Η S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. 42 [25] Περὶ τοῦ κατὰ Θεὸν πολιτεύεσθαι, καὶ εἰς τὸ, Στενὴ ἡ πύλη, καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ ἑρμηνεία τῆς προσευχῆς τοῦ, Πάτερ ἡμῶν. α'. Πάσης μὲν θεοπνεύστου Γραφῆς ἡ ἀνάγνωσις γί- νεται τοῖς προσέχουσιν εὐσεβείας ἐπίγνωσις· ἡ δὲ σεπτὴ τῶν Εὐαγγελίων γραφή υψηλοτέρων ἐστὶ διδα- γμάτων υπεροχή· τὰ γὰρ ἐν αὐτοῖς ἐμφερόμενα λόγια ὑψίστου Βασιλέως υπάρχει θεσπίσματα. Διό καὶ φοβερά τις ἠπείληται κόλασις τοῖς μὴ φυλάττου- σιν ἀκριβῶς τὰ ὑπ' αὐτοῦ εἰρημένα. Εἰ γὰρ τῶν ἐπὶ γῆς ἀρχόντων ὁ παραβαίνων τοὺς νόμους ἀπαραίτητων ὑφίσταται κόλασιν, πόσῳ μᾶλλον ἀφορήτοις ἐκδοθήσε- και βασάνοις ὁ τοῦ ἐπουρανίου Δεσπότου ἀθετῶν τὰ προτάγματα ; Ἐπεὶ οὖν μέγας ἐστὶν ὁ τῆς ἄπροσε- ξίας κίνδυνος, μετά πολλῆς ἀκριβείας προσέχωμεν τῇ ἀκροάσει τῶν ἀρτίως ἀναγνωσθέντων ἡμῖν ἐκ τοῦ Εὐαγγελίου ῥημάτων. Τίνα δὲ ταῦτά ἐστι; Στενή, φησὶν, ἡ πύλη, καὶ τεθλιμμένη ἡ ὁδὸς ἡ ἀπάγου- σα εἰς τὴν ζωήν· καὶ ὀλίγοι εἰσὶν οἱ εὑρίσκοντες αὐτήν. Καὶ πάλιν· Πλατεῖα ἡ πύλη, καὶ εὐρύχων ρος ἡ ὁδὸς ἡ ἀπάγουσα εἰς τὴν ἀπώλειαν, καὶ πολλοί εἰσιν οἱ διερχόμενοι δι' αὐτῆς· • Τούτων ἐγὼ συνεχῶς ἀκούων τῶν λόγων, καὶ τῶν ἀνθρώπων τὴν ἐπὶ τὰ μάταια βλέπων σπουδήν, λίαν θαυμάζω τῶν εἰρημένων τὴν ἀλήθειαν . . Πάντες γὰρ διὰ τῆς πλατείας βαδίζουσιν ὁδοῦ, πάντες εἰς τὰ παρόντα κεχήνασι πράγματα, καὶ τῶν μελλόντων οὐ δέποτε λαμβάνουσιν ἔννοιαν· ἀλλ᾽ εἰς μὲν τὰς σωμα· τικὰς ἀπολαύσεις ἀδιαλείπτως ἐπείγονται, τὰς δὲ ψυχὰς ἐῶσιν ἐν λιμῷ κατατήκεσθαι· καὶ μυρία καθ' ἑκάστην ημέραν λαμβάνοντες τραύματα, οὐδέποτε αἴσθησιν ἔχουσι τῶν ἐν οἷς εἰσι κακῶν· καὶ τῶν μὲν τοῦ σώματος ἕνεκα παθημάτων, φοιτῶσι πρὸς τοὺς ταῦτα θεραπεύοντας· καὶ αὐτοὺς δὲ τούτους οἴκαδε παραπέμπονται, καὶ μισθοὺς παρέχουσιν ὅτι μάλιστα πλείστους, καὶ καρτερίαν ἐπιδείκνυνται πολλὴν, καὶ τῆς ἐπιπόνου θεραπείας ἀνέχονται, ἵνα τὴν ἐκείνου ὑγείαν ὠνήσωνται· τῆς δὲ ψυχῆς κακῶς διακειμένης παντελῶς ἀμελοῦσι, καὶ τὴν ἀξιέραστον αὐτῆς ὑγείαν λαβεῖν οὐ σπουδάζουσι, καίτοι σαφῶς ἐπιστάμενοι, ὅτι τὸ μὲν σῶμα θνητόν ἐστι καὶ ἐπίκηρον, καὶ τοῖς ἐαρινοῖς προσέοικεν ἄνθεσιν· ὁμοίως γὰρ ἐκείνοις μαραίνεται καὶ σβέννυται, καὶ φθορᾷ παραδίδοται· τὴν δὲ ψυχὴν ἴσασιν ἀθανασίᾳ τετιμημένην, καὶ κατ' εἰκόνα θείαν γεγενημένην, καὶ τοῦ ζώον πεπιστευμέ την τοὺς οίακας. Ὅπερ γάρ ἐστιν ἡνίοχος ἅρματι, καὶ κυβερνήτης πλοίῳ, καὶ μουσικὸς ὀργάνῳ, τοῦτο εἶναι τῷ γηΐνῳ τούτῳ σκεύει τὴν ψυχὴν ὁ πλάστης ἐνομοθέτησεν. Αὕτη γὰρ κατέχει τὰς ἡνίας, και κινεί τὰ πηδάλια, καὶ τὰς χορδὰς ἀνακρούεται, καὶ εὖ μὲν τοῦτο πράττουσα, τὸ παναρμόνιον τῆς ἀρετῆς ἀνα- κρούεται μέλος· ὅταν δὲ ἢ χαλάσῃ τοὺς φθόγγους, ἢ [26] διατείνῃ πέρα τοῦ δέοντος, καὶ τῇ τέχνῃ καὶ τῇ ἁρμονίᾳ λυμαίνεται. Ταύτης τοίνυν ἀμελοῦσιν οἱ πολλοὶ τῶν ἀνθρώπων, καὶ οὐδὲ βραχείας αὐτὴν ἐπιμελείας ἀξιοῦσιν, ἀλλ᾽ ἅπαντα τῆς ζωῆς αὐτῶν • Omnes mss. τῶν εἰρημένων τὴν ἀλήθειαν. Duo postrema verba desunt in Moret. τὸν χρόνον εἰς τὰς σωματικές ἀναλίσκουσι φροντίδας Καὶ οἱ μὲν τὸν τῶν ναυτίλων ἀσπάζονται βίον, καὶ κύμασι καὶ πνεύμασι μάχονται, τὴν ζωὴν καὶ τὸν θάνατον μεθ' ἑαυτῶν περιφέροντες, καὶ τὰς τῆς στου τηρίας ἐλπίδας ἐν ὀλίγαις σανίσι κατέχοντες· οἱ δὲ τὸν τῆς γεωπονίας ἀναδέχονται ἱδρῶτα, βοῦς ἀροτῇ- ρας ζευγνύντες, καὶ τὴν γῆν ἀροτριώντες, καὶ νῦν μὲν σπείροντες καὶ θερίζοντες, νῦν δὲ φυτεύοντες καὶ τρυγῶντες, καὶ ἅπας αὐτοῖς ὁ χρόνος μετὰ τῆς τοιαύ- της οδεύει ταλαιπωρίας· οἱ δὲ τὰς ἐμπορίας υπέρ- χονται 5, καὶ ὑπὲρ τούτων τὰς ἐν γῇ τε καὶ θαλάττη ποιοῦνται ἀποδημίας, καὶ τῆς οἰκείας τὴν ἀλλοδαπὴν προτιμῶσι, καὶ πατρίδα, καὶ γένος, καὶ φίλους, καὶ ομοζύγους μετά παίδων καταλιμπάνοντες, ὀλίγων ἕνεκα κερδῶν τὴν ξένην ἀσπάζονται. Καὶ τὰ δεῖ πά σας καταλέγειν τὰς τέχνας, ἃς ταῖς χρείαις τοῦ σο ματος ἐξεῦρον οἱ ἄνθρωποι, ἐν οἷς διημερεύοντες καὶ διανυκτερεύοντες, τὴν μὲν ἐκείνου θεραπείαν ἑαυτοῖς περιποιοῦνται, τὴν δὲ ψυχὴν ὑπερορῶσι πεινωσάν τε καὶ διψῶσαν καὶ αὐχμῶσαν καὶ ῥυπῶσαν; καὶ ὑπὸ μυρίων ἐνοχλουμένην κακῶν; Καὶ μετὰ πολλοὺς ἱδρῶτας καὶ πόνους οὐδὲ τὸ θνητὸν σῶμα θανάτου κρεῖττον εργάζονται, καὶ τὴν ἀθάνατον μετὰ τοῦ θνητοῦ ταῖς ἀθανάτοις ὑποβάλλουσι τιμωρίαις. β'. Διὰ τοῦτο λίαν ολοφυρόμενος τὴν περικεχυμένην ἄγνοιαν ταῖς τῶν ἀνθρώπων ψυχαῖς, καὶ τῆς ἐπικει· μένης αὐτοῖς ἀχλύος τὴν ταχύτητα, εβουλόμην μὲν εὑρεῖν σκοπιάν τινα ὑψηλὴν ὑποδεικνύουσάν μοι πάν τα τὰ τῶν ἀνθρώπων γένη· ἐβουλόμην δὲ καὶ φωνῆς τυχεῖν, πάντα περιηχούσης τὰ πέρατα, καὶ πᾶσιν ἀρχούσης τοῖς ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ στῆναι καὶ βοῆσαι, καὶ τὴν Δαυϊδικὴν ἐκείνην ἀνακράξαι φωνήν· Υιοί ἀνθρώπων, ἕως πότε βαρυκάρδιοι ; ἵνα τί ἀγαπᾶτι ματαιότητα καὶ ζητεῖτε ψεῦδος, προτιμῶντες τῶν οὐ ρανίων τὰ φθειρόμενα; Έως πότε τοὺς ὀφθαλμοὺς μύετε, καὶ τὰ ὦτα βύετε, καὶ τῆς θείας φωνῆς οὐ ἀκούετε, τῆς καθ' εκάστην ἡμέραν βοώσης· Αἰτεῖτε, καὶ δοθήσεται ὑμῖν, ζητεῖτε, καὶ εὑρήσετε, κρούετε, καὶ ἀνοιγήσεται ὑμῖν· πᾶς γὰρ ὁ αἰτῶν λαμβάνει, καὶ ὁ ζητῶν εὑρίσκει, καὶ τῷ κρούοντι ἀνοιγήσε ται; Ἐπειδὴ δέ τινες ατελέστερον διακείμενοι καὶ πρὸς τὰ βιωτικὰ μᾶλλον ἐπιῤῥεπῶς ἔχοντες, καὶ τοῖς φιλοσάρχοις ἐνηδυπαθοῦντες λογισμοῖς, οὐ καθηκόν τως ποιοῦνται τὰς αἰτήσεις, τούτου χάριν ὁ κοινής Δεσπότης εὐχῆς ἡμῖν διδασκαλίαν ὑπέδειξεν, εἰπών· "Όταν προσεύχησθε, μὴ βαττολογεῖτε, ὥσπερ οι εθνικοί· δοκοῦσι γὰρ, ὅτι ἐν τῇ πολυλογίᾳ αὐτῶν εισακουσθήσονται· βαττολογίαν ὀνομάζων τὴν φλυα ρίαν, τὴν διὰ πολλῶν μὲν λόγων προσφερομένην, ὠφελείας δὲ πάσης ἐστερημένην. Υπαινίττεται τοίνυν, ἀπαγορεύων τὴν βαττολογίας ὁ Κύριος, μὴ χρῆναι τοὺς προσευχομένους αἰτεῖν τὰ ῥέοντα καὶ ἀπολλύμενα· μὴ σώματός ὡραιότητα, τὴν ὑπὸ χρόνου μαραινομένην, καὶ ὑπὸ νόσου δαπανωμέν νην, καὶ ὑπὸ θανάτου καλυπτομένην· τοιοῦτον γὰρ τὸ σωματικὸν κάλλος. Ανθος ἐστὶν ὀλιγοχρόνιον, • Μας. μετέρχονται. Unus ms. mox καὶ τῆς ἡμεδαπής τὴν ἀλλοδαπήν.

Η S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. 42 [25] Περὶ τοῦ κατὰ Θεὸν πολιτεύεσθαι, καὶ εἰς τὸ, Στενὴ ἡ πύλη, καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ ἑρμηνεία τῆς προσευχῆς τοῦ, Πάτερ ἡμῶν. α'. Πάσης μὲν θεοπνεύστου Γραφῆς ἡ ἀνάγνωσις γί- νεται τοῖς προσέχουσιν εὐσεβείας ἐπίγνωσις· ἡ δὲ σεπτὴ τῶν Εὐαγγελίων γραφή υψηλοτέρων ἐστὶ διδα- γμάτων υπεροχή· τὰ γὰρ ἐν αὐτοῖς ἐμφερόμενα λόγια ὑψίστου Βασιλέως υπάρχει θεσπίσματα. Διό καὶ φοβερά τις ἠπείληται κόλασις τοῖς μὴ φυλάττου- σιν ἀκριβῶς τὰ ὑπ' αὐτοῦ εἰρημένα. Εἰ γὰρ τῶν ἐπὶ γῆς ἀρχόντων ὁ παραβαίνων τοὺς νόμους ἀπαραίτητων ὑφίσταται κόλασιν, πόσῳ μᾶλλον ἀφορήτοις ἐκδοθήσε- και βασάνοις ὁ τοῦ ἐπουρανίου Δεσπότου ἀθετῶν τὰ προτάγματα ; Ἐπεὶ οὖν μέγας ἐστὶν ὁ τῆς ἄπροσε- ξίας κίνδυνος, μετά πολλῆς ἀκριβείας προσέχωμεν τῇ ἀκροάσει τῶν ἀρτίως ἀναγνωσθέντων ἡμῖν ἐκ τοῦ Εὐαγγελίου ῥημάτων. Τίνα δὲ ταῦτά ἐστι; Στενή, φησὶν, ἡ πύλη, καὶ τεθλιμμένη ἡ ὁδὸς ἡ ἀπάγου- σα εἰς τὴν ζωήν· καὶ ὀλίγοι εἰσὶν οἱ εὑρίσκοντες αὐτήν. Καὶ πάλιν· Πλατεῖα ἡ πύλη, καὶ εὐρύχων ρος ἡ ὁδὸς ἡ ἀπάγουσα εἰς τὴν ἀπώλειαν, καὶ πολλοί εἰσιν οἱ διερχόμενοι δι' αὐτῆς· • Τούτων ἐγὼ συνεχῶς ἀκούων τῶν λόγων, καὶ τῶν ἀνθρώπων τὴν ἐπὶ τὰ μάταια βλέπων σπουδήν, λίαν θαυμάζω τῶν εἰρημένων τὴν ἀλήθειαν . . Πάντες γὰρ διὰ τῆς πλατείας βαδίζουσιν ὁδοῦ, πάντες εἰς τὰ παρόντα κεχήνασι πράγματα, καὶ τῶν μελλόντων οὐ δέποτε λαμβάνουσιν ἔννοιαν· ἀλλ᾽ εἰς μὲν τὰς σωμα· τικὰς ἀπολαύσεις ἀδιαλείπτως ἐπείγονται, τὰς δὲ ψυχὰς ἐῶσιν ἐν λιμῷ κατατήκεσθαι· καὶ μυρία καθ' ἑκάστην ημέραν λαμβάνοντες τραύματα, οὐδέποτε αἴσθησιν ἔχουσι τῶν ἐν οἷς εἰσι κακῶν· καὶ τῶν μὲν τοῦ σώματος ἕνεκα παθημάτων, φοιτῶσι πρὸς τοὺς ταῦτα θεραπεύοντας· καὶ αὐτοὺς δὲ τούτους οἴκαδε παραπέμπονται, καὶ μισθοὺς παρέχουσιν ὅτι μάλιστα πλείστους, καὶ καρτερίαν ἐπιδείκνυνται πολλὴν, καὶ τῆς ἐπιπόνου θεραπείας ἀνέχονται, ἵνα τὴν ἐκείνου ὑγείαν ὠνήσωνται· τῆς δὲ ψυχῆς κακῶς διακειμένης παντελῶς ἀμελοῦσι, καὶ τὴν ἀξιέραστον αὐτῆς ὑγείαν λαβεῖν οὐ σπουδάζουσι, καίτοι σαφῶς ἐπιστάμενοι, ὅτι τὸ μὲν σῶμα θνητόν ἐστι καὶ ἐπίκηρον, καὶ τοῖς ἐαρινοῖς προσέοικεν ἄνθεσιν· ὁμοίως γὰρ ἐκείνοις μαραίνεται καὶ σβέννυται, καὶ φθορᾷ παραδίδοται· τὴν δὲ ψυχὴν ἴσασιν ἀθανασίᾳ τετιμημένην, καὶ κατ' εἰκόνα θείαν γεγενημένην, καὶ τοῦ ζώον πεπιστευμέ την τοὺς οίακας. Ὅπερ γάρ ἐστιν ἡνίοχος ἅρματι, καὶ κυβερνήτης πλοίῳ, καὶ μουσικὸς ὀργάνῳ, τοῦτο εἶναι τῷ γηΐνῳ τούτῳ σκεύει τὴν ψυχὴν ὁ πλάστης ἐνομοθέτησεν. Αὕτη γὰρ κατέχει τὰς ἡνίας, και κινεί τὰ πηδάλια, καὶ τὰς χορδὰς ἀνακρούεται, καὶ εὖ μὲν τοῦτο πράττουσα, τὸ παναρμόνιον τῆς ἀρετῆς ἀνα- κρούεται μέλος· ὅταν δὲ ἢ χαλάσῃ τοὺς φθόγγους, ἢ [26] διατείνῃ πέρα τοῦ δέοντος, καὶ τῇ τέχνῃ καὶ τῇ ἁρμονίᾳ λυμαίνεται. Ταύτης τοίνυν ἀμελοῦσιν οἱ πολλοὶ τῶν ἀνθρώπων, καὶ οὐδὲ βραχείας αὐτὴν ἐπιμελείας ἀξιοῦσιν, ἀλλ᾽ ἅπαντα τῆς ζωῆς αὐτῶν • Omnes mss. τῶν εἰρημένων τὴν ἀλήθειαν. Duo postrema verba desunt in Moret. τὸν χρόνον εἰς τὰς σωματικές ἀναλίσκουσι φροντίδας Καὶ οἱ μὲν τὸν τῶν ναυτίλων ἀσπάζονται βίον, καὶ κύμασι καὶ πνεύμασι μάχονται, τὴν ζωὴν καὶ τὸν θάνατον μεθ' ἑαυτῶν περιφέροντες, καὶ τὰς τῆς στου τηρίας ἐλπίδας ἐν ὀλίγαις σανίσι κατέχοντες· οἱ δὲ τὸν τῆς γεωπονίας ἀναδέχονται ἱδρῶτα, βοῦς ἀροτῇ- ρας ζευγνύντες, καὶ τὴν γῆν ἀροτριώντες, καὶ νῦν μὲν σπείροντες καὶ θερίζοντες, νῦν δὲ φυτεύοντες καὶ τρυγῶντες, καὶ ἅπας αὐτοῖς ὁ χρόνος μετὰ τῆς τοιαύ- της οδεύει ταλαιπωρίας· οἱ δὲ τὰς ἐμπορίας υπέρ- χονται 5, καὶ ὑπὲρ τούτων τὰς ἐν γῇ τε καὶ θαλάττη ποιοῦνται ἀποδημίας, καὶ τῆς οἰκείας τὴν ἀλλοδαπὴν προτιμῶσι, καὶ πατρίδα, καὶ γένος, καὶ φίλους, καὶ ομοζύγους μετά παίδων καταλιμπάνοντες, ὀλίγων ἕνεκα κερδῶν τὴν ξένην ἀσπάζονται. Καὶ τὰ δεῖ πά σας καταλέγειν τὰς τέχνας, ἃς ταῖς χρείαις τοῦ σο ματος ἐξεῦρον οἱ ἄνθρωποι, ἐν οἷς διημερεύοντες καὶ διανυκτερεύοντες, τὴν μὲν ἐκείνου θεραπείαν ἑαυτοῖς περιποιοῦνται, τὴν δὲ ψυχὴν ὑπερορῶσι πεινωσάν τε καὶ διψῶσαν καὶ αὐχμῶσαν καὶ ῥυπῶσαν; καὶ ὑπὸ μυρίων ἐνοχλουμένην κακῶν; Καὶ μετὰ πολλοὺς ἱδρῶτας καὶ πόνους οὐδὲ τὸ θνητὸν σῶμα θανάτου κρεῖττον εργάζονται, καὶ τὴν ἀθάνατον μετὰ τοῦ θνητοῦ ταῖς ἀθανάτοις ὑποβάλλουσι τιμωρίαις. β'. Διὰ τοῦτο λίαν ολοφυρόμενος τὴν περικεχυμένην ἄγνοιαν ταῖς τῶν ἀνθρώπων ψυχαῖς, καὶ τῆς ἐπικει· μένης αὐτοῖς ἀχλύος τὴν ταχύτητα, εβουλόμην μὲν εὑρεῖν σκοπιάν τινα ὑψηλὴν ὑποδεικνύουσάν μοι πάν τα τὰ τῶν ἀνθρώπων γένη· ἐβουλόμην δὲ καὶ φωνῆς τυχεῖν, πάντα περιηχούσης τὰ πέρατα, καὶ πᾶσιν ἀρχούσης τοῖς ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ στῆναι καὶ βοῆσαι, καὶ τὴν Δαυϊδικὴν ἐκείνην ἀνακράξαι φωνήν· Υιοί ἀνθρώπων, ἕως πότε βαρυκάρδιοι ; ἵνα τί ἀγαπᾶτι ματαιότητα καὶ ζητεῖτε ψεῦδος, προτιμῶντες τῶν οὐ ρανίων τὰ φθειρόμενα; Έως πότε τοὺς ὀφθαλμοὺς μύετε, καὶ τὰ ὦτα βύετε, καὶ τῆς θείας φωνῆς οὐ ἀκούετε, τῆς καθ' εκάστην ἡμέραν βοώσης· Αἰτεῖτε, καὶ δοθήσεται ὑμῖν, ζητεῖτε, καὶ εὑρήσετε, κρούετε, καὶ ἀνοιγήσεται ὑμῖν· πᾶς γὰρ ὁ αἰτῶν λαμβάνει, καὶ ὁ ζητῶν εὑρίσκει, καὶ τῷ κρούοντι ἀνοιγήσε ται; Ἐπειδὴ δέ τινες ατελέστερον διακείμενοι καὶ πρὸς τὰ βιωτικὰ μᾶλλον ἐπιῤῥεπῶς ἔχοντες, καὶ τοῖς φιλοσάρχοις ἐνηδυπαθοῦντες λογισμοῖς, οὐ καθηκόν τως ποιοῦνται τὰς αἰτήσεις, τούτου χάριν ὁ κοινής Δεσπότης εὐχῆς ἡμῖν διδασκαλίαν ὑπέδειξεν, εἰπών· "Όταν προσεύχησθε, μὴ βαττολογεῖτε, ὥσπερ οι εθνικοί· δοκοῦσι γὰρ, ὅτι ἐν τῇ πολυλογίᾳ αὐτῶν εισακουσθήσονται· βαττολογίαν ὀνομάζων τὴν φλυα ρίαν, τὴν διὰ πολλῶν μὲν λόγων προσφερομένην, ὠφελείας δὲ πάσης ἐστερημένην. Υπαινίττεται τοίνυν, ἀπαγορεύων τὴν βαττολογίας ὁ Κύριος, μὴ χρῆναι τοὺς προσευχομένους αἰτεῖν τὰ ῥέοντα καὶ ἀπολλύμενα· μὴ σώματός ὡραιότητα, τὴν ὑπὸ χρόνου μαραινομένην, καὶ ὑπὸ νόσου δαπανωμέν νην, καὶ ὑπὸ θανάτου καλυπτομένην· τοιοῦτον γὰρ τὸ σωματικὸν κάλλος. Ανθος ἐστὶν ὀλιγοχρόνιον, • Μας. μετέρχονται. Unus ms. mox καὶ τῆς ἡμεδαπής τὴν ἀλλοδαπήν.

Η S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. 42 [25] Περὶ τοῦ κατὰ Θεὸν πολιτεύεσθαι, καὶ εἰς τὸ, Στενὴ ἡ πύλη, καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ ἑρμηνεία τῆς προσευχῆς τοῦ, Πάτερ ἡμῶν. α'. Πάσης μὲν θεοπνεύστου Γραφῆς ἡ ἀνάγνωσις γί- νεται τοῖς προσέχουσιν εὐσεβείας ἐπίγνωσις· ἡ δὲ σεπτὴ τῶν Εὐαγγελίων γραφή υψηλοτέρων ἐστὶ διδα- γμάτων υπεροχή· τὰ γὰρ ἐν αὐτοῖς ἐμφερόμενα λόγια ὑψίστου Βασιλέως υπάρχει θεσπίσματα. Διό καὶ φοβερά τις ἠπείληται κόλασις τοῖς μὴ φυλάττου- σιν ἀκριβῶς τὰ ὑπ' αὐτοῦ εἰρημένα. Εἰ γὰρ τῶν ἐπὶ γῆς ἀρχόντων ὁ παραβαίνων τοὺς νόμους ἀπαραίτητων ὑφίσταται κόλασιν, πόσῳ μᾶλλον ἀφορήτοις ἐκδοθήσε- και βασάνοις ὁ τοῦ ἐπουρανίου Δεσπότου ἀθετῶν τὰ προτάγματα ; Ἐπεὶ οὖν μέγας ἐστὶν ὁ τῆς ἄπροσε- ξίας κίνδυνος, μετά πολλῆς ἀκριβείας προσέχωμεν τῇ ἀκροάσει τῶν ἀρτίως ἀναγνωσθέντων ἡμῖν ἐκ τοῦ Εὐαγγελίου ῥημάτων. Τίνα δὲ ταῦτά ἐστι; Στενή, φησὶν, ἡ πύλη, καὶ τεθλιμμένη ἡ ὁδὸς ἡ ἀπάγου- σα εἰς τὴν ζωήν· καὶ ὀλίγοι εἰσὶν οἱ εὑρίσκοντες αὐτήν. Καὶ πάλιν· Πλατεῖα ἡ πύλη, καὶ εὐρύχων ρος ἡ ὁδὸς ἡ ἀπάγουσα εἰς τὴν ἀπώλειαν, καὶ πολλοί εἰσιν οἱ διερχόμενοι δι' αὐτῆς· • Τούτων ἐγὼ συνεχῶς ἀκούων τῶν λόγων, καὶ τῶν ἀνθρώπων τὴν ἐπὶ τὰ μάταια βλέπων σπουδήν, λίαν θαυμάζω τῶν εἰρημένων τὴν ἀλήθειαν . . Πάντες γὰρ διὰ τῆς πλατείας βαδίζουσιν ὁδοῦ, πάντες εἰς τὰ παρόντα κεχήνασι πράγματα, καὶ τῶν μελλόντων οὐ δέποτε λαμβάνουσιν ἔννοιαν· ἀλλ᾽ εἰς μὲν τὰς σωμα· τικὰς ἀπολαύσεις ἀδιαλείπτως ἐπείγονται, τὰς δὲ ψυχὰς ἐῶσιν ἐν λιμῷ κατατήκεσθαι· καὶ μυρία καθ' ἑκάστην ημέραν λαμβάνοντες τραύματα, οὐδέποτε αἴσθησιν ἔχουσι τῶν ἐν οἷς εἰσι κακῶν· καὶ τῶν μὲν τοῦ σώματος ἕνεκα παθημάτων, φοιτῶσι πρὸς τοὺς ταῦτα θεραπεύοντας· καὶ αὐτοὺς δὲ τούτους οἴκαδε παραπέμπονται, καὶ μισθοὺς παρέχουσιν ὅτι μάλιστα πλείστους, καὶ καρτερίαν ἐπιδείκνυνται πολλὴν, καὶ τῆς ἐπιπόνου θεραπείας ἀνέχονται, ἵνα τὴν ἐκείνου ὑγείαν ὠνήσωνται· τῆς δὲ ψυχῆς κακῶς διακειμένης παντελῶς ἀμελοῦσι, καὶ τὴν ἀξιέραστον αὐτῆς ὑγείαν λαβεῖν οὐ σπουδάζουσι, καίτοι σαφῶς ἐπιστάμενοι, ὅτι τὸ μὲν σῶμα θνητόν ἐστι καὶ ἐπίκηρον, καὶ τοῖς ἐαρινοῖς προσέοικεν ἄνθεσιν· ὁμοίως γὰρ ἐκείνοις μαραίνεται καὶ σβέννυται, καὶ φθορᾷ παραδίδοται· τὴν δὲ ψυχὴν ἴσασιν ἀθανασίᾳ τετιμημένην, καὶ κατ' εἰκόνα θείαν γεγενημένην, καὶ τοῦ ζώον πεπιστευμέ την τοὺς οίακας. Ὅπερ γάρ ἐστιν ἡνίοχος ἅρματι, καὶ κυβερνήτης πλοίῳ, καὶ μουσικὸς ὀργάνῳ, τοῦτο εἶναι τῷ γηΐνῳ τούτῳ σκεύει τὴν ψυχὴν ὁ πλάστης ἐνομοθέτησεν. Αὕτη γὰρ κατέχει τὰς ἡνίας, και κινεί τὰ πηδάλια, καὶ τὰς χορδὰς ἀνακρούεται, καὶ εὖ μὲν τοῦτο πράττουσα, τὸ παναρμόνιον τῆς ἀρετῆς ἀνα- κρούεται μέλος· ὅταν δὲ ἢ χαλάσῃ τοὺς φθόγγους, ἢ [26] διατείνῃ πέρα τοῦ δέοντος, καὶ τῇ τέχνῃ καὶ τῇ ἁρμονίᾳ λυμαίνεται. Ταύτης τοίνυν ἀμελοῦσιν οἱ πολλοὶ τῶν ἀνθρώπων, καὶ οὐδὲ βραχείας αὐτὴν ἐπιμελείας ἀξιοῦσιν, ἀλλ᾽ ἅπαντα τῆς ζωῆς αὐτῶν • Omnes mss. τῶν εἰρημένων τὴν ἀλήθειαν. Duo postrema verba desunt in Moret. τὸν χρόνον εἰς τὰς σωματικές ἀναλίσκουσι φροντίδας Καὶ οἱ μὲν τὸν τῶν ναυτίλων ἀσπάζονται βίον, καὶ κύμασι καὶ πνεύμασι μάχονται, τὴν ζωὴν καὶ τὸν θάνατον μεθ' ἑαυτῶν περιφέροντες, καὶ τὰς τῆς στου τηρίας ἐλπίδας ἐν ὀλίγαις σανίσι κατέχοντες· οἱ δὲ τὸν τῆς γεωπονίας ἀναδέχονται ἱδρῶτα, βοῦς ἀροτῇ- ρας ζευγνύντες, καὶ τὴν γῆν ἀροτριώντες, καὶ νῦν μὲν σπείροντες καὶ θερίζοντες, νῦν δὲ φυτεύοντες καὶ τρυγῶντες, καὶ ἅπας αὐτοῖς ὁ χρόνος μετὰ τῆς τοιαύ- της οδεύει ταλαιπωρίας· οἱ δὲ τὰς ἐμπορίας υπέρ- χονται 5, καὶ ὑπὲρ τούτων τὰς ἐν γῇ τε καὶ θαλάττη ποιοῦνται ἀποδημίας, καὶ τῆς οἰκείας τὴν ἀλλοδαπὴν προτιμῶσι, καὶ πατρίδα, καὶ γένος, καὶ φίλους, καὶ ομοζύγους μετά παίδων καταλιμπάνοντες, ὀλίγων ἕνεκα κερδῶν τὴν ξένην ἀσπάζονται. Καὶ τὰ δεῖ πά σας καταλέγειν τὰς τέχνας, ἃς ταῖς χρείαις τοῦ σο ματος ἐξεῦρον οἱ ἄνθρωποι, ἐν οἷς διημερεύοντες καὶ διανυκτερεύοντες, τὴν μὲν ἐκείνου θεραπείαν ἑαυτοῖς περιποιοῦνται, τὴν δὲ ψυχὴν ὑπερορῶσι πεινωσάν τε καὶ διψῶσαν καὶ αὐχμῶσαν καὶ ῥυπῶσαν; καὶ ὑπὸ μυρίων ἐνοχλουμένην κακῶν; Καὶ μετὰ πολλοὺς ἱδρῶτας καὶ πόνους οὐδὲ τὸ θνητὸν σῶμα θανάτου κρεῖττον εργάζονται, καὶ τὴν ἀθάνατον μετὰ τοῦ θνητοῦ ταῖς ἀθανάτοις ὑποβάλλουσι τιμωρίαις. β'. Διὰ τοῦτο λίαν ολοφυρόμενος τὴν περικεχυμένην ἄγνοιαν ταῖς τῶν ἀνθρώπων ψυχαῖς, καὶ τῆς ἐπικει· μένης αὐτοῖς ἀχλύος τὴν ταχύτητα, εβουλόμην μὲν εὑρεῖν σκοπιάν τινα ὑψηλὴν ὑποδεικνύουσάν μοι πάν τα τὰ τῶν ἀνθρώπων γένη· ἐβουλόμην δὲ καὶ φωνῆς τυχεῖν, πάντα περιηχούσης τὰ πέρατα, καὶ πᾶσιν ἀρχούσης τοῖς ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ στῆναι καὶ βοῆσαι, καὶ τὴν Δαυϊδικὴν ἐκείνην ἀνακράξαι φωνήν· Υιοί ἀνθρώπων, ἕως πότε βαρυκάρδιοι ; ἵνα τί ἀγαπᾶτι ματαιότητα καὶ ζητεῖτε ψεῦδος, προτιμῶντες τῶν οὐ ρανίων τὰ φθειρόμενα; Έως πότε τοὺς ὀφθαλμοὺς μύετε, καὶ τὰ ὦτα βύετε, καὶ τῆς θείας φωνῆς οὐ ἀκούετε, τῆς καθ' εκάστην ἡμέραν βοώσης· Αἰτεῖτε, καὶ δοθήσεται ὑμῖν, ζητεῖτε, καὶ εὑρήσετε, κρούετε, καὶ ἀνοιγήσεται ὑμῖν· πᾶς γὰρ ὁ αἰτῶν λαμβάνει, καὶ ὁ ζητῶν εὑρίσκει, καὶ τῷ κρούοντι ἀνοιγήσε ται; Ἐπειδὴ δέ τινες ατελέστερον διακείμενοι καὶ πρὸς τὰ βιωτικὰ μᾶλλον ἐπιῤῥεπῶς ἔχοντες, καὶ τοῖς φιλοσάρχοις ἐνηδυπαθοῦντες λογισμοῖς, οὐ καθηκόν τως ποιοῦνται τὰς αἰτήσεις, τούτου χάριν ὁ κοινής Δεσπότης εὐχῆς ἡμῖν διδασκαλίαν ὑπέδειξεν, εἰπών· "Όταν προσεύχησθε, μὴ βαττολογεῖτε, ὥσπερ οι εθνικοί· δοκοῦσι γὰρ, ὅτι ἐν τῇ πολυλογίᾳ αὐτῶν εισακουσθήσονται· βαττολογίαν ὀνομάζων τὴν φλυα ρίαν, τὴν διὰ πολλῶν μὲν λόγων προσφερομένην, ὠφελείας δὲ πάσης ἐστερημένην. Υπαινίττεται τοίνυν, ἀπαγορεύων τὴν βαττολογίας ὁ Κύριος, μὴ χρῆναι τοὺς προσευχομένους αἰτεῖν τὰ ῥέοντα καὶ ἀπολλύμενα· μὴ σώματός ὡραιότητα, τὴν ὑπὸ χρόνου μαραινομένην, καὶ ὑπὸ νόσου δαπανωμέν νην, καὶ ὑπὸ θανάτου καλυπτομένην· τοιοῦτον γὰρ τὸ σωματικὸν κάλλος. Ανθος ἐστὶν ὀλιγοχρόνιον, • Μας. μετέρχονται. Unus ms. mox καὶ τῆς ἡμεδαπής τὴν ἀλλοδαπήν.

13 S. JOANN'S CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. chritudo, Bos minime diuturnus, qui pauxillum in juventutis vere foret, sed brevi temporis decursu corrumpitur. Si quis vero substantiam ejus explorare velit, tunc illum magis despuere poterit. Nihil enim aliud est, quam pituita, sanguis et humor, cibique mansi chylus. Hinc enim oculi, genæ, nares, superci - lia, labia, totumque corpus irrigatur : quæ si desinat irrigatio, illa formæ venustas prorsus desinet. Năn pecuniarum facultates, quæ aquarum instar Duvia- lium influunt et defluunt, et nunc ad illum, nune ad alium transiliunt: quæ possessorem fugiunt, et apud se diligentes manere recusant : insidiatores vero mul- tos habent, tineas, fures, sycopliantas, incendia, nau- fragia, bellorum incursus, populorum seditiones, do- mnesticorum nequitias, chirographorum amissiones, vel additiones, imminutiones: aliaque multa, quæ pecuniarum amantes invadunt detrimenta. Non di- gnitatum potentiam, quæ et ipsa multa parit incom- moda, sollicitudinum tabem, insomnia frequentia, Invidorum insidias, inimieorum machinamenta, sub- delam rhetorum argutiam, quæ compositis verbis veritatem circumvenit, judicibusque ipsis magnum periculum ercat. Sunt enim, sunt revera multiloqui viri multi, et futilibus instructi verbis, qui hæc et similia a Deo universorum postulant, eorumque, quæ vere sunt bona, nullam rationem habent. Atqui me- dlcum medicamentorum usum non ægroti docent, sed hi, quantumvis durus molestusque sit curationis modus, quæ ab illo offeruntur sustinent. Itemque gubernatorem non vectores jubent hoc illove modo clavum tenere, et navim dirigere; sed in tabulatis sedentes, illius peritiæ, non modo secundis ven- tis, sed etiam extremo ingruente periculo sese committunt. Uni tantum Deo, qui quæ nobis utilia opportunaque sunt accurate novit, illi male feriati homines cedere nesciunt, sed perniciosa quasi utilia postulant, perinde atque ægrotus, qui a medico petit, non ea quæ morbum depellant, sed quæ materiam illam morbi matrem alant. Verum medicus infirmi preces non admittit, sed etiamsi la- crymantem ingementemque videat, artis præceptis obtemperabit potius, quam illius flectatur lacrymis : tumque medici inobsequentiam, ron inhumanitatem, ed humanitatem vocamus. Contra vero si ægroto morem gerat, ejusque voluptati obsequatur, hostiliter cum illo agit; sin renitatur, ejusque eupiditatem op- pugnet, misericordia atque clementia utitur. Sic ani- marum nostrarum Medicus, quæ noxia futura sunt petentibus numquam dederit. Neque enim patres pre- lis amantes kliis adhuc tenellis gladios aut ignitos carboues petentibus, umquam porrexerint : norunt enim hæc damno futura esse si dentur: nonnulli vero in extremam prolapsi dementiam, non modo corporis pulchritudinem, divitias, potentiam cætera- que id genus ab universorum Deo postulant; sed etiam inimicis suis imprecantur, ipsosque poenis sup- plicioque affici rogant: et quem sibi propitium beni- guu̟mque esse precantur, inimicis immitem inhuma- numque esse peroptant. Quæ omnia Dominus repri- 46 mere præoccupans, multiloquium vetat, docetque quid sit in oratione dicendum : ac paucis verbis ad omnem virtutem instituit: illa quippe verba non modo doctrina ad precandum sunt, sed etiam ad perfectam vitam institutio. verem, - autem illa sint, et quis eorum sensua, diligentissime exquiramus, eaque tamquam divinas leges non dubi- tanter observemus: Pater noster, qui es in cœtis (Matth. 6. 9. sqq.). O quantam erga homines beni- gnitatem! o quantam dignitatis excellentiam! Ecquis sermo erit ad gratias tantorum bonorum largitori agendas satis? Perpende, dilecte, tuæ meæque na- turæ vilitatem : scrutare cognationem, terram, put- lutum, laterem, cinerem: e terra namque efficti, in terram demum resolvimur. His perpensin, inscrutabiles divinæ erga nos benignitatis divitias cum stupore considera : quod Patrem illum vocare jussus sis, terrenus cælestein, mortalis immortalem, cor- ruptibilis incorruptibilem, remporaneus æternum, qui heri aut nuper lutum eras, eum qui ante sæcula Deus erat. Profecto non ad illam frustra emittendam vocem edoctus es ; sed ut ad illam, quam lingua tua protulit, Patris appellationem, reverentia commolus, ejus benignitatem imiteris: quemadmodum alibi di- cit : Estote similes Patris vestri, qui in cælis est, qui solem suum oriri facit super malos et bonos, et pluit sa- per justos et injustos (Matth. 5. 45). Non potest be- nignum Deum Patrem appellare quisquis est feroci immitique animo: neque enim servat illas benignitatis, quæ in cœlesti Patre est, tesseras, sed in ferinam so speciem transmutavit, atque a divina illa nobilitate excidit, secundum illud David dictum : Homo cum in konore esset, non intellexit : comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis (Psal. 48, 21). Etenim qui ut taurus insilit et invadit, ut asinus calce ferit, ut camelus injuriæ meminit, ut ursus vorat, ut lupus rapit, ut scorpius pangit, subdole agit ut vul- pes, hinnit ad feminas instar equi emissarii, qui pos- sit dignam filio vocem emittere, Patremque Deum compellare? Quem hunc igitur vocemus? Feramine? At feræ uno ex enumeratis vitio laborant, hic vero omnia simul complectens, feritate ipsarum efferation est. Ecquid dico feram ? fera quavis deterior ¡He est. Etenim feræ licet natura sua immites sint, humana tamen arte cicures flunt et mansuescunt: hic vero homo, qui insitam illis a natura feritatem in mansue- tudinem, quæ contra illarum naturam est, commutat, quam excusationem habebit, qui inditam sibi a natura mansuetudinem in feritatem naturæ suæ contrariam convertit, et quod erat natura ferum, mite reddidit, se vero natura mitem, ferum effecit? et qui leonem mitigat tractabilemque facit, iram suam leone reddit intractabiliorem ? At in leone duo sunt impedimenta, quod is ratione careat, et quod cæterorum omnium sit ferocissimus : et tamen per divinitus inditam sa- pientiam ferinam illam superat naturam; verum is, qui in feris naturam vincit, in seipso et naturæ et propositi voluntarii bonum perdit: dumque leon‹m 3. Oratio dominica ejusque explanatio. Quænam

13 S. JOANN'S CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. chritudo, Bos minime diuturnus, qui pauxillum in juventutis vere foret, sed brevi temporis decursu corrumpitur. Si quis vero substantiam ejus explorare velit, tunc illum magis despuere poterit. Nihil enim aliud est, quam pituita, sanguis et humor, cibique mansi chylus. Hinc enim oculi, genæ, nares, superci - lia, labia, totumque corpus irrigatur : quæ si desinat irrigatio, illa formæ venustas prorsus desinet. Năn pecuniarum facultates, quæ aquarum instar Duvia- lium influunt et defluunt, et nunc ad illum, nune ad alium transiliunt: quæ possessorem fugiunt, et apud se diligentes manere recusant : insidiatores vero mul- tos habent, tineas, fures, sycopliantas, incendia, nau- fragia, bellorum incursus, populorum seditiones, do- mnesticorum nequitias, chirographorum amissiones, vel additiones, imminutiones: aliaque multa, quæ pecuniarum amantes invadunt detrimenta. Non di- gnitatum potentiam, quæ et ipsa multa parit incom- moda, sollicitudinum tabem, insomnia frequentia, Invidorum insidias, inimieorum machinamenta, sub- delam rhetorum argutiam, quæ compositis verbis veritatem circumvenit, judicibusque ipsis magnum periculum ercat. Sunt enim, sunt revera multiloqui viri multi, et futilibus instructi verbis, qui hæc et similia a Deo universorum postulant, eorumque, quæ vere sunt bona, nullam rationem habent. Atqui me- dlcum medicamentorum usum non ægroti docent, sed hi, quantumvis durus molestusque sit curationis modus, quæ ab illo offeruntur sustinent. Itemque gubernatorem non vectores jubent hoc illove modo clavum tenere, et navim dirigere; sed in tabulatis sedentes, illius peritiæ, non modo secundis ven- tis, sed etiam extremo ingruente periculo sese committunt. Uni tantum Deo, qui quæ nobis utilia opportunaque sunt accurate novit, illi male feriati homines cedere nesciunt, sed perniciosa quasi utilia postulant, perinde atque ægrotus, qui a medico petit, non ea quæ morbum depellant, sed quæ materiam illam morbi matrem alant. Verum medicus infirmi preces non admittit, sed etiamsi la- crymantem ingementemque videat, artis præceptis obtemperabit potius, quam illius flectatur lacrymis : tumque medici inobsequentiam, ron inhumanitatem, ed humanitatem vocamus. Contra vero si ægroto morem gerat, ejusque voluptati obsequatur, hostiliter cum illo agit; sin renitatur, ejusque eupiditatem op- pugnet, misericordia atque clementia utitur. Sic ani- marum nostrarum Medicus, quæ noxia futura sunt petentibus numquam dederit. Neque enim patres pre- lis amantes kliis adhuc tenellis gladios aut ignitos carboues petentibus, umquam porrexerint : norunt enim hæc damno futura esse si dentur: nonnulli vero in extremam prolapsi dementiam, non modo corporis pulchritudinem, divitias, potentiam cætera- que id genus ab universorum Deo postulant; sed etiam inimicis suis imprecantur, ipsosque poenis sup- plicioque affici rogant: et quem sibi propitium beni- guu̟mque esse precantur, inimicis immitem inhuma- numque esse peroptant. Quæ omnia Dominus repri- 46 mere præoccupans, multiloquium vetat, docetque quid sit in oratione dicendum : ac paucis verbis ad omnem virtutem instituit: illa quippe verba non modo doctrina ad precandum sunt, sed etiam ad perfectam vitam institutio. verem, - autem illa sint, et quis eorum sensua, diligentissime exquiramus, eaque tamquam divinas leges non dubi- tanter observemus: Pater noster, qui es in cœtis (Matth. 6. 9. sqq.). O quantam erga homines beni- gnitatem! o quantam dignitatis excellentiam! Ecquis sermo erit ad gratias tantorum bonorum largitori agendas satis? Perpende, dilecte, tuæ meæque na- turæ vilitatem : scrutare cognationem, terram, put- lutum, laterem, cinerem: e terra namque efficti, in terram demum resolvimur. His perpensin, inscrutabiles divinæ erga nos benignitatis divitias cum stupore considera : quod Patrem illum vocare jussus sis, terrenus cælestein, mortalis immortalem, cor- ruptibilis incorruptibilem, remporaneus æternum, qui heri aut nuper lutum eras, eum qui ante sæcula Deus erat. Profecto non ad illam frustra emittendam vocem edoctus es ; sed ut ad illam, quam lingua tua protulit, Patris appellationem, reverentia commolus, ejus benignitatem imiteris: quemadmodum alibi di- cit : Estote similes Patris vestri, qui in cælis est, qui solem suum oriri facit super malos et bonos, et pluit sa- per justos et injustos (Matth. 5. 45). Non potest be- nignum Deum Patrem appellare quisquis est feroci immitique animo: neque enim servat illas benignitatis, quæ in cœlesti Patre est, tesseras, sed in ferinam so speciem transmutavit, atque a divina illa nobilitate excidit, secundum illud David dictum : Homo cum in konore esset, non intellexit : comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis (Psal. 48, 21). Etenim qui ut taurus insilit et invadit, ut asinus calce ferit, ut camelus injuriæ meminit, ut ursus vorat, ut lupus rapit, ut scorpius pangit, subdole agit ut vul- pes, hinnit ad feminas instar equi emissarii, qui pos- sit dignam filio vocem emittere, Patremque Deum compellare? Quem hunc igitur vocemus? Feramine? At feræ uno ex enumeratis vitio laborant, hic vero omnia simul complectens, feritate ipsarum efferation est. Ecquid dico feram ? fera quavis deterior ¡He est. Etenim feræ licet natura sua immites sint, humana tamen arte cicures flunt et mansuescunt: hic vero homo, qui insitam illis a natura feritatem in mansue- tudinem, quæ contra illarum naturam est, commutat, quam excusationem habebit, qui inditam sibi a natura mansuetudinem in feritatem naturæ suæ contrariam convertit, et quod erat natura ferum, mite reddidit, se vero natura mitem, ferum effecit? et qui leonem mitigat tractabilemque facit, iram suam leone reddit intractabiliorem ? At in leone duo sunt impedimenta, quod is ratione careat, et quod cæterorum omnium sit ferocissimus : et tamen per divinitus inditam sa- pientiam ferinam illam superat naturam; verum is, qui in feris naturam vincit, in seipso et naturæ et propositi voluntarii bonum perdit: dumque leon‹m 3. Oratio dominica ejusque explanatio. Quænam

13 S. JOANN'S CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. chritudo, Bos minime diuturnus, qui pauxillum in juventutis vere foret, sed brevi temporis decursu corrumpitur. Si quis vero substantiam ejus explorare velit, tunc illum magis despuere poterit. Nihil enim aliud est, quam pituita, sanguis et humor, cibique mansi chylus. Hinc enim oculi, genæ, nares, superci - lia, labia, totumque corpus irrigatur : quæ si desinat irrigatio, illa formæ venustas prorsus desinet. Năn pecuniarum facultates, quæ aquarum instar Duvia- lium influunt et defluunt, et nunc ad illum, nune ad alium transiliunt: quæ possessorem fugiunt, et apud se diligentes manere recusant : insidiatores vero mul- tos habent, tineas, fures, sycopliantas, incendia, nau- fragia, bellorum incursus, populorum seditiones, do- mnesticorum nequitias, chirographorum amissiones, vel additiones, imminutiones: aliaque multa, quæ pecuniarum amantes invadunt detrimenta. Non di- gnitatum potentiam, quæ et ipsa multa parit incom- moda, sollicitudinum tabem, insomnia frequentia, Invidorum insidias, inimieorum machinamenta, sub- delam rhetorum argutiam, quæ compositis verbis veritatem circumvenit, judicibusque ipsis magnum periculum ercat. Sunt enim, sunt revera multiloqui viri multi, et futilibus instructi verbis, qui hæc et similia a Deo universorum postulant, eorumque, quæ vere sunt bona, nullam rationem habent. Atqui me- dlcum medicamentorum usum non ægroti docent, sed hi, quantumvis durus molestusque sit curationis modus, quæ ab illo offeruntur sustinent. Itemque gubernatorem non vectores jubent hoc illove modo clavum tenere, et navim dirigere; sed in tabulatis sedentes, illius peritiæ, non modo secundis ven- tis, sed etiam extremo ingruente periculo sese committunt. Uni tantum Deo, qui quæ nobis utilia opportunaque sunt accurate novit, illi male feriati homines cedere nesciunt, sed perniciosa quasi utilia postulant, perinde atque ægrotus, qui a medico petit, non ea quæ morbum depellant, sed quæ materiam illam morbi matrem alant. Verum medicus infirmi preces non admittit, sed etiamsi la- crymantem ingementemque videat, artis præceptis obtemperabit potius, quam illius flectatur lacrymis : tumque medici inobsequentiam, ron inhumanitatem, ed humanitatem vocamus. Contra vero si ægroto morem gerat, ejusque voluptati obsequatur, hostiliter cum illo agit; sin renitatur, ejusque eupiditatem op- pugnet, misericordia atque clementia utitur. Sic ani- marum nostrarum Medicus, quæ noxia futura sunt petentibus numquam dederit. Neque enim patres pre- lis amantes kliis adhuc tenellis gladios aut ignitos carboues petentibus, umquam porrexerint : norunt enim hæc damno futura esse si dentur: nonnulli vero in extremam prolapsi dementiam, non modo corporis pulchritudinem, divitias, potentiam cætera- que id genus ab universorum Deo postulant; sed etiam inimicis suis imprecantur, ipsosque poenis sup- plicioque affici rogant: et quem sibi propitium beni- guu̟mque esse precantur, inimicis immitem inhuma- numque esse peroptant. Quæ omnia Dominus repri- 46 mere præoccupans, multiloquium vetat, docetque quid sit in oratione dicendum : ac paucis verbis ad omnem virtutem instituit: illa quippe verba non modo doctrina ad precandum sunt, sed etiam ad perfectam vitam institutio. verem, - autem illa sint, et quis eorum sensua, diligentissime exquiramus, eaque tamquam divinas leges non dubi- tanter observemus: Pater noster, qui es in cœtis (Matth. 6. 9. sqq.). O quantam erga homines beni- gnitatem! o quantam dignitatis excellentiam! Ecquis sermo erit ad gratias tantorum bonorum largitori agendas satis? Perpende, dilecte, tuæ meæque na- turæ vilitatem : scrutare cognationem, terram, put- lutum, laterem, cinerem: e terra namque efficti, in terram demum resolvimur. His perpensin, inscrutabiles divinæ erga nos benignitatis divitias cum stupore considera : quod Patrem illum vocare jussus sis, terrenus cælestein, mortalis immortalem, cor- ruptibilis incorruptibilem, remporaneus æternum, qui heri aut nuper lutum eras, eum qui ante sæcula Deus erat. Profecto non ad illam frustra emittendam vocem edoctus es ; sed ut ad illam, quam lingua tua protulit, Patris appellationem, reverentia commolus, ejus benignitatem imiteris: quemadmodum alibi di- cit : Estote similes Patris vestri, qui in cælis est, qui solem suum oriri facit super malos et bonos, et pluit sa- per justos et injustos (Matth. 5. 45). Non potest be- nignum Deum Patrem appellare quisquis est feroci immitique animo: neque enim servat illas benignitatis, quæ in cœlesti Patre est, tesseras, sed in ferinam so speciem transmutavit, atque a divina illa nobilitate excidit, secundum illud David dictum : Homo cum in konore esset, non intellexit : comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis (Psal. 48, 21). Etenim qui ut taurus insilit et invadit, ut asinus calce ferit, ut camelus injuriæ meminit, ut ursus vorat, ut lupus rapit, ut scorpius pangit, subdole agit ut vul- pes, hinnit ad feminas instar equi emissarii, qui pos- sit dignam filio vocem emittere, Patremque Deum compellare? Quem hunc igitur vocemus? Feramine? At feræ uno ex enumeratis vitio laborant, hic vero omnia simul complectens, feritate ipsarum efferation est. Ecquid dico feram ? fera quavis deterior ¡He est. Etenim feræ licet natura sua immites sint, humana tamen arte cicures flunt et mansuescunt: hic vero homo, qui insitam illis a natura feritatem in mansue- tudinem, quæ contra illarum naturam est, commutat, quam excusationem habebit, qui inditam sibi a natura mansuetudinem in feritatem naturæ suæ contrariam convertit, et quod erat natura ferum, mite reddidit, se vero natura mitem, ferum effecit? et qui leonem mitigat tractabilemque facit, iram suam leone reddit intractabiliorem ? At in leone duo sunt impedimenta, quod is ratione careat, et quod cæterorum omnium sit ferocissimus : et tamen per divinitus inditam sa- pientiam ferinam illam superat naturam; verum is, qui in feris naturam vincit, in seipso et naturæ et propositi voluntarii bonum perdit: dumque leon‹m 3. Oratio dominica ejusque explanatio. Quænam

45 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. μὲν ποιεῖ ἄνθρωπον, ἑαυτὸν δὲ περιορᾷ ἐξ ἀνθρώπου γινόμενον λέοντα· καὶ ἐκείνῳ μὲν τὰ ὑπὲρ φύσιν χα- ρίζεται, ἑαυτῷ δὲ οὐδὲ τὰ κατὰ φύσιν πορίζεται. Πῶς τοίνυν ὁ τοιοῦτος δυνήσεται Πατέρα καλεῖν τὸν Θεόν; Ο μέντοι περὶ τοὺς πλησίον ἡμερος καὶ φιλάνθρω- πος, καὶ τοὺς εἰς αὐτὸν πλημμελοῦντας οὐκ ἀμυνό μενος, ἀλλ' εὐεργεσίαις τὰς ἀδικίας αμειβόμενος, οὐ κατακρίνεται Πατέρα καλῶν τὸν Θεόν. Πρόσεχε δὲ τῇ ἀκριβείᾳ τοῦ λόγου, πῶς ἡμῖν νομοθετεῖ τὸ φιλάλλη- λον, καὶ εἰς ἀγαπητικὴν ἅπαντας συνάπτει διάθεσιν. Οὐ γὰρ ἐκέλευε λέγειν, Πάτερ μου, ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἀλλὰ, Πάτερ ἡμῶν, ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἵνα κοινὸν Πατέρα ἔχειν διδαχθέντες, ἀδελφικὴν πρὸς ἀλλήλους δεικνύωμεν εὔνοιαν. Εἶτα διδάσκων ἡμᾶς καταλιπεῖν τὴν γῆν καὶ τὰ περὶ γῆν ε, καὶ μὴ κεχηνέναι κάτω, ἀλλὰ τῆς πίστεως λαβεῖν τὰ πτερὰ καὶ ἀναπτῆναι τὸν ἀέρα, καὶ διαβῆναι τὸν αἰθέρα καὶ ζητῆσαι τὸν καλούμενον Πατέρα, προσέταξε λέγειν· Πάτερ ἡμῶν, ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς· οὐκ ἐπειδὴ ἐν τοῖς οὐρανοῖς μό- νον ἐστὶν ὁ Θεὸς, ἀλλ᾽ ἵνα ἡμᾶς κάτω περὶ γῆν και λινδουμένους ἀνανεῦσαι εἰς οὐρανοὺς παρασκευάσῃ, καὶ τῷ κάλλει τῶν ἐπουρανίων ἀγαθῶν περιλάμψας, τὴν ἐπιθυμίαν ἡμῶν πᾶσαν ἐκεῖ μετενέγκη. σθήτω τὸ ὄνομά σου. Καί μοι μηδεὶς ἀνοήτως ὑπο- λαμβανέτω ἁγιασμού προσθήκην χαρίζεσθαι τῷ Θεῷ ἐν τῷ λέγειν· Ἁγιασθήτω τὸ ὄνομά σου ἅγιος γὰρ ἐστι, καὶ πανάγιος, καὶ ἁγίων ἀγιώτατος. Καὶ ταύτην αὐτῷ τὴν ὑμνῳδίαν προσφέρει τὰ Σεραφεὶμ ἀσιγήτοις βοῶντα κραυγαῖς, Ἅγιος, ἅγιος, ἅγιος Κύριος σαβαώθ, πλήρης ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ τῆς δόξης αὐτοῦ. Ἀλλ᾿ ὥσπερ οἱ τοῖς βασιλεῦσι τὰς εὐφημίας προσφέροντες, καὶ βασιλέας καλοῦντες καὶ αὐτοκράτορα;, οὐχ ὁ μὴ ἔχουσι χαρίζονται, ἀλλ' ὅπερ ἔχουσιν εὐφημοῦσιν· οὕτω καὶ ἡμεῖς οὐ τὴν οὐκ οὗ σαν ἁγιωσύνην προσφέρομεν τῷ Θεῷ, λέγοντες, Αγιασθήτω τὸ ὄνομά σου, ἀλλὰ τὴν οὖσαν δοξά- ζομεν· τὸ γὰρ ἁγιασθήτω, ἀντὶ τοῦ δοξασθήτω, εἴρηται. Διδασκόμεθα τοίνυν διὰ τῆς φωνῆς ταύτης τὸν κατ' ἀρετὴν μετιέναι βίον, ἵνα τοῦτον ὁρῶντες οἱ ἄνθρωποι, τὸν οὐράνιον ἡμῶν Πατέρα δοξάζωσιν· ὁ καὶ ἀλλαχοῦ φησι· Λαμψάτω τὸ φῶς ὑμῶν ἔμ- προσθεν τῶν ἀνθρώπων, όπως ίδωσι τὰ καλὰ ἔργα ὑμῶν, καὶ δοξάσωσι τὸν Πατέρα ὑμῶν τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Μετὰ τοῦτο λέγειν ἐδιδάχθημεν· Ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου· τυραννούμενοι γὰρ ὑπὸ τῶν τοῦ σώματος παθημάτων, καὶ μυρίας πειρασμῶν [30] δεχόμενοι προσβολάς, τῆς τοῦ Θεοῦ χρήζομεν βασιλείας, ἵνα μὴ βασιλεύσῃ ἡ ἁμαρτία ἐν τῷ θνητῷ σώματι ἡμῶν εἰς τὸ ὑπακούειν αὐτῇ ἐν ταῖς ἐπιθυ- μίαις αὐτοῦ, μηδὲ παριστάνωμεν τὰ μέλη ἡμῶν ὅπλα ἀδικίας τῇ ἁμαρτίᾳ, ἀλλ᾽ ἵνα παραστήσωμεν ὅπλα δικαιοσύνης τῷ Θεῷ, καὶ στρατευώμεθα τῷ βα- σιλεῖ τῶν αἰώνων. Διδασκόμεθα δὲ πρὸς τούτοις, μὴ σφόδρα τῷ παρόντι βίῳ προστετηκέναι, ἀλλὰ κατα φρονεῖν μὲν τῶν παρόντων, ἐπιθυμεῖν δὲ τῶν μελῶ λόντων ὡς μενόντων, καὶ τὴν βασιλείαν ἐκείνην ζη- τεῖν τὴν οὐράνιον καὶ αἰώνιον, καὶ τοῖς ἐνταῦθα τερ πνοῖς μὴ κατέχεσθαι, μὴ σωμάτων εὐμορφίᾳ, μή χρημάτων εὐπορία, μὴ κτημάτων εὐθηνίᾳ, μὴ λί θων πολυτελείαις, μὴ οίκων μεγαλουργίαις, μὴ ἡγε- • Sic omnes mss. Editi vero hac non habent, καὶ τὰ περὶ γῆν. Paulo post in editis τὸν ἀέρα deest, sed habetur in omnibus miss. 66 μονίαις καὶ στρατηγίαις, μὴ ἀλουργίδι καὶ διαδήματι, μὴ ἀψοποιίαις καὶ καρυκείαις καὶ παντοδαπαῖς χλε δαῖς, μὴ ἄλλῳ τινὶ τῶν τὰς ἡμετέρας δελεαζόντων αἰσθήσεις, ἀλλὰ πᾶσι τούτοις ἐῤῥῶσθαι φράσαντες, τῆς τοῦ Θεοῦ βασιλείας ἀδιαλείπτως ὀρέγεσθαι. Οι τως ἡμᾶς καὶ ταύτην διδάξας τὴν ἀρετὴν, ἐκέλευσε λέγειν· Γενηθήτω τὸ θέλημά σου, ὡς ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς· ἐντεθεικώς γὰρ ἡμῖν τῶν μελλόν των τὸν ἔρωτα, καὶ τῆς ἐπουρανίου βασιλείας την ἐπιθυμίαν, καὶ τρώσας ἡμᾶς ἐκείνῳ τῷ πόθῳ, παρα- σκευάζει λέγειν· Γενηθήτω τὸ θέλημά σου, ὡς ἐν οὐρανῷ, καὶ ἐπὶ τῆς γῆς. Δὸς ἡμῖν, φησί, Δέσποτα, τὴν ἐν οὐρανῷ μιμεῖσθαι πολιτείαν, ἵν᾿ ὁ θέλεις αὐτ τὸς, καὶ ἡμεῖς θέλωμεν. Ἐπάρκεσον τοίνυν προαιρέ σει καμνούσῃ, καὶ ποιεῖν μὲν ἐπιθυμούσῃ τὰ σὰ, ὑπὸ δὲ τῆς τοῦ σώματος ἀσθενείας κωλυομένῃ· όρεξον χεῖρα τοῖς τρέχειν μὲν ἐπειγομένοις, χωλεύειν δὲ ἠναγκασμένοις. Ὑπόπτερος ή ψυχή, ἀλλὰ βαρύνει ταύτην ή σάρξ· ἐξεῖα ἐκείνη πρὸς τὰ οὐράνια, ἀλλὰ βραδεία αὕτη πρὸς τὰ ἐπίγεια: τῆς δὲ τῆς βοηθείας παρούσης, ἔσται δυνατὰ καὶ τὰ λίαν ἀδύνατα. Γενη θήτω τοίνυν τὸ θέλημά σου, ὡς ἐν οὐρανῷ, καὶ ἐπὶ τῆς γῆς. ε'. Καὶ ἐπειδὴ τῆς γῆς ἐμνημόνευσε, χρεία δὲ τοῖς ἐξ αὐτῆς γεγενημένοις καὶ ἐν αὐτῇ διαιτωμένοις, καὶ γηγενές σῶμα περικειμένοις, καὶ τῆς καταλλήλου τροφῆς, ἀναγκαίως επήγαγε· Τὸν ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον δὸς ἡμῖν σήμερον. Αρτον ἐκέλευσεν αι τεῖν ἐπιούσιον, οὐ τρυφήν, ἀλλὰ τροφήν, τὴν τὸ ἐλ- λείπον ἀναπληροῦσαν τοῦ σώματος, καὶ τὸν ἐκ λιμοῦ κωλύουσαν θάνατον· οὐ τραπέζας φλεγμαινούσας . οὐδὲ ἔψων ποικιλίας, καὶ ὀψοποιῶν μαγγανείας, καὶ ἀρτοποιῶν ἐπινοίας, καὶ οἴνους ἀνθοσμίας, καὶ τἆλλα ὅσα τὸν μὲν λαιμὸν ἡδύνει, τὴν δὲ γαστέρα φορτίζει, τὴν δὲ διάνοιαν σκοτίζει, καὶ σκιρτᾷν τὸ σῶμα κατὰ τῆς ψυχῆς παρασκευάζει, καὶ δυσήνιον τῷ ἡνιόχω τὸν πῶλον ἐργάζεται. Οὐ ταῦτα ἡμᾶς αἰτεῖν ὁ λόγος ἐδίδαξεν, ἀλλ᾿ Ἄρτον ἐπιούσιον, τοῦτ' ἔστιν, ἐπὶ τὴν οὐσίαν τοῦ σώματος διαβαίνοντα, καὶ συγκροτή σαι ταύτην δυνάμενον. Καὶ τοῦτον δὲ οὐκ εἰς πολύν ἐτῶν ἀριθμὸν αἰτεῖν ἐκελεύσθημεν, ἀλλὰ τὸν σήμερον ἡμῖν ἀρκοῦντα μόνον· Μὴ μεριμνήσητε γάρ, φησίν, εἰς τὴν [31] αύριον. Τί δήποτε γὰρ περὶ τῆς αὔριον φροντίζει τις, ὁ τὴν αύριον οὐ πάντως ἀψόμενος, ἀλλὰ τὸν μὲν πόνον δεχόμενος, τὸν δὲ καρπὸν οὐ δρα πόμενος; Θάῤῥησον τῷ Θεῷ τῷ διδόντι τροφὴν πάσῃ σαρκί. Ὁ τὸ σῶμά σοι δεδωκώς, καὶ τὴν ψυ χὴν ἐμφυσήσας, καὶ ζῶόν σε λογικὸν κατασκευάσας, καὶ πάντα σοι τὰ ἀγαθὰ πρὸ διαπλάσεως ἑτοιμάσας, πως σε διαπλασθέντα παράγεται, Ὃς ἀνατέλλει τὸν ήλιον αὐτοῦ ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθοὺς, καὶ βρέ χει ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους; Τούτῳ τοίνυν θαρ ῥῶν, τὴν ἐφήμερον μόνην αἴτει τροφήν, τῆς δὲ αὔ ριον αὐτῷ κατάλιπε τὴν φροντίδα, ὡς καὶ ὁ μακά ριος έλεγε Δαυΐδ· Ἐπίρριψον ἐπὶ Κύριον τὴν μέ ριμνάν σου, καὶ αὐτός σε διαθρέψει. Οὕτω διὰ τῶν εἰρημένων τὴν ἄκραν ἐκπαιδεύσας φιλοσοφίαν, εἰδὼς ὅτι τῶν ἀδυνάτων ἐστὶν, ἀνθρώπους ὄντας καὶ θνητών σῶμα περικειμένους μὴ πταίειν, ἐδίδαξε λέγειν· Καὶ ἄφες ἡμῖν τὰ ὀφειλήματα ἡμῶν, ὡς καὶ ἡμεῖς ἀφίεμεν τοῖς ὀφειλέταις ἡμῶν. Τρία κατ' αὐτὸν ἀγαθὰ διὰ τοῦδε τοῦ λόγου πραγματεύεται· τοὺς μὲν h Duo mss. φλεγμαινούσας, καὶ εἰς ἡδονὰς ἐκμαινούσας. 8. Εἶτα δευτέραν προσέθηκε ῥῆσιν, εἰπών· Αγια-

45 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. μὲν ποιεῖ ἄνθρωπον, ἑαυτὸν δὲ περιορᾷ ἐξ ἀνθρώπου γινόμενον λέοντα· καὶ ἐκείνῳ μὲν τὰ ὑπὲρ φύσιν χα- ρίζεται, ἑαυτῷ δὲ οὐδὲ τὰ κατὰ φύσιν πορίζεται. Πῶς τοίνυν ὁ τοιοῦτος δυνήσεται Πατέρα καλεῖν τὸν Θεόν; Ο μέντοι περὶ τοὺς πλησίον ἡμερος καὶ φιλάνθρω- πος, καὶ τοὺς εἰς αὐτὸν πλημμελοῦντας οὐκ ἀμυνό μενος, ἀλλ' εὐεργεσίαις τὰς ἀδικίας αμειβόμενος, οὐ κατακρίνεται Πατέρα καλῶν τὸν Θεόν. Πρόσεχε δὲ τῇ ἀκριβείᾳ τοῦ λόγου, πῶς ἡμῖν νομοθετεῖ τὸ φιλάλλη- λον, καὶ εἰς ἀγαπητικὴν ἅπαντας συνάπτει διάθεσιν. Οὐ γὰρ ἐκέλευε λέγειν, Πάτερ μου, ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἀλλὰ, Πάτερ ἡμῶν, ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἵνα κοινὸν Πατέρα ἔχειν διδαχθέντες, ἀδελφικὴν πρὸς ἀλλήλους δεικνύωμεν εὔνοιαν. Εἶτα διδάσκων ἡμᾶς καταλιπεῖν τὴν γῆν καὶ τὰ περὶ γῆν ε, καὶ μὴ κεχηνέναι κάτω, ἀλλὰ τῆς πίστεως λαβεῖν τὰ πτερὰ καὶ ἀναπτῆναι τὸν ἀέρα, καὶ διαβῆναι τὸν αἰθέρα καὶ ζητῆσαι τὸν καλούμενον Πατέρα, προσέταξε λέγειν· Πάτερ ἡμῶν, ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς· οὐκ ἐπειδὴ ἐν τοῖς οὐρανοῖς μό- νον ἐστὶν ὁ Θεὸς, ἀλλ᾽ ἵνα ἡμᾶς κάτω περὶ γῆν και λινδουμένους ἀνανεῦσαι εἰς οὐρανοὺς παρασκευάσῃ, καὶ τῷ κάλλει τῶν ἐπουρανίων ἀγαθῶν περιλάμψας, τὴν ἐπιθυμίαν ἡμῶν πᾶσαν ἐκεῖ μετενέγκη. σθήτω τὸ ὄνομά σου. Καί μοι μηδεὶς ἀνοήτως ὑπο- λαμβανέτω ἁγιασμού προσθήκην χαρίζεσθαι τῷ Θεῷ ἐν τῷ λέγειν· Ἁγιασθήτω τὸ ὄνομά σου ἅγιος γὰρ ἐστι, καὶ πανάγιος, καὶ ἁγίων ἀγιώτατος. Καὶ ταύτην αὐτῷ τὴν ὑμνῳδίαν προσφέρει τὰ Σεραφεὶμ ἀσιγήτοις βοῶντα κραυγαῖς, Ἅγιος, ἅγιος, ἅγιος Κύριος σαβαώθ, πλήρης ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ τῆς δόξης αὐτοῦ. Ἀλλ᾿ ὥσπερ οἱ τοῖς βασιλεῦσι τὰς εὐφημίας προσφέροντες, καὶ βασιλέας καλοῦντες καὶ αὐτοκράτορα;, οὐχ ὁ μὴ ἔχουσι χαρίζονται, ἀλλ' ὅπερ ἔχουσιν εὐφημοῦσιν· οὕτω καὶ ἡμεῖς οὐ τὴν οὐκ οὗ σαν ἁγιωσύνην προσφέρομεν τῷ Θεῷ, λέγοντες, Αγιασθήτω τὸ ὄνομά σου, ἀλλὰ τὴν οὖσαν δοξά- ζομεν· τὸ γὰρ ἁγιασθήτω, ἀντὶ τοῦ δοξασθήτω, εἴρηται. Διδασκόμεθα τοίνυν διὰ τῆς φωνῆς ταύτης τὸν κατ' ἀρετὴν μετιέναι βίον, ἵνα τοῦτον ὁρῶντες οἱ ἄνθρωποι, τὸν οὐράνιον ἡμῶν Πατέρα δοξάζωσιν· ὁ καὶ ἀλλαχοῦ φησι· Λαμψάτω τὸ φῶς ὑμῶν ἔμ- προσθεν τῶν ἀνθρώπων, όπως ίδωσι τὰ καλὰ ἔργα ὑμῶν, καὶ δοξάσωσι τὸν Πατέρα ὑμῶν τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Μετὰ τοῦτο λέγειν ἐδιδάχθημεν· Ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου· τυραννούμενοι γὰρ ὑπὸ τῶν τοῦ σώματος παθημάτων, καὶ μυρίας πειρασμῶν [30] δεχόμενοι προσβολάς, τῆς τοῦ Θεοῦ χρήζομεν βασιλείας, ἵνα μὴ βασιλεύσῃ ἡ ἁμαρτία ἐν τῷ θνητῷ σώματι ἡμῶν εἰς τὸ ὑπακούειν αὐτῇ ἐν ταῖς ἐπιθυ- μίαις αὐτοῦ, μηδὲ παριστάνωμεν τὰ μέλη ἡμῶν ὅπλα ἀδικίας τῇ ἁμαρτίᾳ, ἀλλ᾽ ἵνα παραστήσωμεν ὅπλα δικαιοσύνης τῷ Θεῷ, καὶ στρατευώμεθα τῷ βα- σιλεῖ τῶν αἰώνων. Διδασκόμεθα δὲ πρὸς τούτοις, μὴ σφόδρα τῷ παρόντι βίῳ προστετηκέναι, ἀλλὰ κατα φρονεῖν μὲν τῶν παρόντων, ἐπιθυμεῖν δὲ τῶν μελῶ λόντων ὡς μενόντων, καὶ τὴν βασιλείαν ἐκείνην ζη- τεῖν τὴν οὐράνιον καὶ αἰώνιον, καὶ τοῖς ἐνταῦθα τερ πνοῖς μὴ κατέχεσθαι, μὴ σωμάτων εὐμορφίᾳ, μή χρημάτων εὐπορία, μὴ κτημάτων εὐθηνίᾳ, μὴ λί θων πολυτελείαις, μὴ οίκων μεγαλουργίαις, μὴ ἡγε- • Sic omnes mss. Editi vero hac non habent, καὶ τὰ περὶ γῆν. Paulo post in editis τὸν ἀέρα deest, sed habetur in omnibus miss. 66 μονίαις καὶ στρατηγίαις, μὴ ἀλουργίδι καὶ διαδήματι, μὴ ἀψοποιίαις καὶ καρυκείαις καὶ παντοδαπαῖς χλε δαῖς, μὴ ἄλλῳ τινὶ τῶν τὰς ἡμετέρας δελεαζόντων αἰσθήσεις, ἀλλὰ πᾶσι τούτοις ἐῤῥῶσθαι φράσαντες, τῆς τοῦ Θεοῦ βασιλείας ἀδιαλείπτως ὀρέγεσθαι. Οι τως ἡμᾶς καὶ ταύτην διδάξας τὴν ἀρετὴν, ἐκέλευσε λέγειν· Γενηθήτω τὸ θέλημά σου, ὡς ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς· ἐντεθεικώς γὰρ ἡμῖν τῶν μελλόν των τὸν ἔρωτα, καὶ τῆς ἐπουρανίου βασιλείας την ἐπιθυμίαν, καὶ τρώσας ἡμᾶς ἐκείνῳ τῷ πόθῳ, παρα- σκευάζει λέγειν· Γενηθήτω τὸ θέλημά σου, ὡς ἐν οὐρανῷ, καὶ ἐπὶ τῆς γῆς. Δὸς ἡμῖν, φησί, Δέσποτα, τὴν ἐν οὐρανῷ μιμεῖσθαι πολιτείαν, ἵν᾿ ὁ θέλεις αὐτ τὸς, καὶ ἡμεῖς θέλωμεν. Ἐπάρκεσον τοίνυν προαιρέ σει καμνούσῃ, καὶ ποιεῖν μὲν ἐπιθυμούσῃ τὰ σὰ, ὑπὸ δὲ τῆς τοῦ σώματος ἀσθενείας κωλυομένῃ· όρεξον χεῖρα τοῖς τρέχειν μὲν ἐπειγομένοις, χωλεύειν δὲ ἠναγκασμένοις. Ὑπόπτερος ή ψυχή, ἀλλὰ βαρύνει ταύτην ή σάρξ· ἐξεῖα ἐκείνη πρὸς τὰ οὐράνια, ἀλλὰ βραδεία αὕτη πρὸς τὰ ἐπίγεια: τῆς δὲ τῆς βοηθείας παρούσης, ἔσται δυνατὰ καὶ τὰ λίαν ἀδύνατα. Γενη θήτω τοίνυν τὸ θέλημά σου, ὡς ἐν οὐρανῷ, καὶ ἐπὶ τῆς γῆς. ε'. Καὶ ἐπειδὴ τῆς γῆς ἐμνημόνευσε, χρεία δὲ τοῖς ἐξ αὐτῆς γεγενημένοις καὶ ἐν αὐτῇ διαιτωμένοις, καὶ γηγενές σῶμα περικειμένοις, καὶ τῆς καταλλήλου τροφῆς, ἀναγκαίως επήγαγε· Τὸν ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον δὸς ἡμῖν σήμερον. Αρτον ἐκέλευσεν αι τεῖν ἐπιούσιον, οὐ τρυφήν, ἀλλὰ τροφήν, τὴν τὸ ἐλ- λείπον ἀναπληροῦσαν τοῦ σώματος, καὶ τὸν ἐκ λιμοῦ κωλύουσαν θάνατον· οὐ τραπέζας φλεγμαινούσας . οὐδὲ ἔψων ποικιλίας, καὶ ὀψοποιῶν μαγγανείας, καὶ ἀρτοποιῶν ἐπινοίας, καὶ οἴνους ἀνθοσμίας, καὶ τἆλλα ὅσα τὸν μὲν λαιμὸν ἡδύνει, τὴν δὲ γαστέρα φορτίζει, τὴν δὲ διάνοιαν σκοτίζει, καὶ σκιρτᾷν τὸ σῶμα κατὰ τῆς ψυχῆς παρασκευάζει, καὶ δυσήνιον τῷ ἡνιόχω τὸν πῶλον ἐργάζεται. Οὐ ταῦτα ἡμᾶς αἰτεῖν ὁ λόγος ἐδίδαξεν, ἀλλ᾿ Ἄρτον ἐπιούσιον, τοῦτ' ἔστιν, ἐπὶ τὴν οὐσίαν τοῦ σώματος διαβαίνοντα, καὶ συγκροτή σαι ταύτην δυνάμενον. Καὶ τοῦτον δὲ οὐκ εἰς πολύν ἐτῶν ἀριθμὸν αἰτεῖν ἐκελεύσθημεν, ἀλλὰ τὸν σήμερον ἡμῖν ἀρκοῦντα μόνον· Μὴ μεριμνήσητε γάρ, φησίν, εἰς τὴν [31] αύριον. Τί δήποτε γὰρ περὶ τῆς αὔριον φροντίζει τις, ὁ τὴν αύριον οὐ πάντως ἀψόμενος, ἀλλὰ τὸν μὲν πόνον δεχόμενος, τὸν δὲ καρπὸν οὐ δρα πόμενος; Θάῤῥησον τῷ Θεῷ τῷ διδόντι τροφὴν πάσῃ σαρκί. Ὁ τὸ σῶμά σοι δεδωκώς, καὶ τὴν ψυ χὴν ἐμφυσήσας, καὶ ζῶόν σε λογικὸν κατασκευάσας, καὶ πάντα σοι τὰ ἀγαθὰ πρὸ διαπλάσεως ἑτοιμάσας, πως σε διαπλασθέντα παράγεται, Ὃς ἀνατέλλει τὸν ήλιον αὐτοῦ ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθοὺς, καὶ βρέ χει ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους; Τούτῳ τοίνυν θαρ ῥῶν, τὴν ἐφήμερον μόνην αἴτει τροφήν, τῆς δὲ αὔ ριον αὐτῷ κατάλιπε τὴν φροντίδα, ὡς καὶ ὁ μακά ριος έλεγε Δαυΐδ· Ἐπίρριψον ἐπὶ Κύριον τὴν μέ ριμνάν σου, καὶ αὐτός σε διαθρέψει. Οὕτω διὰ τῶν εἰρημένων τὴν ἄκραν ἐκπαιδεύσας φιλοσοφίαν, εἰδὼς ὅτι τῶν ἀδυνάτων ἐστὶν, ἀνθρώπους ὄντας καὶ θνητών σῶμα περικειμένους μὴ πταίειν, ἐδίδαξε λέγειν· Καὶ ἄφες ἡμῖν τὰ ὀφειλήματα ἡμῶν, ὡς καὶ ἡμεῖς ἀφίεμεν τοῖς ὀφειλέταις ἡμῶν. Τρία κατ' αὐτὸν ἀγαθὰ διὰ τοῦδε τοῦ λόγου πραγματεύεται· τοὺς μὲν h Duo mss. φλεγμαινούσας, καὶ εἰς ἡδονὰς ἐκμαινούσας. 8. Εἶτα δευτέραν προσέθηκε ῥῆσιν, εἰπών· Αγια-

45 S. JOANNIS CHRYSOSTOMI ARCHIEP. CONSTANTINOP. μὲν ποιεῖ ἄνθρωπον, ἑαυτὸν δὲ περιορᾷ ἐξ ἀνθρώπου γινόμενον λέοντα· καὶ ἐκείνῳ μὲν τὰ ὑπὲρ φύσιν χα- ρίζεται, ἑαυτῷ δὲ οὐδὲ τὰ κατὰ φύσιν πορίζεται. Πῶς τοίνυν ὁ τοιοῦτος δυνήσεται Πατέρα καλεῖν τὸν Θεόν; Ο μέντοι περὶ τοὺς πλησίον ἡμερος καὶ φιλάνθρω- πος, καὶ τοὺς εἰς αὐτὸν πλημμελοῦντας οὐκ ἀμυνό μενος, ἀλλ' εὐεργεσίαις τὰς ἀδικίας αμειβόμενος, οὐ κατακρίνεται Πατέρα καλῶν τὸν Θεόν. Πρόσεχε δὲ τῇ ἀκριβείᾳ τοῦ λόγου, πῶς ἡμῖν νομοθετεῖ τὸ φιλάλλη- λον, καὶ εἰς ἀγαπητικὴν ἅπαντας συνάπτει διάθεσιν. Οὐ γὰρ ἐκέλευε λέγειν, Πάτερ μου, ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἀλλὰ, Πάτερ ἡμῶν, ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἵνα κοινὸν Πατέρα ἔχειν διδαχθέντες, ἀδελφικὴν πρὸς ἀλλήλους δεικνύωμεν εὔνοιαν. Εἶτα διδάσκων ἡμᾶς καταλιπεῖν τὴν γῆν καὶ τὰ περὶ γῆν ε, καὶ μὴ κεχηνέναι κάτω, ἀλλὰ τῆς πίστεως λαβεῖν τὰ πτερὰ καὶ ἀναπτῆναι τὸν ἀέρα, καὶ διαβῆναι τὸν αἰθέρα καὶ ζητῆσαι τὸν καλούμενον Πατέρα, προσέταξε λέγειν· Πάτερ ἡμῶν, ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς· οὐκ ἐπειδὴ ἐν τοῖς οὐρανοῖς μό- νον ἐστὶν ὁ Θεὸς, ἀλλ᾽ ἵνα ἡμᾶς κάτω περὶ γῆν και λινδουμένους ἀνανεῦσαι εἰς οὐρανοὺς παρασκευάσῃ, καὶ τῷ κάλλει τῶν ἐπουρανίων ἀγαθῶν περιλάμψας, τὴν ἐπιθυμίαν ἡμῶν πᾶσαν ἐκεῖ μετενέγκη. σθήτω τὸ ὄνομά σου. Καί μοι μηδεὶς ἀνοήτως ὑπο- λαμβανέτω ἁγιασμού προσθήκην χαρίζεσθαι τῷ Θεῷ ἐν τῷ λέγειν· Ἁγιασθήτω τὸ ὄνομά σου ἅγιος γὰρ ἐστι, καὶ πανάγιος, καὶ ἁγίων ἀγιώτατος. Καὶ ταύτην αὐτῷ τὴν ὑμνῳδίαν προσφέρει τὰ Σεραφεὶμ ἀσιγήτοις βοῶντα κραυγαῖς, Ἅγιος, ἅγιος, ἅγιος Κύριος σαβαώθ, πλήρης ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ τῆς δόξης αὐτοῦ. Ἀλλ᾿ ὥσπερ οἱ τοῖς βασιλεῦσι τὰς εὐφημίας προσφέροντες, καὶ βασιλέας καλοῦντες καὶ αὐτοκράτορα;, οὐχ ὁ μὴ ἔχουσι χαρίζονται, ἀλλ' ὅπερ ἔχουσιν εὐφημοῦσιν· οὕτω καὶ ἡμεῖς οὐ τὴν οὐκ οὗ σαν ἁγιωσύνην προσφέρομεν τῷ Θεῷ, λέγοντες, Αγιασθήτω τὸ ὄνομά σου, ἀλλὰ τὴν οὖσαν δοξά- ζομεν· τὸ γὰρ ἁγιασθήτω, ἀντὶ τοῦ δοξασθήτω, εἴρηται. Διδασκόμεθα τοίνυν διὰ τῆς φωνῆς ταύτης τὸν κατ' ἀρετὴν μετιέναι βίον, ἵνα τοῦτον ὁρῶντες οἱ ἄνθρωποι, τὸν οὐράνιον ἡμῶν Πατέρα δοξάζωσιν· ὁ καὶ ἀλλαχοῦ φησι· Λαμψάτω τὸ φῶς ὑμῶν ἔμ- προσθεν τῶν ἀνθρώπων, όπως ίδωσι τὰ καλὰ ἔργα ὑμῶν, καὶ δοξάσωσι τὸν Πατέρα ὑμῶν τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Μετὰ τοῦτο λέγειν ἐδιδάχθημεν· Ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου· τυραννούμενοι γὰρ ὑπὸ τῶν τοῦ σώματος παθημάτων, καὶ μυρίας πειρασμῶν [30] δεχόμενοι προσβολάς, τῆς τοῦ Θεοῦ χρήζομεν βασιλείας, ἵνα μὴ βασιλεύσῃ ἡ ἁμαρτία ἐν τῷ θνητῷ σώματι ἡμῶν εἰς τὸ ὑπακούειν αὐτῇ ἐν ταῖς ἐπιθυ- μίαις αὐτοῦ, μηδὲ παριστάνωμεν τὰ μέλη ἡμῶν ὅπλα ἀδικίας τῇ ἁμαρτίᾳ, ἀλλ᾽ ἵνα παραστήσωμεν ὅπλα δικαιοσύνης τῷ Θεῷ, καὶ στρατευώμεθα τῷ βα- σιλεῖ τῶν αἰώνων. Διδασκόμεθα δὲ πρὸς τούτοις, μὴ σφόδρα τῷ παρόντι βίῳ προστετηκέναι, ἀλλὰ κατα φρονεῖν μὲν τῶν παρόντων, ἐπιθυμεῖν δὲ τῶν μελῶ λόντων ὡς μενόντων, καὶ τὴν βασιλείαν ἐκείνην ζη- τεῖν τὴν οὐράνιον καὶ αἰώνιον, καὶ τοῖς ἐνταῦθα τερ πνοῖς μὴ κατέχεσθαι, μὴ σωμάτων εὐμορφίᾳ, μή χρημάτων εὐπορία, μὴ κτημάτων εὐθηνίᾳ, μὴ λί θων πολυτελείαις, μὴ οίκων μεγαλουργίαις, μὴ ἡγε- • Sic omnes mss. Editi vero hac non habent, καὶ τὰ περὶ γῆν. Paulo post in editis τὸν ἀέρα deest, sed habetur in omnibus miss. 66 μονίαις καὶ στρατηγίαις, μὴ ἀλουργίδι καὶ διαδήματι, μὴ ἀψοποιίαις καὶ καρυκείαις καὶ παντοδαπαῖς χλε δαῖς, μὴ ἄλλῳ τινὶ τῶν τὰς ἡμετέρας δελεαζόντων αἰσθήσεις, ἀλλὰ πᾶσι τούτοις ἐῤῥῶσθαι φράσαντες, τῆς τοῦ Θεοῦ βασιλείας ἀδιαλείπτως ὀρέγεσθαι. Οι τως ἡμᾶς καὶ ταύτην διδάξας τὴν ἀρετὴν, ἐκέλευσε λέγειν· Γενηθήτω τὸ θέλημά σου, ὡς ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς· ἐντεθεικώς γὰρ ἡμῖν τῶν μελλόν των τὸν ἔρωτα, καὶ τῆς ἐπουρανίου βασιλείας την ἐπιθυμίαν, καὶ τρώσας ἡμᾶς ἐκείνῳ τῷ πόθῳ, παρα- σκευάζει λέγειν· Γενηθήτω τὸ θέλημά σου, ὡς ἐν οὐρανῷ, καὶ ἐπὶ τῆς γῆς. Δὸς ἡμῖν, φησί, Δέσποτα, τὴν ἐν οὐρανῷ μιμεῖσθαι πολιτείαν, ἵν᾿ ὁ θέλεις αὐτ τὸς, καὶ ἡμεῖς θέλωμεν. Ἐπάρκεσον τοίνυν προαιρέ σει καμνούσῃ, καὶ ποιεῖν μὲν ἐπιθυμούσῃ τὰ σὰ, ὑπὸ δὲ τῆς τοῦ σώματος ἀσθενείας κωλυομένῃ· όρεξον χεῖρα τοῖς τρέχειν μὲν ἐπειγομένοις, χωλεύειν δὲ ἠναγκασμένοις. Ὑπόπτερος ή ψυχή, ἀλλὰ βαρύνει ταύτην ή σάρξ· ἐξεῖα ἐκείνη πρὸς τὰ οὐράνια, ἀλλὰ βραδεία αὕτη πρὸς τὰ ἐπίγεια: τῆς δὲ τῆς βοηθείας παρούσης, ἔσται δυνατὰ καὶ τὰ λίαν ἀδύνατα. Γενη θήτω τοίνυν τὸ θέλημά σου, ὡς ἐν οὐρανῷ, καὶ ἐπὶ τῆς γῆς. ε'. Καὶ ἐπειδὴ τῆς γῆς ἐμνημόνευσε, χρεία δὲ τοῖς ἐξ αὐτῆς γεγενημένοις καὶ ἐν αὐτῇ διαιτωμένοις, καὶ γηγενές σῶμα περικειμένοις, καὶ τῆς καταλλήλου τροφῆς, ἀναγκαίως επήγαγε· Τὸν ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον δὸς ἡμῖν σήμερον. Αρτον ἐκέλευσεν αι τεῖν ἐπιούσιον, οὐ τρυφήν, ἀλλὰ τροφήν, τὴν τὸ ἐλ- λείπον ἀναπληροῦσαν τοῦ σώματος, καὶ τὸν ἐκ λιμοῦ κωλύουσαν θάνατον· οὐ τραπέζας φλεγμαινούσας . οὐδὲ ἔψων ποικιλίας, καὶ ὀψοποιῶν μαγγανείας, καὶ ἀρτοποιῶν ἐπινοίας, καὶ οἴνους ἀνθοσμίας, καὶ τἆλλα ὅσα τὸν μὲν λαιμὸν ἡδύνει, τὴν δὲ γαστέρα φορτίζει, τὴν δὲ διάνοιαν σκοτίζει, καὶ σκιρτᾷν τὸ σῶμα κατὰ τῆς ψυχῆς παρασκευάζει, καὶ δυσήνιον τῷ ἡνιόχω τὸν πῶλον ἐργάζεται. Οὐ ταῦτα ἡμᾶς αἰτεῖν ὁ λόγος ἐδίδαξεν, ἀλλ᾿ Ἄρτον ἐπιούσιον, τοῦτ' ἔστιν, ἐπὶ τὴν οὐσίαν τοῦ σώματος διαβαίνοντα, καὶ συγκροτή σαι ταύτην δυνάμενον. Καὶ τοῦτον δὲ οὐκ εἰς πολύν ἐτῶν ἀριθμὸν αἰτεῖν ἐκελεύσθημεν, ἀλλὰ τὸν σήμερον ἡμῖν ἀρκοῦντα μόνον· Μὴ μεριμνήσητε γάρ, φησίν, εἰς τὴν [31] αύριον. Τί δήποτε γὰρ περὶ τῆς αὔριον φροντίζει τις, ὁ τὴν αύριον οὐ πάντως ἀψόμενος, ἀλλὰ τὸν μὲν πόνον δεχόμενος, τὸν δὲ καρπὸν οὐ δρα πόμενος; Θάῤῥησον τῷ Θεῷ τῷ διδόντι τροφὴν πάσῃ σαρκί. Ὁ τὸ σῶμά σοι δεδωκώς, καὶ τὴν ψυ χὴν ἐμφυσήσας, καὶ ζῶόν σε λογικὸν κατασκευάσας, καὶ πάντα σοι τὰ ἀγαθὰ πρὸ διαπλάσεως ἑτοιμάσας, πως σε διαπλασθέντα παράγεται, Ὃς ἀνατέλλει τὸν ήλιον αὐτοῦ ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθοὺς, καὶ βρέ χει ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους; Τούτῳ τοίνυν θαρ ῥῶν, τὴν ἐφήμερον μόνην αἴτει τροφήν, τῆς δὲ αὔ ριον αὐτῷ κατάλιπε τὴν φροντίδα, ὡς καὶ ὁ μακά ριος έλεγε Δαυΐδ· Ἐπίρριψον ἐπὶ Κύριον τὴν μέ ριμνάν σου, καὶ αὐτός σε διαθρέψει. Οὕτω διὰ τῶν εἰρημένων τὴν ἄκραν ἐκπαιδεύσας φιλοσοφίαν, εἰδὼς ὅτι τῶν ἀδυνάτων ἐστὶν, ἀνθρώπους ὄντας καὶ θνητών σῶμα περικειμένους μὴ πταίειν, ἐδίδαξε λέγειν· Καὶ ἄφες ἡμῖν τὰ ὀφειλήματα ἡμῶν, ὡς καὶ ἡμεῖς ἀφίεμεν τοῖς ὀφειλέταις ἡμῶν. Τρία κατ' αὐτὸν ἀγαθὰ διὰ τοῦδε τοῦ λόγου πραγματεύεται· τοὺς μὲν h Duo mss. φλεγμαινούσας, καὶ εἰς ἡδονὰς ἐκμαινούσας. 8. Εἶτα δευτέραν προσέθηκε ῥῆσιν, εἰπών· Αγια-

