Diplomatic text · vision-corrected transcription of the Migne scan (complete), over scholarios OCR (cleaned, language-split) — PG column chips mark the printed columns.
col. 313–314page 1 of 75
PG 86:313Περί νηστείας. Παραγενομένης τῆς ἁγίας τεσσαρακοστῆς τῶν νηστειῶν προσελθὼν ὁ ᾿Αλέξανδρος λέγει τῷ μακα ρίῳ Ευσεβίῳ τῷ ἐπισκόπῳ· Δεόμαί σου, Πάτερ τίμιε, δίδαξόν με πῶς ὀφείλει ἄνθρωπος νηστεύειν ἐν ταῖς ἡμέραις ταύταις τῶν νηστειῶν; πῶς δὲ καὶ μετὰ τὰς ἡμέρας ταύτας, τετράδα καὶ παρασκευὴν δεῖ νηστεύειν; Τότε ὁ ἅγιος ήρξατο λέγειν· Πρὸ πάντων ταύτας τας τεσταράκοντα ἡμέρας ὀφείλουσιν οἱ πάντες ἴσως αὐτῶν ἔχειν τὴν νηστείαν, παρ ρεκτὸς τοῦ Σαββάτου καὶ τῆς Κυριακῆς· πολλάκις
col. 315–316page 2 of 75
PG 86:315δὲ ἐάν τις ἀσθενής υπάρχει, συγχώρησιν ὀφείλει ἔχειν· ἕκαστος γὰρ Χριστιανὸς ὑπόκειται νηστεύειν ἐν ταῖς ἡμέραις τῆς τεσσαρακοστῆς· ὀφείλουσιν δὲ νηστεύειν ὡς ταγμάτων μοναχών, οὕτως καὶ τῶν λαϊκῶν. Σαββάτῳ δὲ καὶ Κυριακῇ μηδείς νηστευέτω, ἵνα μὴ μῶμος αὐτῷ λογισθῇ. Εἰ δέ τις ἀσθενεῖ, καὶ ὡς προείπον, κατὰ τὴν ἀσθένειαν τοῦ σώματος, μετ ταλαμβάνει οίνου καὶ ἐλαίου, καθὼς εἶπεν ὁ ᾿Από στολος, οὐκ ἔστιν ἁμαρτία. Νηστεύων δὲ ὀφείλει μεταδοῦναι τῷ μὴ ἔχοντι· ὁ γὰρ νηστεύων καὶ μὴ μεταδιδοὺς πεινῶντι τὸν ἄρτον αὐτοῦ, ματαιοῖ τὴν νηστείαν αὐτοῦ. "Ακαρπός ἐστιν, ἀμετάδοτος ἡ νηστεία· ἐὰν γὰρ εἰς νηστεύῃ σήμερον καὶ αὔριον, ἢ τυχὸν καὶ ὅλην τὴν ἑβδομάδα, καὶ τὸ ὀφειλούμενον βρωθῆναι παρ' αὐτοῦ μὴ μετα δώσει τῷ χρείαν ἔχοντι, ὅτι οὗτος οὐκ ἐνήστευσεν, ἀλλὰ ἀποτήρησιν τῶν νηστειῶν αὐτοῦ ἐποιήσατο. Τί γὰρ ὄφελος ὅτι σήμερον ἐπείνασας καὶ αὔριον πλη ρεῖς τὴν κοιλίαν σου, καὶ τῷ πεινῶντι οὐκ ἔδωκας, ἵνα κἀκεῖνος τῶν ὀφειλομένων βρωθῆναι παρὰ σοῦ ἐν τῇ ἑβδομάδι καταπαύσῃ τὴν πεῖναν; Οίδα πολλούς νηστεύοντας μετὰ σάκκου καὶ σποδοῦ καὶ δακρύων, καὶ τῷ πεινῶντι μὴ μεταδιδόντας ἕνα ἄβολον· καὶ άμισθον ἐποίησαν τὴν νηστείαν αὐτῶν. Οὐ θέλει ὁ Θεός τοιαύτην νηστείαν. "Ακουσον τί λέγει ἐν Ησαΐ τῷ προφήτῃ· Οὐδ' ἂν κάμψῃς τὸν τράχηλόν σου, καὶ σάκκῳ καὶ σποδῷ ὑποστρώσῃ· οὐχ αὕτη κληθήσεται νηστεία. ᾿Αλλὰ δὺς πεινῶντι τὸν ἄρτον σου. Απόστελλε τεθραυσμένους ἐν ἀφέ σει. Διάλυς στραγγαλιὰς βιαίων συναλλαγμά των διαθρυπτε ἄρτον σου πεινῶσι, καὶ πτω χοὺς ἀστέγους ἄγαγε εἰς τὸν οἶκόν σου, καὶ πᾶσαν συγγραφὴν ἀδίκων μιασμάτων ἀποβαλοῦ. Καὶ τότε ἀνθήσεται πρώϊμον τὸ φῶς σου, καὶ τὰ θάματά σου ταχὺ ἀνατέλλει. Τοιαύτην νηστείαν ἀγαπᾷ ὁ Θεός· τὰ γὰρ τρίχινα καὶ σποδὺς τὸν πένητα οὐδὲν ὠφελοῦσιν. Τί γὰρ ὄφελος ὅτι εἰ κοιμήσῃ ἐπὶ σποδοῦ περιβεβλημένος τρίχινα, καὶ ὁ πένης πεινᾷ; Διὰ τοῦτο προσετάγης νηστεύειν, ἵνα ὅτε σὺ πεινᾷς, οἱ πένητες χορτασθήσονται, καὶ εὐλογήσωσιν καταπαύσουσαν ἐν ὀλί γαις ἡμέραις τὴν καταβολὴν τῶν βρωμάτων τῆς κοιλίας σου· καὶ καταβάλης εἰς τὴν ἀποθήκην τῶν πενήτων ὀλίγον οἶνον καὶ κρέας, ἵνα ὅταν ἐξέλθῃς τοῦ βίου εὕρης ταῦτα. Ἐὰν εἰς τὴν κοιλίαν τῶν πενήτων βάλῃς, εὑρήσεις ταῦτα ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ ἐὰν δὲ ἀποθῇς αὐτὰ ἐνταῦθα παρ' ἑαυτῷ, ἐκεῖνα μὲν ἀπόλλυνται, σὺ δὲ ἀπέρχῃ ἐκεῖ, καὶ ζητεῖς αὐτά, καὶ οὐχ εὑρήσεις. Δύο εὐεργεσίας κέκτηται ἡ νησ στεία, ἵνα δι' αὐτῆς ταπείνωσιν κτήσωνται σώματος τοῖς δὲ γεγαμηκόσιν νηστεία επετέθη ἵνα μετάδοσιν ποιήσωνται τοῖς πτωχοῖς ἄρτον καὶ οἴνου· Τί ὠφελεῖς κλαίων καὶ εὐχόμενος; Εἰ τὰ δάκρυα τοῦ πένητος λοιπὸν οὐκ ἐλέησας, πῶς ὁ Θεὸς ἐλεεῖ; Μεγάλη ἐστὶν ἡ νηστεία, ὅταν σὺ νηστεύεις, καὶ ὁ πένης ἀπολαύει τῶν σῶν. Βλέπε πόσα καλὰ διὰ τῆς νηστείας κερδαίνομεν,
col. 317–318page 3 of 75
PG 86:317νοῦν ἀτάραχον, λογισμὸν γαληνοῦντα, καρδίαν πρα εἶαν, κεφαλὴν ἀνάλγητον, πόδας ὀρθούς. Ταῦτα πάντα ὅταν νηστεύεις γαληνοῦσιν. Παῦσον ἐν ὀλίγαις ἡμέραις τὴν ἁπληστείαν τῆς κοιλίας σου· μὴ ὡς ἐπὶ κακοῦ προσέχῃς τὴν νηστείαν. Μνήσθητι ποταπός ὑπῆρχες πρὸ τῆς νηστείας. Τί θλίβῃ ὅταν νηστεύεις; Οτι ἡ κεφαλή σου οὐ βαρεῖται, καὶ οἱ ὀφθαλμοί σου οὐκ εἰσὶν τεθολωμένοι καὶ αἱματώδεις, ὅτι ἡ γλῶσ σά σου οὐ ψελλίζει, ὅτι οἱ πόδες του ὀρθοὶ περι πατοῦσιν, ὅτι οὐ περικρούεις εἰς τοὺς τοίχους, ὅτι τὸν οἶκον σου οὐχ ὁρᾷς πυρίζοντα; Διὰ τοῦτο λυπή σῃ; Μέγα κτῆμα ἡ νηστεία. Πολλοὶ διὰ νηστείας ὑπερέβησαν τὰ οὐράνια, καὶ μετὰ ἀγγέλων ἔσχον τὴν ἅμιλλαν. Μάλιστα ὁ μέγας Δανιήλ διὰ τῆς νηστείας τὴν τῶν λεόντων ἀγριότητα εἰς τὴν τῶν προβά των ἡμερότητα μετήνεγκεν. Νηστεύσας γὰρ ἐν ἑπτὰ ἡμέραις τοὺς ὑπερμεγέθεις λέοντας ὡς περιστεράς κατενόει, καὶ τὸ τηλικοῦτο θράσος τῶν θηρίων ὡς αυ ραν λεπτὴν ἑώρα. Καὶ βλέπε τῶν νηστευόντων τὴν ἀρετὴν, ὅτι τοὺς λέοντας ὑπὲρ αὐτοῦ νηστεύειν ἐποίησ σεν. Εἰς ἄριστον γὰρ τῶν θηρίων ἐβλήθη ὁ δίκαιος εἰς τὸν λάκκον· καὶ αὐτὸς ἠρίστα ἐλθόντος τοῦ Ἀβο βακούμ, καὶ ἐπικομίσαντος αὐτῷ τὸν ἄριστον, κἀκεῖ και μετά πολλῆς φιλοσοφίας ἐκαθέζοντο. Ο νηστείας ὑπερβολή! τοὺς λέοντας ἐφίμωσεν, καὶ τὸν δράκοντα διέρρηξεν, καὶ τὸν Βήλ κατέτριψεν, καὶ τὴν Σωσάνναν διέσωσεν, καὶ τοὺς πρεσβυτέρους ἤλεγξεν, καὶ τὸν προφήτην εἰς οὐρανοὺς ἐκόμισεν. Νηστεύσαντες οἱ τρεῖς παῖδες καὶ ὡσαύτως μόνοι φαιδρότεροι ἀνεφάνησαν ὑπὲρ τοὺς ἐσθίοντας ἄρτον καὶ οἶνον καὶ κρέα, καὶ τὴν κάμινον τὴν εἰς νάφθα ἐκκαυθεῖσαν, καὶ ἐπὶ τεσσαράκοντα ἐννέα πήχεις ὑψωθεῖσαν ὡς πηλὸν κατεπάτησαν, καὶ τὴν φλόγα ὡς δρόσον πρωϊνὴν ἐλογίσαντο, καὶ τὴν ἀνθρακίαν ὡς ῥοδοπαράδεισον κατανοοῦντες, ἀναυάγητοι δι έμειναν, καὶ τῶν τοῦ Θεοῦ ἀγγέλων μέσον αὐτῶν χορείας επεσπάσαντο, τὰς τοῦ βασιλέως ἀπειλὰς ὡς ἀράχνην διέλυσαν, καὶ τὴν ἀπάτησιν εἰς συνομολογίαν προετρέψαντο. "Ο νηστείας μέγεθος! πῶς τοὺς νηστεύοντας διασώζει ἐκ θανάτου πονηροῦ, καὶ πυρὸς καὶ ζήλου καὶ φθόνου! "Ο νηστείας μέγεθος 1 τὸν βασιλέα Ναβουχοδονώσορ κατέστησεν, καὶ τὴν φλόγα ἐμάρανεν, καὶ τοὺς τρεῖς παῖδας διέσωσεν. Διὰ νηστείας Μωσῆς ὁ μέγας ἐν προφήταις τὸν ν' μον ἐδέξατο, ὃς νηστεύσας ἡμέρας τεσσαράκοντα τὴν ὀργὴν τὴν κατὰ λαοῦ κατέπαυσεν. Νηστεύσαντες οἱ Νινευῖται ἐν ἡμέραις τρισὶν τὴν πολυπλήθη δια έσωσαν πόλιν. Τοιαύτη ἐστὶν ἡ νηστεία ὡς καὶ δι' ἡμᾶς ἐνανθρωπήσας νηστεύσας κατεδέξατο. Νηστεία ἀγγέλων ἐστὶν μίμημα, νηστεία ἀπὸ πολλῶν γέγονε σωτηρία. "Ω νηστείας δύναμις! τοὺς ἀνθρώπους εἰς οὐρανοὺς ἐνεκόμισεν, καὶ μετὰ ἀγγέλων πολιτεύεσθαι παρεσκεύασεν, καὶ μετὰ μαρτύρων τὴν ἀνά παυσιν ἐξωρήσατο. Αλλ' ὁ νηστεύων ὀφείλει πάντων ἐγκρατεύεσθαι πρὸ πάντων ὀφείλει τὴν τῆς γλώσσης φιλοσοφίαν κτήσασθαι. Οὐ γὰρ μόνον ἡ ἀποχὴ τῶν βρωμάτων νηστεία λέγεται, ἀλλ᾽ ὀφείλεις νηστεύων ἀποθέσθαι Ο
col. 319–320page 4 of 75
PG 86:319τὴν μνησικακίαν, καὶ τὴν ὀξυχολίαν, τὴν ὀργήν, τὸν φθόνον, τὴν ἔριν, τὴν μάχην, τὸ ψεῦδος, τὸν ζῆλον, τὴν καταλαλιάν. Οὐ γὰρ μόνον τὸ μὴ φαγεῖν καὶ πιεῖν νηστεία λέγεται, ἀλλ᾽ ἡ ἀπὸ πάντων κακῶν ἀποχή. Ἐπεὶ νηστεύει ὁ μὲν, καταπλήττει δε γλώσσῃ τὸν πλησίον, ἀπαραριθμεῖ τὰ ἀλλότρια κακά· Καθή μενος κατὰ τοῦ ἀδελφοῦ σου καταλαλεῖς. Τι θή σεις σκάνδαλον κατὰ τοῦ υἱοῦ τῆς μητρός σου; Συμφέρει σοι μᾶλλον φαγεῖν κρέας καὶ πίνειν οἶνον, καὶ μὴ σάρκα ἀνθρώπων καταμαστᾶσθαι τῇ γλώσσῃ Οὐδὲν γλώσσης δεινότερον· διὰ τῆς γλώσσης ἡμῖν κατασκευάζεται πᾶσα ἁμαρτία. Διὸ καὶ Σολομών ἔλεγεν· Γλῶσσα ανθρώπου κακή, πτῶσις αὐτοῦ. Καὶ πάλιν ὁ ἅγιος Δαβίδ· Ἡ γλῶσσά σου ὡσεὶ ξυρὸς ἠκονημένη. Και πάλιν Τί δοθείη σοι καὶ τί προστεθείη σοι πρὸς γλῶσσαν δολίας; Καὶ πάλιν· Τὸ στόμα σου επλεόνασεν ἀδικ' αν, καὶ ἡ γλῶσσά σου περιέπλεκεν δολιότητα. Καὶ πάλιν· Ελάλησεν κατ' ἐμοῦ γλώσση δολία. Και πάλιν· Ἠκόνησαν γλῶσσαν αὐτῶν ὡσεὶ ὄψεως, Ιὺς ἀσπίδων ὑπὸ τὰ χείλη αὐτῶν. Λέγεται ὁ ὄφις δεινὸν ἔχειν τὸ κέντρον τῆς γλώσσης, ἀλλ᾽ οὐκέτι δεινότερον γλώσσης κακῆς. Σκορπίου δήγμα θε ραπεύεται, λόγος δὲ κακὸς ἐξερχόμενος ἐκ στόματος φλυάρου βιαίως θεραπεύεται. Πυρός φλόγα ἀποσβέννυσιν ὕδωρ, γλῶσσαν δὲ κακὴν οὐδεὶς δύναται παῦ σαι. Ιππον σκληροτράχηλον κατέχει χαλινός, γλῶσ σαν δὲ φλύαρον οὐδεὶς δύναται κατέχει». Θηρίον ἄγριον εὐκοπώτερον ἡμεροῦται, γλῶσσα δὲ κακὴ οὐδέποτε ἡμεροῦται. Οὐκ ἔστιν ἐν κόσμῳ γλώσσης κακῆς δεινότερον· γλώσσα κακή συνάπτει πόλιν [ πόσιν] πρὸς πόλιν, οἰκίαν πρὸς οἰκίαν, τέκνα παροξύνει κατά γονέων, γονεῖς ἐγείρει κατὰ τέκνων, ἀδελφοὺς κατὰ ἀδελφῶν. Πάντα τὰ καλὰ διὰ τῆς γλώσσης τῆς φλυάρου γίνονται. Ο οὖν νηστεύων ὀφείλει κατασχεῖν πρὸ πάντων τὴν γλῶσσαν ἀπὸ φλυαρίας καὶ δόλου καὶ κατα λαλιᾶς καὶ γέλωτος καὶ σκώμματος. Ἐπεὶ μᾶλλον συμφέρει μὴ νηστεύειν. Καὶ ἑαυτὸν ἐχλεύαζεν ἐὰν γὰρ φάγῃ καὶ πίη τις, οὐδὲν ἠδίκησεν· τὰ γὰρ βαλλόμενα εἰς τὸ στόμα, εἰς τὸν ἀφεδρῶνα ἐκβάλο λεται· τὰ δὲ εἰσπορευόμενα ἐκ τοῦ στόματος, ἐπλή ξαντο πλησίον. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Κύριος ἔλεγεν τους ὄχλοις· Οὐ τὰ εἰσπορευόμενα εἰς τὸ στόμα κοινοῖ τὸν ἄνθρωπον, ἀλλὰ τὰ ἐκπορευόμενα. Θέλεις νηστεῦσαι καλῶς; Δίδαξον νηστεύειν τὴν γλῶσσαν καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς καὶ τὰς χεῖρας καὶ τοὺς πόδας. Καὶ εἰπόν σοι πῶς ὀφείλεις (ὀφθαλμούς) διδάσκειν ἀπόστρεψον τοὺς ὀφθαλμοὺς ἀπὸ γυναικὸς ἀλλοτρία; Ὃς γὰρ ἐὰν ἐπιβλέψῃ γυναικὶ πρὸς τὸ ἐπιθυμῆς σαι αὐτὴν, ἤδη ἐμοίχευσεν αὐτὴν ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ. Μὴ ἐπιθύμει τὰ ἀλλότρια. Εἰ δὲ ἐπιθυμεῖς, ἐργάζου, καὶ ἐκ τῶν τῶν κόπων κτῆσαι, καὶ τὰ τοῦ πλησίον μὴ ἁρπάσῃς, μὴ φθονήσῃς· οὕτως νηστεύου πάντα τὰ καλὰ μὰ τῆς γλώσσης
col. 321–322page 5 of 75
PG 86:321σιν οἱ ὀφθαλμοί. Δίδαξον δὲ καὶ τὰς χεῖρας νηστεύειν· καὶ λέγω, τὸν πλησίον μὴ πλήξῃς, τὰ ἀλλότρια μὴ κλέψῃς, εἰς μάχην τὴν χεῖρά σου μὴ ἐκτείνῃς, ἐργάζου ταῖς χερσὶν ἵνα καὶ μεταδιδῷς τῷ χρείαν ἔχοντι. Δίδαξον καὶ τοὺς πόδας νηστεύειν· εἰς θέα τρον μη τρέχε, εἰς πορνείαν μὴ ἀπέρχου, εἰς μά χην μὴ εὐδρομήσῃς· ἐὰν οὕτως νηστεύῃς, οὐκ ἐρεῖ σοι ὁ Θεὸς ὡς τοῖς Ἰουδαίοις ποτέ· Τί σοι ὄφελος νηστεύσασθαι; Δίδαξον καὶ ὅλον τὸ σῶμά σου, καὶ τὴν ψυχὴν, καὶ τὸ πνεῦμα, ἵνα οἱ τρεῖς ἐπὶ τῷ αὐτῷ ὦσιν ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Κυρίου· ἐκεῖ γὰρ ἔσται καὶ ὁ Κύριος ἐν μέσῳ αὐτῶν· καθὼς εἶπεν ὁ Κύριος, ὅτι Ὅπου εἰσὶν δύο ἢ τρεῖς συνηγμένοι ἐν τῷ ὀνό ματί μου, ἐκεῖ ἔσομαι ἐν μέσῳ αὐτῶν. Τούτου χάριν εἶπεν ἐπὶ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ εἶναι. "Οθεν καὶ ὁ εὐλογημένος Παῦλος λέγων ηύχετο ὁλόκληρον ἡμῶν τὸ σῶμα καὶ τὴν ψυχὴν καὶ πνεῦμα ἀμέμπτως ἐν τῇ παρουσίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τηρηθῆναι. Ἐὰν οὕτως νηστεύσῃς ὅλῳ τῷ σώματι, καὶ τῇ ψυχῇ, καὶ τῷ πνεύματι, ελπις σωθῆναι, καὶ προσ δίκα τὴν σωτηρίαν. Πολλοί εἰσιν οἱ νηστεύοντες μετὰ σάκκου καὶ σπου δοῦ καὶ δακρύων, καὶ γίνονται σκυθρωποί κατὰ τὸ βλέμμα, καὶ βδελύσσονται γυναῖκας, ψέγουσιν σχήματα ἀνθρώπων ἐν ἐλαρότητι διαγόντων, περιβλέπονται τῇδε κἀκεῖσε ὅπως φανερώσονται ὅτι νηστεύουσιν, καὶ θέλουσιν προσκυνεῖσθαι ὑπὸ πάντων ὡ; εὐλαβεῖ; καὶ τοιαύτην νηστείαν οὐ φιλεῖ ὁ Θεός. ᾿Αλλ' ἄκουε ποταπὴν νηστείαν ἀγαπᾷ ὁ Θεὸς καθώς φησιν αὐτός *Αλειψόν σου τὴν κεφαλὴν, καὶ νίψαι σου τὴν ὄψιν, καὶ μὴ φανῇς τοῖς ἀνθρώποις νηστεύων, ἀλλὰ τῷ Πατρὶ σου τῷ ἐν οὐρανοῖς· τοιαύτῃ νηστείᾳ τέρπεται ὁ Θεός. Η γὰρ κατὰ ἀνθρωπο αρέσκειαν γινομένη νηστεία μισθὸν οὐκ ἔχει. Μηδέ πά λιν νηστεύων ψέξῃς τὸν μὴ νηστεύοντα, καθὼς εἶπεν ὁ ᾿Απόστολος· Ὁ μὴ ἐσθίων τὸν ἐσθίοντα μὴ κρινέτω. Αὕτη ἡ νηστεία ἀληθῆς, καὶ ἀπρόσκοπος καὶ ἀσκανδάλιστές ἐστιν. Πολλοί εἰσιν βδελυσσόμεναι τὸν οἶνον καὶ τὸ κρέας, καὶ ὡς ἀπὸ κακοῦ ἀπο έχονται ἀπ' αὐτῶν. Μή νήστευε Ἰουδαϊκῶς· ἐπεὶ κἂν μὲν Ἰουδαῖοι ἀπέχονται κρέατος, ἀλλὰ μισθὸν οὐκ ἔχουσιν, ἐπειδὴ ὡς βδελυσσόμενοι ἀπέχονται οὐδὲν κακὸν ἐποίησεν ὁ Θεός. Ακουε τοῦ Μωσέως λέγοντος· Καὶ εἶδεν ὁ Θεὸς ὅτι καλὰ πάντα ἐποί ησεν ὁ Θεός. Αλλ' οὐαὶ τοῖς καὶ ὡς τὰ καλὰ κε χρημένοις! Μη ψέξῃς τὸν οἶνον, ἀλλὰ τοὺς παρὰ τὸ μέτρον πίνοντας τὸν οἶνον. Βαθεῖα ἡ θάλασσα, ἀλλὰ κολυμβητής τοσοῦτον κατέρχεται ὅσον καὶ ἀνελθεῖν δύναται· ἐπεὶ ἂν ἄμετρον κατέλθῃ, καὶ μὴ δυνά μενος διανύσασθαι, ναυαγήσῃ, οὐχὶ θάλασσα αἰτιᾶται, ἀλλ' ἡ τοῦ κολυμβητοῦ ἄπληστος γνώμη. Οὕτως καὶ ἐπὶ τοῦ οἴνου· οὐχὶ ὁ οἶνος αἴτιος, ὁ κτισθείς ἐπὶ εὐφροσύνην καὶ θεράπειαν τῶν ἀνθρώπων, ἀλλὰ ὁ παρὰ τὸ μέτρον χρώμενος τὸν οἶνον. Ὅταν δὲ προβαλῆς νηστεύειν, μὴ θήσῃς νόμον ὥστε ἄλυτον ἔχειν τὴν νηστείαν, ἀλλὰ τὴν μὲν τεσ
col. 323–324page 6 of 75
PG 86:323σαρακοστὴν κτήσαι ἑαυτῷ, καὶ μὴ χάριν παρουσίας φίλου λύσῃς τὴν νηστείαν. Ο γὰρ τῆς τεσσαρακοστῆς κανὼν τοῖς πᾶσιν ἐπίκειται νηστεύειν· τὰς δὲ ἄλλας ἡμέρας τετράδας καὶ παρασκευὴν ἐπὶ φίλου μηδὲν διακρίνειν. Ἐν Σαββάτῳ δὲ καὶ Κυριακῇ μη δεὶς νηστεύετω, μήτε ἐν ἡμέραις τῆς Πεντηκοστῆς, μήτε ἐν ταῖς τῶν καλλινίκων μαρτύρων μνείαις. Νήστευε δὲ, καθὼς εἶπεν ὁ Κύριος, ἐν ἱλαρότητι καὶ χαρᾷ, μετὰ πάντων ἔχων τὴν ἀγάπην ἀνυπόκριτον. Οταν δὲ ταῦτα πάντα ποιήσῃς, καὶ κτήσῃ ἀρετὴν ἀγαθὴν καὶ πᾶσαν δικαιοσύνην, μὴ ἐπαρθῇ, ἐπὶ τοῖς κατορθώμασίν σου, μηδὲ διαγράψῃς ἑαυτὸν μέγαν μὴ ἄρξῃ λέγειν ὅτι Τοῦδε καὶ τοῦδε ἀνώτερός εἰμι. Ἐὰν ταῦτα λέγῃς, ἄμισθον ἐποιήσω τὸν κόπον σου, καὶ τὴν νηστείαν· οὕτως γὰρ ἔλεγεν καὶ ὁ Φαρισαῖος ἐκεῖνος· Εὐχαριστῶ σοι, ὁ Θεὸς, ὅτι οὐκ εἰμὶ ὡς ὁ κόσμος, οὐδὲ ὡς ὁ τελώνης οὗτος. Ἐγὼ γὰρ νηστεύω δὶς τῷ Σαββάτῳ, καὶ ἀποδεκατῶ πάντα ὅσα ὑπάρχει μοι. Καὶ κατέβη άκαρπος ἐκ τοῦ ἱεροῦ πλήρης ἁμαρτίας. Διὰ τί; ἐπειδὴ ὑψηλοφρονήσας ἐπὶ τοῖς κατορθώμασιν ἐκαυχᾶτο. Εγκαρπος ἀνῆλθεν, καὶ ἄκαρπος κατῆλθεν, λέγων, Οὐκ εἰμὶ ὡς ὁ κόσμος. “Ο ἄνοια ἀνθρώπου καὶ δεινότης! προσεύξεσθαι ἀνελθὼν, τοῦ κόσμου κατηγόρησεν, καὶ ἐξήγειρεν αὐτὸν [Θεόν?] καθ᾿ ἑαυτοῦ. Τί κατηγορεῖς τοῦ κόσμου, ὦ Φαρισαῖε; Μὴ γὰρ καὶ δίκαιος εἶ, καὶ τοῦ κόσμου ὅλου ἀνώτερος; Εχει προτιμῆσαι ὁ Θεός. Αρα ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ εἷς οὐχ εὑρίσκεται ὅμοιός σου; Οὐκ εἰμὶ ὡς ὁ κόσμος. Εν μίᾳ ὥρᾳ ὅλον τὸν κόσμον κατέβαλεν, ὅσον κατ' ἐκεῖνον· Οὐκ εἰμὶ ὡς ὁ κόσμος, οὐδὲ ὡς ὁ τελώνης οὗτος. Οὐκ ἐνόησεν ὅτι ὁ τελώνης δικαιότερος ἐστιν. Μὴ οὖν καὶ σὺ καυχήσῃ ἐν τοῖς δικαιώμασίν σου, ὡς ἐκεῖνος ὁ Φαρισαῖος· ἀλλ' ὅταν κτήσῃ πᾶσαν δι καιοσύνην, ὡς εἷς τῶν ἐλαχίστων γίνου, καθὼς εἶπεν ὁ Κύριος • Όταν ποιήσητε πάντα τὰ διαταχθέντα ὑμῖν, τότε είπατε ότι ᾿Αχρεῖοι δοῦλοι ἐσμεν. Ταῦτα φιλοξενιτεύων τοῖς πένησιν μετάδος τὸν ἄρ τον σου, ἐν κατορθώμασιν μὴ ἐπαίρου, τῆς ἐκκλησίας μὴ χωρισθῇς, τὰς μνείας τῶν ἁγίων μὴ παρα λείπης, δόξαν ἀνθρώπων μὴ ποθήσῃς, Θεὸν μὴ βλασφημήσῃς, υπέρογκα μὴ λαλήσῃς, ἀσθενοῦντα ἐπι σκέπτου, ξένους συνάγαγε, φίλοις μὴ δολίωσον, τῆς ἀληθείας μὴ ἀποστῇς, ἵνα ἐν πᾶσιν τέλειος εὑρεθῇς, καθὼς καὶ πάντες οἱ ἅγιοι, ἐν τῇ τῶν οὐρανῶν βασι λείᾳ, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Περὶ ἀγάπης. Μιᾷ τῶν ἡμερῶν λέγει τῷ μακαρίῳ Ευσεβίῳ ὁ Αλέξανδρος - Δέομαί σου, Πάτερ, ποία δικαιοσύνη καὶ ἐντολὴ ἀνωτέρα πάντων ἐστί; Λέγει αὐτῷ ὁ Εὐ σέβιος - Πάσης δικαιοσύνης υψηλοτέρα ἐστὶν ἡ ἀγάπη οὐδὲν ἀγαθὸν δύναται ποιῆσαι ἄνθρωπος, ἐὰν μὴ τὴν ἀγάπην ἔχῃ συνεργοῦσαν αὐτῷ. Ἐὰν νηστεύῃ τις καὶ εὔχηται, καὶ πλοῦτον δίδωσι τοῖς πένησιν, ἀγάπην
col. 325–326page 7 of 75
PG 86:325δὲ μὴ ἔχῃ, οὐδὲν ὠφελεῖται. Εἰ δὲ ἐμοῦ οὐ πείθῃ, ἄκουσον Παύλου τοῦ ἀποστόλου λέγοντος, ὅτι Ἐὰν πωλήσω μου πάντα τὰ ὑπάρχοντα, καὶ ἐὰν παρα δῶ τὸ σῶμά μου ἵνα καυθῇ, ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, οὐδὲν ὠφελοῦμαι. Καὶ πάλιν· Διὰ τὴν ἀγάπην τοῦ πνεύματος δουλεύετε ἀλλήλοις· ὁ γὰρ πᾶς νόμος ἐν ἐνὶ λόγῳ πληροῦται, ἐν τῷ, Ἀγαπήσεις τὸν Θεόν σου, καὶ τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτόν. Καὶ πάλιν· Ἡ ἀγάπη οὐδέποτε ἐκπίπτει. Τί ἐστιν ἔφισον Θεοῦ; Οὐδέν. Εἰ οὖν ὁ μέγας Απόστολος τὸν Θεὸν ἀγάπην ἐκάλεσεν, λέγων, Ὁ Θεὸς ἀγάπη ἐστίν ὁ ἀγαπῶν τὸν Θεὸν, καθ' ἑκάστην ὁρᾷ αὐτόν. Ο μὴ ἔχων ἀγάπην τί ἐστιν; χαλκὸς ἠχῶν, ἢ κύμβαλον ἀλαλάζον. Τοῦτον ναὸν ἄτοιχον ὠνόμασεν ἐκεῖνος θείας δράσεως ἐπόπτης· οὐδὲν ἄλλο ισχύει κατόρθωμα, ἀγάπης μὴ παρούσης. Καὶ πάλιν λέγει αὐτῷ ὁ ᾿Αλέξανδρος - Πάτερ, ποία ἁμαρτία ἀνωτέρα ἐστιν; Λέγει αὐτῷ ὁ Εὐσέ βιος Πᾶσα ἁμαρτία δεινή ἐστιν· ἀφ' οὗ γὰρ λέγεται ἁμαρτία, τί ἐρωτᾷς περὶ τῆς ἁμαρτίας; Πλὴν ἐπειδὴ καὶ ἐν τοῖς ἁμαρτήμασιν διαφοραί εἰσιν, εἴπω σοι τὴν ἀλήθειαν. Χεῖρον τῆς πλεονεξίας καὶ τῆς μνησικακίας οὐδέν ἐστιν. Ακους Παύλου τοῦ εὐλογημένου ἀποστόλου λέγοντος· Πλεονεξίαν, ἥτις ἐστὶν εἰδωλολατρεία. Οὐδὲ μοιχεία, οὐδὲ ληστεία, οὐδὲ ἕτερόν τι ἁμάρτημα χείρον, ἀλλ᾽ ἡ πλεονεξία, ἥτις ἐστὶν εἰδωλολατρεία· δεινὰ μὲν οὖν ὅλα τὰ ἁμαρτήματα, ἀλλὰ λέγω δεινοτέρα ἐστὶν ἡ πλεονεξία. Καὶ γινωσκέτω ὁ πλεονέκτης, ὅτι καθ' ἡμέραν εἰδώλοις προσκυνεῖ, καὶ οὐδὲν ἕτερον. Αδελφὴ δὲ τῆς πλεονεξίας ἐστὶν ἡ μνησικακία σινὴ μέν ἐστιν καὶ αὕτη ἡ ἁμαρτία καὶ παράνομος. Τὰ γὰρ ἄλλα ἁμαρτήματα πονηρὰ μέν ἐστιν, ὀλιγοχρόνια δὲ τυγχάνουσιν, μια ὥρᾳ ἀποτελούμενα. Οἷόν τι λέ γωμεν· ἐπόρνευσέν τις; κακῶς μὲν ποιῶν, πλὴν ἐν μια ὥρᾳ ἐπετέλεσεν τὸ κακὸν, καὶ τὰς λοιπὰς ὥρας ἡσυχάζων δύναται μετανοῆσαι. Εκλεψέν τις; Καὶ τοῦτο κακὸν καὶ πολλάκις ποτὲ ποιεῖ, ποτὲ οὐ ποιεῖ ἔχει ον καιρὸν μετανοίας. Ο δὲ μνησίκακος καθ' ἑκάστην ἡμέραν ἁμαρτάνει, καὶ τὴν κακίαν ἐν τῇ καρδίᾳ περιφέρων, κἂν εἰς ἐκκλησίαν ἀπέλθῃ, οὐ δύναται καθαρὰν εὐχὴν τῷ Θεῷ ἀναπέμψαι, τὴν και κίαν ἔχων κατὰ τοῦ πλησίον· οὐδέ ποτε καθιερεύει ἡ μνησίκακος ψυχή. Οὐδὲ ποιεῖ ἐλεημοσύνην· ὁ γὰρ μὴ ἔχων ἀγάπην, οὐδὲ ἐλεημοσύνην δύναται ποιῆσαι ἐν γὰρ οὐκ ἀγαπᾷ τις, οὐδὲ ἐλεεῖ. Ὁ ἄκακος ἐχθρὸν οὐκ ἔχει· ὁ μνησίκακος οὐκ ἀπαλλάσσεται ἐχθροῦ, ἐχθρὸν ἔχων τὸ ἴδιον συνειδός. Πολλὴ ἀγαθότης ἀκά και καρδίας. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Προφήτης ἔλεγεν *Ακακοι καὶ εὐθεῖς ἐκολλῶντό μοι, ὅτι ὑπέμεινά σε, Κύριε. Καὶ πάλιν· Ἐγὼ ἐν ἀκακίᾳ μου ἐπο ρεύθην· λύτρωσαί με, Κύριε, καὶ ἐλέησόν με. ΣΧν, ἐχθρὸν ἔχων τὸ ἴδιον συνειδός,
col. 327–328page 8 of 75
PG 86:327Καλὴ οὖν ἡ ἀκακία. Διὰ τοῦτο καὶ 5 εὐλογημένος Παῦλος εἶπεν· Ὁ ἥλιος μὴ ἐπιδνέτω ἐπὶ τῷ παρ οργισμῷ ὑμῶν. Καὶ πάλιν ὁ Δαβίδ· Οργίζεσθε καὶ μὴ ἁμαρτάνετε. Ο γὰρ ὄργιζόμενος, καὶ μὴ φυλάσσων τὴν ὀργήν, ἀλλ᾽ εὐθέως διαλλασσόμενος τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ, λιπὼν τὴν κακίαν, ὠργίσθη καὶ οὐχ ἥμαρτεν, καὶ ἐπλήρωσεν τὴν τοῦ Παύλου παρ αγγελίαν, καὶ τοῦ Δαβίδ· Οργίζεσθε καὶ μὴ ἁμαρτάνετε· α λέγετε ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν, ἐπὶ ταῖς κοίταις ὑμῶν κατανύγητε. Ακους καὶ τούτου τὴν ἑρμηνείαν. Ἐπειδὴ εἶπεν ὁ Σωτὴρ, "Οστις ἐμ βλέψη γυναικὶ πρὸς τὸ ἐπιθυμῆσαι αὐτὴν, ἤδη ἐμοίχευσεν αὐτὴν ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ· τούτου χάριν καὶ Δαβὶδ παραινεῖ λέγων· λέγετε ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν, ἐπὶ ταῖς κοίταις ὑμῶν κατανύγητε. Τουτέστιν, ἐὰν εἴπῃς ἐν τῇ καρδίᾳ σου ἀδικῆσαι τινα, ἢ ἑτερόν τι ἐνθυμηθῇ πονηρόν, ὅταν ἔλθῃς ἐν τῇ κοίτῃ σου, μνήσθητι τοὺς διαλογισμοὺς τοὺς πονηρούς, καὶ κατανύγηθι ἐν τῇ ἁμαρτίᾳ τοῦ ἐνθυμήματος, κλαῦσον, στέναξον ἐν τῇ κοίτῃ λυπούμενος, καὶ εἰπὲ καὶ σὺ ὡς ὁ Δαβίδ Λούσω καθ' εκά στην νύκτα την κλίνην μου, ἐν δάκρυσίν μου τὴν στρωμνήν μου βρέξω. Τοῦτο ποιῶν ἐπὶ τῆς κλίνης, ἀνέστης καθαρός, λούσας διὰ τῶν δακρύων τὴν ἁμαρτίαν, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Γ. ΙΙΙ. Εἰς τὴν ἐνανθρώπησιν τοῦ Κυρίου, καὶ τίνος ἕνεκεν ἐνανθρώπησεν. Τοῦ κατελθεῖν τὸν Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν τοῦτο γέγονε τὸ αἴτιον. Ἐπειδὴ ἐξ ἀρχῆς πολλὰ ἠγάπησεν τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων, πολλὴν πρόνοιαν ἐποιήσατο ἡμῶν, καὶ οὐδεὶς ἐφύλαττεν τὰ τοῦ νόμου, ἔπεμψεν προφήτας καὶ οὐκ ἤκουσαν οι πατέρες ἡμῶν τῶν προφητῶν, ἀλλὰ τοὺς μὲν ἐλίθασαν, ἄλ. λους ἐφόνευσαν, οὔτε ἑνὸς ἤκουσαν· εἰδότες οὖν οἱ προφῆται ὅτι δεινὴ ἡ πληγὴ τῆς ἁμαρτίας, καὶ ὅτι μέλλει ἀπολεῖσθαι τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων, ἤρξαντο παρακαλεῖν κατελθεῖν αὐτὸν τὸν Κύριον, καὶ ἰάσασθαι τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων. Πρῶτος ὁ προφήτης Δαβὶδ ἔλεγεν δεόμενος· Κύριε, κλίνον οὐρανοὺς, καὶ κατάβηθι· ἐὰν μὴ καταβῇς καὶ ἰάσῃ τὴν τῶν ἀνθρώπων ἀλγηδόνα, οὐδεὶς δυνήσεται διασωθῆναι ἐλθὲ, Κύριε, εἰς τὸ σῶσαι ἡμᾶς. Ομοίως δὲ καὶ πάντες οἱ προφῆται ἐδέοντο τοῦ καταβῆναι τὸν Κύ ριον· καὶ σπλαγχνισθεὶς ὑπήκουσεν τῆς δεήσεως τῶν προφητῶν, καὶ κατῆλθεν ἐπὶ τὸ τῆς γῆς χωρίον. Αὕτη ἐστὶν ἡ αἰτία, δι᾿ ἣν κατῆλθεν ὁ Κύριος ἐπὶ τὴν γῆν. Διὰ τί δὲ γέγονεν ἄνθρωπος καὶ ἐνίκησεν τὸν διά βολον, ἄκουσον καὶ ἐρῶ σοι. Ἐπειδὴ τὸν πρῶτον ἄνθρωπον τὸν Ἀδὰμ δολεροῖς ῥήμασιν ἠπάτησεν ὁ διάβολος, ὄντα ἐν τῷ παραδείσῳ, διὰ τῆς γυναικός, διὰ τοῦτο ὁ Κύριος πρῶτον ἐνώκισεν ἐν τῇ παρθένῳ, καὶ ἐσαρκώθη ἐξ αὐτῆς καὶ προῆλθεν ὡς ἠθέλησεν, ἵνα πρῶτον τὴν Εὔαν ἐκ τῆς κατάρας ἐλευθερώσῃ, καὶ πᾶν τῶν γυναικῶν γένος λύσῃ τοῦ ἐγκλή
col. 329–330page 9 of 75
PG 86:329ματος. Εἰ μὴ γὰρ οὗτος ἐκ τῆς Παρθένου ἐγεννήθη, ἀπεγνωσμένον ἦν τὸ τῶν γυναικῶν γένος· ὅτε δὲ ἐγεννήθη ὁ Κύριος ἐκ τῆς Παρθένου, λοιπὸν καὶ Πέρσαι οἱ τὸ πρὶν μητέρας γαμοῦντες, νῦν παρθενίαν φυλάττουσιν· κόραι εὐτελεῖς καὶ παῖδες νέοι, ἐν θερμῇ ἡλικίᾳ ὑπάρχοντες, τὸν καύσονα τῆς ἐπι θυμίας καταπατοῦσιν· καὶ τότε γὰρ ἰσχυρὰ γέγονεν ἡ παρθενία, ἐξ ὅτε τὸ ἀμάραντον ῥόδον Ἰησοῦς Χριστὸς ἐκ τῆς Παρθένου προῆλθεν. Εστιν δὲ καὶ ἡ δευτέρα. Εἰ μὴ ἐσαρκώθη ἐκ τῆς Παρθένου, καὶ ἐκάλυψεν τὴν θεότητα σαρκί, οὐχ ὑφίστατο οἰκουμένη φέρειν την θέαν τὴν ἐξαστράπτουσαν τῆς θεότητος. Καὶ εἰ μὴ ἐνηνθρώπησεν, πῶς προσήγγιζον αὐτῷ οἱ μάγοι καὶ προσέφερον αὐτῷ δῶρα; Εἰ μὴ ἀνέλαβε σάρκα, πῶς ἐτόλμα ή πόρνη προσεγγίσαι αὐτῷ καὶ τοὺς πόδας καταφιλῆσαι, ἂν οἱ οὐρανοὶ οὐ χωροῦσιν; [ πῶς ζακχαίος ἡδύνατο ἐν τῇ οἰκίᾳ αὐτοῦ ὑποδέξασθαι, τὸ πάθος τῆς τελωνείας καὶ τῆς ἁρπαγῆς καταπαῦσαι, καὶ ὑπόδειγμα γενέσθαι τοῖς ἁμαρτωλοῖς, ὅτι ἔστιν σωτηρίας και μετανοίας ἐλπίς; Διὰ τοῦτο ἐνηθρών πησεν, καὶ ἐκάλεσεν μάγους πρῶτον, ἔπειτα τελώ νας, ἔπειτα πόρνας· ἔδωκεν αὐτοῖς ἄφεσιν ἁμαρ τιῶν· ἐξέβαλεν τὸν νόμον, καὶ εἰσήγαγεν τὴν χάριν τοῦ Εὐαγγελίου, καὶ πᾶσαν τὴν κτίσιν ἠλευθέρωσεν. ᾿Αλλ' ἐπειδὴ εἶπας· Τί γάρ; πρὸ τοῦ κατελθεῖν καὶ ἐνανθρωπῆσαι, οὐκ ἠδύνατο νικῆσαι τὸν Σατα νᾶν; Ναί, ἡδύνατο· ἀλλ᾿ ἄκουσον, καὶ ἐρῶ σοι καὶ ταύτην τὴν αἰτίαν. Καὶ πρὶν τοῦ κατελθεῖν τὸν Κύριον καὶ ἐνανθρωπῆσαι, ἐνίκα τὸν διάβολον· ἀλλ' ἔμελλεν καυχάσθαι καὶ λέγειν, Τὶν ἄνθρωπον ἐνί κησα, καὶ ὑπὸ Θεοῦ ἐνικήθην· οὐ γέγονεν μοι μέγα τὸ πτῶμα· τέως τὸν ἄνθρωπον ἡ πάτησα, τοῦ παρα δείσου ξένον πεποίηκα καὶ τῆς θεϊκῆς διαθέσεως, αἰχμάλωτον (ὑπὸ τὴν ἁμαρτίαν ἐπήγαγον, τὸν θά να τον διὰ τῆς ἁμαρτίας επεισήνεγκα, την παρα κοὴν ἐδίδαξα, πορνεύειν ἐπέβαλον· ταῦτα πάντα ποιήσας αὐτοῖ;, ὑπὸ Θεοῦ ἐνικήθην. Ἵνα μὴ οὖν ταύτ την εὕρῃ τὴν καύχησιν ὁ πονηρὸς, καὶ εἴπῃ, ὑπὸ Θεοῦ ἐνικήθην, διὰ τοῦτο ὁ Θεὸς ἄνθρωπος γέγονεν διὰ τοῦτο δεύτερος Ἀδὰμ ὁ Κύριος ἐξ οὐρανοῦ, ἵνα ὡς ἐνίκησε τὸν ἄνθρωπον αὐτὸς ἐκεῖνος, καὕτη σὰρξ τοῦ αὐτοῦ σῶμα, νικήσει τὸν διάβολον, ἵνα μὴ ἔχῃς λόγον εἰπεῖν, ὅτι τὸν ἄνθρωπον ἐνίκησα, καὶ ὑπὸ Θεοῦ ἐνικήθην. Δι' οὗ ὅπλου εθανάτωσεν ὁ διάβολος τους πρωτοπλάστους ἐν τῷ παραδείσῳ· διὰ τοῦτο ὁ Κύριος ἐνίκησεν τὸν διάβολον. Ἐπειδὴ γὰρ ἐκεῖνος διὰ τῆς γεύσεως τοῦ ξύλου τὸν ᾿Αδὰμ καὶ τὴν Εὔαν ἠπάτησεν, διὰ τοῦτο ὁ Κύριος διὰ τοῦ σταυροῦ τὸν διά βολον καταπάτημα τῶν ἀνθρώπων ἐποίησεν· ὅσον γὰρ ἔχουσιν τὸ σημεῖον τοῦ σταυροῦ ἐπὶ τοῦ μετα ώπου, καταπατοῦσιν τοῦ διαβόλου τὴν δύναμιν, και θὼς εἶπεν ὁ Σωτήρ· Ἰδοὺ δέδωκα ὑμῖν ἐξουσίαν ΝΟΤΕ. τοῦ διαβόλου τὴν δύναμιν,
col. 331–332page 10 of 75
PG 86:331πατεῖν ἐπάνω ὄψεων καὶ σκορπίων, καὶ ἐπὶ πᾶσ σαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ. δε πῶς καταπάτημα γέγονε τῶν ἀνθρώπων ὁ τῆς ἀρχαγγελικῆς δό ξης ἔχων τὸ ἀξίωμα· διὰ τί δὲ γέγονεν οὕτως; Διὰ τὴν παράβασιν. Εἶπε γὰρ ἐν αὐτῷ· Στήσω τὸν θρόνον μου ὑποκάτω τοῦ οὐρανοῦ, τουτέστιν ἐπι ἄνω τῶν νεφελῶν, καὶ ἔσομαι ὅμοιος τοῦ Ὑψίστου. Διὰ τοῦτο γέγονε καταπάτημα· περὶ αὐτοῦ γὰρ ὁ προφήτης ειρήκει· Ἴδον τὸν Σατανᾶν πεσόντα ὡς ἀστραπὴν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ εἰς τὴν γῆν τοῦ εἶναι ἐξουθένημα τῶν ὁσίων Χριστοῦ. Καὶ πρόσεχε τὸ θαυμάσιον· ὅτε ἔξων οἱ ἅγιοι κατεπάτησαν αὐ τὸν, καὶ ὅτε ἀπέθανον καὶ διελύθη τὸ πήλινον αὐτῶν σῶμα, εἴ που λείψανον αὐτῶν, ὅπου γε αὐτὴν τὴν προσωνυμίαν τῶν ἁγίων ἀκούοντες φρίσσουσιν. Ταῦτα πάντα σοι εἶπον, τέκνον, ἵνα μάθῃς πηλί και κακὸν ἡ παρακοή, καὶ δι' αὐτῆς εἰς ποῖα βάρα θρα καταφέρει ὁ διάβολος τὸν ἄνθρωπον τὸν μὴ ἔχοντα ὑπακοήν. Μίσησον τὴν παρακοὴν, τέκνον, τὴν μισοῦσαν σε καὶ ἀπολέσαι σε σπεύδουσαν, καὶ ἀγάπησον τὴν ὑπακοὴν τὴν σώζουσαν τοὺς ἀγα πῶντας αὐτήν. Υπακοὴ γὰρ ζωή, παρακοή θάνα τος. Εἰ δὲ οὐ πείθῃ ἐμοὶ, ἐκ τῶν σῶν πραγμάτων κατάμαθε τὰ λεγόμενα· σὺ ὅτε παρήκουσας τῶν προσκαλουμένων εἰς μετάνοιαν, ἐκυριεύου ὑπὸ τοῦ Σατανᾶ· καὶ οὐδὲν ἄλλο ὑπῆρχες εἰ μὴ τάφος κεκονιαμένος καὶ νεκρὸς ἔμψυχος. Οτε δὲ ἤκουσάς μου τῆς φωνῆς, καὶ προῆλθες τῇ μετανοίᾳ οπότε σε εἶχεν δοῦλον διάβολος, νῦν τὴν σκιάν σου τρέμει. Εἶδες πηλίκης ἀρετῆς πρόξενος ἐστιν ὑπακοή; εἶ δες πόσην εὐφροσύνην ἔχει; Διὰ τοῦτο καὶ ἡ θεία Γραφὴ λέγει· Υπακοή, ζωή· καὶ ὁ εὐλογημένος Παῦλος ὁ διδάσκαλος τῆς χαρᾶς, ὁ πρόξενος τῆς βα σιλείας, ὁ λιμὴν πάσης τῆς οἰκουμένης, παραγγέλλει λέγων· Πείθεσθε τοῖς ἡγουμένοις ὑμῶν καὶ ὑπο ακούετε αὐτοῖς. Καὶ πάλιν· Τὰ τέκνα, ὑπακούετε τοῖς γονεῦσιν ὑμῶν ἐν Κυρίῳ. "Οτε οὖν ὑπήκουσας μου, τέκνον μου, μνημόνευε μου ὅτι βασιλείας θρόνου μέλλεις ἀξιοῦσθαι, καθὼς καὶ οἱ ἀπόστολοι κατηξιώθησαν θρόνων αιωνίων παρὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύ ματι δόξα, κράτος, τιμή, καὶ προσκύνησις νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰνῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν Περὶ εὐχαριστεῖν τῷ Θεῷ τὸν ἀῤῥωστοῦντα, καὶ εἰς τὸν Ιώβ. ΧΙ 346 Χρόνου πολλοῦ διελθόντος, ἐπαύσατο ᾿Αλέξανδρος μὴ εὑρὼν πρόφασιν ἐρωτήσεως. Καὶ μια ΝΟΤΑ.
