέλων εἰς δέναι, μήτε εἰδὼς τὸν αἴτιον καὶ δημιουργόν, καν καὶ εἰδέναι δοκῇ· καὶ πᾶς μὲν κακοπαθῶν διὰ Χριστὸν, ἀθλητὴς, καὶ τὴν τρυφήν δι' ήν πεπτώκαμεν καταλύων καὶ ἀναιρῶν, καὶ μὴ θερίζων ἀπὸ τῆς σαρκὸς φθοράν. Ο δὲ σπαταλῶν κομίζεται ὄλεθρον, καὶ ζῶν ἀποθνήσκει, καὶ συνιστῷ τὴν παράβασιν, καὶ σαρκός ἐστι δοῦλος, καὶ τρυγά θάνατον ὁμοῦ καὶ φθοράν. Εἰ οὖν καὶ ὁ Κύριος κακοπαθῶν ἦν μὴ ὀφείλων, καὶ Παῦλος ὁποπιάζων τὸ σῶμα καὶ δου λαγωγῶν καὶ τῶν ἀποστόλων δὲ καὶ ἱερέων καὶ πάντων ἐκλεκτῶν οἱ χοροὶ, ὁ Σωτὴρ δὲ καὶ σωματι πῶς ὑπήνεγκε θάνατον καὶ μυρίας άλλας κακοπα θείας καὶ θλίψεις, καὶ οἱ ἀπαρχῆς τοῦ νόμου καὶ τῆς χάριτος ὑπηρέται, καὶ μαρτύρων πλήθη ἄχρι βασάνων καὶ θανάτου ἀνδρισαμένων, μοναστῶν τε καὶ ἀσκητῶν καὶ παρθένων ὑπὲρ ἀριθμὸν σύλλογοι, τῆς περὶ τούτου διαπορήσεις πλέον; Καὶ σὺ τοίνυν, ἀδελφὲ ποθεινότατε, καθαρῶς εἰδὼς τὰ τοιαῦτα καὶ κατ' ἐκείνους ὁδεύων τοὺς τοῦ Χριστοῦ, καὶ αὐτὸν δὲ τὸν Δεσπότην ἡμῶν ζηλῶν, καὶ ὡς ἑνὸν ἐκμιμού-. μενος, εὔχου καὶ ἡμᾶς καταφρονητὰς ὀφθῆναι ἐν αὐτῷ τῷ Κυρίῳ τῆς φθειρομένης σαρκὸς, καὶ ἐρχο στὰς γενέσθαι τῶν οὐρανίων, ὡς ἂν καταξιωθῶμεν ἐλέει τούτου ἀναλύσαντες ἐκ τοῦ σώματος, σὺν αὐτ τῷ εἶναι διαπαντός, τῷ μόνῳ ἐραστῷ Χριστῷ τῷ Θεῷ ἡμῶν. labores voluptatis opera luunt: ejus tamen aculeos doloris non sentient aliquando, ut in pluribus sanclis factum est; et beatis illis qui in climace condemnati manebant; tum qui non deliquerunt, at hoc fere nulli contigit, οι propter honorem: Dumini-qui tanta pro nobis pertalit, et propter debitum officiuni, et propter perseverantiam in non peccando, necesse babout exercere dolorem. Nonneeuim Paulus corpus suum in servitutem redigebat, ne reprobus efficeretur "? Quis ergo corpori indulgebit? sed et Veritas dixit: «Vim patitur. regnum ccelorum, et violenti rapiunt illud ".» Et hæc de perferendo delore in Christo. Humilitas vero sanat et purgat, superbiæ præsunptionem Dei immemorem, iino contra D.:um se extollentein, ut in protoparente, qui se æqualemi Deo æstimabat, et ita hominem vere extoll t. Iden omnis qui se humiliat, in veritate est; nam cum sit creatura, nibil sibi ipse contulit de his quæ crediderit habere. Quid enim habes quod non accepisti? › ait Paulus ". Omnis ergo qui se jactat et extollit, ut diabolus mendax est veterator; neque volens agnoscere, neque sciens causam et opificem etsi credat agnoscere. Omnis quį patitur propter Christum, athleta, superbiam per quam deliquimus solvens et destruens, non de carne melit corruptionem, dum ille qui deliciose vivit, ruinam acceleral,. et