veritatis gratiam conferat: mihi tamen non dubito quin offensam maximam comparel eorum, qui se læsòs putant ab eo qui de Origene non aliquid male senserit. Et quamvis non meam de eo sententiam, sed sancti martyris Pamphili sciscitatus sis, et librum ejus, quem pro Origene in Græco scripsisse traditur, transferri tibi poposceris in Latinum, tamen non dubito futuros quosdam qui et in eo læsos se putent, si nos aliquid pro eo vel alieno sermone dicamus. Quos tamen et ipsos deprecamur nihil præsumpto vel præjudicato animo agere:: sed quoniam ad judicium Dei venturi sumus, non refugiant scire quod verum est, ne forte igno rantes' delinquant; sed considerantes quia falsis criminationibus percutere fratrum infirmorum conscientias, in Christum peccare est, ideo non accommodent criminatoribus aurem suam, nec ab alio discant alterius fidem, maxime cum coram experiri sit copia, et oris sui confessio quid vel qualiter unusquisque credit osten dat. Sic enim scriptum est, quia corde creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem ³: et: Es verbis suis unusquisque justificabitur, et ex verbis suis condemnabitur. Qualiter ergo Origenes de singulis capitulis sanctarum Scripturarum senserit tenor libelli hujus edoceat. De his autem quæ apud eum contraria sibi inveniuntur, quid causæ sit, in ultimo brevi adjectione docebimus. Nos autem, sicut traditum est nobis a sanctis Patribus, ita tenemus, quod sancta Trinitas coæterna sit, et unius naturæ, uniusque virtutis, aſque substantiæ: et quod Filius Dei in novissimo tempore homo factus est, et pro peccatis nostris passus est, et in ea ipsa carne, in qua passus est, resurrexit a mortuis, propter quod et resurrectionis spem humano ge neri tribuit. Carnis vero resurrectionem non per aliquas præstigias, sicut nonnulli calumniantur, dicimus sed hanc ipsam carnem, in qua nunc vivimus, resurrecturam credimus; non aliam pro alia, nec corpus aliuḍ quam hujus carnis dicimus. Sive ergo corpus resurrecturum dicimus, secundum Apostolum dicimus; hoc enim nomine usus est ille: sive carnem dicimus, secundum traditionem Symboli confitemur. Stulta enim adinventio calumniæ est, corpus humanum aliud putare esse quam carnem. Sive ergo caro secundum communem fidem, sive corpus secundum Apostolum dicitur quod resurget, ita credendum est sicut Apostolus definivit, quia quod resurget, in virtute resurget, et in gloria; et incorruptibile resurget et spiritale corpus; quia corruptio in corruptionem non possidebit*. Salvis ergo his prærogativis futuri corporis vel carnis, resurrectio carnis Credenda est integre atque perfecte, ut el natura carnis eadem servetur, et incorrupti ac spiritalis corporis status et gloria non infringatur. Sic enim scriptum est: Hæc in Jerosolymis in Ecclesia Dei a sancto sacer dote ejus Joanne prædicantur: hæc nos cum ipso et dicimus, et tenemus. Si quis præter hæc vel credit, vel docet, vel a nobis aíiter credi quam exposuimus putat, anathema sit. Nostræ ergo fidei documentum si quis habere vult, habeat ex his. Si quid autem aut legimus, aut hujus nostræ fidei facimus ratione, secun dum Apostolum, probantes omnia, quod bonum est obtinentes, ab omni specie mala nos abstinentes *; et så qui hanc regulam sequuntur, pax super illos et super Israel Dei. Amen 6. Ad confessores ad metalla Palæstinæ damnatos. Nihil mirum, fratres, videmini mihi esse per pessi, quod ita vos Origenis subterfugit intellectus, ut vos quoque ea æstimetis de illo, quæ et alli non nulli: qui sive per imperitiam sui, qua non 1 Rom. 1, 10. • Matth. xn, 57. ' 1 Cor. xv, 42 et seq. * ibid. 50. * I Thess. v, 21, 22. • Galat. tibi agnitæ veritatis gratia [al. gratia] conferal mihi tamen non dubito quod offensam maximam con sciverit (ms. Regius, consecraret; Sorbonicus, et 8. Michaelis in Periculo maris, conferat vel congeral) corum, etc. Deinde mss. plures, qui de Origene aliquid male senserint, male. Quosdam. Omittitur in editis, sed suppletur ex mss. Mss. plerique, ne forte ignorantes quod verum est, considerantes [al. considerantesque] quia….. Et ideo, etc. Editi, ne forte ignorantes delinquant consi derantes quia….. Et ideo, etc. Sed rectius ms. unus, ut in textu, nisi forte legendum sit, ne forte igno rantes delinquant; sed considerent, [vel, considerent que] quia... Et ideo, etc. Sic ms. Sorbonicus. Cæteri vero mss. et editi, Qualiter ergo sentiat (mss. duo omittunt sential) Ori yenes al. Origenis] de singulis tenor libelli hujus cdoceat. Sic ms. Regius. Cæteri vero mss., adjectione docuimus. Editi, addita assertione docuimus. Paulo post ubi mss. habent, ita tenemus, quod sancta Trinitas, libri editi præferunt, retinemus, quod sancta Trinitas. Joanne. Is est Joannes Jerosolymitanus episco pus, quem multis Origenis erroribus, et maxime de resurrectione implicatum esse probare conatur san ctus Hieronymus epist. 38, alias 61, ad Pamma chium. Sic omnes mss. Editi vero, Si quidem aut le gimus, aut hujus fidei nostræ facimus rationem….. quod bonum est tenentes. Deinde ms. Sorbonicus, ab omni specie mala nos abstinemus. Mihi. Deest in editis, et restituitur ex mss. Deinde editi, ut vos quoque existimetis de illo, quvd et alii nonnulli. Sed mss. ut in textu. Ita mss. Editi vero, quia non valent.

valent sensus ejus altitudinem contueri; sive pra- ▲ quæ in quæstionem veniunt movel, nec tamen eorum vitate nientis, qua studium gerunt non solum dicta ejus incusare, verum etiam adversus eos qui hæc legunt hostiles inimicitias sumere, tam perti naciter id agentes, ut nulla prorsus venia eos dignos haberi putent, ne ea quidem quam impertire solent, verbi gratia, his qui vel Græcorum sæcula rium libros, vel nonnunquam etiam hæreticorum, percunctandi atque agnoscendi studio decurrunt sibi solis scilicet concedi debere peritiam probandi sermonis putant, ut si quid bene ab aliquo dictum est, retinere sciant, ab omni autem specie mala abstinere se noverint: ab his vero qui Origenis libros legunt, istud penitus exclusum putant esse mandatum, quo probabiles jubentur effici trapezitæ, scientes quod bonum est retinere, ab omni autem specie mala se abstinere”: sed tantummodo si quis legere libros illius visus fuerit, statim ab his hære ticorum perfundetur infamia. Denique cum multis honestæ vitæ et religiosi propositi viris, in quibus nihil prorsus culpæ inveniunt, inimicitias propter hoc solum habent si eorum studium circa memorati viri libros propensius esse perspe xerint, invidiosins etiam ista fingentes, quod ab his in loco sanctorum apostolorum vel prophetarum tam ipse quam dicta ejus habeantur. Sed de hoc certum non habeo utrum calumniandi voto tanturamodo ista jaclitent, an etiam ab aliquibus simplicioribus et propensiore affectu diligentibus virum, aliquando fortassis tale aliquid audierint. Nos tamen perspicimus frequenter ea quæ ab eo cum magno timore Dei et cum omni bumilitate dicuntur, cum veniam petit pro his quæ per nimiam discussionem et per multam scrutationem Scripturarum animo disputantis occurrunt: quæ cum exponit, frequenter addere solet et profiteri se non hæc quasi definitiva pronuntiare sententia, nec statuto dogmate termi nare, sed inquirere prø viribus, et sensum discutere Scripturarum, nec tamen profiteri quod integre perfecte que comprehenderit; suspicari magis se de quamplurimis dicens, nec tamen certum esse quia in omnibus quod perfectum est et integrum asse cutus sit. Sed et nonnunquam invenimus eum de multis hærere se profitentem, in quibus ea quidem I Thess. v, 21, 22. Incusare. Sic mss. Editi autem perperam, incursare. Alias, quæ impertiri solet [al. quam impertiri solent, verbi gratia, his qui Græcorum... decur rant, elc. Bene, necnon autem quod mox sequitur, de sunt in editis. Sic ms. Sorbonicus. Ms. vero Regius, cum multis bonæ vitæ et religiosi propositi viris. Ms. S. Remigii, cam multis religiosis vita et proposito viris. Editi, et ms. Corbeiensis, cum multis hoc (editi, hujus) vite et religiosis proposito viris. Editi, studia. Omnes mss.. studium. Mss. fere omnes, et editi, Nos tamen perspectis frequenter his, etc. Sed rectius ms. unus ut in textu. Ita omnes mss. Editi vero inepte, de multis hæresibus profitentem [al. proficientem]. absolutiones adjungit, sed cum omni humilitate et veritate non erubescit fateri hæc sibi non li quere. Audivimus etiam illud ab eo frequenter in texi, quod hodie ne isti quidem ipsi imperitissimi omnium obtrectatores ejus dicere dedignantur, at si quis melius de bis locis quæ ille disseruit, dixerit, vel exposuerit, illi potius qui rectius dixerit quam sibi esset auscultandum. Præterea com prehendimus eum nonnunquam diversas expositio nes ejusdem capituli facere: et cum omni reve rentia, quasi qui sciat se de sanctis Scripturis dicere, cuin multa quæ sibi occurrerunt exposuerit, præci pit his qui legunt, probare de singulis quæ dixerit, et quod rectius prudens lector judicaverit, obtinere profecto quia nec ipsum latebat quod non omnia quæ moverat, vel discusserat, probabilia vel fixa haberi deberent, pro eo quod multa mystica in Scri pturis sanctis, et in secreto recondita esse credantur. Illud denique ejus si intentius advertamus,quam inte gre et catholice de omnibus Tractatibus suis in præla tione eorum librorum quos in Genesim scribit protesta tus est, omnem ejus sensuin ex hoc facile cognoscemus. ORIGENES. ‹ Nisi omnimodis pigri essemus, ac desides, ne ad inquirendum quidem accedere, Domino et Salvatore nostro ad hoc nos provocante, profecto revocassemus pedem, considerantes quod longe simus ab ea magnitudine spiritalis intelligen tiæ, qua de tam magnis rebus investigari de beat intellectus. › Pamphilus. Et paulo post ait Origenes. ‹ Si cni vero in disceptatione profundum aliquid occurrerit, de hoc dicendum quidem esi, sed non cum omni affirmatione. Hoc enim aut te inerarli hominis est, et ejus qui sensum bumanæ in firmitatis perdiderit, oblitusque sui sit: aut certe perfectorum virorum, et eorum qui confidenter se sciant ab ipso Domino Jesu didicisse, id est, a Verbo veritatis, et ab ipsa Sapientia per quam omnia facta sunt, agnovisse: vel eorum qui divina responsa ingressi turbinem et caliginem ubi Deus ipse est, cœlitus acceperunt, in quod vix ille Moyses ingres sus vel intelligere talia potuit vel proferre. Nos vero, pro eo solo quod mediocriter licet credimus Hæc. Deest in antea editis, necnon paulo in fra, ipsi. Deinde ms. Regius habet dignantur, loco dedignantur. Mss. plerique et editi, esse, male. Ita omnes mss. Editi vero perperam, eisdem capitulis. Ita editi. Mss. vero. plerique: Origenes de Præfatione librorum in Genesim, [al. de præfatione librorum Origenis in Genesim]. Nisi omnimodis pigri essent [al. Nisi omnimodis quidam pigri essem: al. pigri essent ingenii] et desides, etc. Alias, que de tantæ magnitudinis rebus invo stigare, etc. Ita editi, nisi quod addant Christo, post Jesx. Ms. Sorbonicus et S. Michaelis in Periculo maris, pro eo solo quod mediocriter licet credidimus, tamen de Domino Jesu loquimur, et ejus, etc. Cæteri mss.