col. 333–334page 11 of 75
PG 86:333τῶν ἡμερῶν ἐξελθὼν ἐκ τῆς Ἐκκλησίας, εἶδεν ἐν δωματίῳ τινὰ ἄνθρωπον ἐπὶ κλίνης κατακείμενον, καὶ ἀπελθὼν ἐπισκέψασθαι αὐτὸν, ἠρώτησε τους παρ ἑστῶτας λέγων· Πόσον χρόνον ἔχει ἀφ' οὗ ἀσθενεῖ; Οἱ δὲ λέγουσιν αὐτῷ τρία ἔτη, καὶ μῆνας ἔξ· καὶ στε νάξας ἐπ' αὐτῷ ἀνεχώρησεν· καὶ ἐλθὼν πρὸς τὸν μακάριον Ευσέβιον τὸν ἐπίσκοπον λέγει αὐτῷ· Δέο μαί σου, Πάτερ, οἱ ἀσθενοῦντες ἐν πολλῷ χρόνῳ μέχρι ἐνιαυτοῦ ἢ καὶ δύο, ἐν τίνι εἰσὶν ἐν ἐκείνῳ τῷ κόσμῳ; Ὁ δὲ ἀποκριθεὶς λέγει αὐτῷ· Πρὸς τὴν προαίρεσιν τοῦ ἀνθρώπου ἐστὶν τὸ πρᾶγμα τοῦτο· ἐὰν ἐπελθόντος τοῦ πάθους μετὰ εὐχαριστίας δέξηται, ὡς ὁ γενναῖος Ἰώβ, τῆς τιμωρίας τῆς ἐκεῖ κουφίζεται. Καὶ γὰρ ὁ μακάριος οὗτος ἐν τοσούτοις ἔτεσιν ἀσθενήσας, καὶ ἐπὶ κοπρίας καθήμενος, οὐκ ἐγόγγυσεν, οὐκ ἐβλασφήμησεν, οὐκ εἶπεν ῥῆμα πονηρὸν, οὐκ ἐκάλεσεν ιατροὺς, οὐκ ἐπέθηκεν τοῖς τραύμασιν αὐτοῦ ἔμπλαστρον οὐδὲ βοτάνας, οὐκ ἐμισθώσατο γόητας εἰς τὸ ἀπο διῶξαι τοὺς σκώληκας, οὐ περίαπτα κατέδησεν· ἀλλὰ γυμνὸς ἐπὶ τῆς κοπρίας καθεζόμενος, καὶ ὡς ὑπὸ πυρὸς κατεσθιόμενος ὑπὸ τῶν σκωλήκων, καὶ πικρώς δρυμυσσόμενος ὑπὸ τῶν διαῤῥηγμένων φλυκτίδων, καὶ μὴ ῥάκος ἔχων εἰς τὸ ἀποσμήχειν τὸν ἰχώρα τὸν ἀποῤῥυέντα ἀπὸ τῶν τραυμάτων, ἀλλὰ τῷ ἐστράκῳ ἀποξέων, δεινότερον τὸ ἄλγος ἀπειργάσατο· καὶ οὕτ τως ὅλῳ τῷ σώματι ελισσόμενος, ὑπέμενεν εὐχαριστῶν τῷ Θεῷ. Ἐκεῖνος τοσαῦτα ὑπομένων οὐδένα ἐκάλεσεν εἰς βοήθειαν τοῦ πάθους· οἱ δὲ νῦν ἄνθρωποι μόνον ἐπέλθῃ αὐτοῖς εἰς πόνος, καταλείποντες τὸν Θεὸν, ἄρχονται τρέχειν πρὸς ἐπαοιδούς, συνάγοντες περίαπτα, φυλακτήρια, βοτάνας, καὶ ἕτερά τινα, καὶ οὐδὲν ἰσχύουσιν· τί κάμνεις, ταλαίπωρε, τρέχων εἰς ἀνθρώπους μὴ δυναμένους βοηθῆσαί σοι; Ἔχεις τὸν Θεὸν ἐν τῇ οἰκίᾳ σου, καὶ τὸ δεδωρημένον φυλακτήριον τὸν σταυρόν πρόσπεσον αὐτῷ· εἷς ἐστίν σοι συμφέρων εἰς τὴν ἀσθένειάν σου, καὶ τῶν ἐκεῖ και κῶν κουφισθῆναι· καὶ μὴ βλασφήμει, ἀλλὰ παι δείαν ὑπόδεξαι τὸ πάθος· Ὃν γὰρ ἀγαπᾷ ὁ Θεὸς παιδεύει, καὶ μαστιγοῖ πάντα υἱὸν ἂν παραδέχεται. Καὶ Παῦλος ὁ εὐλογημένος λέγει· κρινόμενοι ὑπὸ Κυρίου παιδευόμεθα, ἵνα μὴ σὺν τῷ κόσμῳ κατακριθῶμεν· φανερῶ; εἶπεν ὅτι ἐνα ταῦθα κρινόμενοι, καὶ παιδευόμενοι, ἐν ἐκείνῳ τῷ αἰῶνι ἀκατάκριτοι διαμένομεν· ὅθεν καὶ ἐκαυχᾶτο οὗτος ὁ μακάριος λέγων· Ὅταν ἀσθενῶ, τότε δυνατός εἰμι· Καὶ πάλιν· Ἡ δύναμίς μου ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται. καὶ πάλιν παρακαλῶν τοὺς ἀσθενοῦντας ἔλεγεν· Εἰ παιδείαν υπεμείνατε, ὡς υἱοὺς ὑμᾶς προσδέχεται ὁ Θεός· εἰ δὲ χωρίς ἐστε παιδείας, ἄρα νόθοι ἐστὲ καὶ οὐχ υἱοί. Τοὺς δεχομένους τὴν παιδείαν, τούτους καὶ εὐχαριστοῦνα τας τῷ Θεῷ, υἱοὺς Θεοῦ ἐκάλεσεν· τοὺς δὲ μὴ εὐχα ριστοῦντας ἐν ταῖς ἀσθενείαις, νόθους καὶ οὐχ υἱούς. Μεγάλως γὰρ κουφίζονται τῆς ἐκεῖ κρίσεως οἱ ἐνα ταῦθα μακρονοσοῦντες· ἀεὶ δὲ τοῖς δικαίοις τοῦτο συμβαίνει καὶ τοῖς βουλομένες σωθῆναι· τοῖς δὲ
col. 335–336page 12 of 75
PG 86:335ἁμαρτωλοῖς ὡς κλέπτης ἐν νυκτί, οὕτως ἔρχεται ὁ θάνατος, καὶ ἁρπάζει τὴν ψυχὴν τοῦ ἀνθρώπου, καὶ οὐ συγχωρεῖται διαδοῦναι, οὔτε διαθέσθαι, ούτε στ νάξαι περὶ τῶν ἁμαρτιῶν, ἀλλ' ἀνήρπασεν αὐτὸν ὁ θάνατος αἰφνιδίως. Ἀλλὰ ἀπῆλθεν μαστιζόμενος καὶ κλάγγων· οὗτος ὁ θάνατος τῶν ἁμαρτωλῶν οὗτος λέγεται ὑπὸ τοῦ Προφήτου θάνατος ἁμαρτωλῶν πονηρός. Τῶν γὰρ νοσούντων ὁ θάνατος οὐκ ἔστιν πονηρὸς, ἀλλὰ παρὰ τοῖς εὐφρονοῦσι καὶ πολὺ ἐλαφρός ἐστι. Καὶ ὅτι οὐ ψεύδομαι, μαρτυρεί μοι τὰ πράγματα καὶ ὅρα τί λέγω· Ὅταν ἀῤῥωστήσῃ τις καὶ τὸν πόνον αὐτοῦ δυσβαρέως ἐπερχόμενον, καὶ δαπανώμενα τὰ πάθη τοῦ σώματος, καὶ τῆς εὐμορφότητος τὸ κάλλος καταλυόμενον, καὶ τῶν ἐπιθυμῶν ἁπάν των ἀπεχομένων, δῆλον ὅτι οὐδὲν ἄλλο μεριμνῇ εἰ μὴ τοῦ θανάτου αὐτοῦ, καὶ προβλέπων τὸν θάνατον μνη μονεύει τὰ κακὰ καὶ τὰς ἁμαρτίας ἃς ἐποίησεν, καὶ κλαίει καὶ μετανοεῖ ἐπὶ ταῖς ἁμαρτίαις αὐτοῦ στε νάζων, καὶ καταλιμπάνει τὰ ἴδια αὐτοῦ τῇ Ἐκκλη σίμ, καὶ τοῖς μαρτυρίοις, καὶ τοῖς πένησιν, καὶ ἐξομολογεῖται τὰς ἁμαρτίας αὐτοῦ τοῖς πρεσβυτέροις καὶ κοινωνίας ἀξιοῦται, καὶ λύει τὰς ἁμαρτίας αὐτοῦ καὶ δικαιοῦται. ᾿Αποθνήσκει δὲ μὴ ἄρρωστος, μηδὲν τῶν κακῶν εἰς μνήμην λαμβάνων, ἀλλὰ καὶ ἀμέριμνος διάγων, μέλλει ψηφίζειν τόκους πραγματείας, ἔνεστι δὲ καὶ μέλλει σκέπτεσθαι, ἁρπάζειν, κλέπο τειν, πορνεύειν, ἢ ἕτερα κακὰ ἐννοεῖσθαι· καὶ ἁρπά ζει αὐτὸν ὁ θάνατος ἀνέτοιμον ὑπάρχοντα, καὶ οὐκ ἔστιν αὐτῷ ἀνάκλησις· οὗτός ἐστιν θάνατος ἁμαρ τωλῶν πονηρός. Μέγα καλόν ἐστιν ἐπὶ κλίνης παι δευθῆναι, καὶ ἀποθανεῖν· μακάριός ἐστιν ὁ φθάσας μίαν ἡμέραν μετανοῆσαι καὶ ἀποθανεῖν· δύναται γὰρ μία ἡμέρα ἐν μετανοίᾳ λῦσαι ἁμαρτιῶν πλῆθος, ἐὰν μόνον ἐξ ὅλης τῆς καρδίας προσπέσῃ τῷ Δε σπότῃ. Ότι οὐ ψεύδομαι, μαρτυρεῖ μοι τὸ πλῆθος τῶν σωζομένων· ὁ λῃστὴς ἐκεῖνος ὁ τοσαῦτα πράξας ἀναρίθμητα κακά, καὶ πρὸς αὐτὸν τὸν ὅρον τοῦ θα νάτου φθάσας, μιᾶς ὥρας λοιπὸν ἔχων τὴν ἐλπίδα, ἐν κολάσει ὑπάρχων, μίαν φωνὴν ἀφῆκε μετά πί στεως θερμῆς λέγων· ο Μνήσθητί μου, Κύριε, ἐν τῇ βασιλείᾳ σου, καὶ εὐθέως παραδείσου πολίτης ἐγένετο, ἐξομολογήσας τὰ ἁμαρτήματα, εἰπών Ἡμεῖς μὲν ἄξια ὧν ἐπράξαμεν ἀπολαμβάνομεν. Οὐδὲν ἀνάξιον, φησίν, ὑπομένως στήτω μοι ἡ κόσ λασις ἐκείνῳ τῷ αἰῶνι· εὐχαριστῶ τῇ κολάσει ταύτῃ, πρόξενος γάρ μοι ἐγένετο μετανοίας. Εἰ μὴ γὰρ ἔφθασα εἰς τὴν κόλασιν ταύτην, οὐκ ἐμνημόνευον τῶν ἔργων μου· νῦν ἔγνων ὅτι ἀξίως τιμωρούμαι. Οὕτως ὀφείλεις καὶ σὺ, ἄνθρωπε, εὐχαριστεῖν, καὶ ἐπὶ κλίνης κατακείμενος λέγειν· Εὐχαριστῶ σοι, Κύριε, ὅτι διὰ τοῦ πάθους τούτου ἐμνήσθην μου τὰς ἁμαρτίας, καὶ ἀξίως κολάζομαι, καὶ ἔλυσας τὴν ἁμαρτίαν. Εζεκίας ὁ βασιλεὺς ἐπὶ κλίνης ὑπάρχων ἐν μαλακία κατακείμενος, καὶ ἀκούσας παρὰ τοῦ προφήτου Ησαΐου λέγοντος· Απόταξαι περὶ τοῦ ΝΟΤΑ.
col. 337–338page 13 of 75
PG 86:337οἴκου σου· ἀποθνήσκεις γὰρ σύ, καὶ οὐ ζήσῃ ὁ δὲ οὐκ ἀπέγνω ἑαυτοῦ, οὐδὲ ἀπήλπισε τὴν σωτη ρίαν ἑαυτοῦ, ἀλλὰ στραφεὶς πρὸς τὸν τοῖχον ἔκλαυσε· καὶ δεκαπέντε ἐτῶν χάρισμα ζωῆς ἐδέξατο παρὰ τοῦ Δεσπότου. Εἰ οὖν θανάτου ὄρους καὶ προστάγματα λύει με τάνοια, πολλῷ μᾶλλον εὐκοπωτέρως χειρόγραφον ἁμαρτιῶν διαλύει. Οὐ ζητεῖ χρόνου μῆκος μετάνοια, ἀλλὰ πίστιν καὶ καρδίαν εὐπρόσδεκτον· πολλοὶ γὰρ διὰ μιᾶς ὥρας κλαυθμοῦ καὶ μετανοίας βασιλείας κατηξιώθησαν, καὶ πολλοὶ ὅλον τὸν χρόνον μετα νοοῦντες οὐδὲν ἤνυσαν· ἐπειδὴ οὐ προσῆλθον ἐξ ὅλης καρδίας, ἀλλὰ διστάζοντες· καὶ ὁ ἐν δισταγμῷ προς ερχόμενος, δυσκόλως σώζεται· ὁ δὲ μετὰ πίστεως ἐρχόμενος, παραυτίκα δέχεται την συγχώρησιν καὶ ὁ τελώνης ἐκεῖνος μίαν φωνὴν προσήνεγκε τῷ Δεσπότῃ λέγων· Κύριε, ιλάσθητί μοι τῷ ἁμαρτωλῷ, καὶ ἐπειδὴ ἐξ ὅλης καρδίας προσήνεγκε τὴν αἴτησιν, εὐθέως καὶ τὸν καρπὸν τῆς δικαιοσύνης ἐκομίσατο πᾶσα οὖν ἁμαρτία ἀφεθήσεται τοῖς ἀνθρώποις διὰ μετανοίας, ἐὰν μόνον τὴν πίστιν ἀκέραιον διαφυλάξωσι· πᾶσα γὰρ ἁμαρτία ἀφεθήσεται τοῖς ἀν θρώποις, ἡ δὲ κατὰ τοῦ Πνεύματος τοῦ ἁγίου βλασφημία οὐκ ἀφεθήσεται, οὔτε ἐν τῷ νῦν αἰῶν νι, οὔτε ἐν τῷ μέλλοντι. Τοῦτο γὰρ εἴρηκε τοῖς μαθηταῖς ὁ Κύριος λέγων· Γίνεσθε οὖν φρόνιμοι ὡς οἱ ὄφεις, καὶ ἀκέραιοι ὡς αἱ περιστεραί, Ακουσον τὴν τοῦ ὄψεως φρονιμότητα, καὶ τίνος ἕνεκεν είπέ σοι μιμήσασθαι τὸν ὄφιν. Διὰ τὴν παρά βασιν τοῦ ᾿Αδάμ μετὰ πάσης κατάρας εἶπε καὶ τοῦτο· Ἔχθραν θήσομαι ἀνὰ μέσον σου, καὶ ἀνὰ μέσον του σπέρματος αὐτῶν· σὺ τηρήσεις αὐτοῦ πτέρναν, κἀκεῖνος τηρήσει σου κεφαλήν. φρόνιμος δὲ ὧν ὁ ὄφις οἶδε ὅτι κατὰ τῆς κεφαλῆς ἔχει τὸν θάνατον. Καὶ ὅταν συναντήσῃ αὐτῷ ὁ βουλόμενος αὐτὸν θανατῶσαι, ἄρχεται τὴν κεφαλὴν περι καλύπτειν, καὶ εἴτε τρώγλην εὕρῃ εἴτε λίθον, ἐκεῖ τὴν κεφαλὴν ὑποτίθησιν· καὶ τὸ μὲν ὅλον σῶμα ἐκ δίδωσιν εἰς πληγάς, ἵνα μόνον τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ διασώσῃ τὰ δὲ ἄλλα τραύματα θεραπεύονται, εἰ δ' ἂν λάβῃ κατὰ τῆς κεφαλῆς, οὐκ ἔστιν ἔτι ζωὴ αὐτῷ, ἀλλὰ θάνατος ἀπαραίτητος. Τούτου ἕνεκεν εἶπεν Γίνεσθε φρόνιμοι ὡς οἱ ὄφεις, ἵνα ὥσπερ ἐκεῖνος σπουδάζει τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ διασῶσαι, οὕτως καὶ σὺ τὴν πίστιν διατήρησον ἄσπιλον. Καὶ ὥσπερ ἐκεῖ. νος ἐὰν λάβῃ μυρίας πληγὰς ἐν τῷ λοιπῷ σώματι θεραπεύεται, κατὰ τῆς κεφαλῆς δὲ ἐὰν λάβῃ, οὐκ ἔχει θεραπείαν, οὕτως καὶ σὺ ἐὰν μυρίας ἁμαρτίας ἔχῃς, δύνασαι διὰ τῆς μετανοίας σωθῆναι· ἐὰν δὲ κατὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος βλασφημήσῃς, οὐκ ἀφ εθήσεταί σοι οὔτε ἐν τῷ νῦν αἰῶνι, οὔτε ἐν τῷ μέλ λοντι· ἀλλὰ κἂν ἐγείρῃ ὁ Σατανᾶς κατὰ σοῦ ἢ κατὰ τοῦ σοῦ σώματος, γενναίως υπόμεινον, μὴ βλασφημήσῃς.
col. 339–340page 14 of 75
PG 86:339Διὰ γὰρ τῶν χρημάτων καταβάλλει τὸν ἄνθρωπου ὁ Σατανᾶς εἰς τὸν βόθρον τῆς ἀπωλείας· διὰ τοῦτο κατὰ τοῦ γενναίου Ἰὼβ πρῶτον διὰ τῶν χρημάτων ἠβουλήθη καταβαλεῖν. Ενόμισεν γὰρ ὁ ἐχθρὸς ὡσεὶ λοιποὺς ἀνθρώπους εὐρὺν κἀκεῖνον εἰς βλασφημίαν. Καὶ βλέπε τοῦ πονηροῦ τὴν κατότεχνον ἐπίνοιαν οὐκ εἶπεν, ἅπαντα ἐνεπύρισεν, καὶ τῶν πάντων ἐφ ἀπαξ τὴν ἀναστροφὴν ἐμήνυσεν. Ἐστοχάσατο γὰρ ἐν ἑαυτῷ ὁ πονηρὸς, ὅτι εἰ ὑφ' ἓν λάβω τὰ κτήματα, καὐτῷ ἐφάπαξ ἀπενέγκω τὴν ἀγγελίαν, μία λύπη γίνεται αὐτῷ περὶ πάντων· ἐὰν δὲ ἓν καθ' ἓν λαβών, προσθήσομαι αὐτῷ λύπην ἐπὶ λύπην· καὶ τοῦτο στο χασάμενος ἐνεπύρισεν τὴν ἀγέλην τῶν προβάτων, καὶ ἔδραμεν καὶ ἀπήγγειλεν αὐτῷ λέγων· Πῖρ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ κατέκαυσεν τὴν ἀγέλην των προβάτων· κἀγὼ ὑπελείφθην μόνος, καὶ ἦλθον τοῦ ἀπαγγεῖλαι σοι. Ὁ δὲ πολύαθλος εὐχαρίστησε λέγων· ὁ Κύριος ἔδωκεν, ὁ Κύριος ἀφείλατο· ὡς τῷ Κυρίῳ ἔδοξεν, οὕτως καὶ ἐγένετο· εἴη τὸ ὄνο μα Κυρίου ευλογημένον ἀπὸ τοῦ νῦν καὶ ἕως τοῦ αἰῶνος. Ὁ δὲ πονηρὸς ἀκούσας ταῦτα, ἀπελθὼν ἐν μια ῥοπῇ ἀπέκτεινεν ἀγέλην τῶν καμήλων, καὶ δρα μὼν ἀπήγγειλεν ὁμοίως λέγων· ὁ δὲ γενναῖος ἀκού σας, τῷ αὐτῷ λόγῳ ἀπεκρίθη. Εἶτα ἔλαβε τὰ ζεύγη τῶν βοῶν, ἵνα συντόμως εἴπω, πᾶσαν τὴν βασιλικὴν ὕπαρξιν ἔλαβε, καὶ τὸν γενναῖον οὐκ ἐσάλευσεν ἐκ τῆς πίστεως. ποῖς χωλῶν· ὅτε ἠθέλησεν ὁ Κύριός μοι ἔδωκεν, ὅτε Οἱ δὲ νῦν ἄνθρωποι ἐπὶ ἑνὸς ζώου θανόντος, μυ ρίας βλασφημίας κατὰ τοῦ Δημιουργούν φέρουσιν ἐκεῖνος ἐπὶ τοσούτῳ πλήθει τῆς ἀπωλείας οὐκ ἐβλασφήμησεν. Οὐκ εἶπε· Τοσαύτας σοι θυσίας προσο ήνεγκα, τοσούτους πτωχοὺς ἔθρεψα· διὰ τί τοσαῦτα κακὰ ἐπήγαγες; Οὐδὲν τούτων εἶπεν, ἀλλὰ τῷ ἑνὶ ῥήματι τὸν διάβολον ἐφίμωσεν εἰπών· ῾Ο Κύριος ἔδωκεν, ὁ Κύριος ἀφείλατο· ὡς τῷ Κυρίῳ ἔδοξεν, οὕτως καὶ ἐγένετο· ἔδωκεν, μετέδωκεν, ἔλαβεν, ἀπήλλαξέ με τῶν φροντίδων, καὶ τῆς μερίμνης. Οὐ λυποῦμαι, οὐ γὰρ ἦσαν ἐμὰ, ἀλλὰ τοῦ δεδωκότος Θεοῦ. Ἐγὼ οἰκονόμος τούτων ἐτύγχανον· ἕως ὅτε εἶχον τῶν χρημάτων τὴν οἰκονομίαν, καλῶς ᾠκονόμησα· ξένους συνήγαγον, ὀρφανῶν πατὴρ ἐγενόμην, χηρῶν προστάτης, πεινώντων προνοητής, γυμνητει όντων ἀμφιασμὸς, καταπονουμένων ὑπέρμαχος, θλιβομένων παραμυθία· ἐγὼ ἤμην ὀφθαλμός τυφλών, ἔδοξεν αὐτῷ ἔλαβεν, τῆς οἰκονομίας με ἀφείλατο, τὰ ἴδια ἔλαβεν, οὐχὶ τὰ ἐμά. Πόθεν μοι ύπαρξις εἰ μὴ ὁ Κύριος παρέσχεν; ἔδωκεν, ἐχάρην· ἔλαβεν, οὐκ ἐλυπήθην· ἐκείνου γὰρ ἦσαν ὅλα πάντα, καὶ οἱ βόες, καὶ οἱ κάμηλοι, καὶ αἱ νομάδες τῷ δεσπότῃ αὐτῶν· λοιπὸν ἐν τῷ οὐρανῷ ἀπήνεγκεν τὴν ἀπό κρισιν ταύτην ὁ διάβολος λέγων, ὅτι τὰς ἀγέλας τῶν προβάτων, καὶ τῶν βοῶν, καὶ τῆς λοιπῆς ὑπάρξεως, ἅπερ ἐπίστευσας τῷ Ἰὼβ πῦρ κατέφαγεν, καὶ βλέπε τὴν παρ' ἐκείνου ἀπόκρισιν· παρ' ἐμοῦ γὰρ οὐκ Έχεις ῥῆμα βλασφημίας. ΝΟΤΑ.
col. 341–342page 15 of 75
PG 86:341δ Ἐκεῖνος τοσαῦτα ἀπολέσας οὐκ ἐβλασφήμησεν τὸν Θεόν· ἀλλὰ καὶ ὅτε ἔλαβεν εὐχαρίστησεν, καὶ ὅτε ἀπώλεσεν οὐκ ἐλυπήθη· οἱ δὲ νῦν ἄνθρωποι ὅτε λαμβάνουσιν, τοῦ δεδωκότος οὐ μνημονεύουσι, καὶ ὅτε ἀπολέσωσιν ἄρχονται τὸν Δη μιουργὸν βλασφημεῖν, καὶ ἐξαριθμεῖν τὰ κατορθώματα αὐτῶν· εἴ που ἕνα μόδιον ἢ ἕνα ἄρτον ἔδωκε πεινῶντι, ἢ ἕνα λύχνον εἰς ἐκκλησίαν ἦψεν, ἢ ἕνα ἔριφον εἰς καρποφορίαν προσήνεγκεν, ἐκεῖνα μνημονεύουσιν λέγοντες· Τοσαῦτα καλὰ ἐποιήσαμεν, καὶ ἵνα τί ἐπῆλθεν ἡμῖν ἡ κακία αὕτη; ἀλλὰ μὴ μή νον τὰς βραχείας σου ἐντολὰς μνημονεύσῃς, ἀλλὰ καὶ ὅσα ἥμαρτες μνημόνευσον. Ηψες λύχνον εἰς ἐκκλησίαν; καλῶς· ἀλλὰ εἰσῆλθεν ὁ πένης, ἂν ἡδί κησας, καὶ ἐστέναξεν κατὰ σοῦ, καὶ διὰ τῶν δακρύων ἀπέσβεσε τὸν λύχνον σου. Εδωκας πεινῶντι ἄρτον; κἀγὼ μαρτυρῶ σοι, ὅτι ἔδωκας, ἀλλὰ μνήσθητι ὅτι αἱ ἀγέλαι τῶν προβάτων σου καὶ τῶν βοῶν, ὁλόκληρον τὸ θέρος τοῦ πένητος κατέπιον. Μὴ ἀδικήσῃς πολλὰ, καὶ εὐποιήσῃς ὀλίγα· μὴ ἁρπάσῃς πολλά, καὶ μεταδώσῃς ὀλίγα· οὐ θέλεις ἀδικηθῆναι; μὴ ἀδικήσῃς τὸν πλησίον σου, τὸν ὀρφανὸν μὴ κονδυλίσῃς, τὴν χεῖρα μὴ κατὰ δεῖνα ὁπεύσῃς [ σπεύσης ], τὸν πένητα μὴ παρίδης, τῷ γείτονι σου μὴ φθονήσῃς, τοὺς εὐγενεῖς μάλα βλέπου, τοῖς φίλοις μὴ δολιεύου, γέροντας μὴ ἀτιμάσῃς, πρεσβυτέρους μὴ ὑβρίσῃς, τοὺς νεωτέρους μὴ παροργίσης, ἀλλὰ κἂν ἀπολείπωσι συνέσεως, συγγνώμην ἔχει τῆς ἐκκλησίας μὴ χωρισθῇς, τοῖς θεάτροις μὴ πλησιάσης, τῆς πορνείας ἀπόστα, τῆς φλυαρίας ἀπέχου, τῆς φιλ αδελφίας μὴ ἐπιλανθάνου, τῆς κακίας τὴν ἰὸν ἐκ τῆς καρδίας σου ἀποδίωξον, καὶ τὴν ἀγάπην ἐν τῇ ψυχῇ σου ἐμφύτευσον, τὴν φιλοξενίαν μὴ ἀπαρνοῦ, τῆς ἀληθείας μὴ ἀποστῇς, τῆς κακηγορίας φεύγε μα κράν· τὴν εἰρήνην φίλησον, τὴν μάχην βδελύσσου ταῦτα πάντα φύλαξον, καὶ οὐ μὴ σοὶ εἰσέλθῃ κακόν. Μὴ βλασφημήσῃς κἂν ἐπέλθοι· σοι· κακόν· ταῦτα ἐποίησεν Ἰὼβ ὁ θεράπων Κυρίου. Κἂν ἐπῆλθεν αὐτῷ τὰ κακὰ ἐκεῖνα, οὐκ ἔβλασφήμησεν, ἀλλὰ καὶ εὐχαρίστησε τῷ Κυρίῳ εἰπών· Εἴη τὸ ὄνομα Κυ ρίου εὐλογημένον εἰς τοὺς αἰῶνας. Εἴ τις οὖν ἀσθενῇ, ἢ πλούτου ἐκπίπτῃ, τὴν τούτου καρτερίαν λαμβάνῃ, ἵνα καὶ τῶν στεφάνων καταξιωθῇ ἐν Χρι στῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν Ε. γ. Περὶ τοῦ ἔχοντος χάριν μεταδοῦναι τῷ μὴ ἔχοντι, καὶ περὶ πρεσβυτέρων. 348.] Φιλάνθρωπος Σωτὴρ ἡμῶν, οἰκτείρων τὸ γένος ἡμῶν, οὐκ ἀφίησι πάντα ἄνθρωπον ἄμοιρον τῆς αὐτοῦ χάριτος· οὐ γὰρ μόνον δικαίοις δίδοται χάρις, ἀλλὰ καὶ ἁμαρτωλοῖς· ἐπειδὴ ἄφθο νός ἐστιν, καὶ ἀπροσωπόληπτος, καὶ ἀνατέλλει τὴν ἥλιον ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθοὺς, καὶ βρέχει ἐπὶ και
col. 343–344page 16 of 75
PG 86:343δικαίοις καὶ ἀδίκοις, καὶ θέλει πάντας ἀνθρώπους σωθῆναι· καὶ γὰρ μὴ παρορᾷ τὸν ἁμαρτωλόν, ἀλλὰ δίδωσιν κἀκείνῳ μικρὰν χάριν, ἵνα τιμήσῃ τὸν δεδω κότα, καὶ εὐχαριστήσῃ αὐτῷ, καὶ ἐπιστρέψας μετανοήσῃ· ἐὰν δὲ καὶ λαβὼν τὴν χάριν, τοῖς αὐτοῦ ἔτι μείνῃ κακοῖς, τότε λοιπὸν ἀρθήσεται ἀπ' αὐτοῦ καὶ ἦν ἔχει χάριν, καὶ κατακριθήσεται εἰς τὴν γέενναν τοῦ πυρὸς, διότι οὐκ ἐτίμησε την τιμὴν καὶ τὸν τιμήσαντα καὶ πληροῦται ἐπ' αὐτὸν τὸ γεγραμμένον. "Αγ. θρωπος ἐν τιμῇ ὢν οὐ συνῆκε, παρεσυνεβλήθη τοῖς κτήνεσιν τοῖς ἀνοήτοις, καὶ ώμοιώθη αὐτ τοῖς. Ἐγὼ οἶδα ἱερεῖς ἁμαρτωλούς, ὅτι ἐπέθηκαν χεῖρας ἐπὶ ἀῤῥώστους, καὶ ἰάσαντο τοὺς ἀσθενοῦντας· ἀλλὰ τοῦτο κατὰ δύο τρόπους γίνεται, καὶ οὐ μόνον πρὸς τὸν διδόντα ἐστὶν, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸν λαμβάνοντα. Ἐὰν γὰρ μὴ πίστει λαμβάνων, οὐδὲ παρ᾽ ἀδίκου λαμβάνει· ὁ δὲ πιστεύων, καὶ παρ᾽ ἁμαρτωλοῦ εὐ θέως δέχεται τῆς ἰάσεως τὴν χάριν Ο μή πιο στεύων οὔτε παρὰ δικαίου, οὔτε παρὰ ἁμαρτωλοῦ λαμβάνει· ἑκάστῳ γὰρ κατὰ τὴν πίστιν δίδοται καὶ γὰρ ὁ Κύριος τοῖς προσερχομένοις ἔλεγεν· Κατὰ τὴν πίστιν ὑμῶν γενηθήτω ὑμῖν. Σὺ πίστευε ἐν ὀνόματι Κυρίου ὡς προσέρχῃ σε, καὶ μὴ διακριθῇς κατὰ μηδένα τρόπον, καὶ λήψῃ τὴν χάριν τῆς ἰάσεως ὁ Θεὸς γάρ ἐστιν ὁ ἐνεργῶν Πολλοὶ πρεσβύτεροι ἁμαρτωλοὶ ὄντες προσφέρουσι τὰ δῶρα, καὶ οὐκ ἀπο στρέφεται ὁ Θεός, ἀλλὰ τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ ἁγιάζει τὰ προκείμενα δῶρα· Καὶ ὁ μὲν ἄρτος για νεται σῶμα, καὶ τὸ ποτήριον γίνεται αἷμα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ Καὶ εἰσίν τινες οἱ ὑπολαμβάνοντες εὔλογόν τι ποιεῖν, οὐ κοινωνοῦσιν τοῖς πρεσβυτέροις, ὡς συνειδότες τι κακὸν τῷ πρεσ Ευτέρῳ· καὶ οὐκ οἴδασιν ὅτι πλέον ἁμαρτάνουσιν, θέλοντες καλὸν ποιεῖν. Τίς γὰρ εἶ σὺ, ὁ κρίνων τὸν πρεσβύτερον; Τίς εξ ὁ κρίνων τὸν ἄρχοντά σου; Καὶ πάλιν· Σὺ ἂς εἶ ὁ κρίνων ἀλλότριον οἰκέτην; τῷ γὰρ ἰδίῳ Κυρίῳ εἰς στήκει καὶ πίπτει· σταθήσεται δὲ μᾶλλον δυνα τὸς γάρ ἐστιν ὁ Θεὸς στῆσαι αὐτόν. Σὺ ὁ ὑπλ Παύλου διδασκόμενος, καὶ χειραγωγούμενος· οὐκ ἔχεις ἐξουσίαν κρίνειν ἢ ἐλέγχειν αὐτόν. Οὐκ ἤκου σας τοῦ ᾿Αποστόλου λέγοντος· "Αρχοντα τοῦ λαοῦ οὐκ εἰρήκοις κακῶς; Καὶ πάλιν εἶπεν· Μὴ πρὸ καιροῦ κρίνεσθε, ἕως ἐπέλθῃ ὁ Κύριος, ὃς καὶ φανερώσει τὰς βουλὰς τῶν καρδιῶν, καὶ τότε ὁ ἔπαινος γενήσεται ἀπὸ τοῦ Θεοῦ. Ἐκεῖνος ἔχει ἐξουσίαν κρίνειν σε· ὁ δὲ ἐκεῖνον κρίνων Κύριος ἐστιν. Καὶ πάλιν ὁ Κύριος· Μὴ κρίνετε, ἵνα μὴ κριθῆτε. Σὺ τὴν ὀφειλομένην τιμὴν καὶ προσκύνησιν 29. 50. χιν, 4. ΝΟΤΑ. ἕως οὗ διορθώσεται ἑαυτὸν,
col. 345–346page 17 of 75
PG 86:345ἀπίδης, πλήρωσαν τὰ τοῦ κανόνος, τὰς ἀπαρχὰς τῶν πρωτογεννημάτων σου προσένεγκε, τὰ κεχρεωστημένα τῇ Ἐκκλησίᾳ μὴ ἀποστερήσῃς, δίδου δὲ, μὴ ἀποτρακτεύσῃ: ποῦ ἀνηλώθησαν. Εἰ δὲ ἐπιχειρήσῃς κρῖναι αὐτὸν, ἐρεύνησον πρῶτον εἰς τὸ ταμεῖόν σου τῆς καρδίας, δοκίμασον σεαυτὸν, εἰ οὐκ ἔχεις εἰς τὸ συνειδός σου φαύλον, εἰ οὐ κατακρίνει σε ἡ γνώμη. Καὶ οὐ λέγω σοι ὅλων τῶν ἐτῶν ἐρευνᾶσαι τῶν πε πραγμένων σοι φαύλων, ἀλλὰ τῆς μιᾶς ἡμέρας μόνον. Στόχαζε οὖν ἀκριβῶς πῶς παρῆλθεν ἡ ἡμέρα, εἰ οὐκ ἐσκανδαλίσθη σοι ὁ ὀφθαλμὸς εἰς οὐδὲν, εἰ οὐ παρεῖδες πένητα, εἰ οὐκ ἐγέλασας τὸν πλησίον, οὐκ ἔσκωψας. Βλέπε εἰ οὐδὲν τούτων έβλαψεν σην ψυχήν. Εἰ καθαρὸς εἶ ἐκ τούτων πάντων, καὶ τὴν καθαρότητα ἔχεις, καὶ οὐδὲ οὕτως καλόν ἐστιν κατὰ τοῦ πρεσβυτέρου, ἢ κατὰ τοῦ πλησίον κατηγορεῖν. 'Αλλ' ἐκεῖνος, φησίν, ἐπόρνευσεν· σὺ δὲ ἔκλεψας τοῦ πλησίον, ήρπασας τοῦ πένητος."Εκαστος διὰ τῶν ἰδίων ἔργων ἴδοι τὰ κακὰ, καὶ μὴ περιβλέποι τὸν ἐρευ νῶντα τὸν πλησίον. Εἰ δέ τις παρακούσας τῶν εἰρη μένων ἐπιβάλῃ τὴν γλῶσσαν αὐτοῦ εἰς κατηγορίαν πρεσβυτέρου ἢ ἑτέρου τινὸς, τὴν αὐτὴν ἀντιμισθίαν προσδοκάσίω· θ γάρ τις ποιεῖ τῷ πλησίον αὐτοῦ, ταῦτα ὑπομεῖναι ἐλπισάτω· καὶ σὺ ταῦτα πράττων τὰ τοῦ πλησίον ἐκζητεῖς; ἐρεῖ σοι καλῶς· Ὑποκριτὰ, ἔκβαλε πρῶτον τὴν δοκὸν ἐκ τῶν ὀφθαλμῶν σου, καὶ τότε αναβλέψεις εἰς τὸ κάρφος τὸ ἐν τῷ ὀφθαλμῷ τοῦ ἀδελφοῦ σου. Περὶ τῶν σῶν ἁμαρ τιῶν μερίμνησον· καὶ ὧν οὐ προσετάχθης κρίνειν, μὴ κρίνης. Πλὴν ὀφείλει καὶ ὁ πρεσβύτερος οὕτως διακεῖσθαι πρὸς τὸν λαόν· Πρὸ πάντων εὔχεσθαι ἐξ ὅλης τῆς ψυχῆς ὑπὲρ τοῦ λαοῦ· προΐστασθαι ἐν πράγμασιν ἕως θανάτου, καὶ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ὑπὲρ τοῦ ποιμνίου τιθέναι, καθὼς εἶπεν ὁ Κύριος, ὅτι Ο ποιμὴν ὁ καλὸς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ τίθησιν ὑπὲρ τῶν προς βάτων. Οφείλει τῷ ἐν ἀνάγκῃ βοηθεῖν, τὸν λυπούμενον παραμυθεῖσθαι, πρὸ πάντων μὴ μνησικακεῖν μνησίκακος γὰρ πρεσβύτερος καθ' ἡμέραν ἁμαρτάνει. Μνησικάκου προσευχὴ οὐδέποτε καθαρὰ προσ κομίζεται τῷ Θεῷ, τῆς κακίας μὲν οὔσης ἐν ὅλῃ τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ. Ἐὰν μὴ διαλύσῃς τὴν κακίαν, μὴ ἀνέλθῃ; εἰς τὸ θυσιαστήριον. Μνήσθητι τί σοι παρ ήγγειλεν ὁ Κύριος λέγων, Εάν προσφέρῃς τὸ δῶρον σου ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον, καὶ μνησθῇς ἐκεῖ τοῦ ἀδελφοῦ σου, ύπαγε, πρῶτον διαλλάγηθε τῷ ἀδελφῷ σου, καὶ οὕτως ἐλθὼν πρόσφερε τὸ δῶρον σου. Μή παρακούσης τῆς φωνῆς τοῦ Δεσπότου τοῦ παραγγείλαντός σοι, ἵνα μὴ κατακριθῇς· δούλους μελετήσῃς, μὴ τὸν μὲν ταπεινώσης, τὸν δὲ ὑψώσῃς· μὴ τὸν μὲν προτιμήσῃς, τὸν δὲ παρίδῃς· μὴ τὸν πλούσιον διὰ τὰς πρωτοκλισίας τι μήσῃς, τὸν δὲ πένητα τὸν μὴ δυνάμενόν σοι προσ ενέγκαι δώρα παρίδης· ἀλλὰ τὴν ἰσότητα πρὸς πάντα φύλαξον. Κατηγορίας ταχὺ μὴ δέχου· ἀπὸ ἀκοῆς μὴ κρίνῃς ποτέ· πολλοὶ δὲ κατὰ φθόνον καὶ
col. 347–348page 18 of 75
PG 86:347ἔριν κατηγοροῦσι τοῦ πλησίον. Ἐὰν δὲ μετά πάσης ἀκριβείας εὕρῃς τὸν ἁμαρτήσαντα, μὴ εὐθὺς ἐπὶ πάντων αὐτὸν ἐλέγξης, ἵνα μὴ περισσοτέρως καιρόν αὐτῷ δώσῃς τῆς αἰσχύνης· δύο γὰρ κακὰ ἔχει τὸ ἐλεγχθῆναι ἐπὶ πάντων· οἱ μὲν γὰρ ἐλεγχόμενο καὶ μὴ φέροντες τὴν αἰσχύνην, μηδὲ βαστάζοντες τὴν λύπην καὶ τὸ ὄνειδος, ἐπὶ τὸ ἕτερον κακόν χωροῦσιν, μάλιστα ὅταν ἀκαίρως κατηγορηθῶσιν, ἐπὶ τὸν τῆς ἀγχόνης θάνατον τρέποντες. Τοιοῦτος γάρ ἐστιν ὁ διάβολος· ὑποβάλλει ποιεῖν τὸ κακὸν, καὶ μετὰ τὸ ἓν κακὸν γενέσθαι, προξενεῖ καὶ ἄλλα ποιῆ σαι· καὶ μετὰ τὰ ποιῆσαι καταγελᾷ, καὶ ἑτοιμάζει ἐλέγχους κατηγόρους, ἄλλους εὐτρεπίζει κατηγορεῖν αὐτῶν τὴν συμφοράν, καὶ γίνεται πρόξενος καὶ κατ ἡγορος· καὶ τὸν μὲν ἐλεγχόμενον ἔτι μανικώτερον κατεργάζεται, τὴν δὲ αἰσχύνην ἐπάγων πολλήν ποτέ ταῖς ἀγχόναις προξενεῖ. Διὰ ταῦτα οὖν τὰ παγιδευτήρια τοῦ πονηροῦ, ὁ πιστευθείς ποίμνην λογικήν Χριστοῦ ὀφείλεις πολυ παθὴς εἶναι, καὶ μετὰ πολλῆς ἀσφαλείας ἐπιζητεῖν καὶ ὅταν εὕρῃς τὸν ἡμαρτηκότα, μὴ εὐθέως ἐκβάλῃς τῆς ἐκκλησίας, ἵνα μὴ δράξας ὁ Σατανᾶς τὸν ἄνθρωπον, ίδιον ποιήσῃ· ὅταν δὲ ἀφορισθῇ ὁ ἄνθρωπος ἀπὸ τοῦ ἱερέως, εὐθέως ἀγκαλίζεται αὐτὸν ὁ Σατα νᾶς, καὶ δεξάμενος αὐτὸν οὐκ ἀφίσταται ἀπ' αὐτοῦ οὐκ ὀφείλει οὖν ὁ ἱερεὺς ἀφορίζειν πυκνῶς, οὔτε καταρᾶσθαι, οὔτε εὐθέως ἀποῤῥίπτειν τὸν ἡμαρτηκότα. Ταῦτα οὖν εἰδὼς σὺ ὁ ποιμὴν, οὐκ ὀφείλεις ἀπώσασθαι τὸ πρόβατον, οὐδὲ χωρίσαι τῆς ποίμνης ἀλλὰ ἂν εὕρῃς ἡμαρτηκότα, κάλεσον αὐτὸν κατά μόνας· καὶ τὰ μὲν ἐπιτίμησον, τὰ δὲ παρακάλεσον, καὶ νουθέτησον αὐτὸν ἀποστῆναι τοῦ κακοῦ καὶ δὶς καὶ τρίτον· καὶ εἰ μὲν ἤκουσέν σου καὶ ἀπέστη τοῦ κακοῦ, ἐκέρδησας αὐτοῦ τὴν ψυχὴν, καθὼς εἶπεν ἡ Γραφή, ὅτι Ὁ ἐπιστρέψας αμαρτωλὸν ἐκ πλάνης ὁδοῦ αὐτοῦ, καλύψει πλῆθος ἁμαρτιῶν. Τὰ πρῶτα κακὰ συγχώρησον αὐτῷ· τῷ γὰρ ἀφέοντι, ἀφεθήσεται αὐτῷ. Καὶ πάλιν ὁ φιλάνθρωπος Κύριος ἔφη, ὅτι Εἰ ἑβδομήκοντα καὶ ἑπτὰ ἁμαρτήσει εἰς σὲ ὁ ἀδελφός σου, άφες αὐτῷ καὶ μηδέποτε ὀνειδίσῃς τὸ κεκαλυμμένον, μηδὲ παροργίσῃς τὸν ἐπιστρέφοντα. Ἐὰν δὲ μετὰ τρεῖς νουθεσίας παρήκουσέ σου, καὶ τοῖς αὐτοῖς ἐπιμένῃ κακοῖς, τότε λοιπὸν ἔλεγξον αὐ τὴν ἐπὶ πάντων, ἵνα οἱ πάντες ἐπιτιμήσωσιν αὐτὸν σῇ κελεύσει· ἐπὰν δὲ καὶ τῶν πάντων παρακούσῃ. καὶ μὴ διορθώσῃ ἑαυτὸν, κόψον αὐτὸν ἀπὸ σοῦ, καὶ τῷ τοιούτῳ μηδὲ συμφάγῃς ἕως οὗ διορθώσηται ἑαυ τὸν, διὰ τῆς μετανοίας, καὶ τότε λοιπὸν δεχθήσεται. Ταῦτα πάντα ὀφείλει εἰδέναι ὁ ἱερεὺς, καὶ πῶς χρὴ ἐπιπολιτεύεσθαι εἰς τὸν λαὸν, καὶ οὐ μὴ κατα κριθήσεται εἰς τὸν αἰῶνα. Λοιπὸν καὶ περὶ διακόνων τὸν λόγον παραθήσομαι. Ο διάκονος τοίνυν ὀφείλει πάντα κατά γνώμη πρεσβυτέρου πράττειν, καὶ εἰς τὸν κανόνα καὶ εἰς τὰς ἐκκλησιαστικὰς χρείας· εἰς τὸν λαὸν δὲ μὴ αὐθεντεῖν, ἀλλὰ πάντα τῇ κελεύσει τοῦ πρεσβυτέρω.
col. 349–350page 19 of 75
PG 86:349ποιεῖν. Παρόντος δὲ τοῦ πρεσβυτέρου, οὐδὲ ἀφορίσαι τινὰ ἐξουσίαν ἔχει ἤ τι ἕτερον ποιῆσαι· μὴ παρόντος δὲ τοῦ ἱερέως ἐξουσίαν ἔχει πάντων καθὼς καὶ ἱερεὺς, παρεκτὸς τῶν ἁγίων δώρων καὶ μυστηρίων. Ἐὰν δὲ μέλλῃ ἀποδημεῖν ὁ ἱερεύς που, ὀφείλει παρακαλέσαι ἀπὸ ἑτέρας κώμης πρεσβύτερον ἀποτ δοῦναι τὰς εὐχὰς τῷ λαῷ. Ἐὰν δὲ οὐκ ἦν πρεσβύτερος, ὀφείλει ἱερεὺς ἁγιάσαι ἄρτον, καὶ προστάξα τῷ διακόνῳ διαδοῦναι τῷ λαῷ. Ἐὰν δὲ καὶ παιδίον εὑρεθῇ ἀβάπτιστον, καὶ μέλλῃ τελευτᾷν, ἐξόν ἐστιν τῷ διακόνῳ βαπτίσαι αὐτό· ἐὰν δὲ ἔλθῃ παιδίον βα πτισθῆναι, καὶ ἀποθάνῃ τῇ ἀμελείᾳ τοῦ πρεσβυτέρου, οὐαὶ τῷ πρεσβυτέρῳ ἐκείνῳ! Ἐὰν δὲ τῇ ἀμελείᾳ τῶν γονέων ἀποθάνῃ ἀβάπτιστον, ὁ ἱερεὺς ἐξέρχεται ἄμεμπτος, οὐαὶ δὲ τοῖς γονεῦσιν τοῦ παιδίου! Τα γαροῦν· οὐκ ὀφείλουσιν οἱ γονεῖς ἀφιένα: αβάπτιστον " παιδίον πλεῖστον άλλον χρόνον· πρόβατον γὰρ ἀσφράγιστον μερὶς λύκου· τοῦ Χριστοῦ γὰρ ὅρον ἐπλήρωσεν πᾶς ὁ τὴν ποίμνην φρουρῶν. Ενθα εἰς πέρας τὸν λόγον ὁ μακάριος (α). Αμήν Γ. δ Περὶ τῶν ἀποθνησκόντων εἰς τὰς παγίδας. Μια τῶν ἡμερῶν ἄνθρωπός τις ὑπὸ ποταμοῦ παρασυρθεὶς ἀπέθανε, καὶ ἐνήχθη εἰς τὴν πόλιν, καὶ μέγας κοπετὸς ἐγένετο ἐπ' αὐτόν. Καὶ οἱ μὲν ἔλεγον ὅτι κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ ἀπέλαβεν, ἕτεροι δὲ ὅτι ὁ θάνατος αὐτοῦ παρῆν, καὶ ὅτι ἔδει αὐτὸν οὕτως ἀπο Γιανεῖν, ἄλλοι ἔλεγον ὅτι παράπτωμα γέγονεν, καὶ πολλὴ ἀντιλογία ἦν ἐν αὐτοῖς. Ταῦτα ἀκούσας ὁ μας κάριος 'Αλέξανδρος εἰσῆλθεν πρὸς τὸν μέγαν Εὐσέ βιον, καὶ ἀνήγγειλεν αὐτῷ ἅπερ ἤκουσεν αὐτῶν λα λούντων. Ὁ δὲ μέγας ἀκούσας λέγει αὐτῷ· Οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν τὴν ἀλήθειαν ἔφη. Οὔτε γὰρ ἔδει οὕτως ἀποθανεῖν αὐτὸν, οὔτε παράπτωμα γέγονεν, οὐδὲ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ ἀπέλαβεν· εἰ δὲ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ ἐπελάμβανέ τις, οὐκ ἂν ἦν ἐνταῦθα· ἀλλὰ τίς σκοπός ἐστιν ἀποθνησκόντων ἢ ἐν ποταμῷ, ἢ ἐν ἀέρι, ἢ ἐν καταιγίδι, ἢ ἐν θηρίοις; "Ακουσον, καὶ ἐρῶ σοι τὴν ἀλήθειαν. Ἐάν τις ἀπέλθῃ περᾶσαι ποταμὸν, καὶ εἴδῃ αὐτὸν κατασυρόμενον φοβερῶς, καὶ μηδενὸς ἑτέρου ἐπιχειροῦντος περᾶσαι, παραβουλεύσηται δὲ ἐκεῖνος ὡς θέλων ἐπιδείξασθαι αὐτὸν ὡς γενναῖον, καὶ εἰσε ἐλθῃ ἐν τῷ ποταμῷ καὶ ἀποθάνῃ, μετὰ τῶν παρα βούλων κρίνεται ἡ ψυχὴ αὐτοῦ. Ἐπειδὴ βλέπων τν θάνατον, θάνατον οὐκ ἐφοβήθη. Ἐὰν δὲ εἴδῃ τὸν πο ταμὸν ἥσυχον, καὶ πολλοὺς παρερχομένους, καὶ εἰσε ἔλθῃ καὶ αὐτὸς περᾶσαι, καὶ αἰφνιδίως ἐπαγάγῃ αὐτῷ κύματα ὁ Σατανᾶς, καὶ ἀποθάνῃ ἐν τῷ ὕδατι, (α) Ενθα εἰς... μακάριος. ΝΟΤΑ. τέθνηκεν ὁ τοιοῦτος,
col. 351–352page 20 of 75
PG 86:351μαρτυρικῷ θανάτῳ τέθνηκεν ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος. ο Πλὴν καὶ ἡ ὥρα τοῦ θανάτου παρῆν αὐτῷ, καὶ ἔδει αὐτὸν ἀποθανεῖν· ἀλλ᾽ ὁ διάβολος βλέπων τὸν ὅροι τοῦ θανάτου ἐρχόμενον, προλαμβάνει καὶ ἑτοιμάζει τὸ πτῶμα, ἵνα τῇ παγίδι ἐπιγραφῇ ὁ θάνατος. Οὐ δέποτε γὰρ παρὰ προστάγματα ἐξέρχεται ἡ ψυχή τοῦ ἀνθρώπου, ἐὰν μὴ τῇ κελεύσει τοῦ Δεσπότου τοῦ θεμελιώσαντος αὐτόν Καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν πραγμάτων κατανόησον τὰ λε γόμενα σοι. Πολλάκις ἄνθρωπος ποιήσας φόνους ἢ φαρμακίας, καὶ ἐμπεσὼν εἰς κριτήρια και βασάνους ἀνηκέστους, τὰς πλευρὰς αὐτοῦ ὑπὸ τῶν πικροτά των ξυστηρίων ξεόμενος, ταῖς μασχάλαις αὐτοῦ προ φερομένων κανδηλῶν πυρὸς, καὶ σιδήρων πεπυρακτωμένων, καὶ ἅπαξ ὅλου τοῦ σώματος αὐτοῦ ὑπὸ τῶν πικροτάτων βασάνων θρυπτομένου, οὐκ ἐξέρ χεται ἡ ψυχὴ, ἐὰν μὴ φθάσῃ τὸ πρόσταγμα τοῦ Δε σπότου. Καί ποτε μίαν πολλάκις ἄνθρωπος πληγὴν λαβὼν, ἀπέδωκεν τὴν ψυχὴν αὐτοῦ· παρῆν γὰρ αὐτῷ ἡ ὥρα τοῦ θανάτου αὐτοῦ· σκοπεῖ γὰρ ὁ πονη ρὸς τοῦ θανάτου τὸν ὅρον, καὶ τότε μάλιστα παροξύνει τὸν ἄνθρωπον εἰς μάχην, εἰς ποταμὸν ἐμπεσεῖν, ἵνα ἐπιγράφῃ τῇ παγίδι ὁ θάνατος, ἵνα οἱ βλέποντες ἁμαρτάνωσι λέγοντες, ὅτι οὕτως ἔδει αὐτὸν ἀποθανεῖν. Οὐδέποτε γὰρ ὁ Θεὸς θέλει τινὸς κακόν, οὐδέ ποτε θέλει ὀργῇ ὑποβληθῆναι τὸν ἄνθρωπον. Ομοίως δὲ καὶ ὑπὸ θηρίων ἀποθνήσκοντες· ἐὰν ἐπιτηδείως ἀπέλθῃ σφάξαι τι θηρίον, καὶ καταδυναστευθῇ, παραβούλων κρίνεται αὐτοῦ ἡ ψυχή. Ἐὰν δὲ αἰφνιδίως ἐπέλθῃ τὸ θηρίον, μὴ γινώσκοντος τοῦ ἀνθρώπου, καὶ διαῤῥήξῃ αὐτὸν, καὶ ἀποθάνῃ, μαρτυρικῷ θανάτῳ τέθνηκεν ὁ τοιοῦτος. Ὡσαύτως καὶ οἱ ἐν ἀέρι· ἐὰν εἴδῃ τὸν ἀέρα ἐπικείμενον δεινῶς, καὶ παραβουλεύσηται καὶ ἐξέλθῃ καὶ ἀποθάνῃ, οὗτος μετὰ τῶν παραβούλων κρίνεται· ἐὰν δὲ ἐν εὐδίᾳ ὑπάρχοντος τοῦ ἀέρος ἐξέλθῃ, καὶ ὄντος αὐτοῦ ἐν τῇ ὁδῷ, αἰφνιδίως ἔλθῃ καταιγὶς αὐτῷ ἀπὸ ἀνέμου καὶ ῥεμβασμοῦ ὁδῶν, καὶ ἀποκτείνῃ αὐτὸν, μαρτυρικὸς θάνατος αὐτῷ ἐλογίσθη. Πλὴν καὶ εἰ ὥρα τοῦ θανά του παρῆν αὐτῷ, ἀλλὰ μόνος ὁ διάβολος τὴν παγίδα αὐτὸν ἀποθανεῖν, ὅπου δ᾽ ἂν ἦν, ἀλλ᾽ οὐ τοιούτῳ ἐξελθεῖν ἐκ τοῦ σώματος, ἀδύνατον ἀποθανεῖν ἐπαγάγῃ, ἵνα τῇ παγίδι ἐπιγραφῇ ὁ θάνατος. Έδει γὰρ θανάτῳ. Ἐὰν μὴ γὰρ πρῶτα ἦν ὁ δεδωκὼς τὴν ψυχὴν τὸν ἄνθρωπον, ἐὰν ποιήσῃ ἑκατὸν ἔτη εἰς κόλασιν. παραπτώματα. παραπτώματα τις συνήσει 68; παραπτώματα παραπτώματα παρά Πολλοὺς οἶδα τὸ τοῦ Δαβὶδ ῥητὸν κακῶς ἐκλαβόν τας καὶ λέγοντας εἶναι τὰ τοιαῦτα παραπτώματα. Καὶ ἐπειδὴ εἶπεν ὁ Προφήτης, Παραπτώματα τις συνήσει, εἴδησαν ὅτι παραπτώματα ταῦτα λέγονται, καὶ πλανῶνται μὴ εἰδότες. "Ακουσον, καὶ ἐρῶ σοι τί ἐστιν παραπτώματα· ὅταν ὁ ἄνθρωπος κατορθώσῃ βίον ἐν ἄρτῳ δι᾿ ἀσκήσεως καὶ πολιτείας ἀγαθῆς, καὶ ὅπερ μὴ γένοιτο ἐκπέσῃ εἰς ἁμαρτίαν, τοῦτό ἐστιν παράπτωμα. Ἐπειδὴ ἀνῆλθεν εἰς τὸ ὕψος τῶν ἀρετῶν, καὶ πέπτωκεν εἰς τὰ καταχθόνια τοῦ
col. 353–354page 21 of 75
PG 86:353ᾅδου. Πλὴν εἰ ἀναστὰς μετανοήσει, εἰς αὐτὸ τὸ μέπτωμα, παραπτώματα τρον τῆς ἀρετῆς καθίσταται, καθὼς ὁ Ψαλμῳδὸς λέ γει· 'Εάν μή μου κατακυριεύσωσιν, τότε ἔσομαι ἄμωμος· ὁ γὰρ πεσών, ἐὰν μὴ μείνῃ ἐν τῷ πτώ ματι, ἀλλὰ ἀναστὰς καταλάβῃ τὴν μετάνοιαν, πάλιν εἰς τὸ μέτρον τῆς ἀρετῆς καθίσταται, καθώς φησιν ἄλλος προφήτης. Ἐὰν ἀποστραφῇς καὶ στενάξῃς, τότε σωθήσῃ. Καὶ πάλιν ἄλλος· Δεύρο, ἀνάστρεψον πρός με, εἰ καὶ ἐτραυματίσθης μόνον στε νάζων περὶ οὗ πέπονθας διὰ τῆς μετανοίας, κἀγὼ διορθοῦμαι σου τὸ σφάλμα· ἐγὼ γάρ εἰμι ὁ ἀνορθῶν τοὺς κατεῤῥαγμένους. Ταῦτά εἰσιν τὰ παραπτώματα τῶν ἐν ἀρετῇ ὑπαρχόντων, καὶ πιπτόντων εἰς τὸ σκάμμα τῶν κακῶν. Ταῦτα λέγονται παραπτώματα, τουτέστιν ἁμαρτήματα. Μακά ριοι δέ εἰσιν οἱ μὴ πίπτοντες εἰς ταῦτα τὰ παραπτώπαραπτώματα ματα, ἀλλ᾽ ἑδραῖοι ὑπάρχοντες εἰς τὴν πίστιν τοῦ Πατρὸς, καὶ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Γ. Περὶ Νεομηνίας καὶ Σαββάτων, καὶ περὶ τοῦ μὴ φυλάττειν φωνὰς ὀρνέων Μιᾷ τῶν ἡμερῶν, Νεομηνίας οὔσης, προσελθὼν ὁ Αλέξανδρος τῷ μακαρίῳ Εὐσεβίῳ εἶπεν: Δέομαι σου, Πάτερ, πῶς λέγει Ησαΐας προφήτης· Τὰς Νεομηνίας καὶ τὰ Σάββατα ὑμῶν ἐμίσησεν ἡ ψυχή μου; Διὰ τί ἐμίσησεν αὐτάς; Τί γὰρ κακὸν ἐποίησαν αἱ ἡμέραι ἐκεῖναι; Ὁ δὲ μακάριος ἤρξατο λέ γειν· Οὐκ ἐμίσησεν ἡμέρας ἃς αὐτὸς ἐποίησεν, ἀλλ' ἄκουσον πῶς λέγει τὸ ῥῆμα τοῦτο. Ἐπειδὴ ὅτε ἐδί του ὁ Θεὸς τὸν νόμον τοῖς Ἰουδαίοις, μετὰ πάντων καὶ τοῦτο εἶπεν· Φυλάσσετε τὰ Σάββατα καὶ τὰς Νεομηνίας, καὶ τὰς ἑορτάς· μὴ δοῦναι, μή λαβεῖν, μὴ πωλεῖν, μὴ ἀγοράζειν. Ἐπειδὴ δὲ γεγόνασιν ἀγνώμονες καὶ παρώργισαν τὸν Θεὸν, ἐμίσησεν αύ τοὺς ὁ Θεός· καὶ ἐλθὼν ἔδωκεν ἡμῖν τὴν χάριν, καὶ προσέταξεν ἡμῖν μηδὲ νόμον φυλάττειν, ἀλλὰ κατὰ χάριν ποιεῖν πάντα· Καὶ οἶδά τινας ὅτι Χρι στιανοὶ ὄντες, Ἰουδαΐζουσιν λέγοντες· Σήμερον Σαββατόν ἐστιν καὶ οὐκ ἐξόν μοι εὐεργεσίαν ποιῆσαι ἢ ἐξενέγκαι τι ἐκ τῆς οἰκίας μου. Ερ χεται Νεομηνία, καὶ πάλιν ταῦτα λέγουσιν. Ερχε ται ἑορτὴ, καὶ πάλιν ὡσαύτως φυλάσσονται όρο νέων φωνά;· καὶ ἐπιδοῦναί τινι ἄρτον (α) • Σήμε ρον, φησίν, Πάσχα ἐστὶν, αὔριον Γενέθλιον, καὶ οὐ δύναμαι ἐξενεγκεῖν τι ἐκ τῆς οἰκίας μου σα παρα (α) ὀρνέων φωνάς καὶ π. ὡσαύτως· φυλάσσονται καὶ ἐπιδοῦναί τινι ἄρτον Σήμερον, φησίν...
