tutum jactitabant ejus discipuli. Vana forte, quod Theodadem illum, obscuri nominis hominem, spe ctal, vesanorum hominum gloriatio; non adso ta men, ut hic antiquissimam fuisse blasphemæ hæ reseos principem inferri non possit. Quis enim credat priores Valentinianos, mendaces licet, tam perfrictæ frontis exstitisse, ut magistrum suum a Pauli discipulis institutum jactare ausi fuissent, ea præsertim ætate qua mendacium ab apostolicis vi ris non paucis in vivis superstitibus facile coargui potuisse, nisi saltem apostolorum discipulis coæ vus fuisset? Nec, ut id asseramus, necesse est Va lentini vitam diutius quam par sit protrahamus. Cum enim diem obiisse sub Aniceto certum sit, si anno circiter 158 mortuum, natum vero anno plus minus 85 dicamus, septuagenario majorem e vivis decessisse asseremus; quod fidem non superat. Vi derint nunc Dallæus et Blondellus, an tantum, quan tum ipsi putant, atherreat a verosimili, Valenti num, qui vicenario major esse potuit, cum marty rii palmam adeptus est Ignatius, jam prima senten tiæ suæ rudimenta ponere potuisse. Sed de Valen tini ætate jam satis. HI. Effundendæ hæresens occasio IV. Valentini scripta. 9. Nec dictis modo, sed et scriptis dogmata sua sparsit Valentinus. Plures ab eo scriptas epistolas memorat Clemens Alexandrinus”. ', quarum et frag menta refert. Quibus inscriptæ essent, dicere præ termisit, una excepta, quam ad Agathopodem quemdam scriptam asserit, Duarum etiam ejusdem Homiliarum fragmenta refert, alterius scilicet in qua supra modum vesaniens immortalitatem suis pollicetur; alterius de amicitia. Psalmorum Valen tini meminit Tertullianus lib. 1 De carne Christi, cap. 20. Horum vero nullum jam superest frag mentum. At partem Dissertationis de origine mali ab hæresiarcha editæ habes in Dialogo contra Marcionitas, qui Origení vulgo ascribitur, sect. IV. Sunt qui putant scriptum ab eo librum sub hoc titulo, Sophia, nixi his Tertulliani verbis adv. Va lent., cap. 2: Docet ipsa Sophia, non quidem Valen tini, sed Salomonis. Sed hæc perperam explicant. Alludit enim Tertullianus, non ad aliquem Valen tini librum, sed ad Sophiam, novissimum eorum quos excogitavit, Æonum, ut legenti patebit. Nec verius, quod alii contendunt, novum ab hæretico editum Evangelium. Id quidem legitur apud Tertul lianum cap. 49 ¸libri De præscript: Legis et pro phetarum quædam probat, quædam improbat... Evangelium habet etiam suum, præter hæc nostra. Sed jam constat inter eruditos, posteriora novem capita libri De præscriptionibus ascititia esse, au ctorisque Tertulliano junioris opus videri. Corte, ne longius a proposito deflectam, genuinus Tertul lianus hujus libri cap. 38 Valentinum a crimine suppositionis novi Evangelii palam absolvit. Id enim discriminis inter hunc et Marcionem statuit, quod hic manu Scripturas, ille sensu expositiones palam interverterit: et quamvis Valentinus integro instrumento uti videatur; callidiore tamen ingenio, quam Marcionem, manus intulisse veritati, Marcion enim, addit, exerte et palam machæra, non stylo usus est; quoniam ad materiam suam cædem Scriptura rum confecit: Valentinus autem pepercit; quoniam non ad materiam Scripturas, sed materiam ad Scripturas excogitavit: el tamen plus abstulit, plus adjecit, auferens proprietates singulorum quoque 8. Huic, ut et multis aliis hæreticis, effrenis am bitio, si Tertulliano fides ", ruinæ occasio fuit. Speraverat, inquit, episcopatum Valentinus, quia etl ingenio poterat et eloquio; sed alium ex martyrii prærogativa loci potitum indignatus, de Ecclesia au- c thenticæ regulæ abrupit, ad expugnandam conversus reritatem. Hoc Romæ factum conjicit nuperus au ctor conjecturarum ferax; sed sicubi factum, alibi quam Romæ fieri debuisse demonstrant quæ hacte nus diximus. Ut vero ex Tertulliani verbis elici utcunque posse putem, vafrum hominem cum spe adipiscendi episcopatus, larvam, qua Catholicos fallebat, deposuisse; sic catholicam fidem usquam sincero animɔ tenuisse, hinc certo probari posse non censeam. Ut ut sit, exasperatus ob repulsam Valentinus, si quem antea modum tenuisset, minus deinceps tenuit, venenumque quod in corde late bat, paulo apertius effudit; ita tamen ut huic ple rumque ementitam catholicorum verborum spe ciem induceret; nisi forte in eos incideret qui vel verborum, et adjiciens dispositiones non comparen simpliciores, vel auribus prurientes, vel captiosis quæstionibus jam seducti, quoslibet fabularum ven tos captare parati erant; quibus seorsim omni re moto fuco mysterium iniquitatis pandebat. Is enim erat istiusmodi hominum, artibus callidæ simula tionis eruditorum dolus, ut vanam spem perfectio ris scientiæ, quam pollicebantur, catholicorumque verborum corticem objicientes, curiosos ac incau tos allicerent, iisque lethale venenum paulatim instillarent. Nefarias eorum artes passim describit ac retegit Irenæus *, et post eum atque ex eo Ter tullianus ". tium rerum. Quæ quidem ut probant Valentinum pravis expositionibus Scripturas ad argumentum suum obtorto collo traxisse; sic Canoni nihil addi disse, aut detraxisse palam ostendunt. Discipulos quidem Valentini exsistentes extra omnem timorem, suas conscriptiones proferentes, plura habere glo riari, quam sint ipsa Evangelia, narrat [XVII] Irenæut lib. 1, cap. 11, n. 8. In tantum siquidem pro cesserant audaciæ, ut novum Evangelium, quod ve ritatis nuncupabant, confinxissent. At ipsi Valen tino nihil simile usquam ascribit. Imo tum loco mox cit., tum lib. 1, cap. 8 et 9, et alibi passim, satis "Tertull., adv. Val., c. 4. 13 Iren., Præf. lib. 1 et lib. ii, c. 13 et 17. Tertull., in Val., c. 1. 18 Clem. Alex., I. 11 Strom., ed. Paris., p. 375, 409, 1. 1, p. 450; lib. iv Strom., p. 509; lib. vt Strom.,

cabatur. Logo siquidem pullulavit nova Æonum Christo et Spiritu sancto, Patre quoque calculum decas, Bythius videlicet et Mixis, Ageratos et He nosis, Autophyes et Hedone, Acinetus et Syncrasis, Monogenes et Macaria: ab Homine et Ecclesia do decas, Paracletus et Pistis, Patricos et Elpis, Me tricos et Agape, Ænus et Synesis, Ecclesiasticos et Macariotes, Theletos et Sophia; totidem nomina Græca, quorum significata reperies in Glossariis nostris ad calcem operis. Hi triginta Æones adeo decantati; hoc Valentinianorum Pleroma in tria velut agmina divisum, in ogdoada, decada et dode cada, [XVII] quorum prius ducebat Bythus cum Sige, secundum Logos cum Zoe, posterius Homo cum Ecclesia. 13. Quamvis autem uni et eidem stipiti, Bytho nimirum, originem acceptam referrent Æones om nes, nou una tamen et eadem fuit omnium conditio, sed dispar. Soli No, utpote primogenito, indulta perfecta cum Bytho communio; soli nervia hujus magnitudo, cæteris inaccessa. Hinc in aliis omnibus cognoscendi Patris æstus, ac propemodum in Nun invidiæ livor; major vero in novissima Ævnum So phia, quæ præcipiti exquisitionis impetu lata, ab sorpta fere fuisset, et in universam substantiam dissipata, nisi tempestive occurrisset Horo, id est Termino, Virtuti illi ab omni conjugio liberæ, quæ omnia fulcit, et extra ineffabilem magnitudinem custodit; a qua demum repressa, suffulta, et ad se ipsam revocata, priorem cogitationem simul cum ea passione, quæ ex stupendo illo miraculo orta erat, abjecit. Al desiderio rei impossibilis gravidæ vix potis erat, quin impetus abortum afferret. Al tulit vero, immaturumque fetum abegit, substantiam videlicet informem; cujus geueris? baud satis inter fabulæ architectos conveniebat, nec Matri ipsi constabat. Inde miseræ mæstitiæ, timor, summa que perplexitas, pristine cogitationis appendices, necessariaque veluti consectaria: a quibus Hori, quem diximus, opera perpurgata, conjugio demum ac Pleromati restituta fuit; ipsa ejus Enthymesi, abortivo illo fetu formæ ac figuræ experte, el ap pendice passione extra Pleroma relegatis. 14. Ne vero similem casum subirent cæteri Æo nes, alterum par Æonum per Unigenitum supremus Pater emittit, Christum et Spiritum sanctum, a quibus alii numeris omnibus absolverentur. Christi enim officium erat Æones immensam Patris altitu dinem edocere, quod nempe nec percipi, nec intel ligi, nec denique cerni aut audiri, nisi Monogenis beuelicio, posset. Spiritus vero sanctus eos omnes inter se exæquatos, gratias agere docuit, ac veram requiem induxit. Sicque Æones omnes tum forma, tum voluntate ac sententia pares constituti sunt; facti omnes quod unusquisque, omnes in Noas, Sermones, Homines et Christos transformati, et quæ feminæ, in Veritates, Vitas, Spiritus et Ec clesins. Tum tanta metamorphosi gaudentes, in Proputoris laudes erumpunt, acceptique beneficii memores, communi consilio, consentientibus adjiciente, quidquid optimum ac florentissimum habebant singuli conferentes, apteque compin gentes, Jesum in Bythi gloriain et honorem emit lunt, ceu perfectissimumn Pleromatis sidus et fru clum, Salvatorem etiam, et Verbum, et Christum, ac Omnia denique nuncupatuin, quem angelis quo que satellitibus stipant. Christi et Spiritus sancti ortum aliter explicabat Valentinus. Hunc quidem ab Ecclesia productum fuisse, ad Æonum exami nationem et fecunditatem dicebat; illum vero non ab iis onibus qui in Pleromate sedem habent, sed a Matre illinc exclusa, secundum recordatio nem meliorum procreatum fuisse, nec sine quadam umbra. Verum ingratum, cum masculus esset, ex cisa a se umbra, ad Pleroma recurrisse, Matro una cum umbra relicta ac spiritali substantia or bata. Jesum autem interdum ex Theleto, interdum ex Christo, nonnunquam ex Homine et Ecclesia ortum asserebat. Ilas de rebus divinis nugas ven ditabant veteratores isti; et hæc prima fabulæ pars. 15. Altera in us, quæ extra Pleroma gesta sunt, referendis versatur. Superioris nempe Sophiæ En thymesis (Achamoth ab Hebraica voce, Sa pientia vocabant), quam extra Pleroma cum appen dice passione relegatam diximus, in umbra el va cuo, formæ, figuræ ac luminis expers, misere ja cebat. Ipsius calamitate commotus superior Chri stus, vi sua formam quidem ei indidit, sed secun dum substantiam tantum, non secundum scientiam statimque subtracta virtute ad supera recedens, infelicem deseruit, nonnullo tamen incorruptibili tatis odore perſusam. Ea vero jam formata ac men tis compos effecta, acriori desiderio exquirendi lu minis, quod eam defecerat, incenditur. Sed ecce, festinanti importunus intercedit Horus, temera riumque coercet impetum. Hinc animum despondet illa, omnique perturbationis generi succumbit; mœ rori quidem, quod votis frustrata; metui, ne quem admodun. lux, ita et vita eam deficeret; animi denique anxietati ac lacrymis; parum id, nisi om nis rerum ignoratio tot perturbationibus mista, pondus auxisset. Interdum tamen, priorum oblita, luminisque, quod eam deseruerat, pulchritudinem mente revolvens, lætitia diffundebatur ac ridebat. Sed momentaneus risus, quem cito excipiunt per turbationes consuetæ. His sibi per vices succeden tibus jactata, tandem seipsam colligens, ad lumen quod jam delibaverat, hoc est, ad Christum rogan dum convertitur. Quorsum, inquis, tot perturba tionum fluctibus æstuantis, nec quiescere valentis animi motus? Hoc fabulæ exordium. Hinc enim materiæ, ex qua mundus hic conflatus est, sub stantia ortum cepit. Nam ex conversione, et mundi, et Demiurgi, rerum conditoris, et denique omnis alia anima originem sumpsit; ex metu au tem et morore, reliqua omnia. Ex ipsius siquidem lacrymis liquida omnis substantia initium habuit,

DISSERTATIO I, ART. I, DE VALENTINO. ex rīsu lucida, ex mœrore tandem et stupore cor- malis substantiæ, ut animæ brutorum animantium, porea mundi elementa. Nempe cum Achamoth sup plex ad Christum se convertisset, hic Paracletum, hoc est Salvatorem ad eam misit, satellitibus an gelis stipatum, qui scientiæ formam ei indidit, et a perturbationibus liberavit. Nec tamen has ab ea ita secrevit, ut curam omnem earum abjiceret imo secretas fixit, condensavit, et in materiam transformavit, ex. qua fieret duplex substantia; al (era mala, quæ ex passionibus exstitisset; altera passionibus obnoxia, quæ ex conversione orta es set. Sic malis omnibus expedita Achamoth, jam gaudio gestiens, in angelos Salvatoris comites de figit obtutus, quorum splendore capta, aspectuque fecundata, concipit paritque fructum spiritalem, ad eorum imaginem effictumi. Jam ergo triplicem ha bemus substantiam, Achamothe fetum; materialem ex passione, animalem ex conversione et spiritalem ex imaginatione. Nec satis erat rerum materiam mi uistrasse, nisi etiam formam afferret; hæc prima Achamothe cura. Et cum nulla ei esset substantiæ spiritalis informandæ copia, quoniam ejusdem cum ea essentiæ erat, in animalis formationem se con fert, ex qua Demiurgum efficit, cæterarum dein ceps rerum conditorem, parentem, [XIX] regeni et Deum. Et hic alterius fabulæ partis finis. 16. Sequitur aspectabilis hujus mundi consti tutio et origo, quam sic exponebant: Conditus De miurgas ad opus se accingit, in idque totus incum bit; cæcus tamen (hoc stupeas), et quid ageret nescius. At clam regebat Mater, sub Salvatoris mo deramine, quo instigante superioris Pleromatis imaginem et hic exprimi curavit. Achamoth siqui dem Demiurgo ignota Bythum, Demiurgus Unige nituin, angeli et archangeli a Demiurgo conditi cæteros Æones referebant. Sic itaque tantum opus molitur inscius ille Demiurgus. Separatis atqne distinctis, hactenus confuse permistis, animali et materialì essentia, ex iis cœlestia simul et terrena condidit; fabricatisque septem coelis (quos intelli gentia præditos, imo et angelos esse volebant), se dem sibi supra septimum delegit, Matre superiorem locum occupante, medium inter Pleroma et Mun dum. Eapropter ille dictus est Hebdomas, hæc Ogdoas quo suprema illa ac primigena Pleromatis ogdoas exprimeretur. At supina Demiurgi ignoratio immanem peperit errorem. Cum enim tanta condi disset, nec spiritalia attingere valeret, sui ipsius ac matris, multo magis superioris Pleromatis igna ras, se solum esse Deum existimavit, ac per pro phetas dixit: Ego Deus, et præter me non est alius. Sed ad rem redeamus. 17. Quoniam materialis essentia ex tribus affe etibus conflata erat, ex metu, mœrore et anxietate; ex metu et conversione ea omnia, quæ anima præ dita sunt, coagmentata fuerunt; Demiurgus nempe ex conversione, ex metu quidquid reliquum est ani *ª Isa. XLV, 22. ferarum et hominum; ex tristitia spiritales nequi tiæ, angeli mali et dæmones, quorum princeps diabolus, Cosmocrator dictus, cui sedes assignata subtus Demiurgum in hoc mundo; in eo tamen pro prio conditore potior quod quæ supra eum sunt perspecta habeat, quia spiritalis nequitia est; De miurgus autem ignoret quia animalis est. Postremo ex stupore et anxietate, ceu ex ignobiliori stirpe, corporea mundi elementa prodierunt. Omnibus vero insitus ignis mortifer et exitiosus; ut et igno rantia prædictis tribus perturbationibus abdita et occultata. 18. Coudendus supererat homo, mundi bujus in ferioris pars nobilior. Fabricavit bunc Demiurgus ex fusili ac fluida substantia; et hic homo choicus seu terrenus, in quem insufflatus animalis ut simi litudinem et imaginem Creatoris exhiberet. Circum posita dein terreno pellicea tunica, hoc est, corpus quod in sensum cadit. Parum erat, nisi spiritalis homo, inscio Demiurgo, una cum ipsius insuffla tione inspersus a Matre fuisset. Semen illud spiri tale est, quod ex angelorum contemplatione protu lit Achamoth, dictum alias Ecclesia, speculum su perioris Ecclesiæ. Triplex igitur in uno homine homo, seu tres unius ejusdemque hominis partes, materialis, animalis et spiritalis, quarum dispar sors et exitus. Prior omni incorruptibilitatis afflatu destitutus, necessario perit; posterior quibuscun que tandem flagitiis ac sceleribus sese mancipet, certam salutem recipit; animalis, inter utrumque medius, vel materialis, vel spiritalis exitum sorti tur, prout vel in hanc, vel in illam partem declina verit. Ut autem hic salutem adipisceretur, sensibi libus disciplinis indigebat, ac proinde Salvatore hic opus erat. Sed quali? Qui sibi accommodatus esset, animali nimirum et spiritali, corpore tamen induto, ut sensibus pateret. Materiale autem nihil suscepit, ea enim duntaxat assumpsit, quibus salu tem impertiturus erat: at materia salutis incapax. Per Mariam ille, perinde atque aqua per tubum, transmeavit, ab ea nihil quidquam accipiens; atque in ipsum, cum baptismi aqua tingeretur, Jesus ille seu Salvator, qui de Pleromate erat, et ex omnibus ortum traxerat, sub columbæ forma descendit. Ut adeo Dominus noster ex quatuor hisce conflatus esset, ex spiritali, quod ab Achamoth erat: ex animali, quod a Demiurgo; ex corpore, quod a dispensatione; ex Salvatore demum, quod erat ea quæ descendit in illum columba. Ex quibus solus psychicus passus est Christus, et is qui ex dispen satione mystico modo conditus fuerat: perpessio nis expertibus manentibus Salvatore, et spiritali Christo, et a Domino avolantibus cum Pilato siste retur. Sic tota salutis nostræ œconomia, et quod cunque de Verbi divini Incarnatione, Christique meritis, morte et satisfactione fides docet, in ar.iles

cætera. fabulas ridiculaque commenta totum abit. Sed audi unde profluxerint, inquirendum superest. Ac primo quidem vanas Galli cujusdam recentioris conje clationes non moror, qui ut Valentinum ejusque discipulos in plerisque doctrinæ suæ capi:ibus ab hæresi xindicet, mysticos quosdam sensus sub æni gmatico verborum cortice delitescentes, sibique soli revelatos extrabere conatur, ac mendacii probrum veteribus omnibus Patribus in os ingerere, imo et eos interdum imposturæ arguere, absurdaque Valentini de Verbi generatione commenta aureis Athanasii et Hilarii expressionibus longe antepo nere non veretur. Næ! sagacissimum hominem, qui, post quindecim circiter sæcula, id sibi notissimum putet, quod Patres hæreticis illis aut coævos aut suppares ſugit. Hæc forte Achamotha quæpiam Ma ter e sepulto dudam Valentini Pleromate rediviva ad neoterici illius aures insusurravit, quæ soli illi ferant qui ejusdem Matris semine inspersi fuerint; explodant vero quicunque sobrii veneranda Histo riæ simul ac traditionis ecclesiasticæ fundamenta concussa non velint. 21. Nec magis audiendi qui, ut Jannes Franci scus Buddæus, jam citatus, in sua de hæresi Valen tiniana Dissertatione, Valentinianorum placita ex philosophia Hebræorum Kabbalistica derivant; eaque, ut emolliant, ad reconditos nescio quas sensus detorquent, veterum scriptis vim inferentes, imo invidiam temere facientes. His enim auctori bus id gratis supponere placuit, quod ab ipso li 19. Triplex hominum genus Valentinianos dis tiuxisse jam notavimus: choicum, quod salutem percipere nullo modo valet; animale, quod perci pere potest, vel non potest, prout bonis vel malis adhæserit; spiritale denique, quod a salute excidere nunquam potest. Ad secundum genus Catholicos revocabant. His fidem et bona opera, ut salutem adipiscerentur, necessaria esse dicebant; sibi vero, qui ad tertium genus pertinebant, spiritalibus el perfectis, utpote spiritali seminè Achamoth fecun datis, hæc superflua esse jactabant; eam enim esse spiritalium hominum naturam, ut, quidquid agant, in corruptionem et interitum cedere nullo modo possint: neque enim actiones aditum ad Pleroma munire, sed solum spiritale semen. Et hinc cOIT fractis omnibus claustris, ad scelera, quævis, on niaque vitiorum genera latissima facta via. In cu mulum accessit et illud principium non minus exi tiosum, animas quasdam natura bonas esse, quas- › dam natura malas. Bonas quidem eas esse, quæ seminis capaces effectæ sint; eas autem quæ natura malæ sunt, ita esse comparatas, ut semen illud nunquam recipiant. Quod gentilium fatum induce bat. Et inde etiam latissimum intervallum quod Catholicos ab iis Pseudospiritalibus disjungebat, non tantum quod illos animales, se vero perfectos, spiritales ac semina electionis superbe vocarent; sed quod vellent nos in ancipiti usu gratiam sic ac- mine probandum erat, Kabbalam primo et secundo cipere, ut ea nobis adimeretur; se vero illam pro prio veluti jure ita possidere, ut semper accresce ret, decresceret nunquam, aut efflueret. At quænam spiritalium istorum gratia? quid spiritale illud se men? aliud nihil quam spiritalis agnitio, superno rum Pleromatis arcanorum scientia, qua tantopere gloriabantur, et qua sibi Gnosticorum nomen ascri bebant. Hæc a Matre sibi indita, pusilla quidem e supernis initio emittitur, hic autem paulatim ado lescat et perficiatur necesse est. Cum autem nume ris omnibus absoluta fuerit, consummationem fu turam asserebant; tuncque Achamoth e medietatis loco in Pleroma migraturam, sponso [XX] suo Sal vatori nupturam: spiritales autem, animis anima libus exutos, spiritusque intelligentes factos, Ple roma itidem subeuntes, in sponsas assignatum iri angelis Salvatoris satellitibus; Demiurgum vero, cum justorum animalibus animis in locum Matris Achamoth, medietateni videlicet, migraturum, ibi perenni quiete donandum. Neque enim psychici quidquaıp intra Pleroma admitti. Tum verò ignem eum, qui in mundo latet, erupturum, confectaque omni materia, mundo simul et ludicræ buic Valen tinisnorum fabulæ. Gnem impositurum. 20. Paucis hæc complexi sumus; idque satis pro instituto fuit. Fusiori stylo prosequitur Irenæus lib. 1, cap. 1 et seqq. Si quid vero difficultatis in verbis occurrerit, hoc in notis explicare conati su mus. Quo iam tendant portentosa illa deliria, et post Christum natum sæculo notam fuisse. Quamvis a Christi ætate Judæi a vera patrum suorum sim plicitate degeneres, jam fabulis mentem pascerent, nondum tamen eo usque delusa fuerat, ut Sephi roticas chimæras, Kabbalisticos mundos, insanas que potius quam mysticas litterarum ac numero rum copulationes, peperisset, quibus ludificati recentiores, alios postmodum ludificati sunt. Certo Justino martyri, Origeni, Hieronymo, Epiphanio, aliisque Patribus antiquis, pro eo quod cum Ja dæis intercessit ipsis commercio, perspecta et ex plorata erat illorum doctrina; de nominibus Dei secundum Hebræos interdum disseruerunt: vanas Judæorum traditiones, anilesque fabulas non semel insectati sunt; de Kabbalisticis vero nugis, et Dei nomine per duodecim, per 42, per 72 litteras ex plicato, aliisque ejusmodi næniis, ne verbo quidem meminerunt, aut aliquid audivisse se significarunt. Invicto argumento nondum excogitatas esse. Et certe quisquis de Kabbala mystica conscriptos, li bros adierit, aut peritiores e Rabbinis consuluerit, evestigio deprehendet admodum recentes esse, vixque ante annos quingentos aut sexcentos exarari potuisse. Non me quidem latet Philonem Judæum subtiliori et argutiori, quam par erat, methodo di vina rimari ac pertractare cœpisse; sed quam pro cul ab arcanis Sephirarum mysteriis, norunt qui perlegerunt. Ille pro Ægyptiorum more, apud quos vitam agebat, ad Platonicam et Pythagoricam phi Digilized by Google

