(Oudia., De Script. eccles., t. III, p. 2422.) Leonardus, Chiensis, metropolita Mitylenes in Lesbo insula, concilii Florentini ætate clauisse videtur. licet ipse interfuisse non legatur. Nam, ut habet Martinus Crusius in annotationibus ad Historiam eccle siasticam seu patriarchicam Constantinopolitanam, libro 11 Turco Græciæ, pag. 187, Scholarii, qui tunc concilio, licet absque deputatione ulla Ecclesiarum Græcarum aderat, nostri ut non recte sentientis, Leo nardus Chiensis in Expugnatione Constantinopoleos mentionem facit; nam Græci domum reversi concor diam prædictam, servare non potuerunt. Quibus ex verbis non permansisse illum in doctrina et opinio nibus Ecclesiæ Græcæ constantem colligimus. Scripsit autem Leonardus Chiensis Historiam Constanti nepolitanæ urbis a Mahumete II capta, e Chio per modum epistolæ die 15 Augusti anno 1483 ad №i colaum V, Romanum pontificem, quam Latine edendam voluit Philippus Lonicerus inter Chronicorum Turcicorum tomos duos, Francofurti anno 1384 in 8 editos, quorum tomo 1 adjicitur pag. 548 ad 336, Latine tantum, quo idiomate forsitan illam scripsit. Mentionem facit hujus scriptoris Gerardus Joannes Vossius, lib. iv. De historicis Græcis, cap. 19, pag. 443, editionis ultimæ 1651, Lugduni Batavorum, in 4, Abraham Bzovius in Annalium Baronii continuatione ad annum 1453, cui Historiam Leonardi Chiensis inseruit præfatam, num 6, pag. 84 ad 90, ubi num. 7, descriptam hanc narrationem ex ms, codice Va ticano 4137, inquit, DIE 13 AUGUSTI ANNO 1433 AD NICOLAUM V ROM. PONT. (Nicol. Reusneri Leorini Epistolarum Turcicarum libri V, p. 115. Francoforti 1597 4°. Textum Reusner, cor ruptissimum, restituimus ex col. Vatic. 4137 apud Bzovium Aunal. Baron. tom. XVII.) LEONARDUS Chiensis, archiepiscopus Mitylenæus, narrationes sinistræ tum vere prosunt auditoribus, NICOLAO V Pont. Max. Flere mihi magis licet, beatissime Pater, et for te, dum gladio impetebar a Teucris, salubrior mors mibi fuisset, quam vita. Verum quoniam si prostrati resurgant, uti quibus occisos parentes »b hostibus dicimus, animi ad vindictam mœsti vigorosius excitentur. Na: rabo igitur et Deus, et gemens Constantinopolis proxime his cernentibus

ratione: constitutos esse. Spes de tuo exspectato subsidio dabat fiduciam; timor de Græcorum per tinacia desperationem suggerebat. Heu quæ spes in populo duro gravi iniquitate, qui tot annis sine vita spirituali abscissus a capite permanebat! Quomodo non desperati, quomodo non abjecti a Deo, qui tantis dissimilitudinibus, tantis fictionibus, tantisque scissuris, ab Ecclesia elongati Romana, in cordis duritia permanserunt. Etenim jam capti vati, urbe, templis, auro, laribusque propulsi, in Latinos retorquent offensam, asseverantes: Quo niam unionem (inquiunt), fecimus, summoque pon tifici Romano commemorationem dedimus, merito indignatum Deum esse. oculis discrimen ultimum et jacturam. Nec dubito, quam in dies exspectabamus, inter speni et despe Pater sancte, præcessisse me multos, qui rei gestæ seriem Tuæ Sanctitati retulerunt. Confert eninı multorum in unum relatio. Sed quoniam quæ visu magis quam quæ auditu, verius exponuntur, quod scio loquar: et quod vidi, fidelius contestabor. Cum igitur reverendissimus Pater D. cardi nalis Sabinensis pro natione Græcorum legatus, in ejus famulatum me ex Chio vocasset, ego summa cum animi mei diligentia, ut fidem sanctæ Roma næ Ecclesiæ fortiter constanterque, uti debitum exigit, defensarem, captabam perinde et mores et naturam Græcorum, argumentisque ac sanctorum theologorum dictis conabar intelligere, quodnam eo rum esset studium; quod propositum, quæ ratio nes, quis finis eos a vera intelligentia, debitaque obedientia vel revocaret, vel retraheret. Intellexi plane, præter Argyropilum artium magistrum, Theophilum Palæologum, Hieromonachosque quos dam paucos, et alios faicos; quod ambitio Græcos quasi omnes captivasset: ut nemo esset qui, zelo fl dei vel salutią suæ motus, primus videretur fieri velle sue opinionis et pertinacie contemptor. Quod sane si non tam ex zelo fidei, et amore Christianæ religionis, quam ex affectata quadam gloriæ humanæ cupiditate fecissent, summopere hoc nomine commendandi essent, ipsorumque fervor omnibus qui Christo nomen dederant, et admirationi et imitationi merito esse deberet. Ve rumenimvero, tantum abest, ut laudem et admi rationem exinde mereantur, ut potius fides et constantia ipsorum omnibus hoc nomine debeat esse suspecta, cum non propter Dei, sed suam ipsorum gloriam quam præcipue captabant, hujus modi zelum præ se tulerint, quamvis omnino rẹ luctante ipsorum natura et voluntate. Usque adeo ut ex una parte, ad fatendum articulum processio nis a Filio sancti Spiritus urgeret eos conscientia; ex altera, ne melioren Latini, quam Græci, de veri tate fidel intelligentiam habere crederentur, elationis tumor eos abduceret. Verum quoniam nec ratio, nec auctoritas, nec variæ Scholarii, Isidori, Neophyti que opiniones adversus Romanæ Ecclesiæ fidem stare poterant, actum est industria et probitate præfati Domini cardinalis, ut sancta unio, assen tiente imperatore senatuque (si non ficta fuit) fir maretur, celebrareturque secundo Idus Decembris, Spiridionis episcopi sancti die. Itaque ea peracta, mox tempestas Teucri oborta, urbem Constantinopolis, Galatamı, cæteraque adja centia oppida absorbuit: ut verbum Isaiæ verum sit dicentis: Tempestas convulsa absque ulla con solatione. Qua tempestate concussus, ego quoque captus sum; et pro demeritis meis vinctus cæsus que a Teucris: non fui dignus cum Christo Salvatore configi. Reminiscor ergo, beatissime Pater, cum primum de unione facta Græcorum, eidem Sancti tati Vestræ epistolas seriosius destinassem, inter alia dixisse: Nos propter futuram Teucri obsidionem, ul, O pertinaces homines! inquio. Si malum hoc est, prisci illi Basilius, Athanasius, Cyrillus, cæterique Patres, quos præcipuo sanctitatis honore præfer tis, mali censendi sunt, quod sanctam unam eam demque fidem cum Romana Ecclesia, omnium Christianorum magistra, coluerunt. Non hæc causa est, quod unionem, sed quod unionein non veram, sed fictam fecistis. llac de re merito in dignatum Deum: hac de re justa animadversione in hostium manus VOS esse deductos. Annow sponsionem de unione, sancto juramento apuck Florentinam synodum conscriptam violastis? obe dientiam declinastis? sententiam decreti occulta. stis? Annon summi Dei nuntii (o Græci!) vestram perditionem jugiter prædixerunt? qui aures, aspis, impie obturastis, et sanctam Ecclesiam ca tholicam matrem fidelium obaudistis. Flete mi serias vestras; arguite vosmetipsos; et non alios, condemnetis, aut inculpetis. Mos obstinatorum hic est, sanctos aspernari Dei nuntios: uti Sedecias. cæterique Judæi in Babylonem traducti