NICOLAI V PONTIFICIS MAXIMI AD CONSTANTINUM ROMÆORUM IMP.. EPISTOLA DE UNIONE ECCLESJARUMEx Latino sermone in Græcum translata (a) per dominum THEODORUM Gazam. NICOLAUS episcopus, servus servorum Dei, ▲ suis, tum ex Nitteris quas misisti, quanto desiderio to charissimo in Christo Alio Constantino Palæologo, Romæorum imperatori illustri, salutem et apostolicam benedictionem. Oratorem tuum nobilem virum Andronicum Brienium Lennardum, quem ad nos serenitas tua misit, gratissime recepimus, et lectis litteris tuis, ipsum gratius audivimus. Nam gratissime et prudentissime omnia sibi a tua serenitate commissa seriosius explicavit. Intelleximus igitur tum verbis nearis ad promulgandum decretum unionis in uni - versali synodo Florentina promulgatum. Intelleximus præterea quibus impediaris ne hoc tuum desiderium compleatur. Cogitavimus, et cum veuerabilībus fratribus nostris sanctæ Romanæ Ecclesiæcardinalibus sæpe consultavimus, utrum impedimenta illa tantæ retardationis verisimilia esse videretur, ut nisi novitas exaltationis tuæ ad imperium moram illam verisimilem effecisset, credidis– ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΤΟΥ ΠΕΜΠΤΟΥ ΡΩΜΗΣ ΑΡΧΙΕΡΕΩΣ | ΜΕΓΙΣΤΟΥ͂ ΠΡΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΝ ΤΟΝ ΒΑΣΙΛΕΑ ΡΩΜΑΙΩΝ ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΠΕΡΙ ΕΝΩΣΕΩΣ Ἐκ τῆς Λατίνων φωνῆς μεθερμηνευθεῖσα ὑπὸ τοῦ κῦρ ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΤΟΥ ΓΑΖΗ. Ex Petri Arcadii Opusculis aureis. ΝΙΚΟΛΑΟΣ ἐπίσκοπος, δοῦλος τῶν δούλων τοῦ Θεοῦ, τῷ προσφιλεστάτῳ ἐν Χριστῷ υἱῷ Κωνσταντίνα Παλαιολόγῳ, αὐτοκράτορι ἐπιφανεστάτῳ Ρω μαίων, χαίρειν καὶ ἀποστολικῆς ἀπολαύειν εὐλογίας. *Ανδρόνικον Βρενιον Λεοντάριν, ἄνδρα τῶν εξ γεγονότων, δν πρεσβευτήν πέπομφας ὡς ἡμᾶς, ἡδέως εἴδομεν, καὶ τὰ παρὰ σοῦ γράμματα ἀναγνόντες, ἥδιον δὴ λέγοντος αὐτοῦ ἀκηκόαμεν. Πάντα γὰρ ὅσα τ' ἀνδρὶ ἦσθα προστεταχώς, συνετώς εξ μάλα καὶ κατὰ σχῆμα τῆς καλλίστης σεμνότητος ἡμῖν διεξῆλθεν. Ἐμάθομεν οὖν τὸ μὲν, ἐξ ὧν δ δε είρήκει, τὸ δὲ ἐκ τῶν σῶν γραμμάτων, ὅπως σὺ προθυμίας ἔχεις εἰς κοινὰν ἀνεγκεῖν καὶ κυρῶσαι τὸν τῇ συνόδῳ τεταγμένον καὶ εἰς πάντας δοθέντα δρον. (α) Al libere nimis, ut legenti patebit. ' Οθεν δὴ καὶ πολλάκις αὐτόν τε ἰδίᾳ διεσκεψάμεθα, καὶ ἅμα τοῖς ἡμετέροις ἀδελφοῖς καρδινάλεσιν ἐξε. τάζοντες, εἰ τὰ προτεινόμενα ταῦτα κωλύματα πιο θανὰ ἄττ᾽ εἴη εἰς βραδυτητα χρόνου τοσούτου. Καὶ δὴ οὖν εἰμὴ τὸ σὲ νεωστὶ παραλαβεῖν τὴν ἀρχὴν πιο θανωτέραν πως τὴν διατριβὴν ἀπεδείκνυεν, ᾠόμεθα· πάντως, καὶ τὸν πρεσβευτὴν καὶ τὰ γράμματα, πράγματι μὲν οὐδενὶ, ρήμασι δὲ πραγμάτων κενοῖς, τὸ πιστὸν ἡμῖν παρέχειν πειράσθαι. Νῦν δὲ ἐπειδὴ τὰ περὶ σὲ οὕτως ἔχει, ἄκους, υἱὲ προσφιλέστατε, και μου τὸν λόγον ὡς εὐνουστάτου μὲν ὄντος σου, έλευθέρως δὲ λέγοντο; τἀληθῆ δέχου. Ἡμεῖς ἀναμφιβόλως ἐκεῖνα περὶ τοῦ σοῦ Ἰωάννου φαμέν. Ως εἰ κατὰ σμικρόν γοῦν ἐκεῖνος ἰσχὺν τοῖς γενομένοις

ADDENDA. viventes, lamen propriis regibus, etiam imperato ribus servientes, unum non esse perimittel imperium. Intelleximus enim diversi status imperii inde prodire rationem, quod divisa capita sibi non subordinata, sed quasi de potestate contendentia, unum esse non patiuntur imperiuın. Ex quo facillime datur intelligi, unam non posse Ecclesiam confici ex iis qui uni capiti subesse recusant. Nec aliquid est, quod ita evidenter vel politicæ vel imperii arguat unitatem, quam quod unitas priocipatus. Nec unica forma, vel finis unionis divisi« principatibus possunt esse communia. Unionis autem motor eficiens, vel ductor supremus ex necessitate unicum arguit principatum; ergo omnis qui semus, tam per oratorem tuum, quam per lit eras, gitare velimus, quod duos principatus simili forma magis quam rebus satis factum iri. Accipe igitur, charissime fili, quæ dicturi sumus, tanquam ab amantissimo animo, quem vere et libere te alloquentem deputa. Nam nos minime versamur in dubium, Joannem Palæologum tibi in imperio predecessorem, fratrem et germanum tuum, si voluisset, pro data sibi a Deo prudentia, banc rem ad felicem consummationem perducere potuisse. Verumtamen cum ille nimis cogitat hanc rem temporali statui suo coaptare, de medio subtractus est. Voluit divina providentia te successorem ejus illi in imperio subrogare. Serenitati