19 S. JOANNIS CIIRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. İstiusmodi domum Dei Ecclesiam appellet. Ubi enim tanta modestia, ut epularum tempore solliciti sint convivæ de divinis legibus, aliusque cum alio super hoc contendat : certum est dæmonem inde et quam- libet malam potentiam eliminatam esse, Christumque adesse, lætum ac hilarem de illa pulchra inter servos suos æmulatione, omnemque illis elargiri benodi- ctionem. Quapropter omisso jam hoc præcepto ( novi enim Dei gratia id per universam urbem propagatum iri, cum adeo ferventes in principiis, adeoque con- stantes vos exhibeatis), ad aliud præceptum trans- ibo, quod est de contemptu iræ. Ut enim in cithara non satis est unico nervo conficere melodiam, sed omnes percurrendi sunt, concinnitate congruenti : ita quoque in animi virtute, non una lex sufficit nobis ad salutem, ut prius dixi, sed omnes exacte præstandæ sunt, si quidem velimus omni barmonia dulciores et utiliores modulos conficere. Didicit os tuum non jurare? edocta est tua lingua, Ita, et Non, ubique sonare? Discat etiam convicium omne aver- sari, majoremque curam ad hoc præceptum adhi- bere, quandoquidem et majore labore opus est. Nam illic consuetudo sola vincenda fuit : in ira vero nervosiore industria opus est; violentus enim affe- clus est, et tyrannicus, et subinde abripit vel eos qui vigilant, et ad barathrum ipsum perditionis dedu- cit. Ferte igitur prolixitatem sermonis. Absurdum quippe est cum quotidie vulnereris in foro, in ædi- bas, ab amicis, a cognatis, ab inimicis, a vicinis, a servis, ab uxore, a filio, a propriis cogitationibus, ne semel quidem in universa hebdomada de remedio illorum vulnerum curam admittere: præsertim cum sciamus istum curandi modum nec sumptu, nec do- lore constare. Non enim nunc ferrum in manibus habeo : sed verbum pro ferro, quovis tamen ferro acu- tius, et cujusvis peccati putredinem exscindens; sine dolore tamen ejus, cui ista incisio fit. Nou ignem in dextra habeo, sed doctrinam igne "vehementiorem, camque non adhibentem cauterium, sed tamen cohi- bentem malitiæ proserpentem erosionem, et pro cru- ciatu plurimam ei, qui liberatur a malitia, afferentem voluptatem. Velle satis est; auctoritas jubentis excitare debet; Pe- tri in scenam paulisper inducti primatus et studium eryu doctrinam Christi prædicantur.- Non hic opus est tempore, non laboribus, non pecuniis : solum velle satis est, et statim quidquid hujus virtutis est præ- stiterimus. Quod si cogitemus, quanta sit auctoritas Dei jubentis, et conditoris istius legis, satis ex eo et abunde instructi et admoniti fuerimus; neque enim a nobis ipsis monita vobis adferimus, sed ad legisla- torem vos omnes adducimus. Sequimini igitur, divinas leges audite. Ubi vero de ira et simultate dis- putatum est? Multifariam quidem in multis locis, maxime autem in parabola illa, quam ad discipu- los loquens ad istum ferme modum exorsus est : Ideo assimilatum est regnum cælorum homini regi, et ' Reg., abripit eos qui non vigilant, quæ lectio non sper- nenda. 20 qui voluit rationem ponere cum servis sute. Et cum cœpisset rationem ponere, oblatus est ei unus qui debe- bat ei decem millia talenta : cum autem non haberet, unde redderet, jussit et ipsum venumdari, et uxorem ejus, et liberos, et omnia quæ habebat, et reddi. Pro- lapsus igitur servus ille ad pedes ejus, orabat eum his verbis: Domine, patientiam habe in me, et omnia red- dam tibi. Misertus autem dominus servi illius, dimisīt eum, el debitum dimisit ei. Egressus autem ille invenit unum de conservis suis, qui ipsi debebat centum dena- rios, et tenens suffocabat eum, dicens, Redde quod debes; procumbens ergo conservus ille ad pedes ejns rogabat dicens, Patientiam habe in me, et omnia solvam tibi : ille autem noluit, sed eum inde abductum conjecit in carcerem, donec debitum redderet : videntes autem conservi ipsius indignati sunt, et venientes narraverunt domino suo. Tunc vocavit illum dominus suus, et ait illi : Serve noquam, omne debitum dimisi tibi, quoniam rogasti me : nonne ergo oportuit et te misereri conservi tui, sicut el ego tui misertus sum? Tunc tradidit eum torteribus, quoadusque redderet universum debitum. Sic et Pater meus cœlestis faciet vobis, si non remiseritis unusquisque fratri suo de cordibus vestris (Matth. 18. 23-35). porro, quare cum adjectione cause illam pa- rabolam proposuit : non enim simpliciter dixit, assimilatum est regnum cælorum, sed, Ideo assi - milatum est regnum cælorum. Cur ergo causa ad- juncta est? De tolerantia discipulis sermonem facie- bat, docens, quomodo ira refrenanda esset contem- nendæque injuriæ nobis illatæ, idque his verbis: Si peccaverit in te frater tuus, vade, et reprehende cum inter le et ipsum solum. Si auscultaverit tibi, lucratus es fratrem tuum (Matth. 18. 15). Hæc et alia ejus- modi Christo loquente ad discipulos suos, istanique philosophiam docente, Petrus chori apostolorum princeps, os discipulorum, columna Ecclesiæ, fir- mamentum fidei, confessionis fundamentum, orbis terrarum piscator, qui genus nostrum ex profundis errorum in cælum adduxit, qui ubique fervidus et libertate plenus, imo potius caritate quam libertate, tacentibus omnibus, accedens ad magistrum dixit : Quoties peccabil in me frater meus, et remittam illi ? usque septies (Ibid. v. 21)? simul et interrogat et pollicetur, et priusquam discat, magnum hac in re studium præ se fert. Cum enim mentem magistri probe cognitam haberet, quam illa ad humanitatem prona esset, et quod ille præcipue gratiam cum ipso iniret, qui in condonandis offensis promptior esset, neque in istiusmodi rebus acerbum se et acrem ex- hiberet, volens placere legislatori interrogavit, num usque septies venia iteranda esset. Deinde ut discas qualis homo, qualis vero Deus sit, qualisque ejus in- dulgentia, et quomodo humana benignitas, si ad illius largitatis opulentiam collata sit, quavis paupertate contemptior reperiatur, et quantula stilla sit ad mare immensum, tantam nostram bonitatem ad illius inef- fabilem humanitatem æstimandam ; dicenti Petro 3. Talis quidem parabola ista. Dicendum est

19 S. JOANNIS CIIRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. İstiusmodi domum Dei Ecclesiam appellet. Ubi enim tanta modestia, ut epularum tempore solliciti sint convivæ de divinis legibus, aliusque cum alio super hoc contendat : certum est dæmonem inde et quam- libet malam potentiam eliminatam esse, Christumque adesse, lætum ac hilarem de illa pulchra inter servos suos æmulatione, omnemque illis elargiri benodi- ctionem. Quapropter omisso jam hoc præcepto ( novi enim Dei gratia id per universam urbem propagatum iri, cum adeo ferventes in principiis, adeoque con- stantes vos exhibeatis), ad aliud præceptum trans- ibo, quod est de contemptu iræ. Ut enim in cithara non satis est unico nervo conficere melodiam, sed omnes percurrendi sunt, concinnitate congruenti : ita quoque in animi virtute, non una lex sufficit nobis ad salutem, ut prius dixi, sed omnes exacte præstandæ sunt, si quidem velimus omni barmonia dulciores et utiliores modulos conficere. Didicit os tuum non jurare? edocta est tua lingua, Ita, et Non, ubique sonare? Discat etiam convicium omne aver- sari, majoremque curam ad hoc præceptum adhi- bere, quandoquidem et majore labore opus est. Nam illic consuetudo sola vincenda fuit : in ira vero nervosiore industria opus est; violentus enim affe- clus est, et tyrannicus, et subinde abripit vel eos qui vigilant, et ad barathrum ipsum perditionis dedu- cit. Ferte igitur prolixitatem sermonis. Absurdum quippe est cum quotidie vulnereris in foro, in ædi- bas, ab amicis, a cognatis, ab inimicis, a vicinis, a servis, ab uxore, a filio, a propriis cogitationibus, ne semel quidem in universa hebdomada de remedio illorum vulnerum curam admittere: præsertim cum sciamus istum curandi modum nec sumptu, nec do- lore constare. Non enim nunc ferrum in manibus habeo : sed verbum pro ferro, quovis tamen ferro acu- tius, et cujusvis peccati putredinem exscindens; sine dolore tamen ejus, cui ista incisio fit. Nou ignem in dextra habeo, sed doctrinam igne "vehementiorem, camque non adhibentem cauterium, sed tamen cohi- bentem malitiæ proserpentem erosionem, et pro cru- ciatu plurimam ei, qui liberatur a malitia, afferentem voluptatem. Velle satis est; auctoritas jubentis excitare debet; Pe- tri in scenam paulisper inducti primatus et studium eryu doctrinam Christi prædicantur.- Non hic opus est tempore, non laboribus, non pecuniis : solum velle satis est, et statim quidquid hujus virtutis est præ- stiterimus. Quod si cogitemus, quanta sit auctoritas Dei jubentis, et conditoris istius legis, satis ex eo et abunde instructi et admoniti fuerimus; neque enim a nobis ipsis monita vobis adferimus, sed ad legisla- torem vos omnes adducimus. Sequimini igitur, divinas leges audite. Ubi vero de ira et simultate dis- putatum est? Multifariam quidem in multis locis, maxime autem in parabola illa, quam ad discipu- los loquens ad istum ferme modum exorsus est : Ideo assimilatum est regnum cælorum homini regi, et ' Reg., abripit eos qui non vigilant, quæ lectio non sper- nenda. 20 qui voluit rationem ponere cum servis sute. Et cum cœpisset rationem ponere, oblatus est ei unus qui debe- bat ei decem millia talenta : cum autem non haberet, unde redderet, jussit et ipsum venumdari, et uxorem ejus, et liberos, et omnia quæ habebat, et reddi. Pro- lapsus igitur servus ille ad pedes ejus, orabat eum his verbis: Domine, patientiam habe in me, et omnia red- dam tibi. Misertus autem dominus servi illius, dimisīt eum, el debitum dimisit ei. Egressus autem ille invenit unum de conservis suis, qui ipsi debebat centum dena- rios, et tenens suffocabat eum, dicens, Redde quod debes; procumbens ergo conservus ille ad pedes ejns rogabat dicens, Patientiam habe in me, et omnia solvam tibi : ille autem noluit, sed eum inde abductum conjecit in carcerem, donec debitum redderet : videntes autem conservi ipsius indignati sunt, et venientes narraverunt domino suo. Tunc vocavit illum dominus suus, et ait illi : Serve noquam, omne debitum dimisi tibi, quoniam rogasti me : nonne ergo oportuit et te misereri conservi tui, sicut el ego tui misertus sum? Tunc tradidit eum torteribus, quoadusque redderet universum debitum. Sic et Pater meus cœlestis faciet vobis, si non remiseritis unusquisque fratri suo de cordibus vestris (Matth. 18. 23-35). porro, quare cum adjectione cause illam pa- rabolam proposuit : non enim simpliciter dixit, assimilatum est regnum cælorum, sed, Ideo assi - milatum est regnum cælorum. Cur ergo causa ad- juncta est? De tolerantia discipulis sermonem facie- bat, docens, quomodo ira refrenanda esset contem- nendæque injuriæ nobis illatæ, idque his verbis: Si peccaverit in te frater tuus, vade, et reprehende cum inter le et ipsum solum. Si auscultaverit tibi, lucratus es fratrem tuum (Matth. 18. 15). Hæc et alia ejus- modi Christo loquente ad discipulos suos, istanique philosophiam docente, Petrus chori apostolorum princeps, os discipulorum, columna Ecclesiæ, fir- mamentum fidei, confessionis fundamentum, orbis terrarum piscator, qui genus nostrum ex profundis errorum in cælum adduxit, qui ubique fervidus et libertate plenus, imo potius caritate quam libertate, tacentibus omnibus, accedens ad magistrum dixit : Quoties peccabil in me frater meus, et remittam illi ? usque septies (Ibid. v. 21)? simul et interrogat et pollicetur, et priusquam discat, magnum hac in re studium præ se fert. Cum enim mentem magistri probe cognitam haberet, quam illa ad humanitatem prona esset, et quod ille præcipue gratiam cum ipso iniret, qui in condonandis offensis promptior esset, neque in istiusmodi rebus acerbum se et acrem ex- hiberet, volens placere legislatori interrogavit, num usque septies venia iteranda esset. Deinde ut discas qualis homo, qualis vero Deus sit, qualisque ejus in- dulgentia, et quomodo humana benignitas, si ad illius largitatis opulentiam collata sit, quavis paupertate contemptior reperiatur, et quantula stilla sit ad mare immensum, tantam nostram bonitatem ad illius inef- fabilem humanitatem æstimandam ; dicenti Petro 3. Talis quidem parabola ista. Dicendum est

19 S. JOANNIS CIIRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. İstiusmodi domum Dei Ecclesiam appellet. Ubi enim tanta modestia, ut epularum tempore solliciti sint convivæ de divinis legibus, aliusque cum alio super hoc contendat : certum est dæmonem inde et quam- libet malam potentiam eliminatam esse, Christumque adesse, lætum ac hilarem de illa pulchra inter servos suos æmulatione, omnemque illis elargiri benodi- ctionem. Quapropter omisso jam hoc præcepto ( novi enim Dei gratia id per universam urbem propagatum iri, cum adeo ferventes in principiis, adeoque con- stantes vos exhibeatis), ad aliud præceptum trans- ibo, quod est de contemptu iræ. Ut enim in cithara non satis est unico nervo conficere melodiam, sed omnes percurrendi sunt, concinnitate congruenti : ita quoque in animi virtute, non una lex sufficit nobis ad salutem, ut prius dixi, sed omnes exacte præstandæ sunt, si quidem velimus omni barmonia dulciores et utiliores modulos conficere. Didicit os tuum non jurare? edocta est tua lingua, Ita, et Non, ubique sonare? Discat etiam convicium omne aver- sari, majoremque curam ad hoc præceptum adhi- bere, quandoquidem et majore labore opus est. Nam illic consuetudo sola vincenda fuit : in ira vero nervosiore industria opus est; violentus enim affe- clus est, et tyrannicus, et subinde abripit vel eos qui vigilant, et ad barathrum ipsum perditionis dedu- cit. Ferte igitur prolixitatem sermonis. Absurdum quippe est cum quotidie vulnereris in foro, in ædi- bas, ab amicis, a cognatis, ab inimicis, a vicinis, a servis, ab uxore, a filio, a propriis cogitationibus, ne semel quidem in universa hebdomada de remedio illorum vulnerum curam admittere: præsertim cum sciamus istum curandi modum nec sumptu, nec do- lore constare. Non enim nunc ferrum in manibus habeo : sed verbum pro ferro, quovis tamen ferro acu- tius, et cujusvis peccati putredinem exscindens; sine dolore tamen ejus, cui ista incisio fit. Nou ignem in dextra habeo, sed doctrinam igne "vehementiorem, camque non adhibentem cauterium, sed tamen cohi- bentem malitiæ proserpentem erosionem, et pro cru- ciatu plurimam ei, qui liberatur a malitia, afferentem voluptatem. Velle satis est; auctoritas jubentis excitare debet; Pe- tri in scenam paulisper inducti primatus et studium eryu doctrinam Christi prædicantur.- Non hic opus est tempore, non laboribus, non pecuniis : solum velle satis est, et statim quidquid hujus virtutis est præ- stiterimus. Quod si cogitemus, quanta sit auctoritas Dei jubentis, et conditoris istius legis, satis ex eo et abunde instructi et admoniti fuerimus; neque enim a nobis ipsis monita vobis adferimus, sed ad legisla- torem vos omnes adducimus. Sequimini igitur, divinas leges audite. Ubi vero de ira et simultate dis- putatum est? Multifariam quidem in multis locis, maxime autem in parabola illa, quam ad discipu- los loquens ad istum ferme modum exorsus est : Ideo assimilatum est regnum cælorum homini regi, et ' Reg., abripit eos qui non vigilant, quæ lectio non sper- nenda. 20 qui voluit rationem ponere cum servis sute. Et cum cœpisset rationem ponere, oblatus est ei unus qui debe- bat ei decem millia talenta : cum autem non haberet, unde redderet, jussit et ipsum venumdari, et uxorem ejus, et liberos, et omnia quæ habebat, et reddi. Pro- lapsus igitur servus ille ad pedes ejus, orabat eum his verbis: Domine, patientiam habe in me, et omnia red- dam tibi. Misertus autem dominus servi illius, dimisīt eum, el debitum dimisit ei. Egressus autem ille invenit unum de conservis suis, qui ipsi debebat centum dena- rios, et tenens suffocabat eum, dicens, Redde quod debes; procumbens ergo conservus ille ad pedes ejns rogabat dicens, Patientiam habe in me, et omnia solvam tibi : ille autem noluit, sed eum inde abductum conjecit in carcerem, donec debitum redderet : videntes autem conservi ipsius indignati sunt, et venientes narraverunt domino suo. Tunc vocavit illum dominus suus, et ait illi : Serve noquam, omne debitum dimisi tibi, quoniam rogasti me : nonne ergo oportuit et te misereri conservi tui, sicut el ego tui misertus sum? Tunc tradidit eum torteribus, quoadusque redderet universum debitum. Sic et Pater meus cœlestis faciet vobis, si non remiseritis unusquisque fratri suo de cordibus vestris (Matth. 18. 23-35). porro, quare cum adjectione cause illam pa- rabolam proposuit : non enim simpliciter dixit, assimilatum est regnum cælorum, sed, Ideo assi - milatum est regnum cælorum. Cur ergo causa ad- juncta est? De tolerantia discipulis sermonem facie- bat, docens, quomodo ira refrenanda esset contem- nendæque injuriæ nobis illatæ, idque his verbis: Si peccaverit in te frater tuus, vade, et reprehende cum inter le et ipsum solum. Si auscultaverit tibi, lucratus es fratrem tuum (Matth. 18. 15). Hæc et alia ejus- modi Christo loquente ad discipulos suos, istanique philosophiam docente, Petrus chori apostolorum princeps, os discipulorum, columna Ecclesiæ, fir- mamentum fidei, confessionis fundamentum, orbis terrarum piscator, qui genus nostrum ex profundis errorum in cælum adduxit, qui ubique fervidus et libertate plenus, imo potius caritate quam libertate, tacentibus omnibus, accedens ad magistrum dixit : Quoties peccabil in me frater meus, et remittam illi ? usque septies (Ibid. v. 21)? simul et interrogat et pollicetur, et priusquam discat, magnum hac in re studium præ se fert. Cum enim mentem magistri probe cognitam haberet, quam illa ad humanitatem prona esset, et quod ille præcipue gratiam cum ipso iniret, qui in condonandis offensis promptior esset, neque in istiusmodi rebus acerbum se et acrem ex- hiberet, volens placere legislatori interrogavit, num usque septies venia iteranda esset. Deinde ut discas qualis homo, qualis vero Deus sit, qualisque ejus in- dulgentia, et quomodo humana benignitas, si ad illius largitatis opulentiam collata sit, quavis paupertate contemptior reperiatur, et quantula stilla sit ad mare immensum, tantam nostram bonitatem ad illius inef- fabilem humanitatem æstimandam ; dicenti Petro 3. Talis quidem parabola ista. Dicendum est

