cum reverendissimis reverendisque Patribus et quisitus in fidem et testimonium præmissorum. dominis præfatis ac connotario meo suprascripto præsens interfui, eaque sic fieri vidi et audivi ideo hoc præsens publicum instrumentum, per in terpretem hujus sacri ycumenici concilii subscri ptum, una cum dicto connotario subscripsi, et in hanc publicam formam redegi, signo et nomine uneis solițiš èt consuetis signavi rogatus et re Ego Julianus, tituli Sanctæ Sabinæ presbyter cardinalis, Sancti Angeli vulgariter nuncupatus, præsens fui omnibus prædictis; et recognosco Jit teram scriptam manu præfati Nicolai Sagudinei, communis interpretis Latinorum et Græcorum: et ad perpetuam rei memoriam propria manu sub scripsi. SANCTÆ ROMANÆ ECCLESIÆ CARDINALIS, CPOLITANI PATRIARCHÆ ET QUIBUS verbis CHRISTI corpus conficiatur. (Claud. Sainctes, Liturgiæ SS. Patrum. Antwerpiæ. 1562. Latine.) cum tiones, ac cupido utilitatis nostrorum hominum, quorum salutis et gloriæ semper avidissimus fui, ad id mei ipsius oblitum compulissent, et illos inter se concordes reddere, divino fretus auxilio, sperarem. Ut igitur recte nostra procedat oratio, et veritas rei quam quærimus facilius elucescat, aliqua altius repetenda sunt, antequam institutæ quæstionis seriem aggrediamur. Sacram divinumque est Eucharistiæ mysterium, præsumpsissem, nisi me et juste precantium peti per quod filii Dei, et hæredes, et cohæredes, et ejusdem cum Domino corporis efficimur cum di gne eo participamus. Sed quæri inter Christianos solèt, quibus potissimum verbis, intra solemnes Missarum ritus, sacrosanctum Domini corpus et sanguis conficiatur. Alii enim hoc facere alia existimantes, Latini Ambrosium, Augustinum, Gregorium, aliosque doctores suos secuti, doctrina, tum vitæ sanctitate præstantes, illa Do mini verba id facere manifestissime asseverant, Hoc est corpus meum; et, Hic est sanguis meus, vanamque prorsus sine iis esse orationem sɔcer dotis opinantur. Græci vero, præsertim recentio res, cum Jacobo fratre Domini, Basilio et Chry sostomo sentientes, singularis exempli et sancti moniæ viris, non illis Salvatoris nostri verbis Christi corpus et sanguinem confici putant, sed quibusdam quæ sequuntur precibus sacerdotum. Quibus in Missarum officiis, quæ singuli quique éorum composuere, diu post recitationem verbo rum Domini, quæ supra memoravimus, adhuc panem et vinum oblata Deo munera appellant, et Spiritum sanctum, ut super ea descendat, bene dicat, sanctificet, ac corpus et sanguinem Domini efficiat, invocant et precantur. Cum talis itaque tantaque sit de re maxima inter Latinos Græcos que dissensio, si quidem inter præsentes tantum ac nostræ ætatis viros controversia foret, facilius de iis posset quivis pro sua opinione disserere cum vero inter communes Ecclesiae doctores, ve teresque et sanctissimos Patres nostros contentio agitetur (ii sunt enim qui et dissentire invicem, et ut alii quoque dissentiant, facere videntur) ipse me inter eos arbitrium constituere haud temere Ante omnia igitur sciendum est, tam hoc sa crosanctum communionis, de quo agimus, quam cætera Ecclesiæ sacramenta ideo sacramenta vo citari, quoniam aliud in se habent quod videtur, aliud quod non corporis oculis, sed solo intellectu comprehenditur. Quæ videntur, sensibilia sunt; quæ vero intellectu percipiuntur, spiritalia: unde spiritus et vita dicuntur. Verba autem quæ dixi vobis, inquit Dominus, spiritus sunt et vita. Ho rum præterea sacramentorum singula quæque duobus accipiuntur modis: aut enim sacramentum signum est, aut id quod significatur. Primum quidem signum tantummodo et est et dicitur. Se cundum vero res est, quæ eo signo significatur Omnis enim theologica doctrina, teste Augustino, signis constat et rebus. Et res quidem sunt, quæ ut significatæ accipiuntur, signa vero, quorum omnis in significando est usus. Etsi enim omne signum res sit (nam quod non est res, ut idem Augustinus inquit, nihil omnino est, et sic signum esse non potest), hoc tamen loco signum acci pitur non ut res significata, sed ut signum rem ipsam significans, quatenus scilicet signum est, et non quatenus res aliqua est. Queniadmodum cum ascendentem cernimus fumum, non qua tenus substantia aliqua sive res est, sed quatenus

solum est signum ignis, signum esse dicimus, cramentaliter, et non spiritualiter, ii sunt qui quia substantia et res aliqua est. Nam omne qui dem signum res aliqua est, non tamen omnis res alterius rei est signum. Sunt enim res aliquæ dun taxat ut significatæ, non autem ut signa aliquid aliud significantia, quod in aliis sacramentis facile comprehendi potest. indigne communicant: sumunt enim verum cor pus Christi, non tamen sacramenti effectum acci piunt, nec Christo uniuntur. De iis inquit Apo stolus, quod judicium sibi manducant et bibunt. Non enim judicium et condemnationen mandu carent et biberent, si spiritaliter communicas sent, imo jam Christo unirentur. Sunt alii qui, etsi non funt sacramentaliter participes, spirita liter tamen communicant, quemadmodum si vel infans post baptismum, vel ætate provectus, non dum, ob aliquam inevitabilem necessitatem, re cepto Christi corpore, repentina morte deficiant. Nihil enim minus sacramenti participes fiunt, quam si communionem cepissent: fiunt enim membra Christi et regni coelestis hæredes. Etenim in sacramento baptismatis ablutio carnis per aquam ita est sacramentum, ut duntaxat si gnum sit ablutionis peccatorum. Ipsa enim pec catorum remissio res est significata, nihil ultra significans. Hoc idem in reliquis sacramentis. Ergo et in sacramento Eucharistiæ, alterum est solum signum, ut panis et vini visibilis species alterum res significata, ut ipsum verum Domini corpus et sanguis, quod ex immaculatis beatæ Virginis sanguinibus assumpsit. Verum hoc pro prium habet præter alia divinum hoc sacramentum Eucharistiæ, quod in eo res significato alterius etiam rei siguum est. Ipsum enim verum Domini corpus et sanguis, cum res sit signo panis et vini significata, ut mox ostendemus, est tamen alte rius rei signum, cum significet mysticum Christi corpus, et Ecclesiæ in Spiritu sancto unitatem boc, vero non amplius aliam rem significat, sed tantum significatur. Ita fit ot visibilis simul ac sensibilis species pauis et vini, duplicis rei signi ficatrix sit: significat enim et verum corpus Do mini, et res significata et signum sacrum est, et mysticum Ecclesiæ corpus. Quare panis et vinum signum est duntaxat, ipsum autem verum Christi corpus et sanguis, quod sub umbra tegitur panis et vini, significatum quidem a pane et vino, si gnificans autem mysticum Ecclesiæ corpus, et res est et signum: mysticum vero ex utroque signifi catum, res tantum est, nec ultra alterius signum, Præterea quod tantum signum est, duarum rerum est signum, veri scilicet et mystici corporis. Quod autem res est, et non amplius signum. duorum sacrorum signorum res est, hoc est visi bilis speciei panis et vini, et veri in eis contenti corporis Domíni. Verum autem corpus et sanguis, si ad alterum aspicias invisible sacramentum, res est; si ad mysticum corpus, est signum. Rursus primum quidem, quod signum tantummodo est, Apostolus: Vos estis corpus Christi et membra ex oculis subest; secundum, quod res est et signum animo exceditur; tertium, quod res sola est, corde percipitur. Ad hæc primum quidem non modo signißcat, sed etiam continet secundum. In specie enim panis et vini veritas corporis et san guinis continetur, cum in illa substantia panis vi nique mutetur, Tertium vero quanquam signi ficet, non tamen continet. Hec cum verissima sint, illud etiam sequitur, ex iis qui divini cor poris participes fiunt, alios quidem sacramenta liter spiritualiterque participes fieri, quales sunt ¡qui digne communionem accipiunt, alios vero sa Hæc igitur cum omnibus manifesta sint (quis enim neget, ex his qui communionem sumunt, alios quidem nullam gratiam, imo vero pro gratiə judicium et pœnam, alios vero gratiam largissime consequi: quosdam etiam sine communione, dummodo id non contemptu, vel negligentia, sed necessitate flat, divinam mereri gratiam?): cum, inquam, hæc adeo clara et perspicua sint, tri partitam hanc divinorum sacramentorum distri butionem veram et necessariam esse probant, ex his sequi videtur Christi quoque eorpus duplex esse, verum alterum, alterum mysticum. Et ve rum quidem est, quod in hoc divino Eucharistiæ sacramento consecratur atque conficitur sub visi bili specie panis et vini. Hoc idem est cum eo corpore quod fuit ex beata Virgiue Spiritus ŝancti obumbratione conceptum. De quo ipse Dominus in exhibitione sacramenti, cum nobis sensibilem panem viņumque ostendisset, ait: Học est corpus meum; et, Hic est sanguis meus; deinde addidit, quod pro vobis traditur, et qui pro vobis effunditur in remissionem peccatorum. Mysticum autem ejus corpus est Ecclesia, et congregatio fidelium. Hanc enim negare corpus Christi nemo ausit, præsertiın audiens Apostolum dicentem, Ecclesiæ caput Christum esse. Caput enim sine menibris non es set caput. Quapropter membra Christi nos sumus, et caput nostrum est Christus. Unde clamat +1 Cor. x11, 27. 21 Cor. x, 16. ibid. 17. parte ‘. Et rursus: Panis quem frangimus, nonne communicatio corporis Domini est¸¹? Et iterum Unus panis, ait, et unum corpus multi sumus ³. Et reddens ejus rationem addit: Omnes enim ex uno pane participamus. Quæ verba dum exponere nititur Chrysostomus noster, ita inquit: Quid dico communionem? ipsum illud corpus sumus. Quid enim est panis, nisi corpus Christi? non corpora multa, sed corpus unum. Quemadmodum enim panis, ex multis constans granis, ita compositus est, ut nusquam grana videantur; et sunt quidem grana, sed propter conjunctionem nullo aiscriminę