vivens mortuus est, et culpan auget, et servus carnis constitutus, de carne metit simul corrnptionem et mortem. Cum igitur et Dominus passus. sit, qui tamen nec merebatur nec opus habebat; si Paulus conterens corpus illud in servitutem redegit; si apostolorum, et sacerdotum, et omnium electorum chori, Domino qui mortem corporaliter subieral et mille alias toleraverat ærumnas, vices easdem reddiderint; si legis servi a principio et gratia alii, et martyrum agmina viriliter sustinuerunt ad tormenta et usque ad mortem; si monachorum et eremitarum et virginum multitudines in Idem abierunt propositum, quis super his dubitare jam queat? Tu ergo, frater desideratissime, probe doctus hæc omnia incedas et ipse post vestigia Christi, et illum omni desiderio prosequaris, clipsum solum memoria cordeque habeas; precamur autem et nos ut possimus semper videri conteninentes in Christo Domino carnem hanc corruptibi. ' lem, et cœlestium ardentes amatores fieri, ut digni habeamur ex hac carnis sarcina ejus misericordia eximi, ut cum ipso in æternum simus, unice amabili et amando Jesu Christo Deo nostro. ΕΡΩΘΗΣΙΣ ΠΑ'. QUAESTIO LXXXI. Ε' συμβῇ χυθῆναι ἐν τῇ εἰσόδῳ τὰ Ἅγια, η Si accidat ut inter offerendum effundantur sacra, βρωθῆναι ὑπό τινος ζώου, τί ποιητέον; Συμβαίνει τὰ τοιαῦτα καὶ ἐκχεῖται τὰ ῾Αγια, καὶ μάλιστα επηρείᾳ τοῦ πονηροῦ· πολλάκις δὲ καὶ ἀσθενείᾳ ἡ ἀμελείᾳ καὶ ἀπροσεξίᾳ τῶν ἱερέων. Ο vel ab animali quodam consumantur: ecquid faciendum? Accidit aliquando ut sancta mysteria effundantur, maxime dæmonis malitia: sæpe tamen et accidit ex infirmitate vel incuria, vel negligentia sacerdotum. 2º. Gen. ¡u, 17. 1 [ Cor. 1x, 27. *ª Matth. xı, 12. 23 1 Cor. 1V,

§ Sacerdos cni acciderit sancta eludisse, conftatur τοίνυν ἱερεὺς ἐν ᾧ τοῦτο συνέβη τὸ ἐκχυτή και τα hoc præsertim pontifici, a quo præscripta observanda accipiet: maxime si id ex negligentia vel incuria acciderit, et a sancto ministerio arceatur ad tempus. Quod si in hoc loco necesse sit vel utile munus ejus in abstinentiam, oratione et genufexionibus illi injungatur ratio pœnitendi; ne unquam omnino salutare intermittatur opus sacrificii. Si, dum in templum ingreditur ad sacrificium adimplendum, effundatur quod in calice continetur, et quidem totum, statim ut hoc in sanctis mysteriis accidit, iterum de novo fiat oblatio, et preces praepa rationis dicantur: et sic ordine post solemneni ingressum munera sacrificii perficiantur. Similiter si acciderit ut panem oblatum et consecratum inares vel alia ex animalibus