.21 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. μεγάλα φιλοτιμεῖσθαι, καὶ δαψιλεύεσθαι, ἄκουσον τί φησιν· οὐ λέγω σοι, πως επτάκις, ἀλλ' έως 1880- μηκοντάκις ἑπτά· τινὲς ἑπτὰ καὶ ἑβδομήκοντα νο μίζουσιν, οὐκ ἔστι δέ· ἀλλὰ παρολίγον πεντακοσιο στόν ἐστι· τὸ γὰρ ἐπτάκις ἑβδομήκοντα, τετρακόσια καὶ ἐννενήκοντα ἐστι. Καὶ μὴ νομίσῃς δύσκολον εἶναι τὸ ἐπίταγμα, ἀγαπητέ. Ἐὰν γὰρ ἅπαξ καὶ δεύτερον καὶ τρίτον ἁμαρτόντι συγχωρήσης τῆς ἡμέρας, καν σφόδρα η λίθινος, κἂν αὐτῶν τῶν δαιμόνων ἁγριώ μέρος ὁ λελυπηρώς, οὐκ ἔσται οὕτως ἀναίσθητος, ὡς πάλιν τοῖς αὐτοῖς περιπεσεῖν, ἀλλὰ τῇ πυκνότητι τῆς συγχωρήσεως σωφρονισθείς, βελτίων ἔσται καὶ ἐπιεικέστερος· σύ τε αὖ ἐὰν ἧς παρεσκευασμένος τοσαυτάκις καταφρονεῖν τῶν εἰς σὲ γινομένων ἁμαρ- τημάτων, ἀπὸ μιᾶς καὶ δευτέρας καὶ τρίτης συγχων ρήσεως γυμνασάμενος, οὐδὲ πόνον ἕξεις λοιπὸν ἐν τῇ τοιαύτῃ φιλοσοφία, μελετήσας καθάπαξ τῇ πυ ανότητα τῆς συγχωρήσεως μηδὲ πλήττεσθαι παρὰ τῶν τοῦ πέλας αμαρτημάτων. Ταῦτα ἀκούσας δ Πέτρος, ἀχανῆς εἰστήκει, οὐχ ὑπὲρ ἑαυτοῦ φρον είζων μόνον, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ τῶν μελλόντων αὐτῷ εμπιστεύεσθαι. Ἵνα οὖν μὴ τὸ αὐτὸ ποιήσῃ, ὅπερ καὶ ἐφ' ἑτέρων ἐντολῶν ἐποίησε, προλαβὼν ἀπέκλει σεν αὐτῷ πᾶσαν ἐρώτησιν. Τί δὲ ἐπὶ τῶν λοιπῶν ἐντολῶν ἐποίησεν; Εἴ ποτέ τι τοιοῦτον ὁ Χριστὸς ἐπέταττεν, ὁ δυσκολίαν τινὰ ἔχειν ἐδόκει, προπηδών τῶν ἄλλων ἠρώτα καὶ ἐπυνθάνετο περὶ τῆς ἐντολῆς. Καὶ γὰρ ὅτε προσελθὼν ὁ πλούσιος περὶ τῆς αἰωνίου ζωῆς τὸν Χριστὸν ἠρώτα, καὶ μαθὼν τὰ ποιητικά τῆς τελειότητος, ἀπῄει λυπούμενος ὑπὸ τῶν χρημά- των, εἰπόντος τοῦ Χριστοῦ, ὅτι οὐκοπώτερόν ἐστι κάμηλον διὰ τρυμαλιάς ραφίδος διελθεῖν, ἢ πλούσιον εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν εἰσελθεῖν· ὁ Πέτρος, καίτοι πάντων ἑαυτὸν γυμνώσας, καὶ οὐδὲ τὸ ἄγκι στρον κατέχων λοιπὸν, ἀλλὰ καὶ τῆς τέχνης καὶ τοῦ ἀκατίου καταφρονήσας, προσελθὼν ἔλεγε τῷ Χριστῷ· Καὶ τὶς δύναται σωθῆναι; Καὶ ἄρα καὶ ἐπιεί- καιαν μαθητοῦ, καὶ θερμότητα· οὔτε γὰρ εἶπεν Αδύνατα ἐπιτάττεις, δύσκολον τὸ ἐπίταγμα, χαλε πὸς ὁ νόμος· οὔτε ἐσίγησεν, ἀλλὰ καὶ τὴν ὑπὲρ τῶν [6] λοιπῶν κηδεμονίαν ἐπεδείξατο, καὶ τὴν διδασκάλῳ παρὰ μαθητοῦ τιμὴν ὀφειλομένην ἀπένειμεν, οὕτως εἰπών· καὶ τίς δύναται σωθῆναι, καὶ μηδέπω γενό- μενος ποιμήν, ποιμένος είχε ψυχὴν, καὶ μηδέπω τὴν ἀρχὴν ἐγχειρισθεὶς, τὴν πρέπουσαν ἄρχοντι κη- δεμονίαν ἐφύλαττεν, ὑπὲρ τῆς οἰκουμένης ἁπάσης φροντίζων. Εἰ μὲν γὰρ πλούσιος ἦν, καὶ πολλὰ χρήματα περιβεβλημένος, ίσως είπέ τις ἄν, ὅτι οὐ τῶν λοιπῶν, ἀλλ᾽ ἑαυτοῦ κηδόμενος, καὶ ὑπὲρ τῶν καθ' ἑαυτὸν πραγμάτων φροντίζων, ταύτην προσήγε τὴν πεῦσιν· νυνὶ δὲ ἡ πενία ταύτης αὐτὸν ἀπαλλάτ τει τῆς ὑποψίας, καὶ δείκνυσιν ὡς τῆς ἑτέρων της βόμενος σωτηρίας μερίμνα και περιειργάζετο, καὶ παρὰ τοῦ διδασκάλου μαθεῖν ἐβούλετο τὴν τῆς σωτη ρίας ὁδόν. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Χριστὸς αὐτὸν παραθαρ δύνων λέγει· Τὰ παρὰ ἀνθρώποις ἀδύνατα, παρὰ τῷ Θεῷ δυνατά ἐστι. Μὴ γὰρ νομίσῃς, φησὶν, ὑμᾶς ἐρήμους εγκαταλιμπάνεσθαι· ἐγὼ συνεφάπτομαι ταύ- τῆς ὑμῖν τῆς σπουδῆς, καὶ τὰ άπορα ποιῶν ῥᾴδια γενέσθαι καὶ εὐκολα. Πάλιν περὶ γάμου καὶ γυναι κὸς διαλεγομένου τοῦ Χριστοῦ καὶ λέγοντος, ὅτι Ο ἀπολύων γυναῖκα παρεκτός λόγου πορνείας, ποιεῖ αὐτὴν μοιχευθῆναι, καὶ πᾶσαν κακίαν γυναικός παραινούντος φέρειν πλήν πορνείας μόνης, ο Πέτρος, τῶν ἄλλων σιγώντων, προσελθὼν ἔλεγε τῷ Χριστῷ· Εἰ οὕτως ἐστὶν ἡ αἰτίας τοῦ ἀνθρώπου μετὰ τῆς γυναικός, οὐ συμφέρει γαμήσαι. Ὅρα καὶ ἐνταῦθα πῶς καὶ τὴν πρέπουσαν δια σκάλῳ τιμὴν ἐφύλαξε, καὶ τῆς τῶν λοιπῶν ἐφρόντισε σωτηρίας, οὐδὲ ἐνταῦθα ὑπὲρ τῶν καθ' ἑαυτὸν μερι μνῶν. Ἵνα οὖν μὴ καὶ ἐνταῦθα εἴπῃ τι τοιοῦτον, προ- λαβὼν διὰ τῆς παραβολής προανείλεν αὐτοῦ τὴν αντίρρησιν. Τούτου χάριν καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς εἶπε· Διὰ τοῦτο ἡμοιώθη ή βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ, ὅς ἠθέλησε συνᾶραι λόγον μετὰ τῶν δούλων αὐτοῦ· δεικνὺς ὅτι διὰ τοῦτο· λέγει τὴν παραβολήν ταύτην, ίνα μάθης ότι καν 4660 μηκοντάκις ἑπτὰ ἀφῆς τῆς ἡμέρας τῷ ἀδελφῷ τὰ ἁμαρτήματα, οὐδέπω οὐδὲν μέγα εἰργάτω, ἀλλὰ πολύ. καὶ ἄφατον ἀπολείπῃ τῆς δεσποτικῆς φιλανθρωπίας, καὶ οὐ τοσοῦτον δίδως ὅσον λαμβάνεις. δ. Επακούσωμεν τοίνυν τῆς παραβολῆς· εἰ γὰρ δοκεί καὶ αὐτόθεν εἶναι σαφής, ἀλλ᾽ ἔχει καὶ ἐναποκεκρυμ μένον τινὰ θησαυρὸν νοημάτων ἄφατον. 'Ωμοιώθη ή βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ, ὅστις ἠθέλησε συνᾶραι λόγον μετὰ τῶν δούλων αὐτοῦ. Μὴ παραδράμῃς ἁπλῶς τὴν ῥῆσιν, ἀλλὰ καὶ ἀνάπτυξόν μοι τὸ δικαστήριον ἐκεῖνο, καὶ εἰς τὸ συνειδὸς εἰσελ θὼν τὸ σεαυτοῦ, ἀναλόγισαι τὰ πεπραγμένα σοι παρὰ πᾶσαν τὴν ζωήν· καὶ ὅταν ἀκούσῃς, ὅτι συναίρει λόγον μετὰ τῶν δούλων αὐτοῦ, καὶ βασιλεῖς, καὶ στρατηγούς, καὶ ἐπάρχους, καὶ πλουσίους καὶ πένη- γίζου· Πάντας γὰρ ἡμᾶς φανερωθῆναι δεῖ ἔμπρο τας, καὶ δούλους καὶ ἐλευθέρους, καὶ πάντας ἀναλο σθεν τοῦ βήματος τοῦ Χριστοῦ. Κἂν πλούσιος ᾖς, ἐννόησον ὅτι δώσεις λόγον, πότερον· εἰς πάρνας, ἢ εἰς πένητας τὰ χρήματα κατηνάλωσας, πότερον εἰς τα ρασίτους καὶ κόλακας, ἢ εἰς τοὺς δεομένους, πότερον εἰς ἀσέλγειαν ἢ εἰς φιλανθρωπίαν, πότερον εἰς τρυφὴν καὶ ἀσωτίαν καὶ μέθην, ἢ εἰς τὴν τῶν ἐπηρεαζομένων βοήθειαν. Οὐχ ὑπὲρ τῆς δαπάνης δὲ λόγον, [7] πότερον ἐκ δικαίων πόνων, ἢ ἐξ ἁρπαγής μόνον, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ τῆς κτήσεως ἀπαιτηθήσῃ καὶ πλεονεξίας συνέλεξας, πότερον κλῆρον διαδεξάμε νος πατρῷον, ἢ τὰς τῶν ὀρφανῶν καταστρέψας οικίας, καὶ τὰς τῶν χηρῶν διαρπάσας οὐσίας. Καὶ καθάπερ ἡμεῖς τοῖς οἰκέταις τοῖς ἡμετέροις οὐχὶ τῆς ἐξόδου μόνον τῶν χρημάτων, ἀλλὰ καὶ τῆς εἰσόδου ἀπαιτοῦ μεν τον λόγον, ἐξετάζοντες πόθεν ὑπεδέξαντο τὰ χρήματα, καὶ παρὰ τίνων, καὶ πῶς, καὶ πόσα · οὕτω δὴ καὶ ὁ Θεὸς οὐχὶ τῆς δαπάνης μόνον, ἀλλὰ καὶ τῆς κτήσεως ἡμᾶς ἀπαιτεῖ τὰς εὐθύνας. Οὐχ ὁ πλούσιος δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ ὁ πένης τῆς πενίας δίδωσι λόγον εἰ γενναίως καὶ εὐχαρίστως τὴν πενίαν ἤνεγκεν, εἰ μὴ ἀπεδυσπέτησεν, εἰ μὴ ἐδυσχέρανεν, εἰ μὴ κατηγόρησε τῆς τοῦ Θεοῦ προνοίας, ἕτερον ὁρῶν τρυφῶντα καὶ σπαταλώντα, ἑαυτὸν ἡ δὲ ὄντα ἐν ἐν· δείξ. Ωσπερ γὰρ ὁ πλούσιος τῆς ἐλεημοσύνης, οὕτω καὶ ὁ πένης τῆς ὑπομονῆς ἀπαιτεῖται λόγον· μᾶλλον ελεημοσύνης· οὐ γὰρ ἐστι κώλυμα πρὸς ἐλεημοσύνην δὲ οὐδὲ τῆς ὑπομονῆς μόνον, ἀλλὰ καὶ αὐτῆς τῆς Μεγ. τρυφῶντα καὶ μὴ σπανίζοντα τὴν οὐσίαν· ἑαυτόν.

.21 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. μεγάλα φιλοτιμεῖσθαι, καὶ δαψιλεύεσθαι, ἄκουσον τί φησιν· οὐ λέγω σοι, πως επτάκις, ἀλλ' έως 1880- μηκοντάκις ἑπτά· τινὲς ἑπτὰ καὶ ἑβδομήκοντα νο μίζουσιν, οὐκ ἔστι δέ· ἀλλὰ παρολίγον πεντακοσιο στόν ἐστι· τὸ γὰρ ἐπτάκις ἑβδομήκοντα, τετρακόσια καὶ ἐννενήκοντα ἐστι. Καὶ μὴ νομίσῃς δύσκολον εἶναι τὸ ἐπίταγμα, ἀγαπητέ. Ἐὰν γὰρ ἅπαξ καὶ δεύτερον καὶ τρίτον ἁμαρτόντι συγχωρήσης τῆς ἡμέρας, καν σφόδρα η λίθινος, κἂν αὐτῶν τῶν δαιμόνων ἁγριώ μέρος ὁ λελυπηρώς, οὐκ ἔσται οὕτως ἀναίσθητος, ὡς πάλιν τοῖς αὐτοῖς περιπεσεῖν, ἀλλὰ τῇ πυκνότητι τῆς συγχωρήσεως σωφρονισθείς, βελτίων ἔσται καὶ ἐπιεικέστερος· σύ τε αὖ ἐὰν ἧς παρεσκευασμένος τοσαυτάκις καταφρονεῖν τῶν εἰς σὲ γινομένων ἁμαρ- τημάτων, ἀπὸ μιᾶς καὶ δευτέρας καὶ τρίτης συγχων ρήσεως γυμνασάμενος, οὐδὲ πόνον ἕξεις λοιπὸν ἐν τῇ τοιαύτῃ φιλοσοφία, μελετήσας καθάπαξ τῇ πυ ανότητα τῆς συγχωρήσεως μηδὲ πλήττεσθαι παρὰ τῶν τοῦ πέλας αμαρτημάτων. Ταῦτα ἀκούσας δ Πέτρος, ἀχανῆς εἰστήκει, οὐχ ὑπὲρ ἑαυτοῦ φρον είζων μόνον, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ τῶν μελλόντων αὐτῷ εμπιστεύεσθαι. Ἵνα οὖν μὴ τὸ αὐτὸ ποιήσῃ, ὅπερ καὶ ἐφ' ἑτέρων ἐντολῶν ἐποίησε, προλαβὼν ἀπέκλει σεν αὐτῷ πᾶσαν ἐρώτησιν. Τί δὲ ἐπὶ τῶν λοιπῶν ἐντολῶν ἐποίησεν; Εἴ ποτέ τι τοιοῦτον ὁ Χριστὸς ἐπέταττεν, ὁ δυσκολίαν τινὰ ἔχειν ἐδόκει, προπηδών τῶν ἄλλων ἠρώτα καὶ ἐπυνθάνετο περὶ τῆς ἐντολῆς. Καὶ γὰρ ὅτε προσελθὼν ὁ πλούσιος περὶ τῆς αἰωνίου ζωῆς τὸν Χριστὸν ἠρώτα, καὶ μαθὼν τὰ ποιητικά τῆς τελειότητος, ἀπῄει λυπούμενος ὑπὸ τῶν χρημά- των, εἰπόντος τοῦ Χριστοῦ, ὅτι οὐκοπώτερόν ἐστι κάμηλον διὰ τρυμαλιάς ραφίδος διελθεῖν, ἢ πλούσιον εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν εἰσελθεῖν· ὁ Πέτρος, καίτοι πάντων ἑαυτὸν γυμνώσας, καὶ οὐδὲ τὸ ἄγκι στρον κατέχων λοιπὸν, ἀλλὰ καὶ τῆς τέχνης καὶ τοῦ ἀκατίου καταφρονήσας, προσελθὼν ἔλεγε τῷ Χριστῷ· Καὶ τὶς δύναται σωθῆναι; Καὶ ἄρα καὶ ἐπιεί- καιαν μαθητοῦ, καὶ θερμότητα· οὔτε γὰρ εἶπεν Αδύνατα ἐπιτάττεις, δύσκολον τὸ ἐπίταγμα, χαλε πὸς ὁ νόμος· οὔτε ἐσίγησεν, ἀλλὰ καὶ τὴν ὑπὲρ τῶν [6] λοιπῶν κηδεμονίαν ἐπεδείξατο, καὶ τὴν διδασκάλῳ παρὰ μαθητοῦ τιμὴν ὀφειλομένην ἀπένειμεν, οὕτως εἰπών· καὶ τίς δύναται σωθῆναι, καὶ μηδέπω γενό- μενος ποιμήν, ποιμένος είχε ψυχὴν, καὶ μηδέπω τὴν ἀρχὴν ἐγχειρισθεὶς, τὴν πρέπουσαν ἄρχοντι κη- δεμονίαν ἐφύλαττεν, ὑπὲρ τῆς οἰκουμένης ἁπάσης φροντίζων. Εἰ μὲν γὰρ πλούσιος ἦν, καὶ πολλὰ χρήματα περιβεβλημένος, ίσως είπέ τις ἄν, ὅτι οὐ τῶν λοιπῶν, ἀλλ᾽ ἑαυτοῦ κηδόμενος, καὶ ὑπὲρ τῶν καθ' ἑαυτὸν πραγμάτων φροντίζων, ταύτην προσήγε τὴν πεῦσιν· νυνὶ δὲ ἡ πενία ταύτης αὐτὸν ἀπαλλάτ τει τῆς ὑποψίας, καὶ δείκνυσιν ὡς τῆς ἑτέρων της βόμενος σωτηρίας μερίμνα και περιειργάζετο, καὶ παρὰ τοῦ διδασκάλου μαθεῖν ἐβούλετο τὴν τῆς σωτη ρίας ὁδόν. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Χριστὸς αὐτὸν παραθαρ δύνων λέγει· Τὰ παρὰ ἀνθρώποις ἀδύνατα, παρὰ τῷ Θεῷ δυνατά ἐστι. Μὴ γὰρ νομίσῃς, φησὶν, ὑμᾶς ἐρήμους εγκαταλιμπάνεσθαι· ἐγὼ συνεφάπτομαι ταύ- τῆς ὑμῖν τῆς σπουδῆς, καὶ τὰ άπορα ποιῶν ῥᾴδια γενέσθαι καὶ εὐκολα. Πάλιν περὶ γάμου καὶ γυναι κὸς διαλεγομένου τοῦ Χριστοῦ καὶ λέγοντος, ὅτι Ο ἀπολύων γυναῖκα παρεκτός λόγου πορνείας, ποιεῖ αὐτὴν μοιχευθῆναι, καὶ πᾶσαν κακίαν γυναικός παραινούντος φέρειν πλήν πορνείας μόνης, ο Πέτρος, τῶν ἄλλων σιγώντων, προσελθὼν ἔλεγε τῷ Χριστῷ· Εἰ οὕτως ἐστὶν ἡ αἰτίας τοῦ ἀνθρώπου μετὰ τῆς γυναικός, οὐ συμφέρει γαμήσαι. Ὅρα καὶ ἐνταῦθα πῶς καὶ τὴν πρέπουσαν δια σκάλῳ τιμὴν ἐφύλαξε, καὶ τῆς τῶν λοιπῶν ἐφρόντισε σωτηρίας, οὐδὲ ἐνταῦθα ὑπὲρ τῶν καθ' ἑαυτὸν μερι μνῶν. Ἵνα οὖν μὴ καὶ ἐνταῦθα εἴπῃ τι τοιοῦτον, προ- λαβὼν διὰ τῆς παραβολής προανείλεν αὐτοῦ τὴν αντίρρησιν. Τούτου χάριν καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς εἶπε· Διὰ τοῦτο ἡμοιώθη ή βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ, ὅς ἠθέλησε συνᾶραι λόγον μετὰ τῶν δούλων αὐτοῦ· δεικνὺς ὅτι διὰ τοῦτο· λέγει τὴν παραβολήν ταύτην, ίνα μάθης ότι καν 4660 μηκοντάκις ἑπτὰ ἀφῆς τῆς ἡμέρας τῷ ἀδελφῷ τὰ ἁμαρτήματα, οὐδέπω οὐδὲν μέγα εἰργάτω, ἀλλὰ πολύ. καὶ ἄφατον ἀπολείπῃ τῆς δεσποτικῆς φιλανθρωπίας, καὶ οὐ τοσοῦτον δίδως ὅσον λαμβάνεις. δ. Επακούσωμεν τοίνυν τῆς παραβολῆς· εἰ γὰρ δοκεί καὶ αὐτόθεν εἶναι σαφής, ἀλλ᾽ ἔχει καὶ ἐναποκεκρυμ μένον τινὰ θησαυρὸν νοημάτων ἄφατον. 'Ωμοιώθη ή βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ, ὅστις ἠθέλησε συνᾶραι λόγον μετὰ τῶν δούλων αὐτοῦ. Μὴ παραδράμῃς ἁπλῶς τὴν ῥῆσιν, ἀλλὰ καὶ ἀνάπτυξόν μοι τὸ δικαστήριον ἐκεῖνο, καὶ εἰς τὸ συνειδὸς εἰσελ θὼν τὸ σεαυτοῦ, ἀναλόγισαι τὰ πεπραγμένα σοι παρὰ πᾶσαν τὴν ζωήν· καὶ ὅταν ἀκούσῃς, ὅτι συναίρει λόγον μετὰ τῶν δούλων αὐτοῦ, καὶ βασιλεῖς, καὶ στρατηγούς, καὶ ἐπάρχους, καὶ πλουσίους καὶ πένη- γίζου· Πάντας γὰρ ἡμᾶς φανερωθῆναι δεῖ ἔμπρο τας, καὶ δούλους καὶ ἐλευθέρους, καὶ πάντας ἀναλο σθεν τοῦ βήματος τοῦ Χριστοῦ. Κἂν πλούσιος ᾖς, ἐννόησον ὅτι δώσεις λόγον, πότερον· εἰς πάρνας, ἢ εἰς πένητας τὰ χρήματα κατηνάλωσας, πότερον εἰς τα ρασίτους καὶ κόλακας, ἢ εἰς τοὺς δεομένους, πότερον εἰς ἀσέλγειαν ἢ εἰς φιλανθρωπίαν, πότερον εἰς τρυφὴν καὶ ἀσωτίαν καὶ μέθην, ἢ εἰς τὴν τῶν ἐπηρεαζομένων βοήθειαν. Οὐχ ὑπὲρ τῆς δαπάνης δὲ λόγον, [7] πότερον ἐκ δικαίων πόνων, ἢ ἐξ ἁρπαγής μόνον, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ τῆς κτήσεως ἀπαιτηθήσῃ καὶ πλεονεξίας συνέλεξας, πότερον κλῆρον διαδεξάμε νος πατρῷον, ἢ τὰς τῶν ὀρφανῶν καταστρέψας οικίας, καὶ τὰς τῶν χηρῶν διαρπάσας οὐσίας. Καὶ καθάπερ ἡμεῖς τοῖς οἰκέταις τοῖς ἡμετέροις οὐχὶ τῆς ἐξόδου μόνον τῶν χρημάτων, ἀλλὰ καὶ τῆς εἰσόδου ἀπαιτοῦ μεν τον λόγον, ἐξετάζοντες πόθεν ὑπεδέξαντο τὰ χρήματα, καὶ παρὰ τίνων, καὶ πῶς, καὶ πόσα · οὕτω δὴ καὶ ὁ Θεὸς οὐχὶ τῆς δαπάνης μόνον, ἀλλὰ καὶ τῆς κτήσεως ἡμᾶς ἀπαιτεῖ τὰς εὐθύνας. Οὐχ ὁ πλούσιος δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ ὁ πένης τῆς πενίας δίδωσι λόγον εἰ γενναίως καὶ εὐχαρίστως τὴν πενίαν ἤνεγκεν, εἰ μὴ ἀπεδυσπέτησεν, εἰ μὴ ἐδυσχέρανεν, εἰ μὴ κατηγόρησε τῆς τοῦ Θεοῦ προνοίας, ἕτερον ὁρῶν τρυφῶντα καὶ σπαταλώντα, ἑαυτὸν ἡ δὲ ὄντα ἐν ἐν· δείξ. Ωσπερ γὰρ ὁ πλούσιος τῆς ἐλεημοσύνης, οὕτω καὶ ὁ πένης τῆς ὑπομονῆς ἀπαιτεῖται λόγον· μᾶλλον ελεημοσύνης· οὐ γὰρ ἐστι κώλυμα πρὸς ἐλεημοσύνην δὲ οὐδὲ τῆς ὑπομονῆς μόνον, ἀλλὰ καὶ αὐτῆς τῆς Μεγ. τρυφῶντα καὶ μὴ σπανίζοντα τὴν οὐσίαν· ἑαυτόν.

