P. DANIELIS HUETII ORIGENIANORUM LIB. 1, CAP. 1. IN ORIGENEM PROSPIIONETICA AC PANEGYRICA ORATIO. Vide hujusce Patrologiæ Græco-Latina, tom. X, in Gregorio Thaumaturgo. Colligenti mihi superstites primigeniorum Origenis Operum reliquias, et in publicam lucem dare pa ranti, optimum factu visum est, et vulgo utile, nec a scriptorum ætatis hujus, qui veterum edendis mo numentis operam suam consecrarunt, consuetudine alienum res Origenis referre. Quod parce a nonnullis, Indiligenter ab aliis, plene, et animo vel amore veľ'odiis vacuo a nemine omnino factumi adhuc, sedulam et affectibus liberam tractationem exposcebat. Res Origenis dico, non gestas modo, sed cogitatas etiam ab eor et litteris proditas: nec enim agendo solum, sed meditando quoque, commentando et scribendo vitæ suæ otia Origenes partitus est. Quamobrem trifuriam dividetur istud quod aggredimur opus. Ac primum ipsius perscribemus vitam, facia, mores et obitum. Hinc de ejus eruditione disseremus et dogmatis, quæ magnas in: Ecclesia, dum viveret, majores post ejus excessum turbas conciverun!. Scripta demum ejus, quæ mul lorum critica vexavit, allingentur et discernentur. Quatuor capitibus liber iste absolvitur. Primum continet quidquid natales inter Origenis et Severi imperatoris mortem intercessit. Secundum pertinet ab obitu Severi ad initia imperii Maximini. Tertium res Origenis a Maximini primordiis ad Philippi necem gestas complectitur. Quartum a Philippi morte exorsum in Origenis occasu desinit. 1. Origenis patria, ætas, parentes. Il Nomen. III. Cognomenta. IV. Institutio puerilis. indoles. V. Præ ceptores et studia. VI. Utrum Ammonium audiverit. VII. An plures fuerint Origenes', et plures Ada mantii. VIII. Leonida martyrium. IX. Origenes grammaticam publice profitetur, catechumenos instituit, martyribus præsto est. X. Utrum hoc tempore Cesaream Cappadocia iverit. XI. Grammaticæ docendi munus abdicat. XII. Piæ ejus exercitationes. Plurimi ex ejus discipulis martyrium obeunt. XIII. Se ipse eviral. 1. Origenes genere Ægyptius, Alexandriæ „atus est anno Christi, ut videtur, centesimo octo Genere Egyptius, Alexandriæ natus est. Ge nere quidem Ægyptium fuisse Origenem tradunt gesimo quinto, annum jam sextum imperante Commodo, nonum vero Christianam rempublicam Eusebius, Epiphanius et alii: at veterum nullus disertis verbis docet eum Alexandriæ natum esse.

fessum scribendi studium, et assiduam circa libros maximam etiam colligeret memoriam antiquitatis, `moram, eamdem appellationein consecutus est; supra tria siquidem librorum millia et quingentos conscripsit, cum multo plures Origenem scripsisse proditum sit, minime autem dum viveret Adaman tius noster Chalcentéri nomen gessit. Paribus de causis Apion grammaticus, ac itidem Ægyptius, propter inusitatam in litterariis laboribus constan tiam, µóxßos cognomine dictus est. Sed redeamus ad propositum. IV. Sex præter Origenem filios suscepit Leoni des at cum in illo admodum etiam tum puero magna ad virtutem eluceret indoles, omnem fere patris amorem ac studium ad se convertit. Hunc itaque sibi domestica institutione, assiduisque præ ceptis formandum suscepit Leonides, animumque rudem primis imbuit Christianæ pietatis, divina rumque simul et exoticarum doctrinarum elemen tis: sed ita tamen ut in quotidianis exercitationi bus, humanarum litterarum studiis sacræ disciplinæ præirent. Erat omnino in puero ingenium peracre et fervidum, singularis Įnemoria, flagrans et incre dibile studium, ut quidquid sibi impositum esset ad discendum non tam exciperet, quam arriperet, docentemque patrem discendo et quærendo defati garet. Cum enim selecti e Scriptura sancta loci singulis quibusque diebus memoriæ commendandi ipsi proponerentur, proclivi verborum sensu non contentus, satagebat subire ad interiora, et recon ditas sententias evolvere, patremque assidua per contatione lacessebat. Ac puerum quidem immode rata quadam ingenii ubertate super fluentem coer cebat, palamque castigabat; sed felicen nihilomi nus animi calorem tacitus admirans futurum augu rəbatur ut ad majora aspiraret aliquando, filioque nondum puberi summa omnia judicio suo tribuebat. Sed quas interdiu blanditias prudentia et gravitas continuerant, eas noctu patrius amor exprimebat; ferunt siquidem dormientis cubiculum pueri sæpe ingressum Patrem, nudatum filii pectus, sic tan quam aliquod Spiritus sancti domicilium fuisse exosculatum, Deoque grates egisse, qui se tam felici prole auxisset. V. Postquam domesticis præceptionibus roboratus animus publicam lucem quærere cœpit, Clementi Alexandrino, qui Pantæni scholam regendam susceperat, in disciplinam traditus est, quo magistro tantum valuit ingeniosi adolescentis exercitatio, ut præter artium sacrarum discipli nam, ad quam meditationes fere referebat omnes, Euseb., Hist. eccles., lib. vi, cap. 1 et 2. Idem, lib. vi, cap. 6. Clementi Alexandrino, etc. Videtur in hac Clementis schola condiscipulum habuisse Alexan drum, Jerosolymitanum postea episcopum, virum sanctissimum, quem acerrimum deinde sui defen sorem est. Ambo enim apud Eusebium Hist. ecclesiast. lib. VI, eap. 14. Clementem ut parentem, et conciliatæ inter se amicitiæ aucto rem agnoscunt. Eodem honore ut magistrum pro et mathematicas ad hæc artes facultatemque ora toriam adjungeret. Applicavit deinde sese ad Am monium, cognomento Saccam, et in ejus exhedris insignem philosophie peritiam comparavit, sed Platonicæ præsertim, quæ tam altas in ejus animo radices egit, ut succrescentes Christianæ doctrinæ fruges interficeret; nam Ecclesiæ scita fere exige bat ad normam Platonis, et sincera Christi dogmata Platonicis, ut ita dicam, coloribus oblinebat. Est apud Wernerum in Fasciculo temporum, Alexandri in Jerosolymitano episcopatu decessorem Narcissum Origenis fuisse magistrum. Tale quidem nihil habet Eusebius; neque certe unde id sumpserit Wernerus, comminisci possum. Halloxius Origenem scribit Pantænum quoque præceptorem audivisse; cui uti assentiamur nulla nos adducunt veterum testimo nia; imo vero refragari etiam videntur: memoriæ quippe prodit Eusebius Origenem etiam tum pue rum Clementis auditorem fuisse; post Pantænum autem Alexandrinæ scholæ Clementem præfuisse. Docendi igitur curam tunc abjecerit Pantænus, cum primum magistris usus est Origenes. Narrant quo que Magdeburgenses Cent. III, c. 10, inter præce ptores Origenis fluillum recenseri ab Hieronymo in Apologia in Rufinum. Ab Huillo quidem nonnulla monitum fuisse Origenem, quæ ad veriorem Scri pturæ interpretationem pertinerent, narrat Hiero nymus lib. 1, cap. 3. Quod si præceptor dicendus est, qui errantem meliora pro tempore amice submonet, profecto quicunque litteris dames operam nostri invicem præceptores sunius, quippe qui nos invicem monitis juvamus et consiliis, et Hanc veniam pelimusque, damusque vicissim VI. Duo porro hic videnda sunt, utrum Amnio nium audiverit Origenes; tum pluresne bujus nomi nis ex Ammonii schola prodierint: hæc enim a viris eruditis in utramque partem disputata sunt. Priorem quæstionem agitat Baronius ad annum Christi 234, inirarique se dicit qui audire Ammo nium potuerit Origenes Ammonio fere state suppa, et aliorum ipse institutioni ante annum ætatis tri cesimum præfectus. Quasi non his sæpe tempori bus, ut pluribus probabimus infra, jam grandes natu viri scholas frequentarint; et hujus ipsius Am monii discipulus Plotinus, ad eum audiendum an nos viginti octo natus non accesserit, annosque eum undecim audiverit: quasi catechumenis fidei Christianæ rudimenta tradere, et grammaticam publice profiteri non potuerit Origenes; ipse succi sequuntur Pannum. Ad id autem quod objicit cla rissimus Huetius ex Eusebio Origenem etiam tum puerum Clementis auditorem fuisse; post Pantæ num autem Alexandrinæ scholae Clementem præ fuisse, respondet Tillemontius Pantænum quidem in Indiam profectum esse circa annum Christi 189, cum quadrimus adhuc erat Origenes, sed ipsum postea Alexandriam rediisse, ut docet Hieronymus in Catalog, script. ecclesiast., cap. 36. Horat. De art poet., vers. 11.

sivis horis sepositum ad audiendum Ammonium simpliciter dicti; alterum Origenistarum, qui fœdi tempus habere. Neque vero post Porphyrii, Eusebii, Nicephori et Suidæ testimonium, quin Ammonio magistro usus sit, potest dubitari. VII. Spissior est et reconditior altera quæstio, cujus accurate pertractandi cominodum nacti locum, non disputabimus tantum pluresne Origenes ex Ammonii schola orti sint, sed ab unone etiam et eodem Origene duplex Origenistarum hæreticorum secta profecta sit; tum etiam multiplexne fuerit Adamantius. Per mihi sane placet Henrici Valesii sententia, viri ecclesiasticæ juxta et profanæ anti quitatis litterate periti. Is in luculentis ad Eusebii Ilistoriam adnotationibus geminum Origenem Am monio operam ad audiendum dedisse scribit, alterum Adamantium nostrum; alterum illum qui cum Herenirio et Plotino a condiscipulatu conjuncte vixit, et cujus frequens occurrit mentio in Vita Plotini a Porphyrio conscripta, et in libri De fine a Longino lucubrati fragmento, quod huic ipsi Vitæ Porphy rius intexuit. Rationes quibus id astruit vir doctus brevi complectar. Adamantium Origenem Ammonii auditorem multam ex scriptis apud posteros gloriam fuisse consecutum a Porphyrio apud Euseb. Hist. lib. vi, cap. 19, traditum est; at Origenem alterum Plotini sodalem nihil præter libellum De dæmoni bus scriptum reliquisse docent iidem Porphyrius et Longinis. Imperantibus præterea Gallo et Volu siano Origenem eum, qui Adamantius usurpatur, extremum clausisse diem prodit Eusebius; Orige nem vero alterum sub Gallieno librum quemdam elaborasse in eadem Plotini, Vita scriptum Porphy rius reliquit. Quibus tertium illud argumentum addo. Origenem Adamantium sibi' valde adolescenti cognitum aliquando fuisse Porphyrius tradidit; quod non dixisset profecto, si diuturna sibi cum io et constans intercessisset necessitudo: Orige nis autem alterius Roma condiscipulum et æqua lem fuisse Porphyrium memoriæ prodidit Eunapius. Sane imperium tenente Philippo iter Romam neu tiquam suscepisse Origenem Adamantium, et Roma omnino per id tempus abfuisse certissimum est; nec enim tam longam peregrinationem credibile est silentio fuisse prætermissuros Eusebium et Hiero nymum: at Origenem alterum ad Plotinum Romæ tum in scholis publice disserentem accessisse auctor est idem Porphyrius. Id si animadvertisset Baronius neque contra Eusebii fidem Orige nem Adamantium, quem ab alio non distinxit, secundo Romam abiisse ad Fabianum papam pur gandi sui causa excogitasset, neque Possevino et Halloxio iden ut crederent causam præbuisset hoc enim unus ille Porphyrii locus vito magno persuasit. Quemadmodum autem duos Origenes in unum confuderunt nonnulli, ita ex uno et eodem Origene Leonidæ filio duos Origenes alii effinxe runt, verum alterum, a quo orti sunt Origenistæ 16) Baron. ad an. 248. cognominati sunt, principem et antesignanum. Id miror temere nonnullos affirmare, quod ignorare se testatur Epiphanius scriptor locupletissimus, et proximus temporum illorum. Epiphanii verba pa rum sincere reddidit Augustinus cum enim con ceptis verbis nescire se professus fuisset Epipha nius hær. 65, cap. 1, et hær. 64, cap. 3, an ab Adamantio Origene, an ab alio impuri Origenistæ propagati sint, hæc ita reddidit Augustinus, lib. De hær., cap. 42, Origeniani a quodam Origene dicţi sunt, non ab illo qui fere omnibus notus est, sed ab alto nescio quo, de quo vel sectatoribus ejus Epiphanius loquens, etc. Vitiatam ab Augustino sententiam nova accessione fœdavit Augustini simius Prædestinati auctor, quem edidit Sirmon dus; sic enim scripsit, hær. 42: Quadragesimam el secundam hæresim Origeniani inchoaverunt, a quo dam Origene, non illo qui fere omnibus notus est, sed alio Syro quodam sceleratissimo. Verba hæc Augustini, Sed ab alio nescio quo, videtur falsa hac lectione depravasse: Sed alio Syro quodam. Idem capite sequenti alium nobis obtrudit Origenem ab Adamantio nostro diversum, dogmatum eorum au ctorem quorum Adamantium Epiphanius accusavit. Sophronius Jerosolymitanus ab Epiphanio inductus, geminum quoque Origenem, alterum antiquiorem. Adamantium alteruin commemorat in epistola ad Sergium quod observatione sua dignum Photius existimavit cod. 231. In eadem causa est Joannes Damascenus in libr. De hæresib. geminum fingens Origenem, unde duplices orti sint Origenistä ſœdi, et Adamantii sectatores. Atque item Guido carme lita, Elmensis episcopus, qui figmentum ideın ərri puit in Summa de hæres. Atque ita duone exstite rint Origenes Origenistarum principes addubitavit Epiphanius; asseverarunt Augustinus, Sophronius et Joannes Damascenus; tres autem finxit auctor Prædestinati, scriptor nequam, ut vel ex eo conji cias quod eodem capite Pamphilum martyrem. episcopum aliquando fuisse tradit. Quod autem asseveravit Augustinus, negavit id diserte Baroniųs ad an. 256, et causas cur duplex fingeretur Ori genes acute pervestigavit. Memoratus porro ab Ennapio in Vita Porphyrii Origenes ille quem dixi nus, Porphyrii et Amelii condiscipulus, idemne sit ac sodalis ille Plotini, an alius, non satis exstat; nam qui cum Platino Ammouium audivit Origenes, Plotini æqualis fuit et amicus, nec doctrina infe rior, ut ei ad se audiendum forte venienti erubescens assurgeret Plotinus, nec coram eo verba facere sustineret: at laudatus ab Eunapio Origenes alter Plotini scholam videtur frequentasse, quippe qui Porphyrii et Amelii Roinæ condiscipulus fuerit, quorum utrumque Plotini doctrinam Romæ capessi visse constat. Id si sit, Origenes duos iisdem. tem poribus cum Plotino Romæ conjunctissime vixisse

quæ ad eam fere, quæ ferro fit, evirationem perti- que, ne simile quid in se aliquando conciperent, vehementer absterruit, cum aliis locis, tum præser tim suis in Matthæum Commentariis. Locus habetur tom. xv, num. 1, 2, 3, 4 et 5, quem omnino con suli velim. nent. Contra ea Halloxius, non excusat modo, sed dilaudat, lib. v Orig. def., quæst. 3. Ego singula ab utraque parte collecta non referam; quod ipse sentio, paucis exponam. Certum est voluntariam sui ipsius exsectionem, eam dico quæ fit gladio, veti tam esse apcçtolicis canonibus 22 et 24. At eorunı dubia est auctoritas, et penitus ab Halloxio respui tur. Eamdem damnavit exstincto jamdiu Origene Nicænum concilium, can. 1, damnavit et Arelatense, can. 7. Ipsi quoque Eusebio, perpetuo licet Ori genis laudatori, vecordiæ hujus vituperationem vis veritatis expressit. Sed quid aliena conquirimus, cum domestica suppeditent testimonia? Utramque castrationem, et quæ exsectione, et quæ exsicca tione perficitur, damnavit demum Origenes, alios- negotium contulit. Discipulos suos et familiares facinus suum cela veral Origenes, dubius animi laudine sibi, an pro bro ducendum foret. Rem tamen comperit Deme trius, quam vehementer admiratus primum, tam laudibus etiam prosecutus, confirmavit Origenem, strenueque susceptum munus jussit traducere. Tum hic denique remotis impedimentis, universos ad se erudiendi causa venientes nullo sexus discrimine admisit. In eorum autem institutione summa se tractavit diligentia, omneque suum otium ad eorum 1. Severi imperatoris obitus. Origenes Romam proficiscitur. II. Alexandriam redit. III. Hebraicam linguam condiscit. IV. Ambrosium ad Christi fidem convertit. V. Accersitur in Arabiam, redit Alexandriam. VI. Palæstinam petit, Alexandriam redit. VII Mammæa accersitur Antiochiam; Alexandriam revertitur. VIII. Scripturam sacram commentariis illustrare aggreditur. IX. Commentarios in Joannem, et in alios Scripturæ libros inchoat. X. In Achaiam per Palæstinam proficiscitur. XI. Athenis discedens Epheso iler kabet. XII. Cæsareæ presbyter jam ante fuerat ordinatus; Alexandria pellitur. XIII. Cum, ne vitiaretur at Ethiope, idolis sacrificasset, XIV. Cæsaream Palæstinæ concedit. XV. Confutantur nonnulli, qui Origenem ab Heracla Alexandria depulsum fuisse scripserunt. XVI. Ecclesiastica munia obit; a multis fovetur Ecclesiis. XVII. Palæstinam perlustrat. XVIII. Utrum viginti et octo annos Tyri transegerit. XIX. Gregorium Thaumaturgum et Athenodorum fratres, aliosque in litteris sacris et profanis instituit. Isaiam et Ezechielem commentariis exponit. 1. Severum interim, cum jam aliquoties inter- tiochiam ivit Mammæa, quam cum Persas Romanis ficere adortus esset Caracalla filius, mors ex ægritudine consecuta est, expleto imperii decimo octavo anno, ætatis vicesimum sextum agente Ori gene. Hic post aliquot deinde annos Romam ire contendit, Romanæ Ecclesiæ visendæ studio, cui tunc præerat Zephyrinus papa. Tempus itineris ab Eusebio prætermissum conjectura assequi studet Ba ronius, et in primum Elagabali rejicit annum, qui Zephyrini decimus octavus, et postremus fuit; cau samque profectioni Mammæam Alexandri matrein dedisse suspicatur, cum post accersitum ad se An tiochiam Origenem, Elagabalum imperium ineuntein Romam esset comitata. Verum hæc aliter Eu sebio temporibus divisa sunt: tunc enim a Mammæa Antiochiam accitum fuisse Origenem satis aperte significat, et disertis quoque verbis post illum Sui das cum rerum potiretur filius ejus Alexander. Qui postquam imperium adeptus est, non alias An ria mox a Justino Martyre commemorata. Neque enim verisimile mihi est juvenem istum id ab Alexandriæ præside postulaturum fuisse, quod ca none ecclesiastico vetitum novisset. Cæterum Hie ronymus, etiam quando omnium acerrime Orige nem insectatur, epist. 65 ad Pammach. et Oceanum, de ipso tamen hæc ait: Vult aliquis laudare Ori genem, laudet ut laudo. Magnus vir ab infantia et rere martyris filius, Alexandriæ ecclesiasticam scho lam tenuit, succedens eruditissimo viro Clementi presbytero. Voluptates in tantum fugit, ut zelo Dei, finibus imminentes bello refutare aggressus est, Hæc multis post Zephyrini obitum annis inciderunt. Cum autem imperator renuntiatus est Elagabalus, Emesæ commorabatur Mammæa, neque in tanta rerum conversione curiosis auditionibus operam dare po tuisse verisimile est. Ecquænam porro causa fuerit Baronio, cur incertam Origenianæ in Italiam pro fectionis occasionem comminisceretur, Mammææ nempe assectandæ studium, cum veram expresserit Eusebius, Hist. lib. vi, cap. 14, Romanæ nimirum Ecclesiæ, omnium, ut ipse scribit, antiquissimæ, penitus cognoscendæ desiderium, non video. Hoc ergo iter Severi inter obitum, qui anno Zephyrini undecimo contigit, ipsiusque Zephyrini mortem, quæ ad alterum Elagabali annum pertinet, conferre satis habeamus: a tempore autem præcise d-si gnando, cum ne conjecturæ quidem locum nobis veterum monumenta præbeant, abstineamus. Id in sed tamen non secundum scientiam, ferro truncarel genitalia. Ubi, ut vides, facinus non laudat, sed eum, quo ad id impulsus fuerat, eximiæ puritatis amorem. Euseb., lib. v1, cap. 8,14, 21. Verum hæc aliter Eusebio temporibus divisa sunt, etc. Vide paulo infra notam ad num. VII, ubi refellitur Huetii opinio de tempore quo Mammæam adiit Origenes. Suid., Lexic. Q.

polytus, et in Italia demum martyrium oblerit, huic sas bello, Antiochiam venit Alexander Severus alibi passim occurrere potuit Origenes, et concio cinanti adesse. VI. Non multo post Alexandria clam exiit, arma impia Caracallæ fugiens, quibus funestissimam Alexandrinis cladem intulit. Annus trahebatur Christi 215, Caracallæ quintus, ætatis circiter tri cesimum agente Origene. Secessit ille in Palæsti nam, et Cæsareæ sedem posuit: ubi tantus ei ab episcopis honos habitus est, ut nondum licet presby tero, sed laico etiam tum deferretur negotium Scripturæ publice in ecclesia explanandæ, præsen tibus episcopis. Ægre tulit Demetrius, et tanquam præter fas ab episcopis et Origene attentatum scriptis ad eos epistolis damnavit. Factum rationi. bus, aliorumque episcoporum auctoritate et exem plo excusarunt Theoctistus (Theotechnum Photius appellat, cod. 118 et 132) Cæsareæ episcopus, Je resolymæ Alexander. Nec ita tamen placarunt De metrium, ut non Origenem per litteras, missosque diaconos revocaret. Paruit ille mandatis, et rever sus in patriam consueto sese muneri restituit. Castiganda hic Halloxii, aliorumque indiligentia, qui prius hoc Origenis in Palæstinaın iter confude runt cum altero paulo post a nobis narrando quod ad Achaiæ episcopos proficiscens per ea loca ha buit utramque enim profectionem caute distinxit Eusebius, prioremque ante Caracallæ interitum ab Origene susceptam narrat lib. vi Hist., cap. 19, posteriorem temporibus iis deputat, quibus Phileto Antiocheno episcopo successit Zebinus; locus ex stat lib. vi Hist., cap. 23; episcopatum autem Ze binus iniit sub Alexandro Severo, ut est in Euse biano Chronico. Id quod alio ipse loco Halloxius animadvertit. VII. Coorto interea Romanos inter et Per Ann. 223. Euseb., Hist. eccl., lib. vi, cap. 21. At nobis favent Eusebii oriopol, etc. Non Eusebius, sed divus Hieronymus bellum Persi cum anno secundo Alexandri copulavit. Verba enim, quae in Chronico Eusebiano de hoc bello re citantur, in ultimo libro Entropii, qui post Eusebii mortem suam Historiam scripsit, leguntur. Ex quo liquet, non tantum ea verba Eusebii non esse; sed etiam quæcunque ex Eutropio in illo Chronico ha bentur, a divo Hieronymo addita fuisse. Neque bel lum Persicum anno Alexandri secundo geri potuit, cum quarto imperii ejus anno Artaxerxes, cum quo dimicavit Alexander, regnare cœperit. Præterea Herodianus lib. vt, cap. 4, de Alexatidro in Orientem proficiscente loquens ait, nullum fuisse qui siccis oculis abeuntem Alexandrum aspexerit, imperio tam multos annos modestissime administrato. Quare ne que Alexander imperii sui initio cum Persis pugna vit, neque cum ad Persicam expeditionem preti cisceretur Alexander, Origenes est a Mammæa in Orientem vocatus. Ac proinde hæc Origenis ad Mammæam profectio assignanda est, ut recte con jicit Baronius, ad annum Christi 218, quo tempore Elagabalus primum imperii sui agens annum, post Macrini cladem Antiochiam venit Mammæa comita tus. Quod objicit Huetius Eusebium in Historiæ lib. v1, cap. 21, postquam Alexandrum imperatoriam Mammæ matre comitatus, quæ ut erat natione Syra, et rerum Judaicarum ac Christianarum ali quem perceperat usum, Origenem cujus tunc passim celebrabatur nomen, misso militari satellitio ad sese accersivit explorandæ hominis doctrinæ, majorisque Christi notitiæ adipiscendæ causa. Mul tis apud illam de Deo sermonibus habitis, exacto illic non modico tempore, ad intermissa studia Ale xandriam properavit. Hanc Origenis peregrinatio nem temporibus illis conjungens, scio me chrouolo gorum aliquot rationibus repugnare, qui ad extre mos Alexandri Severi annos Persicam expeditionem referunt, cum multo ante exitum Alexandri visere ad Mammaam Origenem ivisse certum sit. AL nobis favent Eusebii moyispol, quibus in hac historia perpetuo adhæremus: nam Persicum hel lum secundo Alexandri anno assignat in Chronico; in Historia autem lib. VI, cap. 21, postquam Alexandrum imperatoriam dignitatem assecutum significavit Origenis itionem ad Mammæam con tinuo subjunxit: Cæsariensem vero Origenis seces sum, quem decimo Alexandri anno contigisse do cet, longe inferius recensuit. Qui vero bellum hoc rejecerunt in postremos Alexandri annos, nullo auctore fecerunt; nam qui ætatis illius res gestas complexi sunt Herodianus, Zosimus, Xiphilinus et Lampridius, Persicæ expeditionis neutiquam expresserunt tempus: solus illud adnotatum reli quit Eusebius, quem sequimur. Sin hæc ante con tigisse pertenderis quam Romam ivisset Mammæa, ut vult Baronius ad an. 220, num. 6, alterutrum enim dicendum est, nec eam quippe alias Antiochiæ fuisse apparet, sententiam hanc supra a nobis obtritam reperies. VIII. Cæterum hinc Scripturam sacram com dignitatem assecutum significavit, Origenis itionem ad Mammaam continuo subjungere, facile solvitur, si Eusebius id fecisse dicatur, non quod primo aut secundo Alexandri imperii anno Origenis iter ad Mammæam contigisse putaret, sed quod ex initio illius imperii occasio nasceretur loquendi de Mam mæa matre ejus. Certe nostram hanc opinionem confirmat quod ibidem ait Eusebius, quo tempore Alexander imperium capesseret, mortuo apud An tiochiam Asclepiade, ejus episcopatum sortitum fuisse Philetum: qui tamen, anno 217, Macrino imperium ineunte, Asclepiadi successit, quemadmo dum in Chronico scribit ipse Eusebius: quod Baro nius sequitur. Euseb., Hist. eccl., lib. vi, cap. 26. Persicæ expeditionis neutiquam expresseruni tempus. Expressis verbis Persicum bellum anno Alexandri decimo quarto contigisse docet Herodia nus lib. vi. Cujus testimonium litem pecitus diri meret, al constaret Alexandrum post inchoatum decinium quartum sui imperii annum paucos vixisse dies. Sed anno tantuin vel biennio erravit Herodia nus. Neque enim verisimile est duodecim aut tre decim annis in celebriori hujus inperii facto, quo tempore ipse florebat, eum errasse, atque in finem Alexandri rejecisse quod hujus imperii" initio con tigisset. Euseb., list. eccles., lib. vi, cap. 23.

ligeriana Chronici hujus editio. Ex his hallucinatum liquet Epiphanium, qui Origenem imperante Decio Alexandriæ claruisse scripsit hær. 64, cap. 1, cum nunquam eum posthac illuc regressum fuisse con stet. Quapropter concedo in Petavii sententiam, Severi nomen Decii nomine perperam ab Epiphanio commutatum opinantis. Vehementius etiam hallu cinatum constat Abrahamum Scultetum qui Origenem narrat, postquam Alexandria exiit ut æmulis cederet, eo revocatum omnes sacræ Scri pturæ libros illustrasse commentariis. fuisset rens, eum non tam severe tractaturum fuisse plaribus, anno Alexandri x11, vel x1, ut habet Sca Demetrium credibile est, cum præsertim ipsius commendatione fretus ad eum se promoveri digni tatis gradum passus fuisset. Minime vero facti hujus narrationen ab Eusebio consulto prætermissam pu tem, ut idololatriæ crimine liberaret Origenem, vel quod pœnitentia elutum postmodo flagitium obli vioni tradendum putaret; sed quod res Orige nis proprio et luculento Apologiæ opere jam antea fuisset complexus, in Historia autem duceret esse obiter attingendas. Inde tacuit eximium illud. ac omni laude dignum Origenis facinus (quod in idem incidisse tempus memoriæ mandavit Nicetas in Thes. orthod. fid. libr. iv, hær. 31), quando juxta Ægyptiorum sacerdotum morem a gentilibus adra sus, ad fanum Serapidis Cbristianos omnes ad pro pugnandum Christi nomen clara voce concitavit. Falsam porro et confictam esse Origenianæ idolola triæ historiam, ac Epiphanio ab aliena manu inser tain pertendit Baronins, ad an. 253, num. 120, plurimaque congerit in eam sententiam, que a Petavio erudite confutata habes in Animadversionibus Epiphanianis. Rem alii tribuunt Decii temporibus. Ilæc infra expendemus accuratius: sed in anteces sum asserimus neque nos horum opinioni, vel Baro nii conjecturæ assentiri posse. Fidei quoque in tegritatem in libris plerisque, ac eo præsertim qui est De principiis, ab Origene violatam id temporis conquestum fuisse Demetrium consentaneum est, quippe qui omnia adversus eum argumenta studiose colligeret. Alexandria itaque eliminatus Origenes Cæsaream Stratonis concessit, ibique sedem fixit, anno ætatis XLv1, Christi 231, Alexandri Severi x; vel ut est in nonnullis Eusebii codicibus, et in Nice phoro, et in quibusdam Eusebiani Chronici exem rum fuisse Demetrium credibile est, etc. Esto: sed fidei quoque integritatem in libris plerisque ac, eo præsertim, qui est De principiis, ab Origene viola tam id temporis conquestum fuisse Demetrium con sentaneum est, ut ipse paulo post ait Huetius. Quod sane Demetrio satis erat, ut ex insigni Origenis gloria jamdiu in sinu collectum invidiæ virus totuin evomeret, eumque tam severe tractandi ausam inde arriperet. XIV. Confugit ergo Cæsaream ad Theoctistum, benigneque ab eo et liberaliter exceptus, et ab om nibus injuriis et contumeliis prohibitus est. Hinc nova suffusus malevolentia Demetrius Ægypti epi scopos, ut dixi, in synodum cogit, Origenemque presbyterio abjudicat, et ab Ecclesiæ societate se jungit, universo propemodum orbe decretum appro bante et confirmante. Ardentes quoque in eum et aculeatas quoquoversus disseminavit litteras: sed hominis iracundiæ simul et vitæ, eodem, ut videtur, quo discessit Origenes anno, finem matura inors po suit in ejusque episcopatum Heraclas suffectus est. Ilæc eo ordine narrat Eusebius in Historia, quo a nobis descripta sunt; aliter in Chronico, in quo De metrii mors Origenis exitum toto biennio prævertit, quod neutiquam stare potest. XV. Certe, ne quid dissimulem, Gennadius in libr. De vir. illustr., cap. 33, scribit Theophilum Alexandrinum episcopum tradidisse non a se Ori genem primum, sed ab antiquis Patribus, et maxime Heracla fuisse et a presbyterio ejectum, el de eccle sia pulsum, et de civitate fugatum. Idem habet scriptor Vitæ S. Pachomii et epistola synodica Sed quod res Origenis proprio et luculento Apologiæ opere jam antea fuisset complexus, etc. Si præcipue ob idololatriæ crimen, ut pertendit Hue tius, sacerdotio et Ecclesia abdicatus fuisset Orige nes, minime_profecto facti hujus narrationem præ termisisset Eusebius. Attamen ne ullum quidem hujusce flagitii verbum in Apologia sua fecisse vide tor. Illud enim, si commeniorasset, certe Photius qui cod. 148, ex ipsa illa Apologia refert unde omnis in Origenem a Demetrio excitata fuerit tempestas, non omisisset. Quæ a Petavio erudite confutata habes, etc. Levibus admodum argumentis veritatem historiæ vindicat Petavius: quæ si cum nostris conferas, continuo ruunt. Fidei quoque integritatem in libris plerisque, ac eo præsertim qui est De principiis, ab Origene „vtatam id temporis conquestum fuisse Demetrium consentaneum est. Illud quidem eruere licet tum ex ¡is quæ adversus Origenem decrevit Demetriana synodus, tum ex ipsius Origenis epistola ad amicos quosdam Alexandrinos, ubi queritur quod adversarii sui, ac hæretici quidam, aliique nonnulli Ecclesias conturbare volentes, libros suos adulterassent. Hanc etiam propter dogmatum novitatem et hæresim damnatum fuisse dicebant ejus inimici ætate Hiero nymi, quemadmodum ipse testatur Hieronymus in epistola quadam ad Paulam, cujus particulam affert Rufinus lib. Invectiv. Idem docet epistola syno dica episcoporum Ægypti atque Alexandriæ, cujus fragmentum adducit Justinianus in epistola ad Me nam, quod paulo infra exhibet Huetius. Severi nomen Decii nomine, etc. Verumtamen Epiphanius lib. De pond. et mens., pag. 174, Orige nem ab imperatoris Decii tempore, ad Gallum usque et Volusianum, et ultra floruisse scribit. Ubi duplex error, cum Decius pro Severo ponitur, et Origenis mors ultra imperium Galli et Volusiani rejicitur. Quod argumento est non imprudenti Decium irre psisse pro Severo, sed ita credidisse Epiphanium, adeoque rudem et peregrinum in Origenis vita fuisse quod infra fatetur ipse Huetius. Abr. Scult, in Medull, theol. Patrum, lib. VI, cap. 1. Idem habet scriptor Vitæ S. Pachomii. Ob servari velim in Vita S. Pachomii a Bollando Latine edita 14 Maii, Heraclæ mentionem non esse. Vit. Pach. lib. 1, p. 123 Boll., xiv Mai., § 21; Concil. tom. V, pag. 660.

fuit; nam postquam ejus locum per summam per- penitus fuisse consopitas; Dionysium vero Heracla. ſidiam invasit Philippus, vitam ei statim pari sce lere exhausit. Sed concepta facinora pœnitentia emendasse, et ad Christi quoque partes transisse historici quidam Christiani, uti mox dicturi sumus, prodiderunt. Utut est, tertium jam imperil eo agen te annum Ecclesiæ Alexandrinæ administrationem capessivit Dionysius ille, quem Alexandriæ Orige nes præceptis olim informaverat, mortuo Heracla Origenis et ipso discipulo, postquam Alexandrinum episcopatum per multos annos tenuit. Annorum octodecim numerum definit Eusebius in Chronico sexdecim in Historia: verum pro èxxaldexa, aliqua exemplaria prætulisse Evexa, vel ita certe legisse interpretes aliquos, ex iis liquet quæ in id argu mentum scripsit Baronius Errorem ipse in na merum hunc irrepsisse vidit, et ex Eusebio qua tuordecim saltem annis in Alexandrina cathedra Heraclam sedisse conclusit. Plane verum est totis quindecim sedisse annis; nam ab anno Alexandri decimo, quo anno ponimus acquievisse Demetrium, ad Philippi tertium, pleni quindecim anni interce dunt. Dicendum ergo quindecim in pontificatu tra ductis annis, decimo sexto Heraclam naturæ con cessisse. Ita intelligendumi putó Eusebium: atque si recte conjicimus, eo ipso anno Deinetrius obie rit, quo Origenes Ægyptum reliquit. Hinc quoque manifestus Nicephori error, qui post decimum tertium episcopatus annum imperante Gordiano Heraclam decessisse scribit. At Scaliger bric memoria lapsum contendit Eusebium, ejusque adhæ ret Chronico, quod anno Philippl quinto episcopa tum Alexandrinum a Dionysio initum fuisse docet. ‹ ex constanti duntaxat codicum consensu probat, qui sic habent. Futile argumentum: quasi non Historie Eusebianæ codices tertio Philippi anno constanter quoque id assignent. Certe si ex Eusebii Chronico castiganda est ejus Historia, sexcentis castigetur locis, in quibus dissentiunt. Vel in hoc Heraclæ annorum èmλoytoµý initium ejus episco patus confert Chronicon in annum Alexandri no num; exitum Origenis ex Alexandria in undeci mum; cum exitui Origenis annum Alexandri deci mum ascribat [Historia, et post ejusdem exitum decessisse Demetrium significet, eum cui Heraclas successit. X. Baronius ad annum 248, num. 4, Origeni in omnibus Heraclam favisse scribit, atque ideo post Demetrii mortem coucitas adversus eum turbas Euseb., Hist. eccl., lib. vı, cap. 35. Baron. ad an. 248, num. 1 et 5. Niceph., lib. v, cap. 26. Scalig. Animadvers, in Chron. Euseb. ad ann. Supra demonstratum a nobis est testimonio Gennadii, etc. Verisimile non est quidquam ab He racla contra Origenem actum fuisse, ut jam supra ostendimus in cap. 2, n. 15. Hallox. Notat. ad Origen. defens. lib. 1, cap. 22. successorem· Origeni infensissimum se præbuisse. Supra demonstratum a nobis est testimonio Gennadii, Petri Alexandrini, epistolæ synodicæ Ægyptiorum præsulum, et Photii, non aliter in Origenem animatum fuisse Heraclam, ac decesso rem ipsius Demetrium. Causam vero cur eumdem a Dionysio oppugnatum crederet Baronius, sive es auctoritate, sive ex verisimilitudine petitam addere debuit; quæ certe nulla est. Merito itaque banc ejus opinionem repudiavit Halloxius et Origenem, quoad vixit, summopere a Dionysio observatum, et post mortem etiam laudatum fuisse contendit; quod et nos infra ostendemus. suasu XI. Cæterum sexagenario jam major Origenes haud segnius rerum divinarum satagebat, neque ullum fere intermittebat diem, quin vel ad popu lum de Deo verba faceret, vel scriberet, vel lege ret, vel colloqueretur. Testes sunt omni sacræ eru ditionis fruge referti libri contra Celsum, quibus Epicurei sophistæ petulantiam Ambrosii contudit (quosque Gordiano Imperante scriptos falso Marianus Scotus existimavit, et quorum lucubrationem ad annum 237 perperam retulit Da vid Blondellus summopere licet, in re præser. tim chronologica, cautus et diligens; atque ita toto aberravit decennio, quippe qui obitum Origenis anno 256 assignasset), testes docti in Matthæum et in Prophetas x11 Commentarii; testes innumere ad varios scriptæ Epistolæ, quas plusquam centum undecunque nactas collegerat ætate sua Eusebius, et in libros digesserat. Illas annorum series consumpsit. XII. Atque utinam vel duæ illæ superessent epi stolæ, quas ad Philippum imperatorem, ejusque uxorem Severam Augustam scripsit. Hinc certo conjici posset, verene Christo adhæserint, quem admodum ab auctoribus Christianis proditum est an a Christianis partibus fuerint alieni, quod per suadet ethnicorum auctorum de nova ab iis susce pta religione silentium; et multorum præterea tum Christianorum, tum ethnicorum consensus, a qul bus primus inter imperatores Christum professos Constantinus celebratur. Ego quidem magnorum virorum sententiis meum quoque judicium, quando me res id admonet, interponam. Si publice Chri stianorum fidem professus fuisset Philippus, verisi mile utique non est tacituros id fuisse ethnicos scriptores, futuramque rei hujus, sicut fait, obscu Euseb., Histor. eccl., lib. vi, cap. 36. Marian. Scot. ad an. Christi 242. Blond. lib. in Illustramentis famil, controv. de Euch., c. 4. Illas annorum series consumpsit. Harum fragmenta quædam edidimus initio tomi.I quasdam que integras; ac proinde non omnes intercidere. Neque etiam omnes illæ epistolæ, quas collegerat Eusebius, ab Origene sexagenario majore scripta sunt, ut patet ex nostra in has epistolas admoni tione.

mis prosecutus est. Quamvis auțeni rebus Christia- partes transfugisse commentus est; res hæc ab illis nis faveret, qui tunc imperio potiebatur Severus Alexander, eas tamen pro libidine divexabant provinciarum rectores, Christianosque complures peci dabant. Id declarant ecclesiastici Annales, et Martyrologia. Constat eṛgo hallucinatum Nicepho rum, nec ad Decianam cladem hoc Origenis facinus ullo modo pertinere. Verum præpostere agimus, qui rei hujus perscru tamur tempus, resne ipsa fuerit aliquando certum nondum habemus. Quamvis enim clarissimo monu mento consignatum id exstet in libris Epiphanii, egregii scriptoris et antiqui, rem tamen suum ad ex amen revocavit Baronius ut diximus, confictam que judicavit; et ne manus cum Epiphanio conse rere cogeretur, assutum ejus scriptis fragmen tum illud et insertum pronuntiavit. Baronio assensi sunt Halļoxius, Origen. Defens. lib. 1v, quæst. 3, et not. pag. 35, 36, 57, Raynaudus, Hoplothece sect. 2, serie 1, cap. 2 et Valesius ad Euseb. Hist. lib. vi, c. 39; contradixit Petavius Nos utriusque partis rationibus adductis, nihil præjudiciis vel auctoritati tribuentes nostram sententiam paucis exponenius. Rationum Baroņii summa hæc est. Si res ita se ha beret, uți expressa habetur apud Epiphanium, me minissent utique ejus, vel objiciendo Origenis ad versarii Theophilus et Hieronymus; vel refutando ſautores ejus Eusebius, Pamphilus et Rufinus; vel vetusti Patres Augustinus, Vincentius Lirinensis aliique, qui de eo fuse et explicate egerunt, et in controversiis Justiniani ævo adversus Origenem tan to studio agitatis aliqua tandem facinoris ejus fuisset injecta mentio; nec id quoque præfermisisset Por phyrius, cum Ammonium a Christo ad ethnicorum Eas tamen pro libidine divexabant provincia rum rectores, Christianosque complures neci dabant. Nunquam tam pauci fuere martyres, quam quo tempore Alexandria recessit Origenes. Jam enim a viginti fere annis nemo persecutionis scintillam vi derat. Unum saltem Huetius proferre debuisset martyrem, quem Alexandro imperante Alexandriæ passum esse certa et indubitata traderent moni menta. Baron. ad an. 253, n. 120 et seq. Assutum ejus scriptis fragmentum illud, etc. Nihil causæ erat cur illuc confugeret Baronius. Cum enim aliunde constet Epiphanium falsissimis interdum adherere monimentis, quod vel ex iis liquet quæ de Meletio et Ario scripsit, hanc de Origene fabulam ex iisdem impuris fontibus haustam esse facile ei erat evincere ex iis rationum momentis, quæ jam ad duximus in cap. 2, num. 13. Petav. Animad. ad Epiphan., hær. 64, cap. 2, et ad lib. De pond, et mens., c. 18. Nemes. c. 30. Leont. Schol. action. 10. Ejus autem lacendi eas habuerunt causas Ori geniani oppugnatores nominis, quas exponit Petavius; vel quod, etc. Si Epiphanius ad ventilanda Origenis dogmata allentus, hocce tamen flagitium non ne glexit; si ipse ac præcipue sequaces ejus emendatum poenitentia crimen objicere, illiberale et iniquum ion duxerunt; quare alii duxissent Origeniani op pugnatores nominis, quare neglexissent? Num illi beraliores et iniquiores Epiphanius, et quotquot ei suffragati sunt, çæteris Origenis adversariis haberi est silentio prætermissa; igitur ne vera quidem. Eadem hæc fere repræsentat Halloxius, et amplificat dieendo ac dilatat, unumque addit quod animad versione dignum est, eum fabulæ istius primum vi deri inventorem, qui Justiniano imperatori dictavit epistolam ad Menam Constantinopolitanum patriar cham adversus Origenem, quæ in concilii v aclis relata est. Cur ita sentiret, non apposuit, et vero quid apponeret non habuit: nullis enim auctoribus, nullis argumentis res falsa poterat approbari; facti siquidem illius præter Epiphanium meminit Neme sius Justiniano antiquior; meminit et Leontius Byzantius quem Bellarminus quinta synodo superiorem fuisse censet. Huc adde idololatriæ qui dem Origenem hac epistola Justinianum arcessere; de Æthiope ne verbum quidem injicere. Neque certe probabile est in encyclica hac.epistola ad universos episcopos destinata, imperatorem, vel qui nomine imperatoris scripsit, mendacium re nulla postulante confictum, Patribus in os objecisse, viris non illit teratis, et rei inauditæ novitatem procul dubio mi raturis, ejusque falsitatem facile perspecturis. Re pudiata igitur hac Halloxii conjectura, Baronium ipsum adoriamur. Ac primum fateatur necesse est, admissum ab Origene idololatriæ scelus Nemesio, Leontio et Justiniano notum ac commemoratum fuisse. Ejus autem tacendi eas habuerunt causas Origeniani oppugnatores nominis, quas exponit Pe tavius; vel quod ad ventilanda nimirum Origenis dogmata attenti, admissum humanitus flagitium ne glexerint; vel quod emendatum pœnitentia crimen objicere, illiberale et iniquum esse duxerint. Quas ad causas, illas etiam accessisse puto cur id reti debent? Certe non ii erant Hieronymus et Theophi lus, qui hanc Origeni culpam condonarent, quanta cunque illam pœnitentia eluisset. Quas ad causas, illas etiam accessisse pulo cur id relicerent Origenis adversarii, quod licet sacrifica turum se recepisset, etc. Leves admodum Huetii con jecturæ. Satis erat assensisse, ut idololatriæ reus haberetur Origenes, ac proinde ut pœnitentiæ pu blice subjiceretur, et sacerdotii dignitate jure ac merito excideret: nec crimen minuisset ejus pudi citiæ studium, quantumvis dicatur inde elucere. Egregiam vero pudicitiam, quæ abnegatione Christi servaretur! Porro si ob eam causam fuisset Deme trii compluriumque episcoporum judicio ab Ecclesia sacerdolioque dejectus, num id ignorassent Ara biæ, Palæstinæ, Phoeniciæ et Achaiæ Ecclesiæ præ sules? Sin minus, quomodo causam ejus suscepis sent, prædicandi munus ei commisissent, aliaque sacerdotii sui munia obire permisissent? Criminis ergo hujus falsitas vel ex ea re sola elucet, quod Origenem tanta cum charitate susceperint illi epi scopi, ejusque patrocinium tanto studio complexi sint; ac proinde non propter eas quas Huetius affert causas, hanc de Origenis idololatria bistoriam reti cuerunt ejus adversarii, sed quia nihil tale unquam Origeni contigit. Porro quod factum non erat, quam obrem quisquam excusaret ratio nulla fuit. Inde par apud Origenis defensores ca de re silentium. Hine ne ypu quidem hujus apud Eusebium; nec enim vel in ipsa pro Origene Apologia hujus mentionem fecisse videtur, ut jam diximus.

siani temporibus decessisse hunc asserens; ex ejus- apud Ecclesiæ principes auctoritas. Verum egregias que epistolis post Decii mortem datis sententiam suam roborat. Infelicem miserabiliter periisse pro nuntiat Nicephorus, levis auctor, neque quid scribat satis pensi habens inde adeo sic sentiens, quod eum post idololatriam erroribus implicatum, in im pietate diem clausisse crediderit.(45) At contra Theo timus Tomitanus episcopus, novæ pietatis antistes, præclara eum morte defunctum fuisse adversus Epiphanium asseveravit. VIII. Atque hunc demum vitæ finem habuit Origenes Adamantius, vir in Ecclesia Dei longe ma ximus; quem præter prosapiam avita in Christum pletate, et Leonidæ patris martyrio claram, pro priæ virtutes nobilitarunt, ingens martyrii deside rium, contestatus amor pudicitiæ ac paupertatis, perpetua voluptatum contemptio, prolixa fidei Chri stianæ propagandæ voluntas, servandarum ab æter no interitu animarum vehemens cupiditas, inusitata In laboribus constantia, singularis in periculis for. titudo, insignis adversum omnes mansuetudo et obsequentia, commemorabilis in magno splendore înodestia, et rara morum sanctitudo: portentosa ad hæc ingenii vis, memoria exprompta, quam et her bæ cujusdam a se repertæ usu auxisse fertur, mini me licet assentiente Epiphanio; subtile judicium, mirus in dicendo lepos, oratio ad persuadendum efficax, acris sæpe et vehemens, nec tam virtutibus ornandis facta, quam carpendis vitiis, mirabilis humanarum divinarumque rerum scientia, ut nemo esset primarum artium magis princeps. Nec fama îneritis inferior; summą apud proceres gratia, par enim vel ex ipso constet, Pamphilum et Eusebium communi carcere inclusos Origenis vitam et res gestas attigisse in ea Apologia, quam pro eo simul conscripserunt, qui fieri possit, ut Pamphilus Ori genem in persecutione Decii vitam celebri martyrio finivisse dixerit, cum scribat Eusebius Hist. lib. vi, cap. 39, eum et Decio, et tormentis fuisse supersti tem; cujus rei testes ipsasmet Origenis epistolas post Decium scriptas appelfat? Itaque vel nondum illas epistolas viderat Eusebius, quando in bac Apologia una cum Pamphilo scribebat Origenem in persecutione Decii vita decessisse'; vel inconsulto Eusebio solus hæc scripsit Pamphilus, utpote præ cipuus operis auctor; vel Photius fortassis deceptus est Martyrii verbo, quod de omnibus pro fidei ve ritate toleratis cruciatibus recte dicitur, quamvis ipsa non sequatur mors (eo enim sensu in Deciana strage martyrium subiisse Origenem recte potest dici): vel memoria lapsus Pamphilo etiam tribuit, quod ab aliis tantum quos commemorat, fortasse dictum est vel denique illud duntaxat intelligi voluit Pamphilus, Origenem cruciatibus ac mi seriis in Decii laniena elisum, non longe postea vixisse. Quod Eusebii verbis non repugnat. Socrat. lib. vi, cap. 12.1 Ut aliquid de exteriori Origenis habitu dicamus corpore brevem eum fuisse discimus ex Eusebio, qui Hist. lib. vt, cap. 39, loquens de mervo in quo pedes ejus sub Decii persecutione multorum dierum spatio distenti fuerant, ad quatuor usque foraminum interstitia extensum eum fuisse scribit. Plurimos enim martyres ad quintum usque foramen distentos fuisse docet Historia. Deinde ipse Origenes in epistola ad quemdam, nostræ editionis prima, abi Ambrosii ardorem erga sacras Litteras describit, vel a natura collatas, vel comparatas ab arte dotes obscurabant præceps quidam animi calor, neque satis considerata saerarum litterarum tractatio, et prope temerarium reconditorum ac supra mentis humanæ captum positorum Dei mysteriorum evol vendi studium, quibus vitiis partæ virtutibus suis jam ante invidiæ causam in se erumpendi dedit. Exarsit in eum tota pene Ecclesia: calumniis vexa tus, maledictis confixus, proscissus scriptis, per cussus anathematis, ab Ecclesia segregatus multo rum episcoporum suffragiis, patria denique ipsa de jectus est, homo mitis et injuriæ opportunus, ut non facile existimari possit majorine hominum Bo ruerit gratia, an odio flagraverit. Quisquis tamen ex veritate rem spectaverit, fatebitur dubio procul, longe pluribus eum virtutibus enituisse quam vitiis, quæ tanquam nævi aliqui eximio corpori, sic animo excellenti adhæserunt IX. Sepultura affectus est Tyri; cujus sepulcri vestigia hodieque superesse prædicant, qui hæc loca lustrarunt. De salute Origenis disputatio nem a multis motam fuisse scio; quorum alii cœlo pro meritis donatum credunt, alii contra, inter quos Georgius Syncellus, æternam anim≈ jacturam fe cisse affirmant. Vana et inanis quæstio, quam nos ad necessaria properantes iis disceptandam relinqui mus, qui tantum ingenio suo licere volunt. ‹ Gran dis labyrinthus, inquit barbare Wernerus West phalus sed vere, a diversis texitur de Samsone, Salomone, Trajano et isto Origene, an videlicet sal vati sint, an non: quæ quia sine periculo nesciuntur, ait neque a cœna ambulare, aut corpusculum ( owpátiov, quemadmodum legit Suidas) relaxare, sibi dari. Hier. Cat, vir. illustr. cap. 54; Phot. cod. Cujus sepulcri vestigia hodieque, etc. Id scri bit Halloxius Notar. in Origenis Vitam pag. 41, 42, et hujus testes profert Guillel. Tyrium Bistor. sacræ lib. xi, pag. 3, 4; Jacobum a Vitriaco cardi nalem in Historia sua Hierosolym.; Burchardum in Descriptione Terræ sanctæ, cap. 2, § 5; Bernardum de Bredembach in libro Transmarinæ suæ peregrina tionis; Joannem Zuallardum in opere tam Gallice quam latice scripto, cui titulum fecit, Voyage de Jérusalem, lib. v, cap. 4; Christianum Adrichomium in suo Theatro Terræ sanctæ, ad tribum Aser, num. 84, in fine; Joannem Cotovicum Itin. Hiero sol. et Syriac. lib. 1, cap. 19, p. 121 et Franciscum Quaresmium Minoritam in Elucidatione Terre sacræ, hb. vi, cap. 10. His adjungendi sunt Bartholomæus de Saligniaco in Itinerario Hierosolym. tom. IX, cap. 40; Doubalanus, Voyage de la Terre-Sainte, chap. 57, p. 564; Eugenius Roger Recollectus, Des cription de la Terre-Sainte liv. 1, chap. 8, p. 49 et aliud opus Gallice inscriptum: Le Pèlerin véritable, liv. Iv, chap. 1, p. 412. Ex his plerisque scriptoribus intelligere licet, in muro cathedralis Tyri ecclesiæ titulo Sancti Sepulcri, juxta majus altare, sepultum fuisse Origenem, cujus nomen et epitaphium ia columna marmorea incisum, et auro gemmisque or natum ibidem etiamnum legebatur anno 1283. Sed hodie funditus deleta est Tyrus; et Villamontius, Itineris lib. 11, p. 140, Origenem Tyri sepultum esse ait, non ejus sepulcrum superesse. Wern. in Fasc. temp.

ribus affinem fuisse Origenem tam crepro objicit. vi cont. Celsum, num. 24, p. 648 Porro epi V. Ad reliquas quoque disciplinas, sive ma thematicas artes, sive eas qua: ab humanitate nomen habent, animum appulit; sed majorem videtur iis artibus impendisse operam, quarum erat usus vel ad Scripturæ sacræ illustrationem, vel ad morum emendationem, vel ad Ecclesiæ ædificationem ac commodatior. Tam assidui autem et inexhausti in evolvendis voluminibus laboris fuit, ut objiciat ei Theophilus, perpetuus ipsius insectator, jactare se › illum ‹ in scientia Scripturarum, et putare tanta legisse, quanta nullus hominum legerit: > tanta vero discendi cupiditate incensus, ut ad eos conveniendos, quorum esset celebre nomen in litte ris, multas sese regiones perlustrasse scribat lib. stola quadam, quæ est apud Eusebium exou savit nimium suum in eas doctrinas studium, quod aliquorum reprehensionibus patuerat; stolidorum quippe hominum, quantum profanæ litteræ sacris promovendis conducant parum intelligentium. Tan tam demum sibi nominis claritatem eruditione sua peperit, µt ad eum confluerent omnis gene ris homines, excellentem ejus eruditionem ethai ci ipsi celebrarent scriptis, suas ei consecrarent lucubrationes, disciplinarum omnium encyclope diam animo crederetur esse complexus, et princeps inter litteratos ab omnibus propemodum ponere tur. Origenis dogniata. CAPITIS 2 PROLOGUS ET PARTITIO. Pervenimus jain ad ipsa Origenis dogniata, sive quæ reprehen siones experta aliquo modo defendi possunt; sive quæ sanæ Christianorum doctrinæ reipsa minus con sentanea omnem penitus respuunt excusationem: nec ea modo quæ culpari vulgo solent, sed quæ nos etiam ex attenta et diligenti lucubrationum ejus lectione excepimus. Alii quidem universos Origenis er rores defendere qua jure, quaque injuria sunt aggressi; magnam hinc sibi spondentes laudem, si receptas de eo opiniones impugnarent; neutiquam cogitantes se, dum in Origenem officiosi esse student, existi mationi suæ ac pudori parum consulere. Nobis veritatem persequi propositum est, et Adamantium_vel accusare, si ita res ferat, vel excusare, quod patietur candor noster; sed ita tamen ut ad præstandum ipsi defensionis officium simus paratiores: quod triplici fere ratione facere instituimus, vel molli ac benigna interpretatione locis controversis adhibita, vel prolatis ex ipso Origene contrariis ac repugnan tibus effatis; vel similibus Patrum adductis sententiis. Posterior uterque defensionis modus a nonnullis reprobatus est, et secundus quidem ab insigni ætatis nostræ theologo, idcirco nimirum quod ex oppositis Origenis testimoniis concluditur solummodo diversa ipsum sensisse, non vero perversis opinionibus neu tiquam adhæsisse. At non aliam tamen protegendi Adamantii commodiorem viam insistere se putavit Pamphilus in Apologetico. Nam cum ab hæreticis violata esse constaret Origeniaua volumina, si quæ sententiarum deprehendebatur varietas, merito in hæreticorum fraudes varietatis causa convertebatur. Præterea ut errasse Origenem demus, fatendum est saltem incertum animni in iis fuisse quæstionibus, et a pertinacia crimine longe abfuisse, quo uno satis purgatur. Tertia quoque tuendi Origenis ratio, quæ ex Patrum astipulatione sumitur, repudiatur ab Hieronymo; qui, cum eodem pacto Origenem defendisset Joannes Jerosolymitanus, hæc scripsit ad Theophilum: Novum defensionis genus, sic Origenis vitia non negare, ut cum illo cæteros criniineris. Videlicet quem aperte defendere non audeas, multorum simili errore tuearis. Nempe non raro contigit, ut quod in Origene damnabat Hieronymus (70;, ejus ipse reus te neretur. Id cum ipsi objicerent adversarii, purgari Origenem volebat, non suo aliorumque exemplo de fendi. Quapropter Rufinus Invect. 1, ita loquentem inducit Hieronymum: Oinnes isti (Patres) ut Ori genes erraverunt: sed accipiant erroris sui veniam, quia et ego aliquando erravi, et nunc pœnitentiam gero, sed veniam accipere debeo. Origenes vero cum eadem quæ ego dixerit, etiamsi pœnitentiam egit, veniam non accipiet: imo pro his quæ omnes diximus, solus ipse damnetur. › Si quando vero accusaba tur Hieronymus ipse, Origenis patrocinium pro se ambire non dubitabat: sibi concedi volens, quod ne gabat Origeni. Merito itaque ait Rufinus Invect. 2: Sive hoc fecit Origenes, sive non fecit, quid ad te? Si ad illius exemplum judicari vis, relege sententias tuas, et vide quid dixeris. Hoc non est, inquis, se purgare; sed socios criminis quærere. Noli ergo et tu socios criminis quærere, sed purgationem facti require. Profecto hæc si criminationuin eripiatur depulsio, legitimo et in ejusmodi controversiis re ceptissimo defensionis argumento carebimus, et a Patribus etiam post Hieronymum sæpe usurpato. Nam, ut alios sileam, nunquid simili patrocinio Theodori Mopsuesteni causam munivit Facundus, qui undeci mum Operis sui librum conquisitis Patrum paribus sententiis totum refersit: Statuimus, iniquit, in boc volumine magnorum virorum dicta proferre similia, ad excusandum difficiliora his pro quibus eum puta verunt, tanquam magistrum Nestorii, anathemate percellendum. Et nunc in velitationibus adversus be terodoxos, quid usitatius quam suffragio Patrum et consensione pugnare? Triplici hoc ergo vallatus præ sidio, prodeat tandem ad pugnam Origenes. Hujus dogmata quæstionibus quatuordecim comprehendimus. 1. Est de Deo: II. de sanctissima Trinita Ad reliquas quoque disciplinas, etc. ‹ Dia lecticam, inquit Hieronymus Catal. script. eccles., cap. 54, ‹ et geometriam, arithmeticam, musicam, grammaticam et rhetoricam, omniumque philoso phorum sectas ita didicit, ut studiosos quoque sæ cularium litterarum sectatores haberet, › elc. Theophil. Pasch. 1. Euseb., Histor. eccl., lib. vi, cap. 19. Hieron. epist. 62, cap. 2.

