militaribus, provinciarum præfecturis, legibus, et universo imperio constituendo. Jam quod Bajazitės Gilderunis sive Lælapis filios attinet, in eis recen sendis auctorum magna diversitas est. Turci primo genitum faciunt emirem Soleimanem, quos equidem sequor. Et Soleimanes hic dictus fuit emir, aucto ritatis majoris causa. Nam emires appellati sunt prasides et propagatores imperii Mahumetis, quasi superiores (Gulielmus Tyrus satrapas sen principes majores interpretatur) quos Græci amires et ami rades vocarunt, de quibus 391 non recte vel am‹ res, vel amerades, vel admiratos, vel admirales, ve! admiraldos fecere Belvacensis, et interpres Cedrini. et alii. Nec bodieque nomen hoc aspernantur ip i Turcorum sultani. Laonicus vero post Jesum suum majorem, quem simpliciter Isam Turci vocant (quod nomen etiam propius imitatus est Laouicus libe sexto, quum Jessen Brenezis filius, quem alibi Jesuin vocat, scribit) quemdam Mulsumanem nowine ponit. Adem facit primogenitum Orthobulem, a patre Se bastiæ præfectum, ct ibidem ab hostibus urbe cap:a cæsum. Turcici vero aunales expresse tradunt, Sebastiam emiri Soleimani filio natu maximo, a patre datam fuisse qui tamen a Temire capta Sebastia, non fuerit interfectus. Plura de his alla turi deinceps in medium sumus, ad numerum no tarum 59 et 67. ascendentes, et Gunduselpis seu Duzalpis fuerit pa- ribus in rebus animadvertimus: in titulis, officiis ter. Osmɔn a morte patris annos triginta novem Mahumetanus ex annalium auctoritate vixit, sed viginti novem tantum imperasse scribitur: quod primis decem annis principatum acquisiverit, et constituerit. Sultani nomen huic ab annalium au ctore nou tribuitur, sed Murati primum nepoti, et abnepoti deinde Muchemeti: quod de hoc Muche mete Theodorus etiam Spanduginus adnotavit. Gazi vero cognomen Osmaui datur, sicut et Urchani filio, Muratique nepoti, quod strenuum magnanimumque militem significat. In Urchane (sic enim scriben dum) notanda cum Ali bassa fratre concordia, cum omnes alii, quorum de rebus Turcicis ex stant scripta, dicant ab Urchane principatus initio sublatos fuisse de medio fratres duos aperte re clamantibus hisce Turcicis annalibus, qui primum a Bajazite Gilderune Chane parricidium regni causa commissum fuisse, necato Jacupe Zelebi fratre, docent. Zelebis nomen, quod nobilem significat, a Turcis arbitror usurpatum, ad imitationem Roma norum et Græcorum, quorum hi filios imperatorum matu minores nobilissimos vocabant, illi novellissi mos, voce nonnihil corrupta, sicut patet ex historiis, inscriptionibus, numismatibus antiquis et fastis. Unicam tantum hoc loco lubet inscriptionem, fidei causa, licet in re manifesta, ponere: tum quod pro se vetus, jam nova sit, hoc est, recens primum inventa: tum quod antiquitatem nobilis urbis Austriæ Viennensis, quondam seu Vindobona, seu Vindoniane, quod magis probamus, insigniter il lustret. Eam magnifici equitis DN. HIERONYMi Beck ▲ LEOPOLDSDORF, Cæsar. Majestatis Cameræ aulica consiliarii, studio 1 berali debemus: qui coluninæ fragmentum veteris, quæ integra Milliarium Roma num fuit, in vinea quadam, haud procul a Sancti Marci nosocomio, ad unum a Vienna lapidem, re pertum cum intelligeret, operam dedit ut doa.um suam deportatum, posteritati conservaretur. Ejus inscriptionis hæc verba sunt litteris expressa nobis familiaribus. Nam ductus earum, quales in arche typo conspiciuntur, hoc quidem tempore dare non p.Auimus. Intelligitur autem nomine nobilissimi, juventu tisque principis, minor natu Crater Gallieni Au gusti. Sic igitur et Turci Zelebes suos dixere, quanqua:n in annalibus his animadvertere liceat, Muchemetis secundi, ct successorum filios non amplius Zelebes, sed sultanos cepisse nominari. Cæterum esse Turcos veluti simias quasdam Ro manorum Græcorumve, quibus successerunt, plu Tertii quidem Cyriscebelim patris Bajazitis suc cessorem faciunt, cujus nomen nec in Turcicis commentariis, nec apud Laonicum reperitur, et fictitium plane videtur. Eum dicunt a Temire fuisse captum, sed e custodia tamen evasisse. Laonicus autem scripsit, prælio Temiriano captum fuisse Mosem, qui videretur reliquis præstantior robore. Proinde Temir eum circumduxit, et secum in castris habuit, victum ministrans. Postea Laonicus hæc subjicit Temir Cheriam properavit, Bajazi tem et filium ejus secum vehens, cujus parvum respectum egit. Proinde in patriam regionem fuga evasit. Denique tertio repetit Laonicus initio quarti libri, Mosem dimissum a rege Temire, mari ad, regionem patriam rediisse. Similis est confusio in minorum natu Bajazitis filiorum mentione. Nam Laonicus et Jesum minorem commemorat, qui nusquam in annalibus Turcicis reperitur, et ultimo inter omnes loco ponit Mustapham respiciens. (ut arbitror) ad illum Mustapham, cui Dusmis cogno men a Turcis datur, quique Bajazitis se flium mentiebatur. Atqui diserte Turci tradunt, mini mum natu fuisse Casanem Zelebim, qui tempore calamitatis paternæ fuerit adhuc ætate tenera; nar Tantque deinceps ab emire Soleimane fratremn hune natu minimum, Casanem Zelebim, fuisse Constantinopolim missum, ut obsidis loco ibidem esset. Laonicus etiam alicubi Josum minorem fac.t minimum natu, et Constantinopoli baptiza tum ait: de quo sane vero fit simile, Jesum mi norem Laonici, esse illum ipsum natu minimum

Bajasitis filium, quem annales Turcici Casanem lant. Quippe solent its nominibus, quæ a gemina Zlebim vocant. Error Sansovini duplex Osmani darum in arbore, quo Sultanus jam superstites a Cyriscelebi propagat, et Bajazitis ex Cyriscelebi nepotem facit Muchemetem primum, tam mani festus est, nullius ut refutationis indigeat. Alis. vero, qui Constantinopolim et ipse profugerit, nulla Turcicis in annalibus mentio. Reposuimus etiam suo loco germanum illum, et natalibus opera nostra nunc restitutum, Bajazitis filium, Musta pham zelebim; qui ut Temiriano prælio, sic etiam bactenus ex Osmaniðarum stemmate, haud scio quo fatali casu exclusus, periit: locum ejus in vadente Mustapha, supposititio Bajazitis filio, quem Annales hi Dusmis appellant cognomento. De Sanze jussu patris excæcato, nullum in anna libus verbum. Nomen Sauzis illud est, quod So leimanes hodierno veziri azemi adhuc puero de disse fertur. Siaus enim bassa vocatur, cujus su pra quoque `aliquoties in supplemento annalium no-tro facta mentio. Quod antem Sauzi a Reinec cio Taures Glius attribuitur, qui exsul in Ungaria vixerit: et quod idem dat Mustaphæ supposititio filium Davidem, ex auctoritate Joannis Basilii Heroldi, qui et ipse diu exsularit apud Ungaros errore quodam factum, ex vitiosa scriptura, et Heroldi hallucinatione, profecto. Non enim Taures apud Chalcocondylem legi debet, sed Tautes, tribus syllabis, quod nomen est Taut vel Daut, consonante incipiunt, litteram 1, 392 vel V Galli cum præponere; verbi gratia, cum pro Scendere di cunt Iscehender; pro Scodra Iscodara; pro Scopia, Uscopia. Frequens vero in annalibus hisce mentio fit Isvendiaris, quod cognomentum principibus i!lis datur, quorum erat ad Pontum Euxinum ditio, in ipsa Ponto provincia, vicinaque Paphlagonia. Chal cocondyles quemdanı ex cis nominat Ismailem, Si nopæ principem, et alibi principem Sinopæ et Cas tamonis, amicum et socium Mosis. In nostris au tem annalibus hisce legitur, Isvendiari, Temirem Chanem vel dedisse, vel ademptas a Bajazite re stituisse, Castamonam, Congerim, Calazugen. Idem narratur hospitio Musam excepisse, clamque se cum habuisse, cum ab emire Soleimane fratre bello peteretur. Notanda quoque verba Laqnici, cum ait, Scenderis, qui Sinopen regebat, fuisse filium Is mailem. Quippe legendum puto Spenderis, non Scenderis, licet mihi nomen Scenderis non sit. ignotum. Panderatiæ satrapiam quod attinet, est ad Pontum Euxinum civitas, in Pouto provincia, quæ hodie Penderachi dicitur; co posita situ, ve teris ut lleracliæ Ponticæ locum occupasse videa tur. Ab hac si dicti non sunt Sphenderes, Isven diaresve begi, quos alii Spender aut Sponderbeios vocarunt, saltim Spenderes oppido regionique nomen dedcre. De his et alia leges infra, numero 13. Nunc ad Osmanidarum genealogiam ut redea quemadmodum nostris in annalibus Dant bassa mus, equidem non abs re dubito, an duos ez illius Splenderis filia Murates susceperit filios. Laonicus certe duntaxat unius mentionen facit, quem Cambrinius appellat Calapinum, a cogno mento potius, quam nomine proprio. Nam Cala pinus vocabulum corruptum est ex Zelebi, de cujus significato supra menuimus. Alii Chialapum dixere, quod ex eodem zelebi factum paret. Major aliorum opinione, qui duos faciunt, Tursines æla tis mense decimo octavo necatus (ut aiunt) a Mochemete secundo, nomen habet insolens, et in cognitum Osmanidarum familiæ. Per me tamen de his, ut quilibet arbitratu suo statuat, licet. Si milius etiam vero, siquidem omnino fuere duo fratres, Muratis ex Sphenderina filii unus post al Tegitur, sub imperio Bajazitis secundi. Et Turcis Dand dicitur, qui David Hebræis. Hic ergo Tautes verus esto Sanzis filius, alter autem Dusmis Mus taphiæ filius David, ceu commentitius, expungitor. Perperam deinde traditur a nostris, Isam sive Jo suam, sive Jesum majorem, a Musulmane, qui Turcis est emir Soleiman, occisum: cum ejus necis culpam Turcorum annales in Musam, sive Musem, fratrem alium, derivent. Volunt etiam nostri, quos Reineccius in Osmanidarum stem mate sequitur, Muchemetem secundum fuisse na tum ex Irene, Georgii Bulcovizii, Serviorum des potæ, filia. Falsum hoc esse, manifesto patet ex annalibus hisce nostris, et annorum supputatione. Natus enim fuit Muchemetes anno Turcico 833 terum tam brevi temporis intervallo nati, puerum (Chr. 1430). Murates autem duxit Irenen quinque post annis, Mahumetano scilicet 838. Non ergo potuit Irenes esse filius Muchemetes. Præterea non potuisset ex Irene natus initio regni plures ætatis annos habere, quam sexdecim, cum tamen con stet imperare cepisse natum viginti unum ´plus minus annos. Nec Irenen fuisse dictam Georgii despotæ filiam, sed Mariam, ostendemus infra, numero 96, quem locum lector cum hoc conjungat. Quem porro Sponderbeium, nobilem in Panderatia Satrapam ex Ænea Silvio vocat Reineccius, patrem secundæ Muratis secundi conjugis, Spenderem di etum legimus in edito Laonico; quod nomen idem est cum Sphendere, quem Isvendiarem Turci appel natu majorem octodecim mensium deportatum fuisse Constantinopolim et Venetias, ut servare tur, quod Gaifræo placet, quam sex mensium infantem, quod Reineccio. Cæterum inter Bajazitis secundi liberos, nec Alim Capha satrapam, nec Muratem satrapam Trapezuntis posui, tum quod Menavinus, testis oculatus, horum non meininerit tum etiam, quod Trapezuntis præfecturam Seli mein obtinuisse, nostris ex annalibus, et ipso Menavino constet, indeque Capham transmisisse, cum de occupando imperio cogitaret; quo se non contulisset, si fuisset istic Alis frater, conatibus haud dubie Selimis obstiturus, qui aliorum fra trum impedimenta metuens, hoc ipsum iter arri

militaribus, provinciarum præfecturis, legibus, et universo imperio constituendo. Jam quod Bajazitīs Gilderunis sive Lelapis filios attinet, in eis recen sendis auctorum magna diversitas est. Turci primo genitum faciunt emirem Soleimanem, quos equidem sequor. Et Soleimanes hic dictus fuit emir, aucto ritatis majoris causa. Nam emires appellati sunt præsides et propagatores imperii Mahumetis, quası superiores (Gulielmus Tyrus satrapas sen principes majores interpretatur) quos Græci amires et ami rades vocarunt, de quibus 391 non recte vel amc res, vel amerades, vel admiratos, vel admirales, ve! admiraldos fecere Belvacensis, et interpres Cedrini. et alii. Nec hodieque nomen hoc aspernantur ip i Turcorum sultani. Laonicus vero post Jesum suum majorem, quem simpliciter Isam Turci vocant (quod nomen etiam propius imitatus est Laouicus lib.4 sexto, quum Jessen Brenezis filius, quem alibi Jesum vocat, scribit) quemdam Mulsumanem nomine ponit. Adem facit primogenitum Orthobulem, a patre Se bastiæ præfectum, et ibidem ab hostibus urbe cap:a cæsum. Turcici vero annales expresse tradunı, Sebastiam emiri Soleimani filio natu maximo, a patre datam fuisse qui tamen a Temire capta Sebastia, non fuerit interfectus. Plura de his alla turi deinceps in medium sumus, ad numerum no tarum 59 et 67. ascendentes, et Gunduselpis seu Duzalpis fuerit pa- ribus in rebus animadvertimus: in titulis, officiis ter. Osmon a morte patris annos triginta novem Mahumetanus ex annalium auctoritate vixit, sed viginti novem tantum imperǝsse scribitur; quod primis decem annis principatum acquisiverit, et constituerit. Sultani nomen huic ab annalium au ctore non tribuitur, sed Murati primum nepoti, et abnepoti deinde Muchemeti: quod de hoc Muche mete Theodorus etiam Spanduginus adnotavit. Gazi vero cognomen Osmani datur, sicut et Urchani filio, Muratique nepoti, quod strenuum magnanimumque militem significat. In Urchane (sic enim scriben dum) notanda cum Ali bassa fratre concordia, cum omnes alii, quorum de rebus Turcicis ex stant scripta, dicant ab Urchane principatus initio sublatos fuisse de medio fratres duos aperte re clamantibus hisce Turcicis annalibus, qui primum a Bajazite Gilderune Chane parricidium regni causa commissum fuisse, necato Jacupe Zelebi fratre, docent. Zelebis nomen, quod nobilem significat, a Turcis arbitror usurpatum, ad imitationem Roma norum et Græcorum, quorum hi filios imperatorum natu minores nobilissimos vocabant, illi novellissi mo3, voce nonnihil corrupta, sicut patet ex historiis, inscriptionibus, numismatibus antiquis et fastis. Unicam tantum hoc loco lubet inscriptionem, fidei causa, licet in re manifesta, ponere: tum quod pro se vetus, jam nova sit, hoc est, recens primum inventa: tum quod antiquitatem nobilis urbis Austriæ Viennensis, quondam seu Vindobona, seu. Vindoniane, quod magis probamus, insigniter il lustret. Eam magnifici equitis DN. HIERONYMı Beck ▲ LEOPOLDSDORF, Cæsar. Majestatis Cameræ aulicæ consiliarii, studio I berali debemus: qui columnæ fragmentum veteris, quæ integra Milliarium Roma num fuit, in vinca quadam, haud procul a Sancti Marci nosocomio, ad unum a Vienna lapidem, re pertum cum intelligeret, operam dedit ut domum suam deportatum, posteritati conservaretur. Ejus inscriptionis hæc verba sunt litteris expressa nobis familiaribus. Nam ductus earum, quales in arche typo conspiciuntur, hoc quidem tempore dare non ptuimus. Intelligitur autem nomine nobilissimi, juventu tisque principis, minor natu Cṛater Gallieni An gusti. Sic igitur et Turci Zelebes suos dixere, quanqua:n in annalibus his animadvertere liceat, Muchemetis secundi, ct successorum filios non amplius Zelebes, sed sultanos cepisse nominari. Cæterum esse Turcos veluti simis quasdam Ro manorum Græcorumive, quibus successerunt, plu Tertii quidem Cyriscebelim patris Bajazitis suIC cessorem faciunt, cujus nomen nec in Turcicis commentariis, nec apud Laonicum reperitur, ‹ fictitium plane videtur. Eum dicunt a Tewire ſuisse captum, sed e custodia tamen evasisse. Laonicus autem scripsit, prælio Temiriano captum fuisse Mosem, qui videretur reliquis præstantior robore. Proinde Temir eum circumduxit, et secum in castris habuit, victum ministrans. Postea Laonicus hæc subjicit Temir Cheriam properavit, Bajazi tem et filium ejus secum vehens, cujus parvum respectum egit. Proinde in patriam regionem fuga evasit. Denique tertio repetit Laonicus initio quarti libri, Mosem dimissum a rege Temire, mari að, regionem patriam rediisse. Similis est confusio in minorum natu Bajazitis filiorum mentione. Nam Laonicus et Jesum minorem commemorat, qui nusquam in annalibus Turcicis reperitur, et ultimo inter omnes loco ponit Mustapham respiciens. (ut arbitror) ad illum Mustapham, cui Dusmis cogno men a Turcis datur, quique Bajazitis se filium mentiebatur. Atqui diserte Turci tradunt, mini mum natu fuisse Casanem Zelebim, qui tempore calamitatis paternæ fuerit adhuc ætate tenera; nar rantque deinceps ab emire Soleimane fratremn hunc natu minimum, Casanem Zelebim, fuisse Constantinopolim missum, ut obsidis loco ibidem esset. Laonicus etiam alicubi Jesum minorem fac.t minimum natu, et Constantinopoli baptiza tum ait: de quo sane vero fit simile, Jesuus mi norem Laonici, esse illum ipsum natu minimum

puerat. Asistico magis compendiario, minusque propter illius Græci virtutem, fortiaque facinora, difficili, relicto. Zemi fuisse filium, tradit etiam secretarius Sigismundi Malateste, qui multis in Græcia tunc et Asia gestis rebus interfuit. Fortu nam hujus, et liberorum, memoriæ prodidit Span duginus, sed nomina non exposuit. Vide quæ infra notabimus, capite 455. Sultanum Soleimanem. Selimis filiun, secundum voco, non respectu So leimanis, Urchanis fìlii, qui non sultanus, sed sangiacus duntaxat fuit, nec patri succedere po tuit, cum ante patrem sit mortuus: sed ratione illius emiris Suleimanis, Bajazitis Gilderunis filii, sultanorum in ordine quinti, quem perperam alii Mulsumanem vocant. Denique monitum lectorem vole, me hac in genealogia notasse sultanorum annos, quibus imperarint, Mahumetanos: qui qui dem ad annos Christianos qua ratione redigi de beant, paulo post exposituri sumus. Cætera hujus genealogiæ, prolixioris explicationis haud egent. Unum duntaxat hoc addo, liquere de hac serie Sultanorum Osmanidarum, hactenus regnasse sultanos duodecim, linea directa, filiis in patrum loca succedentibus: duos vero, videlicet emirem Soleimanem, et Musam zelebim, ex transverso irvepsisse, nallis in imperio post se relictis liberis quod vaticimi cujusdam antiqui causa dissimulare non debui, cujus exitum fortasse tandem aliquando videbimus. territis omnibus, nemo cum boc dimicaturus cer tamine singulari prodiret, tandem armentarius quidam ex posteris Oguzis, quem nemo scripto rim Turcicorum alio quam Delis nomine, propte rea quod stulte temerarius, et infimæ conditionis bomo fuerit, appellat, Aladinis in conspectum ve niens, vindicaturum se profitetur injurias ab illo Christiano tot viris fortibus illatas. Quibus auditis, mirum sibi videri dixit Aladines, ex suis tot mi litaribus viris reperiri neminem. qui sua causa tot neci datas animas ulcisci vellet, præter unum hone stultum hominem. Is vero iterum: Obsecro te, princeps, inquit, ut pace tua cum hoc mihi Christiano pugnare liceat. Quippe si maxime mo Briar, exiguam ipse jacturam facies, amisso dun taxat homine stulto. His dictis, impetrata pu gnandi licentia, quamvis ægre permoveri se pa teretur Aladines, ut ei cum altero congrediundi potestatem faceret, prodit in hostem, manibusque cum co consertis, strenue dimicando victoriamı tandem apiscitur. Aladines, ut hominis virtutem aliquo præmio remuneraretur, ei villam Otomanzi cam dono dedit; a qua nomen Otomanorum, De lis hujus posteri sumpsere. Cum enim per cam quam disimus, victoriam, nominis sui famam longe lateque propagasset, non ipse tantummodo, verum etiam complures alii, quos e Tataria ve nisse memoravimus, habitatum in Otomanzica pago se contulerunt. Quippe volebat res istic suas cum aliis sibi communes esse: qua de causa uullo prope negotio perfecit, ut eo sponte sua magous hominum concurreret numerus, ipseque pagus in crementum non exiguum caperet. Et quia Chris tianorum in iis locis excidium, a suis profecturum posteris, prævidebat, etiam durantibus induciis excursiones in pagos Christianorum faciebat, eos que direptos ferro et igni depopulabatur. Primus ex his pagis Dimbos appellabatur, quod nomen lingua Turcica fidei mutationem significat, quam revera successores ipsius introduxerunt. Aladines intellectis hisce Delis rapinis, misit ex suis, qui cum arcesseret. Nam ægre ferebat, hæc ab co pa cis et induciarum tempore committi. Delis ab illo ↑. De origine sultanorum Turcicorum. Equidem nihil hactenus inveni memoriæ pro ditum aut plenius, aut verius, aut saltem similius, de origine sultanorum Osmanidarum, quam quod hic in Annalibus legitur. Facere tamen non pos sum, quin lectoris causa, cognoscendi res Turci cas studiosi, quædam hoc loco subjiciam, a Theo doro Spandugino Cantacuzeno tradita. Narrat is, se quanta maxima potuerit diligentia conquisivisse scriptores rerum Turcicarum, qui originem Os manicæ familiæ retulerint in litteras, deque his tandem inteHexisse: principium hujus extitisse quibusdam ab armentariis, natione Tataris, ex posteritate cujusdam Oguzis. Multas enim Tataro rum familias id temporis, cum sultanus Aladines, Iconi¡ princeps, rerum in Asia minore potiretur, domi suæ quæsitus, forte tunc aberat, escursioni venisse quæsitum sedes sub Aladinis imperio quas inter et ista fuerit. Aladines autem gravia bella gerebat, inquit, adversus imperatorem Con stantinopolitanum, qui erat ex familia Commena. In hisce bellis accidit, ut quidam eques, natione Græcus, vir magnanimus et bellicosus, in omni bus duellis contra quosvis superior 393 eva deret, atque inter alios etiam quemdam in pri mis sultano Aladini charum, prælio singulari victum, occideret. Aladines magno cum aṇīmi do lore conversus ad suos: Quis vestrum, ait, coli gredi cum hoc ausit Christiano, qui tot hactenus ex meis, et nunc præsertim vel maxime familia fem hunc mihi de medio sustulit? Cum autem novæ intentus, qua pagum occupavit, qui Sar di citur. In itinere, quo domum cum præda reverte batur, a suis ei significatum fuit, Aladinem wo. leste ferre, quod per inducias ab eo Dimbos, aliique pagi capti fuissent; ideoque misisse, qui coram Aladine Delim juberet comparere. Delis boc co guito, mox secum statuit prius, quam cum præda domum rediret, Aladini se sistere, quo suam illi demonstraret obedientiam. Id conspicatus Ala dines, culpam Deli condonavit ea lege, me dein ceps vicinis molestus esset; ac retinere sibi man cipia jussit, e Sari pago rapta; cujus a pagi. no mine derivata creditur ab aliquibus deinceps Ge nizarorum appellatio, quæ Turcica lingua juvene

e Sari pago significet. Præter ista, nihil ait Span- recuperate a Michaele Palæologo, historiam se duginus exstare de hoc Deli memoratu dignum nisi quod historici Turcorum tradant, eum sultani Aladinis jussu veneno sublatum fuisse, nec ab illo tempore de trac familia quidquam recitari posse, quod operæ pretium sit, donec tandem pri mus Turcorum sultanus Osman in iis locis prin e'patum constituere cœperit. Hæc prima de Osma nidarum origine Spandugini narratio est, cujus fides penes auctorem esto. Deinde subjicit sulta num Muchemetem, qui Constantinopolim cepit, 1 nullo modo unquam admittere voluisse narrationes illorum, qui familiam Osmanidarum a Tataris armentariis ortamı traderent: cum ipse referret originem ejus ad Comnenos imperatores Constan tinopolitanos. Aiebat enim, in iis bellis quæ gesta fuerint inter imperatorem Comnenum, et Sulta um Aladinem, quemdam magnæ nobilitatis ac virtutis viram ab Occidente se contulisse ad Com nenum, ut ei militando subsidium ferret. Eum prælio quodam in hostem fortissime dimicantem, confossum ab hostibus equum amisisse. Tum im peratorem Commenum fratris sui filio, cui nomen esset Isacius, mandasse ut ex equo descendens, eum viro illi forti traderet. Qua quidem re factam Isacius insignem sibi ratos injuriam, desperabun dus ad sultanum Aladineın se contulerit, ac rejecta desertaque fide Christiana, Mahumetanain. religionem amplexus ſuerit. Hinc Aladinem ei fl liam suam dedisse uxorem, dotisque nomine multa prædia cum pagis assignasse: quos inter etiam Otmanzica fuerit. Adeoque statuebat sultanus Mu chemetes, ab hoc Isacio sultanum Osmanem, qui pater et auctor est stirpis Osmanidarum, originem duxisse. Hactenus a Spandugino tradita duximus commemoranda, de quibus integrum lectori ju dicium relinquimus. Sane reperitur apud Græcos historicos, ac præsertim apud Nicetam Choniaten, mentie Comneni apostatæ, qui tameu non Isacii, seil Juannis nomen habuerit. Quippe cum Joannes Comnenos imperator, quem Calojoannem non forma, sed bonitate vocabant, in obsidione 394. Neocæsareæ diutius hæreret: Joannes Isacii se bastocratoris, fratris ejus filius, tali quadam ab imperatore patruo irritatus injuria, qualem Span duginus exposuit, foede transfugit ad sultanum Iconiensem, simulque musulmanissavit. Hanc for tassis ad historiam vel Spanduginus, vel Muche metes respexerit. Ac Muchemeti quidem, longe omnium mortalium ambitiosissimo, natales majo rum obscuros displicuisse, non mirum est: idco que facile crediderim, ab eo quæsitam fuisse de industria quamdam suorum ab origine magis il lustri commendationen). floc tamen minimne si lentio prætereundum, Turcos, auctorum bonorum consensu, non e Tataria, sed Persia, pulsos a Lataris, in Asiam minorem commigrasse. Qua de causa Græciæ Prætor meus necdum editus, qui Constantinopoleos a Flandris captæ, rursumque xaginta plús minus annorum descripsit, sultanos Musulmanorum Iconienses, Aladinis posteros, Azatinem et Jathatines duos, Persarehas appellat, quod e Persia profectis in ea minoris Asia loca populis cuni imperio præessent. Idem observare licet, ab aliis etiam fieri Græcis historicis. An au tem ex Tatarorum regionibus, et quibus tempori bus, in Persiam commigrarint, hic exponi non est necesse, ne nimis excrescat commentatio. 2. Aiem, Padiscach, Sultan. Quod Oguziorum familia successione perpetua rerum apud Parthos potita fuisse dicitur, id his fere verbis in archetypo Turcico legitur: De stirpe in stirpem fuere Padischachler in Aiem. Quæ verba ut intelligantur, sciendum, a Turcis Aiem Vilaget, vel Aiem Memleket, vocari regionem vel regnum Persarum ac Parthorum: Padischachler autem numero multitudinis, a singulari Padi schach, esse supremos principes sive Scachos, de qua voce paulo ante dictum. Rectius enim Padi schach interpreteris Pantocratora, velut haben. tein universum imperium, regemque regum, quam si vocem sultani sic explices, quod Cedrinus fecit. Etenim qui Turcis sultanus est, Græcis hodieque vocem hanc lingua sua reddentibus, Aphentis vel Megas Aphentis dicitur: corrupto nonnihil, ratione pronuntiationis, antiquo vocabulo ab9evene, cujus est nota significatio. Laonicus libro nono Muchemeti secundo titulum hunc tribuit. Planeque nostris etiam Turcorum princeps, in quotidianis .sermonibus, nunquàm aliter, quam il grand Signor appellatur; quod quidem fit imitatione Turcorum Græcorumque. Ne dicam Aythonum Armenium quoque tradere, sultanum Agarensis significare dominum. Quod autem apud Chalcocondylem Parthi et Peræ dicti leguntur Arzamii, ex scri ptura vitiosa profectum puto. Nam Azamii vel Azemii rectius scribentur, quod idem est cum Aiemiis propter affinitatem litterarum I, G, et Z, ante litteram positarum, etiam apud Italos et Gallos. Genfræo, qui Azamiam dictam vult ab As sambego (quo nomine alibi vocat, quem Usum Chasanem Turci dixere) sicut a Caramanbego Ca ramaniam, per me quidem, ut ita sentiat, licet quando libere quivis opinionem suam proferre potest. Nam tametsi non abs re quis objecerit dis similitudinem vocum Aien et Chasan, tamen pluris hoc faciundum, quod idem sibi parum alibi con stat, dum ait ab Aramo, Semi F. Nohæ N. Syriam dictam Azamiam, quasi Aramiam. Non enim pa ruma Persis, et Parthis, Syri distant: ut non im merito quis Geufræo proverbium vetus Græconi objecerit Sunt separati fines LyJoram et Phry guin. 3. Chan, Ulu Chan, Hunggiar, Huncher, Seriphe, Chalife, Chitaia, Chorasan, Belch, Machan, Taluri. Qui Turcis est Zingis Chan, Belvacensi est Chin

gis Cham, quod idem est pronuntiatione Gallica. strorum Augustorum respondere volunt, quo se im Ex Pachymerio, cæterisque Græcis,non Tzinkis, vel Tzincis, sed Tzingis Côn scribi deket, ratione pronuntiationis usitatæ. Extat liber Aythoni Ar menii, qui et Curchinus vocatur, et Antonius cre ditur a quibusdam fuisse dictus post sumptum monasticum habitum: cum Aythonus idem videa tur esse cum Antonio: et Curchinus a sancto Georgio factum nomen sit, quemadmodum Cur chini vel Curgini dicuntur etiam hodie Georgiani, qui Armeniis vicini a sancti Georgii veneratione dieti putantur Georgiani, sicut a sancto Jacobo Jacobini et Jacobitæ, quorum patriarchæ nomen vitiose scriptum legitur apud Marcum Paulum Ve natum facelich, pro Catolich, qui Catholicus est. Is Aythoni liber nomen habet Zingis hujus non nihil immutatum, videlicet Changis, unde Cangius etiam Can ab aliis vocatur. Chanis vel Hanis (as piratione forti) appellatio perquam usitata Persis et Tataris est, apud quos reges et principes, etiam minorum (ut dici solet) gentium, Chanes dicuntur verbi gratia, Kerai Chan, Crimski Chan, Precop Chan, Nogai Chan, Schemihal Chan, Maxud Chan, et alii, quorum in Anualium quoque Supplemento facta mentio. Sic etiam inter Osmanidarum majo res in genealogia quidam Cara chan legitur, quo significatur rex aut princeps niger. Con-imili ratione filii principum Chanoglani vocantur. Repe ritur in historiis Græcis et Latinis nomen Chagani 395-399 Avarum, quod idem est cum hoc Chan vel Chahan. Nam Avarum sive Chazarorum patria Chersonesus est Taurica, que hodieque suos habet Chahanes: Maximus vero Tatarorum omnium chan cui sul jecti sunt Chanes cæteri, quique Chitainus appellari solet, uti statim dicturi sumus, excellentiæ causa, qua cunctis aliis præstat, Ulu Chan nomi natur, hoc est, magnus, vel potius excelsus Chan. Unde factum, ut Spandiginus et Jovius Chanem interpretentur imperatorem. Turcici, quoque Sul tani post Osmanem Gasim, se Chanes dici voluerunt, nt ex genealogia paret, idque retinent in hodiernum usque diem. Solet enim, more majorum, Murates iste tertius hoc uti plerumque titulo: Sultan Mural chan, bin sultan Selim chan, elmuzaferu daima; hoc est, Dominus Murates rex, domini Selimis re gis filius, victoriosus semper. Quibus in verbis ob servare licet obiter imitationem titulorum, quibus imperatores nostri, veteres et recentes, vocare se victores ac triumphatores, semperque Augustos, consueverunt. Sed hos titulos aliis interdum ad jectis nominibus augent, in quibus sunt Emir, de quo superius dictum, et paulo post dicetur numero 14, et Padiscach, quod itidem explicatum: et Mu sulmanorum Padiscach, quo nuper Murates usus est in litteris ad ordinum regn: Poloniæ comitia, creand» rege, missis: et Huncher vel Hunker, quod Spanduginus scripsit Condichiar, Ludovicus Bassanus Jadrensis Chunchier, cum Italico modo rectius exprimatur llunggiar. Id proprie titulo no peratores Casares appeliant. Et primum eo tradunt usum Muchemetem secundum, post captam Cor stantinopolim, sedem orientalis imperii, quem imitati sunt Bajazites filius, et Selimes nepos. Qua de causa, partim ut ambitionem, partim ut super stitionem corum, ab esu suillæ abhorrentium, irri deret seachus Ismail primus, a quo Sophinorum apud Persas profectum nomen est, præpinguem alere porcum solebat, cui nomen ejus Turcorum indebat principis, qui tunc rerum potiebatur: ut vel flunker Bajazit, vel lunker Selim appellaretur. Denique Seripharum etiam titulum sibi tribunnt, et Chalifarum nomen ne hodie quidem vitant, velut invidiosum, potiusque competens editis Mahumelis sanguine, quemadmodum Reinerus Reineccius, amicus noster putavit. Nam hic quoque Murates eo se ornat titulo in litteris ad imperatorem nostrum, quarum exempla vidi, et superius de hoc a nobis notata quædam sunt in expositione causarum dc cennalis hujus belli, quod inter Sophinos et Os manicos adhuc geritur. Diximus enim, Chaliphis nomen significare vicarium, vel successorem, ve! hæredem prophete Mahumetis et Osmanicis per suasum esse, principem suum esse Chaliphen hu jus sæculi. Secundum Chaliphen, proximus est Se riphis locus. Sic enim et Cedrinus, et Zonaras tra diderunt, Seriphis nomen apud Mahumetanos cani respectu Chaliphæ rationem habere, quæ fuerit apud Græcos olim syncelli ad patriarcham, cum mortuo patriarcha, mox in ejus solium syncellus collocaretur. Hoc die vero notum, quanto sint apud Mahumetanos in honore, qui recta linea tam a propheta Mahumete, quam ab Ali, Mahumetis ge nero, descendunt, aut se fingunt descendere. Hi Turcis Tatarisque Seithi vulgo dicuntur, Arabibus autem Seriphæ: quos maxima sane veneratione atque observantia cum prosequantur, etiam ipsi sultani Seripharum appellatione velut augustiores se reddere volunt. Ad Tatarorum Chanem ut re deam, traditur a plerisque omnibus, hic Zingis Chan in primis claruisse anno Christiano 1202, vel 1205, quo tempore Tatari jugum Indorum, boc est, ejus regis, quem ab aliquot jam sæculis Preteja num sive presbyterum Joannem vulgo vocamus excusserunt. Et exstant pleraque de his rebus a Vincentio Belvacensi, et Marco Paulo Veneto, me moriæ prodita, lectu non indigna. Chitaia (quam iridem Joannes de plano Carpi, qui vixit anno Christiano 1245, legatus ad illa loca missus a papa Romano, Kithai vocat) Laonico Chataia; Chitaiui Tatari, Chataidæ dicuntur, et vero est simile, Chæ tas Ptolemai, et Chateos Ariani, hos ipsos esse Chitainos horum Annalium, vel Chataidas Chalco condylis, vel Marii Nigri Chatainos. Chorasanis regionis nomen ne hodie quidem obscurum est, ex recentioribus historiis: populos ipsos Juvius Coraxenos vult dictos antiquitus. Cedreni verba sunt in Justiniano Rhinotmito; subjugata fuit ab

Arabibus (id est Saracenis) etiam Persis interior, Aladinis habuerint nomen, Osmanidas omnes Ala dines vocatos, ceu cognomento quodam, aut digni tatis appellatione. Similiter et alius restat scru pulus de eo, quod addit, videri quemdam ex Gia zadinis liberis Aladinem nominari, qui Chalcocon dyla sit Germianus. Nos de begis Germianis suo loco dicturi sumus. Ibidem Sivastam scripsimus, quæ vulgo Sivas, quasi Sivast, urbs Armeniæ (minorem intelligo) secundum constitutionem Leo nis Augusti de ordine thronorum, qui Constan tinopolitano patriarchæ subjecti sunt, quam manu scriptam habemus. In hac Sebastia vocatur, et Camachus ei vicina statuitur, quam idem Leo facit archiepiscopatum sive metropolim Armeniæ. Ke mach hodie nominatur, etiam Turcicis in annalibus quæ Chorosan dicitur. Chorasan ab Ortelio Charas san scribitur, et Belch tam urbs, quam regio Chorasani vicina, Balch eidem est, versus Tata riam tendens; quam annales nostri Machan vocant, urbi regionique communi nomine; haud scio num eadem sit cum illa, quæ Macran ab Ortelio dicitur, versus sinnm Persicum, et mare Rubrum sita! Tataros scribo, non Tartaros, tum quod ita dicti sint a Tataro flumine, cujus accolæ Sumogli vel Sumongli dicuntur, hoc est Mogli, vel Mongli, Tatarive aquatici; tum etiam ex auctoritate Saxo num nostrorum, cisque vicinorum, qui Tataros appellant, et Græcorum quorumdam librorum, quos manuscriptos habeo; in quibus est Prætor ille Græciæ noster, et Pulologus, qui ubique Tataros expressa voce. Apud Laonicum in Bajazite Lalape vocant. 400 Adde testimonium veteris epigram matis, ante trecentos annos Outocaro regi Bohemiæ positi; qui a Rudolpho imperatore cæsus inter auxiliares Tataros Comanos hoc epitaphium, ver sibus factum Leoninis, pro illorum more temporum habuit, repertum in libro Annalium Austriacorum, manuscripto, quem magnificus dominus Hierony uns Beck a Leopoldsdorf utendum mihi pro sua humanitate concessit Orex Ollocare quondam pugnasti honeste. Nunc stas in pannis depictus cum Tateranis. 4. De urbe Bagdat, sive Bagadat, Urbem Bagadatim accipe de hodierna Babylone propter prisex Babylonis ruinas a sultanis caliphis exstructa. Zonaræ. Bagdas genere masculo dicitur. Laonicus Pogdatim vocat, et Pogdatinam vel Pag datinam Babylonem apud quem nota corrupte scriptum hoc ultimum in Latinis editis, Padagti nam Babylonem, Petrarcha suis in poematibus lia licis Baldaccum nominat. 5. De Aladine, Selgure, Tangrolipice, Sivas. Aladinis origo a Turcis refertur ad Selgucem, qui Gulielmo Tyrio, fortasse librarii culpa vitiose, Sul duch dicitur. Hunc Reineccius, vir doctissimus, et diligentissimus in explicandis genealogiis historicis, putat eumdem esse cum Tangrolipice (Tragolipix non rectè scribitur) Græcarum historiarum: quod vero non absimile, cum Tangrolipix cognomentum quoddam esse videatur, a Tangri deductum, quod Turcis Deum significat, adjecta voce, quam equi dem divinare non possum. Fratris ejus filius in Cedrino meo manuscripto, quo ejus auctoris non edita fragmenta quatuor, cum aliquot imperatorum vitis hactenus desideratis continentur, non Cul lumus, sed Cutlumuses vocatur: quod significat Musem, sive Mosem fortunatum ac felicem. Aladin vel Aledin significat divinum. Reineccius existimat esse commune nomen omnibus Turciæ vel Iconien s'bus sultanis, ceu cognomentum, vel dignitatis appellationem, quod equidem probare non possum perinde ac dicere non possum propterea, qnod plures inter Osmanidas, velut e' genealogia patet, Tamaca vitiose legitur. Vide notata deinceps capite 20. Libuit autein hæc eam ob causam indicare, quod Ortelius varias, et inter se dissidentes opinio nes de Sebastia proferat: aliis eam non procu! ab Euphrate statuentibus, aliis in Cilicia: cum Ar meniæ sit illa, quæ Sivas appellatur, Turcis Sivas scheher, hoc est ubs Sivaste. 6. Erzinga, Romania Asiatica, Amasia, Chalep Syriæ, Ertzinga, cujus hic mentio fit, et quæ Erzinzan quoque scribitur, urbs est Armeniæ, cujus nomen in edito Laonico diverse legitur, et ad vicinam Armenie Cappadociam refertur, modo Artzinga, modo Artzinganis urbs. Arzingam vocat Aytho nus. Reperitur apud, Laonicum et Ertzica, sicut apud Leonein Augustum in eadem Arinenia poni tur Artzice, sub metropoli Keltzina. Romaniam vero, non pro Europæa Græcia, in hoc quidem loco accipies, sed pro Romanorum (sic Græci se vole bant vocari) provinciis Asiaticis, qua etiam re centiores historici Græci Romaniæ vocabulo com plexi sunt. Amasia nomen bodieque retinet, urbs Cappadociæ licet in constitutione Leonis impe ratoris, quam diximus, ad Helenoponti provinciam de qua in Justiniani Augusti novellis pleraque constituta leguítur, velut ejus metropolis refera tur, sub qua præter alios episcopatus, etiam Sinope recensetur. Chalepum Syriæ notissimam nunc etiam urbem, et Orientis emporium celeberrimum, male Chalcocondylis interpres cum Geufræo facit Epi phaniam, Bellonius Hierapolim, Seidlizius Antio chiam magnam in Comagena, magis imperite cun Zonaras, Cedrinus, Nicetas, expresse Chalep „dietam olim tradant Berrhœam. Halepo jam vulgo dicitur. Ridicula Geufræi notio, qui Aleph vult di etam, et a prima Hebræorum littera derivat, quod prima Syriæ civitas sit, cum hodieque Damascus cain longe superet. 7. Mapalia Turcorum et Tatarorum. Quæ de mapalibus Ertuculis dicuntur, intelligi commode poterunt ex hisce Marci Pauli Veneti verbis, ædiculas Tatarorum, sive mapalia potius describentis, antiquis hisce Turcicis simillima

cætera desiderantur. IVSSV. POPVLI. ET. SENATVS. SENATVM. TER. LEGI. ET. IN. CONSVLATV. SEXTO. CENSVM. POPVLI. CVMLEGA. M. AGRIPPA. EGI. LVSTRVM. POST. ANNYM. ALTERVM. ET. QVADRAGESIMVM. FECI. LEGI. QVO. LVSTRO. CIVIVM. NVPER. LVSTRVM, SOLVS. FECI. LEGI. CENSORUM-- SINIO. COS. QVO. LVSTRO CENSA. SVNT. CIVIVM. ROMANORVM QVADRAGIENS. CENTVM. MILLIA. ET. DVCENTA. TRIGINTA. LVSTRVM. CVMLGEA. TIBERIO. SEXT. POMPEIO. ET. SEXT. APVLEIO. COS. QVO. LVSTRO -ROM. CAPITVM. QVADRAGIENS. CENTVM. MIL. -IGINTA. ET. SEPTEM. MIL. REGI. PNO. EXEMPLA. MAIORVM. EXOLESCENTIA. IAM. EX. NOS. reliqua desiderantur. HONORIS. MEI. CAVSA. SENATVS. POPVLVSQVE ROMANVS. CONSVLIS. DESIGNAVIT. VT. CVM. MAGISTRATUM. INIRENT. POST. QVINQVENNIVM. EX. EO. DIE. DVO. DEDYCTI. IN. SENATVS. EQVITES. AVTEM. ROMANI. VNIVERSI. PRINCIPEM. LIBRI, ROMANI VIRITIM· -CENOS, NVMERAVI. EX. TESTAMEN TO. PATRIS. MEI. ET. NOMINI. MEO. -DRINGENOS. EX. BELLORVM. MANIBIIS. CONSVL. QVINCTVM. DEDI. ITERVM. AVTEM. IN. CONSVLATV. DECIMO. EX. PATRIMONIO. MEO. BIS. QUADRINGENOS. CONGIARI. VIRITIM. ITERVM. ÆRE. MERVI. ET. CONSVL. VNDECIMVM. DVODECIM. FRVMENTATIO NES. FRVMENTO. PRIVATIM. COLVMPLO. EMENSVS. SVM. NVMMOS. TERTIVM. VIRITIM. DEDI. QVALIMBA. CONGIARIA. FRVMENTI- NVM, NVMQVAM. MINVS QVINQUAGINTA. ET. ET. VIGINTI. MILLIBVS. PLEBIS. VRBANE. SEXAGENOS. SEX. AGENOS. DENARIOS. VIRITIM. DEDI. ET. QVINIS, MILITVM. MEORVM. CONSVL. QVINCTVM. EK. MANIBIIS. VIRITIM. MILLIA. NVMMVM. SINGVLA. DEDI. ACCEPERVNT. ID. TRIVMPHALE. CONGIARIVM. IN. COLONIAS. HOMINVM. CIRCITER. CENTVM. ET. VIGINTI. MILLIA. CONSVL. TERTIUM. DECIMVM. SEXAGENOS. DENARIOS. PLEBI. QVÆ. TVM. FRVMENTVM. PUBLICVM. ACCR EA. MILLIA. HOMINVM. PAVLLO. PLVRA. QVAM. DVCENTA. FVERVNT. AGRIS. QVOS. IN. CONSVLATV. MEO. QVARTO. ET. POSTEA. CONSVLIBVS. MARCO. ET. CN. LENTVLO. AVGVRE. ADSIGNAVI. MILITIBVS. SOLVI. MVNICIPIIS. P.- ERTIVM. CIRCITER. SEXGENSIM. ITINERIS. EMIT. QVAM. ROMANIS. BVS. SOLVI. VNVS. ET. SOLVS. OMNIVM. QVI. DEDVXERVNT. COLONIAS. MILITVM. IN. PROVINCIS. AD. MEMORIAM. ÆTAT'S. ME.Æ, FECI. POSTEA. NERONE. ET. CN. PISONE. CONSVLIBVS. ITEM. QVE —GANTISSIMO. ET. D. LELIO. CONSVLIBVS. ET. L. CANINIO. ET. Q. FABRICIO. CONSULIBVS.-QVOS. EMERITIS. STIPENDIIS. IN. SVA. MVNICIPIA. PRÆM.—PERSOLVI. QUAM.IN. SEST QVATER. --AVI ÆRARIVM. ITA. UT. SESTERTIVE. MILLIA.

desunt lineæ quinque. ADVERSI Parietis series priMA. CVRIAM. ET. CONTINENS. ET. CHALCIDICVM. TEMPLVMQVE. APOLLINIS. IN. PALATIO. CVM, PORTICIBVS. ÆDEM. DIVI. IVLII. LVPERCAL. PORTICVM. AD. CIRCVM.FLAMINIVM. QVEM. SVM. APPELLARI. PASSVS. EX. NOMINE. FIVS. QVI. PRIOREM. EODEM. IN. SOLO. FECERAT. OCTAVIANI. PVLVINAR. AD. CIRCVM. MAXIMVM. ÆDES. IN. CAPITOLIO, IOVIS, FERETRII. ET. IOVIS, TONANTIS. ÆDEM. QIRINIS. ÆDES. MVNDO. ET. IVNONIS. ――ET. IOVIS LIBERTATIS. IN. AVENTINO. ÆDEM. LARVM. IN. SVMMA. SACRA. VIA. ÆDEM. DEVM PENATIVM. IN. VELIA. EDEM. IUVENTATIS. ÆDEM. MATRIS MAGDELÆ. IN. FALATIO FECI. CPVS. IMPENSA. GRANDI, REFE. 1. SINE. VLLA. INSCRIPTIONE. NOMINIS. MEI. RIVOS. AQUARUM, COMPLYRIBVS. LOCIS. VETVSTATE. LABENTES. REFECI, ET. AQVAM. QVÆ. MARIA ADPELLATVR. DUPLICAVI. FONTE. NOVO. IN. RIVVM. EIVS IMMISSO. EORVM. JVLIVM. ET BASILICAM. QVÆ,FVIT. INTER. ADEM. CASTORIS. ET. ÆDEM.SATVRNI. CÆPTA PROFLIGATAQVE. OPERA. A. PATRE, MEO. PERFECI. ET. EAMDEM. BASILICAM. CONSVMATAM. AMPLIATO. EIVS. SOLO. SUB. TITVLO NOMINIS. FILIORVM. -VLVVS. NON. PERFECISSEM. PERFECI. AB. HE. REDIBVS.-VIRGINE. EXEMPLVM. DEVM. IN. VRBE. CON VLTORIS. TEMPLVM. QUORVMQVE. AVGVSTVM. ET TEMPLVM. APOLLINIS. IN. SOLO. MAGNAM. PARTEM.-- EMTO. FECI. QVOD. SVO. NOMINE. M. MARCELLI. VENERI. -MANIBVS. IN. CAPITOLIO. ET. IN. ÆDE. DIVI. IVLII. ET IN. EDE. APOLLINIS. ET IN ÆDE. VESTA. ET. IN TEMPLO. MARTIS. VICTORIS. CONSECRAVI. QVÆ MIHI. CONSTITERVNT. CIR CITER. MILLENIS. AVRI. CORONARI. PONDO. TRIGInta quinqve. MILLIVM. MVNICIPIIS. ET. COLONIIS. ITALIE. CONFERENTIBVS. AC. TRIVMPHOS. MEOS. QVINCTVM. CONSVL. REMISI. ET. POSTEA. NON. ACCEPI. DecerneNTIBVS. MVNICIPIIS.—QVÆ ANTE. ET. NEPOTVM. IN. CIRCO.-AVT. IN FORO. AUT. IN. CIRCITER, TRIVM. MILLIVM. ET. QVINGENTA. NAVALIS. SPECTACVLVM.POPVL. LIBERVM. IN. QVO. LOCO. NVNC. ET OCTINGENTOS. PEDES. IN. LATITtvdine, PEDES, DVGENTI. IN QVO. TRIGINTA. ROSTRATE. NAVES. TRIREMESQVE. PLVRÍME. IN. TEMPLIS. OMNIVM. CIVITATVM. PONTI. ET. ASIÆ. VICTOR. ORNAMENTA. REPOSVI, QVE. SPOLIATIS. TEMPLIS. QVIS. PRIVATIM. STETERVNT. IN. VRBE. AC. CIRCITER. QVAS. IPSE. SVSTVLI. EX. QVA. DE. PECVNIA. DONA AVREA. IN. EDEM. APOLLINIS. MEO. NOMINE. ET. FILIORVM. QVÆ. MIHI. STATVERVNT. HONOREM. cætera desiderantur. post aliquot lineas. A. ME. GENTES. PARTHORVM. ET. MEDORVM. rursum post aliquot alias. cætera prorsus abolita.