discernuntur: ita nos quoque et invicem in [al. vinitatis. Quod apertius et Gregorius dicit, quod et] Christo conjungimur. Damascenus quoque ubi de sacrosanctis mysteriis tractat: Honoremus, ait, Christi corpus omni animi corporisque puritate, duplex etenim est. Augustinus etiam, Occidentalis Ecclesiæ lumen: Quemadmodum, inquit, ex mul tis granis unus conficitur panis, et ex racemis multis unus calix exprimitur, sic ex multis fidelibus unum corpus mysticum integratur. Enimvero si cut ex multis membris et partibus unumquodque corpus constat, ita Ecclesiæ unitas ex diversis per sonis conficitur, videlicet ex præscitis, prædesti natis, vocatis, justificatis, et glorificatis. Quos enim præscivit Deus, hos et prædestinavit; et quos præ destinavit, hos vocavit; et quos vocavit, hos et justi ficavit; et quos justificavit, hos et glorificavit, inquit Apostolus. Efficiens vero hujus mystici corporis, est ipsum verum Christi corpus et ejus communi catio, si digne fiat. Quod significant verba illorum qui dicunt: Oramus ut hoc corpus tuum præstet participantibus sobrietatem animæ, remissionem peccatorum, communionem tecum. Quid enim aliud est communio, quam unitas cum Christo, an nexio membrorum ad caput, convenientia partium ad totum? unde et communio vocatur proprie hoc sacramentum. Et synaxis apud Dionysium dicitur, hoc est collectio. Colligit enim quæ apud se distant, et multa unum facit, et dissimilia æquat, et in unum sparsa reducit. Quamobrem idem Damasce nus eo quo supra memoravimus loco, Communio inquit, dicitur, et est ideo, quia per eam commu nicamus cum Christo, et carnis divinitatisque ejus participes sumus, et invicem conjungimur atque unimur. Cum enim ex uno pane participamus, omnes unum Christi corpus, et unus sanguis, et membra, alter alterius, ejusdem cum Christo cor poris efficimur. Et rursus ibidem: Per Christi cor pus et sanguinem purgati, unimur corpori Domini et spiritui ejus, et corpus Christi eflicimur. Unde et Messias, seu et Mediator, et lapis angularis di citur Dominus, quasi conjungens extrema et uniens divisa. Mediator unius non est, sed duorum, in quit Paulus et lapis angularis duorum parietum vinculum et conjunctio est. Post hæc iliud quoque tertio loco addendum est, quod verbum Domini corpus et veritas est et figura. Siquidem ostensum est, quemadmodum panis et vini visibilis species; figura seu signum est veri et in eis contenti Domi nici corporis et etiam mystici corporis, ita corpus verum figuram mystici et ecclesiastici corporis esse. Ad hæc verum Domini corpus quod in altari con secratur, futurorum figuram dici, Damascenus eo quo supra memoravimus loco, testatur. Significa tiva, inquit, futurorum dicuntur, non quia verum sint corpus sanguisque Christi verus, sed quia nunc quidem per illa divinitatis participes efficimur tunc vero per intellectum sola visione fruemur di 1 Rom. v, 50. 1 Cor. xv, 3. 1 Petr. 11, 21. nune quidem participamus corpus et sanguinem sub speciebus panis et vini, tunc autem clara vi sione, et sicut vere est, videbimus illud. Cavendum autem, ne quis propterea quod eu charistiæ mysterium figura esse dicitur, dicere aut omnino suspicari audeat, non esse verum Domini corpus. Absit tanta blasphemia a fideliumi mentibus. Hoc modo et pretiosa mors ejus non esset vera mors, quod partim ablutionis delictorum nostro rum, partim justificationis nostræ figura sit. Vas namque electionis est qui dicit: Christus mortuus est pro peccatis nostris, et resurrexit propter justi ficationem nostram³. Et Petrus: Christus passus est pro nobis relinquens nobis exemplum Mors igitur Christi mortis nostræ secundum peccatum et re surrectio ejus vitæ nostræ per justificationem, juxta primariorum apostolorum sententiam, exein plum et figura fuit. Nec tamen adeo mors et re surrectio ejus non fuit vera mors et resurrectio est igitur eucharistiæ sacramentum, et veritas, et figura; ex quo nihil absurdi sequi videtur. Etenim ipsum quoque sacramenti nomen nihil significat aliud quam figuram alicujus et signum alterius. Si quidem sacramentum tectum mysteriis secretum que esse decet, et aliud extrinsecus præ se ferre, aliud habere quod intelligatur intrinsecus. Nemi nem autem conturbare debet nomen istud figuræ, nec id quod ait Damascenus panis et vinum non est nisi figura corporis et sanguinis Christi. Absit! sed ipsum corpus Domini deificatum, ipso Domino dicente Hoc est corpus meum, et non, figura cor poris mei; et, Hic est sanguis meus, et non, figura sanguinis mei. Primo enim panis et vini nomine, non ipsam visibilem speciem panis et vini, sed substantialiter transmutatam in corpus et sangui nem intelligit. Deinde figuram hoc loco intelligit umbram illam, quæ nihil aliud præterquam figura est, simpliciter aliud significans, nullam omnino faciendi vim et potestatem habens. Quemadmodum sacramenta veteris legis, Novi Testamenti sacra mentorum figura fuerunt, ut circumcisio baptisma tis, sanguis hircorum et vitulorum Dominici san guinis in arca crucis effusi, et serpens pendens in eremo corporis Domini in cruce pendentis. Ve rum illa quidem figuræ tantum erant, et aliorum significativa, non effectiva, et sacrorum quidem significativa, non ipsa sacra. Nostra vero non modo significativa et figuræ salutis sunt, verum etiam salutifera, hoc est effectiva salutis, ipsaque sacra et sacræ sacrarum rerum figuræ. Hoc enim interest inter veteris et novæ legis sacramenta, quod illa quidem duntaxat significabant salutem, bæc etiam præbent, et illa quidem non sacra, sed sacrarum tantummodo rerum significativa: hæc autem et significativa sacrarum rerum atque ef fectiva sunt. Iline sanctus Hilarius ait: Corpus

rum bonorum preces, etsi non sacerdotum, quam pravorum sacerdotum boc divinum opus efficerent. Atqui indecens esset, atque ab humana salute alie num, existimare tantum sacramentum a re dubia dependere quippe dubium atque ambiguum est, an preces ac supplicationes nostræ Dee accepte sint futuræ: ex quo fieret, ut et salus nobis vir tute bujus mysterii exspectata dubia foret. Quod ne accidat, imo salus nostra, quam digne partiei pantibus hoc sacramentum præbet, certa atque indubia sit, necesse est Dominicis verbis duntaxat, et nullis aliis tantum confici sacramentum. Ad hæc, precibus quidem nostris non perficimus, sed tan tummodo rogamus ut perficiatur sacramentum. Verba vero quæ hoc divinum corpus operantur, ef Christi quo in altari participamus, figura quidem Nam si humanæ preces hoc possent, potius viro est, quatenus panis et vinum exterioribus apparet sensibus, veritas autem est, quatenus corpus et sanguis in veritate corde creditur. Et Augustinus Christi corpus, inquit, et veritas et figura est: ve ritas quidem, in quantum virtute spiritus ex sub stantia panis et vini corpus efficitur; figura vero est illud quod exterioribus sensibus subjaceat. Nos itaque Aguram hoc loco ita accipimus, quæ scilicet quoad sensibiles spécies panis et vini, aliud dun taxat significet quoad verum corpus Christi, et aliud significet, et tamen veritas sit. Quemadmodum Damascenus quoque, sicuti paulo ante memora vimus, veteres secutus doctores, verum corpus et sanguinem Christi figurativa futurorum nominavit. Ubi enim figurativa dixit, et figuram sine discri mine dicere potuisset. Sed de iis satis, ut arbitror, disseruimus, nunc quod reliquum est aggrediamur. Erit autem nostra omnis oratio tripartita. Primum enim conabimur ostendere divinissimum corpus Christi et sanguinem, nullis aliis verbis, aut sacer dotum precibus confici, quam iis quæ supra me moravimus Domini verbis: Hoc est corpus meum; et, Hic est sanguis meus. Post hæc sanctorum Ec clesiæ doctorum ac Patrum nostrorum unam et camdem esse sententiam declarabimus. Postremo quæ huic opinioni adversari videntur, duce Domino, cujusres agitur, dissolvemus. ficientia sacramenti esse debent, non ut conficia tur deprecantia. Ergo non nostris verbis quæ mon conficiunt, sed ut conficiatur orant, tantum opus tribuendum, sed verbis Dominicis vero conficien tibus, eo modo quo Dominus ipse per eadem ver ba, ut legitur in Evangelio, consecravit. Præterea verba Domini proferuntur a sacerdote, tanquam potestatem habente ea perficiendi quæ ipsa verba significant. Precibus vero suis potestatem petit idem sacerdos tanquam nondum habens. Atenim melius certiusque res ab eo potestatem habente, quam a nondum habente, sed ut eam habeat, ro gante, perficitur, faciliusque id agit qui jam potest, quam qui posse se sperat. Non igitur supplicibus sacerdotum, sed enuntiativis Domini verbis effici credendum est hæc sacra mysteria. Item dum ro gat sacerdos, aut petit obtinere potestatem confi ciendi mysterii, aut non; si petit, non igitur inerat sacerdotis precibus ea potentia (quis enim peteret quod jam tenet?) Quod si non petit, frustra rogat. Quapropter non ipsas sacerdotum preces, sed Do mini verba eucharistiam conficere manifestum est. Adde quod verborum quæ hæc mysteria conficiunt, nulla diversitas, nulla mutatio esse debet: una enim cujusque et immutabilis forma est, qua mu tata totum etiam mutatur. Unde Matthæus et Mar cus et Lucas, et cum iis apostolus Paulus, cum hujus consecrationis mentionem faciunt, quæ a Quod igitur impossibile sit aliis quam Dominicis verbis Eucharistiæ sacramentum confici evidentis sime et luce clarius apparet. Enimvero nemo est quem lateat, quemadmodum panis et vini corpus et sanguinem Christi in instanti facta transsubstan țialitas, humanam omnein facultatem excedit, in gensque opus est, et certe divinum: ita etiam bujus sacramenti efficientia verba, instar ipsius sa cramenti, eximiæ cujusdam virtutis esse debere. Christi vero divinis verbis, nihil esse potentius, nibit efficacius esse posse manifestum est. Quamob rem fatéri necesse est, Dominicis illis verbis, et ņullis aliis divinum hoc sacramentum confici posse. Nec enim divinissima per divinam potentiam con i negaverit quispiam, nec verbis Christi nibil omnino efficacius esse, cum non modo homo, ve rum etiam Deus sit, creatorque omnium, qui solo Salvatore nocte qua tradebatur perfecta est, eadem nutu cuncta produxit, qui verbo ægros curavit, mortuos suscitavit, cæteraque miracula fecit, quæ in Evangeliis recitantur. Præterea humanæ preces, tunc quod orant facillime consequuntur', cum id meritæ sint, et a benemeritis effunditur. Atqui panis et vini in corpus et sanguinem transmutatio, non petentium meritis, sed ejus potentia qui ex nihilo cuncta produxit, per sacerdotem tanquam per instrumentum quoddam efficitur. Unde non minus ab indignis sacerdotibus atque perversis, quam a bonis sanctisque consecratur. Ex quo ma nifestum est, non orantis sanctitatem, sed ipsum Dominum propriis suis verbis, a sacerdote prolatis, panen et vinum in proprium corpus transmutare. verba omnes eodem modo pronuntiant: quamvis et in superioribus et in sequentibus diversi diverso modo sunt locuti. Hic pariter omnes dixerunt Hoc est corpus meum; et, Hic est sanguis meus. Pre ces vero et supplicationes sacerdotum, quibus non nulli existimant hoc mysterium confici, alias apud alios et longe quidem diversas esse videmus. Alíi enim optando, alii imperando id agunt. Siquidem Clemens et Jacobus: Rogamus, inquiunt, ut mit tas Spiritum sanctum tuum super hoc sacrificium, qui efficiat hunc panem corpus Christi tui, et quod in hoc calice est, sanguinem Christi tui. Jacobus vero Rogamus, inquit, ut Spiritus sanctus adve niens sancta, bona atque gloriosa ejus præsentia