tamen Domino Jesu, et efus gloriamnr esse discipuli, proximis esse quibus charitatem ex mandato debo nec tamen audemus dicere quod facie ad faciem ab ipso traditam susceperimus intelligentiam eorum quæ in divinis libris referuntur: quæ quidem cer tas sum quod ne ipse quidem mundus pro virtute ac majestate sensuum capere potest. Propter quod pronuntiare quidem de his quæ dicimus, sicut apo stoli potuerunt, non audemus: in eo autem gratias agimus, quod cum multi imperitiam suam nesciant, et motus suos incompositos et inordinatos, interdum etiam et ineptos ac fabulosos, cum onmi intentione, sicut sibi videntur, quasi verissima assertione an nuntient, nos de rebus magnis, et his quæ supra nos sunt, ignorantiam nostram non ignoramus. › inus, et assumptos libros ejus legerent cum ea ve nia, quam ipse in Præſationibus suis deposcit, sic ubi venia dignum aliquid invenirent. Nunc vero e contrario videas eos maledictis quidem probris que mibi nou parcere: eos vero qui Scriptu rarum intelligendarum secundum mandatum Do mini et Salvatoris nostri studium gerunt, a le ctione librorum ejus deterrere, quælibet etiam alia inepta, etiam nihil profutura, potius quam illius commentarios legi debere affirmantes. In quibus sæpe etiam ridiculi aliquid pati solent. Nam ut eorum contentiosa præsumptio, vel, ut verius di cam, præjudicata vesania facilius declaretur, accidere solet vel casu, vel interdum studio, ut nomine in codice non prætitulato legatur aliquid ipsius in auribus obtrectatorum quasi alterius tra ctatoris. Quod tandiu placet et laudatur, atque in omni admiratione habetur, quandiu nomen nop fuerit indicatum. At ubi Origenis cognita fuerint esse quæ placebant, statim displicent, statim ba retica esse dicuntur: et ea quæ paulo ante ad coo liên usque ferebantur, iisdem vocibus eademiquo lingua usque ad inferos demerguntur. Præterea etiam illud est invenire, quod nonnunquam tales sunt accusatores ejus, qui nec Græcam noverint linguam: alii omnimodis imperiti; nonnulli etiamsi aliquid videntur habere peritiæ, non tamen etiam id studii habuisse inveniuntur, ut libris ejus operam dederint: aut si acciderit ut etiam legerint, non coutinuo etiam tantæ eruditionis fuerint, ut altitu dinem sensus ejus assequi quiverint, quo ea quæ ille diverso prospectu pro locis et causis disserere solet, advertere valuerint. Multos invenias, quos si interroges in quibus libris, aut in quibus locis dicta sint hæc quæ arguunt, confitentur se quidem nescire ea de quibus armant, nec legisse unquam, audisse autem alios dicentes. Ex quo cui via plena ridiculi sententia eorum videbitur, cum de his judicant, atque ea condemnant, quæ nec discere quidem prius, ac nosse potuerunt. In alios vero novi furoris morbus et inaudita labes incessit insaniæ, cum tam multa ejus volumina re ferta totius utilitatis et instructionis habeantur, et PAMPHILUS. Cum ergo hæc eum de se dicere au dianius, et bujuscemodi mente ac voto quæ dicit asserere, miramur in tantum temeritatis aliquos esse provectos, ut qui se ita humilitate judicat, astruant quod ab aliis dicta ejus vel libri pro ser monibus apostolicis vel dictis propheticis habeantur, aut quod ille ipse vel prophetis vel apostolis ab aliquo comparetur. Et quidem quod et honore presbyterii in Ecclesia præditus fuerit, et vitam abstinentissimam egerit et valde philosophi cam, quodque puram religionis observaverit disci plinam, et præ cæteris verbo Dei et doctrinæ operam dederit, nulli dubium est et ex his quæ ad nos laboris et studii ejus certissima designantur indicia: præcipue vero per eos tractatus, quos pene quotidie in Ecclesia habebat ex tempore, quos et describentes notarii ad monimentum posterita tis tradebant. Consequens igitur erat, ex his om nibus laborum et studioruin suorum testimoniis amplecti talem virum: et neque defensionis stu dio plus dare ei meriti quam mensura depɔ scit, neque rursus obtrectandi vitio facile condem nare, et alienum ab ecclesiastica doctrina temere pronuntiare: cum utrumque istud præcipitium pro videns ante divinus sermo prohibuerit dicens: Non sil in le mensura major, neque mensura minor. Abo minabile est enim in conspectu Domini utrumque®. Unicuique enim, prout dignum est, tribuere, justi tiæ hoc proprium est. Propter quod et mensura integra, et pondus æquale acceptabile est apud Deum, non hoc quod mentitur veritatem, per quod satis rara et perpauca forte loca sint, in quibus vel vel plus donatur rebus, quam merita exposcunt, vel subtrahitur meritis quod debetur. Quanto re ctius agerent obtrectatores isti, si absque ulla animi præventione, cum omni religione veritatis, quam omnibus proximis nostris cum charitate fu bemur expendere, intelligerent et ipsum unum de Joan. xxi, 25. • Prov. xx, 10. habent alii, credidimus, alii, crediderimus; reliqua vero ut in textu. Merlini editio, philosophalem, quodque puræ. Genebrardus habet, philosophicam, quodque puræ. Mss. vero, philosopham, quod que puram. Alias, ejus meritis; et paulo post, prævidens ante, etc. Cum omni religione, Hæc verba reperiuntur in editis, sed omittuntur in mss. nostris, quorum imperitiores quique, vel, quod verius, malevoli posse sibi videantur offendi: omnia quidem illa quæ et catholica, et ad ædificationem animæ, at que ad scientiæ instructionem etiam ipsi apta fa tentur, omittunt et negligunt; nec aliquid inde, unde possunt et debent proficere; ea vero sola postea plerique habent veritatis; ms. vero Regius, veritatem. Mihi. Restituitur ex mis. Corbeiensi. Editi, præjudicatrix, mss. præjudicata. Editi, confiteantur, mate. Paulo post mss., plena ridiculis. Editi, cladis incessit insania. Mss., ut in textu. Editi, et debent, proficere volunt. Ms. Sorbo

eos quos assertores Christiani dogmatis et defen sores putabant, confutari nunc videant, et re felli a propriis, et velut civili bello gaudeant impu gnatum, quem ipsi hostiliter impugnare non pote rant. Quoniam ergo quamplurimi ex simplicioribus quibusque fratribus a supra dictis læduntur, non solum de his qui de ipso male sentiunt, sed etiam de bis qui studio scientiæ et intelligendarum Scripturarum inter cæteros libros etiam ipsius scripta conspiciunt, ita ut vos quoque ipsi iu dubium veneritis, ne forte vel multitudini vel auctoritati calumniatorum fides debeat adhiberi de his quæ passim sine ullo respectu diffamantur:vi sum nobis est, primo quidem curare suspicionem quæ ad calumniam proficiant, summo studio edi- gentilibus, quantamque hæreticis præbeant, cuin scunt: ut qui boni nihil unquam forte didicerunt, hæe quæ ipsi non esse bona dicunt, apprime me moriæ retinenda commendent: quo videlicet prom ptius ea proferentes, exercitatius valeant con cinnare calumnias. Aliud quoque est genus homi nom fœdum sane et turpe, quantum ad probi tatem pertinet morum, sed ad calunniandum ve hementius, et tetrius ad incusandum, quos Græci çayodoɩdópovç appellarunt: qui summam qui dem stadium, sed et satis intentai operam libris ejus dederunt, ita ut et magistro eo in omnibus uterentur, et se ei tanquam speciales discipulos manciparent: sed ubi ad id loci ventum est, ut jam se magistros malint quam discipulos nominari, ubi auditoris plausus sectari cœptus est, ibi si vestram; simul etiam per occasionem vestri, om forte aliquis audientium quæ laudantur Origenis esse obmurmuraverit, ne vel laude cedant magistro, vel culpæ judicio, alienum esse Origenem continuo protestantur, nihil sibi cum ipsius doctrina com mune esse confirmant. Anathema quoque dicere, eum non dubitant improbe, et inferre maledicta non parcunt; ne illum quidem apostolicum ser monem verentes quo designat, quia maledici re gnum Dei non possidebunt ". In tantum autem horum, de quibus supra diximus, progressa malitia est, ut quidam etiam conscribere adversus eum ausi sint, et libellis editis derogare ci viro, qui per tot annos magister Ecclesiæ fuit, qui in Ecclesia catholica senuit, qui adversus eas hæreses, quæ illo tempore Ecclesiam impugnabant, ita constanter, ita fortiter dimicavit, ut omnia eorum diabolicæ machinationis fundamenta sub verterit, non studiorum laborem, non continentiæ, non institutionis, non bumilitatis; quæ super cæte ras omnes virtutes ejus maximam gratiam continet, non illud certe considerantes quod presbyterii di gnitate in Ecclesia honoratus est. Quæ si omnia ad revocandam linguam, comprimendumque sermo neur sufficere non possunt, illud saltem contein plari debuerant, quantam ridendi materiam 101 Cor. vi, 10. nium qui ei obtrectant confutare calumnias. Quod ita nobis prosequi rectius visum est, ut non nostris verbis et assertionibus defensionem para mus, sed ex suis propriis vocibus, quibus ipse aliena sibi hæc esse, quæ isti objiciunt, proprio sermone testatur, id est, omne quidquid præter fi dem catholicam prædicatur: quia si nostris verbis hæc asserere velimus, suspiciosum videri forte possit, eo quod nos amore ejus si quid ipse prave senserit celaverimus. Ubi autem ejus ipsiųs qui accusatur vocibus utimur, et ad omnes obje ctiones accusatorium suis verbis eun, non nostra assertione, defendimus, quæ ultra relinqui po test criminationis occasio, saltem his ipsis qui non veri studio, sed velut libidine quadam culpandi semper agitantur? Et quoniam de co nunc sermo est, qui utique apud homines defunctus est, qui apud omnes judices pro defuncto fortius el firmius valere debet, quam et litteræ, et scripta defuncti? Incipientes igitur indiciis scriptorum suorum ostendere quid de singulis senserit, ex his præci pue libris testimonia congregabimus, quos accusatores ejus quam maxime criminantur, id est, quos per spatium et quietem in secreto conscri nicus, et debent proficere, assumunt. Cæteri vero mss. plerique, ipsius scripta conficiunt, male. mss., ut in textu. Merlini editio perperam habet, exterius va leant continuare calumnias. Mss. habent cxercitius, pro exercitatius, cætera vero ut in textu. Genebrardus, ad probationem, male. Ita legendum videtur. Merlini vero editio μáoτiyas. Codex Sorbonicus, Phangoloedoros. Cæ tèri mss. et editi, Phagoloedoros. Mss. quidam, auditoribus, al. ab auditoribus [al. auditorum]. Deinde iidem mss., aliquis acce dentium.... obmurmuravit. Supra. Deest in editis, et suppletur ex mss. Catholica. Prætermittitur in editis. Editi irridendi; deinde Genebrardus, tri buant pro præbeant: el paulo post ms. unus habet putant pro putabant. la mss., endili vero, repelli. Sic recte mss. quidam. Cæteri vero, et editi, ngu sʊlum ut [al. qui] de ipso male sentiant. Paulo post Merlini editio, ita ut nos quoque ipsi in du bium venerimus, ne forte vel multitudini... debeat ad hiberi. Ms. Sorbonicus et S. Michaelis in Peri culo maris, timentes ut et vos quoque ipsi in dubium veniretis, ne forte ut multitudini... deberet adhiberi. Cæteri mss., ut vos quoque ipsi in dubium venire is, ne forte aut multitudini.... deberet adhiberi. Deinde editi, passim et sine respectu. Paulo post Merlini editio, suspicionem nostram, simul etiam per occa sionem nostri, etc. Mss. Sorbonicus et S. Michaelis, ut now nostri [al. vestri] verbi assertionibus, etc. Ejus, et paulo post, utimur, desunt în editis. Ita mss. Editi vero, criminatoribus. Sic recte mss. Editi vero, homines judices. Merlinus omittit judices. Mss. nostri, quæ accusatores ejus.... id est, quæ per spatium.... hæc enim, etc. Sed rectius editi ut in textu.

