- 33 IN ILLUD, PATER, ȘI POSSIBILE EST, TRANSEAT A ME CALIX ISTE: VERUMTAMEN NON SICUT NGO vale, sed sicut tu ( Matth. 26. 39): ET CONTRA MARCIONISTAS, ET MANICHÆOS, ET QUOD IN- GERERE SE PERICULIS NON OPORTEAT, VOLUNTATI DEI VOLUNTATEM ANTE- FERRE (a): SED OMNI CEDA i. Profundam sectionem nuper infliximus iis qui prædantur et alios per avaritiam fraudare conantur; non ut eos vulneraremus, sed ut eos corrigeremus : non quod homines odio prosequamur, sed quod im- probitatem aversemur. Quandoquidem medicus etiam secat ulcus, non quod ægro sit infestus, sed quod morbum et vulnus oppugnet. Age paululum quietis hodie demus ipsis, ut a dolore possint respirare, neque frequenter, icti a medicina resiliant. Ita faciunt et medici : emplastra post sectiones imponunt, ac medicamenta, turn aliquot dies elabi sinunt, dum ea excogitant, qnæ dolorem possiut mitigare. Hos utique nos etiam hodie imitemur, ac indulgeamus ipsis, ut ex sermone nostro utilitatem percipere valeant, ac de dogmatibus instituta disputatiqne sermonem ad ea quæ lecţa sunt traduçamus. Nam et niulios quærere arbitror, qua de causa dicta hæç sint a Christo : ac verisimilo est eos qui adsunt hæreticos hæc verba arripere, multosque ex fratribus simplicioribus sup- plantaro. - Lectio sine intelligentia non prodest. — Ut igitur et illorum propulsemus insultus, el cos qui questiones Proponunt, anxietate ac perturbatione liberemus, lo cuum istum pertractantes horum verborum expo- sitioni sic immoremur, ut reconditos quqsque sepsus attingamus. Nọn enim sufficit lectio, nisi accedat et cognitio̟ : nam et Candaces eunuchus legebat, sed quousque præsto fuit qui doceret eum, quid illud es- set quod legebat, non magnam inde utilitatem perce- pit (Acı. 8. 27. sqq.). Ne igitur idem vobis contingat, ça quæ dicuntur adverţite: attendite animum, et stu- «liqsam mibi mentem præbete: acri sit acie præditus oculus, attentus intellectus, anima curis sæcularibus expedita, ne in spinas, nec in petras, neque socus viam verba spargamus (Luc. 8. 5-8); sed fecundum aẹ pingue quoddam arvum colentes, uberem segetem demetamus. Si enim hoc pacto sermoni attentas qu- res præbueritis, cum leviorem nobis laborem redde- tis, tum efficietis, ut facilius id, quod quæritur, repe- rire possitis. Quid igitur lectum est? Pater, si possi- bile est, transeat a me calix iste (Matth. 26. 39). Quid tandem istud est quod dicit? Nos enim oportet, ubi̟ prius verborum sensum exposuerimus, solutionem deinde subjungere. Quid igitur dicit? Pater, si possi- (a) Collata cumi Ms. Regio 1958, qui pauca exbibet lectio- num discrimina. bile est, transfer a me crucem. Quid ais? ignorat sitne hoc possibile, an non possibile? Quis hoc dicat? Etsi verba ignorantis sint : nam bæc additio, Si, du- bitantis cat; verum, ut dixi, non oportet verbis adhærere, sed ad sensa converti, et scopum nosse dicentis, et causam et occasionem, omnibusque col- lectis sensum in eis latentem indagare. Ineffabilis ergo sapientia, ille qui Patrem ita novit, ut Filium novit Pater, qui potuit hoc ignorare? Neque enim major est cognitio passionis, quam illa naturæ, quam solus ipse novit exacte. Sicut enim novit me Pater, inquit, et ego agnosco Patrem (Joan. 10. 15). Et quid dico de unigenito Dei Filio? Nam neque prophetæ videntur id ignorasse, sed manifeste no- visse, multaque cum asseveratione prædixisse, opor- tere ut hoc fieret, atque id omnino futurum. . Mariæ integritas ac puritas. Miracula Christi in morte, Mors prophetarum futura prædicentium. — Audi sane quo pacte diversa ratione omnes crucem prænuntient. Primus est Jacob patriarcha : siquidem ad ipsum sermonem dirigens ait : Ex germine, fili mi, ascendisti (Gen. 49. 9), germen scilicet virginem vo- cans, et Mariæ integritatem ac puritatem hac voce significans. Tum crucem designans dicebat : Recum- bens dormiisci ut leo, of quasi calulus leqnis, quis susci- tubit gum (1b.)? Mortem quippe dormitionem illius et somnum appellavit, et mortem cum resurrectione co- pulavit, dicens : Quis suscitabit eum ? Alius quidem nemo, sed ipse seipsum. Quapropter dicebat etiam Christus Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo sumendi cam (Joan, 10. 18) : et rursus, Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud (1d. 2.19). Quid porro est illud, Recubans darmiisti ut leo? Sicut leo nimirum non solum dum vigilat, sed etiam dum dormit, formidabilis est : sic et Christus non ante crucem tantum, sed et in ipsa cruce, atque in ipsa morte formidabilis fuit, magnaque tum miraculá edidit, dum solis cursum retro convertit, petras scidit, terram tremefecit, velum templi conscidit, uxori Pilati metum injecit, Judam coarguit. Tum enim dixit: Peccavi tradens sanguinem innocentem (Matth. 27. 4). Atque hoc Pilati uxor indicabat, Nikil tibi,et justo isti: multa enim passa sum per visum propter eum (1b. v. 19). Tum orbem terrarum tenebræ occuparunt, et medio Jie nox apparuit, tum mors contabuit, ejusque vis ac potestas destructa est : multa certe corpora sanctorum 8. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP.

- 33 IN ILLUD, PATER, ȘI POSSIBILE EST, TRANSEAT A ME CALIX ISTE: VERUMTAMEN NON SICUT NGO vale, sed sicut tu ( Matth. 26. 39): ET CONTRA MARCIONISTAS, ET MANICHÆOS, ET QUOD IN- GERERE SE PERICULIS NON OPORTEAT, VOLUNTATI DEI VOLUNTATEM ANTE- FERRE (a): SED OMNI CEDA i. Profundam sectionem nuper infliximus iis qui prædantur et alios per avaritiam fraudare conantur; non ut eos vulneraremus, sed ut eos corrigeremus : non quod homines odio prosequamur, sed quod im- probitatem aversemur. Quandoquidem medicus etiam secat ulcus, non quod ægro sit infestus, sed quod morbum et vulnus oppugnet. Age paululum quietis hodie demus ipsis, ut a dolore possint respirare, neque frequenter, icti a medicina resiliant. Ita faciunt et medici : emplastra post sectiones imponunt, ac medicamenta, turn aliquot dies elabi sinunt, dum ea excogitant, qnæ dolorem possiut mitigare. Hos utique nos etiam hodie imitemur, ac indulgeamus ipsis, ut ex sermone nostro utilitatem percipere valeant, ac de dogmatibus instituta disputatiqne sermonem ad ea quæ lecţa sunt traduçamus. Nam et niulios quærere arbitror, qua de causa dicta hæç sint a Christo : ac verisimilo est eos qui adsunt hæreticos hæc verba arripere, multosque ex fratribus simplicioribus sup- plantaro. - Lectio sine intelligentia non prodest. — Ut igitur et illorum propulsemus insultus, el cos qui questiones Proponunt, anxietate ac perturbatione liberemus, lo cuum istum pertractantes horum verborum expo- sitioni sic immoremur, ut reconditos quqsque sepsus attingamus. Nọn enim sufficit lectio, nisi accedat et cognitio̟ : nam et Candaces eunuchus legebat, sed quousque præsto fuit qui doceret eum, quid illud es- set quod legebat, non magnam inde utilitatem perce- pit (Acı. 8. 27. sqq.). Ne igitur idem vobis contingat, ça quæ dicuntur adverţite: attendite animum, et stu- «liqsam mibi mentem præbete: acri sit acie præditus oculus, attentus intellectus, anima curis sæcularibus expedita, ne in spinas, nec in petras, neque socus viam verba spargamus (Luc. 8. 5-8); sed fecundum aẹ pingue quoddam arvum colentes, uberem segetem demetamus. Si enim hoc pacto sermoni attentas qu- res præbueritis, cum leviorem nobis laborem redde- tis, tum efficietis, ut facilius id, quod quæritur, repe- rire possitis. Quid igitur lectum est? Pater, si possi- bile est, transeat a me calix iste (Matth. 26. 39). Quid tandem istud est quod dicit? Nos enim oportet, ubi̟ prius verborum sensum exposuerimus, solutionem deinde subjungere. Quid igitur dicit? Pater, si possi- (a) Collata cumi Ms. Regio 1958, qui pauca exbibet lectio- num discrimina. bile est, transfer a me crucem. Quid ais? ignorat sitne hoc possibile, an non possibile? Quis hoc dicat? Etsi verba ignorantis sint : nam bæc additio, Si, du- bitantis cat; verum, ut dixi, non oportet verbis adhærere, sed ad sensa converti, et scopum nosse dicentis, et causam et occasionem, omnibusque col- lectis sensum in eis latentem indagare. Ineffabilis ergo sapientia, ille qui Patrem ita novit, ut Filium novit Pater, qui potuit hoc ignorare? Neque enim major est cognitio passionis, quam illa naturæ, quam solus ipse novit exacte. Sicut enim novit me Pater, inquit, et ego agnosco Patrem (Joan. 10. 15). Et quid dico de unigenito Dei Filio? Nam neque prophetæ videntur id ignorasse, sed manifeste no- visse, multaque cum asseveratione prædixisse, opor- tere ut hoc fieret, atque id omnino futurum. . Mariæ integritas ac puritas. Miracula Christi in morte, Mors prophetarum futura prædicentium. — Audi sane quo pacte diversa ratione omnes crucem prænuntient. Primus est Jacob patriarcha : siquidem ad ipsum sermonem dirigens ait : Ex germine, fili mi, ascendisti (Gen. 49. 9), germen scilicet virginem vo- cans, et Mariæ integritatem ac puritatem hac voce significans. Tum crucem designans dicebat : Recum- bens dormiisci ut leo, of quasi calulus leqnis, quis susci- tubit gum (1b.)? Mortem quippe dormitionem illius et somnum appellavit, et mortem cum resurrectione co- pulavit, dicens : Quis suscitabit eum ? Alius quidem nemo, sed ipse seipsum. Quapropter dicebat etiam Christus Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo sumendi cam (Joan, 10. 18) : et rursus, Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud (1d. 2.19). Quid porro est illud, Recubans darmiisti ut leo? Sicut leo nimirum non solum dum vigilat, sed etiam dum dormit, formidabilis est : sic et Christus non ante crucem tantum, sed et in ipsa cruce, atque in ipsa morte formidabilis fuit, magnaque tum miraculá edidit, dum solis cursum retro convertit, petras scidit, terram tremefecit, velum templi conscidit, uxori Pilati metum injecit, Judam coarguit. Tum enim dixit: Peccavi tradens sanguinem innocentem (Matth. 27. 4). Atque hoc Pilati uxor indicabat, Nikil tibi,et justo isti: multa enim passa sum per visum propter eum (1b. v. 19). Tum orbem terrarum tenebræ occuparunt, et medio Jie nox apparuit, tum mors contabuit, ejusque vis ac potestas destructa est : multa certe corpora sanctorum 8. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP.

- 33 IN ILLUD, PATER, ȘI POSSIBILE EST, TRANSEAT A ME CALIX ISTE: VERUMTAMEN NON SICUT NGO vale, sed sicut tu ( Matth. 26. 39): ET CONTRA MARCIONISTAS, ET MANICHÆOS, ET QUOD IN- GERERE SE PERICULIS NON OPORTEAT, VOLUNTATI DEI VOLUNTATEM ANTE- FERRE (a): SED OMNI CEDA i. Profundam sectionem nuper infliximus iis qui prædantur et alios per avaritiam fraudare conantur; non ut eos vulneraremus, sed ut eos corrigeremus : non quod homines odio prosequamur, sed quod im- probitatem aversemur. Quandoquidem medicus etiam secat ulcus, non quod ægro sit infestus, sed quod morbum et vulnus oppugnet. Age paululum quietis hodie demus ipsis, ut a dolore possint respirare, neque frequenter, icti a medicina resiliant. Ita faciunt et medici : emplastra post sectiones imponunt, ac medicamenta, turn aliquot dies elabi sinunt, dum ea excogitant, qnæ dolorem possiut mitigare. Hos utique nos etiam hodie imitemur, ac indulgeamus ipsis, ut ex sermone nostro utilitatem percipere valeant, ac de dogmatibus instituta disputatiqne sermonem ad ea quæ lecţa sunt traduçamus. Nam et niulios quærere arbitror, qua de causa dicta hæç sint a Christo : ac verisimilo est eos qui adsunt hæreticos hæc verba arripere, multosque ex fratribus simplicioribus sup- plantaro. - Lectio sine intelligentia non prodest. — Ut igitur et illorum propulsemus insultus, el cos qui questiones Proponunt, anxietate ac perturbatione liberemus, lo cuum istum pertractantes horum verborum expo- sitioni sic immoremur, ut reconditos quqsque sepsus attingamus. Nọn enim sufficit lectio, nisi accedat et cognitio̟ : nam et Candaces eunuchus legebat, sed quousque præsto fuit qui doceret eum, quid illud es- set quod legebat, non magnam inde utilitatem perce- pit (Acı. 8. 27. sqq.). Ne igitur idem vobis contingat, ça quæ dicuntur adverţite: attendite animum, et stu- «liqsam mibi mentem præbete: acri sit acie præditus oculus, attentus intellectus, anima curis sæcularibus expedita, ne in spinas, nec in petras, neque socus viam verba spargamus (Luc. 8. 5-8); sed fecundum aẹ pingue quoddam arvum colentes, uberem segetem demetamus. Si enim hoc pacto sermoni attentas qu- res præbueritis, cum leviorem nobis laborem redde- tis, tum efficietis, ut facilius id, quod quæritur, repe- rire possitis. Quid igitur lectum est? Pater, si possi- bile est, transeat a me calix iste (Matth. 26. 39). Quid tandem istud est quod dicit? Nos enim oportet, ubi̟ prius verborum sensum exposuerimus, solutionem deinde subjungere. Quid igitur dicit? Pater, si possi- (a) Collata cumi Ms. Regio 1958, qui pauca exbibet lectio- num discrimina. bile est, transfer a me crucem. Quid ais? ignorat sitne hoc possibile, an non possibile? Quis hoc dicat? Etsi verba ignorantis sint : nam bæc additio, Si, du- bitantis cat; verum, ut dixi, non oportet verbis adhærere, sed ad sensa converti, et scopum nosse dicentis, et causam et occasionem, omnibusque col- lectis sensum in eis latentem indagare. Ineffabilis ergo sapientia, ille qui Patrem ita novit, ut Filium novit Pater, qui potuit hoc ignorare? Neque enim major est cognitio passionis, quam illa naturæ, quam solus ipse novit exacte. Sicut enim novit me Pater, inquit, et ego agnosco Patrem (Joan. 10. 15). Et quid dico de unigenito Dei Filio? Nam neque prophetæ videntur id ignorasse, sed manifeste no- visse, multaque cum asseveratione prædixisse, opor- tere ut hoc fieret, atque id omnino futurum. . Mariæ integritas ac puritas. Miracula Christi in morte, Mors prophetarum futura prædicentium. — Audi sane quo pacte diversa ratione omnes crucem prænuntient. Primus est Jacob patriarcha : siquidem ad ipsum sermonem dirigens ait : Ex germine, fili mi, ascendisti (Gen. 49. 9), germen scilicet virginem vo- cans, et Mariæ integritatem ac puritatem hac voce significans. Tum crucem designans dicebat : Recum- bens dormiisci ut leo, of quasi calulus leqnis, quis susci- tubit gum (1b.)? Mortem quippe dormitionem illius et somnum appellavit, et mortem cum resurrectione co- pulavit, dicens : Quis suscitabit eum ? Alius quidem nemo, sed ipse seipsum. Quapropter dicebat etiam Christus Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo sumendi cam (Joan, 10. 18) : et rursus, Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud (1d. 2.19). Quid porro est illud, Recubans darmiisti ut leo? Sicut leo nimirum non solum dum vigilat, sed etiam dum dormit, formidabilis est : sic et Christus non ante crucem tantum, sed et in ipsa cruce, atque in ipsa morte formidabilis fuit, magnaque tum miraculá edidit, dum solis cursum retro convertit, petras scidit, terram tremefecit, velum templi conscidit, uxori Pilati metum injecit, Judam coarguit. Tum enim dixit: Peccavi tradens sanguinem innocentem (Matth. 27. 4). Atque hoc Pilati uxor indicabat, Nikil tibi,et justo isti: multa enim passa sum per visum propter eum (1b. v. 19). Tum orbem terrarum tenebræ occuparunt, et medio Jie nox apparuit, tum mors contabuit, ejusque vis ac potestas destructa est : multa certe corpora sanctorum 8. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP.