nunc tuæ providendum est, ne, rem diutius protrahendo, efficiaris consors reatus et pœnæ. Nescimus si dolose, si religiose de Christiana religione cogita- unam confitetur Ecclesiam, quæ in toto orbe difmus; in regno cœlorum locum dari posse iis qui a christiana unitate dissentiunt. Nam de facto primario, quoddam exordium Christianæ religionis est Symbolum profiteri, in quo unam sanctam et catholicam confitemur Ecclesiam, quæ profecto una esse nou poterit, nisi unius capiti omnia ejus membra respondeant, quo dirigente, et vicem illius æterni Pontificis obtinente, qui regnat in cœlis, necesse est illius membra, mystici corporis membra, ad sua ministeria moveantur: ut si recte coπροσθεῖναι ἐβούλετο, οὐθὲν ἂν ἦν ἐμποδὼν, μὴ εἰς τέλος εὐτυχὲς τὰ τῆς ἑνώσεως, προχωρήσαι, Νικ δὲ ἀλλ᾽ ἄττ᾽ οὐ καλῶς αἰεὶ προαιρούμενος, καὶ ἔργον θεῖον ἐπιθυμίᾳ πραγμάτων πολιτικῶν, μᾶλλον τοῦ δέοντος φιλοτιμούμενος ἐφαρμόσαι, ἐπίχειρα προτι ρέσεω; οὐκ ἀγαθῆς καταστροφὴν τοῦ βίου λαμβάνει παρὰ Θεοῦ, ἵν᾽ αὐτὸς μὲν θάττον ἐκποδὼν τοῖς· πράγμασι γένηται, ἕτερος δέ τις τῶν θείων προαιμετικώτερος τήν τε ἀρχὴν παραλάβῃ, καὶ ἅμα τα τῷ Θεῷ δοκοῦντα ὑπουργήσῃ εὐθύς. Διὸ σὲ δὴ γένει μὲν ἀδελφὸν ὄντα ἐκείνου, ἀρετῇ δὲ πολλῷ πλείω διαφέροντα, ἡ τὰ πάντα διοικοῦσα πρόνοια εἰς τὴν αὐτὴν ἀρχὴν ἀγαγοῦσα καθίστησιν, ἵνα τῶν θείων πραγμάτων ἀμελῆται μηδέν, ἐκ μηδεμιᾶς τῶν περὶ τὸν ἀνθρώπινον τουτον βίον προφάσεως· ὅθεν σή καὶ σκεπτές σοι νῦν. ἐστι, καὶ προνοητές σθένει παντί, ὅπως μὴ καὶ σὺ πάλιν τῶν αὐτῶν, ἐκῶν ἀμελήσας, καὶ μὴ καλῶς τῷ θείῳ ὑπουργικῶς θελής ματι, κοινωνός τ' ἀδελφῷ γενήσῃ τῶν ἴσων ἀδικης μάτων καὶ τιμωριῶν, ὡς εἰκὸς, τῶν αὐτῶν. Οὐ μὴ γὰρ δίκαιον, οὐ δὲ ὅσιον ἢ τοὺς μὴ τὴν τῶν Χριστιανῶν ἔνωσιν καὶ ὁμόνοιαν ὑποδεχουμένους καὶ πράσσοντας μοίρας ἂν οἴεσθαι τυχεῖν τῆς οὐρανῶν βασιλείας, ἢ χάριτος ἡστινοσοῦν παρὰ τοῦ Θεοῦ. Εστι γὰρ ὡς ἀληθῶς τῆς Χριστιανῶν εὐσεβεία; ὥσπερ τι προοίμιον ἡ τοῦ ἱεροῦ συμβούλου ὁμολογία, ἐν ᾧ μίαν ὁμολογοῦμεν ἁγίαν καὶ καθολικὴν Ἐκκλη σίαν. Ταύτην δὲ μίαν ὑπάρχειν οὐχ οἷόν τε, ἂν μὴ τὰ σύμπαντα αὐτῆς μέρη ὑπὸ μίαν τυγχάνῃ κεφαΤὴν ὄντα. Ης ἄρα ἄλλως ἐρθούσης, ἐθυνούσης, καὶ ἀντὶ Χριστοῦ τοῦ ἀϊδίου ἀρχιερέως προϊσταμέν νης, ἕκαστον τῶν τοῦ μυστικοῦ σώματος μορίων fusa est, oportet ut unum agnoscat caput totius· militantis Ecclesiæ, cui parere et obedire teneatur. Illum recognoscens etiam Pontificis Jesu Christi Domini nostri vicem tenere in terris, et cni parere necesse sit. Ergo qui vult vere Symbolum et unam sanctam Ecclesiam catholicam profiteri, teneat unum esse caput Ecclesiæ militantis, cui obedire necesse sit. Nec unquam in Dei Ecclesia schismata surrexerunt, nisi ex his qui huic capiti subesse noluerunt. Exἐπὶ τὸ οἰκεῖον κινήσεται έργον. Καὶ μὲν δὴ πόλεων δυοῖν τ' ἄλλα μὲν ἐχούσαιν ὁμοίως, ἄρχοντι δὲ μὴ οὖσαιν τῷ αὐτῷ ὑπηκόοιν. αἴτιον τοῦ μίαν γίγνε σθαι ἡγεμονίαν ήκιστ' ἐθέλειν, οὐθὲν ἄλλο φαίνεται σκοποῦσιν ὀρθῶς, ἡ τῶν τὰ ἄρχοντα δύο ὄντα, καὶ μηδέτερον θατέρῳ ὑπήκοον, ἀλλὰ ἀλλήλοιν τῶν πρωτείων ἀμιλλομένων, μίαν οὐκ ἐξ γίγνεσθαι ἡγε μονίαν τῶν ὅλων. Ούκουν οὐ δὲ χριστιανοῖς οἷόν τε μίαν ποτὲ ἐκκλησίαν στῆναι ἐκ τῶν μηθὲν σφα; αὐτοὺς τάσσειν ὑφ᾽ ἕνα ἄρχοντα ἐθελόντων· οὐ γὰρ ἔστιν ὅτι πολιτείαν ἥντινα οὖν μίαν καὶ ἀδιαίρετον ἀπο φαίνεται μᾶλλον, τοῦ, τὸ ἓν εἶναι τὸ κύριον Αρχῆς μὲν γὰρ σχῆμα ἢ τέλος ἕν, οὐκ πλειόνων κυρίων γέν νοιτ' ἂν, ἐν δὲ κινήσεως ποιητικόν αίτιον, εἴτον πρώτως διατακτικὸν καὶ διθυντικὸν τοῦ αὐτοῦ, ἐν τὸ κύριον ἐξ ἀνάγκης ἀποδεικνύει. Τὲν τοίνυν Εκε κλησίαν ὁμολογοῦντα μίαν, τὴν εἰς πάντα μέρη της οἰκουμένης προβιβασθείσαν, ἵνα δὴ καὶ τῆς ὅλης Εκκλησίας ἄρχοντα τίθεσθαι δεί, ᾧ πειθόμενος πάντα τὸν χρόνον διατελέσι, ἅτε δὴ ἐπὶ γῆς ὄντι ἀντ᾽ αὐτο τοῦ τοῦ πάντων Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ ἀϊδίου ἀρχιερέως, ᾧ πάντας ὑπακούειν ἀνάγκη πᾶσαν Δεῖ τοιγαροῦν τοὺς τὸ σύμβολον καὶ μίαν Εκκλησίαν ὁμολογεῖν ἀξιοῦντας, ἕνα τῆς ὅλης Εκκλησίας εἶναι ἡγεμόνα νομίζειν, ᾧ πάντας πείθεσθαι ἀναγ καῖον εἴη. ὓς τά τε σχίσματα ὁπόσα δὴ καὶ γέγονε πώποτε περὶ τὴν Θεοῦ Ἐκκλησίαν, οὐδαμόθεν ελο λαθεν πλήν παρὰ τῶν μὴ βουλομένων σφᾶς ὑποτάσ σειν ἑνὶ ἡγεμόνι τοιούτῳ εἰσερβύη. Τοῖς τὸ ἔξω που φερομένοις τε καὶ ἀφηνιάζουσιν, οὐκ ἔσται οὐδ' ή τισοῦν σωτηρία· πολλοῦ γε καὶ δεῖ. Οσοι γάρ του ἐν τῇ Νύχου λάρνακι μὴ ἐγκατακλείσαντες ἐαν