Jeremiam direptionem captivitatemque prædicentem contem pserunt. Certe hactenus stetisset llion, si Cas sandram Priamus pater audivisset; si prophetąs Hebræi, si Sibyllam Romani, si vos quoque apo stolicos nuntios dudum audissetis. Idcirco non, mirum si in pœnam tanti criminis insperata mox tempestas invaluit; quam Spiritu sancto docti quo que a multis annis futuram esse prædixerant. Sane ut beatissimi Patris Nicolai primi, summi ponti-. ficis, exsecrationem in pravos Græcos per illud, Urgentis in senium sæculi corruptela, etc., præ-. termittamus: tabula illa, quam Leoni Sapienti̟ – ascribunt, apud monasterium Sancti Georgii do Mangana constructa, vetusto tempore in Con stantinopoli occultata mysterioso jam siguo dete cta, jacturam demonstrat. Hæc, Pater beatissime, cellulis distincta quadratis, imperatorum ordinem successionemque ponebat, finiendum tamen in hoc ultimo Constantino. Ita quoque patriarcharum, alia in longum tracta tabula ordinem præscribebat. Nam ille spiritu prophetico illustratus tot cellulas figurandorum imperatorum tabulæ inscripsit, quot a primo Constantino Magno, Constantinopolis

conditore, usque ad ultimam captivitatem futuri Inde quia major confracta, regis animum affli erant. In dies itaque cellulæ illæ repletæ, unam ctabat, ne tristitia in tanto certamine affice. modo et ultimam, in qua hic, sub quo urbs periit, collocandus erat, si coronatus fuisset, vacuam prætendunt. Morsenus perinde, vir sanctus, sagit tariam gentèm contra Constantinopolim venturam, cujus portum inclytum caperet, exterminandosque Græcos seculis multis ante prædixit. Erythres etiam nostræ de Græcorum jactura vaticinium le gentibus patet. Joachim autem abbas meo judicio Constantinopolis jacturam in Papalista denuntiat, cum dicit: Væ tibi, septicollis manilus truncatis, quasi auxilio destituta. Septicollim autem Græci Entaboūvov vocant. Utquid igitur Latinos dam mant? Cur in nos invebuntur cum vera scribimus, contra quos lot aperta vaticinia protestantur? Non ergo unio facta, sed unio Geta, ad fatale urbem trahebat excidium; quo divinam iram matura tam in hosce dies venisse cognovimus. Excitatus itaque in furorem Deus, misit Mahometh regem potentissimum Teucrorum: adolescentem quidem audacem, ambitiosum, temulentum, Christianorum capitalem hostem: qui Nonis Aprilis ante Constan tinopolis prospectum, cum tercentis et ultra mil libus pugnatorum in gyro terræ castra papilionesque confixit. Milites majore numerofequestres, quanquam omnes pedites magis expugnabant. Inter quos pe dites ad regis custodiam deputati audaces, qui ab elementis Christiani aut Christianorum filii, re trorsum conversi, dicti Genizari, ut apud Mace donem Myrmidones, quasi quindecim millia. Ad tertium autem diem, captato urbis situ, machinas innumeras craticulasque ex virgultis viminibusque contextas circummuralis vallum quibus pugnantes legerentur, fossatis admovit. Initium confusionis hoc nostrum fuit, ut qui telis machinarumque la pidibus juxta datum ordinein eminus repellendi crant, neglectis singulis, cominus proximare per miserunt. Tantum eorum ordinem instruendis ma chinis, tantam promptitudinem, tantam acierum providentiam quidam aut Scipio, aut Annibal, aut moderni belli duces admirati fuissent. Sed quis ob secro, circumvallavit urbem? qui, nisi perfidi Chri stiani instruxere Teuros! Testis sum, quod Græci, quod Latini, quod Germani, Pannones, Buetes, ex emnium Christianorum regionibus Teucris commisti opera eorum fidemque didicerunt: qui immanius fidei Christianæ obliti urbem expugnabant. O impii qui Christum abnegastis! o satellites Antichristi, dam nati gehenualibus flammis! tempus hoc vestrum est. Satagite augere vobis pœnas, quas luatis æternas. Į Horribilem perinde bombardam, quanquam major alia, quæ confracta fuit, quam vix boum quinqua ginta centum juga vehebant, ad partem illam muro rum simplicium, quæ nec fossatis, nec antemurali tutabatur, Calegariam dictam, figentes, lapide qui jalmis undecim ex meis ambibat in gyro, ex ea mu rum conterebant. Erat tamen murus perlatus fortis que, qui tamen machinæ tain horribili cedebat. retur, jussit mox aliam longe májoris formæ conflari quam, ut alunt, industria Calibasciæ consularis Baronis amici artifex, nunquam ad perfectum conduxit, aliis meliocribus innumeris collidere urbem machinis undequaque conaban tur. Sclopis, spingardis, zarbathanis, fundis, sagittis dies noclesque muros hominesque no stros vexabant mactabantque. Existimavit enim hostis Christianos esse paucos, quos assidua pro tratos fatigatosque pugna urbem tueri non posse. Ignominiose igitur factum est, ut primo illo con gressy, Teucri obstaculum non invenerint. At in dies doctiores nostri facti, paravere contra hostes machinamenta, quæ tamen avare dabantur. Pulvis erat nitri modicus, exignus, tela modica: bombard.c si aderant, incommoditate loci primum hostes of fendere, maceriebus alveisque tectos, non poterant. Nam si quæ magnæ erant, ne murus concuteretur noster, quiescebant: interdum in cuneos hostium emissæ, et homines, et tentoria exterminabant. Non enim in vanum jaciebantur, quas illisas hostes de clinare non poterant. Itaque cadebant Teucri icti æneis telis lapidibusque. Vulnerabantur etnostri: qui quandoque vallum egredientes, ad manus decertan tes et occidebant et occidebantur. Victoria ex hoc æquius tyronibus nostris, quod egrediebantur im pavidi, quam Teucris dabatur. Verum quoniam malo fato Joannes Longus Januensis, de Justinianorum prosapia,duabus cum navibus suis magnis, et ar matis circiter quadringentis mare decursitans, forte veniens, stipendio ascriptus imperatoris, ducatum militiæ obtinuit; strenue defensare urbem visus, re parationi demolitorum murorum vigilantius incumbe bat: Teucri animum viresque deludere videbatur. Nam quanto hostis mole ingentis lapidis muros conterebat, tanto hic animosius sarmentis, humo, va sisque vinariis intercompositis reparabat. Qua de re Teucrus delusus, cogitavit non cessandum ab ictibus machinarum; sed fortiori cura, subterra neis cavis furari urbem. Minerarum fessores, quos ex novo brolo conduxerat magistros accersiri jussit. Lignis instrumentisque advectis solerti cura, uti imperatum, actum est, ut mox per cuniculos tentarent fundamenta suffodere penetrareque om nifarium urbis murum. At cum a fundamentis (o rem mirabilem!) primum jam vallum et antemurale mirando cun) silentio subcavassent; Joannis Grande Alemani, ingeniosi militis, rerum bellica. run doctissimi, quem Joannes Justiníanus militiæ dux centurionem conduxerat, industria et sagaci tate opus detectum est: exploratorumque id fir matum relatione, animos omnium commovit. Græci cum dudum Barsicham, Ammi, Amoratque geni torem hujus, pristinis bellis frustra laborasse in cavanda urbe cognovissent, impossibile per hunc fieri posse affirmabant. Quorum opinio ex facti evi dentia confusa est. Itaque penetralia hæc nostris