ORIGENIANORUM LIB. 11, CAP. II, QUÆST. III. men cul promissum fuerat, ordinata per angelos in sortitus, illo quidem inferiorem, homine vero su manu Hediatoris. Alium enim mediatorem nesci ms Dei et hominum præter hunc. Hæc enim disci mis a Moyse: visus est autem ei angelus in flam ma ignis e rubo ". Aliter autem accepta sunt ab Arianis illa Apostoli, quæ adduximus; ideo enim, Mestery Christum esse dicebant, quod naturam quamdam mediam hominem inter et Deum fuisset suum Sententia illius hæc est, etc. Cum præexsi stentiam animarum admitteret Origenes, conjecit eum hæc opinio in absurdam de Christi anima sen tentiam. Statuenti enim animas ante exstitisse, quam in corpora mitterentur, integrum non fuit idem de Christi anima'non dicere; et cum fides catholica doceat nec animam Christi, nec corpus a Verbo unquam separata exstitisse, inducenda fait unio animæ cum Verbo ante unionem ejusdem Verbi cum corpora. Sed quoniam ex lib. 11 De princip., cap. 6, uhi ea de re fusius disserit, plurimi concludunt sensisse Origenem animam Christi cum a Deo upa cum cæteris creata esset, optimo liberi arbitrii usu consecutam esse ut cum Verbo bypo statice conjungeretur, locus ille paulo accuratius examinandus est. Postquam igitur num. 2 admo, suit Origenes se suspiciones potius quain mani festas aliquas affirmationes allaturum, quod ar gumento est eum his de rebus nihil statuere ausum esse, hæc addit num. 3 et 4: ‹ Verum eum pro li beri arbitrii facultate varietas unumquemque ac diversitas habuisset animorum, ut alius ardentiore, alius tenuiore et exiliore erga auctorem amore teneretur; illa anima, de qua dixit Jesus, quia nemo auferet a me animam meam (Joan. x, 18), ab initio creaturæ et deinceps inseparabiliter ei stque indissociabiliter inhæreas, utpote sapientiæ et verbo Dei et veritati ac luci veræ, et tota totimm recipiens, atque in ejus lucem splendoremque ipsa edens, facta est cum ipse principaliter unus spi ritus, sicut et Apostolus his qui eam imitari debe rent, præmittit, quia qui se jungit Domino, unus spiritus est (I Cor. vi, 17). Hac ergo substantia animæ inter Deuin carnemque mediante (non enim possibile era: Dei naturam corpori sine mediatore misceri) nascitur, ut diximus, Deus homo, illa substantia media exsistente, cui utique contra na turam non erat corpus assumere. Sed neque rursus anima illa, utpote substantia rationabilis, contra naturam habuit capere Deum, in quem, ut superius diximus, velut in Verbum et Sapientiam, et Veritatem ola jam cesserat. Unde el merito pro eo vel quod tota esset in Filio Dei, vel totum in se caperet Filium Dei, etiam ipsa cui ea quam assumpserat carne, Dei Filius et Dei virtus, Christus et Dei sapientia appellatur: et rursum Dei Filius per quem omnia creata sunt, Jesus Christus et Filius hominis nomi nator. Nam et Filius Dei mortuus esse dicitur, pro ea scilicet natura, quæ mortem utique recipere po terat et Filins hominis appellatur, qui venturus in Dei Patris gloria cum sanctis angelis prædicatur. Et bac de causa per omnem Scripturain tam divina kalura humanis vocabulis appellatur, quam humana natura divinæ nuncupationis insignibus decoratur. Magis enim de hoc quam de ullo alio dici potest, quod scriptum est quia erunt ambo in carne una; el, jam non sunt duo, sed caro una (Mare. x, 8). Magis Cuin Verbum Dei cum anima in carne una esse, quam vir cum uxore, putandum est. Sed et unus spiritus esse cum Deo, cui magis convenit, quam huic animæ, quæ se ita Deo per dilectionem junxit, cum eo unus spiritus merito dicatur? Quod autem dilectionis perfectio, et meriti affectus sinceritas el “Exod. 111, 2; Act. vii, 30. periorem. VI. De anima Christi (multiplex fuit Origenis error; ac multiplex quoque adversus eum Patrum querela et criminatio. Sententia illius hæc est. quantum ex ejus scriptis licet intelligere, animam Christi cum animabus hominum reliquis longe ante corpora a Deo procreatam, liberoque itidem ut hanc inseparabilem cum Deo fecerit unitatem, ita ut non fortuita fuerit, aut cum personæ acceptione animæ ejus assumptio, sed virtutum suarum ei merito delata, audi ad eam Prophetam dicentein Dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem, propterea unxit te Deus, Deus tuus, oleo lætitiæ, præ partici, pibus tuis (Psal. XLIV, 8). Dilectionis ergo merito ungitur oleo lætitiæ, id est, anima Christi cum Verbo Dei Christus efficitur. Ungi namque oleo læ titiæ, non aliud intelligitur, quam Spiritu sancto repleri. Quod autem præ participibus dixit, indicat quia non gratia Spiritus sicut prophetis ei data est, sed ipsius Verbi Dei in ea substantialis inerat ple nitudo, sicut et Apostolus dixit: In quo inhabitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter (Coloss. 11, 9). Fatendum sane est prima specie his in verbis non aliain occurrere sententiam, quam quæ Origeni a plerisque tribuitur, animam Christi non gratuito ad unionem cum Verbo vocatam fuisse, sed id me rito suo in mercedis loco asseculam esse; unde etiam id Origeni tribuit Huetius nos si singula rem animæ Christi adversus Deum amorem, quo Deum in se recipere merita est, imitemur, Christi quoque pro rata effectum iri participes. › Demus tamen operam ut Origenis sensa investigemus. Illud 1 observandum est nullum omnino tem poris intervallum poni ab Origene inter anime Christi creationem et ejus unionem cum Verbo. Ei enim ab initio creaturæ et deinceps inseparabi liter inhærebat.» Quin etiam haud dicere verear nihil cautius vitasse Origenem, quam ne ex ipsius de præexsistentia animarum opinione sequeretur animam Christi aliquandiu a Verbo separatam fuisse, et iustar cæterarum peccare potuisse. Hine omni asseveratione confirmat num. 5, animam Christi ita elegisse diligere justitiam, ut pro immeų sitate dilectionis ei inconvertibiliter inhæreret, et nuffam sensum vel possibilitatem peccati haberet. Hanc autem sanctitatem et impeccabilitatem repetit ex unione hypostatica cum Verbo Dei. Bunge exemplo massa ferreæ, quæ si semper in igne posita sit, omnibus suis poris, omnibusque venis ignem recipiens et lota ignis effecta, si, neque ignis ab ea cesṣet aliquando, neque ipsa ab igne sepa retur, nunquam poterit frigus recipere. lloc ergo modo, inquit num. 6, etiam illa anima, quæ quasi, ferruin in igne, sic semper in Verbo, semper in Sapientia, semper in Deo posita est, omne quod agit, quod sentit, quod intelligit, Deus est: et ideo nec convertibilis aut mutabilis dici potest, quæ in convertibilitatem ex Verbi Dei unitate indesinenter ignita possedit. Ad omnes denique sanctos calor aliquis verbi Dei putandus est pervenisse: in hac autem anima ipse ignis divinus substantialiter re quievisse credendus est, ex quo ad cæleros calor əliquis venerit. Denique quod dixit, quia unxit Le Deus, Deus tuus, oleo lætitiæ præ participibus tuis, ostendit quod aliter ista anima oleo lætitiæ, il est, Verbo Dei et Sapientia ungitur, et aliter participes ejus, id est, sancti prophetæ et apostoli. Illi enim in odore unguentorum ejus cucurrisse di cuntur; ista autem anima vasculum unguenti ipsius fuit, ex cujus fragrania participantes digni quique

ORIGENIANORUM LIB. II, CAP. II, QUÆST. III. meruisse, ut eo sensu angelorum quoque conserva- scripsisse refert Serapionem in Commentario in tor, et ut loquitur Tertullianus, Salutificator dici possit. Minime vero Didymi suffragium hic præ tendo, quippe qui Origenismi causa male audierit; hæc nihilominus verba ipsius proferam e Commen tario in 1 Petr. 111, quæ Origeniano fermento tur gent: ‹ Sicut enim homines abstinentes a peccatis subjecti sunt; ita et superiora rationalia correcta spontaneis culpis, quæ forsitan babuerunt, ei sub jecta sunt, completa dispensatione habita pro salute cunctorum. › psalm. xvIII. Profecto Origenistas quosdam nou multum absimilis culpæ insimulat Orosius in Com monitorio ad Augustinum; pertendere eos dicens Christum antequam in terras descenderet, remis sionem angelis, assumpto eorum quos adibat cor pore, prædicasse; ac tandem humanum corpus induisse, hoc passione et resurrectione determi-` nantem, rursus donec usque ad Patrem veniret, ascendendo tenuasse: ita neque depositum unquam fuisse corpus, nec in corpore ullo regnantem cir cumscribi Deuin. Quæ cum in libro Augustini contra Priscillianistas et Origenistas, ut alii eorum dem errores ipsi ab Orosio propositi, nusquam con futata appareant, concludo partem aliquam libelli Huc adde, quæcunque fere super eo argumento proposuit Origenes, bæsitando et inquirendo, non affirmando proposuisse: velut in illo insigni loco ex homil. 1 in Levit., num. 3: ‹ Sed et hoc fortasse, inquit, non sine causa sit, etc. Itení paulo infra: hujus intercidisse. ‹ Nisi quia forte hoc intelligi voluit,» etc., et in altero ex homil. 2, num. 3: Vide ergo ne forte Jesus, etc. Tum in eo qui petitus est e tom. 1 in Joann., num. 34, quomodo subterraneis similis factus sit, dubie inquirit. Apertissime vero fluctua tionem suam exprimit lib. 1 in Epist. ad Rom., rum. 4, cum varias illas Christi apparitiones recen set De quibus, inquit, quamvis periculosum videatur chartulis committere sermonein, tamen pon otiose prætereunda sunt dicta sapientium ¸et ænigmata sed subtili admodum mentis acie (in quantum res patitur) velut per quoddam speculum contemplanda; ne forte is qui verbum caro factus apparuit positus in carne, › etc. XXVII. Inter sacrilega Manichæorum dicta refert insigne illud Augustinus lib. xx contra Faustum, cap. 2. Christuın qui Dei virtus et sapientia est, çuasi bipertitum in sole et luna habitare; ac in sole quidem, qua Dei virtus est; in luna vero, qua sapientia. Philastrus item hær. LV, et Augustinus ad Quodvultdeum, hær LIX, Seleucum et Hermiam arguunt, negantes Salvatorem in carne sedere ad dextram Patris, sed exspoliasse carnem, et posuisse in sole æstimarint; hoc adductos prophetæ psalın. xvıtı, 6, ‹ In sole posuit tabernaculum suum. › Criminis ejusdem llermogenem compellat Theodo rotus lib. 1 Hæret. fabul., cap. 19, a quo verisimile est virus hujusmodi, ut alia multa, Manichæos suxisse; non ab Origene, quem tamen insimulat Serapion Tmuensis, cognomento Scholasticus, quasi erroris hujus Manichæis auctor fuerit, utpote qui proxime laudatum Davidis locum illustrans Chri stum scripserit, cum in cœlum ascenderet, obdor misse, et deposito in sole corpore, animam in cœlum ad dextram Patris intulisse. Hæc quidem in libro Serapionis adversus Manichæos haberi scribit Sixtus Senensis Biblioth. sanct. lib. v, et post ipsum Genebrardus in Collectaneis Origeni præfixis. At nihil hujusmodi reperio in hoc Serapionis opere, prout editum reperitur in Bibliotheca Patrum. Bi netus vero in libello De salute Origenis hoc ipsum » Prov. 1, 6.» Psal. xviis, 6. Qui autern in ea versari sententia potuit Orige nes, quem hæc scripsisse refert Pamphilus in Apo logia: ‹ Quid est quod dixit: In sole posuit taber naculum suum "? Quidam quidem dicebant quod Salvator noster ascendens e terris ad cœlum, et corpus suum assumens, pervenit usque ad eum cir culum qui solis zona nominatur; et ibi, aiunt, po suit tabernaculum corporis sui: non enim ultra erat possibile id progredi. Sed hæc illi ita sentiunt, pro eo quod allegoriam nolunt in Scriptura divina recipere, et ideo puræ historiæ deservientes, hu jusmodi fabulas et figmenta componunt.»Tuin lo cum hunc prophetæ postmodum ita interpretatur, tabernaculum Christi esse Ecclesian; solem vero, Deum, qui lux æterna est, et sol justitiæ. Quin etiam Hermogenem hujus propugnatorem insaniæ confutasse Origenem tradit Theodoretus Hær. lib. 1, cap. 19. Placet ergo Sixti Senensis el Ge nebrardi conjectura, delirium illud a Manichæis ſuisse Origeni affictumn, corruptosque ejus libros ad conciliandam impietati suə: fidem. Minime vero placet altera Genebrardi responsio, negari simpliciter id posse, quia Origenis liber non exstat: nam quo recidet Serapionis auctoritas, quem extollit fliero nymus? XXVIII. Difficilius sententia bæc afſlinis prioris illius excusari potest, quam homil. 29 in Luc. consignavit Origenes. ‹ Quod si, inquit, tentatus, illum (Christum) imitatus fueris qui pro te tenta fus est et omne viceris tentamentum, habebis spem cum eo qui tunc homo fuit, nunc autem homo esse cessavit. Nam si qui quondam homo erat, postquanı tentatus est, et recessit ab eo diabolus, usque ad tempus mortis a mortuis resurgens ultra non mo rietur; omnis autem homo morti subjacet: iste ergo qui nequaquam moritur, jam non est homo, sed Deus est. Dixi sententiam hanc prioris illius esse affinem; nam si persuasum revera habuisset Origenes corpus suum in sole Christum deposuisse, consectarium erat eum quoque humanitate exutura arbitrari. Similis propemodum fuisse fertur Mar

celli Ancyrani doctrina, futurum credentis, ut car- ▲ responsio, nam Christum pro peccatis vero do nem post resurrectionem Christus abjiceret, ac hemo proinde et rex esse desineret. At alia fuit Origenis ratiocinatio, nam neque Christum a suo corpore sejunctum esse putavit (de triduo jamı non loquor, quo in sepulcro mortuum ipsius corpus ja cuit), ut demonstravimus; et eum jam hominem idcirco esse negat, quia quisquis morti non subja cet, neutiquam hominem esse censet. In quo quan quam circa hominis nomen quæstio versetur, cum de re constet, fatendum nihilominus temerariam esse vocem hanc, ideoque repudiandam. XXIX. Celebris est Bernardi adversus Origenem querela, in sermone qui inscribitur, De verbis Origenis, in quo graviter eum incessit, quod ho mil. 7 in Levitic., num. 2, Christum dixerit etiam punc lugere peccata nostra; Christum quippe dum viveret, ejusmodi affectionibus fuisse obnoxium, sed postquam cœlo successit, jam non dolore tangi; gaudentibus quidem adgaudere, sed cum morenti bus non morere; quamvis efficaciorem pro delin quentibus habeat affectum, quam qui pro flentibus flent, aut animam ponunt: idemque de Beatis esse sentiendum. Respondet Genebrardus Collect, cap. 6, pio sensu id ab Origene dictum frustra a Bernardo reprehendi, cum Paulus ipse Rom. vii, 26, dixe rit ‹ Spiritum postulare pro nobis gemitibus in enarrabilibus. At parum mihi probatur hæc At parum miki probatur hæc responsio, etc. Ipse Origenes mentem suam aperit homil. 23 in Numeros, num. 2, pag. 357, ubi ait quemadinodum boni actus nostri, et virtutum profectus, lætitiam festivitatemque Deo Patri, Domino mostro Jesu Christo et Spiritui sancto, et angelis pariunt, ita malam conversationem nostram non solum terris, sed et cœlo, et ipsi Deo lamentationes luctumque inducere; sed hæc omnia in quibus vel lugere, vel gaudere, vel odisse, vel lætari dicitur Deus, tro pico et humano more accipienda esse a Scriptura dici alienam quippe esse divinam naturam ab omni passionis et permutationis affectu, in illo semper beatitudinis apice immobilem et inconcus sami perdurantem. llabet ergo, inquit, Deus dies festos suos? Habet. Est enim magna festivitas hu mana salus. Ego puto quod per singulos quosque credentium, per singulos qui convertuntur ad Deum, qui proficiunt in fide, festivitas oriatur Domini. Quomodo putas lætificat eum, cum qui fuerat impudicus, fit castus, et qui fuerat injustus, justitiam colit, et qui fuerat impius, efficitur pius? Istæ omnes singulorum quorumque conversiones, festivitates generant Deo. Nec dubium autem quin et Dominus noster Jesus Christus, qui pro salute nostra etiam sanguinem suum fudit, agat festivi tatem maximam, cum operæ pretium videt esse quod se humiliavit, et formam servi suscipiens factus est obediens usque ad mortem. Agit festa pariter et Spiritus sanctus, ubi plura sibi videt in iis qui convertuntur ad Deum, templa præparata. Nam et de angelis quid dicam, ad quorum lestivi tatem lætantium dicuntur accedere omnes, qui con vertuntur ad Dominum? Aut non est illis magna festivitas, cum lætantur in cœlo super uno pecca tore pœnitentiam agente, magis quam super nona ginta novem justis, qui non indigent pœnitentia (Luc. xv, 7)?.... Sed sicut boni actus nostri, et Virtutum profectus, lætitiam festivitatemque Deo et loris, sensu torqueri voluit Origenes, et aperte ac iterato affirmavit. Tale autein quidpiam persenti scere Spiritum sanctum minime Paulum intellexisse pulo; nec certe putant interpretes. Sic locum ex ponit ipse Origenes lib. vi in Epist. ad Rom., num. 6: ‹ Sanctus Spiritus ubi oppugnationibus carnis perturbari nostrum spiritum viderit, et nescientem quid orare debeat secundum quod oportet, ipse velut magi ster orationem præmittit, quam noster spiritus, si tamen discipulus esse sancti Spiritus desiderat, prosequatur ipse gemitus offert, quibus noster spiritus discat ingemiscere, ut repropitiet sibi Deum. Confirmat hanc expositionem illud Pauli Galat. iv, 6: Quoniam autem estis filii, misit Deus Spiritum Filii sui in corda vestra, clamantem, Abba, pater; › et aliud simile Rom. vat, 15. Nihilo magis arridet Sixti Senensis excusatio Origenis verba ita accipientis, eatenus Christum lugere pec cata nostra, quatenus in membris suis peccata nostra luget, dum electis suis fletum et compas sionem alienæ iniquitatis infundit.» Ad Christum, non ad Christi membra pertinere sententiam Ori genis hæc ipsius verba ostendunt hom. 7 in Levit., num. 2, pag. 221: • Salvator meus luget etiam nunc peccata mea. Salvator meus lætari non potest, donec ego in iniquitate permaneo. Quare non po test? Quia ipse est advocatus pro peccatis nostris angelis gignunt: ita vereor ne mala conversatio nostra non solum terris, sed et cœlo lamentationes inducat et luctus, et fortassis etiam ipsi Deo luctum incutiant humana peccata. Aut non lugentis est illa vox cum dicitur: Pœnitet me, qui feci hominem super terram (Gen. vi, 6)? Sed et illa Domini et Salvatoris nostri in Evangelio, ubi dicit: Jerusalem, Jerusalem, quæ lapidas prophetas et occidis eos mis sos ad te, quoties volui congregare filios tuos, quem admodum gallina congregal pullos suos sub alis suis, et noluisti? (Matth. xxII, 37.) Sed et illa hu manum genus lamentantis Dei vox est, qua dicitur per prophetam: Heu me (Mich. vi, 1, 2), quoniam factus sum sicut qui congregat stipulam in messe, et sicut racemus in vindemia, quia non est spica, neque boirus ad edenda primogenita! Hei mihi anima mea! quoniam periit revertens a terra, et qui corrigat in hominibus non est. Domini sunt istæ voces genus humanum lugentis.... Certum est quod ubi pro bonis gaudia aguntur, ibi pro contrariis lamentetur si ergo gaudent pro converso, necesse est ut lugeant pro peccante... Hæc autem omnia in quibus vel lugere, vel gaudere, vel odisse, vel lætari dicitur Deus, tropico et humano more accipienda sunt a Scriptura dici. Aliena porro est divina natura ab omni passionis et permutationis affectu, in illo semper beatitudinis apice immobilis et inconcussa perdurans. › Id sibi vult Origenes Christum etiam num lugere peccata nostra, quemadmodum luget Pater, luget et Spiritus sanctus: porro lugere Pa trem et Spiritum sanctum tropico solummodo more hic profitetur non ergo Christum pro peccatis vero doloris sensu etiamnum torqueri, sed tropico more lugere voluit eodem modo quo ait Paulus Spiritum postulare pro nobis gemitibus inenar rabilibus; ac proinde frustra a Bernardo accu satum eum fuisse fatendum est. Sixt. Sen. lib. v Bibliothecæ.

ORIGENIANORUM LIB. II, CAP. II, QUÆST. IV. vulva reserata est, quo et partus editus, quia san- Basilium et alios præterea, qui de virgineæ vulvæ clum uterum, et omni dignatione venerationis ve nerandum ante nativitatem Christi masculus omnino non tetigit. › Per reserationem vulvæ Christum edituin censet. Par est Tertulliani cespitatio in libro De carne Christi, cap. 23; ibi quippe beatam Mariam virginitatis decus (integritatis nempe cujusdam cor poris, quæ virginibus inesse solet, et primo viri con gressu obteritur ac violatur) reserata in partu vulva amisisse docet. Post alia vero sic disserit: Omne masculinum adaperiens vulvam, sanctum vocabitur Domino', ‹ Quis vere sanctus, quam Dei Filius? Quis proprie vulvam adaperuit, quam qui clausam patefecit? Cæterum omnibus nuptiæ patefaciunt. Itaque magis patefacta est, quia magis erat clausa. Utique magis non virgo dicenda est quam virgo, saltu quodam mater antequam nupta. Et quid ultra de hoc retractandum est? cum hac ratione Aposto lus non ex Virgine, sed ex muliere editum Filium Dei pronuntiavit, agnovit adapertæ vulvæ nuptia lem passionem. Eamdem postmodum opinionem amplexus est Jovinianus hæreticus, et eam hodieque tuentur heterodoxi nostrates, uterum virgineum Christo transeunti reseratum quidem, patens iter præbuisse docentes, sed mox divulsas partes Dei nutu pristinas repetiisse sedes, et in unum coaluisse. Nec multum hinc abludit Durandus a Sancto Porciano, inviolatum quidem perseverasse virginitatis sigillum definiens, sed amplificatos meatus viam patefecisse. Origenianæ sententiæ contraria decernuntur in prima homiliarum in diversos, quæ auctorem non habere Origenem vel binc potest existimari. Sic illa: ‹ Quemadmodum Danieli intra lacum leonum incluso ³, claustris non apertis allatum est ei pran dium ab Habacuc; ita et hæc Virgo sancta genuit Dominum, sed intacta permansit; mater effecta est, sed virginitatem non amisit; genuit infantem, et, ut dictnm est, virgo permansit. Virgo ergo genuit et virgo permansit: mater Filii facta est, et ca stitatis sigillum non perdidit. Atque illud est optimæ Patrum, tum Græcorum, tum Latinorum partis, et Ephesini præterea concilii decretum, per petuo Ecclesiæ catholicæ consensu comprobatum, et hoe Ezechielis prophetæ oraculo corroboratum Et dixit Dominus ad me: Porta hæc clausa erit non aperietur, et non transibit per eam: quoniam Dominus Deus Israel ingressus est per eam, eritque clausa principi. › Quo illibatam et in conceptu et in partu Mariæ virginitatem futuram, Christique corpus clausis uteri repagulis eodem modo foras proditurum, quo ad discipulos obseratis foribus pe netravit, prænuntiari affirmant Patres plerique. Verum Origenis reprehensioni intercedit Gene brardus Collect. cap. 6, et Ambrosii ac Hieronymi auctoritatem et exemplum prætexit, quorum uter que claustrum virginitatis a Christo in partu aper tum fuisse dicit. Adjungere poterat Athanasium, ⚫ Luc. 11, 23. Dan. XIV, 36. * Ezech. XLIV, 2. apertione similiter disserunt. Sed ea omnibus iis ex ceptio adhibenda est, qua ad solvendum Anıbrosii locum usus est Thomas p. II, q. 28, a. 2, ita nempe locutos Patres illos, cuin illud evangelistæ expone rent: Oinne masculinum adaperiens vulvam, san ctum Domino vocabitur*; › quod quidem ex vulgata loquendi consuetudine usurpatum est, non'ad signi ficandam virginei claustri apertionem, sed exitum duntaxat prolis de utero. Thomæ responsionem de fendunt alii Ambrosii et Hieronymi loci, quibus irruptum perseverasse in puerperio virginitatis si gillum manifeste tradunt, qualis ille est Ambrosii e libro De institutione virginis, cap. 7: ‹ Porta igitur Maria, per quam Christus intravit in hunc mundum, quando virginali fusus est partu, et genitalia vir ginitatis claustra non solvit. Mansit intemeratum septum pudoris, et inviolata integritatis duravere signacula, cum exiret ex Virgine; et ille ipse Hieronymi e lib. 11 contra Pelagian., quein Orige. niano similem esse vult Genebrardus, quique ei ex diametro oppositus est. En illum: ‹ Solus Christus clausas portas vulvæ virginalis aperuit, quæ tamen clausæ jugiter permanserunt. › Utilius ergo suami Origeni excusando navasset operam Genebrardus. si dixisset de Marie virginitate haudquaquam ab Origene fuisse detractum, etiamsi perfractas in pa riendo virginitatis fores crediderit (quod ipsum tamen ab Ecclesia reprobatum est); non in integri tate quippe carnis, sed in constanti voluntatis propo sito virginitatem consistere: nam ‹ Integritas cor poralis membri per accidens se habet ad virginita tem, in quantum scilicet per hoc quod ex proposito voluntatis abstinet quis a delectatione venerea, re manet integritas in membro corporeo. Unde si con tingat quod per alium modum aliquo casu membri integritas corrumpatur, non magis præjudicat vir ginitati, quam si corrumpatur manus aut pes. › Verba sunt S. Thomæ 2-2, q. 152, a. 1: ‹ Notan dum sane, › inquit Eligius Noviomensis homil. 2, quod dicitur: Omne masculinum adaperiens vul vam, quia his verbis evangelista morem consuetæ nativitatis expressit. Et non sic intelligi voluit, sicut latrant hæretici, quod Christus uterum ma tris nascendo virginitate privaverit; cum mulier non tunc virginitatem amittat, quando parit, sed quando cum viro dormit.»lluc confert quod tra clat xxvi in Matth., num. 25, pag. 846, ex tradi tione quadam litteris mandavit Origenes de morte Zachariæ idcirco illata, quia Mariæ, postquam Ser vatoren enixa est, in quodam templi loco virgini bus destinato consistere permisisset, et dixisset prohibentibus eam, quoniam digna est virginum loco, cum sit virgo. › H. Beatam Virginem nullum unquam in se con eepisse peccatum, hodie Ecclesiæ ratum est, et Tri dentini concilii firmatum auctoritate decretum. Quo * Luc. 11, 23.

acquiescendum potius est, quam veterum dictis, si quænam enim adversus tam apertam sententiam qui secus sentire visi sunt. Inter illos numerandus Origenes, qui legi peccati Mariam Christi matrem non obnoxiam fuisse modo, sed et paruisse pro nuntiavit his verbis: Quid? Putamus quod scan dalizatis apostolis Mater Domini a scandalo fuerit immunis? Si scandalum in Domini passione non passa est, non est mortuus Jesus pro peccatis ejus. Si autem omnes peccaverunt, et egent gloria Dei, justificati gratia ejus, et redempti", utique et Maria illo tempore scandalizata est. Et hoc est quod nunc Simeon prophetal, dicens: Et tuam ipsius ani mam, quæ scis absque viro peperisse te virginem, quæ audisti a Gabriele: Spiritus sanctus veniet su per te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi", pertrans ibit infidelitatis gladius, et ambiguitatis mucrone ferieris. Jacent illa in homil. 17 in Luc., quæ abrodeĘet propemodum in epistolam 317 retulit Ba silius; gladio enim illo dubitationem quamdam a Simeone notatam esse scribit, quæ Mariæ animam in partes, mortem patiente Christo, divisura erat, juxta Christi oraculum: Omnes scandalizabimini in meª: › alioquin ad eam mortis Christi fructum non fuisse perventurum. Eodem verba Simeonis de torquent Titus Bostrenus, Amphilochius orat, 3 De occursu Domini, Chrysostomus in psal. x111, Cyril lus in Joan., auctor libri Quæstionum Veteris et Novi Testamenti, Augustino ascripti, quæst. 73 et Theophylactus in Luc. it. Quorum nonnulli Virginem post fluctuationem illam animo confirmatam fuisse dicunt, Basilium hujus auctorem sententiæ pressius assectati. Origenes itidem homil. 20 in Luc. dubiæ et in certæ fidei Mariam ita accusat: ‹ Simul et illud attendite, quod quandiu in possessione Patris sui fuit (Jesus), sursum erat, quia necdum plenam & dem Joseph et Maria habebant, propterea sursum cum eo manere non poterant. Et paulo post ‹ Maria autem conservabat omnia verba hæc in corde suo. Plus aliquid quam de homine suspica batur. › Eamdem exiguæ fidei culpam Mariæ affin git Tertullianus lib. De carne Christi, cap. 7: ‹ Sed quæ ratio responsi, inquit, matrem et fratres ad præsens negantis, discat etiam Apelles. Fratres Do mini non crediderunt in iHum, sicut et in Evange lio ante Marcionem edito continetur. Mater æque non demonstratur adhæsisse illi, cum Martha et Maria alia in commercio ejus frequententur. Hoc de nique in loco apparet incredulitas eorum, cum is doceret viam vitæ, cum Dei regnum prædicaret, cum languoribus et vitiis medendis operaretur, ex traneis defixis in illum tam proximi aberant.» Sed causam pro eo dicit Pamelius, et totam increduli tatis notam in fratres transfert; et Matrem Christo non adhæsisse eatenus tantum dici vult, quatenus non omnibus Christi concionibus interfuit. Lauda bilis quidem, sed irritus est -Painelii conatus: ec Rom. 111, 23, valeat exceptio? Nam ait hoc in loco apparuisse incredulitatem eorum, cum prædicaret Christus regnum Dei, et extraneis in illum defixis abessent proximi. Atqui virginem dixit non æque adhæsisse Christo ac Martham et Mariam. Virginem igitur, itidem ut Domini fratres, incredulitatis arguit. Ori genem quoque contra Rhenanum idem ipsi crimea objicientem defendere parat Pamelius hoc argu mento, quod beatam Virginem immaculatam appel let. Commodius locum ex homil. 20 in Luc. proxime adductum exponere satagit Sixtus Senensis lib. Biblioth., adnot. 440: ‹ Puto, inquit, Origenem voca bulo plenæ fidei intellexisse plenam cognitionem omnium mysteriorum divinitatis et humanitatis Christi, quam Maria Virgo nondum eo tempore ha bebat; quamvis ea omnia, quæ tum de Christo no verat, certissima et inconcussa fide teneret.» Ad priorem vero ex homil. 17 diluendum locum con ducere poterat Thomæ solutio, dubitationem illam, admirationem et discussionem interpretantis, si aon rejiculæ illæ scandali et infidelitatis vocis occurre‐ rent. Porro absona hæc, et ab Ecclesiæ placitis dis crepans veterum aliquot de Maria sententia, aliæ que ejusmodi nonnullæ, quas brevitati consulentes prætermittimus, causam dedermut Lutheranis el Calvinistis, cur beatam Mariam reliquorum more hominum veccasse sciscerent. I. Vix certi quidquam Origenis ætate de angelis fue rat definitum. 11. Quæritur quo tempore angelos el rationis compotes naturas reliquas a Deo condi las, et in peccatum delapsas ratus xit. III. Utrum angelos corporalos esse censuerit. IV. Sibi videtur aliquando non constare. V. Sed conciliantur dis cordantes loci. VI. Utrum animam illis inesse, an ipsos esse animas dixerit. VII. Angelorum inter el dæmonum corpora discrimen aliquod tenuitatis constituit. VIII. Consentientes habet Patres bene multos. IX. Origenianæ sententiæ radix investiga tur. X. Utrum aquas quæ supra et infra firma mentum sunt, angelos esse arbitratus sit. XI. Ec quid de angelorum libertate, meritis, gratia, remu neratione ac pœnis statuerit. XII. Patrum multo rum adversus hanc ipsius doctrinam convicia. XIII. Utram priorem crediderit hominum an dæmonum naturam, exploratur. XIV. Ex ipsis Origenis ver bis sententia illius super angelorum libertate ac meritis aperitur. XV. In qua tamen videtur non nunquam litubure. XVI. Causæ huic Patres aliquot suffragantur. XVII. Origeni fuvent alia quædam. XVIII. Utrum angelos ab hominibus erudiri per suasum habuerit. XIX. Expenditur ejus sententia de angelis judicandis. XX. Cujus fundamenta ape riuntur. XXI. Eam frustra excusare conatur S. Thomas. XX. Quo tempore extrema suppliciu dæmonibus vel inflicta vel infligenda Origenes cre diderit. XXIII. Origeni assentiuntur Patres ple. rique. XXIV. Utrum hominum sanctitate floren tium animas angelos esse senserit. XXV. Nonnu! lorum criminationibus opinionis hujus causa fuit obnoxius. XXVI. Ventilatur ejus sententia de is telaribus angelis; ac primum gentium, XXVU. Ecclesiarum, XXVIII. Hominum singulorum, 24. Luc. 11, 35. 7 Luc. 1, 35. 6 Marc. xiv, 27. • Luc. 11, 51.

expuli vos, dicit Dominus. Et reverti vos faciam supra descripsimus sanctis beatisque ordinibus de loco ad quem transmigrare vos feci. Orige- subjecti sunt ac regendi: quorum adjutorio usi, nem, quem delirum interpretem appellat, soin biare ait ruinam cœlestis Jerusalem his significari, et eos spectare vaticinium, qui inde dimissi in hoc mundo versantur, futurumque ut post Lxx annos in locum pristinum restituantur, si modo id bonis suis operibus promeriti sint, utpote qui sponte in hæc corpora descendentes recte egerint: qui autem ad terrena hæc sese sponte demittere, et fratres suos imitari noluerint, idipsum passuros quod Sedeciæ ipsiusque populo comminatur Dominus, futurum nempe ut mittat in eos gladium, et famem, et pe stem; et det in vexationem universis regnis terræ, quo scilicet nequaquam homines, sed fiant aereæ potestates, et sint apud cunctos angelos qui præ sint singulis provinciis in maledictionem, et in stuporem, in sibilum, et in opprobrium cunctis gentibus; et hoc eos idcirco passuros, quia verba prophetarum in cœlesti Jerusalem audire noluerint, qui eos hortabantur ut ad terrena descenderent, et corpus humilitatis assumerent, et acta pœnitentia post verum sabbatismum locum pristinum possiderent. › XIV. Erroribus porro illis aspersa sunt Adamantii opera quæ exstant, quos si sigillatim indicare sat agamus, abutemur utio nostro, et lectori fasti dium movebimus. Illustria tamen seligenda sunt quædam, quo dictis nostris fides adjungatur. Tertio ergo libro Пɛpł àpxŵr, cap. 5, num. 4, sic dis putat Unius namque naturæ esse omnes ra tionabiles creaturas ex multis assertionibus com probatur; per quod solum Dei justitia in omni bus earum dispensationibus defendi potest, dum muɔquæque in semetipsa babet causas, quod in illo vel in illo vitæ ordine posita sit. Hinc triplex enu merat rationabilium naturarum genus huc delapsa rum, earum scilicet quæ gestis suis id fuerint pro meritæ aliarum quæ aspectabilium cupiditate raptæ sint; et illarum demum quæ etiam invitæ ad officia aliis exhibenda a Deo deputatæ sint, et in hæc loca relegatæ. Quibus hominum animas significat; tum angelos illos qui mulieres adamasse crediti sunt a plerisque"; ac angelos denique tutelæ ho minum præfectos, vel eos quos a Deo non missos, in hunc mundum, doctrinam vel prophetiam pro mittentes venisse ait tom. xx in Joan., num. 17. Priore autem Пɛpl doyur libro, cap. 6, num. 2 Ex his sane, inquit, qui in illo initio permanse runt, quod futuro fini simile esse descripsimus, quidam ex ipsis in ordinatione ac dispensatione mundi ordinem angelicum sortiuntur, alii virtu tum, alii principatuum, alii potestatum... quæ omnia eis pro merito, et profectibus suis, quibus in Dei participationem imitationemque profecerant, æquo justoque judicio divina contulit Providentia. Hi vero qui de statu primæ beatitudinis moti quidem sunt, non tamen irremediabiliter moti, illis quos st Gen. vi, 2. ª¹ Isa. lxvi, 22. et institutionibus ac disciplinis salutaribus refor mati, redire ac restitui ad statum beatitudinis pos sunt. Ex quibus existimo, prout ego sentire pos sum, hunc ordinem humani generis institutum, qui utique in futuro sæculo, vel supervenientibus sæculis, cum cœlum novum, et terra nova secun dum Isaiam erit ", restituetur in illam unitatem, quam promittit Dominus Jesus.» Et inox num. 3 ‹ Sciendum tamen est quosdam, qui ex uno prin cipio, quod supra diximus, delapsi sunt, in tantam indignitatem ac malitian se dedisse, ut indigni habiti sint institutione hac, vel eruditione, qua per carnem humanum genus adjutorio virtatum cœlestium instituitur atque eruditur; sed e con trario etiam adversarii atque repugnantes his qui erudiuntur atque imbuuntur, exsistunt., Tum paulo inferius: ‹ Interim tam in his quæ videntur, et temporalibus sæculis, quam in illis quæ non vi dentur, et æterna sunt, omnes isti pro ordine, pro ratione, pro modo, et meritorum dignitatibus dis pensantur, ut alii in primis, alii in secundis, non nulli etiam in ultimis temporibus, et per majora ac graviora supplicia, necnon et diuturna, ac multis, ut ita dicam, sæculis tolerata, asperioribus emen dationibus reparati, et restituti eruditionibus primo angelicis, tum deinde etiam superiorum graduum virtutibus, et sic per singula ad superiora prove cti, usque ad ea quæ sunt invisibilia et æterna perveniant, singulis videlicet quibusque cœlestium virtutum officiis quadam eruditionum specie per agratis. Ex quo, ut opinor, hoc consequentia ipsa videtur ostendere, unamquamque rationabilein naturam posse ab uno in alterum ordinein trans euntem per singulos in 'omnes, et ab omnibus in singulos pervenire, dum accessus profectuum de fectuumve varios pro motibus vel conatibus pro priis unusquisque pro liberi arbitrii facultate per petitur. Nonnulla ex his Græce descripta reperies in fine epistolæ Justiniani ad Menam et apud Maxi mum Constantinopolitanum, loco proxime citato. Has quoque conversiones et dignitatum ac ordinum permutationes statuit tom. xv in Matth., num. 27. Tomo vero XIII, pag. 594, intricato licet, et a libra riis fortasse corrupto sermone adversarias potesta tes propter offensiones hominibus præbitas corpora humana subire, in eoque pœnas luere tradit. Idem cap. 8 libri primi Пɛpì àpxwr, num. 1 et 4, paria repetendo, inculcatangelorum officium nonnisi ex merito constare; › dæmones vero, • pro motibus suis et profectibus, quibus in scelere profecerunt, hos malitiæ sortitos esse gradus,» atque ita sese nequitiæ dedisse, ut jam libidini sit ac delectationi peccatum, et ut revocari nolint, magis quam non possint, Deo pro sua benignitate omnia ad beati tudinem attrahente et provocante: e rationalium

; › quod tunilibet gravi et inolesta, a Christi charitate sese divelli posse declarat: cumque tomo XV11 in Ħal thæum, num. 30, cum quæreret annon homines pietate insignes angeli evadant, dubitantem se et incertum hæc perscrutari dicat: cumque alio loco, postquam de angelis quid sentiret explicavit, talia subnectat llæc juxta nostram sententiam non sint dogmata, sed quæsita tantum, atque projecta, ne penitus intractata viderentur › libertate spotiandi ſuissent iidem, ne in Israelitas lapsu. Tunc erit Deus omnia in omnibus impotenter desævirent. Postremum hoc si fuisset, Apostoli auctoritate confirmat, qui nulla re, quan ‹‹ hoc erat, inquit, damnasse rationabilem creatu ram, et ante tempus intulisse judicium, et impe disse omnibus, qui adversum eos in agone poterant coronari. Quasi dæmones in judicio adversus se olim statuendo jus libertatis tandem aliquando amissuri sint. Quod quamvis non liquido ex supe rioribus, neque necessaria consequentia cogatur, eo tamen videtur loci hujus inclinare sententia, et a prioribus placitis recedere. Cum præsertim lib. 1 Пepl doxŵr, cap. 6, num. 1, de angelorum libertate accuratius acturus, et dogmata supra ventilata fuse propositurus, ita proloquatur: «Quæ quidem a `nobis etiam cum inagno metu et cautela dicuntur, discutientibus magis et pertractantibus, quam pro certo ac definito statuentibus. Indicatum namque a nobis in superioribus est, quæ sint de quibus mani festo dogmate terminandum sit, quod et pro viribus nos fecisse puto, cum de Trinitate loqueremur. Nunc autem disputandi specie magis, quam defi niendi, prout possumus, exercemur; cumque cap. 8, num 3, hujus libri sic disputet: ‹ Secundum nos vero nihil est in omni rationabili creatura, quod non tam boni quain mali sit capax: sed non con tinuo quia dicimus nullam esse naturam quæ non possit recipere malum, idcirco confirmamus omnem naturam recepisse malum, id est, malam esse ef fectam: sicut est dicere quod omnis hominis natu ra recipit ut possit navigare, non tamen ex eo etiam omnis homo navigabit: et iterum omni ho mini possibile est discere artem grammaticam et medicinam; non tamen idcirco ostenditur omnis homo vel medicus esse, vel grammaticus: ita si dicimus nullam esse naturam quæ non possit reci pere malum, non tamen continuo etiam recepisse maluni designatur. Secundum nos namque ne dia bolus quidem ipse incapax fuit boni; non tamen id circo quia potuit recipere bonum, etiam voluit, vel virtuti operam dedit: › et paulo post, num. < Et est alter iste ordo rationabilis creaturæ, qui se ita præceps nequitiæ dedit, ut revocari nolit magis quain non possit, dum scelerum rabies jam libido est, et delectat; › et cum lib. v Commentar. in Epist. ad Rom., num. 10, pag. 568, postquam liber tatis voluntate præditam esse naturam quan.libet rationis compotem confessus est, non ea perinde uti doceat: ‹ Quid autem sit, inquit, quod in futu ris sæculis teneat arbitrii libertatem, ne rursum corrual in peccatum, brevi nos sermone Apostolus docet, dicens: Charitas nunquam cudit”; idcirco enim et fide et spe major charitas dicitur, quia sola erit per quam delinqui ultra non poterit; › deinde subjiciat: Et ideo merito charitas, quæ sofa Comniumi major est, omnem creaturam continebit a 11 Cor. XIII, 8. 28. 26 Job xv, 14. Origen. apud Hier. epist. 59 ad Avit., 25 1 Cor. xv, XVI. Jam vero ecqui damnosæ huic causæ suf fragentur, inquiramus. Ac primum angelos et ho mines bypostasi quidem discrepare, at eamdemi habere naturam dixit Joannes Damascen. lib. De duabus voluntatibus. Ejusdem vero esse angelos in ter se naturæ tanto consensu Patres affirmarunt, ut hanc fuisse Ecclesiæ universæ doctrinam a non nullis proditum sit: bene autem vel male agere posse angelos et dæmones, post Origenem viri gra ves opinati sunt. Ambrosius bunc exponens Pauli locum ad Ephes. II, 10, dæmones ab errore revo cari posse per Ecclesiam, et a diaboli consortio segregari censuit. Hieronymus in ejusdem Epistolæ cap. 1, vers. 22: ‹ Cur autem omnia, inquit, id est angeli, throni, dominationes, potestates, et virtutes cæteræ, quæ nunquam fuerunt contrariæ Deo, ejus pedibus subjiciantur, videtur obscurum. Potest itaque responderi quod absque peccato nullus sit ", et sidera ipsa non sint munda coram Deo 17, omuis que creatura paveat Creatoris adventum. Unde et crux Salvatoris non solum ea quæ in terra, sed etiàm ea quæ in cœlis erant purgasse perhibetur;ɔ et paulo superius in bujus capitis vers. 20: Si autem sunt principatus, et potestates, et virtutes, et dominationes, necesse est ut et subjectos habeant, et timentes se, et servientes sibi, et eos qui sua forti tudine roborentur. Quæ distributiones officiorum, non solum impræsentiarum, sed etiam in futuro sæculo erunt, ut per singulos profectus, et honores, et ascensiones, et descensiones, vel crescat aliquis, vel decrescat, et sub alia atque alia potestate, vir tute, principatu et dominatione fiat. Atque hæc cum Ruſiai reprehensionibus et censuris exagitata fuissent, sic excusare conatur llieronymus Sin autem putat et idcirco me Origenem sequi, quia profectus et honores, ascensiones et descen siones; incrementa et imminutiones in exposi tione mea posui, sciat multum interesse, de ange lis, et seraphim, et cherubim dicere dæmones, et homines fieri, quod affirmat Origenes, et ipsos in ter se angelos diversa officiorum genera esse sorti tos, quod Ecclesiæ non repugnat. Quomodo et inter homines ordo dignitatum ex laboris varietate diver sus est, cum episcopus et presbyter, et omnis ec 27 Job xxv, 5. Apol. adv. Ruf. lib. 1, cap. 6. cap.

gnare potest Origenes, et aliqna saltem doctrinæ. dem absque Ecclesiæ ope intellexisse: cognovisse suæ capita defendere. Nam ordinum et graduum illa, quanı dixi, permutatio eatenus admitti potest, si servato naturarum in hominibus et angelis discri mine, homines per gratiam, parem angelis beatitu dinis et gloriæ gradum consequi posse dicamus. Probat autem istud angelicus doctor part. 1, quæst. 108, atque illud esse dicit, Homines ad ordines angelorum assumi. › Huic vero Hieronymi crimina tioni, qua eo progressum Origenem queritur, ut ra tionis participes animas in brutorum corpora devol vi opinatus sit, opponi posset illud Origenis testimo niam e lib. 1 Пɛpi åpуŵr, cap. 7, num. 4, pag. 76, nisi Rufini interpretis dubia esset fides: Illa sane nos nequaquam recipienda censemus, quæ et a qui busdam superfluo vel requiri vel astrui solent, id est, quod animæ in tantum sui decessum veniant, ut naturæ rationalis ac dignitatis oblitæ etiam in or dinen irrationabilium animantium, vel bestiarum, vel pecudum devolvantur Quæ nos non solum non suscipimus; sed et omnes has assertiones eo rum contra fidem nostram venientes refutamus at que respuimus. Atque hæc enucleatius perseque mur infra, cum Origenis de metempsychosi docu menta scrutabimur. vero per Ecclesiam Incarnationis, redemptionis, crucis et mortis Christi mysteria. Tum dubitans proponit ecquid in Ecclesia quæ Christi corpus est, utpote ejus sponsa, sponsum ipsum hactenus sibi non visum conspexerint. Chrysostomus præterea, cum alibi, tum memoratam Pauli sententiam commen tariis suis illustrans, liquido declarat angelos rerum sibi antea occultarum et ignotarum notitiam ex ipso apostolorum ore comparasse, et in iis rebus præcipuam fuisse gentium ad Christi fidem conver sionem, angelis antea ignoratam. Accedit ad eam dem opinionem Hieronymus lib. 11 in Epist. ad E phes., cap. 111, v. 10, et multiplicem illam sapien tiam angelis ignoratam vitæ Christi mysteriis con tineri docet. Hos alii complures secuti sunt. At cum nonnulli ex iis sic eruditos crediderint per Eccle siam angelos, quasi rerum testes et conscios, quæ sententia ad veritatem propius accedit; alii quasi discipulos; posterioris hujus dogmatis auctor fuisse videtur Origenes. Sic enim perorat homil. 23 in Luc. Docet igitur Salvator noster, et Spiritus sanctus qui locutus est in prophetis, non solum homines, sed etiam angelos et virtutes invisibiles. Quid loquar de Salvatore? Prophetæ quoque ipsi et apostuli, omne quod resonant, non solumn ho minibus, sed et angelis prædicant. Quod ut scias verum Attende, inquit, cœlum, et loquar "; In conspectu angelorum psallam tibi 30; et: Laudate Dominum, cœli cœlorum, et aquæ quæ super cœlos sunt, laudent nomen Domini"; et: Laudent eum angeli; et: In omni loco potestatis ejus benedic, ani ma mea, Domino". Invenies in plurimis locis, et maxime in Psalmis, et ad angelos sermonem fieri, data homini potestate, ei tamen qui Spiritum san ctum habet, ut et angelos alloquatur. quibus unum exempluni donam, ut sciamus angelos quoque humanis vocibus erudiri. Scriptum est in Apoca lypsi Joannis ": Angelo Ephesiorum Ecclesiæ seri be: Habeo aliquid contra te; et rursum: Angelo Ecclesiæ Pergami scribe: Aubeo quidpiam contra le. Certe homo est qui scribit angelis, et aliquid præci pit. Item lib. vIII in Epist. ad Rom., num. 10 Nunquidnam tanquam servus bonus et fidelis ", qui in pauca ſuerat fidelis, sciebat se super multa constituendum, et Apostolum futurum etiam post exitum suum, non solum gentium; sed et Israelita rum, et aliorum fortassis invisibilium, ibi ubi bene dicunt spiritus et animæ justorum Dominum hy mnum dicunt, et superexaltant eum in sæcula?, De doctrina illa angelis a Christo tradita supra jam disputavimus; de ea vero quam a prophetis et apo stolis acceperunt ipsi, sic pio unicuique sentiendum est, non quidem hominibus prius revelatum fuisse et retectum quam angelis Incarnationis mysterium, quod cum Scripturæ sacræ testimoniis manifeste pu gnat; sed non integram tamen hujus cognitionem; 1. ** Psal. cxxxvii, 1.» Psal. cxlviii, 4, 5. ³² Psal. cii, 22. * Matth. xxv, 21. 36 Dan. 111, 86. Ex superioribus Adamantii circa angelici arbitrii libertatem, et etiamnum perseverantem bene vel male agendi facultatem placitis consectaria videntar illa duo; aliorum adhortationibus, exemplis, et in atitutionibus ad meliora proficere posse angelos, et mortis Christi beneficio gaudere; alterum, gestorum rationem olim reddituros, et extremo examini ac ju dicio subditum iri. Prius illud partim jam supra attigimus, cum ageremus de taxatione sanguinis Christi (ut scholastico more loquar) et utrum að angelos effusi Christi sanguinis gratiam prorogave rit Origenes quæreremus. Nunc vero ecquid alienis præceptis informari eos, et ad virtutem arrigi, vel Institutionibus erudiri autumaverit, perpendamus. XVIII. Pauli apostoli ad Ephesios scribentis ver ba hæc sunt 98: ‹ Mihi omnium sanctorum minimo data est gratia hæc in gentibus, evangelizare inve stigabiles divitias Christi, et illuminare omnes quæ sit dispensatio sacramenti absconditi a sæculis in Deo qui omnia creavit, ut innotescat nunc princi patibus et potestatibus in cœlestibus per Ecclesiam multiformis sapientia Dei.» Hæc antiquis Ecclesiæ Patribus causam dederunt, cur crederent pleraque Dei mysteria angelos per Ecclesiam didicisse, non ea quidem quæ Dei naturæ necessario insunt; illa siquidem cognoverunt omnes, cum semel iis con tuendi Dei facultas concessa est; sed quæ libere Deus et forinsecus operatur, eorum demum cogni tionem fuisse per Ecclesiam adeptos. Gregorius Nys senus bomil. 8 in Cantic, ita Pauli locum interpre tatur, summam et admirabilem Dei potestatem, qua omnia de nihilo solo verbo condidit, angelos qui 28 Ephes. 11, 8-10. " Deut. XXXII, Apoc. 11, vers 1, 4. * ibid. 14.

ORIGENIANORUM LIB. II, CAP. II, QUÆST. V. contemplabuntur. > bonorum autem quæ ex eo consequi debebant, gen- nunquam, vel parum, vel plus faciem Dei angeli tium puta conversionis Chrysostomo memoratæ, fere nullam; temporis vero postremi judicii nullam omnino habuisse. At non angelos solum tutores, sed alios etiam quicunque peccatis se alligant in judicium sistendos pronuntiat homil. 4 in Ezech., num. 1, pag. 370 ‹ Quando ergo, inquit, angeli prævaricantur, et alii sunt qui Dei præcepta custodiunt, et judicium præ stolantur, non solum hominum, verum etiam Dei, ut frequenter diximus tam de his quæ in Apocaly psi conscripta sunt, quam et ex aliis innumerabili bus, quare, inquam, non terræ et aeris judicium sit futurum?▸ XX. Angelos reprehensionibus ac conviciis inces si, cum provinciam susceptam male administrant, cur crederet Origenes, ex eo videtur adductus, quod Apocalypsis secundo et tertio capite scriptum est, uti notavimus. Cur autem postremum quoque sub ituros judicium existimaverit, causæ fuisse videtur locus ille Pauli, quem protulimus ex 1 Cor. v, 3, XIX. De judicio autem in angelos reddendo quod cunque decernit Origenes, ad angelos hominum cu stodiæ præfectos fere pertinet. Nam sive quibus Ec clesiarum gubernatio commissa est, sive quibus gen tium, vel singulorum hominum deputata est custo dia, eos administrati muneris rationem, haud secus ac homines, reddituros definit. Duplicis autem ge neris judicia in illos a Deo exerceri docet; alia, quotiescunque homines curæ suæ permissi recte, maleve se gerunt; aliud vero, cum supremo arbitrio de rerum universarum summa Deus judicabit. Utri que autem judiciorum generi suas videtur assignas se poenas, sua præmia; ac prioribus quidem, pro obito recte officio, laudes et gloriam; pro re male gesta, ignominiam et dedecus: posteriori vero, pro meritorum ratione, diuturniorem et clariorem, vel obscuriorem et breviorem, vel nullam, vel æternam Dei visionem. Quæ quanquam uon distincte apud ilium expressa invenias, ex ejus tamen assertioni bus facile deducuntur. Homilia in Num. xx, num. 3, pluribus argumentum illud edisserit, et angelos uni cuique nostrum gubernando delegatos, ant Eccle siarum regimini adhibitòs, vel pro hominum sibi traditorum bene gestis collaudatum, vel pro pecca tis culpatum ac confutatum iri affirmat; idque ex eo probat Apocalypseos capite 1, in quo Asiaticarum c Ecclesiarum angeli laudibus et reprehensionibus pro meritis excipiuntur: ‹ Venient enim, › inquit num. 4, ‹ angeli ad judicium nobiscum, et stabunt pro nobis ante Solem justitiæ, ne forte aliquis etiam ex ipsis causæ fuerit, quod nos deliquimus; ne forte minus erga nos operis et laboris expenderint, quo nos a peccatoruin labe revocarint. › Eadem proba tionibus confirmat, et repetit homil. 13 in Luc., atque ita concludit: «Porro frequenter evenit ut nobis laborantibus ipsi suum officium non expleant, et in culpis sint.» At homilia in idem Evangelium 35, non hominum on›nium angelos faciem Patris qui in cœlo est videre dicit, sed eorum duntaxat qui Ecclesiæ nomen dederunt; tum ait postmodum Quomodo enim si per curam eorum et industriain minibus, sed examen et judicium nequaquam sub salus hominibus comparatur, faciem Patris semper attendunt: sic si per negligentiam eorum homo corruerit, etiam sui periculi rem esse non ne sciunt.» Et paulo inferius: ‹Ignominia angelo est, si homo justus creditus fuerit, et peccaverit: ut e contrario gloria est angelo, si credițus sibi saltem minimus in Ecclesia fuerit. Videbunt enim non ali quando, sed semper faciem Patris qui est in cœlis, cum alii semper non videant. Secundum meritum enim eorum, quorum augeli sunt, aut semper, aut Post verbum, responderit, in mss. codi cibus additur: ‹ Erit ergo et in hoc judicium Dei, utrum negligentia aliqua ministrorum spirituum qui ad ministerium et adjutorium missi sunt propter Nescitis quoniam angelos judicabimus? qui de bonis tamen angelis nibilo magis intelligendus est, quam ille Petri, ex altera ejus Epistola, cap. 11, v. 4 Si enim Deus angelis peccantibus non pepercit, sed rudentibus inferni detractos in tartarum tradi dit cruciandos in judicium reservari;» et ille Judæ vers. 6 Angelos vero qui non servaverunt suum principatum, sed reliquerunt suum domicilium, in judicium magni diei, vinculis æternis sub caligine reservavit. › Retulit tamen ad angelos bonos Pauli num istud Tertullianus in libro De fuga, cap. 10 ‹ Times hominem, inquit, Christiane, quem timeri oportet ab angelis, siquidem angelos judicaturus es quem timeri oportet a dæmoniis, siquidem et in dæmones accepisti potestatem. › XXI. Origenis sententiain mollire satagit S. Tho mas part. 1, quæst. 113, art. 7, et post illum Gene brardus in Collectaneis, cap. 6, quasi id sibi volue rit, angelos duci in judicium pro peccatis homi num, non quasi reos, sed quasi testes, ad convin cendum homines de eorum ignavia. Hanc re sponsionem fulcire conatur Genebrardus homilia Origenis undecima in Num., num. 3, in qua ha bentur nonnulla superioribus dissona: in extremo nempe judicio adfuturos quidem angelos cum ho ituros. Operæ pretium fuerit verba ipsa adducere. Igitur unusquisque angelorum in consummatione sæculi aderit in judicio, educens eos secuin quibus præfuit, quos adjuvit, quos instruxit, pro quibus semper vidit faciem Patris qui in cœlis est. Et puto etiam ibi inquisitionem futuram, non quidem an culturæ hominum angelus defuerit, sed an culturæ angelicæ nequaquam digne segnitia humana respon derit › Tum deinde locum illum Paul expo nit 1 Cor. vi, 3, ex quo ad figmentum illud de judi eos qui hæreditatem capiunt salutis, an eorum qui ab iis juvantur ignavia tam multi lapsus vitæ huma næ proveniant. Hæc si legisset Huetius, non tam fidenter asseruisset in his Origenem pro more suo

ORIGENIANORUM LIB. II, CAP. N, QUÆST. V. parum habere videatur probabilitatis, ab insignibus patrum Bostrensem imitabimur, qui Origenis doctri tamen aliquot scholasticis non omnino repudiatum est. Ad excusandum Origenis errorem de judicio in angelos tutelares olim statuendo aliqua superius proposuimus; nunc quoniam Patrum suffragiis et auctoritate pugnamus, ad elevandam opinionis hu jus invidiam Hieronymum Origenis suffragatorem adducemus. Is in illud Michææ, cap. vi, vers. 1, 2, ‹ Audite quæ Dominus loquitur: Surge, contende judicio adversum montes, et audiant colles vocem tuam. Audiant montes judicium Domini, et fortia fundamenta terræ: › montibus illis significari putat angelos, quibus rerum humanarum commissa pro curatio est, juxta Denter. xxxıı, 8, et Hebr. 1, 14, atque eos, si populos curæ suæ permissos male rexe rint, culpatum iri, velut Apocal. 11 et 1. Hinc Ori genis non sententiam modo, sed verba fere ipsa usurpat. ‹ Sicut enim, inquit, interdum episcopi culpa est, interdum plebis, et sæpe magister peccat, sæpe discipulus, et nonnunquam patris vitium est, nonnunquam filii, ut vel bene vel male erudiantur: ita in judicio Dei, vel ad angelos erimen referetur, si non egerint cuncta, quæ ad suum officium pertine bant; vel ad populum, si illis universa facientibus, ipsi audire contempserint. Quæ merum Orige nismum redolent. XXXIII. Sed missis aliorum suffragiis, Adaman tio sua quoque ipsius dubitatio satis patrocinatur. nam de angelorum tutela, Origenemque ipsum, sic Lanquam eſſatis suis pertinaciter adhærentem, non ¦ quasi conjecturas timide proponentem, traducit et suggillat. Nihil licet falso ipsi affingat, cum ait cen suisse eum angelos pro suis peccatis, cum prius mentes essent, angelos et archangelos evasisse; le viorumque culparum reos in eos qui graviora desi gnassent crimina imperium accepisse; tutelamque ipsis eorum hominum traditam, qui ad salutem æter nam erant promovendi; cum ipsi tamen salutem sibi promereri, et ad pristinum gradum recuperandum deberent eniti, eidemque judicio ac homines curæ suæ commissi essent olim subjiciendi. Habentur Antipatri hujus fragmenta inter Eclogas Joannis Damasceni, quæ manuscriptæ asservantur in biblio theca Claromontana Patrum Societatis Jesu, et qua rum excerpta ad me officiose transmisit eruditissi mus et humanissimus Gabriel Cossartius. XXXIV. Nec vitæ hujus mortalis finibus angelo rum ministerium hominibus præstandum Adaman tius coercet, sed prorogat etiam ad ea quæ antece dunt hominum vitam, quæque ipsam excipiunt. Nam angelorum ope animas hominum immitti corporibus, easque corpore solutas suscipi ab ipsis, sisti in judi cium, in destinatum demum locum deduci, et non aliter regi, quam cum corporibus illigatæ essent, conceptis verbis affirmavit. Certe Commentariorum in Joan. tomo x111, num. 49, angelos ad hominum Illa autem vel ex eo maxime apparet, quod quas a satus a Deo ordinatos esse dicit, quorum opera cor communi theologorum sensu maxime abhorrentes pus et animə in unum coalescant. Quod autem con visus est amplecti sententias, iisdem ex adverso tra objici potest, manibus Dei fictum se et forma contrarias quasdam proposuit. Ac de angelis pri- tum agnoscere Davidem psalm. cxviii, 75, et Jere mum in hominum tutelam deputatis, tanta ejus du- miam 1,5, id ita solvit, conditos quidem Alos a Deo,. bitatio est, ut statuere minime possit, quemadmo- sed angelorum ministerio et ope; quemadmodum dum diximus, an ab ortu, an a baptismo hominum lex dicitur ordinata per angelos, licet auctorem curam suscipiant. Nec absque dubitatione tradit Deum habeat. Hanc quoque obducit responsionem; angelos nobis regendis delegatos, eosdem nobiscum quos sibi Deus peculiariter destinavit, Jobum pula. in fide facere progressus. Incertus similiter est ani- Davidem et Jeremiam, a Deo ipso fuisse factos; mi, angelusne homini, homone angelo salutem pro- reliquos vero ab iis angelis quibus forte obtigerunt. curet et conciliet. Nihilo magis sibi constat, cum Quo referri jubet illud Genes. 1, 26: ‹ Faciamus justos ipsos a Christo, qui vero in pietate inferiores hominem ad imaginem et similitudinem nostram; › sunt ab angelis custodiri decernit, sicut a nobis et illud Genes. x1, 7: ‹ Venite, descendamus, et con observatum est: cunctis quippe alias angelorum lu- fundamus ibi linguam eorum; Deo nempe sic an telam assignat. Neminem angelorum præsidio carere gelos hominibus tuendis praefectos alloquente. Tomo. docet aliquando; solis illud aliquando Christianis vero xıx in Joan., num. 4, ex hoc Lucæ "; «Stulte, concedit. Tam constantein nonnunquam fingit stipa- bac nocte animam tuam repetunt a te, › hominum tionem angelorum, ut quos in hoc mundo regendos omnium animas a Quxaywyols quibusdan, qui ani susceperint, iisden in futuro præesse minime desi- mis ipsis præstantiores sunt, assumi tradit, atque. nant at contra homines sibi in custodiam traditos hujus fuxaywylaç immunem fuisse solum Christum eripere invicem, et ad se transferre nonnunquam Jesum, cui reliqui omnes etiam patriarchæ, prophe augelos docuit. Quod si recte ergo et ex æquo cum tæ et apostoli fuere obnoxii. Assumptas autem ab Origene agere velimus; quidquid in re obscura, angelis custodiæ illarum, dum in corpore essent, nec ullis Ecclesiæ sanctionibus determinata propo- deputatis animas, in judicium ab illis ipsis eductum suit, velut ab homine, non tam certum aliquid iri scribit homil. in Num. 11, nuin. 4, et 20, num. pronuntiante, quam veritatis studio incerta expen- 4. Nec in judicium solum, sed in suppliciis etiam, dente profectum accipiemus. Neutiquam vero Anti- vel gloriæ destinatum locuin. ‹ Mortuus est, › in 47 Luc. XII, 20.