Habes, optime lector, reliquias Ancyrani monu- dorum, in potestatem redegisse. quo c'ece nii menti, facile omnium quæ nune exstant, præsta tissimi, siquidem esset integrum. Ejus illustṛatio non hujus est loci. 11. Anni, mensium, dierum apud Turcos rativ el ap pellationes. Notavi ad marginem libri, annum Mahumetanum 687, quo mortuus Ertucules traditur, esse Cari stianum 1289. Hoc uti planius intelligi possit, li bet hoc loco quam paucissimis explicare temporum apud Tureos rationem, videlicet annorum, men sium, dierum, quantum quidem hactenus intelli gere de his potui. Constat igitur apud Turcos an nus 12 mensibus, sed lunaribus, et tradunt ipsi, post 32 annos Turcicos firmamentum cœli cursum suum absolvere. Unde propemodum colligi pleri que putant, annis 51 Christianis, respondere Ma bumetanos 32, cum exiguo additamento. Præmit titor id etiam, hunc annum Christ. 1587 cum inci peret, fuisse computatum a Turcis pro Mahumetano 994. Quippe licet hoc intelligere de verbis ultimis in diplomate sultani Muratis III quo continetur prorogatio pacis cum Rudolpho I imp. Augusto. Legantur enim istic haec in extremo verba: Die pri.no proximi mensis Januarii, anno Domini Jesu su pra quem sit gratia et auxilium divinum, 1584: qui erit annus transmigrationis magni prophetæ nostri, supra quem sit gratia salusque divina 991: die 27 sacræ lune Silchidze. Quibus in verbis notandum, annos Mahumetanos Turcis usitatos non cosdem esse cum annis llegiræ, quæ incipit a nativitate Mahumetis, videlicet ab anno Christiano 592. Nam expresse dicitur a Turcis anno Christiano 1584 fuisse computatos annos-991.a transmigratione sive morte Mahumetis: quibus si tres ab illo tempore elapsos adjicias, erit annus hic Christianus 1587 a morte Mahumetis 994. Jam si de 994 detrahas an nos 687, quo tempore mortuus Eṛtucules traditur, reliqui erunt auni Mahumetani 307, qui transiere scilicet ab Ertuculis morte usque ad hunc annun præsentem. Diximus autem paulo ante Turcicos an nos 32 propemodum respondere Christianis 31. Quamobrem de 307, Mahumetanis detrahendi ve niunt anni 928/31 sive paulo minus quam decem et erunt 307 Mahumetani, si 10 integros deducas, redacti ad annos Christianos 297. Ilis rursus de tractis de 1587 reperiemus annum Christi 1290, quo scilicet mortuus fuerit Ertucules, Osmanis pater. Tradunt autem Annales hi nostri mortuum Osma nem ipsum anno Mahumetano 727 qui Christianus eral 1328. Ergo post obitum patris superstes fuit paulo amplius quam 39 annis Mahumetanis sive 33 Christianis. Et quia Turci volunt eum regnasse 29 annis, nostri 28, quod idem est: necesse est verum fateamur quod historici diligentes et fide digni scripserunt, Osmanem perpejuis excursionibus ac rapinis collocupletatum magnam partem Bithy niæ vicinæque Ponto Euximo regionis, intra spa tium 10 annorum a morte patris scilicet numeran tempore, principatu jam constituto stabilitoque, recte rerum potitus dicetur annis Christianis 28. Itidemque verissime statuetur, initium regni Osma nici referendum ad annum Christianum 1300, quod sane multas ob causas diligenter observandum. Quod menses attinet, jam antea monuimus, in usu Turcis esse lunares. Hos nominare incipiunt ab ipsis noviluniis. Et numerantur ab eis 12, sicut etiam nos totidem habemns. Anni principium re ferunt ad mensem Schidze, qui late loquendo, quod Græci dicere solent, Decembri fere nostro respondere debebat ex opinione complurium: sicuti plerumque Ramazan mensis ad Septembrem debe bat ex corumdem sententia referri: quo mense Ra mazane jejunium suum menstruum servant, a cre pusculo matutino ad solis occasum usque, donec sidera conspiciantur nihil cibi potusve sumentes et finito jejunio, suum illud bujuc biram, sive magnum festum instar pascuatis nostri, celebrant. Sed progressu temporis tam Silchidze quam Rama zan in alios menses nostros transeunt. Quippe ce lebrandi bairami tempus singulis annis anticipare Turci solent diebus undecim: qui dies embolismi fere loco sunt ad complendum annum lunarem. Nam si dies un.lecim computentur tricies et semel, efficientur dies 341: qui paulo minus quam inte grum annum constituunt, addendum triginta et uni Mabumetanis annis, ut Mahumetani triginta duo anni, Christianis triginta et uni respondeant; quem admodum a nobis indicatum paulo ante hoc ipso capite. Nomina mensium hæc sunt 1. Silchidze. 2. Mucharen. 3. Sepher. 4. Rebuil Evel. 5. Rebuil Achir. 6. Dsiumasiel Evel. 7. Dsiumasiel Achir. 8. Rezeb. 9. Schaban. 40. Ramazan. 11. Schewal. 12. Silcade. Sicubi lector aliquod nomen ex his paulo ahter scriptum in Annalibus repererit, sciat id factum a nobis, scripturam Joannis Galderii, interpretis Cæ sarei, sequentibus. Ilos autem menses in dierum hebdomadas, sive septi manas, dividunt: diebus hæc tribuunt nomina. 4. Basar inni, hoc est, dies mercatus hebdoma darii, qui respondet diei Dominico nostro. 2. Basar Ertesi, hoc est, dies post mercatum heb domadarium proximus, sive postridie mercatas qui dies Germanice dici commode posset Aftermark tag. Respondet diei lunæ nostro. 5. Salli, respondet diei Martis nostro. 4. Ds.r schamba, id est, quartus dies: quem Por

sica lingua sre et ipsi vocant, u'i nos feriam quar- aliis Annalium locis eruemus. Facit Laonicus se. tam dicere solemus, qui Mercurii dies est. 5. Peschembe, hoc est, dies quintus, lingua iti dem Persica: veluti nos feriana quintam vocanius, qui Jovis dies est. 6. Dsiuma, duabus syllabis, (alii Zuma seribunt, et Zuna) vel Dsiuma juni, quod significat diem cc 'clesiæ sive templi. Nam Veneris diem feriantur. 7. Dsiuma Ertesi, hoc est, iníбôα, Græco voca bulo Pindarico, quasi si dicas, post festum, vel A/ terfeiertag, Germanice. Vulgo Saturni dies. 12. Somnium Ertucalis, Conia, tuna Turcis auspicala. Valde superstitiosos esse Turcos in observandis somniis, animadvertere lector potuit ex naratione Supplementi nostra, de initiis decennalis hujusce belli Persici. Iloc autem Ertuculis de Osmane filio somnium, que ingenti comparabatur arbori, cum alijs sequentibuo, per est ei simile, quod Astyages rex Medorum de Cyro, ex filia nepote suo, ab Hero doto et aliis expositum, habuit, Conia vero Turcis urbe est Caransania sive Ciliciæ, quain Græci dice bant tronium. Leonis Sapientis imperatoris Novel la de Thronis accuratius hanc in Lycaonia collocat. Chalcocondylea Cariæ facit urbes Larandam et To coneium, ubi nota confusum eum nomine articulum Toroneium, pro Toiconion: ut alibi Tosibinium, quoque scribit idem interpres, Ardelii sive Transil vaniæ urbem, quæ articulo a nomine disjuncto Si binium est, vel Cibinium, ut hodie scribunt. Conia recentioribus geographis appellatur Cogna, pronun tiatione Italica. Quod autem Edebalis filia per lunæ splendorem significaretur, in co felicissimum quod dam omen erat, ex opinione Saracenorum ac Tur corum: qui lunam, velut imperio suo fatali quadam lege propitiam et auspicatam, mirum quantum ha bere virium 402 in portendendis adjuvandisque successibus conatuim suorum, ut etiam nunc hodie sic semper existimarunt. Errant enim (et in his est Franciscus Sansovinus Venctus) qui Turcos scribunt subacto primum Bozinensi rogno, impe rante Sultano Muchemete 11, lunam crescentem si gnis militaribus apposuisse. Nam si verum hoc esset, non lunain duntaxat accepissent, exclusis stellis, quæ in ejus regni signis cum Luna conjunctæ cer nuntur. Constat etiam e Belvacensis historia, Sa racenos aute constitutum hoc imperium Turcicum, eamdem habuisse de luna, Mahumetanorum conati bus et expeditionibus bellicis favente, persuasionem. Anno, inquit, 1218, statim post adventum Christia norum ad Damiatam, facta fuit eclipsis lunæ quasi generalis: quam contra Saracenes interpretati sumus, veluti portendentem eorum defectum, qui sibilunam attribuunt, in incremento decrementoque lunæ magnam sibi vim ponentes. 43. De ducibus Turcicis a quibus Anatolia regiones nomina sortile sunt. Annales hi nec ducum nomina, nec provinciarum boc loco exprimunt: quæ nos tum ex Laonico, tum ptem numero duces, qui regionem armis subactam inter se diviserint. [os uno tantum loco non recen sel omnes. Caramano dicit obtigisse mediterranea Phrygiæ majoris, cum Cilicia: cujus a nomine Ci licia, dicta deinde Caramania fuit, in hodiernum usque diem hac appellatione durante. Sarchani sors maritimam Foniæ regionen, Smyrnam usque tribuit Unde Sarchaniæ nomen est adepta, testibus his Annalibus, et Laonico, et secretario Sigismundi Malatestæ, qui res in Asia Græciaque se præsente gestas, ante annos plus minus 80, descripsit. Orte lio Sarcum dicitur. Calami, et filio Carasi, obvenit Lydia, usque ad Mysiam: quæ regio Carasia fuit appellata. Reperitur hoc nomen in his Annalibus, et apud indicatum modo Malatesta secretarium, qui Pergamum in Carasia collocat. Ab Ortelio Bec sangil ea pars Anatoliæ nominatur. Osman Ertu culis filius Bithyniam, cum regionibus Olympum versus spectantivus, et cum Tekis. nactus est. Ab hoe Osmania, vel Othmania, quemadmodum hacte nus alii scribunt, dicta: cujus in Annalibus sub Bajazite primo fit mentio. Atque haud scio, an non in Synonymia geographica Ortelii, quo loco de Asia minori agit, Cottomanidia sit rectius hæc ipsa sive Othmania, sive Othmanidia, cujus tamen limites istic latius, quam par sit, videntur extendi. Amure filios tradit Laonicus accepisse Paphlagoniam, cum iis quæ ad Euxinum vergunt. Ea fuerit Pendera tia scilicet, de qua superius dictum in Osmanidarum genealogia, vel potius Penderachia. Vocatur autem bric Amuras Pachymerio Amurius, cum quo Reinec cius alicubi, Gregoram secutus, Alisurium Carama num confundere videtur: Omer in Annalibus Tur cicis dicitur, qui Omeris filios appellant Isvendiares begos, Sinopes etiam dominos, Laonico Sphenderes aul Spenderes unde noinen Penderachiæ. re luti Sphenderachiæ. Bolli nominatar hæc ipsa Pende rachiæ vel Sphenderachiæ regio in Ortelii tabula N¸ toliæ, priscis Paphlagonia. Et credo Bolli vocem pro vinciæ datam a civitate Bolli, quæ Turcicis Annalibus est Boli, sicut lidem et agri Bolensis meminerunt. Est euam in Asia minori Mendesia regio, cujus princi pem Laonicus Mendesiem et Mendesem vocat, nepo tem Calamis: quod Mendesiæ nomen non Turcicum origine puto, sed Græcum, et ejus provinciæ, quæ sic appellata fuerit a civitate Mendos, cujus mentio At in constitutione Leonis Augusti de ordine thro norum, tanquam episcopatus pertinentis ad metro polim Staaropolitanain in Caria. Videtur etiamı eadem esse Mendus cum illa, quæ Myndus allis dici tur, et ad Cariam quoque refertur. Regio Mendesia scribitor Ortelio Menteso, sicut et nostris in Aunali bus. Edinis denique ducis apud Laonicum typis edituin nomen legitur, qui regionens a Colophone ad Caiam usque se porrigentem possederit. Hie Aidin beg Turcis est, unde reponendum apud Chaleoco11 dylem Aidinis ducis nomen, et apud Orteliam pro Allínelli restituendum Aidinelli. Sunt aliæ quoqne

erant in imperio Saracenico simul et emires, et ve zires, et beglerbegi, etiam ante monarchiam Turci cam: prorsus ut dici nequeat, pro sultanis vezires appellatos, in emirum locum successisse bassås rt beglerbegos. Quippe meminit beglerbegorum officif vetustior prætore Cedrinus, et ipsum nomen inter pretatur archontas archonton, ut nostri dominos dominorum veluti qui sub se, præter gregarios milites, spachios, subassas, etiam sangiacos et be gos habeant: utrosque minorum (quod aiunt) gen tium dominos, de quibus suo loco. Prætor addit, officium beglerbegorum respondere dignitati vel oflicio maximi stratopedarchi quem nunc generalem campi vocare solemus. Itidem sultano servit extra saraium is qui dicitur enir halem, cujus paulo ante meminimus. Vexillorum præfectus supremus est, ac tum ipse vexillum regium gestat in- expeditioni+ bus, tum vexilla beglerbegis offert sua, itidemque sua sangiacis begis. Emir achur stabuli præfectus est, cui vocabulo si bujuc, præponatur, major vel primus; si cudjuc, minor aut secundus stabuli præ fectus intelligitur. De his jam percepisse lectorem opinor, qui Turcis bassar, qui beglerbegi, qui emires sint. Nec ignoro nomen emir Quibir,dignitatis in aula sultanorum Cairensium maximæ. Sed intra limites coercenda scriptio, ne conimentàrius prolixior lec torem offendat, aut sæpius cadem repetat. 15. Isnie, Bursa, Teggiur. regiones in Anatolia, quæ novas appellationes vele- ante 320 annos vixit, Peclarpaces scribuntur. Et ribus iucognitas habent, sed eas duntaxat hic enu merare voluimus, quibus indita fuisse certis a Dnci bus nomina Laonicus et Annales hi nostri tradunt. 14. Bussa, Emir, Sarai, Caravansarai, Vezir, Vezi razem Beglerbeg, Emir Halem, Emir Achur. Filius alter Osmanis, Urchanis frater alium non habet in Annatibus titulum, quam Alis bassa: quod bassæ vocabulum Turcis caput significat. Falluntur autem qui pro sultanis vezires fuisse dictos, ac Emi rum (Amares ipsi vocant) in toeum putant succes sisse bassas et beglerbegos: (quibus et begos ab eis, et sangiacos adjungi, velut et ipsos Emirum successores, magis etiam miror) cum vox Emir ne hodie quidem exstincta sit, ae præterquam quod ipsi sultano proprie competat, at supra diximus, etiam certis in aula tribuatur officiariis. Quippe sunt ad Portam, emir Halem, Bejue enir Achar, (qui Prætori etiam 403 Græciæ nostro Amyrachures dicitur) et Cudzuc emir Achur. Bassæ nouren hoc tempore datur iis primum, qui vezirum dignitatem ●btinent: deinde beglerbegis. Ipsa nomina cum off. cis, suo declarabuntur a nobis loco prolixius. Hic paucis addo, Portæ Osmanicæ duum esse generum oficia: quorum alia ministeriis obeundis intra sa raium sultani destinata sunt, alia procurandis ne gotiis publicis extra saraium. Et saraium Turcis palatium principis est, vel aliud amplum ædificium non a Czar voce Tatarica, quæ regem significat, dictum: unde Reineccius Saragliam Turcis vocari putat, ut regiam. Nam aliæ quoque domus, extra sultani regiam, nomen hoc ferunt: ut ille, quas sultanorum mulierculæ sive concubinæ inhabitant, ut Atschamoglanorum ædes, ut ampla Turcorum hospitia, sive diversoria publica, quas vulgo cara vasarias nostri vocant. Quippe a Turcis caravansarai vel serai dicuntur, hoc est, ædificia destinata cara vanis, quæ hominum agmina sunt cum jumentis, ob itinerum pericula turmatim se conjungentium. Consule de his exposita prolixius capite 247. De officiis intra saraiuı alibi, sicut et de aliis extra saraium. Basuæ, de quibus hic agimus, extra sara ium muneribus sibi mandatis funguntur. Et inter bos qui prinsi sunt, vezires dicuntur; nostris, con siliaril secreti, vel arcani. Supremus autem, vezi razem nominatur, quæ apud Saracenos étiam in usu dignitas, et existimatione præcipua fuit. Cedri nus et alii protosymbulum interpretantur, cujus etiam mentio fit in libro de significatis iusomniorum quem antelac Sambucani exemplaris mutili filem sequentes, Apomasari tribuimus: cum Achmetis eum postea cognoverimus esse, do libro bibliothe. cr Cæsareæ,ex quo viri clariss. Hugonis Blotii J. G et Augustalis bibliothecarii beneficio, nostri codicis lacunas omnes explevimus. Simeon Magister om ciorum alicubi Solemanem Protosymbulum Balsa mæ vocal, quem Zonaras archisatrapam Masalmæ dixit. Similiter extra saraium sunt beglerbegi, qui et ipsi bassæ vocantur. Prætori Græciæ nostro, qui Isnicam dixi, nomen hodiernum et Turcis usita tum retinens, licet ab aliis aliter scribatur, quæ Nicæa priscis est. Castaldus per errorem non urbemi Nicæam vocat Isnecham, sed lacum sive paludem Ascaniam, quæ tamen hodie Turcis Acsu dicitur, nomine significante aquam albam sive limpidam. In multis enim antiqua nomina sic immutant, ut priscorum similitudinem retinentia, tamen aliquidh in lingua sua significent. Prusæ nomen antiquum retinui, tametsi nunc Bursa vulgo dicatur: quæ vox in errorem impulit Bonfinium, ut Byrsam ap pellaret: quasi nomen hoc aliunde, quam a Prusa rege Bithynorum, acceperit. In Leonis Augusti con stitutione de Thronis, etiam Theopolis sive Dei ci vitas cognominatur. Idem Claudiopolitano provincia Honoriadis archiepiscopatui Prusiadem subjicit, quod ideo notandum, quia Busbequius in linera rio Prusiadem cum Prusa confudit, Teggiur Tur ciset provinciæ præses, quem ipsi more suo deno minant a cujus que provinciæ metropoli. Laonicus Harmosten reddidit, quæ vox antiquo Laconum usu significat eum qui vel in urbem, vel regioneų imperlo subjectam mittitur, ut ejus res constituat ac disponat. Prætor noster ducem regionis inter pretatur, qui Græcis est Higemon. Sic enim per turbationem rerum in Asia minori describens, post occupatam a Flandris Constantinopolim, ait: Qui duces aliis in locis alii fuerant bactenus, singuli regionem administrationi suæ commissam, nunc sui juris efficiebant: vel ad hoc impulsi motu proprio,

vel ab incolis ad defendendam regionem arcessiti. rum Turcicorum. Iussuph, Prusæi nomen præsidis, Quæ sane verla me commonefaciunt de imperii nostri statu non dissimili, post exstinctos impera tores Suevos. .16. 404 Edrenos, Ulubat, Caplize. Edrenorum Teggiurem dixi, ab oppido quod Tur cis vocatur Edrenos. Adranusium ducem sive præ-. sidem dixissent Græci veteres. Civitas ipsa Bithy niæ, non procul a Prusa distat. Constitutio novella Leonis Augusti de thronis, episcopatum Adranu sium metropoli Nicomediensi Bithyniæ subjicit, Oppidum Adranes, genere neutro, priscis appella batur. Ulubat oppidum vocant Turci, quod Lupadi nostris geographis dicitur. Prætor Græciæ noster, et Chalcocondyles, Lopadium nominant. Nec pro cul a Palormo situm est (Panormum dixere Græci superiorum ætatum) ubi veteris urbis Cyzici ruina inter copiosa rudera marmorum conspiciuntur, et vina nobilia nascuntur, quibus cum voluptate Con stantinopoli salubriter utebamur. Vox Caplize fur cis calidam aquam sive balneum significat, quæ Græcis thermæ sunt. Et supererant Prusæ nunc etiam ad montis Olympi pedem thermæ præstantis simæ, ac in primis celebres: cum ex intervallo non magno. aquæ calidæ pariter et frigidæ, miro naturæ beneficio, largiter ebulliant. Apud Stepha num, qui librum de urbibus scripsit, Ortelio ci tante, Therina legitur, locus Prusia, (Prusæ vult puto dicere, quanquain et alioquin hæc mendosa arkitror) qui et Basilica vocetur. Ilic ille locus est basilicarum sive regiarum thermarum, quo de nunc aginus. Nam quod oppidum Thermarum Basilica rum in Novella Leonis Augusti reperitur, aliud est, ac longius remotum a Prusa, cum episcopatus ille metropoli Cæsariensi Cappadociæ subjiciatur. ident est cum Josepho. Gauderius, Ferdinandi Ca saris interpres, scripsit Jussuc in versione sun, quod vocabulum Turcis annulum significat. 18. De variis monetis, quid Manguri. Aspri, Sidero capsia, Ilyperpyra, Hyperpyrarii, Drame, Scachi, Sultanini, Seraphini. Byzantii, Chrysini Altum ler. Ægyptia Syriacæque monetæ ra:io. Necessario nobis hic agendum de variis tam Græ corum, quam Turcorum Ægyptiorumque monetæ generibus, ut uno loco posita, velut in conspectu lectori sint. Ac primo quidem, ut pretium singulo rum, quæ Turcis in usu sunt, indicemus, animad vertendum, ante annos 40, vel 50, quo tempore scripsit Turcica sua Theodorus Spanduginus, octo manguros æreos unum asprum argenteum valuisse. Kursun quatuor aspros effecisse dramain. Dramas vero novem, pretium fuisse thaleri unius Germanici, qui 56 aspros valebat: cum Sultaninus aureus, tam pondere, quam auri bonitate par Zecchino sive do cato Veneto, 54 aspris æstimaretur, hoc est, uno than lero Germanico, cum semisse. Deinde pretium thaleri diu stabile fuit, aspri quadraginta: Sultanini vero, seu ducati, sexaginta. Nos autem Constantinopol' cum essemus, sic erant horum omnium aucta pre tia, propter gravamina (quemadmodum belli Persici, et alias causas explicatu non necessarias: ut man guri 24 uno commutarentur aspro; aspri quinque dramam efficerent, drame 12thalerum Germanicum; unus cum semisse thalerus, Zecchinum Venetumi, Choc est, aspros 90; cum paulo minus essel Sulta nini pretium. Hoc modo drama, quinque constans aspris, valebat sex nostros cruciatos seu quaranta nos Venetos decem dramæ, vel aspri 50, florenum Germanicum; aspri 60, seu duodecim dramæ, tha lerum nostratem. Quæ ipsa quoque pretia deinceps adeo sunt aucta, thalerum ut unum aspris æstimatum 60 intelligam. Exposito pretio singulorum, addamus nunc de monetis ipsis quædam, futura lectoribus, ut spero, non injucunda cognitu. Primum igitur ærei manguri successerunt in nummulorum locum, quos asses prisci dixerunt. Ex argento signati sunt his proximi, qui Græcis aspri, Turcis Acse nomi nantur. Reineccius noster, 405 in Appendice ad Belvacensem, perperam scribit Asperos. Ibidem facta mentione de quingentis iperperis, addit, hoc monetæ Taricæ genus esse. Ego vero utrum que dico pro Græcæ monetæ genere haben dum. Et aspri quidem Græcis, Turcis Acse, sic ab albedine dicti sunt, ut Italis bianchi, Gallis les blancs, certa nimirum et ipsa monetæ genera. Sicut enim Mauros Græcis est niger, unde Moros Itali nos trique vocant Æthiopes: ita color albus eisdem As pros dicitur. Nec recens adeo vocabulum hoc esse, paret ex glossario perveteri, quod Aspraturam in terpretatur Græca voce xóklubov, hoc est, monetam minorem: cujus generis aspri seu bianchi vel in primis sunt, cum quibus collybistæ sive nummu larii monetam majorem, tam argenteam, quam au 17. Mons Calogerorum, Genischeher, Iussuph. Montem monachorum, qui legitur hic in Annali bus, Turci sna lingua vocant Geschis dage, Græci Kalogeron oros. Intelligitur autem hoc nomine mons Olympus Bithyniæ, qui Constantinopoli degen tibus, et in Propontide navigantibus, insigni altitu dine conspicitur. Nomen hoc inde tulit, quod olim frequentia Calogerorum haberet monasteria, velut hodieque mons Athos in Europa, quem sanctum vo cant: ubi 23 supersunt monasteria, singula quon dam a 200 aut 300 Calogeris inhabitata, contraque vim prædonum ac piratarum munita. Nunc demi nuto licet numero, tamen adhuc eorum est magna copia. Vocatur autem monachus a Græcis Caloge ros, non veluti Kalos hieros, id est, bonus sanctus, quod nostris persuasum est: sed quasi Kalos ge ros (sic enim hodie loquuntur) id est, bonus senex. Nam senilis ætas huic professioni aptissima est. Nea polim interprecatus suin, voce Græca, quæ Turcis est Genischeher, id est, nova civitas. Ea non procul a Nicæa distat, et Busbequio, sicut et Ortello, Jenisar dicitur: ac intelligi eamdem arbitror a Spandugino, in exposita superius narratione, de origine sultano

omníbus ad rei monetariæ præfectos deferuntør lum significat. Sunt autem ipsis loco vexillorumsive veteres, ac pro duodecin veteribus aspri decern novi solvuntur: de quo sane lucrum sultanis haud exiguum provenit. Inquisitores etiam constituuntur, qui an atiqui veteres aspros retineant, observent. Ili variis utuntur fraudibus, et multa nequiter committunt. Ejus autem lucri causa Muchemetes secundus, qui Constantinopolim cepit, singulis, decem anuis aspros signabat novos. Fortasse tamen hoc etiam fecisse videri possit ad imitationem antiquitatis Romanæ, cujus in numismatis toties set reperire vota decennalia, vicennalia, tricennalia. Non enim, dubium est, Muchemetem quem diximus, velut in ipso successorem imperio multa priscis in Augustis, quos pro decessoribus suis ùabebat, ex ambitione quadam æmulaṛi voluisse. 19. Sugutzuc, Gerle, Boli. secundum, signorum militarium, globi, ærei deaurati, summo in hastili defixit: circumplexis ac dependentibus undique seu crinium colligatorum manipulis, seu caudis equinis. Vertici pomorum sive globorum, quos diximus, nonnunquam luna cresceus im ponitur. Hujusmodi signa militaria plura gestari vidimus ante bassam seu beglerbegum Temosv2. rensem, cum is nobis Constantinopolim Huris occurreret in planitie, post descensum a montis Hæmi clisuris, non procul a Tatarbasare, qui locus a foro Tatarorum nomen habet, ad tertium a Philippopoli lapidem: ubi nos prætereuntom regio cum comitatu, magnoque camelɔrum et aliorum jumentorum numero, (summarios cor rupte vocal Belvacensis, qui Græcis samarii sunt, el sagmarii, et sagunatarii) vidimus. Ab his siguie militaribus dicuntur Sangiacbegi, provinciarum scilicet 407 præsides, sive prætores: qui cum ad cxpeditiones suscipiendas mandato sultani eru cantur, curant ante se signum ejusmodi, quale diximus, cum strepitu tympanorum, et ahoruȚA instrumentorum, quibus utuntur valdę stridulis, gestari. Græci Turcicum illud Sanzac, Dambarışı et flambulum appellant: Sanzacos autem, Bavi bulares. Leo Sapiens, Imp. August. librna the apparatibus bellicis scripsit, conversum, liberius quam par erat, in linguam Latinam a Joanne Checo Anglo, quein Græcum habemus. la cu Flamulum, quo Cedrinus etiam utitur, et forma deminuta Flamuliscium, et Flɔmulares reperiuntur, nomina Græcis et Turcicis hisce respondentia. Non enim temere dictum nobis, simias esse Græcorum Turcos, in rebus plurimis: maxime quæ spectant ad officia militaria, provinciarumque præfecturas ac præsidatus, et earum distributiones. Messitæ seu Meszita Turcis proprie templa di cuntur, e lignis fabricata: qualia scilicet ab eis ex struebantur, cum necdum imperij crevissent opes. Zuma vero (cujus vocabuli supra quoque facta fuit mentio) templum significat amplum, operis Japidei. Medressa quid sit, quid Imaretum, Gau derius ipso contextu exposuit. Nimirum xeno dochia sunt, ut est videre apud Busbequium, lauk Dicit auctor annalium existimari vulgo, sepultum Osmanem ad Sugutzuc, qui locus a salice up men habeat. Narrat autem Laonicus, esse vicum juxta Mysiam, quem incolæ Sogutam vocent, ubi flumen sit ejusdem nominis. In hoc vico tradit əliquandiu habitasse Oguzios, et ipsum, Othmánem domicilium ibidem habuisse. Putabatur igitur istic conditus, ubi plerumque degere solitus fuerat. Addit etiam, posse locum appellari vicum liææ. Sic enim reddit interpres, secum in errorem el alios abripiens. Non enim Itææ, sed salicis vicum dicere debuerat, quæ Græcis itæa vocatur. Ger mani, quorum lingua componendis nominibus per est idonea, Falberdorf interpretarentur. Sed notandum, a Laonico post Sogutæ vocem, omitti alteram Turcicam Gui, duarum syllabarum, quæ vicum seu pagum significat, In annalibus nostris Sugutzug legitur, voce novellas sive temeras salices significante, vel salicetum potius: sicut iisdem Turcis Belezug teneræ sive novelle quercus sunt, aut quercetum: quod ipsum quoque nomen est oppidi Anatolici, cujus infra meminit anualium auctor. Hinc etiam pagi Osmanzug, vel Othmanzug, nomen derivo: veluti quo significetur Osmanis sive seminarium, sive plantatio. Apud Abrahamum Ortelium in tabula Natoliæ legitur Othmangiuch, quod tribus syllabis Italico more pronuntiatum, idem est cum Othmanzug. In it.nerario Busbequii ineleganter constructa, suisque distincta cubiculis legitur Othmanlik, depravate puto, cum Otmansick vel Othmansuck ab ipso scriptum fuerit; ut posterius hoc ▼ Gallicum habeat, Turcis etiam usitatum. Longius ab origine vocis recedunt, qui Oumanic scribunt. De Boli, tam regione, quam oppido, supra diximus numero 13. Bellonius ‘oppidum priscis Abonitichos dictum putat. Gerte non procul a Bolt oppido distat, sed in Orteli Natolia puto non recte scribi Cerede, pro, Gerele, quod idem est cum Gerle. 20. Sangiac, Sangiac Beg, Meschit, vel Meszit, Dsiuma, sive Zuma, Fmaret, Candri, Canyri, Chiangare. Sangiac dissyllabum, sive Sanzac, Tureis vexil in quæ non modo Turci divertunt, sed etiam aliis quibusvis homines addicti de religione sell tentiis. Quippe nec Christianus quisquam, ne Judæus, seu dives, seu mendicus, ab iis arcetur_ Bassa quoque, ac sangiaci, cum peregrinantırı illis utuntur. Mos ita fert Turcorum, ut singulis i qui eo divertunt, cibum præbeant. Cum co tempus appetiit, adest minister cum ingenti ligned disco, qui, mensæ instar videri potest. Hoc patina-m. plures continentur, impletæ vel oriza cocta, ' decocto ad cremorem hordeo, addito carnis ple-= rumque varvecinæ frusto. Circum patinas posit♬ panes sunt, et nonnunquam aliquid favi. Sumi á ex his qui vult. Ac fus est peregrinantibus,

cibis toto triduo gratis frui. Postea mutandum rum appellatio, principibus ipsis Musulmanorum hospitium. Sane Turcici proceres maximis im pensis exstruere potissimun student hæc septem Messitas, Imareta, Græcis Marația, caravansaria, balnea publica: quibus etiam pulcherrimos fontes adjungunt, in cæteris, ad usus hominum, jumen torum quotidianos; in messitis ad lustrationes vel ablutiones quasdam peragendas prius, quam templa sua sive messitas ingrediantur. His adde Aluminum pontes, et vias publicas, lapidibus stratas: quæ quidem omnia perinde spectabilia sunt apud Turcos, et eximia, sicut apud Anglos ista, versu comprehensa veteri Muns, et fons et pons: ecclesia, ſemina, lana. Propemodumque licebit et Turcica distycho complecti Messita, maratium: caravansaraia, lavacra. Fontes, et pontes fluviorum, strata viorum. Obiter hoc etiam addo, Constantinopoli messitis, quæ istic numero plus minus quadringentæ sunt, tot kujusmodi adjuncta esse maratia: ut si quis in uno triduum victitet, ac deinde pergat ordine ad cætera, toţius auni spatio vel invisere nequeat omaia, vel omnium uti beneficio. Sequitur etiam paulo post hunc locum in annalibus explicatus ¡maretorum usus, cum ṇarrant, ipsummet Urcha nem in exstructo ab se imareto cibos distribuisse. Candria regio sita est ad Pontum Euxinumn, inter Bithyniam, et Pontum, hoc nomine, provin ciam; ubi ei oppidum Candria reperitur in Ortelii Natolia, situm eo plane loco, quo Dedacana velps a Nicolao Sophiano ponitur. Diversum ab hoc oppidum est Cangri, versus Amasiam sive Cappado ciam, quod olim Gangra nominabatur, unde Turcis et regio Chiangare dicta. 21. Zercola, tam albæ quam rubrœ. Zercola capitia e filtro tegumentum est, latam auream fimbriam habens, qua parte capiti impo nitur de penulæ manica tegminis ipsins petita forma, sicut ipsinet aiunt Turci. Superiori zezcolæ parti, sesquispithamam altæ, caput inseritur inferior a vertice capitis infra cervices in dorsum non aliter ad tres spitbamas vsque demittitur, ac feminarum Gallicarum tegmen, quod chupperon ab eis dicitur. media fronte surgit oblonge quæ dam quasi vel fistula vel vagina ex ære, partim deaurata, partim argento foris obducta, cui gemmas inserunt, non 19agui tamen preţii. Hæc zercola geni zaris albi coloris est, aliis nonnullus rubri, de qui bus alio dicendum loco. Fistula sive tubulus exci piendo cono de pennis avium facto servit, vel belli tempore, vel cum satellitio suo sultanum stipant. 22. Musulmani, musulmanissare, magarissare, Turci. Luonicus emendatus. Musulmanos dici se volunt Mahumetani, tan quam recte credentes; ut Arianicis temporibus cæteri Christiqui, quotquot abominabantur eorum furores, orthodoxorum nomen profitebantur. Ac tametsi Maḥumetanis honestissima sit. Musulmano sultanos se nominantibus, uti frequenter apud prætorem nostrum videre est: tamen Græcis vi cinis, ut Christianis, crat exsecrabile nomen, qui verbo Musulmanissare de omnium gravissimo apud Christianos flagitio desertæ religionis utebantur; cujus etiam vim declarantes, aliud magarissandi 408 verbum adhibebant, quod significat stercore faci em conspurcare. Cedrinus, aliique scriptores historiæ, cum iis qui jus canonicum Orientalis Ecclesiæ tractarunt, utroque utuntur. Osmanici tamen affectant hanc appellationem, et Turcos se dici nolunt. Quo de vocabulo facere non possum, quin Philippi Mornæi sententiam exponam, ex libro ejus Gallice scripto, de veritate religionis Chri stianæ contra paganos, Judæos, Mahumetanos, et alios, cui similis in hoc argumenti genere nullus antehac prodiit. Nam eadem opera de Turcorum etiam origine quiddam non temere rejiciendum intelligemus. Ait ergo Mornæus, Israelitas fuisse transportatos, etiam Herodoto teste, ultra Mediam. ad regiones id temporis inhabitatas, et ab eis par tim Colchos originem duxisse, qui Herodoti tempore circumcidebantur; partim Tataros, qui circa an num Christianuo 1200 ductu Zingis Chanis velut inundatione quadam orbem terrarum obruerunt, et imperium deinde Chanis illius Chitaini constitue runt. Erant autem, inquit, hi circumcisi prius etiam, quam Mahumetis nomen audissent: eoque procli viores fuerunt ad amplectendam legem Mahume tis quod ex parte cum ipsorum religione conveni ret. Vox ipsa Tatari sive Totari, lingua Syriaca reli quias sive residuos significat, ait. Inter hordas que que Tatariæ, versus partem ejus magis aquilonarem, nonnulli nomina Dan, Zabulon, Nephtali, re:i nuerunt. Unde non est, quod miremur, tantam Hebræorum esse copiam in regionibus Russia', Sarmatia, Lithuaniæ. Putat etiam, eo plures istic Hebræos inveniri, quo propius ad Tataros acce datur. Equidem ut obiter aliquam de meo velu symbolam his adjiciam, adolescens in Livoniam, necdum collegio Teutonicorum jequitum dissipato, a Cunrado patre missus ad Albertum patruum. cum alia istis animadvertere memini; tum etiam versus Lithuaniam, in vicinia metropolis Riga (quæ in edito Laonico vitiose transpositis litteris scribitur Uera, pro Ryca: sicut ibidem pro Euphl ste reponendum Eiflante. Sic enim Germani cateri vocant Livoniam, Saxones nostri Liſlandam. Gal licus interpres Ucram vult essc Novogradiam. puerili errore, cum dicat auctor suis urbem legibus et libertate frui, ab optimatibus regi, ad mare sitam esse; Danos, Anglos, Gallos co commercio rum causa navigare; qua: de Novogrodia intelligi nequeunt) in hujus ergo Rigæ vicinia, nationem quamdam esse. barbaram Lettorum, a cæteris Livonia barbaris incolis, Curouibus et Estonibus. lingua plane discrepantem qui perpetuo in ore quasi lamentationem quamdam habent, quam vo

castellis, Zemenic, Chiridocastro, Maito. ciferando per agros assiduo repetunt. feru leru 24. De prime Turcorum in Europam transita. De Masco Lon. Quibus verbis Jerusalem et Damascum intelligere creduntur, cæterarum in antiqua patria rerum, tot a sæculis, et in remotissimis ab ea soli tudinibus, obliti. Ad Mornæum ut redeamus, putat hoc idem non minus esse vero simile de Turcis, quam de Tataris: cum nomen ipsum Turcorum Ilebraica lingua significet exsules, et contumeliosum apud ipsos habeatur. Viderique Mahumetem non abs re, ne populos illos longe numerosissimos offenderet, qui tum temporis incipiebant commovere, retinuisse circumcisionem, lustra tiones, et alias quasdam legis Mosaicæ cærimonias. 23. Genischcher, Goinuc, Carasi, Cosri, Bergama, Edremit, Gelipoli. se Prius, quam de castro Zemenico dicatur, recita bimus hic verba Laonici de prima Turcorum in Eu ropæam transjectione, cum quibus deinde locumu hunc annalium conferemus. Capto, inquit Laonicus, præsidio Cherronesi, et Madyto, in Thraciam Turei progressi sunt usque ad fluvium Tænarum. Note tur in his verbis interpretis oscitantia, qui pra-si dium Cherronesi dixit, pro Cherronesi castro. Id castrum accipi non potest de Dardanellis. Nam eas arces, quæ duæ sunt, non una, Muchemetes secun dus exstruxit post captam Constantinopolim, vel ipso teste Chalcocondyla. Ergo Cherronesi castrum illud intelligitur, quod versus Ægæum mare duobus abest milliaribus Græcis vel Italicis a Maito, versus Propontidem vero duobus et viginti a Calliupeli. Et Maitos hodie dicitur ejusdem Cherronesi oppidum, ne Xenophonti quidem ignotum, cui Madytos ap pellatur, sicut et Laonico, tribus duntaxat danellis versus Ægæum distans milliaribus. Prætor Græciæ noster Asty vel urbem Madytorum nominat, sicut et Leonis Augusti novella de Thronis Madyta pariter, et Madytum dixit. Castro autem, quo de agimus, nomen est apud Græcos Chiridocastron. Hellespontus istic usque adeo in angustum cogitur, ut a littore Asiatico Cherronesiacum Europæ tan tum uno milliari Græco disjungatur. Hoc igitur in loco Turci primum ex Asia transmiserunt in Dar Oppida sunt Isnicæ vicina, Gemischeher et Goinue, vel Guinuc trisyllabum, ut hic in archetypo scribitur. Illud novam civitatem significat, et in Ortelii Natolia, sicut et Busbequio, lenisar vocatur, ‘ut supra dictuin numero 17. Goinuc in eadem Ortelii Natolia reperitur. De Carasi exposuimus autea numero 13. Cosri cum Caristo Natoliæ puto eadem est. Bergama vetus est illa, celebrisque membranarum nomine Pergamus, Galeni medici patria. Quæ Turcis hic Edremit, olim dicebatur Airamyttium, Leoni Augusto episcopatus Ephesinæ “metropoli subditus. Nautæ nostri vocabant nomine magis corrupto, Landemiti; quod propius ad originem suam accederet, si lingua sua, hoc est Europam, et industria quadam Zemenicum, ut ipsi Italica, dixissent L'Adremiti. Nobis quidem ar ticuli cum ipso nomine confusio perdifficilem' red debat de appellatione veteri conjecturam. Sunt autem hæc Troadis oppida. De Ulubat superius quædam numero 16 notavimus, infra daturi plura. Paulo post Gallipolim dixi, more nautarum no strorum; cum Turcis Gelipoli nominetur. Ridicula sunt somnia Nicolai Nicolaldis Delphinatis, de nomine atque origine hujus urbis; cum a C. Cali gula conditam, ab eodem nomen accepisse tradit, Mox opinione mutata, quod fuerit a Gallis ex structa, Gallipolim vult dictam, ceu Gallorum civitatem; perinde ac Philippopolis sit Philippi civitas, Nicopolis quasi Nicolopolis, Nicolai civitas perbelle, ne dum Gallos suos ornat, suimet obli viscatur. Non enim aliam in Græcia reperinius ullam Nicopolim, quam hanc: cujus ut auctor est Nicolaus Nicolaides, ita merito nomen hoc ei re linquamus, at duplici Nicolao Nicolopolis ap pelletur. Sed omissis jocis, amplius quadringentis annis ante C. Caligulam apud Xenophontem nostram civitatis hujus fit mentio. Nec a Gallis etiam condita fuit, sed ab Atheniensibus: quorum dux Callias, initio struendæ dato, promeruit, ut ab ipso Calliopolis, (Calliopolim 409 fere Latina consuetudine vocamus) ceu Calliæ civitas, dicere tur. Episcopatum hujus ad Heracliensem Thraciæ metropolini Leo imperator in Thronis refert. narrant, Chridecastron, ut Græci, a captivo quodam Christiano ducti occuparunt. Inde dissi tam ad alterum lapidem adorti Madytum, quam in colarum frequentia territi tentare prius ausi non fuerant, cum hodieque supra trecentas Græcorum domos habeat, et ipsam in potestatem redegere. Nos istic in itinere nostro vinum coloris rubri compa rabamus, quod mensibus aliquot durante naviga tione, varii in malis, et nausea perpetua, præcipue nos recreabat. Nicolaides, de quo paulo aute dixi mus, fabulas ut de Galliopoli, sic etiam de hoc ca stro, nobis obtrudit. Narrat enim, dici castrum Vi duarum, ex hujusmodi occasione. Cum Turci, ait, ope duorum mercatorum Genuensium Hellespon tum transmisissent, pro singulis capitibus transpor tandorum solutis duobus ducatis: primum om nium in Europa castrum hoc ceperunt, in quo na res omnes immani sævitie contrucidarunt, vita femillis tantummodo condonata. Qua de causa no men ei deinceps mansit, ut castrum Viduarum ap pelletur. Hoc si verum esset, appellandum erat Græce Chiron castron, vel Chirocastron, quod no men ipse non posuit. Sed satis animadvertit peri tus historiæ lector, in ipso fabulæ peccatum initio. Non enim ad primum in Europam Turcorum tran itum pertinet illa de Genuensibus bistoria, sed ad insequentia tempora, sicut suo loco deinceps AN mero 87 indicabitur. Deinde Chiridocastri nomen exstitisse constat etiam prius quam Turci, trans

Ponte grandi ad Pontem parvum, in. 10. Ponte parvo ad S. Stephanum, m. 10. Edzeæ planitiei, vel Ezeæ nomen ab hoc Edze bego▲ consecutam, ut infra, certis ex locis horum anna lium, patebit. Portus Albus denique Græcis est Asprolimiona. 26. De oppidis Cherepoli et Zorli, civitates Cher ronesi, ab Europre promontorio Constantinopolim usque, cum intervallis unius ab altera. Quæ oppida Thracia Cherepolim et Zorlum Turci vocant, Græci dixere Chariupolim et Tzurulum. Chariupolis sive Chariopolis, perinde ac supra de Calliopoli dictum, ab Atheniensi Charia conditore fuit appellata. Nam præpotens mari populus Athe niensis ante bellum Peloponnesiacum, propter. am plitudine classis, et usum rerum navalium, Cher ronesum cum majori parte maritime Thraciæ ac Macedoniæ, cum Perintho (nunc Arach'ea, quod idem est cum Heraclea), cum Selybria, cum ipso Byzantio, possidebat: in eaque loca, semel occu pata, colonias deducebat: Thucydide, Xenophonte, atque aliis testibus. Prætor Græciæ noster Chario polim commemorat, et quo sita loco sit, indicat dum ordine civitates has in Cherroneso recenset, Heracleam, Panium, Rhædestuin, Chariopolim. Me minit et Cedriņus in Constantino Monomacho Aug. ubi de Patzinacis in Macedoniam profecturis ex plicat. Leǝ Sapiens Aug. in Novella de Thronis, He racleæ inetropoli, quam Thraciæ Macedoniæque simul auribuit, 411 velut in confinio sitam, inter alios episcopatus, hos subjicit: Madytum, de qua diximus. Rhædestum (»unc Rhodostum) Panium, Пexamiliun (nunc Xamilii), Calliopolim, Perista sim, Chariopolim, Tzurolloën (nunc Zorli) el Athyra, qui nunc Pons grandis nominatur. Quod si luhet intelligendarum historiarum causa nosse intervalla horum oppidorum, ut ordine sita sunt alittus Hellesponti ac Propontidis, inde a Darda mellis, ubi fauces Hellesponti sunt, in Ægæum cursu rapido semet exonerantis, ad ipsam usque regiam urbem Constantinopolim hæc peraccurate computata illius, quem dixi Meliensis Antonii stu dio, notabis. Rumeliæ, vel Romania, Græciæve promonto rio, quod extremum est in Europa propter Helles ponti angustias, ad arces faucium, sive Dardanel los, milliaria Græca sunt 18. Dardanellis Maitum usque, III. 3. Maito Chiridocastrum, m, 2. Chiridocastro Calliupoliut, m. 22. Callipoli Hexamilium, m. 6. Hexamilio ad Sancti Georgii promontorium, m. 6, S. Georgio Peristasin, m. 6. Peristasi Arachlizam, m. 7. Arachliza Myriophytum, m. 7. Myriophyto Coram, m. 6. Cora Gainum, m. 4. Gaino Rhodostum, m. 25. Rhodosto Arachleam, in. 30. Arachlea Silyuream, m. 20. Silyurea ad Pontem grandem, m. 15. S. Stephano ad Heptapyrgium, sive Jadiculam, vel arcem septem turrium, sitam in extremo urbis Constantinopoleos, ad Propoutidem angulo, m. 5. Ab Heptapyrgio ad sultani̟ saraium, ubi alter est urbis angulus ad Bosphorum, Propontidi semet infundentem, m. 7. Tzurulus (Castaldo Chiorli, Busbequio Chiurli), quam Leo imperator Tzurolloën vocat, nonnibil a Propontide versus mediterranea distat, a Selybria maritima sex plus minus horarum itinere. Nos istic satis commode diem ac noctem egimns. Fal litur in Selime primo Jovius, et auctor annalium Silesiae Cureus, qui pagum ignobilem et obscurum vocant: cum hodieque sit oppidum, et a prætore dicatur Asty, quod civitatem significat; ac in Græ corum bistoriis etiam Mauricii Augusti tempori bus, ante mille scilicet annos, mentio Tzuruli fiat, ubi dicitur, Chagano cum infinita multitudine Thra ciam ingresso, Romanorum ducem territum, in castello Tzuruli, tanquam loco munito, se conclu sisse. Nam hæc ipsa leguntur apud Zonaram verba. 27. Eurenos, et cæteri tres apud Turcos illustrium quatuor familiarum auctores. Tradunt nostri, et in his Geufræus, Osmanem sibi tres fœderatos ascivisse, quorum adjutus ope, compluribus oppidis subactis, auctoritatem sibi potentiamque comparaverit. Horum duos fuisse Græcos, religionis Christianæ desertores, tertium vero Turcum. Græcorum unus, Michael nominaba tur alter, Marcos. Turco nomen Aurami fuisse scribit. Ab his propagatas esse tres familias apud Turcos cæteris omnibus, secundum Osmanidas, nobiliores a Michaele, qui Michalogli, quasi Mi chalides, dicantur; a Marco, qui Marcozogli, quasi Morcozides; ab Aurami, qui Auramogii et Aurami des. Nos hactenus horum in annalibus hisce mentio nem nullam habuimus. Eurenosis nonſen bic primum anno Christiano 1357 legimus, quem ex procerum namero fuisse non dubium est, cum begus appelle tur. Et Turcos hic quidem sequi malo, quibus Eure pos; quam Geufræum, cui Aurami vocatur. Unde posteri quoque mon Auramogli cum Geufræo, sed cum Turcis Eurenosogli, velut Eurenosides, sunt appel landi. Michalogli serius his commemorautur in anna libus, et nominatim Mecheniet beg Michalogli, dux Acanzioram, sub initium Muchemetis primi, anno Christiano 1414; Malcozogli longe post hos, anuo Christiano 1480, quo tempore Bali beg Malcozogli nominatur, sub Muchemele secundo. Quartie familia non fit apud Genfra-um mentio, quam Turchan begus propagavit. Hoc nomen in bis annalibus reperitur sub Murate secundo, anno Christiano 1455. Eureno ses apud Laonicum Brenezes scribitur, pro Eurenezes aut Urenezes. Idem Michaloglios etiam Michalines alicubi vocat. Malcozzides et Malcozogli cur a Turcis pro Marcozziis et Marcozogliis dicanter, scio: cur a Reineccio Malaconii, nescio. Eurena

