viperæ, aliquando equi, vel reliquorum animalium. tam dæmonum naturæ, quam humauo generi, pec catorum a Domino præfinita sit, illa quam Jam ergo consequens est et hoc illos dicere debere, Dominus quod diabolus, qui leo in Scripturis dicitur *³, corpore, ipse sua sententia designavit dicens: Ite in ignem leonis utatur, aut draconis carnibus, cum draco no- æternum, quem præparavit Deus diabolo et an minatur. Ita erit ut secundum illos transmutatio gelis ejus: ostendens quia eadem species pœna ista animarum perveniat et in dæmonum naturam, ut rum peccatoribus hominibus, et diabolo, et angelis sit aliquando vel leo vel draco animain habens ejus præparata sit, licet in eadem pœna diversa sit diabolum. > quantitas pœnæ. Alius enim gravius ac vehemen tius cruciatur pro magnitudine peccatorum, alius antem remissius, cujus leviora et faciliora pec PAMPHILUS. Et paulo post ORIGENES. Sed superfluæ sunt istæ omnes adin ventiones. Manifestum est enim quod una pœna cata sunt. › IN APOLOGETICUM S. PAMPHILI MARTYRIS AD MACARIUM, indicat, acquiescant, et obtrectandi studio non quodvis malint verum esse quam id quod eis ob trectandi materiam perimat. Dubitari non puto quod hoc nullo genere fieri potuit, ut vir tam eruditus, tam prudens, et certe (quod indulgere etiam acco satores ejus possunt) vir qui neque stultus, neque insanus fuerit, ipse sibi contraria et repugnantia suis sententiis scriberet. Aut etiam si ullo genere concedamus hoc accidere potuisse fortassis euim dicit aliquis, quia ea quæ in prima ætate con scripsit, potest fieri ut oblivisceretur in ætate ver genti, et aliter quam aliquando senseral, post pro ſerret) quid faciemus quod interdum in eisdem locis, atque, ut ita dixerim, in consequenti pene capite, sen tentia contrarii sensus invenitur inserta? Nunquid In his quæ in superiori libro secundum Apologe- audientes id quod verum est, et quod ipsa ratio ticum sancti martyris Pamphili, quem pro Origene Græco sermone edidit, prout potuimus, vel res po poscit, Latino sermone digessimus, illud est quod te, desideriorum vir, Macari, admonitum esse volo, ut scias hanc quidem fidei regulam, quam de libris ejus supra exposuimus, esse quæ et am plectenda sit et tenenda. In omnibus enim his ca tholicum inesse sensum evidenter probatur. Inveniri tamen in ejus libris quædam ab his non solum) di versa, sed nonnunquam etiam contraria, et ea quæ veritatis regula non admittit agnosce, quæ nos quoque nec recipimus, nec probamus. Sed hoc unde acciderit, opinionem quæ ad nos usque per venit, ne a te quidem, vel ab his qui quod verum est scire cupiunt, celari volo, si qui tamen sunt qui 88 Psal. xc, 13; 1 Petr. v, 8. 8 Psar. c, 16; Apoc. x11,3 et seq. 85-86 Matth. xxv, 41. Ms. Corbeiensis, et editi, diabolum; et ita legendum videtur; attamen cæteri mss. habent, diabolus. Editi, qui paratus est diabolo. Mss. vero ut in textu. Mss. quorum, male. Illud est quod te, desideriorum vir, Maca ri, etc. Hieronymus lib adversus Rufinum in hæc verba sic invehitur: «Quamvis de Eusebii libro multa subtraxerit, et in bonam partem de Filio et Spiritu sancto nisus sit commutare, tamen multa in illo scandala reperiuntur, et apertissimæ blasphemiæ, quæ iste sua negare non poterit, catholica esse pro nuntians. Dicit Eusebius, imo, ut tu vis, Pamphilus in isto volumine, Filium Patris ministrum; Spiritum sanctum non de eadem Patris Filiique substantia; animas hominum lapsas esse de cœlo, et in hoc quod sumus de angelis commutati, in restitutione omnium æquales et angelos, et dæmones, et homines fore; et multa alia tam impia et nefaria, quæ etiam re plicare sit criminis. Quid faciet assertor Origenis et interpres Pamphili? Si in his quæ emendavit tanta blasphemia est, in illis quæ ab hæreticis fal sata confingit, quanta sacrilegia continentur! Cujus opinionis causam hanc suspicatur, quod vir neque stultus, neque insanus dicere sibi repugnantia won potuerit. Et ne forsitan putareinus diversis eum varia scripsisse temporibus, et pro ætatibus edidisse contraria, addidit: Quid facimus quod interdum in eisdem locis, atque, ut ita dixerim, in consequenti pene capite, sententia contrarii sensu invenitur in seria? > Agnosce. Deest in editis, et restituitur ex mss. Ita editi, et sic legendum videtur. Mss. tamen nostri omittunt non, et alii habent quodvis, alii quṛd vis. Paulo post mss. plerique, et editi omnes omil tunt et ante certe, sed recte restituitur ex uno ms. Mss. nostri, fortassis etiam: sed legendum videtur cum editis, fortassis enim. Paulo post Hiere nymus lib. adversus Rufinum; quid facimus; et infra editi, sententiæ contrarii sensus inveniuntur ik serti sed omnes mss. ut in textu. Nunquid in eodem opere, etc., usque ad ista verba, quem paulo ante de ipsa natura Dei Patti pronuntiaveral natum? Hieronymus lib. 11 adversut Rufinum: ‹ Hæc ipsius (Rufini) verba sunt; no gare non potest. Nolo dicas, verbi causa, ut qui sN

