Hieronymi Beck a Leopoldstorf, Marci fil. studio et diligentia Constantinopoli advecti MDLI, divo Ferdinando Cæs. Opt. Max. D. D. jussuque Cas, a Joanne Gaudier dicto Spiegel, interprete Turcico Germanice translats. Joannes LEUNCLAVIUS nobilis Angrivarius, Latine redditos illustravit et auxit usque ad annum CIƆ IƆ XXCVIII. 305 Equidem audire non semel ex te memini, vir magnifice, te peregrinatione tua'suscepta, cum Romain anno Jubileo 1550 adiisses, et Roma Venetias profectus, indidem triremibus majoribus ad Tripolim Syriæ appulisses: Halepum, Damascum, Nazareth, S. S.Christi sepulcrum Hierosolymis et in Arabia montem Oreb accessisse; peragrataque deinceps Ægypto, ab urbe illius Alexandria mari trajecto, per Attaliam Pamphy lice, Cotyaium Phrygiæ, Prusam Bithyniæ, tandem Byzantium Thraciæ pervenisse. Bysantii vero, in am plissima Turcicorum sede regia, librum Turcica lingua scriptum, Othmanæ familiæ principum tes gestas continentem, magno studio, nec nullo sumptu fuisse consecutum: quem divo Ferdinando Rom.Cæs. pien tissimo, anno Christi 1551 felici tuo in Austriam reditu, dono obtuleris: humiliter orato rege, ut publicæ utilitatis causa in Latinam vel Germanicam linguam vertendum juberet. Post illa te, officiis negotiisque pu blicis obrutum, exiguam hujus rei curam habuisse; quam tamen penitus haud abjeceris. Elapso non exiguo tempore 306 cum nobilis vir Ulricus Maschwander a Cranigsperg, qui multis annis divo Ferdinando in cubiculo inservivit, filiæ sure, Alphonsæ de Games in matrimonium collocatæ, solemnes Viennæ nuptias œ lebraret: eum tibi, de illo libro diligentius sciscitanti respondisse, memoria se tenera, Cæsarem interpreti suo Turcico Annales quosdam vertendi, exercendique ejus gratia, tradidisse: habereque se Turcicam histo̟ riam, lingua Germanica, manu scriptam. Hanc igitur anno 1586 ab illo tibi missam, cum ex interpretis Joannis Gaudier, dicti Spiegel, epistola proœmiaca, versionem esse libri tui, magna cum voluptute agnovis ses, statim exscribi jussisti. Fueram ego præcedenti tunc anno Constantinopoli Viennam reversus, cui non indicasti tantummodo de repertis illis Annalibus tuis, verum etiam non invitus, quæ singularis in me tua est benevolentia, mecum eos communicasti. Lubens hoc equidem perlegi, cumque non parum, pluribus de causis, placerent, eosdem rogatu tuo Latine, ut in lucem editi nationibus exteris etiam usui essent, trau scripsi. Redeunt igitur ad te nunc typis expressi chalcographicis Annales Turcici, tuo qui debentur studio. quod non tantum eos ex illis locis tecum attulisti: verum etiam prope sepultos ab annis 37 et ipsos erl puisti rursus e tenebris, et latitantem alibi Germanicam quoque versionem a blattis et tineis asseruisti. Qua de cansa, cum libri ad nos perfereudi primus auctor, idem perituri vindex et conservator exstiteris: absque injuria tua, cujusvis alīgrius præferre nomen Annales ipsi nequeunt. Meum vero in expoliendis kis laboriosaml operam probaturum te, cum aliis sincere judicantibus, sane confido. Cum enim vir clariss. Hugo Blotius J.

C. RUDOLPHI II Rom. imp. desig. bibliothecarius, ex Augustali bibliotheca Viennensi potestatem m³hi fecisset inspiciundi veri korum Annalium archetypi, lingua listerisque Turcicis exarati, in quo hujus libri ad Ferdinandum Cæs. twa manuscripta dedicatio cernitur, his verbis BOUEMORVMQVE, etc. Regi poTENTISS. HIERONYMYS Beck a LeopoLDSTORF 307 equidem ad hoc archetypum, aliquot dierum labore Joannis Gaudier interpretationem recensui, adju tus n Stephano Ungaro, Turcicæ, Arabica Persicaque linguæ gnaro, quem tu ipse nobis in hunc finem, ab hero suo, illustri et magnifico domino Andrea Teufel, libero Barone, imperatori a consil, et præsidii ad Arrabonem Jaurini supremo præfecto, impetrasti. Mahumetanos annos ad Christianos redegi, quos etiam marginibus ascripsi: quod Joannes Gaxa: prætermisit. Supplementum adjeci, quo gestæ res annis 37, usque ad annum præsentem, exponuntur. In hoc memorabilis exstat decennalis hujus belli Persici descriptio, quod adhuc eventu dubio, studiis et odiis utriusque partis acerrimis, geritur. Huic appendici succedit Pan dectes históriæ Turcicæ roster, quo a Turcis tradita, cum nostrorum historiis Græcis, Latinis, Italicis,' Gallicis, Germanicis ita confero: nihil ut inexplicatum relinquam, ne iis quidem præteritis, quæ libri no stri manuscripți, multique superstites adhuc idonei nobis auctores, suppeditarunt. Idem Pandectes quam. multa rara contineat, nec ante nos a quoquapı predita, cognoscere lectorem experiundo malumus, quam prolixius ipsi, non sine quorumdam invidia. prædicare. Habes rationem totius commentationis, Vir Magni fice, quam si Zvileus dens quispiam, in hac ætatis nostræ licentia, rodere fuerit ausus: ut ipse, rerum Tur cicurum peritissimus, tuendam suscipias, meque animi propensione solita cumplectaris, etiam atque etiam rogo. 308 INDEX AUCTORUM, QUI IN PANDECTE CITANTUR. Abrahamus Baschaius Ungarus. Abrahamus Ortelius. Agathias Myrinæus manusc. Andreas Cambrinius Florentinus. Amonius Bonfinius. Antonius Geufræus. Antorius Meliensis. Augerius Busbequius. Augustinus Curio. Aythonus Armenius. Basilius Joannes Heroldus. Cedrinus integer manuscr. Chronica diversa manuscripta, Græca, ¦ Latina, Germanica. De ædificiis urbis Constantinopolitanæ, liber ma muser. Kennel Musicius Atheniensis. Franciscus Sansovinus. Georgius Hustins Illyricus manuscr. Georgius Pachymerius. Itinerariorum in Palæstinam, liber Germanicus. Jacobus Castaldus. Joachimus Cureus. J.. Antonius Menavinus. Jo. de Plano Carpi. Jo. Martinus Stella. Karulus Clusius Atrebas. Laomicus Chalcocondyles Atheniensis. Leo imp. Aug. manuser. Ludovicus Bassanus Jadrensis. Marcus Paulus Venetus. Martinus Barletius. Martinus Crusins. Melchior Soiterus. Natalis Comes. Nicephorus Gregoras. Nicetas Choujates. Nicolaus Nicolaides Delphinas. Nicolaus Sophianus. Origines urbis Coustantinopolitanie liber manuser. Paulus Jovius. Petrus Bellonius, Petrus Bizarus. Petrus Gyllius. Petrus martyr Mediolan. Philippus Callimachus. Philippus Mornæus. Prætor Græciæ, manuser. Procopius. Reinerius Reineccius. Secretarius Sigismundi Malatestæ. Stephanus Broderithus. Symeon magister Oficiorum, manuse. Tarcagnote historia. Thomas Ebendorfus Haselbachius, manuser. Thomas Porcaccius. Thomas Spanduginus Cantacuzenus. Vincentius B.lvacensis. Wolfangus Dreslerus. Zonaras. Zosimus comes. Zygomalas protonotarius Græcus.

EPISTOLA PRELIMINARIS AD D. FERDINANDUM ROM. CES. Serenissime, potentissime Rex, Domine clementissime. 309 Cum non ita pridem regia Vestra Majestas librum Turcicum mihi commiserit, in quo ortus atque gesla impp. Turcicorum describuntur: quem quidem regiæ Vestræ Majestatis nobilis, strenuus atque integerrimus Hieronymus Berk a Leopoldstorf ex itinere Hierosolymitano et Turcia rediens, obtulit: qui mihi a regia Vestra Majestate Germanice interpretandus, clɛmenter demandatus: quod humiliter præstiti, eaque qua a Turcis scriptas est methodo, in idioma Germanicum transtuli. Licet vero idipsum libenter more et sıylo rhetorico effecissem: sed cum ab ineunte ætate, parum admodum litteris humanioribus fuerim imbutus, at que kujusmodi in rebus minime versatus; certæ tamen sum spei, laborem hunc exiguum regiæ Vestiæ Majestati pluciturum. Adnotassem elium simul quo tempore secundum annos salutis nostræ hæc gestu fuissent: verum cum anni Turcorum breviores siut nostris, neque ipsorum anniversarii dies, sicut apud nos Christianos, in idem tempus coincidant, licet etiam ipsi in anno menses duodecim habeant: tarpek hoc tantum ratione splendoris lunæ; insuper scribunt ipsi dicuntque, spatio triginta duorum aunorum, secundum ipsorum computationem, cœlum mobile seu firmamentum suum absolvere cursum: id tantumdem fere esset, cum nos Christiani triy,nța unum, ipsi triginta duos annos scriberent nominarentque. Et quantumvis ex mea translatione computari non potest, quo tempore aunorum Christi hæ impp. Turcorum res yeslæ sint: attamen omuino gubernatori, militiæ duci, aut capitaneo, cui cum inimicis Christiani nomi nis agendum, lectu operæ pretium esse existimo. Hinc namque videre licet, quid politia aut animus heroicus valeut, qualiterque magistratus erga proprii commodi, avaros atque superbos homines se exhibere remune Turique debeat; quale etiam detrimentum patriæ atque exercitui, ob inobedientiam, confusionem, perfidiam, superbiam, proprium commodum, oriri el accidere possit. Propterea facile colligere hinc licet, cum moder. ni imperatores Turcici parvæ atque obscuræ familiæ, cum exigua manu in immensum creverint, uti quidem ex historia hac intelligo, quod Asia, Græcia, Bulgaria, Arbanesia, Bosnia, Servia, nonnisi propter inobedien riam, confusionem, perfidiam, superbiam, et rem privatam, in tot calamitates a¹que manus inimicorum nominis 310 Christiani inciderint: quod (proh Deum!) hodierno adhuc die evenire videmus. Nam quæ alia est causa Christianæ devastationis, quam inobedientia, perfidia, avariti ‹, superbia, et rei priva‹æ studium? Nam hic propter suum commodum ſavet Turcis, alter Woiwode: tertius, nulli obsequens, seipsum dominum, censet. Unde fit parro quod uos omnia bella erga Christiani nommis hostes instituta, minus prospere geramus, quam propter inobedien tiam,confusionem, perfidium, avaritiam, superbiam, et proprium commodum?Nos existimamus ipsos minime subsistere, rem nostram inconsiderate aggredimur, el proponimus nobis magnus opes ab ipsis acquirendas primo congressu alacres atque animosi sumus, verum illico remittimus. Deus omnipotens suum dignetur nobis gratiam largiri, quo nos erga ejusmodi divini nominis hostes dirigamus, superioribus et magistrați si mus obsequentes, bonam politiam conservemus, avaritiæ, superbiæ, et rei privatæ, quantum æquum est, tribuamus; ne et nos tandem (quod Deus præcavere velit) sicuti nomina¡æ regiones in maxima damna venIU mus, el posteritas nostra fidem aque religionem diabolicam suscipere cogutur. Quod Deus in æternum nobis concedere dignetur (a). Amen. Regia Vestræ Majestatis (a) Exspectabain, Quod Deus a nožis avertat. lumiilimus, obedientissimus servitor, et interpres Turcicus, JOANNES GAUDIER, alias S. TEGEL

311 Primus apud Turcos rerum potitus fuit itinere, Chalepum adiit: in qua profectione de ´Osman, qui patrem habuit Ertuculem. Hic filius fuit Soleimanis Scachi: Soleimanes, Cabielpis: Cabiel pes, Cusulbuga: Cusulbuga, Bainderis: Bainder, Oicolucis: Oicolaces, Baisungeris: Baisunger, Bakis Aga Bakes Aga, Ciacis Agæ: Ciaces Aga, Toctemuris: Toctemur, Versaiobis: Versaiobes, Giokelpis: Giokelpes, Oguzis: Oguzes: Caracha mis Carachan, Cutluzeecis: Cutluzecces deni que Lecrace patre natus fuit. Hi septemdecim duntaxat auctores hujus familiæ litterarum monu mentis proditi recensentur. Cæteri, quorum igno ta nomina, continua serie referendi veniunt ad Japhetum, Nohæ filium. Ipsa quidem hæc Oguzio rum dicta familia, successione perpetua rerum apud Parthos potita fuit, hominesque fuere simpli ces et rudes: qui postea quam primo religionem Mahumetanam fuissent amplexi, dominatus sui sedem in civitate Machanensi constituerunt. Cæ terum quo tempore Soleimanes Scachus Machunæ præerat rebus Parthicis, præpotens ille Zingis Chau ex regione Chitaia cum excrcitu in Par thiam profectus est, ibique Belcham civitatem co piis locupletem obsedit, cepit, diruit: totam:que regionem Chorasanem populabundus diripuit. Erat id temporis Curisemes Soachus Belchæ princeps et Chorasanis, qui regno pulsus cum suis aufugit, et in itinero periit. Ejus in locum successit Ug nam Chan filius, qui copias paternas Bagadatim versus duxit: quo eum pervenisset, urbem occu pavit, incolas occidit, regionem universam sibi suisque vindicavit. Id ubi Zingis Chan intellexisset, armis eum persecutus in suam potestatem redegit. Oriundus ex familia Selgueis sultanus Aladines, e Parthia profugus, in regionem Jonan, quæ Cara “uania modo dicitur, pervenit, iisque locis occu patis, et instaurata urbe Sivasta, regia cum po testate præfuit. Cum autem in hunc modum Zin gis Chan Parthiam ageret, ferret, etiam Machana ſunditus eversa fuit, quæ id temporis imperio Soleimanis Scachi parebat. Is Tatari violentiæ ce dens, et ipse cum suis migravit, inito consilio in vadendæ Romaniæ: quod inaudisset, iis in locis bella geri, et armis rem parari posse. Quapro pier relicta Parthia Erzingam esse contulit: uude 40 Romaniam penetrans, Amasiam pervenit, mul tis et magni pretii potitus spoliis. Converso deinde latus ad oppidum, quod Jaber dicitur, ad Euphra tem fluvium castra metatur. Erat hic eis trans jiciendus Euphrates, sed vadum nullum invenie bant, quod essent homines omnino rudes et re rum imperiti. Cum equorum natatu transmitten dum amnem placuisset universis, primus Solei manes Scachus fumen ingressus et aquis obrulus exspirat: quem magna quæsitum diligentia, san demque reportum extrahunt, ibidemque tumulo mandant. Erant huic Soleimani Scacho 312 Blii tres superstites, quorum uni nomen Sungurgensis, alteri Gundogdis, tertio Ertucules, qui filium ha buit Osmauem. Exstincto patre, castra fratres hi promovent, ac propter Euphratem, adverso Nu mine profecti, tandem ad campos Passonios per veniunt. lis in locis Ertuculi Osmanis patri, cum quadringentis mapalibus, quæ pro more gentis de lo co in locum promoveri transferrique possunt, subsi stere libuit, reliquis duobus fratribus in Parthiam re deuntibus. Hæsıt ibidem ad aliquod tempus Erlucu les, varie finitimorum injuriis et rixis exercitus. Denique rumor ad eum perfertur, sultanum Aladi Dem, e Parthia profugum, in Romania complures pro vincias sui juris fecisse, adeoque magno petitum im perio. Erant Ertuculi tres filii, Gundus, Sarigates et Osman. Ubi, quo in statu res Aladinis essent, £rtu cules accepisset, non magna cousultationis in terposita mora, lilium Sarigatim ad eum ablegat; oratum, ut aliquem sibi locum concederet, quo in loco se cum suis sustentare posset. Aladiues huic postulato lubens assentitur, eisque regionem at tribuit, tam æstivis, quam hibernis aptam mensi bus. Id temporis natio quædam adversus sultanum Aladinem arma subito moverat, contra quos dam suis instructis ille proficiscitur, interea Ertucules cum filis, Sarigati et Osmane, versus Engurim sese confert coque loco sibi suisque constituta sede quadam ac domicilio, finitimos Græcos per petuis excursionibus et rapinis infestare non de siit. Tandem rebus humanis Ertucules excessit, cum suis ad 52 annos præfuisset: mortuus anno Machumetano 687 (Christiano 1289). De Osmanis nativitate. Accidit aliquando, ut fessus Ertucules interdiu semet ad quietem componeret. Ibi tum ei soru njum se quoddam obtulit, quo viso fuit experre

cius. Mox.bine et inde rem cogitabundus expen- ▲ includunt. Quos a tergo cum 'suis insecutus Os dens, corpus abluit, preces suas absolvit, habitu que mutato Coniam profectus, urbem ingreditur, Agebat istic vir auctoritatis ex doctrina maximæ, cui nomen Edebales, operum effector et prodigio rum admirabilium, in quem conjecti erant om nium oculi, quod eos in lege Mahumetana insti tueret, ac facultates cæteroquin amplissimas possi deret. Etiam sultanus ipse, quem diximus, Aladines plurimum ei tribuebat. Hunc ubi convenisset Er tucules, ut somnium illi suum exponeret: Vene rande vir, ait, per quietem visus sum videre splen dorem lunæ, prodeuntem e sinu tuo, qui meum in sinum penetraret. Eo cum delatus esset, ex um bilico meo mox enatam fuisse arborem, quæ,re giones aliquot, ac præaltos montes, latosque cam pos umbra sua tegeret. Ad ipsas autem radices arboris perennes aquas emanasse, quibus vineæ passim et horti rigarentur: ac secundum hæc, experrectos fui. Posteaquam diu multumque se met Edebales, qui a suis vir sanctus habebatur, ob interpretationem somnii torsisset: tandem, oratione ad Ertuculem conversa, Nascetur tibi filius, inquit, vir optime, cui nomen erit Osman. Is bella plurima geret, ac posteri tui deinceps re ges terrarumque principes erunt. Mea quoque filia nuptura est Osmani, ex qua procreabit ille liberos, qui regiam ad dignitatem pervenient, ac populis cum imperio præerunt. Secundum illa na tus fuit Osman, qui cum adolevisset, Mahume tani vatis illius filiam duxit uxorem, de qua na Lus est ei filius Urchan. Cumque provinciis ali quot occupatis, principatum sibi constituisset partem ditionum inter duces militares, qui ea in loca cum Ertucule patre venerant, liberaliter dis ribuit: a quibus illa regiones hodieque nomina Sua sortitæ sunt. Itidem Urchani ditiunculam, cui nomen Chisar Sangagi, et coguonien Inunge, cull cessit. Deinde natus est Osmani filius alter, Alis bassa: quem perpetuo secum esse voluit. Relus hoc modo constitutis, pater et filius Urchan, con junctis copiis, armia in Christianos expediunt, om mia late populantur, agros eorum occupant, mis guam hominum multitudinem utriusque sexus ca plivam abducunt. Vi etiam adhibita, civitatem Isnicam, cum vicinis oppidis et arcibus, in po testatem redigunt, diripiunt. Qui tum temporis Teggiur sive magistratus erat Prusæ, adjunctis sibi compluribus aliorum auxiliis, et coacto milite suo, de profligandis Turcis cogitare cœpit. Igitur boc magnis cum copiis in Turcos ducente, mini mie consternatus Osınaıı, animo invicto Christianis obviam prodit. Ad manus ubi ventum fuisset, strenue dimicatum utrimque. Cæsi fratres Osma nis eo prælio, Gunduselpes et Aidogdis, ac secun dum viam publicam ad lines Dobmuris sepulti. Osman, fratribus licet amissis, tandem tamen victoria potitus est. Teggiur, Edrenosius et Pru sæus, inita fuga, Prusam delati, semet in urbem man, in itinere oppidum Ulubadam militari corona cingit, cujus Teggiur mox certis conditionibus cum eo transegit. Hinc Prusam cum exercitu pro perans, urbis obsidionem molitur. Cumque vi ad mota, nihil effecturum se videret ad expugnatio nem: primum in adversa urbis parte, juxta ther mas, quæ Caplice Turcis dicuntur, vallo ducto, munimentam pro suis erigit, cui fratris Gundusel pis Olium Agdemurem præficit, hominem rei bel licæ peritissimum, adjunctis 313 ei militibus egregiis. Inde munimentum aliud excitat versus eum montem, quem Geschidsdage, hoc est, iuon tem monachorum vocant. Illius curam Belebauzuca cuidam ex suis, viro strenuo, committit. Hoc mo do duobus hisce munimentis exstructis, et actis aggeribus ac fossis, civitatem obsessam tam arte clauserunt, ut nemini vel accessus ad eam vel exitus pateret: atque interim agrum omnem in potestatem suam redegerunt, nihil ut obsessis, præter ipsam urbem, reliqui facerent. Dum isthæc durat obsidio, cum parte exercitus Osınan Gases ipse Neapolim, quæ Genischeher lingua Tur cica dicitur, contendit. Ejus viciniæ Christianí omnes, coactis copiis suis, cum Osmane confi gunt: sed Osman prælio superior, universa illa regione potitur. Ea vero Turcicorum militum, qui de spoliis opulenti evaserant, præsidium accepit, absque provincialium damno. His rebus ex animi sententia confectis, Urchanem filium ad expu guandam Prusam ablegat. Horum militum acces sione adauctis Turcorum castris, gravior inclusis esse cœpit obsidio. Quamobrem viribus obsesso rum exhaustis, cum omnis jam commeatus de fecisset, ac nihilominus ipsi tam noctu, quanı interdiu, in armis esse, propugnandæ civitatis causa, cogerentur: tandem ipse Teggir, cui mo men Jussuphes, pactis intervenientibus, Urchani Prusæ deditionem fecit. Is adeo religiose pactis conventis stetit, ut hosti absque ullo impedimento et injuria, cum uxore, liberis, facultatibus uni versis, abeundi potestatem faceret, ne manguro quidem ablato: statimque patrem, Osmanem Ga sem, de Prusa in deditionem accepta, certioreu reddidit. Occupata fuit ab Urchane Gasi Prusa Mabumetani calculi anno 726 (Chr. 1327). Os man ipse tum temporis quiescens, occupationi Prusæ non interfuit: partim tumore cruciatuque pedum impeditus, partim quod se superstite filiuma Urchanem aliquid fortiter agere cuperet, ad exei tandos in eo generosi animi spiritus Tandem exactis in imperio viginti octo annis, Osman Ga ses vitam cum morte commutavit. Ejus loco re rum administrationem consecutus est Urchan filius, anno Mahumetano 727 (Chr. 1328). Ante mortem præcepit, ut Prusæ in argentea tumba concamerata conderetur: sed vulgo ad Sugutzu cam, qui locus a salice nomen habes, conditus existimatur.

jazitis Chanis imperium, quem Gilderunem ap pellaverunt sicuti deinceps indicaturi suo lo co 314 sumus. Idem Urchan Gases id tempu ris in regionibus imperio suo subditis domos immunes atque prædia describi jussit, uti vide licet unus ex quolibet prædio mitteretur, qui per unius anni spatium in regia quosvis injun ctos sibi labores susciperet. Eos appellari placuit Jaias, hoc est, pedites. Quodque tales adhuc in regia reperiantur, qui labores ejusmodi obeunt, ex Urchanis Gasis instituto cœptum, adhuc in usu est. Cæterum nactus Urchan Gases quietam urbis Isnice possessionem, imaretum in ca cou didit, hoc est templum Mahumetanum, cum Cum primum Urchanes imperium auspicatus ▲ parricidiis fratres e melio sustulerunt ante Ba fuisset, duces veterani, quotquot ex Parthia cum ipsius ave in eas terras venerant, nimirum Cugurelpes, Rachman Gases et Accecoza, Ger lensem agrum cum Bolensi occupatum sui juris Lecerunt. Sed iis non multo pest exstinctis, Ur chan ditiones illas filio suo Soleimani bassæ possidendas, nomine Saugiacatus, dedit: itidem que regionem alteram non magnam, quam Inun gen vocant, alteri filio concessit, cui nomen Murates Chan Gases. Hunc enim minoren natu filium habebat. Inde recuperatam Isnicam præ sidio imposite munivit, et ecclesias Christiano rum in ea demolitus, aliquot ex illis in messi tas sive templa Mahumetana convertit, adjun ctis scholis et xenonibus. Superest adhuc hodie schola et xenone; quo quidem in xenone cibi medressa quædam Isnica (sic scholam cum xc none conjunctam vocant) ab ipso condita. Erat inter ahos quidam Cara Mesites, habitus pro viro sancto, cujus curæ commissa fuit omnis ea provincia, militibus in pagos circum Isnicam distributis: ut illam vicmiam adversus Constan Tinopolitanas copias et earum grassationes tue rentur. Agbassæ regionem Candriam assignavit, cujus etiam nunc superstes est familia. Cum hoc modo provincias, quas ab se bello captas Osman Urehani filio reliquerat, inter suos Ur chan partitus esset, omnium consensu rerum ei summa, ceu legitimo sultano, delata fuit. Qui bus peractis, Alim bassam, fratrem suum, ad se uti veniret arcessit, qui ad eum profectus, Nulla mihi ditione opus est, mi frater, ait. Statimque facta cessione, quam a patre ditionem acceperat, Urchani Gasi fratri sponte tradidit et commendavit. Certabant id temporis fratres inter se mutuis officiis, et honorem alter alteri deferebat. Alis ipse bassa quodam tempore com pellato fratre Urchane: Mi frater, inquit, exer eitus tui magnopere jam aucti sunt, et Mahu metana religio non parum incrementi sumpsit. Excogita rationem aliquam obsecro,qua fieri possit, ut tui milites ab extraneis et peregrims dis cernantur. Ad ea respondens Urchan Gases, Fiat, quod suades, ait. Equidem tibi obtempero. Tum Alis bassa Pcipe mi frater, subjicit, ut uni- autem in iis locis rudera sive vestigia quædam versi milites tui zercolas rubeas gestent, eoque signo toti mundo not sint: tu vero zercolis albis utitor. Non multo post convenit Urchan Gases religiosum quemdam Mahumetanum, cui nomen Chazis Bectases: atque is albo pileo capiti ejus imposito, illiusmodi tegminis usum approbavit, et a posteris retineri jussit. Quodque adeo Ge nizari, qui sultani Turcici sclopetarii sunt, etiam nunc ejusmodi pileis utuntur, id ab illius tempo ris consuetudine profectum, in hodiernum usque diem durat, Erant ejus ætatis homines ita compa rati; ut frater consilia sua cum fratre commi| Micaret quique rectissime consuluisset, in ejus sententiam fubens alter ibat. Nulli mutuis se coquuntur, et in egenos distribuuntur, præser tim in eos, qui litteris operam dant, et qui pe regrinantur. Atque hoc in imareto sive xenove cibos Urchan ipse distribuisse traditur. Secan dum hæc Soleimanem bassam filium Isnicæ præ fecit, qui vicinis oppidulis Genischeheri Goinu cæque gravis esse non desinebat. Prusæ vero sangiacatum consecutus est ab eo Murates Chan Gases, filius natu minor. Nihilo minus Urchan ipse velut inspector imperii totius mansit. So leiwanes bassa, præfectus Isnica, Genischehere Goinucaque potitus est. Eorum locorum incolæ Christiani, perspecto ipsius ingenio miti et hu mano, universi facti sunt Musulmani: omniaque oppida sita in iis finibus ejus se potestati sponte permiserunt. His rebus intento Soleimane bassa, patri ejus Urchani complures civitates, Carase, Bale, Cosre, Bargama, Edremitum, sese dedide runt. Inde cum copiis Ulubadam versus movit. Nam ejus oppidi Teggiur, qui superioribus annis cum Turcis transegerat, jäin violata fide, ab eorum amicitia discesserat. Cum autem se peti a Turcis animadverteret, manus ipse sibi attulit. Dum hæc istic gererentur, Soleimanes bassa in Græciam transjicere statuit: qua quidem occa sione Gallipolis a Turcis capta fuit. Nam forte Soleimanes in regione, quam non ita pridem sui juris fecerat, hinc inde obequitabat. Supersunt ædificiorum admiranda, quæ istic ab excidio Troja in hunc usque diem mauserunt. Illa, cum eo venisset, cum stupore quodam aspiciens, tacitus et cogitabundus ad aliquod temporis spatium ita substitit, ut nihil omnino ad queniquam proloqueretur. Quamobrem Ezes begus, tandem se convertens ad Soleimanem, Mi Chan, zil, quid istuc novæ rei est? quænam tibi ad ani n.um accidit prodigiosa cogitat.o? Tum Soleima nes bassa, Mecum, inquit, animo volvo, qupnam modo mibi transmittendum hoc mare sit, ut interim Christianos conatus iste meus latest. Quæso te, qua via rem aggrediemur. Hæ cugi tationes meæ sunt. Ad ea mox Ezes ac Fasıl begi,