PANDECTE HIST. Turcic. fuerit ortus Osman. Ea locum habere nequit. Reinec cius aliquoties repetit, Janizarorum nomeu ad notiv nem revocatum, a Janua deduci, cum Turcis ja nuam aulam dici constet. Ego vero fateor, adeoque vulgo notum est, aulam sultani (Romani veteres co mitatum principis appellabant) a Turcis vocari Por tam Osmanicam, quod Portæ nomen idem est fere cum Janua: sed (quod ipsins pace,citra insectationem ullam dictum esto) cogitare debebat. Turcis Portam ¸dici sua lingua, capi: de quo vocabulo derivari nor janizarorum vel genizarorum nomen potest, sed capisilarorum, de quibus alibi. Paucis ut vernın etymon indicem, nomen genizeri Turcis novos ho mines, seu milites novos significat, seu Latina vo quæ hic in annalibus exposita leguntur. Geufræi somnium de Cham et Jeser, ceu ridiculum explodi tor. qui legum apud ipsos periti sunt, et partim jus di- citavi; de Seri pago, quem Delus ille erperit, a quo cunt, partim legem interpretantur. Ludovicus Bas sanas ladrensis in hunc modam comparat eos cum mostris ecclesiasticis. Primum muphtim dicit esse inter ipsos instar vel papæ nostri, vel patriarchæ Græcorum. Quippe juris omnis et sacrorum rex est, uti veteres etiam Romani loquebantur. Huic proximi sunt cadilescheri de quibus dictum nU mero 29. Bassanus hos cum archiepiscopis no siris comparat.Sequuntur cadii, veluti proximum post archiepiscopos lēcum obtinent episcopi. Se cundum bos sant eis hoggiæ, qui seuiores dicun tur, ut Græcis et nostris presbyteri. Excipiunt hog gias Talismani, seu presbyteros diaconi. Ultimi sunt dervisii, qui calogeris Græcorum, monachis Nostris respondent. Talismani Mahumetanos ad ce veteri Tirones: cujus etymi ratio patet ex iis preces interdiu et noctu quinquies dicendas exci tant, de quibus alias agemus. Clepsydris veteri more Græcorum utuntur ad distinguenda tam diur na, quam nocturna temporum spatia. Nam quæ a nostris artificiose confecta perveniuut ad Turcos ho ronomia, longe ipsis gravissima, planeque admi randa, procerum duntaxat usibus serviunt. Cum precum tempus appetiit, turres adjunctas messitis pra altas conscendunt. Eæ sic factæ sunt, ut in superiori parte, propemodum ubi orcipiunt demi nui, ut tandem in acuminatum fastigium desinant, in projecto quaqua versum obambulari possit. Hic ergo circumeuntes, acutissima voce clamorem tol lunt, digitis alteram aurium obstruentes, et homi nes ad invocandum numen exhortantur. Vox ipsa longius quam quisquam nostrum credat, qui ea lora non adierit, pertinet. Communis autem preca tio musulmanorum hujusmodi est, auctore Postelio ‹In nomine Dei misericordis, propitii. Laus Deo, regi sæculorum, misericordi et pio regi diei judicii. Heus serviamus illi, et heus adjuvabimur. Dirige nos in punctum rectum, punctum eorum, in quibus tibi beneplacitum est, et quibus non irasceris, et non errabimus.» Hæc tam illis est usitata precatio, quam nobis Dominica: et a quibusdam ad battolo giam usque adeo recitatur, ut centies eam repetant. Idem facit in oratione publica talismanus pro bis qui negligenter orant auntque hac repetitione suppleri aliorum errores ac delicta. Quidam vero tanta repetunt assiduitate, tandem ut concidant; alii corpus ita circumagitando, ut omnino extra se rapiantur. 35. De genizeris; vel genizaris; unde sic dicti. Nusquam reperi genizarorum originem verius descriptam, quam hic; ideoque locus est memora bilis, quo plurium hallucinationes refutantur. Nam alji volunt institutos ab Othmane vel Osmane Ga si, nonnulli (quos inter est Jovius et Geufræu») fuisse referunt ordinatam ipsorum militiam primum omnium a Murate II, quem ego numerum potius auxisse dixerim, quam fuisse militiæ ipsius aucto rem. Vocis etiam etymon controversum est. Initio declarationis Annalium Spandugini opinionem re 36. Chairadin, Buga, Ischeboli. De bassarum et vezirum officio supra diximus, numero 14. Quod Chelili datum fuisse traditur co gnomen Chairadin, lingua 415 Turcica significat eum, qui bene strehueque se gessit, vel bene meritus est: ut Græcis Evergetes dicitur, quod sibi cogno mentum prisci reges, aliquot Ægypti Syriaque sumpserunt. Ex Chairadin Laonicus fecit Charati nem et in fine libri octavi, Charǝitinem: Jovius, Hariadenum. Idem enim nomen mostra memoria datum fuit a Soleimane II pirata nobili, sed stre nuo cæteroqui viro, Barbarossæ: de que dicturi sno loco sunt Annales. Buga Calliupoli transjecto Hellesponto Prusam iuris occurrit. geographis recentioribus Juba, transpositis litteris scribitur, uti deinceps repetemus initio Muratis II. Oppidum Ischeboli Græcis est Scopelos, Zagoræ vicinum. Leo Sapiens Augustns inter episcopatus metropoli tani Hadrianopoleos kemi montis, Scopelum re fert unde situs intelligi potest. 37. Servii, Serbi, Sorabi, Zirfi, Zerfi, Servocto nium. Servios collocat Laonicus in antiqua regione Tri ballorum Mysiaque superiori: quo nimirum ex septentrione paulatim commigrarunt, debilitatis Imperii Romani Græcique viribus. Nam Serbos circa Mæotidem Plinius collocat, unde partim pro fecti fuere versus Danubium, et Mysiam hanc supe riorem· partim itinere diverso, per Sarmatiæ sive Poloniæ latissime patentes campos in oram Ger maniæ, Polonis vicinam (Lusatia nunc dicitur) infusi, sedes ibidem, et in vicinia constituerunt, inter Salam et Albim fluvios. Hinc Sirbos ibi Du bravius recte collocat, hinc Mișnia quoque impe ratoris Įlenrici Aucupis tempore dicta fuit a vici nis Sirbia, hinc in his locis et Serbi Wenedi, et Serbecum, et Serbestum oppida. Ne lingua quidem defecit, in utraque Lusatia Wenedis incolis usita ta. Nec I littera cum permutáta nos moveat, quod in hac voce frequenter ficri notavimus. Nam

et Annales Austriaci Syrviam dixerunt, quorum- nem Celbianum sive Celvianum ponere: ch³u verba reperies numero 54 Historiæ Saxonum Sora- narrat, Theodorum Lascarim, arcepto imperio, bos vòcânt, quos Sorabros apud Laonicum vitiose legimus. Vocantur et Rascii vel Razii, quod a Ros, sive Rossis deductάm puto, cum quibus originen) et linguam communem habent. Bonfinius Ratianos di xit, et melius Roxianos. quod est a Græcorum illo Ros haud dub'e. In actis concilii Constantiensis Sirû dicuntur, quod nomen eis hodieque datur a vicinis Carniolanis, Carinthiis, Stiriensibus, Croatis, Dal matis, Ungaris. Ideo locas ille, quem nostri Annales a Serviórum clade nomen accepisse narrant, in ar chetypo Annalium Serf vel Zerf Zunguni dictus fnisse scribitur. Hoc enim Gauderius Cæsaris inter pres in versione sua non inseruit, vim ipsius appellationis explicasse contentus. Facit alterius faci mentionem Cedrinus et alii, qui a Bulgarorum cæde vocatus fuerit Bulgaroctonium. Ad ejus vocis imitationem licebit hoc Serf Zunguni Turcicum reddere composita voce Græca, Servoctonium. 38. Gilderum Bajazit, Jucup Zelebi. Quod Bajaziti datum fuit cognomen Gilderum sive Gilderun, significationem fulminis habet perinde ac de priscis illis regibus, Alexandri suc 'cessoribus, quidam Cerauni sive fulminis cogno mien habuit, eadem ex causa celeritatis, et impe ius in bellis gerendis subiti. Lælapis appellatio, quam ci quidam ex Laonico tribuunt, significati alterius est. Sic enim turbinem Græci vocant. Et Bajazites, cum vehementioris esset ingenii, facile turbini assimilabatur, ut idem Laonicus inquit. De engnomine Zelebi, quod hic Jacupi tribuitur, di ctum superius, esse profectum ex consuetudine Romana, qui nobilissimos vocabant Augustorum filios natu minores. Jacupem (qui Jagupes Laonico, nostris Jacobus est, non Josephus, uti putavit Lao nicus. Nam lussuph Turcis dicitur, qui Joseph nostris) nonnulli temere vocarunt Soleimanem cum potior habenda sit fides, hac quidem in parte, Turcis et Græcis, quam ipsis. Celvianuru universum, cum Maandria regione, cum Philadelphia, et Nencastris, occupasse. Rø ferenda vero sunt hæc ad annum Christianum plus minus 1206; quo tempore necdum sen Germisno, seu Celviano imperabant 416 Iconienses sultani, sed erat adhuc ea regio Græci juris, et a duce Græco administrabatur. Flandris aulem Con stantinopoli potitis, Theodorus Lascaris in Asiam minorem profectus, urbes ad imperium spectantes a ducibus Græcis, qui se in ista rerum perturbatione dominos earum fecerant, sicuti nu pra dictum num. 15, repetebat. Atque hoc modo Celvianum quoque redegit in potestatem, duce Theodoro, quem a stoliditate Morotheodorun) appellabant, ejecto. Postea tamen decrescentibus paulatim Græcorum viribus, Celvianum a Turcis occupatum fuisse, consentaneum est: quippe cujus agri principem Turcum Laonicus Germianam vocel. Reineccius Meleci et Azadini fratrem Aladinem tradit eumdem esse videri cam Lao nici Germiano, qui regnarit Iconii, atque hac dignitate exutus, in loniam profugerit, ibique vitam privatam, quietem amplexus egerit. Ita qui dem e verbis Laonici colligi posse fateor, adeoque non abs re videri, Germen eum commigrasse, deque loco domicilii privati eognomen accˇpisse. Verum non video, cur hominis privati, privatisque parentibus orti Oliæ nuptias tantopere Murates pater Bajaziti filio conciliare, pompaque magnifi centissima celebrare studuerit, qui præcipue poten tiam affinium in deligendis uxoribus spectabat, uti deinceps apparebit ex inito cum illustri despina Serviæ, Bulci filia, conjugio. Nec item scire possum, qui fuerint hi Germiani principes ab Iconiensibus orti: cum ejecti a Tataris Iconienses, non in loniɔ, sed ad Enum urbem in Thracia exsularint. Velim hoc etiam explicari, quonam modo Germianus ex borum posteris a Bajazite spoliari potuerit ea ¸regione, quam privatus ipse, privatis (ut dictum) parentibus natus, non possidebat? quo item molo possit a Temirlanco restitutus in id, quod in pote state non habuerat? Hæc enim in Annalibus hisce 39. Germiani ditio, Germian beg. Germianum Asia Minoris pars est, quæ Carie veteri, cum parte Lydia Maroniæque respondet, quatenus ad mediterranea Phrygiamque majoreın he tendunt. Licet hoc vel ex eo colligere, quod nunc etiam Nisa collocetur in Germiano, quæ ve teribus est Nysa Cariæ mediterraneæ civitas, ver sus Mæandrum fluvium. Leo Sapiens imperator in Novella de Thronis appellat Nyssam, sub Ephesina 'metropoli. Præterea Germianum fluvius Madre 'mouc interluit, ut olim Mæander indicatas regiones, `qui prorsus idem cum Madre. Nomen ipsum Ger miani unde factum sit, certo dicere non possum nisi velimus a Germe derivare, quod oppidi et epi scopatus nomen est in Leonis Augusti Novella de Thronis, Cyziceno Hellesponti inetropolitano in Asia subditi. Prætor noster, qui 200 plus minus annis ante Chalcocondylem suam scripsit historiam, videtur in locis Germiɔno respondentibus, regio diserte tradita leguntur. Sunt alia quoque plura, quæ de his in medium afferre possem, ac nomina tim docere, duos fratres latbatinem et Aladinem, quos Reineccius in Iconiensium stemmate Caicho srois filios facit, uti commentitios, et qui rerum in natura nunquam exstiterint, expungendos ease. Veruin hæc alio pertinent, futura cuivis manifesta, cum prætor aliquando noster in lucem exierit. Quod denique Reineccius ait, videri Chalcocon dylem in Thracia collocare regionem Germianum de hoc quidem Germiano non potest accipi, cum situm in Anatolia sit, et sub Iconiensium imperio Turcos necdum in Europa fixisse pedem constet. Si quis tamen desiderat posse quid hoc nominc Laonicus intelligat, is sciat, apud Leonem Angu

stum mentionem fieri archiepiscopatus Germiorum, ▲ monasteriis, nomine non adeo recenti. Nam Leo sive Germiani, quem inter Maroneam et Arcadiopo- quoque imperator sub Thessalonicensi, metropo lim Thraciæ medio ponit loco. Nec in Novella Leo- litano Thessalia, collocat episcopatum Hierissi, nis Cermia, sed Germia logi. quem alia dictum appellatione tradit episcopatumi Montis sancti. 40. Hlemid, Ascheher. Cutahige, Seidischeher, Gelvazi. Hemid, quæ aliis Emid, Omidie Nigro dicitur, appellata fuit priscis urbs Cerasus. Ad Pontum Cappadocicum nostri referunt; Leo Sapiens, in Throuis ad Pontum Polemoniacum: subjicitque Cerasuntis episcopum metropolitano Neocarsariæ. Aescheher in Ortelii tabula Natoliæ scriptum legitur Acsara, nonnibil immutato nomine Turcico. Veteribus Græcis dicta fuisset Leucepolis, recen tioribus Asprapolis: quorum utrumque Turcicæ appellationi respondet. Sed nulla tali nomine civi as in iis locis apud priscos reperitur. Cutahige majoris est civitas Phrygiæ, quondam dicta Coty aium. Leo Sapiens imperator metropolim Phrygiæ farit, sicut et hodie celebris est in Anatolia, cujus in medio sita est, propter sedem sive domicilium Beglerbegi Anatoliæ, qui priscis Romanis erat præfectus prætoriorum Orientis, Græcis autem magnus Orientis domesticus, quod sane propter imperii veteris imitationes Turcicas notandum. Non recte nostrorum aliis in Galatia ponitur, et Cute nominatur, ut Bellonio: Jovio Cutia, et Cu tela: aliis Chiutai, vel Kiuthai: aliis Chuta, vel Chuteo, qui tamen hoc noinine Corycum per erro rem accipiunt, de que in Muchemete | latius. Seidischeher Torcis, Græcis Hierapolis, civitatem sanctam sive sacram significat. Sunt autem Hiera poles in Anatolia vel Asia minori plures præter Syriacam et alias, quæ huc non pertinent. Unam Leo Sapiens Augustus collocat in Phrygia Saluta ri, sub metropolitano Synadensi. Alteram facit metropolim Phrygiæ Cappatianæ. Sic enim in ipsa Leonis novella legitur, cum rectius hæc dici Phry gia Pacatiana videatur in libro de utriusque impe rii notitia. Lector utram volet, accipiat. Gelvazi denique reperitur in Anatoliæ tabula, non procul a Cerasunte vel Omidie sita; sed immutatione litterarum exigua, Giulvaza scribitur. 41. Magaigara, Bolina. 42. Uscufia, Tilia felix, Tangri Gictugi. Cassidis forinam hodieque retinent Uscufiæ Turcorum instar pileoli rotundi, ovalis figuræ, vel rotundi calicis absque pedunculo facta: cujus modi coronas ovales ex auro soli lo gestare sole bant imperatores Græci. Planeque talis etiâm im ponebatur buic Theolipto patriarchæ, cum nos Constantinopoli essemus, a duobus aliis tunc ibidem præsentibus patriarchis Silvestro Alexandrino, et Michaele Antiocheno, die x Martii mensis, anno Christiano 1585, quo tempore ab eis inauguraba tur, quod Greci vocant in thronum collocari. So lent hodieque Genizari et alii ditiores exauro so lido factas uscusias gestare. Pecos ipse vidi sic orna tos qui sultani Turcorum cursores sunt, circum ipsum. semper obambulautes, cum e sarain prodit. Nomen Tiliæ felicis Turcicum in archetypo legitur. Devetlu Caba Agaz: quarum vocum prima felicem signifi cat, altera tiliam, arborem tertia. Quæ vero Boti næ ab eversione divina mansisse dicitur appellatio, lingua Turcica Tangri Gictugi pronuntiatur, id est, Deus evertit. 43. Gumulzina, Marolia, Seres. Пæc oppida locis paulo ante nominatis vicina sunt, ulterius in Græciam de die scilicet in diem progredientíbus e Thracia Turcis. Sunt enim in finibus Thraciæ Gumulzina et Marolia, non magno disjunctæ intervallo. Gumulzina Castaldo in tabula Græciæ recentiori Culmaza corrupte scripta legi tur, pro Cumulza vel Gumulza, quam Turci Gu mulzinam vocant. Marolia Græcis est Maronia,'quæ inter archiepiscopatus refertur a Leone Augusto, geographis nostris jam Marogna dicitur. Sita est ultra civitatem Ænum, de qua numero 32 diximus, qua iur in Thessaliam e Thracia. Seres Græcis numero multitudinis Serræ dicuntur, urbs satis co lebris, quam Leonis Augusti novella refert int e metropoles. Prætor Græciæ noster hand procul a Cisso, de qua dictum numero 30, versus Maritzam, Quod oppidum Turci Magalgaræ nomine acci- vel Hebrum Bumen, collocat. piant, scire certe non possum: id quidem dicere licet, quodcunque tandem sit, in finibus Thraciæ, Thessali, Macedoniæ quæri debere. Gauderius interpres Cæsaris adnotarat videri, quod sit Mega Jepolis. Sed illa non in his regionibus locum habet, sed in Morea seu Peloponneso: nec Magalgara nune dicitur, sed Leontari vulgo, Leontarium Lavnico et aliis recentioribus. 417 Si quis appel lationem Græcam Magalgare proximam requirit, Megalagoram accipiat: qua forum magnum sígni ficatur. Ex eodem locorum situ colligo, Bolinam Turcis dictam, quæ Græcis est Appollonia montis Atbi, qui nune Hagion Oros, sive mous sanctus ap; ellatur, a frequentibus (ut opinor) Calogerorum 44. Cavala, Dire, Sirus, Manastir, Seleruc. Recitantur ordine plures a Turcis captæ civi tates in confinibus Thracire, Macedonia, Thessa Hæ. Cavala versus Philippos Macedóniæ tendit. Bucephalum putavit Bellonius antiquis fuisse di ctam, ab equo regis Alexandri. Dire videtur esse Doari vel Deari, quam eadem in vicinia recentiores geographi collocant. Sirus, mea quidem opinione, fuerit Hierissus; cujus episcopatum Thessaloni censi novella Leonis imperatoris subjicit, et Mon tis quoque sancti vocat episcopatum, ut paulo ante dictum, numero 41. Aut Syrus a Turcis dieta pro Sidrus, quæ Sidrocapsa nune, ad Montem sanctum, velut a nobis adnotatum superius, numero 18. M.

nastir oppidum Turcis dictum, nomen Græcum Astracanii, ut Præcopitæ, ut Keraii. Reineccium habet Monastirion, a propinquitate (puto) monaste riorum Montis sancti, quorum obiter facta nume ro 17 fuit mentio. Nicetas (si recte memini) Leo nem quemdam Monastiriotem nominat, oriundum ex boc oppido. Geographi nostri Monestir aliud in Macedonia ponunt, ultra Thessalonicam: quod huc pertinere non arbitror, ob mentionem vici norum locoruni, quæ ultra Thessalonicam se nou porrigunt. Et Thessalonica Turci non sub học Mu rate 1, sed ejus pronepote II, potiti sunt. Seleruc in recentioribus tabulis geographicis non reperitur, nisi forte sit illud Silelar, quod non procul a Monte sancto collocator. 45. Temirlane, Temir Chan, Temir Cutlu: Sultan Borinc, Destenses Talari. Quem nostri non recte Tamerlanem, et Tam burlanem, Græci Temirem vocant: is a Turcis plerumque Temir, vel Temur Chan, quod regiæ dignitatis est nomen, explicatnm supra numero 3, dici solet ac si nominaretur Hispanorum more, Don Temir. Significat autem vox Tenir sive Te mur, ferrum, id est, gladium. Tatari, propter suc cessus rerum prosperrimos, Temir Cutlu cogno minarunt: hoc est, ferrum seu gladium felicem. Nonnunquam tamen, ut hoc etiam Annalium loco, Temir Lane appellatur, quod Temirem claudum si gnificat. Quippe claudicabat, ut ipsemet confitetur in primo cum Bajazite capto congressu et collo quio, quod in Annalibus longe pulcherrimum, tantoque monarcha dignum legitur. Et alii claudi cationis hanc referunt causam, ut Laonicus, quod privatus adhuc et inops murum, quo cincli ресо rum greges erant, furti eommittendi causa con scenderit: cumque se visum a patrefamilias anim advertisset, in terram desiliens, crus fregerit; alii, quod inter pugnandum in pede vulneratus, 418 ex eo tempore claudus fuerit. Is autem, cujus deinde fit mentio, Borcuc vel Bercuc, Ægypti sul tanus fuit. Et nomen hujus ex Schiltepergerip Ger manico scripto, qui tunc temporis Asiatica pere grinatione suscepta, pugnis Tataricis ac Turcicis interfuit, Reineccius allegat: ita tamen a librariis mutatum, ut Baracloch pro Barakoch, vel Barakock potius scribatur. Sic enim ex Anualibus bisce re stitui debet. Nomen ipsum Borckuck vel Barackock, divisis vocibus, erit Barac Kuk, ve! Barac Gog, id est, Gog benedictus, sive laudatus et inclytus. Et statim ab initio declarationis Annalium de Kuk, Guk, et Gog, quædam in Giokelp aut Kukelp, dixi mus. Destenses autem Tataros, de certa quadam natione Tatarorum accipimus: contra Marii Nigri sententiam, qui tradit in genere Tataros ipsos se Dist lingua sua vocare. Sunt enim diversi Tatari, priscis etiam, non hac duntaxat ætate, cogniti: ut Aythono et aliis Mogli, sive Mongli: ut Sumongli, a Tataro Aluvio di ti, velut Tatari aquatici: ut Tangori, qui et Tanchari, et Touchari: ut Chi taimi qui sự Chataini: ut Nogaii, ut Casanii, ut sane miror ex Sabellico repetere, Tatarorum im. peratorem ætate Sabellici vocatum fuisse Nogaim. Quippe Nogai Tatari nationis est nomen, cujus princeps hodieque Nogai Chan dicitur. Sic apud Pachymerium Nogas Scytha legitur, et Cazanes Scytha, pro Nogaiorum, vel Nogaorum et Casa ulorum Chane sive principe. Qui vero sint hi De stenses, intelligere licet ex iis quæ deinceps in vita Muchemetis secundi leguntur, de subactis incolis Taurica Cherronesi post captam urbem Capham. Quippe Destenses cum Kerimiis sive Crimiis Tata ris (Crimski nunc a vicinis dicuntur), eo loco nostrorum ənnalium conjunguntur: de quibus Crimiis nos in Supplemento aunalium, ubi bellum hoc decennale Persicum exponimus, luculente, 46. Lazari Serviæ principes: Bulcogli. Bulcovitzii, Bucovitzii: Cratevitzii, Cernovitzii: Karlovitzii. Ex iis quæ deinceps in his Anualibus sequuntur animadvertere licet: Turcos a Lazaro vel Eleazaro Bulco, sicut appellatur a Chalcocondyle, qui pri mus regionem Istro adjacentem sive Serviam a Stephano rege Bulgaro nactus fuit, successores omnes, Serviæ despotas sive principes, appellasse Lazaros, ut omnes Constantinopoleos imperatores itidem dixere Constantinos. Laonicus ipse quodam in loco Georgium Serviæ despotam more Turcico Eleazarum sive Lazarum vocare videtur, ubi dicit Eleazarum pro Belgrado multas urbes in Pannonia consecutum a Sigismundo. Quippe Thomas Eben dorſus Haselbachius, qui tone vixit, in Austriacis manu scriptis tradit, hanc permutationem non in ter Sigismundum et Eleazarum, sed inter Albertum II Austriacum et Georgium Serviæ principem factam quem quidem ipse norat, cum in aula Friderici IV Cæ saris exsul honorifice aleretur. lidem principes a Turcis alicubi etiam Bulcogli nominantur ab hoc primo Lazaro Bulco tanquam Bulci filii vel posteri, sicut et Michalogli et Malcozogli sunt Michaelis et Mar ci posteri. Serviis autem ratione prorsus consimili. Bulcovitzii fuere vocati, velut Bulci filii sive posteri. Nam id linguæ Slavorum aut Veuedorum, qua Servii utuntur, familiare est. Sic etiam hodieque Moscovii Basilovitzios, Theodorovitzios, Juanovitzios, pro Aliis Basilii, Theodori, Joannis, dicunt. Itidem Cra tevitzii Bulgarorum principes erant, a Crate, quem Unglesis fratrem Laonicus celebrat, oriundi. Sie ab auctore generis appellati Cernovitzii, Caları Dalmatiæ regionisque vicinæ quondam reguli. Sic Karlovitzii dicebantur in Albania vel Epiro Dyr rhachiui vel Durazzii principes, quod a Karulo propagati fuissent, ex regum Galliæ familia. Nam Ludovicus Galliæ rex, quem canonissatum (ut aiunt) a pontificibus Romanis, sanctum cognomi nant, fratrem Kärulum habuit, Andegavi Provinciæ que comitem, qui Cunradino Friderici II Carsaris nepoti regnum Neapolitanum cum vita per fas ne fas eripuit. Ejus filius fuit Karulus II, nepos Pe trus Gravinæ dux, pronepos Karuluɛ Dyrrhachii

Cum autem anni Turcici 296, Christianos effì- Androuicus Palæologas II imperator edidit. Ejus . ciant 287: sequitur omuino tot annis hactenus imperium Osmanidarum durasse, sumpto ejus initio, sicut indicatum est, ab 420 anno 1300. Sin aliorum sequi rationes velimus, necessario referendum erit principium regni Osmanidarum ad annum Christianum 1295, good omnium chrono graphorum et Historicorum illustrium sententiis adversabitur: aut omnino fatendum, in illa sup putatione nostrorum quinque totos annos esse superfluos. enim hæc verba sunt: Vidina, quæ prius erat episcopatus sanctissimi archiepiscopatus Bulgari:e, in metropolim evecta est., Bonfinius Budinum nominat. Michael Ritius Bidinum, apuit quem ta men male scriptum fegitur Biotinium, pro Bidino. Vidinensis sangiacatus, nunc inter alios Begler bego Temesvarensi subjectos recensetur, de quò plura suo loco, in Notitia videlicet imperii Osma nici. Citros in novella Leonis imperatoris episco patus est Thessaliæ, sub metropolitano Thessalo nicensi: Bozine regionis vulgo quoque notum est nonien. Incolas historici Greci dixere Patzinacas. Origine sunt Venedi, quod ex ipsa lingua, qua otuntur hodieque Veneda liquet. Antiquitates ho Brum Cedrinus in Monomacho Augusto luculente descripsit. Sed co loco deest in edito Cedrino fra gmentum insigue, quod cum historiæ studiosis ali quando communicabimus. Vir acris judicii Pen cerus, quem adolescens in geometricis et astro nomicis audire memini, Patsiuacarum seu Patzi nacoruni nomen a Pozina sivė Pozinania, nobili „Poloniæ municipio, derivare solebat: quod in its scilicet finibus aliquando sodes habuisse videantur, antequam versus Triballos commigrárent. Et dicti videntur a Græcis Patzinaca, nostrorum more, quibus Bozinachi non aliter appellantur, an Start, Slavachi: Połoni, Polachi: Bænii, Bœmachi. 48. Monumentum Muralis in campo Cosova. De sepoltura Muratis obiter habeto, tradi a quibusdam, cadaver ejus Sophiam fuisse depor tatum. Alii cum Turcis consentiunt, qui Prasam memorant aveclum, et juxta Thermas Prusæas majorum monumentis aggregatum: ita tamen, ut prius evisceraretur, et intestina in planitie Coso vana (Cassovianam Sansovinus ubique non recte vocal) terræ mandarentur. Id veruni esse collì gitur ex his Bonfinii verbis, quibus etiam nonu menti, eo loco relicti, hodieque superstitis, et nobis a comitibus Turcis monstrati, mentio At; In media (inquit) fere planitie Cosovæ collis mo dicus assurgit, cujus radices Schitnisa Jambit. Non multo ulterius, ad caput æquoris, quædam turris erat, cujusdam olim Amuratis tumulus et pyramis qui profligato exercitu, ibi cæsus et so pultus est. Hactenus Bonfìnius, cujus verbis non nihil inhæreamus. Schitnizamu alii Schinitzam le mere nominare malunt. Au idem flavius sit Morava, videbimus deinceps, namero notarum 124. Amuratis tumulum et sepulturam intelligit, quo duen fuerunt ipsius condita viscera. Quemdam dicit Amurǝtem indefinite, pro sultano Murate J. Prolizatum prius ait exercitum, non exprimens, Turcicusne profligatus fuerit, au hostilis exercitus, ac deinde Muratem cæsum: cum caso Murate, Lazari Serviæ principis exercitum a Bajazite lilio Muratis hic audiamus fuisse prælio victumi. 49. Kiratovum mons argenti, Vidina'sive Vidinum, Citros, Bozina, Patzinucæ, Kiratovum Turcis appellatur oppidum Serviæ sitam að montem, quem Argentarium vocant, a fodinis argenti. Gallicus interpres Laonici Rhodo pen hunc esse vult, cum sit Hæmos. Antonius Bonfinius argenti fodinarum in Servia mentionem facit, ut admodum nobilium. Kiratovuni Castaldo scribitur Cratovo, quod idem est cum Kiratovo. Vidinam hodie dicunt, quam Marius Niger olim vult appellatam fuisse Viminacium. Ejus in Ju stiniani Augusti amissæ novellæ titulo fit mentio, cujus epitomen in 1 aratitlis meis Græcis reperi. Sambucus noster in Ungariæ chorographia quod dam Viminatz, diversum a Vidina, mox infra Belgradum ponit. Chalcocondylis interpres Latinus Bydenam reddidit, quam Vidynam scribere de buerat: quemadmodum legitur etiam in posteriore novella de ordine Thronorum, quam in synodo 50. Alascheher in Caramania. Alascheher lingua Turcica significat Altam civitatem. Gracis une vocabulo diceretur Hypsili potis. Sed ejusmodi nomine nulla reperitur in hi storiis urbs, nec apud Geograpbos, quod equidem seiam. Leo Sapiens Augustus in novella de Thro nis sub metropoli Neocæsariæ Ponti Polemoniadi recenset opiscopatum Hypsilon, id est alının vel subliment. Ideia sub Synadensi Phrygiæ Salutaris metropoli collocat episcopatum Hypsu, quod itì dem Græce alludit ad ahitudinem. Sed an ad Ala scheherim ea nomina congruant, ut existimen tur appellationem Græcam Turci lingua sua red didisse: judicio lectoris eruditi relinquo. Quia tamen statim hic sequitur Aidinensis agri mentio, qui versus Cariam Phrygiæ majori finitimam se porrigit, et Alascheheri capta venisse Bajazitis in potestatem traditur: facile persuaderi equidem mihi paterer, oppidum posterius Hypsu, abolito vocabulo Græco, Turcicum Alascheher ejusdem significati diversa in lingua nomen accepisse. 421 De regionibus, Aidinensi et Sarchania, superius a nobis numero 13 tractatum. 51. Constantini a Turcis appellati Græcorum impera tores omnes, Nigeboli, prælium Nicopolitanum. Ei Græcorum imperatori, cui Bajazites imulisse bellum dicitur, nomen erat Joannes Palæologus (Calojoannem vulgo nominabant, non a pulchri tuline, sed bonitate) qui Manuelem filium, cujns nos præcepta educationis regiæ Latina ferimus, consortem imperii vivus designavit. Nibilon.inus

¡is agnitos imaginibus expetant avidissime: nec Laonicus ait, Tekien esse regionem ut Bithynia, dubitent, modo se pro mercibus suis eos habituros intelligant, de communi pretio trientem vel qua drantem remittere. Ne pondus quidem horum explorant, quod tamen in sultani sui cæterisque monetis usitatis, scrupulose facere solent. sic etiam Ciliciæ vicinam: id est, a Bithyniæ fini bus ad Ciliciæ fines usque pertinere. Conjunctas vero, Bithyniam Tekiensemque regionem, Otḥiwa niam fuisse vocalas uno nomine, supra, numero 45, docuimus. Coniam esse priscum illud Iconium, 56. Cur imperatores Græcorum a Turcis dicti Teg- prius dictum fuit numero 12. Triturandi quoque giures. modus explicatus numero 25. 58. Acserai, Nigde, Caisaria, Borli. Castrum albom Turcis Acserai, sive domas 424 alba dicitur. Vetus aliquod hoc nomine castrum vel oppidum in iis locis nullum reperitur. In Ortelii tabula Natoliæ legitur Acsara. Ibidem quæ Turcis hic Nigde, Nigdia scribitur. Utraque non magno a Conia vel Iconio distat intervallo. in Hacsar, cum ait: Apud Hacsar invenitur co ctus et aluminis minera. Caisaria Cilicia, quam sic etiam Marcus Paulus Venetus nominat, dicta priscis Caesarea fuit. Apud Belvacensem Gazaria corrupte scribitur. Borli duplex in Natoliæ descri ptione conspicitur, una Borli simpliciter appellata, non procul ab Enguri vel Aucyra sita altera cum cognomento, Tarachi Borli, non procul a Castamona et Sinope. Ad Ponti provinciam utraque pertinet, quæ regio principum erat Isvendiarum, quibus intulisse Bajazites bellum dicitur. Et qui nam principes hi fuerint, explicatum abunde su perius. Sinopen novella de Thronis ad Amasianam metropolim Ilelenoponticam refert. Teggiures supra, numero 15, diximus a Turcis appellatos Græcorum tam in urbibus, quam pro vinciis, præsides. Nomen ipsum a solertia militari deducunt. Et scimus hos a Græcis non duces modo, qui sunt eis Higemones, verum etiam Stratigos et Stratilatas dictos, vocabulis duces militares signi ficantibus. Quod autem Turci Teggiurum nomen Vincentius Belvacensis Acserai vocabulum mutat etiam Græcorum imperatoribus tribuerunt, ex alia hulla factum est causa, quam irrisionis et con temptus, quasi scilicet imperatorum nomine digni non essent, qui perangustis inclusi finibus, ipsius que propemodum Constantinopoleos moenibus circumscripti, præsides urbis potius, quam augusti Romanorum imperii reges dici mererentur. Laonici locus est in Historiæ principio, quo paucis exponit, quam in arctum redacti tandem fuerint imperii Græci limites. Animadverti Græcos, inquit, et regnum eorum primo sub Thracibus exstitisse. Postea reliquo regno a Barbaris exutos, parvum quoddam regnum gubernasse, videlicet Byzantium, Byzantiique maritimam regionem inferiorem, He racleam usque: ac juxta Pontum Euxinum mari timam regionem superiorem, Mesembriam usque praterea Peloponnesum totam, extra tres aut qua tuor urbes Venetorum. Ad hæc, Lemnum et Im brum, et insulas ibidem in Ægæo sitas. Hactenus Laonicus. Bajazitis vero tempore cæteris exuti, cum ipsis etiam suburbanis agris, vix intra muros urbis se tuebantur. Propterea per ignominiam Teggiures a Turcis audiebant. 57. Caramania begus Alisurius, Tekiensis regio. De Caramania quære notata superius numero 43. Saltin hoc indicare nunc lubet, eum Carama. niæ principem, cujus hic mentio fit, a Laonico nominari Alisurium. Narrat autem hunc, cum cæ teros Asiæ regulos Bajazites ditionibus exueret, pacem cum eo fecisse, atque ita suis ipsum, licet aliqua cum jactura, consuluisse rebus, ne regno prorsus exturbaretur, annales addunt. Nomen diverse scriptum legitur, Alisurius, Alidurius, Ali derios, Aluris, ex Laonici depravatis exemplaribus. Notandum hoc quoque, quem Aliderium Caraina num a Murate secundo bello petitum scribat Lao nicus, in his annalibus Ibrahimem vocari: sicut videre est in iis, quæ anno Christiano 1437 gesta referuntur. Hemidam esse Cerasuntem, ostendimus namero 40. Tekiensis regio Phrygia majori conti metur, quatenus in mediterraneis ea versus Cap padociam, Armeniam et Ciliciam se porrigit. In terpres Laonici Tecien pro Tekie scripsit. Et alibi 59. Casi Burchan, Orthobules, et Musulmanes, et Cyriscelebis, an iidem cum emire Soleimane. Quis begus ille Turcicus fuerit, cui Bajazites Sebastiam ademit, propter annalium narrationes nimis succinctas sciri non potest. Hoc tamen mi nime dissimulandum, Sebastiam fuisse primam Turcorum in Asia sub Aladine regiam, sicut anna les ab initio testantur, et Laonicus, qui progressos ex hac Turcos ait Asiam subegisse totam, usque ad Hellespontum. Quapropter si hoc tempore su perstites erant Aladinis posteri, verosimile est, eos Sebastiæ præfectum habuisse quemdam: cui ab æquitate summa inditum nomen Casi Burchan, lingua Turcica judicem Dei significabat. Ad Seba D.stiam annales nostri a patre relictum fuisse tradunt emirem Soleimanem filium, qui tamen a Temiro chane nusquam occisus legitur, sed imperasse post Isam fratrem a Musa necatum, totis septem annis. Laonicus autem Sebastiæ præfectum a patre me morat Orthobulem, qui captus ibidem a Temire, ac post aliquot dies interfectus fuerit. Unde Buja zites accepto de morte filii nuntio, cuidam pastori tibia camenti diserit: Cane carmen, cujus argil mentum sit: Nec Sebastiam, nec filium Orthobu leur amittas. Equidem sæpe multumque cogitans de conciliandis annalibus Turcicis cum Chalcocon dylis et nostrorum expositionibus, quorum illi maximum natu filium Bajazitis unum faciunt emirem Soleimanem, hic duos diversos catenis

majores ponit, Orthobulem et Mulsumanem, no- Mechmetem, et reliquos filios Bajazitis in potesta stris Cyriscelebim fictitium ingerentibus in eam denique sententiam veni, ut Cyriscelebi circa con troversiam excluso, veluti quem nec Turci nec Græci agnoscant; reliquos duos, Orthobulem Mulsumanemque, pro uno et eodem Bajazitis filio Soleimane statuam habendum, quem tamen inter fectum a Temire, capta Sebastia, per errorem Græci crediderint. Ejus opinionis meæ causam hanc habeo quod nomen Orthobulis non Turci cum esse, sed Græcum arbitrer, et idem signi ficare Græcis, quod Turcis Musulman. Quippe cum in Turcia versarer, interrogatum a me virum magnificum et amplissimum, D. Bartholomæum Pezzenum, Cæs. Majestatis a consiliis, et nuper ad Portam Osmanicam cum munere legati missum, quidnam vox Musulman Turcis significaret, re spondere memini, vim illius eamdem esse cum Orthodoxi nomine Græco. Vixerat autem ille toļos octo reipublicæ causa tunc annos inter Barbaros, eorumque linguam norat. Cum igitur Græcis or thodoxus sit, qui rectam sententiam tenet, idem que significet vocabulum Turcicum Musulman sequitur, Orthobulis quoque nomen idem esse cum Musulmano, quando sic Græcis appellatur is, cujus rectum consilium, recta voluntas est. Hoc modo manifesto paret, unde Chalcocondylis error manarit, duos ex uno Bajazitis filios faciuntis: ex eo nimirum, quod unum in duos distingueret, cui diversis in linguis diversum, sed unius tamen significati, nomen erat. Nec mihi quisquam obje cerit, aliud esse Musulman, et aliud Mulsuman. Quippe vocem Musulman a Græcis enuntiari Mul suman, et in historiis, et aliis ipsorum libris sæpissime deprehendi. Quin etiam verbum Musul manissare, de quo superius dictum numero 22, multis in locis apud Græcos ita mutatum reperi transpositis litteris, ut Mulsumanissare legeretur. Ne hoc quidem tacendum, quæcunque Turci de Soleimane memorant, a Laonico ad Musulmanem referri. Quis ergo fieri posse nou existimet, ut nomen Mir Sulman ab exteris commutaretur in Musulman? Sic certe Mirchan alicubi scriptum legere memini, qui nomine integro diceretur Emir Chan. Quod vero necem Orthobulis attinet, quæ recensetur a Gracis, a Turcis silentio præteritur nihil ea nostris rationibus officit, cum vice versa Turci Temiriano prælio Mustapham Bajazitis filium occubuisse memorent, quem Græci tam certo non periisse credebant, ut alium quemdam inentientem hoc nomen, veluti supposititium fra tream poscenti Muchemeti dedere nollent, mortuo que Muchemete contra Murate secundum, Mu chemetis filium, sua cum pernicie foverent. Præ terea nou abs re mirum alicui videatur, Laonicum dicere, necatum a Temire Bajazitis filium Orthobu lem: 425 cum is auctori belli et injuriarum, patri pepercerit; et expresse Laonicus idem postea scri bat (de licet dubia), Mulsumanem, Mosem, Jesum, tem Temiris venisse. Quid optatius accidere Temi ri poterat, quam præter ipsum patrem filios ha bere in potestate, quibus occisis, Osmanid.rum in Asia regno, nemine repugnante, perpetuo frueretur? At tantum abfuit, ut id faceret, ut etiam diserte Lao nicus initio libri quarti fateatur, Mosem a rege Te mire annonas in castris habuisse, tandemque dimis sum ex captivitate, mari ad regionem patriam re diisse. Qui plurium, vel omnium potius vitæ peper cit, cur in unum sæviisse credatur? Adde testimo nium hostis. Nusquam Turci scripserunt in anuali bus, interemptum a Temire Bajazitis aliquem fuisse filium, sed sperasse Temirem potius, quempiam filiorum Gilderunis se conventurum, quod illi for midine non necessaria trepidi, omiserint. Imo fero ciam potius et iracundiam sui Bajazitis vituperant; Temiris humanitatem ac modestiam laudant. Super est unum, quoc objici possit, de Ziche Orthobulis filio, quem Laonicus ait bellum intulisse Joanni Comneno, Trapezuntino imperatori. Sed hic mihi respondeat aliquis, unde tandem Ziches ille post mortem patris Orthobulis anno denique sexagesimo primum in scenam prodiit? quove modo salvus evasit e tot parricidiis et lanienis horum temporum in Osmanidarum familia, sub Musa, Muchemete primo, Murate secundo, Muchemete secundo, qui omnes parricidæ fuerunt? Cur huic tam diu sævus ille Muchemetes secundus pepercit, qui vix mortu● patre, sanguinem statim fraternum sitiit? An huic credidit exercitum suspiciosissimus omnium tyran nus? Denique constat ex Turcicis annalibus, id temporis viciniæ Trapezuntis præfectum a Muche mete fuisse maximum natu filium Mustapham, qui tantum decennio post illa cum Trapezuntibus bella, Parthis in Armeniam et Caramaniam infusis occurrit, eisque cæsis, Jusufzem begum ducem vivum cepit et patri misit: quod argumentum est evidens, fuisse tum Mustaphain virilis ætatis, nec Zichem Os manidam in iis locis vel imperiam aliquod, vel exercitum habuisse. Quæ cum ita sint, restat ut sta tuamus quatuor omnino nomina, Orthobulis et Mulsumanis, quæ Græci tradiderunt; Cyrsicelebis, quod nostri; Soleimanis, quod Turci; tandem in unum conferenda Soleimanem Bajazitis germanum filium, natu m'aximum: cujus si Ziches ille úlius non fuit, nusquam ne nomine quidem tenos Turcis notus; cum Orthobule fictitio patre, sup positi ius filius Græcis defendendus relinquitor. Habent lectores eruditi rationes meas, quas vel approbandi, vel confutandi, liberam eis pu testatem facio. Neutrum tamen ex duobus illis a Laonico memoratis in Osmanidarum omisi fami lia, ne quis nimiæ me temeritatis arcessat: qui præter hos, necdum auditis aliorum judiciis, pluri bus etiam Bajazitis filiis, Jesu miuori, Ali, Dusmi Mustapha, natalium controversiam movere non dubitaverim.

tis electus, quod illum velut æmulum, qui patrem habuisset imperatorem, non abs re sibi suisque re bus formidabilem putaret: volebat eumdem ditione Brandebnrgica pulsum Rudolphus Saxo, stirpe Anhaltinorum ex Alberti Urs. posteris editas, ut aliqua ratione principatum illum sibi suisque re petere tandem aliquando posset, quem jure pro pinquitatatis et agnationis cum Brandeburgicis principibus exstinctis, ad se pertinere putabat. Triennio toto Murates imperio potiri quieto non potuit, defendente se istic Mustapha, resque tur bante Turcicas: hic triennio nec Bavarus uti frui Brandeburgica regione, nec vinci potuit Voldema rus. Mustaphæ tristis fuit illic exitus, bic infelicior molitoris Voldemari. Mustapham neci dedit istic laqueus, hic Voldemarum rogus absumpsit. Floc modo causas, consilia, personarum rationes, et re rum eventa fuisse consimilia, respondentibus etiam temporibus ipsis, videmus: ideoque tam sibi rebus omnibus gemina, tam illustria duo sæculi unius exempla, jucunda lectu, consideratione digna, libenter hic ob oculos ponere studiosis historiarum voluimus. 84. Vardarium oppidum, Vardarins amnis, Varda riola, Vardari, Verdari. ne quis iuæqualem Dusmi fuisse Voldemarum, ra- deminutas Bavari vires Karulus imperator Occiden tione potestatis et imperii, quod affectabat, suspi cetur: ut nibil de labefactatis Osmanidarum viri bus post calamitatem Bajazitis dicam, saltim vi deamus ex ipsis aliorum Annalium manu exarato rum Latinis verbis, quam potenti principi molitor ille succedere voluerit. Anno, inquiant, 1310 Vol demarus Brandeburgensis marchio, mortuis fra truelibus et patruis, divisum in multas partes to tum solus illius tituli obtinuit principatum: et glorians in fortitudine ac magnitudine potentiæ suæ, curiam celebrem et famosam indixit regibus et principibus prope longeque positis: habiturum se nuptias cum filia patrui sui significans, et omnes missis veredariis ad hujus solemnitatis gaudium invitans. Eam tenuit in civitate maritima Rosto chio, sita maris ad portum, unde versus Daniam, Sueciam, Norvegiam, et ad partes alias navigatur in quem etiam navigia mercium diversarum de diversis et remotis regionibus appellunt. ¡In hac curia fuit rex Daniæ, cum duobus ducibus, fra tribus suis, et inmensa multitudine populi terræ snæ: duces, comites, liberi barones innumerabi les de Saxonia; marchiones et magnates tam de illis quam de exteris partibus,` quorum numerus vix poterat æstimari. Marchio manibus regis Da niæ miles cum magno decore insignitur. Mille se ptingenti nobiles, in hoc tirocinio, novæ militiæ cingulo per marchionem cum pompa maxima de corantur. Ibi dominarum de diversis partibus for mosarum, sicut et militum, innumerabilis exsti tit copla. Tentoria per campos erecta, scarlato circumdata, cum operimentis, subselliis et strato riis, velut anrum micantia videbantur. Putei pleni vino, cerevisia et medone, ad potandum; specus repletæ carnibus, piscibus et frumento; naves onustæ speciebus aromaticis, ad corporales explen das delicias, habebantur. Quæ quidem gloria post hæc in favillam brevi est redacta, propter nuptias illicitas, et fastum gloriæ temporalis. Nam ipse Voldemarus marchio sine hærede decessit, et ad imperiam totus ille principatus amplissimus devo lutus fuit. Hactenus Anualium verba, quorum le ctionem Magnifico Domino Hieronymo Beck a Leo poldstorf, ut alia plura, debemus. Ex his autem liquido paret, non minoris fuisse momenti Volde marianum hoc negotium, quam illud Mustaphæum. Recenseamus et alia, quæ in comparationem utrin que venire possunt. Mustapha stabat imperator Græcus istic, a Voldemaro stabat Germanus impe rator hic: et tanto quidem potentior, quanto Græ cum imperium id temporis Germanico debilius erat. Præter imperatorem cum Mustapha conjuncti principes illic, 433 hic Voldemarum quoque priu cipes præpotentes fovebant. Debilitatam Mura tis potentiam Graecus imperator et Turcici vole bant principes, quod a Murate sibi metuerent, sua que tueri pariter, et prius ab Osmanidis sibi per yim erepta recuperare niterentur: itidem volebat Quod legitur in Annalibus Vardarium, Thessa liæ oppidum est, ad Vardarium flumen, quod Axium priscos dixisse, prætor noster et alii no tant, ad septimum a Thessalonica lapidem situm licet fossæ Vardariæ 100 milliaribus Græcis absint a Thessalonica, de quibus alibi. Meminit Leo Sa piens Augustus in Novella de thronis episcopatus Vardariotarum, quem metropoli Thessalonicensi subjicit. Et hosce Vardariotas etiam Turcos nomi nat, translatos aliunde scilicet huc ad Vardarium Buvium. Scribimus autem Vardarium, more Græco cum alii Bardarium malint, contra pronuntiatio nem incolarum, quibus est Vardari et Verdari. 85. Chusein beg, Gracis Zunaites. Quem Turcici Annales Chuseinem begum, Ismyr e principem, nominant, Laonicus Zunaitem vocat, Smyrnæum principem qui cum Dusme Mustapha captivus a Græcis custoditus fuerit in Epidauri arce, nunc Monemuasia sive Malvasia, et in Imbro Lemnoque insulis, quandiu sultanus Muchemetes vixerit, cui quidem hac in re gratificati sint. At Muchemete mortuo, Mustaphas cum hoc liberatus, et Murati Muchemetis filio fuit oppositus, præ. senti cum rerum Græcarum discrimine, sicut idem prolixe commemorat. Obiter hoc etiam adjicitor, Zuanitem hunc dici Sansovino, non Zunaitem: per oscitantiam scriptoris, ut puto. 86. Vlubat, Lopadium, Lupadi, Rhyndacus, Michalizi. Monuimus supra, numero notarum 16, quod Turcis oppidum minoris Asiæ dicatur Vlubat, Lan nico Lopadium esse, nunc vulgo Lupadi nomen habere. Meliensis Antonius, Podota noster, cujus

supra meminimus numero notarum 24, Lapidum ▲ ille subduxisset, mercatorum impositas navigiis quoque dici volebat. Sed hic addendum, non oppi dum duntaxat esse Lopadium, sed etiam lacum Lopadium et profluentem e lacu Lopadium amnem, eodem conspici loco, et iisdem appellari nominibus. Licet hoc etiam perspicue de Laonici verbis in telligere, cum res easdem referens, ait: Eo tem pore castra Muratæi metabantur prope Lopadium lacum, et regionem Michalícii vastabant: ubi lacus multis ¡ambagibus per angustias in mare seinet effundit, et ibidem pons est. Mustaphas autem ac cedens, eastra locavit juxta ostium fluvii, qui ex lacu promanat. Quibus in verbis quæ Michalicii regio vocatur, nunc Michalizi, tam ab hujus no minis fluvio, quam ab oppido dicitur: quod Lapido sive Lopadio milliaribus Græcis 10 distat. Addendum et hoc, amnem Lopadium priscis di ctum fuisse Rbyndacum. 87. Falso rumore didito, res magni momenti confecta. Præter illud stratagema, quo Mechemetes begus Michaloglius Mustaphaos proceres ac milites in partes Muratis attraxit, aliud etiam a Laonico me mori:e proditum est, quo singularis vafritiei com mento res pariter ac spes omnes Mustaphæ fun ditus eversæ corruerunt. Ait enim, missis ad Græ corum imperatorem ac proceres, tam a Murate, quam Mustapha legatis, Græcos tandem re delibe rata Mustaphæis assensos, Muratæorum postulata rejecisse. Tum vero Muratieos suorum in castra mox falsum maxima cum festinatione reversos, sparsisse rumorem, quo Græcos affirmabant Mu ratis partes amplexos. Ea re per transfugas, ut fit, in hostium quoque castris didita, summopere per turbatos Mustaphæos, quorum legati cum peroptato Græcorum responso necdum appulerant, abjectis animis vel Muratis se gratiæ ac fidei permisisse, vel fuga saluti consuluisse: 434 quod ab ipso que que Mustapha factum, Zunaite patritum ad princi patum se recipiente. Memorabile profecto exem plum, quo pacto nonnunquam in bellis res maxime rumoribus vel prosperis, vel adversis, cum dex teritate sparsis, perficiantur. 88. Buga, Guba, pro Buga. Quo loco sita sit Buga, satis intelligi potest de notatis superius ad numerum 24. Leopadio non longe distat, habetque lacum, ex quo promanat amnis Buga, civitati cognominis. Recentioribus Juba vel Guba scribitur, litteris transpositis. Am nis Buga, quem diximus, Lopadio flumini misce tur, quod itidem Græcos olim Rhyndacum appel lasse paulo ante notavimus. 89 Genuenses quidam in Europam Muratis 11 copins trans Hellespontum, accepta mercede maxima, transportant. Referunt Turci, Muratem, ut Mustapham fu gientem opprimeret, cum omnes ad Hellespontum propter Calliopolitanum trajectum naves in terram copias suas trans Hellespontum vehi curasse. Qui bus in verbis, quinam illi mercatores fuerint, non exprimitur. Sed Laɔnicus, rem disertius exponens, Præverterat, inquit, Amuratem Mustaphas,Callipolim transfretando. Amurates vero, nactus Januensium navim maximam, quæ forte appulerat, cum guber natore paciscitur, ut se cum peregrinis et militibus Januæ (stipendiarios et Portæ milites vertere debuit interpres), reliquisque copiis, in Europam transve heret. Mercedem gubernatori solvit maximam, quan tam pollicitus pecuniam fuerat, impigre numerando. Hinc ergo jam cognoscitur, mercatores illos fuisse Genuenses, quibus alii Muratem in singula trans vehendorum capita ducatos singulos, alii binos solvisse memorant. Et notandus hic locus tam Lao nici, quam annalium, propter nostrorum hallucina tiones, quorum alii navatam hanc Turcis aiunt a Genuensibus operam tempore primæ Turcorum transjectionis in Europam, in quibus est Nicolai des, de quo supra dictum numero notarum 24 aki referunt ad id tempus, quo rescissis auctori tate pontificis induciis, quas Vladislaus Polonus Ungariæ rex cum Murate pactus fuerat, Euge nius IV pontifex, et Italiæ principes, Ungaro pro miserunt, se triremibus obsessuros Hellespontum quo minus ex Asia Murates, ubi bellum contra Caramanum gerebat, in Europam transmittere, conatusque Vladislai regis, Europa Turcos eje cturi, posset impedire. Quo sane tempore, si Ge nuenses transportandis Turcis operam Murati na. vassent, ceu pessime de tota meriti republica Christiana diris omnium devoti fuissent. Sed hoc quidem eos Laonicus et Annales hi crimine libe rant, cum interim negari nequeat, hanc Genuen sium, privatorum tamen hominum operam, in hoc tempore contra Mustapham Murati præstitam, non leve Græcorum rebus attulisse damnum, ac proinde cæteris etiam totius Europæ populis Christianis fuisse noxiam. Bolairis et Ezeæ planitiei loca su perius exposita sunt numero 25. Tantum hic obser vandum, nomine Boleri sive Bolairis, etiam oppi dum hic situm intelligi. Mortis genus, quo Musta pham Murates affici jusserit, nimirum ut de pinna quadam murorum urbis Hadrianopolitanæ suspen deretur, a Chalcocondyle silentio præteritum, a Turcis memorie proditur. 90. Lazari duo, Serviæ despatæ simul. His annis Bonfinius cum uno Georgio, despota Roxianorum sive Razianorum, qui et Servii, Mu ratem bella gessisse scripsit. Annales vero Turcici tradunt, anno Christiano 1427 Lazarum despotain senem ditione sua prorsus exutum, nihiloque mi nus anno sequenti proximo Muratem, Instaurato bello, Lazari regionem universam populatum esse. Quibus ex verbis equidem colligo, nomine Lazari senis intelligi Stephanum, Lazari primi Glium, quem Murates regno ejecerit: sed ab ejus filio re ceptam mox ditionem, a Murate direptam anno