sanctificet, et faciat hune quidem panem corpus non in ens, sed in non ens mutaretur. Hunc vero terminum dupliciter considerare possumus: ali quando quidem ipsum corpus et sanguinem intel ligentes, in quæ substantialitas fit; et hoc signi ficatur cum dicitur, corpus et sanguis; aliquando vero id considerantes, ut hæc transsubstantialitas determinata et particularis sit et una. Quemadmo dum lis etiam quæ per artem funt, sunt, una cu jusque forma et species est: ita etiam unius ope rationis unus effectus est, propter quod additur meum. Tertium vero atque postremum, per quod modus transsubstantialitatis exprimitur, satis apte exprimitur per verbum est. Quod enim in instanti fit, jam non futurum, sed quasi factum et jam plane exsistens, non imperativo, non optativo, „non cujusvis alterius modi verbo, nec futuro qui dem tempore, quæ dubia sunt, noc id quod est, sed quod futurum est, quod etiam non Aeri posset, significat, sed ipso verbo est temporis præsentis, et modi indicativì, quod ipsum jam esse significat, sufficienter exprimitur: imo vero duntaxat boc modo exprimi potest et non aliter. Hæc igitur om nia, adeo in hac naturali transsubstantialitate ne cessaria, cum nullis aliis præterquam Dominicis verbis contineantur, sicuti ostensum est, profecto existimare cogimur atque fateri, illa ipsa efficien tia esse tam sacri mysterii, quibus nihil deficit, mihik superest, et non preces humanas quibus ali qua desunt quæ magis necessaria forent. Præter hæc omnia, cum hoe immaculatum sacrificium in sui memoriam fieri jusserit Dominus: Hoc enim, inquit, facite in meam commemorationem, cer te expressior ejus memoria fit, cum illius ver ba ex sacratissimo illo ore prolata repetinɔus, quam si alia quæcunque referamus. Quod confir mat apostolus Paulus, dum dicit Domini mor tem in hoc sacrificio adnuntiari. Quo enim mo do annuntiari expressius potest quam dum cor pus et sanguis ejus propriis ejus verbis quam qui busvis aliis tantum confici sacramentum. Verum tamen concurrere Patrem ac Spiritum sanctum Filio in hoc divino opere transsubstantialitatis pa nis et vini in corpus et sanguinem Christi, fas est a fidelibus credi. Omnia enim opera in creaturis Trinitati communia sunt, nihilque fit omnino, nisi creante Filio, beneplacito Patris, et Spiritus sancti voluntate. Ex ipso enim, el per ipsum, et in ipso oninia³, juxta apostolum l'aulum. Et rursus Per quem et sæcula fecit. Et iterum: Portans omnia verbo potestatis suæ ³. Et Joannes evangelis ta, Omnia per ipsum facta sunt *. Et idem: Spiritus est qui vivificat ³. Et Paulus: Si enim Spiritus ejus qui resuscitavit Jesum Christum a mortuis, habitat in nobis, qui suscitavit Jesum Christum a mortuis, vivificabit et mortalia corpora nostra per inhabitan tem in nobis Spiritum ejus º. Et iterum: Omnia au tem hæc operatur idem atque unus Spiritue dividens sancti Christi tui, et calicem hune pretiosum san guinem Christi tui. At magnus doctor Basilius; Rogamus, inquit, ut veniat Spiritus sanctus tuus super nos, et super hæc prɔposita munera, et be nedicat ea, sanctificet et faciat, hunc quidem pa nem, ipsum pretiosum corpus, et vinum pretiosum sanguinem Domini, et Dei, et Salvatoris nostri Jesu Christi, qui effusus est pro mundi vita. Divi nus autem Chrysostomus: Emitte, ait, Spiritum tuum, et hunc panem pretiosum corpus Christi tui, quod vero in hoe calice est, pretiosum sangui nem Christi tui. transmutans ea Spiritu tuo san cto. Cum igitur tanta sit in iis differentia atque varietas, verba autem sacramenti efficientia, immu tabilia esse debeant, profecto non illa quæ alia apud alios sunt, sed hæc Domini verba, quæ apud omnes eadem sunt, et ab omnibus eodem modo proferuntur, tanti mysterii formam esse, et iis tri buendum esse perficiendi potentiam manifestum est per ea enim fit ut sit quod est. Illud quoque considerandum est, ea esse alicujus rei efficientia, per quæ res illa ad esse producitur, ab aliisque distinguitur. Hujus autem divini mysterii nulla əlia quam verba Domini efficientia esse videntur. Ergo ipsa duntaxat, et non sacerdotales preces Jantum opus conficere dicenda sunt. Hujus rationis prima quidem pars per se ipsa nota est, quare ea omissa minorem probabimus. Ipsum certe conse crationis opus, et per consecrationem efficitur sa- € cruni mysterium in extrema prolatione verborum conficientium, quæcunque illa sit, et in instanti fit. Siquidem panis et vini substantia in sua per manet natura, donec omnia illa quæcunque sunt, quæ sacramentum perficiunt verba dicantur: qui bus dictis mox consecratio fit, transsubstantialitas perficitur, consummatur sacramentum. Quod et de baptismate beatus Augustinus ait: Aufer, inquit, verba, et quid aqua nisi aqua? Accedat verbum elemento, et efficitur sacramentum. Unde tanta potentia aquæ ut cum tetigerit corpus, purget cor, nisi ex eo qui verbo hoc facit? Cum igitur mani festum sit, per verba hoc sacramentum confici, decet quæ ad hanc ex substantia in substantiam transmutationem, similitudinem aliquam habeant, eique conformia sint. Unde quoniam in bac trans mutatione tria hæc esse necesse est, termiuum a quo, terminum ad quem ipsa transmutatio fit, el modum ipsius transmutationis, quæ omnia illa si gnificant; talia vero esse verba Domini facile pro batur, in iis enim continetur terminus a quo, per verbum Hoc; nam nisi in ea esset terminus a quo, mon esset transmutatio; at in ea de substantia in substantiam transmutatio fit: hunc igitur termi num significat illud Hoc. Simili modo terminus ad quem iisdem verbis inest; nam sine eo termino non esset transmutatio, sed potius corruptio, si ↑ Rom. x1, 36.? Hebr. 1, ibid. 3. Joan. 1, 3. * Joan. v1, 64. * Rom. vm, 11.

unicuique prout vult '. Et David. Emitte Spiritum quæ, etsi ad esse rei minime necessaria sint, mol tuum et creabuntur *. Illud sane simpliciter tenen dum, et pro generali quadam regula observandum, divinæ Trinitatis operationes, si quis intrinsecus eam ipsam spectet, distinctas omnino ac separatas tum tamen conferunt ad decorem perfectionemque mysteriì; ex quibus si quid aliquando justa neces sitate prætermittatur, nulla jactura sit: bujasmo di sunt mysterium super altari conficere, sacerdo esse, aliquando etiam nullo modo invicem commu- 、 talibus vestibus indui, sacerdotem, multa et ante nicare, quemadmodum se habent generare et ge nerari, spirare et spirari, et alia quædam similia. Extrinsecus vero, et quatenus ad creaturam specta!, una est operatio, et idem opus Patris et Filii et Spiritus sancti, nibilque est eorum quæ in nobis Aunt; quod non ex tota Trinitate emanet, una ta men operatione, una potentia, una voluntate. Quare unus etiam dicitur creator, et unum princi pium eorum omnium, quæ sunt, quæ fiunt, Trini tas esse creditur. Quibus autem verbis potius consentire decet Patrem et Spiritum sanctum quam Filii, qui ejusdem est naturæ, ejusdemque cum eo substantiæ? Manifestum hoc omnibus est conten dere nolentibus. Est autem ad hæc necessarius et idoneus et sufficiens minister. Sufficiens autem est qui potestatem per consecrationem habuit et sacer dos factus est. Nec enim a quocunque prolata ejus modi verba efficere possunt quod quæritur, imo vero nihil omnino possunt, nisi a secerdote pro ferantur. Ejus rei ratio est quod ita Deo placitum est, ita ordinavit, hanc tulit legem. Transgressori igitur legis et voluntatis ejus dignum paratum est meritum, ne quid facere possit. Oportet autem sa cerdotem cum debita intentione ad ea quæ Domi- c nus mandavit accedere. Siquidem mandavit nobis ul in ejus commemorationem hæc ageremus, ut sciamus corpus ejus et sanguinem (instrumentaliter ipsi facientes, cum hæc operamur) mortem ejus annuntiare. Si quis enim vel verba Domini, vel alia quælibet, quibus existimet hujusmodi sacra mentum confici, pronuntiet, non ad ea quæ dicta sunt intendens, seque id agere quod ille jussit ar bitretur, nihil omnino agit; sed suo frustratus de siderio fallitur. Materiam præterea ad hæc aptam el convenientem esse necesse est. Oportet enim panem ex frumento, vinum ex vite fieri. Nisi enim granum frumenti, dicit Dominus, cadens in terram mortuum fuerit, nullum fructum afferet ³. Et rursus Ego sum vitis vera*. Quod si aliter sacerdos, etiam cum debita attentione, vel ipsa verba Domini vel alia quæcunque pronuntiet, vanus est omnis labor; nec enim unquam ex bordeo miliove aût alio se minum genere panis factus, neque sicera aut lac, aut mel in corpus et sanguinem Domini transmu taretur. Hoc canones apostolorum, hoc posteriores doctores affirmant. Quamobrem hoc? Quoniam ille opifex rerum ita voluit, ita constituit: transgredi autem et vitare quidquam eorum quæ ille ordina vit, nefas est. Hæc ergo ad sacri mysterii consum mationem necessaria prorsus sunt, et sine quibus nihil omnino feri potest. Sunt autem alia quædam verba Domini et post in laudem Dei, in narratio nem operum suorum, in impetrationem vitæ ætér me, partim a sacerdotibus, partim a populo dici. Unde et alia apud alios dicuntur, et apud quosdam plura, apud alios pauciora. Hinc est quod Basilius, Jacobi, Chrysostomus vero Basilii missas breviores fecerunt, quod non necessaria forent omnia quæ dicebantur. Nemo enim nccessarium quidquam detrahere præsumpsisset. Quod si quis nunc non per contemptum Ecclesiæ, quæ ita ordinavit, nec tanquam novam introducendo hæresin, sed inevi tabili aliqua necessitate coactus, sola Dominica verba cum debita intentione protulerit, ipsa dun taxat quæ ille dixit et fecit, dicens et faciens, dum modo sacerdos sit, convenientemque materiam habeat, profecto verum Christi corpus sanguinem que perfecit. Contra vero si quis cætera omnia, et alia pene infinita proferens, verba Domini omise rit, lusit operam, ut aiunt, nihilque peregit. Quod si forte quispiam iis minime contentus auctoritatem quærat, et quid doctores Ecclesiæ senserint audire desideret, in primis videat Am brosium ætate quidem præcedentem cæteros, sa pientia vero ac vitæ sanctitate nulli, vel Orientalium vel Occidentalium, cedentem. Hic in sermone quem de sacramentis scripsit, ita inquit: Quomodo enim panis potest esse corpus Christi? Quibus verbis aut quorum verbis hæc sacramenta perficiuntur? Et addit: Ipsis Domini nostri Jesu Christi. Et in fra: Cum autem hoc sacramentum perficit, non propriis verbis sacerdos, sed ipsius Christi utitur verba enim Christi hoc sacramentum conficiunt. Et post pauca: Ante consecrationem panis est, ver bis autem Christi dictis, mox corpus Christi est Accipite enim, inquit, comedite ex eo omnes, hoc est corpus meum. Similiter in calice ante verba Do mini vinum est aqua mistum, Christi verbis ope rantibus sanguis eflicitur. Rursus idem Ambrosius cum multa signa et miracula cominemorasset, quæ solo Domini verbo facta fuere, universumque mun dum verbo eodem ex nihilo esse productum, multa que alia orationibus, et benedictionibus humanis facta ostendisset, postremo hæc addit: Si igitur tantum potuit humana benedictio ad transmutan dam rerum naturam, quid de hac divina consecra tione dicemus, ubi ipsa verba Salvatoris operantur? Hoc enim sacramentum quod accipis, verbo Christi conficitur. Aliis quidem locis idem doctor multo plura in hanc sententiam manifestissime dicit. Augustinus vero sanctissimus et ipse doctor, Divini corporis consecratio, inquit, a catholica Ecclesia * 1 Cor. xi, 11. › Psal. cin, 30. • Joan. xi, 24. *Joan. xv, 1.