psit hos enim asserunt maxime a prædicatione ec- Enos, Enoch, Noe, Sem, Abraham, Isaac, Jacob, clesiastica discrepare: ex his præcipue libris, quos Пept dpxwr attitulavit, in quibus quamplurima a calumniatoribus incusantur. In his ergo ipsis inter principia quali expositione fidei usus sit pro feremus: tum deinde et ex his quæ sparsim vel per ipsos libros vel cæteros sensit, assignabimus eum prædicationem apostolicam custodisse. Est ergo lectio ex primo libro Пɛpl àpxŵr, quam pro misimus, hæc. Catalogus ecclesiasticæ prædicationis. Origenes. ‹ Sicut enim, multis apud Græcos et barbaros pollicentibus veritatem, desivimus apud omnes eam quærere qui eam falsis opinioni bus asserebant, posteaquam credidimus Filium esse Dei Christum, et ab ipso nobis hanc discen dam esse persuasimus: ita, cum multi sint qui se putant sentire quæ Christi sunt, et nonnulli eorum diversa a prioribus sentiant, servetur vero eccle siastica prædicatio per successionis ordinem ab apostolis tradita, et usque ad præsens in Ecclesiis permanens, illa sola credenda est veritas, quæ in nullo ab ecclesiastica traditione discordat. || lud autem scire oportet, quoniam sancti apostoli fidem Christi prædicantes, de quibusdam quidem quæcunque necessaria crediderunt omnibus cre dentibus, etiam his qui pigriores erga inquisitio nem divinæ scientiæ videbantur, manifestissime tradiderunt, rationem scilicet assertionis eorum relinquentes ab his inquirendam qui Spiritus dona excellentia, et præcipue sermonis, sapientiæ, et scientiæ per ipsum Spiritum sanctum percipere merebantur: de aliis vero dixerunt quidem quia sint, quomodo autem, aut unde sint, siluerunt profecto at studiosiores quique ex posteris suis amatores sapientiæ et scientiæ, exercitium habere possent, in quo ingenii sui fructum ostendere vale rent, bi videlicet qui dignos se et capaces sapien tiæ præpararent. Species vero eorum quæ per præ dicationem apostolicam manifeste traduntur, istæ sunt. Primo quod unus est Deus qui omnía creavit, atque composuit, quique ex nullis esse fecit uni versa ", Deus a prima creatura et conditione wandi omnium justorum Deus, Adam, Abel, Seth, 11 II Machab. VII, 28. 1ª Joan. 1, 3. Merlini editio, ipsis, quibus inter principia quasi expositione fidei usus sit, proferemus; tum inde…... assignabimus eum prædicationem auctoritate apostolica custodisse. De præfatione 'libror. Пept doxŵr, num. 2 8: seq. Ita mss. Editi vero, desuevimus. Editi et mss. plerique, İllud tamen scire oportet. Sic omnes hujus Apologiæ mss., et editi; mss. vero librorum IIɛpi ápxŵr omnes habent: qui Spiritus dona excellentia mererentur, et præcipue sermonis, sapientiæ, et scientiæ gratiam per ipsum Spiritum sanctum percepissent. Libri De principiis tam editi quam mss., qui amatores essent sapientiæ, exercitium.... in quo sugenii sui fructum ostenderent, hi videlicet qui di duodecim patriarcharum, Moysis et prophetarum et quod hic Deus in novissimis diebus, sicut per prophetas suos ante promiserat, misit Dominum Jesum Christum, primo quidem vocaturum Israel, secundo vero etiam gentes post perfidiam populi Israel. Hic Deus justus et bonus, Pater Dòmini no stri Jesu Christi, legem, et prophetas, et Evange lia ipse dedit, qui et apostolorum Deus est, et Ve teris et Novi Testamenti. Tum deinde quia Chri stus Jesus ipse qui venit, ante omnem creaturam natus ex Patre est. Qui cum in omnium conditione Patri ministrasset (per ipsum namque omnia facia sunt ¹* ) novissimis temporibus seipsum exinaniens homo factus est; incarnatus est cum Deus esset, et homo factus mansit quod erat Deus. Corpus as sumpsit nostro corpori simile, eo solo differens, quod natus ex Virgine et Spiritu sancto est. Et quoniam hic Jesus Christus natus et passus est in veritate, et non per imaginem, communeın hanc mortem sustinuit vere mortuus: vere enim et a mortuis resurrexit: et post resurrectionem conversatus cum discipulis suis, assumptus est. Tum deinde bonore ac dignitate Patri et Filio so ciatum tradiderunt Spiritum sanctum.`In hoc non jam manifeste discernitur utrum natus sit, an in natus. > PAMPHILUS. Qui de nato vel innato requirit, sine dubio creaturæ in eo nullam habet opinionem, alioquin et hoc adduxisset ad inquisitionem. Et adjungit ORIGENES. Vel Filius etiam ipse Dei habendus sit, necue. Sed inquirenda jam ista pro viribus sunt de sancta Scriptura, et sagaci perquisitione investiganda. Sane quod iste Spiritus sanctus unumquemque sanctorum vel prophetarum, vel apostolorum inspiraverit, et non alius Spiritus in veteribus, alius vero in his qui in adventu Christi inspirati sunt, fuerit, manifestissime in Ecclesiis prædicatur. Post hæc jam quod anima substantiam vitamque habens propriam, cum ex hoc mundo discesserit, pro suis meritis dispensabitur sive æternæ vitæ ac beatitudinis hæreditate potitura, si hoc ei sua gesta præstiterint: sive igni æterno ac suppliciis inancipanda, si in hoc eam scelerum gnos se et capaces ad recipiendam sapientiam præ‐ purarent. Sed omnes hujus Apologiæ mss. et editint in textu, nisi quod ins. Corbeiensis omittit, et scien tiæ. Sic mss. Sorbonicus, et Montis S. Michae lis, ac alii miss. librorum De principiis. Cæteri vero mss. hujus Apologiæ, et Merlinus, communem hanc mortem vere mortuus. Genebrardus, communi hac morte vere mortuus, omisso sustinuit. Tum deinde editi, et ms. Sorbonicus, conversatus est cum di scipulis suir, el assumptus est. Sed cæteri miss. ut in textu. Et adjungit. Hæc verba quæ proferunt editi, non comparent in omnibus mss. nostris. Editi, inspiravit.... qui in adventu. Mss. inspiraverit………. qui in adventum.

Pamphilus. Et post panca ait culpa detorserit. Sed et quia erit tempus resurre ctionis mortuorum, cum corpus hoc, quod in corru ptione seminatur, surget in incorruptione ": et quod seminatur in ignominia, surget in gloria ". Est et illud definitum in ecclesiastica prædicatione, omnem animam esse rationabilem, liberi arbitrii et volun tatis: esse quoque ei certamen adversus diabolum et angelos ejus, contrariasque virtutes, ex eo quod illi peccatis eamı onerare contendant, nos vero, si recte consulteque vivamus, ab hujuscemodi onere exuere nos conemur. Unde et consequens.est intelligere non nos necessitati esse subjectos, nt omni modo, etiam si nolimus, vel bona, vel mala agere cogamur. Si enim nostri arbitrii sumus, im pugnare nos fortasse possunt aliquæ virtutes ad peccatum, et aliæ juvare ad salutem, non tamen necessitate cogimur vel recte agere, vel male. Quod fieri arbitrantur qui stellarum cursum et motus causam dicunt humanorum esse gestorum, non eorum quæ extra arbitrii accidunt libertatem, sed eorum quæ in nostra sunt posita potestate. De anima vero, utrum ex seminis traduce duca tur, ita ut ratio ipsius vel substantia inserta ipsis corporalibus seminibus habeatur, an vero aliud initium habeat: et boc ipsum initiam si genitum est, aut non genitum, vel certe si extrinsecus cor pori inditur, necne, non satis manifesta prædica tione distinguitur. De diabolo, et angelis ejus, con trariisque virtutibus ecclesiastica prædicatio docuit quoniam sint quidem hæc quæ autem sint, vei quomodo sint, non satis clare exposuit. Apud plu-disputanti ei et tractanti de talibus occurrere po rimos tamen ista babetur opinio, quod angelus fuerit iste diabolus, et apostata effectus quamplu rimos angelorum secum declinare persuaserit, qui et nunc usque angeli ipsius nuncupantur. Est præterea et illud in ecclesiastica prædicatione, quod mundus iste sit factus, et a certo tempore cœperit, et sit pro ipsa sui corruptione solvendus: quid tamen ante bunc mundum fuerit, aut quid post mundum erii, jam nou pro manifesto multis inno tuit non enim evidenter de bis in ecclesiastica Origenes. ‹ Est etiam illud in ecclesiastica prædi catione, esse angelos Dei quosdam, et virtutes bonas, qui ei ministrent ad salutem hominum con summandam: sed quando isti creati sint, vel qua les, aut quomodo sint, non satis in manifesto distin guitur. De sole autem, et luna, et stellis, utrum animantia sint, an exanima, manifeste non traditur. Oportet igitur velut elementis ac fundamentis bu jusmodi uti, secunduin mandatum quod dicit: Illu minate vobis lumen scientiæ 18, eum qui cupit seriem quamdam et corpus ex borum omnium ratione conficere, ut manifestis et necessariis assertionibus de singulis quibusque quid sit in vero rimetur, et unum, ut diximus, corpus efficiat exemplis et affir mationibus, vel his quas in sanctis Scripturis inve nerit, vel quas ex consequentiæ ipsius indagine, ac recti tenore repererit. › prædicatione sermo profertur. Tum deinde quod per Spiritum Dei Scripturæ conscriptæ sint, et sensum habeant, non eum soluin qui in manifesto est, sed et alium quemdam latentem quamplurimos. Formæ enim sunt hæc quæ scripta sunt sacramen torum quorumdam, et divinarum rerum imagines' de quo totius Ecclesiæ unus est sensus, esse qui dem omnem legem spiritalem, non tamen ea quæ spirat lex, esse omnibus nota, nisi his solis quibus gratia Spiritus sancti in verbo sapientiæ ac scientiæ condonatur. › 131 Cor. xv. 42. ibid. 45. 18 Ose. x, 12. Mss. plerique omittunt onere, quod exstat in editis. Ms. Sorbonicus, et alter S. Vitoni habent clade pro onere. Deinde ms. Sorbonicus, necessi tale esse subjectos: cæteri vero más. et editi, ne cessitate esse subjectos. Merlinus habet, utrum ex semine traducatur. Genebrardus, utrum ex semine traducis ducatur. PAMPHILUS. Hæc quidem inter principia primi libri spl doxŵr disseruit, ut ostenderet quæ sint illa quæ manifeste in ecclesiastica prædicatione tradita sunt, et quæ sint quæ non aperte definiun tur. De quibus singulis secundum eam divisionem, quam supra ostendit, sparsim disputat in reliquo corpore librorum, ea quidem quæ ex definito præ dicari ab Ecclesia supra docuit, omnibus adhibitis probamentis, ex Scripturis sanctis manifestius et constantius asserens; de his vero de quibus osten dit non manifeste, neque ex definito in Ecclesia prædicari, opinionibus magis, et his sensibus qui tuerunt, quam certis aliquibus ac definitis assertio nibus utitur, id est, discutiens et pertractans potius quam affirmans. In omnibus tamen sermonis sui meminit, ejus quem supra exposuit, cum ait illam solam recipiendam et credendam esse veritatem, quæ in nullo apostolicis et ecclesiasticis dogmati bus adversatur: et non solum in his libris quorum supra fecimus mentionem, sed et in omnibus quæ de Scripturis exponit, hae sententia uti solet, el in his præcipue in quibus plures unius capituli interpretationes exponit, hoc asserens, se quidem ne quid quod dici possit omitteret, plura vel diver sa, prout sentire potuit, protulisse; illud antew debere teneri quod apostolicus atque ecclesiasticus lector probaret. lloc idem facit etiam cum hæreti corum discutit sectas: quibus omnibus confutatis atque convictis, unam solam, eamque quam suprą exposuit, catholicæ veritatis sententiam tenet. De quibus singulis qualiter responderit hæreticis, et quomodo universa eorum dogmata destruens, ipse semper apostolicam confirmaverit fidem, si velimus Sed omnes mss. ut in nostro textu. Deinde nis. Sorbonicus, corpori induitur, nec ne, salis mani festa prædicatione distinguitur. Vel quales. Hæc desiderantur in editis, cl restituuntur ex mss. Ita mss. Editi vero, Hæc quidem in princi pio, etc.

