copiis suis coactis, insigni cum apparatu die 19 turni, parumque fructuosi, tædere cœpit. Ideoque mensis Seferis, anno 955 (Chr. 1549), Constantino poli digressus, in Anatoliam transmisit, rectaque Parthiam versus duxit. Postea quam ingressus fuis set hosticum, tam arcem, quam civitatem Wanum Wastani obsedit. Parum hosti civitas resistere po tuit, in quam ab omni parte pateret aditus; sed arce non nisi magno labore Soleimanes potitus est, quod idoneo Parthicorum militum præsidio defende retur. Ubi Wanum arcem Soleimanes expugnasset, sparsus per omnem regionem miles sultanicus, eam rapinis et ferro vastavit. Nusquam Scachus Terb mases reperiri, nusquam 350 conspici poluit, nusquam hosti se opposuit. Ercases vero laborein nullum recusans, dum hine inde cum suis excurre ret, quoscunque thesauros adipisci potuit, So leimani misit. Tandem tamen Osmanicos proce res, ac duces militares, magnopere belli tam diu dolum excogitantes, ut vindictam de auctore belli Ercase sumerent, variis eum mendaciis apud So leimanem delatum onerarunt. Summa rei hæc erat, quod leporem dimittendum, canem vero ca piendum svadebant. Cum Ercases Imirsa conspira tionem ipsorum animadverteret, atque etiam per spiceret eos vitæ suæ insidiari, vehementer animo perturbatus, in arcem cujusdam Curdistanii princi pis, præ formidine se recepit; tametsi ne quidem illic vitare calamitatem imminentem potuit. Quippe Curdistanius ille princeps Imirsam captum fratri Scacho Techmasi misit, qui deinceps eum custodiæ mancipatum in carcere detinuit. Expeditio Solei manis annum duravit integrum, cum novem men sibus. Atque his rebus gestis, Constantinopolim Soleimanes primo die mensis Silchizis, anno Ma humetano 956 (Chr. 1550), reversus est. QUO RES TURCICE CONTINUANTUR, AD ANNUM MAHUMETANUM DCCCCXCVI. QUI CHRISTIANUS EST CIƆ IƆ LXXXVIII. Ex Joannis Leunclaviť Adversariis. Auno Mabumetans 956 (Clw. 1550) incunte vere, Aphricam copiis, Tripolim, arcem et oppidum di Dragutes Raisus, pirata celebris, oppidum Barbaria (sie Aphricam maritimam hodie vocamus, appella tione Romanis etiam bistoriis non ignota) quod Ma hadian Mauri dicunt, Aphricam nostri, veteres Aphrodisium, solerter occupavit, ac præsidio muni vit. Que cognito, Karuli Augu ti classis imperator, Andreas Doria, mature cavendum ratus, ne quid ex co loco barbarus detrimenti reipublicæ, ac præser tim Neapolitanis et Hispanicis kittoribus daret: cum classe militeque profectus in Aphricam, Mouasto rinin appidam, Aphrodisio proximum, expugnat; cæsis ex hostium præsidio 300, alxluctis 1200 man cipiis. Inde conjunctis cum Ferdinando Gonzaga pro rege Siciliæ copiis, Aphrodisium obsidet: quod mense tertio tandem in potestatem venit. Cæsi ex barbaris plurimi, capta capitum ad 7600. Yehe menter hoc sultani Soleimanis tanimum pupugit, cui se non ita pridem, operamque suam Draguies addixerat. Cæsaris vero Karuli jussu funditus Apuro disium fuit eversum. Anno sequenti proximo sultanus Soleimanes clas som instruxit, eique Sinanem bassam præfecit, ad junctis huic Dragute, Salaque Raisis: qui cum arcem Melitensei frustra tentassent, transjectis in tionis equitum Melitensium, eorumque præsidio munitam, obsidione tentarunt; ac fraude Dragutis et Salæ, præfecti Gasparis Vallerli Galli credulitate Argosini Hispani formidine, proditione denique cu jusdam ex ea parte provincia Narbonensis oriun di, quæ Romano pontifici sub Avenionensi ditione paret, in potestatem redegerunt. Collata tamen præcipue culpa fuit amissæ munitionis hujus, ab' ipso equitum Melitensium magno magistro, ejusque collegio, atque aliis, in Aramontanum Galliæ regis Henrici legatum: qui Soleimanis ut arma conci taret in Karulum Augustum, Constantinopollin missus, huc appulerat; et sub prætextu conficiun. dæ pacis, obsidionisque solvenda, Melitensibus fraudi fuisse perhibetur. Occupata fuit Tripolis die 45 mensis Augusti, anno Mahumetano 957 (Chr. 1554), cui sultanus Soleimanes Dragutem cum impe* rio Sangiaci begi præfecit. Is deinceps infestus Car vennæ regi, cujus ditio 300 milliaribus Italicis a Tri poli distat, ob denegatam opem obsesso Aphrodi sio, majori parte ditionis eum exuit: aliaque gessit, de quibus suo loco dicetur. Superioribus annis (Chr. 1548, 1549, 1550) Ferdi nandus Cæsar, Ungariæ, Bohemiæque rex, post obi

tum l'erenil, Agriam, Ungariæ municipium, quod & cum præter Osmanidarum morem Soleimani laki Erlam vulgo vocant, sui juris fecerat: et illustrissin-i Comitis Salmensis Nicolai opera Zərbragium, Levam, Zythnam, Muranum expugnarat. Nec multo post, ejusdem regis mandato, Zolnoccum 352 Turcis Agrienses eripuerant. Has ob causas irritatus So leimanes, Temesuarum per suos obsedit, et dédi tione cepit, interfecto per scelus violatæ fidei Ste phano Losoncio, illius loci propugnatore; Lipam, Soliinosum, Chianadiam, cum aliis castellis occu pavit; Erasmum Teifelum, Ferdinandi ducem, cum Sfortia Palavicino, et Augustino Sbardellato, Va ciensi præsule ad Palastum, Alis bassæ Budensis ductu, cecidit: eaque potitus victoria, Dregeltum arcem; Giarmatum, Zezenum, aliaque loca vicina sub jugum misit. Tam prospero rerum successu elatus Alis bassa Budensis, quem Caram, sive Ni grum Alim vocabant, adjuncto sibi Achmete Roma nie beglerbego, et Casanæ, aliisque pluribus begis, Zolnoccum adoritur: coque, præsidiariis die '4 Sep tembris ultro cedentibus, ut Agriam, quæ momenti majoris erat, adversus hostem defenderent, poti tur. Inde promotis ad Agriam castris, summo qui dem illam impetu aggrediuntur.et oppugnant, seil irrito conatu, et magno cum bassarum dedecore quod feliciter a Stephanis Dobone Ruscano, Mezi k io, Zoltaio, Gregorio Diaco, Joanne Figedæo. atque aliis fortibus viris defenderetur. Gesta fue runt hæc anno Mahumetano 958 (Chr. 1552). Dictum paulo ante, Galliæ regem Henricum, misso legato, sultanum Soleimanem adversus Karulum Augustum, ex lege mutui fœderis, cujus auctor Franciscus pater exstiterat, incitasse. Permotus ab Aramontano Soleimanes, qui ad Persicos fines postulatis ejus aduuit, mox classem expediri jubet, quæ Gallicis juncta copiis, Karuli ditiones mariti mas infestaret. Quod quidem ex voto præstitum a fidis sociis, gravissimaque Neapolitanis et Siculis littoribus illata damna. Corsica quoque, Genuen sium insula, capta fuit; et incolæ cum præsidia riis partim cæsi, partim crudeliter habiti; quod quidem accidit anuo 959 (Chr. 1552). Nec restituta Genuensibus Corsica prius fuit, quam pax inter Philippum et Henricum, Hispaniæ Galliæque re ges, anno post sexto coivisset. Quippe non multo post confectam hanc pacem, infeliciter exstincto patre, Franciscus II, Henrici II F..ex pacis eam legibus reipublica: Genuensi reddidit. Erat sultano Soleimani filius Mustaphas, natu maximus, ex muliercula Circassa, servilis condi tionis: cui pater initio Magnesiam, inde Amasianam provinciam dederat, ubi cum matre degeret: deni que Carabemidam Mesopotamiæ, Persicos ad fines sitam, assignarat. Erant eidem et alii liberi, quos ex femina formæ (veluti quidem perhibetur) libe ralis, natione Rossa, sive Roxolana, sustulerat ma res quatuor, Muchemetes, Selimes, Bajazites, et Ziangir: unica femella Chameria, quam alii Camc nam vocant, Rustemis veziris uxor. Hæce Rossa, time nupsisset, de filiorum in imperio successione sollicita, Rustemis generi criminationibus, et veno ficiis quibusdam, ab Hebræa striga subministrat.s. fascinatum sultani animum, a Mustapha prorsus abalienarat. Fuerant et bassæ cujusdam patri 'ex hibitæ litteræ, quibus ad Rustemem scriptis couti nebatur, de matrimonio inter Mustapham, et filiam scachi Persarum Techmasis, quocum Soleimani pluribus ab annis bellum erat, tractari. Mirißce suspiciosum, ex aliis quoque delationibus, animum patris ea res perturbare: quod vereretur, ne Musta phas Techmasis adjutus auxiliis, imperio patrem excuteret. Itaque missus fuit anno 958 (Chr. 1552 et 153) cum exercitu Rustemes vezir azenies, sub prætextu quidem belli Parthis inferendi, sed reapse cum secretis sultani mandatis, ut quocunque mo do Mustapham e medio tolleret. Rustemes in Asiam profectus, Soleimanem trepide certiorem facit, per calumniam tamen, in magno rem versari discri mine genizaros, cæterosque milites ita Mustaph.e studere, de patris ut actum imperio videatur. Nul lum aliud superesse remedium, quam ut ipsemet in Syriam advolaret. Territus hoc nuntio Soleima nes, subito Chalepum cum exercitu properat, quasi Parthis bellum facturus esset. Arcessitur per litte ras filius, uti Chalepum ad patrem sine mora se conferret. Mustaphas, licet de paternis insidiis inaudisset, monitusque secreto fuisset ab Achmete bassa, salutis ut suæ rationem haberet: innocentia tamen sua fretus, patris imperio paret. In castra cum venisset, ad tentorium paternum recta pergit ubi patre mutis aliquot robustis, quos sultaði Oś manigæ, veluti hic etiam Murates III, in deliriis babere solent, minaciter innuente, prosternitur, injectoque nervo strangulatur. Inde Ziangir, qui gibbosus erat, minimusque natu Soleimanis filius, a patre quasi per ludum ac jocum, Mustaphæ fra tri, quem necatum ignorabat, obviam prodire jube tur. Is ubi propius ad fraternum cadaver acces sisset, quamvis consternato mox interempti fratris equi, mancipia, tentoria, thesauri, ornamenta cæte ra, cum Amasiana provincia, mandate patris offer rentur, tamen his omnibus spretis, et exprobrato patri verbis acerbissimis tam impio diroque faci-` nore, statim suis manibus in viscera pugionem adi git, et cadaveri fratris incumbens, exspirat. Nec multo post, ejusdem Rossæ malis artibus etiam unico Mustapha filio Murati, qui Prusæ apud ma trem educabatur, opera Ibrahimis eunuchi tasse injecto nervo guttur eliditur, ipsius avi jussu: cum ei periculum, 353 quod a nepote posset inn:i nere, cujus patrem genizari tantopere coluissent, nunquam illa furia desineret ob oculos ponere. Contigerunt hæc anno 959 (Chr. 1553). Post solutam anno superiore, magno cum detri mento et ignominia Turcorum, obsidionem Agrim, nunc tandem Constantinopolim a Ferdinando rege legati mittuntur, Antonitis Verantins, epiecopus

Agriensis, et Franciscus Z is, Cassoviensis in rique omnes Bajazitem hunc. Selime nata majo Ungaria superiore præfectus: qui de pace cum sultano constituenda dum laborant, totum Con >tantinopoli biennium hærent. De Galliæ regis, et Soleimanis fœdere diximus, cui sultanus ut satisfaceret, aliquot annis hisce classem ablegavit ad infestandum mare Tuscum. Ea prius, quam longius nunc progrederetur, et cum Gallorum se classe conjungeret: Marinianus Marchio, Karulini præfectus exercitus, portum Herculis, quem Galli tenebant, invadit, arcemque, præsidiariis obtruncatis, occupat. Secundum hæc Turci Plumbinum obsidione cingunt, et non sine clade rejecti, Elbam insulam, conatu itidem irrito, tentant. Acciderunt hæc anno 961 (Chr. 1355). Eodem anno, dum missi de pace legati necduin rediissent, bassa Budensis, qui.Tuigon, nomine cum ciconia communi, vocabatur, Capos Vhivarum, præ sidiariis ad deditionem compulsis, cepit. Eidem et Baboza, necdum aliquid ab hoste perpessa gravius, fde militari deserta, se dedidit. Consimilem de Zigeto sibi successum pollicebatur, sed cum fortiter in ho stem præsidiarii se gererent, suique monerent, ne temere tentatam obsidionem solvere coactus, sulta num ofenderet, ab instituto discessit. Hæc per au'umnum illius anni, quem diximus, apud Un garos fuere gesta. Proximo sequentis anni 962 (Chr. 1556) vere, Soleimanes Alim bassam cum copiis in Ungariam misit, qui Zigetum obsidione premeret, ac in po. testatem redigeret. Nihil non ille fecit, ut voti compos fieret, ad tertium usque mensem conti nuata oppugnatione: sed Christianis omnem vim hostilem, magna cum strage Turcorum, intrepide repellentibus, infecta re militem cum machinis bellicis inglorius abduxit. Turci prius, quam Zi geti obsidione soluta se reciperent, Babozam, sanctum Martinum, Geresgalum, Sallium, S. Lau rentium, et Calainanciam, partim flammis injectis absumpsere, partim solo aquarunt. autem rem, quod equidem non recte fieri puto. Nam in circumcisione filiorum Soleimanis, videlicet Mus tapha, Muchemetis (qui multis ante patrem anuis diem suum obierunt) et Selimis, multa Bajazitis hujus in Turcicis mentio: quæ quidem circum cisio celebrata fuit anno Mahumetano 938 [1552]. Praterea cum Suleimanes anno 949 [1543], Magne siam Muchemeti, Caramaniam Selimi traderet, nulla rursum Pajazitis mentio. De quo sane liquet, Bajazitem bune Selime natu minorem fuisse. Ante non multos annos Tripolim Aphrica Me litensibus ereptam fuisse diximus, et a Soleimane sangiacatum Tripolitanum - Dragúti concessum. cujus opera potissimum in potestatem venerat. Is suis finibus baud contentus, non modo Carvennæ regem Maurum, cujus supra meminimus, majore principatus sui parte spoliavit: verum etiam pro gressus ulterius, corruptis Maurorum animis, qui Gerbensem insulam incolebant, olim (ut opinio multorum est) a Lotophagis tantopere celebrat's inhabitatam, co rem aştu gerere potuit, ut sceches sive regulus insulæ So eimanes, sub amicitiæ prætextu Tripolim deduceretur: ubi dum hæreret imprudens, interveniente proditione Dragutes in sulam occupavit. Neque multis elapsis diebus So leimanem scechem suspendio necavit, et alteri sechi, sex aureoruin millia tributi annui nomine policito, per traditionem vexilli viridis, insulæ dominium permisit. Erat in omnem intentus, oc casionem magnus magister Melitensis, ut Tripolis aliquandiu recuperaretur. Itaque facta inter His panum Gallumqúe pace, quod Hispani regis auxil o voti se compotem fore speraret, cujus plurimum interesset, mature nidos illos piratarum, Turcis ejectis, in potestatem redigi: multis duci Medinæ Celi rationibus ostendit, posse nan magno negotio Tripolim expugnari, præsidium in eo quingento rum duntaxat Turcorum esse: Carvennæ quoque regem, Draguti ac Turcis infestissimum, ad jun gendam armorum societatem haud difficulter ac cessurum; cujus opera tanto 354 futura sit eis utilior, atque fidelior, quanto gravius ille suam sibi regionem creptam doleat, et certius sibi polliceri possit, futurum, at Tripoli Turcis extorta, suam et ipse ditionem recipiat. Ilispanus hisce prope modum certæ victorie permotus argumentis, classem iustrui, militeque compleri jubet, ac sum mæ rerum cum imperio Medinensem præficit. Fe liciter successura videbantur omnia, si mature Tripolim cum milite classis appulisset. Sed pro fectione varias ob causas, et præsertim ventis ac tempestatibus adversis, impedita, Dragutes intellecto Christianorum instituto, præsidium Tripolitanum duobus auxit Turcorum millibus. Itaque Christiani spe, in hoc quidem tempore, Tri polis expugnandæ dejecti, Gerbensem, quam di ximus, insulam recia pelnut, nec magno negotio scechem Maurorum adigunt, ut tradito castello, Secundum hæc, anno 964 (Chr. 1558 et 1539), Selimes Bajazitesque fratres, Suleimanis FF. Su perstite patre, inter se de imperio successioneque dimicarunt, victusque Bajazites e Caramania cum 20,000 armatorum, et quatuor filiis, ad scachum Persicum Techmasem profugit. Veritus pater Soleimanes, qui Selimis partes foverat, ne Techmasis auxilio vel filius, vel exstincto filio ne potes, res novas molirentur: magnis pollicitatio nibus impetravit a Techmase, mortis ut genere genti Osmanidarum familiari de medio tollerentur. Ne qua tamen fraus interveniret, missus fuit ad interiorem Persæ regiam Casminum Suleimanis Zeschuiger (sic prægustatorem Turci vocant), cui Bajazites cum filiis notus erat. Noc præsente pa er cum filiis, adhibito nervo, suffocatus fuit, et ab eodem necatorum cadavera Sebastiam deportata, proque more monumentis illata. Fariunt vero ple

deinceps Hispano se regi pariturum, et quotannis utrique parti grata durarunt' quandiu Ferdinan tot aureorum millia tributi nomine soluturum, quot Turcis pendere consuevisset, datis subsigna tisque syngraphis, stipularetur. Mox inutilis et ruinosi castelli loco arx magnæ capacitatis ex structa, et opinione multorum inexpugnabilis, si plene perfici, rebusque necessariis ex usu muniri potuisset. Arci nomen inditum, ut Philippalcazer, in honorem memoriamque regis Hispani, dicere tur. Monitus interim a Dragute de Christianorum conatu, ac progressibus, sultanus Soleimanes, summa celeritate classem parari, multisque mil libus genizarorum, spachiorum, aliorumque mi litum compleri et expediri mandat. Rei summæ Pialim bassam cum potestate præficit, classis ducendæ curam Mustapha, quem Caram, Nigrum appellabant, committit. Ejus rei nuntio diversis ex locis accepto, mox Joan. Andreas Du ria, magnæ vir ob singularem rei militaris ac na valis usum auctoritatis, cum aliis quibusdam mo mere, hortari, urgere Medinensem, ut idoneo novæ arci præsidio imposito, cum classe, reliquisque cɔpiis, prius inde discederetur, quam Turci, rebus ab omnibus instructi, multitudine superiores, ac recentes advenissent; ipsosque nec numero pares, et viribus exhaustos, vel invitos ad dimicandum cogerent, vel pugnam detrectantes ad extremas rerum dificultates adigerent. Sed nihil apud per tinacem, et ab aliis præceptum Medinensis animum recte valuere consilia. Nimirum amplissimæ classi fatalis quidam imminebat interitus. Id vel ex eo Hcebat conjicere, quod expeditionis initio, vix magna cum difficultate trium et medii mensis spa tio vicinam Italiæ Siciliæque Barbariam (sic Aphri cam maritimam vocari, supra docuimus) attingere nostri potuerunt: cum Turcica classis adeo se cundis usa sit ventis, ut postea quam Constanti nopoli sotvisset, intra diem vicesimum ad Chris tianam profecta fuerit. Utque Turci tanto felicius animis destinata perficerent, sub mediam noctem ventus Christianis adversus esse cœpit, Turcis pro pitius: quɔ nimirum prima Christianos aurora nec opinantes opprimerent. Hinc miserabilis illa clades secuta, qua vel ab hostibus occisi, vel aquis ab‐ sorpti, vel in servitutem abducti fuere, vel alioqui variis periere casibus decies et octies mille C..ris tiani. Triremes amissæ sunt 27, naves onerariæ 14. Dux Medinensis, arrepta fuga, cum Joan. Andrea Doria Meliten evasit. Gasto, Medinensis filius, in potestatem hostium venit: qui arce oc cupata, tamque splendida potiti victoria, sub me dium mensem Augustum discessere, cursu versus Aalonem Albaniæ directo. Contigerunt hæc anno Mahumetano 966 (Chr. 1560). dus superstes fuit. Anno 967 (Chr. 1564) Jacobus quidam natione Græcus, qui et Heraclidis, et Basilici cognomen usurpans, ab antiquis Valachiæ regulis genns suum repetebat, seque insularum in Ægæo, Sami despotain, Pari marchettium sive marchiouem vo cabat, apud quosdam Poloniæ proceres, quibus innotuerat, tantum efficere potuit: uti complu rium corrogatis auxiliis, inter quos principes erant, Albertus Lascus, Philippovius, Lassocius, in Mol daviam armata manu deduceretur. Erat tum ejus regionis princeps, cum titulo despote, Alexander, ob inauditam quamdam immanitatem erga suog infamis. Hunc sive numeroso instructum exercita, Lascus longe copiis impar, fundit, ſugat, Molda viæ regno pellit, totamque ditionem, armis do mitam, Jacobo possidendam tradit. Victus prælio fuit tyrannus Alexander die 18 Novembris. Jaco bus Mollaviæ despora factus, profusis apud por tam largitionibus a sultano Soleimane impetravit, ut in occupato principatu pro more confirmaretur. Anno 969 (Chr. 4563) Jacobus despota suis Valachis, hominibus improbis, fraude circumven tus, ut elabi non posset, die 5 Novembris occiditur. Hoc memorabile, quod moriendum sibi videns, nullum abjecti animi signum dedit: sed indutus amictu regio, vultu intrepido, oratione libera, bene, recteque gestam ab se rempublicam, multa que singularia beneficia Valachis sois exprobravit, Deum precatus vindicem, uti perfidiam et ingrati tudinem barbaræ gentis ulcisceretur. Equidem ado lescens hominem vidi et novi prius, quam in Poloniam 355 proficisceretur. Vultu præditus erat liberali, statura non magna, robusto tamen, nervosoque corpore, capillo nigro, lingua diserta. Rebus in omnibus quamdam præ se ferebat digni tatem. Norat sane quam eleganter Græce, Latinė, Italice, Gallice. Commemorari et alia de hoc pos sent, quibus supersedendum, quod hujus non sunt loci. Quod autem in primis huc pertinet, quando nulli sunt in orbe barbari Valachis inconstantio res erga dominos suos, quos frequenter et temere mutant: libet hic subjicere, quam multos paucis annis Jacobus hic despota successores habuerit. Quippe statim ab ejus interitu, vocatus a Vala chis Dux Demetrius Visnovecius, Soleimani Con stantinopolim vinctus ad certam necem mittitur. Ejus loco Thomsa princeps a factiosis salutatur. Is cum perexiguo tempore rem Valacham admi nistrasset, ab Alexandro jam reverso expellitur, et in Rossiam profugus, Sigismundi Augusti Po loniæ regis jussu, ad Podolie Leontopolim capite plectitur. Alexandro reduci, postquain rebus hu manis exemptus fuisset, successit filius Bogdanus Bogdano Ivonia, qui se Stephani quondam Vai vodæ filium ex concubina perhibebat. Ivonia (sic Joannem ipsi vocant) cum iniqua petentibus Eodem anno Turci Filecum in Ungaria supe riore, locum satis munitum, ceperunt. Ibi San giacum Soleimanes constituit, qui Budensi Bassæ subjectus esset. Neque multo post inducias Fer dinandus Augustus et Soleimanes pepigere, quæ