col. 355–356page 22 of 75
PG 86:355Ταῦτα ὅλα Ἰουδαϊκά εἰσιν· εἰ ταῦτα ποιεῖς σὺ ὁ Χριστιανός, ὀφείλεις καὶ περιπτίξασθαι, καὶ ἄζυμα ἐσθίειν, καὶ μετὰ Ἰουδαίων ζῆν· Ἰουδαϊκὰ γὰρ πάντα· τοὺς ταῦτα ποιοῦντας φοβήθητε τοῦ συζήν μετ᾿ αὐτῶν. Τούτους γὰρ καὶ ὁ εὐλογημένος ἀπόστολος Παῦλος ἐφοβήθη λέγων· Φοβοῦμαι ὑμᾶς, μή πως εἰκῇ κεκοπίακα καὶ εἰς ὑμᾶς. * Χριστοῦ. Καὶ τί λέγω περὶ Σαββάτων, καὶ Νεομηνιῶν, καὶ πραγμάτων Ἰουδαϊκῶν; Οἶδα πολλοὺς ὅτι τὸ βάπτισμα ἔχουσιν, καὶ αἱρετικά πράγματα ποιοῦσιν· πολ λοὶ μετὰ τὴν τοῦ ἡλίου δύσιν παρατηροῦνται πῦρ διδόναι γείτονι αὐτοῦ, ἄλλοι φυλάσσονται φωνὰς όρο νέων, καὶ κληδονισμοὺς ἀνθρώπων· καὶ πολλὰ τοι αῦτα κακὰ γίνονται ἐν ταῖς Νεομηνίαις, καὶ ἐν ταῖς ἑορταῖς. Ταῦτα ἐμίσησεν ὁ Θεὸς, καὶ οὐχὶ τὰς ἡμέ ρας, μὴ γένοιτο. Οσοι ταῦτα παραφυλάττονται, οὐκ εἰσὶν ὑπὸ χάριν, οὐκ ἐδέξαντο τὸ Εὐαγγέλιον, παρ ήκουσαν τοῦ Εὐαγγελίου, καὶ μᾶλλον τοὺς Ἰουδαίους ἐμιμήσαντο, καὶ τοῖς αἱρετικοῖς ἠκολούθησαν· διὸ καὶ μετ' αὐτῶν ἔχουσι τὸ μέρος, ἐὰν μὴ διορθωθῶσιν· τὸν γὰρ Χριστιανὸν οὐδὲν τοιοῦτο δεῖ παραφυλάττεσθαι, ἀλλὰ πάντα ἀπαρατηρήτως ποιεῖν· μὴ παρατηρεῖν ἡμέρας καὶ ὥρας, μὴ φυλάττεσθαι όρο νέων φωνὰς, μὴ παρατηρεῖν ἀνθρώπους· πολλούς γὰρ οἶδα τοῦτο ποιοῦντας· καὶ οὐαὶ αὐτοῖς ἔσται. Οταν γὰρ ποιῶσιν ἔργον καλὸν, καὶ ἐλθὼν ὁ Σατανᾶς καταλύσῃ αὐτὸ, οὐ μέμφονται τοῦ διαβόλου, ἀλλὰ λέγουσιν· Ο δεῖνα ἄνθρωπος παράγων εβάσκα γεν. Ακουσον αὐτῶν, πῶς ἐπιγράφουσι τὴν βασκανίαν τοῖς ἀνθρώποις. Ἐπειδὴ ὁ διάβολος ἐξ ἀρχῆς βάσκανός ἐστιν, καὶ πολεμεῖ τοῖς ἀνθρώποις, καὶ ἐὰν ἴδῃ ἄνθρωπον ἔργον καλὸν κάμνοντα ἐν ἀγρῷ, φθονεῖ, καὶ ἀγωνίζεται ῥῆξαι αὐτόν· καὶ ἐπειδή ἀόρατός ἐστιν, πάντοτε καὶ διὰ προφάσεως πολεμεῖ τοῖς ἀνθρώποις, ἵνα καὶ ποιήσαντος αὐτοῦ τὸ κακὸν, ἄλλοις ἀναιτίοις ἐπιγραφῇ· ὅτε ἴδῃ ἕνα ποτὲ βοῦν καλὸν κάμνοντα ἐν ἀμάξῃ καὶ ὑπὸ πολλῶν ἐπαινούμενον καὶ θαυμαζόμενον, διαῤῥήγνυσιν αὐτόν. Καὶ ὁ ἔχων αὐτὸν οὐκ αἰτιᾶται τὸν διάβολον ἔτι, ἀλλὰ τὸν ἄνθρωπον τὸν ἀναίτιον. Καὶ βλέπε ποταπός ἐστιν ὁ Σατανᾶς· ὅταν βούληται κακὸν ποιῆσαι, ἀεὶ ὃν μέλλουσιν παραφυλάττεσθαι, ἐκεῖνον παραγενέσθαι παρασκευάζει, καὶ ποιεῖ τὴν ἀποτυχίαν, καὶ ἐπιγράφεται τοῖς ἀνθρώποις ἡ ἁμαρτία, καὶ ἐξέρ χεται αὐτὸς ἀναίτιος. "Αλλος ἐξῆλθεν ἐνίοτε εἰς ἀπο δημίαν, καὶ ἀπρακτος ἀνέλυσεν, καὶ λέγει· Ὁ δεῖνά μοι ὑπήντησεν ἀπιόντι· διὰ τοῦτο ἀπέτυχον· καὶ οὐ μέμφεται τῷ πονηρῷ τῷ ἐμποδίσαντι, ἀλλὰ τῷ ἀν Ορώπῳ. Τοιαῦταί εἰσιν αἱ πραγματείαι τοῦ Σατανᾶ ἀλλὰ σὺ ἔχεις τὸ φυλακτήριον τὸ δωρούμενον νικᾶν τὴν βασκανίαν τοῦ μισοκάλου ἐν ἑκάστῳ πράγματι, τὸν τίμιον αὐτοῦ σταυρὸν, καὶ οὐδέν σε βλάπτῃ ἀνίκητος γάρ ἐστιν ἡ τοῦ σταυροῦ δύναμις, διὰ τὸν ἐν αὐτῷ σταυρωθέντα Θεὸν καὶ Κύριον ἡμῶν Ἰη σοῦν Χριστὸν, μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ, ἅμα τῷ ἁγίῳ καὶ
col. 357–358page 23 of 75
PG 86:357προσκυνητῷ Πνεύματι δόξα, κράτος, τιμή, προσκύνησις εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Περὶ μνείας ἁγίων Μιᾷ τῶν ἡμερῶν μνεῖαι ἁγίων ἐπετελοῦντο ἐν τῇ πόλει, καὶ παρελθὼν ὁ ᾿Αλέξανδρος λέγει τῷ μα καρίῳ Εὐσεβίῳ τῷ ἐπισκόπῳ· Πάτερ τίμιε, εἰπέ μοι, παρακαλῶ, οἱ τὰς μνείας τῶν ἁγίων ἐπιτελοῦντες ἐν ποίᾳ τάξει εἰσὶν, καὶ ποῖον μισθὸν ἔχουσιν παρὰ τοῦ Σωτῆρος, λογίζομαι γὰρ ἐγὼ ὅτι οὐδὲν παρ' ἡμῶν χρήζουσιν ἐν τῇ βασιλείᾳ ὑπάρχοντες. Καὶ ἀποκριθεὶς λέγει αὐτῷ ὁ μακάριος Ευσέβιος Οὐ χρείαν ἔχουσιν ἐκεῖνοί τι παρ' ἡμῶν, ἀλλ᾿ ἡμεῖς, χρείαν ἔχομεν. Τὰ παρ' ἐκείνων ἀγαθὰ ἀτελεύτητα γὰρ ὑπάρχουσιν καὶ ἀδαπάνητα, καὶ τὸ ἐκείνων φῶς δικαίοις διὰ παντός, τὰ δὲ ἡμέτερα ἀγαθὰ πρός καιρα καὶ ὀλιγοχρόνια τυγχάνουσιν, καὶ τὸ φῶς παρ ερχόμενον. [Διὰ τοῦτο οὖν ἐκελεύσθημεν μετ' εύ χῆς καὶ ὕμνων ἐπιτελεῖν τὰς τῶν ἁγίων μνείας, ἵνα δεξάμενοι τοὺς ὕμνους καὶ ἀκούοντες τὰ ἐγκώμια, Ευσωπήσωσι τὸν φιλάνθρωπον Ἰησοῦν δέξασθαι χρο νίους εὐχὰς ἡμῶν· χρὴ οὖν τὰς μνείας ἐπιτελοῦντας τῶν ἁγίων, τελεῖν αὐτὰς μετὰ πολλῆς εὐλαβείας, προσδέξασθαι εἰς τὸν ἄριστον οὓς ἂν λάχῃ ἀν θρώπους ἀναγκάσασθαι αὐτούς· ὅτι οὕτως ὀφείλει λογίσασθαι ὅτι οἱ μάρτυρές εἰσιν οἱ ἀριστῶντες] καὶ μὴ ἀμφιβάλλῃς τοῦτο· ἀληθῶς γὰρ τοῖς μετὰ σπουδῆς ἐπιτελοῦσιν καθαρῶς τὰς μνείας τῶν ἁγίων, αὐτοὶ παραγίγνονται εἰς τὸν ἄριστον· καθὼς ὁ Σω τὴρ ἔφη, ὅτι “ὓς ἂν ποιήσῃ ἐνὶ τούτων τῶν έλα χίστων, ἐμοὶ ἐποίησεν. Καὶ πάλιν· 'Ο δεχόμενος ὑμᾶς ἐμὲ δέχεται. Εἰ οὖν ὁ τοὺς πένητας δεχόμενος δηλοῖ ὅτι τὸν Χριστὸν δέχεται, καὶ ὁ δεχόμενος εἰς όνομα μαρτύρων, αὐτοὺς δέχεται τους μάρτυρας, καὶ τὸν μισθὸν καὶ τὸ κέρδος μετὰ τῶν ἁγίων ἔχει, καθώς εἶπεν ὁ Κύριος· Ο δεχόμενος προφήτην εἰς ὄνομα προφήτου, μισθὸν προφήτου λήψεται. Εἴ τις οὖν ἐστιν φιλόμαρτυς, καὶ ἐπιτελεῖ μνείας ἁγίων, οὕτως ὀφείλει ἐπιτελεῖν. Πρὸ πάντων ὀφείλει ἔχειν τὴν ἀγάπην· κἂν ἔχθραν, κἂν μάχην ἔχῃ μετά τινος, κἂν ἔριν, κἂν φθόνον, λῦσαι οφείλει ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, ἵνα εὐπρόσδεκτος αὐτοῦ ἡ δεξίωσις τῆς εὐχῆς γένηται· ἐὰν δὲ ποιῇ κάματον μέγαν καὶ ἀναλίσκει πολλὰ, τὴν δὲ κακίαν τῶν ἐχθρῶν οὐ λύει, μάταιος ὁ κάματος αὐτοῦ γέγονεν· ὐ γὰρ Κύριος παρήγγειλε λέγων· Ἐὰν προσφέρῃς τὸ δωρόν σου ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον, καὶ μνησθῇς ΝΟΤΑ. ἀριστοῦτες, περὶ ἐσθιάσεως.
col. 359–360page 24 of 75
PG 86:359ἐκεῖ ὅτι ὁ ἀδελφός σου ἔχει τι κατὰ σοῦ, ύπαγε, πρῶτον διαλλάγηθι τῷ ἀδελφῷ σου, καὶ τότε ἐλθὼν πρόσφερε τὸ δῶρον σου. Εἶδες ὅτι ἐὰν μὴ διαλλαγῆς τῷ ἀδελφῷ σου καὶ μισῆς τὴν κακίαν σου, οὐκ ἐπέτρεψέν σε ὁ Κύριος προσενέγκαι τὰ δῶρον σου. Μέγαλην κρίσιν κέκτηται ψυχή μνησίκακος, μέγαν μισθὸν ἔχει ὁ ἄκακος ὅπου γὰρ ἀγάπη, ἐκεῖ αὐλίζεται ὁ Θεὸς, καὶ μονής παρ' αὐτῷ ποιήσει· ὁ γὰρ μετὰ ἀγάπης ποιῶν, πάντα αὐτῷ εὐπρόσδεκτα γίνονται· ὁ γὰρ ἀγαπῶν τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ, ἑώρακε τὸν Θεόν· οὕτως ὀφείλει ἐπι τελεῖν μνείας ἁγίων, ὃς καὶ βουλόμενος μισθόν λα βεῖν παρὰ Κυρίου. Οἱ δὲ παραγενόμενοι εἰς μνείας τῶν ἁγίων, ὤφειλον μετὰ πάσης σπουδῆς τὸ μῆκος τῆς νυκτὸ; ἀσκ νως πληρῶσαι. Μηδεὶς ἀμελήσει· ἵνα μὴ ἄμισθον ποιήσῃ τὸν κόπον αὐτοῦ. Πολλοὺς γὰρ οἶδα παραγινομένους εἰς τὰς μνείας τῶν ἁγίων, καὶ προστιθέν της ἁμαρτίας, καὶ οὕτως ἀπερχομένους· παραγί νοντα γὰρ οὐχ ἕνεκεν εὐχῆς, ἀλλ᾿ ἕνεκεν τέρψεως οἱ μὲν γὰρ ζητοῦσιν πρωτοκαθέδρας, τύπους υψη λους, ποιοῦσιν θορύβους, ἐγείρουσιν μάχας καὶ ἀη δίας· ἄλλοι καθεζόμενοι βύουσιν ὡσεὶ ἀσπίδων τα ὦτα αὐτῶν, καὶ οὔτε Γραφῆς ἀκούουσιν, οὔτε Ψαλ μῳδίας, οὔτε εὐχῆς, ἀλλὰ τὰς γλώσσας ὀξύνουσιν ὡς οἱ ὄφεις, καὶ ἐκ τῆς φλυαρίας οὐκ ἐξίστανται, περιβλεπόμενοι καὶ γελῶντες καὶ σκώπτοντες τὸν πλη σίον· καὶ γρηγοροῦσιν, καὶ ἐν τούτοις ἀσχολοῦνται καὶ ὅτε λοιπὸν ὁ ὕπνος αὐτοὺς νικήσῃ, ἐξέρχονται καὶ διδοῦσιν ἑαυτοὺς τῷ ὕπνῳ, καὶ ἕως μέση ἡμέρα διαφαύσῃ κεῖνται ὡς νεκροί· καὶ ὅταν ἐγερθῶσιν, ἄρχονται θέατρα κατασκευάζειν, και συγκροτοῦσιν τοὺς θέλοντας παραμεῖναι τῇ εὐχῇ, καὶ ἀσχολοῦσιν εἰς τὴν ἀπώλειαν. Ποιοῦσι γὰρ παλαιστρικὰ κρατήματα [(1) ἔσω ὁ ἱερεὺς προσφέρει τὴν ἱκεσίαν ὑπὲρ τοῦ λαοῦ, προτεθεικώς τὸ σῶμα καὶ τὸ αἷμα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου σωτηρίας, καὶ ἕξω γίγνονται παίγνια. Οὐαὶ τοῖς παίζουσιν τὸ παίγνιον τῆς πλάνης· οὕτως γὰρ ἔπαι ξαν οἱ Ἰσραηλῖται, καὶ ἐπῆλθεν αὐτοῖς κακά. Μαι σῆς γὰρ ἐν τῷ ὄρει τὸν Θεὸν ἱκέτευεν ὑπὲρ τοῦ λαοῦ. καὶ ὁ λαὸς μετὰ τὸ φαγεῖν καὶ πιεῖν, ἀνέστησαν παίζειν, καὶ ἐπῆλθεν αὐτοῖς ὄλεθρος καὶ ὀργὴ, καὶ ἔπεσαν ἐν μιᾷ ἡμέρα εἴκοσι τρεῖς χιλιάδες]. Τί παραγέγονας, ἄνθρωπε, εἰπέ μοι ἐλαττῶσαί σου τὰ κακὰ, ἢ προσθεῖναι; εὔξασθαι ἢ παλαῖσαι; φίλος παρεγένου τῷ πλησίον σου, καὶ ἐχθρὸς ἀπέρχῃ δίκαιον ἦν μᾶλλον ἔχοντά σε κακίαν μετὰ τοῦ πλη σίον σου, λῦσαι ἐρχόμενον εἰς τὴν ἐκκλησίαν καὶ ἐξ ιλάσασθαι τὸν Θεόν· νῦν δὲ φίλος παρεγένον, καὶ ἐχ θρὸς ἀπέρχῃ. Οὐδὲν κακὸν μέσον σου κἀκείνου, οὐ χρήματα, οὐ κλῆρος, οὐ μερισμὸς κτημάτων, οὐδὲν κοινὸν ἔχον τρεῖς χιλιάδες
col. 361–362page 25 of 75
PG 86:361τες· ἀλλὰ μετὰ ἀγάπης ἐλθόντες εἰς τὴν ἀκερδῆ πληγήν, ἐχθροὺς ἄλλους κτῶνται· μετὰ ἀγάπης παραγίνονται, καὶ μετὰ πολλῆς κακίας ἐκπορεύονται. Εἴπω σοι τὸ κέρδος τῆς πάλης, αἵματα, κλάσματα, κατατομήν σωμάτων, ἔριν, φθόνον, ζῆλον, ἔχθραν, ψυχῆς ἀπώλειαν, σώματος καταφθοράν, ματαίαν τοῦ παλαιστοῦ τὴν μερίδα. Εἰ οὖν οὐδὲν κέρδος ἔχειν πά λην, ἀλλὰ μᾶλλον ζημία, τί οὐκ ἐκκόπτεις ἀπὸ σοῦ τὸ κακὸν, καὶ μετὰ σπουδῆς παραμένῃ τῇ εὐχῇ, καὶ προσπίπτεις τοῖς ἁγίοις μάρτυσιν; ἵνα πρεσβείαν ὑπὲρ σοῦ ποιήσωσιν πρὸς τὸν Δεσπότην Θεὸν καὶ Σωτῆρα ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, καὶ τὸ χειρόγραφον τῶν ἁμαρτιῶν σου ἐξαλείψουσιν; Εκαστος οὖν ὁ παραγινόμενος εἰς μνήμην ἁγίων μαρτύρων, καὶ μετὰ πολλῆς σπουδῆς τὸν ἐργάτην πληρώσει, ένα μὴ ἄμισθος ἐξέλθῃ. Οὐδεὶς γὰρ στεφανοῦται, ἐὰν μὴ νομίμως ἀθλήσῃ· οὐδεὶς λαμβάνει μισθὸν, ἐὰν μὴ τὸν ἐργάτην τέλειον ἀναδέξηται. Ο πρεσβύτερος, τὰς εὐχὰς ἐξ ὅλης ψυχῆς ἀνάπεμ ψον ὑπὲρ τοῦ λαοῦ· εὐγρήγορος γενοῦ, μὴ δώσῃς ἑαυτὸν τῷ ὕπνῳ· Γρηγορεῖτε γὰρ, ὁ Κύριος, καὶ προσεύχεσθε, ἔφη, ἵνα μὴ εἰσέλθητε εἰς πειρασμόν μὴ ὑπνώσῃς, ἵνα μὴ ἀπολέσῃς τὰ πρόβατα. Οταν γὰρ ἴδῃ ὁ λύκος τὸν ποιμένα κοιμώμενον, ταχέως ὑπεισέρχεται εἰς τὴν ἀγέλην· μὴ κοιμηθῇς, ἵνα μὴ ἀπολέσῃς τὸ ποίμνιον, ὡς ὁ Σαμψὼν τοὺς βόστρυχας τῆς χάριτος· ἀλλὰ μετὰ σπουδῆς τὴν ποίμνην σου φύλαξον· τὸν φλύαρον ἐπιστόμισον, τὸν ἀμελοῦντα ἐπίδειξον σπουδάζειν, τὸν μὴ παραγενόμενον καταδί κασον, τοὺς κάμνοντας μακάρισον, τοὺς ὀλιγωροῦντας ὑπομένειν δίδαξον· ἵνα ἐν πᾶσιν δόκιμος εὑρεθῇς. Ο διάκονος, ἐν σπουδῇ τῆς εἰρήνης φώνει, τὸν λαὸν και ταπραΰνων, τοὺς θορύβους καταπαύων· τοὺς ὑπο λειφθέντας συνάγαγε, τοὺς ἐξερχομένους τῆς ἐκκλησίας ἐπιτίμησον, τοὺς ψιθυριστά, κατάστειλον, ἵνα ἐν πᾶσιν ἀκατάκριτος ἐξέλθῃς· ὁ ἀναγνώστης, μὴ ἀμέλει τοῦ σοῦ χαρίσματος, τὴν τῶν θείων Γραφών διδαχὴν καὶ παραίνεσιν τοῖς πᾶσιν ἄφθονος μετάδος, μετὰ πολλῆς τῆς εὐσεβείας μεταδιδοὺς, ἵνα τὸν τῆς διδασκαλίας μισθὸν σαυτῷ περιποιήσης· ὁ ψάλτης, τῆς δοθείσης σοι χάριτος μὴ καταφρονήσης, ἀλλὰ τὴν τῶν μελῳδημάτων ὑμνῳδίαν ἄοκνος ἐκβόησον, ψάλλων ἀδιαλείπτως, καθὼς εἶπεν ὁ Δαβὶδ παραγγέλλων, λεῖ ἡμῶν, ψάλατε ὅτι Βασιλεὺς πάσης τῆς γῆς ὁ Θεὸς, ψάλατε συνετῶς. Ὁ ὑπηρέτης, τοῦ ἔργου σου μὴ ἀμέλει, ἀλλὰ πάντα ἀγόγγυστος ἐπιτέλεσον. Ο λαϊκός, τὴν ἀκοὴν εὐτρέπισον καὶ πρὸς τὴν τῶν θείων Γραφῶν ἀκρόασιν ἕτοιμος γενοῦ. Αἱ γυναῖκες, τὰς φλυαρίας ἐκ τῶν στομάτων ὑμῶν ἐξάρατε, τοὺς ψιθυρισμούς κατα παύσατε· μνήσθητε πῶς τῇ Εὔα ψιθυριάσας ὁ ὄφις τοῦ παραδείσου ἐξέβαλεν· τὰς γλώσσας ὑμῶν κατα παύσατε, καὶ τοῦ ὑπακούειν τους ψαλμοὺς εὐπρόσ θυμοι γίνεσθε· ἵνα πάντες τέλειον ἐργάτην ἀποδιδοῦντες, τελείου μισθοῦ ἀξιωθῆτε ἐν τῇ τῶν οὐρα νῶν βασιλείᾳ παρὰ τοῦ φιλανθρώπου Δεσπότου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ᾿ οὗ τῷ Πατρὶ ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι δόξα, κράτος, τιμή, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Ψάλατε τῷ Θεῷ ἡμῶν, ψάλατε τῷ Βασι
col. 363–364page 26 of 75
PG 86:363Περὶ ἐσθιάσεως. 245 Δεῦρο λοιπὸν διδάξω σε καὶ περὶ τῆς ἐσθιάσεως πῶς ὀφείλεις προσέρχεσθαι τῇ ἐσθιά σει. Μὴ ἀπαίτει ὀφειλὰς, μηδὲ ἃ οὐκ ἔχει ὁ καλέ σας σε επιζήτει, ἀλλὰ ἅπερ παρέχει, ταῦτα μετ' εὐχαριστίας μεταλάμβανε, μηδὲν διακρινόμενος καθὼς καὶ ὁ εὐλογημένος Παῦλος εἶπε, Πάντα τὰ παρατιθέμενα σοι ἔσθιε, μηδὲν διακρινόμενος. Οὐκ ἦλθες ὀφειλὰς ἀπαιτῶν, ἀλλὰ εὐχὴν ἀποδοῦναι τῷ Θεῷ· οὐκ ἦλθες τὴν κοιλίαν πληρῶσαι διὰ μέθην, ἀλλὰ διὰ εὐχήν· ἐχρεώστει σε καλέσαι; Ναὶ διὰ τὸν Θεόν σε ἐκάλεσε· μὴ ἀπαίτει ὀφειλάς. ᾿Αλλὰ πολλοὶ ἀναισχυντοῦντες λέγουσι· Μὴ ἀξίως ἔχων τὴν τιμὴν ἀποδοῦναι, ἵνα τί με ἐκάλεσας, καὶ πανύβρισας ἐμαυτόν; ὅτι εἷς τῶν μεγάλων εἰμί. Μέγας εἶ; καγώ σοι μαρτυρῶ ὅτι μέγας εἴ. Οὕτω μέγας ἐν ἀρετῇ, καὶ ὑψηλὸς ἐν προσευχῇ ὁ Ἠλίας ἦν, οὗ οὐκ ἔστιν ἄξιος ὅλος ὁ κόσμος. Οὗτος τοίνυν εἰσελθὼν εἰς τὴν οἰκίαν τῆς χήρας, καὶ εὑρὼν ἐγο κρυφίαν ὡς μίαν δράκα ἐπὶ τῆς τραπέζης, μετὰ εὐε χαριστίας μετέλαβε, καὶ τὴν παρασχοῦσαν εὐλόγησεν, καὶ οὐκ ἐπεζήτησε παρὰ τῆς χήρας & οὐκ εἶχε. Λέγεις σεαυτόν μέγαν, καὶ ἐπιζητεῖς ὑψηλά; Ἐκεῖ νος οὐκ εἶπεν, ὅτι Προφήτης εἰμὶ, καὶ μετὰ Θεοῦ λαλῶ, καὶ παρέθηκέ μοι ἐγκρυφίαν τοῦτον, καὶ οὐδὲ κατὰ τὴν ἀξίαν με ἐτίμησεν. Οὐδὲν τούτων εἶπεν, οὐδὲ τὴν τράπεζαν τῆς χήρας ἐξουδένωσεν, ἀλλὰ μᾶλλον ὑπερηπαίνησε καὶ εὐλόγησεν αὐτήν. Ηλίας ἐγκρυφίαν ἐπὶ τῆς ἑστίας πτησε καὶ ἔφαγε, καὶ σὺ τρώγων ἄρτον καὶ πίνων οἶνον τολμᾷς ἐγκαλεῖν ὅτι τός οὐκ ἐνήχθη, καὶ τάδε οὐ παρῆσαν; τιμήσας ἐκάλεσέ σε, μὴ καὶ ὀφειλὰς ἀπαιτεῖν· μὴ ἐπιζητή της ἅπερ σὺ ἐπιθυμεῖς, ἀλλὰ ἅπερ παρέχει ὁ και λέσας, ταῦτα μετὰ εὐχαριστίας μεταλάμβανε, και εὐλόγησον τὸν δεδωκότα. Οὐκ ἔστιν ἐνταῦθα πλεονεξίας ἀπαίτησις, ἀλλὰ εὐλογίας μετάδοσις. Καθεζόμενος ἐπὶ τῆς τραπέζης, μὴ βλάψῃς τὸν συνεσθίοντά σοι· μεγάλη γὰρ ἁμαρτία τὸ βλάπτειν τὸν πλησίον ἐν τῇ τραπέζῃ. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ εὐλογημένος Παῦλος παρήγγειλε λέγων, Εἰς τὸ φαγεῖν ἐκε δέχεσθε ἀλλήλους· εἰ δέ τις πεινᾷ, ἐν οἴκῳ ἐσθιέτω. Εἴ τις οὖν πεινᾷ, εἰς τὸν ἴδιον οἶκον ἐσθιέ τω, καὶ μὴ βλάψῃ τὸν πλησίον· καὶ εἴ τις ἐπιθυμεῖ τρυφερά σιτηρέσια, εἰς τὴν ἰδίαν οἰκίαν, καὶ μὴ ζητήσῃ παρὰ τοῦ καλέσαντος ἅπερ οὐκ ἔχει, καὶ κατ αισχύνῃ εἰς αὐτόν. Πολλάκις γὰρ πένης ὑπάρχει τις, καὶ ἔχει πρόθεσιν ἀγαθὴν, καὶ διὰ πόθον θέλει ἐπι τελεῖν μνείας ἁγίων, καὶ δίδωσιν ἕνεκεν εὐλογίας αἱ εὐλογίας
col. 365–366page 27 of 75
PG 86:365ἅπερ ἔχει· καὶ εἰσέρχῃ σὺ ὁ πλούσιος, καὶ ἐλπίζεις μεγάλα εὑρεῖν ἢ βαθέα, καὶ ψέγεις τὰ παρατιθέμενα, καὶ καταισχύνει; τὸν πένητα, τὸν μετὰ πολλοῦ καμάτου ἀγωνιῶντα, καὶ κατακρίνεις σου τὴν ψυχήν. Εἰ δὲ θέλεις, ἄκουσον τὴν ἀλήθειαν· ὅτι οὐκ ἔστι τοῦτο ἄριστον θεϊκὸν τοῦ καταισχύνειν τὸν πένητα. Ακουε τοῦ ᾿Αποστόλου λέγοντος· Οὐκ ἔστι κυριακὸν δεῖπνον φαγεῖν, ἀλλ' ὡς εὐλογίαν, καὶ οὐχὶ ὡς πλεονεξίαν. Κυριακόν γάρ λέγεται τὸ τῶν ἁγίων ἄριστον· καὶ παρήγγειλεν ὁ εὐλογημένο; Παῦλος μὴ μετὰ γογγυσμοῦ φαγεῖν αὐτό. Διὰ τοῦτο εὐθύς φη σιν ὁ αὐτὸς, Μὴ γὰρ οἰκίας οὐκ ἔχετε εἰς τὸ ἐσθίειν καὶ πίνειν, ἀλλὰ καταισχύνετε τοὺς πένη τας; Πλούσιος εἴ; ἔχεις ἀγαθὰ πολλὰ καὶ λαμπρά, ᾿Απόλαυσον εἰς τὰ οἰκεῖά σου καθ᾿ ἡμέραν· καὶ εἰ; τὴν εὐημερίαν τοῦ Κυριακού δείπνου, εὐλογίαν μετάλαβε τὰ διδόμενα, καὶ μὴ καταισχύνῃς τὸν πένητα. Ταῦτα φυλάττων ἀπέρχῃ εἰς μνείαν ἁγίων δόκητον λαβεῖν μισθὸν παρὰ τῶν ἁγίων. Εἰ δὲ οὐ ποιεῖς ταῦτα, συμφέρει μᾶλλον μὴ παραγενέσθαι εἰ διὰ Θεὸν παραγίνῃ, ταῦτα & παρήγγειλέ σοι δ Θεός φύλαττε, καὶ οὐ μὴ ἐκπέσῃς ποτέ· καὶ ὁ Κύ ριος ἔσται μετὰ σοῦ πάσας τὰς ἡμέρας τῆς ζωῆς σου αὐτοῦ γάρ ἐστιν ἡ ἀντίληψις καὶ ἡ δόξα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, νῦν, καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Γ. Περὶ τὴν Χριστοῦ Γέννησιν. ] Παραγενομένης τῆς τοῦ Χριστοῦ Γεννήσεως ἑορτῆς, προσελθὼν ὁ ᾿Αλέξανδρος λέγει τῷ μακαρίῳ Εὐσεβίῳ τῷ ἐπισκόπων Δέομαί σου, Πάτερ, ἱστόρησόν με περὶ τῆς Χριστοῦ Γεννήσεως, καὶ περὶ πάσης τῆς οἰκονομίας αὐτοῦ τῆς πρὸς τὸν κόσμον. Τότε ὁ μακάριος ήρξατο λέγειν· "Ακουσον, τέκνον, καὶ ἐρῶ σοι πᾶσαν τὴν οἰκονομίαν, ἣν ὁ Κύριος δι' ἡμᾶς ἐποίησεν, τῶν προφητῶν προειπόν των περὶ πάσης τῆς οἰκονομίας αὐτοῦ ἧς ἐποίησεν εἰς ἡμᾶς. Ἐκ Παρθένου ἐγεννήθη ἵνα ἡ ἀνθρωπότης εἰς τελείαν γένηται· ἐν φάτνῃ κατεδέξατο σπαργα τωθεὶς τεθῆναι, ἵνα προσελθόντες τῇ φάτνῃ ὥσπερ τραπέζῃ, ἀντὶ τῆς κτηνώδους τροφῆς, λογικῆς μετ ταλάβωμεν τροφῆς· Λογικῶν γὰρ τροφὴ ὁ Χρι στός᾽ ἄρτος γάρ ἐστιν ἀπὸ οὐρανοῦ καταβάς. Ἐν τούτῳ ἐπληρώθη καὶ ἡ προφητεία Ησαίου τοῦ προφήτου λέγοντος· Εγνω βοῦς τὸν κτησάμενον; καὶ ὄνος τὴν φάτνην κυρίου αὐτοῦ: Βοῦν ἐκά λεσεν τὸν ἐξ Ἰουδαίων πεπιστευκότα τῷ Κυρίῳ, ὄνον δὲ τὸν ἐξ ἐθνῶν. Ἐν πολλῇ ἀλογία κατεκείμε θα, νῦν δὲ ἔγνωμεν τὴν ἀλήθειαν· ἡμῖν οὖν παρ εδόθη τοῖς ἔθνεσιν τὸ μυστήριον τοῦ γεννηθέντος Κυρίου. Δι᾿ ἡμᾶς γὰρ ἐγεννήθη ἐκ Παρθένου; καὶ ἐδόθη ἡμῖν καθὼς εἶπεν ὁ προφήτης, "Οτι παιδίον ἐγεννήθη ἡμῖν. Καὶ τοῦτο ἀκούσαντες Ἰουδαῖοι οὐκ ἔγνωσαν τὸν γεννηθέντα Κύριον· ἀλλ' οὐδὲ αὐτὸς Ἰωσὴφ παραλαβὼν τὴν Παρθένον ἔγνω τὸν ἐν αὐτῇ Κύριον. Λέγει γὰρ τὸ Εὐαγγέλιον· Ἰδοὺ ἡ το
col. 367–368page 28 of 75
PG 86:367Παρθένος ἐν γαστρὶ εἴληφεν ἐκ Πνεύματος Δε ἁγίου· Ἰωσὴς δὲ ὁ ἀνὴρ αὐτῆς οὐκ ἔγνω αὐτὴν, ἕως οὗ ἔτεκε τὸν υἱὸν αὐτῆς τὸν πρωτότοκον. Ἀλλὰ τὸ, οὐκ ἔγνω αὐτὴν, οὐκ εἶπεν ἕνεκεν κοινωνίας σαρ κικῆς· οὔτε γὰρ πρὸ τοῦ τόκου ἔγνω αὐτὴν, οὔτε μετά τόκον, δηλονότι παρθένου διαμενούσης τῆς Μητρὸς τοῦ Κυρίου· ἀλλὰ τὸν οὐκ ἔγνω αὐτὴν, τουτέστιν, Οὐκ ἔγνω, φησίν, τὸ ἐν τῇ γαστρὶ πόθεν ἐστὶν τὸ ἀγαθὸν γέννημα • παραθήκην γὰρ εἰς τήρησιν ἔλαβεν παρθένον, καὶ ἣν ἐφύλαττεν οὐκ ἐγίνωσκεν τις καὶ πὴ ὑπῆρχεν. Οὐκ ἐγίνωσκεν ὅτι Θεός ἐν τῇ μήτρᾳ κατοικεῖ· οὐκ ἐγίνωσκεν, ὅτι ἂν ὁ οὐρανὸς καὶ γῆ οὐκ ἐχώρει, τοῦτον ἐν τῇ κοιλίᾳ ἐβάσταζεν οὐκ ἐγίνωσκεν τὴν οἰκονομίαν τὴν γινομένην, ἕως ὅτι εἶδεν τὸν ἀστέρα λάμποντα ὑπὲρ τὸν ἥλιον, καὶ τὴν Παρθένον γεννήσασαν καὶ πάλιν μείνασαν παρὰ θένον ἄφθαρτον, τοὺς ποιμένας σὺν ἀγγέλας ὑμνοῦντας τὸν γεννηθέντα Κύριον, καὶ τοὺς Μάγους δῶρα προσφέροντας, ἄνωθεν τὸν Πατέρα διὰ τοῦ προφήτου λέγοντος, Υιός μου σὺ εἴ, ἐγὼ σήμερον γεγέννηκά σε. Ταῦτα ἰδὼν καὶ παραπλήσιον τούτων σημεία, τότε ἔγνω τίς ἐστιν ἡ παρθένος ἦν ἐφύλαττεν, καὶ τίς ὁ θησαυρὸς ἐξ αὐτῆς γεννηθείς. Καὶ γνοὺς τὸ μυστήριον, τὸ λοιπὸν μετὰ φόβου καὶ τρόμου υπο ηρέτει τῷ θαύματι. Πρωτότοκον δὲ αὐτὸν ὠνόμασεν οὐχ ὅτι ἕτερον ἔσχεν ἀδελφὸν, ἀλλ' ὅτι ἐκ παρθένου μόνος προῆλθεν καὶ ἐκ τῶν νεκρῶν πρωτότοκος ἀνέστη, καὶ ἐν πᾶσιν γέγονεν αὐτὸς πρῶτος, καὶ ἀρχὴ σωτηρίας, καθὼς καὶ ὁ Ἀπόστολος εἶπεν, Ινα γένηται ἐν πᾶσιν πρωτεύων· ὅτι δὲ ἐκ τῆς Παρ θένου ἔμελλεν προέρχεσθαι, εἶπεν ὁ προφήτης Ἡσαΐας λέγων· Ἰδοὺ ἡ Παρθένος ἐν γαστρὶ ἕξει. καὶ τέξεται υἱὸν, καὶ καλέσουσιν τὸ ὄνομα αὐτοῦ Εμμανουήλ. Καὶ ὅτι ἐκ τοῦ σπέρματος Δαβίδ γεν νᾶται, καὶ τοῦτο ὁ προφήτης εἶπεν λέγων· 'Εξ ελεύσεται ῥάβδος ἐκ τῆς ῥίζης Ιεσσέ, καὶ ἄνθος ἐκ τῆς ῥίζῆς ἀναβήσεται. Ρίζαν δὲ εἶπεν τὸν Δαβίδ· ῥάβδον ἀναβαίνουσαν ἐκ τῆς ῥίζῃς τὴν Παρ. θένου Μαρίαν· ἄνθος ἀναβαῖνον ἐκ τῆς ῥάβδου, Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν τὸν βασιλέα τῶν ἐθνῶν· τοῦτο τὸ ἄνθος ζητεῖ Ηρώδης εκτέμνειν ἐκ τῆς Παρθένου, ἀλλ᾽ οὐκ ἴσχυσεν. Εγερθεὶς παράλαβε τὸ παιδίον καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ καὶ πορεύου εἰς Αἴγυπτον· ἵνα καταπαύσῃ τὴν εἰδωλολατρείαν. Μεγάλη γὰρ κνίσσα εἰδωλολατρείας καὶ ἀνομίας ἐπιτελεῖτο· εἰς Αἴγυπτον, φη σιν, φεύγων Ηρώδην; Μη γένοιτο! ἀλλὰ φυγαδεύων τὴν ἐκεῖ ἁμαρτίαν τῆς εἰδωλολατρείας, καὶ τὰ προφητευθέντα εἰς ἔκβασιν ἄγων· φησὶν γὰρ Ησαΐας ὁ προφήτης· Ανοιχθήσονται ὀφθαλμοὶ τυφλῶν· τυφλοὶ γὰρ ἐτύγχανον οἱ Αἰγύπτιοι ἐν σκότει ὑπάρχοντες. Καὶ ἵνα μάθῃς, ἀγαπητέ, ὅτι τυφλοὶ ἦταν, πρόσεχε ἀκριβῶς ὁ λέγω· Εβλεπον ξύλον γλυπτὸν, καὶ προσεκύνουν αὐτῷ ὡς Θεῷ έβλεπον θηρία ἑρπετὰ, καὶ θεοὺς ὠνόμαζον. Τί δὲ λέγω περί θηρίων καὶ ἑρπετῶν κινουμένων, ὅπου με κρόμμυα προσεκινήθησαν παρά τισιν εἰς Θεούς; ΝΟΤΑ. πὴ πός.
