DE CHRISTIANORUM CLADE IN CHALCIDE EUBOÆ, DE PERICULIS ITALIE IMMINENTIBUS EXPUGNATO HYDRUNTO, Quibus subjicitur persuasio ex Demosthenis Olynthiaca. Nolatu et lectu dignissimæ sunt epistolæ duæ, quæ Orationibus præmissæ leguntur in co dice Regio Taurinensi num. 1165, membran. sæc. xv. Cum enim Bessario orationes bas Latine a se compositas misisset ad Guilielmum Fichetum, Sabaudum, rectorem Universi tatis Parisiensis, sacræ theologiæ doctorem, ac virum, ut habet Rossottus in Syllabo Seri ptorum Sabaudorum, pag. 250, magnum doctrina, eruditione et prudentia, ut res iis con tentas Galliarum regi aliisque principibus explicaret, eas Fichetus, in hoc volumen collectas, obtulit Sabaudiæ Ducibus, scripta ad eosdem epistola, qua eos hortatur, ut bellum fortiter capessant, atque aviti splendoris memores pro religione atque Italiæ salute defendenda vires suas operamque præstent. Porro autem Bessarionis epistola est hujusmodi Bessario, episcopus Sabinensis, cardinalis Nicæ- orationis vim ac præstantiam desideretis, quam nus, patriarcha Constantinopolitanus, reverendo et doctissimo patri magistro Guillermo Ficuɛto, sa cræ theologiæ professori in collegio Sorbonæ Pari sii, amico nostro charissimo. ut intelligatis quanta malorum procella in Chri stianæ reipublicæ capita et fortunas impendet, remque et apud serenissimum regem et apud alios qui opem ita maxime ferre debent, ut po9 sunt, explicetis totam ac persuadeatis: quod potius acerbum est, quam obscurum, non exarsu ram Italiam tantis malorum incendiis, quin flam marum globos longius evomat. Id ne accida', cum regnorum omnium causa optare debent, quorum salus in discrimen adducitur, tum propter immortalem Deum cujus religio sanctissima vexa tur ac trahitur ad interitum, magna Christianorum omnium clade. Valete. Reverende et doctissime Pater, amice noster charissime, audimus non solum in philosophia et sacrarum litterarum cognitione vos elaborare, sed etiam in eloquentiæ studiis dicendique ratione diu versatos, eaque mirifice delectatos. Quo in genere etsi nihil habemus quod magnopere cupere debea tis, tamen mittere statuimus orationes quasdam hoc tempore a nobis editas pro gravissimis peri culis quæ Italiæ Christianisque ommibus imminent uon magis quidem ut vel sermonis puritatem vel Sequitur Ficheti epistola ad Sabaudiæ duces Ex Urbe die decima tertia Decembris 1470. Illustrissimis principibus AMADEO Sabaudiæ duci cipes alios Christianæ defensionem religionis ad ejusque fratribus, Guillermus FICHETUS, Parisien sis theologus doctor, patria vero Sabaudus, salutem plurimam plurimo cum honore mittit. Si serenissimi principes vestræ desideratis ex celsæ familiæ nomen in dies altius extollere, pro fecto vestram Christianæque reipublicæ causam, quam hujus opusculi suavissima lectio vos docebit, alacres accingemini cognoscere cognitamque tueri. Bessario, Sabinensis episcopus, Constantinopolita nus patriarcha, quem vulgo Nicænum cardinalem appellant, operis sui, quod ipse nunc ad vos mitto, mihi jam pridem exemplar reddi jussit, simulque præcepit ut apud Christianissimum regem et prin Pasini, Codd, mss. Tuurin. Lat., p. 29). versus immanissimum Turcum suaderem, quem admodum illius ad me litteris cognoscetis. Interca, tametsi tantum illius fascem humeri fragiles mei initio recusabant, tamen vicit in primis Christiane religionis amor et dignitas, in qua non tantum ini tiatus sum ut cæteri, verum hanc etiam in docto ralis meæ professionis susceptione docturum me defensurunique morte post habita spopondi. Vicit etiam gravissima Bessarionis patris auctoritas, cui pro singulari sua dignitate sanctissimoque deside rio defore labores meos non patiar, sed ne vitæ quidem in tam opportuno negotio subire recusabo discrimen. Vicit præterea quam inde futuram multo