NICOLAI V EPIST. AD CONSTANTINUM PALÆOLOG. tra Ecclesiam non est salus: qui non fuit in arca bique peculiaris, gravi captivitate punita estNoe, diluvio interiit, et gravius punita sunt schisilata quanı alia quæcunque peccata. Nam in Core, Dathan et Abiron, qui schisma in Dei populo moliti sunt, gravius et severius legimus vindicatum quam cum iis qui idololatriam commiserunt. Nonc ergo, serenissime princeps, intuere statum præsentium temporum, et animadverte diligenter, quo pacto fieri potuit, ut divina providentia tan - tam nationem sub uno imperatore, tam effusum babente imperium, quæ olim abundavit innumerabilibus sauctissimis et doctissimis viris, in præsentiarum ad id miseriæ devenire permiserit, ut sit miserrima omnium gentium; quod profecto tam evidens est ut negari non possit. Intelligemus profecto, magnum esse hoc sacrilegii genus, quod divinam clementiam in tantam iram indignationemque concitarit. Et quia vehementer angimur, Græciam omnem co pervenisse, ut fere totam inimicis crucis Christi parere necesse sit. Credimus ea, quæ dicimus, ita serenitati tuæ esse nota, ni notiora feri non possint. Magnum.est hoc, et valde magnum demeritum: quod divino judicio tantæ, nationi, tam præclaræ, tam gloriosæ, tam diuturna, tam gravis captivitas injecta sit. Ergo aliquando cogitandum est, quænam poluerit esse causa digna horum malorum. Propter duo enim maxima peccata gens Hebræa, qu:c erat populus a Deo electus, siτοὺς διασεσώκασιν, οὗτοι ὕδασι κατακλυσθέντες ἀπώλοντο πάντες, καὶ χαλεπώτερον δὲ τὰ τοιαῦτα σχίσματα κολάζει Θεὸς, ἢ ὁτιοῦν τῶν ἄλλων ἁμαρτ τημάτων. Δῆλον γὰρ ὅτι τοὺς περὶ Δαθαν, Κορέ καὶ Ἀβειρών σχίσμα καὶ στάσιν πεποιηκότας ἐν τῷ λαῷ τοῦ Θεοῦ, χαλεπωτέρως ἐπεξῆλθε τὸ θεῖον ἢ τοὺς εἰδωλολατρεῖν ἐπιβαλλομένους. Primo, propter idololatriam a regibus Assyriorum decem tribus in Mediam translatæ sunt; deinde regein Juda cum duabus residuis tribubus reges Chaldæorum in Babylonem dedusere, quæ usque 'ad septuaginta annos in captivitate manserunt. Secundo, propter sacrilegium quod in Dei Filium) incarnatum commiserunt, cum a principibus Romanis Vespasiano et Tito, Hierosolyma subversa est, et omnis regio Judæa in Romanorum ditionem translata est, ita ut nationi illi, universi orbis usque in hunc diem exsilium concedatur. Et hæc de Hébræis. Græcos autem, postquam fidem catholicam suscepere, nec ad idololatriam declinasse videmus, neciu Dei Filiam ea piacula commisisse,qui. bus in Turcarum captivitatem divina ultione pervenerint. Ergo subest aliud sacrilegii genus, quoɖ divina justitia impunitum esse non sinit. Nec diligenter inquirentibus, quantum cordis humani valeat infirmitas intueri, licet intelligere, hane captivitatem non aliunde profectam, quam ex reatu sch´smatis, quod auctore Photio, tempore Nicolai primi, sumpsit exordium, et eousque inveteratum est, ut usque ad tempora ista pervenerit. Dolenter et anxie ista proferimus, et vellemus æterno damnare silentio. Verum si operam medicantis exspectas, oportet ut vulnus tuum detegas. Ecce jain fere quingenti anni transiere, ex quo Πρῶτον μὲν γὰρ δι' εἰδωλολατρείαν αἱ δέκα φυλαὶ τοῖς ᾿Ασσυρίοις αἰχμάλωτοι ἀπήχθησαν εἰς Μηδίαν, καὶ τοὺς βασιλεῖς Ἰούδα μετὰ δυοῖν ταῖν ὑπολοίποιν φυλαῖν Χαλδαίοι αἰχμαλώτους εἰς Βαβυλῶνα ἀπή γαγον. Καὶ διέμεινε τὸ ἔθνος δουλεύον οὕτως ἑβδη. μήκοντα έτη. Έπειτα δ' ἅπερ εἰς τὸν τοῦ Θεοῦ υἱὸν Ἰησοῦν ἡσέβησάν τε καὶ ὕβρισαν, αἰχμάλωτοι γίνονται πάλιν, ἥνικα Ουεσπασιανὸς καὶ Τίτος Ῥων μαίων στρατηγοὶ κατὰ κράτος ελόντες κατέσκαψαν, καὶ σύμπασαν τὴν Ἰουδαίων χώραν ἐποίησαν ὑπὸ τους Ρωμαίους. Καὶ τὰ τῆς αἰχμαλωσίας δὴ ταύτης οὔπω ἔσχηκε πέρας, ἀλλ᾽ ἔτι πᾶσα ἡ οἰκου μένη τόπος φυγῆς τε καὶ πλάνης ἀποδέδεικται Ιουδαίων τῷ ἔθνει. Αθρησον οὖν, ὦ αυτοκράτορ, τὴν παροῦσαν, ὧν ἄρχεις, τύχήν, καὶ σκέψαι πρὸς Θεοῦ ἀκριβῶς, τίσι δήποτε ἁμαρτήμασιν ἔθνος τηλικοῦτον ὑφ' ἑνὸς ἀρχόμενον ἀεὶ αὐτοκράτορος, μυρίοις τὸ πρόσθεν εὐσθενοῦν ὁσιωτάτοις καὶ σοφωτάτοις ἀνδράσιν, εἰς τοῦτο κακοδαιμονίας ἐληλυθος περιείδε Θεός, ὥστε εἶναι νῦν πάντων ἐθνῶν κακοδαιμονέστατον. "Η δῆλον ὅτι ἐκεῖνο τ' ἁμάρτημα αἰτιᾶσθαι χρεών, δ φανερὸν οὕτως, ὡς μηδένα ἂν ἔχειν φάναι ὑπεναν- ἐπειδὴ τὴν εὐσεβεστάτην ἐδέξαντο πίστιν, οὐδὲν τία. Καὶ μέγιστον ἄρα τοῦτό γε ὑποληπτέον, ὁπότε τὸν ἐπιεικέστατον πᾶσιν ἀνθρώποις Θεὸν, εἰς ὀργὴν τηλικαύτην παροξυμένον ὁρῶμεν, δῆλα δὲ ταῦτα τοι μάλιστα όντα τυγχάνει. Εἶγε νῦν σύμπασα ἡ Ἑλλὰς καὶ ὅσα σχεδόν τι πρότερον ἄλλα ὑπὸ τὴν αὐτοκράτορα ἦν, εἰς τοῦτο τύχης ἐλήλυθεν, ὥστε δουλεύειν ἐλεεινότατα τοῖς τοῦ Χριστοῦ ἐχθροῖς. Μέγεθος τῷ ὄντι κακοῦ, καὶ τι; ὑπερβολὴ ἁμαρτά. δος, γένος Ελλήνων, τὸ πάλαι μέγα καὶ ἔνδοξον, δεν λον οὕτω βαρβάροις κατὰ δίκην ἀποδείκνυσι θείαν. Επισκεπτέον οὖν τίνα τῶν κακῶν τούτων ἄξιον φαίην αἰτίαν. Τὸ μὲν γὰρ Εβραίων γένος ὁ Θεὸς λαὸν ἑαυτῷ ἐπελέξατο, καὶ ὡς ἴδιον σύστημα ἔχων ἐφίλει, δύο τὰ μέγιστα ήμαρτης δίκην ἔδωκε,· Τὰ μὲν δὴ τῶν Εβραίων οὕτως. Ελληνας δὲ, ἡμαρτηκότας ὁρῶμεν τοιοῦτον, οὔτε γὰρ εἰς εἰδωλο λατρείαν οἶδε ἀπέκλιναν οὐδέποτε, οὔτε τι εἰς τὸν τοῦ Θεοῦ υἱὸν ὅμοιον πεπλημμεληκότες εἰσὶ· δι' ὅπερ καὶ οἴητ᾽ ἄν τις αἰχμαλώτοις παρὰ Θεοῦ τοῖς βαρβάροις παραδεδόσθαι. Τί οὖν ἀδικοῦντες ἐκεῖνα πάσχουσι; καὶ. τίποτε ἐξημαρτηκότες τὴν τοῦ Θεοῦ ψῆφον εἰς τιμωρίαν σφίσι δεινοτάτην ἐξεκαλέσαντο; ἢ ούθεν καθόταν οἷον τὸ σχίσμα ἁμάρτημα; Σχίσμα, λέγω, οὗ αἴτιος μὲν περὶ τὴν τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίαν ὁ Φώτιος πατριάρχης Κωνσταντινουπό λεως ἐπὶ Νικολάου πρώτου Ρώμης άρχιερέως ἐγένετο. Διέμεινε δὲ οὕτως ἐπὶ πολύ, ώστε μηδὲ καθ᾿ ἡμᾶς ἔξω τοῦ τοιούτου κακοῦ τὰ χριστιανών εἶναι. Ἡμεῖς μὲν τοίνυν περιαλγώς τε καὶ ἐθύμοις

DDENDA. Satan, princeps et auctor omnium peccatorum, et litteris cursum, cum subscriptione manushi corum maxime schismatis et divisionis inductor, ab obedientia Romani pontificis, qui Petri successor ést, et Jesu Christi Domini Nostri Vicarius, Constantinopolitanam seduxit Ecclesiam. Infiniti tractatus intervenere, plurima-sunt celebram concilia, innumerabiles legati in hanc rem destinati, ut tam atrox vulnus in Dei Ecclesia sanaretur. Novissime autem, Deo ita providente, in Ferrariensi et Florentino concilio Joannes Palæologus Romæorum imperator. cum magna procerum et nobilium comitiva, et Josephus Constantinopolitanus patriarcha, cum multa metropolitarum, episcoporum, abbatum, eterorum prælatorum nunierositate, convenientes una cum Eugenio̟ papa quarto, prædecessore nostro, et venerabilibus sanctæ Romanæ Ecclesiæ cardinalibus, et prælatorum Occidentalis Ecclesiæ numerosissimo comitatu, ad exstirpandum inveteratum schisma omnem operam, atque diligentiain tribuere, et tanden, Deo inspirante, est perventum ut, difficultatibus omnibus e medio sublatis, decretum hujusmodi unionis concorditer publicaretur. Facta sunt ista, teste toto orbe terrarum, el decretum unionis hujusmodi et Græcis et Latinis ἔχοντες ἐπὶ τοῖς συμβᾶσι ταῦτά φαμεν, καίπερ σιωπῇ τὸν σύμπαντα χρόνον συγκρύπτεσθαι τὰ τοιαῦτα, μᾶλλον δὲ λήθης αφανισθήναι βυθῷ, δια φερόντως βουλόμενοι. Οὐ μὴν ἀλλ᾽ εἴτις τραῦμα ἔσχον, βοηθείας Ιατρικῆς τυγχάνει δεόμενος, ἀπογυμνῶσαι δεῖ καὶ δεῖξαι τῷ ἰατρῷ τὴν πληγὴν, ἵν' ὅ δε φάρμακον ἐπιθεὶς οἰκεῖον, τὸ πάθος ἰάσηται. Ηδη γάρ τοι πεντακόσια σχεδόν τι διεγένετο ἔτη, ἐξότου δαίμων ὁ πάντων αἴτιος τῶν κακῶν, καὶ μάλιστα τοῦ περὶ τὴν Ἐκκλησίαν σχίσματος, καὶ τῆς τοιαύτης διαιρέσεως αυτουργός, την Κωνσταντινου πόλεως Εκκλησίαν ἀπέστησε τῆς πρὸς τὸν Ῥώμης ἀρχιερέα ὑπακοῆς, Πέτρου διάδοχον ὄντα, καὶ Ίησοῦ τοῦ Κυρίου σχῆμα φέροντα. Καὶ μυρία μὲν πράγματα πέπρακται, πολλαὶ δὲ γεγόνασι σύνοδοι, πλεῖστοι δὲ ἐπέμφθησαν πρέσβεις, ἵνα τῷ περὶ τὴν Ἐκκλησίαν τραύματι τουτῷ παρασκευάσαιντο ίασιν, Τέλος δὲ, Θεοῦ τούτων προνοουμένου, συνόδου γενομένης ἐν Φεραῤῥίᾳ καὶ Φλωρεντία πόλεσιν ἀξιολό γοις τῆς Ἰταλίας, Ἰωάννης Παλαιολόγο; αὐτοκρά: τωρ 'Ρωμαίων, σὺν πολλοῖς τῶν ἐν τέλει, καὶ εὖ γεγονότων Ελλήνων, καὶ Ιώσηπος Κωνσταντινουπόλεως Πατριάρχης, μετὰ πολλῶν μετροπολιτῶν καὶ ἐπισκόπων, καὶ ἀρχιμανδριτῶν, καὶ ἄλλων ἱεροτίτων ἐς ταὐτὸ συνελθόντες ἅμα τῆς Ῥώμης μεγίς στῳ ἀρχιερεῖ, Εὐγενίῳ τετάρτῳ, ἐγγύτατα πρὸ ἡμῶν ἀρχιερατεύσαντι, καὶ τοῖς περὶ τὴν 'Ρωμαίων Εκκλησίαν καρδινάλεσι, καὶ πολλοῖς τῶν ἑσπερίων ἱεροτίμων ἀνδρῶν, πάντα ἐσπουδάκασί τε καὶ περ πονήκασιν, ἐφ᾽ ᾧ τὴν περὶ τὸ πολυετές τουτὶ σχίσμα διαφορὰν διαλύσασθαι. Καὶ δὲ τελευτῶντες, συναιρομένου Θεοῦ, τὰ μὲν δυσχερή τε καὶ ἄπορο πάντα διαλυσάμενοι, πεποιήκασιν ἐκποδών, ψήφι σμα δὲ εἴτ᾿ οὖν θέσιν καὶ ὅρον ενώσεως