col. 369–370page 29 of 75
PG 86:369Τί οὖν δοκεῖ σοι, ἀγαπητέ; Μὴ εἶχον ὀφθαλμούς; Τούτου χάριν θεασάμενος ὁ Κύριος την τύφλωσιν. αὐτῶν κατέβη εἰς Αἴγυπτον. Ηνοιξε τοὺς ὀφθαλμούς. αὐτῶν ἵνα ἴδωσι τὸ ξύλον ὡς ξύλον καὶ τὸν λίθον ὡς λίθον, καὶ ἴδωσι φῶς τὸ ἀληθινὸν τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰη σοῦν Χριστόν. Αναγκαῖον γὰρ ἦν γεννηθέντα τὸν Κύριον πρῶτον τὴν εἰδωλολατρείαν καταργῆσαι· ὅτι δὲ πά λιν ἔμελλεν ἀνακάμπτειν Ἱερουσαλήμ, προεἶπεν ὁ προ φήτης λέγων, Εξ Αἰγύπτου ἐκάλεσα τὸν υἱόν μου. Ταῦτα πεποίηκεν ὁ Κύριος διὰ τὴν ἡμετέραν οἱ κονομίαν· ἐγεννήθη ἐκ Παρθένου, ἵνα ἡμᾶς ἐκ γεέν της λυτρώσηται· τὸ σῶμα τὸ ἡμέτερον ἐνεδύσατο θνητόν, ἵνα αὐτὸ ποιήσῃ ἀθάνατον· τοῖς λεγομένοις γονεῦσιν ὑπεταγήθη, ἵνα ποιήσῃ τὸ τραχὺ τὸ πρὸς τοὺς γονεῖς ἀποθέσθαι· κατὰ μέρος ηύξησεν, ἵνα πιστευθῇ ἐνανθρώπησις αὐτοῦ· περιετμήθη κατά τὸν νόμον, ἵνα μὴ εἴπωσιν οἱ Ἰουδαῖοι ὅτι μὴ δυνά μενος ποιῆσαι τὰ τοῦ νόμου, διὰ τοῦτο κατήργησεν αὐτόν. Πρῶτον οὖν πάντα τὰ τοῦ νόμου πληροί, καὶ τότε αὐτὸν παύει· ἐπειδὴ οὐκ ἦλθεν καταργῆσαι τὸν νόμον, ἀλλὰ πληρῶσαι. Καὶ παύει αὐτὸν, καὶ εἰσφέρει τὴν χάριν τοῦ Εὐαγγελίου, ἵνα μηκέτι ὦμεν ὑπὸ νόμον, ἀλλ᾽ ὑπὸ χάριν· Οὐδὲν γὰρ ἐτε λείωσεν ὁ νόμος· ἐπεισαγωγὴ δὲ κρείττονος ἐλπίδος γέγονεν, δι' ἧς ἐγγίζομεν τῷ Θεῷ, ὡς εἶπεν Παῦλος εὐλογημένος ἀπόστολος. Πάντα ἐγένετο κατὰ τὸν νόμον. "Οθεν εἰς τὸ ἱερὸν αὐτὸν ἀγαγόντες τῷ προφήτῃ καὶ ἱερεῖ Συμεών, προσήνεγκαν τοῦ εὐλογῆσαι αὐτόν. ᾿Αλλὰ Συμεὼν ὁ δίκαιος δεξάμενος ἐν ἀγκάλαις, καὶ διὰ τοῦ Πνεύ ματος τοῦ ἁγίου ἐγνωκὼς τὸ κατὰ αὐτὸν, προείπεν τῇ Παρθένῳ· Ἰδοὺ οὗτος κεῖται εἰς πτῶσιν καὶ ἀνάστασιν πολλῶν ἐν τῷ Ἰσραὴλ, καὶ εἰς ση μεῖον ἀντιλεγόμενον· καὶ σοῦ δὲ αὐτῆς τὴν ψυ χὴν διελεύσεται ῥομφαία. Εἰς πτῶσιν καὶ ἀνάστασιν πολλῶν εἶπε κεῖσθαι τὸν Κύριον· ἐπειδὴ οἱ πιστεύσαντες αὐτῷ ἀνέστησαν, διαλλαξάμενοι τὸν βόθυνον τῆς ἁμαρτίας, καὶ ζωὴν αἰώνιον κληρονομήσαντες, ἀναστάντες ἐκ τῶν τῆς ἁμαρτίας τάφων εἰς πτῶσιν δὲ τῶν μὴ πιστευσάντων αὐτῷ, καὶ καταπεσόντων εἰς βόθυνον τῆς ἀνομίας. Καὶ εἰς ση μεῖον ἀντιλεγόμενον. Σημεῖον δὲ ἀντιλεγόμενον εἶπεν τὸν τίμιον σταυρὸν, ὑπὸ Ἰουδαίων μὲν ἀντιλεγόμενον, ὑπὸ δὲ τοῦ κόσμου πιστοποιούμενον· τοῦτο τὸ σημεῖον ἀντιλεγόμενον ὑπὸ τῶν ἀπίστων Ιου δαίων· σὺ οὖν ὁ πιστὸς ἔχε ἐν τῇ καρδίᾳ σου τὴν μνήμην αὐτοῦ, καὶ ἐν τῇ ψυχῇ σου ἔχων τὸν τύπον ὑπὸ τοῦ προσώπου του, μηδέποτε δειλιάσης. Τοῦτο τὸ σημεῖον σώζει τοὺς πιστεύοντας εἰς τὸν σταυρωθέντα ἐπ' αὐτῷ, ἀπόλλυσιν δὲ τοὺς ἀπιστοῦντας καὶ ἀντιλέγοντας· τοῦτο τὸ σημεῖον ἀντιλεγόμενον Χρι στιανῶν ἐστιν ἐλπὶς καὶ σωτηρία, Ἰουδαίων δὲ σκάν δηλον καὶ μωρία. Τοῦτο τὸ σημεῖον χωλῶν ἐστιν βακτηρία, πενήτων παραμυθία, ὑπερηφάνων δὲ καὶ ἀσεβῶν καθαμεις. Τοῦτο τὸ σημεῖον ἀπηλπισμένων ἐστὶν ἐλπὶς καὶ πλεόντων κυβερνήτης, πολεμουμένων τεῖχος, ἀβοηθήτων βοηθός, πατὴρ ὀρφανῶν,
col. 371–372page 30 of 75
PG 86:371προστάτης χηρῶν, ἄνεσις θλιβομένων· τοῦτο τὸ σημεῖον βασιλέων ἐστὶν μεγαλοπρέπεια, δούλων Ελευθερία, ἀπαιδεύτων σοφία. Τοῦτό ἐστιν τὸ ἀντιλεγόμενον σημεῖον ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων, καὶ ὁμολογούμενον ὑπὸ πάσης τῆς οἰκουμένης, καὶ φυλάσσον πᾶσαν πνοὴν Χριστιανῶν· τοῦτό ἐστιν τὸ σημεῖον ἀντιλεγόμενον Καὶ τοῦ δὲ αὐτῆς τὴν ψυχὴν διελεύσεται ῥομφαία. Ῥομφαίαν εἶπε τὴν λύπην τῆς Παρθένου, προμηνύσας τὴν ἐπὶ τοῦ σταυροῦ λύπην. Μὴ γὰρ νομίσῃς, ἀγαπητέ, ὅτι οὐκ ἔπαθεν τὰ σπλάγχνα τὰ μητρικά θεωροῦντα τὸν Κύριον ἐν τῷ σταυρῷ περ πηγμένον, καὶ ὄξος καὶ χολὴν ποτιζόμενον, καὶ λόγχῃ τὴν πλευρὰν νυττόμενον Ταύτην την λύπην ἣν ἔμελλεν ὑπομένειν ἡ Παρθένος ἐπὶ τῷ σταυρῷ, προεμήνυσεν ὁ Συμεών, πρὸς τὴν Παρθένον εἰπών· Καὶ σοῦ δὲ αὐτῆς τὴν ψυχὴν διελεύσεται ρομφαία. Τὸ δὲ, διελεύσεται, ἐσήμανεν ὅτι πρὸς ὀλίγον ἡ τῆς λύπης ῥομφαία, καὶ εὐθέως τῆς ἀναστάσεως ἡ χαρά. Πᾶσαν οὖν οἰκονομίαν ἐποίησεν ὁ Κύριος δι' ἡμᾶς, ἵνα ἡμᾶς ἐξαγοράσῃ ἐκ τῆς κατάρας του νόμου καὶ τῆς περιτομῆς, καὶ τῇ χάριτι τοῦ Εὐαγγελίου διὰ τοῦ βαπτίσματος ἀνακαινοποιήσει τὴν κτίσιν. Διά τοῦτο περιετμήθη παύσων τὴν περιτομήν· καὶ εἰσε ἄγει τὸ βάπτισμα, ἀντὶ τῆς σαρκικῆς περιτομῆς τὴν πνευματικὴν ἀπολύτρωσιν, ἵνα ἀποτιθέντες τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον ἐν τῇ ἀπογεύσει τοῦ σώματος τῆς σαρκὸς, καὶ ἐνδυσάμενοι τὸν νέον τὸν κατὰ Θεὸν κτισθέντα, μηκέτι φροντίζωμεν περὶ τὴν τῆς σαρκὸς παρέδωκεν ἡμῖν ὁ ἐκ τῆς Παρθένου γεννηθεὶς Κύ Ει περιτομὴν, ἀλλὰ περὶ τὴν χάριν τοῦ βαπτίσματος, ἣν ριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός· αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. ΧΙ. Περὶ τοῦ Βαπτίσματος. 330. Ἐπειδὴ χθὲς περὶ τῆς γεννήσεως τοῦ Κυρίου τὸν λόγον ἱστοροῦντες ἠγάσθητε, λοιπὸν καὶ περὶ τοῦ βαπτίσματος ἀρξώμεθα λέγειν. Δεῦρο οὖν σήμερον κατείδωμεν τὸν Λόγον πῶς ἦλθεν ἐπὶ τὸ βάπτισμα καὶ μετὰ πόσα ἔτη τῆς γεννήσεως. αὐτοῦ τῆς ἐκ Παρθένου ἐβαπτίσθη ὁ Κύριος ἐπὶ τὸν Ἰορδάνην, καὶ τὴν τῶν ὑδάτων ἡγίασεν φύσιν, καὶ τῇ οἰκουμένῃ πάσῃ καθαρισμὸν καὶ ἀπολύτρωσιν ἐδωρήσατο, καὶ συγχώρησιν ἁμαρτιῶν. Καὶ είτε ἑαυτὸν ἐφανέρωσεν τῷ κόσμῳ· πρὸ τοῦ γὰρ βαπτισθῆναι αὐτὸν, οὔτε σημεῖα ἐποίησεν, οὔτε τῷ κόσμῳ ἐφανερώθη· οἱ τέσσαρες γὰρ εὐαγγελισταί διηγόρευσαν, ότι μετὰ τὸ βαπτισθῆναι αὐτὸν τότε ήρξατο ποιεῖν σημεῖα καὶ τέρατα ἐν τῷ λαῷ. ἐβαπτίσθη δὲ οὐχ ὅτι αὐτὸς ἔχρησεν λουτροῦ (ἁμαρτίαν γὰρ οὐκ ἐποίησεν, οὐδ' εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ), ἀλλὰ δι' ἡμᾶς ἐβαπτίσθη ἵνα ἡμῖν τύπον δώσῃ τοῦ βαπτίσματος δωρεάν, καὶ ἐν τῷ ὕδατι πατήσωμεν τὸν διάβολον· ἐὰν γὰρ τὸ βάπτισμα της ροῦμεν ἄσπιλον, ἐξουσίαν ἔχομεν πατῆσαι αὐτὸν, καθὼς εἶπεν ὁ Κύριος Ἰδοὺ δέδωκα ὑμῖν ἐξου σίαν πατεῖν ἐπάνω ὄψεων καὶ σκορπίων, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ. Βλέπε δὲ καὶ τοῦ ΝΟΤΑ. ἀπογγεννήσει,
col. 373–374page 31 of 75
PG 86:373το, αγαπητέ, πῶς ἐσήμανεν ὅτι κατὰ πάσης τῆς δυνάμεως τοῦ ἐχθροῦ δέδωκεν ἡμῖν τὴν ἐξουσίαν, εἰπὼν ἐπάνω ὄψεων καὶ σκορπίων πατεῖν. Ὁ ὄφις ἐν τῇ γλώττῃ ἔχει τὸ κέντρον, καὶ ὁ σκορπίος ἐν τῇ οὐρᾷ, τουτέστιν ἀπὸ κεφαλῆς ἕως οὐρᾶς. Ἐξουσίαν οὖν δέδωκεν ἡμῖν καταπατεῖν πάσας τὰς ἀρχὰς αὐτοῦ, καὶ τὰς ἐξουσίας καὶ τὰς δυνάμεις. Τούτου ένεκεν ἦλθεν ἐπὶ τὸ βάπτισμα καταργῆσαι τὴν τοῦ ἐχθροῦ δύναμιν, καὶ φανερωθῆναι ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἐπὶ τοῦ βαπτίσματος γνω σθῆναι τῷ κόσμῳ· οὐκ αὐτὸς περὶ αὐτοῦ ἐμαρτύρησεν ὅτι Υἱός εἰμι τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ Ἰωάννης ἐμαρ τύρησεν, ἐν δακτύλῳ δεικνύων καὶ λέγων· Ιδε ὁ ᾿Αμνὸς τοῦ Θεοῦ ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου. Καὶ ὅτε ἦλθεν λοιπὸν τοῦ βαπτισθῆναι, διεκώλυεν αὐτὸν Ἰωάννης λέγων· Ἐγὼ χρείαν ἔχω ὑπὸ σοῦ βαπτισθῆναι, καὶ σὺ ἔρχῃ πρός με; Οὐ δύναμαι, φησίν, οὐ τολμώ πηλίνην χεῖρα ὑψῶσαι ἐπάνω κορυφῆς ἀθανάτου· τὰ Χερουβίμ σε τρέμουσιν, τὰ Σεραφίμ ὑμνοῦσιν, οὐρανοὶ κλονοῦνται, ἡ γῆ, ἐν τῷ βλέπειν σε τρέμει, καὶ σείεται ὄρη, καὶ ταῦτα πάντα τρέμουσιν τὴν σὴν δύναμιν. Καὶ πῶς ἐγὼ δ θνητὸς τῆς ἀθανάτου σου κορυφῆς τολμήσω άψασθαι; Ο πηλὸς χρείαν ἔχει τοῦ κεραμέως τῆς ἐπισκέψεως, ὁ δοῦλος χρείαν ἔχει τοῦ Δεσπότου τῆς βοηθείας. Διό, Κύριε, οὐ τολμῶ τῇ ἀθανάτῳ σου κορυφῇ ἐπιχέειν ὕδωρ.. Ὁ δὲ Κύριος πρὸς αὐτόν, "Αφες ἄρτι· οὕτω γὰρ πρέπον ἡμῖν ἐστιν πληρῶσαι πᾶσαν δικαιοσύνην. Τὸ "Αφες ἄρτι, οὕτως ἐστίν· Οὐ θέλω, φησίν, γνωσθῆναι ὅστις εἰμί· διὰ τοῦτο σῶμα ἐφόρεσα, διὰ τοῦτο ἄνθρωπος ἐγενόμην, ἵνα πληρώσω πᾶσαν δικαιοσύνην.· ἐπειδὴ πρὸ τῆς ἐνσάρκου παρουσ σίας, θάλασσα ἰδοῦσα ἔφυγεν, καὶ Ἰορδάνης οὗτος ἐστράφη εἰς τὰ ὀπίσω, τὰ ὄρη καὶ οἱ βουνοὶ ἐσχίρο τησαν. Διὰ τοῦτο ἄνθρωπος ἐγενόμην, ἵνα καὶ ὁ Ἰορδάνης ἀφόβως με ὑποδέξηται· καὶ εἴσω εἰμὶ, μὴ ἀμελήσῃς, κατάστησόν με· οὐ δεῖ γὰρ σὲ μόνον μαρτυρῆσαι περὶ ἐμοῦ· ἐπεὶ νομίζει ὁ κόσμος ὅτι χαριζόμενός μοι ταῦτα λέγεις· ἀλλὰ δεῖ καὶ τὸν Πατέρα μου μαρτυρῆσαι ἄνωθεν περὶ ἐμοῦ, καὶ τὸν Παράκλητον ἐλθεῖν· τότε γνωσθήσομαι τῷ κόσμῳ ὅστις εἰμὶ, καὶ γινώσκομαι ὑπὸ τῶν ἐμῶν. Τότε λαβὼν ὁ Ἰωάννης ἐβάπτισεν αὐτὸν ἐν τῷ Ἰορδάνῃ· καὶ ἰδοὺ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ὡς περιστερὰ κατέβαινεν και ἔμενεν ἐπ' αὐτῷ καὶ φωνὴ οὐρανόθεν λέγουσα· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ἀγαπητὸς ἐν ᾧ ηὐδόκησα. Τότε ἀκούσας ὁ διάβολος τὴν τοῦ Ἰωάννου φωνήν καὶ μαρτυρίαν λέγοντος, "Ιδε ὁ ᾿Αμνὸς τοῦ Θεοῦ ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἄνωθεν κατερχόμενον, καὶ τὸν Πατέρα ἄνωθεν λέγοντα, Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ἀγαπητός, ἐξέττη καὶ οὐκ ἠδύνατο ἡσυχάσαι· ἕως γὰρ ὅτε ἐπὶ τὸ βάπτισμα ἦλθεν ὁ Σωτὴρ, οὐκ ἔγνω αὐτὸν ὁ διάβολος τίς ἐστιν. Αλλ' ἐνόμιζεν αὐτὸν ὡς ἕνα τῶν ἀνθρώ των εἶναι· εἶδεν γὰρ αὐτὸν ὅτι ἐκ γυναικὸς ἐγεννήθη, ἀλλ' οὐκ ἐνόησεν τὸ μυστήριον ὅτι διὰ τὴν παράβασιν τῆς Εὔας ἐκ τῆς Παρθένου προῆλθεν, ἵνα τὸ τῶν γυναικῶν γένος ἐλευθερώσῃ ἐκ τῆς κατά ρας· εἶδεν αὐτὸν μαστούς θηλάσαντα, καὶ ἐνόμισεν
col. 375–376page 32 of 75
PG 86:375ὅτι παιδίον ἐστὶν ψιλὸν ἐξ ἀνδρὸς καὶ γυναικός γεν νηθέν· καὶ οὐκ ἐνόμισεν ὁ ἄθλιος διάβολος ὅτι ὁ Λόν γος τοῦ Θεοῦ σάρξ εγένετο, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν, καὶ δι' ἡμᾶς ἐγαλακτοτροφήθη ὁ τοῦ μάννα χορηγός. Εἶδεν αὐτὸν ἐν ἄρτῳ τρεφόμενον, καὶ οὐκ ἐνόησεν ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ διδοὺς τροφήν πάση σαρκί. Οὐκ ἐνόησεν ὅτι ὥσπερ τὸν Φαραὼ καὶ τὴν δύναμιν αὐτοῦ εἰς θάλασσαν κατεπόντισεν, οὕτως καὶ τοῦτον μετὰ τῶν δαιμόνων αὐτοῦ διὰ τοῦ βαπτίσματος εἰς τὴν γέενναν τοῦ πυρὸς καταγάγῃ. Εἶδεν αὐτὸν ἐν τοῖς κόλ ποις τῆς μητρὸς καθεζόμενον, καὶ οὐκ ἐνόησεν ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ ὑπὸ Ἡσαΐου τοῦ προφήτου μηνυθείς ἡμῖν ὅτι ἐπὶ θρόνου υψηλοῦ καὶ ἐπηρμένου μέλο λει καθῆσθαι. Εἶδον αὐτὸν καθήμενον, καὶ τὰ Σεραφίμ κύκλῳ αὐτοῦ ᾄδοντα καὶ λέγοντα,"Αγιος, ἅγιος, ἅγιος, Κύριος Σαββαώθ, πλήρης ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ τῆς δόξης αὐτοῦ. Εἶδεν αὐτὸν ἐρχόμενον ἐπὶ τὸ βάπτισμα ὁ διάβολος, καὶ ἐνόμισεν αὐτὸν ἄνθρωπον εἶναι· εἶδεν αὐτὸν μόνον ἐπὶ τὸ βάπτισμα ὡς ἕνα τῶν ἀνθρώπων, καὶ οὐκ ἐνόησεν ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ τὴν οἰκουμένην μέλλων βαπτίζειν ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί.. ἀφ' ἑαυτοῦ τὰ ῥήματα ταῦτα Ἰωάννης ἐχαρίσατο, φωνὴν δέδοικα, καὶ τρέμω ὅτι ἀληθινός ἐστιν. Ταῦτα ἰδὼν καὶ τὰ τούτων ὅμοια, τὸν Κύριον κατ ερχόμενον ἐπὶ τὸ βάπτισμα, οὐκ ἐνόησεν ὅτι ἐν τῷ ἀνθρώπῳ Θεὸς κατοικεῖ, καὶ ἕως ὅτε ἐβαπτίσθη ὁ Κύριος, οὐδὲν αὐτῷ ἔμελλεν. Οὐδέποτε γὰρ αὐτῷ προσῆλθε πειρᾶσαι αὐτὸν καὶ μαθεῖν τίς ἐστιν· ἀλλὰ προσεδόκει καὶ αὐτὸν ὡς καὶ τοὺς λοιποὺς κατακλεῖσαι ἐν τῷ ᾅδῃ. Ὅτε δὲ ἤκουσεν ἐπὶ τοῦ Ἰορδάνου, καθὼς προείπον, τὴν τοῦ Ἰωάννου μαρτυρίαν, καὶ τὴν τοῦ Πατρὸς ἄνωθεν φωνὴν, καὶ τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος παρουσίαν, ἐξέστη ὁ διάβολος καὶ ἔλεγεν ἐν ἑαυτῷ· Τίς ἐστιν οὗτος; τοῦτον οἶδα ἐκ Μαρίας γεννηθέντα, καὶ τὸν Πατέρα αὐτοῦ τέκτονα οἶδα. Πῶς ἄρτι τοιαῦτα ἀκούω περὶ αὐτοῦ; Μὴ ἄρα οὗτός ἐστιν ἡ Χριστός; μὴ ἄρα οὗτός ἐστιν ὁ μέλλων λυτροῦσθαι τὴν οἰκουμένην; μὴ ἄρα οὗτός ἐστιν ὁ ἐν ἀρχῇ Λόγος, οὗ ἐγὼ παρήκουσα, καὶ ἔπεσα κάτω ἐπὶ τὴν γῆν; Οὐ πιστεύω ὅτι ὁ τὸν ἄνθρωπον πλάσας χερσὶν ἰδίαις, τὴν τοῦ ἀνθρώπου σάρκα ένα εδύσατο. Τί ποιήσω; πῶς μάθω τὸ ἀκριβὲς ὅτι ἐκεῖ νός ἐστιν; καὶ εἰ ἀκριβῶς ἐκεῖνος ἐστιν, κατ᾿ ἐμοῦ ἦλθεν. Καὶ οὐαί μοι τῷ ἀθλίῳ, ὅτι καταπέπαυταί μοι ἡ δύναμις· ἐσμικρύνθησαν μου τὰ κέντρα, ἠσθέ νησέν μου τὸ κράτος. Ταῦτα καὶ τοιαῦτα λογιζόμενος, καὶ ἀποδυρόμενος, οὐκ οἶδε τί ἔπραττεν· τότε ταύτην ἐλογίσατο τὴν ἐπίνοιαν, λέγων ἐν ἑαυτῷ Τέως προ[σ]έρχομαι, πειράζω αὐτὸν, καὶ εὶ αὐτός ἐστιν ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ μανθάνει με, καὶ οὐ καταδέχεται παρ' ἐμοῦ πειρασθῆναι, ἀλλὰ ῥήματι φυγαδεύει με. Ἐὰν δὲ ἐκ τοῦ πειρασμοῦ γνῷ ὅτι οὐκ ἔστιν ἐκεῖ νος, καὶ ἐτόλμησεν Ἰωάννης τοιαῦτα μαρτυρῆσαι περὶ αὐτοῦ, καὶ οὕτως με λύπησεν, καὶ δυνήσομαι ἐγκλεῖσαι αὐτὸν εἰς τὴν ἀποθήκην μου, διδάξω αὐτὸν μηκέτι τοιαῦτα φθέγγεσθαι, ἀλλὰ πάλιν ἐρῶ ὅτι καὶ παραμυθοῦμαι ὀλίγον ἐμαυτόν. Τὴν δὲ ἄνωθεν Τότε ἰδὼν ὁ Κύριος ὅτι πάνυ ἐφοβήθη ὁ διάβολος, καὶ μέλλει φεύγειν, καὶ οὐ τολμᾷ προσεγγίσαι αὐτῷ,
col. 377–378page 33 of 75
PG 86:377* ρξατο ἀνθρώπινα ἐπιδείκνυσθαι· καὶ ἐπεδίδου ἑαυτὸν εἰς τὸ πειρασθῆναι ὑπ' αὐτοῦ, καὶ ἔκρυπτε τὴν θεό τητα τῆς δόξης αὐτοῦ. Ὁ δὲ διάβολος ἰδὼν τὰ ἀνθρώπινα μετερχόμενον τὸν Κύριον, μικρὸν προθυμίαν λαβὼν, ήρξατο χλευάζειν αὐτόν. Ο δὲ Κύριος ( ἀπέδωκεν ἑαυτὸν εἰς ὄρος ὑψηλόν· Καὶ δεί κνυσιν αὐτῷ πάσας τὰς βασιλείας τοῦ κόσμου, καὶ λέγει αὐτῷ· Ταῦτα πάντα σοὶ δώσω, ἐὰν πεσὼν προσκυνήσῃς μοι. Τί λέγεις, ἄθλιε ὦ διά βολε; τῷ Ποιητῇ τῶν ἁπάντων τὰ ποιήματα χαρί ζεσθαι ἐπαγγέλλεις; τῷ Βασιλεῖ τῶν βασιλευόντων, τῷ τὴν σωτηρίαν παρέχοντι τοῖς βασιλεῦσιν σὺ ἐπε αγγέλλεις βασιλείαν; Ταῦτα πάντα σου δώσω, ἐὰν πεσὼν προσκυνήσης μοι. Καὶ βλέπε, ἀγαπητέ, τὴν πονηρὰν ἐπίνοιαν τοῦ κακοτέχνου δαίμονος, που ταπὸν πειρασμὸν ἐπενόησεν. Ἐπειδὴ οἶδεν ἐξ ἀρχῆς τὸ τῶν ἀνθρώπων γένος ἐπιῤῥεπὲς καὶ πρόθυμον εἰς πλεονεξίαν, διὰ τοῦτο προσέβαλεν τὸν πειρασμὸν, λέγων ὅτι Ἐὰν ἄνθρωπος ἐστιν, εὐθέως διὰ τῆς τῶν χρημάτων ὑποσχέσεως καταφέρω αὐτὸν ὑπὸ τοὺς πό δας μου· εἰ δὲ οὐκ ἔστιν ἄνθρωπος μόνον, ἀλλὰ καὶ Θεός Λόγος, γνώσομαι τί ποιήσω. Τὸν οὖν σκοπὸν τοῦ ἐχθροῦ νοήσας ὁ Κύριος, οὔτε τὴν θεότητα ἐπεδείξατο, οὔτε τὴν ἀνθρωπότητα μετῆλθεν, ἀλλὰ μέσῃ φωνῇ ἀπεκρίνατο, καὶ ἐφίμωσεν αὐτὸν, εἰπών Γέγραπται, Κύριον τὸν Θέον σου προσκυνήσεις, καὶ αὐτοῦ τὴν ἐπίνοιαν, καὶ οὔτε ἐδίωξεν αὐτὸν, οὔτε εἰς ὁδὸν Ὁ δὲ διάβολος μὴ λαβὼν τὴν ἀπόκρισιν, ἐφ' ἔ τερον εἶδος τοῦ πειρασμοῦ μετῆλθεν. Καὶ διὰ τῆς ἐρήμου διελθόντων αὐτῶν, ἤρξατο πάλιν λέγειν προς τὸν Κύριον· Εὶ Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, εἰπὲ ἵνα οἱ λί θοι οὗτοι άρτοι γένωνται. Τεσσαράκοντα γὰρ ἡμέ ρες νηστεύσας, ὕστερον ἐπείνασεν, οὐχ ἡ θεότης, ἀλλ' ἡ τοῦ δούλου μορφή. Αλλ' ὁ διάβολος τοῦτο οὐκ ἔγνω· ἀλλὰ τοῦτο ἔλεγεν, Εἰπὲ ἵνα οἱ λίθοι οὗ τοι ἄρτοι γένωνται. Αναίσχυντε διάβολε, οἱ ὀφ θαλμοὶ πάντων εἰς αὐτὸν ἐμπήξουσιν, καὶ πᾶσιν δί δωσιν τροφὴν αὐτῶν ἐν εὐκαιρίᾳ, καὶ τοὺς λίθους ποιῆσαι ἄρτους οὐκ ἠδύνατο; Ὁ τὸ μάννα ἐπομβρήσας ἐν τῇ ἐρήμῳ τῷ Ἰσραὴλ, τοὺς λίθους ἄρτους ποιῆσαι οὐκ ἠδύνατο, ὦ ἄθλιε διάβολε; Εἶπεν, καὶ οἱ οὐρανοὶ, καὶ ἡ γῆ, καὶ πᾶσα ἡ κτίσις ἐξ οὐκ ὄν των εἰς τὸ εἶνα: παρήχθησαν, οἱ δὲ λίθοι οὔπω ἐγί νοντο ἄρτοι τῷ λόγῳ αὐτοῦ; Ναί, ἐγίνοντο· ἀλλ' ἵνα σε δελεάσας χειρώσηται, οὐ λέγει ἵνα οἱ λίθοι ἄρτοι γίνωνται. Τί οὖν ὁ Κύριος πρὸς αὐτόν φησιν; Οὐκ ἐπ' ἄρτῳ μόνῳ ζήσεται ἄνθρωπος, ἀλλ' ἐν παντὶ ῥήματι Θεοῦ. Ὅτε οὖν εἶδεν ὁ διάβολος ὅτι οὔτε μία απόκρισις φανερὰ ἐγένετο αὐτῷ, οὐκέτι ἔμενε τοῦ πειρᾶσαι αὐτόν. Καὶ εὐθέως λαμβάνει αὐτὸν, καὶ ἔρχονται εἰς τὴν ἁγίαν πόλιν, καὶ ἀνάγει αὐτὸν ἐπὶ τὸ πτερύγιον τοῦ ἱεροῦ καὶ λέγει αὐτῷ Εἰ Υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, βάλε σεαυτὸν κάτω ἐντεῦθεν. Τότε λοιπὸν ἰδὼν ὁ Κύριος ὅτι πολλὰ ἐχρόνισεν, παρήνοιξεν μικρὰν θυρίδα τῆς θεότητος· ἐπετίμησεν αὐτῷ λέγων, Υπαγε ὀπίσω μου, Σατανᾶ· οὐκ ἐκ πειράσεις Κύριον τὸν Θεόν σου. Τότε ἀναχωρήσας αὐτῷ μόνῳ λατρεύσεις. Ἀπὸ μιᾶς φωνῆς ἐνίκησεν αὐτὸν ἔδωκεν, ἀλλ᾽ ἀφῆκεν αὐτὸν οὕτω σχολάζεσθαι.
col. 379–380page 34 of 75
PG 86:379ἔφυγε, μὴ ἐπενεγκὼν τὴν ἐπιτιμίαν τοῦ λόγου· τα τα δὲ πειρατήρια ὑπέμεινεν ὁ Κύριος ὑπὸ τοῦ διαβόλου δι᾿ ἡμᾶς, οὐχ ὅτι οὐκ ἠδύνατο ἀπώσασθαι αὐτὸν, ἀλλ᾽ ἔκρυψεν τὴν θεότητα, ἵνα μὴ φυγαδεύσῃ τὸν ἐχθρὸν, καὶ ἀλλότριοι γενώμεθα τῆς ἀναστάσεως, ἀλλὰ διὰ τοῦτο ἐπειράσθη. Καὶ γὰρ ἐσιώπησεν, ἵνα αὐτὸν χειρώσηται, καὶ ἡμᾶς ἀνακαλέσηται ἀπὸ τοῦ πειρασμοῦ αὐτοῦ· ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. Εἰς τὸ, «Σὺ εἶ ὁ ἐρχόμενος ἢ ἕτερον προσδοκῶμεν; 332 Επειδή παραιτεῖς παρ' ἐμοὶ λόγον, ὦ ἀγαπητέ, θέλων μαθεῖν τίνος ἕνεκεν ὁ Βαπτιστὴς καὶ Πρόδρομος τοῦ Κυρίου Ιωάννης ἀπο έστειλε τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ πρὸς τὸν Κύριον λέγων Σὺ εἶ ὁ ἐρχόμενος ἢ ἕτερον προσδοκῶμεν· δεῦρο τοῦτο σαφῶς σοι καταστήσω. Οὐ μόνον γὰρ σὺ ἡγνόησ σας τοῦ ῥήματος τὸ μυστήριον, ἀλλὰ πολλοὶ τῶν δεῖν τὰ θαύματα, καὶ πιστεύειν ἐπ' αὐτῷ. Αλλοι ὡς ἀγνοοῦντα αὐτὸν διαγράφουσιν, ἄλλοι ἕτερά τινα ἐννοοῦνται, καὶ οὐδεὶς ἔγνω τὸ μυστήριον τοῦ ῥήματος· δεῦρο οὖν ἡμεῖς τοῦτο σαφῶς καταστήσωμεν πᾶσι τῇ τοῦ Κυρίου χάριτι ἑρμηνευόντων καὶ πολλὰ εἰδόντων, ἡγνόησαν τὸ μυσ στήριον· καὶ ἡμῖν ταύτην τὴν ἑρμηνείαν παρεισήνεγκαν λέγοντες, ὅτι διὰ τοὺς ἰδίους μαθητὰς πιστοποιήσας ἀπέστειλεν αὐτοὺς αὐταῖς ὄψεσιν παραλα Σὺ εἶ ὁ ἐρχόμενος ἢ ἕτερον προσδοκώμεν; Οὐκ ἀγνοῶν αὐτὸν ἀπέστειλεν μαθεῖν τίς ἐστιν. Πῶς γὰρ ἠγνόησεν αὐτόν; Πρὸ τοῦ γεννηθῆναι αὐτὸν ἐγνώ ρισεν Δεσπότην ἐν τῇ κοιλίᾳ ὑπάρχων τῆς αὐτοῦ μητρὸς Ἐλισάβετ· σημαίνων καὶ σκιρτήσας ἡγαλο λιάσατο· σημαίνων τὴν παρουσίαν τῆς μητρὸς τοῦ Κυρίου· καὶ μετὰ τὸ γεννηθῆναι αὐτὸν ἡγνόει; ἔστιν ὅτε ὁ κόσμος αὐτὸν ἔγνω τίς ἐστιν, καὶ τὰς εὐεργεσίας παρ' αὐτοῦ ἐλάμβανεν· τότε αὐτὸν ἡγε νόει; μὴ γένοιτο· τῇ οἰκουμένῃ πάσῃ κατάδηλος αὐτοῦ ἡ παρουσία ἐγένετο, καὶ Ἰωάννῃ τῷ προδρόμῳ ἀπεκρύπτετο; τοῖς ποιμέσιν στρατιὰ τῶν ἀγγε λων φανεῖσα εὐηγγελίσατο την παρουσίαν τοῦ Δεν σπότου, καὶ Ἰωάννης αὐτὸν ἡγνόει; εἶτα ὅτε ἀπ έστειλαν οι Φαρισαῖοι πρὸς αὐτὸν λέγοντες· Τίς εἶ σὺ εἰπὲ ἡμῖν· ἀγνοοῦμεν· προφήτης εἴ σύ; Καὶ εἶπεν· Οὐ. Ὁ Χριστὸς εἶ σύ; καὶ εἶπεν οὐκ εἰμί· Ἐγώ, φησίν, φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ· Ετοιμάσατε τὴν ὁδὸν Κυρίου, εὐθείας ποιήσατε τὰς τρίβους αὐτοῦ. Τὰς ὁδοὺς αὐτοῦ εὐτρεπίζειν λέγει, καὶ τὸν ἐρχόμενον οὐκ οἶδε; Τοῖς βαπτιζομένοις ὑπ' αὐτοῦ εὐαγγελίζεται λέγων· Ἐγὼ μὲν ὑμᾶς βαπτίζω ἐν ὕδατι, ὁ δὲ ὀπίσω μου ερχόμενος αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρὶ, οὗ οὐκ εἰμὶ ἱκανὸς λῦσαι τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος αὐτοῦ. Καὶ πάλιν ὅτε εἶδεν αὐτὸν ἐρχόμενον ἐπὶ τὸ βάπτισμα, δακτύλω δεικνύων ελεγεν "Ιδε ὁ ᾿Αμνός τοῦ Θεοῦ ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου. Εν ΝΟΤΑ.
col. 381–382page 35 of 75
PG 86:381ἡγνόει αὐτὸν, πῶς ἔλεγεν τοιαῦτα ρήματα; δι πτισεν αὐτὸν, καὶ εἶδεν τὸ Πνεῦμα καταβαῖνον καὶ μένον ἐπ' αὐτὸν, τὴν ἀψευδῆ φωνὴν τοῦ Πατρὸς ἄνωθεν μαρτυροῦσαν καὶ λέγουσαν· Οὗτος ἐστιν] ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ ηὐδόκησα. Ταῦτα πάντα, φησὶν, τότε διὰ τοὺς μαθητάς πιστοποιῆσαι ἀπέστειλεν ὡς ἐν προφάσει τοῦ ῥήματος ἀλλ᾽ ἐν τῷ τὸν Ἰωάννην μαρτυρεῖν καὶ λέγειν, "Ιδε ὁ Ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κό σμου, καὶ οἱ μαθηταὶ συμπαρῆσαν τῷ Ἰωάννῃ καὶ ἤκουσαν πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν, καὶ οὐκ ἦν αὐτοῖς ἀμφιβολία οὐδεμία. Καὶ οὐχ ἕνεκεν τούτου ἀπέστειλεν αὐτοὺς πρὸς τὸν Κύριον· ἀλλὰ δεῦρο, τέκνον, καὶ εἴπω σοι τὸ φοβερὸν μυστήριον τοῦ ῥήματος ἐπειδὴ ἐν ἅπασιν Πρόδρομος τοῦ Κυρίου ἐγένετο, τοῖς πᾶσιν εὐηγγελίσατο αὐτοῦ τὴν παρουσίαν εἰς τὴν τοῦ κόσμου σωτηρίαν, παραγγέλλων τοῖς πᾶσιν καὶ λέγων· Ετοιμάσατε τὴν ὁδὸν Κυρίου, εὐ θείας ποιεῖτε τὰς τρίβους αὐτοῦ, τουτέστι, Τάς καρδίας ὑμῶν, ἵνα ἐνοικήσῃ ἐν ὑμῖν ὁ Κύριος. Ποιή= σατε καρπὸν ἄξιον τῆς μετανοίας, ἑτοιμάσατε ἑαυ τούς· ἰδοὺ ἔρχεται πάντων ὁ Λυτρωτής· ὥσπερ οὖν ἐντεῦθεν ταῦτα εὐηγγελίσατο τοῖς ἑπερωτῶσιν αὐτ τὸν, ἤμελλεν λοιπὸν καὶ ἐν ἐκείνῳ τῷ κόσμῳ προς τρέχειν καὶ μηνύειν τὸν Δεσπότην κατέρχεσθαι ἐν τῷ ᾅδῃ Καὶ ἔμελλον οἱ ἐν τῷ ᾅδῃ ἐγκεκλεισμέ. νοι επερωτᾶν αὐτὸν λέγοντες· Τίς ἡμᾶς ἐξάξει ένα τεῦθεν; ἆρα ἄγγελον πέμπει; ἆρα ἀρχάγγελον; Εἰπὲ ἡμῖν τίς ἔρχεται, καὶ ἐκβάλλει ἡμᾶς; Ο δὲ Ἰωάν νης οὐκ οἶδε τί μέλλει ἀποκρίνεσθαι αὐτοῖς. Οὐκ ἐπίστευσεν γὰρ ὅτι ἀληθῶς ἐκεῖνος καταδέχεται εἰς τὸν ᾅδην κατελθεῖν· οὐκ ἐπίστευσεν ὅτι ὁ τῆς ἀθα νασίας ποιητής θάνατον υπομείνῃ. Απιστον γὰρ ἦν ἀληθῶς τὸ γινόμενον, ὅτι Θεός Λόγος ἀληθινὸς, Θεοῦ ἀληθινοῦ Υἱός, φῶς ἐκ φωτός, ζωὴ ἐκ ζωῆς, θάνα τον δι' ἡμᾶς γνωρίσαι καταδέχεται. Ἀπιστήσας οὖν τοῦτο, ἀπέστειλεν πρὸς αὐτὸν λέγων· Σὺ εἶ ὁ ἐρχό μενος ἢ ἕτερον προσδοκώμεν; Καὶ ἵνα μὴ νομίσης μή λέγειν με τὴν ἀλήθειαν περὶ τούτου, ἄκουσον τῆς τοῦ Εὐαγγελίου φωνῆς, ὅτε ἀπέθετο τὸν Ἰωάννην ὁ Ἡρώδης εἰς τὸ δεσμωτήριον διὰ Ἡρωδιάδα τὴν γυναῖκα τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ Φιλίππου την κακῶς αὐτῷ συνοικοῦσαν. Καὶ ἰδὼν λοιπὸν Ἰωάννης, καὶ νοήσας ὅτι μέλλει κατέρχεσθαι εἰς τὸν ζην, τότε ἀπέστειλε πρὸς τὸν Κύριον λέγων Σὺ εἶ ὁ ἐρχόμενος ἢ ἕτερον προσδοκῶμεν; Ιδού, φησίν, Κύριε, ἡ ὥρα τοῦ θανάτου πάρεστιν μοι ἰδοὺ προβλέπω τὸ πικρὸν συμπόσιον τῶν γενεθλίων Ηρώδου κατ᾿ ἐμοῦ γινόμενον· ἰδοὺ προβλέπω την Ηρωδιάδα κατ' ἐμοῦ τὸ ἐργαστήριον τῆς ὀρχήσεως σκευάζουσαν· ἤδη προβλέπω ὅτι μέθη καὶ κόρη τὴν κεφαλήν μου ἀφαιροῦνται· ἤδη τὸ πέρας τοῦ βίου πάρεστίν μοι, τὸ τέλος τῆς ζωῆς ἐμῆς πεπλήρωτα, πορεύομαι πρὸς τοὺς πατέρας μου, ὑπάγω πρὸς τὸν κόσμον τὸν ἐκεῖ ἐγκεκλεισμένον ὑπὸ τοῦ Σατανᾶ εἰς τὸν ᾄδην. Καὶ ἐὰν ἐπερωτήσωσιν με λέγοντες, Τίς ἔρχεται καὶ ἐκβάλλει ἡμᾶς; τί αὐτοῖς ἐρῶ; Εἰπέ μοι τὴν ἀλήθειαν, Δέσποτα· Σὺ εἶ ὁ ἐρχόμενος, ἕτερον προσδοκῶμεν; ΝΟΤΑ.
col. 383–384page 36 of 75
PG 86:383Καὶ ἀπελθόντες οἱ μαθηταὶ Ἰωάννου εἶπον αὐτῷ ταῦτα· καὶ ἀποκριθεὶς ὁ Κύριος εἶπεν αὐτοῖς· ΕΙ πατε 'Ιωάννῃ ὁ ἀκούετε καὶ βλέπετε. Τυφλοί ἀναβλέπουσιν, λεπροὶ καθαρίζονται, πτωχοί εὐαγγελίζονται, καὶ νεκροὶ ἐγείρονται. Σὺ πτω χὸς ὤν, σὺ εὐαγγελίζου τοῖς ἐν τῷ ᾅδῃ τὴν ἀνά στασιν, καὶ ἐγείρονται· τοῦτο δέ ἐστιν ὁ ἔλεγεν· Σὺ εἶ ὁ ἐρχόμενος ἢ ἕτερον προσδοκῶμεν; Ἐκ τῆς ἀποκρίσεως τοῦ Κυρίου ἔγνω ὁ Πρόδρομος ὅτι καὶ τοὺς ἐν τῷ ᾅδῃ οἰκτείρων ὁ Σωτὴρ καταδέχεται θά να τον ὑπομεῖναι. Επρεπεν γὰρ ἀληθῶς καὶ τοὺς ἐν τῷ ᾅδῃ ἀπολαῦσαι τῆς εὐσπλαγχνίας αὐτοῦ. Ἕως γὰρ τῆς ἐπιδημίας τοῦ Κυρίου πάντες κατέκειντο ἐν τῷ ᾅδῃ· ἐκεῖ ἦν Ησαΐας ὁ μεγαλοφωνότατος έκεῖ ἦν Δαβὶδ ὁ εὑρεθεὶς κατὰ τὴν καρδίαν τοῦ Θεοῦ ἐκεῖ ἦν Σαμουήλ, Δανιήλ, Έζεκιήλ, καὶ οἱ καθ' νίων, καὶ πᾶσα γλώσσα ἐξομολογήσεται ὅτι Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς εἰς δόξαν Θεοῦ Πατρὸς εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. ἑξῆς προφῆται. Εδει οὖν αὐτὸν κατελθεῖν καὶ ἐλευ θερῶσαι αὐτοὺς, ἵνα καὶ οἱ ἐπὶ γῆς καὶ οἱ ἐν οὐρα νοῖς καὶ οἱ ἐν τῷ ᾅδῃ τύχωσιν τῆς παρ' αὐτοῦ σωτη ρίας, καὶ αὐτοὶ προσκυνήσωσιν αὐτόν· καὶ ἵνα πλη ῥωθῇ τοῦ εὐλογημένου Παύλου τοῦ ἀποστόλου το ρητόν· Ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ Χριστοῦ πᾶν γάνυ κάμψει ἐπουρανίων καὶ ἐπιγείων καὶ καταχθο Περὶ τῆς παρουσίας Ἰωάννου εἰς ᾅδην, καὶ περὶ τῶν ἐκεῖ ὄντων. Εἰς τὴν προδοσίαν τοῦ Ἰούδα. ΙΕ'. Εἰς τὸν Διάβολον καὶ εἰς τὸν "Αδην 336.] Δίκαιον ἡμῖν σήμερον, ἀγαπητοί, τοῦ χθὲς εἰρημένου λόγου επισκέψασθαι, καὶ ἰδεῖν τὴν τοῦ Διαβόλου καὶ τοῦ ᾿Αδου συμβολὴν πρὸς τοὺς Ἰουδαίους κατὰ τοῦ Κυρίου. Ακούσας ο Διάβολο; Τῇ μεγάλῃ παρασκευῇ τοῦ μακαρίου Εὐσεβίου λόγος εἰς τὸν Διάβολον καὶ εἰς τὸν "Αδην μετὰ τὸ πα ραδοῦναι ὁ Ἰούδας τὸν Κύριον, Εὐλόγησον, Δέσποτα. Δίκαιον ἡμῖν σήμερον, ἀγαπητοὶ [σήμερον], τὰ ἀκόλουθα τοῦ χθὲς εἰρημένου λόγον ἐπισκέψασθαι, καὶ ἰδεῖν τὴν τοῦ διαβόλου ὑπουργίαν τὴν πρὸς τὸν ᾄδην κατὰ τοῦ Κυρίου. Ακούσας οὖν ὁ Διάβολος τοῦ Κυρίου Τοῦ ὁσίου πατρὸς ἡμῶν Εὐσεβίου ἐπισκόπου πρὸς τοὺς Ἰουδαίους κατασυλλογισμός. Εὐλόγησον, ὦ Δέσποτα. Δίκαιον ἡμῖν σήμερον, ἀγαπητοὶ, τοῦ χθὲς εἰρημένου λόγου ἐπισκέψασθαι καὶ ἰδεῖν τὴν τοῦ Διαβόλου καὶ τοῦ "Αδου συμβολὴν πρὸς τοὺς Ἰουδαίους κατὰ τοῦ Κυριού [τὸν Κύριον]. 'Ακούσας γὰρ ὁ Διάβολος τοῦ Κυ χχνι, ἀκούσας,
col. 385–386page 37 of 75
PG 86:385τοῦ Κυρίου εἰπόντος· Περίλυπός ἐστιν ἡ ψυχὴ μου έως θανάτου, ἐνόμισεν ὅτι τὸν θάνατον ἐφο βήθη, καὶ τὸν σταυρὸν ἐδειλίασεν· καὶ δραμὼν πρὸς τὸν ᾿Αδην, Αδελφὲ Αδη, λέγει αὐτῷ ἕτοιμος γε νοῦ εἰς τὴν κακὴν ἡμέραν ἐγώ τε καὶ σύ· εὐτρέπισον μοι τόπον ἀσφαλῆ, ὅπου κατακλείσωμεν τὸν λε γόμενον Ἰησοῦν, ὃν Ἰωάννης καὶ οἱ προφῆται λέ γουσιν ὅτι ἔρχεται καὶ ἐκβάλλει ἡμᾶς. Ἰδοὺ κατε σκεύασα κατ' αὐτοῦ θάνατον· εὐτρέπισα ἤλους, Ακόνησα λόγχην, ἐπέρασα όξος καὶ χολήν, τοὺς Ιου δαίους παρώξυνα ὡς βέλη κατ' αὐτοῦ, τὸν μαθητὴν αὐτοῦ εἰς προδοσίαν ήτοίμασα· μόνος σὺ ἕτοιμος γεν νοῦ εἰς τὴν ὑποδοχὴν αὐτοῦ, ὅτι δύο ἡμέραι λείπουσιν αὐτῷ καὶ παραστήσω αὐτόν σοι. Πολλὰ γὰρ κακά μοι ἐπεδείξατο οὗτος ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ παρεπίκρανεν με πολλά μου σκεύη διήρπασεν· οὕς ἐγὼ φόνῳ ἡφάνισα, οὗτος ῥήματι ἰᾶτο· ὧν ἐγὼ παρ έλυον τὰ μέλη, οὗτος λόγῳ ἐσφίγγετο καὶ τὴν κλίνην ἐπὶ τῶν ὤμων αἴρειν ἐπέταττεν. Αλλους ετύφλωσα πλείσας τὸ φῶς, καὶ ἑτερπόμην εἰς αὐτοὺς, ὅταν εἰς τοὺς τοίχους περιέχρουον, εἰς ὕδωρ περιέπιπτον, ἐπὶ λέγοντος· Περίλυπός ἐστιν ἡ ψυχή μου ἕως θανάτου χχνί, 58.)· ἐνόμισεν ὅτι τὸν θάνατον ἐφοβής θη, ἐνόμισεν ὅτι τὸν σταυρὸν ἐδειλίασε, καὶ ἤρξατο άθυμος γίνεσθαι· καὶ δραμὼν πρὸς τὸν ᾿Αδην λέγει Έτοιμος γενοῦ, εὐτρέπεσον τόπον ἀσφαλῆ, ὅπου 8 κατακλείσωμεν τὸν λεγόμενον Ἰησοῦν, ὃν Ἰωάννης καὶ οἱ προφῆται ἔλεγον ἔρχεσθαι καὶ ἐκβάλλειν αὐτοῦ;. Ἰδοὺ κατεσκεύασα κατ' αὐτοῦ κατ' αὐτὸν θά νατον, εὐτρέπισα ήλους, ἠκόνησα λόγχην, ἐκέρασα όξος καὶ χολήν. Πάντα πεποίηκα πρὸς τὴν προδοσίαν αὐτοῦ καὶ τὸν θάνατον. Μόνον σὺ ἕτοιμος γενοῦ εἰς τὴν ὑποδοχὴν αὐτοῦ. Ἔτι δύο ἡμέραι λείπουσιν αὐτῷ καὶ παραστήσω αὐτόν. Πολλὰ γάρ μοι ἐνεδείξατο αὐτοῦ ἐπὶ τῆς γῆς ἐναντία, πολλά με παρεπίκρανεν [που παρεπίκρασεν ], πολλά μου σκεύη ήρπασεν. Οὓς ἐγὼ φθόνω ἠφάνιζον, οὗτος μόνῳ βήματι ἰᾶτο· ὧν ἐγὼ παρέλυσα ' τὰ μέλη, οὗτος ῥήματι σφίγγων, τὴν κλίνην ἐπὶ τῶν ὤμων φέρειν ἐπέταττεν. Αλλους ετύφλωσε κομίσας τὸ φῶς, καὶ ἑτερπόμην εἰς αὐτούς, ὅταν εἰς τοίχους προσέκρουον, εἰς ὕδωρ ἔπιπτον, καὶ ἐπὶ βοθύνων κατεστρέφοντο· καὶ ἐλθὼν ἐκεῖνος, πόθεν οὐκ οἶδα, τὰ ἐναντία μοι πράττων μίου εἰπόντος· Περίλυπός ἐστιν ἡ ψυχή μου ἕως θανάτου· ἐνόμισεν ὅτι τὸν θάνατον ἐφοβήθη, καὶ τὸν σταυρὸν ἐδειλίασε· καὶ δραμὼν πρὸς τὸν ᾿Αδην εἶπεν· 'Αδελφὲ "Αδη, γενοῦ ἕτοιμος, εὐτρεπισόν μοι τότ που όπως κατακλείσωμεν τὸν Ἰησοῦν τὸν λεγόμενον Χριστόν, ἐν Ἰωάννης καὶ οἱ προφῆται λέγουσιν, ὅτι Έρχεται ἕνα ἐκβάλῃ ἡμᾶς. — Ιδού, κατεσκεύασα όλους, εκόνησα λόχγην, ἐκέρασα όξος καὶ χολήν· τοὺς Ἰουδαίους παρώξυνα ὡς βέλη κατ' αὐτοῦ· τὸν μαθητὴν αὐτοῦ εἰς προδοσίαν ήτοίμασα. Μόνον σὺ γενού ἕτοιμος πρὸς ὑποδοχὴν αὐτοῦ. Ἔτι γὰρ δύο ἡμέραι, καὶ παραστήσω σοι αὐτόν· πολλὰ γὰρ κακά μοι ένα εδείξατο, πολλά με παρεπίκρανεν, πολλά μου σκεύη διήρπασεν. Ἐγὼ παρέλυον παρέλυσα] μέλη, καὶ αὐτὸς σφίγγειν τὴν κλίνην ἐπὶ τῶν ὤμων φέρων ἐκέλευσεν. Ἄλλους ἐτύφλωσα καὶ ἐχαιρόμην εἰς αὐτοὺς, ὅταν εἰς τοὺς τοίχους προσέκρουον· καὶ αὐτὸς φῶς αὐτοῖς άδης διάβολος, ἕως θάνατον, άθετος, ἀσφάλειον ὅπως. ἡμᾶς. χολήν, χολήν και λιποῦσιν αὐτόν. παρέλια κοιμίσας, κοιμίσθη ἐπιβωθύνων εἰς βοθύνους
col. 387–388page 38 of 75
PG 86:387βορβόρους κατέστρεφον· καὶ ἐλθὼν ἐκεῖνος πόθεν οὐκ οἶδα, καὶ τα εναντία μοι πράττων, ῥήματι αὐ τοῖς ἐχαρίζετο τὸ φῶς. ᾿Αλλὰ καὶ ἐκ γενετής τυφλόν διὰ πηλοῦ καὶ ὕδατος τοῦ Σιλωάμ κελεύσας νίψασθαι, εὐθέως ἀνέβλεψεν. Καὶ λοιπὸν μὴ εὑρὼν τόπον ποῦ ἀπελθεῖν, παρέλαβον μετ᾿ ἐμοῦ τοὺς ὑπουργούς μου, καὶ ἀνεχώρησα μακρὰν ἀπ' αὐτοῦ, καὶ εὑρὼν νεανίσκον καλὸν, εἰσῆλθον εἰς αὐτὸν, καὶ ᾤκησα ἐν αὐτῷ· πῶς ἔγνω, οὐκ οἶδα· ἦλθεν ἐκεῖ καὶ ἐπετίμησέν με ἐξελθεῖν· καὶ ἐξελθὼν καὶ μὴ εὑρὼν τόπον που ἀπέλθω, παρεκάλεσα αὐτὸν ἵνα κατὰ τῶν χοίρων λάβω τὴν ἐξουσίαν· καὶ ἐλθὼν εἰς τοὺς χοίρους ἔπνιξα τούτους. Αλλ' ὅτε πάλιν ἄρχοντός τινος θυγάτηρ ἀπέθανέ μονογενής, καὶ ἐπειδὴ πολυπόθητον τὸ κοράσιον τοῖς γονεῦσιν μέγα πένθος γέγονεν, καὶ ἑτερπ[όμ]ην τῶν γονέων κλαιόντων καὶ κοπτομένων, καὶ τοῦ λοιποῦ ὄχλου ὀδυρομένου, καὶ θορύβου μεγάλου δν τος, οὐκ οἶδα πόθεν καὶ ἀνέστησεν αὐτὴν λόγῳ, καὶ παρέδωκεν αὐτὴν τῇ μητρὶ αὐτῆς. Πάλιν γυνὴ ὑπ' ἐμοῦ ἀφανισθεῖσα, ἐπεὶ δώδεκα έτη ὀχετοὶ αἱμάτων ἐκ τῆς σαρκὸς αὐτῆς κατήρχοντο, καὶ εὐθέως ἰδοῦσα τοῦτον προσέδραμεν πρὸς αὐτὸν καὶ μόνον τοῦ κρατ σπέδου αὐτοῦ ἥψατο, καὶ εὐθέως ἐστάθη ἡ φύσις τοῦ αἵματος αὐτῆς. Καὶ ἐγενόμην κατ' αὐτοῦ, καὶ οὐκ ἐτόλμων αὐτῷ προσβάλλειν μάχην, ἀλλ' ἀνέστην καὶ ἀνεχώρησα ἀπὸ τῶν ὁρίων ἐκείνων, ὧν ἐκεῖνος διέτριβεν. Καὶ ἦλθον εἰς τὰ μέρη τῆς Συρίας, μᾶλ λον δὲ εἰς τὰ ὅρια τῶν Χαναναίων, καὶ εὗρον ἐκεῖ βήματι ίπτο. Αλλον ἐν αὐτῇ αὐτοῖς ἐν] τῇ κοιλίᾳ τῆς μητρὸς ὑπάρχοντα, ἐνέπλασα τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτοῦ, ὥστε μήτ' ίχνος ὀμμάτων [ ἔχων όμματα] φαίνεσθαι. Ἐκεῖνος οὖν εὑρὼν αὐτὸν καὶ πηλὸν διὰ πτυέλου ποιήσας ἐποίησε] καὶ ἐπιχρίσας τοῖς ὀφθαλμοῖς [τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτοῦ, ἐκέλευσεν αὐτὸν ἐπὶ τὸν [ τὴν ] Σιλωὰμ νίψασθαι καὶ εὐθέως ανέβλεψεν. Καὶ μὴ εὑρὼν τόπον ἵνα ἀπέλθω, παρέλαβον ἐξ δαί μονας ὑπουργούς μου, καὶ ἀνεχώρησα μακρὰν ἀπ᾿ αὐτοῦ. Καὶ εὑρὼν νεανίσκον καλὸν εἰσῆλθον εἰς αὐτὸν μετὰ τῶν ὑπουργῶν μου καὶ χαίρων ᾤκησα ἐν αὐτῷ. Πῶς οὖν ἐκεῖνος, οὐκ οἶδα, ἔγνω, ηλθεν ἐκεῖ καὶ ἐπιτίμησέν μοι ἐξελθεῖν· καὶ ἐξελθὼν ἐγὼ μετὰ τῶν ἐξ ὑπουργῶν [τοὺς ἐξ ὑπουργούς ] μου, καὶ μὴ εὑρὼν τόπον, ὅπου ἀπελθεῖν 10, παρεκάλεσα αὐτὸν, ἵνα κάν κατὰ τῶν χοίρων λάβω λαβεῖν] τὴν ἐξουσίαν. Αλλοτε πάλιν εἰσελθόντος αὐτοῦ εἰς τὸ πλοῖον, καὶ ἀφυπνώσαντος, ἐξαίφνης ἤγειρα ἀνέμους σφοδρούς, καὶ ἐτάραξα τὴν θάλασσαν, καὶ συνέκρουσα τα κύματα, καὶ μεγάλην ὀργὴν κινήσας, έβουλόμην κατα ποντίσαι τὸ πλοῖον, ὁποῦ ἦν μετὰ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ· ἤδη τοῦ πλοίου ἐγγίζοντος συντριβῆναι, εὐθέως διύπνισαν αὐτὸν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, καὶ ἀναστὰς ἐπετίμησεν τῇ θαλάσσῃ καὶ τοῖς ἀνέμους, καὶ ὑπήκουσαν αὐτῷ· ὅτι καὶ οἱ ἄνεμοι καὶ ἡ θάλασσα τρόμῳ ὑπακούουσιν αὐτῷ· καὶ ἐγένετο γαλήνη μεγάλη Αλλοτε πάλιν γυνὴ ὑπ' ἐμοῦ ἀφανισθεῖσα ἐπὶ δώδεκα ἔτη ὀχετοῖς αἱμάτων ἐκ τῶν σαρκῶν αὐτῆς κατείχετο 15. Εὐθέως οὖν ἰδοῦσα τοῦτον ἔδραμεν πρὸς αὐτὸν, καὶ μόνον τοῦ κρασπέδου τῶν ἱματίων αὐτοῦ ἥψατο, καὶ εὐθέως ἔστη 18 ἡ φύσις τοῦ αἵματος αὐτῆς· καὶ ἰδὼν ἐγὼ ἐμάνην κατ' αὐτοῦ, καὶ οὐκ ἐτόλμησα προσβαλλεῖν αὐτῷ μάχην ". ἐδωρήσατο. ᾿Αλλὰ καὶ τὸν ἐκ γενετής τυφλὸν διὰ πηλοῦ καὶ ὕδατος τοῦ Σιλωάμ κελεύσας ανέβλεψε νιψάμενος. Καὶ μὴ εὑρὼν τόπον τοῦ ἀπέλθω, παρέλαβον ὑπουργούς, καὶ ἀνεχώρησα μακρὰν ἀπ' αὐτοῦ. Καὶ εὑρὼν νεανίσκον καλὸν καὶ εὐμορφον, εἰσῆλθον εἰς αὐτὸν, μετὰ τοὺς ὑπουργούς μου. Καὶ οὐκ οἶδα πόθεν ἔγνω καὶ ἦλθεν ἐκεῖ, καὶ ἐπετίμησε με ἐξελθεῖν. Κἀγὼ παρεκάλεσα αὐτὸν, ἵνα κἂν εἰς τὴν ἀγέλην τῶν χοίρων ἐλθεῖν. Καὶ ἐλθὼν εἰς τοὺς χοίρους ἔπνιξα τούτους. ᾿Αλλὰ ἄρχοντός τινος θυγάτηρ ἀπέθανε μονογενής. Καὶ θρηνοῦντες αὐτὴν καὶ κλαίοντες, οὐκ οἶδα πόθεν, ἦλθεν καὶ ἀνέστησεν αὐτὴν λόγῳ. Ἀλλὰ καὶ αἱμορροούσα γυνή χρόνους δώδεκα μόνον τῶν ἱματίων αὐτοῦ ἀψαμένη αψαμένου] ἰάθη. Οργίζομαι οὖν αὐτῷ, ἀλλ᾽ οὐ τολμῶ ἐγγίσαι αὐτῷ. Αναστὰς οὖν ἦλθον εἰς τὴν Συρίαν καὶ εὑρὼν ἐκεῖσε κόρην καλήν, ᾤκησα ἐν αὐτῇ, καὶ εἰργαζόμην εν 10 τὸ ποῦ ἀπῆλθον ἀπελθεῖν), ὅπου ἀπέλθω απελθεῖν 11: "Αλλοτε πάλιν εἰσελθόντος αὐτοῦ γαλήνη μεγάλη Οχετοί αἵματος ἐκ τῆς σαρκὸς αὐτῆς κατήρχοντο. κατέχειν εἰ κατέχεσθαι, ιάθη έστη ίστημι, τῆς 'ρύσεως ἐγὼ ἐμὴν δύναμιν κ. α. κ. οὐ. έ. προσβαλών. ἐμάνην ἐμαινόμην
col. 389–390page 39 of 75
PG 86:389κόρην καλὴν, καὶ εἰσελθὼν ἐνῴκησα εἰς αὐτὴν, καὶ ἡ εἱργαζόμην ἐν αὐτῇ δεινά· ποτὲ γὰρ αὐτὴν εἰς πῦρ ἐνέρριπτον, ποτὲ ἐν ὄρει ἀπέρριψα, ποτὲ εἰς ποτα μοὺς ἐνέῤῥιψα, καὶ ἑτερπόμην εἰς αὐτὴν μεγάλως, μάλιστα ὅταν ἡ μήτηρ αὐτῆς ἔμελλεν ὀδυνᾶσθαι καὶ κόπτεσθαι δι' αὐτήν. Πῶς ἔγνω, οὐκ οἶδα, εἰσῆλθεν εἰς τὰ ὅρια ἐκεῖνα, καὶ διέτριβεν ἐκεῖ· καὶ εὐθέως ἀκούσασα ἡ μήτηρ κόρης περὶ αὐτοῦ, ἕδραμεν, καὶ ἀπήγγειλεν αὐτῷ περὶ τῆς θυγατρὸς αὐτῆς λέγουσα· Ἐλέησόν με, Κύριε, υἱὲ Δαβίδ, ἡ θυγάτηρ μου κακώς δαιμονίζεται. Ο δὲ οὐκ ἀπεκρίθη αὐτῇ λόγον· καὶ ἐνόμισα ὅτι πάντως τῶν Χαναναίων οὐκ ἀντέχεται, καὶ μέλλω κακείνους ὑπ' ἐμαυτοῦ ἔχειν. Εἶτα πάλιν προσελθοῦσα ἡ γυνή, παρεκάλει αὐτὸν λέγουσα· 'Ελέησόν με, Κύριε, υἱὲ Δαβίδ, ἡ θυγά τηρ μου κακῶς δαιμονίζεται. Ὁ δὲ ἐπινεύσας τῇ γυναικὶ λέγει αὐτῇ· Ω γύναι, μεγάλη σου ή νεσθαι κατεδέξατο ἐλθεῖν ἐπὶ τὴν κόρην, ἀλλὰ τῇ Ἐξελθὼν οὖν ἐγὼ ἐκ τῆς κόρης, καὶ ἰδὼν ὅτι ἐκεῖν νος ἐκεῖ διατρίβει, ἦλθον εἰς τὴν Βηθανίαν· εὐρὼν ἐκεῖ τὸν φίλον αὐτοῦ τὸν Λάζαρον καὶ ἰδὼν ὅτι μα κρά ἐστιν ἡ ὁδὸς, καὶ θέλων αὐτὸν κοπιάσαι, ἥρπατα αὐτὸν καὶ ἤγαγόν σοι αὐτὸν, ἀδελφέ μου "Αδη· καὶ ἀμέριμνος ἐγενόμην, νομίζων ὅτι οὐκ ἔτι δύναται ἐκ σοῦ ἐξαρπάσαι. Καὶ μετὰ τὰς δ' ἡμέρας ἐλθὼν, οὐκ οἶδα πῶς, ἢ ὅτι ἐν ὕπνῳ κατέκειτο, ἢ εἰς ἄλλους τόπους ἠσχολοῦ, ἤρπασεν αὐτὸν ἀπὸ σοῦ. Λέγει αὐτῷ ὁ ᾿Αδης· Ἐκεῖνος ἐστιν ὅστις τότε τὸν Λάζαρον ἦρ πασεν; ἐὰν ἐκεῖνος ἐστιν, ἐλέησόν με, μὴ ἀγάγης αὐτὸν ἐνταῦθα· ἐκεῖνος μέγας ἐστὶν, ἐκείνου τότε ἡ πίστις, γενηθήτω σοι ὡς θέλεις. Καὶ οὔτε παραγί γυναικὶ δέδωκεν τὴν ἐξουσίαν τοῦ φυγαδεῦσαί με. θέλων Ἦλθον οὖν εἰς Βηθανίαν καὶ εὑρὼν ἐκεῖ τὸν φίλον αὐτοῦ Λάζαρον, καὶ ἰδὼν ὅτι μακράν ἐστιν, αὐτὸν λυπῆσαι, ἤρπασα αὐτὸν, καὶ ἠγαγόν σοι αὐτόν, ἀδελφέ μου Αδη· καὶ ἀμέριμνος ἐγενόμην, νομίζων [γὰρ], ὅτι οὐκέτι ἐκ σοῦ δύναται ἐκσπάσαι αὐτόν. Καὶ μετὰ τέσσαρας ἡμέρας ἐλθὼν, πῶς οὐκ οἶδα, ἢ ὅτι ἐν ὕπνῳ κατέκειτο, ἢ εἰς ἄλλους ἠσχολοῦ ἀσχολοὺς], ήρπασεν αὐτὸν ἀπὸ σοῦ. Λέγει αὐτῷ ὁ "Αδης· Ἐκεῖνος ἐστι καὶ νῦν, ὅς τότε τὸν Λάζαρον ήρπασεν; Ἐὰν ἐκεῖνος ἐστιν, ἐλέησόν με, μὴ ἀγάγῃς [ ἀγάγεις ] αὐτὸν ἐνταῦθα. Ἐκεῖνος μέγας ἐστίν· ἐκείνου τότε ἡ φωνὴ μόνον κατα αὐτῇ πᾶν κακόν. Καὶ εἰς πῦρ καὶ εἰς ὕδωρ καὶ εἰς κρημνούς περιέβαλον αὐτήν· καὶ ἔτριζε τοὺς ὀδόντας καὶ ἀφροὺς περιπέμπον περιέπεμπεν]. Καὶ ἐχαιρόμην μεγάλως εἰς αὐτὴν, μάλιστα ὅταν ἡ μήτηρ αὐτῆς περιεκόπτετο ὑπὸ τῶν θρήνων δι' αὐτῆς. Καὶ οὐκ οἶδα πῶς, εἰσῆλθεν εἰς τὰ ὅρια ἐκεῖνα καὶ δια τρίβων ἐκεῖσε· ἀκούσασα ἡ μήτηρ αὐτῆς περὶ αὐτοῦ ἔδραμεν καὶ ἀπήγγειλεν αὐτῷ λέγουσα· Ἐλέησόν με, Κύριε, υἱὲ Δαβίδ, ἡ θυγάτηρ μου κακῶς δαιμονίζεται. 'Ο δὲ ἀκούσας οὐκ ἀπεκρίθη αὐτῇ οὐδὲ ἓν ῥῆμα. Ἐνόμισά γ᾽ οὖν ἐγώ, ὅτι τῶν Χαναναίων οὐκ ἀντέχεται, καὶ μέλλω κἂν ἐκείνους ἔχειν παραμυθίαν. "Η δὲ γυνὴ ἀπελθοῦσα εἶπεν· 'Ελέησόν με, Κύριε, υἱὲ Δαβίδ, ή θυγάτηρ μου κακῶς δαιμονίζεται. Ὁ δὲ ἀπεκρίθη αὐτῇ· 'Ο γύναι, μεγάλη σου ἡ πίστις, γενηθήτω σοι ὡς θέλεις· λέγεις] καὶ ἰάθη ἡ θυγάτηρ αὐτῆς Ἐξελθὼν οὖν ἐκ τῆς κόρης, καὶ ἰδὼν, ὅτι ἐκεῖνος ἐκεῖ διατρίβει, ἦλθον εἰς Βηθανίαν, καὶ εὑρὼν αὐτοῦ τὸν φίλον, τὸν λεγόμενον Λάζαρον, εἰδὼς, ὅτι μακρά ἐστιν ἡ ὁδὸς, καὶ θέλων αὐτὸν κοπιάσαι, ήρπασα τὸν Λάζαρον καὶ ἡγαγόν σοι αὐτὸν, ἀδελφέ μου "Αδη· καὶ ἀμέριμνος ἐγενόμην, νομίζων, ὅτι οὐ δυνήσῃ αὐτὸν ἁρπάσαι ἐκ τῶν χειρῶν σου. Καὶ μετὰ τέσσαρας ἡμέρας ἐλθὼν, οὐκ οἴδα πῶς, [ἢ] ἐν ὕπνῳ κατέκειτο, ἢ εἰς ἄλλους ἠσχολοῦ, ἤρπασεν αὐτὸν ἀπὸ σοῦ. Λέγει αὐτῷ ὁ "Αδης· Ἐκεῖνος ἐστιν. ὅστις τὸν Λάζαρον ήγειρεν; ἐὰν ἐκεῖνος ἐστιν, μὴ ἀγάγης αὐτὸν ἐνταῦθα. Ἐκεῖνος γὰρ μέγας ἐστὶν, ὅτι μόνον ἡ φωνὴ αὐτοῦ κατέπληξέ με, καὶ παρέλυσε μου τὴν δύ ότε τόν Ὁ δὲ οὐκ ἀπεκρίθη αὐτῇ λόγον.