creditur non magis a bono, non minus a malo sa- ipsum inquit Salvatorem hæc perficere, ipsum om cerdote confici; neque enim merito consecrantis, sed Creatoris efficitur verbo. Et alibi: Credendum, Christi verbis sacramentum confici: cujus enim potentia prius creata sunt ea quæ sunt, hujus certe verbo ad melius mutantur. Idem in 2 de verbis Do mini: Ante verba Domini, inquit, quæ, Hoc est corpus meum, dicunt, panis dicitur quod offertur; verbis autem illis dictis, non amplius panis, sed corpus vocatur. Et rursus in expositione super Joannem vocatur corpus et caro Christi, quod caro continere non potest. Conficiunt autem illud car nis verba, quæ ipsius carnis Christi verba fuerunt. Ait enim. Hoc est corpus meum. Quid clarius his testimoniis? quid manifestius esse potest? Neque enim hos doctores quisquam mentis compos, et Christianus esse desiderans respueret quos sacræ omnes»ynodi, et communes Ecclesiæ doctores ac ceptarunt, quos ut sanctos ac Deo acceptissimos magnis præconiis extulerunt, quorum memoriam cum summa laude non modo Occidentalis, verum etiam Orientalis Ecclesia celebrat. Manifestum est igitur hos non obscure, neque sub dubio, sed pa lam et manifeste sensisse, sacratissimis illius Do mini verbis hoc sacramentum confici, Hoc est cor pus meum: et, Hic est sanguis meus. Quid igitur? quidem hoc modo dicunt, Orientales vero aliter sentiunt. At hoc modo non idem in cis locutus fuisset Spiritus: nec sancti Spiritus, sed ventris sui eructationes essent sermones eorum. Nunc vero unus atque idem Spiritus locutus est per os ulrorumque. At quemadmodum in cæteris omnibus ita etiam in hoc sacramento concordes sunt Occi dentalibus Orientales. Audi enim quid antea illa Joannis lingua in xxxit super Matthæum homilia dicat: Non sunt, inquit, humanæ potentiæ opera, quæ proposita sunt; qui tunc ea fecit in cœna, ipse nunc ea quoque operatur, nos ministrorum locam tenemus. Qui vero sanctificat, et, ea mutat, ipse est. Rursus idem in xxvii super I ad Corinth. bo mil. ita inquit: Quomodo Paulus a Domino acce pit? Non enim aderat tunc, sed unus erat ex per secutoribus. Ut intelligas, ait, nihil plus illam mensam habuisse, quam habeant hæ posteriores. Nam et hodie ipse est qui operatur, et tradit, quem- ▷ admodum et tunc. Videsne igitur, ut nos minis trorum locum tenemus; qui vere ea sanctificat et mutat ipse est. Vides ut ipse est, qui omnia ope ratur, et tradit, quemadmodum et tunc. Persuade igitur tibi, ipsum esse qui ea mutat: nec, rationi tuæ quæ dubia est, sed infinitæ illius potentiæ hoc tribue. Dices fortasse, haud tibi contradicere brunc doctorem: etenim te quoque et sentire et profiteri illum esse qui hæc operatur, sed per orationes, sed per preces sacerdotis. Atqui multum interest, ope rari aliquid, et omnia operari. Tu namque Spiṛitum sanction eis descendentem tuis precibus sanctifi care hæc munera, quamvis etiam verba Domini aliquid operentur. Hic vero doctor sanctissimus nia operari: nec addit precibus sacerdotum id fieri quod certe addidisset, si seivisset necessarium fore, subticuit autem tanquam non necessarium. Qui enim omnia facit, nullo indiget operatore. Ve rum ex illis Chrysostomi, quæ supra memoravimus verbis discitur quædam haud contemnenda consi deratio. Ait enim, non accepisse Paulum a Christo hane traditionem, cum tainen ipse se accepisse as serat. El recte quidem Chrysostomus. Erat enim tum Paulus persecutor et hostis nominis Christi, et multo post ascensionem Salvatoris in cœlos, sa cram fidem ab eo qui sibi in via fuerat obvius, di dicerat. Quibus igitur tradentibus accepit? Nempe apostolis et iis quidem non verbo tantum docenti bus, sed demonstrantibus opere. Paulus vero tra didit nobis quæ acceperat. Cum autem ea sola tra diderit quæ in Epistola ad Corinthios scribit, certe illa sola accepit, et illa sola apostolos facere vidit. Nam si plura facere vidisset, ea quoque tradidisset. Nihil autem in ea Epistola dicit amplus, nisi Chri stum accepisse panem in manus suas, benedixisse, dedisse discipulis, atque dixisse: Accipite et come dite, hoc est corpus meum. Idem igitur omni ex parte apostoli, quibus tradentibus Paulus id acce pit, faciebant. Hoc tantum accepit ab illis Paulus hoc tradidit nobis. Postea vero sive Clemens, sive Jacobus, sive alius quicunque alias orationes et hymnos et cantica non ad necessitatem, sed ad or natum addiderunt. Quæ cum ita sint, satis constat beati Chrysostomi testimonium adeo clarum atque apertum esse, ut nulla excusatio, nullum subterfu gium calumniantibus relinquatur. Audiamus nunc eumdem doctorem seipsum exponentem, et ita rem hanc declarantem, ut nullus, quamvis audax et contentiosus, contradicere ausit. Hic in ea homilia quam de proditione traditoris et sacramentorum traditione conscripsit, ita inquit: Adest nunc quo que Christus, qui illam mensam fecit, ille ipse nunc etiam ornat. Non est enim homo, qui hæc munera facit corpus et sanguinem Christi, sed qui crucifixus est pro nobis Christus. Figuram quidem adimplens astat sacerdos, verba illa pronuntians; potestas vero et gratia tota Christi est. Hoc est cor. pus meum, ait. Hoc verbum res propositas transmu tat. Nam quemadmodum vox illa qua dictum est Crescite, et multiplicamini et replete terram, seinel quidem dieta est, semper autenifit operæ naturæ no stræ vim præbens ad generandum, ita hæc quoque vox semel dicta in singulis aris ex eo tempore us que in præsentem diem, et usque ad Christi adven tum hoc sacramentum integre perficit. Veruın ad hæc dicere soletis: Quemadmodum verbum quo creata sunt omnia, non ipsum solum sufficere ad productionem eorum quæ fiunt, sed maris et femi næ conjunctionem requiri, ut animalium genus propagetur, cultumque terrarum et agricolarum opera necessaria esse, ut quæ nascuntur e terra producantur et coalescant, eodem modo solum

Salvatoris verbum haud sufficere, sed et preces sa- ▲ matoriam panis et vini qua ipsi quoque uterentur cerdotis, et benedictionem, et alla pleraque neces saria esse ad hoc mysterium peròciendum. Hæc enim Marcus, Ephesinus antistes, ex dictis Nicolai Cabasilæ sumpta objicere solebat, etsi longe impar ingenio, acutius sane multo ille disputavit, quan quam nec ipse quidem dignum aliquid disseruit. Enim vero admirandos simul atque deflendos il los censeo, qui sponte sua ad clarissimas res et ipsam veritatem oculos claudunt, et ita ut tain clara atque aperta sanctissimi doctoris verba per vertere conentur, et ita contra propriam salutem exponere, ut omnibus contemptui sint atque deri sui. Quid enim ait S. Doctor? Figuram adimplens astal sacerdos, verba illa pronuntians, potentia vero et gratia tota Christi est. Hoc est corpus meum, ait. Hoc verbum res propositas transmiriat, Quid hoc certius desideras? Hla, inquit, verba a sacerdote pronuntiata. Quæ autem illa sint, subj♥n git. Hoc est corpus meum. Illa, inquam, res propò silas transmutant. Fit ergo transmutatio per illa verba, non a sacerdote, sed a Christo, cujus lola gratia et potestas est. Sacerdos enim figura, Cbri stus vero veritate hæc transmutat, sacerdote verba ejus, quemadmodum ille statuerat, pronuntiante. Et rursus, Hec verbum sacramentum integre perk cit. Considera, homo, quid integra hæc perfectio significet, attende quid velit. Iloc verbum res pro positas transmutat. Noli pervicaciter contra pro priam salutem contendere, et hujus sententiæ ma gis præcipuis ac manifestis partibus rejectis, per vertere reliquas. Nec enim Ephesinus ille nee Ca basilas integram istam sententiam adducunt, sed quibusdam ejus partibus recitatis transiliunt, fra gmenta ejus quædam, velut indocti juxta Platonem toqui, qui nesciunt, voluntve per artas dividere, nounulla proferentes, cætera vero quæ magis ad rem facerent, silentio prætereuntes, et hoc modo ob tenebrantes veritatem. In primis itaque, sicut gu pra dictum est, ex hujusmodi verbis sancti docto ris non hic quem vos dicitis sensus colligitur. De inde, o bone vir, noune illic auctor atque opifex omnium rerum marem et feminam ea lege creavit, tit non nisi per conjunctionem eorum animalia ostendens, tradidit eis formam qua sacramentum conficerent. Hæc autem sunt verba ejus: Hoc est corpus meum, et, Hic est sanguis meus. Quæ semel a Salvatore dicta ait sacratissimus doctor semper operari, non cooperari, nec cujusquam præsidio egere. Magnain enim, imo maximam omnium vim haberent humana verbu, sì quid auctoritatis aut potentiæ divinis adderent, imo vero illa excelle rent dignitate, quod etiam ongitare impium est at que nefarium. Cooperantur, Inquit Ephesinus, Dominicis verbis sacerdotis preces. Quomodo, o bone vir, cooperantur? An tanquam per se insuf Acientibus, an tanquam suflicientibus? Si tanquam sufficientibus, superflua certe et vana est lua omnis oratio; si tanquam non sufficientibus, heu! quæ improbitas est, quæ blasphemia dicere ut quod divinis deest verbis, hominis sup pleant preces? Præterea cum verba hæc dicis simul cum oratione totum perficere, utrumque imperfectum putas, necesse est igitur ut aliud tortium adveniens id agat. Quid vero hoc sit, to, quæso, nobis aperi. Neque enim Spiritum sanctum id esse dices: siquidem hoc est quod quæritur, an quodlibet eorum per se, an ambo simul Spiri tum sanétum ad id agendum inclinet. Quod si ambo contendis id poose, intelligas necesse est quod si ambo simul hoc possunt, quatenus inibi Dominica verba continentur, ea simt quæ confi ciunt sacramentum, sive sequatur, sive non se quatur oratio. Itaque nihil eis ad hoc addit oratio Jacerdotis, nee illis aliquod necessarium est aliunde præsidium. Quod si quatenus supplicat sacerdos, ut descendens Spiritus sanetus illa sacrificet mu nera, eatenus duntaxat consecrantur, nihil ergo operantur verba Dominica, nec verum dicit Chry sostomus, cum eǝ asserit semper operari, et tranz mutare, et integre perficere; nec cooperatur ei hoc modo sacerdotis supplicatio, ut tu ais, sed to tum operatur. Quid igitur corrumpis verba sacri doctoris, non recte ea exponens, et de sacramento eucharistiæ falsam habes opinionem? Atqui, in quis, etiam baptisma sola sacerdotis oratione per ficitur. Etiam in hoc erras, et veritas in te non est. propagarentur? rursusque in aliis semen nasci et Etenim baptisma quoque Dominicis perficitur ver ex terra ordinavit, ut seminetur, seminatum na scalur, malumquo multiplicetur? At idcirco necesse est ita feri. Oportet enim esse arantem, oportet cane særentem, oportet esse generantem, qmnesque divinæ obtemperantes voluntati, hoc est ita agen tes ut ille statuit. Statuit enim eo modo quo dizi mus. Quemadmodum illa vox qua dietum est Crescite et multiplicamini, operæ naturæ nostræ ♦ita præbet ad generandum. Operæ, inquit, nature nostræ vim præbet, hanc scilicet ei legem ponens, ut illa quod suum est agat, ipsa vero omnem vim præbens. In hoc vero divino de quo agimus saera mento, duntaxat apostolus sacerdotes efficiens, et Matth. xxviii, 19. bis. Euntes enim, inquit, baptizate eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Tunc perficitur baptisma, quando dicit sacerdos, baptizetur servus Dei; aut, baptizo te in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Unde si quis etiam nihil alind præter hæc verba dixerit, recte baptizat, et qui hoc modo baptizatus fuerit; salutem adeptus est. converso vero, si quis cætera dixerit, et infìnitas ad Deum porrexerit preces, hæc vero prætermise rit, nihil omnino agit. In hunc modum apostoli per impositionem manuum et benedictionem et pronuntiationem horum verborum baptizabant, in hunc modum eucharistiæ mysterium consecrabant.