eroserint, quin viderit sacerdos, nec resciverit ante ingressum, alterum panem providebit, quem rite dividens, et benedicens propheticis verbis, ea dieens et faciens quæ sccundum morein, addens preces oblationis, et deinde post solemnem ingressum ritus sacrißcii adimplebit. Sancta autem mysteria debent a sacerdote colligi in sancto aliquo vase et in loco convenienti et securo collocari, ne pedibus conculcentur, vel aliquod incongruum experiantur. Opportunissimus eril locus ille in quo post collectam sacerdos manus lavat, quem oportet habere facile claudendum el convenientem: et simul curandum est ne quid horum caulat exterius e luco lor, neque ex aqua purificationis, cum sit sanctum, utpote quod laverit labia communione sanctificata et manus sacerdotis. Quasi saneta piscina est bicce locus, et aqua purificationis sacerdotalis sanctificata, ex qua novimus et sanationes fieri, si inde unguntur aut bibunt infirmi. Neque autem temere hare sunt tractanda: præcipiendumque est ut ille qui his uti optat, innocens sit et jejunus. Similiter ille, qui his ungi cupierit oportet ut iterum lavetur in loco separato et convenienti. Hic igitur post coinnionem lavabitur sacerdos, vel in loco aptiori securiorique, si adsit, sancta mysteria que elusa sunt colligens pie devotegne cum aquali hic depoRet. Pavimentum sit e marmore, ut hæc apte saneteque in loco deponantur. Sintque maxima et fixa marmora quæ profunde fodiantur in aptum receptaculuan pro sanctis oblationibus hic deponendis separatim, ut diximus. Ita confodiantur ut lavari possit et receptaculum. Si vero consecrata oblationes non sint es tolo eius:t, sed pars earum temanserit, tunc addatur pars altera secundum quod opus est, et perficiatur sacrilicium. Si vero acciderit ut hec oblata desuper effundantur in vestes sacerdotales, et quidem ante sacrificium, si pretiosiora tantum et pulchriora indumenta attigerint, tune hæc vestimenta laventur aqua in vase sancto, ita ut nihil in illis remaneat, et aqua immittatur în Jocum sacrum, ut dictum est. Quod si acciderit post sacrificium effundi in commune indumentum, ex eo resecandum est quantum est necesse ut ex Αγια, ἐξομολογείσθω προηγουμένως τῷ ἀρχιερεῖ. Καὶ ἱκανῶς κανονιζέσθω· καὶ μᾶλλον εἰ ῥαθυμία τούτου ἢ ἀπροσεξίᾳ συνέβη· καὶ τῆς θείας υπηρε σίας εἰργέσθω ἐπὶ καιρόν. Εἰ δ᾽ ἀγάγχη και χρεία ἱερέως ἐν τῷ τόπῳ, δι' ἐγκρατείας καὶ προσευχῆς ἢ γονυκλισιῶν ἔστω τὰ τοῦ κανόνος αὐτῷ, ἵνα μὴ τὸ σωτήριον 368 ὅλως εμποδισθείη ἔργον. Εν τῷ καιρῷ δὲ ἐκείνῳ, καθ' δν συνέβη τὸ γεγονὸς εἰς τὰ Αγια, εἰ μὲν ἐν τῷ ναῷ τῆς εἰσόδου τελουμένη; ἐξε χύθη τὸ ἐν τῷ ποτηρίῳ καὶ ἅπαν, ἔνωσιν πάλιν ποιείτοι, καὶ τὴν εὐχὴν ἐπιλεγέτω τῆς προθέσεως· καὶ οὕτω καθεξῆς ἀπὸ τῆς μεγάλης εἰσόδου τὰ τῶν εὐχῶν ἐκτελείτω. Ομοίως δὲ καὶ εἰ συνέβη τὸν προσενεχ θέντα θεῖον ἄρτον ὑπὸ μυῶν, ἡ ἑτέρου ζώου βρω θῆναι, καὶ μὴ ἴδοι ὁ ἱερεὺς, μετὰ δὲ τὴν εἴσοδον γνῷ, προσκομίσει ἕτερον ἄρτον ἀνατεμὼν συνήθως, καὶ ἐπιλέγων τὰ προφητικά βήματα, καὶ ὅσα λέγειν καὶ ποιεῖν ἔθος· καὶ τὴν εὐχὴν τῆς προσκομιδής ἐπιλέγειν, εἶτα ἐπάγειν ἀπὸ τῆς μεγάλης εἰσίδου τὰ τῶν εὐχῶν, αν καὶ τελεστικαί εἰσι μᾶλλον. Δε πρότερον γὰρ ἐῤῥέθησαν ἱλασμοῦ καὶ δεήσεως οὖσαι, καὶ πρὸς τὴν ἱερουργίαν οικονομοῦσαι τὸν ἱερέα. Τὰ ἐκχυθέντα δὲ ῞Αγια χρεών συναχθῆναι ὑπὸ τοῦ ἱερέως ἐν σκεύει ἁγίῳ τινὶ, καὶ ἐν ἱερῷ τόπῳ καὶ ἀσφαλεῖ ἀποτεθῆναι, ὥστε μή καταπατηθῆναι, ἢ ἄλλο τι τῶν μὴ δεόντων παθεῖν. Εξαίρετος δὲ τό πος ἔσται ένθα μετὰ τὸ κοινωνῆσαι ὁ ἱερεὺς ἀπονίπτετα:· ὃν καὶ ὀφείλει Ασφαλισμένον ἔχειν πάνε τοθεν καὶ ἁρμόδιον, καὶ προσοχὴν ἔχειν, μὴ ἐκπίπτειν ἔξωθέν τι τοῦ τόπου ἐκείνου, μήτε ἐκ τοῦ νίμματος· ἐπειδὴ ἅγιόν ἐστι, τὰ χείλη τε τὰ ἐκ τῆς κοινωνίας ἡγιασμένα καὶ τὰς χεῖρας ἐκπλύνον· και ὡς τὸ ἱερὸν ποτήριον ἐκεῖνος ὁ τόπος ἐστὶ καὶ τὸ νίμμα ἡγιασμένον, δι' οὗ καὶ ἰάματα, ὡς ἔγνωμεν, γίνεται, χριομένων ἐκ τούτου τινῶν ἀρρωστούντων, ἢ ἐκπινόντων· καὶ οὐδ᾽ ἁπλῶς τοῦτο παρέχειν χρή, ἀλλ' ὥστε παραγγέλλειν προσέχειν, καὶ τὸν μὲν βου λόμενον ἐκπιεῖν εἶναι καθαρόν τε καὶ νῆστιν. 0μοίως δὲ καὶ τὸν βουλόμενον ἀλείψασθαι, δς καὶ ὀφείλει νίπτεσθαι ὕστερον ἐν ἰδιάζοντι τόπῳ. Εκεί - σε τοίνυν ἔνθα ὁ ἱερεὺς μετὰ τὴν κοινωνίαν ἀπονίπτεται, ἢ ἐν ἀσφαλεστέρῳ τόπῳ εἰ ἔστι, τὰ ἐκχι θέντα Αγια συλλέξας εὐλαβῶς μετὰ τῆς ἐκεῖσε ὕλης καὶ τοῦ χοὺς ἀπιθήσει. Εἰ δὲ μάρμαρα κατεστρω μένα εἰσὶν, ἵνα ταῦτα ἐκεῖθεν· ἐξελών, ἐν τόπῳ ἱερῷ καὶ ἰδιάζοντι ἀποθήσῃ. Εἰ δὲ μέγιστα καὶ ἀκί νητα, ἵνα λατομήσας εἰς βάθος ἱκανῶς τὸν τόπον ἔνθα δὴ ἐξηπλώθη τὰ ῞Αγια, τὰ ἐξενεχθέντα ἐκεῖσε θήσῃ, ἐν τόπῳ, ὡς ἔφημεν. Ἀλλὰ καὶ ἔνθα λελατό μηκεν, ἵνα ἐκπλύνῃ τὸν τόπον ὡς δυνατόν. Εἰ δὲ τὰ Ἅγια οὐ πάντα ἐκκέχυται, ἀλλὰ μέρος έναπελεί φθη, ἵνα καὶ ἕτερον ἐπιβαλὼν ὅσον εἰς χρείαν, έχε τελέσῃ τὰ τῆς ἱερουργίας. Καὶ ἐὰν τὰ ῾Αγια ἐπάνω τῶν ἀμφίων τοῦ ἱερέως ἐξεχύθη, εἰ μὲν πρὸ τῆς τελειώσεως, εἰ τίμια μόνον εἰσὶ καὶ πολυτελή, ἵνα ἰδίως ἐν σκεύει ἐκπλύνας ἱερῷ ἱκανῶς, ὥστε μή ὑπολειφθῆναι ἐν τοῖς ἐνδύμασι τι, τὸ νίμμα ἐμ βάλῃ ἐν τόπῳ ἱερῷ καὶ ἀσφαλεῖ, καθὼς εἴρηται. ᾿