oïnes sententias ejus congregare, et longum satis confitetur, et tamen alium Deum legis et propheta est, et erit tam nobis qui scribimus onerosum, quam legentibus tædiosum. Sed sufficit pauca pro ferre, in quibus omnium profecto facile dignoscen tur indicia. Neque enim contra Domini sententiamı sentiendum est, ut qui in paucis invenitur fide lis, non etiam in multis et haberi debeat et credi fidelis ". Primum ergo ex ejus libris ponemus exemplum quod illi superiori conveniat, ex eo libro quem in Epistolam Pauli apostoli ad Titum scripsit de eo capitulo in quo dicit Apostolus: Hæreticum kominem post unam correptionem devita, sciens quia perversus est, et peccat, qui est a semetipso dam natus ". De quo dicit qualis sit qui hæreticus, et qualis sit qui catholicus est et ecclesiasticus. ORIGENES. • Nomen hæresis, quantum ego deprehendere potui, etiam in Epistola ad Corin thios designatur hoc modo: Oportet enim hæreses esse, ut probati manifesti fiant inter vos ". Et ite rum ad Galatas inter opera carnis hæresis quoque nomen ascribitur, sicut ait: Manifesta autem sunt opera carnis, quæ sunt fornicatio, immunditia, im pudicitia, idololatria, veneficia, inimicitiæ, contentio nes, æmulationes, iræ, rixæ, discordiæ, hæreses, ebrietates, comessationes, et his similia, quæ et præ dico vobis quoniam qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt ***. Per quæ cognoscimus, quoniam sicut bi qui fornicationibus vel immunditiis, atque im pudicitiis, et idolorum cultibus maculati sunt, regnum Dei non possidebunt, ita et hi qui in hære sim declinaverint. Neque enim putandum est tanti apostoli tam absolutam sententiam posse ullo ge nere vacillare. Apostolus enim est omnium Eccle siarum Christi, non ab homine, neque per homi nem, sed per Jesum Christum et Deum Patrem electus “. Propterea ergo, secundum auctoritatein sententiæ ipsius, oportet nos sicut reliqua mala quæ numeravit, ita etiam nomen hæresis devi tare, neque cum talibus orationis societate mi sceri. > PAMPHILUS. Et post hæc, paucis quibusdam per medium insertis, adjecit ORIGENES. Quid vero sit hæreticus homo, pro viribus nostris, secundum quod sentire possu mus, describamus. Omnis qui Christo se credere rum, alium Evangeliorum Deum dicit, et Patrem Domini nostri Jesu Christi non eum dicit esse qui a lege et prophetis prædicatur, sed alium nescio quem ignotum omnibus atque omnibus inauditum, bujusmodi homines hæreticos designamus, quam libet variis ac diversis et fabulosis concinnent ista ſigmentis, sicut sectatores Marcionis, et Valen tini, et Basilidis, et hi qui se Tethianos appel lant. Sed et Apelles licet non omnibus modis Dei esse deneget legem vel prophetas, tamen et ipse hæreticus designatur, quoniam Dominum hunc qui mundum edidit, ad gloriam alterius ingeniti et boni Dei eum construxisse pronuntiat: illum autem ingenitum Deum in consummatione sæculi misisse Jesum Christum ad emendationem mundi, rogatum ab eo Deo, qui eum fecerat, ut mitteret Filium suum ad mundi sui correctionem. Et si quidem hic solummodo qui de Deo Patre aliter sentit quam regula pietatis exposcit, hæreticus habendus esset, sufficeret utique quod superius dictum est. Sed nunc unum atque idem credendum est etiam de eo qui de Domino nostro Jesu Christo falsi ali quid senserit, sive secundum eos qui dicunt eum ex Joseph et Maria natum, sicut sunt Ebionita et Valentiniani, sive secundum eos qui primogenitum eum negant, et totius creaturæ Deum, et Verbum, et Sapientiam, quæ est initium viarum Dei ante quam aliquid fieret, ante sæcula fundatam, atque ante omnes colles generatam ", sed hominem solum eum dicentes: vel secundum eos qui Deum quidem eum fatentur, non tamen assumpsisse animam corpusque terrenum: qui sub specie quasi amplioris gloriæ Jesu Domino deferendæ, omnia quæ ab eo gesta sunt, visa geri magis, quam vere gesta esse testantur: quique neque de Virgine natuin fatentur, sed triginta annorum virum eum apparuisse in Judæa. Alii vero ex Virgine quidem eum credunt esse progenitum, sed putasse se magis Virginem peperisse, non tamen vere peperisse con firmant, Latuisse quippe etiam Virginem putativæ generationis asserunt sacramentum. Qui quomodo non ab Ecclesia longe ponendi sunt, cuin phi larchiæ morbo languentes dogmata statuerint, qui bus ad suum nomen discipulos declinarent? Sed 1 Luc. xvi, 10. " Tit. 111, 10, 11. 181 Cor. xi, 19. 18* Galat. v, 19-21. 1 Galat. 1, 1. 30 Prov. viii, 20, 22, 26. Omnes mss. unam. Editi, 'trinam. De quo dicit qualis sit qui hæreticus, et qua lis sit qui catholicus est et ecclesiasticus. Hæc desunt in omnibus mss. nostris, sed exstant in editis. Ex Commentariis in Epist. ad Tilum. Editi, numeraverat, ita nomen hæresis, etc. Mss. numeravit, ita etiam nomen hæresis, elc. Editi, possimus.... qui se Christo credere profitetur. Mss. vero ut in textu. Mss. nostri omittunt sectatores: et paulo post recte habent Tethianos. Merlinus vero, "Eth manos; Genebrardus, Eutychianos. Tethianos. Ita quidem_mss.; sed legendum videtur Tatianos, de quibus Epiphanius hæresi 26, al. 46. Editio nova Hieronymi a D. nostro Martia næo vulgata habet Ethianos. Huetius in Addendis et emendandis. Mss. et Merlini editio, habendus est, et suffi ceret, etc. Rectius Genebrardus, habendus esset, sufficeret, etc. Editi non tamen assumpsisse hominem, id est, animam, etc. Ms. Sorbonicus, non tamen assumpsisse eumdem animam, etc. Cæteri mss. ut in textu. Editi, phantastice magis, quam, etc. Ms. Sorbonicus, visa gerere magis, quam, etc. Paulo post editi, de Virgine natum testantur. Cæteri mss. rectius ut in textu. Editi, et ms. Regius, philargyriæ. Cæteri mss. philarchiæ. Sed et eos qui hominem, etc. Errorem Be rylli Bostrenorum episcopi hic designat Origenes

eos qui hominem dicunt Dominum Jesum præco- virum cum his omnibus quæ supra exposuimus, gnitum et prædestinatum, qui ante adventum car nalem substantialiter et proprie non exstiterit, sed quod homo natus Patris solam in se habuerit deitatem, ne illos quidem sine periculo est Ecclesiæ numero sociari: sicut et illos qui superstitiose magis quam religiose, uti ne videantur duos deos dicere,'ne que rursum negare Salvatoris deitatem, unam eam demque subsistentiam Patris ac Filii asseverant, id est, duo quidem nomina secundum diversitatem causarum recipientem, unam tamen ÚTÓSTAGIV subsistere, id est unam personam duobus nomini bus subjacentem, qui Latine Patripassiani appel lantur. Sed et si qui sunt qui Spiritum san ctum alium quidem dicunt esse qui fuit in prophe tis, alium autem qui fuit in apostolis Domini nostri Jesu Christi, unum atque idem delictum impietatis admittunt, quod illi, qui, quantum in se est, natu ram deitatis secant, et scindunt unum legis et Evangeliorum Deum. Sed et illi qui non omnes humanas animas unius ejusdemque naturæ dicunt esse vel substantiæ, sed diversas naturas animarum, inter eas hæreses numerandi sunt quæ Eniquitatem in Excelsum loquuntur ", atque in justitiam iniquitatemque ejus accusant. Necnon et illi qui liberi arbitrii potestatem ex anima bus auferre nituntur velut perniciosa do gmata, communi humanæ vitæ, et virtuti continen tiæ labem quamdam inferre judicandi sunt, ne hu mani propositi res putetur bonum quid vel facere, vel dicere, vel sentire: ex quo ad contemptum ac negligentiam divini judicii mens humana formabi tur. Sit autem in ecclesiastico ordine etiam de pec catorum suppliciis fides, et de his qui præmia bo næ conversationis et vitæ in regno Domini justo ejus judicio recepturi sunt. Si quis ergo horum a.iquid, quæ supra exposuimus, commutare vel subvertere conatur, velut perversus, el a semel ipso damnatus, secundum sententiam Apostoli”, etiam a nobis præcepto obsequentibus ejus, simi liter habendus est. Designet autem ecclesiasticum etiam de mortuorum resurrectione fides, de qua sanctus apostolus Paulus ita pronuntiat, quia si quis negat resurrectionem mortuorum conse quens est ut Christi resurrectionem neget ". Ha beatur nihilominus in ecclesiastico ordine etiam de diabolo ratio, et de omni ejus exercitu, quod ago nes quosdam et certamina adversum omnes homi nes, præcipue tamen adversus eos qui credunt in Dominum nostrum Jesum Christum, movent: et quod necessitatein quidem imponere peccandi per agones et certamina non valent, persuadere tamen et decipere ad subversionem possunt eos qui non omni custodia sua corda præmuniunt. Habendum est autem in ecclesiasticis observationibus, quod neque hominum quis a Deo in perditionem tradi tus est, sed unusquisque pereantium sua negligen tia pereat et culpa, qui habens arbitrii libertatem, eligere quod bonum est et potuit et debuit. Quod etiam de ipso diabolo sentiendum est, qui in con spectu Domini omnipotentis describitur restitis se", et deseruisse statum suum in quo fuerat im maculatus 28 qui utique potuisset in hoc statu in quo ab initio fuit, usque in finem perseverare si voluisset. Designatus, ut arbitror, nobis est, prout poluimus, et descriptus quis et qualis esset hæreticus, et quæ vel in quibus ejus dogmata fal sæque opiniones habeantur, et quæ sit ecclesiasti cæ observantiæ puritas. › *1 Psalm. LxxII, 8. 23 Tit. 111, 11. 36 Isa. Lxv, 5. 7 Psal. cxL, 3. 21 Cor. XV, PAMPHILUS. Et post pauca addidit hæc ORIGENES. Requisierunt sane quidam utrum hæresim, an schisma oporteat vocari eos qui Cataphrygæ nominantur, observantes falsos pro phetas et dicentes: Ne accedas ad me, quoniam mundus sum 26: non enim accepi uxorem, nec est sepulcrum patens guttur meum, sed sum Naza ræus Dei, non bibens vinum sicut illi. › PAMPHILUS. Istæ voces sunt ejus qui velut hære ticus accusatur, et corruptio ac perditio anima rum, ab his qui nequaquam ostium ori suo et clau stra labiis suis imponere a Propheta didicerunt *. 13. "Daniel. x, 13; Apocal. x11, 7. 28 Jud. 6. De hacce hæresi vide quod diximus Origenianor. inter eos hæreticos numerandi sunt qui, etc. Sed lib. 1, cap. 3, art. 8. Editi, divinitatem, ne ipsos quidem sine peri culo esse (Genebrardus omittit esse: ms. Sorboni cus posse pro esse), Ecclesiæ numero sociari. Cæ teri ings. ut in textò, nisi quod habeant esse pro est quod legendum videtur. male. Mss. subsistentiam. Editi, substantiam, Ms. Corbeiensis, et Merlini editio, Sed et qui sunt qui, etc. Genebrardus, Sed et sunt qui, etc., quod contrarium erat his quæ scribit Origenes lib. De principiis, cap. 7, num. 1, Duos autem Spiritus sanctos nunquam audivimus ab aliquo præ dicari. Sed cæteri mss. nostri qui recte habent, Sed et si qui sunt qui, etc., apertain contradictionem solvunt. Ibi enim non affirmatur, sed dubitatur. Sic omnes mss. Editi vero, et scindunt, di centes unum Leg.s, et alterum Evangeliorum Deum. Ita ms. Regius. Cæteri vero inss. et editi, ejusdemque dicunt esse substantiæ. Paulo past editi, oinnes mss. ut in textu. Sie mss. nostri, nisi quod habeant, virtulis continentiæ. Editi vero, pernicioso dogmate.. et virtuti continentiæ.. ne humani propositi repu letur, etc. Mss. Sorbonicus, et Montis S. Michaelis, conatur, peccat velut perversus et a semetipso damna lus, et secundum, etc. Sed cæteri mss. et editi ut in textu. Ita mss. plerique; nisi quod quidam paulo post habeant et de omni jure exercitii. Editi vero, Habentur.... rationes (ins. Sorbonicus, Habetur.... ratio) el de omni ejus exercitu, etc. Hæreticus. Omittitur in plerisque mss., qui postea habent cum editis, eorum dogmata. Sed re clius ms. Sorbonicus, ejus dogmala. Editi, an schismata. Deinde mss. plures, qui Cataphrygas, etc. Mss., accepi. Editi, accipio.