Domine, si per te licebit, inquiunt, nos duo manitate, qua in illos priores, facile duo istæð aliquid Græciæ castra suam in potestatem redegerunt. llarum rerum, tam feliciter in Romania gesta rum, fama cum ad Turcos in Asiam trans mare perlata fuisset, quamplurimi sponte sua transje cerunt, atque hoc modo passim per universaın Romaniam diditus est de Turcorum adventu rumor. Neque multo post præmissi fuere, qui Gallipolim tentarent. Ejus loci Teggiur, animadverso tamsuo, quam suorum periculo, collectisque perexiguis Christianorum copiis, animose cum Turcis con flixit: sed prælio victus, intra munitionem se rece pit. Turci hostem a terĝo secuti, agrum omnem occupant, et in reditu ipsam quoque Gallipolim sibi cum arce subjiciunt. Factum hoc anno Ma humetano 758 (Chr. 1357). ſretum hoc transjiciemus, tentaturi, num a nobis effici possit. Ubi vero, subjecit Solei manes, transjecturi estis? Locus hic quidam est, inquiunt, ubi facilis est transjectio, ex intervallo litoris utriusque non magno. Cum id Soleimanes eis ut facerent, permisisset, locum ipsum adeunt, trabes ac ligna colligant, ratem conficiunt, trans fretum noctu in adversum littus appellunt, per vineas seinet abdunt, idoneum quemdam instituto suo Christianum capiunt. Eum vero celeriter abreptum, ratique impositum, hero suo Solei mani, superato rursum freto, sistunt. Is homi nem benigne excipere, vestitu novo donare, nu neribus aliis delinitum interrogare: Ecqua via sit in oppidum adversum perveniendi, Christianis insciis et imprudentibus? Mox ille: Ducam vos equidem, ait, per ejusmodi viam, ut a nemine conspiciamini. Quo intellecto, colligari complu res arbores Soleimanes imperat, Dictum, factum. In eam ralein, summa usus celeritate, cum septuaginta vel octoginta selectis militibus in silit, ac noctu transjicit. Magna deinde solertia ducuntur a captivo Christiano ad castrum Ze. menicum, in cujus aditu quidam e fimo quasi tomulus situs erat, ipsius castri altitudinem æquans. Aberant castro incolæ, nimirum illo tem pore anni, quo colligendis ac triturandis segetibus quisque foris intentus erat. Ilac solitudinis orca sione usi, noctu per illum fimum, quem diximus, in castrum evadunt, eoque potiuntur. Nulla vulgo Christianorum illata vis fuit, aut injuria: sed extibita potius benevolentia, dataque munuscula. De præcipuis autem capti quidam, et ad navigia ◄educti, quæ istic in portu reperta sunt, trans retum, pro victoriæ argumento, ad reliquum Exercitum missi fuerunt. Eisdem navigiis in reditu tus minus ducenti milites transvecti, se cum Soleimane, cæterisque Turcis, in oppido conjun eruat. Inde cum navibus aliquot, equitibus ■iam instructís, qui terra iter facerent, Bolai ☛em Ezes begus petiit. Est autem propter Bolai Fein portus maris, qui Portus albus dicitur. Eo portu complura navigia tunc erant, quibus ine injecto absumptis, Zemenicum reversi sunt, 2 reliquum exercitum, navibus impositum, in Europam transportarunt.Hoc modo Turci primum Græciam pedem intulerunt. Occupato Zemenico сс ■■m magnus jam Turcorum numerus in Græciam Traus mare pervenisset, nullis oneribus moles tā ā sve Christiani, ad oppidum illud pertinentes, *b eis gravati sunt, sed transactum inter utrain que partem constitutaque pax. Non uxores eorum, "On liberi¸ violati, sed ea cum 315 moderatione La biti, ut Zemenico finitimi Christiani perluben ler on Turcis submitterent. Zemenico non longo distat aliud oppidum, Agaslevina, quo et ipso hu lo negotio potiti, cum Christianis ejus agri acem componunt, eademque in hos usi Capta Gallipoli, suos Soleimanes ablegat, ut agros Cherepoli et Zorlo vicinos popularentur, et ferro atque igni vastarent: qui longe lateque di reptis omnibus, absque mora Gallipolim reversi sunt. Habebat secum duos ex omni numero proce rum duces eximios, Eurenosem begum, et Chasim Elim begum. Hi nullum Christianis tempus a per petuis vexationibus vacuum relinquere, sed absque intermissione Dimotuci ac Burgosines agros agere, ferre, moxque cum suis Gallipolim se recipere. Dum ab illis ea geruntur, Soleimanes bassa quo dam die venatum in equo prodit, inventoque le pore, mox illum ut caperet, equum ad cursum adigit: qui forte fortuna pede altero delatus in scrobem quandam, una cum domino corruit, eum. que sic humi aflixit, ut ibidem confestim exspi raret, anno Mahumetano 759 (Chr. 1357). Eodem tempore mortuus est etiam Soleimanes' bassæ pater, Urchan Gases. Sed filius duobus ante patrem mensibus exstinctus est. Successit in impe rio paterno Gasos Murates Chan, qui Prusam pro fectus, magnum ex Carasina regione, caterisque provinciis, exercitum collegit. Erat in civitate Be Jezuga Mahumetanus quidam, religiosus et magnæ vir existimationis, cui nomen Zenderlues Cheliles. Eum ad se vocatum Cadilescheri officio fungi jussit. Hinc cum œconomo regiæ suæ Scachine, ac uni versis copiis, Gallipolim transjecit, ac recta Zor lum contendit. Ejus loci præsidiarii et incolæ for tissime quidem illi se defendebant, sed oppidum tamen expugnatum vi fuit. Capta deinde Sis, Teg giure deditionem faciente. Mox itum versus Burgo sinen, quæ inventa fuit habitatoribus vacua, Christianis fuga dilapsis: idebque Turcis ingres sus; igne deleta. Ex altera parte regionis Eureno ses begus arma cum Chazi Eli bego circumtulit a quibus ad amnem Merizan occupatum fuit castel lum, cui et ipsi nomen Burgos: adeoque ab hoc eventu in hodiernum usque diem Elis begi Bur gos dicitur. In eo castello Chazis Elbegus, interdia quieti se dabat: sed postea quam nox appetiisset, perpetuis excursionibus vicissim quietem Christia norum turbahat. Idem missis exploratoribus, im

prudentem Dimotuci Teggiurem oppressit et inter- & libet aliarum rerum, quinta quæque portio juri Pa cepit, atque hoc modo captum ad oppidi mœnia de duxit. Cum in hostis potestate constitutum Teggiu rem suum tam oppidani, quam arcis præsidiarii viderent, certis conditionibus cum Chazi Eli bego transigunt, eique civitatem cum arce dedunt. Nibi lominus Turci, deditione facta, Teggiurem liberumn et incolumem abire permittunt. Dimotuco potitus, Ypsalam cum exercitu pergit, ut et illud oppidum expugnaret, ac sub jugum mitteret. Interea Gases etiam Murates in armis erat, Hadrianopolim inva surus. Præmisit vero Scachinein, œconomuin regiæ suæ, cum parte copiarum, qui de Christianis pe riculum faceret, hostine oliviam ituri, seque de fensuri essent. Hujus adventu cognito, Christiani mox in aciem adversus eum prodeunt. Utrinque dimicatum acerrime, multis ab utraque parte cæ sis et interemptis. Tandem de ardore atque impetu suo Christiani nonnihil remisere, seque intra mu ros urbis et propugnacula receperunt. Scachines, misso nuntio, Muratem Gasem rei bene gestæ cer tiorem facit, eique capita cæsorum aliquot trans mittit. Interlm begus uterque, Chazis El et Eure noses cum Muratis exercitu suas conjungunt co pias et aciem primam sortiti, ante Muratem Ha drianopolim recta ducunt. Admodum id temporis Meriza fluvius, aliarum aquarum accessione auctus, intumuerat. Quamobrem urbis Teggiur, intellecto adventu hostium, navim ingressus Ygnum profu git. Oppidanis a Teggiure suo desertis, et omni auxiliorum spe destitutis; Murates, qui rem per ex ploratores cognoverat, cum exercitu prima luce castris egressus, ad urbem propius accessit. Ei cives, apertis absque mora portis, deditionem fe cere: Mahumetani calculi auno 761 (Chr. 1360). Hadrianopoli capta, Murates Scachiui, copiarum parte tradita, permisit ut omnem Zagoræ Philibæ que viciniam depopularetur, et igne deleret. Itaque Scachinis milites eo profecti, regionem universaın prædis agendis vastant, et incolas captivos secum abigunt. Itidem Murates Eurenosi bego potestatem fecit, agros Ypsalæ vexandi. lloc modo suis utri que partibus assignatis, 316 imperii fiues ambo rum opera fuere prolatati. Gesta sunt hæc anno 762 quo quidem anno lumen solis usque adeo defecit, ut etiam interdiu stellæ cœli conspicerentur. Erat id temporis quidam Talismanus Turcicus, Cara Rustemes, qui ad exercitum e Caramania ve nerat. Is cum tantam et prædæ Christiants ereptæ copiam, et captivorum multitudinem in castra și deret adduci: convento Cadileschero, cur talen tantumque thesaurum, magistratui supremo debi tum, auferri temere sineret, quærit. Ad ea Zender lues Chelites Cad.lescherus: Quis tandem ille the saurus est, ait, quem tu quidem ad magistratum pertinere, sed nullo cum fructu perire, ac prodigi refers? Dei mandatum est, inquit Cara Rustemes, ut omnium, quæ de Christianis capta, rapta fuerint, sive macipiorum, sive animalium, sive quarum. tiscachi cedat. Et cur illam vos non exigitis? Mo nitus ergo Cadilescherus, Gasi Murati Chami rem exposuit: a quo responsum tulit, ut, siquidem hoc Dei mandatum sit, omnino jus suum urgeant. Igi tur arcessito ad se Cara Rusteme: Volumas, in quiunt, o sancte vir, ut ipse Dei mandatum exsequa ris. Ille Gallipolim profectus, ibidem sibi domici lium constituit: ac pro quolibet mancipio Cure stiano, trans mare veliendo, aspros viginti quinque a Turcis exegit. Et auctores hujus exactionis illi duo fuere, quos diximus: ut nimirum quintæ Gal lipoli pro sultano Turcorum hodieque, tam manci piorum nomine, quam reliquorum spoliorum exi gantur. Fuit et ab Eurenose bego postulatum, ut in usum magistratus supremi quintum quodque mancipium Christianum a suis repeteret, ac impe ratori traderet. Si quis vero non quinque, sed qua tuor duntaxat mancipia possideret, ut ab eo sin gulorum nomine aspri viginti quinque exigerentur, eaque pecunia fisco imperatoris cederet. Hac uim¡ rum occasione deinceps ille mos inolevit, ut ex omvi mancipiorum numero, liberalioris formæ pueri, pro suitano delecti, retinerentur:quæ quidem in hunc modum exacta tenerioris ætatis mancipia, deinde ad imperatoris Portam deducta, Murati of ferebantur. Is vero pueros in Anatoliam transpor tatos, inter Turcos distribui jubebat: ut apud eos disciplinæ pariter ac laboribus assuescerent, et Turcice discerent. Exactis autem duobus apud il los, vel tribus annis: jam ad labores condocefacti, linguæque Turcicæ periti, ad Portam reducebantur, Genizarorum ordinibus ascribendi. Genizari vero sultani Turcorum sclopetarii sunt, et inde ab illis usque temporibus nomen hoc Genizarorum adepti retinent. Secundum hæc Prusam Gases Murates Chan reversus est, substituto sibi economo suo, Lala Scachine, qui vices absentis in Romania vel Græcia gereret: cæteras vero provincias, Imperii que limites, Eurenosi bego commendavit. Neque multo post, Gallipolim denuo sese contulit, atque ibi Zenderluem Chelilem, hactenus officio Cadile scheri functum, ad bassæ ac veziris dignitatem eve Ait. Is auctus hoc honore, Cheradines bassa dein ceps appellatus fuit. Murates autem, relicta Galli poli, quo venerat itinere, Bugam profectus; inde Prusam rediit, atque ibi se in hiberna contulit. Ex altera parte freti, regiæ Moratis œconomus Sca chines Zagoram et Ischebolen subjugavit, anno 766 (Chr. 1365). Quibus occupatis, rumor ad Mu ratem perlatus est, eique significatum, in Servia Christianorum ad quinquaginta millia collecta, de Hadrianopoli adeunda cogitare. Cujus rei nuntio accepto, magna celeritate ad iter se comparat, et Gallipolim contendit. Vix ad littus, in Europam ex Asia transjecturus, accesserat, cum Servii jam Ha drianopoli ex propinquo imminerent, eo castra loco metati, qui in hunc usque diem a Serviorum sive Rasciorum clade nomen accepit. Interea Scachi-.

invadendum Gumulzinæ agrum adjecit. Marolia confestim ei se dedidit. Erat inter alios Muratis fa miliæ ministros quidam, cui nomen Delus Beluban. Ei sangiacatum in limitibus commisit, ut Serras op pidum bello vexaret. Cum autem suas ille copias istuc adduxisset, Christiani, portis occlusis, dedi tionem facere recusarunt. Interea vero, dum his oppugnandis totus occupatur: Lala Scachines oppi da complura, Cavalam, Diren, Sirum imperio Muratis adjungit: indeque promotis castris, Monastiruın et Selerucam, circumfusis militibus, tentat, et omuem agrum his finitimum rapiuis et incendiis vastat. Acciderunt hæc anno 737 (Chr. 1386). nes, nulla rebus agendis interposita mora, noctu tis, cum mancipiis Christianis, et omni præda. per insidias in hostem erumpit. Illi multo mero coram Murate comparuerunt. Et quidem id tempo madidi, passim per castra, magna cum vocifera- ris apud Turcos cepit ille mos gestandi aureos tione, Turcos adesse clamitant; cumque præ temu- ejusmodi pileos, qui apud illos Uscufiæ dicuntur. lentia, tam præsenti rerum discrimine, quid age- Murati vero Chani collibuit eam tiliam honore rent, ignorarent: per noctis caliginem alter alterum quodanı afſficere, atque illam ob causam vetus Fe að lucem usque mactant. Equi etiam tanti tumultus licis tiliæ nomen approbavit, et ad posteros ratum causa pavore consternati, abruptis loris et capistris, esse voluit. Inde Christianos incolas universos, qui ad necem usque sibi mutuo calces impegerunt. Ubi capti fuerant, cujuscunque fortunæ, sacramentum denique jam illuxisset, foedam in fugam Servii, ne- sibi dicere jussit: et cum liberis atque conjugibus mine persequente, se conjecerunt. Ibi tum hostili domum remisit. Castro quidem ipsi nomen in ho vallo superato, Turci castra, nemine resistente, ca- diernum usque diem durat, ab eversione divina. piunt atque diripiunt, et amplis ditati spoliis, Ha- Murates hine repetiturus Hadrianopolim, Chairedini drianopolim revertuntur. Scachines Murati ma bassæ, ac Eurenosi bego id negotii dedit, ut, pro gnum captivorum numerum, cum non paucis capi-gressi ulterius, omnem illam provinciam sibi sub tibus interemptorum, misit: quibus conspectis, derent. Et Eurenoses quidem begus animum ad itinere converso Prusam repetiit. Hæc gesta fue unt anno Turcico 767 (Chr. 1366). Quo anno Mu rates Chan filios suos, Bajazitem, qui Gilderun co gnominatus fuit, et Jacupem Zelebim, circumcidi voluit, magna solemnitate adhibita. Belezugæ præ terea, quod oppidum est Anatoliæ, sumptuosum templum, messitam Turci vocant,eodem anno, cum schola et xenone, construxit. Principis etiam Ger miani Oliæ nuptias Bajaziti Gilderuni filio conci liavit, celebratas pompa magnificentissima. Secun dum hæc in regionem Hemidam cum exercitu pro fectus,eam occupavit. Inde progressus, Aspropolim sive Albam Anatoliæ, quam nunc Acscheherim vocant, et Cutahigen metropolim provinciæ, et Hie rapolim, quæ Seidischeberis dicitur, et Geluazen 317 imperio suo subjecit, anno 784 (Chr. 1383). Atque bis rebus gestis, relictisque locis iis, trans Iretum Gallipoliui se contulit: ingressusque Roma niam, obsidione Magalgaram cinxit, et in potestatem brevi redegit. Eo loco regiæ Muratis oeconomus Lala Scachines, et Eurenoses begus, universis cum copiis, quibus in Romania præerant, ad Muratem accesserunt: et conjunctis exercitibus, ad obsi dendam Bolinam, locum munitum, profecti sunt. Quotquot erant ea regione Christiani, omnes in il lam velut arcem sese receperant. Itaque cum Mu ☛ates tantis cum copiis et apparatu obsidione in choata, magnisque laboribus et molestiis exantla is, non potiri se oppido posse videret: intimo do-jazitem cognomine Gilderunem, et Jacupem Zele More animi commotus, ingemuit, et obsidione soluta discedens: Evertat te Deus, inquit. Erat haud pro cul inde tilia quæ‹iam pulcherrima, quam Felicem wulgo vocabant, hodieque sermonibus hominumı celobris. Ad eain cum pervenisset, castris locum de Regit. Interim ipse quemdam ad fontem sese recli maus, mœstus consedit. Non magno temporis elapso patio, nuntium accepit, latus alterum munitionis, Znoia sua gravatum, corruisse. Qua re intellecta, ■nox Lalam Scachinem ablegat: qui opinione citius ad oppidum convolans, eo potitur, Christianis omuibus captis, et magnis inventis opibus. Inter ■ha reperti a Turcis aurel catiui atque calices, qui cassidum formam referebant. lie in capita imposi Id temporis Bagadatim Temirlancus invasit, cui tum Sultanus Achmetes cum imperio præerat. Is præ formidine Alcairum, ad sultanum Borcucem, profugit, anno 788 (Chr. 1387). Babylone Temir Chan movit in regionem Desten sem, ubi cum Techmico Chane prælio conflixit ac victoria potitus, ferro et igni regionem illam om nem depopulatus est, anno 791 (Chr. 1390). Eodem tempore cepit Gases Murates Chan bellum cum Lazaro gerere. Quippe Lazarus, præpotenti coacto exercitu, et jam in Cosovæ campos cum suis progressus, Murati perinternuntium dicijussit, in aciem modo prodiret: appariturum facile, cui ces sura sit victoria. Murates ex altera parte, summa diligentia conscripto milite, ambos etiam filios, Ba bim, ea sibi expeditione adjunxit. Posteaquam in Cosovæ campos uterque couvenisset exercitus, acri dimicatum utrimque prælio. Ibi tum Christia nus quidam ad Muratem transfugit, cum significa tione voluntatis suæ, quasi si militare deinceps ei cu peret. Igitur ad Murate deductus, uti pro more pedes ejus oscularetur, quam sub véste abditam gestabat sicam, ea vi Muratis in ventrem adegit, ut is tam diro vulnere confectus, exspiraret. Turcici vero proceres, hac sultani sui cæde conspecta, mox consultationem instituunt, et quid hoc casu tam repentino faciundum deliberantes, in eam con venere sententiam, ut ad se Jacupem Zelebim ar cesserent. Is ubi vocatus comparuisset: Age, in

ductisque in Armeniam copiis, Erzingam occupavit. Novi tum motus erant Temiris Chanis apud Parthos, quos Gilderun Chan non magni faciens, Erzinga reli cta, et freto ad Gallipolim transmisso, in Komaniam venit, ibique Silistriam et Empolim suo subjecit ¡m perto: quod quidem accidit anno 795 (Chr. 1394). quiunt, tentorium paternum ingredere. Nam est quievit. Astatis initio rursus expeditione instituts, quod te vult pater. Ille nihil mali suspicatus, ingre ditur: et correptus ab eis nccatur. Inde regio solio Gilderun Bajazites impositus, omnium suffragiis imperator salutatur. Quibus peractis, denuo coeptum pugnari fortiter: adeo quidem, ut victus eo prælio, caplusque Lazarus, in conspectu Bajazitis frustu latim concisus fuerit. Ilis rebus gestis, ex eo loco dis ressum, et Hadrianopolim versus instituta profectio, Erat is annus 791 (Chr. 1390). Sultanus Gazes Mu rates Chan imperio præfuit annis 32. Cadaver ejus Prusam deportatum, propter Caplizen (sic thermas Turci vocant), monumento pro more fuit illatum. Exstincto Murate, Gilderun Chan plene jam po titus imperio, confestim expeditione suscepta, Kiratovum oppidum, et universas illas argenti fodi nas occupavit. Erat inter familiares ipsius mini stros quidam Feris begus, vir admodum bellicosus. Eum 318 cum copiis ad ipsum usque Danubium misit, ubi redacto in potestatem oppido Vidina Ha drianopolim reversus est. Bajazites autem rursus bego expeditionem injunxit, qua Tanabit et Citros fuere domitæ. Interim Feris etiam begus in Valachos ire jussus, inopinato regionem invasit, magnamque prædam adeptus est. Eodem tempore Bassa quidam, lagides begus, in Bozinam profectus, omnem illam regionem rapinis exhausit. Ipse Gilderun Chan Prusam se contulit, ibique messitæ struendæ prin cipium fecit. Inde relicta Prusa, Caramaniam cum exercitu adiit: ubi oppido Alascheheri subjugato, mox ager Aidinensis sua sponte deditionem fecit. Hinc Sarchaniæ fines ingressus, illa quoque nulle negotio potitus est. Et eo quidem facilius utrumque Gilderuni successit, quod paulo ante ditionis utriusque domini rebus humanis excessissent. Acta Mahumetano anno 792 (Chr. 1391). Secundum hæc Constantinum bello aggressus est, cui dum ipse totus incumbit, rex Ungarorum cum exercitu ad Nigebolim accessit. Eo Bajazites co gnito, soluta Constantinopolis obsidione, recta Ni gebolim suos duxit. Ad hostem ubi perventum fuis set, multoties levibus præliis, atque etiam acie nonnunquam justa dimicatum inter utrosque. Tan dem nocturna impressione Christianos adortus, adeo repentino et inopinato impetu exterruit, ut eorum plerique in Danubium præcipitare se coge rentur, et in ipso flumine magno numero submersi perirent: reliqui fœdam semet in fugam conjicerent. Factum hoc anno 794 (Chr. 1395). Hoc bello confecto, rursus in Constantinum ar ma convertit. Sed composita pax fuit, ea condi tione, ut intra Constantinopolis mœnia Gilderunis Chanis subditi jus haberent vicum unum inhabi tandi. Fuit is anuus 794. Eo ipso tempore mortuus est sultanus Alcairi Borcuces, post cujus obitum Gilderun Chan pro vincias ipsius invasit, et Melatigsn suæ ditioni, ad junxit. Sed imminentibus jam frigoribus hibernis, Prusam reversus cst, ibique per illam hiemem linc in Moream abiit, et castris ad oppidum Feri gen collocatis, in diversas quatuor partes suos milites ad diripiendos regionis agros emisit; a quibus ingens præda collecta fuit. Ipso in oppido Ferige templum cum xenone construi de novo curavit, atque ita reversus Hadrianopolim, ad aliquod ten pus istic in otio vixit. Ibi tum. Bulcus despota fi liam suam Gilderuni dedit uxorem, quo affinitatis vinculo sancita fuit inter ipsos societas et amicitia. Quippe Gilderun Chan professione Musulmanus, Bulci despotæ, qui religione Christianus erat, ge mer factus fuit. Ante tamen, quam Bulci filiam Bajazites sibi matrimonio jungeret, vini usum prorsus ignorabat. Majores enim ipsius a vino abs tinuerant, de Osmane loquor, et Urchane, Mura teque. Nam quoties convivas invitaturi erant, va rios cibos apparari jusserunt, atque his deinde vesci soliti sunt, adhibitis Talismanis: quorum præceptis et admonitionibus inter convivaudum au res præbebant, et Alcoranum legi curabant.Quidquid denique Talismani consulerent, illi non invite ob temperabant. Quo factum, ut eorum monitis pa‐ rendo, nequaquam peccare possent. In primis Cara Rustemes, et Zenderlues Cheliles, magno apud eos honore habiti, et sancti homines appellati fuere. Verum tam ipsi, quam Talismani cæteri hac exhi bitione honoris arrogantiores facti, multa fecere nequiter et fatigiose. Tandem cum essent exstincti Zenderlues Chelides, et Cara Rustemes: Alis bassa, Zenderluis Chelilis filius, a Gilderunc Chane Veziris dignitatem adeptus est. Tum vero crescere Talisma norum improbitas, multa se indigna committen tium, et rejectis moribus atque institutis pristinis, nova quædam introducentium. Erat enim populus Osmanicus sane quam simplex et rudis, qui facile sibi quidvis persuaderi sineret. Quo fiebat ut eis insidiose, ac multiplici vafritie imponerent. Inter alia prohibebant in commerciis et contractibus usum antiquæ monetæ, asprorumque veterum et emolumenti proprii causa, nummulariorum more, monetam ad se veterem astute transferebant, ejus que loco novam signabant. Alis ipse bassa, vir sim plex, ac rebus divinis devotus erat: cujus exemplo cum populus id temporis etiam singulari morum integritate, religioneque præditus esset, Talismani tauto magis horum bonitate simplici, pro lubitu, abutebantur. Cum autem Gilderun Chan fraudes ipsorum et imposturas deprehenderet, atque etiam videret eos belluiuam et impuram vitam agere edicto publicato præcepit, ut omnes Talismani, omnesque Cadii, quo nomine judices Turcorum veniunt, Neapo'im, quam Turci Genischeherim liu

gua sua dicunt, convocarentur. Ubi convenissent ac pro singulis instrumentis, matrimoniorum puta, universi, quamdam in domum concludi jussit, eam que præsidio circumdatam, ne quis elaberetur, incen di præcepit, 319 ut omnes flammis absumerentur. lloc Gilderunis mandato magnopere perturbatus Alis bassa vezir, præ animi mœrore, qua illorum saluti via consuleret, ignorabat. Tandem hujusmodi quid dam ei ad animum accidit. Erat in deliciis Gilde runi Chani quidam Ætbiops parvulus, faceto præ ditus ingenio: qui ab hero quidvis impetrare nullo negotio poterat. Hoc ad se venire jusso: Quidquid, inquit Alis bassa, libitum tibi fuerit a me petere, dabo: modo Talismanos et Cadios imminenti peri culo eripueris. Æthiops, his auditis, mox elegantio ri amictu sumpto, et imposita capiti uscufia, qui pileus est aureus, hoc ornatu Gilderunem Chanem adit, seque ante ipsum sistit. Ille, conspecto Ethio pe; Quid hoc, ait, rei est, Æthiopille? cur nobis boe amictu tam splendido? Est quod abs te petam, inquit Ethiops, exorari te patitor. Et quid tandem petis?subjicit pelis subjicit Bajazites. Ille vero Ablegari me vel aliorum talium contractuum nomine confectis, itidem aspros 20 penderet. Ab hoc ergo tẹm pore constitutą judicibus stipendia sunt, et Alis in hunc modum placato Gilderunis animo, Talisma nos et judices e præsenti vitæ periculo liberavit. velim, ait, internuntium ad Teggiurem Constantino polis. At Constantinopoli, respondet Gilderun, quid tandem effecturus es negotii? Rogabo Teggiurem, in quit, uti quadraginta vel quinquaginta Calogeros mihi concedat. Quem vero ad usum, quærit impe rator, hi tibi Calogeri servient? mandasti, ait, ut omnes eruditi Talismani tui, atque judices, flammis exurendi tradantur. Quapropter in horum locum no bis illos substituemus judices. Tum Bajazites Chan Ergone Calogeri nobis necessario deligendi judices? an wei ministri judicum officio fungi nequeunt? Tui ministri, respondit Æthiops, non sunt eruditi. Quid ais? subjicit Gilderun: eruditine sunt judices illi nostri? An judex, inquit alter, esse quisquam possit, qui non sit eruditus? At enim, respondit Chan: si docti sunt, cur ex æqui rectique regula sese non gerunt? cur quod præcipiunt aliis, ipsi mon faciunt? Ad ea fessus interrogando jam Ethiops, obticuit. Gilderun vero, compellato Ali bassa; Doctine sunt, ait, judices nostri? Tum Alis Ecquem putas, inquit, judicis officio posse fungi, qui doctrinæ sit expers? Et Bajazites: Cur igitur adeo fœda facinora committunt nec semet ex præ Scripio suæ doctrinæ gerunt? Ibi commodam re Spondendi nactus occasionem Alis: Ili nostri judi Ces, ait, nullum stipendium, nullas annonas ha bent. Ea sola nimirum est causa, cur officio suo uinus satisfaciant. Quid ergo, respondit Chan, faciundum nobis censes? Omnino se corrigerent, ■ «quit Alis, si quid eis stipendii numeraretur. Tum Bajazites Siquidem comparata res est, quoddam i pse salarium eis constituito. Alis, hoc a Gilderune accepto responso, reque cum animo suo diligenter expensa, tandem reperit, quid eis nomine stipendii Posset assignari: videlicet ut quisquis hæreditatein, aſt̃quot millibus asprorum æstimatam, adiret; Cadio, sive judici, cujus ipse jurisdictioni subjectus esset, .pro singulis millenis aspris,viginti aspros solveret Secundum hæc invasit Caramaniæ princeps ex peditione suscepta, regionem Hemidam, camque occupavit. Qua de re Gilderun Chan factus certior, quanta potuit celeritate transmisso freto, Prusam accessit, et peragrata Tekiensi provincia, venit in Caramaniam, ibique civitatem Coniam obsidione cinxit. Caramaniæ dominus hosti advenienti cessit, et in loca montuosa se recepit. Erat tum id anni tempus, quo incolæ segetes suas in areis agrorum habebant, ut eas triturarent: ac per ipsis accidebat incommode, quod frumenti acervos, qui tunc et tri turandi, et ventilandi erant, relinquere sub dio co gerentur, atque intra urbis moenia sese concludere. Cum hoc Gilderun Chan animadverteret, suis in terdixit ne quid frumenti sumerent, nisi persóluto pretio. Milites illo sultani edicto promulgato, pro pius ad moenia progressi, rogare obsessos, frumen tum sibi venderent. Oppidani respondere, nec pa bulum ab se, nec frumentum vendi posse: qui civi tatis intra muros clausi, obsiderentur. Si Gilderu ni Chani placeret, concesso commeatu libero, po testatem exeundi facere, perlubenter omnia se ven dituros. quæ ipsi poscerent. His Gilderuni conti nuo renuntiatis, idoneo civibus exituris commeatu publica fide cavit. Itaque illis extra urbem pro deuntibus, accedere milites Turcici, quibus annona opus esset, ac necessaria comparare, sine cu jusquam vel damno, vel injuria, soluto confestim pretio. Qua cives et regionis incolæ, disciplina mi litari perspecta, non se modo, cum urbe obsessa, Gilderunis potestati permiserunt, verum ejus. etiam castri, quod Album vocant, civitatumque Nigdes et Caisariæ, deditionem fecerunt. Tain ve ro Caramaniæ princeps, rerum suarum trepidus, et quid ageret, ignarus; tandem capto cuni animo. suo consilio, et quodam ad Bajazitem ablegato.. sic cum eo transegit, ut oppidis nonnullis provin ciæ suæ Gilderuni sponte cederet. Is autem rebus. hisce gestis, Prusam reversus, ad duos ibi menses. quievit. Inde nova expeditione suscepta, Borlen adiit, eaque mox potitus est. Hinc ad ammein Kisam progreditur. Ejus regionis princeps, cui nomen. Isvendiar, ad urbem Sinopen 320 fuga sese con tulit. Bajazites legato ad illum misso, pacis coni ponendæ causa, quædam oppida sibi retinuit, die tionem reliquain Isvendiari restituit, ac Prusam cum exercitu rediit. Evenerunt hæc anno 797 (Cl.r_ Secundum hæc rursus Amasiam Prusa conten-. dit. Inde petita Sivaste, quæ quidem urbs ei mox. a Casi Burchane dedita fuit. Hanc pater Emiri So leimani filio concessit. Erat princeps quidam, cui nomen Techrin begus. Ei Bajazites Erzingam, cujus

erat dominus, non ita pridem ereptam, restituit: Chalepo evocatis, hand procul Chalepo Temiri liberis tamen, tam maribus quam feminis, obsidum loco retentis, et Prusam missis. Post hæc Melatigen copias duxit. lis in locis oppida, Diorrygem et Guxinen, sui cum juris fecisset Prusam reversus, aliquandiu quieti se dedit. Erat hic annus 798 (Ch. 1397). Quo tempore Temir Chan expeditione rnrsus instituta, per regionen Parthorum arma circumtulit. Tan ('em progressus ulterius, et Chalepum Damascum cue ducto exercitu, Chalepum universa cum re gione finitima occupavit: Damascum fœde dire µtain populatus est, anno 800 (Chr. 1599) Indicatum fuit a nobis antehar, Gilderunem Cha i ein versus omnes imperii sui fines grasṣatum), dj ‹iones alienas invasisse: cumque ue suæ quidem re ligioni deditis parceret, Melatigen, Diorrygem Guzi nenque Turcomanis eripuisse: prorsus denique suis eos ditionibus per summam injuriam expulsos profligasse. Chani occurit. Pugnatum inter utrosque strenuie, sed victus Alcairi sultanus in Ægyptum profugit. Illo sibi ſugam consulente, Cbalepum et Chemesam vi Temir expugnat. Cum Chemesæ complura pere leganter exstructa mortuorum monumenta cerne ret, quinam in eis sepulti conderentur interroga vit. Responsum ab incolis, esse illa sepulcra fa mulorum sociorumque vatis Mahumetis, videlicet Chalidis, qui Velidis fuerit filius, et Kiabelechba ris, et Omeris, et Mueigæ, qui Mahumetis fuerit cursor. Hos intellecto, corpora quidem incolarum esse libera jussit, sed facultates omnes eis ademit. Chemesa discedens, et Bealtecum profectus, id np pidum prius direptum vastari passus est. Bealbeco Damascum rediit, arcem urbis ejus occupaturus verum oppugnatione prima nihil effecit. Igitur ear denuo vehementiori militum aggressus impetu, vi cepit. Damasco in potestatem redacta, reversus est in Parthiam, et ad urbem Carabagum castris locum delegit, eoque cum suis in hiberna se contulit. Posteaquam veris tempus appetiisset, Amasiam sle duxit exercitum, ut Erzingam prius accederet, in de versus Engurim pergeret. Ab altera parte no Gilderun quidem Chan otiosus erat, sed bello ge rendo intentus, maximas cogehat copias. In primis vero Tatarorum ex regione Destensi multitudinem prope infinitam sibi adjunxit: quos per Moldaviam profectos, et in Romaniam effusos, inde secum in Natoliam abduxit. Ad summam, talem ac tantum e Romania Anatoliaque collegit exercitum, ut adver sariis ille copiis facile comparari posset. Cum his ergo profectionem versus Engurim instituit, sumptis secum in eis expeditionis societatem filiis suis. Ubi jam cum exercitibus imperator alter ab altero non procul aberat, forte Temir Chan die quodam Jovis, prima 321 luce, processit ad spatium medium inter amborum) exercitus, atque ibi castris locum delegit, eaque fossa circumducta munivit. Eodem et Gil derun Chan cuin sese sub vesperam contulisset, castra pro suis itidem copiis metatus est. Tandem die quodam Veneris, summo mane, instructis ab utraque parte aciebus, e fossato quisque nuo contra se invicem progrediuntur. Et Gilderun ita Quanquam ne hoc quidem dissimulandum, Tur comanos eas regiones, cum oppidis non magno labo re suo parasse: nec, uti bonæ fidei possessores, jus suum longissimi temporis præscriptione tutari po tuisse. Nihilo minus hoc, quo dictum, modo suis ejecti finibus, ad Alcairensis sultani patrocinium se contulere, sub ejus imperio sede sibi constituta. Potuit is tantum efficere, dum Gilderun Chan con jectis in Temirem Chanem oculis, sollicite progres sus ipsius observaret; ut opera sua Turcomanos exsules in integrum restitueret. Illi tamen facile, certis adducti verum argumentis, perspicicbant Bajazitem non multo post; haud dubie res novas moliturum. Itaque cum principibus cæteris, qui partim a Gilderune bello petiti, partim suis spoliati fortunis erant, cum Techrine videlicet, cum Ger miano, cuni Duzinone Aidinensi bego, cum Mente sio denique, fœdus atque societatem inierunt. On nes enim hi, quorum enumerata nomina, non mi norum quasi gentium domini duntaxat in iis ter ris, verum etiam principes erant. Ab his ergo communi nomine missa fuit ad Temirem legatio, quæ cum ad ipsum pervenisset, deploratis illorum principum ærumnis atque miseriis, tantum apud eum oratione sua perfecit, ut bellum se facturum Gilderuni, quo illatas ipsis vindicaret injurias, pol- suos ordinarat, ut adversario se non inferiorem liceretur. Ante tamen, quam bellum hoc Gilderuni Temir inferret, exsulum causa suos ad eun misit internuntios, omnem (quod aiunt) lapidem moturos, ut inter utramque partem transigerent, idque dun taxat unum impetrarent, quo fas restitutis exsuli bus esset, tranquille ditionibus suis absque inju ria Gilderunis, utendi, fruendi. Verum hac legatio ne incassum missa, cum Temir a Gilderune despici se contemnique videret, præpotentem coegit exer citum, quo ad urbem quæ Sivaste dicitur, addu cto, magna illam celeritate per vim expugnavit et evertit, ipsa etiam arce diruta. Secundum hæc ingentes illas copias Damascum duxit. Interim vero sultanus Alcairi, militibus suis Alcairo, Damasco, futurum existimaret. Rebus universis recte dispo sitis, cum signa hinc inde sublata volitarent, tubæ clangerent, tympana castrensia pulsarentur et jam jamque concursuræ viderentur acies: tum vero Des tenses Tatari, violata fide militari, mox ad Temirem transierunt, itidemque milites e regionibus Germiani et Mentesii, quod ipsorum principes a Temiris Cha nis partibus starent, ad eosdem se receperunt. Quo factum, ut potissima pars, et ipsum adeo robur exer citus, cui maxime fidebat, ab eo deficeret, ac perf diæ macula se contaminaret. Quin etiam suis a mi litibus Turcicis, qui animis in eum nonnihil offensis erant, desertus fuit. Unustantuminodo Bulci filius suis cum copiis constanter adversus hostem substitit, et

anitnose pugnavit. Quo Temir conspecto: Prob quam occasione, Temirem alloquens: Equidem fateor, feroces et truculenti sunt isti Dervisi¡, dixit; quanto cum ardore dimicant! Ad quæ de senatoribus quis piam Nou bi dervisii sunt, ait, sed Christiani. Tandem et Bulci filius animadvertit, incassulin se tam acriter præliando laborare. Nam et ipsi Turci jans in universum fugæ se dederant. Itaque collectis suis, nonnihil ad alterum latus ex acie deflexit. Idem cum suis et Gilderunis filius Mustaphas Zo lebis fecit, qui etiam hoc prælio periit. Hæc cum ipsi bassæ vidissent, abducto secum emire So leimane, fugam arripuerunt. Sultanus Muchemetes cum suis Amasiam repetiit. Solus adhuc cum præ toriano comitatu Gilderun Chan immotus stabat. Sed tandem in hostis potestatem venit, et ad Temi rem perductus fuit. Ei Temir Chan pedes obviam processit, exceptumque n:agna cum honoris dela tione, suum in tentorium deduxit. Ibi cum ex equo, Temirianorum adjutus opera, descendisset, bumi, pro more gentis, in eodem ambo tapete consederunt. Prior Temir Chan de suis rebus cum Gilderune colloqui cœpit. Inde cum cibum una sumerent, rur sum Temir colloquium exorsus: 0 Chan, ait, infl nitas præpotenti Deo gratias et hymnos debemus uerque, tum quod mihi misere claudicanti, ab ¡psis Indiæ finibus, ad portas usque Sivastæ urbis imperium largitus sit, tum quod ex altera parte tibi a Sivastæ mœnibus, ad ipsos usque limites Ungariæ, dominatum concesserit. Si Deo luberet universum orbem terrarum partiri, quid majus claudo dare posset? Idcirco non abs re magnis ipsi gratiis agendis obnoxii sumus. Tu vero parum for tasse Deo gratus fuisti, ac propterea talis ac tanta tibi calamitas accidit. Quæ cum dixisset, denuo Bajazitom interrogans: Mi Chan, ait, si tua situm esset in potestate, mecum ut ageres pro libitu lno quid obsecro de me faceres? age, veritatem dicito. Tâm Gilderun Chan, quem ferocis animi hominem fuisse accepimus, non sine bile respondisse fertur Equidem te, si fortuna propitia meam in potesta tem venisses, ferrea conclusum cavea mecum hinc inde circumduxissem. Quo Temir audito, mox e ferro caveam parari jussit: et in eam carceris loco Bajazitem inclusit. Secundum hæc, permissa militi licentia per universam regionem hinc inde se dif- regione Carasina, donee Musa tandem Isam com fundendi, atque omnia rapinis vastandi. Temir ipse Prusam abiit, ibique thesauros Bajazitis inven tos sibi vindicavit. Et quando jam imminebat biems, simul et hibernavit in Anatolia, et proceres ens qui ad ipsius patrocinium confugerant, tum fortunis suis restituit, tum muneribus amplissimis affecit. Atque hoc modo singuli suas ad ditiones reversi sunt. Osmanis vero provinciam, cui nomen Osmania, Tataris Temir attribuit. Quod cum Bajazites inaudisset, magnum aaimo dolorem cepit. Erat in more Temiri, ut castra Jecum moturus nonnunquam ad Gilderunem acce deret eoque perhumaniter salutato, rectene valeret a: secus, quæreret. Quodam ergo die Gilderun, hac ait, o Chan, sic in fatis fuisse. Tibi divinitus desti nata fuit victoria. Sed est, quod abs te pelam modo et audire me, et adnuere petitioni volueris. Ad quæ Temir: Quidquid, ait, a me petieris,» Chan, nequaquam tibi denegabitur. Tum Bajazites Hoc, unum, inquit, abs te peto, ne familiam meam aboleas, et Tataros uti tecum abducas. Mihi quod accidit, etiam tibi potest accidere. Non bonuni est, ita sævire velle, ut prorsus aboleas. His audi tis, facturum se Temir recepit, quod Bajazites' postulasset. Adeoque coactis in unum Tataris, secum eos abduxit. Speraverat ille quidem futurum nt quispiam filiorum Gilderunis ipsum conveniret, sed quia sibi metuebant, accessit nemo. Secundum hæc die quodam accidit, ut Temir compellato Gil derune, diceret: Equidem te mecum, o Chan, in regnum meum abducam, ad urbem Semercandam atque inde te remittam in regnum tuum. Ea Temi ris oratio Gilderunis animum tam gravi mæroris vulnere percussit, uti ipse sibi mortem conscisce ret. Temir vero cum ad iter se compararet, Carama niæ bego complures arces et 322 oppida donavit et Isvendiari Castamonam, Congerim, et Calazugen concessit. Atque his rebus gestis, in regnum suum reversus est. Acciderunt autem hæc omnia, quæ a nobis exposita sunt hactenus, ab anno 800, us que ad annum 804 (Chr. 1403). Temir Chan apud Parthos annis 40 rerum potitus fuit: Gilderun vero; cujus mortem indicavimus, annis duntaxat 14 reg» navit. Filios Gilderun Chan sex habuit: quorum vnus; Mustaphas Zelebis, amissus fuit in Temiriano præ lio quinque remansere reliqui superstites, Emir Suleimanes, Isa Zelebis, Musa Zelebis, sultanus Muchemetes, et Casan Zelebis, qui tempore præli adhuc erat ætate tenera. Exstincto Bajazite, convenerunt in unum Alis bassa, Eines begus, et Hazan aga: decretoque unanimi ex Anatolia in Romaniam reverti statue runt. Sultanus Muchemetes Amasiam "profectus, quieti se dedit, parum de rebus aliorum sollicitus. Isa vero, et Musa, varie se mutuo persecuti sunt › in prehensum occidit. Quo facinore patrato, Prusam profectus, in otio vivens, a rebus gerendis abstinuit. Non multo post arma contra Musam quiescentem sumpsit emir Soleimanes. Hoc ille cognito, mox in Caramaniam arrepta fuga se recepit. Emir Soleimanes, ut res suas constabiliret, sororem suam, cum fratre natu minimo, Casane Zelebi, Constantinopolim misit, eosque Constantino dedit obsides: ne quod scilicet dissidium inter eos exo riretur, sed pacem potius inter se mutuo cole rent. Hinc in Romaniam transvectus emir Soleimanes, Hadrianopoli cæremonia Turcis familiari factus est. imperator, anno 805 (Chr. 1404).

æquarent. Ejus rei nuntio accepto, legatum sultanus Mu- menta jam ad eam altitudinem perdueta fnerant, chemetis Amasia misit ad emirem Soleimanem, fra ut ejus lɔci, quo templum condebatur superficiem trem natu maximum, qui ei tum munera ferret, tum suis verbis hæc renuntiaret: Quando sic Den visum fuit, domine ac frater natu maxime, ut pa rentem utriusque nostrum rebus humanis eximeret magnopere mihi gratulor, te nobis salvum et incolumem relictum. Cui cum emir Soleimanes vicissim venuste formæ pueros, puellas, vestesque sericas, et alias res varias ac elegantes misisset sancito fœdere mutuo, pacem inter se coluerunt. Post hæc ablegatis in Caramaniam suis hominibus, ejus provincia: domino significari jussit emir So leimanes daret operam, sic uti custodiretur Musa frater, ne qua posset elabi. Adeoque Caramum obtestari se diligenter id curaret, modo ei grata Soleimanis esset amicitia. Siquidem hoc ab ipso impetrasset, vicissim ei se omnia charitatis et be nevolentiæ officia exhibiturum. Musa cum subolfecisset, Caramaniæ principen cum emire Soieimane mutuam in gratiam rediisse ſuga sibi consulens, ad Isvendiarem propere con cessit. Ejus rei famą ad emirem Soleimanem delata, mox arma in Isvendiarem expedivit: cujus ditionem ingressus, propter Gerlen ad ripam fluminis castra locavit, et militem istic in hibernis habuit. Erat in iis locis nigra populus ingens, sub qua genio quo tidie indulgebat, et helluabatur. Tandem composito cum Isvendiare negotio, relictaque ipsius regione, profectus est Isnicam, ubi totos dies in conviviis et compotationibus exigebat. Nihilo minus secreto Musam secum habuit Isvendiar, cumque navigio impositum, per pontum Euxinum in Valachiam deportari curavit. Erat id temporis Vaivoda Vala chiæ quidam, cui nomen Murzes. Hic et hospitio excepit cum, et viam aperuit et auxilio fuit ut Ro maniam ingrederetur. Cum lladrianopolim perve nisset, mox ab exercitibus, eo confluentibus, impe ator saintatus fuit. Emir vero Soleimanes, licet occupatam a fratre Romaniam intellexisset univer sam, nihilo tamen minus perpetuo luxu et hellna tionibus suis occupabatur. Et quoties e mero jam ebrius incaluerat, sæpenumero voces has ingemina bat: Musa, Musa, quid tibi meis in regionibus est negotii? Neque maguo temporis interjecto spatio, 1 securus ipse, ac metus omnis expers, a Musa fratre fuit obrutus. Ibi cum a ducibus et administris re rum suarum, ad Musam transeuntibus, ejusque mi litiæ se devoventibus, desereretur, fugam arripuit, in qua vicum ad quemdam perveniens, ab ejus incolis fuit interemptus. Eumn vicum Musa, cum incolis universis, cujus tandem vel sexus, vel ætatis essent, igne subjecto concremari jussit, hac adjecta voce Cur fratrem meum vobis necare libuit? Se cundum hæc reversus iladrianopolim, plene rerum potitus fuit anno 818 (Chr. 1411); emir autem Soleimanes imperavit annis 7. Ab hoc inchoata fuit fladrianopoli structura tem pli longe amplissimi, cujus ipso superstite funda Cum autem sultanus Muchemetes, cujus Amasiæ sedes erat, de hisce rebus omnibus, ut erant gestir, eertior factus fuisset; nimirum Musam, Soleimane de medio sublato, Romanir sive Græciæ imperio potitum bello Musam persequendum statuit, et expeditione suscepta, Prusam duxit: omnesque Anatoliæ provincias, emiri Soleimani fratri non multo ante subditas in potestatem redegit. Itidem in Romania nec ipse Mnsa rerum suarum cura de posita, quid agendum sibi foret, circumspiciebat. 323 Ante omnia Scachum Melicum, cui duntaxat unus erat oculus, Vezirem creavit: Samobunæ filium, Cadilescherum esse voluit: ducem stipen diariorum signiferis præfecit: provincias denique suos inter familiares ac militares viros distribuit. Reliquerat emir Soleimanes liberos superstites, B lium atque filiam: qui Constantinopolim profugerunt. Durantibus hisce dissidiis intestinis, etiam urbs Vi dina, ad Danubium sita, defecit; sed Musa, ducto ad versus eam milite, rursus imperium accipere coegit. Idem Musa, relicta Vidina, Buruvadam et Mate ram copias duxit, eaque oppida sibi subjecit. Ma gnam in omnibus provinciis tyrannidem exercuit. Occupavit oppidum Chiupurlim, quod Lazari ditionis erat. Suos etiam excurrere nonnunquam jussit,ad ipsa usque moenia Constantinopolis: ita quidem, ut ipso imperante, Constantinopolitani portas urbis aperire vix auderent. Accidit autem aliquando, ut ad Silyuriam accederet; quam dum oppugnaret, egregie se tuebantur oppidani, et in hostem animose pugnabant. Dum utrinque manus conseruntur, Scachus, Melicus, Musæ Veziraz ‘mes, hero deserto, Constantinopolim se recepit. flis per spectis insidiis et astu Melici, vehementer animo Musa perturbari, conversoque itinere, Hadrianopo lim reverti: et quis hujusce transfugii futurus essel exitus, secum ipse dispicere. Vicissim ex ad versa parte sultanus Muchemetes omnino cum Musa prælio congredi statuebat. Erat huic Vezira zemes, Bajasites bassa, quo cum sollicite consula bat, quonam modo navigiis in Romaniam transmitti fretum posset. Forte fortuna tum Scachus quoque Melicus ad sultanum Muchemetem Constantinopoli venerat. Itaque Bajazites bassa Muchemeti auctor erat, ut is etiam arcessitus deliberationi adhibe retur, quid ipsi faciundum pareret, explicaturus. Ille vocatus in consilium, accessit: et intellecto, cupere Muchemetem in Romaniam exercitum trans portare, modo, de ipsius consilio viam rationent que commode transjiciendi cognosceret: respon dit, omnino Constantinopolim mittendos legatos, et cum Teggiure pacis ineunda fœdera, quo fieri permissu ipsius et adjumento transjectio posset. Non enim fretam ullo alio transmitti loco posse, cum Gallipolis in potestate Musæ sit. Erat id tem. poris insigni vir quidam auctoritate præditus

suis cuni rebus migrant. Posteaquam ad arbem 324 Caramaniæ begus accessisset, Ibases arci semet includit. Quo Caramanus animadverso, civitatem igne subjecto concremavit. Inde versus arcem cu niculos agere cepit. Ibases ex adverso cuniculis suis ad hostium cuniculos perductis, et aqua in eos derivata, Caramani fossores aquis obrutos ex stinxit. Interim vero dum ad Prusam res utrinque geritur acriter, et citra intermissionem, inopina to Musæ cadaver eo deportatum, prope thermas monumento paterno infertur. Id ubi Caramanus fieri vidit, confestim motis castris, suam in pro vinciam exercitum abduxit. nomine Faselulla, qui Cadii sive judicis officio recipite. Mux qui locupletiores erant, in arcem Geivisa fungebatur. Is et notus erat et familiaris admodum Teggiuri Constantinopolitano. Hunc igi tur ablegarunt uti cum Teggiure de pace ageret qua inter utramque partem sancita, profectus Pru sa sulianus Muchemetes, ad littus maris e regione Constantinopolis accessit. Illi Constantinopolitanus Teggiur naves suas obviam misit, ipsum in Roma niam cum exercitu trasvehi curavit. Ejus Musa rei factus certior: Hadrianopoli relicta, regionem Lazari petiit. Interea venit Inzuam sultanus Muche metes, atque ibi castris locum delegit. Mox Alis begus, Eurenosis begi filius, suis copiis ad sulta num Muchemetern defecit: post quem et Michael, Jochzi begi filius, cum milite suo ad cumdem ac cessit. Et erat is Musæ beglerbegus. Horum con firmatus subsidiis sultanus Muchemetes, ulterius processit, et fladrianopolim venit. Quotquot autem Turcici proceres per Romaniam hinc inde dege bant, universi Musa deserto, ad sultanum Muche metem se contulerunt. Nec a Musæ partibus ulli mansere milites, præter Acanzios. Secundum hæc digressus Hadrianopoli sultanus Muchemetes, Mu sam a tergo persequi non desiit, et cum eo pro pter oppidum Samocovam prælium iniit. Cum au tem animadverteret Musa, non satis sibi virium esse ad resistendum, fugæ se dedit, et fugienti equus in profundum cœnum prolapsus fuit. Erat ei fɔmulus quidam, vestium sartor, et servilis ho mo conditionis, cui nomen Sarudzes. Hic equo domini, sic humi prostrato, tendines incidit, cap tamque dominum suum Musam ad sultanuin Mu chemetem adduxit. Sub initium noctis in tentorio quodam Musa strangulatus, statim eadem no ete Prusam avehi jussus est, ut istic in avi monumento conderetur. Imperavit annis tribus et dimidio. Mechemetern begum, Michaelis filium, qui Acanziorum dux erat in exercitu Musæ, capti vum sultanus Muchemetes ad urbem Tocatam deportari, et ibidem custodiri præcepit, Samobu næ¸vero filium, qui officio cadilescheri fungebatur, cum uxoribus et liberis Isnicam jussit abduci, ubi mille asprorum annonam ei singulos in menses assignavit. Peditum Musæ dux in Valachlam aufu Secundem hæc profectus e Romania sultanus Muchemetes, transmisso freto, Prusam adiit, ibi que majoribus coactis copiis, et adjunctis sibi duobus in belli societatem principibus, Isvendiare videlicet, ac Germani domino; cum eis adversus Caramanum expeditionem suscepit. Ingressus autem Caramani ditionem, mox oppidum Varsacum subegit, incolis absque mora deditionem facienți bus. Inde Coniam cum exercitu contendit, ubi cum princeps urbis el suis cum copiis occurreret, prælium inter se commiserunt, quo sultanus Mu chemetes superior fuit, et Caramanus cum supre mo copiarum suarum duce, Zebuco Mustapha, in hostium potestatem venit. Multis ultro citroque colloquiis habitis, tandem compositum fuit dissí dlum, et mutua reconciliata gratia: sed ita tamen, Cut Caramanus sultano Muchemeti tribns oppidis, et uni castro cederet. Quorum locorum deditione facta, vicissim Muchemetes Caramanum muneribus cohonestavit, et libertati restitutum suam in pro vinciam remisit. Muchemetes ipse Prusam reversus, non diu istic hæsit: sed iter ceptum prosequens, trans fretum Hadrianopolim properavit, ut bello Valachos invaderet. In id bellum et a Caramano, et ab Isvendiare bego copias auxiliares impetra vit: quibus ad suas adjunctis, in hostem progres sus, ad Danubium castra locavit; ubi dum cas tellum exstrueret, magnain suorum manum.3 Valachiam trans flumen immisit, ut prædis actis eam depopularentur. Milites e Valachia salvi, nuilo git. Hoc modo Turcorum imperator factus sulta- accepto detrimento, trans Danubium, maximis au nus Muchemetes, universa subacta Romania anno 816 (Chr. 1414). luito regno, legatos ad omnes sibi vicinos prin cipes misit, ac pacis et amicitiæ foedera cum eis pepigit. Interea vero, dum adhuc Musa Mucheme tesque bello semet invicem in Romaniam perseque bantur: Caramaniæ princeps Prusam exercitum adduxit. Ejus expeditionis rumore ad se perlato, Ibases bassa, qui tum Prusæ cum bassæ imperio præerat, avcessitis ad se Prusæis civibus, uti cum eis de imminenti bella deliberaret: Caramaniæ princeps, ait, arma cepit, ut nos opprimat. Vos operam date, ut ad excipiendam illius vim, instru cti siti, et cum facultatibus vestris in arcem vos cti spoliis, rediere. Quod cum regionis voivoda cerneret, aliud quod ageret nihil habuit, quam nt pace cum sultano composita, quotannis se tri butum missurum polliceretur, eoque nomine fi lium daret obsidem. Quibus rebus gestis, Prusam Muchemetes repetiit, et inde copias ad oppidum quod Samsonis dicitur, traduxit: quo quidem oc cupato, complures in iis locis Tataros, a Temire Chane relictos, invenit. Hos edicto publicato, in Romaniam migrare jussit: et ditiuncula quadam. haud procul a castro Cunuza, donavit, ut ibi domi-. cilia sibi constituerent. Erat enim is locus incul tus et desertus. Atque illa quidem vicinia et regio in hunc modumu Tataros accepit incolas, qui eam in'