DISSERTATIO I, ART. I, DE VALENTINO. et quam econtrario ea quæ ex libris sacris percipi- ctrina; idque eo facilius, quo illucescente Evange tur divinorum notitia, sublimis sit, augusta, pura rationique consentanea. Felices, si micantes inde radii obductas animo nebutas dispulissent, umbris que discussis ad solem ipsum oculos convertis sent! Sed maluere plerique anticipatis opinionibus obcæcati, divinæ lucis igniculos mendaciorum fu mo et tenebris obscurare: et cum theologiam suam ex oraculis divinis metiri debuissent, hac potius ordine præpostero ad Pythagoræ, Platonisque pla cita revocare studuerunt. Eapropter iis omnibus, quæcunque ex sacris libris, Judæorumque dogma tibus subripere potuerunt, Pythagoricam Platoni camque speciem inducentes, novum doctrinæ cor pus coagmentarunt, a crassiori quidem gentilita tis fæce secretum, sordibus tamen adhuc non pau cis lutulentum. Jam quidem Plato unum supre mum mundi opificem, inferioresque dæmones agno verat; at de angelis, archangelis, eorum ordinibus et officiis, de mystica nescio qua Triade, aliisque sexcentis, de quibus subtiliori disputatione disse ruerunt recentiores illi discipuli, ne xat' Övap co gitaverat magister: adeo ut hæc iis solis auctori bus prodierint: si tamen auctores dicendi, qui a Judæis accepta ementitis coloribus infuscarunt. At si quid a Judæis acceperint Platonici isti, id post modum Judæis cum fenore reddiderunt. Nam cum bi novam eam philosophandi rationem doginatibus sacris, allegoriis et symbolis intermistam, cæteris. que puriorem, nec adeo divinioris scientice prin cipiis repugnantem animadvertissent, in illius ad mirationem pertracti, in ejus studium incumbere cœperunt; rati non difficili negotio purgandam a sordibus, quas intulerat ethnica superstitio, utilem fore ad explicanda, accuratiorique methodo pertra etanda sacræ religionis mysteria. Itaque hucanimum appellentes, divinamque scientiam 'subtilius quam par erat eliquantes, cum Platonicis matwvlei, ac purissimes veritatis rivulos in Pythagoræ ac Platonis lacunas derivare cœperunt: magno sane cum religionis detrimento, quæ tota deinceps ar gutiis, numeris, numerorumque copulationibus, symbolis et allegoriis referta prodiit. Quantum vero in eo disciplinæ genere profecerint Judæi, Helleni stæ præsertim, ex Philonis scriptis videre est, qui quod Platonica dogmata animo altius imbibisset, ceu alter Plato a veteribus habitus fuisse videtur; cujus exemplum male æmulati posteri, argutias argutiis addiderunt, vanisque subtilitatibus agras mentes paverunt. Quamvis autem adeo longe pro gressos fuisse Judæos, qui in Palæstina Philonis ætate degebant, nulla demonstrent argumenta; éos tamen Platonica doctrina haud mediocriter ex cultos suadent tum frequens quod ipsis intercede bat cum Hellenistis, Ægyptiis et Tyriis commer cum, tum Flavii Josephi libri, virum in philoso phorum lectione non parum versatum ostendentes. 32. Quæ Judæorum animis primum, eadem et Christianorum postea fucum fecit Platonica do lii die, nova accessione ditata superbius quam an tea sese extulit. Nam ex quo apostoli apostolicique viri cum ethnica superstitione acerrimo certamine dimicarunt, palamque de ea triumphos egerunt; imminentem huic ruinam ut averterent philosophi, de nova doctrinæ suæ reformatione cogitare cœpe runt. Perlectis itaque Novi Testamenti scriptis, ha bitisque cum doctissimis quibusque Christianorum congressibus, ex eorum dogmatibus ea collegerunt, quibus ethnicæ religioni splendorem et pretium adderent; hæcque suis artificiose intexentes, et ne pateret furtum, symbolicarum formarum invo lucro, more Platonico, tegentes, novam hypothe sim Christianis objecerunt, quæ simulata sanctita tis sublimitatisque specie deciperet imperitos. Sus ceptum consilium non parum promovit magnus ille Ammonius, Origenis et Plotini præceptor, qui Chri stianam religionem professus, inordinato Platoni ex philosophiæ, cui operam semper navaverat, amore nihil non molitus est, ut ad hanc Scriptura rum oracula revocaret. Malus quidem animus non fuit; hinc enim Christianæ religioni majorem apud gentiles auctoritatem conciliaturum se sperabat. Et si quidem philosophiam, uti par erat, ex Scriptu ris reformare, eamque intra Evangelii limites con cludere studuisset, operæ forsitan pretium fecisset; at contrariam omnino rationem cum iniisset, et Christianæ religioni, et Christianis ipsis exitio fuit. Name Christianis plurimi deinceps hujus philoso phiæ, quæ præ cæteris in pretio erat, ob affinitatem quam cum Scripturis habere videbatur, studio in cumbentes; nec attendentes quidquid sublinius præ se ferebat, totum ex earumdem Scripturarum penu depromptum fuisse, hanc pene cum Scripturis ipsis adæquare, et ad ejas magis quam að illarum principia ratiocinationes suas exigere assueverunt quod infinitorum propemodum errorum, quibus contaminata fides fuit, fomitem ministravit. Eth nici econtrario, ex hac sacrorum profanorumque dogmatum mistione, quæ philosophiam ornabat, totque portentosis erroribus purgabat, perficiendæ, insolentiusque efferendæ doctrinæ suæ occasionem opportune captantes, superbius adversus Christia nos, quasi Platonis exuviis seipsos ditassent, inso lescere, Christianamque religionem contemnere cœperunt. Evanuit ex eorum scriptis ea deorum nulla vel sibi invicem, vel ulli superiori, subje ctione colligatorum multitudo: pauciores apparue runt, omnesque uni supreme Divinitati, augustiori quam antea sermone-celebratæ, subjecti. Angelis, archangelis, mentibus coelestibus, sexcentisque aliis, quæ a Christianis mutuati fuerant, ornata deinceps processit eorum theologia naturalis. De corporis sensuumque fuga, de cura animi, mentis que cultu et elevatione in Deum, de virtutibus colendis, debellandisque vitiis magnifice scripse runt; intentatumque nihil reliquerunt, quo fuca tam doctrinæ puritatem Evangelii sanctitati oppor

47. Eodem sacrilegii genere Christum ab Unige- faterentur; alii vero dum duplicem Deum fateri nito, Horo, Verbo, Salvatore et Jesu dividentes, finxerunt alterum par Æonum, Christum et Spiri tum sanctum a Monogene secundum providentiam Patris emissos fuisse; illum, ut Æones doceret Unigeniti solius menti pervium esse Patrem, nec a quoquam percipi aut intelligi, nisi Monogenis be neficio, posse; hunc vero, ut Æones omnes ad æqualitatem redigeret, omnesque ejusdem formæ et animi efficeret, ut universi pariter et Mentes es sent, et Sermones, et Homines, et Christi, clc. Nempe quod in Evangelio Christus docet, neminem nosse Patrem, nisi Filium, et cui voluerit Filius re velare; et quod [XXXI) fide novimus Spiritum sanctum esse charitatem et amorem, vinculumque sanctissimæ Trinitatis, ac nexum quo fidcles con stringuntur, et unum fiunt, hæc comminiscendi ansain præbuerunt. Salvatorem autem, ex eo quod singuli Pleromatis Æones in se præstantissimum ac florentissimum haberent, scite composito, atque eleganter contexto, ceu Pleromatis sidus, per fectumque fructum, ac paternis Æonum omnium nominibus insignitum, in lucem editum effutiebant, quod apud Apostolum legissent, Christum nostrum infinitis divinæ sapientiæ et scientiæ thesauris di tatum, et in eo plenitudinem oinnem Divinitatis habitare corporaliter ". Quem dum angelis satelli tibus eodem tempore productis stipatum descri bunt, partim Evangelium, in quo legitur angelos Christi ortum et resurrectionem annuntiasse, eique in omnibus ministrasse, partim Platonicos imitan tur, qui, Jamblicho teste, sect. 11, cap. 2, 3 et seq., diis aliquam angelorum turbam, tanquam sa tellites, assignant. 48. Sophiæ, Æonum novissimi, casus, insignior Valentinianæ fabulæ pars, in recensione Plero matis omitti non debet. Alterum ænigma cæteris ut insulsius, sic et obscurius. Quid ea de re sen tiam, paucis explicabo. Fervetus est de mali ori gine dubitatio, quæ tum philosophorum Christiani dogmatis ignarorum, tum etiam eorum qui Chri stianum nomen profitebantur, diutius torsit inge nia. Cum enim hine ea sit omnium animis ingenita notio, Deum summe bonum malorum auctorem esse non posse; illinc vero malis mundum hunc seatere doceat experientia; nodum solvere non va lentes plurimi, vel desperatione fracti sunt, vel in absurdissimorum errorum barathrum præcipites acti, miserrime perierunt. Ut omittam eos & Pla tonicis, qui materiam æternam et a nullo pro ductam invexere malorum radicem, quæ divinis operibus admista, hæc contagione quadam infice ret; alii cum philosophi, tum nomine tenus Chri stiani, quales Marcionitæ, Manichæi et Priscillia pistæ, duos affirmare deos maluerunt, et unum eorum mali principium, ne illum verum Deum, qui natura bonus est, fontem et originem mali esse Col 11, 9. merito reformidabant, aliam divinitati injuriam inferre veriti non sunt: statuere siquidem angelos ut mundi auctores, sic et malorum omnium opifices. Quæ veterum omnium Gnosticorum, Simonis, Me nɔndri, Saturnini, aliorumque quorum blasphemias recitat Irenæus lib. 1, impia fuit opinatio. Sed quia importuna, nec vanæ subtilitatis artibus usquam eludenda, aut solvenda semper rediba quæstio, unde angeli ipsi eo usque cum malitiæ, tum potentiæ devenire potuerunt, ut mundum Deo bono vel invito, vel non repugnante et fabricarent, et malis contaminarent; hanc fabularum commen tis, certissimas veritates obscurando, expedire se posse putarunt Valentiniani. Audierant in Christia norum scholis, initium omnis perditionis superbiam exstitisse; angelos quippe, quod ad Altissimi solium propius, quam eorum conditio ferebat, accedere voluissent, quodque summam Dei scientiam ac ina jestatem temere æmulati, rebus omnibus creatis dominari ac providere, affectu saltem ac voLO, concupiissent, e cielo dejectos præcipiti ruina periisse, eodemque, quo primum infecti fuerant superbiæ veneno, humanum genus infecisse, ac perdidisse, et proinde malorum omnium, quibus jam labefactatur orbis, fomitem ministrasse. Au dierant, et apud Apostolum legerant, Deum sib! proposuisse instaurare omnia in Christo, quæ in cœlis, et quæ in terra sunt, in ipso "; et quod per Filium suum, qui est imago Dei invisibilis, compla cuerit reconciliare omnia in ipsum, pacificans per sanguinem crucis ejus, sive quæ in terris, sive quæ in cœlis sunt ". Certissima hæc Ecclesiæ catholicæ ab apostolis tradita dogmata depravantes, iisque ludicra commenta pro more intermiscentes, novam bypothesim cuderunt, qua rerum genesin suo, Pla tonico potius ac Pythagorico, modo, ænigmata ænigmatis intexentes, explicarent. Finxerunt ita que, summum Deum infinitis temporum sæculis in summa quiete ac tranquillitate perstitisse, nihil exterius operatum, sed sola sua voia seu cogita tione contentum et occupatum: quam ideo Silen tium vocabant, quia nullo sese actu exteriori pro debat; Gratiam vero, quia beneficiorum omnium, quæ orbi deinceps largitus est, fons et principium exstitit. Ex quo enim Deus in animum induxit orbem condere, cogitationem suam hactenus steri lem sic fecundavit, ut in novum actum, quo exte rius patesceret, erumpens, Nouv seu sensum pro duceret, rerum omnium patrem ac principium deinde futurum, sive primævam et archetypam rerum omnium condendarum formam, et excm plar. Huic copulata dicitur Veritas, quia primum illud exemplar suprema veritas et regula est, ad quam omnium fabricatio exigenda sit. Quia vero apertius, quam ut ab iis qui Christianum nomen utcunque profitentur, negari possit, in Scripturis * Eples. 1, 10. “Col. 1, 13, 20.

plicere potuit, quod non eamdem Unigeniti et credam, ut quos Æones, personas aut perfectiones Patris personam esse voluerint: hæc enim catho lica fides est. Id igitur solum offensionem apud Irenæum habere potuit, quod Nun seu Unigenitum a Patre nec natura nec persona distinguentes, emis sum tamen vellent: quod revera absurdum est. Et hine ex hæreticorum hypothesi tria hæc absurda necessario consequi demonstrat toto cap. 13. Primo, quod nominibus abusi, emissum id dicerent, quod ne quidem in hominibus ipsis, licet compositis, emitti potest. 2° Quod Nun ab Ennoia Patris emis sum dicentes, et a Nu Logon; hominum ipsorum affectiones, et passiones, et intentiones mentis, dum cogitat ac secum ipsa loquitur, describerent et applicarent omnium Patri. In hominibus siquidem compositis natura, et ex corpore et anima subsi stentibus, capit dici,» Nu sensum generari, et En noian, et Enthymesin: quæ quidem omnia, cum in cognitionem conterminentur, et in verbum mentis coemittantur, a Nu secundum appellationem dun taxat, perseverantiam, augmentum et successionem, non secundum rem differunt: hæc enim omnia pen dent a Nu, qui ea gubernat, el a semetipso per ea quæ prædicta sunt, sicul per radium, emittit verbum. Ast Deo, qui totus simplex est, totus sibi similis et æqualis, totus sensus, totus spiritus, totus cogita tio et ratio, nihil simile afſingi potest, nisi compo situs ac mutationi obnoxius dicatur. 3° Denique, Deum a Deo separari, et in eo aliud et aliud sup poni. Cum enim Nus in ipsis hominibus sit quid Ċ primum et principale, a quo cætera omnia pen. dent et emittuntur; emitti non potest, nisi aliud quidpiam et anterius et superius supponatur, a quo emittatur; quod quidem sine manifesta contra dictione, nequidem in hominibus ipsis statui potest. Quisquis ergo Def, cujus natura est, ut sit totus Nus seu Mens, Nun emitti fingit, quidpiam Dei mente, ac proinde Deo ipso prius et superius, a quo emit tatur, supponit; ac consequenter Deum a Deo se parat, et quasi aliud ab alio emitti blasphemat. 58. De reliquis Eonibus, Logo, Anthropo, By thio et cæteris, non idem ferri posse judicium [XXXVII] putem. Omnes ejusdem conditionis exsti tisse, omnibus ignotum et invisibilem fuisse supre mum Patrem, omnes cupidinem videndi Patris in cessisse, omnes ignorantiæ labe maculatos, omnes, novissimum præsertim, variis perturbationum æsti bus obnoxios, passim testatur Irenæus. Certe Lo gon ipsum a communi cæterorum vitio immunem non fuisse, et Patrem, perinde atque alios, igno rasse, ut quid certum ex hæreticorum sententia supponit S. doctor, lib. 11, cap. 13 et 16, ut hinc blasphemias eorum retundat. Omnes proinde natura inferiores fuisse Patre, et ab eo plusquam hypostasi aut ratione distinctos, quilibet confiteatur necesse est. Quemlibet enim sibi Deum finxerit Valentinus, quamlibet rudem, et, ut ita dicam, concretam ejus intelligentiam animo conceperit, non tamen adeo plumbeum exstitisse, et tam enormniter desipuisse divinas esse voluisset, ignorantiæ et perturbationi bus obnoxios dixisset. Naturalis siquidem atque in sita in omnium animis Dei notio unicuique suggerit, id omne quod aut persona aut perfectio divina est, infinitum cum sit, divinum ac Deus ipse, omnem ignorantiæ, perturbationis, aut imperfectionis um bram procul a se ablegare. Et tamen Logon alios que ex eo prognatos Æones veras personas esse, non simplices duntaxat affectiones aut proprietates, contendebant Valentiniani. Id invicte, ni fallor, con cluditur ex actionibus et passionibus, quas eis ascri bebant, cupidine videndi Patris, exquisitione Pa tris, ignorantia et perturbationibus; quæ nonnisi personis couvenire et de iis dici possunt. Eodem que modo judicandum videtur de Logo, Anthropo, etc., atque de loro, Christo et Spiritu sancto, ac Salvatore. Hos autem Virtutes esse per se subsi stentes, verasque personas, manifeste sequitur ex actionibus quas iis ascribunt hæretici, prioribus libri primi capitibus. Christum a matre adhuc sub unbra degente genitum fuisse, et quidem eadem umbra obscuratum, volebat Valentinus; statim vero in Pleroma eum recurrisse, sic tamen ut Jesum po stea procreasse assereret. Quæ ostendunt et quam cæteris Æonibus ignobilior esset Christus, ex hæ resiarchæ istius sententia, et quam ab eis distin clus. Quidni pariter ex similibus actionibus et affe ctionibus idem de Logo cet aliis inferre liceat? Dein de Irenæus, lib. 11, cap. 13, n. 6, ut probet frustra ab hæreticis Nun intra Patrem emissum dici, tan quam absurdum quid in corum hypothesi infert, hoc semel posito, et eum qui est ab eo Logos, fore intra Patrem, similiter autem et reliquas Logi emissio nes. Quod quidem argumenti genus, ut valeat, manifeste supponit, Valentinianorum principiis re pugnare, Logon cæterosque ab eo emissos Æones esse intra Patrem. Et revera cap. præcedenti n. 8 asserit endiatheton, id est intus mente conceptum non esse eorum Logon, sed externum, et a Patre adeo distinctum, ut propriam haberet substantiam a substantia Patris diversam. Nempe postquam ostendisset, Sophiam separation a conjuge Theleto nihil quidquam pati aut generare potuisse, et in uno et eodem Pleromate stare simul non posse Sigen et Logon, Silentium et Verbum, præoccupans adversariorum responsiones, subdit, num. 6: Si enim unitas conjugationes dixerint, id est si Æones feminas a masculis non aliter distinxerint, quam virtutes, proprietates, et affectiones a re cujus sunt, soluta est eorum universa argumentatio. Quo modo enim unitis eis, Sophia sine conjuge labem generavit? Si autem, pergit ille, sicut in emissione unumquemque ex Æonibus propriam substantiam ha bere dicent; quemadmodum in eodem ostendi polest Sige et Logos? Tam certum igitur erat apud hære ticos, Logon, et unumquemque ex masculis Æoni bus ab eo emissis, propriam habere substantiam, ut vereatur Irenæus ne bine respondendi ansam ar

feriorem efforment et eapropter scripsit Tertul- duplex dæmonum genus, bonorum videlicet et ma lianus in lib. De anima, cap. 17, in ideis Platonicis relucere hæretica semina Gnosticorum et Valenti nianorum. Angeli etiam et Archangeli, quos creat hæreticorum Demiurgus, angeli seu dii mundani sunt, quos a superioribus progenitos esse, multi plici ordine, serie et successione, statuebant Plato mici. Ut enim Archangelos diis, sic Angelos Ar changelis, Angelis heroes, heroibus animas subji ciebant. Animatos item septem planetarum, alia rumque stellarum orbes, et intellectu præditos, ¡mo et Angelos esse, æque ac Valentiniani, sustine bant; non quidem ratione forme informantis, sed assistentis, ut loquuntur in scholis; vel, ut expo nebant Valentiniani, non re, sed virtute; quatenus unicuique cœlo et sideri præfectus adest Angelus, qui motus hujus regat ac moderetur, ut passim explicant Platonici. Hesque septem planetarum orbibus præfectos Angelos, septem Koσμоxpáτo paç esse puta, de quibus Damascius: quanquam ipse Kooμoxpaτópuv ordinem duplicem esse velit; alii siquidem mundum superiorem, seu cœlestem, alii inferiorem moderantur: quod et ipsum Jambli chus sect. I innuit, ubi Archontas duplices dis tinguit, alios superiores, alios inferiores. Ex horum numero fuisse videtur ille Valentinianorum Cos mocrator seu diabolus, omnisque malorum dæmo niin caterva, quam spiritalem malitiam vocabant, quamque a Demiurgo ex Achamothæ tristitia con ditam asserebant. Cur vero hoc interesse vellent Demiurgum inter et Cosmocratora, quod hic ea quæ sunt super eum intelligeret, alter ignoraret, haud facile quisquam dixerit. Hanc quidem rationem afferunt, quod Demiurgus animalis sit, diabolus vero spiritalis nequitia; sed rem implicat potius, quam explicat. Qui enim ex animali Demiurgo pro dire potuerit Cosmocrator, qui, si non natura, sal tem intelligentia superior sit et qui ex tristitia Matris Achamoth condi potuerit spiritalis Angelus, ex ejusdem conversione animalis tantum, non vi deo, nec quidquam, quo nodum hunc solvam, mi nistrat Platonica philosophia. Illud duntaxat ex Porphyrio in Epist. ad Anebonem erui potest, hoc dæmones bonos a malis discrepare, quod illi animæ sint spiritui adjunctæ, sed spiritum ratione supe rantes, corpusque harmonica proportione compo situm cum habeant, in beneficia natura sua procli ves sint; hi vero animæ sint spiritui adjunctæ, sed ci ratione cedentes, corpusque inconcinne compo situm et male affectum sortiti, iræ et cupidinum impetu feruntur, quibus ad mala omnibus inferenda [XLIV] instigantur. Nempe id discrimen esse vole bat deos inter et dæmones, sive bonos, sive malos, seu inter angelos superiores et inferiores, quod primi impatibiles essent et intelligentiæ puræ, alii vero mentis participes et animales. Jam enim in Platonicorum scholis obtinebat ea sententia, 18 Sect 1, cap. 15 et 16. lorum, esse statuendum. Secus sentiebant Pytha goras aliique veteres, quibus aliud dæmonum ge nus, quam ȧyvwv, purorum et beneficorum, haud agnitum ſuisse probant ea carmina, quæ vulgo Py thagoræ ascribuntur. At cum Plato in Timæo et alibi placitum istud aut induxisset, aut recens na tum confirmasset, in dæmonum ordinem referen das esse animas heroum, id est eorum hominum, qui tum beneficentia ac liberalitate erga patriam, tum justitia ac pietate præ cæteris excelluerant; hinc ad amplificandam dæmonum turbam aditum sibi cito patefecere adulatio et timor. Quicunque enim viri potentes popularibus suis formidolosi vixerant, vel qualibet alia ratione nomen sibi in ter suos fecerant, licet impuram flagitiosamque vitam duxissent, mortui facile invenerunt et adu latores, qui eos in heroum ac dæmonum numero collocarent, atque sacra decernerent, et ignavos ac timidos homines, qui sic collocatorum memoriam divinis honoribus celebrarent. Sed cum ridicula illa faciliorque apotheosis, qua scelestis mortalibus sacra interdum decernebantur, invicta adversus ethnicam religionem argumenta Christianis suppe ditaret; horum vim atque pondus ut declinarent philosophi, duplex dæmonum heroumque genus statuere coacti sunt, alterum beneficum, maleficuna alterum et malesuadum; illis quidem fieri sacı a bonoris ac religionis causa, et ut opitulentur; istis vero cautionis ac provisionis gratia, ne noceant. Sic fere rein explicant Jamblichus 7 et alii. Is vero licet non neget dæmones quosdam natura malos esse et improbos, qui tamen a matura ita consti tuti sint diserte satis non explicat; at quod ad alteram quæstionis partem attinet, dæmones scili cet omnes corporeos esse et animales, fatetur id ita plerisque philosophorum videri, hancque com muniorem esse sententiam, sibi tamen non probari. Et revera multorum philosophorum opinionem fuisse docet Plutarchus in libro De placit. philosoph. Litem dirimere nostri non est instituti; sed obser vare sufficiat, quod consilium nostrum fuit, ab hac philosophorum opinione Valentinianorum Demiur gum animalem, et forte etiam catervam illam spi ritalis nequitiæ fluxisse. 71. Nec vero in eo solum hæretici istis veteri bus philosophis assentiebantur, quod Demiurgum suum, cæterosque inferiores angelos animales esse vellent, sed et in eo quod illi sedem in medietate, ut loquebantur, assignarent. Idem quippe de dæ monibus sensisse Platonem, extra omnem dubita tionis aleam positum. Cujus quidem assertionis hanc affert rationem in Convivio; quod cum dii su periores et homines natura maxime distent, dæ mones interjici debeant, qui medium locum im pleant, et distantes conjungant; idque non solum natura, sed muneris functione etiam præstent, in