reconfossionibus detecta, urbem non læsere: ti- irrigat terram: Detur summo pontifici commemo morem tamen ingentem a fundamentis confossa turris, ligneis stylis bituminatis innixa, nobis in ussit. Sed ut res in lucem venit, repulsis igne et sulphure hostibus e latebris reconstructa, mox ti. morem excussit. Composuit perinde ligneas turres juxta vallum, humo plenas, pellibus bonm circum tectas, ex quibus fossatis clam terram quisqui liasque ut facilis eis fieret ingressus, immittebant. Crates deinde innumeras ex virgultis viminibusque contextas, cattos oblongos scalasque rotatas, cur rus castellatos taliaque machinamenta, quæ vix Romani adversus Pœnos construxissent. Bombarda præterea illa ingens, eo quod Caligaream strenue reparatam adversus non proficeret, alium locum Bactatineæ turris, juxta Sancti Romani portam inde dimota, lapide in ea æstimatione mille ducentarum librarum interdiu collidit, collisum con catit: concussum exterminat. Ruina turris ante muralis fossatum replet æquatque ita ut via hosti bus, qua decurrere possent, strata cerneretur: nisi quia concite introrsum, uti in Caligareæ demolitione, reparatio facta fuisset, haud dubio impetu urbem in trassent. Itaque Teucrus demolitum, quam primum restauratum ut conspexit murum: Non Græcorum, inquit, sed Francorum hoc ingenium est, ut tanta resistentia flat, tanta pugna: quos nec innumeræ sagittæ, nec machinarum ligneorumque castro rum horror, nec intermissa obsessio deterret. rationis honos, sed decretum Florentinæ synodi non legatur. Cur boe, hypocrita? Ut deleatur (inquit) ex decreto, quod Spiritus sanctus ex Filio, quemadmo dum ex Patre procedit. Cur item, hypocrita? ne cr rasse videantur Græci, si dicant duos sancti Spiri tus productores. Sed cur iterum; obsecro, hypocrita? Ne detur ei qui totam sibi ex officio captare cupit gloriam; intendebat ex una parte Scholarius, ex altera Chirluca, quandoque ad præsentiam semnet apostolicam conferre, ut hi essent qui soli rem intellexisse viderentur, quique primi laudarentur tantæ unionis auctores. Adversus enim legatum multi invidia clanculo torquebantur. Ergo dixi Paterisne, o imperator! ut hæc ambitio scindat Ecclesiam, ut hujus rei gratia divina ira magis ma gisque merito accendatur? Cur non e medio perti naces illi tolluntur? Acquiescere imperator visus, metropolitasque Scholarium, Isidorum, Neophytum complicesque, judices constituit, verbo quidem, non facto. Nam si pusillanimitatem imperator excussisset, hanc fidei illusionem vindicasset. Qui enim hominibus, Deo spreto, complacet, nti que confundetur. Coercendi quidem illi erant, qui si fuissent, morbum pestiferum non propagassent. Sed ignoro, utrumne imperator, aut judices dam. nandi quibus correctionis virga, quanquam minæ intercessissent, aberat. Continuata igitur obsidionis tempestate, clausa curbe, ducentarum et quinquaginta fustarum ex di versis Asiæ, Thraciæ, Pontique littoribus contra nr bem disposita classis venit: inter quas triremes sex, et decem biremes: septuaginta reliquæ fustæ unis banchoremis; cymbæ etiam barculæque sagittariis ad ostentationem plenæ vehebantur: quæ cinctum ca tena portum et manibus rostratiş bene armatis, Ge nuensium septem, Cretensium tribus colligatum in trare non valentes, minus ad stadia centum Propon tidis ripa anchoras figunt. Et cum proximare non auderent, mare e longe sulcantes, lignamina aliaque machinamenta castris opportuna deferebant. At cum Teucrus tribus jam in locis concussos lapidibus mui ros machinis dissiparet: memoratu cujusdam infidi Christiani ex colle biremes intromittere curat. Est enim portus ille, beatissime Pater, in longum angu stumque protractus: cujus orientalem plagam colil gatæ naves et catena muniebant; inde hostibus adi tus impossibilis erat. Quare ut coangustaret cir cumvalleretque magis urbem, jussit invia æquare exque colle suppositis lenitis vasis lacertorum sex, ad stadia septuaginta trahi biremes, quæ ascensu gravius sublatæ, posthac ex apice in declivum, ad ripam sinus levissime introrsum velebantur. Quam novitatem puto, Venetorum. more, ex Gardie lacu, is qui artificium Teucris patefecit, didi cerat. Ita nos magis territi, cogitabamus eas aut igne aut lapide exterminare. Sed neque hoc pro fuit naves illæ majoris nocumenti nobis erant, machinis undequaque tutatæ. Sic jam perdito por Agebant interea Galatæ, sive Perenses, quanquam prudentius, ne in Propontide castrum struxisset Ten crus, sollicitam providendi curam nune armorum, nunc militum, clanculo tamen, ne hosti, qui pacem cum eis simulabat, innotuisset: quæ res tenuisset, ne auxilium posthac Græcis conferre potuissent. Sic simulata illa pax urbi ad tempus profuit. Ego ĉudicio meo, ni fallor, arbitror apertam guerram Pe rensibus a primo salubriorem, quam fictam pacem. Quidam Teucrus neque castrum, quod demolitionis corum causa fuit, condidisset, neque guerram post bac tam terribilem intulisset. 0 Genuenses jam quodammodo cicurati; sed sileo, ne de meis loquar, quos externi cum veritate dijudicant. Ubi sunt pri sci inclyti Genuenses, qui Galatam, accineti gladio, uti qui reparabant Hierosolymam, condiderunt? illi cum effuso cruore et ære; vos ne æs vestrum cupidi et sanguinem effunderetis, cum vecordia illam mundo decoram Teucrotradidistis, si tamentradere potuistis. Sed (ut historiam prosequamur) interea fati gati nostri de præsidio diffidebant. Nam neque ex Genua, neque ex Venetiis, quibus (pace eorum dicam) mitti debui', auxilium mittebatur. Neque aliunde spes crat, nisi ex Deo cujus qui prudentius Barditatem metiebatur, ex mysterio fieri autumabat, quod infidelitas, irreligio, magnaque crimina Deum potius irritabant. Vide, beatissime Pater, quam elignum, quam rectum judicium! Celebrarunt ´unionem Græci voce, sed opere negabant. Aiebant quidem magnates, quorum cruor hostili gladio jam