8. JOANNIS CHRYSOSTOMĮ ARCHIEP. CONSTANTINOP. σώματα τῶν κεκοιμημένων ἁγίων ἡμέρη. Ταῦτα ἄνωθεν προλέγων ὁ πατριάρχης, καὶ δεικνύς ὅτι καὶ σταυρούμενος έσται φοβερός, Αναπεσών, φησίν, ἐκοιμήθης ὡς λέων· καὶ οὐκ εἶπε, κοιμηθήσῃ, ἀλλ' Εκοιμήθης, διὰ τὰ πάντως ἐσόμενον. Πίθος γάρ τοῖς προφήταις πολλαχοῦ τὰ μέλλοντα ὡς προγε- γενημένα προλέγειν, απερ γὰρ οὐκ ἔνι τὰ γεγενη μένα μὴ γεγενῆσθαι, οὕτως οὐδὲ τοῦτο, καίτοι μέλη τον εν, μὴ γενέσθαι. Διά τοι τοῦτο τῷ σχήματι τοῦ Η παρωχηκότος χρόνου, τὰ μέλλοντα προαναφωνοῦσι, τὸ αδιάπτωτον αὐτῶν καὶ πάντως ἐσόμενον διὰ τούτων Ενδεικνύμενοι. Οὕτω καὶ ὁ Δαυίδ τὸν σταυρὸν δηλῶν ἔλεγεν· Ωρυξαν χεῖρας μου καὶ πόδας μου. Οὐκ εἶπε., Ορύξουσιν, ἀλλ', ἄρυξαν. Ἐξηρίθμησαν πάντα τὰ ὀστᾶ μου. Καὶ οὐ τοῦτο λέγει μόνον, ἀλλὰ καὶ τὰ παρὰ τῶν στρατιωτῶν γεγονότα· Διεμερί σαντο τὰ ἱμάτιά μου ἑαυτοῖς, καὶ ἐπὶ τὸν ἵμα- τισμόν μου έβαλον κλήρον. Καὶ οὐ τοῦτο μόνον, ἀλλ᾽ ὅτι καὶ χολὴν αὐτὸν ἐψώμισαν, καὶ ἄξος ἐπότι- σαν. Ἔδωκαν γὰρ, φησὶν, εἰς τὸ βρῶμά μου χολὴν, καὶ εἰς τὴν δίψαν μου ἐπότισαν με δέος. Ἕτερος δὲ πάλιν ὅτι λόγχῃ αὐτὸν ἔπαισάν φησιν· Οψονται, γὰρ εἰς ὃν ἐξεκέντησαν. Ὁ δὲ Ησαΐας ἑτέρως πάλιν τὸν σταυρὸν προαναφωνῶν ἔλεγεν• Ως πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη, καὶ ὡς ἀμνὸς ἐναντίον τοῦ ψείραντος αὐτὸν ἄφωνος, οὕτως οὐκ ἀνοίγει τὸ στόμα αὐτοῦ. Ἐν τῇ ταπεινώσει αὐτοῦ ἡ κρίσις αὐτοῦ ἦρθη. β'. Σὺ δὲ μας παρατήρει πως ἕκαστος τούτων, ὡς περὶ παρῳχηκότων διαλέγεται, τὸ πάντως ἐσόμενον καὶ ἀναντιῤῥήτως ἐκβησόμενον διὰ τοῦ χρόνου τούτου δηλῶν. Οὕτω καὶ ὁ Δαυίδ τὸ δικαστήριον τοῦτο όπου γράφων ἔλεγεν · "Ινα τί εφρύαξαν ἔθνη, καὶ λμοὶ ἐμελέτησαν κενά; Παρέστησαν οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς, καὶ οἱ ἄρχοντες συνήχθησαν ἐπὶ τὸ αὐτὸ κατὰ τοῦ Κυρίου καὶ κατὰ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ. Οὐ τὸ δικαστήριον δὲ λέγει μόνον, καὶ τὸν σταυρὸν, καὶ τὰ ἐν τῷ σταυρῷ, ἀλλὰ καὶ τὸν προδεδωκότα, ὅτι ὁμοδίαιτος καὶ ὁμοτράπεζος ἦν· Ὁ γὰρ ἐσθίων, φησὶν, ἄρτους μου, ἐμεγάλυνεν ἐπ' ἐμὲ πτερνι- σμόν. Καὶ τὴν φωνὴν δὲ οὕτω προλέγει, ἂν ἔμελλεν ἀφιέναι ἐν τῷ σταυρῷ, λέγων· Ὁ Θεός, ὁ Θεός μου, ἵνα τί ἐγκατέλιπές με; Καὶ τὸν τάφον πάλιν· Εθεντό με ἐν λάκκῳ κατωτάτῳ, ἐν σκοτεινοῖς, καὶ ἐν σκιᾷ θανάτου. Καὶ τὴν ἀνάστασιν· Οὐ γὰρ εγκαταλείψεις την ψυχήν μου εἰς ᾅδην, οὐδὲ δώσεις τὸν ὅσιόν του ἰδεῖν διαφθοράν. Καὶ τὴν ἀνάληψιν· Ἀνέβη ὁ Θεὸς ἐν ἀλαλαγμῷ, Κύριος ἐν φωνῇ σάλπιγγος. Καὶ τὴν ἐκ δεξιῶν καθέδραν· Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου, Κάθον ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θῶ [18] τοὺς ἐχθρούς σου υποπόδιος τῶν ποδῶν σου. Ὁ δὲ Ἡσαΐας καὶ τὴν αἰτίαν φησὶ λέγων, ὅτι ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν τοῦ λαοῦ, μου ἥκει εἰς θάνατον· καὶ, ὅτι Ἐπειδὴ πάντες ὡς πρόβατα ἐπλανήθησαν, διὰ τοῦτο σφαγιάζεται. Εἶτα καὶ τὸ κατόρθωμα επάγει λέγων· Τῷ μώλωπι Reg. ἐγκαταλελοιπάς με. αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες καθημεν, καὶ ὅτι Αμαρτίας πολλῶν ἀνήνεγκεν. Εἶτα οἱ μὲν προφῆται καὶ τὸν σταυρὸν ᾔδεισαν, καὶ τοῦ σταυροῦ τὴν αἰτίαν, καὶ τὰ ἐκ τοῦ σταυροῦ κατορθούμενα, καὶ τὸν τάφον, δοσίαν, καὶ τὸ δικαστήριον, καὶ πάντα μετά άκρο- καὶ τὴν ἀνάστασιν, καὶ τὴν ἀνάβασιν, καὶ τὴν προ βείας διέγραψαν· ὁ δὲ ἀποστείλας αὐτούς, καὶ ταῦτα ἔχων εἴποι; Ορᾷς ὅτι οὐ δεῖ τοῖς βήμασιν ἁπλῶς κελεύσας εἰπεῖν, αὐτὸς ἀγνοεῖ; Καὶ τὶς ἂν ταῦτα νοῦν προσέχειν; οὐ γὰρ δὴ τοῦτο μόνον ἐστὶ τὸ ἄπορον ἀλλὰ καὶ τὸ ἑξῆς ἀπορώτερον. Τί γάρ φησι· Πάτερ, Εἰ δυνατόν, παρελθέτω ἀπ' ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦ το; εὐ γὰρ δὴ ἀγνοῶν μόνον εὑρεθήσεται, ἀλλὰ καὶ παραιτούμενος τὸν σταυρόν· ὃ γὰρ λέγει τοῦτό ἐστιν· Εἰ ἐγχωρεῖ, φησὶ, μὴ ἐμπέσοιμι εἰς τὸ σταυρωθῆναι, μὴδὲ ἀναιρεθῆναι. Καίτοι τῷ Πέτρῳ τῷ κορυφαίῳ τῶν ἀποστόλων τοῦτο αὐτῷ εἰπόντι, ὅτι Ιλεώς σοι Κύριε, οὐ μὴ ἔσται σοι τοῦτο, οὕτω σφόδρα ἐπετί- μησεν, ὡς εἰπεῖν, Ὕπαγε ὀπίσω μου, Σατανά, ἀλλὰ τὰ τῶν ἀνθρώπων· καίτοι γε πρὸ μικροῦ μα σκανδαλόν μου εἶ, ὅτι οὐ φρονεῖς τὰ τοῦ Θεοῦ, χαρίσας αὐτόν. Αλλ' οὕτως αὐτῷ ἄτοπον ἐδόκει εἶναι τὸ μὴ σταυρωθῆναι, ὡς ἐκεῖνον τὸν παρὰ τοῦ Πατρὸς τὴν ἀποκάλυψιν δεξάμενον, τὸν μακαρισθέντα, τὸν λαβόντα τὰς κλεῖς τῶν οὐρανῶν, Σατανᾶν καλέσαι καὶ σκάνδαλον, καὶ αἰτιᾶσθαι, ὡς μὴ φρονοῦντα τὰ τοῦ Θεοῦ, ἐπειδὴ εἶπεν αὐτῷ, Ελεώς σοι, Κύριε, οὐ μὴ ἔσται σοι τοῦτο, τὸ σταυρωθῆναι. Ο τοίνυν τὸν μαθητὴν οὕτως υβρίσας, καὶ τοσαύτῃ κατ' αὐτοῦ χρησάμενος τῇ καταφορά, ὡς καὶ Σατανᾶν αὐτὸν καὶ ρωθῇς, πῶς αὐτὸς ἐβούλετο μὴ σταυρωθῆναι ; πῶς λέσαι μετὰ τοιαῦτα ἐγκώμια, ἐπειδὴ ἔλεγε, Μή σταυ δὲ μετὰ ταῦτα τοῦ καλοῦ ποιμένος ὑπογράφων τὴν εἰκόνα, τοῦτο ἔφησε μάλιστα δείγμα εἶναι τῆς ἀρετῆς αὐτοῦ, τὸ σφάττεσθαι ὑπὲρ τῶν προβάτων, οὕτω λέ- γων: Εγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλός· ὁ ποιμὴν ὁ καλὸς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ τίθησιν ὑπὲρ τῶν προ- βάτων; Καὶ οὐδὲ μέχρι τούτου ἔστη, ἀλλὰ καὶ ἐπ- ήγαγεν. Ο δὲ μισθωτός, καὶ οὐκ ἂν ποιμὴν, θεω ρεῖ τὸν λύκον ἐρχόμενον, καὶ ἀφίησι τὰ πρόβατα, καὶ φεύγει. Εἰ τοίνυν τοῦ καλοῦ μὲν ποιμένος τὸ ὑπομένειν, πῶς αὐτὸς λέγων εἶναι ποιμὴν καλώς, σφάττεσθαι, τοῦ δὲ μισθωτοῦ τὸ μὴ βούλεσθαι τοῦτο παρακαλεῖ μὴ σφαγιασθῆναι; πῶς δὲ ἔλεγεν: Εγώ τίθημι τὴν ψυχήν μου ἀπ' ἐμαυτοῦ; Εἰ γὰρ ἀπὸ σαυτοῦ τίθης, πως ἕτερον παρακαλεῖς, ἵνα μὴ θῇς ; τῶς δὲ αὐτὸν ὁ Παῦλος θαυμάζει ταύτης ένεκα τῆς προφάσεως, οὕτω λέγων· ὓς ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπ ἀρχων, οὐχ αρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσαθεῷ, ἀλλὰ ἑαυτὸν ἐκένωσε, μορφὴν δούλου λαβών, ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπων γενόμενος, καὶ σχήματι εὐρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος, ἑαυτὸν ἐταπείνωσε, γενό- μενος ὑπήκοος μέχρι θανάτου, θανάτου δὲ σταυ ροῦ; Αὐτὸς δὲ πάλιν οὕτω πώς φησι· Διὰ τοῦτό μὲ ἀγαπᾷ ὁ Πατήρ, ὅτι ἐγὼ τὴν ψυχήν μου τίθη ἀλλὰ παραιτεῖται καὶ παρακαλεῖ τὸν Πατέρα, πῶς με, ἵνα πάλιν λάβω αὐτήν. Εἰ γὰρ οὐ βούλεται, διά τουτο αγαπᾶται; [19] Ἡ γὰρ ἀγάπη τῶν κατὰ γνώμην ἐστί. Πῶς δέ φησι πάλιν ὁ Παῦλος· Ἀγαπᾶτε ἀλλήλους, καθὼς καὶ ὁ Χριστὸς ἠγάπησεν ἡμᾶς, καὶ παρέδωκεν ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν ; Αὐτὸς δὲ πάλιν ὁ Χριστὸς μέλλων σταυροῦσθαι ἔλεγε· Πάτερ, έλε Αυθεν ἡ ὥρα· δόξασύν σου τὸν Υἱόν, δόξαν τὸν

8. JOANNIS CHRYSOSTOMĮ ARCHIEP. CONSTANTINOP. σώματα τῶν κεκοιμημένων ἁγίων ἡμέρη. Ταῦτα ἄνωθεν προλέγων ὁ πατριάρχης, καὶ δεικνύς ὅτι καὶ σταυρούμενος έσται φοβερός, Αναπεσών, φησίν, ἐκοιμήθης ὡς λέων· καὶ οὐκ εἶπε, κοιμηθήσῃ, ἀλλ' Εκοιμήθης, διὰ τὰ πάντως ἐσόμενον. Πίθος γάρ τοῖς προφήταις πολλαχοῦ τὰ μέλλοντα ὡς προγε- γενημένα προλέγειν, απερ γὰρ οὐκ ἔνι τὰ γεγενη μένα μὴ γεγενῆσθαι, οὕτως οὐδὲ τοῦτο, καίτοι μέλη τον εν, μὴ γενέσθαι. Διά τοι τοῦτο τῷ σχήματι τοῦ Η παρωχηκότος χρόνου, τὰ μέλλοντα προαναφωνοῦσι, τὸ αδιάπτωτον αὐτῶν καὶ πάντως ἐσόμενον διὰ τούτων Ενδεικνύμενοι. Οὕτω καὶ ὁ Δαυίδ τὸν σταυρὸν δηλῶν ἔλεγεν· Ωρυξαν χεῖρας μου καὶ πόδας μου. Οὐκ εἶπε., Ορύξουσιν, ἀλλ', ἄρυξαν. Ἐξηρίθμησαν πάντα τὰ ὀστᾶ μου. Καὶ οὐ τοῦτο λέγει μόνον, ἀλλὰ καὶ τὰ παρὰ τῶν στρατιωτῶν γεγονότα· Διεμερί σαντο τὰ ἱμάτιά μου ἑαυτοῖς, καὶ ἐπὶ τὸν ἵμα- τισμόν μου έβαλον κλήρον. Καὶ οὐ τοῦτο μόνον, ἀλλ᾽ ὅτι καὶ χολὴν αὐτὸν ἐψώμισαν, καὶ ἄξος ἐπότι- σαν. Ἔδωκαν γὰρ, φησὶν, εἰς τὸ βρῶμά μου χολὴν, καὶ εἰς τὴν δίψαν μου ἐπότισαν με δέος. Ἕτερος δὲ πάλιν ὅτι λόγχῃ αὐτὸν ἔπαισάν φησιν· Οψονται, γὰρ εἰς ὃν ἐξεκέντησαν. Ὁ δὲ Ησαΐας ἑτέρως πάλιν τὸν σταυρὸν προαναφωνῶν ἔλεγεν• Ως πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη, καὶ ὡς ἀμνὸς ἐναντίον τοῦ ψείραντος αὐτὸν ἄφωνος, οὕτως οὐκ ἀνοίγει τὸ στόμα αὐτοῦ. Ἐν τῇ ταπεινώσει αὐτοῦ ἡ κρίσις αὐτοῦ ἦρθη. β'. Σὺ δὲ μας παρατήρει πως ἕκαστος τούτων, ὡς περὶ παρῳχηκότων διαλέγεται, τὸ πάντως ἐσόμενον καὶ ἀναντιῤῥήτως ἐκβησόμενον διὰ τοῦ χρόνου τούτου δηλῶν. Οὕτω καὶ ὁ Δαυίδ τὸ δικαστήριον τοῦτο όπου γράφων ἔλεγεν · "Ινα τί εφρύαξαν ἔθνη, καὶ λμοὶ ἐμελέτησαν κενά; Παρέστησαν οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς, καὶ οἱ ἄρχοντες συνήχθησαν ἐπὶ τὸ αὐτὸ κατὰ τοῦ Κυρίου καὶ κατὰ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ. Οὐ τὸ δικαστήριον δὲ λέγει μόνον, καὶ τὸν σταυρὸν, καὶ τὰ ἐν τῷ σταυρῷ, ἀλλὰ καὶ τὸν προδεδωκότα, ὅτι ὁμοδίαιτος καὶ ὁμοτράπεζος ἦν· Ὁ γὰρ ἐσθίων, φησὶν, ἄρτους μου, ἐμεγάλυνεν ἐπ' ἐμὲ πτερνι- σμόν. Καὶ τὴν φωνὴν δὲ οὕτω προλέγει, ἂν ἔμελλεν ἀφιέναι ἐν τῷ σταυρῷ, λέγων· Ὁ Θεός, ὁ Θεός μου, ἵνα τί ἐγκατέλιπές με; Καὶ τὸν τάφον πάλιν· Εθεντό με ἐν λάκκῳ κατωτάτῳ, ἐν σκοτεινοῖς, καὶ ἐν σκιᾷ θανάτου. Καὶ τὴν ἀνάστασιν· Οὐ γὰρ εγκαταλείψεις την ψυχήν μου εἰς ᾅδην, οὐδὲ δώσεις τὸν ὅσιόν του ἰδεῖν διαφθοράν. Καὶ τὴν ἀνάληψιν· Ἀνέβη ὁ Θεὸς ἐν ἀλαλαγμῷ, Κύριος ἐν φωνῇ σάλπιγγος. Καὶ τὴν ἐκ δεξιῶν καθέδραν· Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου, Κάθον ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θῶ [18] τοὺς ἐχθρούς σου υποπόδιος τῶν ποδῶν σου. Ὁ δὲ Ἡσαΐας καὶ τὴν αἰτίαν φησὶ λέγων, ὅτι ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν τοῦ λαοῦ, μου ἥκει εἰς θάνατον· καὶ, ὅτι Ἐπειδὴ πάντες ὡς πρόβατα ἐπλανήθησαν, διὰ τοῦτο σφαγιάζεται. Εἶτα καὶ τὸ κατόρθωμα επάγει λέγων· Τῷ μώλωπι Reg. ἐγκαταλελοιπάς με. αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες καθημεν, καὶ ὅτι Αμαρτίας πολλῶν ἀνήνεγκεν. Εἶτα οἱ μὲν προφῆται καὶ τὸν σταυρὸν ᾔδεισαν, καὶ τοῦ σταυροῦ τὴν αἰτίαν, καὶ τὰ ἐκ τοῦ σταυροῦ κατορθούμενα, καὶ τὸν τάφον, δοσίαν, καὶ τὸ δικαστήριον, καὶ πάντα μετά άκρο- καὶ τὴν ἀνάστασιν, καὶ τὴν ἀνάβασιν, καὶ τὴν