col. 391–392page 40 of 75
PG 86:391φωνὴ κατεπτόησεν με, καὶ παρέλυσεν μου τὴν δύνα μιν· τὴν φωνὴν αὐτοῦ ἐνέγκαι οὐκ ἠδυνήθην, καὶ αὐτὸν ἐπαγγέλλεις μοι ἐνταῦθα κλεῖσαι; Μὴ γένοιτο, ἐλέησόν με, ἐγὼ οὐ δύναμαι ἐνταῦθα αὐτὴν ὑποδέξαι σθαι· ἐὰν ἐκεῖνος ἔλθῃ ὧδε, καὶ οὓς ἔχω ἐνταῦθα ἐκβάλλει. Εγώ, ἀδελφέ, τότε λοιπὸν κατέσηψα τὸ σῶμα τοῦ Λαζάρου, ἐν τέσσαρσιν ἡμέραις ἔχων αὐτ τὸν ἐν ἀσφαλείς. Ηδη ἤρξατο όζειν, ήρξατο παρα λύεσθαι τὰ ἄρθρα τῶν μελῶν αὐτοῦ, κατεκυρίευσα αὐτοῦ παντελῶς· καὶ ὅταν ἦλθεν ἐκεῖνος εἰς τὴν θύ ραν μου, καὶ ἐφώνησεν αὐτὸν, Δεῦρο ἔξω, καὶ οὗτος διασαπεὶς Λάζαρος, οὕτως ἐξεπήδησεν ἐκ τοῦ κύλ που μου, ὡς λέων ἐκ σπηλαίου εἰς θήραν ἐπειγόμενος, ὡς ἀετὸς ἐξήλατο, πᾶσαν ἀσθένειαν ἀποθέμενος ἐν ῥοπῇ ὀφθαλμοῦ· ἐκεῖνον ἐνταῦθα κατακλεῖσαι οὐ δύναμαι. Λέγει αὐτῷ ὁ Διάβολος· Δειλὲ καὶ ἄνανδρε καὶ ὀλιγόψυχε, ἐμοὶ τοσαῦτα κακὰ εἰργάσατο, καὶ οὐκ ἀνεχώρησα ἐκ τοῦ κόσμου, οὐδὲ ἐπαυσάμην πολε μεῖν τοὺς ἀνθρώπους, καὶ σὺ ἐν κακὸν παθὼν παρ αὐτοῦ οὕτως ἐδειλίασας; Εγώ τοσαῦτα παθὼν παρ' αὐτοῦ, οὐκ ἐπαυσάμην φιλονικεῖν τοῖς ἀνθρώποις. έπληξέν κατέπηξέν] με, καὶ παρέλυσέ μου τὴν δύναμιν· τὴν φωνὴν αὐτοῦ ἐνέγκαι οὐκ ηδυνήθην. Καὶ αὐτὸν ἐπαγγέλλεις μοι 16 ἐνταῦθα ἐγκλεῖσαι; μὴ γένοιτο· ἐκεῖνος, ἐὰν ἔλθῃ ὧδε, καὶ οὓς ἔχω ἐγκε κλεισμένους [ εγκατακλεισμένους ] ἐκβαλεῖ. Ἐγὼ τότε [τὸ] λοιπὸν κατέσηψα τὸ σῶμα τοῦ Λαζάρου ἐν τέσσαρσιν ἡμέραις, ἔχων αὐτὸν ἐν ἀσφαλείᾳ· ἤδη ήρξατο όζειν, ήρξατο παραλύεσθαι τὰ ἄρθρα τῶν μελῶν αὐτοῦ 17 κατεκυρίευσα αὐτοῦ παντελῶς, καὶ ὅτε ἦλθεν ἐκεῖνος εἰς τὴν θύραν μου καὶ ἐφώνησεν αὐτὸν ἔξω, ἐγένετο ἡ φωνὴ αὐτοῦ φοβερά, καὶ ἡ ἄβυσσος ἐπείσθη, καὶ ἡ γῆ ἐτρόμαξεν [ που ετρόμισεν], καὶ ἐγὼ αὐτὸς παρελύθην ἐκ τοῦ φόβου, ἐξέστησάν μου σἱ φρένες, ἀναστῆναι καὶ τὰς θύρας κλεῖσαι οὐκ ἴσχυσα 18, οὔτε ἐκεῖνον κρατῆσαι ἐδυνήθην· ἐν ᾗ γὰρ ὥρᾳ ἐγένετο ἡ φωνὴ αὐτοῦ 18, καὶ οὗτος ὁ διασαπεὶ; Λάζαρος καὶ διαλυθεὶς καὶ ὀζέσας ὀξέσας], οὗτος ἐξεπήδησεν ἐκ τοῦ κόλπου μου, ὡς λέων ἐκ σπηλαίου, ἐπὶ θήραν ἐπειγόμενος 10, ὡς ἀετὸς ἐξήλατο, πᾶσαν ἀσθένειαν ἀποθέμενος ἐν ῥοπῇ ὀφθαλμοῦ ". Ἐκεῖνον ἐνταῦθα κατακλεῖσαι οὐ δύναμαι. Λέγει αὐτῷ ὁ Διάβολος· Δειλὲ καὶ ἄνανδρε, καὶ ὀλιγόψυχε· ἐμοὶ τοσαῦτα κακὰ ἐποίησεν καὶ οὐκ ἂν εχώρησα του κόσμου, οὐδὲ ἐπαυσάμην φιλονεικών [φιλονικεῖν] αὐτόν· καὶ σὺ ἐν κακὸν παρ' αὐτοῦ παθὼν, τοσοῦτο ἐδειλίασας ἐδελειάσας]. Εγώ τοσαῦτα παρ' αὐτοῦ ἔπαθον, καὶ οὐκ ἐπαυσάμην ἀδικεῖν τοὺς ἀνθρώπους. ναμιν. Διὰ τοῦτο ὑπενεγκεῖν τὴν φωνὴν αὐτοῦ οὐ δύναμαι· καὶ αὐτὸν ἀπαγγέλλεις με ἐνταῦθα κατακλί νειν; Μὴ γένοιτό μοι ἐγὼ ει· ὑποδέξασθαι αὐτὸν ἐνταῦθα, ἵνα μὴ καὶ τοὺς κάτω κράτει] ὧδε ἁρπάσει. Τοῦτον, ὃν λέγεις, Λάζαρον, τὸ σῶμα αὐτοῦ κατεσάπησα ἐν ἡμέραις τέσσαρσι, καὶ δυσωδίαν ἐκπέμπων [ἔπεμπεν]· κατεκυρίευσα αὐτὸν παντελῶς· καὶ ὅταν ἦλθεν ἐκεῖνος εἰς τὴν θύραν μου καὶ ἐφώ νησεν αὐτὸν, καὶ ὥσπερ λέων ἐκ τοῦ σπηλαίου, καὶ ὡς ἀετὸς ἀνεπήδησεν ἐκ τοῦ μνήματος· καὶ σὺ λέγεις, ἵνα ὑποδεχθῶ αὐτὸν ἐνταῦθα; Οὐ δύναμαι, λέγω σοι, ὦ Διάβολε, δέξασθαι αὐτὸν ἐνταῦθα· ὕπαγε καὶ ὡς θέλεις, ποίησον 31. Λέγει αὐτῷ ὁ Διάβολος· Δειλὲ, καὶ ἄνανδρε καὶ ὀλιγόπιστε ……. τοσαῦτά μοι κακὰ ἐνεδείξατο, καὶ οὐκ ἀνεχώρησα τοῦ κόσμου, οὐδὲ ἐπαυσάμην φιλονεικών (φιλονικεῖν] τοὺς ἀνθρώπους· καὶ σὺ δειλιᾷς καὶ τρέ μεις; Ακουσόν μοι [μου] καὶ τὰς ἄλλας μου ἀριστείας. ἐπαγγέ δημη ἀπαγγέλλεις με, ἐπαγγέλλειν, ασφαλείᾳ "Ηδη ήρξατο Οι η. το α. τ. μ. αὐτοῦ ἐξέστησάν μοι α. φ. α. κ. τ. θ. κ. οὐκ ἴσχυ σα. 19 ἐν ᾗ γὰρ ὥρᾳ ἐγένετο ἡ φωνὴ αὐτοῦ, ἐπὶ θήραν ἐπειγόμενος. ἐξήλατο Πᾶσαν ἀσθένειαν α. ε. ροπῇ ῥυπή ὀφθαλμοῦ. λέγεις 11: Καὶ σὺ λέγεις ποίησον ολιγόπιτε ὀλιγό ψυχε, δειλέ οι ανανδρε, ἀπιστοτάτῳ ὀλιγοπίστους
col. 393–394page 41 of 75
PG 86:393Αλλ' ὅτε ἴδον ὅτι τὰς ἔξωθεν ἀσθενείας σωματικάς θεραπεύει, ἐγὼ ἠρξάμην τὰς ψυχὰς τῶν ἀνθρώπων ἀφανίζειν διὰ τῶν ἐμῶν ἔργων· εὑρὼν γάρ τινα νεανίσκον ὀνόματι Ματθαῖον, καὶ ἐμβαλὼν εἰς τὴν καρδίαν αὐτοῦ ἐπιθυμίαν χρημάτων, καὶ παραλαβὼν αὐτὸν, ἔστησα αὐτὸν τελώνην ἐπὶ ἀμφόδῳ· καὶ ἐπὶ τοσοῦτον ἐπήκουσέν μου ὁ νεανίσκος, ὥστε τοὺς πάντας ἔτυπτεν, ἐσύλει, αἰχμαλωτεύων αὐτῶν τὰς ἐλπίδας, τύπτων καὶ κολαφίζων, κατατρώγων καὶ καταπίνων τὰ ἀλλότρια. Γέγονε σκεῦος ἐμὸν, καὶ ἔχαιρον ἀπ' αὐτῶν, ὅτι οὕτως καλῶς τὰ ἐμὰ ἔργα ποιεῖ· καὶ συνήγαγεν πολλά χρήματα· καὶ ὅτε λοι πὸν κατέστησα αὐτὸν ἐργάτην δόκιμον ποιοῦντα τὰ θελήματά μου καλῶς ἐπὶ τὸ τελώνιον, πόθεν ἦλθεν ἐκεῖνος οὐκ οἶδα, καὶ παριών λέγει τῷ νεανίσκῳ, Δεῖρο ὀπίσω μου. Καὶ ἐκ τοῦ ῥήματος εὐθέως ὁ Ματθαῖος μετεκλήθη, καὶ ἀναστὰς ἀφῆκε τὸ τελώ νιον, καὶ τὰ χρήματα, ὰ μετὰ πολλοῦ κόπου ἐποίησα αὐτὸν συνάγειν· καὶ οὔτε τοῖς γονεῦσιν συνετάξατο, ἀλλὰ μόνον ἤκουσεν τῆς φωνῆς αὐτοῦ, καὶ εὐθέως ἠκολούθησεν αὐτῷ, καὶ γέγονεν αὐτοῦ μαθητής. Καὶ τοῦτο λοιπὸν εἰδὼς ἐγὼ ἐλυπήθην δεινῶς, ὅτι τηλιτ κοῦτον σκεῦος ἐξέκοψεν ἐξ ἐμοῦ. Πλὴν οὐκ ἐπαυσάμην φιλονεικών μετ' αὐτοῦ· ἐνόμισα γὰρ ὅτι τῆς ἡλικίας τοῦ νεανίσκου ερασθεὶς ἔρπασεν αὐτὸν ἀπ' ἐμοῦ. Καὶ ἀναστὰς πάλιν ἐπορεύθην εἰς τὰ μέρη Ἱεριχὼ· καὶ εὑρίσκων ἐκεῖ ἀνθρωπάριον μικρόν πάνω εὐτελὲς, ὄνομα αὐτοῦ Ζακχαῖος, καὶ εἰσελθὼν εἰς αὐτὸν, ἔστησα αὐτὸν ἐπὶ τελώνιον, καὶ αὐτὸς παρ Οτε γὰρ [ ] ἴδον, ὅτι τὰς ἔξωθεν ἀσθενείας τὰς σωματικάς " ἰᾶται, ἐγὼ εἰργαζόμην τὰς ψυχὰς τῶν ἀνθρώπων ἀφανίζειν διὰ τῶν ἐμῶν ἔργων. Εὑρὼν οὖν τινα νεανίσκον ὀνόματι Ματθαῖον, ἐνέβαλον εἰς τὴν καρδίαν αὐτοῦ ἐπιθυμίαν χρημάτων, καὶ παραλαβὼν ἔστησα 38 αὐτὸν τελώνην. Ὑπε ήκουσεν δέ μου ὁ νεανίσκος, ὥστε ὅτε] πάντα τὰ θελήματά μου ποιεῖν ἐποίησεν]· τοὺς πάντ τας γὰρ ἔτυπτεν, ἐσύλει, αἰχμαλώτευεν αὐτῶν τὰς ἐλπίδας, τύπτων πάντας, κολαφίζων, κατατρώγων τὰ ἀλλότρια γέγονεν γὰρ σκεῦος ἐμόν. Εχαιρον [ ἐχαιρόμην] οὖν ἐπ' αὐτὸν, ὅτι οὕτως καλῶς τὰ ἐμὰ ἔργα ἐποίει καὶ συνήγαγεν πάμπολλα χρήματα, καὶ ὅτε λοιπόν κατέστησα αὐτὸν ἐργάτην δόκιμον ποιοῦντα τὰ θελήματά μου καλῶς ἐπὶ τὸ τελώνιον, οὐκ οἶδα πόθεν, ἦλθεν ἐκεῖνος καὶ παριὼν λέγει ἔλεγε] τῷ νεανίσκῳ· Δεῦρο ἐπίσω μου· καὶ εὐθέως μετακληθεὶς καὶ ἀναστὰς ἀφῆκεν τὸ τελώνιον καὶ τὰ χρήματα, & μετὰ πολλοῦ κόπου ἐποίησε αὐτὸν συναγαγεῖν συνάγειν], καὶ οὔτε τοῖς γονεῦσιν συνετάξατο, ἀλλὰ, μόνον ἀκούσας τῆς φωνῆς αὐτοῦ, εὐθέως ἠκολούθησεν αὐτῷ καὶ γέγονεν αὐτοῦ μαθητής. Εἶτα ἐλυπήθην δεινῶς, ὅτι τηλικοῦτο σκεῦος ἐξέκοψεν ἀπ' ἐμοῦ. Πλὴν οὐκ ἐπαυσάμην φιλονεικεῖν μετ' αὐτοῦ· ἀλλὰ, νομίσας ε ὅτι τῆς ἡλικίας αὐτοῦ ἐρασθεὶς ἤρπασεν αὐτὸν ἀπ' ἐμοῦ, ἀναστὰς οὖν ἐγὼ ἐπορεύθην εἰς τὰ μέρη Ἱεριχώ· καὶ εὑρίσκω εὕρισκον] ἐκεῖ ἄνθρωπον μιαρὸν καὶ εὐτελῆ, ὀνόματι Ζακχαίον Ζαχαίον]· καὶ εἰσελθὼν εἰς αὐτὸν 37, ἔστησα αὐτὸν τελώνην, καὶ οὕτως παρεμοτ Οτε ἴδον, ὅτι τὰς ἔξωθεν ἀσθενείας τοῦ σώματος θεραπεύει, ἠρξάμην τὰς ψυχὰς τῶν ἀνθρώπων ἀφα νίζειν. Εὑρὼν γὰρ νεανίσκον ονόματι Ματθαῖον, ἔδωκα αὐτῷ ἐπιθυμίαν τοῦ πλουτήσαι, καὶ κατέστησα αὐτὸν τελώνην. Καὶ πάντας ἡδίκει καὶ ἐπλεονέκτει. Ἐχαιρόμην δὲ ἐπ᾿ αὐτὸν σφόδρα, ὅτι τὰ ἐμὰ ἔργα καλῶς ἐπετέλει καὶ συνήγαγε χρήματα πολλά. Καὶ ὅτε λοιπὸν κατέστησα αὐτὸν ἐργάτην δόκιμον καὶ ποιοῦντα τὰ θελήματά μου, οὐκ οἶδα πόθεν, ἐκεῖνος παριών λέγει τῷ νεανίσκῳ· Δεῦρο ὀπίσω μου, Ματθαῖε· καὶ ἀναστὰς ἠκολούθησεν αὐτῷ, ἀφεὶς τὰ χρήματα καὶ τὴν περιουσίαν, καὶ γέγονεν αὐτοῦ μα θητής. Νομίσας οὖν ἐγώ, ὅτι τῆς ἡλικίας τοῦ νεανίσκου ηράσθη καὶ ἤρπασεν αὐτὸν ἀπ' ἐμοῦ, [καὶ] ἀναστὰς ἐπορευόμην εἰς τὰ ὅρια τῆς Ἱεριχώ· καὶ εὑρίσκω ἀνθρωπάριον μικρόν, πάνυ εὐτελὲς, ὀνόματι Ζακχαίον. Καὶ εἰσελθὼν εἰς αὐτὸν κατέστησα αὐτὸν τελώνην· καὶ παρηγορίαν εἶχον μεγάλην εἰς αὐτὸν, 29 τὰς σωματικάς, τοῦ σώματος. ἔστησα ἐποίησα σκεύος 14 Τοὺς πάντας γὰρ ἐμόν, ἀκολούθει μοι. δεῦτε ὀπίσω μου. 19, 1, 17. Εἶτα ἐλυπήθην μετ' αὐτοῦ, νομίσας οὖν, ἐν αὐτῷ,
col. 395–396page 42 of 75
PG 86:395εμυθήσατό μου τὴν λύπην τὴν κατὰ τὸν Ματθαῖον, Καὶ λοιπὸν ἀμέριμνος γέγονα, νομίζων ὅτι κἂν τοῦτο οὐκ ἔχει ἁρπάσαι μοι, ὅτι πάνυ ἀειδὴς ὑπάρχει καὶ μικρός. Πύθεν οὐκ οἶδα ἦλθεν ἐκεῖ, καὶ παρὴν μετὰ ὄχλου· ὁ δὲ Ζακχαῖος μικρὸς ὤν, καὶ μὴ δυνάμενος ἰδ ῖν τίς ἦν ὁ παριών, ἀνέθη ἐπὶ συκομωραίαν, καὶ εὐθέως ἐκεῖνος ἀναβλέψας, καὶ ἴδων αὐτὸν λέγει Ζακχαῖε, σπεύσας κατάβηθι· καὶ ιεεδέξατο αὐτὸν χαίρων, καὶ ἐξελθὼν εὐθέως παρέδωκεν ἑκάστῳ παρ' ὧν ἐσυκοφάντησε τετραπλοῦν, καὶ ἐκ τῶν ἰδίων τὸ ἥμισυ τοῖς πτωχοίς διέδωκε. Γέγονε αὐτοῦ φίλος, ἐμοῦ δὲ ἐχθρός. Οὐχ εὑρίσκων λοιπὸν τοῦ πορευθῶ (πάντες γὰρ οἱ ἐμοὶ ἐκείνῳ προσέτρεχον), ἐγὼ τοὺς ἁμαρτάνοντας εἰς ἀπόγνωσιν φέρων ἔλεγον, καὶ ὑπο τιθέμενος αὐτοῖς· Φθάσατε ἁμαρτῆσαι, καὶ ἕως τέλος τῆς ἡδονῆς μὴ ἀφίστασθε, καὶ τῶν ἐνταῦθα ἀγαθῶν μὴ ὑστερεῖσθε. Ταῦτα λέγων καὶ τὰ τούτοις ὅμοια, ἔπειθον καταφρονεῖν τῶν ἰδίων ψυχῶν καὶ ἐν τοῖς ἡδοναῖς τῶν κακῶν ἐγκυλίεσθαι· καὶ ἤρχετο ἐκεῖνος καὶ τὰ ἐναντία ἔλεγον· τοὺς ἁμαρτάνοντας παραμυθεῖτο, ἐπηγγείλατο αὐτοῖς μετανοοῦσι βασι λείαν τῶν οὐρανῶν, ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, συγχώρησιν ὀφλημάτων, καὶ ἔλεγε τοῖς πᾶσιν· Δεῦτε, πάντες οἱ κατιώντες καὶ πεφορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς. Καὶ πάντας πρὸς ἑαυτὸν εἴλκυσεν, οἱ πάντες ἐκείνῳ προσέτρεχον. "Οτε λοιπὸν οὐχ εὗρον τόπον ποῦ Θησάμην τὴν 38 τηλικαύτην λύπην τὴν κατὰ τὸν Ματθαῖον· καὶ ἀμέριμνος λοιπὸν [ λύπης ] ἐγενόμην, νομίζων νομίσας], ὅτι καν τούτου τοῦτον] τῆς ἡλικίας οὐκ ἔχει ἐρασθῆναι, ὅτι ἦν πάνυ μικρός. Ἐκεῖνος δὲ, πῶς, οὐκ οἶδα, ἦλθεν ἐκεῖ, καὶ παρῄει μετὰ ὄχλου πολλοῦ “. Ο ὲ Ζακχαῖος μὴ δυνάμενος ἰδεῖν, τίς ἐστιν [δ]παριών, ἀνέβη ἐπὶ συκομωρέων. Καὶ εὐθέως ἐκεῖνος ἀναβλέψας καὶ ἰδὼν αὐτὸν λέγει Ζακχαῖε, σπεύσας κατάβηθι· σήμερον γὰρ ἐν τῷ οἴκῳ σου δεῖ με μεῖναι. Καὶ εὐθέως [σπεύσας] κατέβη καὶ ὑπεδέξατο αὐτὸν χαίρων 5, 61. Καὶ ἐξελθὼν εὐθέως ἀπέδωκεν ἑκάστῳ παρ' οἷς 30 ἐσυκοφάντησεν τετραπλοῦν, καὶ τὸ [τα] ἥμισυ τοῖς πένησι διέδωκεν, καὶ γέγονεν αὐτοῦ φίλος καὶ ἐμὸς [ἐμοῦ] ἐχθρός. Οὐκ εὕρισκα εὑρίσκω ] οὖν που πορευθώ· πάντες γὰρ οἱ ἐμοὶ εἰς ἐκεῖνον προσέτρεχον. Ἐγὼ τοὺς ἁμαρτάνοντας ἁμαρτόντα ] εἰς ἀπόγνωσιν ἔφερον, λέγων καὶ ὑποτιθέμενος αὐτοῖς ἔλεγον· Ἐφθάσ σατε ἁμαρτῆσαι καὶ τῆς ἐντεῦθεν τρυφῆς ἕως τέλους· ἀπολαύσατε, εἰ ἢ ὅλως τῶν ἐκεῖ ἀγαθῶν ξέ νοι γεγόνατε ἁμαρτήσαντες κἂν ἕως τέλους τῆς ἡδονῆς μὴ ἀνθίστασθε. Ταῦτα λέγων καὶ τὰ τούτοις ὅμοια ἔπείθα, καταφρονεῖν οι τῶν ἰδίων ψυχῶν καὶ ἐν ταῖς ἡδοναῖς τῶν κακῶν ἐγκυλίεσθαι. Ἤρχετο ἐκεῖνος καὶ τὰ κατὰ] ἐναντία ἔλεγεν, παρεκάλει τοὺς ἁμαρτάνοντας ἁμαρτόντας], παρεμυθεῖτο τοὺς ὀλιγοψύχους, ἐπήγγειλε αὐτοῖς μετάνοιαν καὶ διὰ τῆς μετανοίας βασιλείαν οὐρανῶν ὑπισχόμενος, καὶ ἔλεγε σ πᾶσιν τοῖς ἁμαρτωλοῖς· Δεῦτε, πάντες οἱ κοπιῶντες καὶ πεφορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς 28). Πάντας πρὸς ἑαυτὸν εἴλκυσεν, οἱ πάντες αὐτῷ προσέτρεχον Ὅτε λοιπὸν οὐχ εὗρον εὑρὼν] τόπον ποῦ ἀπελθεῖν [ἀπῆλθον], καὶ ἐγενόμην ἐκτὸς πάντη 85, ἐμὲ διὰ τὴν λύπην [του] Ματθαίου. Καὶ ἀμέριμνος ἐγενόμην, νομίσας οὖν ἐγώ, ὅτι κἂν τοῦτον οὐκ ἔχει ἁρπά σαι μοι· ὅτι πάνω ἀειδῆς ὑπάρχει καὶ μικρός. Πάλιν, οὐκ οἶδα πῶς, ἦλθεν ἐκεῖ ἐκεῖνος], καὶ παριὼν μετὰ ὄχλου πολλοῦ, ὁ Ζακχαῖος μικρὸς ὢν καὶ μὴ δυνάμενος ἰδεῖν αὐτὸν, τίς ἐστιν ὁ Ἰησοῦς, ἀνέβη ἐπὶ συκομωρέαν. Εὐθέως οὖν ἐκεῖνος ἀναβλέψας καὶ ἰδὼν αὐτὸν. λέγει αὐτῷ· Ζακχαῖς, σπεύσας κατάβηθι σήμερον γὰρ ἐν τῷ οἴκῳ σου δεῖ με μεῖναι. Εὐθέως οὖν κατέβη καὶ ὑπεδέξατο αὐτὸν χαίρων. 5, 6.) Καὶ εὐθέως ἐξελθὼν παρέδωκεν ἑκάστῳ παρ' ὅ ἐσυκοφάντησέ τινι τετραπλοῦν· καὶ γέγονεν αὐτοῦ φίλος, ἐμοῦ δὲ ἐχθρός. Καὶ οὐχ εὑρίσκω τόπον, τοῦ πορευθώ. Πάντες γὰρ οἱ ἐμοῦ ἐκείνῳ προστρέχουσι. Ἐγὼ τοὺς ἁμαρτάνοντας εἰς ἐπίγνωσιν ἔφερον, λέγων καὶ ὑποτασσόμενος αὐτοῖς· Ἐφ' ὅσον ἐφθάσατε ἁμαρτάνειν ἕως τέλους τῆς ἡδονῆς μὴ ἀφίστασθε· καὶ ἔπειθον καταφρονεῖν τῶν ἰδίων ψυχῶν, καὶ ἐν ταῖς ἡδοναῖς ἐγκυλίεσθαι ἐσκυλεσθαι]. Καὶ ἤρχετο ἐκεῖνος καὶ παρεκάλει τοὺς ἁμαρτάνοντας παραμυθούμενος καὶ ἐπαγγειλάμενος μετάνοιαν. Καὶ ὅτε λοιπὸν οὐχ εὕρισκον τόπον, τοῦ ἀπέλθω, ἐνεθυ χι, 28 παρεμυθησάμην κατὰ το Ἐκεῖνος δὲ, πάλιν οὐκ οἶδα πῶς, ἦλθεν ἐκεῖ νος παριών μετὰ δ. π. παρ' ἧς παρ' οἷς, πα ρὰ τίνων Απόγνωσιν ἔφερον ἔπειθα καταφρονεῖν, 33 μετάνοιαν καὶ ἔλεγε καὶ ἐγενέμην ἐκτὸς πάντη,
col. 397–398page 43 of 75
PG 86:397ἀπελθεῖν, τότε λοιπὸν ἐμνήσθην τῆς ἀρχαίας μου φιλίας, καὶ ἀναστὰς ἐπορεύθην πρὸς τοὺς φίλους μου τοὺς Ἰουδαίους, οὓς ἐξ ἀρχῆς μόσχον λατρεύειν ἐδίδαξα. Εμνήσθην τῆς διαθέσεως αὐτῶν τῆς πρὸς ἐμέ· καὶ πορευθεὶς πρὸς αὐτοὺς, παρώξυνα αὐτοὺς καὶ τοὺς πρεσβυτέρους αὐτῶν κατ' αὐτοῦ, καὶ πᾶν τὸ πλῆθος τῶν Ἰουδαίων ώπλισα κατ' αὐτοῦ. Σὺ μή δειλιάσῃς ὅλως, μόνον ἑτοίμασον τόπον ἀσφαλῆ ποῦ κατακλείσωμεν αὐτόν. ᾿Αποκριθεὶς δὲ ὁ "Αδης λέγει τῷ Διαβόλῳ· Ἐγὼ οὐκ ἤκουσά σου τὰ κακὰ ῥήματα, ἅπερ διηγήσω μοι περὶ αὐτοῦ· ἀπόττα ἀπ' αὐτοῦ, μὴ σπουδάσῃς αὐτὸν ἀγαγεῖν ἐνταῦθα, οὐ δύναμαι ὑποδέξασθαι αύτ τόν. Τί κοινὸν ἔχεις μετ' ἐκείνου; τί κοινωνήσει χύτρα πρὸς λέβητα; αὕτη συγκρούσει καὶ συντριβήσεται. Τοσαῦτα κακά σοι ἐποίησεν, τοταῦτά σου σκεύη ήρπασεν, ὡς λέγεις, τελῶνας, πόρνας, πλεονέκτας, καὶ οὐκ ἐτόλμησας εἰς πρόσωπον αὐτοῦ στῆναι, οὔτε ῥῆμα εἰπεῖν, καὶ νῦν ἀγαγεῖς αὐτὸν ὧδε, ἵνα καὶ τὰς ἐμᾶς ἐλπίδας λάβῃ, καὶ ἀνέλπιστον με ποιήσῃ ὅμοιόν σου; Ἐκεῖνος εἰ μὴ ἦν Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, οὐκ ἐποίει ταῦτα θαύματα· εἶτα εἰ ἄνθρωπος ἦν μόνον, ἡδύνατο τα σωματικά πάθη θεραπεῦσαι, μὴ καὶ τὰς καρδίας τῶν τελωνῶν καὶ ἁμαρτωλῶν μεταβαλεῖν εἰς μετάνοιαν καὶ ἐπιστροφήν. Σύ ἐμοὶ εἶπας ὅτι ἐνὶ ῥήματι τὸν τελώνην μετεποίησε, νήσθην τῆς ἀρχαίας μου φιλίας, καὶ ἀναστὰς ἐπορεύθην πρὸς τοὺς φίλους μου τοὺς Ἰουδαίους, οὓς ἐξ ἀρχῆς μοσχολατρεῖν ἐδίδαξα. Εμνήσθην τῆς ὑπακοῆς αὐτῶν, πῶς ἑνὶ ῥήματα ὑπήκουσάν μοι, καὶ χω νεύσαντες τὰ ἐνώτια καὶ τοὺς δακτυλίους δακτύλους] τῶν γυναικῶν αὐτῶν ἐποίησαν μόσχον χωνευτόν· καὶ ἐγκαταλιπόντες τὸν Θεὸν προσεκύνησαν τῷ μόσχῳ λέγοντες· Οὗτοι οἱ θεοί σου, Ισραήλ, οἱ ἀναγαγόντες σε ἐκ τῆς Αἰγύπτου 4). Εμνήσθην ἧς πρὸς ἐμὲ εἶχον διαθέσεως, καὶ ἐπορεύθην πρὸς αὐτοὺς δ καὶ παρώξυνα τους πρεσβυτέρους αὐτῶν κατ' αὐτοῦ κατὰ αὐτὸν], καὶ πᾶν τὸ πλῆθος τῶν Ἰουδαίων ὅπλισα κατ' αὐτοῦ κατ' αὐτόν]. Έτοιμοι δὲ γεγόνασι τοῦ ἀποκτεῖναι αὐτὸν, οὐκ ἀντεῖπάν μοι ῥῆμα, ἀλλὰ μόνον ἐγὼ ἐλάλησα, καὶ εὐθέως ἐκεῖνοι ἀναζητήσαντες τέκτονα, τὸν σταυ μὸν ἐτεκτόνευσαν ἕτοιμοι γεγόνασιν τοῦ ἀποκτεῖναι αὐτόν 36. Σὺ δὲ μηδὲν δειλιάσης δειλάσεις] αὐτόν μόνον μόνος] ἔτοιμος γενοῦ πρὸς ὑποδοχήν, ἄνανδρος μὴ φανῆς, ἰσχυρὰς ποίησον τὰς πύλας τῆς εἰσόδου· θέλεις γὰρ νικητής καὶ νῦν ἀφθῆναι· ἑτοίμασόν μοι τόπον ἀσφαλῆ, ὅπου κατακλείσωμέν αὐτόν 30. Αποκριθεὶς δὲ ὁ ῞Αδης λέγει πρὸς τὸν Διάβολον· Ἐγὼ ἤκουσά σου καλά βήματα, ἅπερ διηγήσω [διηγήσεις] μοι περὶ ἐκείνου· ἐγὼ δὲ συμβουλεύω σοι, ἀπόστα [ἀποστατεῖν] ἀπ' αὐτοῦ. Οὐδέν σοι πρὸς ἐκεῖνον φιλο νεικεῖν, μὴ σπουδάσῃς αὐτὸν ἀγαγεῖν [ἐνεγκεῖν] ἐνταῦθα. Οὐδὲν κοινὸν ἔχεις μετ' ἐκείνου· τί κοινωνήσει χύτρα πρὸς λέβητα; αὕτη συγκρούσει καὶ αὐτὴ συντριβήσεται. Τοσαῦτά σου σκεύη ήρπασεν, ὡς σὺ δ σὺ] λέγεις, τελώνας, πόρνας, πλεονέκτας, καὶ οὐκ ἐτόλμησας εἰς πρόσωπον αὐτοῦ στῆναι, οὔτε ῥῆμα εἰπεῖν· καὶ νῦν ἄγεις [ἀγάγεις] αὐτὸν ὧδε, ἵνα καὶ τὰς ἐμὰς ἐλπίδας λάβῃ καὶ ἀνέλπιστόν με ποιήσῃ; Εἰ μὴ ἐκεῖνος ἦν Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, οὐκ ἂν ἐποίει τοιαῦτα σημεία». Εἶτα εἰ ἄνθρωπος ἦν, μόνον ηδύνατο τα σωματικά πάθη θεραπεύειν, μὴ καὶ τὰς καρδίας τῶν τελωνῶν μεταβάλλειν 38 πρὸς μετάνοιαν καὶ ἐπιστρο τὴν κακῶν. Σύ μοι μή, μὲν εἶπας, ὅτι ἐνὶ ῥήματι μόνον τὸν τελώνην μετεποίησεν κατα μήθην τῶν ἀρχαίων μου φίλων τῶν Ἰουδαίων· καὶ πορευθεὶς πρὸς αὐτοὺς παρώξυνα αὐτοὺς πρεσβυτέρους, καὶ ὅλον τὸ πλῆθος τῶν Ἰουδαίων παρώργισα κατ' αὐτοῦ [κατ' αὐτόν]. Σὺ, ὦ φίλε μου ᾅδη, μὴ δειλιάσης [δειλιάσῃ], ἀλλ᾽ εὐτρέπισον τόπον ἀσφαλῆ, ὅπως αὐτὸν κατακλείσωμεν. Αποκριθεὶς δὲ ὁ "Αδης λέγει αὐτῷ· Ἐγὼ οὐκ ἤκουσά σου βήματα κακὰ ἅπερ διηγήσω [διηγήσεις] μοι περὶ ἐκείνου. Απόστα ἀπ' αὐτοῦ μετὰ σπουδῆς· μὴ εἰσενέγκης [εἰσενέγκεις] αὐτὸν ἐνταῦθα. Οὐδὲν κοινὸν ἔχεις μετ' ἐκείνου· τί χύτρα πρὸς λέβητα; αὕτη συγκρούσει καὶ συντριβήσεται. 8. Τοσαῦτά σοι κακὰ ἐποίησεν, τοσαῦτά σοι σκεύη ήρπασεν, ὡς λέγεις, τελώνας, πόρνους, πλεονέκτας, καὶ οὐκ ἐτόλμησας αὐτοῦ εἰς πρόσωπον στῆναι, οὔτε ῥῆμα αὐτῷ αὐτοῦ] εἰπεῖν. Καὶ νῦν ὧδέ μοι αὐτὸν βούλεσαι ἀγαγεῖν, ἵνα καὶ τὰς ἐμὰς ἐλπίδας λάβῃ καὶ ἀνέλπιστον ποιήσῃ [ποιήσει], ὡς σέ; Ἐκεῖνος εἰ μὴ ἦν Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, τοιαῦτα οὐκ ἐποίει. Εἰ δὲ ἦν ἄνθρωπος μόνον, ἐθεράπευεν σώματα μόνον, οὐχὶ ψυχάς τελωνῶν καὶ ἁμαρτωλῶν μεταβάλλων (μεταβάλλειν] εἰς μετάνοιαν. Σὺ μὲν εἶπας, ὅτι ἤρπασέ σου τὸν τελώνην, καὶ οὐκ ἐτόλμησας τοὺς ἀρχαίους μου φίλους, τοὺς Ἰου δαίους, καὶ ἐπορεύθην, * επορεύθην πρὸς τοὺς φίλους καὶ παρώξυνα 38 οὐκ ἀντεῖπάν μοι..... ἀποκτεῖναι αὐτόν, μόνον ἕτοι μος..... κατακλείσωμεν αὐτόν. σημεῖα 38 μεταβάλειν, μεταλλάττειν 28. τί χύτρα π. λ. α. σ. κ. συντριβή εται
col. 399–400page 44 of 75
PG 86:399? καταλιπεῖν τὸ τελώνιον καὶ τὰ χρήματα, καὶ ἀκολου ἐγὼ οἶδα τί εὐηγγελίσατο αὐτὸς Ἰωάννης ἐλθὼν περὶ θῆσαι αὐτῷ· σὺ εἰς πρόσωπον αὐτοῦ στῆναι οὐκ ἐτόλμησας, κἀμὲ ἐγκλεῖσαι αὐτὸν κελεύεις; Εὖ ἐγὼ οἶδα τί λέγουσιν οἱ προφῆται περὶ ἐκείνου, οὓς ἔχω ἐγκεκλεισμένους, πῶς αὐτὸν ἐκδέχονται μετὰ χαρᾶς ἐκείνου, καὶ φοβοῦμαι αὐτὸν ὑποδέξασθαι ἐνταῦθα. Λέγει αὐτῷ ὁ Διάβολος· Ἐκεῖνοι ὅλοι ψεύδονται, ἵνα εἰς δειλίαν σε βάλωσι. Λέγει αὐτῷ ὁ "Αδης· Τὰ περὶ σοῦ, ἅπερ προείπον, οὐκ ἐψεύσαντο· ὅτι πε ποιηκέν σοι ὁ λεγόμενος Ἰησοῦς & προεἶπαν οἱ προ φῆται. Καὶ ἰδοὺ σύ μοι ὡμολόγησας, καὶ πάρεστιν σοι τὰ εἰρημένα ὑπ' αὐτῶν, καὶ νῦν ἐπὶ ἐμοῦ ψεύ στὰς αὐτοὺς καλεῖς; Λέγει αὐτῷ ὁ διάβολος· Τὰς δυνάμεις σου τὰς μεγάλας, καὶ τὴν ἀχόρταστόν σου κοιλίαν, ἣν οὐδεὶς δύναται χορτάσαι, καὶ ἕνα ἄνθρωπον οὐ δύνασαι δέξαι; Λέγει αὐτῷ ὁ "Αδης· Μὴ φλυα της ἄλλα· πάντες γάρ σε ἀφέντες, ἐκείνῳ προσ έδραμον· δῆλον ὅτι σὺ ἀφίειν με ἔχεις, κακείνου φί λος γίνεσθαι. Λέγει αὐτῷ ὁ Διάβολος· Τὸν κόσμον ὅλον κατέπιες, καὶ οὐκ εἶπας· Ἀρχεῖ. Τὸν ᾿Αβραάμ, τὸν Ἰσαάκ, τὸν Ἰακώβ, τους προφήτας πάντας ὑπεδέξω, καὶ οὐκ ἐδειλίασας, καὶ νῦν ἐπὶ ἑνὸς ἐχθροῦ μου, τοσαύτην δειλίαν προεβάλου, καὶ οὐ θέλεις αὐτ τὸν ὑποδέξασθαι; Ἐγὼ πέπεισμαι ὅτι ἄνθρωπός ἐστιν φοβούμενος τὸν θάνατον· νῦν γὰρ ὅτε ἔγνω ὅτι πάρεστι αὐτῷ ἡ ὥρα τοῦ θανάτου, φοβούμενος τὸν θάνατον καὶ λυπούμενος λέγει· Περίλυπός ἐστιν ἡ ψυχή μου ἕως θανάτου. λιπεῖν τὸ τελώνιον καὶ τὰ χρήματα καὶ ἀκολουθῆσαι αὐτόν. Σὺ δὲ οὖν στῆναι εἰς προσώπον αὐτοῦ οὐκ ἐτόλμησας, καὶ ἐμὲ ἐγκατακλεῖσαι αὐτὸν κελεύεις; Ἐγὼ τὸν φίλον αὐτοῦ [τὸν] Λάζαρον κρατῆσαι οὐκ ἠδυνήθην τῇ ἐκεῖνου προστάξει 3, ἐκπηδῶντα ἐκπηδήσοντα] ἐκ τοῦ κόλπου μου, καὶ ἐκεῖνον κρατῆ και δύναμαι; Ἐγὼ οἶδα τί λέγουσιν οἱ προφῆται περὶ ἐκείνου περὶ αὐτὸν], οὓς ἐγὼ εἶχον ᾖχον ἐγκεκλεισμένους, πῶς αὐτὸν ἐκδέχονται μετὰ χαρᾶς. Ἐγὼ ἤκουσα τί εὐαγγελίσατο ὁ Ἰωάννης περὶ ἔκεί νου, καὶ ἐφοβούμην [φοβοῦμαι] αὐτὸν ὑποδέξασθαι ἐνταῦθα. Αποκριθεὶς δὲ ὁ Διάβολος λέγει πρὸς τὸν Αδην· Τὰς δυνάμεις σου σὺ] τὰς ἐμὰς, καὶ τὴν ἀχόρε ταστόν σου κοιλίαν, ἣν οὐδεὶς δύναται χορτάσαι, μὴ φλυαρήσης πολλά. Λέγει αὐτῷ ὁ ῞Αδης· Ωρκωσάς μοι εἰς τὰς δυνάμεις σου· ποίας δυνάμεις; Σὺ δύναμιν εἰ εἶχες, ἐμάχου ἂν μετ' αὐτοῦ καὶ ἐνίκας αὐτὸν, καὶ οὐχὶ διὰ τῶν Ἰουδαίων καὶ ἐμοῦ ἤθελες ἐκδικηθῆναι Λέγει αὐτῷ ὁ Διάβολος· Τὸν κόσμον ὅλον κατέπιες, καὶ οὐκ εἶπας· Αρκεῖ· τὸν ᾿Αβραὰμ, τὸν Ἰσαάκ, τὸν Ἰακώβ, τοὺς προφήτας πάντας ὑπεδέξω ὑπέδεξας], καὶ οὐκ ἐδειλίασας· καὶ νῦν ἐπὶ [ἀντὶ] ἑνὸς ἐχθροῦ μου τοσαύτην δειλίαν προεβάλου, καὶ οὐ θέλεις αὐτὸν ὑποδέξασθαι. Ἐγὼ ἐδοκίμασα καὶ ἐπείσθην, ὅτι ἄνθρωπός ἐστι φοβούμενος τὸν θάνατον, λυπεῖται καὶ λέγει ἔλεγε] Περίλυπός ἐστιν ἡ ψυχή μου ἕως θανάτου 58). Εἰ ἦν Υἱὸς Θεοῦ, πῶς θάνατον ἐφοβεῖτο; βήματι ὁμιλῆσαι κἂν ἐνί του. Καὶ ἐμὲ κ' ἀμὲ] ἐγκλεῖσαι αὐτὸν κελεύεις; Οἶδα, τί λέγουσι περὶ αὐ τοῦ οἱ προφῆται, οὓς ἔχω ἐγκεκλεισμένους· πῶς αὐτὸν ἐκδέχονται μετὰ χαρᾶς. Ἀλλὰ καὶ Ἰωάννης εὐηγγελίσατο αὐτοῖς περὶ ἐκείνου, καὶ φοβοῦμαι αὐτὸν ὑποδέξασθαι ἐνταῦθα. Λέγει αὐτῷ ὁ Διάβολος· Ἐκεῖνοι ὅλοι ψεύδονται, ἵνα εἰς δειλίαν σε βάλωσι [βάλουσι]. Λέγει αὐτῷ ὁ "Αδης· Τὰ περὶ σοῦ ἅπερ προείπον, οὐκ ἐψεύσαντο, ὅτι πεποίηκέ σοι ο λεγόμενος Χριστὸς, ἃ προείπον οἱ προφῆται· ἰδοὺ, σύ μοι ὡμολόγησας, καὶ νῦν ἐπ' ἐμοῦ ψεύστας αὐτοὺς καλεῖς; Λέγει αὐτῷ ὁ Διάβολος. Τὰς δυνάμεις σου τὰς μεγάλας καὶ τὴν ἀχόρταστόν σου κοιλίαν οὐκ ἐχόρτασας καὶ ἕνα ἄνθρωπον οὐ δύνασαι δέξαι; Λέγει αὐτῷ ὁ "Αδης· Μὴ πολλὰ φλυαρῇς· πάντες ἀφήκασί σε, καὶ τῷ Ἰησοῦ προσέδραμον. Λέγει αὐτῷ ὁ Διάβολος· Τὸν κόσμον ὅλον κατέπιες, τὸν Ἀβραὰμ, τὸν Ἰσαάκ, τὸν Ἰακώβ, τους προφήτας, καὶ οὐκ ἐδειλίασας [ἐδειλιάσεις], καὶ νῦν ἐπὶ ἑνὸς ἀνθρωπ[αρ]ίου ἐχθροῦ ἐδειλίασας. καὶ οὐ θέλεις δέξα σθαι αὐτὸν ὧδε; Ἐγὼ ἐπείσθην, ὅτι ἄνθρωπός ἐστιν, καὶ ἤκουσα αὐτοῦ λέγοντος· Περίλυπός ἐστι ἡ ψυχή μου ἕως θανάτου. Τῇ ἐκείνου προστάξει, αὐτὸν, καὶ οὐχὶ διὰ τῶν Ἰουδαίων, καλέ μου, ήθελες Σὺ δύναμιν εἰ εἶχες ἐπάλες ἂν μετ' αὐτοῦ, καὶ ἐνίκας ἐκδικηθ]ῆναι. ἐπάλες εμά χου, οι καλέ μου καὶ ἐμοῦ, ῥήματι δ. κ. Ένα. ῥῆμά τι ὁμιλῆσαι κἂν ἕν.