tu, necesse fuit ex postis, ut maritimos custodire- bardis, satagit omni acuitate artificis naves infrin mus muros, deminuere milites. Proinde hoc inge nio non contentus Tencrus, aliud quoque, quo nos terreret magis, construxit, pontem videlicet longi tudinis stadiorum circiter triginta, ex ripa urbi opposita, maris qui sinum scinderet, vasis vinariis colligatis, sub constructis, confixisque ligais, quo exercitus decurreret, ad murum prope, juxtą, urbis fanum imitatus Xerxis potentiam, qui ex Asia in Thraciam Bosphoro exercitum traduxit. Non restabat ergo nisi navium catenæque diametralis tuitio, quæ transitum ingressumve classi prohibebat. gere: referens Perensibus, quoniam, uti dixerant, piratarum erant, quos imperator conduxerat, con tra eas agere velle, quæ inimicorum suorum essent. Itaque artifex, cui provisio negata fuit, ex noutris ad Téucros rednctus, quanto ingenio potuit, naves frangere studuit: nescioque quo fato resultans bombardæ a colle lapis, centurionis navam, forle ob crimen, uno ictu confodit: quæ extemplo mer cibus onusta, fundum mersa petiit, maximum dis crimen quidem inferens. Quo casu reliquæ ne confringantur muro Galata protectæ hærent. Miran dum quidem Dei judicium, ut immissis quinquaginta et centum prope lapidibus, quibus perforatæ multæ Galatæ domus, inter triginta mulieres conglo!:atas, una sola optimæ famæ interempta fuit. Erant perinde in portu triremes mercatoriæ tres Venetæ duæque agiles in portum ad tutelam earuin dem designatæ: quas magno cum hortatu impera tor auri in menses prope sex pro tuitione urbis restare fecerat; quæ, pacem cum Teucro simulantes, nou nisi clanculum præstabant Græcis patroci nium. Verum cum notulæ fugæ aliquandiu earum patuissent, tum quod merces ex fundis supellectilem que traducebant, actum est, ut nullo pacto quod populum turbassent, probibitione imperatoris quæ restabant traducerentur; quinimo deonasta in terram reportarentur. Res hæc Venetis indigna tionis fomitem ministravit; utpote quod libertate, privilegiis pro honore dominii eorum nactis, ve recundius privarentur. Sed sedatis posthac animis suo arbitrio relicti, spondent Veneti omni fide et studio ad finem usque belli tueri urbem. Interea ex Chio in nostrum subsidium tres Ge nueuses armis, militibus frumentoque conductæ na ves unam imperatoris, quæ ex Sicilia frumento onusta advenerat, comitem ducebant: quas ut mox vicinas urbi classis, quæ excubabat, applicare vidis set concite strepentibus tympanis, ubisque so nantibus, intuentibus nobis obvadit, fingens impe ratoris navem expugnare velle. Teucrorum rex ex colle Perensi, fortunæ exspectans eventum, pro spicit. Fiunt tunc celsi clamores; triremes majores navibus hærent; tentant imperialem, et protectam a nostris audacius invadunt; certamen ineunt; focum machinis adbibent; sagittas jaciunt. Sic atrox pugna committitur. Naves Mauritio Genuense Catano impe rante ex adverso repugnant. Ibi Dominicus de Novaria et Baptista de Felliczano, Balanerii patroni Genuen ses ardue pugnam prosequuntur. Balistarum horri bilium missilia jaciuntur; exque coronis navalibus intra Teucrorum commistam classem infiniti lapides demittuntur. Tuetur se egregie imperatoris navis; succurrit Flectanella patronus; bombardæ perstre punt; fit ululatus in cœlum; confringuntur galea rum remi; Teucri sine remissione sauciantur. Rex qui ex colle circumspicit, quod classis perit blasphe mat; urget equum in salum; vestimenta cum fu rore conscindit; ingemiscunt pagani, et totus exer citus amictatur. Quid ultra? Bellum recensetur, invalescit pugna; et tantis classem telis lapidibus que obruunt, tot Teucros occidunt, in declinato marte ad littus remeare non possint. Exploratorum et profugorum relatu didicimus, quod decem pro pe millia ceciderunt; alii gladio perempti, et sagit tis, et machinis, alii confossi vulneribus, flebilem ad sanguinis effusionem defensare disponimus. Gu exercitum reddiderunt. Erant quæ invaserunt na ves inter triremes et biremes circiter ducentæ, Confusa tunc regis ambitio est, parvique reputa ta potentia quod tot trirenies navem saltem unam non ceperint. Naves ergo (Deo gratia) non læsæ, nec uno saltem homine perdito, aliquot tamen vul meratis, noctu salvæ cum jucunditate portum in trant. Rex contra classis præfectum Balthoglum oppido indignatus, precibus Baronum concessa ei vita, sententiam tulit, quod officio et bonis omni bus privaretur. Cogitavit itaque odio accensus in naves ex colle Galatæ, orientali plaga, vel eas lapi dibus machinarum obruere, vel a catena depellere. Dispositis itaque et ex ripa occidentali bon At posthac inter Venetos et Genuenses Galatr oborta dissensio est: quod alter alteri fugæ suspicionem exprobrassent: asserentibus Venetis, ut tollatur suspicio, quod e navibus suis guber nacula carbasaque apud Constantinopolim in salvo deponant. Indignati Genuenses: Et si pacem (in quiunt) consulto etiam imperatoris, pro salute Græ corum, quæ communis est, aliqua proba dissimu latione supportamus cum Teucro, absit tantum facinus, ut Peram toto orbe pulcherrimam, uxo res, liberos, thesaurosque deseramus quam usque bernacula carbasaqu e nostrarum navium, ne exi guo pretio inclytus Genuæ decor apud vos sit, non in aliena potestate, sed in nostra servabimus. Nun quam fugæ licentia nobis datur, si res nostras arbi trio nostro servamus. Pacata posthac cuncta sunt, agentibus Venetis de triremibus suis, uti voluissent. Crescente postmodum angustia, consultum est, si quo modo intromissas hostium fustas urere nostri possent clanculoque una dierum ante lucem dua bus navibus per Joannem Justinianum capitaneum dispositis, cum aliquot biremibus ad ripam vehen dis, parato foco et machinis: fit detractis navibus, dato ordine, ut cymbæ rectæ, quas barbetas dici mus,biremesque sequerentur: hoc ideo ut muni

tæ saccis lana plenis naves, prius ex machinis ac- excedebant: reliqui, sive Genuenses, sive Veneti, ciperent lapidum ictus. At Jacobus Cocha, vir Venetus, armatam ex nau tis triremium Venetarum imperialem biremem jux ta ordinem datur, gloriæ et honoris avidus, laxa tis remis, prævenientem convertit; moxque ut ab hostibus cernitur (heu! gravem sortem!) e bom barda lapide medio penetratur: cum omnibus arma tis æquore biremis absorbetur. Heu! Pater beatis sime, grave discrimen ut uno ictu Neptuni furor immerserit. Etenim res hæc detecta relataque Teu cris agit, ut dum nostri percutere voluere, ipsi prius percussi sint. Sed quid dicam, beatissime Pater? Accusarene quempiam lieet? silendum mihi est. Qui casus acer bum luctum nostris dedit; et unde exierunt, naves cum confusione retraxit. Ex mer sis inde supernatantes quidam ad littus capiuntur ab hostibus, quos impius rex ante oculos nostros in crastino decollari jussit. Nostri exacerbati, quos habebant captivos in carcere, Teucros ad muros ia suorum prospectu immanius trucidant; sicque ¡m pietas crudelitate commista bellum atrocius fecit. Simulavit posthac Teucrus pacem facere velle; exploratoribus dicte referentibus pœnituisse eum, quod guerram quasi stimulatus ab Ungaris intentas set: statuitque caduceatorem. Sed hæc res CON ficta patuit: quia nec demoliri oppidum quod in Pro pontide struxit, nec restaurare quæ vastarat, per mittebat. Quodque magis angebat, infidentia erat Teucri, qui jusjurandum foedusque nunquam serva rat. Cur igitur pacem quærit immauis et infidus kestis? Percunctatus, ex more esse intellexi, ut an tequam certamen generale committant, hostes op tione pacis petendos, ne, ea prætermissa, Deum