ut ex omni ligno paradisi non manducetis *? Quo scilicet per hoc grave esse præceptum Dei apud hominem conquerens, prævaricationem præcepti facilius persuaderet. Hæc exempla patris sui, at que hanc artem magistri sui secuti hæretici, quos cunque veterum nobilium tractatorum invenerunt de his, quæ ad gloriam Dei pertinent, plene el fi deliter disputasse, ita ut ex lectione ipsorum unus quisque fidelium proficere possit et instrui, non pe percerunt scriptis eorum dogmatum suorum venenatum virus infundere, sive interpolando quæ dixerant, sive quæ non dixerant inserendo, quo fa cilius videlicet sub nomine doctissimi cujusque et nobilis inter scriptores ecclesiasticos viri hæresis suæ astrueretur assertio, ex eo quod ita sensisse etiam aliqui de claris viris et catholicis viderentur. Et horum manifestissimas inter Græcos scriptores ecclesiasticos probationes tenemus. Et quamvis quamplurimi sint ex veteribus in quorum libris hujuscemodi deprehenditur adulterium, paucorula tamen sufficit adhibere testimonia, ex quibus faci lius quid etiam Origenis libris acciderit, agnosca ctus vel creatus esse diceretur, continuo subji- vit angustias! Ait enim: Quid est quod dixit Deus, ceret inter cæteras creaturas factum esse Spiritum sanctum? aut iterum qui Patrem et Filium unius substantiæ, quod Græce ópooúatov dicitur, designa vit, in consequentibus station capitulis alterius esse substantiæ, et creatum poterat dicere eum quem paulo ante de ipsa natura Dei Patris pronuntiaverat natum? Vel iterum de resurrectione carnis, qui tam evidenter pronuntiavit naturam carnis in cœ lum ascendisse cum Verbo Dei, atque inibi cœle stibus apparuisse virtutibus novum et admirandum eis sui visum præbentem, possibile erat ut hanc iterum diceret non esse salvandam? Quia ergo hæc incidere ne in eum quidem poterant qui vel mente motus, vel cerebro esset insanus, quid sit in causa, quam possum breviter edocebo. Quanta sit hæreticorum temeritas, quam nihil his sancti, nihil pensi sit, facile intelligi datur ex his quæ fre quenter et ausi sunt et convicti. Nam sicut patri ipsorum diabolo ab initio falsare verba Dei, at que inflectere a suo ordine, et sui veneni interse rere virus studium fuit; ita et istis successoribus suis hanc suæ artis hæreditatem reliquit. Denique eum dixisset Deus ad Adam: Ex omni ligno para disi manducabitis 87: ille cum vellet Evam decipere, liberalitatem Dei omnia edere permittentem, una tantummodo interjecta syllaba, in quantas coarcta 87 Genes. 11, 16. 88 Genes. 111, de angelorum ruina, de animarum lapsu, de resur- С rectionis præstigiis, de mundo, vel intermundis Epi cur, de restitutione omnium in æqualem slatum, et multo kis deteriora, quæ longum esset relexere, vel ita vertit ut in Græco invenerat, vel de Commenta riolis Didymi, qui Origenis apertissimus_propugna tor est, exaggerata el firmiora posuit. contrario anonymus auctor Apologiæ pro Origene quæ de Trinitate in Origenis scriptis legebat, ea non ab hæreticis inserta esse, sed catholicum recipere posse sensum contendebat; cætera autem ejus do gmata ubi excusari non poterant, aut exercitationis causa ab eo prolata esse, vel certe ab hæreticis fuisse inserta propugnabat. Rufinus ergo ab isto anonymo auctore, uterque vero a Pamphilo, Euse bio, Didyano et Hieronymo refellitur, quibus hæcce librorum Origenis adulteratio ne in mentem quidem venit. Quod ait anonyinus auctor Apologiæ pro Origene, eum, dum viveret, ejusmodi adulterationem librorum suorum deprehendisse, id respicere vide tur Origenis ad amicos Alexandrinos epistolam quam paulo infra profert Rufinus. Vide quid ei respondeat Hieronymus not, in bunc locum. Ita editi, et Hieronymus lib. 11 adversus Rufinum. Mss. vero mostri, rursus diceret, alias proxime diceret. Mss. plerique, impossibile erat, etc. Sed editi, et mss. quidam rectius ut in textu. Dogmatum suorum. Hæc verba desunt in editis, et restituuntur ex mss. Clemens apostolorum discipulus, etc., usque ad ista ne simili causæ similis sufficiat excusatio. Hieronymus lib. 11 adversus Rufinum: Videa mus tamen quibus argumentis probare nitatur (Rufinus) Origenis ab hæreticis scripta vitiata Clemens, inquit, apostolorum discipulus, qui Ro manæ Ecclesiæ post apostolos episcopus et martyr fuit, libros edidit, qui appellantur 'Arurrwpi opóc, id est, Recognitio: in quibus cum ex persona Petri apostoli doctrina quasi vere apostolica in quam tur. Clemens apostolorum discipulus, qui Ro manæ Ecclesiæ post apostolos et episcopus et mar tyr fuit, libros edidit, quia Græce appellantur 'Ara plurimis exponatur: in aliquibus ita Eunomii do gma inseritur, ut nihil aliud quam ipse Eunomins disputare credatur, Filium Dei creatum de nullis es stantibus asseverans. Et post alia, quæ prolixum est scribere: Quid, quæso, ait, de his sentiendum est? Quod apostolicus vir hæretica scripserit? An id potius credendum, quod perversi homines ad asser tionem dogmatum suorum sub virorum sanctorum nomine, tanquam facilius credenda, interseruerint ca quæ illi nec sensisse nec scripsisse credendi sunt? Clementein quoque Alexandrinæ Ecclesiæ presby. terum virum catholicum scribit in libris suis inter dum Dei Filium dicere creatum: et Dionysium Alexandrinæ urbis episcopum, virum eruditissi mum, contra Sabellium quatuor voluminibus dis putantem, in Arianum dogma delabi. Et sub his exemplis illud agit, ut non ecclesiasticos et catho licos viros male sensisse, sed ab hæreticis eorum scripta corrupta esse testetur; et concludat ad ex tremum dicens: De Origene quoque, in quo simili ter, ut in his quos supra diximus, quædam diversi las invenitur, istud non sufficiat sentire, quod de præjudicatis jam catholicis sentitur vel intelligitur viris, nec similis cause similis sufficiat excusatio. Si conceditur, ut quidquid in libris" omnium repe ritur, ab aliis corruptum sit, nihil eorum erit quo rum fertur hominibus; sed his deputabitur, a qui bus dicitur esse vitiatum. Quanquam et illorum non erit, quorum incerta sunt nomina: atque ita fiet, ut, dum omnium omnia sunt, uibil alicujus sit. Hac defensionis perturbatione nec Marcion, Dec Manichæus, nec Arius, nec Eunomius accusari poterunt; quia quidquid nos ab his impie dictum objecerimus, discipuli respondebunt, non a magi stris suis ita editum, sed ab inimicis esse violatum. lloc genere et iste ipse tuus liber, tuus non erit, sed forsitan meus; et meus liber, quo tibi accusa tus respondeo, si∙iu illo aliquid reprehenderis, non erit meus, sed tuus a quo reprehenditur. Et dam omnia ad hæreticos refers, quid eeclesiasticis tri

xandriam.) bus probemus. Quid enim ipse dum adhuc esset (Epistolæ scriptæ ad quosdam charos suos Ale in carne vivens, sentiens vidensque perpessus sit de librorum suoram, vel sermonum corruptionibus, vel adulterinis editionibus, ex ipsius epistola, quam scribit ad quosdam charos suos Alexandriam, evi denter docctur: et per hoc quæ sit causa quod in ipsius scriptis quædam sibi contraria inveniantur, agnosces. De adulteratione vel corruptione librorum suorum ex libro epistolarum Origenis quarto. 20 1 Cor. VI, Or³genes. ‹ Quidam eorum qui libenter habent criminari proximos suos, ascribunt nobis et doctrinæ nostræ crimen blasphemiæ, quod a nobis nuuquam audierunt: de quo ipsi viderint, nolentes observare mandatum illud quod dicit, quia maledici regnum Dei non possidebunt 20, dicentes me, patrem malitiæ ae perditionis, et earum qui de regno, Dei, ojiciuntur, id est diabolum, dicere esse salvandum: quod ne ausus judicium inferre blasphemiæ, quod dicitur de Michaele contra diabolum; et in alio loco: Do minationes quidem, reprobant, glorias autem blasphe mant (Jud. 8). Quidam eorum qui libenter conten tiones reperiunt, ascribunt nobis et nostræ doctrinæ blasphemiam, super qua ipsi viderint, quomodo illud audiant: Neque ebriosi, neque maledici regnum Dei possidebunt: licet patrem malitiæ et perditionis eorum qui de regno Dei ejicientur, dicant posse salvari: quod ne mentequidem quis captus dicere potest.Cætera quidem ex eadem epistola transtulit pro hoc, quod in Gue verborum Origenis interpretati sumus: Ergo cun propter timorem Dei caveamus in quempiam maledicta conferre, et reliqua. Iste fraudulenter amputatis su perioribus, ex quibus inferiora dependent, sic cœpit transferre epistolam, quasi hoc sensu superius esset exordium, et ait: Quidam eorum qui libenter haben criminari proximos suos, ascribunt nobis, et doctrinæ nostræ crimen blasphemiæ, quod a nobis uusquam audierunt: de quo ipsi viderint, nolentes observare mandatum illud quod dicit: quia maledici regnumn Dei non possidebunt, dicentes asserere me patrem malitiæ et perditionis eorum qui de regno Dei eji ciuntur, id est, diabolum esse salvandum: quod ne aliquis quidem mente motus, et manifeste insaniens, dicere potest. Conferte Origenis verba, quæ supra