ORIGENIANORUM LIB. II, CAP. II, QUÆST. VI. nonnullos, reconditum aliquid latere dicit Hiero- vel sancti, qui cum Christo sunt, agunt aliquid, et nymus, ‹ quod capti pariter et vincti in vallem banc adducti sint lacrymarumi. › Quæ cum inter posita nulla confutatione vel censura scripsissel, Rufivi vexationibus et querelis patuerunt. Verum hujus criminis accusatione absolvere sese conatur Apolog. 1 advers. Rufin., cap. 5 et 6, idemque in Ragnum crimen obscure regerit Apolog. lib. 11, cap. 2 et 4, et lib. 11, cap. 8 et 9. Sed notabile est in primis quod ait cap. 6 Apolog. 1; ‹ Vinctam dici animam corpore, donec ad Christum redeat, et in resurrectionis gloria corruptivuni et mortale cor pus, incorruptione et immortalitate commutet, non absurdæ intelligentiæ est. Anonymus ille apud Pho lium cod. cxvii qui Origenis defensionem suscepit, Scripturæ sacræ, Patruinque suffragiis errorem bunc ultro propugnare satagit, nedum illius expro brationem ab Origene prohibeat. Ab eo sane non plane alienum fuisse Philastrium crediderim; post quam enim hæc disseruit hær. 51: Alia est hæ resis quæ dicit hominis animam non factam a Deo appellari aniniam, sed ante, inquit, intellectus vo cabatur, et erat in cœlo: postea autem quia ter rena desideravit, discessisse eam de cœlo, et ex eo eam animam nuncupatam arbitrantur; quæ peni tus Origeniana sunt. Mentem suam deinde prodit his verbis: ‹ Ignorantes quod in principio facta a Deo, et creata post angelos anima est appellata a Domino, hocque nomen proprietatis accepit a Deo, ut anima, non intellectus vocaretur. Atque hæc Scripturæ postmodum testificationibus comprobat. Denique vitio dat Tertulliano Augustinus lib. De hæres. ad Quodvultdeum,,quod animas hominum nequam post obitum in dæmones converti asserue rit. Quamobrem Domitianus Galata, Ancyranus episcopus, in epistola ad Vigilium papam, adversus Origenis hostes hæc conqueritur, referente Facundo lib. IV, cap. 4: Prosiluerunt ad anathematizandos sanctissimos et gloriosissimos doctores, sub occa sione eorum quæ de præexsistentia et restitutione mota sunt, dogmatum, sub specie quidem Origenis, omnes autem qui ante euin, et post eum fuerunt, sanctos anathematizantes. ▸ XI. Nempe de animæ origine ac sorte nihil adhuc fuerat ab Ecclesia decretum. De anima vero, ait Origenes in proœm. lib. Пɛpì àpyŵr, num. 5, ‹ utrum ex seminis traduce ducatur, ita ut ratio ipsius, vel substantia inserta ipsis seminibus corpo ralibus habeatur; an vero aliud habeat initium et hoc ipsum initium, si genitum est, aut non geni. tum; vel certe si intrinsecus corpori inditur, necne, non satis manifesta prædicatione distinguitur;» qui locus profertur in supposititio dialogo sub llierony mi et Augustini nomine, qui habetur inter spuria Hieronymi; et in opere De deitate et incarnatione Verbi ad Januarium, qui tomo Augustini quarto subnectitur lib. 1, cap. 2, et profertur utrobique ipsis Rufini verbis. Idem in Epist. ad Rom. lib. 11, num. 4, pag. 479: ‹ Si etiam extra corpus positi laborant pro nobis að similitudinem angelorum, qui salutis nostræ ministeria procurant; vel rur sum peccatores etiam ipsi extra corpus positi agunt aliquid secundum propositum mentis suæ,' ad angelorum nihilominus similitudinem sinistro rum, cum quibus et in æternum ignem mittendi dicuntur a Christo: habeatur et hoc quoque inter occulta Dei, nec chartulæ committenda mysteria. › Quin et lib. 11 in Cantic. canticor., pag. 58, auimam unamquamque in sua ipsius cognitione comparan da eniti debere sanciens, varias super ea ac con trarias enumerat opiniones, quas discutere ac ven tilare animam jubet, et in verisimilioribus acquie scere. Sic autem eas animæ expendendas dedit, ut in utramque partem de illis disputare, et rationi magis consentaneas eligere hoc tempore licuisse videatur. Hinc libro 11 Пɛpl àpġŵr, cap. 8, post quam multis disseruit de anima, et excussa a no bis superius placita proposuit, subjicit illud tan dem, num. 4: ‹ Verumtamen quod diximus, men tem in animam verti, vel si qua alia in hoc viden tur aspicere, discutiat apud se qui legit diligentins, et pertractet: a nobis tamen non putentur velut dogmata esse prolata, sed tractandi more ac re quirendi esse discussa; › et paulo post, nuin. 5 ‹ Hæc prout potuimus de rationabili anima discu tienda magis a legentibus, quain statuta ac definita protulimus. › Atque hæc est summa defensionis Pamphili. Quam ut validius confirmet, aliis fere de rebus tractasse Origenem dicit;.e anima, utpote incertæ originis, et parum compertæ naturæ, nibil scripsisse. Tum ex libro in Epistolam ad Titum il lustrem adducit Origenis locum, quo exemplum eorum afferens quæ apostolicis traditionibus nequa quam determinata, absque hæreseos nota poterant vel respui vel admitti, quæstionem proponit de anima: ‹ Cum de ea, inquit, neque quod ex semi nis traduce ducatur, neque quod honorabilior et antiquior corporum courpage sit, tradiderit eccle siastica regula; quorum alterutri qui fuissent as sensi, velut novis studentes rebus in suspicionem venisse dicit; at eos temeritatis damnat, qui hac quemquam de causa suspectum haberent. Ad hæc adjicit Pamphilus alias de anima opiniones Orige niana longe absurdiores esse et ineptiores: inter quas priore eam loco ponit, quæ catholicæ Ecclesiæ sanctionibus hodie recepta est. Addit deinde haud quaquam damnandum esse Origenem, cum ea ser vaverit quæ tunc super ea quæstione servanda præ ceperat Ecclesia, animas nimirum ejusdem esse substantiæ, immortales, rationis participes, libero præeditas arbitrio, a Deo conditas. Subjungit deni que: ‹ Quando autem factæ sint, olim simul, an nunc per singulos nascentium, quid periculi est alterutrum e duobus opinari?» Quid quod Orige nes, tom. II in Joan., num. 24, animarum □po Urapy universali opinione approbatam dicit? tày d½, inquit, xpx=7 ó xabólov mzpi Çuxñs Móyos, w;

quæ sola libertatem infringat, cum eam tamen in- cunm ûit: addit et aliud e lib. vi in Epist. ad Rom. tellexerit Origenes necessitatem, quam tuentur Quibus attexemus et illud e lib. ш Пɛpt åpxŵr, cap. 3, num. 4: «Boni vero spiritus recepit quis energiam, id est inoperationem, cum movetur et provocatur að bona, et inspiratur ad cœlestia vel divina: sicut sancti angeli et ipse Deus inoperaios est in prophetis, suggestionibus sanctis ad meliora provocans et cohorians; ita sane ut maneret in ar bitrio hominis ac judicio, si sequi velit aut nolit ad cœlestia et divina provocantem. › Sed quid his colligendis immoramur, cum plura etiam conges serit Jansenius tom. I, lib. vi, cap. 15, ut osten deret in indifferentia ad bonum et malum, citra ullam necessitatem, liberi arbitrii naturam ab Ori gene fuisse collocatam? ‹ Gravissime, inquit, fuisse reprehensos ab Augustino Pelagianos propter il laın inamissibilem et quasi essentialem in omni statu liberi arbitrii indifferentiam ad bonum et malum, exclusamque alterius partis necessitatem, ex iis quæ libro secundo dicimus intelligi potest hæc est enim totius Pelagianæ structuræ basis pene præcipua. Sed illam Origenes omnibus nu meris absolutam tradidit. Usque adeo namque phi losophicæ istius libertatis admirator et indifferen tiæ ad bonum et malum patronus fuit, ut illa sublata brutis aut lapidibus hominem accensen dum esse decerneret. › Idem quoque Origeni su perius exprobraverat tom. I, lib. 11, cap. 4 et 5. Quod si igitur ab eo profecta est hæc opinio de natura libertatis posita in indifferentia ad bonum vel malum, exclusa alterins partis necessitate, quo modo idem ille Origenes necessitatemi voluntarian et simplicem cum libertate conjungere potuit? ‹ qui steHarum cursum, et motus, causam dicunt humanorum esse gestorum:» non cogentem autem necessitatem, sed simplicem et voluntariam actibus humanis inferebant astrologi; necessitatem ergo simplicem et voluntariam hoc loco Origenes liber tati opposuit. Pari responsione parem Origenis lo cum cum præcedenti objectum sustinebis. En illum e libro vi in Epist. ad Rom., num. 3: «Constat ergo ex his verbis, quibus Paulus dicit: Quia cui exhibetis vos servos ad obediendum, servi estis cui obedistis, sive peccati, sive justitiæ *, quia sponte mostra ipsi nos exhibemus, nullo cogente, vel peccato servire, vel justitiæ per obedientiam n10 stram: et ideo semper horum meminisse debemus, ne inanes querelas in peccati excusatione profera mus, quod diabolus fecerit ut peccaremus, aut naturæ necessitas, aut fatalis conditio, aut cursus astrorum efficiat. › Coactio itidem ea intelligenda hic est, quam fatalis conditio, astrorumve cursus efficit; quæ nihil sane aliud est, quam necessitas simplex, et voluntate conjuncta. Hanc responsio nem a Dionysio Petavio lib. 111 De opific. sex dier. adversus Jansenii petitiones oppositam eo libentius usurpamus, quod quæcunque fere de libero arbi trio sparsim tradidit Origenes, ea fere adversus Valentinianos, Marcionitas, aliosque bæreticos, fatuni, aptamque ex sideribus necessitatem propu gnantes proposuerit. In suam quoque sententiam trabere poterat Jansenius ulud Origenis e lib. 1 in Epist. ad Rom. num. 18, ubi posita anima quasi in bivio carnem inter et spiritum, et utriusque viæ fautores angelos, ait: «Non enim vi res agi tur, neque necessitate in alteram partem anima declinatur: › sed pulchre intelligebat Jansenius ex sequentibus explicationem suam labefactatum iri. Talia hæc sunt: ‹ Alioquin nec culpa ei, nec vir tus posset ascribi; nec boni electio præmium, nec declinatio mali supplicium mereretur: sed serva tur ei in omnibus libertas sui arbitrii, ut in quod cunque voluerit ipsa declinet, sicut scriptum est”; Ecce posui ante faciem tuam vitam et mortem, et ignem et aquam: nam si alterutram eligere potest partem anima, neutri certe ulla necessitate finxisse hominem hodie nascentem, parique justi addicitur. Responsionis suæ confirmandæ, et Ori genianæ sententiæ apertius etiam declarandæ gra tia, aliquot addit Petavius ejus testimonia ex hom. 20 in Num., quibus vocante licet et pelliciente in teriore gratia nullam nobis imponi necessitatem, sed in contraria ferri voluntatem posse perspi 58 Rom. vi, 16. Eccli. xv, 17, 18. Attamen si perfricare velimus frontem, el Origenem quovis periculo defendere, hanc adhibere poterimus exceptionem, etc. Non magnopere sibi perfricanda frons est: ipse enim Origenes expres sis verbis exceptionem hanc adhibet lib. III, in Epist. ad Rom., cap. 3, ad hæc verba: Omnes de clinaverunt, simul inutiles facti sunt (Psal. XIII, 3). ‹ Mihi videtur, inquit, quod non dicitur de IV. Verum ut in definienda arbitrii humani li bertate rectum iter tenuit Origenes, non itidem in distinguenda naturæ integræ, ac naturæ lapsæ li bertate satis adhibuit examinis et cautionis; nul libi quippe discrimen ullum inter utramque liber tatem ab eo adhibitum reperias, et sæpe naturæ cuilibet, quæ rationis compos sit, quemcunque de mum ordinem adepta sit, æqualem tribuit liberi arbitrii facultatem, et irsum, ut supra dictum est. Atque is unus fuit e præcipuis Pelagianorum er roribus, paribus liberi arbitrii viribus pollentem tia, sapientia, aliisque instructum dotibus, qualis a Deo conditus fuit Adamus. Attamen si per fricare velimus frontem, et Origenem periculo quovis defendere, hanc adhibere poterimus ex ceptionem; quamvis humanæ vires libertatis per. Adami lapsum infractæ ac debilitatæ sint, nald clinasse, nisi is qui aliquando in via recta stetit Unde apparet primum illud naturæ rationabilis opus, quod a Deo factum est, fuisse rectum, el in via recta Creatoris ipsius munere collocatum. Sed quia ab hac ad lævam peccati iter detoṛsit, merita nunc dicitur declinasse: sicut exemplo est primus homo Adamı, qui de paradisi via recta male suasus fraude serpentis ad pravas et tortuosas mortalis

ORIGENIANORUM LIB. II, CAP. II, QUEST. VII. ram tamen ipsam libertatis illlus suam servasse bus, vel ad bonos se erigit, gratiæ divinæ adju integritatem; nec ullam proinde signatam esse ab Origene distinctionem inter libertatem quæ Adami præcessit lapsum, et quæ consecuta est, quod ad puram respiceret libertatis naturam, non ad ro bur ipsius et potestatem. V. Ex hac Origenis sententia de indifferenti ho minis ad bonum vel malum propensione aptum il Jud est et consequens, hominem hac instructum fa cultate, gratiæ modo ponatur auxilium, pravis cupiditatibus posse obsistere, vel parere, et virtu tem vel respuere, vel amplectì. Evidens igitur ratio est, › inquit lib. 111 Пɛpl àpxŵr, cap. 2, num. 2, ‹ quia sicut in bonis rebus humanum proposi tum solum per seipsum imperfectum est ad con summationem boni; adjutorio namque divino ad perfecta quæque perducitur: ita etíam in contra riis initia quædam, et velut quædam semina pec catorum ab his rebus quæ in usu naturaliter ha bentur, accipimus, etc. Tum sub finem capitis num. 4: ‹ Nihil aliud putandum est accidere nobis ex ipsis quæ cordi nostro suggeruntur bonis vel malis, nisi commotionem solam, et incitamentum provocans nos vel ad bona vel ad mala. Possibile autem nobls est, cum maligna virtus nos cœpe rit ad malum incitare, abjicere a nobis pravas sug gestiones, et resistere suasionibus pessimis, et ni hil prorsus culpabiliter gerere. Et rursum possibile est, ut cum nos divina virtus ad meliora provoca verit, non sequamur, liberi arbitrii potestate in utraque nobis servata. In hæc acriter insurgit Yprensis antistes lib. 11 De Pelag. hær., cap. 4, et lib. 1v, cap. 7, et lib. vi, cap. 4, ubi queritur cen suisse Origenem ‹ animi motibus ad bonum ma lumve nos concitantibus uutu rationis nos adver sari, atque eos ad bona ve! mala gubernari, › me rumque ait doctrinam hanc esse Pelagianismum. Si vel animumɔ posse ad bonum per se moveri, ab、 que prævio gratiæ Dei incitamento; vel impel lenti nos ad malum libidini per se posse obsistere, etiam gratiæ juvantis ope destitutum voluit Orige nes: damnandus quidem error ille est. Sin vero gratiæ impulsum adjunxit et auxilium, utrobique culpa caret; nam in motus animi malos, quos con cupiscentia gignit, et bonos, quos educit gratia, imperium tenet libera voluntas, et vel malis ob temperat, propriis illuc et nativis inclinata nuti Go Galat. V, vitæ semitas declinavit. Consequenter ergo omnes qui ex ipsius successione in hunc mundum ve niunt, declinaverunt, et simul cum ipso inutiles facti sunt.» Vides statum naturæ integræ a statu naturæ lapsæ accurate distinctuin. Luculentior ad huc exstat locus alter in lib. iv Comment. in Cant. canticor., pag. 88, ad hæc verba: Vineæ florentes dederunt odorem suum; (Cant. 11, 13). ‹ Non sine causa, inquit, puto quod non dixerit: Odorem de derunt sed, odorem suum; ut ostenderet inesse cuique animæ vim possibilitatis et arbitrii liber tatem, qua possit agere omne quod bonum est. Sed quia hoc naturæ bonum prævaricationis oc casione decerptum, vel ad ignominiam, vel lasci mentis roborata. Utrum vero senserit Origenes, si quis ex me quærat, bona fide responderim gratiæ auxilium admisisse illum, non vero prævium inci tamentum, ut pluribus infra disseram: «In rebus bonis, inquit, humanum propositum solum per se ipsum imperfectum est ad consummationem boni; adjutorio namque divino ad perfecta quæque per ducitur. Addidisset, et excitatur, bene res habe ret: cum ex liquido synodi Tridentinæ decreto, sess. 6, cap. 5, et can. 4, ratum sit excitanti atque adjuvanti gratiæ Dei libere hominem assentiri et cooperari, nec ipsum nihil agere, cum inspiratio. nem illam recipit, quippe qui illam et abjicere possit. VI. Capite quoque quinto libri secundi De Pelag. hær., hæc Origenis lib. 1 in Epist. ad Rom., num. 18, impugnat Jansenius: Frequenter in Scripturis in venimus, et a nobis sæpe dissertum est, quod homo spiritus, et corpus, et anima esse dicatur: verum cum dicitur quia caro concupiscit adversus spiritum, spiritus autemɩ adversus carnem *0, media procul du bio ponitur anima, quæ vel desideriis spiritus acquiescat, vel ad carnis concupiscentias incline tur. › Dolet Jansenio quod spiritum illum, adver sus quem concupiscit caro, ‹ vocet, non more ca tholico Spiritum sanctum, sed Pelagiano legem na turæ, quam mentibus Spiritu Dei vivi ex institu tione, ut ipse loqui solet, Creatoris impressam gerimus › (verba ipsius sunt) • et quæ (verba sunt Origenis lib. 11 in Epist. ad Rom., num. 9, et lib. vı, num. 8) in hominum cordibus scripta est, non atramento, sed Spiritu Dei vivi; quæ docet unumquemque quid agendum sit, quid cavendum, et per quam cognoscit homo peccatum suum; quæ que hominibus suadet, ne homicidium, ne adulte rium faciant, ne furentur, ne falsum testimonium dicant, ut honorent patrem et matrem, et horum similia; fortassis et quod Deus unus creator sit omnium; › juxta illud Pauli Rom. 11, 14, 15: ‹ Cum enim gentes quæ legen non habent, naturaliter quæ legis sunt faciunt, hi legem non habentes, ipsi sibi sunt lex: qui ostendunt opus legis scri plum in cordibus suis, testimonium reddente illis conscientia ipsorum, et inter se invicem cogitatio nibus accusantibus, aut etiam defendentibus. > Se mina præterea illa bonitatis a natura hominum viam fuerat inflexum, ubi per gratiam reparatur, et per doctrinam Verbi Dei restituitur, odorem red dit sine dubio illum quem primus conditor Deus indiderat, sed peccati culpa subtraxerat. › Eam dem ergo ante et post Adami lapsum agnoscit Origenes liberi arbitrii naturam, sed non easdem vires nec par robur ad bonum assequendum. Hinc sequitur ipsum hominis lapsi libertatem non in indifferenti ad bonum vel malum propensione col locasse, sed in indifferenti bene vel male agendi potestate. Aliud est polestas, aliud propensio; ea dem est in quolibet statu juxta Origenem bene vel male agendi potestas, sed non eadem parque ad bonum propensio.

mentibus insita, quæ proxime allatis astruit te- tor cogitationum et intentionum cordis. › In qui stimoniis Origenes, plane rejicit Jansenius locis bus non aliter sumi spiritus potest, quain pro supra indicatis, sed præcipue tom. I, lib. IV, anima, vel animæ frepovɩxy, quo modo Origenes eap. 7. intellexit. Certum est hæc Pauli verba Gal. v, 17, ‹ Caro enim concupiscit adversus spiritum; spiritus antem adversus carnem, › ad Spiritum sanctum a Patri bus plerisque referri; at certum quoque est plures etiam superiorem illam animæ partem, quam fyɛ povixóv appellant, spiritus appellatione hic signifi catam voluisse. Multos proferrem, si numero pil gnandum esset, sed unus omni exceptione major adducetur Augustinus. Is lib. 11 De Genesi contra Manichæos, cap. 11, conjugium Adami et Evæ ima ginem esse dicit spiritualis illius conjugii, quod ra tionalem hominis partem animali colligat; tum ait ‹ Deinde ut quisque huic suæ parti recte domine tur, et fiat quasi conjugalis in seipso, ut caro non concupiscat adversus spiritum, sed spiritui subju getur, id est, concupiscentia carnalis non adverse tur rationi, sed potius obtemperando desinat esse carnalis, opus habet perfecta sapientia. Trahit hæc in eumdem sensum lib. 1 De doctrina Christi, cap. 24, et lib. ■ De Genesi ad litter., cap. 12. Verba propter prolixitatem non repeto. Prorsus vero 'Op:yavixwg, in Lxxxit quæstionib., quæst. 70 ‹ Caro concupiscit adversus spiritum, et spiritus adversus carnem. Hæc enim invicem sibi resistunt et adversantur, ut non quæcunque vultis, illa fa ciatis. Fit ergo per sanctificationem perfectam, ut omnis carnalis appetitus spiritui nostro illumi nato et vivificato, id est, bonæ voluntati subjicia tur. ▸ VII. Ex his efficitur inferiorem animæ partem, quæ anima simpliciter appellatur (ut superior, spiritus), mediam esse quodammodo spiritum inter et carnein; hoc est spiritus inter suasiones, et car nis incentiva. Cum dicitur, inquit Origenes lib. 1 in Epist. ad Rom., num. 18, quia caro con cupiscit adversus spiritum, spiritus autem adversus carnem ", media procul dubio ponitur anima, quæ vel desideriis spiritus acquiescat, vel ad carnis concupiscentias inclinetur. Quibus addit, ac va riis Scripturæ locis probat, utriusque viæ, lum ejus quæ carnis est, tum ejus quæ spiritus, mon stratores et fautores angelos assistere hominibus, Christumque ipsum viam spiritus hominibus quasi sternere: • Favet et ipse Dominus, Inquit, quippe qui etiam animam suam ponit pro ovibus suis. Sed ex utraque parte favoris disciplina servatur. Non enim vi res agitur, neque necessitate in alteram partem anima declinatur: alioquin nec culpa ei, nec virtus posset ascribi; nec boni electio præ mium, nec declinatio mali supplicium mereretur; sed servatur ei in omnibus libertas arbitrii, ut in quod voluerit ipsa declinet, sicut scriptum est Ecce posui ante faciem tuam vitam el mortem, et ignem et aquam. Nec minus clare idem exprimit lib. 111 Пept apxar, cap. 4, num. 2. Arguit hæc quoque erroris Jansenius tom. I, lib. ¡t, cap. 5: ‹ Neque vero, inquit, Pelagii tan tum, Cassiani atque Origenis fuit ista de affectibns naturalibus bonis ac malis ex lege naturali atque carne prodeuntibus, ac de anima inter utrosque media istius apostolici loci expositio, sed omnium omnino Pelagianorum, quorum scripta videre po tui. › Sic tamen Hieronymus in Epist. ad Gal. v, 17: ‹ Caro præsentibus delectatur et brevibus; spiritus perpetuis et futuris. Inter hoc jurgium me dia anima consistit, habens quidem in sua potestate bonum et malum; velle et nolle; › et paulo post ‹ Quod ut manifestius fiat, aliquod sumamus exem plum: caro, terra; anima, aurum; spiritus, ignis Sed quid Augustini auctoritatem præteximus, ut spiritum illum carnis adversarium sæpe pro animæ Yeμovix, vel ipsa certe anima sumi probemus, cum id tot Scripturæ locis confici possit? velut illo Matth. xxvi, 41: ‹ Spiritus quidem promptus est, caro autem infirma;» et illo 1 Cor. v, 5: • Ego judicavi tradere hujusmodi Satanæ in interitum carnis, ut spiritus salvus sit in die Domini nostri Jesu Christi; et illo II Cor. vit, 1: ‹ Mundemus nos ab omni inquinamento carnis et spiritus; › el illo Ephes. iv, 20-23: Vos autem non ita didicistis Christum, si tamen illum audistis, et in ipso edocti vocetur. Quandiu aurum fuerit in terra perdit vo estis, sicut est veritas in Jesu. Deponere vos se cundum pristinam conversationem veterem homi nem, qui corrumpitur secundum desideria erroris. Renovamini autem spiritu mentis vestræ, et induite novum hominem; et illo I Thessal. v, 23 autein Deus pacis sanctificet vos per omnia: ut in teger spiritus vester, et anima, et corpus sine que rela in adventu Domini nostri Jesu Christi serve tur; et illo Hebr. 1v, 12: ‹ Vivus est enim sermo Dei et efficax, et penetrabilior omni gladio ancipiti et pertingens usque ad divisionem animæ et spiri tus, compagum quoque ac medullarum, et discre Galat. v, 17. Eccli. Y, 17. Ipse cabulum suum, et a terra cui commistum est, ap pellatur. Cum vero separatum ab humo, auri et speciem et nomen acceperit, aurum quidem dicitur, sed necdum probatum. Sl autem per ignem ex coctum fuerit et probatum, tunc auri splendorem, et ornatus sui accipit dignitatem. Ita et anima in ter humanum et ignem, hoc est inter carnem spi ritumque consistens, quando se tradiderit carui, caro dicitur; quando spiritui, spiritus appellatur. › Sic et Augustinus lib. x De Genes. ad litter., cap. 12, animam tanquam in medio positam, non nunquam a carne ad vitia deprimi, nonnunquam- 3

ORIGENIANORUM LIB. II, CAP. II, QUÆST. VII. spiritu ad virtutem erigi scribit. Sicut autem ad disse homini omnes affectus, omnesque motus qui utramque partem, virtutem et vitium, allicere nos bonos ac malos angelos dixit Origenes lib. 1 in Epist. ad Rom., num. 18, hinc interpretans Pauli locum qui habetur Gal. v, 17, ita postquam in ea dem Pauli verba Angustinus ea disseruit quæ supra attulimus e LXXXIII Quæstionibus, quæst. 70, addit deinde Nunc quandiu est in nobis quod resistat bonæ voluntati, auxilio Dei per bonos homines et bonos angelos indigemus, ut donec sanetur vulnus nostrum, non ita molestet, ut perimat etiam bonam voluntatem. › Atque hæc tam diserte apud Augu stinuin expressa cur in Origene Pelagianismi insi mulaverit Jansenius, tot annos in Augustini lectione tractatus, mirun) sane est. VHI. Nunc vero propter assertos affectus bonos et malos ex carne naturaliter prodeuntes, jurene venerit in crimen Origenes, anquiramus. Ac de malis quidein controversia nulla est; de bunis tantum contenditur. Quod antequain disputare or diamur, dicendum est Janseniuin, non hoc solum loco quem diximus, sed signantius etiam toin. I, lib. vt, cap. 14, vim illam, sive ut ipse loquitur, sufficientiam legis naturalis impugnare; quam ut ab Origene creditam et defensam fuisse clarius pro bet, hæc ejus verba recitat e lib. 11 in Epist. ad Rom., num. 7, pag. 484: ‹ Potest fieri, ut vel ex his qui in lege sunt, si quis persuasione quidem com muni Christo non credit, operetur tamen quod bo pum est, justitiam teneat, misericordiam diligat, castitatem et continentiam servet, modestiam leni. tatemque custodiat, atque omne opus bonum ope retur; hic, etiamsi vitam non habet æternam quia credens soli vero Deo, non credidit et Filio ejus Jesu Christo, quem misit; tamen gloria ope ruin ejus, el pax et honor poterit non perire. › Atque ea sane nuspiam ad eos referuntur, qui sunt sub lege naturæ, sed ad Judæos qui regebantur Mosaicis legibus, a quibus absterrebantur a viliis, ad virtutem incendebantur. Sequentia vero ad ethni cos naturæ solum legein servantes pertinent; ‹ Sed et Græcus, id est gentilis, si cum legem non habeat, ipse sibi est lex, ostendens opus Jegis in corde suo et naturali ratione immotus, sicut videmos nonnul los în gentibus, vel justitiam teneat, vel castitatem servet, vel prudentiani, temperantiam, modestiam que custodiat; iste licet alienus vita videatur æterna, quia non credit Christo, et intrare non pos sit in regnum cœlorum quia renatus non est ex aqua et spiritu, videtur tamen quod per hæc quæ dicuntur ab Apostolo, bonorum operum gloriam, et honorem, et pacein perdere penitus non possit. › Pluribus deinde argumentum idem expendit. Refel lit quoque Jansenius cum superioribus alterumn locum Adamantii, qui non sine cautione sane tractandus est. ‹ Iuvenietur quidem Deus, › inquit Origenes lib. in in Epist. ad Rom., num. 6, ‹ de * Rom. 11, 13. bus ad virtutem niti possit et progredi: insuper etiam vim rationis inseruisse, qua agnosceret quid deberet agere, quid cavere. Hæc.ergo invenitur Deus communiter omnibus hominibus præstitisse. Sed si his acceptis homo neglexerit iter virtutis incedere, cui ex Deo nihil defuit, invenitur ipse defuisse iis quæ a Deo data sunt sibi. › Hæc quam vis Pelagianismum sapiant, genuinam tamen expo sitionem, eamque orthodoxam recipere possudi, vel intelligendo gratiam homini datam a Deo, quæ gratia ad salutem adipiscendam sufficiat; vel intel ligendo legem naturæ, cujus ope etiam ethnici ad virtutes morales niti possunt; non ad eas quæ quidquam conferant ad salutem hic enim gravis esset error, cui sine crimine patrocinari non ŀ¦ ceret. IX. Corte aliquod boni genus ex vi natnræ oriri posse sanctorum Patrum magna pars opinata est, sed Augustinus præsertim, cujus in hujusmodi quæ stionibus præcipua auctoritas est. Sic ille libre De spiritu et littera, cap. 27: «Si autem hi qui natu raliter quæ legis sunt faciunt, nondum sant habendi in numero eorum quos Christi justificat gratia, sed in eorum potius, quorum etiam impiorum, nec Deum verum veraciter justeque colentium, quædam tamen facta vel legimus, vel novimus, vet audimus, quæ secundum justitiæ regulam non solum vitu perare non possumus, verum etiam merito recta que laudamus: quanquam si discutiatur quo ille Hant, vix inveniuntur, quæ justitiæ debitam laudein defensionemve mereantur. › Capite deinde sequenti scribit non nsque adeo terrenorum affectunm labein animæ humanæ incubuisse, ut non impressa super sint imaginis Dei vestigia, unde præcepta aliqua legis in ipsa etiam impietate exsequi vel sapere înc rito dici possit. Addit postea legem Dei non penitus per peccatum e cordibus nostris erasam, renovari per gratiam. Et postmodum: Nam et ipsi (Judæi) homines erant, et vis illa naturæ inerat eis, qua legitimum aliquid anima rationalis et sentit et fa cit. Tum paulo post, ait parum profuturum in die judicii his naturæ legibus paruisse, nisi forte ad mitiganda supplicia: Sicut enim nou impediunt a vita æterna justum quædam peccata venialia, sine quibus hæc vita non ducitur: sic ad salutem æternam nit:il prosunt impio aliqua bona opera, sine quibus difficillime vita cujuslibet pessimi ho minis invenitur. › Et iterum: Quid ergo hinc Apostolus efficere voluit, quod jactantiam cohibens Judæorum, cum dixisset: Non auditores legis justi sunt apud Deum, sed factores legis justificabuntur ", continuo subjecit de his qui legem non habentes naturaliter quæ legis sunt faciunt, si non illi sunt intelligendi qui pertinent ad gratiam mediatoris, sed illi potius, qui cum Deum verum vera pietate non colant, habent tanien quædam opera bona in

ORIGENIANORUM LIB. II, CAP. II, QUÆST. VI. XI. Postquam de lege naturæ male sensisse Ori- videantur esse bona, tamen operatorem sunm ju genem demonstravit Jansenius tom. 1, lib. vi, cɔp. 14, non saniora opinatum fuisse de lege Mosis co natur ostendere; cui comprobando affert illud e lib. tv in Epist. ad Rom., num. 1, pag. 523: «Ini tium namque justificari a Deo, fides est quæ credit in justificantem. Et hæc fides cum justificata fuerit, tanquam radix imbre suscepto hæret in animæ solo, ut cam per legem Dei excoli cœperit, surgant in ea rami, qui fructus operum ferant.» Subjungit Jan senius: Ecce dogma Pelagii de operanda per legem justitia, dummodo remissio peccatorum per fidem Sata præcesserit. At non hæc ad legem Mosis pe culiariter pertinent, sed ad opera tantum bona sive Judæorum, sive ethnicorum, quæ sine fide inania sunt. Ait ergo initium justificationis fidem esse quæ credit in! Deum; quæ fides, quasi dispositio ad justificationem acquirendam, cum justitiam appre henderit, ut loquuntur, atque ita justificata fuerit a Deo; cumque justitiæ imbre, sic tanquam radix ali qua, perpluta fuerit, tunc ipsa fides atque ipsa justi tia animæ solo inhærent; sic tamen ut divinæ legis observatione foveri illam et excoli necesse sit ad ferendos operum fructus, qui velut radicis hujus surculi eßorescant. Quæ fidei catholicæ decretis usquequaque consonant, si modo prævium gratiæ excitantis et juvantis subsidium agnoscatur. Verum non id queritur Jansenius: at latere hic causatur dogma Pelagii de operanda per legem justitia, dom modo remissio peccatorum per fidem data præces serit. Dehere quidem a fide justificationem ducere exordium; eamdemque peccata delere, et hic di xisse fatemur Origenem, et recte dixisse pertendi mus: nec in eo opinor Pelagianum illud placitum Jansenius positum esse voluit, sed in dogmate de operanda per legem justitia, quod Pelagianuin esse agnoscimus, sed ab hoc Origenis loco longe procul abesse pugnamus. Quomodo enim operandam sensit per legem justitiam, qui justificationem legis obser vationi prævertere debere dixit? Per legem Dei, hoc est bona opera, justitiam quidem excolendam sanxit, neutiquam vero per legem justitiam com parari credidit. Hæc licet perspicua, aliis tamen Origenis ejusdem testimoniis firmari possunt. ‹ Ex quibus omnibus, inquit lib. ut in Epist. ad Rom., uuin. 9, pag. 517, claret quod recte arbitratur Apostolus "justificari hominem per fidem sine operibus legis. Sed fortassis hæc aliquis audiens resolvatur, et bene agendi negligentiam càpiat, si quidem ad justificandum fides sola sufficiat. Ad quem dicemus quia post justificationem si injuste quis agat, sine dubio justificationis gratiam spre vit. Non opera ipsi justitiæ, sed justitiam operibus præposuit. Claríus etiam quod jacet paulo inferius Ubi vero fides non est quæ credentem justificet, etiam si opera quis habeat ex lege, tamen quia non sunt ædificata supra fundamentum fidei, quamvis et stificare non possunt, quod eis deest fides, quæ est signaculum eorum qui justificantur a Deo; quod libro sequente, num. 1, pag. 521: ‹ Propterea ergo et in alio Scripturæ loco " dicitur de Abra ham, quod ex operibus fidei justificatus sit; quia certum est eum qui vere credit, opus fidei et justitiæ, et totius bonitatis operari. Caute vero ista le genda sunt, quæ disserit in lib. 1:1, num. 10, pag. 519: ‹ Quod si requirat aliquis curiosius, ii qui ex fide justificantur, per quem justificentur;et rursum ii qui per fidem justificantur, ex quo justificentur licet fortassis multa in hoc curiositas videatur, la men convenienter dicere possumus, quod qui ex fide justificantur, initio ex fide sumpio, per adimple tionem bonorum operum consummantur; et qui per fidem justificantur, a bonis operibus exorsi, per fidem summam perfectionis accipiunt. › Quæ ta men ferri poterunt, si ita intelligantur, justifica tioni præire quidem posse opera bona, sed non ejus modi, quæ ad hanc apprehendendam conferant quidquam; qualia sunt opera illa quæ lege naturali suadente perficiuntur. Pergit ostendere Jansenius tom. I, lib. vi, cap. 14, parum sana fuisse Origenis de lege Moysis placita, ut qui per eam peccatum fuisse imminutum ac re strictum crediderit, contra hoc Apostoli proniin tiatum: ‹ Lex autem subintravit, ut abundaret de lictum”;» atque hæc placita Pelagii et Juliani do ctrinæ scribit esse consentanea, in iisque fuisse ab Augustino profligata et confossa. Non ego sane usque adeo Origenis causæ faveo, ut naturalis legis vires præter æquum prædicatas ab eo fuisse negen; ac illas itidem Mosaicæ legis, quas ita extulit, ae si non peccatum duntaxat prohibuerit ea lex, sed gratiam etiam hominibus ad vincendum illud contu lerit, ac si per illam non cognitio solum peccati, sed etiam sanatio contigerit; ac si non ad priora peccatorum genera, quæ præcesserant legem, præ varicatio præterea accesserit, quæ prævaricatio nist lege lata esse non potest; ac si non nitentibus in vetitum hominibus, concupiscentia lege frenata cre verit; ac si non apparere tantùm cœperit, et depu tari peccatum, sed etiam ablatum fuerit. Dici tamen potest in gratiam Origenis, non peccata per legem absolute dimissa ipsum pronuntiasse, sed ‹ ex parte aliqua; › quia Moyses ex præcepto regis primi sacrificia instituit, quibus certa solemnitate oblatis sicut deceret, remitteretur eis peccatum., Verba sunt Origenis lib. v in Epist. ad Rom., num. 1, pag. 550, ex eo ipso loco quem profert Jansenius. Hæc autem remissio peccatorum quoniam imper fecta erat, et illius umbra quæ merito sanguinis Christi impetratur, idcirco non plene et perfecte, sed ex parte aliqua tyrannidi mortis ac peccati per legem obsisti dixit. Id ipse perspicue significat, cum addit obsistente quantumlibet lege prævaluisse ** Rom. 1, 28. 7 Jacob. 11, 21, 22. "Rom. v, 20.

ORIGENIANORUM LIB. H, GAP. II, QUÆST. VII. saðrum mensaxını varios variosque a Deo recepisse gratiæ modos; hìnèque omnem exstitisse diversita tem, quæ homines, ut aposteli more loquar, discer nit, antequam boni quidquam vel mali egerint, Doctrinæ hujus assertiones et argumenta exstant lib. 1 178pl áprŵr, cap. 7, num. 4, et lib. 111, c. 1, num. 20, 21, 22 (Philocal. cap. 20). Item libri ejusdem tertii cap. 3, num. 5, et lib. vi in Epist. ad Rom., num. 15, 16, 17, et lib. 1x, num. 2, 3. Quæ quoniam fuse jam supra exposaimus quæst. 6, iteram referre nihil attinet. Nonum modo secundi libri De principiis caput relegi velim, in quod dis persas alibi doctrinæ hujus particulas plena manu congessit: nam postquam diversas illas naturas ab hæreticis supra nominatis confictas collectasque coruin rationes confutavit, tum dogma explicat suum, diversitatemque animarum ratione prædita rum ex arbitrii libertate proficisci docet, ex qua diversitate eximia illa totius mundi consonantia di versis constans partibus exorta sit. Hinc injustitiæ nota absolvere Deum putat, inhæsura alioquin illi, si non pro meritis unumquemque, sed pro libitu sno exornet; quæ confirmat deimle exemplo Jacobi et Esau, aliaque in eam sententiam colligit. Adversum hæc aspere, pro eo ac debuit, sese commovit Jansenius tom. 1, lib. VI, cap. 15, et ut divinæ gratiæ penitus contraria merito rejecit. Re jecit et multo ante S. Thomas lib. 11 Contra gentil., cap. 44. Pamphilus tamen in Apologia pro Origene, in eadem fere causa est qua Origenes, si nos Rufini interpretamenta non fallunt; nam ut Origenianam defendat animarum пpoûñapživ, reliquas de animæ origine opiniones absurditatis insimulans, et eam quoque carpit, quam nune Ecclesia propugnat, quæque formatis in utero corporibus animas recens creatas inseri decernit id si sit, injustum føre Deum ait Pamphilus, qui nullius culpæ insontes animas vel cæcis vel debilibus corporibus infundat, vel apnd barbaras gentes vitam ducere jubeat. Vi des labefactatum ac peremptum gratiæ cœlestis auxilium. XHI. At non pro iis duntaxat, quæ recte vel male egerunt animæ, priusquam corporibus nostris illaberentur, diversa eas a Deo gratiæ consequi opinatus est Origenes, sed prout etiam sese in hac vita gesserint, novis gratiæ incrementis cumu lari veusuit; adeo ut quidquid nobis gratiæ largi tur Deus, id libero nostræ voluntatis arbitrio ac ceptum referendum sit, per quod talibus donis digni effecti sumus; nihil autem soli et absoluto *³ Joan. v, 17. ** Isa. LXII, 11. sit etiam perfectus, si in bono elatus fuerit, ejusque causam sibi arroget, nec debitam gloriam ei refe rat qui multo plus ad illud acquirendum et retinen duin contulit,"› Hane human naturæ imbecillita tent sic interdum prædicat Origenes, ut sentire vi 545 sit lluetio præceptis divinis moren geri non pusse. Quæ quidem accusatio quam absurda sit existimare licet vel ex hoc Origenis præclare dicto quo lluetius ad eam firmandam utitur. Nos vero,ɔ Dei consilio relinquatur; atque ita nobis, ut ita di cam, obnoxiam Dei gratiam efficit. Itaque liberì ar bitrii virės quasi nulto egentes gratiæ adminiculo ita deprædicat hom. I in Levit., umm. 11: + Sive ergo spiritalis effectus unus cum Domino spiritus flat; sive per resurrectionis gloriam in angelorum ordineni transeat, recte jain non erit homo: sed unusquisque ipse sibi hoc præstat, ut vel excedat hominis appellationem, vel intra conditionem hujus vocabuli censeatur; › et homil. 4 in Ezech., ul. 3, pag. 357: ‹ Tu vero, honiò, quare non vis àrbitrio te tuo derelictum? Quare ægre fers niti, laborare, contendere, et per bona opera te ipsam causain tuæ Beri salutis? An magis te delectabit dormientem, et in otio constitutum æterna prosperitate requie scere? Pater meus, inquit Dominus Jesus Christus, usque modo operatur, et ego operor”: et tibi displicet operari, qui ad opera natus es? Non vis opus tuum fieri justitiam, sapientiam, castitatem? Non vis opus tuum esse fortitudinem), aliasque vir tutes? › Manifesta quoque illa sunt lib. 1 Mɛpl dp xŵr, cap. 5, num. 5, pag. 68: «Per hoc conse quens est in nobis esse, atque in nostris motibus, ut vel beati et sancti simus, vel per desidiam ac ne gligentiam a beatitudine in malitiam et perditionem vergamus; › atque itidem ista bomil. 35 in Luc., pag. 974 Da ergo operam ut libereris a principe ad quem te trahit adversarius. Da operam ut ha beas sapientiam, justitiam, fortitudinem atque temperantiam: et tunc complebitur: Ecce homo, opera ejus ante faciem suam”; › et hoc quoque lib, ví in Epist. ad Rom., num. 16, pag. 615 Ut boni enim aut mali simus, nostræ voluntatis est: malus autem ad cujusmodi verbera, et bonus ad cujusmodi gloriam destinetur, veluntatis est Dei. Plenis vero buccis eadem illa deblaterat, cap. 1, libri în Пlɛol ápzŵr, quo capite libertateın arbitrii asserendam et propugnandam suscepit: ibi quippe tentationibus obsequi, vel obsistere, in no stra positum esse potestate dicit, nec necessariwın ad id gratiæ subsidium agnoseit; sed quadam tan tum eruditione, quæ salubrio nobis exempla et sanctioris doctrinæ præcepta pro tempore suggéral. XIV. Quod si gratiæ nos egere auxiliis agnoscat aliquando, gratiam solum voluntatis nostræ pedise quam, ad ejusque mutum compositam, et pro meri tis a Deo in homines erogatam; non excitantein, non gratis datam admittit. Velut in cap. 9, num. 2, lib. 11 Hɛpl ȧpyŵr, ait ‹ voluntarios et liberos inquit lib. u in Epist. ad Rom., num. 6, ‹ qui hæc ominia spiritaliter intelligenda esse sentimus, idcirco non auditores, sed factores legis justificandos cre dimas, non legis secundum litteram, quæ utique pro sui impossibilitate non potest habere factorem, sed secundum spiritum, per quem solum lex im pleri poterit. › Vide supra hujus nostræ observa tionis numerum quartum.

sus, qui est II Tim. xx, 21: ‹ In magna autem domo non solum sunt vasa aurea et argentea, sed et li gnea et fictilia, et quædam quidem in honorem, quæ dam autem in contumeliam. Si quis ergo emenda verit se ab istis, erit vas in honorem sanctificatum, et utile Domino ad omne opus bonum paratum. › Id ita accipit num. 20; quasi solis voluntatis nostræ viribus, omni destitutis auxilio, peccatorum sordeş pœnitentia eluere possimus. Quod Pelagianum pror sus est. exstinctis peccatoribus et indignis, ipsum sibi no- ostendimus. Ilſo vero præcipue Pauli videtur abu vum populum creare, et renovare faciem terræ, cum per gratiam Spiritus deponentes veterem ho minem cum actibus suis, in novitate vitæ cœperint ambulare; › quo sensu quippe hæc pronuntiaverit, ipse paulo post patefecit, docens Deum ‹ Spiritu oris sui quæ digna sunt sanctificatione sanctifica re; › deinde subnectit: «Est et alia quoque etiam Spiritus sancti gratia quæ dignis præstatur, miui strata quidem per Christumu, inoperata autem a Pa tre, secundum meritum eorum, qui capaces ejus efficiuntur. Nec quemquani fallant illa ex homil. 4 in Genes., num 7, ubi Christi gratiam solaribus ra diis comparat, eaque mentes nostras illustrari asse rit, nisi cæcitas ¡¡larum impediat; quemadmodum oculis nostris solis lumen admittimus, nisi nostra cæcitate prohibeamur. Recte id quidem, nam et ad explicandos gratiæ effectus eamdem usurpat com parationem Augustinus. Verum in sequentibus se mipelagianizat, cum significans eo nos majori luce collustratum iri, quo propius ad eum accesserimus, Non similiter tamen, inquit, venimus ad eum omnes, sed unusquisque secundum propriam suam virtutem; › nempe accedere ad Christum, vel ab eo recedere, in nostra ponit potestate. Scribit idei tôi, xì in Matth., num. 5 et 6, discipulis naviculam conscendentibus, et deinde mari ac vento jactatis, homines adversis tentationibus oppugnatos signari, qui eas quidem sustinere, et in medium mare pro pria virtute pervenire queant; superiores vero eva dere, et oppositam ripant attingere non valeant, nisi Christi ope subleventur: id est boni quidem initium a nobis esse, finem ac consummationem a Deo. Denique lib. v in Epist. ad Rom., num. 10, pag. 569: ‹ Quamvis enim (libertas arbitrii) sit etiam ista virtus et maneat in natura, tamen tanta charitatis vis est, ut ad se omnia trahat, omnesque sibi societ, vindicetque virtutes; maxime cum cha ritatis causas prior nobis dederit Deus, qui unico Filio suo non pepercit, sed pro nobis omnibus tra didit illum, et cum illo omnia nobis donavit.» Quæ ita quideın sonant, quasi Deum per Filii mor tem charitatis gratiam nobis largitum fuisse velit ante omnem voluntatis motum. At alia longe hic la tet sententia, nimirum Deum per mortem Filii cau sas nobis priorem dedisse, quare ipsum charitate et amore prosequeremur; hanc autem charitatem et amorem a nobis pendere. XV. Unde porro in has opinationes abductus sit, nentiquam ipse dissimulat, sed cap. 1 libri ni Пɛpl dpzŵr varios recitat Scripturæ locos, aliosque mul tos ait silentio sese præterire, unde causam suam confirmari putat. Persuadent illi quidem hominem vitium inter et virtutem, tanquam in bivio posi tum, ad utrumlibet ferri posse, sed ita tamen ut gratiæ, non juvantis solum, sed excitantis etiam subsidium non excludant; quod ab Origene factum * Romo vui, 52. XVI. Adversus ea excandescunt Magdeburgenses cent. 1, cap. 10; excandescit et [prensis præsul, in eaque itidem ut in superiora, stylum suum di strinxit tom. 1, lib. vi, cap. 15, demonstravitque opinionem istam Origenis, ipsum hunc esse erro rem Massiliensium, gratiæ Christi capitalem. Quod ut verum esse concedimus, et jure reprehensum hoc nomine fatemur Origenem, ita præter æquum fuisse culpatum pertendimus, quod de gratia divina disse rens, ‹ ei provocationes libertatis ac suasiones tri buat; › puta lib. 11 Пɛpì ápxŵr, cap. 9, num. 7 Per gratiam vero misericordiæ suæ omnibus pro videt (Deus) atque omnes quibuscunque curari pos sunt remediis hortatur, et provocat ad salutem, › et lib. 111, cap. 2, num. 4: «Nihil aliud putandum est accidere nobis ex ipsis, quæ cordi nostro sugge runtur, bonis vel malis, nisi commotionem solam et incitamentum, provocans nes vel ad bona vel að mala. His addere poterat et illum e lib. 1 operis ejusdem, cap. 8, num. 3: ‹ Benignitas enim Dei, secundum quod se dignum est, provocat omnia, et attrahit ad beatum finem illum, ubi decidit et au fugit omnis dolor, et tristitia, et gemitus.» Verum ecquænam vocum illarum suasionis, incitamenti, provocationis, hortationis, invidia est, quas iisve assimiles Augustinus usurpavit? Verbi gratia in libro De spiritu et littera, cap. 34: ‹ His ergo modis quando Deus agit cum anima rationali, ut ei credat, neque enim credere potest quolibet libero arbitrio, si nulla sit suasio, vel vocatio cui oredat; profecto et ipsum velle credere Deus operatur in homine, et in ompibus misericordia ejus prævenit nos: consen tire autem vocationi Dei, vel ab ea dissentire, sicut dixi, propriæ voluntatis est.» Ubi notanda obiter potestas illa voluntatis ad consentiendum vel dissen tiendum, quam supra tuebamur. Item capite eodem Jam si ad illam profunditatem scrutandam quisquam nos coarctet, cur illi ita suadeatur, ut persuadea tur; illi autem non ita duo sola occurrunt interim, › etc. Quæ pauca de multis seligere satis habuimus. XVII. Modum tandem ponemus huic dissertationi, in Origenis favorem illud iterantes quod supra atti gimus, quæcunque ad declarandam ejus opinionen adduximus e libris a Rufino interpretatis, paruni ipsi præjudicare. Interpolare enim omnia Rufinus, quæcunque suscepit interpretanda eaque præter

bimetipsis Filium Dei, et ostentul habentes; hiec non et ista e cap. 10, vers. 26, 27: ‹ Voluntarie enim peccantibus nobis post acceptam notitiam veritatis, jam non relinquitur pro peccatis hostia; terribilis autem quædam exspectatio judicii.» In de et Novatus in hæresim inductus est. Quam àutem his Pauli locis expositionem adhibuit Philastrius, eamdem Origeniano illi possumus adhibere. Sic illa se habet cap. 88: ‹ Pœnitudinem etiam non exclu dít docendo, sed diversum gradum dignitatis osten dit inter hunc qui integrum custodivit, et illum qui peccavit. Dignitatis est igitur detrimentum in eo qui peccavit, non damnum salutis. Nam si fortiter quis pugnaverit per nartyrium, recipiet pristinam digui tatem; aut si condigne in hoc sæculo vixerit, impe trat quod desiderat adipisci. Nam in ipsa epistola rebaptizatores excludit, non baptismum pœnitentiæ abnegat. › Cæterum consuli velim Sixtum Senen sem lib. vi Biblioth. adnot. 119, et lib. vit, hæres. 8, qui hæc aliaque, cum explicandæ huic Pauli sell tentiæ, tum adversus adductum Origenis testimo nium collegit. cauta temeritate obsistendum. Sic enfm esse posse renovari ad pœnitentiam, rursum crucifigentes sí negaverimus, et hominis libero arbitrio, qui hoc volendo appetit, et Dei virtuti vel misericordiæ, qui htc adjuvando efficit, derogabimus. > Nec satis pro prie idem Hieronymus in proœm. lib. sv Comment. in Jerem., avapaphslav reddidisse videtur, impec cuntiam, id est, non peccare; quod reddendum erat, impeccabilitatem, id est, non posse peccate. Perpe ram quoque scriptum ab eo est proœm. Dialog. ad vers. Pelag.: ‹ Illud autem Origenis proprium est, esse possibile, cum se aliquis ad meliora converte rit, ad tantam fortitudinem pervenire, ut ultra pec care non possit,» pro eo quod scribere debuit, ut ultra non peccare possit. Genuina ergo ea fuit Orige nis sententia, homines omnes peccatis esse obno xios; qui vero acquirendæ virtuti, et delictis expur gantlis dederit operam, et ad perfectionem conscen derit, vitiorum incitamentà propriis viribus pessum dare posse ši velit, ab iisque neutiquam tentari. In quo geminus est error, quod virum perfectum að calcandas peccati blanditias gratiæ præsidio non ègere velit, et quod tentationibus eum minime per celli censeat; cum certum sit vitam hominis certa men esse perpetuum, et Paulo ipsi datum fuisse stimulum carnis. XX. Quemadmodum evectos ad summum virtutis apicem homines peccatis obnoxios non esse defini vit Adamantius; ita asseruisse visus est non posse eos emergere a vitiis, et ad virtutem regredi, ac renovari per pœnitentiam eos, qui post acceptum ac Deo gratiæ divinæ lumen iterum sese peccatis ob ¿trinxerint: Petrum quidem cum Christum ejuran do peccavit, nondum accepisse Spiritum sanctum; nobis vero si eo accepto peccaverimus, neque in hoc sæculo, neque in futuro veniam iri concessum. ‹ Hoc attende, › inquit tract. xxxv in Matth., num. 114, pag. 913, ‹ quoniam ante galli cantum, et ante Spi ritum sanctum, in tempore noctis, profundæ, etiam si frequenter denegaverit quis, vivere potest: quod manifestum est ex eo, quod ter denegavit Petrus. Si autem post galli cantum, vel semel in quocun que periculo constitutus denegaverit quis, impossi bile est eum renovari in pœnitentiam, ut iterum crucifigat sibi Filium Dei. Clemens quidem Ale xandrinum Stromat. lib. 11, iteratam hanc pœnitudi mein qua post conversionem homo peccatis deditus tangitur, esse affirmat quasi quamdam novi peccati meditationem; minime vero ita insanit, ut homini post illam pœnitentiam peccanti nullum ad virtutem regressum patere putet, nec ullum alteri pœniten tiæ locum superesse velit. Nempe eo impulerunt utrumque perperam accepta isthæc ex Epistola ad Ilebræos cap. vi, vers. 4-6; ‹ lmpossibile enim est eos qui semel sunt illuminati, gustaverunt etiam do num cœleste, et participes facti sunt Spiritus san cli. Gustaverunt nihilominus bonum Dei verbum vir tutesque sæculi venturi, et prolapsi sunt!, rursum 89 Matth. xxvi, 31. XXI. Mirum porro sentientem Origenem perfe clos homines posse non peccare, dixisse tamen præ ceptis divinis morem geri non posse. Cui contrarium Pelagius decrevit in sais Sententiis, teste Hierony mo, qui lib. 1 contra Pelag. hæc scribit: «Centesi mus titulus est, posse hominem sine peccato esse, et Dei mandata facile custodire, si velit.» Sie au tem Origenes lib. 11, in Epist. ad Rom., num. 9 ● Nos vero qui hæc omnia spiritaliter intelligenda sentimus, idcirco et non auditores, sed factores le gis justificandos credimus, non legis secundum lit teram, quæ utique pro sui impossibilitate non potest habere factorem, sed secundum spiritum, per quem solum lex impleri poterit; › et num. 14, pag. 499 ‹ Licet non crediderint quidam Judæorum, de in fidelitate tamen eorum dicendum est, quod Deus quidem solus sit verax, omni autem bomo sit men dax: quia etiam si quis justus est, necesse est ta men ut in aliquo a veritate decidat, quam in omni bus servare humanæ naturæ pene impossibile est.» Graviora sunt etiam et magis expressa quæ exstant tract. xxxv in Matth., num. 88, pag. 900, 901, ubi quærit utrum posito Christi vaticinio hoc, scanda lum in se passuroș esse apostolos·omnes, Geri po tuerit ut scandalum Petrus non pateretur; quod du plici solvit responsione; prima, quoniam necesse erat, ore verissimo prædicente, quia omnes vos SCAN dalizabimini ³, fieri quod prædictum erat ab Jesu;ɔ altera, • quoniam qui exoratus a Ninivitis, quæ prædixerat per Jonam non fecit propter pœniten tiam Ninivitarum, sic possibile fuit, ut repelleret etiam a Petro scandalum deprecante. › Vera est po sterior responsio, prior falsa: posito enim Christi vaticinio, certo effectus consecutus est, non neces

ORIGENIANORUM LIB. II, CAP. II, QUÆÆST. VII. sario. Disputat postea, an postquam prædixit Chri- test. Ex eo autem quod nondum datus erat Spiritus, stus futurum ut ante gallicinium ter a Petro nege tur, precibus impetrare potuerit Petrus, quominus, vaticinium illud impleretur; respondetque precibus prohiberi potuisse vaticinii hujus effectum, si illud Christus juramento non firmasset; șeḍ quia jure jurando Armatum fuerat a Christo, cum dixit Amen dico tibi ", › fieri non potuisse ut non dene garet. Falsum id quoque, nam etiamsi çerto nega tuṛus fuerit, potuit tamen non negare, thidem Pe (rum ‹ derelictum fuisse scisçit. Et quoniam, falso coucļudit neminem potuisse dicere Dominum Jesum in Spiritu sancto; quamvis enim nondum da tus fuisset Spiritus sancļus, larga illa et mirabili missione, qua apostolis, infușus est in Pentecoste, ditus tamen fuerat alio modo viris justis ante Chri sti ortum, et dum inter hominęs ageret, et post quam in cœlum se recepit. Præclara est Augustini de ea re dissertatio tractat. xxx in Joan., ubi ostendit quid postremam hanc inter Spiritus sancti missionem aliasque superiorum temporum iptersit. Igitur cum Christain negavit Petrus, etsi nondum datus fuisset Spiritus sanctus solemni illa et aspe ctabili missione quæ iu Pentecoste contigit, suppete bat ipsi tamen gratia diviua, per Spiritum sanctum erogata, qua Christum neglecto mortis periculo pu terat profiteri, Ferri ergo non potest quod subjicit Origenes: Propterea non erat possibile, peque illum talem Petrum tunc Jesum confiteri, nec tamen reprehendendus erat non confitens Jesum. › Nec a Petro solum tune abfuisse putat Spiritum sanctum sed adfuisse etiam spiritum Spiritus hujus inimicum, quem is impertitur Deus, quos ope sua sublevare vult, docet idem tom. xn in Matɩk., quum. 40, pag. 560, 561. inquit, non solum inconsiderate, sed pene etiam impie dixit: Etsi omnes scandalizati fuerint in te, ega von scandalizabor”, nec cogitans lubricam naturam humanam, nagnum protulit verbum; ideo nec ad modicum est derelictus, ut scilicet denegaret, vel semel denegaret; sed abundantins derelinquitur, ut ter denegaret. Subjungit postmodum melius sibi consulturum fuisse Petrum, si perspecta naturæ ļumanæ imbecillitate, que suapte vi et industria Christi nomen profiteri nequaquam potest, eum orasset, ut necessariam ad id gratiam sibi confer ret. Optime id quidem, sed vitiosa sunt quæ sequan tur: «Nec enim, inquit, poterat fieri ut facta interrogatione potuisset dicere Dominum Jesum in Spiritu sancto, aut confessus fuisset, cum Spiritus sanctus nondum fuisset datus.» Atque hæc aúto¬ Maħal repetit inferius num. 114, pag. 912, el novum insuper dogma congerit: ‹ Abundantius considç rantes Petri negationem, dicimus quoniam nama potest dicere Dominum Jesum, nisi in Spiritu sancio, sicut Paulus nos docet”; et nondum erat tunc in ho minibus Spiritus sanctus, quoniam Jesus nondum fue ral honorificatus, sicut dicit Joannes". Propterea non erat possibile, neque illum talem Petrum tunc Jesum confiteri, nec tamen reprehendeu·lus, non cONT litens Jesum. Quoniam ad confitentes dicitur: Non estis vos qui loquimini, sed Spiriļus Patris vestri qui loquitur in vobis” Non autem, cum sit potens Spi, ritus ille Patria mostri loqui in nobis, et cum in nostra sit potestate locum dare in nobis Spirituį sancto, et non diabolo, si denegaverimus, excusa¬ vonem ullam habebimus, a Ac primum, quod ait derelictum fuisse Petrum, non uno modo intelligi potest; nam vel omni gratiæ cujuslibet auxilio de stitutum fuisse vult, cujus gratiæ, ope, spreto mortiş terrore Christum aperte confitori potuisset: atque huie sententiæ cum solemni sacræ facultatis theolo, gicæ Parisiensis decreto temeritatis, impietatis et hæreseos nota inusta sit, anno 1656, temerarium quoque esset et impium ulla eam cavillatione et ar gumento tueri: vel ei defuisse censet non vehemen tem solum illam Dei aspirationem, el divinam Đạp pótntz, qua impulsus in medios sese fluctus præci pitaverat, et satellitum turmam stricto gladio pro Christo certaturus invaserat, sed gratiæ etiam elli racis auxilium; atque id recte et catholice dici po ** Matth. xxv³, 31 " ibi‹l., 33. 9 I Cor. xii, 3. XXII. Verumtamen licet aliquando divinis nom posse mandatis obtemperari deliuire visus sit, con trarium tamen occinit hom. 9 in Josue, num. 2 ‹ Annon, inquit, tibi videtur inter mulieres existi mondus ille vir, qui dicit: Nou possum observare quæ scripta sunt, vendere quæ habeo, et dare pau peribus non possum.,.. cætera similia quæ mandan tur, qui dicit implere non possum, quid tibi videtur aliud, quam inter mulieres, quæ nihil virile possunt, esse numerandus? › el·lom. xiv in Malık., num. 25, et toin. xv, num. 5, unumquemque dicit im petrare posse a Deo donum castitatis, quamvis uni cuique concessum non șit. Repugnat præterea șų pra a nobis expensum dogma, quo̟ justos karāķīs esse tradit; nam cum ex variiş testimoniis, ipsius que etiam Hierovymi auctoritate probaverimus in hoc errore} versatum Origenem, quomodo alteri huic, quem investigamus, adhærere potuit, mandata Dei omnia ne vix quidem servari posse? nam si servərį mandata non possunt, nemo potest inandalis non refragari, ac nemo proinde potest non peccare. Quæ cum ex adverso opposita esse videantur, sic conciliata ab illo, fuisse suspicor, ¿maleis quidern esse justos homines aç perfectos, posse eos pon peccare, divinis legibus parere posse; reliquas vê ro homines præcepta omnia servare non posse; naų) ⚫ illud Origenis proprium fuisse tradidit Hieronymus proɑ. Dialog, advers. Pelag., ‹ impossibile est hu manam a principio usque ad mortem non peccare naturam: et rursum esse possibile, cum se aliquis ad meliora converterit, ad tantam fortitudinem per venire, ut ultra peccare non possit.» Petrum autein » Joan. VII, » Matth. x, 20.

ORIGENIANORUM LIB. II, CAP. II, QUÆST. VIL docet Apostolus per peccatum Adami, terrenos esse tioni quarta connexa est, visum fuisse ipsi, mor homines; 2. mortem quæ in omnes pertransiit, morteın esse animæ, non corporis; 3. mortem illam Bon pertransisse in omnes, sed in multos, qui nempe. actu peccaverunt; 4. non in omnes regnasse minor tem, sed in eos duntaxat qui peccaverunt in similita dinem prævaricationis Adæ; 5. non omnes homi nes, sed multos unius delicto peccatores fuisse ef fectos; 6. Christum plures ad vitam reduxisse, quam Adamum ad mortem; 7. Adamum esse for mam futuri, quia peccati ipsius exemplar imitantes, peccatores effecti sunt. Observatum autem velim ante omnia, ab Origene hæc àλλnyopixus fuisse pro posita, non doypatixis definita; antequam enim ad ea accedat, explicato litteræ sensu. Videamus nunc, › inquit num. 1, pag. 545, ‹ quid etiam in terior habeat intellectus. › Quod ex ipsius opinatio num inconstantia et diversitate clarius etiam sese prodet. Nam primum quod attinet, postquam terre nos homines et rebus terrenis deditos, allegorice mundum esse dixit, in quem peccatum intravit, mundum deinde aliter exponit, eoque significari do cet num. 1, pag. 547, ‹ terrenum hunc locum, in quo homines habitant; vel terrenam et corporalem vitam, in qua mors habet locum; cui mundo, hoc est, terrenæ vitæ, crucifixos se dicunt sancti et mor tuos. › Non multo autem inſerius pag. 549, alia habet; ‹ Videtur mihi, inquit, quod hic Apostolus illam ætatem, quæ nondum ad capacitatem rationis accessit, non tam homines, quam mundum appella verit.» Altera querela hæc est, dixisse Origenem mortem quæ in omnes homines pertransiit, mor tem esse anime, non corporis. Fateor mortem il lam passim accipi ab eo pro morte peccati, sed, ut reliqua, allegorico sensu: cujus mortis mortem corpoream umbram appellat num. 1, pag. 547, quia quocunque´illa incesserit, hanc necesse est sub sequi, velut umbram corpus; atque idcirco mor toum fuisse Christum, quia pro nobis factus est peccatum. At mortem illam, quam regnasse ab Adam usque ad Moysen ait Apostolus Rom. v, 14, mor tem corporis, et descensum ad inferos, non semel interpretatur Origenes lib. in Epist. ad Rom., puta cum ait num. 4: «Quomodo sane, vel quæ condemnatio in omnes homines venerit videnduin obedientiam peccatores factos esse omnes, et neces tem illam de qua Paulus Rom. v, 14, non in omnes regnasse, sed in eos duntaxat, qui peccaverunt in similitudinem prævaricationis Adæ. Utrobique mor tem peccati intelligit: ac proinde pendet hinc quo que quinta accusatio, affirmasse ipsum, non omnes homines, sed multos unius delicto peccatores esse effectos. Distinguit autem Origenes transitum mor tis a regno mortis: ‹ Peccatum enim, ɔ inquit nunt.4, pag. 550, pertransiit etiam in justos, et levi quadam eos contagione perstrinxit; in prævarica toribus vero, id est, his qui se ci tota mente ac devotione subjiciunt, regnum tenet, et omni pote state dominatur. At mortem illam super eos tan tum regnuni tenuisse vult, qui simili sese, ut Adam crimine inquinaverunt. Quanquam alibi peccatum originis super omnes regnasse ait: «Non ergo, › inquit num. 2, pag. 554, ‹ nihil peccantibus nobis, mors regnavit in nobis:» et mox: ‹ Sed regnavit inors ab Adam usque ad Moysen in eos qui pecca verunt in similitudinem prævaricationis Adæ. Vi desne ut a peccato nullum Paulus excuset?, Per transiisse autem mortem in omnes iteratis locis diserte asserit, ut cum num. 1, pag. 547, corporis mortem umbram esse dicit mortis peccati; ac pro inde nullum morte peccati esse immunem, quia corpoream mortem nemo vitare potest. Id probat deinde commemoratis priorum temporum viris san ctitate nobilibus, quos omnes peccato obnoxios fuisse demonstrat. Idem non multo post confirmat, apo stolicum illud explanans Roin. v, 18: Igitur sicut per unius delictum in omnes homines in condemnna tionem, etc. Et sufficere, inquit num. 4, ‹ ſor sitan potest secundum simplicem expositionem, ut dicamus condemnationem esse delicti communem hanc mortem, quæ omnibus venit, et veniet, etiamsi justi videantur;» atque hanc esse dicit simplicem, non allegoricam expositionem. Nec superioribus repugnet, quod ait num. 2, pag. 553. Non omnes homines, sicut solet, in cæteris ponit (Apostolus), sed multos, qui unius delicto peccatores constituti sunt; › nam omnes multos esse fatetur num. 5, pag. 556, consultoque vocem omnes ab Apostolo fuisse omissam, ne forte si dixisset per unius in cst: et sufficere forsitan potest, secundum simpli cem expositionem, ut dicamus condemnationem esse delicti communem hanc mortem quæ omnibus ve nit et veniet, etiamsi justi videantur. Existimavit ergo Origenes non peccatum solum, quod mors est animæ, sed mortem etiam corpoream in omne ge nus humanum per Adami lapsum fuisse transmissam, quod synodi Tridentinæ decreto, sess. 5, can. 2, penitus consentaneum est. Id Jansenius, velut a se dissentiens, minime dissimulat tom. I, lib. 11, cap. 13. Tertia criminatio talis est, censuisse Adaman tinm, mortem illam quæ in omnes, juxta Paulum Rom. v, 12, pertransiit, in multos tantum pertrans iisse, qui nempe actu peccaverunt. Cui crimina sario subjunxisset; ita et per unius obedientiam justi constituentur omnes, videretur ex hujusmodi promissionis securitate resolvere animos eorum quibus expedit esse sub metu. Deinde num. 5, pag. 556, 557, aliud esse docet peccare; aliud pec catorem esse; peccare omnes etiam justos, pecca tores esse qui sæpe peccando usum peccandi ac consuetudinem contraxerunt; peccatores igitur esse multos, non oinnes; peccare autem universos. Per spicua vero ea sunt num. 1, pag. 544 ‹: Et ut evi dentius ostenderet omnes homines et multos homi nes idem esse, addidit his: Sicut enim per inobe dientiam unius hominis peccatores constituti sunt multi, ita et per unius obedientiam justi constituen

ORIGENIANORUM LIB. II, CAP. II, QUÆST. VII. Magdeburgenses, cent. 111, cap. 10. Si quid in illis nos Deum ad nobilia quædam in terris obeunda mu tamen Commentariis in Epistolam ad Romanos ortho doxæ fidei parum consentaneum occurret, memine rit eruditus,lector non tam illorum auctorem exi stimamlum esse Origenem, quam Rufinunt; a quo non tam interpretati, quam recusi et interpolati sunt; Rufinum autem tam prave de peccato origi nis sensisse, ut apud Carthaginense concilium pro fessus sit Cœlestius se ab eo accepisse nefarium illud dogma, traducem peccati non esse, ut refert Augustinus lib. 11 De peccal. origin., cap. 3. Notetur interim capitalis Hieronymi adversus Origeneın insimulatio, in qua desinit liber ipsius tertius adversus Pelagianos: Quod si injusta, in quit, vobis (Pelagianis) videtur alienorum remissio peccatorum, quæ fit per baptismum, qua non indiget qui peccare non potuit: transite ad Amasinm ve strum, qui præterita in cœlis et antiqua delicta solvi dicit in baptismo; ut cujus in cæteris auctoritate ducimini, etiam in hac parte errorem sequamini. › Amasium illum, Origenem intelligo, quasi ab ada mando diceretur Adamantius, sic ab amando dictum Amasium. Quem cum peccata in cœlo ab animis admissa credidisse fassi simus, eadem baptismo ablui piitasse non negamus: si modo concedatur pecca tum quoque propaginis, ab Adamo derivatum, eo dem baptismo deleri censuisse etiam ipsum; quod unwin in præsentia propugnandum suscepimus. XXV. Superest jam ut de suis circa prædestina tionem placitis Origenes causam dicat. Meminisse ergo oportet toties jam a nobis decantati dogmatis, quo mentes antequam illaberentur corporibus du xl»e vitam in cœlo asseveravit, et pro acta ibi vel recte vel male vita, partim angelicum ordinem ade ptas, partim in terram fuisse detrusas; nec varia solum corpora, variamque vivendi in terris sortem nactas esse, sed varium etiam gratiæ divinæ modum fuisse promeritas, vasaque fictilia vel aurea, con tumeliæ vel honoris fuisse effectas; ita tamen ut ea dem arbitrii libertate utentes, nova gratiæ incre imenta capessere, et ad superiores iterum revehi gradus, vel ad inferiores relabi possint. Ac totum in boc argumento libri secundi Пspl dpyŵr nonum caput contrivit. Sed et idem aperte tradit lib. vi in Epist. ad Rom., num. 17, illud Paulinum ¹ enar rans: «Annon habet potestatein ſigulus luti, ex eadem massa facere aliud quidem vas in honorem, aliud vero in contumeliam? › nia, deinde vero post obitum ad gloriam, existima vit. Id duobus præcipue locis asserit, quorum prior est lib. 1 in Epist. ad Rom., num. 5, Paulum ibi a ventre matris suæ propterea segregatum fuisse dicit in Evangelium Dei, quia ‹ causas in eo et merita, quibus in hoc segregari debuerit, vidit ille quem non latet mens. Prævidit enim quod abun dantius quam cæteri omnes laboraturus esset in E vangelio Hæc ergo, et multa alia his similia in eo de ventre matris prævidens Jesus, pro his segre gavit eum in Evangelium.» Et mox: «Quos præ scivit Deus tales futuros ut Christo se in passioni bus conformarent, ipsos etiam conformes ac similes imaginis ejus prædestinavit et gloriæ. Præcedit ergo præscientia Dei per quam noscuntur qui in se labc res et virtutes habituri sint, et ita prædestinatio se quitur; nec tamen rursus prædestinationis causa putabitur præscientia. Quod enim apud homines uniuscujusque meritum pensatur ex præteritis ge stis hoc apud Deum judicatur ex futuris. › Habetur locus alter lib. VII Comment. in Epist. ad Rom., num. 8, ubi hoc Apostoli explanans: «Quos autem prædestinavit, hos et vocavit: et quos vocavit, hos et justificavit; quos autem justificavit, illos et glo ríficavit, › primum aliter accipiendum docet illud, ‹ quos præscivit, › superiore commemoratum ver siculo, quam vulgo accipi solet; quia si ii tantuin prænoscuntur, qui prædestinantur; qui non præde stinantur, utique non prænoscuntur: cognitionem ergo illam pro amoris nexu, et affectus vinculo su mendam probat multis Scripturæ testimoniis, puta isto: ‹ Cognovit Dominus eos qui sunt ejus ³, › ið est diligit, cum tamen nec eos qui non sunt ejus ignoret: præcognosci ergo eos a Deo vult, ‹in qui bus, sciens quales essent, amorem suum Dens affe ctumque posuisset. Quærit postmodum quo sen su interpretandum sit illud Apostoli: «Quos voca vit, hos et justificavit, › cum multi vocati sint, pau ci electi. Respondet duplex esse vocationis genus; aliud secundum propositum, non vocantis Dei, sed vocati hominis, quo virtutem amplectitur; quicun que autem vocatione eiusmodi vocati sint, hos et justificatos esse: aliud esse vocationis genus, non secundum bonum propositum, quo vocantur etiam reprobi, ne meritis afficiendi pœnis hoc utantur ob tentu, idcirco sese fuisse a virtute alienos, quia de fuerit sibi vocatio. Si quis autem propositum il lud, secundum quod vocari nos a Deo dixit Aposto lus, ad Deum referri velit, futurum illud quoque posterius recto humanæ voluntatis proposito, ac re ligiosa mente, et salutis desiderio. Demum id sub nectit: ‹ Hoc ergo pacto neque in præscientia Dei, vel salutis, vel perditionis nostræ causa consistit, neque justificatio ex sola voluntate pendebit, neque glorificari de nostra penitus potestate sublatum Quemadmodum autem arbitratus est Adaman tius, quæ a uobis gesta sunt olim, antequam cor pora subiremus, causam dedisse Deo, cur mentes nostras terrenis hisce molibus implicaret, adeo ut ad hanc in terris agendam vitam Deus nos prædesti i naverit, ex prævisis ab omni retro ævo meritis vitæ illius in cœto traductæ; ita ex prævisis meritis ter | restris hujus vitæ quam nunc agimus, prædestinasse ' Rom. ix, 21. * Rom. v, 30. 11 Tim. If, Id duobus præcipue locis asserit, etc. Vide etiam librum De oratione num. 6, pag. 207-209, et homil. 14 in Num., num. 2, pag. 323.

ORIGENJANORUM LIB. II, CAP. II, QUÆST. IX. tio lib. 1♥ Thes. orthod. fid., hæres. xxxı, qua Ori- nitur, nec pondere prægravatur, et pro locorum, genis sententiam his exponit verbis, juxta Petri Morelli interpretationem: Corpus hoc quo involvi mur, resurrectionis illius die non resurget, sed bumana tantum forma, qua Paulus forte vel Pétrus dignoscitur; atque adeo extrinseca illa figura resurget, quæ sub forma quoque comprehenditur. Porro subjectum ipsum, sive corpus, haudquaquam idem manebit: Seminatur enim corpus animale, inquit Apostolus 17, corpus spirituale resurgit. Qua propter necesse est, ut resurrectionem in sola forma futuram speremus; in subjecto vero non item. Addit deinde Nicetas sententiam suam de resurrectione a Platonicis Origenem accepisse; tra dere autem illos duplex idoli genus animæ unicui que adhærere; aliud ab æterno ei adnexum, splen didum et lucens; alterum crassius, ipsique ex astro rum dispositione circumpositum; huic deteriora animæ munia, illi præstantiora deberi: separari illud nonnunquain ab anima corpore exsoluta, et ad pristinam sedem revolare: hoc ab illa solvi neuti quam posse, sed in Orcum, vel inter sidera post mortem abire. Quibus ita expositis hæc demum subjungit: «Itaque Origenes, ut mea quidem fert sententia, cum animam idolo hujusmodi vestiisset, quod proprias actiones, sibique involutas circum ferret, ſore subjecit, ut una cum hoc illa resurgeret, futuroque judicio subjiceretur, qua in re gentes prorsus imitatur; mortalis autem tactuique expo sita caro deflueret atque evanesceret. › Ulterius etiam abit nonnunquam Origenes, ac ne formam quidem ipsam et figuram corporibus susci tandis inhæsuram pronuntiat; et quemadmodum e grano tritici spica surgit grano absimilis, nec ex hoc transit in illam quidquam aliud, præter ratio nem seminis, seu omɩvēnpioµdy, ita corpori mortuo inesse semen, quod germinabit novissima personante tuba, et aliud de se corpus dabit. Fuse hæc edisse rit Hieronymus in epistola adversus Joannem Jero solymitanum, et Origenem sic inducit disputantem, cap. 8 Cum autem judicii dies advenerit, et in voce archangeli, et in novissima tuba " trenuerit terra, movebuntur statim semina, et in puncto horæ mortuos germinabunt: non tamen easdem carnes, nec in iis formis restituent, quæ fuerunt. › Capite deinda sequenti, ita loquentem fingit Adamantium, ossium, sanguinis ac membrorum singulorum repudiata resurrectione: ‹ Nunc oculis videmus, auribus audiínus, manibus agimus, pedibus ambu lamus; in illo autem corpore spirituali toti videbi mus, toti audiemus, toti operabimur, toti ambula bimus, et transfigurabit Dominus corpus humilitatis nostræ conforme corpori claritatis suæ gloriæ ". Quando dixit, transfigurabit, id est pɛtaoynua tloɛt, membrorum quibus nunc utimur, diversitas denegatur. Aliud nobis spiritale et æthereum pro mittitur, quod nec tactui subjacet, nec oculis cer 17 1 Cor. xv, 44. 181.Thess. IV, in quibus futurum est, varietate mutabitur.». Tum sibi Christi resurrectionem opponit, et suscitatum ejus corpus, stans, ambulans, latere, manibus, carnibus, ossibus instructum: sed alia virtute pol lere corpus respondet, quod de viri semine concre tuin non est, ac nostra corpora; et tale idcirco apparuisse Christi corpus, ‹ ut dubitantibus apo stolis fidem faceret resurrectionis; › aereum tamen et spirituale ſuisse, ut quod clausis ostiis ingressum sit, et in fractione panis ex oculis evanuerit. Quam responsionem, ac reliquam item Origenis disputa tionem valide in sequentibus Hieronymus oppu gnat. Ac idem, cum sibi fuisset propositum, accu rate quoque dissolvit Augustinus epist. 49, ad Deo gratias. Erroris certe illius notas reperire licet in Cori mentario Origenis ad psalm. 1, pag. 555, 536, quem in epitomen contraxit Methodius. Ibi quippe locum Ezech. cap. xxxvII, quo futuræ resurrectionis mysterium planissime aperitur, in alium sensum detorquet; nam aridis illis ossibus, acerbam Ju dæorum captivitatem notari putat, quæ corpora succo exhausta macie deformaverat; resurrectione autem, libertatem Judæorum, quæ in pristinum eos statum, et integrum ac vividum corporis habitum erat restitutura. Alio itidem deflectit illud Matth. VIII, 12, Ibi erit fletus et stridor dentium, alia que ejusmodi, quibus corpora resurrectura esse conficitur; nec ibi futuros dentes respondet, ubi nullus dentium usus futurus est; et corpoream illam speciem mutatum iri; nec primam materiam, quain eaindem esse sæpe dicit ac corpus, ullo modo resurrecturam; ad idque grani et spice exemplum, quo usus est Apostolus, accommodat. Tomo quoque XVII in Matth., num. 30 et 33, de quæstione a Sadducæis Sospitatori proposita agens genitalibus caritura decrevit corpora in cœlo, quod ibi genita lium usus abolendus sit. Sed et ex fine libri 11 De princip. affert hunc locum Hieronymus epist. 59, ad Avit., cap. 2: Cumque in tantum profeccri forsitan ne mus, ut nequaquam carnes et corpora, animæ quidem fuerimus, sed mens et sensus ad perfectum veniens, nulloque perturbationum nubilo caligans, intuebitur rationabiles intelligibilesque substantias facie ad faciem. Quæ sic depravavit suo more Rufinus: «Et ita crescens per singula rationabilis natura, non sicut in carne vel corpore, et anima in hac vita crescebat, sed mente ac sensu aucta ad perfectam scientiam mens jam perfecta perducitur, nequaquam jam ultra istis carnalibus. sensibus impedita, sed intellectualibus incrementis aucta, semper ad purum, et, ut ita dixerim, facie ad faciem rerum causas inspiciens.» Denique libro ♥ contra Cels., num. 19, propter migrationes e loco in locum corporibus nos opus habere docet; id autem certam non requirere partium posituram, 15. Philip. 11,21.

casque in corpora a prioribus diversa fore revocan das. Tertullianus libro De resurrect, carnis, cap. 1 Platonici immortalem animam e contrario recla mant: imo adhuc,proxime etiam in corpora remea bilem affirmant, etsi non in eadem. Legendus Plato lib. x De republ., ubi ex Heri Pamphylii per solla, animæ statum post mortem, pœnas, μɛEN uxwoty, el immortalitatem describit. Sed multo magis in Phædone, quo materiam illam exhaurit. Legendus quoque Augustinus lib. xx11 De civit. Dei, cap. 26 et 27. XIII. Ex supra dictis subvertitur Methodii ratio cinatio, qua hoc Origenis pronuntiatum confutare aggressus est, peccatorum omnium causam ad cor pus referri. Ait quippe Methodius contraria sibi lo qui Origenem; cum enim animam citra corpus peccasse, et propter peccatum scorteis tunicis vesti tam fuisse, tunicasque illas corpora ipsa esse con cesserit; nunc sibi ipsum repugnare, cum corpus causæ esse dicit cur anima peccet. Origenianæ do ctrinæ connexionem non vidit Methodius. Diximus enim supra corporeas animas vel incorporeas ap pellasse Adamantium, crassiorum vel tenuiorum corporum ratione, cum revera corporeas esse, el Deum unum incorporalem censuerit. Idem animas pro peccatorum gravitate graviora subire corpora assernit. His neutiquam repugnat illud, animas a cor poribus suis trahi In vitia, et cum nunquam corpore carituræ sint, futuros semper beatitudinis et dam nationis circuitus; et antequam humanis astrictæ essent membris, in peccata tamen fuisse prolapsas; ac meritas cur e subtilioribus corporibus in spis siora demergerentur. Atque ita commune aliquid habet Origenes cum Porphyrio, qui dicebat, ‹ ut beata sit anima, corpus omne esse fugiendum. › Sed ut communia quædam cum Porphyrio sit locu Lus, penitus tamen diversa sensit. XII. Sed ne solitum Origeni nostro desit officium, si quæ in ejus patrocinium præter superiora colligi possunt, paucis comprehendamus. Sua primum illi in hujus argumenti tractatione favet inconstantia, quæ cum ex superioribus satis manifesta est, tum ex eo etiam quod de fine rerum disputans, et utrum in corpore, an extra corpus suprema beatitate fruituri simus inquirens, triplicem opinionem uni cuique pro libitu persequendam proponit lib. 11 Пɛpl dpyŵr, cap. 3, num. 7, quem locum repetit Hiero nymus epist. 59, ad Avit., cap. 2. Capul quoque sextum libri primi De princip. eamdem Origenis fluctuationem testatur; nam postquam duplicem de statu beatorum sententiam exposuit, quarum prior interituram corporum naturam definit, et a qua sese alienum profitetur, alia naturam corpo ream in modum ætheris expurgatum iri tradit, tandem sic concludit num. 4: «Certius tamen qualiter se habitura sit res, scit solus Deus, et si qui ejus per Christum, et Spiritum sanctum amici sunt. › Pari prope modo consimilis argumenti dis putationem claudit lib. 1 Пɛpì àpxŵr, cap. 2. Prodest quoque ad excusandum eum Rufini re sponsio lib. De adult. libror. Origen. pertendentis errores istos circa resurrectionis materiam scriptis ipsius ab hæreticis fuisse aspersos. Verba ejus sunt: «Vel iterum de resurrectione carnis, qui tam evidenter pronuntiavit naturam carnis in cœlum ascendisse cum Verbo Dei, atque inibi cœlestibus apparuisse Virtutibus, novum et admirandum ei sui visum præbentem, possibile erat nt hanc iterum non esse salvandam diceret? > At inde tamen præ cipuum sibi arcessit Origenes præsidium, quo sua ætate nondum quæstiones illæ fuerant ab Ecclesia [ dijudicatæ; quo factum est, ut dum eum a ve ritatis norma deflexum revocare satagit Methodius, a vero ipse deerraverit, et alii quoque non sine offensione in hac quæstione versati sint, ut osten dimus supra; et Hieronymus velut titubans mate rian hane tractaverit epist. 61, ad Pammach., cap. 13; ait quippe: ‹ Ergo, inquies, et nos post resur rectionem comesuri sumus? Nescio, non enitn scri ptum est; et tamen si quæratur, non puto come suros. › Quæ causa est, cur suam de resurrectione declaraturus sententiam Origenes, retinendam ve terum opinionein pronuntiaverit, quia nimirum quantumvis absona ejus dogmata suos tamen aucto res et patronos habuere. Rom. VI, Notandum porro auctorem dialogi De recta in Deum fide, qui sub Origenis nomine prodiit, Ma rinum Bardesianistam inducere hæc doginata pro pugnantein; hominem sola anima constare; ani mam scelere admisso, tunicis pelliceis, hoc est cor pore, tanquam vinculo ac compede fuisse constri clain, alque inde a Jeremia vinctos nos appellari; ac animo malorum omnium causam esse corpus Adamantium autem hæc ipsa impugnantem; et ho minem, corpore licet et anima constet, animam ta men in Scripturis vocari demonstrantem, eadem que Marino regerentem, quæ apud Epiphanium Origeni Methodius opposuit. 1. Exploratur placitum Origenis de rebus supremo Dei arbitrio judicandis. II. Et de ratione ac loco judicii postremi. 1. Mortuorum resurrectionem supremum Dei ju dicium excipiet. Quo cum ulciscenda scelera, mer cede autem donanda sint recte acta et virtutes, id circo statura opinatus est Origenes, quæcunque vel recte vel male agendo præmia vel supplicia promereri possunt. Superius autem ostendimus angelis ipsum, sideribus ac elementis bene vel male agendi potestatem afſinxisse. «Futurum est,) inquit homil. 4 in Esech., num. 1, pag. 370, 10t in die judicii non solum homo, sed etiam universa conditio judicetur: Omnis quippe creatura conge miscit et condolet "., Tum in hunc rerum judi candarum censum conjicit angelos, cœlum, quæque supra et infra cœlum' sunt, terram ipsam et aerem. Qua de opinione late disseruimus, cum de

lem, ORIGENIANORUM LIB. II, CAP. II, QUÆST. XI. et tum curriculi metam stringere, cum perve- certamina el agones exsistunt. Tum docet in præ Dit ad flumen Dei, et sapientiæ fluentis, undisque divinæ scientiæ irrigatur. Ex quibus satis apparet sententiæ huic Origenis vim aſſerre Sixtum Senen sem lib. v Biblioth., adnot. 128, cum ait mansiones illas, non ad diversa ascensionum tempora, sed ad diversos præmiorum gradus esse referendas. Deni que hom. 28 in Num., num. 2, 3, aliquem nobis a Deo locum præparari comminiscitur, ubi ad certum tempus habitemus, si quæ peccata imprudentes ad misimus; quemadmodum certas refugii urbes iis assignavit Moyses, qui homicidium casu et incon sulto commisissent; et unumquemque in hac illave cœli parte a Christo pro meritis constitui. Addit homil. 25 in Josue, num. 4, filios Abraham locatum iri in cœlo secundum ordinem stellarum et partium cœli; datumque iri aliis sortem ad orientem, aliis ad occidentem, ad austrum aliis, aliis autem qui Deo magis noti sunt ad aquilonem. Facit ad rem illud ex homil. 1 in psal. xxxviii, num. 8: ‹ Alium facit diem solis iste cursus nostri hujus cœli spatiis terminatus; alium habet diem ille qui ad secundi cœli pervenire meretur ascensum. Multo enim cla riorem diem ducit ille qui usque ad tertium cœlum vel rapi, vel pervenire potuerit, ubi non solum inef ſabile lumen inveniet, verum etiam verba quæ bo mini loqui non liceat, audiet. Novi et alios dies, quorum numerum fortassis propheta merito requi rit. › Clarissimum vero istud quod legitur tractat. xxx in Matth., num. 51, pag. 871: ‹ Unumquod que cœlum suæ institutionis et initia habet, et per ſectiones, id est terminos. Ut puta post conversa tionem summam quæ fuit super terram, suscipit„ iterum hominem conversatio unius cœli, et perfe ctio quæ in ea est. Iterum suscipit eum tertia con versatio tertii cœli, et perfectio quæ in ea est. Et sic intellige mihi multorum cœlorum multa conver sationum initia esse et terminos, id est perfectio nes, a quibus initiis et terminis diversorum cœlo rum congregat Deus suos electos. › Idem libro 1 De princip., cap. 6, docet ad unum ſinem reditura omnia, quemadmodum eadem initia habuerunt, tum scilicet cum imperium tenuerit Christus, et profli gatis inimicis, sibique subjectis, ac ipsa etiam morte, regnum Patri tradiderit. Ostendit deinde suis ordinibus delapsas quasdam rationales naturas, aliis fuisse ad regendum traditas quæ locum suum tenuissent, earumque. salubribus disciplinis refor matas amissam beatitudinem recuperare posse Ex quibus, inquit nuïn. 2, ‹ existimo, prout ego sentire possum, hunc ordinem humani generis institutum, qui utique in futuro sæculo, vel super venientibus sæculis, cum cœlum novum et terra nova secundum Isaiam erit, restituetur in illam unitatem, quam promittit Dominus Jesus. › Quas dam præterea in tautam ait devenisse nequitiam, ut virtutum cœlestium cruditionem penitus re spuant, iisque repugnent; atque illas ab apostolis virtutes contrarias appellari, unde mortalium vitæ senti et in futuro sæculo singulas diversis castiga tas suppliciis, angelicis disciplinis emendari, donec ad perfecta et æterna perveniant; quem locum non semel supra adduximus. Tandem in eo desinit, non interituram quidem in fine rerum corporalem na turam, sed mutatum iri ætheris in modum, el cœ lestem quamdam subtilitatem ac splendorem ade pturam. Multis etiam argumentum istud explanat lib. 11 Пept dpxŵr cap. 3, sibique quærendum pro ponit, utrum post hunc mundum curatio aliqua et emendatio futura sit, asperior quidem in eos qui Verbo Dei morem non gesserunt; erga cæteros vero mollior et lenior, qui jam in studio veritatis, dum viverent, subacti, divinæ sapientiæ capaciores effe cti sunt: utrum etiam finis omnium hanc vitam sit exceptura, alius vero mundus futurus sit ad eos corrigendos, qui id meriti sunt. Hanc deinde ex cutit opinionem quæ corpoream naturam in fine rerum penitus in nihilum redigendam asseverat; quam edisserens ait num. 2: ‹ Hæc materia corpo ris, quæ nunc corruptibilis est, induet incorruptio nem, cum perfecta anima, et dogmatibus incorru ptionis instructa uti eo cœperit; › docetque animam corporis indumentum futuram, quæ ipsa Christo induetur, unde incorrupta evadet. Postmodum ad dit: «Incorruptio autem et immortalitas quid aliud erit, nisi Sapientia, et Verbum, et Justitia Dei, quæ formant animam, et induunt, et exornant?, Eam autem sententiam, quæ futurum statuit, ut incor porea vita agenda sit, cum Christo subjecta omnia fuerint; vel alteram hanc quæ corpoream substan tiam purissimis spiritibus pro meritis sociandam, et in æthereum statum transmutandam decernit; aut tertiam denique, quæ desiturum mundi hujus habitum definit, et supra sphæram áídavñ in tuto collocandam piorum stationem, tuin qui castigatio nibus delicta expiarunt, tum qui virtutibus co per venire meruerunt, proponit unicuique, ut quæ ani mo suo collibuerit magis, eam pro arbitrio ample ctatur. Capite ft1 libri ejusdem, num. 6, putare se pronuntiat migrantes ex hac vita animas in locum aliquem in terra positum secedere, quem paradisum Scriptura appellat, ibique sic tanquam in schola, rerum quas in terris viderant, ac futurorum etiam causas condiscere. Quo mundior autem, et exerci tatior aliqua fuerit, eo magis proficientem, citius in aerem conscensuram, hinc ad sphæras cœlestes, in quibus novis eruditionis accessionibus locupleta bitur. Eadem habentur lib. 11 Пɛpì àpxŵr, cap. 6, num. 6, docetque per immensa annorum curri cula animas suis in locis emendari, præcurrentibus aliis, et citato cursu ad summa enitentibus, subse quentibus proxime aliis, nonnullis tardius; et sic per diversos ordines proficere, ac Deo reconciliari, donec destruatur postremus inimicus, mors scilicet; ac restitutis tandem in hunc statum animis, natu ram corporalem ad gloriam perductum iri; omnia que unum futura, cum Deus fuerit omnia in omni.

bus. Sub finem capitis ejusdem num. 8 idipsum ▲ ego lætitiæ eorum particeps fiam. Neque enim de inculcat, additque in alia terra sanctos esse angeli cis institutionibus informandos. At homilia 41 in Num., num. 4, ad superiora adjicit angelos iis re gendis in futuro sæculo fore præfectos, quos labore suo ac ministerio e diversis gentibus congregatos ad Christi notitiam adduxerint; adeo ut Christus non tam rex futurus sit, quam Rex regum, et Dominus dominantium 38. › et nonnullos ab angelis Christo offerri, aliquos vero archangelis duntaxat. Denique sic concludit num. 5: ‹ Sicut ex initio sæculi hujus, cum dispergeret Deus filios Adam, statuit fines gentium secundum numerum angelo rum Dei, et unaquæque gens sub illo angelo facta est, una autem fuit et electa gens Israel, quæ por tio Domini fuit, et funiculus hæreditatis ejus”; ita credo et in ſine hujus mundi, atque in initio sæculi alterius, futurum ut iterum dividat Excelsus filios Adam, et qui non potuerint ita mundi esse corde, ut ipsum videant Dominum, et esse portio Domini, videant sanctos angelos, et sint secundum nume rum angelorum Dei. Sed beatus est qui dignus fue rit in illa vita esse portio Domini, et populus ejus Jacob, ac funiculus hæreditatis suæ Israel.» Ger manum horum est quod legitur hom. 21 in Num., nun. 1, ubi aliud beatitatis genus iis assignat, qui civina ministeria in vivis obierint; aliud iis qui virtutem segnius excoluerint: illos quippe scribit supergredi summa cœli fastigia, et ibi semper in Domino, semper in Verbo ejus ac Sapientia versan tes summis deliciis frui; hos vero terræ alicujus sublimioris et potentioris, terræ nempe viventium hæreditatem capturos. Scribit præterea homil. 3 in Luc., in futura vita non omnes statim atque cor pore exierint, Deum angelosve visuros, sed eos tantum qui munditie cordis dignos se Dei aspectu præbuerint; quamvis autem in eodem loco futuri sint et qui puro corde erunt, et qui sordibus fœda ti, disparem tamen utrorumque futuram sortem, et illos Dei intuitu fruituros, quo hi carebunt. Homilia 17 sequente asseverat ab Ecclesia cœlesti dejectum iri digamos, quemadmodum in terra ab ecclesiasti cis dignitatibus arcentur. • Non quo, inquit, in æternum mittantur incendium, sed quo partem non habeant in regno Dei: et deinde eos ait esse de secundo gradu, et de his qui invocant no inen Domini, et qui salvantur quidem in no mine Jesu Christi, nequaquam tamen coronantur ab eo. › cedentes hinc sancti continuo integra meritorum suorum præmia consequuntur, sed exspectant etiam nos, licet morantes, licet desides. Non enim est illis perfecta lætitia, donec pro erroribus nostris dolent, et lugent nostra peccata. › Cui probando utitur hoc Apostoli Hebr. x1, 39, 40: ‹ Hi omnes testimonio fidei probati, non acceperunt repromis sionem: Deo pro nobis melius aliquid providente, ut non sine nobis consummarentur.» Addit post modum sanctos perfectam nobiscum in die judieii una beatitudinem capturos, propterea quod totiim simul corpus suscitandum sit, homines nimirum universi: quod corpus cum multis constet miem bris, singulis videlicet hominibus, futurum scilicet truncum corpus et imperfectum, si qua sui parte careat, nec perfecta proinde ac plena fruiturum lætitia, quoad integritatem suam receperit. Et post ea: «Quod si tibi, qui membruin es, non videtur esse perfecta lætitia, si desit aliud membrum quanto magis Dominus et Salvator noster, qui ca put et auctor est totius corporis, non sibi perfe ctam dicit esse lætitiam, donec aliquid ex mem bris deesse corpori suo videt? › Laboranti Origeni succurrere conatur Genebrardus in Collect. cap. 6, et hæc scribit: «Atqui id de integra et absoluta beatitudinis consummatione, quam nondum sancti in corporibus receperunt, potest explicari. › Quid juvat autem recusanti opem ferre, cum hac neuti quam de causa, quam commemorat Genebrardus, sanctos existimet nondum perfectar frui lætitia Non enim est illis, ait ipse, perfecta lætitia, du nec pro erroribus nostris dolent et lugent nostra peccata. › Ad postremum quoniam ad summam perfectio nem res creatæ nondum adductæ sunt, idcirco non dum beatos plenam recepisse lætitiam, nec summo gaudio frui affirmavit, ne ipsos quidem prophetas, vel apostolos, imo ne ipsum quidem Christum. Ver ba ipsius hæc sunt homil. 7 in Levit., num. 2, p. 222: ‹ Nondum enim receperunt lætitiam suam, ne apostoli quidem, sed et ipsi exspectant ut et 38 Apoc. xix, 16. 39 Deut. xxx1, 8, 3. Cum ait autem Origenes tom. x in Matth., num. 2 et 3, animas, postquam pro sordium et inquina menti ratione, plus minusve fuerint exporgatæ, tandem unum solare lumen futuras, et inferioribus lucem suam præbituras: id sibi vult, supremum illas felicitatis apicem consecuturas, supra quem assurgere non licet: quem locum quæcunque tenue rint, æquali luce fulgere, et pari beatitatis mensura frui necesse est. Verum aliquibus ex hoc numero semper recidentibus ad pristina vitia et e summo illo gradu labentibus, obtusiori luce, et priore ac multum inferiori splendebunt. Similiter intelligen dus est, cum ait futurum aliquando Deum omuia in omnibus, cumque supremum illum finem ad quem omnia pervenient, rerumque universarum ¿ñɔxα tástaσiv commemorat. At cum tomo xv in Matth., num. 36, pag. 706, scribit in remunerandis bomi nibus, voluntatis duntaxat ipsorum ac studii ratio nein habere Deum, non temporis quod exercendis virtutibus impenderunt, acidcirco æqualibus præmiis donandos quicunque pro virili laborarunt, id ita ex superioribus explicandum est, eamdem iis tri buendam esse mercedem, salutem nimirum, at non

æterna sunt. › cœlum sunt, generati nomine mundum ait, appel- tur, temporalia sunt; quæ autem non videntur, lari, quo cæteri mundi continentur; et quemad modum firmamentum terram hanc capacitate sua complectitur, ita sphæram quamdam superiorem, quæ in Scripturis terra bona, et terra viventium nominatur, et mitibus ac mansuetis promittitur, suo constringi cœlo, in quo sanctorum nomina de scripta sunt; ex hoc autem cœlo, ex eaque terra, terræ ac cœli nominibus affecta fuisse firmamen tum et aridam; aliudque esse cœlum et terram que initio a Deo creata sunt, ac firmamentum quod die secundo conditum dicitur: mundum hunc autem superiorem, eum esse, unde missum se si gnificat Christus dicens Joan. VIII, 23: ‹ Ego non sum de hoc mundo, › corruptioni neutiquam ipsum esse obnoxium, nec oculis aspectabilem, sanctis autem et perfectis sedem hanc esse destinatam, et terram quidem mundi illius iis qui castigationi bus et emendationibus fuerunt expurgati, aliis vero cœlum, qui dum in terris agerent Dei man datis obtemperarunt, sed ita tamen ut ab illa terra ad cœlum supremum transitus pateat. Consimilia sunt quæ habentur ejusdem libri cap. 9, num. 3, et quæ capite postremo libri ш, num. 8, 9, ubi et illud adjicit, rerum istarum coelestium, quæ in feriorum harumce typum gerunt, formam Moysi in monte fuisse monstratam; ad ejusque exem plum tabernaculiet sacrificiorum instrumenta ipsum comparasse, secundum præceptum illud Dei Exod. xxv, 40: ‹ Inspice et fac secundum exemplar quod tibi in monte monstratum est. Adjicit capiet voluptatem Domini, perductus ad locum etiam in summo illo cœlo futurum illud • quod æternum dicitur Evangelium et Testamentum sem per novum, quod nunquam veterascet: › in eaque piorum terra eruditum iri ab angelis animas, quem admodum et in commemoratis supra mansionibus, donec supremum adeptis cœlum sit Deus omnia in omnibus. Nec ab his abludit homil. 1 in Genes., num. 2, cum scribit cœlum illud supremum et in corporeum, quod Dei sedes est, primum Deo conditum, deinde corporcum cœlum, hoc est fir mamentum: nam incorporeum appellat, ut supra ostendimus, quod propter eximiam tenuitatem sub sensus non cadit. Item capite ultimo libri 11 Пɛp àoxŵr, num. 6, postquam sanctos ex hac vita dis cedentes in quemdam terræ hujus locum deventu ros dixit, qui paradisus appellatur, inde aeris man sionibus ac cœlestibus transgressi ad ea quæ non, videntur, et quæ nomine duntaxat nobis cognita sunt, affirmat ascensuros. Hinc libro vu in Epist. ad Rom., num. 5, pag. 600, ea quæ oculis usur pantur, aridam nimirum vel firmamentum sperari vetat, sed quæ in oculos non incurrunt, et æterna sunt, nempe coelum: Imo potius, inquit, cœlos multo eminentiores et excelsiores quam est illud firmamentum quod videri oculis potest, et ter ram mansuetis assignatam, edicente Apostolo II Cor. iv, 18: ‹ Non contemplantibus nobis quæ vi dentur, sed quæ non videntur: quæ enim viden XII. Ad paradisum quod attinet, a summo illo el supremo cœlo eum Adamantius distinxit, et in certo aliquo terræ loco collocavit; cum terrestrem econtrario paradisum, quem in terra situm fuisse certissimum est, allegorice exponens supra cœlum constituerit, ut ostendemus. Ac de priore mani festum est testimonium lib. 11 Пɛpì ápyŵr, cap. 11, num 6: ‹ Puto enim, inquit, quod sancti quique discedentes de hac vita permanebunt in loco aliquo in terra posito, quem paradisum dicit Scriptura di vina, velut in quodam eruditionis loco.» Atque hanc primam esse vult mansionem, in qua corpore exeuntes animæ terrenis sordibus expurgantur; quam et idem esse vult ac sinum Abrahæ. ‹ Sed et illam figuram, › inquit homil. 26 in Num., num. 4, ‹ esse diximus exeundi de Ægypto, cum relin quit anima mundi hujus tenebras, ac naturæ cor poreæ cæcitatem, et transfertur ad aliud sæculum, quod vel sinus Abrahæ, ut in Lazaro; ve! para disus, ut in latrone qui de cruce credidit, indica tur.» Aliquibus etiam paradisum differentiis dis criminal homil. 13 in Ezech., num. 2, pag. 405, 404, ut alter sit paradisús, alter deliciarumi para disus. Atque hunc deliciarum paradisum, cum Eden, hoc est, terrestri paradiso confundit lib. 1, in Can tic., pag. 42; ait enim: «Qui autem dignus fuerit redire et esse cum Christo, quique in parvo fidelis inventus constituetur super multa, ille gustabit, et quemdam, qui pro hujusmodi ciborum copiis et va rietatibus, deliciarum nominatur locus. Propter quod et in Eden positus dicitur, quod delicias in dicat. Quo de terrestri paradiso quid senserit, infra explorabimus. XIII. Hausta sunt et illa fere e Platonis fonti bus nam beatitudinem in Dei similitudine sitam ille voluit. Testes Laertius in Platone, et Clemens Alexandrinus Strom. lib. 11, qui et in eadem fuisse Stoicos sententia demonstrat, et Abammon Ægy ptius in responsione ad epistolam Porphyrii. Plato præterea in Phædone, postquam inferni topogra phiam descripsit, narrat animas, quæ virtutem in ter et vitium mediam tenuerunt viam, post latam de se sententiam ad Acherontem profectas, con scensis vehiculis ad Acherusiadem paludem depor tari, expiatisque illic per supplicia sceleribus solvi, et præmia tandem rerum bene gestarum referre, et ad animalium etiam generationem nonnunquam remitti: quæ vero insanabilibus sese facinoribus alligarunt, in Tartarum absque ulla futuri exitus spe præcipitari: at quorum crimina sanari pos sunt, projici et illas' in Tartarum, sed transacio illic anno, fluctu inde ejici, et ad Acherusiaden revolví, nec ante liberari, quam eos exoraverint, quos injuria vel morte affecerunt: quæ puram au tem et insontem duxerunt vitam, eas regionem quamdam superiorem, et deliciis afluentem, quæ

sanabilibus modo noxis inquinatæ sint: quæ vero buit pœnitentiam, quid ad nos?» et lib. vi in Isaia ¿vlata crimina admiseriut, detrudi in Tartarum, unde nulla spes exeundi supersit. Repetit idipsum in Gorgia, pœnasque temporarias levioribus culpis insanabilibus vero æternas, et fine carituras decer nit. Idem lib. x De republ. ex Heri cujusdam Arme nii persona animas narrat ex cœlo sub terras, ac vicissim, ultro citroque remeare; quæ cœlo fruun tur, deliciis illic et gaudio perfundi; quæ sub terris agitant, illic yɩdietī nopelav capessere, ac inde tan dem exire. Et in Timæo, animain quæ recte bic se gesserit, sideris in numerum referri asserit; quæ male, in muliebre corpus demitti; utrique vero post mille annorum curriculum novæ vitæ optionem da ri; et quæ novis sese contaminarit vitiis, in pecii dum corpora relegatum iri; neque malorum finem ante babituram, quam adhærescentes sibi ex ele mentorum colluvie sordes ratione depulerit. Quæ in libro De universitate a Tullio Latine reddita, et ab Alcinoo cap. 16 repetita exstant. Postremo nimium obterendæ Valentinianæ hære seos desiderium Origeni errandi causam obtulit, nam cum illi damnari non posse crederent, qui es sent spiritalis naturæ; servari, qui terrenæ; et in ter hos diabolum censerent, angelos inter illos Origenes in diversa abiens cespitavit, asserens an gelos damnari posse, et aliquos reipsa quandoque damnari; diabolum servari posse, et revera_serva tum aliquando iri. xiv, 20, ‹ Ubi sunt ergo qui dant diabolo pœniten tiam, et dicunt illum posse mundari?, et lib. vm in Isaiæ cap. xxvii, vers. 1, ‹ Qui dicunt diabolum acturum pœnitentiam, et veniam consecuturam interpretentur nobis quomodo hoc accipiant, quod 'scriptum est: Et interficiet draconem qui est in mari; et lib. 1 in Dan. 111, 96: «Quidanı pessime ad diabolum referunt, quod in consummatione a fine mundi etiam ipse recipiat notitiam Dei, et om nes ad pœnitentiam cohortetar.» Acerrime vero in Jonæ 111, 6, adversus doctrinam banc invebitur «Alioquin, inquit, si omnes rationabiles creatura æquales sunt, et vel ex virtutibus, vel ex vitiis sponte propria aut sursum eriguntur, aut in ima merguntur, et longo post circuitu atque infinitis sæculis, omnium rerum restitutio fiet, et una di gnitas militantium; quæ distantia erit inter virgi nem et prostibulum? quæ differentia erit inter Ma trem Domini, et (quod dictu quoque scelus est) vi climas libidinum publicarum? idemne erit Gabriel, et diabolus? idemne apostoli, et dæmones? idemoe prophetæ, et pseudoprophetæ? idem martyres, et persecutores? Finge quælibet, annos et tempora duplica, et infinitas ætates congere cruciatibus; si fiuis omnium similis est, præteritum omne pro ni hilo est, quia non quærimus quod aliquando fueri mus, sed quid semper futuri sumus. Aliis hujus modi plerisque referendis supersedeo. Miror itaque quid in mentem venerit Halloxio, cur negaret lib. 1♥ Origen. defens., quæst. 5, Epiphanium, Theophi lum, et Hieronymum quidquam de ea re prodidisse. Cuin cætera autem Origenis cominenta defendi posse dicat Augustinus hær. XLIII, ad quodvultdeum, istud frustra ab ejus defensoribus excusari fate tur: Quis enim Catholicus Christianus (verba sunt Augustini) vel doctus, vel indoctus non vehementer exhorreat eam quam dicit purgationem malorum, id est, etiam eos qui hanc vitam in flagitiis et facinoribus, et sacrilegiis, atque impietatibus quamlibet maximis finierunt ipsum etiam postremo diabolum atque angelos ejus, quamvis post longissima tempora pur gatos atque liberatos, regno Dei, lucique restitui; et rursus post longissima tempora omnes qui li berati sunt, ad hæc mala denuo relabi, et re verti, et has vices alternantes beatitudinum et miseriarum rationabiles creaturæ semper fuisse, semper fore? De qua vanissima impietate adversus philosophos, a quibus ista didicit Origenes in libro De civitate Dei diligentissime disputavi; libro, opinor, secundo, cap. 17 et 23, ubi dogma idem excutit, el ejus causa merito reprobatum ab Eccle sia Origenem fuisse narrat; ut et libro De gestis Pelagii, cap. 3. Adi et librum ipsius contra Prišcil lianistas et Origenistas, cap. 5 et 6, et libro huic præfixum Orosii Commonitorium ad Augustinum. Suggillat eumdem ipsa hac de causa auctor libri De communi essentia, lib. 111, cap. 6, et auctor Dia logorum qui Cæsario Gregorii Nazianzeni fratri XXI. Minime ergo mirum est Platonis, Platonico rumque dictata audientem Adamantium, et Chri stianis eadem non satis caute proponentem, explo sum a Patribus ac rejectum fuisse. Futuram illam diaboli conversionem et salutem amare huic expro brat Epiphanius in epist. ad Joan. Jerosol., cap. 3, et in synopsi tomi 1 Panarii, lib. 11, cap. 18. Ex probrat et Theophilus Paschal. 11 his verbis: ‹ Ta lis pastor gregis morbidi Christum ubique suggillat injuriis, et diabolum honore sustollit, dum illum asserit purgatum vitiis atque peccatis pristinam ali quando gloriam recepturam, et hunc regnare desi stere, simulque cum diabolo sub Patris imperio re digendum. Hieronymus epist. 59, ad Avit., cap. 1, dixisse eum queritur, conmem creaturam secun dum Apostolum, vanitati esse subjectam, et liberari in revelationem filiorum Dei, et in epist. 61, ad Pammach., cap. 3, quod dicat et diabolum, et dæmones acturos pœnitentiam aliquando, et cum sanctis ultimo tempore regnaturos; › quod et fusius explicat cap. 5 et in epist. 65, ad Pammach, et 0 cean., cap. 2, sensisse illum ait: ‹ Post multa sæ cula, atque unam omnium restitutionem, idipsuni fore Gabrielem, quod diabolum; Paulum, quod Cai pham; virgines, quod prostibulas; › et in epist. 75, ad Vigilantium, scribit veniam tunc hominibus con donandam existimasse Origenem, quando diabolo condonabitur; et lib. 1 advers. Pelagianos, cap. 9, Si autem, inquit, Origenes omnes rationabiles creaturas dicit non esse perdendas, et diabolo tri

Nonnus, Leontius, aliique Novee Lauræ Origenistic, abstergeret, librum scripsit, cujus excerpta habet respondisse Cyrillum affirmare illos ‹ dogmata de præexsistentia et restitutione in eumdemn statüm esse media et ab omni periculo aliena; dicentes ia eis ad hoc ferre testimonium, quæ alicubi in suis Apologeticis magnus Gregorius ita reliquit scripta Mihi videtur res non vilis nec contemnen da, dare in tempore unicuique dimensum orationis, et dispensare in judicio veritatem nostrorum dogma tum, quæ de mundo, aut de mundis philosophamur, de materia, de anima, de intelligentia, et naturis intelligentibus, tam præstantioribus, quam deteriori bus; de providentia quæ omnia colligat quæ ridentur evenire ratione, et quæcunque præter rationem infe riorem et humanam: et quæ præterea de prima no stra constitutione, figurisque, et veritate, et testa mentis, et Christi primo adventu, et secundo: in his enim et assequi est non inutile, et non assequi vacat periculo. › Hoc Origenistis præsidium eripere conatur Aloysius Lipomanus, Veronensis episco pus; sed quidquid tamen afférat, videtur id sibi voluisse Gregorius bas quæstiones nondum satis li quidas, nec per Ecclesiam fuisse circumscriptas. Quid hoc est autem quod ibidem subjicit Cyriacus, existimasse Origenistas illos, quod in pristinum statum resurrectione, poterunt quæcunque sunt ratione prædita, ad dæmones usque fabricari æones, id est sæcula? › Nam æones, aliaque Valentinia norum tepatɛúμata Origenes satis aversabatur. Gregorius alter Origenianam sententiam absque ulla dubitatione amplectitur in Disputatione de anima el resurrectione, qua animas exemptas cor poribus, et dæmones quoque, omni olim deposita vitiositate Christum esse confessuros declarat: et alio Dissertationis ejusdein loco Deuin ait non aliter esse posse omnia in omnibus, juxta Apostoli sen tentiam, quam evulsa funditus et exstirpata omni nequitia. Alia deinde permulta huic astruendo con gerit, quæ vitandæ causa prolixitatis prætereo. Catecheticæ præterea orationis capite 8, post hanc vitam curari a Deo pravos animi affectus affirmat, qui in hac vita sanari per virtutem non potuerunt; tum cap. 26, non homines duntaxat nequam, et inpios, sed peccati etiam auctorem diabolum a Filio Dei beneficio affectum docet, quem ita expur gari ait, quemadmodum aurum adhibito igne expur gatur, secreta et excocta sequiore materia; tan demque aliquando per longos temporum aubitus consumpto quod naturæ inest omni malo, damna tos in integrum iri restitutum, ut uno ore gratias creatæ res universæ Deo refundant. Aurum itidem in exemplum asciscit cap. 35 libri ejusdem, et ne futuræ quidem spe salutis eos intercludit, qui ne que baptismi, neque pœnitentiæ, neque ulla deni que purgatione vitæ noxas eluerunt. Verum inter cedit Germanus patriarcha Constantinopolitanus, qui ut hujus opinionis labem a Gregorio Nysseno Psal. LII. Photius cod. cCXXXIII. Hoc opere demonstrandum sibi proponit Germanus, ab eo errore alienum fuisse Gregorium; si qua vero in ejus scriptis illuc videntur pertinere, fuisse ab Origenistis intexta, vel certe depravata. Idipsum se inaudisse narrat Nicephorus lib. xi, cap. 19. Ne Ambrosius quidem ab Origene dissonat, cum psalmum cxvm expo nens, reos suppliciis subjici censet, quia iis ali quando eximendi sunt; diaboli vero pœnam diſſer ri, ut nunquam finiatur. Quo accedit Ambrosiaster in Epist. ad Ephes. cap. 11, Ecelesiam docens, etsi sancta dicatur, hominibus tamen vitiosis constare,. non perituris quidem, sed per ignem purgandis: et in cap. 111, prædicationem ecclesiasticam ait dæmo nibus proficere, ut detrectato diaboli imperio ad Deum convertantur. Caute quoque observandum est llieronymum, qui tot Origeniano nomini con tumelias inflixit, id fere in Origene super hac quæ stione arguere, quod diabolum pœnis liberandum esse asseruerit, quamvis contrarium fateatur ali cubi, ut notavimus; de liberatione vero hominum siluisse ipsum. Itaque abnormia disserit quædam, et a fide aliena lib. 1 advers. Pelagian., cap. 9, pœnas tradens sempiternas destinari diabolo et ho minibus impiis; at iniquis et peccatorum reis tem porales solummodo. Impium autem ab iniquo ila distinguit: ‹ Omnis impius iniquus est et pecca tor: nec reciprocatur ut possimus dicere, omnis peccator et iniquus etiam impius est: impietas cnim proprie ad eos pertinet, qui notitiam Dei non habent, vel cognitionem transgressione mutarunt; peccatum autem et iniquitas pro qualitate vitiorum post peccati et iniquitatis vulnera recipit sanita tem. › Postmodum sententiam suam cum Orige niana ita componit: ‹ Si Origenes omnes rationa biles creaturas dicit non esse perdendas, et diaboli tribuit pœnitentiam, quid ad nos, qui et diabolum et satellites ejus, omnesque impiós et prævaricato res dicimus perire perpetuo: et Christianos, si in peccatis præventi fuerint, salvandos esse post pœ nas? › Clara sunt et illa in quibus finem ponit Commentariis suis in Isaiam, dicens neutiquam evulgandum esse illud dogma, quod damnatorum terminat pœnas, ne, metu supplicii æterni ablato, magis sese licentia prorumpat. Demum sic desinit ‹ Et sicut diaboli, et omnium negatorum atque impiorum, qui dixerunt in corde suo: Non est Deus, credimus æterna tormenta; sic peccato rum atque impiorum, et tamen Christianorum, quorym opera in igne probanda sunt atque pur ganda, moderatam arbitramur et mistam clementiæ sententiam judicis. Hæc cum Commentariis quo que suis in Epistolam ad Eptesios aspersisset, re prehensus est a Rufino Invect. 1 et 11, bujus licet reprehensiones devitare conetur Hieronymus lib.< Apolog. advers. Rufin., cap. 6. Libro vero ejusdem