illi suffecerunt, et nobis utique sufficere debent, potentia illius, et tanquam ab illo dicente prolata. Quod si nobis aliquid necesse est addere, imper fecta sunt verba illius. Absit autem a piis menti bus talis cogitatio. Quam enim aliam potestatem per consecrationem accipiunt sacerdotes, nisi illam, Christi personam posse subire, et pro eo nobis adesse, et quemadmodum ille fecit, corpus ejus posse consecrare? Fecit autem illa per verba quæ diximus. Enimvero simpliciter orare quisque pos set, imo vero efficacius sæpenumero orarent multi non sacerdotes nonnullis sacerdotibus. Siquidem plerique sacerdotes ita vivunt; ut non sint Deo accepti plurimi vero ex sæcularibus, ita ob eorum bonitatem Deo chari sunt et grati, ut plerumque miraculis decorari mereantur. Si igitur vel sola oratione, vel ea præcipue hæc sacramenta perfice rentur, certe magis perficerentur a viris justis, quamvis non sacerdotibus, quam ab indignis sa cerdotibus. Hoc vero falsum est. Perinde enim sacramentum conficit sacerdos, quamvis malus alque perversus, ut optimus atque sanctissimus. Sæcularis vero persona, qualibet fide religioneque excellat, nihil omnino potest, quia nullam ad fa ciendum a Domino potestatem accepit, cum sacer dos acceperit maximam. Si igitur non est vis orationis quæ hoc facit (esset enim omnibus com munis), superest ut pro Christo adsint nobis sacer Nondum orationes, nondum bymni, nondum cæ- runt hæc verba, nobis vero non sufficiunt? Si enim tera quæ in ecclesia dicuntur, composita erant. Cogitemus enim, quod fieri certe potuit, ipso Pas sionis die aut sequenti, Petrum vel alium quemli bet ex apostolis, in memoriam Christi et Passionis ejus sacramentum altaris conficere voluisse (neque enim credibile est, non assidue eos illius meminisse in cujus commemorationem id fieri mandaverat), quibus aliis verbis id eos fecisse existimabimus nisi Dominicis? et post cœnam, quod etiam longo temporum intervallo observatum est, et communi bus vestibus indutos? At hæc verba, inquis, nar rando recitata, non possunt sacramentum conficere. Non autem tanquam rei gestæ seriem narrans, sa cerdos hæc verba profert, sed tanquam personam Christi indutus, ut ita ea proferens, quasi Dominus esset qui loqueretur, et eam babens intentionem, ut 'per verba illa, juxta illius mandatum qui ita præcepit, corpus Christi sanguinemque conficiat, quemadmodum ille fecit, fecit autem per ea quæ supra memoravimus verba. Possunt hæc sane duo bus modis accipi: aut tanquam ab evangelista re Jata; et tunc narrative accipiuntur, evangelistis scilicet ea quæ Christus in illa salutiferæ Passio nis nocte egit, narrantibus; aut tanquam a sacer-. dote prolata, intentionem habente, ut juxta ordi nem a Salvatore traditum sacramentum hoc conficiat, et tunc non narrative, sed cunctative proferuntur, cum intentione conficiendi mysterium juxta imitationem Christi, et quasi ipse esset qui c dotes, ejusdem in hoc potestatis, qui et instar et diceret et faceret. Idcirco sacri doctores asse runt, necessariam in primis esse sacerdoti rectam intentionem et propositum ea faciendi quæ dicta sunt, quippe sine illa nihil omnino confici posse. Quemadmodum si quis regum per aliquem ex ins qui apud se gratia et auctoritate valent, volunta tem suam cupiens subditis suis facere manifestam, et ita id apud illos valere, ac si se animum suum exprimentem audirent, sanciat ut ita illa verba in prima persona referat, uti a se dicta sunt, popu losque ita prolata audiens, tanquam ab ipso rege dictis obtemperet. Manifestum est enim quod si hac lege data, veniens ad populum nuntius ita dicat Rex vestræ salutis cupidus, vestramque rempubli cam in felicitate ac copia omnium rerum tenere desiderans, continue iis rebus invigilat, et leges condit, quas ad id existimat utiles ac necessarias. Unde cum in multis aliorum exempla secutus, tum plurimorum ipse inventor hanc legem sancit: Volo quemlibet vestrum, qui conditis a me legibus paruerit, talentum auri ex ærario publico tot anuis accipiat. Profecto nec narrative hæc dicit, sed si mul atque dicta sunt, rata funt quæ jubentur. Quamobrem? Quia rex ita sanxit. Eodem modo hoc intelligendum est, talem a Domino sacerdotibus traditanı potestatem, ut ejus verba ab illis in prima persona, et tanquam simul ab eo dicerentur pro lata, totum efficiant. Aut cur illi quidem suffece ' ] Tim, WV, illius operari possint, et annuntiare populo quæ ille præcepit. Hoc enim, inquit, facite in meam commemorationem. Hoc scilicet quod ipse feci, accepto pane et vino in manibus, respiciendo in cœlum, frangendo, benedicendo, gratias agendo Deb Fatri, et in corpus et sanguinem per ea verba, Hoc est corpus meum; et, Hic est sanguis meus, transmutando. Hoc enim ea trausmutat, hoc ea integre perficit, ut beatus Chrysostomus ait. Hæc quidem, nisi me animus fallit, satis superque esse videntur ad obturanda omnium ora qui tam apertæ et manifestæ rei contradicere conantur. Audiamus tamen, si placet, etiam Gregorium Nyssenum, virum et doctrina et vitæ sanctitate excellentem. Is in catechetico ejus sermone de divinis sacra mentis ita loquitur: Recte igitur et nunc paneni divino verbo sanctificatum, in corpus Dei Verbi transmutari credimus. Nam et illud corpus (intel ligit autem corpus assumptum ex Virgine) panis potentia erat, sanctificatus vero fuit habitatione Verbi in carne habitantis, a quo ita panis qui in illo corpore erat, transsubstantiatus fuit in divinam potentiam, per eum nunc quoque æqualiter fit; et ibi enim gratia Verbi sanctum fecerat illud cor pus quod ex pane consistebat. Et illud quodam modo etiam panis erat, et hic similiter panis quem admodum Apostolus ait, Sanctificatur per verbum Dei et orationem ', non comestionem, ad hoc pro

cedens, ut corpus verbi flat, sed mox ad corpus hujus sacramenti mysterium fieri, et accepit et per verbum transmutatur, quemadmodum ab ipso Verbo dictum est, Hoc est corpus meum. Quid cla rius certiusve iis audire desideras? Panis, inquit, Verbo Dei sanctificatur. Hoc in primis probat ma nifeste, verbo Dei sacramentum hoc confici. Deinde modus probationis idem apertius ostendit. Corpus, ait, potentia panis est quia pane constat. Alimen tum enim (ut Aristoteles docet) primo quidem dis simile, postea vero simile Gt ejus cujus est ali. mentum. Corpus igitur quod ex Virgine Dominus assumpsit, potentia panis erat. At tale corpus ex Virgine assumptum quod potentia panis erat, non fuisset aliter sanctificatum, nisi Verbum illud car nem illam inhabitasset. Ita nunc panis quoque altaris non aliter quam per verbum Dei et oratio nem sanctificatur. Cujus rei testem Paulum citat. Quod autem ait, per orationem, nihil corroborat adversariorum rationem. Siquidem in prima ad Timotheum Epistola hoc de communibus cibis di cit. Hic vero doctor non de communibus quæ illic dicuntur, illius usus est testimonio, sed duntaxat quantum ad confirmationem propositi sui spectat, de transmutatione quæ sit per verbum Dei. Unde paulo post concludens, ait: Mox ad carnem trans mutatur. Et ad hujus confirmationem subjungit, Quoniam ipse dixit: Hoc est corpus meum. Adverte, quæso, cum cætera omnia, tum quod in fine ait, quod mox per verbum transmutatur. Verbum vero inquit esse: Hoc est corpus meum. Nonnie, oro te, verbum illud mox, non relinquit locum orationi bus? Si igitur verbum illud: Hoc est corpus meum, mox transmutat, manifestum illud solum esse est, quod transmutat, aliter enim non mox, sed aliquo et non parvo interjecto tempore transmutatio fieret. Ita certe inter se conveniunt sancti Patres et doctores nostrí; ita sibi invicem consentanei lo quuntur, sive Orientales, sive Occidentales. Quippe Damascenus in libro Sententiarum c. 23 ita inquit Non est panis figura corporis et sanguinis Christi, absit, sed ipsum corpus Christi deificatum. Et unde hoc, sanctissime doctor? Hoc habemus ab ipso, inquit, Domino, dicente, non: Hoc est figura corporis, sed ipsum corpus meum, et non figura sanguinis, sed ipse sanguis meus. Verba igitur illa Hoc est corpus meum, etiam juxta sententiam illius doctoris faciunt, ut panis altaris verum Christi corpus sit credaturque. Sed jis omnibus quæ supra memoravimus, quasi ultimam manum imponit Epistola doctoris gentium ad Corinthios de hujus sacratissimi mysterii traditione speculantis. Ego enim, inquit, accepi a Domino quod et tradidi vobis. Deinde enumerat quæ accepit. Primo itaque videa mus, si libet, an sufficienter tradiderit. Patet si quidem manifeste euin tradidisse: neque enim im perfecte accepit, neque minus quam acceperat, tradidit, sed quidquid decebat et necesse erat circa '1 Cor. xt, 23. ibid. 24. tradidit. Accepit autem hæc, quod scilicet Dominus Jesus qua nocte tradebatur, accepit panem, et graties agens fregit, et dixit: Accipite et manducate. Hoc est eorpus meum quod pro vobis frangitur: hoc faci'e in meam commemorationem. Similiter et calicem postquam cœnavit, dicens: Hic calix novum testa mentum est in meo sanguine: hoc facite quotiescun que biberitis in meam commemorationem. Et nih 1 præterea addidit: Quia enim nihil amplius acce perat, nihil amplius tradidit. Et addidit modum consecrationis divini corporis et sanguinis, omni ex parte sufficientem atque perfectum, quali usus fuit Christus, qualem ab eo ipso accepit: accipere scilicet panem, gratias agere, frangere et dicere Accipite et manducate, hoc est corpus meum, et hoc modo conficere sacramentum. Quid, obsecro, ho rum consecrat divinissimum illud munus? Pro fecto non acceptio panis; hoc enim subjectum est consecrationis, quod in corpus Domini transsub stantiari oportet, non gratiarum actio, non fractio, quarum altera ad commemorationem ineffabilium erga nos beneficiorum Dei, altera ad distributionem necessaria est. Superest igitur ut verba ista sint quæ consecrent: Hoc est corpus meum; et, Hic est sanguis meus. Et ita existimandum est, et tunc fuisse consecratum, et nunc consecrari, concur rentibus scilicet, ut dictum est, et Patre, et Spi⚫ ritu sɔncto, cum omnia in creatura opera iis tribus. communia sint. Verum Salvatori quidem haud necesse fuit, Patrem et Spiritum sanctum palam ad hoc opus invocare, cum unus idemque et unius cum illis substantiæ sit, propter quod quidquid ab eo vel fiebat, vel dicebatur, idem ab aliis quoque fiebat dicebaturque. Nos vero fas est et nominatim. illos invocare, et ut munera nostra sanctificent, precari: verum id non alio atque alio modo agere, nec alio atque alio tempore, sed' et quo tempore Domini pronuntjainus verba, et quomodo verba significant. Quod si illum tanquam hominem dice remus, dum gratias agebat beneficiis acceptis, orassc etiam tacite Patrem et Spiritum sanctum, ut ad cam consecrationem concurrerent, deinde verbis illum prolatis mysterium peregisse, non sine ratione diceremus. Eodem igitur modo et nos agere necesse est, invocato scilicet Patre, et Filio, et Spiritu sancto, nomination et manifeste, sive ante verba Dominus sive post, seu utroque modo; nihil enim interest, ut postea disseremus, ita de mum prolatis Domini verbis, sacrum hoc myste rium conficere. Ita accepit Paulus, ita nobis tradi dit; transgredi autem traditionem ejus neque possumus, neque debemus, si discipuli ejus, immo vero Christi, et esse et vocari cupimus. Abunde vero superius demonstratum est, quoniam Paulus hanc traditionem non a Christo, sed ab apostolis accepit, non modo verbo hoc, sed opere etiam ita

