Diplomatic text · TLG-E clean (diplomatic Greek; primary witness) + khazarzar (second witness) — PG column chips mark the printed columns.
PG 2:1159ΠΡΟΣ ΔΙΟΓΝΗΤΟΝ Ἐπειδὴ ὁρῶ, κράτιστε Διόγνητε, ὑπερεσπουδακότα σε τὴν θεοσέβειαν τῶν Χριστιανῶν μαθεῖν καὶ πάνυ σαφῶς καὶ ἐπιμελῶς πυνθανόμενον περὶ αὐτῶν, τίνι τε Θεῷ πεποιθότες καὶ πῶς θρησκεύοντες αὐτὸν [τόν] τε κόσμον ὑπερορῶσι πάντες καὶ θανάτου καταφρονοῦσι, καὶ οὔτε τοὺς νομιζομένους ὑπὸ τῶν Ἑλλήνων θεοὺς λογίζονται οὔτε τὴν Ἰουδαίων δεισιδαιμονίαν φυλάσσουσι, καὶ τίνα τὴν φιλοστοργίαν ἔχουσι πρὸς ἀλλήλους, καὶ τί δήποτε καινὸν τοῦτο γένος ἢ ἐπιτήδευμα εἰσῆλθεν εἰς τὸν βίον νῦν καὶ οὐ πρότερον. Ἀποδέχομαί γε τῆς προθυμίας σε ταύτης, καὶ παρὰ τοῦ Θεοῦτοῦ καὶ τὸ λέγειν καὶ τὸ ἀκούειν ἡμῖν χορηγοῦντοςαἰτοῦμαι δοθῆναι ἐμοὶ μὲν εἰπεῖν οὕτως ὡς μάλιστα ἂν [ἀκούσαντά] σε βελτίω γενέσθαι, σοί τε οὕτως ἀκοῦσαι ὡς μὴ λυπηθῆναι τὸν εἰπόντα. Ἄγε δή, καθάρας σαυτὸν ἀπὸ πάντων τῶν προκατεχόντων σου τὴν διάνοιαν λογισμῶν, καὶ τὴν ἀπατῶσάν σε συνήθειαν ἀποσκευασάμενος, καὶ γενόμενος ὥσπερ ἐξ ἀρχῆς καινὸς ἄνθρωπος, ὡς ἂν καὶ λόγου καινοῦ, καθάπερ καὶ αὐτὸς ὡμολόγησας, ἀκροατὴς ἐσόμενος·
1459 ANONYMI VIRI APOSTOLICI 1160 rum reliquiæ. Reversos enim e Canaam Israelitas habitasse tradit in Egypto usque ad diem exitus eo- rum. Ita testamentum ejusdem Benjamini. Tum bello aliquo occupatis Egyptiís, occasionem captasse refert Israelitas, Patriarchas suos ad Hebronem trasferendi, opera tamen, ut vel ita Egyptios laterent, clancularia. Ita Test. Simonis loc. cit. Et reduxerunt ea clam in bello Egyptiorum. Hunc annum cum anno a morte Gadi V committit illius Testamentum. Sic enim habet: Kalev yo - Tov els Xeopov. Ita sentire ne quidem potuit Auctor. Sic enim natus fuisset post venditum Josephum, quem talem noster facit Josepho infensissimum. Facile inde constat, deesse numerum majorem. Rescri- bendum ergo, Μετὰ τεσσαράκοντα πέντε, vel, μετὰ μ' πέντε. Ita procedunt omnia, pro nostris calculis, rectissime. Obierit enim Dan anno Promissionis 225,qui erat annus ante reliquiarum deportationem XLV. Inde situs ille, quem Gado assignavimus, mirifice confirmatur. Ita ergo sentit noster Auctor, si quid sen- serit sibi consentaneum. Non tamen proinde pro vero mox habendum est, quod verum ipse crediderit.Id potius colligerem, Chronologiam illam de his temporis omnem, quæ sacro Textu non nititur, vel c ratiociniis hominum, vel fide mala oriundam esse. Noster certe alia omnia sentit a Demetrio apud Euse- bium lib. 1x De præparat Evangel. c. 21. Quod sane fieri vix potuit, si fuerint utrivis coæva, quæ nesci- mus, præter sacras litteras, monumenta. Hoc itaque oneram dedimus, ut Auctori, qualescunque fuerint, sua saltem constarent rationes; non autem, ut pro illis tide nostra juberemus. Erit autem ne quidem hoc inutile, ut intelligantur veteres, nostro tamen juniores, si forte venerandis Patriarcharum nomi- nibus hallucinati illum secuti fuerint, etiam errantem. Est autem admodum receptus apud nuperos Chro- nologos error, errorumque aliorum fons, quod ne quidem in veteribus satis accurate distinguant Histo- rica de rebus sibi exploratis Testimonia ab eorumdem veterumn conjecturis atque ratiociniis. Hæc enim si internoscerentur, non quælibet eflata pro Historicis haberent Testimoniis. ANONYMI VIRI APOSTOLICI EPISTOLA AD DIOGNETUM DISSERTATIO PROCEMIALIS (GALLAND., Vet. Patr. Biblioth, I, Proleg., LXVIII. I. De Anonymi viri apostolici Epistola ad Diognelum A cinnata; cujus tandem exe nplar quinque post an- cujus editiones enuntiantur. Minus recte Justino M.ascripta censetur. Idque variis argumentis evin- citur,e scriptoris charactere, temporum notatione ac styli discrimine sumptis. Dum Epistolæ Ignatianæ prelo committebantur, mentem subiit cogitatio de insignis Epistolæ ad Diognetum auctore, qui sæculo 1 floruisse compe- ritur. Verum cum ab Ignatii societate neque Poly- carpus neque Papias essent omnino disjungendi, Anonymo demum viro illi apostolico locum dare saltem post sanctum Hierapolitanum episcopum, opportunum daximus. Præstantissimam itaque hanc Epostolam primus Græce in lucen extulit, Latine vertit notisque il- lustravit Henricus Stephanus anno 1592, quæ dein- ceps S. Justini M. operibus addita, prodiit in edi- B tionibus Heidelbergensi 1593, Parisiensibus 1615 et 1636, Coloniensi seu Witebergensi 1686, atque in nupera Parisiensi 1742, omnium sane luculentis- sima, opera et studio V. C. Prudentii Marani con- sur la persécut. de Néron. segg. nos, sed minus emendate, Veneta expressit: qua proinde posthabita, nostram ad præcedentis nor- mam exegimus; eaque insuper suis locis restitui- mus, quæ sive addenda sive emmendanda monue- rat doctissimus editor. Quamvis autem eamdem Epistolam complures haud incelebres scriptores, sæculo in primis supe- riore, S. Justino absque ulla hæsitatione adjudica- rint; non defuere tamen alii, neque pauci, cum in- genio tum doctrina præstantes viri, qui ejus au- ctorem Justino multo antiquiorem esse existima- runt. Hoc inter primas tenet Tillemontius (1); quem deinde secuti sunt Norrius (2), Baraterius (3) et nuper demum Orsius (4), vir et litteris et digni- tate conspicuus. Neque sane levia esse videntur, quæ ad hanc sententiam astruendam in medium proferuntur ar- gumenta, e scribentis potissimum charactere, ac temporum stylique discrimine elicita.. seq. 378-382. (1) Tillem. Mém. eccles., tom. II, pag. 493, not.1, (2) Nourr. Appar. ad Bibl. PP., tom. I, pag. 445 (3) Barat. Disquis. chron., cap. 6, § 4, pag. 76 (4) Orsi, Istor. eccl. lib. 11, § 26, tom. I, pagg.
ἴδε μὴ μόνον τοῖς ὀφθαλμοῖς, ἀλλὰ καὶ τῇ φρονήσει, τίνος ὑποστάσεως ἢ τίνος εἴδους τυγχάνουσιν οὓς ἐρεῖτε καὶ νομίζετε θεούς. Οὐχ ὁ μέν τις λίθος ἐστὶν ὅμοιος τῷ πατουμένῳ, ὁ δ’ ἐστὶ χαλκὸς οὐ κρείσσων τῶν εἰς τὴν χρῆσιν ἡμῖν κεχαλκευμένων σκευῶν, ὁ δὲ ξύλον ἤδη καὶ σεσηπός, ὁ δὲ ἄργυρος χρῄζων ἀνθρώπου τοῦ φυλάξαντος ἵνα μὴ κλαπῇ, ὁ δὲ σίδηρος ὑπὸ ἰοῦ διεφθαρμένος, ὁ δὲ ὄστρακον, οὐδὲν τοῦ κατασκευασμένου πρὸς τὴν ἀτιμοτάτην ὑπηρεσίαν εὐπρεπέςτερον; οὐ φθαρτῆς ὕλης ταῦτα πάντα; οὐχ ὑπὸ σιδήρου καὶ πυρὸς κεχαλκευμένα; οὐχ ὃ μὲν αὐτῶν λιθοξόος ὃ δὲ χαλκεὺς ὃ δὲ ἀργυροκόπος ὃ δὲ κεραμεὺς ἔπλασεν; οὐ πρὶν ἢ ταῖς τέχναις τούτων εἰς τὴν μορφὴν τούτων ἐκτυπωθῆναι ἦν [ἕκαστον] αὐτῶν ἑκάστῳ ἔτι καὶ νῦν μεταμεμορφωμένον; οὐ τὰ νῦν, ἐκ τῆς αὐτῆς ὕλης ὄντα σκεύη γένοιτ’ ἄν, εἰ τύχοι τῶν αὐτῶν τεχνιτῶν, ὅμοια τοιούτοις; Οὐ ταῦτα πάλιν τὰ νῦν ὑφ’ [ὑμῶν] προσκυνούμενα δύναιτ’ ἂν ὑπὸ ἀνθρώπων σκεύη ὅμοια γενέσθαι τοῖς λοιποῖς; οὐ κωφὰ πάντα, οὐ τυφλά, οὐκ ἄψυχα, οὐκ ἀναίσθητα, οὐκ ἀκίνητα; οὐ πάντα σηπόμενα, οὐ πάντα φθειρόμενα;
1459 ANONYMI VIRI APOSTOLICI 1160 rum reliquiæ. Reversos enim e Canaam Israelitas habitasse tradit in Egypto usque ad diem exitus eo- rum. Ita testamentum ejusdem Benjamini. Tum bello aliquo occupatis Egyptiís, occasionem captasse refert Israelitas, Patriarchas suos ad Hebronem trasferendi, opera tamen, ut vel ita Egyptios laterent, clancularia. Ita Test. Simonis loc. cit. Et reduxerunt ea clam in bello Egyptiorum. Hunc annum cum anno a morte Gadi V committit illius Testamentum. Sic enim habet: Kalev yo - Tov els Xeopov. Ita sentire ne quidem potuit Auctor. Sic enim natus fuisset post venditum Josephum, quem talem noster facit Josepho infensissimum. Facile inde constat, deesse numerum majorem. Rescri- bendum ergo, Μετὰ τεσσαράκοντα πέντε, vel, μετὰ μ' πέντε. Ita procedunt omnia, pro nostris calculis, rectissime. Obierit enim Dan anno Promissionis 225,qui erat annus ante reliquiarum deportationem XLV. Inde situs ille, quem Gado assignavimus, mirifice confirmatur. Ita ergo sentit noster Auctor, si quid sen- serit sibi consentaneum. Non tamen proinde pro vero mox habendum est, quod verum ipse crediderit.Id potius colligerem, Chronologiam illam de his temporis omnem, quæ sacro Textu non nititur, vel c ratiociniis hominum, vel fide mala oriundam esse. Noster certe alia omnia sentit a Demetrio apud Euse- bium lib. 1x De præparat Evangel. c. 21. Quod sane fieri vix potuit, si fuerint utrivis coæva, quæ nesci- mus, præter sacras litteras, monumenta. Hoc itaque oneram dedimus, ut Auctori, qualescunque fuerint, sua saltem constarent rationes; non autem, ut pro illis tide nostra juberemus. Erit autem ne quidem hoc inutile, ut intelligantur veteres, nostro tamen juniores, si forte venerandis Patriarcharum nomi- nibus hallucinati illum secuti fuerint, etiam errantem. Est autem admodum receptus apud nuperos Chro- nologos error, errorumque aliorum fons, quod ne quidem in veteribus satis accurate distinguant Histo- rica de rebus sibi exploratis Testimonia ab eorumdem veterumn conjecturis atque ratiociniis. Hæc enim si internoscerentur, non quælibet eflata pro Historicis haberent Testimoniis. ANONYMI VIRI APOSTOLICI EPISTOLA AD DIOGNETUM DISSERTATIO PROCEMIALIS (GALLAND., Vet. Patr. Biblioth, I, Proleg., LXVIII. I. De Anonymi viri apostolici Epistola ad Diognelum A cinnata; cujus tandem exe nplar quinque post an- cujus editiones enuntiantur. Minus recte Justino M.ascripta censetur. Idque variis argumentis evin- citur,e scriptoris charactere, temporum notatione ac styli discrimine sumptis. Dum Epistolæ Ignatianæ prelo committebantur, mentem subiit cogitatio de insignis Epistolæ ad Diognetum auctore, qui sæculo 1 floruisse compe- ritur. Verum cum ab Ignatii societate neque Poly- carpus neque Papias essent omnino disjungendi, Anonymo demum viro illi apostolico locum dare saltem post sanctum Hierapolitanum episcopum, opportunum daximus. Præstantissimam itaque hanc Epostolam primus Græce in lucen extulit, Latine vertit notisque il- lustravit Henricus Stephanus anno 1592, quæ dein- ceps S. Justini M. operibus addita, prodiit in edi- B tionibus Heidelbergensi 1593, Parisiensibus 1615 et 1636, Coloniensi seu Witebergensi 1686, atque in nupera Parisiensi 1742, omnium sane luculentis- sima, opera et studio V. C. Prudentii Marani con- sur la persécut. de Néron. segg. nos, sed minus emendate, Veneta expressit: qua proinde posthabita, nostram ad præcedentis nor- mam exegimus; eaque insuper suis locis restitui- mus, quæ sive addenda sive emmendanda monue- rat doctissimus editor. Quamvis autem eamdem Epistolam complures haud incelebres scriptores, sæculo in primis supe- riore, S. Justino absque ulla hæsitatione adjudica- rint; non defuere tamen alii, neque pauci, cum in- genio tum doctrina præstantes viri, qui ejus au- ctorem Justino multo antiquiorem esse existima- runt. Hoc inter primas tenet Tillemontius (1); quem deinde secuti sunt Norrius (2), Baraterius (3) et nuper demum Orsius (4), vir et litteris et digni- tate conspicuus. Neque sane levia esse videntur, quæ ad hanc sententiam astruendam in medium proferuntur ar- gumenta, e scribentis potissimum charactere, ac temporum stylique discrimine elicita.. seq. 378-382. (1) Tillem. Mém. eccles., tom. II, pag. 493, not.1, (2) Nourr. Appar. ad Bibl. PP., tom. I, pag. 445 (3) Barat. Disquis. chron., cap. 6, § 4, pag. 76 (4) Orsi, Istor. eccl. lib. 11, § 26, tom. I, pagg.
PG 2:1160ταῦτα θεοὺς καλεῖτε, τούτοις δουλεύετε, τούτοις προσκυνεῖτε· τέλεον δ’ αὐτοῖς ἐξομοιοῦσθε. Διὰ τοῦτο μισεῖτε Χριστιανούς, ὅτι τούτους οὐχ ἡγοῦνται θεούς. Ὑμεῖς γὰρ οἱ νῦν νομίζοντες καὶ οἰόμενοι, οὐ πολὺ πλέον αὐτῶν καταφρονεῖτε; οὐ πολὺ μᾶλλον αὐτοὺς χλευάζετε καὶ ὑβρίζετε, τοὺς μὲν λιθίνους καὶ ὀστρακίνους σέβοντες ἀφυλάκτους, τοὺς δὲ ἀργυρέους καὶ χρυσοῦς ἐγκλείοντες ταῖς νυξί, καὶ ταῖς ἡμέραις φύλακας παρακαθιστάντες, ἵνα μὴ κλαπῶσιν; αἷς δὲ δοκεῖτε τιμαῖς προσφέρειν, εἰ μὲν αἰσθάνονται, κολάζετε μᾶλλον αὐτούς· εἰ δὲ ἀναισθητοῦσιν, ἐλέγχοντες αἵματι καὶ κνίσαις αὐτοὺς θρησκεύετε. Ταῦθ’ ὑμῶν τις ὑπομεινάτω, ταῦτα ἀνασχέσθω τις ἑαυτῷ γενέσθαι. Ἀλλὰ ἄνθρωπος μὲν οὐδὲ εἷς ταύτης τῆς κολάσεως ἑκὼν ἀνέξεται, αἴσθησιν γὰρ ἔχει καὶ λογισμόν· ὁ δὲ λίθος ἀνέχεται, ἀναισθητεῖ γάρ· οὐκοῦν τὴν αἴσθησιν αὐτοῦ ἐλέγχετε. Περὶ μὲν οὖν τοῦ μὴ δεδουλῶσθαι Χριστιανοὺς τοιούτοις θεοῖς πολλὰ μὲν καὶ ἄλλα εἰπεῖν ἔχοιμι· εἰ δέ τινι μὴ δοκοίη κἂν ταῦτα ἱκανά, περισσὸν ἡγοῦμαι καὶ τὸ πλείω λέγειν. Ἑξῆς δὲ περὶ τοῦ μὴ κατὰ τὰ αὐτὰ Ἰουδαίοις θεοσεβεῖν αὐτοὺς οἶμαί σε μάλιστα ποθεῖν ἀκοῦσαι.
1459 ANONYMI VIRI APOSTOLICI 1160 rum reliquiæ. Reversos enim e Canaam Israelitas habitasse tradit in Egypto usque ad diem exitus eo- rum. Ita testamentum ejusdem Benjamini. Tum bello aliquo occupatis Egyptiís, occasionem captasse refert Israelitas, Patriarchas suos ad Hebronem trasferendi, opera tamen, ut vel ita Egyptios laterent, clancularia. Ita Test. Simonis loc. cit. Et reduxerunt ea clam in bello Egyptiorum. Hunc annum cum anno a morte Gadi V committit illius Testamentum. Sic enim habet: Kalev yo - Tov els Xeopov. Ita sentire ne quidem potuit Auctor. Sic enim natus fuisset post venditum Josephum, quem talem noster facit Josepho infensissimum. Facile inde constat, deesse numerum majorem. Rescri- bendum ergo, Μετὰ τεσσαράκοντα πέντε, vel, μετὰ μ' πέντε. Ita procedunt omnia, pro nostris calculis, rectissime. Obierit enim Dan anno Promissionis 225,qui erat annus ante reliquiarum deportationem XLV. Inde situs ille, quem Gado assignavimus, mirifice confirmatur. Ita ergo sentit noster Auctor, si quid sen- serit sibi consentaneum. Non tamen proinde pro vero mox habendum est, quod verum ipse crediderit.Id potius colligerem, Chronologiam illam de his temporis omnem, quæ sacro Textu non nititur, vel c ratiociniis hominum, vel fide mala oriundam esse. Noster certe alia omnia sentit a Demetrio apud Euse- bium lib. 1x De præparat Evangel. c. 21. Quod sane fieri vix potuit, si fuerint utrivis coæva, quæ nesci- mus, præter sacras litteras, monumenta. Hoc itaque oneram dedimus, ut Auctori, qualescunque fuerint, sua saltem constarent rationes; non autem, ut pro illis tide nostra juberemus. Erit autem ne quidem hoc inutile, ut intelligantur veteres, nostro tamen juniores, si forte venerandis Patriarcharum nomi- nibus hallucinati illum secuti fuerint, etiam errantem. Est autem admodum receptus apud nuperos Chro- nologos error, errorumque aliorum fons, quod ne quidem in veteribus satis accurate distinguant Histo- rica de rebus sibi exploratis Testimonia ab eorumdem veterumn conjecturis atque ratiociniis. Hæc enim si internoscerentur, non quælibet eflata pro Historicis haberent Testimoniis. ANONYMI VIRI APOSTOLICI EPISTOLA AD DIOGNETUM DISSERTATIO PROCEMIALIS (GALLAND., Vet. Patr. Biblioth, I, Proleg., LXVIII. I. De Anonymi viri apostolici Epistola ad Diognelum A cinnata; cujus tandem exe nplar quinque post an- cujus editiones enuntiantur. Minus recte Justino M.ascripta censetur. Idque variis argumentis evin- citur,e scriptoris charactere, temporum notatione ac styli discrimine sumptis. Dum Epistolæ Ignatianæ prelo committebantur, mentem subiit cogitatio de insignis Epistolæ ad Diognetum auctore, qui sæculo 1 floruisse compe- ritur. Verum cum ab Ignatii societate neque Poly- carpus neque Papias essent omnino disjungendi, Anonymo demum viro illi apostolico locum dare saltem post sanctum Hierapolitanum episcopum, opportunum daximus. Præstantissimam itaque hanc Epostolam primus Græce in lucen extulit, Latine vertit notisque il- lustravit Henricus Stephanus anno 1592, quæ dein- ceps S. Justini M. operibus addita, prodiit in edi- B tionibus Heidelbergensi 1593, Parisiensibus 1615 et 1636, Coloniensi seu Witebergensi 1686, atque in nupera Parisiensi 1742, omnium sane luculentis- sima, opera et studio V. C. Prudentii Marani con- sur la persécut. de Néron. segg. nos, sed minus emendate, Veneta expressit: qua proinde posthabita, nostram ad præcedentis nor- mam exegimus; eaque insuper suis locis restitui- mus, quæ sive addenda sive emmendanda monue- rat doctissimus editor. Quamvis autem eamdem Epistolam complures haud incelebres scriptores, sæculo in primis supe- riore, S. Justino absque ulla hæsitatione adjudica- rint; non defuere tamen alii, neque pauci, cum in- genio tum doctrina præstantes viri, qui ejus au- ctorem Justino multo antiquiorem esse existima- runt. Hoc inter primas tenet Tillemontius (1); quem deinde secuti sunt Norrius (2), Baraterius (3) et nuper demum Orsius (4), vir et litteris et digni- tate conspicuus. Neque sane levia esse videntur, quæ ad hanc sententiam astruendam in medium proferuntur ar- gumenta, e scribentis potissimum charactere, ac temporum stylique discrimine elicita.. seq. 378-382. (1) Tillem. Mém. eccles., tom. II, pag. 493, not.1, (2) Nourr. Appar. ad Bibl. PP., tom. I, pag. 445 (3) Barat. Disquis. chron., cap. 6, § 4, pag. 76 (4) Orsi, Istor. eccl. lib. 11, § 26, tom. I, pagg.
Ἰουδαῖοι τοίνυν, εἰ μὲν ἀπέχονται ταύτης τῆς προειρημένης λατρείας, καὶ εἰς θεὸν ἕνα [πιστεύειν καὶ τοῦτον] τῶν πάντων σέβειν [καὶ] δεσπότην, ἀξιοῦσι [φρονίμως]· εἰ δὲ τοῖς προειρημένοις ὁμοιοτρόπως τὴν θρησκείαν προσάγουσιν αὐτῷ ταύτην, διαμαρτάνουσιν. Ἃ γὰρ τοῖς ἀναισθήτοις καὶ κωφοῖς προσφέροντες οἱ Ἕλληνες ἀφροσύνης δεῖγμα παρέχουσι, ταῦθ’ οὗτοι, καθάπερ προσδεομένῳ τῷ θεῷ λογιζόμενοι παρέχειν, μωρίαν εἰκὸς μᾶλλον ἡγοῖντ’ ἄν, οὐ θεοσέβειαν. Ὁ γὰρ ποιήσας τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτοῖς καὶ πᾶσιν ἡμῖν χορηγῶν, ὧν προσδεόμεθα, οὐδενὸς ἂν αὐτὸς προσδέοιτο τούτων ὧν τοῖς οἰομένοις διδόναι παρέχει αὐτός. Οἱ δέ γε θυσίας αὐτῷ δι’ αἵματος καὶ κνίσης καὶ ὁλοκαυτωμάτων ἐπιτελεῖν οἰόμενοι καὶ ταύταις ταῖς τιμαῖς αὐτὸν γεραίρειν, οὐδέν μοι δοκοῦσι διαφέρειν τῶν εἰς τὰ κωφὰ τὴν αὐτὴν [ἐνδεικνυμένων] φιλοτιμίαν, [τὰ] μὴ [δυνάμενα] τῆς τιμῆς μεταλαμβάνειν.