hodiernum usque diem possident. Interea dum Serras ad sultanum Muchemetem adduxerunt. Erat his rebus intentus erat Muchemetes, in Anatolia seditio quædam coorta fuit, auctore Burgluze Mu stapha, qui Scheichis Bedredinis quondam œcono inus fuerat. Et scheiches ille Bedredines, uti su pra diximus, apud Musam cadilescheri munus gesserat, Isnicæ deinceps exsulare jussus. Hic er go Mustaphas in agrum Aidinensem profectus, magnam ibi seditionem excitavit: persuas's incolis ut ipsius potestati se permitterent, et imperium lubentes acciperent: nomen interim prophetæ men titus, ut eo facilius res novas moliretur. Ubi de hoc motu Isnice scheiches Bedredines accepisset, œconomi videlicet sui res tantum incrementi sume re: mox Isnica relicta fugam arripuit, et Isvendia rem adiit. Apud hunc cum aliquandiu substitisset, apud sultanum magnæ quidam doctrinæ vir, nomi ne Meulana Cheider, oriundus e Parthia, unde se ad Muchemetem contulerat, qui eum pro viro san cto colebat, et a latere suo nunquam discedere pa tiebatur. Is hanc sententiam tulit, ut capitis quidem supplicium scheiches Bedredines lueret, sed mini me tamen fisco facultates ipsius applicarentur. Sultanus ergo Muchemetes, hac in eum lata senten tia, pœna suspendii apud Serras hominem affecit. Postea vero, quam exspirasset, cadaver ejus de patibulo detractum et terræ mandatum fuit. Inde sultanus Muchemetes Prusam reversus, ad aliquo'l ibi tempus substitit. Hadrianopoli templum, quol frater ejus emir Soleimanes exstruere cœperat, ab solvi curavit. Aliud etiam Prusæ fanum, cum scho la et xenone, condidit. Atque hisce gestis rebus, vivendi finem fecit. Ejus loco sultanus Murates filius imperator factus est, anno 824 (Chr. 1422). Qui Prusa cadaver patris monumento, promore, intulit. navim conscendit, et itinere maritimo Valachiam petiit. Sultanus autem Muchemetes intellecto ha bere jam Burgluzam Mustapham selectorum niili tum að tria millia, copias suas in eum, duce sulta no Murate filio, misit. Is ubi Bajazite bassa expe ditionis socio, cum exercitu ad defectionis aucto rem pervenisset, accidit ut impetu repentino se invicem invaderent, et mianus tam animose conse rerent, ut illo prælio ingens hominum multitudo caderet. Tandem Burgluzes Mustaphas, in frusta concisus periit. Hac de illo, et complicibus, ob tența victoria, rediit ad pristinum imperium om nis ea ditio, distributa deinceps inter sultani Mu chemetis milites. His rebus gestis, Bajazites bassa cum sultano Murate Manissam duxit exercitum quo ipso etiam in loco quidam erat homo seditio sus, Torlaces Huggiemal, stipatus bis mille viris, qui eum sertabantur. Hos cum Bajazites assecutus fuisset, terga dare coegit, et ipsum Torlacem cum aliis aliquot conjuratis captum, ibidem suspendio necari jussit. Interim profectus Serras sultanus Muchemetes, eam civitatem occupavit: et cum animo suo constituit, Salonicam quoque militum corona circumdare. Durante vero Serrensis urbis obsidione, Scheiches ille Bedredines, quem in Va lachiam profugisse diximus, Romaniam ingressus, aliquot sophilarios ante se misit in agrum Zagoren sein, vulgo persuasuros, imperium Scheichi Bedredi ni divinitus esse destinatum; saltem paucos intra dies adventum ejus præstolarentur. Cum ergo scheiches Bedredines jam propius ad eos accede ret, magnus seditiosorum pumerus ad ipsnm confluxit, et illorum 325 quoque non pauci, quos imperante Musa beneficiis obnoxios in magistratu sibi reddiderat, dum apud illum cadilescheri officio fungeretur: ita quidem, ut hominum copiis non contemnendis cinctus esset. Verum iidem animad verso, minime felicem futurum, motus illius exi tumn: Bededrine deserto, etiam arma, quæ sumpse rant, deposuerunt. Harum turbarum accepto nun tio, insignem exercitum in agrum Zagorensem sultanus Muchemetes expedivit: qui scheichem Bedredinem ibi deprehensum ceperunt, et captum Secundum hæc secuta fuit universorum in Ana tolia defectio, nimirum Ismyræe principis, et Men thesii et ad summam, omnium ab omni parte procerum. In Romania namque pro sultano se quidam gerebat, cui nomen Dusmes Mustaphas. Is filium se Gilderunis Chanis profitebatur, et plerumque solebat in oppido Vardario degøre. Transierunt in partes ipsius etiam proceres qui dam ejus familiæ, quos Eurenoses begos vocant. Ilorum subsidiis adjutus, Serras obsedit: quæ qui dem urbs, una cum arce, mox deditionem fecit. Hinc progressus ulterius, Hadrianopolim ire per rexit: quo cum accessisset, incolæ portis reclusis, ejus se fidei potestatique permiserunt. Að summam tota Romania in partes ejus concessit. Alio tamen Porta loco non erat, quam Vardarii. Posteaquam sultanus Murales, qui hoc tempore Prusæ dege bat in otio, de hisce motibus certior factus fuisset Bajazitem bassam copiis instructum misit, qui hunc regno depelleret. Cum primum is Hadriano polim in Romaniam venisset, ab hero suo defecit, ac Dusmi Mustaphæ se dedidit: a quo vicissim veziris dignitate fuit ornatus. Eidem et Is myræ princeps. Chuseines begus semet adjunxit. Magnum tameu peditum numerum, quos Azapos vocant, collegit Dusmes hic Mustaphas, et insignia concessit illis privilegia, qui sponte militiam ipsius sectabantur. Cum igitur ingentem jam coegisset exercituin, en consilio discessit Hadrianopoli ut Prusam contenderet: a qua urbe cum jam itinere unius diei abesset, vezirem suum, Bajazitem bax sam, supplicio capitis affecit. Interim Murates quoque de bello gerendo cum suis deliberalıat. Suadebant vero, qui huic a consiliis erant, ut Mechmetem begum, Michaelis filium, e carcero Tocatensi revocaret, ac libertati restitueret. Hune igitur arcessitum e custodia, secum in expeditio nem hanc sultanus Murates sumpsit, ac Prusa re licta, að amnem Ulubatam processit, etjuxta pon

pater, anno 832 (Chr. 1430). Murates autem, quietis et otii longioris impa tiens, bellum se suscepturum suis edixit, divinitus sibi mandatum. Itaque maximas copias ad urbem Salonicam adduxit, eaque potitus est, exercitu spoliis opimis ditato: quod quidem accidit anno 833 (Chr. 1431). Capta Salonica, nonnihil a bellicis occupationibus abstinere constituit, et ad montana Zogæ pro fectus est. Quo tempore natus est ei filius, cui no men Muchemetis imposuit, eodem anno 833 (Chr. Edito in lucem filio, novos signari jussit aspros moxque rursus ad montaña se contulit. Id temporis etiam Hadrianopoli templum, et ibidem in arce veteri palatium elegans ac deliciosum exstrui jussit, anno Mahumetano 835 (Chr. 1432). tem castra metatus est. Eodem cum et Dusmes Ibidem mortuus est Ibraimes bassa, Chelilis baſsæ Mustaphas venisset, ex altera parte pontis locum castris delegit. Hoc modo collocatis ex adverso copiis utriusque principis, Mechemetes begus, Mi chaelis filius, militibus a Dusme Mustapha stanti bus cognoscendum se præbere, ac peramanter ens compellare. Quo facto, cum proceres atque mili tes, qui se cum Dusme Mustapha hac expeditione conjunxerant, Michaelis filium agnovissent: noctu Aluvium Ulubatam transgressi, ad sultanum Mu ratem se contulerunt, eique se dediderunt. Id ubi Dusmes Mustaphas feri vidit, ad amnem Bugam profugit, magnaque pecuniae vi Bugæ oppidi Cadio donata, ejus ope salvus evasit; et propter Galli polim trans fretum in Romaniam reversus, ibidem ad aliquod tempus quievit, navibus in terram sub vectis. Eum sine mora secutus a tergo sultanus Murates, copias suas mercatorum navīgiis imposi tas in adversum littus vehi curavit, et castris in Ezea planitie locum cepit. Tum vero Dusmes Mus staphas motis castris, versus Bolairem fuga se re cepit: unde cum Hadrianopolim pergeret, a gnis desertus fuit. Nec multo post captus, et lladriano polim að sultanum Muratem perductus, illius jussu de pinna quadam ad murum urbis suspensus la queo vitam finiit. Mox ibidem sultanus Murates in regium thronum collocatus, et imperator a suis salutatus est, anno 827 (Chr. 1425). Erat ei frater in Anatolia, cui nomen Mustaphas. Is etiam ma gnas ibi turbas dedit: sed tandem Murates expe ditionem adversus fratrem suscepit, et Isnicæ captum necari jussit; unde Prusam vectus, et juxta patrem conditus fuit. Secundum hæc rediit sultanus Murates Hadrianopolim, quo cum perve nisset, de voivodæ Valachi defectione cognovit. Quapropter ductis in Valachiam copiis, regionem universam fœde diripuit, et amplis potitus 326 spoliis, Hadrianopolim reversus est, anno 827. Inde rursus in Anatoliam profectus, Ismyræ principem ditione sua expulit, et præterea regio nibus, Mentesianæ, Aidinensi, Sarchaniæ, et Che midensi, præsidia suorum imposuit, deductis eo dem coloniis, et agris inter suos distributis. Gesta vero fuerunt hæc eodem anno 827 (Chr. 1425). Post illa cum ad tempus aliquod Prusæ substi tisset, quieti deditus: tandem suscepta rursus in Romaniam profectione, Lazari ditionem ingressus est, eaque despotam senem prorsus ejecit, anno Mahumetano 829 (Chr. 1427). His exantlatis laboribus ac molestiis, quieti se quidem dedit, sed non diuturnæ: dum Anatolia montana peteret, captandæ frigidioris auræ causa. Rursum vero transjecit in Romanian, et armis Lazaro illatis, universam ejus régionem populatus est, anno 830 (Chr. 1428). Hinc quidam ex proceribus, cui nomen Hoser Begus, in Anatolia ditionėm Zietucam Muratis im perio adjecit, anno 831 (Chr. 1429), cum interim sultanus ipse Hadrianopoli quiete se reliceret. Anno autem sequenti proximo, cum Hadriano poli degeret, quodam Mercurii die, sub vesperam, usque adeo lumen solis defecit, ut tenebræ ter rani occuparent. Eodem anno cometes etiam cau datus apparuit. Tunc et Eurenosis begi filius, Alis begns, in Albaniam copias duxit, irrito plane conatu. Nequo multo post, Herzegovinam aggressus, ibidem quo que cum exercitu victus fuit, anno 836 (Chr. 1433). Ilac clade accepta, dum Hadrianopoli Murates sultanus quiesceret; limitanei duces, praesertim Sinan begus, Isacus begus, et Turchanes begus, eum adeunt, et orant: potestatem sibi faceret, invadendæ ac depopulandæ Albaniæ. Quod cum eis concessisset, ipse præaltum prope Prusam montem adiit, quem nunc montem Calogerorum vocant: ubi æstatem illam anni 838 (Chr. 1435), exegit. Inde reversus Hadrianopolim, adductam jussu suo Bulci filiam matrimonio sibi junxit. lloc anno rursus Eurenosis begi filius, Alis be gus, in Albaniam profectus, maximas prædas egit, et ampla spolia reportavit, anno 839 (Chr. 1436). Murates autem com exercitu Caramaniam iu gressus est. Sed rebus cum Ibrahime bego, regio nis principe, transactis, pax inter eos constituta fuit. In reditu castrum Buruzen sibi subjecit, anno Inde repetiit Hadrianopolim, atque ibi templum ædificare cœpit: cum quodam Veneris die, summo mane, primum lapidem manibus ipse suis po suisset. Post hæc in Ungariam irrupit, et sex in ea ca stellis potitus est, anno 841 (Chr. 1437). Unde reversus, aliquandiu bellis abstinuit, et instituta solemnitate maxima, sultanum Muche metem filium circumcidi curavit. Hac festivitate peracta, Semendriam duxit exercitum, eamque munitionem in potestatem redegit, anno 842 (Cbr. Hinc ad Albam, quam Græcam vocant, accessit sed cum eam expugnare non posset, abductis copiìs,

citia junctus. aliud iter arripuit, Novam adeundo: quam arcem tum restituit, et ex illo tempore solida fuit ami cum omni agro finitimo suæ ditionis fecit. Ukie rius etiam progressi. Romaniæ beglerþegus eunu chus, cui nomen Scachus Abedines bassa, et Edzes begus, et Isacus begus omnem illam provinciam rapinis exhaustam Muratis imperio subdiderunt, auno 843 Sultanus autem Murates, relictis hisce locis, Radrianopolim reversus est: ubi cum aliquan tisper subsisteret, Mesiti bego id negotii dedit, ut per Valachiam in Ungariam penetraret, omnenique regionem illam direptam vastaret. Sed Mesiti Ungariam ingresso, non ex animi sententia suc cessit expeditio. Quippe cum universis copiis suis casus et interemptus fuit, anno 845 (Chr. 1440). Ejus cladis accepto nuntio, Sophiam Murates sultanus se contulit, ibique castrametatus, begler begum Romaniæ, schacam Abedinem bassam, enm universis Romania copiis, et Acanziis, et Genizaris, expedivit, ut, peragrata Valachia, Un Lariam popularentur. Eos in Ungarorum fines de latos impressione subita Jancus invasit, cecidit, interemit: ipso etiam beglei bego necato, et eam dem cum Mesite belli fortunam experto. Conti gerunt hæc anno 846 (Chr. 1441). Caramaniæ begus, de hisce Turcorum cladibus certior factus, Anatoliam cum copiis ingressus, Belulen oppidum tentavit. Id ubi significatum sul 'ano Murati fuisset, expeditione magna celeritate suscepta, Ibrahimi 327 Caramano bellum intulit quo in montuosa loca, præque saxis invia, dilapso transactum denique negotium fuit, et sultanus Mu rates Hadrianopolim rediit. Interea Caramanus Ibrahimes begus Anatoliam, moto bello, turbavit: quod ubi nuntiatum sultano fuisset, in Anatoliam transiit: et cum Genizarorum aulici comitatus, Anatoliæque copiis, Caramanum 'invasit qui mox fuga rebus suis consuluit. Erat apud hunc in auctoritate maxima Sarumes quidam Jacupes, pro viro sancto habitus. Is ad sultanom Muratem ablegatus, invicem utrumque sibi recon ciliavit. Qua pace confeeta, Murates exercitu di misso, Manissam profectus est: ubi cum sponte se imperio abdicasset, tilium sibi sultanum Muché metem substituit, eique Chelilem bassam veziren adjunxit, cum Meulana Chusrone, qui officio dilescheri fungeretur: amborum virtuti se fidei tam filio, quam provinciis imperii, commendatis. Hi factum anno Mahumetano 847 (Chr. 1442). Rex autem Ungariæ cum Janco novæ semet ex peditioni accinxit, ductis secum Ungaris, Germa nis, Bohemis, Polonis, Italis, et Valachis: quo rum omnium ingens erat multitudo, videlicet ho minum ad octoginta millia. Tormenta quoque bellica rotis imposita vehebantur, numero qua dringenta. Milites ipsi ferro prorsus armati tecti que conspiciebantur. Cumque transmisso ad Albam Græcam Danubio, fines imperii Turcici transgressi fuissent: Materam et Schulium oppiða vastarunt. Inde promotis ad Nicopolim castris, in omnem illum agrum ferro et igni sævierunt. Ar cem quoque Buruvadam occuparunt, et imposito præsidio munierunt. Cum a Nicopoli copias abdu cerent, secutus eos cum suis a tergo Mechemetes Nicopolis begus, Syrusis begi filius, et agmen ex tremum adortus, complures occidit, cataphractos quosdam interceptos ad Portam misit. De hisca motibus sultanum Muratem mox Vezires certiorem reddiderunt. Is Manissæ tum degebat, quo se quietæ vitæ studio non ita pridem contulerat. Quanquam vero serius harum rerum nuntium ac ciperet, tamen ad iter mature se comparans, Gal lipolim advolavit: quo jam Itali magna cum classe appulerant, et quominus in Europam transmittere posset, impediebant. Quamobrem versus Constan Accepit autem id temporis nuntium de morte filii sui, sultani Aladinis', qui Amasiæ rebus hu manis excesserat. Dum propter illius obitum adhuc in luctu esset, rex Ungarorum, cum lanco et Lazari filio, sese novit, et cum exercitu ad clisuras Isladinas accessit. Adversus hos profectus Romaniæ beglerbegus Casanes bassa, cum Tur chane begɔ, et universis Romaniæ copiis, et cum Acanziis, prælio cum eis congressus est. Sed cum Turchanes begus, amisso vigore animi, præ for midine ac desperatione se fugæ dedisset: Casanes tinopolim cum exercitu profectus est, et e regione bassa cum reliquis militibus, quotquot adversus hostem cum eo substiterant, cæsus fuit. Sultanus autem Murates, perlata ad se rei tam infeliciter gestæ fama, cum omnibus Genizaris, et aulæ co mitatu, Hadrianopoli discessit: et evocatis undique omnibus ad hanc militiam, qui arma ferre possent, etiam pedites Europæos magno numero scripsit. Gerebantur autem hæc hiberno tempore, cum ingens frigus esset. Ubi ad Christianorum castra perventum fuisset, multis utrinque dimi catum levioribus præliis. Tandem vero Christia nis exercitum abducentibus, etiam Murates itinere converso Hadrianopolim se recepit: pace prius inter se Lazarique filium sancita, cui principa con illius loci, quo loco nunc arcis novæ structura cer nitur, mercatorum navigiis usus, in Romaniam transjecit. Cum Hadrianopolim pervenisset, mou strati sunt ei Christiani cataphracti, quos Meche metes begus ceperat, et illuc miserat. His visis, vultum erigens: Bene nobis res nostræ succedent, ait, propitio Deo. Statimque cum præpotenti, tamı ex Anatolia, quam Romania collecto exercitu, ma gnaque peditum manu recens conscripta, Hadria nopoli discedens, in hostem recta duxit. Concur rerunt excrcitus ad stagnum sive paludem Varnen sem, ubi dimicatum inter eos acerrime, multa cum effusione sanguinis. Rex Ungarus ab uno latere pugnabat, ab altero Michael ille, cognomento Ni

pugnatam dedisset excidio, et alia quædam oppi dula cepisset, abductis copiis, Hadrianopolim re diit, anno 850 (Chr. 1445). Castris Hadrianopoli motis, in Albaniam duxit, et arcem Cotziacum in ditione Joannis occupavit, ac universam regionem rapinis exhausit. Albano rum princeps Iscodaræ dominus, cum suis cedens aufugit. Itaque Murates magnam regionis illíus partem adjunxit imperio suo; cumque Christiano run templa diruisset, ac in messitas commutasset, Turcorum colonias in illa loca deduxit. ger: et tanto quidem cum impetu Muratis invasere ingressus est: ubi cum civitatem Geremen ex copias, ut hostium utrumque cornu in fugam pro pellerent; atque hoc in conflictu beglerbegus Ana toliæ cæsus fuit. Solus adhuc Murates cum agmine suo stabat immotus, cæteris ab utroque latere pro stratis, aut fuga dilapsis. Ibi tum Murates erectis ad cœlum oculis, opem sui numinis et Mahumetis implorare solliciteque precari, ne se tam præsenti periculo rerum desererent. Quibus precibus ita conceptis, mox aleam prælil mutatam vidisses. Quippe rex, immodica ferocientis animi temeritate impulsus, in medios Turcos equum adegit, et sumnio cum nisu Muratis ipsius caput petiit. Dum in hunc modum furibundus progreditur, casu quo dam accidit, ut equus regius ad terram prolabere tur. Tum quidam e peditum numero, et alius ex ordine Genizarorum, accurrentes, equi tendines inciderunt. Itaque rege humi prostrato, mox pró vectæ vir ætatis, Cheser begus, qui tunc adhuc ex Elpia familia superstes erat, ex equo descendens, regi caput amputat, 328 et sultano Murati offert. Is, hoc spectaculo lætus, confestin regium caput hastæ fubet affigi. Quod ubi factum fuisset, hasta in altum sublata clamari cœptum, regis hoc capul esse. Tum vero Turci, qui prius fugæ se dederant, hoc audito clamore, reflexis equis, rursus ad Mu ratem confluxerunt. Qua re a Christianis animad versa, cum reliquis eorum copiis Jancus in fugam se conjecit. Hoc modo victis Christianis, ac fu gientibus, Turci eos ab omni parte persequi, ac plurimos occidere. Interea vero Genizari, ac pedi tes Turcici, currus et impedimenta Christianorum adorti diripuerunt, et ingenti potiti sunt præda qua quidem; ad sultannm Muratem allata, mutuo sibi gratulati sunt, et illum diem in fastos referri jusserunt. Exactumque fuit ab eis totum hoc tri duam omni genere hilaritatis. His rebus gestis, imperium sultanus Murates iterum sultano Muche meti filio restituit, et ipse Manissam reversus est.' Muchemetes reguo rursus inito, mox aspros novos signari nomine suo jussit, anno 849 (Chr. 1444). In ipsis autem Muchemetici regni novis auspi ciis, nrbs Hadrianopolitana tota flammis accensa Conflagravit: et Genizari seditione cominota, majo res annonas postularunt: non plebi duntaxat injecta trepidatione, verum etiam beglerbego Chadomi bassæ mortis intentato periculo: qui vix in arcem ad sultanum Muchemetem elapsus, saluti suæ consuluit. Interim Genizari per urbem Sæde grassari, et omnia per summam insolentiam cliripere: donec tandem eis annona semisse unius aspri angeretur, atque ita tumultuantium animi sedarentur. Compositis hisce turbis, Chelil bassa Vezir, et ali Romaniæ proceres, unanimi consilio et con sensu Manissa sultanum Muratem iterum ad sum mam rerum arcessiverunt: qui hoc accepto nirutio mox ad sultar.um Muchemetem se contulit Hadria nopolim, et hieme sequenti cum exercita Moream His Murate rebus occupato, nuntii advenere. qui significarent, Ungaros, Saxones, Boemos; Germanos, et Valachos, maximis coactis copiis, jam ad Albam usque Græcam appulisse, progres suros ad ipsos Cosovæ campos. Ejus rei fama sul tanus Murates impulsus, Albania relicta, Sophiam summa festinatione accessit, ibique substit:t, in omnem partem intentus, quo scilicet erupturus hic motns esset. Simul expeditis in omnes provincias litteris, milites universos arma capere, et absque mora in castra convolare jussit. Fuere denique colleeta decem millia Genizarorum, et alia decem millia peditum, qui Turcis Azapi dicuntur. Þræ terea magnus hominum numerus ad eum con fluxit ex iis qui a militia cæteroquin erant immu nes. Habebant enim Muratem pro viro sancto. Copias ad summam innumerabiles collegit, ab aliis ctiam rebus, bello gerendo necessariis, egregie instructus: a tormentis majoribus, inquam, bom bardis, hastis, arcubus. Arcessivit etiam ad hanc expeditionem sultanum Muchemetem filium, ut iu ea patri comes adesset. Interea vero, dum in ho stem ipse proficiscitur, Valachi Danubium navi giis transjiciunt, ut omnem agrum Nicopolitauum ferro ac flammis vastarent: sed is conatus ex ipsorum animi sententia non successit. Quippe limitanei proceres in iis locis, Mechemetes begus, et Isa begus, et Usguris filius, cum Acanziorum copiis Valachos adorti, multos ex eis interfecerunt, Quod ubi factum Murates accepit, non parum exhilaratus, alacri mox animo versus Cosovæ pla nitiem cum exercitu profectus est. Ducebat enim hominum ad octoginta millia, tam equitum, quam peditum. Ad Cosovæ campos cum pervenisset, ob vium habuit Jancum. Quapropter utrinque pu gnandi facto initio, displosa fuere continuo dici noctisque spatio tormenta bellica. Tandem Janeus in hostem acie producta duplici, Turcos ab utro que cornu fusos terga dare coegit. Jamque solus adeo comitatus aulicus, sultano Murate non de serto, loeum suum in acie tuebatur. Objectabant Christianis scuta sua Genizari, tormenta bellica in eos dirigebant, sclopetos obvertebant undique. Simul a tergo camelis, mulis, et curribus sese munientes, tam fortiter hostis impetum sustine bant. ut Muratem cum hisce copiis suis, Chri stiani loco submovere nulla vi possent, nec aliquɔ

clade afficere. Cum autem profligati prius a Chri- ris in omnes provincias suas expedivit, quibus stianis in utroque cornu Turci, Christianos armo ram ouere nimio gravatos animadverterent, de industria fugam arripientes, insequendi viam eis aperuerunt. Quippe Christiani se mox, instar di luvii cujusdam, concitatis equis, diffudere. Sed Turci, qui fugam inierant, equorum cursu ad latus inflexo, expeditos et inermes Christianorum mi lites 329 invaserunt, quos nudos esse norant, ei in cos alacriter acinaces suos strinxerunt. Id illi cum fieri cernerent, celerrime cataphractos equi les suos secuti sunţ: quibus ubi jau non esset integrum, in Turcos aciem denuo convertere tandem mutuis se vulneribus conficere cœperunt, atque ita solutis et dissipatis ordinibus, exercitus omnis in fœdam sese fugam conjecit. Tum vero Turci, quos antea fugisse diximus, hinc inde con globati, Christianis a tergo ad ipsam usque inuni tionem castrorum inhæserunt: fuitque deinceps pugnatum utrinque toto illo die, usque ad vespe ram, el a vespera rursus ad diluculum usque. Jan cus autem, cum ita rem geri videret, astu se ab exercitus Christiani reliquiis e castris subduxit et profugit. Christianis ad extremum victis, Janci rebus omnibus, cum tormentis, et universo appa ratu bellico potiti fuere Turci: quibus ad sulta num Muratem adductis, unus alteri porrecta manu, inutuo semet excepere gratulabundi, totumque tri Juum eo loco quiescentes, veluti festivitatem quamdam, singulari cum hilaritate celebrarunt. Inde sultanus Muchemetes ante patrem Hadriano polim profectus est. Gestæ vero fuerunt hæ res in Cosovana planitie anno 853 (Chr. 1448). Murates etiain Muchemetem filium secutus est Hadrianopolim, ibique tempus ad aliquod in otio vixit, ita tanıen, ut Romaniæ beglerbegum cum co piis ablegaret, ad exstruendum arcem Gergonim qua perfecta, Murates in Anatolia montana, ca plandæ frigidioris auræ causa, se contulit, anno 853 (Chr. 1448). montanis reversus, expeditionem in Albauiam suscepit, ut arcem Beligradensem occuparet. Sed ir ritus ille conatus fuit, ideoque rediit Hadrianopolim, nec amplius ab illo tempore ulli vel expeditioni, vel bello interfuit: exstinctus die quodam Mercurii qui decimus erat mensis Mucherenis, anno 855 (Chr. 1450), cum annis triginta unum imperasset. Successit patri sultanus Muchemetes filius in ad ministratione regni, statimque decimo sexto die dicti mensis exercitum in Caramaniam duxit, et bellum principi Caramano, Ibrahimi bego, intulit. Sed eo non multo post composito, reversus est Hadrianopolim, atque ibi novam arcem ædificare cœpit, eodem anno 855 (Chr.1450). Anno sequenti proximo, videlicet 856 (Chr. 1451), non procul a Constantinopoli, loco quodam a tergo Galatæ oppidi sito, munitisimam arcem ad mare condidit. Absoluto hujus arcis ædificio, mandata cum litte omnes tam Anatolia quam Romaniæ coegit exer citus, conductis etiam vicies mille peditibus. Geni zarorum erant ad decem millia. Convolarunt et alii complures ad eum, quibus alioqui militandi neces sitas non incumbeba. Bellica quoque tormenta fundi jussit, instar draconum. Ita cum omni tor mentorum apparatu, tantisque cum copiis Hadria nopoli profectus, castra Constantinopoli admovit displosisque tormentis, muros, et pinnas eorum, disjecit. Christiani, quotquot urbi præsidio erant, fortiter illi quidem se defendebant: sed urbem tueri contra vim Muchemetis haud poterant. Is enim, concessa militi licentia, diripiendi Constantinopo lim, modo eam occupassent, usque adeo Turcorum animos accendit, ut magno illam cum impetu in vaderent, oppugnarent, per vim denique caperent. Politi vero sunt urbe Turci, die vicesimo mensis Rebuilutė. Sultanus Muchemetes, urbem captam ingressus, hinc inde per eam obequitavit, obstu pescens ad inusitatas ædificiorum formas. Cum in Atmindanem pervenisset, columnam ibi lapideam vidit, cui triplex erat impositus serpens abeneus idemque triceps. Illum conspicatus, quidnam hoc esset idoli, quæsivit. Simul in eum contorta magna vi clava ferrea, quam pusdiganum Turci vocant, uni de tribus illis capitibus serpentinis labrum in ferius comminuit. Quo facto, mox serpentes in urbe magno conspici cœpere numero. Quapropter auctores ei fuere quidam, ut missum deinceps il lum serpentem faceret; quando per id simulacrum effectum fuerit, uti serpens in urbe nullus esset. Hinc ea columna in hodiernum adhuc diem durat. Et quanquam unius ahenei serpentis inferiore labro dejecto, serpentes in urbem veuerint, nocere ta men nemini possunt. Erat etiam erectus equus aheneus, cui statua quædam equestris insidebat. Utrunique Muchemetes demolitus est. Ferður autem hac statua pesti præclusus fuisse aditus, quo mi nus in urbem penetraret ac in ea grassaretur, Occupata Constantinopoli, Anatoliæ montana, recreandi sui causa, Muchemetes petiit; et inde reversus in Albaniam copias duxit: nbi Siurigen in potestatem redegit, anno 858 (Chr. 1453). Anuo sequenti, Novain cum copiis aggressus, cepit. Quippe Christiani rursus hac potiti fueraut¸ Factum hoc anno 859 (Chr. 1454). Secundum hæc, ad Albam Græcam exercitam adduxit: sed cuin eam expugnare non posset, abs cessit. Periit ibi Dais Caratzes bassa, qui begler begi munere fungebatur. Eodem anno 860 (Chr. 1456) conspecti sunt duo cometæ versus orien tem solem unus, alter ad occasum. Constantinopolim reversus, magnam celebritatem Muchemetes instituit, dum 330 Bajazitem Glium circumcideret, auno 861 (Chr. 1457). Deinde coacto exercitu, in Moream abiit, et ur bem Gordum, cum oppidulis quibusdam cepit, anno 862 (Chr. 1458).

quam Muchen:etes cum occupasset Constantinopolim reversus est, anno 881 (Chr. talem ac tantum impetum, præsertim tormentorum xerant, bellicorum, amplius sustinere non possent: Usum chasanes cum suis universis fugæ se dedit, in qua magnam exercitus partem amisit. Fuerunt et castra Parthi, cum impedimentis, direpta: Turchanisque begi, Omeri filius begus, qui captivus in castris hostium custodiebatur, libertatem recuperavit. Ple na denique sultanus Muchemetes de Parthis victo ria potitus est, idque factum anno 878 (Chr. Dum in urbe, nullis impeditus belli negotiis, pace fruitur: muro novam arcem Urbanam cingit. Præterea beglerbegumi Romaniæ, Soleimanem bassam, cum copiis in Moream ablegat. Sed illi parum hæc expeditio prospere cessit; ideo que relicta Morea, maluit Ungariam aggreḍi. Cum ne istic quidem ex voto rein gereret, tandem gravi affectus est clade, majoremque par tėm exercitus amisit, anno 882 (Chr, 1478). Hoc tam illustri prælio pugnato, Constanti nopolim sultanus Muchemetes rediit, et ipse quidem ab armis abstinuit, sed interim Solei manem bassam eunucbum, Romaniae beglerbe gum, magna cum militum manu versus Iscoda ram misit. Soleimanes eo profectus, diu tormentis tulit. Fortiter ei restitere Christiani, magnamique rem acriter egit: et quanquam ab utraque parte magna periret hominum multitudo, potiri tamen Iscodara non potuit, sed infecta re copias abdu xit. Sub id tempus vezirem suum, Machumetem bassam, in frusta concisum, interfici sultanus Muchemetes jussit. Suleimanes autem bassa, cum abjecta spe capiunde Iscodaræ, militem inde reduxisset; in Moldaviam profectus est. Ei confestim voivoda Moldaviæ cum exercitu suæ gentis occurrit. Pede collato, pugnatum inter eos animose. Verum quod partim in oppuguatione Iscodaræ Turcici milites defatigati vires amisissent, partim etiam ipsis Moldaviam ingredientibus, ingens ea loca frigus occupasset: alacritate animorum exstincta, parum fortiter in hostem pugnarunt, et a Mol davo voivoda cæsi profligatique sunt, anno 879 (Chr. 1475). Interim Constantinopoli quiescens a rebus ge rendis sultanus ipse Muchemetes, vezirem suum, Geduoem Acumetem bassam, per id mare, quod Nigrum appellant, Cofen cum classe misit, insigni militum exercitu instructa: quo in exercitu Aza porum erant ad decem millia, totidemque millia i genizatorum. Eo cum perveatum fuisset, obsessa civitas Cofe, cum finitima regione Muchemells in potestatem venit. Quin et illi Tatari, quos Kerinos vocant, et alii qui totius provinciæ Desten sis incolæ sunt, Turcis se dediderunt. Atque hoc modo Geduces Achmetes bassa regionem illam universam sultani Muchenietis imperio sub jecit, anno 880 (Chr. 1476). Secundum hæc coactis Muchemctes omnibus suis copiis, in Moldaviam expeditionem suscepit. Kam regionem ingresso, vo.voda Moldavus oc currit, ac strenue quidem ille cum Muchemete pugnavit; sed prælio victus, ditione suo excessit, et cum reliquiis militum sucrum aulugit. Tom vero Turci agrum illum omnem diripere, secume que captivos abducere, quotquot nancisci po terant, incolas. Inde Muchemetes, relicta Moldavia, profectus est ad amnem Moravam. lis in locis Ungari munimentum et arcem quamdam exsiu Tum vero sultanus Muchemetes, qui diutius vitam otiosam agere non posset, expeditione instituta, semet ad oppugnandam Iscodaram, con Turcorum multitudinem occiderunt. Ad extre mum, cum hac oppugnationis via nihil efficere posset, exstructis undique, communitisque castel lis ligneis, abscessit. Boc modo cum fessi diuturnæ obsidionis tædio Christiani, etiam cum inedia, cæterarumque rerum necessariarum pe nuria conflictati, debilitarentur; nec ulla jam ipsis alicunde spes solvendæ obsidionis affulgeret ita cum Tureis transegerunt, ut salvis ipsi facultatibus suis inde migrarent, et Iscodaram Turcorum potestati permitterent.,Factum hoc auno 883 (Chr. 1479). Quo tempore sultanus Muchemetes Iscodara discessit, Constantinopolim ad quietem se recepit. Nihilo minus duces suos, quorum indicaturi 1.0 mina sumus, multis cum millibus Acanziorum in Ụngariam expedivit: Alim videlicet begum, Michalis filium, etlsam begum, Chuseinis filium, et Balin be gum, Malcozii filium. Quia vero res hostium suorum Ungari quain exploratissimas habebant, inopinato Turcos aggressi, prælio cum eis acerrimo conſi‹xe runt: quo Isa begus interemptus fuit 332. cæteris dissipatis et cæsis, anno 884 (Chr. 1480). Nibil hoc anno rerum sultauus ipse Muche mętes egit, sed interim tamen vezirem suum, Mesitem bassain, multis cum millibus hominum, ac præpotenti cum classe, mari ablegavil: ut insulæ civitatique Rhodo bellum inferret. Obse dit autem Mesites Rhodum, sed expugnare nor potuit: ideoque maximo cum detrimento et ja ctura rerum obsidionem solvere coactus fuit. Tum temporis alterum quoque vezirem suum, Gedu cem Achmetem bassam, valido cum exercitu, magnaque classe, Muchemietes in Italiam misit. Is Oirantum in ea civitatem occupavit anno 883 (Chr. 1481). Secundum bæc reliquit sultanus Muchemetes Constantinopolini, et iu Anatoliam trans mare profectus, die mensis Rebiululæ tertio, qui tum Jovis erat, circa vesperam, in Teggiarum prato mortem obiit. Exstincto autem Muchomete Con stantinopolim reversi Genizari, urbem diripue runt. Die vero decima Dona mensis Rebicia

Glius ejus, sultanus Bajazites, Amasia Constanti- ex Ungaria quos quidem ordine perorantes 811 nopolim appulit: et occupara sede regia, patris divit, et postulatis assensus, liberaliter donatos loco salutatus est imperator. Vix Constantinopoli paucis diebus hæserat, cum frater ejus, sultanus Zemes, ductis Cara mania copiis, Prusam adiit, ibique domiciliunı sibi constituit; sultanus vero Bajazites, arcessito ex Apulia cum exercitu Geduce Achmete bassa, magnisque caeteroquin etiam collectis copiis, adversus Zemeni fratrem in Anatoliam movit. Cum prælio congressi fuissent, inferior discessit Zemes, ac mox in Caramaniam profugit: unde Cum eum sultanus Bajazites expulisset: it nere converso, Constantinopolim repetiit. Inde Ge ducem Achinetem bassam in Caramaniam remisit, qui dum istic hæreret, Apuliam Itali recupera runt: Turcis omnibus, qui Otranti præsidio re licti fuerant, in captivitatem redactis, anno 886 (Chr. 1482). Rursus autem Constantinopoli sultanus Bajazi te discessit, et in Caramaniam cum exercita venit. Quippe frater ejus Zemes e peregrina tione Mechiensi jam reversus fuerat. Itaque deano commisso in Caramania prælio, sultanus Zemes iterum victus ad mare profugit, et in Ita liam se recepit. Hinc castris motis, Constanti nopolim sultanus Bajazites abiit, atque inde pro fectus est Hadrianopolim. Nocle sexta mensis Schevalis, omnes ad se vezires suos invitavit, una cum Geduce Achmete hassa: quo quidem in convivio vinum cum eis hausit, et unicuique veziri vestem donavit, excepto Geduce Achmete bassa, quem et interfici jussit, anno 887 (Chr. 1483). Eodem tempore mortuus est Caramani princi pis filius, Casanes begus, quem in comitatu suo Bajazites alebat. Hinc suscepta Bajazites expeditione, Sophiæ tempus ad aliquod substitit, ubi magnam militum manum collectam habebat. Horum majorem par tem ad fluvium Moravám misit, ibique duas arces veteres communiri jussit. Quibus expeditis, So phia Constantinopolim reversus est, anno 888 (Chr. 1484). Mense Rebjuluta, die quodam Martis, urbs Hadrianopolitana, cum omnibus ad distrahendas merves, exstructis ædificiis, igne conflagravit. Ibidem etiam id temporis Bajasites Xenonein condere propter flumen cepit. Inde castris Hadria nopoli motis, Moldaviam transiit, et arcem Chilim occupavit. Neque multo post, die quodam Mer curii, etiam arcem Chermen, iisdem in finibus sitam, in potestatem redegit. Atque omni hoc agro potitus, mutata profectione, Hadrianopolim rediit, anno 889 (Chr. 1485). Tunc et lumen solis defecit, et sultanus Baja zites versus loca montana, recreandi sui causa, se contulit. Hic eum adiere legati tres, quorum unus ex India missus fuerat alter Alcairo, tertius dimisit. Postea profectus est Alis begus eunuchus, qui begle begi munus administrabat, magno cum exer citu in Valachiam: conciliatoque sibi Vaivoda Valacho, cum suis et Valachi copiis in Moldavia n irrupit: ac rapinis, ferro, Hammis, vastavit omnia spoliis onustns denique rediit Hadrianopoliin, anno 890 (Chr. 1486). Sultanus interim Bajazites domi quiescens, du ces suos, Ischenderem begum, et Balim begut, Malcozii filium, ablegavit: ut denuo Valachiam ingrederentur, et Vaivodæ Valacho persuaderent, uti conjunctis secum armis iterum in Moldaviam impressionem faceret. Assentiente Valacho. mox ea suscepta fuit expeditio: totaque regione direpta, magna cum præda discessum. Dum hæc in Romania gererentur, Alcairi sulta nus ab una parte se commovit cum suis, quos inter erat Usunes Usbegus; et suas suorumque copiasin locis Adanis ac Terso interjectis, collegit ab altera sultani Bajazitis parte, Sangiachi Ana toliæ, itemque Ferhates begus, sultani Bajazitis gener, Caramaniæ beglerbegus, Caragosa begus, congregati; junctis exercitibus, contra sultaninos Alcairenses profecti sunt. Ubi ventum ad manus esset, ab utraque parte sane quam viriliter d micarunt. Sultanini denique Bajaziticos terga dare coegerunt, ipso etiam Bajazitis genero, Fe rhate bego, interempto. 333 Non multo post edixit Bajazites, uti Mu chemetes begus, Cheseris begi filins, cum ducis filio, qui beglerbegus Romaniæ creatus erat, Roma niæ copias in Anatoliam transjicerent, et assump'o Anatolico milite, sultanum Alcairi bello invade rent. His igitur Bajazitis imperio parentibus, recta petitus hostis: qui cum et ipse paratus ad dimi candum esset, utrinque concursum acerrimo præ lio, quo ducis filius, Achmetes bassa, cum equo prolapsus, in Sultaninorum manus venit: et dedu ctus ad Usbegum, custodiæ traditus fuit. Ingentem Bajazitici cladem id temporis acceperunt, quæ Ba jaziti significata cum fuisset, vezirem suum, Dan dem bassam, præpotenti cum exercitu contra sul tanum Alcairi misit. Minime vero territi sultanini, mox ei cum suis obviam progressi sunt. Daudes iltis haud occurrendum ratus, mature capto mutanda profectionis consilio, retro duxit exercitum, Adiir hoc in itinere Daudem Aladeules Dulgadiris dux, eni magnum ipse honorem exhibuit. Posteaquam a sultaninis se Daudes avertisset, Varsacensem di tionem ingressus, proceres partim in vincula conje. cit, partim occidit, partim interveniente transac tione recepit in gratiam, fortunisque suis restituir. Turgurensis provincie proceres saluti suæ fuga consuluere. Tandem tamen impetrato salvo com meatu Dandem bassam adierunt, et pace cum en sancita, sacramentum præstiterant. His effectis

rebus, Daudes exauctorato milite sultanum Bajazitem, qui tunc in hiesi degebat. reversus est ad regione Visena Bajazites magnam rursus militum manum col legit, et in Anatoliam transmisit, dato eis duce Ischendere bego, Michaelis filio: cui præcepit, ut Aladeuli Dulgadiris duci bellum inferret. Hi cum ducis fines ingressi fuissent, rerum suarum securi, tutos omnino se putabant. Ibi tum eos ex improviso adortus Aladeules, duobus Ischenderis begi filiis interfectis, ipsum etiam Ischenderem vivum cepit, et Alcairum sultano misit. Hac clade accepta, nihi lominus insigni Bajazites magnificentia trium Blia rum nuptias celebravit: quarum una data fuit uxor Usumchasanis filio, altera Usgulis e Alio ne poti, tertia Dandis bassæ filio. Post eas nuptias, de nuo litteris binc inde missis, convenire milites jus sit: qui dum in dies ad eum confluerent, forte le Venit id temporis ad Bajazitem legatus ex Un garia, vir eximiæ dignitatis, cui nomen Jachoschi cius. Is ad sultanum adductus, et perbenigne fuit auditus. Expedita legatione, vestem a Bajazite dono, pro more gentis accepit, et admodum hono rifice benigneque dimissus fuit. In itinere vero, quo dongum rediturus erat, cum jam Semendriæ fines attigisset, quidam eques Turcicus, vir militaris, cui nomen Gases Mustaphas, et qui forte tum tem poris istic erat, equo conscenso, legatum aggres sus est, el acinace suro tam graviter vulneravit, ut confestim ibi mortem oppeteret. Id uti faceret, hæc cum impulerat causa, quod cum aliquando lega- gatus ab Alcairensi sultano missus advenit. Eum tus ille Gasim Mustapham cum fratre captivum de tineret, Mustaphæ fratrem veru transfixisset, ip sumque Mustapham coegisset, ut hoc modo trans fixum veru fratrem germanum assaret: excussis eidem Gasa Mustaphæ triginta duobus dentibus suis. Hac ergo de causa repertum ibi legatum oc cidit, quanquam et ipse Gases Mustaphas eodem Joco vulneribus confectus vivendi finem fecit. Acciderunt hæc anno 891 (Chr. 1487). Secundum hæc profectus ex Anatolia sultanus Bajazites, Constantinopolim venit et missis hinc inde per omnes provincias suas mandatis, ex Ana tolia Romaniaque magnum coegit exercitum, eum que‘n'isit versus Arabiam: summo copiarum omn niumı imperatore designato, Ali bassa eunucko. Is ubi cum înilite pervenisset ad civitatem Adano rum, arcem urbis instauravit, refecit, communivit et aliis quibusdam oppidis captis, præsidia impo suit, anno 893 (Chr. 1489). Interea dum his arcibus occupandis et exstruen dis intenti sunt Bajazitici, etiam ex altera parte sultanini expeditione suscepta, in hostem profecti sunt. Congressis exercitibus, vehemens commissum fuit prælium. Ac tametsi sultaninorum acies tan dem solutæ dissiparentur, non tamen passus est Alis bassa militem suum a tergo cos persequi: quod ve reretur, ne belli se converteret alea: simulque pu taret, satis se consecutum gloriæ, qui tam felici ter hostiles copias disjecisset: cavendum denique censeret, ne sui nimio labore defatigarentur. Ideo que motis hinc castris, domum militem suum re duxit. Postquam vero Bajazitici discesserant, Sul tanini suis denno collectis, Adana Tersumque civitates obsidione cinxerunt: quibus cum potiri non possent, copias inde suas abduxerunt. Verum non multo post, tormentorum et aliarum rerum ap paratu instructi, rursus adorti sunt Adana, et ex pugnatain urbis arcem diruerunt, atque ita domum reversi sunt, anno 893 (Chr. 1490). Tunc et die quodam Jovis, circa meridiem, Con stantinopoļi terra mota tremuit, et multa corruerunt ædificia. Fuit et Prusæ tantum incendium, ut urbis regiones 25 absumerentur. Bajazites inauditum jussit abscedere. Hoc tempore Constantinopoli, die quodam solis, primo diluculo, pluere cepit: secutoque tonitru, tactum de cœlo templum 334 fuit, in quo pulvis tormentarius magna cum nitri copia reconditas erat. Hac inflammata materia, templum ipsum e fundamento disjectum ſuit, et ignis urbem perva gatus, von plurima duntaxat ædificia, verum etiam quinque hominum millia, cujusvis ætatis et sexus absumpsit. Ab altera parte sultanini rursus expeditione sug cepta, Larendam captam direptainque succende runt, et in cineres redegernnt, aliisque præterea spoliatis oppidis ac vicis, domum rediere. Periit ibidem et Jacupes begus, Usuinchasauis filius. Ac ciderunt autem hæc anno 895. Bajazites hisce de rebus certior factus, Constan tinopoli discedens, Gumulzinam abiit, ac venando semet oblectavit. Gumulzina relicta, Ypsalam se contulit, ibique paucis diebus exactis, Constanti nopolim rediit. Venit huc ad eum legatus alter Al cairo missus: quem perhumaniter exceptum, et amplissimis donatum muneribus, bona cum pace dimisit. Neque multo post, etiam ipse quemdamı e suis Alcairum ablegavit, anno 896 (Chr. 1491). Cum is Sultani Bajazitis legatus Alcairum venisset, pax inter eos sancita fuit: et sultanus Alcairensis Bajaziti Tersum atque Adana cum oppidulis eodem pertinentibus restituit. Hoc tempore mortuo Ungariæ rege, successor ejus legatum ad sultanum Bajazitem misit. Ilujus postulata cum audiisset, pacem Bajazites cum Un garo fecit. Eodem anne ruesus exorto Prusæ incen dio, magna pars urbis, cum tabernis mercatorum plurimis, conflagravit. Misit etiam sultanus Alcairi legatuin cum amplissimo comitatu ad sultanum Ba jazitem. Referenda vero sunt hæc ad annum 897 (Chr. 1492). Secundum illa discessit Constantinopoli Bajazi tes, et Hadrianopolim profectus, extra urbem ca stra metatus est, ac ibidem ad aliquot dies hæsit. Quodam vero die vezires suos allocutus, habere se in animo dixit expeditionem quamdam dificilem

lerunt: atque hoc modo urbem ipsius potestati per misere, anno 905 (Chr. 1499). Potitus Inebechti, præsidium urbi captæ impo suit: et Hadrianopolim reversus, ibidem hiberna vit. Ubi jam æstas appetiisset, coactis Romanie Anatoliæque exercitibus, denuo Moream invasit, magna etiam mari classe ablegata, Methonemque militum corona circumdedit. Qui erant in urbe 335 Christiani, adeo se defendere strenue, to tius ut mensis spatio, citra intermissionem, inter diu noctuque dimicaretur, muris ipsis tormentorum impetu disjectis. Videns autem Bajazites, urbem a Christianis propugnari: commotus ira, suis spem urbis diripiendæ fecit, siquidem illa potirentur. Hac sultani voce milites audita, quodam die, cum jam advesperasceret, vehementissima urbem oppugna tione adorti ceperunt: omnesque mares, quotquot adoleverant, occiderunt, mulieribus et pueris ca ptis. Iloc modo redacta in potestatem Methone, pre ces a Turcis in ea fuere conceptæ, quæ die Veneris haberi solent. Inde Bajazites Coronen copias du xit, ut illam quoque civitatem obsideret, et occu paret. Sed prima statim nocte, postquam Methone discesserat, venerunt in castra Bajazitis Coro nenses oblatisque clavibus urbis, deditionem fecerunt, anno 906 (Chr. 1500). gerendum cum Ungaris bellum intelligens. Ideoque jussis, claves urbis sultano Bajaziti per eos ootu coactis universis copiis suis, Hadrianopoli Sophiam profectus est. Non tamen Ungarium ingredi fuit ausus, sed Achmete bego cum milite Anatolico So phiæ jusso subsistere, Daudem bassam cum parte copiarum Uscopiam misit: ipse cum Jochia bassa, et cum milite Romaniæ, Manastirum abiit: atque inde in Albaniam, ducisque Joannis regionem se contulit. Expedivit et mari naves quasdam, ut Al banorum itinera præcluderentur. Hæc cum Albani animadverterent, ad montes se receperunt, et in eis ita se communierunt, ut magnum inde Turcis de trimentum inferrent. Ad extremum tamen Turci, conscensis locis altioribus, in eos irruerunt: et vi ris interfectis, mulieres ac pueros adduxere capti vos, omnemque regionem illam flammis vastarunt. His rebus gestis, Manastirum Bajazites rediit, ac diebus aliquot ibi substitit. Manastiro cum discede ret, obvium habuit in itinere Dervisium quemdam Turcicam, gepeneci lacinia tectum. Is et auribus, et collo, et brachiis appensos annulos ferreos ge stabat, et illorum sectam profitebatur, quos Calen deres Turci vocant. Ubi propius ad sultanum Baja zitem accessisset, acinacem gepeneco tectum strinxit, ipsum Bajazitem invasurus. Cum timidio res quidam e Zausiis illi de via cederent, liberum jam scilicet ad Bajazitem habebat aditum. Sed Ischender bassa, qui præsens aderat, ea vi pusdi ganum in hominem contorsit, ut humi prolabere túr. Inde prostratum aggressi quidam, in frusta dissecuerunt. Tandem Bajazites Hadrianopolim per venit. Acciderunt hæc anno 898 (Chr. 1495). Dum his urbibus expugnandis intentus esset Ba jazites, Veneti auxiliis Ilispanorum impetratis, ma gna elasse Mitylenen aggressi sunt,'et tormentorum bellicorum vi, muros oppidi ad quingentas ulnas us que prostraverunt. Mitylenenses ab hostibus ob sessi, Constantinopolim misere, qui opem posce rent. Itaque collectis subito classiariis copiis, in signis exercitus navalis instructus fuit. Nunquam ante hoc tempus Constantinopolitani, vel pecunias. vel milites, vel classiarios conferre coacti fuerant. Sed dungravi tunc urgente necessitate, non hæc don taxat ab eis exacta fuere, verum etiam usu rece ptum, ut deinceps quoque, rebus ita poscentibus, eadem ab ipsis præstentur. Ante quam classis illa Constantinopoli profecta, Mitylenen appulisset. jam Christiani decies et octies oppidum adorti, non tamen expugnare potuerant. Itaque cum intelle Quidam id temporis eunuchus, cui nomen Jacu pes Aga, commendatam fidei suæ Bozinensem pro vinciam administrabat. Hic missis hinc inde per Romaniam præconibus, proclamari jussit: velle se cum suis in Ungariam irruere. Si cui secum pro ficisci luberet, ut illa impressione rem faceret, is uti quamprimum ad se venirėt. Hoc intellecto præ conio, Acanziorum aliquot millia se cum Jacupe conjunxerunt qui tantis auctus copiis, Ungariam invasil. Eis occurrit Ungaricus Banus, cum quadra ginta millibus hominum, magnaque vi Turcis ob stitit. Tandem ipsi dissentientes inter se Ungari, terga dederunt: captusque Direnziles Banus ac xissent Veneti, venire Constantinopoli talem ac vinculis constrictus, ad sultanum Bajazitem missus fuit. Is rei tam bene gesta: nuntio multum exhi laratus, ad tempus aliquod Constantinopoli quievit. Evenerunt autem hæc anno 899 (Chr. 1494). Posteaquam Bajazites, a rebus gerendis absti nendo, satis diu se recreasset: collectis iterum co Diis, Moream ingressus, ad Inebechtim accessit, =tiam classe instructa, quain eodem appellere jussit. His cum Italica classis occurrisset, commisso navali rælio, tandem Itali remisso pugnandi ardore, dis Besserunt. Itaque videntes Inebechtii, se terra pa‍ ✓ iter, et mari obsessos, aliquandiu quidem se de Fendere fortiter: sed animadverso, nihil amplius Opis ac præsidii sibi reliquum, primatibus egredi tantam contra se classem: naves suas ingressi, discessere. Constantinopolitani vero Mitylenen de lati, inuros ab hoste dirutos refecerunt, atque ita domum reversi sunt. Ad extremuin eo redactar fuerunt Venetorum res, uti muneribus delenito sultani Bajazitis animo, pacem cum eo facerent, anno 907 (Car. 1501). Bajazites e Morea Constantinopolim profectus, ita totum se dedit otio, pluribus ut annis expe ditionem plane nullam susciperet. Anno 915 (Chr. 1509) hora secunda noctis cujus dam, martis diem secutæ, terra Constantinopoli us que adeo moveri cepit, ut turres aliquot templorum. Turcicorum corruerent, ipsorumque templorum