facientibus, manifestum esse non aliis quam Chri- vero ipsa sunt verba Salvatoris, quæ apud om sti verbis ipsos etiam apostolos post Christum con secrasse, et cæteris eumdem mysterii ritum tradi disse. Præterea hoc idem ostendunt populi ad ea verba responsiones. Sacerdote enim verba illa alta voce, ut vos Græci soletis, pronuntiante, assistens populus in utraque parte respondet, Amen, quasi dicat, Vere ita est, ut tu dicis. Amen enim cum aflirmandi apud Hebræos adverbium sit, Græce idem quod vere significat. Amen igitur ad ea verba respondens populus, Certe, inquit, corpus et san guis Christi sunt munera ista proposita, ita credi mus, ita confitemur. Et quomodo, quæso te, non esset turpe putandum eos qui doctiores haberi vo lunt, ea ignorare quæ sæculares et sacrarum Litte rarum ignari, respondendo Amen, manifeste se scire significant? Quid, nonne assistens sacerdoti diaconus eique ministrans, dum sacerdos alta voce (juxta Orientalis Ecclesiæ ritum) verba illa pro puntiat, Hoc est corpus meum, et, Hic est sanguis meus, ipse propria stola duobus primis digitis tacta, panem et calicem ostendit? nihil certe aliud significans, nisi panem illum Christi esse corpus, et quod in calice est, esse sanguinem ejus, quem adinodum verbis illis asseritur. Et hæc sane osten dens diaconus non mentitur, et non mentiens cum iis sentit qui sola Domini verba aiunt hoc sacrum perficere sacramentum. Neque enim frustra tales institutæ sunt ab Ecclesia cæremoniæ. Illud quoque haud contemnendum videtur, quod cum duo sa cramenta nobis a Salvatore tradita fuerint, baptis mus et Eucharistia, utrumque verbis suis confici jussit. Etenim baptismus, quemadmodum supra memoravimus, per verba illa conficitur, Baptizate cos in nomine Pairis, eţ Filii, et Spiritus sancti. Cujus rei testimonium est, quod Patres nostri sancti Ecclesiæ doctores qui statuerunt, quinam ex iis qui ab hæreticis ad catholicam revertuntur Ec clesiam, rebaptizandi sint, qui non eos haud reba ptizandos esse censent, qui in nomine Trinitatis semel fuerint baptizati. Quod etiam expositor syno dalium canonum apud Græcos videtur confirmare. Is enim in quadragesimo septimo apostolorum canone ita inquit: Vere baptizatur aliquis, cum secundum vocem Domini semel baptizatur, in no- erant: ita vero ea nominasse multo post verba nes sunt eadem, quod minime habent sanctorum preces, cum aliter et aliter et aliis atque aliis ver bis diversi supplicent. Hunc modum et apostoli a Salvatore, ut credendum est, et ab apostolis sancti Patres postea sumentes, in singulis Ecclesiæ sacra mentis, quemadmodum materiam propriam sine qua nullo modo fieret quod proponitur, ita etiam propriam formam statuerunt. Hoc catholica qui dem Latinorum Ecclesia usque in præsentem diem observat. Et verba illa, quibus unumquodque tan quam per materiam perficitur, nulli non sacerdo tum apud eos notissima sunt. Nostri vero, multa alia quæ primum apud nostros ortum habuerunt, propter calamitates temporum perdidere, ita etiain horum rituum sunt obliti. Quod manifestum fiet, si quis ad chrismatis sacramentum mentem con verterit. Etenim secunda œcumenica synodus verba quæ sacrum chrisma perficiunt, tradens, in se ptimo canone ita inquit: Obsignantes, hoc est, sacratissimo chrismate eos chrismantes, dicimus signum doni Spiritus sancti. Et hæc verba sécun dum eos chrismatis sacramentum perficiunt. Hoc idem in cæteris diligens investigator inveniet. Quæ igitur de divino Eucharistíæ sacramento sanctorum opinio sit, quæ Christi, quæ Pauli traditio fuerit, satis, nisi me animus fallit, supra demonstratum est. Manifeste enim apparet, Orientales atque Oc cidentales omnes ejusdem in học esse sententiæ, ut scilicet verba Domini sint, quæ sacrum corpus Christi sanguinemque conficiant. Idem affirmat, idem ipse Dominus asseverat. Nunc reliquum est ut tertiam aggrediamur partem, et rationibus quæ in contrarium adduci solent solutis, finem operi imponamus. Sunt autem tres præcipuæ, una est auctoritas sanctorum Ecclesiæ doctorum, Clemen tis, Jacobi, Basilii et Chrysostomi, qui omnes in missis, quas ipsi composuere, post verba Dominica, sacerdotis precibus, hoc sacramentum conficere videntur, siquidem etiam post verba Domini pro lata, non corpus et sanguinem, sed panem et vinum nominant. Secunda vero est auctoritas Damasceni, dicentis beatum Basilium hæc munera ideo præfi gurativa nominasse, quia nondum sanctificata mine Patris, et Filii, et Spiritus sancti, tanquam pronuntiatione Trinitatis et fidei in ea, juxta Do minicam traditionem, perficiatur baptismus. Si igitur hæc duo sola sacramenta in Evangeliis ma nifeste tradita legimus: alterum vero eorum, hoc est baptismus, Dominicis perficitur verbis, profecto et illud quoque, hoc est Eucharistiam, divinis illis et a Deo traditis verbis confici existimandum est. Siquidem in omni genere rerum quatuor esse causas oportet: effectivam, formalem, finalem et materia lem. Forma autem hujus sacramenti verba sunt Dotuinica, et nihil aliud. Propter quod unum idem que esse decet unumquodque, cum et forma una sit, propter quam est quod est et esse dicitur. Hæc Dominica. Tertia ratio est opinio sanctissimi viri Dionysii Areopagitæ, qui aperte sentire videtur, post verba Domini hoc sacramentum coufici. lis in præsentia rationibus a nobis respondendum est. In primis autem verbis sanctorum doctorum qui missas composuerunt, unica ratio satisfacit. Cum ipsi quatuor Patres idem plane dicant, eorum verba ante omnia audiamus. Clemens itaque primus, cuin miracula Domini et res gestas ejus, ac sacramen torum a Domino traditionem commemorasset, post ea inquit Memores itaque nos passionis, mortis et resurrectionis ejus, etc., offerimus tibi Regi et Deo secundum ejus præcepta, etc. Rogamus te ut clementer inspicias hæc proposita coram te mu

nera, tu nullius indigens Deus, et in els bene com- cum Christo corporis efficiuntur. Et hoc quidem placeas, ad honorem Christi tui, et mittas Spiri tum sanctum tuum, testem passionis Domini nostri Jesu, super hoc sacrificio, qui hunc panem corpus Christi tai, et hunc calicem sanguinem Christi tui efficiat. Licet enim hæc Clementis verba inter apo cryphas scripturas commemorari soleant, placet tamen eis impræsentiarum tanquam veris assen tiamur. Jacobus quoque multo post verba Domini obsecrat, ut mittatur Spiritus sanctus. De quo cum multa dixisset, subjungit: Ut adveniens sanctificet, et faciat hunc quidem panem corpus Christi fui, et hunc calicem pretiosum sanguinem Christi tui. At `magnus Basilius similiter post verba Salvatoris in vocat sanctum Spiritum, ut ad proposita descendat munera, et sanctificet, et faciat panem quidem pretiosum corpus Domini Dei et Salvatoris Domini nostri Jesu Christi, et calicem pretiosum sangui nem Christi nostri qui effusas est pro mundi vita. Ad hæc Chrysostomus, post verba Domini et rerum per eum gestarum narrationem, subdit: Rogamus te, emitte Spiritum tuum sanctum super nos, et super hæc proposita munera, et fac hunc quidem pretiosum corpus Christi tui, quod vero in hoc calice est, pretiosum sanguinem Christi tui. Post hæc subjungit: Transmutans ea Spiritu sancto tuo. *Ex quibus omnibus facile esset cuivis argumen stari: Si verbis illis Dominicis, Hoc est corpus meum, et, Hic est sanguis meus, sacrum Euchari stiæ conficitur sacramenti mysterium, sancti Eccle siæ doctores minime post ea verba id propriis sup plicationibus efficere conarentur, nec deinde pa nem et vinum nominarent. Cum vero id agant, nec frustra sanctos viros sit existimandum, palam fit quod hoc sacrum mysterium Dominicis verbis ne quaquam confici existimabant. Huic igitur argu mento respondere volentes, primo quidem id repe ‹timus quod supra probatum est, omnes tam Orien tales quam Occidentales doctores in hoc convenire, ut sacrosanctis Domini verbis Eucharistiæ inyste rium conficiatur. Deinde audimus, non esse hæc quæ modo retulimus, superioribus illis contraria, nec aliud hic, aliud illic sanctos viros vel dicere vel sentire, nec esse Occidentalium sententiam'ab Orientallum opinione diversam. Nec enim si ita þ foret, unus et idem divinus Spiritus, sed diversus, неc veritatis, sed mendacii potius atque erroris spiritus in iis locutus fuisset: quod etiam cogitare absque impietate non licet. Necesse est igitur ut illa vera sint, et hæc per rectam expositionem illis consentanea esse ostendantur. Dicere itaque non sine ratione fortasse quispiam posset, quod cum ‹corpus Domini duplex sit (quemadmodum in pri mordio nostri sermonis ostendimus), verum scilicet at mysticum, illed. quidem ipsius Domini verbis cu jus corpus est, confici, hoc vero, quod ipsi sunius, sacris sacerdotum precibùs; et justis actionibus, et vitæ ac morum honestate compleri, cum digne ho mines sacram Eucharistiam capiunt, et ejusdem petere sacerdotem, cum rogat, ut descendens Spi ritus sanctus, panem quidem pretiosum corpus Christi, calicem vero pretiosum sanguinem faciat, hoc est, ut fidelem populum mysticum corpus Christi sanguinemque faciat, quo membra et par tes corpusque ejus effecti, et sibi ipsis charitate et Christo uniti, vivant cum eo vitam æternam, et flant ipsius cohæredes. Nos vero præter hæc illud potius dicendum existimamus, quod cum divinum hoc sacramentum sit commune, sit opus totius Trinitatis, necesse est nos, quemadmodum supra diximus, et Patrem et Spiritum sanctum cum Filio invocare, ut proposita munera perficiant. Quod et passim per totam missam facimus, et non ante verba Salvatoris, sed etiam post multis cum preci bus invocantes, supplicantesque ut digni ministri tantæ rei efficiamur, quo possimus illa munera per ficere, ut accepta eis fiant, et gratia Spiritus sancti super ea descendat. Quæ omnia non tam agimus, ut ipsi ea faciamus, quam ut populo ostendamus communia esse in creatura opera Trinitatis. Quem admodum enim beneplacito Patris, et Spiritus sancti voluntate, unus in Trinitate natura Dei et Patris Filius, ex sanctis et immaculatis Virginis sanguinibus corpus assumpsit, ita et hoc corpus altaris ipsa Trinitas creat, ipse Spiritus sanctus potentia sua ex substantia in substantiam, hoc est, ex pane in corpus transmutat. Quæ res ut fideli populo palam flat, illius etiam nos meminisse ne cesse est. Et hoc velle illos doctores qui per ad ventum Spiritus sancti sacramentum hoc fieri di cunt. Sunt vero iidem plane, 'qui ex solis Domini verbis Eucharistiæ sacramentum existimant confici. Idem enim utrumque dicunt, non contraria, aut sibi invicem repugnantia, sed eadem dicere existiman tes utrumque enim verum est. Et cum unum et idem ambo sint, unum idemque efficiunt, et uno atque eodem tempore. In instanti enim temporis non aliter atque aliter, neque alio atque alio momento, sed eodem momento, et, si dicere fas est, eodern nunc, utrumque idem efficiunt, cum et divinæ Tri nitatis personæ, quas invocamus, unum atque idem substantia et inseparabiles sint. Quod si rerum natura tale aliquod verbum pati posset, quod mox et sine alicujus temporis intervallo rem omnem exprimeret, profecto nos simul et eodem tempore cum verbis Domini cætera omnia pronuntiaremus, illa quidem duntaxat sacramenti efficientia creden tes, et tamen Patris et Spiritus sancti gratiam non dubitantes adesse, et hoc oratione et precibus ma nifestantes. Adsunt etenim illi quoque cum istis Domini verbis, etiam nobis nonnihil ultra flagitan tibus. Sed cum desiderii nostri nequeamus ardo rem continere, nominatim quoque eum invocamus, et præsentiam ejus populis aperimus. Cæterum quoniam natura rerum id vetat, necesseque est per intervalla temporis unum post aliud verbum pro nuntiare, atque ita totam historiam sacramenti rė