col. 401–402page 45 of 75
PG 86:401Λέγει αὐτῷ ὁ "Αδης· Ἐγὼ μὲν οὐκ ἴδον αὐτὸν, καὶ οὔτε ἰδεῖν αὐτὸν θέλω· πλὴν ἐὰν ἀκούσῃς μου, λέγω σοι τὴν ἀλήθειαν, καὶ σημείωσαί μου τοὺς λόγους, ὅτι ὑποκρινόμενος τοιαῦτα λαλεῖ, ἵνα ἐμβάλῃς εἰς πρόσωπον αὐτοῦ, καὶ χεῖρόν τί σοι γένηται· καὶ οὐαί σοι ἔσται, ἄθλιε. Εμπαῖξαι γάρ σε θέλων, τοιαῦτα προββαλε τὰ ῥήματα· ἀπόστα ἀπ' αὐτοῦ, καὶ μὴ θέλῃς εἰσπολεμῆσαι μετ' αὐτοῦ. Λέγει αὐτῷ Ο διάβολος Δυνατούς ἔχω τοὺς ὑπουργούς μου, καὶ οὐ φοβοῦμαι πολεμῆσαι μετ' αὐτοῦ· ἰσόψυχοι μου εἰσιν, μάλιστα "Αννας, καὶ Καϊάφας, καὶ Ἰούδας οὗτοι συγκληρονόμοι μου εἰσιν· ἔχομεν δὲ καὶ τὸ λοιπὸν πλῆθος τῶν Ἰουδαίων ὑφ᾽ ἡμᾶς, καὶ δυνά μεθα κατ' αὐτοῦ ὡς δ᾽ ἂν θέλωμεν· μόνον σὺ ὑπό δεξαι αὐτόν. Λέγει αὐτῷ ὁ "Αδης· Πορεύου καὶ ποίει ὡς θέλεις· πρόβαλε τέως τον πόλεμον, καὶ ἐὰν νι κήσῃς αὐτὸν, κατακλείσωμεν αὐτὸν ἐνταῦθα, καὶ βασιλεύσεις σὺ μετὰ Ἰουδαίων. Ἐὰν δὲ νικηθῇς, ἔρχεται ἐνταῦθα καὶ ἐκβάλλει οὓς ἔχω κεκλεισμένους, καὶ τότε δήσει σε, καὶ τοὺς ὑπουργούς σου Ἰουδαίους, καὶ παραδώσει ὑμᾶς ἐμοὶ, καὶ σὺν ὑμῖν γινόμεθα ἄθλιοι. Ταῦτα ἀκούσας ὁ διάβολος ἀπῆλθεν πρὸς τοὺς Ἰουδαίους, καὶ ἐκίνησεν αὐτοὺς κατὰ τοῦ Κυρίου καὶ συναχθέντες ἅπαντες συμβούλιον ἔλαβον πῶς αὐτὸν ἀπολέσωσιν. Ο δὲ Κύριος τῇ νυκτὶ ἐκείνῃ ἦν αὐλιζόμενος ἐν τῷ ὄρει τῶν Ἐλαιῶν μετὰ τῶν ματ θητῶν αὐτοῦ· καὶ ἐγνωκὼς τὴν κατ' αὐτοῦ ἐπιβου Λέγει αὐτῷ ὁ "Αδης· Ἐγὼ μὲν οὐκ ἴδων [οἶδα] αὐτὸν, οὔτε ἰδεῖν θέλω, πλὴν ἐὰν ἀκούσῃς μου, λέγω σοι τὴν ἀλήθειαν, καὶ σημείωσαί μου τοὺς λόγους. Ενὶ δὲ, ὅταν μὲν οὐκ ἔστιν Υἱὸς τοῦ Θεοῦ· ἐπὰν δὲ ἐκεῖνος ἐστιν, καὶ τοιαῦτα βήματα λέγει λυπούμενος, ἵνα οἶδας [ἴδοις] ὅτι ὑπέδειξεν καὶ διὰ ὀλίγων ῥημάτων ὑποκρινόμενός σοι τοιαῦτα λαλεῖ, ἵνα σὺ φανῆς εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ καὶ χειρώσηταί σε χεῖρον ἔσται], καὶ οὐχί σοι ἔστω [ἔσεται], ἄθλις· ἐμπαῖξαι γάρ σοι θέλων τοιαῦτα προβάλλει ῥήματα Λέγει αὐτῷ ὁ Διάβολος· Δυνατούς ἔχω τοὺς ὑπουργούς μου καὶ οὐ φοβοῦμαι αὐτόν. ἰσόψυχοι μοί εἰσιν οἱ Ἰουδαῖοι πάντες, μάλιστα δε Αννας και Καϊάφας, καὶ μάλιστα Ἰούδας· μόνον σὺ ὑπόδεξαι αὐτόν. Λέγει αὐτῷ ὁ "Αδης· Πορεύου, ποίει ὁ θέλεις· τέως πρόβαλε τὸν πόλεμον, καὶ κατακλείωμεν [κατακλείσω μεν] αὐτὸν ἐνταῦθα, καὶ βασιλεύεις σὺ μετὰ τῶν Ἰουδαίων· εἰ δὲ νικήσῃ σε, ἔρχεται ἐνταῦθα καὶ ἐκβαλεῖ οὓς ἔχω κεκλεισμένους ἔχωμεν κατακλεισμένους], καὶ δήσει σὲ καὶ τοὺς ὑπουρνούς σου τοὺς Ἰουδαίους, καὶ παραδώσει ὑμᾶς ἐμοὶ ἐμή], καὶ οὐαὶ ἡμῖν ἀθλίοις κ Ταῦτα ἀκούσας ὁ Διάβολος ἐπορεύθη πρὸς Ἰουδαίους καὶ ἐκίνησεν αὐτοὺς “κατὰ τοῦ Κυρίου· καὶ συν αχθέντες πάντες οἱ Ἰουδαῖοι συμβούλιον ἔλαβον, ὅπως αὐτὸν ἀπολέσωσιν. Ὁ δὲ Κύριος τῇ νυκτὶ ἐκείνῃ ἦν αὐλιζόμενος ἐν τῷ ὄρει τῶν Ἐλαιῶν μετὰ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ· καὶ ἐγνωκώς [ἔγνωκε] τὴν ἐπιβουλήν, Λέγει αὐτῷ ὁ "Αδης· Ἐγὼ αὐτὸν οὐκ οἶδα, οὐδ᾽ ἰδεῖν θέλω πλὴν ἐὰν ἀκούσῃς, λέγω σοι τὴν ἀλήθειαν, καὶ σημείωσαί μου τοὺς λόγους, ὅτι ὑποκρινόμενός σοι ταῦτα λαλεῖ, ἵνα σὺ ἐμβάλῃς εἰς πρόσωπον αὐτοῦ, καὶ χεῖρόν τί σοι γένηται, καὶ οὐχί σοί ἐστιν, ἄθλις· ἀπόστα ἀπ' αὐτοῦ. Λέγει αὐτῷ ὁ Διάβολος· Δυνατούς ἔχω τοὺς ὑπουργούς μου, καὶ οὐ φοβοῦμαι δοῦναι καὶ λαβεῖν μετ' αὐτοῦ· ἰσόψυχοι μου εἰσιν οἱ φίλοι μου οι Ἰουδαῖοι, μάλιστα 'Αννας, καὶ Καϊάφας, καὶ Ἰούδας, καὶ αὐτοὶ συγκληρονόμοι μου ἐγένοντο. Ἔχομεν δὲ καὶ τὸ ἄλλο πλῆθος τῶν Ἰουδαίων ἐφ' ἡμᾶς, καὶ δυνάμεθα κατ' αὐτοῦ, σὺ μόνον ὑπόδεξαι αὐτόν. Λέγει αὐτῷ ὁ "Αδης" Πορεύου, καὶ ποίει 8 θέλεις· τέως παράβαλε την μάχην, καὶ ἐὰν νικήσῃς αὐτὸν, κατακλείσωμεν, καὶ βασιλεύεις μετὰ τῶν Ἰουδαίων. Εἰ δὲ νικήσῃ σε, ἔρχεται ἐνταῦθα καὶ ἐκβάλλει οὓς ἔχομεν καὶ δήσει σὲ 18, καὶ τοὺς ὑπουργούς σου Ἰουδαίους, καὶ οὐαὶ ὑμῖν τοῖς ἀθλίοις τοὺς αθλίους). Ταῦτα ἀκούσας ὁ διάβολος ἀπῆλθε πρὸς τοὺς Ἰουδαίους καὶ ἐμήνυσε κατὰ τοῦ Κυρίου. Καὶ συναχθέντες πάντες συμβούλιον συμβόλιον] ἐποίησαν, ὥστε θανατῶσαι τὸν Ἰησοῦν. Ὁ δὲ Ἰησοῦς ἦν αὐλιζόμενος Η: Εμπαῖξαι γάρ σ. θ. τ. πρ. βήματα καὶ επεδήσει ὑμᾶς, καὶ ἐμὲ, καὶ οὐαὶ ἡμᾶς ἀθλίους. εκύνησεν αὐτοῖς, ἐμήνυσεν αὐτοῖς 43.: ἔρχεται ἐνταῦθα κ. ε. οὓς ἔ. κ. δήσει σέ
col. 403–404page 46 of 75
PG 86:403λὴν, ἔλεγε τοῖς μαθηταῖς· Ελήλυθεν ἡ ὥρα 13 δοξασθῇ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου· γρηγορεῖτε καὶ προσεύχεσθε, ἵνα μὴ ἐμπέσητε εἰς πειρασμόν. Ἐνταῦθα τὸν λόγον σφραγίσωμεν· καὶ εἰ ὁ Θεὸς ἡμᾶς ἀξιώσῃ, τὰ ὑπόλοιπα τοῦ λόγου ἀκούσωμεν ἐν λέγει [καὶ ἔλεγε] τοῖς μαθηταῖς· Ελήλυθεν ἡ ὥρα, ἵνα δοξασθῇ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου. Γρηγορείτε καὶ προσεύχεσθε, ἵνα μὴ εἰσέλθητε εἰς πειρασμόν 41-45). Ενταῦθα τὸν λόγον ἐσφραγισάμην. Οτε δὲ ἴδεν ὁ διάβολος, ὅτι πάντα κατ' οἰκονομίαν ἐγένετο, καὶ “τὰ σημεῖα τὰ ἐπὶ τοῦ σταυροῦ γινόμενα, τὸν ἥλιον σκοτιζόμενον, τὴν γῆν σειομένην, τὸ καταπέτασμα τοῦ ναοῦ σχιζόμενου, τὰς πέτρας διασχιζομένας, αὐτὸν ἐμπαιζόμενον, ἔφυγεν πρὸς ἀπὸ τὸν "Αδην καὶ λέγει πρὸς αὐτόν· Οὐαί μοι τῷ ἀθλίῳ, ὅτι ἐνεπαίχθην ἐνεπέχθη], βοήθει μου τῇ ταπεινώσει· κλείσωμεν τὰς θύρας, μὴ εἰσέλθῃ ὧδε, ἀσφάλισαι τοῖς μοχλοῖς καὶ ὅλῃ τῇ δυνάμει ἀντιστῶμεν ν τοῦ μὴ δέξασθαι αὐτόν. Ὁ δὲ "Αδης δραμὼν ἀπέκλεισεν τὰς θύρας καὶ τοῖς μοχλοῖς σιδηροῖς ἡσφαλίσατο. Καὶ ἰδοὺ Κύριος έρχεται ἐπὶ τὸν "Αδην καταδιώκων τὸν διάβολον, καὶ αἱ δυνάμεις προέτρεχον, καὶ ἰδοὺ αἱ πύλαι ἀποκεκλεισμέναι. Καὶ ἐφώνησαν αἱ Δυνάμεις λέγονται· Άρατε πύλας, οἱ ἄρχοντες, ὑμῶν· καὶ ἐπάρθητε, πύλαι αἰώνιοι καὶ εἰσελεύσεται ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης χχιν, 7). Καὶ πάλιν αἱ δυνάμεις ἐφώνησαν φή]. Κύριος τῶν δυνάμεων αὐτός ἐστιν ὁ Βασιλεὺς τῆς δόξης, αὐτός ἐστιν ὁ ἐν ἀρχῇ Λόγος, ὁ ἐκ δεξιῶν ἐν δεξιᾷ] καθεζόμενος, ἂν οἱ ἄγγελοι τρέμουσιν, καὶ τὰ Χερουβὶμ ἀνυμνοῦσιν. Αὐτός ἐστιν ὁ βασιλεὺς τῶν βασιλευόντων, καὶ Κύριος τῶν κυριευόντων, αὐτός ἐστιν ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης. Καὶ ἀποκριθεὶς ὁ "Αδης εἶπεν· Τίς οὗτος, ὅ 10 εἴπατε νῦν, καὶ εἰ τοιοῦτός ἐστιν, τί ζητεῖ ἐνταῦθα; τί κατέλιπεν τὸν οὐρανὸν, καὶ κατέβη ενός; Καί φασιν φώνη] αἱ Δυνάμεις· Ἐπειδὴ Βασιλεὺς τῆς δόξης ἐστὶν, τὴν ἀνταρσίαν καταδιώκων κατῆλθε δῆσαι καὶ παραδοῦναί σοι, καὶ τοὺς στρατευτοὺς αὐτοῦ ἀπὸ σοῦ ἐκσπάσαι καὶ ἀνακαλέσασθαι. Αποκριθεὶς δὲ ὁ "Αδης πρὸς προς] τὸν Διάβολον εἶπεν· Τρικέφαλο Βεελζεβούλ, ἔκτρωμα τῶν ἀγγέλων, κατάγελως τῶν δικαίων, ἐπίχαρμα τῶν ἁγίων, ἀσθενῆ καὶ ἀπρόσκοπε ε, οὐκ εἶπον σοι, μὴ πολεμῆσαι μετ' αὐτοῦ; ἴδε νῦν, ἅπερ προειπόν σοι, πάρεστίν σοι. Καὶ τί ποιήσεις, ἄθλιε; διὰ τί παρήκουσας μου τῶν ῥημάτων; ταύτην εἶχες τὴν παρακοὴν ἐξ ἀρχῆς, καὶ διὰ τοῦτο ἐξέπεσες κάτω ἐκ τῶν οὐρανῶν ὡς ἀστραπή “8 Ιδε, ἦλθεν ζητῆσαί [σε] καὶ διὰ σοῦ αἰχμάλωτος γίνομαι· τί σὺ καὶ τὸ κακὸν μετ' ἐκείνου πολεμῆσαι; ἔξελθε, εἰ δυνατὸς εἶ, καὶ πολέμησον πολέμεις αὐτόν· ἐγὼ γὰρ βοηθῆσαί σοι οὐ δύναμαι. Ο δὲ Διάβολος πρὸς αὐτὸν κλαίων ἀπεκρίθη· Ἐλέησόν με, τέως μὴ μοι, ἀνοίξης ἔνθα, ὅτε τ ἀποστρέφεται, τέως ἀγώνεται ὑπὲρ ἐμοῦ, εἰ καὶ ἐνεπαίχθην· τίς γὰρ οὐκ ἐνεπαίζετο ἐκ τῶν τοιούτων ῥημάτων; ποτὲ μὲν ὡς φοβούμενος τὸν θάνατον ἔλεγεν: Περίλυπός ἐστι ἡ ψυχή μου ἕως θανάτου 37). Ποτέ δὲ τῷ Πατρὶ ἱκεσίαν προσῆγεν λέγων 60· Πάτερ, εἰ δυνατόν, παρελθέτω μοι τὸ ποτήριον τοῦτο 59). Ταῦτα δὲ τὰ ῥήματα ἐδελέασαν με. Ἐκεῖνος ἀποκρινόμενος ἔλεγε· Καὶ ἐγώ, ὦ ἄθλιε, υπελάμβανον, ὅτι τὸν θάνατον λυπεῖται. Ταῦτα αὐτὸν διαλεγόμενον ἐπέμενον αἱ δυνάμεις λέγουσαι "Αρατε πύλας, οἱ ἄρχοντες, ὑμῶν, καὶ ἐπάρθητε, πύλαι αἰώνιοι, καὶ εἰσελεύσεται ὁ βασιλεὺς τῆς δύξης χχιν, 7). Οἱ δὲ προφῆται ἀκούσαντες τὰς φωνὰς [τὴν φωνὴν] τὰς περὶ τοῦ Βασιλέως τῆς δόξης, ἔχαιρον καὶ Αγαλλιῶντο (Αγαλλιάσαντο]· Ιωάννης ἔλεγον· οὐκ εἶπον ὑμῖν, ὅτι ἔρχεται καὶ ἐκβαλεῖ ὑμᾶς ἡμᾶς; Πάντες εὐφραίνοντο καὶ τῷ "Αδῃ ἔλεγον· "Ανοιγέ σου τὰς πύλας, ὅπως εἰσέλθῃ ὁ Βασιλεὺς τῆς δόξης, καὶ οὐκ ἠνείχετο σι. Καὶ ἀποκριθεὶς ὁ προφήτης καὶ βασιλεὺς Δαβὶδ εἶπεν· "Αφετε αὐτὸν, δεῖ δή] πληρωθῆναι μου τὴν προφητείαν. Ὅτε γὰρ ἤμην ἐπὶ τῆς γῆς, προϊδον τὸ γιγνόμενον νῦν, ὅτι οὐκ ἀνοίγει ἀφ' ἑαυτοῦ καὶ εἶπον … Συνέτριψεν πόλας χαλκᾶς καὶ μοχλοὺς σιδηρούς συνέθλασεν 2), τάς δυνάμεις τοῦ ᾅδου κατεπάτησεν, τὰ κέντρα αὐτοῦ συνέθλασεν καὶ ἐπληρώθη τὸ γεγραμμένον· Ποῦ σου, θάνατε, τὸ κέντρον, τοῦ σου, ᾅδη, τὸ νίκος (Ι 55); Υπήντησαν αὐτῷ προφῆται λέγοντες καὶ ἀγαλλιώμενοι καὶ ὑμνοῦντες καὶ λέγοντες· Ευλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου· ὡσαννὰ ἐν τοῖς ὑψίστοις 9). Τότε λαβὼν ὁ Κύριος τὸν διάβολον, ἔδησεν αὐτὸν ἀλύτοις δεσμοῖς, καὶ κατήγαγεν εἰς τὰ καταχθόνια του ᾅδου. Καὶ κλαίων ἐστέναζεν· ὑπέστρωτον αὐτῷ αὐτὸν] πῦρ ἄσβεστον, σκώληκας ἀκοιμήτους, καὶ ἐστιν ἐκεῖ κατακείμενος κλαίων και στενάζων. εἰς τὸ δρὸς τῶν Ἐλαιῶν, καὶ γνοὺς τὴν ἐπιβουλὴν ἔλεγε τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ· Γρηγορεῖτε καὶ προσεύχεσθε, ἵνα μὴ εἰσέλθητε εἰς πειρασμόν 4). Η "Οτι πάντα κ. ο. ε. και ὡς ἀστραπή, Ασφάλησαι τους μοχλούς, καὶ ὅλους τὰς δυνάμεις ἀνθιστῶμεν. τίς οὗτος..... εἰ τοιοῦτόςἐστιν. άσθενεί καὶ ἀπροκοπαί. [η ἀπρόσκοπος 6 ταύτην είχες το π. ἐ. ἀ. ἑνὶ ὅται, ἔνθα, ὅτε, αὐτῷ, ὅτε. το πατρὶ ἱκεσίαν προσῆγεν λέγων, ανέχετο ἀνέχεσθαι, ἀνήχετο ἀνηχέω, ἐπινίκιον
col. 405–406page 47 of 75
PG 86:405άλλη ημέρα Τῷ Χριστῷ ἡ δόξα ἅμα τῷ Πατρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Οἱ δὲ προφῆται καταγελώντες αὐτοῦ ἔλεγον· "Οτι τίθημι ἐπάνω τῶν νερειῶν τὸν θρόνον μου, καὶ ἔσομαι ὁμοῖος Ὑψίστου πιν, 14). Καὶ πρὸς ἀλλήλους ἔλεγον· Δεῦτε, ἐπιγελάσωμεν τῷ ἐχθρῷ τὸν ἐχθρὸν ἡμῶν. Καὶ προερχόμενοι κατατάσουν τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ ἐπιγελῶντες αὐτόν. Ὁ δὲ Κύριος λαβὼν [λαμβάνων] πάντας ἐξέβαλεν ἐκ τοῦ ἄλου λέγων· Πορεύεσθε εἰς τὸν παράδεισον. Οἱ δὲ χαίροντες ἐξεπήδων [ἐξεπήδησαν] ἐκ τοῦ ᾅδου. Πρῶτος ὁ Δαβὶδ κρούων τὴν κινύραν ἔλεγον εὐφραινόμενος· Δεῦτε, ἀγαλλιασώ με νὰ τῷ Κυρίῳ, ἀλαλάζωμεν τῷ Θεῷ τῷ Σωτῆρι ἡμῶν· ὅτι ὁ Βασιλεὺς ἡμῶν ὑπὲρ ἡμῶν εἶπε ῥῆμα πολεμήσας ἐνίκησεν Χειν], 1, 2). Καὶ πάντες ὑπήχουν οι πήκονων τὸ ἀλληλούϊα. Χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ μονογενούς σου Υἱοῦ, σὺν τῷ ἀνάρχῳ αὐτοῦ Πατρὶ καὶ τῷ πανανίῳ καὶ ἀγαθῷ καὶ ζωοποιῷ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. Ἐνταῦθα οὖν σφραγίσαντες τὸν λόγον, ἵνα καὶ ὁ Θεὸς ἀξιώσῃ ἡμᾶς, ἐν ἄλλῃ ἡμέρᾳ ἀκούσωμεν καὶ τὸν ὑπόλοιπον λόγον, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. 395, Χαίρετε, τῶν ἐμῶν λόγων ἐρασταὶ καὶ δρόμοι καὶ συνδρομαὶ, καὶ γραφίδες φανεραὶ καὶ λανθάνουσαι. Ὁποῖοι δέ εἰσιν οἵ τε ἐκδοθέντες παρ' αὐτοῦ λόγοι καὶ οἱ λέο γοντος αὐτοῦ ὑπὸ τῶν ὀξυγράφων ἐκληφθέντες, όπως τε λαμ προὶ, καὶ τὸ ἐπαγωγὸν ἔχοντες, τί δεῖ νῦν λέγειν;
col. 407–408page 48 of 75
PG 86:407χθὲς εἰρημένου λόγου ἐπισκέψασθαι καὶ ἰδεῖν τὴν τοῦ Διαβόλου ὑπουργίαν τὴν πρὸς τὸν "Αδην κατά Δίκαιον ἡμῖν σήμερον, ἀγαπητοί, τοῦ χθὲς εἰρημένου λόγου ἐπισκέψασθαι καὶ ἰδεῖν τὴν τοῦ Διαβόλου και του "Αδου συμβολὴν πρὸς τοὺς Ἰου δαίους κατὰ τοῦ Κυρίου. Ἐνταῦθα τὸν λόγον ἐσφραγίσαμεν. Έν ταῦθα οὖν σφραγίσαντες τὸν λόγον, ἵνα καὶ ὁ Θεὸς ἀξιώσῃ ἡμᾶς, ἐν ἄλλῃ ἡμέρᾳ ἀκούσωμεν καὶ τὸν ὑπόλοιπον λόγον. βαττολογία: Δίκαιον ἡμῖν σήμερον, ἀγαπητοί, τὰ ἀκόλουθα τοῦ πρὸς τοὺς ἐπ' ἐκκλησίας λόγους, ως μήτε γραφής αξίους νομίζεσθαι τοῖς ἀκροαταῖς, μήτε παιδείας ὀξυγράφου, συμβουλίας τοῦ Διαβόλου τῆς πρὸς τὸν "Αδην, σκέψασθαι καὶ ἰδεῖν τὴν τοῦ Διαβόλου καὶ τοῦ "Αδου συμβολήν συμβουλήν προς τοὺς Ἰουδαίους κατὰ τοῦ Κυρίου. Πρὸς τοὺς Ἰουδαίους κατασυλλογισμός, σωμεν καὶ περὶ ἐκείνης τῆς ὑποθέσεως. ἐν ἄλλῃ ἡμέρᾳ σημείοις καὶ τέρασι 'Αλλὰ ἄρχοντός τι νος θυγάτηρ - αὐτὴν λόγῳ, αίμα ῥούση Καὶ εὑρὼν νεανίσκον καλὸν εἰσῆλθον εἰς αὐτὸν μετὰ τῶν ὑπουργῶν μου καὶ χαίρων ᾤκησα ἐν αὐτῷ. Πῶς οὖν ἐκεῖνος, οὐκ οἶδα, ἔγνω, ἦλθεν ἐκεῖ, καὶ ἐπετίμησεν μοι ἐξελθεῖν· καὶ ἐξελθὼν ἐγὼ μετὰ τῶν ἐξ ὑπουργῶν μου, καὶ μὴ εὑρὼν τόπον, ὅπου ἀπελθεῖν, παρεκάλεσα αὐτὸν, ἵνα κἂν κατὰ τῶν χοίρων λάβω εὑρὼν νεανίσκον καλὸν καὶ εὐμορφον, εἰσῆλθον εἰς αὐτὸν, μετὰ τοὺς ὑπουργούς μου. Καὶ οὐκ οἶδα πόθεν ἔγνω, καὶ ἦλθεν ἐκεῖ, καὶ ἐπετίμησε με ἐξελθεῖν. Καγώ παρεκάλεσα αὐτὸν, ἵνα κἂν εἰς τὴν ἀγέλην τῶν χοίρων ἐλθεῖν. Καὶ ἐλθὼν εἰς τοὺς χοίρους, Έπνιξα τούτους. πάντα κατ' οίκονομίαν ἐγένετο
col. 409–410page 49 of 75
PG 86:409αγγελισμός του Προδρόμου ἐν τῷ ᾅδῃ. φυλακῇ πνεύμασι κήρυγμα του Κυρίου, ρυγμα περὶ τοῦ Κυρίου λίσατο ὁ Ἰωάννης περὶ ἐκείνου, καὶ ἐφοβούμην αὐτ τὸν ὑποδέξασθαι ἐνταῦθα. κατ' οικονομίαν ἐγένετο, Ουαί μοι τῷ ἀθλίῳ, ὅτι ἐνεπαί Καὶ ἰδοὺ, Κύριος ἔρχεται ἐπὶ τὸν ᾅδην, καταδιώκων τὸν διάβολον, καὶ αἱ Δυνάμεις προέτρεχον. αἱ δυνάμεις ἄγγελοι δυνάμεως 11: Τότε ἀφίησιν αὐτὸν ἡ διάβολος, καὶ ἰδοὺ ἄγγελοι προσῆλθον καὶ διηκόνουν 55: Η δοκεῖς, ὅτι οὐ δύναμαι ἄρτι παρακαλέσα, τὸν Πατέρα μου, καὶ παραστήσει μοι πλείους ἢ δύο δεκα λεγεώνας ἀγγέλων; νυν οἰκονομικῶς τοὺς λεγεώνας τῶν ἀγγέλων παραιτούμενος, καὶ λέγων τῷ Πέτρῳ, ὅτι Δύναμαι ἄρτι παραστῆσαι πλείους ἢ δώδεκα λεγεώνας ἀγγέλων, σήμερον θεοπρεπῶς ὁμοῦ τε καὶ πολεμικῶς καὶ δεσποτικῶς κάτεισι κάτω τοῦ ᾅδου καὶ θανάτου, καὶ τύραννον διὰ θανάτου τὰς ἀθάνατους τῶν ἀσωμάτων στρατευμάτων καὶ ταγμάτων ἀοράτων, οὐ δώδεκά Ο τίνας λεγεώνας, ἀλλὰ μυρίας μυριάδας, καὶ χιλίας χιλιάδας ἔχων Αγγέλων, Αρχαγγέλων, Ἐξουσιών, Θρόνων ἀθρόνων αθρόων], ἐξαπτερύγων, ἅπτε ρύγων, πολυομμάτων, ἀομμάτων, οὐρανίων ταγμά των. "Ατε δὴ ἅτε ὡς οἰκεῖον δεσπότην καὶ βασιλέα προπεμπούσας, καὶ δορυφορούσας, καὶ τιμώσας Χριστόν.
col. 411–412page 50 of 75
PG 86:411αγαλλιώμενοι καὶ ὑμνοῦντες Οὐ συμμά- "Αρατε πύλας, χους· ἄπαγε· ποίας γὰρ καὶ συμμαχίας ὁ παντοδύναμος ἐπιδέεται Χριστός, ἀλλ᾽ ὀφειλούσας ὁμοῦ καὶ φιλούσας τῷ ἑαυτῶν ἀεὶ περιίστασθαι Δεσπότη τῷ Θεῷ φερέγγειοί φερέγχειροί τινες δορυφή ροι, ἐπεῖται καὶ σκηπτούχοι λαμπροὶ τῆς θείας ὀξεις Δεσποτικῆς σκηπτουχίας, νεύματι μόνῳ σπουδή τῷ θείῳ τάχει ἀλλήλας προφθανούσας, ὁμοῦ εἰς ἔρε γον ἀγούσας τῇ κελεύσει την πρᾶξιν, καὶ τῇ νίκῃ κατεστεμμένες πρὸς ἐχθρῶν καὶ παρανόμων παρα τάξεις. Διὰ δὴ καὶ κατιούσας τότε δρόμοις ὁμο, τε καὶ σύνδρομοι τῷ Θεῷ καὶ Δεσπότῃ ἐπὶ τὰ ἐν ᾅδου καὶ ὑπόγεια, καὶ γῆς ἀπότης βαθύτερα τῶν ἀπ' αἰῶνος κεκοιμημένων υποχθόνια οικητήρια, εξάγων ἐν ἀνδρείᾳ τοὺς ἀπ' αἰῶνος πεπεδημέ τους. Άρατε πύλας, οἱ β ἄρχοντες τῆς δόξης, Αὐτός ἐστιν ὁ ἐν ἀρχῇ λόγος. ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης Ουαί μοι τῷ ἀθλίῳ, ὅτι ἐνεπαίχθην!: Καὶ Τότε λαβὼν ὁ Κύριος τὸν Διάκο λον έδησεν αὐτὸν ἀλύτοις δεσμοῖς..... κλαίων καὶ στενάζων. Κατάγελως τῶν δικαίων, ἐπίχαρμα των ἁγίων. προσερχόμενοι κατεπάτουν τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ ἐπιγελώντες αὐτόν. Ὁ δὲ Κύριος λαβὼν πάντας ἐξέβαλεν ἐκ τοῦ ὅλου λέγων· Η ρεύεσθε εἰς τὸν παράδεισον. (πάντες υπήχουν τὸ ἀλληλούϊα, μορφή δούλου ταπεινώ α, τετέλεσται, παρέδωκε τὸ πνεῦμα ἐγώ, ὦ ἄθλιε, ὑπελάμβανον, ὅτι τὸν θάνατον και ο Ν. 20 μορφήν πεῖται. Ἐν τοιαύτῃ δὲ τῶν ἁπάντων προφητῶν) ὄντων χαρᾷ, ἦλθεν ὁ Σατᾶν, ὁ κληρονόμος τοῦ σκότου, καὶ λέγει τῷ "Αδῃ· Παμφάγε καὶ ἀκορεστε, ἄκουσόν μου τοὺς λόγους. Ἐκ τοῦ γένου, τῶν Ἰουδαίων τις Ἰησ σους λεγόμενος, ὀνομάζων ἑαυτὸν Υἱὸν Θεοῦ, οὗτος δὲ ἂν ἄνθρωπος, ἀποσυνέργει ἡμετέρας, ἐσταύρωσαν αὐτὸν οἱ Ἰουδαίοι. Καὶ νῦν αὐτοῦ τελευτήσαν της, ἔτο ήτοιμασμένος, όπως ὧδε κατασφαλίσωμεν αὐτόν. Ἐγὼ γὰρ οἷον, ὅτι ἄνθρωπός ἐστι, καὶ ἤκουσα καὶ αὐτοῦ λέγοντας, ὅτι Περίλυπός ἐστιν ἡ ψυχή μου ἕως θανάτου. Εποίησε δὲ καὶ πολλὰ κακὰ ἐν τῷ ἄνωθεν κόσμῳ, τοῖς βροτοῖς συναναστρεφόμενος ὅπου γὰρ εὕρισκεν τοὺς ἐμοὺς δούλους, ἐδίωκε αὐ τοὺς, καὶ ὅσους ἀνθρώπους ἐποίουν κυλλούς, τυφλούς, χωλούς, λεπρούς, καὶ εἴ τι τοιοῦτον, διὰ λόγου μό νου ἰᾶτο αὐτούς. Καὶ πολλοὺς ήτοιμάσθην εἰς τὸ τα φῆναι· καὶ τούτους διὰ λόγου πάλιν ἀνεζόωσε. Λέ γει ὁ "Αδης· Καὶ τοσοῦτόν ἐστι οὗτος δυνατός, ὥστε διὰ λόγου μόνου ποιεῖν τοιαῦτα; ἢ τοιούτῳ ὄντι δύο να σαι σὺ ἀντιστῆναι αὐτῷ; Ἐμοὶ δοκεῖ, τοιούτῳ Ο ὄντι, οὐδεὶς αὐτῷ ἀντιστῆναι δυνήσεται. Εἰ δὲ λέ γεις ὅτι ἤκουσας αὐτοῦ φοβουμένου τὸν θάνατον, παίζων σε καὶ γελῶν ἔφη τοῦτο, ἵνα σε ἁρπάσῃ ἐν χειρὶ δυνατῇ, καὶ ἡ οὐαὶ, οὐαί σοι εἰς τὸν αἰῶνα τὸν ἅπαντα. κυλλούς, τυφλούς, χωλούς, λεπρούς, Ἐγὼ δὲ πρὸ ὀλίγου κατέπιόν τινα νεκρών, ὀνόματι Λάζαρον, καὶ μετ' ὀλίγον τις ἐκ τῶν ζώντων διὰ λόγου μόνου ἐκ τῶν ἐγκάτων μου τοῦτον ἀνέσπασε· οἶμαι δὲ εἶναι αὐτῶν, ὃν σὺ φής. Εἰ οὖν ἐκεῖνον ἐνθάδε δεξόμεθα, δέδοικα, μήπως καὶ
col. 413–414page 51 of 75
PG 86:413περὶ τῶν λοιπῶν κινδυνεύσωμεν· πάντας γάρ, οὓς ἡ ἔξω. Καὶ ὁ προπάτωρ Αδάμ θυμηδίας ἔμπλεως ἀπ' αἰῶνος κατέπιον Ἰδοὺ ταράσσομαι κατὰ νοῦν, καὶ ἀλγῶ τῇ κοιλίᾳ μου, καὶ σημεῖον οὐκ ἀγαθόν μοι δοκεῖ ὁ προαναρπασθεὶς Λάζαρος ἀπ' ἐμοῦ· οὐ γὰρ ὡς νεκρός, ἀλλ᾿ ὡς εὔθετος εξετος] ἀπ᾿ ἐμοῦ ἐξεπέτασεν ἐξεπήδησεν, 19 οὕτω γὰρ συντόμως ἡ γῆ αὐτ, τὸν ἔξω ἔῤῥιψεν. Διὸ καὶ ὁρκίζω καὶ σὲ εἰς τὰς σὰς χάριτας, καὶ εἰς τὰς ἐμὰς, μὴ ἀγάγῃς αὐτὸν ἐν ταῦθα· οἶμαι γὰρ, ὅτι διὰ τὸ πάντας ἀναστῆσαι νε κρούς ὧδε παραγίνεται· καὶ τοῦτό σοι λέγω (μα) τὸ σκότος, ὃ ἔχομεν, εἰ ὧδε ἀγάγῃς αὐτὸν, οὐδείς μει τῶν νεκρῶν ἐναπολειφθήσεται. 21 Τοιαῦτα τοῦ Σατανᾶ καὶ τοῦ "Αδου λεγόντων πρὸς ἀλλήλους, ἐγένετο φωνή μεγάλη ὥσπερ βροντή, λέγουσα· Άρατε πύλας, οἱ ἄρ᾽ χοντες - δόξης. Ακούσας ὁ Αδης λέγει τῷ Σα τανα· Εξελθε, εἰ δυνατὸς εἶ, καὶ ἀντίστηθι αὐτῷ. Ἐξῆλθεν οὖν ἔξω ὁ Σατανᾶς. Εἶτα λέγει ὁ "Αδης τοῖς δαίμοσιν αὐτοῦ· Ασφαλίσασθε καλῶς ἰσχυρὰς τὰς πύλας τὰς χαλκᾶς καὶ τοὺς μοχλούς τους σιδηροδ καὶ τὰ κλεῖθρά μου κατέχετε· σκοπεῖτε πάντες ἑστάμενοι ὄρθιοι· ἐὰν γὰρ εἰσέλθῃ αὐτὸς ὧδε, οὐαὶ ἡμᾶς λήψεται. "Αρατε πύλας, Κύριος κραταιὸς καὶ δυνατός ἐν πολέμῳ. Καὶ εὐθέως ἅμα τῷ λόγῳ τούτῳ αἱ χαλκαῖπύλαι συνετρίβησαν, καὶ οἱ σιδηροί μοχλοί συνεθλάσθησαν, καὶ οἱ δεδεμένοι πάντες νεκροὶ ἐλύθησαν τῶν δεσμών. Καὶ εἰσῆλθεν ὁ Βασιλεὺς τῆς δόξης, ὥσπερ ἄνθρωπος καὶ πάντα τὰ σκοτεινά τοῦ ᾅδου ἐφωτίσθησαν. Ένικηθημεν, οὐαὶ ἡμῖν! Τότε ὁ Βασιλεὺς τῆς δόξης κρατήσας ἐκ τῆς κορυφῆς τὸν ἀρχισατράπην Σατᾶν, καὶ παραδούς αὐτὸν τοῖς ἀγγέλοις, εἶπε· Σιδήροις καταδεσμή σατε τὰς χεῖρας, καὶ τοὺς πόδας, καὶ τὸν τρά χηλον, καὶ τὸ στόμα αὐτοῦ. Εἶτα παραδοὺς τοῦτον τῷ Αδῃ ἔφη· Λαβὼν αὐτὸν κάτεχε ἀσφαλῶς ἄχρι ἄρχι] τῆς δευτέρας μου παρουσίας. Οὕτω τοῦ λόου διαλεγομένου τῷ Σαταντ, ἔπλωσε ὁ Βασι λεὺς τῆς δόξης τὴν δεξιὰν αὐτοῦ, καὶ ἐκράτησε καὶ ἤγειρε τὸν προπάτορα Αδάμ. Εἶτα στραφείς καὶ πρὸς τοὺς λοιποὺς ἔφη· Δεύρο μετ᾿ ἐμοῦ, πάνω τες ὅσοι διὰ τοῦ ξύλου, οὗ ήψατο οὗτος, θανατώ θητε, πάλιν γὰρ ὑμᾶς διὰ ξύλου τοῦ σταυροῦ πάν τὰς ἐγὼ ἰδοὺ ἀνιστώ. Πρὸς ταῦτα ἐξέβαλεν ἅπαντας ἐν πνεύματι, θεάνθρωπος, ὀφθεὶς, Εὐχαριστῶ τῇ μεγαλωσύνη σου, Κύριε, ἔλεγεν, ὅτι ἀνήγαγές με ἐξ ᾅδου κατωτάτου. Οὕτω δὲ καὶ πάντες οἱ προφῆται καὶ οἱ ἅγιοι εἶπον· Εὐχα ριστοῦμέν σοι. Χριστέ, Σωτὴρ τοῦ κόσμου, ὅτι ἂν ήγαγες ἐκ τῆς φθορᾶς τὴν ζωὴν ἡμῶν. Καὶ ταῦτα εἰπόντων, εὐλογήσας ὁ Σωτὴρ τὸν Ἀδάμ, κατὰ τὸ μέτωπον, ἐν τῷ σημείῳ τοῦ σταυροῦ Τοῦτο δὲ ποιήσας καὶ πρὸς τοὺς πατριάρχας, καὶ προφήτας, καὶ τοὺς προπάτορας, καὶ τούτους λαβὼν ἐκ τοῦ φλου ανέθγος. Πορευομένου δὲ αὐτοῦ ἔψαλλον οἱ ἅγιοι πατέρες ἀκολουθοῦντες αὐτῷ· Εὐλογημένος ὁ ἐρ χόμενος, ἐν ὀνόματι Κυρίου, Αλληλούια, αὐτῷ ἡ δόξα τῶν ἁγίων πάντων. ψυχοπομπώ, μετάβασιν εἰς ἄλλο γέ νος ΠΤ' Περὶ τῆς ἡμέρας Κυριακής. Α'. Μετὰ τὴν ἀπόλυσιν τῆς ἐκκλησίας, ἐν ἡμέρα τῆς ἁγίας Κυριακῆς, καθεζομένου τοῦ μακαρίου
col. 415–416page 52 of 75
PG 86:415Ευσεβίου, τοῦ ἐπισκόπου, προσελθὼν ὁ ᾿Αλέξανδρος λέγει αὐτῷ· Δέομαί σου, κύριέ μου, τίνος ένεκεν ἡμῖν ἐστιν ἀναγκαῖον φυλάττειν την Κυριακήν, καὶ μὴ ἐργάζεσθαι, καὶ ποῖον κέρδος ἔχομεν μὴ ἐργαζόμενοι; Ὁ δὲ μακάριος ήρξατο λέγειν· "Ακουσον, τέκνον, καὶ ἐρῶ σοι, τίνος χάριν παραδέδοται τὸ φυλάσσειν ἡμᾶς τὴν Κυριακὴν, καὶ μὴ ἐργάζεσθαι. Οτε παρέδωκεν ὁ Κύριος τὸ μυστήριον τοῖς μαθη ταῖς, λαβὼν τὸν ἄρτον, εὐλόγησεν, καὶ κλάσας ἔδωκε τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ, λέγων· Λάβετε, φάγετε, τοῦτό μου ἐστὶ τὸ σῶμα, τὸ ὑπὲρ ὑμῶν κλώμενον, εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν. Ὁμοίως καὶ τὸ ποτή ριον δέδωκεν αὐτοῖς λέγων· Πίετε ἐξ αὐτοῦ πάντ τες, τοῦτό ἐστι τὸ αἷμά μου, τὸ τῆς καινῆς δια θήκης, τὸ ὑπὲρ ὑμῶν καὶ πολλῶν ἐκχυνόμενον, εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν· τοῦτο ποιεῖτε εἰς τὴν ἐμὴν ἀνάμνησιν, φησί. Ανάμνησις τοίνυν τοῦ Κυρίου ἐστὶν ἡ τῆς Κυριακῆς ἁγία ἡμέρα. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ Κυριακὴ ἐκλήθη, ὡς κυρία τῶν ἡμερῶν. Πρὸ γὰρ τοῦ Δεσποτικοῦ πάθους, οὐκ ἐλέγετο Κυριακή, ἀλλὰ πρώτη ἡμέρα. Ἐν ταύτῃ τῇ ἡμέρᾳ τὴν ἀπαρ χὴν τῆς ἀναστάσεως, ήγουν τῆς κοσμοποιίας, ήρξατο ὁ Κύριος· καὶ ἐν αὐτῇ τῇ ἡμέρᾳ τὴν ἀπαρχὴν τῆς ἀναστάσεως εδωρήσατο τῷ κόσμῳ· ἐν ταύτῃ τῇ ἡμέρᾳ, ὡς ἔφημεν, καὶ τῶν ἁγίων μυστηρίων ἐκέ λευσεν ἐπιτελεῖσθαι. Ἀρχὴ οὖν πάσης ἀγαθοσύνης γέγονεν ἡμῖν ἡ τοιαύτη ἡμέρα, ἀρχὴ κτίσεως κόσμου, ἀρχὴ ἀναστάσεως, ἀρχὴ ἑβδομάδος. Τρεῖς ἀρχὰς ἔχουσα ἡ ἡμέρα αὕτη, Τριάδος τῆς ὑπεραγίας τὴν ἀρχὴν ὑποφαίνει. Σ!!!, Β'. Ἑπτὰ τοίνυν ἡμέρας ἡ ἑβδομὰς ἔχουσα, τὰς ἐξ δέδωκεν ἡμῖν ὁ Θεὸς, ἐργάζεσθαι, καὶ τὴν μίαν δέ δωκεν ἡμῖν, εἰς εὐχὴν καὶ ἀνάπαυσιν, καὶ λύσιν κακῶν, καὶ ἵνα, εἴτε ἐν ταῖς ἓξ ἡμέραις ἁμαρτήματα πεποιήκαμεν, ὑπὲρ τούτων ἐν τῇ τῆς Κυριακῆς ἡμέρᾳ τῷ Θεῷ ἐξιλασκώμεθα. Ορθρισον οὖν ἐν τῇ τοῦ Θεοῦ ἐκκλησία, πρόσελθε τῷ Δεσπότῃ, ἐξομολόγησαι αὐτῷ τὰ ἁμαρτήματά σου, μετανόησον ἐν εὐχῇ καὶ καρδίᾳ συντετριμμένῃ, παράμεινον ἐν τῇ θείᾳ καὶ ἱερᾷ λειτουργία, πλήρωσόν σου τὴν εὐχὴν, μηδαμῶς πρὸ τῆς ἀπολύσεως ἐξερχόμενος. Ιός σου τὸν Δεσπότην μελιζόμενον, καὶ διαδιδόμενον, καὶ μὴ δαπανώμενον, καὶ εἰ μὲν ἔχεις καθαρόν σου τὸ συνειδός, πρόσελθε, καὶ κοινώνησον τοῦ σώματος καὶ αἵματος τοῦ Κυρίου. Εἰ δὲ κατακρίνει σε τὸ συνειδός, ἐν πονηροῖς καὶ ἀτόποις ἔργοις, τὴν μὲν κοινωνίαν παραίτησαι, μέχρις ἂν διορθώσῃ ἑαυτὴν διὰ μετανοίας, τὴν δὲ εὐχὴν παράμεινον, καὶ μὴ ἐξέλθῃς τῆς ἐκκλησίας, ἐὰν μὴ ἀπολυθῇς. Μνήσθητε Ἰούδα τοῦ προδότου. Εκείνου γὰρ ἀρχὴ τῆς ἀπο ωλείας, τὸ μὴ παραμείναι μετὰ πάντων ἐν τῇ εὐχή γέγονε. Λαβὼν δὲ, φησίν, τὸν ἄρτον, πρῶτος πάνω των ἐξῆλθεν, καὶ εὐθέως εἰσῆλθεν εἰς αὐτὸν ὁ Σα τανᾶς, καὶ ἐσπούδασεν εἰς τὸ προδοῦναι τὸν Κύριον. Ἐὰν οὖν πρὸ τῆς ἀπολύσεως ἐξέλθῃς, μιμητής γέγο νας τοῦ Ἰούδα. Μὴ τοίνυν διὰ βραχεῖαν ὥραν μέλλεις μετὰ τοῦ Ἰούδα κατακρίνεσθαι; Οὐδέν σε βλάπτει ἡ παραμονή· οὐ χιόνας ἔχει ἡ ἐκκλησία ἔνδον, οὐ
col. 417–418page 53 of 75
PG 86:417πῦρ, οὐχ ἕτερον κολαστήριον οὐδὲν, ἀλλ᾽ ἢ μόνον ὑπομονῆς ἐστι χρεία ῥοπῆς μιᾶς, καὶ ἀπήρτισταί σου ἡ εὐχή. Γ'. Δι' οὐδὲν δ᾽ ἕτερον φυλάττομεν τὴν ἡμέραν τῆς Κυριακῆς, ἀλλ᾽ ἵνα τοῦ ἔργου ἀπεχώμεθα, καὶ τῇ εὐχὴ σχολάσωμεν. Εἰ δὲ τοῦ ἔργου ἀπέχεις, εἰς τὴν ἐκκλησίαν δὲ οὐκ εἰσέρχῃ, οὐδὲν ἐκέρδανας. τοὐναντίον μὲν οὖν οὐ μικρῶς ἑαυτὸν κατέβλεψας. Πολλοὶ δὲ ἐκδέχονται την Κυριακήν, ἀλλ᾽ οὐχ ἑνὶ σκοπῷ πάντες. Οἱ δὲ φοβούμενοι τὸν Θεὸν ἐκδέχονται τὴν Κυριακὴν, ἵνα τὴν εὐχὴν τῷ Θεῷ ἀναπέμψωσι, καὶ τοῦ τιμίου σώματος καὶ αἵματος ἀπολαύσωσιν· οἱ δὲ βάθυμοι καὶ ἀμελεῖς ἐκδέχονται την Κυριακὴν, ἵνα τοῦ ἔργου ἀπεχόμενοι, τοῖς κακοῖς σχολάσωσι. Καὶ ὅτι οὐ ψεύδομαι, μαρτυρεῖ τὰ πράγματα. Εξελθε ἐν τῇ μέσῃ ἐν ἄλλῃ ἡμέρᾳ, καὶ οὐδὲν εὑρήσεις. Εξελθε ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς Κυριακῆς, καὶ εὑρήσεις τοὺς μὲν κιθαρίζοντας, ἄλλους ἐπικροτοῦντας καὶ ὀρχουμένους, ἄλλους καθεζομένους, και σκώπτοντας τὸν πλησίον, καὶ λοιδοροῦντας, ἄλλους παλαίοντας, ἐτέ ρους διαπληκτιζομένους πρὸς ἀλλήλους, ἄλλους ἐπὶ κακῷ διανεύοντας, καὶ εἴπου κιθάρα καὶ ἔρχησις, ἐκεῖ πάντες τρέχουσι. Καλεῖ εἰς τὴν ἐκκλησίαν δ κήρυξ, καὶ πάντες όκνον προβάλλονται καὶ ἀδυναμίαν. Γέγονε κιθάρας ἦχος, ἢ αὐλοῦ, ἡ κρότος ὀρχήσεως, καὶ πάντες, ὡς ὑπόπτεροι, ἐκεῖ προφθάνουσι. Τί θεωροῦσιν οἱ ἐρχόμενοι εἰς τὴν ἐκκλησίαν; Εγώ σου λέγω, τὸν Δεσπότην Χριστὸν ἐπὶ τῆς ἱερᾶς τρα πέζης ανακείμενον, τῶν Σεραφίμ τὸν Τρισάγιον ὕμνον ἀδόμενον, Πνεύματος ἁγίου παρουσίαν καὶ ἐπιφοίτησιν, τὸν προφήτην και βασιλέα Δαβιδ κελα δούμενον, τὸν εὐλογημένον ἀπόστολον Παῦλον τήν οἰκείαν ἐνηχοῦντα διδασκαλίαν ταῖς τῶν ἁπάντων ἀκοαῖς, τὸν τῶν ἀγγέλων ὕμνον, τὸ ἀκατάπαυστον ἀλληλούϊα, εὐαγγελικάς φωνάς, Δεσποτικά παραγω γέλματα, τὴν τῶν ὁσίων ἐπισκόπων καὶ πρεσβυτέρων νουθεσίαν τε καὶ παραίνεσιν, ὅλα πνευματικά, ὅλα οὐράνια, όλα σωτηρίας καὶ βασιλείας πρόξενα. Ταῦτα ἀκούει ταῦτα ὁρᾷ, ὁ εἰς τὴν ἐκκλησίαν ἐρχό μενος. Τί θεωροῦσιν οἱ εἰς τὰ θέατρα τρέχοντες; γυναῖκας πορνευομένας, ᾄσματα διαβολικά, φωνάς αἰσχρότητος πλήρεις καὶ ἀταξίας, γυναῖκας ὀρχουμένας, μᾶλλον δὲ δαιμονιζομένας. Τί γὰρ καὶ ποιεῖ ἡ ὀρχουμένη; οὐδὲν ἕτερον, ἀλλ᾽ ἢ αὐθαιρέτως δαιμονίζεται. Ομοίως δὲ καὶ ὁ κιθαρῳδὸς, ὥσπερ τις δαίμων, τῷ ξύλῳ προσμάχεται. Ταῦτα τὰ θεάματα τῶν θεάτρων, ὅλα δαιμονικά, ὅλα ἀπωλείας πρόξενα, όλα δαιμονίων ἐπιτηδεύματα. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ μισθὸς αὐτῶν πονηρός. Τοιοῦτον ἦν τὸ συμπόσιον τοῦ Ηρώδου, καὶ εἰσελθοῦσα ἡ Ἡρωδιάς, ὠρχήσατο, καὶ τὴν κεφαλὴν Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ ἀπέτεμε, καὶ τὰ καταχθόνια τοῦ ᾅδου ἐκληρονόμησεν. Οἱ οὖν τὴν ἐκείνης ἀγαπῶντες κακότεχνον ἔρχησιν, μετ' αὐτῆς ἔχουσι τὴν μερίδα, καὶ τὴν κατάκρισιν. Δ'. Αρκέσθητι οὖν, ἀγαπητέ, ἐν ταῖς ἓξ ἡμέραις εἰς τὰ βιωτικὰ πράγματα ἀσχολούμενος, καὶ παῦσαι κακοπραγίας ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς Κυριακῆς. Οίδα πολ λοὺς, πρὸς ἀλλήλους πράγματα έχοντας, καὶ φιλονεικοῦντας, λέγοντας· Έρχεται ἡ Κυριακή, καὶ τὴν
col. 419–420page 54 of 75
PG 86:419! δίκην λέγομεν. "Αθλιε καὶ ταλαίπωρε, εὔξασθαι προσε ετάγης τῇ Κυριακῇ, οὐχὶ δὲ καὶ δικαστήρια συν ιστήν. Ερχεται οὖν ἡ Κυριακή, καὶ ὁ ἔχων τὴν δίκην, ὅλην τὴν νύκτα ἐκεῖνο σκέπτεται κατὰ τοῦ πλησίον αὐτοῦ, καὶ ὅτε ὁ ἄρθρος ἀνατείλῃ, ὁπλίζεται κατ' αὐτοῦ. Συνήθεια δὲ αὕτη κεκράτηκε παρὰ τοῖς πολλοῖς, ἵνα, ὅτε ἀπὸ τῆς ἐκκλησίας ἐξέλθωσι, προ κάθηνται ἔξω, καὶ πρῶτος πολλάκις ὁ πρεσβύτερος τοῦτο ποιεῖ, καὶ προβάλλουσι πρὸς ἀλλήλους πράγ ματα, διαπληκτισμούς, βέρεις, λοιδορίας, καὶ ὅσα τοιαῦτα, καὶ τὰ τούτων χείρονα. Εἶτα πάλιν εἰσέρχονται εἰς τὴν ἐκκλησίαν, καὶ ἀλλήλους ὑποβλέπονται, ὥσπερ θηρία τρίζοντες τοὺς ἐδόντας αὐτῶν. Οὐαὶ δὲ τῷ πρεσβυτέρῳ τῷ τὰ τοιαῦτα κινοῦντι, ἢ δικάζοντι ἐν ἡμέρᾳ Κυριακῆς, καὶ μὴ ἀποδιδόντι τῷ Κυρίῳ τὰς εὐχὺς ἐν τῇ τεταγμένη ὥρᾳ. Ἐὰν δὲ καὶ πρὸ τῆς ἀπολύσεως γεύσηταί τις τῶν λαϊκῶν, μεγά λης κρίσεως καὶ τιμωρίας ἔνοχός ἐστιν. Ἐὰν δὲ καὶ γευσάμενος κοινωνήσῃ τοῖς μυστηρίοις, μετὰ τοῦ προδότου Ἰούδα ἡ μερὶς αὐτοῦ ἐστιν. Πολλούς οἶδα ἐν τῇ τοῦ ἁγίου Πάσχα ἡμέρα γευσαμένους καὶ κοινωνήσαντας, καὶ οὐαὶ τῇ ψυχῇ αὐτῶν, καὶ μά λιστα, εἰ ἐν ἡλικίᾳ τελεία ὦσι, ὅτι ἀντὶ τοῦ λύειν τὰ ἁμαρτήματα, μᾶλλον ἐπιφορτίζουσι ταῦτα. Ἀλλὰ καὶ ὁ πονηρὰ ἔργα ἑαυτῷ συνειδώς, καὶ πρὶν ἢ ταῦτα διὰ τῆς μετανοίας ἀπονίψασθαι, κοινωνῶν, τῆς αὐτῆς ἐστι κατακρίσεως. Ὅσῳ γὰρ μείζων ἐστὶν ἡ ἡμέρα, μείζων ἐστὶ καὶ ἡ ἁμαρτία. "Οσοι δὲ καὶ ἀνέγκλητοι ὑπάρχουσιν, ὀφείλουσι καρτερεῖν μέχρι τῆς ἀπο λύσεως, καὶ οὕτω κοινωνεῖν. Οὐαὶ τοῖς ἐν τῇ Κυριακῇ κιθαρίζουσιν, ἢ ἐρχουμένοις, ἢ δικαζομένοις, ἢ δικάζουσιν, ἢ ἐργαζομένοις, ἢ ἐμνύουσιν, ἢ ὁρκία ζουσιν, ὅτι ἐν πυρὶ ἀσβέστῳ κατακριθήσονται, καὶ τὸ μέρος αὐτῶν μετὰ τῶν ὑποκριτῶν ἐστιν. Αὕτη γὰρ ἡ ἡμέρα εἰς εὐχὴν καὶ λύσιν κακῶν ἐδόθη ἡμῖν, εἰς μετάνοιαν καὶ σωτηρίαν, εἰς ἀνάπαυσιν μισθίων καὶ δούλων. Ε'. Αὕτη γὰρ ἡ ἡμέρα, ἣν ἐποίησεν ὁ Κύριος ἀγαλλιασώμεθα καὶ εὐφρανθῶμεν ἐν αὐτῇ. Εὐ φρανθῶμεν δὲ οὐ κραιπάλῃ καὶ μέθῃ σκοτούμενοι, ἀλλ' ἐν τῇ μελέτῃ τῶν θείων Γραφῶν ἐντρυφῶντες. Εδωκεν ἡμῖν ὁ Θεὸς ταύτην τὴν ἡμέραν, ἐν ᾗ κρα ξατο ποιῆσαι τὸν κόσμον· ἐν ᾗ τὸ τοῦ θανάτου κράτ της κατέλυσε, καὶ ἐπωνόμασε ταύτην Κυριακήν, ἵνα καὶ ἐξ αὐτοῦ τοῦ ὀνόματος τῆς ἡμέρας αἰδεσθέντες φυλάξωμεν τὰς ἐντολὰς τοῦ Κυρίου. Εἰσέρχεται μίσθιος εἰς τὸν οἶκόν σου, καὶ ὑποτίθησιν ἑαυτὸν τοῖς ἔργοις σου, καὶ ἐν ταῖς ἓξ ἡμέραις οὐ τολμα ἀνανεῦσαι καὶ ἰδεῖν τὸν ἥλιον, πόθεν ἦλθεν, καὶ ποὺ ὑπάγει, ἀλλὰ κατακοπτόμενος ἐν τοῖς ἔργοις σου συντρίβεται καὶ συγκλαίεται ὁ οἴκτιστος, ἐν ἱδρῶτί τα καὶ καμάτῳ, καὶ οὐδαμῶς συγχωρεῖται οὔτε ἀναπνεῦσαι, οὔτε ἀναπαύεσθαι, καθάπερ ἔφημεν, ἀλλ᾽ ἢ μόνον ἐκδέχεται την Κυριακήν, ἵνα καὶ τὴν κονιορτὸν ἀπὸ τοῦ σώματος αὐτοῦ ἀποτινάξηται, καὶ οὐ συγχωρεῖς αὐτῷ πολλάκις. Καὶ ποίαν ἀπολογία, ἕξεις, είπέ μοι· Εἰσί τινες οἱ χάριν εὐποιίας δῆθεν,
col. 421–422page 55 of 75
PG 86:421ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς Κυριακῆς λέγοντες· Δεῦτε, σήμερον βοηθήσωμεν τοῖς πένησιν ἐν τοῖς ἔργοις αὐτῶν, καὶ οὐκ οἴδασιν, ὅτι ἐξ ὧν βούλονται ἀγαθοποιῆσαι, πλέον ἐξαμαρτάνουσι. Θέλεις βοηθῆσαι τοῖς πένησι; μὴ κλέψῃς τοῦ Θεοῦ τὴν ἡμέραν, ἀλλὰ τὴν σὴν πατ ράσχου τοῖς πένησιν ἐργασίαν, ἐξ ὧν ἔλαβες του ἐργάζεσθαι. "Οτε τὰ σὰ ἔργα ὀφείλουσι γενέσθαι, τότε μετάδες βοηθείας τοῖς πένησιν. Ὅτε δὲ οἱ δοῦ λοί σου, καὶ οἱ μίσθιοι, καὶ οἱ βόες αναπαύεσθαι ὀφείλουσιν, ἀποστερεῖς αὐτῶν τὴν ἀνάπαυσιν, καὶ τοῖς πένησι δίδως. Οἶδεν ὁ Θεός, τίνος ὁ κάματος. Μὴ παρέλθῃς τὴν ἐντολὴν τοῦ Κυρίου, μὴ κλέψῃ; τὴν ἡμέραν αὐτοῦ, μὴ ἀποστερήσῃς τοῖς δούλοις καὶ τοῖς μισθίοις σου τὴν ἀνάπαυσιν, μή χωριστής τῆς εὐχῆς, μὴ ἀποστῆς τῆς Ἐκκλησίας. Οὐδὲν γὰρ τῆς Ἐκκλησίας ἀνώτερον, τοῦ οὐρανοῦ υψηλοτέρα ἐστὶν, τοῦ ἡλίου λαμπρωτέρα, της σελήνης καὶ τῶν ἄντρων φωτεινοτέρα, τοῦ κόσμου όλου εντιμοτέρα. Οἶδα πολλούς, ὅτι παρέρχεται ἡ ἑβδομάς ὁλόκληρος, καὶ οὐκ εἰσέρχονται εἰς τὴν ἐκκλησίαν, πολλάκις δὲ καὶ μὴ ὅλως. Ἐὰν δὲ ἐπέλθῃ αὐτοῖς κακόν τι, διὰ τὴν κακοπραγίαν αὐτῶν, ἐπαιτιώνται τὸν Θεὸν, καὶ οὐχ ἑαυτοὺς, λέγοντες· Διὰ τί συνεχώρησεν ὁ Θεὸς τοῦτο γενέσθαι; καὶ οὐκ οἴδασιν, ὅτι ὅσον ἀπὸ τῆς ἐκκλησίας αὐτοὶ μακρύνονται, καὶ ὁ Θεὸς ἐξ αὐτῶν, καθὼς καὶ ὁ Προφήτης φησίν· Οι μακρύνοντες ἀπὸ σοῦ, ἀπολοῦνται. Ζ΄. Αρκεῖ τάχα ταῦτα, ἀγαπητοί, πρὸς νουθεσίαν καὶ φόβον πολλῶν. Εἰ γὰρ ταῦτα οὐκ ἀρκεῖ, καὶ πεί θει τοὺς ἀκούοντας, οὐδὲ τὰ πλείονα τούτων ἀκού σονται. Φρονίμῳ γάρ, φησίν, ἀνδρὶ εἷς λόγος αὐτάρο κης, μωρῷ δὲ ἐξηγούμενος οὐ πείσεις τὴν καρδίαν αὐτοῦ ἕως θανάτου θέλεις μὴ ἐπελθεῖν σοι κακόν; τὴν Κυριακὴν μὴ ὑβρίσῃς, τῶν πονηρῶν ἔργων ἀπό στηθι, τῇ εὐλῇ σχόλασον, τὸ στόμα σου ἀπὸ αἰσχρολογίας κατάπαυσον, μετὰ ἀνδρῶν εὐλαβῶν συναθροί σθητι, καὶ σὺν αὐτοῖς τῷ Θεῷ εὐχαρίστησον, δύξολο γίαν ἀνάπεμψον. Αὕτη γὰρ ἡ ἡμέρα, πολλαχώς εἴρη ται, εἰς τὴν εὐχὴν καὶ ἀνάπαυσιν ἐδόθη σοι Αὕτη οὖν ἡ ἡμέρα, ἣν ἐποίησεν ὁ Κύριος ἀγαλλιασώμεθα καὶ εὐφρανθῶμεν ἐν αὐτῇ, καὶ τῷ ἐν αὐτῇ ἀναστάντι δόξαν αναπέμψωμεν, σὺν τῷ Πατρὶ, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, νῦν, ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. Τῇ ἁγίᾳ καὶ μεγάλη Παρασκευῇ εἰς τὸ ἅγιον Πάθος τοῦ Κυρίου. Εἰς τὴν τριήμερον Ανάστασιν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. ΙΘ'. Λόγος εἰς τὴν ἁγίαν Ανάληψιν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν.