.21 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. μεγάλα φιλοτιμεῖσθαι, καὶ δαψιλεύεσθαι, ἄκουσον τί φησιν· οὐ λέγω σοι, πως επτάκις, ἀλλ' έως 1880- μηκοντάκις ἑπτά· τινὲς ἑπτὰ καὶ ἑβδομήκοντα νο μίζουσιν, οὐκ ἔστι δέ· ἀλλὰ παρολίγον πεντακοσιο στόν ἐστι· τὸ γὰρ ἐπτάκις ἑβδομήκοντα, τετρακόσια καὶ ἐννενήκοντα ἐστι. Καὶ μὴ νομίσῃς δύσκολον εἶναι τὸ ἐπίταγμα, ἀγαπητέ. Ἐὰν γὰρ ἅπαξ καὶ δεύτερον καὶ τρίτον ἁμαρτόντι συγχωρήσης τῆς ἡμέρας, καν σφόδρα η λίθινος, κἂν αὐτῶν τῶν δαιμόνων ἁγριώ μέρος ὁ λελυπηρώς, οὐκ ἔσται οὕτως ἀναίσθητος, ὡς πάλιν τοῖς αὐτοῖς περιπεσεῖν, ἀλλὰ τῇ πυκνότητι τῆς συγχωρήσεως σωφρονισθείς, βελτίων ἔσται καὶ ἐπιεικέστερος· σύ τε αὖ ἐὰν ἧς παρεσκευασμένος τοσαυτάκις καταφρονεῖν τῶν εἰς σὲ γινομένων ἁμαρ- τημάτων, ἀπὸ μιᾶς καὶ δευτέρας καὶ τρίτης συγχων ρήσεως γυμνασάμενος, οὐδὲ πόνον ἕξεις λοιπὸν ἐν τῇ τοιαύτῃ φιλοσοφία, μελετήσας καθάπαξ τῇ πυ ανότητα τῆς συγχωρήσεως μηδὲ πλήττεσθαι παρὰ τῶν τοῦ πέλας αμαρτημάτων. Ταῦτα ἀκούσας δ Πέτρος, ἀχανῆς εἰστήκει, οὐχ ὑπὲρ ἑαυτοῦ φρον είζων μόνον, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ τῶν μελλόντων αὐτῷ εμπιστεύεσθαι. Ἵνα οὖν μὴ τὸ αὐτὸ ποιήσῃ, ὅπερ καὶ ἐφ' ἑτέρων ἐντολῶν ἐποίησε, προλαβὼν ἀπέκλει σεν αὐτῷ πᾶσαν ἐρώτησιν. Τί δὲ ἐπὶ τῶν λοιπῶν ἐντολῶν ἐποίησεν; Εἴ ποτέ τι τοιοῦτον ὁ Χριστὸς ἐπέταττεν, ὁ δυσκολίαν τινὰ ἔχειν ἐδόκει, προπηδών τῶν ἄλλων ἠρώτα καὶ ἐπυνθάνετο περὶ τῆς ἐντολῆς. Καὶ γὰρ ὅτε προσελθὼν ὁ πλούσιος περὶ τῆς αἰωνίου ζωῆς τὸν Χριστὸν ἠρώτα, καὶ μαθὼν τὰ ποιητικά τῆς τελειότητος, ἀπῄει λυπούμενος ὑπὸ τῶν χρημά- των, εἰπόντος τοῦ Χριστοῦ, ὅτι οὐκοπώτερόν ἐστι κάμηλον διὰ τρυμαλιάς ραφίδος διελθεῖν, ἢ πλούσιον εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν εἰσελθεῖν· ὁ Πέτρος, καίτοι πάντων ἑαυτὸν γυμνώσας, καὶ οὐδὲ τὸ ἄγκι στρον κατέχων λοιπὸν, ἀλλὰ καὶ τῆς τέχνης καὶ τοῦ ἀκατίου καταφρονήσας, προσελθὼν ἔλεγε τῷ Χριστῷ· Καὶ τὶς δύναται σωθῆναι; Καὶ ἄρα καὶ ἐπιεί- καιαν μαθητοῦ, καὶ θερμότητα· οὔτε γὰρ εἶπεν Αδύνατα ἐπιτάττεις, δύσκολον τὸ ἐπίταγμα, χαλε πὸς ὁ νόμος· οὔτε ἐσίγησεν, ἀλλὰ καὶ τὴν ὑπὲρ τῶν [6] λοιπῶν κηδεμονίαν ἐπεδείξατο, καὶ τὴν διδασκάλῳ παρὰ μαθητοῦ τιμὴν ὀφειλομένην ἀπένειμεν, οὕτως εἰπών· καὶ τίς δύναται σωθῆναι, καὶ μηδέπω γενό- μενος ποιμήν, ποιμένος είχε ψυχὴν, καὶ μηδέπω τὴν ἀρχὴν ἐγχειρισθεὶς, τὴν πρέπουσαν ἄρχοντι κη- δεμονίαν ἐφύλαττεν, ὑπὲρ τῆς οἰκουμένης ἁπάσης φροντίζων. Εἰ μὲν γὰρ πλούσιος ἦν, καὶ πολλὰ χρήματα περιβεβλημένος, ίσως είπέ τις ἄν, ὅτι οὐ τῶν λοιπῶν, ἀλλ᾽ ἑαυτοῦ κηδόμενος, καὶ ὑπὲρ τῶν καθ' ἑαυτὸν πραγμάτων φροντίζων, ταύτην προσήγε τὴν πεῦσιν· νυνὶ δὲ ἡ πενία ταύτης αὐτὸν ἀπαλλάτ τει τῆς ὑποψίας, καὶ δείκνυσιν ὡς τῆς ἑτέρων της βόμενος σωτηρίας μερίμνα και περιειργάζετο, καὶ παρὰ τοῦ διδασκάλου μαθεῖν ἐβούλετο τὴν τῆς σωτη ρίας ὁδόν. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Χριστὸς αὐτὸν παραθαρ δύνων λέγει· Τὰ παρὰ ἀνθρώποις ἀδύνατα, παρὰ τῷ Θεῷ δυνατά ἐστι. Μὴ γὰρ νομίσῃς, φησὶν, ὑμᾶς ἐρήμους εγκαταλιμπάνεσθαι· ἐγὼ συνεφάπτομαι ταύ- τῆς ὑμῖν τῆς σπουδῆς, καὶ τὰ άπορα ποιῶν ῥᾴδια γενέσθαι καὶ εὐκολα. Πάλιν περὶ γάμου καὶ γυναι κὸς διαλεγομένου τοῦ Χριστοῦ καὶ λέγοντος, ὅτι Ο ἀπολύων γυναῖκα παρεκτός λόγου πορνείας, ποιεῖ αὐτὴν μοιχευθῆναι, καὶ πᾶσαν κακίαν γυναικός παραινούντος φέρειν πλήν πορνείας μόνης, ο Πέτρος, τῶν ἄλλων σιγώντων, προσελθὼν ἔλεγε τῷ Χριστῷ· Εἰ οὕτως ἐστὶν ἡ αἰτίας τοῦ ἀνθρώπου μετὰ τῆς γυναικός, οὐ συμφέρει γαμήσαι. Ὅρα καὶ ἐνταῦθα πῶς καὶ τὴν πρέπουσαν δια σκάλῳ τιμὴν ἐφύλαξε, καὶ τῆς τῶν λοιπῶν ἐφρόντισε σωτηρίας, οὐδὲ ἐνταῦθα ὑπὲρ τῶν καθ' ἑαυτὸν μερι μνῶν. Ἵνα οὖν μὴ καὶ ἐνταῦθα εἴπῃ τι τοιοῦτον, προ- λαβὼν διὰ τῆς παραβολής προανείλεν αὐτοῦ τὴν αντίρρησιν. Τούτου χάριν καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς εἶπε· Διὰ τοῦτο ἡμοιώθη ή βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ, ὅς ἠθέλησε συνᾶραι λόγον μετὰ τῶν δούλων αὐτοῦ· δεικνὺς ὅτι διὰ τοῦτο· λέγει τὴν παραβολήν ταύτην, ίνα μάθης ότι καν 4660 μηκοντάκις ἑπτὰ ἀφῆς τῆς ἡμέρας τῷ ἀδελφῷ τὰ ἁμαρτήματα, οὐδέπω οὐδὲν μέγα εἰργάτω, ἀλλὰ πολύ. καὶ ἄφατον ἀπολείπῃ τῆς δεσποτικῆς φιλανθρωπίας, καὶ οὐ τοσοῦτον δίδως ὅσον λαμβάνεις. δ. Επακούσωμεν τοίνυν τῆς παραβολῆς· εἰ γὰρ δοκεί καὶ αὐτόθεν εἶναι σαφής, ἀλλ᾽ ἔχει καὶ ἐναποκεκρυμ μένον τινὰ θησαυρὸν νοημάτων ἄφατον. 'Ωμοιώθη ή βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ, ὅστις ἠθέλησε συνᾶραι λόγον μετὰ τῶν δούλων αὐτοῦ. Μὴ παραδράμῃς ἁπλῶς τὴν ῥῆσιν, ἀλλὰ καὶ ἀνάπτυξόν μοι τὸ δικαστήριον ἐκεῖνο, καὶ εἰς τὸ συνειδὸς εἰσελ θὼν τὸ σεαυτοῦ, ἀναλόγισαι τὰ πεπραγμένα σοι παρὰ πᾶσαν τὴν ζωήν· καὶ ὅταν ἀκούσῃς, ὅτι συναίρει λόγον μετὰ τῶν δούλων αὐτοῦ, καὶ βασιλεῖς, καὶ στρατηγούς, καὶ ἐπάρχους, καὶ πλουσίους καὶ πένη- γίζου· Πάντας γὰρ ἡμᾶς φανερωθῆναι δεῖ ἔμπρο τας, καὶ δούλους καὶ ἐλευθέρους, καὶ πάντας ἀναλο σθεν τοῦ βήματος τοῦ Χριστοῦ. Κἂν πλούσιος ᾖς, ἐννόησον ὅτι δώσεις λόγον, πότερον· εἰς πάρνας, ἢ εἰς πένητας τὰ χρήματα κατηνάλωσας, πότερον εἰς τα ρασίτους καὶ κόλακας, ἢ εἰς τοὺς δεομένους, πότερον εἰς ἀσέλγειαν ἢ εἰς φιλανθρωπίαν, πότερον εἰς τρυφὴν καὶ ἀσωτίαν καὶ μέθην, ἢ εἰς τὴν τῶν ἐπηρεαζομένων βοήθειαν. Οὐχ ὑπὲρ τῆς δαπάνης δὲ λόγον, [7] πότερον ἐκ δικαίων πόνων, ἢ ἐξ ἁρπαγής μόνον, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ τῆς κτήσεως ἀπαιτηθήσῃ καὶ πλεονεξίας συνέλεξας, πότερον κλῆρον διαδεξάμε νος πατρῷον, ἢ τὰς τῶν ὀρφανῶν καταστρέψας οικίας, καὶ τὰς τῶν χηρῶν διαρπάσας οὐσίας. Καὶ καθάπερ ἡμεῖς τοῖς οἰκέταις τοῖς ἡμετέροις οὐχὶ τῆς ἐξόδου μόνον τῶν χρημάτων, ἀλλὰ καὶ τῆς εἰσόδου ἀπαιτοῦ μεν τον λόγον, ἐξετάζοντες πόθεν ὑπεδέξαντο τὰ χρήματα, καὶ παρὰ τίνων, καὶ πῶς, καὶ πόσα · οὕτω δὴ καὶ ὁ Θεὸς οὐχὶ τῆς δαπάνης μόνον, ἀλλὰ καὶ τῆς κτήσεως ἡμᾶς ἀπαιτεῖ τὰς εὐθύνας. Οὐχ ὁ πλούσιος δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ ὁ πένης τῆς πενίας δίδωσι λόγον εἰ γενναίως καὶ εὐχαρίστως τὴν πενίαν ἤνεγκεν, εἰ μὴ ἀπεδυσπέτησεν, εἰ μὴ ἐδυσχέρανεν, εἰ μὴ κατηγόρησε τῆς τοῦ Θεοῦ προνοίας, ἕτερον ὁρῶν τρυφῶντα καὶ σπαταλώντα, ἑαυτὸν ἡ δὲ ὄντα ἐν ἐν· δείξ. Ωσπερ γὰρ ὁ πλούσιος τῆς ἐλεημοσύνης, οὕτω καὶ ὁ πένης τῆς ὑπομονῆς ἀπαιτεῖται λόγον· μᾶλλον ελεημοσύνης· οὐ γὰρ ἐστι κώλυμα πρὸς ἐλεημοσύνην δὲ οὐδὲ τῆς ὑπομονῆς μόνον, ἀλλὰ καὶ αὐτῆς τῆς Μεγ. τρυφῶντα καὶ μὴ σπανίζοντα τὴν οὐσίαν· ἑαυτόν.