proximo fuisse: Lazarum vero juniorem hunc, interjecto Romanis a copiis occupatum fuit. Quibus Georgii nomen habuisse perspicit ex horum de spotaruni stemmate lector, quod supra, numero notarum 54, dedimus. 91. Ibrahim, Praimes et Mpraimes. Qui Turcis Ibrahim bassa, Chelilis bassæ pater dicitur, Laonico Praimes est, Alis filius: quo loco notavit ad libri marginem interpres, hunc eum dem esse cum Chaiambego, in quo sane fallitur. Nam hic Chaiambegus interpretis, Laonico libro sexto Carambes dicitur, Priami filius, Chelilis fra ter. Ubi nota, Priamum vocari nomine corrupto, loco Praimis, quem Græci Mpraimem scribunt, ob difficilem ipsis pronuntiationem litteræ nostræ B, pro qua MP ponunt: ut Mpajazites, pro Bajazites; Rompertus, pro Robertus: Mpiperius, pro Bibe rius, cognomine Tiberii; Mpajulus, pro Bajulo quæ posteriora duo reperiuntur apud Cedrinum et Gregoram. Laonicus libro deinde octavo etiam Preimen, sive rectius Mpreimem dixit. Et Græ cum Praimes, sive Preimes, Turcicum Ibrahim, facta sunt ex Hebræo Abraham. 435 92. Murates Salonicam expugnal. Annales hi quidem non indicant, cuinam Mura tes Salonicam sive Thessalonicam ademerit: sed res sic habet. Anno Christiano 1423 Thessaliæ ci vitas Thessalonica vendita reipublicæ Venctæ fuit ab Andronico Palæologo, Manuelis imperatoris Græcorum antepenultimi filio, penultimi Joannis, et ultimi Constantini fratre: cui lege permuta tions, annui reditus civitatis Tarvisina cesserunt. Sed mortous fuit Andronicus in itinere, dum Ve netias navigaret. Nihilo minus urbe potiti Veneti, suos eo rectores misere: quorum primus fuit Ma rinus Bondomerius, cum titulo comitis Thessalo nice. Venditio propterea facta fuit, quod Græci nullo se modo Thessalonicam adversus Turcorum vim pos-e tueri viderent, licet urbs ipsa magnita dine insignis, copiis locuples, Thermaici sinus por tu nobilis, nec ulli Græcarum civitatumn cæteris ornamentis inferior esset. Anno deinde 1431 sul tanus Murates eam obsedit, ac multoties oppugna tain, Venetis tandem eripuit cæsis defensoribus, ac præsidii Veneti reliquiis naves ingressis, quæ in portu stabant, earumque subsidio Turcorum e manibus dilapsis. 93. Mons Zoga, qui et Toganus et Tuganus. Quæ Turci montana Zogæ vocant, Græci vel Toganum montem, ut Laonicus; vel Tuganum, ut prætor noster, dixerunt. Laonici locus hic est. Mustaphas, inquit, tandem nusquain tutus, fuga se contulit in montem, quem incolæ Toganum vo cant. Prætoris autem hæc verba sunt: Imperator etiam montein Tuganum in potestatem redegit, et oppidulum in eo condidit: quo Nicolaum Coter tzen ablegavit, ut excubias illic ageret, et Latinis intra Tzurulum degentibus negotia facesseret quod quidem oppidum Tzuruli non magno tempore e verbis intelligitur, Thraciæ inoniem esse Tuganum vel Toganum, vicinum Tzurulo, de qua superius di ctum, numero notarum 26.Zoga vero Turcicum, eam ad Toganum rationem habet, quod pronuntiatio nem attinet, quam Ozman vel Osman, ad Othman. 9. Arbania, Albanum, Arnautlar. Quam Græci veteres Epirum dixere, nunc Arba niam vocant et Albaniam. Nomen Arbaniæ reperi tur in libro Græca lingua vulgari scripto, cui no men Portolanus. Albanum prætor Græciæ noster banc regionem indigitat. Incolæ Turcis Arnau tlari nominantur, a quibus jam majori ex parte Murea quoque, sive Peloponnesus, inhabitatur. 95. Herzec, Herzegovina: Bozina duplex, Sandalis regio, dux Sancti Sabæ. Regia Bozinæ superioris, versus Jadram sive Za ram et Epidaurum, nunc Ragusam se porrigentis, Herzeca a Turcis 'appellatur, a Castaldo, Chersec; ab aliis Orzega, a Bozinacis et Croatis Herzegovina quod ducis sive principis sedes esset, quem Bocina ci Croatique,cum Ungaris, Germanico vocabulo no minant Herzog. Quippe duplex erat olim Bozina, superior et inferior: quarum hæc regem habebat, quem Illyricorum regem nuncupat Chalcocondyles illa principem sive ducem, quem etiam Sancti Sabæ ducem vocabant. Laonico Sandalis regio dicitur, et incolæ Cudvergi ab eodem appellantur, haud scio, an non corruptis vocabulis, uno ex Sansaba, sicut Itali pronuntiant, altero ex Herzecovi. Sed plura de his infra, cum in Bajazitis II vita de Achmete bassa Cherseogli sive Chersecogli tra ctabimus, notarum 161 et 162 capitibus. In tabulis chorographicis pro Hercego civitate reperias alicu bi scriptum, Sercico, sed corrupte. 96. Bulci filia Murati nupta. Nomine Bulci accipe Georgium Bulcovitzium, Serviæ despotam, et vide notata superius, ad nu meros notarum 46 et 54. Filiam hujus Murati nn ptam, plerique vocant Irenen, cognomento Canta cuzenam, in quibus est Geufræus, quem Reinec cius sequitur. Sed hi quidem errant. Nam recte scripsit Spanduginus hanc Mariam fuisse dictam, quæ nata fuerit non Cantacuzino, sed Jurgo (sie Servii Georgium vocant) despota patre, Cantacu zina tamen Irene matre, quæ soror fuerit Georgii Cantacuzini. Georgius autem, quod Spanduginus non addidit, nepos erat imperatoris Joannis Can tacuzini, ex Matthæo filio, Albanensium principe. Quapropter hæc etiam Maria neptis fuit ejusdem Joannis imperatoris Græci. Fallitur et BonGinius, qui despinam banc Synderovia capta Turcorum in manus venisse scribit: cum ex Annalibus his constet, illam urbem anno demum post initum học matrimonium tertiơ fuisse occupatam. Et notandum, banc Murati nupsisse anno Christiano 1435, vel Mahumetano 838; post biennium vero circumcisum fuisse Muchemetem Muratis Glium. Hinc enim intelligitur, non fuisse natum er Maria

spota Serviorum varii casus. despina Muchemnetem, quod vulgo magnis etiam 99. Oppidi Semendriæ diversa nomina: Georgii de a viris memoriæ proditur. Quippe 436 bimuli apud Turcos circumcidi non solent. Et tradunt Annales, Muchemetem natum anno Mahumetano 833, circumcisum anno 841, undle colligitur, octen nem fuisse, cum circumcideretur. Adde testimonia Græcorum, Chalcocondylis et Spandugini; quo rum ille Georgii despotæ filiam, Muchemetis no vercain expresse vocal: hic vero Muratem ex Maria despina nullam suscepisse sobolem disertis iti dem verbis tradit. Habes etiam initio declarationis hujus, prima statim nota, de boc quædam a nobis exposita. 97. Buruz, Baraz, Cibura. Castrum (hoc nomine civitates etiam Turci vocant) Buruz, in Anatoliæ tabula chorographica, Baraz nominatur, et ad fluvium Madren collocatur, qui veteribus est Mæander. Olim Cibura dicebatur, unde per aphæresin Bruuz fecere Barbari, quod ve rum hujus nunc oppidi nomen est, non Baraz. Græ ci veteres Cibyren nominarunt, et allui a Mæan dro flumine scripserunt. Leo Sapiens imperator hanc primo loco refert inter episcopatus Stauropo litanæ metropoleos in Caria. 98. Ritus ponendi primum in sacris ædificiis lapidem. Inter alia, quæ Græcorum imitatione Turcos fa etitare solitos, aliquoties monuimus, hoc etiam refertor, quod hic narratur, Muratem novum tem plum Hadrianopoli conditurum, quodan die Vene ris (quo Turci festum suum hebdomadarium celebrant) summo mane, primum templi lapidem manibus suis posuisse. Nam is quoque ritus a Græ cis imperatoribus ad Turcos manavit. Recitabo duntaxat unum exemplum de omnium illustrissimo totius orbis ædificio templi Constantinopolitani sacræ sanctæ Dei Sapienti:e, qui Christus est. Id quo conditum modo, quantis sumptibus, quot annis fuerit, expositum a Græcis est libello quodain manu exarato. Leguntur autem in eo quædam huc pertinentia de Justiniano Augusto, tanti operis au clore, quæ Latinis verbis fere totiden lectori dabi mus. Cum ponendo, inquit, fundamento princi pium daret imperator, Eutychium patriarcham ad vocavit, qui preces Ecclesiæ struendæ causa con cepit. Imperator autem manibus ipse suis calcem testa prehendit, ac primus omnium in fundamen tum projecit, et cætera. Quibus sane verbis, quo nam modo primus lapis in structuris talibus poni soleat, declaratur. Nain cum maxima fundamentis ejusmodi saxa sunt adhibenda, quæ vix plures operarii simal, nedum unus aliquis princeps, loco movere possunt: amplissimus scilicet lapis ipso præsente, manumque nonnibil admovente, ad in choandum opɑs ab his suo loco ponitur: cui deinde primus imperator, aut princeps auctor ædificii, calcem injicit: atque ita struendo ædificio. princi pium dedisse intelligitur. Quod oppidum Serviæ, non procul a Belgrado ad ripam Danubii situm, Semender Turcis appellatur, aut Semendre, diversis est nominatum vocabulis al historiarum scriptoribus. Synderoviam vocal Bonfinius, Spenderoben et Spenderoviam Laoni cus, Simandriam Busbequius, Jovius Samandrium, Smendrovum Spanduginus: ex quo Laonici Spen deroben arbitror equidem mutandam in Stende nomine roven. Ungaris est Zendrew aut Sendrew, a vulgo corrupto ex Sancto Andrea, cujus hoc co gnomen habet et aliud castellum in Ungaria supe riori, quod hodieque nostri juris est. Serviana Se mendria sive Sendrevia nunc sangiacatus est, Bu densi beglerbego subditus. Obsessa nunc a Murate, defendebatur a Georgii despotæ majoribus natu filiis, Stephano (qui per errorem a Laonico junior creditus fuit) et Georgio, sicut ait Bonfinius. Lao nicus enim in eo quoque fallitur, quod Stephanum id temporis in castris ad Semendriam Muratæis fuisse scripsit, obsessumqne duntaxat Georgium, tandem fecisse deditionem. Quippe fratres ambo deditione facta Muratis in potestatem venerunt, et camdem sustinuere pœnam, oculis adhibito can denti ferro visu spoliati propterea, quod patrem instigasse filii ad defectionem putarentur. Is autem cum filio minimo natu Lazaro profugerat ad Alber tum II imperatorem Austriacum, et Ungariæ Bohe miæque regem, Sigismundi Augusti generum et successorem, ut ab eo contra Muratis vires auxilia postularet: quæ quidem impetrata fuere, sed nihi lominus succursum tardius, et interim dedita Murati Seinendria. Quapropter Georgius cum Lazaro filio suisque thesauris, qui ducatorum quinquies cente na millia continebant, ad Ragusæos se recepit, et ibidem in exsilio privatus aliquandiu vixit. Sed cum Murates non desineret agere cum Ragusæis, ut ipsi dederetur, quo quidem nomine maxima quæque Ragusæis offerebat ac pollicebatur: præmonitus ab eis despota, cum thesauris ad Alberti successorem Vladislaum Polonum, Ungariæ regem se contulit, ejusque tandem ope restitutus in integrum fuit, uti deinceps suo loco dicetur. 1437 100. Alba Græca, Belgradum Chriesch. Per mutatio Georgii despotæ cum Alberto II Augusto, nomine Belgradi, Hujus etiam urbis varia nomina sunt, Alba Græca, Nandor alba, Beligrada numero multitu dinis Cedrino, Belgradum, quod Serviorum lingua significat 'arcem alba (Potoni Bialogrod dice rent), Geufræus denique Criesch etiam dici vult, quod mutilatum est ex integro nomine Germa nico, Griechisch Weissenburg, id est, arx alba Græca. Priscis Taurunum fuit, uti Bushequius ex antiquis numismatibus recte docet. Propugnavit eam hoc tempore contra vim Muratis Joannes Auranes. Obsidionem, quæ septem mensibus da ravit, decadis secundæ libro quarto descripsit,

nobis Beg Tamas, vel Techmas beg, id est, do minus vel princeps Techmas. Sic et Tzanisa Philippo Bergomati est scach Tzanorum. Edzis begi natales að illum Edzem begum refero, qui sub Urchane Soleimani Urchanis filio militavit: et propterea begos hos Edzeos ipsis etiam Eurenosiis, et aliis nobilioribus Turcorum familiis, secundum Osma nidas, præferendos puto. 103. Mesid beg interfectus, Pannodacia, Ardelium, Erdel, seu Ertel, Tosibinium, Laonici Cudunidas. Bonfinius. Erat tunc in Ungarorum potestate scach Techmas: et idem Bagtamas eidem, qui Belgradum, quorum rex Albertus Austriacus eam munitionem a Georgio despota Serviorum jure donationis, ut Lazius, lege permutationis, ut alii scripserunt, consecutus fuerat. In Austriacis genea Jugiis Lazianis hæc legimus: Alberto secundo vix regni gubernacula ingresso, Amurates Serviæ despotam adortus, Albam Græcam at confluentes Danubii et Savi positam, natura et opere munitam, obsidione ringere cogitabat, omni genere appa ratus terra et aqua instructus. Quam vim ac po tentiam hostis despota considerans, quo in cæteris tuendis auxilio sibi rex Albertus esset, munimen tum illud ei donavit. Ab hoc Huniades illi loco præficitur, ob ejus singulare momentum: quippe qui ad trium fluminum confluentes situs, Savo in aliam, Istro in Austriam atque Germaniam, Tibisco denique in Transsylvaniam, Poloniam et Moraviam, hosti potentissimo, viam ostentaret. Adventu Alberti cum copiis, Albæ obsidio solvitur. Hactenus Laziana, quæ errore non carent, cum do minationem intervenisse, non permutationem tradunt. Audiamus et Laonicum. Erat, inquit, buic in Pannonia non contemnenda regio, cum urbibus multis et opulentis, quas permutatione pacta cum Sigismundo, pro Belgrado Eleazarus acce perat. Hæc enim urbs mire placebat regi, ut oppor tuna, propter portus commoditatem. Quippe Belgra dam duobus circumfluitur fluviis. Ab uno Ister, ab altero latere Savus fluit, qui istic in Istrum effun ditur. Ergo Lazius ex Chalcocondyle corrigendus, ut permutationem factam sciamus, non donationem, ac vicissim Chalcocondyles emendandus ex Lazio, pro Sigismundo ut Albertus, pro Eleazaro Georgius ponatur. Bonfinius etiam ipsa loca recenset, quæ pro Belgrado hac permutatione Georgius acceperit castella nimirum hæc, Zalonkemen (Salankemen vocabant nostri comites: situm est supra Belgradum, ad ripam Danubii, e regione ipsius ostii Tibisci, qui se in Danubium hic exonerat), Bechien, Kelpen (Un gari Kerpen dicunt), Vilagosuarum, Tocain, Mou cachum (Ungari Muncazium nominant), Thaalliam, Regesum oppida vero hæc, Zathmarum, Bezer mem, Debrezen, Thurum, Varsanum, et alia. 101. Nova, Novogrod. Que Turcis et Croatis Nove dicitur, arcis novæ significationem babet, in Serviæ finibus sita. Nunc ibidem sangiacus est Turcicus, Budensi subjectus beglerbego, cum nomine Novogrodensis. Primus hanc Murates cepit, sed Christiani recuperarunt et sub Muchemete secundo rursus eam amiserunt in cujus vita de hac quædam adjiciemus alia, capite notarum 132. 102. Scach Abedin bassa, Sabatines. Qui a Turcis hic nominatus scach Abedin, Italis historicis Sciabadin, ex Bonfinio, Chalco condyli Sabatines eunuchus est, quasi Sa Badines. Sic Busbequio Sagtamas Persarum rex est, qui et nobis et ipsis dicitur scach Tamas, vel rectius Narrant annales Turcici, mandato Muratis Me sitem begum per Valachiam in Ungariam cum exercitu penetrasse, sed omnibus ibi cum copiis fuisse cæsum. Hic primum notabit lector, Mesitem Laonico dici Mezetein, Europe præfectum, hoc est, Romaniæ beglerbegum, Bonfinio Mezethum. Valachiæ vero nomine, Transalpinam hic in telligi, auctore Bonfinio, de qua superius nu mero 71 dictum. Quod autem jussum referant Me sitem ingredi Ungariam, accipiendum de Transsyl vania quam hoc loco, sicut alibi quoque, Panno daciam Laonicus a Pannonibus sive Pæonibus et Dacis, qui Valachi gemini sunt, a quibus Trans sylvania circumdatur, appellat. Idem mox subjicit hæc verba: Pannodaciæ regio Ardelium nominatur. Addit etiam, metropolim hujus esse Tosibinium quæ 438 vox quomodo ab interprete corrupta sit ex Cibinio, quod nunc manet apud Ungaros no nen, et Germanis est Hermestadium, supra capite notarum 12 docuimus. Et sunt profecto corrupta mirifice in edito Laonico vocabula propria. Quis Cudunidam cogitaret esse Culionidem, nisi valde peritus eorum temporum historiæ? Bartholomæus is certe Collionus erat, nobilis dux Bergomas cujus etiam gentiles si natos quis dicat ex familia de Collisionibus, quís divinare mox posset, hos ortos familia nobilium Bergomatum, quibus nomen sit a Collionibus? Ita nimirum corrupta vox le gitur in vita Karuli quarti Angusti, quam Reinec cius noster publicavit. Ad annalium nostrorum se riem ut redeamus, erat id temporis Ardelii regio (nunc Ungaris Ertel dicitur ) Jango Choniati com missa creditaque, sicut Laonicus ait: id est, Joanni Huniadi, longe illustrissimo duci, Matthiæ regis Ungariæ patri: quem Geufræus Jancum Ba num appellat, vocabulis infra declarandis. Hic Mesi. tem Romaniæ beglerbegum, auctore Bonfinio, cum viginti millibus Turcorum fudit, cæcidit, interemit. 104. Sophia, Tibisca, Scopia, Sardacia, Sardica, Triaditza. Satis notum est Sophiæ nomen, oppidi Bulgariæ magni et populosi, licet nulla sit ex parte muni tum. [bi diem nos unum et alterum hæsimus. Ad marginem Chalcocondylis hæc ascripsit interpres verba: Sophia, nunc Scopia. Manifestus hic error est, cum urbem Scopia diserte Laonicu, in Mace donia collocet. Vide notata inferius capite 163, Ma

rius Niger Sophiam veteribus appellatam putat Ti- rupte Carambum vocat, Laonicus Chasanem, sicut biscam. Boulinius ait, urbem a tenipto, quod ma gnifico sumptu Justinianus exstruxerit, uomen acce pisse. Atqui nullum hic templum tale vel olim fuit, vel hodie saltim ex aliquibus ruinis agnosci po test, et a templo Constantinopolitano, quod Ju stinianus Sanctæ. Sophiæ sive Dei Sapientiæ nom:ine splendidissimum condidit, hoc oppidum, quatuor decim vel quindecim dierum itinere dissitum a Constantinopoli, vocatum fuisse, quis credat? Idem addit, Sardaciam hanc olim fuisse dictam, a Sardis et Dacis, hoc est, a gentibus longissimo terrarum spatio et ipso quoque mari discretis. Subjicit deinde, celebratam ibi fuisse quondam synodum Sardaciensem vel Sardaicensem. Hinc vero tandem intelligitur, de Sardica loqui Bonfinium, ubi Sardi censis habita synodus fuit, sub imperio filiorum Constantini Magui. Ea vero non hic quærenda, nec hodie Sophia dicitur, sed Triaditza: quod ei nomen etiam ætate sua fuisse, Glycas noster scripsit. 105. Scachi Abedinis expeditio infelix. Jancus Turcos cædil. Cum hic dicatur ablegatus fuisse beg'erbegus Romaniæ, hoc est Europa, scachus Abedines, cum universis Romaniæ copiis, et acanziis, et geni zaris haud dubie magnus illi a Murate datus fuit exercitus, quem Boninius æstimatum fuisse scri bit octoginta Turcorum millibus: quod equidem annalium verba considerans, vero consentaneum puto quamvis adjiciat Boninius, id non facile tidem admittere. Cæsorum certe numerus ei fidem facere debebat cum fateatur triginta Turcorum millia fuisse tunc interfecta, capta quinque millia. Expeditioni causam præbuit tum Mesitis bassæ ca lamitas, paulo ante cum suis ad internecionem de leti; tum utriusque Valachiæ defectio, quæ auctore Joanne Huniade, Turcorum a fide discesserat. Hunc enim annales intelligunt Janci nomine, quo gentibus illis Joannes dicitur. Laonicus (ut indi catum) Jangum Choniatem, Spanduginus recte Jancum Vaivodam appellat, videlicet Erdelii siva Transsylvaniæ, Geutræus Jancum Banum: de quibus officiorum ac dignitatum in Ungariæ reguo præcipuarum nominibus, partim capite notarum 71 diximus, partim infra dicturi sumus. 106. Vladislai regis Ungariæ prima contra Turcos expeditio. Ante omnia declaremus bic positarum in anna libus personarum aliquot nomina. Rex Ungarorum expeditionis hujus auctor Vladislaus erat ex Polo niæ regum Jagelloniæ stirpis familia: quem Ungari plerique deserto Ladislao Austriaco Alberti secundi Augusti posthumo regni administrationi præfecerant. Janens qui nominatur, Joannes est Huniades, Laza rogli, sive filius Lazari, Serviæ despota Georgius, Græcis et nostris Stephani filius, Lazari nepos. Casan vel Casam bassa Turcis scribitur, quem Geufræus Ca rambegu: nominat, et nigrum dominum sive ducem interpretatur Philippus Callimachus magis cor et Turci: quod verum ei nomen luisse crediderim, et alterum cognomen, a nigredine: sicut et aliud Celepini cognomen eidem tribuit Bonfinius a nobi litate. Turci tradunt, Romaniæ sive Græciæ begler begum hunc fuisse, Laonicus Europæ ducem, quod idem est. Bonfinius vero Natoliæ facit beglerbegum, et copias huc e Natolia traduxisse memorat, quod vero non fit simile. Nam ut nihil de consensu ho rum annalium cum Laonico dicam, sane credibilius est, hunc Græciæ vel Europæ beglerbegum 439 fuisse, qui occiso ab Huniade scacho Abedini Ro maniæ beglerbego successerit, et e propinquo cum Europæ copiis hosti occurrerit: cum Anatoliæ be glerbegus ab hisce regionibus longius remotus es set, nec cum exercitu tam facili momento posset Hellespontum transmittere: ut interim taceam, quantum periculi rebus Anatoliæ creaturus fuisset beglerbegi discessus in Europam, necdum ab Os inanidis oppressa Caramani, bostis perpetui, et aliorum potentia. Quod cæsus fuisse cum suis Ca sanes in annalibus legitur, non sic accipiendum, ac si fuerit interfectus. Tradunt enim scriptores historiarum magno consensu (præsertim Boufinjus et Callimachus, qui aut tunc, aut non multo post vixit, et Poloniæ regibus, Joanni præsertim Alberto, familiaris fuit), hunc bassam non occisum fuisse, sed captum. 107. Clisura Isladinæ, Sladitza, priscis Osmus fluvius. Capi Derbent. Clisuras dixi, nomine Græcis historiis noto, vias sive transitus angustos admodum, per loca mon tuosa, quæ Latinis olim furcæ nominabantur et fauces. Sic Justiniano Rinotmito Cedrinus; in re ditu ejus obsederant Bulgari vias in angusto clisu ræ. Exposuit et restituit alicubi vocem Cujacius, jureconsultus clarissimus, derivatam a verbo Græco. quod occludendi significationem habet. Isladinas vero clisuras bic intelligunt Turci, quæ in Thra ciam ex Bulgaria profecturis in Hamo monte oc currunt eo loco, quo pervus amuis Sladitza subter clisuras llaæmi labitur. Nam uti Bonfinius scripsit, a Sophia duplex iter est ad superandum Hæmum in Thraciam et Macedoniam euntibus. Unus adītus a Trajano plerisque putatur factus, ubi adbuc qua drato lapide porta maxima spectatur. Alter ad parvum est amnem, quem Stadıtzam Bulgari vo caut. Prius iter nos tenebamus, in quo portaui illam reperimus, ad pagum Bulgaricum sitam. Et locum hunc Turci comites nostri nominabant Capi Derbent, hoc est, portam faucium vel augustiarum. Alter aditus est ille, de quo hic agimus, et quem Isladinum annales vocant, a Sladitza fluviolo. Ce drinus hic amnen Osmum ponit, quem arbitror esse Sladitzam. Locus est in vita Constantini Mo nowachi sive Gladiatoris. Basilitzæ nomen apud Laonicum, in expositione cladis hujus Turcorum, vitiose scriptum vix dubito; licet non ignorem velle Geufræum, Basilitzen novo vocabulo munc

Hæmum dici; cujus opinionis penes ipsum fides esto. cujus exitu plerique viri sapientes male tunc etiamı 108. Georgius despota cum Lararo filio restitutus a Murate. Lazarogli, sive Lazarides, Georgius scilicet de spota, post priniam hanc expeditionem Vladislai regis, in gratiam rediisse cum Murate traditur hic in annalibus, idem Laonico referente; sed addit bic, fuisse tune restitutum cum patre Georgio Lazarum quoque minorem natu filium, cum tributi quotannis solvendi ouere, quod erat definitum parte dimidia redituum totius Serviani despotatus. Hinc ergo Cureus Silesiorum chronographus refu tatur, qui scripsit, Georgium post cladem Varnen sem Amurati reconciliatum, sua recuperasse ' hoc est, anno post hanc Vladislai victoriam tertio cum omnino constet, ante Varmensem expeditionem invitatum a Vladislao rege despotam ad belli con tra Muratem suscipiendi societatem, id nullo modo facere voluisse, regemque cum Huniade propterea sibi reddidisse infestum. Capita pacis inter Vla dislaum et Muratem, post cæsos ad Isladinas fau ces Turcos, apud Laonicum, Bonfinium et alios leguntur. 109. Chelilis bassæ nomen corruptum. Attigimus de hoc quædam numero notarum 29, et rursum 91. Apud editum certe Laonicum tai filii Chelilis, quam patris Ibraimis hie corrupta leguntur nomina. Sunt enim hæc ejus verba: Po tentiam maximam tenebat Chatites Priami Olius, quo in Januis regis vir prudentior non erat. Primum in bis Chatites, mutandum in Chaliles, et Priamus in Praimem vel Mpraimem: quibus litteris Mp Græci nostrum conantur exprimere, sicuti cap. 91 dictum: prorsus ut Mpraimes sit Braim vel Ibraim. Geufræus etiam nomen ejus corrupit, cui Chaly bacha scribitur, et Haly bacha, pro Chalil vel Chelil bassa. Laonico sane Chaliles, et Alies, vel Halies (qui Turcis Ali), diversa nomina sunt. 410. Expeditio secunda Vladislai regis, post violatas decennales inducias. ominabantur. Quippe Murates bona fide præstite rat, quæcunque mutuæ pacis tabulis ad se perti nentia continebantur, et præstiturum se fuerat pollicitus, nihil minus fore veritus, quam ut Chri stianus rex, tantæ virtutis ac fidei, cum lluniade cæterisque præstantibus viris, tam infami perfidiæ scelere semet obstringeret. Sed enim lectorem ad eos quos dixi, Callimachum præsertim ac Bonfinium remitto. 111. Matera, Sckuli, Nigeboli, Burwad. Pro Matera Callimachus et Bontinius nominant Pezechium, pro Schulio Callimachus Sumium, Bonfinius Sunium, quæ Sulio respondere arbitror molliori pronuntiatione veriorique scriptura. Bon finio Macrapolis etiam recitatur, quæ Matera sit necne videant alii. Vi quidem capta fuisse Pezechium et Sulium, annales innuunt, Callimachus et Bon finius affirmant; cumque neminis vitæ parceretur, interlecta Turcorum ibidem quinque millia periisse. Nigebolim supra diximus capite notarum 51 Turcis esse dictam, quam nos vocanius Nicopolim. Buru vadam annales occupatam præsidium accepisse narrant. Ergo illa sponte se dedidit, nec vastata fuit. Unde colligitur a Turcis Buruvadam vocari, quam Callimachus Tavarnam, Bonfinius Cavarnam dixit. Hanc enim ultro deditionem fecisse comme morant, exemplo Pezechii Suliique territam. 112. Diversæ de altera Muralis in Europam transje clione cum exercitu opiniones. Diximus supra, numero notarum 89, Muratem bello contra Mustapham supposititium fratrem, Genuensium quorumdam opera, numerato his ma ximo pretio, trans Hellespontum pervenisse cum copiis: idque verum esse, testimonio Laonici do cuimus. quibus autem hoc bello contra Vladis laum Ungariæ regem, Muralis exercitus in Euro pam transvectus fuerit, equidem hactenus intelli gere non potui. Non ausos id tunc facere Genuen ses, facile crediderim, propter Italiæ totius con sensum: quæ maxima Turcorum ex Europa pel lendorum ac radicitus exstirpandorum spe conce pta, classem ad angustias Hellesponti miserat qua fatentur ipsi Turcorum annales impeditum Causas expeditionis secundæ Vladislai regis an nates hi Turcorum non exposuerunt, sed apud nostros, Laonicum, Callimachum, Bonfinium, plene commemoratas legimus. Tradunt enim, Eugenium quantum pontificem, ubi decennales Muratem in- fuisse Muratem, quominus in Europam transjicere ducias cum Vladislao rege pactum accepisset; tan tum opera Juliani cardinalis Caesarini legati a la tere, apud juvenem et avidum gloriæ regem, ad versantibus interim magnis viris, qui religionem pacis ac fœderis, intervenientibus sanctissimis ju risjurandi 440 vinculis icti, minime violandam assererent, perficere potuisse; tandem ut aucto ritate pontificia rescissis induciarum pactis, arma contra Muratem rursus capienda decerneretur. Aiebat enim pontifex, initam cum infidelibus pa cem, non consulta prius apostolica sede ratam ha beri non posse; præsertim quod ea videretur in parniciem ac detrimentum reipublicæ Christianæ fægta. Sic redintegratum temere fuit bellum, de cum suis per Hellespontum posset. Nec dissimu laturus tanti sceleris auctores erat cardinalis Florentinus, Italicæ classis præfectus: siquidem illius afines esse culpæ Genuenses constitisset minus eis parsurus Eugenius, papa Venetus, exi tiali Genuatibus odio cum aliis Venetis infestus. Duntaxat in litteris suis, quarum Bontinius meminit, Murate cardinalis scribit elusis astu vel lar gitione speculatoribus ad Calliopolim tranjecisse. Quæ verba quonam modo cum verbis annalium concilianda sint, aut aliter intelligi possint, quanı cum ipsius cardinalis ignominia, negligentiae semet arguentis, equidem non video. Cur enim Italica classi præfectus non impediebat, quominus vel

pretes, et apud Cedrinum tum Barna, tum Bar nas numero multitudinis, doctissimus Xylander, nobis, dum viveret, amicissimus. Ad Varnas, ait Cedrinus, castra Bulgari posuerunt. Item, Catacalo (inquit Cedrinus) sitarum ad Istrum urbium loco rumque præses, cum Rossis occurrisset juxta litlus Varnæ, quam ita vocant, manumque cons· ruisset, eos in fugam egit. Ilic littoris Varnensis fit men tio, Callimachus etiam sinum maris et stagnum, Boulinius paladem nominat. Hæc pactionibus regi Vladislao dedita fuit, ut scripsit Laonicus: Calia cra vero vi capta, cujus hic in annalibus nulla mentio. Bonfinins tamen cam silentio non præter iit, et male Callacrium scripsit; nomen boc addens oppido datum, a Ġallis ex Asia, re infeli citer gesta, reversis ut Callacrium quasi Galla crium diceretur. Atqui Caliacra significat Græcis bonum vel elegans promontorium. Mario Nigro, hodiernam Græcorum pronuntiationem secuto, Chaliacra vocatur 114. Pugna Varnensis, Cara Michail. ad Calliopolim, vel alium lellesponti locum ille Achelo. Barnam scribunt Chalcocondylis inter transjiceret? cur in se culpam tacite confert? cur oscitantiæ semetipsum accusat?Ait enim, ad Cal liopolim transmisisse Muratem, a quo transjectu ipse Muratem arcere jussus fuerat. Ex adverso scribunt Turci, classem Italicam in tempore Cal liopolim appulisse, Muratemque præpediisse, quo minus illic transmittere potuerit. Audiamus et Laonicum, qui per otium trajecisse Muratem nar rat, cuin adverso vento diebus aliquot durante, im pedirentur Itali, quominus ex Propontide in Hel lespontum contra Muratem venire possent. Interea vero Muratem ad turrim sacram, quæ in Asiatico littore sita sit ad angustissimum in Propontide lo cum, transmisisse. Excusat hic quoque cardinalem classis præfectum, et ubi transjecerit, sua quidem opinione, Murates, indicat, nisi quod per errorem scribit interpres, factum hoc ad angustissimum in Propontide locum: pro quo, in Hellesponto, dice re debebat. Bosphorus enim angustias habet, com modas ad transjiciendum; Propontis vero nullas, nisi qua in Æga'um mare per Hellespontum erum pens, a Calliopoll usque ad arces, quas Dardanel los vocant, spatio viginti septem milliarium, in ar tum cogitur, ut antea capite notarum 24 diximus. In hac ergo narrationum diversitate nihil invenio probabilius, quam quod annalibus his memoriæ proditur: Muratem scilicet ab Italis impeditum ad Calliopolim, ea relicta, sursum (non deorsum, ubi situm erat illud Dianæ fanum vel hieron, quod inale turrim sacram reddidit interpres) cum exer citu per B.thyniam profectum, e regione illius loci, quo loco nunc arcis novæ structura cernatur, mercatoruin navigtis in Romaniam sive Thraciam transjecisse. Nam hinc manifesto paret, cum nec ad Callicpolim, nec ad Dardanellos, nec ad ullas alias fellesponti 441 angustias transvectum sed supra Constantinopolim, versus pontum Euxi num, in ea Bospori parte, qua is artissimus est inter Asiam et Europam, et ubi propterea novam arcem (Neocastron Græci vocant, ut paulo post dicetur capite 128, ad unum supra Constantinopo lim milliare Germanicum) Muratis filius Mucheme tes exstruxit, ut hic ex Asia in Europam, vel vi cissim ex Europa in Asiam transjectu facili ac brevi, quoties libuisset, nemine prohibente, cum exer citu posset transmittere. Quidquid dicat Laonicus, quidquid scripsisse cardinalem, male fortassis ab exploratoribus instructum, Bonfinius asserat, hæc potius ego vera puto. 113. Varna, Stagnum Varnense, Caliacra. Civitas est ad Pontu» Euxinum Varna, quam Ortelius Odessum priscia, vel Odyssum dictam tradit, alii Dionysopolim faciunt. Anchialus esse de Curei sententia nequit, cum ea superstes Achelo nunc dicatur, nomine non admodum recenti. Nam et Cedrino Acheloum vocatur, et apud Symeonem magistrum officiorum in historia necdum edita legitur, Anchialum recentiori vocabulo nominari Hoc prælio Vladislaus rex pugnasse dicitur ab uno latere, vel secundum Laonicum, in dextro cornu: Cara sive Niger Michael in sinistro, de quo tamen aliud præterea nihil memoriæ proditum reperio. Bonfinius eadem de Nigro Michaele com memorat, ac diserte profitetur, ex Turcorum se narrationibus illa repetere, ne verbulo quidem attingens, quis fuerit iste Michal. Laonicus ait, Dacos in sinistro curasse cornu, quibus fortasse Michael Zilagius præerat, cujus sororem Huniades habebat in matrimonio. Equidem alium divinarė Michaelem, id temporis apud Ungaros celebrem, non possum. 115. Laonici locus emendatus et expositus. Chuzilar, Vitezi. In primo conflictu cæsus fuisse refertur ex parte Muratis Anatolia beglerbegus. Hanc interempti Anatoliæ beglerbegi gloriam Laonicus Huniadi, fortissimo duci, tribuit. Hoc autem loco facturum me pretium operæ spero, si verba quædam Lo nici partim corrupta, partim obscura, restituero et illustravero. Ea vero tain apud Latinum, quam Gallicum interpretem, hujusmodi sunt: Joannes Choniates babens Phazen, id est eos qui Bitaxides vocantur, ibat in Asiæ ducem. Opinor aliis hæc legentibus idem accidere, quod initio mihi conti gisse memini. Nimirum monstrum quoddamı arbi Arabar esse Phazen, ex quo uno mox plures ne scio qui Bitaxides, velut ex equo Trojano prodie rint. Ne diutius avidum lectoris animum detineam, dieo sic ista legenda: Joannes Choniates habens secum Chazes, id est eos qui Vitezides vocaulur, ibat in Asiæ ducem. Quæ verba lector ut intelligat, Turcis Chazi norit significare strenuum militem, quæ vox numero multitudinis Chazilar eis effertur, Græcis Chazes, hoc est, streuui milites. lidens

vero lingna Ungarica dicuntur Vitez, ut Germa- velit: Turci vero Chezerem nominent. Quod prius nica Rittersleut. Ex hoc autem Vitez Chalcocon dyles more Græco formavit Vitezides. Hoc modo nihil in Laonici verbis obscuri restat. Gallicus interpres Ungaricarum rerum imperitus, alio loco Bitezides cum Hassaris confundit, qui levis apud Ungaros armaturæ sunt equites. Solent autem hujusmodi Chazilari et Vitezi tam apud Turcos, quam Ungaros, habere certas quasdam notas, quibus ipsi præ cæteris militibus conspicui sunt; et in primis tot gestant ardearum in capite pennas, quot hostes vel in præliis, vel duellis, quæ utrique genti frequentissima sunt, occiderunt. His ergo militibus strenuis stipatns Huniades, Anatolia beglerbegum invasit, et cum suis occidit. attinet, potius equidem Turcis habendam Adein arbitror, ut ex procerum numero fuisse credatur, qui Elpiorum familia natus erat. Hanc enim initio declarationis hujus videri eamdem esse cum Ogu zia, monuimus. Is ergo regi caput amputavit, cuin alius quidam ex Azeporum sive peditum numero, iurisis equi regii tendinibus, cum cum ipso rege humi prostravisset, ut Turci referunt. In nomine non mɔgna diversitas est, nisi quod Laonicus vulgo notum et mutilatum posuit. Quippe Cheser elegan tius apud Turcos loquentibus idem est cum eo qui a vulgo pronuntiatur Cheter, ex quo Cheteris women Laouicus sub finem octavi libri fecit: hic Therizem mutilate scripsit, pro Cheterize. De ipso Vladislai regis amputato capite quid factum postea fuerit, paucis Thomas Ebendorfus in Austriacis suis exposuit. «Caput, inquit, Vladislai, cum armis, et dextra, fertur pro jocalibus (id est, cimelioram Joco) regi Tatarorum oblatum.» Nimirum in vindi etam perfidiæ dextra quoque mortuo præcisa fuit, qua uidem dederat. 118. Interemptorum utrinque prælio Varnensi nu merus variat. Dies ille quo pugnatum ad Varnam, traditur a nostris fuisse decimus mensis Novembris, anno 1441. Genfræнs undecimum statuit, Bonfiuius cæsa prodidit Christianorum ad 10,000, Turcorum ad 50,000. Numerus militum, qui regis in exercitu 116. Precións Muratis mutata prælii facies. Inau ditum pignus fidei causa Murati datum. Non a Turcis tantummodo memoriæ proditum est, constitutum in maximo discrimine Muratem auxilium cœlitus implorasse, verum etiam ab historicis Christianis idem relatum in litteras, quorum aliqui rem pon temere silentio prætereni} dam produnt. Quippe commemorant, poscente Murate certum aliquod a Vladislao rege pacis in violabiliter observandæ documentum, profano 442 quorumdam consilio traditam ei fuisse hos tiam, ecclesiastico ritu consecratam: ne scilicet ullo modo de fide voluntateque regis, accepto tam ɔugusto pignore, dubitaret. Postea vero perturba tis (ut dictum) induciis, cum ad arma deducta res c fuerit, a Bontinio positus plurimum discrepat ab esset, ac prælio Varnensi cæsis in utroque cornu Muratæis, in extremo res Turcorum discrimine veisarentur: Muratem e sinu prolata Christiano rum hostia, et erectis ad cœlum oculis, in hujus modi quædam prorapisse verba: Christe, si Deus es, ut Christiani tui de te perhibent, vindica peri diam tuorum, qui te mihi dedere pignori, nibilo que minus adeo religiose sancitam pacem per Summum scelus violarunt. Quibus in hunc modum ab ipso prolatis ea scilicet evenerint, quæ tam ab hostibus, quam a nostris recitantur. Philippus tamen Callimachus hanc rem tam secreto referre videtur actam, nihil ut certi de tradito tali pignore vulgo constaret. 117. Cheser, el Cheter beg, idem. Vladislao regi capul amputat. Elpiorum familia. Narrant Annales ei qui Vladislan regà prostrato caput amputarit, et Murati obtulerit, nomen fuisse Cheser beg, eumdemque natum ex Elpia fuisse familia. Chalcocondyles autem scripsit, nomen peregrino, qui Murati caput interempti Pannonum regis attulerit fuisse Therizes: qui virtutis insigne præmium a rege consecutus sit. Hic inter se diversa duo recitari videmus. Primum est, peregrinum Laonico fuisse, qui caput regis'attulerit, hoc est Azepum sive peditem stipendiarium, pro quo be gum posuerunt Annales. Et begorum nomine pro ceres apud Turcos appellantur. Alterum, nominis ipsius discrepantia, cumille Therizem dictum fuisse eo quem Turci memorant. Nam hi de 80000 loqunn tur, ille tantummodo de 16000. 119. Chadum bassa, Semisse aspri auctum geniza rorum stipendium. Quem hic Annales mostri Chadumem bassam vocant, Laonico Phatumes est, regiæ domus judex. Hoc ideo dusi notandum, quia confirmat id quod paulo ante scripsi numero 115, Phazen alibi mu tandum in Chazes, ut hic Phatumes in Chatumes, quod idem est cum Chadumes. Id vero nomen Chadum vel Hadumi, castratum vel eunuchum si gnificat. Inde quod dicitur, adjecisse Muchemetem stipendio Genizarorum semissem aspri: ex more Tu corum intelligi debet, qui a sultano suo diar. nas annonas accipiunt: non menstrua, nec annua salaria, quæ principes nostri dare solent. Causas revocati a bassis ad gubernationem Muratis, Chal cocondyles exposuit. 120. Moreas, Gerene, Tacconia. Moreas, genere masculo, dicitur a Græcis hodie, que Peloponnesus olim vocabatur. Nomen ipsum, quod apud Damascenum Studitam reperitur, de rivant Græci nunc ab arbore moro. quod toia re gione scilicet arbor hæc frequens sit. Hic expugna tam a Murate Geremen, excidioque datam, tra dunt Annales quam arbitror esse veterem Gere niam Peloponuesi, quod oppidum Ptolomæus in ea Peloponnesi parte collocat, quæ Laconia dice

batur olim, nunc Tzaconia, non Sacania, sicut supra de Nemetsassiis capite 71 exposuimus. An au Ortelius prave scripsit. 121. Ibanis sex Joannis ditio, Cotziacum, sive Getia, Iscodar, Scodra Scutarium, Ischender beg. Annales hi ditionem Joannis vocant, quam Iba nis regionem dixit Laonicus. Ivanem vero seri bere debuit interpres. Etenim Servianis Iwan, ut hodie Rossis quoque Joannes vocatur. Intelligitur autem Joannes Castriotes vel Castriotus, partis Albaniæ princeps, pater Georgii Castriotis, qui nominabatur a Turcis Ischender beg, id est domi nus Alexander, ex quo 443 Scanderbogum fece runt alii, magnumque Alexandrum non recte in terpretati sunt. Corruptius eumdem Bonfinius Sandorobechum appellavit. Laonicus Scenderem scripsit, qui puer in januas regis venerit, hoc est, ad Portam Osmanidæ principis; et hoc tempore Muratem ei bellum fecisse commemorat. Chalco condylis interpres hoc loco margini Calcioli no men ascripsit, pro nomine Castrioti. Cotziacum in hujus belli narratione, libro septimo Laonici, Getia vocatur: vicina Crue (Crojai nostri dicunt, de qua plura paulo post), quam post Getiam, licet frustra, Murates adortus fuit. Iscodarbeg Turcis est Scodræ dominus sive princeps, videlicet hic ipse Georgius Castriotus, de quo dictum. Scodra vero Græcis est integra voce Scutarium. Plinius tamen alicubi Scodram vocat, et in Novella Leo nis Augusti de thronis etiam Scodarum episcopatus sub Dyrrhachina metropoli reperitur, qui sane non diversus est ab ejus civitatis episcopatu, cujus hic fit mentio. Fallitur Barletius, cum Turcis Scan driam dici putat, quasi Alexandriam. Nam Iscodar non est Scandria, nec Alexandria vocatur eis Scandria, sed Ischendrie. 122. Saxones in Huniadis exercitu. Sazii, Sassii, Sassia. Mirum alicui videatur, cur Annales mentionem Saxonum hic scorsum faciant, cum statim in ge nere Germanorum nomen subjiciant, quo Saxo nes etiam continentur. Ejus eximendi scrupuli causa dico, non hic nostro in Germania Saxones intelligi sed Saxones Transsilvaniæ vel Erdelii, vel Septein castrensis in Ungaria regionis incolas, qui Sassios sive Saxones bodieque se profitentur, et a Ceculis, ejusdem regionis incolis, tam lingua, quam aliis re bus, omnibus differunt. Hinc Bonfinius in Transsil vania sitæ Saxobaniæ mentionem facit, pagina 612 postremæ Francofurtensis editionis, quam Sambuco nostro clarissimo dehemus; cujus equidem mortui memoriam cum benevolentia usurpo, et præter meri tum a quodam excellentis ingenii doctrinæque viro, nobis itidem amico, mox a morte paulo tactam incle mentius, doleo. Et ibidem Sambucus margini no men Saz, ad Saxobaniam ascripsit: quo signifi care voluit, hanc a Saziis sive Sasziis sic dictam. Notum vero, Saxones» Germanis, quos superiores vocant, ita nominari: cum ipsi patriam suam Sas siam, seque Sassios indigitent. His conjunge, quæ tem victi Saxones nostri a Karulo magno Augusto, quemadmodum in Flandriam, sic etiam in hæc Er delji loca translati fuerint, quod aliquibus persua. sum video: non hujus est loci, prolixius discutere Mibi quidem vix vero fit simile, qui sciam uno s2 culo Saxones ante Karulum magnum in Pannonia cum ipsis fuisse civibus suis Longobardis; ut omit tam alia, quæ sane plurima possent in medium al ferri. Copiæ nostrorum, quas Turci maximas fuisse dicunt, hominum viginti duo millia continebant præter Valachos tamen, uti Bonſinius meminiı. 123. Valachi a Turcis cæsi, justo judicio vindicatumı in transfugas. Aiunt Annaies, casos a limitotrophis aliquot proceribus Turcicis fuisse Valachos ante commiıis sum in planitie Cosovana prælium. Chalcocon dyles vero tradit, Valachos ab Ungaris et cæteris Christianis ad Muratem sub ipsam defecisse Coso vanam dimicationem: deque sententia Muratis ar ma ponere jussos, in exercitus utriusque conspectu, summa cum omnium admiratione, ceu perfidos transfugas ac desertores, trucidatos fuisse. Quod equidem exemplum singularis in Murate severitatis ac justitiæ, præteritum a Turcis esse silentio, non abs re miror. 124. Annus prælii Cosovani, numerus utrinque cœ sorum. An Morava fluvius idem cum Schilniza. Notavimus in margine libri annum Mahumetanum 853, quo pugnatum in Cosovana planitie, respon dere Christiano 1448: quo Bonfinius etiam dimica tum scripsit. Idem addit, periisse coutinuis hisce conflictibus Turcorum ad triginta quatuor millia, Christianorum vero duntaxat octo millia, queinad medum Murates ipse suis in litteris ad Corinthios fassus fuerit. Cæterum hoc loco præterire silentio non possum, me superius numero notarum 48 pol Jicitum explicationem quæstiouis, an Schitniza Auvius idem sit cum Morava. Sic enim hunc cum incolis voco, qui Chalcocondylis interpreti Morabas scribitur. Cedrinus alicubi Moravem tam fluvium, quam castellum ad ejus ripam positum, non procul a Beligradis, nominare videtur. Pervenit, inquit, usque ad Moravem et Belegrada, quæ castra sunt Pannoniæ, in Transistriana regione sita, et Grali Turcia vicina. Quibus verbis ultimis Crates Turcia significat Ungariæ regem. Sæpius enim repetit Ce drinus, Unnos et Ungros dici Turcos. Idem hos in Pannonia Turcos occidentales discernit a positis in vicinia Persarum Turcis orientalibus. Et Turcia Persis hodieque dicuntur Mogores, quod nomen genti suæ nunc etiam tribuynt Ungari, sicut Egin hartus quoque Karuli Magni tempore scripsit, 444 Ugros vel Ungros et Magores eosdem esse. Nota vox Ungarorum, Maggior indra. Sed redea mus ad Moravam. Geufræus Moravanı olim Mo achum fuisse nominatum putat. Meminit autem Laonicus, sepultos fuisse Turcos, hoc prælio casos, ad ripam Morava Aluminis. Bonfinius vero proce

res ait ibidem sepultos, gregarios in profluentem tes bis obsedit, quo de nunc agimius: et cum ea Schitnizam conjectos. Hinc parere videtur, idem esse flumen, Schitnizam et Moravam. Sed cum equidem recordari videar, comites nostros istic unum Moravam nominasse: restat ut concludamus, Schitnizam hactenus conservato nomine, postquam se Moravæ miscuit, amisso priori vocabulo deinceps solo Moravæ nomine censeri, donec ita conjunctus uterque Auvius in Danubium labatur. Memini vado nos transire Moravanı, magna mensium aliquot siccitate plurimum deminutis ejus aquis: sed nus quam ab eis incolis Schitniza, ubique Morava no minabatur, contra interpretis Gallici opinionem. 125. Feris bey, Gergoni sive Chrysonicum, Anatoliæ moniana. potiri secunda oppugnatione non posset, in mor bum lethalem præ indignatione lapsus, rabidam exhalavit animam. Imitatus est patrem persequendo Castriote, vexandaque Croja, Muchemetes secundus Glius qui continuis munitionibus undique circun. datam, et arctissime clausam, capere tamen non po tuit, Scanderbegus tandem sponte Venetis eam do navit ante mortem, ne tantæ reipublicæ destituta præsidio, Turcorum in manus møx a morte de fensoris veniret. Obiter hoc adjicitor, ab hac Croja nomen tulisse nobilissimos Belgii proceres Croja › nos, qui Crojam aliquando possedisse traduntur sicut in iisdem Albaniæ locis et Karlovitzii princi⚫ pes, origine Galli, de quibus dictum capite 46, Dyr Brhachium suo cum agro tenuerunt: et Achaie prin cipes in eadem vicinia rerum aliquando fuerunt potiti, Sabandosaxonica nati familia. Ex Grojanis regulis summæ fuit auctoritatis apud Karulam V Augustum lladrianus, Chiurii dominus. Eadem editus gente fuit Antonius princeps Portianus in Gallia. Nunc apud Belgas superstites sunt duo fratres, dux Arescotanus, et flaurechius marchio, cum principe Chimeo Arescotani filio. 127. Galata, Ceras, Sinus Ceratinus, Pera, Sycæ,' Scala Sycena. Nomen beglerbegi Romaniæ, qui Gergonim ar cem vel oppidum instaurare jussu Muratis debebat, Annales ipsi non expresserunt. Bonfinius autein scripsit, hunc appellatum fuisse Frigibechum, quod Italica pronuntiatione tantumdem valet, ac Frisi beg. Turci Ferisi beg, aut Feris beg enuntiant. Re peritur enim superius tale begi cujusdam alterius nomen, initio vitæ Bajasitis primi, qui progressus cum copiis ad Danubium usque, primus istic Vidi nam occupasse traditur. Oppidum Gergoni Turcis dictum), Bonfinius Chrysonicum nominat. Situm est in Roxiana sive Rasciana Servianave regione, ad Moravam fluvium. Anatoliæ montana Turci vo cant hoc loco, sicut alibi quoque sæpius, montem Olympum, sive Calogerorum, in Bithynia, prope civitatem Prusam: de quo dictum antea, capite notarum 17. 126. Beligradum Albania, Crua, Croa, Croa, Craju, principum Crojanorum in Belgio familia. Idem cum superiori, ad Savi Danubiique conflu entes sito Belgrado Serviæ, nomen habet hoc Al baniæ vel Arbaniæ (sicut vulgus Græcorum vocal) Beligradum, hoc est, arx alba. Quippe conjuncta cum oppido arx est, quæ a Valona, celeberrima nunc etiam Epiri civitate (Leo imperator Aulo niam, veteres Aulonem dixerunt), unius itinere diei distat. Cæterum dissimulare non debeo, nullam obsessi a Murate paulo ante mortem Beligradi mentionem reperiri, vel apud Martinum Barletium Scodrensem, rerum a Scanderbego gestarum scrip torem, vel apud Bonfinium, vel Geufræuin: sed obsidium Crojæ duntaxat ab his exponi, quam prius etiam capto Cotziaco sive Getia, quatuor ante hoc tempus annis, irrito conatu tentaverat: ut scripsit Laonicus, qui Cruam nominat, urbem Albanorum „primariam. Novella Leonis Augusti, quam toties „citamņus, velut alteram quamdam imperii Constan tinopolitani notitiam, numero multitudinis Croas appellat, et harum episcopum Dyrrhachino subjicit. Idem ei nomen est apud prætorem Græciæ nostrum. Barletius Crojam vocat, idque nomen Epirotaram lingua fontem significare dicit: quod intra muni tionem jugis aquæ fontes sint. Primus hanc Mura Urbs Galata vulgo etiam nota est, e regione Con stantinopoleos sita, trans sinum, quem Ceras sivė Cornu, et Ceratinum sive Cornutum, veteres etiam vocarunt: quod instar cornu cervini sparsim ra mis quasi quibusdam littus utrumque amplectatur. Patet in ambitu totus hic sinus milliaribus Græcis viginti. Galatas hodie masculo genere Græcis ef fertur, sicut et prætori Græciæ nostro, qui Phru rion sive castellum vocat. Eadem et Pera dicitur ‹t Peræa Nicetæ historico, quod ultra sinum posila sit. Veteres ab arborum ficos ferentium 445 copiá Sycas nominabant, quæ vox apud Zosimum quoqns nostrum legitur. Xylander apud Cedrinum ficus interpretatur, et suburbium esse dicit Byzantii cum tamen intermedio mari ab urbe disjungatur. Qua Constantinopoli Galatam transjicitur, Scalam Sycenam ponit vetus urbis Constantinopolitan:e descriptio, quæ libro Notitiæ utriusque imperi adjecta est: et scalam in Portolano suo' Græci hodieque dicunt eum locum, quo naves appellunt et ubi exscenditur. Usus est hac voce Cedrinus in Copronymo, cum narrat, unum glaciei fragmentum cum impetu delatum et impactum in scatam Acro poleos, id est arcis Byzantinæ, de qua capite 139, cam comminuisse. Latitudo sinus inter hanc sca lam et oppidum Galatam, vel inter. ambas potius scalas, e regione positas, ad passus 500 patet. Ga lata Genuensium colonia est, etiam hodie majori ex parte a Christianis inhabitata, præsertim meró catoribus.