majorem excelse domus vestræ gloriam spero cer- accepit. Et quod præcellentiori Pontifex merito postea voluit electionis jure mandari, tanquam hæreditario Saxonibus præcellentia fuisset, multis sæculis assiḍuş imperii electio Saxopicis ædibus hospitata est, imo propemodum hæreditaria potius faota. Quandoquidem non tam a proavis Macedoni bus a quibus cœperat so se recepit, sed ob egregia quoque militiæ facinora splendorem alibi parem postea non invenit. Nain Saxo principibus aliis ad wendan rempublicam Christianam, nedum priva tam se semper exemplo proposuit. Quod etiam postea fuit ad hoc tempus a Sabaudis principibus successionis jure possessum, hoc est, ut imperium justo bello sibi suisque pararent, publica conti nenter justeque regerent, aliena tuendo domesti cas opes augerent, factis famain extenderent lor:ge lateque. tissimeque conjecto. Tantisper tamen exsequi quæ jubebantur intermisi, dum hic et istic domestici belli rumores compositas certo cognoscerem, Nune vero in tempore non committam, ut aut parumper defuisse professioni meæ jure coar,uar, aut Ni cano Patri pro virili mea parte nou parmisse, aut quod opus cæteris Galliarum Germaniarumque principibus, et alis viris præstantibus alias ipse coram exhibui dedique compluribus, alias meis cum litteris misi, aliasve brevi missurus sum, Vestris videar Serenitatibus occuluisse; præsertim cum bellum quod ab omnibus Christianis mønel Bessario perfidis hostibus inferri, nullius quam vestra magis intersit, quippe quibus domestiea jactura et illata familiæ contumelia stimulus ad hoc bellum esse debebit. Enimvero non recupe randi sołum Cypríci regni, sed Armenici quoque et Hierosolymitani vobis debiti, vobis erepti, rell qna nimirum ista certissima spes est. Quin copiis vestris simulque Christianorum omnium quas Bes sario vestros in hostes diet et armal, haud sama difficile fuerit opulentissima vestra regna perfidis il!is prædonibus eripi vobisque restitui. Neque vincendi facultas antehac fuit majer aut posthac vobis adfutura est, utpote lot una domo lectissi mis fratribus sanguine natis præcelso, ætate flo rentissima, magnanimnis bellatoribus, domi ferisque pace fruientibus, summis ducibus, summis regibus, summis imperatoribus fædere, beneficio stirpeque conjunctis, Ecclesiæ sanctæ Romanæ amicissimis, Pontifice maxime non solum optimo et sanotissimo, sed et conterraneo et vestri generis amantissimno, et in hoc conficiendo bello duce socioque vobiscum adfuture. Quin si pergitis arma capessere, mUK owen Germaniam, Galliam, Hesperiam, Haliam, omnem denique animum Christianum vestros in hostes incondetis, vestrum in amorem tutelamque rapietis. Optimus bellator quisque signa vesira subibit, tuebitur atque extollet. Crux ista candida per omnem Græciam, unde quondam domum vo stram se victricem extulerat, hostes fidei effulmi nabit, e servitute, situ, squalore, luctu, carceribus Christianos dissolves quamplurimos. Denuo Mace dones Amadeique vestri tropæa imponent sua Græ cis limitibus. Vobis siquidem non modo genus antiquissimum a Macedonibus est, verum quoque gentilibus vestris fatale fuit Græciæ dominari. Etenim proavus ille vester Philippus armis