penetrare, Romainque se venire velle. Moveat igitur te iterum, Pater beatissime, fides et sedes Petri; moveat Christi inconsutilis amictus, spongia, el mu cro perditi, dilaceratæ sanctorum reliquiæ, ædes sa cræ everse, et profanata sterquiliniis Dei templa. lasque servatas in fide regi præsentavit. Quibus pam, ut non erubescat dicere, sinum Adriaticum oppido comumotus, terram Peræ, nescio nisi Deo revocaute, et demoliri et trucidare disposuit. Calibas ciam ex hoc primum vinctum mancipari turri, deinde omni auro et substantia privari; posthac in Adria nopolim translatum, vita privari jussit; cujus mortem lamento flebili ægre totus exercitus tulit. At Chir luca malitia pœnam non evasit: qui protinus per ditis, primum in bello duobus liberis majoribus, alio impubere luxui regali reservato, coramque oculis tertio filio caso, cum cæteris baronibus de collatur. Bailum itidem Venetorum, reliquosque de lectos nobiles, et filium gladio exstingui jubet consulemque Taraconensium, cum duobus; pari ter etiam Catharinum Contarenum, virum hama nissimum, cum sex nobilibus Venetis, jam primum redemptis, contra omnium fidem, nisi septem mil libus aureorum vitam emissent, morte utique affe cisset. Expletis autem Bacchanalibus, concessa li centia, traditis in captivitatem Græcis, forte patriam non visuris, in suas regiones Teucri revertuntur. O miseros et miserabiles Græcos, qui Latinos prohibuere, ne saera contrectarent, vel aris libarent suis, quas jam profanis et collimosis dederint: et qui unionem fidei comtempserunt, jam quoque dispersi in unum peccati pœna convenire non pos sunt. Hæc recogita, Pater beatissime, qui vices Christi geris in terris, cujus interest tantas Christi et fidelium injurias ulcisci. Moveat te divina pietas, et miserere Christianitatis tuæ, qui scis et poles cui ad nutum on:nes Christiani principes vindica turi Christianorum injurias facile obtemperabunt. Alias scito Teucrum in tantam jam superlatum pom Sed vide connexam pariter jacturæ tempestatem, ut Perenses dum urbem captam vident, in fugam quasi amentes vertantur. Fiunt ex ipsis qui non dum naves ascenderant Teucrorum fustis ad ripam incursantibus, in prædam: captivantur matres liberis relictis et eccutra. Alii æquore compressi merguntur, gemmæ sparguntur, et invicem se ip sos sine pietate prædantur: ut verum sit, quod fu git impius, nemine persequente. Quid dicam? o po testas Peræ o pravum et insulsum tuorum con silium. Oratores terrore concussi a Perensibus regi ut claves offerant, mittuntur. Ille perjucunde, in telligens quod potestatem non habeant, suscipit, in servosque fœderatos acceptat. Constituit Teu crum rectorem; ascribit fisco omnium perfugorum substantiam: turres murumque civitatis dirui ju bet: obtemperant, et se ut salvi sint, ei neglecto Genuæ mandato mancipaut, turrimque in cujus acumine Christi signum crucis, a quo el denomİ nabatur, usque ad fundamenta, everti tolerant sicque qui liberi erant, pacemque tenebant, jam servi sunt non sine poenitudine, a qua vix unquam liberari poterunt,nisi per te et ex te pontifice sum mo; quem ut Deus animet ad vindictam, oramus fidentius, supplicesque precamur. Datum ex Chio 16 Augusti, MCDLII. Purpura docia, Monachii 1714, parte III, p. 105.) Isidorus Thessalonicensis, inonachus Sancti Sarmatiæ populorum moribus, ritu ac religione Blasii, et abbas Sancti Demetrii Constantinopolita ni, archiepiscopus. Ruthenorum, cum ad conci lium Florentinum in consortio Bessarionis venisset, ac utriusque virtus, doctrina et pietas non modo ipsi pontifici Romano, sed et toti concilio quam maxime probaretur, ambo ab Eugenio IV, in ipso Patrum consessu in sacrum senatum allecti sunt, Isidorus quidem sub titulo presbyteri cardinalis SS. Petri et Marcellini; Bessarion sanctorum XII Apostolorum. Refert Alexander Guagnius Veronen sis in sua Sarmatiae Europa descriptione, ubi de Ruthenorum, Moscovitarum aliorumque ejusdem agit, Isidorum cardinalem, postquam in synodo Florentina Ecclesias Ruthenicas, abjectis Grace rum ritibus, cum Romana Ecclesia univisset, pon tificis jussu in Russiam reversum, ibique cum pro positum suum, et rem jam conclusam exponeret, cosque ex verbo Dei ad unitatem et concordiam fidei instrueret, captum, et bonis omnibus spoliatum in carcerem conjectum esse. Fuere namque ii po puli, ex quo semel ritus, et errores Græcorum im biberunt, adeo eorum tenaces observatores, ut nul lis cæterorum Græcismi professorum cesserint, multis etiam præcesserint.