ad verbum transtuli, his quæ ab isto non versa sunt, sed eversa; et quantam inter se non solum verbo rum, sed et sensuum habeant dissonantiam, perspi cietis. Obsecro, ne molesta sit vobis prolixior in terpretatio. Idcirco enim omuia vertimus, ut quo consilio superiora tacuerit, probaremus. Habetur dialogus apud Græcos Origenis e! Gandidi Valenti nianæ hæreseos defensoris, in que duos andabatas digladiantes inter se spectasse me fateor. Dicit Can didus Filium de Patris esse substantia, errans in ea quod poбoλhy, id est prolationem, asserit. regione Origenes juxta Arium et Eunomium repugnat, euin vel prolatum esse, vel natum, ne Deus Pater divida tur in partes: sed dicit sublimem et excellentissi inam creaturam voluntate exstitisse Patris, sicut et cæteras creaturas. Rursus ad secundam veniunt quæstionem. Asserit Candidus diabolum pessimæ esse naturæ, et quæ salvari nunquam possit. Contra hoc recte Origenes respondit, non eum perituræ esse substantiæ, sed voluntate propria corruisse, el posse salvari. Hoc Caudidus vertit in calumniam, quasi Origenes dixerit, diaboli naturam esse salvandam. Quod ille falso objecerat, hic refutat. Et intelligi uius in hoc tantum dialogo ab Origene argui bære ticam falsitatem, et non in cæteris libris, de quibus nunquam quæstio fuit. Alioqui si omnia quæ hære tieɔ sunt, non erunt Origenis, sed hæreticoruın omnes autem propemodum illius tomi his erroribus pleni sunt, uíbil Origenis erit, sed eorum quorum ignoramus vocabula.» epistolæ. Et qui falsitatem scriptorum Origenis hæreticis imputat, ipse incipit a falsitate: non ita interpretans ut habetur in Græco; nec id Latinis insinuans, quod ipse in suis litteris profitetur. Cum que illa epistola tota Demetrium Alexandrinæ urbis pontificem laceret, et in totius orbis episcopos et clericos invelatur; et frustra ab Ecclesiis excom municatum esse se dicas, nec velle in maledictis re ´ferre vicem, ne scilicet maledicus videatur esse homo, qui in tantum cantus sit ad maledicendum, ut ne diabolo quidem audeat maledicere: unde et Candi do Valentiniani dogmatis sectatori, calumniandi se occasionem dederit, quod diabolum salvandæ dixe rit esse naturæ, hic dissimulato argumento epistolæ, fingit pro Origene quod ille non loquitur. Unde epi stole ipsius partem paululum ex superioribus trans uli; et his junxi, quæ ab ipso commatice dolose que translata sunt; ut quo consilio superiora ta cuerit, ipse lector agnoscat. Contra sacerdotes ergo Ecclesiæ generaliter disputans, a quibus indignus communione ejus fuerat judicatus, hæc intulit: Quid necesse est de prophetarum sermonibus dicere, quibus sæpissime pastoribus et majoribus natu, et sacerdoti bus, ac principibus populi comminantur, et arguunt eos? Quæ absque nobis de sanctis Scripturis elicere potestis, et liquido pervidere quod forsitan hoc tempus sit, de quo dicitur: Nolite credere amicis, nec spe retis in principibus (Mich. VI, 5); et nunc ive pleatur vaticinium: ‹ Duces populi mei me nescie runt, filii stulti sunt, et non sunt sapientes. Sa pientes sunt ut faciant mala, bene autem facere nesciunt (Jer. xv, 22); quorum magis misereri, quam eos odisse debemus; et orare pro illis, quam cis maledicere. Ad benedicendum enim et non ad maledicendum creati sumus. Unde et ‹ Michael cum diabolum disputaret de Moysi corpore, ne tanto qui dem malo ausus est judicium inferre blasphemiæ, sed dixit: Increpel ubi Dominus (Jud. 9). › Cui quid simile etiam in Zacharia legimus: ‹ Increpet tibi Dominus, diabole: et increpet Dominus in te, qui elegit Jerusalem (Zachar. 111, 2). Itaque et nos cupimus increpari a Domino eos, qui nolunt cum humilitate a proximis increpari. Dicente autem Mi chaele: ‹ Increpet tibi Dominus, diabole;» et Za charia similiter: utrum increpel, an non increpet Deus diabolum, ipse viderit. Et si increpat, quomodo increpel, ipse agnoscat. Et post multa, quæ prolixum est scribere, addit: Nos hoc sentimus, quod eji cientur de regno cœlorum, non solum qui grandia peccaverunt, verbi gratia fornicatores, et adulɛeri, et musculorum concubitores, el fures, sed et qui mi nora deliquerunt, ex eo quod scriptum est: Neque ebriosi, neque maledici regnum Dei possidebunꞌ (I Cor. vi, 10): et tam in bonitate quam in severitate Dei esse mensuram. Unde cuncta nitimur agere con silio, in vini quoque polu, et in moderatione ser monis, ut nulli audeamus maledicere. Ergo cum propter Dei timorem caveamus in quempiam male dicta conferre, recordantes illius dicti: «Non fuit Mss., probaremua. Rectius editi, probemus. Editi, Alexandria. Mss. nostri, Alexan drium.