1459 ANONYMI VIRI APOSTOLICI 1160 rum reliquiæ. Reversos enim e Canaam Israelitas habitasse tradit in Egypto usque ad diem exitus eo- rum. Ita testamentum ejusdem Benjamini. Tum bello aliquo occupatis Egyptiís, occasionem captasse refert Israelitas, Patriarchas suos ad Hebronem trasferendi, opera tamen, ut vel ita Egyptios laterent, clancularia. Ita Test. Simonis loc. cit. Et reduxerunt ea clam in bello Egyptiorum. Hunc annum cum anno a morte Gadi V committit illius Testamentum. Sic enim habet: Kalev yo - Tov els Xeopov. Ita sentire ne quidem potuit Auctor. Sic enim natus fuisset post venditum Josephum, quem talem noster facit Josepho infensissimum. Facile inde constat, deesse numerum majorem. Rescri- bendum ergo, Μετὰ τεσσαράκοντα πέντε, vel, μετὰ μ' πέντε. Ita procedunt omnia, pro nostris calculis, rectissime. Obierit enim Dan anno Promissionis 225,qui erat annus ante reliquiarum deportationem XLV. Inde situs ille, quem Gado assignavimus, mirifice confirmatur. Ita ergo sentit noster Auctor, si quid sen- serit sibi consentaneum. Non tamen proinde pro vero mox habendum est, quod verum ipse crediderit.Id potius colligerem, Chronologiam illam de his temporis omnem, quæ sacro Textu non nititur, vel c ratiociniis hominum, vel fide mala oriundam esse. Noster certe alia omnia sentit a Demetrio apud Euse- bium lib. 1x De præparat Evangel. c. 21. Quod sane fieri vix potuit, si fuerint utrivis coæva, quæ nesci- mus, præter sacras litteras, monumenta. Hoc itaque oneram dedimus, ut Auctori, qualescunque fuerint, sua saltem constarent rationes; non autem, ut pro illis tide nostra juberemus. Erit autem ne quidem hoc inutile, ut intelligantur veteres, nostro tamen juniores, si forte venerandis Patriarcharum nomi- nibus hallucinati illum secuti fuerint, etiam errantem. Est autem admodum receptus apud nuperos Chro- nologos error, errorumque aliorum fons, quod ne quidem in veteribus satis accurate distinguant Histo- rica de rebus sibi exploratis Testimonia ab eorumdem veterumn conjecturis atque ratiociniis. Hæc enim si internoscerentur, non quælibet eflata pro Historicis haberent Testimoniis. ANONYMI VIRI APOSTOLICI EPISTOLA AD DIOGNETUM DISSERTATIO PROCEMIALIS (GALLAND., Vet. Patr. Biblioth, I, Proleg., LXVIII. I. De Anonymi viri apostolici Epistola ad Diognelum A cinnata; cujus tandem exe nplar quinque post an- cujus editiones enuntiantur. Minus recte Justino M.ascripta censetur. Idque variis argumentis evin- citur,e scriptoris charactere, temporum notatione ac styli discrimine sumptis. Dum Epistolæ Ignatianæ prelo committebantur, mentem subiit cogitatio de insignis Epistolæ ad Diognetum auctore, qui sæculo 1 floruisse compe- ritur. Verum cum ab Ignatii societate neque Poly- carpus neque Papias essent omnino disjungendi, Anonymo demum viro illi apostolico locum dare saltem post sanctum Hierapolitanum episcopum, opportunum daximus. Præstantissimam itaque hanc Epostolam primus Græce in lucen extulit, Latine vertit notisque il- lustravit Henricus Stephanus anno 1592, quæ dein- ceps S. Justini M. operibus addita, prodiit in edi- B tionibus Heidelbergensi 1593, Parisiensibus 1615 et 1636, Coloniensi seu Witebergensi 1686, atque in nupera Parisiensi 1742, omnium sane luculentis- sima, opera et studio V. C. Prudentii Marani con- sur la persécut. de Néron. segg. nos, sed minus emendate, Veneta expressit: qua proinde posthabita, nostram ad præcedentis nor- mam exegimus; eaque insuper suis locis restitui- mus, quæ sive addenda sive emmendanda monue- rat doctissimus editor. Quamvis autem eamdem Epistolam complures haud incelebres scriptores, sæculo in primis supe- riore, S. Justino absque ulla hæsitatione adjudica- rint; non defuere tamen alii, neque pauci, cum in- genio tum doctrina præstantes viri, qui ejus au- ctorem Justino multo antiquiorem esse existima- runt. Hoc inter primas tenet Tillemontius (1); quem deinde secuti sunt Norrius (2), Baraterius (3) et nuper demum Orsius (4), vir et litteris et digni- tate conspicuus. Neque sane levia esse videntur, quæ ad hanc sententiam astruendam in medium proferuntur ar- gumenta, e scribentis potissimum charactere, ac temporum stylique discrimine elicita.. seq. 378-382. (1) Tillem. Mém. eccles., tom. II, pag. 493, not.1, (2) Nourr. Appar. ad Bibl. PP., tom. I, pag. 445 (3) Barat. Disquis. chron., cap. 6, § 4, pag. 76 (4) Orsi, Istor. eccl. lib. 11, § 26, tom. I, pagg.
PG 2:1161Τὸ δὲ δοκεῖν τινὰ παρέχειν τῷ μηδενὸς προσδεομένῳ [ ] Ἀλλὰ μὴν τό γε περὶ τὰς βρώσεις αὐτῶν ψοφοδεές, καὶ τὴν περὶ τὰ σάββατα δεισιδαιμονίαν, καὶ τὴν τῆς περιτομῆς ἀλαζονείαν, καὶ τὴν τῆς νηστείας καὶ νουμηνίας εἰρωνείαν, καταγέλαστα καὶ οὐδενὸς ἄξια λόγου, [οὐ] νομίζω σε χρῄζειν παρ’ ἐμοῦ μαθεῖν. Τό τε γὰρ τῶν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ κτισθέντων εἰς χρῆσιν ἀνθρώπων ἃ μὲν ὡς καλῶς κτισθέντα παραδέχεσθαι, ἃ δ’ ὡς ἄχρηστα καὶ περισσὰ παραιτεῖσθαι, πῶς [οὖν] θέμις ἐστί; τὸ δὲ καταψεύδεσθαι Θεοῦ ὡς κωλύοντος ἐν τῇ τῶν σαββάτων ἡμέρᾳ καλόν τι ποιεῖν, πῶς οὐκ ἀσεβές; τὸ δὲ καὶ τὴν μείωσιν τῆς σαρκὸς μαρτύριον ἐκλογῆς ἀλαζονεύεσθαι ὡς διὰ τοῦτο ἐξαιρέτως ἠγαπημένους ὑπὸ Θεοῦ, πῶς οὐ χλεύης ἄξιον; τὸ δὲ παρεδρεύοντας αὐτοὺς ἄστροις καὶ σελήνῃ τὴν παρατήρησιν τῶν μηνῶν καὶ τῶν ἡμερῶν ποιεῖσθαι, καὶ τὰς οἰκονομίας Θεοῦ καὶ τὰς τῶν καιρῶν ἀλλαγὰς [καταδιαιρεῖν] πρὸς τὰς αὐτῶν ὁρμάς, ἃς μὲν εἰς ἑορτάς, ἃς δὲ εἰς πένθη· τίς ἂν θεοσεβείας καὶ οὐκ ἀφροσύνης πολὺ πλέον ἡγήσεται τὸ δεῖγμα;
1161 EPISTOLA AD DIOGNETUM. - PROOEMIA. 1162 Et primum quidem satis aperte prodit auctor (5), A pta (11); ut proinde argumentum illud quod ex eo apostolorum disciplinæ sese addixisse, eorumque exstitisse auditorem. Αποστόλων γενόμενος μαθητής, yivopa do 20vv.« Cum fuerim apostolorum γίνομαι διδάσκαλος ἐθνῶν.« discipulus,fio gentium doctor.» Quod sane non nisi admodum improprie de Justino quis dixerit. xai Deinde Christianam religionem recens exortam sæpius inculcat noster Anonymus. Alloquens enim Diognetum sub initium Epistolæ (6): « Video te, inquit, acerrimo studio teneri discendi, quis sit divinus Christianorum cultus, et cur novum hoc genus aut institutum in consuetudinem venire nunc cceperit, et non prius... » Τί δή ποτε καινὸν τοῦτο γένος ἢ ἐπιτήδευμα εἰσῆλθεν εἰς τὸν βίον νῦν, καὶ où mpórepov. Ex mox in eamdem sententiam (7): ■ Postquam factus fueris, velut ab initio,novus ho mo, utpote sermonis novi, sicut et ipse confessus es, auditor futurus ..... λόγου καινοῦ ἀκροατὴς ἐσόμε. vos. Nonnullisque interjectis, clarius adhuc idem confirmat his verbis (8): « Cum superiori tempore Deus nos convicisset, non posse vitam consequina- turam nostram, nunc autem Servatorem ostendis- set, qui servare posset ea etiam quæ servari non poterant, etc. » Νῦν τὸν Σωτῆρα δείξας, δυνατὸν σώ- ζειν καὶ τὰ ἀδύνατα, κ. τ. λ. Et paulo post (6) : « Hic qui semper, hodie Filius habitus, per quem Ecclesia ditatur. » Οὗτος ὁ ἀεὶ, σήμερον Υἱὸς λο- γισθείς· δι' οὗ πλουτίζεται ἡ Ἐκκλησία. Quæ quidem omnia rite perpensa, ætati Justini quadrare vix ac ne vix quidem putaverim. B Quid quod,templo Hierosolymitano adhuc stante. hanc ab se scriptam Epistolam auctor haud obscure C declarat? De Judæis namque verba faciens, eosque cum ethnicis conferens et Christianis,hæc habet(10): « Judæi.... qui per sanguinem et nidorem et holo- causta, facere se Deo sacrificia putant, nihil mihi differre videntur ab iis, qui sensu carentia eodem honore studiose prosequuntur.» Subditque statim: « At eorum circa cibos meticulosam cautionem et superstitionem circa Sabbata, et jactantiam de cir- cumcisione, et quæ de jejunio ac noviluniis simu- lant, quæ ridicula sunt et relatu indigna, te a me discere necesse habere non arbitror. » Mox vero : << Communi igitur (gentium)vanitate et impostura, et Judæorum curiositate atque jactantia, jure Chri- stianos abstinere, te abunde didicisse arbitror. » Ἰουδαῖοι... ἀπέχονται.... ἀξιοῦσι.... τὴν θρησκείαν προσάγουσι τῷ Θεῷ ταύτην... διαμαρτάνουσι... δο xoust. Viden' hic omnia ita efferri, ut eo tempore quo scribebat Anonymus, cultus Judaicus adhuc viguisse oportuerit? Loquitur enim haud secus ac Clemens Romanus in Epistola I Corinthiis inscri- η Clementino loco ad temporis notationem definien- dam superius eruimus (12),idem quoque, ad nostri Anonymi ætatem quod attinet, urgendum videatur: adeoque ipsius Epistola ut maxime Christi anno 69, illiganda, aut ocius etiam fortasse, quod magis placet, ut ex mox dicendis compertum fiet. Aliud insuper, et meo quidem animo, haud leve indicium suppetit ex eadem Epistola, nemini quod sciam hactenus animadversum,quo conjectura pro- posita de ipsius auctore viro apostolico magis ma- gisque astruitur.Belli nimirum quod tunc temporis Judæi simul et Græci adversus Christianos gere- bant, meminit noster Anonymus hisce verbis (43): Ὑπὸ Ἰουδαίων ὡς ἀλλόφυλοι πολεμοῦνται, καὶ ὑπὸ Ελλήνων διώκονται· καὶ τὴν αἰτίαν τῆς ἔχθρας εἰπεῖν ol μsouνtes oux Syoudtv. « Adversus eos (Christia- nos) tanquam alienigenas Judæi bellum gerunt, et Græci eos persequuntur: et osores eorum causam inimicitiarum dicere nequeunt. »Paucisque inter- positis (14); (Οὐχ ὁρᾷς) παραβαλλομένους θηρίοις, ἵνα ἀρνήσωνται τὸν Κύριον, καὶ μὴ νικωμένους; Οὐχ ὁρᾶς, ὅσῳ πλείονες κολάζοντες, τοσούτῳ πλεονάζοντας hous: «Non vides objectos feris ; ut abnegent Do- minum, et non vinci ? Non vide, quo plures qui suppliciis afficiunt, eo majorem aliorum esse nume- rum? » Quibus in verbis duo potissimum notanda putaverim. Et primum quidem loquitur auctor de Christianis exjudæis, sive de iis qui postquam exiissent ad Jesum extra castra, improperium ejus portabant, ut phrasi utar Paulina: testatur nam- que, adversus eos tanquam alienigenas a Judæis bellum geri. Scilicet, inquit, qui exagitantur Chri- stiani, Hebræi sunt, Israelitæ sunt, semen Abrahæ sunt, eodemque sanguine sati quo et eorum perse- cutores Judæi; qui tamen eos insectantur ac bello lacessunt, perinde ac si alienigenæ, adópulot, essent, Et hoc sane sensu illam auctoris nostri sententiam esse accipiendam,nemo,ut equidem opinor,inficias ierit. Hic jam quæro, quid aliud iis verbis innuisse putandus noster Anonymus, præterquam turbas illas ac seditiones quas ab Ecclesiæ incunabulis adversus fideles ex circumcisione ciebant incessan- ter Judæi quemadmodum tum ex Actis apostolo- rum passim 3, tum ex Apocalypsi plane constat ; quas item deinceps nonnunquam excitasse perhi- bentur,ut ex Ecclesia Smyrnensis epistola in prin- mis liquet (15)? Harum igitur Judaicarum persecu- tionum autóny scriptor ipsemet apostolicus, ea litteris consignavit quæ modo retulimus; quæque proinde haud equidem intelligo qua ratione Justini temporibus aptari possint. Hebr. XIII, 13. 2 II Cor x1, 22. 3 Act. XIII, 50; xiv, 2; XVIII, 12; XXI, XXII, Xxili, xxiv, xxv. * Apoc. 11, 9; 111, 9. cap. 12, 13, 17. PATROL. GR. II. 37 (5) Anon. Epist. ad Diognet., cap. 11. (6) Ibid., cap. 1. (7) Ibid., cap. 2. (8) Ibid., cap. 9. (9) Ibid., cap. 11. (10) Ibid., capp. 3 et 4. (11) Clem. Epist. I ad Cor., cap. XLI. (12) Prolegom., cap. 1, § 9. (13) Anon. Epist. ad Diognet., cap. 5. (14) Ibid., cap. 7. (15) Eccl. Smyrn. Epist. de S. Polycarp. martyr.,
τῆς μὲν οὖν κοινῆς εἰκαιότητος καὶ ἀπάτης καὶ τῆς Ἰουδαίων πολυπραγμοσύνης καὶ ἀλαζονείας [ὡς] ὀρθῶς ἀπέχονται Χριστιανοί, ἀρκούντως [σε] νομίζω μεμαθηκέναι. Τὸ δὲ τῆς ἰδίας αὐτῶν θεοσεβείας μυστήριον μὴ προσδοκήσῃς δύνασθαι παρὰ ἀνθρώπου μαθεῖν. Χριστιανοὶ γὰρ οὔτε γῇ οὔτε φωνῇ οὔτε ἔσθεσι διακεκριμένοι τῶν λοιπῶν εἰσιν ἀνθρώπων. Οὔτε γάρ που πόλεις ἰδίας κατοικοῦσιν οὔτε διαλέκτῳ τινὶ παρηλλαγμένῃ χρῶνται οὔτε βίον παράσημον ἀσκοῦσιν. Οὐ μὴν ἐπινοίᾳ τινὶ καὶ φροντίδι πολυπραγμόνων ἀνθρώπων [μάθημα] τοῦτ’ αὐτοῖς ἐστὶν εὑρημένον, οὐδὲ δόγματος ἀνθρωπίνου προεστᾶσιν ὥσπερ ἔνιοι. Κατοικοῦντες δὲ πόλεις Ἑλληνίδας τε καὶ βαρβάρους ὡς ἕκαστος ἐκληρώθη, [καὶ] τοῖς ἐγχωρίοις ἔθεσιν ἀκολουθοῦντες ἔν τε ἐσθῆτι καὶ διαίτῃ καὶ τῷ λοιπῷ βίῳ, θαυμαστὴν καὶ ὁμολογουμένως παράδοξον ἐνδείκνυνται τὴν κατάστασιν τῆς ἑαυτῶν πολιτείας. Πατρίδας οἰκοῦσιν ἰδίας, ἀλλ’ ὡς πάροικοι· μετέχουσι πάντων ὡς πολῖται, καὶ πανθ’ ὑπομένουσιν ὡς ξένοι· πᾶσα ξένη πατρίς ἐστιν αὐτῶν, καὶ πᾶσα πατρὶς ξένη. Γαμοῦσιν ὡς πάντες, τεκνογονοῦσιν· ἀλλ’ οὐ ῥίπτουσι τὰ γεννώμενα.
1161 EPISTOLA AD DIOGNETUM. - PROOEMIA. 1162 Et primum quidem satis aperte prodit auctor (5), A pta (11); ut proinde argumentum illud quod ex eo apostolorum disciplinæ sese addixisse, eorumque exstitisse auditorem. Αποστόλων γενόμενος μαθητής, yivopa do 20vv.« Cum fuerim apostolorum γίνομαι διδάσκαλος ἐθνῶν.« discipulus,fio gentium doctor.» Quod sane non nisi admodum improprie de Justino quis dixerit. xai Deinde Christianam religionem recens exortam sæpius inculcat noster Anonymus. Alloquens enim Diognetum sub initium Epistolæ (6): « Video te, inquit, acerrimo studio teneri discendi, quis sit divinus Christianorum cultus, et cur novum hoc genus aut institutum in consuetudinem venire nunc cceperit, et non prius... » Τί δή ποτε καινὸν τοῦτο γένος ἢ ἐπιτήδευμα εἰσῆλθεν εἰς τὸν βίον νῦν, καὶ où mpórepov. Ex mox in eamdem sententiam (7): ■ Postquam factus fueris, velut ab initio,novus ho mo, utpote sermonis novi, sicut et ipse confessus es, auditor futurus ..... λόγου καινοῦ ἀκροατὴς ἐσόμε. vos. Nonnullisque interjectis, clarius adhuc idem confirmat his verbis (8): « Cum superiori tempore Deus nos convicisset, non posse vitam consequina- turam nostram, nunc autem Servatorem ostendis- set, qui servare posset ea etiam quæ servari non poterant, etc. » Νῦν τὸν Σωτῆρα δείξας, δυνατὸν σώ- ζειν καὶ τὰ ἀδύνατα, κ. τ. λ. Et paulo post (6) : « Hic qui semper, hodie Filius habitus, per quem Ecclesia ditatur. » Οὗτος ὁ ἀεὶ, σήμερον Υἱὸς λο- γισθείς· δι' οὗ πλουτίζεται ἡ Ἐκκλησία. Quæ quidem omnia rite perpensa, ætati Justini quadrare vix ac ne vix quidem putaverim. B Quid quod,templo Hierosolymitano adhuc stante. hanc ab se scriptam Epistolam auctor haud obscure C declarat? De Judæis namque verba faciens, eosque cum ethnicis conferens et Christianis,hæc habet(10): « Judæi.... qui per sanguinem et nidorem et holo- causta, facere se Deo sacrificia putant, nihil mihi differre videntur ab iis, qui sensu carentia eodem honore studiose prosequuntur.» Subditque statim: « At eorum circa cibos meticulosam cautionem et superstitionem circa Sabbata, et jactantiam de cir- cumcisione, et quæ de jejunio ac noviluniis simu- lant, quæ ridicula sunt et relatu indigna, te a me discere necesse habere non arbitror. » Mox vero : << Communi igitur (gentium)vanitate et impostura, et Judæorum curiositate atque jactantia, jure Chri- stianos abstinere, te abunde didicisse arbitror. » Ἰουδαῖοι... ἀπέχονται.... ἀξιοῦσι.... τὴν θρησκείαν προσάγουσι τῷ Θεῷ ταύτην... διαμαρτάνουσι... δο xoust. Viden' hic omnia ita efferri, ut eo tempore quo scribebat Anonymus, cultus Judaicus adhuc viguisse oportuerit? Loquitur enim haud secus ac Clemens Romanus in Epistola I Corinthiis inscri- η Clementino loco ad temporis notationem definien- dam superius eruimus (12),idem quoque, ad nostri Anonymi ætatem quod attinet, urgendum videatur: adeoque ipsius Epistola ut maxime Christi anno 69, illiganda, aut ocius etiam fortasse, quod magis placet, ut ex mox dicendis compertum fiet. Aliud insuper, et meo quidem animo, haud leve indicium suppetit ex eadem Epistola, nemini quod sciam hactenus animadversum,quo conjectura pro- posita de ipsius auctore viro apostolico magis ma- gisque astruitur.Belli nimirum quod tunc temporis Judæi simul et Græci adversus Christianos gere- bant, meminit noster Anonymus hisce verbis (43): Ὑπὸ Ἰουδαίων ὡς ἀλλόφυλοι πολεμοῦνται, καὶ ὑπὸ Ελλήνων διώκονται· καὶ τὴν αἰτίαν τῆς ἔχθρας εἰπεῖν ol μsouνtes oux Syoudtv. « Adversus eos (Christia- nos) tanquam alienigenas Judæi bellum gerunt, et Græci eos persequuntur: et osores eorum causam inimicitiarum dicere nequeunt. »Paucisque inter- positis (14); (Οὐχ ὁρᾷς) παραβαλλομένους θηρίοις, ἵνα ἀρνήσωνται τὸν Κύριον, καὶ μὴ νικωμένους; Οὐχ ὁρᾶς, ὅσῳ πλείονες κολάζοντες, τοσούτῳ πλεονάζοντας hous: «Non vides objectos feris ; ut abnegent Do- minum, et non vinci ? Non vide, quo plures qui suppliciis afficiunt, eo majorem aliorum esse nume- rum? » Quibus in verbis duo potissimum notanda putaverim. Et primum quidem loquitur auctor de Christianis exjudæis, sive de iis qui postquam exiissent ad Jesum extra castra, improperium ejus portabant, ut phrasi utar Paulina: testatur nam- que, adversus eos tanquam alienigenas a Judæis bellum geri. Scilicet, inquit, qui exagitantur Chri- stiani, Hebræi sunt, Israelitæ sunt, semen Abrahæ sunt, eodemque sanguine sati quo et eorum perse- cutores Judæi; qui tamen eos insectantur ac bello lacessunt, perinde ac si alienigenæ, adópulot, essent, Et hoc sane sensu illam auctoris nostri sententiam esse accipiendam,nemo,ut equidem opinor,inficias ierit. Hic jam quæro, quid aliud iis verbis innuisse putandus noster Anonymus, præterquam turbas illas ac seditiones quas ab Ecclesiæ incunabulis adversus fideles ex circumcisione ciebant incessan- ter Judæi quemadmodum tum ex Actis apostolo- rum passim 3, tum ex Apocalypsi plane constat ; quas item deinceps nonnunquam excitasse perhi- bentur,ut ex Ecclesia Smyrnensis epistola in prin- mis liquet (15)? Harum igitur Judaicarum persecu- tionum autóny scriptor ipsemet apostolicus, ea litteris consignavit quæ modo retulimus; quæque proinde haud equidem intelligo qua ratione Justini temporibus aptari possint. Hebr. XIII, 13. 2 II Cor x1, 22. 3 Act. XIII, 50; xiv, 2; XVIII, 12; XXI, XXII, Xxili, xxiv, xxv. * Apoc. 11, 9; 111, 9. cap. 12, 13, 17. PATROL. GR. II. 37 (5) Anon. Epist. ad Diognet., cap. 11. (6) Ibid., cap. 1. (7) Ibid., cap. 2. (8) Ibid., cap. 9. (9) Ibid., cap. 11. (10) Ibid., capp. 3 et 4. (11) Clem. Epist. I ad Cor., cap. XLI. (12) Prolegom., cap. 1, § 9. (13) Anon. Epist. ad Diognet., cap. 5. (14) Ibid., cap. 7. (15) Eccl. Smyrn. Epist. de S. Polycarp. martyr.,
Τράπεζαν κοινὴν παρατίθενται, ἀλλ’ οὐ [κοίτην]. Ἐν σαρκὶ τυγχάνουσιν, ἀλλ’ οὐ κατὰ σάρκα ζῶσιν. Ἐπὶ γῆς διατρίβουσιν, ἀλλ’ ἐν οὐρανῷ πολιτεύονται. Πείθονται τοῖς ὡρισμένοις νόμοις, καὶ τοῖς ἰδίοις βίοις νικῶσι τοὺς νόμους. Ἀγαπῶσι πάντας, καὶ ὑπὸ πάντων διώκονται. Ἀγνοοῦνται, καὶ κατακρίνονται· θανατοῦνται, καὶ ζωοποιοῦνται. Πτωχεύουσι, καὶ πλουτίζουσι πολλούς· πάντων ὑστεροῦνται, καὶ ἐν πᾶσι περισσεύουσιν. Ἀτιμοῦνται, καὶ ἐν ταῖς ἀτιμίαις δοξάζονται· βλασφημοῦνται, καὶ δικαιοῦνται. Λοιδοροῦνται καὶ εὐλογοῦσιν· ὑβρίζονται, καὶ τιμῶσιν. Ἀγαθοποιοῦντες ὡς κακοὶ κολάζονται· κολαζόμενοι χαίρουσιν ὡς ζωοποιούμενοι. Ὑπὸ Ἰουδαίων ὡς ἀλλόφυλοι πολεμοῦνται, καὶ ὑπὸ Ἑλλήνων διώκονται, καὶ τὴν αἰτίαν τῆς ἔχθρας εἰπεῖν οἱ μισοῦντες οὐκ ἔχουσιν. Ἁπλῶς δ’ εἰπεῖν, ὅπερ ἐστὶν ἐν σώματι ψυχή, τοῦτ’ εἰσὶν ἐν κόσμῳ Χριστιανοί. Ἔσπαρται κατὰ πάντων τῶν τοῦ σώματος μελῶν ἡ ψυχή, καὶ Χριστιανοὶ κατὰ τὰς τοῦ κόσμου πόλεις. Οἰκεῖ μὲν ἐν τῷ σώματι ψυχή, οὐκ ἔστι δὲ ἐκ τοῦ σώματος· καὶ Χριστιανοὶ ἐν κόσμῳ οἰκοῦσιν, οὐκ εἰσὶ δὲ ἐκ τοῦ κόσμου. Ἀόρατος ἡ ψυχὴ ἐν ὁρατῷ φρουρεῖται τῷ σώματι·