De Isidori vero cardinalis vitæ periculo, aliis que æruionis apud Ruthenos perpessis distinctius agens Michovius, ait eum anno 1440 in Russiam missum una cum diplomatibus apostolicis plum beis, et imperatoris Constantinopolitani aureis in trasse în Sandech oppidum Poloniæ feria VI Para sceves, ibique per Sbigneum episcopum Cracovien sem hospitio perhumaniter fuisse receptum, et ad celebrandum divina, more suo Græco, tanqua'n Ecclesiæ Romanæ reunitum,“´ admissum Unionem tamen illam Ecclesiæ Latinæ cum Græca brevius cule durasse, Græcis, et Ruthenis illam irridenti bus, et contemptui habentibus, atque inde, dum Isidorus cardinalis ad suos suffraganeos in Rus siam, ac Mosebam venisset, et illam unionem eis prædicaret, per principes Moschæ captum, et in car cere reclusam, rebus omnibus spoliatum fuisse inde tamen paulo post, favente Deo, fuga elapsum, Romam rediisse. Hæc Michovius. Transactis nonnullis Romæ mensibus, Isidorus ab Eugenio Constantinopolim missus est legatus ad imperatorem, ut concordiam, et Christianæ fidei foedus, quam Græci cum Latina Ecclesia Florentiæ semel professi fuerant, sua adhortatione, præsen tiaque sartam tectam servaret. Mortuo Eugenio. sub successore Nicolao V, eodem munere fungens, ibi permansit, unitati illi servandæ omnem operam adhibens. At cum Græci nihilominus in perfidiam atque hæresim fœde relapsi fuissent, certissima vindicantis Numinis punitione factum est, ut non multo post, die scilicet Spiritui sancto sacra (cujus per summam impietatem processionem ex Patre et Filio impugnaverant, validissimo Turcæ succincti exercitu, Constantinopolim, Orientalis imperii ca put, et sedem expugnarent, et captam usque ad in ternecionem barbara immanitate vastarent. De cu jus memorabili excidio, quoniam hic locus oppor tunus videtur, fusius disserere, haud alienum ab instituto existimo. Verum historiæ series, ut probe intelligatur, paulo altius repetenda venit. Post cruentam illam pugnam, quain ad Varuam editam supra in Vita Juliani cardinalis memora vimus, Amurathes Turcarum imperator Adria nopolim reversus, Deo suo quæ victor fecerat, vo ta persolvit. Exin volvens animo, regni curas veræ felicitatis expertes esse, inconstantiam quoque for tunæ prudenter veritus, quæ mulli perpetuo bona est, accersitis provinciarum majoribus, Mahume tem.ex liberis suis natu majorem pro se regem con stituit. Ipse privatam dilegens vitam in Asiam pro fectus, cum paucis voluptarii sui otii comitibus religioni cuidam solitarie sese addixit. Calibassa, inter satrapas Turcarum opibus et auctoritate ma jor, Mahumeti regi declarato quod nondum per æla tem aptus esset imperio, gubernator datus, elon gato Amurate omnia administrabat. Reliqui Amu ratis filii numero sexdecim, ne quas Mahumeti ad imperium elato turbas in regno excitarent, more gentis necati sunt. Effluxit deinde non parvum tempus, in quo nec flungari Turcas, nec Turca Hungaros armis laces sere præsumpserunt: sua quemque calamitas domi attonitum tenuit: cruentissima quippe Varnensis pugna vires utriusque partis eliserat. Nec Turcis, neque Ilungaris ex bello idoneus erat; hos Blu niades, illos Calibassa alieno nomine guberna vit ferocior Iluniades, reique militaris peritior, ignominiam Varnæ acceptam oblivisci non potuit. Unde dies noctesque meditabatur, quonam pacto abolere infamiam, et resarcire damna maxime pos. set. Spem bene gerendæ rei Turcarum quies præ buit, qui jam pridem nullum belli apparatum os tenderant, vires illis atque animos defuisse ra tus, tempus idoneum existimavit in quo pristinam recuperare gloriam posset, Turcasque pessumda re, quibus si adsint exercitus, imperatorem tamen prorsus defuturum arbitrabatur, nec magis existi mandum exercitum sine duce, quam ducein excr cftu carentem. Coactis itaque repente copiis ex Hungaria, accersitis etiam Bohemporum auxiliis, mercenariorum quoque militum non exigua manu conducta, ducere exercitum in Turcas statuit, quos prius aggressurum, atque confecturum credidit, quam novissime ex flungaria nuntiaretur: eam rebus gerendis solertiam ac celeritatem adhibuit. Consilium ejus Gregorius Serviæ despota præter fidem datam Turcarum ducibus patefecit, ma gnumque genti periculum imuninens, majus ostendit. Perculsi eo nuntio Turcæ quid agerent non satis intelligebant. Amurathes jam senior religioni atque otio, ut ante diximus, addictus, regni curas abje cerat. Mahumetes ætate minor, tantam belli molem ferre posse non credebatur: Calibassæ defuturam obedientiam putabant, qua nihil est in bello magis necessarium. Trepidare igitur, æstuare, modo huc, modo illuc fluctuantem animum convertere, nullum consilium satis placere hærentibus in deliberatione satrapis, nihil tandem salubrius visum quam revo care ab otio Amurathem; neque veterani sub alio militaturi credebantur, nec fortunam belli cunctan dam arbitrabantur, quam sub co qui vincere con suesset. Hujus sententiæ Calibassa auctor fuit. In qua re Mahumetis animum vehementer offendit, cu pientis in ea expeditione sese virum ostendere; verentisque ne imperium amitteret, si pater iterum) regnum assumeret: ut sunt hominum mutabiles voluntates. Missi ergo legati Amurathem revoca. vere, qui comparato terribili mox exercitu in hos tem profectus, non aliter quam si ad prædam per gerent, alacres milites duxit. Jam Huniades cum copiis Sophiam transierat, prostratisque qui occurrerant locorum præfectis, hostiles agros late populatus, loco qui Basilia vo catur castra posuerat, cum adventare Amurathis exercitus nuntiatur, Non exspectavit iluniades pro vocari, prior ipse sublato clamore pugnam iniit, Commisso præliq anceps diu certamen hæsit. Qua parte pugnavit (luniades, fusi hostes terga dedere,

cœpit. Senserant ejus animum Græci, diffidentes que suis viribus, hortatu maxime Isidori cardina lis, ad Latinorum opes confugerant, jugibus lacry mis eorum auxilia et implorantes et exspertantes. Al surdæ, proh pudor! nostrorum principum aures fuere (inquit ingemiscens hoc loco Æneas Sylvius), clausi loculi; cæci oculi, qui cadente Græcia, ruituram Christianæ religionis reliquam partem non viderunt, quamvis privatis quemque aut odiis, aut commoditati bus intentum, salutem publicam neglexisse crediderim. nec parva strages edita: pari modo et Amurathes ▲ jurandum perjurus etiam intulit, simul et gerere in cornu suo victor Hungaros fudit. Postremo cum victor victorem incurreret, non tulerunt Christiani Turcarum impetum, qui quanquam virtute præsta © rent, numero tamen superati, non tam victi quam multitudine oppressi ac lassi compulsi sunt cedere. Huniades postquam suos neque minis neque pre cibus sistere posset, cum paucis suorum ex bello profugit. Multi Hungariæ proceres, et nonnulli Ecclesiarum antistites in eo prælio cecidere. Fi delium viginti millia desiderata sunt, nec minor hostium occisorum numerus erat. Emptam multo sanguine victoriam Amurathes domum retulit neque fugientes Christianos insecutus est, neque glo riabundus inter suos magnifica verba jactavit, neque »t ante assueverat, bilarem vultum ostendit. Inter rogatus, quidnam tristior esset, et cur non victis hostibus exsultaret? Nollem, inquit, sæpius hoc modo vincere: jubensque vasa colligi, copias quæ superfuerant, domum remisit. Nec diu postea reliçto Mahumeti imperio ad otium reversus, enervatis ex venere viribus obiit, anno salutis 1451, ætatis 63, imperii 39. Corpus ejus more majorúm in Bursa sepultum. Ea est Bithyniæ civitas, et Asiatici regni caput. Paulo antequam excessisset, Amurathes uxorem duxerat, filiam Sponderbei nobilis in Pen deracia satrapæ, ex qua natum filium nomine Chilapium, sextum tuin agentem mensem, Calibassæ moriens commendavit. Ille Mahumetis gratiam perfidia initurus, et matrem et puerum ei prodidit. Mahumetes accersitis triginta, ut aiunt, matronis, quæ puerum cognoscerent, postquam certam Amu rathis sobolem esse constitit, strangulatum matri filium reddidit, funusque regio more fraternum duxit, auspicia regni fratricidio consecrans. Heu! quam felicius apud Turcas privatis quam regibus liberi nascuntur! Mahumetes igitur defuncto Amurathe guber nacula imperii ex voto adeptus, instituta majorum pro ingenio correxit. Leges ipse suas domi forisque tulit, ærarium locupletavit, nova vectigalia exco gitavit, copias auxit, inque proceres suspectos et aulicos sævire ac coutumeliose agere cœpit. Hic est ille Mahumetes hujus nominis II, qui Constantino politanis bellum intulit, de quo nunc referre præ cante Enea Sylvio haud alienum fuerit. Volverat jam pridem animo Mahumetes, quonam modo Constantinopolim alteram in Oriente Romam sibi subigere posset; neque enim ad suam gloriam pertinere arbitrabatur, urbem in medio Turcarum sitam esse, quæ suo imperio non pareret, tantoque majus iude nomini suo decus accedere, si eam ur bem expugnaret, quanto progenitores sui idem conati, turpius a coeptis destitissent. Cum paucis igitur iisque fidissimis