aliquis quidem mente motus, el manifeste insaniens nonnulli conturbare volentes Ecclesias. Denique in dicere potest. Sed nihil mirum mihi videtur, si adol teretur doctrina mea ab inimicis meis, et tali adul terio corrumpatur, quali adulterio corrupta est Epistola Pauli apostoli. Quidam enith sub nomine Pauli falsam epistolam conscripserunt, ut conturba rent Thessalonicenses, quasi instaret dies Domini, et seducerent eos. Propter hanc ergo Epistolam in secunda Epistola quam ad Thessalonicenses scri bit, hæc dixit: Royamus autem vos, fratres, per ad rentum Domini nostri Jesu Christi, et nostræ congre gationis in ipsum, ut non movéamini cito a sensu ve ´stro, neque terreamini, neque per spiritum, neque per verbum, neque per epistolam tanquam per nos mis sum, quasi instet dies Domini. Nemo vos seducat ullo modo". Talia ergo quædam video etiam nobis ac cidere. Nam quidam auctor bæreseos, cum sub præsentia multorum habita inter nos fuisset dispu tatio, et descripta, accipiens ab his qui descripserant codicem, quæ.voluit addidit, et quæ voluit abstulit, et quod ei visum est permutavit, circumferens tan quam ex nomine nostro, insultans et ostendens ea quæ ipse conscripsit. Pro quibus indignantes fratres qui în Palæstina sunt, miserunt ad me Athenas bo minem qui acciperet a me ipsum authenticum 'exemplar, quod ne relectum quidem vel recensitum a me antea fuerat, sed ita neglectum jacebat, ut vix Inveniri potuerit. Misi tamen, et sub Deo teste lo quor, quoniam, cum convenissem illum ipsum qui adulteraverat librum,(29) arguens quare hoc fecisset, velut satisfaciens mihi respondit: Quoniam magis or nare volui disputationem illam,atque purgare. Videte quali purgatione disputationem nostram purgavit. Tali nempe, quali purgatione Marcion Evan gella purgavit, vel Apostolum; vel quali successor ejus post ipsum Appelles. Nam sicut illi subverte runt Scripturarum veritatem: sic et iste, sublatis quæ vere dicta sunt, ob nostri criminationem inseruit quræ falsa sunt. Sed licet homines hæretici et impii sint qui hæc facere ausi sunt, tamen habebunt et illi judicem Deum, qui talibus adversum nos crins mationibus accommodant fidem. Fecerunt-boc et alii " II Thessal. 11, 1-3. Epheso cum vidisset me quidam hæreticus, et congredi noluisset, neque omnino os suum aperuis set apud me, sed nescio qua ex causa id facere vi tasset, postea ex nomine meo et suo conscripsit qualem voluit disputationein, et misit ad discipulos suos, ut ego quidem cognovi ad eos qui Romæ erant pervenisse: sed non dubito quin et ad alios qui per diversa loca sunt. Insultabat autem et apud Antio chiam, priusquam ego illuc venirem: ita ut et ad quamplurimos nostrorum perveniret ipsa disputatio quam portabat. Sed ubi adfui, multis eum præ sentibus argui. Cumque jam sine ullo pudore per tenderet impudenter asserere falsitatem, poposci ut liber deferretur in medium, et stylus meus agnosce retur a fratribus, qui utique cognoscunt quæ soleo disputare, vel quali soleo uti doctrina. Qui cum ausus non esset proferre librum, convictus ab om nibus et confutatus est falsitatis: et ita persuasum est fratribus ne aurem criminationibus præberent. Si quis ergo vult credere mihi in conspectu Dei lo quenti, etiam de his quæ in epistola mea conficta sunt et inserta credat. Sin autem quis non credit, sed vult de ine male loqui, mihi quidem nihil damni confert: erit autem ipse falsus testis apud Deum, adversus proximum síum testimonium falsum vel dicens, vel dicentibus credens. › RUFINUS. Hæc ipse adhuc superstes conqueritur, quæ scilicet per semetipsum deprehendere potuit adulterata esse in libris suis atque falsata. Memi nimus sane etiam in alia ejus epistola similem nos de librorum suorum falsitate legisse querimoniam cujus epistolæ exemplar in præsenti non habuit, ut etiam ipsius testimonium his pro fide veritatis adjungerem. Sed sufficere arbitror ad satisfaciendum his qui non contentionis atque obtrectationis studio, sed amore veri audiunt quæ dicuntur. Nam quod in veteribus sanctis ac præjudicatis catholicis viris, quorum superius fecimus mentionein, solo argumento ex rerum consequentia, ac recti tenore præ sumpto ostenditur ac probatur, quod si quid in libris corum contra ecclesiasticam fidem invenitur, id in Ergo. Omittitur in editis, et restituitur ex maris habent, et congredi voluisset, reliqua vero ut miss. Paulo post editi, et per vestram congregationem. Sed omnes iss, ut in textu. Nam quidam auctor hæreseos, etc. Vide ad notationem primam ad Africani epistolam. lufra editi, et descriptum accipiens. Mox mss. nòstri, el