non propitium, sed iratum in tanto marte sentirent. Ita que delusionem ejus præscientes, salutem nostram Deo commisimus; dies nostros dinumerantes in amaritudine cordis, et pœnitudine, litaniis, sacrifi cio, thure, prece placandum Deum prædicabamus jejunia indiximus imperare nostris, ut solus Deus pugnare pro nobis dignaretur. Sed quid proderunt Deo missæ preces, si ex corde non sunt, si pollutæ manus habentur; si impia et infida corda cousis tunt; iniquitates enim nostræ diviserunt inter nos et Deum; Sabbata nostra, kalendæ, incensum, sacri ficia in abominationem versa sunt; et quem propi tium sperabamus habere Deum, habuimus scelerum nostrorun ultorem. Pauci admodum et majore numero ex Græcis im belles, scuto, lancea, arcu, gladio, natura potius quam arte militabant; majores galea, thorace, lo rica, gladio, lancea: quidam in arcu et balista doc tiores, sed propugnaculis impares numero agebant, quoad sciverant et poterant. Cadebant Teuci, qui audacius adhærebant. Sed quid si centum in die cecidissent, innumeri illi quanto cadere, tanto re surgere plures videbantur? Si unuş ex nostris ceci disset, tum præcipue cordatus vir, centum perdi disse flebamus; Græci ad sex millia bellatorum non cum his qui ex Pera clam ad præsidium accesse rant, vix summam trium willium æquabant. Sed quid agimus in ore leonis? qu'd formica in ore urbi? quid unus contra mille? Etenim nostri vix urbem ponto terraque obsessam circumvallatainque, quam octodecim milliaria complectuntur, muniebant. Sed, o Græcorum impietatem, o patriæ prodito res, o avaros I quos cum sæpenumero lacrymis per fusus inops imperator rogasset ut pro militibus con ducendis pecuniam mutuarent, jnrabant se inopes, exhaustosque penuria temporum, quos posthac ditissimos hostis invenit. paucis nihilominus quæ dam ultronea oblatio facta est. Cardinalis bercle omne studium adhibuit in ferenda ope, in frınandis turribus et UHIFO. Quid autem imperator perplexus agat, ignora; consulit barones; suadent non molestari cives an gustia temporis; sed recurrendum ad sacra. Atr ferri igitur et conflari jussit ex sacris templis sanctæ Dei vasa, sicuti Romanos pro necessitate temporis fecisse legimus, exque eis pecuniam insigniri, dari que militibus, fossoribus constructoribusque, qui rem suam, uon publicam attendentes, nisi ex denarior convenissent, ad opus ire recusabant, Angustia igi tur afflictus imperator, dispositis in propugnaculis militibus, quoad potuit, antemurale solum urbis val lumque sat videbatur tutari posse. Bellum itaque, paucitate suorum diffidens, tolerat; et spem omne! in Joanne Justiniano præfecto reposuit. Bene qui dem si fata secundassent. Juxta ergo se eodem capi tanco cum trecentis commilitonibus Genuensibus po sito, splendidis refulgentibus armis, defectis quidem coadjunctis Græcis aliquot strenuis, circa illam par tem mororam Sancti Romani reparatorum, ubi ma gis orgebat pugna, imperator stetit. Mauritius inde Catanæus, vir nobilis Genuensis præfectus inter pør tam Pighi, id est fontis, usque ad Anream, cum du centis halistariis, commistis etiam Græcis, contra li gneum castrum, pellibus boum contectum opposi tum accurate decertat. Paulus Troilus, Antonius de Bochiardis fratres, in loco arduo Miliandri, quo urbs titubabat, ære proprio et armis, samma cum við gilantia, noetu dieque et spingardis horrendis, et balistis torneis viriliter pugnam sustinent: qui tanta animositate, nunc pedes, nunc eques, defen dunt, ut Horatii Coelitis vires repulsis hostibus æquare viderentur. Nam nee muri fracti concus sione, nec machinarum turbine territi, æternam si…i memoriam vindicant. Theodorus Charistino, senex, sed robustus Græ cus, in arcu doctissimus, Theophilusque Græ ens, nobilis Palæologus litteris eruditus, ambo catholici, cum Joanne Alemano ingenioso, Cali gaream concussam reparant protegunique. Conta renus, inter Venetos clarissimus, capitaneus Aureu portæ et adjacentes turres usque oram maris, viri liter pondus sustinens, hostes impugnat. Græci perinde alii, suis distributi propugnaculis, acie

mare, terramque in urbis gyrum prosequebantur. lebat injurias. Interea capitaneus generalis Joan Palatii imperialis cura flieronymo Minotto Vene torum bailo commissa est. Cardinalis, a consilio nunquam absens, Sancti De metrii regionem ad mare defensabat: Cathalanorum consul turrim ante Hippodromium tutabatur; ver sus orientalem plagam. Chirluca ad curam portus totiusque maritimæ regionis invigilabat ad deferen dum præsidium. Hieronymus Italianus, Leonardus de Langasco, Genuensis, cum multis sociis Xylo portam et turres quas Aveniades vocant, impensis cardinalis reparatas spectabant. Flamines monachique supra muros undequaque collocati pro salute patriæ excubabant. Gabriel Tri visanus subtilium galearum præfectus nobilis Vene tus, cordatissime a turri Fani usque ad Imperialem portam ante sinum cum quadringentis Venetis egre giis decertabat. Grossarum vero galearum præ fectus Andreas Diedo, cum reliquis, triremes potius paridus, quam portam, custodiebat. Naves perinde armate buccinis jugiter et ululatibus Martem invi tabant. Demetrius socer Palæologus, Nicolausque Gudelli gener, præsidentes ut decurrant urbem, cum plerisque armatis in succursum reservantur. Taliter ergo pugnatoribus, sive ducibus, sive tiro nibus ordinatis, exspectabatur constituti Martis gene ralis insultus: quo sæpenumero territi Græci postes, nunc agris nunc vineis colendis, nunc voluptatibus laxati, ex industria declinabant. Fingebant quidem rei familiaris curam, etiam qui graves videbantur alii inopiam accusabant, qua ad opus lucrandi gra tia cogebantur. Quos cum absentes corripuissem, periculum non modo suum, sed omnium Christia norum allegans, respondebant: Quid nobis cum castro, si penuriam sustinet domus nostra? ita quod magna vis erat reducendi eos ad muri custodiam. Ob hoc, paucitatem hostes captantes pugnantium audaces facti, uncinis vasa, quæ in propugnaculis posuerant nostri, demolito muro detrahebant. Quandoque itidem lapidem ingentem vallo ex re saltu collapsum, quem magna illa bombarda muro injecerat,. cum rubore nostro, cum retiaculis extra ducunt, reprojiciuntque. Sed ubi custodes, ubi milites evagautes, ubi lapides, ut prohibeant vel repellant? O quam malum præsagium! Quid erit, inquam, quando velut torrens Tigris irruet exercitus? Ordo perinde ex hoc datus est ut panis per familias æque distribueretur: ne illius curandi gratia, uti se excusabant, à castro recederent; ne que famem potius populus, quam gladium, expa resceret: quam quidam humanum sanguinem si tientes, vel occultato frumento, vel aucto pretio prætendebant. Sed hæc iniquitas non fuit causa mali, sed ordinis confusio. Severitas a principe aberat; nec compescebantur verbere