Turcis denegasset, adjunctoque sibi non magno & Gabriele Perenio, contraque legem deditionis id Polonorum equitum militumque numero, nec con temnendis suorum coactis copiis, nimis gr ve bar barorum jugum excutere conaretur, a fidelissimis sibi creditis proditus, qui missi fuerant, ut a trans jectione Danubii Turcos arcerent, indignam ma gnanimitate sua mortem oppetiit, Ei Petrus, alte rius Valachiæ principis frater, faventibus Turcis suffectus fuit. Sed enim de bis, hoc quidem in loco, satis quando ad insequentes annos pertinent. Nunc ad Annalium seriem redeamus. Anno 970 (Chr. 1564), mense Septembri, duce Carzia Toletano feliciter occupata fuit arx in ora maritima Aphrica sive Barbariæ sita, quam vocant Pignonem sive rupem Velezi, quod oppidi nomen est, in continente siti, a qua rupes arcis disjuncta, undique aquis cingitur. Turcicis ca piratis, llispanum pelagus infestantibus, securum bactenus receptum præbuerat: quod esset in præruptis posita scopulis, et undique (ceu dictum) mari circumfluo munita. Sub exitum ejusdem anni, mortuo prius Ferdi mando Augusto, die 25 Julii, filioque Maximiliano vix imperium auspicato, Joannes Sigismundus princeps Transsilvaniæ, vel (ut Turci vocant) Er delii begus, infelix sultani Soleimanis successione paterna cliens, fretus viribus patroni tam potentis qui tamen suum, non clientis commodum captabat, et perduellium quorundam procerum, inque pri mis Georgii Bebeci noxiis reipublicæ Chri stianæ consiliis incitatus, Zatmarum, non exigui momenti munitionem, ejecto Melchiore Balassa, præfecto Cæsaris, ac thesauris ejus, conjuge, libe risque captis, suam in potestatem redegit. Quæ res cum Maximiliano Augusto nequaquam in ipso regni exordio ferenda videretur, cum alios bello gerendo duces idoneos arcessivit, tum Lazaro Suendio, Baroni Altæ Landispergær, rebus magnis solerter et præclare gestis ad omnem posteritatis memori am illustri viro, summam belli administrandi, am plissima cum potestate, commisit. Sub eo, præter Ungaros, feliciter hoc bello Germani aliquot nobi lissimi tribuni militarunt: equitum, Joannes Ruberus a Pixendorfo, Joannes ab Ascemburgo, Jacobus a Schulemburgo, Henricus a `Gleizentala; peditum vero, Joannes Wernherus a Raitenau, Ru dolfus a Salis, aliique complures. Suendies absque mora non exiguas equitum peditumque Germano rum copias in agrum qui a Gepidis, antiqua natione Germanica, Cepisiensis hodieque dicitur, eduxit. Anni sequentis (Chr. 4565) initio, media bruma, Tocaium Suendias celeritate admirabili expugnat quo capto neque multo post ictu sclopeti occiso Fran cisco Nemethio præfecto, arx etiam a præsidiariis dedita fuit. li suis cum gladiis duntaxat ex pacto dinissi, cæteris armis ac rebus in arce relictis. Vidue Nemethii mundus tantummodo muliebris concessès. Quæ licet deinde mariti suosque nou exigui pretii thesaures aveberet, reclamantibus Ungaris, Andrea Batorio, Melchiore Balassa, fieri causantibus: Suendii tamen auctoritate, qui vel cum aliqua jactura fidem datam religiose ser vandain diceret, quominus iis spoliaretür, obtinuit. Inde Zerenzium in potestatem venit, Erdeliique begus de Zatmari defensione desperans, incensam munitionem hesti reliquit invitus: quam Suendius, ob naturalem situs commoditatem, mox instaura vit. Iline transmisso Tibisco, Erdeuda, Cuvara, Bator, Vibania, Senderevia (quod a S. Andrea deductum nomen est), prospero victoriæ Suendaniæ cnrsu, Maximiliani Cæsaris imperium acceperunt. Tam denique felices hi successus erant, ut opem implorante bego Erdelii, sultanus Soleimanes non succurrere duntaxat ei totis viribus, verum ipsius etiam huic in Ungariam expeditioni præesse de creverit. Sed existimabatur ab hoc instituto suo rum consiliis retrabi, qui suadebant, ut ingenti expedita classe Meliten invaderet, et fractis equi tum Melitensium viribus insulam occuparet. Quoil quidem ut faceret, in primis Chasanes Cesairis prosultanus, Chairadinis Barbarossæ filius, et Dra gutes Sangiacus Tripolitanus, urgebant. Itaque hanc in sententiam animo propendens, ut interim vafro commento 356 Maximilianum partim gravi sumptu belli exhauriret, instinctu Erdeliani, par tim inhiberet, quominus ulterius progrederetur apostatam Cibinensem ablegat, qui eum ad pacem cum Erdeliano colendam exhortaretur. Venit et Viennam cum Erdeliani mandatis eodem tempore Georgius Batorius, et Sigismundi Augusti, Poloniæ regis, qui Erdeliani avunculus erat, legatus. ut de componendo bello eum Maximiliano agerent. Ve rum hæc, uti diximus, astute gerebantur a Turcis, ut a cursu victoriæ Cæsar, cui rebus omnibus infe rior erat Erdelianus, avocaretur, et Soleimanes interim vires suas in Melitenses posset convertere. Rhodum his insulam sub initium regni, cum omnibus in Egæo, et Asia, Græciaque castellls, arcibus ac territoriis; nec multis ante hoc tempus. anuîs, Tripolim Aphricæ, sicuti narratum a nobis est, ademerat. Quibus injuriis cos affecisse non contentus, etiam prorsus exstirpatos volebat quod et mercimonia suorum impedirent, et gravia sæpe detrimenta navibus Turcicis inferrent. Acce debat altius animi vulnus, quod hactenus a Meli tensi Christianorum propugnaculo quoddam libi dini suæ repagulum objici doleret, quominus in Hispaniarum et Italiæ viscera jamdudum grassa retur. Hos igitur uti bello persequeretur et op qих primeret, classem instruxit, triremibus, onerariis, aliisque diversis navigiis 250 constabat. Vehebantur hae classe bello idoneorum militum ad 40 millia. Trrestribus copiis Mustaphas, qui deinceps bello Cyprio ex immani crudelitate magis inclaruit, classi Pialis bassa cum imperio præerat quibus Soleimanes Dragutem prosultanum Tripotis adesse voluit, hominem rebus terra marique ga rendis experientem, qui lethaliter hoc bello vulo✨

priis auspiciis gerere. Interim vero, dum majorem ipsemet adduceret exercitum, bassæ Budensi man dat ut amplissimis, quas posɛct, coactis copiis, bello principium daret. Temesvarensis etiam bassa, de voluntate Soleimanis, paulatim ad occupandum Giulam aditum sibi patefaciebat, expugnato Pan cota castello. Nec sibi, suisque rebus decrat Er delianes, Zadane, Genoque, locis Giulæ vicinis, per suos octo Turcorum millibus adanctos, occu patis. Idem astu barbaro, perniciem ac furiam patriæ, patrem imitatus, qui simili stratagemate fuerat usus, ad obsidendam Viennain adventante tune Soleimane, litteras per Ungariam initio anni Christiani proximi, mense nimirum Februario 357 publicatas sparsit: quibus in litteris Unga rie se regem electum vocans, aiebat sultani Solei manis, clementissimi patroni sui, hanc esse men tem, ut omnes regni ordines ipsius Erdeliani se subjicerent imperio, si salvi esse vellent. Eam ob rem indixisse se conventum ad Thordam Erdelii (Torrenburgum Germani Transsilvaniense; vo cant) celebrandum proximo mensis Martii die decimo: quæ quidem ad comitia cunctos invitabat, uti de conservanda patria communibus votis in medium consulerent. The litteræ, ne fucata boni publici specie, minus circumspectorum oculos per stringerent: a Suendio mature solideque, scripto contrario ad eosdem ordines, die Martii quarto, apud Unguarum publicato, refutatæ fuerunt: quo scripto manifestas Erdeliani fraudes retegebat, qui bus fideles Maximiliani Augusti subditos perturbare conaretur, quasi scilicet Soleimanes de salute regni Ungariae sollicitus esset: cum suis ille cum majo ribus a ducentis annis hoc unum spectarit, ut no bilis regni fundamenta, vel vi et armis, vel discidiis civilibus, et machinationibus insidiosis subverteret. Caverent sibi ab ejusmodi tam Erdeliani, quam Soleimanis imposturis, nec cum Erdeliano com mune quidquam haberent, nec ad fraudulenta, patriæque nocitura comitia quemquam sub pœna perduellionis ablegarent. ratus, cum jactura suorum et commodo nostro hoc non per legatos tantummodo, sed etiam pro interiit fuitque suffectus a Mustapha in ejus lo cum, ut Tripoli præesset, Alis ille Calaber, quem etiam nunc ignominioso Turcis nomine nostri vo caut, Vluzalim, hoc est, Alim apostatam: cum a Turcis bassa capitaneus appellari soleat, veluti ma ris præfectus, et solus post Chairadinem Barba rossam, ob res contra Christianos gnaviter gestas promeruerit, ut cum maris præfectura veziris dig nitatem conjungeret. Appulit etiam, durante obsi dione, cum 27 triremibus, Chasanes Cesairis pro sultanus, Chairadinis F., cujus ut paulo ante, sic et alibi sæpius in Annalibus hisce Turcicis farta fuit mentio. Cum igitur hi bassæ Junio mense lit tora Melites attigissent, ac dies aliquot exponendis in insulam militibus et annonis, locorumque situ explorando consumpsissent, oppugnare machinis bellicis S. Elmum (sic llermetem vulgo vocant) castellum in ipso portus ostio situm cœpere. Quod cum pluribus diebus facere non desinerent, jam que magua mœnium pars tormentorum globis dejecta sic corruisset, ut in arcem latus hosti pateret aditus: equites Melitenses, perquam stre nue se gerendo 35 diebus oppugnationem, magna cum hostium clade, sustinuerunt, idque præter opinionem multorum, qui castellum contra vim hostilem nequaquam posse propugnari putarant. Tandem cum equites nec hostium impetui ferendo, nec aumero se pares viderent, et arx undique tam terra, quam mari a Barbaris cincta nullum amplius alicunde subsidium exspectare posset: occiso Christianorum, qui supererant, aliquo numero, Turcorum in potestatem venit. Qua hostes elati victoria, deinceps tormentis quatere Sancti Michae lis munitionem insanum in modum cœpere, globos ferreos et lapideos quinque septemve palmorum ejaculando. Sed quod totos quatuor hoe bello men ses absumpsissent, et hiems jain appeteret, de dis ressu cogitare cœperunt, et eo quidem majori fe stinatione, quod jam Garzias Toletanus Sicilie prorex, instructis triremibus Hispanicis, quibus 10,000 peditum vebebantur, cum multis aliis Chris tianis, ad suscipiendam hanc expeditionem religio sæ pietatis zelo commotis, auxiliares hasce copias in insulam exposuisset. Quo factum, ut Turci fædam, præ formidine, fugam arriperent: et mul tis suorum millibus desideratis, ignominiose do mum redirent. Pigebat ac pudebat suscepisse rem tam arduam, in cujus perficiendæ conatu vano 23,000 suorum amisissent. Ex Melitensibus 210 equites, militum 3,000, bello inutilis turbæ capita 1700 cæsa. Bellum gestum fuit anno Mahumetano 971 (Chr. 1565). Inauspicato tentata Melites expugnatio, quotidia nique Maximiliani Cæsaris Erdeliano bello progres sus, pene sultani Soleimanis animum ad rabiem adegerunt. Cumque non cessaret is, quem diximus Erdelii begus, cum perpetuis, ad invadendam ¸ Un gariam, stimulis excitare: decrevit denique bellum Eodem anno, vere ineunte, Pialis bassa prius, quam Constantinopolim, rebus ad Meliten infeli citer gestis, cum classe rediret; ne nihil egisse hac expeditione videretur, Chium Ægæi maris in sulam, a Christianis partim Italis, partim Græcis inhabitatam, sub jugum mittere statuit. Ea Ge nuensium in potestate jam ultra duo sæcula fue rat, inde usque a Græcorum imperatorum tem poribus libera. Sed crescente tandem potentia Turcica, ne prorsus in servitutem redigerentur, sponte sua tributum obtulerant. Ejus tributi no mine quotannis 10000 nummum aureorum, quos ducatos vocant, solvebantur; ac præterea distri bucbantur in bassas vezires ad duo millia. Cause propter quas eam Pialis, abolita libertate pristina, subjugandam ducebat, hæ prætexebantur. Prima, quod exploratis Turcorum consiliis, anno supe

riore Melitensibus nuntiassent, quæ in eos Turci quæ quidem præda mox obsessorum commodo ces molirentur. Deinde, quod biennii tributum sultano Soleimani deberent. Id avaritia legati, Constanti nopoli res ipsorum apud Portam gerentis accide rat; qui etiam donanda Mechemeti bassæ veziri et aliis munera, suos in usus verterat. Præterea con ferebatur in eos culpa receptorum Christianorum mancipiorum, quæ quotidie Constantinopoli ad ipsos profugerent, eque Chio domum ad suos re mitterentur. Et paulo ante ferebatur Mecheme tis bassæ veziris nobile quoddam mancipium co se contulisse, cujus ipse vel restitutionem. vel pretium ab eis poscebat. Has igitur ob causas Pialis eos castigaturus, ad insulam universa cuin classe feriis paschalibus, quas Christianorum more Chienses tum celebrabant, appellit; confestimque jubet ad se prætoriam in triremem venire præ fectum insulæ cum duodecim viris rempublicam administrantibus. Interea, dum hi ab ipso in præ toria detinentur, palatium civitatis, in quo senatus haberi solebat, in potestatem. a Turcis cum arce redigitur, magistratus eis Turcicus datur, templa Christiana solo æquantur. Unicum sancti Domi nici relictum, ritibus Turcorum initiatur, ut mes sitæ loco Turcis esset. Ipsius præfecti, ac duo decimvirum familiæ, cum aliis primariis, Con stantinopolim mittuntur, et hinc inde varias in regiones deportantur; d nec tandem subsequenti bus annis, intercedente rege Gallo, Turcis confœ derato, patriæ restituti fuerunt, et umbra quædam administrationis judiciorumque pristinorum mi seris Chiensibus concessa, provocatione duntaxat ad judicem Turcicum remissa; quod eo faci lius impetratum, ne Christianis incolis alio commigrantibus, insula deserta nulli Turcis esset usui. sit. Soluta præter spem in hunc modum obsidione, præsidium arcis auctum fuit, et instaurati muri, ab hoste diruti. Liberata obsidione Palota, mox itum ad eripien dam hosti civitatem Vespriniensen; 358 quod captis Turcorum exploratoribus, intellectum esset, hujus loci begum, studio nocendi Christianis egressum, meliore præsidii parte Vesprinium nul dasse. Quapropter Egone Salmensi comite illustris simo suas cum Helfestaino et Nicolao flatestadio conjungente copias, penultimo Junii die coeptum obsideri Vesprinium, postridie memorabili celeri fuit expugnatum, anno Mahumetano 873 (Chr. 1566). Quinque duntaxat exceptis, cæteri ad unum trucidati fuere Barbari, quod non ita pri dem captivos magno numero Christianos immaniter occidissent. Late Ab codem Egone comite Salmensi capta fuit et Tata, mense Julio, cæsis præsidiariis; itemque Gester castellum, ab incolis Turcis metu adven tantis comitis desertum; quos imitati Vethaimen ses, Iscochiani et aliorum castellorum incolæ, flamma castellis suis injecta, Strigonium se rece perunt; quod obsessurus, victoriæ prosequendæ causa, mox erat Salmensis comes, nisi de quibus dam causis aliud imperatori Maximiliano visum fuisset. Augusto mense Suendius, qui certo consilio su cperiore in Ungaria, et agro Cepisiensi, dum Ma ximilianus Augustus insigni et copiosissimo cum exercitu castris ad Jaurinum positis, omnes So leimanis motus et progressus observaret, subsi stere suo cuin milite jussus fuerat, cum excitis a Soleimane, rogatu Erdeliani, Tataris non parum quod ageret habuit. Quippe cum per Ungariæ sn perioris agros cis et ultra Tibiscum late discurre rent, prædas abigerent, omnia flaminis et ferro vastarent, eujusvis ætatis et sexus homines partim trucidarent, partim in servitutem raperent; dilaꞌo Suendius in eos, multitudine superiores, ad hoc usque tempus prælio, quo præcocium illi fructuum et uvarum ingluvie, semetipsos perditum ituri erant tandem ex morbis languidos et numero non Ad res in Ungaria gestas ut redeamus, bassa Budensis, ut imperio sultani Soleimanis pareret, initio mensis Junii Palotam militum corona cir cumdare cœpit. Eam strenue cuin suis propugnabat Georgius Thuris U. garus, vir magnanimus et multis rebus fortiter gestis elarus. Toto jam octi duo muros bassa tormentorum continuis ictibus ita labefactarat, ad terram ut prostrati collaberen tur et propugnatores in extremo discrimine versa- parum deminutos aggressus, nullo prope negotio rentur, cum ecce, nec opinatum subsidium divi nitus eis offertur. Venerat Jaurinum Georgius co mes Helfestainus, adductis secum signis duodecim magnæ virtutis peditum. Is die decimo quarto Ju nii plaustra nonaginta pabulatum emisit, cum pe ditum nongentorum præsidio quos conspicati Turci, qui Palotam obsidebant, majoresque copias adesse ratl, quam reapse forent; missos suspica bantur, ut obsidionem Palotanam solverent. Con festim bassa trepidus in fugam cum suis sese con jicero, præque nimia festinatione tentoria, machi nas bellicas, magnum vasorum numerum, quibus vel farina, vel tormentarius pulvis contineretur, cum aliis castrorum impedimentis hosti relinquere, decem Barbarorum millia superavit, cecidit, finibus ejecit; begorum Turcicorum, quibus usi ducibus fuerant, altero interempto, altero lethaliter sau ciato. Deinde Georgii Bebeci perduellis, qui cum Erdeliano et Turcis se conjunxerat, arces aliquot Zabaticam, Pelsozium, Gombazzecum, Crasnahur cam, Gadigen, aliaque his vicina tum castela, tum munitiones expugnavit. Duo deinceps munita nostrorum loca Turcorum in manus venere, Giula es Zigetum; Giula, quæ secundo Julii mensis a Pertavo vezire bassa, jun ctis et basse Temesvarensis et Erdeliani Tataro⚫ rumque copiis, cœpta fuerat obsideri; scelerata Ladislai Keresinii præfecti proditione, Georgii

reretur, ætatis annum septuagesimum sextum. Im perio præfuit annis quadraginta sex et sex menribus. Occupato Zigeto, Babosam oppugnaturi Turei quosdam e suis mittunt, qui areem dedi juberent. Id vero licet facturos se nostri negarent, quod ta men cam defendi non posse contra vim tantam sei rent, incensam deserunt: quorum exemplum 8a chani et Zorgenses sunt imitati. Bebeci perduellis et affinis sui colloquio corrupti, ▲ die quarto mensis Septembris. Agebat, cum mo licet futurum nuntiasset Suendius, ut hostis intra biduum obsidionem solveret, Turcis dedita fuit. Eam Turci, præter Erdeliani spem, sibi retinue runt; hiantemque corvum, ut est in fabulis, more suo delusere. Violata dedititii fide crudeliter inter empti, paucis beneficio noctis et arundinctorum elapsis. Nefarius proditor non multo post in vincu lis, apud sultanum Selimem, Soleimanis successo, rem, ob exercitam prius in captivos Musulmanos rævitiem accusatus, de sententia Selimis actori bus, ut ex eorum arbitrio pœnas lueret, traditus fuit; qui hominem vasi clavis perfora o sic in:lu serunt, ut dolio de monte per declivia præcipi tato, clavis oblongis et acutis confixus exspiraret. Fuit et filius paternæ particeps exsecrationis, qui misere, nullis relictis hæredibus, diem suum obiit, castellis, pagis et aliis facultatibus amplissimis, ad alienos devolutis. Interea dum hæc diversis per Ungariam locis gererentur, sultanus ipse Soleimanes transito pri mum Savo, deinde Dravo, quem ponte operis ad mirandi constraverat, cum exercitu ducentoruın millium, ad subjugandas Hungariæ reliquias venit. Occurrit adventanti cum donis eximiis Erdelianus, frustra regnum ambiens, quod avaritie barbara Soleimanes ipse jam spe, licet irrita, totum devo verat, ac libidini propriæ destinarat. Die mensis Augusti sexto Zigetum obsidere sul tanus cœpit, quod licet acerrime propugnaretur a Nicolao comite Zerinio, fortissimo et immortalis gloriæ viro, præsidii præfecto; tandem tamen die septimo mensis Septembris expugnatum fuit, ipso comite Zerinio, cum insigni nobilium Un garorium strenuorumque militum numero, sic a Barbaris interempto, non inultus cum suis ut occubuisse dici possit. Quippe non triginta millia suorum duntaxat hostes desiderarunt, verum etiam triduo ante supremam nostrorum cladem sultanus Soleimanes, necdum victoria de Zigetanis potitus fremens et frendens infelicem exhalavit animam Ejus obitus tantisper occultatus fuit astu vafer rimi veziris bassæ Mechemetis, noctu etiam Solei manis archiatro clam necato, ne per eum sultani mors emanaret, dum socer ejus Selimes, Soleima. nis filius, occupato citra tumultum imperio, ad exercitum in castra venisset. Nam si tam genizari, quam reliqui milites, de morte sultani sui matu rius certiores facti fuissent, magno in castris ex citato tumultu, tentoria thesaurosque regios, cum Christianorum et llebræorum rebus, pro more li bidineque sua diripuissent, ac spoliis hisce ditati, neminis auctoritate contineri se amplius in officio passi fuissent. Quæ sane rerum apud hostes con fusio militarisque licentia, Maximiliano Cæsari, Humerosis 359 et exquisitis toto ex orbe Chri stiano copiis instructo, præbere peropiatam occa sionem rei feliciter gerendæ potuisset. Exstinetus fuit Soleimanes auno Mahumetano 973 (Chr. 1566), Eodem anno, die mensis ejusdem vicesimo fer tio, sultanus Selimes secundus, ætatis annum qua dragesimu'n secundum agens, in imperio Soleima ni patri suecessit. Quippe cum ad Magnesium in tellecta morte patris, ex Asia summa celerita'e Iscodaram, e regione Constantinopolis sitam, hoc die pervenisset: mox a Bostange bassa, hortulanı– rum præfecto, pro more triremi exceptus, es Con stantinopolim trans Bosphorum vectus fuit. Et quia Selimes generunı suum, Isehenderem bassam, quem prosultanum Constantinopoli discedens reliqnerat Soleimanes, de adventu suo certiorem reddiderat, cum mandatis, ut ejus opera studioque res ad in gressum in urbem, pompamque regrain pertinentes sine mora pararentur: mox illo ipso die dodnetus in sarajum, solio consedit imperatorio illius cu biculi, quod solis est sultanis Osmanidarum gente prognatis occupare permissum. Inde per urbem proclamationes more majorum factæ, quibus vola primum concipiebantur, ut auima Soleimanis in paradiso felix ævum ageret, ac in perpetua gloria quiesceret: deinde, multos ut annos viveret sulta nus Selimes Chan; prosperique status incremento continuo frueretur. Postridie, qui dles crat vicesimus quartus Sep tembris, e sarajo prodiit, seque per urbem populo spectandum exhibuit. Peregit et paternas exsequias ac magno animalium numero caso, cibisque co ctis itidem innumeris, epulum funebre quibusvis, cum ingentis summæ asprorum erogatione, præ buit. Inde solemini pompa, maximoque suorum ap plausu, in sarajum rediit. Antequam bæc fierent, per Ischenderem bassam prosultanum evocari ex omnibus locis genizaros, paternæ mortis adhuc ignaros, in oppidum non pro eul a Constantinopoli situm, sub prætextu mittendi ad obsidionem Zigetanam militaris supplementi, jusserat. Ad cos Ischender bassa, Selime jam pa ternum in solium collocato, de Selimis voluntate profectus, obitum Soleimanis, et successionem Selimis exponit. Inde pro direptionibus usu rece ptis in obitu principis Osmanidæ, centum millia sultaninorum els offert. Non ingrata fuit oratio bassæ genizaris, ea lege tamen assentientibus, at largiores annouæ militaturis darentur. Selimes ergo genizaris inauctoritatis, die mensis Septembris vicesimo septimo Constantinopoli disco dit, et magnis itineribus Albam Græcam contendit. Cum istuc allatun postea Souleimanis cadaver in urbem deduceretur; pedes ante paternum Sunus