23 S. JOANNIS CIIRYSOSTOM ARCHIEP. CONSTANTINOP. nam paupertas. Testis est vidua quæ duo minuta in gazophylacium dejecit, et eos qui plurima dederant, magno intervallo superavit, idque tam minula obla- liuncula (Marc. 12. 42). Non solum autem divites et pauperes, sed præsides et judices cum multa diligen- tia examinantur an non jus corruperint, an non ad gratiam vel odium calculos in litibus deprompserint, an nou molliti adulatione, contra quam par erat sententiain dederint, an non memores offensarum eos vexaverint, qui nibil peccarant. ' - Que ratio reddenda est ecclesiasticis præsulibus. Non solum autem sæculares magistratus, sed et illi qui Ecclesiis præsunt, suæ præfecturæ rationes da- bunt, et præcipue isti sunt, qui majores, acerbio- res et graviores pœnas sustinebunt. Cui enim verbi administratio commissa est, diligenter ibi examina- bitur, an non segnitie, aul invidia aliquid omiserit eorum, quæ dicenda erant, et per opera exhibuerit, an omnia explicuerit, nihilque ab illo occultatum sit, quod dictu operæ pretium erat. Rursus qui episcopa- tum adeptus cst, quanto ad majorem verticem ascen- dit, tanto majoribus obnoxius erit rationibus, non solum de doctrina et pauperum patrocinio, sed etiam de examinatione ordinandorum, aliisque sexcentis. Et hæc declarans Paulus ad Timotheum scripsit : Manus cito nemini imposueris, neque communices pcc- catis alienis (1 Tim. 5. 22): et ad Hebræos scribens de iisdem præfectis, alia ratione terrefacit. Obedite, inquit, præpositis vestris, et subjaccte eis : ipsi enim vigilant super animabus vestris, ut rationem daturi (Hebr. 13. 17). Tum vero non factorum solum, sed et verborum rationes subibimus. Quemadmodum enim nos cum pecunias servis concredimus, omnium re- poscimus rationes, ita quoque Deus de verbis nobis concreditis requiret quomodo illa expenderinus. Re- poscimur enim et examinamur perquam diligenter, num tenere, num frustra ea insumpserinius : non enim nummus temere expositus itæ lædit ut verba te- mere et frustra clata, cum nihil opus erat. Nummus enim frustra insumptus pecuniae aliquando damnum aſſert, sermo autem imprudenter enuntiatus integras domos evertit, et animam perdit: pecuniarum qui- dem damnum resarcire licet, verbum vero quod exsi- lierit semel, revocare non licet. - Verborum etiam luenda pœna. Ratio delendi peccata. Imputantur ad venium peccatorum actiones bonæ. Cæterum ut discas verborum pœnas luituros esse, audi quid Christus dicat: Dico autem vobis, quod de omni verbo otioso, quodcumque loquuti fuerint homines in terra, reddent rationem de eo in die judicii: ex verbis enim tuis justificuberis, et ex verbis tuis condemnabe- ris (Matth. 12. 36. 37). Non solum autem dictoruin • rationem reddemus, sed et auditorum quoque ; veluti si admiseris falsam criminationem contra fratrem ca- Jumniose“ insti utam : Auditionem enim vanım, in- quit Scriptura, ne receperis (Exod. 25. 1). Quod si illi, qui recipiunt vanam auditionem, veniam non lia- bent, qui calumpiantur et criminantur, quaminam ha- bebunt excusationem? 21 • gitationum pœnas sustinemus ? Et hoc ipsum Paulus declarans, dixit : Quamobrem ne ante tempus judicetis, donec veniat Dominus qui illuminabit occulta teneb:a- rum, `et manifestabit consilia cordium (1. Cor. 4. 5 ). Ille quoque psalmorum cantor ait, Cogitatio komime confitebitur tibi ( Psal. 75. 11 ). Quid autem illud est Cogitatio hominis confitebitur tibi ? Veluti si cum dolo el mala mente fratrem alloquaris: si ore illum et lin- gua celabres, niente autem mala cogites, eique invi- deas. Illud enim ipsum Christus subindicans, nos non solum factorum, sed et cogitationum pœnam lucre dixit : Qui inspexerit mulierem ad concupiscendum eam, jam mœchatus est eam in corde suo ( Matth. 5. 28). At- qui non erupit in opus ipsum peccatum, sed hactenus in solo animo consistit: verum ne ita quidem inculpa- tus manere potest, qui ideo contemplatur formas mu- lierum, ut incendat fornicationis concupiscentiam. Cum igitur audiveris eum rationem cuin servis suis conferre, ne mihi negligenter prætereas illam dicti nem sed hoc intellige de onini ordine, omni ætate, utroque sexu, et virorum et feminarum: cogita quale illud judicium sit, revolve perpetuo tua peccata. Nam etsi ipse oblitus fueris tuorum delictorum, Deus num:quam obliviscetur, et omnia ante oculos consti- tuet, nisi jam mature ea exstinxerimus per pœniten- tiam et confessionem, et per oblivionem offensaruin. Qua vero de causa rationem repetit? Non quidem ut inscius (quomodo enim inscius, cui omnia cognita sunt antequam Gant? (Dan. 13. 42 ), sed ut tibi servo per- suadeat, jure te debere quodcumque debes : imo po- tius, ut non solum discas, sed ut abstergas : quando- quidem et prophetæ ea de causa mandavit peccata Judæorum enarrare. Dic, inquit, iniquitates suas do- mui Jacob, et peccata sua domui Israel (Isai. 58. 1) : non ut audiant soluni, sed ut corrigantur. Exorso autem eo conferre rationes, adductus est ei debitor unus decics mille talentorum ( Matth. 18. 24 ). Quidquid enim illi creditum erat, id omne absumpserat: magna æris alieni moles et non solum in hac re periculum erat, sed in co quoque quod primus oblatus est domino. Si enim post multos in solvendo studiosos iste oblatus fuisset, non ita mirum fuisset, si dominus nihil adves- sus eum exacerbatus fuisset: priorum enim probitas improbis deinceps omnibus placatiorem cum effecisset. Cæterum primum eum qui producius fuerat, tam malignum in solvendo apparere, et postquam tam malignus apparuisset, dominum mansuetum inve- sire, id præcipue inexspectatum et admirabile. Ilo- mines enim ubi debitores adepti sunt, non aliter quam si venando, aut aucupando quidpiam cepissent, ita exsultant, et onmia faciunt, ut universum exigant : quod si id non possint ob egestatem debitorum, iram defraudatione pecuniarum collectam in ærumnosum miscrorum corpus effundunt, vexando, verberando, atque alia sexcenta mala infligendo. Deus contra oinnia movet, in omnibus satagit, nt euin liberet cre alieno. In nobis enim debitorum exactio divitias facit: Deus autem in remittendis peccatis maxime di- : 5. At quid dico de verbis et auditu, ubi etiam co.

23 S. JOANNIS CIIRYSOSTOM ARCHIEP. CONSTANTINOP. nam paupertas. Testis est vidua quæ duo minuta in gazophylacium dejecit, et eos qui plurima dederant, magno intervallo superavit, idque tam minula obla- liuncula (Marc. 12. 42). Non solum autem divites et pauperes, sed præsides et judices cum multa diligen- tia examinantur an non jus corruperint, an non ad gratiam vel odium calculos in litibus deprompserint, an nou molliti adulatione, contra quam par erat sententiain dederint, an non memores offensarum eos vexaverint, qui nibil peccarant. ' - Que ratio reddenda est ecclesiasticis præsulibus. Non solum autem sæculares magistratus, sed et illi qui Ecclesiis præsunt, suæ præfecturæ rationes da- bunt, et præcipue isti sunt, qui majores, acerbio- res et graviores pœnas sustinebunt. Cui enim verbi administratio commissa est, diligenter ibi examina- bitur, an non segnitie, aul invidia aliquid omiserit eorum, quæ dicenda erant, et per opera exhibuerit, an omnia explicuerit, nihilque ab illo occultatum sit, quod dictu operæ pretium erat. Rursus qui episcopa- tum adeptus cst, quanto ad majorem verticem ascen- dit, tanto majoribus obnoxius erit rationibus, non solum de doctrina et pauperum patrocinio, sed etiam de examinatione ordinandorum, aliisque sexcentis. Et hæc declarans Paulus ad Timotheum scripsit : Manus cito nemini imposueris, neque communices pcc- catis alienis (1 Tim. 5. 22): et ad Hebræos scribens de iisdem præfectis, alia ratione terrefacit. Obedite, inquit, præpositis vestris, et subjaccte eis : ipsi enim vigilant super animabus vestris, ut rationem daturi (Hebr. 13. 17). Tum vero non factorum solum, sed et verborum rationes subibimus. Quemadmodum enim nos cum pecunias servis concredimus, omnium re- poscimus rationes, ita quoque Deus de verbis nobis concreditis requiret quomodo illa expenderinus. Re- poscimur enim et examinamur perquam diligenter, num tenere, num frustra ea insumpserinius : non enim nummus temere expositus itæ lædit ut verba te- mere et frustra clata, cum nihil opus erat. Nummus enim frustra insumptus pecuniae aliquando damnum aſſert, sermo autem imprudenter enuntiatus integras domos evertit, et animam perdit: pecuniarum qui- dem damnum resarcire licet, verbum vero quod exsi- lierit semel, revocare non licet. - Verborum etiam luenda pœna. Ratio delendi peccata. Imputantur ad venium peccatorum actiones bonæ. Cæterum ut discas verborum pœnas luituros esse, audi quid Christus dicat: Dico autem vobis, quod de omni verbo otioso, quodcumque loquuti fuerint homines in terra, reddent rationem de eo in die judicii: ex verbis enim tuis justificuberis, et ex verbis tuis condemnabe- ris (Matth. 12. 36. 37). Non solum autem dictoruin • rationem reddemus, sed et auditorum quoque ; veluti si admiseris falsam criminationem contra fratrem ca- Jumniose“ insti utam : Auditionem enim vanım, in- quit Scriptura, ne receperis (Exod. 25. 1). Quod si illi, qui recipiunt vanam auditionem, veniam non lia- bent, qui calumpiantur et criminantur, quaminam ha- bebunt excusationem? 21 • gitationum pœnas sustinemus ? Et hoc ipsum Paulus declarans, dixit : Quamobrem ne ante tempus judicetis, donec veniat Dominus qui illuminabit occulta teneb:a- rum, `et manifestabit consilia cordium (1. Cor. 4. 5 ). Ille quoque psalmorum cantor ait, Cogitatio komime confitebitur tibi ( Psal. 75. 11 ). Quid autem illud est Cogitatio hominis confitebitur tibi ? Veluti si cum dolo el mala mente fratrem alloquaris: si ore illum et lin- gua celabres, niente autem mala cogites, eique invi- deas. Illud enim ipsum Christus subindicans, nos non solum factorum, sed et cogitationum pœnam lucre dixit : Qui inspexerit mulierem ad concupiscendum eam, jam mœchatus est eam in corde suo ( Matth. 5. 28). At- qui non erupit in opus ipsum peccatum, sed hactenus in solo animo consistit: verum ne ita quidem inculpa- tus manere potest, qui ideo contemplatur formas mu- lierum, ut incendat fornicationis concupiscentiam. Cum igitur audiveris eum rationem cuin servis suis conferre, ne mihi negligenter prætereas illam dicti nem sed hoc intellige de onini ordine, omni ætate, utroque sexu, et virorum et feminarum: cogita quale illud judicium sit, revolve perpetuo tua peccata. Nam etsi ipse oblitus fueris tuorum delictorum, Deus num:quam obliviscetur, et omnia ante oculos consti- tuet, nisi jam mature ea exstinxerimus per pœniten- tiam et confessionem, et per oblivionem offensaruin. Qua vero de causa rationem repetit? Non quidem ut inscius (quomodo enim inscius, cui omnia cognita sunt antequam Gant? (Dan. 13. 42 ), sed ut tibi servo per- suadeat, jure te debere quodcumque debes : imo po- tius, ut non solum discas, sed ut abstergas : quando- quidem et prophetæ ea de causa mandavit peccata Judæorum enarrare. Dic, inquit, iniquitates suas do- mui Jacob, et peccata sua domui Israel (Isai. 58. 1) : non ut audiant soluni, sed ut corrigantur. Exorso autem eo conferre rationes, adductus est ei debitor unus decics mille talentorum ( Matth. 18. 24 ). Quidquid enim illi creditum erat, id omne absumpserat: magna æris alieni moles et non solum in hac re periculum erat, sed in co quoque quod primus oblatus est domino. Si enim post multos in solvendo studiosos iste oblatus fuisset, non ita mirum fuisset, si dominus nihil adves- sus eum exacerbatus fuisset: priorum enim probitas improbis deinceps omnibus placatiorem cum effecisset. Cæterum primum eum qui producius fuerat, tam malignum in solvendo apparere, et postquam tam malignus apparuisset, dominum mansuetum inve- sire, id præcipue inexspectatum et admirabile. Ilo- mines enim ubi debitores adepti sunt, non aliter quam si venando, aut aucupando quidpiam cepissent, ita exsultant, et onmia faciunt, ut universum exigant : quod si id non possint ob egestatem debitorum, iram defraudatione pecuniarum collectam in ærumnosum miscrorum corpus effundunt, vexando, verberando, atque alia sexcenta mala infligendo. Deus contra oinnia movet, in omnibus satagit, nt euin liberet cre alieno. In nobis enim debitorum exactio divitias facit: Deus autem in remittendis peccatis maxime di- : 5. At quid dico de verbis et auditu, ubi etiam co.

23 S. JOANNIS CIIRYSOSTOM ARCHIEP. CONSTANTINOP. nam paupertas. Testis est vidua quæ duo minuta in gazophylacium dejecit, et eos qui plurima dederant, magno intervallo superavit, idque tam minula obla- liuncula (Marc. 12. 42). Non solum autem divites et pauperes, sed præsides et judices cum multa diligen- tia examinantur an non jus corruperint, an non ad gratiam vel odium calculos in litibus deprompserint, an nou molliti adulatione, contra quam par erat sententiain dederint, an non memores offensarum eos vexaverint, qui nibil peccarant. ' - Que ratio reddenda est ecclesiasticis præsulibus. Non solum autem sæculares magistratus, sed et illi qui Ecclesiis præsunt, suæ præfecturæ rationes da- bunt, et præcipue isti sunt, qui majores, acerbio- res et graviores pœnas sustinebunt. Cui enim verbi administratio commissa est, diligenter ibi examina- bitur, an non segnitie, aul invidia aliquid omiserit eorum, quæ dicenda erant, et per opera exhibuerit, an omnia explicuerit, nihilque ab illo occultatum sit, quod dictu operæ pretium erat. Rursus qui episcopa- tum adeptus cst, quanto ad majorem verticem ascen- dit, tanto majoribus obnoxius erit rationibus, non solum de doctrina et pauperum patrocinio, sed etiam de examinatione ordinandorum, aliisque sexcentis. Et hæc declarans Paulus ad Timotheum scripsit : Manus cito nemini imposueris, neque communices pcc- catis alienis (1 Tim. 5. 22): et ad Hebræos scribens de iisdem præfectis, alia ratione terrefacit. Obedite, inquit, præpositis vestris, et subjaccte eis : ipsi enim vigilant super animabus vestris, ut rationem daturi (Hebr. 13. 17). Tum vero non factorum solum, sed et verborum rationes subibimus. Quemadmodum enim nos cum pecunias servis concredimus, omnium re- poscimus rationes, ita quoque Deus de verbis nobis concreditis requiret quomodo illa expenderinus. Re- poscimur enim et examinamur perquam diligenter, num tenere, num frustra ea insumpserinius : non enim nummus temere expositus itæ lædit ut verba te- mere et frustra clata, cum nihil opus erat. Nummus enim frustra insumptus pecuniae aliquando damnum aſſert, sermo autem imprudenter enuntiatus integras domos evertit, et animam perdit: pecuniarum qui- dem damnum resarcire licet, verbum vero quod exsi- lierit semel, revocare non licet. - Verborum etiam luenda pœna. Ratio delendi peccata. Imputantur ad venium peccatorum actiones bonæ. Cæterum ut discas verborum pœnas luituros esse, audi quid Christus dicat: Dico autem vobis, quod de omni verbo otioso, quodcumque loquuti fuerint homines in terra, reddent rationem de eo in die judicii: ex verbis enim tuis justificuberis, et ex verbis tuis condemnabe- ris (Matth. 12. 36. 37). Non solum autem dictoruin • rationem reddemus, sed et auditorum quoque ; veluti si admiseris falsam criminationem contra fratrem ca- Jumniose“ insti utam : Auditionem enim vanım, in- quit Scriptura, ne receperis (Exod. 25. 1). Quod si illi, qui recipiunt vanam auditionem, veniam non lia- bent, qui calumpiantur et criminantur, quaminam ha- bebunt excusationem? 21 • gitationum pœnas sustinemus ? Et hoc ipsum Paulus declarans, dixit : Quamobrem ne ante tempus judicetis, donec veniat Dominus qui illuminabit occulta teneb:a- rum, `et manifestabit consilia cordium (1. Cor. 4. 5 ). Ille quoque psalmorum cantor ait, Cogitatio komime confitebitur tibi ( Psal. 75. 11 ). Quid autem illud est Cogitatio hominis confitebitur tibi ? Veluti si cum dolo el mala mente fratrem alloquaris: si ore illum et lin- gua celabres, niente autem mala cogites, eique invi- deas. Illud enim ipsum Christus subindicans, nos non solum factorum, sed et cogitationum pœnam lucre dixit : Qui inspexerit mulierem ad concupiscendum eam, jam mœchatus est eam in corde suo ( Matth. 5. 28). At- qui non erupit in opus ipsum peccatum, sed hactenus in solo animo consistit: verum ne ita quidem inculpa- tus manere potest, qui ideo contemplatur formas mu- lierum, ut incendat fornicationis concupiscentiam. Cum igitur audiveris eum rationem cuin servis suis conferre, ne mihi negligenter prætereas illam dicti nem sed hoc intellige de onini ordine, omni ætate, utroque sexu, et virorum et feminarum: cogita quale illud judicium sit, revolve perpetuo tua peccata. Nam etsi ipse oblitus fueris tuorum delictorum, Deus num:quam obliviscetur, et omnia ante oculos consti- tuet, nisi jam mature ea exstinxerimus per pœniten- tiam et confessionem, et per oblivionem offensaruin. Qua vero de causa rationem repetit? Non quidem ut inscius (quomodo enim inscius, cui omnia cognita sunt antequam Gant? (Dan. 13. 42 ), sed ut tibi servo per- suadeat, jure te debere quodcumque debes : imo po- tius, ut non solum discas, sed ut abstergas : quando- quidem et prophetæ ea de causa mandavit peccata Judæorum enarrare. Dic, inquit, iniquitates suas do- mui Jacob, et peccata sua domui Israel (Isai. 58. 1) : non ut audiant soluni, sed ut corrigantur. Exorso autem eo conferre rationes, adductus est ei debitor unus decics mille talentorum ( Matth. 18. 24 ). Quidquid enim illi creditum erat, id omne absumpserat: magna æris alieni moles et non solum in hac re periculum erat, sed in co quoque quod primus oblatus est domino. Si enim post multos in solvendo studiosos iste oblatus fuisset, non ita mirum fuisset, si dominus nihil adves- sus eum exacerbatus fuisset: priorum enim probitas improbis deinceps omnibus placatiorem cum effecisset. Cæterum primum eum qui producius fuerat, tam malignum in solvendo apparere, et postquam tam malignus apparuisset, dominum mansuetum inve- sire, id præcipue inexspectatum et admirabile. Ilo- mines enim ubi debitores adepti sunt, non aliter quam si venando, aut aucupando quidpiam cepissent, ita exsultant, et onmia faciunt, ut universum exigant : quod si id non possint ob egestatem debitorum, iram defraudatione pecuniarum collectam in ærumnosum miscrorum corpus effundunt, vexando, verberando, atque alia sexcenta mala infligendo. Deus contra oinnia movet, in omnibus satagit, nt euin liberet cre alieno. In nobis enim debitorum exactio divitias facit: Deus autem in remittendis peccatis maxime di- : 5. At quid dico de verbis et auditu, ubi etiam co.