ORIGENIANORUM LIB. II, CAP. II, QUÆST. ˇI. Apologiæ secundo, cap. 1, hæc habet: ‹ Quod autein colabit eos quasi aurum, et quasi argentum; › et imprecaris fratribus, hoc est criminatoribus tuis, æternos ignes cum diabolo, non tam fratres mihi videris premere; quam diabolum sublevare, cum iisdem, quibus homines Christiani, ignibus punien dus sit; › quasi alio ignis genere diabolus cru ciandus sit, alio homines Christiani. Itaque Sta nislaus Pannonius Anabaptista hunc Origenis pro pugnans errorem, in libro De divina philanthropia, Hieronymi auctoritatem non sine ratione usurpat, immeritoque a Sixto Senensi lib. vı Bibl., adn. 290, ob eam rem reprehenditur: nam quamvis nefariæ penitus et damnatæ doctrinæ defensionem suscepe rit hæreticus ille, in eoque impudenter egisse fa tendum sit, Hieronymi tamen patrocinium absque impostura et mendacio, quæ ipsi objicit Sixtus, sibi asciscit. Proferantur enim licet sexcenta Hie ronymi testimonia, quibus contrarium tradidit; unum inde illud efficitur, mutasse illum aliquando sententiam, nec unicæ semper opinationi adhæ sisse. At par pari retulit Hieronymus, quo Rußinum remorderet, qui cum hæc ad Anastasium papam in Apologia fidei suæ scripsisset: ‹ Si quis negat dia bolum æternis ignibus mancipandum, partem cum ipso æterni ignis accipiat, ut sentiat quod negavit,» in suspicionem tamen assertæ diaboli salutis vocare tentavit Hieronymus Apolog. 11, cap. 1, eam a se licet suspicionem propulsare Rufinus Invectiva pri ma laborasset. Verum, omisso hoc Rufini loco, quem non sine cavillatione in sequiorem trahi posse sensum putamus, aperte definit in Symbolo sempl ternis quidem tormentis cruciandum esse diabo lum; sontes vero homines, temporariis et aliquam do finiendis nam quid aliud sibi velle potest, cum affirmat futurum ut peccatores ‹ absque interitione sua debitas luant pœnas? › et justis quidem ‹ per petuitatem gloriæ, peccatoribus autem prolixitatem confusionis et pœnæ › Deus ministret? Recte qui dem et ex Ecclesiæ præscripto de pœnarum peren nitate disserunt Chrysostomus et Augustinus, sed uterque tamen peculiare illud habet, quod crucia tus damnatorum, si minns finiri, at vivorum certe precibus et sacrificiis mitigari putavit; hic in En chiridio ad Laurentium, cap. 110 et 112, ille in 3 homil. ad Philip. Prorsus vero platonizat Synesius epist. 44, ad Joannem: dæmones quippe ait ex piandis sceleribus præfectos eamdem in animas ar tem, quam fullones in sordidas vestes exercere animarum ergo quarumdam non magno labore abstergi maculas, pristinumque induci nitorem; aliis vero ita inolitas esse sordes, ut nulla lotione, purgatione nulla mundari possint: cætera meri suņt Platonismi. Comparatio illa purgandæ animæ, cum panno sordido fullonis arte mundando, ut et aliæ a Patribus ad id explanandum argumentum cum igne et auro institutæ, profectæ videntur ex his Malachiæ nr, 2, 3: ‹ Ipse enim quasi ignis con-≥ flans, et quasi herba fullonum: et sedebit conflans, et emundans argentum, et purgabit filios Levi, et ex illo Jeremiæ it, 22: Si laveris te nitro, et multiplicaveris tibi herbam borith, maculata es in iniquitate tua coram me, dicit Dominus Deus. > Prius illud Malachiæ usurpavit Origenes lib. vɩ contra Cels., cum quæreret quare vallis Ennon. quæ ipsa est gehenna et pœnarum locus, in eadem tribu, Benjamitica nimirum, in qua Jerusalem, cen seretur; respondetque locum hunc pœnarum accipi pro cruciatibus purgatoriis, qui a cœlestis Jeroso lymæ Rege ac Domino animæ infliguntur, secundum verba e Malachia adducta. Subnectit demum myste ria hæc silentio obsignanda, ne homines nequam in vitium effrenes ruant, quippe qui ne pœnarum quidem æternarum, et fine carentium opinione ac metu a sceleribus absterreantur. Quod expressit Hieronymus in fine Comment. in Isaiam. Perspi euum est itaque sententiam hanc de terminandis aliquando damnatorum suppliciis, Origenis ætate, multisque post annis, nondum clara hæreseos et expressa nota fuisse infamatam, ut pote quam non nulli de cœtu Patrum, iique non infimi puncto suo comprobarint. Quocirca Facundus Hermianensis lib. 1v, cap. 4, scribit Domitianum Ancyranum, Origenianæ doctrinæ defensorem, in libello quem scripsit Vigilio papæ, conquerentem de his qui contradicebant dogmatibus Origenis, asserentis animas humanas ante corpora in quadam beata vita præexstitisse, et omnes quæ fuerint æterno suppli cio destinatæ, in pristinam beatitudinem cum dia bolo et angelis ejus restitui, dicere etiam hæc Prosiluerunt ad anathematizandos sanctissimos et gloriosisɛimos doctores, sub occasione eorum quæ de præexsistentia et restitutione mola sunt, dogmatum, sub specie quidem Origenis, omnes autem qui ante eum et post eum fuerunt sanctos anathematizantes.» Petrus Halloixius, Origenianarum partium insignis patronus, duobus ſere modis objectumn Adamantio crimen amoliri studet Origen. Defens. lib. iv,quæst. 4 nam vel eum conatur ostendere non dixisse qui dem damnatos et dæmones ad superiora regres suros, sed regredi tantum posse, idque certis qui busdam conditionibus, quæ cum neutiquam possint contingere, non aliter intelligendum Origenem, ac si omni penitus liberatione diabolum, damnatosque homines privasset. Conditiones autem illæ sunt hu jusmodi, posse angelos et beatos ad ima provolvi, si libertate utentes arbitrii a virtute deficiant; ac e contrario ad summa posɛe damnatos et dæmones pervenire, si gratia adjuti divina resipiscant; cum autem nullo prorsus modo faturum sit ut hi resi piscant, illi a virtute deficiant, hinc colligit Halloi xius arbitratum fuisse Origenem nec a beatitate di lapsuros illos, nec hos pœnis iri liberatum. ‹ Quare, inquit, quoties dicit Origenes diabolum posse sal vari, intelligendus est dicere ex parte naturæ, non ex parte malitiæ; sive quod natura ejus non sit re pugnans saluti. Hoc enim tenebant Valentiniani. › Quain levis sit hæc excusatio, satis, ni fallo, prą

etiam absolutiones earum ex his quæ nobis sunt a ▲ ut Scripturæ de iis continent, observanda sunt. › majoribus tradita, requiramus; ut cum hujuscemodi fundamenta jecerimus, ab historiæ textu possimus ascendere ad spiritalis intelligentiæ mysticum et al legoricum sensum, et si quid in eis arcanum conti netur, aperire. Homilia 7 in Genes. de Isaaco et Ismaele agens, Apostolum narrat allegorice inter pretandam eorum historiam censuisse; tum ait num. 2:: ‹ Quid ergo? Isaac non est secundum carnem natus? Non eum peperit Sara? Non est circumci sus? Hoc ipsum quod ludebat cum Isinacle, non in carne ludebat? Hoc est enim quod mirabile est in Apostoli sensu, quod de quibus non potest dubitari quin secundum carnein gesta sint, hæc ille dicit esse allegorica: ut nos quid faciendum sit in cæ teris noverimus, et in his maxime, in quibus nibil♬ divina lege dignum historica videtur indicare nar ratio. › lomilia 14 in Levit, num. 2: ‹ Cum Scri pturas quis legit, et litteram quidem sequitur, in tellectum autem repudiat spiritalem, hic matrem quidem Israelitam habet, id est litteram; sensurn vero, quia spiritalem non sequitur, sed carnalem, isti est Ægyptius pater: › et mox: «Nos vero qui ex utroque genere Israelitæ sumus, et litteram, et spiritum in Scripturis sanctis defendimus. › Totam vero in ejus rei tractatione homilian contrivit, quæ undecima est in Num. ubi de primitiarum obla tione disputans: ‹ Hanc ergo legem, › Inquit uum. 1, ‹ observari etiam secundum litteram, sicut et alia nonnulla, necessarium puto. Postea sic ait ‹ Sunt qui ita dicant, quia si aliquid omnino ob servandum est secundum litteram, cur non et cun cta serventur? Si vero ad spiritalem intelligentiam, quæ lex continet, referenda sunt, nihil omnino se cundum litterai, sed spiritaliter debent universa discerni. Nos autem utriusque assertionis insolen tiam temperantes, qualis regula in hujuscemodi legis sermonibus observanda sit, ex auctoritate di vinarum Scripturarum proferre tentabimus. Tum baberi dicit in Scriptura leges, mandata, justifica tiones, præcepta, testimonia et judicia, a se invi cem discreta et diversa, quæ neutiquam permiscen da et confundenda sint, licet hæc omnia nonnun quam unico legis nomine significentur: legem er go, juxta Apostolum, umbram habere futurorum bonorum³º reliqua non item: ‹ Hæc ergo singula, quæ nequaquam penitus secundum litteram obser vanda dicit Apostolus, omnia fere apud Moysein sub legis titulo designari: > quæ autem mandati nomine censentur, puta isthæc: Non occides, non adulte rium facies, non furaberis *, et reliqua hujusmodi, secundum litteram esse observanda; nam • Quid opus est in allegoriam quærere, cum ædificet etiam littera? › inde sic concludit: • Ostendimus ergo esse quædam quæ omnino non sunt servanda se cundum litteram legis, et esse quædam,quæ allego riæ penitus immutare non debet, sed omnimode, ita Hebr. x, 1. 84 Rom. XI, 9.» Genes. 11, 24. Ostendit postmodum aliqua secundum litteram ser vanda esse, et allegoricum tamen sensum comple cli, velut illud Propter hoc relinquet homo pa trem et matrem, et adhærebit uxori suæ, et erunt duo in carne una “,› quod juxta Apostolum et mysteria continet, et secundum litteram observan dum est. In hoc etiam censu ea collocat quæ de Ismaele et Isaaco in Scripturis tradita ad allegoriamı Paulus retulit, et quæ de primitiis offerendis san ciuntur. Subjungit denique: • Ostendimus (uí opinor) auctoritate Scripturæ divinæ, ex iis quæ in lege scripta sunt, aliqua penitus refugienda esse, et cavenda ne secundum litteram ab Evangelii disci pulis observentur; quædain vero omnimode, ut scripta sunt, obtinenda; alia autem habere quidem secundum litteram veritatem sui, recipere tamen utiliter et necessario etiam allegoricum sensum. › Atque eorum discretionen capienti Scripturarum interpreti permittit. Constat certe plerisque locis sensuin utrunique admittere Codices sacros, ut te stis est ipse Paulus! Cor. x, 1, et Galat. 1v, 24, constat et illud, solam in nonnullis aHegoriam esse requirendam; quidquid contra obtendant scholastici quidam; velut ubi de spontanea sui ipsius castra tione Christus loquitur: atque in istis verum est quod ait Hieronymus Apolog. 1 in Rufin., cap. 6. ⚫ Quando dico tropicam intelligentiam, doceo ve rum non esse quod dicitur, sed allegoriæ nubilo figuratum. › Non alium autem aliis inesse sensum quam historicum censent aliqui. At Origenes etiam si hunc solummodo in aliquibus requirendum esse sensum putet, ne hæc quidem tamen mysteriis va care existimat; hujus enim illud pronuntiatum est homil. in Exod., num. 4. ‹ Ego credens verbis Domini mei Jesu Christi, in lege et prophetis iola quidem unum, aut unum apicem non puto esse mysteriis vacuum, nee puto aliquid borum transire posse, donec omnia fiant. › Unde lib. w Hɛpl dp xŵr, num. 26 et 27, pleraque Scripturæ sacræ mysteria hominibus ignorabilia esse fatur. Perpauca quidem, sed ad purgandum Origenem satis appo sita protulit Apologiæ auctor e lib. is Пɛpl dp xŵr, cap. 2, magna ex parte petita, in quibus Ve teris Testamenti historias, non fictitias, sed veras esse prædicat, et ab iis necessario admittendas, qui salutem adipisci cupiunt. Quid quod historicam sæpe, mysticam, et moralem in Scriptura expositio nem rimatur; velut homil. 17 in Genes. dissereno de benedictionibus patriarcharum: ‹ Quæ res, in quit num. 4, nobis tripartitam (ut in aliis fecimus) explanationis materiam subjicit, ita ut benedictio nes historiæ locum servent, prophetia vero mysli cum atque dogmaticum, morum correptio el ob jurgatio moralei dirigat stylum: atque tripliceur banc explanationem in reliqua homilia persequitur. Quæ quiden in Origenis gratiam ab interpretibus

ORIGENIANORUM LIB. II, CAP. II, QUÆST. XIV. conficta et interpolata ne causere: ecce enim tibi rem in propatulo positam, et omnium oculis obviam, ¡llum tomo xv in Matth., num. 15, pag. 672, dictum hoe Christi: «Si vis perfectus esse, vade, vende quæ habes, et da pauperibus ", ad allegoriam, spreta littera converti vetantem,' et ne quis id attentare audeat, historiis ethnicorum quibusdam absterrentem. V. His animadversis facilis est jam dijudica tio, æquane censura Origenem vexaverit Eustathius Antiochenus, qui acerrime præ reliquis ipsius alle gorias insectatus est in Diagnostico de Engastri mytho. Ac primum id queritur, eum cætera allego riis alioqui pervertere solitum, deos illos quos de terra ascendentes videre se Sauli dicebat Pytho nissa I Reg. xxvi, 13, ad litteram exposuisse. Profecto de illa Samuelis evocatione idem quod Origenes plurimi tradiderunt, ut dicemus infra. In eo autem quod angelum simul cum illo ascendisse ratus est, multorum quoque juvatur suffragiis, qui angelos uxoroμroùs animabus adjungunt, quem admodum superius ostendimus. Nullam ergo sui carpendi ansam hic obtulit. Difficilior ejus foret de fensio, si id objecisset, quod a multis objici solet, omnia eum fere in allegoricum traxisse sensum, præterquam illud Sospitatoris, quo voluntariam sui ipsius, cœlestis regni consequendi causa, exsectio nem commendat, et illud quo unicam servandam tunicam, abjicienda calceamenta, in crastinum neu liquam prospiciendum esse ait; quæ allegoricam tamen interpretationem maxime omnium postula bant. Attamen temerarius juvenilis ætatis calor ex cusationi est, quo vigente talia attentavit; sed prodeuntibus annis mutasse consilium id mihi per suadet, quod spontaneam castrationem damnaverit tom. xv in Matth., num. 2, pag. 653, ut alibi a no bis observatum est. Alterum id expostulat Eusta thius, quod paradisum terrestrem, et fructiferas paradisi arbores allegorica expositione aboleverit. Hoc ipsum fere criminati sunt, quotquot allegori cas ipsius interpretationes damnasse notavimus. At patrocinatur Philo Judæus, e cujus libris Пɛpl xoσpozoilaç, et Allegor. leg. 1, suam de paradiso sententiam mutuatus est. Futilis est sequens Eu stathii cavillatio in vocabulo ulos, quo paradisi historiam Origenes appellavit, cum grammatici sciant púðov nomine res quoque vere gestas signi ficari, quemadmodum historiarum nomine ſabulæ quoque nonnunquam intelliguntur. Propertius lib. Iv, Eleg. 1: Hactenus historia, cum Trojæ fabulas fuisset persecutus. Pergit conqueri Eustathius quod effossos ab Abrahamo puteos in allegoriam deriva verit, qui sua tamen ætate supererant. Veruin vel illud postremum iniquam ejus criminationem satis refellit, nam Origeni qui tot in Judæa transegit annos, ignoti esse non potuerunt hi putei; tamne vero projecti ipsum pudoris fuisse credemus, ut ** Matth. xix, 21. His animadversis facilis est jam dijudicatio, @quane censura Origenem vexaverit Eustathius An commentitiam esse ac fictitiam affirmaverit? Isaaci præterea et Rebecca res gestas immutasse eum re fert. Certe homilia 10 in Genes., quam hic designas se videtur Eustathius, id habet Origenes, num. 4. Sæpe jam dixi quod in his non historiæ narran tur, sed mysteria contexuntur: › quod ita intelligo, narrari historias quidem, sed non tam id agi, quam mysteria contexi: cum et homil. 15, num. 4, in Genes. Scripturam asserat, non tantum historicis servire narrationibus, quantum rebus et sensibus mysticis. Sin secus sensit, Eustathii querelam pro bo. Dictum illud quoque de iis velim, quæ peccata ab eo circa Jobi historiam idem ait. Iniquum vero prorsus et ineptum est quod subjicit, perperam ab Origene Lazarum, quem propter virtutem Christus diligebat, in hominem peccatis laborantem anago gica interpretatione fuisse mutatum. Consulat lector tomum xxxvii in Joan., num. 6, Origenem culpa immunem comperiet: nam postquam Lazari histo riam, juxta litteram, fuse explicavit, hac præterea homines signari addit, qui peccatis admissis, ami citia cum Jesu prius contracta, qui animæ vita est, excidunt, et novis rursum gratiæ auxiliis excitati eamdem recuperant. Aliud est autem laborare pec catis, aliud hominis peccatis laborantis imaginem gerere; postremum hoc Lazaro tribuit Origenes, prius vero minime. Quid ad sequentia porro respon deam non habeo, in quibus insimulatur Adaman tius, quod contra Evangelii auctoritatem Judæos negaverit lapides in Christum jaciendos sustulisse, remque ad tropologiam detorserit: nam vetustate imminutis Commentariis in Joannem, pars illa in tercidit, in qua hæc Evangelii narratio explanatur. Quomodo ergo ab Origene accepta sit, incertuin est. Denique ægre Eustathio est, quod argumentis ex nominum interpretatione petitis, in allegorias Adamantius nonnunquam excurrat, cum duo sæ pissime homines moribus et ratione vitæ peuitus discordes idem tamen nomen gerant. At non tam inde allegorias Origenem arcessere verum est, quam aliunde petitas hoc insuper argumento, quantum vis levi confirmare. 1. Quæritur Origenis sententia de ligandi et solvendi potestate sacerdotibus concessa. 11. Excutitur ejusdem de Eucharistia opinio. III. Quædam ipsius de matrimonio dogmata notantur. IV. Utrum ma gicis artibus faverit, exploratur: V. et de En gastrimytho quid statuerit; VI. ecquid de menda cio, VII. et de jurejurando. 1. Postremam hanc quæstionem aperiet brevis de sacerdotum potestate, juxta Origenis sententiam, disputatio. Is tomo xu in Matth., num. 14, pag. 531, scribit potestatem clavium habere episcopos, tiochenus, etc. Vide iterum Præfationem tomi se. cundi, articulo 8.

ORIGENIANORUM LIB. II, CAP. II, QUÆST. XIV. tomo xɩ in Matth., num. 14, pag. 498, exhibemus. fuisset nacturus, si sumpsisset. Materia autem con Summa illius hæc est: Quendam objicit sibi di centem, cum juxta Christi pronuntiatum, quod in os intrat, hominem non inquinet, ita quod in os intrat, hominem sanctum non efficere, licet secus de panẹ Christi simpliciores sentiant. Respondet Origenes, quemadmodum non cibus edentem inqui nat, sed ejus conscientia qui cum dubitatione com edit; et quemadmodum impuro homini mundum mihil est, non ex se, sed propter impuri hujus ho minis immunditiam; ita quod per verbum Dei, et precem consecratum est, non ex se comedentem efficere sanctum, alioquin et ei qui peccatis pol lutus comedit, sanctitatem collaturum; sed ex eo tum emolumentum capi, cum pura mente et in tegra conscientia accipitur: neque abstinendo ab hoc pane vel eumdem comedendo, ex hac absti nentia vel esu, bono aliquo nos fraudari vel au geri, sed ita duntaxat si vel nequam vel probi si mus, dicente Paulo I Cor. vili, 8: Neque enim si manducaverimus, abundabimus; neque si non man ducaverimus, deficiemus. Subjungit præterea, quem admodum in ventrem demittitur, quod intrat in os, ac deinde ejicitur in secessum; ita panem conse cratum, secundum id quod materia concretum huic inest, in ventrem demitti, et ejici in secessum, sed per precationem quæ illi accessit, utilem com edenti effici pro ejus fidei portione; nec panis materiam, sed prolatum super eo sermonein, eum juvare, qui non indigne ipsum comedit. Denique panem illum, typicum et symbolicum corpus ap pellat. Reliqua ad esum corporis Christi spirita lem pertinent, non sacramentalení ut superiora, contra quam opinatus est Vincentius Bellovacen sis, Specul. doctrinal., lib. xvII, cap. 43, Orige nem hac de causa immerito castigans. Facilis est loci bujus juxta Ecclesiæ doctrinam expositio: nam ut ex corporis Christi esu adjumentum quis capiat non esus ipse sufficit, sed integra præterea et inta minata mens requiritur, alioquin judicium sibi manducat et bibit, qui noxis pollutus ad altaris sacramentum accedit. Itaque non ex se solum et simpliciter edenti sanctitatem confert, sed ita, si ab edente certa fides et purus animus adhibean tur. Similiter homo hoc abstinens sacramento, vel quod nondum sibi sit satis probatus, vel quod non dum justam attigerit ætatem, vel alia quavis legitima de causa, detrimentum ex hac abstinentia non capit; imo nec bouo aliquo inde privari ait Origenes; quod ita intelligo: cum homo nondum sibi satis probatus, vel alicujus criminis sibi conscius, si ad altaris sacramentum accedat, judicium sibi man ducet et bibat, atque ex hoc esu et potu mortem animæ suæ consciscat, nedum fructum aliquem inde percipiat, sequitur ut si hæc reformidans sa cramento abstineat, bono aliquo non privetur, dum non sumit corpus Christi; cum malum tantum » Joan. vi, 54. stans illa panís pars, quam in secessum ejici ait, ea sunt accidentia materiæ panis inhærentia et ejus propria, quæ corrupta a stomacho, et in no vam conversa substantiam, vel in secessum abeunt, vel humani corporis formam induunt. Precationein vero illam, quæ panem comedentibus utilem effi cit, et sermonem super pane prolatum, quid aliud esse dicam, quam mystica illa verba, quibus panis consecratur, et quæ ɛúxýv ac mysticam precem nonnulli Patres appellant? quia precationem, li cet non expressam, involvunt, qua Deum rogat sacerdos ut prolatis a se mysticis verbis idem eſ ficiat, quod effecit olim, cum eadem ipse profer ret. Atque per hæc cum panis in corpus Christi efficiatur conversio, comedentem accidentia illa minime juvant, sed per mystica illa verba fit, ut esu corporis Christi adjuvemur. Typicum denique et symbolicum corpus appellat, vel quod sub spe cie et similitudine panis delitescal; et cum cor pus Christi reipsa sit, typo et symbolo panis esse videatur: quod idem est ac si sacramentale di xisset, quia non nudum Christi contingimus cor pus, sed sub symbolis involutum. Quapropter ho milia 7 in Levit., num. 5, sic disserit Adaman tius: Est et in Novo Testamento littera, quæ oc cidat eum, qui non spiritaliter quæ dicuntur ad verterit. Si enim secundum litteram sequaris hoc ipsum quod dictum est”: Nisi manducaveritis car nem meam, et biberitis sanguinem mneum; occidit hæc littera. › Spiritaliter hæc intelligi jubet, quia sacramentaliter carnem suam manducari el san guinem suum bibi sancit Christus, non quo modo carnes alias dentibus comminuimus. Nec respon sionis hujus robur infringit Edmundus Alberti nus cum ait negare illic Origenem comedi carnem Christi secundum litteram; quisquis autem comedit Christi carnem, licet non in propria spe cie et figura comedat, Christi tamen carnem se cundum litteram comedere. Inficior enim carnem Christi eum comedere secundum litteram, qui il lam non in propria specie et figura comedit: 'nain coinedere secundum litteram, illud est, ita come dere, quomodo esculenta comedere consuevimus, nimirum ori inserta dentibus permolere, lingua versare, palato degustare, gula sorbere, in ventri culum demissa concoquere, intestinis excepta a fæ cibus secernere, et in corporis alimentum distri« buere. Hac ratione cum Christi caro neutiquam a nobis comedatur, non comeditur profecto secun dum litteram, sed sacramentaliter. Vel eucharisti cum panem eatenus appellat Origenes corpus ty picum et symbolicum, non quatenus absentis cor poris Christi typus est et symbolum, quod vult Ed mundus Albertinus, aliique cum eo heterodoxi: sed quatenus, cum reipsa sit corpus Christi, aliarum rerum typus est et symbolum, puta sui ipsius extra Albert., De sacram. Euchar. lib. u, in Exam. testim. Origen., cap.

ORIGENIANORUM LIB. II, CAP. II, QUÆST. XIV. coena, vino quod cum publicanis et peccatoribus bibit. Responden satis fuisse Origeni, recte institui posse comparationem vinum inter Aaronis, et vinum a Christo sive epotum in vitæ decursu eum publica nis et peccatoribus, sive non potum, sed discipulis traditum in ultima cœna. Nam quamvis hoc specie tantum esset vinum, revera esset Christi sanguis; illud vero et specie et re vinum esset, non in eo sir militudinem quæsivit, vel quærere debuit Origenes, quod utrumque, vinum esset vel re, vel specie, sed in eo quod illo accessurus ad altare Christus absti nuerit, illud non accessurus ad altare biberit: quem admodum Veteris Testamenti vino abstinebant pon tifices et sacerdotes accessuri ad altare, idemn vero non accessuri ad altare bibebant. loci alterius ex homil. 7 in Levit., num. 1, quo agitur ▲ fuisse vinum quo Christus abstinuit in postrema de præcepto Aaroni, et sacerdotibus tradito, ne ad altare accessuri vinum biberent. Quoniam autem lex est umbra futurorum bonorum, quid hac lege significetur perscrutans Origenes Christum hunc esse Pontificem censuit, sacerdotes apostolos, et Christum quidem cum ad altare, crucem neinpe esset accessurus, in suprema cœna vinum quidem non bibisse putavit, his inductus verbis Marci xıv, 25: Amen dico vobis, quia jam non bibam de hoc genimine vitis, usque in diem illum, cum illud bibam novum in regno Putris mei: apostolos vero bibisse vinum, quia nondum ad altare crucis erant accessuri. En tibi ipsa verba: «Videamus quomodo id vero Pon tifici Christo Domino nostro, et sacerdotibus ejus ac filiis, nostrís vero apostolis possimus aptare, etc.Quæ rimus ergo quomodo Dominus et Salvator noster, qui est verus Pontifex, cum discipulis suis, qui sunt veri sacerdotes, antequam accedat ad altare ¡Dei, bibat vinum; cum vero accedere cœperit, non bibat. Venerat in hunc mundum Salvator, ut pro peccatis nostris carnem suam offerret hostiam Deo. Hanc priusquam offerret, inter dispensationum moras vi nuin bibebat: denique dicebatur homo vorax, et viui potator, amicus publicanorum et peccatorum '. Ubi vero tempus advenit crucis suæ, et accessurus erat ad altare ubi immolaret hostiam carnis suæ, Accipiens, inquit, ealicem, benedixit et dedit disci pulis suis, dicens: Accipite et bibite ex hoc. Vos, inquit, bibite, qui modo accessori non estis ad al tare. Ipse autem tanquam accessurus ad altare, di cit de se: Amen dico vobis, quia non bibam de gene ratione vilis hujus, usquequo bibam illud vobiscum norum in regno Patris mei³., Hinc Albertinus effici putat Christi discipulos merum vinum in ultima cœna bibisse, quemadmodum Aaron et sacerdotes ad altare non accessuri merum vinum bibebant; nec capere se dicit quid contra opponere possimus. Re spondeo vero Origenem, cum existimavit vetus illud Levitici præceptum, quo pontifici et sacerdotibus ad altare accessuris vino interdicebatur, umbram eorum fuisse quæ Christo et apostolis contigerunt, quando ille ad altare crucis accessurus vino absti nuit, hi vero nondum ad crucis altare accessuri vi num biberunt, id sibi voluisse, vinum Aaronis et sa cerdotum in eo ¿µoysvñ fuisse eucharistico vino Christi et apostolorum, quod utroque abstinerent qui accessuri erant ad altare, ab iis vero qui non essent accessuri ad altare utrumque biberetur; qua de re scilicet hoc loco agebatur: in aliis autem fuisse repoyev, ac in eo præcipue quod Aaronis et sacerdotum vinum, merum esset vinum; Christi vero et discipulorum, specie duntaxat. Urgebit vero aliquis dicens nulla hie nota distingui vinum illud quod cum pablicanis et peccatoribus bibebat Chri stūs, ab eo vino quo in ultima cœna abstinuit, sed utrumque opponi vino Aaronis, ac proinde simile » llebr. x, 1. * Matth. x1, 19. Matth. xxvi, 23 Tenue vero et infirmum tertii loci robur, quem e Prologo in Canticum profert Albertinus. In eo hominis exterioris, corporis nimirum proprium quemdam esse cibum scribit Origenes, corporeum scilicet et terrenum: interioris vero hominis et spiritualis proprium quoque esse cibum; panemi nempe vivum qui de cœlo descendit. Sed ipsa re petamus verba quæ exstant pag. 28: ‹ Est materia lis hujus hominis, qui et exterior appellatur, cibus, polusque naturæ suæ cognatus corporeus iste scilicet et terrenus. Similiter autem et spiritalis hominis ¡psius, qui et interior dicitur, est proprius cibus, ut panis ille vivus qui de cœlo descendit *. Sed et potus ille est ex illa aqua quam promittit Jesus, dicens: Quicunque biberit ex hac aqua quam egv do ci, non sitiet in æternum ³. Sic ergo per omnia similitudo quidem vocabulorum secundum utrumque hominem ponitur; rerum vero proprietas unicuique discreta versatur, et corruptibili corruptibilia præ bentur incorruptibili vero incorruptibilia propo nuntur. Unde accidit ut simpliciores quidam nescien tes distinguere ac secernere quæ sint quæ in Scri pturis divinis interiori homini, quæ vero exteriari deputanda sint, vocabulorum similitudinibus falsi ad ineptas quasdamn fabulas et figmenta inania se contulerint, ut etiam post resurrectionem cibis cor poralibus utendum crederent, potumque sumendum non solum ex illa vite vera et vivente in sæcula, verum et ex his vitibus et fructibus ligni, ‹ Tantum abest ut hinc aliquid pro sua causa colligere possit Albertinus, ut vel ipsius opinioni contrarium id po tius et adversarium sit; vel certe pro neutra parte pugnet. Duplex siquidem cibus, duplex esus interio ris hominis intelligi potest: vel esus sacramentalis, cum Christi corpus ore recipimus; vel alter, cum Verbun carnem factum ſide apprehendimus et coin edimus, quorum uterque capite Joannis sexto ex ponitur; hic quidem a versu 31 ad hæc verba ver sus 52: Et panis quem ego dabo; ille vero ab his verbis ad versum 59. Si esus ille intelligitur, quo Verbum carnem factum fide comedimus, quid iude Joan, 'Marc. xiv, 25. ' Joan. vi, 41, 51.

bus fuisse excitatam, sed dæmonem, vel phasma a lam refragatur Augustinus in libro De mendacio, dæmone confictum. Sigillatim hæc persequi, non est olii nostri, nec instituti: satis habet Origenes præsidii in Patrum aliquot consensu, quos Leo Al latius in syntagmate De engastrimytho, cap. 7, re censet: Justini in his dialog, cum Tryph.; Sulpicii Severi Histor. sacr., lib. 1, et Anastasil Antioche mi in 'Odnrŵ, quæst. 112, et eorum præterea quos laudat Bellarminus lib. IV De Christo, cap. 11. His adde antiquissimorum rabbinorum suffragium, qui tradunt mortuorum animas, si ante annum a morte præteritum evocentur, quo tempore excita fuit Samuelis anima, videri quidem ab engastrimy tho, non audiri; audiri ab eo qui oracula scitatur, non videri; ab aliis nec audiri, nec videri. ad Consentium, cap. 2, et in Epistola quadam ad Hieronymum, eique assentiuntur theologi omnes, qnodlibet mendacium, simulationem quamlibet damnantes, et peccati nota afficientes. VII. Qui vero mendacium non usquequaque dam nat Origenes, idem jurejurando penitus interdicit tract. 35 in Matth., num. 110, pag. 910, ita dis putans: ‹ Simile est enim quod dicit in Evange lio Dominus ipse: Ego autem dico non jurare om nino', et non adjurare omnino. Si enim jurare non licet, quantum ad evangelicum Christi mandatum, verum est quia nec adjurare alterum licet. › In eadem fuere sententia Athanasius, Chrysostomus, VI. Hieronymus lib. 1 Apolog. in Rufin., cap'. 4, Epiphanius, Hilarius, aliique complures, quos citat Origenis locum offert e lib. vt Stromat., in quo juxta Platonis sententiam mentiri nonnunquam licere defendit. Idem visum est ipsi Hieronymo lib. 1 Comment, in Epist. ad Galat., cap. 2, vers. 11, multisque opinionem suam defendit, Visum id quoque Chrysostomo lib. De sacerdotio, et Cas siano lib. xvi Collal., cap. 8 et 17, et seq. Sed pa Sixtus Senensis lib. vi, annot. 26, eorumque secu tus est opinionem Pelagius, ut ab Augustino tradi tur in calce epist. 89, et recentium heterodoxorum magna pars: cum e contrario sanctum esse el utile juramentum, pie modo et prudenter, et flagi tante necessitate adbibeatur, catholica Ecclesia constituat. Generale Origenianæ doctrinæ examen. 1. Iniqua fere pro Origene, vel contra Origenem judicia. II. Recensentur ipsius defensores. III. Multa ad Origeniani nominis oppugnatores confulandos generatim proponuntur. Mutua criminationum repugnan tia; IV. Origenistarum errores Origeni afficti; V. Rufini interpretis perfidia; VI. Patrum falsis crimi nibus appetitorum exemplum; VII. Philocalia a Gregorio Theologo, ei Basilio ex Origenis scriptis excer pla; VI. Allegoricæ ipsius interpretationes. IX. Frustra hæreseon fons apellatus est. X. Librorum ipsius depravatio. XI. Multa quoque ad ipsum excusandum in universum adducuntur: perpetua ipsius in proponendis sententiis hæsitatio; ejusdem_modestia; XII. Constans hæreseon insectandi studium; XMI. Nimia in scribendo festinatio; XIV. Theologicæ quæstiones ipsius temporibus nondum satis es cussa nec per Ecclesiam definitæ. XV. Eum tandem temere dictorum pœnituit. XVI. Immerito Ru finum reprehendit Hieronymus, propter inscriptum Origenis Apologie Pamphili nomen. XVII. Fn multis peccasse Origenem fatendum est. XVIII. Quo numero libri Origenis habendi sint, disputatur. XIX. Et utram inter hæreticos ponendus ipse sil. statuendum esse velint: alii contra tam cæco et effreni studio in eum feruntur, ut omnia ipsius facta ac dicta tueri parati sint, nec aliter dogmaťa ejus, quam ut xupla; ac amplectantur. Unus utrique 1. Quod de Origene Origenisque dogmatis ja- tanquam de Ecclesiæ propudio ac vibice, sic de eo ctabatur olim: Ubi bene, nemo melius; ubi male, nemo pejus; idem propemodum nunc de eo, iisque merito dici potest, qui de ipsius doctrina senten siam tulere Ubi bene accipitur, neminem accipi melius, neminem majoribus extolli præconiis, ne minis doctrinam acrioribus studiis defendi; ubi male, duriori neminem et asperiori censura defri cari. Adeo extrema omnia, non in vita solum, sed post mortem etiam vir ille expertus est; nescio qua fati urgente pertinacia, et perpaucos Ada mantium inter ipsiusque adversaríos medias secta Fi partes patiente. Alios quidem tam inique erga ipsun animatos videas, ut in nefariorum ac pesti ferorum hæreticorum censu Origenem ponant, et Error, sed variis illædit partibus *. Equidem extrema hæc inter, medium quoddam Iter tenendum puto, si quis æquus esse, nec sese ipso fallere velit. Fatendum est sæpe peccasse Orige nem, et in damnosos errores incidisse; in multis falso et immerito fuisse accusatum si quis neget, profligati iftum pudoris esse, et supra jam probavi mus, et deinceps etiam ostendemus. Præclare Pam philus in Præfatione Apologic: Consequens erat 7. Matth. v, 34. *Horat. lib. 1, Satyr. 3, vers. 50, 34.

nobis jam supra laudati Apologiam pro Origene legisse se testatur Photius, cod, cvxıt, auctoris no men et ætatem silentio pressit. Quid jam recentio res commemorem, Joannem Picum Mirandulanum, Jacobum Merlinum Victorniensem Desiderium Erasmuin Roterodamum, Sixtum Senensem, Clau dium Espencæum, Gilbertum Genebrardum, et no vissime Petrum Halloxium, quorum luculentæ ex stant in Origenis defensionem dissertationres? ex his omnibus laborum et studiorum suorum te- tationibus conflictatos. Anonymi cujusdam toties a stimot·iis amplecti talem virum (Origenem) et ne que defensionis studio plus dare ei meriti, quam mensura deposcit; neque rursus obtrectandi vitio facile condemnare, et alienum ab ecclesiastica do ctrina temere pronuntiare: cum utrumque istud præcipitium providens ante divinus serino probi buerit dicens: Non sit in te mensura major, neque minor: abominabile est enim in conspeetu Domini utrumque. Unicuique enim, prout dignum est tri buere, justitiæ hoc proprium est. Propter quod et mensura integra, et pondus æquale acceptabile est apud Deum; non hoc quod mentitur veritatem, per quod vel plus donatur rebus, quam merita depo scunt, vel subtrahitur meritis quod debetur. Igi tur utrorumque mihi improbatur ratio, tum qui apologiis suis omni labe purgare Origenem student, tum qui ejus nomen ab Ecclesia penitus detestan tur: sed iis tamen qui ipsius propugnandam su sceperunt causam plus favere me profiteor; scitum quippe est plus reo ſavendum esse, quam actori. 1. Nec me quorumdam hominum movent con vicia, qui non sua modo defensione indignum Oriª genein existimant, sed iis etiam temeritatis notanı inurunt, quicunque aliquod ci excusationis præ stant officium. Quo suo decreto, non quosdamı de trivio magistellos, sed principes in litteris et pie tate insignes viros percellunt, Nain ut Alexandram Jerosolymitanum, Theoctistum Cæsariensem, Dio nysium Alexandrinum, Firmilianum Cæsariensem, Gregorium Thaumaturgum, et Athenodorum, alios que Origeni coævos prætermittam; et totam denique Palæstinam, Arabiam, Phoeniciam et Achaiam, quæ Origenis partes adversus Demetrium Alexandrinum tutatæ sunt, aperte easdem luculen tis scriptis deinde propugnaverunt Eusebius el Pamphilus, cum in ecclesiastica Historia, tum multo magis per Apologiam sex libros complexam, quorum unicus superest. Alios quoque magni no minis viros complures Eusebii temporibus apologias pro Origene scripsisse tradit Photius cod. cxvIII. Inter Origeniani nominis fautores Athanasium po mit Stephanus Tritheita, cognomento Gobarus, cujus excerpta habet Photius cod. ccxxx. His ac censendus Didymus Alexandrinus, qui pro Origene Apologeticum edidit, et Titus Bostrensis, et Gre gorii ambo, Nazianzenum dico, et Nyssenum, qui a Gobaro commemorantur, et Joannes Jerosolymi tanus assiduis eam ob rem Epiphanii et Hieronymi probris lacessitus. Methodium quoque, infensuin illum Origenis adversarium, sui aliquando odii pœ nituit, et inter ejus admiratores ac defensores no men suum professus est. Tulit eadem ætas addi clissimum Origeni Rußnum Aquileiensem, et innu meros per Ægyptum dispersos monachos, maximis eadem de causa cum Theophilo Alexandrino veli Prov. xx, 10. Nocuit et illud Origeni, quod maxima lucu brationum suarum vartis Ruhnum interpretem naclus II. Horum quidem exemplum sine reprehensione sectari me potuisse puto; neque feci tamen, wec porro faciam: in neutram enim partem nimis con spici velim: tantum quid utrinque afferri in ani versum possit, disputabo. Primam, quid Origenis causæ maxime faveat, videndum est; cujus duplex est ratio, vel conflatis in eum criminationibus di luendis, vel ipso Origene excusando. Confutantur primum accusationes hoc argumento, quod pleræ que sibi repugnant invicem, et in sese incurrunt, Inter novem criminationes a Pamphilio commemo ratas, contrariæ sibi sunt priores quatuor, quæ ad Christum pertinent, ut vel silente ipso Origene, mu tuo sese illæ refellant. Quod si quis superius caput, quod Adamantii dogmata complectitur, attentis ocu lis perlustret, multa illic objecta Origeni crimina adversari sibi invicem deprehendet. IV. Alterum defendendi Adamantii argumentum ex eo petitur, quod Origenistarum heterodoxorun errores Origeni sæpe afficti sunt, et quod, ut ait Beda in Collectaneis et Florib., cap. de luminaríb. Eccles.: ‹ Multi ejus pessimi discipuli multa vene nosa sub nomine hujus edidisse videntur, › Cum enim Christianum orbem in factiones dissipassel ipsius doctrina, ut multa buic falso ab adversariis impacta sunt, ita non pauca tanquam ab ipso tra dita propugnarunt ipsius assecle; vel quæ reipsa fuerant ab illo tradita, in aliam sententiam detorserunt: quorum causa insonti Origeni de legabatur. Caute ergo et diligenter Origenistica dogmata ab Origenicis seponat, et in diversis cau sis Origenem ac Origenistas versari sciat, quisquis historiam hanc accurate rimari et perspectam ha bere volet. V. Nocuit et illud Origeni quod maximæ la cubrationum suarum partis Rufinum interpretem nactus est. Cujus tanta fuit in Latine reddendis veterum scriptis, et tam immoderata licentia, quem adinodum sæpe monuimus, cum multa detrahendo, vel inferciendo, tum pleraque interpolando et re coquendo, ut intelligere debeat quicunque conver suin a Rufino scriptorem aliquemn leget, non tam se auctoris ipsius, quam Rufini sententias et verba legere. Eo vero latius patet id vitium, quod ip sum Origenianæ doctrinæ fontem, libros Ilɛpi doxwr, unus ille ad nos derivarit, et suis quidem est. Vide Præfationem nostram tomo primo præfi xam pag. 2, 3 et 4.

Præ’destinati, hær. 22 et 43, minime ab his discre- alii? Tum objicit sibi Hieronymus: «Quomodo in pat, additque Ampullianum quemdam hæresiarcham Bithynum astruendi sui dogmatis gratia vitiatos a se Origenis libros protulisse. Denique Haymo Al berstatensis in libro De Christianarum rerum me moria ita disserit: ‹ Ego sane de Origene viro tam illustri, abstinentissimæ vitæ et castissimæ, præ claræ doctrinæ, puri et lucidi sermonis, salva fide Patrum dixerim, quod hæc omnino non scripserit, sed ab hæreticis ob præclarum nomen ejus offu scandum, maligne conficta sunt et conscripta, el nomini suo prætitulata. › Constat profecto solemne id esse hæreticis veteres libros arcessendæ sibi auctoritatis causa violare. Fre quentia occurrunt exempla in Panario Epiphanii. Scribit item Evagrius lib. 111, cap. 31, Nestorianos et Eutychianos sanctorum Patrum lucubrationes sæpe depravasse, multosque Apollinarli libros Gre gorio Thaumaturgo, Athanasio et Julio mutatis ti tulis ascripsisse. Apollinaristas quoque Cyrilli li bros pervertisse auctor est Leontius. Notarios præ terea homilias Origenis, et dictata ex ipsius ore excipientes per nimiam festinationem erroribus ali quibus respersisse crediderim; necnon et indoctas puellas, quarum opera ad exarandos nitidis litteris codices utebatur. Sed Hieronymus totam hanc Origenis, quæ ex librorum ipsius depravatione petitur, defensionem flocci facit lib. 11 Apolog. advers. Rufin., cap. 4 et 5, et cum Rufino pedem confert, ac loca Origenis in quibus repugnantia exstare dixerat Rufinus, de signari sibi postulat. Nos certe in superiore capite testimonia attulimus tam sibi contraria, ut Hiero nymo satisfacere possint. Ait deinde hac respon sione nsum non esse Didymum, non Eusebium. Quid tum autem? Si quæ ab hæreticis inserta sunt, benigna interpretatione mollivit Didymus, vel per peram defendit Eusebius; si objectumn testimonium solvere maluerunt, quod erat in promptu, quam ut falsum repudiare, quod probatu difficilius erat, mi nusne idcirco incerta et adventitia sunt? Usus erat deinde Rufinus aliorum Patrum exemplo, quorum lucubrationes fuerant violatæ. Ait vero Hieronymus futurum ut si id concedatur, jam incerti sint libro rum auctores, nihil ad eos relatum iri qui scripse runt, sed ad corruptores omnia, ac ne ad illos qui dem, cum ignoti sint. Hac defensionis, inquit, per turbatione, nec Marcion, nec Manichæus, nec Arius, nec Eunomius accusari poterunt. > Attendisset vero Hieronymus ad superiora: scribit Rufinus falsi ea esse suspecta, quibus alia in eodem scriptore ex adverso opposita exstant: his duntaxat falsitatis notam apponit Rufinus. Non enim, inquit invect. 1 in Hieronym., ‹ generaliter promisi me prolaturum quæ essent fidei contraria, sed quæ ipsi sibi es sent contraria; ideone porro incerti erunt libro rum auctores, si ea duntaxat illis abjudicentur, quæ reliquis contradicunt? ecquod hinc sibi patro cinium spondere poterunt Marcion, Manichæus, et libris eorum (Patrum Ecclesiæ) vitiosa nonnulla sunt? › respondet, ‹ Si me causas vitiorum nescire respondero, non statim illos hæreticos judicabo fieri enim potest, ut vel simpliciter erraverint, vel alio sensu scripserint, vel a librariis imperitis eorum paulatim scripta corrupta sint: vel certe, antequam in Alexandria, quasi dæmonium meridia num, Arius nasceretur, innocenter quædam et minus caute locuti sunt, et quæ non possint per versorum hominum calumniam declinare. › Excusa tionem accipio, cur tu eamdem pro Origene adhi bitam repudiabis? a librariis scripta ejus fortasse corrupta fuisse dicimus; ante Arium minus caute locutum pronuntiamns, vel alio sensu scripsisse, vel denique errasse; idcircone hæreseos ipsam damnabis? Allata demum Patrum aliorum exempla deridens ait non hæreseos suspicione vacare Ori genem, etiamsi in hæresi Patres alii fuerint. Dices dum potius hæresi vacare Origenem, quamvis in er rores lapsus sit, quod paribus impliciti erroribus Patres, omini tamen hæreseos nota sint immunes. Mutilata postmodum epistolæ Adamantii ad´amiers Alexandrinos Rufinum arguit Hieronymus; ut si quis mutilatum a me scriptorem esse dicat, cum testimonium aliquod ex eo vel fragmentum ad rem in disputatione positam pertinens adduco: quorsum enim Origenis adversus Demetrium querelas, quæ in reliqua epistolæ parte continentur, retulisset Rø finus, de librorum ipsius constupratione agens? Ad id autem quod causatus fuerat Origenes in epistoła ad Alexandrinos, adulteratum a Candido Valenti niano hæretico habiti secum Dialogi codicem, sub jicit Hieronymus: Intelligimus in hoc tantum Dialogo ab Origene argui hæreticam falsitatem, el non in cæteris libris, de quibus nunquam quæstio fuit alioqui si omnia quæ hæretica sunt, non erunt Origents, sed hæreticorum, omnes auler propemodum illius tomi his erroribus pleni sunt, nihil Origenis erit, sed eorum quorum ignoramus vocabula. Quid fet autem altera Origenis epi stola, in qua scribit Rufinus parem haberi de libris ejus violatis querimoniam? Deinde non id velle Rufinum diximus, quæcunque hæretica sunt in Origenis lucubrationibus, hæreticorum esse, sed ea tantum quibus repugnantes sententias Origenes asseruit. In epistola quoque 65 ad Pammachium et Oceanum, cap. 4, multa in eamdem sententiam Hie ronymus colligit, idemque habet, quod in Apologia adversus Rufinum propositum est, et a nobis supra confutatum, nempe defensores Origenis Eusebium et Didymum, hac responsione quæ ex librorum ipsius constupratione petitur, minime usos fuisse. Tum ait Solus inventus est Origenes, cujus scripta in toto orbe falsarentur.» Itane vero? Annon evan gelistarum apostolorumque scripta adulteras bære ticorum manus senserunt? Parum quoque valet quod subnectitur: ‹ Ipse Origenes in epistola quam scri bit ad Fabianum, pœnitentiam agit, cur talia scri

pserit; et causam temeritatis in Ambrosium refert, requirendi esse discussa; > et paulo post, num. 6 quod secreto edita in publicum protulerit: › Dam nec bæreticus ille est, nec habendus est, quem te mere dictorum pœnituit Aliud præterea his verbis suggerit nobis defendendi Origenis argumentum Hieronymus; perperam scilicet ab Ambrosio vul gatos fuisse codices, quos exercitationis gratia se creto Origenes elucubraveret. Hinc denique refel Jitur illud Baronii ad an. 232, cap. 10: At in eo certe minus excusatione dignus esse videtur, quod cum sciret sua ab omnibus impugnari, retractato rium nullum ediderit commentarium; cum ipsi ta men satis otii et temporis superfuerit, ut ad omnes catholicæ Adei numeros, cuncta quæ a se scripta essent, attemperaret:, nam et pro retractario com mentario haberi potest illa ad Fabianum epistola, et alios insuper fortasse scripsit, vetustate deinde consumptos. ‹ Hæc prout potuimus de rationabili anima discn tienda magis a legentibus, quam statuta ac definita protulimus. Plena sunt ejusmodi obtestationum omnia, e quibus nonnullas adducit Pamphilus suam pro Origene Apologiam exordiens, ex ejusque hæsitatione validissimum tuendi ipsius argumentum sumit, idque non semel adversariis objectat. Hinc Gulielmus Parisiensis in part. 1, De universo, cap. 19, hæc scribit: «Hinc est error qui imposi tus fuit a quibusdam uni e præcipuis doctoribus Christianorum, et iste fuit e sapientibus theologis Græcorum, et vocatus fuit Origenes. Apparebit au tem tibi ipsum nullatenus ex sententia et assertions dixisse. Qui minus autem hanc pro Origene excu sationem usurpabimus, cum eamdem pro Origenis discipulo Gregorio Thaumaturgo usurpaverit Basi lius, epist. 64? Merito itaque Joannes, Picus Mi randulanus, secundo articulo Apologiæ pro Origene, probat eum, si quid fidei minus consonum scripsit, neque dogmatice, neque assertive, sed dubitative semper et inquisitive procedere; › multaque Orige nis congregat loca, in quibus apparet ipsius fluctuatio. Multum etiam modestiam Origenis, et submissos ac humiles de se, suaque doctrina sensus prædicat Pamphilus initio Apologiæ: et merito; quid enim tam ab hæresi alienum, cujus certus character est superbia? Factum itaque optime est ab Halloxio, cum in ejus contestanda demissione et modestia operam suam posuit, et loca ipsius multa coacer vavit, Orig. defens. lib. 11, cap. 2. XI. Quæ ad frangendas Origenis oppugnatorum accusationes, eumque adversus calumnias tuendum, et immunem culpa præstandum valere poterant, collegimus nunc quid ad eum excusandum, et ad conciliandum huic, etiam erranti, hominum favo rem conferat, videamus. Utilissimum est in primis, quod nullam in proponendis opinionibus pervica ciam, nullam in defendendis pertinaciam, quæ præcipua bæreseos nota est, præ se fert, sed Auctuans semper et incertus cogitata sua profert in medium, solemni hac vocula µýñote, quæ hæsitan tis est, lectorum animos occupaus, et disputationes suas ordiens, easdemque consueta obtestatione con eludens, qua universos ad alia perscrutanda et pro ponenda hortatur, paratum se significans a suis discedere, ad meliora transire. Sæpe quidem in libris Пepl doxŵr dubitationem suam fatetur, vel ut lib. 1, cap. 6, num. 1: Quæ quidem a nobis etiam cum magno metu et cautela dicuntur, discu tientibus magis et pertractantibus, quam pro certo ac definito statuentibus. Indicatum namque a nobis In superioribus est, quæ sint de quibus manifesto dogmate terminandum sit, quod et pro viribus nos fecisse puto, cum de Trinitate loqueremur. Nunc autem disputandi specie magis, quam definiendi, prout possumus, exercemur: > quod iterat in flye capitis ejusdem et initio sequentis. De incarna tione Christi dicturus hæc præfatur lib. 1ɛpl dpyŵr, cap. 6, num. 2: ‹ De quo nos non teme ritate aliqua, sed quoniam ordo loci deposcit, ea magis quæ fides nostra continet, quam quæ huma næ rationis assertio vindicare solet, quam paucis simis proferemus, suspiciones potios nostras, quam manifestas aliquas affirmationes in medium profe rentes. › Nec aliter suam de anima disputationeru accipi vult; ait enim in eodem lib. 1 Пsɛpì áp 2ŵr, cap. 8, num. 4: Verumtamen quod diximus mentem in animam verti, vel si qua alia in hoc vi dentur aspicere, discutiat apud se qui legit diligen tius et pertractet; a nobis tamen non putentur velut dogmata esse prolata, sed tractandi more ac XII. Quid quod internecinum cum hæreticis bellum perpetuo gerit Origenes, Valentinianis, Mar cionistis, Basilidianis, Apellitis, Helcesaitis; eaque teneri ac credi duntaxat jubet, quæ ab Ecclesia re cepta sunt. Illa sola, inquit in Prooemio lib. 1 Пɛpì àpxŵr, num. 2, ‹ credenda est veritas, quæ in nullo ab ecclesiastica et apostolica discordat traditione, quod sæpe repetit; et homil. 16 in Luc. Ego vero quia opto esse ecclesiasticus, et non ab hæresiarcha aliquo, sed a Christi vocabulo nuncupari, et habere nomen quod benedicetur su per terram, et cupio tam opere, quam sensu et esse et dici Christianus, æqualem et in veteri et in nova lege quæro rationem. Unde Pamphilus Apologiæ cap. 1: Hoc idem facit etiam (Ori genes) cum hæreticorum discutit sectas, quibus omnibus confutatis atque convictis, unam solam eamque, quam supra exposuit, catholicæ veritatis sententiam tenet. De quibus singulis qualiter re sponderit hæreticis, et quomodo universa eorum dogmata destruens ipse semper apostolicam con firmaverit fidem, si velimus' omnes sententias ejus congregare, et longum satis est, et erit tam nobis qui scribimus onerosum, quam legentibus tædio sun. Profecto hæreses, hæreseonque principes a pueritia usque adeo aversabatur, ut Paulo hæretico, excellentis licet facundiæ viro, in precationibus assistere nunquam voluerit, etiamsi eodem ac ille

'Exxhŋolą. ‹ Cum schismata in Ecclesia concitasset,, ▲ semel forent danɔnati, recedere se nolle neutiquam professus est: error fuit in intellectu; pertinaciæ crimes in voluntate non fuit. Denique suam Origeni famam et nomen satis asseruit Leo Ill, pon tifex maximus, cum inter lectiones ex Patruın lu cubrationibus decerptas, et Romano insertas Bre viario, nonnullas quoque ex Origenianis libris peti tas eidem inseruit. ut de eo scribit Petrus Alexandrinus in Mystagogia quod ad quintam synodum attinet, judicare posse synodos de fide, non de personis, præsertim mor tuis; hinc factum ut quæ de Theodoro, Theodoreto, et Iba decrevit quintum illud concilium. temporis progressu vim et auctoritatem pene amiserint: sci tum illud esse S. Thomæ Quodlibeto nono, artic. ult., neminem ad assensum Ecclesiæ adhibendum necessario astringi in iis, quæ ad substantiam fidei › non pertinent: Vigilium papam in Consti tuto ad Justinianum, Theodori, Theodoreti et lbæ errores refellere et damnare, auctoribus, ipsis quo niam in pace Ecclesiæ obierunt, parci jubere: quod eatenus probandum ait Baronius ad an. 553, cap. 185, si modo constet eum qui in Ecclesiæ pace Bad designandum eum qui non bæreseos duntaxat obierit, neque hæresim dum viveret, pertinaciter defendisse, neque in Ecclesiæ communione simulate perseverasse; Origenem autem quis dogmatis suis pertinaciter hæsisse dicat, quem tam submisse de se et moderate sensisse ostendinins, tantaque mo destia, quæ sentiebat, declarasse? quis Ecclesiæ communionem simulate secutum eum existimet, qui fidei professionem ad Fabianum papam dedit, exo rientes hæreses acerrime insectatus est, nullam cum hæreticis societatem iniit, Catholicorum episcopo rum familiaritate ad mortem usque constanter usus est? Caverat certe jam ante Justinianum Nicæna synodus, ne absenté eò, cujus agebatur causa, sen tentia ferretur. Unde præclare Pontianus episcopus in epistola ad Justinianum, ‹ In extremo epistolæ vestræ cognovimus, quod nos non mediocriter re mordet, debere nos Theodorum, et scripta Theodo reti, et epistolam Ibæ damnare. Eorum dicta ad dos asque nunc minime pervenerunt. Quod si et pervenerunt, et aliqua ibi apocrypha, quæ contra fidei regulam sint, legerimus; dicta possumus re spuere, non auctores jam mortuos præcipiti con demnatione damnare. Quod si adhuc viverent, et correcti errorem suum non condemnarent, justis sime damparentur. › Cum ait ergo Justinianus in Edicto adversus tria Capitula: «Si vero quidam dicunt non oportere Theodorum post mortem ana thematizari, sciant qui talem hæreticum defendunt, quod omnis hæreticus usque ad finem vitæ in suo errore permanens, juste perpetuo anathemati, et post mortem subjicitur: et hoc in multis hæreticis et antiquioribus et propioribus factum est, id est Valentino, Basilide, Marcione, Cerintho, Manichæo, Eunomio et Bonoso: hoc autem idem et in Theo doro factum est, et in vita accusato, et post mortem anathematizato a sanctis Patribus; › minime id pertinet ad Origenem; nam etsi in errores lapsus sit aliquando, ab iis tamen, postquam ab Ecclesia Horat. De arte poet. vers. 360. Denique suam Origeni ſamam el nomen salis asseruit Leo 111 pontifex maximus, etc. Vide in Qui ergo omnem bæreseos suspicionem ab Ori gene abesse volunt, cum iis qui invidioso hæretici nomine ipsum infamant, ita conciliari posse censeo; si duplici notione sumi hæretici appellationem di camus, vel ad eum significandum qui hæresim aut fabrefecerit aut secutus sit, eam licet ejurare para tus, simul atque fuisset ab Ecclesia repudiata; vel auctor et assecla, sed perpetuus etiain propugnator et pertinax adversus Ecclesiæ auctoritatem assertor fuerit: priore igitur notione hæretici nomen a Pa tribus Adamantio imponi, ut hæreseos auctor, non assertor significetur. Quo sensu orthodoxi quoque Patres quamplurimi hæretici dici possunt, velut Ire næus, Papias, Cyprianus, et alii. Hæc insuper adhi beri potest responsio, ignominiosam hæretici ap pellationem non aliter ab Ecclesia, quam ex hypo thesi cuiquam infligi, ita si spretis Ecclesiæ decretis in hæresi obierit; quæ quidem in Origenem minime cadit criminatio. Acquiescamus igitur in hoc Hie ronymi placito e Traditionibus Hebraicis: ‹ Học unuun dico vellem cum invidia nominis ejús, ha bere etiam scientiam Scripturarum, flocci pendens imagines, umbrasque larvarum, quarum natura esse dicitur terrere parvulos, et in angulis garrire teme brosis; et in illo ex epist. 65 ad Pammach. et Ocean., cap. 3: Quod si quis Judas Zelotes oppo suerit nobis errores ejus, audiat libere Interdum magnus dormitat Homerus, Verum operi longo fas est obrepere somnum ". Non imitemur ejus vitia, cujus virtutes non possii mus sequi, Erraverunt in fide alii, tam Græci, quam Latini: quorum non necesse est proferre nomina, ne videamur eum non sui merito, sed aliorum er rore defendere…... Nunc vero cum şimpliciter erro rein ejus fatear, sic legam ut cæteros, quia sic er ravit ut cæteri. Sed dicas: Si multorum communis est error, cur solum persequimini? Quia vos lauda tis ut Apostolum. Tollite amoris dбody, et nos tollimus odii magnitudinem; › et isto e Prolog. lib. 11 in Mich.: ‹ Nam quod dicunt Origenis me volu mina con pilare, et contaminari non decere vete rum scripta; quod illi maledictum vehemens esse existimant, eamdem laudem ego maximam duco, cum illum imitari volo, quem cunctis prudentibus et vobis placere non dubito. › super epistolam nuncupatoriam tomo 1 præfixam, versus finem.