communicato consilio, ca stellum juxta littus ad ostium Bospori paulo ab urbe remotius, aliud dissimulans, incredibili celeri tate exstruxit atque munivit: bellum deinde urbi non modo indixit, sed contra» ulta fœdera, contra juts. Mahumetes interea coactis undique copiis, mi rabili apparatu, formidando animo et impetu, terra marique regiam urbem aggressus, cuniculis ac latentibus fossis altissime actis, aggere late edito, ponte, qua Peram oppidum versus mare muros alluit urbis, longitudinis ad duo millia passunm raptim exstructo, turribus ligneis eo usque erectis, ut muros quamvis altissimos excederent, machina mentorum, formentorumque multiplici adhibito genere oppugnata est urbs, defensaque summis utrinque víribus. Non paucis post diebus ad extre mum voce præconis totis castris inclamatum est Quinto Kalendas Maii milites omnes jejunium san ctificent, sequente die in armis adsint, urbem extre mis viribus oppugnaturi, triduo civitatem milit»ı direptioni futuram. Constituta die jejunium ad no ctem usque servatum: exin lucentibus stellis invi tationes ac convivia passim habita, et quisquis amicum, propinquum, notumque habuit, cum co hilaris epulatus est; atque ubi satis belluatum, tanquam se deinceps nunquam visuri essent, am plexati exosculatique simul ultimum vale dixerunt. In urbe autem sacerdotes ad instantiam Isidori sa cras imagines ferentes, sequente populo, urbem lustrare; auxilium de coelo petere, corpora jejuniis af fligere atque orationibus universi cives intendere, sub secuta nocte ad sua quisque loca defendenda redire. Erant muri urbis et altitudine et crassitudine toto orbe celebres, sed ob vetustatem et Græcorum incurianı pinnis ac propugnaculis niidi, antemuralia vero opportune communita. In his Græci salu tem posuere. Armati milites inter muros et ante muralia pugnam sustinere decreverunt. Triangu larem pene urbis formam fuisse tradunt: duas partes alluit mare: nec muri desunt ad propul sandos navales impetus idonei. Quod reliquam est, ad terram vergens post alta mœnia et antemuralia ingenti clauditur fossa. Cœptum est prælium paulu lum ante lucem, cum miles Turca periculi quam moræ patientior esset, ac vulnera et sanguinem prædarum dulcedine pensaret. Pugnatum est in tenebris majore Turcarum pernicie, in quos tela superne vibrabantur. At postquam illuxit, dato signo undique non solum Constantinopolis, sed et ipsa etiam Pera, ne quid auxilii Græcis præstaret, oppugnari cœpta est. Sua cuique legio ni murorum pars ac portarum attributa, ut discre tus labor fortes atque ignavos distingueret, et ipsa

re, partim vulneribus a tergo confussi, partim con versione oppressi. Et jam bostis superioren mu rum tenebat, saxaque in cives devolvens, ingre dientibus suis auxilio erat. contentione decoris militum virtus magis ac magis roque amplius milites ex Latinis Græcisque perie accenderetur. Pari modo et navales socii attributas partes invadere jussit. Aðmoventur urbi ligneæ tur res. Convectant milites dolabras, falces scalasque. Et jam elatis super capita scutis, densa testudine succedunt. Græci saxorum pondera provolvunt, disjectam atque fluitantem testudinem lanceis contisque perscrutantur, donec soluta compage scutorum, exsangues lacerosque prostraverunt. Fit strages magua et jam Turcæ deficientibus animis languidius pugnant. Sed adest Mahumetes fortissimum quemque nominatim vocitans, ulque in prælium redeant, adhortatur: hos præmiis alli cit, illos minis deterret. Instauratur ex integro certamen: Turcæ rursus subruere murum, portas quatere, innixi humeris, et super iteratam testudi nem scandentes prensare hostium tela brachiaque. nituntur: iterum integri cum sauciis, semiani mes cum exspirantibus evolvuntur. Cernitur varia pereuntium forma, et plurima mortis imago. Inter hæc Joannes Justinianus, apud Genuam Li gurum metropolim nobili loco natus, qui superio r.bus diebus solus urbem defendisse videbatur, graviter vulneratus, ubi fluitare sanguinem suum animadvertit, ne cæteros deterreret, remedium quærens, clam sese pugnæ subduxit. Sed Constan tinus imperator, ut abesse Justinianum cognovit, quo ierit percontatur? Proditum, ac inventum, ne pugnam deserat, enixe rogat. Ille nihilo magis flexus, aperiri portam jubet, qua curaturus vulnus in urbem redeat. Erant enim obseratæ urbis jauuæ, quibus ad antemuralia patebat iter, ue qua fugien di facultas militi esset, ac propterca fortius hosti r-sisteret: fit interea remissior