1161 EPISTOLA AD DIOGNETUM. - PROOEMIA. 1162 Et primum quidem satis aperte prodit auctor (5), A pta (11); ut proinde argumentum illud quod ex eo apostolorum disciplinæ sese addixisse, eorumque exstitisse auditorem. Αποστόλων γενόμενος μαθητής, yivopa do 20vv.« Cum fuerim apostolorum γίνομαι διδάσκαλος ἐθνῶν.« discipulus,fio gentium doctor.» Quod sane non nisi admodum improprie de Justino quis dixerit. xai Deinde Christianam religionem recens exortam sæpius inculcat noster Anonymus. Alloquens enim Diognetum sub initium Epistolæ (6): « Video te, inquit, acerrimo studio teneri discendi, quis sit divinus Christianorum cultus, et cur novum hoc genus aut institutum in consuetudinem venire nunc cceperit, et non prius... » Τί δή ποτε καινὸν τοῦτο γένος ἢ ἐπιτήδευμα εἰσῆλθεν εἰς τὸν βίον νῦν, καὶ où mpórepov. Ex mox in eamdem sententiam (7): ■ Postquam factus fueris, velut ab initio,novus ho mo, utpote sermonis novi, sicut et ipse confessus es, auditor futurus ..... λόγου καινοῦ ἀκροατὴς ἐσόμε. vos. Nonnullisque interjectis, clarius adhuc idem confirmat his verbis (8): « Cum superiori tempore Deus nos convicisset, non posse vitam consequina- turam nostram, nunc autem Servatorem ostendis- set, qui servare posset ea etiam quæ servari non poterant, etc. » Νῦν τὸν Σωτῆρα δείξας, δυνατὸν σώ- ζειν καὶ τὰ ἀδύνατα, κ. τ. λ. Et paulo post (6) : « Hic qui semper, hodie Filius habitus, per quem Ecclesia ditatur. » Οὗτος ὁ ἀεὶ, σήμερον Υἱὸς λο- γισθείς· δι' οὗ πλουτίζεται ἡ Ἐκκλησία. Quæ quidem omnia rite perpensa, ætati Justini quadrare vix ac ne vix quidem putaverim. B Quid quod,templo Hierosolymitano adhuc stante. hanc ab se scriptam Epistolam auctor haud obscure C declarat? De Judæis namque verba faciens, eosque cum ethnicis conferens et Christianis,hæc habet(10): « Judæi.... qui per sanguinem et nidorem et holo- causta, facere se Deo sacrificia putant, nihil mihi differre videntur ab iis, qui sensu carentia eodem honore studiose prosequuntur.» Subditque statim: « At eorum circa cibos meticulosam cautionem et superstitionem circa Sabbata, et jactantiam de cir- cumcisione, et quæ de jejunio ac noviluniis simu- lant, quæ ridicula sunt et relatu indigna, te a me discere necesse habere non arbitror. » Mox vero : << Communi igitur (gentium)vanitate et impostura, et Judæorum curiositate atque jactantia, jure Chri- stianos abstinere, te abunde didicisse arbitror. » Ἰουδαῖοι... ἀπέχονται.... ἀξιοῦσι.... τὴν θρησκείαν προσάγουσι τῷ Θεῷ ταύτην... διαμαρτάνουσι... δο xoust. Viden' hic omnia ita efferri, ut eo tempore quo scribebat Anonymus, cultus Judaicus adhuc viguisse oportuerit? Loquitur enim haud secus ac Clemens Romanus in Epistola I Corinthiis inscri- η Clementino loco ad temporis notationem definien- dam superius eruimus (12),idem quoque, ad nostri Anonymi ætatem quod attinet, urgendum videatur: adeoque ipsius Epistola ut maxime Christi anno 69, illiganda, aut ocius etiam fortasse, quod magis placet, ut ex mox dicendis compertum fiet. Aliud insuper, et meo quidem animo, haud leve indicium suppetit ex eadem Epistola, nemini quod sciam hactenus animadversum,quo conjectura pro- posita de ipsius auctore viro apostolico magis ma- gisque astruitur.Belli nimirum quod tunc temporis Judæi simul et Græci adversus Christianos gere- bant, meminit noster Anonymus hisce verbis (43): Ὑπὸ Ἰουδαίων ὡς ἀλλόφυλοι πολεμοῦνται, καὶ ὑπὸ Ελλήνων διώκονται· καὶ τὴν αἰτίαν τῆς ἔχθρας εἰπεῖν ol μsouνtes oux Syoudtv. « Adversus eos (Christia- nos) tanquam alienigenas Judæi bellum gerunt, et Græci eos persequuntur: et osores eorum causam inimicitiarum dicere nequeunt. »Paucisque inter- positis (14); (Οὐχ ὁρᾷς) παραβαλλομένους θηρίοις, ἵνα ἀρνήσωνται τὸν Κύριον, καὶ μὴ νικωμένους; Οὐχ ὁρᾶς, ὅσῳ πλείονες κολάζοντες, τοσούτῳ πλεονάζοντας hous: «Non vides objectos feris ; ut abnegent Do- minum, et non vinci ? Non vide, quo plures qui suppliciis afficiunt, eo majorem aliorum esse nume- rum? » Quibus in verbis duo potissimum notanda putaverim. Et primum quidem loquitur auctor de Christianis exjudæis, sive de iis qui postquam exiissent ad Jesum extra castra, improperium ejus portabant, ut phrasi utar Paulina: testatur nam- que, adversus eos tanquam alienigenas a Judæis bellum geri. Scilicet, inquit, qui exagitantur Chri- stiani, Hebræi sunt, Israelitæ sunt, semen Abrahæ sunt, eodemque sanguine sati quo et eorum perse- cutores Judæi; qui tamen eos insectantur ac bello lacessunt, perinde ac si alienigenæ, adópulot, essent, Et hoc sane sensu illam auctoris nostri sententiam esse accipiendam,nemo,ut equidem opinor,inficias ierit. Hic jam quæro, quid aliud iis verbis innuisse putandus noster Anonymus, præterquam turbas illas ac seditiones quas ab Ecclesiæ incunabulis adversus fideles ex circumcisione ciebant incessan- ter Judæi quemadmodum tum ex Actis apostolo- rum passim 3, tum ex Apocalypsi plane constat ; quas item deinceps nonnunquam excitasse perhi- bentur,ut ex Ecclesia Smyrnensis epistola in prin- mis liquet (15)? Harum igitur Judaicarum persecu- tionum autóny scriptor ipsemet apostolicus, ea litteris consignavit quæ modo retulimus; quæque proinde haud equidem intelligo qua ratione Justini temporibus aptari possint. Hebr. XIII, 13. 2 II Cor x1, 22. 3 Act. XIII, 50; xiv, 2; XVIII, 12; XXI, XXII, Xxili, xxiv, xxv. * Apoc. 11, 9; 111, 9. cap. 12, 13, 17. PATROL. GR. II. 37 (5) Anon. Epist. ad Diognet., cap. 11. (6) Ibid., cap. 1. (7) Ibid., cap. 2. (8) Ibid., cap. 9. (9) Ibid., cap. 11. (10) Ibid., capp. 3 et 4. (11) Clem. Epist. I ad Cor., cap. XLI. (12) Prolegom., cap. 1, § 9. (13) Anon. Epist. ad Diognet., cap. 5. (14) Ibid., cap. 7. (15) Eccl. Smyrn. Epist. de S. Polycarp. martyr.,
PG 2:1162καὶ Χριστιανοὶ γινώςκονται [μὲν ὄντες] ἐν τῷ κοσμῷ, ἀόρατος δὲ αὐτῶν ἡ θεοσέβεια μένει. Μισεῖ τὴν ψυχὴν ἡ σὰρξ καὶ πολεμεῖ μηδὲν ἀδικουμένη, δίοτι ταῖς ἡδοναῖς κωλύεται χρῆσθαι· μισεῖ καὶ Χριστιανοὺς ὁ κόσμος μηδὲν ἀδικούμενος, ὅτι ταῖς ἡδοναῖς ἀντιτάσσονται. Ἡ ψυχὴ τὴν μισοῦσαν ἀγαπᾷ σάρκα καὶ τὰ μέλη· καὶ Χριστιανοὶ τοὺς μισοῦντας ἀγαπῶσιν. Ἐγκέκλεισται μὲν ἡ ψυχὴ τῷ σώματι, συνέχει δὲ αὐτὴ τὸ σῶμα· καὶ Χριστιανοὶ κατέχονται μὲν ὡς ἐν φρουρᾷ τῷ κόσμῳ, αὐτοὶ δὲ συνέχουσι τὸν κόσμον. Ἀθάνατος ἡ ψυχὴ ἐν θνητῷ σκηνώματι κατοικεῖ· καὶ Χριστιανοὶ παροικοῦσιν ἐν φθαρτοῖς, τὴν ἐν οὐρανοῖς ἀφθαρσίαν προςδεχόμενοι. Κακουργουμένη σιτίοις καὶ ποτοῖς ἡ ψυχὴ βελτιοῦται· καὶ Χριστιανοὶ κολαζόμενοι καθ’ ἡμέραν πλεονάζουσι μᾶλλον. Εἰς τοσαύτην αὐτοὺς τάξιν ἔθετο ὁ Θεός, ἣν οὐ θεμιτὸν αὐτοῖς παραιτήσασθαι. Οὐ γὰρ ἐπίγειον, ὡς ἔφην, εὕρημα τοῦτ’ αὐτοῖς παρεδόθη, οὐδὲ θνητὴν ἐπίνοιαν φυλάσσειν οὕτως ἀξιοῦσιν ἐπιμελῶς, οὐδὲ ἀνθρωπίνων οἰκονομίαν μυστηρίων πεπίςτευνται.
1161 EPISTOLA AD DIOGNETUM. - PROOEMIA. 1162 Et primum quidem satis aperte prodit auctor (5), A pta (11); ut proinde argumentum illud quod ex eo apostolorum disciplinæ sese addixisse, eorumque exstitisse auditorem. Αποστόλων γενόμενος μαθητής, yivopa do 20vv.« Cum fuerim apostolorum γίνομαι διδάσκαλος ἐθνῶν.« discipulus,fio gentium doctor.» Quod sane non nisi admodum improprie de Justino quis dixerit. xai Deinde Christianam religionem recens exortam sæpius inculcat noster Anonymus. Alloquens enim Diognetum sub initium Epistolæ (6): « Video te, inquit, acerrimo studio teneri discendi, quis sit divinus Christianorum cultus, et cur novum hoc genus aut institutum in consuetudinem venire nunc cceperit, et non prius... » Τί δή ποτε καινὸν τοῦτο γένος ἢ ἐπιτήδευμα εἰσῆλθεν εἰς τὸν βίον νῦν, καὶ où mpórepov. Ex mox in eamdem sententiam (7): ■ Postquam factus fueris, velut ab initio,novus ho mo, utpote sermonis novi, sicut et ipse confessus es, auditor futurus ..... λόγου καινοῦ ἀκροατὴς ἐσόμε. vos. Nonnullisque interjectis, clarius adhuc idem confirmat his verbis (8): « Cum superiori tempore Deus nos convicisset, non posse vitam consequina- turam nostram, nunc autem Servatorem ostendis- set, qui servare posset ea etiam quæ servari non poterant, etc. » Νῦν τὸν Σωτῆρα δείξας, δυνατὸν σώ- ζειν καὶ τὰ ἀδύνατα, κ. τ. λ. Et paulo post (6) : « Hic qui semper, hodie Filius habitus, per quem Ecclesia ditatur. » Οὗτος ὁ ἀεὶ, σήμερον Υἱὸς λο- γισθείς· δι' οὗ πλουτίζεται ἡ Ἐκκλησία. Quæ quidem omnia rite perpensa, ætati Justini quadrare vix ac ne vix quidem putaverim. B Quid quod,templo Hierosolymitano adhuc stante. hanc ab se scriptam Epistolam auctor haud obscure C declarat? De Judæis namque verba faciens, eosque cum ethnicis conferens et Christianis,hæc habet(10): « Judæi.... qui per sanguinem et nidorem et holo- causta, facere se Deo sacrificia putant, nihil mihi differre videntur ab iis, qui sensu carentia eodem honore studiose prosequuntur.» Subditque statim: « At eorum circa cibos meticulosam cautionem et superstitionem circa Sabbata, et jactantiam de cir- cumcisione, et quæ de jejunio ac noviluniis simu- lant, quæ ridicula sunt et relatu indigna, te a me discere necesse habere non arbitror. » Mox vero : << Communi igitur (gentium)vanitate et impostura, et Judæorum curiositate atque jactantia, jure Chri- stianos abstinere, te abunde didicisse arbitror. » Ἰουδαῖοι... ἀπέχονται.... ἀξιοῦσι.... τὴν θρησκείαν προσάγουσι τῷ Θεῷ ταύτην... διαμαρτάνουσι... δο xoust. Viden' hic omnia ita efferri, ut eo tempore quo scribebat Anonymus, cultus Judaicus adhuc viguisse oportuerit? Loquitur enim haud secus ac Clemens Romanus in Epistola I Corinthiis inscri- η Clementino loco ad temporis notationem definien- dam superius eruimus (12),idem quoque, ad nostri Anonymi ætatem quod attinet, urgendum videatur: adeoque ipsius Epistola ut maxime Christi anno 69, illiganda, aut ocius etiam fortasse, quod magis placet, ut ex mox dicendis compertum fiet. Aliud insuper, et meo quidem animo, haud leve indicium suppetit ex eadem Epistola, nemini quod sciam hactenus animadversum,quo conjectura pro- posita de ipsius auctore viro apostolico magis ma- gisque astruitur.Belli nimirum quod tunc temporis Judæi simul et Græci adversus Christianos gere- bant, meminit noster Anonymus hisce verbis (43): Ὑπὸ Ἰουδαίων ὡς ἀλλόφυλοι πολεμοῦνται, καὶ ὑπὸ Ελλήνων διώκονται· καὶ τὴν αἰτίαν τῆς ἔχθρας εἰπεῖν ol μsouνtes oux Syoudtv. « Adversus eos (Christia- nos) tanquam alienigenas Judæi bellum gerunt, et Græci eos persequuntur: et osores eorum causam inimicitiarum dicere nequeunt. »Paucisque inter- positis (14); (Οὐχ ὁρᾷς) παραβαλλομένους θηρίοις, ἵνα ἀρνήσωνται τὸν Κύριον, καὶ μὴ νικωμένους; Οὐχ ὁρᾶς, ὅσῳ πλείονες κολάζοντες, τοσούτῳ πλεονάζοντας hous: «Non vides objectos feris ; ut abnegent Do- minum, et non vinci ? Non vide, quo plures qui suppliciis afficiunt, eo majorem aliorum esse nume- rum? » Quibus in verbis duo potissimum notanda putaverim. Et primum quidem loquitur auctor de Christianis exjudæis, sive de iis qui postquam exiissent ad Jesum extra castra, improperium ejus portabant, ut phrasi utar Paulina: testatur nam- que, adversus eos tanquam alienigenas a Judæis bellum geri. Scilicet, inquit, qui exagitantur Chri- stiani, Hebræi sunt, Israelitæ sunt, semen Abrahæ sunt, eodemque sanguine sati quo et eorum perse- cutores Judæi; qui tamen eos insectantur ac bello lacessunt, perinde ac si alienigenæ, adópulot, essent, Et hoc sane sensu illam auctoris nostri sententiam esse accipiendam,nemo,ut equidem opinor,inficias ierit. Hic jam quæro, quid aliud iis verbis innuisse putandus noster Anonymus, præterquam turbas illas ac seditiones quas ab Ecclesiæ incunabulis adversus fideles ex circumcisione ciebant incessan- ter Judæi quemadmodum tum ex Actis apostolo- rum passim 3, tum ex Apocalypsi plane constat ; quas item deinceps nonnunquam excitasse perhi- bentur,ut ex Ecclesia Smyrnensis epistola in prin- mis liquet (15)? Harum igitur Judaicarum persecu- tionum autóny scriptor ipsemet apostolicus, ea litteris consignavit quæ modo retulimus; quæque proinde haud equidem intelligo qua ratione Justini temporibus aptari possint. Hebr. XIII, 13. 2 II Cor x1, 22. 3 Act. XIII, 50; xiv, 2; XVIII, 12; XXI, XXII, Xxili, xxiv, xxv. * Apoc. 11, 9; 111, 9. cap. 12, 13, 17. PATROL. GR. II. 37 (5) Anon. Epist. ad Diognet., cap. 11. (6) Ibid., cap. 1. (7) Ibid., cap. 2. (8) Ibid., cap. 9. (9) Ibid., cap. 11. (10) Ibid., capp. 3 et 4. (11) Clem. Epist. I ad Cor., cap. XLI. (12) Prolegom., cap. 1, § 9. (13) Anon. Epist. ad Diognet., cap. 5. (14) Ibid., cap. 7. (15) Eccl. Smyrn. Epist. de S. Polycarp. martyr.,
Ἀλλ’ αὐτὸς ἀληθῶς ὁ παντοκράτωρ καὶ παντοκτίστης καὶ ἀόρατος Θεός, αὐτὸς ἀπ’ οὐρανῶν τὴν Ἀλήθειαν καὶ τὸν Λόγον τὸν ἅγιον καὶ ἀπερινόητον ἀνθρώποις ἐνίδρυσε καὶ ἐγκατεστήριξε ταῖς καρδίαις αὐτῶν, οὐ καθάπερ ἄν τις εἰκάσειεν ἀνθρώποις ὑπηρέτην τινὰ πέμψας ἢ ἄγγελον ἢ ἄρχοντα ἤ τινα τῶν διεπόντων τὰ ἐπίγεια ἤ τινα τῶν πεπιςτευμένων τὰς ἐν οὐρανοῖς διοικήσεις, ἀλλ’ αὐτὸν τὸν τεχνίτην καὶ δημιουργὸν τῶν ὅλων, ᾧ τοὺς οὐρανοὺς ἔκτισεν, ᾧ τὴν θάλασσαν ἰδίοις ὅροις ἐνέκλεισεν, οὗ τὰ μυστήρια πιστῶς πάντα φυλάσσει τὰ στοιχεῖα, παρ’ οὗ τὰ μέτρα τῶν τῆς ἡμέρας δρόμων [ἥλιος] εἴληφε φυλάσσειν, ᾧ πειθαρχεῖ σελήνη νυκτὶ φαίνειν κελεύοντι, ᾧ πειθαρχεῖ τὰ ἄστρα τῷ τῆς σελήνης ἀκολουθοῦντα δρόμῳ, ᾧ πάντα διατέτακται καὶ διώρισται καὶ ὑποτέτακται, οὐρανοὶ καὶ τὰ ἐν οὐρανοῖς, γῆ καὶ τὰ ἐν τῇ γῇ, θάλασσα καὶ τὰ ἐν τῇ θαλάσσῃ, πῦρ, ἀήρ, ἄβυσσος, τὰ ἐν ὕψεσι, τὰ ἐν βάθεσι, τὰ ἐν τῷ μεταξύ· τοῦτον πρὸς αὐτοὺς ἀπέστειλεν. Ἆρά γε, ὡς ἀνθρώπων ἄν τις λογίσαιτο, ἐπὶ τυραννίδι καὶ φόβῳ καὶ καταπλήξει; οὐ μὲν οὖν·
1161 EPISTOLA AD DIOGNETUM. - PROOEMIA. 1162 Et primum quidem satis aperte prodit auctor (5), A pta (11); ut proinde argumentum illud quod ex eo apostolorum disciplinæ sese addixisse, eorumque exstitisse auditorem. Αποστόλων γενόμενος μαθητής, yivopa do 20vv.« Cum fuerim apostolorum γίνομαι διδάσκαλος ἐθνῶν.« discipulus,fio gentium doctor.» Quod sane non nisi admodum improprie de Justino quis dixerit. xai Deinde Christianam religionem recens exortam sæpius inculcat noster Anonymus. Alloquens enim Diognetum sub initium Epistolæ (6): « Video te, inquit, acerrimo studio teneri discendi, quis sit divinus Christianorum cultus, et cur novum hoc genus aut institutum in consuetudinem venire nunc cceperit, et non prius... » Τί δή ποτε καινὸν τοῦτο γένος ἢ ἐπιτήδευμα εἰσῆλθεν εἰς τὸν βίον νῦν, καὶ où mpórepov. Ex mox in eamdem sententiam (7): ■ Postquam factus fueris, velut ab initio,novus ho mo, utpote sermonis novi, sicut et ipse confessus es, auditor futurus ..... λόγου καινοῦ ἀκροατὴς ἐσόμε. vos. Nonnullisque interjectis, clarius adhuc idem confirmat his verbis (8): « Cum superiori tempore Deus nos convicisset, non posse vitam consequina- turam nostram, nunc autem Servatorem ostendis- set, qui servare posset ea etiam quæ servari non poterant, etc. » Νῦν τὸν Σωτῆρα δείξας, δυνατὸν σώ- ζειν καὶ τὰ ἀδύνατα, κ. τ. λ. Et paulo post (6) : « Hic qui semper, hodie Filius habitus, per quem Ecclesia ditatur. » Οὗτος ὁ ἀεὶ, σήμερον Υἱὸς λο- γισθείς· δι' οὗ πλουτίζεται ἡ Ἐκκλησία. Quæ quidem omnia rite perpensa, ætati Justini quadrare vix ac ne vix quidem putaverim. B Quid quod,templo Hierosolymitano adhuc stante. hanc ab se scriptam Epistolam auctor haud obscure C declarat? De Judæis namque verba faciens, eosque cum ethnicis conferens et Christianis,hæc habet(10): « Judæi.... qui per sanguinem et nidorem et holo- causta, facere se Deo sacrificia putant, nihil mihi differre videntur ab iis, qui sensu carentia eodem honore studiose prosequuntur.» Subditque statim: « At eorum circa cibos meticulosam cautionem et superstitionem circa Sabbata, et jactantiam de cir- cumcisione, et quæ de jejunio ac noviluniis simu- lant, quæ ridicula sunt et relatu indigna, te a me discere necesse habere non arbitror. » Mox vero : << Communi igitur (gentium)vanitate et impostura, et Judæorum curiositate atque jactantia, jure Chri- stianos abstinere, te abunde didicisse arbitror. » Ἰουδαῖοι... ἀπέχονται.... ἀξιοῦσι.... τὴν θρησκείαν προσάγουσι τῷ Θεῷ ταύτην... διαμαρτάνουσι... δο xoust. Viden' hic omnia ita efferri, ut eo tempore quo scribebat Anonymus, cultus Judaicus adhuc viguisse oportuerit? Loquitur enim haud secus ac Clemens Romanus in Epistola I Corinthiis inscri- η Clementino loco ad temporis notationem definien- dam superius eruimus (12),idem quoque, ad nostri Anonymi ætatem quod attinet, urgendum videatur: adeoque ipsius Epistola ut maxime Christi anno 69, illiganda, aut ocius etiam fortasse, quod magis placet, ut ex mox dicendis compertum fiet. Aliud insuper, et meo quidem animo, haud leve indicium suppetit ex eadem Epistola, nemini quod sciam hactenus animadversum,quo conjectura pro- posita de ipsius auctore viro apostolico magis ma- gisque astruitur.Belli nimirum quod tunc temporis Judæi simul et Græci adversus Christianos gere- bant, meminit noster Anonymus hisce verbis (43): Ὑπὸ Ἰουδαίων ὡς ἀλλόφυλοι πολεμοῦνται, καὶ ὑπὸ Ελλήνων διώκονται· καὶ τὴν αἰτίαν τῆς ἔχθρας εἰπεῖν ol μsouνtes oux Syoudtv. « Adversus eos (Christia- nos) tanquam alienigenas Judæi bellum gerunt, et Græci eos persequuntur: et osores eorum causam inimicitiarum dicere nequeunt. »Paucisque inter- positis (14); (Οὐχ ὁρᾷς) παραβαλλομένους θηρίοις, ἵνα ἀρνήσωνται τὸν Κύριον, καὶ μὴ νικωμένους; Οὐχ ὁρᾶς, ὅσῳ πλείονες κολάζοντες, τοσούτῳ πλεονάζοντας hous: «Non vides objectos feris ; ut abnegent Do- minum, et non vinci ? Non vide, quo plures qui suppliciis afficiunt, eo majorem aliorum esse nume- rum? » Quibus in verbis duo potissimum notanda putaverim. Et primum quidem loquitur auctor de Christianis exjudæis, sive de iis qui postquam exiissent ad Jesum extra castra, improperium ejus portabant, ut phrasi utar Paulina: testatur nam- que, adversus eos tanquam alienigenas a Judæis bellum geri. Scilicet, inquit, qui exagitantur Chri- stiani, Hebræi sunt, Israelitæ sunt, semen Abrahæ sunt, eodemque sanguine sati quo et eorum perse- cutores Judæi; qui tamen eos insectantur ac bello lacessunt, perinde ac si alienigenæ, adópulot, essent, Et hoc sane sensu illam auctoris nostri sententiam esse accipiendam,nemo,ut equidem opinor,inficias ierit. Hic jam quæro, quid aliud iis verbis innuisse putandus noster Anonymus, præterquam turbas illas ac seditiones quas ab Ecclesiæ incunabulis adversus fideles ex circumcisione ciebant incessan- ter Judæi quemadmodum tum ex Actis apostolo- rum passim 3, tum ex Apocalypsi plane constat ; quas item deinceps nonnunquam excitasse perhi- bentur,ut ex Ecclesia Smyrnensis epistola in prin- mis liquet (15)? Harum igitur Judaicarum persecu- tionum autóny scriptor ipsemet apostolicus, ea litteris consignavit quæ modo retulimus; quæque proinde haud equidem intelligo qua ratione Justini temporibus aptari possint. Hebr. XIII, 13. 2 II Cor x1, 22. 3 Act. XIII, 50; xiv, 2; XVIII, 12; XXI, XXII, Xxili, xxiv, xxv. * Apoc. 11, 9; 111, 9. cap. 12, 13, 17. PATROL. GR. II. 37 (5) Anon. Epist. ad Diognet., cap. 11. (6) Ibid., cap. 1. (7) Ibid., cap. 2. (8) Ibid., cap. 9. (9) Ibid., cap. 11. (10) Ibid., capp. 3 et 4. (11) Clem. Epist. I ad Cor., cap. XLI. (12) Prolegom., cap. 1, § 9. (13) Anon. Epist. ad Diognet., cap. 5. (14) Ibid., cap. 7. (15) Eccl. Smyrn. Epist. de S. Polycarp. martyr.,
PG 2:1163ἀλλ’ ἐν ἐπιεικείᾳ [καὶ] πραύ̈τητι ὡς βασιλεὺς πέμπων υἱὸν βασιλέα ἔπεμψεν, ὡς θεὸν ἔπεμψεν, ὡς πρὸς ἀνθρώπους ἔπεμψεν, ὡς σῴζων ἔπεμψεν, ὡς πείθων, οὐ βιαζόμενος· βία γὰρ οὐ πρόσεστι τῷ Θεῷ. Ἔπεμψεν ὡς καλῶν, οὐ διώκων· ἔπεμψεν ὡς ἀγαπῶν, οὐ κρίνων. Πέμψει γὰρ αὐτὸν κρίνοντα, καὶ τίς αὐτοῦ τὴν παρουσίαν ὑποστήσεται; [Οὐχ ὁρᾷς] παραβαλλομένους θηρίοις, ἵνα ἀρνήσωνται τὸν Κύριον, καὶ μὴ νικωμένους; οὐχ ὁρᾷς ὅσῳ πλείονες κολάζονται, τοσούτῳ πλεονάζοντας ἄλλους; ταῦτα ἀνθρώπου οὐ δοκεῖ τὰ ἔργα, ταῦτα δύναμίς ἐστι Θεοῦ· ταῦτα τῆς παρουσίας αὐτοῦ [δείγματα.] Τίς γὰρ ὅλως ἀνθρώπων ἠπίστατο τί ποτ’ ἐστὶ Θεός, πρὶν αὐτὸν ἐλθεῖν; ἢ τοὺς κενοὺς καὶ ληρώδεις ἐκείνων λόγους ἀποδέχῃ τῶν ἀξιοπίστων φιλοσόφων; ὧν οἱ μέν τινες πῦρ ἔφασαν εἶναι τὸν θεόνοὗ μέλλουσι χωρήσειν αὐτοί, τοῦτο καλοῦσι θεόνοἱ δὲ ὕδωρ, οἱ δ’ ἄλλο τι τῶν στοιχείων τῶν ἐκτισμένων ὑπὸ Θεοῦ. Καίτοι γε, εἴ τις τούτων τῶν λόγων ἀπόδεκτός ἐστι, δύναιτ’ ἂν καὶ τῶν λοιπῶν κτισμάτων ἓν ἕκαστον ὁμοίως ἀποφαίνεσθαι Θεόν. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν τερατεία καὶ πλάνη τῶν γοήτων ἐστίν.