423. Nescastron, Rumeli Chisar, Anatol Chisar: Ca- gustum mɔris meatum, propter monasterium et stellum Lethes, Turres nigræ, Hermaum promon torium, Læmus, Læmocopia, Bogazi, Bogázi Chi sar, Bosporus, Brachium S. Georgii: Loca Bo sporana tam Europæi, quam Asiatici lutoris, n Constantinopoli u que ad Euxini maris ostium, Cyanea, Symplegudes, Plancia. a:dem Sancti Georgii Manganorum dictam Pro pontidi se miscentis. Id propterea notandum, quia complures in hoc hallucinantur dum sancti Georgii brachium ad Sestum et Abyjum collocant: ut Volaterranus, quem citat Ortelius in voce Helles pontus, nt Geufræus, ut Thomas Forcacchius, ut alii. Saltem rectius hoc vel ex hisce Vincentii Belvacensis verbis didicissent: lloc est mare ma gnum (id est, Pontus Euxinus, nunc etiam Italis mare majus) de quo brachium Sancti Georgii exit, (id est, Bosporus) quod in Constantinopolim va dit. Ergo Sancti Georgii brachium est supra Con stantinopolim, ad cujus orientalem angulum, sub ter ipsam sultanorum arcem, in Propontidem Bosporus illabitur. Adeoque a sancti Georgii brachio sive Bosporo, per l'ropontidem et Helles pontum, Sestum et Abydum usque 180 milliarium Græcorum est iter. Gallicus interpres Laonici mi rifice profecto cæcutit, ac sibimetipsi contradicens ait: Mechemetes arcem Læmocopia condere cœpit in ora Propontidis, ex parte Europa, in eo pro prio loco, qui Bosporus appellatur. Et ascripsit margini, verbis his locum significari, quo Sestus olim sita fuerit: cumque Turcica lingua dici Ba gazasar, sive præcisionem 446 faucium. Quid magis absurde dici potuisset, quam conditam ad Bosporum arcem, intelligi debere sitam eodem loco, quo Sestus olim exstiterit? Certe Neocas trum hoc Muchemetis a Sesti veteris loco prope 200 milliaribus Græcis distat, totumque Proponti dis et Hellesponti spatium his interjectum est. Quod autem dicit, eum locum lingua Turcica vo cari Bajazasar, sive præcisionem faucium: in ev quoque fallitur et vocabulum corruptum ponit. Nam scribere debuit Bogazi Chisar, et interpretari arcem faucium. Læmocopiæ quidem Græca vox, qua Laonicus utitur, incisuram faucium significat, hoc est locum, ubi finis est harum Bospori fau cium, qui deinceps in multo capaciorem Propon tidis sinum magna cum undarum violentia semet effundit. Cum autem superius capite notarum 26 Joca totius Hellesponti et Propontidis, inde usque a Dardanellis vel arcibus, hoc est, a cadaveribus Sesti et Abydi, ad urben) Constantinopolim et ad ipsum adeo sultani saraium, ubi Bosporus in Propontidem præcipiti maxime cursu illabitur, enumeraverimus: libet a saraio sultani rursus in cipiendo, sursum quasi mentis navigatione qua dam ad ipsum usque maris Euxini ostium pro gredi et utrinque sita loca, cum ad dexteram in Asiatico littore, tum ad sinistram in Europæo, no minibus partim priscis, partim nunc usitatis, 01 dine recensere: sic tamen, ut nimis scrupulose, more Gylliano, vetusta, cognitu parum necessaria, non inseramus. Arcem munitissimam, quam a tergo Galatæ Muchemetes II, ad mare, id est, ad Bosporum e mari Euxino profluentem, condidisse narratur; Græci Neocastron, hoc est, castrum novum voca runt, ut et Turci Geui Chisar, cujus et supra n:en tio facta capite notarum 112. lidem tamen nobis etiam Rumeli Chisar appellari dicebant, cum hac præterveheremur ad Pontum Euxinum, quod ar cem Romaniæ vel Europæ significat: sicut alteramı huic oppositam in Asiatico littore, nunc ruinosam Anadoli Chisar, id est, arcem Anatolia vel Asiæ nuncupabant. Neocastron vulgus occidentalium Christianorum, præsertim Germani, Turres nigras dicunt. Abest a Constantinopoli ad unum milliare majus Germanicum, locus sane munitus, et for midabilis admodum miseris captivis, præsertim lautioris fortunæ: qui hos intra carceres conclusi, nunquam fere libertatem recipiunt: eaque de causa castellum hoc Lethes vel oblivionis olim quoque vocatum puto, cujus in Bosphoro positi Gregoras meminit, ab eo dicti, quod perpetuos ad carceres damnatorum nulla exstet amplius me moria. Constat autem, fuisse istic etiam aute Mu chemetem II illa, quæ diximus, in utroqque littore castella: sed imperatorum Græcorum incuria sic Begiecta, nulli ut usui servirent alii quam custo diendis captivis. Causas condendi Neocastri Ma chemetes habuit, ut transjicere tam in Asiam quam Europam libere posset: ne Christiani navibus suis transvectionem exercitus prohiberent, ut denique Constantinopoli capiendæ serviret, Laonicus arcem ita descripsit, ut hodie conspicitur. Ait eam con ¿tare tribus turribus magnis, quarum una superior in acclivi colle proeminet: reliquæ duæ consistunt inferius ad ipsum littus Bospori: quo videlicet hine in naves præterlegentes impetus fieri possit. Harum duarum una maxima est. Tecta sunt plum bea. Murus ambit arcem crassus pedes 22. Tur rium crassities ad 50 pedes extenditur. Petrus Gyllius, illustrator urbis et Bospori diligens, an tiquis Hermæum hoc loco promontorium fuisse statuit. Bosporo datum nomen est a transnatatu bovis, aut buculæ vel juvencæ potius, videlicet lus, Inachi regis Argivorum filiæ, de qua est in fabulis historicis. Ita nimirum in Originibus Byzantii Græcis manuscriptis legimus. Nullibi Bosporus angustior est, quam inter Neocastrum et Anatoli Chisar. Idem Gyllius auctor est, Bosporum Græ cis vocari Læmon, Turcis Bogazi, quæ nostris sunt fauces vel augustiæ maris, ut etiam in homine fauces appellantur Læmos. Hinc Læmocopiam Igitur angulo sultanini saraii respondet e re Laonicus hoc loco posuit. Nostri Bosporum etiam gione Scutarium in Asia disjunctis a se invicem sancti Georgii brachium nominarunt, velut an- locis hisce duntaxat uno milliari Græco. Ante

Stauro locus in Anaplo (sic enim frequenter historici Græci vocant hæc ab utroque latere loca, quæ sursum ad Euxinum mare navigantibus con spiciuntur) proximus est in codem Asiatico littore. monasterio quondam insigni celebris, qui nune Akimitos Græcis dicitur. Olim Akimiti vocabantur, hoc est, monachi pervigiles, totasque noctes sitre somno precibus et hymnis dicendis exigentes. Ab Akimito pergitur ad Chrysokerama, locum ab æde sacra dictum, tegulis olim inauratis ornata. Chrysokeramis vicinum est Anatolis Castelli. Sic Græci nune mutile vocant, quod integre diceretur Anatolis (hoc est, Asiæ) Castellion. Et paulo ante meminimus, idem Turcis eodem significatu vocari Anadoli Chisar. vero, quam transjectus hic superetur, occorrit in ipsis aquis extructa quædam arx parva, quam Turrim Scutarinam Græci vocant, Turci Kisculam, hoc est, arcem virginis, ex causa quadam alibi exponenda. De hac arce sunt intelligenda Nicelæ verba, libro iv, cum ait: Ab hoc imperatore Ma nuele turris illa (potuisset arcem vertere) non procul a continente in mari exstructa est, quæ Damalis pridem, nunc Arcula dicitur; et altera turris e regione, juxta Manganium monasterium (scilicet Sancti Georgii) eo consilio, ut ferrea ca tena utrinque extensa, barbaris navibus aditus in loca urbis arci vicina, et tractum illum omnem usque ad Blacherniam regiam, intercluderetur. Quibus in verbis Arculæ nomen significare puto ´parvam arcem. Idem post inquit: Imperator in palatio ad Damalim, quod Scutarium dicitur, ver sabatur. Distat a continenti Asiana Scutarium cen tum passibus. Nomen oppido vicino dedit, ut Græcis hodie Scutarium, Turcis Iscodar dicatur olm non Chalcedon, uti Jovius, Peucerus, Bushe quius, aliique magni viri putarunt (Chalcedonis enim rudera 10 milliaribus ab Angulo sultanini sa raii versus Astacenum sinum, ad promontorium Damalicum, juxta portum Eutropii, sita sunt), sed Chrysopolis. Id autem oppido nomen inditum »liqni putant, ut auri civitas diceretur, ab auro, quod olim antiquissimis temporibus pro Persarum regibus hic tributi nomine congeri ex Asia tota so litum fuerit. Sed origines urbis Byzantine aliam nominis rationem, verbis Græcis, in hanc fere sen tentiam referunt. Conspecta (inquiunt) confestim aquila, cor victimæ rapit, et in promontorium Bosporii littoris defert, e regione Chrysopoleos, cui Chryses Agamemnonis ex Chryseide filius, post necem patris, Clytemnestræ fugiens insidias, et ad quærendum Iphigeniam properans, nomen hoc apud incolas reliquit, sepulturæ suæ montimentum cum istic fineni vivendi fecisset. Quibus in verbis promontorium Bosporii litoris, illud ipsum intel ligitur, in quo nunc saraium sultaninum orientale situm est. Chrysopoli sive Scutario, littus Asiaticum le gentibus, occurrit primum pagus, qui Stauros Græcis dicitur, ab aurea cruce, quam in templi ab se ibidem conditi vertice Constantinus Magnus in signiter ornatam constituisse perhibetur. Sic enim audire de Theodosio Zygomala, patriarchali pro tonotario, valde docto viro memini. Et ipsius templi ruinas amplissimas aliquando cum admira tione, comitibus Hieronymo Arconato, et Paulo Rosa, ex eo tempore pie mortuo, viris optimis el amicissimis, inspexi: cum navigio transvecti Chal cedonem, in Eutropii portum, terra deinde pro Imontorium Damalicum pedibus emetiremur, in quo rudera templi sanctæ Euphemiæ concilio Chal cedonensi nobilis, in horto quodam superant: et ad hunc deinde pagum Staurum, aliaque loca pro giederemur. Ultra Castellion Anatolis est Megalocarya, 447 magnis a nucibus avellanis dicta: quam rectins Græci volunt ad sanctos angelos nominari. Supra Megalocaryam conspicitur vetus hieron (sic et Turci cum Græcis vocant), id est, ſanum sive templum, a Constantino Magno conditum: quo tempore confecto bello Gothico, reversus fuit, ut Græci nunc aiunt. Constat tamen, hoc olim quoque loco fuisse temporibus antiquissimis templum Ar gonautorum quod appellatum fuit hieron sive fanuu Jovis Urii, hoc est, largientis ventos secundos. Et notum est, solitos imperatores Christianos mutare templa paganorum in nostri ritus ecclesias. tallus etiam posuit, Algyrum vocans. Ulterius castellum Argyron situm est quod Cas Hactenus in Aslatico, sive dextro Anapli latere, sita loca numeravimus. Nunc idem iter ab imo re petituri, litus Europæum legamus ad lævam, do nec itidem ad ostium Ponti Euxini perveniamus. Itaque Galata Ceratinum ad sinum relicta, trans -. eundum primo promontorium, saraio sultanino, e regione trans sinum cornutum sito, respondens et mox offeret sese Caravoli, locus omni variorum ædificiorum et hortorum cultura, ne templis quidem Turcicis deficientibus, amoenissimus: ubi diverso rium Anglicanæ reginæ legato assignatum erat, cum nos istic essemus. Ibidem Juliæ Pesconiae marmor Græcum est elegantissimum. cujus inscrip tionem habemus. Caravoli proximus est locus a S. Phocæ templo Christianis appellatus, Ortachioi Turcis. Archion priscis dictum refert Gyllius. Ultra S. Phocam Archangelus est, locus sic ab archangelo Michaele dictus. Veteres Catascepen no minassc, patet ex his Nicetæ verbis: Monasterium in Ponti faucibus loco, qui Catascepe dicitur, ex struxit archiducis Michaelis nomine. Vocant nune cliam Græci Asomaton, propterea quod angeli cor poris expertes sint. Inde pervenitur ad Diplokionion, sic dictum a geminis columnis, quod Turci Besictas, veluti la pidem cunarum vocant, Ibi monumentuin est sepul

Sphingi respondet inscriptio, quam ab aliis omis sam ponere libuit. turæ Chairadinis Basse, cui ab Italis nomen Bar- monstrabat Arconatus, a Gyllio non animadversam. barossæ datum fuit. Meminit hic eum sepultum li ber ipse Annalium,'ad annum Christianum 1547. Diplakionion priscis dictuin erat Jasonium. Orte lius non recte Diplociana scripsit, pro Diplokionio, et Bisitas, pro Besictas. Ultra Diplokionion est id, de quo prolixe nune egimus, Neocastron. fline itur ad locum, Stenia nune dictum, nomine corrupto de Sosthenio, ni fallor. Aut hoc illud est Stenon, Cedrino et aliis frequenter nominatum. Sequitur Neochori, quod sic enuntiatur a Grzecis hodie, cum sit Neochorion. Significat autem locum vel agrum prædiumve novum. Supra Neochorion pagus est Pharapia. Sic enim a Græcis effertur, a nostris Therapia. Pervenitur hinc ad Panagian sto mauro molo, ið est, ad sanctissimam Deiparam virginem, sitam ad nigram molem portus. Quidam e vulgo nomi mant, ad sanctissimam Deiparam die xv Augusti. 448 Nec tamen defuerunt hic olim etiam Cn. Pompeii monumenta, relicta in his locis inde ad illis usque temporibus, cum imperator populi Ro mani contra Mithridatem, Ponti regem, bellum gereret. Exstat unum adhuc liberti cujusdam Pompeiani marmor, quod non procul a Casanis bassæ messita (quondam illustri S. Theodosiæ templo) supra navale Sultaninum sita, conspicitur. ld pulcherrimis exaratum litteris Romanis, hæe verba continet. Habet lector uno comprehensa capite non pauca, quibus tam prolixe recensendis, si præter officiumi et institutum alicui fecisse videbor, excusabit apud æquos me judices infixum animo fervens explican di res Græcas et Turcicas studium, cuin rerum ipsarum varietate tam utili, quam minime tæ diosa. 129. Tempus certum capta Constantinopoleos. Certum est, captam Constantinopolim a Muche mete die 29 mensis Mai, quem iv Kal. Junias vocamus, anno Christiano 1453, non 1452, quent admodum apud Æneam Silvium per errorem li brarii fortasse scriptum legitur. Potest hoc etiam ex collatione Mahumetanorum annorum ad Christia nos colligi. Cætera de urbistam obsidione, quam oc cupatione, licet pahcis exposita sint verbis, ut in An nalibus fieri solet, iis tamen consentanea sunt, quæ Chalcocondyles prolixius, ut in historia, memoriæ prodidit. Ultima Turris est ad ipsum Ponti ostium, cum pigo a Græcis inhabitato, sita: sicut et hactenus indicatorum utriusque littoris locorum incolæ ſere Græci sunt. Eam turrim Busbequius Pharum vo cabulo veteri nominat, sed accole Phanarion ap pellant, a Græco verbo derivata voce, quod lucen di significationem habet. Quippe noctu faces ac cenduntur in suprema turris parte, quam animi causa conscendimus, ut ad ostium Ponti navigan tium incolumitati consulatur. Constantinopoli distat hoc ostium maris Euxini milliaribus Græcis plus minus 55. Scopuli saxo vivo siti duo sunt ante Ponti ostium, quo in Bosporum magna vi semet exonerat. Hæ scilicet illæ Cyaneæ sive Symplega des, sive Planctæ sunt, quas ipse Busbequius pene putavit fabulosas, aut invenire se saltim, velut alio devolutas, potuisse negavit. Insulæ priscis hæ dice bantur non quod sint magure, sed quod undique mari velut insulillæ vel nisidia, sicut Græci vocant, alluantur: Cyanea, quod ex intervallo magno ad navigantibus cæruleum de se colorem præbeant Symplegades et Planctæ a conquassatione mutua, qua spectantibus ex remoto spatio non tangere se tantum existimantur, verum etiam loco moveri, et ita coire, duntaxat unus ut esse scopulus, unum p et Mindan significant equorum locum capacem et nisidion, videantur. Hanc opinionem de Cyaneis meam Gregoræ verba hæc, e libro Historiarum iv, confirmant: ‹ Promontorium, inquit, templi Argo nautarum, quod Os Ponti appellatur: ubi Cyaneas et l'lanctas esse Græci quondam dixerunt: nimi rum in ipso Ponti ostio. Hæc omnia sane diligenter inspirere bis memini, præsente Hieronymo Arco nato, præstantis ingenii viro: qui rem memoria di gnam hic mihi primus suggerebat. Altera Symple gadum, quam simpliciter saxum. Busbequius ap pellavit, habet columnam veterem ex albo marmo re, quam vulgus istic Pompeii columnam falso vo cat, ln hac præter alia, quæ Gyllius diligenter servavit et descripsit, Augusti Sphingem mihi 130. Atmindan, columna serpentina, statuarum stichioses. Atmindan significat Turcis eum Constantinopoli locum, quem ab equorum cursu Græci dixerunt Hippodromum. Nam si verbum verbo redilas, At amplum. Columna serpentina nunc etiam superest, ex ære facta, sic ab imo convolutis inter se spiris serpentis triplicis, ut in parte superiori tandem sese tres cervices, triaque serpentina capita, divi dant ac separent in formam triquetram: quibus quondam accepimus impositum ab urbis conditore Constantino Magno fuisse plurimum scriptis cele bratum illum tripodem Apollinis Deiphicum. Quod ait, effectum fuisse per hoc simulacrum, ut eo du rante nullus esset in urbe serpens: ex opinionibus Græcorum Muchemeti relatum fuit: quorum in li bro manuscripto de urbis ædificiis, quem habemus, Stichioses ejusmodi (sic enim appellant) statu2 rum variæ leguntur, et quidem ab Apollonio Tya

neo profectæ, si quidem vera narrant. Certe quod niad, comes Bistricensis, x1 die Augusti. Eum de statim sequitur de statua equestri ahenea destructa, qua pesii præclusus fuerit in urbem aditus; super sutiosis videri posset aliquam mereri lidem, cum singulis annís ea nunc fœde mensibus æstivis cali dioribus grassetur. Qua nos istuc astate venimus, absumpsisse credebatur inter quatuor menses ho minum ad 150000. Nec anno sequenti pauciores interierunt. 131. Siurige Sphetigradum, Sphetia. Duxit in Albaniam copias Muchemetes adversus Isebenderem begum, sive Georgium Castrioten). Siurige lingua Turcica significat arcem aculam. Græci dicerent Oxypyrgion. Laonicus Sphetiam vocat appellatai a Barletio Sphetigradum, lingua Slavonica, quam idem a Croja distare 58 milliari bus ait. 152 Nove, Nova, Novograd. Novus mons Rascia, Neopyrgium. . Nove Croatis et Servianis dicitur, quæ hic Nova r'ominatur, oppidum Serviæ cujus tunc despota Georgius adhuc superstes erat: sed non multo post utoritur, impetrata pace a sultano Muchemete, filio que minimo natu Lazaro, successore post se relicto. Notavimus supra cap. 101, Novogradum nunc vulgo dici, quod arcem novam significat, non no vam montem, ut Bonânius interpretatur, dum no vum montem Rasciæ vocat. Apud Laonicum No vopyrgum legimus, pro quo Neopyrgum reponemus, women id Græcis sonans, quod Venedis Novograd. Ibidem margini ascriptum Novobardum mutabimus in Novogradum, vel potius Novogradum. Ait hic Łaonicus magnum esse metalli proventum, et al luentem oppidum Moravam, Istro misceri. San giaci nunc sedes est, Budæ beglerbego subditi. 133. Belgradi vrel Albæ Græcæ secunda obsidio. De Belgrado et Muratis obsidione dictum antea numero 100. Nnne iterum obsessa fuit a Mucheme te Muratis filio, qui eam repetebat ab Ungaris, ut membrum Serviæ nunc sui juris effectæ. de quo pro ļixe tractatum indicato capite. De hac obsidione se ruuda Thomas Ebendorfus, in Austriacis Annali bus suis, hæc retulit: Anno 1455, Turcus Machu met secundis elatus fortunis, despotam Georgium, Ratziæ principem, in suis terris hostiliter invasit, et plura hominum millia crudeliter abduxit. Hinc et despota versus Ungariam, ad Albam Græcam, cum suis secretis se contulit, 449 terramque suam gubernandam Joauni de lluniad, Ungariæ guberna tori, dum Viennam (ad Fridericum IV imperatoreır.) pergeret, commendavit. Inde Nandoralba, janua et clausura regui Ungariæ, obsidetur a Mahumeto, anno 1456, oppugnatione acerrima facta die 21 Julii, cum prius hoc in itinere castrum S. Andreæ (Nota margini ascriptum nomen Senderoviæ, quod crat Georgii despotæ, aggressus incassum fuis set. Soluta obsidione, mortuus Joannes de Hu płoravit Fr. Joannes de Capistrano, Huniadis com milto: Salve, aureola cœli, quæ cocidisti, corona. Regni exstincta es lucerna. Orbis corruptum es speculum, in quo nos diutius inspicere sperabamus, et alii. Nunc tu devicto inimico triumphas coram Deo et angelis, o bone Joannes. Sane quam fortiter, et immortali cum laude sua, hi duo se gesserunt, hoc propugnaculo Christianorum defendendo, Hu nia:les et Capistranus, monachus ordinis Prædica torum, clarus in historiis Volonum cruce signato rum dux, qui mortuum Huniadem paucos intra. dies secutus fuit. Muchemetes in oppugnatione die 21 Julii, cujus Ebendorfus meminit, lethali accepto vulnere, vix incolumis evasit. Obsidio soluta fuit die 6 Augusti, quem Calixtus III pontifex haberi festum ex eo tempore voluit sub nomine Transß gurationis Christi: quod tamen festum illo die multis ante sæculis Græci celebrare consueverant, appellantes id sacram sanctam metamorphosin Domini et Dei, Servatorisque nostri, Jesu Christi. 134. Dai Caratze Bassa, Bonfinius et Chalcocondyles emendati. Mic Bassa Bonfinio Caracia vocatur, Chalcocou dyli Caratzies. Europa ne beglerbus fuerit, an Ana toli:e, non exprimitur in Annalibus. Laonicus tamen diserte ducem Europe nominat, ex quo corrigen dus Bonfinius, qui Asiæ ducem fecit; errore consi mili cum eo, quem supra numero 106 de Chasane bassa notavimus. Verba Laonici hæc sunt: Europæ dux Caratzies, qui gloria et virtute excellebat onines qui regiis in januis militabant, ab oppidanis bom barda globo ictus occubuit. Eum rex (Muchemetes) multum lugebat. His verbis etiam mortis genus in dicatur, quo periit. In obsidione veru Constantino politana corrupte nomen hujus Saratzies legitur, pro quo reponendum Caratzies. Huic etiam perti net ille Laonici locus de oppugnatione Belgradi, excerptus et emendatus supra, cap. 72, 155. Rex Bozinæ Stephanus. De Semendria diximus cap. 99, Bozinacorum origo declarata legitur capite 49. Duplicem esse Bozinam, docuimus capite 95. Qui Bozinæ rex hic memoratur, Stephanus erat, de quo plura non multo post, Is sponte sua deditionem Semendriæ fecisse narratur, quam a morte soceri occupaverat. Erat autem uxor huic Lazari Bulcovitzii filia, Georgii despotæ neptis, quemadmodum in genealogia Bul covitziorum capite 54 indicavimus. Et apparet hine Lazarum Serviæ despotam Georgio patri, qui diu tissime regnavit, non diu superstitem fuisse. 136. Tarabosanis imperator a Muchemete secundo victus. De Castamone dictum capite 66. Sinopes etiam frequens hactenus facta mentio. Novella Leonis imperatoris, cognomine Sapientis, episcopatuin Sinopensem Amasianæ metropoli subjicit in Hele noponto. Pordapam dici tradit Laoricus, novo vo cabulo, licet hic in Annalibus parum mutato veteri,

Sinap scribatur. Tarabosan Turcis est Trapezus, capite notarum 32. Idem Chalcocondyles Dominici nota sedes Comnenoruin principum, qui audire volebant imperatores. Ultimus ejus gentis, a Muche mete victus, fuit Davides Comnenus. 137. Dracol Weida, Bladus, Vlada, Matthias Un gariæ rex. Hic Valachiæ Vaivoda, qui Turcis Dracol nomi natur, Laonico Bladus dicitur, Draculæ filius, ex immanitate celebris, de quo plurima commemoran túr, huc non pertinentia. Bladi nomen ex ratione pronuntiandi Græcis familiari Vladum scribere de buerat interpres. Vladam Bonfinius appellat, et post etiam Draculam paterno nomine. Callimachus in tegre Vladislaum Draculam scripsit. Hunc qui conjecisse dicitur in carcerem rex Ungarus, Matthias lluniades fuit, Joannis filius, Austriaci Ladislai, Pra gæ subito exstincti, Ungarico in regno successor. Muchemetes, hoc ab Ungaris capto, Valachiam sub jecisse narratur. Id vero factum potius existi mandum a Dracula juniore, Vladislai fratre: qui tamen postea se, cum ipsa regione, Muchemetis imperio submisit, accepta solvendi aunui tributi conditione: nihiloque minus a Matthia rege con firmatus in principatu, teste Bonfinio, fuit; tanquam ab Ungariæ rege, directo Valachicæ ditionis domino. Sic nimirum prius etiam convenerat inter Muratem II et Vladislaum regem anno Christiano 4441, post victos ad Isladinas fauces Turcos, ut Valachi Tur corum quidem essent tributarii, sed nihilominus a Ungariæ regnum, velut antea, pertinerent. 450 158. Mitylin, Catalusii, vel Catelusii, Lesbi principes, origine Genuenses. Mitylin, pronuntiatione Græca, quæ Mitylene nostris est, vocatur a Turcis insula Lesbus, ipsis etiam Græcis haņe ita nominantibus. Cedrinus certe Lesbum alicubi Mitylenen dixit, ab urbe totius insulæ primaria. Vulgus Italicorum nautarum Me tellino nunc appellat. Habebat insula, cum opp:1 gnaretur a Muchemete, principem Dominicum Ca talusium vet Catelusium, quem Græci Kyriacon vocabant. Interpres Laonici Nicolaum Catelusium pro Dominico, haud scio cujus auctoritate fretus ex historicis antiquioribus, margini ascripsit. Nam Geufræus, qui nomen idem habet, recentior est, et alios sequens falli potuit. Ipsa Catelusiorum gens origine Genuensis erat. Oriundus ex ea Franciscus Catelusius, cum Joannem Palæclogum imperato rem, a bonitate Calojoannem vulgo dictum, Andro nici II filium, Michaelis II nepotem, Andronici I pronepotem, Michaelis primi, qui Flandris Constan tinopolim eripuit, abnepotem, bello contra Joannem Cantacuzenum, tutorem et socerum, et usurpatorem imperii, juvisset: insula Lesbo donatus, etiam Calojoannis sororem in matrimonium accipere pro meruit. Acciderunt hæc anno 1555. De quo colli gitur, non tolos 100 annos in eorum potestate Lesbum fuisse. Lucii Catelusií, qui Æni princeps in Thracia fuerit, apud Laonicum fit mentio: sic ut obiter etiam principes Æni supra memorantur fratrem facit Lucium, quem rectius a Sansovino Turcicis in Annalibus Dominici hujus propinquum vel agnatum nominari arbitror. 139. Muchemetis ædificia Constantinopolitana, Geni sarai, Eskisarai Jedicula. Non exprimunt Annales quænam ædificia Con stantinopoli Muchemetes exstruxerit. Ideo lubet hæc de Laonico et aliis promere. Statim enim pro xima post Lesbum captam hieme, narrat eum quie visse Laonicus, intentum ædificiis urbanis, templis, mavali, arci Byzantinæ, quam condidit juxta por tam a Græcis Auream vocatam, ubi et turres ma ximas excitavit, spectatuque dignas et ipsam regiam interius eleganter ornavit. Hactenus Chalcocon:ly les paulo commodius redditus, in cujus verbis no tandum, intelligi templorum structuram, de commu tato Christi Dei Sapientiæ templo Justinianeo in messitam Mahumetanam, deque diruto antiquissimo Christianorum templo, quod ædificatum a Constan tino Magno Sanctorum Apostolorum nomen habebat, cujus ipse loco suam struxit cum imareto messitam, Turcicarum omnium in urbe primam, et operis magnifici, quemadmodum hodieque conspicitur. Navale Christianis ab imperatoribus neglectum in stauravit, ornatum et extensum a posteris ea cura nunc ut amplissimum sit. Supra Galatam situm est in sinu Cornuto, versus aquas dulces, ubi nimi rum celebrati a priscis fluvioli, Cydarus nunc Ma chileva, et Barbyses, none Chartaricon, et a vico vi cino Pectinachorion dictus, in sinum bancinfluunt. Continet jam navale loca concamerata 187, expor recta longa serie, magnique triremium numeri ca pax est: licet aliud Sansovinus ex antiqua rela tione quadam Veneta parum præsenti rerum forms consentaneum tradat. Fuit et illo quondam loco regia, quo loco dicit Laonicus cum struxisse Byzan tinam arcem, propter Aurean portam, quæ ab una parte meridiem ac Propontidem, ab altera so lem occidentem respicit. Hæc ædificia Muchemetem condidisse, Laonicus scripsit. Menavinus autem, sicut et alii, tres ait arces a Muchetemete Constan. tinopoli structas: Genisaraium, Eskisaraium, et Jadiculam. Ad orientem solem e regione Scutarii sive Damalici promontorii situm est Genisaraium (sic dictum quod novum sit; in extremo urbis an gulǝ qui a templo vicino Sancti Demetrii vocatur abi Bosporus impetu maximo ad ipsam crepidi nem collis in quo saraium vel arx posita est, in Propontidem irruit. Olim Palatium Byzantinum et Acropolis Byzantina dicebatur, velut arx în uno de tribus extremis angulis urbis sita, quo loco By zas initio Byzantium condere cœperit. Hæc sulta norum Osmanidarum sedes, học domicilium et aula est, quam Capi sive Portam Osmanicam vocant. Cudique muris (de quibus infra, cap. 149) ac lur ribus inclusa, tribus in circuitum milliaribus Græcis patet. Voluit hujus saraii novi nomine Muchemetes posteros et successores in imperio suos obligatos

ofven.lis messit:e suæ novæ, singulos in dies, que, ut nostri numeros annorum að initia bello mille: quæ summa, computatis pro uno ta ¡ermanico aspris $0, quotidie ad 25 taleros ¡eit in annos vero singulos, supra novies centuin taleros efficit: quibus alios annuos is ad summam 150,000 ducatorum adjecit. raium voce significante saraium vetus, in urbis allio situm est: sicut et olim ibidem in urbis om rel umbilico priscorum erat imperatorum regia. › ta megala Græci quondam nominabant. Nune ynaconitidi sultaninæ præcipue servit, spatio , ratione circuitus, ad duo passuum millia ex 10. Jadicula denique Propontidis in littore con it, ad meridionalem et occidentalem partim ur gulum, versus Aurean portam, nunc quidem titem, sed obstructam tamen, ac versus urbis tres 451 muros: qua in Thraciam, Macedo universam denique Græciam itur. Sic autem ata Turcis est a ledi et Cula, quorum illud tem, hocturrium significationem habet. Græci Heptapyrgion dicunt, aut Heptapyrgon, puro ocabulo Græco; semiturcico, vel hybride po Hepta gulades ex quo etiam obiter intelligi quod Africanæ Guletasit etymon sive notio. videm arx custodia regiorum thesaurorum, signata, perpetuasque militum excubias ha ui feruntur esse numero quingenti, de quibus Machmut bassa, varia scriptura vocis unius. hoc Machumeto Laonicus hatc: Mechume quit, regii palatii dux (postea ducem janua ›cat) et Europæ præfectus, filius Michaelis,Græ It addit Græcos pueros (Græcorum filios dicere interpres, id est, Græcos) qui abducti Byzan im rege commorabantur, magnam potentiam eperisse. Nominis scripturam, tam in hoc, aliis locis, ab interprete Cæsaris acceptam Gal retinui.Triplicem sane reperi, nostris in Anna Muchmet, Mechemet Machmut. Historie Græ et nostrorum hominum præterea diversita as habent, ut Muchumet, Mahumet, Macho Mahomet, Mohamed, quod Moamed Græcis baque aspiratione. Stephanus Ungarus, sane ■ interpres linguarum plurium, Turcica, , Persicæ, quem nobis impetrante magni mino Hieronymo Beck a Leopoldstorf, con de multis licuit, recte putabat in genere ribi, tum enuntiari, Mohammet. Finis regni Bozinensis: observanda diversitatis orum ratio: Stephani regis excoriati calamitas thias Ungariæ rex Bozinam recipit: et Muche 'm famu sɔla fuyat. Covadza. um hoc, quod Bozinensi tam regno, quam i finem attulit, Bonfinius refert ad annum janum 1463. Turci vero tradunt, hoc aunis I captam Constantinopolim fuisse gestum. no sequitur ad annum Christianum 1464 jdum esse. Solet etiam usuvenire plerum rum referant. Anuales vero Turcici finem rerum gestarum respiciunt, ideoque fere jam rebus ipsis expositis annorum numeros adjiciunt. Hoc dili genter observare lectorem velim, ne me putet alicubi temere mutasse numeros ab aliis positos. Hertzegovine sub jugem missæ nomine ducatus Bozinensis intelligitur, alius a regno: cujus interi tum deinceps numero notarum 162 exponemus. Quod autem dicitur, Muchemetem Bozinæ regem captum occidisse, paulo explicandum latius, ul plenum tam barbaræ perfidiæ Muchemetis, quam immanitatis horrendæ facinus cognoscatur. Ste phanus ergo rex Bozinensis, et uxorio jure (cen dictum paulo ante) Serviæ Rasciæve despota, bello petitus a sultano Muchemete II, et obsessus Jait zæ, blanditiis tyranni per quosdam de industria subornatos e castello Jaitzano evocatur, et ad col loquium arcessitur. Cum barbaro temere fidem habuisset, manuque capita pacis inter se ac Muche metem inite gestans, in castra venisset, capitur cute, jussu Muchemetis, vivus exuitur: justo deni que Dei judicio cum vita regnum, quo fraude pa trem filius sceleratus excusserat, amittit. Hoc mo do tum Bozina Rascia, Serviæ magna pars. Turco rum in potestatem venit. Matthias tamen rex Ungarus Jaitzam cum 27 Bozinæ oppidis recepit quam militum corona deinde rursum Muchemetes circumdedit, et oppugnavit: irritoque conatu, fama duntaxat adventantis Matthiæ territus ab obsidio ne, Bozin:eque finibus, discessit. De oppido Hert zegovina dictum superius, capite 95. Covadzam Turci cum Bozinacis et Croatis appellant quæ Jaitza Bonifinio, Chalcocondyli Gaitia, pauloque rectius Gaitza nominatur. 142. Plures in Albania principum ditiones: Giolchisar, Egripos. Erant iu Albania plures reguli, qui suas singuli ditiones habebant. Inter has crat Ibanis, sive Joannis; Castriotæ regio, de qua superius dictum capite 121. Hanc armis nunc imperio Muchemetis cessisse referunt Annales, quod alii factum dedi tione narrant. Laonicus hac seric ditiones enume rat. Primum ait Sandalis in Epiri vicinia sitamı esse regionem, cui finitimæ sint Venetorum ali quot urbes, Albaniæ proximæ. Joannis inde Cas triotis agrum succedere, cui sit adnexa regio Com meniadarum. Hinc sitam ulterius Arianitæ, Com meni filii, ditionem asperam et montuosam. Ejus regiam vocabulo nunc etiam noto, Cannina dice bant, numero multitudinis: quæ supra Valonanı vel Auloniam in sublimi posita conspicitur. Arx Caramaniæ Giolchisar, cujus paulo post mentio fit, in Anatoliæ tabula chronographica scribitur Culchi sar. Egripos insula Turcis dicitur, quam vulgo jam Negropontum appellant, sicut et primariam insulæ civitatem: quæ ponte, cui castellum adjunctunt est, cum Achaiæ continenti cohæret. Urbi nomen apud priscos erat Chalcis, insulæ vero, Eul:cra.

tione juris et æqui, si quidem ita libitum ei fuisset, misisse post triduum quemdam e suis, qui Musta phæ nervo ínjecto fauces jussu patris eliserit. Hæc Spanduginus. Quæ sane si vera sunt, ut pluribus ex causis esse videntur, memorabile nobis exemplum paterni rigoris erga filium, cæteroqui præstantem virum, in ea gente præbent: cujus sultani suos in vilissima mancipia, ne maxima quidem diguitate viris secundum ipsos principes repugnantibus, quidvis sibi licere putant. quam Euripi fluxus nobilitavit, ut Euripum prius ret. Et quia deesse non soleret officio, in observa ceps ille philosophorum Aristoteles. Nam si vera sunt, quæ de ipso, causas motus Euripi pervesti gante, referuntur: 452 cum tandem Aristoteles Euripum capere non posset, cepit Euripus Aristote Jein. Erat Eubœa, cum a Muchemete bello peteretur, Venetorum in potestate. Defendebant cam contra Turcos acriter nomine reipublicæ Ludovicus Cal bus, et Paulus Erizzus, vel Ericcius, prætor Chal cidis, quem potestatum Veneti nominant. Sed clas se Veneta suis succurrere non ausa, tandem oppi do per vim potiti fuere Turci. Filia Pauli prætoris, urbe capta, propter insignem formæ venustatem ad sultanum Muchemetem deducta, memorabili exemplo pudicitiæ mori maluit, quam ejus se libi dini prostituere. 443. Usun Chasan, Jusufze beg, Mustapham filium Muchemetes strangulari jussit. 144. Carachisar, Chas Mural. Clauserus in Chalcocondylis conversione sua nomen urbis, quam Muchemetes in Chasanis regio nem pergens occuparit, non repertum (ut arbitror! in suo codice, omisit. Ascriptum tamen est margi ni de libro Gundeliano Coryci nomen, ac recte quidem. Nam Corycum cepit, quam Turci suam ad linguam nonnihil accommodarunt, et Charachisar dixerunt. Monuinius enim supra, cap. 15, Turcis esse in more, sie antiqua mutare nomina civitatum), castrorum, stagnorum, fluminum, regionum: ut priscorum affinitatem retinentia, nihilominus in sula lingua quiddam significent. Ita de Coryco factum Carachisar, quod Turcice sonal arcem nigramı. Apud Ortelium in Synonymia geographica Curcu Nigri, et Corcos ex itinerario Benjaminis, admitto. Mercatoris vero Chutam, cum Chuteo Josephi Bar bari, nihil ad Corycum pertinere puto. Murates ille, Romaniæ vel Europe beglerbegus, cujus nomen hic subjicitur, cognominatus fuit Chas, hoc est, elegans aut venustus. 145. Usumchasanis filius Zeineli casus in prælio contra Hachemetem. De hujus Chasanis origine Reineccius exquisite disserit. Usun a Turcis ob staturam corporis exi iniam dicebatur. Nam Usun eis significat longum sive procerum, qui Persica lingua Diras diceretur. Laonicus quoque Chasanem Longum appellat. Joa chimus Cureus, Silesiorum historicus, nominat liussancanum, vel corrupta voce, vel in Hassan Chan mutanda, quod esset Hispanico more, Don Hasan vel Chasan. Sed ipsos Persicos reges co nomine usos non memini vel legere, vel audire: quod tamen proceribus eidem regi subditis tribui scio, et antea notasse recordor. Jusufze vel Jusufge nomen iti-C dem factum est a statura, forma deminuta. Signifi cat enim Josephulum. Jovius simpliciter Josephum nominat. De Tocata superius quædam habes capi te 75. Cum dicitur a patre Mustaphas fuisse præ fectus iis locis, iutelligitur Amasia: de qua dictum iuitio declarationis, capite notarum 6. Mustaphas hic ante patrem exstinctus fuit, aliis venationi cau sam mortis ascribentibus,aliis nimiæ Veneri. No bis ea lubet interpretando adjicere, quæ digna me moratu de ipsius interitu prodidit Spauduginus. Ait enie, Achmetem bassani, cognomento Bidicem, de quo statim plura dicturi sumus, habuisse femi nam forma præstantem, cujus amore captus fuerit Mustaphas hic, Muchemetis filius: cum aliquando in aulam, officii causa, manum patris exosculaturus, opinor: qui an Latine Maxillatus dici possit, alii venisset. Inde factum, ut illa quodam tempore bal neum (pro more Turcico ingressa, Mustaphas eo. dem se conferret, et nudam (ut erat) nulla pudoris habita ratione, violaret. Indignum hoc facinus cum Achmetes ad sultanum Muchemetem deferret, di laceratisque vestibus ас tulipanto, de tam gravi quereretur injuria, vindictam sceleris expo cens: respondisse Muchemetem, cur iis querelis uteretur? an nesciret, sultani se mancipium esse? Si maxime filius, inquit, meus Mustaphas in uxoris tuæ complexus venit, an non meo cum mancipio rem habuit? Nihilo tamen minus patrem de tali patrato facinore filium secreto quam acerrime incre passe, jussisseque, ut suo conspectu illico discede Qui hoc prælio fuit interfectus Chasanis Longi filius, nullum hic in Annalibus nomen habet. Se cretarius autein Sigismundi Malatestæ, reguli Ari minensis, qui tunc vixit, et plerisque rebus id tem poris in Græcia et Anatolia gestis cum hero 3110, magnæ virtutis, et nominis clari duce, interfuit; Zenialem vocat, qui Jovio Zeynal dicitur. Is vero Turcis est Zeineli, vocabulo significante hominem, cui dentes ant maxillæ prægrandes sunt. Illum Latini Dentatum vocarunt, hunc Græci Gnathonem, viderint. 453 146. Moldaviæ Vaivoda Turcos ingenti clade afficit. Moldavie Vaivodam cum dicimus, semper illum intelligimus, quem a Turcis principem Carabogda niæ nominári, monuimus supra, cap. 71. Qui vero cedem hanc Turcorum insignem edidit, appellatur a Boninio et Cureo Stephanus, magnus sane vir, et bello felix: qui non Turcos modo cecidit, verum etiam illustri de Tataris potitus cst victoria. Que Turcis Iscodara sit, explicatum ante, numero 121. 147. Geduc, Achmetis bassæ cognomen, varie cor ruptum. Achmelis fortuna, non minus varia. Magni nominis vir fuit Ach:netes hie bassa, tamı

ritur, sed humanitatis sensum videmus, de hac vita quam diutissime conservanda sollicitos, cum æternam et cœlestem nullam exspectent. Hydrun tem a morte Muchemetis, quum Bajasites patris in imperio successor, bello contra Zemem fratrem implicatus, Achmetem Geducem bassam ad se anno proximo (sicut in Annalibus paulo post se quitur) revocasset; Neapolitani reges obsessam et expugnatam recuperarunt, ab Ungaro rege Matthia copiis auxiliaribus impetratis: 455 quæ pugnis adversus vicinos Turcos adsnetæ præcipuam hoc bello, superandis Barbaris, operam navasse prædicantur. comes Sabaudus Amadeus, cognomento Viridis, dico charitatis Christianæ, quæ frustra in eis quæ immortali cum laude sui nominis. Ideoque cum alba cruce, in campo rúbro defixa, quæ ipsius or dinis equitum Rhodiorum insignia sunt, perpetuum ea familia symbolum FERT hujus Amadei virtute promeruit. Nanı eæ litteræ plenius explicatæ signi ficant, Fortitudo ejus Rhodum Tennit. Sed Turci mihil ad hoc usque tempus in cam moliri fuerant ausi, licet Asiæ quietam prope possessionem inter turbari ab equitibus illis Rhodiis ægerrime før rent. Nunc tandem Rhodum jussu Machemetis aggressus est Mesites vesir bassa, gente Palæologa natus. Erat tunc princeps ordinis, quem Græci Megalon Mastora vocabant, nostri magnum magis trum, Petrus Albussonius, natione Gallus, qui postea cardinalis Ecclesiæ Romanæ creatus fuisse traditur. Is tam fortiter hac obsidione cum suis se gessit, ut non solum infecta re, verum etiam dam mis acceptis gravissimis, inde discedere Mesites cogeretur. Quippe non revocatis ad calculum de trimentis cæteris, cæsa periere Turcorum triginta millia, ut quidam aiunt, Geufræo longe minorem ponente numerum. 452. Otrantum a Turcis captum, et a Christianis re ceptum. 153. Mors sultani Muchemetis II. Teggiur Zair Clyzo mene, Nymphæum. nu Commode mors consilia Muchemetis interrupit, futura reipublicæ Christianæ perniciosa. Nam Otranto capta, progressurus erat haud dubie: prar sertim cum Roma Nova potitus, etiam de Roma veteri subjicienda perpetuo nescio quid somniaret. In Asiam transmisisse cum excrcitu dicitur, învä surus Ægypti sultanum, tum quod legatos suos, ab Usumchasane Persarum rege cum muneribus rever tentes, violasset: tum etiam, quod pedaneum vec tigal a Tureis, Mechien, per imperii sui fines, religionis ergo proficiscentibus, exigeret. Exstin ctum traḍ't Bonfinius anno Christiano 1481, quin to Nonas Maias. Addunt Annales, in Tegginrum prato mortuum. Hoc loci nomen Turcis Teggiur Zair effertur. Et exposita superius est causa, mero notarum 56, quamobrem Turci Græcorum imperatores nominaverint Teggiures. Secretarius Malatestæ refert, Muchemetem cum exercitu trans jecisse Scutarium, indeque profectum ad Chisivi chen, cujus planities ab una parte ad mare perti neat, in morbum incidisse. Quibus in verbis pro Chisiviche putarim equidem aliud nomen reponen dum, adeoque Geivisen illam, de qua dictum capite notarum 74. Quippe fatentur omnes historici, Mu chemeten iter hoc Nicomediam versus 'tenuisse a qua non longe cum abesset, mortuus fuerit. Notatum vero supra, Geivisen unius itinere dici non magno dissitam a Nicomedia. Dictum ibidem, maris istic esse sinum, quem veteres Astacenum vocarint. Eum secretarius etiam Malatestanus ipse digito quasi commonstrat. Prætor Græciæ noster cujusdam regii vel imperatorii palatii meminit, cuf nomen dat Nymphæum. Ab eo non procul dissitum describit locum, tali Teggiurum vel imperatorumi prato rebus omnibus simillimum. Alicubi de Nym phao Michael, ait, Palæologus imperator Nym phæum pervenerat, quo loco recreare se solebant imperatores, postquam Constatinopoli (a Flandris) in exsilium ejecti fuerant. Alibi vero planitiem vel pratum ipsum describit his verbis: Cum dies ali quot (imperator Joannes scilicet Ducas Vatatzes) Phlebiis exegisset, Clyzomenen profectus (hoc lo co nomen cst), ibidem tentoria figi jussit. Na:u istic Otrantum Turcis et Italis dicitur extremo in an gulo Apuliæ sita civitas, _e regione Albaniæ vel Epiri: cujus ab oppido Velona sive Valona, quon dam Aulonia, sexaginta duntaxat interjecto mari milliaribus Græcis distat. Imperator Leo inetro polini facit, et Hydruntem vocat, unde corruptum nomen Otranti. Leone quidem regnante pars ut isthæc Italiæ, cum Calabria, Byzantino parebat imperatori: sic et metropoles Romæ Novæ patriar cham, non veteris papain agnoscebant. Inter alia post captam lydruntem a Barbaris edita crudeli tatis exempla, refertur et illud, quod orbis archi episcopum ad aram serra dissecuerint. Nos e Cor cyra solventes, deficientibus idoneis ventis, hic subsistere coacti fuimus, in non exiguo, propter immanes piratas Turcicos, discrimine constituti; qui ob interfectam cum familia non ita dudum Ramadanis bassæ Tripolitani conjugem, ut in sup plemento Annalium narravimus, ini Venetos rabiose grassabantur. Nec Hispanus gubernator Hydrun- ǹ tinus minori usus est erga nos barbarie, qui per nauclerum cum periculo ablegatum rogantibus, ut aliquanto propius ad portum accedendi potestatem faceret: quo portus et urbis vicina tutiores a pira tarum injuriis essemus, non solum id negavit verum etiam denuntiari jussit, se nos omni genere tormentorum bellicorum ex arce, si propius acce deremus, excepturum. Id fiebat propterea, quod Constantinopoli veniremus, ubi superiori æstate, veluti paulo ante dictum, gravissime morbus pesti lens sævierat. Amplius tamen quinque mensibus, ante nostrum discessum, ea grassari desierat; ac nos quarto jam mense a Constantinopoli aberamus. Ita nimirum exuere quasdam belluas omnem non