incedebat habitu lugubri sultanus Selimes, comi- peratore Maximiliano subsidia majora postulat. Is tantibus bassis, Cadilescheris, cæterisque begis. Inde Cadios populis, consuetum donativum genizaris dedit. Quibus peractis, Constantinopolim cadaver paternum avehi jussit, et in Zuna, quam ipse sibi vivus exstruxerat, condi.Curata fuit ca res ab Ach inete bassa, Ferhateque Capizilariorum Aga, dedu centibus begis et genizaris, cum vexillo regio tandemque die vicesimo secundo Novembris per ventum Constantinopolim. Ibi funus exceptum fuit frequentissimo concursu mortalium, præeuse Mu phti, qui apud Musulmanos et juris et religionis om niumque sacrorum rex est: subsequentibus Ischen dere bassa prosultano, Dephteidaris, qui Cameræ vel ærarii præfecti sunt, aliisque begis omnibus pullatis, quorum terga plebis infinita multitudo claudebat. Exemptam e curru sandapilam vel arcam ligneam præcipui begi per vices, erectarum in sublime ma nuum palmis sustinuere, sicque per urbem gesta runt: ejulantibus interim Talismanis, et ad Zunam usque lessum quemdam, Mahumetano ritu, lamen tabili voce concinentibus. Hinc depositum in Zuna cadaver, instratus sandapilæ pannus cymatilis præ stantissimus, et supra hunc alius auro intertextus; ad latus acinax positus, index profusæ bello vitæ; a.l caput collocatum e lino subtilissimo, spiris ap tatum candidissimis tulipantum, quo vivus uti con suerat, cum nigris ardearum peonis selectissimis; pone caput, in pavimento positi cum candelabris ingentes, pyramidali forma, rotundi nihilominus cerei, qui tamen nunquam accendi solent. Mox adhi bıti Talisınani et Hoggiæ (sacerdotum hæc Musulma nis sunt nomina) qui more gentis humi divaricat's sedentes cruribus, perpetuo preces quasdam in ejus Zuna murmurando deblaterarent. Hæc omnia, cum multis post annis Constantinopoli essemus, coram inspeximus. Circum sandapilam ipsius, et aliæ sunt sandapilæ, tam sultanæ (de qua diximus) Rosse, quam liberorum Soleimanis. Acciderunt hæc anno Mahumetano 973 (Chr. 1566). Henricum Staupicium, cum mille Germanis equiti bus, sex peditum vexillis, stipendiis, et annoua ne cessaria, mittit. Sed prius quam auxiliares bæ co piæ Tocaium pervenissent, sparsa fuit in castris Erdeliani fama, decem millia Tatarorum, a Selime, defendendi ejus causa, cum Turcis et Valachis re lictorum, per seditionem totuin populari Erdelium, ac inaudita crudelitate passim in fortunas et cor pora miserorum, cujusvis ætatis et sexus grassari. Quapropter obsidionem solvere coactus fuit, ne dum istic ipse pertinacius hæreret, suos ad interne cionem deleri sineret. Liberato ab hostili oppu gnatione Tocaio, Ramingerus in abscedentes erum pens, pluribus cæsis, reliquos palantes et trepidos fugavit. Nec parum Erdeliano cum hisce Tataricis, Turcicis, Valachicisque copiis negotii fuit, cum aliquot corum millia trucidaret, ac Varadini vicis sim ab eis obsideretur. Unde fuga dilapsus, recenti coacta suorum manu, rursus haud exiguam ipso rum stragem edidit: qua demum territi, semet in Podoliam et Rossiam effuderunt, ubi crudelium belluarum immanes reliquiæ fortiter a Palatino Ros so um debellatæ, perierunt. Interea Selimes, ob hiemis imminentis asperita tem, Ungariam reliquit: et Pertavum bassam, sa tis magnis cum Turcorum, 360 Valachorum, Tatarorumque copiis, Erdeliano bego, qui bellum contra Maximilianum prosequebatur, adesse jus sit. Dolebat Erdeliano, Suendium anno superiore cepisse Tocaium, in quo triginta majora minoraque tormenta bellica, præter ingentem rerum bello ne cessariarum, annon:rque copiam reperisset. Qua propter eam arcem recuperare statuit, magni seili cot snasad res tutandas, vel prolatandas momenti quod esset in Ungariæ sita limitibus, et Erdelii; duobus amuibus circumdata, Tibisco et Bodrogo. Militem ergo, cum majoribus decem machinis adhi bet, omuique vi et impetu oppugnare munitionem incipit. Ex altera parte Suendius eam minime de serendain ratus, cum alia defensioni parat idouca, quibus Jacobo Ramingero, cajun.ipse fidei Tocaium commiserat, in tempore succurṛeret: tum ab im Post discessum barbaricarum et Erdeliani copia rum, Suendius suis media bruma productis, ad ob sidendum Zatuarum profectus est, castrum 1110 menti non levis, in Erdelii finibus situm, quod Geor gii Bebeci ditionis erat, hominis nefarii, qui pri. mus auctor hujus inter Cæsarem Erdelianumque belli exstiterat. Bebecus jam ante perspecta victrici toties virtute fortunaque Suendii, quod magnopere metueret, ne castro expugnato, in Maximiliani ma nus, cum præsenti vitæ periculo, veniret: uxore familiaque Zatuari cum præsidio relicta, fugæ be neficio saluti suæ mature consuluit. Aliquandiu prstiterunt in obsidione toleranda præsidiarii, quod machinæ bellicæ nihil nec ipsis, nec castro damni dare possent. Cui Saenfius incommodo re medium quæsiturus, dum ipsemet omnia circum arcem loca perlustrat et explorat, agnitus ab hosti bus ex insigni proceritate corporis, qua longe supra cæteros eminebat, deque comitatus frequentia, pa rum omnino abfuit, quin discrimen vite adiret. Petitus enim globis aliquot tormentariis fuit, e machinis non modicis, quorum unus humerum ita strinxit, ut etiam vestis ejus igne concepto, quod esset ad pellendum frigus hibernum suffulta pelli bus, arderet. Nihilominus commodiore pro machi nis reperto loco, et äis mox in illum, magno cum militum labore, quos in officio, si quisquam alius, bic sane dux continere potuit, translatis; ad extre mam redacti desperationem præsidiarii, conjugi perduellis ac familiæ sibique salutem et incolumi tatem pepigerunt, atque ita castrum Suendio dedi derunt. Is vero non tantuin pacta conventa dedititiis bona fide servavit, sed etiam Bebeci conjugem cuin mundo suo mulicbri et anis rebus quas charas habe bat abire omni absque injuria passus est. Potitus

fait Zatuaro Suendius:ul medium mensem Janua- qua Erdelianns etiam comprebendebatur. Ejus cum rium anno Mahumetano 974 (Chr. 1567). aliæ leges et conditiones erant, tum uti quisque sibi retineret quidquid eo bello cepisset. Id vero plu rimum Maximiliani rebus profuit. Nam fines „uoS opera Suendi sic ampliarat, ut ad quadraginta milliaria Germanica cis et ultra Tibiscum late do minaretur: qua quidem in regione multæ sunt arees, multæ munitiones insignes, partim ab hoste captae, partim facte diligentia Suendii, partim inchoatæ. Idem et ærarii novi (Cameram vulgo vocant) in iis Incis auctor exstitit, de quo non leve subsidium publicis rebus accessit, castris, aliisque munitis locis, cum imperio Germanos, justis et gravib::s de cansis, præfecit • totain denique rem limitaneam matura providentia, tam in Ungariæ, quam vicinæ Styria Onibus constituit: anno 975, et 976 (Chr. 1568 et 1569). Non magno post captum Zatuarum temporis inter jecto spatio Suendius qui bellum in Erdelii fini bus gerere non desinebat, nulla frigoris hiberni ra tioue habita, Muncazium cum suis obsedit, locum munitissimum et huic bello conficiundo cum primis idoneum cujus præsidiarii vitam facultatesque salvas pacti deditionem fecerunt. Ea res animum Erdeliani mirifice perturbavit, nec minus accendit ut totis viribus amissam munitionem recuperan dam statueret. Non enim ignora bat, hac patere transituni in Poloniam et Rossiam: seque præpediri occupato Muncazio, quo minus in posterum subsi diarias e regno Poloniæ copias habere posset: nisi cas per Moldaviam variis ambagibus et itinere dim cili venire vellet. At non contentus occupatione Muncazii Suendius, mox etiam corona militari mu nitionem Hustianam cingere perrexit. Quod quidem non Erdelianus tantum graviter ac moleste tulit, verum etiam Budensis bassa: qui datis ad impera torem Maximilianum frequentibus litt ris hortari non cessabat ut a cœpta obsidione Suendium disce dere juberet ne inchoatum pacis componendæ nego tium impediretur. Simul etiam suis in consilium adhibitis deliberabat; quanam via posset obsessis opem ferre. Cumque jam pridem de hisce rebus omnibus ad sultanum Selimem retuliset, indigna tus ille Pertavum bassam exercitum suum cu Hoc anno 976 (Chr. 1569) splendidissimum et instructissimum Venetiis navale, sub medium men sem Septembrem, accenso tormentario pulvere, maximo cum reipublicæ detrimento conflagravit. Ibidem tam in urbe, quam terra continente, diu turna et inusitata quædam erat annonæ charitas. Quamobrem sultanus Selimes, licet initio regni pacem, a Soleimane patre cum Venetis initam, con-、 firmasse, tamen vel ambitione propria, vel suorum impulsu, vel hoc. Venetorum adverso casu permotus, bellum eis inferre statuit, quæsito prætextu, quasi Cyprum nullo jure possiderent, quæ ob successio nem gentis Osmanidarum in jura sultanorum Ægypti, ad se directo pertineret. Licet enim Seli ines avus et Soleimanes pater, annui tribuți, quod a Venetis ejus regni nomine pendebatur, solutione contenti, possessionem insulæ Venietis hactenus reliquissent: nullum tamen hoc sibi gignere præ judicium posse dicebat, quominus jam tributo re pudiato, regnum sui juris occuparet, ac sibi reti neret. Itaque mense Februario sequentis anni, Cuba tem Zausium Constantinopoli Venetias ablegavit, qui a senatu Cyprum repeteret, ac recusaturis bellum denuntiaret. Appulit is Venetias sub initium mensis Aprilis, auno 977 (Chr. 1570), et maudato Selimis exposito, repulsam tulit. Romaniæ beglerbegi copiis conjunctum in Unga-C riam 361 ducere jussit. Utrumque tamen ab in stituta Selimes expeditione mox revocavit, cum in tellexisset, Verantium Agriensem præsulem, et Chr´s ophorum Tiſembachum baronem, Vienna Con stantinopolim ablegatos, ad se contendere. Quam obrem et Budensis bassa, missis ad imperatorem Maximil anum muneribus amplissimis, petiit, ne turbari pacis tractationem pateretur. Sua quidem ex parte futurum agebat, ut palis transfigerentur omnes, qui per Cæsaris fines excurrendo damnum dedissent. Hæc ille multoties pollicebatur, sed e diverso duces Erdeliani, cum Suendium viderent abiisse Cassoviam, ne spem pacis interturbaret collectis non magnis copiis, impressione nec opinata Kisuarum adorti ceperunt, occupatis etiam thermis quas Rivulos Dominorum appellant. Has enim Suen dius ante biennium eis ademerat. Id ubi factum Ruberus accepit, legatus Suendii, magnæ vir belli cis in rebus industriæ, mox cum justis equitum pe ditumque copiis accurrit, et hostibus inexspectato suo territis adventu, Risuarum, adhibita vi maxima recuperat, præsidiarios interficit, moxque Rivulos etiam nullo negotio recipit. Quippe casu quodam ac censo pulvere tormentario, castrum ardere cœpit; ideoque majori parte propugnatorum exstincta, in Ruberi potestatem venit. Anno denique Mahumetano 975 (Chr. 1568) pax octavo quoque anno renovanda inter Maximi hanum Augustum, sultanumque Selimem coiit. Quapropter mense Maio missi cum classe milite que fuerunt, qui bellum Cyprium gererent, Musta phas bassa, copiarum terrestrium, et Pialis Alis que bassæ, classiariorum præfecti. Pialis provectus cum suis ad Tenum, insulam Venetorum in Ægæo, ferro ac flamimis cam, non sine gravi tamen suorum jactura, direptam vastavit. Mense Junio Sebastianus Venerius, insule Cor cyræ maxima cum potestate præses, Soppotoum castrum Albaniæ, non procul a Corcyra sitam, expugnavit, eique præsidio imposito, ac rebus De cessariis munito, Manuelem Murmurium oriundum e Napolio Romani (Naupliam Argiæ veteres ap pellavere) præfecit.

Sub ejusdem mensis exitum Marcus Quirinus, classis in Hadriatico præfectus, arcem sinus Mai nensis (Mainam sunt qui Leuctra veteribus appel latam putant, ipsum vero sinum Mainensem, Mes seniacum), ad portum, quem vulgo Qualliarum sive coturnicum vocant, positam feliciter expugna vit, actisque sub ea cuniculis, et supposito in censoque pulvere tormentario, funditus eversam diruit, ne barbaris amplius receptum præberet. Christi 1470, qui Mahumetanus erat 874. Exstin eto rege, posthumum regina mɔrem parit, qui ta men non diu superstes fuit. Tum vero Veneti vi duæ persuadent, ut regno cederet, cui defendendo par ipsa non esset, annuoque reditu quatuor aut quinque millium Zecchinorum contenta, patriam immortali beneficio sibi devinciret. Hoc modo re dacta in potestatem insula, nihilominus Veneti sultano Ægyptio, tributi ejus nomine, quod Jacobus rex illi pollicitus fuerat, merces in pactis convențis expressas quotannis mittebant: donec anno Chri sti 1517, qui Mahumetanus erat 923, sultano Tom mambai et Mamelucis a sultano Selime deletis, et Ægypto Syriaque subjugatis conversum a Seline victore, Mamelucorumque successore, tributum hoc fuit in certum pretium, videlicet 8000 Zechi norum quos Cypri nomine sultanis Turcicis ex co tempore Veneti persolverunt, donec a Selime secundo, Cyprum sibi ceu domino directo, repe tente bellum de quo nunc agimus, indictum Vene tis fuit. Capta Nicosia, Famagustam Mustaphas bassa tandem obsidere cœpit anno Mahumet. 578 (Chr. 1571), sub medium mensem Augusti. Anno 979 (Chr. 1572), dum obsideretur, et gra vissime a Turcis oppugnaretur Famagusta, classis Turcica damnum illatura Venétorum insulis in Ægæo, Ali bassa duce Cretam (Candiam nunc vo cant) petiit, ubi exposito in terram milite, sævitum in obvios immaniter. Munitis civitatibus et oppidis ita prospectum mature fuerat a gubernatoribus in sulæ, nullum ut ab hoste detrimentum acciperent. Solum Rhetymum adortus Vluzalis, Aphricanæ Barbariæ prosultanus, cujus ante facta mentio, quod ab incolis desertum fuisset, nemine resistente mense Junio vastavit. Alis bassa tandem recensitis Nicosia, Cypri metropolis, sub exitum Julii men sis a Mustapha bassa obsideri cœpta, et acerrime tam oppugnata, quam defensa, tandem die decimo Septembris in hostium potestatem venit, misere que direpta fuit; cæsis præsidiariis, exstincta no bilitate, perexiguis reliquiis servituti mancipatis. Erat olim Cypri regia, quæ centum et amplius ante hoc tempus annis redacta fuerat sub imperium sultani Cairensis, eique hoc modo facta tributaria. Anno Christiano 1423 bellum erat Jano Petri filio, regi Cyprio, qui penultimus fuit inter legitimos 362 reges ex Lusignana familia, cum Ægyptio sive Cairensi sultano Melechella: quo bello captus ab hoste Cyprius, persolutis centum quindecim millibus Seraphinorum, in regnum cum pacto tri buti annui restituitur. Is moriens filium Joannem reliquit impuberem, cui primo matrimonio, post quam adolevisset, filia Marchionis Itali Montisfer ratensis nupsit; qua mortua, Helenam Palæologi nam duxit. Ex ea nata fuit unica filia Karu¦ota, quæ Joanni Lusitano primum nupsit, cui præbitum venenum mortem attulit. Erat Karulotæ Jac. fra ´ter, illegitimo toro natus, cui sacris initia o pater archiepiscopatum Nicosianum assignarat. Is im perandi libidine ductus, ecclesiastica dignitate spreta, regnum invadit; a quo tempore dictus a Græcis Cypriis fuit Re Zages (sic enim in quodam manuscripto libello meo Græco legitur), appellatio ne partim Italica, partim Gallica. Nain Gallis Roi Jaques, rex Jacobus est. Karulota secundas nup tias cum Ludovico Sabaudi ducis filio contrahit. Is classem intruens, in Cyprum cum Karulota con juge proficiscitur. Redeunte legitima regis filia, justaque regni hærede, Jacobus nothus regno pel Htur. Ejectus ad sultanum Ægypti Syriæque con fugit, Alesseraphum, et opem ejns ad recuperandum p regnum implorat. Assensus postulatis Jacobi sul tɔnus, eum pulso vicissim cum Karulota Sabando, in regnum reducit, et nomine restitutionis hujus ac beneficii tributum non invito imperat. Id tribu tum ex mercibus quotannis sultano solvendis con stabat, certo mercium genere, specierumque nu mero expresso. Necdum id temporis uxorem Jaco bus duxerat. Itaque Venetias profectus, Ecateri nam Cornaram, prius a senatu Sancti Marci filiam adoptatam, constituta de publico dote, matrimo nio sibi copulat; ut hoc adfinitatis Venetæ vincu lo, potentissimæ mari reipublicæ præsidio seque regoumque suum stabiliret. Noe multo post, reli eta conjuge prægnante, moritur. Contigit học anno copiis suis, quod apud ipsos per fabas vel aspros fieri consuevit, cum 3700 amisisse se videret, re licta Creta Cerigum Veneti juris e regione pro montorii Maleæ sitam insulam, (Citheram dixere veteres) ad Sancti Nicolai portum invasit, et ma jori ex parte diripuit. Inde Zacynthi et Cephalleniæ suburbiis ac vicis excidio datis (arces enim præsi diis et opere sic munierant Veneti, ut eas hostis aggredi non auderet), Soppo'oum pergit Alis bassa, numeroque militum superior, cæsis captisve præ sidiariis, arcem recipit: cujus etiam præfectus Manuel Murmurius, vir bello strenuus, in hostis potestatem venit. Hinc obsessum terra marique Dulcinium, situm in Albanie Dahmatiæque finibus oppidum, niense Julio Turcis se dedidit: civibus libertatem suam, militibus vitæ pactis incolumitatem. Sed dum con tendunt inter se bassæ, quorum alter oppidum terrestribus copiis, alter mari obsederat, utrius esse deberet: plerique omnes in servitutem abducti fuerunt, exceptis Sarra Martinengo, Dalmatiæ su premo cum imperio gubernatore, ac Marco Vc merio, Dulcinii præfecto.

Tunc etiam Turci potiti fuerunt Antibari, per viri, magnus regni Castiliæ Commendator, Ascanfus summam ignaviam deditionem faciente Alexandro Donato præfecto: itemque Butua, quæ defendi non potuit, quod esset versus mare parum mu. nita. Vluzalis et Caragosa Raisus, cum ad insulam Liesenam appulissent (Farum Dalmate vocant, ubi Farensis est episcopatus), suburbia depopulati sunt, arcem, quam egregie munitam vidimus, ten tare non ausi. Liesena relicta, Curzolam petieront quam Corcyram Nigram vocant, haud procul inde dissitam: cui quidem insulæ nihil 363 aliud de dere damni, quam quod Ulatim pagum flammis injectis exusserunt. Nam cum oppidum insulæ, quod ipsum quoque Curzolæ nomen habet, a viris desertum aggrederentur, a feminis, animose patriam defendentibus, memorabili cum marium Curzolanorum, et ipsorum hostium infamia, ſemi neique sexus immortali laude, rejecti fuerunt. Famagustani per integrum annum obsessi, cum fortiter hactenus omnem vim hostilem sustinuis sent tandem in extrema rerum omnium penuria deditionem fecerunt, his legibus: ut Venetis vitæ concederetur incolumitas, et uti cum armis suis ac facultatibus in Cretam deducerentur; Græci domos suas incolerent, possessionibus suis fruerentur, ritu Christiano viverent. Quibus conditionibus a Mustapha bassa, initio mensis Augusti, anno 979 (Chr. 1572), laudatis et approbatis, ipsiusque manu subsignatis: die quinto dicti mensis Augusti prodiit ex urbe Marcus Antonius Bragadinus, sub quo de fensa fuerat hactenus, et cum illustri nobilium vi rorum comitatu in Mustaphæ castra venit, eique cla ves civitatis, quod in deditionibus fieri solet, obtulit. Exceptus initio comiter a Mustapha bassa, mox ab illa crudeli bellua, per summum scelus violata fide, cum aliis per ludibrium afficitur exquisitis injuriis, tum ad extremum vivus excoriatur. Laurentium Teupolum, Paphi præfectum, qui et ipse cum aliis Famagustam singulari virtute propugnarat, suspen dio Mustaphas necari, cæteros dedititios immani ter contrucidari jussit. Turcorum, qui obsidionis principio in universum ad ducenta millia censeban tur, in quibus erant Azaporum 80,000 genizarorum 14,000, Volonum (Acanzios ipsi vocant) 60,000, periisse constat obsidione durante, supra 80,000. Erat initio belli Cyprii, defendendæ contra Turco rum vim, reipublicæ Christianæ causa, percussum fœ lus inter Pium Quintum pontificem maximum, Philippum regem Hispaniarum, et senatum Vene tum. Ejus fœderis copiarum omnium designatus fuit imperator Joannes Austrius, Karuli Augusti filius, lispani frater. Pontifex suis triremibus Mar cum Antonium Columnam, ducem Talliacoccianum nobilitatis Romanæ principem, præfecit: Veneti amplissimæ, quam instruxerant, classis imperium Sebastiano Venerio, quem postea ducem quoque suum crearunt, commisere. Prarter hos et alii hac erant in expeditione principes et illustres Cornianus, Joannes Andreas Dorla princeps Mel phitanus, Augustinus Barbarigus, Marcus Quirinus, Antonius Canalis, Veneti: Alexander Item Farne sins, Octavii ducis filius, princeps Parmensis; Franciscus Maria, Guidonis Ubaldi filius, Roverens, Urbini princeps, Paulus Jordanus Ursinus, dax Braccianensis; Alvarus marchio Saneta Crucis, et alii plures. Hæc classis cum mense Septembri Messana Siciliæ solvisset, hostilesque navales copias ad Inebechtim subsistere (sic Turci nominant civi tatem, quam nostri Lepantum appellant, veteres. dixere Naupactum) nuntiatum esset: Jandem ad portum insule Cephalleniæ, quem vallis Alexan drinæ vocant, appulit. Stabat haud procul a nostris in Inebechtino sinu, qui Corinthius olim nuncupa batur, classis hostium: cui cum imperio præerant Pertavus bassa copiarum terrestriumi, et Alis bassa sociorum navalium dux supremus. Inter hos, co guito Christianæ classis adventu, sententiarum di versitas exstitit. Pertavus abstinendum judicabat a prælio, quod conjuncta jam Christianorum classis, unius imperio ducis regeretur: exspectandum esse perexiguum ad tempus, quo futurum sit, ut, illo præ sertim anni tempore, solvatur. Alis econtrario sen tiebat, omnino dimicandum. Pertavo stabant rei navalis peritissimi veteranique duces, Sirocus Ale xandriæ sangiacus, Carabuces sangiacus Sourisaris in Caramania sive Cilicia maritima Mechemetes begus, Salæ Raisi filius, sangiacus Eubœæ sive Nc groponti: cum Ali vero sentiebant, Chasanes begus, Chairadinis Barbarossæ filius, Uluzalis prosultanus Cesairensis, et Caias begus Smyrnensis sangiacus quorum sententia tandem vicit, Uluzali jubente in medium proferri et recitari mandatum sultani Seli mis, quo victoriam uti prosequerentur, eis injungeba tur. Omnium ergo sententiis decretum, prælium quod non minori animorum alacritate nostris etiam expe tentibus, commissum fuit ad tres exiguas insulas, vel marinos potius scopulos, quos Cuzolaros hodie tam Græci, quam nostri vocant. Victoria potiti sunt mu! tis a sæculis inaudita Christiani. Periit occisus Alis bassa. Pertavus animadverso præsenti suorum in teritu, non magno navigio fugiens ad terram evasit. Uluzalis mari profugit cum triginta plus minusve triremibus. Cæsa fuerunt hostium ad 25000, capta 4000. Classis hostilis universa, cum spoliis immeu sis, Christianorum in potestaten venit; iis dunta xat exceptis triremibus ac navigiis, cum quibus Uluzalim evasisse diximus. Liberata Christiana man cipia supra 14000. Pugnatum die septimo mensis Octobris, anno Mahumetano 979 (Chr. 1572). llac Tureis illata clade, Veneti-Margaritinum, in Chimeriotarum regione, que Albaniæ pars est (sic a Ce anniis dictam montibus aliqui putant), hand pro cal a Corcyra situm, deditione ceperunt duodecimo. 364 die Novembris, vitam facultatesque salvas paciscentibus Barkaris: et ipsum castrum mex igne concremɔtu: diruerunt. Suppotoum quoque deser

tum a Turcis, Albaui occuparunt, et Venetis resti- de Turcis victoria tot, jam orbe celebrem mittit tuerunt: a quibus redditum deinceps sultano Slimi fuit. Anno sequenti proxime 980 (Chr. 1573), (lo cimo quinto mensis Januarii, tentata fuit a Venetis obsidio Castelli novi, captis suburbiis, sed succur rent bus Barbaris, ab obsidione discessum. Cupie bant Veneti hoc oppido cuin arce potiri, ut omni periculo Catarum, civitatem sui juris longe mu mitissimam, liberarent. Situm est enim Catarum in sinu quodam maris, qui Rizonicus olim vocatus fuit, nunc ab ipsa civitate Catarinus dicitur: cujus ostium Turci haetenus Castelli novi propugnaculo claudere, ne Cataro succurri possit, frustra conantur. qui of em ejus auxiliumque poscerent, ut regno re stitueretur. Simul habiturum se promittit ingentes ab amicis sociisque copias, et eam annonæ abun dantiam, quæ ipsius exercitui vel maximo suffectura sit. Adnuit ejus postulatis Austrius, et insigni cum classe, quam aliis etiam cum triremibus dux Sues sanus, et Melphitanus princeps, Joannes Andreas Doria comitabantur, in Africam transjicit, Tunisim occupat, regem a Turcis datum in potestatem redi git, urbem captam militi suo diripiendam concedit. Cum autem promissis Amida non satisfaceret, fluxæ que caeteroquin etiam fidei signa quædam præberet, sollicitatis secreto Turcicis auxiliis, cum duobus filiis in Siciliam, jussu Austrii, transvectus fuit. Ibi cui futurum accepisset, nt frater ejus Machmetes, cui maxime infestus erat, regno præficeretur: in eum furorem, adactus est, ut de triremi se prarci pitaturus, et aquis suffocaturus esset; vix Amida filio, quominus id faceret, impediente. Machmetes Amidæ frater, ab Austrio regnum impetravit, præ stito prius in Austrii præsentia sacramento, quo se perpetuo fidelem Hispano regi clientem futurum promisit. Is proximo deinde bello," quod exposituri statim sumus, in Turcorum potestatem venit, et Constantinopolim trans mare vectus fuit ubi super stes adhuc ante triennium, cum istic essemus, in arce, quæ de septem turribus a Græcis Hepta Gula des, a Turcis Jadicula dicitur, sub custodia detine batur. Hline Austrius suorum concilium cogit, in quo variis dictis examinatisque sententiis, tandem conclusum debere novam munitionem inter Gule tam et Tunisim, ad interjectum utrique lacum ex strui, quæ decem milliaribus Italicis a Guleta, pau loque minus a Tunisi distaret. Ejus rei perficiundæ causa relictus istic Gabriel Serbellonius Mediola nensis Italus, cum tribus millibus Italorum peditum, et Salazarus Hispanus, cum totidem) Hispanis: quo rum uterque muniendarum urbium etarcium peri tissimus erat. Consilii totius hic erat finis et scopus, ut hoc modo Guleta firmior efficeretur, et tanto faci lius in fide Barbari continerentur ob viciniam utrius que præsidii, commoditatemque lacus; 365 ad quem quia sita esset utraque munitio, nullo nego tio alteris alteri subvenire possent. Gesta fuerunt hæc anno 980 (Chr. 1573). Variæ contigerunt ætate nostra mutationes in regno Tunisino, quo superioribus annis rex Assan, Machmetis Alius (Muleassem nostri non recte voca runt, cum Mule regem vel dominum ip-orum lingua significare tradatur, Assan vero proprium fuerit ci Domen), excluso necatoque maximo natu fratre. Ma muna, qui nostris est Maimon, potitus fuit. Idem cæteros quoque fratres suos, quos moriens ei pater viginti unum reliquerat, aut interfecit, aut ferro candenti oculis adhibito cæcavit: excepto Rossette, qui serundo loco genitus fuerat. Is in conatu pellen di fratris Assanis, re parum feliciter gesta, Cesairim (Algerium nestii vocant) profugit ad Chairadinem 'Barbarossam: qui Roscette Constantinopolim misso, sub ejus tamen reducendi prætextu deceptis Tuni sinis, Assanem expulit, urbem cum arce toloque regno cepit, ac sultano Soleimani, se prosultanum appellans, subdidit: quod quidem accidit anno Mahumetano 940 (Chr. 1534). Assanem Karulus Augustus in regnum, expulso Chairadine, reduxit auno 943 (Chr. 1537); quod ille deinceps a neamine vexatus obtinuit usque ad annum 950 (Chr. 1544), quo adventantis cum classe Chairadinis fama terii tus, in Siciliam Neapolimque trajecit. Amida filius Tunisim cum arce per absentiam patris Assanis oc cupat, reversumque patrem capit, et oculorum pu pillis candenti scalpello læsis, visu spoliat. Eadem immanitate tractati ab Amida fratres, Nahaser et Ab da∙las, quos cum patre ceperat. Amadam regno pa truus Abdamelechus ejecit. Is enim Guletam profec tus, et Francisci Tovaris Ilispani, Guletæ præfecti ope Tunisim ingressus, mox in arcem velata facie pergit, eamque deceptis custodibus, qui Amidain esse credebant, occupat. Abdamelecho pest tricesi mum et sextum regui diem rebus humanis exemplo, saccedit filius Machmetes, annos duntaxat duode eim natus: qui necdum gerendæ reipublicæ per ætatem idoneo, cum intolerabilis curatorum ejus administratio plerisque videretur, rediens Amida regnum patrueli eripuit. Amidam rursus excussere Turci, duce Uluzali, anno 980 (Chr. 1573), fuitque sultani Selimis auctoritate suffectus in ipsius locum res alius. Amida Guletam profugiens, quæ Hispano rum præsi ¡io tenebatur, privatam cum duobus filiis vitan egit. Cumque magno recuperandi regni desi derio flagraret, suos ad Joannem Austrium, navali Egerrimne ferebat sultanus Selimes hos Christia norum in Africa progressus. Itaque Sinanem bassam, virumı astutum, reique militaris peritis simum, classi supremo cum imperio præficit: qua 160 iriremes, et 33 diversi generis navigia con tinebantur. Is in Africam mense Julio, anno Ma humetano 981 (Chr. 1574), appulit. Quanquain vero novæ munitioni absolvendæ præfectus Serbellonius magna rebus in omnibus diligentia fuisset usus, tamen ea necdum erat per fecta, quod serius architecti, cum fabris cæmen tariis, et omni materia missi, tandem in Africam sub finem mensis Martii pervenissert Jorum