quæ ei visum est permutavit, et circumfert, etc. Ita recte editi. Mss. vero nostri, a me ipso [al. a me ipsu] authentica exemplaria, quod, etc. Arguens. Omittitur in editis et in plerisque mss., sed restituitur ex ms. Regio, qui habet, ar guens quare hoc fecerit, satisfaciens, etc. Ms. Cor beiensis, quare hoc fecisse vellet, satisfaciens, etc. Canteri miss. et editi, quare hoc fecisset, velut sa tisfaciens, etc., absque arguens. Marcion, etc. Vide notas ad Dialogum contra Marcionistas de recta in Deum lide, sect. 1. p. 806, 807, 808, et alibi passim; et ad librum n contra Cel sum, num. 27. Mss. Sorbonicus et S. Michaelis in Periculo in nostro textu. At cæteri inss. et editi, et congredi noluisset... ut ego quidem cognovi ad eos qui Romæ erant: sed non dubito quin (mss. omnes, quod) et ad alios qui per diversa sunt; omissis vooibus pervenisse, el loca. Sic omnes mss. Editi vero, paraverat. Mox mss. sed ubi aafui, et multis... ut liber deferretur in medium, stylus meus [al. ut, al. et stylus meus; editi, ut scetus meum] agnosceretur a fratribus, qui utique cognoscunt (al. agnoscerent; editi, cognosce rent qua soleo... quique cum ausus non esset, elc. Sed legendum videtur ut in nostro textu. Mss. Sorbonicus et S. Michaelis, non habeo. Ceteri mss. et editi, non habui. Paulo post mss. nostri omittunt, atque obirectationis, quæ verba ex stant in editis Alias, ac recto tenore præsumpto. Paulo post editi perperam, non argumento solo sumilt ui [al. utj illis, sed, etc.

sertum ab hæretieis potius quam ab his scriptum magnopere poposcisti, non pigebit etiam Latinis putetur: hoc in Origene non argumento solum simili ut in illis, sed testimonio querimoniarum suarum ex suis scriptis prolato, absurdum non puto si creda tur, ne velut atultus aliquis aut insanus contraria sibi scripsisse videatur. De hæreticorum vero emeritate quia credi istud scelus facile possit, illa res maximum credu litatis præstat exemplum, quod abstinere impias manus ne a sacrosanctis quidem Evangelii vocibus potuerunt. Apostolorum vero vel Actus, vel Epi stolas qualiter polluerint, qualiter corroserint, qualiter in omnibus maculaverint, vel addendo impia, vel auferendo quæ pia sunt, si quis vult plenius scire, ex his libris Tertulliani, quos adversum Marcionem scripsit, plenissime recognoscet. Quid ergo jam erit magnum, si Origenis scripta temera runt hi, qui Salvatoris Dei nostri dicta ausi sunt temerare? Nec sane diversitas dogmatum alicui assertionis nostræ deneget fidem, quod alterius hæ resis fuerint illi qui Evangelia depravarunt; ad al teram vero hæresim respiciant ista quæ dicimus Origenis libris inserta. Cognoscat qui de his dubi tat, quod sicut in omnibus sanctis est Spiritus Dei, sicut et Apostolus dicit, quia spiritus prophetarum prophetis subjectus est: qui et iterum ait, quod omnes unum spiritum potavimus: ita et in hæ reticis unus est diaboli spiritus, qui eos eamdem ac similem semper malitiam docet. Verum ne cui forte minus ad credendum videan tur idonea ea quæ ex libris Græcorum scriptorum exempla protulimus, quamvis Græcus scriptor sit pro quo satisfacere videmur, tamen quoniam quodammodo in Latinam linguam sermo devolutus est, et satisfieri etiam Latinis hominibus pro his ex quibus calumniosis interpretationibus vulnerantur 12 I Cor. xiv, 32. I Cor. XII, Editi, ut credi, etc. Mss. vero, quia cre di, etc. Editi, portabimus; alias, portavimus. Mss. ut in textu. Mss. alii, tamen quoniam quod in Latinam, etc.; alii, tamen quoniam in Latinam, etc. Sed re ctius editi ut in textu; qui editi paulopost perperam habent, pro his qui ex calumniosis; et infra: Et ne quid perſectæ credulitati, etc. Hilarius Pictaviensis episcopus, etc. Hiero nymus lib. 11, contra Rufinum: «Non ei sufficit Græ cos et antiquos calumniari, de quibus pro vetustate temporum et longinquitate regionum habet licen tiam quidquid voluerit mentiendi: venit ad Latinos, et primum ponit Hilarium confessoren, quod post Ariminensem synodum liber illius falsatus ab hære ticis sit et ob hanc causam cum in concilio Jepi scoporum ei quæstio moveretur, proferri librum de domo sua jusserit; qui, nesciente se, in scriniis suis hæreticus tenebatur: cumque prolatus fuisset, et ab omnibus hæreticus judicatus, auctor libri ex communicatus, de concilii conventione discesserit. Et tantæ auctoritatis se putat, ut, cum hoc familiari bus suis narrat somniuin, nemo ei contra confesso rem ista simulanti audeat contradicere. Responde, quæso Synodus, a qua excommunicatus est, in qua urbe fuit? Dic episcoporum vocabula; profer sententias