τοιοῦτον qui interfuere, terrarum ubique transmissum. Te stis est Hispania, quatuor Christianis regnis ornata, Castella, Aragonia, Portugallia, Navarra. Testis est Britannia major, Anglicorum regis subjecta ditioni. Testis Hibernia et Scotia, insulæ maximæ, extra continentem positæ. Testis Germania numerosİSSİmis populis culta, et longissimo terrarum tractu distenta. Testis Danorum regio. Testis Norvegia. Testes sub Daciam extremi populi ad Aquilonem positi. Testis Poloniæ inclytum regnum. Testis Hungariaque et Pannonia. Testis ouinis Gallia ab Occiduo mari ad Mediterraneum usque distenta, quæ inter Germanos Hispanosque collocata, hac in re Germanis Hispanisque concordat. Hic omnis orbis babet decreti hujusmodi exemplaria, quibus instanter schisma illud inveteratum de medio sublatum est. Teste Joanne Palæologo Romeorum imperatore; teste Joseph patriarcha Constantinopelitano, cæterisque qui de Græcia in Florentina synodo convenere. Quorum subscriptiones per omnia adnotatæ sunt. Omittimus commemorare omnem Italia, quae nulli provinciarum secunda est:el hujus decreti exemplaria per urbes. Et ecce jam γνώμῃ ἐξενεγκόντες κοινῇ ἀνεκήρυξαν. Πέπρακτα μὲν οὖν ταῦτα μάρτυρι πάσῃ τῇ οἰκουμένῃ, καὶ ὁ τῆς ἑνώσεως ὄρος ἑλληνιστί τε καὶ ρωμαϊστὶ γε γραμμένος διεπέμφθη ἀπανταχοῦ. Μάρτυς Ιβηρία πάσα, πολυθρύλλητος χώρα, εἰς τέταρτας Χριστια νῶν βασιλείας εὐδαιμονεστάτας διαιρουμένη, και στελλίαν δηλονότι, καὶ ᾿Αραγονίαν, καὶ Πορτωγα λίαν, καὶ Ναυαῤῥίαν, Μάρτυς Βρετανίας νήσος μετ γίστη τῇ ἠπείρῳ παρακειμένη. Μάρτυς 16έρνη τε καὶ Σκοτία νῆσοι μεγάλαι, πελάγιαι. Μάρτυς Γερμα νία, χώρα ἐπὶ πλεῖστον πλάτει τε καὶ μήκει έκτετα μένη, καὶ πανταχή πολυανθρωποτάτη. Μάρτυς ή τῶν καλουμένων Δάνων ἀξιόλογος χώρα. Οίδασι πάντες Νωρβέγιοι καὶ Συέτιει γένη ἔσχατα πρὸς ἄρκτον οἰκοῦντα. Οἶδεν ή Πολωνίων θαυμαστή βα σιλεία. Μάρτυς ή Ουγγαρία καὶ ἡ Παννονία. Μάρ τις πᾶσα ἡ Κελτικὴ ἀπὸ τῆς ἔξω θαλάττης ἐπὶ τὸν ἐντὸς μέχρι τοῦ λογιστοῦ καθήκουσα, μεταξ' Γερμανῶν καὶ Ἰβήρων κειμένη, καὶ τῶν περιοί κων αὐτῶν μηδὲν τὰ περὶ τὴν θρησκείαν διαφέρον σα. Εῶ λέγειν Ιταλίαν χώραν, οὐδεμιᾶς τῶν ἄλλων ἐλάτσω, ἢ δὴ τοσαύτας αὕτη τοιούτου ψηφίσματος ἴσχει ἀναγραφὰς ὅσας καὶ πόλεις. Πάντα μὲν οὖν τάδε τὰ γένη, τὸν γενόμενον εἰληφότα ὅρον, εὖ οι δεν, ὅτι τὸ ἐκ πολλοῦ σχίσμα ἐκεῖνο γένοιτο ἐκπο δὼν ἐπὶ μάρτυρι Ιωάννη Παλαιολόγω αυτοκράτορι, καὶ Ιωσήπῳ πατριάρχῃ, καὶ πᾶσιν ὅσοι ἐξ Ἑλλά δος εἰς Ἰταλίὰν ἀφικόμενοι τῇ συνόδῳ παραγεγόνα σιν, ὧν τὰ ὀνόματα πρὸς ἀκρίβειαν τῷ ψηφίσματι ὑπογεγραμμένα ἐστίν· ἤδη δὲ καὶ πολλὰ παρελήλυ θεν ἔτη, ἐξ οὗ ταῦτα ἐπράχθη. Αλλ' όμως παρ' Ελλησιν ἡ τῆς τοιαύτης ενώσεως θέσις σιωπάται ἔτι καὶ λέληθε καὶ οὐδὲ ἐλπίς ἐστιν, ὡς ἔοικεν, ού δεμία δέξασθαί ποτε τὰ ἐψηφισμένα ὑπὲρ διμοιρίας

| NICOLAI V EPIST. AD CONSTANTINUM PALÆOLOG. " tot anni transiere, ex quo ista facta sunt, et tamen danda', quibus et saluti vestræ it honori nestro apud Græcos unionis hujusmodi decretum silentio tegitur. Nec ulla spes elucet animorum, qui ad hanc unionem amplectendam dispositi esse videantur. Dantur quotidie dilationes, et eadem excusationes penitus inducuntur, ne credant Græci Romanum pontificem, et omnem occidentalem Ecclesiam; ita enim intellegimus, lumine esse privalos, quod non intelligant quod in hac dilatione responsionum suarum verba pertendant. Intelligunt, sed tolerant, intuentes Dominum Jesum Christum æternuin Pontificem, qui ficulneam infructuosam arborem usque in tertium annum servəri jussit, cum cultor illius propter sterilitatem cuperet amputari. pariter consulatur. Et ut huic rei tale exordium dones, quod certa secutura credamus, volumus ut patriarcham Constantinopolitanum ad sedem suam revo‹es, faciasque sibi ab omnibus talem et tantam reverentiam et ol edientiam exhiberi, quæ merito suæ pontificali auctoritati debet impendi: ita ut non abjectus sacerdos, sed verus Ecclesiæ Constantinopolitanæ patriarcha teneatur; nec in spiritualibus sine ejus consensu et auctoritate quisquam, quacunque præfulgeat dignitate, quidquam attentare præsumat. Ipse clericos et ordinet aut ordinari faciat, ipse omnia ministerii pontificalis officia in civitate et diœcesi sibi vindicet: nullusque ordinationibus, quas juxta canonicas sanctiones Ergo serenitati tuæ hoc