animæ sortem non moror: sponte fluit ex diversa éximeret, utpote qui nec vere Deus esset, sed me utriusque conditione et origine. Unaquæque enim principium suum ambit, et ad illud anhelat: ac proinde cum altera e Pleromate, altera e Medietate defluxerit, una in Pleroma cum Angelis Salvatoris, altera in Medietatem cum Demiurgo recolligenda recurrat necesse est. Nec hæc Platonicis ignota. Nam Jamblichus, sect. 1, cap. 2, putat, animas quasdam per deorum benignitatem, et infusam ab illis illuminationem, sæpe altius ascendere, et in ordinem majorem, angelicum videlicet evehi. Hoc quoties fit, ait, non jam amplius animæ finibus con tinentur, sed tote angelicæ animæ evadunt, et in purissimam vitam perfecte perveniunt. Non moror ´etiam hylici hominis, seu materialis corporis sortein. In corruptelam abire, nusquam excitandum, cum Sadducæis aliisque non paucis gentilibus philoso phis, ex necessaria consecutione putabant. Nec enim id excitari, vitæ particeps futurum decet, quod labe et ignorantia, Enthymeseos per turbationibus, et Demiurgi inscitia ortum ducit. rus Angelus Deo longe inferior, nec Jesu Christo hypostatice unitus. Neque enim ipsum Dei Filiam carnem sumpsisse volebant; et si dixissent, haud alio quam Sabellii et Pauli Samosateni sensu dicere potuissent. At hylicum nihil seu materiale asciscere sibi potuit Jesus Christus; quia hoc cum labis et ignorantiæ fructus sit, infausta perturbatæ nec suf compotis Enthymeseos soboles, et cæci ac ignoran tis Demiurgi opus, salutem capessere nullam po test, sed in corruptelam, unde initium sumpsit, cedat necesse est. Hæc vero impiissimi dogmatis consectaria necessaria fuere. 1. Nihil a Maria Chri stum accepisse, sed per eam, veluti aqua per tu bum, transiisse. Cum enim hylicum nihil suscepe rit, sed corpus ab bylico seu materiali, quod om nium hominum est, procul diversum gestaverit; áb ea mutuari nihil potuit, nec in ejus utero formari, ex qua nullum nisi hylicum et illi simile corpus ge nerari poterat. 2. Nihil pati potuisse Salvatorem; cum nec Christo Jesu vere unitus esset, nec suapte natura patibilis et visibilis. Sed cum Jesus coram Pilato sisteretur, statim in Pleroma revolasse dice Dant. 3° Ne id quidem quod a Matre erat semen passum esse, utpote quod et ab anima animali, quæ sola passionis capax, distinctum, et spiritale, et invisibile etiam ipsi Demiurgo esset. Sic illi. 4• So lam passam fuisse animalem substantiam, et eain quam Christus œconomiæ causa susceperat, [XLVL] nati mysteriorum economiam labefactabant, funditus evertebant profani homines. et 73. De Christo Jesu quid sentirent, quibus potrus blaspheniis sacrum Incarnationis mysteriumn sub verterent, jam diximus. Illud fundamenti loco sta tuebant, quod verissimum est, nec semel a SS. Pa tribus affirmatum, ea suscepisse Christum quæ servaturus erat. Sed hoc turpiter abusi conclude bant, ex quadruplici substantia compactum fuisse, ut typum primi ac superni quaternarii servaret; ex spiritali, quæ erat ab Achamoth; ex animali solerti´artificio compactam. Sic totam Verbi incar quæ erat a Demiurgo; ex ea quam œconomiæ, seu salutis humanæ procurandæ causa assumpsit, cor porea quidem quæ sensus afficeret, sed ita a cras siori materia defæcata et pura, et tam solerti arte parata, ut nihil cum ea commune haberet, ac spi ritalis quodammodo præ ea esset: ac demum ex superno Salvatore, qui in eum sub specie columbæ descendit, tuin cum ad baptismum venit. Spirita lèm quidem substantiam ab Achamoth acciperet necesso erat, quoniam spiritali semini, hactenus repullulantibus undequaque vitiis, Ignorantia præ sertim, præfocato perfectionem et incrementum allaturus erat, novamque lucem hactenus invisam, nimirum suprem) Patris agnitionem, in homines diffusurus. Animalem etiam, et eam quæ videri et tangi posset, assumere debuit; quia cum et anima libus hominibus salutem impertiturus esset, iisque, utpote spiritali semine seu agnitione destitutis, unus aditus ad eam per fidem et bona opera pan datur; necesse erat is similis ac visibilis fieret, quo dux eorum et magister evaderet. His omnibus accedere debuit de supernis Salvator, qui Jesu Christi mentem Pleromatis mysteriis informaret; isque huic uniendus eo unitionis genere, quod pro cul ab hypostatico dissideat, nihilque nisi mere morale sonet; ac Jesum a communi kominum (si tame, homo dicendus, cui corpus æthereum potius et phantasticum, quam humanum eratj sorte non 74. Mirum si dogmatis vita non respondisset impiissima dogmata scelestissimis moribus adæ quari necesse erat. Vesaniam arguit, quod seipsos perfectos, spiritales, spiritali semine fecundatos, semina electionis, ac Guosticos, seu scientes impu dentius jactarent; qui gratiam proprio ac hæredi tario jure a Matre acceptam ita possiderent, ut semper accresceret, decresceret nunquam aut efflueret; eatholicos vero psychicos et animales contemptim vocarent, qui gratiam commodato et in ancipiti usu sie accipiebant, ut ea illis adimi jure posset. Quid sit ista spiritalium gratia, spiri tale illud semen, quo superbius efferebantur, dixi mus. Supremi Patris, usque ad Novi Testamenti tempora invisibilis et ignoti, agnitio est, superno rumque Pleromatis arcanorum scientia per ¸Chri sti adventum hominibus indita, qua sola, cæteris omnibus spretis et omiɛsis, salutein comparari pu tabant. Hanc suæ duntaxat sectæ hominibus conce debant, aliis omnibus denegabant, utpote quorum eaptum superaret ea yvwats; in quibus proinde lo cum habere crederent solam fidem, implieitam ni mirum, et suæ disciplinæ sectariis adhibendam. Hoc vitiorum omnium, scelerum et turpissimorum facinorum, quibus perditorum hominum funes:ata vita fuit, seminarium et origo exstitit. Hinc, ut

DISSERTATIO I, ART. I, DE VALENTINO. recte observat Irenæus ***, intimorate omnia quæ lis gentilium philosophematis simulatam Christia velantur, illi operabantur, nihil vitiorum omnium cœno inquinari se posse putantes. Si enim Deus summus usque ad Novi Testamenti tempora ignotus ſuit; si mundi hujus curam ipse non gessit, sed ejus administrationem angelis inferioribus com misit: ergo ab angelis, ut cætera, ita et prophetiæ profectæ, et lex in monte Sinai lata fuit. Si vero lex a Demiurgo animali, animalis hominis condi tore data est: ergo ea non tenetur anima spiritalis, nec proinde legis jussa negligens peccat, quia al tioris est originis, nec Demiurgi imperio subdita. Si sola Dei hactenus ignoti, nunc vero se revelan tis, cognitio, iis quibus infusa fuerit, salutem af fert, seu, ut loquebantur, in Pleroma inducit; ergo non opus erit operibus, in primis quia ab illorum necessitate, quam lex ab angelis lata injungebat, animas liberavit suo adventu Salvator. Si quibus dam necessaria sint opera; eos duntaxat juvare queunt, quibus spiritalis scientia deest, cæteris penitus inutilia. Si spiritale semen ad salutem efli cax, ex quo semel habitum, perire nunquam potest, sed augetur semper, crescit et perficitur: ergo quidquid agant ii, quibus inspersum fuerit, quod cunque sceleruni genus perpetrent, a gratia et sa lute nunquam excident. Si denique ea duntaxat sa lutem percipiunt, quæ suscepit Christus, hylicum vero nihil assumpsit: ergo nihil corporibus imper Litus est, iisque nulla speranda resurrectio. Tam arcte cum suis principiis cohærent eæ consecution nes, ut eas ipsimet Valentiniani suas palam fateri 1.on erubescerent. nismi speciem induxerant; sed ethnicis ipsis pejo res, ipsa moralia præcepta, quæ natura mortalium cordibus inscripsit, sic pessum dedisse, ut fractis repagulis homines in pecudum vivendi morem de jicerent. Religio Christiana in sacris sanctissimæ Trinitatis et Incarnationis mysteriis, ceu duobus cardinibus, tota potissimum vertitur, Deique verbo tum scripto, tum tradito nititur. Hæc autem funda menta ita succussere, ut funditus diruerint. De tri nitate personarum non in eo tantum impie sentie bant, quod Mentem, Veritatem, Verbum, Vitam, Horon, Christum, Salvatorem, diversa nomina, quibus exprimuntur unius et ejusdem Filii Dei per se subsistentis proprietates, in totidem Eones transformassent; sed quod ones illos vel cum ipso Patre confunderent, uti fecere Noetus, Sabel lius et Paulus Samosatenus; vel sic a Patre sepa rarent, ut longe inferioris naturæ esse vellent, nec plus quam angelos esse sentirent, quæ Arii dein ceps blasphemia fuit. Nec melius actum cum Spi ritu sancto, qui et ipse gradu dejectus ad ange lorum sortem relegatus est. Sicque una et eadem hæresis ea simul venena miscere novit, quæ dein ceps divisim epotarent Sabellius et Arius. Quain misere ab iis violata mysterii Incarnationis fides, ex paulo ante dictis manifestum est. Ibi nec Deus carnem suscepit, nec natus, nec passus in carne est, nec Verbum caro factum est; nec Christus verus homo fuit, sed hominis simulacrum et vana species, quæ sensus deluderet. Etsi Scripturarum libris et verbis pepercit scelerata Valentini manus, eas tamen a summo omnium Parente inspiratas negasse, in fabulas fœde detorquendo convertisse, sacræ apostolorum traditioni delirantium hominum nugas substituisse, Dei Verbum turpiter abjecisse fuit. De arbitrii libertate, bonorumque operum ne cessitate nihil dicam: aliud, maxima saltem ex parte, fatali necessitate constrictum; alterum, ceu viles quisquiliæ, ad eos amandatum, quos spiritali semine haud inspersisset mater Achamoth: ut sic in Scripturis nihil intemeratum maneret, sed tum dogmata, tum præcepta penitus ruerent, 75. Jam, puto, nullus deinceps, nisi qui veterum omnium auctoritatis jugum audacius excusserit, Valentinianos iis errorum portentis absolvere co gitabit, quibus insimulantur tum ab Irenæo, teste omni exceptione majori, tum a cæteris Patribus. Imo stupebit cordatus quisque, eo usque temerita tis prorupisse quosdam recentiores, ut testium coæ taneorum oculatorumque auctoritate elevata, eos excusare vanis argutiólis nitantur, quos illi certis rationibus invictisque testimoniis reos esse pro bant; et ne desipiant perditi homines, immaniter desipuisse sanctos Patres innuere non vereantur. Attendant, quæso, benigni illi hæreticorum inter pretes, quot et quanta postremis hisce sæculis er forum monstra, stolidaque deliria pepererit in Anglia, Germania, Hollandia, imo paucis abhinc annis in Gallia male sanum fanaticorum caput; quibus tamen sui non defuerunt asseclæ, neque numero pauci, neque ordine et scientia infimi: et jam fidem superare non videbitur, quosdam prio rum sæculorum homines sic insaniisse, ut enarrant Patres. Sed missis hisce concertationibus, quæ bactenus diximus, perspicue demonstrant, Valenti nianos ruros putosque ethnicos fuisse, qui ridicu 76. Hæc de hæresi Valentiniana dicenda nobis erant. Si in ea explicanda paulo longiores exsti terimus, Irenæi exemplo fecimus, qui hanc longe fu siori et accuratiori stylo quam cæteras omnes[XLVII] persecutus est. Cum enim in eam, ut plus semel asserit, tanquam in seutinam quamdam con fluxerint omnium hæreticorum sordes et spurcitiæ, vel, ut verbis ejus ular, ¿vaxɛyadalwoɩç, recapitu latio omnium sit; ea semel recte exposita, cætera nihil aut parum negotii facessere poterunt. Quare et in hoc etiam Irenæum imitabimur, quod eas le vius perstringemus, ea duntaxat observantes, quæ Lib. 1, c. 5, n. 3. * 19. Præf. lib. 111, et Præf lib. sv.

læ ducum, ne quidem ipsi Ptolemæo, tum loquaci- num in Christi sanguinem, invisibili, vera tamen tate, tum discipulorum numero secundus, imo mille nocendi artibus superior. Et eapropter utrius que hæresim vafritiem ac scelera speciali cura ac fusiori stylo descripsit Irenæus. Qui dum Marci errores ac vitia confutat ac prodit, supponere vide tur adbuc in vivis superstitem manere. Scribebat porro S. doctor sub Eleutherii pontificatu, annis plus minus post Christum natum 180. Cuin vero jam longe lateque propagata esset Marcosiorum secta, in ipsumque etiam Occidentem invasisset, nec id nisi plurium annorum spatio fieri potuisset, non male eonjecerit quisquis bujus initia ad annum circiter 160, imo paulo citius ad extrema Valentini vitæ tempora retuleri: Magicarum præstigiarum peritissimus cum esset Marcus, pro more Gnostico rum omnium, qui tetruin illud seientiae genus a Platonicis magistris suis acceperant, quibus sub specioso theurgiæ nomine maxime familiare ac sunmo in honore ſuit, ut apud Porphyrium, Jam blichum et alios videre est; mirum quot viros et mulieres in fraudem induxerit, et ad se converte rit, velut ad hominem singulari quadam scientia ac potestate præditum. Parum esset si mulierum men tibus duntaxat, non etiam corporibus insidias stru xisset ille perditus. Dæmonem quemdam habuisse paredrum seu assessorem suspicatur Irenæus, cu jus opera tuin ipse vaticinia quædam edere videre tar, tum etiam efficeret, ut misere seductæ mulie rés vaticinarentur. Potissimum enim circa mulieres studium et operam impendebat, eas præsertim quæ eleganter cultæ, opibus abundabant. Neſarias ho minis artes, præstigias, borrendasque verborum formulas, quibus simpliciores ad insaniam, eam demque secum blasphemiam adigebat, fuse descri bit Irenæus cap. 12 et seqq. Sed illud non omitten duin sceleris geuus, quod nedum sacerdotium, nulla accepta secundum Ecclesiæ leges manuum impositione, sibi arrogaret, sed et mulieribus in prostitutæ pudicitiæ pretium per suminum nefas committeret. Nempe cum probe cousçii essent ipsi ∙etiam perditissimi quique eorum temporum hære tici, nullam sine vero sacrificio Christianam socie talem esse posse, id utcunque adumbrare studebat Marcus. Nam pocula vino (albo procul dubio) mista consecrare se fingens, prolatis solemnibus invoca tionis verbis, efficiebat ut rubicunda et purpurea apparerent: ut sic existimaretur superna Gratia sanguinem suum per ipsius invocationem in pocu lum illud stillare Quod et a mulieribus factitari postmodum jubebat. Ubi facile adverterit quisquis tantisper anticipatis Calvinianorum et Lutherano rum opinionibus animum exuere voluerit, tam alte tunc temporis eorum qui Christianum nomen, ctiam specie tenus, profitebantur, animis illud inse disse, sacra dona consecratione facta in verum Christi corpus et sanguinem converti, eo conver sionis genere, quæ nunc transsubstantatio dicitur, u? ii qui legitima auctoritate ac potestate destituti vi– ratione convertere se non posse probe sciebant, præstigiis uterentur, ut id operari se persuaderent. Age, quæso, fac Marcum et ejus asseclas in Eucha ristia nihil aliud agnovisse quam meram Christi corporis et sanguinis figuram, eadem semper perse verante substantia [LI] panis et vini post consecratio nem; utquid tam operose studuisset vinuın album in rubrum colorem commutare, sanguinemque de super stillantem exhibere et prædicare, nisi Chri stianorum omnium ea tunc fuisset sententia, vinum consecratione facta non manere, sed in verum san guinem converti? Facinus hactenus in cœtibus ec clesiasticis inauditum exhorruissent quique, nec fuisset qui eo liquore, qui sanguinem retulisset, quemque veruin esse sanguinem jactasset impostor, labia cruentare non refugisset; cum tamen ex Ire næo constet, nullum fuisse, qui ex eo gustare non gestiret. Adeo infixa erat omnium Christianorum animis ea sententia, Eucharistiam verum Christi corpus et sanguinem esse. Alio præstigiarum genere fucum suis faciebat magus. Nam post sacrilegam a mulieribus attentatam consecrationem, ipse aliud poculum longe majus eo, quod a muliercula sedu cta consecratum fuerat, proferens, atque ex minore illo, a muliere consecrato, in id quod a se allatura erat transfundens, præmissis ridiculis quibusdam verbis, efficiebat, ut magnum poculum ex parvo usque adeo impleretur, ut etiam superflueret. 87. His ac similibus dolis Marcus ejusque disci puli, iisdem veteratoriis artibus erudiți, orbem circumeuntes, foeda vitiorum et errorum colluvie hunc infecerunt. Ab Asia malum cœpisse videtur diaconus enim ille, cujus uxorem, hospitalem bo minis beneficentiam remuneraturus Marcus constu pravit, Asianus erat. Inde in occiduas partes dif fusum, Rhodanenses regiones subit. Marci discipulis, potius quam ab ipso magistro buc illa tum fuisse, ex Irenæi verbis concludi posse videtur. Mirum igitur Hieronymum, tum in cap. LXIV Isaiæ, tum epistola jam citata confidenter scri psisse, quasi ex Irenæo: quod Marcus quidam de Basilidis Gnostici stirpe descendens, primum ad Gal lias venerit et eas partes per quas Rhodanus et Garumna fluunt, sua doctrina maculaverit: mazi meque nobiles feminas, quædam in occulto mysteria repromittens, hoc errore seduxerit, magicis artibus el secreta corporum voluptate amorem sui concilians. Inde Pyrenæum transiens Hispanias occuparit, et hoc studio habuerit, ut divitum domus, et in ipsis feminas maxime appeteret, quæ ducuntur variis de sideriis, semper discentes, et nunquam od scientiam veritatis pervenientes. Hoc ille (Irenæus) scripsit ante annos circiter trecentos; el scripsit in his libris, quos adversus omnes hæreses doctissimo el eloquen tissimo sermone composuit. Quamvis, ut dixi, id Irenæus Marci discipulis ascribat, quod in Gallias venerint, et eas partes per quas Rhodanus et Ga rumna fluunt, sua doctrina mucu!averint; voliın ta

DISSERTATIO I. ART. II, DE VALENTINI_DISCIPULIS. men cum Hieronymo, qui illud ipsi Marco tribuit, conferentibus et quatuor illis supremis Virtutibus, proterve contendere, ratus videlicet alterum cum altero facile conciliari posse. At quod Marcus Pyre uæum transiens Hispanias occuparit, tantum abest scripsisse Irenæum in his libris quos adversus omnes hæreses composuit, ut ne quidem cogitare potuerit. Fuisse quidem Marcum quemdain, qui Gnosticorum errores in Hispaniis disseminaverit, discrte scri bunt Sulpitius Severus lib. 11 Hist. sacr., c. 60, et Isidorus Hispalensis lib. De script. eccles. Sed eum e Memphi in Ægypto oriundum, secta Manichæumni, ac sæculis duobus Marco Mago recentiorem fuisse, ex iisdem patet. Addunt enim, Marcum Memphi lanum, cum in Hispanias advenisset, discipulos habuisse mulierem quamdam, Agapen nomine, et Elpidium Rhetorein, a quibus institutus fuit Priscil lianus, qui a concilio Cæsaraugustano anno 380 cum Elpidio magistro damnatus fuit, et auno 385 Treviris jussu Maximi tyranni capite truncatus. Vel ergo memoria lapsus Hieronymus, vel homo nymia deceptus Marcuin Memphitanum cum Mago confudit. non quidem immediate et per seipsas, sed per an gelum Gabrielem, qui Verbi; Spiritum sanctum, qui Vitæ; Altissimi virtutem, quæ Hominis; Vir ginem denique, quæ Ecclesiæ locum suppleret. Sic autem a Maria in lucem editum fuisse, ut per ute rum ejus, ceu aqua per tubum transiens, nihil ex ea sumpserit. In eum vero, cum ad aquamı venisset, columbæ instar descendisse supernum Salvatorem, qui cum Æonum omnium fetus esset, omnium in se virtutem complectebatur: huncque esse qui per os Jesu verba fecerit, seque Filium hominis con ſessus fuerit, quod supernum Hominem patrem ha beret. 90. Mitto quas de mundi hujus aspectabilis ortu nugas venditabant. Hunc ad imaginem supernoruin sic conditum volebant, ut in singulis fere partibus Pleroma referret. Platonicum id dogina fuisse nugatoribus istis recoctum superius ostendimus. Ut autein confirmandis, si superis [LI] placet, tot et tantis emotæ mentis deliramentis sacraruın Scripturarum auctoritas non deesset, stupendum quantas admoverent machinas, ut eas tam impie quam ridicule discerporent, consuerent, et obtorto collo in alienos ineptosque sensus traherent. Parum fuisset, nisi innumeras propemodum finxissent apo cryphas spuriasque Scripturas, quibus fucum face 88. Longum esset, imo supervacaneum singu las præstigiatoris hujus ineptias recensere. Nihil quippe, aut parum a cæteris Valentinianis disside bat, nisi quod ut nugis pretium adderet impervia quædam obscuritas, quæ alii planius et simplicius tradebant, hic Pythagorica methodo usus, állego rica elementorum, litterarum, syllabarum, et nu merorum farragine, fictitiis Pleromatis mysteriis caliginem offundere satagebat. Nempe totum Ple roma instar nominis cujusdam; tetradas, decada et ogdoada, instar totidem syllabarum; Eones vero singulos instar singularum litterarum, ex qui bus nysticum Pleromatis nomen coalesceret, exhi hebat. Litteras vero viginti quatuor Græcorum, velut ¿roppolas, effluvia quædam esse contendebat, tres eas Virtutes, quibus universus superorum elementorum numerus continetur, adumbrantia. Sic mutas novem litteras, Patris et Veritatis ima gines esse dicebat: quod videlicet muti ipsi sint, hoc est, ejusmodi, qui nullis verbis exprimi possint; semivocales autem, quæ octo sunt, Verbi et Vitæ; quod inter vocales et consonantes velut mediæ in terjectæ sint, atque ut a superioribus defluant, ita nem vocabant illi, hancque iis, qui perfectam rent imperitis. Quos libros supposuissent, Irenæo nostro sigillatim edisserere non placuit. Id tantuin Ĉ constat, ridiculam illam, quam de Christo puero fabellam enarrant cap. 20 occurrere in pseudo Evangelio infantiæ Christi, quod Arabice cum La tina interpretatione edidit Henricus Sikius, et in aliis quibusdam ejusdem furfuris scriptis, quorum meminimus in notis ad hunc locum. vicissim inferiora ad eas referantur: vocales porro, quæ ipsæ quoque septem sunt, Hominis et Ecclesiæ; quando quidem vox per Hominem pro gressa, omnia informavit. Fuit itaque hæc Marci sententia, singulos Æones in Pleromate peculiares cuos habuisse characteres et sonos, ad quorum imaginem litteræ Græcorum expressæ sint. 89. De Jesu Christo eadem pene, ac cæteri Va lentiniani, effutiebat: eum scilicet a rerum omnium parente, Verbi opera electum, ut ipsum hominibus notum faceret, ad supernæ Virtutis imaginemdis pensatum fuisse: quamobrem ab iis Virtutibus, quæ a Verbo et Vita, Homine et Ecclesia profluxe rant, productum fuisse, ad id tamen operam suam 91. Quibus sacrilegiis venerandum Eucharistiæ mysterium, et Ordinationis sacramentum contami massent, ac funditus evertissent, jam vidimus. Mi rum si aliis sacramentis pepercisset impietas. Baptismo profanum quoddam et a Satana sugge stum initiationis genus, ad sacri illius lavacri, per quod ad Deum regeneramur, eversionem, totiusque adeo fidei abjectionem, substituerant. Redemptio Yvwo consecuti fuerant, necessariam esse dice bant, ut in Virtutem, quæ super omnia eminet, regenerarentur. Aliter enim fieri non posse, ut cuiquam aditus ad Pleroma pateret: quippe cum ea esset, quæ usque ad intimum Bythi sinum eðs eveheret. Eam porro redemptionem, vulgarem Christianorum baptismum infinito superare inter vallo non pudebat asserere. Hic siquidem animalis, illa spiritalis; bic a conspicuo Jesu institutus, illa ab eo qui in eum descendit, Salvatore; hic ad pœni tentiam annuntiatus, nec eo, quem conferebat Joannes, virtute superior; illa consequendæ per fectionis causa desuper allata. Hæc inter Marcosios conveniebant. At vero de Redemptionis modo dis