adventus Octobri mense præcedentis anni promis- sus ejecti sunt Hispani ex Africa, intra tricesimum ans fuerat, cum 40 triremibus, quarum navales socii muros Tunisin.e urbis ad structuram novæ munitionis demoliri debuerant: quod factum nor fuit, quantumīvis Austrius in vicina Sicilia degeret. Erat etiam præsidiariorum militum deminutus numerus, exauctoratis temere nonnullis, ques omnem in eventuin retentos oportuit. Hoc modo per ignaviam socordiamque factum, ut in hos tim potestatem munitiones bæ nullo prope ne gotio venirent. et sextum diem: amissaque per suminam ignaviam ea quæ Karulus Augustus in potestatem optimo coli silio redegerat, ut securitati Siciliæ, regn Neapo litani totiusque tum Italiæ, tum Hispaniæ consule ret. Fuerunt autem hæc anno 981 (Chr. 1544) gesta, cujus initio Veneti certas obcausas, non censu? tis et invitis adeo, pontifice atque Hispano, contra leges foederis, pacem cum sultano Selime fecerant. Tunc etiam Corcyræ muniendæ Venetis orcasio nem præbuit exscensus crudelis in eam insu Jam Sinanis bassæ, redeuntis ex Africano bello. Nam licet ab insulanis, ei placandi hominis causa, cujus præsertim tunc victoriis insolentiam norant, munera quædam offerrentur: tamen illis rejectis immaniter in eos grassatus est. Missi hoc nomine fuerunt in Corcyram cum alii rerum militariuın periti, tum etiam Sfortia Palavicinus, Marchio Curtis majoris. Horum consiliis ita tuin munitæ cum oppido fuerunt arces illæ præaltis in rupibu s sitæ, vereque caput inter nubila (quod Maro dizit) condentes, quas ipsum mare circumfluit: nihil ut equidem viderim adversus omnem vim hostilem firmius, nihil inexpugnabilius. Annus 982(Chr. 1575) memorabilis est plures ob causas. Nam exstincto sultano Selime 11, filies Murates III ejus nominis, auspicatus est imperium, cum ipso hujus anni Christiani principio. Agehat id temporis annum ætatis 27. Ante omnia recepto natu se minores, in præsentia sua jussit: quorum minimi cervicibus et jugulo cum pro more nervus adhiberetur, incertum an tenerioris in hunc amo ris causa 366 motum, an conscientia patratæ crudelitatis in omnes, illacrymasse quidem ipsum Turci primum Guletam obsidere cœperunt, cui Petrus Carrera Hispanus præerat. Ei Serbello nium de subsidiis mittendis urgenti, quanquam loco munitiori esset, Serbelloniano necdum ad finem perducto: tamen 650 pedites partim Itali, partim Hispani fuere missi. Hinc a Turcis etiam Serbellonius obsessus fuit, quorum exercitum no vis adductis copiis Ramadam Cesairis begle: begus adauxerat. Carrera denuo subsidium petit. Ea res auxium Serbellonii animum non parum torquere. Si nullos misisset, futurum verebatur, ut in ip sum amissæ Gulet culpa conferretur: sin autem, ut suo semet præsidio nudaret. Nihilominus con cessa Carreræ manus subsidiaria. Duobus interea navigiis appulerunt ex Hispania 600 milites Hispani, qui noctu per ipsas Turcorum excubias penetran tes, cum vexillis et vestibus Turcicis uterentur, et quosdam Turcice loquentes secum haberent, Culetam ingressi sunt. Tandem et tertio Carrera Ɑ more barbaro strangulari quinque fratres suos, militem sibi submitti a Serbellonio postulat, et quingentos beneficio noctis usos impetrat, cum egregiis præfectis, ac inter alios, Salazaro ma gnæ virtutis et existimationis viro. Nihilominus arx Guletana Turcorum in potestatem venit. Neque defuere, qui Carreram proditionis insimularent. Prius quidem certe, quam Turci appulissent, vel per inscitiam, vel superbiam, quingentos milites veteranos Italos admittere noluit: quod minime concessurum se diceret, ut in ejus gloriæ partem venirent Itali, quam Hispani Guleta defendenda consécuturi essent. Equidem apud ipsos Turcos ex fide dignis hominibus accepi, Carreram fuisse virum prorsus ignavum et formidolosuin, qui pul veris tormentarii nidorem ferre non posset, nec tolerare fulmina displosarum machinarum: quæ sane quoties in hostem exonerabantur, ipse subter raneis se testudinibus, concameratisque locis ab debat, bombaceque suas obturabat aures. Ferunt ei Turci proditionis obtulisse præmium regni Cy prii præfecturam: neque tamen dedititio peper ccre, sed tanquam vili mancipio sunt usi. Capta Guleta, præter aliam prædam potitus est Sinan bassa quingentis machinis bellicis, cum ingenti tor mentarii pulveris aliarumque bello necessariarum rerum, et annouæ copia. Nova quoque deinde mu nitio a Turcis occupata fuit, non tamen multo si ne sanguine: capto etiam Serbellonio, qui crude liter a Sinane bassa tractatus fuit. Hoc modo pror constat. Itidem mortuo Scacho Techmase Parthico, suc cessit filius non primogenitus, Muchemetes Hoda bendes; nec Ismail, ejus nominis in hac Sophina Familia secundus, secundo loco genitus, sed proxi mus ab his Haidar Mirises, qui annis aliquot anter patris in regno suprema cum potestate vices ges serat. Is tamen vix 15 diebus regno frui potuit, occisus a sultanis quibusdam, sive proceribus regni, qui eum oderant. Ili deinde secundo genitum Scachi Techinasis filium Ismailem, ejus nominis secundum, e carcere productum regno præficiunt. Fuerat enim a patre conjectus in carcerem, prop ter quorumdam procerum delationes, et in eo plu ribus annis hæserat. Jam regno potitus, ut animos suorum exploraret, ac præsertim ut cognosceret, quinam essent illi sultani, quorum impulsu et consilio custodiæ mancipatus a patre fuisset, se eretum in locum semet abdit, et quorumdam opera, quibus maxime fidebat, mortem suam`publicari curat. Ejus rei fama diversos in hominum animis motus, prout affectus in Ismailem quisque fuisset, excitavit: in adversariis et hostibus lætitiam, in amicis luctum. Hoc modo prodentibus semet ini

micis ac delatoribus, illatum ab ismaile mortis à sangiacum huve Curdum Hadrianopoli prehendere supplicium fuit. Idem non sultanos duntaxat siki s'ispectos, verum etiam fratres suos omnes, quot quot nancisci potuit, e medio sustulit. Et quia de ficiente time a Tureis sangiaco quodam Curdo, de quo mox dietari sumus, aliqui proceres Ismaili auctores erant, ut illum Turcis dederet, ne pax inter utramque gentem dudum inita servataque violaretur, non modo consiliis eorum non obse cutus est, verum etiam dedendi supplicis auctores, bellique Turcici dissuasorce, pana capitis, ut proditores affecit. Qua hominis severitate nimia plerique graviter offensi, sexto regni mense vene num ei, seroris opera, propinarunt: quo vitam cum morte commutavit. hausto, Anno 983 (Chr. 1576), Stephanus Batorius, Somlia nus, nobilis Ungarus, cæteroquin heroici vir ani. mi, qui paucis ante annis exstincto Joanni Sigis mundo Erdeliano bego (mortuus enim is fuit anno Christiano 1571, qui Mahumetanus erat 978 cum onere tributi annui, sultano Musulmanorum sol vendi, successerat; commendatione sultani Mu ratis, patroni sui, Poloniæ rex factus est, cum Henricus Valesius Gallus, quem ipsum quoque Poloniæ regno potitum opera sua Murates jacti tare solebat, a morte Karuli fratris e Polonia pro fugus, de sententia procerum regno fuisset abdi catus. suis cum zausiis conatur in sultani Muratis 11 mes sita, Curdus se cum suis defendens, ipsum ibidem interficit, cæteris partim occisis, partim vulneratis. Hac de causa Selimes ei, cum omnibus suis, cer vices amputari jussit. Cum illo jugulato, fratris ejus filius successionis jure sangiacatum ipsius pos sideret: quidam alius agnatus adita porta Osmanica, partim oblatis, partim promissis ingentibus donis tam ipsi sultano, quam consiliariis ejus, quos ve zires appellant, agnati sui sangiacatum impetra vit. Citatus alter ad Portam, qui rem omnem intel lexisset, sibique metueret, ne absque culpa sua ferret eamdem pœnam, qua patrous affectus fueraį devitata profectione ad Portam, quasi de sultani Selimis obtinenda gratia desperans, in Parthiam profugit ad scachum Ismailem secundum, qui tunc rerum apud Parthos potiebatur. Sciendum vero, san giacos illos Curdorum, licet imperio sultani Osma midæ contineantur, non tamen ita præfici, quem admodum alii sangiaci solent: sed similes esse vaivodis, sive palatinis, et præsidibus Erdelii, Va lachiæ, 367 Moldaviæ; quos oportet esse filios procerum, in ipsa regione patria natos, et a suis optimatibus ac populis electos. Curdi vero hand dubie ducunt originem a Chaldæis et Mesopotamie populis. Nam in hodiernum usque diem multi Cur dorum principes reperiuntur in regione Bagadatis, quæ Babylonia veteribus est, et Carahemidæ, quæ Amida, et in Diarbekir sive Mesopotamia: quarum regionum populi Chaldæi sunt et Assyrii Wano et Scheherezuli vicini, ac Persarum ad fines usque se porrigentes. Præterea constat, Arabes hodieque Chaldæam vocare Keldan, quam Persæ cum Os maniels Curdistanum, hoc est, regnum Curdorum appellant. Et omnes isti populisectæ sunt Mahume tanæ. Cum igitur ad Persas sangiàcus ille Curdus, de quo diximus se contulisset, non modo perhu maniter eum excepit Ismail scachus, verum etiam suam opem illi ad recuperandam avi tam patritamque ditionem obtulit. Husreves autem bassa, qui Wani finitimæque regionis tum begler begus erat, cæterique sangiaci limitanei, qui ad beglerbegatum ipsius pertinebant, cum hasce res intellexissent, damnum Persicis finibus per excur siones inferre cœperunt, quod dicerent, Ismailis sea chi culpa mutuam pacem violatam esse, qui sul tani Musulmanorum fugitivos et perduelles suain in tutelam contra pacis leges recepisset, eis que decrevisset opitulari. Hoc belli gravissimi, quo hactenus inter Persas et Turcos geritur, exor dium fuit. Eodem anno Scachi Techmasis filius primogeni tus Muchemetes cognomine flodabendes, quod Persa rum lingua Dei servum significat, mortuis fratribus, Haidari Mirisæ, atque lзmaili secundo, succedens; licet a natura quietis cupidus esset, inchoatum ta men ab Ismaile fratre contra Turcos tellum prose qui statuit: quod ei filius esset emir Chan Mirises, nagni juvenis animi, gerendarumque rerum impri mis avidus. Hunc copiis suis supremo cum Imperio prefecit. Causæ belli variæ fuerunt, quas paulo altius hic repetemus, nusquam ab aliis hactenus ita proditas. Operam enim dedimus, ut in ipsa Tur cia certi aliquid de rebus hoc Fello gestis cogno sceremus a fide dignis hominibus, spretis vulgo jactatis, perque litteras sparsis hinc inde rumus culis, et rerum novaruin nuntiis. Ismaile scacho superstite, quidam sangiacus na-Ɗ tione Curdos, cui nomen Abdallas begus, cum quasdam ob causas in suspicionem venisset, impe rante sultano Selime II, patre Muratis III, evoca Los fuerat a sultano Selime, sub alio prætextu, qui barbarorum mos est, ad Poriam uti se con f.rret. Paruit sultani mandato Curdus, nullius sibi culpæ consc us, et Hadrianopolimad sultanum Selimem venit. Mandat Selimes, ut captus in car cerem conjiceretur. Solet hoc fieri, cum magnæ au ctoritatis vel familiæ viri apprehendendi sunt, per zansiorum las-am, qui præest aulicis nobilioribus, qu bus sultanus Musulmanorum utitur, quemadmo dum principes nostri commissariorum variis in rebus expediundis opera. Dum zausiorum bassa omnem Accedebant et aliæ causæ, præsertim ex super stitionum dissidiis, vanaque somniorum observa tione, cui geus Turcica nimium quantum obne xia est, collectæ. Nain ante triennium per Ana toliam passini aliquot illorum millia, qui sair s Turcicis, corumque disciplinis ac studiis incum bunt (schophtalarios ipsi dicunt) sese commove

quem bello superaturus sit, et occisurus, ejusque regnum adjuncturus Osmanidarum imperio. Con similiter etiam per id, quod imamus azemes prælio scheichem Haidarem adortus vicerit, ſutu rum significari, ut Persarum hæresis, una CHIU omnibus, qui ean sectarentur, usque adeo dissi petur et aboleatur, nullum ut ipsorum vestigium futuram sit reliquum. Præterea sultanum Oɛma nidam futurum mundį totius chalifen ac domina torem. Hoc modo cum utrumque somnium scheiches interprètatus esset, voluit sultanus 368 Huralės etiam hoggia sui (sic apud ipsos vocantur, qui tim ea placuit interpretatio. Neque defuere, qui dicerent, secretum quemdam inter bunc hoggiam scheichemque consensum, mutuumque de persɔa dendo sultano pactum intervenisse. Solus Meche metes bassa vezirazemes, quem supra Selimis 14 generum fuisse diximus, et qui deinceps anno Christiano 1579 domi suæ, cum omnibus adeundi se facta copia jus diceret, nequiter a Dervisio quodam interfectus fuit; auctor ejus belli esse noluit, quod libere consulenti se Murati diceret, nequaquam Persis bellum inferendum, qui jam tot ab annis pacem Osmanidarum cum gente co luissent. Rationibus et argumentis aliis adjun gebat elegans, quod Græcis et Turcis usitatum est proverbium: Caudan serpenti, qui dormit, non esse calcandam; cæteroqui futurum, ut exci tatus, capite sursum erecto, terribiliter pung-t. Ad summam, bellum hoc Mechemetes bassa modis omnibus dissuadebat. rant, ac f'ersarum sive Sophinorum religionem imperii sultanici. Per serpentem intelligi hostem Turcicis opinionibus anteferre se professi fuerant,. ipsius orientalem, hoc est, seacham Persicum adeoque longius ea secta quotidie serpendo, tantuin incrementi sumpserat, ut etiam Constantinopoli reperirentur, qui cam probarent. Somnia vero fuerunt hujusmodi, quamvis apud Turtos necdum certo constit, an sultani Muratis hace fue: int,. an ejus sacerdotis, quem sultani sui scheichem Turci vocant. Creditum tamen a pluribus, ipsi met sultano Murati oblatum fuisse somnium prius, et alterum Muratis scheichi: quo nomine veniunt certi sacerdotes, pro viris sanctis apud ipsos habiti. Quippe per quietem stare sibi visus est in medio mundi, sub arbore maxima, cujus es seut rami duo, longissimum ad intervallum ex porrecti. Nam alter ad extremos solis orientis, nostris sunt presbyteri) judicium audire; cui sta alter ad occidentis lines extendebatur. Præterea sibi visus est conspicari serpentemt magnitudinis immensæ, quem ab oriente profectum, et ad se provolutum, fuste, quen manu teneret, inter fecerit. loc somnio nounihil commotus, el exper rectus fuit. Prius vero, quam ad explicatiouem alterius somnii accedamus indicandum lectoris causa venit, Mahumetanos, ultra quatuor Mahumetis so cios, quoruin nomina sunt, Ebubekir, Omer, Osman, et Alis (et fuere Mahumetis hi successores, ac propagatores Mahumetanæ superstitionis), alios quatuor eximios imamos sive doctores venerari quorum primum Ebahaniſem, propterea quod supremum inter hos locum obtineat, imamum azemem sive doctorem summum appellare solent alterum vocant imamuin Maliehin, tertium ima mum Schaaffim, quartum imamum Achmetem Kenbelim. Hi quatuor sive doctores, sive sacerdo tes, Persis infestissimi fuerunt: ac vicissim ma gno Persis est in pretio Scheiches Haidar, auctor religionis ipsorum hodiernæ, quem extreme Turci detestantur. Cum igitur obdormiisset, videre sibi visus est prope portam paradisi Ebuhanifem, queın (uti modo diximus) imamum szemem vocant, hoc est, summum sive sacerdotem sive pentifi cem. Is compellato sultani Muratis Scheiche vel viro illo religioso: Abi, inquit, ad chalifen terræ (hoc est, ad vicarium sive successorem prophetæ Mahumetis. Nam persuasi sunt Osmanici, princi pem suum esse chalifen hujus sæculi), eique di cito, imemum azem:m hoc ipso die, cum egredi e paradiso vellet, scheichem Haidarem ante para disi fores invenisse; quem prælio adortus, nən modo vicerit, verum etiam occiderit; aleoque sectam ipsius nunc fiuem habituram. Mortaberis ergo chalifen, ut adversus hæreticos arma capiat quos suxilio divino superabit, deque facie terræ dissipabit. Recitatis duobus hisce somniis, primum suł tani Moratis Scheiches sic interpretatus est, ut diceret medium mundi significare sedem ipsius sultani Mura is imperialem: et arborem com duol.us maximis ramis, denotare amplitudinem Addendum et hoc, ut odia gentis utriusque mu tua rectius intelligantur, Persas inimicissimos esse tribus Mahumetis prophetæ sociis, Ebubekiri, Omeri, et Osmani: studiosissimos autem quarti, videlicet Alis. lidem Perse tradunt, angelum Ga brielem, cum e cœlis in terras portaret Alcoranum (quo libro Mahumetanorum lex continetur) Ali reddendum, errore quodam eum Nahumeti obtu lisse; Deumque, velut ea re nequaquain offensum, qui Mahumetem quoque tali dono gratiaque di guum videret, plane nihil oblocutuin esse. Præcter. ca dicunt iidem Persæ, primam uxorem Mabume tis, cui nomen fuerit Aische, nunquam fuis:c castam. Imo prophetam Mahumetem, qui se puta ret inventurum virginem, ac pudicam, reperisse plane contrarium. Addunt etiam, quod exstinete propheta Mahumete, cum Alis propinquus et ge ner ejus, electus fuisset chalifes sive vicarius et successor ipsius; Ebubekir favore malignoruı quorumdam adjutus, per injuriam, contra la etum a propheta testainentum, se constituerit cha lifen. Idem post ipsum, reliquos etiam dios, Omerem et Osmanem, factitasse. Alim interea quadam in spelunca semet abdidisse, donec om

diversos, quam Persas Mahumetis cultores fieri. Expositis belli causis et initiis, et plenius 369 quidem ac verius, quam antehac præstitum a quo quam sit, cujus quidem labor in publicum exierit, nunc ad ipsas bello gestas res accedamus. 118 ordine morèrentur, atque ita tandem eis suc- patet, apud Turcos pluris Christianos religione cessisse. Cum ergo tres isti contra supremam elogium testamenti præceptumque prophetæ Ma humetis deliquerint, nullam iis Persæ filem ad hibent, quæ a tribus illis vel tradita voce, vel litterarum monumentis prodita sunt. Imo ubicun que libros ipsorum et scripta reperiunt, confe stim flammis exurunt, et crudeliter in eorum observatores. animadvertunt. lidem Persæ sca chum sive regein suum adorant, et ita veneran tur, ac si deus quispiam terrenus esset. Non etiam quinquies interdiu noctuque precari solent, Osma nicorum more, sed semel duntaxat. Ad summam, sectatores sunt religionis a doctore quodam eis traditæ, cui nomen fuit scheiches flaidar; et qui Dictum superius, inchoatum fuisse bellum sub Ismaile secundo, scacho Persarum: quo non multo post mortuo, licet frater et successor in regno sca chus Muchemetes llodabendes coeptum a fratre bellum prosequi decrevisset, tamen ut eo paratior accederet, aliud agendum, et aliud simulandum duxit, regno præsertim non ita pridem adito, nec satis adhuc compositis rebus, quas Ismailis teme raria crudelitas non parum perturbarat. Itaque Înter utramque gentem nuper exortis remedium afferre cuperet: legatos cum litteris ad sultanum Muratem misit, quibus significabat, nunquam so fratris in abrumpenda pace consilium probasse, sed in primis hoc semper desiderasse, uti semel inter utramque familiam constituta, totque jam ab annis culta pax et amicitia mutua, perpetuo conservaretur. Ab altera parte Murates, qui veram crederet expositionem ac declarationem indicatorum som niorum, et citra intermissionem ad inferenduma Persis hæreticis bellum accenderetur a prædictis scheiche atque hoggia, flocci legationes ac litteras scachi Muchemetis faciebat: adeoque vix auditis legatis imperabat, ut numerosus ac præpotens co geretur exercitus. Accedebat inpulsor alius, nec minus acer, Ilusreves bassa Wanensis: qui quo tidie veredarios cum litteris Constantinopolim mis sitabat, per quas litteras sultanum Murateni´cer tiorem reddebat, reapse Persas pacem non expetere, sed dicis duntaxat causa, litteras et legatos ad Portam misisse, quo scilicet moram interponerent, seque gerendo bello rebus ab omnibus instructio res efficerent. dam ex ipsis alterius quoque doctoris vestigiis moderationein quamdam præ se ferens, qua turbis insistant, quem imamum Harustim appellant. Hi duo doctores vel imami exstiterunt in urbe Per sarum Reza, quo tempore vixerunt Erdebil, Usum chasanis scachi Persarum gener, et scachus Is mail, ejus nominis primus, Erdebilis filius, Usum chasanis ex Martha filia nepos. Cumque doctores hi tam concionando, quam scribendo, ea propo suissent, quæ diximus, duo illi principes, Erdebil et Ismail, pater et filius, eorum doctrinam se elamque probarunt et amplexi sunt. Ac filii qui dem Ismailis, cognomento Sophini, ea felicitas fuit, ut novæ religionis, quam Sophinam vocarunt, fama confluentibus ad ipsum parvis initio, dein de majoribus hominum copiis, tandem præliis vi clos Persarum reges, Jacupem avunculum suum ejusque filium Alvantem, occiderit, ac sibi regnum subjecerit, ad posteros etiam dignitate regia in hunc usque diem propagata. Nihilominus illi duo Persarum imami sive doctores, llaidar et Harustis, pon Osmanicorum duntaxat, verum etiam aliorum Mahumetanorum exsecratione damuantur tam in Barbaria vel Africa, quam in Keziis bassæ latissimo imperio, qui magnus Tatarorum chan Chitainus vulgo dicitur. Has omnes igitur ob causas adeo Persis infesti sunt Osmanici, ut horum muplītis, hoc est, patriarcha vel summus pontifex, hanc de ipsis sententiam tulerit: gratius nimirum et acce plius esse Deo, religionis Mahumetanæ causa Per sam unum occidi, licet professione Mahumetanus sit, quam si quis 70 Christianos, a Mahumetanis in religione prorsus dissidentes, interficial. Deni que constat id temporis, cum illustris et genero sus Cæsaris Christianorum ad Portam Osmaui cam orator, Davides Ungnadius, Baro Sonnec ciacus, Constantinopoli discessurus, et sultano Musulmanorum valedicturus erat, camdem ob cau sam legatum etiam Persicum ad Divanum se con tulisse. Hunc paulo serius adveniens orator Cæsa ris nostri locum primum, sibi debitum, occupasse conspicatus, insalutato sultano, discessurus erat; sed Mechemietes bassa vezirazemes, cujus mentio nem fecimus, ea re animadversa, Persam, licet Mahumetanum, inferiore loco sedere jussit. Unde Anno Mahumetano 984 (Chr. '1577) scachus Muchemetes cum iis populis, quorum imperator longe omnium toto terrarum orbe potentissimus, Ulu Chan Chitainus, et Kezies bassa cognominari solet, fœdus iniit, eosque sibi bello contra Turcos gerendo socios adjunxit, tametsi majores ipsius continua cum eis bella gessissent. Licet enim et ipsi Mahumetani sunt, tamen quibusdam de reli gione sententiisa Persis discrepant. Habuit etiam præter hos complures ex ipsis Turcis non parva auctoritatis auxiliares, qui ab aliis Turcis Osmani cis in religionis opinione dissidebant, et ad So phinos inclinabant. Denique non exiguas a Geor gianis quoque copias impetravit, qui antiquitus Iberi dicebantur, et religionem Christianam bodie que profitentur, nonnihil tamen a Græcis et nostris dissidentes. Principibus diversis parent, et animis ad Persas propendunt, quibus hoc bello plurimum profuerunt.