1163 ANONYMI VIRI APOSTOLICI 1164 sancto afflante Spiritu edita sunt sacra Scriptura- rum volumina, ingenio quisque indulsit suo, atque lucubrationes suas stylo alii elegantiori, alii simpli- ciori exararunt. Fatendum tamen est, cos sæpius simplicitati studuisse; nec auctor noster absque gravi aliqua causa, fortassis ut veritatem Diogneto facilius persuaderet, his eloquentiæ artificiis atque ornamentis usus fuerit. » Hactenus vir eruditus. Qua de re pleraque habes, solertissimo Fabricio. scite observata (22). Alterum vero duobus in locis allatis notatu di- A attribui. Enimvero post divinos scriptores, a quibus gnum illud occurrit,quod eodem tempore quo Judæi, Græci quoque adversus Christianos pugnabant ; quos et feris objectos asserit Epistolæ auctor, et eo majorem illorum esse numerum pronuntiat, quo plu- res qui eos suppliciis afficiunt. Ecquis porro perse- cutionem Neronianam his characteribus apprime designatam non videat? Primum siquidem eamdem persecutionem respiciens Hermas, scriptor alter apostolicus eademque tempestate florens qua scri- psisse censetur noster Anonymus, ut superius osten- dimus (16), eorum meminit (17) qui jum meruerunt Deum,et passi sunt causa nominis ejus feras bestias, flagella, carceres, cruces. Deinde ex Tacito erudi- mur (18), religionem Christianam sub eodem Ne- rone quo magis vexatam, eo majora in dies incre- menta cepisse. Repressa, inquit, in præsens exitia- bilis superstitio, rursus erumpebat, non modo per Judæam originem hujus mali, sed per Urbem etiam, quo cuncta undique atrocia aut pudenda confluunt celebranturque: ut proinde locutus esse de illa ipsa persecutione jure ac merito existimetur Epistolæ auctor. Quæ autem huc usque animadvertimus, si cui æquo animo expendere libeat, vix dubito quin eo- rum sententiam amplectatur, qui hujus epistolæ B auctorem Justino M. multo vetustiorem esse defi- niunt. Nonnullis quidem viris criticis ex iis locis unum vel alterum aliter accipere placet, quo Justino epistolam asserant; sed vim inferre verbis viden- tur, ut ea sensum illum effundant quem intendunt; cum contra æquabilius fluant omnia, ubi ad ea re- ferantur tempora quæ ex ipso contextu extudimus. Neque demum quis jure sibi persuadeat Justinum M. aut alium quemvis ipso recentiorem, eam lo- quendi rationem in tota illa epistola usurpare vo- luisse, quæ ultimam antiquitatem sapiat, ut viris eruditis recte notatum (23). C His demum accedit ejusdem Epistolæ stylus, mul- to floridior eo et elegantior, quo S. martyr in suis quotquot circumferuntur sinceris operibus usus comperitur. De stylo siquidem Justini summus eri- ticus Photius ita censuit (19): 'Patopixxic tyvais οὐκ ἔσχε σπουδὴν ἐπιχρῶσαι τὸ ἔμφυτον αὐτοῦ τῆς φιλοσοφίας κάλλος. Διὸ καὶ οἱ λόγοι αὐτοῦ ἄλλως ὄντες δυνατοὶ, καὶ τὸ ἐπιστημονικὸν διασώζοντες, τῶν ἐκεῖ σθεν οὐκ εἰσὶν ἀποστάζοντες ἡδυσμάτων, οὐδὲ τῷ ἐπαγωγῷ καὶ θελκτηρίῳ τοὺς πολλοὺς τῶν ἀκροα- TV EqɛóμEVOL. «Rethorico artificio, inquit, nati- vam philosophiæ suæ pulchritudinem colorare nihil pensi habuit. Quamobrem etiam ejus oratio, pollens alioqui ac valida, scientificumque servans stylum, rhetorica illa condimenta non spirat, nec illecebris et blandimentis vulgus auditorum attrahit. » Quod sane judicium si quis conferre velit cum illa præ- stanti elocutione qua utitur auctor Epistolæ,quam- vis fortasse reliqua deessent argumenta, illam ta- men Justino abjudicandam vel invitus fateatur oportet. Et hac quidem difficultate adeo permotus fuit doctus editor Benedictinus, ut inter certissima S. martyris opera eamdem epistolam eo loco haud collocarit, quem alioquin ipsi assignasset, nisi D dubitatio pectore infixa viro clarissimo hæsis- set (20). « Neque vero, ut optime Nourrius (21), inde con- tinuo quis arguat, stylum tanto studio elaboratum, ab summa orationis apostolicæ simplicitate magis abhorrere, quam ut alicui eorum discipulo possit At enim auctor, tacito nomine Pauli, antonoma- stice A postoli titulo ipsum designat,quo non nisi post priora Ecclesiæ sæcula insignitus fuisse comperitur. Quam facultatem, (24) inquit, cum perspexisset Apo- stolus, 'Anóotokoç.... dicit: Cognitio inflat, dilectio autem difcat.Atqui ad hanc difticultatem tollen- dam non eo sane utar effugio, quo extremam Epi- stolæ partem, ab his verbis οὗτος ὁ ἀπ' ἀρχῆς ad finem usque, ab alio fortasse assutam cum Ste- phano et Sylburgio (25) suspicer. Leve namque ad- modum illud est quod prætexunt, Epistole auctori rem non fuisse cum Christiano, qui się rotaŬTa τῶν λόγων βάθη penetrare posset; sed cum Dio- gneto, Christianæ doctrinæ adhuc rudi. » Siquidem viro illi Christianæ religionis cognoscendæ cupi- dissimo, pleraque iis affinia quæ sub Epistolæ finem occurrunt, in superioribus proponit auctor: cujus- modi sunt ea,quod Deus non rem creatam miserit, sed proprium Filium: quod sero missus fuerit Filius quo cognoscerent homines ex peccatis suis se vita indignos esse; quod in alio quam in Christo justifi- cari homo non poterat, etc., ut proinde hujusmodi mysteria edoctus Diognetus, illis quoque ipsum im- bui haud incongruum erat, quæ subdititia gratis existimantur. His itaque missis,illud potius cum viro docto di- pag. 192. Orsi Istor. eccl. lib. 11, § 26, tom. II, p. 382. 11. Nonnullis objectionibus occurritur. (16) Prolegom. cap. 2, § 4. (17) Herm. Past., lib. 1, vis. 3, capp. 1 et 3. (18) Tacit. Annal. lib. xv, cap. 44. (19) Phot. Bibl., cod. 125. (20) Maran. Præfat., part. III,oap, 3,§ 5. pag. 75. (21) Nourr. Appar. ad bibl. PP., tom. I. pag. 446. (22) Fabr. Salut. lux Evang. cap. 9, § 10, (23) Barat. Disquis chron. cap. VI, § 4, pag. 76. (24) Anon. Epist. ad Diognet. cap. 12. (25) Steph. in not. et Sylburg. in adnot., pag.43,
Ἀνθρώπων δὲ οὐδεὶς οὔτε [εἶδεν] οὔτε ἐγνώρισεν αὐτὸς δὲ ἑαυτὸν ἐπέδειξεν. Ἐπέδειξε δὲ διὰ πίστεως, ᾗ μόνῃ Θεὸν ἰδεῖν συγκεχώρηται. Ὁ γὰρ δεσπότης καὶ δημιουργὸς τῶν ὅλων Θεός, ὁ ποιήσας τὰ πάντα καὶ κατὰ τάξιν διακρίνας, οὐ μόνον φιλάνθρωπος ἐγένετο ἀλλὰ καὶ μακρόθυμος. Ἀλλ’ οὗτος ἦν μὲν ἀεὶ τοιοῦτος, καὶ ἔστι, καὶ ἔσται· χρηστὸς καὶ ἀγαθὸς καὶ ἀόργητος καὶ ἀληθής, καὶ μόνος ἀγαθός ἐστιν. Ἐννοήσας δὲ μεγάλην καὶ ἄφραστον ἔννοιαν [ἀνεκοινώσατο] μόνῳ τῷ παιδί. Ἐν ὅσῳ μὲν οὖν κατεῖχεν ἐν μυστηρίῳ καὶ διετήρει τὴν σοφὴν αὐτοῦ βουλήν, ἀμελεῖν ἡμῶν καὶ ἀφροντιστεῖν ἐδόκει. Ἐπεὶ δὲ ἀπεκάλυψε διὰ τοῦ ἀγαπητοῦ παιδὸς καὶ ἐφανέρωσε τὰ ἐξ ἀρχῆς ἡτοιμασμένα, πάνθ’ ἅμα παρέσχεν ἡμῖν, καὶ μετασχεῖν τῶν εὐεργεσιῶν αὐτοῦ καὶ ἰδεῖν καὶ [νοῆσαι, ἃ] τίς ἂν πώποτε προσεδόκησεν ἡμῶν;
1163 ANONYMI VIRI APOSTOLICI 1164 sancto afflante Spiritu edita sunt sacra Scriptura- rum volumina, ingenio quisque indulsit suo, atque lucubrationes suas stylo alii elegantiori, alii simpli- ciori exararunt. Fatendum tamen est, cos sæpius simplicitati studuisse; nec auctor noster absque gravi aliqua causa, fortassis ut veritatem Diogneto facilius persuaderet, his eloquentiæ artificiis atque ornamentis usus fuerit. » Hactenus vir eruditus. Qua de re pleraque habes, solertissimo Fabricio. scite observata (22). Alterum vero duobus in locis allatis notatu di- A attribui. Enimvero post divinos scriptores, a quibus gnum illud occurrit,quod eodem tempore quo Judæi, Græci quoque adversus Christianos pugnabant ; quos et feris objectos asserit Epistolæ auctor, et eo majorem illorum esse numerum pronuntiat, quo plu- res qui eos suppliciis afficiunt. Ecquis porro perse- cutionem Neronianam his characteribus apprime designatam non videat? Primum siquidem eamdem persecutionem respiciens Hermas, scriptor alter apostolicus eademque tempestate florens qua scri- psisse censetur noster Anonymus, ut superius osten- dimus (16), eorum meminit (17) qui jum meruerunt Deum,et passi sunt causa nominis ejus feras bestias, flagella, carceres, cruces. Deinde ex Tacito erudi- mur (18), religionem Christianam sub eodem Ne- rone quo magis vexatam, eo majora in dies incre- menta cepisse. Repressa, inquit, in præsens exitia- bilis superstitio, rursus erumpebat, non modo per Judæam originem hujus mali, sed per Urbem etiam, quo cuncta undique atrocia aut pudenda confluunt celebranturque: ut proinde locutus esse de illa ipsa persecutione jure ac merito existimetur Epistolæ auctor. Quæ autem huc usque animadvertimus, si cui æquo animo expendere libeat, vix dubito quin eo- rum sententiam amplectatur, qui hujus epistolæ B auctorem Justino M. multo vetustiorem esse defi- niunt. Nonnullis quidem viris criticis ex iis locis unum vel alterum aliter accipere placet, quo Justino epistolam asserant; sed vim inferre verbis viden- tur, ut ea sensum illum effundant quem intendunt; cum contra æquabilius fluant omnia, ubi ad ea re- ferantur tempora quæ ex ipso contextu extudimus. Neque demum quis jure sibi persuadeat Justinum M. aut alium quemvis ipso recentiorem, eam lo- quendi rationem in tota illa epistola usurpare vo- luisse, quæ ultimam antiquitatem sapiat, ut viris eruditis recte notatum (23). C His demum accedit ejusdem Epistolæ stylus, mul- to floridior eo et elegantior, quo S. martyr in suis quotquot circumferuntur sinceris operibus usus comperitur. De stylo siquidem Justini summus eri- ticus Photius ita censuit (19): 'Patopixxic tyvais οὐκ ἔσχε σπουδὴν ἐπιχρῶσαι τὸ ἔμφυτον αὐτοῦ τῆς φιλοσοφίας κάλλος. Διὸ καὶ οἱ λόγοι αὐτοῦ ἄλλως ὄντες δυνατοὶ, καὶ τὸ ἐπιστημονικὸν διασώζοντες, τῶν ἐκεῖ σθεν οὐκ εἰσὶν ἀποστάζοντες ἡδυσμάτων, οὐδὲ τῷ ἐπαγωγῷ καὶ θελκτηρίῳ τοὺς πολλοὺς τῶν ἀκροα- TV EqɛóμEVOL. «Rethorico artificio, inquit, nati- vam philosophiæ suæ pulchritudinem colorare nihil pensi habuit. Quamobrem etiam ejus oratio, pollens alioqui ac valida, scientificumque servans stylum, rhetorica illa condimenta non spirat, nec illecebris et blandimentis vulgus auditorum attrahit. » Quod sane judicium si quis conferre velit cum illa præ- stanti elocutione qua utitur auctor Epistolæ,quam- vis fortasse reliqua deessent argumenta, illam ta- men Justino abjudicandam vel invitus fateatur oportet. Et hac quidem difficultate adeo permotus fuit doctus editor Benedictinus, ut inter certissima S. martyris opera eamdem epistolam eo loco haud collocarit, quem alioquin ipsi assignasset, nisi D dubitatio pectore infixa viro clarissimo hæsis- set (20). « Neque vero, ut optime Nourrius (21), inde con- tinuo quis arguat, stylum tanto studio elaboratum, ab summa orationis apostolicæ simplicitate magis abhorrere, quam ut alicui eorum discipulo possit At enim auctor, tacito nomine Pauli, antonoma- stice A postoli titulo ipsum designat,quo non nisi post priora Ecclesiæ sæcula insignitus fuisse comperitur. Quam facultatem, (24) inquit, cum perspexisset Apo- stolus, 'Anóotokoç.... dicit: Cognitio inflat, dilectio autem difcat.Atqui ad hanc difticultatem tollen- dam non eo sane utar effugio, quo extremam Epi- stolæ partem, ab his verbis οὗτος ὁ ἀπ' ἀρχῆς ad finem usque, ab alio fortasse assutam cum Ste- phano et Sylburgio (25) suspicer. Leve namque ad- modum illud est quod prætexunt, Epistole auctori rem non fuisse cum Christiano, qui się rotaŬTa τῶν λόγων βάθη penetrare posset; sed cum Dio- gneto, Christianæ doctrinæ adhuc rudi. » Siquidem viro illi Christianæ religionis cognoscendæ cupi- dissimo, pleraque iis affinia quæ sub Epistolæ finem occurrunt, in superioribus proponit auctor: cujus- modi sunt ea,quod Deus non rem creatam miserit, sed proprium Filium: quod sero missus fuerit Filius quo cognoscerent homines ex peccatis suis se vita indignos esse; quod in alio quam in Christo justifi- cari homo non poterat, etc., ut proinde hujusmodi mysteria edoctus Diognetus, illis quoque ipsum im- bui haud incongruum erat, quæ subdititia gratis existimantur. His itaque missis,illud potius cum viro docto di- pag. 192. Orsi Istor. eccl. lib. 11, § 26, tom. II, p. 382. 11. Nonnullis objectionibus occurritur. (16) Prolegom. cap. 2, § 4. (17) Herm. Past., lib. 1, vis. 3, capp. 1 et 3. (18) Tacit. Annal. lib. xv, cap. 44. (19) Phot. Bibl., cod. 125. (20) Maran. Præfat., part. III,oap, 3,§ 5. pag. 75. (21) Nourr. Appar. ad bibl. PP., tom. I. pag. 446. (22) Fabr. Salut. lux Evang. cap. 9, § 10, (23) Barat. Disquis chron. cap. VI, § 4, pag. 76. (24) Anon. Epist. ad Diognet. cap. 12. (25) Steph. in not. et Sylburg. in adnot., pag.43,
PG 2:1164Πάντ’ οὖν [ἤδη] παρ’ ἑαυτῷ σὺν τῷ παιδὶ [οἰκονομηκώς], μέχρι μὲν [οὖν] τοῦ πρόσθεν χρόνου εἴασεν ἡμᾶς ὡς ἐβουλόμεθα ἀτάκτοις φοραῖς φέρεσθαι, ἡδοναῖς καὶ ἐπιθυμίαις ἀπαγομένους, οὐ πάντως ἐφηδόμενος τοῖς ἁμαρτήμασιν ἡμῶν, ἀλλ’ ἀνεχόμενος, οὐδὲ τῷ τότε τῆς ἀδικίας καιρῷ συνευδοκῶν, ἀλλὰ τὸν [νῦν] τῆς δικαιοσύνης δημιουργῶν, ἵνα ἐν τῷ τότε χρόνῳ ἐλεγχθέντες ἐκ τῶν ἰδίων ἔργων ἀνάξιοι ζωῆς, νῦν ὑπὸ τῆς τοῦ Θεοῦ χρηστότητος ἀξιωθῶμεν, καὶ τὸ καθ’ ἑαυτοὺς φανερώσαντες ἀδύνατον εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ τῇ δυνάμει τοῦ Θεοῦ δυνατοὶ γενηθῶμεν. Ἐπεὶ δὲ πεπλήρωτο μὲν ἡ ἡμετέρα ἀδικία, καὶ τελείως πεφανέρωτο ὅτι ὁ μισθὸς αὐτῆς κόλασις καὶ θάνατος προσεδοκᾶτο, ἦλθε δὲ ὁ καιρὸς ὃν Θεὸς προέθετο λοιπὸν φανερῶσαι τὴν ἑαυτοῦ χρηστότητα καὶ δύναμιν [ὢ] τῆς ὑπερβαλλούσης φιλανθρωπίας [καὶ ἀγάπης] τοῦ Θεοῦ·
1163 ANONYMI VIRI APOSTOLICI 1164 sancto afflante Spiritu edita sunt sacra Scriptura- rum volumina, ingenio quisque indulsit suo, atque lucubrationes suas stylo alii elegantiori, alii simpli- ciori exararunt. Fatendum tamen est, cos sæpius simplicitati studuisse; nec auctor noster absque gravi aliqua causa, fortassis ut veritatem Diogneto facilius persuaderet, his eloquentiæ artificiis atque ornamentis usus fuerit. » Hactenus vir eruditus. Qua de re pleraque habes, solertissimo Fabricio. scite observata (22). Alterum vero duobus in locis allatis notatu di- A attribui. Enimvero post divinos scriptores, a quibus gnum illud occurrit,quod eodem tempore quo Judæi, Græci quoque adversus Christianos pugnabant ; quos et feris objectos asserit Epistolæ auctor, et eo majorem illorum esse numerum pronuntiat, quo plu- res qui eos suppliciis afficiunt. Ecquis porro perse- cutionem Neronianam his characteribus apprime designatam non videat? Primum siquidem eamdem persecutionem respiciens Hermas, scriptor alter apostolicus eademque tempestate florens qua scri- psisse censetur noster Anonymus, ut superius osten- dimus (16), eorum meminit (17) qui jum meruerunt Deum,et passi sunt causa nominis ejus feras bestias, flagella, carceres, cruces. Deinde ex Tacito erudi- mur (18), religionem Christianam sub eodem Ne- rone quo magis vexatam, eo majora in dies incre- menta cepisse. Repressa, inquit, in præsens exitia- bilis superstitio, rursus erumpebat, non modo per Judæam originem hujus mali, sed per Urbem etiam, quo cuncta undique atrocia aut pudenda confluunt celebranturque: ut proinde locutus esse de illa ipsa persecutione jure ac merito existimetur Epistolæ auctor. Quæ autem huc usque animadvertimus, si cui æquo animo expendere libeat, vix dubito quin eo- rum sententiam amplectatur, qui hujus epistolæ B auctorem Justino M. multo vetustiorem esse defi- niunt. Nonnullis quidem viris criticis ex iis locis unum vel alterum aliter accipere placet, quo Justino epistolam asserant; sed vim inferre verbis viden- tur, ut ea sensum illum effundant quem intendunt; cum contra æquabilius fluant omnia, ubi ad ea re- ferantur tempora quæ ex ipso contextu extudimus. Neque demum quis jure sibi persuadeat Justinum M. aut alium quemvis ipso recentiorem, eam lo- quendi rationem in tota illa epistola usurpare vo- luisse, quæ ultimam antiquitatem sapiat, ut viris eruditis recte notatum (23). C His demum accedit ejusdem Epistolæ stylus, mul- to floridior eo et elegantior, quo S. martyr in suis quotquot circumferuntur sinceris operibus usus comperitur. De stylo siquidem Justini summus eri- ticus Photius ita censuit (19): 'Patopixxic tyvais οὐκ ἔσχε σπουδὴν ἐπιχρῶσαι τὸ ἔμφυτον αὐτοῦ τῆς φιλοσοφίας κάλλος. Διὸ καὶ οἱ λόγοι αὐτοῦ ἄλλως ὄντες δυνατοὶ, καὶ τὸ ἐπιστημονικὸν διασώζοντες, τῶν ἐκεῖ σθεν οὐκ εἰσὶν ἀποστάζοντες ἡδυσμάτων, οὐδὲ τῷ ἐπαγωγῷ καὶ θελκτηρίῳ τοὺς πολλοὺς τῶν ἀκροα- TV EqɛóμEVOL. «Rethorico artificio, inquit, nati- vam philosophiæ suæ pulchritudinem colorare nihil pensi habuit. Quamobrem etiam ejus oratio, pollens alioqui ac valida, scientificumque servans stylum, rhetorica illa condimenta non spirat, nec illecebris et blandimentis vulgus auditorum attrahit. » Quod sane judicium si quis conferre velit cum illa præ- stanti elocutione qua utitur auctor Epistolæ,quam- vis fortasse reliqua deessent argumenta, illam ta- men Justino abjudicandam vel invitus fateatur oportet. Et hac quidem difficultate adeo permotus fuit doctus editor Benedictinus, ut inter certissima S. martyris opera eamdem epistolam eo loco haud collocarit, quem alioquin ipsi assignasset, nisi D dubitatio pectore infixa viro clarissimo hæsis- set (20). « Neque vero, ut optime Nourrius (21), inde con- tinuo quis arguat, stylum tanto studio elaboratum, ab summa orationis apostolicæ simplicitate magis abhorrere, quam ut alicui eorum discipulo possit At enim auctor, tacito nomine Pauli, antonoma- stice A postoli titulo ipsum designat,quo non nisi post priora Ecclesiæ sæcula insignitus fuisse comperitur. Quam facultatem, (24) inquit, cum perspexisset Apo- stolus, 'Anóotokoç.... dicit: Cognitio inflat, dilectio autem difcat.Atqui ad hanc difticultatem tollen- dam non eo sane utar effugio, quo extremam Epi- stolæ partem, ab his verbis οὗτος ὁ ἀπ' ἀρχῆς ad finem usque, ab alio fortasse assutam cum Ste- phano et Sylburgio (25) suspicer. Leve namque ad- modum illud est quod prætexunt, Epistole auctori rem non fuisse cum Christiano, qui się rotaŬTa τῶν λόγων βάθη penetrare posset; sed cum Dio- gneto, Christianæ doctrinæ adhuc rudi. » Siquidem viro illi Christianæ religionis cognoscendæ cupi- dissimo, pleraque iis affinia quæ sub Epistolæ finem occurrunt, in superioribus proponit auctor: cujus- modi sunt ea,quod Deus non rem creatam miserit, sed proprium Filium: quod sero missus fuerit Filius quo cognoscerent homines ex peccatis suis se vita indignos esse; quod in alio quam in Christo justifi- cari homo non poterat, etc., ut proinde hujusmodi mysteria edoctus Diognetus, illis quoque ipsum im- bui haud incongruum erat, quæ subdititia gratis existimantur. His itaque missis,illud potius cum viro docto di- pag. 192. Orsi Istor. eccl. lib. 11, § 26, tom. II, p. 382. 11. Nonnullis objectionibus occurritur. (16) Prolegom. cap. 2, § 4. (17) Herm. Past., lib. 1, vis. 3, capp. 1 et 3. (18) Tacit. Annal. lib. xv, cap. 44. (19) Phot. Bibl., cod. 125. (20) Maran. Præfat., part. III,oap, 3,§ 5. pag. 75. (21) Nourr. Appar. ad bibl. PP., tom. I. pag. 446. (22) Fabr. Salut. lux Evang. cap. 9, § 10, (23) Barat. Disquis chron. cap. VI, § 4, pag. 76. (24) Anon. Epist. ad Diognet. cap. 12. (25) Steph. in not. et Sylburg. in adnot., pag.43,
οὐκ ἐμίσησεν ἡμᾶς οὐδὲ ἀπώσατο οὐδὲ ἐμνησικάκησεν, ἀλλὰ ἐμακροθύμησεν, ἠνέσχετο, [ἐλεῶν] αὐτὸς τὰς ἡμετέρας ἁμαρτίας ἀνεδέξατο, αὐτὸς τὸν ἴδιον υἱὸν ἀπέδοτο λύτρον ὑπὲρ ἡμῶν, τὸν ἅγιον ὑπὲρ [τῶν] ἀνόμων, τὸν ἄκακον ὑπὲρ τῶν κακῶν, τὸν δίκαιον ὑπὲρ τῶν ἀδίκων, τὸν ἄφθαρτον ὑπὲρ τῶν φθαρτῶν, τὸν ἀθάνατον ὑπὲρ τῶν θνητῶν. Τί γὰρ ἄλλο τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν ἠδυνήθη καλύψαι ἢ ἐκείνου δικαιοσύνη; ἐν τίνι δικαιωθῆναι δυνατὸν τοὺς ἀνόμους ἡμᾶς καὶ ἀσεβεῖς ἢ ἐν μόνῳ τῷ υἱῷ τοῦ Θεοῦ; ὢ τῆς γλυκείας ἀνταλλαγῆς, ὢ τῆς ἀνεξιχνιάστου δημιουργίας, ὢ τῶν ἀπροσδοκήτων εὐεργεσιῶν· ἵνα ἀνομία μὲν πολλῶν ἐν δικαίῳ ἑνὶ κρυβῇ, δικαιοσύνη δὲ ἑνὸς πολλοὺς ἀνόμους δικαιώσῃ. Ἐλέγξας οὖν ἐν μὲν τῷ πρόσθεν χρόνῳ τὸ ἀδύνατον τῆς ἡμετέρας φύσεως εἰς τὸ τυχεῖν ζωῆς, νῦν δὲ τὸν σωτῆρα δείξας δυνατὸν σῴζειν καὶ τὰ ἀδύνατα, ἐξ ἀμφοτέρων ἐβουλήθη πιστεύειν ἡμᾶς τῇ χρηστότητι αὐτοῦ, αὐτὸν ἡγεῖσθαι τροφέα, πατέρα, διδάσκαλον, σύμβουλον, ἰατρόν, νοῦν, φῶς, τιμήν, δόξαν, ἰσχύν, ζωήν, περὶ ἐνδύσεως καὶ τροφῆς μὴ μεριμνᾶν. Ταύτην καὶ σὺ τὴν πίστιν ἐὰν ποθήσῃς, καὶ λάβῃς πρῶτον μὲν [ἐπιγνώσῃ πατέρα].
1163 ANONYMI VIRI APOSTOLICI 1164 sancto afflante Spiritu edita sunt sacra Scriptura- rum volumina, ingenio quisque indulsit suo, atque lucubrationes suas stylo alii elegantiori, alii simpli- ciori exararunt. Fatendum tamen est, cos sæpius simplicitati studuisse; nec auctor noster absque gravi aliqua causa, fortassis ut veritatem Diogneto facilius persuaderet, his eloquentiæ artificiis atque ornamentis usus fuerit. » Hactenus vir eruditus. Qua de re pleraque habes, solertissimo Fabricio. scite observata (22). Alterum vero duobus in locis allatis notatu di- A attribui. Enimvero post divinos scriptores, a quibus gnum illud occurrit,quod eodem tempore quo Judæi, Græci quoque adversus Christianos pugnabant ; quos et feris objectos asserit Epistolæ auctor, et eo majorem illorum esse numerum pronuntiat, quo plu- res qui eos suppliciis afficiunt. Ecquis porro perse- cutionem Neronianam his characteribus apprime designatam non videat? Primum siquidem eamdem persecutionem respiciens Hermas, scriptor alter apostolicus eademque tempestate florens qua scri- psisse censetur noster Anonymus, ut superius osten- dimus (16), eorum meminit (17) qui jum meruerunt Deum,et passi sunt causa nominis ejus feras bestias, flagella, carceres, cruces. Deinde ex Tacito erudi- mur (18), religionem Christianam sub eodem Ne- rone quo magis vexatam, eo majora in dies incre- menta cepisse. Repressa, inquit, in præsens exitia- bilis superstitio, rursus erumpebat, non modo per Judæam originem hujus mali, sed per Urbem etiam, quo cuncta undique atrocia aut pudenda confluunt celebranturque: ut proinde locutus esse de illa ipsa persecutione jure ac merito existimetur Epistolæ auctor. Quæ autem huc usque animadvertimus, si cui æquo animo expendere libeat, vix dubito quin eo- rum sententiam amplectatur, qui hujus epistolæ B auctorem Justino M. multo vetustiorem esse defi- niunt. Nonnullis quidem viris criticis ex iis locis unum vel alterum aliter accipere placet, quo Justino epistolam asserant; sed vim inferre verbis viden- tur, ut ea sensum illum effundant quem intendunt; cum contra æquabilius fluant omnia, ubi ad ea re- ferantur tempora quæ ex ipso contextu extudimus. Neque demum quis jure sibi persuadeat Justinum M. aut alium quemvis ipso recentiorem, eam lo- quendi rationem in tota illa epistola usurpare vo- luisse, quæ ultimam antiquitatem sapiat, ut viris eruditis recte notatum (23). C His demum accedit ejusdem Epistolæ stylus, mul- to floridior eo et elegantior, quo S. martyr in suis quotquot circumferuntur sinceris operibus usus comperitur. De stylo siquidem Justini summus eri- ticus Photius ita censuit (19): 'Patopixxic tyvais οὐκ ἔσχε σπουδὴν ἐπιχρῶσαι τὸ ἔμφυτον αὐτοῦ τῆς φιλοσοφίας κάλλος. Διὸ καὶ οἱ λόγοι αὐτοῦ ἄλλως ὄντες δυνατοὶ, καὶ τὸ ἐπιστημονικὸν διασώζοντες, τῶν ἐκεῖ σθεν οὐκ εἰσὶν ἀποστάζοντες ἡδυσμάτων, οὐδὲ τῷ ἐπαγωγῷ καὶ θελκτηρίῳ τοὺς πολλοὺς τῶν ἀκροα- TV EqɛóμEVOL. «Rethorico artificio, inquit, nati- vam philosophiæ suæ pulchritudinem colorare nihil pensi habuit. Quamobrem etiam ejus oratio, pollens alioqui ac valida, scientificumque servans stylum, rhetorica illa condimenta non spirat, nec illecebris et blandimentis vulgus auditorum attrahit. » Quod sane judicium si quis conferre velit cum illa præ- stanti elocutione qua utitur auctor Epistolæ,quam- vis fortasse reliqua deessent argumenta, illam ta- men Justino abjudicandam vel invitus fateatur oportet. Et hac quidem difficultate adeo permotus fuit doctus editor Benedictinus, ut inter certissima S. martyris opera eamdem epistolam eo loco haud collocarit, quem alioquin ipsi assignasset, nisi D dubitatio pectore infixa viro clarissimo hæsis- set (20). « Neque vero, ut optime Nourrius (21), inde con- tinuo quis arguat, stylum tanto studio elaboratum, ab summa orationis apostolicæ simplicitate magis abhorrere, quam ut alicui eorum discipulo possit At enim auctor, tacito nomine Pauli, antonoma- stice A postoli titulo ipsum designat,quo non nisi post priora Ecclesiæ sæcula insignitus fuisse comperitur. Quam facultatem, (24) inquit, cum perspexisset Apo- stolus, 'Anóotokoç.... dicit: Cognitio inflat, dilectio autem difcat.Atqui ad hanc difticultatem tollen- dam non eo sane utar effugio, quo extremam Epi- stolæ partem, ab his verbis οὗτος ὁ ἀπ' ἀρχῆς ad finem usque, ab alio fortasse assutam cum Ste- phano et Sylburgio (25) suspicer. Leve namque ad- modum illud est quod prætexunt, Epistole auctori rem non fuisse cum Christiano, qui się rotaŬTa τῶν λόγων βάθη penetrare posset; sed cum Dio- gneto, Christianæ doctrinæ adhuc rudi. » Siquidem viro illi Christianæ religionis cognoscendæ cupi- dissimo, pleraque iis affinia quæ sub Epistolæ finem occurrunt, in superioribus proponit auctor: cujus- modi sunt ea,quod Deus non rem creatam miserit, sed proprium Filium: quod sero missus fuerit Filius quo cognoscerent homines ex peccatis suis se vita indignos esse; quod in alio quam in Christo justifi- cari homo non poterat, etc., ut proinde hujusmodi mysteria edoctus Diognetus, illis quoque ipsum im- bui haud incongruum erat, quæ subdititia gratis existimantur. His itaque missis,illud potius cum viro docto di- pag. 192. Orsi Istor. eccl. lib. 11, § 26, tom. II, p. 382. 11. Nonnullis objectionibus occurritur. (16) Prolegom. cap. 2, § 4. (17) Herm. Past., lib. 1, vis. 3, capp. 1 et 3. (18) Tacit. Annal. lib. xv, cap. 44. (19) Phot. Bibl., cod. 125. (20) Maran. Præfat., part. III,oap, 3,§ 5. pag. 75. (21) Nourr. Appar. ad bibl. PP., tom. I. pag. 446. (22) Fabr. Salut. lux Evang. cap. 9, § 10, (23) Barat. Disquis chron. cap. VI, § 4, pag. 76. (24) Anon. Epist. ad Diognet. cap. 12. (25) Steph. in not. et Sylburg. in adnot., pag.43,
Ὁ γὰρ Θεὸς τοὺς ἀνθρώπους ἠγάπησε, δι’ οὓς ἐποίησε τὸν κόσμον, οἷς ὑπέταξε πάντα τὰ ἐν [τῇ γῇ], οἷς λόγον ἔδωκεν, οἷς νοῦν, οἷς μόνοις [ἄνω] πρὸς οὐρανὸν ὁρᾶν ἐπέτρεψεν, οὓς ἐκ τῆς ἰδίας εἰκόνος ἔπλασε, πρὸς οὓς ἀπέστειλε τὸν υἱὸν αὐτοῦ τὸν μονογενῆ, οἷς τὴν ἐν οὐρανῷ βασιλείαν ἐπηγγείλατο καὶ δώσει τοῖς ἀγαπήσασιν αὐτόν. Ἐπιγνοὺς δέ, τίνος οἴει πληρωθήσεσθαι χαρᾶς; ἢ πῶς ἀγαπήσεις τὸν οὕτως προαγαπήσαντά σε; ἀγαπήσας δὲ μιμητὴς ἔσῃ αὐτοῦ τῆς χρηστότητος. Καὶ μὴ θαυμάσῃς εἰ δύναται μιμητὴς ἄνθρωπος γενέσθαι Θεοῦ· δύναται, θέλοντος αὐτοῦ. Οὐ γὰρ τὸ καταδυναστεύειν τῶν πλησίον οὐδὲ τὸ πλέον ἔχειν βούλεσθαι τῶν ἀσθενεστέρων οὐδὲ τὸ πλουτεῖν καὶ βιάζεσθαι τοὺς ὑποδεεστέρους εὐδαιμονεῖν ἐστίν, οὐδὲ ἐν τούτοις δύναταί τις μιμήσασθαι Θεόν, ἀλλὰ ταῦτα ἐκτὸς τῆς ἐκείνου μεγαλειότητος. Ἀλλ’ ὅστις τὸ τοῦ πλησίον ἀναδέχεται βάρος, ὃς ἐν ᾧ κρείσσων ἐστὶν ἕτερον τὸν ἐλαττούμενον εὐεργετεῖν ἐθέλει, [ὃς ἃ] παρὰ τοῦ Θεοῦ λαβὼν ἔχει, ταῦτα τοῖς ἐπιδεομένοις χορηγῶν, θεὸς γίνεται τῶν λαμβανόντων, οὗτος μιμητής ἐστι Θεοῦ.
1163 ANONYMI VIRI APOSTOLICI 1164 sancto afflante Spiritu edita sunt sacra Scriptura- rum volumina, ingenio quisque indulsit suo, atque lucubrationes suas stylo alii elegantiori, alii simpli- ciori exararunt. Fatendum tamen est, cos sæpius simplicitati studuisse; nec auctor noster absque gravi aliqua causa, fortassis ut veritatem Diogneto facilius persuaderet, his eloquentiæ artificiis atque ornamentis usus fuerit. » Hactenus vir eruditus. Qua de re pleraque habes, solertissimo Fabricio. scite observata (22). Alterum vero duobus in locis allatis notatu di- A attribui. Enimvero post divinos scriptores, a quibus gnum illud occurrit,quod eodem tempore quo Judæi, Græci quoque adversus Christianos pugnabant ; quos et feris objectos asserit Epistolæ auctor, et eo majorem illorum esse numerum pronuntiat, quo plu- res qui eos suppliciis afficiunt. Ecquis porro perse- cutionem Neronianam his characteribus apprime designatam non videat? Primum siquidem eamdem persecutionem respiciens Hermas, scriptor alter apostolicus eademque tempestate florens qua scri- psisse censetur noster Anonymus, ut superius osten- dimus (16), eorum meminit (17) qui jum meruerunt Deum,et passi sunt causa nominis ejus feras bestias, flagella, carceres, cruces. Deinde ex Tacito erudi- mur (18), religionem Christianam sub eodem Ne- rone quo magis vexatam, eo majora in dies incre- menta cepisse. Repressa, inquit, in præsens exitia- bilis superstitio, rursus erumpebat, non modo per Judæam originem hujus mali, sed per Urbem etiam, quo cuncta undique atrocia aut pudenda confluunt celebranturque: ut proinde locutus esse de illa ipsa persecutione jure ac merito existimetur Epistolæ auctor. Quæ autem huc usque animadvertimus, si cui æquo animo expendere libeat, vix dubito quin eo- rum sententiam amplectatur, qui hujus epistolæ B auctorem Justino M. multo vetustiorem esse defi- niunt. Nonnullis quidem viris criticis ex iis locis unum vel alterum aliter accipere placet, quo Justino epistolam asserant; sed vim inferre verbis viden- tur, ut ea sensum illum effundant quem intendunt; cum contra æquabilius fluant omnia, ubi ad ea re- ferantur tempora quæ ex ipso contextu extudimus. Neque demum quis jure sibi persuadeat Justinum M. aut alium quemvis ipso recentiorem, eam lo- quendi rationem in tota illa epistola usurpare vo- luisse, quæ ultimam antiquitatem sapiat, ut viris eruditis recte notatum (23). C His demum accedit ejusdem Epistolæ stylus, mul- to floridior eo et elegantior, quo S. martyr in suis quotquot circumferuntur sinceris operibus usus comperitur. De stylo siquidem Justini summus eri- ticus Photius ita censuit (19): 'Patopixxic tyvais οὐκ ἔσχε σπουδὴν ἐπιχρῶσαι τὸ ἔμφυτον αὐτοῦ τῆς φιλοσοφίας κάλλος. Διὸ καὶ οἱ λόγοι αὐτοῦ ἄλλως ὄντες δυνατοὶ, καὶ τὸ ἐπιστημονικὸν διασώζοντες, τῶν ἐκεῖ σθεν οὐκ εἰσὶν ἀποστάζοντες ἡδυσμάτων, οὐδὲ τῷ ἐπαγωγῷ καὶ θελκτηρίῳ τοὺς πολλοὺς τῶν ἀκροα- TV EqɛóμEVOL. «Rethorico artificio, inquit, nati- vam philosophiæ suæ pulchritudinem colorare nihil pensi habuit. Quamobrem etiam ejus oratio, pollens alioqui ac valida, scientificumque servans stylum, rhetorica illa condimenta non spirat, nec illecebris et blandimentis vulgus auditorum attrahit. » Quod sane judicium si quis conferre velit cum illa præ- stanti elocutione qua utitur auctor Epistolæ,quam- vis fortasse reliqua deessent argumenta, illam ta- men Justino abjudicandam vel invitus fateatur oportet. Et hac quidem difficultate adeo permotus fuit doctus editor Benedictinus, ut inter certissima S. martyris opera eamdem epistolam eo loco haud collocarit, quem alioquin ipsi assignasset, nisi D dubitatio pectore infixa viro clarissimo hæsis- set (20). « Neque vero, ut optime Nourrius (21), inde con- tinuo quis arguat, stylum tanto studio elaboratum, ab summa orationis apostolicæ simplicitate magis abhorrere, quam ut alicui eorum discipulo possit At enim auctor, tacito nomine Pauli, antonoma- stice A postoli titulo ipsum designat,quo non nisi post priora Ecclesiæ sæcula insignitus fuisse comperitur. Quam facultatem, (24) inquit, cum perspexisset Apo- stolus, 'Anóotokoç.... dicit: Cognitio inflat, dilectio autem difcat.Atqui ad hanc difticultatem tollen- dam non eo sane utar effugio, quo extremam Epi- stolæ partem, ab his verbis οὗτος ὁ ἀπ' ἀρχῆς ad finem usque, ab alio fortasse assutam cum Ste- phano et Sylburgio (25) suspicer. Leve namque ad- modum illud est quod prætexunt, Epistole auctori rem non fuisse cum Christiano, qui się rotaŬTa τῶν λόγων βάθη penetrare posset; sed cum Dio- gneto, Christianæ doctrinæ adhuc rudi. » Siquidem viro illi Christianæ religionis cognoscendæ cupi- dissimo, pleraque iis affinia quæ sub Epistolæ finem occurrunt, in superioribus proponit auctor: cujus- modi sunt ea,quod Deus non rem creatam miserit, sed proprium Filium: quod sero missus fuerit Filius quo cognoscerent homines ex peccatis suis se vita indignos esse; quod in alio quam in Christo justifi- cari homo non poterat, etc., ut proinde hujusmodi mysteria edoctus Diognetus, illis quoque ipsum im- bui haud incongruum erat, quæ subdititia gratis existimantur. His itaque missis,illud potius cum viro docto di- pag. 192. Orsi Istor. eccl. lib. 11, § 26, tom. II, p. 382. 11. Nonnullis objectionibus occurritur. (16) Prolegom. cap. 2, § 4. (17) Herm. Past., lib. 1, vis. 3, capp. 1 et 3. (18) Tacit. Annal. lib. xv, cap. 44. (19) Phot. Bibl., cod. 125. (20) Maran. Præfat., part. III,oap, 3,§ 5. pag. 75. (21) Nourr. Appar. ad bibl. PP., tom. I. pag. 446. (22) Fabr. Salut. lux Evang. cap. 9, § 10, (23) Barat. Disquis chron. cap. VI, § 4, pag. 76. (24) Anon. Epist. ad Diognet. cap. 12. (25) Steph. in not. et Sylburg. in adnot., pag.43,
PG 2:1165Τότε θεάσῃ τυγχάνων ἐπὶ γῆς ὅτι Θεὸς ἐν οὐρανοῖς πολιτεύεται, τότε μυστήρια Θεοῦ λαλεῖν ἄρξῃ, τότε τοὺς κολαζομένους ἐπὶ τῷ μὴ θέλειν ἀρνήσασθαι Θεὸν καὶ ἀγαπήσεις καὶ θαυμάσεις, τότε τῆς ἀπάτης τοῦ κόσμου καὶ τῆς πλάνης καταγνώσῃ, ὅταν τὸ ἀληθῶς ἐν οὐρανῷ ζῆν [ἐπιγνῷς], ὅταν τοῦ δοκοῦντος ἐνθάδε θανάτου καταφρονήσῃς, ὅταν τὸν ὄντως θάνατον φοβηθῇς, ὃς φυλάσσεται τοῖς κατακριθησομένοις εἰς τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον, ὃ τοὺς παραδοθέντας αὐτῷ μέχρι τέλους κολάσει. Τότε τοὺς ὑπομένοντας ὑπὲρ δικαιοσύνης τὸ πῦρ [τοῦτο] θαυμάσεις καὶ μακαρίσεις, ὅταν ἐκεῖνο τὸ πῦρ ἐπιγνῷς. Οὐ ξένα ὁμιλῶ οὐδὲ παραλόγως ζητῶ, ἀλλὰ ἀποςτόλων γενόμενος μαθητὴς γίνομαι διδάσκαλος ἐθνῶν, τὰ παραδοθέντα [ἀξίως] ὑπηρετῶ γινομένοις ἀληθείας μαθηταῖς. Τίς γὰρ ὀρθῶς διδαχθεὶς καὶ λόγῳ προσφιλεῖ γεννηθεὶς οὐκ ἐπιζητεῖ σαφῶς μαθεῖν τὰ διὰ λόγου δειχθέντα φανερῶς μαθηταῖς; οἷς ἐφανέρωσεν ὁ λόγος φανείς, παρρησίᾳ λαλῶν, ὑπὸ ἀπίστων μὴ νοούμενος, μαθηταῖς δὲ διηγούμενος, οἳ πιστοὶ λογισθέντες ὑπ’ αὐτοῦ ἔγνωσαν πατρὸς μυστήρια.
1465 EPISTOLA AD DIOGNETUM. PROOEMIA. 1166 cendum putaverim (26) « quod cum in tota Epi- A vens spiritu loquebatur, et docebat diligenter ea quæ tola varii occurrant hiatus variæque lacunæ, aliæ breviores, longiores aliæ propterea non ita certo definiri potest, quænam ibidem desint, quæ aliorum mss. ope poterunt aliquando suppleri. Et vero ibi forsitan abrasa, vel omissa est, aut evanuit vox Paulus, quæ omnem procul dubio solvit hujusce difficultatis nodum. » Quibus addas maxime velim, curdemum antonomasia illa uti haud potuerit noster Anonymus?Quod posterioribus Patribus Ecclesiæque scriptoribus sive licuit sive libuit, quidni et viro apostolico? Denique quid obstat quominus ejusmodi loquendi morem ab eo primum invectum reliquos usurpasse putemus? Vere namque ac sapienter Chrysostomus (27) : Ὅταν ᾿Απόστολον εἴπης εὐθέως πάντες αὐτὸν ἐννοοῦσιν· ὥσπερ ὅταν Βαπτιστήν, εὐ JE TO. «Quando Apostolum dixeris, θέως τὸν Ἰωάννην. statim omnibus ille (Paulus) in mentem venit: quemadmodum si Baptistam, statim Joannem in- telligunt. Quid quod Apostolum simpliciter nomi- nat Athenagoras de Resurr, §xvIII, pag. 53. » B III. Quis ejusdem Epistolæ auctor fuerit, inquiritur. An Clemens Romanus? Fortasse potius Apollo, vir Alexandrinus, eloquens ac disertus: cujus in Actis apostolorum et in Epistolis Paulinis fre- quens mentio. De Diogneto cui Epistola inscribi- tur, deque ipsius Epistolæ præstantia, observatio. Hæc vero de quibus hactenus edisseruimus, ani- mum alliciunt et quodammodo impellunt ad inqui- rendum, quisnam sit auctor Epistolæ: quo semel forte detecto, jam dictis lux major accedet. Unus Baraterius Clementem Romanum hanc perscri- C psisse conjecit (28), eo potissimum nomine, quod ille iis temporibus vitam egisse compertum sit, quibus floruisse perhibetur noster Anonymus. Ve- reor tamen, ut illud satis firmum ratumque sit quod censuit vir eruditus, epistolam nempe qua de agi- mus, stylum Paulinum ita referre ut Pauli esse vi- deatur; adeoque Clementem auctorem præ se ferre, cujus stylum cum Paulino magnam habere affini- tatem plane constat. At ego, si quid sapio, in eam potius sententiam iverim, Apollo ejus scriptorem esse agnoscendum, de quo hæc Lucas in Actis; ᾿Απολλώς.... ἀνὴρ λόγιος... δυνατὸς ὢν ἐν ταῖς Γρα φαῖς. Οὗτος ἦν κατηχημένος τὴν ὁδὸν τοῦ Κυρίου, καὶ ζέων τῷ πνεύματι, ἐλάλει καὶ ἐδίδασκεν ἀκρι- βῶς τὰ περὶ τοῦ Κυρίου.... ὅς... συνεβάλετο πολὺ τοῖς D πεπιστευκόσι.... Εὐτόνως γὰρ τοῖς Ἰουδαίοις διακατη- λέγχετο δημοσίᾳ, ἐπιδεικνὺς διὰ τῶν Γραφών, εἶναι to Xploto. Apollo... vir eloquens... potens in Scripturis. Hic erat edoctus viam Domini, et fer- sunt de Domino... qui... contulit multum his qui credi- derant...Vehementer enim Judæos redarguebat publice ostendens per Scripturas esse Christum Jesum. Ita- que si tantus vir erat Apollo, cum adhuc solis Chri- stianæ fidei rudimentis esset imbutus et Joannis baptismate duntaxat intinctus; quantus porro eva- sisse putandus, postquam deinceps altioribus reli- gionis mysteriis a discipulis Domini, atque in pri- mis ab ipso gentium doctore fuit institutus? De eo sane testatur Apostolus, Ecclesiam Corinthiacam a se plantatam, illum copioso sapientiæ ac eloquen- tiæ suæ imbre adeo irrigasse, ut uberrimam sege- tem referens, schismatis occasio fuerit, Corinthio- rum aliis dictitantibus: Ego quidem sum Pauli: aliis vero Ego autem Apollo Quidni ergo lucu- lentissimam scripserit epistolam vir Alexandrinus, eloquens potens in Scripturis, fervens spiritu et viam Domini edoctus? Quidni vir ille apostolicus, scien- tia, fide ac pietate præstans; qui ea diligenter doce- bat quæ sunt de Domino, per Scripturas ostendens ipsum esse Christum; quique erat hoyios & motio τῶν Χριστοῦ μαθητῶν «eloquens rigator discipulorum Christi » ut S. Nili verba usurpem (29); sublimia illa mysteria de Filio Dei edisseruerit, quæ suavis- simo eloquio Diognetum ea in epistola edocet (30)? Apollo enimvero cætera omnia congruunt, quæ modo ex ipsius Epistolæ contextu deprompta illustravi- mus; illudque potissimum, quod Paulum suppresso nomine Apostolum simpliciter appellarit; quem unum scilicet Ephesi conveniens cum eoque ami- cissime agens, illius sollicitudinem omnium Eccle- siarum probe tenebat. Neque illud omittas velim ad temporis notatio- nem magis adhuc astruendam virum hunc aposto- licum in vivis egisse anno 64 (31), vel potius 65, de- sinente (32), quo suam scripsit Paulus ad Titum Epistolam in ea enim dat ipsi mandatum de Apollo Creta Nicopolim præmittendo, ubi hiemare statue- rat; ut proinde ineunte anno insequente 66, co- mitem sese adjunxerit apostolo ipsemet Apollo, adeoque suam Diogneto Epistolam sub idem tem- pus aut paulo serius inscripserit. Quis porro fuerit Diognetus ille, plane incomper- tum. Neque enim, si quis pretii habeant quæ modo expendimus, fuisse is existimandus quem apud M. AureliumAntoninum plurimum valuisse testatur Capitolinus (33). Id unum novimus ex Epistol auctore (34), illum fuisse virum xpásov præ- stantissimum, qui magno Christiana religionis co- gnoscendæ desiderio flagrabat. Et plures quidem 5 Act. XVIII, 24-28 I Cor. 1, 12; in, 4-6. "I Cor. xvi, 12. II Cor. x1, 27; Tit. 11, 13. tom. IX, pag. 415. thum, p. 77 seq. (26) Nourr. Appar. ad bibl. PP., tom. I, pag. 446. (27) Chrysost. Hom. Lv in Acta, opp. nov. edit, (28) Barat. Disquis. chron., cap. 6, §. 5, pag. 77. (29) Nil lib. 11, epist. 43, pag. 140. (30) Anon. Epist. ad Diognet., capp. 7-12. (31) Mill. Prolegom. ad N. T., § 122, p. 1. (32) Pears. Annal. Parl., p. 22, et Opp, pos- (33) Capitol. in Antonin. vit. cap. 4. (34) Anon. Epist. ad Diognet., cap. 1.
οὗ χάριν ἀπέστειλε λόγον, ἵνα κόσμῳ φανῇ, ὃς ὑπὸ λαοῦ ἀτιμασθείς, διὰ ἀποστόλων κηρυχθείς, ὑπὸ ἐθνῶν ἐπιστεύθη. Οὗτος ὁ ἀπ’ ἀρχῆς, ὁ καινὸς φανεὶς καὶ παλαιὸς εὑρεθεὶς καὶ πάντοτε νέος ἐν ἁγίων καρδίαις γεννώμενος. Οὗτος ὁ ἀεί, [ὁ] σήμερον υἱὸς λογισθείς, δι’ οὗ πλουτίζεται ἡ ἐκκλησία καὶ χάρις ἁπλουμένη ἐν ἁγίοις πληθύνεται, παρέχουσα νοῦν, φανεροῦσα μυστήρια, διαγγέλλουσα καιρούς, χαίρουσα ἐπὶ πιστοῖς, ἐπιζητοῦσι δωρουμένη, οἷς [ὅρκια] πίστεως οὐ θραύεται οὐδὲ ὅρια πατέρων παρορίζεται. Εἶτα φόβος νόμου ᾄδεται καὶ προφητῶν χάρις γινώσκεται καὶ εὐαγγελίων πίστις ἵδρυται καὶ ἀποστόλων παράδοσις φυλάσσεται καὶ ἐκκλησίας χάρις σκιρτᾷ. Ἣν χάριν μὴ λυπῶν ἐπιγνώσῃ ἃ λόγος ὁμιλεῖ δι’ ὧν βούλεται, ὅτε θέλει. Ὅσα γὰρ θελήματι τοῦ κελεύοντος λόγου ἐκινήθημεν ἐξειπεῖν μετὰ πόνου, ἐξ ἀγάπης τῶν ἀποκαλυφθέντων ἡμῖν γινόμεθα ὑμῖν κοινωνοί. Οἷς ἐντυχόντες καὶ ἀκούσαντες μετὰ σπουδῆς εἴσεσθε ὅσα παρέχει ὁ Θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν ὀρθῶς, οἱ γενόμενοι παράδεισος τρυφῆς, πάγκαρπον ξύλον, εὐθαλοῦν, [ἀνατείλαντες] ἐν ἑαυτοῖς, ποικίλοις καρποῖς κεκοσμημένοι.
1465 EPISTOLA AD DIOGNETUM. PROOEMIA. 1166 cendum putaverim (26) « quod cum in tota Epi- A vens spiritu loquebatur, et docebat diligenter ea quæ tola varii occurrant hiatus variæque lacunæ, aliæ breviores, longiores aliæ propterea non ita certo definiri potest, quænam ibidem desint, quæ aliorum mss. ope poterunt aliquando suppleri. Et vero ibi forsitan abrasa, vel omissa est, aut evanuit vox Paulus, quæ omnem procul dubio solvit hujusce difficultatis nodum. » Quibus addas maxime velim, curdemum antonomasia illa uti haud potuerit noster Anonymus?Quod posterioribus Patribus Ecclesiæque scriptoribus sive licuit sive libuit, quidni et viro apostolico? Denique quid obstat quominus ejusmodi loquendi morem ab eo primum invectum reliquos usurpasse putemus? Vere namque ac sapienter Chrysostomus (27) : Ὅταν ᾿Απόστολον εἴπης εὐθέως πάντες αὐτὸν ἐννοοῦσιν· ὥσπερ ὅταν Βαπτιστήν, εὐ JE TO. «Quando Apostolum dixeris, θέως τὸν Ἰωάννην. statim omnibus ille (Paulus) in mentem venit: quemadmodum si Baptistam, statim Joannem in- telligunt. Quid quod Apostolum simpliciter nomi- nat Athenagoras de Resurr, §xvIII, pag. 53. » B III. Quis ejusdem Epistolæ auctor fuerit, inquiritur. An Clemens Romanus? Fortasse potius Apollo, vir Alexandrinus, eloquens ac disertus: cujus in Actis apostolorum et in Epistolis Paulinis fre- quens mentio. De Diogneto cui Epistola inscribi- tur, deque ipsius Epistolæ præstantia, observatio. Hæc vero de quibus hactenus edisseruimus, ani- mum alliciunt et quodammodo impellunt ad inqui- rendum, quisnam sit auctor Epistolæ: quo semel forte detecto, jam dictis lux major accedet. Unus Baraterius Clementem Romanum hanc perscri- C psisse conjecit (28), eo potissimum nomine, quod ille iis temporibus vitam egisse compertum sit, quibus floruisse perhibetur noster Anonymus. Ve- reor tamen, ut illud satis firmum ratumque sit quod censuit vir eruditus, epistolam nempe qua de agi- mus, stylum Paulinum ita referre ut Pauli esse vi- deatur; adeoque Clementem auctorem præ se ferre, cujus stylum cum Paulino magnam habere affini- tatem plane constat. At ego, si quid sapio, in eam potius sententiam iverim, Apollo ejus scriptorem esse agnoscendum, de quo hæc Lucas in Actis; ᾿Απολλώς.... ἀνὴρ λόγιος... δυνατὸς ὢν ἐν ταῖς Γρα φαῖς. Οὗτος ἦν κατηχημένος τὴν ὁδὸν τοῦ Κυρίου, καὶ ζέων τῷ πνεύματι, ἐλάλει καὶ ἐδίδασκεν ἀκρι- βῶς τὰ περὶ τοῦ Κυρίου.... ὅς... συνεβάλετο πολὺ τοῖς D πεπιστευκόσι.... Εὐτόνως γὰρ τοῖς Ἰουδαίοις διακατη- λέγχετο δημοσίᾳ, ἐπιδεικνὺς διὰ τῶν Γραφών, εἶναι to Xploto. Apollo... vir eloquens... potens in Scripturis. Hic erat edoctus viam Domini, et fer- sunt de Domino... qui... contulit multum his qui credi- derant...Vehementer enim Judæos redarguebat publice ostendens per Scripturas esse Christum Jesum. Ita- que si tantus vir erat Apollo, cum adhuc solis Chri- stianæ fidei rudimentis esset imbutus et Joannis baptismate duntaxat intinctus; quantus porro eva- sisse putandus, postquam deinceps altioribus reli- gionis mysteriis a discipulis Domini, atque in pri- mis ab ipso gentium doctore fuit institutus? De eo sane testatur Apostolus, Ecclesiam Corinthiacam a se plantatam, illum copioso sapientiæ ac eloquen- tiæ suæ imbre adeo irrigasse, ut uberrimam sege- tem referens, schismatis occasio fuerit, Corinthio- rum aliis dictitantibus: Ego quidem sum Pauli: aliis vero Ego autem Apollo Quidni ergo lucu- lentissimam scripserit epistolam vir Alexandrinus, eloquens potens in Scripturis, fervens spiritu et viam Domini edoctus? Quidni vir ille apostolicus, scien- tia, fide ac pietate præstans; qui ea diligenter doce- bat quæ sunt de Domino, per Scripturas ostendens ipsum esse Christum; quique erat hoyios & motio τῶν Χριστοῦ μαθητῶν «eloquens rigator discipulorum Christi » ut S. Nili verba usurpem (29); sublimia illa mysteria de Filio Dei edisseruerit, quæ suavis- simo eloquio Diognetum ea in epistola edocet (30)? Apollo enimvero cætera omnia congruunt, quæ modo ex ipsius Epistolæ contextu deprompta illustravi- mus; illudque potissimum, quod Paulum suppresso nomine Apostolum simpliciter appellarit; quem unum scilicet Ephesi conveniens cum eoque ami- cissime agens, illius sollicitudinem omnium Eccle- siarum probe tenebat. Neque illud omittas velim ad temporis notatio- nem magis adhuc astruendam virum hunc aposto- licum in vivis egisse anno 64 (31), vel potius 65, de- sinente (32), quo suam scripsit Paulus ad Titum Epistolam in ea enim dat ipsi mandatum de Apollo Creta Nicopolim præmittendo, ubi hiemare statue- rat; ut proinde ineunte anno insequente 66, co- mitem sese adjunxerit apostolo ipsemet Apollo, adeoque suam Diogneto Epistolam sub idem tem- pus aut paulo serius inscripserit. Quis porro fuerit Diognetus ille, plane incomper- tum. Neque enim, si quis pretii habeant quæ modo expendimus, fuisse is existimandus quem apud M. AureliumAntoninum plurimum valuisse testatur Capitolinus (33). Id unum novimus ex Epistol auctore (34), illum fuisse virum xpásov præ- stantissimum, qui magno Christiana religionis co- gnoscendæ desiderio flagrabat. Et plures quidem 5 Act. XVIII, 24-28 I Cor. 1, 12; in, 4-6. "I Cor. xvi, 12. II Cor. x1, 27; Tit. 11, 13. tom. IX, pag. 415. thum, p. 77 seq. (26) Nourr. Appar. ad bibl. PP., tom. I, pag. 446. (27) Chrysost. Hom. Lv in Acta, opp. nov. edit, (28) Barat. Disquis. chron., cap. 6, §. 5, pag. 77. (29) Nil lib. 11, epist. 43, pag. 140. (30) Anon. Epist. ad Diognet., capp. 7-12. (31) Mill. Prolegom. ad N. T., § 122, p. 1. (32) Pears. Annal. Parl., p. 22, et Opp, pos- (33) Capitol. in Antonin. vit. cap. 4. (34) Anon. Epist. ad Diognet., cap. 1.
PG 2:1166Ἐν γὰρ τούτῳ τῷ χωρίῳ ξύλον γνώσεως καὶ ξύλον ζωῆς πεφύτευται· ἀλλ’ οὐ τὸ τῆς γνώσεως ἀναιρεῖ, ἀλλ’ ἡ παρακοὴ ἀναιρεῖ. Οὐδὲ γὰρ ἄσημα τὰ γεγραμμένα, ὡς Θεὸς ἀπ’ ἀρχῆς [ξύλον γνώσεως καὶ] ξύλον ζωῆς ἐν μέσῳ παραδείσου ἐφύτευσε, διὰ γνώσεως ζωὴν ἐπιδεικνύς. Ἧι μὴ καθαρῶς χρησάμενοι οἱ ἀπ’ ἀρχῆς πλάνῃ τοῦ ὄφεως γεγύμνωνται. Οὐδὲ γὰρ ζωὴ ἄνευ γνώσεως, οὐδὲ γνῶσις ἀσφαλὴς ἄνευ ζωῆς ἀληθοῦς· Διὸ πλησίον ἑκάτερον πεφύτευται. Ἣν δύναμιν ἐνιδὼν ὁ ἀπόστολος τήν τε ἄνευ ἀληθείας προστάγματος εἰς ζωὴν ἀσκουμένην γνῶσιν μεμφόμενος λέγει· ἡ γνῶσις φυσιοῖ, ἡ δὲ ἀγάπη οἰκοδομεῖ.20 Ὁ γὰρ νομίζων εἰδέναι τι ἄνευ γνώσεως ἀληθοῦς καὶ μαρτυρουμένης ὑπὸ τῆς ζωῆς, οὐκ ἔγνω· ὑπὸ τοῦ ὄφεως πλανᾶται, μὴ ἀγαπήσας τὸ ζῆν. Ὁ δὲ μετὰ φόβου ἐπιγνοὺς καὶ ζωὴν ἐπιζητῶν ἐπ’ ἐλπίδι φυτεύει, καρπὸν προσδοκῶν. Ἤτω σοι καρδία γνῶσις, ζωὴ δὲ λόγος ἀληθής, χωρούμενος. Οὗ ξύλον φέρων καὶ καρπὸν [ἐρῶν] τρυγήσεις ἀεὶ τὰ παρὰ Θεῷ ποθούμενα, ὧν ὄφις οὐχ ἅπτεται οὐδὲ πλάνη συγχρωτίζεται· οὐδὲ Εὔα φθείρεται, ἀλλὰ παρθένος πιςτεύεται.
1465 EPISTOLA AD DIOGNETUM. PROOEMIA. 1166 cendum putaverim (26) « quod cum in tota Epi- A vens spiritu loquebatur, et docebat diligenter ea quæ tola varii occurrant hiatus variæque lacunæ, aliæ breviores, longiores aliæ propterea non ita certo definiri potest, quænam ibidem desint, quæ aliorum mss. ope poterunt aliquando suppleri. Et vero ibi forsitan abrasa, vel omissa est, aut evanuit vox Paulus, quæ omnem procul dubio solvit hujusce difficultatis nodum. » Quibus addas maxime velim, curdemum antonomasia illa uti haud potuerit noster Anonymus?Quod posterioribus Patribus Ecclesiæque scriptoribus sive licuit sive libuit, quidni et viro apostolico? Denique quid obstat quominus ejusmodi loquendi morem ab eo primum invectum reliquos usurpasse putemus? Vere namque ac sapienter Chrysostomus (27) : Ὅταν ᾿Απόστολον εἴπης εὐθέως πάντες αὐτὸν ἐννοοῦσιν· ὥσπερ ὅταν Βαπτιστήν, εὐ JE TO. «Quando Apostolum dixeris, θέως τὸν Ἰωάννην. statim omnibus ille (Paulus) in mentem venit: quemadmodum si Baptistam, statim Joannem in- telligunt. Quid quod Apostolum simpliciter nomi- nat Athenagoras de Resurr, §xvIII, pag. 53. » B III. Quis ejusdem Epistolæ auctor fuerit, inquiritur. An Clemens Romanus? Fortasse potius Apollo, vir Alexandrinus, eloquens ac disertus: cujus in Actis apostolorum et in Epistolis Paulinis fre- quens mentio. De Diogneto cui Epistola inscribi- tur, deque ipsius Epistolæ præstantia, observatio. Hæc vero de quibus hactenus edisseruimus, ani- mum alliciunt et quodammodo impellunt ad inqui- rendum, quisnam sit auctor Epistolæ: quo semel forte detecto, jam dictis lux major accedet. Unus Baraterius Clementem Romanum hanc perscri- C psisse conjecit (28), eo potissimum nomine, quod ille iis temporibus vitam egisse compertum sit, quibus floruisse perhibetur noster Anonymus. Ve- reor tamen, ut illud satis firmum ratumque sit quod censuit vir eruditus, epistolam nempe qua de agi- mus, stylum Paulinum ita referre ut Pauli esse vi- deatur; adeoque Clementem auctorem præ se ferre, cujus stylum cum Paulino magnam habere affini- tatem plane constat. At ego, si quid sapio, in eam potius sententiam iverim, Apollo ejus scriptorem esse agnoscendum, de quo hæc Lucas in Actis; ᾿Απολλώς.... ἀνὴρ λόγιος... δυνατὸς ὢν ἐν ταῖς Γρα φαῖς. Οὗτος ἦν κατηχημένος τὴν ὁδὸν τοῦ Κυρίου, καὶ ζέων τῷ πνεύματι, ἐλάλει καὶ ἐδίδασκεν ἀκρι- βῶς τὰ περὶ τοῦ Κυρίου.... ὅς... συνεβάλετο πολὺ τοῖς D πεπιστευκόσι.... Εὐτόνως γὰρ τοῖς Ἰουδαίοις διακατη- λέγχετο δημοσίᾳ, ἐπιδεικνὺς διὰ τῶν Γραφών, εἶναι to Xploto. Apollo... vir eloquens... potens in Scripturis. Hic erat edoctus viam Domini, et fer- sunt de Domino... qui... contulit multum his qui credi- derant...Vehementer enim Judæos redarguebat publice ostendens per Scripturas esse Christum Jesum. Ita- que si tantus vir erat Apollo, cum adhuc solis Chri- stianæ fidei rudimentis esset imbutus et Joannis baptismate duntaxat intinctus; quantus porro eva- sisse putandus, postquam deinceps altioribus reli- gionis mysteriis a discipulis Domini, atque in pri- mis ab ipso gentium doctore fuit institutus? De eo sane testatur Apostolus, Ecclesiam Corinthiacam a se plantatam, illum copioso sapientiæ ac eloquen- tiæ suæ imbre adeo irrigasse, ut uberrimam sege- tem referens, schismatis occasio fuerit, Corinthio- rum aliis dictitantibus: Ego quidem sum Pauli: aliis vero Ego autem Apollo Quidni ergo lucu- lentissimam scripserit epistolam vir Alexandrinus, eloquens potens in Scripturis, fervens spiritu et viam Domini edoctus? Quidni vir ille apostolicus, scien- tia, fide ac pietate præstans; qui ea diligenter doce- bat quæ sunt de Domino, per Scripturas ostendens ipsum esse Christum; quique erat hoyios & motio τῶν Χριστοῦ μαθητῶν «eloquens rigator discipulorum Christi » ut S. Nili verba usurpem (29); sublimia illa mysteria de Filio Dei edisseruerit, quæ suavis- simo eloquio Diognetum ea in epistola edocet (30)? Apollo enimvero cætera omnia congruunt, quæ modo ex ipsius Epistolæ contextu deprompta illustravi- mus; illudque potissimum, quod Paulum suppresso nomine Apostolum simpliciter appellarit; quem unum scilicet Ephesi conveniens cum eoque ami- cissime agens, illius sollicitudinem omnium Eccle- siarum probe tenebat. Neque illud omittas velim ad temporis notatio- nem magis adhuc astruendam virum hunc aposto- licum in vivis egisse anno 64 (31), vel potius 65, de- sinente (32), quo suam scripsit Paulus ad Titum Epistolam in ea enim dat ipsi mandatum de Apollo Creta Nicopolim præmittendo, ubi hiemare statue- rat; ut proinde ineunte anno insequente 66, co- mitem sese adjunxerit apostolo ipsemet Apollo, adeoque suam Diogneto Epistolam sub idem tem- pus aut paulo serius inscripserit. Quis porro fuerit Diognetus ille, plane incomper- tum. Neque enim, si quis pretii habeant quæ modo expendimus, fuisse is existimandus quem apud M. AureliumAntoninum plurimum valuisse testatur Capitolinus (33). Id unum novimus ex Epistol auctore (34), illum fuisse virum xpásov præ- stantissimum, qui magno Christiana religionis co- gnoscendæ desiderio flagrabat. Et plures quidem 5 Act. XVIII, 24-28 I Cor. 1, 12; in, 4-6. "I Cor. xvi, 12. II Cor. x1, 27; Tit. 11, 13. tom. IX, pag. 415. thum, p. 77 seq. (26) Nourr. Appar. ad bibl. PP., tom. I, pag. 446. (27) Chrysost. Hom. Lv in Acta, opp. nov. edit, (28) Barat. Disquis. chron., cap. 6, §. 5, pag. 77. (29) Nil lib. 11, epist. 43, pag. 140. (30) Anon. Epist. ad Diognet., capp. 7-12. (31) Mill. Prolegom. ad N. T., § 122, p. 1. (32) Pears. Annal. Parl., p. 22, et Opp, pos- (33) Capitol. in Antonin. vit. cap. 4. (34) Anon. Epist. ad Diognet., cap. 1.
Καὶ σωτήριον δείκνυται, καὶ ἀπόστολοι συνετίζονται, καὶ τὸ κυρίου πάσχα προέρχεται, καὶ [καιροὶ] συνάγονται καὶ μετὰ κόσμου ἁρμόζεται, καὶ διδάσκων ἁγίους ὁ λόγος εὐφραίνεται, δι’ οὗ πατὴρ δοξάζεται· ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.
1465 EPISTOLA AD DIOGNETUM. PROOEMIA. 1166 cendum putaverim (26) « quod cum in tota Epi- A vens spiritu loquebatur, et docebat diligenter ea quæ tola varii occurrant hiatus variæque lacunæ, aliæ breviores, longiores aliæ propterea non ita certo definiri potest, quænam ibidem desint, quæ aliorum mss. ope poterunt aliquando suppleri. Et vero ibi forsitan abrasa, vel omissa est, aut evanuit vox Paulus, quæ omnem procul dubio solvit hujusce difficultatis nodum. » Quibus addas maxime velim, curdemum antonomasia illa uti haud potuerit noster Anonymus?Quod posterioribus Patribus Ecclesiæque scriptoribus sive licuit sive libuit, quidni et viro apostolico? Denique quid obstat quominus ejusmodi loquendi morem ab eo primum invectum reliquos usurpasse putemus? Vere namque ac sapienter Chrysostomus (27) : Ὅταν ᾿Απόστολον εἴπης εὐθέως πάντες αὐτὸν ἐννοοῦσιν· ὥσπερ ὅταν Βαπτιστήν, εὐ JE TO. «Quando Apostolum dixeris, θέως τὸν Ἰωάννην. statim omnibus ille (Paulus) in mentem venit: quemadmodum si Baptistam, statim Joannem in- telligunt. Quid quod Apostolum simpliciter nomi- nat Athenagoras de Resurr, §xvIII, pag. 53. » B III. Quis ejusdem Epistolæ auctor fuerit, inquiritur. An Clemens Romanus? Fortasse potius Apollo, vir Alexandrinus, eloquens ac disertus: cujus in Actis apostolorum et in Epistolis Paulinis fre- quens mentio. De Diogneto cui Epistola inscribi- tur, deque ipsius Epistolæ præstantia, observatio. Hæc vero de quibus hactenus edisseruimus, ani- mum alliciunt et quodammodo impellunt ad inqui- rendum, quisnam sit auctor Epistolæ: quo semel forte detecto, jam dictis lux major accedet. Unus Baraterius Clementem Romanum hanc perscri- C psisse conjecit (28), eo potissimum nomine, quod ille iis temporibus vitam egisse compertum sit, quibus floruisse perhibetur noster Anonymus. Ve- reor tamen, ut illud satis firmum ratumque sit quod censuit vir eruditus, epistolam nempe qua de agi- mus, stylum Paulinum ita referre ut Pauli esse vi- deatur; adeoque Clementem auctorem præ se ferre, cujus stylum cum Paulino magnam habere affini- tatem plane constat. At ego, si quid sapio, in eam potius sententiam iverim, Apollo ejus scriptorem esse agnoscendum, de quo hæc Lucas in Actis; ᾿Απολλώς.... ἀνὴρ λόγιος... δυνατὸς ὢν ἐν ταῖς Γρα φαῖς. Οὗτος ἦν κατηχημένος τὴν ὁδὸν τοῦ Κυρίου, καὶ ζέων τῷ πνεύματι, ἐλάλει καὶ ἐδίδασκεν ἀκρι- βῶς τὰ περὶ τοῦ Κυρίου.... ὅς... συνεβάλετο πολὺ τοῖς D πεπιστευκόσι.... Εὐτόνως γὰρ τοῖς Ἰουδαίοις διακατη- λέγχετο δημοσίᾳ, ἐπιδεικνὺς διὰ τῶν Γραφών, εἶναι to Xploto. Apollo... vir eloquens... potens in Scripturis. Hic erat edoctus viam Domini, et fer- sunt de Domino... qui... contulit multum his qui credi- derant...Vehementer enim Judæos redarguebat publice ostendens per Scripturas esse Christum Jesum. Ita- que si tantus vir erat Apollo, cum adhuc solis Chri- stianæ fidei rudimentis esset imbutus et Joannis baptismate duntaxat intinctus; quantus porro eva- sisse putandus, postquam deinceps altioribus reli- gionis mysteriis a discipulis Domini, atque in pri- mis ab ipso gentium doctore fuit institutus? De eo sane testatur Apostolus, Ecclesiam Corinthiacam a se plantatam, illum copioso sapientiæ ac eloquen- tiæ suæ imbre adeo irrigasse, ut uberrimam sege- tem referens, schismatis occasio fuerit, Corinthio- rum aliis dictitantibus: Ego quidem sum Pauli: aliis vero Ego autem Apollo Quidni ergo lucu- lentissimam scripserit epistolam vir Alexandrinus, eloquens potens in Scripturis, fervens spiritu et viam Domini edoctus? Quidni vir ille apostolicus, scien- tia, fide ac pietate præstans; qui ea diligenter doce- bat quæ sunt de Domino, per Scripturas ostendens ipsum esse Christum; quique erat hoyios & motio τῶν Χριστοῦ μαθητῶν «eloquens rigator discipulorum Christi » ut S. Nili verba usurpem (29); sublimia illa mysteria de Filio Dei edisseruerit, quæ suavis- simo eloquio Diognetum ea in epistola edocet (30)? Apollo enimvero cætera omnia congruunt, quæ modo ex ipsius Epistolæ contextu deprompta illustravi- mus; illudque potissimum, quod Paulum suppresso nomine Apostolum simpliciter appellarit; quem unum scilicet Ephesi conveniens cum eoque ami- cissime agens, illius sollicitudinem omnium Eccle- siarum probe tenebat. Neque illud omittas velim ad temporis notatio- nem magis adhuc astruendam virum hunc aposto- licum in vivis egisse anno 64 (31), vel potius 65, de- sinente (32), quo suam scripsit Paulus ad Titum Epistolam in ea enim dat ipsi mandatum de Apollo Creta Nicopolim præmittendo, ubi hiemare statue- rat; ut proinde ineunte anno insequente 66, co- mitem sese adjunxerit apostolo ipsemet Apollo, adeoque suam Diogneto Epistolam sub idem tem- pus aut paulo serius inscripserit. Quis porro fuerit Diognetus ille, plane incomper- tum. Neque enim, si quis pretii habeant quæ modo expendimus, fuisse is existimandus quem apud M. AureliumAntoninum plurimum valuisse testatur Capitolinus (33). Id unum novimus ex Epistol auctore (34), illum fuisse virum xpásov præ- stantissimum, qui magno Christiana religionis co- gnoscendæ desiderio flagrabat. Et plures quidem 5 Act. XVIII, 24-28 I Cor. 1, 12; in, 4-6. "I Cor. xvi, 12. II Cor. x1, 27; Tit. 11, 13. tom. IX, pag. 415. thum, p. 77 seq. (26) Nourr. Appar. ad bibl. PP., tom. I, pag. 446. (27) Chrysost. Hom. Lv in Acta, opp. nov. edit, (28) Barat. Disquis. chron., cap. 6, §. 5, pag. 77. (29) Nil lib. 11, epist. 43, pag. 140. (30) Anon. Epist. ad Diognet., capp. 7-12. (31) Mill. Prolegom. ad N. T., § 122, p. 1. (32) Pears. Annal. Parl., p. 22, et Opp, pos- (33) Capitol. in Antonin. vit. cap. 4. (34) Anon. Epist. ad Diognet., cap. 1.
Second witness · khazarzar edition
ΠΡΟΣ ΔΙΟΓΝΗΤΟΝ Ἐπειδὴ ὁρῶ, κράτιστε Διόγνητε, ὑπερεσπουδακότα σε τὴν θεοσέβειαν τῶν Χριστιανῶν μαθεῖν καὶ πάνυ σαφῶς καὶ ἐπιμελῶς πυνθανόμενον περὶ αὐτῶν, τίνι τε Θεῷ πεποιθότες καὶ πῶς θρησκεύοντες αὐτὸν τόν τε κόσμον ὑπερορῶσι πάντες καὶ θανάτου καταφρονοῦσι, καὶ οὔτε τοὺς νομιζομένους ὑπὸ τῶν Ἑλλήνων θεοὺς λογίζονται οὔτε τὴν Ἰουδαίων δεισιδαιμονίαν φυλάσσουσι, καὶ τίνα τὴν φιλοστοργίαν ἔχουσι πρὸς ἀλλήλους, καὶ τί δήποτε καινὸν τοῦτο γένος ἢ ἐπιτήδευμα εἰσῆλθεν εἰς τὸν βίον νῦν καὶ οὐ πρότερον. Ἀποδέχομαί γε τῆς προθυμίας σε ταύτης, καὶ παρὰ τοῦ Θεοῦ–τοῦ καὶ τὸ λέγειν καὶ τὸ ἀκούειν ἡμῖν χορηγοῦντος–αἰτοῦμαι δοθῆναι ἐμοὶ μὲν εἰπεῖν οὕτως ὡς μάλιστα ἂν ἀκούσαντά σε βελτίω γενέσθαι, σοί τε οὕτως ἀκοῦσαι ὡς μὴ λυπηθῆναι τὸν εἰπόντα. Ἄγε δή, καθάρας σαυτὸν ἀπὸ πάντων τῶν προκατεχόντων σου τὴν διάνοιαν λογισμῶν, καὶ τὴν ἀπατῶσάν σε συνήθειαν ἀποσκευασάμενος, καὶ γενόμενος ὥσπερ ἐξ ἀρχῆς καινὸς ἄνθρωπος, ὡς ἂν καὶ λόγου καινοῦ, καθάπερ καὶ αὐτὸς ὡμολόγησας, ἀκροατὴς ἐσόμενος· ἴδε μὴ μόνον τοῖς ὀφθαλμοῖς, ἀλλὰ καὶ τῇ φρονήσει, τίνος ὑποστάσεως ἢ τίνος εἴδους τυγχάνουσιν οὓς ἐρεῖτε καὶ νομίζετε θεούς. Οὐχ ὁ μέν τις λίθος ἐστὶν ὅμοιος τῷ πατουμένῳ, ὁ δ' ἐστὶ χαλκὸς οὐ κρείσσων τῶν εἰς τὴν χρῆσιν ἡμῖν κεχαλκευμένων σκευῶν, ὁ δὲ ξύλον ἤδη καὶ σεσηπός, ὁ δὲ ἄργυρος χρῄζων ἀνθρώπου τοῦ φυλάξαντος ἵνα μὴ κλαπῇ, ὁ δὲ σίδηρος ὑπὸ ἰοῦ διεφθαρμένος, ὁ δὲ ὄστρακον, οὐδὲν τοῦ κατασκευασμένου πρὸς τὴν ἀτιμοτάτην ὑπηρεσίαν εὐπρεπέστερον; οὐ φθαρτῆς ὕλης ταῦτα πάντα; οὐχ ὑπὸ σιδήρου καὶ πυρὸς κεχαλκευμένα; οὐχ ὃ μὲν αὐτῶν λιθοξόος ὃ δὲ χαλκεὺς ὃ δὲ ἀργυροκόπος ὃ δὲ κεραμεὺς ἔπλασεν; οὐ πρὶν ἢ ταῖς τέχναις τούτων εἰς τὴν μορφὴν τούτων ἐκτυπωθῆναι ἦν ἕκαστον αὐτῶν ἑκάστῳ ἔτι καὶ νῦν μεταμεμορφωμένον; οὐ τὰ νῦν, ἐκ τῆς αὐτῆς ὕλης ὄντα σκεύη γένοιτ' ἄν, εἰ τύχοι τῶν αὐτῶν τεχνιτῶν, ὅμοια τοιού τοις; Oὐ ταῦτα πάλιν τὰ νῦν ὑφ' ὑμῶν προσκυνούμενα δύναιτ' ἂν ὑπὸ ἀνθρώπων σκεύη ὅμοια γενέσθαι τοῖς λοιποῖς; οὐ κωφὰ πάντα, οὐ τυφλά, οὐκ ἄψυχα, οὐκ ἀναίσθητα, οὐκ ἀκίνητα; οὐ πάντα σηπόμενα, οὐ πάντα φθειρόμενα; ταῦτα θεοὺς καλεῖτε, τούτοις δουλεύετε, τούτοις προσκυνεῖτε· τέλεον δ' αὐτοῖς ἐξομοιοῦσθε. Διὰ τοῦτο μισεῖτε Χριστιανούς, ὅτι τούτους οὐχ ἡγοῦνται θεούς. Ὑμεῖς γὰρ οἱ νῦν νομίζοντες καὶ οἰόμενοι, οὐ πολὺ πλέον αὐτῶν καταφρονεῖτε; οὐ πολὺ μᾶλλον αὐτοὺς λευάζετε καὶ ὑβρίζετε, τοὺς μὲν λιθίνους καὶ ὀστρακίνους σέβοντες ἀφυλάκτους, τοὺς δὲ ἀργυρέους καὶ χρυσοῦς ἐγκλείοντες ταῖς νυξί, καὶ ταῖς ἡμέραις φύλακας παρακαθιστάντες, ἵνα μὴ κλαπῶσιν; αἷς δὲ δοκεῖτε τιμαῖς προσφέρειν, εἰ μὲν αἰσθάνονται, κολάζετε μᾶλλον αὐτούς· εἰ δὲ ἀναισθητοῦσιν, ἐλέγχοντες αἵματι καὶ κνίσαις αὐτοὺς θρησκεύετε. Ταῦθ' ὑμῶν τις ὑπομεινάτω, ταῦτα ἀνασχέσθω τις ἑαυτῷ γενέσθαι. Ἀλλὰ ἄνθρωπος μὲν οὐδὲ εἷς ταύτης τῆς κολάσεως ἑκὼν ἀνέξεται, αἴσθησιν γὰρ ἔχει καὶ λογισμόν· ὁ δὲ λίθος ἀνέχεται, ἀναισθητεῖ γάρ· οὐκοῦν τὴν αἴσθησιν αὐτοῦ ἐλέγχετε. Περὶ μὲν οὖν τοῦ μὴ δεδουλῶσθαι Χριστιανοὺς τοιούτοις θεοῖς πολλὰ μὲν καὶ ἄλλα εἰπεῖν ἔχοιμι· εἰ δέ τινι μὴ δοκοίη κἂν ταῦτα ἱκανά, περισσὸν ἡγοῦμαι καὶ τὸ πλείω λέγειν. Ἑξῆς δὲ περὶ τοῦ μὴ κατὰ τὰ αὐτὰ Ἰουδαίοις θεοσεβεῖν αὐτοὺς οἶμαί σε μάλιστα ποθεῖν ἀκοῦσαι. Ἰουδαῖοι τοίνυν, εἰ μὲν ἀπέχονται ταύτης τῆς προειρημένης λατρείας, καὶ εἰς θεὸν ἕνα πιστεύειν καὶ τοῦτον τῶν πάντων σέβειν [καὶ] δεσπότην, ἀξιοῦσι 1
φρονίμως· εἰ δὲ τοῖς προειρημένοις ὁμοιοτρόπως τὴν θρησκείαν προσάγουσιν αὐτῷ ταύτην, διαμαρτάνουσιν. Ἂ γὰρ τοῖς ἀναισθήτοις καὶ κωφοῖς προσφέροντες οἱ Ἕλληνες ἀφροσύνης δεῖγμα παρέχουσι, ταῦθ' οὗτοι, καθάπερ προσδεομένῳ τῷ θεῷ λογιζόμενοι παρέχειν, μωρίαν εἰκὸς μᾶλλον ἡγοῖντ' ἄν, οὐ θεοσέβειαν. Ὁ γὰρ ποιήσας τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτοῖς καὶ πᾶσιν ἡμῖν χορηγῶν, ὧν προσδεόμεθα, οὐδενὸς ἂν αὐτὸς προσδέοιτο τούτων ὧν τοῖς οἰομένοις διδόναι παρέχει αὐτός. Oἱ δέ γε θυσίας αὐτῷ δι' αἵματος καὶ κνίσης καὶ ὁλοκαυτωμάτων ἐπιτελεῖν οἰόμενοι καὶ ταύταις ταῖς τιμαῖς αὐτὸν γεραίρειν, οὐδέν μοι δοκοῦσι διαφέρειν τῶν εἰς τὰ κωφὰ τὴν αὐτὴν ἐνδεικνυμένων φιλοτιμίαν, τὰ μὴ δυνάμενα τῆς τιμῆς μεταλαμβάνειν. Τὸ δὲ δοκεῖν τινὰ παρέχειν τῷ μηδενὸς προσδεομένῳ *** Ἀλλὰ μὴν τό γε περὶ τὰς βρώσεις αὐτῶν ψοφοδεές, καὶ τὴν περὶ τὰ σάββατα δεισιδαιμονίαν, καὶ τὴν τῆς περιτομῆς ἀλαζονείαν, καὶ τὴν τῆς νηστείας καὶ νουμηνίας εἰρωνείαν, καταγέλαστα καὶ οὐδενὸς ἄξια λόγου, οὐ νομίζω σε χρῄζειν παρ' ἐμοῦ μαθεῖν. Τό τε γὰρ τῶν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ κτισθέντων εἰς χρῆσιν ἀνθρώπων ἃ μὲν ὡς καλῶς κτισθέντα παραδέχεσθαι, ἃ δ' ὡς ἄχρηστα καὶ περισσὰ παραιτεῖσθαι, πῶς οὖν θέμις ἐστί; τὸ δὲ καταψεύδεσθαι Θεοῦ ὡς κωλύοντος ἐν τῇ τῶν σαββάτων ἡμέρᾳ καλόν τι ποιεῖν, πῶς οὐκ ἀσεβές; τὸ δὲ καὶ τὴν μείωσιν τῆς σαρκὸς μαρτύριον ἐκλογῆς ἀλαζονεύεσθαι ὡς διὰ τοῦτο ἐξαιρέτως ἠγαπημένους ὑπὸ Θεοῦ, πῶς οὐ χλεύης ἄξιον; τὸ δὲ παρεδρεύοντας αὐτοὺς ἄστροις καὶ σελήνῃ τὴν παρατήρησιν τῶν μηνῶν καὶ τῶν ἡμερῶν ποιεῖσθαι, καὶ τὰς οἰκονομίας Θεοῦ καὶ τὰς τῶν καιρῶν ἀλλαγὰς καταδιαιρεῖν πρὸς τὰς αὐτῶν ὁρμάς, ἃς μὲν εἰς ἑορτάς, ἃς δὲ εἰς πένθη· τίς ἂν θεοσεβείας καὶ οὐκ ἀφροσύνης πολὺ πλέον ἡγήσεται τὸ δεῖγμα; τῆς μὲν οὖν κοινῆς εἰκαιότητος καὶ ἀπάτης καὶ τῆς Ἰουδαίων πολυπραγμοσύνης καὶ ἀλαζονείας ὡς ὀρθῶς ἀπέχονται Χριστιανοί, ἀρκούντως σε νομίζω μεμαθηκέναι. Τὸ δὲ τῆς ἰδίας αὐτῶν θεοσεβείας μυστήριον μὴ προσδοκήσῃς δύνασθαι παρὰ ἀνθρώπου μαθεῖν. Χριστιανοὶ γὰρ οὔτε γῇ οὔτε φωνῇ οὔτε ἔσθεσι διακεκριμένοι τῶν λοιπῶν εἰσιν ἀνθρώπων. Οὔτε γάρ που πόλεις ἰδίας κατοικοῦσιν οὔτε διαλέκτῳ τινὶ παρηλ λαγμένῃ χρῶνται οὔτε βίον παράσημον ἀσκοῦσιν. Oὐ μὴν ἐπινοίᾳ τινὶ καὶ φροντίδι πολυπραγμόνων ἀνθρώπων μάθημα τοῦτ' αὐτοῖς ἐστὶν εὑρημένον, οὐδὲ δόγματος ἀνθρωπίνου προεστᾶσιν ὥσπερ ἔνιοι. Κατοικοῦντες δὲ πόλεις Ἑλληνίδας τε καὶ βαρβάρους ὡς ἕκαστος ἐκληρώθη, καὶ τοῖς ἐγχωρίοις ἔθεσιν ἀκολουθοῦντες ἔν τε ἐσθῆτι καὶ διαίτῃ καὶ τῷ λοιπῷ βίῳ, θαυμαστὴν καὶ ὁμολογουμένως παράδοξον ἐνδείκνυνται τὴν κατάστασιν τῆς ἑαυτῶν πολιτείας. Πατρίδας οἰκοῦσιν ἰδίας, ἀλλ' ὡς πάροικοι· μετέχουσι πάντων ὡς πολῖται, καὶ πανθ' ὑπομένουσιν ὡς ξένοι· πᾶσα ξένη πατρίς ἐστιν αὐτῶν, καὶ πᾶσα πατρὶς ξένη. αμοῦσιν ὡς πάντες, τεκνογονοῦσιν· ἀλλ' οὐ ·ίπτουσι τὰ γεννώμενα. Τράπεζαν κοινὴν παρατίθενται, ἀλλ' οὐ κοίτην. Ἐν σαρκὶ τυγχάνουσιν, ἀλλ' οὐ κατὰ σάρκα ζῶσιν. Ἐπὶ γῆς διατρίβουσιν, ἀλλ' ἐν οὐρανῷ πολι τεύονται. Πείθονται τοῖς ὡρισμένοις νόμοις, καὶ τοῖς ἰδίοις βίοις νικῶσι τοὺς νόμους. Ἀγαπῶσι πάντας, καὶ ὑπὸ πάντων διώκονται. Ἀγνοοῦνται, καὶ κατακρίνονται· θανατοῦνται, καὶ ζωοποιοῦνται. Πτωχεύουσι, καὶ πλουτίζουσι πολλούς· πάντων ὑστεροῦνται, καὶ ἐν πᾶσι περισσεύουσιν. Ἀτιμοῦνται, καὶ ἐν ταῖς ἀτιμίαις δοξά ζονται· βλασφημοῦνται, καὶ δικαιοῦνται. Λοιδοροῦνται καὶ εὐλογοῦσιν· ὑβρίζονται, καὶ τιμῶσιν. Ἀγαθοποιοῦντες ὡς κακοὶ κολάζονται· κολαζόμενοι χαίρουσιν ὡς ζωοποιούμενοι. Ὑπὸ Ἰουδαίων ὡς ἀλλόφυλοι πολεμοῦνται, καὶ ὑπὸ Ἑλλήνων διώκονται, καὶ τὴν αἰτίαν τῆς ἔχθρας εἰπεῖν οἱ μισοῦντες οὐκ ἔχουσιν. Ἁπλῶς δ' εἰπεῖν, ὅπερ ἐστὶν ἐν σώματι ψυχή, τοῦτ' εἰσὶν ἐν κόσμῳ Χριστιανοί. Ἔσπαρται κατὰ 2
πάντων τῶν τοῦ σώματος μελῶν ἡ ψυχή, καὶ Χριστιανοὶ κατὰ τὰς τοῦ κόσμου πόλεις. Οἰκεῖ μὲν ἐν τῷ σώματι ψυχή, οὐκ ἔστι δὲ ἐκ τοῦ σώματος· καὶ Χριστιανοὶ ἐν κόσμῳ οἰκοῦσιν, οὐκ εἰσὶ δὲ ἐκ τοῦ κόσμου. Ἀόρατος ἡ ψυχὴ ἐν ὁρατῷ φρουρεῖται τῷ σώματι· καὶ Χριστιανοὶ γινώσκονται μὲν ὄντες ἐν τῷ κοσμῷ, ἀόρατος δὲ αὐτῶν ἡ θεοσέβεια μένει. Μισεῖ τὴν ψυχὴν ἡ σὰρξ καὶ πολεμεῖ μηδὲν ἀδικουμένη, δίοτι ταῖς ἡδοναῖς κωλύεται χρῆσθαι· μισεῖ καὶ Χριστιανοὺς ὁ κόσμος μηδὲν ἀδικούμενος, ὅτι ταῖς ἡδοναῖς ἀντιτάσσονται. Ἡ ψυχὴ τὴν μισοῦσαν ἀγαπᾷ σάρκα καὶ τὰ μέλη· καὶ Χριστιανοὶ τοὺς μισοῦντας ἀγαπῶσιν. Ἐγκέκλεισται μὲν ἡ ψυχὴ τῷ σώματι, συνέχει δὲ αὐτὴ τὸ σῶμα· καὶ Χριστιανοὶ κατέχονται μὲν ὡς ἐν φρουρᾷ τῷ κόσμῳ, αὐτοὶ δὲ συνέχουσι τὸν κόσμον. Ἀθάνατος ἡ ψυχὴ ἐν θνητῷ σκηνώματι κατοικεῖ· καὶ Χριστιανοὶ παροικοῦσιν ἐν φθαρτοῖς, τὴν ἐν οὐρανοῖς ἀφθαρσίαν προσδεχόμενοι. Κακουργουμένη σιτίοις καὶ ποτοῖς ἡ ψυχὴ βελτιοῦται· καὶ Χριστιανοὶ κολαζόμενοι καθ' ἡμέραν πλεονάζουσι μᾶλλον. Εἰς τοσαύτην αὐτοὺς τάξιν ἔθετο ὁ Θεός, ἣν οὐ θεμιτὸν αὐτοῖς παραιτήσασθαι. Oὐ γὰρ ἐπίγειον, ὡς ἔφην, εὕρημα τοῦτ' αὐτοῖς παρεδόθη, οὐδὲ θνητὴν ἐπίνοιαν φυλάσσειν οὕτως ἀξιοῦσιν ἐπιμελῶς, οὐδὲ ἀνθρωπίνων οἰκονομίαν μυστηρίων πεπίστευνται. Ἀλλ' αὐτὸς ἀληθῶς ὁ παντοκράτωρ καὶ παντοκτίστης καὶ ἀόρατος Θεός, αὐτὸς ἀπ' οὐρανῶν τὴν Ἀλήθειαν καὶ τὸν Λόγον τὸν ἅγιον καὶ ἀπερινόητον ἀνθρώποις ἐνίδρυσε καὶ ἐγκατεστήριξε ταῖς καρδίαις αὐτῶν, οὐ καθάπερ ἄν τις εἰκάσειεν ἀνθρώποις ὑπηρέτην τινὰ πέμψας ἢ ἄγγελον ἢ ἄρχοντα ἤ τινα τῶν διεπόντων τὰ ἐπίγεια ἤ τινα τῶν πεπιστευμένων τὰς ἐν οὐρανοῖς διοικήσεις, ἀλλ' αὐτὸν τὸν τεχνίτην καὶ δημιουργὸν τῶν ὅλων, ᾧ τοὺς οὐρανοὺς ἔκτισεν, ᾧ τὴν θάλασσαν ἰδίοις ὅροις ἐνέκλεισεν, οὗ τὰ μυστήρια πιστῶς πάντα φυλάσσει τὰ στοιχεῖα, παρ' οὗ τὰ μέτρα τῶν τῆς ἡμέρας δρόμων ἥλιος εἴληφε φυλάσσειν, ᾧ πειθαρχεῖ σελήνη νυκτὶ φαίνειν κελεύοντι, ᾧ πειθαρχεῖ τὰ ἄστρα τῷ τῆς σελήνης ἀκολουθοῦντα δρόμῳ, ᾧ πάντα διατέτακται καὶ διώρισται καὶ ὑποτέτακται, οὐρανοὶ καὶ τὰ ἐν οὐρανοῖς, γῆ καὶ τὰ ἐν τῇ γῇ, θάλασσα καὶ τὰ ἐν τῇ θαλάσσῃ, πῦρ, ἀ»ρ, ἄβυσσος, τὰ ἐν ὕψεσι, τὰ ἐν βάθεσι, τὰ ἐν τῷ μεταξύ· τοῦτον πρὸς αὐτοὺς ἀπέστειλεν. Ἀρά γε, ὡς ἀνθρώπων ἄν τις λογίσαιτο, ἐπὶ τυραννίδι καὶ φόβῳ καὶ καταπλήξει; οὐ μὲν οὖν· ἀλλ' ἐν ἐπιεικείᾳ καὶ πραΰτητι ὡς βασιλεὺς πέμπων υἱὸν βασιλέα ἔπεμψεν, ὡς θεὸν ἔπεμψεν, ὡς πρὸς ἀνθρώπους ἔπεμψεν, ὡς σóζων ἔπεμψεν, ὡς πείθων, οὐ βιαζόμενος· βία γὰρ οὐ πρόσεστι τῷ Θεῷ. Ἔπεμψεν ὡς καλῶν, οὐ διώκων· ἔπεμψεν ὡς ἀγαπῶν, οὐ κρίνων. Πέμψει γὰρ αὐτὸν κρίνοντα, καὶ τίς αὐτοῦ τὴν παρουσίαν ὑποστήσεται; *********************************** ***************************** Οὐχ ὁρᾷς παραβαλλομένους θηρίοις, ἵνα ἀρνήσωνται τὸν Κύριον, καὶ μὴ νικωμένους; οὐχ ὁρᾷς ὅσῳ πλείονες κολάζονται, τοσούτῳ πλεονάζοντας ἄλλους; ταῦτα ἀνθρώπου οὐ δοκεῖ τὰ ἔργα, ταῦτα δύναμίς ἐστι Θεοῦ· ταῦτα τῆς παρουσίας αὐτοῦ δείγματα. Τίς γὰρ ὅλως ἀνθρώπων ἠπίστατο τί ποτ' ἐστὶ Θεός, πρὶν αὐτὸν ἐλθεῖν; ἢ τοὺς κενοὺς καὶ ληρώδεις ἐκείνων λόγους ἀποδέχῃ τῶν ἀξιοπίστων φιλοσόφων; ὧν οἱ μέν τινες πῦρ ἔφασαν εἶναι τὸν θεόν–οὗ μέλλουσι χωρήσειν αὐτοί, τοῦτο καλοῦσι θεόν–οἱ δὲ ὕδωρ, οἱ δ' ἄλλο τι τῶν στοιχείων τῶν ἐκτισμένων ὑπὸ Θεοῦ. Καίτοι γε, εἴ τις τούτων τῶν λόγων ἀπόδεκτός ἐστι, δύναιτ' ἂν καὶ τῶν λοιπῶν κτισμάτων ἓν ἕκαστον ὁμοίως ἀποφαίνεσθαι Θεόν. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν τερατεία καὶ πλάνη τῶν γοήτων ἐστίν. Ἀνθρώπων δὲ οὐδεὶς οὔτε εἶδεν οὔτε ἐγνώρισεν αὐτὸς δὲ ἑαυτὸν ἐπέδειξεν. Ἐπέδειξε δὲ διὰ πίστεως, ᾗ μόνῃ Θεὸν ἰδεῖν συγκεχώρηται.
Ὁ γὰρ δεσπότης καὶ δημιουργὸς τῶν ὅλων Θεός, ὁ ποιήσας τὰ πάντα καὶ κατὰ τάξιν διακρίνας, οὐ μόνον φιλάνθρωπος ἐγένετο ἀλλὰ καὶ μακρόθυμος. Ἀλλ' οὗτος ἦν μὲν ἀεὶ τοιοῦτος, καὶ ἔστι, καὶ ἔσται· χρηστὸς καὶ ἀγαθὸς καὶ ἀόργητος καὶ ἀληθής, καὶ μόνος ἀγαθός ἐστιν. Ἐννοήσας δὲ μεγάλην καὶ ἄφραστον ἔννοιαν νεκοινώσατο μόνῳ τῷ παιδί. Ἐν ὅσῳ μὲν οὖν κατεῖχεν ἐν μυστηρίῳ καὶ διετήρει τὴν σοφὴν αὐτοῦ βουλήν, ἀμελεῖν ἡμῶν καὶ ἀφροντιστεῖν ἐδόκει. Ἐπεὶ δὲ ἀπεκάλυψε διὰ τοῦ ἀγαπητοῦ παιδὸς καὶ ἐφανέρωσε τὰ ἐξ ἀρχῆς ἡτοιμασμένα, πάνθ' ἅμα παρέσχεν ἡμῖν, καὶ μετασχεῖν τῶν εὐεργεσιῶν αὐτοῦ καὶ ἰδεῖν καὶ νοῆσαι, ἃ τίς ἂν πώποτε προσεδόκησεν ἡμῶν; Πάντ' οὖν ἤδη παρ' ἑαυτῷ σὺν τῷ παιδὶ οἰκονομηκώς, μέχρι μὲν [οὖν] τοῦ πρόσθεν χρόνου εἴασεν ἡμᾶς ὡς ἐβουλόμεθα ἀτάκτοις φοραῖς φέρεσθαι, ἡδοναῖς καὶ ἐπιθυμίαις ἀπαγομένους, οὐ πάντως ἐφηδόμενος τοῖς ἁμαρτήμασιν ἡμῶν, ἀλλ' ἀνεχόμενος, οὐδὲ τῷ τότε τῆς ἀδικίας καιρῷ συνευδοκῶν, ἀλλὰ τὸν νῦν τῆς δικαιοσύνης δημιουργῶν, ἵνα ἐν τῷ τότε χρόνῳ ἐλεγχθέντες ἐκ τῶν ἰδίων ἔργων ἀνάξιοι ζωῆς, νῦν ὑπὸ τῆς τοῦ Θεοῦ χρηστότητος ἀξιωθῶμεν, καὶ τὸ καθ' ἑαυτοὺς φανερώσαντες ἀδύνατον εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ τῇ δυνάμει τοῦ Θεοῦ δυνατοὶ γενηθῶμεν. Ἐπεὶ δὲ πεπλήρωτο μὲν ἡ ἡμετέρα ἀδικία, καὶ τελείως πεφανέρωτο ὅτι ὁ μισθὸς αὐτῆς κόλασις καὶ θάνατος προσεδοκᾶτο, ἦλθε δὲ ὁ καιρὸς ὃν Θεὸς προέθετο λοιπὸν φανερῶσαι τὴν ἑαυτοῦ χρηστότητα καὶ δύναμιν –ὢ τῆς ὑπερβαλλούσης φιλανθρωπίας καὶ ἀγάπης τοῦ Θεοῦ· –οὐκ ἐμίσησεν ἡμᾶς οὐδὲ ἀπώσατο οὐδὲ ἐμνησικάκησεν, ἀλλὰ ἐμακροθύμησεν, ἠνέσχετο, ἐλεῶν αὐτὸς τὰς ἡμετέρας ἁμαρτίας ἀνεδέξατο, αὐτὸς τὸν ἴδιον υἱὸν ἀπέδοτο λύτρον ὑπὲρ ἡμῶν, τὸν ἅγιον ὑπὲρ τῶν ἀνόμων, τὸν ἄκακον ὑπὲρ τῶν κακῶν, τὸν δίκαιον ὑπὲρ τῶν ἀδίκων, τὸν ἄφθαρτον ὑπὲρ τῶν φθαρτῶν, τὸν ἀθάνατον ὑπὲρ τῶν θνητῶν. Τί γὰρ ἄλλο τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν ἠδυνήθη καλύψαι ἢ ἐκείνου δικαιοσύνη; ἐν τίνι δικαιωθῆναι δυνατὸν τοὺς ἀνόμους ἡμᾶς καὶ ἀσεβεῖς ἢ ἐν μόνῳ τῷ υἱῷ τοῦ Θεοῦ; ὢ τῆς γλυκείας ἀνταλλαγῆς, ὢ τῆς ἀνεξιχνιάστου δημιουργίας, ὢ τῶν ἀπροσδοκήτων εὐεργεσιῶν· ἵνα ἀνομία μὲν πολλῶν ἐν δικαίῳ ἑνὶ κρυβῇ, δικαιοσύνη δὲ ἑνὸς πολλοὺς ἀνόμους δικαιώσῃ. Ἐλέγξας οὖν ἐν μὲν τῷ πρόσθεν χρόνῳ τὸ ἀδύνατον τῆς ἡμετέρας φύσεως εἰς τὸ τυχεῖν ζωῆς, νῦν δὲ τὸν σωτῆρα δείξας δυνατὸν σóζειν καὶ τὰ ἀδύνατα, ἐξ ἀμφοτέρων ἐβουλήθη πιστεύειν ἡμᾶς τῇ χρηστότητι αὐτοῦ, αὐτὸν ἡγεῖσθαι τροφέα, πατέρα, διδάσκαλον, σύμβουλον, ἰατρόν, νοῦν, φῶς, τιμήν, δόξαν, ἰσχύν, ζωήν, περὶ ἐνδύσεως καὶ τροφῆς μὴ μεριμνᾶν. Ταύτην καὶ σὺ τὴν πίστιν ἐὰν ποθήσῃς, καὶ λάβῃς πρῶτον μὲν ἐπιγνώσῃ πατέρα. Ὁ γὰρ Θεὸς τοὺς ἀνθρώπους ἠγάπησε, δι' οὓς ἐποίησε τὸν κόσμον, οἷς ὑπέταξε πάντα τὰ ἐν τῇ γῇ, οἷς λόγον ἔδωκεν, οἷς νοῦν, οἷς μόνοις ἄνω πρὸς οὐρανὸν ὁρᾶν ἐπέτρεψεν, οὓς ἐκ τῆς ἰδίας εἰκόνος ἔπλασε, πρὸς οὓς ἀπέστειλε τὸν υἱὸν αὐτοῦ τὸν μονογενῆ, οἷς τὴν ἐν οὐρανῷ βασιλείαν ἐπηγγείλατο καὶ δώσει τοῖς ἀγαπήσασιν αὐτόν. Ἐπιγνοὺς δέ, τίνος οἴει πληρωθήσεσθαι χαρᾶς; ἢ πῶς ἀγαπήσεις τὸν οὕτως προαγαπήσαντά σε; ἀγαπήσας δὲ μιμητὴς ἔσῃ αὐτοῦ τῆς χρηστότητος. Καὶ μὴ θαυμάσῃς εἰ δύναται μιμητὴς ἄνθρωπος γενέσθαι Θεοῦ· δύναται, θέλοντος αὐτοῦ. Oὐ γὰρ τὸ καταδυναστεύειν τῶν πλησίον οὐδὲ τὸ πλέον ἔχειν βούλεσθαι τῶν ἀσθενεστέρων οὐδὲ τὸ πλουτεῖν καὶ βιάζεσθαι τοὺς ὑποδεεστέρους εὐδαιμονεῖν ἐστίν, οὐδὲ ἐν τούτοις δύναταί τις μιμήσασθαι Θεόν, ἀλλὰ ταῦτα ἐκτὸς τῆς ἐκείνου μεγαλειότητος. Ἀλλ' ὅστις τὸ τοῦ πλησίον ἀναδέχεται βάρος, ὃς ἐν ᾧ κρείσσων ἐστὶν ἕτερον τὸν ἐλαττούμενον εὐεργετεῖν ἐθέλει, ὃς ἃ παρὰ τοῦ Θεοῦ λαβὼν ἔχει, 4
ταῦτα τοῖς ἐπιδεομένοις χορηγῶν, θεὸς γίνεται τῶν λαμβανόντων, οὗτος μιμητής ἐστι Θεοῦ. Τότε θεάσῃ τυγχάνων ἐπὶ γῆς ὅτι Θεὸς ἐν οὐρανοῖς πολιτεύεται, τότε μυστήρια Θεοῦ λαλεῖν ἄρξῃ, τότε τοὺς κολαζομένους ἐπὶ τῷ μὴ θέλειν ἀρνήσασθαι Θεὸν καὶ ἀγαπήσεις καὶ θαυμάσεις, τότε τῆς ἀπάτης τοῦ κόσμου καὶ τῆς πλάνης καταγνώσῃ, ὅταν τὸ ἀληθῶς ἐν οὐρανῷ ζῆν ἐπιγνῷς, ὅταν τοῦ δοκοῦντος ἐνθάδε θανάτου καταφρονήσῃς, ὅταν τὸν ὄντως θάνατον φοβηθῇς, ὃς φυλάσσεται τοῖς κατακριθησομένοις εἰς τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον, ὃ τοὺς παραδοθέντας αὐτῷ μέχρι τέλους κολάσει. Τότε τοὺς ὑπομένοντας ὑπὲρ δικαιοσύνης τὸ πῦρ τοῦτο θαυμάσεις καὶ μακαρίσεις, ὅταν ἐκεῖνο τὸ πῦρ ἐπιγνῷς. *************************************** ********************************************** Oὐ ξένα ὁμιλῶ οὐδὲ παραλόγως ζητῶ, ἀλλὰ ἀποστόλων γενόμενος μαθητὴς γίνομαι διδάσκαλος ἐθνῶν, τὰ παραδοθέντα ἀξίως ὑπηρετῶ γινομένοις ἀληθείας μαθηταῖς. Τίς γὰρ ὀρθῶς διδαχθεὶς καὶ λόγῳ προσφιλεῖ γεννηθεὶς οὐκ ἐπιζητεῖ σαφῶς μαθεῖν τὰ διὰ λόγου δειχθέντα φανερῶς μαθηταῖς; οἷς ἐφανέρωσεν ὁ λόγος φανείς, παρρησίᾳ λαλῶν, ὑπὸ ἀπίστων μὴ νοούμενος, μαθηταῖς δὲ διηγούμενος, οἳ πιστοὶ λογισθέντες ὑπ' αὐτοῦ ἔγνωσαν πατρὸς μυστήρια. οὗ χάριν ἀπέστειλε λόγον, ἵνα κόσμῳ φανῇ, ὃς ὑπὸ λαοῦ ἀτιμασθείς, διὰ ἀποστόλων κηρυχθείς, ὑπὸ ἐθνῶν ἐπιστεύθη. Οὗτος ὁ ἀπ' ἀρχῆς, ὁ καινὸς φανεὶς καὶ παλαιὸς εὑρεθεὶς καὶ πάντοτε νέος ἐν ἁγίων καρδίαις γεννώμενος. Οὗτος ὁ ἀεί, ὁ σήμερον υἱὸς λογισθείς, δι' οὗ πλουτίζεται ἡ ἐκκλησία καὶ χάρις ἁπλουμένη ἐν ἁγίοις πληθύνεται, παρέχουσα νοῦν, φανεροῦσα μυστήρια, διαγγέλλουσα καιρούς, χαίρουσα ἐπὶ πιστοῖς, ἐπιζητοῦσι δωρουμένη, οἷς ὅρκια πίστεως οὐ θραύεται οὐδὲ ὅρια πατέρων παρορίζεται. Εἶτα φόβος νόμου °δεται καὶ προφητῶν χάρις γινώσκεται καὶ εὐαγγελίων πίστις ἵδρυται καὶ ἀποστόλων παράδοσις φυλάσσεται καὶ ἐκκλησίας χάρις σκιρτᾷ. Ἣν χάριν μὴ λυπῶν ἐπιγνώσῃ ἃ λόγος ὁμιλεῖ δι' ὧν βούλεται, ὅτε θέλει. Ὅσα γὰρ θελήματι τοῦ κελεύοντος λόγου ἐκινήθημεν ἐξειπεῖν μετὰ πόνου, ἐξ ἀγάπης τῶν ἀποκαλυφθέντων ἡμῖν γινόμεθα ὑμῖν κοινωνοί. Οἷς ἐντυχόντες καὶ ἀκούσαντες μετὰ σπουδῆς εἴσεσθε ὅσα παρέχει ὁ Θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν ὀρθῶς, οἱ γενόμενοι παράδεισος τρυφῆς, πάγκαρπον ξύλον, εὐθαλοῦν, ἀνατείλαντες ἐν ἑαυτοῖς, ποικίλοις καρποῖς κεκοσμημένοι. Ἐν γὰρ τούτῳ τῷ χωρίῳ ξύλον γνώσεως καὶ ξύλον ζωῆς πεφύτευται· ἀλλ' οὐ τὸ τῆς γνώσεως ἀναιρεῖ, ἀλλ' ἡ παρακοὴ ἀναιρεῖ. Οὐδὲ γὰρ ἄσημα τὰ γεγραμμένα, ὡς Θεὸς ἀπ' ἀρχῆς ξύλον γνώσεως καὶ ξύλον ζωῆς ἐν μέσῳ παραδείσου ἐφύτευσε, διὰ γνώσεως ζωὴν ἐπιδεικνύς. Ἠι μὴ καθαρῶς χρησάμενοι οἱ ἀπ' ἀρχῆς πλάνῃ τοῦ ὄφεως γεγύμνωνται. Οὐδὲ γὰρ ζωὴ ἄνευ γνώσεως, οὐδὲ γνῶσις ἀσφαλὴς ἄνευ ζωῆς ἀληθοῦς· Διὸ πλησίον ἑκάτερον πεφύτευ ται. Ἣν δύναμιν ἐνιδὼν ὁ ἀπόστολος τήν τε ἄνευ ἀληθείας προστάγματος εἰς ζωὴν ἀσκουμένην γνῶσιν μεμφόμενος λέγει· ἡ γνῶσις φυσιοῖ, ἡ δὲ ἀγάπη οἰκοδομεῖ. Ὁ γὰρ νομίζων εἰδέναι τι ἄνευ γνώσεως ἀληθοῦς καὶ μαρτυρουμένης ὑπὸ τῆς ζωῆς, οὐκ ἔγνω· ὑπὸ τοῦ ὄφεως πλανᾶται, μὴ ἀγαπήσας τὸ ζῆν. Ὁ δὲ μετὰ φόβου ἐπιγνοὺς καὶ ζωὴν ἐπιζητῶν ἐπ' ἐλπίδι φυτεύει, καρπὸν προσδοκῶν. Ἤτω σοι καρδία γνῶσις, ζωὴ δὲ λόγος ἀληθής, χωρούμενος. Oὗ ξύλον φέρων καὶ καρπὸν ἐρῶν τρυγήσεις ἀεὶ τὰ παρὰ Θεῷ ποθούμενα, ὧν ὄφις οὐχ ἅπτεται οὐδὲ πλάνη συγχρωτίζεται· οὐδὲ Εὔα φθείρεται, ἀλλὰ παρθένος πιστεύεται. Καὶ σωτήριον δείκνυται, καὶ ἀπόστολοι συνετί ζονται, καὶ τὸ κυρίου πάσχα προέρχεται, καὶ καιροὶ συνάγονται καὶ μετὰ κόσμου ἁρμόζεται, καὶ διδάσκων ἁγίους ὁ λόγος εὐφραίνεται, δι' οὗ πατὴρ δοξάζεται· ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.
Continue reading PG 2: Presbyteri et diaconi Achaiae: Epistola de martyrio S. Andreae →≣ entire volume