aut gladio, qui neglexissent obedientiam. Idcirco quispiam suis efferebatur voluptatibus, blandimentisque ex natura demulcebant iratum imperatoris animum; delusus improbe a suis, bonus ille dissimulare ma nes Justinianus, totius fortunæ observator, ut præ sensit ex proclamatione Teucrum præsto daturuin certamen, agebat confestimi murorum, quos machina contriverat, reparationem: petivitque sibi a Chir luca magno duce consulari communes urbis bombar das, quas contra hostes affigeret. Quas cum superbe denegasset Quis me (capitaneus inquit), o prodi tor, tenet, ut gladio non occumbas neo? Qua ig nominia indignatus, tum quod Latinis ei expro brasset, remissius postea rei bellica providentiam gessit Græcique jam secretius quod Latinis sal vandæ urbis gloria dedita esset, odiose ferebant. At capitaneus, Joannis Mauricii Catanæi præfecti, Joan nis de Careto, Pauli Bochiardi, Joannis de Forna riis, Thomæ de Salvaticis, Lodixii, Gatilusii, Joannės Illyrici, aliorumque Asiaticorum Græcorum consulta acies munimentaque refecit. Cujus providentlam Tencrus commendans: Quain vellem, inquit, penes me præfectum illum Joannem honorandum! Magnis hercle donis auroque multo corrumpere illum studuit: cujus inflectere animum nunquam potuit. Operosa autem protegendi vallum et antemu rale nostris fuit cura; quod contra animum neum semper fuit, qui suadebam, in refu gium muros altos primos non deserendos: qui si ob impres negligentiamque vel scissi, vel inermes propugnaculis essent, a principio dum propositum guerræ intervenit, reparari potuissent, reparandi custodiendique erant: qui non deserti, præsidium urbi salutis contulissent. At quid dicam? arguam ne principem, quem semper præcipuo honore ve neratus sum: cujus fidem erga Romanam Eccle siam intellexi, nisi pusillanimitate vinceretur; an potius eos qui ex officio muros reficere debuis sent? O quorum animæ forte damnantur, Manuelis Giagari dudum inopis, et Neophyti Hieromonaci Rhodii, si audeo dicere, prædonum, non conserva torum reipublicæ, quibus veluti reipublicæ tutori bus, aut ex aviis intestatisque bona relicta, muris ascribi debebant, privatis potius commodis im pendebant. Primus viginti prope millium floreno rum servus proditionis monachus, quos postbac reconditos urna septuaginta millium gazaın relin quunt Teucris. Idcirco urbs prædonum incuria in tanta teinpestate periit. At cum omnia Græcorum inepta opera reprehendantur, non mirum si hoc illustre sanctis imperatoribus institutum, moni mentum egregium reique publicæ tutamentum, esca prædonibus fuit; quam postea sero si reparare voluerunt, duo defuerunt, æs et tempus; quæ po terant, si guerram intendebant, opportunius et importunius extorquere. Sed innata non sinebat procrastinationis ineptia. Omnem ergo spem in fossatis et antemurali posuerunt: quibus tandem perditis, ad altissimum ‘Jesertum murum coangusta tis, habilitas non fuit. Pradentius Hebræi, qui, perdito uno muro, deinde ad secundum, tum ad ter tium se contulerunt, quibus annis quatuor Vespa

ferat, circumvalla: et quæ ad militiam spectant, omni cum maturitate dispone. siant atque Titi obsidionem tulerunt. Vox inter exercitum; Peram, ne subsidium hostibus con hæc ex castris exploratorum relatu fit, quod tri remes navesɗque aliquot in subsidium ab Italia mit terentur, et Joannes Paunonum dux exercitus, Blancus vulgo nuncupatus, ad Danubium contra Turcum congressurus adventasset; qua concitatus exercitus discinditur. Cur, inquiunt, tanta mora periclitatur exercitus? Frustra contra muros pugna turi, adversus regem Teucri clamant. Etenim quan quam maximus numerus esset, quanquam infinitis sagittis machinassent urbem, utpote ad muros invadendos timidi, vecordes, victoriam diffidebant. Calilbascia enim, regis vetustior consularis baro, gravitate, consilio rerumque bellicarum experien tia pollens, Christianis favens, regi semper dissua serat, ne urbem Constantinopolis molestaret: co quod fortitudine situs, rerum fertilitate providentis que non tam Græcorum, quam Latinorum munita, inexpugnabilis erat, quæ proavorum patrisque guerras annis multis tolerasset, quodque pejus, quia ejus injuria lacessiti omnes Christianorum reges, principesque, ad eamdem tuendam facile provocarentur. Tu ergo rex (inquit) pacem da tuis; noli Genueuses Venetosque vicinos, qui tuis semper proderunt, hostes tibi reddere, iramque Christia norum adversus gentem tuam provocare. Maxima est potentia tua: quam pace majorem facis, quam guerra. Finis enim belli varius cst: quem adver sitas sæpenumero magis, quam prosperitas comi tatur. Zaganus junior, secundus consularis baro, Christianorum hostis, tum præcipue Calilbasciæ æmulator, maximam esse regis sui potentiam, adversum quem nulla gens pussit, suasit contra Græcos guerram, potentiam exiguam habentes quorum mæniis machinis collidendis ipsi pares essent, Græci e contra nulla numerositate exercitus pollerent et diutina fatigatione jam fracti essent, qui nec ex talis exspectarent præsidium, faci liter expugnandi. Nec voce illa Calilbasciæ revo candum esse regis animum, quæ conficta fuisset Genuenses scissi, Veneti oppressi ab duce Medio lani, nullum daturi sunt præsidium. Thuracan Thracialis militiæ princeps, Calilbasciæ commen dare propositum non audens, ad guerram regem animavit. Eunuchus tertius consularis baro dicta Deus, et non alius pro Christianis pugnare po confirmat. Juniores igitur belli duces: 0 rex, in quiunt, quis peremptor gentilitatis nostræ timi itatenī nobis incutit? Decet invictissimum prin ¡pem nostrum'res magnas et cogitare et aggredi, quemcunque eventum permagnifice feire. Za nus proinde ut vidit multitudinem bene dispo am: Da, inquit, bellum, rex; quoniam diis fa tibus, victoria gloriam consequeris. His itaque bis animosior factus rex: Fortunam, inquit, tare licebit. An Macedonis potentia mea maior Itaque ut Calilbascia senior consularis compla cuisse regi Zagani æmulatoris sui consilium in tellexit, definitumque esse certamen, clam inter nnutiis admodum fidissimis, ut amicus, impera tori cuncta denuntiat: hortaturque ut non expa vescal temulentissimi adolescentis insaniam: nec terreri minis eorum qui magis timuissent: nec in doctiore multitudine commoveri: custodes sint vigiles et pugnam perseverantes exspectent. Fre quentes enin epistolæ ad imperatorem ex Calil bascia portabantur. Ergo proclamatum est in ca stris edicto, ut quarto Kalendis Maii, die videlicet Martis, præviis diebus tribus, quibus luminaria Deo accendant, Deum invocent, integra die abs tineant, parati sint omnes ad prælium: daturi Christianis generale certamen; altissimaque você præconis voluntate regis urbem triluo al sac cum esse bellatoribus donatam. Juratque rex per immortalem Deum, perque quatuor millia prophetarum, per