Posteaquam redacto in potestatem Tiphlisio beglerbegum præfecisset, ac dephterdarum sive rationalem, vel quæstorem, flumen quoddam suis cum copiis transmisit, quod ab aliis Ares, ab aliis Carasu, id est, Aqua nigra, vocatur propterea, quod impetu veloci fluat et profundum sit. Dum id flumen transjiceret, uno duntaxat die 47000 suorum amisit, quos vorticosus amnis, præter equos, camelos et mulos absumpsit. Aiunt bune ammem disterminare Mediam, hoc est, Sirvanum a Georgiana. Transjectis copiis, iter suum direxit versus eam civitatem, quæ communi nomine cum ipsa regione Sirvanum dicitur, illaque nemine rc sistente potitus est: quod Persæ facultates swas omnes avexissent, totamque viciniam ferro et igni Ex adverso sultanus Murates exercitui suo longe amplissimo, quo contineri credebantur hominum ad ducenta millia, Mustapham bassam supremo cum imperio præfecit, cujus immanitas ac perfidia bello Cyprio nobilitata fuerat. Is die 5 mensis Aprilis, anno 985 (Chr. 1578), Constantinopoli discedens maximo cum Portæ procerum comitału, qui honoris eum causa deducebant, Iscodaram transmisit. Inde ductis ad hostium fines copiis, cum sub initium Augusti mensis co pervenisset, Georgianorum res per summam crudelitatem agere ferre cœpit. Inter hoc erat femina quædam prin ceps, quam vulgo vetulam vel annosain vocabant. Ea cum de potentia sultani Muratis accepisset, sub fide publica filios duos ad Mustapham bassam misit, ut subjectíonis et obedientiæ signum erga vastassent. Istic quoque beglerbegum cum de sultanum Osmanidam ederet. Illi cum primum ad Mustapham tyrannum venissent, mox ab eo, viro scilicet astuto, nulla datæ fidei ratione habita, quam more suo tam erga Christianos, quam Mahume tanos, pro libitu solebat violare, Constantinopolim ad sultanum Muratem mittuntur. Sinruf ab ipso certior Murates redditur, nunquam ditionem priu cipis annosæ, matris eorum, sub Muratis jugum venturam, ni vel uterque, vel alteruter duntaxat ad amplectendum religionem Musulmanorum per moveatur. Qua quidem in re tam diu laboratum fuit ab Osmanicis, ut tandem minor natu frater musulmanissaret, anno 986 (Chr. 1579), die 25 mensis Junii; cui propterea paterna maternaque ditio cum hac lege concessa fuit, ut eam titulo be glerbegatus, beneficio sultani Muratis possideret. Est autem ea regio Tschildini Tiphlisioque conter mina. Major natu frater in retinenda religione Christiana constantem se præbuit, ac tametsi mul tum precibus, promissis, minis denique formida bilibus tentaretur, nunquam tamen adduci potuit, ut fidem Christianam desereret. Unde factum, ut ipsis Constantinopoli profectis eodem amiro 986, die 15 mensis Augusti, simul ac reversi fuissent in patriam, frater hic Christianus confestim ex spiraret: de cujus morte diversæ fuerunt hom.inum opiniones, aliis a fratre veuenum ei datum in iti uere perhibentibus, aliis pro certo affirmantibus, id ei propinatum fuisse Constantinopoli a Turcis, arte tali piratum, ut ad certum terminum paula tim hominem exstingueret. Ad Mustapham vero bassam ut redeamus, iter is suum et expeditionem prosequens, post varios con flictus et pugnas, 370 quibus modo cum Persis, modo cum Georgianis, insigni exercitus jactura congressus fuit (mense quidem Augusto primi sta tim auni, Tocmaces sultanus, Revam dominus, qui scacho Muchemeti militabat, uno prælio Tur. corum 15000 cecidit), tandem Tiphlisium cepit in regione Georgianorum, civitatem finitimam ditioni principis Simonis et Leventis begi, qui et ipse princeps Georgianus est. Accidit hoc anno Mahu inetano 985 (Chr. 1578), mense Septembri. pherdaro constituit. Et civitas ea totius Nodia metropolis est. His rebus gestis, ad 25 dies ibi dem Mustaphas hæsit. Inde rediturus Arzerumen, suprema cum potestate ducem limitum et exerci tuum Mediæ, veziremque Portæ creavit Osmanem bassam, qui post etiam vezirazemes Osmanică Porta factus est, relicto ei satis magne geniza rorum aliorumque militum numero, 'cum suffi ciente tormentorum bellicorum, reruinque ad ea necessariarum et annonæ copia. Quibus omnibus ita constitutis, cum reliquo Mustaphas exercitu Arzerumen se contulit, Armeniæ majoris civitatem, quæ sex dierum itinere Trapezunte distat. Apud Arzerumen alius est beglerbegus, et dephterdarus sultani Osmanidæ. Posteaquam hue reversus fuisset Mustaphas bassa, Muchemetes rex Persicus numerosum mi sit exercitum adversus hostes, Sirvani relictos quibus inter se prælio congressis, victus fuit Sir vanensis beglerbegus, omnique cum exercitu cæsus. Persa tam insigni potitus victoria, triumphabundas að civitatem Sirvanum properat, eamque paucis simis diebus obsessam recuperat. Osman bassa, qui ante præhum hoc ad urbem erat, cum primum de morte beglerbegi et excrcitus clade muntium accepit: quod jam præ oculis obsidionem Sirvani swumque viferet interitum, nocte quadam cuni paucis suorum versus Temircapim, hoc est, Pur tam ferream, sive Derbentum, aufugit. Id sitnu est ad mare Caspium, quod ipsorum lingua Bo herculzum sive Calzum denizi dicitur. In hune modum recepto Sirvano, res a Turcis relictas Perse diripiunt, muris Sirvanom nudant, propugnacula cœpta diruunt, regionen: cum inco tis ab Osmanicojngo liberant, qui majori ex parte sunt Armenii, reliqui legis Mahumetanæ sectato res, tam Osmanicæ, quam Persicae superstitionis. Osman vero bassa cum Temircapim venisset, astute sibi Schemhalim chanem, hoc est, regulum sive principem Derbenti, amicum reddidit, addictum Mahumetana Osmanicæque sectæ, Persis infestum, natione Tatarum: cujus et filiam duxit uxorem, qua: post instinctu mariti patrem veṇeno sustulit.

Id factum ab Osmane perhibent duas ob cansas. initium vero sequentis æstatis, anno 986 (Chr. Primum, quod vereretur ne successu temporis 1579), ad fines Persicos exercitum duxit, diver sisque præliis modo cum Persis, modo cum Geor gianis confligens, inferior semper, insigui cum suorum clade, discessit. Eodem anno Carseum munivit, locum ab Ar zerume versus Revanum quatuor dierum itinere distantem cique beglerbegum et dephterdarum præfecit. Consimiliter ad Tschildirim, sitam in¸ Georgianæ limitibus, alium beglerbegum cum de phterdaro constituit. Misit etiam hoc anno cum classe sultanus Mu rates Uluzalim bassain, præfectum maris, in Min greliam, regionem populorum Colchidis, ut iis in eum socer ipse de medio tolleret. Deinde, ut in potestatem redacta munitione Temircapina regio neque soceri, patrocinio sultani sui Osmanidæ se traderet, quod etiam reapse fecit. Quippe mortuo schemhali chane, Osman bassa solus et absolutus princeps mansit in ditione soceri, nemine prorsus impediente. Confestim vero per Capham, quæ inter Tatariam Moscoviamque ad septemtriones sita, Circassiam versus meridiem habet, ablegatis vere dariis, cum litteris ad sultanum Osmanidam Mu ratem, ejus se fidei potestatique totum dedidit et commendavit: simul exponens ea quæ ab se gesta fuissent, ac petens, ut siquidem non de illius dun- locis munitionem ædificaret. Huic absolutæ be taxat loci ac ditionis, verum etiam de totius Caspii maris, Moscoviæ, Orientalis Indiæ, Samarcandæ Chorasanis et Chilanis, Persicarum regionum, imperio summo cogitaret, primo quoque tempore sibi exercitum, pecunias, annonas mitteret. Sulta nus Murates lætis hisce nuntiis permotus cum alias ei res necessarias curavit, tum etiam 60000 Tata rorum misit, cum duobus fratribus ejus Tatariæ regis, qui deinceps anno 991 (Chr. 1584) ab Us mane bassa strangulatus fuit. Et hæc quidem anno belli primo gesta fuerunt, nimirum 985 (Chr. 1578) quo Turcoruin tam in præliis, quam commeatus inopia, periisse supra 70000 constat. Hienie vero exacta, cum æstas anni 986 (Chr. 1579) appetiisset, auxiliaresque copiæ cum pecuniis ad Temicarpim accessissent, solitis in Sirvani fines excursionibus Osmanici ex arce Temircapina hosti damnum inferebant. Ea res ingenti cum Persis prælio causam præbuit, quo Tatari ad iu te,necionem, una cum altero Tatari regis fratre, cæsi deletique fuerunt, altero fratre vivo ab ho stibus capto. Osman ipse bassa cum paucissimis suorum vix salvus evasit. Cumque per exiguas sane copias 371 adversi prælii casus ei reliquas fe visset, more datronum Turcicorum quotidie vici nas sibi ditiones prædis agendis infestare cœpil, nullo nec amicorum nec hostium discrimine ra tioneque habita: quibus ex rapinis et ipse victi tabat, et suos alebat, subinde se cum eis, si hostis immineret, ad indicatum castellum recipiens. Et perhibetur ejus castelli situs natura munitissimus esse, cui cum manuin quanidam genizarorum sclopetis utentium imposuisset, cum machinis ali quot campestribus et falconetis: in loco tantopere a natura munito, contra nudos et inermes illos populos, qui nec oculis suis toto vitæ suæ tempore tormenta bellica sclopetosque vidissent, nec auri bus eorum fulmina percepissent, adeo se tutum, ipsumque castellum inexpugnabile reddidit, ut si bimetipsi monarcha quidam esse videretur. Ab altera parte prædictus bassa Mustaphas hunc rerum successum conspicatus, nihil omnino per hiemem anni 985 (Chr. 1578) gessit, ad Arzerumen cum copiis hærens, uti superius indicavimus. Sub glerbegus ab eo datus fuit, ac dephterdarus. Ipsi loco nomen est Fassa. Curavit autem Fassam sultanas Murates exstrui, ut iis in locis aperiret iter brevius ac securius, quo facilius in Georgia nos duci copiæ possent, et iis ab illa parte debel latis ac sub jugum missis, tanto commodius ultra Temircapin, ad inferendum Sirvano bellum, iri. Non multo post tamen, quam inde maris præfectus Uluzalis cum milite classeque discessisset, Fas sana munitio penitus ab hoste diruta vastataque fuit. Cum parum prospere bellum a Mustapha bassa gereretur, afflictis misere militibus, ob annonæ penuriam et immaniter grassantem in castris pestilentiam, litteris sultani Muratis Amasiam, ut istic hibernaret, concedere jussus fuit. Ille tamen nihilominus in Arzerume cum reliquiis exercitus hac hieme substitit, majori militum parte propter egc statem, luis contagiosæ vin, et imminens hiber num frigus, dilapsa, domumque beglerbegis etiamı reversis, cum nihil in hostem recte geri posse ceruerent. Interim Persa Casmino, quæ altera penitiorquo imperii ejus est regia, Tebrisium cum copiis pro ficiscitur. Ibi cum de dispersis hinc inde profu gisque Turcis certior factus fuisset, in hosticum procurrit, ingentique præda onustus, in hiberna militem et ipse dimittit. Hac Persaruin excur sione cognita, veritus Murates, ne hostis progre deretur ulterius, continuo Mustaphæ per litteras imperat, ut omni cam exercitu semet ad Persarnm tines denuo conferret. Is vero nihil horum fecit, quod jain de Persarum abitu per exploratores in tellexisset: et cæteroqui si maxime copias in bo stem ducere voluisset, nihil potuisset efficere, pro pter contumaciam exercitus, qui prorsus dicto non erat audiens. Imo consultatum aliquando constat in castris de necando Mustapha, cujus in eumn odii causæ in primis eraut inexplebilis quædam ava ritia, supinaque socordia in procurandis annonis et aliis militum commodis: unde factum fuerat, ut enectis ſame pesteque militibus, castra modo non exhausta conspicerentur. Has ob causas a sultano Murate revocatus ad Portam fuit Musta

minandi. phas, et in ejus locum suffectus Sinan bassa, quem severitate de omnibus Mustaphæ bassæ factis exa supra commemoravimus Guletam et Africa ma ritimæ sive Barbariæ possessionem Hispanis eri puisse. Fuit confestim huic imperatum, ut primo vere semet ad expeditionem Persicam, rebus ab omnibus egregie paratus et instructus, accingeret. Mustaphas interea semel atque iterum arcessitus, de signis minime dubiis iram sultani Muratis, et odium, ex militum delatione, deprehendebat accedente præsertim conscientiæ morsu, ex offi ciis in exercitu pecunia venditis, aliisque crimi mbus. Quippe tanta supremi apud Turcos militum ducis, qui Ser asker apud ipsos dicitur, aucto ritas et potestas est, ut non solum officia militaria minora majoraque pro arbitrio lubituque suo con ferre, verum etiam Portæ vezires creare possit; quemadinodum et supra narravimus, Osmanem bassain ab hoc ipso Mustapha supremam ad illam dignitatem hoc evectum bello fuisse. Mustaphas denique Constantinopolim 9 die men sis Aprilis ingressus, anno 987, placato nonnihil sultano Murate, si non ex animo, saltem per si mulationem, suos illos homines, nischanzim ас dephterdarum, custodia liberat. Ac licet a con spectu et colloquio sultani Muratis arceretur, tan dem tamen aliquam largitionibus immensis, quæ nihil non apud Barbaros efficere possunt, gratiam redemit. In ejus locum diximus suffectum fuisse Sinanem bassam. Ilic enim prius, quam vezirazemes, et supremus bello Persico gerendo dux, a Murate declaratus fuisset, quoties ad Portam rerum in feliciter adversus Persas gestarum nuntii venirent, Sinoniis artibus utens, per summam arrogantiam dictitare solebat se, si belli dux amplissima cum potestate designaretur, penetratorum vel ad inti mam scachi Persici regiam Casminum, indeque regem vivum in potestatem redactum sultano suo missurum. Hi Sinanis basse sermones cum sul tani Muratis ad aures pervenissent, adeo placue runt, ut eum sultanus parare se juberet, quod futurum esset, uti sumino cum imperio contra Persas mitteretur. Sinan hoc non contentus, tan tum efficere præterea sultanæ commendatione po tui:, ut Murates diceret, siquidem præstaret id quod toties se præstiturum recepisset, omnino supremi consiliarii Portæ, concessuruni. Cum igitur ob hasce causas vereretur insidias s bi strui, diligenter ac mature sibi cavebat. Mit titur in castra denique jussu Muratis Capizilario rum Kibaias, qui janitorum præfectus est, cum aliis quindecim capizilariis sive janitoribus. Huic a sultano Murate diversæ datæ fuerant litteræ sive mandata, quibus ad expediundum negotium sibi commissum, prout ferret occasio, prudenter uteretur. Unæ sic erant scriptæ, ut ipsi Mustaphæ per occasionem hanc strangulando redderentur. Alteræ sultani mandatum continebant, ne; qua c etiam se dignitatem ei veziris azemis, hoc est, missis ab se hominibus hisce vis inferretur, quo minus id, quod ipsis ab se injunctum esset, 372 exsequercutur. Tertiæ diversam ab utrisque sen tentiam, uti paulo post apparebit, complecteban tur. Erant castra Mustaphæ tripertita. Quo facium ut, ubi Kihaias in castra venisset, ab unis ad altera terti:que vicissim perduceretur, nec tamen in Mustapliæ bassæ conspectum, varias ipso causas prætexente, admitteretur. Tandem cum Mustaphæ colloquium serio posceret, quodam a Mustapha descripto circulo, intra quem nemini liceret ad ipsum accedere propius, ex intervallo fuit admis sus, dispositis undique satellitibus armatis: quod procul dubio suboleret, quidnam ca sibi legatio vellet. Ex altera parte capizilariorum Kibaias et ipse Mustapha mentem animadvertens, mandatumi tertlum profert, quo nischanzim Mustapha, qui nostro vocabulo cancellarius est, ac dephterdarum, qui rationalis et quæstor, nomine sultan Muratis sibi dedi postulabat. Ibi tum mirifice tergiversari Mustaplias, et Cretensium (quæ vocant) effugia quærere. Sed cum acriter urgeretur, et aliud in hoc tempore nullum buic rei remedium inveniret, hac conditione dediturum se suos promittit, si de ipsorum vitæ incolumitate caveretur. Qua condi uone admissa, dediti et Constantinopolim abducti fuerunt ambo, et in Jadiculam sive septem turrium arcem, in qua sultani Mosulmanorum thesauri re condi solent, inclusi: velus ibidem singulari cum Posteaquam ergo Constantinopolim Mustapl:as appulisset die 9 mensis Aprilis, uti dictum est supra, Sinan eodem adhuc imense contra Persas ire jussus fuit. Nullus id temporis Osmanicæ Porte vezirazemes erat, exstincto nimirum Ach mete bassa, qui occiso domi suæ a dervisio quo dam Mechemeti bassæ, quemadmodum antea nar ravinius, successerat, paucisque mensibus hoc fuerat officio functus. Vacantem vezirazematum Mustaphas bassa non tantum ambiebat, verum etiami spe prope certa sibi pollicebatur: partim, quod inter vezires ordine proximus esset ab Ach mete bassa vezirazeme, nuper mortuo; partim, quod ætatis essct provectioris, humanarumque. pariter ac bellicarum rerum maximum haberet usum. Sed ista spes hominem plane fefellit. Quippe sultanus Murates Sinani bassæ Constantinopoli profecturo, per Capizilariorum Kibaiam sigillam suum imperiale, cum dignitate veziris azemis, pro more misit. Discedit ergo Sinan ab urbe 25 die mensis Aprilis, cum Muratis manuni osculatus, quod valedicentes facere solent, acinace magni preti cinctus ab co fuisset, vexillumque prætorium cuin equo generoso accepisset. Ad eum ex Anatolia tota passim confluxere militum copiæ, Tataro quoque nova subsidia parante. Quanquam vero melius administrare bellum hoc

cupiebat Sinan bassa, quam factum a Mustapha extra Sirvannm posita loca territoriaque relin fuisset, tamen propter absumptorum inedia pe steque militum paucitatem, nihil admodum memo ria dignum efficere potuit, nisi quod in Georgia norum limitibus duos beglerbegos, cum duobus dephterdaris, constituit, alteros ad Sochumam, alteros ad Batinum. Ea civitatum in iis fuibua nomina sunt. Beglerbegatus tamen illi non magno æstimandi veniunt. Plures nimirum in iis locis limitaneis beglerbegatus instituti fuere, quam san giacatus. Idem Sinan bassa, cum aliquando re gionem Curgginorum, id est Georgianorum, in gressurus esset, gravem suorum cladem expertus fuit, multis ibidem machinis etiam bellicis relictis. Et alio tempore, cum Tiphlisium, quod ab hostibus obsidebatur, auxiliares copias atque pecunias mit teret, tanto cum impetu a Persis et Georgianis invasus fuit ipsius exercitus, ut omnibus rebus amisɛis, prope nullus ex eis salvus ad castra Si nanis reverteretur. Que factum, ut intra Tiphli sium obsessi Turci dira ſame, gustatis etiam ca num muriumque carnibus, exstinguerentur. 373 Die quarto mensis Augusti, anno 987 (Chr. 1580), Constantinopolim venit a scacho Persico missus orator, Maxudes chan, qui regis sui nomine sultano Murati componendæ pacis auctor esset. Magnifice a Mustapha bassa et aliis Portæ proceri bus exceptus fuit. querent, quibus hoc bello cafees (ita loqui solent) equus Mustaphæ bassæ suas impressisset. Id véro nunquam facturi videntur Persæ, qui hac lege dicunt illis se locis cessuros Osmanicæ familiæ, siquidem ea Turci tam armis in potestatem redi gere, quam gladio tueri ac retinere possint. Præ ter hanc, nullam se pacis aliam legem admissuros, aliquoties expresse denuntiarunt. Cæterum Maxu des ille chan legatione sua defunctus, et ad prin cipem suum reversus, aliquanto post perduellionis crimen incurrit, et hero suo deserto, Muratis se fidei permisit, Ferbatemque bassam deinceps ad bellum Persicum proficiscentem secutus est, ut aliquem nancisci sangiacatum in illis finibus pos set. Anno 988 (Chr. 1581), nihil fere gestum memo rabile, propter extremam in limitibus et castris' inopiam; ipsis etiam militibus ab hoc bello prorsus alienis, et quacunque ratione possent, se subdu centibus, Sinan quoque l'assa belli pertæsus, quod nullo cum fructu gereretur, et redire Constanti nopolim cupiens, ubi majora de vezitazematu's officio commoda percepturus esset, ut erat ingenio sagaci, non bellum contra Persam continuanđum, sed pacem aliqua ratione statuit ineundam. Ea de causa missis ad regem Persarum Zausiis atque lit teris, significat, siquidem suo cum principe pa cem facere vellet, legatumn modo prudentem, et Ejusdem mensis die sexto moritur Mustaphas bassa, cum biduo duntaxat antea morbum contra- auctoritatis eximie, tantoque negotio, parem, able xisset ex esu melopeponum avidiore, quibus aquæ saccaro dilutæ (Turcis ea Zerbetum dicitur) copiam largiorem superinfuderat. Plerisque putabatur ipsemet sibi mortem attulisse, sumpto præterca veneno, metu supplicii; quod vereretur, ne prio res al causas, ob quas sultani Muratis indignatio nem incurrerat, accedente Persici oratoris accu satione, de suppressis aliquot regis sui legationi bus, magna cum infamia vitæ periculum adiret. Constans quidem id temporis erat fama per uni versam Constantinopolim, futurum, ut strangula retur. Facultates mortui fisco fuerunt illatæ, por tione quadam nepotibus relicta, qui tunc adhuc impuberes ad Portæ ministeria traducti fuerunt. Olim sultanus Selimes secundus co præceptore fuerat usus. Inde cum beglerbegus Cairensis factus esset, paruin abfuit, quominus jussu Selimis in terficeretur. Dignus omnino, qui sibimet tandem fieret carnifex, ob exercitam, capta Famagusta, in Bragadinum et alios perfidiam, ac belluinam pror sus immanitatem. garet: ita futurum haud dubie, feliciter uti pax inter utrosque conficeretur, et arma de ponerentur. Interea vero pangendas inducias, quæ utrinque bona fide servarentur. Simul ad componendas æquis legibus discordias omne studium operam que suam pollicebatur. Non ingrata scacho Persico pacis ea mentio fuit, ideoque mox concessis et approba is induciis, oratorem se missurum, causă prius deliberata, respon:lit. His perfectis rebus, castra Sinan bassa relinquit, et Constantinopolim profectus, sub medium mensem Julium exquisita com pompa, prodeuntibus obviam Portæ proce-. ribus, urbem ingreditur. Die decimo septimo mensis Augusti, concessa fuit oratori Persico legationis exponendæ facultas; quæ licet ab initio per esse grata sultano Murati videretur, omni tamen fructu carnit. Quominus cnim pax coire posset, hæc erat causa, quod eam Osmanici maximo cum suo commodo, Persarum que detrimento, facere vellent; nimirum uti Per sæ Turcis omnia tam Sirvano compréhensa, quam Initio veris, anno sequenti 989 (Chr. 1582), die Martii mensis vicesimo nono, missus a scacho Muchemete quidam ex procerum Persicorum nu mero, cui nomen Ibrabimes chan, Constantinopo lim magno et insigni cum comitatu trecentorum plus minus equitum venit: partim uti de pacc cum sultano Murate tractaret, partim ut interesset cæremonie Musulmanicæ, qua Muratis filius Mu chemetes, sexdecim plus minus annorum adole scens, solemni ritu circumcidendus erat. Die meusis Maii vicesimo octavo cœpit inaudita sæculo nostró celebritas circumcisionis hujus, præsentibus Constantinopoli maximorum prope totius orbis principum legatis, Rudolphi secundi Christianorum imperatoris augusti, Ilenrici tertil Galline regis (Cujnz tamen orator Germinius Germollæus secun