col. 423–424page 56 of 75
PG 86:423ΧΧ. Χ, Κ'. Εἰς τὴν δευτέραν παρουσίαν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ περὶ τῆς μελλούσης κρίσεως. ΧΧΙ. ΚΑ'. Λόγος περὶ ἐλεημοσύνης, εἰς τὸν πλουσίον καὶ εἰς τὸν Λάζαρον. Α'. Φέρε εἰς μέσον τὸν λόγον σήμερον, ἀγαπητέ, προθήσωμεν περὶ ἐλεημοσύνης· καὶ τί διηγήσατο ἡμῖν ὁ ἀπόστολος καὶ εὐαγγελιστής Ματθαῖος περὶ τῆς ἐλεύσεως τοῦ Δεσπότου ἡμῶν. Εἰπὲ ἡμῖν, αὐτ τόπτα καὶ ὑπηρέτα τοῦ Λόγου, πότε, καὶ πῶς, καὶ τί λαλήσει ἡμῖν Κύριος ὁ Θεὸς, ὅτε μέλλει παραγενέσθαι κρῖναι τὴν οἰκουμένην; Τί βούλεται, καὶ τί κελεύει ποιῆσαι τὸν λαὸν αὐτοῦ; Εἶπεν ὁ Κύριος, φησίν· Οτ' ἂν ἔλθῃ ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ, καὶ πάντες οἱ ἅγιοι ἄγγελοι μετ' αὐτοῦ, τότε καθήσει ἐπὶ θρίνου δόξης αὑτοῦ, καὶ συναχθήσονται ἔμπροσθεν αὐτοῦ πάντα τὰ ἔθνη καὶ ἀφοριεῖ αὐτοὺς ἀπ' ἀλλήλων, ὥσπερ ὁ ποι μὴν ἀφορίζει τὰ πρόβατα ἀπὸ τῶν ἐρίφων· καὶ στήσει τὰ μὲν πρόβατα ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ. Καὶ γὰρ ὁ ποιμὴν ὡς χρηστοτέραν ἔχων τὰ τῆς ἀπαλότητος στάσεως τῶν τοιούτων ποιεῖται τοὺς κρείττονας. καὶ ἡμερωσύνης τὸ ἦθος τῶν προβάτων, καὶ τῆς Εἶτα δὲ τὰ ἐρίφια ἐξ εὐωνύμων, ὡς ἄτακτα τῷ ποιμένι διάκεινται. Β΄. Ακούσωμεν δὲ τί ἐρεῖ ὁ Βασιλεὺς τῶν βασι λευόντων, καὶ Κύριος τῶν κυριευόντων τοῖς ἀγαθοῖς καὶ ἐλεήμοσι τοῖς τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ φυλάξασι, διὸ καὶ ἐτήρησαν πάντα ὅσα ἐνετείλατο. Ἐπὶ τοῦτο γὰρ καὶ δικαίως μέλλουσιν ἀκοῦσαι παρὰ τοῦ Δεσπότου καὶ φιλανθρώπου Θεοῦ ἡμῶν τὴν προσκαλουμένην αὐτοὺς ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ ἁγίαν καὶ μακαρίαν ἐκείνην φωνήν· Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασι λείαν ἀπὸ καταβολῆς κόσμου. "Ωἑτοιμασίας ἀγαπ θῆς καὶ πλῆρος [ ] δικαιοσύνης τῶν ἀξίως εὐαρεστησάντων τὴν αὐτοῦ ἀγαθότητα 1 Καὶ τί φησι πρὸς τούτοις; Επείνασα γὰρ, καὶ ἐδώκατέ μοι φαγεῖν· ἐδίψησα, καὶ ἐποτίσατέ με. "Ορα, ἀγαπητέ, τὴν τοῦ Δεσπότου κηδεμονίαν, πῶς ἐκ πρώτου λόγου τὴν τῆς ἐλεημοσύνης εἰσάγει μετάδοσιν! Επείνασα, καὶ ἐδώκατέ μοι φαγεῖν. Καὶ γὰρ τὴν εὐπερίστατον καὶ ἀναγκαίαν τοῦ σώματος τροφὴν ἐξ ἀρχῆς ἄγει, οἷον ὡς θρεπτικὴν καὶ ἀναζωπυροῦσαν τοὺς ἐν λιμῷ τακέντας· καθὼς καὶ ὁ Δαβιδ λέγει· Καὶ ἄρτος καρδίαν ἀνθρώπου στη ρίζει. Ωσαύτως τὴν τῆς πόσεως διαλέγεται ἀνάψυξιν εἶτα τῆς ξενοδοχίας τὴν εἰσαγωγὴν· ἔπειτα τῆς γυμνότητο, περιβολήν· τῆς ἀσθενείας τὴν ἐπίσκεψιν· τῆς φυλακῆς τὴν παρηγορίαν. Ταύτας δὲ καὶ τοιαύτας εὐποιίας ὁ παροχεὺς τῶν ἀγαθῶν ἀναμιμνής σκων τοὺς ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ ἱσταμένους, καὶ τὴν δ
col. 425–426page 57 of 75
PG 86:425ἀντάμειψιν ὑπισχνείται, ἢν πρὸ καταβολής κόσμου βασιλείαν ήτοίμασε τοῖς εὐσπλάγχνοις καὶ ἐλεήμοσι, τοῖς ὀρθοῖς τῇ πίστει καὶ πράξει καὶ ἀγάπῃ. Τούτους προσκαλεῖται ὡς ἠγαπημένους φίλους καθὼς εἶπεν Υμεῖς φίλοι μου έστε, ὅτι τοὺς ἐμοὺς λόγους ἐτηρήσατε, τὰ ἐμὰ ἐντάλματα ἐφυλάξατε· καὶ γὰρ πεινῶντά με έθρέψατε, διψῶντα ἐποτίσατε, ξένον ὄντα με εἰς στέγην εἰσηγάγετε· γυμνὸν θεωρήσαντες, περιβόλαιον ἐχαρίσασθε, ἐν ἀσθενείᾳ με γενό μένον ἐπεσκέψασθε, ἐν φυλακῇ δέ με κατακλεισθέντα πρός με παρεγένεσθε, καὶ τὸν τῆς παρακλής σεως λόγον εχαρίσασθε. Λοιπὸν τί ἀντάξιον ὑπὲρ ὧν εὐεργετήσατέ με; ἀντιπαρέχω ὑμῖν τὴν ἀντιχάς ριτα ἀλλ' ἐπεὶ ὑμεῖς ἐμὲ πεφιλήκατε, καὶ γνησίως ἡγαπήσατε, τὸν Πατέρα μου ήτησάμην δι' ὑμᾶς, ἵνα ὅπου εἰμὶ ἐγώ, καὶ αὐτοὶ σὺν ἐμοὶ ἦτε, καὶ τῆς ἐμῆς βασιλείας συγκληρονόμοι γένη σθε. Γ. Τί πρὸς ταῦτα φασὶν οὗτοι πρὸς τὸν Κύριον β καὶ βασιλέα τῆς δόξης; Κύριε, πότε σε ίδομεν πει νῶντα, καὶ ἐθρέψαμεν; ἢ διψώντα, καὶ ἐποτίσαμεν; ἢ ξένον, καὶ συνηγάγομεν; ἢ ἀσθενῆ, καὶ ἐπεσκεψάμεθα; ἢ ἐν φυλακῇ, καὶ ἤλθομεν πρὸς σέ; Ακουσον δὲ καὶ τοῦ Δεσπότου. Τί πρὸς αὐτοὺς ἐρεῖ· Ἐφ᾽ ὅσον ἐποιήσατε ἑνὶ τούτων τῶν ἀδελφῶν μου τῶν ἐλαχίστων, ἐμοὶ ἐποιήσατε. Ήκουσας Δεσπότου ἀγαθοῦ φιλανθρωπίαν καὶ ἀγαθότητα, πῶς τοῖς πένησι καὶ πτωχεῖς, ἀδελφούς [ ἀποκαλεῖται· καὶ εἴ τις δ᾽ ἂν ἐν αὐτοῖς εὐεργεσίαν ποιήσει, οἷον τροφὴν παρέχῃ τοῖς πεινῶσιν, ἢ ξενοδοχίαν ἐνδείκνυται, καὶ γυμνὸν σκέπῃ, αὐτὸς δέχεται ὁ τὴν ἡμῶν σαρκοφορέσας. Ο εἰπὼν, Οὐκ ἦλθον καλέσαι δικαίους, ἀλλὰ ἁμαρτωλοὺς εἰς μετά νοιαν καὶ ἐπιστροφὴν, εἰς αὐτὸν τὸν ποιητήν και δημιουργὸν τὸν διδόντα τροφὴν πάσῃ σαρκὶ, την εὐποιΐαν τῆς ἐλεημοσύνης ποιεῖται· ῾Ο γὰρ ἐλεῶν πτωχὸν, Θεῷ δανείζει· κατὰ δὲ τὸ δόμα αὐτοῦ, λαμβάνει. 'Αλλ' οὖν καὶ ὁ θεῖος Δαβὶδ λέγει· Μακά ριος ὁ συνιὼν ἐπὶ πτωχὶν καὶ πένητα· ἐν ἡμέρᾳ πονηρᾷ ῥύσεται αὐτὸν ὁ Κύριος. Καὶ γὰρ ὡς ἀληθῶς ἡ ἡμέρα ἐκείνη, ἡμέρα πονηρά γίνεται τοῖς ἀσπλάγχνοις καὶ ἀνελεήμοσιν· οἵ περ ἐν αὐτῇ τῇ ἡμέρᾳ εἰς τὸ πῦρ τὸ ἐξώτερον ἀποπέμπονται τοῖς δὲ εὐσπλάγχνοις καὶ ἐλεήμασι, χαρᾶς καὶ εὐ φροσύνης αἰωνίου πρόξενο;, καὶ τῆς μετὰ ἁγίων ἀγγέλων διαγωγῆς. Ωσαύτως καὶ ὁ Κύριος μακα ρίζει αὐτοὺς ἐλεήμονας λέγων· Μακάριοι οἱ ἐλεήμονες, ὅτι αὐτοὶ ἐλεηθήσονται. Πότε δὲ ἐλεηθήσονται; "Οτε καθίσει ὁ βασιλεὺς ἐπὶ θρόνου δόξης, τότε ἐλεηθήσονται οἱ ἐλεήμονες, οἱ φιλόπτωχοι, οἱ εὐσπλαγχνοι, οἱ εὐμετάδοτοι, οι ξενοδόχοι, οἱ ὀρφανοτρόφοι, χηρῶν καὶ ἀδυνάτων οἱ ἐπισκέπται, οἱ τῶν καταπονουμένων ἀντιλήπτορες, οἱ τῶν θλιβομένων προστάται, οἱ τῶν δεομένων Εμφοροι, οι τῶν νοσούντων διάκονοι, οἱ τῶν ἐν πικραῖς δουλείαις ἐλευθερωταὶ, οἱ τῶν πεπλανημένων ὁδηγοί, οἱ τῶν γυμνῶν σκεπασταί, οἱ τῶν χρεωστούντων πληρωταί καὶ ἵνα συντόμως εἴπω, οἱ πάντων τῶν δεομένων καὶ τούτων οἰκονόμοι, αὐτοῖς ἡτοίμασται ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Τοῖς αὐτοῖς ἐστιν οἰκητήριον ἡ ἄνω
col. 427–428page 58 of 75
PG 86:427πόλις· οἱ αὐτοὶ ὡς οἰκειότεροι τοῦ βασιλέως πρὸ προσώπου αὐτοῦ παρίστανται, κατοπτριζόμενοι τη αἴγλη της τρισηλίου Θεότητος. Δ'. Τί δὲ καὶ πρὸς τοὺς ἐξ ευωνύμων ἐρεῖ ὁ Κύριος; Πορεύεσθε ἀπ' ἐμοῦ, οἱ κατηραμένοι, εἰς τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον, τὸ ἡτοιμασμένον τῷ διαβόλο καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ. Οὐ γὰρ δι' ὑμᾶς ἑτοιμασταί, ἀλλὰ τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ ἀλλ' ἐπεὶ τὰ τοῦ διαβόλου ἔργα παρηκολουθήσατε, καὶ τῇ πλεονεξίᾳ καὶ ἀσπλαγχνίᾳ, καὶ πᾶν εἶδος κακοῦ ἐπιφερόμενοι, κατεδικάσθητε σὺν αὐτῷ ἀπελε θεῖν εἰς τὸ πῦρ ὡς ὑπουργος τοῦ Σατανᾶ γεγονότες. Καὶ ὡς ἐθελοντὶ ἐμὲ κατελίπατε, ἀλλὰ παρίδετε και ἐβδελίξασθε, καὶ τὰς ἁγίας μου Γραφὰς ἐξουθενήσατε, τοὺς διδάσκοντας καὶ νουθετοῦντας ὑμᾶς τοῦ ἀπέχεσθαι τῶν μιασμάτων καὶ πονηρῶν ἔργων, καὶ ἀγάπης καὶ ἐλεημοσύνης ἀντέχεσθαι, οὐκ ἠκού σατε, ἀλλὰ ἀσύνεται τῇ καρδίᾳ καὶ τῷ λογισμῷ διακείμενο: ἐματαιώθητε, τούτων τοὺς λόγους ὡς λῆρον ἡγήσασθε, καὶ ὡς ἀτίμους ἀπεπέμψατε, ύβριν ἐπάγοντες αὐτοῖς· τοὺς δὲ μυθολόγους και περιο έργους και μαντικούς καὶ ἐπαοιδούς, καὶ φαρμακοὺς, καὶ γόητας, καὶ ἀστρονόμους, καὶ ὀνειροδύτας, καὶ ὅσους πάντας τοὺς τῶν κακῶν ἔργων συνο Ιστορας καὶ ἐπινοητὰς, πρὸς ἑαυτοὺς ἐποιήσατε, καταλιπόντες τὰ ἐμὰ προστάγματα καὶ ἐντολὰς, τοῦ ἀπὸ γῆς ὑμᾶς πλαστουργήσαντος κατ' εἰκόνα ἐμήν, καὶ τῷ ζωηφόρῳ ἐμφυσήματί μου δοὺς ὑμῖν καὶ τὴν περίγειον κατασκευήν δωρησάμενος, ήθετήσατε καὶ ἀπεστράφητε· καὶ τὸν τραχηλιάσαντα κατ' ἐμοῦ διάβολον, ὃν [ ] τὸ πῦρ κατ' αὐτοῦ ἑτοιμασταί, συνηκολουθήσατε. Καὶ ἐγὼ μὲν διὰ τὸν ἄνθρωπον, ὃν ἔπλασα τῇ ἀχράντῳ μου χειρί, παράδεισον ἐποίησα καὶ ἀνάπαυσιν· καὶ χαρὰν καὶ ζωὴν διηνεκῆ ἡτοιμασάμην· καὶ καθὼς εἶπεν, ἠθετήσατε και ταλιπόντες καὶ ἐμὲ καὶ τὰς ἐντολάς μου, καὶ τοῦ διαβόλου ἐργάται γεγόνατε· καὶ τοὺς συνηγόρους αὐτοῦ καὶ μύστας καὶ φίλους ἐκτήσασθε· καὶ ἐμάτ θετε πᾶσαν κακίαν καὶ πονηρίαν καὶ ἀπάτην καὶ ψεῦδος καὶ πλεονεξίαν· σὺν τούτοις τοῖς κακοῖς ἔργοις, καὶ τὴν μνησικακίαν καὶ τὴν ἀσπλαγχνίαν κατέχοντες ὡς ἱμάτιον ἐνδεδυμένοι. Τί δὲ εἴπω πρὸς ὑμᾶς; 'Αρα ἁρμόζει τὸ, δεῦτε, ὑμῖν ἀκοῦσαι; Οὐχι. Η γὰρ τοιαύτη φωνή, τὸ Δεῦτε οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, ἄλλοις ἐδέθη· οἱ γὰρ ἀγωνισάμενοι ἐκ δεξιῶν μου σταθῆναι, ταύτης τῆς φωνῆς ἠξιώθησαν ἀκοῦσαι. Ὑμᾶς δὲ τοὺς ἐμὲ μισήσαντας καὶ Ο τοὺς λόγους μου καταπτύσαντας ἐξωθοῦμαι καὶ διώκω καὶ ἀποπέμπω ἀπὸ προσώπου μου· ἐπεὶ ἀναξίου; ἐποιήσατε ἑαυτοὺς τῆς ἐμῆς δόξης διὰ τὴν κακήν γνώμην καὶ ἀπόνοιαν καὶ ἀσπλαγχνίαν, ἣν ἐκτή σασθε. Διὰ τοῦτο λέγω ὑμῖν· Πορεύεσθε ἀπ' ἐμοῦ, οἱ κατηραμένοι, εἰς τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον τὸ ἡτοιμασμένον τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ μόν νοις. Πορεύεσθε καὶ ὑμεῖς σὺν αὐτοῖς εἰς τὴν αὐτὴν διαγωγὴν τοῦ πυρὸς τοῦ ἀσβέστου, καθὼς αὐτο! ἑαυτοὺς συνωθήσατε εἰς τὸ πῦρ πορευθῆναι σὺν τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ· καὶ γὰρ κατηρα.
col. 429–430page 59 of 75
PG 86:429μένοι γεγόνατε πάσης τῆς γῆς, μὴ ἔχοντες δικαιοσύνης εὐλογίαν, ἀλλὰ κατάραν ὡς ἱμάτιον ἐνδυσάμενοι διὰ τὴν ἀσπλαγχνίαν ὑμῶν· καὶ ὡς κατηραμένοι καὶ ἀνελεήμονες, τῷ πυρὶ παραπέμπεσθε. Επείνασα, καὶ οὐκ ἐδώκατέ μοι φαγεῖν, οὐδὲ ἄλλο τι εἰς ἐμὲ ἀγαθὸν ἐποιήσατε, ἵνα ὡς ἐμὸν πλάσμα γνωρίσω, καὶ τὴν χάριν ἀνταμείψωμαι ὑμῖν. Ε'. Τί δὲ καὶ αὐτοὶ ἀπολογοῦνται τὸν ἀπροσωπόληπτον δικαστήν; Κύριε, πότε σε ίδομεν πεινώντα ἢ διψῶντα, ἢ ξένον ἢ γυμνὸν, ἢ ἐν φυλακῇ, καὶ οὐ διηκονήσαμέν σοι; Λέγει δὲ πρὸς αὐτοὺς ὁ φιλάγαθος Δεσπότης· Ναι, ὡς λέγετε, ἐμὲ οὐκ οἴδατε, ἀλλὰ τοὺς ἀδελφοὺς καθ᾿ ὥραν ἐθεωρεῖτε τὰ ἐμὰ μέλη, ὧν τῷ λιμῷ καὶ τῷ δίψει καὶ τῷ παγετῷ πιεζομένων ἐβδε λύσσεσθε, καὶ τὰς ὄψεις ἀπεστρέφεσθε, καὶ τὰς θύρας ἐκλείσατε καὶ ἀπεπέμψασθε ἀτίμους, καὶ οὐδὲ κἂν ὡς ἕνα τῶν κυναρίων κλάσματος ἠξιώσατε. Εἰ γὰρ ἐνὶ τῶν ἐλαχίστων μου ἀδελφῶν ἐδιηκονήσατε, ἐμοὶ ἐποιήσατε· καὶ οὐ μόνον ὅτι οὐ διηκονήσατε αὐτοῖς, ἀλλὰ καὶ ὥς τις ἀγαθοποιός εὑρέθη, διὰ τὸ ἐμὲ γνωρίζειν, καὶ αὐτὸν ὡς ἀδελφόν μου δντα χάριν ἀγάπης παρέχειν αὐτὸν, ἢ ἐξολὸν, ἢ ἱμάτιον, ἢ ἄρ τον· ἐξ αὐτοῦ ὑμεῖς ἡρπάξατε καὶ ἐτύψατε, καὶ οὐκ ἡδέσθητε ὅτι ποτὲ ἰδεῖν με ἢ θέλετε καὶ ἐντραπεῖν προσονειδίζοντας ὑμᾶς. Ὦ ἀπηνεῖς καὶ ἄσπλαγχνοι! Ἐγὼ ὑμᾶς ἐκ τῶν ἐμῶν δωρεῶν ἐνέπλησα ἀφθόνως καὶ τοῦ ἀδελφοῦ μου ἐλθόντος ἅπαξ πρὸς ὑμᾶς ζη τῶντος ἐκ τῶν ἐμῶν λαβεῖν τι παρ' ὑμῶν, ἐπλεονεκτήσατε· καὶ πορευόμενος ἐν λύπῃ πεινῶν καὶ διψῶν καὶ τοῦ κρύους συνεχόμενος, τὴν ἑαυτοῦ ζωὴν ἀπο λέγετο, καὶ στενάζων ἑκατηρᾶτο, καὶ τὸ ὄμμα πρός με στένιζεν τοῦ ἀκοῦσαι τῆς φωνῆς αὐτοῦ οἱ γὰρ τῶν ἀδικουμένων στεναγμοί, κολάσεις γίνονται τοῖς ἀδικοῦσι. Διὰ τοῦτο καὶ κατηραμένοι ὠνομάσθητε διὰ τὴν ἀσπλαγχνίαν ὑμῶν, καὶ τὴν ὀδυ νηρὰν ἀπόφασιν διαγγέλλομαι· καθὼς ἐκατηράθητε παρὰ τῶν πενήτων καὶ πτωχῶν καὶ ξένων καὶ ἐρφανῶν καὶ χηρῶν καὶ ἀδυνάτων καὶ πάντων τῶν ἀδικηθέντων ὑφ' ὑμῶν, τὸ Πορεύεσθε ἀπ' ἐμοῦ οἱ κατηραμένοι εἰς τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον· οὓς ἡ ἀσπλαγχνία καὶ ἡ ἀνελεημοσύνη οικήτορας τῆς γεέννης ἐποίησεν ὑμᾶς. Γ'. Ἠκούσατε, ἀγαπητοί, τὴν ὀδυνηρὰν ἀπόφασιν τοῖς ἐξ εὐωνύμων ἱσταμένοις. παρὰ τοῦ Δεσπότου διαλεχθεῖσαν· καὶ τὸ ποῦ ἀπεπέμφθησαν, οἶδα οὐκ ἀγνοεῖτε· ἀλλὰ παρακαλῶ τὴν ἐν Χριστῷ ὑμῶν ἀγάπην, ὡς ἔχοντες καιρὸν μετανοίας Προκαταλάβωμεν τοὺς οἰκτιρμούς τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐξ ὅλης ψυχής ἡμῶν ἐξιλεωτώμεθα τὴν αὐτοῦ ἀγαθότητα, καὶ ἔκα στὸς τῷ ἰδίῳ σφάλματι διορθωθήτω, πρὶν ἢ τὸ τῆς ζωῆς αὐτοῦ πέρας διαλυθῇ.. Ο ράθυμος μηκέτι Έστω ράθυμος, ἵνα μὴ χαυνωθῇ, καὶ ὃ ἔχει ἀπολέσῃ, καὶ ἀκούσῃ ὥσπερ ἐκεῖνος ὁ ὀκνηρὸς δοῦλος. Ο κλέπτης, μηδὲ αὐτὸς κλεπτέτω, ἀλλὰ παυσάσθω και ἐργαζέσθω ταῖς ἰδίαις αὐτοῦ χερσὶν, ἵνα ἐκ τοῦ ἔργου αὐτοῦ καὶ τὸν μὴ ἐργαζόμενον χορηγῇ. Τί γὰρ ὠφες λεῖται ὁ κλέπτης ἐν τῷ κλέπτειν; Οὐδὲν, εἰ μὴ κα τάραν καὶ ἀνάθεμα ἀπὸ πάντων ἐπισπᾶται· οἱ πόρο νοι καὶ οἱ μοιχοὶ ἀπὸ τοῦ νῦν διορθώσασθε ἑαυτούς ὡσαύτως καὶ οἱ ἐν ἀσελγείαις καταμιάναντες τὰ σώματα ὑμῶν, παύσασθε καὶ μὴ καθυβρίζετε τὰ
col. 431–432page 60 of 75
PG 86:431μέλη ὑμῶν τῇ ἀσωτεία. Οὐκ οἴδατε ὅτι ναὸς Θεοῦ β ἐστε, καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ οἰκεῖ ἐν ὑμῖν, καθὼς εἶπεν ὁ ᾿Απόστολος 30· Οἱ γὰρ φθείροντες τὸν ναὸν, καὶ τὴν ψυχὴν φθείρουσι. Λέγει δὲ τοῦτο ὁ ᾿Από στολος "· Πόρνοι καὶ μοιχοὶ βασιλείαν Θεοῦ οὐ κληρονομήσουσι, διὰ τὸ εἰς τὸ ἴδιον σῶμα ἁμαρ τάνειν. Διὰ τοῦτο παραινῶ ὑμᾶς, ἀγαπητοί, ἀπὸ έχεσθαι τῶν σαρκικῶν ὑμῶν ἐπιθυμιών, ἵνα ἀγνεὶ εὑρεθῆκε ἐν τῇ ἀπεκδύσει τῆς σαρκός. Ὁ δὲ στα ταλῶν καὶ μεθύων καθ᾿ ἑκάστην, οὐκ ἐβαρύνθης τοῦ βλάπτειν τὸ σῶμά σου, μᾶλλον τὴν ψυχὴν, καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς σκοτίζειν καὶ ὑγραίνειν ἐκ πολυποσίας. Καιρὸν ἤδη πολὺν ἔχεις οὕτως γαστριμαργῶν καὶ μεθύων· καὶ μηκέτι ἄλλο παρὰ τὸ εἰκὸς θελήσεις ποιῆσαι, ἵνα μὴ καὶ σὺ συναρίθμιος γένῃ, καθὼς εἶπεν Ησαΐας ὁ προφήτης "· Οὐαὶ οἱ ἰσχύοντες ὑμῶν, οἱ τὸν οἶνον πεινώντες. Καὶ ὁ Ἀπόστολος λέγει Μὴ μεθύσκεσθε οἴνῳ, ἐν ᾧ ἔστιν ἀσω τεία. Λοιπὸν παύσασθε τῆς τοιαύτης ἐπολέθρου βλάβης. Οἱ φθονεροὶ καὶ μνησίκακοι καὶ ὑπερήφανοι διορθώσασθε ἑαυτοὺς, καὶ πρὸς πάντας μικρούς τε καὶ μεγάλους τὸν σύνδεσμον τῆς ἀγάπης καὶ εἰρή νης καὶ ταπεινοφροσύνης ἔχετε, καθὼς ὁ Κύριος εἶπεν, ἵνα μὴ κατακριθῆτε ὥσπερ οἱ γραμματεῖς, καὶ ὡς φαρισαῖος ὁ μεγάλαυχος. Οἱ ἅρπαγες καὶ πλεονέκται, φρίξατε, καταλιπόντες τὰ ἀλλότρια ἐφαρπάζειν· οὐ γάρ τι κερδάνῃ ὁ πλεονεκτῶν ἐν τῷδε τῷ βίῳ, ἀλλ᾽ ἢ μόνον κατάραν συνακολουθού σαν αὐτῷ ἐκεῖθεν· τὸ δὲ ἁρπαχθὲν παρ' αὐτοῦ, ὧδε μένει. Καὶ ἁπλῶς ὅσοι κακῶς καὶ αἰσχρῶς τὸν παρ ελθόντα ὑμῖν καιρόν διεπράξασθε, ἐζημιώθητε. Κάν τὸν παραλειφθέντα ὑμῖν χρόνον τῆς ζωῆς ἀγωνίσασθε· καὶ πρὶν ἐπέλθῃ ἡ διαδοχὴ ὑμῶν, ὅτε οὐ προσδοκᾶτε, καὶ ζημιωθῆτε· καὶ αὐτοὶ πτωχοὶ καὶ ἀπερίστατοι ἐν ἐξορίᾳ μακρᾷ ἀπηνέχθητε, ὅπου ούτε ἔστιν ἀνάῤῥυσις· καὶ μηκέτι τοῦ κακοῦ φρονήματος ἐγκρατεῖς γενόμεθα, ἀλλὰ πᾶσαν κακίαν καὶ πλεονεξίαν τὴν ἀρέσκουσαν τῷ διαβόλῳ καταλιπόντες, καὶ ὃ ἔχει σφάλμα ὁ καθεὶς διορθωσάτω, καὶ τὴν σωτηρίαν αὐτοῦ πραγματευσάτω, πρὶν τῆς πανηγύρεως διαλυθείσης· ἐν ταύτῃ γάρ εἰσι καὶ οἱ πωλοῦν Ἐπ' ἂν δὲ λυθῇ ἡ πανήγυρις, οὔτε πράσις γίνεται ἀρέσκον Θεῷ, τὸ αὐτὸ καὶ ποιεῖτε, ἵνα καὶ τῆς ἐκ &ε τες τὸ ἔλαιον, ὡσαύτως καὶ οἱ ἀγοράζοντες τοῦτο. οὔτε ἀγορά. Καὶ τῷ ὄντι καλὸν καὶ εὐάρεστον τὸ ξιῶν αὐτοῦ στάσεως ἀξιωθῆτε. Ζ΄. Εἰ μὲν ὁ ἄνθρωπος πάντοτε ἐπὶ μνήμης ἔχει τὸν θάνατον ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ, οὐκέτι ἁμαρτάνει. Ο γὰρ φόβος διώκει τὴν ἐπιθυμίαν, λογιζόμενος ἐν ἑαυτῷ ποίαν εὐφροσύνην καὶ χαρὰν μέλλουσιν ἀπο λαύειν οἱ δίκαιοι, καὶ ποίαν κόλασιν οἱ ἁμαρτωλοί. Διδ, ἀγαπητοί, παρακαλῶ ὑμᾶς, πάντοτε ἐπὶ μνή μης ἔχετε τοῦ ἐκείνου αἰῶνος τά τε χαροποιά καὶ τὰ λυπηρά. Η όντως πῶς αἱ πέντε φρόνιμοι παρθένοι διὰ τὸ ἐκ περισσοῦ ἔχειν αὐτὰς τὸ ἔλαιον ἐν ταῖς λαμπάδαις αὐτῶν, καὶ τῷ φωτὶ περιλαμπόμεναι, οὐχ ὕπνωσαν, ἀλλὰ τοῦ νυμφῶνος ἀνοιγέντος εἰσῆλθον, μὴ παρεμποδιζόμεναι εἰς τὸν βασιλικὸν παστὸν, διὰ τὸ φῶς περιαυγάζον αὐταῖς ἐλαίου. Δὲ δὲ λοιπαὶ
col. 433–434page 61 of 75
PG 86:433πέντε παρθένο: διὰ τὸ μὴ ἔχειν καὶ αὐτὰς ἔλαιον ἐν ταῖς λαμπάδαις αὐτῶν ἐσβέσθησαν καὶ ἐκάθευδον τοῦ δὲ νυμφῶνος ἀνοιγέντος, οὐκ ἔχουσαι φῶς ἐλαίου τοῦ ἰδεῖν καὶ αὐτὰς τὴν εἴσοδον· ὁ γὰρ ἐν τῇ σκο τίς περιπατῶν, οὐκ οἶδε ποῦ ὑπάγει ὁ δὲ ἐν φωτὶ περιπατῶν εἶδε τὴν ὁδόν. Τὸ αὐτὸ συνέβη καὶ εἰς τὰς πέντε μωρές παρθένους, σβεννυμένων τῶν λαμπάδων· καὶ μὴ ὀρθοποδοῦσαι εὑρεῖν τὴν εἴσω οδον, ἐκλείσθη ὁ νυμφών, ἔξω καταλειφθεῖσαι. Η'. Ωσαύτως εἴπω καὶ περὶ τοὺς εὐσπλάγχνους καὶ ἐλεήμονας τὸ οἴας φωνῆς ἠξιώθησαν ἀκοῦσαι, τὸ Δεῦτε, οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός. Ἔτι δὲ καὶ πρὸς τοὺς ἀσπλάγχνους καὶ ἀνελεήμονας καὶ αὐτὴν ἀκοῦσαι τὴν ὀδυνηρὰν ἀπόφασιν, τὸ Πορεύεσθε ἀπ' ἐμοῦ, οἱ κατηραμένοι. Ηκούσαμεν δὲ παρά τινος ἐκατηράθησαν· πρόσεχε τὸ, δι᾿ ἣν αἰτίαν κατηραμένοι ὠνομάσθησαν. Πολλάκις ἐν τῇ πλατείᾳ τῆς καθ' ἡμῶν πόλεως κατέτυχον, καὶ ἴδιον συνηγμένους πτωχοὺς καὶ ἀδυνάτους καὶ ξένους, καὶ ἤκουσα δια ηγουμένους πρὸς ἀλλήλους, λέγων ὁ ἕτερος πρὸς τὸν ἕτερον· Οντως, ἀδελφέ, ὁ Θεὸς καλὰ νὰ ποιήσει μετὰ τοῦ δεῖνος· αὐτός μου ὑπάρχει ὁ τροφεὺς τῆς ἐμῆς πτωχείας. Λέγει δὲ, Καλῶς εἶπας· καὶ ἐμὲ χειραγωγεί διὰ παντὸς, καὶ οὐ μὴ παύσομαι τοῦ ὑπερεύχεσθαι αὐτήν. Καὶ ἄλλος εἶπε· Κἀμὲ ὁ δεῖνα ἠλέησε γυμνὸν ὄντα με· καὶ ἰδοὺ ὅπερ ἱμάτιον φο ρῶ, αὐτός μοι ἐσκέπασε· καί οἱ Θεὸς ἴδοι, καὶ αὐ τὸν ἐλεήσει. "Ετερος δὲ λέγει· Ἐγώ, ὡς ὁρᾶτε, ξένος εἰμὶ, καὶ ὡδήγησέ με λέγω ὁ δεῖνα, καὶ ἀντε λάβετό μου ὑπὸ τὴν στέγην αὐτοῦ, καὶ πᾶσαν θερα πείαν ἐνδείκνυται εἰς ἐμέ· ὅπερ τὴν ἀντιμισθία» εύχομαι λαβεῖν αὐτὸν παρὰ τοῦ Δεσπότου· καὶ ἀποκριθεὶς πάλιν ἄλλος εἶπεν· Ἐγὼ ἀδύνατος γέ ρων εἰμὶ, καὶ ἐτύπωσε» ὁ δεῖνα ἐμέ τε καὶ ἄλλους ἀδυνάτους, καὶ καθ' ἡμέραν σὺν αὐτῷ ἀρι στοῦμαι ἐπὶ τῆς τραπέζης αὐτοῦ. Οὕτως οἱ αὐτοὶ εἰς αὐτοὺς ὁμιλοῦντες ηὔχοντο ἐμπόνως τοὺς ἀγαθοὺς καὶ ἐλεήμονας, κληρονόμους γενέσθαι τῆς βασιλείας τοῦ Χριστοῦ. Θ. Καὶ ὡς ταῦτα διηγοῦντα, ἐξ αὐτῶν τις εἶπεν Ἐπεὶ ἀνεφέραμεν τοῦ λέγειν διὰ τοὺς ἐλεήμονας, εἴπωμεν καὶ διὰ τοὺς ἀνελεήμονας, τὸ τίς καὶ τίς ἦν. Οίδα γὰρ ἐγὼ τὸν δεῖνα, καὶ ἔστιν ἀνελεήμων καὶ ἀπάνθρωπος, ὅτι κρίσιν οὐκ ἐνθυμεῖται. Ποτὲ γὰρ ἐξ αὐτοῦ τις ἐλεημοσύνην οὐκ ἔλαβε, ἀλλὰ μᾶλ λον οἷον καὶ πιάσει ἐξ ἡμῶν τῶν πενήτων, ἐκδύει ψηλαφῶν τούτων, λέγων· Ὑμεῖς τραχοταὶ μισμάτων ὑπάρχετε· καὶ εἴ τι διακονηθῇ παρὰ ἄλλου φιλοχρίστου, ἁρπάζει· καὶ ὁ πτωχὸς ἀναχωρεῖ και ταρώμενος. Αλλος εἶπεν· Ἐγὼ ἀπῆλθον εἰς τὸν δεῖνα μὴ πολλάκις λάβω μικροῦ κλάσματος ἄρτου καὶ ὡς προσῆλθον τῆς αὐλῆς αὐτοῦ, ἐπέταξε τοῖς κυσί, καὶ τὰ μέλη μου ἐσπάραξαν, καὶ ὑπεχώρησε καταρώμενος. Ἕτερος εἶπεν· Ἐγὼ δὲ παρὰ τὸν δεῖνα, ἀντὶ τοῦ λαβεῖν με παρ' αὐτοῦ ἐλεημοσύνην, τέτυμμαι παρὰ τῶν ὑπουργῶν ἐκείνου, καὶ ἀπὸ εδιώχθην καταρώμενος τοῦτον. Ταῦτα κατὰ τῶν ἀνε Ει ΝΟΤΑ. ναί, τραχοταί, τραχύς.
col. 435–436page 62 of 75
PG 86:435λεημόνων λέγοντες ὡς ἐν μιᾷ τῇ φωνῇ ἐκαταρῶντο αὐτοῖς καὶ ἀναθεμάτιζον. Καὶ ὅρα, ἀγαπητέ, τῶν ἀμφοτέρων τὸ διάφορον, πῶς αἱ εὐχαὶ τῶν πενήτων κληρονόμους καὶ οἰκήτορας τοῦ παραδείσου ποιοῦσι τοὺς ἐλεήμονας, καὶ εὐλογημένους ὀνομασθέντας διὰ τῆς εὐσπλαγχνίας ἧς ἐπεδείξαντο, παρὰ τοῦ εὐ σπλάγχνου καὶ ἐλεήμονος Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. Ωσαύτως καὶ αἱ κατάρα: τῶν πενήτων ἐκδιώκουσι τοὺς ἀνελεήμονας καὶ ἐσπλάγχνους ἐκ τῆς φιλανθρωπίας τοῦ Θεοῦ, καὶ κληρονόμους καὶ οἰκήτορας αὐτοὺς τοῦ αἰωνίου πυρός ποιοῦσι. Διὰ τοῦτο καὶ κατηραμένοι ἐκλήθησαν καὶ τοῦ διαβόλου σύνοικοι. Ι. Ημεῖς δὲ, ὅσοι εἰς Χριστὸν ἐβαπτίσθημεν. Χριστὸν ἐνδυσώμεθα, τὸ γαληνόν, καὶ ἤμερον, καὶ χρηστὰ σπλάγχνα ενδειξώμεθα πρὸς τοὺς ὁμοδούλους ἡμῶν, ἵνα μὴ καὶ ἡμεῖς τὴν ὀργὴν ἐκείνην μάτια lάματα ιμάτια Ιάματα, ἱμάτια; ἰάματα. ἱμάτια, συμ ἐπισπασώμεθα, ὡς ὁ πονηρὸς δοῦλος ἐκεῖνος, παθηθεὶς παρὰ τοῦ δεσπότου, καὶ μὴ θελήσας καὶ αὐτὸς τὸν σύνδουλον αὐτοῦ ἐλεῆσαι· καὶ δεθῶμεν χεῖρας καὶ πόδας, καὶ εἰς τὸ σκότος τὸ ἐξώτερον ἀπο πεμφθῶμεν. Ἀλλὰ βουλὴν ἀγαθὴν καὶ ὠφέλιμον τῶν ἡμετέρων ψυχῶν συμβουλευσώμεθα, ἀδελφοὶ, καὶ μιμηταὶ γενώμεθα τοῦ ὑπὲρ ἡμῶν πτωχεύσαντος εκουσίως Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, ἵνα ἡμεῖς πλου τήσωμεν τῇ αὐτοῦ χάριτι· καὶ ὅ ἔχει ἕκαστος ποιή σει ἐλεημοσύνην εἰς τὸν μὴ ἔχοντα· καὶ ὁ ἐλεῶν ἐλεηθήσεται πάντως· ὁ δὲ μὴ ἐλεῶν, οὐδὲ αὐτὸς ἐλεηθήσεται. Οὐ γὰρ δωρεάν λαμβάνουσιν οἱ πένη τες τὴν ἐλεημοσύνην, ἀλλὰ σκόπησον πόσας εὐχὰς [ ἀντιπαρέχουσιν. "Ακουσον δὲ καὶ τοῦ προφήτου Ησαΐου λέγοντος καὶ παραινοῦντος ἡμῖν· Διαθρυπτε πεινῶντι τὴν ἄρτον σου, καὶ πτωχοὺς ἀστέγους εἰσάγαγε εἰς τὸν οἶκόν σου. Ἐὰν εἴδῃς γυμνός, περίβαλε· καὶ ἀπὸ τῶν οἰκείων του σπέρματός σου οὐχ ὑπερύψει. Τότε ἐῤῥαγήσεται πρώιμον τὸ φῶς σου, καὶ τὰ ἱμάτιά σου ταχὺ ἀνατελεῖ· καὶ προπορεύσεται ἔμπροσθέν σου ἡ δικαιοσύνη σου, καὶ ἡ δόξα τοῦ Θεοῦ περιστελεῖ σε. Τότε βοήσεις, καὶ ὁ Θεὸς εἰσακούσεταί σου ἔτι λαλοῦντός σου ἐρεῖ, Ἰδοὺ πάρειμι. Ἐὰν δὲ ἀξέ της ἀπὸ σοῦ σύνδεσμον καὶ χειροτονίαν καὶ ῥῆμα γογγυσμοῦ, καὶ δῷς πεινῶντι τὸν ἄρ τον σου, καὶ ψυχὴν τεταπεινωμένην ἐμπλήσῃς, τότε ἀνατελεῖ ἐν τῷ σκότει τὸ φῶς σου, καὶ τὸ Ο σκότος σου ὡς μεσημβρία· καὶ ἔσται ὁ Θεὸς με τὰ σοῦ διαπαντός. ΝΟΤΕ. χειροτονία»
col. 437–438page 63 of 75
PG 86:437ΙΑ. Ηκουσα;, ἀγαπητέ, παραίνεσιν θαυμαστὴν τοῦ προφήτου συνωθοῦντός σε εἰς ἐλεημοσύνην, καὶ τὸν Θεὸν ἀπὸ σοῦ μὴ διαλιμπάνειν. "Ακουσον καὶ τοῦ παροιμιαστοῦ λέγοντος· Ελεημοσύναι καὶ πίστεις αποκαθαίρουσιν ἁμαρτίας. Καὶ ὁ Δαβίδ λέγει· Ολην τὴν ἡμέραν ἐλεεῖ καὶ δανείζει ὁ δίκαιος. Καὶ πάλιν· Ἐσκόρπισεν, ἔδωκεν τοῖς πένησι, ἡ δικαιοσύνη αὐτοῦ μένει εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος. Τοιοῦτον γὰρ δῶρον δωρεῖται ἡ ἐλεημοσύνη· διὸ παρακαλῶ ὑμᾶς, τὴν ἀγάπην καὶ ἐλεημοσύνην ἐν παντὶ καιρῷ ἐργάζεσθαι. Καὶ μὴ εἴπῃς· Σήμερον ἀσχολῶ, ἀλλὰ αὔριον ἢ τὴν δεῖνα ἡμέραν πάντως ποτὲ ἐν εὐκαιρίᾳ εἰμὶ καὶ τὴν ἐλεημοσύνην ποιοῦμαι. Τί λέγεις, ἄνθρωπε; Οὐκ ἤκουσας τοῦ Σολο μῶντος λέγοντός σοι; Μὴ εἴπῃς ἐπανελθὼν ἐπά νηκε, καὶ αὔριον δώσω, δυνατοῦ σου ὄντος εὖ ποιεῖν· οὐ γὰρ οἶδας τί τέξεται ἡ ἐπιοῦσα. Μόσ νον ἤδη ἂν ἄρα· ἐὰν θέλῃς, ἐργάζου τὴν ἐλεημοσύνην· καὶ μὴ περιφέρῃς τὸν νοῦν σου εἰς λογισμού; ἀνωφελεῖς καὶ προφασίζεσθαι προφάσεις ματαίας, λέγων ἐν ἑαυτῷ· Καλόν ἐστι τὸ ποιεῖν ἐλεημοσύνην τις ἀλλ᾽ ἴσως συμβαίνει μοι μακρὸν γῆρας πῶς ἔχω ποιῆσαι; Ἐὰν ἔτι διανέμω τὰ ὑπάρχοντά μου, τίς ὁ ἐμὲ διοικῶν; Τὸ παρὸν κρατήσω· οἶδα ὅτι τοῦ πάππου μου παρόμοιός είμι, καὶ μακροχρο νίσω ὡς ἐκεῖνος. 'Αλλ᾽ οὖν πολλάκις καὶ ἐν ἀῤῥω στία δεινῇ γένωμαι, τότε διατυποῦμαι διανεμηθῆναι τὸν πλοῦτόν μου, καὶ μετὰ χεῖρας ἐλεημοσύνην ποιοῦμαι. Φιλάνθρωπός ἐστιν ὁ Θεὸς, καὶ τὸ συμ φέρον οἰκονομῆσαι ἔχει. ΙΒ'. "Ω πρόφασις ἡ μηδὲν ὠφελοῦσα, ἀλλὰ μᾶλλον βλάπτουσα τοὺς εἰς τοιαύτας ἐνθυμήσεις λογιζομένους! Οὐκ ἤκουσας τοῦ Εὐαγγελίου τὸ τί λέγει περὶ τοῦ πλουσίου τοῦ χαλάσαντος τὰς ἀποθήκας αὐτοῦ καὶ μείζονας οἰκοδομήσαντὸς εἰς ἀπόθεσιν τῶν πολυ συνάκτων αὐτοῦ σιτίων, προσδοκῶντος χρόνους πολ λοὺς ζῆσαι, καὶ εἰς ἄκρον γήρως καταστῆσαι αὐτόν; Τί πρὸς ταῦτα τούτῳ συνέβη τῷ λογισαμένῳ μακρο χρονίσαι, καὶ ἐν εὐθηνία θέλοντι σπαταλᾷν; Οὗτος διενοεῖτο ἐν τῷ παρόντι αἰῶνι διάγειν, καὶ ἐν τῷ διαλογίζεσθαι αὐτὸν ταῦτα, ἦλθεν ἀπόφασις τοῦ ἄραι τοῦτον ἐντεῦθεν, καὶ εἰς ἐξορίαν παραπεμφθῆναι, μὴ συγχωροῦντες αὐτὸν τί λαβεῖν ὧν ἐνταῦθα ἐσύναξεν ἐξ ἀδικίας. Ἀλλὰ θρίαμβος ὁρᾶ ται τοῖς πᾶσι, καὶ γυμνὸς ἑλκόμενος ὡς αἰχμάλωτος· ἀλλ᾽ ἢ μόνον οἱ αἴροντες αὐτὸν μικροῦ τινος χιτῶνος κατέλιπον, καὶ αὐτὸν διὰ τὴν αἰσχύνην τοῦ σώματος αὐτοῦ καλύπτειν· καὶ ὁ προσδοκών που λυχρόνιος εἶναι, ὀλιγοχρόνιος γέγονε· καὶ ἃ ἐσύνα ξεν ἐκ τόκου καὶ ἀδικίας, κατέλιπε, κἂν μὴ θέλοντος αὐτοῦ· καὶ ἄλλοι τὰ αὐτοῦ διεμερίσθησαν. Αὐτὸς δὲ εἰς μάτην ἦν κοπιῶν, μηδὲν ἐξ αὐτῶν κερ δήσας. Εἶδες, ἀγαπητέ, τὴν ζημίαν ἦν ἔπαθεν ὁ αὐτ της πλούσιος· ἐξωρίσθη, μὴ συμφθάσας ἆρα! τι πρὸς βραχὺ ἔχον ἐφόδιον ἐν τῇ ὁδῷ αὐτοῦ πρὸς ἀνά ψυξιν· ἀλλὰ τὸ οὐδαμινὸν ἱμάτων αὐτοῦ μόνον συν επαθήθη ἆραι, ὅπερ δι' ὀλίγου διαῤῥήγνυται, καὶ οὐδεμία ὠφέλειά τις αὐτοῦ γένηται.