tum ea quæ vulgavit dogmata, Platonicis haud dis- sangus promiscue diceretur. Quorum doctissimorum similia, tum denique magia ipsa quam exercebat, Platonicis eo tempore familiaris, et in laude posita itaque Platonismum cum Samaritanorum ac Judæo rum [LIV] religione miscuisse videtur. Cum vero anno Christi 34, lux Evangelii in Samaria coruscare cœpisset, veraque Philippi diaconi miracula Simonis præstigias discutere; errore deposito Samarita Christo nomen dedere. * Stupens et ipse Simon de dit, sed non ex animo. Quam enim in apostolis sus piciebat eximiam patrandi miracula virtutem, præ senti pecunia mercari volens a Petro pro merito in crepatus, ad vomitum rediit canis impurus, artem que magicam studiosius quam antea colere cœpit. Sic autem Christianam fidem abjecit, ut retenta nonnulla ejusdem umbra, hac utendum sibi statuit, ut pro eo quo exæstuabat in apostolos odio ac li vore, iis verbum Dei disseminantibus obices, quos cunque posset, objiceret. virorum rationes expendit clarissimus Tillemontius ó µaxapleŋs, ac pro ea qua valet eximia eruditione et acri judicio confutat, in suis in tom. II Commen tariorum in Hist. eccles. observationibus, nota 2, in Simonem Magum,pag. 482, ubi probat vix ac ne vix quidem fieri potuisse, ut tot antiqui Patres ea in re lapsi fuerint, quæ oculis omnium pateret, quamque Justinus, dum Romæ ageret, et Apologiam conscri beret, non semel aut bis, sed quotiescunque Tibe rinos pontes trajecerat, propriis oculis explorare potuerat. Ecquis enim sobrius sibi persuadeat, san ctissimum martyrem tam incogitantem atque im prudentem fuisse, ut in ipsa urbe Roma scribens ad imperatores, ea confidenter, nondum satis ex plorata veritate, bis in eadem Apologia asseverare ausus fuerit, quorum falsitatem vel ipsi pueri, scri ptorem temerarium arguentes, deprehendere potuis sent? Tam immanem hallucinationem vix ferat quis que in scriptore longa terrarum intercapedine ab ipsa statua dissito: quanto minus in eo qui in ipsa urbe Roma, et, ut ita dicam, ad ipsius statuæ pedes scripserit. Sed ne actum agamus, consule citatum eruditissimi Tillemontii locum. Nec iis contentus impurus homo, seipsum sub Jovis, Helenam vero suam sub Minervæ habitu eflingi curavit; et utrɔm que imaginem discipulis colendam tradidit. 98. Vulgata apud veteres opinio est, apostolo rum Principem Romam venisse anno Christi 42, ut 97. Ascita igitur in societatem pristine Platonicæ, Judaicæque misturæ hac Christianitatis larva, re licta Samaria hac illac circumcursare cœpit: ut gentes et provincias, ad quas nondum pervenisset Evangelium, præoccuparet, erroribusque suis infi ceret. Tyrum Phoenicia cum devenisset, ibi vile scortum, mulierem quæstuariam, nomine Helenam emit, sibique eam adjunxit, itinerum deinceps ac scelerum sociam; ridicula plura palam de ea fabu latus, turpiora cum ea clam patraturus. Peragratis Orientis provinciis Romam venit sub Claudio Cæ- Magi fraudes ac malas artes discuteret: cumque sare, circiter annum Christi 41. Ibi tantum nomen sibi præstigiis ac imposturis fecit, ut statuam, eeu numini cuidam, ei positam in insula Tiberina, inter duos pontes, ferant, cum Latina inscriptione Simoni Deo sancto. Primus enim omnium Justinus Martyr in ea quæ vere prior est, secundum tamen in editis locum tenet, Apologia ad Antoninum Pium, id memoravit. In cujus fide idem, sed aliquantulum dubius, asseruisse videtur Irenæus: Statua hono ratus fuisse dicitur propter magicam, inquit. At fi denter asseverarunt Tertullianus, Apolog. cap. 13; Euseb., lib. Hist., cap. 14; Cyril. Hierosol., Ca tech. 6, Theodoretus, Augustinus, et alii. Non de fuere tamen posterioribus hisce sæculis doctissimi viri, qui Justinum seu Latinæ linguæ imperitia, seu nominis similitudine deceptum putarint; utpote qui statuam Semoni sanco, vel sancto, qui deus erat apud Sabinos, positam, Simoni Mago sacratam fuisse existimaverit. Centum circiter abhinc annis effossa est in insula Tiberina statua cum hac in scriptione, quæ ad illam Justini proxime accedit Semoni deo sanco (vel sango) Deo Fidio sacrum; adeo ut ea ipsa esse videatur, quam olim in eadem insula viderat Justinus; cujus eo proclivior lapsus esse potuit, quo veteribus Latinis commutatione lit terarum e et i frequentius nihil exstitit, et Semo ille minorum gentium deus, sanctus, sancus, aut * Act. VIII, 9 et seqq. • Prov. xxvi, 11. hunc fama jam desereret, collectis viribus enixuni esse mirabilem Christi ascensum in cœlos æmulari; sed ei tam male cessisse volatum, ut divina virtute apostolorum precibus sollicitata præceps actus, fractis cruribus misere postea interierit, eo anno qui Petri et Pauli martyrium proxime antecesserit, id est Christi 65. Hæc omnia strictim attingo; obvia siquidem sunt et omnibus nota. Plures edidisse fer tur seu libros, seu sermones. Quasdam ex altero eorum blasphemias recitat Hieronymus in Matth. cap. xxiv. Alios memorat auctor libri De divin. nom., cap. 6, quorum titulus, 'Artiġintinol, Contradi ctorii. Si Constitutionibus apostolicis fides, lib. vI, C. 8, Simon ejusque socius Cleobius plures Christo ejusque discipulis libros supponere ausi fuerant. Ex discipulorum officina prodierat Evangelium quod librum De quatuor mundi angulis inscripse rant (quía in quatuor partes sectus erat), ut et apo cryphus liber, De prædicatione sancti Pauli. 99. Quod ad Simonis errores spectat, superius de Valentino agentes ostendimus eum primæ Va lentinianorum ogdoadis auctorem et inventorein fuisse. Nempe, Theodoreto teste, infinitam quanı dam statuit potestatem, quam et radicem univer sorum appellavit; Bythus est, cui et "Evvotav copula bat. Istam vero duplicem esse fingebat: alterain primam, quam Matrem ominium appellabat, quam

DISSERTATIO I, ART. III, DE VALENTINI MAGISTRIS. que in Helena sua conspicuam esse dicebat; alteram quod Menander Simonis disciputus, qui verbis, non quam cum Þwvň. Voce, conjugabat. Eam autem in finitam potestatem ignem esse dicebat, id est Vir tutein maxime actuosam, cujns duplex foret ope ratio, altera conspicua, altera latens. Ex illa quidem genitum esse mundum; ex hac vero productas pri mum esse tres conjugationes, quas etiam radices nominavit; quarum primam appellavit Nov zat 'Emi volav, Mentem el Notionem; secundam Poviy xa! "Ev votav, Vocem et Intelligentiam; tertiam Aoytoµdv xal Evoúprav, Rationem et Cogitationem. In hac ogdoade Valentinianam quisque deprehendit. No mina quidem apud Theodoretum, quem hic exscri bimus, aliquantulum dissimilia; at apud Eliam Cre lensem et Nicetam supra laudatos, cadem prorsus adeo ut constare videatur moluwvuμov fuisse, ac modo his, modo illis nominibus a Simonis discipulis significataı. Sed rein eamdem utrobique exstitisse demonstrat veterum consensus, ac imprimis Irenæi, ut alibi diximus. De his ergo Simonianis Æonibus idom sentiendum, quod de [LV] prioribus octo Va lentiniauis. Utrique e Platonicorum lacunis educti, Christiano amictu utcunque induti hæreticorum il lorum arte prodierunt. re a magistro dissidebat, primam se Virtutem non nominaret; ignotam enim eam aiebat esse; sed ab illa se missum jactitans, Servatorem seipsum appellaret. Quidquid ergo discriminis inter utrume que fingi potest, eo redit, ut alter paulo modestior seipsum Servatorem diceret, quod a prima Virtute ad hominum salutem missus esset; alter impuden ter seipsum primam esse Virtutem blateraret, qua tenus ista per eum operaretur, eo operationis ge nere quod externum et conspicuum esset; non co quod latens, et per quod ones produxerat. Hinc Judais quidem, qui Messiam exspectabant (quem Dei Filium esse ab apostolis didicerat), tanquain Filium apparuisse se jactitabat; ad Samaritanos vero, quorum obscurior de Messia fiics erat, tan quam Patrem descendisse; ad alias denique gentes, quas Spiritus sancti virtute cooptandas in Eccle siam noverat, tanquam Spiritum sanctum adve nisse ac denique, ut ait Irenæus, sustinere vocari se quodcunque eum vocant homines: boc est, pro diversis quas edidit primæ Virtutis operationibus, diversis etiam diversaruin gentium affectibus, di versa sibi nomina tribui sivisse, Patris, Filii et Spi ritus sancti, imo etiam quandoque Jovis; nam et sub hoc schemate statuas et imagines, quas adora rent, ei posuerant discipuli. Ex quibus certissime colligitur Patrem, Filium et Spiritum sanctum tres, ex ejus sententia, subsistentes personas non fuisse, sed tria duntaxat unius personæ nomina et officia. 100. Seipsum porro Simon esse sublimissimam Dei virtutem, hoc est, eum qui sit super omnia Pater 10, blasphemabat. Summa hic fuerit veteratoris de 'mentia et impudentia, eo tamen usque insaniisse non putem, ut semetipsum re, essentia ac natura supremum esse Patrem crederet jactaretve. Id de seipso sensisse videtur, quod de Ilelena sua, quam primam mentis sux conceptionem aiebat esse, per quam Angelos et Archangelos fecisset. At, auctore Theodoreto, hune munduin, cujus prima et nobi lior pars angeli erant, conditum asserebat per eam suprema: Virtutis operationem, quæ conspicua es set, vel, ut loquitur Irenæus, per Ennoiam quæ exsiliisset ex summo Patre, et ad inferiora di gressa fuisset, id est, quæ seipsam exterius prodi disset. Quemadmodum igitur Helenam primam summi Patris Ennoiam esse censebat, non re et natura, sed operatione duntaxat; sic seipsum su premum esse Patrem non aliter existimare potuit, quɔm ¿vɛpyɛlą et efficientia tenus, non substantia, aut unione personali (id enim unitionis genus nun quam agnovit): quatenus eum præ cæteris morta libus elegisset Pater, in quo inhabitaret, in quem divinitatis suæ radiationem quamdam, non solidam, aut substantivam, sed transeuntem derivaret, et per quem velut per instrumentum sibi moraliter con junctum operaretur. Uno verbo id de se opinatus est, quod discipuli ejus de Christo, quem etiam se esse dicebat. Constat vero eos, Christum non alia ratione Deum esse censuisse, quam, sicuti postea delirarunt Noetus, Sabellius et Paulus Samosate nus, efficientia duntaxat et operatione, non sub stantia aut unitione substantiva. “Accedit denique 101. Helenam suam (quam interdum etiam Spi ritum sanctum appellabat) dicebat “esse primam mentis suæ conceptionem, Matrem omnium, per quam initio mente conceperit Angelos facere et Archangelos hanc vero Enṇoiam, seu conceptionem, exsilientem ex eo, cognoscentem quæ vult Pater ejus, digredi ad inferiora, el generare Angelos et Potestates, qui bus tamen nulla Patris indita notitia. Ab istismun dum hunc factum dixit. In Ennoia illa, omnium matre, per quam initio mente concepti Angeli et Archangeli, Platonis mundus idealis seipsum ma nifeste prodit; mundus scilicet idearum omnium, formarum et archetyporum apotheca, ad quorum normam et exemplar conditi primum Angeli et Ar changeli mundum hunc aspectabilem, ex superna rum idearum præscripto, fecerunt. Primus enim e Christianis Simon summum Deum mundi hujus creatione, regimine et administratione abdicandum ratus, creatorem ab eo cuin Platonicis distinxit, ne mala quibus labefactatur orbis in primum Deum summe bonum refunderentur; qui cum insuper ignotus semper manserit, nec ullo visibili signo seipsum usquam manifestaverit, nullas in mundi fabricatione et administratione partes habere po tuit. Cætera quæ impostor addebat de Ennola per invidiam detenta ab Angelis, et inique habita, ne Iren., loc. cit. Id., n. 5; Theod., c. 2; Epiph, Ilær. xxi, § 1. 1 Iren. 1. J.

teriæ et corporibus ab iis conditis turpissima in spersa labes, manifestum est eum qui a bono Deo missus est, ut mundi fabricatores debellet, orbem que malis purget, mundanum, ac verum corpus asciscere sibi non potuisse: tum ue malis ipse contaminaretur, tum ne sub angelorum, qui mate riæ dominantur, imperium concedens, ab iis oppri meretur. Necesse erat igitur phantasticum dunta xat et umbratile corpus indueret, quo hominibus, quorum dux et doctor futurus erat, conspiciendum se præberet, Angelisque tutius bellum inferret. Ex quo fluebat, nec vere nasci aut pati potuisse, et, ut recte concludit martyr Ignatius, Eucharistiam verum Christi corpus non esse, cum verum nun quam habuerit. recurreret ad Patrem, ac in varia corpora tum hu- nium quæ in mundo sunt, auctores Angeli, si ma mana tum belluina revoluta, donec in fornice pu blice prostantis misertus Simon, ovem hanc perdi tam liberaturus venisset, hominibus simul salutem præstiturns per agnitionem suam mundumque ab Angelorum, de principatu ambitiose contendentium, tyrannide vindicaturus et emendaturus; hæc, in quam, omnia, Christianismum olent, sed fabulis misere deformatum. Angelorum et bominum lap suin sub his symbolis adumbrare voluit. Priores superbiæ typho excæcati, Deoque auctori suo sub esse renuentes, quoniam nollent progenies alterius cujusdam putari esse ¹³, ipsius Ennoiam, ue recur reret ad suum principium, detinuere; dum videli cet quidquid splendoris, potestatis ac perfectionis acceperunt, sibi ipsis inique arrogantes, supremi tantorum beneficiorum auctoris ideam, ne gloria ad eum rediret, in seipsis primum, tum in homini bus exstinguere conati sunt. His quippe auctores fuerunt, ut Dei imaginem mentibus eorum inscul ptam, superbia sua fœde deformarent; ac paulatim oblitterata veri numinis notione, comparati jumen tis insipientibus, et belluino vivendi more similes illis facti, in turpissimorum quorumque vitiorum harathrum sese in dies profundius immergentes, contumeliis semper novis afficerent. Hæc sunt quæ Ennoiæ captivitate, calamitatibus, miserisque casi bus suo modo significabat Simon. Nec dissimile vero est quod ait Tertullianus lib. De anim., c. 35 Pythagoricam metempsychosin, Simoni hanc fabulas, sed ex accidenti; ex arbitrio nimirum Angelo lam de Helena in alia atque alia corpora volutata, ex parte saltem instruxisse; cum utrumque disci palis ejus constiterit; et animas divinæ mentis por tiones esse, et eas in varia successive corpora de trudi. Ejusdem generis sunt quæ de suo in hunc mundum adventu, ut perditam ovem liberaret, umque ab Angelorum tyrannide vindicatum in stauraret, effutiebat. In his inter ipsas commento rum nebulas relucet evangelica doctrina de veri Servatoris adventu; quo vitiis oblitterata Dei imago innovata, excitata [LVI] in animis veri Dei notitia, homines excusso tenebricosarum Potestatum jugo in libertatem asserti, omnia denique instaurata, sive quæ in cœlis, sive quæ in terra sunt. Nam ejus professione fundamentum Christianæ religio nis, cui consultum aliquatenus volebat, niti ani madvertit hæresiarcha. Sic tamen in hunc mun dum descendisse se jactabat, ut alienam speciem induens, per quam ementita similitudine 'Angelos et Potestates deciperet, ne ab eis teneretur, inter ho mines homo apparuerit, cum tamen non esset homo, et pati in Judæa visus fuerit, cum non sit passus. Hæc prima Docetarum sectæ, cui deinceps nomen dedere tot impuri homines, initia: primus hujus auctor hominum omnium perditissimus. Ne cessaria tamen male susceptæ bypotheseos conse claria erant. Si enim, ut supponebat, malorum om 13 Iren. 1. 1. 102. Addebat Magus, legem non a Deo (invisi bilis quippe et ignotus usque ad Novi Testamenti tempora permansit), sed a sinistra quadam intelli gentia.latam fuisse. Prophetas a inundi fabricato ribus, istos ab bis, illos ab illis inspiratos vaticinia fudisse. Ea ab illis contemnenda esse, qui vero Deo semel agnito, in Simonem et Helenam ejus legatos et interpretes spem collocant: iis quippe jam li bertate donatis, quæ per supremi Patris cognition nem acquiritur, liberum esse quodcunque velint peragere salutem uni gratiæ, yvwoɛ videlicet, non operibus justis acceptam referendam esse natura siquidem nullas actiones bonas esse aut ma rum, qui mundum condiderunt, et ejusmodi præ ceptoruın vinculis in servitutem homines abduxo runt. Quam postremam sententiam ab Archelao philosopho accepisse videtur, cujus hoc fuit effatum, Nihil natura justum aut injustum esse, sed lege, Nefaria certe dogmata, uberrimaque scelerum om nium seminaria, quæ tamen ex constitutis princi piis necessario fluebant. Si enim summus Deus ignotus mansit, nec ullo sensibili signo deprehen dendum se præbere dignatus, mundi curam et ad ministrationem Angelis commisit: ergo legis et prophetiarum, quæ ad mundi regimen spectabant, ii soli auctores exstiterunt; ergo qui homines adepta veri et summi Dei notitia ex eorum pote state eruti sunt, et in libertatem asserti, legis præ ceptis non tenentur. Si ab una Dei hactenus ignoti, nunc vero se revelantis, cognitione pendet salus ergo ad comparandam salutem opera supervacanea sunt. Si opera ideo duntaxat bona aut mala sunt, quia a lege quam tulerunt Angeli, præcepta vel prohibita ergo natura indifferentia sunt; excusso proinde legis jugo, nec bona, nec mala. Jam quid mirum si homines hisce principiis imbuti, fractis omnibus tum naturæ, tum pudoris repagulis, effre nem spurcissimamque vivendi rationem inierint? Eo siquidem, velut naturali consecutione deducebat exitiosa doctrina. Absit ut ea commemorem iniqui

DISSERTATIO I, ART. III, DE VALENTINI MAGISTRIS. tatis mysteria, Bacchanalium instar instituta, quæ mysteriorum fides pessum ibat. Si aliquod baptismi genus retinuerint, ludicrum certe, quod a Chri stiano procul recederet. Vetus auctor qui contra Cyprianum scripsit, [LVII] inter SS. martyris opera, refert quosdam hæreticos e Simone prognatos, dum baptismum conferrent, emicantem ex aquis ignem intuentium oculis exhibuisse, quo simulata Spiritus sancti præsentia initiandos suos ludificarentur. Ecquam de Eucharistia fidein habere potuissent, qui verum Christo corpus denegabant? Sua quidem iis erant mysteria, sed exsecranda prorsus, quæ vel commemorare pudet. Cætera sacramenta flocci fecisse homines impuros, unique vóσst, cæteris omnibus spretis, salutem ascribendo, bonorum ope rum necessitatem, et evangelicarum legum obser vationem funditus evertisse, quisquis asseruerit, haud temere conjecerit. in scelestis conventibus ab iis patrata refert Epi phanius: nolim his scelerum portentis lectorum oculos defœdari. In cumulum accessere magicæ artes, quarum teterrima quæque genera, Simonis et Platonicorum exemplo, exercere veriti non sunt. Et hinc manavit vulgata gentilibus calumnia, qua dudum Christianam religionem vexaverunt, Christianos omnes magicis artibus deditos esse, eorumque cœtus, omni pudoris exstincto discri mine, accedente noctis licentia çorruptelarum om nis generis officinam esse. Sic in Christianam re ligionem redundabat pseudo-Christianorum isto rum profligata vita. Resurrectionem carnis nega bant: nou negare qui potuissent? Si enim caro Angelorum mundi conditorum opus fuit; a Cbristo Servatore, qui Angelos debellaturus venerat, nec suscipi, nec salvari debuit. Animarum duntaxat cura ipsi fuit. “Gentilium idolis, quotiescunque se daret occasio, thus adolere non dubitabant, nec su premum cultum, ut pœnas negantibus illatas decli parent, iis adhibere rendebant: hæc enim inter ådɩá popa numerabant. Imo gentiles in partes suas ces suros putans Simon, si illis ingeneraret opinionem, se Jovem esse, quem summum Numen patremque deorum venerabantur; Helenam vero suam Miner xam, quam ex cerebro Jovis natam esse fabulantur poetæ; seipsum sub Jovis, Helenam sub Minervæ habitu pingi et adorari a discipulis voluerat: ut sic gentilismum cum Christianæ religionis profes sione consociaret. Sed mirum, eum qui tota do ctrinæ serie inimicitias Angelis denuntiare videba tur, iis tainen divinos honores tribui voluisse, Negabat enim salutem consequi ullum hominem aliter posse, quam si Universitatis parenti abomi nanda sacrificia, quæ vel nominare pudet, per Principatus et Potestates obtulerit: non quidem ut præsidium ferrent, sed ut placati damnum non inferrent, neu hominibus sive in vita, sive post mortem obessent. Quæ etiam Platonicorum do cirina fuit superius a nobis exposita. 103. Hactenus dicta perspicue demonstrant Si monem ejusque discipulos inter gentiles potius, quam inter Christianos recensendos esse. Nam etsi Christianum nomen ore profiterentur, vix ta men vel unius Christiaui dogmatis fidem integram servaverant. Trium quidem sanctissimæ Trinitatis personarum nomen proferebant, rem non tenebant una et eadem persona, pro diversis officiis, Patris, Filii et Spiritus sancti nomine gaudebat. Myste rium Incarnationis iis penitus ignotum: Christus nec verus Deus, cujus nulla fuerit hypostatica cuin Deo unio; nec verus homo, cujus fuerit umbratitis tantum et phantastica humanitas; sed quoddam veluti simulacrum, quod hinc humanam naturam oculis exhiberet, illine Divinitatis radios exciperet. Quibus omnis Christi nativitatis,” vitæ et mortis "Origen., in Cels., lib. v1. c. 46, et de An., c. 50. 18 Iren. 104. Plures reliquit Simon errorum et scelerum successores, a principe impiissimæ sententiæ voca tos Simonianos. Ab his falsi nominis scientiam, Gnosticorum videlicet hæresim, accepisse initia, ex ipsis assertionibus eorum adest discere". Revera enim eadem pene Gnosticis omnibus fuere cum Si mone dogmata. Si quid discriminis interfuerit, in eo positum fuit, quod eadem principia, et Platonica philosophiæ capita ab his paulo pressius, ab illis explicatius ac fusius tradita, et ad res fidei diver simode pro cujusque captu et ingenio accommodata fuerint, sed inconcusso manente fundamento. Tria fuere præcipua Gnosticæ hæreseos capita, 1. Sum mum Deum alterum esse a mundi conditore; 2 Opera nihil ad salutem juvare, sed eam ab una supernarum rerum cognitione pendere; 3. Christum verum hominem non fuisse, sed vana hominis spe cie oculos delusisse. Hæc ab omnibus propugnata, quippe qui scirent iis totam niti hypothesim; cætera vel ad majorem explicationem addita, vel consecta ria quædam fuere, quæ quisque, prout ingenio va lebat, ex principiis ducebat, amplificabatque. Id ea conferenti quæ de Valentiniana hæresi jam dixi mus, observare proclive fuit, nec´ difficilius obser vabitur in iis, quæ de veteribus Gnosticis dicenda supersunt. II. De Menandro. 105. “Simonis successor et discipulus fuit Mo Dander, præceptori moribus et doctrina respondens. Genere Samarites et ipse fuit, e vico Capparetaja, ut vocat Justinus M.",vel Chabrai, ut Theodoretus appellat, oriundus. Ubi ad summum præstigiarum fastigium pervenit, ut facile non tantum cum´ma gistro contenderet, sed etiam primas sibi vindica ret, majoribus portentis nomen sihi fecit. Antio chiam, Orientis caput, elegit, ceu publicum thea trum in quo circulatorem ageret, et unde vonenatas merces facilius per Orientem spargeret. Ibi misere plures fascinavit. Si Tertulliano", vel auctori ad ditamenti quod ad calcem libri De præscript. legitur, ** Iren., lib. 1. c. 23, n. 5. 17 Apol. 1. 18 De Præsc.