do, post Cæsaris legatos, loco spectare jussus, quasi quo:ldam ut frenum Murates injiceret, on cum primum affectaret, partim per invidiam, partim quod obtinere non posset, nt legali Poloniæ regis excluderentur, quem pro rege non agnosce bat, hero suo regnum illud asserens, domi suæ se continuit), Stephani regis Polonia, reipublicæ Ve netæ, scachi Persici, regum Africanorum Maroci . et Fessæ, ac Tatarorum, principum Erdelii, Mol daviæ, Valachiæ, et aliorum. Duravit ipsa festivi tas totis quadraginta diebus et noctibus continuis. Muchemetes tan lein septimo Julii die, sub ipsum noctis initium, a Mechemete bassa, postremo in ter vezires, qui sultani Soleimanis tonsor ali quando fuerat, non publice, sed in cubiculo patris circumcisus fuit. 374 Dum hæc Constantinopoli geruntur, Os man bassa per inducias Sirvanum invadit, maxi mumque damnum Persis infert. Sed vicissim ab eis creditur, omnisque præda recuperatur. Ejus rei nuntio, necdum finita circumcisione, Constantino polim allato, succensus iracundia Murates legati Persici stationem ac sedem in Atmindane dirui jubet, ipsumque in saraio Mechemetis bassæ cum suis includi, donec Osman bassa Temircapi Con stantinopoliın venisset. Fuit autem habitus eo loco tam stricta in custodia, tamque inhumaniter, ut paste Constantinopoli grassante, suisque ministris ea correptis, quorum ad centum hac dira lue fue runt absumpti, nullam tamen relaxationem, nullam mutationem loci potuerit impetrare. Non multo post nuntiatum fuit, Persas et Geor gianos conjunctis viribus iterum Osmanicos ador tos fuisse qui Tiphlisio recentes copias cum an nonis solvendisque militi stipendiis inferre cona bantur, multis eorum millibus occidione deletis, et annonis ac pecuniis interceptis. Fertur ejus apud Georgianos principis feminæ filius, quam di ximus annosam vulgo vocatam, cladis hujus auctor Osmanicis fuisse: quod Persas de Turcorum in stituto ac profectione monuisset, hostilesque copias aggrediundi viam eis monstrasset. Murates intel lecta cæde suorum, et principis aunosæ filii collu sione cum Persis, qui tamen superioribus annis musulmanissarat, Muratique semet in clientelam dederat: prius, quam Ferhates bassa, quem ad gerendum post Sinanem bellum Persicum ablegare decreverat, Constantinopoli discederet; manda tum ad beglerbegos quosdam limitaneos misit, quo præcipiebat, ut astu principis annosæ filium de medio tollerent. Is vero, patefactis per amicos in sidiis, a sultano Murate defecit, et fuga sibi con sulens, ditionem suam ab Osmanico jugo tyranni deque liberavit, seque cum alils principibus, tam Georgianis quam Persis, conjunxit ac perpetuis excursionibus fines Osmanicos infestare non desiit. lisdem Georgianis etiam princeps Simon et Toc maces sultanus, Revani dominus, fœderis mutui religione obstricti erant. Huic Tocmaci, Georgianorum partes sequenti, nesque nocendi vias intercluderet, Ferhatem bassam magno cum exercitu, fabrorumqué non exiguo numero, ad eos fines misit: ut arcem ad Revanum conderet, quod et civitatis ct regioni Themaci subjectæ nomen est. Ferhates eo profe clus, primo castellum quoddam inter Carseum et Revanum exstruxit: inde cum copiis progressus arcem Revani fabricavit. Ei Cigaloglim (sic bassam natione Genuensem, e nobili Cigalarum familia natni, quasi Cigala filium Turci vocant) cum potestate beglerbegi, et cum titulo veziris in istis limitibus, adjuncto eidem deplterdaro, præfecit relictis illi numerosis militum copiis, genizaris sclo petariis, machinis bellicis, rebus ad eas pertinen tibus, annonis et aliis necessariis. Hinc Osmanici more suo per Revanensés agros aliquoties excur rentes, omnia rapinis exhausere, sed sua potius cumjactura, quam lucro. Gesta vero sunt hæc, quæ commemoravimus, anno 489 (Chr. 1582). Anno sequenti 990 (Chr. 1583), Ferhates bassa Georgianorum in agros eductis aliquoties suis, duas in iisdem finibus arces ædificavit. Cigaloglis, quem diximus, semel atque iterum a principe Tornace prælio victus fuit; aliquando etiam vul neratus, tantum non in hostium potestatem venit. Osman vero bassa, qui ad Temircapim hærebat, uti superius indicatum, suos ad sultanum Mura tem ablegat, qui ab eo mitti sibi peterent geniza ros sclopetarios, artifices machinarum fundenda rum peritos, architectos triremibus tam majoribus quam minoribus fabricandis, quos calaphagilarios Turci vocant (hybride scilicet a Græcis accepta, qui calaphatas dicunt), itemque socios navales, cum Raisis eorum, sive triremium naviumque præfectis, a quibus gubernarentur. Præterea ro gabat uti pecuniæ sibi subministrarentur, una cum aliquibus Rumeliæ, hoc est, Græcis et Anatolie, hoc est Asiæ minoris, et Sivasta sive Sebastia sangiacis. Assensus est sultanus Murates postulatis ejus omnibus. Quare cum Temircapim hi pervenis sent, navigia quædam fabricari curavit, eaque mi sit ad infestanda maris Caspii litora. Consimiliter et terrestres ablegavit copias, ut tam Sirvanensium quam aliorum sibi finitimorum agros, non minus amicorum, quam hostium, rapinis dirum in mo dum agerent, ferrent. Sed plerumque magno cum detrimento, suorumque cæde revertebantur. Diximus antea, Persas et Georgianos unitis copiis Turcorum exercitum adortos, qui Tiphlisio suc currere properabat, ingentem eorum stragem edi disse. Cum ejus cladis acceptæ nuntius Constanti nopolim venisset, compellato sultanus Murales Sinane bassa, qui tunc vezirazemes crat: Quid hoc, ait, est rei? quænam induciæ, quod laxamen tum hoc belli? Ad quæ Sinan, temeraria quadam cum audacia, respondens: Ut his rebus, inquit, obviam eundo remedium inveniatur, scacho sca chus opponendus erit. Quibus verbis innuere vo

tæ summique copiarum ducis in illis locis: alque ipse celeritate, qua posset maxima, Capham ad castigandum Tatarum proficisceretur. Erat huic Tataro nomen Muchemet, Kerai chan, hoc est, Muchometes rex Kerains, sive Keralorum. Osman bassa mandato Muratis accepto, quidquid ab eo sibi fuisset injunctum, fecit. Quippe Capham profe clus, totam istic hiemem illam transegit. Cum æstas appetiisset, anno 991 (Chr. 1584) misit eo sultanus Murales fratrem Muchemetis Tatari, cui nonien erat Ilan chan. Is hactenus asservabatur apud Jeonium urbem Asiæ. Nunc vero Capham eo consilio init tebatur, ut Osman bassa necato Muchemete regein bune Keraiis Tataris loco Muchemetis daret. Cum Islane chane Muratis mandato Capham navigavit Uluzalis præfectus maris, cum aliquot triremibas, nec mediocri genizarorum Portæ sclopetariorum præsidio. Postquam hi Capham appulissent, infelix ille Muchemetes chan desertus a suis, et potissi mum proditus a Kihaia sive præfecto curie suit, Turcorum in manus venit: et ab eis, una cum duobus filiis, eliso gutture strangulatus fuit. In ejus locum mox ab ipsis, nemine refragante, suffectus est Islan chan, ex decreto sultani Muratis, ut Ke raiorum Tatarorum chan sive rex esset. Alius qui dam filius ejus ad Nogaiorum Tatarorum princi pem, socerum suum, profugit. Muchemeti quidem non immerito, propter impietatem erga patrem exercitam, ejusmodi mors obligisse verosim·le videtur. Nam cum is senio confectus, parum filio putaretur ad gubernationem idomens, ope sultani Turcici patrem abdicare se regno coegerat Mucke metes, idque mox in se transtulerat: Tala: is fratrem ejus Islanem chanem poscentibus, cui pater etiam magis favebat. Islan cum alio fratre, natu minore, Polonorum ad regem Stephanura Batorium, fraternæ crudelitatis metu, se contalit. Rogatu Huchemetis sultanus Turcicus Polonum regem urget, uti sibi dederentur. 377 Erat apud Turcos Transsylvanus quidam, Marchatzi Paul vulgo dictus, id est Paulus Marchatzius, qui rebus Transsylvanis insidiatus fuerat. Eum vicissim pos centi regi spes aliqua deditionis facta. Quamobrem n.o consiliario suo, Siause bassa, et com Rumeliæ Ungaria fuerat) cuni titulo̟ veziris Osmanicæ Por sive Græcia, Cadileschero deliberat. Hi cum ei per suaderent, esse Tataro mittenda illiusmodi subsi dia, dari jussit omnia, quæ bello gerendo neces saria requireret. Centum quidem ei missa fnisse jumenta sagmataria perhibentur, onerata nummu lis argenteis, quos aspros appellatione Græca Turci vocant. Horum summa conficiebat centum et octuaginta millia thalerorum Germanicorum, ad asproş sexaginta revocato thalerii pretio, quod id temporis huic nummo statutum decreto sultani Muratis erat. Adeoque jumenti unius onus ibaleros mille cum octingentis continebat. Hanc Tataro pecuniam misit, præter alia donativa, ni mirum vestes ex panno sericoque confectas, et omnis generis arma. Sciat autem lector, propterea fuisse Murati çhanem hunc Tatarorum Mucheme tem obligatum ad educendas mittendasve domo suorum copias, in quemcunque visum Murati Luis set-hostem, et quocunque tempore, quod, singulis annis eo nomine pro se suisque ducibus acciperet a Murale summam ducentorum plus minusve mil ¡ium sultaninorum: præter impensas diurnas, qua rum ei nomine, pro more Turcico, singulos in dies aspri mille numerabantur. Tatarus ubi a Mu rate, quæ diximus, accepisset, Crimio, civitate regiaque sua, discedit, seque Temircapim perre qturum simulat. Sed aliquanto spatio progressus a Crimio, domum revertitur, cum modo suis id se facere diceret, ob aunt tempestates, profectioni adversas; modo suspiciouis causa, quam de fratri bus suis concepisset; modo propter Cosaķorum notus (sic appellantur in Moldavicis Valachicisque finibus, qui Martelosi, Uscochi, Morlachi dicuntur in Ungaricis, Croatinis et Dalmatinis: nisi, quod majore numero Cosaki rem gerunt), qui contemni nou possent, cum non dudum adeo Potocova Polo no duce, finitimam sibi Benderiam, Osmanici juris oppidum, versus Nigrum mare situm, ceperint at que diripuerint: nunc has denique, nunc illas causas et excusationes prætendens, expeditionen Murati promissam non suscepit. Equidem de viris sapientibus, et Turcicæ fraudulentiæ gnaris, audire memini, conclusum in Muratis fuisse consilio, Tatarum Chanem procul ad remotas illas regio- Tataros fratres sultano mittit, qui tamen Polonun nes ablegandum: ut interim, dum abesset domo, regnum ejus, quod etiam cæteroqui sultani Muratis contineretur imperio, in formam beglerbegatus re digeretur. Ac fieri potest, has eum subolfecisse Turcorum insidias, ideoque profectionis consilium mutasse, nedum alienis augendis et conservandis intentus esset, propriis exueretur. Utut sese res habcat, Murates ægerrime ferens, hoc modo delu sum se tantam cum pecuniæ, tum aliarum reruļn jacturam fecisse, cogitare cum animo suo de vin dicta cœpit. Itaque mandatum ad Osmanem bassam mittit, quo præcipiebat, ut ibi primum id ipsi mau datum offerretur: istic suo loco relinqueret Giaferem bassam (is aliquando Temesvari beglerbogus in Judificatus, promisso non stetit. Auctor enim deden do fuit, ut musulmanissaret. Quod cum is fecisset, religione se prohiberi Murates Polono respondit, quominus Musulmanum Christiano ad supplicium dederet. Ipse quidem Marchatzius apostata super stes adhuc est, Babutzæ præfectus, haud procul a Zigeto, et Ibrahim beg Turcis nunc appellatur. Tataris fratribus Constantinopoli degentibus in domo Zausii cujusdam Ungari senis, fuga nalu mi nor ad Persas elabitur: cujus exemplum ne Is'an imitaretur, Rhodum primum triremibus depor tatur: inde transfertur Iconium, ibidem asservatus, donec tandem factus liber, fiatri Nuchameti, quemadmoduin jam indicavimus, substitueretur.

perio terrestrium copiarum dux in iis locis esset, ablegavit. Eum in castris ad Chaleedonem cum se xaginta plus minusve millium exercitu vidimus, unde postea per Anatoliam, sive Asiam minorem, iter fecit hoc est, Iscodara Chalcedoneque profe ctus est itinere terrestri Sinopen versus, ut inde Ca pham per Euxinum transjiceret. Sed quod illis in regionibus, Ponto vicinis, ingens tum frigus esset, maluit ad oppidum Castamonam subsistere, quod non procul a Sinope situm itinere quatuordecim vel quindecim dierum Constantinopoli distat, tit istis usque ad veris initium hibernaret, Itidem ma ris præfectuз Uluzalis, qui cum triremibus ad Ni grum mare vel Euxinum se contulerat, ut prædi Ceterum relus ex animi sententia curatis, Os- stigaret, Osmanem bassam, qui sapremo cum im man bassa, marisque præfectus Uluzalis, trium phabundi Constantinopolim reversi sunt. Post pau cos dies Siauses bassa, cum alias ob causas se cretiores, tum vero quod mittendorum Tataro pe cuniæ reliquorumque subsidiorum auctor Murati fuerat, ut antea narravimus, intervenientibus etiam occultis adversus Osmanem inimicitiis, quæ postea patefactæ fuerunt, a vezirazematus officio remotus, ejusque loco princeps sultani consiliarius factus est Osman bassa, facile Turcorum omnium, secun dum Osmanidas, nobilissimus: quod patre Dama sceno beglerbego, matre beglerbegi Bagadatensis sive Babylonii filia natus esset. Hoc quidem me morabile, quod Siauses in publico divano condem natus et masul factus fuit. Sed deinde sultani Mu- ctum Osmianem bassam com terrestribus copiis Si ratis soror, conjux ejus, apud fratrem suppliciter intercessit. Cui Murates, Beatus est, ait, quod te conjugem habeat: absque hoc fuisset, eum sine ulla commiseratione in pleno divano jussissem inter fici. Amissa dignitate, conjugis tamen causa sal vis annonis, quæ singulos in annos sex millibus sultaninorum æstimabantur, et salvo timaro duum millium sultaninorum, migravit in domum suam, quam ad littus Asiaticum sitam in hortis vidimus, cum ad Euxinum navigaremus. Secretior illa causa, cujus modo meminimus, fuit, quod Muratis ani ♥mum contra Muchemętem filium exacerbasset, eum is forte Kihaiam sive præfectum suum indigne tra classet. Egro tulit hoc animo sultana, Muchemetis mater, ac maritum in suspicionem adduxit, quasi Siauses æmulationis ac dissidiorum seminibus inter Datrem filiumque sparsis, acrius tandem (quod hu manis in rebus fieri soleat) irritato patre, ut uni cum filium occideret, imperium postea suis liberis, ex sultani sorore natis quæsiturus esset. Hinc in primis illa Siausis calamitas. nope Capham transveheret, in portum Sinopen sem triremes deduxit, quo commodius navigationi tempus, et Osmani Serdaris, hoc est, generalis ac supremți copiarum imperatoris adventum istic ex spectaret. Diversæ tune hominum de hac expedi tione Constantinopoli opiniones erant, aliis existi mantibus, Osmanem iter hoc tractandæ cuin scacho Persico pacis causa suscipere, aliis affirmantibus, Capham iturum, indeque perrecturum ulterius, ut in urbe Crimio munitionem exstrueret, ibique bo glerbegum cum dephterdaro sive quæstore consti tueret. Sed eventus docuit hanc expeditionem 378 Persici potissimum belli continuandi causa fuissè susceptam. Expositis hactenus continua serie Persicis rebus, nunc subjicienda quædam veniunt, quæ licet adi su periores annos pertineant, tamen huc referre ma luimus, ne belli memorabilis series interrumpe retur. Jam ante diximus obiter, anuis superioribus pro ximis Cosacos, Potocova generoso viro Polono duce, captam Benderiam (quod alioqui nomen in genere arcem sive munimentum significat), Turcici juris oppidum, diripuisse. Tantum in hoc Potocova robur erat ut equorum soleas ferreas, etiam re centes, nullo negotio manibus, instar chartæ vel al terius rei fragilis, rumperet. Ideoque sibi ducem hunc Cosaki præfecerant, et auspiciis ejus Turcis, Posteaquam Osman bassa vezirazenes creatus fuisset, tantopere suum apud sultanum laboravit et insti.it, ut tandem Persicus orator, Ibrabimes chan, qui tanquam incarceratus in saraio con clusus erat, uti supra diximus, bona cum pace suum ad principem redeundi facultatem impetrarct. Sed cum Osmanici natura duplices ac fraudum pleni sint, ubi primum Persicus bic orator pervenisset qui ab aliis lædi se nolunt, cum maximam sibimet Arzerumen, quæ majoris Armeniæ civitas est, jussu Muratis ibidem detentus fuit, ne ulterius pro greferater. Non mulo post certior factus est sultanus, Mu rates, strangulati Mucchemetis Tatari Kerali filium, qui Nogaiorum ad principem fuga se receperat, uti supra memoravimus, magno cum exercitu soce rique subsidiis profectum contra patruum Islanem chanem, eo tam civitate Crimio, quam ditione pa terna ejecto, pleraque amissa recuperasse: Isla nemque patruum, fuga sibi consulentem, Capham contendisse. Quo quidem Murates accepto nuntio, tom ut obviam iret ac remedium afferret omnibus hine oritur.s incommodis, tum uti perduellos ca ipsi nocendi licentiam in Ginibus sumant, gravis sima damna dederant. Cum id contra leges anti qui fœderis inter Osmanicam familiam regnumquo Poloniæ fieri vi.leretur, mittit ad Stephanum regent sultanus Murates Zausium Portæ, repetitum res ablatas, et non sine minis postulatum, uti Poto cova quoque, Cosacorum dux, præsente ac inspe clante Zausio suo, capite plecteretur. Venerat in potestatem regis Potocova nefario quorumdanı amicorum suorum astu et scelere, qui studio gra tificandi voluntati regiæ, per litteras a Potocova petierant, uti ad se veniret, quocum colloqui de rebus ad ipsummet pertinentibus cuperent. Simul Gidem nominé liberi commestus regii sum i..ter

rentur, audit. Jubet exhiberi sibi tam Podolovio, quam Zausio datas a sultano litteras: quibus inspe etis, cum Zausii mandatum recentius esse cogno visset, vim prioris exspirasse, posterioris exsecu tionem requiri, pronuntiat. Coeptum ergo rediri cumque de via regia cum eis Zausius deflecteret,. monetur a legato viam uti regiam teneat. Occta mat barbarus, ipsene sultano Musulmanorum ac suis in regno suo præscribere leges vellet, quo re ducendus esset itinere? Sic igitur itum in silvam, ubi ad mortem parare se jubentur omnes, ex sen tentia mandati sultanini. Erant ei triginta quatuor famuli, quibus ordine trucidatis (uno tantum ex cepto puero, qui solerter in silvam profugiens eva sisse perhibetur), ultimo Podolovio, post conceptas ad Deum preces, caput amputatum a Zausio fuit, Res omnes 379 ipsius et comitum Zausins Con stantinopolim, cum equis regiis, deduxit. Equi, jussu Muratis, partim sultaninum in saraium, ad ipsius Muratis usus, recepti: partim inter bassas distributi. digitisque singulari cum ignominia Stephani regis passim monstrati fuerunt. posuerant. Accesserat vir integer ac minime su- ▲ cos venisset, quæ in medium ab utroque profer spiciosus. Monebatur, Cosacos uti desereret, sta timque regem adiret: quem sancte pollicebantur nihil in eum statuturum asperius. Cum hoc modo deceptus, ad comitia se Varsoviam contulisset, deliberatum in senatu quid agendum hoc esset in negotio. Visum majori senatorum parti, nequaquam hominem Christianum, militem Polonum, virum denique fortem, qui robore corporis admirabili cunctis in eo regno præstaret, barbaro certam ad necem prodendum. At Zausium, quam commodis simis fieri posset, purgandum rationibus. Omni de nique modo consulendum ipsius saluti, qui salvi commeatus regii promisso fretus, Varsoviam ve mire non dubitasset. Rex Stephanus e diverso di cere, sub fide quidem publica Potocovam arcessi tum, sed aliter eam datam non intelligi, nisi qua tenus causam suam justam docere probareque pos set. Nunc vero cum pateat, eum contra fœderis pacta conventa fecisse, quod indignissime sultanus Murates ferat: non posse fœdifragum pacisque publicæ violatorem salvi commeatus regii benefi clo frui. Auditas esse minaces sultani Turcorum litteras, cujus iras si tanti non facerent, ac Potoco vam potius servatum vellent, se quidem ipsorum voluntati non adversaturum, satisque facturum of. ficio suo contra quosvis regni hostes: monere ta men ne bello Moscovitico necdum confecto, novas temere sibi cumularent inimicitias. Hoc modo ce dentibus regiæ sententiæ Polonis, sumptum de Po Locova supplicium fuit. Secundum hæc, anno Ma humetano 990 (Chr. 1583), quidam Podolovius Po lonus (hoc nomine Constantinopoli appellabatur, alii Polidovium vocant) nobili genere natus, stabuli regii præfectus secundus, quem vulgo subpræfectum vocant, missus fuit extra ordinem legatus a Ste phano rege cum litteris ad sultanum Muratem, quibus inter alia petebatur, ut ei regis sui nomine liceret equos aliquot generosos in Anatolia compa rare, quibus in Polonia deductis pro se rex ute retur. Impetrato Muratis consensu, in Asiam profi ciscitur, et viginti quatuor equos insignes ac plane regios emit. Cuin his in Europam transjicit, domum non sine salvo sultani Muratis commeatu rediturus. Sed cum forte tum novi Cosacorum mo tus et excursionis nuntius ad Portain venisset, il lico Murates Zausium Constantinopoli ablegat, qui Podolovium assecutus in itinere, cum suis jugula ret, el equos regios, cum cæteris legati comitum que rebus, Constantinopolim reduceret. Venit hic ad Podolovium non procul Hadrianopoli, manda tumque sibi narrat a præpotenti sultano suo, lit teris etiam prolatis, ut eum cum equis et comitibus Constantinopolim reduceret. Negat id se facturum Poiodovius, titterasque salvi commeatus ostendit. Nec has, nec legati persouam, contra jus gentiuni violari debere, præsertim a confœderatis, ait. Zau sius ad proximi cadii sive judicis cognitionem pro-. vocat, qui e loco maxime vicino arcessitus, cum ad Cum hæc per autumnum accidissent, anni se quentis 991 (Chr. 4584) initio venit Grodnam. quæ in Lithuania sita est, ad Stephanum Poloniæ regem missus a sultano Murate Mustaphas Zausins, qui cædem legati regii Podolovii, de qua modo dictum, excusaret. Aiebat is, falso tamen rem narrans illum fuisse necatum, nullo sultani Muratis interveniente jussu, cum præscriptos lega tioni limites egressus, copias Turcicas spectatum venisset, quæ tum temporis contra Persas mitte bantur. Nunc ab se mandato. Muratis adduci cædis auctores, de quibus rex Stephanus suppli cium sumeret. Quia vero Cosaki recens magnumn finibus Turcicis damnum intulissent, vicissim petere Muratem, at ablata restituerentur, et Cosakorum dux ad necem sibi dederetur. Venerat is hoc tem pore Grodnam, eadem illectus fraudulentorum verborum esca, qua prius etiam circumventum fuisse Potocovam diximus. Vir erat bellicosus, el Turcos in Bnibus more suo semet insolentius ge rentes, aliquoties ceciderat. Hunc sibi Murales, loco duorum vix triobolarium nebulonum, quique fortassis aliud ob maleficium capitis anquisiti fue rant, mitti volebat. Intercedentibus apud regem pro ejus incolumitate præcipuis regni proceribus, non ille quidem Turco deditus, sed tamen incer tum quo deportitus, nusquam ex eo tempore con spectus fait. Solebat narrare Constantinopolim reversus iste Mustaphas Zausius, qui non primariis, sed vilis inter suos erat, se a princi pio conspicatum terribiles ac minaces Polonoruın oculos, ob indignam et contra jns gentium admis sam legati regii crdem graviter frementium, non exiguo sibi visum in periculo versari. Verum quod antea Potocovam de medio, præ formidine sultani sui, sublatum meminisset: animo prorsus obtir