lavanduni in loco mundissimo: mundabitur et sacra piscina, spongia vel aliquo linteo siccabitur ut purificetur a sordibus. Hæc autem facienda sunt pro opportunitate, devote tamen et cum magna sedulitate. Optimum quidem esset si ad hoc haberetur pelvis vel nitidissimum labrum in quo honorifice et laudabiliter mundarentur vasa sacra Deo. In veteribus decretis invenimus quod Magna ecclesia habuerit amphoram vel tantum labellum minimum ad lavanda in aqua tepida vasa sacra. Εἰ δὲ μετὰ τὴν τελείωσιν ἐκκέχυται, ἵνα κατὰ πᾶ- hoc panno fat velum sacrum, quod pariter est σαν ἀνάγκην ἐκκόπτηται τὸ μέρος ἐκεῖνο τοῦ ἱεροῦ ἐνδύματος, καὶ θεῖον κάλυμμα γίνηται, ἐκπλυθὲν καὶ αὐτὸ ἐν τόπῳ ἰδιαιτάτῳ, ἔνθα καὶ ἱερὸν ποτήριον ἐκπλυθῆναι δυνατόν, καὶ σπόγγον ῥύπου πλησθέντα καὶ σήψεως, ἢ ἱερὸν κάλυμμα. Καὶ ταῦτα γὰρ ἀποπλύνειν κατὰ καιρὸν, μόνον εὐλαβῶς καὶ ἐν ἀσφαλεῖ τόπῳ καὶ μᾶλλον καλῶς ἔχοντι καὶ ἀσφαλῶς τῷ λεγομένῳ νιπτηρίῳ, οὐ βλαβερόν, ἀλλὰ μᾶλλον θεοφιλές, εἰς τιμὴν καὶ ὡραϊσμὸν τῶν τοῦ Θεοῦ ἂν ἱερῶν σκευῶν. Εὑρίσκομεν γὰρ καὶ ἐν τῇ παλαιά διατάξει, ὡς κάλπην εἶχε τινα ἡ Μεγάλη έχε κλησία, οἷον μικρὰν λεκάνην, ἐν ᾗ τὰ ἱερὰ ἀπέπλυναν ποτήρια διὰ χλιαροῦ ὕδατος. Όπως χρή κοινωνεῖν τοὺς μὴ δυναμένους εἰς τὸν ναὸν παραγενέσθαι ἀρρώστους. QUAESTIO LXXXII. Quomodo oportent communicare infirmos, qui in templo præsentes adesse nequeunt. Atiendat sedulo sacerdos ipsi esse reservandum ex omnibus sacrificiis sacrum depositum; præsant tificatum scilicet panem vivificantem et sacrosanctum, unitum vere sancto Domini sanguini, que habeat in pyxide munda et tuto reclus, involuta - que velo mundissimo et pretioso: hic panis enim est sanctissimum corpus et sanguis Domini. Genufectat, thurificet et adoret omni imentione, theat elevatum ante sanctam mensam, et circumspiciat diligenter ne quid incuria sua fiat incongruenter. Cum igitur aliquis fuerit sacra communione reficiendus, sacerdos non sumat sancta sacramenta in Ὅθεν προσεκτέον τῷ ἱερεῖ εἰς πάντα τὰ Ἅγια καὶ τὴν ἱερὰν παρακαταθήκην, τὸν προηγιασμένον, καὶ ἡνωμένον τῷ θείῳ αίματι ζωοποιὸν καὶ πανάγιον ἄρτον, ὥστε ἐν πυξίῳ καθαρῷ καὶ ἀσφαλεῖ ἔχειν, καὶ μετὰ καθαροῦ ἡσφαλισμένον ὑφάσμα. τος και τιμίου. Αὐτὸ γάρ ἐστι τὸ θειότατον σῶμα καὶ αἷμα τὸ Δεσποτικόν. Καὶ προσκυ νεῖν 369 καὶ θυμᾶν καὶ τιμᾶν χρὴ ὅλῃ προθέσε:, καὶ ὑπεράνω πρὸς ἀνατολὰς τῆς θείας τραπέ ζης ᾑωρημένον ἔχειν, καὶ ἐπιβλέπειν ἵνα μή τι συμβαίη ἀμελείᾳ τῶν μὴ δεόντων. Καὶ ἐν τῷ μέλλειν δέ τινα κοινωνεῖν, μὴ εἰς τὸν κόλπον λαμβάνει καὶ πορεύεσθαι, ὡς τινες νῦν καταφρονητικώς ή sinu ut adeat infirmum, ut quidam irreverenter, ἀμελῶς ἢ ἀσυλλογίστως ποιοῦσιν, ἀλλ᾽ ἑτοιμάζειν ἐν τῷ ἱερῷ ποτηρίῳ τὴν θείαν μερίδα ἐν τῇ λαβίδι κατὰ τὴν πρόθεσιν, ὡς ἔθος ἦν ἐξαρχῆς, καὶ ἡμεῖς φθάσαντες είδομεν, καὶ προηγουμένης λαμπάδος, τὸν ἱερέα ἐνδεδυμένον ἐπιτραχήλιον, κρατοῦντα πορεύεσθαι, καὶ οὕτω μετὰ τὸ κοινώνῆσαι τὸν ἀρ ῥωστοῦντα ἐπανέρχεσθαι πάλιν. Καὶ τοῦτο ποιεῖν οὐ τοὺς κοσμικοὺς ἱερεῖς μόνον, ἀλλὰ καὶ τοὺς μονα χοὺς ἐν τοῖς μοναστηρίοις, ἵνα καὶ τίμιον ᾖ, καὶ εἰς τὴν τοῦ Χριστοῦ δόξαν, καὶ ἡμῶν εἰς τὰ θεῖα εὐλάβειαν, καὶ μή τι τῶν ἀπευκταίων συμβαίη, ὡς εἴδο μεν. 'Ανεπιτηδείου γὰρ ὄντος τοῦ τόπου, ἐν τῷ ἐξ ἄγειν βούλεσθαι τοῦ πυξίου τὴν θείαν μερίδα, συμβέβηκε πολλάκις τὸ φρίκης καὶ καταδίκης ἄξιον, ὡς ἐμάθομεν, ῥιφῆναι τὰ ᾿Αγια. ᾿Αλλὰ καὶ τὸ κατέχειν ταῦτα ἐν κόλποις καὶ ὁδεύειν ἢ καθῆσθαι οὐκ εὐλα δές. Καὶ τίς χρεία τοῦτο ποιεῖν, δυναμένοις εὑρί σκειν ἐν πᾶσι ναοῖς τῶν θείων φυλαττομένων μυ στηρίων; Διόπερ εἰ δι' αἰσχροκέρδειαν ποιεί τις πνευ ματικὸς ἢ ἱερεὺς τὸ τοιοῦτον, ἁμαρτάνει, εἰ μή που κατά πολλὴν ὅτι καὶ μεγίστην ἀνάγκην, ἐρημίας οὔσης, καὶ μὴ δυνατοῦ ὄντος τοῦ τὴν τάξιν γενέσθαι, ἢ ἐὰν μέσον ἐθνικῶν ἐστί τις, καὶ παῤῥησιάσασθαι οὐ δύναται, μήποτέ τις καὶ ἀτιμία γένηται τοῖς Αγίοις· χωρὶς δὲ τοῦτο, ἀναγκαῖον τὸ μετὰ τιμής προπέμπειν τὰ ᾿Αγια. Καὶ ἦρα τὴν Ἐκκλησίαν τοῦτο ἀεὶ ποιοῦσαν ἐν ταῖς τῆς λειτουργίας εἰσόδοις, καὶ μὴ τελείων ὄντων τῶν θείων δώρων. sine cura dignitatis et absurde fecerunt, sed particulam sacram pie reponat in sancto calice cum forcipe, sicut moris est a principio, et nos prius vidimus. Sacerdos indutus stola præcedente lampade potest incedere, sicque ad infirmum sacra communione roborandum accedere. Et ita agere debent non solum sæculares sacerdotes, sed etiam monachi in monasteriis, quibus, in honorem Christi et propter eam qua sancta tractare debemus pietatem, habenda est ad hoc pretiosa supelles; et quibus pari cura vitanda sunt abominanda ista que accidere vidimus: particulam sacram asservari in loco indecenti, et cum eam ex pyxide desumere volunt, sæpe fieri ut saneta ruant, ut audivimus, quod sane horrore plenum et diro judicia dignum. Sed et hæc Sancta habere in sinu incedendo vel stando omnino impiuın: et quæ alioquin utilitas ex hoc esse potest, cum possint sacramentum invenire in quovis templo asservatum? Quamobrem peccat spiritualis Pater vel sacerdos qui hoc facit; nisi forte maxima impellatur necessitate, in eremo scilicet, et non possit nore mam sequi præscriptam, aut si habitet in medio ethnicorum, nec possit confidenter et libere agere, mètusque est ne quiddam irreverentia sacramentis inferatur, prudenter omittat præscripta: sed extra hunc casum, frequenti comitatu et cum honore multo deducenda sunt sancta ad infirmos.