defensio, quod Turcæ advertentes, instante maxime Mahumete, acrius incumbunt. Et quoniam pars muri jam tor mentis æneis disjecta, fossam magna ex parte oppleverat, per ruinas ipsas scandentes, autémurale conscendunt, Græcosque perterritos loco detur bant, Porta, quæ Justiniano saucio potuerat, omnibus aperta fugam profusioren reddit. Tunc Constan Linus, non ut imperatorem decuit, pugnando, sed fugiens in ipsis portæ angustiis, cum cecidisset, crumpentium multitudine oppressus, calcatusque interiit. In tanta multitudine pugnatorum duo tan- 1 ının reperti sunt, qui se viros ostenderint, alter Græcus, aller Dalmata, Theophilus Palæologus, et Joannes Sclavus, qui fugere turpe arbitrati, cum Jiu incredibili vigore Turcarum impetum susti nuissent, multosque obtruncassent, denique non tam victi quam vincendo fatigati inter cadavera hostium occubuere. Justinianus in Peram ægre eluctatus, cum tumultibus perturbata omnia, nec, quem maxime quærebat, medicum invenissset, inde Chium navigavit, ibique seu ex vulneris acerbi tate, seu ex animi mœstitia in morbum incidens, inglorius vitam flyivit: felix profecto multumque Jaudandus, si in ipsis oppugnatæ urbis mænibus animam exhalasset. In ingressu portæ octingenti Hoc modo capta urbe, cæsis omnibus qui resi stere ausi sunt, in rapinas catervatim est itum. Erat victorum infinitus prope numerus, in libidinem et sævitiam corruptior: non dignitas, non ælas, non sexus quemquam protegebat. Stupra cædibus, cædes stupris miscebantur. Senes exacta ætate, feminas viles ad prædam in ludibrium trahebant ubi adulta virgo, aut quis forma conspicuus inci disset in manus rapientium, divulsus ipsos postre mo direptores in mutuam perniciem agebat. Dam pecuniam, vel gravia templorum dona sibi quisque traheret, majore aliorum vi truncabatur. Cumque in exercitu maximo ac dissono, ex civibus sociis atque externis conflato, diversæ linguæ, varii mores atque cupidines essent, aliud cuique fas nefasque, nihil illicitum toto triduo Constantinopoli fuit. Templum Sophiæ, Justiniani Cæsaris opus, toto orbe decantatum, et cui comparari alterum eo tempore non potuit, nudatum sacra supellectili, ad omnes spurcitias patuit: namque illuc vi per tractæ captivæ virgines sacræ atque profanæ, vi duæ atque matronæ, decennes etiam pueri alquo puellæ, inexplebili spurcissimorum canum libidini et luxuriæ, donec efflarent animas, inservire sunt coactæ. Ossa martyrum, quæ fuerant in illa urbe pretiosissima, canibus objecta et suibus. Sanctorumi imagines aut luto fœdatæ aut ferro deletæ, altaria diruta atque eversa. In reliquis templis aut lupa naria meretricum facta, aut equorum stabula. In sacratos Deo viros, religiosos ac sacerdotes ita fœde sævitum est, ut modus detestabilis, quo ve xati alque enecti sunt, neutiquam honeste referri queat. Ad hæc adacti sunt servi verberibus at que tormentis, dominorum abdita scrutari ac eruere; inventi hac arte maximi thesauri, quos in ipso belli principio infelices suffoderunt cives. Quibus, si pro defensione urbis usi fuissent, suam haud dubie vitam, patriæ libertatem servassent. Sed avaro in aurum nulla potestas. Ipsi interea auro emuncti, ac more pecorum in castra protracti, post ludibria ad unum omnes vario mortis genere interfecti sunt. Simulacrum Crucifixi, quem colimus, et verum Deum esse fatemur, (horrendum dictu, atque an ditu) tubis ac tympanis præeuntibus, raptum ex urbe bostes ad tentoria deferunt, sputo lutoque fœdant, et ad nostræ religionis irrisionem iterum cruci affigunt: exin pileo, quem sartulum vocant, capiti ejus imposito, corona undique facta succla mant: Hic est Christianorum Deus; tum lapides, lutumque jactantes miris debonestant modis. Sed nihil hæc obsunt Deo nostro cœlum tenenti, inquit hoc loco Æneas Sylvius, nec majestatem ejus quo quo modo imminuere possunt, cujus ea est glo ja, ea sublimitas, ea beatitudinis perfectio, ut nee