Capitis QUARTI PARTITIO.-Tribus sectionibus constat caput istud. 1. Explicat quid Origeniana doctrina in Oriente passa sit ab Origenis ipsins ætate, ad altercationem usque Hieronymi et Rufini; tum etiam quanam in Occidente fortuna jactata sit. II. Continet quidquid Origenismi causa actum est, a Theophili dissidio cum Ægyptis monachis et Joanne Chrysostomo, ad tempora synodi Chalcedonensis. III. Ab ea tempestate, ad hanc usque ætatem Origenismi fortunam persequitur. 1. Procellarum adversus Origenis etiamnum viventis doctrinam concitarum series summatim repetitur. 11. Seduta Origenis morte odia non multo post recrudescunt. III. Pierius Alexandrinus Origenes junior dictus. Theognostum Alexandrinum inter Origenis asseclas ponit Photius. IV. Arianis tem poribus Origenis doctrina denuo impugnari cœpta est ab orthodoxis, quod ejus sibi patrocinium asci scerent Ariani: V. quam tamen benigne interpre tari maluerunt Athanasius, Basilius et Gregorius Nazianzenus. VI. Origenianas partes tuentur Hi larius, Euzoius, Titus Bostrenus, Didymus, Am brosins, Eusebius Vercellensis, Victorinus Peta bionensis, Gregorius Nyssenus, et ipse etiam Hɩe ronymus, qui subinde tamen mutavit consilium; quas oppugnant Theodorus Mopsuestenus, et Apol linaris. VII. Duplex Origenistarum genus, ortko doxorum et heterodoxorum. VIII. Origenista he terodoxi ex Ægypti monasteriis fere prodierunt. IX. Joannis Jerosolymitani cum Epiphanio et Ilie ronymo dissensio; X. et Hieronymi cum Rufino XI. quos in gratiam reducere student Archelaus et Theophilus. XII. Scribit ad Pammachium Hiero mymus adversus errores Joannis Jerosolymitani; XIII. et ad Theophilum. XIV. Augustinum quoque per lilleras ab Origenismo absterrel. XV. Romam revertitur Melania cum comite Rufino; XVI. qui cum Apologiam Pamphili, libellum De adultera tione Operum Origenis, et ejus libros Пlɛpì dp xwr, in urbe publicasset, a Marcella repressus est. XVII. Certior de his factus Hieronymus libros Пɛpi doxur interpretatur. XVIII. Tres libros contre Hieronymum scribit Rufinus. XIX. Anastasius papa dumnat errores Origenis. XX. Et ipsum Ru finum. XXI. Hieronymus et Rufinus scriptis muluo se lacessunt. XXII. Mortent oppetunt Melania se nior, et Rufinus. XXIII. Origenismi tradux Pela gianismus, Pelagianismi Nestorianismus. XXIV. Renascitur in Hispania Origenismus, sed eliditur opera Augustini; penitusque tandem in Occidente profligatur. 1. Quam varia hominum judicia et voluntate experta sit Origenis doctrina dicturos, paucula quædam repetere oportet, præmissa jam a no bis, cum ipsius vitam scriberemus. Demonstratum est autem turbarum omnium, quæ adversus Orige nem magno Ecclesiæ detrimento concitate sunt, auctorem et incentorem fuisse Demetrium Alexan drinum. Nam cum ab Alexandro Jerosolymorum, et Theoctisto Caesareæ episcopis presbyterii ordinem suscepisset, ægre latum a Demetrio, et in eum severe admodum consultum est, qua ludibriis castra tionem ipsius propinando, qua per synodum ex ali quot Ægypti episcopis a se conflatam presbyterii honore hunc exuendo, et ab Ecclesiæ communione arcendo; cum jam eum docendi munere abdican dum, et Alexandria submovendum alia synodus sanxisset. Tam gravi autem hominum flagrabat in vidia, ut synodorum illarum decretis consentiret universus orbis, excepta Palæstina, Arabia, Phœni cia et Achaia. Diximus quoque consentaneum vi deri, vexandi ejus undequaque causas quærentem Demetrium, opiniones ob novitatem suspectas, et ab Ecclesiæ usu alienas traduxisse, ac forsitan damnasse: Demetrio autem successisse Heraclam, Heracle Dionysium Origeni faventem, nec concitas tamen adversus Origenem procellas Demetrii obitu fuisse consopitas, ingravescentibus multorum odiis, quos urebat ipsius gloria. Patebant præcipue horum iusimulationibus ipsius Opera; quæ vel ex tempore recitata, et ex ore concionantis excepta, ac proinde non satis pensiculate composita; vel ad instituen– dum secreto Ambrosium, non in publicam lucem lucubrata, et præter Origenis tamen consilium ab Ambrosio publicata; vel immoderato ingenii luxu riautis calore profusa, malevolorum castigationibus obnoxia erant; cum præsertim adulteratis ipsius Operibus suos etiain errores hæretic inseruissent, ut diximus. Sed nec facile dictu est, majorine ei fuerint detrimento calumniæ invidorum, an infinitæ amicorum laudes et præconia, quibus adversario rum malevolentia acuebatur. Nonne tibi, inquit Origenes homil. 25 in Luc. ‹ omnes videntur plus amasse quam expedit, et dum virtutem uniuscujus que mirantur, dilectionis perdidisse mensuram? Quod quidem in Ecclesia patimur; plerique enim dum plus diligunt quam meremur, hæc jactant, et loquuntur, sermones nostros doctrinamque laudan tes, quæ conscientia nostra non recipit. Alii vero tractatus nostros calumniantes ea sentire nos cri minantur, quæ nunquam sensisse nos novimus. › Calumniis itaque appetitus Origenes, et novorum dogmatum suspectus, sparsis de se rumoribus ma ture occurrit, scripta ad Fabianum papam, aliosque præsules epistola, qua sententiam suam de rebus divinis declaravit. II. Vita functum laudibus prosecutus est Diony sins Alexandrinus in epistola ad Theotecnum, seu Theoctistum Cæsariensem episcopum, ut a Gobaro

laudare instituerat Rufinus, ut ab Hieronymo acce- genem, vel pro Origene argumenta studiose colli pimus, cujus hæc sunt verba ad Ctesiphontem, cap. 2: ‹ Librum quoque scripsit quasi de mona chis, multosque in eo enumerat, qui nunquam fue runt, et quos fuisse scribit, Origenistas, et ab episcopis damnatos esse non dubium est, Ammo nium videlicet, et Eusebiuin; et Euthymion, et ipsum Evagrium, Or quoque, et Isidorum, et multos alios, quos enumerare tædium est. Et juxta illud Lucretii Ac veluti pueris absinthia tetra medentes Cum dare conantur, prius oras pocula circum Contingunt mellis dulci flavoque liquore "; ita ille unum Joannem in ipsius libri posuit prin cipio, quem et catholicum et sanctum fuisse non dubium est, ut per illius occasionem cæteros, quos posuerat hæreticos, Ecclesiæ introduceret. › Joannem Chrysostomum his significari recte asserit Maria nus Victorius; sed fallitur, alium hunc esse opinans Evagrium ab Evagrio Pontico Hyperborita, uti ab Hieronymo alibi appellatur. Quemadmodum autem Origenistas Latine celebrare Rufinus instituit; ita idipsum Græce a Palladio factum est, in Lausiaca historia quo opere Isidori, Dorothei, Ammonii, Evagrii, Or, Potamiænæ Origenis discipulæ, Di dymi, aliorumque Adamantii sectatorum vitas con plexus est. Porro nos quoscunque inter heterodoxos Origenistas ponimus, pro hæreticis haberi velim; tralatitium enim est, non errorem, sed pertinaciam, hærcticum facere. Melania, puta, ex hoc licet grege, inter sanctos tamen relata est; et ex monachis illis Nitriensibus nonnulli in pseudosynodo ad Quercum habita errata sua sibi condonari postula runt et impetrarunt, gentibus, minime sane fuisset prætermissum. Super est igitur, ut dicamus Origenistas fuisse duplicis generis, orthodoxos, et heterodoxos; et invidiosum hoc nomen multis immerito, pluribus etiam jure fuisse tributum. Fidem opinioni nostræ faciunt binc Græca menologia, quæ nonnullos ex Origenistis in sanctorum album referunt, et spectata Chryso stomi virtus ac pictas, qui eos ita tutatus est, ut eamdem quoque sibi appellationem conscisceret; inde Hieronymi et Epiphanii partibus illis hæreseos notam imponentium testificatio. Profecto non unam fuisse Origenistarum omnium doctrinam, nec eosdem mores satis ex Epiphanio evincitur, qui hær. 63 et 64, geminum illorum agnoscit genus: in quo licet incerta prodiderit, et post ipsum Augustinus, multis plicem tamen hominum illorum fuisse sectam ex eo perspicuum est. Inter eos ut integerrimis nonnulli fuerunt moribus, ita fœdam libidinem et Onanismum aliquos exercuisse referenti Epiphanio facile credo; quidquid contradicat Halloxies: ex eoque adductum suspicor Epiphanium, ut cum præterea non eadem sentire Origenistas omnes inaudisset, putaret turpe illud factum, quod morum erat vitium, doctrinæ errorem fuisse, atque ita duplicem sectam consti tueret. Ut miti plerique fuerunt ingenio, ita conteir tiosi alii, refractarii et cervicosi; velut qui l'heo philo Alexandrino præsuli violentas prope manus intulerunt, ut dicemus: dicaces alii et petulantes, dicteriis sæpe et contumeliis Catholicos lacessebant; velut in eo, quod narramus, dissidio, Catholicos appellabant Pelusiotas, quod tanquam luto immersi, et curvi in terras ac coelestium inanes essent; ad vocem æñàoç, et nomen Pelusii, in Origenistarum Nitriensium, et eorum qui in Palestina degebant, vicinia siti, frigido et scurrili joco alludentes. Hie ronymus epist. 61, ad Pammach., cap. 5: ‹ Hæ sunt strophæ vestræ atque præstigiæ, quibus nos Pelu siotas, et jumenta, et animales homines dicitis, quia non recipimus ea quæ spiritus sunt.» Baro nium fugit dicti hujus significatio, et pro, ‹ Pelu sintas, › legi jubet, ‹ Pilosiotas,» quod uterentur Origenista hac voce, suggillantes atque subsan nantes Catholicos, quasi crederent mortuos resur recturos etiam cum pilis, dum recte dicerent cos resurrecturos cum singulis corporis membris “. Verum expositionis nostræ fidejussorein damus Hieronymum ipsum, epist. 65, ad Pammach. et Ocean., cap. 3. Pelusiotas, inquit, nos appellant, et luteos, animalesque, et carneos, quod non reci piamus ea quæ spiritus sunt; et cap. 1: «Putant enim me suum esse tvµµúotny, et propter animales et luteos nolle palam dogmata confiteri.» Manife stius etiam in Jerem. xxix, 14: ‹ Quæ cum audiunt discipuli ejus (Origenis) et Grunnianæ (hoc est Rufini) familiæ stercora, putant se divina audire mysteria; nosque qui ista contemnimus, quasi Atque hæc Origenistarum distinctio diligenter Holanda est: nam monachos illos Nitrienses, qui hac tempestate Origenistarum appellatione infama bautur, hæreticos fuisse censet onines Baronius, nec tam Origenis gloriæ favisse, quam ipsius opina tionibus mordicus adhæsisse: quæ mihi videtur sententia Chrysostomo et Theotimo Tomitano episcopo, sanctissimis viris, perquam esse contu meliosa. Ab ipsis alii omnem erroris suspicionem ɔmolam esse volunt, et totius concertationis invi diam convertunt in episcopos Origenistis infensos, quos propriis simultatibus Origenismi causam præ texentes, inique viros insontes vexasse pertendunt; piissimorum hominum Hieronymi et Epiphanii auctoritatem ac testimonium insuper habentes, iisque Palladii, meri Origenistæ, a quo Chrysostomi vita conscripta est, suffragium anteponentes. Heri bertus Rosweydus, historiæ ecclesiasticæ scrutator diligens, hos inter medius incedit, et viros illos qui Origenismi Domine traducti sunt, dogmala primum Origenis defendisse, deinde vero repudiasse conjectat: quod, si ita esset, ab illorum, vel sequen tinm temporum scriptoribus, omnia adversus Ori ¹³ Luçret. lib. 1v, vers. 11. 16 Baron, ad an. 593, cap. 10, et ad an. 400, cap. 86.

quemadmodum apud Pammachium queritur Hiero- sibi litteras reddere noluit. Querenti autem Hiero nyinus epist. 61, cap. 15. ‹ Ego misellus, inquit, dum in solitudine delitesco, a tanto pontifice repen te truncatus presbyteri nomen amisi. › Nec idcirco tamen ecclesiæ ingressu, vel episcoporum ac Chri stianorum societaré se prohibitum isto capite et se quenti testatur. Addit epistola 62, quæ est ad Theo philum, cap. 4, exsilium sibi a Joanne postulatum fuisse et impetratum; minime tamen se in exsilium fuisse depulsum. X. Rufinum interea hæc quoque discordiæ conta gio infecit; nam cum semel haustam Origenis do ctrinam in sinu foveret, eamdem in Joanne et Pal ladio, aliisque oppugnatam defendit. Hinc illud est Epiphanii in epistola ad Joannem Jerosol., cap. 4 Te autem, frater, liberet Deus, et sanctum popu lum Christi qui tibi creditus est, et omnes fratres qui tecum sunt, et maxime Rufinum presbyterum ab bæresi Origenis, et ab aliis hæresibus et perditione earum. Nec aliam ob causam a conflata jam inde a multis annis cum Ilieronymo necessitudine Rufi nus defecit. XI. Ingravescentibus in dies Joannem Jerosoly mitanum inter et Epiphanium odiis, tantos ainicorum molus compescere studuit Archelaus comes, vir, nt ait Hieronymus, ‹ disertissimus et christianissi mus. Placuit in primis, ut quoniam violatæ fidei suspicio peperisset discordiam, ejusdemn professio viam ad concordiam muniret. Condicto fœderis lo co, et jam coacto monachorum, aliorumque complu rium cœta, unus exspectabatur Joannes, cum ille mulierculæ nescio cujus morbum causatus, rem in aliud distulit tempus, monentique Archelao, el að paciscendum invitanti, eadem usus excusatione non paruit. Tum vero officii sui esse censuit Theophilus Alexandrinus laboranti Ecclesiae succurrere; sive fama excitatus, sive, quod potius crediderim, invi tatus a Joanne. Isidorum itaque Alexandrinum pre sbyterum ac monachum, pietatis fama conspicuuın, legatum ad Joannem, aliosque, sedandarum conten tionum causa mittit cum litteris, quibus incensos animos delinire, et in gratiam reducere tentabat. Verum sua spes Theophilum longe fefellit; quem enim allegaverat Isidorum, merus erat Origenista, Origenistis favens, turbandis rebus quain componen dis aptior; nam ante tres menses quam veniret Je rosolymam, litteras dederat ad Vincentium presby terum, quibus eum ut in orthodoxa fide, hoc est in Origenismo, perseveraret hortabatur; adfuturum se propediem ad cuneos adversariorum proterendos. Verba sunt Hieronymi epist. 61, ad Pammach., cap. 15, cujus vestigia accurate persequimur. Sic ergo animatus egregius ille pacis sequester, Joannem, aliosque dissensionis hujus participes adit, legatio nemque suam renuntiat. Et pacem conciliasset for tasse, si non animum Origenismi fermento imbutum prodidisset; cum enim doctrinæ huic infensum Hie ronymum esse sciret, iterum quidem ac tertio ad eum Theophili nonrine accessit, commissas autem nymo ac dicenti: «Si legatus es, redde legationės epistolas; si epistolas non habes, quomodo legatum te probabis? litteras quidem ad eum habere se respondit, rogatum se tamen a Joanne ne redderet. Ita favoris in alteram partem suspicione injecta, spem pacis peremit, reque infecta discessit. Disce denti Apologiam pro sua causa ad Theophilum tra didit Joannes, cujus lucubrationi interfuerat Iside rus, et operain suam contulerat; «ut idem esset, › ait Hieronymus, epist. 61, cap. 2 et 15, et dicta tor et bajulus litterarum. › Maximam interim fa trum multitudinem, et monachorum choros in Pa læstina sibi non communicantes (verba sunt Hiero nymi) quasi hostes publicos æstimavit Joannes; com ad ejus refugiendam communioneın Epiphanii mo nitu fuissent compulsi. Responsum præterea ad su pra memoratam Epiphanii epistolam dare dedigns tus, legatos, quod prius minitatus fuerat, quaqua versus mittit, qui accusatorias in Epiphanium litteras ad Theophilum Alexandrinum a se conscriptas per totum orbem disseminarent, sed in Occidente potis simum, quibus, ut loquitur Hieronymus epist. 6, cap. 3, Occidentalium sacerdotum aures commO veret. XII. His excitus Pammachius, Roma Hieronymum rogat per litteras, ut quoniam multorum auimos in diversa distrahebat hæc altercatio, Epiphanii cau saın aliis, aliis Joannis tuentibus, suanı ipse senten tiam expromeret. Morem gessit Hieronymus, ac hr culenta responsione, anno Christi 393 data, veranı ac genuinam contentionis causam esse ostendit, non Pauliniani consecrationem, quaın iracundiæ suæ Joannes prætendebat, sed Origenismum, quem al octo revocatum capita Joauni objectam fuisse nar rat, e quibus tria tantum purgaverit. Atque hæc diligenter notari jubeo, ut inde Origenistarum ka. jus ætatis doctrina et dogmata in controversia posiva spectarl possint. Primum illud est; nec Filium vi dere posse Patrem, nec Spiritum videre posse Fi lium; secundum, animam propter peccata e cœlo fuisse in corpus, sic tanquam in carcerem dejectam; tertium, futurum ut diabolum et dæmones peccato rum aliqnando pœniteat, et cum sanctis in cœlo re gnent; quartum, Adamum et Evam ante peccatum corpore caruisse, humana autem corpora iis post peccatum circumposita tunicis pelliceis significari; quintuin, carnem neutiquam suscitatum iri, hou membra dequo simul esse compingenda, sexu bo mines penitus carituros; sextum, paradisum ter restrem allegorice intelligendum; septimum, aquas quæ super cœlum in Scriptura esse dicuntur, an gelos esse, quæ supre et infra terram, dæmones; postremum, imaginem Dei peccando hominem ami sisse. Plurima præterea lectu digna habet hæc epi stola, si quis accuratam temporum illorum notitiam consequi cupit. Id præcipue manifestis rationibus comprobat Hieronymus, quod diximus, ante ordina tum Paulinianum, jam Origenis causa Joannen) el

‘eiensem, Origenem subjectis sibi populis hæreti- pio ita haberi a nostris partibus alienum, at quid cum denuntiasse. agat, ubi sit, nescire cupiamus. Ipse denique viderit, ubi possit absolvi. › Quocirca Rufinum ita alloqui tur Hieronymus Apolog. lib. 11); cap. 6: Vade potius Romam, et præsens apud eum (Romanum' episcopum) expostula, cur tibi et absenti, et inno centi fecerit contumeliam; primum ut non reciperet expositionem fidei tuæ, quam omnis, ut scribis, Italia comprobavit, et baculo tuarum uti noluerit litterarum contra canes tuos: deinde ut Epistolas contra te ad Orientem mitteret, et cauterium tibi hæreseos dum nescis inureret, diceretque libros Ori genis Пspl doxŵr a te esse translatos, et simplici Romanæ Ecclesiæ plebi traditos, ut fidei veritatem, quam ab Apostolo didicerant, per te perderent; es quo tibi majorem faceret invidiam, ausus sit crimi nari hos ipsos, præfationis tuæ testimonio rubora los.» Quin etiam in Epistola 82, ad Marcellinum et Anapsychiam, sese ait subdolum libellum a Rufino oblatum Anastasio papæ, aliasque ipsius scriptiones opusculis quibusdam explosisse, quas non aliud esse conjecerit quispiam, quam Apologias ipsas, de qui bus proxime commemorabimus. XX. At parum sese promovisse ratus Anastasius, și non turnultus auctorem Rufinum, et bellum re novantem retunderet, Romam eum ad causam di cendam accersit: tergiversatur Rufinus, et Apolo giam scribit ad Anastasium, qua levibus ad detre ctandam profectionem excusationibus usus fidem suam profitetur: deinde ait: Origenis ego neque defensor, neque assertor sum, neque primus inter pres alii ante me hoc idem opus fecerunt; feci el ego postremus, rogatus a fratribus. Si jubetur ne fiat, jussio observari debet in posterum. Si culpan tur qui ante jussionem fecerunt, culpa a primis incipiat. Ego enim præter hanc fidem, quam supra exposui, id est quam Romana Ecclesia, et Alexan drina, et Aquileiensis nostra tenet, quæque Jero solymis prædicatur, alienam nec habui unquam in isto àomine, nec habeo, nec habebo. › Neutiquam ta men excusationem hanc Anastasius accepit, sed in stante Marcella, Rufino, ut verbis utar Hieronymi 18, cauterium hæreseos inussit, eumque damnavit an no 401. Damnationis hæreticorum, inquit idem Hieronymus epist. 16, hæc Marcella fuit princi pium, dum adducit testes, qui prius ab eis eruditi, et postea ab hæretico fuerant errore correpti; dum ostendit multitudinem deceptorum, dum impia Iɛpt doxŵr ingerit volumina, quæ emendata manu scor pii monstrabantur; dum acciti frequentibus litteris hæretici, ut se defenderent, venire non sunt ausi, tantaque vis conscientiæ fuit, ut absentes damnari, quam præsentes coargui maluerint. Hujus tam glo riosæ victoriæ origo Marcella est. › Cujus victoriæ fama cum per totum orbem increbuisset, Anasta sium ipsum super Rufino consuluit Joannes Jeroso lymitanus, ejusque sententiam exploravit. Exstal Anastasii responsio data ad an. 402, in qua notan dum primo illud est, multis ab eo laudibus Joan nem Origenismi licet suspectum extolli; deinde et istud: ‹ Origenes autem, cujus in nostram linguam composita derivavit (Rufinos) ante quis fuerit, in quæ processerit verba, nostrum propositum nesci vịt.› Adđi! Rufinum hac interpretatione fidem ab apostolis propagatam violare voluisse; non damnare tamen, si a traditis in interpretato opere dogmatis abhorreat; damnare se penitus, si iisdem assentia tur. Tum paulo post, Illud quoque, inquit, quod evenisse gaudeo, tacere non potui, beatissimorum principum manasse responsa, quibus unusquisque Deo serviens ab Origenis lectione revocetur; dam uandumque sententia principem, quem lectio re rum profana prodiderit. › Suam denium super Ru ſino sententiam his verbis exponit: Itaque frater charissime, omni suspicione seposita, Rufinum scito quod propria mente Origenis dicta in Latinum trans tulit ac probavit, nec dissimilis ab eo est qui alie mis vitiis præstat assensum. Illud tamen scire cu 18 Hieron. Apol. 3, cap. 6. XXI. Hoc ipso anno geminam Rufini adversum se Apologiam gemina itidem adversus Rufinum Apo logia Hieronymus excepit: nam cum ex Occidente Jerosolymam remeasset ipsius frater Paulinianus, li bros illos adversus euin elaboratos, nondum quidem ab auctore, quem metus scilicet et pudor inhibe bant, in lucem esse editos, sed inter Rufini tamen familiares circumferri significavit; e quibus cum in vulgus exiissent nonnulla, collecta ea ad fratrem pertulit: quod ipsum præstiterunt per litteras Pam machius et Marcellinus. Non ad has ipsas itaque Rufini scriptiones, sed ad relatas a Pammachio, Mar cellino et Pauliniano criminationes priorem quam habenius Apologiam Hieronymus adornavit. Duo bus ea continetur libris, et Pammachii ac Marcel lini nomine inscripta est, quorum monitu fuerat elucubrata; ad eos vero transmissa, quos scriptis suis Rufinus aßaverat: in eaque declarat Hierony mus constitutum esse sibi peculiari opere Pamphili et Eusebii Apologiam refellere. flæc simul atque ad Rufinum perlata est. Ira incitatus, responsum una cum Apologiis misit ad Hieronymum, quo hastalis eum apicibus territabat, mortem minitans, et, ad tribunalia sese provocaturum, nisi maledictis abs tineret. Verum futiles minas parvipendens Hierony mus, posteriorem Apologiam continuo rescripsit. XXII. Post septem annos quam hæc acta sunt, diem clausit extremum Melania senior, vix a qua-, draginta diebus Jerosolymam reversa. Rufinom quoque sequente anno, qui fuit a Christo nato 410, Aquileia ab Alarico vastata in Sicilia profugum pe riisse tradit Baronius. At in Epistola ad Ursacium; quam interpretationi Commentariorum Origenis in

ret. Quamobrem hic idem Origenes tantus ac talis, dum gratia Dei insolentius abutitur, dum ingenio suo nimium indulget, sibique satis credit, cum parvi pendit antiquam Christianæ religionis simpli citatem, dum se plus cunctis sapere præsumit, dum ecclesiasticas traditiones, et veterum magisteria contemnens quædam Scripturarum capitula novo more interpretatur, meruit ut de se quoque Eccle siæ Dei diceretur: Si surrexerit in medio tui pro pheta; et paulo post: Non audies, inquit, verba prophetæ illius ". Vere non solum tentatio, sed etiam magna tentatio, deditam sibi atque in se penden tem Ecclesiam admiratione ingenii, scientiæ, elo. quentiæ, conversationis et gratiæ, nihil de se su spicantem, nihil verentem, subito a veteri religione in novam profanitatem sensim, paulatimque tradu cere.» Tum lectores monet, etiamsi corrupti sint libri Origenis, quod non diffitetur, sub ejus tamen nomine venditari, et ad insinuandos errores tantum nomen valere posse. Ita renascentis Origenismi propagines in Occidente elisæ sunt. Sed et iterum ibidem, iterumque sunt contusæ, ut in sequenti sectione ostendemus. I. Theophilus Alexandrinus monachos quosdam Ni trienses vexat; 11. et afficto ipsis Origenismo Ori genistas una insectatur. III. Aliæ dissidii hujus causæ proferuntur. Synodus Alexandrina Orige nistas damnat, quos Theophilus ex Ægypto detur bat. IV. Equum de his concertationibus Posthu Sozomenum, Sidonium', auctorem Prædestinati, et Eutychetem. I. Hæc dum in Occidente gererentur, longe gra viori tumultu Orientis Ecclesias Origenismus qua tiebat. Cujus intermissam vitandæ confusioni bi storiam repetemus. Postquam Isidorus ille, quem a Theophilo ad sedandas Joannem inter et Epipha nium ac Hieronymuin controversias submissum di ximus, Alexandriam regressus est, urgere Theophi lum non destiterunt Epiphanius et Hieronymus, at cum Origenistis marte aperto ipse quoque prælia retur. Detrectabat ille pugnam, rogante præsertim Epiphanio, erga quem Anthropomorphitarum ba reseos sibi suspectum male affectus erat. Mox au tem ut ad Ecclesiæ causam privata odia accessere, statim adversus Origenis asseclas classicum cecinit. Obscura certe est et implicata temporum illorum historia, quamque nonnisi a Palladio, Socrate et Sozomeno, ætatis hujus proximis petere possumus, quamvis prioris auctoritatem minuerit apertus Ori genismi amor, alios aliarum hæreseon studium me rila pene existimatione fraudarit. Cur itaque Ori genista's insectaretur Theophilus causam hanc fuisse tradit Socrates. Quæsitum in Ægypto non malto ante fuerat, Deusne corporeus esset, et humanan formam gerens, an penitus incorporeus. Multi, a simpliciores præsertim monachi, Deum humano ba hitu præditum ſingebant, unde Anthropomorphite, sive ut loquitur Epiphanius Scholasticus in Triper dicti sunt; plures contrariam sententiam seque. bantur. Hos inter erat Theophilus, qui cum opinio nem suam in epistola quadam Paschali, cujusmodi epistolam de more quotannis scribebat, prodidisset, eaque ad Ægyptios ascetas fuisset perlata, ita ex canduerunt illi, ut Theophilum ab Ecclesia expel lendum censerent. Scetinos monachos reliquis sanctitate præstantiores et doctrina hanc repudiasse omnes epistolam, præter unicum abbatem Paphnu tium, litteris tradidit Cassianus collat. 10, cap. 1. Et reliquis vero per Ægyptum sparsis monachis plurimi manu facta advolant Alexandriam, et de interficiendo Theophilo cogitant. Ille stolidos ho mines astu tractavit, et ingruentes compescuit am biguo hoc dicto: Sic ego vos vidi, quaŝi faciem Dei, quo quondam Jacob Esau fratrem suum de linivit, ut est Gen. xxxii, 10. Placati illi unum id præterea postulant, ut damnaret Origenis libros, quorum nonnulli a Deo corpus abjudicabant: ‹ Ego vero, inquit, hominis istius lucubrationes, et qui eas probant, aversor. Atque hoc fine stetisset controversia, nisi statim nova ¡de causa recru duisset. miani judicium. V. Theophili factum approbant Cita Historia, lib. x, cap. 7, ⚫ Humaniformiani Anastasius, Epiphanius et Hieronymus. VI. Utris plus adhibendum in hac historia fidei, Palladio, Socrati, Sozomeno, Georgio Alexandrino, ano nymo Vitæ Chrysostomi scriptori, et Simeoni Me taphraste; an Epiphanio et Hieronymo disqui ritur. VII. Theophili synodicam epistolam et Pa schales quatuor convertit Hieronymus. VIII. Quæ ritur utri prius Constantinopolim profecti sint Origenista, an Theophili legati. IX. Origenistas benigne excipiunt Joannes Chrysostomus et Eu doxia. X. Synodum in Cypro adversus Origeni stas cogit Epiphanius. XI. Theophilenses legati et Origenista apud imperatorem mutuo se accusant. XII. Epiphanius Constantinopolim appellit, et Chrysostomum male habet. XIII. Altercatur cum Eudoxia, deinde Cyprum repetens fato concedit. XIV. Rei gesta summa repetitur ex Polybio teste oculato. XV. Constantinopolim advenit Theophilus, et conciliabulum cogit ad Quercum. XVI. Accusa tur Chrysostomus. XVII. Actorum pseudosynodi ad Quercum habita fides exploratur. XVIII. Crimine liberantur Nitrienses, et in gratiam cum Theophilo redeunt. XIX. Exauctoratur Chrysostomus, et in exsilio diem multo post obit. XX. In Chrysostomi defuncti nomen grassatur Theophilus, renitente Isidoro Pelusiota. XXI. Chrysostomum prosequitur laudibus Synesius, probris llieronymus. XXII. Origenianos libros lectital Theophilus: XXIII. Diem claudit succedit Cyrillus, et avunculi ini micitias persequitur, sed ab Isidoro reprehensus factum mutat. Scribit adversus Origenem Hammon Adrianopolitanus. XXIV. Joannis Jerosolymitani et Hieronymi obitus. Male audit Origenis doctrina in Oriente et Occidentė: XXV. suos tamen fauto res habet Philastrium, Theodoretum, Socratem, * Deuter. XIII, 1, Præerant Egyptiacis monasteriis viri quatuor pietate nobiles, Dioscorus, Ammonius, Eusebius et Euthymius, germani fratres, statura proceri, ideo que Longi cognominati: quod etiam cognomen

ORIGENIANORUM LIB. II, CAP. IV, SECT. II. habuisse ipsorum partiarium Isidorum conjicere dogmatis, quod Deum incorporeum statuit, quodque licet ex isto Hieronymi Epist. 61, ad Pammach., cap. 15, ‹ Et tamen iste Hieronynius cum pannosa turba et sordidatis gregibus, quid Isidoro illi ful mineo ausus est respondere? At ne forte ille non crederet, et opprimeret eos præsentia et mole cor poris sui, etc. Cum fratres illos percharos haberet Theophilus, Dioscorum Hermopoleos constituit episcopum; duos autem invitos apud se detinuit. Atque hanc quidem vitam, desiderio licet monasti cæ vitæ tabescentes, tolerabant, quoad perspecta episcopi avaritia, hominem exosi, rursum in solitu dinem post triennium secesserunt. Causa secessus cognita, pessima quæque minatus est illis Theophi Jus, ipsumque Dioscorum invisum habuit. Cum ergo Anthropomorphitis infensos ipsos ex mutuis congressibus agnovisset; apud simplices quosdam et indoctos monachos, quos hæreseos hujus affines esse sciebat, Anthropomorphitam se professus, Dioscorum cum fratribus in contraria esse secta monuit, et corpus Deo detrahere, Origenem sen tentiæ hujus patronum secutos. In fraudem his sermonibus illecti boni homines Dioscorum, ipsius que asseclas vehementer aversati, invidioso Orige nistarum nomine infamantes traduxerunt: cum eos econtrario adversarii, pauciores quidem nu mero, sed doctrina et usu rerum peritiores, Anthro pomorphitas appellarent. Ita seditionibus inter se agitati conflictabantur. At Theophilus privatas inju rias persequens, Origenistarum tumultus obtendit, et Nitriæ occupato monte, Anthropomorphitis mo nachis arma subministrat, Dioscori monasterium incendit; qui cum fratribus abditus puteis vix in gruenti cladi se subduxit. Polybius Rhinocorurorum episcopus, Epiphanii discipulus, ipsiusque vitæ scriptor, tres duntaxat numerat Longos fratres, Heracleonis filios, qui Alexandriæ cum imperio præfuerat, Theophilo amicitia conjunctos, ab eoque in urbem e mona steriis per fraudem deductos, majorem creatum ait episcopum, alios diaconos, et Ecclesiæ œconomos. Narrat deinde hoc munere per triennium functos, renitente Theophilo in pristinam solitudinem con cessisse; ægre id tulisse Theophilum, ipsosque communione privasse; ad quam cum sese admitti frustra rogarent, Chrysostomum interpellasse ea sibi ut restitueretur; postulasse id a Theophilo Chrysostomum, nec impetrasse, eosque tandem Theophili censura liberasse: hinc exorta inter utrumque dissidia. 11. Igitur ad graviorem Dioscoro, ipsiusque sociis conflandam invidiam, singulari versutia Theophilus Origenistarum causam cum ipsorum causa con junxit. Cum enim jam vulgo male audire sectatores Origenis intelligeret, clarissimosque partis illius consectaneos a Nitriensibus monachis subornatos prodiisse, Nitriamque præcipuum Origenismi domi cilium haberi, cumque adversus eos ab Epiphanio et Hieronymo instigaretur; nou ejus defensores ipse antea propugnaverat, et adhuc etiam pro vero habebat, vexare hujus doctrinæ gratia aggressus est, sed ipsis famosam Origenistarum appellationem vir acutus affinxit, quo Origenismi adversarios sibi de mereretur, et adversum illos concitaret. Et levi sane arguimento impositam illis Origenismi calum niam approbavit, eo scilicet quod sententiæ hujus as sertor esset Origenes, quæ corpoream a Deo molem segregat. Atque eo facilius id persuasit, quod ad eos, uti mox dicemus, confugisset Isidorus, quem acerrimum doctrinæ hujus patronum fuisse jam supra ostendimus. Origenismi ergo causam post quam semel obduxit iracundiæ suæ, Origenistas omnes insectari necessum habuit: quamobrem re ferta hoc hominum genere Nitriæ asceteria perscru tatum, una cum Dioscoro Origenistas omnes illinc exturbasse verisimile est. III. Scetinis, seu Nitriensibus monachis (utrovis enim modo vel a Nitria monte, vel a Sceti regiun cula dici possunt) alia etiam causa Theophili con sciverat odium. Hunc inter et Petrum Alexandrinæ Ecclesiæ archipresbyterum simultas intercesserat. Hinc infensus Petro Theophilus admissam ab eo questus est ad mysteriorum communionem mulie rem quamdain Manichæa lue infectam, priusquam nuntium hæresi remisisset. Factum fuisse id juxta Ecclesiæ consuetudinem, et ex Theophili sententia, Petrus respondit, et testimonio confirmavit Isidori, supra a nobis memorati, viri gravis, et quem post Nectarii obitum ad Constantinopolitanam sedem evehere Theophilus studuerat. Hic graviter succen sens utrumque Ecclesia expulit. Rem ita a multis. narrari refert Sozomenus at aliter a viro cum monachis illis conversari solito accepisse se dicit; duas nempe causas habuisse Theophilum cur Isi doruin insectaretur, aliam Isidoro et Petro cominu nem, quod testificari recusassent Theophili sororem hæredem fuisse scriptam; aliam Isidoro peculiarem, quod cum pauperum gereret curam, erogatas in eos pecunias Theophilo in exstruendis templis absumere volenti dare renuisset. Simile quid habet Palladius, seu quisquis scriptor est vitæ Chrysostomi, nam de auctore non constat apud omnes; qui et alia multa congerit, quæ ab aliis præterita a nobis quoque prætermittentur. Gravissima vero hic est anonymi cujusdam, a quo Chrysostomi scripta est vita, quam in octavum tomum Operum ipsius conjecit Savilius, et Simeonis Metaphrasta hallucinatio, qui Isidorum illum cum Isidoro Pelusiota confundunt; nisi forte priorem hunc Pelusiotam quoque fuisse dicat aliquis, cum Alexandrinus tamen vulgo dica tur. Sed Sozomenum audire pergamus. Expulsus Isidorus Scetin apud monachos concessit. Adit con tinuo Theophilum Ammonius, postulatque ut in com munionem Isidorum admittat: tergiversante Theo philo instabat Ammonius, et quos sibi itineris so cios adjunxerat; adeo ut perterrefaciendis aliis, et a se amovendis unum ex ipsis in carcerem detru¸

contra pertendisse monachos, quidquid inerat er rorum, ab hæreticis ſuisse insertum; nec propter ea quæ in reprehensionem merito venirent, reliqua esse damnanda. Hinc ortam seditionem; ex que contentiosum et pugnax cervicosorum Origenista rum ingenium arguas; qui cum episcoporum as ctoritate reprimi non possent, assumendum fuisse præfectum, ab eoque in fugam conjectos monaches ita dispersos esse, ut propositis edictis nullibi com sistere sinerentur. Addit postea: ‹ Sed tamen sive illud error est, ut ego sentio; sive hæresis, ut pɛ tatur, non solum reprimi non potuit multis animad versionibus sacerdotum, sed nequaquam tam late se potuisset effundere, nisi contentione crevisset. › Denique nec episcoporum severitatem, nec mons chorum perduellionem probare se dicit. Quod mihi sane valde probatur judicium; nam nimis severe in Origenistas a Theophilo consultum est; sed gra vius tamen peccasse videntur monachi a quibes tam præfracte episcoporum auctoritas pessumdata est. serit Theophilus. Illum reliqui subsecuti in eamdem que erroribus scaterent; penitus esse respuendes; custodiam fraude ingressi sese sponte incluserunt, quod universos dimisisset. Cujus rei tanta apud eum fuit indignatio, ut cum præ quiete et mona sticæ vitæ studiis reliqua omnia eos postputare sci ret, his ipsos intercluserit, concitatis subdole dissi diis, turbata pace, et monasteriis igna ferroque vastatis. Addit Palladius oranti Ammonio et Isidori partes agenti ferreum torquem propriis manibus injecisse Theophilum, pugnis maxillas et oculos contudisse, hac ingesta et repetita voce: Hæretice, anathematiza Origenem. Utut est, constat episco porum synodum Alexandriæ coegisse Theophilum anno Christi 399, damnatosque uno ore Origenistas e Nitriæ monte, ut supra narratum est, exegisse accedente imperatorum auctoritate, qui ex Ægypto ut pellerentur scriptis datis jusserant. Synodicæ hujus concilii epistolæ fragmenta quædam in Epi stola ad Menam Justinianus servavit. Adjiciunt ad superiora Georgius Alexandrinus, et Simeon Meta phrastes, finibus suis extorres monachos Alexan driam pervenisse, et miserabili eorum habitu ita commotam fuisse plebem, ut Theophilum latitan tem ad necem deposceret, vixque præsidis adhorta tionibus sedaretur. Digressi ex Ægypto Origenista Jerosolymam ad Joannem urbis antistitem confu giunt, quem antea partibus suis faventem cognove rant. Sylvanum eum perperam appellant Georgius Alexandrinus in Vita Chrysostomi, cap. 38, et alter anonymus scriptor Vitæ Chrysostomi, cap. 89, et Simeon Metaphrastes in Vita Chrysostomi. Nam anno 386, in Jerosolymitano throno sedisse Joan nem, obiisse vero anno 416, demonstrat Baronius Jerosolymam autem anno 399 Origeniste, ut dixi, confugerunt. Submissis continuo in Palæstinam legatis Prisco et Eubulo, Jerosolyma quoque et proximis locis eos expelli curat Theophilus, nus quam repugnante Joanne. Horuin conjecturam ca pinus ex epistola 70 Hieronymi. Scythopolim Ori genistæ numero circiter octoginta perveniunt. In his Dioscorus, Ammonius, Eusebius, Euthymius, Ilierax, Isaaci duo, et Isidorus. At cun ad impera torem Arcadium et archiepiscopum Joannein de lectos e Nitria monachos, Origenistis infensos, aliosque Constantinopolim allegasse Theophilum accepissent, qui pro se causam dicerent, eodem ipsi ad diluendas Theophili accusationes, suasque res procurandas profecti sunt. V. Anastasíum interito summum pontificem per synodicam epistolam rei gestæ certiorem fecit Theophilus, ac alios item episcopos, sed Epipha nium potissimum, ad quem scripsit in eam senten tiam, se Origenis colubros evangelico ense trest casse, et fecundum Nitriæ monachorum agmen con tagione pestifera liberasse; jam vero esse operum ipsius Epiphanli, Cyprios episcopos congregare, et dare negotium, ut Origenes nominatim, et no faria hæresis condemnetur; deinde vero syno dicas epistolas ad se, et ad Joannem Chrysosio mum, aliosque episcopos mittere; fuisse perlatum ad se Origenistas ex Ægypto dejectos navigasse Constantinopolim; curet igitur ut Isauriæ, et Pam philiæ, vicinarumque provinciarum antistites operas suas ad exstirpandum Origenismum conferant, vi rum aliquem industrium Constantinopolim mittat, qui illuc quæ gesta sunt referat; summam esse apud omnes in Ægypto ob profligatam hæresira lætitiam. Notari obiter velim jocularem Guidonis Carmelite errorem, qui Theophili verba, quibus Origenis colubros se evangelico ense truncasse apud Epiphanium jactabat, perperam interpretatus, questum id fuisse scripsit Theophilum, quod men bra sibi ferro truncarent Origenistæ, ut haberentur humiles et religiosi 11. Mox ut synodicam Theophili epistolam accepit Epiphanius, ad Hieronymum con tinuo remisit, aliamque adjecit de suo, in qua sic illum affatur”; ‹ Scito, fili charissime, Amalec usque ad stirpem esse deletum, et in monte Raphi dim erectum tropæum crucis. Etenim quomodo porrectis in altum Moysi manibus, vincebat Israel" sic Dominus confortavit famulum suum Theophi lum, ut super altare Ecclesiæ Alexandrinx contra Origenem vexillum poneret, et impleretur in eo IV. Per idem tempus quo hæc agebantur delatus est in eas oras a Gallia Posthumianus. Narrat ille apud Sulpicium Severum foedas episcopos inter et monachos concertationes intercessisse, ‹ quia congregati in unum sæpius sacerdotes frequentibus decrevisse synodis videbantur, ne quis Origenis li bros legeret aut haberet, qul tractator-sacrarum Scripturarum peritissimus habebatur; censuisse episcopos, libros Origenis, quod sparsis huc illuc 10 Sulpic. Sever. Dial. 1, cap. 3. * Guid, in Summa de hæres, in hær. Origen. "Hieron. epist. 73. ** Exod. xvii. 41.

cipiti, el animi affectibus nimium obtemperasse si vero rogat Epiphanium Theophilus, ut aliquem negarem, reclamaret Chrysostomus, in quem impo tenter desæviit; reclamaret et Paulus ille episcopus, quem post flagella, carcerem et metalla, a Theo philo, non propter Origenismum, sed alias ob cau sas ex Ægypto eliminatum Hieronymus transeun tem hospitio suscepit, et ut per imperiale scriptum restituéretur, laboravit. Privatis proinde causis ad carpendos Origenistas adductum fuisse veri mihi videtur perquam simillimum, et vindictæ suæ Ori genismum subdole prætexuisse; Epiphanium vero et. Hieronymum, rem ipsam Ecclesiæ perutilem, Origenismi scilicet exstirpationem spectasse, causas ipsas insuper habuisse. Quæcunque certe res Theo philum impulerit, constat legitimæ synodi decretis Origenistarum errores fuisse rescissos; ac non tan tum fortasse Theophili, quantum synodi auctoritati Hieronymum et Epiphanium tribuisse. VII. Porro non synodicam duntaxat Theophili epistolam, datam anno Christi 399, sed Paschales etiam quatuor, annis 400, 401, 402, 403, 404, scri plas, Hieronymus Latinitate donavit, ut quæ iis continebatur Origenis damnatio, latius, et in Occi dente potissimum pervulgaretur. Pervenerunt ad hanc ætatem posteriores tres, prior cum synodica intercidit; in quibus depravata aliqua ab Hieronymo cum ipsius adversarii jactassent, sese in epistola 78, ad Pammachium et Marcellam, cum ad eos poste riores Paschales mitteret, luculenter purgavit. mittat Constantinopolim, sicut a se Nitrienses mo nachi missi sunt: quo missi? nempe quo aliquem mitti vult ab Epiphanio; Constantinopolim: nam quid aliud verba sonant? Quod autem peregrina communione eos exceperit Chrysostomus, inde con cludit Baronius synodi Alexandrinæ litteras illuc nondum fuisse perlatas; alioqui damnatos et pro scriptos monachos minime fuisse excepturum. Ut id detur, quod negari tamen potest, nam damnatio nis causam certum est licere inquiri, non inde se quitur Constantinopolitanum iter prius suscepisse Nitrienses Origenistas, quam legatos suos eodem Theophilus misisset. Probabile quippe est Theo phili legatos provincias multas adiisse, disseminan darum præsulis illius synodicarum litterarum gra tia, proindeque serius Constantinopolim easdem im portasse; cum interea discessione illorum audila, nullam interponentes moram, magnis itineribus il luc contendissent Origenistæ; et qui serius susce perant iter, maturius illud confecissent. 18. Constantinopolim delati Origenistæ supplices accidunt ad genua Joannis, postulantque ut opera ipsius et auctoritate, Theophili adversum se iracun dia sedetur, et Ægyptum redeundi sibi copia fiat quod si reverentia aut metu Theophili, ab ipso quo que quemadmodum et ab aliis episcopis repellantur, imperatoris opem se denique imploraturos. Compo situs ad miserationem commovendam virorum ha bitus Chrysostomo lacrymas excussit. Benigne ita que ipsos alloquitur, jubet causam adventus sui si leant, de ipsorum restitutione sese cum Theophilo per litteras acturum, in templo interim, cui nomen Anastasis, sedem ac mansionem figant. Paruerunt illi, et vitæ necessaria partim propriis ipsi manibus, ut mọs erat monachorum, partim religiosarum mu lierum liberalitate compararunt, ac Olympiadis po tissimum, quæ post obitum Nebridii conjugis creata Ecclesiæ Constantinopolitanæ diaconissa, pere grinos hospitio excipere, et facultatibus suis fovere solebat. Publicarum his precationum communio nem concessit Chrysostomus, ac sacramentorum usum non admisit, nondum cognita ipsorum causa; cum præsertim clericos quosdam a Theophilo jam VIII. Jam vero rerum seriem persequamur. Dixi mus Constantinopolim profectos esse Origenistas, postquam eodem legatos a Theophilo missos acce perunt. Falso id a Palladio et Sozomeno confictum arguit Baronius ad an. 400, cap. 61, nec quemquam illuc ante legasse Theophilum contendit, quam eo dem abiisse Origenistas intellexit. Falsum quoque esse vult, inter Origenistas fuisse Isidorum; id li cet præter Sozomenum Socrates asseveret. Nititur Baronius Theophili ad Epiphanium epistola, quæ est inter Hieronymianas 67; sic habet illa: «Didici enim quod calumniatores veræ fidei, Ammonius, Eusebius, et Euthymius, novo pro hæresi furore bacchantes, Constantinopolim navigarint: ut et no vos, si quos valuerint, decipiant, et veteribus suæ impietatis sociis conjungantur.» Nulla bic Isidori Dante aliis de rebus Constantinopolim missos accer mentio certe neque Dioscori, nec aliorum quin quaginta, quos illuc perrexisse tradit Palladius. Quasi vero nomina singulorum percensere Theo philus instituerit. At deinde Theophilus: Et ut celerius nostra Constantinopolim scripta perveniant, mitte industrium virum, et aliquem de clericis, sic ut et nos de ipsis Nitriæ monasteriis patres mona chorum, cum aliis sanctis et continentissimis viris misimus, qui possint cunctos in præsentia docere quæ gesta sunt. Ex his effici putat Baronius ab Epiphanio, non autem a Theophilo tunc legatum fuisse missum Constantinopolim; Theophilum au tem quosdam e monachis Nitriensibus alio ablegas se. Saue id ex epistolæ verbis non cogitur: imo sisset Joannes, que super rebus monachorum in terrogati magnam illos injuriam sustinuisse quidem dixissent, sed ad communionem tamen neutiquam eos admitti postulassent, ne Theopbilo res ea foret offensioni. Scribit ad Theophilum Chrysostomus, rogatque ut restitutos Origenistas in communionem admittat: sin judicio contendere malit, necessarios mittat qui res ipsius procurent. Non rescripsit ille, quosdam e suis illud allegasse contentus, ‹ libellos ut porrigerent admonens, inquit Palladius, quos more solito ipsis dictaverat, apertum quidem et expres sum mendacium continentes, variis calumniis oper tum et obumbratum; et cum non posset illorum vitæ derogare, facit ut intra palatium quasi magi

ORIGENIANORUM LIB. II, CAP. IV, SECT. II. notarentur. › Subdit postmodum advertentes Orige- stæ experti sunt: proditum quippe est a Sozomeno nistas nihil se profecisse, plerosque in dignitati bus constitutos adduxisse secum, onines anathema tizasse hæresim. Tum deinde collectas adversus Theophili tyrannidem accusationes, et in libellum conjectas Joanni frustra illos ab incepto revocanti tradunt. Monet ille Theophilum conflatæ adversum se accusationis. Rescribit Theophilus vetitum esse Nicænis canonibus, ne quis episcopus de re extra ditionem suam posita judicet: se, si in jus vocan dus sit, ab Ægyptiis episcopis esse judicandum. Ad hæc permovebatur falsis rumoribus; sacramento rum communionem Origenistis concessisse Joannem, et animo esse ad ferendas ipsis suppetias parato. Quare ad episcopos mittit litteras quaquaversus, Joannem dignitate et episcopatu evertere, et Diosco rum cum fratribus ac sociis ulcisci omni modo sa tagens, consilium tamen caute occultans, Origenis libros solummodo carpens. Si quis Origenistas a Joanne exceptos fuisse mi retur, magnam apud onines Nitriensium monacho rum existimationem fuisse meminerit; et Chryso stomo jam inde notas essa Theophili artes, cum Isidorum in Constantinopolitanam sedem intrudere, et quominus ad eam eveheretur Joannes impedire conatus est. Præterea Origenianos errores publice detestati fuerant Nitrienses: hinc valde suspecta illi Theophili criminatio. At nec dum satis adverte rat pius antistes simulationes Origenistarum, qui bus objectos errores juramento diluere proclive erat. Notanda hæc Hieronymi epist. 65, ad Pam mach. et Ocean., cap. 1, Faciam quod solum ca vent, ut sacra eorum atque mysteria in publicum proferam, et omnis prudentia eorum, qua nos sim plices ludunt, in propatulo sit; et qui neganti voci non credunt, credant saltem arguenti stylo. Hoc enim vel maxime cavent, ne quando contra aucto rem suum eorum scripta teneantur. Facile dicunt cum juramento, quod postea alio solvant perjurio. Ad suscriptionem tergiversantur, quæruntque suffu gia. Alius Non possum, inquit, damnare quod ne mo damnavit. Allus: Nihil super hoc a Patribus statutum est; ut dum totius orbis provocatur aucto ritas, subscribendi necessitas differatur. Quidam con stantius, Quomodo, inquit, damnabimus quos syno dus Nicæna non tetigit? Atque id non de omnibus Origenistis, quotcunque ad Chrysostonium confuge rant, intellectum velim, nam partim orthodoxis, partim heterodoxis hanc constitisse catervam puto; adeo ut illi ex animo, hi oretenus errores Orige nis damnaverint. Quæ cum Chrysostomo minime perspecta esse possent, corda Deo scrutanda relin quens, verbis illos hæręsim ejurasse satis habuit. Accessit eodem fortasse aliqua Origeniani nominis reverentia, cujus scripta studiose lectitasse Joan nem, multaque ex iis ad suos transtulisse usus ob servasse mihi videor, et in sequentibus notis com probasse. et Nicephoro, ad eam, cum forte curru prætervebe retur, accessisse monachos, sibique illatas a Theo philo injurias exposuisse, hanc honore ipsis habito pollicitam, futurum ut brevi cogeretur synodus, ad eamque Theophilus evocaretur. X. Dum hæc agerentur, Epiphanius litteris Theo phili acceptis, quibus ad convocandanı synodum, et damnandos Origenistas incitatum fuisse supra diximus, cogit episcoporum Cypriorum concilium, librorum Origenis lectionem decreto prohibet, cu jus decreti exemplar cum alia in loca, tum præci pue Constantinopolim mittit, Joannem ad idem fa ciendum adhortans. Collectam quoque a Theophilo postea synodum Alexandriæ eadem de causa fuisse scribunt Socrates, et Sozomenus; negat Baronius, el perperam ad id tempus relatam fuisse ab impu ris scriptoribus synodum Alexandrinam asserit, ul pote quæ jam ante fuerat celebrata. Ego vero quid statuam, non habeo; nam non unum adversus Ori genistas conflatum fuisse concilium narrat Posthu mianus apud Sulpicium Severum, Dialog. 1, cap. 3. XI. Missas ad se ab Epiphanio et Theophilo epi stolas, paratasque sibi insidias neglexit Chrysosto mus, animumque in ecclesiastica restituend a disci plina habuit. Legati interim a Theophilo Constan tinopolim monachi Origenistas libellis proscinde bant: hi contra, spe pacis præclusa, apud Arcadium imperatorem et Eudoxiam, Theophili questi sunt injurias, libelloque oblato graves ipsi et acerbas criminationes impegerunt, postularuntque ut addu ceretur vel invitus, et coram Joanne vadimonium sisteret; conficti vero adversum se accusationum® libelli præfectis urbis dijudicandi permitterentur. Adducendo Theophilo mittitur Alexandriam Ela phius; causam libellorum et accusationum præfecti cognoscunt. Deprehensa Theophilensium legatorum calumnia, crimen bi in Theophilum conferunt, ab eoque subornatos sese fatentur. Flagellis graviter cæsi detruduntur in carcerem, quoad Theophilus causam pro se dicturus adesset: quo serius adven tante pars in vinculis obiit, pars in insulam Pro connesum deportatur post adventum Theophili, ju dicum animis pecunia mollitis. Hæc ita a Palladio referuntur. Chrysostomus interim Origenistas con siliis et auctoritate sua juvasse creditus est. Quo circa sub Barnabæ nomine obscure ab Hieronymo perstringitur in Epist. 16 ad Principiam: Refri gerata, inquit, charitate multorum, pauci qui ama bant fidei veritatem nostro lateri jungebantur, quo rum publice petebatur caput, contra quos opes om nes parabantur; ita ut Barnabas quoque duceretur in illam simulationem, imo apertum parricidium, quod nou viribus, sed voluntate commisit. › XII. Jamque fama percrebuerat male in Joannern affectum esse Theophilum, et causas quærere qui bus eum sede dejiceret. Hoc intellecto concilium Constantinopoli cogi volunt optimates, et clerici Eadoxia quoque Augustæ humanitatem Origeni- complures, quorum inimicitias Chrysostomus seve

in libros suos vel discipulos incidisset; negante illo percontatos unde se hæreticos deprehendisset, qui sententiæ suæ nullum fecisset periculum; huic ex auditu se intellexisse respondenti, subjecisse illos Nobis vero contrarium evenit, nam ex discipulis tuis et libris, ac Ancorato præcipue tua nobis per specta sententia nonnullos sæpe refutavimus, qui hæreseos calumniam tibi impingebant; parem ita que nobis vicem retribuere debueras: his intellectis placatum Epiphanium viros dimisisse; et ipsum quoque paulo post navigasse in Cyprum, sive Con stantinopoli pœnituisset eum itineris, sive Deus oraculo mortem instare monuisset. Ecquas disce dendi causas habuerit, incertum est. Certe ante quam attigisset Cyprum, in ipsa navi decessit, cum jam esset magno natu. Fato quoque circiter hoc tempus exstincti sunt Constantinopoli Isidorus, et Dioscorus, et paulo post Ammonius, magnam post obitum sanctitatis famam consecuti. Quo tempore annus agebatur 403. ritate sua sibi pepererat. Futurum id pollicita jam nistas ad Epiphanium quæsivisse num aliquando ante Origenistis fuerat Eudoxia. Itaque Theophilus Ægyptios episcopos eo confestim navigare jubet, antistites Orientis ad concilium invitat. Nec multo post Cypro solvens Epiphanius Constantinopolim appellit. Obviam progressus Joannes totius cleri co mitatu advenientem honestavit, nec eo perpulit ta men ut hospitio suo, vel domibus ecclesiasticis, vel sua denique consuetudine uti vellet: adeo infensum Joanni animum propter susceptos Origenistas præ se ferebat. Statim Epiphanius ad se convocat epi scopos qui tum forte Constantinopoli versabantur decreta synodorum profert, quibus lectione Orige nis omnibus interdicebatur; postulat ut ea ipsi quo que suffragiis suis confirment. Paruerunt nonnulli, plures detrectaverunt. In his Theotimus Tomitanus episcopus, spectate vir sanctitatis, iniquum esse dixit, homini jam.pridem mortuo injuriam inferre, et majorum de eo decreta rescindere: quo dicto li brum quemdam Origenis profert, pellectisque versi bus aliquot, quibus Ecclesiæ utiles sententiæ conti nebantur: Intelligant, inquit, qui libros Origenis re pudiant, hæc quoque a se repudiari. Nihilo tamen secius roganti Chrysostomo, ut una secum domo, et una Ecclesia uteretur, renuntiavit Epiphanius in domus et precum communionem cum illo sese ven turum, ita si libros Origenis damnare, et Origeni stas Ægyptios a se rejicere vellet: quod cum ante disceptationem causæ facere recusaret Joannes, per suasus est Epiphanius a quibusdaın Joannis adver sariis, ut in templum Apostolorum, quo celebranda erat Synaxis, publice prodiret, damnaret libros Ori genis ac Origenistas, et Chrysostomum ipsum inces seret. Et fecisset sane, nisi jam tempło propinquum adiisset Serapion diaconus a Joanne missus, mo nuisselque periculo ipsius futurum, si quod animo destinaverat, reipsa præstaret; ad seditionem quip pe rem spectare. Admonitione deterritus Epiphanius pedem retulit. XIII. Circa idem tempus hunc inter et Eudoxiam simultas intervenit: causam varie scriptores nar rant. Scribunt Leo imperator et Simeon Meta phrastes Eudoxiam Augustam, inimico ut erat in Chrysostorum animo, ipsum hæreseos apud Epi phanium accusasse; postulasse Epiphanium, ut causam dicturus Joannes accerseretur, se alioqui minime assensurum; ad hæc exclamasse Augu stam, si Joannis exitium interpellet, sese idolorum cultum restituturam; quo audito dolore perculsum Epiphanium fusis lacrymis Constantinopoli exces sisse. At diversa habet Sozomenus; in morbum incidisse imperatoris filiolum; hujus vitæ timentem imperatricem rogasse Epiphanium ut pro eo ora ret; qui cum futurum recepisset, ut convalesceret Alins, si ab Origenistarum partibus illa descisceret, respondisse Augustam In Dei potestate filius meus est; lu vero, Epiphani, si mortuos ad vitam revocare posses, neutiquam obiisset tuus archidia conus; missos eodem tempore al, Eudoxia Orige XIV. Quid de hoc itinere, itinerisque causa lit teris tradiderit Polybius Epiphanii discipulus ac socius, ac rerum omnium oculatus testis, operæ pretium est cognoscere. Scribit ille Theophilum Joanni Chrysostomo infensum ob communioni re stitutos Longos fratres, cum imperatricem mittere hunc in exsilium velle accepisset, id ut perficere tur summopere laborasse; dedisse itaque litteras ad Epiphanium, quibus Origenismi Joannem accu sabat; aliam autem ob causam Constantinopolim navigaturum Epiphanium eo magis profectionem accelerasse, non Chrysostomo tamen nocendi stu dio: magnam tum fuisse in urbe regia rerum per turbationem, propter Eudoxiæ ac Chrysostomi dis sidia ingressum monasterium quoddam Epipba nium necessitate fuisse coactum, ut quemdam ordi naret; ægre id tulisse Chrysostomum; hinc dissen siones inter utrumque exstitisse; Eudoxiam vero his compertis accersivisse Epiphanium, hæreseos accusasse Chrysostomum, et postulasse ut eo abro gato alium Constantinopoli episcopum præficeret; respondisse Epiphanium, sacerdotio quidem indi gnum esse Joannem, si reipsa in hæresim incidis set; sin ipsa ad ulciscendas privatas injurias eum exauctorare vellet, neutiquam se obtemperaturum; excanduisse illam, et interminatam futurum ut ido lorum templa aperiret, si Joannis exsilio interce dere vellet perlatum fuisse ad Chrysostomum, in exsilium suum Epiphanium consensisse; eique va ticinatuin illum fore ut in throno non amplius se deret, atque hunc vicissim prænuntiasse Joanni futurum ut ad exsilii locum non perveniret; con scensa demum navi Epiphanium, antequam Cyprum attingeret, obiisse. Baronius ad an. 402, cap. 7, falsum esse asserit ad diaconatum quemquam fuisse promotum ab Epiphanio in Constantinopolitana diœcesi, et unius Sozomeni silentium opinioni suæ prætendit; causam vero cur id jactatum sit, hane