Quæ quidem non in publico ab eo dicta sunt, id des, ineffabiliter et inæstimabiliter melior et præ est in communi Ecclesiæ auditorio, ne forte pute tur propter audientes favorabilem aptasse sermo nem sed ex illis hæc libris protulimus, quos in secreto apud semetipsum nullo arbitro intercedente dictabat. In quo attentius vos illud volo considerare quod dixit, quia si quis horum aliquid commutave rit, bæreticus est, et peccat in subversione posi tus, et a semetipso damna!us, secundum Apostoli sententiam 38 cujus et nos auctoritati obsequen tes eadem sentire debemus. Cum ergo hæc ita se habeant, consequens arbitror interrogare istos ipsos accusatores ejus, si ipsi aliter quam ejus vo cibus designatum est, vel de hæretico sentiunt, vel de catholico. Dicant ipsi quæ alia sunt ecclesia stica dogmata, si hæc non sunt quæ superius ab illo digesta sunt. Et hæc quidem generaliter de omnibus ecclesiasticis dogmatibus ab illo dicta sint. Pergamus autem et quæ specialiter de singulis, et maxime de principalibus rebus, de sancta ac beata Trinitate, id est de Patre, et Filio, et Spi ritu sancto senserit indicantes, et proferentes in me dìum ea quæ in diversis sui operis voluminibus in serta mandavit, et ut ipsius sententia de maximis et divinis rebus quæ fuerit ostendatur, et duobus vel tribus vocum suarumi testibus stet omne verbum defensionis ejus ". Indicat ergo quid de Deo Patre omnipotente senserit in his ipsis libris, qui quam maxime ab accusatoribus celebrantur, ið est, Ilepi dozer, scribens hæc De Deo Patre omnipotente. Origenes. ‹ Omni igitur sensu qui corporale aliquid de Deo intelligi suggerit, prout potuimus, confutato, dicimus secundum veritatem quidem Deum incomprehensibilem esse atque inæstimabi lem. Si quid enim illud est quod sentire vel intel ligere de Deo potuerimus, multis longe modis eum meliorem esse ab eo quod sensimus, necesse est credi. Sicut eniın si videamus aliquem vix posse scintillam luminis, aut brevissimæ lucernæ lumen aspicere, et eum cujus acies oculorum plus luminis stantior solis est splendor? Ita mens nostra cum intra carnis et sanguinis claustra concluditur, et pro talis materiæ participatione hebetior atque ob tusior redditur, licet ad comparationem natu ræ corporeæ longe præcellens habeatur, tamen cum ad incorporea nititur, atque eorum intuitionem ri matur, tunc scintillæ alicujus aut lucernæ vix obtinet locum. Quid autem in omnibus intellectua libus, id est incorporeis, tam præstans omnibus, tam ineffabiliter atque inestimabiliter præcellens est, quam Deus? Cujus utique natura acie humanæ mentis intendi atque intueri, quamvis sit purissima mens ac limpidissima, non potest. Verum non vi detur absurdum, si ad evidentiorem rei manifesta tionem etiam alia utamur similitudine. Inter dum oculi nostri ipsam naturam lucis, id est, sub stantiam solis intueri non possunt: splendorem vero ejus, vel radios fenestris forte, vel quibus libet luminum brevibus receptaculis infusos intuen tes, considerare possumus fomes ipse vel ſons quan tus sit corporei luminis. Ita ergo quasi radii qui dam sunt Dei naturæ opera divinæ Providentiæ, et ars universitatis hujus, ad comparationem ip sius substantiæ ac naturæ. Quia ergo meus nostra ipsum per seipsam Deum sicut est non potest in tueri, ex pulchritudine operum et decore creatu rarum, parentein universitatis intelligit. Non ergo corpus aliquod, aut in corpore esse putandus est Deus, sed intellectualis natura, simplex, nihil om nino in se adjunctionis admittens, uti ne majus aliquid et inferius in se habere credatur, sed ut sit ex omni parte μovac, et, ut ita dicam Evas, et mens, ac fons ex quo initium totius intel lectualis naturæ vel mentis est. Mens vero ut mo veatur vel operetur, non indiget loco corporeo, ne que sensibili magnitudine, vel corporali habitu.aut colore, neque alio ullo prorsus indiget horum quæ corporis vel nateriæ propria sunt. Propter quod natura illa simplex, et tota mens, ut movea tur vel operetur aliquid, nihil dilationis aut cun ctationis habere potest, ne per hujusmodi adjun ctionem circumscribi vel inhiberi aliquatenus vi capere quam supra diximus, non valet, si velimus deatur divinæ naturæ simplicitas, uti ne quod de elaritate et splendore solis edocere, nonne opor tebit nos ei dicere, quia omni hoc lumine quod vi Tit. 111, 11. 29 Matth. xvını, 16. Editi, conveniens. Mss., consequens. Editi, fiul pro stet, quod præferunt omnes mss. Sic editi, et mss. plerique. Ms. vero Sorbo nieus, et alter S. Remigii, inſamantur. Ex lib. 1 De princip., cap. 1, num. Editi, licet pro comparatione.... habeatur. Mss. ilicet [al. illico] ad comparationem.... habetur. Sed legendum videtur ut in textu. Mss. nostri, et editi omittunt aut: sed hæc vox exstat in aliis mss. librorum De principiis. Ms. Sorbonicus, Interdum oculi si ipsam…... infusos intuentur, considerare possumus, elc., quod non male. Cæteri mss. et editi ut in textu, nisi est principium omnium, compositum inveniatur et diversum, et sit multa, non unum, quod mss. omittant nostri, post oculi. Vox ipsius deest in editis, et in mss. nostris; sed exstat in mss. librorum Пɛpl doxŵr, et_resti tuenda videtur. Deinde editi, ipsum per se Deum. Mss. nostri, ipsum per se ipsum Deum; sed mss. librorum De principiis, ipsum per se ipsam Deum, quod rectius videtur. Editi, vel propriæ materiæ propria sunt. Sed omnes mss. ut in textu. Omnes hujus Apologiæ mss. et si multa, non unum quid, oportet, etc. Editi vero, et libri De prin cipiis tam editi quam mss., et sit multa non unum, quod oportet, etc. Judicent lectores quæ lectio siţ præferenda.

lum Samosatenum, purum hominem, id est, ad Deum Patrem retulit hanc vocem, dicens: Quia non etiam Deum dicere Christum Filium Dei. 4. Post, ista est, quæ istis omnibus adver satur (cæca enim est malitia), quod dicunt eum di cere,doxhon, id est, putative tantum, et per allego riam, non etiam secundum ea quæ per historiam referuntur, gesta esse omnia quæ a Salvatore gesta sunt. 5. Alia quoque criminatio est, qua asserunt eum duos Christos prædicare. 6. Addunt illud quoque, quod historias corpo rales, quæ per omnem sanctam Scripturam refe runtur de gestis sanctorum, penitus deneget. 7. Sed et de resurrectione mortuorum, et de impiorum pœnis non levi impugnant eum calum nia, velut negantem peccatoribus inferenda esse supplicia. 8. Quidam vero disputationes ejus, vel opinio nes, quas de animæ statu vel dispensatione disse ruit, culpant. 9. Ultima vero omnium est criminatio illa, quæ cum omni infamatione dispergitur, µetsvow μarwσews, id est, quod humanas animas in muta animalia, vel serpentes, vel pecudes asserat trans mutari post mortem, et quod etiam ipsæ mutorum animalium animæ rationabiles sint. Quam crimi nationen idcirco novissimam posuimus, ut plura de libris ejus coacervantes exempla, evidentius ejus falsitas nosceretur. Si ergo bene meminimus ordinis crimina tionum quem supra conscripsimus, incipiamus a prima. Quod ex Deo Patre natus est Filius, et unius est cum Patre substantiæ; alienus vero a substantiis creaturarum. (Ex primo libro Epistolæ ad Romanos.) Origenes. Quærat fortassis aliquis si Filiue charitas est, præcipue propter hoc quod Joannes 70 | Joan. iv, 8, 16. 71. ibid. 7. 71* I Tim. vi, 16. 73* ibid. Editi, quarta post islas est. Et paulo post quæ juxta historiam referuntur. Sed omnes mss. ut in nostro textu. Editi, quinta illa quoque; et deinceps in subsequentibus articulis habent, sexta... septima... octava... nona. Sed hæc mss. nostri omittunt; quorum duo tantum, Corbeiensis scilicet et Sor bonicus, habent solummodo in margine, iv, v, VI, VII, VIII, 1x, quod nos in textu numeris Arabicis re ferendum judicavimus. Mss. duo, Ultima vero initium est criminatio {al. criminationis] illa, etc. Editi, Nona et ultima vero in eum est criminatio illa, etc. Sed cæteri mss. ut in textu. Mss. nostri, alii, ordines criminationum quos supra, etc.; alii ut in textu. Editi, ordines crimina tionum quas supra, etc. Hæc verba, Responsio ad primam crimina tionem, necnou ad secundum, tertiam, et sic dein ceps usque ad nonam, non comparent in mss., sed e nostro addidimus ad clariorem libelli divisio nem. Vide notas lib. 1 in Epist. ad Rom., num. 5, pag. 466. Deus charitas est 10°. Sed rursum ex ipsa ejus Epi stola proferemus et illud quod ait: Charissimi, di ligamus invicem, quoniam charitas ex Deo est ". Qui ergo dixit: Quia Deus charitas est, ipse iterum charitatem docet esse ex Deo: quam chari tatem credo non esse alium, nisi unigenitum Fi lium ejus, sicut Deum ex Deo, ita charitatem ex charitate progenitum. › PAMPHILUS. De eisdem in quinto libro de Evan gelio secundum Joannem. Origenes. Unigenitus Filius Salvator no ster, qui solus ex Patre natus est, solus natura et non adoptione Filius est. ▸ PAMPHILUS. Item in ipso libro. ORIGENES. Unus ergo est verus Deus qui solus habet immortalitatem, lucem habitat inaccessibi lem. Unus et verus Deus, ne scilicet multis veri Dei nomen convenire credamus. Ita ergo et hi qui accipiunt spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus, Abba, Pater ", filii quidem Dei sunt, sed non sicut unigenitus Filius. Unigenitus enim natura Filius, et semper, et inseparabiliter Filius est: cæteri vero pro eo quod susceperunt in se Filium Dei, potestatem acceperunt Filii Dei fieri. Qui licet non ex sanguine, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sint 7**, non tamen ea nativitate sunt nati, qua natus est unigenitus Filius. Propter quod quantam differentiam verus Deus habet ad eos quibus dici tur: Ego dixi: Dii estis 7, tantam differentiam habet verus Filius ad eos qui audiunt: Filii Excelsi omnes 73*. > Pamphilus. De libris Epistolæ ad Hebræos, quo modo ¿poovaios est cum Patre Filius, id est, unius cum Patre substantiæ, alienus autem a sub stantiis creaturæ. Interrogamus igitur eos quos piget confiteri Deum esse Filium Dei, quomodo 7 Rom. viii, 15. *** Joan. 1, 12, 13. 13 Psal. Editi, Quia, et in fine, ex charitate progeni tam, male. Ex lib. v in Evang. Joan. Ita omnes mss. nostri. Editi vero omittunt, PAMPHILUS. Item in ipso libro, ORIGENES. EL deinde habent, unus ergo verus Deus solus ha bet, etc. Paulo post mss. alii, Unus et verus Deus; alii, Unus, ait, verus Deus; alius, Unus ut verus Deus. Omnes mss., clamamus. Editi, clamanı, male. Editi, habent. Sed omnes mss., acceperunt. Deinde editi et ins, unus, qui licet non ex sangui nibus. Paulo post mss. plerique, et editi, sed ex Deo nati sunt. Ita editi, et sic legendum videtur. Mss. ta men habent, usius, id est, “ovalog. Ms. Regius, URUS. Deinde editi omittunt autem post alienus. Ex Comment. in Epist. ad Hebræos. Ms. unus, Interrogemus igitur, etc. Paulo post alter mis., in hæreditatem capere omnem principatum, etc. Codex Regius, hæreditatem capere omnium principaluum, el omnium volestatum, et virtutum. Sed cæteri mss. et editi ut in nostro textu.