Laudibus humanis extolli, nec humiliari vituperiis & deratorum numerum inibant, ac corpora passim ja pravorum possit. Nos ista lædunt, atque confundunt, qui per ignaviam atque desidiam, dum veri Dei cultum perire sinimus, et in hoc sæculo bonum no men, et in altero spem salutis amittimus. Quin igitur p: sitis bellis coeuntes Christiani hanc tantam inju Ariam vindicamus? Post hæc convivatus Mahumetes, cum solito plus vini adhibuisset, ut sanguinem truculentus mero ad deret, principes optimatesque civitatis eaptos, inque conspectum admissos postquam probe illis illusis set, crudelis et sanguinarius carnifex fœde misere que jugulari jussit. Sirelucas princeps alti sangui nis, qui apud Constantinum plurimum poterat, cæso ante oculos majori filio, altero, quod speciosus es set, ad illicitos usus reservato, securi percussus est. Duo ejus alii filii occiderant in bello. Uxorem im peratoris Constantini, filias, primasque aulæ virgi nes, ac matronas principes jnssit tyrannus in con vivium adduci. Ibi primum ab ipso Mahumete, aliis que ejusdem satrapis constupratæ, posthac nihil valentibus precibus in frusta dissectæ sunt. Caput Constantini ab invento cadavere desectum, hastæque affixum, ut omnibus ludibrio esset, per urbis compita el castra maximo cum probro circumlatum est. Fe runt, qui copias Mahumetis compertas habuere, tre centa fuisse millia pugnatorum, qui urbem nobi lissimam a terra oppugnarint; a mari triginta millia, trécentis velis adnotatis. Atque ita expu gnata quinquagesimo sexto ab obsidione die Con stantinopoli, imperium Christianorum imperatorum in Oriente anno salutis 4453 finitum, nobile et an üquissimum: quod sub potestate fidelium annis duraverat nonaginta et uno supra centum et mille. Et quod notatu dignissimum, Constantinus Magnus Helenæ filius, primus illud fundavit, et erexit: alter vero Constantinns XV imperator, itidem Helenæ filius, illud amisit: ut initium fini concordaret. In hac calamitate, et publico nobilissimæ urbis ex cidio Isidorus cardinalis, pontificius ea tempestate ad Constantinum legatus, a Barbaris ad necem quæ situs, quo se præsentissime cladi eriperet, fervente tumultu mutatis propere cum jacentis cadavere ve stibus, ac fugientium turbæ immistus urbe excessit incolumis. Verum, qui ementito cultu mortem ef fugerat, haud pari fortuna servitutem evasit: siqui ‹em ab insequentibus victoribus captus, et quis esset ob rasum mentum vestemque peregrinam non agnitus, nihilominus in servitutem abductus est. Interea cadaver, quod purpuratum Ecclesiæ senato rem ex injecta Isidori veste mentiebatur, qui desi centia explorabant, iagenti elati gaudio repererunt, et ejusdem præcisum caput roseo contectum pileo hastæ infligunt; ac clamante præcone, Illud esse ca put cardinalis Rutheni, per captæ civitatis compita viasque multa cum irrisione circumferunt. Ille in terim vivus apud Turcarum principem sordidis de stinatus ministeriis latebat. Qua servitute non multo post (quod vilis homuncio crederetur) persolutis trecentis asperis exemptus, transverso cursu Ro mam pervenit. Ubi a Nicolao V Pont. Max. multis muneribus in vicem laborum donatus, trino sen sim episcopatu, nimirum Sabinensi, Corphiensi, ac Nicasiensi, auctus est: quibus cum novem circiter annis summa vitæ integritate atque prudentia præ fuisset, tandem anno 1463, die 27 Aprilis naturæ debitum Rome exsolvit, magno omnium luctu post obitum conditus ad Sanctum Petrum in Vaticano. De Isidoro cardinale agens Laonicus Chalcondy las hæc habet; In hac rerum turba miserabili (lo quitur de urbis Constantinopolitanæ direptione) captus est cardinalis Isidorus Sarmatarum antistes, qui ductus in Galatium urbem venditus est, sed con scensa navi profugit in Peloponnesum. Si rex Turca rum virum hunc novisset, videlicet quod cardinalis esset, certe eum interfecisset; cum eum inter cæteros occisum putaret, nullam ejus rationem habebat. In concilio Florentino sub Eugenio IV celebrato, pro cessioni Spiritus sancti ex Patre et Filio, tertius post imperatorem Græcorum pro Dorothco patriar cha Antiocheno his verbis subscripsit: Isidorns metropolita 'Kioviensis totiusque Russia, et locum terens apostolicæ sedis sanctissimi patriarchæ domi ni Dorothei satis habens subscripsi. In eadem syno do pluries Isidori mentio ingeritur; sessione 25, cum de processione Spiritus sancti ageretur, Isido ¡us ante Bessarionem dixit: Dicimus Spiritus san cti processionem Filio quoque tribui non solum a Pa tribus Occidentalibus, sed etiam Orientalibus. Qua propter æquum est, ut sancios nostros sequentes cum Romana Ecclesia conjungamur. Erat autem Isidorus cardinalis vir undecunque doctissimus, theologus Græcorum insignis, in divinis Scripturis apprime versatus, ingenio subtilis et acer, in dicendo nervosus et gravis: ejus facundiam tan quam ex ungue leonem ex epistola, qua in Thra cia Byzantii direptionem et acerbum funus luxit, Paulus Cortesius de cardinalatu perspectam habuit. Dictus alicubi facundus Græcorum doctor, el gen tis decus.