Theurgis, inquit ille sect. 11, cap. 31, omnis spi. ritus malus fugit, penitusque subvertitur. Exscindi tur prorsus omnis malitia el passio; bonorum vero pura communicatio ad puros defertur, ignisque di vinus desuper eos veritate replet. His mali spiritus impedimenti nihil afferre possunt, neque ad animæ bona avertenda obstaculi, etc. Et sect. x, cap. 4 Sola divina pavtixh diis connectens, nos vere parti cipes facit vitæ divinæ: cumque ipsa præscientiam, divinasque notiones in se contineat, nos quoque vere divinos facit. Hæc bonum pure nobis exhibet; est enim beatissima deorum cognitio bonis omnibus plena, Et cap. 5 ait hominem olim visioni Dei conjun ctum, postea aliam subingressum animam, eam nimirum quæ ad humanæ formæ speciem aplata est, propterea venisse sub fati et necessitatis ju gum; ab his vero vinculis aliter solvi non posse quam per deorum cognitionem; hanc esse quæ [LVIII] veram vitam servat, quoniam ad Patrem sua sorte contentum et superessentialem reducit sacram hanc et Theurgicam felicitatis donationem appellari januam ad ipsum omnium opificem Deum, vel sedem et aulam boni. Tum demum cap. se quenti concludit Theurgiam opifici universali ani mam sistere, et apud eum deponere, liberamque ab omni materia cum solo æterno Verbo conno ctere: ipsi Dei Virtuti a se genitæ, seipsam moven ti, omnia sustentanti, intellectuali, omnia exor nanti, ad veritatem intelligibilem revocanti, perſe Clae et perficienti, cæterisque Dei Virtutibus opifi cibus ita consociare, ut in actionibus earum, intel ligentiisque efficacibus anima Theurgica perfecto confirmetur. Plura alia ejusmodi apud Jamblichum citatis sect. occurrunt. In his, puto, Simonis, Me nandri Gnosticorumque omnium doctrinæ funda menta lector eruditus nullo negotio deprehendit; adeo ut ex impuris hisce fontibus palam hausta videantur tum yvwotę ipsa, tum operosum illud quod in colendam magiam studium conferebant, tum denique quidquid utrique tam procaciter ascri bebant. credimus, eadem dixit quæ Simon ipse. Quidquid ut passim apud Jamblichum et alios videre est. Simon se esse dixerat, hoc se Menander esse dice bat. Quod tamen sobrie intelligendum. Nam Simon Be esse supremam Dei Virtutem impudentius jacta bat; tantum sibi non tribuebat Menander, quoniam primam Virtutem incognitam omnibus esse aiebat; se aulem éum esse, qui missus sit ab invisibilibus (hoc est, ut explicat Eusebius", ab invisibilibus Æoni bus), Salvatorem pro salute hominum. Sed discrimen in verbis hærere, et in eo positum esse quod alter altero vesanior esset, superius ostendimus. Neque enim Sinion supremam Dei Virtutem substantia et natura se esse contendebat, sed missione duntaxat el ¿vɛpyɛlą, in quo cum Menandro consentiebat. Nec quod alter cam Virtutem omnibus ignolam esse diceret, alter ut ejus copiam faceret, venisse se jactaret, ulla inter eos pugna intercedit. Si enim cuin Theodoreto duplicem summiæ Virtutis operatio nem distinguamus, occultam et manifestam, lis facile dirimitur. Nain Simon operationem occultam respicit; Menander de manifesta loquitur. Ilic etiam explicandus, ne secum vel cum Irenæo pugnet, Epi phanius scribens, Menandrum a Simonis dogmate non dissedisse, nisi quod majorem se antecessore el præceptore suo prædicabat. Nempe hic majorem se prædicabat, non dignitate et missione; nam uterque a summa Virtute missum se esse Servato rem ad hominum salutem nugabatur; sed magicæ artis peritia, qua magistrum vincere se gloriabatur. 106. Mundum ab Angelis, quos produxit Ennoia, conditum similiter ut Simon docebat. Memoria igi tur lapsus videtur Damascenus scribens lib. De hær. hoc differre Menandrianos a Simonianis, quod hi mundi molitionem ab angelis factam assererent, illi nogarent; nam eadem erat utrorumque ea de re sententia. Neminem vero ex Angelorúm illorum dominatu erui posse contendebat Menander, nisi per eam, quam docebat, magicam scientiam. Sa lutein itaque hominis positam esse volebat in re demptione ab Angelorum servitute; medium autem salutis in magica scientia. Quæ omnia Simoniaca, imo et Platonica. Quæ enim bæretici mɔgicæ scien tiæ ascribebant; eadem et Platonici pavtixí, divina tioni et Theurgiæ suæ tribuebant. Nam duplicem magian distinguebant, aliam quam Theorgiam vo cabant, hoc est, artem divina operandi, bonam el Jaudabilem, qua certis quibusdam hostiis et sacri ſiciis, munditia quadam animæ et corporis, aliisque sacris cæremoniis, bonos el beneficos dæmones in vocabant, quorum afflatu et auxilio, et occulta nia nifestabant, et futura prænuntiabant, et mira ede bant opera: alteram Goeticam, et Necromantiam, artem videlicet præstigiosam et fallacem, quæ mor tuos evocal el consulit, et eorum ac malorum dæ monum ope responsa de rebus occultis el futuris reddit. Ut posteriorem probro, sic priorem honori sibi ertebant, laudibusque ad cœlum extollebant, » L. 111 Ilist., c. 26. 30 L. 1, c. 2 et seqq. 107. Quoddam baptismi genus suis impertieba tur Menander, quo qui dignati essent resurrectio nem adipiscerentur, jamque deinceps immortalita tem consecuti perseverarent, nulli senio aut morti obnoxii. Tum vero baptismum in nomine suo con ferebat; quo quidem insaniæ Simon devenisse non videtur. Quem vero immortalitatis effectum bapti smati suo impudenter asserebat, Tertullianus 11 et Eusebius” de corporis immortalitate etiam in hac præsenti vita intelligere videntur. Mirum autem homines, cæteroquin acutos, sic animum induxisse suum. Nam præterquam quod extra dubium omne positum videtur, Menandri mentem explicandanı esse ex præceptoris sententia, qui corpora docebat interire penitus, nec resurgere, solam autem ani llær. XXXII. " De An., c. 50. 3 L. Hist., c. 26.

DISSERTATIO I, ART. III, DE VALENTINI MAGISTRIS. repugnantium instituit. Ambos Adriano imperante vixisse tradit Theodoretus "; nec repugnat Euse bius, qui eorum meminit Adriani temporum histo riam conscribens: quanquam tamen probabile cen seat cl. Tillemontius, Saturninum jam a Trajani temporibus, paulo ante Basilidem cœpisse ". Sed de his postea. Ille eadem fere cum Menandro de liramenta loquebatur. Unam esse summum Patrem, et innascibilem Virtutem, id est Deum, in summis illis et infinitis partibus, et in superioribus manen tem, ac prorsus ignotum prædicabat, qui longe a se distantes Virtutes, Principatus, Potestates et Angelos creaverit. Illis omnibus a Patre desciscen tibus, septem ex iis mundum condiderunt, præler conscientiam Dei Patris", ejusque suam quisque partem sortiti sunt. Unum ex iis mundi conditori bus Angelis fuisse Judæorum Deum dicebat. Sata nam ipsum angelum esse, repugnantem angelis mundi fabricatoribus, maxime vero Judæorum Deo; qui perinde atque hic atque illi prophetiarum au ctor fuerit. Omnia hæc Simoniana et Gnostica, partim ex Platonicorum lacunis, partim ex corru ptis ac depravatis Scripturarum oraculis bausta, ut ex hactenus dictis constat. mam immortalem esse: perspicue docet Irenæus hic vero in Ægypto scholas errorum Deo et pietati lib. 11, cap. 31, n. 2, quid Gnostici omnes per re surrectionem a mortuis, quam interdum prædica bant, intelligerent, nempe agnitionem ejus quæ ab cis dicitur, veritatis. Quod ipse Tertullianus ag. o scens, paulo enucleatius explicat lib. De resurrect. carn., cap. 19, ubi Gnosticorum fraudes retegens scribit: Nacti quidam solemnissimam eloquii pro phet ci formam, allegorici et figurati plerumque, non tamen semper, resurrectionem quoque mortuorum manifeste annuntiatam, in imaginariam significatio nem distorquent, asseverantes ipsam etium mortem spiritaliter intelligendam. Non enim hanc esse in vero, quæ sit in medio, discidium corporis et animæ, sed ignorantiam Dei, per quam homo mortuus Deo non minus in errore jacuerit quam in sepulcro. Ita que et resurrectionem eam vindicandam, qua quis adita veritate redanimatus et revivificatus Deo, igno rantiæ morte discussa, velut de sepulcro veteris ho minis eruperit: quia et Dominus Scribas et Phari sæos sepulcris dealbatis adæquaverit. Exinde ergo resurrectionem fide consecutos cum Domino esse, cum eum in baptismate induerint. Iloc denique in genio etiam in colloquiis sæpe nostros decipere con sueverunt: quasi e! ipsi resurrectionem admittant. Væ, inquiunt, qui non in hac carne resurrexerit; ne statim illos percutiant, si resurrectionem statim abnuerint. Tacite autem secundum conscientiam suam hoc sentiunt: væ, qui nɔn, dum in hac carne est, cognoverit arcana hæretica, hoc est enim apud illos resurrectio. Sed et plerique ab excessu animæ resur rectionem vindicantes, de sepulcro exire, de sæculo evadere interpretantur, quia et sæculum mortuorum sil habitaculum, id est ignorantium Deum; vel etiam de ipso corpore, quia et corpus vice sepulcri conclu sam animam in sæcularis vitæ morte detinet. Quibus palam fit, eam, quam Menander aliique similes, resurrectionem mortuorum mendaciter venditabant, mystice et allegorice intelligendam esse; nibilque aliud esse, præter ignoti Dei, arcanorumque hære ticorum notitiam, qua quisquis fictitium illud, quod conferebant, baptisma consecutus fuerit, nefariis que eorum mysteriis initiatus, ignorantiæ morte discussa, velut de sepulcro veteris hominis erumpit. Menandrum proinde in his ne latum quiden unguem a Simonis aliorumque Gnosticorum sententia re cessisse, nisi quod ænigmatis involverit quod illi planius efferebant. III. De Saturnino. 108. Venenata quædam bestia bilinguis et biceps, ait Eusebius *, e Menandro orta, duos duarum se ctarum inter se discrepantium auctores et duces edidit, Saturninum, vel Saturnilum (utrumque enim promiscue scribunt auctores**),genere Antio chenum, et Basilidem Alexandrinum, ambos· Me nandri discipulos, ac coævos; quorum ille in Syria, 109. Hominis etiam originem Saturninus ascri bebat Angelis. Creationis vero hæc occasio fuit. Cum desuper a summa Potestate lucida imago emi cuisset, cœlestis illius lucis amore capti, summaque cupiditate ac voluptate perfusi, hanc apud se tenere viribus omnibus contenderunt; non valentibus vero, eo quod repente sursum evolařit, et ex eorum oculis evanuerit, id in animos incidit, ut evanidæ imaginis jacturam resarciendi desiderio, aliquam ejus similitudinem exprimerent, hominemque, qui eam referret, conderent. Quare convenientes in unum, communi consilio [LIX] dixerunt: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem. Sic, inquit Epiphanius, impostor particulam, nostram, quam in Genesi "Deus usurpat, ideo decurtavit, ut errori fidem astrueret; quasi alii sint operis artifices, imago verọ ipsa ad alium referatur. Editus est igi tur in lucem homo, sed præ Angelorum imbecilli tate admodum imperfectus. Jacebat namque in solo reptantis instar vermiculi, neque erigere se, nequo aliud quidquam agere valens, donec ei miserta Vir tus suprema, ob imaginem suam atque effigiem, sui scintillam immisit, qua et illum erexit, et vitam impertivit. Eam vero scintillam vocat animam hu manam, quam, utpote decisam ab essentia divina particulam, dissoluto animali servari ait, et evolare şursum ad ea quæ sunt ejusdem generis; pereunte reliquo homine, resoluto in sua principia. Non ta men homines omnes in scintillæ illius partem vo cabat Saturninus, sed cos solos, qui sectæ suæ nomen dedissent. Duos quippe homines principio » L. ¡v Ilist., c. 7. ** Iren., lib. 1. c. 24; Epiph., Hær xxxm. "Lib. 1, c. 2 c: 3. Tertull De præsc. c. 46. Aug., Hær. m. Gen. 1,26.

factos asserebat, bonum unum, scintillæ partici- qui vitæ scintillam accepissent, salutem afferret, pem, alterum malum, ejusdem expertem; a quibus duplex item hominum genus, natura scilicet bonum, ac natura malum in mundo proseminatum esse pri mus hominum finxit. 410. Platonica hæc omnia sunt, sed varie inter polata, novisque fabulis aucta. Quod hic fingitur de imagine desuper emicante, ad cujus similitudinem conditus homo, purum putumque Platonicorum do gina est de rerum omnium ideis ac formis a su premo rerum omnium parente effictis: quas quidem in Angelorum, quibus creandi et administrandi mundi provinciam demandavit, mente recondidit, ut cœlestia archetypa præ oculis habentes, ea in fabricandis rebus imitarentur. Communis itidem Platonicorum omnium sententia, superiorem animæ partem, ejusdemque velut apicem, quam mentem vocabant, esse velut essentiæ divinæ particulam, and TOU TρÚTOU VONTOū, a primo intelligibili, ut loquitur Jamblichus, decisam, quæ homini desuper inspirata rationem impertitur, eumque a communi brutorum animantium sorte eximit; fabuła de scintilla re ptanti homini et in solo jacenti, a superna Virtute, qua erigeretur et ageret quæ sunt hominis, immissa, fundamentum præbuit. Ut scintilla, dissoluto ani mali, ad principium suum, ex Saturnino, revolabat; sic et mens post mortem, ex Platonicis, ad Deum ejus auctorem revertebatur. Hactenus quadrant sententiæ; discrepant vero in explicatione scintil læ, seu particulæ divinæ essentiæ. Per eam, Pla tonici mentem qua rationalis fit homo; Saturniniani vero yvwoty, seu supremi Patris notitiam, qua fit spiritalis, et ab animalibus hominibus in ignorantiæ tenebris agentibus, distinotus, intelligebant. Idque ipsum est quod deinceps semen spiritale Valenti nianis vocitare placuit; quod quidem non omnibus, sed certis quibusdam hominibus concessum esse, ut Saturninus scintillam suam, jactabant. Unde quemadmodum hic duplicis generis homines, na tura bonos scintillæ participes, et natura malos, ejusdem expertes distinguebat; sic et illi quosdam homines natura bonos, eos scilicet qui semine ſe cundati erant; quosdamn natura malos, qui seminis exsortes, statuebant. Adeo ut idem utrobique com înentum sit, sub variarum nugarum involucris pro positum. Quod alter per hominem erectum et re planten; alii per homines spiritales et animales significant. Quod denique Saturninus prophetarum oracula modo opificibus Angelis; modo Satanæ ac cepta referret, a Platonicis etiam mutuatus fuerat, qui, ut supra ex Jamblicho vidimus, vaticiniorum causam refundebant modo in bonos, modo in malos dæmones. 111. Simonis vestigia relegens Saturninus, Ser vatorem de communi supernarum Virtutum sen tentia missum aiebat, ut Angelos rebelles, et ma xime Judæorum Deum in ordinem redigeret, et iis malos vero cum dæmonibus, qui ipsis opitulaban tur, profligaret. Hoc ipsum erat quod aliis verbis exprimebat Simon, venisse Christum ut homines a legis, quam tulerat Judæorum Deus, vinculis exi meret, solisque credentium seu spiritalium anima bus salutem impertiretur. Servatorem autem modo a supremo Patre genitum, modo ingenitum dicebat Saturninus ingenitum quidem, si generationis proprie dictæ habeatur ratio, cujus terminus fuerit persona a principio suo distincta; genitum vero, si generatio pro simplici productione, qualiscunque sit, latius accipiatur. Unde patet huic, sicut et Simoni, aliisque multis Gnosticis, Servatorem fuisse meram divinitatis ¿vépyetay, functionem temporariam, et radium, non personam subsisten tem, et a Patre distinctam. Eum vero corporis (terreni videlicet et materialis) expertem, et sine figura, hominis tamen simulacrum atque effigiem sensibus objecisse, omniaque ab eo specie tenus perfecta; cujusmodi fuit nasci, ambulare, videri, pati. Uno verbo phantasma fuisse, quod divina èvep yɛlą motum, sensibus humanis fucum faceret. Jam uxores ducere, liberosque gignere a Satana esse, primus omnium circulator idem pronuntiavit: non quod castitatem coleret; sed ut solutus matrimonii legibus, turpissimis quibusque voluptatibus effre natius indulgeret. Multi etiam ex ejus' discipulis, Pythagoreos imitati, animatis omnibus abstinebant, ut affectato illo sanctioris vitæ genere nonnullos suum in errorem pellicerent. IV. De Basilide. 112. Basilides Alexandrinus ", Saturnini con discipulus, a Matthia apostolo doctrinam suam ac cepisse se falso jactitabat, atque Glauciam quem dam, quem Petri interpretem fuisse ferebant, præ ceptorem habuisse gloriabatur. Inanis forte, quod ad Glauciam, obscuri nominis hominem, attinet, vesani hominis gloriatio, ut ex magistri persona au ctoritatem dogmatibus suis conciliaret. Ex ea ta men (ut et ex simili Valentini gloriatione supra concludebamus) inferre licet Basilidem, si non apostolis ipsis coævus fuerit, ad eorum saltem ætatem proxime accessisse, ipsorumque discipulis convixisse. Certe Hieronymus disputans contra Lu ciferianos, Basilidem inter hæreticos apostolicorum temporum nu:nerat: Sed quid de posterioribus, inquit, adhuc loquor? Apostolis adhuc in sæculo su perstitibus, apud Judæam, Christi sanguine recenti, phanstasma Domini corpus asserebatur. Galatas ad observationem legis traductos Apostolus iterum par turit. Corinthios resurrectionem carnis non credentes, pluribus argumentis ad verum iter trahere conatur. Tunc Simon Magus, et Menander discipulus ejus, Dei [LX] se asseruere Virtutes: tunc Basilides sum mum Deum Abraxas cum trecentis sexaginta quinque Eonibus commentatus est. Nec dissentit Epiphauius " Clem. Alex., Strom. lib. vII,

DISSERTATIO I, ART. III, DE VALENTINI MAGISTRIS. nius, Cerinthum tam incenso veteris lėgis promo- tefecerit, ac miraculorum, quæ patravit, auctor fue vendæ studio flagrasse, ut apostolis passim et ubique restiterit, insusurrataque Christianorum auribus circumcisionis, adeoque et Judaicorum rituum ne cessitate, gentilium Ecclesias conturbarit. Hæc certe secum aperte pugnant; ipseque agnoscit Epiphanius. Quare et hic vereor ut memoria lapsus, aut incon siderantia offenderit, et Augustino ipsi offendicu Jum præbuerit; res dissociabiles, Ebionitarum vi delicet et Cerinthianorum hæreses miscendo. Ire næus siquidem, Tertullianus et Theodoretus, accu ratissimi scriptores, Cerinthi errorum catalogum texentes, intempestivi illius in veteṛem legem studii ne verbo quidem meminere; cujus tamen Ebionæos arguere non omiserunt. Fateor equidem, nihil mi rum esse si hæretici imprudentes a seipsis dissi deant, Veritas cum uná et eadem sit, sola sibi constat; sed quod tam aperte secum puguent, ut scientes et volentes una manu dissipent, quod altera straxerint, illiusque legis necessitatem urgeant, cujus jugum ab iniquis Angelis, et in Deum rebel libus contra fas impositum, excutiendum esse pa lam et ubique docent, vix fidem apud sobrios obtinet. Eam autem esse debuisse patet Cerinthi hypothesim, ut ex consequenti veterem legem spreverit, illiusque observantiam omnem procul a veris Gnosticis amandandam esse censuerit, ex quo Simonis et Carpocratis vestigia relegens cum ipsis asserit, banc ab inferioribus Angelis supremi Pa tris ignaris positam esse, et ad unam ignoti Dei cognitionem salutem retulit. Nec omittendum, apud Tertullianum hoc ipsum Ebionais ascribi, quod Epiphanius Corinthianis tribuit, scilicet quod his Christi verbis apud Matthæum”: Nemo discipulus super magistrum, nec servus super dominum: suffi čit discipulo si sit sicul magister´ejus; illi abute rentur, ut circumcisiónis ac veteris legis necessi latem ex Jesu Christi exemplo commendarent quippe qui utrique seipsum subdiderit. Adeo ut hine suspicio Armetur, Epiphanium inter Cerin thianos et Ebionæos non satis accurate distinxisse. 128. Saum fuisse Cerintho, sicut et Nicolaitis, aliisque Gnosticis Pleroma, supremi Patris ac Si ges, aliarumque Virtutum invisibilium et innomina bilium sedem, asseverant Irenæus et Gregorius Nazianzenus 1ª. Ab illo Patre Monogenem, ab hoc Logon derivabat: adeo ut dubitare fas non sit, quin primam ogdoada cum cæteris Gnosticis admi serit ". Jesum vero mundi conditoris Filium, eum que purum hominem, ex Josephi et Mariæ satu natum, more cæterorum hominum, dicebat; cum hoc tantum discrimine, quod justitia, sapientia et prudentia aliis hominibus præcelluerit. In hunc vero, cum baptismum suscepit, delapsum a summo Deo esse Christum, sub columbæ specie; qui ei inco gnitum Patrem, et per eum reliquis bominibus pa 11 Cap. x, 24. lib. 1, c. 3, etc. rit. Tempore autem passionis recessisse Christum, et eo revolasse unde venerat; Jesum vero solum et obiisse mortem, et a mortuis excitatum fuisse; Christo, utpote spiritali, pœnæ omnis experte. Car pocratiana hæc omnia; a Simonianis vero in eo recedunt, quod Jesu verum corpus humanum al tribuatur; sed purus homo cum statuator, quem transiens duntaxat divinitatis radius illustravit; atrobique meritum omne Christi passionis et mortis evanescit. Sed ex modo dictis facile deprehendes quo sensu Epiphanius " ex Cerinthi mente scripse rit, passum ac crucifixum esse Christum. Nisi mendum in textum irrepserit, ac pro Xpistóv le gendum sit Inouy, palam est hic Christi vocem non Cerinthianorum sensu usurpari, qui Christum a Jesu' distinguebant,, sed Catholicorum qui pro miscue· utramque vocem accipiunt, quod unus et idem sit, unaque et eadem persona Christus et Ja sus. Sed quod addit Epiphanius " (cui.consentiunt Philastrius et Augustinus), nondum a mortuis exci tatum esse Jesum, sed tum demum, cum mortui resurgent omnes, excitandum; vix stare potest cum iis quæ modo ex Irenæo, imo ex ipso Epipha nio retulimus, mortuum esse Jesum, et a mortuis suscitatum. Nisi forte dicamus, hanc, non Cerinthi ipsius, sed quorumdam e discipulis sententiam fuisse; qui Millenariorum errore a magistro im buti, nulla præ cæteris singulari prærogativa Jesum donatum vellent; sed tum tantum a mortuis exci landum, cum alii omnes suscitandi essent. Idque innuere videtur Epiphanius, ut et Cerinthianos ali quos mortuorum resurrectionem funditus negasse; quos proinde de terreuo Christi regno secus ac ma gistrum sensisse consequens videtur. Quod Judaru proditorem honoraverit Cerinthus, solus memorat Philastrius, e veteribus nemo alius. VII. De Ebionais. 129. Sentire videntur Origenes et Eusebius", Ebionæorum nomen, ab Ebione quodam sectæ priu cipe derivatum esse, ut plurimi asserunt, sed me rum cognomen esse iis hæreticis inditum, qui 'me rum hominem esse Christum arbitrati, humiliter admodum atque abjecte de eo sentiebant, Cujus rei causa, inquit Eusebius, Ebionæorum nomen sortiti sunt, quo intelligentiæ illorum inopia satis indicatur. Sic enim mendici apud Hebræos vocantur. Eadem fere Origenis verba sunt. Alii tamen [LXVI] vulgo, sed his recentiores, quorum dux Epiphanius, re pugnant, affirmantque tenebricosum quemdam Ebionem exstitisse qui cognominis sectæ auctor fuerit. Mirum tamen, Irenæum nostrum, qui vete rum omnium sectarum Gnosticarum principes, ubi certi fuerunt et noti, nominare nusquam neglexit; Ebionis illius, ubi Ebionæorum errores refert, ne 7ª Lib. 11, c. 11. n. 1. 73 Orat. 23. ** [ren., lib. 1, c. 26, 11. 1; Epiph. § 1; Theod., $6. Id., § 1. "Origen., lib. Lv De princ. "Euseb., lib. 11, c. 27. iv