stos. Sic enim dicit Apostolus, quia Evangelium fatigatione, et solis ardore nimio elementum cor quod evangelizavi vobis, non est secundum hominem, sed secandum Jesum Christum.Evidenter (90–91)ergo ostendit quia Christus Jesus non est homo: si au tem non est homo, sine dubin Deus est; imo non aliud erit, nisi Deus et homo. Et iterum si verum est quod dicit Paulus, quia non ab homine accepit Evangelium, sed per revelationem Jesu Christi, cer tum est quia Jesus Christus qui revelavit, plus quam homo est. Alienum enim est ab homine reve lare quæ in occulto sunt, et velata sunt: quod etiam si aliquando per hominem fiat, non tamen ab homine fit, sed ab eo qui in homine loquitur Christus. > PAMPHILUS. Tempus est his ita evidenter osten sis, nos etiam ad insequentis criminationis tendere defensionem, brevitatis studio paucorum testimo niorum probatione contentos. Adversum eos qui dicunt eum per allegorias ¡adi mere omnia quæ a Salvatore scripta sunt corpora liter facta. porei humoris absumptum? Quod vero in melio ribus occupatus, hoc quod bibere voluerat distulit, nec bibit, non propterea dicendum est quia neque passus est sitim. Sed et illud quod frequenter per cœnas vocatur, et in conspectu omnium manducat,' et bibit, non decipiens vel fallens oculos viden tium facit, neque putative, ut quidam arbitrantur, hæc gerit, maxime cum ita sumeret cibum ac po tum, ut a quibusdam etiam quasi pro præsum ptione nimia culparetur, velut cibum ac potum propensius appetens. Si autem quis violentius velit asserere ideo hæc dicta esse, quia per phantasiam manducabat, et illi quomodo hæc fierent nescie bant, respondendum est ad ea ex his quæ ipse Dominus dixit: Venit Joannes Baptista neque man ducans, neque bibens, et dicunt: Dæmonium habet. Venit Filius hominis manducans et bibens, et di cunt: Ecce homo devorator et vinum bibens ***. Ipso enim Salvatore dicente quia venit Filius hominis manducans et bibens, quomodo ausus est aliquis dicere, neque manducasse eum, neque bibisse? Quæ utique manifesta incredulitas est doctrinæ ejus. Si autem manducabat, et bibebat, et substan tia vini atque escæ in carnem ejus efficieba tur, sine dubio per omnes corporis ejus compages ac membrorum perplexiones diffundebatur. Spiri talem enim naturam (sicut quidam de ejus corpore sentiunt, quod imperite satis et absurde faciunt) impossibile est vini atque escæ recipere substan tiam. Si vero quis indignas obscenasque au hæc proferat inquisitiones, requirens si etiam di gestiones in corpore Gebant, nihil absurdum videtur fateri secundum consequentiam naturæ corporeæ. Si vero etiɔm exemplis a nobis hæc exigant affir mari, ostendendum est illos satis hæc insipienter inquirere. Ubi enim ista vel de apostolis, vel de cæteris sanctis facta esse referuntur, vel etiam de impiis et peccatoribus, ex abundanti de eo requiri tur. Sed et circumcisionis ejus ratio nobis quideas non generabit angustiam, dicentibus eum con 81 Exod. xxxiv, 28. *** III Reg. xix, ORIGENES. Adjungendum est etiam illud bis quæ supra diximus, quoniam corpus Christi non erat alienum a terrena substantia secundum hoc quod filius est David, et filius Abraham, sicut scribit Matthæus: Liber generationis Jesu Christi, filii David, filii Abraham”: et sicut Paulus dicit, Christum esse ex semine Abrahæ 7** et ex semine David secundum carnem. Quod ergo dictum est, quia, consummatis quadraginta diebus jejunii, el quadraginta noctibus, postea esuriit ***, sine du bio hoc indicat, quod evacuari et repleri, simi liter ut nostra corpora solent, etiam illius poterat corpus. Si vero quis objiciat nobis hujus miraculi rationem de quadraginta dierum jejunio; facile solvi potest, cum adhibetur etiam illud exemplum de Moyse, et Elia *, qui similiter pertulisse jeju nium referuntur. Sed et illud, (96; quod itineris et æstus labore fatigatus sedens super puteumi requi escit, et sitit ª, quid alind indicat, nisi nervorum " Matth. 1, 1. *** Galat. HI, 16. 80 Rom. 1, 3. 80* Matth. iv, *ª Joan. 1v, 6, 7. Matth. x1, (90-91) Ergo. Deest in mss. sed exstat in editis. Deinde editi, homo et Deus. Et infra, quia non ab homine accepi illud Evangelium; sed omnes mss. ut in nostro texte. Ita ms. Regius. Editi vero, non est homo. Alienum est quæ ei occulta sunt et velata sunt (Merlinus, et revelata sunt): quod et si aliquando, etc. Cæteri mss. omittunt, plus quam homo est, vel, non est homo, et vocem enim, post alienum reliqua vero habent ut in textu. Alias, contentus. Ex lib. 1 in Epist. ad Galatas. Alias, consumptis. Alias, quod itineris labore et æstu fatigatus. Mss. plures omittunt, vel fallens. Ms. unus, non fallens. Deinde editi, quasi pro sumptione nimia velut cibum ac potum avidius ac propensius ap petens.... velit affirmare ideo hæc ita esse et illi quomodo id fieret, etc. Sed omnes mss. ut in Dcstro textu. Omnes mss. nostri, in carne ejus; sed me lius editi, in carnem ejus. Mox editi, el mss. plu res, compages membrorum diffundebatur. Mss. vero Sorbonicus et Montis S. Michaelis in Periculo maris ut in textu. Editi, Si vero quis indignans obscenas ad hac. Sed omnes mss. ut in textu. Deinde mss. qui dain, digestiones corporeæ fiebant. Paulo post editi, a nobis hoc exigant.... Ubi enim ista de apostolis, vel cæteris sanctis. Mox mss. Sorbonicus et S. Mi-. chaels in Periculo maris, vel etiam de impiis et peccatoribus, ex abundanti de eo requiritur (al. re quiruntur]. Sed et circumcisionis, etc. Verum hæc verba, ex abundanti de eo requiritur, vel requi runtur, nec in cæteris mss. nec in editis compa rent; quæ tamen restituenda videntur. Cæterum non reperitur ubi de his Origenes tractaverit. Editi, non generabit majorem angustiam. Sed majorem omittitur in omnibus mss. nostris. Infra, onines mss. habent: in alia disputatione requirere. tur; rectius vero editi, requiretur.

ex Maria eum esse natum: quod Apostolus præsciens ita prædixit: Cum autem venit plenitudo temporum, misit Deus Filium suum factum es muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret ". Vides quia non dixit, factum per mu lierem, sed, factum ex muliere. › PAMPHILUS. Quid tam evidenter aut integre, quam ex his omnibus quæ scripsit, confirmatur? Confirmatur ab eo et Dominicorum gestorum veri tas, et historiæ Scripturarum fides. Sed persequa mur consequenter etiam alia, in quibus accu satur quasi duos Christos dicens, unum Deum Verbum, et alium Jesum Christum qui ex Maria natus est. Quod unus est Christus Filius Dei. (Ex primo libro de Isaia.) sequenter humano corpore et circumcisum esse, et ▲ inclinare auram his qui dicunt per Mariam, et non præputium ejus terræ mandatum, fortassis usque ad témpus: aut si aliter est, in alia disputatione requiretur. Hæc tamen ejus circumcisio satis coan gustabit eos qui ex diverso sunt. Spiritale enim corpus quomodo poterat circumcidi ferro terreno? Propter quod non erubuerunt quidam ex ipsis de præputio circumcisionis ejus etiam libros edere, quibus ostendere conarentur quod in substantiam cesserit spiritalem. Non minus autem angustabun tur etiam illi qui animale corpus dicunt esse corpus Christi. Sed et de sanguine ejus et aqua quæ pro cessit de latere ejus hasta compuncto a milite ª³, eadem sentienda sunt. Sed his qui sciunt quid au diant per hoc quod dicitur, quia fixuræ clavo rum erant in ejus corpore ", manifeste declaratur quia caro erat terrena, id est humanæ naturæ quæ utique non erat talis, ut recipiendorum vul nerum subterfugeret qualitatem. Quod si non etiam multa humanæ infirmitatis in ipsa morte sensisset, cur anima ipsius perturbatur 8, et tri stis est pro ea usque ad mortem 86? Quæ omnia evidenter ostendunt quod non falso, sed quasi bomo dixerit Spiritus quidem promptus est, caro autem infirma ³. Eadem nihilominus ostendit etiam somni ratio, cum dicitur, quia erat in puppi super cervical dormiens, sicut Marcus refert 88, et ab ho mine suscitatur e somno. Hæc enim licet habeant spiritalem intellectum, tamen manente prius histo riæ veritate, etiam spiritalis recipiendus est sen sus. Licet enim cæcos semper curet secundum spiritalem intelligentiam, cum ignorantia excæca tas illuminat mentes, tamen et corporaliter time cæcum sanavit ". Et mortuos semper suscitat; fecit tamen et tunc hujuscemodi mirabilia, sicut et filiam principis Synagogæ ", et filium viduæ”, et Lazarum" suscitando. Et quamvis semper cum excitatur a discipulis compescat Ecclesiæ turbines, vel procellas ³, tamen certum est etiam tunc gesta esse quæ per historiam referuntur. Sic ergo sa num est sensum Scripturæ recipere; nec oportet ORIGENES. • Sicut dicit Apostolus, Quoniam æmulatores estis spirituum *. Sicut enim cum unus sit Spiritus sanctus, tanti per singulos dicuntur spiritus sancti, quanti sunt hi qui habent in se Spiritum sanctum: ita et de Christo dicendum est. Ab uno enim Christo multi fiunt christi, de quibus Scriptura dicit: Nolite tangere christos meos et in prophetis meis nolite malignari”. Sic et ab uno Deo dii multi dicuntur, omnes scilicet hi in quibus habitat Deus: sed nobis unus est Deus Pater, ex quo omnia ". Unus ergo est verus Deus, qui, ut ita dixerim, præstator est deitatis, et unus Christus factor christorum, et unus Spiri tus sanctus qui per singulas animas sanctorum facit Spiritum sanctum. Christus vero sicut per hoc quod Christus est christos facit, ita et per hoc quod Filius Dei est, et Filius proprius et uni genitus, omnes eos qui percipiunt ab eo spiritum adoptionis, filios Dei facit. › PAMPHILUS. Unum hoc testimonium est quod Christus verus unus sit, qui participatione sui mul 93 Marc. IV, 83 Joan. xix, 34. 8* Joan. xx, 25 et seq. 85 Joan. XII, 86 Marc. xiv, 34. 87 ibid. 38. 88 Marc. 89 Marc. viii, 25; x, 52. * Luc. VIII, 55. 91 Luc. VII, 15. " Joan. X1, 44. » Galat. iv, 4, 5. 1 Cor. xiv, 12. 96 Psal. Civ, 15. 971 Cor. viii, 6. Mss. nostri, quia figuræ clavorum, etc., sed recuius habere videntur editi, fixuræ. Deinde editi, quasi non etiam multa humanæ infirmitatis in ipsa morte sensisset, anima perturbatur, etc. Mss. plu res, Quid, si non etiam multa humanæ infirmitatis in ipsa morte sensisset, anima perturbatur, etc. quod non male: sed mss. Sorbonicus et Montis S. Michaelis, ut in textu. Mss. plerique perperam habent, Sicut enim cæcos semper cural, etc. Suscitando additur in editione Genebrardi, sed omittitur in omnibus mss. nostris et in editione Merlini. Alias, eum natum, omisso esse: paulo post, plenitudo temporis. Mss. et editi semel tantummodo habent ver bum confirmatur: sed repetendum videtur. Editi, consequenter etiam reliqua, in quibus accusatur quasi duos Christos dixerit, unum Dei Verbum, etc. Mss. Sorbonicus et S. Michaelis, consequenter etiam aliqua, in quibus accusalur affirmare quasi duos Christos dicens: unum Deum Verbum, etc. Cæteri vero mss. ut in textu. Sic omnes mss. Editi vero, Quod unus sit Christus. Ex libro primo super Isaiam. Ex lib. 1 in Isaiam. Omnes mss. nostri omittunt, Sicut dicit Apostolus, Quoniam amu. latores estis spirituum: sed hæc exstant in editis, qui mox omittunt enim, quod restituunt omnes mss. Solus codex Sorbonicus habet, Sicut enim, licet unus sit Spiritus sanctus, tunti tamen per six gulos, etc. Ms. Regius, factor Christianorum. Cæteri mss. et editi ut in textu.