ORIGENIANORUM LIB. II, CAP. IV, SECT. II. licet sub Theophili ditione positus, in epistola ta- quibus suum adversus Origenem vel verum, vel si men ad ipsum data, Joannis nihilominus memoriam laude prosequitur ". Idem cum ad episcopatum Cyrenensem superiore anno invitus promoveretur, ad declinandum onus, et populum absterrendum pu blice contestabatur, nec mundi occasum, nec resur rectionem corporum, nec animaɛ jam formatis in seri corporibus sibi posse persuaderi: quæ cum in signia sint capita Origenianæ doctrinæ, valde in his locis exosam tunc fuisse concludimus. At Hierony – mus Chrysostomi expulsionem et exsilium Theophilo per epistolam gratulatus est: Unde el nos, inquit, Joannem qui dudum Constantinopolitanam rexit Ecclesiam, Deo placere semper optavimus, et causas perditionis ejus, in quas ferebatur impro vidus, nequaquam credere voluimus. Sed ille, ut cætera flagitia ejus taceam, Origenistas in suam re cipiens familiaritatem, et ex his plurimos in sacer dotium provehens, atque ob hoc scelus beatæ me moriæ hominem Dei Epiphanium, qui inter episco pos clarum in orbe sidus effulsit, non parvo mœrore contristans meruit audire: Cecidit, cecidit Baby lon “。 › Minime itaque assentiendum Baronio ", qui concitatas a Theophilo adversus Chrysostomum turbas ægerrine tulisse Hieronymum conjectat. mulatum odium insignibus monumentis expressit. De eo vclumine sic Gennadius lib. De vir. illustr. Scripsit adversum Origenem unum et grande vo lumen, in quo omnia pene ejus dicta, et ipsum pa riter damnat; similiter docens non a se eum pri mum, sed ab antiquis Patribus, et maxime Heracla fuisse et a presbyterio ejectum, et de Ecclesia pul sum, et de civitate fugatum. Refert ex Isidoro diacono Joannes Damascenus, Theophilum morti proximum, cum propter admissum in Joannis causa peccatum, exhalare spiritum non posset, oblata ipsi Chrysostomi imagine et adorata statim animam egisse. Nihilo secius tamen ejus famam lancinavit Cyrillus Theophili cognatus. At cum animum ipsius mitigare studenti Attico Constantinopolitano epi scopo perpetuas sese cum Chrysostomi nomine ini micitias gesturum Cyrillus renuntiasset; in acres Isidori Pelusiotæ objurgationes incurrit: et ad me liorem tandem revocatus mentem cum Joannis me moria rediit in gratiam, nomenque ipsius Diptychis inseruit. Anonymus Chrysostomi vitæ scriptor, in somnis monitum 2 Joanne Cyrillum sententiam mutasse narrat, deque ejus pietate et integritate saniora sensisse. Relato ejus in Diptycha nomine. reliquis præsulibus idem ut facerent, exemplo fuit. Adeo ut publice coli deinde cœptus sit Chrysosto mus, et magna demum pompa ac comitatu Constan tinopolim reliquias ipsius Comanis devexerit Pro clus antistes Constantinopolitanus. Hic porro frustra miratur Socrates, quid sit cur tot post obitum an nis Origenem ab Ecclesiæ communione segregatum pronuntiaverit Theophilus, Joannem vero tricesimo quinto a morte anno in eamdem Proclus receptum voluerit: nam licet Origenis potius doctrina, quam nomen fuerit a Theophilo damnandum, nibilomi nus tamen ut pote nefariæ doctrine auctor Orige nes censuram aliquam et reprehensionem comme ruit; cum nullius econtrario erroris affinis Chry sostomus, per summum scelus ab Ecclesia pro scriptus, jure in eam subinde receptus sit. Jam ante hæc tempora librum De resurrectione adversus Ori genem scripserat Hammon Adrianopolitanus, ut a Maximo traditum est in Scholiis ad Dionysium De XXII. Observatione vero dignum est quod nar rant Socrates, Georgius Alexandrinus et Simeon Metaphrastes, in Theophilum vulgi odium crevisse, idcirco quod post damnatos tanto conatu Origenis libros, eorum etiam tum lectioni deditus esse de prehensus sit; cujus rei causam cum ab eo per contaretur quispiam, respondisse prato floribus consito similes esse libros Origenis, decerpere se quæ pulchra sunt; quæ spinosa, præterire: atque id omnibus offensioni fuisse. De ea re ita Ruper tus Tuitiensis lib. 1 Comment. in Deuteron. cap. 1x. Juxta litteram manifesta est æquitas, juxta ana gogen vero judicii lectoruin inhibetur mutabilitas, videlicet quam in Theophilo Alexandrinæ civitatis episcopo ecclesiastica reprehendit relatio. Qui cum Joannis Constantinopolitani, qui Chrysostomus ap pellatur, esset inimicus, lectionem Origenis, cui li benter incumbebat, zelo ejusdem Joannis damnavit; tandemque damnato Joanne, quia se a lectione Origenis non cohibuit, rursus ipse lectioni Ori- cœlesti hierarchia, cap. 7. De ejus ætate ununi ha genis ejusdem incubuit. › Hinc existimari potest quanta vafritie Theophilus, per speciem insectandi Origenisni privatas simultates ultus sit; facile præ sertim receptis paulo ante in gratiam Origenistis sed ut in cœpta tamen simulatione perseveraret, stylum hoc ipso, et sequente præterea anno summa asperitate et maledicentia exercuit adversus Orige nem in epistolis Paschalibus, quas Latine exposuit Hieronymus, in abolendis Origenistarum erroribus Theophilo consentiens. XXIII. Anno Christi 412 decessit Theophilus, re licto cum epistolis Paschalibus grandi volumine, in 29 Synes. epist. 66. beo quod dicam, vetustiorem fuisse ipsum Cyrillo, a quo in testimonium alicubi citatus est. XXIV. Restituto in pristinam famam Chrysosio mo, magna tamen ex his conflictationibus Orige niano nomini ignominia illata est, ut fere jam vulgo pro hæretico haberetur. Quapropter llieronymus Demetriadem virginem præceptis instituens anno 413, caute monet ut sibi ab Origenistarum fer mento caveat. Nam cum Origenismum ab Anastasio protritum dixisset, addit: ‹ Et quia vereor, imo rumore cognovi, in quibusdam adhuc vivere et pul lulare venenata plantaria, illud te pio charitatis Hieron. epist. 88. 34 Isa. xx1, 9. 38 Baron. an. 404, cap. an 155.

ORIGENIANORUM LIB. II, CAP. IV, SECT. II. Origenis Opera prelo committit Jacobus Merlinus, unum id enixe postulavit Sabas, ut Arii, Nestorii et pro eo Apologiam scribit; unde Massæi et Beda conviciis appetitur. XXI. Defendunt Origenem Erasmus, Ferrarius, Sixtus Senensis, Genebrar dus et Halloxius: eumdem impugnant Baronius. et Bellarminus; Lutherus et Beza: incerta Scul teti ratio: æquiores in eum se gerunt Espercæus, Possevinus, Greiserus, et Binetus. 1. Superiores turbas, velut de compacto, multo rúm annorum induciæ consecutæ sunt, Origenismo faventibus quidem multis, pluribus etiam adver santibus, sed utrisque vel prementibus sententiam, vel citra discordiam aperientibus; quoad e Palæ◄ stinæ monasteriis nova rursum dissensionis flam ma erumpens, maximum in Ecclesia peperit incen dium. Nam cum ex erectis a S. Saba asceteriis per nefas exiissent monachí quidam perduelles, et ad torrentem The coum in Palæstina novam lauram exstruxissent circiter annum Christi 517, reconci liatus cum illis Sabas, decorate a se et amplificatæ ipsorum lauræ Joannem quemdam præfecit. Scri bit Cyrillus monachus, testis locuples, ut qui his locis et temporibus vixerit, morti proximum Joan nem hujusmodi vaticinium edidisse: Ecce veniunt dies, in quibus qui præsentem locum habitant, de scissent a recta fide, et extollentur quidem in se ipsis, ut cum divino David dicam, qui exacerbanı ³ in audacia vere sua destruentur, et altitudo eorum repente decidet *7. › Dictum res comprobavit: suf fectus enim Sabæ nutu in Joannis locum Paulus, vir simplex, in monachorum cœtum quatuor ho mines Origeniana lue laborantes non satis perspe cta eorum doctrina admisit: quos inter primaş ob tinebant Nonnus quidam Palæstinus, non Origeni starum duntaxat, sed gentilium etiam et Mani chæorum erroribus implicatus, et Leontius Byzan tius, vel ut aliis placet, Byzacenus. Hi sub Agapeto, quem Nova Lauræ præesse jusserat Sabas, post quam Paulus solitudinis amans in Arabiam secessit, insaniam suam prodiderunt. Quo comperto Eliæ Jerosolymorum episcopi, et Sabæ consilio usus Aga pelus, ne latius serperet labes, Origenistas laura confestim exturbavit. Nec impetrare potuerunt illi ab Jerosolymitano præsule, qui Eliæ successit, ut in integrum restituerentur; quoad eos Mæmas, post Agapeti obitum, Nova Lauræ rector suscepit, Origenismum quidem in siau gestantes, sed Sabæ melu animum dissimulantes. 11. Grassantes interea per Palæstinam Samarita ni maximis calamitatibus rem Christianam afflixe runt. Nihilo secius Justinianum, ejusque conjugem Theodoram, recens imperium adeptos confictis ca Immniis circumvenit vir dignitate illustris, nomine Arsenius, arte veterator ac sycophanta, et Sama ritanorum seditionis causam in Christianos reſudit. Quibus acceptis Sabam refutandæ calumniæ ad im peratorem allegat Jerosolymitanus antistes anno Christi 530. Liberaliter eum excipit Justinianus, prolixeque omnia defert. ¡Tum vero præ cæteris et Origenis dogmata, quibus Ecclesiæ conturbaba tur tranquillitas, de medio tollerentur. Annuit im perator, et Antonio Ascalonitano, et Zachariæ Pellæ episcopis per litteras dedit negotium, ut has profligarent hæreses, et anathemati subjice rent. Ill. Sub finem sequentis anni humanis exemplo Saba, magnum in Palæstina incrementum Origeni smus accepit: hujusmodi enim castigatore expe ditus Nonnus, administro usus Leontio, non Novam solum Lauram, sed alia etiam hujus eremi mona steria peste amavit. Frustra tamen in corrumpendo Sucæensi asceterio conatus suos consumpsit, artes illius exsufflante Cyriaco, admirandæ virtutis sene. Igitur ut in hujus monasterii regimen allegeretur Pe trus Alexandrinus, Origenisticæ vir addictus se ctæ, perfecit Nonnus: verum ut is doctrinam suam explicare cœpit, magno statim omnium consensu dejectus est. Petrum alium Græcia oriundum, prioris Petri consimilem et partiarium, eique a Nonni asseclis suffectum, Catholici itidem abdica runt dignitate, et Cassianum tandem Scythopoli tanum, fidei ac morum integritate florentem, moua sterii Sucæensis archimandritam constituerunt. Cyrillum quoque monachum, qui Sabæ Vitam litte ris mandavit, ad eumdem Cyriacum litteras ferre jussit Joannes Silentiarius, episcopus, in Sabæ Laura tunc temporis delitescens, Origenistis inſonsus, qui bus enixe ab eo postulabat, ut Nonui ac Leontii, aliorumque Origenistarum, qui Novam Lauram in sidebant, confutationein et exsilium a Deo impetra ret. Respondit Cyriacus prope esse, cum miserrime Nonnus et Leontius essent interituri, reliqui vero ipsorum assecla e Nova Laura expellerentur. Tum sermones bunc inter et Cyrillum de rebus Orige nistarum ultro citroque habitos fuisse narrat Si meon Metaphrastes, a quo Cyriaci Vita conscripta est. Circa hoc ipsum tempus aliqua Origenis opu scula Bellator presbyter in Latinam linguam refun debat. IV. Res aliquantisper tranquillatæ videbantur, cum Nonni discipuli Domitianus et Theodorus, cognomento Ascidas, Ancyranus ille, hic Cæsareæ Cappadocia creatus antistes, ad promovendam Ori genismum recens adepta potestate abusi sunt. Eo rum quippe præsidio confisi Origenistæ non jam per cuniculos, non subdolis ratiocinationibus incau tas mentes expugnare tentarunt, sed aperta vi gras santes, armis instructi, quorum animos labefactare non poterant, eorum monasteria funditus dirue bant. Et in maximam quoque Sabæ Lauram ea strages incubuisset, nisi via aberrantes in aspera incidissent loca, unde infecta re pedem demum re tulerunt. Magnos etiam ex eo sumpserunt spiritus, quod Petrum Jerosolymitanum episcopum compo sitis dolis eo perpulerunt, ut in communionem re » Psal. LXV, 7. " Cyrill. in Vita S. Sabæ, cap. 49, 50.

quam apud Justinianum apocrisiarii munere ſunctus est. Hoc edicto anathema is esse jubetur, qui Theo dorum Mopsuestenum, qui epistolam ad Marin Persam hæreticum, quam Ibas conscripsisse fertur, quique scripta 'Theodoreti adversus Cyrillum et duodecim ejus capitula, defenderit. Verum perpa rum id valere intelligens imperator nisi episcopo rum subscriptione vim ac robur adipisceretur, mul tos ad assensuin pertraxit; multi quod salva synodi Chalcedonensis auctoritate capitula hæc labefactari non posse, et in ecclesiasticis rebus insuper haben dain esse imperatoris auctoritatem crederent, con sentire renuerunt. Vigilium ipsum Romanum pon tificem, ea tuentem capitula, Constantinopolim Prato spirituali, cap. 26, narratur. Adierat Cyril- est, Romam recens profecto Pelagio diacono, post ¡um Theophanes ille aliis ipsum de rebus perconta turus, quem cum in Nestorii luto hærere perspexis zet Cyrillus, orare jussit ut ecquæ verior esset do ztrina, sibi patefieret. Ornuti astitit quidam, aspectu terribilis, assumptumque deduxit in tenebrosum lo cum, et fœtidis ignibus horridum: tum ei mediis in flammis Nestorium. Eutychetem, Apollinarem, Dioscorum, Severum, Origenem, et alios aspicienti, destinatum hunc esse locum dixit hæreticorum sup‐ pliciis; in eoque futurum ut pœnas ipse det ali quando, nisi a præceptis anino opinionibus disces serit. Visum Cyriaco narravit Theophanes, et ca tholicæ Ecclesiæ nomen dedit. Laudatur istud Mo schi opus in septima synodo, indeque multum ipsi auctoritatis accessisse credentes plerique, id Theo- accersit Justinianus; sententiam rogat super tri phanis somnium pro edito divinitus oraculo habent. Quo equidem parum permoveor, nam ejusmodi somniationum ferax est Græculorum, ac præsertim inonachorum natio; et quæcunque per otium ima ginum artifex mentis facultas fingit, sic tanquam Dei eſſata sibi aliisque proponere prompta et facilis. Minime autem ex laudata in septima synodo scri ptionis illius Moschi particula totum opus existiman dum censeo: multis alioquin damnosis lucubratio nibus plena usquequaque adjungenda esset fides, quorum selectum aliquem, si forte, locum synodus aliqua usurpaverit. Vigebat ea tempestate Joannes Grammaticus, cognomento Philoponus, Alexandri nus litteris exquisitis apprime eruditus: sed propter catholicæ fidei contraria dogmata inter hæreticos re latus, nam Tritheitarum parens fuit, et juxta Orige nem corporum resurrectionem inficiatus est, scripto in id argumentum opere quo Patrum auctoritatem Judibrio habuit; sed a Theodosio monacho, Conone, Eugenio et Themistio luculenter refutatus est. X. At Theodorus Ascidas Origenistarum, et Ace phalorum, sive Monophysitarum columen, cum Origenem ab episcopis Justiniani opera reprobatum ægre ferret, Theodorum Mopsuestiæ episcopum, Origeniano nomini, dum viveret, infensum, et mul tis adversus eum editis opusculis celebrem oppu gnandum sibi, et anathematis subjiciendum pro posuit, oh id maxime, quod a Chalcedonensi sy nodo fuerat kaudatus. Imperatori itaque concilii hujus auctoritatem adversus Acephalos scriptis de fendenti, favore Theodore Augustæ suggerit, fru stra scribendi laborein ab eo suscipi, qui posset Acephalos ad suam communionem compendio revo care, si Theodorus Mopsuestenus, et Ibæe Edesseni ad Marin Persam epistola, utpote Nestorii kue con Baminata, et Theodoreti castigationes adversus duo decim Cyrilli capitula sive anathematismos totidem Restorii anathematismis oppositos damnarentur; bis quippe Acephalorum cum Catholicis concordiam maxime retardari. XI. Assensit credulus imperator, et pacis in Ec elesia conciliandæ cupidus edictum a Theodoro Ascida confictum suo nomine promulgari passus bus capitulis; tergiversatur pontifex, episcopos xXS, qui aderant in synodum colligit; et quid quisque sentiret, scripto edere jubet, demumque in Justi niani sententiam concedit; et anno 548, decretum edit, quod Judicatum appellatur, eoque tria se damnare capitula declarat, salva synodi Chalcedo nensis auctoritate. Hinc tamen schismata multa confata sunt, cum synodi hujus reverentiam et ma jestatem a Romano pontifice violatam episcopi præ cipue Occidentis existimarent; quamvis urgenti Justiniano, ut absque uHa synodi hujus mentione in trium capitulorum damnationem consentiret, constanter restiterit. Sed tandem ad saniorem men tem reversis Mena Constantinopolitano et Theodoro Cæsariensi, quos a sua communione removerat Vi gilius, et abrogatis item edictis, quæ de tribus ca pitulis publicaverat Justinianus, placuit legitimæ synodo quæstionum illarum disceptationem et arbi trium permitti. XII. Origenistarum interim secta in Palæstina rursum ac vicinis regionibus nova incrementa ca piebat. Scribit Leontius Neapoleos Cypri antistes, qui lleraclio imperatori coævus fuit, quæsivisse aliquando inter se duos Asceterii cujusdam, quod erat Enesæ proximum, monachos, cur Origenes hæreticus (sic enim appellatur) tantis a Deo doti bus ornatus ſide excidisset. Cumque alter non Dei, sed naturæ donum, eam qua pollebat scientiam esse pugnaret; alter contra neminem ex naturæ dono ejusmodi excedere opera posse pertenderet, qualia ab eo conscripta sunt; visum utrique est ɲem ad Palæstinæ monavños, quorum tuin magna percre buerat fama, dijudicandam deferre. Pergunt illi að monasteria mari Mortuo contermina, et Joannem abbatem ac Sinieonem rogant, ecquid de re inter se quæsita sentiant: illi vero Simeonem alium co gnomento Salum (quod est, ut conjicio, Www, mu tato ↳ Anali in ç, quemadmodum in 'Avvíбaç, pro Annibal) id est insanum et fatutim, Emesæ habi tantein consuli jubent. Vir ille fastus ac inanis glo rie proculcandæ causa modestiam suam delirationis simulatione tegebat, vulgoque pro motione habeba tur. Is lupinorum, quos tum forte comedebat, STUP

ORIGENIANORUM LIB. II, CAP. IV, SECT. II. est, Eusebiumque ipsum nimi¡ erga Origenem amo- natem, ipsum haud secus ac parentem Arianorum ris acriter coarguit. Sæculo sequente, quod a Christi ortu nonum numeratur, floruit Haymo Albersta sensis. Apertis ille verbis Origenem crimine conatus est absolvere, errores vel ipsi ab hæreticis afflictos vel ab ipso non ex sententia, sed ex opinione præ positos asseverans. Contra vero Photius Constanti nopolitanus patriarcha ipsius æqualis Adamantium sævissime proscidit. XVIII. Longum esset singulorum explorare et referre sententiam, qui obiter ac aliud agentes de Origene Origenisque doctrina quid sibi videretur strictim ediderunt. Quid enim Georgium Syncellum, et Theophanem, quid Georgium Cedrenum, quid Theophylactum, quid Joannem Zonaram, quid Michaelem Glycam, quid Nicephorum Callisti con memorem a quibus, ut a tota fere Græculorum natione pessime exceptus est? quid Nilum * Thes salonicensem, qui nibil ait Origeni, Christianorum licet sapientissimo et Scripturæ peritissimo, pro fuisse sapientiam, quo minus a fidei integritate de scisceret? Suidas lexicographus pro more suo alio rum dicta compilans duplici Origenem donavit elo gio, quorum prius ex Eusebii libro De script. eccl. fere decerptum, sed confuso et perturbato ordine, partim etiam ex Græca interpretatione Elogii quo ipsum donavit Hieronymus, mirifice ipsum extollit; alterum vero depromptum aútodɛžɛl ex Cedreno hæ reseos ipsum crimine compellat. Animadversionem vero nostram postulat, quod pro Origene Nicetas scripsit elogium: ‹ Hoc autem, inquit, in summa dicendum est, Origenem in physicis theorematis, eoruinque allegoriis, necnon in tota morali disci plina doctorum omnibus acceptissimum, accommo datissimumque fuisse, atque adeo eum, qui virtu tem actionibus se maxime omnium exerceret. Hu jus enim exercitii studio vitam usque adeo excole bat, ut pectus ejus, quemadmodum aiunt, præ nimia rei cujuscunque animatæ continentia et abstinentia exciderit. At in vera fide, iisque disciplinis, quæ majorem contemplationem, atque in primis theolo gicam requirunt, omnium quotquot illum præcesse runt, et secuti sunt, absurdissimum se præstiterit: › quæ ex Epiphanio hær. Lxiv, cap. 5, fere decerpta sunt. Rursum vero quid Sidonium Apollinarem, quid Bedam, quid Freculphum Lexoviensem, quid Reginonem, quid Hermannum Contractum, quid Marianum Scotum, quid Honorium Augustodunen sem, quid Gulielmum Parisiensem appellem, qui in eum sese æquiores præbuerunt? quid Martinum Polonum qui magnis eum extulit laudibus? quid Anastasium Bibliothecarium qui in contraria fuit sententia, et asperrimis ipsum conviciis perfricuit? quid Bernardum, qui in sermone de verbis Orige ais, hunc circumspecte legendum esse monet, quod multa illum contra fidem scripsisse sancto rum Patrum tradat auctoritas? quid Thomam Aqui incessentem? quid Robertum Cursonum Anglui, quem scripsisse librum De salvatione Origenis re fert Balæus Centur. 3 Scriptorum Britanniæ? quid Vincentium Bellovacensem, qui Speculi doctrinalis lib. xv, cap. 43, summa æquitate de Origene pro nuntiat? quid Wernerum Westphalum, qui postquam laudes in Origenem congessit, conciliare se nor. posse dicit repugnantes et oppositas de meritis að virtutibus Origenis sententias? Quid varios præter ea inferioris illius ævi bæreticos recenseam, qni pleraque ipsius placita renovarunt: velut ii quibus nomen fuit de Barulo, quos historici narrant ani marum poptv defendisse, et beatam Virginem pro angelo habuisse; velut Valdenses, qui sacer dotes quandiu criminibus et noxis impliciti hærent, ordinis sui potestate uti non posse, et pios omnes sacerdotes esse asserebant? Unum illud monitos lectores velim, asperius fere a Græcis Origenem quam a Latinis adhiberi, cujus rei causam ad sy nodum quintam referimus, quæ cum Origenem una cum tribus capitulis damnasset, tria vero capitula complures Occidentis episcopi adversus synodi au ctoritatem tueri instituissent, hinc tuendi quoque Origenis profecta apud ipsos videtur esse consue ludo. XIX. Piam feminam Mechtildem decimum quar tum sæculum tulit. Hujus ante annos aliquot in lu cem emissa Vita est, in qua editum ipsi divinitus oraculum quoddam nostra observatione dignum re fertur. Cœlitus quippe Deum ipsi nuntiasse narrat Vitæ hujus scriptor, quidquid Samsoni, Salomoni et Origeni condonatum a se et indultum est, con sulto homines celasse, ut rei hujus ignoratione per terrefacti doctissimi, prudentissimi et fortissimi quique, perparum de se, omnia vero de Deo spera re discant. Celebrabatur hoc ipso tempore Bernar dus Guido, a quo recensentur Origeniani errores, et in synodo quinta una cum auctore damnati esse memorantur.Posterior illo Bartolomæus Platina præclare egit cum Origene, et magnis eum laudibus exornavit. Maxima vero fuit sequenti ætate Joannis Pici Mirandulani comitis, in re litteraria laus et celebritas, ut neque nobiliorem, neque doctiorem patronum sibi Origenes optare potuerit. Inter non gentas ergo conclusiones, quas universo orbi dispu tandas proposuit, insignis hæc erat: «Rationabi lius est credere Origenem esse salvum, quam cre dere ipsum esse damnatum. › Ex ingenti illa po sitionum strue tredecim asteriscis signatas, quasi Gidei Christianæ contrarias, Pici æmuli damnave runt, in quibus ea erat quæ ad salutem Origenis pertinet. Apologiam pro se suaque doctrina scripsit clarissimus princeps, et tutando Adamantio pecu liare caput dicavit. Septem illud constat articulis, quos referre utile est: In primo videtur, an Ori❤ genes unquain hæreticam de rebus fidei opinionem

est hæreticum, neque in fide suspectum. Tertia est hujusmodi: «Probabiliter affirmans Origenem Adamantium Leonidis martyris filium non fuisse auctorem omnium illorum pessimorum erratorum quæ sibi imponuntur, non derogat ecclesiasticis sanctionibus, neque summorum pontificum decretis, neque sanctorum Patrum dogmatibus. Quarta bis verbis concepta est: • Asserere probabiliter alteram istarum propositionum: Origenes Adaman tius Leonidis martyris filius non est, nec fuit hæ reticus Origenes Adamantius Leonidis martyris filius est vel fuit hæreticus, non est bæreticum, hæresim sapiens, nec erroueum, a fide aut Ⓡdei pietate alienum.» Quinta talis est: • Asserens banc vel illam partem probabiliter, seponere debet om nem pertinaciam, et sub conditione expressa vel tacita affirmare alteram: alioquin periculoso di scrimini sese committeret.» Sexta ita expressa est scripserit et crediderit; in secundo, dato quod scri- ab Ecclesia legitime congregrata damnatum, nee pserit, an dogmatice, vel adhæsive, vel inquisitive tantum scripserit; in tertio, dato quod adhæsive, an taliter adhæsive, quod ille scribendo mortaliter peccaverit, et hæreticus dici possit; in quarto, dato quod scripserit, et taliter scripserit, quod scri bendo erraverit, an pro talibus unquam pœnituerit; in quinto, dato quod de ejus nec pœnitentia, nec impœnitentia constet, an sit rationabilius ipsum credere esse damnatum, an salvum; in sexto, quid ex dictis decretorum judicandum sit Ecclesiam de terminasse de Origene; in septimo, quantum obli get in ista materia credulitatem nostram determi natio Ecclesiæ. > Diversa fuere de his conclusioni bus, et apologetico hominum judicia, adeo ut vi tandæ multorum offensioni, ne a quoquam legeren tur istæ conclusiones decreto sanxerit Innocentius VIII pontifex maximus; salvam tamen ac integram Pici existimationem esse voluerit. Hujus successor Alexander VI, anno 1493, 18 Junii breve apostoli cum ad Picum dedit, quod est hujusmodi, ut pro apologia ipsum valere possit, adeo severa et gravi oratione omni Picum bæreseos et erroris suspicione liberat. Aliis puto Pici exemplum, ut simile pro Origene auderent, stimulo fuit. Quamobrem Joan nes Nauclerus Tubingensis præpositus insignia in Chronico Origeni elogia conscripsit. Multis eum quoque concelebravit laudibus Joannes Trittemius abbas Spanhemensis, in lib. De script. eccles., nec errores tamen ipsius dissimulavit, ab iisque si alie num esse velle professus est. XX. Initio superioris sæculi sparsas in Bibliothe cis Origenianarum seriptionum reliquias colligere, et in publicam lucem dare primus instituit Jacobus Merlinus Victurniensis, theologus, canonicus et poenitentiarius Parisiensis. Operi Apologiam addi dit pro Origene, in qua de Gelasio, et lata ab eo In concilio Romano sententia, tum et de Hierony mo non satis prudenter locutus est, nec ut Catholi cum ac pium virum, nedum theologum decuit, alia que adjecit multa, quæ Massæi Cameracensis scho læ tum rectoris, et Natalis Bedæ facultatis theolo gicæ syndici expostulationibus patuere. Cum Ori genis ergo ipsi affingerentur errores, multis ac diu res in supremo senatu, et inter Parisinos theologos controversa ac disputata est. Certe anno 1522, Apo logiæ suæ apologiam pertexere necessum habuit Merlinus. Manu scripta illa servatur in theologica facultatis Bibliotheca, ejusque mihi usura concessa est. Quam cur in lucem non emiserit auctor, equi dem nescio. Tribus illa libris continetur. Prior pro Origene Origenisque doctrina pugnat, et septem conclusionibus absolvitur, quarum prima hæc est ‹ Non est certum et evidens, nec indubitatum, con cilium aliquod damnasse Origenem Adamantium Leonidis martyris filium, tanquam hæreticum no torium et publicum.» Altera ita se habet: «Do gmatizare Origenem Adamantium Leonidis martyris filium non fuisse notorium et publicum hæreticum Quamvis prædictæ propositiones non possint si mul stare in veritate, et necesse sit alteram esse veram; stat tamen aliquem partem veram affirman tem non esse schismaticum, nec de schismate su spectum. › Septima demum his verbis absolvitur Christianæ pietati conducibilius est, stante tali, tantoque dubio, cum veritas in parte occulta estet anceps, nec per Ecclesiam aut pontificem aperte definita, de Origenis doctrina et auctore ejusdem in favorem bene sapere et dogmatizare, quam per peram; et in commendando excedere, quam deßce re a laude sibi debita: præsertim si in alterum venire oporteat. › Secundus liber novemn proposi tiones ex Apologia Merlini ab ipsius adversariis excerptas et reprehensas defendit. Tertius Origenis Vitam et Elegia ex Eusebio, Hieronymo, Nauclero et Trittemio depromit: quibus subjecta est respon sio ad Dialogos Massæi, et Additationes Bedæ. Is his Merlinus non tam ex fide historiæ et testimoniis antiquorum, quam contortis sophismatis et argutiis de schola velitatur. XXI. Præclare etiam hac ætate de Origene me ritus est Desiderius Erasmus, nam et Commentn riorum ejus in Matthæum partem aliquam Latino sermone retulit, et Vitam ipsius scripsit, ac laudes prosecutus est, et de lucubrationibus, deque erudi tione, ac docendi ratione arbitrium tulit; a dognia tis autem manus abstinuit, morte, ni fallor, præven tus, quæ quominus susceptam quoque Origeniano rum operum editionem et censuram absolveret, el Origenis adversarios refelleret, impedimento fuit. In ea porro, quæ exstat, censuræ parte antiquum Erasmus obtinuit, res non satis accurate perspectas præcipiti judicio disceptans, et disceptando non nunquam impingens. Summopere interim Origenem aversabatur Martinus Lutherus, (cujus ea vox fuit Origenem jamdudum diris devovi., Cui gubinde astipulatus est Theodorus Beza, cum sexcentis locis adnotationum majorum in Epistolam ad Romanos, tum maxime sub ipsum initium. fœdissima Adr

ORIGENIANORUM LIB. II, CAP. IV, SECT. mantio stigmata inurens: «Neque vero, inquit, ausos esse pro eodem novas edere apologias, et au cum hæc dico, quidquam volo Patrúm auctoritati detrahere: sed sane quod ad me attinet, Origenem non possum bona conscientia inter eos Patres col locare, quos velim imitari. Itaque non pudebit il lius errata passim refellere, nullo (ita me bene Deus amet) obtrectandi studio: sed quod impurum scriptorem exoptem aut ex lectorum manibus ex cuti, aut summo cum judicio a studiosis tractari. › Moderatius de Origene et æquius senserunt et scri pserunt Magdeburgenses, pro vitiis eum vel virtu tibus ornantes: quanquam minime ipsos feras, 'Ada mantii orthodoxa nonnulla, sed sectæ suæ dogmatis contraria, in crimen trahentes; aliqua vero perpe ram ipsi aſſingentes. Adamantii in Joannem Com mentaria in Veneta S. Marci Bibliotheca Græce na ctus Ambrosius Ferrarius Mediolanensis, monachus Cassinas, primus Latine convertit et typis commi sit Origenianæ vero famæ usque adeo studiosus fuit, ut dum illi patrocinatus est, parum ipse suæ consuluerit: quamvis enim summa se in hoc libro vertendo usum Gide sit obtestatus, nonnulla tamen consulto resecta deprehendas, in quibus a recto Christianæ doctrinæ calle Origenes aberraverat. In nuncupatoria præterea ad Julium Tertium pontifi cem maximum epistola, magnis sese sumptibus adeundas curasse narrat celeberrimas, quæ ubique gentium sunt, bibliothecas, missis etiam qui totam perlustrarent Græciam, et si quæ nanciscerentur scripta Origenis, ea ad se asportarent. Hinc adeo locupletatus, multa ipsius et yvheta opera prelo parabat. Quæ cur in lucem non venerint, ignora mus. Tutando Origenis nomini utilem aliquanto post operam contulit Sixtus Senensis e Prædicatorum familia: egregium quippe illi in Bibliothecæ sanctæ libro quarto elogium consecravit, in quo non illum solum extollit præconiis, sed librorum etiam ipsius numerum recenset, et genuina a spuriis erudite secernit. Errores vero in Adnotationum libris notat et excutit. Parum ipsius ratio Cæsari Baronio " dinali probata est; qui cum alienissimo esset ad versus Origenem animo, summamque in eum styli asperitatem et inclementiam in Annalibus exerce ret, carpsit etiam et obiter tetigit reliquos, quicun que in eum propensiores essent: «Miratus sum vehementer, inquit, post damnationem ejus ab Anastasio papa pontificia auctoritate inflictam, post ejusdem reprobationem in sexta synodo pronuntia tam, post tot antiquorum Patrum in idipsum con spirantes sententias, adhuc recentiores quosdam car ctoritate catholicæ Ecclesiæ judicatas sæpius con troversas denuo temere agitare, quod visus est fe cisse aut pridem Sixtus Senensis. Non mitius Ori genem habet Robertus Bellarminus cardinalis ", Origenisque adeo partiarios omnes et defensores. Summa sane æquitate cum Adamantio egit Clau dius Espencæus in Commentariis in Epistolam ad Titum; nam neque insano obcæcatus amore quid quam de fide historiæ decerpsit, nec erroribus of fensus laudes ipsius obscuravit. Plurimum ipsi fa visse fertur ac multa condonasse Vicelius in libro De scriptoribus ecclesiasticis; quod quidem ex aliena fide refero, nam librum reperire non potui. Reliquorum vero in ornando Origene industriam longo intervallo superavit Gilbertus Genebrardus theologus Parisiensis, et archiepiscopus deinde Aquensis: nam priores editiones recensuit, et ad vetera cum Græca tum Latina Bibliothecæ Regiæ, exemplaria contulit et emendavit; novam omnium operum editionem molitus est, in eaque multa non dum edita publicavit, Philocaliam in Latinum ser monem transtulit; collectanea editioni suæ præ fixit, in quibus nihil fere prætermissum est, quod ad purgandum Origenem, et omni absolvendum crimine pertineret. Ultimo præsertim collectaneorum capite selecta quædam Origenis prosecutus est dogmata, ab ecclesiastica norma discrepantia; in iisque tutandis vel excusandis nimium suo in Ori genem amori obsecutus est. Æquiores se in rebus ipsius tractandis præbuerunt Antonius Possevinus in Appar. sacr. Jacobus Gretserus De jure et more prohibendi libros malos, lib. x, cap. 11; et Stepha nus Binetus in libello de salute Origenis, veritatem spectantes unam, odio vel amori nihil admodum tribuentes. Incerta vero Abrahami Sculteti ratio, qui postquam de Origene se paucis acturum dixit, quia inter hæreticos fere potius, quam inter Patres numeratur, mox ubi ad ejus doctrinam ventum est et errores, vel a librorum depravatoribus profectos ipsos esse censet, vel in iis fluctuasse Origenem de monstrat in Medulla Theol. Patr., lib. vi, cap 1 et 6. Dissimilis illorum Petrus Halloxius Leodiensis, nuperrimus ille Origenis vindex, ipsius vitam, vir tutes, et documenta libris quatuor fusissime com plexus ad id attentus unum, ut vel integram et orthodoxam, ac labis immunem Origenis doctrinam fuisse demonstret; vel si quid veritate victus huic in hæsisse vitii fateri cogitur, id ut quæsitis undecunque excusationibus diluat. * Baron. ad ann. 256, cap. 11. 36 Bellarm. in lib. De script. eccl.

ticum, IV. et Numeros; V. in Josue, Judices, Re ges, VI. Psalmos, et Proverbia; VII. Canticum canticorum, VIII Isaiam, IX. Jeremiam, X. Ex chielem, XI. et Oseam; XII. in Matthæum, XIII. Lucam, XIV. Joannem et Acta apostolorum; XV. et in Epistolas ad Romanos, Colossenses, Titum et Hebræos. prudentique sermone disseruit, hæc intulit: de quibus nulli dubium est Acacium pleraque libass8.» Atque hæc ¿Eyyuɩà libr. 11 contra Gels. laudantur num. 65, p. 437. Decerptis e libro Origenis in Epi atolam ad Titam laciniis locupletavit Apologiam suam Pamphilus, easque ita commendavit: «Quæ quidam non in publico dicta sunt ab eo, id est in communi Ecclesiæ auditorio, ne forte putetur pro pter audientes favorabilem aptasse sermonem: sed ex illis hæc libris protulimus, quos in secreto apud semetipsum nullo arbitrio intercedente dictabat. › Denique in Epistolam ad Hebræos commentaria et homilias emisit. Commentariorum fragmentis in Apologia usus est Pamphilus. Quæ si quis ex homi liis profecta esse velit; sciat ille, nulla ex homiliis Testimonia Pamphilum boc opere protulisse: id ipse asseveral ● Incipientes igitur indiciis scripto rum suoram ostendere quid de singulis senserit, ex his præcipue libris testimonia congregabimus, quos aecusatores ejus quam maxime criminantur, id est quos per spatium et quietem in secreto conscripsit; hos enim asserunt maxime a prædicatione eccle siastica discrepare. Quamvis autem homilias ali quot per otium, ut dixi, lucubraverit, in secreto lu men conscriptæ dici non possunt, quæ ad id con scribebantur, ut populo universo audiente recitaren tur. Homilias autem Origenis in illam ad Hebræos Epistolam allegat Eusebius libr. vi Hist., cap. 25. Utrum Apocalypseos mysteria scriptione aliqua Adamantius aperuerit, incertum est; constat illud modo, mente id destinasse ipsum, cum Matthæum interpretaretur, in senecta nempe ætate; tractatu quippe. 30 in Malik., num. 49, pag. 867, futuram pollicetur, ut ad libri hujus enodationem animum atiquando appellat. Quod si spem fefellit eventus, consilium morte peremptum crediderim. Tradit certe Epiphanius hær. Lxiv, cap. 3, ut supra dictum est, propositum fuisse Origeni Scripturam univer sam enarrare. DE ORIGENIS EXEGETICIS QUE SUPERSUNT, DEQUE 1. De exegeticis in Genesim, II. Exodum, III. Levi numero, I. Ex immenso Origenianorum ne brevis hæc quidem, quam recensuimus, series ab injuria temporum fuit immunis; maxima siqui dem scriptionum illarum pars intercidit, adeo ut perpaucæ admodum vetustatis subterfugerint invİ diam, et velut lacera e naufragio tabulæ ad nos transmissæ sint. Laceras dixi, nam vel truncatæ, et magna sui parte mutilatæ, et male multatæ sunt, vel perversis interpretationibns deformnatæ. Alla men ut in aurificum officinis pretiosa ipsa scobs est, et studiose colliguntur ramenta; ita nos aureas magni Origenis reliquias, quoad ejus fieri poterit, e tenebris ac pulvere vindicemus. Initium erit a Go nesi. Hanc diximus superiore sectione tredecim Commentariorum libris fuisse ab Origene expasi tam. Ex his fragmenta duo libris suis De præ paratione evangelica Eusebius inseruit: prius ex stat libr. vi, cap. 20, et capitis prioris Geneseos versum duodecimum explicat; Commentariorum autem partem esse ex stylo arguitur: posterius illustrat capitis ejusdem versum decimum quartum, jacet autem in libro sexto Eusebii cap. 11. tla betur etiam in Philocalia capite 22 fraginenti hn jus pars aliqua, unde discimus e tertio tomo Com mentariorum Origenis depromptum illud esse. Aliud præterea reperitur Philocaliæ cap. 14, ubi ex eodem tomo petitum id esse significatur. Ex horumce librorum præfatione exiguuni fragmentum, et aliud quoque e libro primo recitat Pamphilus in Apologetico. Scripserat Origenes homiliarum my sticarum in Genesim libros duos: illarum partem esse septemdecim eas quæ supersunt arbitratus est Sixtus Senensis. Huic ego neutiquam assentiri possum homiliæ enim quas habemus, ex tempore videntur fuisse pronuntiatæ, et ab actuariis in lit teras relate; mysticæ vero meditate per otium elaboratæ, et ab Origene ipso editæ sunt. Editio Denique in Epistolam ad Hebræos, etc. Fra- duximus. Sed præterquam quod levis est nonnun gmentuni Origenis in Epistolam ad Philemonem, quod hucusque ex libro quarto Пɛp apxar decerptum perperam creditum est, exhibet etiam Apologia Pamphili ex manuscriptorum codicum auctoritate restituta. Ex his fragmenta duo libris suis De præpa ratione evangelica Eusebius inseruit. Eusebius Hist. eccles. lib. m, cap. t, aliud fragmentum exhibet quod in nostra editione omittendum esse non du ximus. Præterea Theodoretus in Genesim quæst. 20 ex Origene citat expositionem versus 26, cap. 1 Ge neseos Faciamus hominem ad imaginem et si militudinem nostram; et Eustathius in disserta tione De engastrimytho adversus Origenem locum ejus do paradiso exhibet quem valde vituperat. Ve rum an duo hæc fragmenta tomorum pars fuerint, neuter significavit. Alia insuper in mss. Græcorum Patrum in Genesim Catenis Origenis nomine cir cumferuntur, quæ editioni quoque inserenda esse quam Catenarum fides, incertum præterea est unde Origenianæ ejusmodi symbole in Genesim petita sint, an e tomis, an e scholiis, an ex homiliis, an denique ex aliis ejus in diversos Scripturæ sacræ libros Commentariis. Certe ex tot fragmentis quæ Catenæ exhibent, vix duo aut tria comperimus ad homilias in Genesim pertinere. Habetur etiam in Philocaliæ cap. 22 fragmenti hujus pars aliqua. Fallitur Huetius cum ait hujus fraginenti partem tantum aliquam haberi in Philo calia cap. 22, cum longe prolixius sit istud fra gmentum in Philocalia, quam apud Eusebium ubi desiderantur quæ in nostra editione num. 12, 13 et 14 reperiuntur. Huic ego neutiquam assentiri possum: Ho miliæ enim quas habemus, etc. Non equidem inficias ierim alias per otium meditate elaborasse Orige nem, alias ex tempore recirasse. Sed unde habuerit Huetius mysticas fuisse meditate per otium elabo

ORIGENIANORUM LIB. III, CAP. II, SECT. III. Merlini Hieronymo tribuebat earum interpretatio- supplere cupimus ea quæ ab Origene in audito nem quæ supersunt; hanc Rufino deberi agnove runt Erasmus et Genebrardus. Id probatur ex ip sius Prologo ad Ursacium: «Nam et promisisse me memini, ut si quæ sint Adamantii senis in legem Moysi dicta colligerem, atque ea Latino sermone nostris legenda transferrem;» et deinde: «Igitur ut possum quæ injunxisti explicare contendo. Jain enim ex omnibus quæ in lege scripta reperi, solæ, ut puto, in Deuteronomio desunt oratiunculæ. › Al qui Latine redditas habemus homilias in quatuor priores libros Pentateuchi; quis ergo Rufinum in terpretem ausit inficiari? Probat ipsum hoc per oratio subjecta interpretationi Commentariorum Ori genis in Epistolam ad Romanos, quain Ruſtno ascribendam esse suo loco docebimus: is in ea se Origenis homilias in Genesim, Exodum et Leviti cum Latine convertisse scribit. Nulla itaque adhi benda est fides antiquo codici bibliothecæ Regiæ, in quo illa ipsa de qua agimus homiliarum Orige nis in Genesim interpretatio Hieronymo ascribitur. Observet interim lector, postremam homiliam bona sui parte esse mutilatam; nam omnes patriarcha rum benedictiones pro instituto non persequitur, et solemni caret clausula, quam homiliis suis omni bus Origenes imponere consuevit. II. Commentariorum, in Exodum lacinias aliquot vicesimo sexto Philocaliæ capiti Basilius et Grego Fius intexuerunt. Homilia vero tredecim in Latina editione continentur. Nomen interpretis ascriptum non est, sed ex Prologo Rufini ad Ursacium, et ejusdem peroratione ad interpretationem Commen Lariorum Origenis in Epistolam ad Romanos, quæ mox laudavimus, manifestum est non alium inter pretem quain Rufinum quæri debere: id quod vel ex ipsa styli similitudine statim deprehendas. Fal Hitur ergo Sixtus Senensis Hieronymo Interpreta tionem hanc tribuens. III. Ad interpretationem homiliarum Origenis sex decim in Leviticum Rufino itidem adjudicandam, el argueņdum Sixtum qui eam Hieronymo ascribit, valere debent eadem argumenta. Qualiter autem in interpretandis homiliis illis, et quæ in Genesim, et quæ in Exodum habitæ sunt se gesserit Rufinus, ipse declarat in peroratione mox citata: Fateor namque, Heracli frater amantissime, quod dum wis desideriis satisfacere cupio, oblitus sum pene man dati quo præcipitur: Onus supra vires tuas ne lera veris"; quamvis nobis nec in cæteris quæ te in sistente, imo potius pensum diurni operis exigente, In Latinum vertimus, defuerit plurimus labor, dum * Eccli. xi, 2. ratas, et ab Origene ipso, non ab actuariis editas, sane dubito an cujusquam veteris scriptoris auctoritate probare potuisset. Certe major pars septemdecim homiliarum in Genesim mysticis seu sibus enarrandis impenditur. Quid ergo eas velat mysticas dici et partem mysticarum homiliarum, quarum Hieronymus duos commemorat libros? Hoc illi debemus tamen, quod legitimo auctori rio Ecclesiæ ex tempore, non tam explanatio nis, quam ædificationis intentione perorata sunt sient in homiliis, sive in Oratiunculis in Genesim et in Exodum fecimus, et præcipue in his quæ in li brum Levitici ab illo quidem perorandi stylo dictata, a nobis vero explanandi specie translata sunt. Quem laborem adimplendi quæ deerant idcirco suscepimus, ne pulsatæ quæstiones et relictæ, quod in homiliatico dicendi genere ab illo sæpe fleri so let, Latino lectori fastidium generarent. › Egregiuın scilicet interpretem, de suo quidquid libitumi est largientem. Hoc illi debemus tamen, quod legitimo suo auctori restitutæ sunt; quæ inter Cy rilli Opera falso venditabantur. Itaque Bellarminus, qui lib. 1v De Verbo Dei, cap. 11, essentne Origenis definire nou ausus fuerat, easdem in libro De script,. eccles. absque hæsitatione huic attribuit. Unde ex plodendus beterodoxus quidam, qui eas posuit au per inter opera Origenis supposititia. Cæterum pri mum Philocaliæ caput fragmentum exhibet ex Ho milia secunda in Leviticum, quæ quidem ab Homilia secunda Rufinianæ collectionis plane diversa est. Decurtatam ea particula et mutilatam a Rufino ho miliam hanc opinati sunt quidam; sed multo veri similius est plures fuisse homiliarum istarum col lectiones, et in una quidem secundum tenuisse lo cum homiliam illam, unde prodiit Philocaliæ fra gmentum, quæ a Rufiniana collectione abfuerit. Ho milias quidem in Numeros, quæ supersunt, a se collectas et digestas Rufinus ipse prædicat, ut mox dicemus. Homiliæ in Jerentiam ab Hieronymo La-. tine redditæ, alio ordine in editione Latina, quam. in codicibus Græcis collocatæ sunt: quod et alibi factum observabimus. Idem itaque homiliis in Levi ticum contigisse, et pro interpretum studiosorumve libitu variis modis fuisse selectas et ordinatas exi stimare proclive est. IV. Ex Prologo quem præfixit Rufinus interpre tationi suæ, octo et viginti homiliarum Origenis in Numeros, quæ ad hanc diem supersunt, et ex ipso etiam stylo intelligitur vebementer eos falli, qui cunque alium interpretem assignaut quam Rufinum. ‹ Quæcunque, inquit, in Numerorum libro, sive homiliatico stylo, sive etiam ex bis quæ Excerpta appellantur, scripta reperimus, hæc perurgente te (Ursacium alloquitur) Romana ut potuimus voce ex diversis in unum ordinem collecta digessimus. ► Has nempe quas habemus homilias undecunque col lectas pro arbitrio suo in ordinem disposuit, si mulque etiam scholia ipsa permiscuit; quod Rulino restilulæ sunt, quæ inter Cyrilli, etc. Vide Admoni tionem nostram ad mix in Leviticum, ubi pluribus aliis rationuni momentis ostendimus ho milias illas esse genuinum Origenis, non vero Cy rilli fetum. Simulque etiam scholia ipsa permiscuit. Mind forte in causa est cur in ejusmodi homilis quædam ex tempore pronuntiata, nonnulla vero ex otia'

Interprete dignum erat. Inanis itaque est Andreæ Gratianus advertere debuit. Homiliæ vicesimæ insi Riveti observatio, auctorem homiliarum istarum Latinum esse ex eo arguentis, quod homil. 42, nam. 2, differentia notetur inter excudere et exci dere: quæ Rufini interpretis munificentiæ accepta referenda sunt. Oratiunculas vero in Deuterono mium quominus Latine exposuerit, quemadmodum animo destinaverat, mors impedimento fuit. gni parte constat duodecim Philocalia caput. Hanc si cum Rußni interpretatione contuleris, verene hæc in laudata toties peroratione Commentar. Origenis in Epistolam ad Romanos, de se prædicaverit Rufinus, deprehendes: Nam illa quæ in Jesu Nave, et in Judicum librum, et in tricesimum sextum, et in tricesimum septimum, et tricesimum octavum psal mum scripsimus, simpliciter expressimus ut inve nimus, et non multo cum labore transtulimus. › Rufinum quidem interpretationis hujus auctorem agnoscit Erasmus in Censur. lib. Origen., at Præ fationem confictam a bibliopolis et suppositam exi stimat, idcirco quod solœcismis et sermonis ineptiis scateat, et quod homilias istas in Josue extempora les esse significet, cum scribat tamen Athanasius diligentissimum Origenem fuisse. Futilia sane argu menta. Quasi non orationem suam stribliginibus quoque inquinaverit Rußnus; quasi non homilias el ex tempore pronuntiaverit Origenes, et per otium lucubraverit, ut infra demonstrabimus. Hæc Era smi censura quantumvis inepta, ineptiorem etiam istam a Magdeburgensibus expressit Cent. 3, cap. 10, In librum Jesu Nave homilia 26 supersunt, quæ non esse Origenis Erasmus judicat, ex solœci smis dictionum, et locutionum improprietate, et sermonis ineptiis; item ex singulis allegoriis; tum quod Hieronymus in Catalogo scriptorum nullam hujus operis mentionem faciat. › Quod de Præfa tione dixit Erasmus, de homiliis dictum arbitrati sunt Magdeburgenses. Id longe abest ab Erasmi sententia: nam boc argumento supposititiam pu tat Præfationem, non quod homilias istas Origeni falso ipsa ascribat, sed quod ex tempore ab ipso recitatus fuisse doceat. Tum addit: «His adjiciamı quod ut Hieronymus in Catalogo scriptorum nullam hujus operis facit mentionem, ita Rufinus in per oratione quam paulo ante citavimus, profitetur se bujus libri, et sequentis Judicum interpretem. Ait Erasmus opera sua recensentem Hieronymum in Catalogo scriptorum nullam interpretationis hujus fecisse mentionem; Rufinum vero in peroratione subjecta Commentariis Origenis in Epistolam ad Romanos se ejus auctorem esse professum. Atque V. Homilias Origenis in Josue sex et viginti La tina nobis exhibet editio. Hieronymo interpretatio nem tribuit titulus Prologi: sed tai interpretatio, quam interpretationi præfixus Prologus prorsus Rufinum auctorem habent. Ac stylus quidem stylo superiorum homiliarum cum orationis contextu, tum dictionum delectu perquam similis est. Nec Interpretem se dissimulat ipse Rufinus in Perora tione suæ interpretationis Commentariorum Orige nis in Epistolam ad Romanos. Prologus quoque Rufi nianas merces olet. Cur Hieronymo tributus sit, causæ id fuisse puto. Scripserat in Prologo Galeato Hieronymus In templo Dei offert unusquisque quod potest; alii aurum, argentum et lapides pre tiosos: alii byssum et purpuram, et coccum offe runt, et hyacinthum: nobiscum bene agitur, si obtulerimus pelles et caprarum pilos. › Hæc in Prologo suo expressit Rufinus, et dilatavit. Idem Chromatium alloquitur, quem Præfationibus suis in Paralipomena et in Tobiam Hieronymus compellat. llos illi titulos largitur Rufinus: 0 mi semper venerabilis pater Chromati; › istos llieronymus in Prologo libri 11 Comment. in Habacuc: ‹ Mi Chro mati, papa venerabilis.» Ex his natus error. Nec id casu tamen, sed dolosis Rufini artibus factum conjicio, qui cum se Origenisini vulgo suspectum esse, proptereaque minus vendibiles merces suas intelligeret, fucum incautis lectoribus facere vo luisse verisimile est; Hieronymi autem adversarii sui nomen præscripsit, quo eum quoque in Orige nismi suspicionem vocaret, a quo tam sæpe doctri næ hujus fuerat criminatus. Simili vafritie adversus eum usus est in peroratione interpretatio vis Commentariorum Origenis in Epistolam ad Ro manos, ut suo loco a nobis dicetur. Rußini autem non minus familiaris fuisse videtur Chromatius, quam Hieronymi, ntpote episcopus Aquileiæ, quæ pait id quidem, ut Rufinum, non Ilieronymum, in Rufini patria fuit. Gratianus causa 23, quæst. 1, ex bomilia 15 Origenis in Josue locum affert, quein Gregorio ascribit. Nempe locum hunc sibi usur paverat Gregorius, quem aliunde arreptum esse scripta et fusius pertractata videantur. Hinc etiam accidit, ut neutrius operis tempus certo jam assi guari queat. Ex his natus error. Nec id casu tamen, sed dolosis Rufini artibus, etc. Levi admodum funda mento nititur Huetii conjectura. Quid enim? Ex eo quod Hieronymus Prolog. lib. 1 Commentar, in Habacuc, ad Chromatium scripserit: Mi Chro mati, papa venerabilis, › Rufinus eidem Chromatio, cujus non minus familiaris fuisse videtur; Huetio ipso judice, quam llieronymus, absque vafritie di cere non potuit: 0 nii semper venerabilis pater terpretationis hujus auctorem esse probet; non ut falso homilias ipsas Adamantio ascribi demonstrel, quod putaverunt Magdeburgenses. Sic demum con cludit Hæc pluribus inculcare visum est, ob mio Chromati? › Ex eo quod Hieronymus in Prologo Galeato dixerit: «In templo Dei offert unusquisque quod potest, etc., Rufinus in Prologo suo- absque dolosis artibus eumdem Scripturæ contextum diver sis verbis ad usus suos accommodare et dilatare non potuit? Credat Judens Apella. Deinde, si ex his natus error, unde factum est ut plures aliæ Ru fini interpretationes, ubi tamen nihil ejusmodi re peritur, Hieronymo itidem in quibusdam codicibus fuerint attributæ? Simili vafritie adversus eum usus est, elc. Vide quæ infra observavimus num. 15.