DISSERTATIO I, ART. III, DE VALENTINI MAGISTRIS. VIII. De Nicolaitis. 152. Nicolaitas a Nicolao, uno e septem priori bus diaconis, quorum mentio fit in Actis apostolo rum ", nomen traxisse, communis omnium sen tentia est; si unus excipiatur Cassianus ", qui nulla veterum auctoritate fretus existimat, eos ab alio quodam Nicolao et nomen et originem accepisse. An vero Nicolaus ille diaconus propudiosæ Nicolai tarum sectæ fundamenta jecerit, jam in diversa scinduntur opiniones. Alii eum culpa teneri, alii vacare sentiunt. Et quidem Nicolaum pri mum erroris auctorem et magistrum exstitisse, diserte asserunt Irenæus ", vetus auctor Addita menti quod ad calcem Tertulliani libri De præscript. zeloty piæ, palamque faceret se ita affectum esse, ut, si fas esset, abdicata uxore, cuivis eam du cendi potestatem largiri paratus esset. Quod qui dem vel ex eo demonstratur, quod ɔ conjugali fide nunquam resiluerit, et ex ejus liberis fili:e conse‐ nuerint virgines, filius autem cælebs vitam egerit. Alio Nicolai apophthegmate abutebantur hæretici, scilicet, Carne abutendum esse: quo tamen id unum significare animus fuerat, carni haudquaquam indulgendum esse, sed eam perdomandam, et assidua virtutis exercitatione frangendam. Sua stat utrique parti auctoritas, graviaque utrinque militant rationum momenta. Nicolaum damnat Irenæus vir apostolicus, absolvit Clemens huie coævus; uterque ex iis quæ ab apostolorum di scipulis auditu percipere potuerat; adeo ut hic alterutrius fides elevari non debeat. Tutius igitur, ne temere definiamus, rem in medio relinquere. Illud vero certissimum est, Dei ipsius ore damna tos fuisse Nicolaitas. Sic enim in Apocalypsi Christus episcopum Ephesinum alloquitur: Sed hoc hubes, quia odisti facta Nicolaitarum, quæ et ego odi. Ac proinde tum temporis Ecclesiam de vastabat ea secta. Cito exstinctam putat Eusebius*. Probabilius, non ipsam sectam exstinctam, sed sectæ nomen duntaxat exstinctum esse. Cum enim scelestissimum quid, adeoque et exsecrandum, catholicis auribus sonaret; eo deposito novus ex cogitatus Gnosticorum titulus, qui ementita scien tiæ laude fucum faceret imperitis. legitur, Hippolytus apud Photium ", Hila rius ", [LXVII] Gregorius Nyss. *7, Philastrius, Hieronymus et Gregorius Magnus ". Lapsus eccasio fuit, si Epiphanium audiamus, hominis Intemperantia, continentiæ propositi, quod sus ceperat, minime tenax. Cum enim uxorem habe ret, eleganti specie mulierem, a qua aliquandiu sibi temperasset; continentiæ longioris impatiens, ad pristinos amplexus rediit. Ut autem probro sum facinus quæsitis coloribus obduceret, libidi nem procacitate cumulans, docuit: Nisi quis sin gulis diebus luxuriæ vacet, sempiternam salutem consequi non posse. Tum zelotypia incensus, ‘et Inde in nova scelera prolapsus, Nicolaitarum ac Gnosticorum sectæ initium dedit, e quibus plures aliæ, quarum obscura vel prorsus ignota nomina, novis additis errorum ac spurcitiarum monstris, scaturiere. Qui vero Nicolaum a culpa liberant, nec ipsi panci sunt, nec infimi in Ecclesia nominis. Agmen ducit Clemens Alexandrinus, quem se quuntur Eusebius, Theodoretus, Augustinus", Victorinus Petavionensis * et alii: inter quos re censeri posset Ignatius in epistolis ad Trallianos et Philadelphienses, si ca quæ in Nicolai gratiam adducuntur testimonia, ex genuinis, non vero ex interpolatis epistolis depromerentur. Illi omnes censent, hæreticos Simonianos, ut auctoritatem sibi ex magno nomine conciliarent, Nicolao ca lumniatos, eo auctore gloriatos fuisse, arrepta perperan occasione ex facto quod Clemens Ale sand. 7 longe aliter atque Epiphanius narrat. Ait nempe, audiisse se, Nicolaum, ut ab objecta sibi ab apostolis zelotypia purgaret sese, uxore, quæ formosa erat, in medium adducta, permisisse cui vellet ei nubere. Inde vero, quasi uxorem publice prostituisset, ejusque promiscuum usum quibus cunque permisisset, occasionem captasse hæreticos laxandi frena libidini. Nicolai vero hunc unum fuisse scopum, ut a se amoliretur suspicionem e. 25. 133. Dogmata Nicolaitarum theoretica recensere supervacaneum duxit Irenæus: eadem quippe fuisse quæ cæterorum Gnosticorum perspicue innuit lib. 111, cap. 11, ut jam de Cerintho agentes observavimus. Ea fusiori stylo prosecutus est Epiphanius 1º, COM pendio vero retulerunt Augustinus "et Pseudo Tertullianus ". Sed quæ li Nicolaitis ascribunt, ipsa sunt quæ paulo post tribuit Irenæus Gnosticis in genere. Cum autem eo nomine præ ceteris gloriarentur Nicolaite, illudque forte primi omnium sibi vindicassent, non dubitem quin in cos potissi mum conveniant quæ in Gnosticos illic refert au ctor noster. Sed de his suo loco. Practica vero dogmata paucissimis verbis, sed efficacissimis per strinxit idem Irenæus: Indiscrete vivunt, inquit, id est promiscua eis sunt omnia: quod ad Carpo cratis principium redit: nihil suapte natura bo num esse aut malum, sed indiſſerentia omnia. Nihil mirum itaque si idolothytis vesci, et fornicari (quibus characteribus designat eam sectam Chri stus 13, nulla eis religio esset. Uno verbo tam effrenis fuit in omni intemperantiæ genere eo "Cap. vi, 3, 5. "Coll. 18, c. 16. * Lib. 1, c. 26, n. 3. "G. 47. 98 Cod. 252. * In Matth. » L. x³, ep. 1. Eunom. 98 In epist. ad Heliod. et Sabinian. Diac. * Hær. xxv, & 1. * L. 1 Strom., p. 436. * L. 1, c. 29. * L. 1, c. 4. Biblioth. PP. 7 L. 11 Strom., p. 411. 8 Cap. 11, 6. Lib. II, c. 29. » De præsc., c. 47. 19 Apoc. 11, 14. "Ilom. 38 in Evang. H:cr. v. • In Apoc. in 10 Her. xxv. Hær. V.

run libido, ut Pseudo-Tertulliano pudor fuerit nius 1, frequentem de eo famam percrebuisse, AX dicere. IX. De Cerdone. i éa Ponti parte quæ Hellespontus dicitur, urbe Si nope oriundum fuisse, ac parente natum catholicæ communionis episcopo. Nautam vocat Rhodon apud Eusebium, nauclerum Tertullianus: an quod artem nauticam primitus exercuerit? an quod uterque fudeus in voce Pontus, Marcionis patriæ nomine, quæ et Asiæ regionem, et mare significat, illum nautam aut nauclerum vocet, quasi marinum hominem, in mari natum? Forte hanc fuisse Ter tulliani, ejusmodi argutiarum amantissimi, men tem deprehendet quisquis libri primi contra Mar. cionem initia attente legerit 18. In virginitate pri mum, bominum contubernium fugiens, µováčwy (non monachorum instituta, quæ nondum nota, professus, ut minus attentus vertit Pelavius), laudabi liter vixit. Sed cum postea ob stuprum virgini illatum, Ecclesia ab ipso patre, episcopo cum primis religioso, ac veritatis et sanctitatis amore Dagrantissimo pul sus, veniam et pacem eblandiri nullis precibus posset (procul dubio quia sincerus ex delicto dolor non erat), Romam se post Hygini papæ obitum contulit. Cumque nihilo magis illic quod cupiebat obtineret a presbyteris, vacante tuin, uti conjicio, sede, quod inseio Patre facere istud Ecclesiæ leges non sine rent; superbia et invidia fractus, quod nec princi pem illic locum, nec Ecclesiæ quidem aditum im petrasset, ad Cerdonem se adjunxit. Quem pria cipem locum, possplav, in Ecclesia Romaną am biret Marcion, incertum omnino. Nisi forte jain inter clericos ascriptus“, reumque se stupri præ. fracte negans, ad primum inter æquales graduın aspiraret. Neque enim probabile est, hominem externum, vixque notum, sacris omnibus interdi ctum, ac proinde gravi saltem perpetrati criminis suspicione laborantem, adeo desipuisse, ut ad epi scopatum ipsuın animum adjiceret. Vult quidem Optatus Milevitanus" Marcionem ex episcopo apo statam factum; sed qui episcopus is esse potuit, qui solitariam vitam usque ad lapsum egit? 434 Cerdon Marcionis præceptor e Syria wriundus fuisse videtur. Nam e Syria Romam ve nisse, Hygino Romanam Ecelesiam regente, eodem pene tempore quo Valentinum, id est circa annum Christi 141, constanter affirmant omnes antiqui. Ibi dolos erroribus miscene, modo catholicam fidem professus, modo abjiciens, modo pœnitens, modo apostata sic Prothei instar mutata sæpius forma, nullius tenax, Ecclesiam diu fatigavit; ilonec tandem iteratorum lapsunm pertasa impo storem sacris fidelium cœtibus in perpetuum ar cuſt. Hic, Irénæo teste, erroris materiam ab iis qui sunt erga Simonem, id est a Simone, Me nandro, Saturnino, aliisque Gnosticorum cory phæis accepit, cui tamen, ut novum quid proferre videretur, paulo diversam formam induxit. Duo rerum principia, duosque deos statuit; Bonum alterum, et ignotum omnibus, quem et Patrem Jesu nominavit; alterum mundi Conditorem, justum, immitem et cognitum, Mosaicæ legis auctorem, qui et prophetis apparuit, ac se videndum sæpe numero præbuit. Ilæc si quid a Simonis dogmati bus discrepant, in verbis tantum hæret pugna. Nam quamvis ille ab angelis conditum, mundum, veteremque legem sancitam asseruerit; tamen ejus successores peculiarem creatorem et legis auctorem introduxerunt, quem alii Demiurgum, c ali Jaldabaoth vocabant; omnes Deum esse, suo modo,, dicebant, tum quod sæplus eo nomine ve mint in Veteri Testamento, tum quod supremum sibi in res inferiores vindicasset imperium. At verum Deum, nisi in apertam insaniam prolapsi insitam mortalibus omnibus divinitatis ideam ex stinxissent, fateri non poterant, ex quo creatum, a summo Deo debellatum, et imperio, quod sibi male usurpaverat, exturbatum esse aiebant. Idem jgitur. re fuit Simoni et Cerdoni mundi fabricator, Angelus videlicet, isque iniquus ac tyrannidem exercens; idem summus Deus et Pater, qui usque ad Ghristi Domini tempora ignotus manserit. Ea dem proinde ejusdem hypothesis consectaria, sci Jicet rejectaneam [LXVII] esse veterem legem, ut tholicam primo doctrinam credidisse apud Ecclesiam a vero Deo alienam; mortuorum resurrectionem nultam esse; Christum Mariæ Filium non esse, sed ementita carnis specie vestitum e cœlo de scendisse, ut mundi opificis imperium ac tyran nidem everteret. Quæ dogmata utrique ex æquo tribuunt auctores. X. De Marcione. 136. Certum est Marcionem, cum Romam venit, catholica fide nondum excidisse. Id ex iis quæ modo ex Epiphanio diximus liquido patet; clarius adhuc ex Tertulliano 10, qui diserte asserit, in ca Romanensem. Non negabunt, ait alibi " discipuli ejus, primam illi fidem nobiscum fuisse, ipsius lille ris testibus; ut hinc jam destinari possit hæreticus, qui deserto quod prius fuerat, id postea sibi elegerit, quod retro non erat. Desertionem autem banc acci disse constat, tum cum a presbyteris Romanis repulsam passus, ad Cerdonem, tunc Romæ coin morantem, confugit. Neque enim ulla ratione de fendi posse puto quod doctissimus conjicit Peta vius duo distinguenda esse Marcionis tempora 135, Quotquot ex antiquis Marcionis meminere, eum et Cerdonis discipulum ac suecessorem et Ponticum genere fuisse tradunt. Addit Epipha "Epiph., hær. XLI, § 1; Philastr., cap. 44; Iren., þb. 1, c. 47, n. 1; lib. 11, c. 4, n. 3; Idem., I lib. 1, c. 27, n. 1; Epiph. § 1; Tertull.. De præsc., c. 5.1; Theodoret., lib. 1. c. 24; Aug., hær. 21. Hær: XLII, $ 1. "L. v, e. 13. 17 De præsc., c. 30. 18 Epiph., § 1. "L. 1, p. 79, edit. Paris. 1631. præsc., c. 50. " Id., lib. 1 cont. Marc., c. 1. "In Animadv. ad hær. XLVI, t. Il Epiphan. 20 De

DISSERTATIO I, ART. III, DE VALENTINI MAGISTRIS. Ha ut sub Adriano primum in Ponto et Asia dun- ▲ ctrinajam plus satis imbutus, inde discessisse videtur eodem anno 142, vel sequenti, ut provincias per agraret. Nam scribit Hieronymus ** Marcionem, cum iter Romam suscepturus esset, illuc præmisisse mulierem, quæ decipiendos sibi animos præpararet; quod cum certe de prima ejusdem peregrinatione intelligi non possit, ad secundam aliqnam referendum est, qua Romam reversus sit, ut ibi latius errorem [LXIX] disseminaret, quem in prima satis pro votis prædicare non potuerat. Et in secundum illum Marcionis in Urbem adventum, quo jam. apertius ibidem prodire cœpit ejus error, utcunque qua drare potest quod ait Tertullianus ": Tiberio usque ad Antoninum anni fere cxv, et dimidium anni cum dimidio mensis: lantumdem temporis ponunt inter Christum et Marcionem qui sub Antonino primum processit. Qui a Tiberio usque ad Antoninum annos tantum 115 numeraverit Septi mius, haud facile divinabit quisquam, nisi forte Tiberii imperium pluribus annis decurtaverit. Si tamen ab anno decimo quinto imperi¡ ejus, quo Christus palam docere cœpit, numerare velimus, non multum decedet de summa 115, tuncque Mar cionem Romam esse reversum et bellum aperte cum Ecclesia Romana gerere cœpisse, nihil repu gnal. taxat néfarium degma prædicaverit: postea vero sub Antonino majores trahens spiritus, vehementius in eosdem illos errores cœperit incumbere. Qui enim in Ponto et Asia nefarium dogma prædicare potuerit sub Adriano, quem e Ponto catholicum profectum Antonino imperante, Romæ catholicum aliquandiu vixisse asserunt Tertullianus” et Epi phanius, non video: minus adhuc qua ratione Tertullianus Marcionem plus semel Antonianum hæreticum appellare, et sub Antonini principatu emersisse tam· confidenter affirmare potuerit, qui dudum antea sub Adriano prodiisset. Deinde qui cnnque ſere e veteribus Marcionis mentionem in jecerunt, hunc Cerdonis et discipulum et succes sorem exstitisse asseverant; quod profecto stare non potest cum Petavii hypothesi; nam ex supe rius dictis certum est, Cerdonem e latebris prius caput non-extulisse, quam Romam advenisset By gind Ecclesiam, Antonino Pio imperium regente. Vel ergo veterum omnium, nulla adigentè neces sitate, elevanda Ades; vel dicendum, Marcionem a catholica fide prius non defecisse, quam commu ■ionis spe dejectus Cerdonem Romæ et videre et audire potuerit. Nec quempiam morari debet una Philastrii “auctoritas, qui Marcionem a Joanne in Asia devictum, Epheso pulsum esse scribit tam immaniter lapsus est, ut hujus sententiæ cal culum adjicere voluisse Petavium non putem. Non morabor etiam. Clementem Alexandrinum *, cujus verba Marcionem siòn modo Basilidi, sed etiam Simoni Mago ætate præivisse præ se ferunt. In bec quidem explicanda desudant eruditi, sed frn stra: mss. codicum ope sananda sunt, non expli canda. Unus Justinus martyr eruditissimum Peta rium in eas ambages conjecit: alios Petavio minus peritos conjicere potest. Ille enim in Apologia priori nedum Marcionis meminit, sed et ejus hære sim jam longe lateque propagatam esse supponit. At non adeo premit, imo penitus evañescit ea difficultas, si dicamus, quod de Valentino disse rentes probare conati sumus, scriptam hanc Apo logiam fuisse circiter annum reparate salutis 145, Antonini vero Pii 8. Quinquennio tardius scriptam volant ipse Petavins et cl. Tillemontius. Si jam, at certum est, Romam venerit Marcion, mortuo Hygino, sedeque tum vacante, hoc est ex nostris ra tionibus,»nno 142, brevique postea animum de spondens Cerdonis hæresim amplexus fuerit; exinde usque ad annum 145, quo scribebat Justinus, satis superque spatii fuerit ut per omne hominum genus, dæmonum fretus auxilio, plurimis auctor potuerit, at blasphema dicerent, quemadmodum Joquitur Justinus. Idque eo similius vero videtur, que Romæ non aiu commoratus, Cerdonis do esse 137. Ut at sit, ex hactenus dictis perspicuum est falli auctorem Carminis contra Marcionem **, dum asserit hunc sub Aniceto pontifice Romam primum venisse et innotuisse. Dudum certe jam innotuerat, qui, Irenæo teste ", sub en pontifice invaluit, id est summum nequitiæ verticem ade plus est. Idque liquido probat id quod idem Ire næus refert ", sanctissimum martyrem Polycarpum, Romæ tum degentem: Marcioni occurrenti sibi, et dicenti: Cognoscis nos? respondisse: Cognosco te primogenitum Satanæ; multosque Marcionitas cọn vertisse in Ecclesiam Dei. Ex ipso autem Irenæo certum est, Polycarpum in Urbem non advenisse nisi sub Aniceto. Fallitur proinde et Tertullianus scribens 1, Valentinum et Marcionem, neque adeo olim fuisse, Antonini fere principatu, et in catholicam primo doctrinam credidisse apud Ecclesiam Roma nensem; donec sub episcopatu Eleutherii benedicti, ob inquietam semper eorum curiositatem, qua fratres quoque vitiabant, semel et iterum ejecti, Marcion quidem cum ducentis sestertiis suis quæ Ecclesiæ in tulerat;. novissime in perpetuum discidium relegati, venena doctrinarum. suarum disseminaverunt. Post modum Marcion pœnitentiam confessus, cum condi tioni sibi datæ occurrit, ita pacem recepturus, si cœ teros qunque quos perditioni erudisset, Ecclesiæ re stiluerel,morte præventus est. Hæc apprime consen tiunt cum iis quæ de Cerdone refert Irenæus ", qui sæpe in Ecclesiam veniens, et exhomologesin fa Hær. 45. 28 L. v Strom., p. 764. 18 L. 1, in fine, ad calcein Tertull. ** Lib. sir, c. 4, 11. 3. * De præsc., c. 30, et 1. 1 cont. Marc. c. 19. 43, 1. V nov. edit. 7 L. cont. Marc., c. 19. * De præsc. c. 30. 4, n. 3. * C. 3, n. 4. . Ep.