προ βείας διέγραψαν· ὁ δὲ ἀποστείλας αὐτούς, καὶ ταῦτα ἔχων εἴποι; Ορᾷς ὅτι οὐ δεῖ τοῖς βήμασιν ἁπλῶς κελεύσας εἰπεῖν, αὐτὸς ἀγνοεῖ; Καὶ τὶς ἂν ταῦτα νοῦν προσέχειν; οὐ γὰρ δὴ τοῦτο μόνον ἐστὶ τὸ ἄπορον ἀλλὰ καὶ τὸ ἑξῆς ἀπορώτερον. Τί γάρ φησι· Πάτερ, Εἰ δυνατόν, παρελθέτω ἀπ' ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦ το; εὐ γὰρ δὴ ἀγνοῶν μόνον εὑρεθήσεται, ἀλλὰ καὶ παραιτούμενος τὸν σταυρόν· ὃ γὰρ λέγει τοῦτό ἐστιν· Εἰ ἐγχωρεῖ, φησὶ, μὴ ἐμπέσοιμι εἰς τὸ σταυρωθῆναι, μὴδὲ ἀναιρεθῆναι. Καίτοι τῷ Πέτρῳ τῷ κορυφαίῳ τῶν ἀποστόλων τοῦτο αὐτῷ εἰπόντι, ὅτι Ιλεώς σοι Κύριε, οὐ μὴ ἔσται σοι τοῦτο, οὕτω σφόδρα ἐπετί- μησεν, ὡς εἰπεῖν, Ὕπαγε ὀπίσω μου, Σατανά, ἀλλὰ τὰ τῶν ἀνθρώπων· καίτοι γε πρὸ μικροῦ μα σκανδαλόν μου εἶ, ὅτι οὐ φρονεῖς τὰ τοῦ Θεοῦ, χαρίσας αὐτόν. Αλλ' οὕτως αὐτῷ ἄτοπον ἐδόκει εἶναι τὸ μὴ σταυρωθῆναι, ὡς ἐκεῖνον τὸν παρὰ τοῦ Πατρὸς τὴν ἀποκάλυψιν δεξάμενον, τὸν μακαρισθέντα, τὸν λαβόντα τὰς κλεῖς τῶν οὐρανῶν, Σατανᾶν καλέσαι καὶ σκάνδαλον, καὶ αἰτιᾶσθαι, ὡς μὴ φρονοῦντα τὰ τοῦ Θεοῦ, ἐπειδὴ εἶπεν αὐτῷ, Ελεώς σοι, Κύριε, οὐ μὴ ἔσται σοι τοῦτο, τὸ σταυρωθῆναι. Ο τοίνυν τὸν μαθητὴν οὕτως υβρίσας, καὶ τοσαύτῃ κατ' αὐτοῦ χρησάμενος τῇ καταφορά, ὡς καὶ Σατανᾶν αὐτὸν καὶ ρωθῇς, πῶς αὐτὸς ἐβούλετο μὴ σταυρωθῆναι ; πῶς λέσαι μετὰ τοιαῦτα ἐγκώμια, ἐπειδὴ ἔλεγε, Μή σταυ δὲ μετὰ ταῦτα τοῦ καλοῦ ποιμένος ὑπογράφων τὴν εἰκόνα, τοῦτο ἔφησε μάλιστα δείγμα εἶναι τῆς ἀρετῆς αὐτοῦ, τὸ σφάττεσθαι ὑπὲρ τῶν προβάτων, οὕτω λέ- γων: Εγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλός· ὁ ποιμὴν ὁ καλὸς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ τίθησιν ὑπὲρ τῶν προ- βάτων; Καὶ οὐδὲ μέχρι τούτου ἔστη, ἀλλὰ καὶ ἐπ- ήγαγεν. Ο δὲ μισθωτός, καὶ οὐκ ἂν ποιμὴν, θεω ρεῖ τὸν λύκον ἐρχόμενον, καὶ ἀφίησι τὰ πρόβατα, καὶ φεύγει. Εἰ τοίνυν τοῦ καλοῦ μὲν ποιμένος τὸ ὑπομένειν, πῶς αὐτὸς λέγων εἶναι ποιμὴν καλώς, σφάττεσθαι, τοῦ δὲ μισθωτοῦ τὸ μὴ βούλεσθαι τοῦτο παρακαλεῖ μὴ σφαγιασθῆναι; πῶς δὲ ἔλεγεν: Εγώ τίθημι τὴν ψυχήν μου ἀπ' ἐμαυτοῦ; Εἰ γὰρ ἀπὸ σαυτοῦ τίθης, πως ἕτερον παρακαλεῖς, ἵνα μὴ θῇς ; τῶς δὲ αὐτὸν ὁ Παῦλος θαυμάζει ταύτης ένεκα τῆς προφάσεως, οὕτω λέγων· ὓς ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπ ἀρχων, οὐχ αρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσαθεῷ, ἀλλὰ ἑαυτὸν ἐκένωσε, μορφὴν δούλου λαβών, ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπων γενόμενος, καὶ σχήματι εὐρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος, ἑαυτὸν ἐταπείνωσε, γενό- μενος ὑπήκοος μέχρι θανάτου, θανάτου δὲ σταυ ροῦ; Αὐτὸς δὲ πάλιν οὕτω πώς φησι· Διὰ τοῦτό μὲ ἀγαπᾷ ὁ Πατήρ, ὅτι ἐγὼ τὴν ψυχήν μου τίθη ἀλλὰ παραιτεῖται καὶ παρακαλεῖ τὸν Πατέρα, πῶς με, ἵνα πάλιν λάβω αὐτήν. Εἰ γὰρ οὐ βούλεται, διά τουτο αγαπᾶται; [19] Ἡ γὰρ ἀγάπη τῶν κατὰ γνώμην ἐστί. Πῶς δέ φησι πάλιν ὁ Παῦλος· Ἀγαπᾶτε ἀλλήλους, καθὼς καὶ ὁ Χριστὸς ἠγάπησεν ἡμᾶς, καὶ παρέδωκεν ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν ; Αὐτὸς δὲ πάλιν ὁ Χριστὸς μέλλων σταυροῦσθαι ἔλεγε· Πάτερ, έλε Αυθεν ἡ ὥρα· δόξασύν σου τὸν Υἱόν, δόξαν τὸν

8. JOANNIS CHRYSOSTOMĮ ARCHIEP. CONSTANTINOP. σώματα τῶν κεκοιμημένων ἁγίων ἡμέρη. Ταῦτα ἄνωθεν προλέγων ὁ πατριάρχης, καὶ δεικνύς ὅτι καὶ σταυρούμενος έσται φοβερός, Αναπεσών, φησίν, ἐκοιμήθης ὡς λέων· καὶ οὐκ εἶπε, κοιμηθήσῃ, ἀλλ' Εκοιμήθης, διὰ τὰ πάντως ἐσόμενον. Πίθος γάρ τοῖς προφήταις πολλαχοῦ τὰ μέλλοντα ὡς προγε- γενημένα προλέγειν, απερ γὰρ οὐκ ἔνι τὰ γεγενη μένα μὴ γεγενῆσθαι, οὕτως οὐδὲ τοῦτο, καίτοι μέλη τον εν, μὴ γενέσθαι. Διά τοι τοῦτο τῷ σχήματι τοῦ Η παρωχηκότος χρόνου, τὰ μέλλοντα προαναφωνοῦσι, τὸ αδιάπτωτον αὐτῶν καὶ πάντως ἐσόμενον διὰ τούτων Ενδεικνύμενοι. Οὕτω καὶ ὁ Δαυίδ τὸν σταυρὸν δηλῶν ἔλεγεν· Ωρυξαν χεῖρας μου καὶ πόδας μου. Οὐκ εἶπε., Ορύξουσιν, ἀλλ', ἄρυξαν. Ἐξηρίθμησαν πάντα τὰ ὀστᾶ μου. Καὶ οὐ τοῦτο λέγει μόνον, ἀλλὰ καὶ τὰ παρὰ τῶν στρατιωτῶν γεγονότα· Διεμερί σαντο τὰ ἱμάτιά μου ἑαυτοῖς, καὶ ἐπὶ τὸν ἵμα- τισμόν μου έβαλον κλήρον. Καὶ οὐ τοῦτο μόνον, ἀλλ᾽ ὅτι καὶ χολὴν αὐτὸν ἐψώμισαν, καὶ ἄξος ἐπότι- σαν. Ἔδωκαν γὰρ, φησὶν, εἰς τὸ βρῶμά μου χολὴν, καὶ εἰς τὴν δίψαν μου ἐπότισαν με δέος. Ἕτερος δὲ πάλιν ὅτι λόγχῃ αὐτὸν ἔπαισάν φησιν· Οψονται, γὰρ εἰς ὃν ἐξεκέντησαν. Ὁ δὲ Ησαΐας ἑτέρως πάλιν τὸν σταυρὸν προαναφωνῶν ἔλεγεν• Ως πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη, καὶ ὡς ἀμνὸς ἐναντίον τοῦ ψείραντος αὐτὸν ἄφωνος, οὕτως οὐκ ἀνοίγει τὸ στόμα αὐτοῦ. Ἐν τῇ ταπεινώσει αὐτοῦ ἡ κρίσις αὐτοῦ ἦρθη. β'. Σὺ δὲ μας παρατήρει πως ἕκαστος τούτων, ὡς περὶ παρῳχηκότων διαλέγεται, τὸ πάντως ἐσόμενον καὶ ἀναντιῤῥήτως ἐκβησόμενον διὰ τοῦ χρόνου τούτου δηλῶν. Οὕτω καὶ ὁ Δαυίδ τὸ δικαστήριον τοῦτο όπου γράφων ἔλεγεν · "Ινα τί εφρύαξαν ἔθνη, καὶ λμοὶ ἐμελέτησαν κενά; Παρέστησαν οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς, καὶ οἱ ἄρχοντες συνήχθησαν ἐπὶ τὸ αὐτὸ κατὰ τοῦ Κυρίου καὶ κατὰ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ. Οὐ τὸ δικαστήριον δὲ λέγει μόνον, καὶ τὸν σταυρὸν, καὶ τὰ ἐν τῷ σταυρῷ, ἀλλὰ καὶ τὸν προδεδωκότα, ὅτι ὁμοδίαιτος καὶ ὁμοτράπεζος ἦν· Ὁ γὰρ ἐσθίων, φησὶν, ἄρτους μου, ἐμεγάλυνεν ἐπ' ἐμὲ πτερνι- σμόν. Καὶ τὴν φωνὴν δὲ οὕτω προλέγει, ἂν ἔμελλεν ἀφιέναι ἐν τῷ σταυρῷ, λέγων· Ὁ Θεός, ὁ Θεός μου, ἵνα τί ἐγκατέλιπές με; Καὶ τὸν τάφον πάλιν· Εθεντό με ἐν λάκκῳ κατωτάτῳ, ἐν σκοτεινοῖς, καὶ ἐν σκιᾷ θανάτου. Καὶ τὴν ἀνάστασιν· Οὐ γὰρ εγκαταλείψεις την ψυχήν μου εἰς ᾅδην, οὐδὲ δώσεις τὸν ὅσιόν του ἰδεῖν διαφθοράν. Καὶ τὴν ἀνάληψιν· Ἀνέβη ὁ Θεὸς ἐν ἀλαλαγμῷ, Κύριος ἐν φωνῇ σάλπιγγος. Καὶ τὴν ἐκ δεξιῶν καθέδραν· Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου, Κάθον ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θῶ [18] τοὺς ἐχθρούς σου υποπόδιος τῶν ποδῶν σου. Ὁ δὲ Ἡσαΐας καὶ τὴν αἰτίαν φησὶ λέγων, ὅτι ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν τοῦ λαοῦ, μου ἥκει εἰς θάνατον· καὶ, ὅτι Ἐπειδὴ πάντες ὡς πρόβατα ἐπλανήθησαν, διὰ τοῦτο σφαγιάζεται. Εἶτα καὶ τὸ κατόρθωμα επάγει λέγων· Τῷ μώλωπι Reg. ἐγκαταλελοιπάς με. αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες καθημεν, καὶ ὅτι Αμαρτίας πολλῶν ἀνήνεγκεν. Εἶτα οἱ μὲν προφῆται καὶ τὸν σταυρὸν ᾔδεισαν, καὶ τοῦ σταυροῦ τὴν αἰτίαν, καὶ τὰ ἐκ τοῦ σταυροῦ κατορθούμενα, καὶ τὸν τάφον, δοσίαν, καὶ τὸ δικαστήριον, καὶ πάντα μετά άκρο- καὶ τὴν ἀνάστασιν, καὶ τὴν ἀνάβασιν, καὶ τὴν προ βείας διέγραψαν· ὁ δὲ ἀποστείλας αὐτούς, καὶ ταῦτα ἔχων εἴποι; Ορᾷς ὅτι οὐ δεῖ τοῖς βήμασιν ἁπλῶς κελεύσας εἰπεῖν, αὐτὸς ἀγνοεῖ; Καὶ τὶς ἂν ταῦτα νοῦν προσέχειν; οὐ γὰρ δὴ τοῦτο μόνον ἐστὶ τὸ ἄπορον ἀλλὰ καὶ τὸ ἑξῆς ἀπορώτερον. Τί γάρ φησι· Πάτερ, Εἰ δυνατόν, παρελθέτω ἀπ' ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦ το; εὐ γὰρ δὴ ἀγνοῶν μόνον εὑρεθήσεται, ἀλλὰ καὶ παραιτούμενος τὸν σταυρόν· ὃ γὰρ λέγει τοῦτό ἐστιν· Εἰ ἐγχωρεῖ, φησὶ, μὴ ἐμπέσοιμι εἰς τὸ σταυρωθῆναι, μὴδὲ ἀναιρεθῆναι. Καίτοι τῷ Πέτρῳ τῷ κορυφαίῳ τῶν ἀποστόλων τοῦτο αὐτῷ εἰπόντι, ὅτι Ιλεώς σοι Κύριε, οὐ μὴ ἔσται σοι τοῦτο, οὕτω σφόδρα ἐπετί- μησεν, ὡς εἰπεῖν, Ὕπαγε ὀπίσω μου, Σατανά, ἀλλὰ τὰ τῶν ἀνθρώπων· καίτοι γε πρὸ μικροῦ μα σκανδαλόν μου εἶ, ὅτι οὐ φρονεῖς τὰ τοῦ Θεοῦ, χαρίσας αὐτόν. Αλλ' οὕτως αὐτῷ ἄτοπον ἐδόκει εἶναι τὸ μὴ σταυρωθῆναι, ὡς ἐκεῖνον τὸν παρὰ τοῦ Πατρὸς τὴν ἀποκάλυψιν δεξάμενον, τὸν μακαρισθέντα, τὸν λαβόντα τὰς κλεῖς τῶν οὐρανῶν, Σατανᾶν καλέσαι καὶ σκάνδαλον, καὶ αἰτιᾶσθαι, ὡς μὴ φρονοῦντα τὰ τοῦ Θεοῦ, ἐπειδὴ εἶπεν αὐτῷ, Ελεώς σοι, Κύριε, οὐ μὴ ἔσται σοι τοῦτο, τὸ σταυρωθῆναι. Ο τοίνυν τὸν μαθητὴν οὕτως υβρίσας, καὶ τοσαύτῃ κατ' αὐτοῦ χρησάμενος τῇ καταφορά, ὡς καὶ Σατανᾶν αὐτὸν καὶ ρωθῇς, πῶς αὐτὸς ἐβούλετο μὴ σταυρωθῆναι ; πῶς λέσαι μετὰ τοιαῦτα ἐγκώμια, ἐπειδὴ ἔλεγε, Μή σταυ δὲ μετὰ ταῦτα τοῦ καλοῦ ποιμένος ὑπογράφων τὴν εἰκόνα, τοῦτο ἔφησε μάλιστα δείγμα εἶναι τῆς ἀρετῆς αὐτοῦ, τὸ σφάττεσθαι ὑπὲρ τῶν προβάτων, οὕτω λέ- γων: Εγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλός· ὁ ποιμὴν ὁ καλὸς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ τίθησιν ὑπὲρ τῶν προ- βάτων; Καὶ οὐδὲ μέχρι τούτου ἔστη, ἀλλὰ καὶ ἐπ- ήγαγεν. Ο δὲ μισθωτός, καὶ οὐκ ἂν ποιμὴν, θεω ρεῖ τὸν λύκον ἐρχόμενον, καὶ ἀφίησι τὰ πρόβατα, καὶ φεύγει. Εἰ τοίνυν τοῦ καλοῦ μὲν ποιμένος τὸ ὑπομένειν, πῶς αὐτὸς λέγων εἶναι ποιμὴν καλώς, σφάττεσθαι, τοῦ δὲ μισθωτοῦ τὸ μὴ βούλεσθαι τοῦτο παρακαλεῖ μὴ σφαγιασθῆναι; πῶς δὲ ἔλεγεν: Εγώ τίθημι τὴν ψυχήν μου ἀπ' ἐμαυτοῦ; Εἰ γὰρ ἀπὸ σαυτοῦ τίθης, πως ἕτερον παρακαλεῖς, ἵνα μὴ θῇς ; τῶς δὲ αὐτὸν ὁ Παῦλος θαυμάζει ταύτης ένεκα τῆς προφάσεως, οὕτω λέγων· ὓς ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπ ἀρχων, οὐχ αρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσαθεῷ, ἀλλὰ ἑαυτὸν ἐκένωσε, μορφὴν δούλου λαβών, ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπων γενόμενος, καὶ σχήματι εὐρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος, ἑαυτὸν ἐταπείνωσε, γενό- μενος ὑπήκοος μέχρι θανάτου, θανάτου δὲ σταυ ροῦ; Αὐτὸς δὲ πάλιν οὕτω πώς φησι· Διὰ τοῦτό μὲ ἀγαπᾷ ὁ Πατήρ, ὅτι ἐγὼ τὴν ψυχήν μου τίθη ἀλλὰ παραιτεῖται καὶ παρακαλεῖ τὸν Πατέρα, πῶς με, ἵνα πάλιν λάβω αὐτήν. Εἰ γὰρ οὐ βούλεται, διά τουτο αγαπᾶται; [19] Ἡ γὰρ ἀγάπη τῶν κατὰ γνώμην ἐστί. Πῶς δέ φησι πάλιν ὁ Παῦλος· Ἀγαπᾶτε ἀλλήλους, καθὼς καὶ ὁ Χριστὸς ἠγάπησεν ἡμᾶς, καὶ παρέδωκεν ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν ; Αὐτὸς δὲ πάλιν ὁ Χριστὸς μέλλων σταυροῦσθαι ἔλεγε· Πάτερ, έλε Αυθεν ἡ ὥρα· δόξασύν σου τὸν Υἱόν, δόξαν τὸν