sive Moncastrum oppida continet, a sic Bessis Thra_ tioni vero secundir præfectos fuisse memorant Muche cibus appellata. Novi aliquando in aula Maximiliani Augusti, Spiræ comitia celebrantis, Nicolaum, patre Bessarabiæ principe natum, uti quidem credebatur; documentis quibusdam, ac testimoniis, præsertim Venetorum plumbeis bullis, hanc ejus originem approbantibus. 159. Bellum inter sultanos, Cairensem et Osmanidam, Usun Usbeg, Tersis. Hujus belli causæ referendæ veniunt ad supe riorum temporum offensas. Diximus enim, Muche metem Secundum, Bajasitis patrem, paulo ante mortem in Asiam transmisisse, bellum ut faceret Alcairensi sultano, qui hostes ejus juverat, præser tim Caramanum: et alioqui se gerebat erga Turcos insolenter, uti dictum capite 153. Prosequitur ergo bellum a patre inchoatum Bajasites, novis insuper irritatus injuriis, quod Zemis partibus sultanus Alcairensis favisset. Is a Jovio, Geufræo, cæteris, Caitheus non recte nominatur; melius a Petro martyre Mediolanensi Caitbeus, quasi Caitbegus, sultani Mahumetis pater, dicitur. Vide caput 257. Ab eodem Zemis uxorem et filium tradi sibi Baja sites postulabat. Quis autem fuerit inter cæteros hoc bello socius sultani Alcairensis Usun Usbeg, nou exprimitur. 458 Nomen Usun longum significat Us, callidum et astutum. Amicus meus Nicolaus Haunoltus ait Usbeg Han vocari regem quemdam Tatarum, longius etiam dissitum quam sit Chitai nus. Adanorum civitas in Cilicia satis est nota, de Græcorum etiam, Zonaræ, Cedrinique historiis. Tersis est illa divi Pauli patria Tarsus, quam Stepha nus, urbium Nomenclatoris auctor, Græcis etiam vult appellatum fuisse Tersum et Tersiam. Bellonio nunc llama putatur, et Hamsa dici, per errorem cum ea sit Emissa Phoenicum. Tam Adana, quam Tarsum fluvius alluit, qui priscis Cydnus erat, jam Carasu dicitur, ab aqua profundæ nigro admodum colore. 160. Non semel, sed bis pugnatum inter sultaninos et Osmanicos. Diversa nomina, Cheserogli, Cherseo gli, Herceogli, Herzecogli, Cherzecogli. Coeperunt hactenus a Muratis usque secundi tem poribus a Turcis menorie prodita nonnihil ba bere pluribus in explicandis rebus gestis plenius, quam nostris in historiis reperiri videamus. Indi cio est plerorumque nostrorum error de prælio, quod unum tradunt inter sultaninos et Osmanicos longe gravissimum fuisse commissum, tanta cum Turcorum strage, quantam ab alia natione orbis un quam perpessi fuerint. In his est Geufræus, qui tum nomina ducum, tum geminam pugnam confundens, exercitu Turcico in fugam converso, Cherscolum generum Bajasitis captum, Alcairum ad sultanum Caitheum fuisse deductum ait. Aunales autem Tur cici duces expeditionis primæ faciunt Ferbatem begum, Bajasitis generum: Caragosamque, begler begum Caramaniæ: quibus e duobus alter fuerit cæsus, mmirum Ferhates Bajasitis gene. Expedi neten Cheseroglim. et Achmetem ducis filium, Romaniæ beglerbegum. Nescivit ergo Geufræas, cæsum priori prælio Ferhatem, Bajasitis generum nescivit altero prælio duos fuisse duces, Chesero glim et flerzecoglim. Itaque non pugnas modo duas in unam confundit, verum etiam e tribus, Ferhate Bajasitis genero, Cheserogli, ac Herzecogli, qui et ipse Bajasitis gener fuit, unum quasi conflat Cher seolum suum. Ejus vero nomen hoc hand dubio corruptum est ex Cheserogli, qui Cheseris est filius, de quo Chesere bego, Elpia familia nato, tractatumi superius capite 117. Non tamen hic Cheserogli Bajasitis gener, aut captus secundo prælio fuit, sed Herzecogli sive ducis filius, Achmetes bassa quem antea quoque Geufræns confudit cum Achmete Geduce, sicut expositum supra, numero notarum 147. Nomen habuit Herzecogli Turcogermanum. Nam supra notatum capite 95, plures populos dn cem nominare vocabulo a Germanis accepto, Her tzog. Indidem lector intelligit, Bozinam duplicem duos habuisse principes: quorum unus regium, alter ducis titulum habuerit. Ex ultimo Bozinensi duce natus fuit hic ducis filius, vel Herzecogli, cu jus nomen hoc varie scriptum legitur apud historia rum auctores. Spanduginus habet vocabulum Cher zecogli, quod idem est cum voce recle scripta Ier zecogli. Sed errat idem, cum Anatoliæ beglerbegum facit, qui Turcis auctoribus Romaniæ beglerbegus fuerit. Apud Malatesta secretarium Herceogle re peritur, apud Jovium Cherseogle. Sed hæc omnia depravata sunt ex illo Turcogermano, quod dixi mus. 161. Finis ducatus Bozinensis, vel Herzegovinæ, vel Herzega, vel Orzegæ, vel S. Sabæ, vel Montis Nīgri. Achmetis Herzecuglis bassæ historia. Recensuimus supra, capite notarum 141, regni Bozinensis interitum, nunc qui ducatus Bozinensis exitus fuerit, itidem commemoremus; ita promisso nostro, et hujus ducis filii, vel Herzecoglis historia poscente. Nam Annales aiunt, Achmetem bassam Herzecoglim, prælio contra sultaninos secundo, cum equo prolapsum, in sultaninorum manus ve nisse, deductumque fuisse ad Vibegum, et custo diæ traditum. Secretarius autem Malatestanus eadem navrans: Bajasites, inquit, nuntio cladis suorum accepto, indignatione nimium quanta succensus, denuo præpotentem instruxit exercitum eique supremo cum imperio præfecit Herceoglim, Stephani quondam S. Save ducis filium: qui ad versa quadam fortuna superatus, et universis cum copiis casus fuit, etiam tribus ei dextræ ma nus digitis amputatis. Videamus ergo, quie fuerit hujus tam origo, quam familia; quæ ad Tur cos deficiendi occasio; qui denique totius gentis, e qua natus erat, interitus. Diversa vero referuntur a duobus auctoribus, Spandugino et Jovio: quos quidem ambos, et prim Græcum illum, audia mus. Narrat is, ante hæc tempora sultanum Mu

in Hadriatico sina propter Dalmatinum littus se cundæ post Veghiam, quam Ortelius non recte Vecbiam scripsit, et pejus interpretatus est Ve tulam, cum Vegla seu Vigla dicenda sit, et a Bon finio Corycia veteribus vocată putetur. Hæc de fine ducatus Bozinensis, et ipsorum ducum familiæ, Spanduginus memoriæ prozidit. Jovius autem re fert ex Jani Lascaris sermonibus hominis apud Græcos illustri família nati, cui notissimus Achase tes bassa fuerit, Chersenglim matura jam et virili ætate religionem Chistianam deseruisse: sic ta men, ut in pectoris sinu veræ fidei non oblivisce retur. Fuisse vero filium Chersecchii, Nigri mon tis in Slavonia reguli: cui cum data esset in ma chemetem II decrevisse com auimosuo, sub jugum ▲ tuus fuit. Id oppidulum est insulæ cognominis, mittere ducatum Bozinensem, enjus princeps Stepha nus S. Sabæ dux, et Herzechas (animadvertit lector Germanicam vocem Hertzog) vulgo fuerit appella tus. Ipsam regionem Ragusæis esse finitimam, inter quos et principem Stephanum simultates intercesserint, ex causa quadam hujusmodi. Erat duet legitima conjux, e qua tres liberos mares sus ceperat: Ladislaum natu maximum, cui nupsit Anna 459 Cantacuzena: Stephanum, secundogenitum et ultimum, Vaticum. Accidit autem, ut Florentina quædam mulier, excellentis formæ, sed nimium corporis sui prodiga, sese in banc ducatus Bozi nensis regionem, relicta patria, conferret. Dux Stephanus, qui sæpius accepisset ex aliorum ser monibus, mulieres Florentinas ob formæ venusta- trimonium, jamque domum ad celebrandas nup tem, animique indolem, et morum elegantiam, facile primas inter alias omnes Italiæ feminas ferre cum primum de hujus adventu intellexis set, ejus videndæ cupidus, misit qui ad se mulie Tem arcesserent. Conspectam mox adamare cœpit, adeo quidem, nihili suam uti legitimam conjugem faceret, cujus eum ceperat satietas. Uxor vero principis, eam cum ferre diutius non posset inju riam, Ragusam cum filio natu maximo fuga se creta se contulit. Maritus missis ad eam certis in termunti's, uti domum rediret, orabat: neve dis cessu et absentia sua causam præberet, unde sua divulgaretur infamia. Vicissim illa respondebat, se redituram, si Florentinam ab se dimisisset. Dux Stephanus id uti faceret, imperare non poterat auimo suo. Nihilominus suis ad Ragusæos homi nibus ablegatis, uxorem cum.filio repetebat. Illis voluntati principis non obtemperantibus, bellum infertur. Ragusæi vicissim se defensuri, copiis suis Stephani filium Ladislaum cum imperio præficiunt, eunique rebus omnibus adjuvant. Filius prælio cum patre congressus, victoria potitus est, ac patrein fuga sibi consulere coegit: magno paternorum mi litum numero interfecto. Tum vero fugitivus dux Stephanus ad sultanum Muchemetem mittit, qui ejus opem et auxiliares copias adversus filiumu sup pliciter implorarent. Simul obsidem Muchemeti filium secundogenitum offert. Is erat Stephanus, qui deinceps musulmanissavit. Muchemetes non chemetem Herzegovinam, sive Bozinensera duca postulatis duntaxat annuit, verum etiam propriis auspiciis id bellum se gesturum promisit. Adven tante vero cum exercitu Muchemete, moritur pa ter: Ladislaus, filius primigena, Venetias cum uxore ae liberis se confert: indeque profugiens in Ungariam, rebus ibidem excedit humauis. Mu chemetes occupata regione, quoddam tertio filio ducis Stephani Vatico reliquit oppidum, cui no men Valacca, com castello Dalmatia Novo, et aliis locis, unde victitaret: vicissimque Vaticus pro domino sive patrono, Muchemetent agnosce bat, Mortuo vero Muchemete, Bajazites hujus Va tici, Stephani S. Sabæ ducis filii, regionem in po testatem redegit: qui non multo post Arbæ mor tias deduceretur, puella nata de stirpe despotica Serviana, sceleratum patrem, motum admirabili nurus elegantia, conjectis in eam oculis, ainore correptum fuisse: cumque luxuria pudorem om nem vinceret, sibi eam accepisse uxorem, contra voluntatem cognatorum, qui reprehenderent faci nus, filio contumeliosum, infame patri. Commo tuin dedecore tantæ juvenem injuriæ, præcipitique nimis impulsum desperatione, Constantinopolim so contulisse: cumque sultano Bajaziti fœdum patris facinus dolenter exposuisset, ejus se fidei totum), ot clientelæ tradidisse. Bajazitem, auditis Stephani querelis, bono ut esset animo, jussisse; virtutem ipsius majora fortunis paternis promereri; hali turum loco ereptæ sponsæ, quæ cognata sit exsu lis reguli, filiam maximi sultani, rara formæ ve nustate præditam. Secundum hæc cum, deserta religione Christiana, Stephanique nomine posito, vocatum fuisse Achmetem et Cherseoglim, nup tiasque filiæ Bajazitis impetrasse; cui fidus per petuo manserit, adeo quidem ut insidiauti dein eeps imperio paterno Selimi summopere sit ad versatus. Hæc Joviana de Cherseogle narratio num præferenda Spandugineæ veniat, equidem aliis di judicandum relinquo. Solum hoc, quod de morte Stephani patris Spanduginus tradit, sub adventum Muchemetis (ut ait) exstincti, scrupulum quem dam nobis injicit. Referunt annales Turcici, Mu tum, occupasse anno Christiano 1464, a quo tem pore vixit ipse quatuordecim adhuc annis, et for tasse superstes etiam dux Stephanus mansit. Non enim legitur in Annalibus, hunc id temporis a Muchemese cum filis e medio sublatum, vel om nino ditione sua spoliatum, quemadmodum de Bu zinensi Pege dicto loco proditum videmus expresse, sed tantum a Muchemete sub jugum fuisse missam Herzegovinam, quæ Bozina superior est, et S. Save (sicuti Malatestanus actuarius ille Græca pronuntiatione scripsit) vel Sabæ ducatus. Học modo si diutius superstes dux Stephanus pater, et Turcis subditus, 460 eisque tributum pendens, non modo Florentinæ mulieris adulterio se putluit,

verum etiam deinceps sub Bajazitis imperio spon- minime dissimulandum duximus. Nusquam sane sam Stephano filio secundogenito per scelus eri puit: non mirum est, adaucto plenam ad mensu ram flagitiorum cumulo, finem Bozinensi ducatui numen iratum imposuisse. Solent enim vel in primis ejusmodi principum vagæ libidines excidia regnis eorum arcessere. nomen hoc, nec ipsum licet memorabile facinus, apud Ungarorum historicum Bondinium reperitur, nec legationis hujus a Matthia rege, qui tunc Un garis suis imperabat, ad sultanum Bajazitem mis sæ fit mentio. Significat autem fachsogli, filium lachsi, vel lachsidem. Et lachs Turcica lingua si 162–3. Dulgadir et Aladeule, Daud bassa, Turgut gnificat hominem rebus omnibus elegantem et au regio. Provincia, sive regio Dulgadir, aut Dulcadir, a nostris partim Anadoule, et Alalulie, non recte di citur, partim Aladoule. Turcici vero aunales Dul gaduris nomen regioni tribuunt, cujus princeps ab eis dicitur Aladeule, vocabulo tetrasyllabo. Li mites ditionis, Cappadociæ montibus incluse, quos Munzari voce Cedrinus in Paralipomenis no stris complectitur, tunc temporis erant hi: versus Syriam sultano Cairensi parentem, Berrhoea, nunc Chalep vel Halep Turcis, nostris Halepo: versus Imperium Persici vel Sophini regis, Armenia mi nor: versus imperium Osmanidæ principis, Amasia: versus Caramaniam, Adana et Tarsus. Aladeules ipse Turcomanus erat princeps, non Chri stianus, at etiam Malatestanus actuarius testa tum reliquit. Daudis nomen Turcis idem est, quod Hebræis David. Nicolaides depravate scribit Daat. Magnus et celebris apud suos fuit, qui Constan tinopoli messitam, bodieque sartam tectam, struxit et filio suo sultani Bajazitis filiæ nuptias pro meruit. De Varsaco Caramaniæ dictum capite notarum 77. Erat illa tunc quidem, post obitum Ca sauis begi, quem supra capite 159, diximus e Ca ramanidarum familia fuisse postremum, in formam redacta provinciæ vel beglerbegatus, ut Turci vo licum, quod a Turcis ei fortasse cognomen tunc, obita cum laude legatione, fuit inditum. Fieri ta men etiam potest, ut potius hoc lachschitz origi nis sit Ungaricæ. 165. Areb, Arabia, pro imperio sultani Cairensis, Isingi, Singani, Zingani, sultanus Æthiopum Pa chymerio. Cum Annales exercitum a Bajazite missum aiunt versus Arabiam, intelligendi sunt fines aut limites imperii sultanici, quod Syriam Caramɔniæ conter mina, quæ tunc in Osmanidarum potestatem ve nerat, et Ægyptum Arabiamque complectatur. Sic in iis quæ sequuntur, initio regni Selimis sultanus Achmetes, ejus frater, ad fines Arabicos profugisse narrator, hoc est, ad limites imperii sultanini, Ægyptiaci Syriacique. Rursus in eodem Selime traduntur Arabes, qui et Æthiopes sint, itinera fugienti sultano Tommambai præclusisse. Quo Ara bum Æthiopumque sive Maurorum, hoc est nigro rum sultano Cairensi parentium nomine, lector alios non accipiat, quam ipsos Ægyptios qui et Ara bes, et nunc etiam Ethiopes a colore vocantur, et Issingi Turcis, nostris Singaui vel Zingani, voca bulo tam Arabibus, quam Ægyptiis communi. Non enim hi Zigeuni dicendi, nec Cianiganii Tatari, cant, qui primum Caramania beglerbegum Cara- quod Reineccius putavit. Iden Pachymerium te gosam hoc ipso bello nominant: sed habebat quosdam adhuc minorum gentium proceres, qui bus haud dubie necdum Osmanidarum placebat imperium, licet ejusdem nationis essent ejusdem que sectæ. Turgutensem regionem a Turcis nomi Bari Phrygiam majorem, qua versus Ciliciam per tinet, ex Laonico paret: qui primi Bajazitis vitam describens, Turgetum Phrygiæ ducem nominat, el postea Turgaturii de gente principem. Rursus au tem in Murate Secundo: Caramanus, inquit, vici aus est Turgute. Turgutes autem Phrygiæ impe rat, et Cappadociam Armeniamque regio ejus attin git. Quibus in verbis, nisi Turgut a Dulgadir, ab ipsis etiam Turcis distingueretur, propemodum quis ejuraret, nullum esse discrimen inter Turga turii nomen, et Dulgadir. Sed suspendenda scilicet sententia, donec correctior se nobis Laonici codex offerat. Nota quidem est permutatio litterarum R. et 1. frequens, uti cum phulkizin Græci pro phur kizin dicant, id est in furcam agere. 164. Iachoschicius, lachsogli. Quem nos, interpretem Cæsaris Ferdinandi Spi glium secuti, lachoschitzium diximus, eum in ipeo Annalium archetypo lachsoglim nominari. mere arguit erroris, quod in tertio Bendecarem Cairensem vocarit Ethiopum soldanum. Addit enim, hoc ab eo factum perperam. Imo recto locutus est Pachymerius, cum Ægyptios vocat Ethiopas, qui revera facie colorata sunt. Cepit enim nomen Æthiopum veteris linguæ Græcæ lata significatione, sicut hodie Græci Mauros, unde Mori nostri, nigros in genere dicunt sive sint Arabes, vel Ægyptii, vel Afri, vel Æthiopes illi proprie sic appellati. 461 Denique doctissimus Eustathius, Det antiquior hoc Stephanus, urbium nomenclatoris auctor, Ægyptum perhibent Æthiopiam vocatam, propter habitantes in ea nigros homines. 166. Generi Bajazitis tres simul facti. Diximus capite notarum 161 de duobus generis sultani Bajazitis, de Ferhate a Mamelucis occiso, et Herzecogli ab iisdem capto. Nunc tres alii coin memorantur, eisdem filiarum nuptias cousecuti. Primus horum âlius Usumchasanis appellatur, et paulo post, Jacupes begus: qui expeditione anni proximi contra eosdem Mamulecos periit. Alter, Usgurlis ex filio nepos. Fortassis autem Usgurles hic idem est cum Usgure bego, cujus supra mentio fit, ante prælium Cosovanum secundum, sub au

num Christianum 1448. Tertius, Daudis fuit bassæ Wolfius, alicubi pro eversione Scopiorum dixit filius, de quo Daude paulo ante dictum, capite 163. Cæterum obiter hoc quoque notandum, necessario fuisse duos Usumchasani filios Jacupes: quorum alter Bajazitis gener, a Mamelucis cæsus fuisse narratur; alter in regno patri successit, ut appa rebit ex iis quæ capite 188 sequentur. 467. Larende Caramania, sive Larenda. Quæ capta fuit a Mamelucis Larende, Chalcocon dyli Laranda scribitur, cum ait, Muratem secun dum bello petiisse Caramanum Aliderium, Cariæ ducem, cujus duæ sunt urbes, Laranda et Toco neium, pro quo Iconium reponendum docuimus. Leo Sapiens Augustus in Novella de Thronis, La randorum (sic enim vocat numero multitudinis) episcopatum non in Caria collocat, sed in Lycao nia, sub metropolitano Iconiensi, quod equidem magis probo. Nunc quoque Laranda nominatur, et in Natoliæ tabula non procul a Cogna conspicitur, in Caramaniæ sive Ciliciae mediterraneis. De Gu mulzina, cap. 43, de Ypsala 31, dictum. 168. Pax inter sultaninos et Osmanidas, Matthiæ regis Ungari mors. Quod sultanus Alcairensis in transactione Bajazi ti Tarsum et Adana restituisse dicitur, verius esse puto, quam quod Malatesta secretarius ait, Baja zitem soldano Adana Tarsumque reddidisse. Nam hæc oppida Ciliciae sunt, sive Caramaniæ, quain Caramanidarum exstincta familia Bajazites, ut antea dictum, sibi vindicaverat. Postremos etiam sultaninos Adana cepisse, paulo ante legimus. Ita que reddita potius ab his civitas Bajaziti fuit, qui eam cum Tarso, ceu Caramaniæ membra, repete bat. Nomine deinde mortui regis Ungariæ, Matthias intelligitur, Joannis Huniadis filius: successoris autem, Vladisiaus Polonus, Casimiri Jagellonida Polonorum regis filius, pater ejus Ludovici regis, qui ad Mohatzium cæsus a sultano Soleimane, ju venis admodum periit. 169. Bajazites Ungarium non audet ingredi, Uscopia, Manastir, Monestir. Hæc de vano Bajazitis conatu invadendæ Ungariæ narrat etiam Bonúnius, et accidisse refert a morte Matthiæ regis, Turcorum terroris, sub initium regni Vladislai, anno Christiano 1492. De Scopiorum urbe nonnihil attigimus supra, notarum capite 101. Videt autem lector ex hoc ipso Annalium loco, recte me monuisse, diversas esse voces oppidorum, Sophiam et Scopia. Nam prior hic Sophia nominatur, altera more Turcorum Uscopia. Solent enim vo cabulis a gemina consonante incipientibus præpo nere vet 1 vel V Gallicum, ut alibi quoque nota vimus. Laonicus Scopia collocat in Macedonia, fa citque regiam prisci regni Bulgarici, quod in ipsam pertinebat late Macedoniam et Epirum ideoque Cedrinus etiam Scupia (reponendum Scopia) mc tropolim Bulgariæ nominat. Disertus interpres ali quot historicorum Græciæ recentium, Hieronymus eversas speculas. Recentioribus geographis Scopi scribitur. Manastiri nomine non hic intelligitur locus ille, de quo supra dictum capite 44, situs in confiniis Thraciæ, Thessaliæque, sed monaste rium penitioris Macedoniæ, versus Epirum vel Albaniam, quod monestir a Castaldo appellatur. Hujus in Albaniam expeditionis Bajaziticæ meminit et Bonfinius, qui dicit eum profecinm contra nion tanos Albanenses, quos Spanduginus Cimariotas dixit, ab oppido monteque Chimara, de quo dein ceps latius in vita sultani Soleimanis. 170. Baiazītes a monacho Turcico pæne fuit occisus. Quod hic de periculo Bajazitis, propemodum a dervisio quodam sive monacho Turcico interfecti, narratur, fere totidem verbis a Spandugino quo que memoriæ proditum legitur, quæ interpretari lubet, ut expositionis consensus appareat. Torla ces, ait, quidam in Bajazitem irruit, simulans elee mosynam ab eo se petere. Solent autem hanc Dei nomine petentes, Allahitschi dicere. Cum acinaceu strinxisset, quem sub filtro gestabat, exterruit equum, cui Bajazites insidebat. Ideoque cedente retro Bajazitis equo, nonnibil evitatus fuit ictus hominis 462: ac nihilo tamen minus Bajazites vulnus accepit. Tum vero bassa quidam, cul no men erat Schender, massam ferream, quain bus doganum vocant, eo cum impetu capiti hominis impegit, ut cranio perfracto, cerebrum emanaret. edicto Indignatus hujus facinoris causa Bajazites, proposito, Torfaces universos proscripsit, et extra Constantinopolim et imperii sui fines ejecit. Anim advertit lector eadem narrari, nisi quod Annales aiunt, dervisium bunc, et Calenderem fuisse, Span duginus, Torlacem, dequibus jam vocabulis homi num, superstitiosos quosdam ordines vel instituta sectantium apud Turcos, quam Beri brevissime poterit, explicandum. 171. Ordines monachorum seu religiosorum quo rumdam apud Turcos; Dervislar, Calenderlar, Huggiemallar Torlaclar; Muchemetesbassa Ve zirazemer a Dervislaro publice confoditur; quid Turcis Divanum. Nomen Dervisiorum, quos ipsi numero multi tudinis Dervislar appellant, ex hac ipsa narratione noɛtrorum annalium perspicitur esse quasi gene rale quod scilicet ordines et sectæ religiosorum cæteræ comprehendantur, sicut apud nos in gene re monachi dicuntur, qui tamen inter se diversis instincti sunt ordinibus. Vocant autem Annales hunc initio Dervisium, statimque subjiciunt, eum fuisse sectatorem instituti vel ordinis Calenderum, et auribus, collo, brachiis appensos gestasse fer reos annulos. Id in more Calenderum ordini esse mox apparebit. Qui vero cæteroquin apud Turcos Dervislar appellantur, nullos In zapite pilos, nul las comas habent, ubique tone. Conspiciuntur in corum frontibus et tempor as cazteria, rel ignito ferro, vel accensa spong 3, vel Linea fascia

Avictus, stricta quædam, usque ad genua pertinens, tunicula. Zona lata cinguntur, cujus oras auro el serico exornant. Eidem cimbala quædanı appendunt, cujusmodi et subter genua gestant alligata. Supra tuniculam vel leonis vel pardalis pellem inji ciunt, ungulis ab antiqua par e colligatam: cætera nudi sunt, nisi quod etiam calceos funiculis con strictos gėstant. Inaures argenteæ sunt, vel æreæ, vel alio quovis ex metallo. Capillos in humeros usque promittunt, et oleis quibusdam, ut terebin thino, ut juniperino, 463 perungunt: quo magis scilicet crescant. Manu librum tenent. Amatorias quasdam odas, quibus mirifice Turci, Arabica, Per. sica sua lingna compositis delectantur, cantillant. Si veņustus aliquis puer occurrat, medium mox am plectuntur, cantando saltandoque cymbala pulsant. Hinc concursus hominum a quibus deinde munu sculum aliquod petunt. Hi quoque prætextu reli gionis non ſemineos duntaxat, sed magis etiam ma sculos amores consectantur: quibus sane spurca gens nimium quantum est dedita. quadam, inusta. Aures perforatæ sunt, quibus notant, cum iis quæ ipsis in itineribus occurrunt. jaspidum gestant enotidas, et annulos sane non parvos. Amictus, ovillæ vel caprinæ pelles, his ita corpus cingunt, ut pellis una partem antiquam, al tera posticam tegal, cætera nudi sunt, tam æstivo, quam hiberno tempore. Passim in suburbanis et in pagis habitant. Vernis et æstivis mensibus perva gantur quasvis regiones, ac prætextu religiosæ vitæ perpetrant infinita flagitia. Fures sunt, adul teri, prædones, latrunculi, nec horum scelerum ulla tangit eos conscientia. Quas quidem ob causas cavendum ab eis præsertim in itineribus. Quippe nemini parcunt, cujuscujusmodi tandem sit natio nis aut religionis, si superiores se fore confidant. Præterea sunt infames ceu fœdi pædicones, eoque flagitio se mutuo polluunt, ne quidem a jumentis abstinentes. Nequitias ut suas tegant, ac sanctio res videantur, maslaco et oppio vescuntur. Hinc enim quasi phrenetici redduntur, isque dum durat furor, ipsimet vel forfice, vel cultello se vulnerant in collo, pectore, brachiis, lateribus, donec vulne ribus et cruore deformati conspiciantur. His deinde vulneribus tamdiu spongiam accensam imponunt, donec in cineres redacta tandem exstinguatur. Eum dolorem patienter se tolerare simulaut. Hinc illis et honos a dementato vulgo, et veneratio non levis exhibetur, quod Deo chari existimentur: hinc et largiores eleemosynas impetrant, e quibus victitare solent. Habent in Anatolia quemdam ordinis sui priorem sive præsidem, quem non Assam baba, sìcuti Nicolaides scripsit, sed Azem baba nominant voce non proprie patrem patrum significante, sed patrem supremum, vel Protopapam, ut Græcos appellasse, de Cedrino paret; unde Moschovii suos etiam Protopoppos fecerunt. Et imitatos esse Tur cos Græcorum ordines ecclesiasticos, ordinumque gradus, satis apparet ex iis quæ capite 54 exposui mus. Torlaces ovillis caprinisque pellibus, perinde ac dervisii se vestiunt. His ursinam, pilis extrinsecus versis, unguibus ad pectus colligatam injiciunt; caque pallii loco semet involvunt. Acuminato pileo præalto, plures habente plicas, ex albo filtro, utuntur; cætera nudi prorsus incedunt. Adbibent et ipsi temporibus cauteria. Litterarum plane ru des sunt. Plerumque conspiciuntur ad tabernas, fora publica, balinea: quibus scilicet locis multi conveniunt, a quibus aliquid petere possint. Ve niebant ad nos Constantinopolim ex Ægypto, Se bastianus ab Haunsperg et Joannes a Salagasto, viri nobiles. Horum alter Salagastius nobis nar rabat Alexandriæ, cum istic ipse degeret, hujus modi quemalam sanctum virum opinione Mahume tanorum, cum præ foribus kalnei muliebris stans excuntem e balineo feminam quamdam attentius intuitus esset in eam furore quasi quodam cor reptum involasse, ac protinus humi pro tratam, nec admodum fortasse repugnantem, in oculis om ntum compressisse. Maritum eo facto se leatumi duxisse, quod vir sanctus, impulsu divino, præ Calenderes continentiæ præcipuam sibi laudem vindicant, insignem præ se ferentes sanctimoniam. Sacella quædam inhabitant admodum exigua. Tu nicas gestant strictas et curias, absque manicis, instar saccorum, tum e lana, tum pilis equorum contextas. Crines penitus abradunt. Pilei sunt ex albo filtro, similes iis quos Græcorum sacerdotes aliis cum uxore sua coivisset. Vide cæcitatem gen et episcopi nigrov et latos adinoduin gestant: nisi quod oris aflixi dependent undique longiusculi cri nes equini. Ferrcus satis crassos annulos auribus, collo, brachiis gestant. Etiam cuti penis perforatæ ferreus vel æreus annulus inseritur, ne coire, vel si maximopere cupiant, possint. Atque hoc ultimum in uno tantum Calendere vidisse nos recordor, qui Sophiæ propter imaretum, in quos nos ad biduum hærebamus, unam ex pluribus cellulam incole bat. Huggiemales plerique juvenes, robusti, divites, Africam, Egyptum, Arabiam, Persiam, Turciam om nem alieno sumptu, sub prætextu religionis perva gantur: regionum et urbium situs et intervalla tis, ac præsertim Ægyptiorum. Nam alibi vix ali quid ejusmodi factum, nobis illic degentibus, comperi. Sunt æque rapaces in itineribus et viis publicis, ac dervisios esse diximus. Plebeculæ præ sertim rusticæ, se chiromantices gnaros esse per suadent. Hinc ingens ad impostores hominum concursus, qui pro vatibus cos habent, præsertim muliercula. Hinc ad eos omnis generis cibi, cum aliis rebus necessariis afferuntur. Interdum senem ex suis aliquem circumducunt quem pene divinis honoribus adoralundi afficiunt. Cum hoc vel op pidum, vel pagum ingressi præcipuum in aliquod hospitium, vel caravansaraium, vel imaretuta divertunt: illumque non tain annis, quam malitia

vetulum, magna, sed simulata humilitate circum- 172. Scaramangium, Giamurlikion Gepenec, Seife, stantes 464 observant. Is nescio quos enthusias Kilitsch, acinax, copis, Zausij, Pusdigan. mos præ se fert, ac subinde quædam veluti divini- Quod Spanduginus filtram dixit, annalibus est tus sibi revelata, serio maxime vultu profert: nunc gepenecum. Sic et Ungari vestem militarem ap instar n'ortui jacet, nunc oculos vicissim aperit pellant, quæ tunicis, pænulis, aliisque vestibus su et ad se redire simulat. Inde conversus ad freti- perinjici, pluvio præsertim cœlo, solet. Vulgus tios et subornatos discipulos: Corripite me, in- hanc gestat e filtro factam, ideoque materiæ no quit, filji charissimi, et extra locuin hunc depor- men ei Spanduginus dedit, quam equidem quo La tate. Nam revelatum mihi divinitus est, quæ pœnæ tino vocabulo debeam exprimere, non video. his hominibus immineant. Quibus auditis obse- Slavina dici potest, minus'gausape, cum Reineccio crant impostorem nebulones, Deum velut aver propter diversitatem tum materiæ, tum formæ. runcando deprecetur, no pœnas illas exigat. Ille Reperitur apud Cedrinum, et Symeonein magi. se simulat assentiri, preces ad Deum concipit, ut strum officiorum, et Achmetem ouirocriten, Sca iram suam expiari, seque placari propitius patia- ramangii vox: de cujus significato consultus a me tur, orat. Hac iræ divinæ comminatione misella Theodosius Zygomalas Naupliensis e Peloponneso, plebecula mirum in modum expavefacta, trepidat. " patriarchalis protonotarius, aiebat in usu Græcis Postea vero consolationis aliquid ex hujus inter cessione vicissim hauriens turmatim ad imposto rem nequíssimum accurrit. Omnes eam rem pro digii loco ducunt, seque divinitus moneri putant. Simul animis devotis, et accepti beneficii causa gratis, tot eleemosynas ad planos bosce deferunt ut eis onusti suas ad speluncas revertantur, ho minesque superstitiosos ac stolide simplices irri deant, qui tam fœde sibi patiantur imponi. Ve scuntur et hi maslaco, vel oppio; et bumi cu bantes, libidinibus abominandis mutuo se polluunt. Hæc de nefandis borum apud Turcos specie tenus religiosorum institutis breviter exponenda duxi mus, licet ab aliis quoque prodita, tum ad il Justrandam annalium bistoriam, tum uti secum Jector ipse perpendal quanto nunc illos necesse sit esse factos deteriores, cum ante centum plus mi nus annos unus ex eis necem sultano suo, totius in oculis exercitus, intentare fuerit ausus. Nostro quidem tempore, nimirum anno Christiano 1579, consimile quoddam huic facinus accidit, saneque memorabile. Nam dervisio cuidam concepta cædes animo, pari ausu tentata, successu feliciore per petrata fuit. Multa sunt a nobis in annalium Sup plemento commemorata de Mechemete bassa ve zirazeme, Selimis genero, summæ secundum Sultanum apud Turcos auctoritatis viro. Is cum pro more domi suæ jus dicturus, adeundi se co piam faceret universis, in synhedrio, vel concessu vel consilio, vel audientia publica (divanum Turci dicunt, quam vocem Belvacensis libro xxxı, cap. 145, Dovanain corrupte scripsit, horridiuscule ty phanum Porsius) ingredientem ad se magno nisu per mediam hominum turbam, notum sibi dervi sium quemdam conspicatus, manum exporrigit, eleemosynam scilicet homini daturus. Itaque ab aliis ei ceditur, ut adire bassain posset: ad quem ubi propius accessisset, sicam e sinu profert, et ea vi Mechemetis in pectus adigit, ut illico le.hale vulnus acciperet, quo exspiravit: ipso mox etiam dervisio ab astantibus in trusta conciso. Vide quam a decessoribus suis homines scelerati nec dum degenerarint. esse nunc Agarenicam vocem Giamurlikion, qua vestis ea significetur, quam viri militares gestent supra vestes alias interiores, ad arcendas pluvias, nives, gelu, cætera denique aeris incommoda. Persas autem inventores, ei noinen dedisse scara mangii, quod ab eis ad Græcos deinde cum ipso vestis usu manaverit. Hoc igitur est id, de quo nunc loquimur, gepenecum. De Scaramangio lo cum etiam capitis 199 consule, Arabibus Seife. Kilitsch Turcis dicitur is gladius, quem nos acina cem reddidimus. Leviter est incurvus, et quia non pungit, sed cæsim ferit, apud Xenophontem, Græcosque cæteros, Persica tractantes, nomen Copidis invenit. Et constat ex eodem Xenophonte nostro, genus học gladiorum a Persis alias itidem nationes, præsertim Asiaticas, accepisse. Zausii, sicut antea quoque dixinius obiter in supplemento Annalium, comparandi veniunt cum nostris nobi libus aulicis, iisque præsertim, quorum opera principes utuntur in expediundis variis negotiis, quas commissiones vocare consuevimus. Habent bi præfectum, quem Zausiorum bassam appellant. Ab eo nos excipiebamur, obviam nobis ad pri mum lapidem extra Constantinopolim, Insigni cum comitatu Zausiorum progresso, et longissime tractu per 'urbe:n ad caravansaraium, legatis Ca sariis assignatum, deducebamur. Inter dignitates palatii Græcorum imperatorum recentiores, inve nitur etiam Megas sive magnus Tzausius, quod' officium vel mutuati sunt ab Agarenis Græel, vel a Græcis Agareni acceperunt, et idem est haud dubie cum Zausiorum bassa. Numerus Zausiorum fere nune apud Osmanidas ad septingentos excre vit. Pusdigani denique nomen Agarenicum retinui, sicut et superius in narratione de capta Constanti nopoli, que clava massave ferrea, Turcis usitata significatur. Græci recentiores banc vocem usuce perunt, ac suam reddidere: cum olim xopúvņv dicere soliti fuerint.

hic Ungaricum Banum generaliter appellant, Bon- Agareni et Osmanidæ, ut in rebus ad imperium finius Croatiæ tantummodo Banum fuisse tradit, regni videlicet Ungariæ regno adjuncti. Croatarum vero nomen hodieque notissimum. Gens est perti nax in retinenda religione sua Christiana. Propterea Turcis esse subdita cum ejus amittendæ periculo re cusans, ad vicinos migrat, inagnamque nunc Austriæ Moraviæque partem, agris colendis dedita complet. Cedrinus in Basilio Bulgaroctone, Chorvatas appel lans Finitimi sunt, inquit, Bulgaris Chorvatarum populi, quod nomen Chorvat, vel Horvat, aspira tione forti, nunc eis est etiam in usu. Cæteri Græci Chrobatas sive Chrovatas nominant. Et alicubi seri plum apud ipsos legera memini, Servios et Chrova Las eosdem esse respectu nimirum ejusdem origi nis et linguæ Venedæ, quam in Serviis demonstra vimus capite tricesimo quinto. Rursus ab Annalibus his Banus Ungaricus etiam Direnzil Ban nomina tur, veluti Drenz Cili Ban, hoc est, Drenzus Ciliæ Banus. Quippe celeberrimus Ciliæ comitatus ad Croatia Banatum antiquitus pertinebat, et Bonfi nius expresse tradit bassam (quo nomine Jacupem agam intelligit) primum omnium hoc bello Cilia nam agrum populatione deformasse. Bani proprium nomen apud eum legitur. Emericus Drenzenus, vir (ut ipse fatetur) summæ tam industriæ, quam con silli: qui suffectus in locum Joaunis Corvini ducis a Vladislao rege fuerat. Habuit, auctore Bouûinio, secum Banus septem militum tantuminodo millia reliqui rusticæ plebis inconditæ, nec armis assuelæ cohortibus constabant. Accidit aliud etiam malum quod Drenzenus contra sententiam animi sui coa ctus a Bernardino Frangepano, pugnavit: qui tamen e prælio ſuga se subduxit. Hæc 466 scilicet erat illa tum discordia, tum fuga, quam innuere volunt Annales, cum aiunt, Ungaros ipsos inter se dis sontientes, fugisse. Bernardinus pater erat Joannis illius Frangepani, quem obsessum fuisse Brevia diximus. Filius, vir fertis, hostis antea, vel rebellis potius, hac pugna cæsus occubuit. 475. Occasio et causa belli Bajazitis adversus Ve netos in Peloponneso: Ludovicus Maurus dux Me diolanensis Turcum in Venetos concitat: Inebechti a Turcis obsessa. spectantibus, et usu suo fidem datam flocci faciant, nec ullum promissorum Christianis factorum ra tionem habeant. Bellum igitur in eos molitur, et prætextus causa cupide occasiunculam arripit, quod Veneti protegendum suscepissent comiten Joannem Cernovichium (Cernovitzios dicendos os tendimus supra, capite 46, et hunc alii Georgium vocant), vicinæ Calaro ditionis regulum, cui plera que Bajazites ademerat. Sed alia reapse suberat causa, quæ penc certam ei spem faciebat ejiciendi Venetos e Morea sive Peloponneso, in qua multas sane magnas et munitas urbes arcesque posside bant. Etenim Galliæ rex Ludovicus duodecimus Ludovicum Sphortiam, cognomento Maurum, nigredine vultus, ducatu Mediolanensi spoliaturus, quem sui juris asserebat, fœdus contra Sphortiam cum republica Veneta percusserat Ea Gallorum cum Venetis conjunctione territus Sphortia, lega tum ad Bajazitem mittit, qui tum muneribus ei, tum variis rationibus persuaderet, ut bellum Ve netis inferret. Quippe futurum aiebat, ut occupatis Italico bello Venetis, ipse nullo negotio Græcis urbibus et castris, et insulis eos exueret. Hac ille ctus spe Bajazites, a pace cum Venetis sancita dis cessit. Ac fuit profecto noxium Venetia id Mauri facinus, sed tandem hæc in ipsum, quod dici solet, cusa faba justo Dei judicio fuit. Nam et ambitiouis, et injuriaram multiplicium erga Joannem Galeacium fratris Glium, et funestorum patriæ consiliorum, quibus Gallos adversus Neapolitanos reges, Turcos adversus Venetos commovit, acerbas denique pœ nas luit. Quod quidem ei subtilis et arguti vir in genii, legatus Florentinæ reipublicæ, futurum ali quando prædixerat. Quippe cum huic ad se misso suns arroganter ostentaret, uti plerumque soleba; et opes, et ingenii vires: inter alia quodam in conclavi depictum ei monstrat simulacrum mulieris amictu pulcherrimo vestitæ, in quo expressa mi rifico artificio tota conspiciebatur Italia. Propter hanc mulierem astabat Æthiops cum peniculo, quo se ipsum innuere volebat, qui et Maurus vulgo vel Æthiops audiret, et emblematum loco soleret uti vel peniculo, cum inscriptione Latina, et merito et tempore, vel ramusculo tres complexorosas, cum inscriptione Germanicamit Zett, id est, cirm tempore. Que quidem ipsius cmblemata symbolaque passim in parietibus et aulæis Mediolani, Ticini, Taurini, apud doctissimum et illustrem ejus urbis archiepi scopum, Hieronyinum Rovereum, et aliis in locis videre memini. Erat hic Æthiops ira pictus, nit peniculo mulieris e veste pulverem cum sordibus aliis extergeret. Ea pictura legato monstrata, quid ipsi de hac videretur, interrogat. Tum is: Ut miki quidem videtur, inquit, hic Ethiops pulverem om< nem in se ipsum converrit. Quod hominis acuti de Ludovico Mauro vaticinium deinceps eventu com probatum fuit. Naupactus Achair maritima civitas est, opinione quorumdam, Ætolicæ Leoni Augusto, ad sinum quondam Corinthiacum vocatuin sita. Nautis vulgo jam Lepanto dicitur, Inebechti Turcis, quod a Nepanto Marii Nigri non procul recedit: Achaia, Livadia: Ætolia, Despotatus: sinus Corinthiacus, Colpo, sive Golfo di Lepanto. Erat hoc tempore, nimirum anno Christiano 1498, Naupaetus in po testate Venetorum a 70, plus minus, annis: qui mis so ad Bajazitem Andrea Zantano, legato suo, pa cem in a nuos 25 cum eo fecerant, cujus tabula Bajazites scriptura manus suæ, pro inore confir marat. Nihilominus vix appellere Venetias legatus potuit, cum datam Venetis fidem Bajazites violat. Quippe sibi lege sua Mahumetana permitti voinut

videntur consentanea, tum quod Teke regio minime sam civitatem habeat Coni, hoc est, Iconium. Re sit Armenia minor, sed Phrygia major, ut aperte lector ex ipsis Annalium verbis numero 57 notatis perspicit; tum etiam, quod e Persia venienti mi nime Bajazites munera quotannis missurus fuerit. Utut sese res habeat, Scachi quidem Ismailis partes amplexus fuit, ideoque Scach Culi nominatus: ex quo Turci, partibus Osmanidarum adbærentes, fecere Scitan Culi, voce significante Satanæ vel diaboli servum mancipiumve. Geufræus alicubi pro Culi scripsit Coullet. Spauduginus el suppeditata fuisse tradit ab Ismaile Scacho 20000 hominum, quod equidem verum non arbitror, ex iis quæ bic in Annalibus sequuntur. Magis est vero consenta neum, quod Jovius ait, per internuntios ab Ismaile confirmatum in proposito fuisse. Kisel bassa si gnificat rubrum caput. Id nomen Osmanici dederunt hoc ipso tempore sectatoribus Ismailis Scachi Per-, sarum, a rubro capitis segumento: quo de plenius agendum paulo post. 180 Antali, civitas Anatoliæ: Græcorum anni a mundo condito, quonam modo cum nostris conve niant. Nomina quædam vetusta cum recentioribus collata. clius hanc collocat in Lycaonia, quam Laonicus in Caria; de quo supra numero 12, dictum. Addit, hane esse majorem totius Tarquiæ regni, toc est metropolim. Briquiam Reineccius interpretatur Lyciam, cum Briquia seu Bryquia sit Phrygia. Fa cit autem Bryquiæ metropolim Aythonus Zichiam Græciæ. Sic enim scripsit, nomine Græciæ Romia niam intelligens Asiaticam, de qua dictum c. 6. Zichiam hanc Reineccius interpretatur Cydnam. Atqui Zicchia Cedrinus quoque mentionem fecit velut civitatis in Asia minori sitæ: cum in Copro nymo frigus inauditum memoriæ prodit, quo con gelatis amnibus et ipso mari, potuisse narrat iti nere pedestri a Zicchia transiri mare ad ipsum usque Danubium, id est ad ostia Danubii, quæ in Thracia sunt. Bithyniæ metropolis apud Aythonum scribitur esse Nichor, quam Nicæam puto, Turcis Isnic; non Nicomediam, quæ Turcis est Ismid cum Reineccius ex Nichor facial Nicomediam. Nee apud Leonem Augustum minus est metropolis Bi thyniæ Nicæa quam Nicomedia. Genech Aythoni Reineccius interpretatur Pontum, cum magis pro prie sic dicatur, quæ olim Colchis erat, postea La zorum appellata regio, sive Lazice, cujus metro polis est Leoni Augusto Trapezus, quam in Geneck ponit Aythonus. Paphlagonia civitatem vocat Ayibo nus Ginapolim, ex qua Reineccius fecit Germano polim. Atqui Ginapolis Aythoni, vel Ginopolis po nominatur. Apud Leonem Augustum Innopolis di citur, et episcopatus ejus ad Gangram Paphlagoniæ refertur. Sed desino plura. 181. Garagos bassa, beglerbegus Anatolia vivus palo transfigitur. Habes hic insigne crudelitatis exemplum in reli giosis Turcorum, cujus obiter mentionem supra fecimus, cap. 64. Transfixus a Scachoculi palo fuit Anatolia beglerbegus, ut Annales referunt. El nomen dant 469 Turci Caragos, ut nestro quoque tempore celebris fuit Caragos Rais, quem in Sup plementi narratione de bello Cyprio commemora vimus; vulgo nostri Caracossam dixere. Jovio Cargius bassa nominatur, et eidem alibi Caraius Que Turcis hic Antali vocatur, priscis erat At talia, quondam ab Attalo rege, uno de successori bus Alexandri Magni, condita. Leonis imperatoris Novella de thronis eam collocat in Pamphilia se cunda, sub metropoli Sylæo sive Perga. Græci po steriores adnotant, factam metropolim anno mundi tius, ad Pontum Euxinum sita, hodieque Ginopoli 6592, sub Eustratio sanctissimo patriarcha, impe ratoris Alexii Comneni auctoritate. Quod quidem accidisse constabit anno Christiano 1084, si de sententia Græcorum anni a condito mundo 5508 statuantur usque ad Christum natum elapsi, secun dum editionem 72 Interpretum. Aythonus Nata liam, transpositis a librario primis litteris appellat, pro Antalia: quo loco Reineccius notat, scriben dum pro Natalia Nacoliam. Atqui Nacolia longe distat ab Antalia, Phrygiæ nimirum majoris medi terranea civitas, ad Sangarium Qumen sita: cum de Antalia sua statim subjiciat Aythonus, eam su pra mare Græciæ (Gallice loquitur, pro, ad mare) sitam. Et maris Græciæ vocabulo intelligitur Egæum mare, vel Archipelagus. Addit enim, quod est. Dissentit etiam in expositione historiæ nonnihil hæc civitas respiciat regnum Cypri. Quippe verum hoc est, et ab Attalia, quam Setteliam modo vo cant, totus ille sinus objectus Cypro, nunc Gulfo di Settelia nominatur. Belvacensis Satteliam scrip sit, eidemque sinus ille maris appellatur Gaufra Satteliæ, vocabulo Gallico Goufre, quod hodie Græcis est Corpho, priscis Kλn, Italis Golfo, Latinis sinus. Quia vero in hunc Aythoni locum in cidimus, explicemus obiter et alia quædamı ibidem posita regionein et civitatum nomina. Primam Tur quiæ sultanorum Iconii regnum, vel Asiam mino rem intelligit) provinciam initio vocal Lygoniain, deinde rectius Lyquoniam (pronuntiatione Gallo rum effertur Lyconia, id est Lycaonia) quæ famo ab Annalibus, qui Caragosam captum fuisse nar rant, et Cutaigen ada „ctum, et suis in oppido com monstratum: cumque deditionem oppidani facere nollent, in eorum conspectu pało transfixum. Jo vius autem prope dicit abfuisse, ut caperetur: sed substractum a suis, Cutejam evasisse: qua dein ceps a seditiosis expugnata, etiam ipse hostium in manus venerit. Postea vero ad Caraëssar, (Carachi sar scribere debuit) in media via, qua transeun dum erat Ali bassæ, cum exercitu rebelles perse quenti, vivum ab eis palo transfixum: ut a tergo sequentibus tam fœdo tanti viri supplicio formili nem et horrorem incuterent. De Cutahige supra dictum, capite 40.