petere, deinde Patrem et Spiritum sanctum invo- ▲ preces illas, quibus nonnulli existimant sacrum Eucharistiæ mysterium confici. Quod si iis priori bus verbis et hac Chrysostomi oratione sacramen tum non conficitur, profecto nec posterioribus per ficietur, quæ cum illis eadem sunt: eadem enim eorumdem sunt efficientia. Perficitur autem verbis illis quæ inter utraque media, maxime principalia sunt, hoc est Dominicis verbis. Hæc sunt quæ to tum efficiunt, hæc ad quæ omnia referenda sunt, sive antea, sive postea dicantur. Hoc ipsum aper tius etiam ex Basilii verbis in eodem loco percipi potest. Mox enim post munerum oblationem: Re spice, inquit, super nos, Deus, et super hanc no stram latriam, et acceptam eam habeas, quemad modum accepta habuisti munera Abel, immolatio care, idcirco iis qui non bene rem considerant, vi deri solet aliud esse quod postea invocatione sancti Spiritus dicitur, idque solummodo absque verbis Domini sacramentum conficere. Quod certe a veri tate longissime abest. Oportet enim hæc aliaque hujusmodi, non tanquam in tempore ia quo dicun tur, sed tanquam in tempore pro quo dicuntur, ita intelligere, ac si tempus illud maneret minimeque deflueret, sed in uno eodemque nunc illa diceren tur: profecto enim ita dicerentur, si fieri posset, et rerum natura minime repugnaret. Cum igitur pro tempore in quo illa Dominica verba dicuntur, invocationes etiam posteriores fiant, et ad illud re ferantur tempus, profecto et eodem hæc ipsa dicta esse tempore existimanda sunt, quod certe factum nes Abraham, Moysi et Aaron sacerdotium, Samue. fuisset, si natura rerum pateretur. Etenim quemad modum si quis sermonem alicujus moleste ferens, et audire ipsum recusaus, diceret, Clausi tibi au res, cum tamen nondum clausisset; vel aliquid sibi molestum videre nolens, diceret: Obduxi ocu los, cum id nondum, et alia iis similia; ita tale nescio quid in iis Domini verbis animadverti potest. Cum enim ita loqui debuisset, dicens discipulis suis, Accipite et manducate, hoc est corpus meum, fregit, et dedit eis. Hoc enim ipse ordo rerum po scebat, primo consecrare, deinde frangere, postea distribuere, quod nos in præsentia facimus. Ille tamen ait, Fregit, et dedit, dicens, Hoc est corpus meum, figurato sermone quem hysterologiam vo cant, usus. Juxta illud poetæ, Simul nutriti natique fuerunt. Et alibi, Sonuit cadens. Primo enim na scitur aliquis, deinde nutritur, et cadit quis ante quam sonum faciat. Decet igitur nos recte judicare volentes, singula quæque intelligere, ut in propriis dicta sunt locis, nec in quo, sed pro quo tempore dicuntur animadvertere; et quæ vel ante vel post aliqua dicuntur, aliquando quidem tanquam simul cum illis, aliquando vero, vel ut posterius quæ prius, vel ut prius quæ posterius dicta sunt, dicta existimare. Siquidem ipse quoque Chrysostomus multo ante et post verba Domini in oratione quæ post oblationem dicitur munerum, Dignos nos, in quit, fac, Domine, ut coram te gratiam inveniamus, et acceptum tibi fiat sacrificium nostrum, et inha bitet Spiritus gratiæ tuæ bonus super nos, et super hæc proposita munera. Ubi considerandum quid hæc verba, Dignos nos fac, ut Spiritus sanctus luus inhabitet super hæc proposita munera. Nihil diffe runt a verbis illis Clementis, vel Jacobi, vel Basi lii, vel que supra retulimus ipsius Chrysostomi, quibus nonnuli existimant hoc sacramentum con fici. Etenim illi quidem Deum precantur, ut mittat Spiritum sanctum, qui adveniens sanctificet, et pa nem efficiat pretiosum Christi corpus: hic vero, Dignos, inquit, facias, ut inhabitet Spiritus san clus tuus super hæc proposita. Quæ verba nullam sanė inter se diversitatem habent. Hoc tamen Chry sostomi ante Domini verba dicuntur, et longe ante lis pacificas. Quemadmodum cepisti a sanctis apostolis tuis yeram hanc latriam, ita a nobis peccatoribus, manibusque nostris, accipe hæc mu nera, bonitate tua, Domine. Videsne ut post multa quæ orans dicit, post propositum sacrificium latriæ, quod soli Deo et nulli alteri debetur, post preces, quibus ut accepta Deo fierent, sicuti Abel, Noe, et cætera sacrificia, tamen ne aliquis contentioni relin queretur locus, subjunxit: Quemadmodum e ma nibus sanctorum apostolorum tuorum hanc veram Jatriam accepisti, i'a e manibus nostris hæc mu. nera accipe? Quid ergo tergiversamur? Hoc modo et verba hæc satis esse ad consecrationem dicemus, cum dicat Basilius: Ita e manibus nostris hæc munera accipe, quemadmodum a tuis apostolis hanc veram latriam accepisti. Si enim apostolorum manibus verum Christi corpus consecratum tuit, idque nunc in manibus suis fieri rogat Basilius, cur non his verbis subito perficitur sacramentum? Nihil enim hæc differunt a posterioribus precibus, quibus nonnulli putant perfici sacrum mysterium. Audi enim quid dicat, Rogamus te ut descendat Spiritus sanctus tuus super hæc proposita munera, et faciat panem corpus, calicem vero sanguinem. Si igitur primis illis orationibus, quæ simillima posterioribus sunt, non perficitur sacrum mysterium, profecto nec postremis perficietur. Simillimæ enim preces simil limos parerent effectus. Superest igitur ut ver bis Salvatoris nostri hæc vis tribuenda sit, et ad ea cætera referenda sunt omnia, quæve ante quæve postea dicuntur, et pro eo tempore quo illa verba dicuntur, hoc quoque dici existimandum. Diutius autem in hac parte dedita opera commorati sumus tum quod ad cognitionem eorum quæ supra dicta sunt, non parvam afferre utilitatem videbantur, tum quod necessaria erant ad ea solvendo quæ ex divino Dionysio et Damasceno opponi solent. His addi tertia quoque ratio, nulli fortasse superiorum inferior, posset: bierarcham, totum Deo repletum divinoque amore juxta Dionysium De divinis nomi nibus captum, veluti exstasin quanıdam, et divi num pati zelum; ob hoc sæpenumero extra se pơ situm, et totum rei amatæ hærentem, zelo quodam

quasi divino quodam furore correptus repetat, quemadmodum in terrenis istis amoribus accidit, ut amans ab amato inseparabilis sit, profecto non parva et contemnenda, sed magna et mystica ratio est. Quod vero justus non satietur orationibus, sed quæ desiderabat jam consecutus adhuc perseveret, eadem petens, desiderio certe ac devotioni talis tantique sacramenti consentaneum est. Deinde vero fingamus adversariorum istam rationem validam esse, nec quovis modo refutari debere. Nonne pro nobis magis facit? imo vero nonne a nobis in con firmationem sententiæ nostræ adducta est? Hoc est enim, quod in principio fere hujus disputatio nis diximus, duplex esse Christi corpus, verum et mysticum. Et hæc quidem, nisi me animus fallit, satis sunt ad solutionem ac confirmationem eorum quæ ab adversariis dici solent. Quod vero nonnulli subjungunt etiam post verba Domini panem et vinum proposita munera a sacris illis doctoribus nominari, quod non videretur esse faciendum si jam consecrata forent (non enim jam amplius pa nis et vinum, sed corpus et sanguis Domini, et es sent et dicerentur), facilis est ad ea responsio. Quis enim neget verum Christi corpus et sangui nem, recte panem et vinum nuncupari posse?Nam, ut præteream multa diversorum doctorum testi monia, qui indifferenter etiam post consecratio nem, modo corpus et sanguinem Christi, modo pa nem et vinum nominant (neque enim est in re fa cili diutius commorandum), nonne ipse Dominus, quo nullus fide dignior est, de suo præsertim cor pore loquente, indifferenter modo hoc, modo illud nominat? Qui manducat, inquit, meam carnem, et bibit meum sanguinem, habet vitam æternam. Et rursus, Caro mea vere est cibus, et sanguis meus vere est polus. Et iterum: Qui manducat meam car nem et bibit meum sanguinem, in me manet et ego in eo³. Alibi vero, Ego sum panis vitæ, inquit. Patres vestri manducaverunt manna in deserto, et mortui sunt. Hic est panis qui de cœlo descendit, ut qui ex eo comedat, non moriatur. Et alio in loco Si quis manducat ex hoc pane, vivel in æternum. Et rursus: Panis quem ego dabo, caro mea est, quam ego dabo pro mundi vila *. Manifestum est igitur, quod iterum suum corpus panem nominat etiam Dominus. Sed de his satis; nunc ad id quod de Damasceno opponitur, venimus. et timore, ne id quod desiderat non assequatur, positus, totus rei amatæ hæreat, et eadem sæpius, sæpius eadem ex verò ac pene incredibili mentis desiderio petere, nec ignorare quidem se jam quod quærebat adeptum, sed insatiabili quodam amore iterum atque iterum eadem repetere, ut etiam in quibusdam symbolis quasi evidentissimis signis, qui adsunt, intelligere possit, totum Deo captum, totum jam divinum effectum, ac per hoc imita tione ejus ad virtutem vitæque integritatem alli ciantur, et, ut aiunt, quasi manuducti ponantur in viam. Hoc summus ille propheta David plerisque in loçis facit. Nam cum dixisset, Cum invocarem, ‹exaudivit me Deus justitiæ meæ, paulo post in eo‐ dem psalmo subjungit, Miserere mei, et exaudi ora tionem meam '. Quem locum Theodoretus ex sen tentia, nisi fallor, Chrysostomi (neque enim Chry sostomum apud nos in præsentia habemus) expo nens, Non satiatur, inquit, hic justus orando, sed supplicans et impetrans, et fructus orationis colli gens, adhuc orando ac supplicando perseverat; scit enim quando inde sequatur utilitas. Alibi quoque ∙idem David, Dirigatur, inquit, oratio mea sicut in censum in conspectu tuo º. Quid, quæso te, clamat David ut sua exaudiatur oratio? Si enim iniqua et præter rationem erat, nunquam ad ¡Deum ascen disset, quomodolibet eo rogante atque obsecrante; quod si recta et exaudiri digna, jam directa erat ad Deum, ipso quoque propheta tacente. Nempe igitur petit quod tenebat, et quæ præsentia jam erant de siderat. Idem nostri quoque doctores, qui missam composuerunt, fecere. Etenim post verba illa: Fac hunc panem corpus Christi, et hunc calicem san guinem Christi, quibus solis nonnulli existimant fleri consecrationem, adhuc pro eis adorant, aut Trustra prorsus id facientes, quod nec cogitandum est, aut vehementi quodam desiderio eadem sæpius repetentes. Memento enim, inquiunt, Domine, im becillitatis meæ, et præsta mihi veniam omnis sive voluntariæ, sive non voluntariæ meæ culpæ, neque propter peccata mea inhibeas Spiritus sancti gra tiam ab his propositis muneribus. Et rursus paulo post ad populum dicitur: Pro oblatis consecratisque muneribus pretiosis Deum rogamus. En quomodo orant, ne ex propositis muneribus Spiritus gratiæ arceatur; en quomodo pro sanctificatis propositis. que muneribus hortantur Deum precari, quamvis multo ante sanctificata fuerint, quamvis perfecte consecrata, etiam juxta eorum opinionem, qui no bis contraria et loquuntur et sentiunt. Quid igitur dicemus hoc loco, fratres? nisi quod ex sententia Chrysostomi Theodoretus ait: Non satiatur orando justus, et reliqua quæ supra memoravimus. Quod si qui fortasse dicerent, Non pro divinis muneri bus, sed pro nobis fit, quod significant, quæram ab eis primo quidem, cur nostra expositio non convenientior sit atque subtilior? Nam quod bie rarchæ divina quædam passio, et veluti exstasis secidat, ita ut vehementi quodam amore extra se 9. Psal. CXL, 2. ' Joan. vi, 55, 56. * Psal. IV, Idem inquit Basilium munera illa præfigurativa corporis et sanguinis Domini nuncupasse, quod nondum consecrata erant, et tamen hoc verbo usus est Basilius in compositione missæ suæ, multo post verba Domini. Ad hæc responsuri, primo tan quam filii a patre veniam poscimus, si duobus propositis amicis præferamus veritatem. Debine di cimus sacramenta etiam postquam consecrata sunt, figuram esse, et ideo etiam præfigurativa veri corpo ris et sanguinis Christi dici posse, quod etiam su * ibid. 50-52.