se gosam bassam adortus est. Occurrit homini Cara gosa cum exercitu Anatoliæ, statimque inito prælio. seditiosi victos se simulare, ac pedem nonnihil refer re. testudines partim rimas agerent, partim humi col- Anatoliam petiit; et beglerbegum Anatolia, Cara laberentur. Edificiorum vero privatorum camini sive infumibula dejecta sunt, et parietes partim fissi, partim prostrati. Pinnæ murorum urbis ad terram præcipitarunt, ipsaque mœnia cum turribus suis conciderunt. Pluribus denique magnifici ope ris ædificiis usque ad fundamenta eversis, magna hominum multitudo sub ipsis exstincta fuit ruderi bus. Quo se conferret, norat nemo. Plebs urbana suis ex ædibus migrans, partim in plateas, partim in areas ædium, partim in hortos recipiebat: ne scilicet a corruentibus ædificiis opprimerentur. Quippe totam illam noctem pri Imam terra tremere non desiit. Cumque somnum oculis nemo videret suis, omnes, et numinis, et Mahumetis opem votis assiduis implorabant. Terræ motus hic denique continuis quadraginta diebus in horas singulas sentiri potuit. Cum autem remisisset, expeditis Bajazites per universam Ana toliam Romaniamque mandatis suis, uti sarcho res, hoc est, mercenarii et opifices Constantinopo Hin mitterentur, edixit. Confluxerunt ad urbem fabrorum, tam cæmentariorum, quam lignariorum, ●pificumque mercenariorum ad octoginta millia quibus id datum negotii, ut accepta mercede, col lapsa urbis ædificia reficerent ac Præfectus a Bajazite fuit operariis hisce Jonuzes aga, genizarorum tribunus: qui et inspector, et exactor operarum, summa cum potestate, suis cum genizaris, esset. Interim ipse, quietis capiendæ causa, semet Hadrianopolim contulit. instaurarent. Erat id temporis in provincia Tekiensi vir quidam primarius, cui nomen Chasanes Chelifes. Is filium habebat, qui Scachoculis appellatus fuit, et totis sex vel septem annis ita latuit, ut nunquam prodierit qua quidem de causa fuit habitus pro viro sancto. Eidem Bajazites quotannis septem asprorum millia suam in speluncam mittere solebat, cum ignoraret, eum et sectæ alterius, et Kiselem bassam esse. Hic ergo, quo tempore Constantinopoli strenue labora batur in urbe reficienda, suis illis e latebris et cavernis tandem prodiit, et adjutus/opera suo sum quorumdam complicum, die quodam solis urbem Antaliensem ingressus est: quod eo facilius tum fieri potuit, quia commodum id temporis illic anniversariæ nundinæ celebrabantur. Itaque ca plam civitatem diripuit, et Cadium ejus in quatuor frusta dissecari, ac ipsa frusta distinctis locis suspendi jussit. Inde missis in provincias proxi mas quibusdam suæ secta, suarumque partium ho minibus, proclamari præcepit advenisse jam tem pus, ipsis opportunum, saltem correptis armis, ad se properarent. Quotquot igitur illam sectam amplec tebantur, et antehac eam secreto duntaxat profiteri cogebantur, ad hunc eo numero confluxerunt, ut per brevi spatio temporis, hominum ad decem millia secum in 336 castris haberet. Præterea complures eTekiensi provincia cum ipso se conjunxerunt. Itaque tales ac tantas jam consecutus copias, Antali relicta, Tum vero Turci desertis ordinibus suis, hostium impedimenta diripere ceperunt. Perduelles vero. in tempore conversis habenis, Caragosa copias cec³ derunt: ipsumque captuin ad metropolim Anatolia Cutaigen adduxerunt, et oppidum sibi dedi postu larunt. Id cum ab oppidanis impetrare non possent, in eoram conspectu Caragosam bassam vivum pa'o transfixere. Secundum bæc profectus Manissa cum Sangiacis quibusdam sultanus Corcutes, sultani Bajazitis filius, copias in seditiosos bosce duxit. Verum cæsus et ipse cnm suis, vix fuga saluti con suluit. Hinc in dies auctis viribus, Anatoliam Sca choculis universam agere, ferre, multaque frda committere. Post etiam progressus ulterius, Aidi nensein ditionem invasit. Corcutes fuga. ceu dir tum est, elapsus, summa celeritate datis ad patrem litteris, eum de re tota certiorem fecit. Bajazites ex candescens adversus vezires snos, ac præsertim ad versus Alim bassam, et ducis filium, quod nihil de hoc motu sibi significassent: mox Alim bassam cum exercitu in Anatoliam proficisci, ac seditionem hane compescere, perduellionis auctoribus capitis sup plicio multatis, jussit; quod nisi fecisset, impera turum se minatus est, ut cutis ei toto corpore de traheretur. Quapropter Alis, adhibita maxima dili gentia, in Anatoliam se contulit: cum Bajazites et non exiguam partem aulici sui comitatus, et geni zarorum, adjunxisset: filioque præterea suo, sut tano Achmeti, cujus Amasiæ sedes rat, mandasset, ut suis cum copiis Ali bassæ auxilio veniret. Ach mées Amasia profectus, ad Alim bassam accessit qui mox inter se congressi, dies aliquot reficiundo militi dederunt, deque bello gerendo consultarunt. Interea vero cum copiis in Caramaniam irrait Scachoculis, cui Caramaniæ bassa, quem Cheide rem bassam vocabant, et Sangiacus quidam in ea dem provincia, Zindis Kemales hegus, obviam ve nerunt: prælioque Culim adorti, non inferiores modo discessere: verum etiam utrique, pro more, resecta fuere capita. Seditiosi deinde Caramania relicta, versus planitiem Zibucciam prefecti sunt quod cum Ali basse significatum fuisset, magno pere perturbatus animo: Quisquis, ait, me amas, absque mora conscendat equum, primusque cæteris exemplo præbito, conscendit equum: et vereda riorum in morem festinato itinere, perduelles in campo Zibuccio tandem assecutus est. Sracho culis autem, Osmanicorum adventa cognito, ibide.11 in planitie castra vallo communivit, camelis etiam in circuitu dispositis: et cum animo suo constituil hoc loco Martis aleam experiri. Præterea quibuɛ– dan) castrorum in locis, hoc modo munitis, turres excitavit de quibus sui sese defenderent, et hostem ab oppugnatione castrorum arcerent. Erant igitər hi egregie ad prælium ineundum parati. Ex adverso,

licet Alis bassa secum et ipse multa millia militum in Romaniam abiturus. Itaque Cofe discedens, Chi adduxisset, tamen quia totos dies quatuordecim lim navigavit: Chili Beligradum venit. Ejus rei fa ma Constantinopolim ad sultanum Bajazitem perlata, Cadium urbis Sarigresen, et Seguanem bassam, legatos ad filium misit, quorum et consiliis uteretur Selimes, et monitis instrueretur. Hi cum ad Seli mem pervenissent, auctores ei fuerunt, uti suam in ditionem rediret: ne forte fratribus etiam suis oc casionem præberet, consimilia quædain tentandi. Ad ea respondens Selimes: Annon mandatum di vinitus est, inquit, uti suos quisque parentes tertio vel quarto quoque anno invisat? Hac equidem causa motus, iter hoc perficiam; et patre visitato, meam in ditionem revertar. Ad summam, ab hoc instituto legati Selimen nullo dimovere modo potuerunt. Ideoque redeuntes ad Bajazitem filii mentem sententiam patri renuntiarunt. Is denuo legatos alios ad Selimem misit, ac dici filio jussit, uti Se mendriam se reciperet quem ipse sangiacatum illi attribuisset. Negavit id se facturum filius, omni noque se patrem prius aditurum respondit, ejusque manus osculaturum, atque ita deinde discessurum. Evenerunt hæc anno 917. ac Secundum illa perrexit in itinere suo sultanus Selimes, et Hadrianopolim petiit. Inde cum non procul abesset, relicta Bajazites Hadrianopoli, ver sus Constantinopolim abiit. Habebat autem secim omnes Vezires suos, et begos sangiacos, et milites. Quippe mandatis publicatis edixerat, uti secum co ilo itinere veredariis prope paria fecerat, non viros duntaxat, sed equos etiam laboribus exhau stos habebat. Nihilominus hoste conspecto: Ten damus in eos, inquit. Sed erat in exercitu quidam Caramuses, stipendiariorum præfectus, quos Ulo fezio dicunt, vir rei militaris insigniter peritus. Is Ali bassæ respondens: Exspecta nonnihil, ait, o hassa, donec exercitus alii se nobiscum conjungant. Fieri nequit, ut hostis e manibus nostris clabatur. Ad unum duntaxat, alterumve diem, prælium difer. Etiam Ramasanis filius, Adanorum begns, nobis subsidio venit. Sine, quæŝo, nostras uti copias aliorum accessione majores et firmiores eNciamus. Alis autem bassa vicissim: Quis, inquit, est Alis bassa, quisve tandem alter iHe, nobis ut ejus sit exspectandus adventus? Nimirum Alis e potestate tolus cxierat. Ideoque rabie quadam ac tus hostem invasit: quo factum, ut acre prælium committeretur. Eo prælio Chasanes Chelifes, Sca choculis pater, sagitta vulneratus, et paulo post ex stinctus fuit: quo mortuo, tumultus atque strepitus ingens audiri cepit in castris seditiosorum. Quapro pler Alis bassa, concitato calcaribus equo, medios in hostes delatus et ab eis occisus est. Quod quidem ipsius conspicati milites, terga dedere. Scachoculis bac potitus victoria, versus Parthicos fines iter direzit, Tebrisium profecturus; cum prope jam Parthicis a Anibus abessent, obviam eis caravana proficiscerentur. Qua de causa commotas Selimes, quædam venit, secum e Parthia sericas et alias mer ces vehens. Eam caravanam Scachoculis diripuit, et quotquot hanc comitabantur homines, interfici jus sit: cum ignoraret, esse opes illas Ismaelis Scachi, hoc est regis Parthorum. Ubi Tebrisium venissent, tribuni miiitum, cæterique præfecti, Scachum Is mailem adierunt: et ad pciles ipsius provoluti, honorem ei pro more gentium illaram, exhibuere. Tum vero Scachus Ismail: Quis auctor vobis fuit, inquit, ut adoptivo patri meo bassas et begos suos occideretis, ejusque præterea subditos rebus ac facultatibus suis spoliaretis? Illis respondentibus, id abs se factum, ut ipsimet Ismaili Scacho rem gratam facerent, et homines a recta fidè alienos, barbaros, facinorosos, de medio tollerent, rursus cos compellans Scachus 337 Parthicus: Et quid Landem, subjecit, caravana culpæ commisit in vos, qua irritati, et homines occidistis, et opes ipsas Biripuistis? Ad quæ illi cum nihil haberent, quod πi purgandi causa in medium afferrent: omnem lam colluviem hominum ita distribui Scachus Is ■■ail jussit, ut singuli Parthornm proceres ejus mandato viginti ad se reciperent: cæteros vero ▪ræfectos, atque tribunos ipsorum, trucidandos Corizzis suis objecit. Quod sane cum absque mora Zeret, dignam facinoribus admissis mercedem ulere. Dum hæc in Asia gererentur, Tarabosane profe lus sultanus Selimes, navigio Cofen appulit; illinc el consiliarios suos appellans: Nullum, inquit, hostem habemus inter Hadrianopolim et Constan tinopolim. Cur ergo tot proceres, et talem ac tantum exercitum pater secum ducit? Haud dubie nihil aliud hæc portendunt, quam quod fratrem meum, sulta num Achinetem, rerum administrationi præficere cogitat. Ideoque summa usus celeritate, non pro cul a Zorlo patrem assecutus est. Ibi tum copiis utrinque concurrentibus, ad dimicationem ventum fuit. Erat id temporis imbecilla Bajazites valeju dine, cum nec pedibus uti nec equitare posset eaque de causa curru vehebatur, cui velum oblu xerat, numinis interim, Mahumetisque sui auxilium implorans. Cum perexiguo temporis intervallo pu gnatum esset victus Selimes, omni thesauro suo relicto, fugæ se dedit: ac tandem pervenit in vi cum quendam, situm ad mare, quod Nigrum vo cant. Ei vico nomen est Midge. Hic navem ingres sus, tranmisso mari, Cofen se contulit. Sed eadem hieme rursus in Romaniam navigavit. Quidam enim proceres aulici partes sultani Achmetis fovebant, nimirum ipse Cadilescherus, et Nischanzis bassa, et Jonuzes bassa, qui muneribus etiam in bunc finem paratis, populo persuaserant sultanun Achmetem brevi adfuturum, et loco patris imperaturum. Hic autem coualus eorum cum genizaris innotuisset, nocte quadam in ædes ipsorum irruentes, quidquid in eis repertum esset, diripuerunt. Itidem noctu Chasanis bassæ domum aggressi, fœde spoliarunt

adeoque seditionem excitavere maximam. Erant id ab eis dicta fuissent, exiguo temporis spatio sui temporis að urbem sultani Achmetis legati qui for tim 30 subducere, salutique suæ fuga consulere coacti fuerunt. Secundum hæc legatos ad sultanum Selimem misere genizari, qui nuntiarent, ad urbein modo veniret: se nimirum et salutaturos ipsum ¡m peratorem, et agnituras pro domino. Achmetes etiam eodem tempore propius ad urbem se con tulit, suis cum copiis ad Iscodaram, e regione Con stantinopolis, castra metatus: missisque patri multis aureorum nummorum millibus, quo venerat itinere discessit. Cumque vectigalia, tributa, cæterosque fructus ac proventus imperii, per Anatoliam sibi vindicasset: violenter illas provincias administrare cepit. Ac licet sultanus etiam Cercutes oppida quæ dam Anatoliæ sibi subjecisset, retinere tamen ea nou potuit, cum præfectorum sultani Achmetis ma jores essent vires. Itaque discedens ex iis locis Corcutes, trâus mare Gallipolim abiit: ac duobus duntaxat secum sumptis, Constantinopolim navi gavit. Eo cum pervenisset, exiguum quoddam tem plum ingressus est, haud procul a domicilio geni zarorum. Hoc ubi nuntiatum Sultano Bajaziti fuis set, aliam ei domum in urbe jussit assiguari, quam, remotus a Genizaris inhabitaret. In bane " igitur ubi commigrasset, bona cum venia patrem aḍiit: ejusque manum exosculatus, in hospitium suum reductus fuit. Zecmen id temporis, quam mi morem vocant, sultanus Selimes advenerat. Cum que propius Constantinopolin accederet, atque obviam ei prodiret sultanus Corcutes frater, equis insidentes, manus sibi mutuo porrexerunt, ac per amanter inter se collocuti sunt. Hinc urbem ingres sus Selimes, in prato genibaxeo tentoria fixit, 338 Corcute suum in hospitium redeunte. Tum vero congregati Genizari, decem ex omni suorum numero delegere, quos ad bassas ablegatos, dicere jusse runt: agnoscere se pro domino suo sultanum Seli mem, Bajazitis imperatoris filium. Bajazitem, pro pter adversani valetudinem, et imbecillitatem virium non jam amplius ad bella gerenda prodire posse. Quamobrem significarent sultano Bajaziti bassæ, ut sponte suam rerum administrationem Selini fi lio traderet. Id nisi fieret, in ipsos se animadversn ros: et præterea per vim collocaturos Selimem in thronum regium, ac dominum et imperatorem suum declaraturos. llec cuin decem illi genizarorum le ti bassis exposuissent, bassæ cum iis ipsis decem viris sultanum Bajazitem adierunt. Is intellectis eorum postulati³, quam quidem diu superstes ipse foret, imperium se nemini traditurum respondit. Ad ea supremus vezir. Mustaphas bassa: Vale igi tur, inquit, imperator maxime. Nam mox, ubi abs te digressi fuerimus, vitam hi nobis adiment. Tum sultauus: Siquidem jamı nos imperio non abdica verimus, ait, an futurum putatis, uti nos e medio tollant? Minime vero, subjiciunt illi, vitam eripient tibi: sed injectis uncis spiculorum suorum vesti tuæ, de throno imperatorio te detrah.nt. Quæ cum tanus Bajazites re cum animo suo deliberata, ca put erigit, et: Rerum equidem, inquit, sumnjam filio meo, sultano Selimi traditam committo. Qua Bajazitis oratione genizaris repuntiata, mox una nimes ad sultanum Selimen se contulerunt. Hæe autein gesta fuerunt anno 1318 (Chr. 1512). . Postridie sultanus Bajazites cistas, quibus impe ratorji thesauri continebantur, sultano Selimi Alio misit: ac vezires, cæterosque bassas, dominum suuin, sultanum Selimem adire jussit, eique si gnificare tantummodo sibi, patri suo, dilationem dierum 30 conce leret, quibus exactis, Dimotucum abiturus, et reliquum ibidem vitæ spatinm trang iturus esset; interim Selimes in hospitio Genibaxeo commoraretur. Haec cum illi sultano Selimi expo suissent: Quidquid, ait, patri et bassis visum fuerit imperare, ratum esto. Res enim adhuc in ipsorum potestate sunt et arbitrio. Postridie illius diei patrem Selimes adiit, eique mannw osculatus est. Tum vero surgens pater: Accede, fili, ait, atque hoc loco sede; cum rerum dominus, me quidem abdicato, et imperator factus sis. Ad ea Selimes Minime vero, mi pater, inquit. Nam equidem do mini, patrisque mei famulus sum: nec amplius quidquam petii, quam ut mihi faciem tuam intueri ac manum deosculari liceret. Id cum impetraverim, bona cum pace tua mihi, famulo tuo, nunc abire fas esto, salva tibi rerum administratione prosper. rima. Sultanus autem Bajazites: Fili, ait, toto pe¬ ctore atque animo imperium tibi resignavi. Sed unum hoc consulo, ne sauguinem innoxium fundas, nec immerito quemquam occidas. Cui patris con silio cum Selimes se pariturum promisisset, in hortum novum sive Genibaxen, ad tentoria sua se recepit. Postridie, summo diluculo, pro tribunali sedit, et advocari Genizarorum agam jussit; qui mox universis cum Genizarorum copiis caramı se stetit. Ibi tum compellatis ipsis, Selimes inter rogare, num se vellent dominum et imperatorem agnoscere? Cunctis unanimiter acclamantibus, id omnino se velle facere, mox iterum Selimes eos appellans Si quis, ait, inter vos aliquid culpæ commiserit, an per vos mihi licebit, ut illum pu niam? Licebit vero, succlamant omnes. Ergo dein ceps, subjecit Selimes, imperium meum auspica bor. Postridie, cum illuxisset, eodem in loco pro tribunali consedit, veziribus et bassis omnibus huc ad ipsum convenientibus. Illo die quemdam geni zarum, qui auream in capite gestabat uscufiam, sive pileum, comprehendi jussit, et ad arborem suspendi: quodam etiam de Ulofeziorum numero capite truncato. Genizarus ille propterea suspendio sublatus e medio fuit, quod sultani Achmetis so cer esset. Hoc modo cum sibi sultanus Selimes imperium constituisset, Corcules conscensa trireme Manissam, ditionem suam, repetiit. Non multis diebus interjectis, Constantinopoli discedens la jazįtes, Dimotucum abire cogitabat. Eum sultanus

Selimes extra portam Hadrianopolitanam, officii Tantis cum copiis in Parthiam profectus, manum causa, cum deduceret. Bajazites e curru cum filio colloquens, de multis eum rebus admonuit. Inde ɔnutuo sibi pater atque filius valedixere. Sed Baja zites hoc itinere delatus in vicum quemdam, cui nomen Chapse, vitain-cum morte commutavit. Re rectus autem a suis Constantinopolim, in templo, quod ipse construxerat, conditus fuit. Secundum hæc profectus est sultanus Selimes universis cum copiis in Anatoliau, cumque jam pervenisset Engurim, fratrer ejus, sultanus Achime tes, ad fines Arabicos profugit. Quod ubi Selimes accepisset, itinere mutato, Prusam rediit: ibique Alustapham bassam, cum aliquot fratrum suorum filiis, strangulari curavit. Inde Manissam contra fratrem, sultanum Corcutem, movit: sed is Te kiensem in provinciam abiit: quo cognito, pri mum e janitoribus suis, quem Azemim Casanam Agam vocabant, fratrem a tergo persequi jussit. Is adhibita diligentia maxima, tandem illam in specu quodam deprehendit, et cepit: jamque captum ad berum suum Selimem adducens, obvios habuit nun sios, apud oppidum 339 Egrigos: ubi mox de mandato Selimis Corcutes strangulatus, et cadaver ejus Prusam vectum, ibidem monumento fuit illa tum. Cum autem sultanus Selimes etiam alterum fratrem suum, sultanum Achmetem, magnopere cuperet in potestatem redactum, astu excogitato, bassarum et genizarorum nomine litteras ad eum perscribi jussit, quarum litterarum hæc erat sum ma: Sultanum Selimem crudeliter in omnium sæ vire vitam. Ea de causa se jam pertasos esse pu milionis istius. Prodiret modo Achmetes, ac se conspiciendum præberet, mox el captum Selimem tradituros. Data vero fuit opera, ut ejusmodi̟ litterarum exempla 50 vel 60 sultano Achmeti red derentur. Itaque numero litterarum deceptus, fdem eis habuit, et cum milite Caramano suis e latebris in apertum prodiit. Quotquot erant cum eo proceres, hanc profectionem dissuadebant, et futurum ajebant ut circumveniretur. Sed ipse, litteris illis exhibitis ac perlectis: Demus, ait, exem pła viginti harum litterarum esse falsa et commen titia; num idem de cæteris quoque pronuntiari oportet? Itaque suam secutus opinionem, copias in fratrem duxit. Cum in planitiem pervenisset ad Neapolim Caramaniæ, ab exercitu sultani Selimis obrutus, parum cum suis strenue rem gessit: ac victus, fugæ se dedit; in qua fuga captus Achme es, et strangulatus fuit. Exstincti cadaver Prusam Jeportatum, et ibidem in monumento fuit conditum. læc autem acciderunt anno 920 (Chr. 1513). Sultanus ergo Selimes jam solus imperio tran ☑quillo potitus, ad bellum gerendum adversus Isma lem, schacum Parthorum, se comparavit: et cur ibus ad vebenda tormenta, cæterisque rebus ne cessaris instructus, omnes suos exercitus collegit, quibus erant hominum ad quadringenta millia. cum Ismaile scacho conserere decrevit. Ismail vero sultani Selimis instituto cognito, cum Parthis suis et ipse hosti obviam prodiit; ac tandem congressis in planitie quadam, quæ Zalderana dicitur, utriusque partis exercitibus, a diluculo ad postmeridianum usque tempus dimicatum inter eos fuit. Ismailis scachi supremus belli dux, Usta zelvis filius, Anatolico militi oppositus erat; Romania copias ipsemet scachus Ismail sibi de bellandas sumpserat. Sed Anatoliæ beglerbegus adeo fortiter hosti restitit, ut tandem Ustazelves occideretur. Ab altero quoque aciei latere pugna tum utrinque strenue, donec ad extremum Cba sanes bassa, Romaniæ beglerbegus, occumberet Nihilominus Thures Alis begus, Malcozii filiuş, una cum fratre suo, tam acriter hoc prælio se ges sit, ut hostibus disjectis, ad Ismailis scachi ve xillum primarium penetraret, ipsique scacho vule, nus infligeret. Verum a scąchi satellitibus uterque mactatus cecidit. Sub exitum diei fessus jam cum suis præliando scachus, hosti cessit, et fugam arti puit; orðaque sua, cum. omnibus rebus quæ illa. continebantur, hostis arbitrio relicta. Tebrisium se recepit. Itaque Turcis orda schachi prædæ fuit, qui etiam in ea ceperunt unam de scachi uxori bus, cum cæteræ mulieres, quæ illis in castris fuerant, pedites cum reliquo Parthorum exercitu Tebrisium abiissent. Scachus autem, relicto Tebri sio, cum non magna suorum manų Su'taniam se contulit. Interea Tebrisium progressus Selimes, omnes urbis artifices, omnes eximios opifices col-. lectos, Constantinopolim misit. Cumque illa hie me cogitaret in hibernis ad Carabagum subsiste. re, non hoc eum tumultuantes facere passi fuere genizari. Quapropter Amasiam reducto exercitu, ibidem hibernavit, sub initium æstatis Camachum profectus, eam civitatem occupavit. Interim Sina. nem bassam eunuchum in Dulgadirensem provin ciam ablegavit, qui ducem ejus regionis Aladeu lem bello invaderet. Is Dulgadirem ingressus, Ala deulem mişime resistentem cepit et capite trunca vit, quanquam alii tradant suspendio necatum fuisse. Ditionem vero sultanus Selimes Ali bego concessit, qui ex Aladeulis fratre natus erat. Hoc tempore Genizari magnas Amasiæ turbas excitavere, cum in Piris bassæ castra per seditio nem irruerent. Erat tum sultani Selimis veziraze nies, Achmetes bassa, Ducagini filius: quem Seli mes interfici jussit, collata in cum culpa, quod hujusce genizarorum seditionis et conscius et au ctor exstitisset. Hinc Amasia discedens Selimes, Constantinopolim abiit: ubi generum suam, Ischen derein bassam, una cum Tazisade Cadileschero, et Bali Geme Seguane bassa, supplicio capitis affecit; quod ipsos etiam diceret Amasiani geni zarorum tumultus auctores fuisse. Contigerunt bæc anno 924 (Chr. 1514). Secundum hæc collectis Selimes omnibus copiis

suis, Constantinopoli transjecit in Anatoliam, cum reos trucidari. Secundum hæc Cu.lsimularecum profectus est, Cumque sub vesperam eo venisset, noctem illam istic manere voluit ac vespertinis precibus in Axa messita, nocturnis in cubel Saha ra peractis, omnia loca sacra visitavit. Postridie cirea meridiem reversus ad exercitum, Gazam contendit: ubi Sinan bassa, potitus insigni victo rfa, suas cum ipso copias conjunxit. Gaza Berthle hemam profectus, illo quoque loco preces suas concepit quibus absolutis, in animum induxit, Alcairum petere. Præmisit ergo Sinanem bassam, qui suis cum copiis reliquum exercitum antece deret. Quippe proficiscendum eis per illam solitn dinem erat, quam aute id temporis nunquali tam numerosus exercitus transierat. Et aliam quo que causam habebat cur eum præmitteret: quod vereretur scilicet, ne si tanta hominum multitudo conjuncta maneret, iter illud per solitudinem se suscepturos negarent, atque hoc modo dimuerent. Sultanini quidem hoc desertum semper antehac pro urbis Alcairanæ propugnaculo quodam habue rant. Verum sultanus Selimes jacta, quod dicie tur, alca, militem cohortationibus animosis að capescendum hoc iter impulit. Ubi ventum ad pri ma castra fuisset, in pago, qui Deire vocatur, ve zirem suum, Chuseinem bassam, interfici jussit quod dixisse perhiberetur, non temere per ejus modi solitudinein, tanto cum exercitu, proficiscen dum. Atque hoc modo solitudinem ingressus est, alteram se contra Parthos expeditionem moliturum simularet. De hac Selimis profectione certior fa ctus Cansaves Gauris, sultanus Alcairi, maximo pere cum suis proceribus et Mamelucis perturba rus, coactis militibus suis, armatus Chalepum adiit. Qua re sultano Selimi nuntiata, misso itinere Par thico, in sultanum Alcairensem movit. Ejus cam fines attigisset, ac sultanum haud impigre siti occurrentem conspiceret, gravi cum eo prælio conflixit, in quo sultanus ipse Cansaves Gauris cæsus fuit, ejusque copie dissipate 340 fugerunt. Post hanc pugnam Selimes victor omnes munitio ues et arces, in finibus sitas, occupavit: ac præ sidiis in singulas impositis, Chalepums perrexit. Ibi cum omnia Chalepo vicina loca sui juris fecisset, tegos sangiacos provinciæ præfecit. Chalepo Da mascum abiit, et urbem cum omni agro finitimo, summa celeritate suo subjecit imperio, Mamèluci, qui et Circassi, Alcairum fuga delati Tommambain, qui erat id temporis Ulu Duveidar, sultanınm crearunt. Et Ulu Duveidar apud ipsos primus erat dignitate post sulianum. Potitus autem Damasco Selines, Sinanem bassam' cum selecta militum manu Gazam præmisit. Aliquot inde diebus ela. psis, etiam ipse reliquo cum exercitu subsecutus fuit, Alcairum ducturus. Ex altera parte Damascum Tomnambais Meliculem Umeram, hoc est, begler begum Damasci, Zamberdim Gasalim, cum parte sui exercites miserat. Is cum a Gaza prope jam С quæ arida prorsus, aquis destituitur. Com da adesset, etiam S.nan bassa Remlem advenit, eoque soco castra metatus est. Cumque certior factus fuisset, esse Gasalim cum exercitu in vicinia, noctu militibus indicta profectione, tanta cum properatione ad hostem accessit, ut prima cum tuce Gasalis copias assecutus, non modo cum eis confligeret; verum etiam victoria potiretur, ma guumque Mamelucorum sive Circassorum nume rum internecione deleret, superstitibus fuga dila psis, et in solitudines illorum locorum semet reci pientibus. Quibus rebus gestis, placuit sultano Selimi legatum ad Tommambaim mittere. Quippe domesticum quemdam habebat, natione Circassum, quem vulgo Muratem Circassum appellabant. Is ad sultanum ire jussus, impetrare non potuit ut a Tommambai vel in conspectum admitteretur, vel audiretur: adeoque cum iis quos itineris con:i tes secum adduxerat, jussu Tommambais fuit interfectus. Qua legati sui cæde comperta, motis Selimes castris Remlem petiit. Eo cum pervenisset, significatum illi fuit cives Remlenses id temporis, quo Sinan bassa Remle nocturno itinere disces serat ut Zamberdis Casalis copias adoriretur, >parsisse rumorem de fuga Osmanicorum; et quotquot in castris Sinanis basse remamserant non solum mactasse, verum etiam occisorum cada vera passim iu puteos et fossas projecisse. Quo Remlensium intellecto faciuore, Selimes et congre gari jussit oppidanos, et omnes illius sceleris die in diem progrederetur ulterius, placuit Deo largiri pluviam: quo factum ut universæ illæ co piæ nulla premerentur aquæ penuria. Ubi Sala chigen perventum fuisset, jam vicerant scilicet, superata solitudine. Quapropter oneratis aqua potabili jumentis, Alcairum perrexerunt. Interca Tommambais Alcairi sultanus, suis et ipse copiis instructus, ex urbe militem eduxit: eoque molo castra metatus, ut urbem a tergo haberet, ibidem substitit. Coegerat enim maximum exercitum, in quo militabant Æthiopes, cum alis nationibus. Tormentis etiam bellicis ea communierat itinera, quibus hostis venturus exspectabatur. Sed trans fuga quidam ex castris ipsius ad sultanum Selimem se contulit, eique consilia et insidias hostium dete xit. Quibus Selimes cognitis, diverso itinere co pias Alcairum duxit. Hæc gesta fuerunt anno 922 (Chr. 1515). Die 28 mensis Silchizis, ante prandium, ingens et cruentum prælium commissum fuit, quo in prælio Sinan bassa, casus in destro cornu, occu buit. Tandem tamen Mameluci, qui et Circassi, dissipati profligatique, partim versus montes, partim in solitudinem, partim ad ipsam urbem profugere. Verum ubi mox Selimiani milites ur bem occupassent, reliquiæ Circassorum et Mame lucorum, urbe deserta, in regionem Saitensenı Se recepere. Selimes propter urbem, ad Nilma fluvium, castris locum cepit; quo in loco Jum

ipse quiescit, missis Tommambais speculatoribus, sultanus Tommombais suspendio necatus fuit. At cum alia, tum etiam situm castrorum hostilium exploravit, quod ea nocturna impressione aggre di, suo cum animo constituisset. 341 Rebus omnibus exploratorum opera probe perquisitis, urbem noctu cum suis ingressus, plurimos ex Se Jimianis in urbe oppressit et trucidavit. Sed cum primum hoc Selimi nuntiatum fuisset, jussis arma corripere militibus, hosti semet opposuit: tormen tisque bellicis in ea loca constitutis, in quæ factu rus impetum credebatur hostis, ab omni parte paratus erat. Anno 923 (Chr. 1516), quarto die mensis Mu cherenis, missus in urbem fuit a sultano Selime Jonuzes bassa, cum genizarorum manu: qui qui dem in ipsis plateis et vicis urbis adversus Circas sos et Mamelucos acerrime dimicarunt. Hoc præ lio sagitta Jonuzes bassa tam graviter vulneratus fuit, ut a suis sublatus, e media pugna exportare tur. Id conspicatus Selimes usque adeo excanduit, ■t milites ex equis descendere juberet, ac pedites snis suppetias ferre. Quod cuin absque mora fieret, et illi milites, qui cæteroquin ex equis dimicare solebant, pedites urbem ingrederentur prope templum maximum, quod Chasanis Zami vocant, cum Circassis et Mamelucis manum conseruere qua pugna tot ab utraque parte cæsi sunt, ut pas sim per plateas plena peremptorum cadaveribus essent omnia. Tandem Selimiani denuo victoria potti fuerunt, et Tommambais iterum cum non pullis suorum in regionem Saitensem profugit. Acciderunt hæc auno 923. que hoc modo radicitus exstirpatis Circassis ac Mamelucis, universum illud sultaninum Ægyptium ve regnum suo Selimes imperio subdidit, et in Sangiacatus divisit, cum urbem Alcairanain Jo nuzi bassæ regendam commisisset. Inde rebus omnibus egregie constitutis et ordinatis, Alcairo discessit, Gazam rediturus. Erat autem quidam ex sultaninis, Cheir begus, qui sultanis illis adhuc rerum potientibus Chalepi copiis præfuerat; sed sponte sua sultani Selimis potestati se permiserat. Hic a Selime, præter Jonuzem bassam, ad Alcai rum relictus, litteras ad enm jam inde digressum, misit obsignatas: quibus in litteris Jonuzem bas sam accusans, perscripserat Æthiopes et plebem – urbanam Jonuzi bassæ sultani tribuere titulum, et omnia precari fausta feliciaque, nonnullis etiam criminibus aliis in eum congestis. His territus lit teris Selimes, mox alias ad Jonuzem bassam dari jussit: quibus ei mandaretur, uti maxima celeri tate semet ad sultanum Selimem conferret. Ea dem Cheiri bego scribi voluit, et urbem ipsius fidei, per absentiam bassa, commendavit. Ubi snum ad herum, sultanum Selimem, in ipsa soli tudine Jonuzes bassa pervenisset, equis insiden tes, inter se collocuti sunt ambo. Verum subito Selimes furore correptus, Jonuzem bassam ex equo dejici jussit, et Solachorum præfecto mandavit, ut eum resécto capite jugularet. Quod statim fa ctum cum fuisset, Selimes itinere continuato, tandem Constantinopolim reversus, quieti se dedit. Non exiguo temporis intervallo gerendis a re bus abstinens, anno denique 926 (Chr. 1520), mense Remasane, Constantinopoli digressus, fla drianopolim petere constituit. Hoc in itinere cum Inzuam venisset, balneum ingresso tumor quidam a tergo cepit oriri, qui revera carbunculus pe stilens erat. Profectus autem ulterius, et illum ad locum delatus, ubi aliquando cum patre coufi xerat, urgente necessitate, fixis ibidem tentoriis, substitit. Interea vero, dum bic morbo ipsius cu rando se totos medici dabant, Defterdaros, et Pirim, Achmetemque bassas, Hadrianopolin præ misit, ut omnia solemnitati Bairami celebrandæ Post illa cum omni exercitu Selimes urbem in gressus, in ipso palatio sultanino divertit. Fuerant in eo, quem diximus, conflictu capti bis mille quin genti Circassi ac Mameluci: quorum ad duo millia Sultanus Selimes jugulari, quingentos reliquos in custodiis haberi jussit. His gestis rebus, adaelus extrema necessitate Tommambais, ut pacem pe seret, insignem legationem ad sultanum Selimem misit. Eam Selimes sane quam humaniter excepit, ac postulatis omnibus assensus, non modo Tom mambai rescripsit, verum etiam suos homines ad ipsum vicissim ablegavit, qui pacis ei auctores essent. Hos ad se jussu Selimis venientes, Tom- necessaria præpararent, solo Ferhate bassa cum mambais interfici curavit universos. Quamobrem summopere commotus sultanus Selimes, Circas sos illos omnes, quos in custodia detineri præce perat, mox ita jussit occidi, neminem ut sui reli quum facerent. Ea re patrata trans Nilum copias duxit, Tommambaim quæsiturus, quo ille com perto fugam arripuit. Selimes Romania copiis injunxit, ut eum a tergo persequerentur. Sed Ara bes, qui et Æthiopes, itineribus fugienti Tom mambai præclusis, hominem interceperunt, et captum ad Selimem perduxerunt. Anno 923 (Cbr. 1517), die decimo sexto mensis Kehuilulæ, mandato sultani Selimis, in umbilico urbis Aicairensis, ce loco, qui Babsubeile dicitur, eu manente. Sed cum edici morbo remedium invenire non possent, eo ipso mortuus est loco, in quo cum patre pugna congressus fuerat, die septimo mensis Schebalis, anno 926 (Chr. 1520). Imperavit annis septem, mensibus octo, diebus octo. Nihil compertum fuit de ipsius obitu totis diebus decem. Interea secreto Ferhates bassa pri marium janitorem cum litteris 342 Manissain að sultanum Soleimanem misit, qui eum moneret uti quamprimum illue properaret. Sed quod his mhil litterarum reliquis a bassis adjunctum fuis set, veritus est itineri se dare Soleimanes. Inde bassis cæteris, qui Hadrianopoli degebant, rem omnem Ferhates bassa patefecit: qui mox eo pro

fecti, cum quo res essent loco cernerent, litteris unde non magno ex intervallo in Rhodum trans et ipsi perscriptis, præfectum Ispachiorum ad So leimanem Manissam ablegarunt, significantes, ul absque mora veniret priusquam de patris obitu genizari cæterique Portæ milites, quiddam inau dissent, ne fœde direptam urbem excidio darent. Itaque Soleimanes, re tota penitus cognita, con festim semet accinxit itineri: nec ulla vel noctu, vel interdiu quiete interposita, pervenit Iscoda ram e regione Constantinopolis sitam. Hoc loci tribunus genizarorum ad ipsum venit, quo comite triremem ingressus, Constantinopolim transjecit, in occursum prodeuntibus genizaris universis. triremi cum exscendisset, genizarorum aga, suos compellans genizaros: Hic dominus vester, hic imperator est, ait. Qua illi voce audita, mox ordine cæteros antegressi, sultanum suum ad im peratorum Saraium deduxerunt. Hine largiores annonas, et donativa petiere: sultano Soleimane postulatis ipsorum annuente. Postridie prima luce funus Selimis in urbem deductum fuit, eique cele bratæ in templo sive zuma sultani Muchemetis exsequiæ. Pedes ante paternum funus incedebat sultanus Soleimanes, idque comitabatur ad zu mam ab ipso Selime conditam, ubi monumento suo fuit illatus. Inde Soleimanes ad palatium re versus, in thronum imperatorium se collocavit, et regni adıministrationem auspicatus est, anno 926 (Chr. 1520), die decima septima mensis Sche balis. Factus jam plene rerum dominus Soleimanes, elapsis aliquot mensibus, omnes suos milites con venire jussit, et cum eis versus Albam Græcanı profectus est, anno 927 (Chr. 1521). Cum prope jam abesset ab Alba, vezirem suum, Achmetem bassam, cum Romaniæ copiis ad Burgur delen ire jussit. Is illuc ubi venisset, tormentis bellicis mœnia disjecit, militem immisit, et oppi dum cepit. Multi tamen in ejus expugnatione Tur ci fuere trucidati, ac vicissim Achmetes bassa sul tano Soleimani casorum Christianorum capita, cum quibusdam captivis et yulneratis, misit. jicitur. Itaque militibus hinc in Rhodum trans portatis, tandem et ipse suo cum comitatu trans vectus in insulam, gravi urbem obsidione cinsit, Obsessi Christiani muros paunis cbcco tinctis, et sericis, et auro intertextis, ornabant; ac plurimis in urbe ludis et spectaculis, ad oblectandos ani mos, utebantur. Cum serio denique oppugnaren tur, longo temporis spatio se defendebant acer rime, quod urbem ab hoste nullo modo capi posse sibi persuasissent. Ac Soleimanis sane res eo tandem loci redactæ fuerant, ut quanain ad expu gnandam civitatem via deinceps progrederetur, ignoraret. Quia tamen mons quidam haud procul ab urbe distabat, ex eo terram peti, qua urbis fossæ complanarentur, edixit. Actis præterea cu niculis, suffossi fuere muri, tormentorum quoque vi magna ex parte diruti. Quapropter exhausto la boribus ac molestiis Christianorum præsidio, cum urbem non multo post in hostium potestatem ven turám nemini dubium esset: ipsorum princeps, quem Megalon Mastora vocabant, inducias pactus,. urbem se dediturum significavit, modo ipsis abeundi potestas fieret, salvis facultatibus suis, et Christianorum uxores atque liberi nulli servituti manciparentur. In eas conditiones sultanus Solei manes absque mora consensit. Itaque cum obsessi munera sultano quædam, in ejus conspectum ad missi, obtulissent, cum rebus ac facultatibus, cum liberis et uxoribus suis naves ingressi, Turci Rhodo cesserunt, et in Italiam navigarunt. Quot quot erant in urbe captivi Turci, libertati pristi næ restituti fuere. Capta vero fuit Rhodus die ter tio mensis Sefferis, anno 929. Simul etiam cum Rhodo Turci arcem Stancoin, et Bedrum, aliam arcem in Anatolia sitam, in potestatem redegere, Soleimanes inde Constantinopolim reversus est, Cæterum quo tempore ad obsidendam Rhodum proficisci cogitabat, Ferhatem bassain adversus Alim begum, Scachi Suarensis filium, qui peran tiquo majorum suorum jure Dulgadirensis regionis dux erat, cum copiis ablegavit. Nam falso dela tus is fuerat 343 apud sultanum Soleimanem, et accedebat alia causa, quod Osmanidæ neminem Secundum illa Pirim bassam præcedere jussit Soleimanes, qui Albæ Græcæ situm ac munitio nem, circumfusis copiis, specularetur: statim-'n veteri natum familia suo in imperio tolerare pos que Pirim secutus, universum exercitum mceni bus admovit, castra vallo munivit, tormenta jus sit expediri, muros eversos solo æquavit, ac tan dem Albam expugnavit die vicesima quinta mensis Remazanis, anno 927 (Chr. 1521) qua potitus Constantinopolim rediit. Anno sequenti proximo 928 (Chr. 1522) die vi cesima mensis Rezebis, iterum Soleimanes expe ditione suscepta, copias universas in Anatoliam transduxit, Rhodo bellum illaturus. Jam ante vero Mustaphain bassain insigni cum classe Rhodum navigare jusserat. Ipse cum pedestribus copiis Anatoliam ingressus, in oppidum quoddam Mente sianæ ditionis, cui nomen Mermere, se contulit sunt. Ubi jam prope Ferhates aberat ab Alis begi ditione, insidioso astu hominem ad se pellexit. Quippe morbum simulans, significari bego jussit velle se testamentum condere, atque ipsius fidei exercitum committere. Qua voluntate Ferbatis in tellecta, mox Alis begus, nihil ab Osmanicis pe riculi veritus, quibus inde usque a prinia ætate fidus ipse fuerat, cum utroque filio bassain adiit qui et patrem, et filios, innocentes occidi jussit. Hoc facinore patrato, Ferhates ad sultanum So leimanem, Rhodum obsidentem, Rhodo necdum capta, reversus est. Cum autem confecto bello Rhodio, Constantino poli Soleimanes quietus degeret, Genizari dia

frigus adeo vehemens incidit, ut ei tolerando neque milites, neque jumenta sufficerent. Ideoque destitu tus omni spe Vienna potiundi, obsidionem solvere coactus fuit: et Constantinopolim reversus ad ali quod tempus a bellis abstinuit. Gesta vero fuerunt hæc anno 935 (Chr. 1529). Dum Constantinopoli quietus hæret, invitatis magna solemnitate bassis omuibus et proceribus, et exterorum principum legatis, omnique genere spectaculorum in Atmindane Constantinopoli exhi bito, filios suos, sultanum Mustapha, sultanum Muchemctem, et sultanum Solimen circumcidi curavit, anno 938 (Chr. 1532). vicesimo tertio mensis Rezebis seditionem move- pars corrueret. Ea re perfecta, subito cum nive runt, et Aigasis bassæ, supremique thesaurarii, Abduselamis ædes expugnatas diripuerunt. Postri die, qui Mercurii dies erat, noctu Ibrahimis ac Mustapha bassarum domios itidem adhibita vi aperuere: sed ea cum moderatione, nullam ut inde prædam auferrent. Composito denique geniza rorum tumultu, Soleimanes in Ungariam proficisci statuit: et collectis quiquaginta vel sexaginta mil libus armatorum, pontibus Savum, Dravum. Danubiunque flumina junxit: et Varadinum Perri cum aliis locis munitis occupavit, Budam ipsam cum exercitu petiturus. Ea Soleimanis expeditione cognita, se quoque rex Ungarus ad bellum paravit; et cum milite suo, qui ferro totus armatus erat, obvium se sultano Soleimani dedit. Die quodam Mereurii, circa tempus Ikindi, urrinque tanto coucurrerunt exercitus impetu, multa ut hominum willia ab utraque parte cæsa caderent, plurimi vulneṛarentur. Diu pugnatum cum fuisset, tandem tamen victus rex Ungarus, etiam ipse periit. Actis autem in fugam Ungaris, Turci hostem persecuti, mulia ipsorum millia inter fugiendum contruei darunt. Soleimanes re bene gesta, Budam suos duxit, et urbe sine sanguine potitus est, cujusvis sexus et ætatis hominibus in servitutem redactis, auno 932 Chr. Post occupatam Budam, reversus est Hadrianopolim, et ad tempus aliquod se quieti dedit. Erat tunc quidam in Anatolia, qui Calender Zelebis appellabatur, ex familia Chazis Beetasis. Colunt autem Turci Chazim Bectasem, ceu divum quemdam, atque etiam invocant. Hic ergo Calender Zelebis seditione mota, cum non magno Der visiorum numero, Sangiacos aliquot fudit, et uni versam Anatoliam ad arma concitavit. Soleimanes accepto motus hujusce nuntio, Ibrahime bassam, insigni cum exercitu, misit, uti Calenderem Ze lebim bello aggressus, in ordinem redigeret. Ibrahimes Calenderem cum copiis assecutus, præ þjum iniit; quo dimicatum ab utraque parte fortiter, co tamen eventu, Calender ut ipse sua- cum factione victus occumberet. Compositis Anatolia turbis, ad aliam se So ļeimanes expeditionem paravit, Ungariam rursus invasurus: ideoque militem, publicatis edictis, ad Albam Græcan convenire jussit, quo quidem et ipse se contulit. Budam inde perrecturus. Hoc in itinere dum esset, Erdelii Banus ad eum venit, de latisque suis obsequiis, Soleimanis imperio se sub wisit, cum et munera secum ferret amplissima, et manum ejus exoscularetur. Quæ quidem res adeo grata Soleimani accidit, ut euin mox Ungariæ regem crearet. Secundum illa Budam profectus est, qua occupata, Viennam contendit. Eo cum pervenisset, Germani, qui se intra moenia lene bant, urbem communiere: quam Sultanus Solei mañes tormentis bellicis ad vigiuti dies oppugnavit, açţis etiam subter muros cuniculis, donce corum Eodem anno mensis Remasanis die vicesimo octavo, Constantinopoli discessit, Hispano bellum illaturus. Cumque pervenisset in Alamaniam, duorum mensium spatio copias hinc inde circum duxit, ferro et igni cuncta vastans atque diripiens. Nullus a Christianis oppositus ei fuit exercitus, nusquam eorum conspecta: acies, ab utroque dun taxat latere Soleimanis agmina carpebant, ac mul tos interceptos vel occidebant, vel abducebant captivos. Misit autem sultanus Soleimanes, ductore Casane Vaivoda, qui Michaelis begi filius erat, et Vaivoda, duodecim millia militum, adjunctis eidem Acanziis, qui regiones illas ulterius incendiis et rapinis depopularéntur, atque incolas servituti mancipatos abigerent. Quod cnm illi facerent, opima positi fuere præda. Verum in reditu forte fortuna in Christianorum incidere copias, cum quibus licet acerrime dimicarent, ac fortiter hosti resisterent, tandem tamen ad internecionem, 344 majori saltem ex parte, cum ipso Casane Vaivoda, cæsi captique fuerunt. Et quando jam hiems appetebat, mulato Soleimanes itinere, Constantinopolim rediit: ubi cum ad tempus aliquod quiesceret, sultano Musta phæ filio Manissam attribuit, anno 958 (Chr. 1532). Interea vero dum aberat peregre sultauus Solei manes, in Alamania bellum gerens, supremus Ili spani classis præfectus, Andreas Doria, cum Megalo Mastore, qui superioribus annis Rhodo cesserat corrogatis cæterorum quoque principum Italicorum auxiliis, magnam mari classem eduxit, qua naves quinquaginta majores, et quinquaginta triremes continebantur. Et erant in his mihtum ad quinqua ginta millia. Quo cuin exercitu Moream inopinato adorti primo Coronam urbem cum arce, deinde insulam Balu, et Badram oppidum, cum aliis qui busdam castellis ceperunt: et immissis in ipsam regionem pedestribus equestribusque copiis, uni versam depopulati sunt, ingenti marium, femina rum, puerorumque multitudine secum in captivita tem abducta. Superioribus annis quidam natus in insula Mi tylene, cui nomen Chairadines, insigniter navalis militiæ peritus evaserat: ac piraticam exercens multoties mari cum Christianis conflixerat. Ubi jam rem fecisset, naves aliquot instruxit; adiuncto.