mato, tam audacter, minis etiam interjectis, ut cubiculis, consueta munera sultano Murati, Musul voluntati principis sui satisfieret, irsisse: tandem ut omnis ei Cosakorum præda cum captivis, absque cujusquam impedimento, restitueretur, quam pene triumphabundus ad sultanum suum Constanti nopolim attulit. manorum imperatori, Constantinopolim laturus, Vienna quinque navibus secundo Danubio discessit, Budamque feliciter quinto die mensis Septembris appulit ac perhumaniter exceptus, negotia sibi demandata cum Sinane bassa Budensi, 380 patria Florentino, licet alii Mediolanensem ex Vicecomi tum familia perhiberent, ex animi sententia peregit. Ibi postridie, quam advenisset, qui fuit sextus dies Septembris, cum deduceretur ad bassam, insolens ci barbarumque spectaculum exhibitum fuit. Primum magno populi concursu, tres habitu Turcico præcedebant Zingani, quos Ægyptios nonnulli, Arabes alii vocant. Horum medius testudinem, usitatis majorem, pulsabat: reliqui tum faciebant, et voce barbara sultanorum ()sma nidarum res gestas, omnibus a'l hunc usque Muratem ordine recensitis, accinebant. Ilos sequebantur tres lymphatici robusti homines, caligis tantum induti, cætera nudi, nisi quod capitis vertex parvo pileolo rubro, et bumeri nudi superinjecta, deque collo pendente pelle tigridis, exornabantur. Ili ad concentum Zinganorum tripu diabant, tenentes singuli vexillum Turcicum rubri coloris, cujus hastile intra cutem et abdomen ventris, emanante multo sanguine, defixum erat. Hos duo pueri sequeban'ur, qui cuti frontis perforatæ pennas gruis insertas ferebant. Jam de nostris etiam rebus ut aliquid interseram, ante birnnium sex, plus minusve, Turcorum millia, duce sangiaco Solnoccensi, qui deinceps Sasuaren sis sive Zigetanus bassa nominatus fuit, prædæ fa ciundæ causa collecta, celeritate quadam inexspe etata regionem Cepisiensem invaserant: Onodium, quod iis in locis oppidulum est, direptum incen derant: multa Christianorum capita cum amplissima præda secum abduxerant. Quia vero reditum isto ruin nostri ad Agriam, quam Erlam vulgo vocant, duo duabus fidiculis, admodum stridulis, strepi præstolabantur, ubi primum Turci advenissent, dimicari cœptum, licet illi numero superiores nostris essent. Sed cum nostris auxilia destinata submitterentur, quæ Ungarorum erant equitum ad duo millia denuo pugnatum acriter, numero Turcis, virtute nostris fidentibus. Jam anceps erat victoria, eum equites Germani sclopetarii centuin quinquaginta supervenientes, nostris can vindi carunt. Nam a latere Turcorum in aciem irrum pentes, displosis sclopetis eam subito solverunt ac turbarunt. Hostibus in fugam conjectis, plures eorum cæsi, nec pauciores capti: præda cum mancipiis Christianis recuperata. Cedis hujusce Turcorum nuntio Constantinopolin allato, mirifice perturbari Turcorum animi. Sinan bassa, qui tum vezirazeınes erat, fremcre, furere, maxime terribilia minari. Sed postridie illius diei, quo primum nuntium acceperant, quidam sangiacus transfixos, gestabant. ex Ungaria veniens ad bassas vezires deductus, et ab eis de re, quonam modo gesta fuisset, interro gatus, respondit suos nulla lacessitos injuria re gionem imperatoris Christiani temere invasisse, mancipia Christiana prædamque maximam ab duxisse: qua quidem onusti, dum suos ad fines domum properarent, in bostico cæsi fuerint. His intellectis, et in dies ab aliis quoque contir matis, iræ nonnihil sopitæ fuerunt: pr.esertimque cogitatum de renovandis et prorogand's ulterius cum imperatore Christianorum induciis, quæ anno 990 (Chr. 1583) exspiraturæ essent: quanquam illas impediturus videretur Sinan vizirazemes, ni masul factus fuisset, ut supra commemoravimus. Anno igitur 991 (Chr. 1584) secuta fuit inter Rudolphum, Christianum imperatorem, et Muratem i, imperatorem Musulmanorum, indu ciarum prorogatio: quæ Kalend. Januariis, anno Christiano 1584, qui Mahumetanus est 991, inci perent, et nonum ad annuin usque durarent. Hoc primo prorogatarum induciarum anno, sıfb finem mensis Augusti, Rudolphi Il Romani impe ratoris jussu vir illustris et generosus, llenricus Baro de Lichtenstain, de Nicolspurg, serenissimi Picipis Mauhiæ, archiducis Austria, primus a Secundum pueros incedebant quatuor virorum paria, pervu!neratis lateribus. Primi duo clavas ferreas, quas pusdiganos dicunt; proximi duo nudos acinares, per cutem Rursus alii duo sequebantur, quorum unus securim militarem Ungaricam (schacanum vocant), alter oblongum Genizari sclopetum apertis late ribus, in transfixo corpore portabat. Ultimo loco viri duo robusti spectaculum hoc claudebant, qui tempora rectis, latis et oblongis ensibus, quos Ungari palastos vocant, transfixerant. Horum capulos manibus tenebant. In ensium cuspide pomum erat affixum, et ponio penna gruis inserta. Universi rasis novacula capitis et barbæ pilis, excepto mustace, caliĝis tantum largioribus, qui Turcorum per æstatem mos est, induti: supra cingulum plane nudi erant, nisi quod in vertice, sicut et antea diximus, rubrum strictumque pileo lum, quem takiam (ni fallor) appellant, et pendentes de collo per humeros tigridum pelles gestabant. Om nes etiam tripudiantes continuo saltabant, cum mirita sanguinis effusione, quem, spongiis abstergebant. Hoc genus hominum, quod animo scilicet im perterrito quidvis audeant, a Turcis delilari, hoc est, stulti delirique vocantur, a Graecis rhiſso kindyni, quod præcipites in pericula ruant. Cuin autem rursus eadem peragentes quæ prius, ex ædibus bassæ nostros, ad navium stat onem, præce dendo deduxissent: accepto munere, quod eis

legatus augustalis dari jussit, ad suos reversi sunt. domo litteris amantissime scriptis accitum invi Comitabantur hoc itinere legatum aliquot ba rones. virique nobiles, quorum nomina subjicere libuit ex commentario Melchioris Besolti, qui nestrum hoc iter descripsit. Karulus Dietricstain, baro in Holenburg et Finckenstain. Sigismundus Ludovicus, baro de Polhaim. Joan. Bernardus a Lembach, etc. Wolfius Ungnad, baro in Sonneck. Georgius Hartmanus, baro de Lichtenstain, legati frater. Joan. Ulricus, baro de Stahremberg. Georgius Andreas, baro de Buchaim. Stephanus de Reva, comes Turocensis, Ungarus. Wilhelmus a Dietricstain. Joannes Lewenklaw. Franciscus Georgius Oberdorf. Maximilianus Mager a Fuchstat. Melchior Besolt. Antonius a Stamp. Georgius Rothut. Hector ab Eltz, aulæ præfectus. Joan. Jacobus Eglof, stabuli præfectus. Jacobus Mielich. Victor Rechlinger. Joannes Basilius ab Hohenwart. Aderant baronum ac nobilium addicti mini steriis adolescentes nobiles sexdecim, præter alios plebeios. Totus denique comitatus extra legatum ɑ constabat octuaginta novem personis. Equi sexa ginta sex erant, præter decem vel duodecim con ductitios: currus (vulgo coccios vocant) septem decim, quibus Tauruno sive Belgrado Constanti nopolim veheremur. Istic enim exscenditur, et itinere terrestri, Danubio ad lævam relicto, per Serviam, Bulgariam, Macedoniæ partem, Thraciam, Constantinopolim itur. Adjunxerat itineris comites bassa Budensis, unum ex proceribus, qui Begi Turcis dicuntur, itemque tres zausios, qui com missariorum in aulis nostris locum istic obtinent, et tres genizaros. Hi suis cum famulis et ipsi præter equites, septem rhedis sive curribus vele bantur. Henricus baro de Liechtenstain, post oblatum su'tano Murati munus, amisso fratre Georgio Irtmano, qui Constantinopoli obiit, jam et ipse diuturno morbo debilior factus, majorem familiæ partem cum equis et curribus Constan tinopoli die duodecimo mensis Decembris in Austriam remisit; ipse navi Veneta, sub initium veris, per mediam Græciam domum rediro sta’uit. Anno sequenti, decimo tertio die mensis Aprilis, Calliupolim ad Hellespontum sitam venit; ubi morbo invalescente, magno cum suorum381 dolore, 46 die niensis ejusdem, continuas inter preces velut obdormiscens, vitam hanc mortalem feliciter cum immortali commutavit. Aderat tunc ad l'eatas piorum sedes migranti Joannes Leunclavius, quem in primis ut hujus itineris comitem haberet, taverat. Is Dionysio Chiensi, monacho docto et optimo viro, ecclesiæ S. Marci Calliupolitana præposito, memoriæ defuncti causa, schedam hic subjectam, lingua Græca, Latina, Italica Ger manicaque perscriptam reliquit: donec a fratribus, generosissimis baronibus, Georgio Erasmo, it Joanne Septimio, quo nullus ordinis sui nostro sæculo Germanus majorem orbis partem pere grinando felicius perlustravit, debitum virtuti pietatique baronis optimi monumentum excitetur. ANNO CHRISTIANO GIƆ. 1ɔ. LXXXV. DIE XVI X. APRILIS. PIE MIGRAVIT EX HAC AD COELESTEM VITAM ILLUSTRIS ET GENEROSUS DN. HENRIC. BARO DE L'CHTENSTAIN. DE NICOLSPURG. RUDOLPHI. 1). IMP. AD PORTAM'OSMANI CAM LEGATUS. SEPULTUS IN HOC TEMPLO S. MARCI CAL LIUPOLI. AD GRADUS. PROPE CONVERSIONEM 8. PAULI. DIE M. APRIL. XX. AN. SUPERIUS INDICATO. Equidem mihi polliceor, humano lectori hanc itineris nostri mentionem non ingratam fore: qua libuit obiter etiam meo erga beatos llenrici baronit eximii manes officio defungi, cujus erga me perpe tuam inde usque a primis ipsius adolescentis adhuc annis benevolentiam et amorem expertus fui. Nunc ad institutum redeuntes, tandem aliquando pensum hoc absolvamus. Hac etiam æstate anni 991 (Chr. 1584) sultanus Murates dum se cum mutis suis oblectat, pene pe riit. Diximus enim supra, mutos sultanis Osmanidis in deliciis esse, qui animi sensa signis quibusdam aperire solerter norunt, et vicissim intelligere ou tibus ac signis indicata. Solebat hos Murates equis prægrandibus et ob corporum molem tardis impo nere, cum ipse maxime agilibus, ac præsertim Arabicis, uteretur: et modo in hunc, modo in il lum provectus, nervi bubuli (caravazzam ipsi vocant) verberibus tam mutos, quam equos eorum cæsos, ad cursum impelleret. In hoc ludo correptus comi tiali morbo, sibi familiari, tam gravi lapsu ex equo decìdit ad pavimentum allisus, ut omnino per ur bem vel jam moriturus, vel mortuus crederetur. Adeoque genizati, pro more, velut exstincto sul tano, jam Christianoruin Hebræorumquee tabernas involando diripiebant: maximusque tumultus in urbe secuturus crat, nisi mature genizarorum Aga sive tribunus, quemdam in ipso deprehensum faci nore mox, ad incutiendum cæteris terrorem, sus pendi jussisset: mancipiis etiam nounullis, geni zarorum habitu vestitis, ad uncos scalæ Sycena sive Galatensis, pro more Turcico deductis, et supplicio mortis ibidem affectis. Si Muchemetes, Muratis fi lius, qui Magnesiæ degebat, id temporis ad urbem fuisset, actum plane de vita patris erat et impe rio. Convaluit tamen Murates, statimque post ad ventum nostrum, die quodam Veneris, qui Turco rum hebdomadario festo sacer est, eques e saraio novo (genisaraium a Turcis appellari, deinceps patebit ex annalium declaratione) prodiit, nobis inspectantibus cunide, quemadmodum fieri soleh,

et sacræ sanctæ Sophiæ, sive Sapientiæ Dei templum & qui quidem juniorum suffragiis ad cam dignitatem mune profanatum a Barbaris, adiit: uti scilicet no bis et aliis (erat enim maximus hominum concur sus) ostenderet, se necdum mortuum. Ipsa facies adhuc colore lurido deformis conspiciebatur. Hoc eodeni anno 991 (Chr. 1584), die 24 mensis Octobris, aliquot begi Turcici cum suis copiis, in quibus erant, ipsorummet confessione, hominum ad 10000, Carniolæ fines ingressi, gravissimam impressionem fecerunt: direptis passim vicis ac pagis, magnaque Christianorum mancipiorum mul titudine secum in servitutem abacta. Cum nostri nuntium adventus et populationis hostilis accepis sent, hominum ad 11000 subito cogunt, Justo Jo sepho comite Turriano, et Thoma Erdendio comite pervenerat. Is ubi Turcos sinum ingressos accepit, mox in eos provehitur, numeroque triremiam se militum, et aliis rebus longe superior, omnes in potestatem redegit. Inde diro quodam et inaudito furore sævitum in captivos, tam mares, quam femi nas. Maribus occisis 250, filioque Ramadanis bassæ matris in complexu et gremio confosso, feminæ 40 prius nefariis pollute stupris, uberibus mutilatæ (quæ quidem vivis adhuc spectantibusque misellis a quibusdam crudelitate plusquam barbara in mare projecta perhibentur), dissectæ tandem atrociter ad unam omnes in aquas a piscibus devorandæ præci pitantur. Ipsius Emi fratris (ilius in puellam quam dam egregii oris incidisse fertur. Ea cum ipsum Muslovinæ, Sclavoniæ Croatiæque Bano, ducibus: pudicitiæ suæ vim illaturum conspiceret, mox Chri ac sine mora maximis itineribus hostis tergo in hærentes, ad Slunum Croatiæ tandem eos die vi cesimo sexto ejusdem mensis Octobris assequuntur, invadunt, cædunt. Liberati captivi, et præcepta (præda capta) fuit, cum interitu 4 000 Turcorum. Framus nos Constantinopoli, quo tempore de hac suorum clade sultanus Murates certior reddebatur quì saùe cum intellexisset, a quis injuriæ factuin initium jure cæsos pronuntiavit. Nam nolle se quid quam aiebat a suis, contra leges induciarum, ad turbandam pacem in Ungariæ limitibus attentari. Jussit etiam, illustri et generoso Rudolphi II Cæsa ris oratori, Paulo baroni Eiz.ngano, suarum ad utrumque bassam Ungaria, Budenseur ac Temes varensem, litterarum exemplar exhiberi: quibus severe mandabat, uti milites suos limitaneos in officio continerent. Idem ut a nostris quoque præ staretur, imperari vicissim petebat. stianam se profiteri, et virginem, et in Cypro na tam nobili familia Cornara, quæ suam originem ad Cornaros Venetos referret; captam ante 12 an nos, cum Cyprus sub jugum Turcicum veniret, ex co tempore miseram apud Barbaros servitutem ser viisse. Nunc quando post tot ærumnas in hominis Christiani, pudoris virginei vindicis, nobilis deni que Vencti manus incidisset, obtestari se per im mortalem Deum, ne Christianæ faceret injuriam, ne virginem incestaret, ne Veneto sanguini fœdam labem aspergeret, sed potius in optatum hunc diem, quo Christianam ad rempublicam postlimi nio rediret, divina quadam providentia conserva tam, salvo pudore libertati restitueret. Nihil apud immitem animum, ac prodigiose crudelem salacem que, tam sanctæ preces valuere, quominus vio laretur, et suffocata cum aliis mancipiis Turcicis in mare projiceretur. Existimabantur indignam hanc immanitatem Vencto nomine, tam pio, tam pudo ris et omnis virtutis studioso, tam a sævitia deui que alieno, exercuisse, ne quis superstes vel am Sub exitum ejusdem anui Turcus quidam Con stantinopolim appulit, nuntius cædis suorum, e qua solus (ut ipse quidem aiebat) opera chirurgi cujusdam Cretensis, cui fuerat antea notus, evase-plitudinem prædæ, quam consecuti fuissent, vel rat. Res ipsa relatu non indigna, quod prope novo tunc 382 inter Venetos ac Turcos bello causam præbitura videretur. Ramadanis basse Tripolitani vidua, cum filio, familia, mancipiis utriusque sexus Constantinopolim profectura, triremem in Barba ria vel Africa maritima curaverat instrui, qua fa cultates suas amplissimas secum aveheret. Eas equidem memini a Turcis et Hebræis octies centenis millibus nummum aureorum æstimatas: verene, an sequius, equidem dicere non habeo. Huic triremi securitatis suæ causa semet adjunxerant aliæ duæ, quas idcirco vulgus nautaruin conservas appellare solet. Cum ipsum ostium sinus Adriatici, non procul ab insula Corcyra (Corphum nunc dicunt, quæ vox Græcis vulgari lingua sinum significat), præterlegerent, ingens subito coorta tempestas eos vel invitos in sinum, quem diximus, Adriati cum rejecit. Erat id temporis cura sinus, cum certo triremium numero, contra quosvis piratas et alios wendi (quod officium⋅ qui gerit, provisor sinus ap pellatur) commendata Petro Emo, patricio Veneto, ad.missorum scelerum fœditatem proderet. Hujus facinoris fama Cons'antinopoli percrebrescente, incredibile dictu, quantopere commoti fuerunt Tur corum animi. Passion audisses onines omnia Vene tis extrema minitantes. Vix a Bailo (magistratus Veneti nomen est, qui de suorum causis istic co gnoscit, et injurias suis illatas ad sultanum Turci cum ejusque vezires defert) abstinebant, quominus homini manus injicerent, aut fœde saltem in os exspuerent. Fungebatur id temporis hoc munere Joannes Franciscus, Maurocenorum familia natus, (Moresinos vulgo vocant), qui paulo post episcopa tum Brixiensem, mortuo doctissimo cardinale Del phino, absens impetravit. Is cum Zausium quem dam sultani Muratis jussu, Constantinopoli die 27 Decembris Venetias iturum cum mandatis accepis sel, intercessit, ac tantum obtinuit, ut ablegaudus Venetias Zausius Constantinopoli maneret. Missi tamen, qui Muratis sententiam Venetis significarent. Volebat is poenas in tanti facinoris auctures statui, ablatasque res cun personis, tam liberis, quam

viarum difficultates, cum suis incidit, ut neque progredi posset ulterius, nec sine jactura militum pedem referre liceret. Tandem tamen non sine suo rum cæde, ac præsenti cum periculo totius amit. Lendi exercitus, domum reversus est. Tum verc caco perciti furore genizari, nulla nec ipsius viri dignitatis nec sultani sui ratione habita, qui huic cum provinciæ præfecisset, hominem obtruncant. Neque Murates hactenus eos ob lanc basse sui cædem, pro auctoritate imperii castigare potuit quod nemini mirum videri debet. Quippe no: am plius illa nunc apud Turcos obedientia, non disci plina militaris est, quæ fuit olim apud sæculum prius. Quod tametsi docere pluribus exemplis pos sem; tauien ne modum annalium excedam, dunta xal unicum adhuc recitasse suffecerit. servis, reddi. Habuerat autem vidua Ramadanis profectionem revocasset, in eas tam aunonæ, quam Christiana 400 mancipia, quæ sane quoniam pro inore Christianorum, triremi capta, libertate donata fuerant, alia Murates horum loco mancipia flagi tabat. Simul eam præ se ferebat animi moderatio nem, ut minime se diceret ipsis illaturum injuriam, nec pacem violaturum, modo postulatis rationi et æquitati consentaneis satisfecissent. Cæteroqui se bello suorum cædes et injurias vindicaturum. Se natus intellecta querela voluntateque Muratis, et re diligenter, uti gesta fuisset, perquisita, Murati respondet, exstincti Ramalanis basse Tripolitani familiam primum ad insulam Veneti juris Zacyn thum applicuisse, neque duntaxat ab insulauis hu maniter exceptam, verum etiam munusculis qui busdam honorariis ac xeniis affectam fuisse. Postea vero, quam hinc discessissent, alteram in sulam suam Cephalleniam hostiliter invasisse, præterque pacis leges omnia diripiendo, nec homi nibus, nec jumentis pecoribusve pepercisse. Præ fectum sinus Adriatici, cum certior de hac ipsorum insolentia factus fuisset, eos e vestigio persecutum, non modo intra sinum armatos reperisse, verum etiam ab eis, cum propius accederet, non fuisse pro more salutatum, nec demissis velis editum signum, quod humiliationis appellant. Horum utrumque pactis conventis adversari, quibus 383 armatæ naves sinum ingredi vetentur, et omnes præfecto sinus honorem exhibere certo salutationis submissionisque genere, jubeantur. His de causis cɔmmotum gravius præfectuni suum, acerbius in eos animadvertisse. Nihilominus in hac se causa facturos quidquid homines æqui justique tenaces facere par sit. Nonnihil hoc responso mitigatus fuit sultani Muratis animus, qui præsertim necdum gravissimo contra Persas b. llo defunctus, novis adversus præpotentem mari rempublicam inimicitiis implicare se nollet. Secundum hæc Petrus Emus capite plexus, et ipsa triremis cum omni armorum et instrumenti genere, totidemque mancipiis, quot in ea Veneti reperissent, reddita fuit: quo tempore uos ad Zacynthum, Cephalleniam, Corcyram, ali quandiu bærebamus, et classem Venetam, quæ Turcis eam triremen restitueret, vidimus. Cæterum libet obiter hoc loco de interitu ipsius quoque Ra madanis bassæ Tripolitani, cujus viduam cum filio familiaque cæsam ab Emo diximus, perpauca quæ dam commemorare: futura, ut opinor, avido co gnoscendi res exteras animo non injucunda. Tripolitanus igitur hic bassa, bellum contra baibaru i regem Africanum gesturus, cum alios milites suos, tum etiam missos sibi a sultano ge nizaros Portæ sclopetarios in hosticum ducit. Con stat autem, magnas in Africa solitudines esse, per quas profecturi, copiam rerum necessariarum et in primis aunonæ, secum ut ferant necesse est. Itinerum quoque periti duces, in locis adeo desertis et inviis, vel maxime requiruntur. Ramadan bassa, cum horum utrumque parum ad animum, ante Anni non multi præteriere, cum Achmetes bassa, beglerbegus Cypri, Famagusta sui; et ipse trucida tus a genizaris fuit. Illam se cædem admisisse palam profitebantur, ob interversa stipendia sua, quæ per avaritiam Achmetes sibi retinuisset. Atque uti præ textum, palliando facinori suo, magis speciosum haberent, ab co miseros etiam insulanos exactioni bus gravissimis et intolerandis exhaustos, aiebant. Indigne sultanus Murates hanc genizarorum ferebat insolentiam, qui beglerbegum suum tam fœde nɔ cassent, nullis ad Portam querelis delatis, nullo crimine quo se obligasset. Pertinere putabat að tuendam majestatem imperii sui, ne facinus hoc impune sic abire sineret, ut horum excuplo, cor ruptis et aliis, contumacia militum latius serperel. Quapropter in Cyprum alius ab eo beglerbegus mittitur cum decem triremibus, tam aliarum rerum apparatu necessario, quam eo militum numero instructis, quo cadis reorum coerceri petulantia posset. Novus ergo beglerbegus, cum primum ad insulam appulisset, dissimulatis illis occultis man datis, quæ discedenti Murates dederat, homines quosdam sibi fidos, adire geniz.ros jubet, ac pas sim rumorem didere, quasi Murates cis ob inter emptum Achmetem bassam minime succenseret; ímo dictitare sultanum confirmarent, jure scelestum hominem de medio sublatum, qui genizaros unicos imperii sui custodes annonis suis defraudasset. His auditis, hilari fronte genizari beglerbegum, et qua par erat, observantia excipiunt. Verum nou multo post inexspectato quodam astu milites ejus circumveniunt, et universos cædunt, ipsis etiam triremibus in potestatem redactis. Murates, licet ægerrime ferret alterum hoc genizarorum in Cypro facinus, quo gravissime lædi suam et prorsus im minui majestatem videbat, tamen quod infeliciter bactenus gesti belli Persici causa, condonandum his aliquid censeret, ne novas et intestinas præ terea turbas excitaret, iris animi dissimulatis, nibil amplius in eos tentavit. Anno 992 (Chr. 1585), mense Martio, in om nium erat ore Constantinopoli, Ferhatem bassain,