25 τῶν ἀνθρώπων ἡ σωτηρία, καθάπερ ὁ Παῦλός φησιν· Ο πλουτῶν εἰς πάντας, καὶ ἐπὶ πάντας τοὺς Επικαλουμένους αὐτόν. Αλλ᾽ ἴσως εἴποι τις ἄν· Καὶ πῶς ὁ βουλόμενος ἀφεῖναι καὶ συγχωρῆσαι τὰ ἐγκλήματα, ἐκέλευσεν αὐτὸν πραθῆναι; Αὐτὸ μὲν οὖν τοῦτο μάλιστα αὐτοῦ τὴν φιλανθρωπίαν δείχνυ· σιν. ᾿Αλλὰ μὴ ἐπειρώμεθα, ἀλλὰ τάξει προβαίνω- μὲν ἐπὶ τὴν τῆς παραβολής διήγησιν. Μὴ ἔχοντος δὲ αὐτοῦ ἀποδοῦναι, φησί. Τί ἐστι, μὴ ἔχοντος αὐτοῦ ἀποδοῦναι; Πάλιν ἐπίτασις αγνωμοσύνης ὅταν γὰρ εἴπῃ. Μὴ ἔχοντος αὐτοῦ ἀποδοῦναι, ούς δὲν ἄλλο λέγει, ἀλλ᾽ ἢ ὅτι κατορθωμάτων ἔρημος ἦν, καὶ οὐδὲν εἶχαν ἔργον ἀγαθὸν, ὥστε λογισθῆναι αὐτῷ εἰς τὴν τῶν ἁμαρτημάτων ἀπαλλαγήν· 200 γίζεται γάρ, λογίζεται πάντως ἡμῖν ἐπὶ ἁμαρτημά των ἀπαλλαγῇ κατορθώματα, καθάπερ οὖν καὶ πί. στις εἰς δικαιοσύνην. Τῷ γὰρ μὴ ἐργαζομένῳ, στεύοντι δὲ ἐπὶ τὸν δικαιοῦντα τὸν ἀσεβῆ, 20- γίζεται ἡ πίστις αὐτοῦ εἰς δικαιοσύνην. Καὶ τί λέγω πίστιν καὶ κατορθώματα, όπου γε καὶ θλίψεις λογίζονται ἡμῖν εἰς ἁμαρτημάτων ἀνάλυσιν; Καὶ τοῦτο δηλοῖ μὲν ὁ Χριστὸς διὰ τῆς τοῦ Λαζάρου πα ραβολῆς, εἰσάγων τὸν ᾿Αβραὰμ λέγοντα πρὸς τὸν πλούσιον, ὅτι Λάζαρος ἀπέλαβεν ἐν τῇ ζωῇ αὐτοῦ τὰ κακὰ, καὶ διὰ τοῦτο ὧδε παρακαλείται. Δηλοῖ δὲ καὶ ὁ Παῦλος Κορινθίοις ἐπιστέλλων περὶ τοῦ πεπορνευ- κότος, καὶ λέγων οὕτω· Παράδοτε τὸν τοιοῦτον τῷ Σατανᾷ εἰς ὄλεθρον τῆς σαρκὸς, ἵνα τὸ πνεῦμα σωθῇ. Καὶ ἑτέρους δὲ ἡμαρτηκότας παραμυθούμενος οὕτως ἔλεγε· Διὰ τοῦτο ἐν ὑμῖν πολλοὶ ἀσθενεῖς καὶ ἄρρωστοι, καὶ κοιμώνται ἱκανοί. Εἰ γὰρ ἐαυ- τοὺς ἐκρίνομεν, οὐκ ἂν ἐκρινόμεθα· κρινόμενοι δὲ ὑπὸ Κυρίου, παιδευόμεθα, ἵνα μὴ σὺν τῷ κόσμο κατακριθῶμεν. Εἰ δὲ πειρασμὸς, καὶ νόσος, καὶ ἀσθένεια, καὶ σαρκὸς ὄλεθρος, ἅπερ ἀβουλήτως ὑπομένομεν, οὐκ αὐτοὶ κατασκευάζοντες, λογίζεται ἡμῖν εἰς ἁμαρτίας διάλυσιν, πολλῷ μᾶλλον κατορθώ- ματα, ἅπερ εκόντες καὶ σπουδάζοντες μετερχόμεθα. Αλλ' οὗτος ἔρημος [10] μὲν ἀγαθοῦ παντὸς ἦν, φορ τίον δὲ ἁμαρτημάτων ἀφόρητον είν· διὰ τοῦτό φησι· Μὴ ἔχοντος αὐτοῦ ἀποδοῦναι, ἐκέλευσεν αὐτὸν πραθῆναι· ὅθεν μάλιστα ἔστι τοῦ Δεσπότου την φιλανθρωπίαν καταμαθεῖν, ὅτι καὶ τὸ λογοθέσιον ἐποίησε, καὶ πραθῆναι ἐκέλευσεν· ἀμφότερα γὰρ ταῦτα εἰργάσατο, ὥστε αὐτὸν μὴ πραθῆναι. Πόθεν τοῦτο δῆλον; ᾿Απὸ τοῦ τέλους· εἰ γὰρ πραθῆναι αὐτὸν ἐβούλετο, τίς ὁ κωλύων ἦν ; τίς ὁ ἐμποδίζων ; ς'. Τίνος οὖν ἕνεκεν ἐκέλευσε, μὴ μέλλων ποιεῖν; ἵνα αὐξήσῃ τὸν φόβον· τὸν δὲ φόβον ηύξησε διὰ τῆς ἀπειλῆς, ἵνα αὐτὸν εἰς ἱκετηρίαν ἐμβάλῃ· εἰς ἱκε τηρίαν δὲ αὐτὸν ἐνέβαλεν, ἵνα ἀφορμὴν λάβῃ συγ χωρήσεως. Ηδύνατο μὲν γὰρ καὶ πρὸ τῆς παρα- κλήσεως αὐτὸν ἀφεῖναι, ἀλλ᾽ ἵνα μὴ χείρονα έργα σηται, τοῦτο οὐκ ἐποίησεν. Ἠδύνατο καὶ πρὸ τοῦ λεγοθεσίου ποιῆσαι τὴν συγχώρησιν, ἀλλ᾽ ἵνα μὴ τὸν ὄγκον ἀγνοῶν τῶν ἁμαρτημάτων, ἀπανθρωπό τερος γένηται καὶ ὠμότερος περὶ τοὺς πλησίον, διὰ τοῦτο αὐτὸν πρότερον ἐδίδαξε τὸ μέγεθος τοῦ χρέους, καὶ τότε ἀφῆκεν ἅπαν. Εἰ γὰρ τοῦ λογοθεσίου γε νομένου, καὶ τοῦ ὀφειλήματος δειχθέντος, καὶ τῆς ἀπειλῆς ἐπενεχθείσης, καὶ τῆς καταδίκης γενομένης δήλης, ἣν ὑπομεῖναι δίκαιος ἦν, οὕτως ἄγριος καὶ ὠμὸς περὶ τὸν σύνδουλον ἐγένετο· εἰ μηδὲν τούτων 26 ἐξέβη, ποῦ οὐκ ἂν ἐξώλισθεν ἀγριότητος; Διὰ τοῦτο ταῦτα πάντα ὁ Θεὸς ἐποίει καὶ ἐπραγματεύετο, προαναστέλλων αὐτοῦ τὴν ἀπήνειαν ἐκείνην. Εἰ δὲ μηδενὶ διωρθώθη τούτων, οὐ παρὰ τὸν διδάσκαλον, ἀλλὰ παρ' ἐκεῖνον τὸν μὴ δεξάμενον τὴν διόρθωσιν ἡ αιτία. Πλὴν ἀλλ' ίδωμεν πῶς αὐτῷ μεθοδεύει τὸ ἕλκος. Πεσών ούν, φησί, παρὰ τοὺς πόδας αὐτοῦ, παρ εκάλει αὐτὸν λέγων Μακροθύμησον ἐπ' ἐμοί, και πάντα σοι ἀποδώσω. Καὶ μὴ μὴν εἶπεν, ὅτι οὐκ εἶχεν ἀποδοῦναι· ἀλλὰ τοιοῦτον τῶν ὀφειλόντων τὰ ἔθος, κἂν μηδὲν ἔχωσιν ἀποδοῦναι, ἐπαγγέλλονται, ὥστε τῶν παρόντων ἀπαλλαγῆναι δεινῶν. Ακούσωμεν ὅσοι βαθυμοῦμεν εὐχῆς, πόση τῶν δεήσεων ή δύναμις. Οὐ νηστείαν ἐπεδείξατο οὗτος, οὐκ ἀκτημοσύνην, οὐκ ἄλλο τῶν τοιούτων οὐδὲν, ἀλλ᾽ ἔρημος ὢν καὶ γυμνὸς πάσης ἀρετῆς, ἐπειδὴ παρεκάλεσε τον δεσπότην μόνον, ἴσχυσεν αὐτὸν Επισπάσασθαι πρὸς ἔλεον. Μή τοίνυν ἀπαγορεύωμεν ἐν ταῖς δεήσεσι. Τίς γὰρ τούτου γένοιτ' ἂν ἁμαρτω λότερος, ὃς τοσούτοις μὲν ἐγκλήμασιν ὑπεύθυνος ἦν, κατόρθωμα δὲ οὐ μικρόν, οὐ μέγα ἐκέκτητο; Αλλ' ὅμως οὐκ εἶπε πρὸς ἑαυτόν· ᾿Απαῤῥησίαστός είμι, αἰσχύνης γέμω, πῶς δύναμαι προσελθεῖν; πῶς δύο ναμαι παρακαλέσαι ; δ πολλοὶ τῶν ἁμαρτανόντων λέο γουσι, διαβολικὴν νοσοῦντες εὐλάβειαν. Απαῤῥη σίαστος εἶ; Διὰ τοῦτο πρόσελθε, ἵνα κτήσῃ παρρη σίαν πολλήν. Μὴ γὰρ ἄνθρωπος ἐστιν ὁ μέλλων σου καταλλάττεσθαι, ἵνα αἰσχυνθῇς καὶ ἐρυθριάσῃς ; Θεός ἐστιν, ὁ σοῦ μᾶλλον βουλόμενος ἀπαλλάξαι σε τῶν ἐγκλημάτων· οὐχ οὕτω σὺ τῆς σεαυτοῦ ἀσφα λείας ἐπιθυμεῖς, ὡς ἐκεῖνος ἐφίεταί σου τῆς σωτη ρίας· καὶ τοῦτο δι' αὐτῶν τῶν ἔργων ἡμᾶς ἐπαίδευ σεν. Οὐκ ἔχεις παρρησίαν ; Διὰ τοῦτο δυνήσῃ παρο ρησίαν ἔχειν, ὅτι [11] οὕτω διάκεισαι· μεγίστη γὰρ παρρησία, τὸ μὴ νομίζειν ἔχειν παρρησίαν· ὥσπερ οὖν αἰσχύνη μεγίστη, τὸ δικαιούν ἑαυτὸν ἐνώπιον Κυρίου. Ἐκεῖνος ἀκάθαρτός ἐστι, κἂν ἀπάντων ἀνθρώπων ἁγιώτερος · ὥσπερ οὖν δίκαιος γίνεται ὁ πείσας ἑαυτὸν πάντων ἔσχατον εἶναι. Καὶ μάρ τυρες τῶν λεγομένων 6 Φαρισαῖος καὶ ὁ τελώνης. Μὴ τοίνυν ἀπογινώσκωμεν ἐν τοῖς ἁμαρτήμασι, μηδὲ ἀπαγορεύωμεν, ἀλλὰ προσερχώμεθα τῷ Θεῷ, προς- πίπτωμεν, παρακαλῶμεν, ὅπερ οὗτος ἐποίησε, μέσ χρι τούτου καλῇ τῇ γνώμῃ χρησάμενος. Τό τε μὴ ἀπαγορεῦσαι, τό τε μὴ ἀπογνῶναι, τό το όμολο γῆσαι τὰ ἡμαρτημένα, τό τε αἰτῆσαι ἀναβολήν τινα καὶ μέλλησιν, ταῦτα πάντα καλὰ, καὶ διανοίας συντετριμμένης, καὶ τεταπεινωμένης ψυχῆς. Τὰ δὲ ἐντεῦθεν οὐκ ἔτι ὅμοια τοῖς προτέροις· ἅπερ γὰρ διὰ τῆς ἱκετηρίας συνήγαγε, ταῦτα ἀθρόον ἐξέχεεν ἅπαντα διὰ τῆς εἰς τὸν πλησίον ὀργῆς. ᾿Αλλὰ τέως ἐπὶ τὸν τρόπου της συγχωρήσεως ἔλθωμεν· ἴδωμεν τῶς αὐτ τὸν ἀφῆκε, καὶ πόθεν ἐπὶ τοῦτο ἦλθεν ὁ δεσπότης. Σπλαγχνισθεὶς ὁ κύριος αὐτοῦ, φησίν, ἀπέλυσεν λησιν ήτησεν, οὗτος συγχώρησιν ἔδωκεν· ὥστε πλέον αὐτὸν, καὶ τὸ δάνειον ἀφῆκεν αὐτῷ. Ἐκεῖνος μέλο δυναμένῳ πάντα ποιῆσαι ὑπὲρ ἐκ περισσοῦ ὧν οὗ ᾔτησεν, ἔλαβεν ἐκεῖνος. Διὸ καὶ Παυλός φησι· Τῷ αιτούμεθα ἢ νοοῦμεν. Οὐδὲ γὰρ ἰσχύεις ἐννοῆσαι τοσαῦτα, ὅσα ἐκεῖνός σοι παρεσκεύασται δοῦναι. Μη τοίνυν αἰσχυνθῇς, μηδὲ ἐρυθριάσῃς· μᾶλλον δὲ αἰσ- 8. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP.

25 τῶν ἀνθρώπων ἡ σωτηρία, καθάπερ ὁ Παῦλός φησιν· Ο πλουτῶν εἰς πάντας, καὶ ἐπὶ πάντας τοὺς Επικαλουμένους αὐτόν. Αλλ᾽ ἴσως εἴποι τις ἄν· Καὶ πῶς ὁ βουλόμενος ἀφεῖναι καὶ συγχωρῆσαι τὰ ἐγκλήματα, ἐκέλευσεν αὐτὸν πραθῆναι; Αὐτὸ μὲν οὖν τοῦτο μάλιστα αὐτοῦ τὴν φιλανθρωπίαν δείχνυ· σιν. ᾿Αλλὰ μὴ ἐπειρώμεθα, ἀλλὰ τάξει προβαίνω- μὲν ἐπὶ τὴν τῆς παραβολής διήγησιν. Μὴ ἔχοντος δὲ αὐτοῦ ἀποδοῦναι, φησί. Τί ἐστι, μὴ ἔχοντος αὐτοῦ ἀποδοῦναι; Πάλιν ἐπίτασις αγνωμοσύνης ὅταν γὰρ εἴπῃ. Μὴ ἔχοντος αὐτοῦ ἀποδοῦναι, ούς δὲν ἄλλο λέγει, ἀλλ᾽ ἢ ὅτι κατορθωμάτων ἔρημος ἦν, καὶ οὐδὲν εἶχαν ἔργον ἀγαθὸν, ὥστε λογισθῆναι αὐτῷ εἰς τὴν τῶν ἁμαρτημάτων ἀπαλλαγήν· 200 γίζεται γάρ, λογίζεται πάντως ἡμῖν ἐπὶ ἁμαρτημά των ἀπαλλαγῇ κατορθώματα, καθάπερ οὖν καὶ πί. στις εἰς δικαιοσύνην. Τῷ γὰρ μὴ ἐργαζομένῳ, στεύοντι δὲ ἐπὶ τὸν δικαιοῦντα τὸν ἀσεβῆ, 20- γίζεται ἡ πίστις αὐτοῦ εἰς δικαιοσύνην. Καὶ τί λέγω πίστιν καὶ κατορθώματα, όπου γε καὶ θλίψεις λογίζονται ἡμῖν εἰς ἁμαρτημάτων ἀνάλυσιν; Καὶ τοῦτο δηλοῖ μὲν ὁ Χριστὸς διὰ τῆς τοῦ Λαζάρου πα ραβολῆς, εἰσάγων τὸν ᾿Αβραὰμ λέγοντα πρὸς τὸν πλούσιον, ὅτι Λάζαρος ἀπέλαβεν ἐν τῇ ζωῇ αὐτοῦ τὰ κακὰ, καὶ διὰ τοῦτο ὧδε παρακαλείται. Δηλοῖ δὲ καὶ ὁ Παῦλος Κορινθίοις ἐπιστέλλων περὶ τοῦ πεπορνευ- κότος, καὶ λέγων οὕτω· Παράδοτε τὸν τοιοῦτον τῷ Σατανᾷ εἰς ὄλεθρον τῆς σαρκὸς, ἵνα τὸ πνεῦμα σωθῇ. Καὶ ἑτέρους δὲ ἡμαρτηκότας παραμυθούμενος οὕτως ἔλεγε· Διὰ τοῦτο ἐν ὑμῖν πολλοὶ ἀσθενεῖς καὶ ἄρρωστοι, καὶ κοιμώνται ἱκανοί. Εἰ γὰρ ἐαυ- τοὺς ἐκρίνομεν, οὐκ ἂν ἐκρινόμεθα· κρινόμενοι δὲ ὑπὸ Κυρίου, παιδευόμεθα, ἵνα μὴ σὺν τῷ κόσμο κατακριθῶμεν. Εἰ δὲ πειρασμὸς, καὶ νόσος, καὶ ἀσθένεια, καὶ σαρκὸς ὄλεθρος, ἅπερ ἀβουλήτως ὑπομένομεν, οὐκ αὐτοὶ κατασκευάζοντες, λογίζεται ἡμῖν εἰς ἁμαρτίας διάλυσιν, πολλῷ μᾶλλον κατορθώ- ματα, ἅπερ εκόντες καὶ σπουδάζοντες μετερχόμεθα. Αλλ' οὗτος ἔρημος [10] μὲν ἀγαθοῦ παντὸς ἦν, φορ τίον δὲ ἁμαρτημάτων ἀφόρητον είν· διὰ τοῦτό φησι· Μὴ ἔχοντος αὐτοῦ ἀποδοῦναι, ἐκέλευσεν αὐτὸν πραθῆναι· ὅθεν μάλιστα ἔστι τοῦ Δεσπότου την φιλανθρωπίαν καταμαθεῖν, ὅτι καὶ τὸ λογοθέσιον ἐποίησε, καὶ πραθῆναι ἐκέλευσεν· ἀμφότερα γὰρ ταῦτα εἰργάσατο, ὥστε αὐτὸν μὴ πραθῆναι. Πόθεν τοῦτο δῆλον; ᾿Απὸ τοῦ τέλους· εἰ γὰρ πραθῆναι αὐτὸν ἐβούλετο, τίς ὁ κωλύων ἦν ; τίς ὁ ἐμποδίζων ; ς'. Τίνος οὖν ἕνεκεν ἐκέλευσε, μὴ μέλλων ποιεῖν; ἵνα αὐξήσῃ τὸν φόβον· τὸν δὲ φόβον ηύξησε διὰ τῆς ἀπειλῆς, ἵνα αὐτὸν εἰς ἱκετηρίαν ἐμβάλῃ· εἰς ἱκε τηρίαν δὲ αὐτὸν ἐνέβαλεν, ἵνα ἀφορμὴν λάβῃ συγ χωρήσεως. Ηδύνατο μὲν γὰρ καὶ πρὸ τῆς παρα- κλήσεως αὐτὸν ἀφεῖναι, ἀλλ᾽ ἵνα μὴ χείρονα έργα σηται, τοῦτο οὐκ ἐποίησεν. Ἠδύνατο καὶ πρὸ τοῦ λεγοθεσίου ποιῆσαι τὴν συγχώρησιν, ἀλλ᾽ ἵνα μὴ τὸν ὄγκον ἀγνοῶν τῶν ἁμαρτημάτων, ἀπανθρωπό τερος γένηται καὶ ὠμότερος περὶ τοὺς πλησίον, διὰ τοῦτο αὐτὸν πρότερον ἐδίδαξε τὸ μέγεθος τοῦ χρέους, καὶ τότε ἀφῆκεν ἅπαν. Εἰ γὰρ τοῦ λογοθεσίου γε νομένου, καὶ τοῦ ὀφειλήματος δειχθέντος, καὶ τῆς ἀπειλῆς ἐπενεχθείσης, καὶ τῆς καταδίκης γενομένης δήλης, ἣν ὑπομεῖναι δίκαιος ἦν, οὕτως ἄγριος καὶ ὠμὸς περὶ τὸν σύνδουλον ἐγένετο· εἰ μηδὲν τούτων 26 ἐξέβη, ποῦ οὐκ ἂν ἐξώλισθεν ἀγριότητος; Διὰ τοῦτο ταῦτα πάντα ὁ Θεὸς ἐποίει καὶ ἐπραγματεύετο, προαναστέλλων αὐτοῦ τὴν ἀπήνειαν ἐκείνην. Εἰ δὲ μηδενὶ διωρθώθη τούτων, οὐ παρὰ τὸν διδάσκαλον, ἀλλὰ παρ' ἐκεῖνον τὸν μὴ δεξάμενον τὴν διόρθωσιν ἡ αιτία. Πλὴν ἀλλ' ίδωμεν πῶς αὐτῷ μεθοδεύει τὸ ἕλκος. Πεσών ούν, φησί, παρὰ τοὺς πόδας αὐτοῦ, παρ εκάλει αὐτὸν λέγων Μακροθύμησον ἐπ' ἐμοί, και πάντα σοι ἀποδώσω. Καὶ μὴ μὴν εἶπεν, ὅτι οὐκ εἶχεν ἀποδοῦναι· ἀλλὰ τοιοῦτον τῶν ὀφειλόντων τὰ ἔθος, κἂν μηδὲν ἔχωσιν ἀποδοῦναι, ἐπαγγέλλονται, ὥστε τῶν παρόντων ἀπαλλαγῆναι δεινῶν. Ακούσωμεν ὅσοι βαθυμοῦμεν εὐχῆς, πόση τῶν δεήσεων ή δύναμις. Οὐ νηστείαν ἐπεδείξατο οὗτος, οὐκ ἀκτημοσύνην, οὐκ ἄλλο τῶν τοιούτων οὐδὲν, ἀλλ᾽ ἔρημος ὢν καὶ γυμνὸς πάσης ἀρετῆς, ἐπειδὴ παρεκάλεσε τον δεσπότην μόνον, ἴσχυσεν αὐτὸν Επισπάσασθαι πρὸς ἔλεον. Μή τοίνυν ἀπαγορεύωμεν ἐν ταῖς δεήσεσι. Τίς γὰρ τούτου γένοιτ' ἂν ἁμαρτω λότερος, ὃς τοσούτοις μὲν ἐγκλήμασιν ὑπεύθυνος ἦν, κατόρθωμα δὲ οὐ μικρόν, οὐ μέγα ἐκέκτητο; Αλλ' ὅμως οὐκ εἶπε πρὸς ἑαυτόν· ᾿Απαῤῥησίαστός είμι, αἰσχύνης γέμω, πῶς δύναμαι προσελθεῖν; πῶς δύο ναμαι παρακαλέσαι ; δ πολλοὶ τῶν ἁμαρτανόντων λέο γουσι, διαβολικὴν νοσοῦντες εὐλάβειαν. Απαῤῥη σίαστος εἶ; Διὰ τοῦτο πρόσελθε, ἵνα κτήσῃ παρρη σίαν πολλήν. Μὴ γὰρ ἄνθρωπος ἐστιν ὁ μέλλων σου καταλλάττεσθαι, ἵνα αἰσχυνθῇς καὶ ἐρυθριάσῃς ; Θεός ἐστιν, ὁ σοῦ μᾶλλον βουλόμενος ἀπαλλάξαι σε τῶν ἐγκλημάτων· οὐχ οὕτω σὺ τῆς σεαυτοῦ ἀσφα λείας ἐπιθυμεῖς, ὡς ἐκεῖνος ἐφίεταί σου τῆς σωτη ρίας· καὶ τοῦτο δι' αὐτῶν τῶν ἔργων ἡμᾶς ἐπαίδευ σεν. Οὐκ ἔχεις παρρησίαν ; Διὰ τοῦτο δυνήσῃ παρο ρησίαν ἔχειν, ὅτι [11] οὕτω διάκεισαι· μεγίστη γὰρ παρρησία, τὸ μὴ νομίζειν ἔχειν παρρησίαν· ὥσπερ οὖν αἰσχύνη μεγίστη, τὸ δικαιούν ἑαυτὸν ἐνώπιον Κυρίου. Ἐκεῖνος ἀκάθαρτός ἐστι, κἂν ἀπάντων ἀνθρώπων ἁγιώτερος · ὥσπερ οὖν δίκαιος γίνεται ὁ πείσας ἑαυτὸν πάντων ἔσχατον εἶναι. Καὶ μάρ τυρες τῶν λεγομένων 6 Φαρισαῖος καὶ ὁ τελώνης. Μὴ τοίνυν ἀπογινώσκωμεν ἐν τοῖς ἁμαρτήμασι, μηδὲ ἀπαγορεύωμεν, ἀλλὰ προσερχώμεθα τῷ Θεῷ, προς- πίπτωμεν, παρακαλῶμεν, ὅπερ οὗτος ἐποίησε, μέσ χρι τούτου καλῇ τῇ γνώμῃ χρησάμενος. Τό τε μὴ ἀπαγορεῦσαι, τό τε μὴ ἀπογνῶναι, τό το όμολο γῆσαι τὰ ἡμαρτημένα, τό τε αἰτῆσαι ἀναβολήν τινα καὶ μέλλησιν, ταῦτα πάντα καλὰ, καὶ διανοίας συντετριμμένης, καὶ τεταπεινωμένης ψυχῆς. Τὰ δὲ ἐντεῦθεν οὐκ ἔτι ὅμοια τοῖς προτέροις· ἅπερ γὰρ διὰ τῆς ἱκετηρίας συνήγαγε, ταῦτα ἀθρόον ἐξέχεεν ἅπαντα διὰ τῆς εἰς τὸν πλησίον ὀργῆς. ᾿Αλλὰ τέως ἐπὶ τὸν τρόπου της συγχωρήσεως ἔλθωμεν· ἴδωμεν τῶς αὐτ τὸν ἀφῆκε, καὶ πόθεν ἐπὶ τοῦτο ἦλθεν ὁ δεσπότης. Σπλαγχνισθεὶς ὁ κύριος αὐτοῦ, φησίν, ἀπέλυσεν λησιν ήτησεν, οὗτος συγχώρησιν ἔδωκεν· ὥστε πλέον αὐτὸν, καὶ τὸ δάνειον ἀφῆκεν αὐτῷ. Ἐκεῖνος μέλο δυναμένῳ πάντα ποιῆσαι ὑπὲρ ἐκ περισσοῦ ὧν οὗ ᾔτησεν, ἔλαβεν ἐκεῖνος. Διὸ καὶ Παυλός φησι· Τῷ αιτούμεθα ἢ νοοῦμεν. Οὐδὲ γὰρ ἰσχύεις ἐννοῆσαι τοσαῦτα, ὅσα ἐκεῖνός σοι παρεσκεύασται δοῦναι. Μη τοίνυν αἰσχυνθῇς, μηδὲ ἐρυθριάσῃς· μᾶλλον δὲ αἰσ- 8. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP.