182. Corcut a seditiosis vincitur. Diversæ Turcorum provincia, complectente Paphlagoniam, Galatiam narrationes a nostris. Corcutem in Osmanidarum genealogia quintuın ordine Bajazitis filium fecimus, el germanum Se limis fratrem, qui deinceps imperavit. Etenim eamdem cum Selime matrem habuit. Hunc refe runt Annales a rebellibus in pugna fuisse supera tum. Jovius vero pugnatum ait in hos adverso prælio duobus a nepotibus Bajazitis, Muchemete Sciemseiai (Sinan Schach rectius appellatur), et Orcane Alempsaci, filiis (pater Alem vel Allama Schach, filius Urchan nobis est in genealogia) Corcutem expresse tradit, non ausum fuisse cum Techelle congredi. Qua sane vera sint, nec ne, mihi quidem disceptare non lubet: indicanda ta men putavi, ceu suspecta propter ætatem nepo tum. Quæ ditio sit Aidinensis, ostensum numero 13. Ducis filius est Herzecogli bassa, de quo dic tum capite 161 el 162. 183. Alis bassæ contra rebelles expeditio Quantopere creverint perduellium vires, vel ex eo colligi potest, quod in hos proficiscentem Alim bassam duxisse Spanduginus ait equitum ex Ana tolia quadraginta millia, quibus genizarorum qua tuor millia Bajazites adjunxerit. Nihiloque minus Achmetem quoqué Bajazitis filium, ex Amasiana sua provincia collectis copřis, ei subsidio venisse. 184. Cheider bassa cum Zindi Kemale Sangiacbego, victus et occisus a seditiosis, Zonchium, Nava rinum. Cheider Bassa, Caramaniæ beglerbegus, a Span dugino Caidir appellatur, et domicilium in urbe Cogno, vel Iconii habuisse dicitur. Zindi Kemal beg eidem Camali nominatur, et vir admodum militaris fuisse prædicatur. Tradit enim Spandu ginus, hunc bello Bajazitis contra Venetos cepisse castellum Moreæ sive Peloponnesi maritimum, ho dieque munitissimum, nec procul a Methone dis situm, quindecim videlicet milliaribus Græcis, Gnod a nautis Italis Zonchium, Spandugino Giun chium, Græcis nostri temporis Navarinum voca tur, priscis Coryphasium Messeniæ fuisse creditur Jovio tamen Pylum, regna Nestoris, appellante. Neque castellum hoc Kemales seu Camales dun taxat expugnavit, verum etiam oppressas inopinato quatuor triremes Venetas, cum ipsis militibus et sociis navalibus, ibidem in potestatem redegit. 185. Planities Zibuc, et Sivac, eadem. Quam hic Annales planitiem Zibuc vocant, Spanduginus appellat campum Sivac, tametsi cor rupte legatur in edito, Campagna detta Sivas. Quippe civitas quidem est Sivas, de qua dictum capite 5 sed boc nomine campus aut planities nobilis in Anatolia quod equidem sciam, nulla. Quapropter ex Annalibus Sivac reponendum, quod idem est fere cum Zibuc. Jovius hæc ad Galatiæ campos retulit, ubi sitam ait Caraessar. Ea Tur cis est Carachissar, hoc est arx nigra, quæ in beglerbegatibus collocatur in Amasia Tocatique et Cappadociam: ubi sangiacatus hi conjungun tur, Carachisar, (vide caput 144, et eodem numero textum Annalium, hanc a Muchemete secundo captam referentium, cum adversus Usumchasɔnem pergeret) Sasum (priscis Sasima, de Nazianzeni nostri libris nota), Tarabosan sive Trapezus. Addit Jovius hoc loco mentionem montis cui no men dat Olinga, nec cum magno ab Ancyra distare tradit intervallo. 186 Kihaiu, Protogerns, Primikirios, Vloſedzi, Vlefe, Timarion, Timariote, Ramasan. Qui præfectus Vlofeziorum hic dicitur, voca bulo Turcico Kihaia nominatur. Id proprie vica rium seu locumtenentem, seu legatum, atque etiam præfectum aulæ significat. Ideoque Kihaia Vlofeziorum est vicarius seu legatus illius, quem Vlofeziorum bassam appellant. Græci Protogerou nunc dicunt, qui catalogo dignitatum vel officio rum palatii mpyµixhpio; ipsis est, nostris primice rius appellatione vetusta. Ex Protogero Geufræus Protortz corruptum ponit, et superinten·lentem interpretatur. Nomen Vlofeziorum significat sti pendiarios, 470 quibus Vloſe vet Vleſe numeratur. Sunt enim duo stipendiorum apud Turcos genera, quorum unum vocatur Vlefe, Timar alterum. Vle fe, stipendium est, quod more nostro militibus vel au licis solvitur a rationalibus vel quæstoribus: apud nos menstruum vel annuum, apud Turcos in singulos dies. Hoc qui fruuntur, Vlefedziorum nomen ha bent. Genfræo et Sansovino sunt Olophagi. Timar est pensio, vel stipendium, vel reditus assignatus in prædiis, et possessionibus castrorum oppido rum, pagorum, agrorum, vel in percipiendis de cumis, aliisve fructibus, Græci timarion appellant, a quibus ad Turcos manasse vocem hanc arbitror. Reperitur apud Damascenum Studitam in marty rio Theodori tribuni militum, cui virtutis et re rum fortiter gestarum nomine narrat a Licinio Augusto datum fuisse pro timario castrum Hera cleæ. Videturque vox a Gæca tɩph, qua significa tur honor, derivata: quod hujusmodi timaria, vc lut honoraria, sive beneficia,, sive reditus, sive pensiones, honoratis beneque de republica meri tis concederentur. Timariis donati vocantur Ti mariotæ, vel Timarati, etiam apud Chalcocondly lem. Caramuses significat nigrum Mosem. Rama sanis nomen idem est cum Ramadane: sicut Ot man, vel Odman idem cum Osmane. 187. Tebrisium, Taurisium, Caravana. Tebrisium, nunc Tauris, admodum his annis innotuit, etiam vulgo, Turcorum stragibus aliquot nobilitatum inde usque a sultani Soleimanis se cundi temporibus. Qui Ecbatana Mediæ vocant, errare pute, cum Cedrinus eam Taurezium ap pellans, in Persarmenia collocet, quam hodieque majorem dicunt Armeniam. In hujus meditullio Tebrisium recte Jovius ponit, ut male Chalcocon

dyles urbem fecit Assyrioru.n: cujus interpres lent. Docebat antem hæc, et alia, quodam in op Tabrezen, ut Cedrinianus Tabresium, scripsit. Jovii sententiam hæc Aythoni verba confirmant. In Armenia majore civitas Taurisii famosior est, et plus aliis opulenta. Vide quædam alia de hac infra, capite 204 notata. Caravanæ Turcis et aliis orientalibus populis sunt hominum agmina non munquaın maxima, propter itinerum discrimina se conjungentium. Neque tantum hoc fieri solet ab iis qui mercium vel distrahendarum causa, vel comparandarum, alio proficiscuntur; verum etiam ab illis, qui per solitudines Arabum, ad visitandam voti vel religionis ergo Meccham peregrinantur. Excrescunt hæc agmina, præ magnitudine periculi, nonnunquam ad viginti vel triginta hominum millia; justus ut exercitus esse, præsertim ob ca arelorum multitudinem, et aliorum jumentorum, quæ sagmaria sagmatariaque Græci vocant, vi deantur. 188. Scach sive rex Persarum Ismail, cognomento So phinus, Sophilar, Enasserlar, Kesil bassa. An hoc primum tempore secta Sophilariorum exstiterit. Licet in Annalium Appendice nostra, de disci diis sectarum Mahumetanarum, Osmanicæ Sophi næque, decennalis initio belli, quod inter eos ge ritur, quædam rara, nec ab aliis ante nos memo riæ prodita complexi sumus: hoc tamen loco, quo primam Ismailis Sophini mentionem Annales faciunt, paucis ea consignare libet, quæ ad ipsius Ismailis originem, principatus initia, progressus, res gestas illustrandas pertinere putabimus. Pater Ismailis Sophini fuit Erdebil, quem Jovius et alii vocant Arduelem vel Harduelleur. Hoc illi cogno men faciunt a loco quodam Persiæ, cujus domi nus aut regulus fuerit: ipsum vero nomen ejus tradunt fuisse Secaider. Aiunt preterea sectatum vitam religiosam, instar eremitarum vel monacho rum nostrorum. Meoque Sec interpretatur Span duginus nunc abbatem, nunc plebanum sive cura Lum, ut vulgo loquuntur, hoc est, animarum cu ram gerentem. Ego vero in opinione mea persisto, quam initio belli Persici superius in Supplemento Annalium exposui, et cujus auctorem habeo Mat thiam de Faro, Cæsareum Constantinopoli ad Portam Osmanicam: Dragomanum vel interpretem diversa scilicet hæc esse nomina diversarum per sonarum, quorum unus fuerit Erdebil pater Ismai lis, familia natus apud Persas illustri, ditionisque cujusdam regulus: alter Scheich Haidar, non prin ceps aut regulus, sed revera id, quod audiebat; nimirum Scheiche, vel Iman, quorum illud homi nem religiosum gentibus ¡His significat, ab inno centia sanctimoniaque vitæ: hoc vero doctorem. Etenim ex opinione vitæ religiose ac duriter actæ, consecutus aliquid apud vulgum auctoritatis; tri bus Mahumetis prophete sociis, Ebubekire, Omere, Osmaneque rejectis, Alim quartum prophetæ so cium, ejusdemque consanguineum et generum se quendum in own:bus aflirmabat, si salvi esse vel pido Persarum, cui nomen Reza. Fama novi do ctoris, novæque disciplinæ, longe lateque didita, conduxit ad Scheichem vel Imamum Haidarem ingens e Persia vicinisque regionibus hominum multitudo. Primus autem ex magnatibus et regulis Erdebil non banc duntaxat Haidaris sententiam doctrinamque probavit, verum etiam ex ejus præ scripto se gerens, patrocinium causæ suscepit, ea que 471 re multitudinis animos sibi mirifice de vinxit. Ita nimirum alias quoque constat homines ingeniosos, novæ religionis usos prætextu, insignem ad potentiam pervenisse. Tantopere quidem Erde bil, cæteroqui non magni nominis opumve regulus, hac novi dogmatis professione crevit: ut ei filiain suam rex Persarum Chasanes, quem a proceritate staturæ nominatum Usun Chasan superius indi cavimus, matrimonio legitimo copularet. Quippe filiam Martham ex Æcaterina Comnenia susceperat, quam Camit de Cami fuisse dictam, non recte scri ptum apud Spanduginum legitur. Etenim gentibus iis Carum de Commini vocabatur, priore nomine corrupto de Græco Ecaterine, altero vero fami liæ. Nam Calojoanuis Comneni, penultimi Tra pezuntiorum imperatoris, erat filia, quam Calo joanne mortuo, frater Calojoannis David, ultimus Imperator Trapezuntius, Usumcbasani dedit uxo rém, ut ejus præsidio contra nimiuın vicinas et Infestas sibi vires sultani Muchemetis paulo tu tior esset. Ex hac Usumchasanis filia Martha natus fuit Erdebili filius Ismail, de quo nunc agi mus. Habuit in regno successorem mortuus Usum chasanes Jacupem filium, qui vulgo ab historicis Jacobbeg, ab Annalibus hisce sultan Jacup deio ceps in Vita sultani Soleimanis nominatur. I protectorem novæ sectæ sororium suum Erdebilem, mirifice sibi suspectum, quod vereretur ne regius affinis, et tantæ multitudinis devotione fretus, si bi regnum eriperet, interfici curavit. Evasit cru delis avunculi manus Ismail admodum adolescens, octodecim (ut plerique tradunt) id temporis natus annos, seque, Martha matre courite, contulit ad amicum paternum Pircalem, regulum ditionis et castellorum quorumdam ad mare Caspium, nunc Culzum Denizi Turcis, Beber Culzum Arabibus appellatum, quo clausum mare significatur. Istic educatus Ismail ex præscripto religionis paternæ, tandem exstincto per venenum a conjuge datum sultano Jacupe avunculo, domum reverti, pater næque ditionis hæreditatem, cum oppidis et prædiis maternæ dotis nomine sibi deditis, adire statuit. Dominio paterno potitus, mox ulterius progre ditur: et trecentis tantummodo stipatus militibus, Somakiam pene prodigiosum in modum occupat. Ea civitas est Mediæ, quam modo Sirvanum vo cant, ac versus Armeniæ majoris fines sese porri– git, et Laonico Samachia, Spandugino Sumachies, appellatur: tanti quidem momenti, ut anno Chri stiano 1583 ei capta beglerbegum Osman bassa

præfécerit. Hinc copiis non parum adanctis et ▲ supra notatumn capite 2. Scachus igitur Ismail ab instructis, Tebrisium, extimam Persarum regiam, æmulis Osmanicis, aliisque Mabumetanis, velut sese confert, eamque, superato rege Alvante, sul horum antesignanus, tam Sophi, quam Kisel bassa tani Jacupis Gilio et successore, victor in potesta- vocatus fuit; ac mansit etiam apud nos in hodier tem redigit. Iterum cum Alvante congressus, non num usque diem nomen hoc posteris ipsius, ut modo superior evadit, verum etiam ipsum, cum Sophini appellentur. Nec tamen in ea sum opinio exercitus majori parte, trucidat. Inde Muralem ne cum aliis, ut tunc primum natuni hoc Sophi Chanem, (Morat Chan, et Morat beg, aliis nomina Jariorum vocabulum putem. Quippe vetustius esse tur, Augustino Curioni nostro Maraberg, quod temporibus Ismailis, ex Annalibus Turcicis paret; longius ab origine recedit) Aluantis occisi fratrem qui regnante Muchemete primo, Bajazitis proavo, persecutus, pari prosperitate superat. Is victus ab nonaginta scilicet annis ante Scachoculis seri Ismaile, Bagađatim versus aufugit, hodiernam sci tionem, et Ismailis imperium, Sophilarios itidem Jicet Babylonem, propter ruinas priscæ Babylonis tumultuatos commemorant. Itaque vero est simile. silam. Victor urbem Sciras, armorum omnis ge- Scheichein Haidarem non novi dogmatis auctorem neris officinam, a Tebrisio viginti dierum itinere fuisse, sed reliquas potius ex incendio veteri, distantem, cum victricibus copiis adit et occupat. quasique sopitas hactenus scintillas, denuo sus Ibi demum insigniter suum armavit exercitum, citasse, prorsusque simili ratione Scachum Ismai Postea negotium ei fuit cum Ulu Chane Tatarorum lein Sophi nomen ab inimicis tulisse, frequens Sicbeco, quem instructum exercitu trecentorum antea plebeiis, sed ante ipsum nulli datumi regi. millium equitum, aggredi prælio non dubitavit 189. Qui Corizzi vel Coridschi, qui Turcomani Per quo singulari virtute fortunaque victor evasit, sici. Supplicium Scachoculis. koste cæso, vel in turba (quod alii tradunt) a suis oppresso, suffocatoque. Tandem ad tot illustres de pluribus partas victorias, is felicitatis eximiæ Cumulus accessit, ut moriente in exsilio Murate Chane, Jacupis filio, et ultimo hærede, non modo Persici regni possessione, sublatis æmulis, quieta potiretur, verum etiam vicinos quosdam populos, ac præsertim Bagadatinos, in deditionem acciperet. Hæc de Ismailis Sophini origine, prosperoque re rum successu, quo sibi suisque regnum Persicum peperit, et constabilivit, hactenus hic exponenda duximus. Nam bella deinceps cum Osmanidis, ac Selime præsertim gesta, suo loco nobis Annales ipsi dabunt. Ab Osmanidis ei Sophi cognomentum, et Kiselis bassæ, per ignominiam fuit inditum. Prioris notionem attigimus supra, capite 81. Non a Græco Sophos deductum est, quod tamen existi mare quosdam video, qui a Persarum Magis et So phis antiquissimis sumptum nomen usurpasse So phinos volunt; sed a Sophi, Arabica voce, quæ lanam signifeat. Quippe cum Mahumetani, præsertim Osmanici, more veteri, tulipanto lineo subtilissimi operis caput involvant, nova istæc So philariorum religio præcipit inter alia, ne caput danda Corizzis, hoc est, stipendiariis militibus fastu quodam lineis ejnsmodi spiris ornetur, sed ut tegumenta capitum e lana, non magna re pre tii, conficiantur. Et quia laneum hoc tegumentum capitis, que præter aliorum Mahumetanoru'n mo rem hi nunc utuntur, plicas habet duodecim, et Arabica vox Enasser, duodecim significat; etiam aliud nomen Enasserlariorum consecuti sunt, ac si Græco vocabulo dicas Dodecaptychos, aut Lati no Duodecimplices. Cam denique tegmen ejus modi rubro duntaxat colore tinctum gestare so Jeant, Kiselbassilarii quoque dicti sunt, veluti ca pita rubra. Solebant autem ante hæc vocari tem pora Persæ Turcis Aiemini vel Azemini 472 si cut et ipsa regio Persarum iisdem est Aiem, quod el Tria sunt apud Persas genera militantium. Primi vocantur ab eis Turcomani, quorum ea con ditio est, quæ vasallorum apud nos, quos feuda. tarios appellamus. Et sunt apud eos feuda perpe tua, quæ a parentibus ad liberos et posteros devol ♥untur, sequius ac Turcis est in, usu. Quoties Igitur hi jussu regis evocantur, eo cum equitum nu mero se regi sistunt, quem rationem feudorum adducere tenentur. Alteri dicuntur Corizzi vel Coridschi, qui stipendiis militant. Et alia stipen dia reapse non sunt apud Persas, quam quæ Græcis ompista, Romanis annonæ militares nominaban tur: res nimirum ad alimenta pertinentes, cum equis, vestibus, armis, tentoriis, cæteris. Tertii constant e copiis auxiliaribus confœderatorum finitimarumque gentium, Armeniornm videlicet, ac Georgianorum: qui religionem Christianam pro. fitentur, in Persas propensi, Turcis infesti. Vulgus igitur istorum, qui Scachoculim secuti ducem, tam crudeliter hactenus grassati passim fuerant, sca chus Ismail ceu mancipia distribuit inter proceres suos, quo nomine sultani, Chanes, Turcomani Persis veniunt: capite vero seditiosorum truci suis, objecit. Hoc memorabile, quod apud Spandu ginum legiter, auctorem tam fœdæ tragœdiæ, qui se Scachoculim, velut scachi mancipium appella verat, ab aliis vero nominatus ob immanitatem fuerat Scitan Culi, sive Satanæ mancipium, lau dabili severitatis exemplo vivum, de sententia re gis Ismailis, in flammas conjectum et exustim fuisse. 190. Motus Selimis adversus patrem Bujazitem Pre copii Tatari, Chan Precopiorum Poloniæ reg ni ambit, Beligrad ad amnem Nesterem, Segnan bassa. Dejecturus imperio patrem S limes, non Tra. pezunte per Asiam minorem profectus fu.t, quod

nomen, declaratum supra, cap. 29. Nischanzi bassa stimulos ambitionis, alienos a professione philoso dicitur apud Turcos is qui litteras oinnes, et instrumenta quotquot apud Portam expediuntur, obsignat adeoque gerit officium, supremi cau cellarii nostris in aulis officio simile. 195. Achmetis ambientis et invadentis imperium du rities ergu genizaros, crudelitas in legatos. Cor cules fratrum competitor. Ostendimus in Osmanidarum genealogia, Sina nem scachum, et Allamam scachum, primogenitos Bajazitis Alios, ante patrem exstinctos fuisse quorum unius, majoris scilicet natu, Sinanis obitum peracerbe pater ac diu luxit. Tertius e filiis erat Achmetes, Amasiæ præfectus; qui ac cepta motus Selimiani fama cum 20000 amato rum per Asiam minorem Scutarium, e regione Constantinopolis situm, contendit, et audita geni zarorum legatione, qui se accepturos ipsius impe rium nuntiabant, si majores annonas polliceri vellet, durius respondit, nolle se, jain designatum a patre successorem, ab ipsis imperium pretio redimere, quibus vel invitis eo sit potiturus. His verbis ani mos Geuizarorum ab se prorsus alienavit, et im prudens aemulo Selimi adjunxit. Quod ubi pater animadverteret, iisdem Achemeti reconciliandis 30000 sultaninorum, úlii nomine, promisit. Hæc scilicet illa 474 pecunia fuit, quam annales Ach metem patri misisse referunt. Hinc Asiam vi suba cturus Achmetes, mortui fratris sui primogeniti Sipanis Alios Muchemetein et Aladinem, Larendæ, Caramaniæ oppido, de quo capite 167 dictum, ob sodit et cepit. Ejus rei causa cum graviter a patre per legatos objurgaretur, legationis principem ca pise truncari jussit, cæteris nares et aures præci dit. Id facinus omnium odia mirifice in Achmetem accendit. Ac videamus obsecro, quæ rerum id temporis confusio fuerit in Osmanico imperio. Quintus ordine nascendi filius Bajazitis, raro in Oswanidarum familia exemplo Seli:uis ex utroque parente frater, Corcules erat. Quartus enim Mu chemetes, ante hoc tempus a suspicaci patre cum incognitus et patrem, et fratres suos adiisset, me tu motus alicujus secreti, venenó sublatus e medio fuerat. Is Corcutes, moriente avo Muchemete sc cundo, ab amicis paternis, absente patre, colloca tus in regium fuerat solium: ne frater Bajazitis Zemes, prior inauguratus, Bajaziti regnum præri peret. Advenienti deinde Coustantinopolim patri et abdicato filio, imperium in se transferenti, ces serat tenero quodam amore pietateque motus Corcutes: cum hoc nomine vicissim pater illi pro misisset, se rationem ipsius, in constituendo suc cessore, supra filios cæteros habiturum. Eidem Castamonani post obtinenti, de qua dictum capite 66, a morte fratris Muchemetis provinciam Magne siam auribuerat, non exigua Lycia Cariæque parte adauctam. Hic ergo Corcates, cæteroqui studiis Mahumetanorum philosophicis, et quieti deditus, seditiones fraternas conspicatus, et ipse phi, sensitquod jure sibi putaret imperium de beri, qui fuisset ante patrem inauguratus. Quid autem effecerit, ab ipsis expositum legitur Anna libus. 196. Zeeme minor, Rhegium sive "Phytov, majus et minus, Melantias et Melitias, Athyras fluvius, Gly kynero, votum Soleimanis, Athyrorum episcopatus. Nomen Zecme significationem in lingua Turcica nullam habet. Quapropter a Græcis ad Turcos velut ususcapione quadam pervenisse arbitror, a Zeugma vel Zeugmin derivatum: id est, a junctu ris pontium, quibus elegantes duo Propontidis si nus illic sternuntur, in quorum alterum ad Zec men minorem se fluvius Athyras effundit. Est enim Zecme minor, vel comepolichnion, vel oppidulum illud, multis cinctum mœnibus; cui nunc Ponto piccolo nomen est Italicum, a minori ponte. Facta fuit ejus mentio supra, capite vicesimo sexto. Minor autem Zecme, sicut et pons minor, ad discrimen majoris dicitur, longius ab urbe versus Siliuriam distantis. Theodosius Zygomalas putabat antiquis temporibus dictum fuisse Phytov, sive Rhegium, majus et minus, et utrumque Constan tini Magni opus fuisse. Quod si verum est, ut equidem non dubito, intelligetur Rhegii nomine Parvi Pontis oppidulum, sive Zecmæ minoris, in historia Græca manuscripta, titulo carente, cujus obiter meminimus capite decimo, cum narrat, imperante Justiniano primo, gravi terræ motu non urbem modo deformatam, sed ipsa quoque subur bia cum Rhegio subversa et abolita fuisse. Non enim alia suburbia Constantinopolis habuit, aut habere potuit, quam quæ versus duplex hoc Rhe gium, pontem minorem et majorem pertinuerunt, ut hodieque testantur ædificiorum suburbanorum maximæ vel ruinæ, vel rudera. Græcus etiam scri ptor historiæ Agathias noster, libro quinto men tionem Rhegii facit, in descriptione terræ motus ejusdem, ubi Rhegium addit invetov urbis esse, id est oppidum suburbanum, quod stationem pro navibus habet. Apud Cosmographorum principem Ortelium ex Procopio Suidaque reperitur Melantias et Melitia, pagi nomen in Thracia, centum duobus stadiis a Byzantio dissiti, quem Athyras amnis alluat, prorsus hoc de Zecme vel Ponte minori accipiendum, a Constantinopoli quindecim millia ribus Græcis disjuncto; quæ a centum duobus stadiis nihil, aut parum absunt. Athyræ fluvii no men hic in Aqua dolce nunc kalis est mutatum, Græcis in Glykynero. Pontes ambos, tam majorem, quam minorem, milliaribus decem ab se invicem dissitos, sultanus Soleimanes, avus hujus Muratis tertii, maximo sumptu refecit: cujus quidem me morabile votum fuit, quo tria sibi concedi divini tus optabat, ut ante mortem perficeret. Primum, instaurationem aquæductus maximi, quem ab au clore Valentam, aut Valentianum, non Valentinia num, ut vulgo corruptis in libris legitur, historici

que tædii paritura confido. Vel ipsi tam a Turcis ptios et Ægyptiorum sultano subjectos, indicavl obsessæ, quam expugnatæ Constantinopoleos hi storiæ Chalcocondylis et Leonardi Chiensis, mirum quantum hæc expositio nostra lucis af feret. 201. Mors sultani Bajazitis, a filio Selime veneno sublati. Non meminerunt annales dati a filio Selime Ba jaziti per alios veneni, quod a nostris constanter afürmatur, ipsis tamen expositionibus horum in ter se non parum dissidentibus. Nos plerorumque narrationes sic recitabimus, ut integrum tamen lectori judicium relinquamus. Spanduginus ait Selimem patri adjunxisse Jonuzem bassam, qui curam ejus gereret, omnesque res patris admini straret. Interim taufen secreto cum Jonuze trans egisse, venenum ut patri propinaretur. Itaque Bi jazitem prius, quam Dimotucum pervenisset, vi yeneni dati exstinctum fuisse. Jovius addit vene num ei præbitum ab Hamone Judæo medico. Ali commemorant Selimem metuentem, ne se bello in Anatolia contra fratres, Achunetem ct Corcutem, occupato, rursus imperium sibi vindicaret pater; corrupisse medicum patris Ustarabim, promissis ei singulos in dies aunonis asprorum mille, qui reditus esset annuus 9000 thalerorum aspris 40 pro uno thalero computatis. Itaque recepisse medicum, se Bajaziti venenum pharmaco mistum propinaturum. Ac tradidere quidam, venenum hoc fuisse comminutum pulveris instar adamanter. Ustarabim in oppido Tzurulo Bajaziti auctorem fuisse sumendi pharmaci, quo mirificus seni vigor totus corporis et animi rediturus esset. Annuente Bajazite, medicum altero mane sultaninum ad cu biculum venisse; cumque dormientem adhuc re perisset, exspeciabundum ibidem hæsisse, donec evigilaret. Elapso temporis aliquo spatio, cuin non expergisceretur, excitari jussisse, jamque experrectum interrogasse, pharmacone uti vellet. lo assentiente, Ustarabim antipharmacis multo ante munitum, prægustatam ab se medicinam Ba jaziti præbuisse hauriendam; simul cubiculariis mandasse, ne quid ei potus subininistrarent.prius, quam bene cooperto corpore sudasset. Inde me dicum se Constantinopolim ad Selimem contulisse, qui promissi præmii loco jusserit ei caput ampu ari; quod diceret, homincm sceleratum ac infi dum sultano patri, eadem usurum, erga se quo que perfidia, siquidem hoc uti faceret, ab alio quo piam compellatus esset. 202. Cruentum et parricidiale Selimis imperium. Sublato de medio patre, progressus est Selimes ad immaneın sævitiam fœdaque parricidia, võlus ut rerum potiri posset. Frater ejus natu major Achimetes ad Arabicos Anes profugisse dicitur, hoc est, in Garamaniam 482 regno sultani Cairensis finitiuam. Quippe non multo post sequitur, eum suis tandem e latebris cum milite Caramano con tra Selimem prodiisse. Arabes ctiam vocari Egy mus capite 165. Mustaphæ bassæ mentionem paulo ante fecimus capite 198. Fuit interfectus propter ea, quod Achmetis eum filios, Muratem et Aladi nem, de imminente sibi a patruo Selime periculo, monuisse per celeres internuntios compertum fuis set. Meritas luit pœnas, ob perfidiam erga sulta num Bajazitem, herum suum, contra quem Selimi filio studuerat. Fratrum filil, quos Selimes stran gulari jussisse traditur, more Osmanidis recepto, qui nefas esse putant, Osmanidarum sanguine tor ram conspergi, numero fuere quinque: Muchemc tes et Aladines, Sinanis scachi filii; cum tribus filiis sultani Mnchemetis, ut est videre nostra'in Osına nidarum genealogia. De Tekiensi provincia dictum capite 57. Qui primus e janitoribus regiis et Azem Aga vocatur in Annalibus, integre dicendus est Capizilar Azem Aga. Nomina jam aliquoties expo sita sunt, et suo loco de Capizilariis agemus, qui sultani Osmanida janitores sunt. His præfecti so lent esse vel quatuor, vel sex, prout ipsi visam sultano. Vocantur autem vel Capizilar Bassi, vel Capizilar Aga. De vocabulo Bassa capite 14, de aga 173 diximus. Qui primus et supremus inter hos est, Capizilar Azem Aga nominatur. Etenim Azem supremum significat. Notandum hic Casanis Azemis Capizilariorum Agæ nomen. Quippe Geu fræus ait, Corcutem incidisse in manus Bostangis bassæ, qui Selimis gener fuerit. Ostendimus autem supra, capite 198, Bostangim bassam, Selimls fi tiæ nuptias consecutum in præmium perfidiæ, cognomen habuisse Ducaginoglis ex causa paulo post aperienda; nomen vero proprium hujus Duca ginoglis erat non Casam vel Casan, sed Achmet, quemadmodum ex ipsis Annalibus deinceps appa rebit. Et omnino Capizalar Aga diversus est a Bostangi bassa. Quapropter in his Geufræus erra vit. Oppidum Egrigos Bellonio Grigos est, ad mare situm, versus sinum Aiassicum, qui priscis erat Issicus. 203. Selimis statura; prælio victus et occisus Achmetes, ejusque filiorum exsilia. Quod pumilionis Selimi nomen tribuitur, sic de sententia Spandugini est accipiendum, ut intelli gamus eum de reliquo corpore fuisse oblongo, sed tibias habuisse breves. Eaque de causa spo etabilior erat in equo, quam si pedes Incederet. Neapolis Caramaniæ Turcis sua lingua vocalur Genischeher. Et annalium hic notanda verba sunt quae sæpius repetunt, has res in Caramania fuisse gestas, quo se contuleral Achmetes, ut auxiliis sultani Ægyptii sive Cairensis e propinquo contra Selimem ati posset. Leonis quidem Augusti No rella de thronis Neapoleos meminit episcopatas metropoli Stauropolitans in Caria subditi. Hinc apparet, errare Jovium, qui pugnatum ait prope Prusam in amplissima planitie, quæ novæ terræ, Clingua Italica, vel novæ civitatis appelletur. Et proficiscitur hæc ejus inde hallucinatio, quod alia

sit haud procul a Prusa, vel Nicæa potius Neapolis ▲ rate Achmetis filio Jovius exercitum Selimis habuisse sive Genischeher, de qua superius, cap. 17 et 23 di ctum. Ea tamen procul admodum distat a Neapoli Caramaniæ. Nec video, quo possit esse loco tanta planities, ac tantorum exercituum capax, in vicinia vel Prusæ, vel Niceæ, vel Genischeheris sive Neapoleos, huic proximæ; cum istic perpetua vel juga sint, vel clivi saltem montis Olympi. Taceo, superius aliquoties in annalibus hisce reperiri, Caramaniæ begos cum Osmanidis bella gerentes, si hostibus impares se viderent, in montuosa re gionis suæ loca se recepisse; quæ quidem illæ ipsæ latebræ sunt, in quas se cum milite suo sul tanus Achinetes, Selimi fratri copiis impar, ab didit; et quales in vicinia Prusæ nullas habere potuisset. Ideoque non abs re dicitur Achmetes ab initio belli, transeunte cum copiis in Asiam Sc lime, veluti fratre debilior ad Arabicos profugisse limites, hoc est, in Caramaniam; unde nusquam hactenus prodiisse legitur, multoque minus præ senti cum discrimine rerum suarum in Bithyniam fratri subditam se contulisse. Filiorum, quos duos reliquit superstites, Muratem et Aladinem, in his quidem annalibus nulla exstat mentio; sed ab aliis, præsertim Menavino, teste oculato, commemoran tur. Aladinem evasisse fuga, narrat Jovius; et in itinere, quo se conferebat ad Ægypti Syriæque sul tanum, amicum paternum, febri.exstinctum. Mu ralem vero referunt omnes ad Ismailem Sophinum, seachum Persarum, se recepisse, qui filiam ei suam dederit uxorem. Quippe constat utruique principem tam Achmeti patri, quam filiis, adver sus Selimem favisse; quod esse sibi propemodum ante fores cernerent formidabilem illam Osmani darum potentiam, quam bellis civilibus debilitatam cupiebant, ne cum utriusque detrimento longius serperet; uti sane mox ab hisce motibus sultanos Ægyptios cum Mamelucis suis ad internecionem delevit, Sophinos tum primum exortos graviter amixit; tametsi nihil hactenus in hos, arcano quodam Dei judicio, summis licet usi viribus, efficere potuerint Osmanidæ, quod spem eis op primendì regni Persici certam præbere queat. Ideo majori dignum admiratione, quod insolentiores perpetuis hactenus el infinitis prope contra quos vis populos facti victoriis, nihil non vi sola præ potentis imperii tun) prosternere, tum diruere se 483 posse jactitant. Ergo Romani, tandem illius Pindari verum esse, suo cum interitu, discant craculum Vis consili expers mole ruit sua, Vim temperatam dii quoque provehunt In majus; iidem odere vires Omne nefas omnino moventes. 204. Selimis adversus Ismailem Sophinum expedi tio: prælium in planitie Zalderana: Jovius emen datus, Ordu, Orda, Fossalum, Tuldum, Tebris, Sultania, Kemach. Hujus belli causæ intelliguntur ex indicatis ca pite præcedenti, de recepto præsertim hospitio Ma tradit hominum ducenta millia, duplo majorem numerum faciunt annales. Idem vocat Ismailis pri marium ducem Ustaoglim, qui nostris annalibus Ustagelu ogli, vel Ustazelu ogli, rectius quidem haud dubie, nominatur. Id filium Vstagelvis si gnificat. Quis autem fuerit hic Ustagelves, non ex-, primitur in anualibus. Jovius statim post exposi tum prælium, Selimis contra Persas, et occupatum Taurisium, narrationem belli Turcorum adversus Costagelvem Aladuliorum. principem subjicit. Idem bellum Turci quoque mox gestum referunt, sed adversus Aladeulem Dulgadiris provinciæ ducem. Ergo jam animadvertisse videmur, hujus Dulga dirensis regionis principes habuisse nomen Ala deulis in genere, cujus supra facta mentio cap. 163, sed singulis tamen præterea peculiare quod dam fuisse nomen; adeoque devictum hunc ab exercitu Selimis Ustazelvem fuisse vocatum, cujus Alius fuerit Ustazeluogli, supremus belli dux apud Ismailem Sophinum, qui Zalderanis in campis occubuit. Hinc igitur emendandus Jovius, et pro Ustaogli reponendum Ustazelu ogli: rursumque pro Costagelu, scribendus Ustagelu. Planities Zalderan legitur in annalibus, qui Jovio sunt cam pi Calderani. Situs horum ex eo percipitur, quod dimicatum tradit idem non procul a civitate Choi, quæ priscis Artaxata fuerit dicta. Malcozoglis sive Malcozides prior, Turcis est Thur Ali beg, Jovio Thurabeus, vocabulo hinc itidem corrigendo:. alter Mahomet, quem annales non nominant. Turci vulnus inflictum fuisse scacho tradunt a Malco zide, Jovius ictu sclopeti læsum ait sub humero sinistro,non graviter tamen, et incerto vulneris auctore. Orda Turcis est Ordu. Proprie quidem hoc uti vocabulo solent pro foro castrensi rerum venalium, sed interim generaliter etiam pro castris seu fossato potius, ut appellat Leo Sapiens Au gustus, accipitur: itemque pro tuldo, quæ Græcis vox in historiis reperitur, et in Leonis Au gusti libro De bellicis apparatibus sic definitur, ut impedimenta vasaque militum, et onines res neces sarias complectatur; nimirum famulitia sive pue. ros, et jumenta sive sagmaria, reliquaque anima lia, et si præterea rei ad usum fossati milites se cum vehunt, trahunt. Germani Trossum appellant. Il.cc proprie vox hoc in loco Turcica Ordu respon det. Notum, apud Tataros aulam, seu castra, seu comitatum chanum sive regum appellari ordam. Apud Belvacensem Joannes de Plano Carpi, legatus pontificis ad Tataros, curiam regis interpretaur, et stationem imperatoris ac principum, itemque ten torium ducis. Sed hic, ut diximus, tuldum Persici regis in prædam cessisse Turcis intelligitur; uti mox etiam sequitur, unam ex Ismailis uxoribus in orda fuisse captam. Solent enim mulieres, si quæ sequuntur castra, tuldi pars esse. De Tebrisio supra quædain exposuimus cap. 187. Ptolemæi Tervam esse, plerique putant, et transpositis fortasse lit

teris Toure scribetur rectius: Hebræorum Susam, vitiis, avaritia, ambitione, perfidia. Filio Se Jovius autumat. Id quidem hoc loco minime silen lib prætereundum, quod a Choi propter quam urbemi pugnatum fuisse disimus, 80 milliaribus Asiaticis vel Romanis Taurisium distet. Addendum et hoc, commissum fuisse præliam die 26 mensis Augusti, anno Christiano 4544. Sultanlam denique Jovius idem fuisse putat exstructam e ruinis Tigranocerte. Fiet ejus infra quoque mentio, in expeditione prima sultani Suleimanis adversus Persas. De Carabago explicatum cap, 83, de Amasia eapite 6. Civitas hodie dicta Kemach in Armenia quondam metro potis erat Armeniæ Camachus, ut eam Leonis Au gasti Novella de thronis appellat, et indicatum a nobis est superius cap. 3. Peucerus corrupto voca bulo Clamassum nominavit. Sansovinus quoque la macanı vitiose, pro Camaca vel Camaco, scripsit, ctrorem Laonicent secutus interpretis. 205. Bellum Dulgadirense; mors ducis Ustageiste vel Aladeutis. De Dulgadiris provinciæ finibus dictum supra capite 163. Duces ejus, sive reguli, Turcomand erant, nou Christiani: regio ¡psa tota montuosa, Tauro et Antitauro inclusa. Dreslerus simpliciter Cappadociam vocat, sed non recte. Bello causaın præbuit, quod hujas regiouis ducis Ustazelvis filius, mt dictam, hosti Selimis et Osmanidarum Ismaili Sophino militasset, quodque pater, occiso Cal. deranis in campis Alio, Taurisio proficiscentem versus Amaslam Selimis exercitum, in clisuris mon tium, et impeditis itinerumque angustlis, fluminum que transjectionibus, amixisset. Sinanis bassæ memi nimus supra capite 177. Ustazelvis a Sinane capti, ejusque jussu necati caput, a Selime 484 Vene tias, pro Turcorum more, missum fuit. Substitutus huc Alis begus, infra nominatus scachi Suarensis Alius, initio regni Soleimanis, ad annum Chri stianum 1322, abi plura de hoc exponenius, capite $19. 206. Selimis in bassas suos sævirie; Ducaginogli, Ducagini reguli;, catalogus parricidiorum et cœ diam Selimis. Piri bassa Turcis est is, quem historia belli Rhodil Pyrrhum Græco nomine vocat, ut Ajacem Jovius itidem appellatione Græca dixit, qui Turcis est Aigas. Ducagini Glius Turcis est Achmet bəssa Ducaginogli, cujus obiter facta mentio, ca pite 198. Natus fuit Ducagina familia, quam Jovius ait illustrem fuisse in regione Naupactia sive Lepantina, sicut jam dicitur. Ego vero hanc fuisse celebrem invenio apud Epirotas vel Albaneusés, in quorum regione Barletius Ducagini meminit, loci vel oppidi cujusdam, cui cum imperio præ fuerunt olim, et a quo familiæ nomen hoc inditum fuit. Annales Venetorum tradunt, anno Christiano 4444 Paulum et Leccam Ducaginos fratres, Ta musii filios, cum ditionibus suis in Albania, Venetæ se reipublicæ fidei permisisse. Jovius hunc Ducaginoglim ait infamem fuisse pluribus limi patrem Bajazitem prodendo, nuptias A liæ ipsius impetravit, ut ante diximus. Causa mortis hic verius est exposita, quam ab aliis. qui necatum volunt ob expilatas provincias, qui bus præfuisset. Atqui vezirazem bassa, quo munere dicunt annales functum fuisse Ducaginoglim, cum occideretur, non provinciam quamdam admini strat, sed ad portam suprema cum potestate, velut ad clavum totius 0зmanidarum imperii sødet, nec nisi gravissimis de causis alio solet ablegari quod in Sinane prius, deinceps accidisse memini mus in Osmane vezirazeme contra Persas misso, cujus loco tune provezirazemes ad portam con stitutus fuit Mesites bassa, spado vetulus, nune sal❤ vis aunonis rude donatus. Oturasiacum Turci dicunt. Præter Ducaginoglim, referunt anuales ab Selime necatum Ischenderem bassam, qui et ipso gener ipsius erat, et Tazisadem Cadilescherum, et Seguanem bassam (officii vocabulum est, expli catum cap. 190), qui nomen habuerit Bal Gemes. Id bominem significat melle mon vescentom. Hæs de procerum Selimis cædibus hoc tantum loco mo morantur. Adamus et alias, aliis temporibus ao locis perpetratas. Mustaphæ necom prodidimus su◄ pra, cap 202. Chendenum bassam Jovius truci« Jatum refert ante, quam contra Sophinum Ismai‹ lem in Persiam progrederetur: quod vir magno rerum usn præditus, iter hoc gravibus de causis ei dissuasisset. Chuseinem bassam, vezirem suum, simili de causa deinceps jussit Interfici, quod ei per solitudines Arabiæ Cairum pelituro cum copiis, auctor esset, ne temere tanto cum exercitu tanı periculosum iter ingrederetur, ut in annalibus expositum legimus. Ægypto potitus, Jonuzem bas-. sam (Janum male Geufræus et alii vocant), a Chei re bego per calumniam delatum, seu furore quo dan impulsus, e medio sustulit, ut est in annalibus. Colligamus immanis jam belluæ diritatis inaudita facinora. Primum octo parricldia, prorsus enormia, quibus patrem venero peremit, Achmeti Corcitique fratribus 2 et 5 fratrum filiis laqueo fauces elisit procerum deinde maximorum cades totidem, Mu staphæ bassæ vezirazemis Cheudeni bassæ, Duca ginaglis vezirasemis bassee generi sui, Ischenderis itidem bassæ generi, Tazisadis Cadilescheri, Balis Gemis Seguanis basse, Chuseinis bassæ veziris, et Jonuzis bass: quæ sane omnia quonam modo legatus Venetus, Aloysius Mocenicus, usque adeo elevare potuerit, ut nihil fuisse barbarum in hna tyranno dicere sit ausus, mihi quidem mirari subit. 207. Selimis adversus Egypti Syriaque sultanum expeditio Cansavi Gauri, Mameluci, Circassi, site Quinquemontani. Simulasse dicitur Selimes, alteram aiversus Is mailem Sophinum expeditionem se snecepturum, cum reapse sultanum Cairensem invasurus esset, Idd astu fecit, ne præpotentes duos hostes simul in se concitaret: qui quidem inter se reconciliati fue

mutatumin Remie. Distat decem vel duodecim banenses vel Epirotæ. Fecisse tradunt hos trans plus minus milliaribus Asiaticis a Giaffa, quæ sa cris est Litteris Joppe, sic ab Japeto vel Japheto dicta, quod versus Europam, ab Japheti filiis inha bitatam, portus ejus celeberrimus speetet. 210. Cadsimubarec, Ikindi, Messit Axa. Iadsuna masi, Cubei Sahara, Cuba, Trulla, Naos dromicos. Selimes in Egyptnm cum exercitu profecturus, 496 cum ab Hierosolymis non procul abesset, morem tyrannorum secutus, quibus in ore preces hæ perpetuo sant, Da miki fallere, da justum san clumque videri, civitatem Musulmanorum etiam opinione sacram sanctam invisere voluit. Hæret enim hodieque Turcorum in animis ea sive religio. ? sive superstitio, ut voti rei, Meccha sua visi'atà, non se legitime solvisse votum arbitrentur, nisi Bethleemam quoque, Christi cunis nobilem, et Ilierusalemam adierint. Vocant autem Hierosoly ina, vel Hierusalemam, lingua sua Cudsimabarec, quod nomen significat locuin benedictum vel inclytum. Vespertina preces Turcis sunt Ikindi nemas, quæ nimirum medio concipiuntur inter meridiem et occasum solis spatio. Concepit bas in messit axa, id est in alba messita, sive templo Turcico. Nocturnas, quæ ladsunamasi Turcis ap pellantur, et intervallo medio dici solent inter occasum solis et mediam noctem, peregit in Cu bei Sahara, sive Sehara: vocabulo denotante templum in spatiosa situm area, et cui fastigium impositum est formæ rotundæ. Tale fastigium Evagrio, scriptori ecclesiasticæ historie, 0620; di citur: Græci recentiores, ut Zonaras, Cedrinus, alii, Trullum et Trullam nominant: uti cum Cedri nus ait alicubi, Truilam sanctæ majoris ecclesiæ ſurnicam corruisse: quibus in verbis furnica significat habentem formam furni, hoc est rotun dam, non in longum porrectam, cujusmodi tectis coope ta templa Græcis vao! Spoμixol vocantur. Vox Cubei ne Italis quidem est ignota, veluti cam Venetorum in annalibus legitur, anno 1416 ignem exussisse cubas templi Sancti Marci, plumbo tectas. Intelligitur autem hoc annalium loco per Cabei Sahara, templum Solomonium hodiernum Hiero solymis, quod et cubam habet ejusmodi, Turcicis templis familiarem, et amplissimam circa se com plectitur aream. 211. Rursus Æthiopes sive Mauri, pro Ægyptiis et Arabibus. Cur Ægyptii et Arabes, olim sultani Cairensis subditi, nominentur Ethiopes ac Mauri, a nigro colore corporum, diximus sopra, capite 165. San sovinus expresse hac in historia, Cairi sive Miszi ris (ut nunc appellari capite 61 notavimus) inco las Manros vocat, vulgari consuetudine. Paulo etiam post sequitur hic in annalibus, interceptum ab Arabibus et Æthiopibus Tommanbain, Selimi fuisse proditum. Cæterum transfuge duntaxat hic unius meminerunt aunales Turcici, sed historici nostri duorumi, qui Mameluci fuerint, natione Al fugium ad civem popularemque suum, Sinanem bassam, eique consilia sultani Ægyptii cam insi diis detexisse. 212. Régio Sait, Ægypti pars; Aythonus emendatus. Quod urbem Cairum ingressi dicuntur Selſmiani milites, id factum afunt alii per eám portam. quam nostri Bassuellain vocant, et de quà paulo post amplius agemus. Regio Sahid Joan ni Leoni Africani superior Ægyptus est, quam Thebaidis provincian dixere veteres. Aythonus capite 54, ut etiam annales hi Turcici, non Sahid, sed Sail, hanc appellat, et primam ac majorem (id est, maximam) Ægypti provinciam facit: quo loco notandum obiter, secundam provinciam ejus. dem Ægypti vitlose scriptam Demesor, pro quo reponendam sine dubio divisis vocibus, De Meser quod Gallica phrasi denotat provinciam Mesereøsen), hoc est vicinam urbi Meser, quam rectius capite præcedenti diximus nominari Miszir, aut Missir. Ibidem quinta provincia cum urbe Damiata, non est Æliopolis, ab Ælio Pertinace Augusto sic vö cata, quod auctori Platinæ credidit Reineccius sed Heliopolis, quasi solis civitas, ut in eadem Ægypto quondam erat Hermopolis, Mercurii ci vitas; Panopolis, Panis civitas, et aliis a diis aliæ nominatæ reperiuntur, etiam a ridiculis illis Ægyptiornim numinibus quædam, ut a canibus Cynopolis: a lupis, Lycopolis: a felibus, Eluro polis. Plures Elias noster Cretensis in Nazianze num quodam loco recitat. Corrigitor hoc etiam in illo ipso Aythoni capite, cum dicit, haberi carnes crastinas, hædinas, gallinaceas: ut lector malit car nes eastronias, id est, vervecinas, quam crastinas. 213. Messita dicta Chasanis Zami. Auctorem hujus messitæ sive templi Cairensis Chasanem vocant annales hi Turcici, rectius pro cul dubio, quam vel Joannes Fraxineus, apud quem Hessin legitur, vel Helferichus in itinerario, cui scribitur Hessen, pro Chasan. 214. Tommanbais suspenditur; finis regni sultanini et Mamelucorum, Bab Suweile. Memorabilis est fœdus hic Tommanbais interi tus, et Ægypti Syriæque sultanorum regni finis, Suspensus fuit Tommanbais undecimo die mensis Aprilis, anno Christiano 1517, ut Sansovinus adno tavit. Sumptum hoc de ipso supplicium ad portam Bassuellam, ut idem retulit, cum prius ignominiæ causa laqueo ad collum appenso, per urbem mulo insidens circumductus fuisset. Peu cerus Basuelain Syriæ portam nominat. 487 Sed melius annales indicavere locum in urbis umbi lico, cui nomen Bab Subeile vel Suweile, quorum illud significat portam, hoc plateam. 215. Morbus et mors Selimis, in loco fatali, Dephter darlar, Bairam majus et minus. De pago Inzua dictum superius, numero 74. Non procul abest a Zorlo, sive Zurulo, sive Ciurlo Jovii, de quo dictum itidem capite 26 et 193. Nec