AD CHRIST Fideles DE CAPTA CPOLI. (Reussner, ubi supra, p. 104.) triculas et in lupanari prostitutas trabebant; talia et tanta contra eas agebant, quanta de brutis ani malibus, et qualia sine rubore fari minime quis valeat: adolescentulos utriusque sexus a parentibus segregabant, et divisim de eis pretio negotiabantur infantes coram genitoribus suis ut agniculos mactabant; matres filiis, et geniti genitricibus privabantur germani a fratribus, uxores a viris, nurus a socrubus lugentibus et ululantibus segre gabantur: disjuncti eonsanguinei et amici in di versis regionibus servi venditi ducebantur. O quam amaræ lacrymæ! o quanta suspiria o quot cla mosi singultus inter amicos et notos, quæ mise rabiles voces emittebantur inter tantas cædes, servitutes, expulsiones et contumelias! Principes, barones et domini, bubulcorum, porcariorum, ho muncionum effecti sunt famuli; intra decennium pueros ad ritus suæ perfidæ sectæ compelle bant. Audite, omnes gentes, audite et auribus percipite, Turca contumeliis opportunas personas ut mere qui habitatis orbem. Audite hæc omnia, qui fide lem orbis partem incolitis, ministri, pastores et principes omnium Ecclesiarum Christi: universi quoque reges ac principes Christicolæ, ac univer sus Domini populus cum religiosis cunctis. Audite, inquam, et nofum sit vobis, quod præcursor veri Antichristi, Turcorum princeps et dominus, servus autem tot dæmoniorum, quot vitiorum, cujus no men est Mahumet, inimicus crucis Christi, hæres rei et nominis illius primi pseudoprophetæ, et la toris legis spurcissimæ Agarenorum, filius Satanæ omnium flagitiosissimus: qui furiis invectus et in sania, sanguinem Christianorum sine intermissione sitit; nec exstingui valet ejus sitis post eorum in numeras cædes; tantoque odio contra Christum et menībra ejus movetur, ut eradere nomen ejus de terra nitatur; et inspecto aliquo Christiano sibi ob viante se inde existimat sordidatum, ut oculos abluat, et os, immundum se profitens prius. Hoc igitur tam terribile et horrendum monstrum, exi gentibus demeritis Christianorum, justo Dei judi cio, in eos sævire ac grassari permissus, civitatem imperialem Novam Romam, olim felicissimam, nunc miserrimam, et omui calamitate oppressam, Constantinopolim, diu obsessam cepit, expugna vit, spoliavit omnibus bonis, et pene delevit. Quis autem (ut verbis utar prophetæ ³) dabit capiti meo aquam, et oculis meis fontem lacryma rum, ut plorare valean die ac nocte interfectos populi illius, et sceleratissima sacrilegia în ea captura perpetrata? Quis hujus horribilitatis memor non obstupescat? non lethargicus fiat? non præ dolore obmutescat? Nec tamen cuncta enormia ex plicabo, ne piæ aures audire refugiant: sed ex paucissimis relatis cogitentur alia. Hic nefandus yrannus nominibus blasphemiæ plenus, civitate recepta, post decapitationem imperatoris, cum omni sua progenie et nobilitate, plurimos ferreis manicis et compedibus alligatos, ac collis corum funibus cinctis, extra urbem deduxit: milites ejus nobiles, plebeios, monachos et monachas, mares et ſemiuas, virtute et conditione præclaros, vitupera biliter detractos, multis injuriis ¹ Jocl. 1, 9. • Jerem. ix, 2. affecit. Ubi Heu! quomodo obscuratum est aurum fulgidum sapientiæ per tenebras ignorantiæ: aurum digni tatis per ignobilitatem servitutis! quomodo mu tatus est color optimus Græcæ eloquentiæ in bar bariem Turcia! Lapides sanctuarii, si qui erant constantes in fide, dispersi sunt in capite omnium viarum jacentes prostrati. De cæteris taceamus, quæ humana sunt, sed de injuriis, subsannationi bus, contumeliis, opprobriis scelestis erga divina quæ lingua valeat explicare? quis intellectus capere? quæ aures patienter audire? Ni fallor, numquam ita inhonoratus Deus. Deus, venerunt gentes gebennæ deditæ in hæreditatem tuain, quæ Israel est te vi dens per fidem. Polluerunt templum sanctum tuum, ecclesiam nobilissimam S. Sophiæ una cum aliis imagines Domini nostri Jesu Christi, et Matris ejus, Virginis gloriosæ, et sanctorum ac sanctarum Dei, insignia vivificæ crucis conspuentes, confrin gentes, conculcantes; sacrosancta Evangelia, Mis salia et reliquos ecclesiæ libros dilacerantes, de turpantes, comburentes; sacras vestes sacerdotum, reliquaque ornamenta ecclesiæ scindentes, ad in dumentum suum et ornatum sumentes, vel pro vili pretio couferentes; vasa Domini et ejus cultui