qui secum arcam fuerant ingreśsı **. Similiter de resurrectione scripsit, quam ex cæteris ejus di et et de Abraham, quod meruerit testimonium Dei, et quod susceperit hospitio, cum esset sub ilice Mam bre, tres viros, ex quibus unus Dominus erat". Credit et de Isaac vel quomodo natus est, vel quo modo oblatus est a patre, vel quomodo responsa Dei audire meruerit ": sed et de Jacob, quod mu tato nomine Israel a Deo cognominatus est de Moyse, quod per signa et virtutes ministraverit Deo. Credit et quod Jesus Nave exauditus a Deo stare fecerit solem super Gabaon, et lunam super vallem Helon *. Quid autem dicendum est de ſide libus judicibus, et de his quæ per eos gesta referun tur: vel in Regnorum libris de Samuele, quod mes sium tempore pluvias a Deo poposcerit, et accepe rit”? et de David quem assumpsit Dominus ab ovibus ", ut regeret Jacob puerum suum, et Israel bæreditatem suam "7*? et de Nathan quod propheta verit 28 necnon et Gad "; sed et de Salomone, quod apparuerit ei in visu Daminus ³°: et de Elia, quod assumptus est per ascensionem in cœlum ", effectis illis omnibus, quæ scripta sunt, signis et prodigiis: sed et de Elisæo, quoniam non solum resuscitavit filium Sunamitis, sed et mortuum super ossa sua projectum ". Oportet ergo unumquemque fideliam credere et omnibus quæ scripta sunt de Ezechia, quod in diebus ejus retrorsum repedaverit umbra solis ". Est ergo fides nostra primo quidem omnium in Dominum nostrum Jesum Christum, consequenter vero etiam in omnes sanctos patriar chas, vel prophetas, vel apostolos Christi, eo ordine quo superius diximus. PAMPHILUS. Sufficienter ista ad probationem ca tholicæ ejus fidei, et qualiter etiam de ipsa Scriptu rarum historia senserit, dicta sint. Et quoniam inter cæteras criminationes quas ei inferunt, etiam quam maximam ponunt, quod resurrectionem futuram deneget mortuorum, quod atique futurum manifeste in Ecclesiis prædicatur, consequens est etiam de hoc ipsius nos verbis ca lumniosos ostendere, et mendaces evidenter arguere eos qui etiam scripta de hoc edere adversus eum Don pepercerunt. Tam ex ipsis igitur libris quos versis voluminibus, approbabimus etiam in hac parte quam catholice senserit. Quomodo sentiebat de resurrectione. ORIGENES. • Quomodo enim non videtur absurdum, ut hoc corpus, quod pro Christo pertulit cicatrices, et pariter cum anima (30)) persecutio num toleravit sæva tormenta, carcerum quoque ac vinculorum et verberum supplicia pertulit, igne etiam cruciatum, ferro cæsuin est, insuper et be stiarum cruentos morsus, crucis patibula, ac di versa pœnarum genera perpessum est, tantorum certaminum præmiis defraudetur? Quippe si sola anima, quæ non sola certaverit, coronetur, et corporis sui vasculum quod ei cum magno labore servivit, nulla agonis ac victoriæ præmia consequa tur, quomodo non contra omnem rationem videtur ut naturalibus vitiis atque ingenitæ libidini propter Christum caro resistens, et virginitatem obtinens cum ingenti labore, qui continentiæ labor utique aut major corporis quam animæ est, aut certe utriusque æqualis est, præmiorum tempore altera velut indigna rejiciatur, altera veniat ad coronam? Quæ res sine dubio aut injustitiæ alicujus Deum, aut impossibilitatis accusat. › PAMPHILUS. His assertionibus incipiens uti de re surrectione mortuorum, per totam voluminis sui seriem evidentissimis approbationibus usus est. In secundo vero libro ejusdem materiæ, cum prædi xisset quia quasi ad gentiles loqueretur, hujus cemodi suam sententiam declaravit. ORIGENES. ‹ Nos vero post corruptionem mundi eosdem ipsos futuros esse homines dicimus, licet non in eodem statu, neque in iisdem passio nibus. Non enim iterum ex conventione viri et mu lieris erunt, sed, verbi gratia, ea ratio quæ conti net Pauli substantiam (Pauli autem nunc dico cor poralis) salva permanet, et cum voluerit Deus se cundum ea quæ dicta sunt, per sacramentum tu barum in novissima tuba facere ut mortui resur gant, per illam ipsam substantialem rationem Genes. XXI, xxii et xxvi. *³ Gen. xxx11, 28. Exod. 17 1 Reg. xvi, 11. 17 Psal. Lxxi, 71. 28 II Reg. XII. 34, 35; x||1, 21. IV Reg. xx, 9-11. ** Genes. VI-VIII. * Genes. xviii, 2, seq. THI-X. 28 Josue x, 12, 13. 1 Reg. xi, 17, 18. * Reg. xx¡V. ´*¡¡¡ Reg. 11, 5.° "IV Reg. 11, Reg. iv, Sic omnes mss. Editi vero, qui cum eo ſue Dt Tani arcam ingressi: similiter et Abraham. Deinde mss. nostri omittunt, vel quomodo oblatus est a Patre sed hæc exstant in editis. Ms. Sorbonicus habet donatus est pro natus est. Mss. nostri, alii ab omnibus, alil ab homini bus: sed rectius habere videntur editi, ab oribus. Ita omnes mss. nostri. Editi vero perperam, quas ei inferunt, est etiam, quam maximam ponunt, quod resurrectionem scilicet mortuorum deneget: quæ ulique futura manifeste in Ecclesiis prædicatur, consequens etiam est has ex ipsius nos verbis calum nias ostendere, etc. Ex primo libro De resurrectione. Editi, persecutionem, male. Editi, certaverat: deinde Genebrardus, con ra omnem rationem esse videatur: sed mss. ut in textu. Mss. nostri omittunt, quam animæ, quod restituunt editi. Paulo post editi omittunt, quæ res sine dubio aut injustitiæ alicujus Deum, aut impos sibilitatis accusat, quod restituunt omnes inss. Quia, desideratur in editis, et restituitur ex mss. Ex libro и De resurrectione. Editi, substantiæ rationem quæ salva perma nei, ut de terræ pulvere resuscitentur a mortuis ex omnibus locis in quibus. Deinde Genebrardus, iterum resuscitantur. Ex hoc arbitror, etc. Sed mss. ut in textu, nisi quod plerique omittant ii, ante quibus.

Jesu Christi resurrectio declarat, qui primogenitus ex mortuis 15 dicitur. › PAMPHILUS. Post hæc, quibusdam per medium la tius disputatis, adjecit etiam ista. quæ salva permanet, de terræ pulvere suscitantur dis hoc ostendunt. Sed et hoc ipsa Domini nostri a mortuis ex omnibus locis ii quibus ratio illa substantiæ corporalis in ipsis corporibus permane bat, quæ in terram prolapsa Dei voluntate iteruin suscitantur. Et hoc arbitror asserere volentem Apostolum dixisse in prima Epistola ad Corin thios, post assertionem resurrectionis mor tuorum. Nam cum proposuisset sibi ea quæ possent ab aliis objici de resurrectione mortuorum, sic ait: Sed dicit aliquis: Quomodo resurgunt mortui? Quo autem corpore veniunt? Stulte, tu quod seminas non vivificatur, nisi prius moriatur: et quod semi nas, non corpus quod futurum est seminas, sed nu dum granum, utputa, tritici, aut alicujus cætero rum. Deus autem dat illi corpus prout voluit Cum enim manifeste ostendisset quia morțui re surgunt, et certum esset quod Salvator noster cum ipso corpore resurrexit quod susceperat ex Maria, non autein satis clarum esset quomodo resurrectu ri essent cæteri, vel quale corpus habituri: compa rat resurrectionem seminibus quæ seminantur in terram, utputa, grano frumenti, quod cum cecide rit in terram, corrumpitur: sed rationis illius vir tus quæ est insita in interioribus ejus medul lis, ipsa rationis virtus assumpta adjacentem sibi teṛram, vel aquæ humorem, sed et aeris circum stantem temperiem, caloris quoque sufficientem recipiens fomitem, per divinam potentiam in corpus culmi vel spicæ consurgit; et hoc est quod dicit: Tu quod seminas non vivificatur, nisi prius moriatur: et quod seminas, non corpus quod fulu rum est seminas. Ergo hoc quod cadit ut se men in terram corpus nostrum, comparatum est grano frumenti. › Pamphilus. El assertis his per hujuscemodi con sequentiain, post pauca addit etiam hæc. ORIGENES. Quod autem omnis illa repromissio resurrectionis mortuorum de hoc corpore sit quod inortuum relinquitur, sanctæ Scripturæ multis mo 34 I Cor. xv, 35-38. ** Coloss. 1, 18; Apocal. 1, 5. 19. 3 Rom. vil, 24. 401 Cor. xv, 39. ORIGENES. Sicut enim plus habet omnis ratio nabilis anima his quæ vel crescendi, vel nutriendi, vel motus solius officium exhibere dicuntur: sic ea ratio quæ in humano corpore est, multo amplius habet, quam quæ in reliquis est corporibus, ex eo quod etiam cum corruptum fuerit corpus bo manum, subsistere rursum potest Dei virtute ser vatum et custoditum usque ad resurrectionis suæ tempus. Quod autem ubicunque fuerit restituatur, id est ab omni in quo jacuerit loco, ita ait Joannes in Revelatione sua: Et reddidit mare mor tuos quos habebat in se, et mors et inferus reddide runt mortuos suos qui erant in eis *. Forte enim, ut ego puto, mare hic pro humido omni appellatum est elemento; inferi autem pro aere; mors vero pro terra. Quasi quamdam namque cognatio nem his inter se invicem habentibus, corpus no strum pulverem mortis " vocat Scriptura, vel ter ram, vel corpus mortis ". Sane qualis fuerit uniuscujusque præparatio' in hac vita, talis erit et resurrectio ejus. Qui beatius hic vixerit, cor pus ejus in resurrectione diviniore splendore ful gebit, et apta ei mansio beatorum tribuetur loco rum. Huic vero qui in malitia consumpsit tempas sibi vitæ præsentis indultum, tale dabitur corpus quod sufficere et perdurare tantummodo possit in pœnis. Et arbitror quod hanc differentiam vo lens ostendere Paulus apostolus, dicit: Alia caro animalium, alia volucrum, alia piscium *º, et cætera quæ enumeravit Apostolus. Sed sicut non est pa tandum quod animalium corpus accepturus sit pec cator, aut volucris, aut piscium; sic neque solis, aut lunæ, aut stellarum sperandum est acci pere eos qui resurgunt in gloriam: sed exempli 37 Psal. xx³, 16. Gen. 36 Apocal. xx, 13. Editi, Post assertionem enim resurrectionis mortuorum, cum proposuisset, etc. Omnes mss. no stri omittunt enim, post assertionem: sed mox ms. Sorbonicus habet, Nam cum proposuisset. Codex Vallis-Claræ, Qui cum proposuisset: cæteri inss. omittunt Nam, vel Qui. Deinde mss. Sorbonicus et Montis S. Michaelis, Sed dicet aliquis. Cæteri vero, et editi ut in textu. Ita mss. plerique: et ita legendum videtur juxta Græcos Scripturæ sacræ codices, quorum ple rique habent 10. Cæteri mss. et editi; prout vult, al. Græce Oλet. Mox editi, Cum enim mani festissime... et certum esset quia... cum ipso corpore resurrexisset, etc. Sed omnes mss. ut in textu. Quæ, omittitur in editis, et restituitur ex omnibus mss. Editi, per divinam potentiam cooperantem culmi vel spicæ consurgunt. Ms. Regius, per divi nam potentiam corpusculum vel spice consurgit. Cæ teri mss. recte ut in nostro textu. Sic ms. unus. Cæteri vero mss., quod cadit in semen corpus nostrum. Editi, quod cadit in ter ram corpus nostrum. Deinde editi, Et assertis his per hujusmodi consequentiam, post pauca addidit etiam hæc. Sed omnes mss. ut in textu. Ita mss. nostri. Editi vero perperam, eliam si corruptum fuerit genus humanum... conservalum el custoditum, etc. Editi, ab omni loco in quocunque fuerit. Mss. ut in textu. Perperam editi, infernus autem pro aere; mors vero pro terra: quasi quamdam cognationem [al. cogitationem] his inter se invicem habentibus. Corpus enim pulverem mortis, etc. Sed omnes mss. nostri ut in textu. Editi, beatus. Melius mss. nostri omnes, beatius. Tantummodo omittitur in editis, et restitui tur ex mss. Editi, aut volucrum, aut piscium: sic reque solis, aut lunæ, aut stellarum formam sperandum est accipere eos qui resurgent in gloria: sed exem pli causa dicta hæc ab Apostolo, etc. Sed omnes mss. ut in nostro textu, nisi quod ms. Regius ha beat, aut stellarum sperandum est accipere eos qui resurrectionis gloriam attendunt,