subscriptionum, vel diversitatem, vel scriptoribus talia quædam accidisse monstrare, et calumnias immensas ex adulteratione librorum suorum sanctis et probatissimis viris esse commo tas. Et ne quid apertæ credulitati desit, res que sunt adhuc memoriæ nostræ retexam, quo testimo nii veritas neminem lateat. Hilarius Pictaviensis episcopus confessor fidei catholicæ fuit. Hic cum ad emendationem eorum qui Ariminensi perfidiæ subscripserant, II bellum instructionis plenissimæ conscripsisset, cumque libellus ipse in manus inimicorum et ma levolorum, ut quidam dicebant, corrupto notario, alji vero alia occasione narrabant (quid interest), tamen cum in manus inimicorum ipso ignorante venisset, ita ab eis corruptus est, illo sancto viro nihil penitus sentiente, ut postea, cum ad con cilium episcoporum, secundum ea quæ se in libello ipsius noverant corrupisse, hæreticum eum inimici arguere cœpissent, et ipse libelli sui fidem pro sui defensione flagitaret, de domo sua prolatus libellus talis inventus sit, quem ipse non agnosceret, faceret tamen eum excommunicatum de concilii conventione discedere. Verum quia viventi, et adhuc in corpore posito, res quamvis scelerata el inaudita contigerat, doli cogniti factio deprehensa, detecta scelerum machina potuit emendari. Adhi hita enim curatio est assertionibus, satisfactioni bus, et omnibus his quæ viventes pro se facere possunt. Nam mortui pati nihil refutant. Sancti Cypriani martyris solet omne episto larum corpus in uno codice scribi. Huic corpori hæretici quidam qui in Spiritum sanctum blasphe mant, Tertulliani libellum De Trinitate reprehen sibiliter (quantum ad veritatem fidei nostræ per tinet) scriptum inserentes, et quamplurimos co consonantiam. Doce qui eo anne consules fuerint quis imperator hanc synodum jusserit congregari Galliæne tantum episcopi fuerint, an et Italiæ el Hispaniæ certe quam ob causam synodus congre, gata sit. Nihil horum nominas, sed virum eloquen tissimum, et contra Arianos Latini sermonis tubam, ut Origenem defendas, excommunicatum a synodo criminaris. › Ms. unus, sciente: sed cæteri mss. et editi, sentiente. Ita omnes mss. nostri. Editi veram perperam, facere. Paulo post mss. plerique et editi, dolo co gnito factio deprehensa. Sed rectius habere videntur mss. Sorbonicus et S. Michaelis in Periculo maris, doli cogniti. Mox omnes mss. omittunt enim post Adhibita. Solus Regius habet, et adhibita curatio est, etc. Sancti Cypriani, etc. Hieronymus lib. 11, adversus Rufinum: Sed confessoris (Hilarii) calum nia utcunque toleranda. Transit ad inclytiin marɑ tyrem Cyprianun, et dicit Tertulliani librum, cui titulus est, De Trinitate, sub nomine ejus Constan tinopoli a Macedonianæ partis hæreticis lectitari. In quo crimine mentitur duo. Nam nec Tertulliani liber est, nec Cypriani dicitur, sed Novatiani, cujus et inscribitur titulo, et auctoris eloquium styli pro prietas demonstrat. ›

dices de talibus exemplariis conscribentes, per ipsis qui novitateın sermonis causabantør, ostende totam Constantinopolim urbem maximam distrabi pretio viliori fecerunt, ut exiguitate pretii homines illecti ignotos et latentes dolos facilius compara rent, quo per hoc invenirent hæretici perfidiæ suæ fidem tanti viri auctoritate conquirere. Accidit tamen ut recenti adhuc facto quidam ex nostris fratribus catholicis inventi adınissi sceleris commenta retegerent, et ex parte aliqua, si quos pɔssent, ab erroris hujus laqueis revocarent. Quam plurimis tamen in illis partibus sancluin martyrem Cyprianum hujus fidei, quæ a Tertulliano non recte scripta est, fuisse, persuasum est. Adjiciam adhuc unius facti talis exemplum, quod memoriæ quidem recentioris est (commissæ autem ret in libello Athanasii episcopi scriptum esse sermonem de quo quæstio habebatur. Quasi suasus Jam ille cui hoc probatum fuerat, rogavit dari sibi codicem, quo et aliis ignorantibus et contradicenti bus satisfaceret. Accepto codice, inauditum exco gitavit adulterationis genus. Locum ipsum in quo sermo iste scriptus erat, rasit, et ipsum [ser mionem rursum rescripsit quem raserat. Codex red ditus simpliciter receptus est. Movetur iterum pro eodem sermone quæstio: ad probationem codex profertur; invenitur sermo de quo erat quæstio, ex litura in codice positus; fides proferenti talem co dicem derogatur, eo quod fitura illa corruptionis ac falsitatis videretur indicium. Sed quoniam (at nequitiæ antiquum satis), et quod omnes veterum iterum eadem dicam) viventi hæc facta sunt a fabulas vincat. Damasus episcopus, cum de recipiendis Apollinarianis deliberatio