nimentis servatæ sunt insignes Græci textus partes, modo breviores modo longiores, qua; salutari con silio a Grabio et Massueto diligentissime collectas et Latinis appositas videmus. Utimur ergo oppor tunitate de Irenæi libris non ex sola eorum ver sione, quod perperam nonnulli suspicantur, sed ex fontibus ipsis judicandi. Totius vero operis versio illa integra ad nostram pervenit ætatem et in manibus omnium versatur. Quonam tempore eadem confecta sit, magnam ha bet dubitationem. Mulţi eam ætati Irenæi, hoc est, sæculi secundi fini, vel tertii initiis, putant esse æqualem, quod legisse eam Tertullianus illis vide tur. Sed his contradixit Dodwellus (b), maluitque mihi esse videtur viri boni officium in eo justam omnia, sed in aliorum scriptorum Græcorum mo collocandi curam, ut num recte viro et quibus no mer. ejus inscribį soleat monimentis credamus, an fraudatorum fortasse impudentia decipi nos patia mur, et nobis et aliis constet argumentis certis et expeditis. Fieri posse nemo inficiabitur, ut per lon gum tempus veteris scriptoris opera nonnulla ha beantur germana et vera, quæ ut falsa esse et cui ascribantur, auctoris aut ingenio et doctrina, aut ætate indigna judicent, posteri cominoveantur. Fas igitur est, andiri eos, qui licet ante eos nemo de hujus generis librorum vetustate ant scriptore du bitaverit, primi nunc dubitare audent, et quas pro ferant dubitandi causas expendi consideratius ha rumque pretium animo candido, neque ullis nisi verum exquirendi studiis ducto, æstimari. Omnis eam referri ad exitum sæculi quarti, quo Priscilliani enim historiæ dignitas utilitasque nititur, tanquam suo fundamento, auctoritate et fide testium, rerum que gestaṛum memoriæ perinde perniciosum est et pestiferum, falsos et subornatos producere testes, ac bonos religiososque sine causa repudiare et ad illorum gregem abjicere. Ut vero candide et cor date agamus, omnia sedulo conquirenda, et, ut ab aliis rite intelligantur, perspicue proponenda sunt, quæ testis in suspicionem vocati existimationem aut confirmant, aut minuunt et convellunt. Hoc né gotium licet arduum sæpe sit et difficile, eo magis 'tamen necessarium est, quo negligentiores obser vamús viros doctos fuisse in explicandis compro bandisque, cur veteri scriptori et ipsi credant et alios velint èredere, causis, cujus auctoritatem ne sciebant unquam contemni aut adduci in controver slam. Similis certe fuit Irenæi sors. Omnes enim, quamvis de religione dissidiis aliarumque de rebus antiquioris ævi Christianis sententiarum varietate a se invicem sint disjuncti, in admittenda laudi busque extollenda ejus fide mirifice videbis consen tire, quemlibet intelliges honoris quid aut orua menti suis opinionibus suæque factioni ex tanto nomine conciliandi esse studiosum; neminem tamen novi de colligendis declarandisque causis cogitare, cur testimoniis Irenæi sit credendum. Quæcunque hac de re dici possunt, pertinent ad quinque contra bæreses libros, quos nostis Irenæi, Lugdunensium sacrorum præsulis sæculo a Christo nato secundo clari, [nomine] ornari. De his pauca, quæ huic disputationi lucein spondent, præmonere libet. Græce eos scriptos esse, nemo nostra ætate negabit, nec dubitabit quidem, inodo si oculis suis illos unquam usurpaverit, et alia rei argu menta habuerit cognita, quæ docti viri luculenter exposuerunt (a). Perierunt quidem Græca, ita ut, quantum novi mus, nullus in Europæ bibliothecis supersit codex, qui eadem exbibeat integra; nec tamen perierunt (a) Cf. Henr. Dodwellum, diss. v in Iren., § 1 39; Renat. Massuetum diss. 11 prær. indren., 51, p. 226; Remig. Ceillerium in Histoire des au leurs sacr. et ecclés'ast., t. II, p. 197, et Benedicti secta orta est et in Hispania Galliaque priscos Gnosticorum errores renovavit, in