Psalterium scripsisse tradit Hieronymus De script. suum. › In homilia vero priore ab Ilieronymo La eccles., cap. 36. Eamdem autem Hieronymum alibi probavimus falso ibidem docuisse Origenem in Hip polyti æmulationem ad interpretandas Scripturas sese accinxisse. Igitur vel Catalogi concinnator, vel qui codice: ipsum descripserat, Origenem putavit ¡n explicando Psalterio Hippolyti imitatorem et fi linm fuisse. Scribunt præterea Josias Simlerus et Conradus Frisius in Epitome Bibliothecæ Gesheria næ, in Origene, aliique, Origenianam Psalterii expositionem in Cæsarea Viennensi bibliotheca asservari. Porro e tomis in psalmum prlinum habemus partes aliquas apud Epiphanium hær. 64, cap. 6, et Philocaliæ cap. 2 et 3, et apud Eusebium lib. vı Histor., cap. 25, et iterum apud Epiphanium in ea dem hær. cap. 10 et apud Pamphilum in Apolu getico, ubi sextam adversus Origenem criminatio nem refellit. Rursum insigne segmentum e tomo in Psalmum quartum exhibet Philocalia capite 25, et aliud e Commentariis in Psalmum sextum Apolo geticus Pamphili, septimam confutane adversus Origenem criminationem; et aliud iterum idem Apologeticus, sextam criminationem tractans Commentariis in Psalmum decimum quintum; et aliud denuo ibidem, e Commentariis in Psalmum de cimum octavum; et rursum aliud Philocalia capite primo, e Commentariis in Psalmum quinquagesi mum. At Eusebius libr. v Histor., cap. 38, pro ſert particulam ex Homilia ad psalmum Lxxxi. Hæ omnino reliquiæ e tot homiliis et tomis temporum injuriæ subduetæ sunt. Commentariorum in Prover bia fragmenta duo in Apologetico suo Pamphilus ab interitu vindicavit. Aliud quoque in catena Mazari niana in Lucam exstat, sed catenarum fraginenta recensere nobis hie propositum non est. VII. parvo tomo in Canticum, qnem juvenis scripserat Origenes, particulam quamdam habemus Philocalia capite septimo. secundo vero tomo Commentariorum quos decem voluminibus grandior nata digessit, aliud segmentum reperimus vicesimo sexto capite Philocaliæ, quæ in eo finem facit. Eorumdem vero voluminum decem Prologum, cum sequentium lomerum initio Latina Origenis repræ sentat editio, a Rufino interpretatum, sed defor matum, et pro homiliis perperam venditatum. Cur ita sentiam causas afferam adversus nonnullos, qui de operis hujus auctore fatsa senserunt. Ejus qui dem scriptor esse Origenes ex stylo deprehenditur, et ex allegoricis et tropologicis expositionibus, in quas ab historicis excurrit. Id probant præterea sententiæ carum consimiles et germanæ, quæ in duabus homiliis ab Hieronymo conversis occur. rent: Epithalamium, inquit in Prologi initio, li bellus hic, id est nuptiale carmen, dramatis in mo dun inihi videtur a Salomone conscriptus, quem cecinit instar nubentis sponse et erga sponsuin * Matth. v, 8. *ª Cantic. 1, 7. tine reddita: ‹ Hæ quippe in hoe libro, inquit num. 1, fabula pariter et epithalamio, sunt personæ ex quo et gentiles sibi epithalamium vindicarunt, et istius generis carnem assumptum est. Epithala mium siquidem Canticum canticorum. › Primum Cantici versum exponens in ♣ɛvdwvúµy homilia quæ Prologum excipit p. 38, scribit to frɛpovɩxóv va riis nominibus in Scriptura sancta signari, vel voca bulo cordis, vel pectoris ac sinus, si de discum bentibus in convivio agatur; velut cum super pe clus Jesu recubuisse dicitur Joannes, Christi fyɛ provizóv esse intelligendum: in Levitico idem et, primi per pectusculum et armum, qui sacerdotibus separatur; in Cantico vero per ubera. Tum ita concludit: Cor tuum, o Sponse meus, id est do gmata quæ intra te sunt, vel doctrinæ gratia, su perat omne vinum, quod cor hominis lætificare so let. Sicut enim in his de quibus dicit: Quia Deum videbunt”, cor competenter dictum esse videtur, et inter discumbentes sinus ac pectus ponitur pro habitu sine dubio discumbentium, formaque con vivii: et rursus ut apud sacerdotes pectusculum et brachium mysticis designatur eloquiis; ita etiam arbitror in præsenti loco, ubi amantium habitus et colloquia describuntur, gratissime hoc ipsun prin cipale cordis in uberibus appellatum. › Ecce tibi res easdem in homilia priore ab Hieronymo con versa num. 3, super eumdem Cantici versum Congrue sermo divinus unam eamdemque rem pro locorum qualitate diversis vocabulis nuncupat. Quando hostia offertur in lege, et vult intellectum ostendere, pectusculum separationis affatur. Quando vero recumbit aliquis cuîn Jesu, et sensuum ejus communione perfruitur, non pectusculum ut supra, sed pectus alloquitur. Porro cum Sponsa loquitur ad Sponsum, quia nuptiale carinen inducitur, non pectusculum, ut in sacrificio; non pectus, ut in Joanne discipulo, sed ubera nominat, dicens: Quia bona ubera tua super vinum“. Communica ut Sponsa cum sensibus Sponsi, et scias quia inebriant atque lætificant istiusmodi cogitatus. Quis non atrum que locum id eadem incude formatum dicat? Mer linus demum in aliquo quidem codice nomen Ilie ronymi operi huie ascriptum sese reperisse dicit, sed in omnibus tamen vetustis et probatis volumi nibus Origenem auctorem signari fatetur. Dubitan dum itaque non est, quin Origenem opus istud de quo agimus, auctorem habeat, Nunc vero probandum est perperam fuisse illud in homilias distributum, et partem esse tomerum decem quos in Canticum scripsisse memoratur. Ar gomento primum stylus est, quem alium esse in tomis, alium in homiliis sciunt qui in Origenis le ctione versati sunt. Stylus homileticus familiaris est, simplex, popularis, brevis; alter sublimis, diffusus, curiosus, eruditus. Talis autem scriptio

vocum illarum, ‹ amoris, charitatis, dilectionis et ctionem sextæ) in Jeremiam, ab his verbis: Conversi cupidinis attinet, hæc atque alia ejus generis, quæ Romanuin scriptorem sapiunt, Rutini perfidiæ debuerunt ascribi. Quale illud est quod observat Robertus Cocus Anglus, dixisse auctorem Commen tarii hujus, lib. 11, p. 76: Verbum Dei apud Græcos masculino genere proferri, apud nos nell tro genere: › et qualia sunt ea loca operis istius de quibus ait Bruno Amerbachius Præfat. in Hie ronymi tom. VII: «Multa sunt quæ Latini hominis esse, non Græci, comprobent. › Quorum judicium, ut et illud Gulielmi Perkinsi 57, inter rejicula et spuria hoc opus recensentis, merito flocci faci nius. Præter parvi tomi fragmentum, et amplas e de cem tomis lacinias, duæ quoque supersunt homi liæ ab Hieronymo Latino sermone explicatæ ‹fi deliter magis, quam ornate, › ut ipse ait in Prologo ad Damasum. Homiliam priorem in partes duas perperam Merlinus dissecuit; primam partem epi stolæ pro Præfatione venditans. Errorem viderunt Erasmus et Genebrardus, et in suis editionibus correxerunt; parte utraque in unum conjuncta. sunt ad iniquitates patrum priorum”. Jamdiu vero in his homitiis error iste inolevit: codices siquidem manu exarati bibliothecæ Regiæ eadem deformitate vitiati sunt. Nempe facile contigit ut librarius im. prudens ad describendam postremam partem ho miliæ Origenis in Isaiam nonæ, ab Hieronymo con versæ accedens, casu inciderit in postremam par ten homiliæ Origenis in Jeremiam nonæ, ab Hiero nymo itidem conversæ. Unde non inane quoque mitur argumentum homiliarum in Isaiam non se cus interpretem esse Hieronymum, ac homiliarum in Jeremiam. Profecto causæ fuit hic error, car postrema pars homiliæ in Isaiam nonæ interci derit.. IX. Observavimus supra quinque et quadraginta in Jeremiam homilias Origenem eliniasse. Ex in genti hac homiliarum strue quatuordecim Latine refudit Hieronymus, ut ipse de se testatur in præ fatione homiliarum Origenis in Ezechielem, et in li bro De script. eccles., cap. 135. Novemdecim Græɑ edidit Balthasar Corderiuse Scorialensi bibliotheca, suamque interpretationen adjunxit. Cyrilli vero præfixit nomen, deceptus ab antiquo codice, op timæ cæteroquin notæ. Istæ nominum commnuta tiones ex eo oriuntur persæpe, quod in idem com pacta volumen plurima variorum opera, parim auctorum suorum inscripta nominibus, partim de stituta, librarios facile fallant, carentem auctoris sui nomine scriptionem ad eumdem pertinere cre dentes auctorem, cujus nomen præ se fert scriptio proxime antecedens. Non his vero duntaxat, sed in aliis etiam lucubrationibus, Origenis nomen cum Cyrilli nomine permistum ac confusum est. Sexdecim Origenis homilias in Leviticum velastæ Cyrilli habent editiones, et Cyrillo ascribunt. Com mentarium quemdam in Marcum quem ali quando cum Deo publici juris faciemus Origeni co dices quidam, Cyrillo nonnulli, Victori Antiocheno alii tribuunt. Novemdecim itaque homilias Cyrillo perperam ascriptas Adamantio restituendas judica mus hoc argumento, quod inter quatuordecim Ori genia homilias ab Hieronymo conversas duodecim ex iis reperiantur, quas Græce Corderius publica VIII. Superiore sectione diximus Origenem tri ginta voluminibus, et viginti quinque homiliis Isaiam explicasse. libro primo Commentariorum fragmentum affert Pamphilus in Apologetico; et aliud paulo post e libro vicesimo octavo. Ex homi iis supersunt omnino novem in editione Latina. Interpretis nomen non ascribitur, quem Hierony mum esse censeo. Idipsum censet Erásmus, aitque Hieronymum in Catalogo scriptorum ecclesiasti corum fateri se hoc fragmentum vertisse ex Com mentariis Origenis in Isaiam. Equidem id solum in eo Catalogo, cap. 135, reperio, ubi de seipso agit Hieronymus: In Jeremiam et in Ezechielen ho milias Origenis viginti octo, quas de Græco in La tinum verti, de Seraphim et Osanna.» Atqui homi karum quæ exstant, prior agit de seraphimis stan tibus super solium Domini Isaiæ v1, 2, sed leve est hoc argumentum, ad probandum istas novem ho Milias Hieronymum convertisse. Verisimilior mihi conjectura capitur ex stylo et ex delectu quarum dain dictionum, quas frequentius sibi Hieronymus asciscere amat, quod optimum est internoscendis vit. Accedit Vaticani codicis auctoritas, has ipsas scriptoribus argumentum. Dictiones illæ sunt absconsus, dominicus, nuncupativus, principale> pro eo quod est to freμovixóv, principari alicui, principalis, prophetes, repromitto, repromissio, speculatorius, turpiloquium, Zabulus, cuncta Evan geliorum, › aliaque ejusmodi. Notet diligens lector homiliam nonam mutilam esse in editionibus Mer lini, Erasmi et Genebrardi, et postrema parte tron catam, eique supplendæ detractam fuisse partem postremam homiliæ none (juxta Hieronymi colle novemdecim in Jeremiam homilias habens, et Ori geni assignans. Septem ex illis emisit in lucem Mi chael Ghislerius in catena sua in Jeremiam; cas nimirum quæ in Hieronymianis deerant. Eumdem inter illas ordinem ponit codex uterque, atque cum legitimum, et Jeremiæ locis quos enarrant, con sentaneum. Nam quem tenuit Hieronymus, confusas ille est, vel ipso fatente: Itaque, inquit, post quatuordecim homilias în Jeremiam, quas jampri dem confuso ordine interpretatus sum. › Unde ma Jerem. XI, * Perkins. in Problem. de ementito fidei Rom. Catholicismo. Quem aliquando cum Deo publici juris faciemus. Nunquam hunc commentarium edidit Huo tius.

ORIGENIANORUM LIB. HI, CAP: II, SECT. III. et innumeris vocabulorum portentis deformiorem offendet. Equalis Epiphanii ſuit Bellator quidam Cassiodori itidem familiaris, cujus rogatu multas Græcorum scriptiones, nonnullas etiam Origenis Latino sermone rependit. Huic si quis Commenta riorum in Matthæum interpretationem ascriptam velit, non valde repugnabo. Nec multum adversatur conjecturæ nostræ Cassiodori de hac interpreta tione silentium, qui alias plerasque Epiphanii Bel latoris in libro De institutione divinarum Scriptura rum recensuit: nam post editum hunc a Cassiodoro libellum lucubrari ea potuit. De septem Origenis in Matthæum homiliis quæ habentur inter eas, quas in diversos vulgo appel lant, quoniam incerti sunt auctoris, suo loco dis putabimus. XIII. Homilie Origenis in Evangelium Lucæ tri ginta novemn Latina editione continentur. Interpre tem sese professus est Hieronymus in Prologo ipsis prætexto, et in libro De scriptor. eccles., cap. 146. Erasmus in Epistola ad Franciscum Cigalinum scri pserat has alterius cujusdam esse videri, quam Ori genis, sed in Censura ad libros Origenis mutavit sententiam, et verum auctorem agnovit. Nihto minus ita disserit: «In Catalogo tamen ita facit hujus operis mentionem (Hieronymus), ut magis videatur ex Didymo vertisse. Cum enim Origenis mentionem reliquisset, post hunc in modum loqui tur: ‹ De Spiritu sancto Didymi, quem in Latinum transtuli, librum unum, in Lucam homilias triginta novem, in Psalmos a decimo usque ad decimum sextum tractatus septem, captivi monachi vitam, etc. › Quibus ex verbis nihil aliud intelligi potest, quam aut esse Hieronymi hoc opus, aut ab eo versum ex Didymo. Hoc utrum casu an studio factum sit, nescio.› At observasset Erasmus pari argumento homiliarum duarum in Canticum auctorem revocari posse in dubium, cum in eodem Catalogi capite hæc habeat Hieronymus: ‹ De tribus quæstionibus legis veteris, homilias in Cantica canticorum duas, ad versus Helvidium. › Nempe auctoris nomen ascri bere neglexit, quem aliunde satis notum esse scie‐ bat. Addit Erasinus: ‹ Dein cum in cæteris nihil habeatur erroris, hic multa sunt vel suspecta vel damnata.» Itane vero? nihilue in libris Iɛpì dp xŵr, in Commentariis in Matthæum, in reliquis operibus habetur erroris? Mirare lector, effrenem Erasmi in veterum expendendis scriptis, et proje ctam temeritatem. Modestior Merlinus, errores his homiliis ab Origeniani nominis æmulis aspersos asseverans: quanquam et id valde incertum. Pau culas quasdam particulas ex Origene in Lucam exhibet Julius Cæsar Bulengerus part. 11, diatrib. 3, p. 158 et 222, advers. Casaubon. ex catenis for tasse aliquibus depromptas. duobus et triginta Commentariorum in Joannem tomis. Jam supra, sect. 2, num. 7, p. 296, not, et in Præfatione huic tomo præfixa ostendimus plus quam triginta et duos tomos in Joannem con fecisse Origenem verisimillimum esse. XIV. duobus et triginta Commentariorum in Joannem tomis, novem omnino supersunt; pri mus, secundus, sextus, decimus, decimus tertius, decimus nonus, vicesimus, vicesimus octavus et tricesimus secundus. In bibliothecæ Regiæ codice bi tomi suis notati numeris reperiuntur. Eosdem complectitur tomos præter decimum et vicesimum octavum memoratus liber in bibliothecæ Bavarica catalogo. At codex bibliothecæ Veneta Sancti Marci, licet Regii consimilis sit, nec plura habeat, a callido tamen librario in tomos triginta duos distributus fuit, hac arte lacunas et hiatus celare, et apud incautos dissimulare, et pro integro ven ditare volente. Eo fit, ut eumdem hunc esse putem, qui fuit Diegi Hurtadi, quique simili dolo dissectus fuisse memoratur. Hanc tomorum partitionem, quam secutus est Ferrarius, falsam esse arguunt fragmenta, quæ e quarto tomo proferuntur in quarto Philocaliæ capite, et in quinto reperiuntur tomo Ferrarianæ interpretationis. Similiter e sexto tomo particulam recitat Basilius libr. De Spiritu sancio, cap. 29. Exstat illa in sexto tomo codicis Regii, in octavo vero Ferranianæ interpretationis. Codicum porro omnium ea est similitudo inter se et con gruentia, ut ex uno exemplari descriptos esse omnes pro certo babeam. Præter superiora exi guam e tomo secundo in Joannem particułam pro mit Pamphilus in Apologetico, secundam crimina tionem confutans. Capite quarto Philocalia fra gmenta adducuntur e quarto tomo; item capite se quenti alia fragmenta e Præfatione quinti tomi in idem Evangeliuin; cujus Præfationis aliam quoque portionem in caput xxv libri sexti Historiæ Euse bius infersit. Ex Origene in Joannis caput sextum lacinias quasdam exiles profert Bulengerus in Disputationibus contra Casaubonum part. 11, diatrib. 3, pag. 251, quas cum codices manu scripti Commen tariorum in id Evangelium non exhibeant, ex catenis prodiisse veri absimile non est. Denique inter ho milias in diversos duæ habentur in Joannem, quæ cum certum auctorem non habeant, paulo post suo loco ventilabuntur. Unicum superest in apostolorum Acta fragmen tum Origenis, e quarta detractum homilia, quod capiti Philocaliæ septimo Basilius et Gregorius Theologus infulserunt. In Catalogo librorum illu strissimi príncipis domini Jacobi Marmoretæ, quem inter antiquitates Constantinopolitanas Supplemento Bibliotheca Gesnerianæ inseruit Antonius Verde rius, commemoratur Origenis Explicatio in Acta apostolorum, et in Epistolas Pauli, de quibus nunc suo ordine agendum est. XV. Rufinus Heraclii impulsu viginti tomes Commentariorum Origenis in Epistolam ad Romanos Latinæ linguæ donandos suscepit: sed qua fide? Viginti tomos Comment. Origenis in Epist. ad Romanos, etc. Cassiodorus quidem ait Origenem in Epist. ad Roman. viginti temos elaborasse; at Rufinus quindecim tantum enumeral, et e nostris mss. alius habet decem, alius duodecim.

Rufino factum esse constat, non ab Ilieronymo; tum ait: ‹ Satisfaciam sane in eo amicis mets; dabo titulo nomen meum, auctoris nihilominus vo cabulo permanente: nam Hieronymi ne putetur, Clemens scribetur: Hieronymi nempe, cujus no men ascriptum supra finxit. Eadem versutia usum esse non seipel Rufinom jam supra num. 5 notavi mus. In Prologo homiliarum in Josue sententias Hieronymi et stylum referre conatus est. In Præfa tione ad libros Пɛpì àpxŵr nomen suum celavit. Ita occultando Origenismo, et traducendo Hiero nymo fucum vulgo faciebat. Mininre itaque assen tior Erasmo, mangonii hujus librarios insimulanti, et ad emptores alliciendos prætextum ab iis Hiero nynii nomen censenti. Præter contractam illam e truncatam Rufini interpretationem, habemus tomi primi portionem in Apologia Pamphili; longe vere ampliorem capite Philocaliæ 24. Aliud quoque e tome nono fragmentuin nobis offert caput ejusdem Philocalia nonum. Exiguam denique particulam ex codem opere subministrat alio Apologiæ loco Pam philus. Tomum vero, unde translata est, non no tavit. Atque hæc cum legitimum horum Commen tariorum auctorem Adamantium esse clarissime demonstrent, non dubitavit tamen novitius quidam scriptor heterodoxus hos ipsos in supposititiorum Origenis scriptorum seriem conjicere; a Gulielmo Perkinso delusus, qui eos male quidem a Rufino conversos scripsit, quod verissimum est; Origeni vero falso esse tributos neutiquam cogitavit. sua nempe, hoc est pessima: nam totum opus jam post conversurum sese Clementis libros; quod a interpolatum, et aliquot voluminibus decurtatum að mediam fere partem sese contraxisse profitetur in Prefatione ad Heraclium. Injuriam Origeni illa tam facilius deprehendes, si fragmenta quædam lucubrationis hujus inserta Philocaliæ cum Rufinia na conversione confligas. Adversus hanc audaciam merito Erasmus excandescit, et falso affictam Hie ronymo operis hujus interpretationem Rufino resti ruit. Cur Hieronymo tributa sit, Rufini astu et vafritie factum puto, qui ad declinandam ſacti invidiam (male quippe audiebat Origenis nomen) et în Hieronymum, a quo sæpe Origenismi causa ex agitatus fuerat, refundendam, noinen suum non ap posuit, modestia factum simulans, quod malis arti bus actum erat: Veruin ego, inquit, qui plus conscientiæ meæ qua nomini defero, etiamsi addere aliqua videor, et explere quæ desunt, aut breviare quæ longa sunt, furari tamen titulum ejus, qui fundamentum operis jecit, et construendi ædificii materſam præbuit, rectum non puto. Sit sane in arbitrio legentis cum opus probaverit, operis meri kim cui velit ascribere. Deinde in Peroratione verba hæc dolose adjecit: «Aiunt enim mihi: In his quæ scribis, quoniam plurima in eis tui operis habentur, da titulum nominis tui, et scribe: Hie ronymi, verbi gratia, in Epistolam ad Romanos Ex planationum libri. Hinc delusi bardi homines Hieronymi nomine librum præscripserunt. At vel ex eo stoliditas eorum arguitur. Nam si interpres fuisset llieronymus, cur voces illas, verbi gratia, addidisset, quæ declarant fictitium esse et asciti tium id nomen, non legitimum? Subjungit paulo Cur Hieronymo tributa sit, Rufini astu et pafritie factum puto, etc. Non modo non hujus, sed nec ullius interpretationis fronti nomen suum præ fixit Rufinus quod quidem satis patet tum ex Gen nadio Massiliensi, ut mox dicemus, tum ex perora tione in hanc ad Romanos Epistolain, ubi ait ipse Rufinus se satisfacturum amicis suis, et titulo librorum sancti Clementis, quorum interpretatio nem meditabatur, nomen suum se daturum. Nun quid inde concludendum, juxta Huetii sententiam, omnes interpretationes suas in flieronymum refun dere voluisse Rufinum? Sed quid absurdius? Quis enim auctor anonymus fraudis ejusdem insimulari non poterit? imo quid vetabit quominus idem dica tur de Hieronyino? Nec enim ipse Origenis opera a se translata suo nomine signavit, siquidem, teste Gennadio, proceniis tantum dignoscebatur, quid a Rufino, quid ab Hieronymo fuisset interpretatum, Quæcunque præmissis Prologis a Latinis legun tur,inquit Gennadius Catalog. viror. illustr., cap. 18, a Rufino interpretata sunt: quæ autem sine Prologe, ab alio translata sunt qui Prologuin facere noluit: Origenis autem non ominia, quia et Hieronymus transtulit aliquanta, quæ suo Prologo discernuntur. Porro cum Prologis satis dignosce retur quid a Rufino, quid ab Hieronymo fuisset in terpretatum, non video unde Rufini astus et vafri. ties erui queant. Præterea si in Hieronymum omnes interpretationes suas refundere voluisset Rufinus, nunquid tantopere ipse Origenismi causa ab Hie ronymo exagitatus, has pro suis agnoscere non re cusasset? Atqui tamen nullibi fetus suos denegat Rafinus, imo in libris quos scripsit adversus Hie Brevem libri tertii in Epistolam ad Colossen ses laciniam, et alias libri in Epistolam ad Titum ronymum, libros Пepl ȧpxŵr, pluresque alios a se translatos fuisse ultro et aperte fatetur, et in sua peroratione in hanc ad Romanos Epistolam omnium Origenis in Pentateuchum, in Jesum Nave, in Judices, et in quosdam psalmos elucubrationum interpretem satis sese profitetur, cum promittit ibidem sese conversuruin Clementis libros, quod, vel Huetio judice, a Rufino factum esse constat, non ab Hieronymo. At, inquit Huetius, in Perora tione ad Heraclium bis Hieronymus quasi hujus in terpres a Rufino dolose nominatur. Ita quidem le gunt editi antea libri, sed librariorum, non Rufni vafritie factum illud esse contendo. Si enim genuina hæc esset lectio, omnes inanuscripti codices, etiam illi qui Rufinum hujus interpretationis aucto rem agnoscunt, Hicronymi nomen servarent. At qui tamen codices nostri Hieronymi loco Rufinum ubique restituunt, et ita legendum esse certissime demonstraut tum libri Origenis, tum libri Clements ibidem memorati, quos a Rutino conversos fuisse constat. Denique si tam aperte Hieronymum quasi hujus operis interpretem fraudulenter designasset Rubinus, nunquid hanc fallaciam ignorasset Hiero nymus? nunquid non reclamasset? Unde fit igitur ut sanctus doctor qui ne minimrum quidem RuGuo condonavit, hanc fraudem tamen nullibi criminetur? Nolim ergo Rufinum hujus dolosæ artis accusare, quam nec ipse uspiam arguit Hieronymus, nec ul lus alius prater Huetium: ac proinde magis ad hæreo Erasmi sententiæ, qui mangonii fibrarios in simulans, ad emptores alliciendos prætextum ab iis Hieronymi nomen arbitratur. Brevem libri tertii in Epistolam ad ColosseR

ORIGENIANORUM LIB. III, CAP. II, SECT. IV. Quidquid ergo ab bac discrepat, nulli dubium est bat. Mediæ mier· has provinciæ Palæstinos codices quin ita et ab Hebræorum auctoritate discordet. › Confundit vero toùs O' cum Vulgata lib. 1x in Isaic xxx, 20. Multum, inquit, in hoc loco Septuaginta editio, Hebraicumque discordant. Primum ergo de Vulgata tractabimus. Vulgatamı editionem appel lal toùç O', quorum verba profert: profert autem de Hexaplis. Et in Præfat. Comment. in Daniel. Origenes de Theodotionis opere in editione Vul gala asteriscos posuit.» Et in Epistola ad Suniam et Fratell. Licet in Septuaginta et in Hexaplis ita repererim. Hoc est in Vulgata, et in illa Hexaplo_ rum. Vulgata speciatim et proprie dicta utebantur Sunia et Fretella, piæ et eruditæ ſeminæ: multum illa a primigenio exemplari deflexerat. Hæ rogarunt Hieronymum, ut plurimorum Psalterii locorum, in quibus Græca a Latinis disɛonabant, legitimam le ctionem ex Hebraica veritate sibi traderet. Morem gessit Hieronymus, et prolixam rescripsit epistolam, ex cujus evolutione discas, quid Vulgatam inter editionem, et illam quæ jacebat in Hexaplis, discri minis interfùerit. IX. Dum hanc emaculandis Septuaginta Senibus navabant operam Eusebius et Pamphilus; similis cura llesychium monachum in Ægypto, et Lucia num Antiochiæ eodem circiter tempore exercebat. Hi priscam illam editionem, xovhy dictam, defor mem mendis, et sexcentis vitiatam locis mutare in melius aggressi sunt. Adhibitis ergo vetustis Vulga tæ hujus interpretationis exemplaribus rem ita ges serunt, ut recusam ab Hesychio editionem Ægyptus amplexa sit: quam vero recoxit Lucianus, ab uni versis probata et usurpata sit regionibus, quæ Con stantinopolim et Antiochiam interjacent; nam He braicam etiam veritatein consuluisse fertur, ab eo que emendata Vetus illa Vulgata nomine ipsius af fecta est. Hieronymus in Epist. ad Sun, et Fretell. ‹ In quo breviter illud admoneo, ut sciatis aliam esse editionem, quam Origenes et Cæsariensis Eu sebius, omnesque Græciæ tractatores xorry, id est Communem appellant, atque Vulgatam, et a pleris que nunc Aouxtávetog dicitur; aliam Septuaginta Interpretum, quæ et in 'Еɛazлois codicibus reperi tur, et a nobis in Latinum sermonem fideliter versa est, et Jerosolymæ, atque in Orientis Ecclesiis de cautatur. Igitur quintuplex post hanc ætatem Septuaginta Interpretum editio habita est; Vulgata vetus, Orige niana, Eusebiana, illa Luciani, et quiuta demum Hesychii. Sed quoniam ex Hexaplis profecta erat Eusebiana, pro una eademque utraque habita est. Quæ vero tñs xotvñs exemplaria supererant in stu diosorum bibliothecis delitescebant. Atque ita licet quinque revera exstarent boc tempore editiones, trium duntaxat usus erat in Ecclesiis. Alexandria et Ægyptus, inquit Ilieronymus, in Septuaginta suis Hesychium laudat auctorem Constantinopolis usque Autiochiam Luciani martyris exemplaria pro legunt; quos ab Origene elaboratos Eusebius et Pamphilus vulgaverunt, totusque orbis hac inter se trifaria varietate compugnat. › X. Cæterum veri mihi videtur simillimum, Lucia num ipsum, et Hesychium cum xotvhy emendabant, ut Origenis imitabantur studium, ita emendationis rationem tenuisse, et obelis ac asteriscis xowhy di stinxisse, eique Theodotionis lacinias assuisse. Cum enim certum sit Ægyptum ac Syriam Hesychii et Luciani editionibus esse usas; nec minus certum sit quæ iis in regionibus usurpabantur editiones twv 0, obelis fuisse et asteriscis signatas, plane hinc efficitur llesychii et Luciani editiones notatas fuisse obelis et asteriscis. Hieronymus in Procemio Com ment. Daniel. Sed et Origenes de Theodotionis opere in editione Vulgata asteriscos posuit, docens defuisse quæ addita sunt; et rursus quosdam versus obelis prænotavit, superflua quæque designans. Cum que omnes Christi Ecclesiæ, tam Græcorum quam Latinorum, Syrorumque et Ægyptiorum, hanc sub asteriscis et obelis editionem legant, ignoscant in vidi labori meo, qui volui habere nostros, quod Græci in Aquile, et Theodotionis, ac Symmachi editionibus lectitant:» et in Epist. 89, ad Augusti num, cap. 6: ‹ Vis amator esse verus Septuaginta Interpretum? non legas ea quæ sub asteriscis sunt, imo rade de voluminibus, ut veterum te fautoreni probes: quod si feceris, omnes Ecclesiarum biblio thecas damnare cogeris; vix enim unus aut alter invenitur liber, qui ista non habeat. Quippe vix ulla reperire erat Hieronymi ætate exemplaria, quæ non vel ab Origene, vel a Luciano, vel ab Hesychio fuissent correcta. Cum itaque vulgata omnia exem plaria insedissent asterisci et obeli, nec ulla fere essent in usu, quam quæ tres illi castigatores emen daverant, sequitur ita distinctos fuisse ipsorum eo dices. Cujus discriminationis quosnam assignare par est anctores, præterquam Lucianum ipsum, et Hesychium, quod ab Origene primum fuerat inven tum imitantes postmodum et excolentes? Quin et ad editiones quoque Latinas pervenit ejusmodi ori Es nam Ilieronymus in Epist. 89, ad Augustinum, cap. 6, Latinæ suæ twy 0' interpretationi asteriscos quoque et obelos sese addidisse testatur. Ex his porro Græcis editionibus, vel ea nempe quæ erat in Hexaplis, sive Eusebiana, vel Lucianea, vel Hesychiana, hodiernæ nostræ omnes videntur prodiisse: hac enim, ut ait Hieronymus, trifaria varietate totus orbis compugnabat; Vulgata vero oninium inquinatissima pene obsoleverat, Cum au tem in veteres illas magnain coustet invectam esse confusionem ex librariorum oscitantia, dum vel obelorum et asteriscorum notationem negligunt, vel eos suis non ascribunt locis, negari non potest im puras esse recentiores editiones tŵy O', et vitiatas, utpote quæ ex antiquis illis prodierunt. Nam etiamsi profecta essent ab Hexaplis, in quibus scribit Hie

ronymus fuisse Septuaginta emendata et vera ▲ cum reliquo contexto, obliteratis asteriscis, ad nos exemplaria (1);; additamenta certe Theodotionis, quæ transmissa sunt, editionem adulterant et corrumpant, CAPITIS TERTII PARTITIO. —— Gemina sectione absolvitur istud capnt: Priore singula Origenis &yn tagmata, quoruin memoria superest, enumerantur: altera agitur de Origenis Syntagmatis quæ exstant, deque vetustis libri Iɛpì àpxŵr interpretationibus. 1. Recensentur Origenis Syntagmata ab Eusebio commemorata. II. Ex his aliqua expenduntur accu ratius; ac primum libri De resurrectione, III. Expwμaτеis, IV. De martyrio, V. Dialogi, VI. Epi Σrpwµatɛis, stolæ, VII. Interpretatio Hebraicorum nominum Novi Testamenti, VIII. Liber De foratione, IX. Disputationes adversus hæreticos, in iisque Parvus Labyrinthus. X. Quæritur quid sint Origenis Mo nobiblia, et quid ipsius pro se Apologia a Vincen tio Bellovacensi commemorata. XI. Philocaliam quoque in Oriyenianorum operum censu poni mus. 1. Eusebius Origenis vitam libro sexto Historia pertexens, plerasque ipsius scriptiones obiter com memorat, plures prætermittit, utpote qui in tertio Vitæ Pamphili libro singulas fuisset complexus. Nunc cum eo careamus libro, confugiamus ad ip sius Historiam, et quæ in ea laudantur Origenis Syntagmata, eodem hic ordine recenseamus. Primi occurrunt Commentarii in Veteres philosophos, quo rum lucubrationes non prælectionibus modo, sed scriptis etiam in gratiam discipulorum explicabat. Meuiuit eorum Eusebius libr. vi Hist., cap. 48, capite vero 24, duorum ejus De resurrectione li brorum; tum operis Пɛpì àpxŵr, quatuor libris distincti; item Izpwjaréwy, nuniero decem; et ca pite 28 libri De martyrio, Ambrosio et Protoctelo Cæsariensis Ecclesiæ presbytero consecrati; et ca pite 33 Disputationum quas cum Beryllo Bostrensi Origenes exercuit; et capite 36 librorum octo con tra Celsum; et capite 39 sermonum quorumdam iis utilium, quibus in tormentis pro Christi fide to leratis consolatione opus esset; et passim episto larum. Hæc de Origenis Syntagmatis Eusebius, quæ in antecessum proposuimus, fidelissimum hunc Ori genianarum rerum narratorem præ cæteris pro more nostro consulentes. Ilieronym. in Isaiæ Lvin, 11. 66 Rufin. Invect, II. Additamenta certe Theodotionis, etc. Vide D. Bernardum de Montfaucon in Præliminarībus in He zapla Origenis pag. 40, 45, 44 et 45, ubi pluribus de causis recentiores editiones adulteratas esse ait, 4ª quia in Hexaplis asterisci et obeli a librariis ne glecti sunt; 2 quia ex similitudine quæ obelos inter et lemniscos atque hypolemniscos intercedebat, fa II. Nunc retractemus ex his aliqua, et paulo sœŋ ratius expendamus. Duo duntaxat De resurrectione libri ab Eusebio commeinorantur. At Hieronymus apud Rufinum libr. 11 Invect., scripsisse narrat Ori ‹ De resurrectione libros duos, et alios Dº resurrectione dialogos duos. Idem Ilieronymus epist. 61, ad Pammach., cap. 8, citat librum ejusdem operis quartum. Atque bos libros Methodius ejusdem tituli opere confutavit. genem III. Libros Erpwµatɛiç Origenes elimavit ad Cle mentis exemplum, a quo paris argumenti et inscri ptionis lucubrationes hodie superstites elaboratz sunt. Hieronymus epist. 84, quæ est ad Magnum Oratorem Romanum: < Clemens Alexandrinæ Ec clesiæ presbyter, meo judicio omnium eruditissi mus, octo scripsit Stromatum libros, et totidem 'Txe Tvzdσewr, et alium contra gentes; Pædagogi quoque tria volumina. Quid in illis indoctum? quid non e media philosophia est? Hunc imitatus Origenes de-. cem scripsit Stromateas, Christianorum et philo sophorum inter se sententias comparans, et omnia nostræ religionis dogmata de Platone et Aristotele, Numenio Cornutoque confirmans. › lunc ipsum Hieronymum alicubi dicere ait Rufinus, ‹ Confœ deratos esse quosdam Origeni ad perjurium, et istad mysticæ ejus traditionis arcanum absconditum esse in sexto Stromatum libro; nec ab ullo alio in tot sæculis, nisi a se solo deprehensum. › In Proœmio vero Commentar. in Epist. ad Galat., Origenem scribit decimum Stromateon suorum librum Com matico super explanatione Epistolæ ad Galatas ser mone complevisse: et in caput x111 Danielis quæ dam ait ipsum in eodem Stromateon libro de Su ctum est ut lemnisci pro obelis sint habiti; 3ª quia litterarum Græcarum inter se similium frequens fa cta est commutatio; 4º denique, quia propter simi litudinem verborum et soni, pro legitimo verbo alied interdum mendose ponebatur. Quæ commutations et negligentiæ ut plurimum in hodiernis editionibus remanserunt.

sitonum ad orthodoxos, qui falso tribuitur Justino, enim exegetica enumerasset llieronymus, tum in quæst. 82 et 86, in eoque præter Hebraica nomina, unam classem syntagmata conjicit, ad eaque suo mensuras etiam interpretatas esse docet. Videat ergo Rufinus qua ſide scripserit, Invect. 11 in Hiero nymum, ne unum quidem Scripturæ verbum Orige nem vertisse. VIII. Librum De oratione emisisse Origenem me moriæ prodidit Pamphilus in Apologetico: Deni que, inquit, in tam multis, et tam diversis ejus (Origenis) libris nusquam omnino invenitur unus ab eo liber proprie De anima conscriptus, sicut habet vel De martyrio, vol De oratione, vel De resurre ctione. Quo licet careremus testimonio, ipsum opus quod ad hanc diem superest, per se innote sceret. IX. Theodoretus in libris Hæreticarum fabula rum Origenem sæpe allegat, et libros ipsius in te stimonium adducit. Libro quidem priore cap. 2, scripsisse eum ait adversus Menandrum hæreticum; et capite 4 adversus Basilidem et Isidorum; et ca pite 7 adversus Helcesaitas,, et capite 19, adversus Hermogenem et Valentinum; et capite 21, adversus Severum; et capite 25, adversus Apellem: et libro ■, capite 2, adversus bæresim Nazaræorum: et li bro 111, capite 4, adversus Nicolaitas. Libre vero secundo, capite 5, tradit Origeni tribuere nonnul los Parvum labyrinthum, qui liber adversus Theo dotum hæreticum scriptus est. Nicephorus quoque libro x, cap. 56, Origenem testatur scriptis libellis luculenter refellisse Marcellum Galatam et Porphy rium; iisque libris id assequi conatum esse, ut ob scuri et intricati Scripturæ loci, quibus abuti sole bant hæretici, ad verum sensum deflecterentur. Non equidem crediderim totidem libres confutandis hæ reticis emisisse Origenem, quot hæreticos ab eo confutatos narrat Theodoretus; sed plurimos ex illis in alterius argumenti scriptionibus obiter ab Origene perstrictos existimo; quemadmodum He racleonem in Commentariis in Joannem sæpe ab eo sugillatum videmus, et ubique fere Valentinum, Basilidem et Marcionem. At aliquos tamen adver sus hæreticos et ethnicos quosdam ex instituto edidisse certum est; qualis est liber contra Cel sum; qualis fuit Parvus ille labyrinthus adver sus Theodotum, si modo Origenem auctorem ha buit; qualis fuit Lucubratio adversus Helcesaitas quos peculiari opere convictos fuisse verisimile est. X. Hieronymus apud Ruſinem Invect. 11, indicem librorum Origenis pertexens, sic disserit: Vul tis noscere quanta ingenii sui reliquerit monumen ta? Sequens titulus ostendit: Scripsit in Genesi libros tredecim: mysticarum homiliarum libros duos: in Exodo excerpta: in Levitico excerpta item Monobiblia, Hɛpì àpxŵr libros quatuor, De resurrectione libros duos, et alios de resurrectione dialogos duos. Quid sint Monobiblia incertain est. Fortasse non peculiare aliquod Origenis opus boc nomine signatur, sed ea ejus opuscula, quæ mos Syntagmatum appellatione complectimur. CuID ordine percensenda accedens, Item, inquit, seri psit Monobiblia, Пɛpì ápxŵr libros quatuor, etc.; quasi dixisset: Item sequentia scripsit Syntagmala (quæ et opuscula deinde Rufinus appellat) nempe Jibros □ɛpì àpxŵr, etc. Atque hæc, quod non alio rum librorum causa essent elaborata, nec aliis ad jungenda essent libris, cujusmodi erant exegetica; sed proprio continerentur argumento, et circa pe culiarem sibi materiem versarentur, idcirco Mono biblia appellata sunt. Sed hæc pro conjectura ha beri volo. Ad postremum Vincentius Bellovacensis Speculi doctrinalis libr. xvin, cap. 43, Origenis lucubra tiones quæ ad sua pervenerant tempora enumerans, sic auspicatur: Apologia pro se, tractatus 1. Do ctrinæ quidem suæ defensionem ad Fabianum pa pam misisse Origenem supra notavimus: an ea his significetur Vincentii verbis, an aliud quidpiam opus lector perspicax arbitretur. XI. Minime vero in hunc censum conferenda vi deretur esse Philocalia, ut quæ a Basilio et Gregorio Theologo confuta et consarcinata sit. Quoniam ta men ex Adamautii pannis tota contexta est, et ex ventilatis supra Origenis operibus fere detracta sunt fragmenta quibus illa constat; ideo non pro diverso aliquo opere habenda est, sed pro Orige niano tantum centone, in quo Origeniana omnia sunt præter contextum: proptereaque in hanc se riem a uobis admittetur. DE ORIGENIS SYNTAGMATIS QUE SUPERSUNT, DEQUE VETUSTIS LIBRORUM Пlɛpt dpxŵy INTERPRETATIU 1. Agitur de libris De resurrectione, II. Hapt ap xwr, eorumque relustis interpretationibus, III. Erpwjarevσi, IV. Protreptico ud martyrium, V. libris contra Celsum. Vi, Epistolis, VII. [i bro De oratione, VIII. et Philocalia. I. Ex enumeratis proxime Adamantii Syntagma tis fere omnibus, vel toti libri, vel insignia fra gmenta, vel particulæ aliquæ ad nostra tempora pervenerunt. libris quidem De resurrectione primo et secundo fragmenta aliquot depromit Pamphilus in Apologetico, ad septimam depellendam crimina tionem, qua de resurrectione male sensisse Orige nes dicebatur. Ex eodem quoque opere, capitis decimi libri secundi Iɛpt ápxŵr, fatente ipso Ori gene, pars aliqua translata est. II. Baronius an. 232, cap. 4, libros Пɛpì ápxŵr ad exemplum Longini elaboratos ab Origene suspi catur. Longinum siquidem bujus tituli librum seri psisse refert Porphyrius in Vita Plotini. Si quis econtrario Longinum affirmet operis sui argumentum ab Origene sumpsisse, a vero longius non abibit; æque enim utrunque incertum est. Libri inscri ptionem parum assecutus est Rufinus, qui in Pro logo ad libros Пɛpl doxŵr reddi eam posse dicit De principiis, vel De polestatibus. Quis vero non

Nam post Maximini persecutionem expliciti sunt, annum pronuntiavit Origenes; actuarii ex amboo quippe cujus tomo xxır, meminerit, quemadmodum refert Eusebius lib. vi Hist., cap. 28, nondum au tein Matthæum explanare fuerat exorsus, sicuti apparet ex ejus tomo xvi, in Matth., num. 19, pag. 748, et decimo in Joannem tomo, num. 18, pag. 192. Ne Commentariorum quidem in Epistolam ad Romanos meminit Eusebius: ex Origenis tamen to mo xviɩ in Matth., num. 32, pag. 821, et lib, v et VIII, contra Cels., num. 47, pag. 614, et nom. 65, pag. 790, intelligimus jam tum ea composuisse Ori.. genem, cum ad explanandum Matthæum, et confu tandum Celsum se contulit. Discere vero licet ex homilia 17 in Lucam, jam ante ipsum esse inter pretatum Epistolam priorem ad Corinthios, quam in hunc evangelistain ad populum dissereret: Me mini, inquit, cum interpretarer illud quod ad Co rinthios scribitur: Ecclesiæ Dei quæ est Corinthi, cum omnibus qui invocant eum dixisse me diver sitatem Ecclesiæ, et eorum qui invocant nomen Do mini. › Commentarios in priorem ad Thessalonicen ses Epistolam in opere contra Celsum, libro secundo, num. 65, pag. 437, laudatos reperias. Denique ex positionem aliquam in Apocalypsim meditabatur, cum Matthæum explicaret: de dracone quippe illo septem capitibus et decem cornibus instructo agens ", scribit tractat. 30, num. 49, pag. 867: Exponetur autem tempore suo in Revelatione Joannis; › et inox ‹ Has autem principales expositiones atque proba tiones oportet fieri, cum ipse liber (Apocalypseos) propositus fuerit nobis ad exponendum. › 33 ita IV. Cæterum magna in distinguendis Origenis homiliis adhibenda dijudicatio est; alias enin me ditate conscriptas edidit, alias ex tempore recitavit. Longe levior, me judice, harum auctoritas; gra vior illarum existimatio. Quidquid extemporalium homiliarum superest, post sexagesimum ætatis suæ recitatas exceperunt: quod hactenus fieri probi buerat. Alias variis temporibus accuravit. Quod si hæc perspexisset Erasmus, minime profecto id ipsi de homiliis Origenis generatim agenti excidisset Eas conciones non ipse scripsit, sed a notariis excipi passus est, quod tamen negant illum esse passum ante annum, ut ante dictum est, sexage simum. Quasi nullas cogitate conscripserit homi lias Origenes, sed omnes ex tempore profuderit. Homiliæ in Lucam, teste Hieronymo in Prologo suæ interpretationis, fetus est juvenilis ætatis, et in otio quidem ac secreto conceptus, ut in publicum deinde ederetur. Continuatam ergo illic Lucæ ex positionem animadvertas, præterquam in sex po stremis homiliis, quæ ex ampliori numero videnur excerptæ. Prioribus illis triginta tribus similes sunt homiliæ in psalmos xxxvi, XXXVII et xxxviii, et duxe in Canticum, et novem in Judices. Extemporales autem homiliæ, quoniam justa episcopi præscri ptum, et designatum ab eo argumentum ac Seri pturæ locum pronuntiabantur, idcirco certum huve ordinem neutiquam tenent; sed in eamdem sæpe pericopam geminatæ reperiuntur, prætermissis to tis capitibus, diligenti cæteroquin observatione et explicatione dignis. Hujus generis videntur esse superstites in quatuor priores Pentateuchi libros homiliæ, et quæ in librum Josue exstant, quas, ul ait Rufinus interpres in Prologo: ‹ Ex tempore in Ecclesia peroravit Adamantius senex. › Hujus quo que generis esse videtur unica illa in I Reg. cap. et 2, et alia de Engastrimytho, quam primus edidit Leo Allatins, et quæ supersunt in Isaiam, in Jere miam, et in Ezechielem. Hæ autem subinde a stu diosis juxta Scripturæ ordinem collectæ et dispo sitæ sunt. Atque hæc nos magna verisimilitudine ducti conjectamus, non præfracte asserimus. Libri Origeni falso, vel dubitanter ascripti. 1. Unde factum sit ut Origenis nomen pleræque sibi scriptiones falso asciverint, aperitur. II. De tribus libris in Job, deque vetusto ipsorum interprete. III. De posteriore in Job Commentario. IV. De Commenta rio in Marcum. V. Homiliis in diversos; VI. Homilia quæ in codice Vaticano inscribitur, Tlę ò owłó μεros lovσioc; VII. Scholiis in Orationem Dominicam, et Canticis B. Virginis, Zachariæ et Simeo nis. VIII. De Lamento Origenis. IX. Dialogo de orthodoxa fide. X. Alio quodam vetusto dialogo. XI. Li bellis De beresibus. XII. De singularitate clericorum, XIII. De astrolabió, et De breviario, et sermone de catechesi. 1. Demonstravimus libri secundi quarto capite incertis et ignotis auctoribus profectæ lucubratio magnum aliquando in Ecclesia et illustre (fuisse Origenis nomen; eoque etiam ex adversariorum contentionibus et conviciis, quod fere alias usuve nire solet, illustrius evasisse. Hinc factum est ut ab "Corr, 2. "Apoc. x11, 3. nes nonnullæ, sic tanquam projectitii infantes, charum Origenis nomen sibi libenter asciverint, nonnunquam etiam operibus suis metuentes scri plores subdoli, ementitum hunc prætexentas tim

cengruit. Docet Origenes homilia 14 in Lucam Ma riam apertis uteri claustris Christum fuisse enixam, ut supra suo loco dictum est: contraria omnia bac homilia statuuntur. Plane itaque non est Origenis. Latinum scriptorem stylus arguit. Auctorem divi net, si quis bariolari amat. Reperitur illa in Le ctionario quodam veteri bibliothecæ Regiæ. Nec titulis solum diversitas inest, sed libri etiam dere solet. Nihilo magis cum Origenis dogmatibus contextui. In Codicibus Victoris, vel Cyrilli nomine inscriptis, Origenem, Eusebium, Chrysostomum, Apollinarium et Theodorum citatos; Catharos vero hæreticos perstrictos reperias: atque hæc no mina, aliaque multa, erasa offendas ab exemplari bus quæ nomen Origenis in fronte gerunt. Quæ si quis casu contigisse putet, parum ille librariorum audaciam perspexerit. Mihi vero cum certo constet Commentarium istud non esse Origenis, verisimile ût ab iis fuisse interpolatum, et in Origenianamn lacuɔrationem recusum, quo facilius lectores vel emptores nancisceretur. Jam vero ti potius, Victori, an Cyrillo, tri buendum sit istud Commentarium dijudicare, etsi est præter institutum, dicam tamen obiter Victori verisimilius, quam Cyrillo ascribi: nec enim Ori genem tam crebro testem a Cyrillo laudatum, nec Chrysostomi usurpatam ab eo auctoritatem facile putaverim. De Victoris ætate quæstionem habet Peltanus, et Juliano antiquiorein esse putat, ideo quod decimum tertium Marci caput exponens fun damenta templi superesse dicat; ea vero Juliano imperante ſuisse refossa, juxta Nicephori testimo rium: capite vero sequenti Catharos hæreticos suggillet, quorum hæresis ante hanc ætatem fuerat ab Ecclesia profligata. V. Circa homilias, quæ In diversos inscribi so lent, ante omnia notandum est fuisse ipsas a Mer lino ex variis locis collectas, et eo collocatas or dine, quo inter se dispositæ cernuntur. Id ipse in editione sua de iis præfatus est. Quod præmonien dus fuit lector, ne miretur quomodo diversa, et parum sibi congrua membra in unum corpus con fluxerint. Singulas nunc seorsum ac sigillatim ex culiamus. Prima ab Origenis stylo penitus aliena est: sim plex ille est et familiaris, litterain breviter exponit, tum transit ad allegorias et tropologias; hæc abun dat schematis et tropis, ludit in verbis, et aliter de nique clauditur, quam homilias suas Origenes clau Cum ager, quod in eo aliquid agatur, etc. Hæc verba, atque præcedentia, Capharnaum namque interpretatur ager vel villa consolationis. Cum ager, etc., non exstant in omnibus iis quot quot vidi antiquis homiliariis manu exaratis, ubi borum verborum loco legitur: Cur ibi ingressns est? Propter hoc quod et invenit, et statim manife stum est. Accessit ad eum Centurio (Matth. v111, 5). Accessit vere; non dimidius, sed totus: non aspectu corporis tantum, sed et animæ plenitudine non facie tantum, sed et immaculato corde. > Sic et initio homili:e pro his verbis: Descendente Jesu de monte, seculæ sunt turbæ multæ (Matth.vin,1). Docente vero Domino in monte, discipuli erant cum ipso, quibus datum erat coelestis doctrinæ nosse secreta per quæ salutis scientia brutorum corda salirent, cæcorumque oculis per mundanæ delectationis te nebras caligantibus lucem, patefacerent veritatis. Unde et Dominus ad eos: Vos estis, inquit, sal terræ, vos estis et lumina mundi (Matth. v, 13, 14). Nunc vero descendente eo de monte, turbæ seculæ suut eum: in monteth scilicet ascendere nequaquam At mirabilis est eorum stupor, qui secundam homiliam Origeni adjudicarunt; nam præter sly lum ab Origeniano genio abhorentem, et clausulam ab Origenianis diversam, Manichæos et Arianos Origenis temporibus posteriores nominatim appel lat. Filium Patri óμooútov esse dicit; Dionysii Areopagitæ opera citat, cuun Origenis ætas hos li bros nondum vidisset. Ilabetur hæc homilia in ma nuscripto Bibliothecæ Regiæ codice inter multa Augustini opuscula. De auctore certum nihil definire possum. Ne tertiam quidem Origeni deputare ausim, re pugnante clausula et stylo: quanıvis ad Origenia num saporem propius accedat quam superiores duæ; pauculas enim quasdam allegorias habet. Primæ tamen similior est quam secundæ, adeo cre bra est figuris et interrogationibus. Latinum scri plorem dicas, et quidem Hieronymo recentiorem. Idem esto de quarta homilia judiciuín, quam exhi bent quoque Lectionaria Regiæ Bibliothecæ. Eadem et quintam homiliam exhibent, quæ nihil Origenianum habet, non stylum, non allegorias, non clausulam: oratio concisa, dissoluta, ¿ox7ua tɩopévη. Initium homiliæ, quod Origenis doctrinam sapit, lectoribus imposuit. Vide tomum x in Matth. num. 1, easdem fere reperies sententias. Quod nisi dubia esset Interpretum fides, scriptorem Latinum esse judicarem ex his verbis: Cum ager, quou in eo aliquid agatur, vel villa a circumvallatione limitis, hoc est inunitione custodiæ nomen accepe rit, congrue dispensatione carnis illo ingressus asseritur Dominus, quo per deitatis portam circum dando attrahens ad credulitatem incredulos, et sa poterant, quia quos delictorum sarcina deprimit, ad mysteriorum sublimia nisi abjecto onere scan dere minime valent. Idcirco et filii Israel primitus in montem_ascendere non poterant ad obviandum Deo, quia Ægyptiaca gravati conversatione præpe diebantur, sed solus Moyses, etc.; › miss. nostri ha bent Docente in monte Domino, discipuli venerunt, ad eum sicut alacres, sicut domestici, sicut proxi mi, sicut amici vel fratres. Ideo ait et Dominus ad eos Vos estis sal terræ, et, vos estis lux mundi (Matth. v, 13, 14). Nunc vero descendente eo de monte, turbæ seculæ sunt eum, quæ in montem ascendere non potuerunt ut pigri populi, ut negli gentes, ut imperfecti. Ita et filii Israel primitus in montein ascendere non valuerunt: ad obviandum Deo pergere non potuerunt propter suam irreligio sitatem et impietatem, sed solus Moyses, etc. Sic denique et hæc, et aliæ pleræque homiliæ, quas sub Origenis nomine Merlinus edidit, præterqua in quod mendis ubique scatent, ac lacunis innumeris inhiant, plurima babent intexta quæ in manuseri pis homiliariis aliter repræsentantur.

nibus contendit: neque eum movel styli disparitas, quod non eumdem semper styli tenorein Cyprianus servaverit. cum successores simus, et ejusdem gratiæ participes, nius auctorem esse Cyprianum levibus sane ratio necnon episcopatus, et magisterii, et custodes Eccle siæ reputati, non oculis per socordiam dormitabimus. Atqui nec Ecclesiæ custos Origenes, nec episco pus fuit. Episcopus autem fuit Epiphanius, et li brum scripsit de hæresibus: unde non inanis con jectura sumitur hoc opus ad ipsum esse referen dum. In tam obscura, tanquam controversa quæstione certum aliquid statuere difficile est. Cypriani nou esse istud opus clamant barbaræ hæ voces, cujus. modi nullas in puro ac terso Cypriani sermone nanciscaris: • Constitutionarios, repulsorium, vulgaritatis, fluxurarum, probrositas, participia, adunari, vanificat, egestosam, intimemus, proce rativa, absentari, conjugalitas, parentalis, aliaque plurima. Quis monstrorum ejusmodi parentem Cy prianum dicat? Arianismum præterea hæc sapimi Si Christus comparare seipsum ausus est Deo, qai semetipsos ausi sunt Christo ". Rapinam nempe arbitratur, Christum esse æqualem Deo *; tantum que discriminis Christum inter et Deum esse, quantum apostolos inter et Christum. Primigeniam et nativam lucubrationem stylus olet, non inter pretationem, quæ astricta fere est et contorta. Ea vero est scriptoris barbaries, ut hellenismis locam dedisse minime mirabile sit, qui tot stribligines ac dictionum portenta admisit. Spirat tamen felicia juvenescentis Ecclesiæ tempora, adeo ut si minus illum Hieronymi et Augustini ævo superiorem di camus, quod probabilius esse puto, non multo certe inferiorem liceat arbitrari. XH. Libellum De singularitate clericorum Origeni addicit vetus codex Regiæ Bibliothecæ. Addicunt et Landulfus a Columna in Breviario historiali, La ziardus Coelestinus, Antoninus et Vincentius Bel lovacencis, quos recenset Pamelius; et quibus ipse succinit, cum in Præfatione ad tertium tomum Cy priani, tum in argumento libri ejus, et in adnotatio nibus ad caput primum libri Tertulliani De exhor- Bait: Pater major me est: aut si apostoli coæquare tatione castitatis. Sed reclamat Baronius, quod hoc opere feminarum contubernium clericis interdica tur; cum inter mulicres et puellas Origenes assidue sil conversatus. Addit id fuisse causæ cur scriptus ab Adamantio iste liber creditus sit, quod sponta neam castrationem non improbaverit; atque hoc idem argumentum usurpavit Pamelius: Atqui, inquit Baronius, debuerunt hi meminisse aliqua ex parte laudatum quoque a Domino villicum illum iniquitatis, cum alioqui idem auctor de his qui hæc perpetrarent, alio Commentario se tractaturum spondeat. Utilius respondisset Baronius, si dixis set exsectionis suæ Origenem pœnituisse, et a simili facinore reliquos absterruisse in Commentariis ad Evangelium Matthæi. Quod ergo in argumentum traxerunt nonnulli, ut librum De singularitate cle ricorum Origeni ascriberent, quod nempe volunta riam genitalium amputationem non damnaverit, idipsum indicio mihi est librum non esse Origenis; quippe quem annis provectiorem facinoris in juven tutis calore admissi pœnituerit. Baronio ex Origenis familia fetum hunc depellenti astipulatur codicum dissensio, quorum alii Hieronymo, Augustino alii, plerique Cypriano assignant. Erasmus ad calcem libri Augustini De bono viduitatis: ‹ Sequebatur, inquit, hoc loco libellus De singularitate clericorum, qui toties et Hieronymi, et Cypriani nomine excusus est, cum phrasis nec Hieronymum, nec Cyprianum, nec Augustinum referat: proinde non est visum ab amicis, quibus id negotii dederam. Inter spuria eo præsens volumen onerare. Bellarminus De script. ecclesiast. in Cypriano, neque Origenis, neque Cypriani, sed Latini tamen scriptoris esse censet. Pamelius autemi, et post eum Rivetus **, ex hellenismis quibusdam suspicati sunt e Græco La tine esse conversum. Subjicit Pamelius censere se conversum hoc opus jam inde ab ætate Cypriani, ob schemata et phrases ejus ætatis. Contra Baro Reperitur quidem inter falso ascripta Hieronymo opera Epistola ad Oceanum de vita clericorum), sed Sulpicio Severo recentior, quippe quæ sancti Martini Vitam ab eo scriptam laudet. Ejusdem fere ea est argumenti ac altera hæc quæ Ori geni affingitur, nt si quis illam ex hac ex pressam dicat, conjector non ineptus videri possit. XIII. Josias Simlerus, et Conradus Frisius in Epitome Bibliothecæ Gesnerianæ narrant Origenis librum De astrolabio in Vaticana bibliotheca ser vari. Argumenti hujus scriptionem ab Origene exiisse nemo, quod sciam, litteris prodidit. Ne quid tamen inconsiderate decernerem, curavi Vaticanos perlustrari forulos, indices evolvi: nullum plane hoc titulo librum illic reperiri perlatum est ad me itaque, et falso afficta Origeni opera istud amande tur. Idem aperte definire non ausim de Breviario Origenis, quod in Cæsenatis bibliothecæ Catalogo, ab Hieronymo conversum haberi scribit Possevi nus; neque de Sermone, qui De catechesi ¡uscri plus est, et in Heidelbergensis bibliothecæ Catalogo ab eodem recensetur: quamvis hæc mihi valde suspecta sint. 4 Baron. an. 233, cap. 43, 44. * Rivet. Critic, sacr. lib. 11, cap. 13 et 15. Philipp. 11, 6. 45 Possevin. ad calcem Appar. * Joan. xiv, 23.