47 S. JOANNIS CHRYSOSTONI ARCHIEP. CONSTANTINOP. operatur : eos qui ad summum virtutis gradum per- venerunt de se mediocriter sentire docet, jubetque recte factis non confidere, sed formidare atque tre- mere præteritorum memores peccatorum : quod et divinus Paulus facit, post sexcenta præclare gesta dicens : Quoniam Christus Jesus venit in mundum ad salvandum peccatores, quorum primus ego sum (1. Tim. semper facinorum memoriam habere significans. lis igitur qui in supremo virtutis gradu sunt, ex humili- tate tutelain per hæc verba paravit ? eos autem, qui post baptismi gratiam lapsi sunt, de salute desperare sua nou sinit, sed docet ab animarum medico petere veniæ remedia. Ad hæc vero humanitatis doctrinam suggerit. Vult enim nos mitęs erga eos esse, qui culpæ sunt obnoxii, et injuriarum nobis illatarum immemo- res, ut per veniam ipsis datam et nos veniam conse- quamur : et ipsi præeuntes benignitatis modum et mensuram afferamus: tantum enim recipere postu- Jamus, quantum proximo largiti sumus: et tantam veniam rogamus, quantam debitoribus concedimus. Insuperque dicere docemur, Et ne nos inducas in ten- tationem, sed libera nos a malo. Multa namque nobis ex diaboli opera accedunt tristia : multa item ex hominibus, vel palam intestis, vel clam insidiantibus. Corpus etiam > E8 modo contra animam insurgens grave damnum infort; modo variis debilitatum morbis, dolores nobis atque languores parit. Itaque cum multa et varia nos un- dique tristia adoriantur, ab iis omnibus ut liberemur, a Deo universorum petere instituimur. Ipso namque vindice sedatur omnis tempestas, fluctus in tranquil- litatem cedunt; malignusque ille pudefactus discedit, quemadmodum olim relictis hominibus, ad percos discessit: neque tamen illud injussus facere est au- sus. Qui vero ne in porcos quidem potestatem habet, quo pacto bomines pervigiles animoque temperantes, Dei septos præsidio, qui eum Regem esse suum pu- tant, vincere possit ? Quapropter in fine orationis Dei regnum, virtutem et potentiam ostendit dicens : Quoniam tuum est regnum et polestas et gloria in sæ- cula, amen (a). Hoc, inquit, abs te petò, qui te novi Regem omnium, æterno præditum imperio, qui om- nia, quacumque velis, potes, et gloria circumdatus es, quam nemo possit auferre. Pro his antem omni- bus gratias`agamus ei, qui nos tantis dignatus est bonis; quia ipsi convenit omnis gloria, honor et. imperium, Patri, Filio et Spiritui sancto, nunc et semper, et in sæcula sæculorum. Amen. Hæc postrema clausula, quæ abest a vulgato, in Bi- bliis Graecis legitur. MONITUM Hanc homiliam non publicavit llenricus Savilius; sed prior ex tenebris ex uno tantum Codice eruit Fronto Ducæus. Anni, quo habita hæc fuit, temporisque notam, meo judicio, non dubiam suppeditat Chrysostomus in exordio, cum ait se nuper de Paralytico, qui annis triginta octo infirmitate detentus fuerat, sermonem habuisse : ubi cam memorare prorsuš videtur homiliam, quam contra Anomãos duo- decimam posuimus Tomo I. In illa quippe contra Anomœos præcipue agitur, exemploque paralytici ● morbo liberati æqualem paternæ Filii potestatem commonstrat S. doctor; quin etiam ut Filii cum Patre æo¨alitatem asserat, hunc Evangelii locum, Pater meus usque modo operatur, et ego operor, explanau- dum suscipit. Hinc etiam aliud argumentum eruimus, quo probatur hanc homiliam paucis post illam de alio paralytico diebus pronuntiatam fuisse; in hac enim quoque de Filii cum Patre æqualitate aliquot in سم HOMILIA IN PARALYTICUM PER TECTUM DEMISSUM, QUOD NON SIT ILLE, DE QUO APUD JOAnnem agitur; DEQUE FILII CUM PATRE ÆQUALITATE. 03338 4 Cum in paralyticum juxta piscinam in leeto ja- centem nuper incidissemus, multum et ingentem the- saurum invenimus, non terram effodientes, sed ejus animi sensa scrutantes: thesaurum invenimus non aurum et pretiosos lapides continentem, sed toleran- tiam, philosophiam, patientiam, et multam in Deum 4. 15). Non dixit, Eram, sed, Sum, præsentem se

47 S. JOANNIS CHRYSOSTONI ARCHIEP. CONSTANTINOP. operatur : eos qui ad summum virtutis gradum per- venerunt de se mediocriter sentire docet, jubetque recte factis non confidere, sed formidare atque tre- mere præteritorum memores peccatorum : quod et divinus Paulus facit, post sexcenta præclare gesta dicens : Quoniam Christus Jesus venit in mundum ad salvandum peccatores, quorum primus ego sum (1. Tim. semper facinorum memoriam habere significans. lis igitur qui in supremo virtutis gradu sunt, ex humili- tate tutelain per hæc verba paravit ? eos autem, qui post baptismi gratiam lapsi sunt, de salute desperare sua nou sinit, sed docet ab animarum medico petere veniæ remedia. Ad hæc vero humanitatis doctrinam suggerit. Vult enim nos mitęs erga eos esse, qui culpæ sunt obnoxii, et injuriarum nobis illatarum immemo- res, ut per veniam ipsis datam et nos veniam conse- quamur : et ipsi præeuntes benignitatis modum et mensuram afferamus: tantum enim recipere postu- Jamus, quantum proximo largiti sumus: et tantam veniam rogamus, quantam debitoribus concedimus. Insuperque dicere docemur, Et ne nos inducas in ten- tationem, sed libera nos a malo. Multa namque nobis ex diaboli opera accedunt tristia : multa item ex hominibus, vel palam intestis, vel clam insidiantibus. Corpus etiam > E8 modo contra animam insurgens grave damnum infort; modo variis debilitatum morbis, dolores nobis atque languores parit. Itaque cum multa et varia nos un- dique tristia adoriantur, ab iis omnibus ut liberemur, a Deo universorum petere instituimur. Ipso namque vindice sedatur omnis tempestas, fluctus in tranquil- litatem cedunt; malignusque ille pudefactus discedit, quemadmodum olim relictis hominibus, ad percos discessit: neque tamen illud injussus facere est au- sus. Qui vero ne in porcos quidem potestatem habet, quo pacto bomines pervigiles animoque temperantes, Dei septos præsidio, qui eum Regem esse suum pu- tant, vincere possit ? Quapropter in fine orationis Dei regnum, virtutem et potentiam ostendit dicens : Quoniam tuum est regnum et polestas et gloria in sæ- cula, amen (a). Hoc, inquit, abs te petò, qui te novi Regem omnium, æterno præditum imperio, qui om- nia, quacumque velis, potes, et gloria circumdatus es, quam nemo possit auferre. Pro his antem omni- bus gratias`agamus ei, qui nos tantis dignatus est bonis; quia ipsi convenit omnis gloria, honor et. imperium, Patri, Filio et Spiritui sancto, nunc et semper, et in sæcula sæculorum. Amen. Hæc postrema clausula, quæ abest a vulgato, in Bi- bliis Graecis legitur. MONITUM Hanc homiliam non publicavit llenricus Savilius; sed prior ex tenebris ex uno tantum Codice eruit Fronto Ducæus. Anni, quo habita hæc fuit, temporisque notam, meo judicio, non dubiam suppeditat Chrysostomus in exordio, cum ait se nuper de Paralytico, qui annis triginta octo infirmitate detentus fuerat, sermonem habuisse : ubi cam memorare prorsuš videtur homiliam, quam contra Anomãos duo- decimam posuimus Tomo I. In illa quippe contra Anomœos præcipue agitur, exemploque paralytici ● morbo liberati æqualem paternæ Filii potestatem commonstrat S. doctor; quin etiam ut Filii cum Patre æo¨alitatem asserat, hunc Evangelii locum, Pater meus usque modo operatur, et ego operor, explanau- dum suscipit. Hinc etiam aliud argumentum eruimus, quo probatur hanc homiliam paucis post illam de alio paralytico diebus pronuntiatam fuisse; in hac enim quoque de Filii cum Patre æqualitate aliquot in سم HOMILIA IN PARALYTICUM PER TECTUM DEMISSUM, QUOD NON SIT ILLE, DE QUO APUD JOAnnem agitur; DEQUE FILII CUM PATRE ÆQUALITATE. 03338 4 Cum in paralyticum juxta piscinam in leeto ja- centem nuper incidissemus, multum et ingentem the- saurum invenimus, non terram effodientes, sed ejus animi sensa scrutantes: thesaurum invenimus non aurum et pretiosos lapides continentem, sed toleran- tiam, philosophiam, patientiam, et multam in Deum 4. 15). Non dixit, Eram, sed, Sum, præsentem se