Rhodo, venit. Arcem quoque Bedrum secutam mox parte regni Ungariæ, quæ a Salankemene, Tibisci aiunt annales horum exemplum. Eam Marius Niger existimavitesse Branchidas Cariæ Strabonis, et Petrum vocal. Idem Halicarnassum veterem putat respondere Castello Sancti Petri, quo de nune an nales hi loquuntur. Notus quidem est sinus Sa●cti Petri, sic a Castello Sancti Petri dictus: sed utrum referendus sit ad Halicarnassun), an ad Jasum Ca riæ, einus ut Jasfus ille Plinianus sit, equidem aliis defuiendum relinquo. 219. Finis ducatus Dulgadirensis, scach Suwar, Zuiria, Tzanisas. Quemadmodum antea, capite 157, quosdam osten dimus anticipasse finem regni familiæque Carama nicæ sic etiam factum in Aladeuliorum familia fineque principatus Dulgadirensis videnius. Quippe nostri volunt eam desiisse sub imperio Selimis, auno Christiano 1514, quo tempore captus et oc cisus fuit Ustazelves, uti supra declaratum. Turci vero tradunt illi fuisse substitutum a Selime fratris filium, Alim begum, qui scachi Suarensis filius hic appellatur. Is septem annis a morte patrui potitus imperio, nunc tandem sub Soleimane sceleratis insidiis e medio tollitur. Scachi nomen iis genti bus est familiaro, de quo commentationis hujus initio diximus. Sic in appendice Reineccii ad caput octavum Aythoui, Sirvansa non pro alio debet ac cipi, quam pro scacho Sirvani, qui Media sca chus sive rex est: sic et Philippo Bergomati qui dam nominatur Tzanisas, vocabulo corrupto ex Tzani scach, qui Tzanorum scachus est, gentis itidem Ponticæ, sicut et Suarenses ad Pontum Col chidemve pertinent, vel Lazi, vel eis proximi. Ac sunt iidem hi Suarenses, quorum regionem Ortelius ex Alphonso Hadriano Zuiriam nominavit. 220. Aigas bassa, Ckasnadar bassi, apochrysiarius Bonfini, apocrisiarius. Habet hic lector illum Aigasem bassam, quem sopra indicavimus a Jovio voce Græca nominari Ajacem. Oriundus erat e Cimera, non procul a Cor cyra, trans sinum sita, quam Leo Sapiens Augustus' Chimaram in Novella de thronis appellat, et cum Buthroto, ibidem ad quintum a Corcyræ oppido et arcibus milliare sito, Naupacti metropolitano subji cit, Supremus thesaurarius in Officiis Port Osma nicæ Chasnadar bassi dicitur. Eorum explicatio suum, nɔn multo post, locum inveniet. Et sunt in omnibus regnis thesaurarii, quos Boufinius dici Komanis næstores, Græcis apochrysiarios existi naus fallitur. Non enim apud hos apochrysiarii reperiuntur usquam, sed apocrisiarii; longe diver si nomen officii, quo fungentes, a responsis aliqui Latine vocarunt. Græci hodie sic internuntios et legatos appellant. 221. Petrovar, Sirmium, Francochorion, interitus Ludovici regis Ungaria prædictus a spectro. Quod Varadinum Petri dicitur, Ungari Petrovar appellant, hoc est, civitatem Petri, vel expónov. Sitam in libero colle vidimus ad Danubium, in ca ostiis obversa (dictum de hac capite centesimo) usque ad Varadinum hoc Petri, Sirmium vocatur. Græci, Francorum a cæde, payxoxwplov recentin ribus in historiis dixere. Quod annales aiunt, pu gnatum inter Soleimanein et Ludovicum circa tem pus Ikindi, de notatis capite 210 lector intelligit. Et nim quod Christianis vespertinarum précum tempus est,bora nimirum tertia post meridiem, Turcis Ikindi nemas appellari notavimus. Stephanus Broderithus in historia 489 de hac Ludovici regis Ungari cla de, dimicari cœptum refert hora post meridiem fere tertia, quæ scilicet a Turcis etiam memoratur. Ilic autem Ludovicus, ejus nominis apud Ungaros secundus, Ungariæ Bohemiæque rex, ad oppidum Mohatzium (Mugacium libuit aliis nominare), pro stratis undique copiis suis, prælio semet eripiens, in vicina palude, cum in altiorem paulo ripam eva dere conaretur, et equus regius posterioribus pedi bus insistens, frustraque saltum in ripam adver sam moliens, in dorsum una cum vectore corrue ret; ita ut erat armatus, sesquipalmis in aquæ lutulento gurgite depressus et suffocatus interiit, anno Christiano 1526, die mensis sextilis vicesimo nono, Joannis Baptistæ decollationis memoriæ di cato, pro quo natalem alii non recte ponunt, id est vicesimo quarto Junii. Filius erat Vladislai Jagel lonii, Casimiri Poloniæ regis nepos. Matrem ha buit Annam Candalensem, regiæ Navarrenæ stirpis apud Vascones, in Gallia; quæ nulla cute vel pelle tectum in lucem edidit, quain postea medicis arte naturain juvantibus est consecutus. Habitum hoc infelicis ominis loco. Pater baptizando pro more Christiano, Julii nomen indere decreverat; sed aliud suadente matre, Ludovicus fuit appellatus. Hoc itidem ominosum plerisque visum, quod unus hoc nomine rex quondam apud Ungaros pariter et Polonos rerum potitus fuisset, Sigismundi regis et post imperatoris socer, e Gallica familia regumi Neapolitanorum ortus, ideoque Loisus vulgo dictus, qui moriens masculum hæredem post se nullum re liquerat. Narrantur et alia, quæ infelici juveni (quippe vicesimum primum ætatis agebat annum, cum interiret) tristissima quæque portendere cre debantur. Retulit aliquando mihi generosus et il lustris Bairo Kitlizianus Joannes, quem honoris causa nomino, sibi notam fuisse matronam hone stissimam, gente Bocciana nobili cum primis apud Silesios editam, et equiti Suevo Stainance familiæ nuptam. Ea juvencula missa fuerat in aulam La dovici regis, ut esset in gynæcio reginæ Mariæ, Karuli V et Ferdinandi Augg. sororis, Ludovici conjugis et quidem a morte regis omnium con sternatis animis, et ob metum adventantium Barba rorum trepide gynæcio præsertim fugiente, coro nam regiam, ab aliis præ formidine neglectam, con servasse dicitur. Commemorabat hanc Baro noster recitare solitain non multo ante regis interitum, cum Budæ rex ageret, ac pro more clausis arcis

c'usis. Vienna Turcis est Wetsch. Vetus appella- 226. Corone, insula Baln, Badra, captæ a nostris. tio Vindomana legitur in Notitia utriusque imperii, quam equidem integriorem puto, quam Vindobonæ præsertim si divisa littera M in N et I, dicatur Vindoniana sicut obiter superius etiam capite primo commentationis hujus indicavimus. Regioni nomen non ab austro datum, quod ab austris per flari crebro soleat, ut Lazius scripsit, sed ab orien⚫ tali situ, respectu reliquæ Germaniæ, vel e prætore Græciæ nostro paret, qui Græcis detpixtov suo quoque tempore dictam ostendit. Id enim nomen Ostrich, vel Ost-Reich, Germanis simpliciter sonat. regnum orientis, vel ad orientem situm. Quod fri goris vi narrant Turci Soleimanem ab obsidione discedere coactum, excusandi sultani sui suornm que causa faciunt. Quippe constat Turcos vicies muros urbis subiisse, vicies a mœnibus virtute propugnatorum fuisse repulsos, adeoque tandem frameis licet ac fustibus adhibitis, adigere suos am plius ad oppugnationem redintegrandam nulla vi potuisse. Ilinc urbis capiendæ desperatio Soleima nis animum subiit, ut apparet ex ipsa Viennensis absidii descriptione. Cœpit in morem fugæ Soleima nes reliquis cum copiis abscedere, die decimo quarto Octobris, anno Christiano millesimo quingentesimo vicesimo nono. Atmindanis nomen, cujus mentio soquitur, exposuimus supra, capite 130. 225. Altera Soleimanis contra Germanos expeditio. Casan Michalogli cum suis a Friderico principe Pa latino cæsus; Palatinorum in rempublicam merita. Intelligunt annales Ilispani nomine Karulum V Augustum, flispaniarum regem: quem imperato rem Romanorum infitiari solebat Soleimanes, quod se belli jure successorem Constantini magni diceret, qui tam Occidentis, quam Orientis, fuisset impera tor. Casanis Michaloglis nomen apud Soiterum, qui ex nostris hoc bellum eleganter ascripsit, non legitur. Vaivodæ appellatio, quæ Casani tri buitur, capitaneum significat. Cæsus cum suis memorabili clade fuit a Friderico principe Palatino Rhenensi, auxiliorum imperii supremo duce, qui post septemvirali dignitate fulgens, 491 honorata gravique senecta vitam in terris clausit snam. Serenissima sane Palatinorum principum familia tam superiori, quam hoc contra Soleimanem bello, perutilem immortali cum laude sua reipublicæ Christianæ navavit operam: cum obsessa Vienna Philippus, e Friderici fratre Ruperto natus, in loco nihil id temporis munito, contra vim potentissimi hostis defendendo, suum pro salute patriæ caput devoveret: Fridericus et Wolfangus fratres Cremb sii, ad decimum a Vienna lapidem, cum copiis in omnem bene gerendæ rei occasionem intenti subsi sterent, ac nunc demum anno tertio redeunte Sɔleimane, primus Fridericus ad defendendam Au striam advolaret, et paratus ipse Barbaros impara tos et imprudentes invaderet, cæderet, profligaret. flostis quidem elogium, de cæso ab Alamanis Ca sane Michalogli, ad hujus familiæ laudem pertinet. De Corone dictum cap. 177. Insula Balu, locus est ad ipsam Coronen, littori proximus, quem in colunt Græci, Turcis inhabitantibus. Hinc intel ligi potest, quod apud Ortelium legimus, Coronen in Messenia Peloponnesi, Sophiano dici Coron, Mario Nigro Nisi. Quippe vnal Græcis insulam si gnificat, integreque dici debebat vystov. Ac toti nomen urbi a patre Niger dedit. Badra Turcis ef fertur Peloponnesi urbs: Patrasso vocant Itali: Pa træ quondam Græcis nunero multitudinis enun tiabatur. 227. Chairadin Barbarossa, Cesair. Notionem vocabuli Chairadin capite 36 dedimus. Hic nulla filloruccii mentio propterea, quod perierit ante quam pro Turcis aliquid insignis rei gessisset, privatis contentus commodis. Major is natu frater Chairadinis, sub archipirata Ke male nomen et rem consecutus e piratica, Seli mem Arabem, regni Algeriensis hæredem, cui ro gatus suppetias tulerat, per insidias in balnco necavit, et urbem cum regno slbi per vim asseruit. Exstincto deinde lloruccio, cujus interitum Jovins descripsit, Chairadines frater, et ipse pirata nobi lis, in possessione regni successit, tandemque Soleimani factus longe charissimus, ea gessit, quæ deinceps in annalibus exponuntnr. Ad hunc per errorem omnia referuntur hic, de capta præ sertim Cesaire, quæ a fratre, dum viveret, gesta fuerant. Cesair Numidiæ metropolis, Algerium volgo dicitur. Priscis erat Julia Cæsarea. Nicolai des a Mauris Gezeir, Arabibus Elgezair dici pu tat, nomine significante insulam, propter Balea rium et aliarum insularum viciniam, sane ridicule cum utrumque sit idem, nisi quod alteri additus est EL vel AL articulus Arabicus, et utrumque corruptum sit ex Cæsarea, sicut et Cesair. Barba riam vocari maritimam Africam, initio Supple wenti Annalium nostri monuimus. Asprorum quadragies centum millia faciunt centum millia thalerorum pretio thaleri unius ad quadraginta as pros revocato, sicut ostensum est capite 18. 228. Officia Portæ Osmanicæ præcipua, cujusmodi sunt hodie. Prius, quam accedamus ad explicationem officii, quod Chairadines hic consecutus traditur, supremi videlicet beglerbegi maris, uno tandem comple clamur loco totius aulæ, vel Portæ potius Osmani cæ officia præcipua, rebusque Turcicis explican dis et intelligendis necessaria. Primum hæc sciri oportet esse duum plane ge merum, aliis intra saraium deputatis ipsiusmet sultani ministeriis, ac rursus aliis extra saraiuın sua obeuntibus munera. Intra saraium hi sultano sérviunt Capi Aga, vel Capi Agasi. Præfectus aut Capi tancus Porta. i Oda Bassi, cubicularius maximus et præfectus Itzoglanis saraii. Adolescentes sunt, qui ab ætatis

octavo ad vicesimum annum usque, pro sultano aluntur et educantur intra saraium, varieque pro indoſe sua instituuntur, præsertim ut legere di scant, et scribere, et jaculari, et equitare, legum que Mahumetanarum summam percipiant. Chasnadar bassi. Thesaurarius maximus. Kilertzi bassi. Dispensator maximus. Serai Dar Agasi, vel Serai bassi. Supremus sa 'rali præfectus, absente sultano. Et hi quidem omnes spadones vel castrati sunt, ac singuli sub se plures alios, itidem castratos vel eunuchos, habent. Secundum hos, tres in primis adolescentes sunt, ipsius sultani ministeriis inservientes, quorum hæc nomina Silichtar, qui arcum, sagittas, ǝrma cætera sul tani portat. Tzohadar, qui vestium sultani curam gerit, ejusque scaramanglum portat, ad arcendam plu viam factum. De hoc plenius dictum capite 199. Kioptar, cui potus sultani commendatus est, et qui semper eques etiam pro sultano fert aquam secum in lagena. Pertinet huc etiam, id est, refertur inter officia saraii, Bostangi bassi, præfectus hortulanis: cui delectorum e Christianorum liberis Atzamoglano rum supra quatuor millia parent. Sunt autem his omnibus sui tam vicarii, quam alii ofliciales attributi, qui pro antiquo more gra datim ad dignitates supremas 492 ascendunt. Inserviunt autem recensiti hactenus ipsi sultano intra saraium, ac siquidem eques e saraio prodit, omnes eum comitantur; sin aliquo se mari con fert, ipse Bostangis bassa clavum caicæ, sive na vigii, quo sultanus vehitur, tenet ac gubernat. Ad saraium quoque pertinent hi, quorum nomina sequuntur Zeschnegir bassi, prægustator maximus, et præ guştatoribus cæteris, plus minus centum, præfc c:us. Matpac Emini, præfectus culinæ, vel rei coci nariæ. Achsi bassi, coquus maximus. Extra saraium hæc officia numerantur Primus omnium locus est Muphti, qui supremus est Alcorani sive Mahumetanæ legis interpres, et auctoritatem apud Turcos eam obtinet, quamı Papa sive pontifex maximus apud Latinos, apud Græ cos, patriarcha. Huic proximi sunt Cadilescheri vel Cadiascheri, supremi et ordinarii militarium civiliumque cau sarum judices; unus per Græciam vel Europam, dictus Rumell Caditescher; alter per Asiam, Ana toli Cadilescher: quibus tertium Selimes primus adjunxit, post subactos Armenios quosdam, Dul gadirenses, Egyptios, Syros, Arabes; ideoque ma jus est hujus officium, propter multitudinem po pulorum, et ipsarum regionum amplitudinem. Plura de his diximus supra cap. 29. Sequuntur vezir bassæ, capita scilicet consilii sultanini. Quondam nonnisi tres aut quatuor ve zires erant, uti paulo post exponemus. Sed nune vel plures vel pauciores, prout visum fuerit sul tano deliguntur. Supremus, qui vezir azem Tur cis appellatur, solus universum maxima cum po testate administrat imperium, cæteris in Divano (quod explicatum nomen est sub finem 171 capi tis) sic assidentibus, nihil ut ipsi proloquantur. Ex his etiam deligitur judicio sultani, qui Sei Asker, et Ser Dar appellatur, explicandis paulo post vocabulis. Cum nos Constantinopoli agere mus, vezirum dignitas a sultano Murate, novo cæteroqui exemplo, novem bassis erat tributa, quo rum subjicere nomina libet 1. Osman bassa, Vezirazem, et Ser Dar contra Persas. 2. Messich bassa. 3. Mechemet bassa. 4. Ali Capitan bassa, beglerbegus maris; no stris Uluz Ali, hoc est, Ali apostala. 5. Ibrahim bassa beglerbegus Cairi vel Ægypti. 6. Ferhat bassa, belli dux contra Persas. 7. Giaffer bassa. 8. Ali bassa, sororis sultani maritus. 9. Cicalogli bassa, belgerbegus Revani. Post vezires, auctoritate maxima sunt tres be glerbegi, quorum hic ordo Rumeli belgerbeg, hoc est Romaniæ sive Græ ciæ. Anatoli beglerbeg, hoc est, Anatoliæ vel Asiæ. Denizi beglerbeg, hoc est, maris: qui vulgo Tur cis nunc recepto vocabulo, Capitan bassa quoque nominatur. Hi tres parem in sedendo locum et honorem ob tinent cum ipsis bassis veziribus, quoties in Diva nua: publicum veniunt. Sequitur Nischanzi vel Nissanzi bassa, qui lit teras omnes, omniaque mandata et instrumenta, quotquot apud Portam expediuntur, obsignal, ve luti supremus Porta cancellarius. Tres Deputerdari, quorum primus, nostro more loquendo, præses camera yel præfectus est æra rii maximus; duo reliqui, velut collega ipsius, et consiliarii fiscales. Rais Kiutap, cujus in manibus sunt omnes li bri, commentarii, res ad ¡archiva pertinentes. Ideoque gradum vicecancellarii tenet, aut primi vol maximi secretarii. Omnes autem hactenus enumerati suo in Di vano publico sessionem habent. In eodem Divano sedent etiam quadraginta plus minus lasitschi, sive secretarii, vel actuarii, qui scripturas absque mora perficiunt et expediunt. Ac tanta quidem sedulitate geruntur omnia, ut ipsa negotia propemodum eodem tempore propo nantur, consultationi subjiciantur, et exsecutioni mandentur. Sequuntur Aga, Turcis Agalari dicti, numero

gitur; Bagadatinus chalipha: Soleimaxes a chali pha voluit inaugurari; chalipha Cairensis. Inau gurationis cæremonių. dicere, veluti cum Cadi Lesker effert judicem ma- ♪ 237. Bagadatina regio in formam begterbegatus redi simum, qui Arabibus est Cadi Asker. Sultanum gignendi casus est apud Turcos. Persis Serdar, non Ser Asker vocatur, nomine Turcis etiam MSI capto. Græci denique péyav doŭxa nominabant boc apud se fungentem officio, quod magnum dncem denotat, ac primariæ vocabulum dignitatis est inter alia magni palatii munera. 234. Ketzie bassa, Caceba Chorasan, Annales Ketzien bassam, familiari Turcis nomine, Chanen illum appellant Chitainum; qui, ceu capite tertio diximus, Ulu Chan discriminis cansa voca tur, id est, excelsus aut summus Chan sive rex Tatarorum. Ketzie bassa, si verbum verbo reddas, filtrinum caput significat, Ita tum in generẻ Tatari Chitairi nominantur, a capitum tegumentis e filtro factis; tum peculiariter ipsorum Chan, vel prin ceps maximus: perinde ac Persas in genere dici mns Kesilbassitarios, a rubris capitum tegumentis, et ipsi peculiariter eorum scacho nomen Kesilbassæ tribuimus. Apud Jovium et alios corruptum no men Caceba reperitur, pro integro Kezie bassa. Tegumenta vero capitam hæc Tatarica viridis in universum colorls sunt, quo singulari quodam jure sive privilegio se uti asserunt omnes propterea, quod ortam a propheta gentem universam glorien tur. Quippe non utuntur apud Turcos et cæteros Mahumetanos vestitu viridi, nisi qui genus sum ad Mahumetem referunt; ac præsertim aliís, extra hos, viride capiti tegumentum adhibere, piaculum ingens fuerit. De Chorosane, sive Chorasane, dicto capite 3, sub-finem. Recte Cedrinus Persidem inte riorenı nominavit. Sane si Tanrisium occupantibus Turcis, in Chorosane bellum gerebat; ut minimum ab eis 20 dierum aberat itinere. 233. Sultania, quondam Tigranocerta: Origo Sul tanini nominis apnd Persas, ex Cedrino. Notavimus e Jovio supra, capite 204, videri Sul taniam urbem olim fuisse Tigranocertam, nobilem Græcis et Romanis in historiis: aut saltim e Ti granocertæ ruinis exstructam fuisse Sultaniam. Nomen hoc a sultanis est consecuta, quod Persie quondam fuerit regia, Sultanique sedes ac domici lium. Et a 500 plus minus annis, postquam Turci, Persis ac Saracenis oppressis, potiti Perside fue runt, principes religionis appellari cepisse sultanos ex his Cedrini verbis liquido constat. Turci post Muchemetis (inquit) mortem, dejectis imperio Per sis ac Saracenis, domini Persidis facti sunt, et Tangrolipicem Sultanum appellarunt, hoc est, prin cipem universum imperium habentem et regem re gum. Temirlanco denique Sultania fuisse diruta vastataque perhibetur. 256. Fluvius Persidis Docus Gezid.. novenario numero nomen hoc Quvius accepit. Quippe Docus, novem significat. Nominis ea ratio, quod bac in parte regionis iter facientibus novies hic amnis omnino sit veltranseundus, vel tran-jiciendus. De urbe Bagdat, sive Bagdet, dictum initio Pa dectis nostri, capite 4. Hic notandum, eodem an. mine regionem et urbem censeri: sicut et Babylo niæ reglonis mentionem paulo ante, capite 232, habuimus. Addendum obiter, hodieque Chaliphen sive Cheliphen quemdam Bagadate reliquum esse, qui tamen duntaxat nomine tenus dignitatem pri stinam tuetur. Quondam enim præpotens erat prin ceps, ut ex prætoris quoque nostri paret historia. licet recentiori. Nam suo tempore commemorat Tancharos, bellicosam nationem Tataricam, omis sis inimicitiis et bellis adversus sultanum Iconien sem, Babylonio arma intulisse, quem chaliphan Musulmanorum 498 gentes appellare consueve rint. Notionem vocabuli supra, capite tertio, dedi mus. Magnæ adhuc est auctoritatis apud Musulma nos, quo Mahumetani se nomine salutari avent. Jovius etiam fatetur, in Bagdat Chaliphæ sive sa crorum principis se‹lem esse, qui a cunctis Malu metanis regibus, inquit, excolitur: et veterem adoptandi prærogativam retinet, ex ceitaque coeu ptionis cæremonia confirmandi Assyriorum regis. Ab hoc Soleimanes, veteris superstitionis institua secutus, insignia et ornamenta suscepit. Cæremo niam inaugurationis Jovius non exposuit. Itaque repetemus eam ex commentariis Petri Martyris Mediolanensis, ita tamen, ut prius lectorem monea mus, non Asiaticæ duntaxat Babyloni, sive Baga dati, Chalipham olim pr.efuisse, qui dicis adhuc causa scilicet retinetur: sed etiam Babyloni Ægy ptiaca, quæ Memphis est, et Cairus, uti sape nota vimas. Etenim sultani Ægyptii sive Cairenses, ex cusso Bagadatini chaliphæ jugo, ne confirmationem vel inaugurationem saltem ab eo petentes, imperium et auctoritatem ipsius agnoscere viderentur: suum sibi chalipham delegerunt, titulo tenus id nominis ferentem, qui certo venditionis imaginariæ ritu, summum sultanis imperium, accepta non magna pecunia traderet. Jam igitur ipsius verba Martyris audiamus. Habent, inquit, et Egyptii summum pontificem (id est, chalipham) ad quem regnum, siquidem viri essent, pertineret. Is jus suum trium millium auri drachmarum pretio regiam tenenti vendit. tribunali Soldano, stanti pedibus, vitz necisque liberam potestatem dat. Ipse descendi, seipsum spoliat, soldanum imperaturum induit, abit privatus. Permanet in imperio Mahumetes, Caitbei filius et successor. Quæ ultima verba de sui temporis sultano protulit, tunc isto ritu inau gurato. Regiam tenenti jus suum a chalipha' ven. i Jicit, Cairensem sultanorum regiam intelligens, quam annales in Selime saraium vel palatium Sul taninum appellant. 238. Sultan Iacup, Heste Lehiste. Hunc sultanum lacupem, scachum Persarum,

Csumchasanis fuisse filiuni, notatum superius 166, tropolim ac præcipuam munitionem regni Zambri, et amplius etiam 188 capitibus. Edificium, cui no inen Heste Beliste, sic a paradisis octo Persica lingua dictum fuit, istic excultis a sultano lacupe, voluptatis causa. Notum ex Herodoto, Xenophonte, ceteris, quanti voluptarios hortos regios, et para disos Persæ priscis etiam sæculis fecerint. 239. Quid Dundar apud Turcos. Solent exeuntes in hosticum Turci prædæ fa ciundæ causa, numerum aliquem suorum militum, enní vexilto, maxime commodo quodam constituere foco, quo nimirum et præda convehatur, et sparsi per hosticum milites cæteri confluant, si forte co pias áliquas hostiles in procinctu esse cognoverint. Hnic in hunc usum deputato suorum número, Dundaris nomen dari solet. Talem igitur a tergo se leetorum militum manum Soleimanes réliquit, ho stium motus omnes observaturam: ne quam in suos ex improviso facerent impressiónem, ut reipsa contigit. De Corriżis dictum cap. 189. 240. Chairadines Tunisim amittit: Rais, Tulipan tam: paxıóliov, symbolum fortitudinis. Mauribegi omine qui pulsus a Chairadine fue rat, Mule Assan intelligitur, quem nostri Mu leassem vocant, et cujus historiam exposuimus in Annalium Supplemento, ad annum Christianum 1573. Begns Hispanus est Turcis Karulus V impe rator, ita dictus ex causa superius explicata capite 225. Raislari, sive Raisi, qui sequuntur, præfecti sunt triremium ac navium. Tulipantum est lineum illud tegmen quo capita Turci candidis involvere spiris solent. Greci nunc axiotov appellant, quod vocabulum exstare puto in Onirocriticis Ach metis nostri. Zygomalas aiebat, de Agarenis ha beri pro symbolo fortitudinis, quo admoneantur in bellum ituri, ne de reditu, sed morte potius viriliter oppetenda cogitent, quando mortuorum cadavera linteis involvi solent. 211. Indicum Diense bellum. Adenis rex a Turcis, violata fide, suspenditur. 499 quod Combaiam nostri vocant, in potestatem redegit. Rex autem Zambrius, et paganus erat, deastrorumque cultor, et infestissimus hostis Lu sitanorum. Is cum Lusitanis imparem viribus se videret, legatos ad Soleimanem bassam, Cairen sem beglerbegum, misit, qui, hoc prius adito, mu. neribusque conciliato, sultanum inde Soleimanem ipsum convenirent; oblataque pecunia maxima, contra Lusitanos opem ejus implorarent, simul que pollicerentur herum suum cum pluribus aliis regibus Indicis, ejus se submissurum imperio, modo subsidium adversūs hostes Lusitanos impetrasset. Placuit ea Soleimant legatio, qui per hanc se sperabat occasionem imperium Osmanidarum în ipsas longe lateque propagaturum Indias, et auri gemmarumque feracissima regna sui juris effectu rum. Itaque legatis prolixe pollicetur omnia, clas semque mox adfuturam auxilio spondet. Mittitur non multo post Soleimanes bassa, beglerbegus Ægypti, cum machinis bellicis, et justo exercitu, anno eodem 1538, mense Junio propemodum exeunte, bellum ut hoc conficeret. Quippe Turcis hæc arri debat occasio; quos non tam in oppressos commi seratio, vel officium erga confœderatos, quain spoliorum ac prædæ cupiditas, ad bella plerum que pertrahit. Classe ventis veta dante, primum ad Thoron itum, quod est terræ Madianitidis (ut creditur) oppidum in Arabiæ solitudinibus, hand procul a montibus Orebo et Sina: quo loco tam exponendis, quam avehendis terra, camelorum opera, mercibus, Ægypti, Arabia Felicis, Indir respectu, commodissimum est emporium. Post ali quot inde dies appulerunt ad urbem Giden in Ara bia Petræa (Ziden alii vocant) quæ ipsa quoque maritima est, Turcorum imperio subjecta, nec minus nobile, quam Thoron emporium. Tandem in Arabiam Felicem, et ad portum urbis Adenis perventum, circa mensem Octobrem. Est Aden primaria Felicis Arabiæ civitas, non situ solum, sed etiam opere munita. Quippe nec propugnacu lis caret, et ipse locus per se tutissimus est. Al ortu solis, adjacent ei prærupti et excelsi montes; ab occidente, clausum maris portum habet: a Hoe loco, priusquam ad res gestas anno Chri stiano 1558 progrediamur, exponamus sane paucis ladicum de Dio civitate (Deu barbaris, Dio Lusi tanis nominatur) bellum inter Lusitanos ac Turcos, meridiei latere, validum in alto proximo scopul., quando nulla fit ejus in Annalibus hisce mentio. nec Jovianæ, vel Surianæ, vel aliorum narrationes integræ sunt, et Pandectis a nobis habenda ratio. Memorabile quidem in primis- esse fatebitur lector, ob nefariam Turcorum erga regem Adenis perfi diam et immanitatem, qui tamen Musulmanus erat, et ipsorum superstitioni addictus. Auctor exposi tionis Georgius Ilustius Rassiniensis ex illyrico, nunc Sclavonia, rebus ipsis, cum gererentur, in terfuit, et consignatas magnifico domino fliero. nymo Beck a Leopoldstorf obtulit, qui nobis legen das exhibuit. Igitur anno 1538 Nuguas Acugnanus, orientalis Indiæ prarex,quem provinciig illis Joannes rex Lusitaniæ præfecerat, civitatem Diensem me propugnaculum eminet: in quo noctu Arabes ant. quam a Turcis Aden caperetur, ignes excitabant, qui magno ex intervallo conspecti, Turcicæ classis adventum indicabant vicinis Arabibus, uti scilicet urbis ad defensionem concurrerent. Substitit ibi classis, cunctantibus Turcis, et consilia varianti bus. Rex, quibusdam e numero suorum ad eos ablegatis, cur illuc venissent arınati, scire se cu pere significabat. Tom bassa, perbenigno regiis dato responso, ac suis ad regem vicissim missis internuntiis, cum muneribus, ne quid hostile mo liri videretur, blanditiis et arte persuadet, sub prætextu comparandi pretio commeatus, ut clas sem sultani Osmanici cum milite portum interio

sent, bassa Lusitanos aggredi cæpit, et urbem Dion sive Devon, a Lusitanis Zambrio regi ereptam, obsidione cingi jussit. Itaque machinis bellicis e navibus in terram expositis, oppugnata civitas quadraginta diebus continuis, tam terra, quam mari: sed irrito plane conatu. Turris duntaxat quædam, instar castelli seu propugnaculi facta, que uno ac dimidio aberat ab urbe stadio, et cui præsidii causa 80 Lusitani milites impositi fuerant, Turcorum in potestatem venit: præsidia riis sese dedentibus, et mox in naves perductis. Duobus elapsis mensibus, auditum de classe Lusi tanica, quæ suis succursum veniret. Itaque terri tus bassa, machinas bellicas navibus imponi jussit, ac noctu solvens profugit. Quam enim animose suas in speciem instituunt et ordinatur expedi tiones, Turci levi momento territi, rebus ex animi volo non succedentibus. honoris-omni respectu postposito, ceu timidæ diffugiunt dame. Cumque jam bassa non procul a Zebetko esset oppido, inter fici captivos in littore jussit. Duravit annum in tegrum hæc expeditio, fuitque Zebethum etiam, Arabia Felicis oppidum, a Turcis in reditu expu gnatum. Tam Adeni, quam Zebetho, beglerbegi cum dephterdaris, singuli singulis præfecti fuere, de quibus non multo post, in beglerbegatuum ca talogo. 242. Bellum contra Chimeriotas: Ceraunia, Chimura, Avelona, Lutsi bassa. rem pateretur ingredi. Coerciturum se suos, ut ab Tandem, ad ea quæ petebant loca cum pervenis omni maleficio, præsertim erga religionis consensul sibi devinctos, abstinerent. Quippe rex Adenis, uni versa cum gente sua, Mahumetis sacra colebat. Intel lectis hisce postulatis, in portum Osmanici admit tuntur. Eodem astu vafritieque beglerbegi, ad collo quia rex, et convivia pellicitur. Cumque post aliquot dies in navim prætoriam, tribus duntaxat e suis comitatus, veniret, peramanter salutatur, excipitur blande, mensä et epulis adhibetur. Sed post convivium, nescio qua occasione captata, cor ripitur: ac tum demum sentire miser cœpit, im. proborum munera cutu fucata blanditie, fraudis esse plena, prorsusque respuenda circumspectis. Nec mora, dum rex in prætoria detinetur, milites complures de industria, victus comparandi præ textu, civitatem ingrediuntur. Solent enim Turci, quod vi non possunt, aut absque multa sanguinis effusione, dolis, et perfidia consequi. Mox Solei nani basse per secretos indices nuntiant, Arabi bus resisti, et urbem defendi posse, licet advenis sent ille quoque copiæ, quas fama jam adventare ferebat. Tum bassa maturandum statuit, et Ara bum anticipanda consilia. Portis per absentiam regis occupatis, miles immittitur: oppressisque Turcorum numero civibus, Aden in potestatem redigitur. Mox et ipse rex productus, ad malum prætoriæ navis in sublimi, tribus illis cum comi tibus, suspenditur; et ad terrorem, fœdo specta culo, civibus suis ostentatur. Oppidani tam in digne regi sibique videntes illusum, velut in re subita trepidare: capite destituti, hostibus impa res numero, consilii denique inopes, nihil omnino moliri. Sic in servitutem redactae civitati præsi dium Grmum imponitur, provido scilicet bassæ consilio ne, si quis adversus ei casus Indico bello accideret, vicinum deesset perfugium. Nec enim a tergo Turci relinquere solent aliquem vel suspectum vel adversarium, qui quemvis in even tum esse sibi possit impedimento. Quippe genus hoc Barbarorum longe omnium vaferrimum est, et tai præsentibus quam futuris circumspiciun dis aç pensitandis solertissimum. Præterea politus Adene bassa, si quidem reliqua non succederet ex animi sententia expeditio, fecisse tamen operæ pretium videri poterat, ac viam aperuisse tentandis apud Indos aliquando majoribus. Captam civita Sem ingressus Soleimanes, dato signo, proclamari jussit, ne civium bona, neve merces diriperentur et quemdam e suis, vilioris hominem conditionis, in ipsa urbis porta terrendis cæteris, capite plecti jussit. 500 Aromatum namque magna huc copia deferri ex India solet. Præterea sinus Arabicus sive Persicus hic incipit, et Abyssinorum Æthiopum, quorum rex Prætejanus vulgo nominatur, montes atque limites ibidem conspiciuntur. Osmanici, Adene relicta, cum annoua copiosa naves oneras sent, Oceano se commiserunt, ac decem noveui que dies ac noctes itinere maritimo consumpsere. Chimeriotæ sunt Arnautlari, vel Albani, vel Epi rotæ, trans sinum ex adverso Corcyræ siti: qua in regione continua montium series est, quam uno vocabulo nautæ jam dicunt Chimeram. Jovius el alii volunt olim hæc fuisse montana vel 8pm Cerau nia, itemque Acroceraunia, pro quibus dicere malim cquidem Acra Ceraunia. Leo tamen Augustus in novella de Thronis, ut obiter attigimus antea, sub Etoliæ metropoli Naupacto, tam Buthroti, quam Chimaræ collocal episcopatus: quæ loca sibi in vicem vicina, Butintro et Chimera, cum illic ha reremus, a nautis nostris appellabantur. Iisdem Avelona, cujus hic mentio fit, enuntiabatur adjecto articulo Italico, Lavelona, vel disjuncte, La Ve lona, cum quidem vulgaris linguæ Græcæ periti adderent, eo nomine Bawvn significari acum. Sed ignorabant homines et antiquitatis et litteraru rudes, appellationem recentiorem banc ex velmi Aulone factam. Sita est in Albania vel Epiro, e■ adverso extremæ illius oræ Italiæ quæ in Apuliɔ promontorium S. Mariæ nunc habet, lapygiaı■ quondam dictum: ubi civitas Hydrus posita, dum taxat intermedio maris Hadriatici sinu, 60 millia ribus Græcis ab Aulone disjungitur, uti capite 15 notavimus. Leonis Augusti Novella de Thron☎ Auioniam recenset inter episcopatus metropo | Dyrrhachins subditos, et proximo post episcop tum Glavinitzæ vel Acrocerauniæ commenior= Joco. Cæterum qui Annalibus bio appellatur Lutsi

hæc ergo caravansaraia, quæ amplissima plerum- varii, funambuli, luctatores, saltatores, ali pro què sunt, divertere cum equis, jumentis sagmata riis, mulis, et camelis, hæ caravanæ solent. Vasta sunt ædificia, quemadmodum Busbequias descri psit, aliquanto longiora, quam latiora, cætero qui quadratam ad formam accedentia; quorum in medio patet area ponendis sarcinis et camelis, mulis, carrisque collocandis. Hanc aream plerum que circumcirca murus ambit interius, tres plus minus pedes altus; parietibus illis quatuor, qui bus totum ædificium clauditur, adjunctus. Ejus muri superficies æqua est, patetque in latitudinem pedes quatuor. Hic Turcorum cubilia sunt, hic cœnacula, hic rem expediunt culinariam. Nam ad parietes, quibus totum ædificium continetur, foci frequentes cum fumariis vel infumibulis sunt inæ dificati. Hospites ipsi nulla re a camelis, mulis, equis alia sejuncti sunt, quam ejus muri spatio. Quinimo ad muri pedem ita ligatos habent equos, ut capite ac tota cervice supra marum emineant, dominisque se calfacientibus aut etiam conantibus a stent, velut ministri; et interdum panem, vel malum, sive quid aliud, de manu corum capiant. In eodem muro lectos sibi ster uunt. Tapetem in primis explicant, quem ea de causa ephippiis aptatum fere circumferunt. Huic injiciunt vulgo penulam, ditiores Valentinam, quam vocant; quæ mollibus e pilis contexta candi daque, linteaminum loco mihi quidem ipsorum exemplo fuit. Cervical 502 præbet equestris sella. Veste talari, pellibus suffulta, qua vestiun tur interdiu, teguntur noctu. Sic 'somnum ca piunt, nullis lacessitum, extra naturalem jumen torum mandentium strepitum, blandimentis. Ipso rum saraiorum, pro caravanis exstructorum, tecta plerumque plumbea sunt. 248 Area vel forum Tachtal Cala, Tampezim, Chal cocondylis locus emendatus et expositus. Chalco pratia, Chartopratia, Vicus vitriarius. Aream, quæ Tachtal Cala nominatur, Laonicus in octavo fornm appellavit, et Factalem vocari ad didit. Apud actuarium Malatestanum Pectalaca scribitur. Pro ilius Tactale, bnjns Teetalaca, re pone Tachtal cala; quæ voces Turcicæ sunt, et aream tabernas ligneas habentem significant. Quippe Gala denotat tabernulam vel tentoriolum, et Fachtal asseres sunt: ut intelligantur ex asse ribus factæ tabernulæ. Hæc area fere urbis est in meditullio, nou procul ab Eskisaraio, vel a saraio veteri muliercularum sukani, de quo capite 139. Est eadem in area sultani Bajazitis, secundi mes sita, cujus supra fecere mentionem annales, in ejus sułtani funeris descriptione. Hoc autem loco ludicra quotidie omnis generis exhibentur, quæ çunque homini venire in mentem possunt. Et adhibentur pueri, equi, asini, canes, ſeles, cervi, leones, ursi, leopardi, vulpes, et nulla non alia, peregrina præsertim, animalia. Sunt istic qui chiromanticen profitentur; sunt præstigiatores pemodum innumerabiles. Ideo Laonicus inquit Hæc ludicra quis quotidie cernat in foro, quod Tactalem vocant. Sequitur ibidem vocabulum Tampezim, quo nonnullos ex bis ait appellari. Ne minem hoc declarasse arbitror bactenus, cum þarbarum sit, et ignotum, addo etiam corruptum. Quippe non Tampezimi Turci dicunt, sed Ziam pas, quæ duabus syllabis vox enuntiatur. Signi fical autem exoɩvosátas, ut Græci vocant, qui La tinis funambuli sunt. Ad unum hujus areæ latus incipiunt illorum tabernæ, qui Persicas operis excellentis, et Turcicas itidem pictas, Græcas el alias coloris nivei lævigatasque chartas vendunt. Ideoque Græcis hæc xaproxparela dicuntur. His a tergo proximus est vicus fabrorum, ex ære vaša quævis elaborantium, qui hoc Annalium loco memoratur. Is vicus in historiis Græcorum recen tioribus Cedrini et aliorum celeberrimus, nomina tur Xalxonpzteľa, nimirum a distractione vasu rum ex ære factorum. Locus insignis cst Cedrini de Chalcopratiis in Theodosio majore, puto. Vici quoque vitriarii, Chalcopratiis proximi, fit bie mentio quo tabernæ vitriariorum, ut olim erant in urbe Constantiniana, veteris ad imitationemi Romæ, sic etiam hodie conspiciuntur. Diversus la men hic vicus est ab illa vitriariorum porta, de qua dictum superius, capite 200. De porta fori piscarii, quæ Boluebazar capist Turcis est, expo situm eodem capite 200; sicut et de porta Hebræa, Turcis Schifutlar capisi. Sitæ vero extra muros urbis a foro piscario ædes, in littore maris, intelli guntur illæ quæ muris urbanis excluduntur ab urbe, secundum liuus Cerasini sinus exstrucin, versus septentrionem, id est, e regione Galatani litoris. 249. Nova Cairadinis auspiciis recepla, Nova Turcis est, quam Castellum nozuj ne stri vocant, in Dalmatiæ situm Luibus. Id auspiciis Karuli V Augusti receptum fuerat. Quos ejus pro vinciæ sangiacos ad obsidionem hanc evocatos fuisse tradunt Annales, de provincia. Bozinensi accipito, deque præfectis buic: quorum princeps id temporis erat Ulumas ille Persa de que di ctum capite 231. Translatus enim fuerat a Persicis ad hos fines, more Turcorum, non nimium tráns fugis fidentium: ac deinceps quoque fit ejus mentio. in obsidione Agriensi, anno Christiano 1552 a Turcis frustra tentata. Præerat Bozinensi pro vinciæ ceu beglerbegatus, et ad Castelli novi ob sidionem secum saugiacos suus septem adduxit. Virtutis eximiæ præsidiarii milites, quos hostes ipsi commendant, Hispani fuerunt, et Germani, numero ad quatuor millia. 250. Soleimanes, sub prætextu defeudendi pupilli, a Bano Erdeliano relicti, matrem cum pupillo Ụn Saria spolint. De Joanne Zapoliensi, Bano Erdeliano, dictum. capite 225. Hic moriens pupillum reliquit hære

II. Caraman beglerbeg. Domicilium 504 habet glerbegum constituit Osmanem bassam famosum ad Caisariam Ciliciæ, de qua suo dictum loco. Se tem sub hoc sangiacatus sunt. III. Sivas beglerbeg, ad Sebastian, de qua con sule caput quintum Pandectis hujus. IV. Tocatun beglerbeg. Residet ad urbem Ama-. siam. Sub co sunt quinque sangiacatus. V. Dulgadir beglerbeg. De hac provincia con sule caput 163 Pandectis hujus. Quatuor sub se Sangiacatus habet. VI. Halep beglerbeg, ad Halepum sive Berrhoeam Syria, de qua capite 6. VII. Scham beglerbeg, ad Damascum Syriæ. Vlil. Tarapolos vel Trapolos beglerbeg, ad Tri polim Syriæ. IX. Maras beglerbeg, ad Marassum, propter Eu phratem situm, inter Halepum et Mesopotamiam. X. Diarbekir beglerbeg, in Mesopotamia, ad ur bem Amidam, quam Turci nunc Carabemid no minant. Sangiaci parent buic duodecim. XI. Bagdat beglerbeg. ad Bagdation sive novam Babylonem, de qua capite 4. XII. Balsara beglerbeg, ad sinum Persicum, mon procul a Bagdat sive Babylone. XIII. Laxa beglerbeg. Antiquitus! Caramania tendit ad limites Ormuz, et Persis est finitima. XIV. Gemen, Aden beglerbeg, in Arabia Felici, ad littus Rubri̟maris. Vide caput 241. Diversa foca sunt, uno tamen beglerbegatu comprehensa. XV. Chebetz,-Hustio Zebet beglerbeg, ut eodem capite dictum. Locus situs in littore sinus Arabici, fuitimus est imperio regis Æthiopum Prætejani. XVI. Missir beglerbeg. Cairo præest, et toti Ægypto. Sangiaci sub eo sexdecim. XVII. Cypri beglerbeg. Nicosia vel Famagusta degit. XVIII. Scheherezul beglerbeg, in Assyria, Persis Guitimus. XIX. Wan beglerbeg, respicit Persarum fines, versus Sirvaņum sive Mediam, et Armeniam majo rem, ceu dictum capite præcedenti. XX. Arzerum vel Erzum beglerbeg, in Armenia majori, ad limites Sirvani sive Mediæ, et Geor gianarum. Distat a Tarbosane sive Trapezunte, sex dierum itinere. XXI. Tiphlis beglerbeg, finitimus Georgianis sive Curgginis, ut nunc appellatur. Institutus fuit a Mustapha bassa serdare anno Christiano mille simo quingentesimo septuagesimo octayo, mense Septembri. Locus etiam priscis notus, apud Cedri num reperitur in Constantino Monomacho, verbis bujusmodi Asam (is erat e Tangrolipicis fratre natus) a sultano Tangrolipice missus contra Ro manos, cum Taurezium, et oppidum nominatum Tephlis, præterisset: Vaaspracaniam ingressus est, id est Mediam. XXH. Sirvan beglerbeg. Hoc nomine Media vunc appellatur, a metropoli Sirvan, quam codem anno Mustaphas idem cepit, ct primum istic be sed a Persis non multo post ejectus fuit. Nihilo tamen minus hic beglerbegatus Osmanidarum in scriptus est libro, qui, nisi restituatur, nunquam se pacem facturos cum Persis profitentur. XXIII. Temircapi beglerbeg. Locus est ad mare Caspium, Porta ferrea dictus, et Capi derbent, porta faucium vel angustiarum. Cepit hunc Osman bassa eodem anno millesimo quingentesimo sep tuagesimo octavo, et in formam beglerbegalus, necato Schemhali Chane, socero sno, redegit. XXIV. Cars beglerbeg. Cedrinus Carse nomi nat, et in Persarmenia collocat, quæ nunc Arme nia major est. Distat Cars ab Arzerum quatuor dierum itinere. Beglerbegatus cepit anno Chri stiano nillesimo quingentesimo septuagesimo nono, auctore Mustapha bassa. XXV. Tschildir aut Tzildir beglerbeg, ad fines Georgianorum, ab eodem Mustapha bassa institu tus, anno millesimo quingentesimo septuagesimo nono. Porsius Tschaldung perperam scripsit. XXVI. Fassa beglerbeg, in Mengrelia. Munitio structa per Uluzalim capitan bassam fuit anno millesimo quingentesimo septuagesimo nono, et ibidem institutus beglerbegatus. Sed paulo post discessum ejus captam vicissim Georgiani dirue runt. Civitatis Phasianæ mentionem facit Leonis Augusti novella de Thronis, et episcopum ejus re fert sub metropolim Trapezuntis. Hæc eadem cum hodierna scilicet Phassa fuerit. XXVII. Sochum beglerbeg, in Georgianorum finibus, a Sinane bassa vezirazeme institutus anno Christiano millesimo quingentesimo octo gesimo. XXVIII. Batin beglerbeg, ibidem a Sinade tunc institutus. XXIX. Revan beglerbeg. Hunc locum Ferhates bassa cepit et munivit anno Christiano millesimo quingentesimo octogesimo secundo, ereptum Toc maci sultano, Persicarum partium principi. Be glerbegus istic primus fuit Cigaloglis bassa, Ge nuas. XXX. Somakic beglerbeg. De Somakia, quæ Chalcocondyli Samachia nominatur, dictum supra, capite 188. Beglerbegatus 505 auctor fuit Osman bassa, anno Christiano millesimo quingentesimo octogesimo tertio, Posteriores autem beglerbegatus hi, bello de cennali Persico, quod adhuc geritur, instituti; quemadmodum novi sunt, ita potius nomine tenus sic appellandi veniunt, nec cum antiquis compa randi. Nunc, ordinem naturæ sequendo, provin ciis Asia recensitis meridiem versus ab oriente progrediamur. 256. Africa Beglerbegatus. 1. Cesair beglerbeg. Sedem habet in Algesair, quæ nostris est Algerium, sicuti capite 227 Rolam. luni. II. Tunisi beglerbegatus residet ibidem.

III. Tripoli beglerbeg. Domicilium ibidem habet. Sunt autem Africæ duo præterea regna, libro Turcarum vel Osmanidarum (ut ipsi loquuntur inscripta) quæ tamen needum inter beglerbegatus referuntur, sed potius tributariorum seu feudorum nomine veniunt; Fessa nimirum, cum Maroco. Nunc ad occidentem, et aquilonem, quæ restent provinciæ, videamus. Europa Beglerbegatus. J. Rumeli beglerbeg. quem Græci:e vocant. Sedes ejus est Sophiæ. Sub ejusdem vexillo Sangiacatus infrascripti continentur, 1. Sophia Serviæ. 2. Nigeboli sive Nicopolis, vide cap. 51. 5. Kircklisse. Vide cap. 193. 4. Vyza, Thraciæ. 5. Kirmen, Macedoniæ. 6. Silistra, ibid. 7. Giustandil, ibid. 8. Bender, versus Euxinum Keraiosque Tataros. 9. Acherman. Vide cap. 159. 10. Uscopia. Vide cap. 169. 11. Prisrem, Thessaliæ. 12. Salonichi, Thessalia. 43. Trichala, ibidem. 44. Misitra, quondam Sparta Moreæ. 15. Palæopatra, ibid. 16. Jagnia, Joannina Ætolix. 17. Delvuina 18. Elbassan } Acbaix. 49. Avelona. Vide caput 242. 20. Ducaggin. Vide caput 206. 21. Iscodar in Albania. Vide cap. 121. II. Denizi beglerbeg, qui et Capitan bassa vul go, pro maris Capitaneo sive Prætore. Scdes ipsius est Gallipoli. Sangiacatus ei subjecti sunt 4. Gallipolis. Vide cap. 23. 2. Galata, cap. 127. 3. Nicomedia, cap. 74. 4. Limnos, cap. 229. 5. Mityline, cap. 138. 6. Chios, cap. 229. 7. Nexia, ibid. 8. Negroponto, cap. 142. 9. Rhodi, cap. 229. 10. Cavala, cap. 44. 41. Napoli di Romania 42. Lepanto, cap. 175. 43. S. Maura, cap. 178. 14. Alexandria. III. Budun beglerbeg. Sedes ejus ibidem. Sub jecti sunt ipsius jurisdictioni sangiacatus hi fere. 1. Novigrad. 2. Filek. 3. Zetschen, sive Zetzen. 4. Zolnok. 5. Gran. 6. Segedin. 7. Alba regalis. 8. Sexard. 9. Simontornar. 10. Copan. 11. Muhatz. 12. Ziget, sive Saswar. 13. Petscheu, vel Quinque ecclesiæ. 14. Sirmium. 15. Seinendria. IV. Temeswar beglerbeg. Residet ibidem. Sub jecti sunt ejus administrationi sangiacatus hi 1. Temeswar. 2. Mudava. 3. Vilaoswar. 4. Tschianad. 5. Wischitirni. 6. Giula. 7. Vidin. 8. Lipa. V. Bozna beglerbeg. Sedes ipsins in Bagnialuen. Sangiacatus hi subditi sunt. 1. Bagnialuca. 2. Poscheg. 3. Clissa. 4. Herzegovina. 5. Lika. 6. Sazeschna. 7. Iswornik. 8. Brisrem. 9. Allatschiar chissar. VI. Coffe beglerbeg. Ejus sedes est ad urbem Capham in Taurica Chersoneso. Sangiacatus dun taxat erať“initio beglerbego Græciæ subjectus. Præter Capham, et ei vicina loca, sangiacatus omnes ditione sua complectitur, ad Tanaim palu demque Mæotidem sitos. Sed verum si fateri volu mus beglerbegi nomen potius titule, quam pote statis amplitudine tuetur. 506 Hæc meta regni barbari, nostrique labo Dris esto, quam Dei propitii nutu feliciter attigisse gaudemus: el cupidem suppliciter oramus, tandem ut abolere sanguinariam et impiam tyrannidem velit, ac veteris oraculi veritatem eventu compro bare; quo creditum pluribus a sæculis, Coranum legemve Mahumetis gladio ceptam, gladio propa gatam, gladio denique terminandam: ut obstupe scens ad operis divini magnitudinem, et effusus in hymnos oris buniversus, accinat IMMORTALI ET OFTUMO MAXUMO DEO SOLI HONOS OMNIS ET ONNIS GLORIA SÆCULIS INFINITIS.