sibi suæque familiæ subjecit Græcjam omnem. Alexan der, ejus filius, qui imperii jus a patre percepit, tum latissimum terrarum orbem Macedonibus bello quæsivit, cujus splendidissima prosapia quoquo postea se contulit semper dominata est. Nam in omni terrarum parte, nedum in Græcia, stirps Ma cedonica regna pulcherrime gessit. Quin etiam a Græcis posteaquam nomen imperii ad Germanos trajecit Pontifex maximus, Othonibus in Saxonum avita vestra domo longa quippe successione sedem Hæc, Serenissimi Principes, cum legetis vel in tente legentem quempiam audieritis, tum primo rem quidem illum Sabaudse caput familiæ Benol duin Saxonem coram meulis ponite, quæso, late. quem aummis digitis ut aiunt tantum attingam, dum Arelatensibus negibus, oral bellator egregius, semel et sæpius suppetias tulit, sedes interea lu̟ turæ tam amplæ suze familiæ mucrone clypeoque invenit, inventasque hostili cruore iterum iterum que respersit. Illa Maurianna tantæ fundamentum domus vestræ (quam terram ferro toties pene travit, Hi Secusani Saluciani marchiones comi tesque Pedemontani (ques toties fudit), quid pre ter Bereldinum ensem acre unquam senserunt? Nimirum hæc me tacente loquantur ¡Mi. Neque silebunt qua gloria militari Beroldi filius Humber tus postea fuerit, aut Amadeus alter, aut prone potes quos longa serie prætereo: qui bellica quippe laude magnis regibus etiamsi maximis conferantur impares nequaquam fuerunt. Atque nisi tales tan tique fuissent, neutiquam istas opes domi habere tis, neutiquam istas urbes opulentissimas, neuti quam ad Helvetios, Allobroges, Ararim, transque Padum ad Insubres et Nicianum æquoris portum vestrum tenderetur imperium; perpetuam Imperii vicariam Sabauda domus non obtineret; ex comi tibus duces, ex ducibus reginas regesque non fu dissent. Haudquaquam enim oscitantes (ut pleris que principibus vitio datur), aut domesticis litibus impliciti vitam vixerunt; at vero partian industria, labore, consilio, viribus, opera, diligentia, bene ficio, justo imperio, publicæ libertatis custodia, partim dimicationibus, pugnis acerrimis,, castra castris, urbibus urbes, imperium imperio brevi conjunxerunt, utpote quibus artibus amori sub jectis iisdem hosti terrori semper fuissent. Equi dem si Sabauda tellus ista (quam ipsi quotidie conculcatis) imbutum sanguinem exsudare posset, profecto prædonum cruore tota rubesceret totaque redundaret, quos illi cruentos istinc ejecerunt, quesque repugnantes istic ceciderunt. Quin etiam isti si loqui daretur, Ego (diceret), principes Sa

baudi, vestris ab istis majoribus opes, libertatem, Macedonico quidem pauco parvaque sæpe manu, quietem, splendorem, famam gloriamque accepi, quæ nunc vos præter meum morem principes una septem alo. Vereor ab armis ne desuescatis. Sæpe dum unicum caput habui, victricia longe lateque vexilla tuli. Vereor ne fortassis, dum ipsi dome sticum otium pacemque (ne dicam mollitiem) ni mium amatis, effeminati, timidi segnesque videa mini. Ne si diutius quæ turpiter sunt amissa, repetitum ire cunetamini, quæ tenetis hostibus detis auferendi audaciam. Majoribus vestris sive illis Æacidibus, sive istis Saxonibus, sive mei Be roldi successoribus ne sitis tandem pudori non parum quidem ipsa vereor. Quas quidem ob res aut aliquando dispudeat tam clara sidera vestros majores meminisse, aut quod illi vobis iter osten dunt, in Cyprum, in Armeniam, in Salomonis et Christi regnum ocius præripite. Ensem vestrum Græcia moratur, prædonum hostiumque