dedicata, in eis comedentes et bibentes, in reliquum ▲ conflata, ad profanos usus transferentes. Posuerunt denique carnes sanctorum tuorum, morticina servorum tuorum, reliquias beatorum corporum, escas volatilibus cœli dispergentes hinc inde carnes sanctorum tuorum, quos occi debant, bestiis terræ: non erat, qui sepeliret. Al taria suffoderunt, invocantes nomen maledicti Ma hometi, laudantes eum de victoria. Omitto præ pudore, quod mingebant, stercoriza bant, omnia vituperabilia exercebant in templis, imaginibus et reliquiis sanctis; sancta canibus dabant; margaritas sacramentorum ante porcos projiciebant. Dum hæc recolo, totus ex horrore contremisco: nec ulterius stylo exarare queo illo rum piacula, et ûdei Christianæ religionis irrisio nes et dedecora injecta. Monasteria tam monachorum quam monialium invadentes omnia diripiebant, eji cientes illos de habitationibus suis, xenodochia infir morum destruebant. Etsi de multis et magnis excidiis ac exterminiis civitatum historiographi etiam gentilium referant, fere nulla posset desolationi hujus coæquari. Nullum incolam intra urbem re liquerunt: non Græcum, non Latinum, non Ar menium, non Judæum; urbem ipsam suis civibus nudatam, quasi desertam effecerunt; ipse eorum actus et opera propriis oculis vidi, et cum aliqui bus constantissimis viris una plura perpessus sum mala et pericula: licet de manibus eorum me eri puerit Deus, ut Jonam de ventre ceti. Expugnata Constantinopoli Peram non multum inde distantem occuparunt: mœnia ejus ad solum usque deducentes. Ex campanis ecclesiarum bom bardas conflaverunt: crucem, quæ erat in cacu mine turris ejus, cum ipsa turri contriverunt: rem publicam ad nihilum reduxerunt; judicem et prin cipem ejus Turcum constituentes; pedagia, quidagia, impositiones et gravamina illic appli cantibus vel permanentibus suapte voluntate sta tuerunt. Ilis atrocissimiɛ rebus non contentus callidissi mus et cruentissimus Mahometus, Christicolaruin summus inimicus, ad ulteriora se extendit: et triremes inter magnas et parvas jam centum septua ginta præparavit, et ad mare Ægæum misit ad in sulas Cycladas sibi subjiciendas. Exinde se præparat cum infinito exercitu ad tres urbes notabiles et potentes prope Danubium sitas transmigrare, easque expugnare: unam quam Periston nuncupamus, alteram Forabium, tertiam Bellogradum, intendens post totam per currere Ungariam, eamque spoliare, devastare, conterere: ut neminem retro se dimittat impedire ad alia loca proficisci volentem. Quin etiam að Ita liam quam citius transmigrare contendit, præpa rare quoque conatur galeas magnas et parvas tre centas, naves maguas viginti, pedestrium et eques trium exercituum ultra centum millia: el sic a Dyrrhachio Brundusium transire contendit, quæ civitas sita est in regno Apuliæ. Quapropter deprecor, exoro atque exhortor vos omnes Christicolas, ut zelo fidei et Christianæ re ligionis pro vestra libertate gladio accingamini contra tam diros bostes divini cultus, et omnis sanctimoniæ, et vitæ moralis et primo quidem abjicientes omnem dissensionem atque æmulatio nem, remittentes invicem offensas, sicut et Chri stus donavit omnibus, pacem et unionem summo pere inter vos amplectamini: ut uniti et fortiores inde effecti, confidentes in adjutorio Altissimi (cujus est victoria et bellum, non multitudinis) ipsum Satanam cum satellitibus suis sub pedibus vestris conterere valeatis. Licet enim in multitu dine confidat, et feritate suorum, plures tamen sunt, qui nobiscum sunt: imo Dominus ipse mi litiarum, pro cujus lide et religione pugnatis, ita ut centum ex vobis persequi et superare valeant mille ex illis, et mille ex vobis decem millia. Igna via enim et imperitia belli eis innata. Pera; anno Christi 1452.