ciens, sie consummavit, modo quidem latenter do- a Cerdone traditum acceperat Marcion; ille vero, cens, modo vero exhomologesin faciens, modo vero ab aliquibus traductus in his quæ docebat male, et abs tentus est a religiosorum hominum conventu; at in Valentinum et Marcionem nequaquam conveniunt. Quæ jam ea de re ad Valentini hæresim diximus, hic repetere nihil juvat; sed Marcionem usque ad Eleutherii tempora vitam prorogasse non credide rim; id enim non siluisset Irenæus qui tunc librum suum tertium scribebat. Cum igitur illum inva luisse sub Aniceto ibidem asserat, nec ipsius quasi tum viventis meminerit, significare videtur jam sub Aniceto vivendi ſinem fecisse. Deinde non ob scure innuit Tertullianus, Marcionem tandiu in catholicam doctrinam credidisse apud Ecclesiam Romanensem, donec sub episcopatu Eleutherii bene dicti novissime in perpetuum discidium relegatus, ve nena doctrinæ suæ disseminaverit; et tamen hunc sæpe vocat hæreticum Antoniniani temporis, cujus hæresis Antonino i:nperante prodierit; quæ secum aperte pugnant: nam Antonini Pii mors annis sal tein quatuordecim prævertit Eleutherii episcopatui. Et qui is catholicus usque ad Eleutherium vixisse potuit, qui jam post Hygini mortem a fide defece rat, invalescebat vero sub Aniceto? Denique tota hæc Tertulliani narratio de iteratis lapsibus, repe titaque Marcionis pœnitentia, conciliari nulla ra tione potest cum iis quæ alii omnes scripserunt, illum spe communionis dejectum statim in Cerdonis castra convolasse, ac deinceps muudum erroribus inficere non destitisse. Et absurda prorsus videtur ea oblatæ Marcioni pacis conditio, si cæteros quoque quos perditioni erudisset, Ecclesiæ restitueret. Neque enim Marcioni integrum adhuc erat, toto orbe jam erroribus imbuto, tantam hominum multitudinem ex omnibus mundi partibus colligere, et Ecclesiæ restituere. Itaque Tertullianus memoria lapsus Marcionem pro Cerdone, discipulum pro magistro scripserit necesse est. 138. Marcionem Stoicæ philosophiæ potissimum atuduisse, et tum ab ea, tum etiam ab Epicurea errorum argumenta petiisse tradit Tertullianus ³³. Clemens autem Alexandrinus censet * Marcionem externorum alienorumque dogmatum occasiones in ut superius observavimus, ab aliis Gnosticis, a quibus verbis tantum, non rebus discrepabat. hinc Gregorius Nazianzenus ", et post eum Elias Cretensis, Marcioni tribuit Simonis Magi, cætero rumque Gnosticorum deliria, Bythum videlicet, Sigen, uno verbo triginta Valentini Eones. Nee immerito: Irenæus * siquidem eum recenset inter illos, qui Dei Logo tertiam prolationem a Patre do nabant, unde et ignorat magnitudinem ejus; qui que porro et longe Logon a Deo separabant, et es cogitatione el sensu, id est Ennoa et Nu emitti dice bant: qui garriebant, summum Deum "extra se habere subjacens aliquid, quod vacuum et umbram vocant, in quo fabricatum est hoc quod est Univer sum, infra spiritale Pleroma: secundum quos eral et aliud quid, quod quidem extra Pleroma esse dicunt, in quod et superiorem erraticam virtutem descendisse opinantur: qui denique nituntur docere super fabri calorem cœli et terræ esse aliquod Pleroma aut Deum. Quæ omnia cum sint ipsissima Valentini commenta, manifeste demonstrant Marcionem, qui Valentino coævus, paulo posterior tamen fuit, totam Valenti niani systematis fabulam ingeminasse. Quod etiam ex iis patet quæ alii auctores Marcioni ascribunt. Sua erat, Tertulliano teste ", summo seu bono Marcionis Deo conditio, et suus mundus, et suum cœ lum; mundus nostro superior et super Creatorem. Creatorem in loco fecit, utique eadem conditione cen sendo, el materiam ei subjecit. Clarius Valentini Pleroma, ejusdemque Demiurgus designari non po terat. Dionysius Alexandrinus apud Athanasium", et post eum Cyrillus Hierosolymitanus* et Epipha nius "1 asseverant, Marcionem tria principia con stituisse; [LXX] quorum unum sit supremum. quod neque nomine comprehendi, neque visu per cipi possit, quem et bonum Deum appellat, a quo nihil sit eorum quæ in mundo sunt, conditum; al terum vero Deum dicit esse aspectabilem ac crea torem; tertium denique diabolum inter ambos illos, aspectabilem scilicet, et eum qui aspici nequit, interjectum; ex iis, qui creator est et opifex, vide rique potest, Judæorum esse Deum, eumdemque judicem bonum Deum (addit auctor Dialogi con grate et indocte accepisse a Platone. Sed præcipuus tra Marcionitas, Origeni falso ascripti) imperare illius error, caput cæterorum, de duplici Deo, altero bono et Christi Patre, altero veteris legis auctore et malorum effectore, fluxit tum a doctrina Platonis quí mundi conditorem a supremo Deo distinguit, ut alibi ostendimus; duasque mundi animas com miniscitur lib. x De legib., beneficam scilicet, et eam quæ potest efficere contraria; tum maxime a vetustiorum illorum philosophorum opinione, a no bis Plutarchi verbis explicata, duplicem Deum fin gentium, alterum bonum et bonorum, alterum ma lum et malorum effectorem. Hunc quidem errorem Christianis; diabolum gentilibus. His addit Theo doretus materiam quæ mala sit, et alii malo subsit, quæque, Tertulliano teste, æterna sit et infecta. Quamvis Justinus, Irenæus, et Rhodon apud Euse bium, duorum tantum Marcionis deorum seu prin cipiorum, tertii ne verbo quidem, meminerint; imo ab errore triplicis Divinitatis Augustinus ** Marcionem absolvat; Rhodon "primum hujus auctorem fuisse Syneron Marcionis discipulum scribat; nihil repugnat Marcionem Valentini vesti giis insistentem, præter summum Deum invisibilem, 28 Orat. 23 et 44. El. " Id., c. 1, n1. 3, 4. 38 L. 1 cont. Marc., C. 15. * De "Her. 22. * Apud Euseb., l. v, c. 15. ³ De præsc., c. 7 et 30, et l. v cont. Marc., Cret. in orat. 23. 38 Lib. 11, cap. 23, n. 5, 6. decret. Nic. 40 Hær. XLII, § 3. * Catech. 16. * L. 111 Strom., p. 454.

DISSERTATIO I, ART. III, DE VALENTINI MAGISTRIS. et Demiurgum Universi conditorem, diabolum operas, neque mala bonas. Languens enim (quod et statuisse Cosmocratorem, id est inferioris mundi Principem; et materiam, erraticæ virtutis, seu Sophiæ, vel Enthymeseos emanationem æternam dixisse: quanquam tamen non constet, an Valen tinus materiam æternam esse crediderit; imo longe probabilius videatur eum in tempore conditam it lam affirmasse. Et ea ratione facile consentient, qui inter se pugnare videntur auctores. Nihil ergo Marcion a Valentino differebat: uterque docebat duos esse deos, nempe Bythum caput Pleromatis spiritalis, et Demiurgum extra Pleroma illud exsi stentem. Hoc tantum Marcioni proprium erat, quod ipse primus Demiurgum, sive mundi conditorem, aperta petere blasphemia ausus fuerit, dicendo ipsum esse malum, malique auctorem. Cerdon qui dem cum Deum legis et prophetarum bonum esse negavit, justum tamen confessus est; at Marcion, vt cam Irenæo ** loquar, magistri doctrinam adam pliavit, malorum factorem, et bellorum concupiscen tem, et inconstantem quoque sententia, et contrarium sibi ipsum dicens. Valentiniani quidem nominibus honestius utebantur, ut observat idem Irenæus "; Deum enim malorum effectorem aperte profiteri religio erat. At certe ejusdem sceleris erat Deum ignorantem, atque Deuin malam et malorum effe clorem statuere imo illud eo gravius, quo igno rantia ipsa refunditur in ipsum supremum Deum, Demiurgi causam saltem remotam, ut ad Valentini hæresim probavimus. Et Deum ignorantem, cæco impetu agentem, et animalem, id est omnibus ani mi perturbationibus, quas ciet appetitus sentiens, obnoxium indacere; quid aliud est, quam malorum omnium, quibus labefactatur orbis, culpam in Ipsum conferre? Unde, etsi prima fronte impuden tius biasphemare videatur Marcion, sua emollire verba haudquaquam satagens: non minus exse cranda Valentini blasphemia erat, licet nominibus honestius uti videretur. Quid sit autem utrique Deus ille, seu ignorans, seu malorum effector, jam non semel diximus, et paulo ante ad Cerdonis hæ resim iteravimus; merus scilicet Angelus, quem Dei titulo ac nomine cohonestare placuit; sed qui revera a vero Deo immensum distaret, et ea dem conditione cum cæteris rebus creatis censere tur, ut ait mox citatus Tertullianus. 139. Porro Tertullianus auctor est, hanc Mar cioni fuisse occasionem duplicis rerum Principii comminiscendi. Passus est, inquit, infelix hujus præsumptionis instinctum, de simplici capitulo Domi nica pronuntiationis, in homines, non in deos dis ponentis exempla illa bonæ et male arboris, quod neque bona malos, neque mala bonos proferat fru clus; id est neque mens vel fides bona malas edat nunc multi, et maxime hæretici) cirea mali quæstio nem; Unde malum? et obtusis sensibus ipsa enormi tale curiositatis inveniens Creatorem pronuntiantem ‹ Ego sum qui condo mala 48; › quanto ipsum præ sumpserat mali auctorem, et ex aliis argumentis, quæ ita persuadent perverso cuique; tanto in Creato rem interprelatus, malam arborem malos fructus condentem, scilicet mala, alium deum præsumpsit esse debere in partem bonæ arboris bonos fructus (supple condentem). Et ita in Christo quasi aliam inveniens dispositionem solius el puræ benignitatis, ut diversæ aºCreatore, facile novam et hospitam ar gumentatus est divinitatem in Christo suo revelatam modicoque exinde fermento totam fidei massam hære tico acore decepit. Ex eo venenato fonte fluunt om nia pene errorum portenta quibus miser ille deludi se passus est. Totum Vetus Testamentum repudia bat ", utpote quod originem ducere existimaret a malo Deo, quem ideo inconstantem sententia et con trarium sibi ipsi blasphemabat, quod plura esse ve teris legis testimonia contenderet, quæ secum aperte pugnarent; quæ quidem studiose colligens librum Antitheseon, seu contradictionum edidit 50, in quo sententias sententiis opponebat. Quamvis .autem bonum Deum Novi Testamenti auctorem esse crederet, non omnia tamen amplectebatur ejusdem Testamenti scripta, quæ catholica recipit Ecclesia. Nam ex quatuor Evangeliis, repudiatis, tribus, so lum Lucæ, imo ejus partem duntaxat probabat"; suppresso tamen auctoris nomine, nullum enim buic inscribi voluit. Discipuli vero ejus sic ipsi Christo ascribebant, ut tamen pluribus auctum, ut historia passionis, a D. Paulo fuisse garrirent. Quin et tanta erat eorum audacia, ut id quotidie interpolare, pluribus additis, vel resectis, prout a Catholicis urgebantur, non vererentur. Abscissiɓ quæcunque ex Veteri Testamento citantur testimoniis, iisque omnibus locis, in quibus Christus mundi condito rem Patrem suum esse confitetur; amputato loto initio, quod ibi Salvatoris in utero generatio, et ejusdem adventus cum corpore perspicue comme moretur; et nec ex initio modo, sed et e medio sublatis pluribus sententiis, aliisque pro illis sub stitutis, non jam Evangelium, sed adulterinam Evangelii speciem suis obtrndebat Marcion. Quous que processerit sacrilegum hominis facinus, sigil latim' explicat Epiphanius Hær. XLII. Decem dunta xat Pauli Epistolas admittebat ", easque non inte gras, sed alia ex illis capita detrabebat, alia com niutabat; respuebat vero utramque Epistolam ad Timotheum, eam quæ est ad Titum et ad Hebræos, cuin Apocalypsi, cæterisque canonicis Epistolis. 140. Eadem erant Marcionis, quæ cæterorum Lib. 1, c. 12, n. 13. 46. L. 1 cont. Marc., c. 2. Luc. vi, 43, 44. Lib. 1, c. 27, 11. 2. e. 2. Auctor. Dial. cont. Marc.; Tertull., c. 5. **Iren, loc. cit.. Epiph., hær. XLII, § 9. * [sai. XLV, 7. " Iren., lib. 1, cap. 27, n. 2. 50 Tertull., 1. ¡v cont. Marc., c. I. Iren., loc. cit.: Tertul...

Gnosticorum, de Christo deliria; missum scilicet a tioni calumniabantur, quod malam esse naturam, Patre fuisse ementita carnis specie indutum, ut mundi opificis opera et leges dissolveret”, anima busque solis salutem impertiret; corporibus proinde æterno interitui obnoxiis manentibus ". [LXXI] Duos tamen, si Tertulliano credimus *, Christos finxisse videtur, alium qui Tiberianis temporibus a Deo quodam ignoto revelatus sit, in salutem omnium gentium; alium, qui a Deo creatore in restitutionem Judaici status sit destinatus, quandoque venturus. Quæ Cerinthi fabulas de terreno Christi regno sa pere videntur, ansamque Gennadio dedisse Marcio nitas inter Millenarios recensendi. Animas ab aliis in alia corpora migraturas ac transituras statuebat quod ad eos quidem homines attinet, qui in igno ratione versantur. De quibus hanc fabulam com mentus erat: Redire videlicet animam, ac se in unumquodque animantium induere, donec purga tionem adepta sit, atque ita purgata, dissolutaque in cœlestia Joca commigret. Marcionitarum vero animas", seu eorum qui Marcionis doctrinam di dicissent, adeo purgari et a corporea fæce liberari, ut post mortem immediate æterna salute fruantur. Quæ onmia Platonica et Carpocratiana sunt. Et in id Marcionis dogma procul dubio digitum intende bat Origenes 87, cum scribebat animas omnes, ex Marcionis sententia, non esse unius et ejusdem ge neris, sed alias ab aliis natura differre. Ex quo etiam fluxit altera impostoris blasphemia, Cain, et eos qui similes sunt ei, et Sodomitas, et omnes om nino gentes, quæ in omni permistiane malignitatis ambulaveruni, salvatas esse a Domino, cum descen disset ad inferos, et occurrissent ei. Quandiu enim damnatorum animæ cognitionis istius Marcioni ticæ exsortes fuerunt, pœnas luere debuerunt; ex quo vero ea illustratæ fuerunt, Christo viso in in feris, mundatæ ab ipso fuerunt, et assumptæ in regnum ejus. lisdem principiis innixus addebat, Abelem, Enoch, Noe, et reliquos justos, Abraba ¡num cum omnibus prophetis, et bis qui placue runt Deo, nou participasse salutem; quoniam suspicati se tentari a mundi conditore, ut so lebat, Jesum audire ac verbis ejus credere renue ex mala materia, et a fusto Opifice ac Creatore fa ctam effutirent; qua quidem ratione nolentes implere mundum qui factus est a Creafore, abstinebant a nuptiis, resistentes suo Creatori. Philosophi autem, quorum mentionem fecimus, a quibus cum malam esse generationem impie didicissent Marcionitæ, tanquam suo dogmate gloriantur, non eam volunt esse natura malam; sed quod ea, anima quæ divina est, de trudatur in corpus, tanquam in locum supplicii. In ejusdem Creatoris odium mortem sibi interdum consciscebant Marcionitæ ", oblatam non detrecta bant et hinc sectam suam martyribus non paucis decorari gloriabantur. Sabbato jejunabant, quod ea die mundi fabricator requievisset. Anſmatis vesci prohibebant, ac reos esse judicio, ait Epiphanius, putabant illos qui carnes degustarent, tanquam animas comederent. Fidem tamen facit Tertullia nus, piscibus usos fùisse, imo sanctiorem cibum de putasse. Addit Epiphanius, baptismum apud illos usque tertio repeti, baptizandique potestatem mulierculis concedi: mysteria catechumenis cer nentibus celebrari; ad hæc vero aquam aðhi beri, solam quidem, ut videtur; qui Aquariorum error fuit. runt. 441. Odium quod in Creatorem conceperat Mar cion, eo usque eruperat, ut nuptias damnaret, neminemque ad baptismi gratiam admittendum censeret, nisi virginem, vel conjuge orbum, aut continentem. Nam carnem, quæ generatione nasci tur, mali opificis opus esse contendebat. Hunc er rorem, si Clementi Alexandrino fides ", hauserat e Platonicorum Pythagoreorumque lacunis, qui malam esse generationem existimabant, quanquam non eadem ratione atque Marcionitæ ". Hi genera XI. De Tatiano. 142. Tatianus seipse natione Assyrium fuisse testatur ". Syrum exstitisse scribunt Theodoretus et Epiphanius: quanquam hic alibi in Mesopota mia natum asserat. Quæ tamen facile conciliari possunt; nam interdum Assyriæ, Syriæ et Mesopo tamiæ nomina promiscue usurpantur. Sic Gen. XXVIII, 5, qui Jacob profectus venit in Mesopota miam Syriæ, † 7, ivisse in Syriam dicitur. Sic etiam Arrianus scribit ", Euphrate et Tigri me diam Assyriam contineri: unde, inquit, et ab indi genis Mesopotamia vocatur. Græcorum artibus ac studiis non mediocriter excultus Romam venit; ubi cum in sacras Scripturas incidisset, iis quos præ se ferunt, divinitatis characteribus permotus, Christi fidem amplexus est. Justini Martyris pri mum auditor ", quandiu cum eo vitain egit, illi batam fidem servavit; at illo pro fide cæso circa annum 167, cum jam solus scholæ a Justino insti tutæ præesset, magisterio elatus, in exitium ruit. Prius tamen quam a catholica fide descisceret, post Justini mortem, suam adversus Græcos orationem, opus certe catholicum, edidisse certum est. Sed non multo post Roma profectus in Orientem, in absurdas Gnosticorum opiniones incidit, novamque sectam condidit circa annum x M. Aurelii (non Antonini Pii, ut perperam apud Epiphanium legi tur), Christi vero 172, quæ Tatianorum, Encratita 4; Theod., 1. 1, c. 24. "Lib. 38 Iren , cap. 28. Clem. Al., 1. iv Strom., 6 Orat. cont. ** Lib. vu Exped. * Tertull., c. 5. Iren., loc. cit., Tertull., 1. 1, c. 6. Epiph., IV, c. 6. 3 Iren., loc. cit. 37 Hon. 2 in Ep. ad Rom.; Iren. n. 3. Strom)., p. 431, 432. Tertull., in Marc., lib. 1, c. 14; Epiph., § 3. p. 481; Euseb., 1. v, c. 46; Epiph.. § 3, 12; Tertull., 1.1 in Marc., c. 14; Epiph., § 3. Gr. in fi. Theodoret., lib. 1, c. 20; Epiph., hær. XLVI, 5, 1; Id., in Indice, lib. 1. Alexand. Tatian., p. 165, 170, edit. 1636, ad calc. Just.; Iren., 1. 1, c. 28, n. 1; Epiph. § 1; Tatian.,

ditorum singulari nomine notiores fuere, dictique rum plurimorum sententia fuit. Huic vero subjicie Simoniani, Basilidiani, Valentiniani, etc., seu Gno stici Simoniani, Gnostici Valentiníani, etc., ut sic variæ sub eodeın generali nomine scholarum spe cies, a se invicem distingui et discerni possent. Posterioribus autem, quod nutá peculiaris esset appellatio, quæ ex auctoribus derivata tribui pos set, indita communis Gnosticorum. Et ita Gnosti corum nomen vel commune est, quod omnibus Si monis discipulis convenit; vel speciale, quod cer tis quibusdam duntaxat Simonianorum classibus usus proprium fecit. Etții sunt quorum ineptias, descriptis jam celebriorum Simonis asseclarum erroribus, sigillatim refert Irenæus, lib. 1, c. 29 et seqq., et post eum Epiphanius, bær. xxvi. Super hos autem, inquit ille, ex his qui prædicti sunt Si moniani, multitudo Gnosticorum, Barbelo exsurrexil, et velut a terra fungi manifestati sunt. Recte qui deni. Cum enim, ut capite præcedenti monuit, multi ex iis qui Gnosticoruin titulo superbiebant, imo omnes vellent doctores esse, et abscedere quidem ab hæresi in qua fuerant, aliud autem dogma ab aka sententia, et deinceps alteram ab altera compo mentes nove docere insisterent, semetipsos adinven tores sententiæ, quamcunque cómpegissent, enarran tes; innumeræ propemodum, quas vix ac ne vix quidem nominare esset, propagines multarum hære sum facta fuerant. Omnes quidem Ennœam venera bantur; sed quæ aliis Helena, aliis Sige aut Cha ris; aliis, quos nova dicendi mala prurigo exede bat, Barbelo dicta fuit”. Inde dicti a quibusdam Bar beliotæ, a barbaro nomine quod ipsi confinxerant; ab aliis Borboriani, vel Coddiani. Borboriani qui dem, hoc est cœnosi, a sordidissima atque flagi tiis omnibus lutulenta vivendi ratione: Coddiani vero a voce Codda, quæ, ait Epiphanius, idem est Syriace quod paropsis, aut catinus: quod tania esset eorum spurcitia, ut nemo communi cum illis uti cibo vellet, sed separatim contaminatis illis ap poni soleret. Iidem in Ægypto Stratiotici seu Mili tares, aliis in locis Floriani, Phibionitæ, et Zachæi vocati sunt. Quanquam tamen, si Epiphanium au diamus, Stratiotici et Phibionitæ, quibus adjungit Levitas, tres tantum essent in una et eadem secta hant Eonem quemdam nunquam senescentem in vir ginali spiritu, quem Barbelon, Ennœam, omnium Matrem, et magnum Æona xar' ¿Ɛoxhy nomina bant. Isti Logon copulabant. Hanc conjugationem excipiebant tres aliæ, Aphtharsiæ, id est incorru ptelæ, et Christi; Zoes et Thelematis, boc est vi tæ et voluntatis; Prognoseos et Na, hoc est pro videntiæ et mentis. Christum autem lumen esse dicebant, quod Pater unxerat sua benignitate,' ut perfectum fieret: male scilicet alludentes tum ad nominis etymologiam, quod Græce unctum signifi cat, tum ad ea Evangelii loca in quibus Christus seipsum appellat lucem mundi, tum ad illa Patris Filium compellantis verba: Hic est Filius meus di lectus, in quo mihi bene complacui”. Hæc prima isto rum ogdoas, quam fusius explicare nihil juvat, facile intelligitur ex iis quæ de Valentiniana diximus. Ab Ennoia et Logo Autogenem seu Monogenem, id est, per se genitum, seu unigenitum derivabant. Autogenem et Monogenem appellabant, quia eum singulari præro gativa genitum asserebant; utpote magui luminis, En noiæ scilicet, effigiem et imaginem, summis proinde honoribus, omniumque rerum præfectura decoratum. Hujus conjux Alethia sive veritas. lumine, quod est Christus, et incorruptela, quatuor emissa lumi naria, hoc est quatuor angelos fingebant, qui Au togenem quasi satellites stiparent, quorum nomina erant Harmogenes, seu Soter vel Servator, Ra guel, David et Eleleth; quibus itidem quatuor con juges assignabant, Charin, Thelesin, Synesin et Phronesin, hoc est Gratiam, Voluntatem, Intelli gentiam et Prudentiam. Autogenes autem produxit alterum Æonum par, videlicet Hominem perfectum et verum, quem Adamantem, ob invictam virtu tem, appellabant, et Gnosin seu agnitionem perfe clam; unde illi, datum ut supremum Patrem co gnosceret. Sic manifestatum summum Patrem, Matrem, et Filium dicebant nugatores isti. Ex An thropo autem et Gnosi natum lignum dicebant, quod et ipsum Gnosim appellabant, alludentes ad lignum scientiæ boni et mali, de quo Genes. 11, 9. Deinde ex primo Angelo Autogenis satellite, genitum Spiritum sanctum, quem et Sophiam et Prunicum appellabant; qui quidem cum videret cæteros Æones conjugibus suis copulatos, se autem conjuge desti tutum, anxie quæsivit cui conjungi posset; temera rioque impetu, inconsulto Patre, latus primum ver sus superiores partes, tum versus inferiores nullamque quæ sibi conveniret, inveniens; tædio affectus, ab incepto revocatus, destitit. Sed ex læ dio ejus natum opus, in quo erat ignorantia el au dacia. Hoc autem opus, Proarchontem, mundi hu jus principem, conditorem et fabricatorem appella bant; qui virtutem magnam a matre furatus, ad inferiora digressus, condiderit firmamentum cœli, in quo inhabitaret, Potestates, Angelos, cœlos e! 7ª Iren., lib. c. 29. ** Matth. xvi1, 5. hominum classes, quarum prima esset incipien tium, secunda proficientium, tertia denique con summatorum in omni nequitiæ et abominandæ fœ ditatis genere. Illos hæreticos a Nicolaitis progna tos vult idem Epiphanius; & Valentinianis Theo doretus”. Utrumque forte verum; nam ab his Æonum deliria, ab illis plus quam porcinum viven di morem mutuari potuerunt. [LXXIII] 448. Dogmata speculativa eadem fere erant, quæ Valentinianorum”; sed Æonum appel Jat.ones, serios, atque conjugationes paulo diversæ. Patrem innominabilem primo loco statuebant, eum que ab omni conjugatione solutum; quæ et alio ་་ Epiph., & 3..” Epinh., § 1; Theod., l. 1. c. 13. Digilized by Google