55 S. JOANNIS CHRYSOSTONI ARCHIEP. CONSTANTINOP. ་ hic recusat, illic¸ urget? Gloriam enjin esse crucem, audi quomodo testetur evangelista, dicens : Nondum enim erat datus Spiritus sanctus, quia Jesus nondum erut glorificatus (Jd. 7. 39). Horum autem verbo- rum hac est sententia : Nondum erat data gratia, quia nondum restinctum erat Dei erga homines odium; quod nondum Christus ad crucem processisset. Crux enim Dei in bomines odium restinxit, Deum cum ho- minibus reconciliavit, terram cæium effecit, homines cum angelis miscuit, mortis arcem munitissimam di- ruit, diaboli vires enervavit, peccati virtutem dele- vit, terram ah errore liberavit, veritatem reduxit, dæmones expulit, templa destruxit, altaria subvertit, nidoren sustulit sacrificiorum, virtutem inseruit, Ecclesias fundavit. Crux Patris voluntas, Filii gloria, Spiritus sancti exsultatio, Pauli gloriatio : Nihi enim absit, inquit, gloriari, nisi in cruce Domini nostri Jesu Christi (Gal. 6. 14). Crux sole clarior, radiis splendi- dior : cum enim ille obscuratur, tum ista fulget ; tum vero sol obscuratur, non quod e medio tollatur, sed quod crucis splendore superetur. Crux nostrum chi- rographum laceravit, mortis carcerem inutilem red- didit, crux divinæ caritatis indicium. Sic enim Deus dilexit mundum, ut Filium suum unigenitum daret, ut amnis qui credit in ipsum non pereat (Joan. 3. 16). Et rursus Paulus, Si ením, cum inimici essemus, reconci- fiuti sumus Deo per mortem Filii ejus (Rom. 5. 10). Crux murus inexpugnabilis, scutum invictum, secII- ritas divitum, pauperum opulentia, eorum quibus in- sidiæ parantur propugnaculum, eorum, qui bello ve- xantur, arinatura, perturbationum destructio, virtutis fundatio, signum admirabile ac stupendum. Generatio enim hæc signum quærit, et signum non dabitur ei, nisi signum Jona (Matth. 12. 39). Itemque Paulus, Quan- doquidem Judæi signa petunt, et Græci sapientiam quæ- runi, nos autem prædicamus Christum crucifixum (1. Cor. 1. 22). Crux paradisuın reseravit (a), latronem introduxit, genus buinanum, quod periturum erat, ac ne terra quidem dignum, in regnum cælorum de- duxit. Tanta nobis beneficio crucis bona obvenerunt, et obveniunt, et non vult crucifigi ? Quis hoc, quæso, dixerit? Sin autem nolebat, quis eum cogebat ? quis ei vim inferebat? Ut quid autem et prophetas præmi- sit annuntiantes fore, ut crucifigeretur, si crucifigen- dus non erat, neque hoc pati volebat? ut quid autem et calicem crucem vocat, si utique crucifigi nolebat? hoc enim est ostendentis, quanto hujus rei desiderio teneretur. Quemadmodum enim sitientibus calix sua- vis est, sic et ipsi crucifigi; quam ob rem etiam di- cebat, Desiderio desideravi hoc pascha manducare vo- biscum (Luc. 22. 15): non quod hoc temere diceret, sed ob hanc causam, eo quod post vesperam subitu- rus crucem esset. - tris et Filii. Doctrina de Incarnatione Christi. — Is ergo qui etiam gloriam rem istam appellat, et discipulum increpat, co quod ipsum prohibeat, et bonum pasto- rem ex hoc se ostendit, quod pro ovibus suis occida- (a) Hic locus citatur in Concilio sexto acumenico. 36 . tur, seque desiderio desiderare hanc rem dicit, et ad hoc sponte venit, quomodo rogat, ut hoc non fiat ? Quod si nolebat, num difficile, fuit ad hoc venientes prohibere? Nune autem vides, eum ad hane reni ctiam accurrere. Certe cum in ipsum irruerent dixit, Quem quæritis? At illi dicunt, Jesum. Et ait illis, Ecce ego sum; et abierunt retrorsum, ac ceciderunt in terram (Joan. 18. 6) Cum igitur eos prius excæcas- set, seque aufugere potuisse ostendisset, tum se- ipsum tradidit, ut intelligas eum non necessitate, no- que vi, neque ſer tyrannidem irruentium hoc susti- nuisse nolentem, sed ultro ac volentem et eligentem, ac multo ante sic dispensantem. Idcirco prophetas præmittebantur, et patriarchæ prædicebant, et crux verbis simul ac rebus præfigurabatur. Siquidem Isaaci mactatio crucem nobis designabat, unde et dicebat : Abraham pater vester exsultavit ut videret diem meum et ridit, et gavisus est ( Id. 8. 56). Ergo patriar- cha quidem gavisus est, cum imaginem crucis vide- ret, ipse vero rem ipsam recusat ? Et vero Moyses sic Amalec superavit, quia figuram crucis ostendit : et sexcenta ejusmodi in veteri Testamento leguntur acci- disse, que crucem præfigurabant. Ut quid igitur ita fiebant, si is qui crucem erat subiturus, hoc fieri no- lebat? Id vero quod sequitur, adhuc est explicatu dif- Acilius. Cum enim dixisset, Transeat a me calix iste, addidit : Verumtamen non sicut ego volu, sed sicut tu (Matth. 26. 39).Ex hoc enim, prout verba sonant, duæ voluntates sibi invicem contrariæ demonstrantur : siquidem Pater eum vult crucifigi, at ipse non vult : tametsi ubique videmus eadem ipsum cum Patre velle, atque eadem eligere. Quando enim dicit, Da eis, ut quemadmodum ego et tu unum sumus, et ipsi in nobis unum sint (Joan. 17. 11), nihil aliud dicit, nisi unam esse Patris et Filii voluntatem. Et quando dicit, Verba quæ ego loquor, non ego loquor : Pater autem in me manens ipse facit hæc opera (1d. 14. 10), istud ipsum ostenditur. Cum ergo dicit, A me ipso non lo- quor, et a me ipso non veni ( Id. 7.28 ), et, A me ipso non possum quidquam facere ( 1d. 5. 30), non boc dicit, ut ostendat se vel loquendi vel faciendi esse potestate privatum, absit; sed exacte volens osten- dere concordein suam esse cum Patre sententiam tam in verbis, quam in rebus; et in omnibus dispensatio- nibus unam eamdemque esse, sicut jam sæpe demon- stravimus. Illud enim, A me ipso non loquor (ld. probatio. Qui fit igitur, ut hic dicat, Verumtamen. non sicut ego volo, sed sicut tu (Matth. 26. 39) ? Forsi- tan in multam anxietatem vos conjecimus, sed atten- dite animum licet enim prolixior fuerit sermo no- ster, vigere tamen atque adolescere vestrorum alacri- tatem animorum probe novi : nam ad ipsam quæstio - nis solutionem nostra deinceps festinat oratio. Quam igitur ob causam ita dictum est ? Diligenter advertite. Difficulter admodum admittebatur sermo incarnation nis. Siquidem excellens ejus illa clementia et attem- perationis ejus magnitudo res erant admiratione di- gnissimæ, multaque præparatione, ut reciperentur, 3. Contra Anomœos et Arianos agit. Una voluntas Pa- 14. 10), non potestatis privatio, sed consensus est

55 S. JOANNIS CHRYSOSTONI ARCHIEP. CONSTANTINOP. ་ hic recusat, illic¸ urget? Gloriam enjin esse crucem, audi quomodo testetur evangelista, dicens : Nondum enim erat datus Spiritus sanctus, quia Jesus nondum erut glorificatus (Jd. 7. 39). Horum autem verbo- rum hac est sententia : Nondum erat data gratia, quia nondum restinctum erat Dei erga homines odium; quod nondum Christus ad crucem processisset. Crux enim Dei in bomines odium restinxit, Deum cum ho- minibus reconciliavit, terram cæium effecit, homines cum angelis miscuit, mortis arcem munitissimam di- ruit, diaboli vires enervavit, peccati virtutem dele- vit, terram ah errore liberavit, veritatem reduxit, dæmones expulit, templa destruxit, altaria subvertit, nidoren sustulit sacrificiorum, virtutem inseruit, Ecclesias fundavit. Crux Patris voluntas, Filii gloria, Spiritus sancti exsultatio, Pauli gloriatio : Nihi enim absit, inquit, gloriari, nisi in cruce Domini nostri Jesu Christi (Gal. 6. 14). Crux sole clarior, radiis splendi- dior : cum enim ille obscuratur, tum ista fulget ; tum vero sol obscuratur, non quod e medio tollatur, sed quod crucis splendore superetur. Crux nostrum chi- rographum laceravit, mortis carcerem inutilem red- didit, crux divinæ caritatis indicium. Sic enim Deus dilexit mundum, ut Filium suum unigenitum daret, ut amnis qui credit in ipsum non pereat (Joan. 3. 16). Et rursus Paulus, Si ením, cum inimici essemus, reconci- fiuti sumus Deo per mortem Filii ejus (Rom. 5. 10). Crux murus inexpugnabilis, scutum invictum, secII- ritas divitum, pauperum opulentia, eorum quibus in- sidiæ parantur propugnaculum, eorum, qui bello ve- xantur, arinatura, perturbationum destructio, virtutis fundatio, signum admirabile ac stupendum. Generatio enim hæc signum quærit, et signum non dabitur ei, nisi signum Jona (Matth. 12. 39). Itemque Paulus, Quan- doquidem Judæi signa petunt, et Græci sapientiam quæ- runi, nos autem prædicamus Christum crucifixum (1. Cor. 1. 22). Crux paradisuın reseravit (a), latronem introduxit, genus buinanum, quod periturum erat, ac ne terra quidem dignum, in regnum cælorum de- duxit. Tanta nobis beneficio crucis bona obvenerunt, et obveniunt, et non vult crucifigi ? Quis hoc, quæso, dixerit? Sin autem nolebat, quis eum cogebat ? quis ei vim inferebat? Ut quid autem et prophetas præmi- sit annuntiantes fore, ut crucifigeretur, si crucifigen- dus non erat, neque hoc pati volebat? ut quid autem et calicem crucem vocat, si utique crucifigi nolebat? hoc enim est ostendentis, quanto hujus rei desiderio teneretur. Quemadmodum enim sitientibus calix sua- vis est, sic et ipsi crucifigi; quam ob rem etiam di- cebat, Desiderio desideravi hoc pascha manducare vo- biscum (Luc. 22. 15): non quod hoc temere diceret, sed ob hanc causam, eo quod post vesperam subitu- rus crucem esset. - tris et Filii. Doctrina de Incarnatione Christi. — Is ergo qui etiam gloriam rem istam appellat, et discipulum increpat, co quod ipsum prohibeat, et bonum pasto- rem ex hoc se ostendit, quod pro ovibus suis occida- (a) Hic locus citatur in Concilio sexto acumenico. 36 . tur, seque desiderio desiderare hanc rem dicit, et ad hoc sponte venit, quomodo rogat, ut hoc non fiat ? Quod si nolebat, num difficile, fuit ad hoc venientes prohibere? Nune autem vides, eum ad hane reni ctiam accurrere. Certe cum in ipsum irruerent dixit, Quem quæritis? At illi dicunt, Jesum. Et ait illis, Ecce ego sum; et abierunt retrorsum, ac ceciderunt in terram (Joan. 18. 6) Cum igitur eos prius excæcas- set, seque aufugere potuisse ostendisset, tum se- ipsum tradidit, ut intelligas eum non necessitate, no- que vi, neque ſer tyrannidem irruentium hoc susti- nuisse nolentem, sed ultro ac volentem et eligentem, ac multo ante sic dispensantem. Idcirco prophetas præmittebantur, et patriarchæ prædicebant, et crux verbis simul ac rebus præfigurabatur. Siquidem Isaaci mactatio crucem nobis designabat, unde et dicebat : Abraham pater vester exsultavit ut videret diem meum et ridit, et gavisus est ( Id. 8. 56). Ergo patriar- cha quidem gavisus est, cum imaginem crucis vide- ret, ipse vero rem ipsam recusat ? Et vero Moyses sic Amalec superavit, quia figuram crucis ostendit : et sexcenta ejusmodi in veteri Testamento leguntur acci- disse, que crucem præfigurabant. Ut quid igitur ita fiebant, si is qui crucem erat subiturus, hoc fieri no- lebat? Id vero quod sequitur, adhuc est explicatu dif- Acilius. Cum enim dixisset, Transeat a me calix iste, addidit : Verumtamen non sicut ego volu, sed sicut tu (Matth. 26. 39).Ex hoc enim, prout verba sonant, duæ voluntates sibi invicem contrariæ demonstrantur : siquidem Pater eum vult crucifigi, at ipse non vult : tametsi ubique videmus eadem ipsum cum Patre velle, atque eadem eligere. Quando enim dicit, Da eis, ut quemadmodum ego et tu unum sumus, et ipsi in nobis unum sint (Joan. 17. 11), nihil aliud dicit, nisi unam esse Patris et Filii voluntatem. Et quando dicit, Verba quæ ego loquor, non ego loquor : Pater autem in me manens ipse facit hæc opera (1d. 14. 10), istud ipsum ostenditur. Cum ergo dicit, A me ipso non lo- quor, et a me ipso non veni ( Id. 7.28 ), et, A me ipso non possum quidquam facere ( 1d. 5. 30), non boc dicit, ut ostendat se vel loquendi vel faciendi esse potestate privatum, absit; sed exacte volens osten- dere concordein suam esse cum Patre sententiam tam in verbis, quam in rebus; et in omnibus dispensatio- nibus unam eamdemque esse, sicut jam sæpe demon- stravimus. Illud enim, A me ipso non loquor (ld. probatio. Qui fit igitur, ut hic dicat, Verumtamen. non sicut ego volo, sed sicut tu (Matth. 26. 39) ? Forsi- tan in multam anxietatem vos conjecimus, sed atten- dite animum licet enim prolixior fuerit sermo no- ster, vigere tamen atque adolescere vestrorum alacri- tatem animorum probe novi : nam ad ipsam quæstio - nis solutionem nostra deinceps festinat oratio. Quam igitur ob causam ita dictum est ? Diligenter advertite. Difficulter admodum admittebatur sermo incarnation nis. Siquidem excellens ejus illa clementia et attem- perationis ejus magnitudo res erant admiratione di- gnissimæ, multaque præparatione, ut reciperentur, 3. Contra Anomœos et Arianos agit. Una voluntas Pa- 14. 10), non potestatis privatio, sed consensus est

87 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. σκευῆς, ὥστε παραδεχθῆναι. Εννόησον γὰρ ἡλίκον ἦν ἀκοῦσαι καὶ μαθεῖν, ὅτι ὁ Θεὸς, ὁ ἄῤῥητος", ὁ ἄφθαρτος, ὁ ἀπερινόητος, ὁ ἀόρατος, ὁ ἀκατάληπτος, Οὗ ἐν τῇ χειρὶ τὰ πέρατα τῆς γῆς. Ὁ ἐπιβλέπων ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ ποιῶν αὐτὴν τρέμειν, ὁ ἀπτόμε νος τῶν ὀρέων, καὶ καπνίζων αὐτὰ, οὗ τὴν ροπήν τῆς συγκαταβάσεως οὐδὲ τὰ Χερουβὶμ ἐνεγκεῖν ἡδι νήθησαν, ἀλλὰ τὰς ὄψεις ἀπέκρυπτον τῇ προβολή τῶν πτερύγων· οὗτος ὁ πάντα νοῦν ὑπερβαίνων, καὶ πάντα λογισμόν νικών, παραδραμὼν ἀγγέλους ἀρχ αγγέλους, πάσας τὰς ἄνω νοεράς δυνάμεις, κατεδέ- ξατο γενέσθαι άνθρωπος, καὶ σάρκα τὴν ἀπὸ γῆς καὶ πηλοῦ πλασθεῖσαν ἀναλαβεῖν, καὶ εἰς μήτραν ἐλθεῖν παρθενικὴν, καὶ ἐνναμην πἷον κυοφορηθῆναι χρόνον, καὶ γαλακτοτροφηθῆναι, καὶ τὰ ἀνθρώπινα πάντα παθεῖν. Ἐπεὶ οὖν οὕτω παράδοξον ἦν τὸ μέλλον ἔσε σθαι, ὡς καὶ γενόμενον παρά πολλοῖς ἀπιστεῖσθαι, πρώτον προφήτας προπέμπει, τοῦτο αὐτὸ ἀπαγγέλ λοντας. Καὶ γὰρ ὅ τε πατριάρχης αὐτὸ προανεφώνει λέγων, Ἐκ βλαστοῦ, νἱέ μου, ἀνέβης· ἀναπεσών ἐκοιμήθης ὡς λέων· ὅτε Ἡσαΐας λέγων, Ἰδοὺ ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ ἕξει, καὶ τέξεται υἱὸν, καὶ καλέσουσι τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουήλ· καὶ ἔτε- ρος (sic) πάλιν, Είδομεν αὐτὸν ὡς παιδίον, ὡς ῥί- ζων ἐν γῇ διψώσῃ. Γῆν δὲ διψῶσαν τὴν μήτραν λέ- γει τὴν παρθενικὴν, διὰ τὸ μὴ δέξασθαι σπέρμα ἀνε θρώπου, μηδὲ συνουσίας ἀπολαῦσαι, ἀλλὰ χωρὶς τάς μων αὐτὸν τεκεῖν. Καὶ πάλιν, Παιδίον ἐγεννήθη ἡμῖν, υἱὸς καὶ ἐδόθη ἡμῖν· καὶ πάλιν, Εξελεύσεται ῥάβδος ἐκ τῆς ῥίζης Ἰεσσαὶ, καὶ ἄνθος ἐκ τῆς ρίζης ἀναβήσεται. Ὁ δὲ Βαρούχ ὁ ἐν Ἱερεμία φη- σίν· Οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν· οὐ λογισθήσεται ἔτε ρος πρὸς αὐτόν· ἐξεῦρε πᾶσαν δὲὸν ἐπιστήμης, καὶ ἔδωκεν αὐτὴν Ἰακὼβ τῷ παιδὶ αὐτοῦ, καὶ Ἰσραὴλ τῷ ἡγαπημένῳ ὑπ' αὐτοῦ. Μετὰ ταῦτα ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συναν εστράφη. Καὶ ὁ Δαυΐδ τὴν ἔνσαρκον αὐτοῦ παρουσίαν δηλῶν ἔλεγε· Καταβήσεται ὡς ὑετὸς ἐπὶ πόκον, καὶ ὡσεὶ σταγὼν ἡ στάζουσα ἐπὶ τὴν γῆν, ὅτι 58 ἀνατρέψαι τὸν περὶ τῆς οἰκονομίας λόγον, καὶ ἤχησε Πέρσου, καὶ ἑτέρων πλειόνων αἱρέσεων ἐπεχείρησεν σατανικήν τινα ηχὴν λέγων, ὅτι οὐδὲ ἐσαρκώθη, οὐδὲ σάρκα περιεβάλετο, ἀλλὰ δόκησις τοῦτο ἦν καὶ φαν τασία, καὶ σκηνὴ καὶ ὑπόκρισις, καίτοι τῶν παθῶν βοώντων, τοῦ θανάτου, τοῦ τάφου, τῆς πείνης· εἰ μηδὲν τούτων ἐγεγόνει, πῶς οὐ πολλῷ πλέον ὁ διά βολος τὰ πονηρὰ ταῦτα ἀνέσπειρε τῆς ἀσεβείας δόγμα τα; Διά τοι τοῦτο, ὥσπερ ἐπείνησεν, ὥσπερ ἐκαθεύ δησεν, ὥσπερ ἐκοπίασεν, ὥσπερ ἔφαγεν, ὥσπερ ἔπιεν, οὕτω καὶ θάνατον παραιτεῖται, τὸ ἀνθρώπινον ἐν δειχνύμενος, καὶ τὴν ἀσθένειαν τῆς φύσεως τὴν οὐκ ἀνεχομένην ἀπαθῶς ἀποῤῥαγῆναι τῆς παρούσης ζωῆς. άνθρωπος ἦν, ἔδει αὐτὸν παθεῖν τὰ τοῦ ἀνθρώπου. Εἰ γὰρ μηδὲν τούτων ειρήκει, εἶχεν ἂν εἰπεῖν, ὅτι εἰ Τίνα δέ ἐστι ταῦτα; Τὸ μέλλοντα σταυροῦσθαι, καὶ δειλιῶν καὶ ἀγωνιᾷν, καὶ μὴ ἀπαθῶς ἀποῤῥήγνυ σθαι τῆς παρούσης ζωῆς· τῇ φύσει γὰρ ἔγκειται τὸ φίλτρον τὸ περὶ τὰ παρόντα· διά τοι τοῦτο δεῖξαι βουλόμενος ἀληθῆ τῆς σαρκὸς τὴν περιβολὴν, καὶ τὴν οικονομίαν πιστώσασθαι, μετὰ πολλῆς τῆς ἀποδεί ξεως τὰ πάθη γυμνὰ προτίθησιν. Εἷς μὲν οὖν λόγος οὗτος· ἔστι δὲ καὶ ἕτερος τούτου οὐκ ἐλάττων. Τίς παιδεῦσαι τοὺς ἀνθρώπους ἐβούλετο· ὁ δὲ παιδεύων δὲ οὗτος; Παραγενόμενος ὁ Χριστὸς, πᾶσαν ἀρετὴν οὐ λόγῳ μόνον διδάσκει, ἀλλὰ καὶ ἔργῳ· αὕτη γὰρ ἡ ἀρίστη διδασκαλία ἐστὶ τοῦ διδάσκοντος. Ἐπεὶ καὶ κυβερνήτης παρακαθίζων τὸν μαθητὴν, δείκνυσι μὲν αὐτῷ πῶς κατέχει τοὺς οἴακας, προστίθησι δὲ καὶ λόγον τῷ ἔργῳ, καὶ οὔτε λέγει μόνον, οὔτε ἐργάζεται μόνον· ὁμοίως καὶ οἰκοδόμος παραστήσας τὸν μέλ. λοντα παρ' αὐτοῦ μανθάνειν πῶς τοῖχος ὑφαίνεται δείκνυσι μὲν αὐτῷ διὰ τοῦ ἔργου, δείκνυσι δὲ αὐτῷ καὶ διὰ τοῦ λόγου· ὡσαύτως καὶ ὑφάντης, καὶ ποιο κιλτὴς, καὶ χρυσοχόος, καὶ χαλκοτύπος, καὶ πᾶσα ἀψοφητὶ καὶ ἀταράχως εἰς τὴν μήτραν εισελήλυθε τέχνη διὰ λόγων τε καὶ ἔργων ἔχει τὸν διδάσκοντα. τὴν παρθενικήν. δ'. 'Αλλ' οὐκ ἤρκεσε ταῦτα μόνον, ἀλλὰ καὶ παρα- γενόμενος, ἵνα μὴ νομισθῇ φαντασία τὸ γενόμενον, οὐ τῇ ὄψει μόνον πιστοῦται τὸ πρᾶγμα, ἀλλὰ καὶ χρόνῳ πολλῷ, καὶ τῷ διὰ πάντων ἐλθεῖν τῶν ἀν θρωπίνων. Οὐ γὰρ ἁπλῶς εἰς ἄνθρωπον εἰσέρχεται ἀπηρτισμένον καὶ πεπληρωμένον, ἀλλ' εἰς μήτραν παρθενικὴν, ὥστε καὶ κυοφορήσεως καὶ τόκων ἀνα- σχέσθαι, καὶ γαλακτοτροφίας, καὶ αὐξήσεως, καὶ τῷ μήκει τοῦ χρόνου καὶ τῇ διαφορὰ τῶν ἡλικιῶν ἁπατῶν πιστώσασθαι τὸ γενόμενον. Καὶ οὐδὲ ἐνταῦθα ἵσταται τὰ τῆς ἀποδείξεως μόνον, ἀλλὰ καὶ [22] περιφέρων τὴν σάρκα, ἀφίησιν αὐτὴν τὰ τῆς φύσεως Ελαττώματα ὑπομεῖναι, καὶ πεινῆσαι καὶ διψῆσαι καὶ καθευδῆσαι καὶ κοπιάσαι· τέλος καὶ ἐπὶ τὸν σταυρὸν ἐρχόμενος, ἀφίησιν αὐτὴν τὰ τῆς σαρκὸς παθεῖν. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ κρουνοί κατεφέροντο ἱδρώτων ἐξ αὐτ τῆς, καὶ ἄγγελος ηὑρίσκετο αὐτὴν διακρατῶν, καὶ λυπεῖται καὶ ἀδημονεῖ· καὶ γὰρ πρὶν ἢ ταῦτα εἰπεῖν, φησίν· Η ψυχή μου τετάρακται, καὶ περίλυπός ἐστιν ἕως θανάτου. Εἰ οὖν τούτων ἁπάντων γενο- μένων τὸ πονηρὸν τοῦ διαβόλου στόμα διὰ Μαρκίωνος τοῦ Ποντικοῦ καὶ Οὐαλεντίνου, καὶ Μανιχαίου τοῦ • Reg. ὁ ἀόρατος, et infra ἀόρατος decst. Ἐπεὶ οὖν καὶ αὐτὸς παρεγένετο παιδεῦσαι ἡμᾶς πα σαν ἀρετὴν, διὰ τοῦτο καὶ λέγει τὰ πρακτέα, καὶ ποιεί. Ο γὰρ ποιήσας, φησί, καὶ διδάξας, οὗτος μέγας κληθήσεται ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Σκόπει δέ· ἐκέλευσεν εἶναι ταπεινόφρονας καὶ πραεῖς, καὶ ἐδίδαξε διὰ τῶν ῥημάτων. Ορα πῶς αὐτὰ παιδεύει καὶ διὰ τῶν πραγμάτων. Εἰπὼν γὰρ, Μακάριοι οἱ πτωχοὶ τῷ πνεύματι, μακάριοι οι πραεῖς, δείκνυσι πῶς αὐτὰ δεῖ κατορθοῦν. Πῶς οὖν ἐδίδαξε ; [23] Λαβὼν λέντιον διέζωσεν ἑαυτὸν, καὶ ἔνιψε τῶν μα· σύνης; Οὐκ ἔτι γὰρ διὰ τῶν λόγων μόνον ταύτην θητῶν τοὺς πόδας. Τί ταύτης ἴσον τῆς ταπεινοφρο παιδεύει, ἀλλὰ καὶ διὰ τῶν ἔργων. Πάλιν τὴν πραό- τητα καὶ τὴν ἀνεξικακίαν διδάσκει διὰ τῶν ἔργων. πῶς; Εῤῥαπίσθη παρὰ τοῦ δούλου τοῦ ἀρχιερέως, καί φησιν· Εἰ μὲν κακῶς ἐλάλησα, μαρτύρησον περὶ τοῦ κακοῦ· εἰ δὲ καλῶς, τί με δέρεις; Ἐχέ λευσεν εὔχεσθαι ὑπὲρ τῶν ἐχθρῶν· πάλιν καὶ τοῦτο διὰ τῶν ἔργων παιδεύει· ἀναβὰς γὰρ ἐν τῷ σταυρῷ λέγει· Πάτερ, ἄφες αὐτοῖς· οὐ γὰρ οίδασι τι ποι- οῦσι. Ωσπερ οὖν ἐκέλευσεν εὔχεσθαι, οὕτω καὶ αὐτ τὸς εὔχεται, σὲ παιδεύων εὔχεσθαι οὐκ αὐτὸς ἀτο

