verum et certum est, ut et ipsi hæresiarchæ Coin. in Genesim, et alii passim in suis locis communibus ultro fateantur. qui postea personalem ejus divinamque majestatem a Moyse patefactum aut relatum fuerat. Quod aden in questionem adduxerunt. Verum, nec facile con cesserim eis quod criminantur: quandoquidem ipso statim libri primi capite secundo scribens Ire næus, Ecclesiam catholicam ab apostolis accepisse eam fidem, quæ est in unum Deum, Patrem nimi rum omnipotentem; et in unum Jesum Christum Filium ejus; et in Spiritum sanctum, qui locutus est per prophetas Dei nomine æque Spiritum, ac Patrem et Filium comprehendit, appellat, profite tur. Deinde, cuncta Dei opera eidem, ut diximus, tribuens, cumprimis autem incarnationis Verbi di vinissimum mysterium: satis dilucide et constanter illum Deum asse agnoscit et prædicat. Inde criminis loco ponunt Ireneo: Ita obscure, el perplexe non raro vocabulo Verbi, seu tou A6 you, utitur, ut videatur non perspicue inter Verbum substantiale, et verbum vocale seu oris distinguere 10. Vobis videtur, quos excæcavit malitia, et maledi cendi rabies egit in præceps. Puris autem animis contra, videtur Gnosticos nominatim coarguere, quod tou óyou, id est, humanioris sermonis ac verbi internam conceptionem, quam suffocationem appellat, successivamque prolationem, evanescen tiam, aliasque plurimas imperfectiones, Aby, Subjiciunt illico: Tale quiddam est, quod idem Irenæus lib. v, ex traditione Justini (quod et Euse bius lib. v, c. 18, indical) sentit, diabolum ante Christi adventum, non fuisse ausum blasphemare Deum, quia nondum sciverit damnationem suam. Id non modo Justinus ac Irenæus, fortissimi duo mar tyres, sed et Clemens, et Origenes, et Epiphanius, multoque plures illustrissimi et antiquissimi scri ptores ecclesiastici senserunt et docuerunt, ut in lib. v, c. 26, consignavimus: quorum sententiam cum nondum (quod nunc meininerim) damnaverit Ecclesia catholica, nec nos damnare debemus. Multa enim judicia divina dæmones latuerunt, de stinataque sibi in inferorum locis æterna supplicia supra quam dici potest semper horruerunt, ut in dicant isti eorum clamores: Quid venisti ante lem pus torquere nos? Sí ejicis nos, mitte nos in porcos ". Rogabant illum ne imperaret illis ut in abyssum irent. Et Petrus aperte dicit dæmones reservari cruciandos. Quis tam abdita judicia perfecte pene travit? Denique, plurima inter viros doctos adhuc inquiri, et varie disputari possunt de cacodæmo num peccatis, lapsu, scientia, ignorantia, et sup pliciis: quæ cum ad fidei catholicæ jam definita capita non pertineant, damnari non debent qui ali ter et aliter antea senscriut. Accusationes sic persequuntur: Irenæus non sine errore dixit, lib. iv, cap. 73, hominem non esse conditum a Deo perfectum. Et postea: De homING videtur sentire, quasi non sit perfectus a Deo condi tas". Perfectionem omnem essentialem, quæ in corporis et animæ rationalis unitione consistit, ho minem a Deo initio habuisse irenæus constanter prædicat accidentariam vero tam vere pernegat, id est Dei Verbo tribuerent: quod cum sit Deus simplex, incompositus, et omnium accidentium ex pers, totus est inens, tolus Logos, hoc idem cogi tans quod loquitur, et loquens quod cogitat. Con cludit autem: Vos generationem (Verbi divini) di vinantes, el verbi hominum per linguam factam pro lationem transferentes in Verbum Dei, juste delegi mini quod neque humana, neque divina noveritis. Et paulo post, quærentibus: Quomodo Filius prolatus est a Patre? sapienter respondet: 11 Generalio nem ejus inenarrabilem exsistentem nemo novit, non Valentinus, non Marcion, non angeli, non archan geli, nisi solus qui generavit Pater, et qui natus est Filius ". Annon his satis explicate distributeque Cut impium sit aliter sentire vel dicere. Probat enim, Verbum, quod Deus est, et substantiale per se sub sistit, a verbo oris humani prodeunte, statimque in auras evanescente distinguit? Accedit, quod non raro profitetur Verbum quod Deus est, non esse creatum ve! factum; sed semper Deo Patri coex stitisse, ac cum eo cuncta condidisse: quibus Ver bum substantiale, divinum, ac permanens, satis a fluxo caducoque verbo nostro secernit ". Jam ad parentem suum, id est spiritum blasphe mia accedentes, aiunt: Irenæus sentit diabolum tum demum cepisse labi, cum hominem seduxit. Sic enim sentire videtur lib. IV, c. 78. Imo vero ex ipsius met Irenæi verbis patet, vos vere dia66hous, id est calumniatores pravosque delatores esse. Non enim ail, tam demum ccepisse labi, cum hominem seduxit, ut vos falso contingitis: sed ex tunc apostatam et inimicum factum, ex quo zelavit plasma Dei. Zelavit porro et invidit hominis a Deo plasmati et conditi felicitati priusquam eum aggrederetur, et in cui nam euin suasionibus suis præcipitaret. Igitur, Ire næi sententia, diabolus a Deo defecerat, et nequam, damnatusque spiritus erat, antequam in hominen invadens, eum per feminam seduceret. At ille seusit, tum etiam primum maledictum et abjectum esse, cum scilicet post hominis lapsum di ceret Deus: Semen mulieris conteret caput tuum. Item: Maledictus eris, etc. Sic enim sentire videtur lib. IV, cap. 78". Nec ista sensit aut docuit unquam Irenæus, ut comminiscimini: sed voluit duntaxat, fraudes, scelera, consilia, ac proinde maledictionem damnationemque diaboli tum primum nobis verbo Dei manifestari, cum refertur à Deo maledictus et proscriptas. Nihil enim de bis ante hominis lapsum ** Cent. 2, col. 227. "Lib. 11, c. 47, 48, 49. lib. iv, c. 17. 13 Cent. 2, col. 56. 14 Cent. 2, 17 Cent. 2, col. 56 et 227. 1 Gen. 1, 31. 10 Col. 57. apertis Scripturis, exemplis, et rationibus, non so lum hominem, sed et ojunem creaturam, cum per infinitum distet a Creatore, plurimis et maximis imperfectionibus etiam ab initio circumdatam et implicitam esse. Et ut de homine solo dicamus, ex vilissimo terræ limo conditus est, potens tentari vinci, peccare, mori, damnari: quæ procul dubio maximæ sunt imperfectiones. Nec ista pugnant (ut fingitis) cum his creationis verbis: Vidit. Deus cuncia quæ fecerat, et erant walde bona: quouiam hæc de naturalibus et gratuitis bonis dicta sunt, quibus homo in justitia, innocentia, omnium rerum scicntia conditus abundavit: non ipsius vitæ ani malis imperfectiones, aut animi ad bonum et malum libertatem et Dexibilem sortem tollunt, in qua con stitutus fuit. Non errat ergo B. Irenæus cui học sentit sed vos per sceleratam maledicendi rabiem in tetris erroribus versamini, quando hæc et cousi milia in sanctis Ecclesiæ Patribus in consistoriis vestris roditis, in libellis vellicatis, ubique carpitis, ut soli recte sapere videamini. Ajunt rursum: Irenæus sensit hominem non esse conditum ad imaginem Dei". Magnum et impu dens est mendacium, quando quidem scribat: Non effugit Adam manus Dei, ad quas Pater loquens dicit: Faciamus hominem ad imaginem et similisu dinem nostram. Et iterum: Et propter hoc in fine, non ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex beneplacito Patris, manus ejus vivum perfecerunt hominem, ut fiat Adam secundum imaginem el simi litudinem Dei. Et paulo post: Christus restauravil suo plasmati, quod dictum est: In principio factum hominem secundum imagistem et similitudinem Dei ¹º. Lib. 1, c. 19; lib. 11, c. 43 cul. 56. 18 Matth. viii, 29, 31. * Lib. v, c. 1, 2 et 6. lib. m, c. 6 et 9; Luc.

Tantum itaque docet alibi noster Irenæus, imagi- de potestate humanarum virium ratiocinatur: ei in nem Dei peccato plurimtuin turpificatam et defor matam fuisse, gratia vero Christi reformatam; quod dogma plane apostolicum est. Pergunt insanire et calumniari dicentes: Dé ima zine Dei admodum periculose Irenæus loquitur, cum affirmat in lib. v,illud dictum: Faciamus hominem od imaginem et similitudinem nostram, pertinuisse ad Christum, qui certo tempore homo fieri, illamque imaginem repræsentare debuerit". Et ne satis esset semel criminatos esse, rursum aiunt: De homine videtur sentire, quod sententia de eo faciendo ad imaginem Dei, Christum significarit. Ecquis homi num Christianorum nescit omnium potissimam et pulcherrimam imaginis Dei rationem in homine Christo relucere? Et propterea a Paulo per antoun masiam appellari, imaginem Dei invisibilis **? Item, splendorem gloriæ, et characterem seu ex pressani imaginem substantiæ ejus”? Item, Chri stum esse imaginem, hominent vero imaginem Christi? Vult itaque vir apostolicus, hanc Dei ac Christi Filii ejus perfectam imaginem, per adven us Christi beneficia longe splendidiorem et illu striorem in nobis factam esse: omnium vero illu strissimani fore quando eidem similes erimus ∙ in gloria": quando item revelata facie gloriam Domini speculantes. in eamdem imaginem transformabi mur a claritate in claritatem, tanquam a Domini spiritu ".Hoc ipsum manifestant ista de Christo ejus verba: Conformal nos, et coaptat ad vitam, et adest plasmati suo, et perficit illud secundum imaginem èt similitudinem Dei”, etc. Et proficientes in pejus adjiciunt: Fanaticum quiddam edit, quod asserit lib. 1v, c. 30, Enoch ho ininem placentem Deo, legatione Dei ad ungelos fπn clum esse, imo vos, homines cæci ac furentes, qui non attenditis illum Septuaginta secutum, angelos appellasse filios Seth, ad quos amandatus Enoclı, conciones habuit de futuro judicio, et pœuis repro borum; ut eos a Cainitarum consortio, perfidia, sce leribus, quibus paulatim assuescebant et deprava bantur, ad Dei timorem et cultum revocaret. Con elonum ejus illustrissimam plane et gravissiniam partem epistolæ suæ inseruit beatus Judas aposto jus: quam nos Commentariis exposuimus, simnique ita sensisse Pastorem, Clementem, Tertullianuin, Origenem, aliosque veteres ostendimus. Progrediuntur ulterius dicentes: Eodem spectat quod afirmat lib. iv, c. 70, homines temporibus Noah, Deo fructificare non potuisse: ideo quod an geli transgressores essent iis commisti ". Quid autem boc certius atque verius? Annon cum multiplici et gravissima emphasi de illis temporibus in Genesi dicitur, et identidem refertur multam fuisse honij num malitiam super terram; cunctam cogitationent humani cordis intentam fuisse ad malum; omneni carnem corrupisse viam suam; terramı repletam fuisse iniquitate? Ecquis ambigere potest, tot tantaque flagitia transgressorum angelorum tentationibus el suasionibus commissa fuisse? Sed diabolus, in quiunt, est kostis perpetuus hominum, semper excu. buns, ac circumiens ut leo rugiens, êt insidius generi kumano moliens. Istud porro quis negat? Nou pro fecto Irenæus, qui ejus astu primos parentes dece pios æque constanter prædicat; ac euindeni sub mundi nem Antichristo, et ministris ac satelliti bus ejus adversus Ecclesiam catholicam omni ope adfuturum scribit”. Insectantur illum, quod suo judicio, non distincte eam sententiam mulin prophetarum, Christi, et Pauli dicia detorquet, quemadmodum in toto cop. 72, lib. ¡v, videre est. Non solum ibi, sed et c. 9, 29, 71, eta bi passim Brmissimis Scripturarum testimoniis evincit. hominem libero arbitrio communitum esse, et ab omni coactione sic exemptum, 12 ut non credat, non speret, non diligal Deum vel proxi mum nisi velit; mon blasphemet, non a fide deß ciat, non occidat, non machetur, non furetur, nisi velit; idque sanctissime comprobat adversus Simo nianos et Marcionitas, postea in Manichæis et Pris cillianistis, denique in vobis Lutheranis, Calvinia nis, et Libertinis hoc sæculo renascentes. Ad hæc, huic humanæ liberæ, voluntati tam necessarium esse divinæ gratiæ præsidium et auxilium contra futuros Pelagianos asseverat, quam terræ solis calor, ac cœlestis pluvia ut fructus suos edat: quandoqui dem sine ea nihil boni possimus facere, quidem efficaciter cogitare ac velle ". Dei cooperato res sumus 4. Non est hæc sutlicicus distributaque ratiocinatio? Iniquo valde animo ferunt, quod non tantum In operibus, sed etiam in fide, liberum, el suæ polesialis arbitrium homini a Domino servatum dicat". Sed hoc ipsum probat ex his Filii Dei ad apostolos verbis: Nunquid et vos vultis abire “? nimirum cum incredulis Capernaitis, et quibusdam apostatis ab eo deficientibus: palain ostendens, credere, vel non credere, liberrimum esse. Deinde, confirmat et bis ejusdem ad alios verbis: Secundum fidem tuam fiat tibi Fides tua le salvam fecit": Magna esi fides tua quibus docemur lidem et nostram esse, propter liberuin voluntatis consensuin; et nihilomi nus præclarum donum Dei, eain per Spiritum suum mentibus nostris offerentis, largientis et confir mantis. Isthæc duntaxat ex Augustino nune adji cio: Intrare ecclesiam quisquam potest nolens; ac cedere potest ad altare nolens; accipere sacramenia potesi nolens: credere non potest, nisi volens. Cætera capitibus signatis observavimus. Indignantur etiam plurimum, quod ait: Propheta el'apostoli hortabantur homines justitiam agere, bo num quoque operari, quia in nobis hoc sit. Situm est plane, præveniente et cooperante divina gratia, sicut Paulus de se ipso asseveral: Omnia possum in eo qui me confortat”. Plus omnitus laboravi. Non ego, nimirum solus, sed gratia Dei mecum". E alibi bona opera sua enumeraus, ait: Boxum CET tamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi *, etc. Ad alios vero ait: Dum tempus habemus, ope remur bonum ad omnes". Bonum facientes, non deficiamus, etc. Profecto enim erraverunt pro phene dicentes: Discite benefacere, subvenite ●p presso, liberate viduam", etc., erraverunt et angeli inquientes: Bonn est vratio cum eleemosyna. Confi temini Deo cœli", etc., erravit etiam Christus, præ cipiens: Auen:lite, ne justitiam vestram facialis co ram hominibus ", etc., erravit denique Deus benc dictus in sæcula, tanta auctoritate et gravitate ju bens Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde etc. Honora patrem tuum el matrem, etc., si per errorem lapsus est Irenæus scribens, pro phetas et apostolos ad justitiam et bona opera hor tatos, quod id in mobis situm sit, Fastidiosa rursum stomachantur, eo quod ait, inquiunt, lib. tv, c. 30: Patres ante legem promulga tam justos fuisse lege naturæ. Primo egregie impo nunt sametissimo Patri. Non enim ait cos (xisse * Joan. 111. 31 Lib. III et v. 37 Matth. 1x, 29. * 1 Cor. XV, 10. "II Cor. v; Rom. vit. Genes. VI, VII. Joan. vi, 68. Pliil. v, 31 Col. 57. * Coloss. 1, 15. Hebr. 1, 3. 97 Lib. v, c. 16. Col. 56; Genes. vi. "Col. 56. as 11 Cor. 111, 5. Cor. 1, 9, 3 Col. 58 et 59. Marc. v, 34; Luc. vi, 50, etc. *** Math. xv, 28. * Psal. cxxxv, 26. * Matth. vi, 1. 20 | Cor. 1. ** Joan. xv. 9. Matth. ix, 22; || Tim. iv, 7. 47 Deut. vi, 5 Matth. xxn, 37; Marc. xu, 31; Luc. x, 27. *s Exod. xx, 12; Deut. v, 16; Matth. xv, 4; Marc. vn, 10; Gal. vi, 10 Thess. 111, 45. ** Isa. 1, 17. Luc. Xviy, 20.

justos lege nature; sed justos virtute Decalogi, con seriptam habentes legem in cordibus suis, diligentes Deum qui fecit eos, et abstinentes erga proximum ab injustitia. Quibus docet, illos fide gratiaque divina instructos Dei mandata servasse, istaque obedientia magis magisque justos effectos, secundum illa Spi ritus oracula: Justus justificetur adhuc, et sancius sanctificelur adhuc ". Non cesses in æternum justifi cari. Augebit incrementa frugum justitiæ vestræ 1. labenti dabitur, et abundabit, etc. Secundo, ad mittamus Centuriatoribus Irenæum dixisse, patres sanctificatos lege naturæ. Quid tum incommodi ab surdive consequetur? Nonne co loco expressi verbi divini auctoritate probat Enoch ante legem Mosai cam placuisse Deo? Noe fuisse virum justum atque perfectum? Abraham amicum Dei appellatum? Isaac, Jacob, Joseph, Job, Deo viventi charissimos servos? Evangelio quoque Abelis justitiam com snendari? Sed sola fide, responsabunt viri improbi ac molesti, justi fuerunt: non observatione legis maturæ. At solius fidei justitiam nunquam probare poterunt expresso verbo Dei: nos autem solam fi dem mortuam et inefficacem esse ad justitiam com probamus. Deinde, veterum testimoniis evincimus, solius fidei constitutionem, crassissimum fuisse Si monis Magi, Valentinianorum, Eunomianorum, imo et pseudoapostolorum errorem, a Petro, Jo anne et Jacobo data opera in epistolis suis dam natum. Postremo legis naturæ observationi semper Dei omnipotentis gratiam prævenientem, comitan tem, cooperantem, et opera bona coronantem, tain Irenæus, quam reliqui deinceps adjunctam volunt theologi sicque nihil habent, de quo juste con querantur viri morosi. At, ne semper mentiri videantur, aliquid tandem verum, nec tamen omnino sine manifesta impo stura subnectunt: Christum ait baptizatum quidem esse anno trigesimo, docuisse vero quadragesimo, et passum esse quinquagesimo. Signant enim lib. 11, cap. 34, in quo nihil hujusmodi prorsus habetur. Cap. porro 39 ejusdem libri ait quidem Irenæus, Christum ætatem magistri, id est quadragesimum annum habentem docuisse: quod ibi et proximo capite quibusdam conjecturis stabilire nititur. Sed hoc sanctissimo Patri excidit, eo disputationis fer vore, quo Gnosticos, unum tantum prædicatiouis annum eidem Christi concedentes refellens, in con trariam sententiam longius abreptus est: quod doctissimis et prudentissimis etiam viris non raro contingere solere ostendunt Augustini quoque et Chrysostomi nonnullæ sententiæ. Mitto enim opi nionem ejus, qui putat istud Irenæi libris superad ditum fuisse, quoniam et codices omnes consen tiunt; et dicendi character, cum sequentibus ad jectis probationibus, id eum ita sensisse palam os tendunt. Fremunt porro, ac extra se rapiuntur, quod de ablatione corporis et sanguinis Christi in euchari stia sic proprie et disert: loquitur, veluti adversus oorum hæreses sibi tum fuisset confligendum. De oblatione, inquiunt, et Irenæus lib. 1v, cap. 32 (si tamen locus frande ac mendo vacal) satis videtur lo qui incommode, cum ait: Novi testamenti novam docuit oblationem, quam Ecclesia ab apostolis acci piens, in universo mundo offert Deo. Sed Ireneus sese in sequentibus, ac præcipue cap. 34, copiose declarat, quod nequaquam intelligat oblationem con secrati panis, sed adhuc consecrandi in usum cœnæ Domini, et alioquin in usum sacerdotum et paupe. ram 5. Hæc illi: in quibus cumprimis per summam fraudem et malitiam fingunt locum corruptum esse, ut tantæ auctoritatis pondus elevent, ac suspectum reddant. At vero, omnes tam manuscripti, quam Apoc. xxu, 11. ** Eccli. xvi11, 22. lib. de Fide et operibus. Col. 63. editi, etiam ab hæreticis Lausane et Basileæ magna diligentia recogniti, co.lices sic habent: nulla ergo in hoc loco fraus est, nullum mendacium; sed ger manus sincerusque B. Irenæi contextus. Attende et alteram istorum ludificationem et calumniam. Non intelligit oblationem consecrati panis, inquiunt, sed consecrandi in usum, etc. Et unde hoc efficitis? Ni hil enim tale apud Irenæum habetur: sed a vobis vafre et impie configitur. Deinde, si de consecrandi in usum cœnæ sacerdotum et pauperum intelligit, profecto in beatissimum martyrem injuriosi et con tumeliosi estis, dicentes eum de hac oblatione in commode loqui. Rursus, si de pane in usum sacer dotum et pauperum oblato loquitur, quomodo no vam novi testamenti oblationem vocaret illam, qua in veteri tam vulgata et communis præcesserat? Quomodo etiam diceret illam offerri Deo, si pau. peribus porrigebatur? Sic ex omni parte mentitur iniquitas sibi, et doli fraudesque in cervices aucto rum suorum revolvuntur. Vere autem de incruenio corporis et sanguinis Christi in eucharistia sacrificio loquitur illic Ire næus, quod Judaicis cunctis oblationibus, ut multis prophetarum testimoniis ibidem ostendit, proprie successit et a Christo novi testamenti auctore apostolis commendatum, ab his per universum or bem prædicatum, oblatum et traditum est, ut co piosius illic observamus et probamus. Quod autem de pane jam consecrato, non adhuc consecrando loquatur, pro certo manifestant hæc illius verba Christus eum, qui ex natura panis est, accepit, et gratias egit dicens: Hoc est corpus meum. El cali cem similiter, qui est ex ea creatura, quæ est secun dum nos, suum sanguinem confessus est, et novi le stamenti novam docuit oblationem, quam Ecclesia ab apostolis accipiens, in universo mundo offert Deo, etc. Ecce oblationein Deo factam, non paupe ribus; novo testamento specialem, non utrique communem, ab Ecclesia, id est, sacerdotibus et pastoribus Ecclesiarum oblatam, non a cunctis promiscue, velut porriguntur eleemosynæ; et obla tionem corporis Christi et sanguinis, non cruen tam, qualis facta est in cruce: ergo incruentam, et sub speciebus panis et vini jam Christi onnipo tentis Dei verbis consecrati: quæ omnia hæretico rum nugas et putidas cavillationes solide refellunt et damnant. Quoniam vero imperitis fucum facere nituntur, dicentes Irenæum se in sequentibus, ac præcipue cap. 34, copiose declarare, et hunc malitiosum do lum relegamus. Ipso capitis 34 initio scribit Igitur Ecclesia oblatio, quam 13 Dominus docuit offerri in universo mundo, purum sacrificium repu tatum est apud Deum, et acceptum est ei, etc. An non hoc aperte sacrificium eucharistiæ confirmat, et hostes illius coarguit? Subjicit illico: In omni simplicitate et innocentia Dominus volens nos of ferre, prædicavit dicens: Cum offers munus tuum ad altare, etc. Quid ad hæc, sacrilega et plane Tur cica per Calvinianos, Anabaptistas, Lutheranos et novos Arianos passim facta sacrorum altarium de molitio? Sed ad Irenæum: Oportet nos, inquit ibi dem, oblationem Deo_facere, et in omnibus gratos inveniri fubricatori Deo. Hanc oblationem Ecclesia sola puram offert fabricatori, offerens ei cum gratia rum actione ex creatura ejus. Denique concludit Nos quoque Verbum offerre vult munus ad altare frequenter sine intermissione. Ilæc sane egregia et clara Irenæi interpretatio, catholicam de sacrificio incruento doctrinam aperte roborat, non infirmat hæreses autem huic contrarias omnino confutat et reprobat. Cætera videat lector locis suis. Nec minus frendent iidem Centurlatores adver 81 11 Cor. ix, 40. * Matth. xxv, 29. × Jib. iv, c. 3z. ** Irenæus lib. 1; August.

id novitatem appellatis? cur propterea exempla rium auctoritatem elevare nitimini? cur denique ab hoc consensu doctrinæ illius receditis? Aut rece dentes, minime vos esse de numero fidelium non agnoscitis? Sed verba illa propter potentiorem prin cipalitatem, manifestissime demonstrant, non de solo doctrinæ consensu loqui Irenæum, verum etiam de præcellenti quadam auctoritate et juris dictione, quam in reliquas totius universi recepit Ecclesias, ut nos ibidem multis probavimus. sus frenenm quod invocationem sanctorum asse- ctrina ab apostolis tradita loquatur Irenæus, cur ral, dicens: Virginis Eve Virginem Mariam factam esse advocalam. Sed si reipsa Mater Dei facta est, quo in rebus creatis nihil præstantins aut excel Jentius fingi potest; cur non pro peccatoribus apud illum patrona, quod longe minus est? Annon in tercedens pro convivantium in nuptiis penuria, illico edito ad ejus intercessionem miraculo exau dita est? Si judicum mundi auctoritatem aposto lis, et consimilibus sæculi contemptoribus Christus repromisit; annon advocate patrocinium matri suæ concessit? Quod si præcellentes inediatorum, salvatorum, fratrum et amicorum tituli, hique nee vani nec inefficaces, quibusdain sanctis a Deo communicati fuerunt, ut ex sacris litteris pervium est: nefas profecto credendum, ut nec advocată nomen remque proprie matri suæ reliquerit. Da học copiosius adnotationibus in eum frenæi locum egimus. Reprehendunt etiam illum, quod lib. 11, c. 64, scribat unamquamque gentem dignam habitationem percipere ante judicium 8. Porro si neque cœlis, neque inferis suscipiuntur animæ hinc emigrantes ante judicium, aut profecto tertius ac medius lo cus est quo admittantur, a quo tamen magnopere abhorretis aut certe interea nullibi sunt, alque sic neque sunt, quod atheismum plane resipit. Superest ergo Irenæum vere ac pie dixisse hinc commigrantes spiritus ante judicium habitatio nibus congruis recipi: quod etiam manifeste et solide probat ex Lazari et divitis spiritibus, quorum unus cum Abraham loco consolatorio politur, alter in inferno est cum tormentis. Cum rursus animæ latronis promisit Christus: Hodie mecum eris in paradiso; moriens proprium spiritum in manus Patris commendaverit; Stephani denique animæ e corpore recedenti coelos aperuerit, non est dubium piorum animas ante judicium dignam percipere habitationem. Contra vero, quando constat Dathan, Core, Abiron descendisse in inferos, similesque sceleratos regnum Dei non possidere: nemo anibi gere potest illos abripi in gehennam, etc. Rumpuntur rursum audientes sum Romanam Ecclesiam cunctis aliis ut matrem dignitate et au ctoritate præferre. Novitatem quamdam illud resi pere quibusdam videri posset, aiunt illi, quod in exemplaribus Irenæi, qualia nunc habemus, exsial lib. 111, cap, 5". Ad hanc Ecclesiam, propter po tentiorem principalitatem, necesse est omnem con venire Ecclesiam, hoc est eos qui sunt undique Ndeles: in qua semper ab his qui sunt undique, conservata est ea quæ est ab apostolis traditio. Sed hæc sententia tantum de consensu in doctrina ab apostolis, tradita loquitur, sicul ex contextu Ire næi manifestum est. Audis novam rursum fraudem et malitiam, qua sancti viri cuncta exemplaria in suspicionem et contemptum adducere conantur quasi non et similia de libris utriusque Testamenti non dixerint et sparserint Marcionitæ, Manichæi, aliique vetores hæretici, ut omnem eis fidem de traberent. Verum, si tantum de consensu in do De mille annis post resurrectionem corporum, in qua sententia Papiain et Justinum martyrem secutus est, satis copiose dicimus ad new libri quinti. De vita et scriptis Irenæ, ipsorumque variis editionibus, et novissimæ hujus ratione ac consilio. De tempore nativitatis et obitus Irenæi, necnon ge- splendide agentem, in inferiori Asia vidisse atque provectum, ac cum eo Florinum in aula regali nere mortis ejus. 81. Omnia quæ ad vitam et scripta Irenæi per timent, adeo erudite et prolixe exposuit clarissimus dominus llenricus Dodwellus, Dissert. Jin, 18, v et vi în Irenæum, ut vix quidquam sit, quod addi queat. Atqui cum Dissertationum illarum usus om nibus eruditis, hic in Anglia præsertim, sit in promptu, nullis fere opus fuisset banc in rem ver bis, nisi de quibusdam dubium, de aliis diversa sententia animo meo insideret. Pace itaque ac ve nia doctissimi, mihique ob ipsa huic Irenæi edi tioni benevole præstita adminicula, suo loco nomi nauda, plurimym colendi amici atque fautoris, et dubitationes, et diversas meas aliorumve opiniones proponam; ut studiosus Irenæi lector eas æqua irulina expendere queat. Irenæum Trajano impe rante natum fuisse, vir cl. Dissert. 111, § 3, optime collegit ex ipsis S. Patris verbis, quibus id, quod sub finem Domitiani contigerat, pene sub suo sæculo (raved) factum scripsit pag. 449, lin. 21, hujus semper posthac a me citaude editionis (nunc lib. v, cap. 30, num. 3, fi.). Ut autem distinctius per. spiceretur, utrum inter initia, vel sub medium, aut Anem Trajani ortas fuerit Irenæus, alia ejus verba $5 consideranda sumpsit, quibus se adhuc puerum el in prima ælate (fixią), S. Polycarpum senio Col. 63. ** Lib. v, c. 19. * Cent. 2, col. 64. audivisse memoravit lib. 11 Adversus hæres., cap. 3, ac in Epistola ad Florinum. Cum itaque Irenæus lib. 11, cap. 39, diversas hominum ætates designans, infantes, parvulos, pueros, juvenes, seniores nomi net, atque juvenilis ætatis principium anno trige simo statuat; puerilem idcirco ab anno vigesimo ad trigesimum protendi, vir clariss. $ 6 conjicit, et mox 8 deinoustral, nowtyy flixlay etiam in an num vigesimum primum, aut potius vigesimum quintum cadere. Hunc itaque Irenæus egisse el vi detur, cum Polycarpum atque Florinum in infe riori Asia oculis usurpavit. Annum autem Christi ei respondentem indagaturus, supponit alterius $10 per abdhy Bastixhy, in qua tunc splendide vixit Florinus, non regalem, sed imperatoriam au lam intelligendam esse. Cui hypothesi confirmand haud abs re fuerit parallelum addere locum ex lib. ¡v Adversus hæres., cap. 49: Quid autem et hi, qui in regali aula sunt fideles, nunne ex eis quæ Cæsaris sunt, habent utensilia? Non de alio autem quam Adriano imperatore, et quidem secunda vice in Asiam veniente, trenæi ad Florinum verba acci pienda esse, luculenter ibidem probat, atque fieri non potuisse, ut is secundo in Asiam veuerit aute annum Christi 122. Quem proinde cum anno vigo simo quinto ætatis Irenæi componens, hunc anno " Col. 67. * Lib. 11, c. 62, 63. * Luc. xxiii, 43.

Titanis rejecto, sit acceptum, et cum alio, Aatel vos, recensilum; nisi quod forte recentior quispiam Græcus, Romanum pontificem, aut factum, aut fu turum Antichristum opinatus, diminutivum nomi nis papæ Пareloxos ei acconimodandum duxerit. Quas meas de interpolatione Claromontani Parallé lorum codicis conjecturas hoc loco proponere volui, quia in notis semper, quantum memini, ipsi Da masceno collectionem Græcorum istorum Irenæi fragmentorum ascripsi. cujuscunque autem manu ea profecta fuerint, ili sane multas debemus gra tias; quod quintam fere libri v Irenæi partem Grece nobis conservaverit; ut de net iv libri fra gmentis nil dicam. lib. Hist. eccles. cap. 7, suffragantibus Andrea sum rationem, quare hoc potius nomen, altero Cæsar. in Apocalypsin serm. VI, cap. 18; Damasceno in Parallelis mss. passim; Photio; Ecumenio in I Epist. Petri cap., pag. 543, et in Epist. Judææ pag. 628. Imo ipse Irenæus hujus rei testis est in prooemio libri 11, ubi ait: Quapropter quod sit de tectio el eversio sententiæ ipsorum, operis hujus con scriptionem ita titulavimus; et in prooemio lib. v, quod incipit: Hunc quartum librum, dilectissime, transmittens tibi operis, quod est de detectione et erersione falsæ cognitionis. Similiter in fine bujus libri vocat opus exprobationis et eversionis falso co gnominate agnitionis; ac in procemio lib. v, opus de traductione et eversione falso cognominate agni tionis. Et quidem Elsyxes detertio sive traductio respicit librum primum, quo errores hæreticorum recensuit; avatport autem sequentes quatuor, in quibus eos et ratiociniis, et Scripturæ S. dictis re futavit. Atque hinc non modo ab Eusebio plurimis in locis ad compendium verborum faciendum Libri adversus hæreses, et a Cyrillo Hierosolymitano ca tech. 16, Institutiones contra hæreses vocantur; sed et in antiquis Latinæ versionis codicibus ita in scripti sunt; in veteri Feuardentii codice: Contra omnes hæreses libri quinque; ac in Vossii ms. exemplari: Contra omnes hæreticos (al. hæreses) libri numero quinque. Cui inscriptioni suffragantur ista, quibus Irenæus librum IV claudit, verba: Et nos ipsos, et le ad contradictionem omnium hæreli corum in quinque exercentes libris. Cæterum quæ de titulis singulorum capitum, et tain horuin, quam ipsorum librorum divisione dominus Dodwellus Dissertat. v, 42, disseruit, istis brevitatis studio nihil addo, nisi Græcum etiam Irenæi textum in ca pita, et quidem minutiora, quam quæ in Latina sunt versione, jam olim distinctum fuisse; prout colligo ex Procopii Gazæi Comment. in cap. II Geneseos pag. 76, ubi ea quæ auctor noster lib. 11, cap. 37, de pelliceo Adamni vestimento docet, tanquam cap. 59 et 65 ejusdem libri dicta allegat. $5. Cæterum de dictorum quinque librorum co dicibus, quibus utimur, aliqua dicenda restant. Græcum codicem ms. in universo orbe nullum habe mus, vel mutilum, inquit clariss. Dodwellus Dis sertat. v, § 11. Equidem Feuardentius in Commoni tione ad lectores suæ editioni præfixa, refert fuisse quosdam, qui Græcum exemplar in Venetiana bi bliotheca se legisse testati sunt, aliosque in Vati cana visam dixisse; addit tamen, ea ibi frustra ´sita esse. Neque nunc in Vaticana bibliotheca Græ qure cum Irenæuin reperiri, per litteras certiorem me fecit dignissimus illius præfectus, Dn. Laurentius Alexander Zacagnius; de Venetiana vero exacte inquirendi occasio mihi defuit. Per mutilum autem Irenæi codicem Græcum intellexit procul dubio vir ante laudatus maximam libri 1 partem, in Epipha nii Panario, contra hæreses Græce conservatam, nec non alia plura fragmenta ab Eusebio, Theodo relo, etc., excerpta, maxime a Joanne Damasceno In libris Parallelorum, quos inscripsit, vel ab ho rum interpolatore. Ista enim quæ in Claromontanis membranis exstant Irenæi dicta, ab ipso Joanne Damasceno inserta essa jam dubito, quìa nec 16 in Latina Paralletorum istorum versione a Billio edita, nec in ins. Vaticano codice Græco ea repe riuntur, si breves quasdam sententias excipias. Accedit, quod in pericope de nomine Antichristi lib. v, cap. 30, loco ultimæ appellationis TeLTWY, quam omnia Irenæi exemplaria habent, et integer contextus confirmat, in Claromontano codice lega tur Ilaxioxos. Atqui hoc quidem nomen fuit Judæi Alexandrini, quem cum Jasone Christiano dispu tantem repræsentavit Aristo Pellæus (de quo vide Spicilegium Patrum sæculi 11, pag. 127 seq.) ac proinde Antichristo, ex unanimi sententia Patrum itidem Judæo, ac acerrimo Christianorum hosti fu turo, satis aptum. Attamen nullam invenire pos 6. Latina denique exemplaria si spectes, istud, quod inter mss. Isaaci Vossii libros servatur, quod que idem cum veteri Feuardentii codice esse fer tur, ego vero ob variantes quasdam lectiones di versum esse arbitror, pro perfecto ac nulla parte mutilo habet vir doctissimus loco paulo ante citato. Ac de primis quatuor quidem libris id verissimum est, excepto unico forte loco pag. 219, col. 2, lin. 26 (pag. 109, col. 2, lin. 5). Sed librum v in fine magna parte mutitum esse, haud dubitare me sinit ejus præfatio, et libri v conclusio. Illa quippe ita sonat: Manifestatis (libro 1v) pluribus, que a Domino per parabolas et dicta sunt, et facta, in koc libro quinto... ex reliquis doctrinis Domini, et ex apostolicis Epistolis, conabimur ostensiones facere. Hæc sequentibus constat verbis: Reliquos igitur sermones Domini, quos quidem non per parabolas, sed simpliciter ipsis dictionibus docuit de Patre, et expositionem Epistolarum beati Pauli apostoli in alio libro disponentes, integrum libi opus præbebimus. Istos scilicet Domini sermones hæreticis opponere voluit, qui unum et eumdem annuntiant Patrem fa ctorem mundi hujus, ut paulo ante scribit. Simi suit, illum docuisse unum Deum Patrem, eum qui liter ex Epistolis S. Pauli demonstrare sibi propo locutus sit ad Abraham, qui legislationem fecerit, qui prophetas præmiserit, qui Filium suum miserit, salutem suo plasmati donans, quod est carnis sub stantia. El carnis quidem salutem, id est resurre ctionem ac vitam æternam variis argumentis, ip sisque Pauli apostoli dictis demonstrat, et in con trarium objectain ab hæreticis sententiam 1 Cor. xv Caro et sanguis regnum Dei non hæreditabunt, pro lixe explicat Irenæus a cap. 2 libri v usque ad ca put 15, inque hoc ex S. Litteris probat, quod De miurgus resurrectionis ac incorruptelæ carnis sit auctor; ut adeo mutato, nescio quare, consilio, quod in ne libri v. tractare proposuerat, priori ejusdem parte præstiterit. Promissam vero ex ver bis Christi, citra parabolarum involucrum prolatis, demonstrationem de uno Deo, mundi creatore, eo demque Patre Servatoris nostri, cap. 21 demum tentationes diaboli primum deducit argumentum, aggreditur, et ex allegatione legis Mosaicæ contra quod est et ultimum: siquidem ex verbis nequis simi spiritus: Hæc omnia tibi dabo, si procidens adoraveris me, etc., occasionem longius digrediendi cepit, primum de diaboli mendaciis ac conatu, quo id agit, ut loco Dei adoretur, disserens; deinde cap. 25 usque ad finem nostri textus, doctrinam de Antichristo, hujusque interitum secuturo regno Christi millenario prolixe prosecutus. Reliquæ ígi tur ex verbis Christi et apostoli Pauli scriptis pe tita demonstrationes unius et ejusdem in Vet. et Nor. Testamento Dei perierunt, quod librarii exosam se quiori ætate millenarii regni doctrinam ulterius describere nollent, ideoque filum abrumpereut. 7. De aliis auctoris nostri operibus prolixe agi tur dissertatione vi in Irenæum. Unum tamen alque alterum de iis, quorum fragmenta inferius subnexa sunt, scriptis observare haud abs re erit. Agmen ibi ducit clausula libri De Ogdoade, quem non qui dem Florino instar epistolæ scriptum puto; attamen

tem ille sit, cam Ensebii acerrimum judicium fu- dem Gnosticorum retegit, qua prima verboruın perit, non a me exspectes. It tantum ausim affir mare, nusquam illa quæ recitat, in publicatis li bris eorum, quæ ætatem illius præcesserunt, inveniri. Perspicis interea, B. huic martyrem, non tantum scripta, sed et tradita a Patribus, adversus hæreses producere. Cæterum, non solus Irenæus, sed et Tertullianus aperte notai, Valentinianos non aperte aut can dide proposita sua prædicasse; sed multis stro Phis et ambagibus occultasse. Nihil magis curant, inquit”, quam occultare quod prædicant, si tamen prædicant, qui occultant. Deinde, illa comparans cum Eleusiniis gentilium sacris, quæ ob sui fœdi tatem occultabantur, subdit, istos sanctis nominibus et titulis, et argumentis veræ religionis vanissima atque turpissima Agmenta sua configurasse, etc. Pag. 3. Ne forte et cum nostro delicto. Ecclesia rum pastores Dominicæ illins comminationis sub monere videtur, qua sanguis pereuntium de mani bns illorum reposcetur: cujus terror querulosas et uberioribus lacrymis interlitas voces has excus sit Augustino, cum in consortium episcopatus vo caretur a Valerio: Nihil apud Deum miserius, tristius et damnabilius, episcopi, presbyteri, aut diaconi officio, si perfunctorie res agatur. Sacer Ignatius, seribit 1, episcopum non tam sui ipsius esse, quam aliorum. Hinc eligendus Ambrosius, fngam meditatur "; Ammonius aurem sibi ampu tal "; Synesius boc ministerio multas præeligit mortes; sese occultat Basilius magnus 18; Chry sosiomus, quantum potest onus detrectat”; et quidam apud B. Hieronymum formidat, ne de damnatorum numero esset, si episcopus fuisset 00. Horrendum illud fulgur, nunc a multis inaue spectrum existimari videtur. Ovilis pellis. Nisi legas ovillæ, id est ovinæ (est enim utrumque usitatum) solecismus est: habet tamen ovilis vetus cod. Cæterum, hunc Irenæi locum egregie æmulatum ac interpretatum esse existimo Cyrillum Hierosol. Catechesi quarta, his ex interprete verbis: quæ etiam sequentem illustrabunt notam. Imita¡ur virtutem improbitas, at zizania contendit triticum videri: quod quidem specie quadam tritico assimila tur, gusiu autem a sentientibus facile discernitur. Et diabolus quoque transformatur in angelum lucis, ut homines cæcitatis caligine, et incredulitatis pesti lentia irretiat. Multi lupi´obambulant in vestimentis orium, el vesles quidém ovium nanciscuntur: sed non ungues aut dentes. Ac pelle quidem mansuela induti, specie probitatis decipiunt: perniciosum vero venenum ex dentibus emittunt. Opus est igitur di vina gratia, el sobria mente, et vigilantibus oculis, ne zizaniis pro tritico vescentes, imprudenter perea mus; neve lupum existimantes esse ovem, capia mur; neve perditorem nostrum diabolum, bonum esse angelum putantes, deglutiamur. Ad id etiam spectat, quod Cyprianus martyr refert * Novatia nos hæreticos, luporum more, tenebrosam caligi nem optasse, qua facile possent ferina sua crude litate oves a pastoribus direptas, tenebrosis spe luncis suis laniare. De hisque ac similibus Dominum prædixisse: multos rapaces lupos esse venturos sub pellibus ovium. Et alibi scribit, hujusmodi animarum proditores mentiri ut fallant, blandiri ut noceant, bona promittere ut malum tribuant, et vitam polliceri ut perimant; Epistola ad plebem, de quinque presbyteris schismaticis. Legatur et Chrysostomus, tomo primo, homilia de jejuniis et Geneseos lectione. Similia quidem nobis loquentes. Et aliajn frau specie, cum orthodoxis facere videbantur; reipsa tamen simpliciorum oculos, præstigiatorum instar, tantum perstringebant, longe diversa sentientes. Cavendum semper igitur ab hæreticis, ne incautis imponent, qu'a quando urgeri cœperint, aut scri bendum illis fuerit, ait Hieronymus ", miras stro phas videas: sic verba tempetant, sic ordinem ver tunt, el ambigua quæque concinnant, ut et nostra, el adversariorum confessionem teneant, at aliter hære ticus, aliter catholicus audiat. Pelagianos hujus fraudis ita reos agit idem ": Aliud audiunt cubi culorum secreta, aliud rustrorum populi, etc. Quam strenne hoc idem præstent inter posteriorum Gnosticorum sectas sacramentarii, nemo nescit. Vocibus quidem, Deum omnipotentem esse; veræ carnis Christi substantiam nobis offerri; Christum ad inferos descendisse; et alia permulta nobiscum credere se fingunt: interpretationibus vero pu gnantibus et plane blasphemis adjectis, vanissimos et perniciosissimos se ostendunt illusores. Fides vero pura, scribit idem Hieronymus “, non quærit strophas: quod simpliciter creditur, simpliciter confi tendum est. Et Tertullianus Contra Valentinianos Nihil veritas erubescit, nisi tantum abscondi. Cum legerim commentarios ipsorum. Non solum ergo Valentinus hæresiarcha quædam scriptis evulgavit, velut Evangelium, Psalmos, et Sophiam, ut est apud Tertullianum 5, Cleinentem Alexandr. Cac Epiphanium, verum etiam discipulos babuit polygraphos, quorum commentários post Irenæum se legisse profitetur Tertullianus libro De carne Christi, cap. 15, 16, 17 et 20. An vero lectio brorum hæreticorum quibusvis permittenda sil, discutiemus postea. Qui sunt citra Ptolemæum. De hoc plura refert idem Irenæus ad finem capitia primi libri primi item libro secundo 21 capite quarto et quadrago simo, Tertullianus sub calcem libri præscribit eum cum Valentino per omnia sensisse, adjectis tantum octo novis Æonibus ad triginta, et negando Æo nem tricesimam excessisse de Pleromate. Ejusdem rursum meminit libro Adversus Vulent., cap. quarto, octavo et duodecimo. Nicetas Chonfates libro quarto Thesauri orthodoxia, cap. quinto, testatur hune Bytho, quem Deum vocabat, duas affinxisse conjnges, Euniceam seu cogitationem, et Thelema seu voluntatem. Insuper, epistola ad Flo ram (quam transcripsit Epiphanius) in Moysis_le gem invectum solum Decalogum, veluti a Deo datum hominibus, admittendum esse. Hujus porro errores post Irenæum, solide refellunt Epiphanius, Euthymius, Nicetas, et Theodorus Scutariotes. Ostendemus. Quia Græca vox anaɣysλoūµev, est futuri temporis, et ita legit vetus codex, loco deje cimus ostendimus. Et aliis occusiones dabimus. Cupit omnes alios qui scribendi et dicendi arte pollebant, suo exem plo adversus hæreticos decertare, et nullo pacto in eorum sceleribus maximis connivere. Gloriatur Hieronymus se nunquam hæreticis pepercisse, sod omni egisse studio, ut hostes Ecclesiæ, sui quoque ferent, in promio Dialogi contra Pelagian. Hor tatur idem Augustinum, ad eum data epistola, pro signo maximæ gloriæ ducere, quod eum omnes hæretici detestarentur, secunique pari odio prose querentur, ut quos gladiis nequibant, votis šaltem interficerent. Neque scribere consueti. Non inepte forsan quis ex hoc divinare posset, hos quinque libros primum esse fetum Irenæi, quem sub annum Christi centesi mum octogesimum, pontificatus vero Eleutheris * L. adv. Valent., cap. 1. * Epist. 448.” Epist. 1. ** Paul. in Vit. Ambros. " Niceph. 1. 11. TO Epist. 2. "Chrysost. lib. de Sacer. ** In Reg. mON. 81 Epist. ad Novati»uum. Epist. ad Oceanum et Pamma. "Epist. ad Ctesiphoutem. Epist. ad Theophilum. "Lib. Præscrip.” “Lib. u Strom.

Pag. 28. Spiritale vero. Græcus contextus una ▲ cam Latino vet. cod. sic legendum docuit, pro, in spiritalem. Pamelius quoque nota 281 in libr. Tert. Adversus Valent, docuit hic legendum esse spiritualė, pro, spiritualem: et salem, pro sole: sicut et paulo supra, cum sint igitur tria, pro, tres, ut in hactenus excusis codicibus. Pag. 29. Quapropter, et nobis quidem, etc. Ex hoc loco, et cap. 20 hujus libri, liquet Valentini et Si monis Magi impium dogma fuisse, opera bona ad salutem beatanique vitam necessaria non esse. Nostri autem sæculi proficientes in pejus hæresiar chæ, multis parɔsangis hae impietate superata, vo ciferantur, opera ad salutem esse perniciosa; jus tum in omni opere quantumvis bono peccare; opera omnia hominum, non nisi æternos ignes mereri. › Eterna igitur supplicia (ut proprio judicio con demmentur) debet, et indubie rependet illis justus judex pro suis cœnis, cantiunculis, concionibus, el catechismis: dignam certe tantorum laborum mer cedem. At verbum Dei docet, reddendum unicuique secundum opera sua; et unumquemque mercedem accepturum secundum proprium laborem; atque processuros, qui bona fecerunt, in resurrectionem vitæ, etc. Salubrius igitur multo, proposito præmio, ad omne genus bonorum operum nos excitant Patres. Tertull. lib. Scorp.: Quomodo, ait, multæ mansiones apud Patrem, si non pro varietate me ritorum? Quomodo stella a stella distabit in gloria, nisi pro diversitate radiorum? Clemens Alexand. Strom, Proportione habita, sunt variæ mansiones pro dignitate et meritis eorum, qui crediderunt.» Et August. serio 39, de verbis Domini (nunc 108) ●Declina a mało, et fac bonum, et cum hoc feceris. securus exspecta vitam: et tunc bona fronte dices Domino: Feci quod jussisti, redde quod promisisti, ▸ Quemadmodum aurum, etc., sic et semetipsos, etc. Superbissimam hanc hæreticorum jactantiam, qua se natura spirituales et mundos esse, nullisque quantumvis abominandis Augitiis maculari doce bant, ab orco revocasse mihi videntur Calviniani, dum verbis et scriptis mentiuntur se suosque ab uteris matrum sanctificatos; nullaque crimina sibi imputari, modo fides in Christum adsit: nullis quantumvis exsecrandis sceleribus Spiritum a se recedere, etc. Pag. 30. Etenim idolothgta, etc. Ingluviei arguit illos, quodque nullum servarent, pro traditione apostolica, ciborum delectum. Quandiu stetit gentilis mus, tandiu Christianos 31 ab idolothytis cavisse, testes sunt Tertull. liv. De idol. et de cibis Judaicis; Orige. lib. v Contra Celsum; et Cypri. De lapsis. Abstinentiam vero a certis ciborum speciebus, tem pore jejuniorum, non propter abominationem eorum, sed ut mens ad cultum pietatis, ait Canon 50 apost., reddatur exercitatior; caroque contra Deum insurgens, inediæ tormentis atque suppliciis puniatur, ɔ inquit contra psychicos Tertull., per un.versas Ecclesias tum observatam fuisse conte statur Clemens Rom. libr. v. Constit. apost. cap. 19. Qui et solo pane, sale, alique oleribus uti concedit a carnibus autem et vino abstinere, diebus jejunio rum et ejusdem libri cap. 21 idem pluribus sacra rum Literarum locis confirmat, Hujus rei praxim in B. Petri conversatione, lib. vn Recog. affert, qui laboriosis illis suis peregrinationibus, pane” solo, cùm olìvis, et raro oleribus fatiscens corpusculum reficiebat. Notæ sunt omnibus fortissimorum mar tyrum, Severo imperante, iste preclaræ voces; ●Multum erratis, o viri, putantes humanis visceri bus vesci eos, qui ne mutorum quidem animalium carpibus utuntur.» Euseb., lib. v Hist., cap. 1. Tum temporibus quoque scribens contra psychicos Tertullianus, xerophagias diebus jejuniorum obser vatas fuisse asserit, siccato cibo ab omni carne et jurulentia; et lib. De cultu mulierum, quosdam crea turas Dei sibi interdicere, abstinentes vino et ani malibus. Hieronymus dicit, ‹ Paulum palmæ fructi bus; et Hilarionem, paucis massa caricis perpetuo victitasse. Athanas. et Basiliuslib. De virginitale leguminibus, pane, et oleo, paucis nonnunquam ad hibitis olusculis, jejuniis carnem spiritui servire co gentes, ut duntaxat volunt. In omnem diem festum ethnicorum. Arguit eos, quod dies vel diis, vel imperatoribus paganorum sacros cum illis celebrarent, utique in eorum vene rationem: imo nec a spectaculis illis abstinerent, in quibus vel gladiatorio certamine occumbebant, vel ferarum dentibus laniabantur multi. In hoc vero sese audacissimos piarum paternarumque traditio num contemptores manifestabant; cum omnes sive spectacula scenica, sive ludos Circenses, aut thea trales, studiose fugiendos monuerint, ut omnium vitiorum fomenta, malarumque cupiditatum irrita menta, ac (ut cum Chrysostomo dicam) civitatum pestes, malorum omnium fontes, pestilentiæ cathe dram, incontinentiæ gymnasium, luxuriæ officinam, impudicitiæ orchestram, et fornacem Babylonicam. Turpia enim spectandi consuetudo etiam imitandi licentiam sumit, et vitia per oculorum fenestras in animos nostros celerrime convolant, irritant, accendunt, et inflammant. Nihil est nobis dictu, visu, auditu, ait Tertullianus, cum insania Circi, cum impudicitia theatri, cum atrocitate arenæ, cum xysli vanitate. Et solemnia Cæsarum irrideus paulo su perius Grande, ait, videlicet, officium focos et choros in publicum educere, vicatim epulari, civita tem tabernæ habitu abolefacere, vino lutum cogere, çatervalim cursitare ad injurias, ad impudentias, ad libidinis illecebras. Siccine exprimitur publicum gau dium per publicum dedecus? Haccine solemnes dies principum decent, quæ alios dies non decent? etc. Et eo paulo inferior Minutius Felix: Nos, inquit qui moribus et pudore censemur, merito pompis vestris et spectaculis abstinemus: quorum et de sa cris originem novimus, et noxia blandimenta damna mus. Nam in ludis currulibus, quis non horreat po puli in se rixantis insaniam? In gladiatoriis, homi cidit disciplinam? In scenicis, etiam non minor furor, turpitudo prolixior. Nunc enim mimus vel exponit adulteria, vel monstrat: nunc enervis histrio, amo rem dvm fingit, infligit. Idem deos vestros induendo, stupra, suspiria, odio dedecorat, etc. Effundit et eloquentiæ suæ flumen in theatris insectandis Lactantius lib. v, cap, 20. Deterret et quantum graviter potest Cyprianus, epist. ad Donatuin. Epi phanius, Ecclesiain catholicam spectacula, us equestria certamiua, damnare scribit. Et B. Au gustinus theatra ut caveas turpitudinum, et pu blicas flagitiorum professiones aversanda docel Quidam et carnis voluptatibus, etc. inferius quoque cap. 8, 9, 20 et 23, scortationum, adulte riorum, et variarum libidinum Guosticos reos fa cit: quod adeo cunctis hæreticis commune fuit, ut scribat Hieron. in 1x cap. Osen, difficile hæreti cum inveniri, qui diligat castitatem. Manifesta sunt omnibus Nicolaitarum lenocinia. Carpocratianos scribit Clemens Alex..m Strom., ad cœnas compe nientes, viros simul et mulieres, lumine amoto, com misceri quomodo, el cum quibus voluissent. Paria de Floriants. ante Augustinum scriptis mandaverat Philastrius. Apellem desertorem continentiæ, et carne lapsum vocat.in Præscript. Tertullianus: æt et Marcionem propter stuprum virgini illatum, Eccle sia motum fuisse asserit. Hermogeni exprobrat, quod assidue nuberet, et totus adulter esset, prædi catione et carne. Montanum describit apud Euseb. libr. v, cap. 18, Apollonius, quas mulieres ut pro phetissas circumducebat, a viris propriis, ad pro Hom. 8, de pœnit. Ilom. 62 ad pop. * Cap. 38 Apolog. 11 In Octavic "Lib. 1 de consensu Evang. cap. 35.

colitur, ubique regnat, ubique adoratur. › Hactenus clarant graves litteræ illæ martyrum apud Euse ille. Neque hæ, quæ in Germania. Succincta partium enumeratione superiorem thesin confirmat. Porro apostolorum sæculo, Germanos jam Christo nomen dedisse, scribit Joannes Aventinus antiquitatum non segnis investigator, dum Lucium illum Cyre nensem, Pauli cousobrinum, in Vindelicia, et Ŕhe tiis; Marcum Pauli ejusdem collegam, in Norico; Crescentem Moguntiæ; et Clementem quemdami Met's, Evangelium primo promulgasse testatur. Maternum, Eucherium, et Valerium a beato Petro mi:sos, ut Treveris et Coloniæ Christum annuntia rent, tradunt eorum archiva; illicque illustres ecclesias fuisse sua ætate testantur Athanasius el Hilarius. Arnobius quoque inter varias nationes Christo deditas, Alemannos nominat, lib. 1 Adversus gentes. Neque hæ, quæ in Iberis. Non illos, qui juxta Pontum Caucasios montes incolunt populos, fre næum arbitror commemorare, cum imperante Con stantino, Christum amplexos narrent Ruffinus, Socrates et Theodoretus: sed Hispanos, qui bero Bumine alluuntur, a quo universa regio Iberia, sicut ab Hespero Hesperia, et postremno ab Hispali ube ad fretum Atlanticum sita (quæ nunc Sevilia est). Ilispalia, et jam Hispania nominatur. Europæ partibus annuntiatum iri Evangelium, prædixerat Abdias ita scribens: Transmigratio exercitus hujus filiorum Israel, id est Ecclesia discipulorum ex Judæa, omnia loca Chananæorum, usque ad Zarpha, › Franciam interpretantur omnes Hebræi et transmigratio Jerusalem, id est apostolorum, quæ est in Sepharad, Chaldæus paraphrastes Hispaniam vertit, possidebunt civitates Austri, › verbo scilicet et iniraculis ad Christum adducendo. Beatum Jacobum fratrem Joannis Hispaniam, et sub occasum mundi partes luce prædicationis illu strasse scribit Isidorus; et divum illum Paulum, & assiduum Evangelii buccinatorein, cujus unius ore universus fere terrarum orbis resonuit, a Nerone primo dimissum, in Gallias, Hispanias, aliasque Occidentis regiones, ut antea se in votis habuisse ad Romanos cap. xv significaverat, profectuin; ipsas Christo vindicasse asserunt Athanasius ad Dracontium, Chrysostomus homil. 7 de laudibus Pauli, Epiphanius, Ado Viennensis, et Sophronius. Celebres etiam ecclesias in Hispania Tarraconensi, ad Legionem, Asturicæ, Cæsaraugustæ, et Emeritæ in Lusitania, commemorat beatus Cyprianus epist. 35. Granatam quoque Christum agnovisse testatur concilium Eliberinum. › Neque hæ, quæ in Celtis. Celtæ Pomponio, Ap piano, et Plinio, populi sunt Galliæ Comate inter Garumňam et Sequanam, quorum etiam memine runt Manethon Ægyptius, et Berosus Chaldæus libro quinto Antiquit. Vix autem invenire licebit aliquain orbis partem, quæ tanta aviditate, tanto que ardore animi Evangelium amplexa sit, et quæ tot apostolicos viros Deo largitore habuerit, atque Gallia. Paulus enim llispaniam petens, Trophimūm Arelatæ, et Crescentem Viennæ, Galliarum reliquit apostolos, auctore Adone Viennensi. Massilienses el Aquenses industria Lazari, Maximini, Marthæ, Magdalenæ et Marcellæ, fidei elementa mox ab ascensione Domini susceperunt. Tolosanos, Burde galenses, Cadurcenses, omneinque Aquitanorum, Vascomm et Gothorum gentem, totumque tractum illum a Rhodano ad Occanum usque, beato Martiale ex septuaginta, discipulis institutore et doctore, Christi nomine oppletum, tradit ejusdem discipulus Aurelianus. Lugduni ante Irenæum verbum Dei annuntiaverat Photinus martyr: illicque et Viennæ illustres ecclesias Christianorum fuisse ante Cy priani epistolam quadragesimam secundam, de 2 Lib. contra Jud. 28 Euseb. lib. vi, cap. 41. bium libro v. cap. 1, Histor., quæ ingentem martyrum multitudinem ex eis locis referunt. Bi turiges, Nathanaelem; Cenomani, Simonem Ļepro sum, qui et Julianus dicitur; Senonenses et Carno tenses, Savinianum et Potentianum; Sixtum et Si nicium, imperante Nerone, Suessionenses; adhuc que superstite beato Petro, pietatis Christianæ doctores habuerunt. Dionysins Areopagita beati Pauli discipulus, una com Eleutherio, Rustico, Luciano et Regulo, apostolorum auditoribus, Pil risienses, Meldenses, Silvancclenses et Bellova cos veræ fidei catholicæ articulos docuerunt. Su perioribus quoque beatus Clemens adjunxerat Ni casium, Taurinum et Exuperium, quos Rothoma genses, Ebroicenses et Baiocenses, ut apostolos et pastores magna alacritate receperunt. Multo plures videre poteris apud Vincentium, Antoninum, Petrum de Natalibus, Fasciculum temporum, Si gebertum, Martyrologia et Chartophylacia. Neque hæ, quæ in Oriente. Christi adhuc in Pa læstina agentis pietate, doctrina et miraculis, pertractos quosdam etiam Orientis reges, clarum est ex Eusebio, Damasceno et Nicephoro; qui Edessa toparchani ex Mesopotamiæ finibus ad eum Inisisse narrant. Persarum quoque satrapain po tentissimum, ut illius saltem effigie potiretur, missa pictori negotium commisisse, unus refert Nicepho rus lib. 11, cap. 7. Parthos, Medos, Elamitas, Me sopotamios, Cappadoces, Ponticos, Asianos, etc., Hierosolymis interfuisse, cum Spiritus sanctus de scendit in apostolos, et suis linguis audisse ´eos loquentes magnalia Dei, Lucas recenset. B. Thomæ Parthiam in divisione apostolorum obligisse scribit Eusebius lib. 1, cap. 1. Astipulatur Hieronymus, dicens se traditione accepisse, illum Parthis, Me dis, Persis, lyrcanis, Bactris et Magis prædicasse; imo et ad insulam Taprobanam penetrasse addit Nicephorus lib. III, cap. 1. In Scythiam conces sisse B. Andream affirmat Eusebius lib. II, cap. 1, cui Sogdianos et Sacos addit Sophronius; Nice phorus autem lib. 11, cap. 39, et lib. 11, cap. 1, eum per Cappadociam, Galatiam et Bithyniam, in Scytharum solitudines, ad utrumque Pontum Euxi num accessisse; Nazianzenus etiam missum in Epirum indicat oratione contra Arianos. Asiæ mi noris Ecclesiæ Christianæ, ex Apocalypsi beati Joannis notiores sunt, quam hic recensere opus sit. Neque ha, quæ in Egypto, neque hæ, quæ in Libya. In celebrioribus Africa partibus Christianos conventus frequentissimos babuisse abunde testatur Tertullianus, qui nec interioris Africa incolas Getulos, nec Mauros, nec Carthaginenses, nec Ægyptios evangelica lucis expertes fuisse sua tem pestate scribit. Alexandriam a beato Marco fidei nostræ sacris mysteriis initiatam, et recto inde ordine clarissimos pietatis doctores Abilium, Ju Stum, Cerdonem, Anianum, Primum, Pantænum, Clementem, Heraclam, etc., habuisse ex Histor. ec clesiast, clarum est: illicque ex Thebaide, et tota Ægypto, innumeros fere martyrum greges, ut oves ad lanienam adductos, epistola beati Dionysii Alexandrini ad Fabium Antiochenum aperte testa tur, la siquidem a Ptolemæis, ad Christum usque, philosophie, et omnium optimarum disci plinarum officina fuerat: a Christi vero ascensione usque ad furores Mahumeticos, peritissimos et fa cundissimos theologos habuit, qui politiore doctrina, et eloquentia mire instructi, sacrarumque littera rum studio, ait Eusebius libro quinto, capite deci mo, probe exercitati, Ecclesiam ampliarunt et pro pagarunt; quales ex antiquorum monumentis fuisse colligimus Origenem, Pierium, Didymum, Ammo nium, Petrum, Alexandrum, Athanasium, Theophi lum, Cyrillum. Væ peccatis nostris, numinis iram

thropophagos, hæmatopotas, Thyestas, carnifices, urbs est Cephaleniæ, ut Deus est honore affectus Christicidas, artolatras, impanati Dei cultores, ab negatores redemptionis per Christum facta, Euty chianos, Swenckfeldianos, subversores complu riumi articulorum fidei, etc. Alque boc Sacra mentariorum de fratribus suis Lutheranis judi cium, hoc pacis et concordia confictæ argumen tum, hæc, si superis placet, jactata harmonia. His autem excitati Lutherani, inquit ibidem Jez lerus, Zwinglianos vocarunt ‹ convictos hæreticos, demoniacos, diabolo omni ex parte, ante, pone, supra, infra, intus, et extra obsessos, diaboli mar yres, gladio potius magistratus civilis quam verbis refellendos, fugiendos ab omnibus bonis, annume randos cum Anabaptistis, Nestorianis, Arianis, Turcis, omnium mortalium, quos unquam terra sustinuit, deterrimos, etc. Quæ igitur inter hos concordia? quis evangelicorum et reformatoruin fratrum Hugnosticorum consensus? quod unitatis et Christianæ apostolicæque charitatis viucu lum etc. Dua'itatem quamdam. Delevimus ‹ secundam,, auctoritate vet. cod. Et paulo post, pro ‹ vocaut aliquid,» reposuimus vocat aliud;» sicut e diffini vit pro definit; et paulo post, cemissas, › pro demissas. Præterea, i determinantem,» pro ‹ de termino autem; › et ‹ illorum matrem, › pro cillum Nus a matre: idque tam auctoritate veteris ma duscripti codicis, quam Græcæ lectionis, et domini Billii commonitione instructi. Pag. 53. Falsi nominis Gnostici. Hoc nomen Va Jentinianos sibiipsis indidisse ex 24 cap. hujus libri patet, idque ex omnium rerum amplissima notione, qua se præditos præ cunctis mortalibus jactabant, ut ait Clemens Alexand. lib. 1 Pædag. cap. 6. lloc antem, quasi hæreditario jure ab omni ævo pos sident hæretici, ut speciosis titulis se suosque cœ tus adornent. Simon se virtutem Dei magnam › affirmabat; Montanus, Paracletum Ecclesiæ pro missum: Noetus in eam dementiam delatus est,» ait Epiphanius", ut se Moysen diceret esse, et fratrein suum Aaronern. › Manichæis frequenter exprobrat Augustinus ", quod nomen Manetis > eorum patriarchæ, ut apud Græcos significatio in saniæ vitaretur, geminata littera n, ‹ Mannichæum,› quasi manna fundentem appellaverunt. Magna quoque impudentia Novatiani sese Catharos, id est mundos et puros vocabant,» ait in eos scribens Epiphanius. Nostro vero sæculo et hanc avoruin suorum philautiam pedibus et manibus sequuntur hæretici, dum suos hæresiarchas, prophetas, apo stolos, Paulos, et Elias, mundique hujus soles et laminaria; › et vicissim illi, evangelicos, refor matos, sanctificatos ex utero (et quid non?), quòs misere dementant, vocare non erubescunt. Secundus autem. Hujus meminit Tertullianus li bro Præscriptionum, dicitque paucis exceptis, cum Valentino conscutire. Augustinus in boc tantum d.stare scribit, quod opera turpitudinis adderet; Epiphanius vero, quod vocibus magis sonoris aures quidem suorum demulceret; sed omni ratione ex seminario diaboli erroris sui ornatum haberet om nium miserabilium miserrimus. Theodoretus libro primo Hæreticarum fabularum, pauciora recitat quam bic Irenæus. Pag. 54. Alius vero quidam. Epiphanem istuin vocant Theodoretus ac Epiphanius. Sed quam ob scenum monstrum fuerit, et subita morte perierit, audire præstat ex Clemente Alexand. lib. i Strom. Hic autem Epiphanes,» ait, filius erat Carpo cratis, et matris Alexandriæ nomine; ex patre-qui dem Alexandrinus, ex matre vero Cephalenæus. Visit autem solum septemdecim annis, et Samæ, quæ 18 Contr. Noetia. Est.eccles., cap. 7. quo in loco templum ex ingentibus lapidibus, al taria, delubra, niusæum ædificatum est el conse cratum et cum est nova luna, convenientes Ce phalenæi, natalem in dros relationem Epiphani sa crificant, libantque et convivantur, et hymnos_ca nunt.» Et paulo ante: «Qui a Carpocrate et Epi phane descendunt, censent oportere uxores esse communes, a quibus in nomen (Christianum) ma ximum emanavit probrum.» lid autem luculentius sie exprimit Eusebius”; «Gentibus copiam et tanquari ansam præbuerunt sacro Dei verbo petulanter im pieque obtrectandi, co plane consilio, ut fama de Magitiosa istorum vitæ ratione passim dissipata, turpem ignominiæ notam universæ Christianorum multitudini inureret. Unde certe accidit, uti ne faria quædam opinio de nobis excitata per infide lium animos longe lateque pervaderet, quod vide licet nefando concubitu maires et sorores violare, tum etiam scelerato quodam alimenti genere uti non vereremur. › lu, in! et pheu, pheu! Istas esse indignantium et dolentium, imo et demirantium nonnunquam excla mationes, aliquando solas, aliquando duplicatas pro subjecta affectuum materia, comicis simul et tragicis Græcorum usitatas notum est. In Avibus Aristophanis utramque eadem fere pagina reperias. In Sophoclis Ajace, utramque etiam; apud Eu ripidem ita frequens est, loù, tó præcipue, ut notare supervacuum sit. Ideo autem de tragicis assumere înaluit fren. ut Valentinianarum opinio num porienta tanto majora ostenderet, quanto per sonarum et rerum gravitate comœdiam tragœdia superat. Nec erit alienum, hic Tertullianum appel lare. ‹ Cogor, › ait libro Contra Valent., chic quid ista nomina desiderent proferre de pari exemplo. In scholis Carthaginensibus fuit quidam rigidissi mus rhetor Latinus, Phosphorus nomine. Cum vi rum fortem peroraret, Venio, inquit, ad vos, op timi cives, de prælio cum victoria mea, cum feli citate vestra ampliatus, gloriosus, fortunatus, ma ximus, triumphalis. Et scholastici statim, Fainiliæ Phosphori, peu, acclamant. Audisti fortunatam, et Hedonen, et Acinetum, et Teletjin; acclama fami liæ Ptolemæi osv. Hoc erit Pleroma illud arcanum, divinitatis tricenariæ plenitudo. › In eo enim. Expunximus nemo. › Pag. 55. Nihil igitur prohibet. Ridicula et anilia somnia bæc, et verba hæreticorum içrisurus beatus martyr, ‹ etiam a seipso,» ait Epiphanius“, taliamı nomenclaturam apposuit, velut dignam ad conſe rendam ipsorum nugacibus deliramentis, nimirum peponum et cucumerorum ac cucurbitarum gene ribus, › etc. Urbanis quoque et facetis verbis, ali quando hæresim suggillare operæ pretium judicavit Tertullianus. Si ridebitur alicui,» ait, materiis ipsis satisfiet, multa sunt sie digna revinci, ne gra vitate adorentur. Vanitati propric festivitas cedit. Congruit et veritati ridere, quia latans; de æmulis suis ludere, quia secura est. Ubicunque diguus risus, officium est. › Cum illa autem. Duodecim has voces, ut et paulo post alias octo, ex maguæ fidei veteri manuscripto exemplari adjecimus, quæ etiam litteram dilucidio rem faciunt. Pag. 56. O pepones sophista. Versus est ex se cundo lib. Iliados Homeri, quem æquo jure in eos usurpat, quo beatus Paulus Epimenidis, Menandriet Arati verbis aliquando usus est. Pepo, cucumeris ge nus est Plimo, magnitudine cætera excedens, con coctu dificile, sed inaxime refrigerans et alvum emolliens. Пεwy translatitie Græci dicunt homi nem fractum, effeminatum, dissolutum et mollem, "L. de hæres., c. 46, et l. xix contr. Faustum, c. 22. 37 L. de hæcres. "Contra hæres. 12. Lib Contra Valent. * Lib. IV

quod erat, eo quod audax et verecunda anima. Et post aliquot lineas, hi a Deo, prohi ab eo, reposuimus. Cujus autem scriptoris verba sint si quæris, memineris superius nos ex Eusebio adno tasse, hunc martyrem priscorum verba frequenter adducere, lecto nomine: difficile vero ac pene adú vatov est ex tam exiguis reliquiis scriptorum illius saculi, quæ supersunt, colligere. Pag. 63. Adhuc etiam amatoria. Pocula vel deesse, vel subaudiendum non dubito. Philtris au tem, id est, poculis ad illecebras amoris ciendas arte compositis, impuros homines istos usos fuisse; sed et Carpocratis sectatores iisdem artibus pudi citiæ mulierum insidiatos, cap. 20 hujus libri nar rat. Verum ab eorum usu e iam profanos abhor ruisse his ostendit Ovidius To Nec data profuerint pallentia philtra puellis Philtra nocent animis, vimque furoris habent. Allende igitur quam vagis et foedis libidinibus con spurrata erat horum conversatio, quamque propter flagitiosos quosdam nebulones male audiret nomen Christianum interque gentes blasphemaretur. Ut el diaconus quidam. Attende mercedem, qua hospites suos conipensare solent salaces hæreseon ministri et prædicantes. Cæterum non sine fraude atque nequitia conatur Petrus Vermilius, libro con tra cælibatum et vota religiosa, ex hoc Irenæi loco suadere matrimonium cunctis diaconis, sacerdoti bus, et monachis licitum esse, propterea quod iste scribatur uxorem habuisse. At vero, Asiaticus et Græcus fuit, quibus post sacros ordines feminas, quas ante duxerant, domi retinere semper fuit per missum. Ad hæc, vel ex hoc quod tam facile Marco illa consenserit, verisimillimum efficitur, diaconu.n susceptis semel sacris ordinibus, ab eadem conti nuisse ut et Petrus vocatus ad apostolatum, om nia (et in his, ait Hieronymus, uxoris asumi) pro Christo reliquerat. rium remedium esse, et secundam a naufragio la bulam, ex hoc capite apertum est. Qui autem ex sacris litteris hoc comprobari postnlaverit. Angn stinum audiat 7: Nemo sibi dicat, ait, Occulte ago, apud Deum ago, novit Deus qui mihi ignoscit, quia in corde ago. Ergo sine causa dictum est Que solveritis in terra, soluta erunt in cœlo "? Ergo sine causa sunt claves data Ecclesia Dri? Frustramus Evangelium Dei? Frustramus verba Christi? Non solum apertis illis Jesu Christi vo cibus, quibus dicendi juris in delinquentes pasto ribus confertur potestas: sed et Joannis Baptistæ et apostolorum praxi hanc evidentissime confirma ri, ante multa sæcula existimavit magnus ille Ba silius in Regulis brevioribus: Necessario, inquit”, his peccata aperiri debent, quibus credita est di spensatio mysteriorum Dei. Siquidem rationem hanc in poenitentia etiam veteres illos cernimus so cutos fuisse, quando et in Evangelio scriptum est, quod Joanni confitebantur peccata sna ": et in Actis apostolicis ", ipsis a quibus etiam baptiza bantur cuncti. Viri apostolici Tertulliani addam suffragium Tantum, ait ", relevat confessio de lictorum, quantum dissimulatio exaggerat. Con fessio enim satisfactionis consilium est, dissimula tio contumacia. Actus poenitentiæ, qui magis Græ Co vocabulo exprimitur et frequentatur, exhonio logesis est, qua delictum Domino confitemur, non quidem ut ignaro: sed quatenus satisfactio confes sione disponitur, confessione posuitentia nascitur, penitentia Deus mitigatur. Itaque exhomologesis prosternendi et humiliandi hominis disciplina est. Et paulo post: Jejuniis preces alere, ingemiscere, lacrymari, et mugire dies noctesque ad Dominum Deum tuam, presbyteris advolvi, el charis Dei adgeniculari, etc. Tantum præcept rem sequatur non inferior discipulus Cyprianus Sed quam male misereque cedat novis istis apo statis contra divinas ecclesiasticasque leges inire matrimonia, seu potius incestas sacrilegasque nu ptias, ex uno corum omnium auctore Martino Lu thero demonstro. Is matrimonii sui miserias et ca lamitates referens (ut est apud discipulum ejus Henricum Petrum Rebenstock), aiebat: Habeo uxorein, et sex liberos. Anno 1525, in seditione rusticorum (cum omnia plangore et lamentis alibi resenarent) 12 Junii uxorem duxi. Deinde expo stulans cuin eadem: Tu mihi persuades quidquid vis. Totun habes dominium. Vos, mulieres, estis in culpa, qua astu et technis inescatis viros, quod ego quoque experior, etc. Et postea: Habui mean uxorem suspectam superbia, ut est, elc. Omnes femina didicerunt hanc artem, quia suis la crymis, mendaciis, interlocutionibus virun capere, et verba mutare possunt, etc. Et alibi zelotypia laborans ait 73: Nulla ergo bona de uxore mea, atque Philippo Melancthone spero, etc. Reliqua lubens prætermittam, quibus apparet justissima ultione fieri, ut infelices isti continentia deser tores miserrimis modis a scortis suis accipiantur. Umne tempus in eahomologesi consummavit. Ma gno consensu Græci et Latini Patres confessionem illam, qua quis post baptismum se multorum pecca torum reum ingenue agnoscit, non solum coram Deo, aut generali facta confessione, sed et coram eis qui Eclesiæ præsunt, et quæ apertam distin clamque continet delictorum enumerationem, ex homologesin vocarunt. Hanc vero Christi præscri pio, apostolorum usu, et universaruin par orbem Ecclesiarum consensu, ad eluenda peccata necessa ” Art. am. 11, 105. ** Matth. xviii, 18; * Lib. de lapsis. 71 Tom, u Collo., pag. 18. Joan. xx, 23 7 Interrog. 288. Gal. vi, 7. Videt Deus, ait, corda et pectora singulorum, et judicaturus est, non tantum de factis, sed et de verbis, et de cogitationibus nostris: omnium men tes, voluntatesque conceptas in ipsis adhuc clausi pectoris latebris intuetur. Denique quanto et fide majores et timore meliores sunt, qui quamvis nullo sacrificii aut libelli facinore constricti: quo niam tamen de hoc vel cogitaverunt, hoc ipsum apud sacerdotes Del dolenter et simpliciter conf. tentes, exhomologesim conscientia faciunt, animi sui pondus exponunt, salutarem medelam parvis licet et modicis vulneribus exquirunt, scientes scri plum esse Deus non deridetur? Græcas etiam per Orientem Ecclesias, hos docuisse et servassu ritus, evidentissimum est ex D. Clementis epistolit prima ad Jacobum; Dionysio ad Demophilum; Ori gene in psalm. xxxII; Eusebio libro ♥ Histor., cap. 27, et lib. v, capit. 27, quorum sententias brevitati consulens non affero. Circumobversati. Ita vet. cod.: delevimus autem, circumobservati. > Pag. 64. Patris, te via duce. Sic restituendum tam ex vet. cod. quam ex Græc. textu visum est, pro eo quod antea erat, matris sui a te. › Pag. 65. Homericam inferorum galeam. Proverbio isto innuit, non majoris momenti esse istorum somnia, quam poetarum figmenta. Desumptum est autem ex Homero Iliad. v, qui finxit Palladem se galea Orci contexisse, ne a Marte conspiceretur. idem postea usurpat Nazian. 1 orat. in Julian., qui rabiem ac furorem in Christianos, externæ cu jusdam philosophia mansuetudinis simulacro ope rire volebat. Nulla ratione, ait theologus, unquam seipsum occultabit, ne si in omuem quidem partem se vertat, atque in omnes formas consiliorum cal ** Lib. 1. hom., hoin. 29. "Pag. 158. " Pag. 125. 77 Matth. 111, 6. 78 Act. x:x, 5. "Lib. de l'as...

eisdem fabulis Valentin. cap. 32, easque De- saculis ignotum, aliumque a mundi opifice; secun ni³urgo- suo reddent.» De his ipsis næuiis plura Theodoretus lib 1 Hæretic. fab., übi de Ascodrytis, bær. 15 Finis Notarum Fronton13 Duczı. Adnotationes Fr. Feuardentii in cap. 18.

sit ‹ plasmata secundum imaginem Dei.» Et mox et illam aliorum (Iren. omnium) esse matrem dice Sterum: «Si enim substantiam tollat aliquis carnis, id est ¡lasmatis.» Et sic sæpius in sequentibus. Adnotationes Fr. Feuardentii in cap. 20. Pag. 99. Magicam exercens artem. Sic proprie reddidit: 'Ev th nodes paysúwy, in civitate exer cens artem magicam; › vel, edit., «in civitate magus.» Universam magiam. Mira sunt et horrenda relatu, quæ de isto scripserunt Clemens Rom. ** et Al dias”, quod videlicet per aera volaret, igni com misceretur, statuas loco moveri, animare exanima, lapidesque panem faceret. Possum facere, aie hat, ut volentibus me comprehendere non appa ream, rursus volens videri palam sim, si fugere ve lian moutem perforem, et saxa quasi lutum per transeam, vinctus meipsum solvam, et eos qui vin cula injecerint vinctos reddam, novas arbores si hito oriri faciam, repentina virgulta producam, in ¡gnem meipsum injiciam, ut non ardeam, vultum menm commuto, ut cognoscar, sed et duas facies habere me possum hominibus ostendere, ut ovis aut capra efficiar, in aere volando invebar, aurum plus rimum ostendam, reges faciam, adorabor ut Domi nus publice divinis donabor honoribus, › etc. Ad hæc nefanda, insana mentis ambitione agitabatur, cut gloriosus, ait Trenæus, id est, quasi ob præ clara facinora eximius, ‹ ab omnibus haberetur: › deinde turpis lucri gratia, cui addictissimum fuisse illum scribit Epiphanius. line observandum quam recte Augustinus hæreticum definiat *1, eum esse, qui alicujus temporalis commodi, et maxime glo riæ, principatusque gratia, falsas ac novas opinio nes vel gignit, vel sequitur. › Sub Claudio Casare. Ante Irenæni, B. Justinus fu sius hoc ita descripserat": ‹ Simon Samarita, orlus e Gitta oppido, sub Claudio Cæsare, subnixus ope dæ monum, et fretus magicis artibus, in hac urbe regia Deus est habitus, et quasi Deus honoratus: statua po sita in Tiberi inter duos pontes, cum hoc titulo, 81 MONI DEO SANCTO, quem ferme omnes Samaritæ, et aliquot etiam in aliis nationibus tanquam prima riuin Deum adorant, una cuin Helena quadam, quam tunc circumducebat, antea publice prostitutam, quam ipsi appellant primam intelligentiam. › llis subscribunt Tertulliarus, cap. 13 Apolog., Euseb. libro 11 Histor., cap. 12; Cyrill. Jerosol. catech. sexta; Theodoret. libro primo Hæret.. fabul. Ob serva autem vilissimorum hæreticorum satanicam plane superbiam, qua, instar diaboli, pro diis ha beri et coli velint. Manichæis exprobrat Augusti us, quod Paschati ac passioni Christi solemni ter consecratos dies rejicerent, ut diem mortis Manichæi celebrarent, atque per dominum summ Manichæum jurarent. Anuon hoc est impurissimo mancipio potius servire, quam supremo omnium Domino et Creatori? Hic Selenen. Sic post Irenæum Augustinus et Cyrillus illam appellant: sed Justinus, Tertullia nus, Eusebius, Epiphanius, Theodoret., Damascen. Helenam › vocant; quod semnel indicasse sufliciat. Hanc eadem pecunia quam apostolis obtulerat, ▸ ait Tertullian. ". de loco libidinis publica redemit, dignam certe pro Spiritu sancto mercedem. › Ipsai vero circumduxisse, et cum natura lascivus esset, in abscondito eidem permisceri solitum, scribit Epiphanius". Hic tantum addenda.videntur quæ scribit Nicetas ´ lib. 1♥ Orthodoxiæ, c. 1: «Simon meretrici cui dam Tyriæ genere, Helenæque nomine, quam se cum circumductabat, primæ Notionis appellationem indiderat; et quemadmodum se Deum Patrem, ita bat. In hujus gratiam cœlo se descendisse subjune gebat, ut eam a vinculis, quibus detinebatur, asso reret; hominibusque in seipsum credentibus salutis auctor esset, etc. In quibus perspicimus qua:u scelestissimum lasciviæ gloriæque mancipium fuerit Simon, omnium hæreticorum parens. Stesichorum. Lyricus poeta fuit natus xXXVII olympiade, qui fertur scripsisse Helenæ vitupera tíonem, indeque exoculatum fuisse, rursusque ob palinodiam, Castoris et Pollucis opera, visum rece pisse. Hujus rei meminit et Tertullian. "* dicens, Helenam ut Priamo, sic oculis Stesichori exitio sissimam, quem et excæcavit ob convicium carmi mis, dehinc reluminavit, ob satisfactionem laudis. › Ex profanis hanc fabulam tangunt Horatius ode xvn Epod., Lucianus libro secundo Verarum histor., et Ph lostratus libro sexto De vita Apolloni:, Uti eam assumeret primam. Sic legendum propo vimus ex vet. cod., ita indicante etiain Tertullia no 17; «llanc esse oven perditam, ad quam de scenderit Pater summus, Simon scilicet, et primu̸ın recuperata ea, et revecta, nescio humeris an femi nibus, exinde ad hominum respexerit salutem. › Delevimus vero & pœnam. › 71 Pag. 100. Sed non secunaum operas jusias. No tavimus ad cap. hujus libri, Simonianos et Valen tinianos in hac fuisse hæresi, non bonis operibus, sed sola fide hominem salvari. Adjicimus Eunomia hos, imo et pseudo-apostolos, de quibus tam fre quenter et graviter conqueritur Apostolus, eodem errore imbutos fuisse, ut docet B. Augustinus, lib. De hæres., c. 54 et lib. De fide et operibus, c. 14, ut vel inde considerent secum Lutherani et Calviniani, quos habeant priores dogmatum suorum assertores. Exorcismis et incantationibus utuntur. Exorcismis, id est adjurationibus et imprecationibus, quæ re ligiouis metu obstringunt, etiam magos et a Christo alienos usos esse, ex sacris liquidum est ". Apo stolos quemdam invenisse ejicientem dæmonia, qui ad eorum consortium non pertinebat, multosque impios supremo judici dicturos: ‹lu nomine tuo dæmonia ejecimus "; imo et larvatum illum pon tificem, Dominum validissimo exorcismo adjurasse, referunt Evangelia ". Quin et ipsum diabolum Chri sto dixisse, 'Opxlw σe, Adjuro te per Deum, ne me torqueas Quid ergo mirum, si mancipium ejus, ad tetras imposturas, adjurationibus dæmiones evocaret? Amatoria quoque. Nonnihil de his adnotavimus in cap. 9. Reliqua quæ ad hunc locum pertinent ita explicat Theodor.: Qui sectæ Simonis erant, se audacter omni libidini et intemperantiæ dedebant, et omni incantationum et præstigiarum genere ute bantur, amatoria quædam et pellicentia machinan les, etc. Cæterum, agogima superius vertit, ‹ allectan tia,videlicet, pocula. 'Aywylat quoque vocantur lenocinia, oblectamenta. Hapepot proprie sunt as sessores, consiliarii, et auxiliarii. Astabant etenim his impostoribus spiritus immundi, qui eis ad quid vis contra pietatem audendum et aggrediendum auxiliabantur. Nápɛpyov autem, etsi non unum si gnificet, hoc tamen loco, res supervacaneas indicare puto. Oniropompi, › composita vox árò toŭ öveL pou, quod est somnus et somnium, et nousów, pom pam agito, ostento, glorior: siquidem de insomniis suia, tanquam de divinis oraculis gloriabantur, at que triumphabant. Imaginem quoque. Disputationem de imaginibus referemus in caput 24 hujus libri. Habent quoque vocabulum. Delevimus ‹ vocabula. › Lib. 11 Recog. ** Lib. 1 Ilist. apo. * Lib. de util. cred., eap. 1. Manichæi, cap. 8, et 1. xix contra Faust., cap. 22. Lib. de anima. anima. “Ibid. Luc. 1. ** Math. VII, → 80 M..tth. xxvi, 63. ret. fab. Apol. 2. "Lib. contra epist. ** Contra hæres. 21. 61 Marc. v, 7. * Lib. de Lib. Google'

Ceterum, nec catholicos, nec Christianos quidem & appellandos esse bæreticos; sed a principe sectæ co gnominandos, non solus hic censet Irenæus, sed et Justin, martyr his verbis: ‹ Sunt distincti cognomi nibus, denominati a quibusdam, nt quisque fuit auctor alicujus novæ doctrine. Ex his alil voran tur Marcionitæ, alii Valentiniani, alii Basilidiani, alii Saturniani, alii alio vocabulo, quisque a primo inventore sui dogmatis.ɔ De iisdem et Lactant. scri bit *; «Illi dæntoniacis fraudibus irretiti, divinum nomen et cultum per imprudentiam perdiderunt. Cum enim Phryges,” aut Novatiani, aut Valentiniani, aut Marciæ, aut Anthropiani, seu quilibet alii, nomi mantur, Christiani esse desicruit, qui Christi nourine ainisso, humana et externa vocabula induerunt,» Antea quoque Tert."; «Quid hæreticis, inquit, et Christianis? Si hæretici sunt, Christiani esse non possunt. Isthæc quoque persequuntur et confir mant Cypr.", Athanas. ", Chrysost.", aliique dein ceps Patres, adeo ut etiam legibus suis imperatores prohibuerint hæreticis nomen Christianum usurpare. C. lege-6, de hæresibus. Viderint illi, qui hos et fratres suos appellant, et religionis reforinatæ spe ciosum titulum eis tribuunt, quo pacto possunt vere esse ipsi catholici. Adnotationes Fr. Fenardentii in cap. 21. Pag.100. Ilujus successor.Quia hujus hæresiarchæ originem, dogmata, et perditos mores eleganter de scribit Ensel., verba ejus addere libuit. Menan der, ait, qui Simoni Mago successit, seipsum propter sceleratami morum suorum improbitatein, secundum diabolica molitionis propugnacului, illu priore ni hilo plane imbecilliorem præstitit. Erat iste etiam Sa maritanus: qui ubi ad summum præstigiarum fa stigium, ut fac.le cum magistro contenderet, perve. Berat, majoribus portentis se nobilitavit; et Ser vatorem, ad hominum conservationem ac salutem, cœlitus e sæculis invisibilibus demissum se prædi cavit, docuitque neminem aliter ex angelorum do minatu, qui mundum fabricassent, se posse eripere, quam ut prius, experientia magica ab ipso tradita instructus esset, et baptismate, quod ille impertire slebat, ablutus. Quo quidem qui essent dignati, eos perpetuam in hac vita immortalitatem adepturos, el non amplius subituros mortem; sed codein in loco in æternum commorantes, nulli senio, nullive in ternecioni aliquando obnoxios fore. Ista certe ex Irenæi scriptis facile licet perspicere. Huc usque Eusebius, qui et Antiochiæ potissimum plurimos illum seduxisse ex Justini Apol. 2 subjicit, lib. 11 list., cap. 20. Et ultra non posse mori. Tertull.” impudentem hanc pollicitationem digna vellicatione excipiens, e contra mortem, omnium quæstionum fluenì, et lo tus humani generis sententia, naturæ debitum pro nuntiat. Hoc stipulata est vox Dei, hoc spopondit omne quod nascitur, ut jam hinc non Epicuri stu por suffundatur, negantis debituin istud ad nos per tinere: sed hæretici magi Menandri Samaritani fu ror conspuatur, dicentis mortem ad suos non modo non pertinere, verum nec pervenire, in hoc scilicet se a superna et arcana potestate legatum, ut im mortales, et incorruptibiles, et statim resurrectionis compotes flant, qui baptisma ejus induerint. Adnotationes Fr. Feuardentii in cap. 22. Pag. 100. Ex iis Saturninus. Hunc «Saturnilum› VO cant Epiphanius",et Theodoretus ". Porro cum euin ab Antiochæa, quæ est ad Daphnen, ortum dicit Ire næus, ab aliis ejusdem nomiuis urbibus, quas dno deçim fuisse nairat Stephanus, secernit: ut ibi suæ impietatis organa diabolum præcipue direxisse in ** Lib. iv, c. 30. * Lib. Præscr., cap. 7 et 28. er flow. 35 in Arta. * Lib. in Hist., cap. 20. Hæret. fab. ท Dialog. 1. 93 Lb.a. et. fab. hæres. 23. dicet, uhi majore animi alveritate apostolorum præ. dicatio excepta fuerat, Illic enim ministerio Pauli, Barnal æ, et celebrium aliquot sliorum virorum tábla incrementa Ecclesia fecerat, ut ibi primum vocaren tur Christiani. Septem aunis Ecclesiæ illi præfue kat Petrus; postea Evodius; debine præclarus ille Ignatius ‹ per nagni Petri dexteram, ait Theodo retus pontificatus gratiam suscepit. › septem autem. Libri hujus c. 20 hunc errorem tribuit etiam Simoni; cap. 21, Menandro: quibus consentiunt Tertull., Epiphan., Theodoret. et Phi lastrius. In eumdem autem disputatur infra libr.»», cap. 2, 3, 11, 12, etc. Fo quod statim. Expunximus ‹ eo statu qui. › Et similitudinem nostram. Vox ‹ nostram › hoc loco suspecta est, propterea quod Epiphanius seri bat, eani a fictitiis angelis Saturnini omissam fuisse quo videlicet error verisimilitudinem haberet, tan quam alii quidam fecissent bominem, imago vero alterius fuisset. Quasi vermiculus scarizaret. Exapíkzív ‹ saltare › significat. Sed apertius Theodoretus”: • Cum autem figmentum non posset erigi, sed instar vermis serperet, miserta, inquit, divina potentia vitæ sein tillam immisit.» Epiphanius”; ¸¢ Cum factus fuisset homo, et propterimpotentiam suam non possent ipsum perlicere, jacuisse ipsum, et se volutasse in terra situm instar vermis reptilis, › etc. Tertull., ‹ 811 per terram jacuisse reptantem, › elc. Salvatorem autem innatum. Delevimus ignotum,» docente vetere codice, et consentientibus Tertull. 18 ac Epiphanio 7, quod hic impostor Christum vere natum et hominem factum negaret: sed solo phau Lasmate genitum et passum, seu, ut hic additur, putative visum hominem, Pag.101. Nubere autem el generare. Mirum est Gu sticos ferme omnes matrimonium honestum non lan tum damnasse, sed et ipsum exsecrando, Satanæ opus vocitasse, cum promiscuos concubitus et nefarias li bidines palam profitereatur. Sed bollum, ait Theo doretus adversus Creatorem hujus universita tis gerebant, ideo ne per matrimonium opificium ejus augeretur, formidabant.» Adversus hunc er rorem acerrime disputat toto lib, i Strom. Cle mens Alex. et Tertullianus lib. 1 Contra Marcionem; atque lib. v contra eumdem, in cujus sectione 38 etiam quinquies vocal nuptias sacramentum, ut Augustinus lib. 1 De nuptiis et concupiscentia, se xies: et libro unico De bono conjugali contra Jo vinianum, decies. Videant ergo recentiores Guostici quo pergaul, quosque dogmatu;n suorum parcules habeant, cum matrimonium sacramentum esse a Deo institutum negant, ut inter profanos contractus, quos leviori negotio solvunt, repouant. Ab animalibus abstinent. Hunc locum, simulque a‹ ditam ex vetere codice emendationem ita illustrat Epiphanius 7: «Matrimonium contrahere el gene rare, idem scurra ex Satana esse dicit. Unde etiam plures ex ipsis ab animatis abstinent, quo per si mulatam suam vitam 2,quos ad suam Trandém il liciant. Hos et procul dubio significat B. Clemens Rom.”; ‹ Quidamı nuptias respuunt, carnem item et vinum in rebus abominandis ponunt: item nu bere, et liberis operam dare prohibent, ac quosdam cibos capere, scilicet ut bac continentia sua senten tiæ pravitatem facilius probare possint. Quidam vero ex iis docent abstinendum carnibus, non quod 72 parcant animantibus ratione carentibus, sed quod. ea animam rationis participem habere existimant, eosque pœnas cædis daturos, qui ea occidere au dent. Hanc vero doctrinam dæmoniorum, cum Apostolo perpetuo damnavit Ecclesia, quæ nilul Lib. de unit. Eccles. " Ser. 2 cont. Arian. Lib. de anima. 1 Contra hæres, 23. T Lib. I 74 Contra hæres. 23. 78 Lib. Præser. 7 Contra Epit. divin, decret. 16 Contra hæres. 23.” Lib. vi Const apost., c. 10.

poribus in corpara trajectiones admisissent, quod atque ideo presbyteras et diaconissas illos instituisse eis connexum a Pythagora dicebatur, non admi serunt. Pythagoras enim dicebat animas quæ pec carant, mitti in corpora, ut et pœnas darent, el rite expiarentur. Diennt enim animas milti in cor pora, ut omne genus libidinis ct petulantire per agant; eas ergo, quæ in uno descensu impleverint, non egere alia missione; quæ autem parum pec carunt, et bis mitti, et ter, et sæpius, donec omnia vitiorum genera impleverint. › Quæ sunt secundum nos civitates. Septem vocu las, quas ex vetere cod. `adjecimus, agnoscit Epi phanins, et sententiam longe apertius explicat. Ita habent ipsorum libri, inquit, ut si quis prn dentia præditus legat, admiretur, ac stupcal et non credat, quod hæc sic ab hominibus flant, non so Ium his qui civitatem nobiscum inhabitant, sed etiam his, qui cum bestiis et similibus bestiis no pecorilíus, ferme dixerim, quæ canes ac sues fa ciunt, facere audent. Aiunt enim, oportere his om nihus penitus uti, ut ne egressæ animæ aliquo opere relicto, ea de causa revertantur in corpus rursus ad faciendum ea, quæ non fecerunt. › Propter eam. Vetus codex sabindicat legendum, propterea quod deest libertati aliqua res.» Cum es cum adversario. Hunc Evangelii locum et fusissime et præclare discutit Tertullianus libro De anima, contra hujus Carpocratis opinionem. Sed sit. Expunximus sic, auctoritate veteris codicis, probante id quoque Epiphanio. Et si quidem fiant hec. Cum laudis digna præ fatione hæc ex iræeneo transcripsit Theodoretus " usque ad illud, alii vero ex ipsis signant.» constal sic et pseudoprophetæ isti latius virus suum dispergehani; el utrumque sexum corram pebant impudicarum mulierum ministerio. Marce! linæ autem hujus meminerunt etiam Epiphan. " el 74 August. Hieron. id genus bestiarum cala logum contexuit, quein hic addere libet: ‹ Simon Magus hæresim condidit, Helena meretricis adjutas auxilio; Nicolaus Antiochenus, omnium immundi tiarum repertor, choros duxit feminarum; Marcion Romain præmisit mulierem, quæ Jecipiendos sibi animos præpararet; Apelles Philomenen comitem suarum habuit doctrinarum; Montanus immundi spiritus prædicator, multas ecclesias per Priscam et Maximillam, nobiles et opulentas feminas, pri mum auro corrupit, deinde hæresi polluit. Arias, at orbem deciperet, sororem principis prius dece pit. Donatus per Africam, ut infelices quosque fo ientibus pollueret aquis, Lucilla opibus adjutus est ". In Hispania Agape Elpidium, mulier virum, cæcum cæca deduxit in.foveam, snccessoremque sui Priscillianum habuit, cui juncta Galla, alterius el vicinæ hærescos reliquit hæredem. › Pag. 105. Et imagines quasdam. Augustinus " ‹ Sectæ Simonis fnisse traditur sọcia quædam Kar cellina, quæ colebat imagines Jesu, et Pauli, et Homeri, et Pythagoræ, adorandò, incensumque po nendo. Theodoretus 10°; «Qui sectæ Simonis erant, elin statuanı ejus in Jovis #guram construxissent, Helenæ autem in Minervæ speciem, eis thura ad olebant, ac libabant, et tanquam deos ailoraban!.s Epiphanius labent imagines per colorem ile pictas, quidam etiam ex auro, et argento ac reli qua materia, quas sane imagines Jesu esse- dicurii, et sub Pilato factas esse: babent autem cas occulte. Insuperque philosopborum quorumdam, Pythagoræ, Platonis, Aristotelis, et aliorum, cum quibus etiam alias imagines Jesu collocant, collocatasque ad Corant, et gentium mysteria perficiunt.Qui vero suint gentium mores alit, quam sacrificium atque alia? ▸ Alii vero ex ipsis. Epiph.: ‹ Cæterum, signnell lum per cauterium, aut novaculam, aut subulam immittunt ac incutiunt Carpocratiani in dexteram inferiorem auriculam iis, qui ab ipsis decepti sunt. › Symbolis inustionibusque istis externis, opinor, utebantur, ut primo occur³u ejusdem secant factio nis asseclas agnoscerent, consilia communicarent, et promiscuis concubitibus miscerentur. In his vero nec a variarum gentium moribus recedebant, quarum meminit Tertullian. lib. De velandis vir ginibus, Garamantes pennis, strobulis Barbaros, cicadis Athenienses, cirris Germanos, et stignja libus Britones, insignitos fuisse narrans. Signum quoque inter Gnosticos. Epiphanius "tradit exsti tisse virorum ad feminas, et feminarum ad viros; in extendendo manum ad salutationem, videlicet subter palmam contrectationem quamdam titilla tionis, per hoc se inducere ostendentes, quod ejus dem religionis esset qui accessit. Ilinc igitur. mu tua cognitione accepta, statim ad epulationem convertuntur. Ubi compotarunt of venas inque verunt, ad œstrum se. convertunt, et vir quiden concedens uxorem alteri, ad ipsam dicit: ‹ Surge, fac dilectionem cum Traire, etc. Postremo, sti gutata illa, obedientiæ et servitutis perpetuæ signa erant, quibus sectæ illi quasi saeramento nomina dibant, a qua deficere nunquam liceret. Sie dudum servo llebræo, qui anni septimi beneficio noluisset liber exire, servitutem libertati anteponeus, subula aurem að ostium perforare lex jubebat ". Cæterum, præcursores certe Antichristi agebant Gnostici, quem suos in dextera et fronte signaturum prædi cit sacra Joannis revelatio ". An vero recentiores, veteribus illis meliures sint, judicent qui mores corum melius explorarunt. Unde et Marcellina. Ut apostou piarum mulierum usi sunt ad ciborum præparationem et mulierum infidelium contubernia privatim erudienda, reinota omni turpitudinis suspicione, aliisque piis officiis, Plurimas igitur ex Patribus et justissimas rationes audis, quibus permotus Irenæus Gnosticorum ima gines reprobat: siquidem more gentium thure et sacrificiis eis libabant, et tanquam viventes deos, supremo cultu adorabant, creatura servientes po tius quam Creatori. Deinde profanorum et impio rum simulaċria illas miscebaut, Christo Deo Sal vatori nostro illos æquantes. Postremo, dum oc culte illas asservabant, cum per ethnicos pałams liceret, facile quisque sibi persuadebit monstrows el propudiosas fuisse; maxime cum talem Christma illis figuris exprimierent, qualem portentosis auimi opiniouibus eum esse contingebant. Magdeburgenses itaque et Gallasius, qui ex hoc Irenæi loco contendunt tunc temporis nullum ima ginum Christi et apostolorum usum in Ecclesia fuisse, nec veterum testiwoniis, aut exemplis cow probari posse; vel cras issima ignorantia labo raut, vel certe impudentissimo mendacio omnibus student imponere. Non dissimili impictate ac iuscitia in publico Mompelgartensi colloquio palam “Beza, clamavit Ecclesiam veterem picturis caruisse.» Incuper ‹ Ecclesiam primitivam trecentis annis usuni îms ginum non habuisse.» Prorupit rursum in iɛtas, etiam Lutherainis. astautibus, horrendas et ease crandas voces: Fateor me ex animo Crucifixi imaginem detestari, ideoque eam non possum ferre, clc.. Ego autem contra, apertissimis et validissimis assertionibus, quod primum asserunt, falsum esse, et Christi apostolorumque seculo, pium et pu Contra hæres. 27 "Lib. Herat fab. 1ª Contra h.eres. 26. * Exod. xx1, 6; Deut. xv, 17. Apoc. xi, 16. "Clem. Rom., lib. It Const, apost., cap. 32, et fit. m, c. 13. 17 Epist. ad Ctesipla. Optatns, lib. 1 contra Pärmen. "Lib. de heres. 19 L.b. 1 theret, füb. **Contra hære,

Bamasus etiam ea ætate res gestas superiorum crymis em osculatus est, per cam arbitratus se pontificum colligens 8.7, Joannis Baptistæ confes sionem, ex argento auream: item, et crucis ima ginem, › Hilarium, qui fouge eum præcesserat, fe cisse narral. el Hieronymus quoque Paulam magno pietatis ar dore montem Calvariæ conscendisse narrat” prostratam ante crucem, quasi pendontem Domi num cerneret, adorasse. › Veluti malum in navi crucem erectam in ec elexia esse, quia inter sæculi naufragia servatur in columis, concionabatur Ambrosius”. Eximium poetam Christianum,Prudentium præter ire non possum; qui certamina martyrum expri mentes imagines in templis collocatas versibus co cinit, cum genibns ad sancti Cassiani martyris tumulum advolveretur To Erezi ad cælum faciem, stetit obvia contra Fusis colorum picta imago martyris. Plagas mille gerens, lotos lacerain per· atlus, Ruptam minntis præferens punctis cutem. Innumeri circum pueri, miserabile visu, Confessa parvis membra figebant stylis. Edituus consultus ait: Quod prospicis, hospes, Non est inanis, aut anilis fabula; Historiam pictura refert, quæ tradita libriš, Veram vetusti temporis monstrat fidem, etc. Ilis omnibus superior Lactantius, his lectissimis versibus (quos et Gyraldus, et antiqua exemplaria probant esse germana) docet qua pietate Christi de cruce pendentis imago, in templis publice erecta sit contemplanda, quando Christum ita loquentem inducit" Quisquis adee, mediique subis in limina templi, Siste parum, insontemque tuo pro crimine pussum Res,ice, me, me coude animo, me in peciore serva, elc. Et paulo post medium Cerne manys clavis fixas, traclosque lacertos, Atque ingens lateri vulnus, cerne inde Alvorem Sanguineum, fossosque pedes, ariusque cruentos. Flects genu, gnumque crucis venerubile adoru Flebilis, innocuo terranque cruore madentem Ore patens kumići, lacrymis suffunde subortis, etc. Tertullianus denique vir apostolicorum tempo rum, jam tunc publicum et in sacris conventibus fuisse imaginum usum ostendit manifeste, seri bens, etiam in ipsis sanctis calicibus insculptas fuisse Christi, instar boni Pastoris ovem aberrau tem in humeros referentis, effigies. Iluc usque Latinos Patres impudens mendacium Calvini retegentes audivimus; addamus jam, placet, ut omni ex parte convincatur, ejusdeni æta tis et Græcos. Imperante Theodosio, B. Theodore. tue Cyri episcopus, Simeonem Stylitem tanta sau ctitatis fama uobilitatum scripsit.. cut Romani in omnibus etiam officinarum vestibulis, et por.ici bus, ejus imagines collocarent, securitatem el custodiam quandam rebus suis præstare arbi trati. Joseph osculari et in manibus habere; sic et omnes imaginem Christi, aut apostoli, ant martyris tenen tes, ipsum Christum, aut martyrem videmur nobis animo complecti. › Basilium Magnum ante hos omnes, ‹ historias imaginum sanctorum prophetarum, apostolorum st martyrum in omnibus per Orientem ecclesiis err clas sese suscepisse, et palam honorasse, ut ah apostolis traditum fuerat,» idem sibi ipse testis est as Ejus frater Gregorius Nyssenus ", ‹ non infre quenter passiouis Christi figuram cum lacrymis in tuebatur, adeo efficaciter ob oculos historiam pi ctura ponebat. Istis non inferior Chrysostomus, B. Meletii imaginem in annulis, poculis, phialis, thalami pa rietibus, et aliis locis, multos cinxisse, ut corporis. sanctissimi viri formam ubique conspicerent, › et narrat et laudat *. Quin et se ‹ ex céra confictam imaginem, pietate plenam amasse › non dissimu lat Athanasius omnem imaginibus exhibitum bono rem ad prototypum referrì docet ª. Denique his omnibus superior Enselius, impera torem Constantinum tanto divini amoris ardore in censum refert ** cut etiam in medio foro urbis Constantinopol, Danielem cum leonibus in ære in cisum, aurique famiuis splendescentein; simulquę in ipso palatii introitu in maxima tabula, salutaris Christi passionis insigne ex lapillis pretiosis cu jusque modi auroque multo polite elaboratis, con fectum, figendum curaverit. Evicinus ergo re Latinæ et Graece Ecclesiæ præstantissimis pluri misque Patribus, non longius a Christi ascensione, quam quadringentis annis recedentibus, sub qui bus sincertor Dei cultus, vel confitentibus alver sariis, ‹ adhuc viguit, › usum imaginum, Christi et apostolorum tempore, atque deinceps, et sacrumu et publicùm inter Christianos fuisse. Qui illum igitur oppugnant, Manichæi, Juliani Apostate, impuris. sími Mahometis, Turcarum tyrannidis, et Judæorum propugnatores potius, quam pietatis et veritatis Christianæ assertores haberi debent. Sed ut etiam proprio judicio Calviniani et Bez-ri maneant condemnali, coronidis vice isthæc adŢi ciam. Beza, ut, in Actis colloquii Monpelgartens.s refertur, pag. 393 et 400, usum picturæ et scul pturæ in historiis sacris (inter quas et Christi pas sionem commemorandani nemo Christianus nega bit) repræsentandis, per se dotápopov esse, conces sit. Deinde, Paulinum Nolanum epi copum moremi pingendorum parietum invexisse simplici zelo; et eumdem tam bone consilio inqtituisse imagines (id vero, ut paulu ante ex eodem audivimus, in locis sacris), ut nemo studium ejus reprobare aut repre hendere posait. Præterea, nos, inquit idem Beza, e non modo picturas, sed etiam sculpturas nunquam improbavimus; quarum inagnus est usus noụ solum in sacris historiis repræsentandis, sed etiam in rebus civilibus. Quod vero ad imagines sive pictas, &.ve sculptas attinet, earum usum rejicimus Et postea (pag. 421): ‹ Descriptio Dei in Daniele et saia proposita ", si pingatur, ege ábiápopov esse concedo. Denique se suosque so ctatores iconomachos damnaus, i.brum evulgavit in quo plurimorum hæreticorum imagines apprime depictas repræsentat; et cum his velut adhuc viveatibus loquitur, ingentemque consolationem animi inde capere se profitetur. Igitur, idem saltem Heri posse ex Christi patientis imagine, ex aposto 17 Seriu. 53. 7ª Carmine de passione B. Cassiaui Lib. de pudicitia, cap. 7 et 10. 1st In Vita Suuenis. " Lib. ♥ Apol. pro Christ. Epist. ad Jul., in Actis conc. Nicæn. * Serm. de patriarcha Abraham in conc, In eucomio Meleui. * Orat, quod vet. et nov. Text, unus sit legislator. 87 Orat. 4 coutra ** Lib, u de vita Constant., eap. 48. * Daniol. vu; løa. vi. At ille ipse est Simeon, qui ante Theodoreti tempora, èpistola ad Justinum imperatorem, gra vissime fuerat conquestus de Samaritis, qui in Christi Domini nostri imaginem ejusque Matris in fando facinore grassati fuerant. › Addam pulcherrimum Leontii Neapolis episcopi suffragium. Sicut Jacob, inquit **, accipiens a Eltis vestem Joseph sanguine couspersam, cu.u la **_75 De vitis pontificum. " In epitaphio Panke. martyris. " Carm. de pass. Christi. Nic Ariai.

Jorum, martyrum aliorumque sanctorum iconi- ipse passus est, id quod ex supernis venerat, a Jesu bus, nemo sensus communis et rationis compos ne- sursum volasse. ▸ gabit. Adnotationes Fr. Feuardentii in cap. 25. Pag. 10%.Cerinthus autem. Hunc primum in Ægypto philosophiæ diu operam dedisse, auctor est Theodore Ins, deinde Jerosolymis, Cæsarææ, Antiochiæque frequenter apostolis ipsis restitisse; atque demum in Asia longe lateque impietatem suam propagasse scribit Epiphanius". Cyrillus Jerosolymitan. Cerinthum vastatorem Ecclesiæ nominat. Eusebius refert "cuin jactasse revelationes, quasi per angelos sibi dictata fuis sent, quæ proferebat. Philastrins addit illum asse ruisse Christum a mortuis nondum resurrexisse, Augustin. observationem. legis Mosaicæ, festorum, viclimarum, et sacrificiorum Judaicoruin necessa riam esse. Dionysius Alexand. lib. 11 De promissionibus, hunc quoque ‹ regnum Christi terrestre futurum somniasse docet, quippe qui invitamentis corporis, et carnis cumprimis obsequeretur illecebris, el quarum reruin cupiditate ducebatur, in eisdem bea tam vitam fore asseruit, ut in ventris et earum par tium, quæ ad venerem spectant, expletione. › Et ignorante eum. Emendationem ex vet. cod. agnoscit, et sententiam hujus loci sic exprimit Theodoretus: «Docuit esse quidem unum uni versorum Deum, eum autem non esse mundi crea torem, sed separatas quasdam potestates, et euni omnino nescientes. Itaque ‹eum, pro eo › re posuimus, ut mox Deuin,» pro ‹ Den.» Impossibile enim. In simili cœno volutatum Mar cionem, argutissimo hoc dilemmate premit Ter tull. rationem desiderans, 76 qua non putave rit Filium Dei ex Virgine natum esse: Necesse est, inquit, ut aut impossibilem, aut inconvenien tem Deo existimaveris nativitatem. Sed Deo nihil impossibile, nisi quod non vult. An ergo voluerit nasci (quia si voluit, potnit, et natus est), consi deremus. Et post pauca: Scelestissime homi num, qui interemptores excusas Dei: quodcunque Deo indignum est, mihi expedit. Salvus sum, si non confundar de Domino meo. Qui me, inquit, confusus fuerit, confundar et ego ejus. Alias non invenio materias confusionis, que me per contein ptum ruboris probent bene impudentem et feliciter "Stuftum. Natus est Dei Filins; protsus credibile est, quia ineptum est. Et sepultus resurrexit; certum est, quia impossibile est. Observa autem hæreti cos tutissimum asylum semper putasse, id clami tare Deo impossibile, quod credere renunt. Fuisse autem eum Joseph, etc. Tertullianus hujus quoque erroris illum coargnit: «Cerinthus, in quit™, Christuın bominem tantummodo sine dei tate contendit.» Et libro De carne Christi: ‹ Pote rit hæc opinio Ebioni convenire, qui nudum homi nem constituit Jesum. Hoc el Ignatius notaverat Epist. ad Philadel. Eusebius libro tertio Hist. et Hieron.,in Catalogo, post Iren. lib. it, cap. 3, te stificantur B. Joannem adversus horum blasphe mias Evangelium conscripsisse. Et post baptismum. Apertius Epiphanius Ex supernis autem, ex supremo Deo, postquam adul tus factus fuit Jesus, ex semine Joseph et Maria genitus, descendisse Christum in ipsum, hoc est Spiritum sanctum in specie columbæ in Jordane, et revelasse ipsi, et per ipsum posteris, ignotuin Patrem. Et propterea postquam venit virtus in ipsum ex superuis, virtutes perpetrasse; et ubi c Hinc autem manifestum est, hæc vetera monstra Christum in diversas lacera-se personas, quarum una coelestis et impatibilis esset, altera patibilis et terrena: quod Nestoriani postea invehere sunt.com nati. Hoc et præsenti sæculo pro viribus instaurat Beza, scribens in Christo duas esse uniones hypo staticas; Calvinus quoque affirmans, Verbum, me diatoris suscepisse personam. Has hæreses refellit Irenæus libro it, cap. 18, 19, 20. 21. Epiphanius“aḍdit superioribus, Cerinthianos ušós esse Evangelio secundum Matthæum ex parte, non ex toto; Paulum vero reprobasse, propterea quod non obedierit circumcisioni. Atque hos esse, qui ab eodem Paulo dicti sunt pseudo-apostoli, ope ratores dolosi, qui se transformant in apostoles Christi. Adnotationes Fr. Feuardentii in cap. 26. Pag.105. Qui autem dicuntur Ebionæi.Quantum ad nomen hujus Ebionis attinet, Eusebius 7, Epiphan. 18 et Theod. illud lingua Hebraica inopem et inen dicum significare recte putarunt; quando quidem pauperem et pauperrimum Hebræis signifi cat, lune vero non solum Romæ et in Asia prædi casse, radicesque spinosarum propaginum, a Na bathen, Paneade, Moabitide et Cocaborum regione in Basanitide terra; sed et in Cypro egisse, lestis est Epiphanins; simulque ex Samaritanorum abo minatione, Judæorum improbitate, Osseorum et Nazareorum opinione, Cerinthianorum forma, Car pocratianorum impietate, sub Christianorum appel latione, horrendum et perniciosum dogmatis suf monstrum composuisse. Ea autem quæ sunt. Tertull.: Ebion nudum hominem, et tantum ex semine David, id est non et Dei Filium constituit Jesum; plane prophetis aliquo gloriosiorem, ut ita in nonnullis angelum fuisse dicatur. Epiphanius': Primum quidem Ebion, Christim ex semine viri, hoc est ipsius Joseph, esse decrevit, etc. Euseb. ': «Eum sim plicem, vulgarem et solum hominein censuerunt, et ex concubitu, conjunctioneque Joseph viri cum Ma ria uxore sua in hanc lucem editum; verum pro pter progressionem, quam in virtute fecisset, ho minem justum censuerunt; at solum hominem tamen. Addit postea rursum Ebionein prædi⚫ casse Christum esse filium quidem Davidis, sed non Dei; operibus autem suis justificatum fuisse. Quosdam etiam ejusdem sectæ (ut nunquam sibi consentitint hæreticorum ministri), admisisse Chri stum natum ex Virgine de Spiritu sancto; sed non exstitisse priusquam homo fieret. Hanc impieta tem postea suscitarunt Samosateniani et Piruti niani, ut tradit Augustinus libro De hæres., cap. 91. Et hoc sæculo in eamdem impegerunt Servetiani, ac sequaces; cujus erroris Calvinianos dicunt se ha D-bere consortes et patronos. In bane hæresim dispu at Irenæus lib. ii, cap. 30 et 31. Circumciduntur. Qui tunc temporis se Judæum circumcisione, et reliquis cæremoniis profitebatur, in primis a gemina persecutione immuunis erat. Priore, Romanorum, quia imperatores patrio ritu Judæos vivere concesserant. Posteriore, Judæorum, qui in eos, ut asseclas ejusdem observationis, non insurgebant. Qui autem in Christum credebant deserto Judaismo, utrorumque tyrannide adeo ve xabantur, ut permulti Jesum esse Christum fateri duvitarent, ne insectationein ferrent eorum qui fu riis spiritus impostoris agitati, confessores illius Lib. I * Lib. 11 Hæret. fab. " Contra hæres. 28.» Lib. 11 Hist., c. 22, et lib. vì1, c. 20. Hæret. fab. "Lib. de carne Christi, "Lib. Præscr. "Contra hæres. 28. 97 Lib. Hist., Contra hæres. 30. cap. 21. * Lib. 11 Ilæret. fab. Lib. de carne Christi. • Contra hæres. 30. Hist., cap. 21. * Lib. m list., cap. 2% Lili.

codem jure, quo Paulus Elymam magum filium se loquentem Tatianum, cum se prius idolorum diaboli, et omnis justitiæ inimicum vocaverat. Vere enim diaboli et serpentis, quem Apocalypsis describit bellum facere in coelum, et habitantes in eo, organum erat. Sanctos siquidem patriarchas, prophetas et justos omnes, quos Christus pio cruore redemit, damnare; impios vero quoslibet servare, annon est terram coelo, vel potius paradisum in ferno miscere? Seorsum contradicemus. Ex hoc loco Eusebius colligit Irenæum libro quodam separatim edito, e Marcionis scriptis Marcionem ipsum refutasse 1. Porro errores de duobus diis confutat infra libro 11, capite tertio et decimo, et toto fere libro tertio. Mundi opus indignum esse Deo, refellit libro se cundo, capite tertio. Abrahamumi salvatum esse pro bat libro quarto, capite decimo octavo. Quod legis dissolutionem Christum introduxisse cavillabatur, infringit lib. IV, cap. 27 et Clemens Alexand., 11 Strom. Clarissimos alios Ecclesiae proceres, Ju stinum martyrem, Dionysium Corinthium, Theophi fum Antiochenum, Philippum Gortynensem, Mo destum, Melitonem, Apollinarium, adversus imma nem hanc belluam summa industria scriptis depu gnasse, testatur Eusebius libro quarto Histor., capite decimo septimo, vicesimo secundo, vicesimo tertio, vicesimo quarto, v.cesimo quinto, vicesimo sexto, vicesimo septimo. Patet etiam ex Clemen tis 11 Strom. Marcionitas docuisse, timorem Dei ex lege ortum, malum esse; ex Tertulliano, Deum esse peccatorum auctorem; et in homine post la psum, non esse relictum liberum voluntatis arbi trium; quæ tres hæreses hoc tempore a Calvinia nis improbe reparantur. Adnotationes Fr. Feuardentii in cap. 30. Pag. 106. Nunc autem el necessario. Ordo sen susque satis indicaut hoc caput non fuisse a supe iori sejungendum., Cæterum, non solus Irenæus hic docet omnes hæreticos Simonis Magi discipulos esse, licet id non fateantur; sed et Clemens u!er que, Cyrillus, Epiphanius, Philastrius, Augustinus, et alii passim. Ut exempli gratia. Quia hæc usque ad calcem transcripsit Eusebius, verba ejus Græca, Latina facta bic adjecimus. Pag. 107. Qui vocantur continentes. Hi sunt, qui ex Græcis nominibus appellantur Encratite, quod a conjugiis, vino et carnibus, tanquam rebus natura malis, omnino abstinendum censerent; item Hy droparastæ, quod in conficienda Eucharistia, aqua solum utendum judicarent; iidem et Tatiani, de quibus sequitur caput, quod huic fuisset continuo jungendum, ni confusionem quamdam lectoribus, ex tot permutationibus capitum, afferre timuissem. Caeterum, Epiphanius Gontra hæres. 61, quæ est Apostolicorum, scribit hos cum Encratitis, Mar cionitis et Saturninis sensisse, non posse salvari eos, qui non cælibes viverent; quod Ignatius Epist. ad Philipp., Clemens Strom., August. lib. De bono conjugali, aliique catholici Patres passim refellunt. Adnotationes Fr. Feuardentii in cap. 31. Pag. 107. Taliano quodam. Integrum hoc caput consequenter transcribit Eusebius, cujus verba etiam emendationes ex vetere codice ample cluntur. Quæ autem alii scriptores ecclesiastici de hoc Taliano tradiderunt, non inutile fuerit addidisse. Primo, ex Syria ortum asserit Clemens Alexand. In Strom. Dein non parvam sibi gloriam ex arte rhe Corica comparasse, testis est Hieronymus ". At de “Lih. v Hist., cap. 8. ** Lib. rv Hist., cap. 27. mysteriorum participem fuisse confessus esset, au diamus: Hac cuni viderem, ait ", et omnes ubi que deorum cultus per effeminatos et androgynos constitui experimento novissem; item apud Roma nos Latialem Jovem humano cruore et sanguine per homicidia fuso placari; Dianam vero non pro cul Megalopoli similibus gaudere, et alium alibi dæmonem malorum auctorem facinorum deprehen deren; in ne descendens, quomodo tandem poti rer inquirebam, Et cum diligenter circumspicerem, in libros quosdam barbaros incidere mihi conti git, antiquiores multo quam Græcorum philoso phia, si spectes ætatem; et augustiores, si illorum errores. His ego fidem adhibui, quod stylus non esset phaleratus, nec ulla scriptorum affectatio, et sermo nusquam obscurus; futurorum item even tuum prænotione, et magnitudine promissionum, et quod unum universorum monarcham statuerent impulsus. Hactenus ille. Romam autem commi grasse, et B. Justini sectatorem effectum, in Eccle sia effulsisse, quandiu a latere ejus non discessit, sed ad fidem propagandam, et contra Crescentis Cynici latratus, ethnicorumque sycophantias tutan dam egregie, diuque navasse operam conveniunt omnes. Quin et Eusebius addit eumdem dià Tecsápuv, quatuor Evangeliorum, et magnum librorum numerum posteris reliquisse, inter quos ille apud multos, quasi pleno ore celebratur, quem contra gentiles edidit. Sed nihil ex omni parte beatum. Cum enim Justinus martyrio funclus esset, quasi cæcus ductore destitutus, inquit Epiphanius 17, per præcipitia lapsus est. Roma que digressus, ad Orientem sese contulit, ubi va rias sparsit hæreses. Mysteriis autem similiter usus est ad imitationem sanctæ Ecclesiæ, hoc uno dempto quod solam aquam adhibebat; indeque Hydroparastarum superstitionem ortam asserit Theodoretus 18. Delevimus autem doctrina con stituta, non quasdam invisibiles; et reposéi mus doctrinæ constituit. Eonas quosdam invisi biles. > ait Adæ autem saluti. Libellum De Adæ pœnitentia licet rejicial Gallasius 19, ipsum tamen poeniten tiam egisse de peccatis, cuni salvus sit, necesse est. Castigatione etiam non vulgari plexus est, Epiphanius, et e regione paradisi in exsilium actus, quo memor esset bonæ vitæ per poenitentiam in memoriam revocate. In hanc autem hæresim disputant Tertullianus in calce libri De præscript., Epiph. contra hær. 46 et amplissime hic noster Irenæus lib. 1, cap. 34, 35, 37 et 39, his argu mentis eum salvuni esse confirmans: primo quia Tatianorum sententia contraria, esset inaudita et nova; secundo, quoniam Deus noluit maledicere Adamo, vel Eva, sed tantum terræ ac serpenti; terio, quia fructibus 78 poenitentiæ seipsos mox addixerunt; quarto, quod decuerit Christum, pastorem optimum, hanc primam ovem suam aber rantem quærere et salvare; postremo, ne diabolus adversus Deum gloriaretur, quod adhuc invictus cum primis spoliis suis remaneret. Cæterumn, Tatiani damnantes nuptias, negabant matrimonium esse sacramentum a Deo institutum et probatum; quod et Hugnostici nane faciunt. In super illi dicebant eucharistiam posse sola aqua confici; quod et Beza probat, scribens in Episio lis cœnam cum sola sicera, aut cerevisia, aut aqua denique ministrandam esse, ubi vinum deesset. > " Lib. ¡v Hist., cap. 27. 17 Contra hæres. 40. ** Lib. Adnotationes Fr. Feuardentii in cap. 32. in cav. 32. Multas nuptias. Ut insanæ libidinis suae furores Lib. de script. eccles. "Orat. contra Græcos Hæret. fab. 1 Dist. 15. " Contra hæres 46.

prima uxore, liceat secundam, tertiam, sextain, duodecimam, vicesimamque (si sors tulerit) super ducere. Renatos igitur veteres Gnosticos in istia novis, quis negabit? Calvinianorum lascivos mores et sermones Commentariis nostris in Epistolam B. Juda apostoli opportuno loco retulimus. Hæc curare, Ita vetus codes; expunximus vero, hoc comparare. › Adnotationes Fr. Fewardentii in cap. 33. Pag. 107. Super hos antem. Omuibus modis con fusas Guosticorum sectas, inter sese dissectas jam subjicit; et delirationes eornin de Barbelone, patre innominato, Eunrea, Autogene, Harminge, Ligno, aliisque portentis magis quam nominibus recenset. Ad hunc autem locum attendens Hieronymus epi stola ad Theodoraın, laudat insignem Lucinii viri ejus pietatein, quod vastantibus "Hispanias Basili Barbelon, Abraxas, Balsamum, et ridiculum Lensi dis hæresibus, nequaquam susceperit Armagil, boram, cæteraque magis portenta quam nomina; quæ ad imperitorum et muliercularum animos con citandos, quasi de Hebræis fontibus hausta essent, impudenter jactabant. Idem rursum Com. in cap. m Amos, hæc subnotans ait: Et Iberæ ineptiæ in Balsamo, Barbeloque mirantur. › affatim explerent, et voluptatum amatores hujus li- basque de cansis ita totiesque solventes, al vivente centiæ inescarent illecebris, hanc uxorum varieta tem inducebant. Paris impudentice Ebionæos que que reos agit Epiphanius, quod videlicet, si quis vellet, posset prioribus nuptiis disjunctis, alteris copulari, usque ad secundas et tertias nuptias. Hermogenem etiam arguit Tertullianus, quod as sidue puberet. Istinsmodi priscorum Gnosticorum impuritatem, ut ne latum unguem a patribus dis cederet proles, magno animi ardore imitantur re centiores. Lutherum cui.n, ut ab ipso capite exor diar, impudicissimum hominem fuisse, plus satis Indicant hee ejus verba, per discipulum et commensalem ejus Henricum Petrum Reben stock, Eschersheymensem ministrum, in libris Colloquiorum illius evulgata "Cælebs olim hoc apud me concluseram, ut si mihi inspe rato moriendum fuisset, vel etiam in lecto mortis, mihi puella desponsanda adhiberetur; cui in testi monium duos scyphos (argenteos) dicassem. J puritatem suam rursus indicans aiebat "Mal lem me lenonem fuisse, quam Christum 15 annis missis sacrificasse. Alios quoque ad omnem la sciviam invitans dicebat: Quisquis Satanicas cogitationes aliis cogitationibus, ut de puella pul chra, pellere potest, huic suadeo. Nec tantum privatis colloquiis, sed et publicis concionibus ac scriptis alios ad omnem intemperantiam, et pro prio exemplo, et his verbis accendebat: Ut non est in meis viribus situm, at vir non sim, lam iron est etiam mei juris, ut absque muliere sim. Rursum, ut in tua manu non est, ut femina non sis, sic nec in te est, ut absque viro degas. Nec enim libera est electio, aut consilium; sed res natura necessaria, ut marem femine, feminam mari sociari oporteat. Tam necessarium hoc est, quam edere, bibere, purgare, mucum emungere, somno et excubiis intentum esse. Obsecro, quis Nicolaita, quis Carpocratianus, quis ganeo, quis adulter, quis corruptor juventutis, isto turpior et pestilentior oriri posset? Annon etiam cum Basili dianis multas simul induxit nuptias, quando (ut in prædictis Colloquiis scribitur) landgravii Hassia, et aliorum principum concubinatus censet esse matrimonia 5? Waltzerrimam Frederici Saxo niæ ducis pellicem, conjugem occultam appel lat? Anglorum regi Henrico ducit potius permit lendum fuisse, alterair reginam quoque ducere, quam priorem repudiare; et exemplo Judæorumi (adde et Turcarum) duas simul uxores habere 7?, Kursumque in sermone de matrimonio, habito Wittemberga 1522, ibidemque in tomo septimo Operum ejusdem excuso 1557, de marito paululum morosam uxorem habente ait: Hic opportu num est ut maritus dicat: Si tu nolueris, alia vu let. Si domina nolit, veniat ancilla. Si tum rennat, repudia eam et in vicem Vasthi, Esther subroga, Assueri regis exemplo. Annon est hoc ethnicam plane polygamiam restituere, et veterum Gnostico rum impuritates ab Orco revocare? Velut a terra fungi. Locum hunc explicans Epi. phanius, nominatim sic Irenæi meminit”: «Gno sticorum quidem differentiæ sunt decem, in una plaga somnii ipsorum, et conjugationibus, et octo nariis, et masculorum ac feminarum sæculis vicis sim æqualiter perenssis. In uno euim tempore, hi omnes velut fungi e terra eruperunt, et velut abo miņabilium ac graveolentium herbaum garinina, et gramen spinosum, et velut latebra multorumi Scorpionum ex uno onines tempore in vitam excre verunt. Et sicut antea dixi, instar fungorum, sun deformitate sub num contactum apparuerunt, velut etiam a sancto Irenæo jam de ipsis dictum est contemporanei enim hi fuerunt. › Fungorum autem Plinio“multa sunt genura, quorum origo a terra el pituita arborum, quos et annumeral inter ea quæ periculose manduntur, propter magnam cum venenis cognationem. De quorum veneno inter alios vide Nicandram in Alexiphar. Ilis vero recte coin parantur tot hæreticorum examina, quandoquidem instar fungorum teinere repenteque prosiliunt, et aut nullum, aut inutilem, vel perniciosissimuını fructum proferunt. Quidam eorum Eonem. Hrc fere al verbum transcribit Theodoretus: «Ex Valentini seminibus, inquit, Barbeliotarum, seu Borborianorum, vel Naasinorum, vel Stratioticorum, vel Phemionita rum qui vocantur, exsecranda secta pullulavit. Pu nebant enim onem quemdam ab interitu alienum, degere in spiritu virginali, quem nominant Barbe loth; Barbeloth autem ab eo petiisse Præscientiam. Cum ea autem processisset, deinde rursus petivisset, processit Incorruptibilitas, deinde Vita æterna. Lu tantem autem Barbeloth concepisse, et Lucem pepe risse. Eam dicunt inunctam spiritus perfectione, Christum fuisse nominatam,» etc. Quanta vero ex his Lutheri concionibus et scri ptis secula sit in Germania, et ubicunque admissum Fuit hoc (si placet inferis) repurgatum Evangelium, lascivia et bonorum morum depravatio, plus satis inanifestum fecerunt Melancthon, scribens in qua dam epistola ", fas esse viro duas saltem uxores simul ducere; Bucerus ex monacho, tertio ma ritus; Ochinus et Beza polygamiam publicis scri ptis asserentes; Hetzerus Anabaptista tredecim eo dem tempore retinens; et Bucoldius ejusdem farine quindecim assumens 30 Genevenses denique, Tur Cico more, matrimonii vinentum multis leviori * Tom. II, pag. 160. "Pag. 119. Pag. 125. 119. "Pag. 153. 36 Pag. 166. 17 Tom. ↑ Colloq., Vander hær. 31 Contra haeres. 31. * Lib. xx, c. 25. Et magnificabant hi. Ita vel. cod.; delevimus ‹ et glorificabitur ei. > Pag. 108. Emissiones faclas. Auctoritate vel, cod. sex has voces addidimus; expunximus ‹ lu minaria. ▸ Super hæc emittit Autogenes. Theodoretus: ‹ Per se genitum autem dicunt produxisse hominew perfectum et verum, quem etiam Adaman tema appellant. Una autem cum eo productam esse conjugem, perfectam cognitionem; hine rursus 08 » Tom. V Operum Witemb. 1557 editorum, folio pag. 236. BR Pag. 123.» Staphyl 30 Flor Contra Barbeliotas; Epiph. contr. hær. 23

et hanc fuisse virtutem, in paradiso, id est istum fuisse serpentem, cui Eva quasi filio Dei crediderat. Decerpsit, inquiunt, de fructu arboris, atque iden generi humano scientiam bonorum et malorum contribuit. Manducantes autem. Decem et octo has voces ex vet. cod. restituimus, id quoque approbantibus Epiphanio et Theodor. Sed et serpentem. Epiph. ‹ Jaklabaoth vero, aiunt, non voluit commemorare supernam Matrem, neque supernum Patréin hominibus. Postea autem serpens et cognitionem intulit, et hominem ac mu lierem, omnem supernorum mysteriorum cognitio nem docuit. Quapropter Pater, id est Jaldabaoth, iratus, dejecit ipsum-de cælo, et hine regem de celo serpentem dicunt; qui portionem serpentis, et nihil aliud possident.» quinto Elorum, qui et Adoneus appellatur; in sexto vero, alii faldabaoth esse dicunt, alii Elilæum; alii etiam septimum cœlum constituunt, in quo constituunt esse Sabaoth; alii hoc negant, et fɔl dabaoth in septimo esse pronuntiant; in octavo vero eam, quæ Barbelo appellatur. Tradunt autem Sabaoth, alii formam asini habere, alii porci,› etc. Theodoretus: Prædictis autem filiis nomina im posuerunt, usi lingua Hebraica, quorum meminisse duzi supervacaneum.» Quia vero his abutebantur ad commovendum imperitum vulgus, quasi majora sanctitatis-sacramenta continerent, illorum originem et interpretationem præterire non libuit. Falda baoth compositum est at, ialad, id est parere, parturire, generare et nasei, et plurali nomine MEN Aboth, id est patres; inde Faldabavik, ið est qui generavit patres; velMENT, id est a patribus ge nitus, filius patrum. Iao ex prava intelligentia no ninis Dei Ichora, addita tantum littera 0, ad m, efficitur laho, de quo et superius adnotavimus. Ado neus ab TTTM Adon, id est Dominus. Eloæus ab m Alha, a quo ni Eleha, id est dii, aut Deus, ju.tex, angelus. Sabaoth a radice N Saba, id est exitus, finis, tempus determinatum, unde plurale femininum M est, exercitus. Oreus deducitur ab TX, quod et nomen, et verbum potest esse, sign`ll caique Incem, et lucere; inde Oreus, id est lucidus. Astapheus a verbo now Schalaph, id est, lavare, minndare, unde nomen Scheteph, id est inundatio. Quibas factis. Theodor.: Dicunt autem alios, cum primo seditionem agitasse, qui horum quidem erat avus, illorum vero abavus, áliorum tritavus; eum vero auimi anxium, in materiæ fæcem cogita tionem defixisse, et genuisse ex ipsa filium Ophio morphon, seu serpentiformem. › Tertull.: (Rursum Jaldabaoth istum in indignationem conversum, ex semetipso edidisse virtutem, et similitudinem ser pentis, etc. Itaque vet. cod. auct, et Theodoreti, pro ‹ faciem materiæ, fæcem › reposuimus. P. 110. Hunc autem ipsum esse Nun. Hæc fuit propria Ophitarum hæresis, de qua scripserunt abundantius Tertull. ad finem libri Præscr., Clemens Alex. va Strom. Epiphanius contra bæcres. 27, Philastrius, August., Theodoret., Damascenus. Unde exsultantem. Theodor.: «Deinde gloriantem Ophiomorphi patrem, dixisse: ‹ Ego Deus et Pater, et nullus est me superior; › matrem autem ægre tulisse, et acclamasse: Ne mentire, est enim te superior Pater omnium, primus homo, filius homi ‹uis. › Hæc autem verba cum audisset serpentis pater, inquit: ‹ Agite, faciamus hominem ad ima ginem nostram.» Quin etiam multa alia adjiciunt, quæ et impietaté plena sunt, et nihil habent jucuu ditatis. Hunc etiam locum tangit Epiphan, cou tra bæres. 25. Ad seducendum. Ita vel. cod., delevimus autem ‹ ad esse se ducendum. › Sex autem Virtutes. Tertull.**; «Virtutes illas, et angelos inferiores, hominem fecisse dicunt; et quia ab infirmioribus et mediocribus virtutibus fustitutus esset, quasi vermem jacuisse reptantem. Mum vero Eonein, ex quo Jaldabaoth processissel, invidia commotum, scintillam quamdaṁ jacenti homini immisisse, qua excitatus, per prudentiain saperet et intelligere posset superiora.» Epi phan.: Septem ab eo geniti filii 80 sive sæcula, sive dii, sive angeli (diversis enim nominibus apud ipsos appellantur), juxta formam patris sui Jalda baoth, forníaverant hominem, › etc. Mater autem ipsorum. Tertull.:<«Jaldabaoth aiunt, in indignationem cominotum, conversum, ex semet ipso addidisse virtutem et similitudinem serpentis; * Lib. Præser.» Contra hæres. 37. * Ibid. bake. * Lib. Hæret. fab. Pag. 111. Michael et Samuel. Theodor.: Ophiomor phum autem illum vocant Michaelem et Samana.» Ve ins cod. habet Samael; quod fortasse retinendum, non injuria quis ideo putet, quod magiæ seduli cul tores isti magicis spirituum nominibus abuterentur, inter quæ non sunt postrema isthæc duo nomina. Illi siquidem ab antiquis Hebræorum patribus ac cepisse dicunt, septem planetis totidem præcesse an gelos, ex quibus Michael Mercurio, vel secundam alios soli, et vento orientali præsit; Marti vero Ca mael, alias Zamael, qui forte cum hoc Samacle idem est, dominatur. In malis etiam spiritibus, quatuor reges potentissimos, juxta quatuor orbis partes constituunt, primumque illorum Urieun, et ab Hebræis Samaelem vocatum, atque in Oriente regnare putant. Ili rursum in communibus per sy. nagogas precibus (Genebrardo interprete) sic orant Accusationis Samuelis ne recorderis; memento autem defensionem Michaelis: › quibus judicant se hunc Samuelein, quem Michaeli opponunt, maligni angeli loco reputare". Quod etiam supra de Norea, quasi Adæ filia seri bunt, obscurum est. Epiphanius quidem contra hæ resim 26 aliqua tradit de Noria, quam alii dixerunt fuisse uxorem Noe, et non Seth. Cæterum, Vincen tius in Speculo, Antoninus in Summa, Nauclerus in Generat., Bergomas in Supplemento, et Wernerus in Fasciculo scribunt, cum Caino genitam fuisse Calmanam, cum Abele Delborain, quæ post necem ejus nupserit Seth. Comestor in Hist. scholust. armal Methodium martyrem. idipsum revelatione accepisse et tradidisse. Abraham elegisse. Epiph.: «Et hic Jaldabaoth, in quiunt, est Deus Judaeorum; sed non est ita, absit: sed judicaturus est cos Deus omnipotens, qui Deus est et Judæorum, et Christianorum, et omnium, et non Jaldabaoth quispiam est, juxta de lirum ipsorum fabulamentum. Theodor. ‹ Pro phetas etiam dividunt, et septem filiis, ut volunt, attribuunt. › Jesum autem. Ita codex vetus, excusi vero habe bant, omnia autem. › Pag.112. Et hunc maximum errorem. Theodor.“ ‹Jesum autem dicunt esse alium præter Christum; et eum quidem, qui Deus est, ex Virgine esse natum, Christum autem e cœlis ad ipsum descendisse. Di cunt autem apostolos quoque errasse, ratos Salva toris carnem resurrexisse.» Post depositionem. Sic legendum indicavit vetus codex; excusi habebant, post de passione. > Velui Lernæa hydra. Hydrain serpentem ferunt in Lerua palude prope Argos exstitisse, quam ain centum capituin, alii vero tantum octo dicunt, e quibus unum immortale esset. Cum hoc autem mon stre multum diuque conflictatum llerculew lin gunt, eo quod, uno inciso capite, plura renasce rentur. De qua vide Hesiodum in Geos, et Platonem * Trithemius ad Max. Cæs.; Reuchlinus, lib. in Ca

tenebrarum, Satanam per Calvinistas ut per or gana sua loqui, Bezam suam Creophagiam, dictante diabolo, conciunasse; Calvinismum denique, Aria nismum et Mahometismum esse fratres, sorores, et tres caligas ejusdem panni. Georgio Richen Ro stochiensi ministro, Sacramentarii sunt diaboli ad æternam gehennam damnati. Zarnovius 76 censet eosdem 88 esse antichristos, illusores mundi, qui Dominum gloriæ histrionem faciunt, inimicos Filii Dei, delusos a Satana, Balaami filios, et Mahome tanos. Joannes Schutz Præfatione in lib. Causarum ait: Sacramentarismus camarina est quædam, in quam multæ hæreses confluunt, ultima Satana ira, quam furiis agitatus contra Christum ejusque Ecclesiam exercet. Qui Sacramentariorum partes sequitur (subjicit ille), is manifestus atque ejura tus est hostis Dei, et fidei quam in baptismate Christi dedit, oblitus, etc. Manifestum est igitur, Lutheranorum ministrorum multiplici judicio, Sa cramentarios omnem ethnicorum impietatem peni tus superare. ad Westphalum, Lutherani sunt bruti homines, affirmat ", spiritum Calvinisticum esse spiritum qui ne gultam quidem ingenui pudoris retinent, nec Dei, nec angelorum judicium magnopere curant, pleni furioso impetu, nugatoria levitate, cæca te inulentia, canina improbitate, diabolica superbia, feroces, omni humanitate spoliati, vertiginosi; Cy clopes, superba factio Gigantum, latratores, phrene tici, protervi, bestiæ. Idem lib. contra Heshusium, Lutheranos appellat homines improbos, rabiosos, mancipia Satanæ, qua diabolus horribili modo fa seinaverit.Item, canes, nebulones, et impuros spiritus. Bezæ, Heshusius minister Lutheranus, cum suis est Polyphemus, simia, cothurnatus, ve grandis et pileatus asinus, canis in balneo, asinis simus. sophista, impudeus nebulo, impudens syco phanta, bellua, larva, asinus bipes, histrio, non strum mistum ex simiarum et onagrorum specie, animal carnivorum, Cyclops, furens et dignus qui ex tilia pendeat.» Bullingerus Repetitione de Eucha ristin, Brentium Lutheri discipulum vocat aprum Calydonium, qui vincam Domini evertit. Sturnius Palinodia ad Lucam Osiandrum, illum habet pro Caio Caligula, et Ulyssis nepote. Joannes La scus expertum se queritur Lutheranos Balticos, Turcis longe crudeliores et inhumaniores.. Era. smus in Defensione Diatribe, scribit Lutherum nulla maledicentia fuisse saturabilem, Oreste insa niorem, odio lymphatum, philautia temulentum. > Schlusselburgius, ex scriptis Calvinianorum, refert hos doctrinam Lutheranam vocare, commentum hominum, crassum delirium a diabolo suggestum, absurdum et portentosum dogma, Satana excre mentum, cujus et ipsum Satanam pudeat. Luthe ranos vero clamant esse hæreticos, asinos, diaboli incantatione excacatos, a Satanæ spiritu motos, et diabolos 73. Jezlerus Sacramentarius lib. De diu turnitate belli Eucharistici, pag. 95, fatetur secta su propugnatores passim Lutheranos nominare, Anthropophagos, hæmatopotas, Thyestas, Chri sticidas, artolatras, impanati Dei cultores, abnega tores redemptionis per Christum factæ, non ergo ethnicis longe deteriores? etc. AH Sed quales Calviniani et Sacramentarii, Lutheri et asseclarum suorum censura sint habendi, idem Jezlerus dicat: Cum hæc, inquit, ad aures Lu theranorum pervenerunt, longe duriora verba in adversarios emiserunt: asserendo quod sint men daces, falsarii, sacramentiperdæ, corruptores te stamenti Christi, dæmoniaci; a diabolis omni ex parte, ante, pone, supra, infra, intus, et extra ob sessi, diaboli martyres; annumerandi cum Nesto rianis, Arianis, Turcis, et omnium mortalium, quos unquam terra sustinuit, deterrimi. Lutherus ipse Disput. de Eucharistia, eosdem Sacramentarios Buncupat, Sues, canes, idololatras, irrationales asinos, tenebriones, larvas diaboli, miseros Swer meros, insanos atque phreneticos moriones, pro geniem viperarum, animicidas, hostes Filii Dei, latrones corporum et animarum, lupos rapaces, in fernales molossos, Germanicos Turcas, ipsis etiam Turcis deteriores, diabolicos atque infernales lu pos, Satana missos et obsessos, diabolum loco Dei proponentes, Christum minus facientes quam Arius atque Mahomet, quosque diabolus contra Christum moderatur, et additis calcaribus agitat. alter horum antistes, apud Schlusselburgium 7 vocatur atheus, bestia, nugator, impudens rabula, diabolus incarnatus, Beelzebub; ab Heshusio, prostitutum scortum; a Daniele Hoffmanno, præstigiator, calumniator, conscientiæ nullius, blasphemus cavillator, perversus ac detestandus Verbi divini violator. Schlusselburgius rursum 78 Lib. 11, art. 1. Theol. Cal. Beza, Quid etiam quod quisque istorum hæresiar charum, suos auditores, discipulos et populares, ex quo novum hoc Evangelium susceperunt, cun tis paganis et Turcis deteriores evasisse palam contestantur? Lutherus profecto quantum ex suo Evangelio Wittembergenses paucis annis profe cissent, his satis indicat 7: Ex Evangelio, Li therano scilicet, adeo effrenes facti sunt homines, ut quidquid illis iibeat, liceat. Non terrentur infer no, etc. Sub papa mansit nomen Christi; sed nostra ingratitudo et securitas merebitur quod Christus non nominabitur, et implebitur illud verbum Filius hominis cum veniet, putas inveniet fidem "?> In tota parochia Wittembergensi tantum unus babetur rusticus, qui suam familiam ad verbum Dei et catechismum hortetur. Cæteri omnes recte ad diabolum ire pergunt 80. Item in Colloquiis collectis a conviva ejus Aurifabro, conqueritur discipulos suos magna ex parte esse Epicureos; et hoc quærere in concionibus, ut bonos dies ha beant; vocari reformatos, cum reipsa potius incar nati dæmones esse videantur: vix inter paganos, Judæos, Turcas, aut alios infideles homines, adeo contumaces reperiri, apud quos omnis honestas, et quidquid est virtutum penitus interierit, neque ul lius peccati ratio habeatur, etc. Quis autem Lu thero de suis discipulis et auditoribus non crederet? Spangembergius et ipse Luthero familiaris te statur suos Lutheranos esse homines tam feros, ut jam nolint Denm agnoscere, nec ullam illius ra tionem habere; sed facere quidquid diabolus et caro suaserit. His porro de se suisque tam con stanter testificantibus, quis fidem non haberet? Sed Calvinus fortasse, doctrinæ suæ professores et discipulos aliquanto meliores esse confirmat. Imo vero cum ipsis in inferno damnatis et cacodemo nibus comparat 83, præscribens eis ut coenam sus cepturi serio profiteantur, se ad nullum bonum aptos; sed in omne malum propensos, et divino rum præceptorum perpetuos infractores et contem plores esse; quod sane diabolorum et perditorum proprium est. Præterea, de se suisque commim stris, satellitibus, senioribus et diaconibus, scribit**; Christan: non aspicimus nisi carneis oculis, unde lit ut nihil in ipso magnificum appareat. Vi lioso nostro sensu, quidquid in ipso est, ejusque doctrina, pervertimus. Multa falsa arripimus, quae Evangeln contemptum pariunt.» Et rursum Experientia ipsa docet nos esse a Deo penitus aversos, ejus odio plenos et infectos, et lucem * Lib. 11, art. 1. * Lib. 111, tit. 8. Jo. Schutz lib. Causar., e. 50. * Lib. 11. Did. 17 Tom. 1 Colloq, pag. 57. 78 Pag. 49. " Luc. XVIII, 8. ** Pag. 94. … ul. 24. In Catech. In cap. vi Joann., v. 41. In c. XIV Joan., v. 14 et 1b. Lib. Narrat. beneſ.

Itaque, secundum hanc rationem. Iterum docet septem diversas philosophorum opiniones recitat non esse petendam a parabolis certam constantem que fegulam fidei nostræ, sed in apertis Scriptoris, quæ nonnisi repugnanter possunt in varios diver sosque sensus torqueri. Nulla. Expunximus ‹ nulli; › postea ‹ ad eum, › pro‹ ab eo, › vet. cod. auct. reposnimus. Cum itaque. Non vult omnes Scripturas adeo apertas, et cuivis obvias esse, ut nulla sit in eis ob scuritas, cum hoc alibi frequenter affirmet; sed eas adeo perspicue et constanter, unum et so Jum Deum mundi creatorein, et rectorein prædicare, ut nemo qui his attenderit, ignorare possit ". Quid enim apertius, quam istud: Audi, Israel, Dominus Deus tuus, Deus unus est 58?et: Non habebis deos alienos coram ine 56?, Et sexcenta talia. Quia enim. Cap. 45 signat vet. cod. cam summa que supra tribuitur capiti 44. Ipsa dictione, neque. Tres has voculas desiderat veter. cod.; quæ vero hic refellit, partim cap. 1 lib. 1, partim cap. 16, 17 et 23 recensuit. Adnotationes Fr. Feuardentii in cap. 47. Pag. 156. Habentes itaque regulam. Docet quæstio nibus vanis et curiosis de Bytho, Propatore, ac Eonibus non esse incumbendun, cum Scriptura perfecte constanterque affirmet unum esse verum Deum, qui omnia fecit et administrat. Porro ‹ exerceri, › pro ‹ exercere, › ex veter. cod. legi mus. Qua manifestissime. Ita vet. cod.; excusi, manifestissime. › quæ Si autem omnium. Sacra scripta, ut a Verbo Dei, et Spiritu ejus profecta, omnibus numeris perfecta esse, ideoque magna religione ipsis adhærendum rectissime asserit: sed nec minus pie evincit, ca tantis mysteriis abundare, ut ad eorum intelligen tiam revelatione opus sit, cum tanta sit animi no stri caligo, ut ad ca, quæ ante pedes sunt, crebro cæculiamus, sicut exemplis propositis confirmat. Errant igitur toto cœlo, qui sacras Litteras adeo claras, aperias, et omnibus pervias clamitant, ut quibusvis liceat illotis 103 pedibus et manibus, ad cas tractandas accedere. lib. u De doct. Chr., cap. 6. Eilib. Contra Adimantum: +Aliquando aperte ponitur in Scripturis ipsa divina auctoritas, aliquando autem occultatur, ut et manifestis lector instruatur, et exerceatur obscuris, cap. 17. Non pos sum hoc loco non monere, rem istam fusius a Proco pio, Gazæo, Præfat. in Isa., elegantissime et gravissi e tractari, quam Latinam factam percurrendain mihi aliquando dedit Joannes Curterius, cujus anima pace fruatur, qui totum Commentarium jam edidit in Ecclesiæ utilitatem. Quippe a Verbo Dei et Spiritu. Quando Spiritum sauctuin, simul cum Filio Dei, sacrarum Scriptura ruin auctorem asserit, plane eum esse natura Deum, ommiscium, et omnipotentem agnoscit. Quod paulo post sequitur: Non est mirum si in spiri talibus et cœlestibus, et his quæ habent revelari, hoc patimur nos, etc., duplicem continet Helle nisnum. Priorem, habent revelari, › pro, ‹ re velatione opus habent; vel, suo tempore reve labuntur; posteriorem, hoc patimur nos,› pro, hoc nobis usu venit. › Quid enim. De Nili incrementis et eluvionibus Plutarchus lib. IV De plac. philosoph. Easdem exa minat Plin. lib. v, cap. 9. Diodorus octo etiamnum refert, quarum postremam solummodo probat, lib. 1. cap. 4. Suas conjecturas proponit Herodotus in Euterpe, quem in his garrire putat Strabo in XVII. Nec unde crescere incipiat Nilus, nec incrementi ejus causas inveniri, omnium, meo judicio, rectis sime scripsit Senec. lib. v Natur. quæst. Sed et volantium. De hirundinum recessu intelli git, quas viciniora loca petere, et apricos montium sequi recessus putat Plin., ubi nudas et deplumes frequenter inventas fuisse asserit, lib. x, cap. 24. Exprobrat Dominus Hebræis stupiditatem, qua ju dicia sua non advertebant, propositis ciconiis, tur turibus, gruibus et hirundinibus, quæ stata tem pora recessus sui sagaciter nota nec antevertunt, nec prætereunt, Jerem. VII, 7. Quid autem possumus. Plutarchus 58 quinque di versas sententias de Oceani fluxu et refluxu refe rens, satis innuit, quam frigide rei nodum solverint philosophi. Illos soli et lunæ tribuit Plin. lib. II, cap. 97, quod et Aristoteli placuerat lib. 11 Meteor. Sacræ Litteræ isthæc omnia divinæ providentia ascribunt quæ mirabiles elationes maris excitat, turbatque profundum, et sonum fluctuum ejus ". Reliqua, quae subjiciuntur, exempla, ex Jobi cap. XXXVII: desumpta videntur. Si ergo et in rebus. Cap. 46 signat vet. cod. Col ligit autem non solum sacrarum Scripturarum verba, dialectos, phrases, et dicendi varias figuras obscuras esse, verum etiam res quæ in his conti nentur et significantur: quod et post Irenæum etiam approbant Origen. lib. VII Contra Celsum; Ambrosius epistola 44; Hieronymus epistola ad Paulinum; Augustinus lib. 11 Confessionum, cap. 5, lib. xi, cap. 2, ac epist.. 3 et 119. Hoc ipsum quoque heresiarcharum ministris tot commenta riis secum dissidentibus, adversus propriam de perspicuitate utriusque Testamenti jactantiam, con testantibus. Pag. 157. Semper enim fides. Fidem etiam in futuro sæculo permanere, non solus hic Irenæus affirmat, sed et Tertull. his verbis **: Exhau riuntur linguæ, scientiæ, prophetiæ, permanent fides, spes, dilectio, etc. Memineris fidem duo involvere prino eain obscuritatem, quam Patres scholastici vocarunt ‹ latentiam objecti; secundo inconcussain eam certitudinem, quæ omnem dubi tationem procul repellit: hanc conditionem poste riorem in beatis spiritibus permanere, recte vo funt hi auctores; priorem vero minime. Vel rema net quoad habitum et ornatumn; non quoad actus et exercitium. Si ergo secundum. Cap. 47 signat. vet. cod. Et sine periculo. Quatuor has voces habebat vet. cod., excusi omnes desiderabant. Antequam. Origenes lib. De principiis, testa tur ethnicos hac quæstione Christianos exercuisse Si cœpit mundus ex tempore, quid faciebat Deus antequam mundus fieret? Otiosam enim dicere na turam Dei, otiosum simul est et absurdum, vel pu tare quod bonitas aliquando nihil fecerit, el om nipotentia aliquando non egerit potentatum, etc. Postea vero concludit, eum alios fecisse invisibiles mundos antequam hunc visibilem conderet: quod Judæorum fabulas Talmudicas omnino resipit. Scri bunt enim illic, Deum exercuisse se in exstruendis variis mundis; quos ubi condiderat, illico destrue bal, atque iteruin instaurabat, quoad hunc, quem nunc habemus, mundum facere didicisset ". Au gustinus * rectius censet, quæstionem velut re ** Lib. 11, c. 47, et lib iv, cap. 45. 83 Deut. VI, 4. "Exod. xx, 5; Deut. v, 7. 7 lib. de resurrect. carn. Lib. De plac. phil. 89 Psal. xc, 4; uxiv. 8. 60 Lib. de Pat. * Talmud, trac. 4, distinct. © Lib. u Confess., cap. 12.

an, quod est absurdissimum, ei aliquid deest? Sed tatur, consors et cohæres invenitur; si tempora si ita est, ut aliquid disceret opus fuit. Sed eum, cum Deus esset, nihil didicisse fuit consentaneum,› Lib. Pædag., cap. 6 et 11. Superest igitur ut eum beato Petro, apud Cle mentis Recogn. " credamus, Christum ideo se diem ehoram nescire professum, ut totum revocaret ad Patrem. Aut cum llilario, eo sensu quo, ut clamo remi Sodomæ at Comorrhæ resciret, descendisse dudum dixerat. Aut cum Augustino " et Basilio 1 intelligamus, quia boc utiliter occultabat discipulis, nescientem se dixit, quia non conferret hominibns tune judicii tempus audire, quos nescientes occul tando faciebat. Hieronymus particulam, ‹ neque Filius, › in quibusdam exemplaribus Latinis addi tam fuisse, eamque Græca, maxime Pierii et Ada mantii ascriptam non habere testatur, Commentar. in xxiv Matth., quæ ne ab Arianis adjecta fuerit, multis non levem suspicionem forte injiciat. Luthe ranis porro hunc errorem propugnantibus ipsum Lu therum oppono, M. Stifel de hoc percunctanti re spondentem: Christum etiam secunduin humani talem bene novisse tempus judicii. Nescire autem debere ad aperiendum hominibus, quoniam non ideo missus erat. Hæc refert Rebenstock tom. I Colloquiorum, pagina 50. Calvinianis secuin repu guantem objeci Calvinum, dialogo 4. Ejusdem adnotationes in cap. 50. Pag. 159.Revertamur.Vetus codex hic signat caput 53, cum hoc argumento: De natura animæ. Quæ vero refellit, recensuit libro primo, non longe a medio capitis primi. Tradit autem mera figmenta esse, quæ de Matre in Pleroma redeunte, et animali Demiurgo nugabantur. Justorum autem animas. Docet animas justorum nou salvari, propterea quod sunt spirituales sIN stantiæ, pari etenim jure omnes servarentur, nul læque æternis ignibus adjudicarentur. Salvabuntur autem propter fidem, justitiam et operas justas quæ quoniam cum corporibus et per corpora sua iis incubuerunt, et ipsa quoque servari necesse est, dicente Bilio Del: «Qui bona fecerunt, procedent in resurrectionem vitæ *.» Errat Itaque, ut pie docet Augustinus, qui putat, quando ad judicium Dominus venerit, nou judicari hominem secundum opera sua, qui jam per ætatem uti potuit libero vo Juntatis arbitrio. Ait enim Scriptura: «Ira et indi guatio, tribulatio et angustia in omnem animam hominis operantis malum: gloria autem et honor, et pax omni operanti bonum *. Reſoret unusquis que propria corporis sui, prout gessit, sive bonum, sive malam 5. 5 etc. Hæc, rogo, diligenter obser vent solius fidei assertores. Superflua autem et discessio. Billius: ‹ Hoc loco excuti mihi non potest, quin pro, ‹ discessio, ▸ reponendum sit, ‹ desceusio, xáboða;.» Hoc enim vult Irenæus: Si non ob virtutem, sed ob substan tiam salus animis humanis comparetur, nihil esse necesse, quamobrem quispiam fidem suscipiat: imo eliam nullam causam fuisse, cur Christus in terrain descenderet: cum et citra fidem, et citra Christi de scensum, salutemi omnes animæ consecuturæ sint, cum sint unius ejusdemque substantia: ommes, elc. Infra multa sunt ita ægra, ut nisi melioris exem plaris adjumento sanari vix possint. Ejusdem adnotationes in cap. 51. Pag. 160. Quia enim. Corpora sauciorum eum dem cum animis locum refrigerii participatura ostendit, eo quod justitiæ operibus et ipsa participa rint. Idem argumentum sequitur Tertullianus,” ut fusiore, síc vehementiore stylo: Dum caro HO stra, inquit”, ministra et famula animæ depu x. * Lib. ** Epist. 47. contra Jul. lium, cur non et æternorum?» etc. Usum porro hujus loci aperit his verbis Cyrillus feros. catech. 4: Modeste ut tractes corpus hoc te monco: et cognosce quod cuin corpore resurges ad judicium. › Emerget. Ita vetus cod.; excusi, ‹ et integer, › quod expunxinrus. Ejusdem adnotationes in cap. 52. Pag. 160. Hi antem. Caput 54 habet vet. cod. cum hac epigraphe: «Quoniam secundum illorum sermo nem, cum animæ serventur, necesse est corpora participare salutem. Quæ vero hoc capite arguit, habentur lib. 1, cap. 1. Quid autem est. Caput est 55 in vet. cod. cum argumento cap. 51. Quid ergo adhuc. Capitis 36 initium est in vel. cod. cum argumento cap. 52. Ad quem. Deleviinus, atque, auct, vet, cod. consentiente Bibliorum contextu: ut circa initium capitis pro ‹ quando reposuimus primum quod, › Ejusdem adnotationes in cap. 53. Pag. 160.Et universe.Colotantum dirimenda a cal cexuperioris capitis mihi videtur prior hæc sententia. Super eos qui fabulis referuntur gigantes. Gigan tes quidem fuisse convenit inter sacros el profanos universos auctores: sed quia de illorum ortu et proceritate magna est dissensio, paulo altius repe tita hæc aduolare libuit. Fabulatur Hesiodi Theogo nia, illos e terra Urani sanguine respersa natos, cum ei Saturnus filius verenda abscidisset; cui as sentit Diodor. libro quarto. Homines patres CVS dem non habuisse, tradere librum nomine Enoch evulgatum, ob idque supposititium recte a prudenti bus judicatum fuisse, xv De civit. Dei, cap. 23, do cet Augustin. Igitur secundum Scripturas canoni cas, subjicit idem, Hebræas atque Christianas, multos gigantes ante diluvium fuisse, terrigenæ Societatis hominum cives, dubium non est. Nec mirandum quod de filiis Seth nasci potuerint, cùm Chine ostendere vellet Creator, non solum pulchritu dines, sed et magnitudines corporum, non magni pendiendas esse sapienti. Et quæst. 4 in Genes. facile creditu scribit, grandes et furtes ex mulieribus nasci potuisse, quia et post diluvium quideın tales reperti fuerint, et quod quadam corpora virorum et feminarum ad incredibilem modum ingentia sæculo suo exstiterint. His adficit Cyrillus ", 81, deformi tate illa. vultus et vastitate monstrosa corporis, iram divinam scelera hominum vindicasse. Theo doretus *** audiens Scripturam divinam dicentem de Enach, "quod a gigantibus oriundus erat; et Og fer reum cubile novein cubitorum longitudinem, et la titudinem quatuor´habere; exploratores item nar rantes instar locustarum se fuisse in conspectu il lorum, et dicentem Dominum: ‹ Tradiderunt Amorrhæum, cujus altitudo erat tanquam cedri, et robastus ut quercus:> optimo jure opinatur Daberrare Josephum, cum propter corporum magni fuisse quosdam pergrandes homines. Nec puto tudines atque formas, in nullo aliis hominibus proximas, cæteris ultra modum admirabiles illos exstitisse scribit, libro quințo Antiq. febræi alii eos «Nephilim,· - id est cadentes, dictos putant, quod honnnes illorum conspectu timore oppressi caderent: vel quia in diluvio (quod propter eoru. exsecrabiles et nefarias libidines immissum recte asserit Berosus) ceciderunt, ut de illis dicat Jub cap. xxvi,: «Gigantes gemunt sub aquis;ɔ vel quod ruma magua caderent ob statura: proceritatem. Algne hæc de ortu et proceritate evrum. Cæterum, conatus illorum narrant profani seri ptores fuisse, at tres maximos montes Olympum, Ossam. Pelion aggererent, sperantes se học mojo Lib.de Gen. cont. Manic., cap. 22. 11.ib. v contr. Emnom. ** Juan. v, 24. **Row. 11, 9, 10. ׳ II Cor. v, 10. Lib. de resurr, caru. 87 Genes, et 18 * Quæst. 48 in Genes. 89 Ames 11, 9.

virtutem, militiam, cuneum militum, signifi cat. Dednxit autein Irenæus a radice T. quæ maxime Syriace, significat velle, desiderare; › unde verbale Hebraicum desiderium, volun tas;» quin et lingua Chaldaica, sive Syra ‹ Zeva › et Zove significant bene placere et gratum cem. Judaicam vocem hic mihi accipere videtur plurale esse, a singulari Nax qnod & exercitum, Irenæus pro germana illa et incorrupta lingua, qua Vetus Testamentum scriptum fuit; quandoquidem ita vocatur iṣaiæ xxxvi, IV Reg. xviii, et Nehemiæ paulo supra, et non ita multum post, llebraicam linguam nominat, quando de Eloæ, loquitur. Caterum Eloah, sive Chaldaice Elaha,> inter decem Dei nomina, tertium ordine collocat D. Hieronymus, Deumque significat, et per e tathesim litterarum in cabala idem est quod b ‹ Ofiel,» id est tabernaculum dicuntque secre siores, nomen Eloha eodem modo se habere ad no men tetragrammaton (WT), quod est nomen essentiæ, sicut se habet luna ad solem. Et Elow Verum. ‹ Elohæ› idem quod ‹ Eloha.» Fieri autem potuit, ut nomen Elohæ, ▸ pro ‹ Vero › sumpserit, quod Deus sit verax et Lam severus veritatis vindex, ut Veritas frequenter in sacris nominetur. Aut certe ad vocem affirman quæ • profecto, omnino, › significat, al לם len Judere voluit. El Ellosuth. Elohut, sive ‹ Elahut, › rabbinis et Chaldais commune est, et significat proprie numen seu divinitatem. Ut autem habeat significationem, quæ bic designatur, fortasse desumetur ex Arabico articulo. «Al,» id est ó‚‹ pronomine ‹ Lah» id est cei: › quasi sit, c ille eujus, subaudi, ‹ sunt omnia; › el Quod autem ait Adonai. 12T (Adonai,» cui septi main focum inter divina nomina tribuit D. Hierony mus, significat dominos meus:» a singulari Tx Adon; › id est ‹ dominus, herus.» Asserit autem, illud significare (nominabile, fortassis quod ab Hebræis substituatur loco nominis ‹ Jehova,› quod nou solent nominare: et «mirabile,» quia angelus dīviņam majestatem referens dixerit, Jud. xii, 48 Cur quæris nonien, meutu quod est mirabile? › Aliquando autem duplicata littera delta. ‹ Addo nai,» quo præliniemem› significari dicit, forsan a 777 Dilon, quod est judicare, et lites judicío diri mere; et cum nomine Dei componit: quod ipse cunctis elementis et speciebus rerum creatarum Jocum, ordinemque præfluierit, constituerit et de creveril. Ne possit aqua insurgere in eam. Ita hunc locum „emendavimųs, id sensu postulante: expuuximus autem ‹ noc postea quam,› quod erat in omnibus turu impressis quam manuscriptis, etiam Vaticanis codicibus. Sic at superiori linen pro perlinien tem, prælinientem ɔ reposuimus. Subuwth, per w. Hoc quartum inter nomina Dei Hieronymus enumerat: intelligit autem Irenæus van cholem, per w, quod pronuntiatio similis sil utriusque. Notum est veru vel mediocriter in lin gua sancia versatis, momson TNX (shebaoth › esse. > Ut puta. Expunximus ‹ut a, ɔ auctoritate vet. cud. Primum cœlum manifestat. Quia insignis ille et concinnus ordo planetarum stellarum et cœle stium orbium per ordines suos dispositus, solisque, instar regis, splendore illustratus, exercitus et mi litia dicitur in sacris Litteris, Deut. xvii; IV Reg. XVI; Nehemie ix; Isa. xxiv et xxxiv; Jer. xIX; Sophon. 1; 111 ideo firmamentum, in quo præcla ram illum ordinem maxime conspicimus Sa haoth, › id est exercitum, vocare potuit. Nam Hebræi exercitus appellant stellas fixas; unde Do minum exercituum exponunt uno sensu, Dominum stellarum. Eodem modo et Jawik. Vaticanus cod., ‹ Jacob.» Cæterum, Jaoth, licet habeat terminationem Itebraicam pluralis numeri, veñit nihilominus a radice Babylonica ŋe ‹ Jae,› quæ pulchrum, speciosum, et ‹ elegantem › significat: et in personaliter Me? ‹ Jeth, convenit, congruit, decet. MYx? «Jauth › autem est ‹ pulchritudo, elegantia, decor; › et aliquando adverbialiter ponitur pro congrue, decenter, ornate et bene. Ut autem oportet deduci juxta Irenæum significet Fugam malorum, , id est mundare et pür gare; › a que ¤ quod Hebræi pro scopis expo nunt: Hoc autem est mala et moxia tollere, ac sordes procul ablegare. Hæc peritissimis viris com municavi, quibus si meliora afferantur, mihi ac studiosis bene consultum fuerit. Interim satis erit id observare, quod, ut diximus, admodum evin cere nititur Irenæus, diversitatem nowiuum, sive Hebræorum, sive Græcorum, sive Latinorum, qui bus Deum nuncupamus, perfectiones, proprietates, et innumera circa nos beneficia, at nunquam plures des designare. Hieronymus, epist. ad Mar cellami, decent nomina divina explicat, sed plu res deos pernegat. Dionysius Areopag triginta duabus nomenclaturis Deo convententibus enume ratis, infert et nominis privationem, et omnia subsistentiam nomina Deo unico congruere Augustinus postquam octoginta epithetis Deum intorpellavit capit. 29 libr. Meditationum, subjicit ● Si totum mundum libri repleant, tua scientia inenarrabilis explicari non potest; quoniam vere indicibilis es, › elc. Adnotationes Fr. Feuardentii in præfationem libri fide, operibus omnibus seclusis, justos coram Deo Lerlii. Pag. 173. Pro sola vera. Ilæc verba impie tor quet quidam Hermannus Hawelmannus lib. quem inscripsit: De unanimi consensu Patrum de sola fide justificante; ut et alia verba, quæ habentur infra lib. ii, cap. 22, et lib. IV, cap. 13, quibus contendit Irenæum iis suffragari, qui nuda solaque 1 Cap. 2 De divin. Nom houtines constituunt: non advertens impostor, quam graviter hoc Simonis Magi commentoin bea tus hic martyr redarguat lib. 1; quamque frequen ter doceat piorum operum necessitatem lib. H, cap. 50; lib. iv, cap. 27, 32 et 49, ipsisque ingentem apud Deum mercedem esse repositam lib. it, cap. 56. lib. iv, cap. 28 et 34. Quis namque non videt,

vas a Deo elcctum. Spiritus sancti organnm, alius dignum duxerunt omnes fere, qui nostro sæculo in docendo, alius scribendo; alius clam, alius palam fuerit. Factus est quidem omnibus omnia, non fal lentis astu, sed compatientis affectu; diversis ani marum morbis, diversis misericordiarum affectibns subveniens; dans scilicet 113 parvulis parva, non falsa; perfectis vero grandiora mysteria, cuncta antem vera, consona, et divina, ɔ Pag. 175. Fuit autem et in illo, Marcionem deno tat, quem lib. 1, cap. 20, nominavit ‹ os diaboli. › Cum autem ad eam traditionem. Hic primum ob serva, quid proprie sit et dicatur traditio apo stolica, nimirum doctrina sen ad Adem, seu adʼri tus sacros, sive ad bonos mores pertinens, quæ non expressis Scripturis Veteris aut Novi Testa menti, sed viva voce, aut exemplo, praxique a pri mis Ecclesiæ pastoribus, id est apostolis, data, et a posteris ad nos usque in populo Dei servata. De quibusdam istiusmodi disserens Tertullianus, ait” Si legem postulas Scripturarum, nullam inve nies: traditio tibi prætendetur auctrix, consue tado conârmatrix, et fides observatrix. › Videatur de iisdem August. epist. 118 et 119, et quod ad initium proximi capitis adnotamus. Observa deinde, fortissimos et antiquíssimos istos religionis Christianæ athletas, ductis a tradi tionibus apostolorum argumentis, adversus infe stissimos illius hostes constanter decertasse: has ¡His ut firmissimos muros opposuisse, ut omnes illorum impetus non modo retardarent, sed molitio nes funditus subverterent. Nec illas tantum, sed et consensum omnium Ecclesiarum, Romanæ præ sertim auctoritatem et successionem apostolicam fidenter objecisse: quinetiam veterum testimoniis eorundem errores solide refutasse: ut hic et in sequentibus Irenæus Clementis ad Corinthios Epistolam, Polycarpi martyris scripta et gesta Gno sticis opponit. Ex quibus apertissimum est, Eras mum Roterod. toto cœlo aberrasse, cum in epistola libris istis ad hunc usque diem præfixa, scribit ipsum Irenæum solis Scripturarnim præsidiis ad versus hæreticorum catervam pugnasse. Ad hæc, Justini martyris scripta ab eodem Ire næo lib.iv, cap. 14, et lib. v citata, Erasınum fal sæ el temeræ assertionis alligant: insuper Hermæ, sive Pastoris testimonium lib. iv, cap. 37, Ignatii etiam martyris lib. v, et cujusdam senioris aposto Jorum discipuli verba in medium frequenter ad ducta, Præfatione lib. 1, et ejusdem lib. cap. 12; lib. ni, cap. 19 et 35; lib. 1v, cap. 45, 47, 49, 50, 52; et lib. v; ex quibus omnibus planum et con spicuum est, Irenæum non solis Scripturarum præ sidiis, sed et traditionibus, et Patrum sermonibus ac scriptis Gnosticos devicisse. Adversantur traditioni, dicentes. Ita ex vet. cod. reposwimus: excusi, ‹ qui adversantur traditioni, dicent, etc. Sed etiam ipsum Dominum. Guosticos Dominum nostrum Jesum Christum et ignorantiæ accusasse supra retulit; et ex hoc loco quorumdam etiam errorum insimulasse manifestum est. Hujusmodi vero impietates Calvinianos nunc ab inferis revo care et instaurare quis crederet? Verum, hujus sceleris nos in Dialogo 4 plurimis et apertissimis Calvini testimoniis illos esse reos evicimus. Efugere. Expunximus • Angere > auctoritate vel. cod. Adnotationes Fr. Feuardentii in cap. 3. Pag. 175.. Traditionem itaque apostolorum. Insi gneu locuin hunc suis scriptis inserere, et ut igni tum telum in hæreticos contorquere jure optimo eos calamum strinxerunt orthodexi. Ut sicut B. hie martyr præcipuum fidei nostræ caput, videlicet unum esse Deum cœli et terræ opificem, adversus Gnosticorum impietates, traditionis ejus, quæ con tinua episcoporum per universas Ecclesias succes sione, doctrina et voce asservabatur, munimento tutatur: sic de fide, sacramentis, et ritibus variis controversos articulos, longe majore sæculorum, Ecclesiarum et doctorum unanimi consensi apostolis instituta, et a successoribus conservata traditione confirmarent et custodirent. Quin et om nibus retro sæculis quotquot Christiani et catholici unquam habiti sunt, quoties de dogmatibus Eccle siæ exorta est disputatio, ad Patrum priscorum et apostolicarum Ecclesiarum traditiones, ut ad sa cram anchoram confugerunt; ut pro aliis innume ris locis, infra scripta testimonia patefacient. Doctrinam sacram, quæ apostolicarum Constitu tionum chartis traditur ", gloriosis Salvatoris nostri vocibus æquiparandam, ideoque ab omni bus amplectendam esse, ejusdem Salvatoris man dato, docet Clemens Roin. Celebriores totius Asiæ Ecclesias, inter varios hæreseon fluctus trepidantes, traditionum apostoli carum crebra repetitione, ut æneo muro, confirmat Ignatius Pueros sacræ regenerationl initiandos, divino rum præceptorum suoruin, id est apostolorum, sine scriptis tradite doctrinæ innixus censet Dionysius Areopag. Nutantes et dubios Philippenses, atque Marcio nistarum, et Valentinianorum imposturis fascinatos plurimos, Romæ agens tuin Polycarpus, a traditio nibus apostolorum ducta demonstratione, primæ fidei restituit **. Non tam scriptis, quam apostolorum, vel disci pulorum sermonibus se fidei sacramenta didicisse narrat Papias et viva præsentique voce magis quam lectione sese adjutum". Sæculi sui passim ingruentium hæreseon nim bos, traditionum apostolicarum fulgore potenter dissipat Tertull." et baptismi ritus omnes, eucha ristiæ pro vita functis oblationes, crucisque ad omnem Christianorum conversationem consigna tiones, sartas teclasque manere contendit. Hæreticis, quantumvis Scripturas canonicas pro ferentibus, nunquam credendum, ut a paterna do ctrina, et ecclesiastica traditione exeamus, censet ille post apostolos Ecclesiarum magister Orige nes Duplicem in Ecclesia Dei agriculturam agnoscit Clemens Alex.“, unam, quæ non scriptis, alteram, quæ scriptis continetur; idemque reruin multaruni cognitionem per successionem ex apostolis absque scriptis ad posteros pervenisse docet. Dominica traditione, quem offerimus euchari stiæ calicem, aqua temperandum didicit Cypria nus: simulque non minus ratum esse, quod, di ctante Spiritu S., apostoli tradiderunt, quain quod ipse Christus, cum utriusque par sit divinitas. Maxima sacratissimaque confessorum Christi corona, insignis synodus prima Nicæna, Filium Dei dμooúatov, id est consubstantialem esse Patri, etsi nusquam scriptum exstaret, sanctorum Patruin traditionibus inhærens, contra Arianos sanxit“. Constantinopolitana Spiritus sancti divinam 11a turam a Macedonianorum blasphemiis asseruit. Ephesina, beat. Mariam Oɛotóxov, id est Dei matrem, etsi hujus vocis nullain mentioneni sacra Litteræ faciant, quod hanc fidem divini tradide 37 Lib. de coron. milit. * Lib. 1, c. 17. * Lib. 1 Constit., cap. 1. ** Epist. ad Philadel. et epist, ad Lib. de eccl. Hierar. " Iren., lib. m, cap. 3. Euseb., lib. 1 Hist., cap. 33. Lib. de cor. “Itomil. 29 in Matth. “Lib. 1, II, IV, V, vi et vir Strom. 47 Epist. ad Cæcilium, et Serui, de ablut, 48 Tom. 1 Concil. Theodor., Socrates, Sozomenus, Evagrius, Nicep., lib. Hist. ecclesiast. Her. nilit. pedum.

rant discipuli, et a Patribus its sentire edocti ez- rum, quas alii apostoli, discipulique Domini do sent, summa Ade prædicandam deßnivit. Chalcedonensis, impermistas Del et hominis suh stantias, in unica Christi hypostasi, juxta Patrum placita, Eutychis spretis captionibus, confirmavit. Adjicere libet, ut in seriis, adeoque summis fidef nostræ capitibus confrmandis, Aurelius Augn stinus. quein unice mirari ac suspicere se fingunt heresiarchæ, ad traditiones eeclesiasticas, Hall quam ad asilum, confugern. Evangelinm seEUN dum Matthæum vere ab ipso conscriptum ege, contra Faristi Manich. inficiationem credit, tradi tíona nixus, quæ ab apostolicis sedibus namre ad præsentes episcopos certa successione pervenerat, fibro vigesimo octavo Contra Fausium, cap. 2. Pa trem ingenitum, Filiumque eidein consubstantia lem, etsi in sanctis paginis non inveniatur, fidei assertione defendendum dicit, epist. 174. Integra fide creitendnm, beat. Mariam Dei Christi matreni, et virginem concepisse, et virginem genuisse, et post partinn.virginem permansisse, lib. De eccle siast. dogmat., capit. 69. Baptisma ab hæreticis collatnin, repetendum non esse, ex apostałorumi traditione, etsi in corum litteris non inveniator, libro seculo De bapt., cap. 7, et libr. 1, cap. 23, et lib., 1v, cap. 6. Consuetudinem matris Ecclesise In baptizandis parvulis, ut traditionem apostolicam nequaquam spernendam, libro decime De Genesi, expito vigesimo tertio. Domini passionem, resur rectionem, ascensionem in conlum, et adventum Spiritus sancti de cœlo anniversaria solemnitate, Hon scripta, sed tradita observatione celebrandam, epist. 118, cap. 1. Baptizates esse apostolos, elsi He verbum quidem de hoc Scriptura habeat, non ambigendum, epist. 108. Serie traditionis quæ dam facta esse, et nunc in baptismi ritibus facien da, quæ in Seri, turis gratia brevitatis tacentur, lib. De pde et operibus, capite nono. Eucharistiam corporis el· sauguinis Homini apostolos non acce pisse jejunos; placuisse tames Spiritui sancto, in Innorem tanti sacramenti a jejunis semper accipi; moremque hêne per universum orbem servari, epist. 118, cap. 6. Antiquitus tradito et retento firme Ecclesiæ ritu, in baptismate parvulos exer cizari, exsufflari, et renuntiare Satanæ, ut a pote state tenebrarum, in regnum Christi transferau tur, libro 1. De nuptiis et concup., cap. 20, at lib. vi Contra Jul., cap. 2. Et 114 quamvis denique nusquam in Scripturis veteribus legeretur oblatum pro mortuis sacrificium, nos parvam tamen uni veram Eccles. quæ in hac consuetudine claret, au cloritatem caso, ubi in precibos sacerdotis, qua Domino Deo ad ejus altera funduntar, locum suum kabet etiam commendatio mortuorum, lib. De cu va pro mortuis agenda, cap. 1 at 4, el sermone 34 de verbis Apostoli. Aliis locis innumeris, et aucto, ribus sacris receusendis consulto supersedeo. Adest parapicere. Billius, id est, licet, vel promptum est,» Græcorum inore dicitur: náprotLY enim illis idem sæpe est quod eotiv. Quibus emendate agentibus. Idem, Græce, wv xat optoitwy, id est, ‹ quibus munere suo probe fungeujibas.» Sed quoniam valde longum est. Multis iisque gra vissimis verbis hoc loco, toloque capite, docet beat, martyr Romanam Ecclesiam caput, esse et regulam oʻpniųn aliarum: proindeque illius do ginata unice suspicere et amplecti, ac successionis seriem omnium hæreseon fluctibus, ut firmamų et immobilem petram, nos opponere debere, et ad il lius traditiones, decreta, fidemque adversus ome nium eorum fraudes, qui in salutis publica et pie tatis Christianæ perniciem nihil nou machinantur, tanquaın ad· tulissimam arcing et sacrosanctam grain confugere: quod singillatim explicabimus. Primo igitur præterinissis totius Úrientis et Me rídiei, imo universi orbis clarissimarudi Ecclesia etrina plantaverant, sanguine rigaverant, et stu pendis miracutis confirmaverant, episcoporum ca talogis; hajns wnius, tanquam cæterarum præcel lentissimæ, ab apostolorum coryphets ad suam ælatem usque, continentem et nunquam intermis sam snecessionem contexit. Deinde eam vocat ‹ maximam,» ut quer oMBEM sacrorum potestatem jure sibi vindices, cæterasque oinnes sibi juferiores habeat, quas sua auctoritate regat. Postea cantiquissimanı › appellat, non propies tempus, nisi de Latinis et Occidentalibus intelligas, cum Jerosolymitana, Samaritana, Cæsariensis, et Antiochena, prius fidem Christ susceperint; sed propter dignitatem, et quod aliis potior sit, ipsam que omnes ut matrem suspiciant. Post:nodum omnibus cognitam» ésse asserit, sicut ea, quæ inter omnes caput extolleret, et cujus rectores, veluti in altissima pharo et clarissima specula collocati, aliarum navigationes inter tot nan fragia dirigerent; observarentque, quemadmodum unaquæque in retinenda religione se gereret quippe quæ tyrannorum et hæreticorum procellis agitata, et nutantia corda fratrum, confirmandi præceptum simul et potestatem a Domino acce pisset. Subjicit, a gloriosissimis duobus apostolis Pe tro et Panlo,squorum nimirum præ ceteris tam sant eximia èharismata, tam singulares dotes, tam ma gni in mystica hac navi fabricauda labores: quo rum, inquam, conversatione, voce et institutis, velut sacris anchoris, inter tot fluctus et aliarum ruinas, tuta salvaque hactenus permansit: quo rum denique miraculis, vinculis, sanguiné et martyrio, clarins præ ceteris et dilucidius ipsa. Roma fulget, quam sideribus cœlum. Romæ sequitur, quæ ut suis dietatoribus, consulibus, imperatoribus, exercitibus, mortales omnes gravissima servitute olim presserat; contra, apostolicis nunc institutionibus, eosdem in liber tatem filiorum Dei asserere debebat. ‹ Romæ» deinde, ut illic præsidia defensionis Christianæ reipublicae collocaret, et regni sui me tropolita construeret Christus, ubi idolowaniarum receptaculum, officinam turpitudinuín sauctorum caruiacinam, ipsissimamque Babylona, Satanas condiderat, e fundatam et constitutam Ecclesiam. › Hujus igitur, pergit Irenæus, tantæ Ecclesiæ ‹ traditionem, quam, › viva voce ‹ ab apostolis» Petro et Paulo, adhuc clavum ejus regentibus, ac cepit, acceptam conservat, cet anuntiatam › in universo mundo c'hominibus dem constanter ‹ indicantes, et palam prædicantes, «confundi mus et convincimus nefariæ defectionis a Christi communione, et apostolorum doctrina, ceos OIN nes qui philautia, gloriolæque inutilis, vel pri matus appetentia, anuni cæcitate, vel quacunque alia occasione ducti, contra jus et hierarchiquin Ecclesiæ ordinem, cœtus et conventicula «colli gunt. Hanc esse beatissimi martyris sententiam, quam paraphrasticos explicamus, omni luce clarius in dicant quæ sequuntur. Ad hanc, subjungit, ‹ Ecclesiam, › Roma nam videlicet, non ad urbis amplitudinem, popu lorum frequentiam, censorum gravitalem, senatusvę statuta; non ad fortissimos ejus exercitus, glorio sos de toto orbe triumphos, imperii culmieù; uoa denique ad Cæsarum majestatem, ut inepta scelo rataque impudentia interpretatur Smidelius: soil ‹ ad hanc Ecclesiam,» in qua sedit vérfex aposto lorum, cuique successerunt ‹ Linus, Anacletus, Clemens, Evaristus, Alexander,» et alii ordine vinnes; ‹ Recesse est,» quia a Deo opt, max. UDH stitutum; non tantum European, Africanam, Ale xandrinam, Jerosolymitanam, Antiochenam, Con

suæ decretis contra Pelagium et Cœlestium adhi- sedis atque universalis Ecclesiæ papam nominant; bere, epistol. 90. Venerabilis papæ Zozimni jussione coactumn, el ecclesiastica necessitate ad Cæsaream in Mauritania se evocatum scribit, epist. 57. Cæcilianum Carthaginensem contemnere potuisse conspirantem multitudinem inimicornın Donatista rum, cum se Romanæ Ecclesiæ, in qua semper viguit apostolica cathedra principatus, per com municatorias litteras se videret esse conjunctuin, › ait epist. 162. Stephanum papam contra anabaptisinum ætate Cypriani in Africa usurpatumn, scripsisse et præe cepisse confirmat libro v De baptismo, capite vi cesimo tertio. Sanctum Innocentium papam de synodi Palæsti næ gestis judicasse, quibus se Pelagius absolutumn falso gloriabatur, refert et probat lib. De peccato originali, cap. 8. Apostolatus Petri principatum, cuilibet episco patui præferendum judicat libro secundo De ba. plismo, capite primo. Solius Ecclesiæ Romanæ successiones a beato Petro ad suam ætatem usque, ut ingentis virtutis molem, schismati Donatistarum opponit, epist. 165. Totius Numidiæ ad Milevitanum concilium coacti episcopi, Innocentium summum pontificem demisse precantur, ut magnis periculis membrorum Christi pastoralem diligentiam adhibere dignetur, et hæ reticos Coelestium in Asia, Pelagium vero Jeroso lymis constitutos, auctoritate sanctitatis suæ, de sanctarum Scripturarum auctoritate deprompta, cohibeat, aliisque instanter et celeriter provideat, auctore cod. Augustin., epist. 92. Hujus et paulo superius nominati concilii Car thaginensis relationes, ad apostolica sedis antisti em missas, simulque ab eodem responsiones ad Afros directas, agnoscit probatque idem Augusti mus epist. 106 et lib. 1 Contra Julianum Pelag., et libro secundo Contra Pelagium et Cœlestium, cap. 7. At, ne in re evidentissima sim effusior, relictis Fulgentii Ruspensis, Eugypii abbatis, Eulalii, et Eugenii Carthag., Primasii, Optati, Lactantii, Arno bii, Africanorum doctorum testimoniis, ad Alexan drinam sedem, quam in Ægyptum, Pentapolim, et Libyam, juxta antiquam consuetudinem, Thy OU Glav Exeɩv, id est excellentiam summamque pote statem et dignitatem habere, sancta synodus Ni cœna sanxit, oculos convertamus. Hanc gloriari, quod Romanæ Ecclesiæ fidei, ore apostolico lauda te 8, sit particeps, scribit Hieronymus epist. ad Theophilum. Xišti Romani episcopi consilium quærit, senten tiamque vehementer exposcit in anabaptismi causa antiquiss. et sanctiss. ille Dionysius Alexandrinus, veritus ne per errorem ipse laberetur ". Idem, Stephanum Xisti antecessorem eadem de causa, prolixa satis epistola, totius Orientis Ecclesiarum commemorata concordia, consuluerat, ut primum sine dubio pastorem Ecclesiæ, cujus sententiam au dire et attendere omnes deberent ". Dionysio antiquior Origenes, et ipse Alexandrinus catechistes, Petro summam rerum de pascendis ovibus traditam, et super ipsum velut super terram, fundatam esse Ecclesiam docuerat, ipsumque me ruisse Ecclesiæ fieri fundamentum " Et ad Zephirinum Romanum præsulem scribit, ideo se Romam iter suscepisse, quod sibi admodum in optatis esset Ecclesiam Romanam, plane anti quissimam, videre. Magnus Athanasius, et una cum eo totius Ægypti episcopi, Marcum, sanctæ Romanæ apostolice 88 Rom. 1. AVT Matth. cap. 7, sect. 5, sanctamque ejus sedem, matrem et caput omnium Ecclesiarum agnoscunt; cui cum omnibus sibi commissis, perpetuo se futuros obedientes pollicen tur ".) Alibi Athanasius idem Ursacii et Valentis Ariano rum antistitum sycophantiis graviter succenset, quod ne Liberio quidem Romano episcopo peper cerint, nulla reverentia ducti, cujus se les apo stolica erat, in qua nullius, nisi Dei metus reŝi deret. Idein rursus Alexandria Romam usque se ali quando navigasse scribit ", " ut seipsum suaque illi Ecclesiæ commendaret,› quemadmodum sibi ipsi testis est Apologia ad Constantium imperato rem: vel, ut etiamı Calvino placet, Romanæ sedis auctoritate tum hostium suorum rabiem reprime ret, tum pios laborantes confirmaret " Jam vero Orientem petentibus nobis, Syriæ uni versa, Palæstinæ et Arabia celebres occurrunt Ecclesia, quibus Stephanum papam et martyrem sua doctrina, consilio et epistolis, semper magno adjumento fuisse congratulatur apud Eusebium libr. vii, cap. 4 Histor., Dionysius ille Alexan drinas. In Jerosolymorum diœcesi degens Hieronymus, epistola ad Damasum papam, hæc præsenti animo vociferatur: Cum successore piscatoris et disci pulo crucis loquor. Ego nullum nisi Christum se quens, beatitudini tue, id est cathedræ Petri com munione consocior: super illam petram ædificatamı Ecclesiam scio. Quicunque extra hanc domura agnum comederit, profanus est. Si quis in area Noe non fuerit, peribit regnante diluvio. Quicun que tecum non colligit, spargit; hoc est, qui Christi non esi, Antichristi est. > Et sequenti ad eumdem epistola: «Si quis ca thedræ Petri jungitur, meus est. Alibi etiam: Si quid parum caute scripsisset, ab eodem Damaso emendari postulat, ut ab eo qui Petri fidem et seden teneret. › Idem rursus, totius Orientis et Occidentis syno dicas consultationes ad episcopum Romanumi de ferri solitas docet, cum ad eas se respondisse scribit, quando in chartis ecclesiasticis Damasum juvabat. Et epistola ad Principiam, se Romam cum san ct's pontificibus Paulino et Epiphanio, quorum alter Antiochenam Syriæ, alter Salaminian Cypri rexit Ecclesiam, necessitate ecclesiastica tractum, memoriæ mandavit. Sed audiatur ipse clarissimus Jerosolymorum antistes 116 Cyrillus. Petrum Romanæ Eccies. præsulem, principem apostolorum excellentissi mum appellat, catech. 2; clavium regni cœlorum portitorem, catech. 6; supremum Ecclesix præco hem, catech. 11; principem apostolorum et regni cœlorum clavigerum, catech. 17. Omitto Sophonium, Pachymerem, et Michaelem Syngelum, qui postea huic Ecclesiæ præfuerunt, ut alias percurram. In Palæstina Cæsariensi doctissimus ille episco pus Eusebius, Petrum Christianorum primum pon tificem vocat in Chronicis; additque illum Rona viginti quinque annis perseverasse; et quotics in historiis præcipuarum Ecclesiarum, episcoporumi successiones recenset, toties Romano primum lo cum tribuit. Orientis quasdam Ecclesias jam percurramus. Cæsarea Cappadocia Ecclesia, Romani præsulis legatos Luciferum et Eusebium, qui ad seditionem, quæ ibi orta fuerat, compescendam venerant, lu bentissime accepit et audivit 5. * Lib. 1v lustit., Euseb., lib. vu llist..cap. 8. ** Ibid., cap. 2, 3, 4. " L. v in Epist. ad Rom. et in cap. Epistol. ad Marcumi papim. 63 Epist. ad vitam solitariam agentes. 68 Nazianzen. in mon. B. Basilii.

Basilius modis omnibus magnus, optat petitque Romanum episcopum ‹res Orientis considerare, judicii sui decretum interponere, el sua auctoritate usum, Orientem visitare, diligenti illius examlui semetipsunt sistere paratus In tres diversas sententias de Spiritus sancti di vinitate distractæ Ecclesiæ Orientales, acceptis episcopi Romani litteris, quibus ut una cum epl scopis Occidentis Trinitatem et consubstantialein esse, et gloria æqualem suadebat, in unitatem dierunt singulis rebus ab Ecclesia Romana se mel judicatis acquiescentibus; auctore Sozo meno libro secundo, capite vicesimo secundo Histor. re Paulum Constantinopoleos, Asclepam Gaza, Lucium Adrianopolis, Marcellum Ancyræ Galatie minoris, episcopos, ab improbis et hæreticis se dibus ejectos restituit Julius episcopus Romanus, litteris ad Orientales liberius scriptis, eos a quibus temere abdicati fuerant graviter arguens, ‹ quo niam Ecclesia Romana (ait Socrates ") privilegium præter cæteras obtinet: atque (adjicit Sozome mus) propter sedis dignitatem, cura omnium ad ipsum Julium spectabat. › Illi, licet decreta sua infringi graviter ferrent, litteris tamen suis ad eumdem Julium, Ecclesiam Romanam primas apud omnes ferre, utpote que apostolorum schola et pietatis metropolis jam ab initio fuisset, agnoverunt. Chrysostomus, Theophili, Epiphanii, et multo rum Orientis episcoporum factionibus sede pulsus et relegatus, epistola ad Innocentium papam ipsum obsecrat, ut auctoritate sua acta illorum robur nullum habere decernat; sed eos qui inique cge runt pœnarum ecclesiasticarum legibus subjiciat.» Innocentius autem Atticum Chrysostomi loco suf fectum supersedere jubet; et Proclum Cyzici epi scopum, Constantinopolitanam Ecclesiam tantisper pascere, donec causa perpenderetur. Idemque Ar cadium Orientis imperatorem, Eudoxiamque im peratricem, quos relegationis tanti doctoris reos comperit, a communione Ecclesiae et sacrorum submovit, ac pœnitentes postinodum absolvit “. Interea Anysius Thessalonicensis se Romanæ Ecclesize judicium sequi fatebatur: Antiochenæ sedis presbyteri ejusdem disciplinam se agnoscere scribebant; Syriacus Apamæensis Bythini, Palla dius Helenopoleos, Demetrius Pisinuutis, totius Cariæ episcopi, et Mesopotamia monasteria, nefa riam Chrysostomi depositionein et relegationein exsecrantes, Romanæ sediɛ judicio adhærebant. Verum his omissis, Antiochenæ Ecclesiæ, quam tatius Orientis metropolim fuisse, docent ex La tinis llieronymus; ex Græcis Tbeodoretus litro quinto, capite secundo "; et ex Hebræis Hegesip pus libro tertio, capite quinto, reverentiam obe lientiamque erga Petri successores consideremus. Socrates, Theodoretus, Sozomenus uno consensu memoria prodiderunt Flavianum ejusdem sedis antistitem, per legationem, precibus Chrysostomi et Theophili, Ecclesiæ Romanæ episcopo, a quo ob violatum jusjurandum communione privatus fuerat, reconciliatum fuisse et communioni resti Eadem, Paulinum patriarcham lubens amplexa est, quod per pontificis Romam legatum Lucife rum nomine, sibi traditus et ordinatus esset: qui postea et ipse una cum Eniphanio et Hieronymo, de rebus ecclesiasticis consulturus ad Romanum pontificem profectus est". Sed quid in singulis recensendis immoror? Præ. stat synodorum, in quibus omnes convenerunt, de Ecclesiæ supremno post Petrum capite sententias colligere. Ex Occidente et toto Oriente episcopi su pra sexcentos ad Chalcedonensem, quæ solius sedis Romanæ, ait Gelasius, ‹ decreto coacia est, coierant; qui omnes, ne uno quidem recla mante, Romanam Ecclesiam caput omnium dicti tantem Paschasinum, Leonis pap:e legatum audiunt, ejusque mandata capessunt, actione 1. Deinde Leo, aniversalis archiepiscopus, uni versalis Ecclesiæ papa, universalis Ecclesiæ episco pus, › omnium consensu appellatur, actione 3. Postea omnein primatum et honorem præci paum, secundum canones, antiquæ Romæ archi episcopo conservari voluit, actione 16. Concilium hoc præcesserat aliud, quod Ephesi contra Nestorium, ‹ jussu et auctoritate, › aiunt Nicephorus, Evagrius, et Justinus imperator, Cœ lestini pape indictum fuit 73. in eo ex toto Oriente adunati ducenti Patres, imposita sibi ne cessitate a canonibus, et sanctissimi Patris Cole stini Romanæ Ecclesiæ episcopi epistola, diu mul tunique lacryinantes se ad tristem anathematis contra Nestorium ferendam sententiam adigi pro testantur. Epistola quoque ad eumdem Cœlestinum, san. ctitatis illius pietatem, zelum et curam de recta fide cum omni admiratione suspiciunt: episcopos Romanos in omnibus celebres esse, et eorum stu dia ecclesiarum fulcra, constituta agnoscunt: et quoniam necessitas postulabat, ut quæ facta fuerant in sancta illa synodo, omnia ad sanctitatis ejus co gnitionem referrentur, eidem ipsi, scripto illo ne cessario, ea universa sese indicare scribunt”. Demum, Joannis Antiocheni patriarchæ, qui ut synodum in gratiam Nestorii turbaret, Ephesio rum et Alexandrinorum episcopos deposuerat, te meritatem plectendam differunt pietatis ejusdem Coelestini judicio 7. Qui vero multis ante annis, ad secundam universalein synodum, quæ prima Con Stantinopolitana fuit, juxta litteras Damasi papæ convenerant 150 episcopi, epistola ad eumdemi Ec clesiæ Romanæ præsulem, membra ejus propria sese profitentur, simulque ut ordinationibus Ne. clarii, Flaviani et Cyrilli, quibus Constantinop. Antiochenam, et Jerosolym. Ecclesias commise rant, sua pietate et charitate spiritali acquiesce ret, hortanti. Jam vero tantam confessoru.n coronam, quæ ex potamia, Perside, Cilicia, Cappadocia, utraque Palestina, Phoenicia, utraque Syria, Arabia, Mesɔ Armenia, et Ponto, Galatia, Asia, Lydia; Phrygia, Pisidia, Pamphilia, Isauria, et aliis Orientis parti bus majori ex parte contexta est, celebrem et om nibus observandam Nicænan synodum primam consideremus. Hanc non tantum Sylvestri episcopi Romani consensu coactam apud Damasum legimus, veruin et ejusdem vocatione regulariter convoca tam fuisse, docet concilium Romanum eadem tem pestate celebratum”: Vitumque et Vincentium Epist. 52. «Lib. 11 Hist., cap. 2. «Lib. ш, cap. 7. " Palladius, Sozom., lib. VIII, cap. 28, Theod., lib. v, cap. 33; Socrates, 1. vi; Georg. Alex. in Vita Chrysostom.; Nicephor., lib. x, cap. 15, 16, 18, 31, 32, 3, 34. 7 Advers. Jo. Jerosolym. "Socrat. lib. 111; Theod. lib. ui; Sozom. lib. v. "Nazianz. in Monodia. Basil., Hieronyin. epist. ad Principiam. 7 Niceph., b. XIV, cap. 54; tomo 1 Concil., pag. 601; Evagr., lib. 1 Histor. Col. Tom. 1 Concil., pag. 485 et 486. ** Tom. 1 Concil., pag. 694, 695 edil Tom. I Concil, pag. 355.

doctrinam, formam Polycarpi, et cæteras animi, et corporis.dotes, apprime commendat. Fragmentum habet Eusebius lib. v. cap. 19 Hist. episcopos, archiepiscopos in Ecclesiis alicubi con- Irenæus quoque in Epistola ad Florinum, pietatem, stituere! Purpura certe facit imperatores, non sacerdotes,inquit Ambrosius". Idemque ad Va lentinianum": Noli te gravare, imperator, at putes te în ea quæ divina sunt aliquod imperiale fns habere. Publicorum tibi mœníum jus com missum est, non sacrorum. > Succedit autem ei Anacletus. Hunc plerique post Clementem constituunt, et in epistola eidem in scripta, Clementem suum prædecessorem vocat; sed et Epiphanius, Ruffinus, Damasus, Sabellicus Cletum, non Anacletum, Lino subjungunt: at huic Irenæi enumerationi, quæ Cletum nescit, nisi cum Anacleto eumdem faciat, subscribit Eusebius lib.11, cap. 13 Histor., Titi, inquiens, altero imperii anno, Linus Romanæ Ecclesiæ ministerium, cum in eo duodecim annis præfuisset, Anacleto tradi dit. Similia habet lib. v, cap. 6, ac demum in Chronico; Ignatius quoque epistola prima, Clemen tem scribit Anacleto successisse. Clemens, qui et vidit apostolos. Barnabæ con cione primum fidei elementa didicisse, et ejus mi nisterio se ad Petrum apostolum adductum fuisse; ac deinceps variarum peregrinationum et certami num comitem se adjunxisse, locupletissimus sibi ipse testis est, in libris Recognitionum. Hunc esse, cujus Paulus in quadam epistola meminit, putant Clemens Alex., Eusebius, Epiphanius. Sub hoc igitur Clemente, dissensione non modica. Si exstaret Clementis epistola qua schisma hoc compescuit, et Corinthiorum nutantem fidem con firmavit, tantæ divisionis occasiones facile expli carentur: sed nec Eusebius, nec Nicephorus plura quam hic Irenæus tradiderunt. Potentissimas litteras. Hinc observa Romanam Ecclesiam, etiam ab initio, auctoritatem suam in terposuisse in moderandis quoque Græcorum Ec clesiis, quod adeo gratum fuit illarum episcopis, ut hic commemoratam epistolam, non tam Clementis quam Romanæ Ecclesiæ nomine, sua ipsius memo ria, plurimis in Ecclesiis publice lectam scribat Eusebius lib. II, cap. 12 Hist. Porro fragmenta non contemnenda hujus epistolæ reperias apud Justinum martyrem, quæst. 47 ad orth.; Clementem Alex.. lib. 1 Strom., et lib. iv, et lib. vi; Basilium Magn., lib. De Spiritu sancto, capite 29; Athanasium in disput. contra Arium in synodo Nicæna; Epipha nium contra hær. 27; Eusebium, lib. Hist., cap. 16 et 37; Hieronymum, lib. 1 Cont. Jovin. el Commentariis in I et iv cap. ad Ephes. quorum le ctorem tantum admonere visum est. Huic autem Clementi succedit Evaristus. Augu stinus epist. 165, Optatus Milevitanus lib. 11, Eva ristum Anacleto successisse scribunt, quos secuti sunt Damasus et Platina; sed cum hic reclamet Irenæus, eique subscribat Eusebius plurimis in lo cis, illi polius credendum. Totum hunc locum trans cripsit Eusebius lib. v Hist., cap. 6. Qui etiam gloriosissime. Eusebius, Damasus, Me taphrastes, Nicephorus, Platina, aliique rerum ecclesiasticarum scriptores, huic consentiunt adeoque antiquissimus scriptor Tertullianus his versibus 8 Post expleta sui qui lustri tempora tradit Telesphoro; excellens hic erat, martyrque fidelis. Et Polycarpus. Etiam locum istum reperias apud Eusebium, lib. IV Histor., cap. 13. Deinde constan tissimum ejusdem Polycarpi martyrium graphice depingit cap. 15. Meminit et Polycarpi frequenter in epistolis Ignatius, ad eumque nominatim unain dirigit. Idem rursus ad Antiochenses suos, ex Phi lippis scribens, salutat eos Polycarpi nomine, cui tanquam fidissimo tutori, Ecclesiam Antiochenam, ad martyrium proficiscens, impensius commendat. Multum enim perseveravit. Eusebius in Chronico tradit Polycarpum coronam martyrii suscepisse circa annum 118 Christi 169, imperii autem An tonini Veri septimo; insuper, illum instante morte dixisse proconsuli, se jam octoginta sex annos Christo inservivisse: quibus eum revera grande vum fuisse, ac Ecclesiæ Smyrnensi multis annis præfuisse constat. Pag. 177. Et fidelior veritatis est testis. Ensebii auctoritate, et Billii commonitione sic ocum resti tuimus tuimus, expuncto ‹ fidelioris,› quod habebant omnes codices. Is enim est qui sub Aniceto. Peregrinationis hujus rationes, ex Irenæi epistola ad Victorem pa pam abundantius refert Eusebius lib. v Hist. cap. 24. Hine vero observandum quanti Romani pontificis auctoritatem fecerint totius Orientis Ec clesiæ, quarum primas, apostolorum auditor, ab ipso Joanne evangelista Smyrnæ pastor constitutus Polycarpus, confecta jam ætate, Romam pergit, Successorem Petri variis de rebus consulit; pacis communionem postulat et assequitur. Et sunt qui audierunt eum. Istbæc transcripse runt ex Irenæeo Eusebius lib. IV Histor., cap. 13; Epiphanius contra hæresim 30; Theodoret. libr. Hæretic. fab.; Nicephorus lib. ir. Plurimos autem et sanctissimos, præter Irenæum, discipulos et au ditores Polycarpum habuisse in ecclesiasticis libris refertur, qui tum adhuc et in Asia et in Gallia su pererant: inter quos numerant Andochium, Tyr sum, Felicein et Benignum, qui in Galliis martyrio consummati sunt. Cerinthum. Epiphanius contra hæresim 30 semel et iterum istud de Ebione, non de Cerintho, refert. Quid si uterque, id est Cerinthus ac Ebion ut ejusdem ferine impietatis professores, tum in bal neum aut ex condicto, aut præter spem, simul con venissent? Ilieronymus Advers. Luciferianos asse rit, post Joannis recessum, balnei ruina Cerinthum cum asseclis oppressum fuisse. Ac Eusebius qui dem lib. IV Hist., cap. 22; Nicephorus lib. v, cap. 22, et Theodoretus lib. it Hæreticarum fabula run, Joannis accessum et recessum cum Irensco referunt, sed balnei ruinæ ac hæretici oppressionis non meminerunt. Post unam correptionein. Tertullian. lib. De præ script.; Cyprianus libr. Ad Quirinum, cap. 78, item epist. 55; Lucifer Calar. et Ambrosius Com. in hunc Pauli locum, hane Irenæi vet. cod. lectio nem sequentes, non habent: ‹ et alteram; › hà bent vero Athanas. orat. contra Arian., orat. ad Max., epist. ad Serapionem; Leo Magnus serm. contra hæresim Eutychetis; Hieronym., Theodo retus, Primasius. el Est autem et epistola Polycarpi. Ilanc agnoscunt Eusebius lib. v Histor., capite vicesimo; Hierony mus in Catalogo, Nicephorus lib. u, cap. 39. Pro diit autem nostra ætate in lucem, ut multorum aliorum priscorum monumenta, quæ temporum in juria diu latuerant. Quinetiain testis est Irenæus, Epistola ad Florinum, cujus egregium fragmentum exstat apud Eusebium lib. v Histor., cap. 18, Nicephorum lib. iv, cap. 30, eundem beatissimum et apostolicum viruin, alias quoque epistolas, vel vicinis Ecclesiis confirmationis gratia, vel fratribus quibusdain, ut eos admoneret et hortaretur, scri psisse, ex quibus puritas doctrinæ ejus colligi po test. Harum porro quinque non aspernanda fra gmenta, a me superioris Quadragesimæ tempore Virduni, in quadam vetustissimis characteribus ** Ambr., epist. 33. "Theodoret., lib. v Histor., cap. 17. Lib. Carm. advers. Marcion.

manu descripta super quatuor evangelistas Catena, 1517 ab excucullato apostata Enthero initia inventa, ut a Victore episcopo Capuano, ante mille et centum annos ibidem laudantur, hoc loco inse rere operæ pretium visum fuit. (Hæc fragmenta jam aaidimus hujusce Patrologiæ tom. V, in Polycarpo. Adnotationes Fr. Feuardentii in cap. 4. Pag. 178. Tantæ igitur ostensionis cum sint hæc, Anctoritate vel. cod. expunxinius, ostensiones;> atque ita colligit Irenæus, quæ supra dixit, de Scri puuris, successionibus episcoporum maxime in Ecclesia Romana, et traditionibus apostolorum, vim habere manifestissimæ ac firmissimæ demon strationis adversus onines hæreses. Infert autem non esse veritatem fidei quarrendam a tam impuris et dissectis Gnosticorum sectis: sed a sola Eccle sia catholica, cui ut sacrmin ac cœleste pignus, ser vanda ab apostolis commissa est. Confirmatio prima est, ex eo quod obortis novis disceptationi bus semper ad antiquiores Ecclesias, velut ad pu riores fontes recurritur. Secunda, quod si nullæ essent Scripturæ nobis relictæ, ad earum Ecclesia rum traditiones omnino confugiendum esset. Ter tia, multas per orbem gentes, viva soluin voce tra ditam sibi veram fidem Christianam constanter 119 tenere el servare. Quarta, Spiritum sanctum, ut a prophetis prænuntiatum fuit, in cordils fidelium, potius quam in chartis, veram et salutarem pieta tem inserere ac infigere. Paulo post, ‹ in cam, › pro, ‹ in ea, › deinde, ‹ cum summa diligentia pro, e cum magna, › docente vetere codice, substi tuimus. Diligere. Billius deligere» mallet quam dili gere, ob verbum «devitare,› quod antecedit. Quid autem si neque. Vehemens certe telum in eos qui nihil credendum clamitant quod non dilu cide et aperte Scriptura dieat. Nun ergo Deum unum esse, universaque suo Verbo condidisse cre didissent, si Moysis ætatem præcessissent? Athei smumve professi fuissent, si universa Biblia sacra Babylonicis flammis exuri vidissent? Neque igitur Domini nostri incarnationem, mortem, resurrectio nem, et universam œconomiam peractam ab eo vere existimassent, antequam Matthæus, Marcus, Lucas, Joannes, hæc scriptis mandassent? Et quid ad banc rationem Irenai respondebunt, si tantum et solum apertis scriptis credunt, traditione omni abnegata? Multæ gentes barbarorum. Divinis jussionibus, quibus Christus apostolos et discipulos delegavit, ut euntes in universum mundum, felix faustumque Evangelii verbum profiterentur omni creaturæ, in cipientes a Judæa usque ad ultimum terræ, tanto fervore paruerunt, ut omnem terrarum orbem in tra 40 aut 50 annos peragrarint. Hoc plane Paulus indicat, Romanorumi fidem dicens annuntiari in universo mundo; et Apocalypsis, inter eucharistias beatorum referens eos dicere: Redemisti nos ex omni tribu, lingua, populo et natione. Non fue runt antem scripta apostolorum evulgata statim per tot linguas et provincias; quæ tamen recta in Deum fide, solo verbo Dei tradito, non autem scripto in nixa credebant, uti docet frenæus. Quorum qui in Christum credunt, sine charta et atramento. Ita ex veteri codice restituimus: co dices excusi, ‹ corum qui in Christum credunt, bine charactere vel atramento. › Ante Valentinum enim. Eisdem argumentis, ab origine scilicet recentiori tum hæresiarcharum, tumi hærescos, validissime pugnat Tertullianus adversus hosce Gnosticos lib. Præscript. et lib. 1 Contra Marcionem. Valet quoque plurimum hujusmodi ar gumentum adversus hujus ævi Hugnosticos: quan doquidem constet Lutheranismum anno Doinini babuisse; sacramentariam factionem circa an num 1524; Carolstadii et Zuinglii opera pullulasse; Anabaptistarum vero colluviem 1522, per Nicolaum Storck, deinde Thomam Muntzerum prima ſuro rum suorum fundamenta jecisse. Nam si omnes ecclesiasticas historias percurramus, nullam pro vinciam, nullamque gentem comperiemus, quæ confessionem fidei Augustanæ, Witembergica, Man sfeldicæ, Saxonicæ, Bohemicæ, Wandalica, Sue dicæ, Anglicæ, Belgicæ, Francicæ, Helveticæ, aut B. zanicæ similem unquam ediderit. Hoc in primis satis fatetur Beza, quando in libro Imaginum scri bit Cnoxum, Bucerum, Farellum, Calvinum, Zuin glium, ac Ecolampadium primos fuisse in Scotia, evangelistas; item, Calvini in sacras Litteras moni Anglia, Francia, Sabaudia Helvetiaque apostolos ac mentis enibil judiciosius, nihil enucleatius, nihil mɛ gnificentius a quoquam verbi divini interprete adhuc cundiæ fines transiliens, tam impudenter quam ne scriptum fuisse; et in hujus Vita, universos vere quiter scribit: Doctrinam de cœna Dominica, nullo post apostolos recte intellectam et traditam hac tenus fuisse, quam a Calvino.» Constat ergo etiam propriis illorum testimoniis, Calvinismum et Zuin glianismum recentissimum esse: nosque illis optimo jure objicere posse, quod nuper in colloquio Frankentalensi Anabaptistis nepotibus suis objece runt: Si vos Ecclesia Dei estis, sequitur Deum sine populo et Ecclesia fuisse usque ad annum 1524, in quo Carolstadius doctrinæ vestræ fundamenta posuit. Nam si vel omines historias perlegatis, nul lum ab exordio mundi populum invenietis, qui cou fessionem fidei vestræ similem habuerit, › etc. Lutheranismum quoque recentissimum esse, et ipse Lutherus palam significal et contestatur his verbis 85 Audemus gloriari Christum esse primo a nobis vulgatum.» Et in Colloquiis cjus per Re benstock collectis refertur, quod frequenter labores suus apostolorum etiam laboribus præferens, di ceret 86 Tempore Pauli, Evangelium non publice, sed privatim propositum est. Et Joannes Aurifa ber în aliis ejusdem Lutheri præceptoris sui _Collo quiis, co usque effert illum super omnes Patres, doctores, martyres, discipulos, ac evangelistas, et apostolos Christi, ut vix divinissimum Paulum ei præferendum judicet, ac secundum ab eodem Christo locum omnino tribuat, ut superius ex ver sibus ejus notavimus. Wigandus denique libro De bonis et malis Germaniæ, ascribit eidem Luthero ‹ articulorum fidei illustrationem, qualis ab aposto lorum temporibus hucusque in mundo non fuit cognita.» Et reipsa, ne unum, ne unum quidem ab apostolorum temporibus ad hanc usque ætatem mostram, doctorein ac episcopum nominare pos sunt, aut poterunt unquam, qui Lutheranam" vel Melanchthonianam doctrinam professus, aut con fessionem fidei Augustanæ similem amplexus fuerit. Sed neque ullam provinciam, ullam civitatem, ul lum oppidum, ullum totius orbis angulum desi gnare possunt, in quo vel baptizatum vel conatum, vel prædicatum sit recentium Hugnosticorum more. Est igitur horum doctrina plane nova, et bactenus inter Christianos nec audita nec recepta. Valentinus enim venit Romam. Hæc, usque ad illud Marcion autem illi succedens, a transcri psit Eusebius lib. Iv Hist., cap. 10. Sectam quoque Valentinianorum ortam sub tempore Antonii Pii, et Telesphori papæ, qui lyginum præcesserat, memoriæ tradiderunt Theodoretus et Sabellicus. Pag. 179. Modo quidem latenter docens. Obser vandum quain incerta, vacillante, et ad omnein Datum fluctuante, imo et repugnante, et perpetuo verbere flagellante eos misera conscientia, errores ** Præfat, in corpus doctrinæ, editum Lipsiæ, 1561. "Tom. II, pag. 145.

dulii presbyterl versus, quibus Christum ita allo- negatorem, ipso Marcione deteriorem esse judica quitur Hoc Matthæus agens, hominem generaliter im \plet, Marcus ut alta fremit vox per deserta leonis, Jura sacerdotii Lucas tenet ore juvenci, More volans aquilæ verbo petit astra Ivannes, Quattuor hi proceres una le voce caneries, Tempora ceu totidem latum sparguntur in or [bem 10 Inciperet mactari. Billius: «inciperet inactari, › pro, mactandus erat, › dictum est; quemadmo dum cap. 17, inciperent dicere, › pro, ‹ dicturi crant, et cap. 20, ‹ qui inciperet occidere pecca tum, pro, qui peccatum occisurus erat; › et plerisque aliis locis. Pag. 191. Et pennatam. Expunximus ‹ penna Lum. › Colloquebatur. Ita pro ‹ colloquebantur; › ut mox leco «præbebant, substituimus præbebat, auct. vet. cod. Pag. 192. Et inducti. Indoctos recte hic et alibi sæpe censet omnes hæreticos: quantumlibet enim veræ theologiæ, aut etiam philosophiæ laudein ve nentur, reipsa tanien indocti manent, et cortici lit teræ, aucupioque verborum tantum insistentes, ad vera sapientiæ fundum nequaquam perveniunt.Hinc Apostolus hareticum describens, ait: Superbus est nihil sciens; sed languens circa quæstiones et pugnas verborum ". Et ne de uno tantum, vel altero id eum asseruisse putaremus, de omnibus ait Semper discentes, et nunquam ad scientiam veritatis pervenientes. Sed ultra non proficient. Insipientia enim eorum manifesta erit in omni bus Nam ut mali angeli cum bonis, et pseudo prophetæ ac seductores cum divinis prophetis et apostolis collati, plane rudes sunt ac cæci: ita etiam si omnium sæculorum hæresiarchas cum sanctis Ecclesia Patribus et doctoribus comparaveris, illos non injuria inertes, ignavos, et ventosos, impuden tes tamen et aulaces homines censebis. Quid enim Valentinus, Cerinthus, Basilides, Marcion, aut alius ex hoc furfure, præ Dionysio, Clemente, Ignatio, Polycarpo, Justino, Irenæo, Tertulliano, Cypriano, aut hujusmodi Ecclesiæ cathol. proceribus? Ac prætermissa de cunctis hæresiarchis prolixiore disquisitione, unius tantum et alterius hujus sæculi propudiosam, et plurimis, scio, incredibilem insci tiam patefaciamus. Scribit Petrus Rebenstock com mensalis Lutheri, hunc aliquando ad se redeuntem, ac proprio seipsum metieniem pede, sæpe dixisse Ego neque ebraice, neque Græce calleo; alla men Hebræo ac Græco mediocriter respondebo “., Quo etiam pacto plurima calluisset, qui rursus de se aiebat: Ego non audeo integra latera folii sine intermissione legere, neque duas aut tres lineas in Psalino, aut aliam rem diu intueri. Mox enim venit mihi tinnitus aurium, ut sæpius ad scamnum me demittere cogar. › Fontem vero hujus mali sui ape riens, scribit ad electorem Saxoniæ: ‹ Diabolus interdum per cerebrum meum ita permeat, ut nec scribere possim, nec legere ".) Et ne catholici soli odio incitati videamur, sic de illo, ex propriis ejus testimoniis, decernere; acce dat Tigurinorum apostolus, et Sacramentariorum dux Zuinglius, hæc ad eumdem Lutherum scri beus Facile videmus, te vel imperitum, vel ni mis rudem esse theologum, cum de utraque in Christo natura disputans, inter has distinguere non dum novisti. Vel si illud non ignoras, interim vero hac confusa utriusque permistione, simplices fallis et decipis; te seductorem, impostorem et Christi mus. Sed ignorantiam tuam in te potius agnosco, quam ut nequitiam et impietatem lioc esse existi mem Aique hoc Helveticorum ministrorum de Lutheri ignorantia judicium. Qui fit ergo, ut lanta scripserit et vulgaverit? Respondeo, quidquid in buc cam occurreret, mox chartis mandabatur: atque hoc ab hominibus rerum novarum cupidis avide rapie batur, ac Evangelii splendido titulo venditabatur. Cæterum, libri ejus sacci sunt verborum ex qui bus si scommata, calumnias, obscena verba, ina nes jactantias et gloriationes, denique Satanas, dia bolos, quos passim effat, detraxeris; longe pau ciora quam fortasse crederes, sunt in his reman sura. Eant ergo nunc Germani, et cuin suo Ta burno, Lutherum clamitent virum mirabilem, divinum, angelu volantem per medium coeli, habentein Evangelium æternum, summum postren i sæculi doctorem; ac etiamnum, quod illis objicit Sturmins, crepidas Lutheri adorandas putent. > Aut, quod etiam longe turpissimum ac fœdissimum solo relatu, ut illos sibi aliquando Smalcaldia de cumbenti fecisse gloriatur, pudenda propriis labiis exsugant; aut certe stercora venerentur 16, lan foedi ac reprobi catholicæ fidei professionisque de sertoris. Luthero succedat Calvinus, Beza judicio, sum mus ille maximusque theologus, quo nemo docuit doctius, nemo judiciosius, nemo enucleatius, nemo magnificentius hactenus scripsit 17. Is quoque certe totius antiquitatis rudissimum, ac historia ecclesiasticæ ignorantissimum se cunctis prodidit, quando scripsit, beatum Athanasium magno illi concilio Nicaeno primo præfuisse 18; quandoqui dem tum solummodo diaconus erat, episcopum suum ad id concilium proficiscentem consecutus. Ad eamdem quoque inscitiam pertinet, quod jn. dicavit Arianos aliquanto tempore præcessisse Ma nichæorum hæresim 19; cum hi sub Aureliano imperatore, ad annum Christi 277 furere incape rint, illi vero tantum sub Constantino, circa annum Christi 322, habuerint initium. Præterea, innumera contradictiones, quibus seipsum implicat; sexcenta sacrorum Bibliorum loca ab eodem male reddita et intellecta; frequentissima: veterum Patrum nunc mutilate, mox perperam tortæ, et falso denique eis impositae sententiæ omnibus manifestant eum isthæc, nec satis diligenter legisse, nec bene intel lexisse. Ad hæc successor ejusdem Beza el versio nes, et interpretationes, et plerasque illius senten tias erroneas scriptis publicis corrigens, eisdem que contradicens, aut profecto Hiius ignorantiam coram toto mundo coarguit, aut suam propriam manifeste prodit. Quando insuper, in gravissimis disputationibus statum controversæ quæstionis aut mutare, aut fugere tam sæpe conatur, falsis prin cipiis innititur, stupide argutatur, cavillatur, extra chorum saltitat, probationum loco bacchatur et conviciatur, similibus utitur ineptissimis, metony mias confingit absurdissimas, ambiguis verbis ludit, principium petit, paralogismis rem suam conficit, etc.; verioris dialecticæ, philosophiæ atque theolo giæ fundum se nunquam attigisse ac penetrasse de monstrat. Quicunque enim ad rectam in modo el forma disserendi rationem omnia illius argumenta reduxerit ac expenderit, comperiet tandem inanis sima esse, quæ prima specie magnificentissima et valentissima videntur imperitis. Quoniam vero hujus hominis technas, fraudes, versutias, ac ine plissimas disputationes in suis perdoctis Promptua riis catholicis, 126 et Antidotis vir eruditissimus et clarissimus docto Stapletonus planissime detexit ** Carm. pasch. lib. 1, v. 355 seqq. 11 | Tim. v, 4. 32 Il Tim. 311, 7, 9. ¹ª Toma. I Colloq., pag. 187, et tomo II, pag. 22. Colloq., fol. 51 et 149. Tomo V Jenens. Germ., fol. 485. 16 Epist. ad Lutherum, anno 1526. ● To... 17 In Vita Calv., et Iconibus. "Lib. contr. Valent. Gentil ** Justitut.

Ignatius et ipse martyr, Epist. ad Trallian., Tar- Sed velint nolint spurii Synagogæ filii, hanc Inter sen., Philip., Philadelp., Polycarp. Lingua quidem. Et hic rursus observanda, imo detestanda Gnosticorum fraus, qua verbis quidem aliquantisper recte discere videbantur, interpreta tione vero impure blasphemabant. Eamdem imple tatem Sacramentarii, illorum progenies, pleno ore spirant, sive de Dei omnipotentia, sive de descensu Christi ad inferos, de multisque aliis fidei capiti bus, adversus eos disputatio instituatur. Adhibere. Expunximus ‹ habere,» auct. vet. cod. Ejusdem adnotationes in cap. 18. Pag. 204. Et quoniam Joannes. Toto præsertim bajus libri cap. 11 ex Joannis Evangelio asseruit Christum esse æternum Dei Filium, eumdemque nere boininem factum: et non alium esse Jesum, alium_Christum; nec alium Filium Altissimi, aliumi vero Filium Virginis. Sed prævidens. Expunximas «providens.» Item tam in hoc capite, quam omnibus aliis locis ‹ Em manuel reposuimus, pro ‹ Emanuel: › quod so mel dixisse sufficit. Pag. 205. Voluntates. Vet. cod. «voluptate; sed quia înfra cap. 21 rursus habet «voluntate, › nihil mutare libuit. Alterum autem. Quatuor has voces ex vet. cod. adjecimus, et illius auct. delevimus ‹ suspice mur. ▸ Prædestinatus, Vulgata editio, segregatus, › et ita legunt Hieronymus, Ambrosins, Theodoretus, August., Primasius; Græce est aqwproµévos. Qui est Deus super omnes. Vulgata editio Latina, ‹ super omnia; › Græci inì máytwy,_communiter ad utramque lectionem. Cæterum, Erasmus non sine'manifesta malitia et impietate in Christum, conatus est hujus apostolici loci, quo Christi eterna deitas et majestas adversus Arianam im pietatem (inquit Theophylactus) aperte refellitur, auctoritatem elevare. Primo scribens Cyprianum lib. 11 Adv. Judæos, cap. 6, Dei mentionem omit tere; quod tamen codices a Morelio et Pamelio ex vet. manuscriptis emendati et vulgati, insuper et Tertullianus lib. Advers. Praxean, cap. 13 et 15, et Novatianus lib. De Trinit. cap. 13 et 30, el hic Irenæi locus manifestæ imposturæ coarguunt. Deinde, conjectatur particulam illam, ‹ Deus,» ad ditam fuisse ab Origenis interprete, aut aliis qui busdam; quod falsissimum esse convincunt supe riora Patrum testimonia, cunctorumque Latinorum et Græcorum vetustissima monumenta. Stat igitur, stabitque firmissimum et apertissimum pro Christi vera sempiternaque divinitate, adversus Arianos, horumque fautores, hoc beati Apostoli testimo nium. Natum ex muliere. Græce est revvúµsvov. Au gust. lib. De trinitate et unitate Dei, cap. 3; Cy prianus lib. 11 Adversus Judæos, cap. 8, coustau ter cum Irenaro natam interpretantur; • fa clum legunt Tertull. lib.De velandis virg. et Am brosius lib. De fide, cap. 6, et epist. 32, serm. 5, in psalm. cxVIII. Portante. His agnoscit ineffabilem eam unitio nem, qua duplex natura, omni confusione semola, constat Domini nostri Jesu Christi unica hyposta sis; ut unus sit Filius Dei, et hominis filius. Velociter. Vulgata editio, quæ et littera Hebraica conformis est: Accelera spolia detrahere, festina prædari. Non possum hoc loco silentio præter mittere Calvini impietatem, qua cæco furore in Patres sauctos debacchatur, dum Christianos om nes scriptores nimis crasse hallucinatos esse scri bit, quí vaticinium hoc ad Christum traxerunt. Siccine Judaicæ cæcitati faves? hæccine omnium Scripturarum ad fidei analogiam accommodatio? ** Tract. 8 in Joan. pretationem Patrum, Justini, Tertulliani, Hieronymi, Basilii, huic Irenæi omnino conformem, ambabus ulnis excipiemus. Propter hoc el pueros. Parvulos innocentes intel ligit, quorum quatuordecim millia, ut in liturgia sibi a R. Matthæo relicta notant Æthiopes, et Græci observant in Calendario suo, nefanda Hero dis immanitate, Christus et ipse puer martyres con secravit. Hos namque Cyprianus et Augustinus ap pellant Martyrum flores; nec diffitentur ty rannum phis eis profuisse odio, quam profuisset obsequio. Et Tertullianus ait: Eos testimonium Christo sanguine suo litasse. › Et omnia in semetipso recapitulans. Alludit ad hunc Pauli locum Ephes: 1, 10: Instaurare om nia in Christo; ubi Græcum verbum &vxEYE Lamoaola, id est universam hominum et ange lorum salutem, adeoque cunctam omnium rerum cœlestium et terrestrium summam, ad unum Christum 132 revocare, ac in eo unico compre hendere. Hieronymus Comm. In illum locum,verbum ‹ recapitulare post Irenæum usurpans, miratur quamobrem in Latinis codicibus habeatur, ‹ in slaurare. › Intempestivam festinationem. Non est, quod ex hoc loco putent Gnostici posteriores, Irenæum B. Virginem Mariam alicujus vitii arguere; cujus integritatis, pietatis, et fidei tantus assertor et vindex esse apparet infra lib. 111, cap. 24, 25, 26, 27, 32, 33, et lib. iv, cap. 40, et lib. v. Nec enim culpat illius humanitatem, qua egentibus subven tuin cupiebat; néc matrem esse abnegat Filius, cui subjici et parere non detrectavit: «Sed ille singu lariter natus de patre sine matre, de matre sine patre, miraculum quod facturus erat, secundum di vinitatem, quam non genuerat mater, facturus erat, non secundum infirmitatem; ideo operaturus facta divina,`› ait Augustinus, non agnoscit vi scera humana ". Et Justinus martyr responsione ad 136 quæst, orth. ait: Illud: Quid tibi el ‹ mihi est, urulier?» non ad objurgationem dictum est matri a Servatore, sed quasi boc demonstrare vellet. Nou nos ii sumus, qui curam suscepimus vini quod in nuptiis consumitur; tamen præ amore si vis ne deficiat eos vinum, die ministris ut fa ciant quæ ego eis dixero, et videbis eis non deesse vinum; id quod etiam accidit. Nou ergo verbis matrem objurgavit, cum eam factis honorarit. › Sunt itaque Chrysostomi, Theophylacti ac Euthy mii in bunc locum commentaria, quibus intem pestivos affectus B. Mariæ tribuere videntur, pru denter legenda; cum præsertim sancta synodus Tridentina eos anathemate percusserit, qui eam dem in tota vita sua, omnia peccata, etiam venialia, ex speciali Dei privilegio vilasse, son asseruerint. Deminoratione. Auctor. vet. cod. delevimus Demiurgi ratione. ▸ Deos quidem plures. Irenæum imitatus Cyrillus Jeros. Valentinum triginta Deorum prædicatu rem vocal, catechì. 6. Propter quod rursus. Locum hunc e Theodorelø Græce et Latine suo loco inseruimas. Habitat în nobis. Græca Pauli lectio, kv dµły: et Vulgata Latiua, «in vobis. › Et postea, ‹ corpora vestra. › Sed Irenæus seipsum aliis connumerans, personam ad institutum suuni inflectit. Es Jo. Ern. Grabii adnotationibus in cap. 18. Pag. 204. Christi autem. Ex hac citatione, inde que deducto argumento patet, Irenæuin nomen Ty coù, quod in nostris N. Test. exemplaribus Græcis expressum exstal, fraud legisse, uti nec Vulgata La lina, neque Persica versio illud habet. Pag. 205. Non enim ex voluntate.... Verbum care

nymum, Augustinum, deinde Eugenium, Hildeſon sum, et Julianum Toletanos olim antistites, a suis partibus stetisse: verum, Patrum illorum sententias partim depravasse, partim fictitias supposuisse convictus fuit; et ejus error, sanctarum Script rarum, et gravissimorum theologorum Athanasii, Nazianzeni, Cyrilli, Hilarii, Hieronymi, Augustini, Ambrosii, Isidori, Paschasii, ibidem adductis senl tentiis, quibus pernegant Christum ullo pacto ad optatum Filium dicendum esse, penitus oppressus. Deus simul et homo perficeret. Nullatenus, in- cum assectis, libello edito volebat Hilarium, Hiero qnit Fulgentius ‹ humana natura ad auferendum peccatum mundi sufficiens atque idonea fieret, nisi unione Verbi Dei. Et August. cap. 108 Enchir. ‹ Neque per ipsum liberaremur mediatorem homi num Christum, nisi esset Deus. Ambrosius quo que in caput ix ad Hæbreos ait: ‹ Tantum fuit pec catum nostrum, ut salvari non possemus aliquando, nisi unigenitus Filius Dei moreretur pro nobis. › Et Basilius in psal. xLvu: «Non homo nudus, sed homo Deus Jesus Christus nos redemit: quia nullus alius poterat condignum afferre pretium. › Plura istiusmodi testimonia comperiet studiosus lector apud Chrysostomum hom. 10 in Joan.; Cyrillum Alexand. lib. v Thesauri, cap. 7. et lib. 1 De fide ad reginas; Cyrillum Jerosolym. catechesi 43; Dama scenum lib. De fide, c. 15 et 19; Leonem pɔpam epist. 13, 81 et 95; serm. 1, 4, et 10 de Nativitate, Berm. 7 et 8, de Epiphania; et serm. 1 et 12 de Passione Domini; Anselmum denique duobus libris Cur Deus homo. Commistum Verbum. Id est ex Virgine reipsa in carnatum: aut commisti Verbo, si vet. cod. lectio placet, id est fide, spe et charitate, necdum Christo adhærentes. Mox percipientes,» pro ‹ per ficientes restituimus, auct. vet. cod. Manumiserit. 'Elsubspwon, id est soluto miser rimæ omnium captivitatis jugo, in libertatem filio rum Dei asseruerit. Ut enim mancipium dicitur Au gustino", qui manu captus, belli jure occidi pote rat; sic manumissus, cui libertatis copia fiebat, certis ritibus et verbis istis: Hunc hominen li beruin esse volo. › Ego dixi: Dii estis. Hæc Theodoretus dialogo 1, ex frenæo citat usque ad illud: «Non enim potera mus, › etc. Ejus porro auctoritate, et veteris cod. consensu mox pro‹ Verbum Dei, Verbi Dei, re posuimus. Commistus Verbo Dei. Tres has voces Theodore assu tus desiderat, indeque forsan alicui viderentur ali unde invectæ, visi codices omnes constanter illas servareut, et non raro infra iisdem verbis uteretur lib. v, cap. 37. Ilis autem perfectam illam unitio nem divinæ et humanæ naturæ in Christo, tanto studio docere et explicare studet, ut verbis aduni endi, adhærendi, conjungendi, couniendi, mendi, et communicandi, quibus superiori capite usus est, non contentus: nunc et commistionis vo cem usurpet, sed ad superiorum significationem. Ne quis vero hac phrasi offendatur, quasi confusio nem quamdam naturarum in Domino nostro Irenæus induceret, animadvertat et bene sentientes alios Patres ab ea non abhorruisse. Dionysius Areopag. ‹ Jesus simplex ex carne humiliatis nostræ inetfa biliter compositus est. Tertullianus lib. 11 Contra Marcionem: Miscentem in seipso hominem et Deum; › et cap. 12 Apologet.: ‹ Nascitur horno, Deo mistus. Cyprianus, tractatu De vanitate idolo rum: Deus cum homine miscetur.» Vigilius martyr lib. 1 Contra Extychen: «Filius Dei ostendere voluit nostri generis naturam per commistionis individuam unitatem. Augustinus 1♥ De Trinit., cap. 20 Verbo Dei, ad unitatem personæ quodammodo commistus est homo.» Alios multo plures præter eo, quos legendo notes licet. Ut adopsionem percipiens. Erasmus præfatione in hos libros, existimavit hunc locum prudenter legen dum, propterea quod Christum juxta conditionem humanam adoptivum esse Filium Dei videatur as serere Iren. Et certe hanc 135 sententiam in Eli pando Toletanæ sedis episcopo, aliquot postea sæ culis dainaverunt Paulus Aquilegiensis, Adrianus papa, et synodus Francofordiensis, ad quam, im perante Carolo Maguo, ex Gallia, Germania, Italia episcopi circiter trecenti convenerant. Elipandus Superest ergo ut hic aut voce adoptionis, quam usurpat Irenæus, eam gratiam, donum, beneficiumive intelligamus, quibus in unitatem personær, sine ullis suis præcedentibus meritis, humanam nostram na turam ex Virgine Filius Dei assumpsit. Hoc fusins tibi explicabunt post Augustinum lib.Contra Secundinum, cap. 5, Petrus Lombardus lib. 1 Sent., dist. 10, et quotquot quæstionibus suis eum locum illustrarunt patres scholastici. Aut, quod acutis et doctis viris longe rectius videtur, illa Irenæi verba uon ad ipsum Christum, sed ad cœtum piorum hominum referenda sunt, quos passionis, sanguinis et mortis suæ beneficio atque efficacitate in adoptionem filio rum Dei misericorditer assumpserit. Istud enim confirmant hæc Irenæi verba: ‹ Filius Dei factus est homo, ut homo,percipiens adoptionem, fiat fi lius Dei. Et paulo superius: Ad eos dicit, qui non recipiunt munus adoptionis. Spectans igitur B. martyr hæc apostolorum verba: «Dedit potesta tem filios Dei fieri, his qui credunt in nomine ejus"; Accepistis spirituin adoptionis filiorum Dei"; › de nostra in Christo et per Christum adoptione loquitur. Possemus. Sex voces has inseruimus, erasimus vero ‹ possimus, nisi › veteris cod. auct. Propter hoc. Expunximus quod per hoc: ot non ita multum post, aut pro ut reposuimus auct. vet. cod. Chae ex Irenæo transcribit usque ad illud: Hic Sicut enim homo erat. Theodoretus in dialogo & igitur Filius Dei, etc., quæ supra Græce èt Latine adjecimus. Requiescente quidem Verbo. Apertissime docet di viuæ naturæ nihil doloris in illa Dominica perpes sione illatum, quippe quæ mutationum universarum expers, his subjici non potest. Hoc idem multis scripturis confirmat concilium Hispalense, actione 13, et clarissimis exemplis illustrat Euseb. lib. 1♥ Demonstr. evang., cap. 13. Ejusdem adnotationes in cap. 23. Pag. 213. Magnanimus. Vet. cod. ‹ magnanimis. › Sic vocem Græcam paxpółvµo;, puto reddidisse in terpretem, quam alii patientem et longanimem › redderent. Irenæum porro imitantur Tertullianus lib. Do patientia, Cypr. De oratione Dominica, eadem voce utentes. Ostendit autem hoc capite Irenæus, Deum ex lapsu hominis huic mundo patefecisse, quam sit patiens, benignus, misericors, el potens að salvau dum. Hoc ipsum etiam Jonæ exemplo comprobat atque idcirco gravissimam esse hominum ingratitu dinem, si tantum beneficium pro dignitate nou agnoverint et suspexerint, etc. Verbum autem fere semper masculino genere effert, allendeus Græcam vocem λóyoc, quæ inasculina est. Ninivitis. Ita vel. cod., excus inimicis.» Conterritos ab eo signo. Indicat Jonam prædicasse Ninivitis mira, quæ sibi in mari, in ceto, et in terra contigerant; quod etiam quibusdam Hebræorum in terpretibus placet, uti nostris in eam prophetiam Commentariis signavimus. Ut insperabilem. Ita et capitis initio, glorificaret Deum, qui insperabilem salutem ei donasset.» Ex punximus ergo ‹ inseparabilem. › * J.. de incarn. et grat., c. 4. ** Lib. xıx de civit. Dei, cap. 45. ** Jan. 1, 12. ** Rom. viii, 23.

Ingratus enim. Vet. cod.: «Ingratum enim magis ▲ cribit, quæ Græce et Latine insequenti capite ad euin hoc, etc., et dilectionem, quam habebat Deus jicientur. in hominem, offuscabat sensum suum, › etc. Cognoscat autem. Delevimus cognoscant,» auct. vet. cod. Pag. 214. Factus est. Vertendum erat, factum est, propter antecedens • Verbum,» uisi λóyos masculinain vocem respexisset interpres: quod et alibi frequenter facit. Paulo post, assuesceret, › ponitur pro, cassuefaceret. › Non habebant salvari. Græce oux elxov σwoñvai, non poterant salvari; ut Exw Aéyetv, possum dicere. Ejusdem adnotationes in cap. 23. Pag. 214. Rursus, quoniam neque homo. Oportuit Salvatorem mundi esse verum hominem, qui pro nobis pateretur et moreretur; item et Deum, qui peccata remitteret atque salvaret a morte. Sine carne. Angelis corpora propria tribuunt multi antiquorum, ut ex Justino, Tatíano, Tertulliano, Cypriano, Origene, et plerisque aliis apertum est. Alii vero ut Dionysius, Cyrillus, Theodoretus, Da mascenus, volunt illos omnino incorporeos, et non materiatos esse; quibus accedere videtur hoc loco Irenæus, licet cap. 70 lib. iv aliud indicare videatur. Ignatius item, Epist. ad Trallianos, vocat angelos incorporeas creaturas. Basil. hom. Quod Deus non est auctor malorum, cacodæmonis naturam ait esse incorpoream. Nazianzen. orat. 2 de theologia, de angelorum natura scribit: Ne hanc quidem, tametsi corporis expertem, Incorporeo modo cer nere possumus. › Greg. Nyssenus lib. De vila Moysis, censet angeles natura incorporeos. Epipha nias contra bæres. 26, appellat dæmonem spiritum incorporeum. Chrysostomus homil. 22, in Genes. affirmat impossibile esse incorpoream_angelorum naturam concupiscentia carnis teueri. Hieronymus denique, epist. ad Avituin, in erroribus ponit Ori genis, quod dixerit dæmones ob delicta sua seriis corporibus vestiri. Neque senior. Sententia est Isa. LXIII juxta trala tionem LXX; quæ lisdem fere verbis citatur quoque a Cypriano lib. 11 Adversus Judicos, cap. 7. Isaias ait: Et commemoratus est. Non dubito no men Isaiæ pro nomine Jeremiæ in hunc locum ¡rrepsisse, quoniam dixisset ut paulo antea; ‹ Et Isaias rursus; insuper, lib. vi, cap. 39, hunc eumdem locum ascribit Jeremiæ; lib. item v, cap. 31, eum dem locum, paulo licet aliter citans, Isaiæ uon me quiniţ. Sed et Justinus martyr in Dialogo, velut ex Jeremia locum allegat. Scribit porro, Judæos odio Christianorum sententiam istam, pluresque alias e sacris Bibliis sustulisse. Et revera hic locus nec apud LXX, nec apud Vulgatam lectionem Latinamı nunc occurrit. Deus ab Africo veniet. Sic cum Irenão legit Nova tianus lib. De Trin. cap. 12, apud Tertull., idque ex editione Theodotionis, quen testatur. Hierony mus vertisse: ‹ Deus ab Austro veniet, et Sanctus de monte Pharan”, › ut nunc legit editio Latina Vul gata. Docet idem Hieronymus Pharan locum esse vicinum monti Sina, et Bethlehem sitam esse ad Austrum, in qua natus est Salvator. Montes autem Ephraim sive Effrem, urbi Jerusalem non sunt ad austrum, sed ad septentrionem. Ideo hic melius legi videretur, de monte Pharan, › quam, ‹ Ef frem.» Novatianus habet, «de monte umbroso. › Cooperuit cœlum. Hæc nova est lectio ex variis translationibus concinnata, et ferme ei similis, quam in iisdem sententiis usurpat Cyprian. lib. 111 Adv. Judges, cap. 21, quod prudenter animadvertit' dili gentissimus et doctissimus ejus scholiastes Pame lius. Pag. 215. Deus igitur homo factus est. Euseb. lib. ♥ Hist., cap. 8, hæc nominatim ex Irenæo trans » {labac. III, & Ejusdem adnotationes in cap. 24. Pag. 215. Non ergo vera est quorumdam interpre tatio. Judæos hujus pravæ interpretationis auctores una cum Ebionitis, Theodotione et Aquila intelligit quibus Tryphonein et Carpocratein Justinus ad. jungit; Symmachum ex Samaritano proselytum et circumcisum, Eusebius et Epiphanius. Et de illis quidem nihil mirum, cum vel Christum nunquam susceperint, vel susceptum semel penitus postea ab negarint. At, nostra tempestate, in ipso Christia narum regionum meditullio, quosdam, qui se gloriæ Christi omnium maximos et sincerissimos asserto res venditarunt, exstitisse qui Judaicam et Gnosti cam hanc impietatem, tanto martyrum sanguine exstinctam, ab Orco revocarent, apud posteros A dem vix inveniet. Calvinum intelligo, qui Judæis de nomine Haalmah, concedit, quod postulant, videlicet de adolescentula viro cognita intelligen dum: Ecolampadium Judaice et Gnostice transferen tem: Ecce, adolescentula illa prægnans, et pa riens filium; › atque impurum Castalionem com muni voce ad corruptam et incorruptam interpre tantem: Ecce, puella prægnans filium pariet; › quos omnes sequentibus rationibus coargueinus. 1. Tribus diversis vocabulis Hebræi eamdem fere rem 136 significant, TW, naarah adolescen tulam, sed tam virginem, quam corruptam bethulah virginem duntaxat designant sive anus decrepita, sive adolescentula fuerit; my, ha almah, quo matrem Messiæ hoc loco vocal pro pheta, solummodo adolescentulam virginem, eam que cum áset intactant, hominibus abscondi tain et occultam, ut ipsum etymon indicat. 2. Deinde tribus tantum locis in sacris Hebræo rum litteris, mobyn, haalmah, cum littera seu ar ticulo, he, invenitur: Genes. xxiv, 13,cum de Rebecca dicitur: Ecce, sto juxta fontem aquæ, et erit haalmab, › id est virgo ‹ egrediens ad hauri eudum,ɔ etc.; secundo, Exod. 11,8, cum de Maria sorore Moysis scribitur: Et perrexit haalmah, › id est virgo, et vocavit matrem infantis; demum apud Isaiam hoc in loeo: «Ecce haalmah. › Si igitur duæ priores hoc nomine vocantur, quod intactæ, absconditæ, et viris non cognitæ essent, procul dubio et tertia hæc, de qua agitur. tertio 3. Accedit, quod Septuaginta seniores illi, genere et conversatione Hebræi, Hebraicæ et Græcæ lin guæ peritia clari in primis, pro haalmah (ut cum frenæo Justinus martyr, Hieronymusque pru denter observant), hoc loco transtulerunt O¿vo;, quod omnibus, circa controversiam, virginem significat: et non ǹ vedvic, quod adolescentulam, nec naidloxn, quod puellam simpliciter denotat. map 4. Nec parum partes nostras confirmat Jonathan Usielis filius, paraphrastes Chaldæus, vir inter He bræos summi nominis et auctoritatis, qui locum hunc reddidit, Ecce virgo.» Consentit etiam Evan gelium Matthæi Syriaca lingua, id est Hebraica, dialecto vulgari primo scriptumi, Isaiae locuin ita reddens: Ecce enim virgo. Lingua quoque Pu nica, quæ profecto Arabica est, haalmah proprie virgo appellatur: ut non siue mysterio, totius mundi Redemptoris genitricis integritas omnium linguis celebretur. 5. Demum, ut quod tanquam inexpugnabile mu nimentum in hac re æstimarunt cum Trenæv, Ju stinus, Tertullianus, Basilius, Cyrillus, Chrysosto mus, Hieronymus, non omittam; insigne prouigium, miraculum retro actis sæculis inauditum, signum que non vulgare, sed Deo dignuin, ac, ut Tertulliani verbis utar, monstruosam aliquam novitatem, die vinus vates Judæis pollicebatur; cujus nullam pror sus rationem habet juvenculæ desponsatæ quotidia

volnerit liberos procreare.» Bezæ vesanias, et Vi- es. Si matrem gentium dieam, præcelis. Si formam reti virulenta in eam convicia, quod adhuc iinpu dentiora sint, consulto prætereo 78 At his magno animo opponenda sunt elegantissi mæ patriarcharum figuræ, aperta prophetarum va ticinia et evangelistarum scripta: quíbus copin sissimos gratiæ Dei proventus, immensa beneficia et stupenda opera in ea edita fuisse omnibus ob viam est. Opponenda et Patrum Græcorum et La tínorum erudita scripta; quibus summis et amplis símis honorum titulis merito exornatur. Ac nt An selmum, Rupertum, Bernardum, Andream Jernsn lymitanum, Fulgentium, aliosque plures beatæ Vir ginis summos laudatores, qui abhinc mille annis vixerunt, taceam; Petrum Chrysologum, qui sub Martiano imperatore, id est anno Domini 450, flo ruit, primo loco proferam: Quantus sit Deus, ait ille”, satis ignorat ille, qui hujus Virginis men tem non stupel, animum non miratur; pavet cœ Juin, tremunt angeli, creatura non sustinet, natura non sufficit; et una puella sic Deum in sul pectoris capit, recipit, oblectat hospitio, ut pacem terris, coelis gloriam, salutem perditis, vitam mortuis, terrenis cum cœlestibus parentelam, ipsius Dei cum carne commercium, pro ipsa domus exigat pen sione.» Et iteruin”: «Ipse angelns miratur, aut feminam tantum, aut omnes homines vitam me ruisse per feminam; stupet angelus totum Deum venire intra virginalis uteri angustias, cui tota si mul angusta est creatura.» Et alibi "; Ave, gra tia plena: Hæc est gratia, quæ dedit cœlis gloriam, terris Deum, fidem gentibus, finem vitiis, vite or dinem, moribus disciplinam. flanc gratiam detulit angelus, accepit Virgo, salutein sæculis redditura. › Et post pauca: «Vere benedicta Virgo, quæ et vir ginitatis possidet decus, et matris dignitatem. Vere benedicta, quæ et superni conceptus meruit gratiam, et sustulit integritatis coronam. Vere benedicta, quæ et divini germinis suscepit gloriam, et regina exstitit totius castitatis. Vere benedicta, quæ fuit major cœto, fortior terra, orbe latior; nam Deum quem mundus non capit, sola cepit,» etc. Augustinus cum de peccatis agit, nullam prote statur de beata Maria habere velle quæstionem” scit enim, quod plus ei gratiæ collatum fuerit ad vincendum omni ex parte peccatum, quæ concipere ac parere meruit eum, quem constat nullum ha buisse peccatum. Idem alibi”: ‹ Videainus, ait, quæ est illa virgo tam sancta, ad quam Spiritus sanctus venire dignatus est; quæ tam speciosa, quam Dominus elegit sponsam; quæ tam copiosa, cujus generationem tolus orbis excipiat; quæ tani casta, ut possit virgo esse post partum. Hæc¸ est immaculata concubitu, fecunda partu Virgo et cas¦a perpetuo. Hæc concipit, non viro, sed Spíritu; hæc parit, non dolore, sed gaudio. Hæc est sponsa Chri sti, et gentium magistra, quæ se plenam miratur, et fetan lætatur. Idem rursus ": Dical Maria Porta facta sum cœli, janna, facta sum Filio Dei. lila porta facta clausa, quam Ezechiel vidit. › Et ſterum idem: «Facta est Maria scala cœlestis, quia per ipsam Deus descendit ad terras, ut per ipsam homines ascendere mereantur ad cœlc Rursum idem”: t Etsi omnium nostru:n membra verterentur in linguas, eam landare sulliceret nut Jus.Altior cœlo est, abysso profundior, cujus laudes dicere conamur. Hæc est enim, quæ sola meruit mater et sponse vocari. Hæc primæ matris damna resolvit, hæc homini perdito salutem adduxit,» elr. Et post pauca: Sed quid dicam pauper ingenio, cuui de re quidquid dixero, minor laus est, quam dignitas tua weretur? Si cœlum te vocem, altior Dei appellem, digna exsistis. Si dominam angelo rum vocitem, per omnia te esse probaris, › etc. Et iterum vere beata Mariæ humilitas, quæ Deum hominibus peperit, vitam mortalibus deilit, cælos innovavit, mundum purificavit, paradisum apernit, et hominum animas ab inferis liberavit. O quam vere gloriosa Mariæ humilitas, que porta paradisi efficitur, scala cœli constituitur! Facia est certe humilitas Maria scala cœlestis, per quanı descendit Deus ad terras. Quia respexit, inquit, humilitatem ancillæ suæ *,, elc. Patiatur, quæso, Christianus et pius lector, dum eam, quain ex recitatis impiorum Gnosticorum conviciis justam animi indignationem jam contra xit, lenire studeo, piorum et priscorum Patrum nostrorum aliquot adhuc, sed contractiora scripta me adducere. Ambrosius: «Sit nobis lanquam in imagine descripta virginitas, vitaque beate Ma riar, de qua velut speculo refulget species castita tis et forma virtutis. Quid nobilius Dei matre? Quid splendidius Dei matre? Quid splendidius ea, quain splendor elegit? Quid castius ea, quæ corpus sine corporis contagione generavit? Virgo erat non solum corpore, sed etiam mente, corde humilis, verbis gravis, animi prudens, loquendi parcior, le gendi studiosior, intenta operi, verecunda sermone arbitrun mentis solita non hominem, sed Deum quærere; ullum lædere, bene velle omuibus, as surgere majoribus natu, æqualibus non invidere, fugere Jactantiam, rationem sequi, amare virtutem. Quando ista vel vultu læsit parentes? quando dis sensit propinquis? quando fastidivit humilem? quando derisit debilein? quando vitavit inopem? Nihil torvum in oculis, nihil in verbis procax, ni hil in actu inverecundum, non gestus fractior, non incessus stultior, non vox petulantior; ut ipsa cor poris species simulacrum fuerit mentis, figura pro bitatis. Et aliquanto post: llæc est imago virgi nitatis: talis enim fuit Maria, ut ejus unius vita omnium disciplina sit. › Prodeat in medium acerrimus integritatis ejus assertor contra Helvidium Hieronymus: Propone tibi, ait epistola ad Eustochium, beatam Mariaın, quæ tantæ exstitit puritatis, ut mater Domini esse mereretur. Et rursus ibidem: Postquain Virgo concepit in utero, soluta maledictio est. Mors per Evam, vita per Mariam.» Et ad Principiam: ‹ San cta Maria, quia conceperat eum in quo omnis ple nitulo divinitatis habitat, plena gratia salutatur. › Et libro Contra Jovinianum: Hortus conclusus, soror mea sponsa, hortus conclusus, fons signatus. Quod clausum est alque signatum,` similitudinem habet matris Domini, matris et virginis.» Et lib. Contra Helvidium: Joseph, qui miracula tanta cognoverat in beata Virgine, Dei templum, Spiri tus sancti sedem, Domini sui matrem, audebat at tingere?» Et in Apologia pro libris adversus Jovi nianum, ipsam vocal matrem et virginem perpe tuain, hortum conclusum, fontem signatum, portam orientalein semper clausam. Cypriani, quem ob eloquentiam et fortissimum martyrium merito omnes celebramus, aliquot sen tentias adjiciam: «Maria genitrix est et obstetrix, › inquit serin. de Nat. Christi ad Corn., et devotam dilecta soboli exhibet clientelam, attrectat, ample ctitur, jungit oscula, porrigit màimam; totuni ne gotiam plenum gaudio, nuilus dolor, nulla naturæ contumelia in puerperio. Nihil in hac re potuit 141 uftio, nec præcedens delectatio aliquam expetiit pœ narum usuram. Spiritu saucto obumbrante incen dium originale exstinctum est: ideoque innoxiam ” Calvin. et Muscul. in x cap. Matth.; Gualter. in 1 Marc.; Calvin. et Marlor. in 1 cap. Luc.; Brent. in 1 Luca; Bucer et Molin. in it Luce; Calvin. in u Lucæ, cent. 1, cap. 10. " Serm. 10. " Serm. 142. " Serm. 143. 7 Lib. de natura et gratia, cap. 36. 18 Serin. 6 de tempore. " Serm. 18. **Serin. 15. * Serm. 35 de sanctis. 8ª Luc. 1, 48. **Lib. It de Virg.

mendemos. Et postea: Vere dignum et justum est glorificare te Deiparam, et semper beatisSİ main, et penitus incontaminatam matrem Dei no stri, › etc. afligi non decuit, nec sustinebat justitia, ut illud onmem vitam nostram Christo Deo nostro com vas electionis communibus lassaretur injuriis, quo niam plurimum a cæteris differens, natura comma nicabat, non culpa. Eratque ei proprium privile gium, quod nulla mulierum, nec ante, noc deinceps meruit obtinere, quod erat simul inater et virgo, singulis titulis insignita. Unde et matri plenitudo gratiæ debebatur, et virgini, abundantior gloria, quæ carnis el mentis integritate insignis, spiritali el corporali intus et extra Christi præsentia fruo batur, etc. Idiotæ, pii et docti viri, qnem volunt anno Dom. 850 vixisse, præclara aliquot verba prætermitlera nec debui, nec potui. Trahe me post te, scribit Virginem alloquens, lib. Contempl. de Virgine Ma ria, cap. 1, co benedicta Virgo Maria, benedicta aute ortum, in ortu, et post arium; ante sæculum, in sæculo, et post sceculum, etc., et cap. 2: Tota pulchra es in anima, per virtutum et charismatum ominium perfectam pulchritudinem; tota pulchra es in tua conceptione, ad hoc solum effecta; ut tem plum esses Dei altissimi. Et aliquanto post Tota pulchra es non in parte, sed in toto: el ma cula peccati șive mortalis, sive venialis, sive ori ginalis, non est in te, nee unquam fuit, nec erit. › Et capite sexto: < Invenisti, Virgo Maria, gratiam cœlestem, quia fuerunt in te ab originis labe præ servatio, angelica salatatio, Spiritus sancti super ventio, › etc. Sechilius presbyter ante annos 1140, si Trithe mio credimus, B. Virginem a peccato communi intactam his versibus cecinit, lib. 11 Carm. pasch., v. 28 seqq. Et velut in spinis mollis rosa surgit aculis, Nil quod ladal habens, matremque obscurat honore Sic Eva de stirpe sacra veniente Maria, Virginie antiquæ facinus nova vtrgo piares. El paulo post, 55, 56 Hæc ventura senes postquam dixere prophetæ, Angelus intacte cecinit properaia Mariæ. Et qui anno 540 a Christo- nato vixisse dicitur Arator diaconus, lib. 1 in Acta apost., v. 56 seqq. Qua tunc statione sedebat, Porta Maria, Dei genitrix intacta creaulis, nalo formata suo; mala criminis Eva Virgo' secunda fugat: nulla est injuria sexus. Clandat porro hunc Latinorum Patrum ordinem B. Hildephonsus Toletanus præsul, ac llispaniarum ante nongentos annos dignissimus primas. Beata Virgo Maria, inquit, nisi in utero matris san ctificata fuisset, minime ejus nativitas colenda esset. Nunc autem quia auctoritate totius Ecclesiæ digne veneratur, constat eam ab omni peccato ori ginali fuisse immunem, per quam non solum ma Ledictio Eva matris soluta est, verum etiam bene dictio omnibus condonata. Nullis ergo, quando nata est, delictis subjacuit, nec originale peccatum in utero sanctificata contraxit. Hæc ille; quae cum ante viginti circiter annos, Lutetiæ, cuidam Hispa no, perdocto sane viro, sed immaculata conceptio nis B. Deiparæ hosti acerrimo, objecissem, aliud respondere non potuit, quam supposititium, et a me confictum esse hoc testimonium: quod pro bruin, mox prolatus a me Hildephousi vetustissi– mus et inanuscriptus codex, deinde alius à Petro Comestore ante 400 annos conscriptus, quo hæc ad verbum citantur, diluentes, ille penitus ob Hatuit. Latinis aliquot Græci accedant: Chrysostomus in liturgia non raro hæc verba usurpat: «Sanctis siuæ, incontaminate, super omnes benedicta, gle riosæ dominæ nostræ Deiparæ et semper virginis Marix, cum omnibus sanctis memoriam agentes, Nazianzenus sub finem tragoedia, Virginem sic alloquitur Veneranda o Virga, casta, felicissima, Quando beata nunc beatorum in polo, Ezuta quidquid fæcis humanæ sedes' Æternitatis pallio ornata, ni dea Habita, senectæ expers, supremo ex æthere Benigna adesto vocibus meis, preces Admitte, Virgo, etc. O puella, gratia Aquanda nullis, mater et Virgo supra Omnes decora virgines, et maxima, Quæ vincis omnes cœlitum ordines, Regina, domina, generis kumani bonum, Amica semper esto in mortalibus, Maxima quæ quovis in loco mihi salus, Basilius, modis ominibus magnus, quinquies in liturgia his-verbis utitur: «Sanctissima et inteme rata, dominatricis nostræ, Dei genitricis, et sein por virginis Mariæ, cum omnibus sanctis memoran les, nos ipsos et ad invicem, atque omnem vitam nostram Christo Deo commendemus.»› Omittam ea quæ tradit homilia de humana Christi geno ratione. Nulla ex parte inferiorem superioribus Athana sium Magnum audfamus. Epist. ad Epictetum, B. Mariam vocal Virginem «Impollutam, in qua no vum hujusmodi conditum fuit, quale, în nulla alia femina. Et serm. in Evangel. de sanctissima no stra¨ Deipara: Quandoquidem ipse rex est,. qui natus est ex Virgine, idemque et Dominus, et Deus; eapropter et mater, quæ eum genuit, et regina, el domina, et Deipara proprie et vere censetur. › El postea: Ad te clamamus, recordare nostri, sall clissima Virgo, quæ etiam a partu virgo perinan sisti, et retribue nobis pro istis eloquiis, magua dona ex divitiis tantarum gratiarum, › etc. Scientés et prudentes omittimus quæ habent Damascenus, Isychius, Andreas Creiens., Meta phrastes; quæ etiam B. Ephrem Basilii discipulus, in orat, de laudihus sanctiss. Deiparæ, Orig. hom. 1, in diversos, Clemens Alex. nt Strom., Tertull. lib. De carne Christi, numer. 3, 14, 15 et 18. Justinus martyr, passion in Diat., lib. De Trinitate, quæst. 66 et 136 ad orthed., Dionysius cap. 3 De divinis nom., et epist. 4, Ignatius Epist. ad Trallianos, ad Phi lip. et ad Ephesios, Martialis Epist. ad Tolosanos, Jacobus in liturgia, in hanc rem disserunt. Unum tantum superest, de quo pios lectores bic commonitos velim: nimirum, quod cum hæc in prima Irenæi nostri editione 1575 scriberemus Lutetiæque per quemdam (cujus nomiui parco) minus prudenter magnum fuisset adversus imma culatam conceptionem beatiss. Virignis Deiparæ excitatum dissidium, nos, tametsi continuis publi cisque schola Sorbonicæ tunc occupati ac distracti exercitiis, quot potuimus raptim nancisci, pro sem piterna Virginis tuenda laude ac innocentia, vele rum theologorum huc congessimus testimonia, Inter hæc unum velut ex Cyrillo Alexand. lib. v in Joair, cap. xv addidimus; quod vix excuso per typographos folio, deprehendimus vere non esse Cy rilli, sed. Iodoci Clictbovei, qni quatuor Commen tarioruin suorum libros Cyrillinis Commentariis in terseruit. Hujus mendæ, cum tone præstantius remedium bu daretur, ad fineus libri congestis, ut fieri solet, erratorum emendationibus, lectores sedulo tempestiveque monuimus: hoc contenti boni viri officio, tantisper dum hujus secunde * Lib. contra eos qui disputant de virginitate et parturitione B. Virginis.

relus quæst. 28 in Genes. eos qui allam arborem opinantur, censet errare nimia simplicitate. Atha nasius quæst. 58 ad Antioch.; Isidorus Pelusiota apud Lippomanum in 111 cap. Genes.; Moses Bar cepha lib. De parad., Oleaster Lusitanus in in cap. Genes. Notandum porro hunc locum manifeste solideque probare, pœnas corporeas hic a pœnitentibus, vel sponte susceptas, vel injunctas, inflictasve &quo animo perferendas esse, ut, illis cum Christi passio nibus conjunctis, voluptatem ex peccatis conceptam compensent, satisque faciant suppliciis ac multis illis, quæ ut fructus digni pœnitentiæ, a solutis culpis, et poenæ æternæ reatu condonato, vel in hoc mun do, vel in erebo expiatorio sunt alias ad extremum usque quadrantem exsolvendæ. Adam etenim, abje eta omni mollitie, indumentum asperrimum induit, petulantis carnis impetum retundit, frenum conti nentiæ sibi circumdat, et quam demisse potest, co ram Deo judice semetipsum abjicit et humiliat. An non hæc manifesta de peccatis admissis satisfactio? Hinc Tertullianus ait: «Ipse stirpis humanæ et offensæ in Dominum princeps Adam, exhomologesi restitutus in paradisum suum, non lacet.» Qui et ante hæc verba scripserat: «Habes cui satisfacias; con fessio satisfactionis consilium est; satisfactio confes sione disponitur; Domino offenso satisfacere ", › elc. Et Cyprianus eos reprehendens, qui hanc pœnitentiæ partem negligebant, scribit: Datur opera, ne satisfactionibus et lamentationibus justis delicta redimantur, ne vulnera lacrymis abluautur. › El serm. de lapsis: «Dominus orandus est, et nostra satisfactione placandos,» etc. Augustin, ad eamdem satisfactionem cunctos hortatur, et densis argumen tis perurget, Enchiridii cap. 63, 70 et 71; epistola ad Macedonium; libro L'Homiliarum, hom. 50; Commentariis in psalın. L, et lib. De eccles. dogm., cap. 53. Confundantur ergo et convertantur hære tici, qui satisfactionis nomen et opera, id est hanc sacramenti pœnitentiæ tertiam partem, cum in credibili aniinarum jactura, conantur e medio tol lere.. Quoniam inquit, eam. Hac paraphrasi_significatur Adamum et justitiain originalem et gratiam gratum Lacientem, seu charitatem, quam initio acceperat, peccato sno perdidisse: qua de re et supra dictum est, cap. 20: Nos. autem in Christo recuperasse, quod in Adam perdidimus. › Quod et Cyprianus postea docuit, scribens illum acceptam divinitus gratiam non custodisse, serm. de bono patientiæ. Ambrosius quoque ait • Angelos tenebrarum vel ut latrones, indumentis gratiæ salutaris hominem spoliasse, cum in eos mcidit. Turpiter igitur aberrant, qui aut justitiam originalem "donuni su pernaturale fuisse negant, aut gratiam divinam per mortale peccatum ainitti pervicaciter inficiantur. Et nunc. Sic velus codex; excusi, et tunc. › Pag. 222. Quemadmodum quidam. His consona seribit Theophilus Antioch., lib. 1 Ad Autolycum «Non invidens, ut quidam sentiunt, Deus Adamo eum ab arbore cognitionis abstinere jussit; sed ho minem probare volebat, an dicto audiens esse vel let, › etc. Marcionem ac ejusdem disciplinæ com probatores designari mihi persuaseriui; quoniam Theodoretus scribit eos docuisse serpentem melio. rem esse et præstantiorem Creatore; quod hic quidem arboris cognitionis participes esse veluerit, et ille permiserit. Gregorius Nyssen. putat ideo ar borem illam prohib.tam; quod vini haberet gene randi in animo rerum malarum scientiam, quam habere hominem non expediebat. Veteres alii, ut Theophilus, August. xiv De civit., cap. 12, et vii De Genesi, cap. 106; Chrysost. hom. 16 in Genes.; Theodor. quæst. 26, in materiam obedientiæ exer cendæ vetitam volunt. Lib. de poen. cap., Et insanabile. Delevimus cinsensibile» auct,.v, c. Ejusdem adnotationes in cap. 38. Pag. 292. Quapropter inimicitiam. Thy Ex@pav, quæ dicitur ira tempus ulciscendi observans. Disse ritur autem de Christo, semine mulieris promisso, nt serpentis caput, id est mortem, Antichristum, diabolum, peccatum, infernumque homine salvo su peraret. Aique ita illum Geneseos locum intelligen dum ac explicandum esse docent, quæ sequuntur Gen. XII, 3, et xviii, 18, et xx11, 4, it et Paulus in dicat Gal.. 8. Adeo quoque manifestum est illius promissi sacri seminis nomine, Christum significa tum esse; nomine autem serpentis, diabolum, Isaiæ cap. vi et 1x, Joannis 11, Rom. 1, 6, 16, Hebr. 11, 1, Petri v, Apocalyps. I et XIII, et sanctorum Patrum unanimi consensu, ut nunquam satis mirari possim Calvini et Marlorati plusquam Judaicam im pietatem, qua locum illuin non de Christi ac Satanæ dissidio, sed de communi odio, vulgarique horrore, quo naturæ sensu universi a cunctis serpentibus abhorremus, malunt interpretari. ex Super aspidem. Augustinus et Cassiod. hunc quo que locum de Christi et servorum ejus e diabolo victoria interpretantur. Diabolus, inquiunt, est aspis, dum occulte percutit; basiliscus, cum palam venena disseminat; leo, dum violenter persequitur innocentes; draco, cum negligentes impia voracitate deglutit. Vel, draco, dum occulte insidiatur per hæreticos; et leo, dum aperte savit per tyrannos; quæ omnia per adventum Domini, pedibus ejus, id est a sanctis prostrata jacuerunt. Ejusdem adnotationes in cap. 39. Pag. 222. Mentiuntur ergo. Eamdem, quam hic confutat Tatiani et Encratitarum hareshu, repeti vit lib. 1, cap. 31, ubi et multa, quæ hunc locum expediunt, ex aliis auctoribus collegimus, Cæterum, Nicodemus Christi discipulus, et historia, quæ fer tur nomine ejus, de passione et resurrectione Do mini, refert Dominum Jesum, cum secundum ani mam 144 descendisset ad inferos, manum Adami tenuisse et dixisse: ‹ Pax tibi cum omnibus filiis tuis justis meis. Ipsum autem Adam Christi geni bus advolutum lacrymabiliter deprecatuin eum voce magna, his verbis: «Exaltabo te, Domine, quo niam suscepisti me, nec delectasti inimicos meos super me Domine Deus meus, clamavi ad te, el sanasti me. Eduxisti ab inferis animamı mıcam, sal vasti me a descendentibus in lacum”, › etc. El concertant de. Expunximus concertante;» cl pauln post ‹ profecit, › loco ‹ proficit › substitui mus, auctor. vet. eod. Ejusdem adnotationes in cap. 40. Pag. 222. Traductis igitur omnibus. Brevi recapi tulatione concludit, qua hactenus adversus varias Gnosticorum impietates disseruit; nimirum de uno Deo, Christi economia, et mundi creatione, deinde illorum sectis opponit Ecclesiæ catholica ubique constantem consonamque prædicationem, Spiritum sanctumn in ea perpetuo residentem; ac idcirco sum mopere ab omnibus expetendam ejus communio mein, ne ad omnem ventum doctrinæ Ductuemus. Pag. 223. Aspiratio. Vet. cod., ab inspiratione plasmationi, ut alias forte fuerit, ab inspira Lione, id est divina revelatione, plasinatio, id est hominis primi creatio, innotuerit; aut si excusa lectio placet, per aspirationem animam rationis capacem, quæ divino afflatu corpori infusa est, intelligit. Et in eo disposita. Sic ex vet. cod. reposuimus, ut intelligatur in eo munere prædicationis et fider, quod Ecclesiæ creditum est, communicationem Christi dispositam esse; nisi forte alias fuerit, ‹ deposito, › cujus loco subrepsisset ‹ disposito, › quod excusi codices habebant. 22. * Ibid., cap. 7, 8, 9 et 10. ** In cap. x Luc. ** Psalm. xxix, 2, 3, 4.

pullo modo Deus mali auctor existimandus est. Et post aliqua, sequenti pag. 380, ita pergit Dicendum est, Deun bene et juste egisse, atque eas illis pœnas inflixisse, ut ex iis utilitatem ali quain reportarent. Verum et cos miseros esse, qui dent poenas, et Deum illum esse, qui hæc agat; hoc vero minime concedendum est poetæ ut dicat. Sed si diceret malos homines, utpote per se mise ros, suppliciis indigere, dum autein pœnas dant, a Deo juvari; illud quidem permittendum est, ab illis hactenus dici. Deum autem, quippe qui bonus est, cuiquam auctorem causamque exstitisse mali, hoc vero omni contentione refutandum est, nequa concedendum, ut quisquam hve vel dicat, vel audiat in civitate, si illam bene constitutam opta mus..... utpote quæ dicta, neque pia sunt, neque utilia, neque ipsa sibi ipsis consentanea, atque congruentia….... llæc igitur una lex sanciatur, el forinula religionis constituendæ……….. Deum bonarum rerum esse causam; non omnium indifferenter, ut malarum, quæ ab illo plane removeantur. › Ex quibus sole clarius elucet, Platoni eumdem Deum, et justum, et maxine bonum fuisse; non autem duos eum cum hæreticis commentum esse. Adnotationes Fr. Feuardenții in præfationem libri quarti. nus lib. 1 De Genesi contra Manich., cap. 25, 26, 27, et Athanasius Magnus orat. 2 contra Arianos; imo et Apostolus II Cor. xi, 3. 146 Pag. 227. Eum autem, qui relit eos con reriere. Tuin ex hoc loco, tum ex aliis non obscure colligitur, Irenæum non verbis solum in hæreticos fidenter decertasse, verum et illorum tractatus contentioso studio pervolvisse, quo fundamentis eorum, quasi ab imo detectis, universam hæreseon structuram melius postea demoliretur ac subverte ret. Nec levioribus conjecturis ductus arbitror, magna quondam prudentia, gravique consilio pro ceres Ecclesiæ, cuin ejus pacem turbare, et doctri nam labefactare hinc inde emissis libellis suis studerent hæresiarchæ, prudentes, sinceros, et argutos quosdam ex suo cœtu viros delegisse, qui istiusmodi codices perlegerent; et præcipua capita fortioribus argumentis refellerent, absurdas impie tates, quas corain evomere nou audebant tenebrio nes, pii illi erutas et patefactas e medio tollerent et exstinguerent. Alii vero, quibus boc negotium de mandatum non esset, ut tanquam a nefariis rebus, libellis illis abstinerent, aut Constantini Magni exemplo, flammis absumendos traderent *. Huic conjecture fidem facere puto, quæ tradit initio libri quinti, se nempe diluere his quinque libris impias sententias, quas suis in scriptis hæretici reliquerunt: quatenus postulationibus et præcepto ejus, ad quem hos suos libros consecrat, morem gerendo, eidein plurima in subsidium præstet, quibus neophytorum sensum confirmet, errantes reducat, et validis rationibus reprimat, melio resque efficiat pervicaces. Accedit frequens illa scriptorum Valentini apud Clementem Alex. com memoratio et ad Dionysium demissa e cœlo vox apud Eusebium *: «Lege omnia quæcunque iu manus tuas venerint, quia probare quæque, et singula discernere potes. Epiphanium, Marcio mis; Augustinum, Fausti, Maximini, Cresconii, Gaudentii, Parmeniani, Petiliani, Coelestii, Juliani; Heronymum, Joviniani, Helvidii, Vigilantii; Ba silium Magnum, Eunomii; Cyrillum Jerosol. Ma nichæorum; et Gregorium, et Cyrillum, Juliani apostate; Primasium, Ticonii Donatistæ; Ambro sium et Prudentium, Symmachi impia scripta ea de causa perlegisse, planum atque manifestum omnibus est. Pag. 228. Quemadmodum enim serpens. Conve nienti certe et observatione digna est hæc hæreti corum cum serpente collatio, quam rursus usurpat lib. v. Eadem, sed fusius explicata, utitur Augusti Sozom. I. 1 Hist., c. 20. Lib. vu llist., cap. 6. Et tunc quidem. Ita vetus codex; excusi, ‹ et tune quid in apostata. › Non solum apostatas eos faciens. Sic et Tertni lianus lib. Præscript.: < Persecutio, ait, martyres facit, hæresis apostatas tantum.» Et Augustinas, hæreticos de lethargicis phreneticos plane facere scribit, lib. De utilitate credendi, cap. 18. Cæto rum, apostatæ nomen usurpant profani scriptores pro eo, qui a proprio duce ad hostes deficit; sacri vero pro eo, qui a Christiana et catholica religione ad ethnicos, Judæos, vel hæreticos. Ita Justinus martyr in Dialogo, Anacletus epist. 1, Hermas lib. 1, Cyprianus epist. 17 et 58. Paulus quoque in signem eam defectionem, quæ Antichristi adveu tum præcodet, drostaglay nuncupat II Thess. 11. Derogundo salutem. I est aliquid de ea dimi nuendo et detrahendo. Cicero Pro Fonteio: «Quo rum rebus gestis fidem et auctoritatem in testi monio inimicitiarum suspicio derogavit.» Expunxi mus derogendo, › vet. cod. auctoritate. Ez adnotationibus Joan. Ern. Grabii in præfatio Rem. Pag. 226. Christum et Spiritum sancium propter labem emissum docuerunt. Supra pag. 13, lin. 13 seqq. (pag. 11, 1. 23 seqq.) Christum et Spiritum sanctum ideo a Monogene prolatos docebant, ut ones restaurati confirmarentur. Peccaverunt enitu, desiderantes Bythum incomprehensibilem contemplari, juxta pag. 40, lin. 12 seqq. (pag. 8, 1. 20 seqq.) Atque ue hac labe ulterius inficeren tur, Christus eos docuit, quod incapabilis et in comprehensibilis sit Pater, quodque” frustraneum sit eum comprehendendi desiderium. Salvatorem ab his Eonibus, qui a labe emissi sunt, fructificationem esse. Jesum delov xapTV, perfectum fructum Eonum ab hæreticis di ctum pag. 14, lin. 22 (pàg. 12 et 13) legimus, quia scilicet singulos Eones, quod habebant in se optimum atque forentissimum (ávônpóratov), in eum contulisse fingebant, ut ibidem docetur. Istos vero Eones dum a labe emissos dicit, boc non ita accipiendum est, quasi a labe, sive vitio originew ceperint; neque enim ista erat Valentinianorum sententia, qui in sokim Demiurgum, sive wundi opificem hanc blasphemiam ejaculabantur; sed a labe emissos, id est ‹ ereptos, liberatos, 1 intelligere necesse est (quanquam durior sit ista Catech. 6.

epist. ad Marcellam, ad Eustoch.,ad Dardanum, es lib. De locis Hebraicis. Legisdationem. Delevimus legislationis, › auct. vel. cod. serunt” incɔrruptibilia, ut nullum unquam, aut se- Jerosolyma; et sua ætate ab Elio Adriano, Alism; necie, aut corruptela præbuerint argumentum nihil de horum amplitudine imminutum, nihil de ornatu ac specie detractum sit; quod eos sic in perpetuum mansuros satis ostendit. Hæc denique sententia præter omnes, uti diximus, scholasticos, assertorem habet magnum antistitem Augustinum", affirmantem siderens celos, nec postremo incendio purgandos, nec quidem ab igne conflagrationis, qui faciem postremi Judicis præcedet, attingendos esse; sed aereos tantum, id est elementa, quæ in sacris Litteris nou semel cœlorum nomine” desi gnantur. Acrius vero instanti in alteram sententiam, educła argumenta de cœlis sidereis intelligenda esse, cuin B. Hieronymo respondendum", illud senescere, atteri, liquescere, dissolvi, transire, atque perire, quod de illis dicitur, non omnimodam perditionem vel abolitionem significare; sed mirabilem in me liorem et splendidiorem statum designare commu tationem, de qua Isaias ait: «Luna fulgebit ut sol, el sol septuplum humen accipiet ". Paulumque recte dixisse, ‹præterire figuram muudi *; › sed non, substantiam. Denique Petrum et Joannem non repromittere alios cœlos, aut aliam terrajo, sed veteres jam renovalos et commutatos. In centesimo primo. Quia Hebræi psalmrum no Bum in duos partiuntur, is qui nunc ab Irenseo ad ducitur, apud ens centesimus secundus est, Græcis vero centesimus primus. Quæ prætereunt. Ha cod. vet. Excusi, & quæ præ lerierunt. > Ejusdem adnotationes in eap. 7. Pag. 231. Quare derelicta. Auctoritate vet. cod. expouximus, ‹ relicta;» et quod non satis Irenæi mentem exprimeret, quippe qui hoc capite confir met, nihil divinæ aniplitudini ac majestati deces sisse, ex eo quod Jerusalem subvertenda a Roma nis, aliisque gentibns derelicta sit, prius absolutis in ea humanæ redemptionis per Christum mysteriis. Adhuc et de Jerusalem. Jerosolymam quasi do mum Dei Ebionitas adorasse retulit lib. 1, cap. 26. Sed in Marcionitas eum hoc capite disputare puto, qui vel ipsam in perpetuum staturam esse, vel veri Dei domum nunquam fuisse volebant; quorum utrumque, absurdum est. Nam horribili clade eversa est sub Tito, rursusque sub Adriano, transmutato etiam veteri nomine, ut exstaret exemplum com pletarum universarum prophetiarum, et Christi exbibiti, punitique deicidii, et regnum Dei ad gentes translatum esse, compareret. Hæc amplissime tractal Tertullianus duobus capitulis lib. Adversus Judæos. Veri autem Dei civitatein sanctam, hære ditatem, et quasi peculium fuisse, propter legem, sacerdotium et promissiones de Messia, ex Scri pturis exploratumi ac certum est. Quemadmodum Isaias ait. Hæc ad verbum tran scripsit Theodoretus dialogo 2, usque ad id: quæ cunque enim temporale initium habent, etc. Ejusdem adnotationes in cap. 8. Pag. 231. In Joanne desivit. Aceomimodato epi theto Tertullianus vocat Joannem, limitem con stitutum inter vetera et nova, ad quem desineret Judaismus, et a que inciperet Christianismus ". Inchoans a David. Primus David Jebusæis ex pulsis hanc urbem Jerosolymam nuncupavit: «Nam sub Abrahamo parente nostro, a ait Josephus vII Antiquit., cap. 3, t Solýma vocabatur.»—‹ Illam vero quondam Chananæorum quidam potens condiderat, scribit Hegesippus, «qui patrio sermone Melchi sodech, id est rex justus. vocabatur. Hierony mus tradit eam urbem quatuor nominibus vocatam fuisse primo quidem Jebus; deinde Salem; postea Omnia enim mensura. Damascenus lib. 1 Paralle forum., cap. 2, hæc nominatim ex Irenæo citat quæ (quoniam non potuimus Græca conséqui) La tina ex interprete sic apponimus: Dens certo modo atque ordine cuncta efficit; nunquam apni eum quidquam mensura caret; quandoquidem nec quidquam numeri expers est.» Et velut custodiarium. Græci habent onwpopulá xlov, id est pomorum custodia. Cyprianus lib. Adversus Judæos cap. 6, cum Irenæo legit: Sicut casa in vinea, et sicut custodiarium in cucumerario., Quandoquidem et figuram mundi. Eodem ac fere pari exemplo utitur B. Petrus apud Clementem, contendens pariter nundi figuram aliquando dis solvendam. Necesse est, ait, testam ovorum quamvis pulchre et diligenter formata videatur, frangi, ut inde pullus procedat; ita et bujus mondi necesse est transire statuam, at status ito subli mior regni cœlestis effulgeat ". Ejusdem adnotationes in cap. 9. Pag. 231. Joannes baptizator. Sic eumdem fre quenter nominat Tertullianus lib. De anima, et lib. Contra Jud. Et animalia irrationabilia. Vet. cod., cinanimalia et irrationabilia,› quod tantum indicare visum est. Liber in arbitrio factus. Referre hæc ad frominem duntaxat ante lapsum, impudentiæ est, quam larga coarguunt quæ inferius habentur libri hujus cap. 29, 70, 71 et 72. Ad actiones externas et politicas modo dirigere, impudentissimum; cum de his præ cipne loquatur, quæ coram Deo aut frumentum aut paleam, id est regno Dei vel gehenna nos dignow constituunt. In his autem hominem liberum esso, adeo concors et unanimis est Patrum cum Scri pturis utriusque Instrumenti sententia, adversus Simonts Magi, Marcionis, et Manichæi furores, ut magnum appareat mendacium Lutheri, dicentis in Colloq. pag. 42, nomen liberi arbitrii odiosisei mum fuisse omnibus Patribus,» Contra quod disci puli ejus Centuriatores Magdeb. fateri coguntur, non tantum primi sseculi, verum et sequentiuni omniam doctores orthodoxos hanc doctrinam am plexatos esse a quorum tamen religione, non slue horribili cæcitate et gravissimo Dei judicio, deficere non verentur, ut in castra impiorum transeant. Sed Irenai catholicam hanc sententiam explicent confirmentque similes aliquot Patrum sententiae. Tertulliani primum verba hæc sunt: Liberum, et sui arbitrii, et suæ potestatis, invenio hominem a Deo institutum, nullam magis imaginem et simili wdinem Dei in illo animadvertens, quam ejusmodi status formam. Et paulo post: Oportebat ima ginem et similitudinem Dei, liberi arbitrii et suæ potestatis institui, in qua hoc ipsum imago et simi litudo Dei deputaretur, arbitrii scilicet libertas et potestas. El iterum: Nec boni nec mali merces juste pensantur ei, qui aut bonus aut malus ne cessitate fuisset inventus, non voluntate. › In prima editione, bic signaveramus eumdem Tertullianum arbitrii nostri libertatem rursum confirmare in Apologetico, 149 lib. Ad Scapulam, lib. De exhortatione ad castitátem, lib. De monogamia, lib. De patientia, et lib. De carns Christi, elc., at vero hos locos_se non potuisse inveuire scribit Pa, melius, nota 38 in secunduin libr. Tertull. Adv. Marc, hanc nostram citationem, quantum judico, subotans. Sed cuin Tertull. Apolog. cap. 23 aperte scribit, etiam cin cacodæmonibus potestatem de sno * Lib. xx Civit., cap. 21. "Lib. xvIII Com. in Isaiam. 28 Isa. xxx, 26. ** | Cor. vit, 31. Lib. IV contra Maicionem. ** Lib. v, cap. 9. * Lib. шn Recog. "Lib. n contra Marc.

retulisse omnia quæ inter Christum et Judæos ge- supersies. Sed de hoc vide Spicileg. Patrum sæculi sta sunt; Annam et Caipham, pontifices adjurasse, 11, pag. 166 seq. eosdemque de Jesu deitate optime respondisse. Ab gari Edessenorum principis epistolain ad Christum, et Christi responsum habet Euseb. lib. 1. cap. 13. Plura ex Porphyrio, nefario Christianæ pietatis desertore et hoste, testimonis citat idem Eusebius Lib. v De prepar. evang., cap, 1, 6, 8. Pag. 235. Et ab apostaticis spiritibus. Consultum duplici hecatombe dæmonium in theca Apollinis latens, imperatori Romanorum hæc respondisse au clor est Niceph. " Me puer Hebræus, divos Deus ipse gnbernans, Cedere sede jubet, tristemque redire sub Orcum “Aris ergo dehine tacitus abscedito nostris. Eusebius non ambigit de Christo Domino intelli genda rsse ea quæ narrat Plutarch., nimirum, spi ritus quosdam temporibus Tiberii Cæsaris jussisse nauļas nuntiare, magnum Pana Deum mortanın esse, lib. De præpar., cap. 9. August. lib. De consensu Evang., cap.15, ex Porphyrio recitat quos dam philosophos dens suos consuluisse, quid de Christo censerent; illosque testimonium de ipso rectum perhibuisse. De his rursus multa lib. xix De civil. cap. 23. Et unus Spiritux, el una salus omnibus creden!i bus in eum. Ita vet. cod. Cæterum, cum Spiritum sanctum nulla in re separet a Deo Patre et Filio, ejus divinitatem hic aperte agnoscit: sed uberius adhuc et apertius infra cap. 22 et 37 libri hujus, at passim lib. v, ex quibus sententiis non dubitavit Basilius Magnus ejusdem Spiritus sancti deitatem confirmare, lib. De Spiritu sancto, cap. 29: Appa ret itaque Magdeburgenses_magua maledicendiˇli bidine scribere, hunc sanctiss. martyrem Spiritus sancti divinitatem nusquam asserere, centuri:a 2 pag. 40. Ex J. Ern. Grabii adnotationibus in cap. 14. Pag. 255. Et Marcus. Memoria lapsum puta: ne que cuim in 8. Marci Evangelio hoc Servatoris di ctum reperitur. Qui peritiores apostolis volunt esse. Eodem dicte rio Marcionitas perstrinxit supra lib. ut, cap. 12, 1. 13. Unde et hic eosdem respexisse colligo, licet de hæreticis universe ita fere scripserit lib. 11, Nemo cognovit. Dices, Marcionis quoque codicem Luc. x (nam S. Matthæi Evangelium rejiciebat) habuisse in præsenti: «Nemo scit qui sit Pater, › ut ex Tertulliani lib. v contra ipsum, cap. 25, pa tet. Unde nec Epiphanius hæres. 42, ubi omnia a Marcione corrupta loca notat, hujus, ullam facit mentionem. Respondeo Marcionitas videri, paulo post Irenæi ætatein, hunc textum correxisse. Neque eniın religioni ipsis fuisse Evangelium subinde mu tare, Tertull. cap. 5 citati libri animadvertit his verbis: Nam et quotidie reformaut illud, prout a nobis quotidie revincuntur. › Mirum autem quod Justinus M. Apol. 4, pag. 122, lin. 20 seqq., verba Christi citaverit, perinde ut hæretici legerunt. Si autem Christus tunc inchoavit esse. Sensuin học loco talem esse conjicio: licet Marcion cum Ebioni tis absurde supponere voluisset, Christum tunc ini tium cepi se, cum de Maria Virgine natus est, nec antea Verbuin substantiale Patris exstitisse, per quod se prophetis aliisque manifestaverit; 151 neque sic tamen diversum ab eo, quem prophet. cognoverunt, Deum fingendum fuisse, sed potius inquirendum quam ob causam Deus veteris testi menti, humanæ salutis incuriosus, tam diu se abs conderit. Pag. 234. Utraque Deo nobis præbente. Ad hæc usque verba, sive inclusive, sive exclusive, Justini locum protendi puto. Cujus rei certiores esse pos semus, si citatum contra Marcionem oúvtayµa, esset Lib. 1, c. 17. "Orat. ad Græcos. Adnotationes Fr. Fenardentii in cap. 15. Pag. 255. Et doctus repræsentatione. De trium illorum apparitione loquitur, quorum unum Filinm Dei fuisse, quem adorarit, et Dominum Deum suum vocarit, inagna concordia, docent Justinus in Dia logo, Tertull. lib. De carne Christi, et lib. ıtı Contra Marcionem, Eusebius lib. 1 Hist., cap. 1, Athanasius serin. 3 contra Arianos, Hilarius lib. v De Trinitate, Cyrill. Jerosol, catechesi 11 et 42; Ambrosius lib. 11 De Abraham, cap. 5, Au gust. lib. it De Trin., cap. 10 et 11. Es semine ejus. Ita restituere ex vet. cod., pro (ex serinone, visum est. Porro non vulgarem et infimæ conditionis Abrahæ filium, Simeonem hunc fuisse tradunt Hebræi. Siquidem Talmudistæ ma gni Hillelis auditorent, Gamalielis autem præ ceptorem eum faciunt; atque unum ex his, qui ad collegium Sanhedrin, quod sceptrum Juda putave runt, pertinuerit. Rursusque iniracula in templo non defuisse quadraginta annis, quibus ipse Domino ministravit. Nicodem. in Hist. pass. et resur, suin muin sacerdotem semel et iterum illum appellat. Niceph. lib. 1, cap. 12, illum dignitate, virtute, vi tæque sanctitate inter Judæos excelluisse docet quæ adnotare placuit adversus Magdeburgensium, Brentii et Calvini præpostera judicta, quibus hunc privatum homuncionem, senem deliruin, obscuræ fama, nulloque dignitatis aut officii nomine clarum faciunt. Nunc remittis. Græce est ¿rodúaç, id est døre dendi ex hac vita potestatem facis, ut patribus meis adjungar. In revelatione oculorum. Græce, siç anoxdufiv ¿0vwv: veļus codex, et vulgata editio ad verbum; cad revelationem gentium.» Alii quidam, ‹ lumen revelandum gentibus, › ut sit allusio ad vaticinia Isaiæ, cap. 1x,, XLII, CI XLIX. El regrediente. Delevimus egrediente, › vetèris cod. auct. Ejusdem adnotationes in cap. 16. Pag. 235. Non enim tuntum. Promissiones factæ Abraliæ, ejusdemque exsultatio de futuri Messiæ prænotione, etiam ad posteros ejus et gentes credi turas pertinent. Ipse vero Messias cum venit, tum per se, tum per legatos suos, unumu Deum huic mundo nuntiavit. Hoc autem fecit Jesus. Locum hunc eodem sensu, et iisdem fere verbis interpretatur Clemens Alex. Deum ex lapidibus filios Abrahæ suscitasse, cuin justitiam et cordis duritiem eorum, qui lapidibus duriores evascrant adversus veritatem, excitavit seinen pietatis in Deum, virtutem sentions ex lapi dibus illis, nempe gentibus, quæ crediderunt lapi dibus. Eodem pacto et Gaudentius Brixianus, tract. 2 in Evang. El a nostris duris. «Nostris» addidimus ex ve!. cod., et duris, ex omnibus excusis retinuimus, quanquam id nesciat vet, cod. Si cognovissetis me, et Patrem meum cognovisse tis. Ita vet. cod. Excusi, si cognovistis nie, el Patrem meum cognovistis. 5 Vet. cod. consent.I editio vulgata, cum littera Græca Evang. Ejusdem adnotationes in cap. 17. Pag. 236. Propter hoc Judæi. Judæi a Deo Patre simul defecerunt, et Verbum Dei, id est Filium ejus, prophetis seusim sese manifestantem, et cum Patre, ac Spiritu sancto cuùcta condentem ac re gentem, perde repulerunt. Ad Abraham et Aaron. Tertull. lib. De carne Christi: Christus cum angelis apud Abraham in veritate carnis apparuit, sed nondum natæ, quia nondum morituræ. › Hoc idem copiose discutit Au

gust. lib. 111 Contra Maximin., cap. 26. Vetus cod. splendor; per figuram vero, naturæ sequalitas. non habet et Aaron. › Hic enim. Vetus cod. Hæc enim Filias, qui est Verbum Dei, ab initio præstruebat. › — ‹ Prastruc bat» retineo, quód familiare sit Tertulliano, et non Garum apud Irenæum. Que facia sunt. Sex has voces desiderabant coil, excusi. Ministrat enim ei. Contendit præcipue, Deum Pa trem ministerio angelorum non eguisse ad conden das res universas, ut post Simonem Magum; et B silidem, somniarunt quidam Judæorum rabbini; cum per Verbum, uti per sapientiam et virtutem, et Spiritum sanctum, uti per bonitatem suam, sat su perque sufficiens sit seipso quæcunque voluerit, efficere. Eodem sensu intelligenda existimo multa Patrum ejus sæculi testimonia; ut Tertulliani, dum lib. Contra Marcion, vocat Filium; ‹ ministrum Patris; et lib. Contra Praxean, «vicarium Patris divini; › Justini quoque martyris In Dialogo, quando Filium Patri ministranten, et sententiarum ejus exsecutorem › appellat. Duris enim alioqui his for mulis loquendi, baudquaquam Filium Dei a Patris natura alienum, aut potestate inferiorem esse vo lunt; sed vel ordinem emissionum, vel seriem diş tinctionis hypostaseon innuunt. Aut denique deila tem ipsam, simulque omnipotentiam, sapientiam, ournem perfectionem, et virtutem, quam Pater seipso habet, Filium ipsum non a se, sed a Patre accipere, ad eumque hæc universa referre, ut ad auctorem, docent: prout copiose explicat Novatia uus sub finem libri De Trin. Enimvero Filium unam et eamdem esse cum Patre et Spiritu sancto causam primami effectricent et servatricem totius mundi, non autem velut inane ex se instrumentum Patris (nt post Arianos garrit Lutherus, et vociferantur Calviniani), non solum in præcedentibus ac sequentibus frequenter gravi terque docet Irenæus; verum etiam sacrorum Bi bliorum firmissimis testimoniis palam efficitur, Ait enim ille Pater meus usque modo operatur, et ego operor. Et in Proverbiis genita Sapientia dicit Quando præparabat cœlos aderam, cuin Ipso cuncta componens *. Igitur vel cum a Scriptu ris asseritur, Comnia per ipsum facta esse; per eum facta esse sæcula; omnia in ipso, et per ipsum condita “; › vel a Patribus dicitur Filius in mundi creatione, moderationeque Patri ministrare; hoc iron est intelligendum, tanquam esset organum, instrumentumve ab agente natura vel potestate dis tinctum; sed duntaxat velut suppositum ab ipso Patre productum, et proprietate sua distinctum, cui ab æterno una cum divina majestate, ac essen tia sua, omnem quidvis secuni agendi ac perficiendi potestatem ac virtutem contulerit. Hinc idem ire næus hujus libri cap. 8 scripsit: ‹ls, qui omnia fecit cum Verbo suo, juste dicitur Deus et Domi nos.» Et ante bune Justinus martyr": Unus re vera est universitatis hujus Deus, qui in Patre, Filio, et Spiritu sancto cognoscitur.» Et rursum Verbum cum Patre ante creaturas exsistens et nascens, per eum primitus euncta condidit et or navit. › Sua progenies et figuratio. Allusio est ad Pauli verba, ‹ qui cum sit splendor gloriæ et figura sub stantiæ ejus > etc., item ad hæo Sapientis «Candor est lucis æternæ, et speculum sine macula Dei majestatis". Nec est quod hoc loco veteres, aut novi Ariani aliquod impletatis suæ patrocinium petant; quandoquidem, ut post Gregorium Nysse Dum, Theophylactus observat, per splendorem ostenditur essentiæ unitas, qua Filius coæternus et consubstantialis est Patri, non secus ac luci Ejusdem adnotationes in cap. 18. Pag. 236. Vanus autem et Marcion. Non modo Marcionitas et Cainitas, Abraham, aliosque veteres patriarchas damnaules, et Cain, gigantes, Sodo milas et similes reprobos cœlo donantes, jušte boe loco coarguit; veruin, ex præclaris de eo per Chri stum, Spiritum sanctum, Moysem, Isaiam, Jere miam, et Danielem redditis testimoniis, beato sem piternoque in cœlis ævo eumdem perfrui constan ter ac evidenter probat. Hanc hæresim ampliore disputatione refutavimus lib. 1 Appendicis Adters. kæreses. Ejusdem adnotationes in cap. 19. Pag. 236. Vindicabat enim, etc. Christus vindex et salvator omnium, maxime autem' fidelium qui qua dam excellentia dicuntur semen Abrahæ, illos etiam diebus Sabbatorum curans, non solvit legem, sed adimpievit; cum etiam illis diebus, et parvules circumcidere, et pecorum curam habere Judæi non prohiberentur. Continere enim sic, etc. Otiari, non erat simpli citer scopus Sabbati, quando etiam sacerdotes codein die ministeriis suis in templo et synagogis vacabant; sed a peccatis, quæ vere servilla opera censentur, penitus abstinere, et bouis erga Deum et proximum operibus vacare. Uti exsiliatus homo. Alludit ad Hebræorum le gem, quæ mortuo summo pontifice, exsules do mum redire permittebat: 152 et qui hic exsilia tus homo dicitur, exsul tautum significatur, Græce forsan non male quyadsuths nominaretur. Ejusdem adnotationes in cap. 20. Pag. 236. Sed et esurientes. Expurgat Christus discipulos a calumniis Pharisæorum, quoniam lex Sabbau non vetakat uti cibis appositis, quod ex sacris etiam panibus urgente necessitate fecit Da vid. Adde quod veteres sacerdotes, ac Levitæ, qu' sacris operabantur, apostolus, et pios omnes sa crorum Christianorum ministros aperte designa runt. Pag. 237. Sacerdos autem scitus fuerat David. Eodem sensu David sacerdos hic dicitur, quo Blii ejus, Il Regum VIII, 18, sacerdotes; id est viri principes et primates; sic enim JMTD, pro quo LXX lepels habent, vertit Sanctes. Aut certe in hoc par ticulari facto, David sacerdotibus æquatus est, quod panes sacros, urgente necessitate, comederit. De mum, potest David etiam sacerdos appellari, quod sacerdotibus Leviticis sacros hymnos concinendos et proposuerit, et una cum ipsis sit inodulatus; si mulque laudis, orationis, et cordis contriti hostias spiritales magna religione obtulerit. Omnes enim justi. Sententiam hanc ex Irenso nominatim, sed paulo aliter transcripsit Melissa, serm. 1, part. 1: П; Bordeùs dixaio; lepatixty Exst táživ, id est Omnis rex justus sacerdotalem babet ordinem. › Vult autem Irenæus, pios omnes regali juxia atque sacerdotali munere fungi, dum carnis lascivientis impetus lege spiritus coercent, atque hostiam viventem, sanctam et beneplacen tem Deo, secundum apostolicam institutionem, seipsos exhibent; eleemosynas etiam, et labiorum vitulos Déo optimo maximo offerunt. August. hac acute explicat lib. xx De sivit., cap. 10. ‹ Sicut omines Christianos, inquit, dicimus propter my sticum chrisma; sic omnes sacerdotes, quo:iam sunt membra unius sacerdotis. De quibus apostolus Petrus Plebs sancta, regale sacerdotium. › Porro nullum esse sacerdotium externuin, quod non ex æquo quibuslibet conveniat viris, mulieri bus, cerdonibus, agricolis, lanionibus, agasonibus, et abjectissimis quibusque, exsecranda fuit hæresig 47 Juan. v, 17. * Prov. viii, 27. "Joan. 1, 3; Hebr. 1, 2. ** Hebr. 1, 3. 88 Sap. vii, 26.” Petr. 11, 9. Lib. de couf. Trinit. 11 Apulog. 1.

omnibus libris Vet. Test. sna dogmata corroborans, lam ingentem traditionum faṛraginem, quam in et landans Timotheum, quod ab infantia illas sa cras litteras didicisset, divinas esse cognoscit. Clarum est igitur, nullam Veteris Testamenti par tein, vel a Christo, vel a Paulo suh nomine Tradi tionum reprobatam esse. Qui nomina Lutheranæ aut Calvinianæ sectæ de derunt, distento gutture vociferantur, traditionum voce, omnes constitutiones ac ritus in Scripturis eanonicis non expressos penitus damnari et repro bari. Sed impudenter mentitur iniquitas sibi, quo niam illæ duntaxat coarguuntur, quæ divinis mən datis adversantur, sicut erat ea quæ de parentibus fovendis erat opposita. Alias vero, quæ vel ad Scripturaruin explicationem, vel Dei cultum pro movendum et exornandum, vel denique bones mo res instituendos attinebant, nec unquam in Judais mo, nec in Christianismo Christus vel apostoli re prehendernut: sed e contrario religiosissime servari, verbo et exemplo suo docuerunt. Ad istas pertinent Hebraicæ quæstiones, quas Hieronymus laudat; ęt constitutiones a Davide, Salomone, Esdra, Mardo chao, Machabæisque de festis quibusdam et ritibus ordinata. Ilinc Christus, non modo Scripturam audire, sed et Ecclesiam, 154 cujus pastoribus ait: «Qui vos audit, me audit. Et de senioribus synagogæ: Omnia quæcunque dixerint vobis, ser vate el facite "., Paulus denique de iisdem ait ‹ State, et tenete traditiones, quas didicistis, sive per sermonem, sive per epistolam ".» De his quo que fuse supra diximus in caput tertium fibri tertii. Quas ergo traditiones seniorum Christus in citato Evangelii loco reprobat? Plurimas sane, et omnes divinis legibus adversas. Ac primo loco, illas quas diversæ sectæ (in quas misera Synagoga tain fœde Jacerata et dissipata erat) inter suos invexerant. Nam Pharisæi coram Deo justitiam in externis ve stium phylacterioruin, ablutionum et sacrificiorum c ceremoniis constituebant. Sadducæi animas cuin cor poribus exstingui, nullos angelos, nullam corporuin resurrectionem, nullum judicium, nullum bonorum aut malorum præmium in altero sæculo repositum esse tradebant. Galilæi, a Juda quodam seditioso Galilæo accepta origine, solum Deum sic pro domino, rege, ac principe tenendum volebant, ut nulli mortalium parendum esse censerent. Herodiani nullum alium ab ipso Herode rege Messiam ac Redemptorein Israelis exspectanduin vel credendum urgebant. Esseni seu Essei nec in templo Jerosolymæ sacri licandum, nec ulla ratione jurandum, nec conjugio dandam operam, nec quidquam in particulari pos sidendum esse autumabant. Atque hæc mandata hominum, el traditiones seniorum, id est sectarum tum vigentium, quas Christus jure omnium optimo in primis reprehendit. Secundo, coarguit eas deutspwoɛis, id est, con stitutiones Judaicas, quas paulo ante adventum suum, ait Hieronym., R. R. Sammai et Hillel primi adinvenerant; propugnandas vero suscepit R. Aki bas, Aquile proselyti præceptor; et post euin. R. Mayr, cui successit R. Joannam, et post ein R. Eliezer; postea Delphon, hinc R. Joseph,, inde R. Josue, usque ad ultimum sanctæ civitatis per Ro manos excidiumı “. Tertio, Epiphanius " his addit quatuor divinæ legis interpretationes a magistris Hebræorum R. Akiba, R. Iba, R. Moyse et aliquot aliis excogita tas, et magna importunitate invectas, superstitio mibus, vanitatibus, et pravis interpretationibus plenas; quas tamen jubebant pari cum veræ legis Dei mandatis obligatione servari. Quarto, superioribus connumerat B. Thomas il Talmude et Misna Judaei post Christi adventum coacervarunt. In his enim plurima continentur tam in Deum Patrem, quam in Dominum nostrının Jesum Christum tam blasphema, et Moysi, prophe tis, cbaritatique contraria, ut vix credi possit. Horum partem Sixtus Senensis in doctissimæ Bi bliothece suæ lib. collegit et evulgavit: ex quo qui nosse cupit, percipere potest. Nobis hæc de traditionibus Pharisaicis et doctrinis hominum, Christo damnatis, præsenti loco sufficiant. Ostendens quod austero. Hieronymi interpretatio huic omnino similis est: Lex Dei pura at que sincera, seribit ille, violata est traditionibus Pharisæorum: quod Dominus in Evangelio planius docet: omisisse eos legem Dei, et sequi man lata hominum. Omnisque doctor, qui austeritatem Scri pturarum vertit ad gratiam, et ita loquitur, ut non corrigat, sed delected andientes, viuum sanctaruın Scripturarum violat atque corrumpit sensu suo.» Quædam aulem. Duas voces istas ex vel. cod. addidimus, et paulo post ‹ vindicare › pro ‹ judi care» restituimus. Majus hoc. Ita vet. cod. Excusi, ‹ in alium. › Et neque agnitionem sine dilectione. Vides quan tum recedat a Gnosticorum placitis, quibus totum salutis nostræ negotium soli Üdei iuniti volunt; di lectionis operibus nihil omnino deferentes. Sed de hoc alibi. Ejusdem adnotationes in cap. 26. Pag. 241. In lege igitur. Persequitur probatio nem ejus, quod legis ac Evangelii idem sit auctor, idemque sit in eis summum præceptum de Dei et proximi dilectione, idemque Decalogns. Item Chri stum nunquain legem dainasse, sed tantum Pha risæorum corruptos mores. Vocal porro particularia præcepta, quæ Judeos tantum obligabant, veluti cæremonialia et judicialia; universalia vero, quæ utrique legi communia sunt, sicut de Dei el proxi mi dilectione. Utrisque præcepit. Delevimus • præceptis › vet. cod. auctor. Quæcunque. Hoc addimus ex contextu Evang. On vet. cod.; expungimus vero quæ. › Quam adhuc salvis. Codices excusi, ‹ Saulus. › In vitam. Quinque has voces desiderabant omnes cod. excasi. Quoniam autem ea quæ possidentur. Hæc ad eleemosynaruin encomia et præmia pertinent, quæ eodem pacto Cyprian, serm. de operibus et eleemo synis describit: «Sicut lavacro aquæ salutaris, ait, gehennæ ignis exstinguitur, ita eleemosyuis atque operibus justis delictorum flamma sopitur. › Altinent eliam ista ad satisfactionem eam, quam theologi constituunt tertiam pœnitentiæ partein. Etenim precibus, jejuniis, et eleemosynis ista perficitur, de quibus in Daniele scriptum est Peccata tua eleemosynis redine, et iniquitates tuas misericordiis pauperum ". In Proverbiis quoque cap. xvi dicitur: «Misericordia et veritate redimitur iniquitas.» In Evangelio denique: Date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis De hac aliquanto fusius diximus in librum 111, cap. 37. Ex J. Er. Grabii adnotationibus in cap. 26. Pag. 241. Hæreditaret. Kanpovounow igitur Matth. XIX, 16, legisse videtur Irenæus, perinde ut Chry sostomus homil. 63 (juxta Græc.) in Matthæum, et Arabs atque Ethiopicus interpretes. Pag. 242. Et forte non fecerat. Augustinus, epist. 89, arrogantius multo quam verius juvenem hæc dixisse putat. Hieronymus mentitum illum aperte pronuntiat. FruaRD. Verum haud immerito olgici * Luc. x, 16. ** Matth, xx111, 3. * || Thess. 11, 14. Titum, et Quæst. ad Algasiam. * Lib. 1 Adv. hæres. » Luc. xi, 41. Com. in cap. Isaiæ, com. in Epist. ad *7 Comm, in epist. ad Timoth. * Dau. iv, 24.

His itaque sic constitutis et probatis, superest, posteros saneti viri Seth, vel certe gigantes sen ut adverse sententiæ argumentis satisfaciamus. Irenæus in primis seipsum explicat, dicens, circum cisionem non fuisse consummatricem justitiæ, › cum videlicet recta in cœlos non perduceret, re demptionis humanæ pretio nondum per Christi moriem exsoluto. Subdit porro eam non fuisse si gnum otiosum, tanquam quæ a sapiente artifice data esset. Igitur fuit signum efficax et operato rium. Patres qui Abraham præ cesserunt, non fue runt per eam justificati, quoniam nondum instituta fuerai, lino nee ipse Abraham per eam justus effe clus est, quod longe prius fide et obedientia sua Deo gratus et acceptus esset. Nec admodum urget B. Justini ratio, quandoquidem salutis feminarum aliani rationem Deus habuit, cum expresse solum masculinum sexum huic legi devinxerit. Chrysosto mo per D, Bernardum factum est satis. Sed secundum carnem. Easdein circumcisionis et Sabbatorum rationes videre licet apud Justinum martyrem in Dialogo, et Tertullianum lib. Adv. Judæos. Philo Judæus lib. De circumcisione tradit eam institutam esse a Deo ob sex causas, quarum quatuor affert physicas, et duas mysticas. Lactan s lib. v, c. 17, hane cum cæteris reddit, quod signaret nudandum esse pectus, id est, aperto et simplici corde oportere nos vivere: quoniam pars illa corporis quæ circumciditur quamdam cordis similitudinem habeat. Addens porro Irenæus, banc secundum carnem çircumcisionem spiritualem circumcisionem præ £gurasse, Catabaptistarum quorumdam refellit er rorem, quo volunt circumcisioni veterum pequa quam successisse baptismum, ut et hunc tandem aliquando tollant de medio. At vero, Apostoli verba quæ adducuntur, illud amnino exprimiunt: «Cir cumcisi estis, inquiunt, circumcisione non manu facta in exspoliatione corporis carnis, in circumci sione Christi, consepulti ei in baptismo 87. Ergo baptismus vocatur circumcisio Christi, et circumci sio spiritalis, quod vetéri et carnali circumcisioni tanquam veritas umbræ successerit. Sic et Justinus in Dialogo baptismum affirmat spiritalem esse cir cumcisionem, cujus externa illa typus fuerit. Atha nasius quoque scribit "; Circumcisio figura erat exuviarum, quæ per baptismum deponuntur. › Et paulo post; Abraham circumcisionem accepit pro nota insignibusque ejus regenerationis, quæ per baptismum conficitur.» Epiphanius Cerinthum im pugnans, aflirmat circumcisionem carnis tempori inserviisse, donec major circumcisio, id est, Lava crum regenerationis accesserit. Augustinus denique profitetur circumcisionem et baptismum esse ejus dem naturæ. Insuper, Christum in Ecclesia sua pro circumcisione veteri baptismum instituisse. Constat ergo tam ex Apostolo, quam ex veterum consensu baptismum divina ordinatione in circumcisionis locum ac ordinem substitutum esse. Manifestabatur autem. Docet Sabbatum vetus duo significasse. Primum, nos omni tempore debere Deo vacare; secundum, felicissimam et beatissimam illam requiem, quain post hujus vitæ miserias et certamina in cœlis exspectamus. Atque hoc est in telligibile Sabbatum, inquit Hesychins ", de quo ait Paulus: Ergo relinquitur sabbatismus populo Dei; quem significat dies septima, in qua requie vit Deus. De hoc vide Augustin. ad finem ultimi libri De civitate. Et quia non per hæc. Isthæc iisdem fere verbis habet Tertullianus lib. Contra Judæos, ut hine vi deantur desumpta. Dei legatione ad angelos fungebatur. Vetus cod. nomen ‹ Dei, non habet. Cæterum, difficilis et obscurus erit hic locus, nisi angelorum nomine vel 87 Coloss. 11, 11 et 12. 88 In illud Genesim, et 22 in Epist. ad Hebræos. principes homines intellexeris, quorum nefar as libidines sub nomine filiorum Dei Moyses describit Genes. vi, ad quos monendos nuntius et præco amandatns fuerit Enoch; atque ita et recte, meo judicio, interpretantur Theodoretus, Cyrillus, et Lyranus. Suidas filios Dei Enos, Enoch, et alios posteros Seth filii Ada,.putat non incongrne appel lari, cum Seth Dei cognomen inter eos, qui tum vixerunt homines, ob inventas litteras Hebraicas, stellarumque appellationes, et insignem pietatem obtinuerit. Ex illis igitur multos lascivia victos scribit cum filiabus Cain congressos fuisse. Si vero de immundis spiritibus, quos Justinus, Cle mens Alex., Tertullianus, Athenagoras, Cyprianus, Methodius, et plerique alii classici auctores mu lierum forma allecios fœdis voluptatibus carnis operam dedisse opinantur, aliquis locum hunc in telligendum contenderit; singularis est opinio, po tius dissimulanda, quam amplexanda, aut procaci ter exagitanda; quam ex libris Enoch nomine evul gatis dimanasse putarunt Tertullianus, Origenes, Augustinus: lib. De habitu muliebri, hom. 28 in Numeros, lib. xv De civit. c. 23. Et translatus est, et conservatur. In eum paradi sum quo positus fuerat Adam, cum eodem quo vixerat corpore servari ex traditione presbytero rum, qui apostolos audierant, se accepisse scribit postea lib. v. Huic sententie tot suffragantur, ut ab ea discedere mibi religio sit, præcipue cum aperte dicat in Ecclesiastico cap. XLIV Syracides Latinus (Græca enim variant): ‹ Enoch placuit Deo, et translatus est in paradisum; et Apost. in Epist. ad Heb. Fide Enoch translatus, ne videret mor lem, et non inveniebatur, quia transtulit eum Deus.▸ Consentit et Thargum Babylonicum, Interprete Fagio Ambulavit Enoch in timore Domini; et non ipse, quia non mori fecit eum Dominus. › Philo Judatis lib. De vita sapientis, recte judicat, Deum illum transtulisse, non per mortem, sed per sepa rationem a consortio et frequentia improborum hominum, ad ignotum vulgo virtutis secessum. Errant igitur hi Hebræi, et qui illos sequuntur quidam Latini, cum raptum hunc, mortem ejus præmaturam interpretantur. Etsi enim libenter admitto vitam ejus in terris fuisse tantum 365 annorum, nec ad dimidium ætatis majorum suorum, ant nepotum, eum pervenisse; sed e medio vitæ hujus cursu repente, et inusitato exemplo assum ptum ex hominum conspectu, ut de Elia legimus non ita tamen ut morte interposita corporeque instar aliorum in cineres redactus sit. Quo vero translatus sit, et ubi agat, quibusve ci bis alatur, aut veste induatur, supervacaneum re quirere existimat Chrysostomus *. Inter quæstio nes, quæ ad fidem non pertinent, judicat Augusti NHS. Quo translatus sit, novit Deus, pronuntiavit Cyprianus, seu quivis alius auctor tractatus De montibus Sina el Sion apud eum. Potius venerandum, quam inquirendum censet Theodoretus quæst. 45 in Gen. Irenæi sententiæ assentiunt, quæ fertur Nicodemi Historia de morte et resurrectione Domini; Tertullianus lib. De anima; Methodius in Revelatio nibus, Epiphanius hæres, 64; Augustinus lib. IX De Genesi ad lit. cap. 6, lib. 1 De peccatorum meritis el rem., cap. 3; tractatu de Antichristo, et recentio res fere omnes orthodoxi scriptores. In cœlum raptum, id est, per æthera, et assumptum docent Ambrosius lib. De paradiso VI, 3, et Gregorius bom. 29 in Evangelia; venturum autem et pugnatu rum adversus Antichristum volunt onines. Pag. 247. Et exstincta esset in Ægypto. R. Moses ac Elias Levites, ut ex scriptis eorum colligit do ctissimus Genebrardus in Chron., tradunt Israelitas Omnia mihi tradita sunt. 89 Inc.xxy Levit. ** Ilom. 21 in º¹ Lib, u de peccato orig.

dacium, quɔ primorum sæculorum ecclesiasticos suggestum appellat. › Item: eosdem esse manci Patres, corporis Domini in eucharistia oblationem non agnovisse impudenter garriunt; cum etiam sempiterna, eademque gravissima quæque gehennæ supplicia commereantur. Nec hoc loco prætermittere possum aut debeo, Satanam omnium hæreseon parentem, ac veritatis hostein infestissimum, hujus sanctissimi sacramenti atque sacrificii incruenti primis adversariis el op pugnatoribus auctorem fuisse, ut illud cunctis vi ribus impugnarent, blasphemarent, et penitus abo lerent. Non est enim anibigendum, quin Capernai tæ, primi hujus sacramenti, dum a Christo pro roncione promitteretur", contemptores ac derisores, ab illa cacodæmonum legione, quæ horum flues in colebat ***, ad illam impietatem fuerint incitati alque permoti. Et Judas proditor, cujus occasione ad finem concionis Christus dixit duodecim apostolis ‹Sunt quidam ex vobis qui non credunt", procul dubio a quodam dæmone excæcatus fuit, ne verum aut possibile esse crederet, quod Christus pro certo promiserat: Panis quem ego dabo, caro mea est, quam ego dabo pro mundi vita. Hoc evangeliste subnotantes referunt eumdem Christum eisdem duodecim dixisse: Unus vestrum diabolus est, › Judam intelligens. Deinde, in eumdem proditorem cum hac perúdia communicantem, ipsummet ‹ Sa tanam intrasse, › nec deseruisse donec ad sempi ternum interituin secum illum pertraxisset. Atque hæc cum sanctissima eucharistia inimicitiarum”et contradictionum origo a principe tenebrarum. Cunique his per Christum opprèssis hostibus, uni versa per orbem Christianorum Ecclesia in vera fide et doctrina de cucharistiae sacramento sacri ficioque tranquilla plus mille annos permansisset, tanden in Gallis Satanas idoneum suorum menda ciorum ministrum et satellitem reperit, per quem bellum adversus utrumque redintegraret. Derenga rium dico, qui verum Christi corpus et sanguinem per eucharistiam reipsa nobis ad offerendum et edendum primus negavit. Nec id, ut aurigimus, uisi Satanæ consilio et opera. Scriptum enim re liquit vir antiquitatis mirus explorator Vincentius Bellovacensis in Speculo hist. ^, horribilem ac in gentem dæmonem, inter ipsum Berengarium et au ditores ejus frequenter apparuisse, dum ille de sua adversus eucharistiam hæresi dissereret. Referunt etiam alii' beatum Fulbertum Carnotensem epise. in extremis agentem jussisse ut Berengarius e cu biculo abigeretur, quod teterrimum dæmonem illi semper præsto esse conspiceret. Iæc de Sacramen Lariorum et Misoliturgorum parente. el Scribunt porro de Luthero præceptore suo Albe rus, Amsdorflius, alii, quod omnium primus, hujus nimirum sæculi, de transsubstantiatione et sacrificio incruento eucharistiæ doctrinam ponti ficiam oppugnaverit: quod eis non invite concedi mus. Sed quo auctore et consultore id fecerit, se cum, rogo et obsecro, pii omnes attente conside rent. Certe non dubitant hinc Gesnerus et Tīgu. rini; inde Daniel Tossanus in Libello consolatorio, et Neostadiani sacramentarii in Pandora sua, coram mortalibus universis testificari³, illum ‹ maligni spi ritus instinctu hanc controversiam movisse.» Quin etiam, ut scriptis mandavit Schlusselburgius *, Beza ex basi Witebergensium infernali, Lutherum ingenio istis controversiis de re sacramentaria al trito sæpenumero errasse scripsit, libro epist. folio 275. Idem rursus Calvini verba, ex ultima ad Westphalum admonitione citat, quibus Lutherano ¡um de cœna doctrinam commentum a diabolo pia Satanæ, quæ diabolus horribili modo fascina verit. Rursumque Bezam, in Creophagia, folio 23, ‹illos a Satanæ spiritu, non Christi moveri. › Qui bus patet sacramentariis persuasissimum fuisse, ac etiamnum adhuc hodie esse, Lutherum in re eucha ristica maligni spiritus aflatui omnino obsecutum fuisse. Verum, istorum velut hostium suorum perversa judicia, falsaque testimonia, Lutherani vel eleva bunt, vel ut omnino falsa et sycophantica repro babunt. Sed quid, si ipsiusmet Lutheri verbis et scriptis, etiam ab eisdem Lutheranis impressis, et per orbem evulgatis, idem comprobemus? Non po terunt ea profecto vel mendacii, vel in posturæ co arguere. En igítur propria ejus, primo contra mis sain, quam vocal privatam, scribentis verba, 1. De missa privata et unctione sacerdotum, Witembergæ 1557 impressa, per Thomam Kolug, tomo VII Ope ruin Lutheri, pagina 228: Contigit me semel sub mediam noctem subito expergefieri. Ibi Satan me cum cœpit ejusmodi disputationem. Audi, Luthere, doctor perdocte, mosti etiam te quindecim annis ce lebrasse missas privatas pene quotidie. Quid si tales horrenda essent idololatria? Quid si ibi non ad fuisset corpus et sanguis Christi?, etc. Tum ordine prolixeque recitat quinque Satanæ argumenta, quie ättentissime ex hujus patris mendaciorum ore audi vit, et vera esse credit; sicque a dæmone magistro doctus et persuasus, non modo a missa: 160 sacrificio deinceps abstinuit, sed quam potuit exsecrandis blasphemiis traduxit, laceravit, labefactavit. Et non pudet Hugnosticos tam maledicti, abominatı, et damnati doctrinæ suæ præceptoris? Non horrent id verbum Dei purum, revelatam veritatem, Evan gelium appellare, quod ipsemet Satan ex infernali pectore so in aures Lutheri sui insusurravit ac evomuit? Non timent teterrimo huic fidei et salutis nostræ adversario suas adversus Christi doctrinam et Ecclesiam ejus operas collocare? Ac ne quis du bitet Lutherum cum hoc monstro arctissimam ha buisse consuetudinem, dextramque ad istud sacer dotium sacrificiumque Christianorum oppugnanduin dedisse, audiat rursum eumdem de hac sua familia ritate cum Satana pronuntiantem:

discipulus ejus collegit et vulgavit": Magis cupio per diabolum, quam per Cæsarem mori; morior enim per magnanimum atque potentem dominum. › Atque hæc sunt, viri Germani, non quæ pontificii per sycophantiam de vobis commenti sunt: sed quæ vel Lutherus vester de seipso testatus est, vel discipuli et commensales ejus Aurifaber et Reben stock sectæ vestræ ministri, ex illius ore college runt, ac inter vos typis excudi et vulgari curaverunt. Harc dogmatis vestri prima initia, fulcra, funda menta, ab ipso diabolo inventa, erecta el consta bilita. Et adhuc his inniti atque superstruere vos non pudet? Adhuc meliora sapere piget? Imo de teriora, eheu! sequi delectat, quando pars ve strum, quemadmodum vir apostolicorum temporum de vestris dixit abavis", media fertur agina, › pars, ut ipsi videtis et ingemiscitis, proficit in pejus, de calcaria pergens in carbonariam; id est, a Lutheranismo deficit ad Calvinismum, Aria nismum, Mahometismum et atheismum. Nec enim porro inter vos in quæstionem vertitur, nec inter nos ullo modo dubitatur CalvinismUIN, Zwinglianismum, sen sacramentarismum hujus sæ culi, ortum etiam habuisse a Satana, et ipsum `ca codæmonem præcipuis auctoribus ejus omni ope et consilio adfuisse ad verba Christi, quibus ipsa sacratur eucharistia, depravanda et corrumpenda. Enimvero de illis vere scripsit Lutherus"; «Satanas in mundo haud dubie auctor est Sacramentariis hujus sacramenti labefactandi et evertendi gratia, contendens plane, ovo epoto, nobis relinquere pu tamina; hoc est, Christi corpus et sanguinem e sacramento tollere, ut præter simplicem panem a pistore confectum nihil reliquum nobis remaneat, › Ac ut quodam ordine in his etiam procedamus, Carolstadius primus hujus tragœdiæ auctor, fre quenter et publice jactavit, uti Lutherus et Chem nitius, cum quibus diutissime vixit, scriptis tradi derunt, quod vir quidam ad eum venisset, qui demonstravit ei, quomodo verba cœnæ, in primis vero vocem touto, i hoc,., detorquere valeret; nec dabitant diabolum fuisse, qui cum postea totum occupavit ac possedit ".» Alberus Basiliensis mi nister libro contra Carolstadianos, diserte scribit, ‹ diabolum corporaliter in eo habitasse; imo multis illum obsessum fuisse legionibus dæmonum. Ipse quoque Lutherus non aliter tractans hominem” in Colloquiis, quam si cum obsesso ageret, suis com mensalibus dicebat": «Quod diabolum eum nomi no, nemo miretur. Nam ad Carolstadium non re spicio; sed ad eum a quo obsessus est, et qui per eum etiam loquitur ", › Satanam intelligens. Deni que Basileenses ministri in quadam epistola memo riæ posteroruin reliquerunt, ‹ virum humana forma grandiorem (diabolum pro certo aflirmant) Carol stadio concionante in templo visum, ac protinus egressum, ædes illius intrasse, ac filio spurio (in cestas enim nuptias contraxeral) imperasse, ut patri diceret, se post triduum e vivis auferendum esse.» Eventus acta probavit, horribili morte lum sublato Carolstadio. Atque hi omnium novissimorum Hugnosticoruin patriarchæ, ex cineribus Berengarii ignes Sacramentarios quærentis et accendentis, pro gressus, errores, miserabiles exitus. Succenturiantis illi in sacramentario errore Zuinglii inventa propositaque non a Spiritu sancto, non a verbo Dei, non a perpetuo consensu totius Ecclesiae catholicæ, non denique a sanctorum Pa truin doctrina prodierunt; sed a spiritu nequam perambulante in tenebris, ut idem ipse his verbis profitetur: Cqm tredecima Aprilis lux appeteret (vera narro, adeoque vera, ut celare volentem con 1 Colloq. Latin. fol. 32. scientia cogat effundere), visus sum mihi in somno multo cum tædio contendere cum adversario scriba, sicque obmutuisse, ut proloqui non possem. Ibi and unxavñs visus est monitor adesse (ater fuerit an albus, nihil memini), qui diceret: Quin, ignave, respondes ei, quod Exodi x11 scribitur: Est enim Phase, hoc est, transitus Domini. Protinus ut´boc phantasina visuın est, simul expergefio, et e lecto exsilio, etc. Hæc ille, quæ Schlusselburgius super intendens Megapolensium ita excipit": Ex hac Cinglii, secundi Sacramentariorum nostri sæculi antesignani narratione, ipsa meridiana luce aper tius est, Calvinistas ipsam sacram Scripturam os magni facere. Nam Cinglius, ne verbis Christi luci dissimis fidem haberet, maluit isti atro angelo, in somno apparenti, quam ipsi Christo credere. Cer tissimum enim est, non album, sed atrum spiritum, id est, non bonum, sed malum angelum fuisse nio nitorei istum, qui Cinglio dogmatis sacramentarii incrustationem revelavit. Hoc consequenter pro bat: 1º ex eo, quod boni spiritus semper ea forma se conspiciendos in apparitionibus præbeant, ut vere cognoscantur, non diaboli, sed boni esse angeli. 2º Nimquam atra, sed alba forma semper appareant. 3. Nihil unquam cogitant, dicant, faciant, nisi quod cum Dei voluntate et verbo per omnia congruere norunt. Cinglii autem monitor verba Filii Dai, ‹ significat ›, pro, ‹ est › supponendo, falsare do cnit. 4 Fructus Sacramentariorum, quos passim afferunt, sole clarius ostendunt, non Deum verum, sed ipsissimum diabolum Cinglio per somnium suam hæresim sacramentariam inspirasse.» Hactenus iste, qui et in Præfatione apologetica rursum scribit diabolum Cinglio hæresim sacramentariam inspi rasse, insusurrando illi, ut, cest, › per, ‹ significat,» exponeret; hincque in libro De vera el falsa religio ne, in recitatione verborum cœnæ ex evangelista Luca, pro, est, substituisse, ‹significat; › quod procul dubio famosi ac impostoris illius serpentis, qui primos parentes decepit, certum ac mamlestum est argumentum. Concludit porro, hujus discipulos nou nisi a Satana instigatos, funestum hoc adversus eucharistiam certamen in Ecclesia Dei excitasse, furiisque infernalibus actos idem bellum continua re; nec desituros esse, prius quam vel seipsos ever terint, vel Christus illustri suo adventu eos com pescuerit, et commeritis pœnis affecerit. Proœmii pagina 2. Et hactenus de factione Zuinglii, qui Lu theri judicio, ‹ tanquam latro et seditiosus mor tuus, damnatus est, volens alios armorum vi ad suuin errorem adigere. › De Calvinistica vero nunc multiplici ac fera turba quid dicemus? Noune et illius antesignani alque primipili, duce Satana, contra sanctissimam eucha ristiam infestis animis armisque insurrexerunt? Certe cum primæ cohortis dux Calvinus fatetur se ca quodami genio ad convicia, probra, et male dicta, quibus scriptiones ejus scatent et redun dant, concitari; prudentibus profecto atque saga cibus cunctis æstimandum reliquit, hujusmodi genium spiritum esse blasphemia et contentionis, non mansuetudinis et gratie. Sed quid apertius, quod res est, pronuntiare dissimulamus? Mani festum et indubitatum est, eum cum universis ma nipularibus ejusdem atri spiritus furoribas agıları, qui in somnis apparuit Zwinglio antecessori,· cu jus adversus realem Christi in eucharistia præ sentiam et incruentam oblationem hæreses am plectuntur. Non enim possent tot illorum adversus Christum et expressum verbum ejus horrendæ blas phemiæ, nisi a diabolo provenire. Si nobis nou creditur, hac saltem in re. Lutheranis, quos syur Tertull. ** Tom. VII Ser. de euch., pag. 335. "Lib. cont. cœlest. prof. tom. Il lib. de Coena, pag. 214. "Colloq. Ger., fol. 367 et 373. 17 Tom. II Jeneusi, fol. 6. is Tom. II, fol. 249. "Procemio lib. Calvinisticae Theologiæ, fol. 3. * Colloq. Latin. tom. II, fol. 36. 28 Epist. ad Bucerum.

carnis Christi contraximus, in ipsis adhuc cineri bus manere visum est tam Irenão quam cæteris priscis; ipsa nostræ carnis incineratio (si tamen ante pasta sit hoc cibo) rectissima callis est að immortalitateın. › trecentos plus minus annos patriarcha, panem eu- cineres. Sed quia nonnihil virtutis, quam ex esu charistiæ post Spiritus S. invocationem, non am plins esse panem communem, sed corpus Christi, ad oves curæ sure commissas concionabatur **. His quoque addebat":¸‹ Cum Christus ipse affirmet et dical de pane: lloc est corpus meum,» quis deinceps audeat dubitare? Ac codem quoque confirmante et dicente: «llic est sanguis meus, quis dubitet, et dicat non esse illius sanguinem? Aquain aliquando mutarit in vinum, et non erit dignus eni credamus quod vinum in sanguinem transmutet?» etc. Atque hactenus Græcos; jam Latinos audiamus. Tertullianus lib. 1v Contra Mare. Christum acce plum panem, suum corpus effecisse declarat, di cendo: Hoc est corpus meum. › Cyprianus, panem quem discipulis Dominus por rigebat, non effigie, sed natura mutatum, verbique omnipotentia carnem factum esse docet, sermone de cœna. Hieronymus de his clericis aliquid sinistri loqui cavet, qui Christi corpus sacro ore conficiunt, id est, ut idem ipse alibi exponit, ad quorum preces Christi corpus sanguisque conficitur; epistola ad Heliodorum, et epistola ad Evagrium. Augustinus illud tantuin corpus Christi dicit, quod ex fructibus terre acceptum, et prece mysti ĉa consecratum, rite sumitur ad salutem; libro u De Trinitate, cap. 4. Idenique sermone 28 de verbis Domini: Dixi vobis, inquit, quod ante verba Christi, quod offertur, panis dicatur; ubi vero verba Christi deprompta fuerunt, jam non panis di citur, sed corpus appellatur. › Multis ex utroque Testamento prodactis exem plis innuit Ambrosius non id esse in eucharistiæ pane, quod natura formavit, sed quod benedictio consecravit: cum major sit vis benedictionis, qua matura ipsa mutatur, quam naturæ ipsius; sermo »emque Christi, quo utitur sacerdos, adeo efficacem et valentem esse, ut quæ prius erant, in aliud com mutet; lib. De iis qui mysteriis inițiantur, cap. 9, et lib. v De sacramentis, cap. 4 et 5. De reliquis supersedeo. Quam vero propudiosæ, quam diversa, quamque adversæ et perversæ sint e contrario hujus ævi Sacramentariorum de eisdem verbis Christi en charistiam instituentis interpretationes, pugnæ, contradictiones ‹ quam denique inconstantes, du biæ, el incertæ sententiæ, quadam ex parte dice mus infra super cap. 69. Jam non communis panis est. Invisibili Spíritus saucti operatione, virtuteque consecrationis, eve nire docet, ut ea desinat communis ipsa natura et substantia panis, quæ antea sub suis accidentibus latebat, transeatque in immortalem, cœlestem et Deo junctam Christi carnem; cujus participatione, corporibus nostris ex prioris Adami noxa morti et corruptioni subjectis, jus, arrha, virtus, certaque exspectatio vitæ immortalis conferatur; quod ex vulgari pane nunquam accideret. Hanc esse germa nam hujus loci intelligentiam, idem ipse Irenæus postea conspicuum facit lib. v: 166 Quando uistus calix, scribit, et fractus pan, percipit ver bum Dei, fit eucharistia sanguinis et corporis Chri ×ti, ex quibus augetur, et consistit carnis nostræ sub stantia. Quomodo carneni negant (hæretici) cu pacem esse donationis Dei, qui est vita æterna, quæ Corpore et sanguine Christi nutritur, et membrum ejus efficitur?, Sic el corpora nostra. Roffensis: «Quanquam granum tritici jactum in terram corrumpatur, ea Lamen corruptio propter abditam in ipso grano virtutem, via est ad alterius vite majus incremen tum; ad emmudem modum necesse et, ut corpora postra tandem per corporalem mortem redeant in Sed gratias agentes donationi. Ita habent codices omnes Basilea, Lausanæ, et Lutetiæ excusi: vetus codex, et rectius, meo judicio, e dominationi, › atque ita legit Ocolampadius apud Roffensem, lib. IV, cap. 21. Caeterum, alludit procul dubio Irenæus ad eas laudes et gratiarum actiones, quas in præ fatione (ita post Cyprianum vocamus) ante conse crationem decantal sacerdos, cujus initium est Sursum corda, Ĥ) Habemus ad Dominum.—Gratias agamus Domino Deo nostro. A. Dignum et justum est-Vere dignum et justum est, etc. Hæc enim ad verbum concinunt liturgie B. Jacobi, et Cle mentis lib, Const., cap. 16, quibus passim utebantur in Oriente et Occidente seculo Irenæi. Eadem sua quoque ætate later Græcos couser vata fuisse ostendunt liturgiæ Chrysostomi et Ba silii, et Chrysostomus hom. 18 in secundam ad Cor., hom. 22 in Genes., bom. 16 ad populum Ant., how, de Encæniis; et Cyrillus Jeros. 5 cat. mystagogica. Idein observasse Latinos docet Augustinus epi stola 57, quæst. 1, epist. 59, epist. 120, cap. 19, lib. De sancta vidnitate, cap. 16; lib. De bono perseverantiæ, cap. 13; lib. De spiritu et lilleru, cap. 11; sermone 44 de tempore; Cyprianus De oratione Dom., Cæsarius Arelatensis ho.. 8; Ra-1 banus lib. 1, cap. 33. Ad hoc ut præstet nobis. His operum bonorum necessitatem et mercedem apud Deum repositam esse docet: licet soli fidei et nullis operibus, satu tem et justitiam coram Deo illum, cæterosque ejus dem sæculi Patres, acceptam referro mentiantur Magdeburgenses, cent. 2, p. 46. Unius tantum Cle mentis Alex. verba ad eos convincendos bie sulji cere libet: «Pretiosissimam saluteın emere pro prio thesauro, charitate et fide vitæ, ut justo quod libenter Deus acceptat pretio,› quoslibet hortitur. Idem, v Strom.: Gratia servamur, sed non abs que bonis operibus.» Et lib. vi: «Quando audie rimus: Fides tua te salvam fecit *, › nou acci piamus absolute eos salvos futuros, qui quomodo cunque crediderint, nisi facta quoque fuerint con secuta.» Et post pauca: ‹ Sunt variæ mausiones pro dignitate et meritis eorum, qui crediderunt; › Rursus lib. vn: «Quomodo medicus præbet sani tatem iis qui opem illi ferunt, ita etiam Dens æternamn salutem iis qui opem illi ferunt, et cum co cooperantur ad cognitionem et ad bonas actiones. › Tia idipsum. Sic vet. cod. Excusi, cita ad ip Pag. 252. Est ergo alture in cælis. Hæc imperi tissime ac nequissime nobis objiciunt Sacramenta rii, ac si Irenæus iis negare vellet, aut altare, au' sacrificium aliquod nobis a Christo traditum esse ac relictum in terris: cum e contrario præcedenti 1. nea doceat, eumdem ‹ Christuin velle ut frequenter offeramus munus ad altare.» Pauloque supra tam sancte et graviter dixerit, illum novi testamentt novam docuisse oblationem: › alibique, altarim usum in hanc rein nobis relictum fuisse, ut surs locis diximus. Ilic tantum adjicio, altarium commemorationem ac inter Christianos usum Paulum aperte compro bare, 1 Cor. ix, 43: «Qui altario deservit, › etc.; I Cor. x, 21 Non potestis esse participes mensæ Domini, et mensæ dæmoniorum. Quæ porro men sa dæmoniorum, præter altaria, in quibus idolis gentiles immolabant? Ergo mense Dominicæ, alta ria Christianorum. Heb. xiit; flabemus altare, 45 Cat. 3 mystagogica. "Catech. 4. 47 in Protreptico. “Matth. ix, 22; Mare v, 54; Luc. vii, 50.

tare impium ac nefastum. Pag. 254. Nec veterum. Vet. cod, pro his duabus voculis habebat qui quieverunt; utrumque legi polest. Et cum loqueretur. Hoc loco quædam delevimus, alia adjecimus vet, cod. auct. Nam excusi legebant, ‹ et colloqueretur, et adfuturus esset, id est ab universo suo plasinate salvans illud, et parcibilis ab eo, etc. Nam prophetia. Parem huic descriptionem habet Basil. Propheta est, qui per Spiritus sancti re velationem, quod futurum est praenuntiat.» Et Pro copius Gazæus in c. 1 Isaiæ, prout Latinum factum mihi ostendit ejus interpr. Joannes Curterius Propheta est, qui res futuras, vel præsentes oc cultas prædicit.» Quemadmodum etiam videntes lumen. Sententiam hanc usque ad id, ‹ et propter hoc incapabilis, vi sibilem se, etc., transcripsit nominatim ex Iren. Melissa, pag. 2; in ca autein ‹ percipiunt › pro recipiunt substituimus. Per quem fecit. Sic vet. cod. Excusi, ‹ per quei perfecti.» dictionibus adjectis, & pronuntiavit, et ‹ quæ. > conditionis exordium; quod de Filio Dei vol cogi Magdeburgenses, etsi sexdecim viros Lynceos plane et Argos jactitant suis rhapsodiis diu noctuque in cumbere, hic tamen fœdissimo mendacio lapsi sunt, scribentes hoc ipsum Irenæi judicium de Pastoris scripto, quod Eusebius recitat, non reperiri in iis, quæ hodie exstant, Irenæi operibus. Hanc porro sententiam Origenes Irenæum imitatus ex Pastoris libro, in cap. 3 libri primi Patriarchwn inseruit eamdem Arianos adamasse, et citasse, refert Atha nasius epistol. ‹ Quod Nicæna synodus, ɔ etc. Cie terum quanti hinc æstimandi sint Hermetis sen Pastoris scripta, pronuntiabit Ecclesia: gravissi morum ego anctorum diversa proponam judicia. llermam sive Hermetem eum esse, quem in fine Epistolæ ad Roman, salutat Paulus, quosdam æsti masse scribit Eusebius lib. 11, capit. 3 Historiæ. Pii papæ, qui anno vigesiuro Antonini insperatoris martyrium perpe. sus est, fratrem eum vocat Da masus; Platina non fratrem, sed familiarem fuisse magna intercedente inter eos consuetudine scribit. Hunc idem Pius pontifex et martyr appellat docto rem fidei et Scripturarum, qui sua ætate effulserit, cuique angelus Domini in habitu pastoris apparue rit. Irenæum hujus scriptum, novisse et probasse eo indicat Eusebius quod præcedenti ab illo sumpta sententia utitur ad hæresim revincendain, ſideique præcipuum dogma confirmandum. Angelum pasto ris habitu ei collocutum, citatis verbis ejus semel et iterum lib. 1 et 1 Stromatum; semel lib. iv, bis quoque lib. vi, docet Clemens Alex. Quosdami orantium ritus ex llerma scriptis disputat et probat Tertullian.". Ad librorum ipsius lectionem horta tur Origen. hom. 13 in Ezech. Athanasius libro De incarnatione Verbi, sententiae supra scriptæ partem adducens, utilissimum appellat Pastoris li brum. Rufinus in Expositione Symboli, illum ascri bit libris quos majores ecclesiasticos vocarunt. Hieronymus inter primos ecclesiasticos scriptores G eum enumerans librum illius publice apud quasdam Græciæ ecclesias prælegi testatur: eum que revera utilem censet, et inultos ve'erum ex eodem testimonia usurpasse cognoscit. Sedulius in cap. xvi ad Rom. scripturam libelli Pastoris valde sibi utilem et divinitus inspiratam videri, scriptum reliquit. Hæc observare libuit in Magdeb. qui præ cipue hunc auctorem frivolis et jejunis conjectioni bus innixi, miseris modis exceptum lacerant et daniant. Quoniam autem et Sapientia. Spiritus sancti di vinitateni et coæternitatem cum Patre et Filio hic videre est: eaque ratione Magdeburgenses op positum illi ascribere per sycophantiam non de buerunt. Dominus creavit me. De hujus loci sensu gravi ter olim inter catholicos et Arianos certatum fuit Iris inde volentibus Filium Dei proprie et vere crea tum esse; illis constanter negantibus, utpote qui semper cum Patre fuisset, quemadmoduin hoc ca pite tradit Irenæus, id est eamdem cum Patre ha beret æternitatem, immensitatemi et divinam ma jestatem, profitentibus in Syn:bolo: Eternus Pater, æternus Filios, æternus Spiritus sanctus. Non tamen tres æterni, nec tres immensi; sed unus æternus et unus immensus. Hunc porro no dum paucis dissolvunt Epiphanius et Hierony docentes in fonte Hebræo verbum esse ‹ Canani,» quod possidere et acquirere; non au LeHI Baraquod creare significat. Ac idcirco Aquilam rectius vertisse, Kúptoç èxtĤsató µs, ‹ Do minus possedit me; quam LXX, Kúpios Ex tɩoć je, ‹ Hominus creavit me. Possessio enim Significat, quod semper Filius in Patre, et Pater in illo fuerit: creatio autem ejus, qui prius nou erat, Rus * Lib. de orat. In Catalogo. Coust., cap. 21.» Gen. xxx11, 30. Verbum dispensator. Expunximus ‹ dispensa lum, › vet, cod: aucl. Non enim soľo sermone. Elegans ést Aug, ea de re sententia hæc: ‹ Patrum illorum non tantum lingna, verum etiam vita, prophetica fuit; › lib. 1v Cont. Faus., c. 2, et lib. xxi, c. 23. Tert. etiam ‹ Sicut vocibus, ita et rebus prophetatum est; › lib. De resurrect; carn. Et reliquas autem ejus. Tria hæc genera visio num, quibus prophetis Deus seipsum, suagne ju dicia manifesta fecit, copiose persequitur Augusti nus, lib. Contra Adimantum, cap. 28. Et Verbum quidem loquebatur Moysi. Constans est hæc omnium fere antiquorum sententia, ut sæpe adnotavimus. Hunc locum illustrabunt clarissima ist hæc B. Clementis verba 88: «Hunc Filium Dei incarnandum, olim apparentem vidit Jacob uti ho minem, et dixit: Vidi Dominum facie ad fa ciem " ; hunc Abraham hospitio recepit, bunc Moyses in rubo vidit, hunc Jesus Nave dux exerci tus Domini arinatuin, pugnantem; bune Daniel, Filium hominis venientem ad Patrem, › etc. Videot Cyrillum Jerosol. catechesi 10 et 11. Et manu mea. Sic vetus cod. Grace, oxɛnhow th Xepi pov. Vulgata: ‹ Protegam dextera mea. Sustulimus, manum meam. Et postea, ‹ ¡p sam, pro ipsi, reposuimus. Et propter hoc facie ad faciem. Eadem sic quoqne exprimit Tertullianus lib. iv Contra Marc. Cum desiderasset conspectum Domini Moyses, dicens ‹ Si inveni gratiam coram tẻ, manifests to mihi, ut ⚫ cognoscenter videam te * eum conspectum de sideraus, in quo hominem esset acturus, quod pro pheta sciebat, etc. lu novissimo, › inquit Domi nus, videbis posteriora mea "; non lumbos, nec suras, sed quam desideraverat gloriam in posterio ribus temporibus revelandam, in qua facie ad fa ciem visibilem se ei repromiserat,, etc."Eadem continet libro Contra Praxeam. Item Cyrillus Jeru solymitan. catech. 10. Non igitur manifeste. Hæc desumpta videntur ex Dionys. Areopag. lib. De cœlest. hier., c. 4, el epist. 2, ad Cajumi monachum. Pag: 256. Prophetæ proprie. Ita vetus cod. Ex cusi, priores. › El similitudinem. Decem has voces ex vet. cod. restituimus. 163 /gitur si neque Moyses. Disputarunt olim; at que euam nunc inquirunt multi: An Moyses et Pau fus, cam adhuc.hic peregrinarentur, viderint Deum * Lib. " Ep. ad Cypr. 87 Inc. IV Isa. Ibid. 23. In Anchorato. ** Exod. xxX]||, 13.

Pag. 260. Præco futurus. Ad hunc locum alludit A legis, c. 9, et lib. xxn Cont. Faust., c. 30, 31, 32. Euseb. lib. Historiæ, capite 1. Quæ ad ejus illu- strationem pertinent, adnotavinius cap. 3 libri primi et cap. 12 libri tertii. Ejusdem adnotationes in cap. 41. Pag. 200 Propter hoc et Paulus. Quos hoc ca pite commemorat Pauli præ cæteris labores, om- ibus eloquentiæ suæ nervis, velut effusis totius ingenii fontibus, postea prosecutus est Chrysost. homiliis octo de laudibus Pauli, quibus pauca hæc ex Hieron. addere non erit injucundum: Uli est electionis vas, tuba Evangelii, rugitus leonis nostri, tonitruus gentium, flumen eloquentiæ Christianæ ?» etc. Idemque ijerum : Quotiescunque Paulum apostolum lego, videor mihi non verba audire sed tonitrua. Videntur quædam ejus verba simplicia, et quasi innocentis hominis et rusticani, et qui nec facere, nec declinare novit insidias; sed quocunque respexeris, fulmina sunt. [læret in causa, capit omne quod tetigerit, tergum vertit ut superet, fu- B gain simulat, ut occidat, etc. Adversus errores Joannis Jerosolym. et in Apolog. pro lib. adversus Jovinianum, Eusebius non solum labore, sed etiam eruditione et sententiarum pondere æquales apo- stolos superasse, litteris mandat lib. m Hist., c. 42. Qui est super omnem. Codices excusi, comnes. » habebant, quod delevimus, ut sex alias voces ex vel. cod. insereremus. Ejusdem adnotationes in cap. 42. Pag. 261. Sic enim oportueral. Utrumque testa- mientum in Abrahamo figuratum fuit : novum quando incircumcisus credidit ad justitiam; vetus quando circuncisus est. Thamaris quoque partus duorum populorum typus fuit; unus vero utriusque testamenti atque populi Deus. Jam vero el per Thamar. Theodoretus quæstione 95 in Genesim, Augustinus xxII Contra Faustum, cap. 85, 84, 85, 86, hanc allegoriam uberiore ca- C lamo describunt, patriarchamque Judam, et nurum ejus Thamar, quantum possunt, a calumniis Mani- chæorum vindicant. Quinetiam ad ejus excusationem Chrysost. hom. 62 in Genes. rationem hanc adjicit, quod furari voluerit soceri concubitum, et filios ex eo procreare, ŋon libidinem explere concupiscens, sed dispensa- jonem. Nullus, inquit, hæc audiens condemnet Thamar; nam dispensationem ministravit, et pro- pierea neque ullam reprehensionem meretur. Duo lilii ejus duorum populorum figura fuerunt; et prædictio vitæ Judaica, et spiritualis. Totus quo- que in hanc sententiam est Ambrosius lib. mi in Lucam. Immo et R. Simcon, filius Jochai, Com. in Bentateuck, quos Zoar appellavit, liberat eamdem a erimine, quod non explendæ libidinis gratia id egerit, sed pio quodam instinctu, nempe ut ex Juda exspectatum Messjam conciperet. Sed de peccatis veterum sanctorum copiosius dicet Irenæus infra cap. 45 et 46. Præfigurata iu Abel. Augustini verba lucem huic loco afferent: Occiditur, inquit, Abel minor natu, a fratre majore natu: occiditur Christus caput po- puli minoris natu, a populo Juda orum majore natu; ille in campo, iste in Calvariæ loco. › Ex lib. xii Contra Faust.,cap. 9 et 10. Sedulius, eleg., v.9,10 : Frater iniquus erat, justum qui perculit olim : Damnator Christi, frater iniquus eţul. Prafigurabat duo testamenta. Hæc sunt Apostoli ad Galat. IV: 170 Abraham duos filios habuit, unum de ancilla, et unum de libera; hæc autem sunt duo testamenta,, etc. Quam sententiam se- quitur Augustin. xv De civit., cap. 2 et 3, et lib. xvi, cap. 25, Sara et Agar cum prole duas civitates si- gníficasse, unam in Deo liberam, aliam terrenam. fem, sed copiosius disputat lib. in Contra advers. Lib. Præser. Alii vero messi sunt. Sic loquitur, pro ‹messue- runt; el postea, demessa est in Ecclesia, › pro ‹ fructum percepit. › Ejusdem adnotatiores in cap. 43. Pag. 261. Ilic est enim thesaurus. Christus the- saurus est absconditus in veteris testamenti atque prophetarum typis, qui plane revelati ac manife- stati fuerunt per ejus adventum; ac idcirco ut Chri- stianis aperti sunt, sic Judæis adbuc obscuri. Pag. 262. Danieli prophetæ. Ita vet. cod. Af omnes, in Daniele. » Priusquam habeat effectum. Sic vet. cod. legit. Alii vero, eficaciam et ambiguitas. » Qui cum episcopatus. Successioni vult veritatem doctrinæ junctam esse: alias nec audiendi, nec pro apostolorum successoribus agnoscendi sunt, qui illorum doctrinae et traditionibus adversantur, quamvis sedes eorum occupent: id tamen ex animo faciendum, etiamsi pietatem et sanctos mores en- rum, quibus succedunt, non imitaṛentur. Ex his porro et illis, quæ supra scripsit lib. 11, cap. 2, 5, 25. 40, infra etiam cap. 45, 65 et 70, ex aliis- que ejus sæculi, et deinceps doctissimis, antiquis- simis et sanctissimis pastoribus et scriptoribus ma- nifestum est legitimam episcoporum successionew Ecclesia catholicæ notam certam esse, qua dis- cernitur ab omnium infidelium, hæreticorum et schismaticorum congregationibus; ad hanc ut sa- cram anchoram veteres confugisse, huic soli pro- missum Spiritum veritatis in æternum sibi persua- sisse, hanc denique ut murum aheneum universis infidelium machinis et arietibus opposuisse. loc telo omnes priorum Gnosticorum copias confodil Tertullianus. • Si audent interserere se ætati apa- stolicæ, inquit ", ut ideo videantur ab apostolis tradita, possumus dicere: Edant origines suarum Ecclesiarum; evolvant ordinem episcoporum suð- rum, ita per successiones ab initio decurrentem, ut primus ille episcopus aliquem ex apostolis, vel apostolicis vir.s, qui tamen cum apostolis perseve- raverit, habuerit auctorem et antecessorem. Hoc enim modo Ecclesiæ apostolicæ census suos defe- runt, sicut Smyrneorum Ecclesia babens Polycar- pum ab Joanne collocatum, refert; sicut Romana Clemente a Petro ordinatum, id utique et cætera exhibent. Confingant aliquid tale hæretici. Quid enim illis post blasphemiam illicitum est?» Et paulo post Ad eos merito dicendum est: Qui estis? Quando, et unde venistis? Quid in meo agitis, non mei? Quo denique, Marcion, jure silvam meam cæ dis? Qua licentia, Valentine, fontes meos transver- tis? Qua potestate, Apelles, limites meos commo- ves? Mea est possessio, olim possideo; prior possideo, habeo origines firmas ab ipsis auctoribus quorum fuit res. Ego sum hæres apostolorum; sicut caverunt le- stamento suo, sicut fidei commiserunt, sicut adjurave- runt, ita teneo. Vos certe exhæredaverunt semper, et abdicaverunt, ut extraneos, ut juimicos, › etc. Hujusmodi argumento Novatianos coarguit Cypria- nus lib. 1, epist. 6. In hoc asylum se recepit Hic- ronymus adversus tot Orientis sectas dissectas, iil indicat ipse, epist, ad Damasum, et dial. cont. Lu- ciferianos. Parmenianum et Donatistas hoc laqueo præfocat Optatus Milevitanus, lib. 11. Istius suc- cessionis consideratione, quasi arctissimis vinculis retentum, et forti simis repagulis conservatum se in gremio catholicae Ecclesiae confirmat frequenter Augustinus, lib. Contra epist. Manich,, cap. 4; Psalmo conra partem Donati; Epistola 163 et 165, lib. De utilitate credendi, capit. 17 et 49; lib. Quæstionu100 Veteris et Novi Testamenti, quæst. 110; lib. n ContTE litteras Petiliani, cap. 51. Qui circa Chore. Hellenismus, oi nɛpl Xwpé, id est, ipsi Chore, Dathan et Abiron.

infidelibus perditio. Pag. 266. Sic et peena. Hoc argumentum ex c. x að Heb. sumpum est ; crritam quis faciens legeni Moysi, etc. psit item Hascirim, hoc est canticorum vel A mluum disponit, et mors Christi fidelibus est salus, carminum quinque millia ; sive, ut Josephus expo- nit, carminum libros quinque millia, ex quibus unus fantum qui Canticum canticorum inseri bitur, remansit: cæteris incendio Jerosolymoruın alsumptis. Disputavit quoque, ut ex lib. III. Re- gum, c. v colligit Ilieronymus, de viribus, natu- ris et moribus jumentorum, volucrium, reptilium et piscium; quod codem cum aliis incendio defla- gravit. Et regina Austri. Franciscus Alvares ac Historia Ethiopica vocant illam Makedam et Nicaulam, quæ redem imperii constituerit in Saba insula Nili, quam postea Canbyses Meroen appellavit. Aiunt etiam feminam illam nupsisse Salomoni, et ex eo filium suscepisse, quem nominavit Melich et David. Rur- sum, in Æthiopiam secum abduxisse duodecim Ju- dæorum millia, mille videlicet ex singulis tribubus, qnibus ibidem magno numero propagatis, nobiles Æthiopum e semine Israelis etiam hodie proguatos □ se es e gloriantur. Stat etiam hodie latissimum magni Negus, seu Pretiosi Joannis illic imperium, in quo religio Christiana primum ab eunucho, deinde a beato Matthæo propagata et confirmata utcunque servatur. Qui de his copiosiora cupit, consulat scripta ejusdem Alvari, Damiani a Goes, Osorii et Maffei. Et fecit Salomon malignant. Idolis gentium non tantuin delubra arasque erexit, verum et ipsis sal- crificavit, nt Tryphoni objicit et exprobrat Justinus. Tertullianus lib. v Contrn Marcionem : ‹ Salo- mon per mulierem in idololatriam usque pertractus est. ▸ Ea propter Dominum. De vero Christi descensu ad inferos, ut inde animas patrum abduceret, sic conspicua sunt hæc, ut sensu communi egeant qui alio derivare conantur; de quo articulo fargius in extremo libri sequentis. Tantum hic indicabo Cle tuentem Alexandrinum mira ascribere de hoc de- scensu Christi, prædicatione et multorum con- versione apud inferos, lib. 11 et v Stromaton, quæ ex Hermetis seu Pastoris revelationibus confir- mal. In nostram autem correptiorem. Similia et Justi- nus martyr : ‹ Prodest scire conversationes a ra- tione alienas, ne quis improviso studio in eas inci- dat; › Epist. ad Zenam et Serenum. Vide Chryso- stom. in psalm. L. Cum usuris. Sex has voces, ex vet. cod., consen- tiente textu evangelico, restituimus. Ejusdem adnotationes in cap. 46. Pag. 265. Sine dubitatione igitur. Transgressio- nes et ultiones veteris populi non arguunt alimm Deum esse ab eo, quem Christus in Evangelio præ- dicavit; quandoquidem is qui olim in Israelitas animadvertit, hodie quoque peccata suorum ulci- scitur. Non bene sensit. Oùx eúdóxŋoey, id est non gra- tos et acceptos habuit universos Hebræos; sicut et capite superiori, non in pluribus eorum bene seusit Deus, quod alii reddiderunt : « plures illo- rum non approbavit Deus. › Qui non obediunt Evangelio. Ita vetus codex. Vulgata editio et lexlus Græcus, μὴ ὑπακούουσι τῷ sayyedi expunximus, ‹ audiunt Evangelium. › Pag. 265. Et temporaliter. Augustinus pereuntium illarum civitatum parvulos saltem et infantes, qui criminibus parentum rei non erant, a gehenire æternis suppliciis liberatos esse sibi persuadet in Quæst. ex. Vet. Test., q. 13. Ejusdem adnotationes in cup. 47. Pag. 265. Valde insensatus. Insensati sunt et fu- riosi, qui alterum Deum a creatore nituntur intro- ducere, propterea quod auctior sit fides et gratia novi testamenti, majorque a nobis et justitia requi- țatur. Unus namque et idem Deus varie genus ho- Isti erunt semper. Evertit Platonica supplicia et vicissitudines, quas postea plus æquo misericors excogitavit Origenes; sed copiose in easdem dis- serit Augustinus xx1 De civil., a c. 12 usque ad 20. Qui tunc temporaliter. Vet. cod. anet., & tunc pro ‹ nunc; » ut mox ‹ salvavit » pro, ‹ salvabil › reposuimus. Ejusdem adnotationes in cap. 48, Pag. 266. Sed induravit. Dissolvit argumentum Marcionitarum, quod Deum malorum auctorem fa- cere nitebantur, quia dicitur excæcasse Pharaonem. Boc autem vult intelligi ea phrasi dictum, qua in Evangelio et Apostolo Deus iunc excæcare, indurare et tradere in reprobum sensum dicitur, cum faciem avertit, gratiæ subsidium subtrahit, et in tenebris. ¡lios manere permittit, qui sponte eas sibi elegerunt; quod exemplo desumpto a sole eleganter declarat. Eodem pacto isthæc interpretantur Tertullianus lib. 11 Cont. Marcionem, Archelaus Mesopotamiæ episcopus apud Cyrillum Jeros. catechesi 6, et omnium uberrime et acutissime Augustinus lib. De prædestinatione et gratia, cap. 15, lib. De prærde- stinatione sanctorum, cap. 8 et lib. De gratia et li- bero arb., cap. 21, 22, 23. Incrassa cor populi. Vetus cod., incrassatum est; atque ita legit Tertull. lib. ut Cont. Mur- cionem. Sed nullificant eum. Sic etiam Tertullianus loqui- tur lib. iv Adv. Marc., cap. 14: « Ne nietueritis ignominiam ab hominibus, et nullificatione (id est contemptu et despicatione), eorum ne minuamini. » Et alibi non semel ‹ nullificamen, › pro contemptu idem usurpat. . Et ideo mittet Deus operationem. Sic ex vet. cod. et contextu Græco Apostoli restituimas; excusi cod., ‹ mittit operationes, a Pag. 267. Si igitur et nunc. Non negat Dei pieta- tem et gratiam effusam esse in universum genus hominum; aut Deum pro diversis meritis diversa illis reddere præmia: sed id prædicat et explicat quod dicit Apostolus, Deum quosdam tradere in ree probum sensum, et in tenebras quas ultro elege- runt incidere; illis ipsis, non Deo, tribuens pro- priæ reprobationis et perditionis causam. Sed in infidelitatis præcipitaretur pelagus. Ita vel. codex; excusi vero, ‹ infidelitate præcipita- retur pelago. » Ejusdem adnotationes in cap. 49. Pag. 267. Qui vero exprobrant. Marcionitas intel- ligit, quos fraudens illain Hebræorum in Ægyptios, Creatori maxime objecisse auctor est Tertullianus lib. 11 Contra Marcionem. Augustinus, quæst. 39 super Exodum, Hebræos omni suspicione furti li - berat : ‹ quia ehim, ait, hoc Deus jussit, qui nove- rat quid quemque pati oporteret, hi furtum non fecerunt; sed Deo jubenti ministerium præbuerant. D. Alcimi episcopi 172 Viennensis, viri pesanti- qui, versus non inelegantes subnectere nop erit iu- jucundum : Portantur avari Sic Pharaonis opes, quem tunc mercede soluta, Servitii longum credas taxasse laborem. Gregorius id allegorice explicat xxvını Moral.; cap. 17. Si enim non typica. Codices excusi omnes, • sic enim nos in typica. » Addidimus deinde octo voces virgulis conclusas, ex veteri codice. Ministratio. Prius erat, miseratio. › Qui emit. Quis autem. Quindecim has voces de- siderabant omnes excusi codices; quas ex veteri restituimus.

- IN LIB. IV S. IRENÆI. Qui in regali aula. Fidem Christi ad illustres A usque imperii Rom, ordines et principes hoc sæculo penetrasse, ex his manifestum est. Processum et Martinianum non infimæ sortis milites, pro Christo sub Nerone martyrium passos esse narrant Vincen- tins, Petrus de Natalibus et Bergomensis. Alexandri episc. Rom. opera Hermetenrurbis præfectum, cum uxore et liberis; nobiles deinile víros Trebclliumı, Pertinacem, Zenonem patricium, Eustachium for- tissimum ducein, Achaicum principem, Ileliadem ducem, Theodorum magistrum militum, et Carce- rium alterum exercitus decin, pietatis Christianæ ergo, Adriano imperante, martyria subiisse scri- pserunt posteriores. Sub Antonio Pio, M. Antonio Vero et Commodo imp., stipendia meruisse non tan- tum gregarios milites, sed rei militaris præst.in- tissimos etiam copiarum Romanarum et legionum ductores, qui Christo nomen dederant, ex apolo- giis et legationibus Justini, Melitonis, Athenagora, Tertulliani, scriptisque M. Aurelii Antonini ad S. B P. Q. R. facile colligitur. Et ædificarerunt eis civitates. Josephus addit Ægyptios adegisse llebræos ad substructiones illa- rum pyramidum, quæ inter septem mundi miracula numerantur, lib. 11 Antiq. Quid igitur injuste gestum est. Hebræi longum tempus in Egypto, in lateribus, muris, urbibus faciendis consumpserunt. Dominus igitur mercedem aliquamı laboris sui eos percipere voluit, ideoque illos hac calliditate uti. Nam et Ægyptii regi suo operam suam navarant, ait Theodor. quæst. 23 in Exodum. Tertullianus vero : « Non ad fraudem, in- quit, sunt instincti Israelitæ, sed ad mercedis com- pensationem, quam alias a dominatoribus exigere non poterant, 5 lib. IV Cont. Marc. Pag. 268. Et reliqua quæcunque benefacientes ju- stificamur. Et paulo post: Hæc in dominicas util.lu- Les convertentes, justificamur. Non posset quidpiam clarius et certius dici pro necessitate bonorum ope- C rum, cum ad justificationem, tum ad salutem, con- tra Simonianos, pseudo-apostolos, Eunomianos, Lu- theranos, et Calvinianos, solius fidei assertores, Ex adnotationibus J. Ern. Grabii in cap. 49. Pag. 267. Imputant populo... et ipsis non impu- tant. Egyptiis scilicet, qui iniquissime cam Israe Silico populu egerant. Idem vero Marcioni ad hane objectionem respondit Tertullianus lib. 11 contra ipsum, cap. 20, his verbis: Age, infelicissime hæretice, teipsum expostulo arbitrum; cognosce in utramque gentem prius, et ita de auctore judicabis. Reposcunt Ægyptii de Hebræis vasa aurea et ar- gentes; contra Hebræi mutuas petitiones instituunt, allegantes, sibi quoque eorumdem Patrum nomine ex eodem Scripturæ instrumento mercedes restitui oportere illius operaria servitutis, pro civitatibus et villis ædificatis. Quid judicabis, optimi Dei cle- clor; Hebræos fraudem agnoscere debere, an Ægy- prios compensationem? a Insigne aurum. Non signato, › cujus modo mentio facta, opponitur. Pag. 268. Fugati fueritis. Fallor, an Irenæus vel interpres hoc potius, quam deficiendi verbo uti voluerit, quod ‹ receptioni › in ætern» tabernacula egregie-respondeat, cum contra tò ‹ deficere › ali- quanto obscurius esse videatur. Adnotationes Fr. Feuardentii in cap. 50. Pag. 268. Typus et imago fuit. Auctoritate vel. eod. delevimus ilebat; et paulo post, ceams pro ‹ eum, substituimus. Cæterum, ut figuræ istius partes singulas copiosa oratione tractarunt Orige- ues, Isidorus, Rabanus, et Rupertus; sic excullis versibus suis cecinerunt Sedulius presbyter, et Al- cimus Viedneusis. Illius sunt : Pervía dirksi patuerunt cærula ponti 175% In geminum revoluta latus, undataque tellus Cognatis soliatur aquis, ac turba pedestris Intrat in absentis pelagi mare, perque proluxdumo Sicca peregrinas stupernut murmora plantas. Mutavil natura viam, mediumquè per æquor Ingrediens populus, rude jam baptismu gerebat : Cui dux Christus erat,clamat nam lectio, Mullua Vox Domini super exsial aquas, vox denique Verbum [est. Verbum Christus adest, geminæ qui consona legis, Testamenta regens, veterem patefecit abyssum, Ut doctrina sequens planis incederet arvis". Istius, id est Alcimí, libro quinto Carminum ad fi- nem libri comperies. Joannes discipulus Domini in Apocalypsi. Ilie et multis aliis locis adeo mañifeste et constanter au- ctorem Apocalypseos docet fuisse B. Joannein evan- gelistam, ut crasse impietatis sit ea de re amplius ambigere. Quoniam autem duobus libris accurato et crudite hoc negotiam pertractavit vir æque pins ac doctus F. Franciscus Titelmanus ordinis Mino- rum, adversus Erasmi censuras et adnotata, in confutandis Calvini et Bodini dubitationibus super eadem re, non immorabimur. Pag. 268. Neque fieri similes Cham. Cham im:pu- dentein patris irrisorem typum hæreticorum ges- sisse, post Irenæuní his docet Augustinus xvi De cipit., cap. 2: Chain porro, qui interpretatur cal- lidus, quid significat nisi hæreticorum genus calli- dum, nou spíritu sapientiæ, sed spiritu versipellis astutiæ; quod soleni hæreticorum fervere præcor- dia, el pacem perturbare sanctorum? Eadem Augustini verba transcripsit Eucherius Lugdunen- sis lib. it in Genes., cap. 2. Ex J. Ern. Grubii adnotationibus in cap. 50. Pag. 268, In suam hæreditatem. In terram san- clam videlicet, in qua cum Christo rege sno Eccle- siɔm in fine mundi futuram credidit Irenæus. Sed de hoc felici fidelium statu plura vide sub fluen libri v. Inveniet easdem plagas, etc. Respexit Fronaus ‹ plagas septem novissimas, in quibus consummatur ira Dei, Apocal. xv, 1, quæ sequenti cap. xvi re- censentur. Et sane nulla ibi nominatur, quæ non et Ægyptiis inflicta fuerit, ut ex collatione dicti ca- pitis cum Exodi vii, tx et x patet. Adnotationes Fr. Feuardentii in cap. 51. Pag. 268. Etenim Lot· non ex sua voluntate. Con- cubitus ille, quo Lot ambas Blias virgines constu- prasse legitur, Gnosticis istis et Manichæis, ut ex August, colligitur, horrendum et omnibus suppliciis - dignum fac.nus visum est: quibus nostro a'vo as- sentiuntur Lutherus, Musculus, Calvinus et reliqua Gnosticorum progenies, Apostolico autem seniori, cujus superiori capite meminit Irenæus, et catholi- cis omnibus Græcis et Latinis, gravissimis de cau- sis, a peceato vel penitus, vel majori ex parte, ipsum liberare placuit. Non enim invenio eum, & scribit. Origenes, insidiatum esse, aut vjolenter eripuisse pudicitiam filiarum, sed magis insidias passum, et arte circumscriptum, Nullus igitur au- deat (infert Chrysostomus 74) aut justum, aut justi filias condemnare. Quomodo non esset extrema de- mentiæ eos quos Scriptura liberat ab omni crimine, nos peccatis plenos damnare?, Et Theodoretus : allis qui per ignorantiam peccant, homines quoque ignoscere solent. Nemo igitur jure ac merito La succensere potest: quod enim fiebat, ignoravit. Culpandus est quidem (aiunt August, 7 et Euche- rius 1) non tamen quantum ille incestus, sed quan« tum illa meretur ebrietas. Proinde illud facturu, cum in sacra Scriptura narrator, prophetia est; cum vero in illorum vita consideratur, agitium. Nec rursus tanta reprehensione atque accusatione ›› Sedul. Carıı. vasch. I. 1, v. 136-147. ** In Gen. ** xxn Contr. Faustum, c. 41. 77 #1 in Gen., c. 30.

vult indolentiam munditiamque omnis generis bea- A tissimi et castissimi B. Maria: uteri in partu Christi prorsum exstitisse, ac longe secus quam aliis puer - peris contigisse; quæ pariundo doloribus commu- biter differuntur, vita periclitantur, et nonnullæ pereunt. Ita Tertullianus: Christus novus homo, nove natus est ex Virgine, Dei Spiritu”. » Et lib. De telandis virg. Christum eumdem ex integra Vir- gine natum pie docet; quibus mitigare ac mollire mihi videtur dura alioqui verba, quæ lib. De carne Christi nsnrparat. Ad hæc Ignatius epist. ad Hero- nem scribit: Decebat opificem non usitata uti 177 nativitate, sed admirabili et nova, ac inandita, ut Creatorem. Quod vero miraculum, quæ rei novi- tas, si more communi ac sordibus et impuritatibus nostris contaminatus intactæ matris uterum ape- ruisset? Pro rei istius assertione præclara invenies apud Hieronymum, Apologia pro lib. contra Juvi- nian., epistol. ad Pammachium, et Augustinum epist. 3. At apertam fuisse vulvam, urgebis, diserte B scribit Irenæus. Respondeo: Phrasis est Scripturæ, qua simpliciter primogenitus significatur, quoquo- modo natus sit. Deinde, Christum vere incarnatum, natum et editum fuisse contendunt Patres, adver- sus phantasma Marcionis. Rememoratus est. Supra adnotavimus hanc sen- tentiam, sacrilegio Judæorum, deletam fuisse ex Jeremia propheta, sicut illis exprobrat Justinus martyr in Dialogo. Occidet. Sic vetus codex, cui conformis est Vul- gata ed. et flieronymus; codices excusi, occidit, » Pag. 274. Receptionem in cælos. Ante Irenæum Dionysins Areopag. in Cœl, hierarchia, et Justinus Dialogo; postea Ambrosius lib. De instit. virg., cap. 5, versus illos psalmi xxu dialogum inter Christum ascendentein in cœlum et angelos, con- tinere docuerant. Ejusdem adnotationes in cap. 67. Pag. 274. Si autem subit vos. Christus mirabili C ac plane novo adventu suo cuncta renovavit; et veteres prophetias, quæ non nisi a Patre suo pro- dierant, novis mysteriis et operibus adimplevit; ipsum denique Dovum testamentum constituit et worte sua confirmavit. Pag. 275. Solvere. Dissolvere, et recte meo judicio, habet vet. cod., quoniam Græce est xxta- Aucat, quod magis proprie significat destruere, demoliri, et abrogare, » quam simpliciter esolvere › Donec pertranseat. Expunximus «pertransiet » auct. vet. cod. Vivet. Ita in futuro legendum indicant Habacne, et Pauli contextus Græcus Rom. 1, Hebr. x, Galat. 11. Vetus codex etiam secundo vivit, » præsenti tempore, legit. Prastabil in novissimo dierum. Quatuor has voces desiderat vetus codex, qui et proxime sequentem sententiam ita legit: Neque enim casu quodam hæc evenisse potestis dicere, etc. Longe erant. Octo voces istas desiderabant omnes codices excusi; eas ex veteri restituimus. In nullo altero. Eisdem argumentis utuntur Justi nus martyr in Dialogo, Tertullianus libro Adversus Judæos, et Athanasius libro De incarnatione Verbi. Pag. 276. Significans. Delevimus significabat, › moxque pro quemadmodum, quo.modo; el ex- cipit pro excipiet reposuimus, veteris codic. auctorit. Cæterum, falcis nomine, crucem Domini intelligit, utpote ex ligno ferroque clavorum com. pɔetam; quam Abel justi ab injusto fratre mors illata significavit, ut superius dictum fuit. Ejusdem adnotationes in cap. 68. Pag. 276. Ab altero autem Patre. Ita restituimus ex vet. cod.; excusi ommes, ab altero autem Do- minum Patrem nostrum.ɔ Colligit ex his quæ prius * Lib. v cont. Marc. ** In Epigram, að Truchin. dieta sunt, insaniam illorum coargui posse, qut duos aut plures deos confingunt: simulque narrat prophetias omnes ab uno Patre Domini nostri Jesu Christi promanasse. Ejusdem adnotationes in cap. 69. Pag. 276. Adversus eos. Evincit vana et insana esse, quæ Valentiniani de Scripturarum sanctarum veritate comminiscebantur; simulque eos non pa- rum contumeliosos esse in Deum, qui per has seipsum manifestat. Insuper, Christum vere fidei, non ignorantiæ magistrum, pro nostra salute pas- sum; cujus discipuli et servi unanimes sint in fide; cum interea ipsi propudiose inter seipsos dissi- deant. In Pleromate existens. Ita vel. cod.; excusi, ‹mit- tens, » quod delevimus. lloc idem ipse. Octo voces ex vet. cod. adjeci- mus, expunximus ejusdem auct., item Spiritu. ▸ Pleromatis. Expunximus Pleromatibus; et paulo post «Horoɔ pro chora,› ‹sursum › pro ‹ ruf- sum » reposuimus. Pag. 277. De aliquo. Delevinus quo; et ali- quanto postea de Verbo pro vero», «protraxe- rit loco protexerit › supposuimus, vet. cod. auct. Tanta sunt de uno inter eos diversitates Com- memorat rursum dissidia, quibus primus Gnostico - rum exercitus secum dimicavit; iisque unanimum perpetuumque Ecclesia catholicæ in doctrina fidei consensum opponit: inde jure optimo colligens nihil veritatis aut Spiritus divini inter eos residere, sed in sola Ecclesia catholica, cujus pastores el oves semper eadem de eisdem fidei articulis docue- runt, senserunt, crediderunt. Similes quoque Aria- norum, Eunomianorum, Macedonianorum, Dona- tistarum, et aliorum quasi meliæ ætatis Gnostico- rum pugnas satis effuse describunt Theodoretus, Sozomenus, Socrates, Evagrius et Nicephorus in Historiis ecclesiasticis. De postremorum hujus ævi Gnosticorum, id est Lutheranorum et Calviniano - rum, mutuis acerrimisque certaminibus, non semel in superioribus disseruimus. Hic tantum, ut Irenæi vestigiis inhæreamus, duntaxat ex parte dicemus, quantæ sunt de uno eucharistiæ sacramento inter ipsos etiam Sacramentarios diversitates: ut vel ipsi conspicientes, quam diversa, quam adversa, quam perversa de unica re scripserint hujus sectæ duces, ab eis abborreant; vel saltem ab eorum conventi- bus et bæresibus procul fugientes catholici viri, magis ac magis in sua veraque religione confirmen- tur ac proficiant. 1. Ab ipsa Dei nostri omnipotentia exordior, qua feri nunquam posse blasphemiant Zuinglius, contra Lutheri confessionen, et Responsione prima contra Eckium; Petrus Vermilius, dialogo contra Bren- tium; Beza, libellis contra Selneccerum, Jacobum Andream et Pappum; itemque Creophagia fulio 152; Danæus, in Elencho hæreticorum; Erastus, contra Schegkium; Liberiuus, in Syntagmate, et alii passim; ut idem corpus Christi in multis si- mul locis constituatur, vereque consistat et exhi- beatur. Contra vero, Zuinglius ac ŒŒcolampadius in colloquio Marpurgensi concesserunt Luthero ‹ Deum id omnino posse, modo velit. › lleidelber - genses in colloquio Maulbrunensi professi sunt ese nolle in quæstionem revocare hac in re omnipo- tentiam Dei. Boquinus scripsit, vertiginosi spi. ritus esse, ullo modo de omnipotentia Dei litigare.» Volanus libro contra Scargam ait: «Christum posse facere, ut caro ejus tam in cœlo, quam in terra sit præsens. » Beza vocal cos fallaces sophi- stas, qui negant fieri posse ut quis simul victitet in locis duobus.", Calvinus profitetur choc loco nullum esse certamen de omnipotentia Dei”.» Cal- viniani denique omnes fremunt ac firmnt contra ** Instit. lib. iv.

aos, cum objicimus illis quod divinæ omnipotentiæ A intervallo distare, quanto cœlum abest a terra. ▸ detrahant. 2. Ecolampadius libro De verbis Domini, 1525, visus est probare nihil esse in hoc sacramento qnod miraculum dici queat, vel captum hon:inum excedat. Idem censet Zuinglius in Exegesi. Calvi- nus catholicos et Lutheranos sarcasmis irridet, quod auditis verbis Christi, Hoc est corpus meum, › miraculum a Christi mente remotissimum imaginentur, et in alyssum omnipotentiæ seipsos deniergant.Subscribit Boza in Creophagia, el Goni. Pappum. Consentiunt Lavatherus, Hist. sacram.; Arelius, serm. 3 de cœna; Germanus Bavarus, in Examine, et Sacramentarii universi. Contra vero Calvinas in Fustit, affirmat ‹ Christum, modo mira - culose et impervestigabili, dare nobis corpus et sanguinem suum. Et in Optima ineunda concor- die ratione, pag. 97, concludit : ‹ Sacramentum hoc a Paulo magnum mysterium vocari; et se in 60 miraculum agnoscere, quod et naturæ fines, et sensus nostri modum exsuperat. Beza quoque Creophagia folio 66, hoc incomprehensibile myste- riumi appellat; et Diallacti pag. 82 fatetur ‹ sanctos Patres ingens miraculum illud recte nominasse. » . 3. Calvinus ait” sulistantialem corporis Christi In hoc sacramento præsentiam se semper repu- diasse; Christi corpus ibi exhiberi secundum vir- tutem, non secundumi substantiam; carnis substan- tiam ore non sumi. Zuinglius libro De vera et falsa religione, pag. 278 et 292, et in Expos, fid., pag. 36, pari errore tuetur, nullam Christi carnem aut corpoream substantiain illic aut esse, aut recipi. Consentiunt Œcolampadius, lib. De verbis Dóm›, pag. 2; Bullingerus, in 5 decade, et in caput xi primæ ad Cor.; Vermilius, dialogo contra Bren- tinm; Beza, Creophagin pagina 18. Contra vero, Calviniani omnes, qui in Rupellanam synodum convenerunt, eos omies suis calculis dampaverunt, * qui nomierint uti vocibus substantia et substan rialiter in negotio cœnæ. Heidelbergenses in col- Ioquio 'Maulbranensi rogarunt Lutheranos ne ac- euxarent eos, quasi docerent in cœna Dom. cor- poris et sanguinis Christi homines non fieri parti- cipes. Calvinus denique scribit, cex substantia corporis Christi vitam credentibus inspirari; et substantialem Christi communicationem credenti- bus (Evangelie Calvinico scilicet) per cœnam ex- bibert". 178 4. Zuinglius lib. De vera et falsa relig, pag. 278 et 292, scribit Christi carnem nec spiri- tualem in cœna esse, nec spiritualiter accipi ; quandoquidem in Scripturis pullum reperias corpus Christi spirituale. Idem, epistola ad Eslingenses, negat nos vel spiritualiter, vel spirituali modo, corpori et sanguini Christi participare. Idem ca- Hunt Gualtherus et plerique Tigurini. Contra vero Calvinus in Hesbussium, cœn.in afirmat esse earnis Christi spiritualem communicationem. › Vermilius in Disputatione Oxoniensi tradit, «Chri- D mam ibidem spiritualiter a nobis manducari; › idemque prædicat Bullingerus in Anti.hesi, Bucerus in cap. xxvi Matth., Laschi contra Wesph..lum, Lavathorus in Hist. sacram., Simlerus contra Jac. Andream. Ime idem Zuinglius epistola ad principes Kermaniæ, seipsam coarguens, affirmat espirituali pos Christ corpore vesci. › 5. Meza in Confessione Calvin. et lib. contra Heshus, et contra Brent, tanto intervallo separat corpus et sanguinem Christi a cœna Dominica, quanto distal cœlum a terra. Idom pałam aflirməs vit in colloquio Pissicono. Tigurini et Genevenses pari errore scribunt, Formulæ consensionis pag. 23 64 24: Necesse est corpus Christi tanto locorum * Defensione 2. 97 Contra Heshussium. * Tract. de Euch. Contra Selneccetum, Idem sentit Danæus lib. contra Chemnitium; contra vero Calvinus ult. admonit. *, ‹ falsum et caluin- niosum esse, buns verum et naturale corpus Christi a cena Dominica penitus removere. › Danzus contra Chemnitium profitetur ‹ se non negare Chri- stum corpore et sanguine suo adesse in cœna sua.) Musculus in Locis prædical, panem cœnæ esse verum pro nobis crucifixum ac mortuum Christi corpus. › Beza denique sui oblitus, ait : « Testamur nos illud ipsum corpús, quod traditum est pro nc- bis, illum ipsum sanguinem pro nobis fusum, ipsis- simium denique Christum, mediatorem nostrum, rem esse, sive materiam et substantiam sacra- menti", 6. Bucerus in Joannem' nuda et vacua signa constituit panen el vinam in cœna, sicut statua Gæsaris dicitur Caesar; et verbum, Dens, per hominem prolatum, significat Deum. Ecolampa- dius et Zuinglius, De verbis cœnæ, in eadem sunt sententia. Vermilius palam testatur³, se omnem realem Christi corporis præsentiam ab eucharistia removere. Danæus ait, sacramentum signum esse rei ab his terris absentis: quod et Calvinus Contra Westph. tradiderat. Zuinglius epist. ad Alberum idem sentiens, ait hoc sacramentum esse tantum symbolum rerum longe absentium. Contra vern Wolph. Musculus in Matth. scribit : « Dicat Chri- stianus Domini sui verba secutus: Non panem xe- cipio, non vinnun bibo, sed corpus Christi sumo, et sanguine Christi recreor; Christus corpus suum dedit, new panem; sanguinent dedit, non vinum. Alium cibani, alium potum in cœna Domini noa agnosco.› Calvinus quoque, lib. De eiena, ait : Substantiam corporis Christi nobis in ea dari. » El Contra Westph.: lllud est mihi extra contro- versiam, inquit, veritatem hic cum suo signo con junctam esse. › Denique in cap. xi primæ ad Cor. concludit, realiter et vere nobis in cœna dari Christi verum corpus et sanguinem. » 7. Joachimus Cureus in Exegesi asserit* præsen- tiam substantialem corporis Christi in cœna esse inutilem. Danæus consentit, scribeus contra Chem- nitium, ex illa' nullamı veṛam et solidam cousola- tionem conscientiis nostris afferri posse. Utben- hovius, non modo inutileın, sed et impossibilem, et cum Scripturis_pugnantem esse blasphemat. Idemque sentiunt, Zuinglius epist. ad Alberum, Gualtherus et Bullingerus in cap. x1 primæ ad Cor., colampadius in Actis collóq. Marpurgensis. Contra vero Vermilius, tractatu De cœna, Bucerus, in Re- tractationibus super Matthæum, Musculus, in xXVI cap. ejusdem, clarissime affirmant, cum cœna Domini dari remissionem peccatorum, Calvinus, non nisi a carne, et per carnem Christi vitami nobis a Deo exhiberi. Vermilius iterum ait"; ‹ Coutinent sacramenta suo modo præcipua el sum- ma bona quæ bhabemus: offertur in eis uobis Chri- slus, peccatorum condouatio, et promissio vitæ æterna.) 8. Gualtherus Comment, in 1 Epist. ad Cor. dicit eos errare, qui ex cœna viaticum quoddam lingunt. Musculus in Locis, Bullingerus, decade quinta; Beza Contra Westph. idem affirmant. Calvinus, de- fens. 2 cont. eumdem Westph. damnat eos qui ægrotis domi dari permittunt. Aretius, 11 parte Probl., negat sacramentum ad ægrolus esse deſe- rendum; et sérni. 3 de cœna, hoc damnat tanquam corruptum Ecclesiæ morem. Contra vero colai- padius in 1 Epistul. Joan. seribit : « Hoc cibo el potu dum vegetamur, in itmere delicere non pos - sumus. In morte denique securi, húc horum myste riorum tutari nos poterimus. Cureus in Exegesi 98 Fol. 117. "1 vol. Theolog., pag. 605, 621. 'Fol. 133. * Fol. 121 et 125. "In cap. x prim, ad Col.

naturale manens in colo; alterum spiritale, quoas in cœna porrigatur.» Idem, decade quinta, dna rursum corpora eidem tribuit, «primum, verum, proprium et humanum; secundum, sacramentale, quod discipulis dederit. Auctor Diallacti apnå Bezam multis quoque contendit Christum alterum corpus habere organicum, naturale, verum, snis membris distinctum; alterum improprium, cœleste, divinum, symbolicum, invisibile, impalpabile, in- forme, nec de Maria Virgine assumptum. › hiero nymus Zanchus lib. 11 De natura Dei, cap. 6, non modo bicorporem, sed etiam tricorporem Christum his verbis comminiscitur : « Primo, inquit, est quod- dam corpus Christi verum et vivum, quod in cœlo perpetuo haeret. Secundo, est corpus mortuum, quod in cœna offertur exsangue et inanimum. Ter- tio, est novuma quoddam Christi corpus Paulo exbi- bitum (Act, 1x; 1 Cor. 1, 5), in hoc formatum 179 scilicet, ne verum Christi corpus a cœlo unquam discedat. ▸ laudat consuetudinem, & qua etiam privation sacra- A rinth. Christo confiagens corpus duplex, caum mentum ad ægrotos defertur. › Vermilius in cap. x arimæ Corinth, concedit agrotis dandum esse. » Hemmingius in Syntagmate scribit, recte "fieri, cuni singulis ægrotantibus et petentibus porrigitur, ■t morituris vita æterna in Christo promissa obsi- gnetur. Calvinus denique seipsum suosque dam- aans, in epistolis, fol. 626, 627, concludit, ‹ propter multas et gravissimas causas, illud sacramentum nulla ratione debere, aut posse ægrotis denegari. › 9. Idem rursum Gualtherus in 1 Epistolam ad Cor., pagina 170, et in Lucam, pagina 511, scribit eos errare, qui corpora nostra hoc sacramento ad re- surrectionem pasci docent. Zuingliani et Calviniani ubique in Germania, Helvetia et Gallia ægrotos ac morituros fraterculos suos sine ulla sacramenti con- solatione miserrimas animas exhalare sinunt. Contra vero in Anglia, ‹ etiam ad contagiosis morbis labo- rantes deferre præceptum est. Et Calvinus, tam Gualtherum quam suos asseclas damnans, scribit in libro epist. Ab usu sacramentorum rite proba- tur carnis resurrectio. Cœur participatio, ad cœ- lestis vitæ fiduciam nos invitans, ad sensus etiam corporales dirigitur. Hlemmingius denique in Epist. Pauli, fol. 219, asserit, ‹illud recte vocari viaticum, propterea quod admoneat nos ante mor- tem ipsum sumentes, quod Christus sit nobis via ad perpetuam fruitionem Dei; hocque morituris in- culcandum esse, quod virtute corporis Christi re- suscitemur a mortuis ad vitam æternam. › 10. Melanchthon, Beza aliique passim sacrameu- tarii, Christi in eucharistia præsentis religiosam slorationem blasphemo ore vocant ἀρτολατρείαν ; Danæus contra Chemnitium impudentissime et ne- quissime clamat, eos Dei ore maledictos esse, qui carnem Christi, etiam deitati personaliter conjun- clam, adoraverint. Nihil frequentius est in ore Cal- vinianorum quam in missa horrendam committi idololatriam. Contra vero, auctor Diallacti apud Bezam probat ex August. lib. in De doctr. Christ., C cap. 9 Comment, in psal. xxi et LXXVIII, item ex Emisseno, Chrysostomo, Ambrosio, et Theodoreto, veteres non prius carnem Domini manducasse, nisi prius adorassent: illosque graviter peccare qui non adorant.» Vermilius quoque ait: «Quemad- modum audita recitatione quorumdam sacrorum verborum adoramus Deum, quamvis verba ipsa nou adoremus; ita in sacra communione adoramus quidem Christum, etsi symbola illa externa non adoreinus. Sed et Calvinus se suosque impietatis coarguens, adorationem Christi in eucharistia his verbis concedit' : «Si in Christo hoc fieret, dice- rem adorationem eam demum esse legitimam, quæ in signo residet, sed ad Christum in cœlo sedentein dirigitur. Bucerus denique ad episcopum Abriu- censem.camdei pie et religiose beri confitetur. 41. Varia et multiplicia corpora Christo affin- gentes, Christi tandemi veram humanitatem negant, ne juxta expressum ejus verbum eamdem nobis in D eucharistia præsentem exhiberi confiteri cogantur. Cam enim explicite et asseveranter dixerit, se nobis dare hoc corpus quod tradebatur, et hunc sangui- neas qui effundebatur; manifeste consequitur eum non verum et humanum corpus assumpsisse, si non verum et humanum nobis dederit: quod est Mar- cionitarum, Valentinianorum et Manichæorum ve- tus delirium. Zuinglius namque in Subsidio ait cor- pus Christi semel intelligi naturale, natum ex Maria Virgine; secundo, a mortuis excitatum, et nostris morbis defæcatum; tertio, mysticum. » Et in Instit.: ● Duplex est caro Christi, inquit, altera quæ in moriem tradita et sublata in cœlos; altera quam in memoriam veræ illius carnis manducamus. ‹Sub- scribit illi Bullingerus super cap, x1 prime ad Co- 12. Obsecro, quæ monstra, qua: portenta verborum! Vereor dicere. Miseri et excarcati tenebriones non solum sanctissima Christi Filii Dei mysteria, sed et ipsissimum Christum mundi redemptorem et judi- cem, in fictitium Geryonem, Cerberum et Briaremm transformant. O summam Dei in hos ter quaterque blasphemos Sacramentarios patientiam! Sed tardi tatem supplicii hujusmodi impietatibus debiti, tan- dem aliquando gravitate compensabit. Non referam ergo quibus verbis Calvinus, lib. Contra Heshusium, superioribus suorum sententiis contradicat ; Bullin - gerus quoque, decade quinta, et secum, et cum illa pugnet, ut his Sacramentariorum mutuis de unico eucharistiæ sacramento contradictionibus et dissen- sionibus citius finem imponam. Universas enim res ferre non est bujus loci. • 13. In hoc quidem unum conveniunt adversus Dominum et adversus Christum ejus, ut in verbis Christi: Hoc est corpus meum › sit aliquis tros pus et figura constituenda; sed cujus speciei ac forma; deinde, quibus verbis adhibenda, plusquam feraliter dissident, ac sese mutuo facerant et confi- ciunt, quando unusquisque aliam et aliam commi Riscitur et statuit. Seribit enim Calvinus Contra Westphalum : Quidam nostrum synecdochen, alii metaphoram, alii metonymiam esse tradunt. » Et Contra Heshusium: Panis est corporis signum, vel figura, vel symbolum; vel pants significat cor- pus, vel metaphorica, vel metonymica, vel synec- dochica ess appellatio. » Annon liæc pre errorum et tenebrarum ægritudine, incerti atque perturbati aními manifestissima sunt argumenta? Bullingerns, Comment. in Matth., scribit, se nemint vel meta- phoræ, vel metonymice, vel alterius tropi nomine, Velle in hac controversia molestum esse; › omma æquo animo laturus, modo Christus e sacramento suo exturbetur. Aretius asseverat, cillum sermonem Christi esse vel metaphoricum, vel improprium, vel calachristicum, vel metonymicum, vel symbolicum, vel mysticum; qui explicatione debeat illustrari*. Quid his magis tortuosum, inconstans et varium ? Sed pergamus confusas istas Babylonicæ turris edificatorum linguas, despumantes suas confusiv- nes, audire. Joachimus Cureus, in Exegesi, vocal propositionem illam ‹ vel sacramentalem, vel me- tonymicam, vel synecdochica, vel antonomasti- cam. › Brevi exsurget, ni jam prodierit, ex horum grege, qui ironicami, ut Christum velut illusorem maso suspendendum relinquant, adjiciet. 14. Nec inmor quibus verbis adhibeatur, digla- diatio. Carolstadius in pronomine ‹ hoc › consti- trendam censet. Zumglius, lib. De vera el jalsa religione, banc sententiam velut frigidam, meptam, • Defens. vet. doct. de cœna Domini. * Instit. lib. iv, cap. 17, § 57, • Com, in Matthɩ, cap. xx*1, • Dial, 1975 edito. PATROL. GR. VII.

Cum angeli transgressores. Velns fait maltorum et gravissimorum auctorum opinio, angelos malos specie mulierum allectos, assumptis hominum cor- poribus, cum ipsis rem habuisse prolemque susce- pisse, quam in Gigantes, Faunos, Panas, Silvanos et id genus monstrorum partiti sunt. Enochum pri- mum ferunt bujus opinionis auctorein; Moysem deinde volunt rei hujas meminisse, Genes. vi; Jo- sephus 1 Antiq, et plerique a!ii Hebræorum raphini illam asserunt. Inter Græcos orthodoxos bis sub. scribunt, Justinus martyr in priore Apol.; Clemens Alex. lib. Pædagogi, cap. 2, et lib. I et v Strom.; Athenagoras in Apɔl. pro Christianis; Me- thodius martyr serm. de Resur.; Origenes tractat” De singul. clericorum apud Cyprianuin, si illius sit auctor; Proclus et Psellus philosophi Christiani. Ex Latinis scriptoribus eam amplexantur Tertull, lib. De velandis virginibus, et lib. De habitu mulierum; Cypr. tractat. De vanitate idolor.; Lactantius lib. 11, cap. 45, et Severus Surpitius lib. Hist. sacræ. Plurima hinc inde suo more versans Augustinus xv De ciritate Dei, cap. 23 et 24, de hac disputatione nihil temere audet diffinire, etc. VARIORUM NOTÆ barbaram et impiam condemnat; et in verbo sub- A stantivo ‹ est. › per ‹ significatɔ reddendum, figil. Viretus in suo prolixo volumine sacramentario scri- bit verbum est relinquendum esse verbum veri- tatis et exsistentiæ; corpus › vero pro corporis figura et significatione capiendum. Contra vero Beza asserit tropum esse, non in voce corpus ▸ sed in verbo ‹est; » Laski autem non in verbis, sed in tota actione cœnæ vult figuram esse ponen- dam. Zuinglius" iterum nunc ‹ corpus › pro e di- vinitate › vult esse intelligendum; mox pro e morte et passione; illico pro fide in Christum; › de- nique pro commemoratione passionis et mortis Dominicæ; quasi aliquid eorum traditum et fusum esset pro nobis, vel in ara crucis confixum pepen- disset. Germanus Bavarus, in Examine, ait statum quæstionis consistere in verbo accipite; › Clein- witzius contra Heshusium, In verbo ‹ manducate; › Tossanus in suo Consolatorio jurat ‹ non esse cer- tamen de Christi verbis, sed de verbis et additioni- bus hominum; › Beza vero auctoritate sua con- B cludit, ‹ verba comedendi et bibendi in sacro cœnæ usu, non proprie, sed figurate, translatitie et tro- pice intelligenda esse; Pincierius denique in An- tidoto vult ‹ Christum in cœna inopia vocabuloruın panem dixisse corpus, sicque improprie et imper- Šecte loqui voluisse. > Atque hic modum Anemque ponimus, cunctos per Deum rogantes et obsecrantes, ut vel ex his perspiciant nullam esse inter secta- rios istos in summis rebus concordiam, ac proinde nullam veritatem, nullam denique conscientiarum securitatem, vel salutem; et ideo in unitate fidei catholicæ, quæ semper eadem fuit, vel constanter permaneant; vel ad illam cito redeant, si aliquando ab eadem aberraverint. Quæ ad veram sententiam de eucharistia pertinent, diximus in cap. 32 el 34 bujus libri. Ejusdem adnotationes in cap. 70. Pag. 277. Quem enim non confutat. Parabola de vinça palam demonstrat, eumdem Deum hujus C mundi conditorem, Christum Filium suum misisse, qui olim prophetas ad populum Israelis destinarat; eumdemque a Judæis et gentibus fidei et pietatis fructus jnre suo reposcere. Vet. cod. auctor. cou- futat pro confitetur legimus. Vult enim Chri- stum, vel ea solum parabola, cunctas Valentinia- norum delirationes diserte solideque refellere. Pag. 278. Sed expansam in universum mundum. Erclesiam per universas mundi plagas Irenæi tem- poribus jam dilatatain fuisse, variis exemplis, his- toriis et auctoribus citatis adnotavimus, cap. 3, lib. 1. Hic tantum observandum, eamdem veræ Ec- clesiæ notam Irenæo et cunctis Patribus fuisse, quæ mùnc est catholica; et ad universa loca, tempora, hominum genera, ad nationes denique omnes et linguas pertinet; et instar solis, fontis et radicis, radios vibrat, rivos diffundit et ramos suos unica in fidei confessione sacramentorumque perceptione ipsa manens, in omnes extendit. Hæc variis Seri- pturarum testimoniis et validissimis rationibus docet Augustinus, eadem via evincens, nullis omnino hæ- reticorum sectis nomen catholicum aptari posse, epist. 48, 161, 170; Breviculo collat. cum Donati- stis, collatione tertii diei; lib. De ugone Christiano, cap. 29; lib. De symbolo, cap. 10; Eb. in Contra Gaudentium, cap. 1, et lib. De unitate Ecclesiæ, cap. 3, 6, 7, 8 ei 9. Superducet. Expunximus ‹ superducit, » vet. cod. auct. Unus et idem cum semper sit Verbum Dei. Vetus cod. ‹ unum et idein, › quod magis Latinum_est; verum, cum fere semper Verbum Dei, pro. Filio, in masculino genere dixerit, vocem Aóros respi- ciens, immutare noluimus. Verum, ista Moysis sententia : ‹ Videntes filii Dei filias hominum quod essent pulchræ, acceperunt sibi uxores ", etc., cui innititur præcedens opi- nio, longe rectius redditur a Chaldæo interprete et Patribus orthodoxis, sic ut per filios Dei non spiri- tus angelici significentur, sed filii principum, ca phrasi qua judices, magistratus, principes aliique præstantes viri et dii et filii Dei in sacris persæpe appellantur. Aben-Efra quoque per filios Dei › homines Deum agnoscentes intelligit, nimirum filios Seth, apud quos divina religio ab initio et deinceps viguerat; qui tandem, cum Cainitarum filiabus commisti, didicerunt opera earum et in sumina in impietatem evaserunt, dempta Noe unica familia. Atque hanc sententiam ut aptiorem et saniorem amplexantur Hieronymus, Chrysostomus', aliique plurimi. Augustinus denique, Quæstionibus in Geno- sim, in eamdemn magis inclinahs scribit justos ho- mines posse etiam angelorum nomine nuncupari, sicut et Joannes Baptista angelus › in sacris no- minatur, Malach. 111, 1; Joan. 1. Donationem. Ita vet. cod; excusi, ‹ dominatio- nem › habebant. Ad vos. Expunximus ‹ eos; deinde ‹ dices ▸ prodicas; et ‹ voci » pro ‹ vocem, » vel. cod. auct. restituimus. Super nos. Delevimus ‹ vos. › Distribuit adversus. Codices excusi, ‹ attribuit in; et non multo post ‹ terrarum ▸ pro ‹ terræ › supposuimus, auct. vet. cod. Boni operis. Non inepta est veteris cod. lectio in dandi casu, bono operi, sed malo, » cum quidam Græci cod. habeant to draw pyy, et Chrysostomi interpres reddiderit, « principes bene agentibus terrori non sunt, sed male. › Vocans. Codices excusi, «vocat; › deinde «stan- tes erasimus, et ‹ statim reposuitous veteris cod. auct. Similiter autem et merces una. Si æternitatem regni cœlestis, immortalitatem corporum, ac ipsum Deum unicum 180 beatitatis objectum specta ve- rimus, omnibus certe æqualis est merces; alias non. Et inscriptionem. Delevimus e discretionem, › vet. cod. auct. Et paenitetur. Verbum impersonale vocis tantum activa, voce passiva usurpat. Græca Evangelii ha- bent botepov 8 peτaμedŋbelę: Vulgata edit. reddit, Postea autem pœnitentia motas. › Ex J. Ern. Grabii adnotationibus in cap. 70. Pag. 277. Filium suum unicum, dicens: Forte. Vocem va ex Marc. xii, 6, et lows ex Luc. xx, 15, 1* Cont. Hesh. * Instit. de cœna Domini ; et Resp. ad quemdam am:ic. cram. 18 Gen, vt, 2. **Summa doct. de re 82-

Virginis, qui fortem armatum atrio dejecit, diaboli ▲ tis, qualia sunt opera, denotare docet, sed quiddam opera dissolvit, et Satanæ caput sub pedibus suo- rum conferil. Hanc lectionem Irenæus sequitur et Cyprianus lib. 11 Adversus Judæos, cap. 9; probat in quæstio- nibus Heb. Hieronym. ; imitatur Chrysologus serm. 173. Hebræi habent NTT, relativum masculinum), quod æque masculini generis nomen refert; quæ Jonatham Chaldæus paraphrastes ita expressit, Paulo Fagio interprete: «Inimicitiam ponam inter te et inter mulierem, inter filium quoque tuum et inter filium illius: ipse memor erit istius, quod fecisti ei olim, etc. De hoc etiam supra diximus. Ejusdem adnotationes in cap. 79. Pag. 288. Cum igitur. Diaboli, et impii omnes qui eorum nuntii et filii sunt imitatione, non na- tura, sibimetipsis causa sunt discessionis a Deo e eternæ perditionis. Cæterum, ut pii viri ratione officii aliquando in Scripturis angelorum nomina sortiuntur, Isa. 1x, Malac. 11, Matth. x1, ita et impii filii Belial et angeli Satana recte nuncupantur. B Quidam ante nos dixit. Mili, fateor ingenue, non subit quis sit iste, cujus verba adducuntur; for- tassis is est, cujus tam sæpe in superioribus ine- minit, quem sibi ignotum scripsit Eusebius. Sen- nentia porro illius non valde dissimilem habet beatus Ignatius, Epist. ad Magnesianos. Nazianze- nus in carmine de virginitate, multis post Irenæum sæculis, idem tradit his verbis: Αὐτὰρ ἐμοὶ τοκέες μὲν ὅσοι καλὸν ἐξεδίδαξαν, Παῖδες δ' οὓς ἐδίδαξα. td est: Sed mihi patres sunt, quotquot virtutem me do- [ cuerunt : Filii autem quos ipse docui. Licet sit differentia inter natum et factum. Atha- nàsius serm, 3 contra Arianos, genitum, sive na- tum esse, non extraneum quiddamn a natura gignen- proprium, quod de substantia Patris einergit; ideo- que Filium Dei natum seu genitum a Patre ubique in sacris Litteris prædicari. Factum esse, seu fieri et creari, illud dici, quod a natura facientis alie- num est, et essendi exordium habet, quodque creatis omnibns et solis rebus convenit; et eam ob rem Scripturas dicere: In principio fecit Deus cœlum et terram › non ‹ in principio genuit. » Neque : ‹ Manus tuæ genuerunt me; sed : ‹ Ma- nus tuæ fecerunt me ▸ etc. $3 Ejusdem adnotationes in cap. 80. Pag. 288. Quemadmodum enim. Omnes quidem per naturæ conditionem filii Dei sunt, non autem per gratiam et obedientiam; quandoquidem plurimi etiam cum belluis, feris et serpentibus propter varias pravitates jure comparantur. Ira eis. Codices excusi, & ejus, quod expunxi- mus auctor. vet. cod. Septuaginta, buµdę aŭtolę, ‹ furor ipsis. › Dixit progeniem viperarum. Homines propter mul- tiplices cupiditates, quibus a recta ratione trans- versi aguntur, belluarum nominibus passim desi- gnari scripsit quoque Clem. Alexandr. in Protreptico, ut volucrum, eos qui sunt leves; serpentum, dece- ptores; leonum, qui. cædes et minas continuo spi- rant; porcorum, qui in voluptatum cœno volu- tantur; et luporum, qui rapaces sunt, Cæterum de viperæ natura et affectibus, multa non injucunda scripserunt Plinius lib. x, cap. 62; Athanasius quæst. 56 ad Antiochum ; Ambrosius lib. v Hezae- weron, cap. 7, quibus qui eguerit, inde pelat, licet. Videat, si velit, Nicandrum, Galenum et Dio- scoridem. Similes enim. Vet. cod. ‹ similem Sodomitis transgressionem, et eadem quæ illis fuerunt pos- gata. ▸ Pag. 286. Præbebimus. Ita vetus codex, excusi • præveniemus. › VARIORUM NOTÆ IN LIBRUM QUINTUM SANCTI IRENÆI. Adnotationes Fr. Feuardentii in præfationem libri quinti. Pag. 291. Hunc librum quintum sine ulla sectione In capita hactenus reliquerunt ii qui superiores primo distribuerunt. Vetus quoque codex noster nec signata capita habuit, nec signandis argumenta suppeditavit. Quamobrem visum est eum quoque instar superiorum dividere in præfationem et capita, hisque singulis singulas item summas affligere; id quod boni et æqui pii omnes, uti spero, consulent. Apparet profecto præfationem quandam esse ini- tium hujus libri, quod et ανακεφαλαίωσιν continet præcedentium, et sequentium dñáßesiv, Et ratione. Vetus codex ex ratione. › Existi- mem Irenæum innuere velle se bæreses istas ever- tisse, partim Scripturis, partim rationibus ab ipsis hæresibus petitis; quando illas inter sese, et cum veritate prorsus pugnare in superioribus libris centies ostendit. Quoniam et in administratione. Cum episcopus esset Galliarum primarius et cerneret Guosticos graves et perniciosos lupos ovibus suis imminere, officii sui putavit esse illos erroris sui admonere et convincere, antidotumque adversus eos aliis sub- * Gen. I, 1. “Jub x, 8. ministrare; cujus diligentiam et sedulitatem utinam Cimitarentur successores. Ab Ecclesia acceperunt. Docet fidem niti verbo. Dei, quod sola Ecclesia catbolica custodit, probat et. intelligit; ideoque a Paulo dicitur columna et fir-. mamentum veritatis. Consule cap. 4 lib. ut, et 45 lib. v. Oportebit autem. Vetus codex, oportebit el te,. et omnes lectores, › etc. 184 Ejusdem adnotationes in cap. 1. Pag. 292. Non enim aliter. Apparet hic novum argumentum tractari: quæ causa fuit, ut inde ca- put primum inciperemus, etiam repugnante rationis particula enim. Certum est autein auctorem su- periores libros suos nequaquam partivisse: itaque eamiden mihi veniam hic dari postulo, quæ supe- rioribus concessa est: qui dum primi saxum hoc volverent, forsitan oneri succubuerunt. Non cum vi. His lucem afferent Augustini et Leonis verba; illius x De Trinitat., cap. 15: ‹ Placuit Deo propter eruendum hominem de dia- boli potestate, non potentia, sed justitia diabolus vinceretur; atque ita et homines imitantes Chri- stum, justitia quærerent diabolum vincere, non

et sanguinis meminit Irenæns; idcirco cuivis perspi- ▲ detur, quam si absoluta et simplici affirmatique enum est nullom tropum, nullam metonymiam in hts illum agnoscere. Cæterum pie sancteque dicit sangninem nostrum ex Christisanguine, et corpora nostra ex corpore Christi a∙laugeri, quoniam ejus reali perceptione et com- municatione non solum e sepulcris pulveribusque suscitabuntur, sed et præstantissimis immortalita- tis, agilitatis, claritatis subtilitatisque dotibus all- gebuntur, immortalisque gloriæ tantam accessin- nem caplent, ut in vitam plane cœlestem et sempi– ternain cum Christi capite suo subleventur. 1 Oportet enim, ait Apostolus, mortale hoc induere immorta- litatem et corruptibile hoc induere incorruptibi– litatem *. » Et iterum: Christus reformabit corpus mortalitatis nostræ, configuratum corpori charitatis suæ ”. › Quid ita? Respondet idem Christus: « Qui manducat meam carnem, et bibit meum sangui- nem, in me manet, et ego in eo: et ego resuscitabo enm in novissimo die. Qui Imanducat hunc panem, B vivet in æternum. Qui manducat me, vivet propter me *. » Alium testem exoptas? En 185 Augusti- num ad suos et posteros testificantem, cens a quibns hic cibus sumitur, immortales et incorru- ptibiles facit in societate sanctorum, ubi pax erit, et unitas plena atque perfecta , Ex his insuper observandum relinquit Irenæus, ¡Nos male semper de vera corporum nostrorum re- surrectione sensuros et credituros, qui veram vivi- ficatricis carnis Christi in eucharistia præsentiam et participationem abnegabunt et oppugnabunt : quod jam Farellus, Genevanæ apostasiæ primus au- ctor et Calvini in illa cathedra pestilentiæ ante- cessor, plus satis ostendit eamdem resurrectionem impossibilem esse, cum ethnicis Simonianis et Marcionitis clamitans. Hoc enim Calvinus indicat, quando ad illum ita scribit : « Quod res tibi incre dibilis videtur, hujus carnis resurrectio, nibil mi- rum, etc. Ecce quam semper in pejus mali homi- C nes proficiunt, etc. De his quoque scripsimus in caput 34 lib. iv, nota 22. Quando ergo et mistus calix. Roffen. ita Œcolam- padium convenit : « Finge, si potes, quibus verbis Irenæus potuit rem pro nobis aperuisse dilucidius. Quando, inquit, mistus calix, et fractus panis per- cipit verbum Dei, it eucharistia corporis et san- guinis Christi: hoc est, prolatis super pane et vino Christi verbis, protinus fit ex eis corpus et sanguis Christi. Fractus panis. Ita legunt Roffensis et Œcolam- padius lib. iv De eucharistia, cap. 23, quos secuti sunt codices Lausanæ et Basilea 1571 excusi, apud Episcopios ; alii omnes, ‹ factus panis, › quibus consentit moster vet. cod. Cæterum consecrationis verba, quæ super panem et calicein mistum profe- runtur, penitus necessaria esse ad eucharistia per- fectionem istis verbis agnoscit Irenæus ; indeque sequitur, Gnosticis posterioribus nullum omnino ejus sacramenti asum exsistere ; quandoquidem so- lius prædicationis verbum, consecrationis contra nunquam admittant. De his copiosius disseruimus in 34 cap. lib. jv. Ex quibus augetur. Roffensis: ‹ Porro quod dicit ex his augeri corpora nostra, isthuc, opinor, spe- clat, ut sicut tritier granum post mortificationein ējus auctius et multiplicius ex terra surgit, ita et corpora nostra, posteaquam ad exinanitionem cine- rum per mortem redacta sunt, virtute tameu carnis ipsius vivificatricis, qua pasti sumus et unum effecti cum illo capitali grano, tandem ad cumulatiorem resurgemus gloriam. › Quomodo carnem negant. Tam constans et gravis interrogatio plus majestatis et ponderis habere vi- * 1 Cor. xv, 53. Philip. 11, 21. *Juan. vi, ** Matth. xx11, 26; Marc. xiv, 22; Luc. xxn, 19. usus esset. Docet autem carnem nostram ideo ca- pacem esse vitæ cœlestis ac æternæ, quod revera corpore et sanguine Christi foveatur. Ergo eucha- ristiæ perceptione, non tantum auimi cogitatione, aut fidei illa de cœlo apprehendentis ore, quemad- modum comminiscuntur Calviniani ; sed reinsa et corporis ore substantialiter præsentia suscipiuntur et coneduntur, juxta Christi prærenta : « Nisi man- ducaveritis carnem Filii hominis *. etc.; accipite el comedite, hoc est corpus meum "., Hoc ipsum quoque docet Tertull. scribens: Caro nostra cor- pore et sanguine Christi vescitur, ut e' anima de Deo saginetur " Hine Chrysostomus exclamat : 10 miraculum! 0 Dei benignitatem! Qui cum Patre sursum sedet, in illo temporis articulo om- nium manibus pertractatur ". Et rursum: ‹ Hic plenus exsistens, et illic plenus ; unum cor- pus, etc. Hon. 17 in Epist. ad Heb. Et Basilius Magnus in Liturgia: « Qui sursum Patri consides, et hic nobis invisibiliter coexsistis. › Nyssenus de- nique oratione de Paschate; ‹ Innumerabilibus locis consecratur, et tamen unum corpus est. » Videatur idei orat. catech., cap. 37, et Cyrillus Jerosoly- mitanus catechesi 4, mystagogica, etc. Ex his au- tem constat et eamdem Christi carnem in eucha- ristia reipsa præsentem adesse, tametsi in plurimis locis conficiatur et distribuatur ; et corporis ore vere percipi et sumi, et hujus participatione jus et arrham resurrectionis, adeoque ipsam immortali- fatem ex ipsa et per ipsam corpora nostra vere sumere. Hinc pius doctusque Roffensis : « Non jɔm disquirimus an vere corpus et sanguis Christi sint in eucharistia, quemadmodum omnes orthodoxi sentiunt, an figurate solum, ut hæretica impietas arbitratur. Quod sequitur in trenæo, nostram sen- tentiam apertissime comprobat. Quomodo, inquit, hæretici negant carnem esse capacem donationis Dei, hoc est, reternæ vitæ, quandoquidem Christi corpore sanguineque nutritur, et fit ipsius mem- brum? Quid, precor, dilucidius pro nobis dict queal? Corpore Christi nutritur. Absurdam esse hanc Irenæi locutionem garrienti ŒŒcolampadio ita oc- currit Roffensis lib. iv, cap. 20: Alere multa dici possunt, quæ minime tamen in carnem vertuntur, quam fovent. Aurum enim et margaritæ, gemmæŋUO pretiosæ cum in medicaminibus teruntur, multam asseruntur a medicis virtutem et fomentum præ- bere corpori, nec tamen ipsa vertuntur in substan- tiam corporis. Et pari modo, quid prohibet vivid- catricem Christi carnem, illis a quibus pie sumitur, potentissima quadam et ineffabili sua virtute præ- stare fomentum et modo quodam alere? Quemadmodum et beatus Apostolus ait. Roffensis : Confirmat sententiam suam Irenæus verbis Apo- stol. Non bic disputo quam recte seusuin stingal apostolicum: sed hoc interim aflirmno neminem apertius docere corpus et sanguinem Christi conti- peri in eucharistia, quam hic faciat Irenæus ; usquo adeo ut fateatur etiam nos, qui Christi carne vesci- mur, et bibimus ejus sanguinem, non hominis ali- cujus imaginarii et spiritualis carnem edere sull- guinemque bibere; sed ejus qui vere naturam habet hominis, carnibus nervisque constantis, propterea non imaginario sanguine, neque carne imaginaria, sed vero sanguine veraque carue Christi nos asserit nutriri. › Et quemadmodum lignum vitis. Roffensis: ‹ Car- nem Christi tantas vires nostræ carni præbere, at postquam hæc incinerata fuerit tandem reviviscat, hoc exemplo apertissime demonstrat. Ecce lignum vitis, tametsi mortuum videatur, depositum uibile- minus in terra suo tempore fructificat. Similiter et 55, 57. *Tractat. 26 in Joan. ↳ Joan. vi, 54. L. De resur, carnis, c. 8. * Lib. De sacerdotio.

omnibus faciendum injungit. Nam, uti S. Cyprianus epist. 63 scribit: Si in sacrificio, quod Christus obtulerit, non nisi Christus sequendus est, utique id nos obandire et facere oportet, quod Christus fecit, et quod faciendum esse mandavit (dicens : Hoc facite in mei commemorationem *), quando ipse in Evangelio dicat: Si feceritis quod inando ¿Tanum tritici, quanquam seminatum in terra mox A sicut idem ab ipso Christo factum Indicat, Ita et corrumpitur, tamen postea cum ampliori_fenore resurgit et hæc per naturam fieri conspicimus. Quid ergo mirum si corpora nostra carne et san- guine Christi nutrita, postquani redacta sunt in cineres; per hujus tamen escæ vires et efficaciam, operante Spiritu, Verboque Dei, resurgant ad im- mortalitatis gloriam? De reliquis doctissimis et pulcherrimis hujus auctoris verbis supersedeo; quæ quisquis accurate expenderit pieque vixerit, mirabor si sibi non persuadeal meram et puram corporis et sanguinis veritatem in eucharistia. , Depositum in terra. Vetus codex, ‹ dispositum in terram; nihil muto, quod sensus idem sit. El percipientia verbum Dei. Novein has voces, quas manifeste desiderabant omnes excusi codices, ex veteri restituimus. Ex J Ern. Grabii adnotationibus in cap. 2. Pag. 239. Universam dispositionem. Græce olxo- voulay, id est, nativitatem, passionem et mortem Salvatoris; hæc enim omnia voce olxovoplaç in 8. Patrum monumentis įlenotari constat. • . Secundum hæc videlicet, nec Dominus sanguine suo redemit nos, etc. Id est, si Christus non est in- carnatus, ergo non redemit nos sanguine suo, quia sanguis non est nisi a carne et venis; ergo in eu- charistia non communicat nobis suum sanguinem, siquidem nullum habuit si non fuit incarnatus; neque item corpus suum ; nec enim potuit panem in corpus suum vertere et nobis illud dare, si nul- fum corpus habuit. Atqui vere nos redemit san- guine suo, texte Apostolo, et vere nobis dedit seu communicavit in eucharistia corpus et sanguinem snim, ergo vere est incarnatus. Halloix, in Vita Irenæi, cap. 29, pag. 553, sic a Grabio citatus. Neque calix eucharistiæ communicatio sanguinis ajus est, neque panis quem frangimus, etc. Eodem arguimento usus est Tertullianus lib. iv Contra Mar- cionem, cap. 40: ‹ Acceptum paneu el distributum discipulis suis corpus suum illum fecit; Hoc est corpus meum, dicendo, id est, Agura corporis mei, Figura autem non fuisset, nisi veritatis esset corpus. Cæterum vacua res, quod est phantasma, figuram capere non posset... Sic et in calicis mentione testamentum constituens sanguine suo obsignatum, substantiam corporis confirmavit. Nullius enim corporis sanguis potest esse, nisi carnis. Nam et si qua corporis qualitas non-carnea opponetur nobis, certe sanguinem nisi carnea non habebit. lɩa con- sistit probatio corporis de testimonio carnis, pro- batio carnis de testimonio sanguinis, › Pag. 294. To neupajiérov kōthptor. Șicuti supra p. 57, kn. 1 (p. 60, lin. 15), Marcum hæreticum noch- pia xexpaµšva olve consecrasse refert; ita hoc loco catholicis quoque crama istud in usu fuisse insi- nual; quod et ex Justini martyris Apologia ad Anton.num, pag. 125 nostræ editionis, lin. 12, pag. 128, lin. 1, ac pag. 131, lin. 25, aliisque scripto- ribus constat. Fecerunt id exemplo ipsius Serva- toris nostri, qui in prima sacra cœna tempera- mentum calicis summi sanguinem confirmavit, » ut Irenæus supra pag. 557, col. 2, lin. 1 (pag. 270, col. 2, lin. 39), scribit, et mustionem calicis novam in regno cum 186 discipulis habiturum se polli- citus est, prout inferius cap. ultimo in fine lo- quitur. Neque hac de re dubitabit, qui istuni ritum inter Judæos adeo receptum fuisse consideraverit, ut paschale epulum haud rite mero vino sine aqua be celebrare putaverint, sicut ex Maimonide De so- lemnitate paschuli, cap. 7, § 9 probavit auctor egra gii plane, licet anonymi tractatus Auglice scripti, De jejunio quadragesimali, bonoris causa a me nominandus, D. Georgius Hooperus, decanus Can- tuariensis. Atqui hæc Judæoruin ante Christum, el Christianorum post eum continua praxis ac doctrina, vobis, jam non dico vos servos, sed amicos “, › Integra scilicet epistola ista opposita erat Tis, qui solam aquam in eucharistico poculo offerebant, exemplo Ebionitarum, de quibus vide præced. pag. 394, col. 1, lin. 30 seqq. ac ibhlem not. 7. Contra illos itaque inter alia argumenta ipsum factura Christi, in institutione sacramenti mistum calicem offerentis, valde urget; quodque adversarii majorum suorumi consuetudinem opponerent, modo citatis post pauca subjungit : « Si solus Christus audiendos est, non debemus attendere quid alius ante nos fa- ciendum putaverit. Neque enim hominis consueta- dinem sequi oportet, sed Dei veritatem; cum per Isaiam prophetam Deus loquatur et dicat: Sine • causa autem colunt me, mandata et doctrinas hominum docentes ** ; » et iterum Dominus in Evangelio hoc idem repetat, dicens ; ‹ Rejicitis maudatum Dei, ut traditionem vestrain status- ‹ tis *. › etc. Quæ idcirco profero, ut ea conside- rent qui contra in cucharistico calice solum vinum sine aqua sacræ mensæ apponunt; periude, ut in Oriente faciunt Armenii, ideo rejecti canone 52 synodi Trullane, privatos scriptores, veluti Theo- phylaćtum in cap. xix Joannis, aliosque ut præter- eam. Sane S. martyr Cyprianus alterutrius, sive vini, sive aquæ defectum reprehendit, inter alia scribens : « In sanctificando calice Domini offerri aqua sola non potest, quomodo nec viuum solum potest. Nam si vinum tantum quis offerat, sanguis Christi incipit esse sine nobis (quos per aquam vino mistam in calice designari ante hæc probaverat); si vero aqua sit sola, plebs incipit esse sine Chri to: quando autem utrumque miscetur et adunatione confusa sibi invicem copulatur, tunc sacramentum spiritale et cœleste perficitur. » Cæterum iisdem, quibus laudatus martyr epistolam suam clausit verbis, hujus adnotationis finem facio: Religioni igitur nostræ congruit, et timori, et ipsi loco atque officio sacerdotii nostri... in Dominico calice mi- scendo et offerendo custodire traditionis Dominica veritatem, et quod prius apud quosdam videtur er- ratum, Domino monente corrigere; ut cum in claritate sua et majestate cœlesti venire cœperit, inveniat nos tenere quod monuit, observare quod docuit, facere quod fecit. » Ἐκ τῆς σαρκὸς αὐτοῦ, καὶ ἐκ τῶν ὀστέων avrov. llæc cum utraque citatio et vetus etiam versio Irenæi agnoscat, plurimum inde confirmantur, ideoque merito rejicitur adnotatio Groth ad Eptes. v, 30, suspicantis verba ista, quod in ms. Alexan- Ddrino haud exstent, a quopiam ad marginem ascri- pta, in textum apostolicum irrepsisse. Imo potius in dicto codice et versione Ethiopica, occasione re- currentis ultimæ vocis autoŭ, omissa videntur. Adnotationes Fr. Feuardentii in cap. 3. Pag. 295. Ut veritatem simul. Vetus codex, nec veritatem simul et dilectionem auferret ab eo, et eam quæ est ad eum, qui fecit eum. Utrorumque enim experientia vera, etc. Quia meliorem excu- sorum codicum lectionem judicavimus, hæc tantuın indicamus. ul Quoniam sumpsit Deus. Eodem pacto Tertullianus lib. De resurrect, carn.: Idoneus est, scribit, re- ficere carnem qui fecit: quanto plus et fecisse, quam refecisse, initium dedisse, quam reddidisse ! Ita restitutionem carnis faciliorem credas institu- tione. › Similia rursus ideni tradit cap. 45 Apolog., » Marc. vi, & * Luc. xxII, 19. * Joan. xv, 14, 15. ** Isa. xxix. 43.

quibus astipulatur Athenagoras libello De resurrect. A pluris divinis fidem non habent ; ex illorum aucto- carnis; ornate et copiose præ cæteris Clemens Ro- man. lib. Constil. apostol., cap. 8, et Cyrillus Jeros, catach. 18. Pag. 296. Nondum factus. Octo istas dictiones ex veteri codice restitnimus. Quæ autem sapientia. Vetus cod., « quæ autem sapientiam participant Domini. » Quæ jam meditata el assueta sit. Id est, quæ se in eQ exercuerit et assuefecerit. Nam µseñoz, est meditari, et exerceri, sive præparari ad aliquid ; unde palitaş declamationes et exercitationes rhe- torum appellant. Fortasse seripsit Irenæus - λετημένη καὶ εἰθισμένη, exercitata et assuefacta. Expunximus assuescit, › et ex vet. cod. reposui- aus¨‹ assueta sit, › Quoniam antem participatrix vita. Quædam hoc loco adjicit vet. cod. quæ textui inserere noluimus, quoniam plenum sensum non reddant, sed alia de- siderare videantur, et ea sunt : «Quoniain autein B participatrix vitæ sit caro, ex hoc quod juvat osien- ditur, rei vitam manifestum est; illo enim præstante vitam nobis vivimus, › etc. Ejusdem adnotationes in cap. 4. Pag 197. Præter Demiurgum. Tres has vocês co- dices omnes excusi hactenus desiderarant. Porro lib. 1, cap. 1, 43, 16, 19, 25, 33, salis superque illos dinumerafit, qui alium Deum a mundi condi- tore constituerunt. Per prophetas. Notissimæ et certissimæ sunt pro- phetiæ de carnis resurrectione in libro Job, cap. xı, 25 et 27. Items Ezechielis xxxvii, 3, 4, etc.; Danie- lis x, 2; Isaiæ xxvi, 19; ex quibus Tertullinnus, Ambrosius, Cyrillus et alii, post Irenæum futuram generalemque nostrum omnium resurrectionem ad- versus hostes ejus confirmant. Quibus a sua. Novem has dictiones ex veteri rod. adjecimus, et non ita multo post, tres alias. Ejusdem adnotationes in cap. 5. Pag. 298. Legant Scripturas. Genesis v capite Adain 930, Seth 912, Enos 905, Cainan 910, Mala- leel 895, Mathusala 969 annis vixisse referuntur. Augustinus xv De civitate, cap. 12, nullo modo an- diendos censet, qui putant aliter annos illos illis temporibus computatos, i. e. tautæ brevitatis, ut unus anuus noster decein illorum habuisse eredatur. Irenæus quoque idem pro certo habet, alias nullum inde traheret argumentuin. Verum quia multi hoc tam breve. vivere nostrum seeum reputantes, et Scripturæ auctoritatem con- vellere no audentes, annos illos non solis circuitu, sed lunæ senio confici putarunt, it pro aunis men- ses habeantur ; Varronem quoque Romanoranı do- elissimum, atque Plinium, incertuin, fabulosum, aut id etiam impossibile existimasse, quod fertur de tanta priscorum vivacitate, atque annorumI SL- culis compertum habeam; idcirco rem istam paulo accuratius excutere non érit injucundam, Ac inpri- D mis non video, cur primigeniorum hominum vitam tantopere miremur, cum nostra: diuturnior sit, si Junæ uienstruis et non solis periodo annos illorum zaetiamur ; quandoquidem si qui nostrum ad cente- simum pervenit annum, tum ille 1200 lunares annos vivere certum est, quod nulli unquam veterum da- tum fuit. Ad hæc, Josephus lib. 1 Antiq. rationes boni conteinmiendas reddit, cur illi in tot sæcula vitæ suæ tempora prorogare potuerint. Illi nimirum Deo amici, et ab ipso prorsus producti, et integriore utentes alimento; præterea etiam virtutis gratia, at et res posteris perutiles invenirent et traderent, ob id non injuria multis annorum chiliadibus vixisse pusaudi sunt. At ut ethnicis os obstruamus, qui hac in re Scri- » Lib. vii, cap. 48, Valerius lib. viii, cap. 14. Lib. De resur, caru. ribus producamus nonnullos, quos longissimain vi- tam vixisse negare non poterunt. Plinius ipse Va - Jerio Corvino et Motello 100 annos tribuit 50 ; ; Te- rentiæ Ciceronis 117; Arganthonio regi 450; Cy- nira 160; Æginio 200; Pictoreo 300; Dandoni 800; alteri ex Xenophontis auctoritate 800. Lucia- nus libello, cui titulus est, Пɛpì µaxpoblwr, 1. e. De iis qui ad longævam ætatem pervenerunt, Tire- siam vatem ad sex usque ætates, Nestorem ad tres vitam produxisse scribit; Numam Pampilium et Servium Tullinın 80 ; Tarquinium 90; Agathoclem et Hieronem 92 ; Cyrum 100; Mnascirem (69; Ma nomem, 115; Democritum, 104. Xenophilum 105; Solonen, Thaletem, Pittachum, 100; Ctesibium, 124 annos vel attigisse vel superasse, et quamplu- rimos alios macrobios asseverat et dinumerat, llo- mero, Herodoto, Anacreonte et multis aliis laudatis anctoribus. Valerius Maximus Æthiopes Indosque 130 annos transgredi, Epirotas quosdam 200 explere, et Litorium quemdam trecentesimum cumulasse testis est. Quid igitur de nostris garriunt, quos Scripturis nongentos attigisse docemus? Concedant saltein homini, cui uni, ut scribit Plinius ", }|- monsa vivendi cupido, quod cornicibus et cervis non denegant. Cornices novem sæcula vivere posse concedunt 187 llesiodus, Virgilius, Ovidius, Mar- tialis. flèsious versiculum de cervis Virgilius inter- pretatur: Et quater egreditur cornicis sæcula oeruus. Satyricus etiam poeta : Jam juvenem torquet longa et cervina senectus **. Sed de his pro occasione satis. Enoch placens Deo. Huuc Irenæi locuin sic ex- primit Tertullianus : « Quod hodie Enoch et Elias nondam resurrectione dispuneti, quia nec morte functi, qua tantum de orbe translati, et hoc ipso jam æternitatis candidati ab omni vitio, et ab omni damno, et ab ontni injuria et contumelia immuui- tatem carpis eḍiscunt; cuinam Aděj testimonium signant, nisi quia credi oportet hæc futuræ integri- tatis esse documenta "> Epiphanius quoque, in Anchorato, vocal Enochum et Eliam duos primo- genitos nostræ resurrectionis : et illum quidem in præpatio et conjugali contumelia, bunc autem in circumcisione et virginitate, quibus subscribit Au- gustinus xv De civis, Dei, cap. 19. Clementis Romani verba sunt, lib. v Constit., cap. 8: ‹ Si voluisset Deus homines immortales manere, quod hoc facere potuit ostendit in Enoch et Elia, quɔs mortem expo- riri non permisit. Illuc iranslatos esse. Disputationem de loco in quem Deus transtulerit, et hucusque viventes coll- servarit Enochum et Eliam, August nus judicavit ad fidem non pertinere, lib. i De peccato originali, cap. 25. At cum bic Irenæus doceat apostolorum discipulos et auditores, illos in paradisum terre- strem, ubicunque ille sit, translatos fuisse, indeque qui adversus Antichristum prælientur, veaturos; cui sententiæ omnes fere Græci et Latini Patres asti- pulantur; mihi parum tutum videtur aliter nunc sell- üre. Patrum'nomina lọcosque in quibus id legimus, præter eos quos in cap. 30, libri quarti adduximus, hic signare în gratiam studiosorum e re est. Nicode- mus Histor. de resurrectione Domini; Isidorus De vita et obitu sanctorum; Hippolytus martyr orat. De Antichristo, Ambrosius in cap. v Roman.; Atha- nasius lib. Quod Nicæna synodus, etc., Gregorias in xvını, cap. Job et hem. 12 in Ezechiel; Hierony- mus epist, ad Pammachium adversus errores Joan. Jeros. Damascenus lib. iv cap. 28, Justinus martyr quæst. 85 ad orthod., Aretus Cappadox in x1 cap. Apocal., Procopius Gazæus in iv Genes. Plures alios legendo uotes licet. ** Lib. vii, cap. 14. » Juven, sal. Xiv, v. 251.

Coauspicantes. Ita codex vetus; excusi, ‹ conspi- ▲ teatur, ut et alibi adversus Centuriatorum syco- cantes. ) Ananias etiam. Eadem habet Tertullianus hisce verbis: ‹ Corporum a resurrectione futuræ integri- tatis documenta fuerunt vestimenta et calciamenta filiornm Israelis indetrita quadraginta annis : et quod Babylonii ignes trium fratrum nec thiaras, nec sa- rabara læserunt, quod Jonas incolumis exspuitur”. Et Clemens Rom, lib. v Constit., cap. 8 : ‹ Qui Jo- nam post tertium diem vivum incolumemque de ventre ceti eduxit, et tres pueros Babylonico camino eripuit, is quoque nos poterit a morte ex- citare. Et inopinata et impossibilia naturæ. Admodum recte sancteque promuntiat de immensa et incom- prehensibili Dei potentia, qua res non solum on nem vim creatain exsuperantes, sed et humano judicio incomprehensibiles et impossibiles nullo labore perficiat ut camini Babylonici diligenter expensa historia palam manifestat. Nam idem ignis simul et B semel summo ardore ferrea vincula sanctorum liquefecit, Chaldæosque satellites absumpsit; san)- cos vero ipsos instar roris et venti suaviter flantis refrigeravit, nec vestis aut capitis pilum levissimum attigit. Potuisset addere ferrum securis simul levi- tate innatans et ferri gravitatem retinens. Itein aquas maris Rubri simul instar muri assurgentes et rigentes, cum tamen simul natura graves essent et liquide. Sed ad alia properans tantum subjicit : Denn eorum quæ fecit legibus non esse subjectum, sed e contrario, cunctas res conditas una cum legi- bus suis subditas esse voluntati ejus. Denique hoc manifestissimo et certissimo a Filio Dei nobis dato primo principio: Quæ impossibilia sunt apud homines, possibilia sunt apud Deum", conten- tus, propositam de resurrectione disputationem persequitur. Hanc autem viri apostolici de omnipotentia Deiaoctrinam observare visum est in 'Sacramen- tarioruın diabolicam plane blasphemiam, qua di- cunt ‹ Deum nec intelligere, nec velle, nec quam eficere posse, ut idein numero corpus Christi Filii sui simul sit in plurimis locis. » Et ne que- rantur hoc illis perperam a nobis objici, ecce Bezæ verba : Quædam ita in rebus insita sunt ut si mu- tentur, rerum ipsarum interitum necessario secuin trahant; quo fit ut, salvis rebus, Deus illa mutare nec velit, nec possit *. » Et rursus in libro Contra Selneccerum ait: ‹ Concludimus ergo Christum non modo nolle, verum etiam non posse velle corpus sanın multis simul in locis sistere. Et ne solus Beza in tam tetro errore versari putetur, Carolsta- dius dialogo De caña, Ecolampadius libro De ver- bis Domini, Zainglius lib. Contra Lutheri Confes- sionem, Petrus Vermilius lib. Contra Bruențium, Simonius Centra Schegkiam, Abdias Liberinus in Syntagmate, Simlerus Contra Jacobum Andream, Thalmannus in Assertionibus, Danæus libris Contra Selneccerum et Chemnitium; et ut contraham, Sa- cramentarii ommes bac eadem adversus infinitam Dei potestatem impietate et blasphemia sunt com- maculati. Hanc superiore anno refutavimus in dia- logis. Hic solum hæc sanctissima Augustini verba sub- jicio: Sicut non fuit impossibile Deo, quas voluit instituere; sic ei non est impossibile, in quidquid voluerit, quas instituit, mutare naturas ". Ejusdem aunotationes in cap. 6. Id est, per Filium et Spiritum sanctum. Quando sic Spiritum sanctum connectit Patri et Filio in hominis creatione, uti et paulo superius docuit ad illum quoque pertinere hæc verba : « Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram ; clarum et certum est, quod et ipsum natura Deum, Patri et Filio coæternum et consubstantialem pron- phantias signavimus. Admista ĉi carni. Ita vetus codex ; excusi omnes, ‹ admiste in carne. • Quæ est plasmata secundum imaginem Dei. Vide- tur imaginem Dei in carne constituere; quod_▲u- gustinus improbat, lib. xıt De Trinit., cap. 7, et lib. vi De Genes. ad litteram, cap. 12. Idem rursus lib. De hæresibus, post Philastrium, eam opinionem inter hæreses annumerat. Cassianus quoque, col- latione 10, Anthropomorphitas Deum ideo corpo- reum dixisse scribit, quod juxta corpus hominem ad imagineın suam fecisset. Absit autem at hæc Irenæi verba ullum errorem continere dicamus; quandoquidem imaginis nomine formam in cœlum erectam, vitam immortalem, aliaque non exigua dona corpori ipsi a Deo collata intelligit; quibus animi facultates internæ indica- bantur, et Creatoris potentia, sapientia bonitasque referebantur; quæ etiam Augustinus ipse nunc si- inilitudinem Dei, nunc vestigia nominat, lib. 1 De Genes., cap. 16, et lib. vi, cap. 12. Quemadmodum multos audivimus fratres. Hæc Irenæi verba recitat Eusebius, usque ad illud, « quos et spirituales Apostolus vocat, lib. v Historiæ, cap. 7. Similia istis videre etiam licebit supra lib. 11, cap. 37, quo loco quædam adnotavimus. Propter effusionem Spiritus. His agnoscit primum hominem conditum fuisse cum excellenti et copiosa donorum Spiritus sancti effusione, utpote justitia originali, rerum omnium scientia, summa animi rectitudine, posse non peccare et non mori, aliisque divinis charismatibus et virtutibus, in quibus ma- xime consistebat illa similitudo Dei, quæ peccato amissa est. Non autem imago, quæ ad naturæ fa- cultates attinet, quemadmodum constestantur Ba- silius hom. 10 Hexaem., Hieronymus in cap. 28 Ezechielis, Chrysostomus homilia 9 in Genes. Dam- natur vero crassissimus Lutheri error in cap. 3 Genes, scribentis: ‹ Justitiam originalem non fuisse gratuitum ac cœleste donum, sed naturale, qualo lumen oculis. › Et hic est qui secundum. Hic manifeste consti- titam esse agnoscit imaginem Dei in spiritu homi- nis, non in carne; quapropter ex ista sententia, illa prior quam observabamus emollienda et interpre- tanda est. Imaginem quidem habens. Aperte distinguit inter imaginem et similitudinem Dei; quemadmodum et scholastici recte definiunt illam consistere in na- turalibus, id est tribus animæ facultatibus; istam vero in douis gratuitis et supernaturalibus. Orige nes lib. De principiis, sapienter imaginem vei appellat ‹ dignitatem primæ conditionis ; › simili- túdinem vero ‹ perfectionem et consummationem servatam. þ Sed aut partem. Codices excusi, ‹ sed et partem.» Commistio autem et unio. Eodem pacto Justinus martyr, initio lib. De Trinitate, et Athenagoras, lib. De resurr., describunt hominem; sed apertiora sunt Tertulliani verba: ‹ Vocabulum homo conser tarum duarum substantiarum quodammodo libula est, sub quo non possunt esse nisi cohærentes lib. De resurrect.curn. Pag. 300. Templum igitur Dei. Hæc Irenæi pru asserenda corporum nostrorum resurrectione argu- menta aliquanto fusius 188 et clarius pertractat Cyrillus Jerosolymitanus catechesi 4, usumque illo- rum his verbis tandem ostendit: ‹ Parce itaque corpori, tanquam templo Spiritus sancti. Non la- des in fornicationibus carnem, ne polluas stolam pulcherrimam ; quod si polluisti, ablue per pœui- tentiam, etc. Custodi corpus Dourino mundum, ut et Dominus respiciat corpus, etc. Modeste tractes S7 Lib. xx Di Lib. De resur. earn. "Luc. xviii, 27. "In Crcophagia, et tom. | Oper. ful, 152. civitate Dei, * Gell. 1,26.

substantiam, sed opera volens arceri a regno Dei; A vel carnem et sanguinem, si sola, videlicet sine spiritu, ut hinc quoque animorum salutem col- ligat. Carne, anima el spiritu. Tria quasi diversa ad ho- minis compositionem constituere videtur, animam, spiritum et corpus: in quam opinionem venisse Plotinum et Apollinarium, qui In Patribus nomen magnum habuerunt, scriptis mandavit Nemesius Emese episcopus lib. De natura hominis, cap. 4. Ac quid sint corpus et anima pervium est; quid vero spiritus nomine velint, non ita. Gregorius spiritum hominis aliquando animam ipsam, aliquando effe- ctum ejns spiritalem, in sacris eloquiis signifiçare probat. Augustinus reprehendit Didymum, eo quod spiritum tertium quidpiam in hominis sub- stantia esse vellet, cum ipsa anima sit eo nomine appellata, pro spiritali natura; vel pro eo quod spiret in corpore ". Tertullianus hyɛpovixóv, iḍ est principem aliquem ét summum vitæ gradum in B anima quidem admittit: sed constanter negat ɔni- mam et spiritum duo esse, quæ vel separari pos- sint, vel etiam concreta exsistant ". Hieronymus, in xx\ caput Matthæi, ex Scripturis declarat spi- ritum cum anima equidem esse; atque eorum, qui contra sentiunt, opinionem sibi non placere satis indicat, 189 quæst. 12 ad Hedibiam, et Commen- tariis in i c. Danielis. Existimo igitur frenæum bic spiritus nomine nihil aliud velle intelligere, quam eam vim animæ, quæ æterna spiritaliaque bona meditatur, eaque suimmopere desiderat, et siti Bagrat incredibil quam in scholis superiorem por- Honem nominamos. Hæreditate possidet. Veteris codicis auctoritate delevimus ‹ possedit, » Pag. 302. Conservare Spiritum Dei. Delevimus ‹ conservari. » Porro sententia ista Irenæi nominatim utitur Basilius Magnus libro De Spiritu sancto, ad illius confirmandam deitatein. Quæ sunt autem. Veins codex. ‹ Qui sunt autem, qui sunt mortui ?, Cæterum llieronymus in v caput Matthæi, et auctor Operis imperfecti apud Chry- sostomum homilia nona, pari expositione hanc B. Irenæi approbant, qua per terram, quam Dominus noster mitibus possidendam pollicetur, corpus eorum intelligatur liberatum a corruptione, et configuratum corpori claritatis sue. Chromatii episcopi sententiam adjiciam, ‹ Hos mites; › scribit ille in v cap. Matth., Dominus beatos ostendit, qui leuitatem Dominicæ mansuetudinis sequentes, beatæ illins terræ hæreditate perpetua possessione fru- entur. Maxime tamen de terra corporis nostri loquitur, in qua sancti transfigurati in gloriam, secundum Apostolum æterna felicitate regnabunt, » Ez adnotationibus J. Ern. Grabri in cap. 9. Pag 303 Portemus. Dicerem Irenæuip hic et infra cap. 11 nou scripsisse poplowµsv, sed Latinum interpretem ex antiqua Italica versione posuisse ‹portemus » pro «portabimus»; nisi ex cousequentibus viroque loco verbis sole clarius eluceret ipsummet in suo apostolico codice ita legiss“, indeque verba Apostoli tanquam hortatoria ad sanctitatem vitæ accepisse; sicut et odienum in pluribus mss. Græcis ipsoque vetusto Alexandrino codice exstat poplowμev. Nihilominus qopéroµsv, uti Vulgata Græca habent, genuinam esse lectionem nullum est dubium et bene probatum a doctissimo D. Millio ad liune locum. Ἐν τῷ αἵματι. Vetus interpres τῷ αἵματι legisse videtur. Intellige autem per carnem solam in, vel com sanguine, carnein animatai quidem, sed Spi- ritu haud sanctificatam; quam Apostolus, 1 Cor. xv, vocat corpus animale, ei opponeus corpus spirt- tuale. Κληρονομῆσαι οὐ δύναται, κληρονομηθῆναι δὲ Búrara. Hæc Irenæus ex Justini M. libro De resurrectione petiisse videtur, cujus sententiam a Methodio citatam ac approbatam dedi tom. 1 Spici- legii Putrum sæculi 11, pag. 193, et quid de ea sentiam, salvo S. Patrum et martyrum honore, in- timavi sequenti pag. 194. Adnotationes Fr. Fenardentii in cap. 10. Pag. 304. Et in ignem mittitur. Quatuor voces istas ex veter, cod. addidimus. Hic autem non ob- scure docet opera bona fidei jungenda esse, eaque tamen nonnisi divino Spiritus sancti auxilio perfici posse; Pelagianorum opinionem simul et Simonis Magi, ac posteriorum Gnosticorum errores ever- lens. Regnum Dei. Vetus codex, cexsistens, regnum Dei hæreditate possidere non potest. » Immortalitatem. Quinque istas voces, quas etiam habet Apostolus, ex veteri codice inseruimus. Spiritus autem rita. Communis editio, ‹ spiritus vivit; þat Græcam Pauli lectionem sequitur Irenæus. Habet enim (wh, et non Th, atque ex Latinis sic legunt Augustinus in psalm. LXXV, lib. xxiv Contra Faustum, cap. 2, Ambrosius in Commentariis, lli- larius lib. viu De Trinitate; ex Græcis Athanasius libr. Ad Serapionem, Theophylactus in Com. ut Joquatur Apostolus de Spiritu sancto, qui per sese vita est, eamque aliis elargitur. Incipietis mori. Sic cum Irenro legit Cyprianus libro De zelo et livore. Greeeest μέλλετε ἀποθνήσκειν, quod alii vertunt, futurum est ut moriamini. › ller- vetus Theodoreti interpres: Si secundum carnem vivitis, secundum carnem moriemini. › Ejusdem adnotationes in cap. 41. Pag. 305. Adulteria, fornicationes. Quinque pri- ores dictiones singulari numero legit vulgata editio, cui consentiunt Græci codices. Irenzo conformis esi Cyprianus libro De oratione Dominica. Set justificati estis. Tres istas voces cum veleri nostro codice agnoscit Pauli contextus, ideoque eas inseruimus. Et Spiritum Dei nostri. Cum Spiritui æque ac Christo Domino efficientiam salutis nostrae tribuat, illius divinitatem agnoscit, credit et adorat; con· Tradicant licet Magdeburgenses. Subsignant Irénæv Basilius.et Ambrosius libris De Spiritu sancio. Ejus qui de limo est. Ita periphrastixwç reddit vocem xoixov: quem sequitur Cyprianus lib. De habitu ving., libro De zelo et liv., lib. 11 Adversus Judæos cap. 10, et lib. I, cap. 11. Tertullianus libro De carne Christi legit de terræ limo, › alias frequenter vocem Græcam conserval. Ejusdem adnotationes in cap. 12. Pag. 306. Vita possidens animam. Vetus codex, vitain possidens homo. › Spiritus sempiternus. Eternum profitetur esse Spiritum, quapropier vere Deum, Patri et Fiho æqualem et consubstantialem. Deinde abit. Expunximus obiit auct. vet. cod. Quapropter et primus Adam. Pauli editio Latina communis addit homo, quod hic non habet fre- næus, Ambrosius etiam in Com, non videtur legisse, Stapulensis admonuit superesse; Erasmus pulavil adjectum ab interprete quopiain, Hebraicæ vocis Adam interpretandi gratia. Pag. 317. In agnitionem. Vulgata Pauli editio Latina addit Dei; sed illud cum treno desiderant 'Ambrosius et Græci codices. Placuit Deo. Vulgata editio, ‹ ei; sed Irenæi litteræ consentiunt Græca exemplaria. Docet porro eumden apostolum, qui veteris Adami, id est, communi hominum more in utero conceptus, inde- que natus fuerat, ea prædicasse quæ ab hæreticis male intellecta objiciebantur; qui tamen vero resurrectionis eximius fuit assertor. Igitur verba ** Lib. 11 Mor., cap. 3. * Lib. De eccles, dog. cap. 21. "Lib. De anima.

Anam rem convertisse; quod postea monuerunt A ab unius homunculi Adami delicto non pendent. Clemens Alexand. in Protreptico, et Basilius ora- tione ad nepotes. Per illud quod detinent cadunt. Vetus codex, per illud quod detinetur cadent. › Ait enim. Duas has voces addit vetus codex; deinde dicens » habet, non ‹ dicentem, » ut excusi. Aculeus Inus. Cyprianus lib. 11 Adversus Judæos, cap. 58; Hieronymus Comm. in Oseæ cap. XIII aculeum legunt cum frenæu; vulgata editio stimu- lus; Graece est τὸ κέντρον. Qui transfigurabit. Græce est μstayquation, et in communi editione transformabil, fu.uro tem- pore; expunximus ‹ transfiguravit. › Pag. 309. Perficit. Ambrosius legit ‹ perfecit. › Grace est κατεργασάμενος : communis editio : efo fecit. Hymnum dicens Deo. Quando caro et ipsa im- mortalis effecta gloriosaque surrexerit, una cum anima sua beata hymnis sempiternis Deum cele- B brabít, juxta quod a Davide de sanctis scriptum est: Exsultationes Dei in gutture eorum, › elc. Circumferentes. Novem has voces ex vet. cod. ad- jecimus, cum easdem habeat etiam Pauli littera ; de- levimus ‹ manifestemus. » Cum bestiis Ephesi pugnavi. Pugnam hanc Then- phylactus et Ecumenius referunt ad tumultum, ab aurifice Demetrio excitatum, ob Ephesiam Dianam; quibus ex Latinis astipulatur Anselmus, sive Her- væus. Mihi vero est verisimilius, quod scribit Nice- phorus lib. Hist., c. 15, leonibus, utpote fero- cissimis, Hieronymo quodam præside juhente, Paulum objectum fuisse, qui ad pedes ejus mites consedormit. Et aute Nicephorum hæc attigerant Origenes lib. 1 Periarchon, Ambrosius et Theodo- relus Comment. in 1 Cor. xv. Ejusdem adnotationes in cap. 14. Pag. 310. Quoniam autem. Confirmat resurre- etionem et salutem carnis, eo quod veram natura- C lemque Filius Dei sibi unierit, quemadmodum Paulus ubique agnoscit. lisdem viribus præcipites agit et perditos prosternit Marcionem, Basilidem, Valentinum et Apellem Tertullianus 7, certus car- nem summo præjudicio resurrectionis instructain esse, si jam a Christo assumpta in illo resurre- xerit. Si Quando vero Irenæus paulo post subjicit: non haberet caro salvari, nequaquam Verbum Dei caro factum esset, etc., videtur in ea esse sen- tentia, quod Filius Dei non venisset in carnem, si Adam lapsus non esset ; quod et postea Athana- sius serin. 3 contra Arianos, Augustinus serm. 8 de verbis Apostol., Leo papa serm. 3 de Pentecoste, denique beatus Thomas Aquinas atque sequaces ejus, si Catharinum, Viguerium et Naclantum ex- ceperis, universi persuasissimum habuerunt. Contrarium tamen Albertus Magnus B. Thomæ præceptor seusit, et docuit in tertio, dist. 10, art. 4, eidemque æqualis Alexander Hallensis, postmo- dum Joannes Scotus, et qui doctrinam ejus sunt usque in hanc diem amplexati : quam et scripturis et rationibus non aspernandis corroboral Petrus Galatinus libro in, cap. 4, et lib. vII, cap. 13. Nec desunt istis priscorum theologorum muita et firma testimonia, nipote Ruperti lib. De gloria el ko- nore tilis hominis, et lib. xu De gloriu sancliss. Trinitatis, cap. 20: cujus auctoritas, ne ut scri- ploris recentioris contemnatur, adjungo Cyrillum Alexand. libr. v Thesauri, cap. 8, qui sic ratioci- natur : Christus Deus homo primus est et capit omnium prædestinatorum et electorum; adeoque omnium divinorum mysteriorum ac operum finis. At numerus ille nulla unquam ratione dissolvetar, nunquam mutilus erit; divinaque opera et consilia Igitur etiam si hic non deliquisset, Verbum nihi- lominus verus bomo fuisset. Ratiocinationem istam ex Augustin. lib. De natura et gratia, cap. 25, et lib. xv De civit., cap. 23, Rupertus sic confirmat. Si, teste Augus'ino, absurdum esset dicere, Adam non peccante, generationes hominum futuras non esse, ac si propterea homines na-cerentur, quod peccatum pra:cessisset: multo magis de isto capite (Christo) et rege omnium electorum tam angelorum quam hominum sentire absonum erit. Et jure certo testis et approbator hujus sententiæ laudatur Au- gustinus, quandoquidem lib. De nuptiis et concu- piscentia, cap. 21, docet matrimonium iu statu in- nocentiæ etiam Christi cum Ecclesia futurum, idemque bonum habiturum, si status ille perduras- set. Ergo et verus homo, et ut sic, verum ac legi- timum caput Ecclesiæ, et sponsæ lectissimus spon- sus erat futurus, tametsi non essent lapsi primi parentes. Idemque rursus scribens: ‹ Non fuisset caro Christi in similitudinem carnis peccati, nisi caro fuisset ista peccati "; > omnino presupponit eamdem stante primo homine futuram; 191 tametst non talem, id est nec patibilem, nec mortalem: quod ab illis et ab istis libenter admittitur. Cyrillus item lib. v Thesauri, cap. 3, non modo absurdum, sed et Arianicum furorem reputat dicere Filium Dei propter nos factum, et non propter seipsum. Deceret enim illum nobis peccantibus agere gra- tias, qui pro nobis esset Christus, alias non futa- rus. Omiseram pene beatum Anselmuin ” asseren- tem nullam in cœlo esse animam, quæ sibi per- suadeat sine peccato alterius se non fuisse gloria fruituram. Ergo non peccante Adamo, et Christi futura, et beata futura erat in proprio corpore : sicque Filius Dei verus homo. Ad id etiam perti- nere putatur, quod supra scripsit Irenæus ", Deum futuram circa Filium suum humani generis dispo- sitionem in semetipso disponentem, prædestinasse animalem hominem, id est Adamum, ut a spiritali, id est Christo, salvaretur, uti non vacuum essel salvans. Ergo Christus in primis destinatus est Salvator, homines deinde salvandi, ne frustra de- stinatus putaretur. Ergo in tanti mysterii explicatione secum dissi - dent veteres et recentes theologi? Minime gentiam, Adamo etenim stante, non erat futurus Christus mor- talis, esuriens, sitieus, lacrymans, obediens usque ad mortem crneis, ut prioris sententiæ affirmant Pa- tres; futurns autem Ecclesiæ prædilectæ dilectissim mus sponsus, caput pretiosissimum, et sammus glo- rificator erat; quod sententiæ secundæ assertioni- bus ostenditur. E limo factæ. Vetus codex, ‹ facta est successio. › Legendum mihi videtur ‹ factæ, est successio. › Et paulo post pro ‹ ex altera substantiæ parte, › velus codex legit ex altera substantia partes operatus fuisset. › Et inimici cogitationis ejus. Vetus codex, co- gitationi; Græce est tỷ diavolz, id est mente seu cogitatione. Hieronymus contra Joan. Jeros. legit, (immmnei › seu hostes sensus ejus. › Custos et sine crimine. Græca Pauli, ápúpovę, quod Tertullianus vertit invituperabiles, » &vey- zaftovę incriminabiles, aut, ut communis habet edi- to, irreprehensibiles. › Quoniam illa quidem non peccavit. Eadem Tertu}- lianus lib. De carne Christi. Ut evacuatam bon possumus dicere carnem Christi, ita nec peccatri - cem, nec evacuatam, in qua dolus non fuit. Defen- dimus autem non carnem peccati evacuatam esse in Christo, sed peccatum carnis; non substantiam, sed culpam. » Et lib. De præscript. ‹ Soli Dei Filio sel- vabatur sine delicto permanere. ● " "Lib. De Resurrect. carn. "Libr. De peccat, mer, et teniss., e 58. ** Lib. 11; c. 33. Cup. 8. " Lin. 1 cur. Deus loaf,

ali Patres. Versus aliquot non inelegantes hac de A prete verbis: In primo enim Adam offendimus, re Sedulii presbyteri addam : Cæca sumus proles miseræ de felibus Evæ, Portantes longo nalas errore tenebras. Sed dignante Deo mortalem sumere formam, Tegminis humani facta est de Virgine nobis Terra salutaris, que fontibus ablula sacris, Clara renascentis reserat spiramina lucis “. Et evocasse eum. Tres has voces ex veteri codice restituimus, ut mox vocem alteram ‹ ei. › Idipsum. Codices excus., ‹ ad ipsum. › Quemadmodum elenim. Quatuor voculas addidi- mus ex veteri codice. Cacterum beatus Gregorius lib. xxv Moralium, cap. 2, observans cum Ire- næo Deum venisse post meridiem ad Adamum, do- cet hoc etiam adumbrasse, quod lux ferventior ve- ritatis abscesserat, et peccatricem animam culpæ frigora constringebant; et per declinationem solis cognoscere debuisse hominem quod ad tenebras propinquaret. Eadem rursum perstringit lib. xxx Moral., cap. 3. Quinetiam illo vespere, id est eadem die qua conditus fuerat et peccaverat, ejectum fuisse de se- licitate paradisi in hanc lacrymarum vallem, inter Græcos Cyrillus, Epiphanius, et Diodorus Tarsen- sis. Bar-Cepha lib. De paradiso citat Philoxenum, Ephrem, Jacobum Sabugensem, et alios Syros, qui in eadem quoque serum opinione fuerint, tametsi alii non pauci contrarium doceant. Ex J. Ern. Grabii adnotationibus in cap. 15. P. 311. Plenus ossibus. Ex hac Irenæi et Tertulliani lib. De resurrectione-carnis, cap. 29, allegatione patet, vocem àvpwnivæv, quæ in vulgata LXX interpretum edit. exstat, a recenti manu accessisse. Neque He- bræus textus hanc vocem agnoscit. cum non fecinus eſus (Dei) præceptum; in secundo autem Adam reconciliati sumus. › Ejusdem adnotationes in cap. 17. Pag. 313. Est autem hic Demiurgus. Demonstrat eumdem Deum esse hujus mundi Creatorem ac Do- minum, qui præcepta dedit, et peccata per Christi Fitii sui adventum condonavit; qui et ipse natura se Deum omnipotenten esse manifestavit, peccata excellenti potestate remittendo; et verum homi- nem, per crucis suæ mysterium hunc mundum ser- vando. Cæterum hoc capite multa sunt quæ catholicam de peccato originali doctrinam adversus Pelagianos, in Hugnosticis hodie renascentes, comprobant. Scribens enim vir apostolicus, ‹ nos primi illins præcepti transgressione inimicos Dei factos esse; Christum sua obedientia nostram inobedientiam solvisse, ut quemadmodum per lignum debitores facti fueramus, per lignum debitorum acciperemus remissionem ; et id quod per lignum amisimus, nos recepisse per ligni dispositionein, » etc., satis di- lucide et constanter asseverat, nos omnes in Adamo peccavisse, nec nisi gratia Christi singulari per baptismum hac labe inundari atque salvari. Ubi ergo sanctificatio parvulorum ex uteris matrum, quam tantopere jactant Calvinus, Beza, Marlora- Lus 7? Qua fronte audet Beza in Creophagia scri- bere fidelium pueros ex foederis formula, ab utero coram Deo, sanctos esse? » Et ibidem iterum; ‹ Infantes natos ex fidelibus parentibus, vel etiam ex altero dentaxat fideli parente, esse sanctificatos, etiam ente usun baptismi?, Item Contra Heshusium : Domine, tu scis, qui fecisti hæc. In LXX modo le- ginus : Κύριε, Κύριε, σὺ ἐπίστῃ ταῦτα. Atque ita etiam Tertullianus loco citato : Adonai, Domine, tu scis. Unde liquet hic vocem Domine semel C omissam; contra addita esse, ab ipso forte ire- næo, explicationis gratia, qui fecisti hæc. › Præcepit mihi Dominus. Dominus tam hoc loco, quam paulo post, deest in LXX interp. et Ter- tull., loco cit. Ad spiritum propheta. Propheta ad spiritum, propheta, babet Tertullianus, et LXX. Demiurgo itaque et hic vivificante. Jesus enim bomo, quem Demiurgi sive Creatoris filium dicebant hæretici, mortuos suscitavit. Adnotationes Fr. Feuardentii in cap. 16. Pag. 312. Dixisse Deum ei : In sudore. Ita vet. cod. Excusi, dixisse Deum : Et in sudore. › Suam Dei. Vocem suam vet. cod. non habet. Pag. 313. In præteritis enim temporibus. Hanc sen- tentiam ex Irenæo nominatim laudat in Purullelis Da- mascenus; cujus Græca verba cun assequi non po- tuerimus ab his apud quos detineri credebamus, La- tina ex interp. D. Jacobi Billii subjiciemus: Superio- D ribus temporibus dicebamus hominem factum esse ad imaginem Dei, sed non demonstrabatur. Si enim Invisibile erat Verbum, cujus secundum imagineın homo exsistebat, ob id certe et similitudinem facile abjecit. Hactenus ille. Per eam quæ in ligno. Septem has voces ex vet. cod. addidimus. Quæ hic tradit Irenæus, Sedulius presbyter his versibus canit: Aspera mors populis ligno deducta cucurrit, Aufertur ligno aspera mors populis *, Non obedivimus Deo. Vet. cod., audivimus Deum. Quem in primo quidem. Hæc rursum ex Ireneo suis inserit Parallelis Damascenus, his ex inter- Seduk Carmen pasch., lib. v, v. 265-270. Parvulos fidelium ad Christum pertinere, prius- quam baptizentur, neque gratiam adoptionis baptismo inchoari, sed tantum obsignari? › , Enimvero ex divinis litteris constat Davidem deli viro natum, in iniquitatibus tamen et peccatis conceptum 88. Paulum quoque natura filium iræ fuisse, sicut et cæteri, qui etiam per baptismum ju- betur abluere peccata sua ". Is quoque posica con- fidenter docuit nos in Christo Jesu baptizari "; nos in baptismo Christum induere"; aptismum esse lavacrum regenerationis et renovationis Spiritus sancti ”; Christum mundare et sanctificare Eccle- siam suam (id est et parentes et liberos fidelium) lavacro aquæ in verbo vitæ, ut exhibeant eam sibi sine macula aut ruga ". Prorsus ergo certum ac in- dubitatum est, universos Adæ filios natura ex uteris matrum coram Deo reos el maculatos esse, nou sanctos, donec sacro lavacro tineti et purgati fue- rint. Tatius igitur sanctissimo antistiti Augustino dicenti Nec parvuli de quibuslibet sanctis justis- que procreati, originalis peccati reatu absolvuntur, nisi in Christo fuerint baptizati ”; › et hanc doctri- nam superioribus divinis verbis asserenti” creden- dum et adhærendum, quam impurissimo ganeoui Beza contraria blateranti. Restituit. Codices excusi, ‹ constituit. › Per suam obedientiam. Tres istas voces ex veteri cod. restitujmus. Remite, Græce &peç Cyprianus sermone de Na- tivitate Domini, et lib. m Ad Quirinum, cap. 2, et Chromatius in cap. vi Matth., post Irenæum « ro» mitte converterunt. Et nulli nunquam. Græcorum more duplicem ne- gationem, ut magis inficietur, adhibet; forte est où- δενὶ οὐδένα, etc. In totum. Vetus codex, initio tamen; › quod non video qui conveniat, nisi aliqua alia adhuc desint, quæ ex veteri codice restituere non potui- mus. Til. Sedul. eleg., v. 61, 62. 87 Com. in 1 ep. Cor. c. VII, el in Catechis. Psal. L, 7. Ephes. 11, 3; Act. xx11, 16. Rom. v, 3. * Galat. 111, 27. 5. ” Ephes. v, 26 el 27. "Lib. It de peccat. mer. et remiss., c. 12. » Epist. 89, elc.

In lege a prophètis. Vet. cod., ‹ a lege et a pro- A Tertullianus lib. Adversus Judæos, cap. 2; Cyprianus phetis. Pag. 314. Ab eo qui quo non habet, sed vimus. est, a quo. Vet. cod., a qui est : » utrumque serva- Fiebat remissioni. Sic habet vetus codex; excusi, ● fiat remissionem, › Et quomodo Deus. Vet. cod., ‹ quoniam Deus, › id est in quantum. Eadem quæ bic scribit Ire- næus, graviter pertractat Tert., lib. 1v Contra Marc., num. 13 et 14. Debita nostra. Vet. cod., ‹ debiti nostri. » Græ- cus Panli contextos tolę dynasty, quod Augustin., epist. 59, in decretis; » Hilar., lib. 1x De Trin., in sententiis › reddidit. Per operationem ostendente propheta. Paulo aper- tius Tert. lib. Contra Jud. : ‹ Eliseus, accepto ligno, et misso in eum locum ubi submersum fuerat fer- rum, statim superuatavit. Quid manifestius hujus ligni sacro, quod duritia hujus sæculi mersa in pro- B fundo erroris, et a ligno Christi, id est passionis ejus in baptismo liberatur: ut quod perierat olim per lignum in Adam, id restitueretur per lignum Christi? Hune imitantur August., serm. 210 de tempore, et Eucherius Lugdunensis in IV lib. Reg. Bipennis. Vox Hebræa apud Jerem. significat maileum,» atque ita cum vulgata editione vertit Sanctes: Septuaginta, quos sequitur Irenæus, habent midvę, quod securium sive bipeunem signi- ficat. · Hoc ergo verbum. Vet. cod., «hic erit verbum. › Deinde non babet ‹ per lignum, › nec enim necessa videtur. Paulo post ex vet. cod. quinque voces ad- jecimus. Et quemadmodum dixit. Elegans et pia admodum est hæc mystica Aguræ Dominicæ crucis explicatio, quam a seniore, 193 Polycarpum puto, vel Papiam, accepit.Qui pluribus animum oblectare concupierit et similibus, consulat Justini martyris Apologians po- C steriorem, Lactantii lib. IV, cap. 26 et 27; Rūt- num in Expos. Symboli; Ambros., serm. 55; Atha - nasium lib. De incarnatione Verbi; Nazianzenum prima orat. apolog.; Chrysostomuin tribus homil. de cruce; Sedulium lib. v Carminum; Damascenum lib. iv, cap. 12, etc. Ejusdem adnotationes in cap. 18. Pag. 315. Conditiones, id est, creaturas a seipso propriaque virtute productas, quæ nutibus Creato- ris perpetuo subserviunt; co enim sensu banc vo- com frequenter usurpat Aug. lib. u, De Trin., c. 6, 41, 45, et lib. 11, c. 10, ubi de his conquisitis rationibus et Scripturis, et subtiliter et large dis- serit. Neque enim iniquus. Tertull. procul dubio ad hunc Irenæi locumn alludit lib. i Contra Murc. : « ille, › ait, loquens de Deo conficto a Marcione, < usque nunc, nec aquam reprobavit Creatoris, qua suos abluit; nec oleum, quo suos ungit; nec lactis et mellis societatem, qua suos infantat, etc. Rur- D sus lib. iv contra eumidem. Si ignorantiæ et labis. Vet. cod. : « Si quod igno- rantiæ et labis erat, omisit. › Portavit Ecclesiam. Ita reposuimus ex vet. col.; excusi, eum; › mox quoque pro ‹ visibile » resti- tuimus ‹ visibilitatem. Puto ex vet. cod. aliqua adbuc deesse, quæ non potuimus restituere. Quod est conditionis. Tres has dictiones velus codex desiderat. in mundo erat. Vet. cod. «‹ in hoc mundo erat. › In sua propria. Ita frequenter legit August., ut alias observavimus. Pag. 316. Moyses hoc ipsum. Ita vet. cod. Expun- ximus « uti universa; › et paulo supra ‹ venit > proponit » restituimus. Hoc porro Moysis testi- monio mysterium Dominicæ passionis et in crucein axionis prædictum fuisse, quamvis admodum tecto et okscure, cum irenzo pie ac docte contendunt libro 11 Testimon., cap. 20; Lactantius libro iv, cap. 18; Augustinus libro xvi Contra Faustum, cap. 22, et alii, quorum meminimus in cap. 23 libri quarti. Advocavit. Vetus codex per futurum legit ‹ advo- cabit,» atque ita ex Hebræo transtulit Sanctes. Ejusdem adnotationes in cap. 19. Pag. 316. Veniente Domino. Oinues dictiones, quæ hic leguntur in ablativis absolutis, vet. cod. legit per accusativos casus, nimirum venientem Do- minum, bajulantem, facientem, et seductioncm il- lam solutain. › Et sicut illa seducta est. Vetus codex, etsi eum obandierat Deo, sed hæc a sua est obedire. ▸ Uti virginis Eva Virgo Maria fieret advocata, Ilinc evidentissimum est priscos Patres et martyres proxime ab ipsis apostolorum temporibus, Deipa- ram Virginem invocasse, cæterisque ut implorarent auctores fuisse; qua in re profecto apostolos, quo- ruin auditores fuerant, doctores habuerunt. Tam apertum hujus rei Irenæi testimonium cum non potuissent corrumpere Magdeburgenses, censuerunt incommodum dictuin esse. Gallasius illis impuden- tior vociferatur magnain inde Christo conciliari et inferri injuriam. Fingit postea bonus ille vir se stupescere, et niente fere alienari, dum admiratur ad tantam Satanæ efficaciam, serpentisque paula- tim subrepentis calliditatem. At hic illustratur Christi gloria, Vigilantil satel- les, et non obscuratur, qui sibiipsi fieri pronuntia - vit quidquid membris suis feceriinus: qui non solum se sanctos suos, quos amicos, fratres, membra, cohæredes, sal terræ, lucem mundi vocat, sed et Patrem suum in cœlis honorare erudivit; quando intercedentium et advocatorum partes sub Christo įpsis tribuimus, quos judicaturos tribus Israelis, imo et angelos ex sacris Litteris didicimus. Virgi- nein itaque piissimus martyr et doctissimus hic antistes, decenter advocatam Evæ aliorumque proinde peccatorum rectissime nominat; cui ma- gno consensu subscripserunt quotquot de pietate Christiana ab ejus ætate sancie pureque senserunt; quorum aliquot testimonia huc producenda sunt. Atque ut præteream, quæ impense Virgini devoti suadent Bernardus, homiliis super Missus est, ▸ sermonibus in festo Assumptionis et Nativitatis ; et Anselmus libro De excellentia Virginis; a Ful- gentio, qui multis sæculis utrumque præcessit, in- cipiam. Is, eleganti sermoire de laudibus Maria, ipsaur vocat fenestram coeli, scalam coelestem, re- staurationem feminarum, ad eamque virgines, co.• cipientes, parturientes, matres, lactantes, juvencu- las, confugere cohortatur. Narses, exercitus Romani imperator sub Justino, nunquam in aciem copias eduxit, nisi beata Maria Virgine, quam pie sancteque colebat et invocabat, prius revelante, sicuti docet Nicephorus lib. XVII Hist., cap. 13. Theodorum Heraclii imperatoris fratrem, barba- rorum exercitum parva manu concidisse, Deo per intercessiones beatæ Mariæ Virginis opitulante, tradit Paulus Diaconus lib. xvm Hist. Qui his auctoritate et ætate superior fuit Augu- stinus, sermone 2 de Annuntiatione, ecclesiastica ista prece Virginem alloquitur sub finem coucionis : Sancta Maria, succurre miseris, juva pusillaui- mes, refove flebiles, etc. Et quoniam hunc insi- guem theologum et Patrem præ cæteris mirari se atque doctrinam ejus suscipere aiunt sectaril, paulo copiosius in citandis ejus testimoniis inhæreamus. In postremis Meditationibus sic orationem unain claudit: Pie et misericordissime Domine, ne ef-` ficiaris mihi inexorabilis propter peccata mea, sed propter bonitatem tuam suscipe preces servi tui, et da mihi effectum petitionis meæ, intercedente, et orante, et impetrante gloriosa Virgine genitrice

testamenti, de vi et efficacia baptismi, de præroga- tiva infantiuın natorum ex fidelibus parentibus, de cœna Domini, de prædestinatione, etc. Quin- etiam supra nominatus Schlusselburgius scribit in uno, quod edidit de theologia Calvinistarum opere, se ex ipsorum libris bis centum et viginti ipsorum blasphemias, errores, mendacia, antilogias, et ca. lunnias transcribere et refutare; » præfationis pro defensione libri Concordiæ folio undecimo, pagina prima. dit septem dictiones virgulis inclusas. Eleganter A rioso, de discrimine sacramentorum veteris et novi autem juxta ac pie disserit de unitate catholicæ Ecclesiæ, quam variis hærescwn dissectionibus op- ponit; quandoquidem bellum hæreticorum, ut ait Hilarius, sit pax Ecclesiæ, cujus fidem, dum sibi adversantur, confirmant. Cum enim alterni novis rebus student, et inter se conflictantur, instar nia- ritimorum fluctuum, alii in alios surgentes, addit Nicephorus, subinde atque decidentes, in varias abeunt formas, et postremo evanescunt. Contra, veritatis ipsius causa incrementa capit, magnisque in dies integrascit, et accessionem quamdam et robur certum ex hæreticorum insultu sibi com- parat. Per quem salvat. Vocem ‹ omnes › ex vet. cod. adjecimus. Alludit autem ad caput primum Prover- biorum, quo Sapientia, dicitur clamare in plateis, etc. Ex quibus duo licet colligere. Primum, univer- sos, qui in unitate Ecclesiæ catholicæ ad finem usque permanserint, landera aliquando pro certo salvandos esse. Secundum, hanc Ecclesiam semper fuisse visibilem coctum et aspectabilem hominum credentiunt in terris congregationem, velut est splender lucernæ super candelabrom positæ, atque civitas super montem ædificata, Matth. v. Ει hac est Επτάμυκος. Alludit ad candelabrum tabernaculi Mosaici, quod lucernas septem habo- bat, unam in summitate hastilis, et sex in summi- tatibus calamorum, quibus accensis collustrabatur tabernaculum, Exod. xxv. Illud vero Ecclesiam, quæ fidei et veritatis evangelicæ lumen universo orbi profundit, adumbrasse contendit; quod pro- bant Gregorius, homil. 6 in Ezechielem; Rupertus et Beda in Exodum, atque Thomas 1-2, quæst. 102, art. 4, ad 6. Dicitur autem Cæráµvxos, quod septem ellychnia ſerret. Martialis: Illustrem cum tota meis convivia flammis, Totque geram myxos, una lucerna vocor. Non contemplantes. Fadem dixit lib. 1, cap. 45; vide locum. Et multiforme. Delevimus & multiformiter aucl. ret. cod. Vult autem veterum hæreticorum viami esse variam, multiplicem, ac proinde periculosam et exitialem, propter pugnantia secum dogmata. Novorum vero quam diversa, quam adverse, quam perversa, quam absurda, quam secum et a veritato dissidentia sint etiam in summais fidei Christianæ capitibus proposita, nec utriusque exercitas eorum antesignani diffitentur. Nam Conradus Schlussel- burgius, dioecesis Baccburgensis superintendens et Megapolensium ecclesiarum generalis inspector Lu- theranus scribit: Nos certamus cum blasphemis et incredulis Calvinistis, de veritate verborum Christi, de omnipotentia æterni Dei, de veritate hu- manæ naturæ in Christo, de majestate carnis Jesu Christi, de testamento condito a Filio Dei, de ascen- sione Christi in cœlum, de præsentia Jesu Christi in Ecclesia, et sacra synaxi, de sessione Christi ad D dexteram Patris'. Hæ certe controversiæ non sunt parvi momenti; imo ipsimet Sacramentarii, vertiginis et cæcitatis spiritu percussi, interdum fateri coguntur hanc disputationem pertinere ad fundamentum. Sic enim Curæus, in Exegesi sacra- mentaria, pagina nonagesima prima scribit: Vere controversia est de fundamento, videlicet de duo- bus articulis fidei : primo de articulo qui docet in Christo unitas esse duas naturas; secundo de ar- ticulo Ascendit in cœlum. » Hactenus ille; cui Joannes Pappus his verbis succinit: ‹ Agitur inter nos et Calvinistas de omnipotentia Dei, de unione personali duarum naturarum in Christo, de com- municatione idiomatum, de corpore Christi glo- Quid ad hæc Sacramentarii ? Num et ipsi faten- tur se cum Lutheranis de præcipuis plurimisque fidei Christianæ capitibus pugnare? Id certe paulo supra confitentem Curæum audivimus. Tigurini profecto id palam agnoscunt, his in præfatione apologetica Orthodoxi consensus, ad reformatas ec- clesias Germanicas, verbis: Nec de sola Domini cœna, sed de Christi Servatoris nostri persona, de divinæ et humanæ naturæ unione et distinctione, de corporis ejus omni præsentia, et ejusdem corpo- rali ore tam piis quanì impiis communi manduca- tione, et ejus in cœlos ascensione, et sessione ´ad dexteram Patris, tanto disputationis fervore (inter Sacram. et Lutheran.) contenditur, ut non pauca veterum hæreses, quæ olim damnatæ et exstinctæ fuerunt, quasi ex inferis revocata, caput prorsus attollant. Sed et Jezlerus in libro Belli eucha- ristici recitat quinque gravissima bella, quibus non a gregariis et levis armature militibus, sed ab an- tesignanis 195 et ducibus, inquit, præstantissimis inter suos et Lutheranos acerrime pugnatum est. Beza lib. Contra Brentium, fol. 622, tantum ait in- ter cos esse dissidium, ut, eo durante, ecclesiæ quæ tam diversa sentiunt, simul stare non possint. Anne denique 1592, prodiit anonymi cujusdain Calviniani sub hoc nomine libellus: Conquestio seria ac pia delala ad justissimum judicem Christum super con- troversia de sacrosancta cona Domini; quo satis significant, ut etiam Schlusselburgius et Sturmius diserte confitentur, se in concordiam nunquam re- dituros ; sed eadem contentione dogmatum et ani- moruin seipsos vexaturos, laceraturos et perditu- ros, donec magnus Domini dies advenerit, etc. Et adhuc tamen non pudet Bezam, Witakerum, Gene- venses in sua Harmonia, Tigurinos præfatione in Orthodoxum consensum, Polonos præfatione in Sen- domiriensem consensum, Auglos Calvinianos in sua Apologia scribere, et ut miseræ imponant plebe- culæ, magno impudentique mendacio coram toto mundo profiteri Zuinglianos et Lutheranos inter se amicos et fratres esse, et non de principiis aut fundamentis religionis nostræ dissidere? Quid dabitur aut apponetur ad linguas tam dolosas ? Sed ad Irenæum nostrum jam redeundum. Uti ne vexemur. Ita vetus codex; excusi babe- bant ne conjurgemur. › Plantata est enim Ecclesiæ. Vetus codex, sia; › Eccle- sensus idem. Vult enim Ecclesiam designari per paradisum illum plantatum ab initio, quod Ambrosius epist. 42, et lib. De paradiso; August. lib. x De civit., cap. 21, et lib. x1 De Genes., cap. 25, et lib. xii, cap. 28 et 31, et lib. iv De ba- prismo, cap. 1, et Cyprian., epist. ad Jubaianum, simili allegoria amplexantur et luentur. Ab omni ergo ligno. Hinc post Irenæum colligit D. Thomasp., q. 97, art. 3, et opusc. 3, cap. 188, ita præceptum fuisse Adamo, ut accedente esurie de cunctis fructibus paradisi comederet; sicut e contrario prohibitum eidem, ne de fructu ligni scientiæ boni et mali ullo modo vesceretur; tametsi alii quidam illud ad indulgentiam tantum referant. * Lib. vi de Trinit. * Lib. 1v Ilist., cap. 5. gia Calvinistica. • Contra Sturmium, fol. 72, 159, 160. Epigr. lib. xiv, ep. 41. * Præfat. in lib. de Theolo- Pag. 1 et 25. •

Ipsi enim confilentur. Gnosticos serpenti compa- A parentes commisere, dum non solum a Deo con- rat, quippe qui omnem boni et mali scientiam sibi arrogantes, et aliis repromittentes, omnem cæcita- tem inducunt. De hoc et præfat. in lib. iv. Quam oportet sapere. Ita ex vet. cod. restituimus; excusi, ‹ quam oporteat. › Quod autem mox vertit ad prudentiam, Græce est, ɛlę to owppovely. Ilieronymus lib. 1 Contra Jovinian. reddidit ad pudicitiam; › Origenis interpres, temperantiam; Ambrosius cum vulgata editione, ad sobrietatem, omnes ad unguem exquirenti, probe. Ejusdem adnotationes in cap. 21. . > Pag. 318. Recapitulans. Alludit ad illud Pauli, quo docet Patrem per Filiumi omnia ανακεφαλαιώ cabar, id est instaurare, ut communis habet editio una cum Ambrosio et Primasio; vel recapitulare, Irenæo et Hieronymo placet, id est Christum unum caput angelorum et hominum constituere, hominumque naturam incorruptione beata donare, B omni sublato mortis aculeo. Docet autem hic Ire- næus Christum B. Mariæ Virginis et Demiurgi, id est Dei hujus mundi Creatoris filium, caput serpen- tis ideo contrivisse, ut et hominis antea victi juste censeretur victoria et mundi rector agnosceretur. Observabit caput. Septuaginta, mphoɛi xeqadhv, quorum lectionem cum Iren:co sequuntur Cypria- nus hb. Adversus Jud., cap. 9; Ambrosius lib. De fnga sæculi, cap. 7; August. lib. 11 De Genes. contra Manichæos, cap. 18. Secundum similitudinem. Ita vet. eod. Excusi, ‹ secundum multitudinem. › Uti quemadmodum. Et hoc etiam loco multis de- scriptum babes peccatum originale, quo omnes in utero infcimur; quandoquidem per illud præ- sertim victum in mortem descendit omne genus humanum. De eodem quoque supra scripsit, nos per priorem generationein mortem hæreditasse; et per animalein hominem nos omnes mortuos esse, C etc. Tantum abest ab eorum deliratione, qui par- vulos fidelium ex uteris sanctificatos sine baptismo servati dicunt. Deinde autem ut haberet. Istis non dissimilia co- piose et eleganter tractat Ignatius martyr, Epistola ad Philippenses. Non in pane tantum vivet. Vet. cod., e vivit, › sieut editio vulgata; sed tam Græce quam Hebraice, per futurum tempus legitur e vivet, ut habent Irenæi codices excusi. Excæcavit autem eum hominis confessions. Quin- que has voces non habet vetus codex, sed ‹ usus est hac quæ excæcavit eum per hominis confessio- nem; › deinde ubi excusi codices per paternam ditio- mem, vetus habet per paternam dictionem. › Mendacium abscondens per Scripturam, Apposite hæreticorum dolos cum Satana astutia comparat. Nam omnis hæreticus in eo quod Deum defendere nititur, veritati ejus adversatur, veluti scribit Gre- gorius, praefatione in librum Moralium. Pag. 319. Salana enim verbum Hebraicum. Tow proprie Hebræis significat adversari, detrahere, calumniari; > unde otáбolov Græci ipsum vocarunt. Quod si magis Irenæi interpretatio arrideat, dedu- cendum erit a "mow, quod & deficere et divertere » significat. Justinus in Dialogo : ‹ Satan, Judæorum Syrorumque lingua, desertorem significat; hæc autem vox nas, serpentem, et ita ex utroque anum vocabulum componitur Satanas. › Illa vincula relinquens, per quæ. Vet. cod., «illi vincula relinquens, per quein, › etc., at de dæmone sermo habeatur. Jam per verbum. Vetus codex, ‹ postea jam ver- bu:. › Ex Jo. Ern. Grabii adnotationibus in cap. 21. Pag. 318. Repletio hominis per duplicem gustatio- nem. Ita vocal excessum in edendo, quem primi cessa, sed et vetitæ arboris, quæ erat cognitionis boni et mali, fructum degustarunt., Legaliter.... legitime. Id est, allegato legis vol Scripturæ sacræ dicto. Quantum autem ad illum, etc. In hoc colo paulo obscuriori per illum designatum puto ‹ diabo- lum, deque eo dictum, quod Dominum Deum suum in humana carne latentem non tentare debuerit. Verbum enim ‹ debet ex præcedenti colo oinnino repetendum est, si infinitivus tentare legatur. Adnotationes Fr. Feuardentii in cap. 22. Pag. 319. Sic igitur. Legis veteris ac Evangelii au- ctor unus est verus Deus ac Dominus, supra quem alius non quærendus; et is per Filium suum omnipo tentem vicit hostem nostrum, et ab ejus tyrannide li beros nos fecit. Ideoque cum omni demissione et sui mundique contemptu eum adorare et invocare do- cet; nihil autem a Satana mendacii parente exqui- rendum aut sperandum. Hunc Spiritus ostendit Patrem. Vocem Spiritus > ignorat vetus codex, ut de Christo vel lege mentio Bat, non de Spiritu sancto. Diabolicam ignorantiam absolvere. Vetus codex, ‹ diabolica ignorantia solvere. › Pag. 320. Charismatis. Delevimus < chrismatis. › Est autem xápioua, donum aliquod gratuitum, sive in gratiam propriam, sive aliorum ab illo cui con- fertur, quale est prophetiæ, miraculorum aut lin- guarum donum.' Ex J. Ern. Grabii adnotationibus in cap. 22. Pag. 320. In sublimitate autem positos universi charismatis...., nequaquam extolli. Ita et S. Clemens in Epist. ad Corinthios, & 23: Mt Sufuxwyer, und Ινδαλλέσθω ἡ ψυχὴ ἡμῶν ἐπὶ ταῖς ὑπερβαλλούσεις καὶ ἐνδόξοις δωρεαῖς αὐτοῦ. Deinde quoniam.... et ei ipsi Deus. Ilæc secunda ratio est, qua probat auctor haud in diaboli pote- state esse, ut ea præstet quæ Christo in tentatione pollicebatur. Adnotationes Fr. Feuardentii in cap. 23. Pag. 320. Assuetus enim eral. De pravis diaboli suggestionibus, quidque per eas primis parentibus nostris contigerit, de Adami lapsu, morte et repa- ratione. . Non manducabitis. Vetus codex addit ab eo, ▸ mox quoque qua hora manducaveritis ab eo, › quæ particulæ ex Septuaginta sumptæ sunt; eas eliam conservant Cyrillus et Procopius sacram Ge- nesim explicantes. Et cum illa traduxisset mendacium. Primo mentita est dicens Deum prohibuisse no tangerent lignum illud; prohibitio vero tantum facta fuerat de esu, non de tactu. Hoc ergo addidit exaggerans prohi- bitionem velut nimis gravem et morosam. Inde addidit: Ne tangeremus ex eo. Lapsus incipit esse Ambrosius lib. De paradiso, cap. 12, ait: Mulier initium. Secundo, mentiendo invertit, imminuitque divinam comminationem, addens de suo: Ne forte moriamur. Deus enim magna asseveratione dixerat : Morte morieris; mulier autem sub dubitatione re- fert: Ne forte, etc. Tertio, mentita est dicens: Ex ligno, quod est in medio paradisi, etc. Nam et li- gnum vitæ erat in medio paradisi, quod Dominus non interdixerat. » Sicque tribus modis, ut post Ire- næum observat Rupertus, Eva mentiendo peccarit, divinis verbis 196 addendo, eademque imminuendo et immutando. Disputabat. Vet. cod. auct. expunximus ‹ dispu- tal, ut postea ‹ asciverunt › pro ‹ascierunt › reposuimus. Magnitudinem enim ignorabat Dei. Crassam igno- rantiam tribuit cacodæmoni, videlicet quod nescie- rit Deum sua immensitate ubique præsentem. Et revera non est ambigendum diabolos peccato svo

In borrendas mentis tenebras incidisse; quando- A quidem et divinitus sibi ante lapsum infusam fidlem, una cnm propriæ salutis spe funditus amiserunt; et divinis mysteriis, quibus collustrantur jugiter beati angeli, omnino frustrantur. De his copiose disputat Augustinns lib. 1x De civit., cap. 21. Tertio mendacium loquens. Plurima non solum mendacia, sed et in Deum impia et blasphema in serpentis oratione comprehenduntur. Primum, Deum esse mendacem: Non est verum, ait, quod dixit vobis : ‹ Morte moriemini; ac proinde non est ei credendum. Secundum, Deum esse invidum, quod noluisset eos esse sicut dii, sapientes, quod tamen facili negotio poterant fieri. Tertium, illi arbori tantam vim insitam, ut eos immortales, et summa æqualique cum Deo sapientia præditos em- cere posset. Quartum, deorum pluritatem esse in rerum natora possibilem. Quintum, hominem de vilissimo terræ limo fictum, posse industria pro- pria ad summi Dei æqualitatem pertingere, etc. B Oportet ergo, ut recte notat Augustinus, lib. x1 De Genes. ad lit., cap. 30, menti Evæ jam infuisse quendam propriæ excellentiæ et ambitus amorem, el superbam de se præsumptionem, quando tam fa- cile leviterque serpenti fidem dedit. In ipsa itaque die mortui sunt. Quomodo in illa ipsa die, cum Adam postea nongentis et triginta annis, Eva nongentis et quadraginta dicantur vixisse! Respondeo primo, mortui sunt morte spiritali, quando amissa justitia originali et gratia, per quam homo vivit Deo, mortui sunt. Secundo, mortui sunt, quando tunc inevitabilem mortis corporeæ necessi- tatem incurrerunt, cum antea possent non mori. • Cum enim primum, › inquit Theodoretus, • Dei sententia obnoxii fuerunt supplicio mortis, in sin- gulos dies et horas velut rei mortis ipsam mortem exspectabant. » Consentit Augustinus bis verbis : • Eo quippe die mutata in deterius vitiataque na- tura; mortis etiam corporalis in cis necessitas facta est, cum qua nos necessitate nati sumus. Propter quod Apostolus non ait: Corpus quidem moriturum est propter peccatum, sed ait: Corpus mortuum est; mortuum appellans, quia jam moriendi necessitate constrictum est . > Tertio denique, Justini marty- ris in Dialogo, et Irenæi præsenti sententia, mortui sunt primi parentes illa ipsa die qua peccaverunt, si dies computetur more Dei, apud quem mille anni tanquam dies una quæ præteriit, ut David et Petrus connumerant ; non autem illa ipsa die, quæ more humano viginti et quatuor horis conficitur. Nam uterque illorum infra millesimum annum vitam istam cum morte commutavit. In illa die. Gaudentius Brixianus tractatu in Exodum: Sexta feria qua hominem Deps fecerat, pro eodem passus est; et die Dominica, in qua sum- pserat mundus exordium, resurrexit, etc. Pag. 321. Eam quæ est a morte. Vet. cod., ‹ et cam quæ est ad mortem. a Ejusdem adnotationes in cap. 24. Pag. 321. Hæc omnia. Decem has voces, quæ aperte desiderabantur, ex vet. cod. restituimus. Per me principes. Vet cod.: Per me principes excitabuntur, et tyranni per ine regnant terram. › Omnibus potestatibus sublimioribus subjecti estole. Ita locum hunc Apostoli exprimit in Commentariis Ambrosius; communis editio, comnis anima po- testatibus.) Hoc autem et Dóminus confirmavit. Principibus sæculi obedientiam tributaque præstanda Christus approbavit, natus tempore census, solvens didra- chia, jubens reddere Cæsari quæ sunt Cæsaris, el Pilato potestatem desuper datam agnoscens. Unde ct Paulus: ‹ Cui tributum debetur, «tributam › solvatur 1º. Et Justinus martyr in Apologia refert, ad illa Cæsaribus præstanda, Christianos sua tem- pestate omnium primos et promptissimos fuisse. De his nuper latius egimus, Comm. nostris in Esther. Cujus enim jussu. Ilinc liquet quanta pietate, ve- neratione, fide et obedientia imperatores, reges et magistratus politicos exceperint primarii religionis nostræ Christianæ antistites, etiamsi illius pietatis illi ignari essent; imo et acerrimos oppugnatores eos haberent; quos utinam vel in hac saltem parte imitarentur nostræ ætatis Gnostici. Porro qualis il- lorum disciplina de magistratu civili fuerit, cum Irenæo pluribus enarrant Justinus, Athenagoras, Tertullianus in Apologiis, Theophilus Antiochenus lib. et Ad Autolycum, Origenes homil. ▲ in Judic. Pag. 322. Obcæcare corda eorum qui conarentur. Ita restituimus ex vetere codice; excusi omnes, ‹ ob- serare corda eorum conatur, » etc. Invidens komini. Basilius invidia ad bellum inter- necivum adversus hominem impulsum dæmonem scribit, quippe qui doleat ob præclara dona a Deo homini concessa. Idem quoque, hom. in aliquot Scripturæ locos, diffuse et ornate ostendit ipsum et proprium diaboli vitium esse; ea de re illum uio- άνθρωπον appellat. Ejusdem adnotationes in cap. 25. Pag. 322. Per ea quæ dicta sunt. Multa et notatn digna disserit hoc loco et infra de Antichristo Ire- næus ex quibus hoc inprimis observandum occur- rit, quod verum et singularem hominem fore illum docet, cum tribum ex qua nascetur, nomina quibus fortassis appellabitur, tempus durationis regni ejus, tyrannidem, astutiam dolosque tam diligenter et sigillatim testimonio et auctoritate sacræ paginæ persequitur; inficientur licet Magdeburgenses et quotquot fere hoc sæculo ab Ecclesia Romana defe- cerunt. Horum hæresim quia satis superque ex sa- cris Litteris et Patrum interpretationibus refellit vir perductus Nicolaus Sanderus lib. viu De visi- bili monarchia Ecclesiæ, objectionibusque contradi- centium satisfacit, ob id huic negotio supersedemus, ne actum agere videamur. Omnem suscipiens diaboli virtutein. Gave ne dia- bolum ipsum phantastico et larvato corpore humano contectum, Antichristum ipsum cum Hippolyto martyre interpreteris; quandoquidein Apostolus no- minet illum hominem peccati, spiritu oris Christi interficiendum. Ea autem ratione omnem diaboli virtuteın suscipere dicitur, quod omuino ad volun- tatem Satanæ se suasque vires et artes accoininoda- turus sit. Quin et in conceptione ipsius, ait auctor tractatus De Antichrist. apud Augustin. : Diabolus simul in matris ejus uterum intrabit, et ipsam re- plebit, circumdabit, obumbrabit, interius exterius- que possidebit. Contra opinionem Hippolyti dis- putant Hieronymus in vi cap. Danielis; Damasce- nus lib. iv, cap. 28; Theophylactus et ŒŒŒEcumenius in cap. 1 11 ad Thessalonic. Idola quidem seponens. Hippolytus martyr post Irenæum, oratione de consummatione sæculi : ‹ lu primordiis suis clemens erit, factus ad dilectio- nem, qujetus, religiosus, pacificus, qui odio prose- quatur injustitiam, detestetur munera, idola non admittal, amet Scripturas, etc. Quorum in sen- tentiam conveniunt Cyrillus Jerosolymitanus catech. 15; Ephrem. serin. de Antichristo; Chrysostomus, Theodoretus, Theophylactus in c. 11 11 ad Thess. ; Hier. quæst. 11 ad Algasiam; Damascenus lib. iv, c. 28, qui arbitrantur omnes id confirmari ex Da- nielis cap. vitt et xi, Il ad Thessalon. I : ‹ Istud vero faciel fraudulento et simulato consilio, › infit Hippolytus, ut circumveniat omnes, ut se regem creent, quod facile obtinebit a Judæis. › * Quastio 38. *Lib x De civ., c. 23 et lib. 11 de Gen. ad lit., cap. 32; Rom. viii, 40, LXXXIX, 4; || Petr. 1, 8. 10 Rom. X, 7. • Psal.

doctrinam, formam Polycarpi, et cæteras animi, et corporis.dotes, apprime commendat. Fragmentum habet Eusebius lib. v. cap. 19 Hist. episcopos, archiepiscopos in Ecclesiis alicubi con- A Irenæus quoque in Epistola ad Florinum, pietatem, stituere! Purpura certe facit imperatores, non sacerdotes,inquit Ambrosius". Idemque ad Va- lentinianum": Noli te gravare, imperator, at putes te în ea quæ divina sunt aliquod imperiale fns habere. Publicorum tibi mœníum jus com- missum est, non sacrorum. > Succedit autem ei Anacletus. Hunc plerique post Clementem constituunt, et in epistola eidem in- scripta, Clementem suum prædecessorem vocat; sed et Epiphanius, Ruffinus, Damasus, Sabellicus Cletum, non Anacletum, Lino subjungunt: at huic Irenæi enumerationi, quæ Cletum nescit, nisi cum Anacleto eumdem faciat, subscribit Eusebius lib.11, cap. 13 Histor., Titi, inquiens, altero imperii anno, Linus Romanæ Ecclesiæ ministerium, cum in eo duodecim annis præfuisset, Anacleto tradi- dit. Similia habet lib. v, cap. 6, ac demum in Chronico; Ignatius quoque epistola prima, Clemen- tem scribit Anacleto successisse. Clemens, qui et vidit apostolos. Barnabæ con- cione primum fidei elementa didicisse, et ejus mi- nisterio se ad Petrum apostolum adductum fuisse; ac deinceps variarum peregrinationum et certami num comitem se adjunxisse, locupletissimus sibi ipse testis est, in libris Recognitionum. Hunc esse, cujus Paulus in quadam epistola meminit, putant Clemens Alex., Eusebius, Epiphanius. Sub hoc igitur Clemente, dissensione non modica. Si exstaret Clementis epistola qua schisma hoc compescuit, et Corinthiorum nutantem fidem con- firmavit, tantæ divisionis occasiones facile expli- carentur: sed nec Eusebius, nec Nicephorus plura quam hic Irenæus tradiderunt. Potentissimas litteras. Hinc observa Romanam Ecclesiam, etiam ab initio, auctoritatem suam in- terposuisse in moderandis quoque Græcorum Ec- clesiis, quod adeo gratum fuit illarum episcopis, ut hic commemoratam epistolam, non tam Clementis C quam Romanæ Ecclesiæ nomine, sua ipsius memo- ria, plurimis in Ecclesiis publice lectam scribat Eusebius lib. II, cap. 12 Hist. Porro fragmenta non contemnenda hujus epistolæ reperias apud Justinum martyrem, quæst. 47 ad orth.; Clementem Alex.. lib. 1 Strom., et lib. iv, et lib. vi; Basilium Magn., lib. De Spiritu sancto, capite 29; Athanasium in disput. contra Arium in synodo Nicæna; Epipha- nium contra hær. 27; Eusebium, lib. Hist., cap. 16 et 37; Hieronymum, lib. 1 Cont. Jovin. el Commentariis in I et iv cap. ad Ephes. quorum le- ctorem tantum admonere visum est. Huic autem Clementi succedit Evaristus. Augu- stinus epist. 165, Optatus Milevitanus lib. 11, Eva- ristum Anacleto successisse scribunt, quos secuti sunt Damasus et Platina; sed cum hic reclamet Irenæus, eique subscribat Eusebius plurimis in lo- cis, illi polius credendum. Totum hunc locum trans- cripsit Eusebius lib. v Hist., cap. 6. Qui etiam gloriosissime. Eusebius, Damasus, Me- taphrastes, Nicephorus, Platina, aliique rerum ecclesiasticarum scriptores, huic consentiunt : adeoque antiquissimus scriptor Tertullianus his versibus 8: Post expleta sui qui lustri tempora tradit Telesphoro; excellens hic erat, martyrque fidelis. Et Polycarpus. Etiam locum istum reperias apud Eusebium, lib. IV Histor., cap. 13. Deinde constan- tissimum ejusdem Polycarpi martyrium graphice depingit cap. 15. Meminit et Polycarpi frequenter in epistolis Ignatius, ad eumque nominatim unain dirigit. Idem rursus ad Antiochenses suos, ex Phi- lippis scribens, salutat eos Polycarpi nomine, cui tanquam fidissimo tutori, Ecclesiam Antiochenam, ad martyrium proficiscens, impensius commendat. Multum enim perseveravit. Eusebius in Chronico tradit Polycarpum coronam martyrii suscepisse circa annum 118 Christi 169, imperii autem An- tonini Veri septimo; insuper, illum instante morte dixisse proconsuli, se jam octoginta sex annos Christo inservivisse : quibus eum revera grande- vum fuisse, ac Ecclesiæ Smyrnensi multis annis præfuisse constat. Pag. 177. Et fidelior veritatis est testis. Ensebii auctoritate, et Billii commonitione sic ocum resti- tuimus tuimus, expuncto ‹ fidelioris,› quod habebant omnes codices. Is enim est qui sub Aniceto. Peregrinationis hujus rationes, ex Irenæi epistola ad Victorem pa- pam abundantius refert Eusebius lib. v Hist. B cap. 24. Hine vero observandum quanti Romani pontificis auctoritatem fecerint totius Orientis Ec- clesiæ, quarum primas, apostolorum auditor, ab ipso Joanne evangelista Smyrnæ pastor constitutus Polycarpus, confecta jam ætate, Romam pergit, Successorem Petri variis de rebus consulit; pacis communionem postulat et assequitur. Et sunt qui audierunt eum. Istbæc transcripse- runt ex Irenæeo Eusebius lib. IV Histor., cap. 13; Epiphanius contra hæresim 30; Theodoret. libr. Hæretic. fab.; Nicephorus lib. ir. Plurimos autem et sanctissimos, præter Irenæum, discipulos et au- ditores Polycarpum habuisse in ecclesiasticis libris refertur, qui tum adhuc et in Asia et in Gallia su- pererant: inter quos numerant Andochium, Tyr- sum, Felicein et Benignum, qui in Galliis martyrio consummati sunt. . Cerinthum. Epiphanius contra hæresim 30 semel et iterum istud de Ebione, non de Cerintho, refert. Quid si uterque, id est Cerinthus ac Ebion ut ejusdem ferine impietatis professores, tum in bal- neum aut ex condicto, aut præter spem, simul con- venissent? Ilieronymus Advers. Luciferianos asse- rit, post Joannis recessum, balnei ruina Cerinthum cum asseclis oppressum fuisse. Ac Eusebius qui- dem lib. IV Hist., cap. 22; Nicephorus lib. v, cap. 22, et Theodoretus lib. it Hæreticarum fabula- run, Joannis accessum et recessum cum Irensco referunt, sed balnei ruinæ ac hæretici oppressionis non meminerunt. Post unam correptionein. Tertullian. lib. De præ- script.; Cyprianus libr. Ad Quirinum, cap. 78, item epist. 55; Lucifer Calar. et Ambrosius Com. in hunc Pauli locum, hane Irenæi vet. cod. lectio- nem sequentes, non habent: ‹ et alteram; › hà- bent vero Athanas. orat. B contra Arian., orat. ad Max., epist. ad Serapionem; Leo Magnus serm. contra hæresim Eutychetis; Hieronym., Theodo- retus, Primasius. el Est autem et epistola Polycarpi. Ilanc agnoscunt Eusebius lib. v Histor., capite vicesimo; Hierony- mus in Catalogo, Nicephorus lib. u, cap. 39. Pro- diit autem nostra ætate in lucem, ut multorum aliorum priscorum monumenta, quæ temporum in- juria diu latuerant. Quinetiain testis est Irenæus, Epistola ad Florinum, cujus egregium fragmentum exstat apud Eusebium lib. v Histor., cap. 18, Nicephorum lib. iv, cap. 30, eundem beatissimum et apostolicum viruin, alias quoque epistolas, vel vicinis Ecclesiis confirmationis gratia, vel fratribus quibusdain, ut eos admoneret et hortaretur, scri- psisse, ex quibus puritas doctrinæ ejus colligi po- test. Harum porro quinque non aspernanda fra- gmenta, a me superioris Quadragesimæ tempore Virduni, in quadam vetustissimis characteribus ** Ambr., epist. 33. "Theodoret., lib. v Histor., cap. 17. Lib. Carm. advers. Marcion.

hent, shy dyny the delas, dilectionem veri- A tatis, atque ita legit Ambrosius. Quibus verbis Theophylactus Christum Dominum et Deum no- strum significari arbitratur, qui charitas et veritas est. Cyprianus epist. ad Cornelium, et lib. De lapsis legit. dilectum veritatis. › Mittel eis. Vetus codex : Mittet eos Deus in operationem erroris. Cyrillus Jeros. catech. 15 : Mittel autem dicit, pro permittet fieri. Non ut ex- cusentur, sed ut condemnentur, › Illo enim veniente. Sermonem institutum de An- tichristo repetit, edocetque illum libera spontanea- que voluntate operaturuin mala; refragentur servi arbitrii defensores. Cujus adventum Joannes in Apoc. Antichristum illum insignem, sive Turcicum regnum, sive aliud quidpiam nobis adhuc ignotum, hac bestia signif- cari, cum Irenæo æstimarunt Hippolytus oral. de cons. sæculi, Gregorius xxx Moralium, cap. 26, Primasius, Haymo, et Rupertus in Comm. Unius B tantum B. Ambrosii verba, quibus singulæ visionis partes exponuntur, addere visum est: Per par- dum, ait, qui fertur diversos colores habere, "by- pocrisis Antichristi designatur. Virtutem vero suam diabolus Antichristo dabit, quia in illo habitabit, et per euin quidquid nequitia diaboli excogitare potest, operabitur, etc. Et unum ex capitibus quasi occisum. Ambrosius per hoc caput quasi occisum intelligit hæreses, quibus primis temporibus fanatici homines Ec- clesiæ fidem labefactare conati sunt; quas sancti Patres scriptis, sermonibus et disputationibus ex- stirparunt. Hoc caput ad tempus quasi occisum, per Antichristum resuscitabitur; qui oinnes blasphema- sores suis blasphemiis antecedet. Et eos qui in cœlo habitant. Ambrosius : ‹ Blas · phemabit nomen Dei, dicens Christum non esse Deam; blasphemabit et eos, qui in cœlo habitant, id est martyres, et cæteros sanctos, dicens nihil prodesse eos posse cuiquam, falsumque esse quid- quid de eis a fidelibus asseritur. › . Id attendant, obsecro, posteriores Gnostici quibus post Calvinum sanctissimus pater fidei no- stræ Abraham est idololatra;, beatiss. Sara, ‹ viri sui lena, domium suam lupanar constituens ; › servus Dei Jacob, incestus, tertioque adulter; › Rebecca, fraudulenta; › Samson, scortator et sanguinarius; Moyses et Aaron, carrogantes, su- perbi et impii in Deum; › Elias, ‹nimis sævus el crudeliş; › Machabæus, ‹superstitiosus et legis prævaricator; › omnes prophete, gravissimi pec- catores". Quid ultra? Nec a tetris calumniis et probris in sanctissimos quondain fratres et amicos Christi Domini nostri, nunc in cœlis consortes et conregnantes, isti Antichristi præcursores absti- nent. Apostolos intelligo, quando illorum judicio, Petrus est schismaticus et libertatis Christianæ oppressor; › Joannes, ‹idololatra et apostata; › Paulus, Dei contemptor ac Epicurcus ",, etc. Horret animus reliqua eorum in omnes sanclos cœli cives et divini tabernaculi habitatores convi- cia, et antichristianas blasphemias persequi. Et adeo excæcatus est inundus, ut hos tanquam evan- gelicæ veritatis præcones suspicial, et instaurată defecatæque religionis auctores admittat et faveat? Superi meliora velint. Post deinde et de armigero ejus. Ambrosius : ‹ llæc bestia aut unum ex discipulis Antichristi designal deteriorem cacteris, aut multos qui eum prædicaturi sunt. Augustinus homilia 11 in Apo- cal.: ‹Hæc est hæretica Ecclesia, quæ sub nomine Christiano agnum præfert, ut draconis venena la- tenter infundat, » Ut faciat signa. Vetus codex, et faciet; » Græce, xal motel; vulgata editio, Ambrosius, Primasios, et fecit. Addit Ambrosius: « Quod in libro Job legimus diabolum ex permissione Dei ignem fe- cisse de cœlo descendere per semetipsum, hoc per Antichristum et sequaces ejus extremo tempore faciel. Hoc ne quis eum. Consentit Irenæo Andreas Cap- padox his verbis: Intuentium oculos fascinando hæc faciet Antichristi præcursor, ut existimetor Antichristus esse Christus, ut qui a tali miraculo- ruin patratore testimonium accipiat. » Sed et Paulus verbis nequaquam ambiguis seri- bit adventum Antichristi futurum secundum ope- rationem Satanæ in signis et prodigiis mendaci- bus; › quibus omnem miraculorum veram efficaci- tatem et rationem illi adimit. Enimvero mendacia erunt signa illius omni ex parte. Primo, ratione finis; quoniam, juxta Ambrosium et Chrysostomum, ad mendacium inducent, nimirum ut impostor ille probet se Deum et Christum esse, sicul Chris:us noster veris miraculis divinitatem suam patefecit *. Secundo, ratione efficientis, nempe Satanæ patris mendacii, qui in eo, per euin perque ministros ejus sic operabitur, ut eliam (doctore B. Gregorio *!) tortores sanctorum martyrum tunc signa et pro- digia istiusmodi sint facturi. Tertio, mendacia erunt ratione subjecti seu materiæ, quandoquidem duntaxat illusiones ac præstigiæ humanos sensus perstringentes, non reipsa erunt miracula. Magni- fice quidem videbitur mortuos suscitare, ait Cyril. Jer. 1, cæcos illuminare et claudos sanare; cum tamen revera non fiat sanatio. Quarto denique mendacia erunt ratione formæ, quoniam non in nomine Patris, aut Filii, aut Spiritus sancti edent iila, sed in 199 nomine impostoris illius, qui ut venturus est in nomine suo, ita et signa illa patra- turus", etc. Et imaginem. Augustinus, seu Ficonius, per si- mulacrum bestiæ intelligit diaboll inventionem, quam instar Dei suscipient fascinati homines; aut simulationes eorum, qui non veraci effigie, sed fal- Jaci imagine Christiani judicantur. Rupertus, simu- lacrum quoddam, quale fecisse Nabuchodonosor le- gimus ", quod ut in eo adoretur filius perditionis, constituet in locis sacris, de quibus signum crucis Christi dejiciel. El characterem. Ambrosius: Potest fieri ut sic- ut nos habemus characterem Christi, id est cru- cèm qua signamur, ita habeat Antichristus pro- prium characterem, quo signentur ii qui in eum crediderint. › In eadein quoque est sententia Hip- polytus martyr scribens characterem illius bestiæ futurum, non uti signo crucis, sed illud potius ex- secrari et abolere ", etc. Qua in re viam ei quan- tum possunt diligenter parant atque muniuui Ha- gnostici, cum suo Beza proclamantes se omnem crucis atque imaginis Crucifixi memoriam adeo de- testari, ut eain ferre non possint; Colloq. Mom- pelgart., pag. 418. Cæterum pro ‹aut ɔ reposuimus ail, ex vetere codice. Pag. 327. Quotquot enim diebus. Hæc Irenæi sententia de mundi permansione tot tantosque ha- bet vindices et confirmatores, ac plausibiles per- suasiones, modo divinæ potestati nihil temere præ- scribatur, ut in eam lubens descenderem. Primo enim ethnicorum omnium clarissimos et antiquissi- mos scriptores Hydaspen Medorum regem, Mercu- rium Trismegistum, ac Sibyllas hoc præcinuisse et firmasse testis est Lactantius ”. Hebræos idem sequi, testimonio est oraculum quod Eliæ nomine circumferunt Talmudista, libro Sanhedrin, capite Helec; et libro Huvoda Zara, "Com. in Gen. et lib. Moysis. "Marlorat. in Acta epist. et Apoc. "Com. in II Thess. 11. Lib. H Mor., cap. 12. Catech. 15. Joan. V. "Dau. 11, 1. ** Orat. de cousuim. sæculi et Antich. ** Lib. vit, cap. 14, 15 ct .8.

cap. Lipkné edehen; cujus verba recitantur, nec A futura quæque hominibus persuasisse. Origanes refelluntur a doctis et catholicis auctoribus Gala- tino lib. iv, cap. 20; Pico Mirandulano lib. vi; Heptapli cap. 4, et Francisco Veneto libro De har- monia mundi, cant. 3, tono 7, cap. 7. Oraculum hoc declarant ac conjecturis multis et non sper- nendis confirmant insignes rabbini Selomo et Isaac. Ex Latinis ecclesiasticis Patribus, sententiam hanc amplectuntur et tuentur Lactantius lib. vii, cap. 14; Hilarius in cap. xvu Matth.; Hieronynius epistola ad Cyprianum, et Comment. in cap. 1♥ Mi- cha; Gaudentius Brixianus tractatu 10 de lectione evangelica. Refert eamdem et Augustinus lib. xx De civit. Dei, cap. 7. ut verisimilem, licet alibi il- lam impugnaverit. Glossa etiam, quæ ordinaria vo- catur, idein constanter affirmat, in v cap. Genes. Inter Græcos vero placuit hæc opinio Justino mar- tyri, seu cuivis alteri auctori Quæstionum ad or- thod., quæst. 71. Sex istis millibus, quingentos an- nos addere visum est Hippolyto, Cyrillo et Chryso- stomo, ut auctor est Germanus Constantinopolita- nus, libro De theoria rerum eccles. Perspectum mihi est hanc sententiam oppugnari ab Augustino, Com. in Psal. vi et Lxxxix, atque opist. 89, insuper a Beda in Psal. Lxxxix; an vero illam expu- guent, viderint docti et acuti eorum lectores. Hæc autem, ni fallor, aliquod emolumentum afferent ad eorum reprimendos clamores, qui temere nullaque ratione B. martyri hac de re vehementius insultant, et lapsus quos putant Patrum, aliquanto contume- liosius insectantur. Prophetia est. Si enim. Conjunctionem «si » ad- jecimus, et sententiæ periodum immutavimus, auct. vet. cod. Fit secundum imaginem. Expunximus ‹ scit. ▸ Quemadmodum quidam de nostris. Euseb. lib. 10 Histor., cap. 30, hanc sententiam B. Ignatii Antio- cheni ep. et martyris ad verbum ex frenæo tran- c scribit, inde demonstrans illius epistolas et marty. rium priscos magni existimasse. Verba enim Ignatii sunt in Epistola ad Romanos. Porro cum alii etiam Ignatii epistolarum frequen- ter meminerint magni nominis proceres, ut Diony- sius Areopag. cap. 4 libri De divinis nom.; Athana- sius lib. De synodis; Theodoretus in tribus dialo · gis; Nicephorus lib. 11 Historiæ, cap. 39, et lib. 111, cap. 19; Antonius Melissa lib. 1, ser. 44, et lib. 11, ser. 19, 23, 43, 67, 84 et 89; Maximus abbas et martyr serinone 45; Hieronymus Contra Elvidium, et in Catalogo; Gelasius Adversus Eutychen, el complures alii: oportet Calvinum et Magdeburgen- ses omnium profligatissimos et perditissimos esse, qui illas subsannant, lacerant et rejiciunt. Ejusdem adnotationes in cap. 29. Pag. 327. Illud quod est sui arbitrii. Confirma! rursus libertatem arbitrii humani; quapropter Mag- deburgenses rubore suffundi deberent, qui Patres antiquos hac in re sibi non constare scripserunt : nisi bomines essent, quos infamiæ suæ neque pu- deat, neque pigeat. Conditio insumitur homini. Id est, universa ad usum hominis condita fuerunt; id quod latius tra- clant et interpretantur Philo, lib. De opificio mundi, Basilius et Ambrosius in Hexuem. In profundo insipientiæ, juste. Sic legit vetus co- dex; excusi, insipientia ejus te, › etc. El palen. Auctoritate vet. cod. expunximus « pa- leas; et mox pro cassumitur, assumetur» repo- suimus. Quæ facta est ex angelica apostasia. Certum est apostatas et prævaricatores augelos non solum hor- renda ea omnia flagitia, in quibus ante diluvium omnis caro luxuriose perditeque degerat, sed et T Job }, 7. In Chronico. * Psal. XLIX, 3. enim ea verba exponens, quibus Satanam Dow:inns convenit apud Job : ‹ Unde venis 27 ? › scribit : « Un- de venis? Ab homicidiis, a sanguinibus, ab adulte- riis, ‘a furtis, a mendaciis, horum auctor et inven- tor exsistens super terram. Unde venis tu? Ab in- ternecione Abel, a gigantum impudicitia, a turre contumaciæ, ab Esau aviditate, à Pharaonis perti- nacia, etc. Pag. 328. Propter nequissimam generationem. Præter ea, quæ sacra Genesis commemorat de sce- leribus hominum, Berosus Annianus addit impieta- tem gigantur eo pervenisse, ut abortus procura- rent, quos in edulià sibi pararent : matribus, soro- ribus, filiabus, masculis et brutis commiscerentur, nihilque sceleris esse quod non commiserint, cœlo stium ita et ultione illos perurgente pro impietate atque sceleribus. Qui ſuit a dilurio. Iololatriæ ortum, progressum et incrementa ab aquarum inundatione accepisse, ante Irenæuin scripto reliquit Clemens Rom. lib. 1 Recog., nempe a scelerata Cham progenie. Justinus in Oratione ad Græcos, el Athenagoras in Legatione, Orphæam florentem tempore Gedeonis Hebræi, uti refert Eusebius, nosotistŋy, id est multipli- cium deorum falsorum conditorein atque magi- strum appellant. Epiphanius, initio Panarii et ejus- dem Anucephalæosi, ætate Saruch abavi patriarchæ Abrahæ profectami idololatriain dicit; cui subscribunt August. xvIII De civil., cap. 12, et Cyrillus Alex. 1 et sit Contra Julianum. Isidorus suspicatur Prome- theum, quem temporibus Josephi patriarchæ vi- xisse scribit Eusebius ", primum omnium simu- lacra hominumn de luto finxisse. Galatinus lib. iv, cap. 20, idolorum cultum ad Nembrotbum Assy- riorum tyrannum refert, quippe qui homines igni sacra facere el colere coegerit. Hæc autem de crassa illa et externa idolorum inventione cultuque per cruentas sive hominum sive brutorum victimas, intelligenda modo cense rem; quandoquidem peccatum angelorum et pri- morum parentum idololatriam spiritualem et inter- nam nominant Ambrosius in vi cap. ad Roin, et Augustin, quæst. 83 ex Novo Testamento. Quin etiam Justinus martyr primos parentes nostros pa- radiso ejectos dicit, quod deos crederet qui non essent, deorumque nomen posteris tradidisse. Am- brosius lib. De paradiso, cap. 13, serpentem vocal originein idololatriæ. Observant quoque Clemens u Recognit., Theophilus Antiochenus it Ad Autol, et Justinus Oral. paræn., serpentein primum omnium deos multitudinis nuinero nominasse, ut tetrum errorem sensim inter homines introduceret. Opi- nantur in magna Genesi Hebræi Caini improbam progeniem invaluisse, Deumque et ejus de Messia promissiones athili duxisse; Henochum vero veri Dei invocationem renovasse, cæteris ad idololatriam pro- clivioribus; quoruin judicium approbat et laudat Oleaster Lusitanus Comment, in Genes. Propter quæ et diluvium superveniet ignis. Ignem postremæ mundi conflagrationis intelligit, qui theo- logorum sententia, et mediam et infimam aeris re- gionem, adeoque universam terram, et ipsum etiam mare ardoribus suis corripiet atque perpurgabit. De hoc a Propheta dictum volunt: Ignis in cou- spectu ejus exardescet". etc.; Ignis ante ipsum præcedet 20, etc. Et a B. Petro: Elementa ca- lore solventur, terra autem et quæ in ipsa sunt opera exurentur, 1 Pet. 11, 10. Vide sermones tractatusque B. Ephrem Syri de resurrectione et futuro judicio, et Patres scholasticos- ad finem lib. iv Sent. 200 Ejusdem adnotationes in cap. 30. Pag. 328. His autem sic se habentibus. Eusebius ** Psal. xciv, 5

lib. v Hist., cap. 8. hune locum citat nomination, A numerus 666 deficiens et vetus codex palam arguunt usque ad illud : Hoc est, decadas æquales; › ex quo et vetere codice, pro facie ad faciem Joan- nem viderunt, reposuimus faciem Joannis vide- runt, et pro docentibus restituimus docente nos. > Qui faciem Joannis viderunt. Hi erant Polycra- tes, Ignatius, Polycarpus, Aristion, Joannes junior Ephesinus, Clemens, Dionysius, quos Irenæus par- tim præceptores habuerat, partim cum eis facris de rebus colloquiis convenire potuerat. Enimvero cum ille ad secundum usque annum imperii Tra- jani, Christi autem centesimum primum, in Asia constituens ac regens ecclesias permanserit; Po- lycarpus autem, cujus auditor fuit Irenæus, jam fere nonagenarius, anno septimo Marci Aurelii, Christi vero 169, martyrio affectus fuerit; dubiumi esse non potest, quin superiores et alios plurimos beati Joannis discipulos Irenæus coram audire et videre potuerit. Hexacontasin. Heracontasin a ot a monasin 2 da tivi sunt Græcorum, pro eo quod Latine diceretur sexcentis et unitatibus, vel hexacontadibus et no- madibus. Significat autem pares notas in centena riis, denariis et unitatibus significandis adhiberi, nempe senarii numeri, qui ter repetitus efficit 666, Cæterum paulo post ‹ digitus » reposuimus pro ‹ di- gitos, › auctor. vet. cod. Quæ sexagesimum enuntiat. Sic ex vet. cnd. le- gimus pro sexaginta nuntfat. › Littera porro, Græcorum supputatione, hunc numerum designans est §, quam ex t, decimum faciente, scriptorum vi- tio extendi potuisse acribit Irenæus. Pag. 329. Quotquot autem secundum inanem glo- rian. Temeritatem illorum impugnat et juste dam- nat, qui non minus audacter quam indocte pro- prium Antichristi nomen sese invenisse et in me- diun protulisse videri cupiebant, et in Apocalypsim inferebant, evellentes quod insitum erat. Subsequetur autem. Vetus codex, ‹ subsequitur et aliud. › Et munitio. Græce, dopálsia, id est cum res tuta, et nihil imminet periculi. ŒEcumenii inter- pres, pax el tuta ominia; Ambrosius vertit «fir- mitas; communis editio, ‹ securitas. › . Sed et tribum, ex qua veniet. Ex tribu Dan nasci- turuın illum insignem filíum perditionis persuasis- simum fuisse Ireneo hinc patet. Consentiunt ei ex Græcis scriptoribus Hippolytus martyr lib. De con- summatione sæculi, Sibylla Tiburtina, Theodoretus quæst. 109 in Genesim; ex Latinis, Gregor. xxxı Mor., cap. 18; August. tract. De Antichristo; Am- brosius lib. De benedictionibus patriarcharum, c. 7; Prosper, Haymo, Rupertus, et recentiores. Ex Dan audiemus." Ita vetus codex, cui convenit lectio LXX, axovσóða. Codices excusi, audi- vimus. › Quoniam autem non propter inopiam nominum. Cum omnia quæ dicuntur in Apocalypsi de adven- tu, nomine, numero nominis et charactere Anti- christi prophetica sint, nou mirum si, juxta cano- nem Irenæi, ante eventum, exploratam et certam non consecuta declarationem, ænigmatica et ambi- gua maneant adhuc hominibus. Præstat ergo, quod ad præsentem locum attinet, ejusdem Irenæi am- plecti consiliumi ” ut certius et sine periculo se- qui; complementum prophetiæ hujus sustinendo, quam inconsulte ac temere aliquid asserere. Ve- rum quæ exempli et exercitii gratia, Irenæum ini- tati reliqui scriptores ex numeris istis 666 nomina collegerunt, illa hoc loco proponere non intempe stivum fortasse fuerit. Primum nomen quod hic ab Irenæo ponitur, est EYAN in excusis codicibus; at 31 Lib. 1v, c. 48. “ Comm, in xt Apoc. in Apocal. "Præfat. in Aretam. Cappad. mendum subesse. Ideoque ex fide veteris codicis, et Græcis characteribus restituimus EYANGAZ, cujus elementa sigillatim sumpta numeruin ab Ire- nao quæsitum faciunt (e = 5, v = 400. α = 1, y=50,0=9, a=1, σ=200). Secundum, quod cum Irenæo agnoscit et Aretas Cappadox, est AA- TEINOΣ, siquidem à 30, a 4, ₺ 300, ɛ 5, 110, № 50, o 70, 200; collatis numerose litteris efficiunt 666. Tertium Arete Cappadoci" sicut Irenæo placet, nempe TEITAN. Nam & 300, € 5, 10, 300, a 1, v 50, eadem enumeratione reddunt summam 666. Quartum constituit post Hippolytum martyrem Pri- masius, APNOYME, nego; siquidem a 1, p 100, v 50, o 70, 400, µ 40, č 5, summa 666. Quintum tradit Aretas Cappadox, AAMNETIΣ : à etenim 30, α1, 40, 80, ε 5, 300, 10, a 200, reddunt summam 666. Sextum, eodem Areta auctore, esse poterit O NIKHTHΣ, id est victor; quandoqui- dem, o 70, v 50, 10, x 20, r 8, ≈ 300, ŋ 8, σ 200, summa 666. Septimum apud eumdem Aretam est KAKOZ QAHгOs, malus dux.› Nam × 20, × 4, × 20, o 70, σ 200, o 70, 84, n 8, y 3, o 70, σ 200, summa 666. Octavum, codem auctore, AAHORE BAABEPOE, vere nocens;> equidem a 1, A 30, ↑ 8, 09, ŋ 8, σ 200, § 2, à 30, c. 1, § 2, ε 5, p 100, o 70, 200, complent summam 666. Nonum iden sub- jicit, ПAAAI BAEKANOE, ‹ jam olim invidus; ▸ nam 80, 1, 130, a 1, 110, 82, ai, σ 200, × 20, a 1, v 50, o 70, a 200, reddunt summam 660. Decimum postremo addit, ΑΜΝΟΣ ΛΑΪΚΟΣ, agnus nocen; certe a 1, µ 40, v 50, o 70, o 200, a 1, 84, 10, x 20, o 70, 200, facient summain 666. Undecimum habet Primasius ex Ticonio, ANTE- MOΣ, a 1, v 50, ≈ 300, € 5, µ 40, o 70, a 200, efli- ciunt 666. Duodecimum enumerat Rupertus TEN- ΣΗΡΙΚΟΣ, γ 5, € 5, ν 50, σ 200, η 8, ρ 100, 10, x 20, o 70, a 200. เ Addo præterea, id quod docti quidam et acerri- mi judicii nostræ ætatis homines" nequaquam omiserunt funestas clades illatas omnibus Chri- stianis multiplici et horrendo schismate, ortum du- cente a Martino Luthero 1517, alta mente revol- ventes : item quam concinne sectis, quæ ex illo dimanarunt, conveniant omnes conditiones bestiz Illius Apocalypseos, quæ os suum aperuit in cœ- lum et habitantes in eo, cuique robur permittitur adversus æternum ɛacrificiumi, nomini nempe ha- resiarcliæ illius adaptari posse hunc numerum 666. Nam initio vocabatur MARTIN LAUTER, cujus no- minis litteras, si Pythagorice et ratione subducas, el more Hebræorum et Græcorum alphabeti Latini crescat numerus, primo monadum, deinde deca- dun, hine centuriarum, numerum nominis bestiæ, id est 666, tandem perfectum comperies, boc clo M, 30; A, 1; R, 80; T, 100; 1, 9; N, 40 1, 20; A, 1; V, 200; T, 100; E, 5; R, 80. Certis- simum est hæreticos omnes, qui adversus Christi Ecclesiam eriguntur, quales fuerunt priores Guo- stici et eorum proles, antichristos vocari: proin- de Lutherum nomen Antichristi effugere non posse. Verum hæc non impediant, quin alicui veuturo nu- siguiori filio perditionis, cui tanto studio viam muniunt, vaticinatum jai nomen quadret. His omnibus interjectis, mihi sententia doctoruma et catholicorum virorum Joannis Annii ", Joanuis Henteni, Jodoci Clicthovei ", ac D. Genebrardi theologi Parisiens. llebraicarum litterarum profes- soris regii 7, valde grata est; qui Mahometem impurum pseudoprophetam, una cum ejus profli gatam ac perditam sectam acriter tuentibus, vel ipsum definite et vere Antichristum, vel illius re- gui saltem maximum et studiosissimum condito- "Jo. Ofhusius, D. Lindanus dial. 3 Dubitant. "Comm. in 1v lib. Damasc. 37 In Chronogr. * Quæst.

rem esse existimarunt; quando omnes bestiæ hu- ▲ suo, ingenti gaudio, tectis ac sedibus suls rere- jns Apocalypseos conditiones, et singula quæ a pri- scis de Antichristo scripta stant, in illo vel ma- jori ex parte jampridem completa, vel in dies compleri nullus est qui non videat. Conjecturas eorum measque subjicio. Convenit inprimis illius appellationi numerus Græcarum litterarum nominis bestiæ, a Joanne de- signatns : siquidem octo litteræ nominis_bujus MAOMETIS, sive MOAMETIS, uti scribunt Euthy- Inius " Zonaraset Cedrenus, conficiunt nume- rum 666. Signis et prodigiis mendacibus, qualia Paulus Alio perditionis tribuit, instructus fuit Mahometes : nam et liber generationis suæ, et reliqui commen- tarii Saracenorum Chronicŵn, genealogiam ipsius usque ad Seth et Adam monstrosis et blasphemis fabulis contexunt; dehinc, quod sine ullo matris dolore ex utero prodierit, et circumcisus et hila- ris; in ejus natali omnia orbis idola corruerint; Lucifer arreptus ab angelis, immersus fuerit pro- fundo inaris Alcazum; venti et aves et nubes de educatione ejus decertarint; asina voce humana vocarit illum prophetarum sigiilum; atra nubes coelo quantumvis sereno, supra caput ipsins sem- per conspecta sit; lunam bipertito divisam con- junxerit et compegerit; a Gabriele sublatus in cœ- lum, ibi sua mysteria didicerit". Paulus Diaco- nus et Zonaras" referunt eum dum comitiali morbo, seu epilepsia tentaretur, excitatum, post aliis persuasisse sese tum cum archangelo Ga- briele fabulari. In Babylonia nasciturum Antichristum, et in Bethsaida, Capernaum ac Chorasin educari debere, Hieronymi, 201′ Methodii martyris, Augu- stini“, et glosse in II ad Thessalonic., et plu- rium aliorum sententia fuit : quod eatenus Maho- meti convenire judicavit Joannes Hentenius, qua- tenus sectam illius cum primis earum civitatum incolæ magno studio et animi fervore receperint, defenderint et propagare in hunc usque diem con- tenderint. Ad hæc eum exoriturum ex gente Judæorum, at- que de tribu Dan, omnes fere ecclesiastici littera- rum monumentis reliquerunt. Mahometem Arabem esse nihil obstat, siquidem mater ejus Emina, alias Mennia, Judæa erat, el fortassis ex tribu Dan. Præ- terea Arabes, Agareni, et Ismaelitæ ex sancto pa- triarcha Abraham per Ismael et Esau, ut et Judæi, descenderant; atque tune inter hos et illos nuptia- ruin foedera sæpenumero sanciebantur. Quid item prohibet dicere matrem impurum scortum ex viro tribuli suo, hoc semen adulterinum suscepisse, maxi- ine cum doceant Patres illum ex salacissima muliere proditurum; sicut e contrario Christum ex iınıa- culatissima et beatissima Virgine? Locus Geneseos quem ad propositum confirmandum usurpant, for- san melius de Samsone quam de Antichristo expo- neretur, quemadmodum nec diffiteretur Hippolytus, Procopius, Gazæus, pluresque alii 7. Vel spiritali D convenientius quam litterali sensu, de illa tribu ven- furus sic intelligeretur; quoniam sicut Dan uon ex Rachele, nec Lia, liberis uxoribus, sed ex ancilla Bala natus est; sic Antichristus Mahometes, neque ex veris Judæis, neque ex Christianis, qui soli vera religionis pietate Deo devoli et consecrati fuerunt, ortus est, sed ex impuris Arabibus et Agarenis. Judæos excepturos illum in suum regem et Mes- siam affirmant Augustinus, Hieron., Ephrem, llip- polytus, etc. Ad Mahometem initio Judæos caterva- tim confluxisse, eumque pro Christo et liberatore Par. 1 Pan., tit. 21. pisse scribit Paulus Diaconus " ; qui et tributa atque vectigalia illi ultro polliciti solverunt, alque in pernicien Christianorum ad hoc tempus Malio- metanis omnem operam et studium navant et elar- giuntur, veluti fidem faciunt et recentes el veleres historie. : At Antichristus, ait Apostolus, efferet se supra id omne quod dicitur Deus aut colitur, ita ut sedem domiciliumque suum in templo Dei sit collocatu- rus". Mabometes, dicet aliquis, nunquam se Deum. sed perpetuo hominem, prophetam, et Dei nuntium prædicat in Alcorano: neque, quam nunquam oh- sedit, is Jerosolymam expugnavii; neque in templo illius pro Deo habitus fuit ". Is hoc responsum ferat diis omnibus ethnicorum, patriarchis, Moysi, cæterisque prophetis, imo Christo Deo vere et Do- mino nostro, ac ejus sacro Evangelio, Mahometem se profanum suum Alcoranun, ex philosophorum, ethnicorum, Judæorum, Arianorum, Sabellianorum, et Manichæorum opinionibus, erroribus, fabulis, blasphemiis et furoribus, ut detestandum et mou- struosum chaos conflatum ac compositum, tanquam e summo cœlo delapsum omnino præferendum sta- tuisse, nec id solum, sed et sanxisse. Alcorani contemptoribus poenas æternas minatur, Azoara 12, 13, 27, 41, 44, 70; omnis falsitatis expertem pro- ponit, et obfirmate contendit, Azoara 20, 22, 42, veluti divinitus acceptum, Azoara 2 et 36; Christianos a Christo salutem nunquam obtenturos, nisi beneficio et deprecatore Mahomete, in Collo- quio cum Judæis. Suis sectatoribus remissionem peccatorum et multiplicem paradisum audax polli - cetur, Azoara 2 et 5. Mechæ ab omnibus suæ super- stitionis amatoribus, quasi Deus nostro tempore co- litur. Complures notarunt manus et pedes Maho- metis, in templo Jerosolymis ab Omar ædificato, a Mahometanis celebrari. Sedet etiam mune, proh dolor ! in templo Dei, quando insignes ecclesias Africa, Syriæ, Arabiæ, Armeniæ, Persidis, Asiæ, Thraciæ, Achaia, Macedoniæ, etc., Christi fide et cultu privatas et spoliatas, perdita illius secta occu- pat, indeque juge ac Christianorum sacrificium, aris dejectis, disturbat et impedit. Antichristus respuet idola, aiunt cum Daniele Pa- tres orthodoxi. Et idololatras debellat Matiometes ratiocinationibus ex potentia et operibus Dei de- cerptis, Azoara 23, 56, 62. Unitatem Dei plerum- que et eximie comprobat, Azoara 2, 3, 4, 5, 6, 12, 13, 14, 16, etc. Picturas et eftigiatas rerum om- nium imagines plurimum aversantur qui ejus super- stitioni nomen dederunt. Exprimuntur a Daniele Antichristi doli, forores, blasphemiæ, bella, per parvum cornu succrescens inter decem cornua quartæ bestiæ, et tria ex prio- ribus cornibus excidens, oculos habens hominis, os eloqueus grandia, cuique datur bellum facere in sanctos, et eos ad tempus vincere ", Quis nou vi- det in Mahomete et sectæ ejus propugnatoribus hæc compleri? Collabebatur et misere dissipabatur imperium Ro- mauuin, quod decem aut plus eo reguis, uti Africa, Ægypto, Syria, Asia, Græcia, Germania, Italia, Gal- lia, Anglia, Hispania, etc., quasi fortissimis cornibus antea gloriabatur, cum puncto temporis parvum cornu, id est Mahonetes, filius terræ, et initio vilissimus abjectissimusque nebulo, ex camelorum et asino- rum pastore, qui nec scribere nec legere quidem noverat, inter Arabes concionatur Chosroen Per- sarum imperatorem, et familiam ejus justo delo- tam ob cultum idolorum ". Christianorum et Ju- Hip * Apoc. xiii, 17. * Tom. III Annal. * Alcor. Azoara 67, 27, Lib. xv Hist. *Tom. III Annal. “In cap. xı Dan. * Lu Revel. * Tract. de Antichr. lib. de cons. mund.; Meth. in Revel.; Aug. tract. de Antichr. 48 Lib. xv Hist. "Thess. 11, * » Petrus Cluuiac. epist. ad D. Bernard. 31 Chron. Sarac. Ant. Floren. tit. 13, cap. 5; Editous in Chron.; Joan. de Opp. Gygas; Sabel Eueade 8, lib. vi. 88 Azuara 17, 38, 46, BU el 63. ** Dall. Vil.

Antichristi, vel certe regni ejus fundatoris, qui sic A septima tuba ; per quam quidem bestiam omnium Grace scriptus, Maoufcis, præfinite summam hanc absolvit. › Hæc ille vir divinarum et humanarum re- rum callentissimus; quibus et Feuardentius cri- mine falsi absolvitur, et conjecturæ illius non pa- rum roboris accipiunt. Ad secundum testem a me laudatum accedo, ni- mirum Joannem Hentenium Mechliniensem, religio- sissimum et peritissimum theologum Lovaniensem. Is præfatione in Commentarios Aretæ super Apoc. a se Latio donatos scribit : « Non admodum vide- tur absurdum id quod sentit Joannes Annius Viter- biensis in Quæstionibus super Apocalypsim, quas misit ac dedicavit pontifici Sixto quarto regibusque Christianis; quod bestis, quam interpretantur com- muniter Antichristum, de qua Apoc. xi, sit pseu- dopropheta Mahumetes. Qui quanquam ante pluri- nios autos mortuus sit, ejus tamen secta (heu!) vivit etiamnum, nimiumque grassatur adversus Dei po- puluin. Et aliquanto postea : « Signa ac prodigia, mendacia Antichristi in his qui pereunt, sunt va- riæ ac multiformes ejus techiiæ ad seducendos Dei servos. Cumque se ac suam sectain Christianismo cæterisque legibus omnibus præponal, annon se extollit supra omnem qui dicitur Deus? In prodi- gils autem mendacibus venit, quia volens occultare morbum suum caducum, dicebat se cadere ex illu- stratione angeli de cœlo ad se descendentis. Dedit etiam spiritum imagini bestiæ, quando legem sect:0 suæ omnibus magno cum horrore promulgavit, di- cens se missum in gladio, jubens omnes trucidari, qui suain non susceperint sectam. Nec obstat quod vulgo dicuntur Henoch et Elias venturi, ut sese illi opponant, etc. Non enim oportet quod adversus ejus personam pugnent; sed satis est, quod adver- sus ejus sectam. Cætera prolixiora sunt quam ut isto loco commode inseri possent. Mili sat est, quod hic ita sonserit et scripserit, ut ex eo citaveram, ut Adem faciat Annium (qui mihi nunc non est in C promptu) ita docuisse, et scripta de bis sua summo Eeclesiæ pontifici dicasse et obtulisse; denique nihil in ea re absurdum vel periculosum dixisse. Tertio Jodoci Clicthovei în librum quartum Da- masceni Commentarios signaveram, nec falso, quein- admodum ex his ejus verbis evinco": «Nonnulli viri eruditissimi sentiunt Mahumetein illuın spur- cissimum et abominabilis exsecrandæque legis au- cloremi, esse verum in persona Antichristum, a sacris Litteris prænuntiatum: quia vident fere om- nia, quæ Scripturæ de Antichristo prædicunt, in eo ease completa, ipsique potissimum rationem nominis Antichristi competere. Quis enim magis unquam Christo contrarius in lege et moribus? Christi si- quidem lex repugnat carni et sanguini, monetque animam nostram odio habendam, ut in vitam æter- nami custodiamus eam, Mahumetes autem, ut pro- pensum ad libidinem genus humanum hisce illece- bris inescaret invitaretque ad suæ legis susceptio- nem, laxavit habenas voluptatibus et spurcitiis, uxorum pluralitatem admisit, earum repudium et pro arbitrio reconciliationem, et demum paradisuIUI voluptatibus e! deliciis mundi retortissimum suis cultoribus repromisit, cum Cerintho hæretico et sectatoribus ejus, etc. » Et post aliqua: «Mahu- wetes in suo Alcorano futilia multa, delira- mėuta, nænias, fabulas aniles et mendacia confingit, ut ex ipsa legis suæ nefariæ inspectione proumus innotescat aut eum esse Antichristum, aut præci- puum et proximum Antichristi præcursorem. Seil neque sine Scripture testimonio et auctoritate moventur isti ad idipsuch de Mahumete asserendum, quod verus sit in persona Antichristus. Nam Apoc. cap. xm describit bestiam ascendentem de terra et babentem duo cornua similia agui, venturam sub in c. 27 et 28 noviss. editionis Paris. fol. 315. concordi sententia designator Antichristus. Atqui per bestiam illam procul dubio ad litteram intelli- gitur Mahumetes, ob bestialem et fœdissimam vitam, legemque turpissimam, › etc. Hactenus verba eorum fideliter retuli, ex quis bus jam perspicis, vir ornatissime, me nequa quam falso illos citasse ; deinde non solos eos, sed et alios viros eruditissimos fuisse in hac opinione, quæ etiam Scripturis, atque nec paucis nec. infir- mis rationibus innititur, et a summis pontifici- bus non damnatur, sed permittitur; tantum abest ut ab eis falsa vel periculosa hactenus judicata fue- rit. Meas igitur conjecturas, et pluri:nas, et valde certe probabiles, tantorum virorum sententiis cum omni moderatione et submissione connectens, non debui profecto a te in publico celeberrimarum scholarum auditorio verbis et scriptis in hunc no̟- dum traduci, aut traductus buic justissimæ defen- sioni ac expurgationi meæ aliquando deesse. Quod cum facio, non arbitreris, quæso, me aliquid per- petuæ observationis et dilectionis meæ erga te re- misisse; tantuin postule ut ne dimissis communi- bus fidei adversariis, theologus alium theologum, catholicus catholicum a cætero vellicet aut mor- deat; sed contra jungant scriptiones quos jungit sacerdotium, et nihil nunquam dividat quos Christi nectit amor. Norissimum. Delevimus ‹ verissimum, › auct. vet. cod. Docuerunt enim Patres imperium Romanum extremum atque ultimum orbis hujus regnorum fore, quo funditus everso ac de medio mundo sub- lato, mundus ipse penitus destruatur. Tertull., lib. Ad Scapulam et cap. 32 Apolog., Danielewi quartæ et postremæ bestíæ pugnantig nomine, item pedum, ferri, terræque statuæ illius similitudine, istud significare voluisse visum est plerisque omni- bus doctis interpretibus. Namque eorum quæ. Vetus codex, ‹ neque eorum qui; ex quibus prima fortassis dictio luisset re- ponenda. Et ostentationem quamdam continet ultionis. Titan seu Titanem fuisse dicunt Saturni fratrem, ortum ex Titanibus, quos terra contra deos irata in suam contra eos ultionem creaverit. Unde et Titanes dicti sunt and the tlosw;, id est ab ultione; ad quam ethnicorum narrationem hic alludit Irenæus. Cum igitur tantum. Vet. cod., ‹ cum igitur taci- tam, etc. Nos tamen non periclitabimur. Euseb. lib. v Hist., cap. 8, 203 hæc transcripsit, usque ad illud: Hunc autem numerum. Ad ea quoque respicit B. Andreas Cappadox, Comment, in xi Apoc., cujus verba eo lubentius addam, quod præsentis loci usum commode aperiant. Ait enim: (Exactam numeri notitiam quemadmodum et cætera, quæ de Anti- christo scripta sunt, tempus et experientia revela- bunt iis qui vigilaverint. Nam si expediret, ut vo- lunt nonnulli doctores, hujusmodi aperte cognosci nomen, is utique, qui ipsum vidit, revelasset; sed non placuit divinæ gratiæ ut nomen pestiferi ho- minis in divino libro referretur in ordineid, › etc. Neque enim. Supra lib. iv, cap. 37, sacram Apocalypsim aperte tribuit Joauni discipulo Doini- ni; quod et repetit ejusdem libri cap. 50, ac hujus libri cap. 28, infra deuique cap. 34 et 35, eamdem ei ut vero auctori ascribit. Mirum ergo videtur quomodo Alogiani et Theodotiani veteres hæretici, de quibus scripserunt Epiphanius, Philastrius et Au- gustinus, ausi sunt huic apostolico viro contradicere et librum illum Cerintho perditissimo nebuloni im- pudenter assignare. Sed longe magis obslupescen- dum, quod hoc novissimo seculo Erasmus eidem auctori ac libro non timuerit pro viribus detrahe-

gelista; haudquaquam vero de Cerintho impuris- simo nebulone, aut alio aliquo obscuri nominis viro. re"; Lutherus priore in Novum Testamentum Præfa- A potest quin loquatur de Joanne apostolo ac evan- tione scripserit se librum illum neque pro prophe- sico, neque pro apostolico recipere; Calvinus eum semper suspectum habuerit; Brentius et Chemui- tius eumdem incerte auctoritatis esse consuerint ; denique Bodinus et Anabaptistæ propemodum eum- dem ipsum e choro Christianoruin exsibilent ac ex- plodant. Sed bene habet quod gravissimus theologus Ter- tullianus istorum errorem ante mille et trecentos annos damnaverit in Marcione et Cerdone, quoruin impietatem hos non pudet ab Orco revocare; lib. Præscript., cap. 51, et lib. IV Adv. Marcionem, cap. 5. Deinde, quod etiam Calviniani ac Lutherani non pauci librum hunc ut vere apostolicum ſetum ac scriptum suis commentariis explicare conantur: ejusdemque potissimum auctoritate nitantur adver- sus sedem Ecclesiamque Romanam, id nunquam de apocrypho aut incertæ auctoritatis voluniine fa- cturi. Verum firmioribus præsidiis illius auctoritatem communiamus. Sub ipsis apostolorum temporibus Dionysius Areopagit, hanc Scripturæ partem appel- lavit, arcanam et mysticam omnino visionem di- lecti discipuli, divinamque Domini Jesu et altissimam theologiam ". › Justinus martyr non admodum postea eam Joanni apostolo ex duodecim uno nun- cupavit, et sua propemodum ætate ab illo scriptam esse docuit ; quinetiam luculentissima, aiunt Eu- sebius et Hieronymus, expositione prosecutus est Theophilus Antiochenus; Melito Sardensis, Diony- sius Alexandrinus, Dionysius Corinthius, codein teste Eusebio, ejusdem testimoniis, ut divinis et apostolicis, fidei nostræ dogmata adversus hæreses comprobaverunt. Tertullianus et ipse vir apostolicorum temporum, plusquam triginta locis eam landat, ex quibus ali- quot subjicimus: Cerdon apostoli Pauli neque omnes, neque lotas Epistolas sumit. Acta apostulo- C ruin et Apocalypsim quasi falsa rejicit "., Ergo Cerdonianos et Marcionitas, id est bæreticos om- nium deterrimos, habet hostes illius libri. Et ille rursum: Nam et apostolus Joannes in Apocalypsi ensem describit ex ore Dei prodeuntem “. › Kur- sumque scribit : « Nam et si Apocalypsim Marcion respuit, ordo tamen episcoporum ad originem re- ceusus in Joannem stabit auctorem ”., Et alio lo- co: Joannes ut pro fratribus animas ponamus hortatur, negans timorem esse in dilectione. Quod si pro fratribus, quanto magis pro Domino docel, satis de Apocalypsi quoque sua instructus hæc sua- dere "Et ut compendio absolvam, idem lib. IV poematum adversus Marcionem, cap. 6, et libro De fuga in persecutione, cap. 10, eidem Joanni Christi discipulo Evangelium, Epistolam primam et Apoca- lypsim ascribens, iisdem pro Christiano dogmate adversus hostes illius dimicat, Idem postea non segniter præstant Origenes hom. D 7 in Josue, Clemens Alexandrinus lib. 11 Pædagogi, Athanasius in Synopsi, Epiphanius contra bæresim 51 et 76, Chrysostomus in Psal. xct, et Damascenus lib. v De fide orthodoxa. Unius tantum Hieronymi, aliorum Latinorum Patrum vice, sententiam addo : « Quarto decimo anno, inquit, secundam post Neronem persecutio- nem movente Domitiano, Joannes in Patumon rele- gatus, scripsit Apocalypsim, quam interpretantur Justinus martyr et tremeus . Et in epist. ad Paulin. Apocalypsis Joannis tot habet sacramen- ta, quot verba. Parum dixi : pro merito voluminis laus omnis inferior est; in verbis singulis multi- plices latent intelligentiæ. »Nemo autem debitare Neque huic catholicæ assertioni desunt antiquis- simorum conciliorum firmissima decreta et judicia, quando Ancyranum, sub Diocletiano celebratum, Apocalypsis Joan, apostuli sententiis utitur ad do- giata sua comprobanda ". Concilium tertium Car- thaginense, probatum a sexta synodo, canone 7; concilium Romanum sub Gelasio; Toletanum ¡v, can. 16; denique Florentinum, et Tridentinum, Joannis Apocalypsim ut divinæ et canonicæ aucto- ritatis librum proferunt, el contradicentes hæreticos anathematibus feriunt. Adversariorum objectiones adversus hanc sententiam primus, quod sciam, dis- solvit noster Franc. Titelmannus secundo libro De auctoritate Apocalypsis ad Desiderium Erasmum; deinde noster quoque Michael Medina lib. De recla in Deum fide; tertio, Xistus Senensis Dominicanus lib. ultimo Bibliothecæ ; denique Robertus Bellar- minus e societate Jesu theologus acutissimus, lib. 1 Controversiarum. Et ascendet ab abysso. Ita vetus codex. Vulgata quoque editio̟, ‹ ascensura est de abysso. › Expunxi- mus ergo, ascendit abysso. › Annis tribus et mensibus sex. Cum Irenæo sentiunt Hippolytus, Ephrem, Hieronymus, Augustinus, Cy- rill. Jeros., Theodoretus, Aretas, Anstertus, Pri- masius, Rupertus. Oportet igitur Gallasium ex- hausto rubore, imo et sceleratum hominem esse, qui hic tam apertis verbis Danielis et Apocalypseos, alque tantoruin virorum interpretationi sese oppo. nere ausus sit. Et sederit in templo Jerosolymis. Cum nascituras sit ex tribu Dan et pro Messia recipiendus a Judæis, non ambigendum quin Jerosolymis et in ipsorum templo sessurus sit, ac civitatem illam primariam imperii sui constituturus. Accedit quod Joannes in Apocal. ait, duos testes divinos, nempe Henoch et Eliam, ab Antichristo necandos in ea civitate in qua Christus crucifixus est. His consentit Cyrill. Jeros. scribens: In templo quod reliquum est Judæorum sedebit ". > Astipulantur llilarius canone 25 in Matthæum, Sedulius in secundum caput Il ad Thes- sal., Damascenus lib. IV De fide, cap. 28, et alii, quos supra signavimus, nota 6, in cap. 25. Ergo liec sedebit, nec unquam sedit Romæ, ut novi Guostici garriunt. Ejusdem adnotationes in cap. 31. Pag. 330. Dicunt se supergredi calos. Impudentem istam veterum Gnosticorum jactantiam retulit li- bro 1, cap. 9 et 18. Nec minor nunc est temeritas Hugnosticorum, æternam in cœlis felicitatem, mox ut hinc emigrarint, tam certo et indubitate sibi repromittentium, ut omnino sit impossibille aliter Beri nefariumque putent de hoc ullo pacto ambigere. Sed hanc præsumptionem toties damnat Scriptura, quoties suadet ut timeamus Dominum, et ad terri- bilia ejusdem judicia trepidemus, qui potest corpus et animam mittere in gehennam. Damuat speciatim Paulus dicens: Tu lide stas: noli altum sapere, sed time". > Damnat et Petrus jubens, ut per bona opera nostra certam vocationem et electionem nostram faciamos ”. › Nunc autem tribus diebus. Diserte docet, id quod Ormiter credidit et catholice tradidit catholica Ec- clesia de descensu Christi ad inferos, nempe aui- main ipsius sejunctam a corpore, non tantum ope- ratione quadam, sed propria præsentia, ul 10 scholis loquimur, inferiores partes terræ pene- trasse; et ad locum, quo sanctorum spiritus te- * In adnot. De eccl. hier. c. 3. 66 Dialog. cum Tryphone. 7 Euseb. Ilist. lib. iv, c. 24 et 25, et lib. vit, cap. 23. Præse. c. 51. ** Lib. adv. Marc., c. 14. ** Lib. Iv adv. Marc., cap. 5. Scorpiaco adv. Gnost. cap. 12. 7ª Catal. scrip. ecclesiast. 7ª Can, ultimo. ** Catech.15. *, ZU. ** 11 Petr. 1, 10. 1 Rom.

cium, affirmantibus beatis angelis: ‹ Sic veniet, quemadmodum vidistis eum ascendentem in cœ- lum ”. › Hoc ipsum comprobat totus veterum Pa- trum chorus, ut in appendice dudum et in dialogis nuper landavimus, Qui dicunt inferos esse quidem. Hinc apertum est veteres Gnosticos etiam adversus ea, quæ Christia- nis ad credendum proponuntur de inferni loco -ac tormentis ibidem æternis, plurimum aberrasse, di- centes infernum esse hunc mundum, › ac proinde supplicia reprobis debita et decreta non esse sem- piterna. Virus istud fortasse ex lacunis quorumdam ethnicorum philosophorum hauserant; qui, refe- rente Lactantio, dixerunt animas in hunc mundum et humana corpora transmitti, ut superiorum deli- clorum eluant pœnas. Scribunt quidam Albanenses et quosdam alios hæreticos superioris ævi sim- pliciter et absolute infernum negasse; qui error multis Anabaptistis hoc quoque tempore instau- ratur. nehantur, pervenisse; et cum ipsis ad momentum ▲ tum et ornatum venturum esse ad postremum judi- resurrectionis usque mansisse; unde una secni oduxit quotquot erant regno Dei apti et idonei ; hoc vero dogma inter eos fidei articulos, de qui- bus ambigere nefas, annumeratnın semper fuisse, ex scriptis utriusque Testamenti et Patrum univer- sorum libris facile colligitur. Nam consimilibus Irenæi sententiis aliisque permultis idem profiten- tur quotquot de hac re scribunt auctores, tum Greci tum Latini. Atque ut scripta prophetarum et conciones apostolorum omittam, id docet unus Thaddeus ex LXX discipulis, apud Eus. lib. 1 Hi... c. ult. Dion Areop. lib. De cœl. hier., cap. 4; Ignat. Ep. ad Trallian.; Abdias lib. 18: Nicodem. in Evang. Clem. Alex. It et vi Strom; Orig. in v cap. ad Rom.; Bas. in ps. XLVII; Naz. orat. de Pasch.; Epiph. contra hær. 77 et 69, et in Anchor. E ex Africanis Patribus, Tert. lib. De anima, et lib. ¡v Contra Marc.; Arnob. in psal. xv, LaxxvII et CXXXVI; Cypr. lib. 11 204 Adversus Jud., cap. B 24 et 25, serm. de Coena Dom., serm. de passione Christi; Lactant. carmine de Resurrectione; D. Au- gustinum, Fulgentiam et Primasium omitto, sicut et Hieronymum. Ambros., Leonem et alios Lati- nos, qui idem eadem Ade et pietate credunt et præ- dicant His efficitur, ne mihi satis probetur Ruffinus, qui hunc articulum Ecclesiam Romanam sua ætate Symbolo additum non habuisse scribat, ac nec Orientis quidem Ecclesias ***. Porro nunquam satis mirari possum Erasmi tantæ lectionis viri præpo- sterum judicium, qui Symbolo apostolorum a D. Thoma Aquinate connexum fuisse hunc articulum quodammodo dubitet. Gnosticorum posteriorum impias interpretationes super hoc articulo missas facio. Commemoratus est Dominus. Monuimus superius verba hæc in sacris Bibliis nunc non inveniri, quæ quondam sacrilegio Judæorum erasa fuisse žu odium Christianorum impense dolet Justinus martyr. Pag. 331. Quemadmodum. De veritate ac circum- stantiis hujus prophetiæ copiose disseruimus Com- mentariis nostris in Jonam. Et Maria, que se prima vidit. Magdalenam intel- ligit cui, quantum ex Scripturis videlicet expressis apparet, et de his quos ad publice de resurrectione Christi testificandum electi erant, idem Christus \redivivus apparuit. Non inficiatur tamen Irenæus eumdem sanctissimæ matri suæ virgini Mariæ prius et privatim manifestum se fecisse, cum id ex vete- rum traditione sequentium sæculorum Patribus persuasissimum fuerit, ut et ante nos Hylaretus noster (cujus spiritus sit in sorte jastorum)-in con- cionibus paschalibus observavit. De hoc enim scri- psit Ambrosius: ‹ Vidit Maria (Virgo) resurrectio- nem Domini, et prima vidit, et credidit ". › Sedu. lius quoque versibus suis ceciuit, lib. ♥ Carminum, fers. 361, 362: · Hujus se visibus astans Luce palam Dominus, prius obtulit..... Eamdem sententiam religiosissime complectuntur et prædicant Anselmus lib. De excellentia Virginis, cap. 6; Rupertus lib. v11 De divinis officiis, cap. 25; Bonaventura denique Meditationum vitæ Christi cap. 87. Ad Patrem meum. Pronomen ‹ meum > non ha- bet vet. cod., qui et postéa legit, ‹ dic eis; › mon ‹ dices eis, › ut excusi. • Istud, procul dubio in scholis Sacramentariorum, ex quibus prodierunt, eos didicisse non est dubi- tan tuin; quandoquidem isti purgatorio, limbo et vero Christi ad inferos descensui, magno contradi- cendi studió, vocem ‹ inferi » toties per ‹ sepul- crum › reddunt et depravant, quoties in sacris Bi- bliis occurrit; quasi nullus alius inferorum locus sit in rerum natura ab illo quo corpora defunctorum deponuntur et reconduntur in hoc mundo. Deinde Bucerus, qui cum Lutheranis diu collusit, ab lis‹lem serio accusatur quod nullum infernum esse credide- rit et duenerit. Nam citatis ejus in Matthæum et Joannem aliquot locis, Conradus Schlusselburgius superintendens Raceburgensis subjicit : « Hic vide- mus, legimus et audimus Cinglianorum patronum Bucerum audacter negare esse infernum ”. › Idein quoque non ita multum postea scribit: ‹ Vocat etiain Catechismus Heidelbergensium in dubium, an Cullus sit revera infernus et locus destinatus in quo impii et damnati post hanc vitain cum malis spiri- tibus æternis pœnis affici debent. Præterea Cin- glius lib. 1, epist. 3, pag. 1226; Ecolampadiu❤ lib. Epist., pag. 4, super Epistolam priorem B. Petri, asserunt per descensum Christi ad inferna tantum mortem ejus intelligendam esse. Calvinus inferorum nomine, quasdam spiritales angustias, anxietates animi desperationesque intelligendas censet. Beza denique in Confessione fier suæ protestatur se pro anilibus fabulis reputare, el ex animo detestari quidquid hucusque de inferorum locis et tormentis commenti sunt papistæ. Quibus cunctis manifestum est miserrimos Anabaptistas, libertinos et atheos nihil contra Christianam et ca- tholicam de inferorum locis et suppliciis doctrinam mussitare in lustris suis, quod non ab impiis Sacra- mentariis didicerint. Verum enimvero maximo damno suo ac vel la- Dviti tandem experientur discentque, licet sero, post banc vitam et in altero sæculo verum esse locum inferorum, veram esse gehennain, verum esse ignem æternum, veras tenebras exteriores, ubi est fetus et stridor dentium; quibus omuium infidelium hæ reticorum et reproborum scelera Deus justus judex ulciscitur et punit cum diabolo et angelis ejus; ve- rasque esse flammas, quibus cruciantur divites epulones, piis interea in regno cœlorum cam Aura- ham, Isaac et Jacob in perpetua kecitia recumben- tibus; verum esse puteum abyssi plenum ignis ar- dentis et sulphuris; in quem jam Core, Daihan et Abiron cum schismaticorum suorum cohor.e viven- tes descenderunt; veram in centro terræ, horribi« lemque voraginem, adeo tenebrosam, et ommis more Figuras clavorum. Vet. cod., «fixuras, › Græcus Evangelii contextus, túmov, id est figuram. Augu- stinus, enarrans Epistolam Joanuis, vertit cica- trices. Aperte autem docet Christum cum figuris et characteribus vulnerum ascendisse ad Patrem; Unde evidenter consequitur eum eisdem notis signa- tis horrorisque opertam caligine, at et ipsi diaboli *** In Catech. ” Lib. 1 Da virginibus. 78 Act. 1, 11. PATROL. GR. VII. Lib. Theol. Calv., art. 27. 80 stil.

. IN LIB, 11 S. IRENÆI. tenebrarum, Satanam per Calvinistas ut per or- gana sua loqui, Bezam suam Creophagiam, dictante diabolo, conciunasse; Calvinismum denique, Aria- nismum et Mahometismum esse fratres, sorores, et tres caligas ejusdem panni. Georgio Richen Ro- stochiensi ministro, Sacramentarii sunt diaboli ad æternam gehennam damnati. Zarnovius 76 censet eosdem 88 esse antichristos, illusores mundi, qui Dominum gloriæ histrionem faciunt, inimicos Filii Dei, delusos a Satana, Balaami filios, et Mahome- tanos. Joannes Schutz Præfatione in lib. Causarum ait: Sacramentarismus camarina est quædam, in quam multæ hæreses confluunt, ultima Satana ira, quam furiis agitatus contra Christum ejusque Ecclesiam exercet. Qui Sacramentariorum partes sequitur (subjicit ille), is manifestus atque ejura- tus est hostis Dei, et fidei quam in baptismate Christi dedit, oblitus, etc. Manifestum est igitur, Lutheranorum ministrorum multiplici judicio, Sa- cramentarios omnem ethnicorum impietatem peni- tus superare. ad Westphalum, Lutherani sunt bruti homines, A affirmat ", spiritum Calvinisticum esse spiritum qui ne gultam quidem ingenui pudoris retinent, nec Dei, nec angelorum judicium magnopere curant, pleni furioso impetu, nugatoria levitate, cæca te- inulentia, canina improbitate, diabolica superbia, feroces, omni humanitate spoliati, vertiginosi; Cy- clopes, superba factio Gigantum, latratores, phrene- tici, protervi, bestiæ. Idem lib. contra Heshusium, Lutheranos appellat homines improbos, rabiosos, mancipia Satanæ, qua diabolus horribili modo fa- seinaverit.Item, canes, nebulones, et impuros spiritus. Bezæ, Heshusius minister Lutheranus, cum suis est Polyphemus, simia, cothurnatus, ve- grandis et pileatus asinus, canis in balneo, asinis- simus. sophista, impudeus nebulo, impudens syco- phanta, bellua, larva, asinus bipes, histrio, non- strum mistum ex simiarum et onagrorum specie, animal carnivorum, Cyclops, furens et dignus qui ex tilia pendeat. » Bullingerus Repetitione de Eucha- ristin, Brentium Lutheri discipulum vocat aprum B Calydonium, qui vincam Domini evertit. Sturnius Palinodia ad Lucam Osiandrum, illum habet pro Caio Caligula, et Ulyssis nepote. Joannes La- scus expertum se queritur Lutheranos Balticos, Turcis longe crudeliores et inhumaniores. . Era. smus in Defensione Diatribe, scribit Lutherum nulla maledicentia fuisse saturabilem, Oreste insa - niorem, odio lymphatum, philautia temulentum. > Schlusselburgius, ex scriptis Calvinianorum, refert hos doctrinam Lutheranam vocare, commentum hominum, crassum delirium a diabolo suggestum, absurdum et portentosum dogma, Satana excre- mentum, cujus et ipsum Satanam pudeat. Luthe- ranos vero clamant esse hæreticos, asinos, diaboli incantatione excacatos, a Satanæ spiritu motos, et diabolos 73. Jezlerus Sacramentarius lib. De diu- turnitate belli Eucharistici, pag. 95, fatetur secta su propugnatores passim Lutheranos nominare, Anthropophagos, hæmatopotas, Thyestas, Chri- C sticidas, artolatras, impanati Dei cultores, abnega- tores redemptionis per Christum factæ, non ergo ethnicis longe deteriores? etc. AH- Sed quales Calviniani et Sacramentarii, Lutheri et asseclarum suorum censura sint habendi, idem Jezlerus dicat: Cum hæc, inquit, ad aures Lu- theranorum pervenerunt, longe duriora verba in adversarios emiserunt: asserendo quod sint men- daces, falsarii, sacramentiperdæ, corruptores te- stamenti Christi, dæmoniaci; a diabolis omni ex parte, ante, pone, supra, infra, intus, et extra ob- sessi, diaboli martyres; annumerandi cum Nesto- rianis, Arianis, Turcis, et omnium mortalium, quos unquam terra sustinuit, deterrimi. Lutherus ipse Disput. de Eucharistia, eosdem Sacramentarios Buncupat, Sues, canes, idololatras, irrationales asinos, tenebriones, larvas diaboli, miseros Swer- meros, insanos atque phreneticos moriones, pro- geniem viperarum, animicidas, hostes Filii Dei, D latrones corporum et animarum, lupos rapaces, in- fernales molossos, Germanicos Turcas, ipsis etiam Turcis deteriores, diabolicos atque infernales lu- pos, Satana missos et obsessos, diabolum loco Dei proponentes, Christum minus facientes quam Arius atque Mahomet, quosque diabolus contra Christum moderatur, et additis calcaribus agitat. alter horum antistes, apud Schlusselburgium 7 vocatur atheus, bestia, nugator, impudens rabula, diabolus incarnatus, Beelzebub; ab Heshusio, prostitutum scortum; a Daniele Hoffmanno, præstigiator, calumniator, conscientiæ nullius, blasphemus cavillator, perversus ac detestandus Verbi divini violator. Schlusselburgius rursum 78 Lib. 11, art. 1. Theol. Cal. Beza, Quid etiam quod quisque istorum hæresiar- charum, suos auditores, discipulos et populares, ex quo novum hoc Evangelium susceperunt, cun- tis paganis et Turcis deteriores evasisse palam contestantur? Lutherus profecto quantum ex suo Evangelio Wittembergenses paucis annis profe- cissent, his satis indicat 7: Ex Evangelio, Li- therano scilicet, adeo effrenes facti sunt homines, ut quidquid illis iibeat, liceat. Non terrentur infer- no, etc. Sub papa mansit nomen Christi; sed nostra ingratitudo et securitas merebitur quod Christus non nominabitur, et implebitur illud verbum : Filius hominis cum veniet, putas inveniet fidem "?> In tota parochia Wittembergensi tantum unus babetur rusticus, qui suam familiam ad verbum Dei et catechismum hortetur. Cæteri omnes recte ad diabolum ire pergunt 80. Item in Colloquiis collectis a conviva ejus Aurifabro, conqueritur discipulos suos magna ex parte esse Epicureos; et hoc quærere in concionibus, ut bonos dies ha- beant; vocari reformatos, cum reipsa potius incar- nati dæmones esse videantur: vix inter paganos, Judæos, Turcas, aut alios infideles homines, adeo contumaces reperiri, apud quos omnis honestas, et quidquid est virtutum penitus interierit, neque ul- lius peccati ratio habeatur, etc. Quis autem Lu- thero de suis discipulis et auditoribus non crederet? Spangembergius et ipse Luthero familiaris te- statur suos Lutheranos esse homines tam feros, ut jam nolint Denm agnoscere, nec ullam illius ra- tionem habere; sed facere quidquid diabolus et caro suaserit. His porro de se suisque tam con- stanter testificantibus, quis fidem non haberet? Sed Calvinus fortasse, doctrinæ suæ professores et discipulos aliquanto meliores esse confirmat. Imo vero cum ipsis in inferno damnatis et cacodemo- nibus comparat 83, præscribens eis ut coenam sus- cepturi serio profiteantur, se ad nullum bonum aptos; sed in omne malum propensos, et divino- rum præceptorum perpetuos infractores et contem- plores esse; quod sane diabolorum et perditorum proprium est. Præterea, de se suisque commim- stris, satellitibus, senioribus et diaconibus, scribit** ; Christan: non aspicimus nisi carneis oculis, unde lit ut nihil in ipso magnificum appareat. Vi- lioso nostro sensu, quidquid in ipso est, ejusque doctrina, pervertimus. Multa falsa arripimus, quae Evangeln contemptum pariunt. » Et rursum Experientia ipsa docet nos esse a Deo penitus aversos, ejus odio plenos et infectos, et lucem * Lib. 11, art. 1. * Lib. 111, tit. 8. Jo. Schutz lib. Causar., e. 50. * Lib. 11. Did. 17 Tom. 1 Colloq, pag. 57. 78 Pag. 49. " Luc. XVIII, 8. ** Pag. 94. … ul. 24. In Catech. In cap. vi Joann., v. 41. In c. XIV Joan., v. 14 et 1b. Lib. Narrat. beneſ. :

vocis etymo et significatione satis loquitur Hierony- A Jorin., et Comment. in xin cap. Matth.ri. Sunt qui mus Commentariis in vu Jeremiæ, et Quest. llebr. in Paralipomen. Vidi cœlum novum. Primasius docet figuram hu- Jus mundi tunc perituram ignium mundanorum con - Dagratione, sicut factum est aquarum inundatione diluvium, út cœlo et terra in melius commutatis, ut incorruptione et immortalitate sanctorum corpora congrua utriusque mutatione qualitatis conveniat. Ex J. Ern. Grabii adnotationibus in cap. 35. Pag. 335. Insanabilis venit. Ita et in Alexandrino twy 0 codice, ¿víatos Epxɛtai. Sed in editt. ordine inverso exstat : ἔρχεται ἀνίατος. Tollatur ut non videat. In LXX legitur: 'Apofitw ὁ ἀσεβὴς, ἵνα μὴ ἴδῃ, etc. Elongabit, id est, crescere faciet, » uti quidem Irenæus exponit, post aliqua subjungens: < crescen- tes ex visione Domini, etc. A Deo tuo. Pronomen tuo tam hic, quam paulo post iterum iterumque additum, modernus Baruchi textus non habet. Pax justitiæ et gloriæ colenti Dev. Sed in Baru- cho legitur : εἰρήνη δικαιοσύνης, καὶ δόξα θεοσε Selac, pax justitiae et honor pietatis, à uti Vul- gata reddidit. De throno. Ita cum Irenæo vulgatus interpres et codex Alexandrinus, aliique. Sed edita Novi Test. excmplaria habent, ἐκ τοῦ οὐρανοῦ. Delebit. Vocem ‹ Deus, in nostris Novi Test. codicibus additam Irenæus non agnovisse videtur, uti nec Syriacus aliique orientales interpretes į quippe non solum in veteri Irenæi versione, sed et Anastasio loco sequenti pag. 337 citato deest. Adnotationes Fr. Feuardentii in cap. 56. Pag. 336. Non enim substantia. Ilieronymus in cap. LAY Isaiæ docet transitum novitatemque celi et terræ istis oraculis prædictum, nequaquam abolitio- nem in nihilum, sed commutationem sonare in quid melius; cujus in sententia sunt Ambrosius, Prima- C sius, Rupertus Comment. in Apocalypsim; Didymus et ŒEcumenius in i cap. primæ beati Petri; Chiyso- stomus hom. 10 ad pop. Ant.; August. xx De civil. Dei, cap. 24. 209 Pag. 337. Isaias ait sic. Totum hunc locum ex Irenæo, paucis admodum immutatis, transcripsit Anastasius Nicænus patriarcha, lib. Quæst. el re- sponsionum in sacram Scripturam, quæst. 88, qui locus magnam fidem facit veteri nostro exemplari. Et quoniam in lucem nunquam venit, idcirco typis commisimus, beneficio cujusdam fragmenti nobis a D. Joanne Curterio erediti, cujus viri et docti et pii, quondamque amici, anima sit in sorte justorum. El quemadmodum presbyteri dicunt. Papiam, ut mea est opinio, intelligit; aut fortassis Aristionem, et Joannem quemdam seniorém, quorum auditor fuerat. Horum autem opinationes a catholica Ec- clesia jampridem explosas et ejectas supra adnota- vimus, quas nibilominus noster Alphonsus a Castro D ių medium iterum prolatas, multiplici sacrarum Lit- terarum testimonio revincit et supprimit, lib. m Adversus hæreses. Qui centum fructificaverunt. Alii aliter hunc Evan- gelii locum exponunt ; nam Cyprianus fructum centesimum martyribus, sexagesimum virginibus, tricesimum conjugatis assignat **; quem sequitur August. lib. 1 Quasi. evang., quæst. 9, et lib. De sancla virgin., cap. 45. Hieronymus centesimum virginibus, sexagesimam viduis et continentibus, tricesimum casto matrimonio deputat, lib. 1 Cont. malint magnam differentiam corum qui suscepto verbi divini semina fructus ferunt, simpliciter significari; veluti semen pro soli ratione aliud alio citius et felicius provenit. Sed quorsum hæc ad Chiliastas? Tunc ipse Filius subjectus erit ei. Hilarius lib. VIII De Trin. scribit Arianos hanc Apostoli seuten- tiam detorsisse, ut per, conditionem subjectionis Deum natura esse Christum Dominum inficiarentur. Quibus respondet Hieronymus 7, seu Sedulius, subjectionem non semper ad diminutionem honoris pertinere, sed etiam ad charitatis officium, maxime cum spiritus prophetarum prophetis dicatur esse subjectus, et ipse Dominus Joseph ac Marie de- scribatur fuisse subjectus. Tandem concludit hoc de natura, quam ex Virgine induit, dictum esse, in qua semper minor est Patre, ac perpetuo divini- tati subjicitur: in qua sententia stant quoque Aug. lib. Octoginta trium quæst., q. 69, et lib. Cont. ser- monem Arianorum, cap. 37; Ambrosius lib. v De fide, cap. 6 et 7; Gregorius Nyssenus oratione in illud: Quando sibi subjecerit omnia; › Cyrillus Alex. lib. x Thesauri, cap. 8; Basilius lib. IV Adv. Eunomium, etc. Plane itaque et arianizat et judai- zat Calvinus, qui testimonium illud ad Filii divini- tatem refert. Liberam futuram creaturam. Id est, quemadino- dum propter nos facta est omnis creatura variis mutation.bus et passionibus obnoxia, ita magna et puritate et pace gaudebit, cum ad supremam fe- licitatem ex his miseriis educti fuerimus, quorum gratia creata fuit. Sed hæc causæ Millenatiorum nullo modo suffragantur. El ascendat ad eum supergrediens angelos. Do Christi redemptoris nostri humana natura bic primo loquitur, quam super omnem principatum et potestatem secum extulit in cœlum, in quod sub- actis omnibus suis hostibus extremo judicio rever- telur. Deinceps præclaros cœtus electorum intelli- git, quibus dicet: Venite, benedicti, in reguum Patris, etc. Horum enim quosdam, ut beatissi- mam Virginem, et Baptistam (fortassis) ac Jere- miam, qui ab utero inatrum in lucem venerunt sancti jam effecti, super choros angelorum exalta- bit. De cæteris credendum est parein angelis fulu- ram esse societatem et gloriam, qui nos concives Suos nuncupant, conservos se profitentur, super pœnitentibus.lætantur, imo et spiritus administros se præbent iis qui hæreditatem salutis secum exce- pturi sunt, id est supremam sempiternamque fe- licitatem illam, in qua nullum erit malum et nul- lum deerit bonum; quoniam ipse ibi præmium virtutis erit, qui virtutem dedit, et qui seipsu!!!, quo nihil melius et majus potest esse, promisit. Ipse finis erit desideriorum nostrorum, qui sing line videbitur, sine fastidio amabitur, sive fatiga, tione laudabitur. Ipso pleni erimus qui omnia erit in omnibus. Ibi vacabimus et videbimus; videhj- mus et aшabimus, amabimus et laudabimus ”. Nec anxie disputo an in actioue intellectus præcipuo consistat illa beatitudo, an voluntatis potius; quandoquidem erunt omnia gaudiį, plena, non 80- lum voluntaş et intellectus, sed et oculi, aures, manus, totum corpus, tota mens et animus denique. Ad quæ Deum opt. max, oro et absecro, ut per- actis omnibus, quæ salutem æternam unicuique pro certo pariunt, omne genus hominum, vitæ spatio naturaliter excurso, tandem perducatur, et mente divina sempiterne perfruatur. Fiat, fiat. Lib. De discipl. et hab. virg. » Comment. in xv cap. I. Cor. ** Matth. xxv, 34. » August. lib. xxu De civit., c. 30.

surrectionem, verum, simul atque moriantur, ani- A exspectant, molestiis defatigari ". Terra siquidem mas ipsorum in cœlum recipi. » Pag. 331. Qui dicunt inferos quidem esse hunc mandum. Eamdem sententiam rejicit quoque Ter- tullianus lib. De anima, cap. 55, his verbis: «No- bisínferi, non nuda cavositas, nec subdivalis aliqua mundi sentina creduntur; sed in fossa terræ et in alto vastitas, et in ipsis visceribus ejus abstrusa profunditas. › F. Franc. Feuaṛdentius ad lectorem. De postremis quinque Irenæi capitibus. Posteriora quinque capita, nunquam antea typis excuSA, ex veteri nostro codice venerandæ fidei subjicimus; ques Irenæi germana el vera esse, tum ipsa scribendi dicendi- que ratio, tum Eusebius, Nicephorus et Anastasius Nicæ nus, eadem Irenæi nomine aliquot in locis citantes, prout locis suis indicabimus, citra ullam controversiam probant et demonstrant. Præterea, Hieron. in Vita Papiæ, proœm. in lib. xviu, Com. in Isaiam, Comm. in xxxvi Ezech. B. Ire num una cum Papia, Tertulliano, Victorino, Lartuntio, Severo, Apollinari, quibus addo Justinum martyrem, notat inseculum Judæorum iphone, regnum Christi et electorum ejus, post resurrectionem, exstinctum Antichri- stum, el universorum judicium, in terris, terrenaque Je- rusalem restituta, per mille annos futurum dixisse, juxla litteralem sensum exprimentem omnia quæ in prophetis et Apocalypsi his de rebus leguntur; adversus quem vir eloquentissimus Dionysius Alexandrinus elegantem librum scripsit, deridendo mille annorum fabulum, el auream alque gemmalam in terris Jerusalem, otium Sabbati, cunciarum gentium servitutem, etc. Hæc cunt nemo ex libris Irenai hactenus edilis colligere possit, ex his tamen fragmentis, quæ modo in lucem edimus, perspicuum est ad Irenæum pertinere. Sublata porro candide suspuor, ne vel hujusmodi opinio ab Ecclesia improbata, hujus tanti episcopi et martyris auctoritatem elevaret, vel famam obscuraret apud posteros, vel denique ne argumentis illius illecti quidam sententiam jam explosam amplecterentur. Verum nec id tutum, nec probabile mihi videtur, his præ- sertim artibus, periculis acceptis mederi: alioquin bona pars scriptorum Putrum orthodoxorum evanesceret ac periret. Medendum porro erat præmonitione, el locorum detortorum fideli expositione, non litura; calamo, non scal- pello. Nihilo secius enim lapsus tunti martyris auctorita- tem ejus derogat, guam peccata Moysis, Davidis, Salo- monis, Jona, Petri, Matthæi et Pauli, scriptorum suo- rum majestatem lædunt aut imminuunt. Itaque pio_lectori salis eru talem opinionem, quam hic percurret, ab Irenæo induci, doctissimo ac beatissimo homini tamen excidisse; secumque repetere Christum Dominum in duobus filiis Zebedai, deinde in duobus discipulis Emmaunta peregri nantibus, postremo in apostolis suis, ipso die ascensionis sue in cœlum, illum coarguisse. Eam postea scriptis editis confutatam ac rejectam a Dionysio Areopagita lib. De ecclesiast. hierarc., part. 1, cap. 1; Caio et Dionysio Alex. antiquis et magni nominis scriptoribus, Euseb. lib. Hist., cap. 22 el 33; Augustino lib. xx De civ., cap 7, 8 et 9; Theodoreto lib. in Hæreticarum fabularum ; Epiphanio lib. in Contra hæreses, tomo I. Denique secum animad- vertel sententiam diu ab Ecclesia dissimulatam et tolera- tam fuisse, nec prius tanquam hæresim damnatam el explosam, quam quidam Nepos Egyptius episcopus, deinde Coracion, postremo Apollinaris Luodicemus eamdem Scriptis e concionibus suis nimis pugnaciter el pertinaci- D ter defenderint el invexerint; ut patet ex Eusebio, lib. vn Hist., cap. 19 et 20, et Hieronymo, lib. vui in Isaiam, et alibi passim. Ab Irenæo ilaque hac in re summa cum re- verentia el animi modestia sic discedet, ut illius existima- tionem retineat; nec quidquam ex ea diminuat, vel eo maxime nomine, quod primus hanc nequaquam invexerit, neque pertinaci aut factioso spiritu defenderit; sed a Pa- pia, et quibusdam aliis, qui Judæorum traditiones nondum penitus deposuerant, exceptam, falsus animi reſricarit. Ejusdem adnotationes in cap. 32. Pag. 331. Oportet ergo. Intelligit de mirabili illa rerum universarnm renovatione, quæ adventum Christi et judicium subsequetur. Nam omnes orbis species unius hominis, cajus gratia cónditæ fuere, per prosopopœiam dicuntur ingemiscere et defati- gari, id est, in gravi negotio versari, et usque ad expletam et perfectam ejus beatitatem, quam certo Roin. VIII. nascentes nos excipit, natos alit, semel erlitos sus- tinet semper; novissime complexa gremio jam a reliqua natura abdicatos, tum maxime ut inater operit monumenta ac titulos gerit, nomenque prorogat nostrum, et memoriani extendit contra brevitatem ævi ". Ea nostri causa maledictioni subjicitur, fructus caducos subinde reparat, hor- rendasque concussiones et vastitates subire co- gitur *. Aquæ subeunt in imbres, 206 rigescunt in grandines, tumescunt in fluctus, præcipitantur in torrentes. Aer deusalur in nubibus, furit pro- cellis, modo riget frigoribus, modo succenditur æstibus, modo tonitruorum fragoribus mugit. Ani- mantium greges pascunt, ut nos pascent; exuuntur, ut nos induant; nobis laborant. Orbes cœlestes assidue concitantur, occidunt, oriuntur, patiuntur deliquia; et, ut summatim dicam, omnis creatura impiorum, juxta ac piorum usibus et abusibus ser- vire compellitur : atque ob id a Paulo et Irenæo dicitur eain vanitati obnoxiam ingemiscere ac du- lere; nec id solum, verum etiam a servitule cor- ruptionis liberandain sub adventum Domini, quando filii Dei in libertatem asserentur. Ad Aquilonem et Africam. Sanctes et vulgata editio, ad Aquilonem et Meridiem; Septuaginta quoque, προς βορράν καὶ Λίβα. For asse, cad Aquilonem et Africum, ut Josue xviii, 14; Psalm. LXXVII, 26; Isaiæ xxi, 1; Ezechielis xx, 48, etc. Sed emit monumentum quadringentus dans, etc. Expunximus quadraginta, et quadringentas reposuimus. Vulgata enim editio Latina habet, e quadringentos siclos argenti.» Et Septuaginta, quos sequitur auctor, τετρακόσια δίδραγμα ἀργυρίου, « quadringentas didrachmas argenti, etc. Ab Effron filio Seor Ethæo. Quia Græce in Bi- bliis legitur, 'Expŵy tỷ to Σaáp, et in communi editione Latina, Ephron filia. Seor, hic ita legendum censuimus. Vetus codex, ‹ filio Yphæi. › Pag. 332. A flumine Ægypti. Ilieronymus, epi- stola ad Dardanum, putat hoc flumen esse torren tem qui Rhinocotura vocatur, idemque confirmat Comment. in xxvu Isaiæ et XLVII Ezechielis. Oportet eum accipere. August., lib. xvi De civ., cap. 24, solam terram Chanaan hic a Domino significari et promitti docet, quam populus Israel, semen Abrahæ secundum carnem, accepit, qui, etsi expulsus aliquoties fuerit a Jerosolymis, mansit ta- men in aliis civitatibus terræ. Endem repetil et probat in Quæstionibus super Genesim. Mysticam et arcanis plenam expositionem persequitur Hier., epist. ad Dardanum. ' Accipient autem eam. Si de bonis illis spiritalibus intelligeret Irenæus, quæ nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascenderunt 88 sententiæ Bue fautorem ascisceret Hierony- mum, epist. ad Dardan., et cæteros orthodoxos interpretes. Quoniam ipsi possidebunt terram. Hujus terræ po-sessio, ait Hieronymus, non est mansuetorum arque mitium, qui sæpenumero-etiam a parentibus derelicta perdunt propter mansuetudineni, sed vi- rorum fortium et violentorum, qui sunt ad belia promptissimi. At terra viventium řepromittitur a Deo, in qua sanctis viris atque mausuetis ejus bona præparantur. Ex J. Ern. Grabii adnotationibus in cap. 32. Pag. 331. Quoniam igitur. Hæc posteriora quin- que capita in iis, quibus Erasmus, usus est, codi- cibus, ac proinde etiam in ejus ac Gallasii editt. omissa, ex veteri cod. primus eruit Feuardentius; qui insuper præmissa præfatione Irenæo ista recte vindicat, eaque ob defensionem regni millenarii a pluribus sublaja fuisse candide suspicatur. Cæte- ** Plin. lib. 11, cap. 63. ** Genes. 111, 47. * Genes. xxiii, 16. 88 1 Cor. 11, 9.