volumus esse responsum. Nos etiam dissimulaturos, quousque bis semper prodire confidimus, contraire præsumat. litteris a te intelligeremus esse responsun; el-si saniore usus consilio cum proceribus tuis, et populo Constantinopolitanc decretun unionis amplexaberis, habebis nos, et venerabiles fratres nostros sanctæ Romanæ Ecclesiæ cardinales, cum universa Occidentalı Ecclesia, honori tuo, et statui semper, intentos: sin autem unionis decretum cum populo suscipere recusaveris, compelles nos ad ea proviτε καὶ ἑνώσεως. Αναβολαὶ γὰρ αὐτοῖς ἐπ' ἀναβο λαῖς ἀεὶ γίγνονται, καὶ προφάσεις τε καὶ ἀπολογίαι αἱ αὐταὶ παντάπασιν ἐφ' ἑκάστοις. Μὴ γὰρ οιέσθω σαν Ἕλληνες, οὕτω παντὸς στέρεσθαι νοῦν τὸν τῆς Ρώμης ἀρχιερέα, καὶ πᾶσαν τὴν ἑσπέριον Ἐκκλησίαν, ὥστε μηδὲν συνιέναι ἔχειν, ποῖα ἅττα παρ' ἑκάστην ἀναβολὴν αὐτοὶ ῥαψῳδοῦσιν ἀποκρινόμενοι. Εἰ μὲν γὰρ πάντα συνίεμεν, ἀνεχόμεθα δὲ ἀποβλέποντες εἰς Ἰησοῦν τὸν ἀΐδιον ἀρχιερέα καὶ κύριον, ὃς τὴν ἄκαρπον συκήν διατηρήσαι ἄχρι τρίτου έτους ἐκέλευσε, τοῦ γεωργοῦ ἐπικόπτειν ήδη τὸ φυτὸν ἀξιοῦντος, διὰ τὸ μηδένα φέρειν καρπόν. Απόκρισις μὲν οὖν ἢ δε σοὶ παρ' ἡμῶν, ὦ αὐτοκράτορ, ὅτι καὶ ἡμεῖς δὴ ὑποκρινόμενοι διετελέσαμεν, · ἕως πρὸς τὰ παρ' ἡμῶν τάδε γράμματα ἀποκρίνῃ. Καὶ ὴν μὲν ὑγιέστερον βουλευσάμενος μετὰ τῶν εὐπατριδῶν τε καὶ δημοτῶν τὴν τῆς ἑνώσεως παρα λάβης θέσιν, καὶ στέργων τοῖς γεγραμμένοις δια τελέσῃς, ἕξεις ἡμᾶς τε καὶ τοὺς ἡμετέρους ἀδελ φούς καρδινάλεις, καὶ πᾶσαν ἁπλῶς τὴν Εσπέριον η Ἐκκλησίαν συμπράσσοντάς σοι ἀεὶ τὰ περὶ τὴν σὴν ἀρχὴν καὶ τιμὴν τὴν σύμπασαν προθυμότατα. Εἰ δὲ μή, ἴσθι τοιαῦτα ἅττα ἐξανάγκης προνοησομένους οἷα δὴ εἰς τιμὴν ἡμετέραν, εἰς σωτηρίαν δὲ ὑμετάραν (δεῖ γὰρ οὕτως εἰπεῖν) τῶν ὑμετέρων ψυχῶν, συνοίσει γενόμενα. Ινα δ' ἀρχὴν τῶν ἀμεινόνων (1)Qui ficulneam infructuosam arborem, etc. In lioc paragrapho, sive incuria secretarii sive amanuensis, recensetur parabola contrario modo atque habetur apud Lucam cap. xi. Ibid. enim Dominus exspectando biennio propter sterilitatem cupit ut abscindatur ficulnea; sed rogatus a cultore concedit tertium annum. Hic quod dicitur de Domino attri. buitur cultori. Quocirca ita corrigendum esset, qui cum ficulneam infructuosam arborem propter Nomen Romani pontificis recitetur in diptychis, et pro ipso nominatim expresse ab universa Græcorum oretur Ecclesia: sicut hi, qui Deo placuere et Constantinopol.tani patriarchæ et imperatores hactenus servavere. Si qui vero sunt, qui in decreto unionis nonnulla posita minus intelligant, procures illos ad nos proficisci. Satisfacièmus, Deo concedente, eorum dubitationibus: honorabuntur a τοιαύτην δήποτε ποιησάμενος πρόδηλος εἴης, καὶ τ' ἄλλα πάντα προσθήσω καλῶς. Πράττε ὅπως ὁ Κων σταντινουπόλεως πατριάρχης εἰς τὸν ἑαυτοῦ ἐπανἐξῃ θρόνον, καὶ ἐπανήκοντι αἰδὼ καὶ τιμὴν, καὶ ὑπακοὴν, πάντας απονέμειν διάταξον, ὅσην δεῖ κατὰ λόγον ἀρχιερατικοῦ ἀξιώματος· ὥστε μηκέτι τὸν ἐν ἀξίᾳ ὄντα τοιαύτῃ, καθάπερ τινὰ τῶν εὐτελῶν ἱε ρέων διάγειν τὸν βίον, ἀλλ' ὡς δεῖ, τὸν ἀληθῆ Κωνσταντινουπόλεως πατριάρχην. Μηδενί οὖν τῶν όσων πραγμάτων ἄνευ τῆς αὐτοῦ πατριάρχου γνώ μης καὶ αὐθεντίας μηδεὶς, κἂν εἰ ὅπω; δὴ καὶ ἔχοι ἀξίας, τολμάτω ἐπιχειρεῖν. Αλλ' αὐτὸς τοὺς ἐκ τοῦ ἱεροῦ κλήρου πάντας διαταττέσθω, αὐτὸς πάσας τὰς τῇ ἱεραρχικῇ ἀξίᾳ υποκειμένας ἀρχὰς, εἴτ' ἐν Κωνσταντινουπόλει, εἴτε οποιασοῦν τῆς οἰκείας λήξεως, κατὰ τὸ δοκοῦν διοικείτω, μηδέ τις ταῖς αὐτοῦ διατάξεσιν, ἂς αἰεὶ γίγνεσθαι κατὰ τοὺς δερούς κανόνας πυθόμεθα, τολμάτω ἐναντιοῦσθαι. Πρὸς δὲ τούτοις τοὔνομα τοῦ τῆς Ῥώμης ἀρχιε ρέως ἐν τοῖς ἱεροῖς γεγράφθω διπτύχοις, καὶ ὑπὲρ αὐτοῦ μνημονευομένου εὐχέσθω ἡ τῶν Ἑλλήνων ἅπασα Εκκλησία, καθάπερ τῶν τε ἄλλων οἱ τὰ ἀμείνω ἑλόμενοι καὶ αὐτοκράτορες καὶ πατριάρχαι διατετηρηκότες ἄχρι τοῦδε· εἰσίν. Εἰ δέ τινες τῶν ἐν τῷ ὀρῷ λεγομένων ἅττα συνιέναι οὐχ οἷοί τε, ἔστω σοι διὰ φροντίδος πέμψαι αὐτοὺς πρὸς ἡμᾶς· sterilitatem cuperet amputari, rogatus a cultore illius usque in tertium annum servari jussit. Theodorus Gaza, vir doctissimus in vtraque lingua, secutus Latinam scriptionem, vertit in Græcum eodem modo cum errore, et corrigendus esset hoc modo: "0; τὴν ἄκαρπον συκῆν ἀποκόπτειν τὸ φυτὸν ἀξιῶν, διὰ τὸ μηδένα φέρειν καρπὸν, τοῦ γεωργοῦ δυσωποῦντος ἄχρι τρίτου έτους ἐκέλευσε τὸ φυ τὸν μὴ ἐπικόπτειν.