perius ostendimus. Sensibilis enim panis et vini trarium sentiebat Basilius, nec veritus Dionysii, et etiam post consecrationem species figuræ quaedam et præfigurativa uti sunt, ita etiam dici possunt, sancti, et martyris auctoritatem, qui contra ejus opinionem judicaret, diceretque, ad fidem ex ea bæresi venientes rebaptizari debere, quod non recte neque in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti essent baptizati. Et nobis igitur mirandum est, quomodo dixerit hoc Damascenus. Sed memi nisse oportet, hominem eum fuisse, quamvis mira sanctitate præditum, et fieri aliquando potuisse, ut pro imbecillitate humani ingenii non recte aliquid senserit; nos vero non ex iis velipsum vel alios de illis quæ palam atque unanimiter tradiderunt, sed potius ex iis hæc discernere ac judicare debere. Fortassis autem, quod impossibile non est, diceret quispiam, verba illa Basilii, quibus hæc munera præfigurativa nominavit, tempore Damasceni locuin ante verba Domini in missa Basilii habuisse, ideo que co modo et recte exposuisse Damascenum nunc vero nescio quomodo ea verba fuisse trans posita. Multa enim huic similia tam longo tempo, rum intervallo acciderunt. Siquidem apud Aposto lum his illa verba posita sunt: Hoc facite in. meam commemorationem. Idem post: Hoc est corpus meum. Et post, llic est sanguis meus. Nos vero semel tantum in sacra consecratione hoc dicimus. Præterea sacras particulas, hoc est sacre dormien tium memoriamı, multo ante Domini verba juxta eumdem Dionysium facere solebant; nos vero hoc multo post, mutato nescio quomodo ordine, facere con uevimus. Minime igitur mirandum esset, si hoc præfigurativi vocabulum, Damasceni tempore ante Dominica verba locatuin, dehinc a recentiori bus eo quo nunc legitur loco mutatum ac positum fuisset. His ita expositis, superest ut ad ea tandem quæ de sancto Dionysio ab adversariis objici solent, respondeamus. Verba ejus hæc sunt: Inde divinus hierarcha accedens ad sacrum altare, laudat præ dictas sacras operationes Dei, ipsius Jesu provi dentiæ, quas pro salute generis nostri, beneplacito sanctissimi Patris, in Spiritu sancto, secundum evan gelica verba operatus est. Postquam autem laudavit, et venerandam intellectualeinque spec ulationem eorum intellectualibus oculis perspexit, ad symbo licam eorum consecrationem venit, et hoc secun tum contenti sub eis veri Dominici corporis et san guinis, tum mystici corporis et ecclesiastica: uni tatis, ipsum quoque corpus mystici corporis sym bolum ac signum esse, ut latius paulo ante disse ruimus. Decet tamen, ut tunc quoque memoravi mus, hæc debito modo, et non instar sacramento rum veteris legis, quæ tantum figuræ sunt, accipere. Quod etiam Dionysii testimonio confirmatur, qui sacramentum hoc etiam post consecrationem (in 3 Ecclesiastica hierarchiæ capitulo) symbolum nomi nat. Ita enim inquit: Sacras divinas operationes hie rarcha laudans, consecrat divinissima, et mani festat quæ laudata sunt, per symbola sancte propo si'a. Et infra: Populo quidem divina solum sym bola intuente. Et rursus: In sacram memoriam nos ducit divinæ cœnæ, quæ principale symbolum fuit corum quæ in altari funt. Unde et ipse symbolorum creator optimo jure eum repellit, qui non san cte neque simili modo cum eo sacra illa cœnaverit. Cum igitur sacra illa munera etiam post consecra tionem symbola nominet, creatoremque eorum quæ nunc quotidie in ecclesiis fiunt, principale symbolum, illam sacramentalem cœnam sacramen torum in eo distributionem, ipsumque Dominum symbolorumi creatorem appellet, eorum videlicet quæ tum creavit, hæc vero ſucrunt proprii corporis consecratio, distributio, traditio, cur non etiam fi guram convenientissime vocet? Atqui quod nec præ ſigurativi quidem vocabulum vero Christi corpori sanguinique conveniat, idem Damascenus testatur in eodem capitulo, ita dicens: Præfigurativa futuro rum dicuntur; verum corpus et sanguis Christi, non quia non funt verum corpus et sanguis, sed quia nunc quidem per ea participes efficimur divinitatis Christi, tunc vero per solam visionem intelligibili ter. Hoc idem apertius confirmare videtur beatus Gregorius, ideo inquiens hæc nominari figuram, quia corpore et sanguine Domini nunc participa mus in figura panis et vini, tunc vero eum talem qualis vere est, manifestissima visione contempla bimur. Quamobrem non video quid tandem formi dans Damascenus, præfigurativi vocabulum renne- dum traditionem divinam. Unde devote simul et rit, ideoque ita exponere sit conatus, cum possi bile sit, tam ex ipsius quam ex cæterorum docto run) sententia, verum etiam corpus et sanguinem, sive figuram, sive præfigurativa nominare. Licet igitur nobis hoc loco dicere, quòd sanctus Basilius ad Amphilochium scribens Iconiensem, de Dionysio Alexandrino martyre inquit. Nam cum loqueretur de his qui rebaptizandi sunt, Pepusianosque, con tra Dionysii sententiam, rebaptizandos censeret Miror, inquit, quomodo hoc fatuerit Dionysium, quamvis canonum omnium expertissimum. Vole bat sane Dionysius, quanquam sanctus, imo vero etiam martyr, eos qui ex Pepusianorum hæresi ad fi-iem venirent, non debere baptizari. Cujus con hierarebice post laudes divinarum operationum de consecratione eorum, respondet, Tu dixisti, inquiens, Hoc facite in meam commemorationem. Deinde po stulans ut dignus flat hac consecratione, et ad similitudinem Christi hæc divina perficere valeat. et caste distribuere, consecrat divinissima, et ma nifestat laudata per symbola sancte proposita. Ad hæc Dionysii verba, quanquam difficilis fore respon sio videatur, apud eos præsertim qui contentionis cupidiores sunt quam veritatis, dicimus tamen et ingenue attestamur, apud probas et devotas aures nihil in his esse quod iis quæ supra diximus ad versetur. Quid enim, o bone Jesu, clarius, quid. apertius, quid manifestius inveniri potest, quama je

verba sanctorum doctorum, de quibus supra men- peccatorum. Quamobrem, juxta hujus doctoris sen tionem fecimus, verba Domini mutare panem in corpus, illa sacramentum integre perficere, verbo Dei panem sanctificari, panem in corpus per ver bum mutari, ante verba panem simpliciter esse unus quod offertur, post verba mox in corpus mutari, aliaque hujusmodi? quibus quomodo, quæso te, dissentiret Dionysius, præsertim doctrina et sapientia ac vitæ sanctitate æqualibus atque si millimis? Profecto nemo hoc mentis compos falea tur. Est autem quod Dionysius inquit, tale aliquid quale superius diximus. Quod cum opera in crea tura totius Trinitatis communia sint, ut hoc omni bus palain fiat, operæ pretium est totain nos Tri nitatem invocare. Quod cum simul et absque in tervallo temporis fieri non possit, cum præsertim oporteat omnem illorum quæ ea nocte gesta | sunt bistoriam enarrare, necesse est nos unum post aliud, secundum vini et naturam nostræ pronun tiationis, exponere. Ita ergo post verba Dominica (quibus juxta Chrysostomum integre perficitur sa cramentum ac proposita transmutantur, quibusve, ut Gregorius Nyssenus ait, sanctificatur panis, in corpusque transfertur) Patrem ac Spirituin palam atque aperte Invocamus. Hanc vero manifestam in vocationem tanquam multitudini notiorem tradit beatus Dionysius, cum sacerdotem dicit, postquam pro se respondit, dicens, Tu dixisti, Hoc facite in, meam commemorationem, tunc demum ad conse crationem accedere. Consecrationem enim hoc loco vocat, non illam quæ sola et principalis est, et sine quà perfici mysterium non posset, sed eam quæ notior est ac manifestior multitudini, quæque ad printam illam atque præcipuam quæ fit verbis Do mini, refertur, quam eodem temporis momento, et, ut supra diximus, eodem nunc, cum verbis Domi nicis protulisset sacerdos, si id natura rerum ferre potuisset. Hoc autem ex eo quoque fit manifestius, quod etiam ante hæc verba perfectum jam sacramen tum ponere videtur, cum dicit quod hierarcha, accc. dens ad sacrum altare, laudat prædictas sacras operationes, et ita consecrat divinissima, et mani festat laudata. Manifestare autem laudata, juxta expositoris sententiam qui fuit vir sapientissimus Maximus, est clara facere quæ laudata sunt, hoc est, divina opera Christi, quæ enumeravit facta a Sal vatore nostro in remissionem peccatorum et in vitam æternam. Hæc verba sunt Maximi, imo etiam Diony sii. Nemini autem dubium est, commemorationem divinorum beneficiorum fieri ante verba Dominica. Quæ vero illa siut, ipse doctor enumerat. Quamob rem et ante verba Domini fuisse hæc manifestis sime docere videntur. Quod autem in remissio. není peccatorum et vitam æternam ipsa opera du cant, mox per verba Dominica sequitur, imo vero inter ipsa Dom:ini verba continetur. Hoc enim est, inquit, corpus meum, quod pro vobis frangitur in re missionem peccatorum; et, Hic est sanguis meus, qui pro vobis et multis effundetur in remissionem tentiam, jam perfectum est sacramentum, cum di cimus remissionem peccatorum nobis præbe ri. Dicimus autem hoc subito post verba Do mini, imo vero In ipsius Domini verbs. Sequuntur enim hæc illa Domini verba qui bus perficitur sacramentum, scilicet, Hoc est cor pus meum, et, Hic est sanguis meus, quemadmodum res ipsa rem ipsam sequitur, hoc est, peccatorum remissio Dominici corporis communionem, cujus est effectus. Medio igitur illo tempore, quo divina opera ante verba Domini laudantur, et quo ea dem post illa verba populo manifesta fiunt, conse cratio fit, illis videlicet Domini verbis. Addit etiam postea idem sacer Dionysius: Postquam autem lau daverit, et venerandam intellectualemque specula tionem eorum intellectualibus oculis perspexerit, ad symbolicam eorum consecrationem venit, et hoc secundum divinam traditionem. Quem iocum ex ponens Maximus ait: Benedicens scilicet panem et calicem sacrorum munerum. Ergo benedictionem panis et calicis consecrationem ait esse Dionysius, eamque secundum divinam traditionem. Benedi ctio igitur panis et calicis, qua tunc secundum Dionysium sacerdotes utebantur, cum dicebant Et gratias agens benedixit, sanctificavit, fregit, de ditque discipulis suis dicens: Accipite et manducate, hoc est corpus meum: hæc, inquam, benedictio per verba Domini perficit sacramentum. Quamobrem secundum divinam traditionem hoc fieri inquit Dionysius. Traditio enim Christi hæc fuit, accipere panem, gratias agere, benedicere, et verba illa pronuntiare. Nonne igitur luce clarius videmus etiam testimonio Dionysii, per verba Domini con secratum essa Eucharistiæ mysterium benedictio ne præcedente? præsertim juxta Græcorum ritum, qui post oblationem munerum in altari, nunquam ea, nec antea, nec post benedicunt, nisi tantum cum se existimant consecrare, quasi benedictionem con secrationi necessariam existimantes. Propter quod et hanc benedictionem, quam Dionysius et Maxi mus ante verba Domini faciendam censent, præter mittunt nostri, non recte quidem facientes. Quod si tunc benedicere decet, ut hi doctores sentiunt, imo vero ut Dominus tradidit, procul dubio tunc prolatis Domini verbis credendum est fieri consecra tionem. Subdit deinde Dionysius, quod postulans hierarcha, ut dignus flat hac consecratione, et ad similitudinem Christi hæc divina perficial, et caste distribuat, participaturosque, prout sacros decet, participet, consecrat divinissima, Ex quibus mani festissime apparet, quod hæc verba consecrare at que perficere per synecdochen ad ea quæ sequun tür accipi debent, id est ad castam distributionem et dignam participationem, quæ omnia post conse crationem mysterii precari ac petere solemus. Quod facile est intelligere, si quis missas a Jacobo, Ba silio et Chrysostomo editas diligenter animadver tat: tunc enim supplices oramus, ut digne commu