87 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. σκευῆς, ὥστε παραδεχθῆναι. Εννόησον γὰρ ἡλίκον ἦν ἀκοῦσαι καὶ μαθεῖν, ὅτι ὁ Θεὸς, ὁ ἄῤῥητος", ὁ ἄφθαρτος, ὁ ἀπερινόητος, ὁ ἀόρατος, ὁ ἀκατάληπτος, Οὗ ἐν τῇ χειρὶ τὰ πέρατα τῆς γῆς. Ὁ ἐπιβλέπων ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ ποιῶν αὐτὴν τρέμειν, ὁ ἀπτόμε νος τῶν ὀρέων, καὶ καπνίζων αὐτὰ, οὗ τὴν ροπήν τῆς συγκαταβάσεως οὐδὲ τὰ Χερουβὶμ ἐνεγκεῖν ἡδι νήθησαν, ἀλλὰ τὰς ὄψεις ἀπέκρυπτον τῇ προβολή τῶν πτερύγων· οὗτος ὁ πάντα νοῦν ὑπερβαίνων, καὶ πάντα λογισμόν νικών, παραδραμὼν ἀγγέλους ἀρχ αγγέλους, πάσας τὰς ἄνω νοεράς δυνάμεις, κατεδέ- ξατο γενέσθαι άνθρωπος, καὶ σάρκα τὴν ἀπὸ γῆς καὶ πηλοῦ πλασθεῖσαν ἀναλαβεῖν, καὶ εἰς μήτραν ἐλθεῖν παρθενικὴν, καὶ ἐνναμην πἷον κυοφορηθῆναι χρόνον, καὶ γαλακτοτροφηθῆναι, καὶ τὰ ἀνθρώπινα πάντα παθεῖν. Ἐπεὶ οὖν οὕτω παράδοξον ἦν τὸ μέλλον ἔσε σθαι, ὡς καὶ γενόμενον παρά πολλοῖς ἀπιστεῖσθαι, πρώτον προφήτας προπέμπει, τοῦτο αὐτὸ ἀπαγγέλ λοντας. Καὶ γὰρ ὅ τε πατριάρχης αὐτὸ προανεφώνει λέγων, Ἐκ βλαστοῦ, νἱέ μου, ἀνέβης· ἀναπεσών ἐκοιμήθης ὡς λέων· ὅτε Ἡσαΐας λέγων, Ἰδοὺ ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ ἕξει, καὶ τέξεται υἱὸν, καὶ καλέσουσι τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουήλ· καὶ ἔτε- ρος (sic) πάλιν, Είδομεν αὐτὸν ὡς παιδίον, ὡς ῥί- ζων ἐν γῇ διψώσῃ. Γῆν δὲ διψῶσαν τὴν μήτραν λέ- γει τὴν παρθενικὴν, διὰ τὸ μὴ δέξασθαι σπέρμα ἀνε θρώπου, μηδὲ συνουσίας ἀπολαῦσαι, ἀλλὰ χωρὶς τάς μων αὐτὸν τεκεῖν. Καὶ πάλιν, Παιδίον ἐγεννήθη ἡμῖν, υἱὸς καὶ ἐδόθη ἡμῖν· καὶ πάλιν, Εξελεύσεται ῥάβδος ἐκ τῆς ῥίζης Ἰεσσαὶ, καὶ ἄνθος ἐκ τῆς ρίζης ἀναβήσεται. Ὁ δὲ Βαρούχ ὁ ἐν Ἱερεμία φη- σίν· Οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν· οὐ λογισθήσεται ἔτε ρος πρὸς αὐτόν· ἐξεῦρε πᾶσαν δὲὸν ἐπιστήμης, καὶ ἔδωκεν αὐτὴν Ἰακὼβ τῷ παιδὶ αὐτοῦ, καὶ Ἰσραὴλ τῷ ἡγαπημένῳ ὑπ' αὐτοῦ. Μετὰ ταῦτα ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συναν εστράφη. Καὶ ὁ Δαυΐδ τὴν ἔνσαρκον αὐτοῦ παρουσίαν δηλῶν ἔλεγε· Καταβήσεται ὡς ὑετὸς ἐπὶ πόκον, καὶ ὡσεὶ σταγὼν ἡ στάζουσα ἐπὶ τὴν γῆν, ὅτι 58 ἀνατρέψαι τὸν περὶ τῆς οἰκονομίας λόγον, καὶ ἤχησε Πέρσου, καὶ ἑτέρων πλειόνων αἱρέσεων ἐπεχείρησεν σατανικήν τινα ηχὴν λέγων, ὅτι οὐδὲ ἐσαρκώθη, οὐδὲ σάρκα περιεβάλετο, ἀλλὰ δόκησις τοῦτο ἦν καὶ φαν τασία, καὶ σκηνὴ καὶ ὑπόκρισις, καίτοι τῶν παθῶν βοώντων, τοῦ θανάτου, τοῦ τάφου, τῆς πείνης· εἰ μηδὲν τούτων ἐγεγόνει, πῶς οὐ πολλῷ πλέον ὁ διά βολος τὰ πονηρὰ ταῦτα ἀνέσπειρε τῆς ἀσεβείας δόγμα τα; Διά τοι τοῦτο, ὥσπερ ἐπείνησεν, ὥσπερ ἐκαθεύ δησεν, ὥσπερ ἐκοπίασεν, ὥσπερ ἔφαγεν, ὥσπερ ἔπιεν, οὕτω καὶ θάνατον παραιτεῖται, τὸ ἀνθρώπινον ἐν δειχνύμενος, καὶ τὴν ἀσθένειαν τῆς φύσεως τὴν οὐκ ἀνεχομένην ἀπαθῶς ἀποῤῥαγῆναι τῆς παρούσης ζωῆς. άνθρωπος ἦν, ἔδει αὐτὸν παθεῖν τὰ τοῦ ἀνθρώπου. Εἰ γὰρ μηδὲν τούτων ειρήκει, εἶχεν ἂν εἰπεῖν, ὅτι εἰ Τίνα δέ ἐστι ταῦτα; Τὸ μέλλοντα σταυροῦσθαι, καὶ δειλιῶν καὶ ἀγωνιᾷν, καὶ μὴ ἀπαθῶς ἀποῤῥήγνυ σθαι τῆς παρούσης ζωῆς· τῇ φύσει γὰρ ἔγκειται τὸ φίλτρον τὸ περὶ τὰ παρόντα· διά τοι τοῦτο δεῖξαι βουλόμενος ἀληθῆ τῆς σαρκὸς τὴν περιβολὴν, καὶ τὴν οικονομίαν πιστώσασθαι, μετὰ πολλῆς τῆς ἀποδεί ξεως τὰ πάθη γυμνὰ προτίθησιν. Εἷς μὲν οὖν λόγος οὗτος· ἔστι δὲ καὶ ἕτερος τούτου οὐκ ἐλάττων. Τίς παιδεῦσαι τοὺς ἀνθρώπους ἐβούλετο· ὁ δὲ παιδεύων δὲ οὗτος; Παραγενόμενος ὁ Χριστὸς, πᾶσαν ἀρετὴν οὐ λόγῳ μόνον διδάσκει, ἀλλὰ καὶ ἔργῳ· αὕτη γὰρ ἡ ἀρίστη διδασκαλία ἐστὶ τοῦ διδάσκοντος. Ἐπεὶ καὶ κυβερνήτης παρακαθίζων τὸν μαθητὴν, δείκνυσι μὲν αὐτῷ πῶς κατέχει τοὺς οἴακας, προστίθησι δὲ καὶ λόγον τῷ ἔργῳ, καὶ οὔτε λέγει μόνον, οὔτε ἐργάζεται μόνον· ὁμοίως καὶ οἰκοδόμος παραστήσας τὸν μέλ. λοντα παρ' αὐτοῦ μανθάνειν πῶς τοῖχος ὑφαίνεται δείκνυσι μὲν αὐτῷ διὰ τοῦ ἔργου, δείκνυσι δὲ αὐτῷ καὶ διὰ τοῦ λόγου· ὡσαύτως καὶ ὑφάντης, καὶ ποιο κιλτὴς, καὶ χρυσοχόος, καὶ χαλκοτύπος, καὶ πᾶσα ἀψοφητὶ καὶ ἀταράχως εἰς τὴν μήτραν εισελήλυθε τέχνη διὰ λόγων τε καὶ ἔργων ἔχει τὸν διδάσκοντα. τὴν παρθενικήν. δ'. 'Αλλ' οὐκ ἤρκεσε ταῦτα μόνον, ἀλλὰ καὶ παρα- γενόμενος, ἵνα μὴ νομισθῇ φαντασία τὸ γενόμενον, οὐ τῇ ὄψει μόνον πιστοῦται τὸ πρᾶγμα, ἀλλὰ καὶ χρόνῳ πολλῷ, καὶ τῷ διὰ πάντων ἐλθεῖν τῶν ἀν θρωπίνων. Οὐ γὰρ ἁπλῶς εἰς ἄνθρωπον εἰσέρχεται ἀπηρτισμένον καὶ πεπληρωμένον, ἀλλ' εἰς μήτραν παρθενικὴν, ὥστε καὶ κυοφορήσεως καὶ τόκων ἀνα- σχέσθαι, καὶ γαλακτοτροφίας, καὶ αὐξήσεως, καὶ τῷ μήκει τοῦ χρόνου καὶ τῇ διαφορὰ τῶν ἡλικιῶν ἁπατῶν πιστώσασθαι τὸ γενόμενον. Καὶ οὐδὲ ἐνταῦθα ἵσταται τὰ τῆς ἀποδείξεως μόνον, ἀλλὰ καὶ [22] περιφέρων τὴν σάρκα, ἀφίησιν αὐτὴν τὰ τῆς φύσεως Ελαττώματα ὑπομεῖναι, καὶ πεινῆσαι καὶ διψῆσαι καὶ καθευδῆσαι καὶ κοπιάσαι· τέλος καὶ ἐπὶ τὸν σταυρὸν ἐρχόμενος, ἀφίησιν αὐτὴν τὰ τῆς σαρκὸς παθεῖν. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ κρουνοί κατεφέροντο ἱδρώτων ἐξ αὐτ τῆς, καὶ ἄγγελος ηὑρίσκετο αὐτὴν διακρατῶν, καὶ λυπεῖται καὶ ἀδημονεῖ· καὶ γὰρ πρὶν ἢ ταῦτα εἰπεῖν, φησίν· Η ψυχή μου τετάρακται, καὶ περίλυπός ἐστιν ἕως θανάτου. Εἰ οὖν τούτων ἁπάντων γενο- μένων τὸ πονηρὸν τοῦ διαβόλου στόμα διὰ Μαρκίωνος τοῦ Ποντικοῦ καὶ Οὐαλεντίνου, καὶ Μανιχαίου τοῦ • Reg. ὁ ἀόρατος, et infra ἀόρατος decst. Ἐπεὶ οὖν καὶ αὐτὸς παρεγένετο παιδεῦσαι ἡμᾶς πα σαν ἀρετὴν, διὰ τοῦτο καὶ λέγει τὰ πρακτέα, καὶ ποιεί. Ο γὰρ ποιήσας, φησί, καὶ διδάξας, οὗτος μέγας κληθήσεται ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Σκόπει δέ· ἐκέλευσεν εἶναι ταπεινόφρονας καὶ πραεῖς, καὶ ἐδίδαξε διὰ τῶν ῥημάτων. Ορα πῶς αὐτὰ παιδεύει καὶ διὰ τῶν πραγμάτων. Εἰπὼν γὰρ, Μακάριοι οἱ πτωχοὶ τῷ πνεύματι, μακάριοι οι πραεῖς, δείκνυσι πῶς αὐτὰ δεῖ κατορθοῦν. Πῶς οὖν ἐδίδαξε ; [23] Λαβὼν λέντιον διέζωσεν ἑαυτὸν, καὶ ἔνιψε τῶν μα· σύνης; Οὐκ ἔτι γὰρ διὰ τῶν λόγων μόνον ταύτην θητῶν τοὺς πόδας. Τί ταύτης ἴσον τῆς ταπεινοφρο παιδεύει, ἀλλὰ καὶ διὰ τῶν ἔργων. Πάλιν τὴν πραό- τητα καὶ τὴν ἀνεξικακίαν διδάσκει διὰ τῶν ἔργων. πῶς; Εῤῥαπίσθη παρὰ τοῦ δούλου τοῦ ἀρχιερέως, καί φησιν· Εἰ μὲν κακῶς ἐλάλησα, μαρτύρησον περὶ τοῦ κακοῦ· εἰ δὲ καλῶς, τί με δέρεις; Ἐχέ λευσεν εὔχεσθαι ὑπὲρ τῶν ἐχθρῶν· πάλιν καὶ τοῦτο διὰ τῶν ἔργων παιδεύει· ἀναβὰς γὰρ ἐν τῷ σταυρῷ λέγει· Πάτερ, ἄφες αὐτοῖς· οὐ γὰρ οίδασι τι ποι- οῦσι. Ωσπερ οὖν ἐκέλευσεν εὔχεσθαι, οὕτω καὶ αὐτ τὸς εὔχεται, σὲ παιδεύων εὔχεσθαι οὐκ αὐτὸς ἀτο

87 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. σκευῆς, ὥστε παραδεχθῆναι. Εννόησον γὰρ ἡλίκον ἦν ἀκοῦσαι καὶ μαθεῖν, ὅτι ὁ Θεὸς, ὁ ἄῤῥητος", ὁ ἄφθαρτος, ὁ ἀπερινόητος, ὁ ἀόρατος, ὁ ἀκατάληπτος, Οὗ ἐν τῇ χειρὶ τὰ πέρατα τῆς γῆς. Ὁ ἐπιβλέπων ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ ποιῶν αὐτὴν τρέμειν, ὁ ἀπτόμε νος τῶν ὀρέων, καὶ καπνίζων αὐτὰ, οὗ τὴν ροπήν τῆς συγκαταβάσεως οὐδὲ τὰ Χερουβὶμ ἐνεγκεῖν ἡδι νήθησαν, ἀλλὰ τὰς ὄψεις ἀπέκρυπτον τῇ προβολή τῶν πτερύγων· οὗτος ὁ πάντα νοῦν ὑπερβαίνων, καὶ πάντα λογισμόν νικών, παραδραμὼν ἀγγέλους ἀρχ αγγέλους, πάσας τὰς ἄνω νοεράς δυνάμεις, κατεδέ- ξατο γενέσθαι άνθρωπος, καὶ σάρκα τὴν ἀπὸ γῆς καὶ πηλοῦ πλασθεῖσαν ἀναλαβεῖν, καὶ εἰς μήτραν ἐλθεῖν παρθενικὴν, καὶ ἐνναμην πἷον κυοφορηθῆναι χρόνον, καὶ γαλακτοτροφηθῆναι, καὶ τὰ ἀνθρώπινα πάντα παθεῖν. Ἐπεὶ οὖν οὕτω παράδοξον ἦν τὸ μέλλον ἔσε σθαι, ὡς καὶ γενόμενον παρά πολλοῖς ἀπιστεῖσθαι, πρώτον προφήτας προπέμπει, τοῦτο αὐτὸ ἀπαγγέλ λοντας. Καὶ γὰρ ὅ τε πατριάρχης αὐτὸ προανεφώνει λέγων, Ἐκ βλαστοῦ, νἱέ μου, ἀνέβης· ἀναπεσών ἐκοιμήθης ὡς λέων· ὅτε Ἡσαΐας λέγων, Ἰδοὺ ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ ἕξει, καὶ τέξεται υἱὸν, καὶ καλέσουσι τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουήλ· καὶ ἔτε- ρος (sic) πάλιν, Είδομεν αὐτὸν ὡς παιδίον, ὡς ῥί- ζων ἐν γῇ διψώσῃ. Γῆν δὲ διψῶσαν τὴν μήτραν λέ- γει τὴν παρθενικὴν, διὰ τὸ μὴ δέξασθαι σπέρμα ἀνε θρώπου, μηδὲ συνουσίας ἀπολαῦσαι, ἀλλὰ χωρὶς τάς μων αὐτὸν τεκεῖν. Καὶ πάλιν, Παιδίον ἐγεννήθη ἡμῖν, υἱὸς καὶ ἐδόθη ἡμῖν· καὶ πάλιν, Εξελεύσεται ῥάβδος ἐκ τῆς ῥίζης Ἰεσσαὶ, καὶ ἄνθος ἐκ τῆς ρίζης ἀναβήσεται. Ὁ δὲ Βαρούχ ὁ ἐν Ἱερεμία φη- σίν· Οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν· οὐ λογισθήσεται ἔτε ρος πρὸς αὐτόν· ἐξεῦρε πᾶσαν δὲὸν ἐπιστήμης, καὶ ἔδωκεν αὐτὴν Ἰακὼβ τῷ παιδὶ αὐτοῦ, καὶ Ἰσραὴλ τῷ ἡγαπημένῳ ὑπ' αὐτοῦ. Μετὰ ταῦτα ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη, καὶ τοῖς ἀνθρώποις συναν εστράφη. Καὶ ὁ Δαυΐδ τὴν ἔνσαρκον αὐτοῦ παρουσίαν δηλῶν ἔλεγε· Καταβήσεται ὡς ὑετὸς ἐπὶ πόκον, καὶ ὡσεὶ σταγὼν ἡ στάζουσα ἐπὶ τὴν γῆν, ὅτι 58 ἀνατρέψαι τὸν περὶ τῆς οἰκονομίας λόγον, καὶ ἤχησε Πέρσου, καὶ ἑτέρων πλειόνων αἱρέσεων ἐπεχείρησεν σατανικήν τινα ηχὴν λέγων, ὅτι οὐδὲ ἐσαρκώθη, οὐδὲ σάρκα περιεβάλετο, ἀλλὰ δόκησις τοῦτο ἦν καὶ φαν τασία, καὶ σκηνὴ καὶ ὑπόκρισις, καίτοι τῶν παθῶν βοώντων, τοῦ θανάτου, τοῦ τάφου, τῆς πείνης· εἰ μηδὲν τούτων ἐγεγόνει, πῶς οὐ πολλῷ πλέον ὁ διά βολος τὰ πονηρὰ ταῦτα ἀνέσπειρε τῆς ἀσεβείας δόγμα τα; Διά τοι τοῦτο, ὥσπερ ἐπείνησεν, ὥσπερ ἐκαθεύ δησεν, ὥσπερ ἐκοπίασεν, ὥσπερ ἔφαγεν, ὥσπερ ἔπιεν, οὕτω καὶ θάνατον παραιτεῖται, τὸ ἀνθρώπινον ἐν δειχνύμενος, καὶ τὴν ἀσθένειαν τῆς φύσεως τὴν οὐκ ἀνεχομένην ἀπαθῶς ἀποῤῥαγῆναι τῆς παρούσης ζωῆς. άνθρωπος ἦν, ἔδει αὐτὸν παθεῖν τὰ τοῦ ἀνθρώπου. Εἰ γὰρ μηδὲν τούτων ειρήκει, εἶχεν ἂν εἰπεῖν, ὅτι εἰ Τίνα δέ ἐστι ταῦτα; Τὸ μέλλοντα σταυροῦσθαι, καὶ δειλιῶν καὶ ἀγωνιᾷν, καὶ μὴ ἀπαθῶς ἀποῤῥήγνυ σθαι τῆς παρούσης ζωῆς· τῇ φύσει γὰρ ἔγκειται τὸ φίλτρον τὸ περὶ τὰ παρόντα· διά τοι τοῦτο δεῖξαι βουλόμενος ἀληθῆ τῆς σαρκὸς τὴν περιβολὴν, καὶ τὴν οικονομίαν πιστώσασθαι, μετὰ πολλῆς τῆς ἀποδεί ξεως τὰ πάθη γυμνὰ προτίθησιν. Εἷς μὲν οὖν λόγος οὗτος· ἔστι δὲ καὶ ἕτερος τούτου οὐκ ἐλάττων. Τίς παιδεῦσαι τοὺς ἀνθρώπους ἐβούλετο· ὁ δὲ παιδεύων δὲ οὗτος; Παραγενόμενος ὁ Χριστὸς, πᾶσαν ἀρετὴν οὐ λόγῳ μόνον διδάσκει, ἀλλὰ καὶ ἔργῳ· αὕτη γὰρ ἡ ἀρίστη διδασκαλία ἐστὶ τοῦ διδάσκοντος. Ἐπεὶ καὶ κυβερνήτης παρακαθίζων τὸν μαθητὴν, δείκνυσι μὲν αὐτῷ πῶς κατέχει τοὺς οἴακας, προστίθησι δὲ καὶ λόγον τῷ ἔργῳ, καὶ οὔτε λέγει μόνον, οὔτε ἐργάζεται μόνον· ὁμοίως καὶ οἰκοδόμος παραστήσας τὸν μέλ. λοντα παρ' αὐτοῦ μανθάνειν πῶς τοῖχος ὑφαίνεται δείκνυσι μὲν αὐτῷ διὰ τοῦ ἔργου, δείκνυσι δὲ αὐτῷ καὶ διὰ τοῦ λόγου· ὡσαύτως καὶ ὑφάντης, καὶ ποιο κιλτὴς, καὶ χρυσοχόος, καὶ χαλκοτύπος, καὶ πᾶσα ἀψοφητὶ καὶ ἀταράχως εἰς τὴν μήτραν εισελήλυθε τέχνη διὰ λόγων τε καὶ ἔργων ἔχει τὸν διδάσκοντα. τὴν παρθενικήν. δ'. 'Αλλ' οὐκ ἤρκεσε ταῦτα μόνον, ἀλλὰ καὶ παρα- γενόμενος, ἵνα μὴ νομισθῇ φαντασία τὸ γενόμενον, οὐ τῇ ὄψει μόνον πιστοῦται τὸ πρᾶγμα, ἀλλὰ καὶ χρόνῳ πολλῷ, καὶ τῷ διὰ πάντων ἐλθεῖν τῶν ἀν θρωπίνων. Οὐ γὰρ ἁπλῶς εἰς ἄνθρωπον εἰσέρχεται ἀπηρτισμένον καὶ πεπληρωμένον, ἀλλ' εἰς μήτραν παρθενικὴν, ὥστε καὶ κυοφορήσεως καὶ τόκων ἀνα- σχέσθαι, καὶ γαλακτοτροφίας, καὶ αὐξήσεως, καὶ τῷ μήκει τοῦ χρόνου καὶ τῇ διαφορὰ τῶν ἡλικιῶν ἁπατῶν πιστώσασθαι τὸ γενόμενον. Καὶ οὐδὲ ἐνταῦθα ἵσταται τὰ τῆς ἀποδείξεως μόνον, ἀλλὰ καὶ [22] περιφέρων τὴν σάρκα, ἀφίησιν αὐτὴν τὰ τῆς φύσεως Ελαττώματα ὑπομεῖναι, καὶ πεινῆσαι καὶ διψῆσαι καὶ καθευδῆσαι καὶ κοπιάσαι· τέλος καὶ ἐπὶ τὸν σταυρὸν ἐρχόμενος, ἀφίησιν αὐτὴν τὰ τῆς σαρκὸς παθεῖν. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ κρουνοί κατεφέροντο ἱδρώτων ἐξ αὐτ τῆς, καὶ ἄγγελος ηὑρίσκετο αὐτὴν διακρατῶν, καὶ λυπεῖται καὶ ἀδημονεῖ· καὶ γὰρ πρὶν ἢ ταῦτα εἰπεῖν, φησίν· Η ψυχή μου τετάρακται, καὶ περίλυπός ἐστιν ἕως θανάτου. Εἰ οὖν τούτων ἁπάντων γενο- μένων τὸ πονηρὸν τοῦ διαβόλου στόμα διὰ Μαρκίωνος τοῦ Ποντικοῦ καὶ Οὐαλεντίνου, καὶ Μανιχαίου τοῦ • Reg. ὁ ἀόρατος, et infra ἀόρατος decst. Ἐπεὶ οὖν καὶ αὐτὸς παρεγένετο παιδεῦσαι ἡμᾶς πα σαν ἀρετὴν, διὰ τοῦτο καὶ λέγει τὰ πρακτέα, καὶ ποιεί. Ο γὰρ ποιήσας, φησί, καὶ διδάξας, οὗτος μέγας κληθήσεται ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. Σκόπει δέ· ἐκέλευσεν εἶναι ταπεινόφρονας καὶ πραεῖς, καὶ ἐδίδαξε διὰ τῶν ῥημάτων. Ορα πῶς αὐτὰ παιδεύει καὶ διὰ τῶν πραγμάτων. Εἰπὼν γὰρ, Μακάριοι οἱ πτωχοὶ τῷ πνεύματι, μακάριοι οι πραεῖς, δείκνυσι πῶς αὐτὰ δεῖ κατορθοῦν. Πῶς οὖν ἐδίδαξε ; [23] Λαβὼν λέντιον διέζωσεν ἑαυτὸν, καὶ ἔνιψε τῶν μα· σύνης; Οὐκ ἔτι γὰρ διὰ τῶν λόγων μόνον ταύτην θητῶν τοὺς πόδας. Τί ταύτης ἴσον τῆς ταπεινοφρο παιδεύει, ἀλλὰ καὶ διὰ τῶν ἔργων. Πάλιν τὴν πραό- τητα καὶ τὴν ἀνεξικακίαν διδάσκει διὰ τῶν ἔργων. πῶς; Εῤῥαπίσθη παρὰ τοῦ δούλου τοῦ ἀρχιερέως, καί φησιν· Εἰ μὲν κακῶς ἐλάλησα, μαρτύρησον περὶ τοῦ κακοῦ· εἰ δὲ καλῶς, τί με δέρεις; Ἐχέ λευσεν εὔχεσθαι ὑπὲρ τῶν ἐχθρῶν· πάλιν καὶ τοῦτο διὰ τῶν ἔργων παιδεύει· ἀναβὰς γὰρ ἐν τῷ σταυρῷ λέγει· Πάτερ, ἄφες αὐτοῖς· οὐ γὰρ οίδασι τι ποι- οῦσι. Ωσπερ οὖν ἐκέλευσεν εὔχεσθαι, οὕτω καὶ αὐτ τὸς εὔχεται, σὲ παιδεύων εὔχεσθαι οὐκ αὐτὸς ἀτο

S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. Pro inimicis orare præcepit: rursus hoc etiam ope- ribus docet : cum enim in crucem àscendisset, dixit, Pater, dimitte illis ; non enim sciunt quid faciunt ( Luc. ¡pse, teque docet orare, cum nec ipse dimittendi sit po:estate destitutus. Præcepit rursus, ut iis qui nos oderunt benefaceremus, ac de illis qui nos calum- niantur bene mereremur ( Matth. 5. 44): hoc autem opere ipso complevit : siquidem ex Judæis dæmones expulit, a quibus correptus a dæmone appellabatur, persequentes se beneficiis cumulabat, insidiantes alebat, crucifigere volentes ad regnum manu duce- bat. Rursus ad discipulos dicebat: Nolite possidere aurum, neque argentum, neque pecuniam in zonis vestris ( Matth. 10. 9), ut ad paupertatem incitaret : hoc rursus operibus docebat, cum ita loqueretur : Vulpes foveas habent, et volucres celi nidos: Filius autem hominis non habet ubi caput reclinet (Halth. quid quam ejusmodi: non quod egenus esset, sed quod homines ad hanc insistendam viam erudiret. Hac nimirum ratione docebat illos orare. Dicebant igitur illi: Doce nos orare (Luc. 11. 1). Idcirco etiam orat, ut et illi discant orare. Sed non tantum orare, verumetiam, quo pacto deberent orare, discere illos oportuit: propterea nempe tradidit et illis ora- tionem in hæc verba conceptam: Pater noster, qui es in cœlis, sanctificetur nomen tuum. Adveniat regnum tuum. Fiat voluntas tua, sicut in cœlo et in terra. Pa- nem nostrum quotidianum da nobis hodie. Et dimille nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Et ne nos inducas in tentationem ( 1b. v. 2-4), hoc est, in periculum, in insidias. Quando igitur orare jussit, Ne nos inducas in tentationem, istud ipsum reipsa docet illos, dum ait, Pater, si possibile est, transeal a me calix iste, dum omnes sanctos docet, ne periculis sese objiciant, neque se præcipites agant, sed insultum adversariorum exspectent, omnemque fortitudinem præ se ferant : non tamen ut ipsi pro- siliant, seque priores malis objiciant. Quid ita? Ut nimiruĵa humilitatem doceat, et vanæ gloriæ crimine liberet. Quam etiam ob causam hic quoque, dum hæc diceret, Abiens, inquit,oravit (Watth. 26. 39), el postquam orasset, ita dixit discipulis, Non potuistis una hora vigilare mecum? Vigilate, et orate, ne intretis 40 in tentationem (1b. v. 40. 41 ). Vides ut non solum oret, sed etiam admoneat? Spiritus enim promptus est, inquit, caro autem infirma (Ibid. v. 41). Hoc autem dicebat, ut ex eorum anima fastum omneni depelleret, ut eos superbia liberaret, humiles redde- ret, ac modestos efficeret. Quod igitur eos precari docere volebat, hoc et ipse precabatur humanitus, non secundum divinitatem (est enim omnis passionis expers Numen), sed secundum humanitatem. Porro ut nos orare doceret, orabat, et semper quærere libe- rari a malis: quod si fleri nequeat, eo, quod Deo visum fuerit, contentos esse. Propterea dicebat, Verumtamen non sicut ego volo, sed sicul tu (Malth. Patris; sed ut homines doceret, quamvis astuent, quamvis tremant, quamvis pericula immineant, quamvis ab hac vita nolint avelli, propriæ tamen voluntati Dei præferre voluntatem : quod utique Paulus edoctus agere, utrumque opere præstitit : nam et tentationes a se postulavit amoveri, cum ila diceret Propter quod ter Dominum rogavi (2. Cot. circo placide acquiesco in infirmitatibus, in contumeliis, in persequutionibus (Ib. v. 10). Forto vero non satis apertum est, quod dicitur: itaque manifestius a nobis reddetur. Multis obsidebatur periculis Paulus, et orabat, né periculis objiceretur. Audivit ergo Christum dicentem: Sufficit tibi gratia mea : virtus enim mea in infirmitate perficitur (16. v. 9). Postquam igitur, quænam esset Dei voluntas, agnovit, tum voluntatem suam deinceps Dei voluntati subjecit. Hæc igitur utra- que per orationem istanı docuit, ut neque periculis nos objiciamus, sed et oremus ne in ca incidamus : sin autem nos invaserint, ea patienter feramus, ac pro- priæ voluntati Dei voluntatem præferamus. Quæ cum ita nobis explorata sint, oremus, ut numquam in tentationern intrenius: quod si quandoque intrave- rimus, Deum precemur, ut nobis patientiam et forti- tudinem largiatur, ipsiusque voluntatem omni nostræ voluntati præferamus. Sic enim fiet, ut vitam præ- sentem cum securitate transigamus, et futura bơna consequamur : quorum nos compotes fieri contingat, gratia et benignitate Domini nostri Jesu Christi, cant quo Patri, una cum Spiritu sancto gloria, imperium, ho- nor, nunc et semper, et in sæcula sæculorum. Amen. IN CONCIONEM SEQUENTEM Homilia de Angusta porta et de Oratione Dominica nullam præ se fert notam; ex qua vel tempo:18 cal ulum, vel loci in quo habita est argumentum ducere possimus. Hoc unum certo dicere licet, eam Chrysostomo dignam esse, ejusque styli tesseras in ea non dubias deprehendi, secus quam opinatur lla- Jesius in notis Savilianis p. 725, qui pronuntiare ausus est, contra opusculi yvŋciótyta ex styli genero scrupulos oriri. Nos contra non stylum modo Chrysostomi, tropos et orandi modum hic invenimus, sod etiam loca aliis Chrysostomi dictis perquam similia ; ut est illud num. 2, ubi de corporis humani consti- 25. 34 ). Ut igitur præcepit ut oraremus, sic et orat 8. 20 ) : neque mensa illi erat, non domus, non aliud 26. 39) : non quod alia voluntas ejus esset, et alia 12. 8) et quoniam Deo visum non est, inquit, Id-