GEORGH SCHOLARII OPUSCULA MSS. nobis, et gaudebunt se apud nos non fuisse de- nibus officium sapientissimi principis adimplere specios. videaris. Vale et prospere agas. Hæc sunt, charissime fili, quæ in præsentiarum et litteris tuis, et oratori ad nos transmisso responderi posse censemus. Tu pro data tibi sapientia ita rebus consultare contende, ut Deo simul et homiσὺν Θεῷ γὰρ ἱκανῶς τὰς αὐτῶν ἀπορίας ἀποκρινά μενοι διαλύσομεν, καὶ τιμήσαντες τοὺς ἄνδρα;, καὶ δωρησάμενοι ἀποπέμψομεν χαίροντας. Ταῦτα, υἱὲ προσφιλέστατε, τοῖς τε παρὰ σοῦ γράμμασι, καὶ τῷ πεμφθέντι πρὸς ἡμᾶς πρεσβευτῇ ἀποκρινάμενοι, ψήθημεν χρῆναι. Σὺ δὲ κατὰ λόγον τῆς ἐνούσης συνέσεως καὶ παιδεύσεώς σοι, σπεῦσον οὕτω τοῖ πράγμασιν ἐπαρκέσαι, ὥστε φρονιμωτάDatum Romæ apud Sanctum Petrum anno Incarnationis Dominicæ millesimo quadringentesimo quinquagesimo primo, Idus Octobris, pontificatus nostri anno quinto. του καὶ εὐσεβεστάτου αὐτοκράτορος ἔργον Θεῷ ἄμπ καὶ ἀνθρώποις παρεσχηκώς φανῆναι παντάπασιν. Εῤῥωση καὶ εὐτύχει. Ἐν 'Ρώμῃ, ἔτει τῆς τοῦ Κυρίου ενανθρωπήσεως χιλιοστῷ τετρακοσιοστῷ πεντηκοστῷ πρώτῳ, πρώτη ἐπὶ δέκα Οκτωβρίου, ἐνιαυτῷ τῆς ἡμετέρας άρ χιερατείας πέμπτῳ. De Petri Hispani. Summa Logices et S. Thoma sophismatibus a Georgio Scholario in· Græcum versis. Cod. Grae. Matrit. CIV, chartaceus, in quarto, foliorum duntaxat 80, duplici manu, altera quidem Constantini Lascaris maximam partem exaratus; altera vero ignota, sed ejusdem, ut videtur, ætatis, continet Petri Hispani Logicam compendiariam, et S. Thomæ De Sophismatibus librum, utraque a Georgio Scholario in Græcum sermonem translata. Fol. 1. Πέτρου του Ισπανοῦ Λογική συνοπτική μεθερμηνευθείσα εἰς τὴν ῾Ελλάδα φωνὴν παρὰ τοῦ σου φοῦ Γεωργίου τοῦ Σχολαρίου ἐν Βυζαντίῳ. Petri Hispani Logica compendiaria, a sapiente Georgio Scholario in Gracum sermonem Byzantii translata. Incipit: Διαλεκτική ἐστι τέχνη τεχνῶν καὶ ἐπιστήμη ἐπιστημῶν. Desinit: "Οθεν πᾶσα σύγχυσίς ἐστι τῇ ἀνάγκῃ τοῦ σημείου ἢ τοῦ τρόπου. Hæc nimirum est Summa Logices Petri Hispani, seu potius Petri Juliani Ulyssiponensis, ad summum postea pontificatum sub Joannis XXI nomine evecti. Exstat aliud ejusdem exemplar, eodem Georgio Scholario interprete, in Cæsarea Vindobonensi bibliotheca, in cujus Catalogi Nesseliani parte v, pag. 478, num. 4, ita fnscribitur: Εκ τῆς Διαλεκτικῆς τοῦ μαΐστωρος Πέτρου τοῦ Ἱππανοῦ (leg. Ἱππανού) ἑρμηνευθέν παρὰ τοῦ Σχολαρίου, eodem, quo nostrum, initio præditum. Hæc vero Græca interpretatio nondum, quod sciam, in lucem prodiit. 56. Foliis & puris interjectis, Ἐκ τῶν σοφισμάτων τοῦ ἁγίου Θωμά μεθερμηνευθέντων παρὰ τοῦ προειρημένου Γεωργίου τοῦ Σχολαρίου. Επ Sophismalis sancti Thomæ a prædiclo Georgio Scholario interpretatis. Initium: Επειδὴ ἡ λογικὴ ἐπιστήμη ἐστὶ περὶ λόγους καὶ πρὸς τὰς διαλέξεις. Finis: Δῆλον οὖν ὅτι τὸ σόφισμα τοῦτο πρόεισιν, κατὰ τὴ ἐν καὶ πολλά. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῶν σοφισμάτων ἀρκείτω. Is liber, teste Jacobo Echard in Scriptoribus ord. Pradicator. recensitis, vol. 1, p. 345, col. 2, exstat in bibliotheca Florentina Medicea, plut. 71, cod. 55, chart., in 8, sic inscriptus: Sapientissimi Thoma Dialectica Græce; et huic nostro, si principium ac finem a laudato Echard repræsentatum spectes, omnino similis. Sed interpretis nomen ibi omissum, quod bic feliciter expressum gaudemus; quapropter nihil de illo Bibliotheca Dominicana conditor, cæteroqui diligentissimus. Eodem etiam referente, Opusculum est in impressis ordine XXXIX, hoc titulo: De fallaciis ad quosdam nobiles artistas.., Exstat etiam in Palatina, nunc Vaticana cod. 235. › Hanc quoque interpretationem necdum luce donatam arbitramur.

GREGORIUS MAMMA CPOLITANUS PATRIARCHA. De Gregorii Mummæ ætate, rebus gestis et scriptis notitia ab Editoribus adornata. GREGORII MAMME SCRIPTA. Apologia contra Ephesii confessionem nunc primum edita curante D. Hergenrother, SS. Theologiæ in Wirceburgensi litterarum Universitate professore. Responsio ad epistolam encyclicam ejusdem Ephesii, ex tom. XII Concil. ed. Labbei. Ad imperatorem Trapezuntium de additione facta in Symbolo, ex Leonis Allati Græcia orthodoxa. GENNADIUS SEU GEORGIUS SCHOLarius cpoBITANUS PATRIARCH A. De Gennadii vita et scriptis Eusebii Renaudotři Dissertatio. Excerptum ex patriarchica Cpoleos historia. GENNADI! OPERA. Confessio fidei I, sive sermocinatio de nonnullis capitibus fidei Christianse de quibus disputarit com amera Machametis, quæ etiam inscribitur de via salutis humanæ. (Vide Renaudotium in Dissertatione, col. 290.) 319 Confessio fidei II. De Christjanorum recta et vera lide homlija ad sapientes Agarenos, Imortalu magni Sultani ot ipso præsente dicta. (De duplici confessione fidei vide En Jul Kinunel judicium in not. ad col. 289.) Homilia de sacramentali corpore Domini nostri Jesu Christi. (Vide Renaudot. col. 289). Alia ejusdem argumenti brevis homilia, relata a Meletio Syrigo in Refutatione confessionis Cyrilli Lucaris, Cpolitani patriarche. (Vide eumdem ibid.) (Gennadii Scholurii refutationem libri Marci Ephesini contra Latinos, huc usque ineditam, vice in tomo proxime sequenti, ipso initio, ubi una eduntur Gennadius qui opus mchoaverat et Bessqrio qui illud absolvil. Al veremur ne, quoad nomen Georgii Scholarii, doctus editor in errore versetur.) Georgii Scholarii Orationes in synodo Florentina babile. (Fide Renaudot, col. 287.) Joan. Mutthæi Caryophylli interpretis Admonitioad Leclorem. De pace deque ferendo patriæ auxilio Adhortatio ad synodum orientalem Florentiæ coactam, Oratio ad synodum œcumenicam. Quod facienda sit unio dogmatica, Oratio II, in qua pacis impedimenta tolluntur. 439 Oratio III, in qua espouuntur ea per quæ pax confici possit. Precatio ad Dominum nostrum Jesum Christum, editore et interprete Aldo Manucio. Romæ 1501, cum Prudenlii et aliorum carminibus. Eusebii Renaudotii Monitum in subsequentia fragmenta Verba Marci Ephesii morientis ad Georgium Scholarium Responsio Scholarii. Extrema Marci Ephesini verba. Ex epistola Gennadii ad Maximum monachum, Sophianum in sæculo appellatum, el omnes ascelas montis Sina. Epistola de prædestinatione ad Josephum Exarchum. Edidit Græce Hoeschelus, Augustæ Vindel. 1606, in-1; Latine Fed. Morellus Paris. 1618, in-12, De Deo in Trinitate uno, adversus atheos et polytheistas. Hujus libri partem priorem edidit Minoides Minas Parisiis anno 1858, partem alteram, quam penes se habebat, mox luce etiam donaturus; at eo interim morte prævento spes de hac editione concepta evanuit. Omnia ab eo collecta anecdota monumenta ejus hæredes apud bibliothecae imperialis administratores egerunt ut pretio redimerentur. Res hucusque nondum peracta videtur; uam Minoidæ codices, sub sigillo asservati, cum publico Epistola ad Plethonem in ejus librum de Spiritus san cti processione seu potius ejus novitates dogmaticas Epistola ad Josephum Exarchum. Nuntiat se librum Plethonis polytheismi suspectum igni multis testibus tradidisse, servatis quibusdam tantum partibus. 631 In sequentia opuscula editoris Putrologia Monitum. Prodeunt ex Dosithei Τόμῳ ἀγάπης ἐν Γιασίῳ amo 1698 edilo. 649) Responsio ad amicam de sententia quadamı B. Theodori Grapti qua abutebantur Acindyniastie, el de iis quæ circa processionem Spiritus sancti docent. De processione Spiritus sancti, ad Joannem Comnenum imperatorem Trapezuntinum. (Est, juxta Renaudotium, secundus tomus hujus operis. Prioris vero titulum el proc. mium descripsit Renaudotius, quem vide col. 303.) De additione ad Symbolum a Latinis facta. De hæresi Simoniaca. 66% De jejunio Sabbatino Latinorum, quod non oportet per Quad agesimam quotidie sacrificium fieri, et de conjugio sacerdotum. Epistola ad Marcum Ephesi metropolitam. Librum suum transmittit quem pro Aristotelis defensione scripseral Fragmenta libri ejusdem. (Fragmenta ex Apologia ad Constantinum imp. Vide Gemndii Vitam, col. 253 et 258.- Fragmenta epistola ad Marcum Lipomanum Venetias missæ, el alterius ad Ambrosium Cumaldulensem. Col. 256. Fragm. queri monic contra Latinismum. Col. 262.- Fragm. monodice qua urbis excidium deplorat. Col. 263. Al, quod mireris hoc fragmentum legitur etiam in Apologia pro quinque capitibus concilii Florentmi quæ Gennadii non est, sed Josephi Methonensis, el edita exstal tomo superiori; inde oriretur, quod jam suboluimus, interpolationis vehemens suspicio. Fragmentum epistolæ ad omnes fideles in Christo, cum dignitatem abaicavit. Col. 264.—Fragmentum epistola ad cives suos ecclesiasticos et sæculures, scriptæ sex ante captam urbem mensibus. Col. 272. Ex epistola ad Sylvestrum magnum ecclesiarcham, scripta cum liturgia publice celebraretur post renovatum unionem cum Isidoro card. Russiæ, legato apostolico. Col. 273.) Gennadii et Lucæ Notaræ Epistolæ amœbææ. - (Inseritur Joannis Moschi Narrato de Luca Nolaræ el filorum ejus cæde, jussu Mahometis II interfectorum.) 717 Expositio litterarum quæ in sepulcro Constantini Magni iùscriptæ erant, ex Bandurii Imperio Orientali. ADDENDA. Monitum in Gennadii libros de divina providentia et prædestinatione, partim jam editos, partim nunc primum er codd. Puris., Gennadii autographis, exscriptos. 1105 De divina providentia et prædestinatione liber primus. De prædestinatione ad Josephum Exarchum epistola, seu totius operis liber secundus (Exstat col. 539). De divina providentia liber ter ius, ex cod. Reg. Paris. 1289. liber quartus, ex eodem codice. liber quintus, ex eodem cod. De Christi humanatione, ex cod. Græc. Parts. 1202. (Apologiam pro quinque capitibus concilii Florentini, qua Grace el Latine Roma sæculo decimo sex o sub ementito nomine Gennadii edita est, Josepho Methonensi, vero, ut videtur, auctori, restitunnus m' tomo superiori; Don communicantur. Cum igitur partem priorem libri Gennadiani, sine spe alterius mox potiundi, typis tradere non sit rationi consentaneum, ab utrique parte edenda, nunc quidem, supersedere cogimur. Ea tantum fragmenta extribemus quæ in responsione sua Pletho ipse sibi refutanda proponit, quam responsionem vide in Plethone, infra, col. 979.

" ORDO RERUM QUÆ IN HOC TOMO CONTINENTUR. at, nostro quidem judicio, ovus interpolationum expers non est.) Recensio codicis Græci Matritensis qui continet Logicam Petri Juliani Ulyssiponensis (Joumis Pape XIII) et S. Thoma De Sophismatibus librum a Georgio Scholario in Græcum sermonem translatos. GEORGIUS GEMISTUS PLETHO. Notitia ex Allatio de Georgiis. Compendium dogmalom Zoroastris et Platonis. 973 Contra dogma Latinorum de processione Spiritus sancti, ex Dosithe! Τόμῳ ἀγάπης. Contra Scholarii defensionem Aristotelis. MATTHEUS CAMARIOTA. Synopsis rhetorica, ex Joan. Schefferi Miscellancis. Upsaliæ 1697. Nolitia altera, excerpta ex Præfatione D. Alexandri ad Plethonem de tegibus, passim. Narratio lamentabilis de Cpoli capta, ex Martini Crusil Turco-Græcia, MARCUS EUGenicus, ephESIUS METROPOLITA. Notitia historica et litteraria. SCRIPTA. Hieronymi Charitonymi Laudatio funebris Plethonis Gregorii monachi Monodia ejusdem argumenti. 813 PLETHONIS SCRIPTA. De rebus Peloponnesiacis ad Manuelem imperatorem oratio I. - Oratio II. Argumentum orationis qua Manuel Palæologus Tbeodorum despotam fratrem defunctum laudavit. Quatuor virtutum justa explicatio, ex ed. Basil. 1552. Platonicæ et Aristotelice philosophia comparatio. Præcedit Georgii Chariandri Præfatto de philosophiæ usu ad cognitionem divinarum rerum accommodato. Ex ed. Basil. 1574. Laudatio funebris Cleopa Augustæ, ex editione Georgii Gustav. Folleborn, Lipsiæ 1793, cum Michaelis Apostoli laudatione funebri Bessarionis. Laudatio funebris Helena Palæologine imperatricis, quæ post susceptum sacrum habitum Hypomone monacha dicta est. Ex cod. gr. Paris n. 1760, cum interpretatione nostra. Fragmenta ex libro De legibus. 1° Argumentom. Tabula capitum quæ librum Plethonis integrum, antequam igni traderetur, repræsentat. 3º De fato. 4° De immortalitate humanæ animæ. * De judiciis. 6° Conclusio. Quod non solum a voce Dominicorum verborum sanctificantur divina dona, verum a consequente oratione et benedictione sacerdotis, virtote S. Spiritus. Ex Liturgiis SS. Patrum. Confessio fidei. Epistola ad omnes orthodoxos. Sequentia, ex mss. descripia, nobis suppeditavil D. Hergenrother, in Universitate Herbipolensi theologiæ professor. Epistola Marci Ephesini ad Georgium Scholarium. Ejusdem epistola ad Theophanem monachum. 1096 Marci metropolitæ Ephesii Apologia ab eo dicta instante morte. March Ephesii Dialogus qui inscribitur Latinus, sive de additamento in Symbolo. Ex ejusdem epistola ad Joannem Palæologum imp. Expositio Officii ecclesiastici, edita ad calcem Operum Symeonis Thessalonicensis, ἐν Γιασίῳ τῆς Μολδαβίας, 1683 fol. Epistola ad Isidorum hieromonachum de vitæ termino, ADDENDA. Nicolai V, Romani pontificis, Epistola ad Constantinum, Romæorum imperatorem ultimum, de unione Ecclesiarum, cum interpretations Græca Theodori Gaza. 1201 FINIS TOMI CENTESIMI SEXAGESIMI. Parisiis. Ex Typis J.-P. MIGNE.