haberetur, editionem ecclesiasticæ fidei, cui iidem edition!, si Eccle siæ jungi velint, subscribere deberent, conscri bendam mandavit amico suo cuidam presbytero viro disertissimo, qui hoc illi ex more negotium pro curabat. Necessarium visum est dictanti in ipsa editione De Incarnatione Domini, hominem Domi nicum dici. Offensi sunt in hoc sermone Apollina ristæ: novitatem sermonis incusare cœperunt. Adesse sibi cœpit qui dictaverat, et ex auctoritate veterum scriptorum catholicorum virorum confutare eos qui impugnabant. Decidit ut uni ex Exemplariis. Deest in editis, et restituitur ex mss. Editi, quo per hoc commentum hæretici per fidiæ suæ fidem tanti viri auctoritate conquirerent. Sed omnes mss. ut in nostro textu. Commenta. Editi, commissa, male. Damasus episcopus, cum de recipiendis Apol linarianis deliberatio haberetur, etc. Hieronymus b. 11 contra Rufinum: «Et superfluum puto aper las ineptias confutare, cum mihi mea ingeratur fabella, a synodo videlicet, et sub nomine cujusdam amici Damasi Romanæ urbis episcopi ego petar; cui ille ecclesiasticas epistolas dictandas tradidit et Apollinariorum versutiæ describantur; quod Athanasii librum ubi Dominicus homo scriptus est, ad legendum acceptum, ita corruperint, ut in litura id quod raserint, rursus scriberent, ut scili cet non ab illis falsatum, sed a me additum puta retur. Quæso le, amice charissime, ut in ecclesia sticis tractatibus, ubi de veritate dogmatum quæri tor, el de salute animarum nostrarum majorum fla gitatur auctoritas, bujuscemodi deliramenta dimit tas, et prandiorum cœnarumque fabulas pro argu mento non teneas veritatis, Fieri enim potest ut, etiamsi, a me verum audisti, alius qui hujus rei ignarus est, dicat a te esse compositum; et quasi mimum Philistionis, vel Lentuli ac Marulli stro pham eleganti sermone confictam. › Ita recte editi. Mss. vero nostri, id est, ea tioni, si Ecclesiæ [al. cui si Ecclesiæ] jungi, elc. Veterum Editi perperam, vera. Mox mss. Sorbonicus et S. Michaelis in Periculo maris habent, Hisus est confulare eos, etc. Sed cæteri mss. et editi omittunt nisus est. Deinde editi, Accidit " etc. Sed omnes uss. nostri ut in Hi el textu. vivente, continuo egit omnia ut fraus commissi sceleris nudaretur, et nequitiæ macula non inno centi viro, qui nihil tałe gesserat, adhæreret, sed in auctorem facti atque in uberiorem ejus infamiam redundaret. Si ergo et Origenes talia ab hæreticis et male volis se esse perpessum in epistola sua propria voce conqueritur, et multis aliis viris catholicis tam vivis quam mortuis eadem acciderunt, similesque fraudes scriptis quorumdamn probantur illatæ, quæ tandem animi obstinatio est, in æquali causa non æquali uti venia; sed ex iisdem accidentibus aliis excusationis reverentiam, aliis criminationis infamiam intendere? Quin potius aperienda est In libello_Athanasii, etc. An libellus iste sit ejusdem Patris Expositio fidei, quæ exstat tom. I, part. 1, ejus operum, ubi pag. 100 et 101, humana Christi natura Dominicus homo sæpius appellatur; an vero alia major, ex qua aliquot fragmenta affert Theodoretus Dialog. 3, ubi Christus et homo, Kupia xòç ävApwTos similiter dicitur, certo affirmari non potest. Alias, et istum sermonent, etc. Mss. ac vigenti. Sed melius habere videntur editi, a vivente. Alias, corum... quæ tandem animorum [al. animi obstrictio est in æquali casu, etc. Quin potius aperienda est hoc in loco veritas latens, etc. Hieronymus lib. contra Rufinum Quo non perveniat semel effrenata temeritas? Post excommunicationem Hilarii, post Cypriani ɛvd Eniypaqov hæreseos libruin, post Athanasii me dor mitante lituram, simul et inscriptionem, erupit aliquando contra papam Epiphanium, et dolorem pectoris sui, quod eum in epistola quam ad Joaunein episcopum scripserat, hæreticum arguit, in Apologia pro Origene digerit, et his se sermonibus consola tur: Quin potius aperienda est hoc in loco veritas latens. Tum prolatis his quæ sequuntur usque ad ista verba: Quomodo ergo iste merito audiendus est, cum eos culpat qui instructionis suæ causa per pauca ejus, salva fidei regula atque integra pietate, legerunt? pergit Hieronymus: Qui sunt isti, qui in Ecclesia disputare latius solent? Qui libros scribere? Qui totum de Origene loquuntur et scribunt? Qui dum sua nolunt furta cognosci, et ingrati sunt in magistrum, idcirco simplices ab illius lectione de terrent? Nominatim debes dicere, et ipsos homines denotare. Ergo beati episcopi Anastasius, et Theo philus, et Venerius, et Chromatius, et omnis Lam Orientis quam Occidentis Catholicorum synodus,