Mahometum, per animam patris, per liberos, perque ensem quo cingi tur, omnem depopulationem, omneque hominum utriusque sexus genus, ominemque pariter urbis thesaurum atque substantiam, libere bellatoribus donatam; nulloque pacto, quæ jurat, violare. () si au livisses voces ad cœlum elatas (Illula, Ilala, Mahomet Russolalla, scilicet quod Deus est et sem per erit, et Mahometus est servus ejus), velie menter obstupuisses. Sicque factum est: triduo luminaria Deo accendunt, jejunant die nihil usque ad noctem gustantes: invicem congaudentes, in vicem convivantes, se ipsos quasi ad inferos die certaminis abituri, osculis resalutant. Nos tantam religionem admirati, Deum propitiatorem profusis lacrymis precabamur, sacras imagines, processio naliter, compuncti, per vallum urbenique transfe rentes, nudis pedibus mulierum virorumqne turbis consequentibus deprecabamur cum pœnitudine cordis ne hæreditatem suam Dominus demoliri permitteret, et quod dignaretur fidelibus suis in tanto certamine porrigere dextram, qui solus cui orbis minore cum exercitu paruit? Quis genitor meus, aut avus, aut proavus, lanta state, tantis machinis, nt ego, urbem hanc essit? Constitue, Zagane, dieži belli, compune tens est. Itaque mostram spem totam in Deo po nentes, constitutum certaminis diem confortati vigoresius exspectabamus: propter quod ascitis senatu, baronibus, belli capitaneis et commilito nibus ab imperatore universis, sermo talis habitus est: Quoniam, viri nobiles, militiæ illustres duces, vosque commilitones Christianissimi, appropin quantem certaminis horam conspicimus, consti tuendos vos hoc in loco proposui, ut plane siqui dem intelligatis constantiam vestram magis ac ma gis fırınandam, utpote qui gloriose semper advers: s hostes Christi dimicastis, jam patriam urbemque Loto orbe perinclytam quam infidus invidusque Teu crus duos et quinquaginta dies coangustavit, vestris

altis spiritibus commissam habeatis, neque vos quisquam retrocederet, clausis, pernoctarunt. An muri, mole ingentis lapidis ab hoste contriti exter reant: quoniam tota vis in Dei præsidio, in lacertis que vestris vibratis excussisque gladiis in hostes exercenda est. Scio indoctam illam multitudinem ex more magnis congressuram ululatibus infinitisque a longe sagittis, non personas nostras, quas jəm stre nue armatas conspicio, sed murum, thoraces ac scuta nostra impetere. Neque ergo more equorum quos l'œni dum adversus Romanos decertarent, per elephantorum in visam horribilitatem deterrere vo lucrunt, ululatibus eorumdem, hac in pugna con sternandi estis, aut fugandi, quin potius animandi ut hercule constantius resistatis. Bestiæ enim fu gantur a bestiis, vos qui homines estis magnanimi, bestias illas viriliter sustinebitis, in eosque veluti agrestes apros lanceas mucṛonesque vestros figetis ut intelligant, cum animalium dominis, non cum animalibus, eos bellaturos. Cognoscitis, quod im. pius et infidus hostis pacem nostram injuste per turbavit; jusjurandum et foedus inter nos pactum violavit; colonos nostros messis tempore interfe cit; coloniam depopulavit; castrum, quod quasi ad vorandum Christianos sit, in Propontide ædificavit, Galatamque simulatione pacis circumdedit. Minatur nunc Constantini Magni urbem, patriam vestram, profugum Christianorum auxilium, et omnium Græ corum tutamentum capere: et sacra Dei templa equinis stabulis profanare. O barones mei, o fra tres, o filii, Christianorum æternum decus defen sare curetis Vosque Genuenses, viri quidem magni cordis, et inclyti, qui infinitis victoriis trium phastis, qui urbem hanc matrem vestram multis adversus Turcos certaminibus semper protexistis, eia agite, robur vestrum animositatemque contra cos viriliter ostendatis. O Veneti, viri potentissi mi, quorum gladio sæpenumero Turcorum san guis effunditur, quique dielus nostris per Plor dano excellentissimum classis nostræ præfectum, tot galeas, tot infidorum animas ad inferos crebro destinatis, quique uti vestram hanc urbem inge nuis et magnis viris decorastis, extollatis nusic celsos animos ad certamen. Vosque, commilitones, vestris præfectis omnem obedientiam exhibentes, intelligite, quod hic dies est gloriæ vestre: in quo si sanguinis guttam fuderitis, coronam vobis mar tyrii et gloriam parabitis immortalem. Itaque finito sermone omnis Christianorum cœlus constantem se animum habere spopondit. Repetit imperator: Estote igitur omnes in actu virtute pa vati in crastinum, quo, Deo favente, uti speramus, victoriam consequemur. Confortati posthac Græci qui primum quasi pavidi bellum declinabant, vir tuteque confirmati, privatis post terga dimissis rebus, ad certamen pro communi salute constan ter alacriterque conspirant; suisque per capita neos, duces, tribunos, centuriores, decurios, propu gnaculis ordinatis, nocte ea quæ Martem præcede! at, mafimis excubiis infra vallum, valvis urbis, ne utra diunt inter hæc parari machinas, vehi castratas bigas: vallis scalas rotatas admoveri. Classis præ terea, ut circumdet portum et urbem, disponitur. Pons juxta urbis ripam applicatur: omniaque machinamenta instantius præparantur, præpositis noctu minus robustis, minusque doctis, ut dum lux venerit robustiores milites sint recentes. Certamen inchoant; nostri magna cum animositate resistant; hostes machinis et balistis repellunt; et ex que parte proportionabiliter occi!untur. Tenebrosa nox in lucem trahitur, nostris vincentibus. Et dum astra cedunt, dum Phœbi præcedit Lucifer ortum, buccinis ex utraque parte crepantibus, tympanis perstrepentibus, altissimis clamoribus missis, Illa'a, Illala, în Martem conclamans, conglobatus in gyrum consurgit exercitus. Una ergo hora omnem terra et mari urbem invadunt. Machinas primum exca tiunt; sagittas cœlum obscurantes immittunt. Con tra nostri missilia invisa demittunt spingardas in globum jaciunt. Scinditur exercitus horribili Chri stianorum resistentia. Tunc fiunt clamores in cœlum, vexilla alacrius expanduntur; o mirandas bestias consumitur excrcitus, et immensurata audacia vallum intrare præsumit. Cadunt lapidibus obruti Turci, morti multi succumbunt, et se invi cem conculcantes tentant per ruinam muros scan dere. nostris quidem strenue repelluntur, sed vulnerati nostri multi, pugnam declinant. Stat capitaneus Joannes; stant cæteri in suis propugna culis. Duces succurrunt urbis capitaneo deputati. Imperator, Eia, inquit, viri fortes! jam laxatur exercitus hostium, corona victoriæ nobis utique datur. Deus nobiscum est; agite constantem pu gnam. Inter hæc malo urbis fato, heut Joannes Justinianus sagitta sub axilla configitur: qui mox inexpertus juvenis, sui sanguinis effusione pavidus, perdendæ vitæ metu concutitur, et ne pugnatores, qui vulneratum ignorabant, virtute frangantur, clam medicum quæsiturus ab acie discessit. Qui si alium suo loco subrogasset, salus patriæ, non periisset. Pugnam inter hæc arduam committunt. Imperator, ut vidit deesse capitaneum, ingemis cens, quo scilicet ierit, percunctatur. Nostri ut se videut sine duce, resilire e locis incipiunt. Teucri convalescunt; horror nostris incutitur. Desiderio enim cuncti desiderabant ex periculoso illo loco scire quid contigisset; quod præfectorum, qui singula quæ sinistra, vel prospera evenissent, nuntiare debebant, negligentia prætermissum est. Terrebat acerbum illud bellum, qui magno cum silentio a longe stetissent. Fatigabantur igitur nostri plurimum: et quem reparaverant bac chatureum murum, hostium compressione pau lisper deserunt. Quo inspecto dijudicant Teueri propter repletionem, quam ruina collapsa fecerat, æquo calle posse transire: Ieruendum igitur est, in quiunt, et veluti impetuosus turbo, uno impuisu mu ros ascendunt; mox mœnibus vexilla figentes, lilari