25 τῶν ἀνθρώπων ἡ σωτηρία, καθάπερ ὁ Παῦλός φησιν· Ο πλουτῶν εἰς πάντας, καὶ ἐπὶ πάντας τοὺς Επικαλουμένους αὐτόν. Αλλ᾽ ἴσως εἴποι τις ἄν· Καὶ πῶς ὁ βουλόμενος ἀφεῖναι καὶ συγχωρῆσαι τὰ ἐγκλήματα, ἐκέλευσεν αὐτὸν πραθῆναι; Αὐτὸ μὲν οὖν τοῦτο μάλιστα αὐτοῦ τὴν φιλανθρωπίαν δείχνυ· σιν. ᾿Αλλὰ μὴ ἐπειρώμεθα, ἀλλὰ τάξει προβαίνω- μὲν ἐπὶ τὴν τῆς παραβολής διήγησιν. Μὴ ἔχοντος δὲ αὐτοῦ ἀποδοῦναι, φησί. Τί ἐστι, μὴ ἔχοντος αὐτοῦ ἀποδοῦναι; Πάλιν ἐπίτασις αγνωμοσύνης ὅταν γὰρ εἴπῃ. Μὴ ἔχοντος αὐτοῦ ἀποδοῦναι, ούς δὲν ἄλλο λέγει, ἀλλ᾽ ἢ ὅτι κατορθωμάτων ἔρημος ἦν, καὶ οὐδὲν εἶχαν ἔργον ἀγαθὸν, ὥστε λογισθῆναι αὐτῷ εἰς τὴν τῶν ἁμαρτημάτων ἀπαλλαγήν· 200 γίζεται γάρ, λογίζεται πάντως ἡμῖν ἐπὶ ἁμαρτημά των ἀπαλλαγῇ κατορθώματα, καθάπερ οὖν καὶ πί. στις εἰς δικαιοσύνην. Τῷ γὰρ μὴ ἐργαζομένῳ, στεύοντι δὲ ἐπὶ τὸν δικαιοῦντα τὸν ἀσεβῆ, 20- γίζεται ἡ πίστις αὐτοῦ εἰς δικαιοσύνην. Καὶ τί λέγω πίστιν καὶ κατορθώματα, όπου γε καὶ θλίψεις λογίζονται ἡμῖν εἰς ἁμαρτημάτων ἀνάλυσιν; Καὶ τοῦτο δηλοῖ μὲν ὁ Χριστὸς διὰ τῆς τοῦ Λαζάρου πα ραβολῆς, εἰσάγων τὸν ᾿Αβραὰμ λέγοντα πρὸς τὸν πλούσιον, ὅτι Λάζαρος ἀπέλαβεν ἐν τῇ ζωῇ αὐτοῦ τὰ κακὰ, καὶ διὰ τοῦτο ὧδε παρακαλείται. Δηλοῖ δὲ καὶ ὁ Παῦλος Κορινθίοις ἐπιστέλλων περὶ τοῦ πεπορνευ- κότος, καὶ λέγων οὕτω· Παράδοτε τὸν τοιοῦτον τῷ Σατανᾷ εἰς ὄλεθρον τῆς σαρκὸς, ἵνα τὸ πνεῦμα σωθῇ. Καὶ ἑτέρους δὲ ἡμαρτηκότας παραμυθούμενος οὕτως ἔλεγε· Διὰ τοῦτο ἐν ὑμῖν πολλοὶ ἀσθενεῖς καὶ ἄρρωστοι, καὶ κοιμώνται ἱκανοί. Εἰ γὰρ ἐαυ- τοὺς ἐκρίνομεν, οὐκ ἂν ἐκρινόμεθα· κρινόμενοι δὲ ὑπὸ Κυρίου, παιδευόμεθα, ἵνα μὴ σὺν τῷ κόσμο κατακριθῶμεν. Εἰ δὲ πειρασμὸς, καὶ νόσος, καὶ ἀσθένεια, καὶ σαρκὸς ὄλεθρος, ἅπερ ἀβουλήτως ὑπομένομεν, οὐκ αὐτοὶ κατασκευάζοντες, λογίζεται ἡμῖν εἰς ἁμαρτίας διάλυσιν, πολλῷ μᾶλλον κατορθώ- ματα, ἅπερ εκόντες καὶ σπουδάζοντες μετερχόμεθα. Αλλ' οὗτος ἔρημος [10] μὲν ἀγαθοῦ παντὸς ἦν, φορ τίον δὲ ἁμαρτημάτων ἀφόρητον είν· διὰ τοῦτό φησι· Μὴ ἔχοντος αὐτοῦ ἀποδοῦναι, ἐκέλευσεν αὐτὸν πραθῆναι· ὅθεν μάλιστα ἔστι τοῦ Δεσπότου την φιλανθρωπίαν καταμαθεῖν, ὅτι καὶ τὸ λογοθέσιον ἐποίησε, καὶ πραθῆναι ἐκέλευσεν· ἀμφότερα γὰρ ταῦτα εἰργάσατο, ὥστε αὐτὸν μὴ πραθῆναι. Πόθεν τοῦτο δῆλον; ᾿Απὸ τοῦ τέλους· εἰ γὰρ πραθῆναι αὐτὸν ἐβούλετο, τίς ὁ κωλύων ἦν ; τίς ὁ ἐμποδίζων ; ς'. Τίνος οὖν ἕνεκεν ἐκέλευσε, μὴ μέλλων ποιεῖν; ἵνα αὐξήσῃ τὸν φόβον· τὸν δὲ φόβον ηύξησε διὰ τῆς ἀπειλῆς, ἵνα αὐτὸν εἰς ἱκετηρίαν ἐμβάλῃ· εἰς ἱκε τηρίαν δὲ αὐτὸν ἐνέβαλεν, ἵνα ἀφορμὴν λάβῃ συγ χωρήσεως. Ηδύνατο μὲν γὰρ καὶ πρὸ τῆς παρα- κλήσεως αὐτὸν ἀφεῖναι, ἀλλ᾽ ἵνα μὴ χείρονα έργα σηται, τοῦτο οὐκ ἐποίησεν. Ἠδύνατο καὶ πρὸ τοῦ λεγοθεσίου ποιῆσαι τὴν συγχώρησιν, ἀλλ᾽ ἵνα μὴ τὸν ὄγκον ἀγνοῶν τῶν ἁμαρτημάτων, ἀπανθρωπό τερος γένηται καὶ ὠμότερος περὶ τοὺς πλησίον, διὰ τοῦτο αὐτὸν πρότερον ἐδίδαξε τὸ μέγεθος τοῦ χρέους, καὶ τότε ἀφῆκεν ἅπαν. Εἰ γὰρ τοῦ λογοθεσίου γε νομένου, καὶ τοῦ ὀφειλήματος δειχθέντος, καὶ τῆς ἀπειλῆς ἐπενεχθείσης, καὶ τῆς καταδίκης γενομένης δήλης, ἣν ὑπομεῖναι δίκαιος ἦν, οὕτως ἄγριος καὶ ὠμὸς περὶ τὸν σύνδουλον ἐγένετο· εἰ μηδὲν τούτων 26 ἐξέβη, ποῦ οὐκ ἂν ἐξώλισθεν ἀγριότητος; Διὰ τοῦτο ταῦτα πάντα ὁ Θεὸς ἐποίει καὶ ἐπραγματεύετο, προαναστέλλων αὐτοῦ τὴν ἀπήνειαν ἐκείνην. Εἰ δὲ μηδενὶ διωρθώθη τούτων, οὐ παρὰ τὸν διδάσκαλον, ἀλλὰ παρ' ἐκεῖνον τὸν μὴ δεξάμενον τὴν διόρθωσιν ἡ αιτία. Πλὴν ἀλλ' ίδωμεν πῶς αὐτῷ μεθοδεύει τὸ ἕλκος. Πεσών ούν, φησί, παρὰ τοὺς πόδας αὐτοῦ, παρ εκάλει αὐτὸν λέγων Μακροθύμησον ἐπ' ἐμοί, και πάντα σοι ἀποδώσω. Καὶ μὴ μὴν εἶπεν, ὅτι οὐκ εἶχεν ἀποδοῦναι· ἀλλὰ τοιοῦτον τῶν ὀφειλόντων τὰ ἔθος, κἂν μηδὲν ἔχωσιν ἀποδοῦναι, ἐπαγγέλλονται, ὥστε τῶν παρόντων ἀπαλλαγῆναι δεινῶν. Ακούσωμεν ὅσοι βαθυμοῦμεν εὐχῆς, πόση τῶν δεήσεων ή δύναμις. Οὐ νηστείαν ἐπεδείξατο οὗτος, οὐκ ἀκτημοσύνην, οὐκ ἄλλο τῶν τοιούτων οὐδὲν, ἀλλ᾽ ἔρημος ὢν καὶ γυμνὸς πάσης ἀρετῆς, ἐπειδὴ παρεκάλεσε τον δεσπότην μόνον, ἴσχυσεν αὐτὸν Επισπάσασθαι πρὸς ἔλεον. Μή τοίνυν ἀπαγορεύωμεν ἐν ταῖς δεήσεσι. Τίς γὰρ τούτου γένοιτ' ἂν ἁμαρτω λότερος, ὃς τοσούτοις μὲν ἐγκλήμασιν ὑπεύθυνος ἦν, κατόρθωμα δὲ οὐ μικρόν, οὐ μέγα ἐκέκτητο; Αλλ' ὅμως οὐκ εἶπε πρὸς ἑαυτόν· ᾿Απαῤῥησίαστός είμι, αἰσχύνης γέμω, πῶς δύναμαι προσελθεῖν; πῶς δύο ναμαι παρακαλέσαι ; δ πολλοὶ τῶν ἁμαρτανόντων λέο γουσι, διαβολικὴν νοσοῦντες εὐλάβειαν. Απαῤῥη σίαστος εἶ; Διὰ τοῦτο πρόσελθε, ἵνα κτήσῃ παρρη σίαν πολλήν. Μὴ γὰρ ἄνθρωπος ἐστιν ὁ μέλλων σου καταλλάττεσθαι, ἵνα αἰσχυνθῇς καὶ ἐρυθριάσῃς ; Θεός ἐστιν, ὁ σοῦ μᾶλλον βουλόμενος ἀπαλλάξαι σε τῶν ἐγκλημάτων· οὐχ οὕτω σὺ τῆς σεαυτοῦ ἀσφα λείας ἐπιθυμεῖς, ὡς ἐκεῖνος ἐφίεταί σου τῆς σωτη ρίας· καὶ τοῦτο δι' αὐτῶν τῶν ἔργων ἡμᾶς ἐπαίδευ σεν. Οὐκ ἔχεις παρρησίαν ; Διὰ τοῦτο δυνήσῃ παρο ρησίαν ἔχειν, ὅτι [11] οὕτω διάκεισαι· μεγίστη γὰρ παρρησία, τὸ μὴ νομίζειν ἔχειν παρρησίαν· ὥσπερ οὖν αἰσχύνη μεγίστη, τὸ δικαιούν ἑαυτὸν ἐνώπιον Κυρίου. Ἐκεῖνος ἀκάθαρτός ἐστι, κἂν ἀπάντων ἀνθρώπων ἁγιώτερος · ὥσπερ οὖν δίκαιος γίνεται ὁ πείσας ἑαυτὸν πάντων ἔσχατον εἶναι. Καὶ μάρ τυρες τῶν λεγομένων 6 Φαρισαῖος καὶ ὁ τελώνης. Μὴ τοίνυν ἀπογινώσκωμεν ἐν τοῖς ἁμαρτήμασι, μηδὲ ἀπαγορεύωμεν, ἀλλὰ προσερχώμεθα τῷ Θεῷ, προς- πίπτωμεν, παρακαλῶμεν, ὅπερ οὗτος ἐποίησε, μέσ χρι τούτου καλῇ τῇ γνώμῃ χρησάμενος. Τό τε μὴ ἀπαγορεῦσαι, τό τε μὴ ἀπογνῶναι, τό το όμολο γῆσαι τὰ ἡμαρτημένα, τό τε αἰτῆσαι ἀναβολήν τινα καὶ μέλλησιν, ταῦτα πάντα καλὰ, καὶ διανοίας συντετριμμένης, καὶ τεταπεινωμένης ψυχῆς. Τὰ δὲ ἐντεῦθεν οὐκ ἔτι ὅμοια τοῖς προτέροις· ἅπερ γὰρ διὰ τῆς ἱκετηρίας συνήγαγε, ταῦτα ἀθρόον ἐξέχεεν ἅπαντα διὰ τῆς εἰς τὸν πλησίον ὀργῆς. ᾿Αλλὰ τέως ἐπὶ τὸν τρόπου της συγχωρήσεως ἔλθωμεν· ἴδωμεν τῶς αὐτ τὸν ἀφῆκε, καὶ πόθεν ἐπὶ τοῦτο ἦλθεν ὁ δεσπότης. Σπλαγχνισθεὶς ὁ κύριος αὐτοῦ, φησίν, ἀπέλυσεν λησιν ήτησεν, οὗτος συγχώρησιν ἔδωκεν· ὥστε πλέον αὐτὸν, καὶ τὸ δάνειον ἀφῆκεν αὐτῷ. Ἐκεῖνος μέλο δυναμένῳ πάντα ποιῆσαι ὑπὲρ ἐκ περισσοῦ ὧν οὗ ᾔτησεν, ἔλαβεν ἐκεῖνος. Διὸ καὶ Παυλός φησι· Τῷ αιτούμεθα ἢ νοοῦμεν. Οὐδὲ γὰρ ἰσχύεις ἐννοῆσαι τοσαῦτα, ὅσα ἐκεῖνός σοι παρεσκεύασται δοῦναι. Μη τοίνυν αἰσχυνθῇς, μηδὲ ἐρυθριάσῃς· μᾶλλον δὲ αἰσ- 8. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP.