DISSERTATIO I, ART. III, DE VALENTINI MAGISTRIS. terrena omnia; omniumque malorum, rixarum, Viennensis in epistola sua, apud Eusebium lib. v, contentionum, etc., auctor fuerit. His contristata mater Sophia ab eo secessit, sedemque sibi supra firmamentum seu septimum cœlum delegit: ut sic inferioris ogdoadis caput evaderet. In his totam Va Jentinianorum fabulam, paululum duntaxat immu tatis nominibus, recoctam quisque videt. Cætera de Christo Jesu, resurrectione, bonis operibus, etc., dogmata, eadem erant quæ Valentinianorum. Gno sticos sæpe in suis epistolis perstringunt Joannes apo stolus, Judas, Jacobus, Ignatius et Polycarpus, maxi me quod lucarnationis mysterii veritatem negarent, cap. 2, disertis verbis asserunt, aut nescire se, aut non credere agitia hæc ab hæreticis, aut a quo. quam mortalium usquam esse patrata. Sed facilis responsio. Ipsæ istæ calumniæ quæ Christianis struebantur, ostendunt gentiles aliquid saltem de turpissima Gnosticorum vita inaudisse; quod ca lumniarum occasio fuit. Cum enim eos a cæteris Christianis non distinguerent, omnibus indiscrimi natim tribuerunt, quod larvatorum duntaxat scelus fuit. Hinc de Carpocratianis agens Irenæus ", con queritur ipsos ad detractionem divini Ecclesiæ no minis a Satana præmissos: uti secundum {LXXIV] alium et alium modum, quæ sunt illorum audientes homines, et pulantes omnes nos tales esse, averlant aures suas a præconio veritatis; aut et videntes quæ sunt illorum, omnes nos blasphement. Et Eusebius Hb. rv Hist., cap. 7, similiter scribit, miserorum illorum flagitia gentilibus ansam præbuisse sacro sancto Dei verbo petulanter impieque obtrectandi eo plane consilio, ut fama de scelesta ipsorum vitæ ratione passim dissipata, turpem ignominiæ notam universæ Christianorum multitudini inureret. Unde certe accidit, inquit, ut nefaria quædam opinio de nobis excitata, eaque ab omni ratione alienissima, per infidelium animos longe lateque pervaderet quod videlicet tum nefando concubitu matres et sorores violare, tum etiam scelerato quodain ali menti genere tuti non vereremur. Unde vero tam immania scelerum portenta in Christianorum om nium caput intorquendi ansam captare potuissent ethnici, nisi salteın eorum aliquid vel ex verorum Christi fidelium querelis, vel ex ementitorum con fessione, vel ex fama percepissent? Tai insolens criminatio fidem nunquam apud infensissimos Chri stianorum hostes obtinuisset, nisi huic aliquam veri speciem obduxisset flagitiosa quorumdam vita. Nec quemquam movere debet laudatorum Apologi starum silentium, aut Justini, et Ecclesiarum Lu gdunensis et Viennensis ignoratio. Id eos latere po tuit, quod occulte, et clam, non certe palam et publice perpetrabatur; nec mirum si credere refu gerint, quod immane quantum abhorret ab humana natura, vixque porcinæ congruit. Deinde id agebant apologistæ, ut Christianos, quorum causam tueban tur, purgarent a criminibus quibus perperam in ſamabantur; quod et præstiterunt in Apologiis suis. Nihil autem attinebat hac occasione Gnosticorum obscenitates, æterno silentio sepeliendas, comine morare cum veris Christianis nihil cum larvatis istis, nisi solum nomen, commune esset, ut Justi nus observat; illique his, ut citatus Irenæus ail, in nullo communicarent, neque in doctrina, neque in moribus, neque in quotidiana conversatione. Salis erat si eorum, quorum vindicias susceperant, innocentia demonstraretur; alios accusare non decebat, et in capitis periculum adducere. 383; Epiph., § 8. 149. Gnosticis quidam Veteri pariter et Novo Testamento utebantur, sed mutilis”. Quæ enim sibi favere putabant, hæc amplectebantur, eaque a Spiritu veritatis pronuntiata dictitabant; quæ vero sibi adversa, rejiciebant, et a mundi hujus Principe profecta pronuntiabant. Pauli Epistolas ad Timo theum repudiabant, quod in iis nominatim damna rentur. Sed alii omnes Gnostici legem et prophetas spornebant”: imo nec multos dicere pudebat, Servatorem nostrum primum spurcitiarum suarum atque impietatum auctorem fuisse. Quamplurimi penes illos apocryphi, anilibusque fabulis, obsceni tatibus et blasphemiis referti libri erant, quorum catalogum reperies apud Epiphanium, hær. XXVI. De perditissimis eorum moribus nihil dicam: por cos el canes putares, non homines; adeo abhor rent ab humana natura quæ de iis refert mox lau datus Epiphanius. Hæc vix fidem obtinere possent, nisi aliunde constaret necessaria principiorum ab His statutorum consectaria esse; ipseque Epipha nius” ea tum ex libris eorum, tum ex proprio ore doarum mulierum hujus sectæ xopuyalwv, quæ ju venem adhuc tentaverant retibus suis illaqueare, didicisse se contestaretur. Castiganda proinde re centiorum quorumdam audacia et temeritas, qui ut Gnosticos, futilibus ducti conjecturis, ab imma nibus, quibus accusantur, sceleribus vindicent, Epi phanii, antiquorumque omnium fidem elevare non verentur, quasi hæc ab hominibus male religiosis, in odium ipsius sectæ conficta essent. Quasi potior habenda fides esset vanis neotericorum illorum ob scuri nominis ratiunculis, quam Epiphanii, testis non tantum auriti, sed etiam oculati, aliorumque veterum Gnosticis coœvorum testimoniis, qui hære ticos ipsos viderunt, audierunt, eorumque libros evolverunt. At, inquiunt, nemo apologistarum, dum Ecclesiam Christianam a calumniis OEdipo deorum concubituum, et Thyestearum epularum, quibus cam aspergebant gentiles, purgat, tanta sce lera meminit a pseudo-Christianis perpetrata quod tamen e re eorum isset non omittere, maxime cum ementitorum i rum flagitia calum niis, quibus veri Christi fideles ouerabantur imme nti, ansam præbuissent. Imo Justinus Martyr in Apologia sua priori, et Ecclesiæ Lugdunensis et "Epiph., 6. " Clem. Alex., Strom., lib. 11, p. a. 3. Epiph., § 17.” Lib. 1, c. 25,

XIV. De Ophilis et Sethianis. borata, emersit tandem, sursumque se extulit: ubl dilatato ac expanso corpore suo, produxit cœlum hoc quod apparet, sub quo remansit; servans ad huc aquatilis corporis formam. Sed superni lumi nis desiderio semper stimulata, viribus omnibus contendens, superstitibus corporis reliquiis demum expedivit sese. Corpus autem quod exuis, feminam a femina nominant. Habuit et filium nomine Jal dabaoth, quem in ignorantia peperit, eui tamen in fudit aspirationem quamdam incorruptele; qua vegetatus, incensulta matre, Angelos, Archangelos et Virtutes, insuper et filium ex aquis produxit; a quo genitus et alter filius, ab hoc tertius, et sic consequenter usque ad septimum, unoquoque cœ lum sibi proprium condente ac regente; ut sic Beret hebdomas, octavumi Matre tenente locum. 150. Aliud Gnosticorum genus memorat Ireneus, quos alii, ut Theodoretus, Ophitas et Sethianos promiscue vocant: quamvis alii, ut Epiphanius, inter utrosque distinguant, diversasque ex eis hæ reticorum sectas constituant; sed præter Irenæi mentèm, qui alios ab aliis haudquaquam distin guit, unique et eidem sectæ, eadem quæ alii par tiuntur, dogmata attribuit. Ophitæ seu Anguinei dicebantur, ab angue seu serpente, quem numinis instar venerabantur, quod hominibus scientiæ om nis auctorem exstitisse crederent; Sethiani vero, quod Seth Adami filium virtutem quamdam divi nain fuisse arbitrarentur. Eorum hæresis ex male compacta placitorum Nicolaitarum et Valentinia norum farragine condita est: et eapropter a Pseu do-Tertulliano cum illa Nicolaitarum confunditur; ab Irenæo vero ", Epiphanio et Theodoreto a Va lentiniana schola derivatur 80, quod Valentinianum quidpiam admistum habeat. Natam proinde post Valentinum à necesse est. Prime loco statuebant quoddam primum lumen in virtute Bythi, beatum et incorruptibile, et interminatum, quod Patrem om nium et primum hominem vocabant. Progressam ab hoc Enneam, filium emittentis, filium hominis et secundum hominem dicebant. Infra utrumque posi tum volebant Spiritum sanctum, quem primam fe minam et matrem viventium vocabant; qui quidem super segregata elementa, aquam, tenebras, abys sum, chaos lerretur. Ex conjunctione primi et se cundi hominis Spiritus sanctus, radiis supremi lu minis imprægnatus, novum lumen incorruptibile profudit, tertium masculum, Christum, filium primi et secundi hominis, et Spiritus sancti, primæ ſemi ɲæ. Verum cum universa luminis Spiritui sancto infusi plenitudo capi ab eo non posset, magna ejus copia sùperebulliens secundum sinistras par tes deorsum decidit; Christo interim secundum dextras sursum cum matre sua conscendente, et in incorruptibilem Eonem recepto. Hæc prima Fonum tetras, adunatio videlicet Patris omnium primi hominis, Filii secundi hominis, Spiritus san cti primæ feminæ, et Christi filii eorum, vera et sancta Ecclesia ab insanis illis, Scripturam pro more depravantibus, appellabatur. 151. Virtus vero illa exsuperans quæ in inferiora delapsa est, quamque Sinistram, Prunicum, So phiam et masculo-feminam appellant, cum in aquas hactenus immobiles descendisset, movere cœpit eas ab imo ad summum, assumpsitque ex eis corpus. Cum autem ad hujus lumen accurrissent omnia, eique adhæsissent, tanta mole gravata, et tantum non absorpta, frustra nitebatur aquarum com plexus excutere, et ad matris sinum remeare. Tu terim superni luminis reliquias abscondere pro vie ribus conabatur; miseram enim angebat timor ne ab elementis læderetur. At novi luminis accessu ro 152. Hæc fabulæ prima pars, in qua Platonismus non obscure se prodit. Ibi primum apparet male ria prima sub nominibus elementorum, aquæ, te nebrarum, abyssi, chaos, quibus designari solet a Platonicis, ut alibi diximus; eaque æterna, ut vi detur, Dcoque ipsi coæva; quæ si non Platonis ip sius, saltem discipulorum ejus non paucorum opi nio fuit. Duo itaque principia coæterna statuunt hæretici; alterum activum, Deum scilicet, sive lumen primum et incorruptibile; alterum passivum, hoc est materiam informem. Ab illo lumine seu Pa tre progressa Ennoia, [LXXV] mens est Patris rerum omnium ideas efformans, et in se continens, æter naque rerum exemplaria, ad quorum normam om nia conduntur. Spiritus sanctos, est spiritus Uni versi, seu anima mundi. Primam feminam et matrem viventium vocant hæretici, quia prima ge nerationem omnium ac motuum causa est. Hujus spiritus pars sursum effertur, pars ad ima desceu dit, aquasque movet; quia materiæ subtilioris, quæ spiritus Universi est, partes aliæ aliis subtiliores; aliæ aliis, pro variis subtilitatis gradibus, superio res. Quæ pars in aquas descendit, ea est quæ ma teriæ primæ motum impressit, ac in ea ceu fer mentum abdita, peneque primum ejus mole obruta, paulatim demum vires exseruit, fractisque, quibus detinebatur, repagulis, sese extricans, ei varias for mas, figuras ac motus indidit. Sic vulgata tria Platonicæ philosophiæ principia, Deum, mentem et animam mundi, primamque rerum genesim sub mysticis Patris, Filii et Spiritus saucti nominibus, non sine sacrilego religionis abusu, tradebant male feriati homines. Cætera de onibus deliria non moror; facile intelliguntur ex iis quæ de Valenti nianis diximus. 153. Longiora sunt quæ de hominis origine, ejus casu, malique ortu (qui scopulus fuit ad quem allisi sunt omnes fere priorum sæculorum bære tici) texunt commenta. Summa huc redit: Jalda baoth, spreta matre, principatum arbibat; relu ctabantur ab eo geniti liberi: unde stomachi ple Lib. 1, c. 30; Theodoret., lib. 1, c. 14; Epiph., hær. xxxvii. " Tertull., De præs., c. 47. " Iren., n. 1; Epiph., § 3; Theod., loc. cit.

DISSERTATIO I, ART. III, DE VALENTINI MAGISTRIS. Hinc irato hominibus Jaldabaoth, quod se non colo rent, diluvioque humanum genus perdere volente; luminis quod infuderat sollicita, Noe servavit in arca, a quo nata nova hominum progenies mun dum supplevit. Ex iis Abrahamum sibi delegit Jaldabaoth, cum quo fœdus iniit; per Moysen Israelitas eduxit ex Ægypto, legemque sanxit; ac tum ipse, tum filii ejus e Judæorum gente snos sibi quisque prophetas asciverunt, per quos vati cinia sua funderent. i nus ad materiæ fæcem demisit oculos, et Virtutem erat, supernum videlicet lumen, salvum fleret. quamdam, serpentis specie, quem ejus Filium et Nun vocant; dehinc et spiritum, et animam, et omnia quæ in mundo sunt, genuit: indeque nata omnis oblivio, malitia, zelus, invidia et mors. Hinc insuleæ gloriationis ansam captans, Patrem se vocavit et Deum, et supremum rerum omnium principium. Ut vero insaniam ejus castigaret Ma ter, ipsi sexque reliquis Virtutibus, ut hominem conderent, mentem injecit; ut sic ablata a Jalda baoth vi illa, quam eidem impertierat, in homi nem transfunderet. Formatus igitur ab illis homo, longitudine et latitudine immensus, et humi re pens, id est informis. Huic Jaldabaoth afflat spiri tum vitæ, et cum eo lumen, seu, ut vocabant, ku mectationem luminis, Nun videlicet et Enthymesin, quam a Matre acceperat; sed dum sibi demit, quod alteri tribuit, tantum proprias vires labeſa ctat; quod callidæ Matris intentum erat. Homo antem Nu et Enthymesi, hoc est mente, et cœle stium desiderio locupletatus, quæ sola, secandum Gnosticos, salutem percipiunt, statim primo ho mini, seu supremo Patri, relictis fabricatoribus, gratias egit. At Jaldabaoth ægre ferens ea quæ supra se erant, ad alicujus notitiam pervenisse, feminam condidit, vocatam Evam, cujus formam mirati cæteri genuerunt ex ea Angelos. Sed ab ea cœlestis Mater virtutem a Jaldabaoth inspiratam clam abstulit: nec his contenta, tantum artibus effecit, ut serpens ei primum, tum per eam Ada mo rebellionis auctor fieret, vetitum fructum man ducare suadens; per quem uterque supremæ Vir tatis, divinorumque mysteriorum scientiam ade plus, a mundi opificibus abscessit. Iratus Jalda baoth, rebelles divina substaħtia vacuos, et male dictos, e cœlo et paradiso in hunc mundum deje cit: ubi corpora illorum levia, pellucida et spiri tualia, in tardius, obscurius et crassius mutata sunt, debilitata etiam et languore fracta anima. Simili ratione serpens Nus, seductionis instru mentum, in hunc mundum detrusus, angelos illius sibi subjecit, sexque filios, dæmones mun danos, genuit, ad imitationem supernæ hebdoma dis; hominibus semper infestos, quoniam paterno lapsui et infortunio occasionem præbuerant. Ubi vero Prunicus hominum calamitate Jaldabaothi arrogantiam jam satis pro votis ulta est, ad mise rationem versa, amissi luminis sensum quemdam eis concessit, per quem pristini status memores, præsentisque conscii, animum receperunt, intel lexeruntque mortalis corporis mole se tandem ali quando liberandos: unde cibis jam refecti, gene rationi operam dederunt, ex qua natus primum Cain, tum deinde Abel, quos serpens cum filiis suis statim evertit, et in omnem nequitiam præci pites egit. Nec mirum: iis clam adversabatur Ma ter, ad id unum attenta, ut quod sibi proprium en Iren., n. 11, 12, 13 154. In his omnibus dogmata Platonica ad Christianæ religionis genium, et communem Gno sticorum hypothesim, non sine insigni Scriptura rum corruptione, utcunque accommodata depre bendere est. lbi superna animarum origo, cen scintillarum ab igne divino emicantium, sive por tionum quarumdam a divina substantia decidua rum, eum Platone fingitur. Eæ propter inditi lu minis abusum, corporum carceri squalido et te nebricoso includuntur, liberandæ suo tempore, et pristina luce recreandæ: quod Platonicuin com mentum est de animabus, ob amissas, quibus sur sum ferebantur, contemplationis pennas, in cor pora præcipites; ubi refricata paulatim superno rum memoria pristinam felicitatem gradatim re cuperant. Ibi etiam mundi fabricatio angelis, non ipsi Deo summo ascribitur; quod itidem Platoni cum est. Illis quidem fabulis multiplicem orna tum suppeditat religio Christiana; sed fundamen tum præbet Platonica philosophia, ut sigillation ostendere proclive foret, nisi attendentibus, et quæ jam multoties diximus recolentibus res facile pa teret. Cætera quæ de rebellione Jaldabaoth, de duplici anima, altera quæ spiritus vitæ sit, seu animalis, insufflata per Jaldabaoth; altera quæ spiritalis sit, seu humectatio luminis, quæ clam eo, ejus tamen interpositu, për Matrem amatur, quam solam cum emiserit Mater, solam servat in hominibus, solam salute donandam, corpore pro inde æternum perituro; de lege Mosaica sancita per Jaldabaoth, etc., garriunt hæretici Gnostica sunt et Valentiniana. 155. Ejusdem generis sunt quæ de Jesu Christi ortu, morte, ac beneficiis per eum præstitis com miniscebantur; nisi quod Jesum e Virgine na tum esse faterentur, et Christum non solum, sed simul cum Sophia sorore sua in eum descendisse vellent. Jesu quidem corpus a mortuis excitatum [LXXVI] dicebant; non illud terrenum quod caro et sanguis est (hæc enim, inquiebant, regnum Dei possidere non possunt: unde quidquid mun danum acceperat, mundo dimisit); sed illud corpu, quod animale et spiritale vocabant, partem vide licet corporis subtiliorem et aeream; seu potius ipsam animam um animalem, tum spiritualem, quam utramque corpoream esse finxerint, qua

rum tamen altera purior et subtilior dicta fuerit fuerit Cainus, Abelus inferioris: propterea secum spiritalis, comparatione alterius crassioris. Quid quid sit, ludicrum est illud resurrectionis genus, quod hic admittebant, et ab eo quod catholica fices docet, procul diversum. Addebant, per Jesu resurrectionem spoliatum fuisse Jaldabaoth domi nio quod sibi vindicarat in animas sanctas; jam que deinceps penes ipsum non fore, ut spiritales rursus demittat in sæeulum purgandas, sed eas tantum quas insufflaverat, id est animales. Quæ Platonicam metempsychoseos fabulam olent. 456. Ex Ophitis quidam, Irenæo teste ", ipsam Sophiam serpentem factam esse dicebant, ut Adæ conditorem debellaret, hominibusque scientiam im portaret; et eapropter dictumn serpentem omnium animantium sapientissimum. Sed sive Sophiam, sive Nun serpentem induisse vellent Ophitæ, huic summos honores deferebant, ob eam quam ab illo accepisse se scientiam existimabant. Testatum faciunt Epiphanius, Theodoretus, et Augustinus", impuros illos homines verum serpentem in cista vel spelunca nutrivisse, quem mysteriorum tem pore evocabant. Is aperto foramine et latebris erumpens, mensam conscendebat, et circum panes implicabatur. Id Eucharistiam, et absolutissimum esse sacrificium censebant. Panes vero, quibus circumvolutus fuerat serpens, on modo fran gebant, et distribuebant; sed etiam quilibet ad moto ore serpentem ipsum exosculabatur: sive cantionibus quibusdam ad mansuetudinem bestia molliretur, sive alio dæmonis artificio innocua redderetur. Ac demum supremum Parentem per illum, ut aiebant, celebrantes, mysteria sua perfi ciebant. XV. De Caianis sex Cainistis. invicem rixatos, qui fortiori a Virtute propagatus fuerat, inferioris imbecilliorisque sobolem occi disse. Ad eamdem com Caino prosapiam pertinere volebant Esau, Core, Sodomitas, et omnes qui in Veteri Testamento scelerum infamia laborant **, quos opinione sua laudandos, ac secum generis cognatione conjunctos, utpote perfecta, cæterisque sublimiori scientia decoratos, asserebant nequis simi illi. Ideo mundi Opifici invisos, continuisque insidiis appetitos, nihil tamen ab eo detrimenti ac cipere potuisse: quod semine suo imprægnatos lu tata fuerit mater Sophia, et in supernum Æonem commutatos ad sese tandein rapuerit. Judam, quem etiam allinem suum esse jactitabant, cuique soli præ cæteris mortalibus veritatis notitiam al tribuebant, accurate omnia hæc perspecta ha buisse quamobrem Virtute potentiore divina in stigatus Christum Jesum prodidit, sive quod, ut alii blasphemnabant, malus esset, veritatique bellum indiceret; sive, ut, quemadmodum alii volebant, saluti nostræ consuleret, et Jesu Christi cruce ao morte cœlestium rerum cognitionem nobis procu raret. Noverant enim mundi principes, si is in crucem tolleretur, ipsorum exhaustum iri poten tiam omnem; quare veritus Judas ne mortem ejus impedirent, maturavit, omnemque lapidem movi!, ut eum Judæ:s traderet. Hanc enim fuisse causam volunt care cœlo delapsus sit; ut fortis in ipso so lidiorque Virtus perficeretur, ostendereturque, ac de înfirmiore triumphum referre doceret. Exse crandum certe triumphum, in eo situm, ut unus quisque per nefanda omnia flagitiorum genera vo litaret neminem quippe perfectam cognitionem, ipsamque proinde salutem adipisci posse, nisi tur pissima quæque expertus fuerit. Quæ Carpocratis blasphemia fuit. floc unum addebant, unicuique flagitios actioni præesse Angelum aliquem, quem huic operam dantes invocabant. Plures apocry phos libros confinxerant ", ut Evangelium Judæ, Anabaticum Pauli, seu de assumptione Pauli in ter tium cœlum, et alios quosdam, næniis et impieta tum monstris refertos. Porro si quid a cæteris Gnosticis discreparint bellus istæ, discrimen in eo tantum fuit, quod superni seminis copiam reprobis quibusdam ac scelestis hominibus facerent, quam iisdem alii negabant. Sed idem omnibus fundamen tum erroris exstitit, salutem videlicet uni divino semini, seu rerum cœlestium scientiæ acceptam referendam esse, mundique conditorem a supremo Deo diversum esse; alterum bonum esse, alteruın malum hujus conculcanda opera, violandasque leges; illius comparandam notitiam. 157. Calanis seu Cainistis Gnosticorum cala logum, ac librum suum primum claudit Irenæus. Eos e Valentiniana schola, ceu novum Lerneæ hydræ caput, pullulasse scribit; Epiphanius véro et Theodoretus ex impuro Gnosticorum Nico laitarum, Valentinianorum, et Carpocratianorum fonte impietatem suam actionesque nefandas han sisse volunt. Utrumque simul verum esse potest; nec repugnabit Irenæus, qui paulo post subjicit Caianos fœdam Carpocratianorum vivendi ratio »em ¡mitatos fuisse. Sic dicti fuerunt, quod Cai num prædicare, parentemque suum appellare eos non puduerit. Duplicem quippe Virtutem finge bant, aliam superiorem, quam Sophiam, aliam inferiorem et posteriorem, quam 'Yorépav, Byste ram, vocabant. Huic cœli et terræ fabricationem ascribebant. Adamum vero atque Evam ab iis Vir sutibus, sive Angelia, originem traxisse; quos autem genuere liberos, non item ". Nam ambas Virtutes cum Eva congressas Cainum et Abelem genuisse sic affirmabant, at superioris et fortioris 8 Iren., n. 14. Epiph., 5; Theod., loc. cit.; XXXVI; Theod., lib. 1, c. 15. Epiph., §2. Theod., loc. cit. Epiph., 5; Tertull., loc. cit. 158. llæc sunt quæ de hæresibus ab Irenæo re censitis dicenda erant. Eas pro modulo nostro explicare, densamque iis offusam caliginem dispel Aug., Hær. XVII. "fren., lib. 1, c. 31; Epiph., Hær. Iren., n. 1; Epipl., § 1; Tertull., De præscr., c. 47; "Iren., n. 1,2; Epiph., § 2.