S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. Pro inimicis orare præcepit: rursus hoc etiam ope- ribus docet : cum enim in crucem àscendisset, dixit, Pater, dimitte illis ; non enim sciunt quid faciunt ( Luc. ¡pse, teque docet orare, cum nec ipse dimittendi sit po:estate destitutus. Præcepit rursus, ut iis qui nos oderunt benefaceremus, ac de illis qui nos calum- niantur bene mereremur ( Matth. 5. 44): hoc autem opere ipso complevit : siquidem ex Judæis dæmones expulit, a quibus correptus a dæmone appellabatur, persequentes se beneficiis cumulabat, insidiantes alebat, crucifigere volentes ad regnum manu duce- bat. Rursus ad discipulos dicebat: Nolite possidere aurum, neque argentum, neque pecuniam in zonis vestris ( Matth. 10. 9), ut ad paupertatem incitaret : hoc rursus operibus docebat, cum ita loqueretur : Vulpes foveas habent, et volucres celi nidos: Filius autem hominis non habet ubi caput reclinet (Halth. quid quam ejusmodi: non quod egenus esset, sed quod homines ad hanc insistendam viam erudiret. Hac nimirum ratione docebat illos orare. Dicebant igitur illi: Doce nos orare (Luc. 11. 1). Idcirco etiam orat, ut et illi discant orare. Sed non tantum orare, verumetiam, quo pacto deberent orare, discere illos oportuit: propterea nempe tradidit et illis ora- tionem in hæc verba conceptam: Pater noster, qui es in cœlis, sanctificetur nomen tuum. Adveniat regnum tuum. Fiat voluntas tua, sicut in cœlo et in terra. Pa- nem nostrum quotidianum da nobis hodie. Et dimille nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Et ne nos inducas in tentationem ( 1b. v. 2-4), hoc est, in periculum, in insidias. Quando igitur orare jussit, Ne nos inducas in tentationem, istud ipsum reipsa docet illos, dum ait, Pater, si possibile est, transeal a me calix iste, dum omnes sanctos docet, ne periculis sese objiciant, neque se præcipites agant, sed insultum adversariorum exspectent, omnemque fortitudinem præ se ferant : non tamen ut ipsi pro- siliant, seque priores malis objiciant. Quid ita? Ut nimiruĵa humilitatem doceat, et vanæ gloriæ crimine liberet. Quam etiam ob causam hic quoque, dum hæc diceret, Abiens, inquit,oravit (Watth. 26. 39), el postquam orasset, ita dixit discipulis, Non potuistis una hora vigilare mecum? Vigilate, et orate, ne intretis 40 in tentationem (1b. v. 40. 41 ). Vides ut non solum oret, sed etiam admoneat? Spiritus enim promptus est, inquit, caro autem infirma (Ibid. v. 41). Hoc autem dicebat, ut ex eorum anima fastum omneni depelleret, ut eos superbia liberaret, humiles redde- ret, ac modestos efficeret. Quod igitur eos precari docere volebat, hoc et ipse precabatur humanitus, non secundum divinitatem (est enim omnis passionis expers Numen), sed secundum humanitatem. Porro ut nos orare doceret, orabat, et semper quærere libe- rari a malis: quod si fleri nequeat, eo, quod Deo visum fuerit, contentos esse. Propterea dicebat, Verumtamen non sicut ego volo, sed sicul tu (Malth. Patris; sed ut homines doceret, quamvis astuent, quamvis tremant, quamvis pericula immineant, quamvis ab hac vita nolint avelli, propriæ tamen voluntati Dei præferre voluntatem : quod utique Paulus edoctus agere, utrumque opere præstitit : nam et tentationes a se postulavit amoveri, cum ila diceret Propter quod ter Dominum rogavi (2. Cot. circo placide acquiesco in infirmitatibus, in contumeliis, in persequutionibus (Ib. v. 10). Forto vero non satis apertum est, quod dicitur: itaque manifestius a nobis reddetur. Multis obsidebatur periculis Paulus, et orabat, né periculis objiceretur. Audivit ergo Christum dicentem: Sufficit tibi gratia mea : virtus enim mea in infirmitate perficitur (16. v. 9). Postquam igitur, quænam esset Dei voluntas, agnovit, tum voluntatem suam deinceps Dei voluntati subjecit. Hæc igitur utra- que per orationem istanı docuit, ut neque periculis nos objiciamus, sed et oremus ne in ca incidamus : sin autem nos invaserint, ea patienter feramus, ac pro- priæ voluntati Dei voluntatem præferamus. Quæ cum ita nobis explorata sint, oremus, ut numquam in tentationern intrenius: quod si quandoque intrave- rimus, Deum precemur, ut nobis patientiam et forti- tudinem largiatur, ipsiusque voluntatem omni nostræ voluntati præferamus. Sic enim fiet, ut vitam præ- sentem cum securitate transigamus, et futura bơna consequamur : quorum nos compotes fieri contingat, gratia et benignitate Domini nostri Jesu Christi, cant quo Patri, una cum Spiritu sancto gloria, imperium, ho- nor, nunc et semper, et in sæcula sæculorum. Amen. IN CONCIONEM SEQUENTEM Homilia de Angusta porta et de Oratione Dominica nullam præ se fert notam; ex qua vel tempo:18 cal ulum, vel loci in quo habita est argumentum ducere possimus. Hoc unum certo dicere licet, eam Chrysostomo dignam esse, ejusque styli tesseras in ea non dubias deprehendi, secus quam opinatur lla- Jesius in notis Savilianis p. 725, qui pronuntiare ausus est, contra opusculi yvŋciótyta ex styli genero scrupulos oriri. Nos contra non stylum modo Chrysostomi, tropos et orandi modum hic invenimus, sod etiam loca aliis Chrysostomi dictis perquam similia ; ut est illud num. 2, ubi de corporis humani consti- 25. 34 ). Ut igitur præcepit ut oraremus, sic et orat 8. 20 ) : neque mensa illi erat, non domus, non aliud 26. 39) : non quod alia voluntas ejus esset, et alia 12. 8) et quoniam Deo visum non est, inquit, Id-

S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. Pro inimicis orare præcepit: rursus hoc etiam ope- ribus docet : cum enim in crucem àscendisset, dixit, Pater, dimitte illis ; non enim sciunt quid faciunt ( Luc. ¡pse, teque docet orare, cum nec ipse dimittendi sit po:estate destitutus. Præcepit rursus, ut iis qui nos oderunt benefaceremus, ac de illis qui nos calum- niantur bene mereremur ( Matth. 5. 44): hoc autem opere ipso complevit : siquidem ex Judæis dæmones expulit, a quibus correptus a dæmone appellabatur, persequentes se beneficiis cumulabat, insidiantes alebat, crucifigere volentes ad regnum manu duce- bat. Rursus ad discipulos dicebat: Nolite possidere aurum, neque argentum, neque pecuniam in zonis vestris ( Matth. 10. 9), ut ad paupertatem incitaret : hoc rursus operibus docebat, cum ita loqueretur : Vulpes foveas habent, et volucres celi nidos: Filius autem hominis non habet ubi caput reclinet (Halth. quid quam ejusmodi: non quod egenus esset, sed quod homines ad hanc insistendam viam erudiret. Hac nimirum ratione docebat illos orare. Dicebant igitur illi: Doce nos orare (Luc. 11. 1). Idcirco etiam orat, ut et illi discant orare. Sed non tantum orare, verumetiam, quo pacto deberent orare, discere illos oportuit: propterea nempe tradidit et illis ora- tionem in hæc verba conceptam: Pater noster, qui es in cœlis, sanctificetur nomen tuum. Adveniat regnum tuum. Fiat voluntas tua, sicut in cœlo et in terra. Pa- nem nostrum quotidianum da nobis hodie. Et dimille nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Et ne nos inducas in tentationem ( 1b. v. 2-4), hoc est, in periculum, in insidias. Quando igitur orare jussit, Ne nos inducas in tentationem, istud ipsum reipsa docet illos, dum ait, Pater, si possibile est, transeal a me calix iste, dum omnes sanctos docet, ne periculis sese objiciant, neque se præcipites agant, sed insultum adversariorum exspectent, omnemque fortitudinem præ se ferant : non tamen ut ipsi pro- siliant, seque priores malis objiciant. Quid ita? Ut nimiruĵa humilitatem doceat, et vanæ gloriæ crimine liberet. Quam etiam ob causam hic quoque, dum hæc diceret, Abiens, inquit,oravit (Watth. 26. 39), el postquam orasset, ita dixit discipulis, Non potuistis una hora vigilare mecum? Vigilate, et orate, ne intretis 40 in tentationem (1b. v. 40. 41 ). Vides ut non solum oret, sed etiam admoneat? Spiritus enim promptus est, inquit, caro autem infirma (Ibid. v. 41). Hoc autem dicebat, ut ex eorum anima fastum omneni depelleret, ut eos superbia liberaret, humiles redde- ret, ac modestos efficeret. Quod igitur eos precari docere volebat, hoc et ipse precabatur humanitus, non secundum divinitatem (est enim omnis passionis expers Numen), sed secundum humanitatem. Porro ut nos orare doceret, orabat, et semper quærere libe- rari a malis: quod si fleri nequeat, eo, quod Deo visum fuerit, contentos esse. Propterea dicebat, Verumtamen non sicut ego volo, sed sicul tu (Malth. Patris; sed ut homines doceret, quamvis astuent, quamvis tremant, quamvis pericula immineant, quamvis ab hac vita nolint avelli, propriæ tamen voluntati Dei præferre voluntatem : quod utique Paulus edoctus agere, utrumque opere præstitit : nam et tentationes a se postulavit amoveri, cum ila diceret Propter quod ter Dominum rogavi (2. Cot. circo placide acquiesco in infirmitatibus, in contumeliis, in persequutionibus (Ib. v. 10). Forto vero non satis apertum est, quod dicitur: itaque manifestius a nobis reddetur. Multis obsidebatur periculis Paulus, et orabat, né periculis objiceretur. Audivit ergo Christum dicentem: Sufficit tibi gratia mea : virtus enim mea in infirmitate perficitur (16. v. 9). Postquam igitur, quænam esset Dei voluntas, agnovit, tum voluntatem suam deinceps Dei voluntati subjecit. Hæc igitur utra- que per orationem istanı docuit, ut neque periculis nos objiciamus, sed et oremus ne in ca incidamus : sin autem nos invaserint, ea patienter feramus, ac pro- priæ voluntati Dei voluntatem præferamus. Quæ cum ita nobis explorata sint, oremus, ut numquam in tentationern intrenius: quod si quandoque intrave- rimus, Deum precemur, ut nobis patientiam et forti- tudinem largiatur, ipsiusque voluntatem omni nostræ voluntati præferamus. Sic enim fiet, ut vitam præ- sentem cum securitate transigamus, et futura bơna consequamur : quorum nos compotes fieri contingat, gratia et benignitate Domini nostri Jesu Christi, cant quo Patri, una cum Spiritu sancto gloria, imperium, ho- nor, nunc et semper, et in sæcula sæculorum. Amen. IN CONCIONEM SEQUENTEM Homilia de Angusta porta et de Oratione Dominica nullam præ se fert notam; ex qua vel tempo:18 cal ulum, vel loci in quo habita est argumentum ducere possimus. Hoc unum certo dicere licet, eam Chrysostomo dignam esse, ejusque styli tesseras in ea non dubias deprehendi, secus quam opinatur lla- Jesius in notis Savilianis p. 725, qui pronuntiare ausus est, contra opusculi yvŋciótyta ex styli genero scrupulos oriri. Nos contra non stylum modo Chrysostomi, tropos et orandi modum hic invenimus, sod etiam loca aliis Chrysostomi dictis perquam similia ; ut est illud num. 2, ubi de corporis humani consti- 25. 34 ). Ut igitur præcepit ut oraremus, sic et orat 8. 20 ) : neque mensa illi erat, non domus, non aliud 26. 39) : non quod alia voluntas ejus esset, et alia 12. 8) et quoniam Deo visum non est, inquit, Id-