col. 439–440page 64 of 75
PG 86:439ΙΓ΄. Καὶ ἄκουσον τῆς Γραφῆς λεγούσης, Ότι ώς μισθίου αὐθημερινοῦ, οὕτως ἡ ζωὴ τοῦ ἀνθρώπου ἐπὶ τῆς γῆς. Οὕτως, ἄνθρωπο, διάκειται ὁ βίος ἡμῶν. Ωσπερ οὐδὲν ὠφελούμεθα, ἀλλὰ μᾶλλον βλαπτόμεθα, ἐπισυνάγοντες χρήματα καὶ χρυσὸν ἐξ ἀδικίας, καὶ κόπου πενήτων ἀμισθεί. "Α μετ' ὀλι γον καταλιμπάνομεν μὴ θέλοντες, καὶ πορευόμεθα λυπούμενοι, καὶ ἐνταῦθα καταμερίζονται ἄλλοι τὸν πλοῦτον ἡμῶν, καὶ οὐδὲ καν μνείαν τοῦ ὀνόματος ἡμῶν ποιοῦντες, ἀλλὰ καὶ καταρῶντες. Ακουσόν μου, ἀγαπητέ, και προπεμψόν σου τὸν πλοῦτον. Ἐὰν γὰρ θέλῃς καὶ εἰσακούσῃς μου, κόπον οὐχ ὑπο μένεις, οὐ μισθοὺς ἀναλίσκεις, ἀλλὰ καθεζομένου σου εἰς τὴν οἰκίαν σου, ἔρχεται ὁ πένης ζητῶν τὸν πλοῦ τόν σου. Μετένεγκε εἰς τὸν ἐκεῖ αἰῶνα· πάρεχε τοῦτον· μόνον ἄκουσόν μου· καὶ ὅτι καὶ σὺ μέλλεις ἀπελθεῖν, πολλὴν ἀνάπαυσιν καὶ εὐφροσύνην εὑρή σεις. Εἰ δὲ μὴ θελήσεις, καὶ παρακούσεις μου τῆς συμβουλίας, πορευόμενος ἐκεῖθεν, στενοχωρίαν καὶ λιμὸν ὑποστῇς διηνεκή· ὃς ὁρῶν, ἑτέρους ὄψει ἐν τρυφῇ καὶ χαρα εὐφραινομένους μετὰ ἀγγέλων, διὰ τὸ προπέμψαι τὸν ἑαυτῶν πλοῦτον ἐκεῖ. Διὰ τοῦ των καὶ ἀκούσουσι· Δεῦτε, οἱ ταπεινοί, εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου· καλῶς ἐφρονεύσατε, καὶ ὡς νουνεχεῖς καὶ φρόνιμοι τὰ ὑμῶν προεπέμψατε μετὰ τῶν πενήτων· κἀγὼ ἐδεξάμην, καὶ ἰδοὺ παρέχω ὑμῖν καὶ οὐκ αὐτὰ μόνον, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐμῶν κληρονόμους ποιῶ. Τοιαύτας γὰρ ἀμοιβας οἱ ἐλεήμονες τεύξονται ἐκ τοῦ Θεοῦ. ΙΔ΄. Καὶ μὴ προσδοκῆς ἴσως ἀκούσωσι τὸ, Δεῦτε οἱ οἰκίας λαμπρὰς οἰκοδομοῦντες, καὶ μαρμάρων στιλβότητας διακοσμούντες, καὶ λουτρὰ κτίζοντες, καὶ ἀγροὺς ἀνακαθαίροντες, καὶ ἀμπελῶνας καὶ δένδρα φυτεύοντες, ἡ ἕτερα ὅσα ἐπινοηθῶσι γήινα εργάζοντες· λέγοντες, Ποιήσωμεν εἰς διαδοχὴν ἡμῶν μνημόσυνον, ἵνα οἱ θεωροῦντες μακαρίζωσιν ἡμᾶς. Ταῦτα μὲν ὅσα ἂν ποιήσωσιν οἱ ἄνθρωποι, ὁ Θεὸς ἐπὶ μνήμης οὐκ ἔχει, οὐδὲ ἀποδέχεται, ἀλλὰ μᾶλλον ἐκδιώκει λέγων· Πορεύεσθε ἀπ' ἐμοῦ. Τὸ γὰρ δεῦτε, τῶν ἐλεημόνων ἐστί· τὸ δὲ πορεύεσθε, τῶν μή γνωριζόντων με. Οὐ γὰρ εἶδον ὑμᾶς ἢ γνωρίζω τὸ πόθεν ἐστὲ, ἵνα καὶ ὑμᾶς καλέσω ἐν τῇ βασιλείᾳ μου· ἀπέλθετε ἀπ' ἐμοῦ, οὐκ οἶδα ὑμᾶς. Τί δέ φασιν ἐγκαλοῦντες; Κύριε, διὰ τί ἀποπέμπεις ἡμᾶς ἀπὸ σου; Οὐ τὴν σφραγίδα τοῦ σώματός σου ἔχομεν καὶ τὸν καύσωνα τῆς ἡμέρας διήλθομεν διὰ σοῦ, καὶ τὴν παρθενίαν ἐτηρήσαμεν; Ναί, φησίν, οἶδα καγώ παρθενίαν ἐφυλάξατε, αλουσίαν, ξηροκοιτίαν καὶ νηστείαν. Ταῦτα ποιήσαντες, ἀλλὰ τὸν πένητα οὐκ ἐλεήσατε, ὅτε εἰς τὴν θύραν σου ἐλθὼν παρα κρούων μετὰ φόβου παρεκάλει λέγων ἐλεεινῇ τῇ φωνῇ· Ἐλέησόν με, λιμῷ διαφθείρομαι· ἡ καρδία μου ἐκταράττεται ἐκ τῶν λαχάνων, ἡ ψυχή μου πενθεῖ ἐκ τῆς ἐπιθυμίας τοῦ ἄρτου· αἱ σάρκες ΝΟΤΑ. ξηροσιτίαν χαμευνία»
col. 441–442page 65 of 75
PG 86:441μου τρέμουσιν ἀπὸ ψυχροῦ, τὰ ὀστᾶ μου συντρίβον- Α' ται, οἱ ὀδόντες μου συγκρούουσιν, οἱ ὄνυχές μου καίονται, καὶ ὅλον μου τὸ σῶμα συνθλαύεται ἐκ ἀθυμίας καὶ γυμνότητος· ἐλέησόν με καὶ δεῖξον ἐν ἐμοὶ προαίρεσιν ἐλεημοσύνης διὰ τὸν Θεόν. ΙΕ΄. Ταῦτα ἀκούων, τὸν πένητα οὐκ ἠλέησας. Καὶ τί σοι τὸ ὄφελος ὅτι παρθενίαν καὶ χαμευνίαν καὶ νηστείαν ἐφύλαξας, τὸ δὲ ὁμόφυλόν σου μὴ ἠλέητας, καὶ τὴν θύραν αὐτῷ μὴ ἀνοίξας, μηδὲ ἄρτου ἀξιώ σας; Διὰ τοῦτο ἀγνώριστος εἶ, καὶ ἡ θύρα τοῦ νυμφῶνος ἐκλείσθη σοι. Καὶ ὥσπερ ἄν τις ἅψῃ λύχνον, καὶ μὴ ἐπιβάλῃ αὐτῷ ἔλαιον, σβέννυται, οὕτως καὶ ἐγκράτειαν ἔχων, εἰ ἐλεημοσύνην οὐκ ἔχει, σκοτεινὸς ὅλος ἐστὶ, καὶ εἰς κρημνὸν ἐμπίπτει ἀπωλείας. Φυτεύει δέ τις δένδρον καλὸν, καὶ εἰ μὴ αὐτῷ εἰς τὴν ἀνάγκην τοῦ καύσωνος ἀρδεύσει, ματ ραίνεται καὶ καρπὸν οὐ φέρει. Οὕτως καὶ ἡ παρθενία καὶ ἡ ἐγκράτεια, ἐὰν μὴ τῷ ἐλαίῳ τῆς εὐποιίας ἀρ δευθῇ. Μεγάλα: οὖν τῆς ἐλεημοσύνης αἱ ἀμοιβαί. Πολλάκις ἐπιθυμεῖς ἀπελθεῖν εἰς πανήγυριν, καὶ ἀγοράσαι τινά, καὶ βαλὼν ἀναλώματα, κοπωθείς ἀπέρχῃ. Καὶ ἀρχομένου σου πραγματεύεσθαι, μετὰ σοῦ αὐτοῦ καὶ τοῦ πράτου συγκρούουσιν ὅρκοι, φι λονεικίαι. Καὶ μετὰ τὸ γενέσθαι τὴν ἁμαρτίαν, τότε καὶ ἡ πραγμάτιος κατὰ τὸν σοφὸν Σολο μῶντα ὅτι ἀνὰ μέσον πράσεως καὶ ἀγορᾶς συντριβήσεται ἁμαρτία. Καὶ ἐπανιὼν εἰς τὸν οἶκόν σου, ὅ μετά κόπου καὶ θλίψεων ἐκτήσω, ἐκεῖνο τὸ ο ονοῦν εἶδος τὸ ἀνωφελές. ΙϚ'. Ἐὰν δὲ καὶ σὺ θέλῃς, πραγμάτευσον ἄνευ ὁδοιπορίας καὶ κόπου καὶ χειμῶνος. Ἔτω καθεζομένου εἰς τὴν οἰκίαν σου, ἔρχεται ὁ πωλῶν σοι τὸν παράδεισον, καὶ ἀγόρασον. Μόνον μη διασταλῆς, καὶ παρέλθῃ σοι ἡ τοιαύτη πραγμάτιος [πραγματεία], καὶ ἐν ὑστέροις μεταγνώσεις πολλά. Μίμησαι τὴν χήραν ἐκείνην ἥτις τὸν παράδεισον ἡγόρασε διὰ δύο λεπτά. Λοιπὸν, ἀγαπητέ, μὴ ἐγκαταλείπῃς ἐνταῦθα τὸν πλοῦτόν σου, καὶ ἀπέλθῃς ἐκεῖ κενὸς, καὶ εὑρεθῇς ὡς μηδὲν ἔχων, λυπούμενος καὶ ἀδαιμονῶν. Ἀλλὰ τοῦτον πρόπεμψον, καὶ ὅτε ἀπέλθης εὑρήσεις αὐτὸν ἐκεῖ, καὶ πολλή σοι εὐθηνία γένηται; Καὶ μὴδιακρι θῇς καὶ εἴπῃς· ἀκμὴν νέος εἰμί, παῖδας ἔχω· πῶς αὐτοὺς καταλείψω πτωχούς; Καὶ να με καταροῦν ται· ὅταν δὲ ἐκπροικήσω τὰ παιδία μου, καὶ φθάσω εἰς γῆρας, πρόνοιαν τότε ποιοῦμαι καὶ τῆς ψυχῆς μου. Μὴ οὕτως λογίζου· ἄδηλος ὁ παρὼν βίος, καὶ ὡς κλέπτης επέρχεται ὁ θάνατος, μονώτατον καὶ γυμνὸν αἴρων σε, καὶ ἐν οἰκίσκῳ μικρῷ τριῶν πη χῶν κατακλείει, ἕως τῆς ἐνδόξου παρουσίας τοῦ Δεσπότου. Καὶ τότε ὁ ἔπαινος ἑκάστου φανῇ· οὐ παῖδες, οὐ γυνή, οὐ φίλων ἢ συγγενῶν προσπάθεια, ἀλλ' ἡ τῶν ἀγαθῶν ἔργων ἰσχὺς, καὶ ἡ πρὸς Θεὸν ἀγάπη καὶ ἐλεημοσύνη. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Σολομῶν εἶπε· Λύτρον ψυχῆς ἀνδρὸς ὁ ἴδιος πλοῦτος. Καὶ οὐκ εἶπεν ὅτι διὰ παίδων ἢ συγγενῶν ἢ γυναι
col. 443–444page 66 of 75
PG 86:443κὸς λυτροῦται, ἀλλὰ τὸν πλοῦτον αὐτοῦ εἴρηκε λι Ο τρωτὴν ἐκ πολλῶν ἁμαρτιῶν. Καὶ ἐὰν σὺ πορευθῇς, καὶ τὰ χρήματά σου ὧδε καταλείψῃς, ἄλλοι διαμετ ρισθώσιν οἷς οὐ προσδοκᾷς. Καὶ σὺ οἱ προσδοκῇς μα νίδας ὕδατος, ἵνα βρέξῃ σου τὰ χείλη· καὶ τότε τί σοι τὸ ὄφελος τοῦ πλούτου, ὃν μετά μόχθου καὶ κόπου καὶ ἐξ ἀδικίας καὶ ἁρπαγῆς ἐκτήσω; Εἰ γὰρ θέλεις, μετὰ τοῦ πλούτου τὸν παράδεισον ἀγοράζεις· καὶ ὁ ἀνωφελής, ὠφέλιμός σοι γενήσεται, καὶ ἀνάπαυσιν εὕρης ἀποδημῶν. Ἐὰν δὲ καταλείψῃς, ἐπιμοιράσου σιν ἄλλοι τοῦτον ὧδε σπαταλισταί, μαχόμενοι καὶ ἐρισάμενοι τὸ τίς πλεῖον ἄρῃ. Σὺ δὲ φλογιζόμενος, καὶ ἐξ αὐτῶν τις τῶν διαμερισθέντων σου τὰ χρή ματα, ἀχαριστῶν σοι οὐκ ἔρχεται δροσίζων σου τὴν γλῶτταν. "Ο ζημίας τῆς γενομένης τῶν ἀφρόνων πλουσίων! Συνήγον πολλὰ, καὶ ἐκέρδαινον οὐδέν καὶ οὐδὲ καν φανίδα ὕδατος ὠφελῶνται. ΙΖ΄. Οὕτως καὶ ὁ πλούσιος ἐκεῖνος ἐπεθύμησε σταλαγμοῦ ὕδατος ἐν τῷ πυρὶ ὑπάρχων, καὶ παρε κάλει τὸν ᾿Αβραὰμ λέγων· Ἐλέησόν με, καὶ πέμ Τον Λάζαρον ἵνα κατακρυάνῃ μου τὰ χείλη, ὅτι οὐχ ὑποφέρω τοῦ πυρὸς τὸν καύσωνα. Οὗτος δὲ ὁ πλούσιος διάγων. ἔνθεν, πορφύραν ἐνεδιδύσκετο καὶ βύσσου· καὶ ἦσαν αὐτῷ ἵπποι πλεῖστοι κεκαλλωπισμένοι χρυσοχάλινοι· αἱ σέλλα: αὐτῶν περι αστράπτουσαι χρυσίου καθαροῦ· παῖδες προτρέχοντες καὶ ἀκολουθοῦντες, μανιάκια περιέχοντες ψέλια καὶ ὁρμίσκους· καὶ ἀπαξαπλῶς ἐν μεγάλη φαντασία περιών. Ἐν δὲ τῷ ἀρίστῳ αὐτοῦ διηκόνει δίσκον χρυσοῦν καὶ ἀργυροῦν οἴνου εὐοσμίαν πολυτίμου, πωλλῶν μαγγίπων περισπασμός, ἐν ποικιλίᾳ λευκότητος ἄρτων. Μάγειροι θορυβαζόμενοι έψοῦντες φασιανούς, χῆνας, ταώνας, πορφυρίωνας, πέρδικας, περιστεράς. ὄρνεις, λαγωούς, καὶ τετραπόδων πλῆθος, καὶ στρου κτώρων πολλῶν διατρεχομένων. Κλίναι στρωμναί καὶ σινδόναι χρυσόραντοι, κοιτῶνες χρυσόῤῥαφοι, κατεστρωμένοι μαργάρων χρόας, αὐγαζόμενοι τῇ στιλότητι. Τῷ δὲ πλουσίῳ παρισταμένων πολλῶν ἐν φόβῳ καὶ ὑπηρετούντων, οἱ μὲν ἐπὶ πλονεξία στελλόμενοι, οἱ δὲ εἰς ἀγροὺς ἐπισκέπτειν, ἄλλοι εἰς κτίσματα οικημάτων, ἕτεροι τῶν βρωμάτων καὶ τῆς τραπέζης ἐπιμέλειαν ποιοῦντες. Τούτου δὲ τρυφῶντος, ριπίζουσιν αὐτὸν οἱ ἀργυρώνητοι αὐτοῦ· καὶ ὑπνοῦντος αὐτοῦ, τῆς ἡσυχίας φροντίζουσι, τοῦ μη Ο δένα φθέγγεσθαι ὅλως. Τοιαύτη ἦν τοῦ πλουσίου ἡ ἔπαρσις καὶ ἡ φαντασία. ΙΗ'. "Ην δέ τις πτωχὸς ὀνόματι Λάζαρος, καὶ ἐξ βλητο εἰς τὸν πυλῶνα τοῦ πλουσίου ἐκείνου ἑλκόμενος, καὶ ἐπιθυμῶν χορτασθῆναι τῶν ψιχίων τῶν πιπτόν των ἐκ τῆς τραπέζης τοῦ πλουσίου. Καὶ πρὸς εὐσπλαγχνίαν οὐκ ἐκαύθη, οὐκ ᾠκτείρησεν τὸν ἐν τοσαύτῃ ἀνάγκῃ βεβλημένον εἰς τὸν πυλῶνα αὐτοῦ. Οἱ δὲ κύ νες ἐρχόμενοι καὶ βλέποντες αὐτὸν οὕτως ἐλκόμενον, καὶ τὸν ἰχῶρα τὴν ἀποῤῥέοντα ἀπὸ τῶν μελῶν αὐτοῦ, εὐσπλαγχνίαν ἐπιδεικνύμενοι, ὥσπερ γλώττη τινὶ καὶ σπόγγῳ ἀπέλειχον τὸν ἰχῶρα ἀπὸ τῶν μελῶν αὐτοῦ, καθὼς εὐάρεστοί τινες ἰατροὶ σπογγίζοντες,
col. 445–446page 67 of 75
PG 86:445καὶ τοὺς μόλωπας θεραπεύοντες Καὶ ἐκεῖνος οὐδὲ κλάσματος ἄρτου ἠξίωσεν αὐτῷ δοῦναι. Ω τῆς ἀνοίας τοῦ πλουσίου! Οι κύνες οἱ μὴ εἰδότες Θεόν, μήτε ἀνάστασιν προσδοκώντες, πρὸς θεραπείαν τοῦ πένητος ἐπήγοντο· καὶ ὁ πλούσιος ὁ προσδοκῶν πα ραστῆναι τὸ φοβερὸν κριτήριον, τὸν πένητα οὐκ . ηλέησεν. Εγνως τοῦ πλουσίου τὴν ἐνταῦθα δόξαν και τιμὴν καὶ τρυφήν, τοῦ δὲ πένητος τὴν κόλασιν καὶ τὸν λιμόν· καὶ πῶς μὲν ὧδε ὁ πλούσιος ἦν ἀδικῶν καὶ πλεονεκτῶν καὶ ἐν τρυφῇ σπαταλῶν, ὁ δὲ πτω χὸς κακοχούμενος. Τί δὲ καὶ ἔβλαπτε τὸν πλούσιον ἐκ τοῦ περισσεύματος αὐτοῦ, τοῦ οἰκτειρῆσαι τὸν πτωχόν; Εἰ γὰρ καὶ ἀθάνατος ἔμελλες, ἄνθρωπε, ὑπάρχειν τε εἰς τὸν αἰῶνα, οὐκ ἂν τὴν ἀσπλαγχνίαν εἶχες· πίσω γε μᾶλλον ὅτι θνητὸς εἶς, καὶ οὐδὲ τὴν ἡμέραν ἢ τὴν ὥραν τῆς τελευτῆς σου ἐπίστασαι; 16. Οὕτως διάγων ἀσπλάγχνως καὶ ἀνελεημόνως, ἐγένετο, φησίν, ἀποθανεῖν τὸν πλούσιον καὶ ἀπὸ ενεχθῆναι εἰς κόλασιν αιώνιον. Απέθανε δὲ καὶ ὁ Λάζαρος, καὶ ἀπηνέχθη ὑπὸ ἀγγέλων εἰς τὸν κόλπον ᾿Αβραάμ· ὑπάρχων δὲ ἐν τῷ πυρὶ ὁ πλούσιος, εἶδε Λάζαρον ἀναπαυόμενον ἐν τοῖς κόλποις Αβραάμ καὶ ἦν ἀπεστρέφετο τὰς όψεις αὐτοῦ, καὶ ἀγνώ ριστον εἶχεν, ἐγνώρισεν αὐτὸν, καὶ κράξας ἔλεγεν Ἐλέησόν με, πάτερ ᾽Αβραὰμ, και πέμψον Λάζαρον ἵνα βρέξῃ μου τὰ χείλη τῷ δακτύλῳ αὐτοῦ, ὅτι ἐδυ ναμαι ἐν τῇ φλογί ταύτη. "Ω πλούσιε, ὃς σεαυτόν πλούσιον καὶ φρόνιμον ἐκράτεις, ἄφρων ὑπῆρχες τῶν ἀφρονεστέρων. Ἔγνως ἄρτι τὸ τί σοι προεξένησεν ἡ ἀσπλαγχνία. Ποῦ ὁ πλοῦτος; ποῦ ὁ ἄργυρος καὶ ὁ χρυσίς; ποῦ ἡ φαντασία τῶν ἡδονῶν; που δ θόρυβος τῶν οἰκετῶν; ποῦ ὁ πολὺς καὶ ἄκαιρος δρό μος; Καὶ ἄρτι ὡς εἷς τῶν ἀπόρων κράζεις, ἐλέησόν με. Εἰ καὶ μὴ εἰς πῦρ ἐβλήθης, τότε γὰρ οὐκ ἠλέη Τοῦ ἐν ἁγίοις Ευλογίου Αλεξανδρείας. Ότι καὶ διὰ τῶν κυνῶν τὴν ὑπερβολὴν τῆς τοῦ πλουσίου ἀπηνείας ἐλέγχει ἡ παραβολή· οἱ μὲν γὰρ κύνες οἰκτείροντες αὐτοῦ τὴν πολλὴν ταλαιπωρίαν, ὅπερ ἐδύναντο ποιεῖν ἔπραττον περιλείχοντες καὶ οἷον ἀποσμήχοντες αὐτοῦ τὸ ἕλκος ταῖς γλώσσαις· ὁ δὲ καὶ τῶν κυνῶν περὶ τὸν ὁμήρυ λον ἀπηνέστερος, καὶ δι' αὐτῶν ἠλέγχετο τῶν κυνῶν διὰ τοῦτο κἀκεῖνον τὸ πῦρ ἀδυσωπήτως μετέρχεται. Εὐλο γίου Αλεξανδρείας. Δέχεται καὶ ταῦτα διὰ τῶν πενήτων ὁ Θεός· ἂν μόνον τοῦ λοιποῦ φυλαξώμεθα μὴ ἁμαρτάνειν. Καλὸν γὰρ κἂν διὰ τῶν τῆς πλεονεξίας χρημάτων φίλους κτᾶσθαι τοὺς ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ πενομένους, πλουσίους δὲ κατὰ Θεόν· ἵνα ὅταν ἐκλίπωμεν, μηδὲν ἔχοντες ζωτικόν δικαίωμα, δι' ὧν αὐτοὺς εὖ ἐποιήσαμεν, εἰς τὰς ἑαυτῶν ἡμᾶς σκηνὲς οἱ ἡλεγμένοι ὑποδέξωνται. Εἰ δὲ μηδὲ ἐκ τοῦ μαμωνᾶ τῆς ἀδικίας, ἤτοι τῆς πλεονεξίας, εὖ ποιεῖν θελήσαιμεν, πῶς ἂν πιστευθείημεν ὅτι εἰ προσῆσαν ἡμῖν ἐξ οἰκείων κόπων χρήματα, τούτοις ἂν τοὺς ἐνδεεῖς ἡλεήσαμεν; Εἰ γὰρ ἐκ τῶν ἀλλοτρίων καὶ ἃ χωρὶς κόπων πλεονεκτικῶς ἐκτησάμεθα, οὐ μετε δώκαμεν, ἃ καὶ οἰκεῖα δοκεῖ εἶναι, καὶ πόνων ἰδίων καρπὸς, πῶς ἄν τινι τούτων μεταδοῦναι πιστευθείημεν
col. 447–448page 68 of 75
PG 86:447σας, οὐδὲ νῦν ἄρτι ἐλεηθείς. Τί δὲ καὶ ἐπιζητεῖς τὴν συγκαλῆς, Λάζαρον εἰς σωτηρίαν, λέγων πρὸς τὸν Ἀβραὰμ ἐλεῆσαί σοι καὶ πέμψαι τοῦτον τοῦ παρέχειν σοι σταλαγμὸν ὕδατος; ἀνωφελής λοιπὸν ἡ ἱκεσία του παρῆλθεν ὁ καιρὸς τοῦ ἐλέους· καὶ γὰρ ὧδε ἀνή λεος κρίσις ἐστὶ τοῖς μὴ ποιήσασιν ἔλεος. Μηκέτι προσθήσεις τοῦ λέγειν, Ελέησόν με, πάτερ Αβραάμ, καὶ πέμψον Λάζαρον· οὐκ ἔστιν ὁδὸς αὐτόθι περᾶσαι. Πῶς οὖν οὕτως ἔλεγες, ἀναίσθητε πλούσιε; Ὃν κατα νοῆσαι όμμασιν οὐ κατεδέχου, οὔτε ῥήματος αὐτοῦ ἀκοῦσαι, καὶ ἄρτι τὸν ἐπιθυμοῦντα χορτάζεσθαι ἀπὸ τῶν πιπτόντων ψιχίων τῆς τραπέζης, οὐκ ἠλέητας, τὸν ᾿Αβραὰμ αἰτεῖς ἀποστεῖλαι τοῦτον βρέξαι σου τα χείλη; Πῶς δὲ καὶ πατέρα ἐκάλεσας τὸν ᾿Αβραάμ; τῶν γὰρ ἐν φωτὶ διαγόντων οἵτινες μιμηταὶ αὐτοῦ ἐγένοντο τῆς φιλοξενίας καὶ ἐλεημοσύνης, αὐτῶν ἐστι πατήρ. Οὐδεμία οὖν κοινωνία φωτ! σκότους οὐ γὰρ εἰ ἄξιος τοῦτον καλέσαι πατέρα, ἀλλὰ κατά τὴν ἀνελεήμονα σου τρόπον υἱὸς εἶ σκότους και γεέννης. Κ΄. Καὶ μὴ νομισάτω τις τὸν ᾿Αβραὰμ μὴ εἶναι πλούσιον· οὐκ ἂν εἶχε τὴν οἰκογενείς ", καὶ ὕπαρξιν, καὶ κτήνη πολλὰ ἔχων; Καὶ οὐδὲν ἔβλαψεν αὐτὸν ὁ πλοῦτος· ἀλλὰ μετὰ τούτου τοῦ πλούτου ἠγέρασε τὸν παράδεισον. Καὶ ὅρα τοῦ πατριάρχου Ἀβραὰμ τὸ συνετόν. Ἐν τῇ ὁδῷ ἦν, πήξας σκηνήν, κἀκεῖσε παραμένων, ἵνα μή τις διαλάθῃ τοῦτον ἄμοιρος τῆς αὐτοῦ ξενοδοχίας γένηται. Θαυμάσαι δὲ καὶ τούτου τὸ αἰδέσιμον ἔχω τῆς πολιᾶς· οὐκ ἐπέτρεψέ τινι ἀπὸ τῶν αὐτοῦ δούλων την διακονίαν τῆς ξενοδοχίας καταπιστεῦσαι, μήπως ὡς δοῦλος ὡς ῥᾴθυμος καθυπνεί, οι ξένοι παρέρχονται, καὶ τῆς πρὸς αὐτὸν. έτοιμασθείσης ξενοδοχίας ἀποστεροῦνται. Ζημίαν ἡγεῖται ὁ γέρων. Αλλ' αὐτὸς ὁ κύριος καὶ δεσπότης τῶν τριακοσίων δεκαοκτώ δούλων ἐκαθέζετο ἐπὶ τῆς ὁδοῦ γρηγορῶν μὴ παρελθεῖν τινα, καὶ πάντας καλῶς ἀποθεραπεύων ηὐφραίνετο ὡς ἐπὶ βασιλικῷ ἀρίστῳ κληθέντας. Καὶ οὐ μόνος ἦν ὁ ἐπιμελούμενος τῆς ξενοδοχίας τὴν ἐλεημοσύνην, ἀλλὰ καὶ τὴν Σάββα τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα συγγνώμονα καλῆς αὐτοῦ προαιρέσεως ἔσχεν· καὶ ἀγγέλους ἐξένησαν, και καρπὸν κοιλίας τὸν ἐξ ἐπαγγελίας Ἰσαάκ εὗρον, και τὸν παράδεισον ἠγόρασαν. Καὶ ἰδὲ πῶς αὐτὸν οὐκ ἔβλαψεν ὁ πλοῦτος· οὐκ ἦν καὶ ὁ Ἰὼβ πλούσιος; ᾿Αλλὰ τοῖς δεομένοις ἐκ τούτου οὐ καθυστέρει 18, ἀλλὰ τοῖς πᾶσιν ἐχορήγει τὰ δέοντα, σύνοικον ἔχων τὴν ἐλεημοσύνην μετὰ τοῦ πλούτου. Ωσαύτως καὶ ἡ Ἰωακεὶμ πλούσιος ἦν ἀλλὰ καὶ τὴν ἐλεημοσύνην ἐπισπᾶτο, καὶ δι' αὐτῆς ἠξιώθη γενέσθαι τῆς ἀειπαρθένου πατὴρ καὶ Θεοτόκου Μαρίας. ΚΑ'. Καὶ οὐ μόνον εἰσὶν οἱ πρὸ νόμου, καὶ οἱ ἐν νόμῳ γεγονότες ἐλεήμονες, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς καθ ΝΟΤΕ. "Ην Ἰωακμ πλούσιος σφόδρα,
col. 449–450page 69 of 75
PG 86:449ἡμᾶς γενεάς πολλοὶ τὴν ἐλεημοσύνην ἠγάπησαν μάρτυρες οὖν ἦσαν πλούσιοι, ἀλλὰ τὸν πλοῦτον αὐ τῶν διένεμον και γυμνοὶ πρὸς τὴν ἄθλησιν ἔδραμον. Ἀλλ᾿ οὖν καὶ οἱ ἀσκηταὶ τὸ αὐτὸ ἐποίησαν καὶ ἀντήλλαξαν τὸν πλοῦτον αὐτῶν μετὰ τῶν πενήτων, καὶ ἡγόρασαν τὸν παράδεισον. Οὐ μόνον ἄνδρες, ἀλλὰ καὶ γυναῖκες, ἐκ τῶν πλουσίων τὴν ἐλεημοσύνην ποιήσαντες ποθήσαντες ]. Η Ταβιθά, ἣν ἐν ταῖς Πράξεσι τῶν ἀποστόλων 18 ἀκούομεν, πόσας ἐλεημοσύνας ἐποιεῖτο ταῖς χήραις. Ωσαύτως καὶ ἡ Εὐβούλα πλουσία ἦν, ἀλλὰ καὶ ἐλεημοσύνην πολλὴν εἶχε, καὶ τῷ κορυφαίῳ Πέτρῳ διακονοῦσα. Οὐκ ἦν καὶ ἡ ἐσία Μελάνη πλουσία σφόδρα; ναὶ λέγω πλουσία· ἀλλὰ καὶ τὴν μετάδοσιν τῆς ἐλεημοσύνης πλουσιωτέραν είχε. Καὶ γὰρ καθεξῆς τῶν ἐν πλούτῳ γενομένων ἐφ' ἡμᾶς μαρτύρων καὶ δικαίων τὰ κατορθώματα τῆς ἐλεημοσύνης αὐτῶν διηγήσασθαι, μακρόν ἐστι τοῦ λέγειν. Καὶ γὰρ μέχρι τοῦ παρόντος εἰσί τινες οἱ ἀγαπῶντες ποιεῖν τὴν ἐλεημοσύνην διαπαντός· ὡσαύτως εἰσὶν οἱ πλείους, οἱ ποθοῦντες πλουτεῖν ἐκ τόκου καὶ ἀδικίας, οἱ καὶ τὴν ἐλεημοσύνην μὴ ποιοῦντες καὶ μισοῦντες, καθὼς ὃν ἀνωτέρω εἰρήκαμεν πλούσιον. Διὰ τοῦτο ἤκουσεν, Απέλαβες τὰ ἀγαθά σου ἐν τῇ ζωῇ σου. ἀπήλαυσας τὸν πλοῦτόν σου μόνος· οὐ γάρ τινι τῶν μή ἐχόντων παρεῖχές τι, ἀλλὰ μόνος ἧς τρυφῶν καὶ σπαταλῶν· καὶ ὁ πένης καὶ τῶν πιπτόντων ψιχίων ἐκ τῆς τραπέζης σου ἐστερεῖτο ἐπιθυμῶν. Λοιπὸν οὐκέτι σου μερίς ἐστιν ἐν τοῖς σωζομένοις· τῶν γὰρ ἐλεημένων ἐκληρώθη ὁ παράδεισος.. ΚΒ'. Καὶ οὐκ ἦν ὁ πατριάρχης 'Αβραάμ μαλάξαι αὐτοῦ τὴν ὀδύνην· οὐ προσέθηκε πόνον, οὐκ ἔπληξεν αὐτὸν λόγοις, οὐκ ἠρνήσατο τὴν φύσιν τὴν ἀνθρωπίνην, ἀλλὰ πραείᾳ τῇ φωνῇ καὶ ἐλεεινῷ τῷ προσ ώπῳ ἀπόκρισιν ἐδίδου αὐτῷ τοιάνδε· Τέκνον, μνή. σθητι ὅτι ἀπέλαβες σὺ τὰ ἀγαθά σου ἐν τῇ ζωῇ σου, καὶ ὁ Λάζαρος ὁμοίως τὰ κακά· νῦν δὲ ὅδε παρακαλεῖται, σὺ δὲ ὀδυνᾶσαι. Καὶ ἐπὶ πᾶσι τούτοις μεταξὺ ἡμῶν καὶ ὑμῶν χάσμα μέγα ἐστήρικται, ὅπως οἱ θέλοντες διαβῆναι ἐντεῦθεν πρὸς ὑμᾶς μὴ δύνωνται, μηδὲ οἱ ἐκεῖθεν πρὸς ἡμᾶς διαπερῶσι. Ταύτην δὲ τὴν ἀπόκρισιν ὁ πλούσιος παρὰ τοῦ πατριάρχου ἤκουσε· καὶ οὐδὲ κἂν τοῦ μικροῦ σταλαγματος ἐδέξατο. Διὸ καὶ ἐδυνώμενος ἐν τῇ φλογὶ ἔλεγε· Εἰ δυνατόν ἐστιν, πάτερ, ἀπελ θεῖν καὶ διαμαρτυρεῖν τοὺς ἀδελφούς μου, ἵνα μὴ καὶ αὐτοὶ ἔλθωσιν εἰς τὸν τόπον τοῦτον βασάνων; Ἔμαθον ὁ ἔπαθον. Τί μοι τὸ ὄφελος τοῦ πλούτου ἐγένετο; οὐδέν· ἀλλὰ πρόξενος πυρὸς αἰωνίου. Εἰ ΝΟΤ.
col. 451–452page 70 of 75
PG 86:451γὰρ καὶ αὐτοὶ τὰ ὦτα βύσουσι τοῦ μὴ ἀκοῦσαι τὰς εὐαγγελικὰς ἐξηγήσεις τοῦ Δεσπότου καὶ τῶν προ φητῶν αὐτοῦ καὶ ἀποστόλων, πάντως οὗτοι ἐνθάδε καταδικασθήσονται σὺν ἐμοὶ φλογίζεσθαι. ΚΙ'. Τούτων οὕτως ῥηθέντων, ἀγαπητοί, διῆλθον τὸν παρόντα λόγον· ἵνα τῆς σωτηρίας ἡμῶν πρό νοιαν ποιησώμεθα, καὶ ἕκαστος σπουδάσῃ ἀρέσαι Θεῷ, ὁ μὲν διὰ προσευχῆς καὶ νηστείας, ὁ δὲ διὰ ἐλεημοσύνης καὶ ἀγάπης. Καὶ μὴ αἰτιάσθω τις τὸν πλοῦτον, οὐ γὰρ ἄγει ὁ πλοῦτος τὸν ἄνθρωπον, ἀλλ᾽ ἄνθρωπος τὸν πλοῦτον ὅπου θέλει ἄγει, καὶ ὠφέλιμος αὐτῷ γίνεται καθώς γέγραπται 30. Καλός ὁ πλοῦτος τοῖς καλῶς αὐτὸν διοικοῦσιν· ὥσπερ γάρ καὶ καλή πενία τοῖς καλῶς αὐτὴν ὑπομένουσιν. Ἐκ γὰρ προαιρέσεως ἀγαθῆς τοῦ ἀνθρώπου, καὶ ἡ πλοῦτος καλῶς παρ' αὐτοῦ διοικεῖται· ἐκ δὲ τῆς κακῆς προαιρέσεω; ἔρχεται καὶ εἰς ἀσπλαγχνίαν ὁ ἄνθρωπος, καὶ ὁ πλοῦτος αὐτῷ κακὸς γίνεται. Δύο γὰρ διαφορὰς ἔχει ὁ πλοῦτος, τοῖς μὲν σκορπίζουσι τοῦτον καλῶς τοῖς ἐνδεέσι, πρόξενος παραδείσου, ὑπάρχει· τοῖς δὲ κακῶς χρωμένοις, καὶ ἐπαξούσι τοῦτον, καὶ ὧδε καταλιμπάνουσι, πρόξενος πυρός αἰωνίου ἐστίν. Καὶ εἰ ὁ μὲν δίκαιος μόλις σώζεται, ὁ ἀσεβὴς καὶ ἁμαρτωλὸς ποῦ φανεῖται; Διὰ τοῦτο παρακαλῶ ὑμᾶς, ἀδελφοί, ἕως ὅτε ἔχομεν καιρὸν μετανοίας, ἀγωνιζόμεθα τοῦ σωθῆναι. Εἰ γὰρ καὶ ἐγὼ ἀνάξιός εἰμι τοῦ σωθῆναι, κἂν ὑμεῖς μὴ ἀποτύχησε τῶν ἐπηγγελμένων ὑμῖν ἀγαθῶν, ὧν προητοίμασεν ὁ Δεσπότης ἡμῶν τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν. Οἷς γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἀξιωθῆναι πρεσβείαις τῆς ἀχράντου Δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκον καὶ ἀειπαρθένου Μα ρίας, τῶν φωτοειδῶν ἀγγέλων καὶ πάντων τῶν ἁγίων. "Οτι αὐτῷ πρέπει ἡ δόξα καὶ ἡ τιμή καὶ ἡ προσκύνησις μετὰ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΝΟΤ.Ε. Αναστασίου. Οὐ, καθὰ νομίζουσί τινες, τὸν ἀπὸ ἀδικίας συναγόμενον πλοῦτον, μαμωναν φησι τῆς ἀδικίας· οὐ γὰρ ἂν ὁ δίκαιος ἀδικίαν καὶ πλεονεξίαν ἐδίδαξεν· ἀλλὰ τὸν ὑπὲρ τὴν χρείαν ἡμῖν ἀποκείμενον. Ο γὰρ εὐπορῶν θρέψαι ἢ σῶσαι τὸν ἀπὸ λιμού ἢ χρέως ἢ αἰχμαλωσίας ἀπολλύμενον, καὶ μὴ βοη θών, οὗτος ὡς ἄδικος καὶ φονεύς δικαίως κατακριθήσεται· ὡς καὶ πάλιν τοὺς ἀνελεήμονας ἐλέγχων λέγει·· Εἰ ἐν τῷ ἀδίκῳ μαμωνᾷ πιστοὶ οὐκ ἐγένεσθε, τὸ ἀληθινὸν τὶς ὑμῖν δώσει; ο καὶ τὰ ἑξῆς. Καὶ ἀλλότριον μὲν καλεῖ τὴν τῶν χρημάτων περιουσίαν οὐ γὰρ συγγεγέννηται ἡμῖν, ἀλλ' ἔξωθεν προσγίνεται. Λέγει δέ· Εἰ ἐν τοῖς ἔξωθεν προσγινομένοις καὶ ὑπὲρ τὴν χρείαν οὖσιν, οὐκ ἐγένεσθε πιστοὶ, πῶς ἂν λάβοιτε τὸ ἀληθινὸν καὶ τὸ ἡμέτερον, τουτέστι τὸ θεόσδοτον χάρισμα ΓΒ'. Περὶ ἀστρονόμων Α'. Ημερών διελθουσῶν οὐκ ὀλίγων, προσελθών περὶ ἀστρονόμων
col. 453–454page 71 of 75
PG 86:453ἁμαρτάνουσιν οἱ ταῦτα λέγοντες. ὁ ᾿Αλέξανδρος λέγει τῷ μακαρίῳ Εὐσεβίῳ τῷ ἐπι σκόπῳ· Κύριε, ήκουσα παρά τινων ὅτι κατὰ ἄστρον γεννᾶται ἄνθρωπος· καὶ ὅτι ὅσοι ἀστέρες εἰσὶν ἐν τῷ οὐρανῷ, τοσοῦτοι καὶ ἄνθρωποί εἰσιν ἐπὶ τῆς γῆς· καὶ ὅταν ἀποθάνῃ ἄνθρωπος, καὶ ὁ ἀστὴρ αὐ τοῦ ἐκλείπει· καὶ ὅταν γεννηθῇ ἄνθρωπος, καὶ ὁ ἀστὴρ αὐτοῦ προστίθεται, ἐπειδὴ οὔτε τὸ γεννηθῆναι ἐκλείπει, οὔτε τὸ ἀποθανεῖν. Ὁ δὲ μακάριος ἤρξατο λέγειν· Ὢ πόση ἄνοια ἔγκειται ἐν τοῖς ἀνθρώποις, καὶ πότα ἁμαρτάνουσιν οἱ ταῦτα· λέγοντες! Εἰ γὰρ κατὰ ἄνθρωπον ἀστέρες ἐσκευάσθησαν ἐν τῷ οὐρα νῷ, ὅτε Ἀδὰμ καὶ ἡ Εὔα ἦσαν ἐν τῷ παραδείσῳ, δύο ἀστέρες ἦταν ἐν τῷ οὐρανῷ, πῶς ἀγνοοῦσι παν τελῶς οἱ μηδὲν ἐπιστάμενοι; Εἶτα ὅτε ὁ κατακλυσμὸς ἐπέλθῃ τῇ οἰκουμένῃ, καὶ πάντες πνικτῷ θανάτῳ παρεδόθησαν, καὶ Νῶς μετὰ τῶν ἑπτὰ ψυχῶν διεσώθη, ὀκτὼ μόνον ἀστέρες ἦσαν ἐν τῷ οὐρανῷ; Καὶ ἐξέλειπον οὖν πάντες, καὶ ἀκόσμητος ἔμεινεν ὁ οὐρανός; Καὶ εἰ κατὰ ἄνθρωπον οἱ ἀστέρες ἐν τῷ οὐρανῷ εἰσιν, πῶς τινες αὐτῶν κατ' ὀνομασίαν εἰσί; Πῶς ἡ Πλωὰς ἡ λεγομένη Αμα ξα, ἑπτὰ ἔχει ἀστέρας, καὶ οὐδέποτε ἐκλείπει ὁ ἀριθμὸς τῶν ἑπτὰ ἀστέρων; καὶ ὁ μαζουρὼθ ὁ λεγόμενος ἑξάστερος, ἐξ ἔχει ἀστέρας, καὶ οὐδέποτε ἐκλείπει ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐξ ἀστέρων; Καὶ ἄλλοι δὲ φανεροί εἰσιν, οὓς οἴδαμεν κατὰ διαδοχὴν ὅτι οὐδέποτε ἐκλείπουσιν· εἰ οὖν κατὰ ἀριθμὸν τῶν ἀνθρώπων εἰσὶν οἱ ἀστέρες, πῶς τούτων οὐδεὶς ἐξέλιπε ποτέ; Ω πῶς οὐδεὶς κατανοεῖ τὴν τῶν Γρα φῶν διδαχήν! Οὐκ ἤκουσας τοῦ Δαβὶδ λέγοντος 33, Σελήνην καὶ ἀστέρας, ἃ σὺ ἐθεμελίωσας; Οἱ ἀστέρες ἐξ ἀρχῆς τεθεμελιωμένοι δὲ λέγονται, οὐχ ὅτι ἀκίνητοί εἰσιν, ἀλλὰ πρὸς τὸ διαμένειν ἀεὶ ἐν τῷ οὐρανῷ· οὐκ εἰσὶ δὲ ἀκίνητοι, ἀλλ᾽ ἕκαστος αὐτ τῶν δρόμον τελεῖ καθὼς προσετάχθη· μεγάλως οὖν Β΄. Εἰσί τινες καιαρώμενοι τοὺς ἀστέρας, ὅταν κατά τινος ὀργίζωνται, καὶ λέγωσιν, Οὐαὶ τῷ ἄστρῳ σου. ᾿Αλλοι δὲ λέγουσι, Καλῷ ἄστρῳ ἐγεννήθη, διὸ καὶ συναστρεῖ αὐτῷ τὰ πάντα. Καὶ οὐαὶ τοῖς ταῦτα λέγουσιν! Οὐαὶ τοῖς προσκυνοῦσι τὸν ἥλιον καὶ τὴν σελήνην καὶ τοὺς ἀστέρας! Πολλοὺς γὰρ οἶδα τοὺς προσκυνοῦντας καὶ εὐχομένους εἰς τὸν ἥλιον. Ηδη γὰρ ἀνατείλαντος τοῦ ἡλίου, προσεύχονται καὶ λέ γουσιν, Ἐλέησον ἡμᾶς· καὶ οὐ μόνον ἡλιογνῶστα καὶ αἱρετικοὶ τοῦτο ποιοῦσιν, ἀλλὰ καὶ Χριστιανοί, καὶ ἀφέντες τὴν πίστιν, τοῖς αἱρετικοῖς συνανα μίγνυνται. Τί ἀφεὶς τὴν ποιητὴν τοῦ οὐρανοῦ καὶ τοῦ ἡλίου καὶ τῆς σελήνης καὶ τῶν ἀστέ μων, τοῖς κτίσματι προσκυνεῖς; Οὐ δεῖ λατρεύειν τῇ κτίσει παρὰ τὸν Κτίσαντα. Γέγραπται γάρο. Κύριον τὸν Θεόν σου προσκυνήσεις, καὶ αὐτῷ λα τρεύσεις. Ἐπικατάρατος προσκυνῶν τὸν ἥλιον, καὶ ΝΟΤΑ. ἡλιογνωσται.
col. 455–456page 72 of 75
PG 86:455τὴν σελήνην καὶ τοὺς ἀστέρας, καὶ εἴ τι ἕτερον ποίημα, παρὰ τὸν ποιητήν. Πολλοὶ καὶ ἕτερα τινά φαντάζονται ἐν τῷ οὐρανῷ. Πολλοὶ μυθολογοῦσι τὴν σελήνην κατέρχεσθαι καὶ εἰς ζῶον μεταβάλλεσθαι. Οταν γὰρ ἐξαιματῶται λέγουσι πλανώμενοι, ὅτι ἄνθρωπος κατήγαγεν αὐτὴν καταγοητεύσας Καὶ οὐαὶ τοῖς τοῦτο λέγουσι! Τίς ηδυνήθη καταγος τεύσας ἀναβαίνειν εἰς οὐρανόν; Ἡβουλήθη καὶ Σί μων ὁ μάγος ἀνελθεῖν εἰς τὸν οὐρανὸν, ἀλλὰ πεσὼν διερράγη· μὴ γένοιτο τοιοῦτόν τι γενέσθαι, ἀλλὰ συστήματα καιρῶν εἰσι καὶ πολέμων· οὐδεὶς γὰρ δύναται ταλεῦσαι ἄστρον οὐρανοῦ, οὔτε μικρὸν εἴτε μέγα, & ὁ Θεὸς τῇ ἰδίᾳ δυνάμει ἐθεμελίωσεν. Γ'. Πολλοὶ λέγουσιν ὅτι νεφέλας καὶ ὑετοὺς ἀπὸ ελαύνουσι γόητες, καὶ τοῦτο ματαιολογοῦσι. Τίς δύναται πρόσταγμα Θεοῦ ἀποστρέψαι γοητεία; καὶ γὰρ νέφη, κατὰ προσταγὴν τοὺς ὑετοὺς ἐκχέουσιν ἐπὶ τὴν γῆν, πῶς δύναται ἄνθρωπος πρόσταγμα θεοῦ ἀποστρέψαι; Ακουσον τῆς Γραφῆς ". "Οτε βουλήθη δ Θεὸς ἐξαγαγεῖν τοὺς Ἰουδαίους ἐκ γῆς Αἰγύπτου, ἐποίησε διὰ Μωϋσέως πολλὰ σημεῖα καὶ τέρατα καὶ ἐποίησαν καὶ οἱ ἐπαοιδοὶ τῶν Αἰγυπτίων κατὰ φαντασίαν, καὶ ἠπάτησαν τὸν Φαραώ. Εξέτεινε δὲ Μωϋσῆς τὴν ῥάβδον, καὶ ἰδοὺ τὰ νέφη συνέτρεχον, καὶ ὁ οὐρανὸς συνεσκεδάννυτο, καὶ ἀστραπαὶ καὶ βρονταί προέβαινον, θάνατος ἐπειλεῖτο τοῖς Αἰ γυπτίοις, χάλαζα κατήρχετο, καὶ οὐχ ὑπελείπετο ἔτι ζῇν τὰ ἐν τῷ πεδίῳ. Εἰ δυνατοὶ ἦσαν οἱ φαρμα καὶ ἀπελάσαι νέφη, διὰ τί ὅτε ἐπηνέχθη ἡ χάλαζα, οὐκ ηδυνήθησαν ἀποστρέψαι τὸν ὑετὸν καὶ τὴν νεο φέλην; Πάντα οὖν κατὰ προσταγὴν Θεοῦ γίνετα:. Ο ήλιος οὐχ ὅτε θέλει ἀνατέλλει, ἀλλ' ὅτε προστάσε σεται· εἰ γὰρ ἔμελλεν ὅσην ἔχει θέρμην ἐκπέμπειν ἐπὶ τὸ τῆς γῆς χωρίον, οὐχ ὑφίστατο τῶν ἀνθρώπων τὸ γένος· πῦρ γάρ ἐστιν καὶ οὐδὲν ἕτερον. Η σε λήνη οὐχ ὅσον θέλει αὐξεῖ, ἀλλὰ μέτρῳ καὶ σταθμῷ καθώς προσετάχθη. Ἡ γῆ οὐχ ὅτε θέλει καρποφορεῖ, ἀλλ' ὅτε Θεός θέλῃ Θεό;] προστάσσεται· καὶ ἅπαξ οὐδὲν παρεκτὸς προστάγματος Θεοῦ γίνεται· καθὼς εἶπεν, ὅτι οὔτε στρουθίον εἰς παγίδα πετεῖται ἄνευ τοῦ Πατρὸς ὑμῶν. Η Δ'. Εισί τινες λέγοντες, ὅτι γεγραμμένον ἐστὶ περὶ τοῦ ἀνθρώπου ὅσα δεῖ αὐτὸν ποιῆσαι πονηρὰ καὶ ἀγαθά. "Οθεν καὶ ἐμπίπτοντες εἰς κακὰ ἐκ τοῦ Σατανᾶ καὶ ἐκ τῆς ἰδίας προαιρέσεως, συνήθως λέ γουσιν, Οὐαὶ τῷ γραπτῷ μου! Καὶ οὐαὶ τοῖς ταῦτα λέγουσιν! Οίδα πολλοὺς λέγοντας, ὅτι κατὰ διτὸν ἀποθνήσκουσιν ἄνθρωποι, ἐν ποταμῷ ἢ ἐν κρημνῷ, ἢ οἱῳδήποτε τρόπῳ. Καὶ τοῦτο ματαιολογοῦσι, καὶ άμαρτάνουσι λέγοντες. Ο γὰρ Θεὸς ἐποίησε τὸν ἄν θρωπον αὐτεξούσιον, καὶ ἔδειξεν αὐτῷ τὴν ὁδὸν τοῦ φωτὸς καὶ τοῦ σκότους καὶ τὸ κέρδος καὶ τὴν ζη μίαν, λέγων διὰ τοῦ προφήτου· Ἐὰν θέλητε καὶ εἰς τὴν γῆν, εἰς παγίδα,
col. 457–458page 73 of 75
PG 86:457εισακούσητέ μου, τὰ ἀγαθὰ τῆς γῆς φάγεσθε ἐὰν δὲ μὴ θέλητε μηδὲ εἰσακούσητέ μου, φησίν, ἐγὼ οὐκ ἀναγκάζω ὑμᾶς. Τὸ γὰρ ἐξ ἀνάγκης για νόμενον, κέρδος οὐκ ἔχει. Ηδύνατό σε ὁ Θεὸς καὶ ἄκοντα ποιῆσαι καλὸν, ἀλλὰ τὸ ἀκούσιον ἄμισθόν ἐστιν. Εἰ ἦν γεγραμμένον τὸ ποιεῖν ἀγαθὸν καὶ που νηρὸν, οὐκ ἔλεγεν· Ἐὰν θέλητε καὶ εἰσακούσητέ ἀλλὰ τοῦτο ἔλεγεν· Δεῦρο, ἐξακολούθει τοῖς γε μου γραμμένοις. ᾿Αλλὰ μονοτρόπως εἶπεν· Ἐὰν θέλητε, καὶ εἰσακούσητέ μου. Εγώ, φησίν, ὅρους σοι οὐκ ἔθηκα, οὐκ ἔταξα ἐπὶ σοὶ καλὰ καὶ κακὰ, αὐτεξούσιόν σε ἐποίησα· 3 βούλει ποίει· οὐκ ἔστι γεγραμμένον ποιεῖν καλὰ καὶ κακά. Ἐπεὶ εἰ ἔγραψε με ποιεῖν ἁμαρτίαν, καὶ ποιῶ αὐτὴν, ἵνα τί με κρίνει; τῷ γὰρ προστάγματι αὐτοῦ ἀντιστῆναι οὐ δύναμαι. Η τίς κρίνει με τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ τηροῦντα; Μή πλανηθῇς, ὦ ἄνθρωπε· οὐδέποτε ὁ Θεὸς θελητής ἐστι και κοῦ ἀνθρώπων· οἱ γὰρ ἐπερχόμενοι τῷ ἀνθρώπῳ πειρασμοί, ἐκ τοῦ πονηροῦ εἰσιν. Εἰ δὲ ἐμοὶ οὐ πεί θεις, ἄκουε τοῦ ᾿Αποστόλου λέγοντος· Μηδεὶς πει ραζόμενος λεγέτω, ὅτι ἀπὸ τοῦ Θεοῦ πειράζομαι ὁ γὰρ θεὺς ἀπείραστός ἐστι κακῶν, πειράζει δὲ αὐτὸς οὐδένα· ἕκαστος δὲ πειράζεται ὑπὸ τῆς ἰδίας ἐπιθυμίας. Ἐὰν δὲ ποιῆς ἀγαθὸν, τῇ τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίᾳ ἐπίγραψον· ἐὰν δὲ πονηρόν, τῇ τοῦ διαβόλου πονηρίᾳ· ἡ ἀγαθὴ ὁδὸς παρὰ τοῦ Κυ ρίου κατευθύνεται τῷ ἀνθρώπῳ· ἡ πονηρὰ, ὑπὸ τοῦ Σατανᾶ. Ε'. Δύο εἰσὶν ὁδοί· εἰς οἷαν ἀρέσκεται ἄνθρωπος, ἐν αὐτῇ βαδίζει. Ἐάν ἐστιν ἡ πρόθεσίς τινος πρὸς ( τὸν Θεὸν, καὶ θέλει τῇ ἀγαθῇ ὁδῷ βαδίσαι, εὐθέως ἀποδίδωσιν ὁ Θεὸς τὴν χεῖρα, καὶ κατευθύνει αὐτοῦ τὴν ὁδὸν, καὶ τὰ διαβήματα κατορθοῦνται, καὶ ὁ βίος αὐτοῦ γίνεται ἐν ἀγαθῇ πολιτείᾳ, καὶ πληροῦται ἐν αὐτῷ τὸ ῥητὸν τοῦ Δαβίδ· Παρὰ Κυρίου τὰ διαβήματα ανθρώπου κατευθύνεται, καὶ τὴν ὁδὸν αὐτοῦ θελήσει σφίδρα. Ποίαν ὁδὲν θέλει ὁ Θεὸς πορευθῆναι τὸν ἄνθρωπον, ἢ πάντως τὴν στε νὴν καὶ τεθλιμμένην ὁδὸν, τὴν ἀπάγουσαν εἰς τὴν ζωὴν τὴν αἰώνιον; Ἡ γὰρ πλατεία καὶ εὐρύχωρος ὁδὸς τοῦ Σατανᾶ ἐστιν, ἡ ἀπάγουσα εἰς τὴν ἀπὸ ώλειαν. Τῆς στενῆς καὶ τεθλιμμένης ὁδοῦ τὰ μίλια εἰσι ταῦτα· πρὸ πάντων ἀγάπη, ἐλεημοσύνη, παρ θενία, ἀφιλαργυρία, ἀφθονία, ἀοργησία, ἀμνησικακία, νηστεία, εὐχὴ, ἀγρυπνία, χαμευνία, ψαλμῳδία, καὶ τὰ ὅμοια τούτοις, τὰ ἀπάγοντα εἰς τὴν ζωὴν τὴν αἰώνιον. Τῆς πλατείας καὶ εὐρυχώρου τὰ μίλιά εἰσι ταῦτα· πλεονεξία μήτηρ τῆς εἰδωλολατρείας, μνησικακία, φθόνος, φόνος, μοιχεία, πορνεία, ἔρις, και ταλαλιά, κατηγορία, ὀργὴ, μέθη, κραιπάλη, καὶ τὰ τούτοις ὅμοια, τὰ ἀπάγοντα εἰς τὴν ἀπώλειαν. Τὸν ζωὴν τὴν αἰώνιον. Γ'. Ἀλλ᾿ ἀντιλέγουσι τινες λέγοντες, ὅτι οὐ θέ λει τις δίκαιος εἶναι καὶ εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασι πορευόμενον τὴν στενὴν ὁδὸν ὁδηγεῖ ὁ Θεὸς εἰς τὴν ἀπείραστος
col. 459–460page 74 of 75
PG 86:459λείαν; Πολλοί, φησίν, ἠθέλησαν δικαιοπραγήσει, καὶ οὐκ ἴσχυσαν εκτελέσαι· διὰ τί τούτους ἀφῆκεν ὁ Θεὸς ἀπολέσθαι; Διὰ τί οὐκ ἐβοήθησεν αὐτοῖ;; ΕΙ τοῖς βουλομένοις βαλλομένοις], φησὶν, εἰς ἀγα Οὸν ἐπιδίδωσιν ὁ Θεὸς τὴν χεῖρα, διὰ τί τούτοις οὐκ ἐξαίθησεν; 'Αλλ᾿ ἄκουσον τί λέγει η Γραφή· Οὐχ ὡς ἄνθρωπος, ἔψεται ὁ Θεός· ἄνθρωπος εἰς πρόσο ωπον, Θεὸς εἰς καρδίαν. Σὺ τὸ πρόσωπον κατα νοεῖς καὶ τὰ ἔξωθεν πράγματα βλέπεις· ὁ Θεὸς τὰς καρδίας ἐρευνᾷ καὶ τὰς διανοίας κατανοεί. Μὴ νομί σῃς ὅτι πάντες κατὰ Θεὸν πολιτεύονται· ὀλίγοι εἰσὶν οἱ κατὰ Θεὸν πολιτευόμενοι, ἀλλὰ κατὰ ἀνθρωπαρέσκειαν ταῦτα ποιοῦσι, καὶ προβάλλουσι σακκοφο ρίαν, καὶ κομῶσι τὰς κεφαλὰς, καὶ περιπατοῦσιν ἐπιδεικτικῶς, ἐπιδεικνύμενοι τοῖς ἀνθρώποις τὰ κατορθώματα ἑαυτῶν, καὶ θέλουσι κληθῆναι ἅγιοι, καὶ προσκυνεῖσθαι ὑπὸ πάντων. Κατανοεῖς σὺ τὸ ἔξωθεν μόνον, καὶ νομίζεις αὐτοὺς κατὰ Θεὸν πάντα ποιεῖν, καὶ οὐκ οἶδας τί κέκτηται αὐτῶν ἡ καρδία ὁ δὲ Κύριος ἐτάζων καρδίας καὶ νεφρούς, οἶδεν αυ τῶν τὴν ὁρμὴν, καὶ ἀφίησιν αὐτοὺς ἐκπεσεῖν, ἵνα φανερωθῶσιν αὐτῶν τὰ βουλεύματα. Οἱ γὰρ κατὰ ἀνθρωπαρέσκειαν μετερχόμενοι τὸν βίον τῶν ἀρε τῶν, οὗτοι καὶ σφάλμασι περιπίπτουσιν. Οἱ γὰρ κατὰ Θεὸν προβαλλόμενοι ἀσκῆσαι, οὐδέποτε ἐγκαταλιμπάνονται ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, καθὼς εἶπεν ὁ Προ φήτης, ὅτι Νεώτερος ἐγενόμην, καὶ γὰρ ἐγήρασα, καὶ οὐκ εἶδον δίκαιον εγκαταλελειμμένον. Ζ΄. Πολλοὶ δὲ τῶν μοναχῶν σφαλέντες εἰς γάμον προτρέπονται, κακῶς ἐκλαμβάνοντες τὸ τοῦ ᾿Απο στόλου ῥητὸν, τὸ καλῶς εἰρημένον. Φησὶ γάρ· ΕΙ οὐκ ἐγκρατεύονται, γαμείτωσαν. Καὶ οὐκ οἴδασιν ὅτι μετὰ τὰς συνθήκας τὰς εἰς Θεὸν οὐ λέγεται γά μος, ἀλλὰ διηνεκής μοιχεία. Μετὰ γὰρ τὸ συνθέσθαι αὐτοὺς τῷ Θεῷ περὶ τῆς ἀποταγῆς, καὶ πάλιν εἰς τὰ ὀπίσω στραφῆναι, οὐκ ἔστι γάμος, ἀλλὰ καὶ ὁ βίας ἔγκλημα, ἡ κοίτη ἐν κατακρίσει, καὶ τὰ τέκνα νόθα, καὶ ὁ γάμος ἐν παρανομίᾳ. Οὐδεὶς γὰρ ἐπιδα λὼν τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐπ' ἄροτρον, καὶ στραφεὶς εἰς τὰ ὀπίσω, εὔθετός ἐστιν εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐ ρανῶν. Οὐ γὰρ, ὡς ὑπολαμβάνουσιν, ὅτι τοῖς ἀποταξαμένοις εἶπεν 'Απόστολος ἀφιέναι τὴν τάξιν τῆς ἀποταγῆς καὶ τὸ μοναστήριον καὶ γάμῳ ζεύγνυσθαι· ἀλλὰ τοῦτο εἶπεν, Εἰ οὐκ ἐγκρατεύονται, γα μείτωσαν· ἵνα πρὸ τοῦ ἀποτάξασθαι, δοκιμάσῃ ἑαυ τὸν, καὶ νοήσῃ τὴν ἰδίαν ψυχήν, εἰ δύναται ὑπενέγ και τὰς ἀνάγκας τοῦ σώματος, καὶ τὰ σκάνδαλα τὰ ἐπερχόμενα ἐκ τοῦ πονηροῦ, καὶ τὸν καύσωνα καὶ τότε ὑπεισελθὼν τῷ ζυγῷ τῆς ἀποταγῆς. Εἰ δὲ ταῦτα οὐκ ἐγκρατεύεται, καὶ γινώσκει ἑαυτὸν εὐ άλωτον ὑπάρχειν, ἐν τούτῳ γαμησάτω. Κρείσσον γὰρ ἐστι γαμῆσαι ἢ πυροῦσθαι· καὶ μὴ δυνάμενον φυλάξαι ἑαυτὸν, ἐμπεσεῖν εἰς τὰ καταχθόνια τοῦ ᾅδου. Ταῦτα εἰδὼς καὶ ἀκούων, ὀφείλεις ἀποτασε σόμενος πολὺ δοκιμάσαι ἑαυτὸν, καὶ μετὰ πολλῆς
col. 461–462page 75 of 75
PG 86:461σκέψεως ὑπεισελθεῖν τῷ ζυγῷ τῆς ἀποταγής, ἵνα ἕως τέλους βαστάσας τὸν χρηστὸν ζυγὸν τῆς ἐγκρατείας, τύχοις τῆς ἐπουρανίου βασιλείας, ής γένοιτο πάντας ἡμᾶς ἐπιτυχεῖν χάριτι καὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἅμα τῷ ἁγίῳ Πνεύματι δόξα, κράτος, τιμή, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. κατασυλλογισμὸς πρὸς τοὺς Ἰουδαίους,
Continue reading PG 86: Eusebius, Emesenus Episcopus →≣ entire volume