Irenæi libris operose enarratos et convulsos; nec male monuit, Augustinum eodem tempore clarum illa esse usum. Nostra ætate monachi Parisienses (c) ulterius pro gressi sunt rejeceruntque eam ad barbarum sæ culi vi ævum, ob squalidam et vere barbaram La tinitatem, qua quisquis ille fuerit interpres Græca donaverit. At nec his assentior. Barbariem oratio nis non nego, sed talem esse nunquam crediderim, quali sæculo sexto gentes, quæ Romanas provincias in suam redegerunt potestatem, Latinam linguam corruperunt et depravarunt. Omnes enim sentire oportet, græculum fuisse hominem, qui puerorum more non sermonem illum, sed verba singula trans ferret, et cum in compositis maxime bæreret, nova et inaudita fingeret, quæ, nisi in aliis medii ævi monimentis deprehendantur, inter barbaræ illius Latinitatis specimina numerari nequeunt. ætate Mihi quidem placet eorum prudentia, qui cum sine testis auctoritate nihil historici argumenti recte dici intelligant de origine versionis ejusque quisnamı enim unquam vidit aut produxit de utraque testem? nihil definiunt, suamque ignorantiam illis certe non propriam sed cum om nibus communem fateri malunt. Sufficit nobis, eam non recentiore ætate, sed vetere esse factam et co dices ejus satis antiquos inveniri. Hæc ipsa inter pretatio licet ab omni elegantia sit aliena, barbara et quibusvis fere dictionis Latinæ vitiis inquinata, nec negari possit, librariorum non modo negligen tia sed inscitia etiam eamdem sæpenumero videri novis corruptelis auctam; fidelitatem tamen inter pretis in auctoris verbis exprimendis nullam esse causam desiderandi aut vocandi in suspicionem, denuo ex tot particularum, quæ Græce a nobis le guntur, cum latinis comparatione luculenter coguo scitur. Subinde transtulit inepte: sed nunquam malitiose; nunquam pervertendi scriptoris mentem, nos Maurianos in Histoire littéraire de la France, L. I, part. 1, p. 334. (b) Lih, c. p. 397 seqq. (c) Lcc. cit., p. 335.

Inter Græcos libri Græce scripti interirent, Latina utriusque scriptoris monimentis et quæ in his vero eorum interpretatio librariorum opera et dili gentia ad nostram ætatem perveniret. Idem nostis antiquissimo Herinæ libro, Pastoris titulo ornato, accidisse, ut sola supersit versio Latina, Græcum , vero exemplum periisse censeatur (a). Qui vero in memoriam revocaverit, ista tempestate arctiori amicitiæ et litterarum commercii vinculo cohæsisse Christianos Asiam colentes cum Gallis (b), is certe ne dubitabit quidem, potuisse ab homine Ægyptio aut orientali rogari amicum cum Gallis viventem, ut enarrandis hæreticorum opinionibus, quas noverat huic perspectas esse, daret operam; aut hunc quod ab eo exspectabatur illi tribuere officium. sibi similia sunt, locis congerendis neminem nov. majorem collocare diligentiam ven. Semlero (d) idem tamen nonnulla non testium auctoritate, sed ratiocinatione munita adjecit, quæ nisi diluantur, excitati a me testimonii vim et pretium imminui oportet. Non sine injuria Tertullianum insimulavit criminis, quod plagii litterarii nomen fert. Post quam enim sub initio sui libelli ingenue confessus est, se sua ex quatuor antecessorvm, quoruin no mina recitat singulorumque laudes prædicat, com mentariis didicisse, cur opus fuerit ubivis repe tere Irenæi nomen, ego quidem tantum abest ut ullam intelligam causam, nt verear, ne, si fecis set, intempestivæ sedulitatis contraxerit sibi sus Hos igitur libros si vare ab Irenæo Lugdunensi episcopo scriptos esse, idoneis argumentis potest picionem. Accedit, postquam oculis manibusque confici; tum certe de eoruni auctoritate et histo rica fide rectum fertar judicium. Criticæ artis le gibus expeditum est, ad hujus generis disputatio nem apte instituendam hoc requiri, ut sedulo dis quiramus primum, num Irenæus composuerit adversus hæreses libros; deinde, num si quos conscripserit, iidem fere sint cum his, quibus nunc utimur. qua nostris erepta sunt, quibus præter Irenæum usus est magistris, Justini, Miltiadis et Proculi moni menta, admodum difficilem et arduam nunc esse conjecturam, ex quibus fontibus singulas narratio pes historicas, et qui in his omnino reponi debent, Valentinianorum somnia in suos rivulos deduxerit Afer. Probe enim tenendum est, Tertulliani libellu manifesta impressa esse vestigia dissensus ab Ire næo. Quæstiones binæ, quas proponit venerandus Semlerus, facile expediuntur. Priorem enim, quo modo isto jam tempore Tertullianus Irenæi libros oculis et manibus suis usurpaverit, cur protulerit, nec probaverit, rem vere esse ¿dúvatov, æque mi ror, ac cur non recordatus sit, quæ ante sæculi 1 exitum ab lṛenæo edita fuerint, potuisse post ini tium tertik (e) Carthagine legi. Ad posteriorem, quo jure sic fecerit Tertullianus, ut ex Græco sub legeret sua, et Latine repeteret, quæ ille creditur scripsisse Græce, quid recte respondeatur, id qui dem ipsa interrogatione videtur mihi luculenter esse expressum. Cum enim quatuor illi rerum Va lentinianorum scriptores ad unum omnes Græce easdem retulissent, Latina autem Irenæi versio vel nondum confecta vel a Tertulliano nondum visa fuisset, hic vero illas nollet a civibus suis igno Fari, sapienter idem fecit, quod, ut ex innumeris unum exemplis adjiciam, Cicero fecit, qui in libris philosophicis Latine repetiit, quæ ex Græcis sele gerat. Hactenus de Tertulliano. Quod primo loco positum est, cum in rerum, factæ sunt et longo abhinc tempore contigerunt, numero sit, de eo quidem recte cognoscendi nulla cogitari possunt principia, nulli fontes, nisi testium effata. Commemorarunt veteres, Irenæum contra eos, qui sua ætate doctrinam Christianam erroribus corrumpere studuerunt, sedulo et eleganter pu gnasse editisque scriptis eos confutasse. Primum ex ætatis ratione locum tenet Tertullianus, cujus satis celebre est hoc effatum (c): nec undique di cemur ipsi nobis finxisse materias, quas tot jam viri sanctitate et præstantia insignes, nec solum nostri antecessores sed ipsorum hæresiarcharum contempo rales, instructissimis voluminibus et prodiderunt et reluderunt, ut Justinus philosophus et martyr, ut Miltiades, Ecclesiarum sophista, ut Irenæus, omnium doctrinarum curiosissimus explorator, ut Proculus noster, virginis senectæ et Christianæ eloquentiæ di gnitas: quos in omni opere fidei, quemadmodum in isto, optaverim assequi. Dicta hæc esse de nostro opere, non solum ex ipso hujus consilio colligitur, ▷ vere enim oppositum fuit Valentini scholæ, contra quam Tertullianus scripsit libellum, unde hæc de sumpta sunt; sed maxime etiam mirifico eorum, quæ Irenæus et Tertullianus de Valentinianorum disciplina prodiderunt, consensu confirmatur, ita ut hunc, quæ ille scripserat, ante suos oculos ha buisse neque exiguam eoruin partem transcri psisse, justa sit statuendi causa. In comparandis (a) Eleganter id monuit Dodwellus. p. 408. (b) Conf. Theod. Ruinarti Act. martyr. p. 54, edit. Venet.; Histoire littér. de la France, t. 1, 228, 290, et Paulini de Lumina Histoire de l'E glise de Lyon, 1. 1, p. 39. (c) Adiers. Valeni. can. 5. t. III Oper. p. Post hunc prodeat Eusebius Cæsareensis, diligen tissimus et sincerus rerum in Christiana civitato gestarum pronuntiator. Is vero cum sæpissime de Irenæo nostro locutus est eumque magnis ornavit laudibus, sufficiat ea nunc colligere, quæ de opere adversus bæreticos ab illo scripto reliquit, loca. I. Postquam de Simonis Magi erroribus ex Justino 143, edit. Halens. (d) Diss. 1 in Tertullian. adjecta vol. V, § 12, p. 300. (e) Conf. ven. Jo. Ang. Noesselt De ætate ce doctrina script. Tertulliani, p. 89.

nebo. Primum igitur ponam Joca Irenæi, a priscis scri ptoribus ita recitata, ut se eadem ex Irenæi contra hæreses commentariis referre apertis verbis prode rent, quæ in nostris libris Latinis vere leguntur. 1-2. Loca ap. Euseb.111, 23, ap. Iren. 11, 22; 111, 3, n. 5;·3. ap. Euseb. 111, 39, Iren. 111, 33, n. 4; 4. ap. Euseb. iv, 11, Jren. 1, 27, 11. 1; - 5. ap. Euseb. iv, 29, Iren. 1, 28, n. 1;-6. ap. Euseb. v, 6, Iren. 11, 3, n. 3; — 7-8. ap. Euseb. v, 7, Iren. 11, 32, n. 4, et v, 6, n. 1; — 9-12. ap. Euseb. v, 8, Iren. I, 1, n. 1; v, 30, n. 1 et 4; v, 20, n. 2; — 13. ap. Euseb. v, 14, Iren. 111, 3, n. 4. Locus unicus apud Basilium De spiritu S., cap. 29, exstat apud Irenæum libr. v, cap. 8, num. 2. Locus ab Epiphanio descriptus bæres. xxxı, 9-32, legitur in Irenæi Latinis libris, lib. 1, præ fat., et cap. 1, — cap. 11, num. 1. terest, hoc loco uberius inquirere (a). Satis enim tra spatium sæculorum ab Irenæo trium conti cst, ex libris adversus hæreses luculenter cognosci, talem eorum certe fuisse auctorem, qualem sua ctate Irenæum contra hæreticos scriptorem fuisse veteres judicarunt, hoc est, variarum inter philo sophos et Christianos factionum de rebus divinis et ad mores pertinentibus sententias explorandi stu diosum. Hinc in iisdem commemorari celeberri morum apud Græcos philosophorum nomina vide bis, aut excitari, modo laudari, modo reprehendi dicta, v. c. Anaxagoræ, Anaximandri, Aristotelis, Democriti, Epicuri, Platonis, Pythagoræ, Thaletis, et pari ratione poetarum, Hesiodi, Homeri, Pin dari, Menandri, Sophoclis, Stesichori, item Æsopi (b). At vero ne quid veri non dicere videar, nostri libri indigni omnium fere judicio sunt laude illa, qua Irenæi orns Hieronymus cohonestavit, composuisse eum hoc doctissimo et eloquentissimo sermone. Doctrinæ quidem copiam nemo desidera verit, at eloquentiam orationisque elegantiam æque nemo in his commentariis invenerit; nec modo Latina interpretatio, sed ipsi etiam Græci fontes, quantum eos novimus, nihil continent, quod ob facundiam et dictionis ubertatem aut venustatem admireris, licet hos illam egregie antecellere om nes consentiant. Propter hanc causam nonnulli quidem Hieronymi sententiam contra ipsius aucto ris nobiļem illam modestiain tuendam sibi sum pserunt (c), qua artis bene eleganterque dicendi expertem se esse confessus est seque boc nomine voluit ab amico haberi excusatum (d). At hanc ex cusationem cum Epiphanius recitaverit, adeoque aperte non de Latinis, sed de Græcis capiendam, malo Hieronymum imprudentiæ et in laudando justo gloriosius Irenæo intemperantiæ argui. Neque id nobis recte objici posse videtur, quod hoc loco non veterum laudationes aut cujuscunque sint generis de Irena o judicia, sed narrationes historicas scire cupimus. Quamvis illa fallant, ha: tamen veritati apprime possunt esse consentaneæ. Bina loca apud Augustinum Contra Julian. lib. 1, cap. 3, apud nostrum Irenæum sunt lib. IV, cap. 2, num. 7, et lib. v, cap. 19, num. 4. Apud Theodoretum 1. Hæret. fabular. lib. 1, cap. 5; 2-8. dial. 1; 9-14. dial. 11; 15-17. dial. 111, apud nostrum sunt 1. lib. 1, cap. 24; 2-8. lib. !!. cap. 11, 27, 31, 32, 20, 21, 19; 9–14. lib. 111, cap. 20, 18, lib. IV, cap. 7, 59, 66; lib. v, cap. 1; 15—17. lib. 111, cap. 20, 21; lib. v, cap. 1. Triginta quatuor igitur supersunt in monimentis antiquissimæ ætatis loca Irenæi, et in bis satis longa, imo magna pars primi libri apud Epiphanium; quæ, si a varietate lectionis discesseris aut a vitiis inter pretis, cum codicibus Latinis mirifice consentiunt, ita ut criticæ artis leges prorsus ignorare euni oporteat, qui hos cum illis, quos veteres usurpa verint, eosdem esse negaverit. Alterum genus minoris esse pretii, lubens fateor. Etenim præter hæc, alia in doctorum Christiano rum libris eſſata deprebenduntur, quæ eos ex Ire næi commentariis transcripsisse, non sua confes sione, sed conjectura tantum, non certa sed pro babili constat. Sic supra monui, Tertullianum ia suum contra Valentinianos opusculum multa ex Irenæi libris tanquam ex fonte in rivulos deduxisse, IV. Quæcunque denique veteres, Græci et La tini, ex Irenæi contra hæreses libris se descri psisse testantur loca modo longiora modo breviora, omnino in nostris codicibus Latinis inveniuntur. Horum vero tanta est multitudo, ut necesse sit laudavique diligentiam ven. Semleri in colligendis non modo eadem in certas distribui classes, sed poni etiam ſines et terminos meæ diligentiæ. Con sulto igitur omitto monimenta recentioris, ævi, v. c. libros Anastasii Sinaitæ, Joannis Damasceni, varias catenas, ex quibus post Petr. Halloixium decerpendi Græcas Irenæi particulas studia Grabii et Massueti jam prædicare me memini, meque in (a) Legas tamen Jac. Bruckeri Hist. critic. phil., vol. III, p. 408. (b) frenæi loca, ubi hæc aliorumque nomina occurrunt, more suo notavit Jo. Alb. Fabricius, Biblioth. græc., vol. V, p. 70 sq. (c) Conf. Dodwellum diss. v, § 3, p. 394; Mas suetum, diss. 1, § 5, p. 74, et Histoire littér, de France, tom. 1, p. 357. ‹ utriusque scriptoris narrationibus sibi similibus positam. Idem alii observarunt in Epiphanii et Theodoreti de hæresibus operibus contigisse, ut insignes Irenæi particulas ab his repetitas inve nias, licet expressis verbis sui ducis, sui magistri nullam fecerint mentionem (e). Nefas tamen foret hoc nomine bonos viros insimulari furti, uti dicunt, (d) Præf. lib. 1, num. 3. (e) Ne fides a me dictis desit, pauca hujus ge neris loca ex utroque scriptore notabo. Quæ Epi phanius habet de Epiphane hæres. xxxi, $ 5, sumpta esse videntur ex Irenæi lib.1,cap.11, u. 3; de alis Valentinianorum familiis hæres. xxx, § 7, ex eod. cap. n. 5; de Ptolomæi sectatoribus hæres. xxx, § 1, ex lib. 1, cap. 12, 11. 1; de Colarba