nis dogmatibus esse deberet, quod tanti sensus vir, et tantæ prudentiæ, cum utique magister esset Ee clesiæ, et tanta ab eo dicta scriberentur, non est ausus id sibi auctoritatis assumere, ut proprie De anima librum ederet scriptum. Procul dubio hæc observatio ejus illud indicat, quod nihil audebat de hac re manifesto dogmate confirmare. Denique in eo libro quem in Epistolam Apostoli ad Titum scribit, hæreticum describens, et animæ faciens mentionem, hæc dicit temporis, pro eo quod si paulo vehementiores ex- maximi signi reverentiæ ejus ac timoris in divi stiterint, continuo etiam vitæ celerem inferunt finem. Denique multi, si res poposcerit, pro pieta tis confessione in ipsis tormentis animam red dunt: alii vero in ipso jam coronæ aditu positi denegant fidem, quam usque ad mortem proposue rant confiteri. Et hoc non utique diminutione pro positi patiuntur, sed vi doloris nimia et into lerabili superati. Si ergo in hac præsenti vita tam intolerabiles sunt pœnarum dolores, quid putandum est tunc cum non jam crassiore anina utetur in dunrento; sed cum id spiritale effectum ex resur rectione recipiet, et eo vehementius utique, quo subtilius est, sentiet vim doloris? Puto enim quod quanta differentia est in præsenti sæculo nudum ver berari quam vestitum, ad persentiendum scilicet cruciatum, eo quod vehementius nudum corpus crucient verbera quam vestitum: tantam puto fu turam differentiam doloris, cum corpus humanum, crassitudinis hujus indumento deposito, velut nu dum cœperit sustinere tormenta. › PAMPHILUS. Sufficere arbitror etiam ad hujus cri minationis calumniam propulsandam, pauca hæc de ejus libris testimonia protulisse, quæ innumera sparsim per libros ejus manifestum est contineri. Nunc ad ea etiam per nos ipsos respondebimus, quæ ei de anima objiciunt, id est quod ante cor pus eam factam dicat exsistere. Sciens namque etiam istud dogma de anima non aperte neque ma nifeste haberi in ecclesiastica prædicatione, sicubi occasionem aliquam vel suspicionem potius dispu tandi ei Scripturæ sermo suggessit, discutiens et pertractans ea quæ sensui ejus occurrerant, dis cernenda hæc legentibus exposuit et probanda, non manifesto dogmate, vel Scripturarum sen tentiam suam auctoritate definiens, frequenter et illud addens Si tamen habere videtur aut pro batur aliquid consequentiæ sermo is quem de anima tractavimus. Denique in tam multis et tam di versis ejus libris nusquam omnino invenitur ab eo liber proprie De anima conscriptus, sicut ha bet vel De martyrio, vel De oratione, vel De resur rectione. Nusquam prorsus librum proprie de anima scriptum edidit; sed in diversis locis, sicut su perius diximus, incurrentes sibi opiniones ex Scri pturæ occasionibus disserebat: quod potius 65 Tit. III, Editi, reddunt; omnes mss. nostri, reddide runt. Mox mss. plures perperam, in ipso jam coronæ aditu propositi denegant fidem: sed recte cæteri et editi habent positi, pro propositi. Editi, insuperabili superati. Mox Merlinus, Si ergo.... intolerabiles sunt pœnarum dolores, quid pulandum est cum jam crassiori anima utitur indu mento, sed tum id spirituale.... quo subtilius sentiel vim doloris. Genebrardus, Si ergo.... intolerabiles sunt pœnarum dolores, cum jam crassiori anima utitur indumento, quid putandum est cum id spiri tale…... quo subtilius sentiet vim doloris. Sed mss. ut în textu, nisi quod plerique itidem habeant utitur pro utetur. Mss. plerique, et Genebrardi editio, vel ab rupta sententia auctoritate definiens. Merlinus vero, De anima. ORIGENES. ‹ Sunt vero et alia quædam do gmata, quæ in apostolicis traditionibus non haben tur, de quibus requires si oportet eos qui quodlibet de his sentiunt vel pertractant, hæreti cos putandos, utputa, verbi causa dixerim, si quis rationem humanæ animæ inquirat, cum de ea neque quod ex seminis traduce ducatur, neque quod honorabilior et antiquior corporum compage, sit, tradiderit Ecclesiastica regula. Propter quod multi nec comprehendere potuerunt qualiter sen tiri oporteret de animæ ratione: sed et qui ali quid sentire vel disserere visi sunt, a nonnul lis in suspicione habentur velut novi aliquid in troducentes, › PAMPHILUS. Deinde post pauca ait Origenes. Sed et tu ipse apud temetipsum dis cutiens considera si oportet eum qui quolibet modo de his opinatur vel hæreticum, vel ecclesia sticum temere definiri, aut si non est periculosum dé eo pronuntiare, quoniam et ipse perversus sit et peccet, et sit a semetipso damnatus **: quod de hæreticis dicitur, si quis forte ex his quæ supra diximus, quamlibet opinionem licet novam et quam plurimis peregrinam, videatur inducere. › PAMPHILUS. Hæc quidem ipse in eo libro quem supra diximus scribit. Nos vero his adjungimus etiam ista quæ nobis ipsa æquitas videtur expo scere. Si manifeste Ecclesia traderet vel prædica ret contraria his quæ ille sensit, sine dubio velut contrarius et resistens statutis ecclesiasticis me rito culparetur. Nunc vero cum diversitas sit apud omnes ecclesiasticos, et alii alia de anima sentiant, el abrupta auctoritate definiens. Mss. Sorbonicus et S. Michaelis in Periculo maris, vel [al. sed] Scri pturarum sententiam suam auctoritate definiens: el ita legendum videtur. Omnes mss. nostri, occasionibus. Editi, oc casione. Editi, non ausus sit. Mss. ut in textu. Paulo post editi omittunt Apostoli post Epistolam. Ex Comment. in Epist. ad Titum. Sic mss. Editi vero, quomodolibet…... ez se mine traducis. Editi, nisi sunt; mss. nostri, visi sunt. Ita mss. Editi autem perperam, quod hærs licet nonnunquam plurimis pers ticus dicitur grinam, etc.

et omnes diversa, quomodo hic magis quam cæteri peccat; insuper etiam quod et pœnis subdenda incusandus est, maxime cum ea quæ a reliquis affirmantur, multo magis et absurda videan tur, et sibi ipsa contraria? Quidam enim opinan tur præparatis jam in ventre mulierum deforma tisque corporibus, tunc ad præsens creari animas, et inseri deformato jam corpori. Hæc vero sentien tes, præter hoc quod manifestas probationes ex sanctis Scripturis adhibere non possunt, insuper etiam injustitiam quodammodo Conditoris accu sant, quod non æqualiter omnes utantur, id est, æquas vitæ conversationes tribuat omnibus. Statim enim ut creata fuerit anima, cum nihil uti que adhuc in se culpæ commiserit, inseritur inter dum, si ita acciderit cæco corpori, vel alias debili aliæ vero sanis corporibus et firmioribus: et aliis quidem multum vitæ tempus tribuitur, aliis vero brevissimum ita ut interdum simul ut natæ fue rint, exturbentur e corpore: et aliæ quidem ad conversationem agrestem quamdam et barbaranı, et ubi ex nulla nihil humani aut honesti est, et super omnia ubi paternæ superstitionis impie tas obtinet, diriguntur: alie vero ad viros hone stos, sobrios, humanos, ubi et humanarum legum ǝbservatio viget: interdum etiam ad parentes re Figiosos, ubi educatio nobilis et honesta, ubi etiam eruditio rationabilis, transmittuntur. Quomodo igitur assertores eorum in talibus divinam Provi dentiam recte omnia dispensantem, et æqua lance moderantem, tanquam boni et justi Dei poterunt assignare? Jam vero illi qui ex traduce animas venire affirmant, et simul cum corporali eas se mine seminari: siquidem (ut quidam ipsorum af firmare solent) non aliud dicunt animam esse quam insufflationem Spiritus Dei, illam scilicet quam initio facturæ mundi Deus dicitur insufflasse in Adam ", de ipsa Dei esse eam substantia profitentes: quomodo non et isti videbuntur quo dammodo hæc præter Scripturæ regulam, et ra tionem pietatis asserere, quod substantia Dei est quæ peccat, si anima quæ de substantia Dei est, 66 Gen. 11, 7. sit pro peccato? Sed et illud se (qued per absurdum est) incurrere non vident, quia necesse est eam simul cum corpore mori, et esse mortalem, si simul cum corpore vel seminata, vel formata, vel nata est. Tum deinde illi qui unam quidem ex nullis substantibus a Deo factam esse dicunt ani mam, id est illam quæ prima facta est in Adam, et ex ea jam omnium hominum animas exsistere, et secundum corporalem sine dubio successionem traducem quoque fieri animarum, etiam ipsi quid aliud ostendunt, nisi animas esse mortales? Si enim sicut animalia cætera ex solo semine oriun tur, ita etiam de hominibus sentiamus, ut cum cor pore simul in eodem semine etiam anima diffun datur, quid dicimus de his qui imperfecti adhuc et de ventre aborsi sunt, et qui nonnunquain etiam antequam vasculorum naturalium receptaculis semina sint suscepta, depereunt? In quibus sine dubio invenietur, quod simul etiam illæ quæ na turali ratione seminibus insertæ inerant animæ, exstinctæ sint pariter et corruptæ. Sive ergo ex insulatione Dei sint, sive ab una illa quæ prima facta est, necessario simul cum corporibus corrum pentur, si eamdem cum corporibus etiam originem sumunt secundum ipsorum rationem. Aut enim ni hil omnino ex rationabili atque immortali anima participavit illud quod adhuc in ventre corruptum est; et repulsa illa ratio est quæ affirmat eam in seminis traduce simul cum corporibus seminatam aut si participat, necessitas imminet confiteri mor talem esse animam: quod fides utique nostra non recipit. Verumtamen quid est quod ex his omni bus ostendi volumus? illud profecto, quod sicut eos qui unam quamlibet de his quas supra exposui mus, opinionem veram putant, non recta ratione hæreticos quis appellat, pro eo quod neque ex di vinis Scripturis certi aliquid de his vel manifeste dictum esse videatur, neque in Prædicatione ec clesiastica contineri: ita neque hunc virum cul pari justum est, disserentem quod sibi visum est, Editi, multo magis sint et absurda, et sibi ipsis contraria. Sed mss. ut in textu; nisi quod Sorbonicus et Regius habeant, et sibi ipsi con traria. Omnes utantur. Hæc duo verba omittun tur in editis, et restituuntur in mss., qui ea col locant post tribuat omnibus; sed collocanda viden tur ante id est. Infra miss. quidam mendose ferunt, vel aliæ debili. Mox pessime editi, aliæ ver sanis corporibus, et aliæ infirmioribus. Sic omnes mss. Editi vero, et ubi nɩ il hu mani aut honesti est, et super omnia ubi paternæ institutionis, etc. Igitur. Omittitur in omnibus mss. nostris, sed exstat in editis, qui paulo post perperam ha bent, tanquam bonam et justi Dei, etc. Non aliud dicunt, etc. Ex his verbis Hiero nymus lib. n adversus Rufinum videtur accusasse Origenem quasi dixerit Spiritum sanctum non de eadem Patris Filiique esse substantia. Sed vide Admonitionem nostram in hanc Pamphili Apolo gium, num. 7. Mss. plerique, de ipsa Dei esse eam substan tiam profitentes, inale. Ita omnes mss. nostri. At vero editi, Sed et illud quod sequitur (quod perabsurdum est) in currere non prævident. ex nullis subsistentibus a Deo factam esse, etc. Mss. nostri omnes habent, in traducem. In fra editi, quid dicemus: mox mss. Sorbonicus et S. Michaelis, de his qui interfecti adhuc postea ownes mss., el quod nonnunquam etiam (editi omit tunt eliam) antequam vasculorum, etc. Sed legen dum videtur ut in nostro textu. Editi, participabit id quod adhuc in ventre receptum est, et repulsa est illa ratio quæ, etc. Mss. Sorbonicus et S. Michaelis in Periculo maris, par ticipavil id quod adhuc in ventre corrupto est, et repulsa est illa ratio quæ, etc. Cæteri vero ms3. ut in nostro textu.