Animadvertet etiam quod semper sic egerit et agendum statuat Ecclesia, cum ad sacrificium pFGceditur, et cum dona Dei contra normam perficiuntur. QUAESTIO LXXXIII. Si per oblivionem sacerdotis contingat xuionem sacramen alem non fieri, et vacuum ille poculum oblexerit, quid faciendum? Ἐὰν λήθῃ τοῦ ἱερέως συμβαίη μὴ ἔνωσιν γενέσθαι, καὶ καλύψῃ κενὸν τὸ ποτήρων, τί ποιη τέον; Si oblitus fuerit sacerdos sub utraque specie unum conficere sacrificium, et vacuum calicem cooperuerit, et huie oblivioni attenderit in introitu, statim in sacra mensa debet unitatem victimæ ex duabus speciebus procurare et preces præparationis proferre, et sic sacrificium adimplebit consumma - Litque. Si vero non animadverterit, et sacrifcium˙ ignorans perfecerit, et defectum cognoverit solummodo cum sumere cogitat consecratas species, debet alteram in unitatem victime consecrare speciem, praces præparationis proferre et omnes alias ex ordine dicere preces ab introitu solemni, et tunc solummodo cooperire quasi sigillo calicem per invocationem sancti Spiritus, et ita sumere. Ita hoc opinor ego sacerdoti agendum esse, si modo sapienter dictum senserint alii Christi pontifices, et praesertim magna synodus. Evidens interea videtur non posse consecrari completum sacrifcium ad quod non accedunt preces, quod non signatur sigillo et invocatione sancti Spiritus ut in sanguinem divinum Christi transmutetur, nec ideo præsentem in altari monstrat. Tria enim sunt ad sacrificium complendum necessaria: præpa. ratio et oblatio elementorum, ad quæ accedunt preces sacerdotis et consecratio sigillumque Spiritus sancti. Ἐὰν τῇ λήθῃ τοῦ ἱερέως συμβαίη μὴ ἔνωσιν γενέσθαι, καὶ καλύψῃ κενὸν τὸ ποτήριον, εἰ μὲν ἐν τῇ εἰσόδῳ γνῷ, εὐθὺς ἐν τῇ θείᾳ τραπέζῃ τὴν ἔνωσιν ὀφείλει ποιῆσαι, καὶ τὴν εὐχὴν εἰπεῖν τῆς προθέ σεως, καὶ οὕτω τὰ τῆς λειτουργίας τελέσαι. Εἰ δ᾽ οὐ προσέσχε, καὶ τὰ τῆς λειτουργίας εκτετέλεκεν, ἐν δὲ τῷ μέλλειν μεταλαβεῖν τοῦτο ἔγνω, ὀφείλει την ἔνωσιν ποιῆσαι, καὶ τὴν εὐχὴν εἰπεῖν τῆς προβά σεως, καὶ ἐξ ἀρχῆς πάλιν τὰς ἀπὸ τῆς μεγάλης εἰσόδου εὐχὰς εἰπεῖν, καὶ ἐν τῇ ἐπικλήσει τοῦ Πνεύματος, μόνον τὸ ποτήριον σφραγίσαι, καὶ τὰ ἑξῆς τελέσαι, καὶ τότε μετασχεῖν. Οὕτως ἐγὼ περὶ τούτου λογίζομαι δίκαιον εἶναι ποιῆσαι τὸν ἱερέα. εἶχε καὶ ἄλλοις δόξει τοῦτο τῶν ἀρχιερέων Χριστού ἁρμόδιον, καὶ μάλιστα τῇ μεγάλη συνόδωι. Επει οὐκ ἂν εἴη τετελεσμένον τὸ μὴ δεξάμενον τὰς εὐχάς. μηδὲ διὰ τῆς σφραγίδος καὶ ἐπικλήσεως τοῦ Πνεύ εἰς τὸ θεῖον αἷμα μεταβληθέν, μὴ εὑρεθὲν ἐκεῖσε τότε. Τὸ γὰρ ἱερουργηθῆναι, διὰ τοῦ προκεῖσθαι καὶ τὰς εὐχὰς παρὰ τοῦ ἱερέως καὶ τὴν σφραγίδα δέξασθαι γίνεται. Has prompɩissime et synoptice secundum eamı quæ in nobis est facultatem questionibus propositis retulimus responsiones, impares omnino nuinus. que' idoneas scientes, sed ad mensuram attingentes intelligentia nostra in Christo et, ut aiebamus, meritum saltem obedienti et charitatis habentes. Perfectiorem sane horum et similium notitiain habes, ut verum dicam, apud temetipsum vel ex fratribus mente aliori et majori sanctitate præditis, qui et Patrum medullam subtilius scrutati sunt. quocunque ergo eorum seiscitatus fueris, non desunt enim qui Deum diligumt, puriorem per teipsum accipies horum et subtiliorem intelligentiam. Nobis autem dederit Deus vestris sanctis precíbus a passionibus expiari, pulsisque terrenis quibus mens offunditur tenebris, etiam paululum illuminari ut cogitemus ut par est de nostra salute, et undem feliciter salvemur misericordia Christi Salvatoris nostri et veri luminis. Inveniamus ergo postremo nostram salutem precibus omnium fraIrum, omnium sanctorum et sacrosancta semper Virginis intercessione, miseratione et amore Domini nostri Jesu Christi, unigeniti Filii Dei, cum quo Deo Patri et simul Spiritu sancto sit gloria nune et semper, et in sæcula sæculorum. Amen. η Ταύτας προχείρως καὶ ἐν συνάψει κατὰ τὴν ἐνοῦ σαν ἡμῖν δύναμιν πρὸς τὰς ἐρωτήσεις τὰς ἀποκρί σεις εποιησάμεθα, οὐχ ἱκανὰς νομίζοντες εἶναι, ἀλλὰ καθόσον ἡμεῖς ἐν Χριστῷ ἐξισχύσαμεν γνώναι, καὶ τῆς ὑπακοῆς χάριν τε καὶ ἀγάπης, ὡς ἔφαμεν. Ἡ τελειοτέρα δὲ γνῶσις τῶν τοιούτων καὶ τῶν ὁμοίων, ἀληθῶς φημι παρὰ σοὶ, καὶ παρ' ἀδελφοῖς ὑψηλοτέ ροις τὸν νοῦν καὶ καθαρωτέροις, καὶ τοῖς τῶν Πα τέρων λεπτότερον ἐπιβάλλουσιν· οἷς καὶ ἐντυγχάνων (οὐ γὰρ ἐπιλελοίπασιν οἱ φίλοι Θεού) καθαρωτέραν εὑρήσεις ἀπὸ σαυτοῦ τε καὶ ἐκείνων καὶ λεπτοτέραν τὴν ἔννοιαν. Δῴη δὲ καὶ ἡμῖν Θεὸς ὑμετέραις θείαις εὐχαῖς τῶν τε παθῶν καθαρθῆναι, καὶ τῆς θολούσης τὸν νοῦν προσγείου ταύτης συγχύσεως, καὶ μικρόν φωτισθῆναι, καὶ τι φροντίσαι περὶ τῆς ἡμῶν σω τηρίας, μάλλον δὲ σωθῆναι, ἐλέει τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν 170 Χριστοῦ, τοῦ ἀληθινοῦ φωτός. Καὶ γέν νοιτο τούτου ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν τοῦ σωθῆναι εὐχαῖς πάντων τῶν ἀδελφῶν, καὶ πάντων τῶν ἁγίων, καὶ τῆς ἀειπαρθένου καὶ παναγίας Θεοτόκου πρεσβεύεις, οἰκτιρμοῖς καὶ φιλανθρωπίᾳ αὐτοῦ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.