27 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. igitur pudeñas, neve erubescas, imo potius pudorem de peccatis collige, ne desperes, neve absistas a pre- ratione, sed accede, licet peccator sis, ut reconcilies tibi Dominum, ut des illi locum suam humanitatem in condonatione tuorum criminum exhibendi : quia, si timens accedere, impedis illius bonitatem, remo- raris illius benignitatis largitatem, quantum ad te attinet. - Non solæ preces veniam impetrant, sed cum gratin Dei. Recordatio peccatorum utilis. Paulus peccatorum Snorum recordatur. - Ne igitur animum despondea- mas, neve nos segnes timidosque ad preces exhi- beamus. Etiamsi detrusi simus ad barathrum mali- tiæ, facile inde nos extrabere poterit. Nemo tantum peccavit quantum iste: nam in omne genus scelerum proruperat : id enim significant dena millia talento- rum. nemo ita inops virtutis est, ut iste fuit : hoc enira intelligitur ex eo, quod nihil haberet quod rependeret. Attamen undecumque desertum et in- opem potuit vis precum liberare. Tantum, inquit, va- let precatio, ut eum qui innumeris rebus et factis Dominum offenderit, a pœna et supplicio eripere possit? Potest haud dubie. Non enim illa sola est quæ omnia conficit, sed habet sociam et auxiliatricem maximam buinanitatem Dei, qui preces accipit, cujus viribus omnia funt, et quæ orationem efficacem red- didit. Id igitur subindicans, dixit, Misertus dominus ejus absolvit eum, et æs alienum remisit ei : ut discas, et post pręces, et ante preces domini viscera totum illud negotium fecisse. Egressus autem ille invenit unum conservorum suorum, qui ipsi debebat centum denarios, et tenens suffocabat eúm dicens: Redde quod itcbes (Matth. 18. 28). Quid scelestius fieri potest? Adhuc enim beneficii vocem in auribus gerens, obli- tus est herilis bonitatis. meminisse: si enim hic perpetuo eorum memoriam retionisset, non tam ferus et immanis factus fuisset. Propterea assidue dico, noc omittam dicere, valde est utile et necessarium perpetuo recordari de'ictorum omnium nihil enim ita recte institutam, trac abiiem et mitem animam facere potest, quam perpetua delicto- rum recordatio. Ideo et Paulus non solum percatoruin eorum, quæ ante lavacrum, sed etiam quæ post ba- ptismum commissa erant, meinor fuit, quamvis semel omnia et deleta et exstincta essent. Si autem ille corum , quæ ante baptismum gesserat, memor fuit, multo magis nos, quæ post baptismum acta sunt, in memoria retinere debemus; non enim solum illa istiusmodi recordatione exstinguimus, sed et inde erga omnes homines mitiores efficiemur, et Deo cum majori benevolentia inserviemus, ineffabilem ejus humanitatem ex istiusmodi memoria perspicientes. Quod iste non fecit, sed oblitus magnitudinis debito- rum suorum, etiam beneficii domini non recordatus est; oblivione porro beneficii factum est, ut scele- rate se gesserit adversus conservum, et scelerate se gerendo omnia perdiderit, quæ a Dei bonitate conse- quutus erat, Tenens enim suffocabat eum, dicens ' R 28 Redde si quid debes : non dixit, Redde centinn deux- rios : puduisset enim eum nominare tantillas minu- tias, sed Redde si quid debes. Ille autem cadens ad pe- des ejus obsccrabat dicens: Patientiam habe in me, et omnia reddam tibi (Matth. 18. 29). Eisdem verbis suam salutem orat, quibus ille veniam a domino im- petraverat. Is autem præ nimia crudelitate ne įstis quidem verbis flectebatur, neque cogitavit, se per hæc dicta salutem invenisse. Quinimo si debitum remisisset, ne ita quidem pro humanitate factum illud imputanduin fuisset, sed pro debito. Si enim ante rationem initam, et beneficium acceptum, hoc fecisset, ipsius magnanimitati tale factum adscribi potuisset jam vero tam clementer habitus et tol peccatorum remissione donatus, ad parem erga conservum clementiam obligatus erat. lile tamen nihil istiusmodi fecit, aut in mentem admisit, ut co- gitaret, quantum interesset inter condonationem,qua ipsi a domino contigerat, et eam quæ erga conservumi exhibenda erat ; non euim solum magnitudine debi- torum aut dignitate personarum, sed eo ipso modo, quo res acta est, magnuni inter utrumque discrimen conspicias. Illud enim debitum decem millium talen- torum erat, hoc centum denariorum : et ille quidem in dominum contumeliose peccaverat, hic tantum- modo conservo obligatus erat : ille beneficiis acceptis bene mereri vicissim debebat, dominus, qui nibil boni aut magni aut parvi ab ipso factum vidchat, omnia remisit. Attamen nihil horum cogitavit; sed semel ab ira excæcatus, suffocabat cum, et in carce- rem conjecit (Ibid. v. 30). Videntes autem conservi cjus indignati sunt (Ibid. v. 31), ut ait Scriptura et ante dominum conservi cum damnaverunt ul discas domini mansuetudinem. Cum audisset id do- minus, rursus adversus eum accitum judicium insti- tuit, neque vel tum simpliciter condemnationem effert, sed prius tamquam de jure cum illo disceptat. Cate- rum quibus id verbis facit ? Serve nequum, omne dobi- tum illud remisi tibi (Ibid. v. 32). ' Facilius sibi quam aliis debita remittit Deus.— Quid melius eo domino, cui cum deberentur decem millia talentorum, ne verbo quidem stomachatus est, aut scelestum appellavit? sed eum tantummodo venum- dari jussit : idque eo fine, ut a debitis liberaretur. Eidem cum adversus conservum improbe egisset, stomachatur : ut discas ipsum facilius quod in se peccetur, quam quod adversus alios, remittere sulc- re. Ac non istud in hoc solo loco facit, verum et alibi. Si enim, inquit, offers munus tuum ad altare, et illic recordatus fueris, quod frater tuus habet aliquid adver- sum te, abi primum, ut reconcilieris fratri tuo, ac tum veniens offer munus tuum (Mutth. 5. 23. 24). Vides quam ubique suis nostra anteponat, pacemque et caritatem proximoruin summo loco constituat? Et rursus alibi : Quicumque repudiat uxorem suam, præe- terquam ratione adulterii, eam adulterari facit (Ibid. 32). Per Paulum autem hanc legem sancit, Si quis vir urorem habet infidelem, eique placeat cum ipso habitare, ne dimittat eam (1. Cor. 7. 12). Quod si adultera sit, 7. En quantum bonum est peccatorum suorum

27 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. igitur pudeñas, neve erubescas, imo potius pudorem de peccatis collige, ne desperes, neve absistas a pre- ratione, sed accede, licet peccator sis, ut reconcilies tibi Dominum, ut des illi locum suam humanitatem in condonatione tuorum criminum exhibendi : quia, si timens accedere, impedis illius bonitatem, remo- raris illius benignitatis largitatem, quantum ad te attinet. - Non solæ preces veniam impetrant, sed cum gratin Dei. Recordatio peccatorum utilis. Paulus peccatorum Snorum recordatur. - Ne igitur animum despondea- mas, neve nos segnes timidosque ad preces exhi- beamus. Etiamsi detrusi simus ad barathrum mali- tiæ, facile inde nos extrabere poterit. Nemo tantum peccavit quantum iste: nam in omne genus scelerum proruperat : id enim significant dena millia talento- rum. nemo ita inops virtutis est, ut iste fuit : hoc enira intelligitur ex eo, quod nihil haberet quod rependeret. Attamen undecumque desertum et in- opem potuit vis precum liberare. Tantum, inquit, va- let precatio, ut eum qui innumeris rebus et factis Dominum offenderit, a pœna et supplicio eripere possit? Potest haud dubie. Non enim illa sola est quæ omnia conficit, sed habet sociam et auxiliatricem maximam buinanitatem Dei, qui preces accipit, cujus viribus omnia funt, et quæ orationem efficacem red- didit. Id igitur subindicans, dixit, Misertus dominus ejus absolvit eum, et æs alienum remisit ei : ut discas, et post pręces, et ante preces domini viscera totum illud negotium fecisse. Egressus autem ille invenit unum conservorum suorum, qui ipsi debebat centum denarios, et tenens suffocabat eúm dicens: Redde quod itcbes (Matth. 18. 28). Quid scelestius fieri potest? Adhuc enim beneficii vocem in auribus gerens, obli- tus est herilis bonitatis. meminisse: si enim hic perpetuo eorum memoriam retionisset, non tam ferus et immanis factus fuisset. Propterea assidue dico, noc omittam dicere, valde est utile et necessarium perpetuo recordari de'ictorum omnium nihil enim ita recte institutam, trac abiiem et mitem animam facere potest, quam perpetua delicto- rum recordatio. Ideo et Paulus non solum percatoruin eorum, quæ ante lavacrum, sed etiam quæ post ba- ptismum commissa erant, meinor fuit, quamvis semel omnia et deleta et exstincta essent. Si autem ille corum , quæ ante baptismum gesserat, memor fuit, multo magis nos, quæ post baptismum acta sunt, in memoria retinere debemus; non enim solum illa istiusmodi recordatione exstinguimus, sed et inde erga omnes homines mitiores efficiemur, et Deo cum majori benevolentia inserviemus, ineffabilem ejus humanitatem ex istiusmodi memoria perspicientes. Quod iste non fecit, sed oblitus magnitudinis debito- rum suorum, etiam beneficii domini non recordatus est; oblivione porro beneficii factum est, ut scele- rate se gesserit adversus conservum, et scelerate se gerendo omnia perdiderit, quæ a Dei bonitate conse- quutus erat, Tenens enim suffocabat eum, dicens ' R 28 Redde si quid debes : non dixit, Redde centinn deux- rios : puduisset enim eum nominare tantillas minu- tias, sed Redde si quid debes. Ille autem cadens ad pe- des ejus obsccrabat dicens: Patientiam habe in me, et omnia reddam tibi (Matth. 18. 29). Eisdem verbis suam salutem orat, quibus ille veniam a domino im- petraverat. Is autem præ nimia crudelitate ne įstis quidem verbis flectebatur, neque cogitavit, se per hæc dicta salutem invenisse. Quinimo si debitum remisisset, ne ita quidem pro humanitate factum illud imputanduin fuisset, sed pro debito. Si enim ante rationem initam, et beneficium acceptum, hoc fecisset, ipsius magnanimitati tale factum adscribi potuisset jam vero tam clementer habitus et tol peccatorum remissione donatus, ad parem erga conservum clementiam obligatus erat. lile tamen nihil istiusmodi fecit, aut in mentem admisit, ut co- gitaret, quantum interesset inter condonationem,qua ipsi a domino contigerat, et eam quæ erga conservumi exhibenda erat ; non euim solum magnitudine debi- torum aut dignitate personarum, sed eo ipso modo, quo res acta est, magnuni inter utrumque discrimen conspicias. Illud enim debitum decem millium talen- torum erat, hoc centum denariorum : et ille quidem in dominum contumeliose peccaverat, hic tantum- modo conservo obligatus erat : ille beneficiis acceptis bene mereri vicissim debebat, dominus, qui nibil boni aut magni aut parvi ab ipso factum vidchat, omnia remisit. Attamen nihil horum cogitavit; sed semel ab ira excæcatus, suffocabat cum, et in carce- rem conjecit (Ibid. v. 30). Videntes autem conservi cjus indignati sunt (Ibid. v. 31), ut ait Scriptura et ante dominum conservi cum damnaverunt ul discas domini mansuetudinem. Cum audisset id do- minus, rursus adversus eum accitum judicium insti- tuit, neque vel tum simpliciter condemnationem effert, sed prius tamquam de jure cum illo disceptat. Cate- rum quibus id verbis facit ? Serve nequum, omne dobi- tum illud remisi tibi (Ibid. v. 32). ' Facilius sibi quam aliis debita remittit Deus.— Quid melius eo domino, cui cum deberentur decem millia talentorum, ne verbo quidem stomachatus est, aut scelestum appellavit? sed eum tantummodo venum- dari jussit : idque eo fine, ut a debitis liberaretur. Eidem cum adversus conservum improbe egisset, stomachatur : ut discas ipsum facilius quod in se peccetur, quam quod adversus alios, remittere sulc- re. Ac non istud in hoc solo loco facit, verum et alibi. Si enim, inquit, offers munus tuum ad altare, et illic recordatus fueris, quod frater tuus habet aliquid adver- sum te, abi primum, ut reconcilieris fratri tuo, ac tum veniens offer munus tuum (Mutth. 5. 23. 24). Vides quam ubique suis nostra anteponat, pacemque et caritatem proximoruin summo loco constituat? Et rursus alibi : Quicumque repudiat uxorem suam, præe- terquam ratione adulterii, eam adulterari facit (Ibid. 32). Per Paulum autem hanc legem sancit, Si quis vir urorem habet infidelem, eique placeat cum ipso habitare, ne dimittat eam (1. Cor. 7. 12). Quod si adultera sit, 7. En quantum bonum est peccatorum suorum

29 τὸν ἥμαρτεν ἁμαρτήματα τοσαῦτα, συνεχώρησεν ὅτε δὲ εἰς τὸν σύνδουλον ήμαρτεν ἐλάττονα πολλῷ καὶ βραχίω τῶν εἰς τὸν δεσπότην, οὐκ ἀφῆκεν, ἀλλ' ἐπεξῆλθε· καὶ ἐνταῦθα μὲν πονηρὸν ἐκάλεσεν, ἐκεῖ δὲ οὐδὲ μέχρι ῥήματος αὐτὸν ἐλύπησε. Διὰ τοῦτο μὲν καὶ ἐνταῦθα καὶ τοῦτο πρόσκειται, ὅτι ὀργισθεὶς παρέδωκεν αὐτὸν τοῖς βασανισταῖς· ἡνίκα δὲ αὐτὸν ἀπήτει λόγον τῶν μυρίων ταλάντων, οὐδὲν τοιοῦτον προσέθηκεν· ἵνα μάθῃς, ὅτι ἐκείνη μὲν ἡ ψῆφος οὐχὶ ὀργῆς ἦν, ἀλλὰ κηδεμονίας πρὸς συγχώρησιν έπαγο μένης· αὕτη δὲ αὐτὸν μάλιστα παρώξυνεν ἡ ἁμαρ- τία. Άρα τί γένοιτ' ἂν μνησικακίας χειρον, όταν φιλανθρωπίαν έξενεχθεῖσαν ἀνακαλείται Θεοῦ, καὶ ἅπερ οὐκ ἴσχυσεν αὐτὸν διαθεῖναι τὰ ἁμαρτήματα, ταῦτα ἰσχύει αὐτὸν ἐργάσασθαι ἡ κατὰ τοῦ πλησίον ὀργή; Καίτοι γε γέγραπται, ὅτι Αμεταμέλητα τὰ χαρίσματα τοῦ Θεοῦ. Πῶς οὖν ἐνταῦθα μετὰ τὸ ἐξω ενεχθῆναι τὴν δωρεάν, μετὰ τὸ προχωρῆσαι τὴν φιλανθρωπίαν, ἀνεκλήθη πάλιν ἡ ψῆφος; Διὰ τὴν μνησικακίαν· ὥστε οὐκ ἄν τις ἁμάρτοι, πάσης ἁμαρτίας ταύτην χαλεπωτέραν ἀποφηνάμενος εἶναι αἱ μὲν γὰρ ἄλλαι πάσαι ηδυνήθησαν συγχώρησιν εύω ρέσθαι, αὐτὴ δὲ οὐ μόνον οὐκ ἴσχυσε συγγνώμης το χεῖν, ἀλλὰ καὶ τὰς ἑτέρας ἀφανισθείσας καθάπαξ ἀνενέωσε πάλιν. . Ωστε διπλοῦν κακὸν ἡ [14] μνησικακία, ὅτι τα οὐδεμίαν ἀπολογίαν ἔχει παρὰ τῷ Θεῷ, καὶ ὅτι τὰ λοιπὰ ἡμῶν ἁμαρτήματα, κἂν συγχωρηθῇ, πάλιν ἀνακαλεῖται, καὶ καθ᾿ ἡμῶν ἴστησιν· ὅπερ οὖν καὶ ἐνταῦθα ἐποίησεν. Οὐδὲν γὰρ, οὐδὲν οὕτως ὁ Θεὸς μισεῖ καὶ ἀποστρέφεται, ὡς ἄνθρωπον μνησίκακον καὶ διατηροῦντα ὀργήν. Καὶ τοῦτο μάλιστα μὲν ἐν· τεῦθεν ἐπεδείξατο, καὶ ἀπὸ τῆς εὐχῆς δὲ αὐτῆς ἐκέ λευσεν ἡμῖν λέγειν οὕτως· Αφες ἡμῖν τὰ ὀφειλή- ματα ἡμῶν, ὡς καὶ ἡμεῖς ἀφίεμεν τοῖς ὀφειλέταις ἡμῶν. Ταῦτα οὖν ἅπαντα εἰδότες, καὶ τὴν παραβο- λὴν ἐγγράψαντες ταύτην ἐν ταῖς καρδίαις, ὅταν ἐν νοήσωμεν ἅπερ πεπόνθαμεν παρὰ τῶν συνδούλων, λογισώμεθα ἅπερ ἐποιήσαμεν εἰς τὸν Δεσπότην· καὶ τῷ φόβῳ τῶν οἰκείων ἁμαρτημάτων τὸν θυμὸν τὸν ἐπὶ τοῖς ἀλλοτρίοις πλημμελήμασι ταχέως απο 50 ὡσασθαι δυνησόμεθα· εἰ γὰρ δεί μεμνήσθαι ἁμαρτη μάτων, τῶν οἰκείων δεῖ μεμνήσθαι μόνον· ἐὰν δὲ τῶν οἰκείων μνημονεύσωμεν, οὐδέποτε τὰ ἀλλότριο λογιούμεθα· ὥσπερ οὖν ἂν τούτων ἐπιλανθανώμεθα, ἐκεῖνα ῥᾳδίως εμφιλοχωρήσει τοῖς ἡμετέροις λογι· σμοῖς. Καὶ γὰρ οὗτος εἰ τῶν μυρίων ταλάντων ἐμέ. μνητο, οὐκ ἂν ἐμνήσθη τῶν ἑκατὸν δηναρίων· ἀλλ ἐπειδὴ ἐκείνων ἐπελάθετο, διὰ τοῦτο ὑπὲρ τούτων ἦγχε τὸν σύνδουλον, καὶ ὀλίγα βουλόμενος ἀπαιτῆ- σαι, οὔτε ἐκείνων ἐπέτυχεν, ἀλλὰ καὶ τῶν μυρίων ταλάντων τὸν ὄγκον εἰς τὴν ἑαυτοῦ κεφαλὴν ἐπεσπά- σατο. Διὰ τοῦτο θαῤῥῶν ἂν εἴποιμι, ότι πάσης αμαρ τίας αὕτη χαλεπωτέρα· μᾶλλον δὲ οὐκ ἐγὼ τοῦτο, ἀλλὰ ὁ Χριστὸς διὰ τῆς παραβολῆς ταύτης τοῦτο ἀπεφήνατο. Εἰ γὰρ μὴ μυρίων ταλάντων, λέγω δὴ τῶν ἀφάτων ἁμαρτημάτων, αὕτη χαλεπωτέρα ἦν, οὐκ ἂν διὰ ταύτην κἀκεῖνα ἀνεκαλέσατο. Οὕτω μη· δὲν τοίνυν σπουδάζωμεν, ὡς ὀργῆς καθαρεύειν, καὶ τοὺς πρὸς ἡμᾶς ἀηδῶς ἔχοντας καταλλάττειν, εἰδότες ὅτι οὔτε εὐχὴ, οὔτε ἐλεημοσύνη, οὔτε νηστεία, οὔτε κοινωνία μυστηρίων, οὔτε ἄλλο τῶν τοιούτων οὐδὲν, ἐὰν μνησικακῶμεν, δυνήσεται ἡμῶν προστῆναι κατά τὴν ἡμέραν ἐκείνην· ὥσπερ οὖν ἐὰν ταύτης περιγε νώμεθα τῆς ἁμαρτίας, καν μυρία ἔχωμεν πλημμε λήματα, δυνησόμεθά τινος συγγνώμης τυχείν. Καὶ οὐχὶ ἐμὸς ὁ λόγος, ἀλλ' αὐτοῦ τοῦ μέλλοντος ἡμᾶς τότε κρίνειν Θεοῦ. Καθάπερ γὰρ ἐνταῦθα εἶπεν, ὅτι Οὕτω ποιήσει καὶ ὁ Πατήρ μου, ἐὰν μὴ ἀφῆτε ἕκαστος ἀπὸ τῶν καρδιῶν ὑμῶν· οὕτω καὶ ἀλλα τοῦ φησιν· Ἐὰν ἀφῆτε τοῖς ἀνθρώποις τὰ παρα πτώματα αὐτῶν, ἀφήσει καὶ ὑμῖν ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος. Ἵνα οὖν καὶ ἐνταῦθα πρῖον καὶ ἤρεμον διάγωμεν βίον, κἀκεῖ συγχωρήσεως καὶ ἀφέσεως τύο χωμεν, σπουδάζωμεν καὶ πραγματευώμεθα, όσους ἐὰν ἔχωμεν ἐχθροὺς, καταλλάττειν ἡμῖν· οὕτω γὰρ καὶ τὸν Δεσπότην ἡμῶν, κἂν μυρία ὦμεν ἡμαρτη κότες, καταλλάξομεν, καὶ τῶν μελλόντων επιτευξή μεθα ἀγαθῶν· ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἀξιωθῆναι, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. MONITUM AD HOMILIAM Nullam temporis certam notam præ se fert hæc homilia; vixque deprehendi posse videtur Artiochiæne Can Constantinopoli hæc concionatus sit Chrysostomus. Hoc unum initio commemoratur, nimirum paucis ante diebus contra rapaces et avaros multa, eaque admodum gravia, dicta fuisse. Quam autem hic me- moret concionem, haud ita facile est augurari. Multis enim in locis prædones illos publicæque rei pestes alibi vehementer insectatur ille. Aliquid tamen lucis ex iis quæ post principium dicuntur, nos mutuari posse putamus. De proposita loctione agens Chrysostomus, nempe : Pater, si possibile est, transeat : me calis iste : verumtamen non sicut ego volo, sed sicut tu, ita loquitur: Nam et mullos quærere arbitror, qua de causa dicta hæc sint a Christo, ac veris`mile est cos qui adsunt hæreticos hæc verba arripere, multosque ex simplicioribus fratri- 8. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP.