thesauri opima vobis spolia futura sunt. De vestris hostibus triumphus ducendus; vos posterique vestri ditis sima regna perenni tempore possessuri estis. Jam jam a sedibus Græcis tandiu extorres Philippi Ale xaudrique fato suo reverti domum suam concu piscant, quibus nimirum (si quis modo gentilium suorum sensus est post mortem) regnum Græco rum sibi restitutum iri videbitur, quando vos de cus sui generis gloriam reliquam sui nominis eo sentient adventuros. Atque utinam jam nunc alter uter illuc alicunde posset emergere! Haudqua quam illic profecto stirpis suæ nomen, auctorita tem, oblitterari silerive pateretur: quin ad istas vestras usque Alpes iter a Græcia ferro vobis aperiret. Neque vos Philippi aut Alexandri deter reat magnitudo, tanquam nequidquam conari de beatis, quod illi confecerint. Imo vero cum illis longe vobis commodior honestiorque belli gerendi ratio est. Unus Philippus unusque Alexander alter Græciæ, alter orbis civitates omnes armaque constravit; vos septem, unum aut alterum, aut tres ad summum prædones non exstinguetis? Ab uno Philippo unoque Alexandro regna quidem aliena, imo ab illo per Græciam, nunc ab hoc longe per orbem quæsita sunt. vobis vestra sine sanguine, sine sudore, sine reclamatione detra- et negotii mandarit, jamjam animo propitio benc hentur? Uni Philippo unique Alexandro, milite utri Græcia (quæ tunc armis libertatem maxime tuebatur), utri vel externus patuit orbis: vestris et omnium Christianorum armis illa propemodum inermis non parebit? Deprecantibus ac repugnan tibus grave servitutis jugum imposuit Philippus, imposuit Alexander. Expetentibus et implorantibus suam Sabaudamque libertatem negabunt Sabaudi? Usque nempe adeo nobilis illa Græca natio (quæ nunc delitescit) servitutem semper exhorruit (præ sertim abhorrentem a Christo), ut cum mox suis perfidis tyrannis bellum a vobis aliisque Christia nissimis principibus pararı conjectura capiet, ad se venturis pristinæ libertatis restauratoribus iter vel ferro vobis recludet, alimenta, naves, portus, impedimenta, stipendia, præsidia sponte sua mi nistrabit, sese sua sponté quoquoversus signa ver teritis, vestrum sub imperium missura parituraque veris piisque dominis. Et eo quidem libentius quo tyrannis invitius diutiusque servivit. Ecquid ego privatus pro vestræ præstantis prosapiæ commo ditatibus, pro terreno requirendo imperio, pro re petendis proavorum sedibus vos longius pluribusve cohorter, quandoquidem, vel istis quidem omnibus posthabitis, ipsa quippe Christianæ religionis salus eo vos quo princeps Bessario monet optimo jure traducere debet. Hac nempe in parte nihil opus fore cohortatione mea duxi, ne fortassis aut super vacuo labore rem quæ se vobis abunde persuaserit, nunc ipse intendam, aut quam sibi divinus Bes sario provinciam delegerit, optimeque gesserit, inermis ego post hunc gerere tuerique pergam. Nam (ad vos causamque quod attinet) militaria quidem insignia quibus enses, clypei, vexillaque vestra multo magis refulgent, spolia sunt, quæ Christianam causam vobis persuadere verbis faci lius omnibus possant, quippe quæ quartus a Be roldo vestræ domus princeps Amadeus Christi victis ab hostibus domum reportavit. Unde reportavit? Utique reportavit e Græcia. Quod si nunc ore ro tundo magnaque Græco inore sonaturum Bessario nem attente placet audire, ibitis alacres, victores iterum reversuri. Sed quas huic homunculo vestro suoquè mancipiolo litteras ille reddi jusserit, quid voloque percipite.