sibi sodalitio quorumdam egregiorum homi- begus, bellum intulit: eoque interempto, ditionem m, et neminis addictorum imperio, cum iisdem Barbariam profectus, urbem Cesairem occupavit, sibi retinuit. Qua quidem re feliciter confecta, per universam taliam nomen ipsius inclaruit; inditumque fuit ei ogyomen ab Italis, uti vulgo Barbarossa diceretur. Idem quotannis sultano Selimi et Soleimani munera quædam missitabat. Quorum alter, Soleimanes, viri virtute, rerumque gestarum fama cognita, missis legatis, invitavit hominem uti ad se veniret. Chairadines idoneo Cesairi præsidio imposito, stre nuorumque virorum, et sibi amicissimorum fidei civitate credita, triremes aliquot milite complevit, et Constantinopolim profectus est. Eo cum appulis set, manum pro more sultano Soleimani oscula tus est. Excepit hominem sultanus sane quam honorifice, constitutoque salario quadragies cen tum millium asprorum annuo, Beglerbegum maris supremum creavit, et ad veziris dignitatem evexit; unde nomen ei datam, ut Chairadines appellaretur. Nactus ergo plena cum potestate maris imperium, centum triremes in mare deduci et instrui, milite que compleri jussit, et cum iis Moream adiit. Qua re Christianis nuntiata, mox illi regionem et arces, quas occupaverant, desertas reliquere, conscensis que navibus suis, inde discesserunt. Christiano rum abitu, trecenti Genizari, Azapique totidem in ea fuere loca missi, qui et Coronæ, et oppidis cœ teris præsidio essent. Inde Chairadines bassa cun; eadem classe in Barbariam profectus, urbem Tele brem Tunisinam, quæ a Mauris incolitur, occupa tam suo subjecit imperio, anno 940 (Chr. 1534). Eodem hoc tempore capta a Chairadine bassa Tuni sis, quidam e numero Parthicorum procerum Ulumas begus, a scacho Techmasi filio scachi Ismailis, de fecit', licet ipsius scachi sororem haberet conjugem. Itaque profugus e Parthia, Constantinopolim acces sit: et præstito subjectionis sacramento Soleimani se totum addixit. De hujus viri consilio sultanus Soleimanes expeditionem Parthicam suscipere co gitabat, eam prætexens belli causam, quod Scachus, suis cum proceribus et subditis, minime rectain religionis amplecteretur sententiam, nec debito qua tuor Mahumetis prophetas honore prosequeretur. Bac de causa dignissimos censebat, quibus bellum inferretur, qui occiderentur, adeoque penitus ex stirparentur. Itaque Soleimanes hoc bello decreto, Sangiacatum Ulumæ bego supra nominato, non procul a Carabemida, concessit. Ulumas vero Constatinopoli quibusdam conductis copiis, in Sangiacatum suæ creditum fidei cum eis profectus est. Missa quoque fuerunt ad cæteros illius provin cia Sangiacos a sultano Soleimane mandata. qui bus præcipiebatur ut Ulumæ bego, quoties in ho >tem profecturus esset, obsequerentur. Ulumas ergo decretum sibi Sangiacatum ingressus, collectis ejus regionis proceribus Sangiacis, ipsorum adjutus auxiliis, Curdistanio principi, cui nomen Serefes ipsius in potestatem redegit. Ea re sultano Soleimani nuntiata, supremum vezirem suum, Ibahimem bas sam, qui apud sultanum summæ auctoritatis erat et potentiæ, supra bassas ac vezires omnes evectus, idque nomen ab eo consecutus, ut Ser Afker sultani nominaretur, Constantinopoli ablegavit in Anato liam, et Romania Anatoliæque copiis præfecit: cum quibus ille Chalepum adiit, et inde Carachemidam perrexit. Huc ubi venisset, Ulumam hegum præmi sit in Parthiam, qui dux itineris esset: atque ipse vestigiis illius inhærens, a tergo secutus est, anno 941 (Chr. 1535). Hoc modo continuata profectione, nemine resi stente, Tebrisium illi pervenerunt. Aberat enim Scadus id temporis ab illa provincia, bellum in Chorasane contra Kezien bassam gerens, qui ei Chorasanem eripere volebat. Cum propius ad Tebri siun accessissent, urbem invenere desertam, 345 et habitatoribus vacuam. Ibrahimem vero præmis sum ad expeditionem hanc, anno 941 (Chr. 1535). secutus est ipsemet Soleimanes, cum genizaris et aliis Portæ copiis, ea celeritate, ut quo tempore Tebrisium Ibrahimes ingressus est, Soleimanes Carahemidæ portis immineret. Interea scachus etiam Techmases propius ad Tebrisium suos ad duxerat, ut istic Ibrahimem bassam opprimeret. Ibrahimes hostis conatu cognito, absque mora Soleimanem certiorem reddidit; qui duplicatis quo tidianis itineribus, celerrime Tebrisium advolavit, et cum Ibrahime se conjunxit.Cumque per explorato res intellexissent, quibus in locis Parthorum exer citus degeret, recta in eos duxere. Tum vero Parthi, qui de Soleimanis adventu cum genizaris ac Portæ militibus cæteris acceperant, seque tali machina rum bellicarum apparatui, tantisque copiis nequa quam resistere posse cernerent, Sultaniam profuge runt. Osmanici nimia tormentorum, annonæ tentoriorum, curruum, et aliarum magni ponderis rerum copia gravati, tormenta cum impedimentis cæteris trecentorum genizarorum, ac trium sangia corum præsidio munita, Tebrisium remiserunt, atque hoc modo facti expeditiores, Parthicum militem acriter a tergo persequi cepere. Tum vero fugere Parthi, fugientibus instare Osmanici donec haud procul ab oppido Hemedane perventum fuisset. Ibi cum pluviis, et annonæ penuria, Lantun frigus Osmanicos oppressit, ut plurimi tam mauu quam pedes a frigore læsos amitterent, ac iner dibilis hominum, jumentorumque multitudo fau interiret. Præterea contigit, ut in ipso cona transmittendi amnis, qui Docus Gezid vocatur, men illud aquis pluviis adauctum vehementer tumesceret. Ideoque dici non potest, quot i homines, jumenta, rerum aliarum sarcină perier adeoque de sua quilibet salute desperabat. Qui igitur exercitus Parthicus nusquam appar nec sciri poterat, quonam se recepisset; que nulla regio Bagadate propinquior erat, qua

illam universam excidio afflixit, direptis inisero rum incolarum facultatibus, et absumptis om. nibus jumentis. Post hanc vastationem. Solei manes exercitum Carahemidam reduxit. Et dispo situs ac relictus erat a tergo dundar, ut Turci vocant: 346 quod vereretur ne in ipsa profectione scachus impressione subita suos aggrederetur. Quodl quidem ita prorsus accidit. Nam scachus, intellecto discessu Soleimanis, selecta Corizzorum quinque millia secum sumpsit, ac veredariorum in morem Osmanicos a tergo secutus est, in hoc unum inten tus, ut eos aliquo detrimento afficeret. Tandem in agmen illud extremum ineidit, quod dundar appel latur, uti diximms. Ejus ductor erat Ulumas begus, cui præter quinque sangiacos, septemdecim millium strenuorum militum Soleimanes attribuerat. Ad hos cum scachus advolasset propius, mox in cos ir ruit, et manu conserta. superior ipse, Turcis cæsis, evasit. Interempta fuere Turcorum ad duodecim millia, desideratique tres sangiaci. Quartus in ho s:ium potestatem venit,quintus cum Uluma bego fuge beneficio discrimini semet eripuit. Scachus hoọc tam feliciter pugnato prælio contentus, nihil periclitan dum putavit ulterius, quod hosti ex aliqua parte par pari relatum arbitraretur: ideo que retro cum victrici– bus copiis ad suos abiit. Ipse quoque Soleimanes jam Carahemida discesserat, Chalepum petens, unde digressus, die decimo quarto mensis Rezebis Con stantinopolim appulit, anno 942 (Chr. 1536). nus hiberni frigoris, et plus caloris haberet; in hanc commigrarent. Ad summam, insigni regioners sibi Soleimanes ducendum statuit exercitum. Ubi propius ad urbem accessi-set, apertis incolæ por lis, eam Soleimanis potestati permisere. Quapro pter ingressus, nonnihil istic se recreavit. Omnis etiam Bagdati finitimna regio se Soleimanis imperio submisit. Quo factum, ut beglerbegum in urbe constitueret, ipsamque provinciam in sangiacalus partiretur. Præterea Bagadati militare præsidium imposuit, eique de tormentis bellicis et aliis rebus necessariis, annonæque copia prospexit: cam prius urbem muniisset, et aquam e flumine dirivatam in fossas urbanas immisisset. Hoc tempore supremus Dephterdarus sive maximus ærarii præfectus, Is chender Zelebis, apud sultanum Soleimanem dela tus fuit, ob tractatos nequiter thesauros regios quem extra urbem hoc nomine suspendi jussit, universis facultatibus ejus fisco applicatis. Interea vero, dum Soleimanes intra Bagadatis muros, exercitus foris in hibernis hærebat, prodiit denuo scachus Techmases in apertum suis cum copiis, et Tebrisium iter instituit. Inde cum ipsum hand pro cul abesse relicti ad Tebrisium sangiaci et geni zari, de quibus supra dictum, accepissent, quid agendum sibi hoc casu foret, ignorabant. Quia ta men animadverterent, nec ad resistendum hosti tam potenti se sufficere nec in tempore sibi suceur ri posse, sarcinas omnes, et tormenta bellica cum rebus ad ea neccssariis, et custodiæ suæ commissis, ibidem reliquerunt, ac fuga saluti suæ consuluere. Scachus Tebrisium ingressus, omnes istas sarcinas et impedimenta militi suo diripienda concessit: bel lica vero tormenta, cum universo ad ca pertinente apparatu, coneremari jussit; et quidquid de ma chinis bellicis colliquefactum flammis absumi non potuerat, ad signandos manguros destinavit. Ubi jam durior hiemis tempestas præterierat, Bagdate Soleimanes movit eodem anno 941 (Chr. 1536), ac denuo Tebrisium duxit: unde cum uon magno abesset intervallo, rursum cum suis Techmases fu gæ se dedit: atque uti facultatem sui persequendi Osmanicis adimeret, suam ipsemet regionem va Stavit, annonam omnem corrupit et exussit, sub ditos suos passim abegit. Ubi Tebrisium Turci per ▼enissent, Soleimanes optimum quemque suorum et præsertim egregiis instructos equis, delegit, eisque mandavit ut summa usi celeritate ho ■tem alicubi assequerentur. Quod cum illi facerent, Duniaque misere vastata conspicerent, ad animum eis accidit, fieri posse ut in redacta penitus ad Solitudinem regione aliquod ipsis incommodum eveniret. Ideoque converso itinere Tebrisium red ere. Cum autem Soleimanes hoc modo delusum se wideret, vehementi commotus ira, scachi Techma ☎is et majorum ipsius regias amœnaque palatia, cum >psius sultani Jacupis ædificio, quod Heste Dehiste dicitur, et omnibus cum paradisis dirui, Vastari, cremari jussit. Præterca plurimos Te Rarissii cives compulit, ut inde Constantinopolim Dum illic ad tempus aliquod a bellis abstinens quiescit, suspectus ei cepit esse Ibrahimes bassa, cujus et ex parte fuit detecta perfidia. Quippe fere batur cum ſtalis quoque secreto pepigisse fœdus, ut imperium Turcorum in se transferret. Quapro pter eum Soleimanes die quodam Mercurii, qui vi cesimus secundus mensis Remasanis erat, ad cœnam invitavit: qua finita, cum de certis negotiis inter se collocuti, jam cubitum pergerent, Ibrahimes quoque suum ad conclave secessit, et in lecto se composuit. Quippe quoties ad Soleimanem noctu arcessebatur, in ipsius imperatoris saraio cubabat. Cum obdormiis set,interfici hominem sultanus jussit, omnesque fa cultates ipsius et opes, fisco addictas, thesauris suis in ferri. Factum hoc fuit anno 942 (Chr. 1536). `Diximus antea, Chairadinem bassam magna cum classe profectum in Barbariam, Mauris famosam urbem Tunisim eripuisse, ac ibidem sibi constituisse domicilium. Is hoc tempore naves atque triremes in terram subduxerat, rerum scilicet suarum plane securus, suoque duntaxat indulgebat genio. Prin ceps interim Maurus, cui prius ea paruerat ditio, profectus in Hispaniam, opem Hispani principis imploravit. Hispanus ad consilium revocato negotio, verebatur propterea quod Tunisim Bar barossa cepisset, ut Hispanis idem aliquando damnum inferret. Facile putabat ignem exstingui posse, si prius supprimeretur, quam latius erum peret. Eaque de causa datis ad Italicos princi

litteris, uti subsidio sibi venirent, petiit. Ma- exercitum in Albanos perduelles immisit, qui res 8 ergo collectis copiis, et insigni classe pa a, eidem Andream boriam supremia cum pote te præfecit, atque ita Tunisinam expeditionem stituit. Chairadines recomperta, Raisos suos con cavit, eisque deliberandum proposuit quid hoc lristianorum motu faciundum censerent. Illi re pondere classem mari prius instruendam quam Christiani se conjungerent omninoque præpedian dos, ne convenire possent. Ad ea vicissim Chaira dines bassa: Si tulipandum, inquit, meum dunta xat excelso quodam in loco super bastam defixero, a Christianis ut conspici possit formidine cor repti, ad aliquot millia retro fugient tantum abest ut bellum nobis illaturi sint. Ilac ergo securitate suique confidentia cæcatus, omnem ex animo sollicitudinem et curam deposuit. Verum non multo post Tunisim præpotens Christianorum clas sis appulit. Ea cum istuc accessisset, occurrit hosti Chairadines extra urbem suis cum copiis, tametsi vix novein decemve militum idoneorum millia se cum educeret. Ad Christianorum aciem progressus, animose cum eis conflixit. Et quanquain ingens ho minum multitudo in Christianorum esset exercitu, fama tamen perhibetur, multa Christianorum mil lia tum cæsa fuisse, cum ex adversa Chairadinis parte duo duntaxat hominum millia desiderarentur. Cum autem Chairadines hoste se videret inferiorem, conversa suoruin acie, ad urbem se recepit. Eo cum ventum fuisset, occlusam reperit, et in mœnibus elata Christianorum vexilla conspexit. Quippe ca ptivorum Christianorum aliquot in urbe millia re liquerat, qui quidem interea, dum extra muros ipsé cum exercitu Christianorum præliaretur, perfra ctis carceribus, et arreptis armis, portas urbis clauserant, et in moenibus vexilla Christianorum erexerant. Id vero cum accidisset, major pars mi Iltum Chairadinis cæsa, cunctaque navigia cum machinis et apparatu bellico fuerunt amissa. Chai radines cum reliquis suorum propter urbem aufu git, et in solitudines se cum eis abdidit: quorum magna pars ſame, siti, et æstu periit. Ipse varias expertus ærumnas, tandem ad urbem suam Cesai rem evasit: unde cum decem et octo triremibus eorum agerent, ferrent, ac liberos et uxeres servi tuti manciparent, licet hic conatus eorum in irritam caderet. Præterea Romaniæ beglerbegum, cum Ro maniæ copiis, in Apuliam trans mare misit: qui ea in regione quædam oppidula cum pagis diripuit. Cum denique Turcica classis Corcyram præter le geret, ex Corcyrensi præsidio Christiani navim an nonariam, quæ classem sequebatur, bellicis peti tam machinis demersere. Soleimanes animadversa Venetorum perfidia quam ex aliis etiam indiciis abunde perspexerat; non parum excandescens, Chairadini Lutsique bassis præcepit uti cum classe Corcyram insulam peterent, oppidula cum vicis de prædarentur, hominesque captivos secum abduce rent. Id illi cum fecissent, navigia mancipiis Chrị stianis, cujusvis ætatis et sexus, onerarunt: atque ita Constantinopolim rediere. Quo delati, Christia na mancipia supra oppidum Galatam, eo loco, qui Besictas vulgo dicitur ad terram exposuere. mis sisque Constantinopolim præconibus, proclamari jusserunt, ut si quis mancipia Christiana, feminas, mares, juvenes, seues mercari vellet, ad indicatum modo locum veniret, ibidem hujusmodi mancipia perexiguo comparaturus pretio. Quod quidem ita fa ctum fuit, tam vili pretio miseris illis distractis, uti plerique duobus tribusve sultaninis vænirent, hac ipsa pecunia regiis thesauris illata. Posteaquam domum itura classis discesserat, etiam sultanus Soleimanes motis castris iter ingressus, die nono mensis illius, qui Zemaziel Achir Turcis dicitur, Constantinopolim reversus est, anno 944 (Chr. 1538). Cum istic aliquandiu hæsisset, armis in Molda vum expeditis, undecimo die mensis Seferis Con stantinopoli egressus, Moldaviam versus contendit. Ubi ad oppidulum, quod Ishacluam vocant, perve nisset, transmisso Danubio, Moldaviam ingressus est. Ibi tum fuga sibi consulere Vaivoda Moldavus, nec usquam in apertum prodire: incolæ vero re gionis sultano se dedere, qui limites imperii sui ad amnem usque Berutem prolatavit. Erat in adversa ripa quoddam oppidulum, quod Sangiaci domicilio satis esset idoneum. Quapropter eo loco Sangiacum constituit. Sequebatur id tem Constantinopolim profectus est, quacumque tende- poris Portani sultani Soleimanis quidam natus ex ret, damnum Christianis inferens. Acciderunt hæc anno 943 (Chr. 1537). Solebat boc tempore Constantinopoli Soleimanes plerumque degere. Verum ista cum evenirent, forte migraverat Hadrianopolim, ut istic hibernaret. Sub æstatis initium reversus Constantinopolim, ad bel Jum se 347 paravit, et Chairadinem Lutsimque bassas inagna cum classe dimisit, qui mari rem gererent ipse Constantinopoli digressus, Alba niam petiit. Avelonam cum pervenisset, etiam Chai radines et Lutsis eodem cum classe triremium, cæ terisque cum navigiis, appulerunt. Soleimanes in loca montuosa profectus, ibidem cum Portæ militi bus et comitatu castris locum cepit: reliquuın ſamilia Vaivodarum Moldaviæ, cui et annonæ præ bebantur. Hanc Soleimanes Moldaviæ Vaivodam præfecit. Quod prior ille Vaivoda cum rescivisset, portam præpotentem ipsemet adiit, et a Soleimane postulata impetrataque gratia, restitutus in inte grum fuit. Soleimanes e Moldavia revertens, lla drianopolim se contulit: ubi exacta hieme, sub veris initium Constantinopolim abiit, et quieti se dedit, anno 945 (Chr. 1539). Secundum illa denuo cum classe Chairadinem mari ablegavit. Is autem egregie instructus, at ho stem suum, Andream Doriam, quæreret: absque ullo impedimento penetravit in Italiam, ibique non nulla cuin vicis oppidula depopulatus, etiam mu

nera majoribua a civitatibus accepit. Cum diu hinc Inde oberrasset, inopinato Andream Doriam reperit, et strende cum eo confligens, naves hostiles ali quot submersit, et triremes aliquot cepit. Doria tandem hosti se imparem animadvertens, cum re liquiis suæ classis aufugit. Et quia tunc biems im minebat, versis Chairadines velis Constantinopolim rediit, anno 945 (Chr. 1539). Secundum hæc rursnm magna cum classe mis sus fuit Chairadines, ut arcem Novam, quam Chri stiani occupaverant, recuperaret: Imperatumque Sangiacis omnibus ejus provinciæ, ut universis suis cum copiis, et apparatu bellico, ad eam se confer rent obsidionem. Ubi classis appulisset, e navibus in terram expositæ fuere machinæ tormentariæ, propiusque militari more deductæ ad castelli mu ros, el tam diu displosæ, donec mœniorum pars disjecta corrueret, ac per ipsas ruinas miles ad ex pugnandam arcem immitteretur. Erant in præsidio castelli milites Christiani virtutis eximiæ, qui tam fortiter hosti resistebant, ut ab utraque parte plu rimi caderent. Ad extremium tamen animorum ar dore remisso, succubuerunt; et occisis propemo nemo. Nova recepta, quidquid erat inter captivos ætatis vegetæ, damnatum fuit ad triremes. Itidem reperta in arce mancipia Turcica, vindicata sunt in libertatem. His rebus gestis, et arcis mœnibus, qua diruta fuerant, refectis, Chairadines illinc cum classe digressus, aliquot navigia mercibus onusta Christianis ademit, et oppidulis quibusdam ma ritimis flammis ac ferro coactis, ut incolumitatem suam pecunia redimerent, Constantinopotim rediit, anno 946 (Chr. 1540). Die Jovis, qui decimus quintus mensis Seferis erat, sub vesperam, incendium Constantinopoli, non procul ab illorum carcere, qui criminum rei custodiuntur, in eorum tabernis exortum fuit; qui picem, resinam, axungiam, aliasque res tales ven dunt. Hic ignis ex indicatis tabernis in ipsam tur rim, sive carcerem prædictum, evasit: qui clau Bus cum esset, homines in eo septingenti flammis dum universis, captisque superstitibus, evasit exusti perierunt. Ex eo loco dilatatum in urbem incendium, a dextris et sinistris vagari cepit. Ad publicanorum carcerem cum pervenisset, aperto carceris ostio, dimissi fuere publicani. Quo facto, turris ipsa, sive carcer, itidem conflagravit. Latius inde serpsit, usque ad portam urbis, quam Ligna riam vocant, ubi tabernæ sunt fabrorum ferrario rum. lis in locis omnia flammis absumpta fuerunt. Inde se convertit hic ignis ad ædes Balis Agæ, qui tribunus oli genizarorum fuerat, totaque istæc deſlagravit regio. Postea perrexit ad Caravanæ sa raium, undẹ tabernas eorum invasit, qui torno cœ Cant, quarum ordine series magna conspicitur. Hinc ad eam erupit aream, quæ Tachtal Cala dicitur unde rursus ad fabros ærarios, ab his ad vitriarios penetravit, etiam illa regione incendio prorsus exhausta, quæ pictum balneum ambit. Longius inde progressum, ad Judæorum pervenit ædes, ibidem maximo cum detrimento grassatum propterea, quod admodum illæ sibi contiguæ sint. Hinc sparsæ Tuerunt dammæ usque ad portam fori 348 pisca rii, et quidquid ædificiorum erat inter hanc, et Judæorum portam, prorsus ab igne deletum fuit. Ad Summam, propemodum universæ Judæorum domus Tuere concrematæ. Nam æstivo tempore contigit oc incendium, cum ingens esset siccitas. Arbores etiam virides instar sulphuris arsere. Nullus incen Dii restinguendi modus inveniri poterat. Nihil ar borum resectarum dejectio, nihil aqua juvabat. Unde Factum, ut tota nocte duraret. Erant distributi per ➤mnes urbis regiones genizari, qui flammas ex stinguerent: sed incassum laborabant. Etenim po tridie illius diei, a primo diluculo usque ad vespe raw, ita desævierunt, ut etiam marimi pretii mer Ces aut absumerentur, aut direptionibus essent ex Positæ. Quippe quibus in locis urbis grassatum fuit ìmcendium, in iis majori ex parte mercatorum, et ⇒liorum tabernæ consistunt: ideoque potior pars rbis in cineres abiit, cum idem accideret omnibus Edificiis, quæ extra muros urbis a foro piscario sita sunt in littore maris. Eodem tempore pestis etiam in urbe grassabatur, utrumque Dei contigit Dutu, anno 946 (Chr. 1540). Sultanus autem Soleimanes die secundo mensis Schabanis Constantinopoli profectus, Hadrianopo lim accessit, et ibidem hibernum tempus exegit quo durante, exortum incendium in saraio novo, quo conclusæ sultani uxores, liberi, puellæ virgines ha bitare solent, totum illud ædificium cum magni pretii rebus exussit. Rursus tamen haud magno temporis spatio splendidius est instauratum, quam fuerat prius. Inde Soleimanes Constantinopolim die septimo mensis Silchizis reversus, ibidem ad aliquod tempus hæsit, anno 947 (Chr. 1541). Exposuimus supra Seleimanem complura per Ungariam oppida, cum ipsa regni metropoli Buda cepisse motumque singulari quadam gratia, Ba num Erdelii creasse regein Ungariæ: cum ad ali quot annos ille regno plena cum potestate præfuis set, filium moriens reliquit hæredem, qui per æla tem administrandæ reipublicæ non erat idoneus eaque de causa mater pueri gubernationem ad se transtulit. Hoc pernioleste ferens, quidam ex pro ceribus Ungaris, Petrus Perenius, suis ad eam mis sis hominibus, haec significari jussit: esse ipsam feminei sexus, et institutis majorum minime per mitti, ut in Ungaria mulier regia cum potestate sit. Quamobrem metropolim regni Budam Perenio de deret. Nisi faceret, ventorum cum exercitu, et ur bem vi occupaturum. Mulier legatis respondit, ur bem Budam non suam esse, sed sultani Osmanidæ a quo si Perenius eam repeteret, ac impetraret, omnino se deditionem facturam. Ubi Perenius hoc ab ea responsum tulisset, cum Banis et proceribus cæteris in colloquium veniens, summo dedecori universis dominatum illum muliebrem esse dixit.

(Chr. 1543). Soleimanes satis sibi diu Constantinopoli sub stitisse visus, ad aliam se paravit expeditionem. denuo invasurus Ungariam. Itaque Constantinopɔ!l discedens, Hadrianopolim in hiberna se contulit. Inde magno cum apparatu, et universis copiis, profectus est die mensis Mucherenis octavo. In Ungariam cum pervenisset, arces Petri Perenif primum adortus, Valpoum machinis et militibus admotis, expugnavit et cepit. Inde Pestum aggres sus, itidem occupavit. Pesto discedens, ulterius perrexit, et Strigonium obsedit; ubi licet præsidia rii milites egregie se defenderent, tandem tamen Soleimanes eo potitus est. Hinc exercitum ad Al bam regalem adduxit, qua in urbe reges Ungaros rum sepeliri consueverant. Huic cum militem Solei manes admovisset, præsidiariis urbem strenue propugnantibus, ingens utrinque cædes edita fuit sed nihilominus ad extremum Soleimanis in po testatem venit. Is vero postea, quam occupatis civitatibus, arcibus, oppidis, præsidia Genizarorum et aliorum militum, imposuisset: itinere converso rediit Constantinopolim, et die 17 mensis Schaba nis urbem ingressus est, anno 950 (Christ. 1544). Postridie quam advenisset, allatum fuit Con stantinopolim cadaver filii, sultani Machemetis quod peractis exsequiis haud procul ab antiquo domicilio genizarorum, monumento fuit illatum. Mortem filii Soleimanes pater acerbe luxit. Ideo que magnam ciborum copiam coqui curavit, et epulum funebre quibusvis, tam pauperibus, quam opulentis, animæ filii causa, præbuit. Multa quoque mancipia sexus utriusque, suo redempta pretio, libertate donavit. Præterea monumentum filio ma gnificum exstruxit. Acciderunt hæc anno 950 (Chr. Proceres hominis oratione permotiglibenter in cam ti, et sultano Selimi ditiones attribuit: illi Manıs sententiam pedibus ibant, ut removendam ab admi- sam, huic Caramaniam. Factum hoc anno 949 nistratione feminam statuerent: nec ipsis adver santibus episcopis, qui dicerent hoc modo rem Ungaram in posterum melius habituram. Itaque proceres mutuo inter se fœdere devincti, magnas coegere copias, et insigni cum apparatu bellicorum tormentorum ad Budam accesserunt. Ea re con specta, repente mulier exignam militum manum colligit, et hoc urbem præsidio munit: cum Solei manem quoque de rebus omnibus certiorem fecis set. Is ad hujusce motus famam, confestim Muche metem bassam cum parte genizarorum, et copřis Romaniæ præmisit, ipse die vicesimo quinto men sis Seferis Constantinopoli digressus, Budam ver sus cum Portæ comitatu, et reliquis genizaris, Muchemetem bassain continuo secutus est. Urge bat interim Perenius urbis obsidionem, sed ea po tiri non potuit. Ubi Muchemetes exercitum propius ad urbem duxisset, magnopere Soleimanis adven tum desiderabat. Quippe tam numerosæ Christia norum erant copiæ, magnam ut Muchemeti 349 formidinem incuterent. Quin etiam spreto ipsius adventu, ne latum quidem unguem e castris ces sere, sed monia tormentis concutere, atque ipsam urbem oppugnare perrexerunt. Ea vero cum in Ungarorum potestatem jamjam ventura esset, in tempore Soleimanes suo cum comitatu, et Genizaris et exercitu Anatoliæ profectionem ita maturavit, ut itinere bidui duntaxat a Muchemetis et hostium castris abesset. Id ubi Perenius rescivit, commo dam nactns occasionem, furtim e castris se prori puit, et aufugit. Non enim futurum putarat, ut ipse sultanus ad solvendam urbis obsidionem veniret. Milites Ungari, cognita Perenii clandestina disces sione, suos et ipsi deseruerunt ordines, seque mox ad ineundam fugam pararunt. Id conspicata mulier ea, quam diximus, ex urbis sublimiore loco, misso nuntio Muchemetem bassam increpuit, cur hoste fu giente quiesceret. Muchemetes, qui Romaniæ tum heglerbegus erat, his auditis, mox in Christianos snum promovit exercitum. Quod illi fieri videntes, hostisque conatui leviter admodum repugnantes, in fugam sese conjecere. Quidam, naves ingressi, evaserunt: alii semet in Danubium præcipitantes, aquis obruti periere, cæteris aut cæsis, aut ca ptis. Ipso conflictus momento Soleimanes etiam cum suis advenit. Direptis Christianorum castris, machinas bellicas, et pertinentem ad eas appara tum, in urbem convehi jussit. Hinc Budæ begler begum sive bassam constituit, et milites ibidem Turcicos in præsidio collocavit: assignata-mulieri, ejusque filio, Erdelii regione, quam pueri pater an tiquo jure majorum possederat: atque illuc ma trem, cum filio, mox ablegavit. Inde, qua venerat via, regressus Soleimanes, die mensis Schabanis octavo Constantinopolim rediit, anno 948 (Chr. Illic dum hæret, filiis duobus, sultano Mucheme Soleimanes secundum illa Constantinopoli tem pus ad aliquod mansit, nec rei quidquam meme rabilis est molitus. Interea mortuus est die quinto mensis Zemasiellulæ vir rerum strenuæ gestarum gloria clarissimus, Chairadines bassa: sepultus in loco, qui Besictas appellatur. Gontigit hoc anno 953 (Chr. 1517). Hinc arma Soleimanes iterum expediit, in Par thiam ducturus exercitum; quod quidem bellum hanc causam habuit. Erat scacho Techmasi frater, cui nomen Ercases Imirsa, Sirvanæ supremo cum imperio princeps. Hic certas ob causas ab amie'tia fratris, scachi Techmasis, discedens; ut ægre fa ceret fratri, ad sultanum Soleimanem profugit, ejusque se fidei permisit. Hoc autem iter sic insti tuit, ut per regionem Circassorum longis arabagi bus Cofen peteret, unde Constantinopolim»ppu lit. Perquam gratus sultano Soleimani principis bujus adventus accidit. Ideoque magno cum hoLore exceptum, muneribus donavit amplissimis. Quin etiam ipsius causa numerosis, vel omnibus potius