29 τὸν ἥμαρτεν ἁμαρτήματα τοσαῦτα, συνεχώρησεν ὅτε δὲ εἰς τὸν σύνδουλον ήμαρτεν ἐλάττονα πολλῷ καὶ βραχίω τῶν εἰς τὸν δεσπότην, οὐκ ἀφῆκεν, ἀλλ' ἐπεξῆλθε· καὶ ἐνταῦθα μὲν πονηρὸν ἐκάλεσεν, ἐκεῖ δὲ οὐδὲ μέχρι ῥήματος αὐτὸν ἐλύπησε. Διὰ τοῦτο μὲν καὶ ἐνταῦθα καὶ τοῦτο πρόσκειται, ὅτι ὀργισθεὶς παρέδωκεν αὐτὸν τοῖς βασανισταῖς· ἡνίκα δὲ αὐτὸν ἀπήτει λόγον τῶν μυρίων ταλάντων, οὐδὲν τοιοῦτον προσέθηκεν· ἵνα μάθῃς, ὅτι ἐκείνη μὲν ἡ ψῆφος οὐχὶ ὀργῆς ἦν, ἀλλὰ κηδεμονίας πρὸς συγχώρησιν έπαγο μένης· αὕτη δὲ αὐτὸν μάλιστα παρώξυνεν ἡ ἁμαρ- τία. Άρα τί γένοιτ' ἂν μνησικακίας χειρον, όταν φιλανθρωπίαν έξενεχθεῖσαν ἀνακαλείται Θεοῦ, καὶ ἅπερ οὐκ ἴσχυσεν αὐτὸν διαθεῖναι τὰ ἁμαρτήματα, ταῦτα ἰσχύει αὐτὸν ἐργάσασθαι ἡ κατὰ τοῦ πλησίον ὀργή; Καίτοι γε γέγραπται, ὅτι Αμεταμέλητα τὰ χαρίσματα τοῦ Θεοῦ. Πῶς οὖν ἐνταῦθα μετὰ τὸ ἐξω ενεχθῆναι τὴν δωρεάν, μετὰ τὸ προχωρῆσαι τὴν φιλανθρωπίαν, ἀνεκλήθη πάλιν ἡ ψῆφος; Διὰ τὴν μνησικακίαν· ὥστε οὐκ ἄν τις ἁμάρτοι, πάσης ἁμαρτίας ταύτην χαλεπωτέραν ἀποφηνάμενος εἶναι αἱ μὲν γὰρ ἄλλαι πάσαι ηδυνήθησαν συγχώρησιν εύω ρέσθαι, αὐτὴ δὲ οὐ μόνον οὐκ ἴσχυσε συγγνώμης το χεῖν, ἀλλὰ καὶ τὰς ἑτέρας ἀφανισθείσας καθάπαξ ἀνενέωσε πάλιν. . Ωστε διπλοῦν κακὸν ἡ [14] μνησικακία, ὅτι τα οὐδεμίαν ἀπολογίαν ἔχει παρὰ τῷ Θεῷ, καὶ ὅτι τὰ λοιπὰ ἡμῶν ἁμαρτήματα, κἂν συγχωρηθῇ, πάλιν ἀνακαλεῖται, καὶ καθ᾿ ἡμῶν ἴστησιν· ὅπερ οὖν καὶ ἐνταῦθα ἐποίησεν. Οὐδὲν γὰρ, οὐδὲν οὕτως ὁ Θεὸς μισεῖ καὶ ἀποστρέφεται, ὡς ἄνθρωπον μνησίκακον καὶ διατηροῦντα ὀργήν. Καὶ τοῦτο μάλιστα μὲν ἐν· τεῦθεν ἐπεδείξατο, καὶ ἀπὸ τῆς εὐχῆς δὲ αὐτῆς ἐκέ λευσεν ἡμῖν λέγειν οὕτως· Αφες ἡμῖν τὰ ὀφειλή- ματα ἡμῶν, ὡς καὶ ἡμεῖς ἀφίεμεν τοῖς ὀφειλέταις ἡμῶν. Ταῦτα οὖν ἅπαντα εἰδότες, καὶ τὴν παραβο- λὴν ἐγγράψαντες ταύτην ἐν ταῖς καρδίαις, ὅταν ἐν νοήσωμεν ἅπερ πεπόνθαμεν παρὰ τῶν συνδούλων, λογισώμεθα ἅπερ ἐποιήσαμεν εἰς τὸν Δεσπότην· καὶ τῷ φόβῳ τῶν οἰκείων ἁμαρτημάτων τὸν θυμὸν τὸν ἐπὶ τοῖς ἀλλοτρίοις πλημμελήμασι ταχέως απο 50 ὡσασθαι δυνησόμεθα· εἰ γὰρ δεί μεμνήσθαι ἁμαρτη μάτων, τῶν οἰκείων δεῖ μεμνήσθαι μόνον· ἐὰν δὲ τῶν οἰκείων μνημονεύσωμεν, οὐδέποτε τὰ ἀλλότριο λογιούμεθα· ὥσπερ οὖν ἂν τούτων ἐπιλανθανώμεθα, ἐκεῖνα ῥᾳδίως εμφιλοχωρήσει τοῖς ἡμετέροις λογι· σμοῖς. Καὶ γὰρ οὗτος εἰ τῶν μυρίων ταλάντων ἐμέ. μνητο, οὐκ ἂν ἐμνήσθη τῶν ἑκατὸν δηναρίων· ἀλλ ἐπειδὴ ἐκείνων ἐπελάθετο, διὰ τοῦτο ὑπὲρ τούτων ἦγχε τὸν σύνδουλον, καὶ ὀλίγα βουλόμενος ἀπαιτῆ- σαι, οὔτε ἐκείνων ἐπέτυχεν, ἀλλὰ καὶ τῶν μυρίων ταλάντων τὸν ὄγκον εἰς τὴν ἑαυτοῦ κεφαλὴν ἐπεσπά- σατο. Διὰ τοῦτο θαῤῥῶν ἂν εἴποιμι, ότι πάσης αμαρ τίας αὕτη χαλεπωτέρα· μᾶλλον δὲ οὐκ ἐγὼ τοῦτο, ἀλλὰ ὁ Χριστὸς διὰ τῆς παραβολῆς ταύτης τοῦτο ἀπεφήνατο. Εἰ γὰρ μὴ μυρίων ταλάντων, λέγω δὴ τῶν ἀφάτων ἁμαρτημάτων, αὕτη χαλεπωτέρα ἦν, οὐκ ἂν διὰ ταύτην κἀκεῖνα ἀνεκαλέσατο. Οὕτω μη· δὲν τοίνυν σπουδάζωμεν, ὡς ὀργῆς καθαρεύειν, καὶ τοὺς πρὸς ἡμᾶς ἀηδῶς ἔχοντας καταλλάττειν, εἰδότες ὅτι οὔτε εὐχὴ, οὔτε ἐλεημοσύνη, οὔτε νηστεία, οὔτε κοινωνία μυστηρίων, οὔτε ἄλλο τῶν τοιούτων οὐδὲν, ἐὰν μνησικακῶμεν, δυνήσεται ἡμῶν προστῆναι κατά τὴν ἡμέραν ἐκείνην· ὥσπερ οὖν ἐὰν ταύτης περιγε νώμεθα τῆς ἁμαρτίας, καν μυρία ἔχωμεν πλημμε λήματα, δυνησόμεθά τινος συγγνώμης τυχείν. Καὶ οὐχὶ ἐμὸς ὁ λόγος, ἀλλ' αὐτοῦ τοῦ μέλλοντος ἡμᾶς τότε κρίνειν Θεοῦ. Καθάπερ γὰρ ἐνταῦθα εἶπεν, ὅτι Οὕτω ποιήσει καὶ ὁ Πατήρ μου, ἐὰν μὴ ἀφῆτε ἕκαστος ἀπὸ τῶν καρδιῶν ὑμῶν· οὕτω καὶ ἀλλα τοῦ φησιν· Ἐὰν ἀφῆτε τοῖς ἀνθρώποις τὰ παρα πτώματα αὐτῶν, ἀφήσει καὶ ὑμῖν ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος. Ἵνα οὖν καὶ ἐνταῦθα πρῖον καὶ ἤρεμον διάγωμεν βίον, κἀκεῖ συγχωρήσεως καὶ ἀφέσεως τύο χωμεν, σπουδάζωμεν καὶ πραγματευώμεθα, όσους ἐὰν ἔχωμεν ἐχθροὺς, καταλλάττειν ἡμῖν· οὕτω γὰρ καὶ τὸν Δεσπότην ἡμῶν, κἂν μυρία ὦμεν ἡμαρτη κότες, καταλλάξομεν, καὶ τῶν μελλόντων επιτευξή μεθα ἀγαθῶν· ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἀξιωθῆναι, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. MONITUM AD HOMILIAM Nullam temporis certam notam præ se fert hæc homilia; vixque deprehendi posse videtur Artiochiæne Can Constantinopoli hæc concionatus sit Chrysostomus. Hoc unum initio commemoratur, nimirum paucis ante diebus contra rapaces et avaros multa, eaque admodum gravia, dicta fuisse. Quam autem hic me- moret concionem, haud ita facile est augurari. Multis enim in locis prædones illos publicæque rei pestes alibi vehementer insectatur ille. Aliquid tamen lucis ex iis quæ post principium dicuntur, nos mutuari posse putamus. De proposita loctione agens Chrysostomus, nempe : Pater, si possibile est, transeat : me calis iste : verumtamen non sicut ego volo, sed sicut tu, ita loquitur: Nam et mullos quærere arbitror, qua de causa dicta hæc sint a Christo, ac veris`mile est cos qui adsunt hæreticos hæc verba arripere, multosque ex simplicioribus fratri- 8. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP.

29 τὸν ἥμαρτεν ἁμαρτήματα τοσαῦτα, συνεχώρησεν ὅτε δὲ εἰς τὸν σύνδουλον ήμαρτεν ἐλάττονα πολλῷ καὶ βραχίω τῶν εἰς τὸν δεσπότην, οὐκ ἀφῆκεν, ἀλλ' ἐπεξῆλθε· καὶ ἐνταῦθα μὲν πονηρὸν ἐκάλεσεν, ἐκεῖ δὲ οὐδὲ μέχρι ῥήματος αὐτὸν ἐλύπησε. Διὰ τοῦτο μὲν καὶ ἐνταῦθα καὶ τοῦτο πρόσκειται, ὅτι ὀργισθεὶς παρέδωκεν αὐτὸν τοῖς βασανισταῖς· ἡνίκα δὲ αὐτὸν ἀπήτει λόγον τῶν μυρίων ταλάντων, οὐδὲν τοιοῦτον προσέθηκεν· ἵνα μάθῃς, ὅτι ἐκείνη μὲν ἡ ψῆφος οὐχὶ ὀργῆς ἦν, ἀλλὰ κηδεμονίας πρὸς συγχώρησιν έπαγο μένης· αὕτη δὲ αὐτὸν μάλιστα παρώξυνεν ἡ ἁμαρ- τία. Άρα τί γένοιτ' ἂν μνησικακίας χειρον, όταν φιλανθρωπίαν έξενεχθεῖσαν ἀνακαλείται Θεοῦ, καὶ ἅπερ οὐκ ἴσχυσεν αὐτὸν διαθεῖναι τὰ ἁμαρτήματα, ταῦτα ἰσχύει αὐτὸν ἐργάσασθαι ἡ κατὰ τοῦ πλησίον ὀργή; Καίτοι γε γέγραπται, ὅτι Αμεταμέλητα τὰ χαρίσματα τοῦ Θεοῦ. Πῶς οὖν ἐνταῦθα μετὰ τὸ ἐξω ενεχθῆναι τὴν δωρεάν, μετὰ τὸ προχωρῆσαι τὴν φιλανθρωπίαν, ἀνεκλήθη πάλιν ἡ ψῆφος; Διὰ τὴν μνησικακίαν· ὥστε οὐκ ἄν τις ἁμάρτοι, πάσης ἁμαρτίας ταύτην χαλεπωτέραν ἀποφηνάμενος εἶναι αἱ μὲν γὰρ ἄλλαι πάσαι ηδυνήθησαν συγχώρησιν εύω ρέσθαι, αὐτὴ δὲ οὐ μόνον οὐκ ἴσχυσε συγγνώμης το χεῖν, ἀλλὰ καὶ τὰς ἑτέρας ἀφανισθείσας καθάπαξ ἀνενέωσε πάλιν. . Ωστε διπλοῦν κακὸν ἡ [14] μνησικακία, ὅτι τα οὐδεμίαν ἀπολογίαν ἔχει παρὰ τῷ Θεῷ, καὶ ὅτι τὰ λοιπὰ ἡμῶν ἁμαρτήματα, κἂν συγχωρηθῇ, πάλιν ἀνακαλεῖται, καὶ καθ᾿ ἡμῶν ἴστησιν· ὅπερ οὖν καὶ ἐνταῦθα ἐποίησεν. Οὐδὲν γὰρ, οὐδὲν οὕτως ὁ Θεὸς μισεῖ καὶ ἀποστρέφεται, ὡς ἄνθρωπον μνησίκακον καὶ διατηροῦντα ὀργήν. Καὶ τοῦτο μάλιστα μὲν ἐν· τεῦθεν ἐπεδείξατο, καὶ ἀπὸ τῆς εὐχῆς δὲ αὐτῆς ἐκέ λευσεν ἡμῖν λέγειν οὕτως· Αφες ἡμῖν τὰ ὀφειλή- ματα ἡμῶν, ὡς καὶ ἡμεῖς ἀφίεμεν τοῖς ὀφειλέταις ἡμῶν. Ταῦτα οὖν ἅπαντα εἰδότες, καὶ τὴν παραβο- λὴν ἐγγράψαντες ταύτην ἐν ταῖς καρδίαις, ὅταν ἐν νοήσωμεν ἅπερ πεπόνθαμεν παρὰ τῶν συνδούλων, λογισώμεθα ἅπερ ἐποιήσαμεν εἰς τὸν Δεσπότην· καὶ τῷ φόβῳ τῶν οἰκείων ἁμαρτημάτων τὸν θυμὸν τὸν ἐπὶ τοῖς ἀλλοτρίοις πλημμελήμασι ταχέως απο 50 ὡσασθαι δυνησόμεθα· εἰ γὰρ δεί μεμνήσθαι ἁμαρτη μάτων, τῶν οἰκείων δεῖ μεμνήσθαι μόνον· ἐὰν δὲ τῶν οἰκείων μνημονεύσωμεν, οὐδέποτε τὰ ἀλλότριο λογιούμεθα· ὥσπερ οὖν ἂν τούτων ἐπιλανθανώμεθα, ἐκεῖνα ῥᾳδίως εμφιλοχωρήσει τοῖς ἡμετέροις λογι· σμοῖς. Καὶ γὰρ οὗτος εἰ τῶν μυρίων ταλάντων ἐμέ. μνητο, οὐκ ἂν ἐμνήσθη τῶν ἑκατὸν δηναρίων· ἀλλ ἐπειδὴ ἐκείνων ἐπελάθετο, διὰ τοῦτο ὑπὲρ τούτων ἦγχε τὸν σύνδουλον, καὶ ὀλίγα βουλόμενος ἀπαιτῆ- σαι, οὔτε ἐκείνων ἐπέτυχεν, ἀλλὰ καὶ τῶν μυρίων ταλάντων τὸν ὄγκον εἰς τὴν ἑαυτοῦ κεφαλὴν ἐπεσπά- σατο. Διὰ τοῦτο θαῤῥῶν ἂν εἴποιμι, ότι πάσης αμαρ τίας αὕτη χαλεπωτέρα· μᾶλλον δὲ οὐκ ἐγὼ τοῦτο, ἀλλὰ ὁ Χριστὸς διὰ τῆς παραβολῆς ταύτης τοῦτο ἀπεφήνατο. Εἰ γὰρ μὴ μυρίων ταλάντων, λέγω δὴ τῶν ἀφάτων ἁμαρτημάτων, αὕτη χαλεπωτέρα ἦν, οὐκ ἂν διὰ ταύτην κἀκεῖνα ἀνεκαλέσατο. Οὕτω μη· δὲν τοίνυν σπουδάζωμεν, ὡς ὀργῆς καθαρεύειν, καὶ τοὺς πρὸς ἡμᾶς ἀηδῶς ἔχοντας καταλλάττειν, εἰδότες ὅτι οὔτε εὐχὴ, οὔτε ἐλεημοσύνη, οὔτε νηστεία, οὔτε κοινωνία μυστηρίων, οὔτε ἄλλο τῶν τοιούτων οὐδὲν, ἐὰν μνησικακῶμεν, δυνήσεται ἡμῶν προστῆναι κατά τὴν ἡμέραν ἐκείνην· ὥσπερ οὖν ἐὰν ταύτης περιγε νώμεθα τῆς ἁμαρτίας, καν μυρία ἔχωμεν πλημμε λήματα, δυνησόμεθά τινος συγγνώμης τυχείν. Καὶ οὐχὶ ἐμὸς ὁ λόγος, ἀλλ' αὐτοῦ τοῦ μέλλοντος ἡμᾶς τότε κρίνειν Θεοῦ. Καθάπερ γὰρ ἐνταῦθα εἶπεν, ὅτι Οὕτω ποιήσει καὶ ὁ Πατήρ μου, ἐὰν μὴ ἀφῆτε ἕκαστος ἀπὸ τῶν καρδιῶν ὑμῶν· οὕτω καὶ ἀλλα τοῦ φησιν· Ἐὰν ἀφῆτε τοῖς ἀνθρώποις τὰ παρα πτώματα αὐτῶν, ἀφήσει καὶ ὑμῖν ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος. Ἵνα οὖν καὶ ἐνταῦθα πρῖον καὶ ἤρεμον διάγωμεν βίον, κἀκεῖ συγχωρήσεως καὶ ἀφέσεως τύο χωμεν, σπουδάζωμεν καὶ πραγματευώμεθα, όσους ἐὰν ἔχωμεν ἐχθροὺς, καταλλάττειν ἡμῖν· οὕτω γὰρ καὶ τὸν Δεσπότην ἡμῶν, κἂν μυρία ὦμεν ἡμαρτη κότες, καταλλάξομεν, καὶ τῶν μελλόντων επιτευξή μεθα ἀγαθῶν· ὧν γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἀξιωθῆναι, χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. MONITUM AD HOMILIAM Nullam temporis certam notam præ se fert hæc homilia; vixque deprehendi posse videtur Artiochiæne Can Constantinopoli hæc concionatus sit Chrysostomus. Hoc unum initio commemoratur, nimirum paucis ante diebus contra rapaces et avaros multa, eaque admodum gravia, dicta fuisse. Quam autem hic me- moret concionem, haud ita facile est augurari. Multis enim in locis prædones illos publicæque rei pestes alibi vehementer insectatur ille. Aliquid tamen lucis ex iis quæ post principium dicuntur, nos mutuari posse putamus. De proposita loctione agens Chrysostomus, nempe : Pater, si possibile est, transeat : me calis iste : verumtamen non sicut ego volo, sed sicut tu, ita loquitur: Nam et mullos quærere arbitror, qua de causa dicta hæc sint a Christo, ac veris`mile est cos qui adsunt hæreticos hæc verba arripere, multosque ex simplicioribus fratri- 8. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP.