col. 287–288page 1 of 14
(ANG. MAI. Spicileg. Rom. t. IX, 1-XI.)
I. Eusebii, qui passim in codicibus dicitur episcopus Alexandrinus, primus quod sciam post renatas
litteras mentionem fecit Franciscus Turrianus in Defens. canonum apost. et epist. decret., qui et ejusdem
brevia fragmenta recitavit pp. 166, 182, 518, 519 edit. Florent. an. 1572; turn, p. 120, diserte de ipso
ait
Fuit autem hic Eusebius ante annos мccc, quem Antherus, vicesimus post Petrum pontifex, scri
bit in epistola sua translatum fuisse ex parva civitate Alexandriam. › Sed enim Antheri quidem episto
Jam Isidorianam seu spuriam esse scimus; a Turriano autem necessario dissentimus, quod nempe Euse
bius tertii sæculi homo fuerit. Causa vero errandi Turriano fuit, quia Eusebium Alexandrinum, tertio
sæculo sub Dionysio episcopo diaconum, et deinde episcopum Laodicenum, confudit cum nostro Eusebio
item episcopo, qui sine dubio paulo sequiore ævo vixisse credendus est; quanquam certe Joanne Dama
sceno vetustior est, a quo persæpe in Parallelis laudatur recitatis sermonum ejus locis, qui reapse
partim in editione nostra nunc occurrunt. Imo Eusebius Joanne etiam seniore monacho antiquior est,
a quo bis saltem in Parallelis æque suis citatur p.777 et p. 782, quem Joannem Lequinius in Admon. ad
Parall. t. II, p. 275, integro sæculo Damasceno illo celebri vetustiorem esse docet, utpote qui sub He
raclii imperatoris initiis scripserit. De nostro Eusebio Fabricius quoque cum Harlesio curiose locutus
est B. Gr. t. VII, pp. 394, 406, 409. Item diligenter G. Cavæus t. I, p. 453 et II D, p. 8. Kollarius pariter
in scholiis ad Lambecium lib. v, p. 49 usque ad 32, nonnullas memoravit Eusebii bujus Homilias, quas
etsi humili stylo scriptas, editione tamen non indignas judicavit propter veterem et catholicam quam
tradunt Ecclesiæ disciplinam. Magnus Leo Allatius in Diatriba de Simeonibus plures Eusebii Alexan
drini Homilias commemorat pp. 82, 81, 91, 99, 105, 112; ne alios bibliographos qui se invicem exscribunt
commemorem. Præ cæteris tamen doctius fortasse de hoc Eusebio disseruit in adnotationibus ad Da
masceni Parallela t. II, p. 666 seq., Lequinius, rursusque in Oriente Christ. t. II, 905, cujus locos attu
lit in sua Præfatione Gallandius B. PP. t. VIII, p. xxш seq. Et primo quidem Lequinius, ut Alexandri
num Eusebii episcopatum (de quo nos infra) negaret, arbitratus fuerat mendum fuisse amanuensium,
qui fortasse scripserint Eusebius episcopus Alexandriæ pro Eusebius episcopus ad Alexandrum. Etenim
cam in suis sermonibus sæpe loquatur Eusebius cum Alexandro, rem veram se acu tetigisse Lequinius
existimaverat. Sed eam postea opinionem, titulis codicum plurimorum commotus, retractavit in Or.
Christ. loc. cit. Reapse præter fere constantem codicum inscriptionem, nunc demum ex Eusebii vita a
nobis divulgata prorsus apparet, ipsum vel fuisse Alexandriæ episcopum (et quidem illius magnæ Ægy
ptiæ); vel si forte illa Eusebii vita non est verax, certe jam patet, cur præcipue sit dictus in titulis epi
scopus Alexandrinus; quia nimirum hæc affirmatio ex biographia prædicta manavit, atque in codicum
titulos transiit.
II. Porro nostri Eusebii biographiæ, quam Græce tantum ob voluminis angustias edidimus, p. 703
713, hoc est summarium. Fuit vir quidam, nomine Eusebius, sacris disciplinis et omni virtutum genere
præditus, vitam monasticam in monte prope magnam Alexandriam professus, quo in loco variis homi
Eusebium Alexandrinum ab Eusebio Emeseno sejungere noluimus, quia eorum opera vix ab invi
cem queunt distingui. EDIT. PATR.
In editione Lequini t. II, pp. 316, 331, et
seq. nec non 391, 393, 422, 425, 470, 472, 561,
576, 597 seq. 637, 665, 666-668, 671, 675, 697, 701,
et fortasse alibi.
col. 289–290page 2 of 14
Notitia
PG 86:289Τοῦ ἐν ἁγίοις Πατρὸς ἡμῶν Εὐσεβίου μοναχοῦ. Τοῦ ὁσίου Πατρὸς ἡμῶν Εὐσεβίου ἀρχιεπισκόπου Αλεξανδρείας λόγος περὶ ἐλεημοσύνης, εἰς πλούσιον καὶ εἰς τὸν Λάζαρον.: Φέρε εἰς μέσον τὸν λόγον σήμερον, ἀγαπητοί, προθήσωμεν περὶ ἐλεημοσύνης. 5.) ἐρωτήσεων πρὸς τὸν μέγαν Εὐσέβιον ᾿Αλεξανδρείας. τοῦ μεγάλου Εὐσεβίου πάπα ᾿Αλεξανδρείας.
col. 291–292page 3 of 14
PG 86:2911. Περὶ νηστείας, 11. Εἰς τὴν ἐνανθρώπησιν τοῦ Κυρίου, καὶ τίνος ἕνεκεν ἐνηνθρώπησεν, Ιν. Πρὸς τὸ εὐχαριστεῖν τῷ Θεῷ τὸν ἀῤῥωστοῦντα, καὶ εἰς τὸν Ἰώβ, ν. Περὶ τοῦ ἔχοντος μεταδιδοῦναι τῷ μὴ ἔχοντι, καὶ περὶ πρεσβυτέρων, Περὶ τῶν ἀποθνησκόντων εἰς τὰς παγίδας. Περ. νεομηνίας, καὶ Σαββάτων, καὶ περὶ τοῦ μὴ φυλάττειν φωνὴν ὀρνέων, μακαρίου Ευσεβίου λόγος περὶ ἐσθιάσεως εστιάσεως), ΧΙ. Περὶ τοῦ βαπτίσματος, ΧΙΙ. Περὶ τοῦ, Σὺ εἶ ὁ ἐρχόμενος ἢ ἕτερον προδοκῶμεν; Περὶ παρουσίας Ἰωάννου εἰς ᾅδην, καὶ εἰς τὸν διάβολον,
col. 293–294page 4 of 14
PG 86:293Εἰς διάβολον καὶ εἰς τὸν ᾅδην, Εὐσεβίου τοῦ ᾿Αλεξανδρείας πρὸ ἐπισκοπῆς, Περὶ ἐπισκοπῆς τοῦ μακαρίου Εὐσεβίου, καὶ πῶς ἐπεστρέψατο τὸν ᾿Αλέξανδρον, Διήγησις ὅτε εἰσῆλθεν εἰς τὴν ἁγίαν πόλιν, ΧΧΙ. Εἰς τὴν ἀνάστασιν τοῦ Κυρίου,: 'Ανέστη τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ. Εἰς τὴν ἀνάληψιν τοῦ Κυρίου, Επειδή χάριτι Θεοῦ. π,
col. 295–296page 5 of 14
Notitia altera
PG 86:295Εὐσεβίου ἐπισκόπου Αλεξανδρείας Ευσεβίου ἐπισκόπου πρὸς Αλέξανδρον, πρός, Εὐσεβίου ἐπισκόπου Αλεξανδρείας. Εὐσεβίου ἐπισκόπου καὶ μοναχοῦ, περὶ ἀστρονόμων Ημερῶν διελθουσῶν οὐκ ὀλίγων προσελθών ὁ ᾿Αλέξανδρος λέγει τῷ μακαρίῳ Εὐσεβίῳ ἐπισκόπῳ Κύριε, ήκουσα παρά τινων, ὅτι κατ' ἄστρον γεννᾶται άνθρωπος, καὶ ὅτι ὅσοι ἀστέρες εἰσὶν ἐν τῷ οὐ ρανῷ, τοσοῦτοί εἰσιν ἄνθρωποι ἐπὶ γῆς· καὶ ὅταν ἀποθάνῃ ἄνθρωπος, καὶ ὁ ἀστὴρ αὐτοῦ ἐκλείπει· καὶ ὅταν γεννηθῇ ἄνθρωπος, καὶ ὁ ἀστὴρ αὐτοῦ προστίθεται. Ἐπειδὴ οὔτε τὸ γεννηθῆναι ἐκλείπει, οὔτε τὸ ἀποθανεῖν. Ο δὲ μακάριος ἤρξατο λέγειν. "Ω πόση ἄνοια έγκειται τοῖς κακοῖς, καὶ πόσα ἁμαρτάνουσιν οἱ ταῦτα λέγοντες. Εισί τινες καταρώμενοι τοὺς ἀστέρας, ὅταν κατά τινος ὀργίζωνται, καὶ λέγου θεσπέσιον Πατέρα ἡμῶν Ἰωάννην τὸν ἐπίσκοπον καὶ ἡσυχαστήν. Ο πολὺς ἐν ἀρετῇ ἡσυχαστὴς καὶ ἐπίσ σκοπος Ἰωάννης. Οἱ περὶ τὸν πατριάρχην Ἐπιφάνιον καὶ τάπαν Εὐσέ βιον καὶ τὸν ἐπίσκοπον Ἐφέσου Υπάτιον. Κατ' αὐτὸν δὲ τὸν χρόνον παρεγένετο ἐν Παλαιστίνη ὅ τε πατριάρχης Εφραίμιος καὶ ὁ πάπας Εὐσέβιος, διὰ τὴν τοῦ ἐπισκόπου Ἀλεξανδρείας Παύλου έκδο
col. 297–298page 6 of 14
PG 86:297μέγας Εὐσένιος Αλεξανδρείας, Α'. Τοῦ ἁγίου Ευσεβίου Βίος πρὸ ἐπισκοπῆς. 344.] Γέγονεν ἀνήρ τις τῶν εὐσεβῶν ὧν ἔγνωμεν πλησίον Αλεξανδρείας τῆς μεγαλοπόλεως οἰκῶν ἐν τόπῳ ἐπὶ ἔτη ἱκανά· καὶ ὁ ἀνὴρ εὐσεβὴς καὶ ἀληθινὸ;, δίκαιός τε καὶ ὅσιος, κεκοσμημένος πάσῃ ἀρετῇ, καὶ ἐκλάμπων ἐν πάσῃ ἀγαθῇ πολύ τεία, μάλιστα ἐν τῇ ἀσκήσει τῶν μοναχῶν ἐνάρετος ὑπὲρ φύσιν, ὑψηλὸς ἐν λόγῳ, ήσυχος τῷ τρόπῳ, πρᾶος τῇ ἕξει, κοινὸς ἐν τῷ βίῳ, ἐπιτιμῆσαι γαλη νὸς, ἐπιστρέψαι καὶ παρακαλέσαι εὐπρόσιτος, ἀπροσωπόληπτος, άδολος, εὐπαρρησίαστος εἰς Θεὸν, καὶ ἅπαξ ἁπλοῦς. Πρώτην δὲ χάριν ταύτην ἐκέκτητο παρὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος εἰληφὼς, πασῶν τῶν Γραφῶν τὴν ἑρμηνείαν ἐν τῇ γλώσσῃ κατείχεν. Ού τος ὁ ἀνὴρ δικαίως καὶ ἐπιτηδείως ἐπεκλήθη Ευσέ διος, γέγονε τοῖς κατορθώμασι πάνυ εὐσεβέστατος. Καὶ τί πειρῶμαι τοῦ ἀνδρὸς τὴν ἀρετὴν διαγράφειν τῇ μετρίᾳ μου γλώττῃ; Πολλάκις γὰρ πολλὰ πειρατήρια κινήσας κατ' αὐτοῦ ὁ διάβολος οὐκ ἴσχυσεν αὐτὸν μεταστῆσαι τοῦ τρόπου, οὔτε εὐσεβοῦς λογι σμοῦ μετήνεγκε, οὔτε ἀπὸ τῆς ἀσκήσεως, καὶ τοῦ κανόνος μετάγειν ἢ μεταστῆσαι· ἦν γὰρ ὁ λογισμός αὐτοῦ ἄλατι ἡρτυμένος. Οὗτος τοίνυν ο μακάριος τοσοῦτον πλῆθος ἐθεράπευσεν δαιμονιζομένων, ὡς ἀριθμῷ μὴ ὑποβληθῆναι, πολλὰ δὲ καὶ ἄλλα ἀῤῥως. στήματα ἐθεράπευσεν ἐν τῷ ὄρει διάγων· ὑπῆρχε δὲ παρακλητικὸς καὶ πᾶσι συμπαθέστατος, λυπουμέ τους παρεμυθεῖτο, ὀλιγοψύχους παρεκάλει με όλα γορεῖν, ἁμαρτωλοὺς ἐδίδασκεν σωφρονεῖν, λέγων Μικρά ἐστιν ἡδονὴ καὶ ἐλίγη ἡ ἀνάπαυσις, καὶ εἰς αἰῶνα ἡ κόλασις καὶ ἡ αἰσχύνη· μὴ δι' ὀλίγην ήδος νὴν καταλλαξώμεθα τὴν αἰώνιον ἀπόλαυσιν. Τοῖς πᾶσι τὰ πάντα ἐγένετο ἵνα τοὺς πάντας κερδήσῃ, μιμούμενος τὴν ᾿Απόστολον. Γέγονε τοίνυν περιττὸς ἀνὴρ, ὥστε πάντας τοὺς ἀκούοντας περὶ αὐτοῦ πιο ραγίνεσθαι πρὸς αὐτὸν ἐν τῷ ὄρει, καὶ ὀφελεῖσθαι παρ' αὐτοῦ. Έφθασε δὲ ἡ περὶ αὐτοῦ φήμη μέχρι τοῦ ἁγίου Κυρίλλου τοῦ ἐπισκόπου Αλεξανδρείας· μιᾷ δὲ τῶν ἡμερῶν ὁ ἐπίσκοπος λαβὼν τὸν κλῆρον ἀνέβη πρὸς αὐτὸν ἐν τῷ ὄρει πρὸς συντυχίαν αὐτοῦ· καὶ ἰδὼν
col. 299–300page 7 of 14
Pars IVita Eusebii Alexandrini
PG 86:299τὸν ἐπίσκοπον ὁ μακάριος Εὐσέβιος ἐρχόμενον, ἕδρα μεν εἰς συνάντησιν αὐτοῦ, καὶ ἐπὶ τὴν γῆν προς εκύνησεν αὐτῷ, ὡς ἦν αὐτῷ εἰωθὸς ποιεῖν εἰς πάν τας τοὺς ἀπερχομένους πρὸς αὐτὸν ἐν τῷ ὄρει. Ὁ δὲ μακάριος καὶ ἅγιος Κύριλλος ἔστησεν αὐτὸν πα ? ρακαλέσας ἐπὶ ὥραν πολλήν. Ο δὲ μακάριος Ευσέ βιος ἀναστὰς λέγει αὐτῷ· Τίς εἰμι ἐγὼ ἐξουδενωμένος καὶ ἁμαρτωλός, ὅτι ὁ κύριός μου παρεγένετο πρός με Τί λογισάμενος ἦλθες πρὸς ἄνθρωπον μω ρόν Τοιοῦτος γὰρ ἦν ὁ μακάριος, ταπεινός, πάν των περίφημα, κατὰ τὸν ᾿Απόστολον. Ἐντὸς αὐτῇ γὰρ ἀρετῇ κεκοσμημένου αὐτοῦ ὑπάρχοντος, οὐδέποτε ἔπαρσις αὐτῷ γέγονε, ἀλλ᾽ οὕτως ὑπῆρχεν ὡς μήτε ἀρξάμενος τὴν ἄσκησιν, λέγων ἑαυτὸν γῆν καὶ σπου δὲν ὑπάρχειν, κατὰ τὸ ῥητὸν τοῦ πιστοῦ ᾿Αβραάμ. Οἱ δὲ πολλὰ πρὸς ἀλλήλους διαλεχθέντες περὶ τῆς τῶν μοναχῶν πολιτείας, ὅ τε ἅγιος Κύριλλος παρ εκάλει τὸν μακάριον Εὐσέβιον εὔχεσθαι ὑπὲρ αὐτοῦ, καὶ κατέβη ἐκ τοῦ ὄρους εὐχαριστῶν τῷ Θεῷ ἐπὶ τὴν συντυχίαν τοῦ ἀνδρός· ὁ δὲ μακάριος Ευσέβιος διῆγεν ἀγαλλόμενος καὶ τρυφῶν ἐν τῇ τῶν θείων Γραφών μελέτη. Καὶ ταῦτα μὲν τὰ βραχέα τῆς αὐτ τοῦ πολιτείας ἐν τούτῳ τῷ βιβλίῳ ὧν ἐμνημονεύσαμεν ὡς ἐν παρόδῳ, ένα μόνον γνώριμον τὸν ἄνδρα καταστήσωμεν· τὰς δὲ λοιπάς αὐτοῦ ἀρετὰς κατὰ τὴν ἄσκησιν αὐτοῦ ἐν ἄλλῳ βιβλίῳ συνεγραψάμεθα. Λοιπὸν δὲ ἀναγκαῖον εἰπεῖν πῶς ἦλθεν εἰς τὸν τῆς ἐπισκοπῆς θρόνον. Εγένετο τοίνυν τὸν μακάριον Κύριλλον τὸν ἐπίσκοπον ᾿Αλεξανδρείας αῤῥωστῆσαι, δι' ἧς καὶ ἐπορεύθη πρὸς τὸν Κύριον· καὶ προσκαλεσάμενος πάντα τὸν κλῆρον καὶ τοὺς ὑπάρχοντας ἐν τῇ πόλει ἄνδρας βουλευτικούς καὶ πάντας τοὺς μεγιστάνας, καὶ ἀνακαθίσας ἐπὶ τῆς κλίνης, ήρξατο λέγειν αὐτοῖς· Ἰδοὺ καιρὸς τῆς ἀναπαύσεώς μου ἐφέστηκεν, καὶ πορεύομαι πρὸς τοὺς πατέρας μου, τελέσας τὸν δρόμον τῶν ἡμερῶν μου· ἡ γὰρ ζωὴ αὕτη ματαία ἐστὶν, καὶ ἡ τιμὴ πρόσκαιρος, καὶ ὁ βίος ὀλιγοχρόνιος, καὶ ὁ πλοῦτος ἀράχνη διαλυομένη. Μακάριος δὲ ἐστιν ὅστις δυνηθῇ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ μόνον φυλάξαι τῷ Δεσπότῃ αὐτῆς ἄμεμπτον καὶ πα ραστῆσαι αὐτὴν ἀκέραιον, οἷάν τε καὶ παρέλαβεν παρ' αὐτοῦ. Καὶ τίς οὕτως ηγωνίσατο ὡς Εὐσέβιος ὁ πανάρετος μοναχὸς ἐν τῷ ὄρει διάγων; ἔγνων γὰρ ἀληθῶς ὅτι σκεῦός ἐστιν ἐκλογῆς. Ἰδοὺ βούλομαι αὐτὸν καταστῆσαι ποιμένα ἀντὶ ἐμοῦ οὐκ ἐλάχιστον τυγχάνοντα· θέλω οὖν ἔτι τῶν ὀφθαλμῶν μου ἀνεῳγμένων, τοῦτον καταστῆσαι ἐν τῷ θρόνῳ τῆς ἐπισ σκοπῆς μου, καὶ αὐτῷ παραδοῦναι τὴν καλὴν ποί μνην τῷ καλῷ ποιμένι. Μεγάλη γὰρ ἀληθῶς ἐν τῷ ἀνδρὶ χάρις οἰκεῖ, καὶ πάνυ κεκοσμημένον αὐτὸν ἑώρακα, καὶ τέλειον ἐν πᾶσιν εὐσεβείᾳ καὶ σεμνότητι· τί οὖν ὑμῖν δοκεῖ, ἀδελφοί μου καὶ τέκνα μου ἀγαπητά; Αποκριθέντες δὲ πάντες ἑνὶ στόματι εξ δίκαιον δικαίῳ προσνέμειν τὴν ἰδίαν ποίμνην· καὶ ἐν παν· Ναί, κύριε ἡμῶν καὶ Πάτερ τίμις, πρέπει τὸν τούτοις, δέσποτα, ἔδειξας τὴν ἀγάπην τὴν περὶ τῆς ποίμνης σου, ὅτι καὶ πορευόμενος πρὸς τὸν Κύριον περὶ ἡμῶν ἐφρόντισας. Τότε λέγει αὐτοῖς ὁ ἐπίσκοπος· ᾿Ανέλθατε ἐν τῷ ὄρει, καὶ πείσαντες αὐτὸν, καταγάγετε αὐτὸν πρός με. Τότε ἀνῆλθον πρὸς αὐτὸν κεφαλαίοί τε τῶν κλη μικῶν, καὶ οἱ μεγιστάνες τῆς πόλεως, καὶ προσκυνήσαντες αὐτὸν ἤρξαντο λέγειν, ὅτι Δεῖ σε ἐπίσκοπον
col. 301–302page 8 of 14
PG 86:301καὶ Πατέρα ἡμῶν γενέσθαι· τοῦτο γὰρ ἔδοξεν τῷ πνευματικῷ ἡμῶν Πατρὶ Κυρίλλῳ ἐπισκόπω, σοὶ καταλείπειν τὸν θρόνον τῆς ἐπισκοπῆς· αὐτὸς γὰρ πορεύεται πρὸς Κύριον. Ὁ δὲ μακάριος Εὐσέβιος προσεκύνησεν αὐτοὺς καὶ εἶπεν· Δέομαι ὑμῶν, κύ ριοί μου, προχειρίσασθε τὸν δυνάμενον δέξασθαι τὴν ἀρχὴν ταύτην. Ἐγὼ γὰρ ἀνάξιος ὑπάρχων καὶ ἀσθε νῆς, καὶ σώματι καὶ ψυχῇ. Τῶν δὲ ἐπὶ πλεῖον πιο ρακαλούντων αὐτὸν, ἔλεγεν, ὅτι Αμήχανόν ἐστιν ἐξελθεῖν με τῆς ἐρήμου. Ιδόντες δὲ τὸ ἀκίνητον τοῦ ἀνδρὸς ἐφοβήθησαν ἐπὶ πολὺ παρενοχλεῖν αὐτῷ, καὶ ἀφέντες αὐτὸν κατέβησαν ἐκ τοῦ ὄρους καὶ ἀνήγγειλαν τῷ ἐπισκόπῳ, ὅτι Αμήχανον αὐτόν ἐστιν ἐπ ακούειν ταῖς ἡμετέροις λόγοις. Τῇ δὲ νυκτὶ ἐκείνῃ ἀναστὰς ὁ μακάριος Εὐσέβιος ελογίσατο ἐν ἑαυτῷ λέγων, ὅτι Ἐὰν μὴ ἀναχωρήσω τοῦ τόπου τούτου, καὶ ἀπέλθω εἰς ἀνεπίγνωστον τόπον, οὐκ ἔστιν με έκφυ νεῖν τὸ βάρος τοῦτο. Ἀναστάς οὖν τῇ νυκτὶ ἐκείνῃ ὥρμησεν ἐπὶ τὴν Θηβαΐδος ἔρημον. Ποιήσαντος δὲ αὐτοῦ δύο μιλίων πορείαν, ἰδοὺ φωνὴ ἐγένετο αὐτῷ τόπον σου ἐν εἰρήνῃ, καὶ ἡ χάρις μου ἔσται μετὰ σοῦ. Ὁ δὲ ἔμφοβος γενόμενος ἐπέστρεψεν εἰς τὴν μονὴν αὐτοῦ δοξάζων τὸν Θεόν. 'Ο δὲ μακάριος Κύριλλος πάλιν τῇ ἄλλῃ ἡμέρᾳ πέμπει πᾶσαν τὴν πόλιν μετὰ λύχνων καὶ κηρίων τοῦ παρακαλέσαι αὐτὸν μόνον χάριν συντυχίας σου, πρὶν ἢ ἐξέρχομαι ἐκ τοῦ σώματος, καὶ θέλω συντά. ξασθαί σοι, καὶ εἰ οὐ θέλεις ὑπακοῦσαι ἡμῶν, οὐκ ἔστιν ὁ ἀναγκάζων σε. Οἱ δὲ ἀπελθόντες ἔπεισαν αὐτ τὸν πρὸς ταῦτα. Ὁ δὲ μακάριος ἀναστὰς κατέβη εἰς τὴν πόλιν, καὶ εἰσελθὼν πρὸς τὸν ἐπίσκοπον, προσο εκύνησεν αὐτόν. Ὁ δὲ μακάριος Κύριλλος ήρξατο περὶ τῆς ἐπισκοπῆς αὐτὸν διαλέγεσθαι, καὶ ἐκ τῶν Γραφῶν παραβολὰς αὐτῷ ἐνεγκών, ἐποίησεν αὐτὸν χειροτονηθῆναι. Τότε συγκαλεσάμενος ὁ μακάριος Κύριλλος τοὺς πέριξ ἐπισκόπους εἰς τὴν Κυριακὴν ἐχειροτόνησεν τὸν μακάριον Εὐσέβιον, καὶ ἐγένετο χαρὰ μεγάλη ἐν τῇ πόλει ἐκείνῃ. Διελθούσης δὲ τῆς Κυριακῆς, τῇ νυκτὶ ἐκείνῃ, ἥτις ἐστὶν πρὸς δευτέραν, ὁ ἁγιώτατος Κύριλλος ἀπέλυσεν ἐν Κυρίῳ, πληρώσας τὸν δρόμον τοῦ βίου ἄμεμπτα. Οὗτος ἦν Κύριλλος ὁ κατὰ τοῦ ἀθλίου Νεστορίου αἱρετικού πολλὰ ἀγωνισάμενος· οὗτος ὁμιλήσα; κατὰ τῆς αἰ ρέσεως αὐτοῦ, ἔπεισεν τὴν βασιλέα καθελεῖν τὸν και κόφρονα, καλῶς κηρύξας τὴν πίστιν τῆς ἁγίας Τριά δος· οὗτος ἦν Κύριλλος ὁ καλοκήρυξ τῆς ἁγίας Θεο τόκου Μαρίας· ὅθεν καὶ σὺν αὐτῇ αὐλίζεται ἐν τῇ τῶν οὐρανῶν βασιλείᾳ. Μετὰ δὲ τὴν τούτου τελείωσιν, τῇ ἑξῆς ἡμέρᾳ ἐνεθρόνισαν τὸν μακάριον Εὐσέβιον, οὐρανόθεν· Ποῦ πορεύῃ, Εὐσέβιε; ἀναστρεφε εἰς τὸν καὶ ἀπῆλθεν ἕκαστος εἰς τὴν ἰδίαν πόλιν, παραθέμενοι ἀλλήλους τῷ Πατρὶ, καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Β'. Περὶ τῆς ἐπισκοπῆς τοῦ μακαρίου Εὐσεβίου, καὶ πῶς ἐπεστρέψατο τὸν ᾿Αλέξανδρον. 515 ) Ο μακάριο; Ευσέβιος, δεξάμενος τὴν χάριν τῆς ἐπισκοπῆς, καθ' ἑκάστην Κυριακὴν ἦν προσομιλῶν περὶ τῆς μετανοίας καὶ σωτηρίας τῶν ψυχῶν τῶν ἀνθρώπων· καὶ πολλοὶ τῶν πονηρῶν καὶ ἁμαρτωλῶν κατανυχθέντες ἐπὶ τῷ λόγῳ τῆς δι δασκαλίας αὐτοῦ, ἐπέστρεφον ἐκ τῶν ἔργων αὐτῶν
col. 303–304page 9 of 14
Pars II
PG 86:303τῶν πονηρῶν, καὶ διὰ μετανοίας ἐξιλεώσαντο τὸν β Θεόν, ὥστε πάντας λέγειν ὅτι χάρις Θεοῦ εστιν λαλοῦσα διὰ τῶν χειλέων αὐτοῦ, καὶ ἦν χαρὰ μεγάλη ἐν τῇ πόλει ἐκείνῃ ἐν τῇ ἐπιστασία τοῦ μακαρίου ἀνδρός. Ην δέ τις ἐν τῇ πόλει ἐκείνῃ ὀνόματι Αλέ ξανδρος, σφόδρα πονηρὸς καὶ ἐναγής, ὥστε οὐδέποτε ἔλαβεν εἰς μνήμην τῶν ἰδίων κακῶν τὸ πλῆθος, οὔτε δέ τις ἐδυνήθη ἀποστῆσαι αὐτὸν τῶν κακῶν καὶ πονηρῶν αὐτοῦ πράξεων, οὐδὲ εἰς ἔννοιαν ἐξ χετο τὰ τούτων ῥήματα, ἀλλὰ μᾶλλον καὶ ἐβδελύσα σατο τοὺς νουθετοῦντας αὐτόν. "Ην δὲ γένους μεγάλου· ὑπῆρχεν γὰρ ἀνδρὸς βουλευτικοῦ υἱὸς, πλούσιος σφόδρα ὑπὲρ πάντας τοὺς κατοικοῦντας ἐν τῇ πόλει ἐκείνῃ. Μιᾷ οὖν τῶν ἡμερῶν, τινὲς τῶν συναρχόντων τῷ Αλεξάνδρῳ, εἰσελθόντες ἀνήγγειλαν τῷ ἐπισκόπῳ Εὐσεβίῳ τὰ περὶ τοῦ ᾿Αλεξάνδρου καὶ τῶν πράξεων αὐτοῦ τῶν πονηρῶν. Ὁ δὲ μακάριος ἀκούσας ταῦτα, ἐστέναξεν ἐκ μέσου τῆς καρδίας αὐτοῦ πρὸς Κύριον, καὶ δακρύσας σφοδρῶς εἶπεν· Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, ὁ διὰ τὰς ἡμῶν ἁμαρτίας κατελθὼν ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ υπομείνας σταυρὸν, καὶ ἐν αὐτῷ τῷ σταυρῷ λῃστὴν εἰς τὸν παράδεισον εἰσαγαγὼν, καὶ τελώνην ποιή σας εὐαγγελιστήν, καὶ πόρνην παρθένου σεμνωτέραν, Κύριε, ὁ εἰπὼν, Αἰτεῖτε καὶ δοθήσεται ὑμῖν, κατά νυξον τὴν καρδίαν τοῦ πλάσματός σου, καὶ ἄνοιξαν αὐτῷ θύραν μετανοίας, καὶ μὴ ἐάτης αὐτὸν ἀπολέσθαι τέλος, πανάγιε Δέσποτα, ὅτι εὐλογητὸς εἶ εἰς τοὺς αἰῶνας. Καὶ λέγει τοῖς ἀναγγείλασιν αὐτῷ περὶ τοῦ ᾿Αλεξάνδρου, Απελθόντες εἴπατε αὐτῷ ότι εἴρηκεν Εὐσέβιος ὅτι Τάχιον ἐλθὲ πρός με, ὅτι μυ στήριόν μοι ἐστιν πρὸς σέ· καὶ ἐὰν ἐρωτήσῃ ὑμᾶς τί Ο ἔστιν τὸ μυστήριον, εἴπατε αὐτῷ ὅτι μαργαρίτης αὐτῷ προσηνέχθη πολύτιμος, καὶ θέλει αὐτὸν πωλῆσαι. Οἱ ἀπελθόντες εἰρήκασιν αὐτῷ καθὼς εἶπεν αὐτοῖς. ῾Ο δὲ ᾿Αλέξανδρος ἀκούσας καὶ περιχαρής γενόμενος, ἦλθεν πρὸς τὸν ἐπίσκοπον, καὶ εἰσελθὼν προστ εκύνησεν αὐτόν. Ὁ δὲ μακάριος, λαβόμενος τῆς χειρὸς αὐτοῦ, εἰσῆλθεν εἰς τὸν κοιτῶνα τὸν ἐσώτερον, καὶ καθίσαντες ἀμφότεροι ήρξατο λέγειν αὐτῷ ὁ μακάριος Εὐσέβιος διὰ παραβολῆς οὕτω λέγων Πράγμα ἐρωτῶ σε, καὶ εἰ ὀρθῶς ἀποκριθῇς μοι, χαρίσομαι τὸν μαργαρίτην, ὃν ἐπηγγειλάμην δώσειν σοι, δωρεὰν γὰρ αὐτὸν ἔλαβον, καὶ δωρεάν σοι δίδωμι αὐτόν. Ἔλεγεν δὲ ὁ μακάριος τὸν μαργαρί την περὶ τῆς μετανοίας τῆς δοθείσης τοῖς ἁμαρτωλοῖς παρὰ τοῦ Κυρίου. Αποκριθεὶς δὲ ὁ ᾿Αλέξανδρος λέγει αὐτῷ· Εἰπέ μοι, κύριέ μου, καὶ ὃ ἐὰν γεωρο γήσῃ ὁ ποῖς· μου ἀποκρίνομαι τῷ ἰσαγγέλῳ. Λέγει αὐτῷ ὁ ἐπίσκοπος· Ἐκάλεσέν σε σήμερον ὁ βασι λεὺς καὶ εἶπέν σοι· Ἰδοὺ κρίσις μοι ἐπέρχεται αύριον καὶ δεινὴ κόλασις ἐν τρισὶν ἡμέραις, καὶ οὐκ ἔστιν ὁ κατέχων τὴν βασιλείαν μου, ἐμοῦ ἐκεῖ μὴ ὑπάρχοντος. Δεῦρο οὖν περιβαλοῦ τὴν πορφυρίδα, καὶ τὸν στέφανόν μου ἐπὶ τὴν κεφαλήν σου, καὶ τὸ δακ τύλιόν μου βάλε εἰς τὴν χεῖρά σου, καὶ ἐν τῇ δεξιᾷ σου λάβε τὴν ῥάβδον τὴν χρυσῆν, καὶ βάδισον ἐπὶ τοῦ θρόνου μου τοῦ βασιλικοῦ, καὶ ἐπὶ τοῦ ἅρματος τοῦ χρυσοῦ ἐπίβηθι, καὶ βασίλευσον ἐν ταῖς τρισὶν ταύ
col. 305–306page 10 of 14
PG 86:305ταις ἡμέραις, καὶ ἐν τῷ αἰῶνι ἐν ἐμοὶ ἀπὸ τῆς κολάσεως ἐξορίσω σε τὸν ἅπαντα χρόνον, ἵνα μή φανῆς ἐν τῇ βασιλείᾳ μου· εἰ δὲ τοῦτο οὐ θέλεις, ἄπελθε ἀντὶ ἐμοῦ εἰς τὴν κρίσιν εἰς ἣν ἐγὼ μέλλω ὑπάγειν ἐν ταῖς τρισὶν ἡμέραις, καὶ μετὰ τὸ ὑπομεῖ καί σε τῶν τριῶν ἡμερῶν τὴν κόλασιν, τὰς λοιπὰς ἡμέρας τοῦ χρόνου τῆς ζωῆς σου καὶ συγκληρονόμος τῆς βασιλείας μου ἀναδειχθήσῃ. Τί οὖν σοι ἀρεστὸν, εἰπέ μοι, τῶν τριῶν ἡμερῶν ἡ ἀπόλαυσις τῆς ὑπερηφανείας καὶ τῆς δόξης καὶ τοῦ λοιποῦ χρόνου ἡ ἐξορία, ἢ τῶν τριῶν ἡμερῶν ἡ κόλασις καὶ ὁ κάθ ματος, καὶ ἡ τοῦ λοιποῦ χρόνου ἡ δόξα καὶ ἡ ἀνάπαυσις; Καὶ ἀποκριθεὶς ὁ ᾿Αλέξανδρος εἶπεν· Δέομαί σου, κύριε Πάτερ, ἐμοὶ μᾶλλον αἱρετὸν ἦν τῶν τριῶν ἡμερῶν ὑπομεῖναι τὴν κόλασιν ὑπὲρ τοῦ βασιλέως μου, καὶ τὸν λοιπὸν χρόνον ἀναπαύειν. Καὶ περι χαρής γενόμενος ο μακάριος Εὐσέβιος, Ορθῶς ἀπεκρίθης, εἶπε, τοῦτο φρόνει, καὶ ζήσῃ εἰς τὸν αἰῶνα· καὶ ἱλαρῷ τῷ προσώπῳ λέγει αὐτῷ· Δεῦρο οὖν παρακαλῶ σε, τέκνον μου, καὶ ἐγκατάλιπε τὸν βίον τοῦτον τὸν μάταιον καὶ τοῦ χρόνου τοῦ ὀλίγου τὰς ἡδονὰς, κέκτησαι δὲ εἰς ἐκεῖνον τὸν αἰῶνα ἀνάπαυσιν καὶ γίνου κληρονόμος τοῦ Κυρίου, καὶ συγκληρονόμος τῶν ἁγίων. Ὥσπερ γὰρ ἡδὺς σοὶ κατεφάνη τῶν τριῶν ἡμερῶν ἡ κόλασις, καὶ τοῦ λοι ποῦ χρόνου ἡ ἀνάπαυσις... ελέους τυχεῖν χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ δόξα, κράτος, τιμὴ, καὶ προσκύνησις νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Γ. Διήγησις ὅτε εἰσῆλθεν εἰς τὴν ἁγίαν πόλιν, καὶ πῶς ἐτελεύτησε. 543.) Δεῦρο λοιπὸν, ἀδελφοὶ, καὶ περὶ τοῦ θανάτου αὐτοῦ διηγήσομαι ὑμῖν. Πρὸ ζ' ἡμερῶν τοῦ θανάτου αὐτοῦ, προεγίνωσκεν τὴν ὥραν, καὶ προσκαλεσάμενος τὸν ᾿Αλέξανδρον λέγει αὐτῷ· Τέκνον, δεῦρο διηγήσομαί σοι Εν διήγημα προς ὠφέλειαν τῆς ψυχῆς σου. Λοι πὸν δὲ πεπλήρωται ὁ λόγος μου πρὸς σέ, ὅτι λο τὸν πορεύομαι πρὸς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χρι στὸν, καὶ παρακαλώ σε ἵνα μνημονεύσης μου τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ὅπως ἂν εὔρω παῤῥησίαν ἐνώπιον τοῦ Χριστοῦ. Ὅτε νεώτερος ήμην ἐν τῇ ἀρχῇ τῆς ἀπο ταγῆς μοῦ, ἐπεθύμησα παραγίνεσθαι εἰς τὴν ἁγίαν πόλιν, καὶ προσκυνῆσαι τὸν τίμιον σταυρὸν, καὶ τὴν ἁγίαν ἀνάστασιν. Μετὰ οὖν τὸ ἀπελθεῖν καὶ προσκυνῆσαι τοὺς ἁγίους τόπους, προσέμεινα ἐν τῇ ἁγίᾳ πόλει διάγων. Ἐν τῇ οὖν διανυκτερεύσει τοῦ ἁγίου Πάσχα, ἤμην κἀγὼ ἐν τῇ διανυκτερεύσει μετὰ πάντων. Περὶ δὲ τὸ μεσονύκτιον πολλοὶ ἀφύπνωσαν καθήμενοι ἐπὶ τῶν δίφρων· ὅθεν κἀγὼ ἀφύπνωσα ἐπὶ τοῦ ἐδάφους, καὶ ὁρῶ ἐν τῷ ὕπνῳ μου ὅτι ἦλθέν τις ἐν τῷ ὄχλῳ ἀνήρ. Ἡ δὲ ὅρασις αὐτοῦ ἦν τοιαύτη τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ὡς ὁ ἥλιος, οἱ ὀφθαλμὴ αὐτοῦ ὡς ὁ ἀστὴρ ὁ πρωὶ ἀνατέλλων, καὶ ἐπὶ τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ στέφανος φωτός, τὸ τρίχωμα αὐτοῦ ὡς ἡ ἀκτὶς τοῦ ἡλίου κείμενον ἐπὶ τῶν ὤμων αὐτοῦ, καὶ ἐκ τοῦ στόματος αὐτοῦ καὶ ἐκ τῶν ῥινῶν Τῆς χθὲς ὑποσχέσεως σήμερον βούλομαι τὸ χρέος πληρῶσαι, ἀγαπητοί· ζητῷ δὲ τηνικαῦτα τὸν λόγον ἔνθα ἐσφραγίσαμεν· ἐλέγομεν ὅτι συμβούλιον ἔλαβον οἱ Ἰουδαῖοι κατὰ τοῦ Ἰησοῦ, κ. τ. λ.
col. 307–308page 11 of 14
Pars III
PG 86:307εὐωδία ἐξεπέμπετο, καὶ ὅτι εἰσῆλθεν εἰς τὸν ναὸν ἐν ᾧ ἤμην καὶ πάντες οἱ διανυκτερεύοντες, εκαλύφθη τὸ φέγγος τῶν τοσούτων λύχνων ἀπὸ τοῦ φωτὸς τοῦ ἐκλάμποντος προσώπου αὐτοῦ, καὶ εὐωδίας πολλῆς ενεπλήσθη ὁ οἶκος τοῦ Θεοῦ ὅλος. Δύο δέ τινες ήκο λούθησαν αὐτῷ ἐν δόξῃ κἀκεῖνοι, πλὴν ἐλαττότεροι τῆς δόξης αὐτοῦ ἐτύγχανον, ἄρτους δὲ ἐβάσταζον οἱ ἀκολουθοῦντες αὐτῷ· καὶ παρήρχετο ἐκεῖνος καταμανθάνων τοὺς ἀγρυπνοῦντας, καὶ οἱ ἀκολουθοῦντες αὐτῷ ἐπεδίδωσαν πρὸς ἕνα ἄρτον τοὺς ἀγρυπνοῦντας. ὡς δὲ ἦλθεν ἐπὶ τοὺς κοιμηθέντας ἀντιπαρῆλθον οἱ ἔχοντες ἄρτους, καὶ οὐκ ἔδωκαν τοῖς κοιμηθεῖσι. Στραφεὶς δὲ ὁ ἔνδοξος ἐκεῖνος λέγει τοῖς ἀκολουθοῦσιν αὐτῷ· Τούτοις τί οὐκ ἐδώκατε τὸν ἄρτον τῆς εὐλογίας; Οἱ δὲ ἀποκριθέντες εἶπαν αὐτῷ· ὅτι ἀμελήσαντες ἀφύπνωσαν. Καὶ λέγει αὐτοῖς ὁ ἔνδοξος ἐκεῖνος· Δότε καὶ αὐτοῖς· εἰ γὰρ καὶ ἀφύπνωσαν, πλὴν δι᾿ ἐμὲ παρεγένοντο· μὴ χωρίσητε αὐτοὺς τοῦ μισθοῦ. Τότε στραφέντες Εδωκαν καὶ τοῖς κοιμηθεῖσιν, ὅθεν καμοὶ τῷ ἀναξίῳ ἔδωκαν· καὶ εἶπάν μοι - Εὐσέβιε, καὶ σὺ μετὰ τῶν ἀμελούντων ἀφύπνωσας; Καὶ εὐθέως ἐγὼ διυπνίσας καὶ φοβηθείς, ἐδόξασα τὸν φιλάνθρωπον Θεὸν τὸν μὴ παρειδότα τὴν ἐμὴν ταπείνωσιν, καὶ εἶπον ἐν ἑαυτῷ· Τίς ἂν ᾖ ὁ ἔνδοξος ἐκεῖνος; ὑπολαμβάνων εἶναι τὸν Σωτῆρα. Ἀλλὰ εὐχαριστῶ ὅτι ἐμοὶ τῷ ἀναξίῳ ὠφθῆναι κατεδέχετο· εἶτα εὐχαριστήσας τῷ Κυρίῳ ἔμεινα ἕως πρωί, μηδενὶ μηδὲν εἰρηκώς. Καὶ μετὰ τὴν ἀπόλυσιν τοῦ μαρτυρίου, προσῆλθον τῷ ἐκεῖσε ἐπισκόπῳ, καὶ διηγησάμην αὐτῷ τὴν ὅρασιν κατὰ μόνας. Ο δὲ ἀκούσας ἐπῆρε τὴν χεῖρα αὐτοῦ εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ εἶπεν· Εὐλογητὸς εἶ, Κύριε φιλάνθρωπε, ὁ καὶ τοὺς εἰς τὴν ἐνδεκάτην ὥραν δεξάμενος· καὶ νῦν τὴν αὐτὴν, φιλάνθρωπε, ἐπίδειξον ἡμῖν τοῖς ἁμαρτωλοῖς, καὶ οὐκ ἀπεχώρισας τὴν εὐλογίαν σου, ὅτι σὸν ποίημά ἐσμεν. Καὶ στραφείς λέγει μοι· Μακάριος εἶ, τέκνον, ὅτι οὕτως κατηξιώθης εἰδεῖν· ἐκεῖνος ὁ ἔνδοξος, ἂν εἶδες, δ Κύριος ἐστιν· καὶ οἱ δύο οἱ μετ' αὐτοῦ ἄγγελοί εἰσιν, καὶ ἐδίδωσαν τὸν μισθὸν τοῖς ἀγρυπνήσασιν· καὶ ἐπειδὴ φιλάνθρωπός ἐστιν ὁ Κύριος, οὐδὲ τοὺς ἀμε λήσαντας ὑστέρησεν. Ταῦτα ἀκούσας ἐγὼ ἐδόξασα τὸν φιλάνθρωπον Θεὸν τὸν μὴ παρειδάτα τὴν ἐμὴν ταπείνωσιν· καὶ προσπεσὼν τῷ ἐπισκόπῳ προσεκύνησα αὐτῷ λέγων, Εὔχεσθε ὑπὲρ ἐμοῦ. Ἀναχωρήσας οὖν, ἦλθον ἐν τῷ ὄρει τούτῳ ᾧ ᾤκησα· ἐξ οὗ κατήγαγέν με ὁ ἁγιώτατος ἐπίσκοπος Κύριλλος. Τοῦτο δὲ δ ηγησάμην πρὸς ἀσφάλειαν τῆς ψυχῆς σου, ἵνα μηδέ ποτε παραλείπῃς εἰς τὰς ἀγρυπνίας, εἰδὼς ποῖον ἔχουσιν μισθὸν οἱ ἀγρυπνοῦντες και σχολάζοντες ἐν ταῖς ἐκκλησίαις. Μετὰ δὲ τὸ εἰπεῖν ταῦτα, λέγει μοι· Ἰδοὺ ἐγὼ ἐν τῇ πόλει ταύτῃ ζ' ἔτη έχω ποιμαίνων τὸν λαὸν τοῦτον, οὐδένα αὐτῶν κατεβάρησα, οὐδένα αὐτῶν ἐπλεονέκτησα· οὐκ ἐλάττωσά τι ἐν τῇ ἐκκλησία. ᾿Αλλ' ἐπειδὴ ὁ καιρὸς τῆς ἀναλύσεώς μου ἐφέστηκεν, λοιπὸν θέλω ἐν τῷ ὄρει ἔνθα διήγον τὸ πρότερον, ἐκεῖ ἀποδοῦναι μου τὴν ψυχὴν τῷ δεδωκότι. Εξελθε οὖν, κατεκκλησίασον τὴν πόλιν ἐν τῇ ἡμέρᾳ ταύτῃ, καὶ παραδώσω σοι τὴν ποίμνην τοῦ Χριστοῦ· καὶ καταστήσω σε ἐπὶ τοῦ θρόνου μου, καὶ πορεύομαι ἐν τῷ ὄρει. Οτε οὖν ἦλθεν ἡ Κυριακή, πάντων συνελθόντων ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ, συνεκαλέσατο β' ἐπισκόπους, καὶ
col. 309–310page 12 of 14
PG 86:309ἐχειροτόνησεν τὸν ᾿Αλέξανδρον, καὶ λέγει τῷ ὄχλῳ τῆς πόλεως, ᾿Ακολουθήσατέ μοι ἐν τῷ ὄρει, ὅθεν καὶ ἠγάγετέ με, ὅτι ἐκεῖ με δεῖ κοιμηθῆναι ἐν Κυρίῳ. Τότε πᾶσα ἡ πόλις μετὰ κηρίων ἡκολούθησαν αὐτῷ καὶ ὅτε ἔστη ἐπὶ τῆς θύρας του σπηλαίου, λέγει τῷ ὄχλῳ τῆς πόλεως· Σώζεσθε, γλυκύτατά μου τέκνα, παρατιθῶ ὑμᾶς τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, καὶ ᾿Αλεξάνδρου μαθητῇ μου καὶ ἀδελφῷ, καὶ παρακαλῶ ὑμᾶς εὔχεσθαι ὑπὲρ ἐμοῦ, ἵνα παῤῥησίαν ἔχω πρὸς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν. Καὶ τῷ ᾿Αλεξάνδρῳ λέγει· Εἰς χεῖρας σου παρατίθημι τὴν ποίμνην τοῦ Χριστοῦ· Κύριος ἔσται μετά σοῦ πᾶσας ἡμέρας τῆς ζωῆς σου. Καὶ τοῦτο εἰπὼν εἰσῆλθε τῷ σπηλαίῳ καὶ ἀνεκλίθη ἐπὶ τοῦ ψιαθίου οὗ ἐκοιμᾶτο, καὶ κατασφραγισάμενος ἑκατέρωθεν, μειδιῶντος του προσώπου αὐτοῦ παρέδωκε τὸ πνεῦμα τῷ Χριστῷ. Καὶ παραλαβόντες τὸ τίμιον αὐτοῦ λεί ψανον ἐν αὐτῷ σπηλαίῳ ἔθαψαν. Οὕτως γὰρ ἐνετείλατο τῷ ᾿Αλεξάνδρῳ, καὶ σφραγίσαντες τὴν θύραν στοῦντες τῷ Θεῷ. Επισκόπευσεν δὲ ὁ μακάριος ᾿Αλέξανδρος ἐν ᾿Αλεξανδρείᾳ τῇ πόλει ἔτη κ' (!). Γέγονε κατάσοφος ἐν λόγῳ, καὶ διὰ τῆς ἀγαθῆς αὐτοῦ πολιτείας μεγά λην παρρησίαν ἐκτήσατο πρὸς τὸν Δεσπότην Χρισ στόν. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. τοῦ σπηλαίου, κατήλθαμεν ἐκ τοῦ ὄρους εὐχαρι Οὗτοι οἱ λόγοι τοῦ μακαρίου Εὐσεβίου, καὶ ταῦτα τὰ ἆθλα καὶ οἱ ἀγῶνες. Ταῦτα πάντα επερωτηθεὶς παρὰ τοῦ ᾿Αλεξάνδρου ἐλάλησεν, ὁ δὲ εἶπεν ἐπὶ τῆς; Ἐκκλησίας, ἤδη ένα βίβλον ἐξεθέμεθα. Τὸ τῆς ἀσκή σεως αὐτοῦ βιβλίον ίδιόν ἐστιν. Ἐγὼ Ἰωάννης νου τάριος αὐτοῦ ἐξέλαβον παρ᾽ αὐτοῦ μακαρίου Εὐσε βίου ἀκριβῶς, μήτε προστεθεικώς, μήτε ἀφείλας. Ἐγὼ μόνος ἱστόρησα τῷ ᾿Αλεξάνδρῳ ταῦτα· καὶ μετὰ τὸν θάνατον τοῦ μακαρίου Εὐσεβίου ἔλαβεν παρ' ἐμοῦ τὰ σχεδάρια ὁ ᾿Αλέξανδρος ὑπάρχων ἐν τῇ ἐπισκοπῇ, καὶ ὥσπερ τὸν ἴδιον διδάσκαλον αὐτοῦ, οὕτως ἑώρα αὐτὰ καθ᾿ ἑβδομάδα, ἀναγινώσκων διὰ τὸν πόθον ὅν εἶχεν πρὸς τὸν μακάριον Εὐσέβιον. Μετὰ δὲ τὸν θάνατον τοῦ μακαρίου Αλεξάνδρου ἔλαβον πάλιν τὰ σχεδάρια, καὶ μισθωσάμενός τινα καλλίγραφον ὀνόματι Μισόδιον, ἐπηγόρευσα αὐτῷ μετὰ ἀκριβείας, και ποιήσας βιβλίον ἐξεθέμην τοῖς πιστοῖς καὶ τοῖς ὀρθοδόξοις πρὸς ὠφέλειαν ψυχῶν τῶν μετανοῆσαι βουλομένων. Ωσπερ γὰρ φαίνει ὁ ἥλιος τοῖς ὁρῶσιν, οὕτως καὶ βίβλος αὕτη φωτίζει ἁμαρτωλῶν ψυχὰς καὶ φωταγωγεί προς σωτηρίαν, πάντες οὖν οἱ ἐντυγχάνοντες τῇ βίβλω ταύτῃ, δοξά σατε τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱὸν καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.
col. 311–312page 13 of 14
Ho.n. t. IX, in cujus voluminis præfatione de his aliisque aliquot ejusdem Eusebii sermonibus
diligenter ut spero tractavi. Addidi etiam Joannis notarii ineditos eque de vita obituque Eusebii
sermones seu libellos tres. Porro in sermonum Eusebii præfatione tom. cit. p. 10, dixi, duorum
quidem De eleemosyna et De astronomis titulos scribi in codice Vaticano, sed tamen ipsos sermo
nes ob membranarum defectum deesse; me tamen scire, priorem in codice Vindobonensi theol. 265,
servari, alterum vero in Parisiensi 1098. Nunc ecce illustrium mihique benivolorum hominum
liberalitate ac manu descriptos ambos impetravi; cujus beneficii nt fructus exstet, commodum
esse putavi, ut post Cyrilli Alex. scripta, Paralipomena hec Eusebii subtexerem, qui item, ut dixi,
archiepiscopus dicitur Alexandrinus; atque ita pii equidem et apprime orthodoxi, si minus elegan
tis, auctoris editionem absolverem. Quidquid enim alii judicabunt, me certe ingenuitas hujus homi
nis, Christiana ejus ac pastoralis simplicitas, nativumque dicendi genus valde delectant. Quanqua:a
nec omnis ornatus abest, v. gr. ubi divitis epulonis apparatum describit. Cæteroquin Eusebii co
dices tam Romani quam exteri, et præsertim Vindobonensis, soloccismis scripturæque mendis sca
tent, quæ partim emaculanda fuerunt, partim retinenda, ne plus æquo textum subverteremus.
Sed enim quod attinet ad Eusebii nostri ætatem atque episcopatus sedem, necesse est con
troversiam rursus attingere; postquam scilicet ex Germania accepi Guilelmi Augusti perdocti viri
nostrique contemporanei librum, quo tres Eusebii de rebus inferis, circa Christi Domini obitum et
descensum, serinones edidit, qui sunt item apud nos in Spicilegio. Porro quod hic amplissimus de
eleemosyna sermo Eusebii, in Vindobonensi codice incolumis conservatus, notitiam Augusti effugerit
(dissert. ejus, p. 63), mirari nolo. Etenim sæpe usuvenit (et mihi quoque interdum accidit) ut
res nobis proximæ, nulla nostra culpa sed casu nos lateant', dum remotas felicius indagamus.
Primus ergo apud Augustum sermo, p. 1-10, recurrit apud nos sub numero xi. Est autem in
hoc insignis editionum nostrarum varietas, quod Germanica p. 9, habet, tanquam clausulam ser
monis hujus, tractum illum, “O moľov xaxóv kotiv † mapaxɔh, elc., usque ad p. 10, quæ reapsa est
clausula potius sermonis De incarnatione (p. 26-27), a nobis editi tom. cit., neque ullo modo
ad prædictum editionis Germanicæ locum pertinere potest, a quo omnino dissentit. Secundus in
editione Germanica sermo respondet nostro xiv, cum aliqua varietate. Tertius denique dictus in
die Parasceves in ed. Germ. respondet nostro xv, cui titulus De diabo↳ et orco (¾ồŋ); secundam
dico sermonis Germanicam editionem; nam prior (ut editor appellat, quod contra fortasse est) magis
a nostra differt. Sed illud majoris momenti est, quod ei priori editioni loco clausulæ attexitur pars
alterius sermonis, dicti nempe postera die, seu Sabbato, prout promissum fuerat in fine sermonis
de Parasceve, quem desinere in dictione ¿vraūša rdv diyov oppayiowµɛv, nec cum sequentibus necti,
exploratissimum est; id quod ne Germani quidem editoris perspicaciam fugit, p. 153. Bene igitur,
evenit ut hæc saltem pars sermonis de Sabbato, qui serino totus desideratur in codice Vat., ex Vin
dobonensi prodierit. His de utraque editione Germanica et Romana dictis, reliquum est ut de Eusebii
persona et ætate disserendum breviter videatur.
Tribus a se editis auctoris hujus sermonibus præclaram vereque doctam subtexuit disputatio
nem G. Augustus, cujus exquisitam eruditionem diligentiamque cum maxime probo, attamen de
ætate Eusebii nostri et episcopatu Emeseno, quominus ei assentiar, rei contrariæ ut puto evidentia
prohibeor. Sermonum horum parentem dicit Germanus editor indubitanter Eusebium illum, qui
Emesæ Ecclesiam tenuit, multisque scriptis claruit, teste Hieronymo De vir. ill., cap. 91, sub
Constantio imp. Constantini Magni filio, et circa annum Christi 360 obiit. Atque ut titulum Alexan
drini episcopi cum Emeseno conciliet, utitur laudatus editor egregia in speciem ratione, quod ille
nempe Eusebius, teste Sozomeno, Ilist. lib. HI, 6, in synodo Antiochena quæ anno 341 celebrata
fuit, ad capessendam Alexandrinam sedem exstimulatus fuerit, loco magni Athanasii depulsi: quam
Eusebius dignitatem cum recusasset, ne
Athanasio invitis Alexandrinis succederet, Emesenam
Ecclesiam regendam suscepit. Recte. Sed primum quæro, quoniam hic Eusebius reapse annis
viginti, usque ad obitum, Emesenus fuit, non Alexandrinus episcopus, cur in Græcorun sermonum
codicibus episcopus vel archiepiscopus Alexandrinus passim, nunquam vero Emesenus inscribitur?
Sed ecce præter hanc aliasque rationes, nunc demum ex Vindobonensi sermone De eleemosyna
circa finem, peremptorium contra Emesenum Eusebium argumentum torquetur. Sermonis enim
auctor Eusebius noster inter divites, quibus opes, nedum nocuerint, verum etiam propter dandæ
eleemosynæ copiam valde profuerunt, ponit matronam Melaniam, et quidem iis verbis quæ janı
mortuam esse innuant. Sed sive de mortua loquatur sive de superstite, prorsus auctor se non esse
Emesenum illum demonstrat. Namque Emesenus, ut vidimus, factus fuit episcopus anno 341;
Vindobonensem habui ab excell, comite Die
trichtein Cæsareo bibliothecario, exscribente eru
dito viro H. E. Poschl. Parisiensem misit vir
clar. eques P. A. Drach, longa mihi amicita
conjuncius.
col. 313–314page 14 of 14
Monitum de Eusebii sermonibus
PG 86:313Περί νηστείας. Παραγενομένης τῆς ἁγίας τεσσαρακοστῆς τῶν νηστειῶν προσελθὼν ὁ ᾿Αλέξανδρος λέγει τῷ μακα ρίῳ Ευσεβίῳ τῷ ἐπισκόπῳ· Δεόμαί σου, Πάτερ τίμιε, δίδαξόν με πῶς ὀφείλει ἄνθρωπος νηστεύειν ἐν ταῖς ἡμέραις ταύταις τῶν νηστειῶν; πῶς δὲ καὶ μετὰ τὰς ἡμέρας ταύτας, τετράδα καὶ παρασκευὴν δεῖ νηστεύειν; Τότε ὁ ἅγιος ήρξατο λέγειν· Πρὸ πάντων ταύτας τας τεσταράκοντα ἡμέρας ὀφείλουσιν οἱ πάντες ἴσως αὐτῶν ἔχειν τὴν νηστείαν, παρ ρεκτὸς τοῦ Σαββάτου καὶ τῆς Κυριακῆς· πολλάκις