qui Turcico militi suprema cum potestate, nec- moritur Erat in exercitu secundus ab ipso Cigalo dum ad fines Persicos progresso cum excrcitu Osmane bassa vezirazeme, præerat, debitam mili tibus annonam, sordida quadam avaritia distractam, suos in usus vertisse: cujus tamen gravi penuria laborabat exercitus. Idem cum imperasset, duarum in his locis munitionum excitandarum causa, do provinciis uti vicinis convenirent incolarum ad se xaginta plus minus millia, qui operas structuræ necessarias in se reciperent, a singulis aliquid nummorum, pro ratione facultatum, exegisse fere batur: illisque domum remissis, ad functiones sor dilas ipsos Spachios genizaros cæterosque milites adegisse. Mensis ejusdem die 15 concessum in di vano Ziausi bassæ, quem supra masulem factum 384 diximus, ut libere, quibus in locis vellet, versari posset. Hoc decretum ei viam aperuit, prio rem ad dignitatem redeundi; quod quidem, mortuo Persicos ad fines Osmåne bassa, non multo post accidit. Constat cum utroque, tain Ferhate, quamı Sianse, mitius egisse sultanum Muratem, quod eo sum indigeret opera. Nam qui per Osmanis absen tiam supremi veziris loco res administrabat Mesites bassa, castratus et senex, licet alioqui justus et severus, tanto tamen muneri parum erat idoneus. Die 19 mensis Aprilis rediit Sinope Constantino polim Uluzalis præfectus maris; quod argumentum erat, eo loco tum res fuisse Tataricas, ut Osmanis in Tauricam Chersonesum transjectione non esset opus. Eodem anno cum Osınan bassa Persicos ad limi tes accessisset, occurrentibus intrepide Persis, modo mille, modo plures, ad decem usque millia, de ¡psius exercitu carptim ſuere cæsi. Tandem Au gusto mense, Persis insciis, et nihil de hoc ipsius itinere cogitantibus, per obscuras, opacas, augu stas valles, inter altissimos utrinque montes pro fectus, ubi militis animandi causa multoties displosa fuere tormenta bellica, Tebrisium accessit. Facil limum hosti fuisset, his in angustiis cum toto cum exercitu ad internecionem delere, si maturius de bac ejus profectione cognovisset. Osmanis adventu intellecto, Cadius sive judex urbis fuga sibi consulit. Tum cæteri, præsertim viri sexaginta in urbe pri marii, variis cum istrumentis musicis in castra ( Turcorum exeunt; Osmani se basse, salvam liber tatem immunitatesque suas pacti, dedunt, eumque noctu cum suis in urbem, cætoroquin apertam nec ullis clausam muris, deducunt. Est in urbe saraium louge amplissimum, altera scachorum Persicorum regia; eum interior ad Casminum sit, quemadmo dum aliquoties alibi diximus. Hoc saraium pro pugnaculis Osmanes, intra diem tricesimum, egre gie munit; arci absolutæ mille spachiorum, duum que millium genizarorum, præter alios milites, præsidium imponit: machinarum denique bellicarum in ea magnum numerum, cum aliis rebus neces sariis, relinquit. Inde Tebrisio copias universas abducit, ac in itinere dysenteria, quinto post die, glis bassa, beglerbegus Revanensis, cujus supra quoque mentionem fecimus. Ilic Osmane mortuo, supremum nactus imperium, suos in tutum redu cere nititur. Instant Cigalogli a tergo Persæ, quibes ipse scachus adtuisse perhibetur. Acerrimo confli ctu, et aliquoties quidem repetito, maxima Tur corum strages editur. Nihilominus, quocunque po test modo, C‘galoglis iter continuat: cum hostis impetum frangeret objectu genizarorum, qui sclopetis suis terrori Persis erant. Quoties autem Persæ gravius urgerent, premerent, Turcorum profectio nem impedirent, subsistere legiones, et fortissime præliari jubet. Transfugas denique subornatos in hostium castra mittit, qui de ipsius profectione consilioque longe diversa referrent ab iis quæ cum animo suo facere constituisset. Hac ejus impostu ra decepti Persæ, dum et ipsi subsistunt, maxima celeritate cum suis aufugiens Cigaloglis elabitur, et Wanum reliquias incolumes ducit. Persæ fugam hostis conspicati, Tebrisium revertuntur: et urbe recuperata, mox arcem obsidere cœperunt. Periisse constat in hisce conflictibus baud dubie Turcorum ad 80000, in quibus erant veteranorum milñum lectissimorum ad 40000: prælia totum continuata triduum trinoctiumque. Capiæ centum ac plures machinæ bellicæ majores. Scachus Persicus, re bene gesta, regno semet abdicasse fertur, idque sic tra didisse filio, ut eum sacramento prius obstringerct, quo sancte polliceretur, nunquain se cum Turcis pacem facturum, ni prius recepisset omnia, qua juris aliquando Persici fuissent. Hæc tametsi gesta fuere post discessum e Turcica nostrum, nec ita comperta damus, uti quæ supra de rebus Persicis ex intervallo propiori observata descripsimns: ta men ab iis accepta referimus de quorum fide nou dubitamus: sequius ac illi solent, qui verum ipsa rum, quas scripturiunt, rudes et ignari, ridiculas nobis (utinai sine fraude periculoque veritatis) nu gas obtrudunt. llac etiam æstate bellum adversus Maronitas et Turco gestum fuit. Inhabitant bi populi montem Libanum, qui haud procul dissitus ab urbe Syria Phoenices Tripoli (Tarabolos ea Turcis est ), non exiguum ad spatium se porrigit. Religionem Chri stianam profitentur, ac Maronitis etiam patriarcha sacrorum princeps est. Is habitat in monasterio Virginis Deiparæ, quod itinere med o montem Liba num ascendentibus occurrit. Habent et Hieroso lymis Maronitæ templum S. Georgii marytris, ubi vulgo vocantur Christiani cincti, sive zonarii, pro pter longas latasque zonas sive cingula, quibus utuntur. Aythonus alicubi Maroninos dixit, et his verbis eorum meminit. Sunt in monte Libano Chri stiani degentes prope Tripolim, sagittarii pedites valde boni, circa 40000 virorum. Ili multoties fne runt soldano rebelles, et damuna plurima Saracenis intulerunt. Hactenus Aythonos. Maronitis vicini fœderatique sunt Trusci, qui se profitentur esse re

tus ingens pugnantium inter se voluerum in tota vicinia, seque mutuis conficientium vulneribus, anditus fuit. Egressi postridie milites, cives, agri cola, tantam et anatum et anserum copiam, ad fumum, ad aerem exsiccandorum congesserunt, at diu tai opima sint victitaturi commode præda. Nam alii 100, alii 200, plures alii paucioresve collegerunt mactatas ab se invicem volueres. Tan dem e prato quodam spatiosissimo sublatis super stites alis, avolarunt. liquias illorum occidentalium Christianorum, quos proximum in stagnum demisit: ubi noctu stiißi imperatoris llenrici IV tempore, sub annum Chris:ia num 1099, dux Bullionensis 385 Gotefridus in terram sanctam duxerit, et quoruin usus opera tam Hierosolymis, quam reliqua Palæstina, potitus fuerit. Gens utraque tam est numerosa, tam rei bellicæ addieta studiis, ut hominum jam ad 60000 facile possint in hostem educere, qui majori ex parte pe ritissimi sclopetarii sunt. Hos populos auno Ma humetano 981 (Chr. 1574) sultanus Selimes II sub jugum mittere, sed frustra, conatus fuerat. Itá que Turcis ex illo tempore libertati ac fortunis eorum insidiantibus, nunc tandem vndecimo post anno domiti fuerunt ab ibrahime bassa, Cairi vel Egypti beglerbego: qui de spoliis thronum regium ex auro puro puto Constantinopolim misisse sulta no Murati dicitur, æstimatum sexies centenis aureo rum millibus. Idem sultanæ, cujus filiam dudum ambit, et haud dubie ducturus tum credebatur, aliis que saraii mulierculis misisse munera fertur, quo rum pretium ducenta millia sultaninorum æquaverit. Anno 995 (Chr. 1580), Persis arcem Tebrisianam, ab Osmane bassa superiori æstate munitam, ob sidentibus, cum obsessi propemodum ad extre mam rerum omnium penuriam redacti essent, Ferhates bassa, veluti peritus architectus, mani tionem novam e regione Tebrisii struere instituit. Gigaloglis autem bassa Casminum, quæ Persa rum (ceu diximus) interior est regia, petiturum se cum exercitu simulat. Dum hoc ejus iter impe dituri Persæ, maximis cum copiis advolant, simiu latione pugnæ succarsum obsessis, eæque res om nes in arcem, cum novo supplemento militum, invecte fuerunt, quarum inopia laborabatur. Eodem anno magnus ille Chitainus chan, qui Un chan et Kezies bassa dicitur, Persarumque yeachas, quem Kiselem bassam vocant, novum in ter se fœdus pepigere, quo mutuis se subsidiis ad versns Osmanidas ferendis obligarunt. Nam quod Talaias, oppresso Persa, proximum se fore poten uæ Turcicæ videret, cui plurimum ex ruina tanti regis virium esset accessurum, quam fieri natur Time posset, obviam eundum crescenti malo censebat. Itaque majoris etiam conjunctionis causa contractum fuit inter liberos utriusque matrimonium, Tatari chanis filia, scachi Per sici filio nuptui data. Simul etiam stipu fatus est Tatarus, ad usum Persæ, hominum se 20000 proprio ære tam diu contra Turcos in armis habiturum, donec bello finis ex voto Persi ei regis impositus esset. Junio mense hujus anni, orta quædam obscura Constantinopoli nebula fuit: qua desinente locu stis pluit, quæ fructus omnes et arborum absum psere folia. Diversum quid apud nos accidit anno sequenti 1587, Decembri mense, cum Croatinis in finibus, ad Wihitzium, Karðli archiducis Austria castrum, quasi nubes quædam anatuin et anse rum, aliquot sane myriadum, advolavit, seque Sub finem anni, Decembri mense, Croat'n's in finibus aliquot millia Turcoruin a nostris numie ro longe imparibus fuere cæsa. Periit inter alios başsæ Boznensis frater: cujus caput a cervicibns recisum, missumque cum captivis quibusdam fuit Viennam ad serenissimum Austriæ principem Er nestum. Hic bassa Bozneŋsis, et frater ejus, quem cæsum hoc conflictu diximus, nati perhiben tur ex familia Mechiemetis bassæ vezirazemis, cum quo nuptam fuisse sultani Selimis II filiam, Mura tis sororem, superius ostendimus. Anno sequenti proximo, nimirum Mahumeta no 994 (Chr. 1587), mense Februario, nostri Copa num, arcem non procul sitam lacu Balatone, tum temporis congelato, quo tres Turcorum begi conve nerant, ex inopinato adorti, ceperunt. Erant in arce cum nostri eam invaderent, mille Turcorum plus minusve capità. Ex his præter alios vilioris fortunæ, 190 nobiliores, cum 70 feminis, in potestatem nostrorum venerunt; reliquis aut fuga dilapsis, aut sub terra semet intra specus abdentibus. Equi generosiores adducti centum, præda 40 nuMI mum aureorum millibus æstimata. De tribus begis, quos id temporis illic fuisse diximus, sangiacus Copanensis, Cara sive Niger Alis captus fuit, et Viennam prius, inde Pragam ad Rudolphum Augustum missus: alter suffoca tus in loco subterraneo concamerato, quo se de fendebat, igne vi tormentarii pulveris accenso; tertius fugæ tum beneficio servatus: qui cuin deinceps Augusto mense, quemadmodum mor in dicaturi sumus, cum aliis fines nostros ingressus esset, quam hoc in loco captivitatem fugiendo declinarat, istic in potestatem fatali quo.!am casu redactus, effugere non potuit. Anno eodem, mensis Augusti die octavo (fastos veteres Ungari retinent), quatuor begi Turciei, Sasuarensis sive Zigetanus bassa, sangiacus Pet schevius sive Quinquecclesiensis, et novus ille captivi loco suffectus Copanensis, quinque suorum millibus collectis intra fines nostros, versus Nem pthim, irruperunt: et pagis aliquot cis et ultra Limpacum, 386 una cum oppidulis (Germani marctas, emporia Graci vocant), Moracio, Dobro nacis ambobus, Resneccio, Tarnoco, septem ac decem in summa pagis, repentina impressione obru tis, ac miseris utriusque sexus incolis captis, om nia depopulati diripuerunt. Ejus rei factus certiur

si tam in ipso prælio quam deinceps, et in paludi bus ac silvis -eastincti, multo plures, et ad duo fere millia. Cap'ta cæsorum 400 pro more militari corum limitum, cum 600 vivis, Canisam duntaxat relata. Potiti præterea nostri 1000 ac 500, etamplius Turcorum equis. Erant nostrorum pedites 1500, equi tes 500, ex quibus desiderati duntaxat undecim: non nulli, sed pauci tamen, vulnerati. Præda cum captivis Christianis recepta. Non desiere nostri, juvanti bus etiam agricolis, ad aliquot dies fuga dilapsos indagine quadam, velut in ferarum venatu feri solet, cingere: quorum quidem non exiguus nu merus, vel investigantium studio repertus, vel sua sponte, quod omnem evadendi spem sibi præci sam conspiceret, nihil profuturas deserens latebras, in potestatem venit. Et hactenus, in hoc quidem tempore, Turcicos Annales, ädjecta rerum 37 propemodumi annis ge starum expositione, continuare voluimus. De quo sane labore nostro, cuicuimodi sit, judicium lecto ris humani, candidi, et intelligentis minime refor midamus. Carteros vel improbitatis et malitiæ, vel ignorat‍onis morbo cæcutientes, Nanguri unius æstinamus omnes. ¡ustris præsidiariorum castri Canisani tribunus multi gravissime vulnerati, post exspirarunt. Cæ Georgius comes Zerinus, comitis Nicolai, fortiter ad Zigetum mortui, filius, quanta celeritate maxima potest, e castellis proximis aliquam militum manum, cum suis subditis ex insula Murakeosa, quæ inter Musain et Dravum) amnes est sita cogit. Præterea proceres sibi vicinos, vigilantissimos Cisdanubiani limitis custodes, comitem Franciseum Nadasdium, Balthasarem Bathianium baronem Gussingensem, itemque præfectum Copreinitzæ Joannem Globitzionı et Joannem Fridericum Trautmansdorfianum, Bandi equitum præfectum, per suos, et per explosarum machinarum tesseras, hostilis irruptionis certiores facit, ac suas uti copias sine mora secum conjun gant, hortatur. Illi mox suis excitis, ad locum designatum in tempore convolant. Inde data diligen ter opera Turcorum uti reditum anticiparent, eos que loco maxime idoneo, quasdam inter angustias paludum, quæ transeundæ ipsis erant, invaderent. Feliciter nostris hoc consilium cessit. Reversus cuin præda, magnoque captivorum, cujusvis ætatis el sexus, Christianorum numero Barbaros, supra Catzerolacuin, ad unum a Canisa milliare, necdum dissipalis omnino tenebris, sub primum diei cre pusculum viriliter adoriuntur, manum conserunt, animose cædunt, omni armorum genere vulnerant, eedentibus instant, adversos mactant: eo denique trepidationis ac desperationis adigunt, ut acinaces nostris suos ultro porrigerent, objicerent: itidem que cæteris armis depositis, alii vitam et incolu mitatem voce gęstuque lamentabili deprecarentur, alii quacunque via possent, in silvas ac saltus aufugerent, ipsisque se paludibus immergerent ubi cum moribundi, quod viribus exhaustis, ulte rius pergere non possent, opem hostis implorarent, a nostris miseratione tante calamitatis ipsorum commotis, plures cṛepti servatique fuerunt. la confictu Machmates Sangiacus Quinquecclesiensis, filius Alis basse, prelio navali ad Cuzzolaros ¸oc cisi, de quo supra, dictuni, quique captivus a mor te patris Romam perductus fuerat, nostrorum in potestatem venit. Mohaziensis, Sinan kegus, palus tris Joci transjiciendi spe, adacto calcaribus equo, dom deßxus hæreret in uligine, sclopeti per fron tem mediam petitus ictu, occubuit." Sasuarensis nali adversus fortissimam, vereque victricem hac baɩsa, quo nomine dignitatis illustrioris Zigetanus appellari se vult, una cum bego Copanensi Cha sane, fuga se subduxite prælio, cum res suas jam desperatas cerneret. Copanensis prima post pugnam nocte, quodam in saltu eberrans, cum a'iis cap tus fuit. Zigetanus septimo tanden die pedes Bre senzam, fanie atque animi dolore confectus, evasit. Capti ex hostibus fere 1300, de quorum numero Veritati quidem certe studuimus, qua, velui anima sua, si careal historia, mox in fumos abra', necesse est. Testes idoneos, et auctores fide dignos habeo, cum magnificum et amplissimum virum, Bartholomæum Pezzenum, Cesareæ Majestatis con siliarium, nuper ad Portam Osmanicam missum cum ordinarii legati munere: tum etiam viros no biles et egregios, Paulum Rosam, Ungarum, beate non ita dudum Constantinopoli mortuum, Nico. laum launoldum Vratislaviensem, Hieronynum Ar conatum Leontorinum: qui Constantinopoli, cum istic ipse peregrinarer, in augustalibus scriniis secretioribus militabant. Ilorum consuetudine quotidiana, planeque sincera, qui virorum opt m:orum candor est, multa me percepisse de Tur cicis rebus, ingenue fateor. Nec prætereundus silentio Matthias Pharensis, Rudolphi Cæsaris no stri ad Portam Osmanicam Dragomanus vel inter pres; ex cujus narratione pleraque de hoe decen tenus gentem Persicam bello gestis plene cognori nius. 387 Quod si visum Deo fuerit, diutius hane nobis prorogare vitam, dabimus absolutam ali quando bistoriam Constantinopolitanam, qua res inde usque ab urbe condita, tam a Romanis, Grr cis, Flandris imperatoribus, quam a sultanis Mu sulmanorum gestæ, serie perpetua contextæ legen

Cum Osmanidarum genealogia, qui ab eis originem ducunt. LECRAC CYTLYdzec. Cara Cban. Ogvz. Gjozelp, vel Kvæelp. VeRSAIOB. TOCTEMVR. CIAC Aga. Rakı Aga. BaisyngeR. OICVLVC. BAINDER. Cvsvl buga. Cabi Elp. SOLEIMAN Scach. oyndis, qui et Gundus Elp. SARIGATI, qui et Aidogdi. 11. Vachan Gasi, an. 32. I. Osman Gasi, regnavit annis 29. Soleiman bassa, Gerlensis et Bolensis sangiacus, mortuus duobus aute patrem mensibus. IV. BAIASIT Gilderun Chan, SAVS Zelebi, cæcalus a patre. aunis 14. Davt Zelebi, exsul apud Vngaros. i cujus Annal. SOLEIMAN Turc. nullam ancis 7, mentionem ISA Zele PHA Zele bi, occi bi, casus in prælio sus a Mu sa fratre. faciunt, sed Græci tantum Temiria no. regnavit annis 3112 occisus a Muchame le fratre. VII. Sul tan MуCHE HET Chan, annis 8. Casan Ze lebi, obsi dis loco quem Turci, sicut et pa frem non ad gnoscunt. Vi de Notas no stras cum in dice. regno exulus a Musa ira tre. VACHAN Zele bi, profugit a patris morte Constantinopo. lim N. filia, quæ et ipsa Con stantinop. pro. fugit.. VIII. Sultan MYRAT Chan II, an. 31. Aladin Zelebi, ante IX. Sultan MYCHE patrem mortuus MET chan II, an. 30. Amasis. sane. ALL bassa. IHI. Sultan MVRAT Chan Gast an. 52. JACVP Zelebi, strangulatus jubente Bajasite fratre. N. filia DYSME MYSTAPHA, missa Con- se cæsum prælio stantino- Temiriano Bajasi missus polim cum tis filium Musta Constanti- fratre Ca- pham mentiebatur. nopolim a De imperio cum fratre So Murate dimica leimane. vil annis tribus. Tandem MYSTAṛha Zelebi, Ni captus. cææ necalus à fratre. Muratts H jussu de muri pinnis Hadria nopoli snspenditur, N. Zelebi, natus ex Isuendlaris be gi filia, nominatus a baptismo Calix tus Osmanides. Mystarha, Carama- X. Sultan Bajagit chan 11, an. 33, veneno subla- Zemi, qui Gemes, Italica pronuntiatione, tus a Selime ülio. niæ begus ante pa trem mortuus. SINAN scach, Cara maniæ begos, ante patrem moritur. Zelebi, Zelebi, strangula- stran⚫ tus jussu gulatus sultani Se cum fra limis pa- tre. trui Pru ALEM scach, CHMET Amasiæ qui et Ala ma scach ante pa trem, mis Bus ad ones Persicos, moritur. VRCHAN Ze lebi. præfectus, occisus a Selime. pulsus a fratre, moritur exsul in Italia. MYCHEMET CONCVT pri- XI. Sultan Magnesiæ mum Casta. SELIM chan, præfectus, mons, post regnavit a patre ve- Magnesia annis 8, neno neca- præfectus, mensibus tus. 1 occisus ■ 8, diebus 8. Selime ger. mano tra XII. Sultan chan II, au nis 47. N. Blius Zemis, fa ctus Christianus, Rhodi vixit. Ea vero capta, constans, in religione Christiana interfectus est a stl. tano Soleimane. N. et N. N. et N. Blue-liæ, ab cali cum ducts patre. Constanti MVRAT Ze- ALADIN lebi, profu- Zelebi, git ad is- profugit mailem So- ad sulta. Zelebi, Zelebi, phiaum num E Persam, Zelebi, ue. gypti, cum patrue cujus filiam mortuus duxit uxo- exsul. rem. libus necali Pruse, jussu Selimis. in MYCHEMET Amasia XIII.Sul mortuus ante pa- tan SE trem, cui charissi- LIM chan mos erat anno II, an. 8. Christiano 1544. BAJASIT, victus a Selime fratre, fugit ad Persas, ubi strangulatus est cum quatuor Gliis. 1 MYSTAPHA becatus conspectu patris a mu tis. MYRAT Zelebi, necatus avi jussu post patrem. XIV. Sultan MyRat chan III, regnare cœpit sub principium MyCBEMET, anni Christ. 1575. MYCHEMET, post circumcisionem able- SELI, jamdudum mor gatus Magnesiam, ibidem adbuc de- tuus. nopolim. basse gibbosus, MA, Ru Mustapha stemis fratre ne cato, sei psum inter fecit. conjux. ALADIN, ZIAngir, ABDALLA, SELAÏMAN. Hos quinque fratres suos sultanua Murates in ipsis auspiciis imperii, se prasente siran guiari jussit. Bit.

389 De genealogia sultanorum, Osmanidarum, tum etiam, quid scach, gasi, zelebi, emir. Ante omnia lectori duximus depingendam hic seriem principum Machanensium, a quibus Osma nidas ortos, annales hi Turcici tradunt: cum arbo re, quam vocant Genealogica sultanorum, inde usque ab Osmane primo, ad Muratem hunc ter tium, ¡ejusque filium Muchemetem. In hac autem genealogia retinui nomina barbara simpliciter, uti pronuntiantur a Turcis: quibus tamen in explica tione Annalium eam dare formam libuit, quam Græcis probari video. Obiter etiam lector animad vertat, Uguzem vel Oguzeni hic quarto loco poni, a quo familiam hanc Oguziam Turci dictam aiunt, quam Laonicus Chalcocondyles, Latine Galliceque non magna cum interpretum laude publicatus, appellat tribum Oguziam: viderique apud Laoni cum, Oguzalpen (licet confusis temporum ra tiouibus eumdem esse, qui Oguzes Turcis vo catur. Oguzalpes enim dicitur, velut Oguz Elp, id est Oguzes Elpius, vel familia natus Elpia, cujus in annalibus mentio fit in Vita Sultani Muratis II, anno Mahumetano 849, sive Christiano 1544, quæ que videtur eadem esse cum Oguzia. Præterea Giokelpem nos vocamus, secuti Gauderium, lin gua Turcica Casareum interpretem, qui Turcis est aliorum pronuntiatione Kukelpes vel Gukelpes. Sic apud Vincentium Belvacensem corrupte legitur quidam Kiocay, pro Kioc Chan, pronuntiando vo cem Kioc unica tantum syllaba, qui alibi Gog Chan dicitur: ut etiam Gukelp, et Gog Elp, pro eodem accipiatur. Quod nomen indicaudum putavi, prop. ter appellationem gentis, quæ sacris in Litteris exstat. Scachi autem appellatio, quæ tribuitur So Leimani, Ertuculis patri vel regum, vel magnorum est principum, præsertim apud Persas: sicut apud Hispanos Doni vocabulum in usu est. Apud Jaco bum Fontanum Taaceus nomen est, quod vix ag noverit aliquis idem esse cum Scacho. Nec recens hoc esse Scachi vocabulum, vel ex eo patet, quod apud Aythonum hæc decime quinto capite verba, licet corrupte, legantur: Postmodum quidam rex Persarum, nomine Cossorassath, fuit primus ausus Romanorum imperio rebellare, ac se fecit impera torem Asiæ nominari. Quippe vox illa Cossorassath mutanda prorsus in Chosroas Sach, quod Chosroas Scach, id est, rex Chosroes, enuntiandam. Obiter hoc indicare propterea libuit, quod insignis histori cus Relneccius, auctor editionis Ayıhoni postremæ, de Chossorassath putaverit Artaxerxem faciundum qui tamen 390 Agathia nostro non Artaxerxes est, sed Artaxares, uti Byzarus quoque noster, V. C. ex observationibus nostris adnotavit. Rursus alibi apud eumdem Aythonum Soliman Sa, non est Soliman bassa, sicut in Appendice sua Reineccius opinatus est, sed Soliman Scach. Ertucul et Ertucrul (diversa namque scriptura reperitur) a Turcis dicitur, quem Laonicus Ortogulem vocat, Osmanis patrem. Et Osmanem hunc dico, non Otmanein, vel Otoma num; itemque non Ounanidas, sed Osmanidas quod ita postulet Arabica Turcicæque linguæ pro nuntiandæ ratio, cui Græca prolatio nominis, per Thita litteram scripti, non adversatur: quando istæc littera non Latin T vel TH respondet, sed ex usn Græcorum, gemino potius S, cum sibilo quodam expresso. Sic enim Assmanem pronuntia vit Chalcocondyles, non Athmanem. Nec ahud hoc Osmanis illius est nomen, quam Osmanis bassæ, qui ante biennium bello Persico periit. Orte lium sane miror Osmanem, quem Ottomanum vo cat, Zichi filium facere, tam Græcis, quam Turcis repugnantibus. Gunduselpis nomen, qui et Gundus a Turcis vocatur, idem prorsus est cum Duzalpe Laonici, per apheresim, quam vocant, detractionem que primarum litterarum. Et in margine Latini Lao nici¸ascriptum legitur hujus Duzalpis nomen aliud ex alio libro, Judisalpes; quod ad Gunduselpem vel Junduselpem propius accedit. Errat autem in his Laonicus quod Duzalpem ponit primum in hac fam lia, qui Gundus et Gundaselp, Ertuculis flis: quod Oguzalpem Duzalpis facit filium, qui ab hoc decimo tertio gradu est inter ascendentes; quod Orthogulem Oguzalpis filium, Duzalpis nepotem statnit, cun duodecimo gradu absit ab Oguze, qui est inter