¹ate pleni conclamant victoriam, gladio pugnant, et reverentiam neque sanctis imaginibus habent, quin quoad possunt, omni cum virtute nostros vel exter minare, vel subjicere moliuntur. Imperator infelix, ut vidit capitaneum desperatum: Ileu me mise rum! inquit, peritne urbs? O infortunatam sortem! siste, precor, capitanee. Nam tua fuga alios incitat ad fugiendum. Non est mortale vulnus, patere dolo rem, et siste viriliter, ut spopondisti. At ille sa lutis, gloriæ, suique oblitus, uti altam quidem primo magnanimitatem, ita posthac pusillanimita tem ostendit. Debuit enim, si poterat vulneris do lorem sufferre, non recedere, si vir erat; vel saltem alium, qui loco sui stetisset, subrogare. Franguntur ex hoc omnium commilitonum animi, hebetantur vires, et capitaneum fugientem, ne percant, insequuntur. Da clientulo, inquit capi taneus, clavem portæ, quam mox reseratam satagunt magna cum compressione transire. Reserata porta fugit capitaneus Peram, qui postea Chium navigans, ex vulnere vel tristitia inglorium transitum fecit. Imperator insuper, ne ab hostibus capiatur: 0 quispiam, inquit, valens tyro propter Deum, ne ma jestas vafris viris succumbat, meo gladio me trans gat. Inter hæc Theophilus Palæologus, vir catho licus: Jam perdita urbe, me, inquit, vivere non licet; Teucrorumque pondus aliquandiu sustinens, et de certans, securi discinditur. Ita Johannes Sclavus Illyricus, veluti Hercules se opponens, multos prius mactat, deinde gladio finivit vitam hostili. Se invi cem postea nostri, ut portam ingrediantur, com primentes pereunt. Quibus innixus imperator ca dens atque resurgens, relabitur, et compressione princeps patriæ e vita demigrat. Perierunt igitur ex nostris Latinis et Græcis se invicem conculcan tibus in portæ exitu circiter octingenti. Inde Teucri altum murum decurrentes, ex alto quos possunt lapidant, cuneusque unis vocibus per antemurale descendens, in fugam onines nostros compellit. Rumorem jacturamque ex fugientibus audientes Paulus Troilusque Bochiardi, viri Latini, urlis cives, cum aliquot Græcis strenuis Latinisque equis insidentes, in hostes vadunt. Teucri, forte majorem namerum, quamı ossent autumantes, terga vertunt. Paulus in Teucrum urget equum, lanceaque unum transfodiens, cæteros in fugam vertit. Cum autem ex alto lapidibus obruerentur, ad Troilum: Haa! periit, inquit, civitas, nosque facile ab hostium multitudine circamdati, spem vitæ perdemus. Harc cum diceret, securi ictus in vertice, fuso cruore una cum fratre ad Galatam confugit. O rem mirabi lem! o stuporem! Necdum Phœbus orbis perlustrat hemisphærium, et tota urbs a paganis in prædam occupatur. Concite igitur omnes pedites decurrunt, quosque resistentes gladio feriunt, imbecilles, de crépitos, leprosos atque infirmos trucidant. Obse quentibus viam parcunt Sanctissimæ Sophiæ admirandum templum, quod nec Salomonis æquat, profani atque infidi ingredientes, nullam sacris aris Obsequentium vitæ parcunt. Bzovjus. potius exterminant, oculos sanctorum suffodiant, sanctorum quoque reliquias vel dilacerant, vel dispergunt sacrilegæ manus; mox sancta Dei vasa usurpant, argentum aurumque tam sanctarum ima ginum, quam vasorum sacrorum, sacculis infer. clunt. Fit clamor et ululatus ad cœlum; omnis sexus, homo omuis, omne aurum, omne æs, oin nis supellex, omnisque urbis substantia in prædam vertitur. Securibus scrinia scindunt; fundos perfo diunt pro thesauris; qui tanti reperiuntur, et novi, et veteres, ut nulla sit urbs a sæculo quæ tantis afluat, et hi omnes absconditi in manus eorum pervenerunt. O Græci jam miseri et miscrabiles. qui inopiam fingebatis, ecce jam in lucem venerunt thesauri, quos pro urbis subsidio denegastis. Tri duo igitur in prædam decursam civitatem depopu latamque regis Teucrorum ditioni dicati admodum relinquunt. Traducitur ad papiliones omnis sub stantia et præda, vinctique omnes ad sexaginta mil lia funibus Christiani captivantur; cruces ex tem plorum apicibus parietibusque evulsæ pedibus con culcantur; violantur mulieres; virgines defloran tur; mares juvenes in turpitudinem maculantur; sanctimoniales ac reliquæ etiam quæ apparentes fur runt, luxu foedantur. O Deus meus, quam iratus videris! quam immisericorditer facièm a fidelibus avertisti!Quid dicam? Silebo aut narraboin Salva torem et sanctas imagines illatas contumelias? parce mihi, Domine, si tam fœdum scelus enario. O confusionem Christianorum, si Christi Dei inju rias vindicare retardent! Sacras Dei et sanctorum effigies humo prosternunt: quibus super, non mo do crapulam, sed luxuriam complent. Crucifixum posthac per castra præviis tympanis deludendo de portant: sputis, blasphemiis, opprobriis iterum pr‹ – cessionaliter crucifigunt: pileum Teucrale, quod Zarchula vocant, capiti superponentes, deridendo. Hic est Deus Christianorum. O Dei patientiam! Be ne videris iratus, bone Jesu, ut pro peccatis nostris tantas injurias iterum toleres indignatus. Parta autem victoria, Turci Bacchanalia festos que dies celebrant; quibus rex forte temulentior factus sanguinem Baccho misceri voluit humanum). Vocatis igitur ad se Chirluca cæterisque baronibus consularibus reprehensis, quod non suasissent im peratori, vel pacem petendam, vel dandam suæ di tioni urbein Chirluca, qui cogitaverat ejus gratiam captare, adversus Perenses Venetosque qui arma, milites consiliumque dedissent, culpam retorquere curavit, quorum gratia imperator resistentiam fe cisset: volensque ille miser, qui semper gloriam mendaciis et schismate captare concupivit, iisdem artibus evadere, Calibasciam vetustiorem, loco et prudentia primum Teucri baronem, amicum admo dum Græcis, quod crebris litteris ad imperatorem missis ejus animum a pacis consiliis detraxisset, utque fortis staret persuasisset, accusavit; episto