Diplomatic text · vision-corrected transcription of the Migne scan (complete), over scholarios OCR (cleaned, language-split) — PG column chips mark the printed columns.
col. 2267–2268page 1 of 70
Notitia
PG 86:2267Καὶ πίστις ἐστὶ πάντως Τὰ δῆλα τῶν ἀδήλων, Τὰ μικρὰ τῶν μεγίστων. Τούτων σκοπῶν τὸ θαῦμα, Παθῶν δὲ καὶ ζητήσεις Ζητῶν δὲ καὶ θεώσεις Μετουσίᾳ τὸ κρεῖττον. Οἶδα, πλέον ποθήσεις Τὴν τρισόφωτον φαύσιν Οὐ τὸ ζῆν χαρίεσσαν έχει φύσιν, ἀλλὰ τὸ ρίψας Φροντίδας ἐκ στέρνων τὰς πολιοκροτάφους. Πλοῦτον ἔχειν ἐθέλω τὸν ἐπάρκιον· ἡ δὲ περισσὴ Θυμὸν ἀεὶ κατέδει χρυσομανής μελέτη. Ἔνθεν ἐν ἀνθρώποισιν ἀρείονα πολλάκι δήεις Καὶ πενίην πλούτου, καὶ βιότου θάνατον. Ταῦτα σὺ γιγνώσκων κραδίης ίθυνε κελεύθους, Εις μίαν εἰσορόων ἐλπίδα, την σοφίην.
col. 2269–2270page 2 of 70
Rem deinde declarat Eutychius sigilli exemplo, cujus omnes impressiones ab uno sunt eoque immutabili. Item ab exemplo vocis, quæ una eademque et individua tum in clamante est, tum in aere, tum etiam in omnium audientium auribus. Tum sic concludit: «Nemo igitur ambigat, quin incorruptibile post mysticum sacrificium et post sanctam resurrectionem, im mortale, sanctum et vivificum corpus cum sanguine Domini, typis conclusum per sacrificii operam, nemo, inquam, ambigat quin æque ac prædicta rerum exempla, vim suam iisdem typis imprimat, totumque in omnibus reapse sit. In ipso enim Dominico corpore universa inhabitat plenitudo deitatis Verbi Dei corporaliter, id est substantialiter. Panis autem vene randi fractio, mortem significat: quare et Pascha desideratum dictum fuit, ceu salutis, im mortalitatis, perfectaque scientiæ auspex. Atque ut illo tempore a cœna cum canticis exierunt in montem Olearum, sic nos post sancti corporis et sanguinis participationem gratias agimus, et in proprias quisque domos revertimur.» Hæc mehercule pretiosæ doctrinæ fragmenta sitim nostram desideriumque augent detegendi aliquando, si Deus faverit, largiores. Eutychii fontes, illos videlicet sermones multus, quos Eustratius ab eo scriptos fuisse com memoravit. (BOLLAND. Act. Sanct. t. I, April., pag. 548. ) mente firma Deum oravit usque ad septimam ho ram Dominicæ secundo-primæ post Pascha, quæ in diem 5 Aprilis incidebat. Cumque omnibus be nedixisset, tandem circa nonanı aut decimam noctis horam, quæ jam spectabat ad feriam 2 et diem 6 Aprilis, in Dei manus spiritu commendato, ex hac vita discessit. Hæc in Vita: cui consentit Theophanes ita scribens ad annum Tiberii quartum et ultimum: Hoc anno, die sexto Aprilis, indi ctione decima quinta, Eutychius patriarcha diem extremum clausit. Prædixerat autem Tiberio imperatori, cum ab eo in ultimo morbo invisere tur, celerem ipsi mortem instare: idque verumn fuisse eventus docuit. Nam quatuor post mensi bus e vita decessit imperator. Ita infra in Vita le gitur. Quæ etiam in Chronico Constantinopolitano, passim dicto Alexandrino,sic confirmantur: «Quarto imperii anno æger Tiberius, quinto Augusti 15 indictione creatus est Cæsar Mauritius Tiberius, et 13 Augusti coronatus Augustus, data illi in uxorem Constantina filia, 14 Augusti moritur Tibe rius. › Elapsi tunc erant ab obitu sancti Eutychii solum menses quatuor et dies octo. Eadem con firmat Theophanes. 1. Floruit sexto Christi sæculo sanctissimus Ec- cali D. Cum totam illam hebdomadam ægrotasset, clesiæ Constantinopolitanæ patriarcha Eutychius, natus anno 512, uti ex reliquo vitæ decursu et annis in ea peractis septuaginta, clare demonstra tur. Creatus est presbyter cum triginta esset an norum, circa annum Christi 542. Habitu dein mo. nastico apud Amasenos assumpto, vixit primum monachus, dein archimandrita usque ad annum 552, quo sanctus Menas patriarcha Constantinopo titanus mortuus est 25 Augusti: cui sanctus Euty chius, jam ante ut metropolita Amaseni apocrisia rius Constantinopolim profectus, eo ipso die, quo Menæ cadaver, ut Theophanes scribit, in sa cris adytis adhuc expositum jacebat, suffectus est patriarcha; et anno sequenti 553, præfuit cum aliis patriarchis concilio ecumenico Constantino poli habito. Cum præclaris virtutibus patriarchatum an. 13 regeret,et Justiniani imperatoris errores for titer oppugnaret, anno 565, indictione 13, abductus est 22 Januarii, primum ad duo consequenter mo⚫ nasteria, dein ad Principem insulam, inde Amaseam relegatus, et Joannes Scholasticus in ejus locum subrogatus est 13 Aprilis; quo postmodum, 31 Augusti, indictione 10, anno 577, exstincto, cum duodecim annis et quinque mensibus Eutychius exsul in monasterio Amaseno vixisset, plurimis miraculis clarus, revocatus est a Justino impera tore et Tiberio Cæsare ad Ecclesiam suam Con tantinopolitanam, quam tertia Octobris die Domi nica ingressus, sacrificium missæ peregit, et per sex horas sacram Eucharistiam distribuit. Vixit postmodum quatuor annos et sex menses, acri febre correptus anno 582, ipso die festo Paschatis, quo sacrificium misse obtulerat, et sacra commu nione suos refecerat. Conveniebat Pascha in diem 20 Martii, eyclo fana 13, plis 3, littera Domini 2. Sed quid melius ea nobis potuit indicare, quam Eustratius presbyter, scriptor Vitæ sancti Eutychii, qui familiaris hujus domesticus vixit, et cum eo in exsilium profectus atque reversus Con stantinopolim, nunquam ab ejus latere decessit, annosque, menses, dies et horas accurate obser vavit; ut mirum sit aliter a Baronio annos ejus, imɔ et annos Tiberii potuisse ordinari, et collocari utriusque obitum ad annum Christi 586, cum præ cipuam partem Vite someti Eutychii, ab Enstratio presbytera scripte in saos Annales Uansferret el
col. 2271–2272page 3 of 70
u. 7, ita scriberet: «Quod ad obitum Eutychii veneranda sanctorum Andreæ, Timothei et Lucæ pertinet, idem tradit Eustratius, ipsum die Pascha tis post officium vespertinum acri febre corre ptum, sicque depastis eo igne visceribus, post septem dies, nempe sequenti Dominica, migrasse ex hac vita.› Ast signato a Baronio anno 586, Pascha incidit in 17 diem Aprilis, et Dominica se quens in 24 diem Aprilis, et sic dies ejus natalis non esset assignandus 6 Aprilis, sed 25 ejusdem meusis. Præterea anno 586 erat indictio quarta. At contra Theophanes bis indicat indictionem de cimam quintain ad obitum tam sancti Eutychii 6 Aprilis vita functi, quam Tiberii imperatoris 14 Augusti mortui, cum, inquit, annos tres, menses decem, et dies octo imperasset. Regnavit post Ti berium Mauritius a 14 Augusti anni 582, per inte gros annos viginti usque ad annum 602, occisus 27 Novembris, feria 3, indictione 6, quem annum, mensem et diem cædis ejus aſſìrmat; sed imperio ejus tribuit solum annos 16, contra omnium scri plorum consensum. Annos ejus imperii viginti accuratissime digestos enumerant, Simocatta, in Ilistoria Mauritii imperatoris libris octo conscripta, Theophanes, auctor Chronici præcitati, et alii. reliquiæ repositæ sunt. Anno vero bomini mil lesimo ducentesimo quadragesimo sexto, duce au tem Venetorum inclyto Andrea Dandulo, Romæ autem Innocentio IV pontifice maximo, imperatore vero Federico secundo, sanctissimum ejus corpus Venetias delatum est, et in ſano D. Georgii, co gnomento Majoris, honorifice in altari reconditum die vicesima secunda mensis Aprilis, ubi diuturna hymnorum laudumque precatione a monachis de votissime colitur. Hæc ibi. Conveniunt in annum 1246, pontificatus Innocentii IV, et fere impe rium Federici II, contra quem Henricus, landgra vius Thuringiæ et llassiæ, anno præcedenti desi gnatus fuerat imperator, abrogato per concilium generale Lugdunense imperio Federici. Sed major difficultas est in Andrea Dandulo, qui sæculo se quenti, et anno 1336 dux Venetorum creatus traditur ab hujus reipublicæ scriptoribus. Bellinus de Padua inscripsit suo Martyrologio secundum morem curiæ Romanæ plerosque sanctos quorum reliquiæ Venetiis servantur in dicto monasterio S. Georgii Majoris, et ad memoratum 22 diem Aprilis ista habet: Item in monasterio S. Georgii Majoris Venetiarum translatio sancti Eustachii patriarchæ Constantinopolitani anno Domini 1246. › Bellinum sequuntur Maurolycus, Felicius, Molanus, Canisius, Galesinius et Ferrarius. Consentit ms. Florenti num in bibliotheca senatoris Strozzi asservatum. Idem Bellinus ad diem 19 Februarii iterum refert memoriam sancti Eustachii patriarchæ Ecclesiæ Constantinopolitanæ. Sequuntur iterum omnes ante citati auctores, ex quibus Canisius addit, fusius de eo agi 15 Julii, forsan ratus illum esse sanctum Eustathium archiepiscopum Antiochenum, qui eo die colitur. Piura diximus ad diem 19 Februarii inter praeterinissos et in alios dies rejectos, quæ ibi videri possunt. Cæterum quæ in citata Vita sancti Eutychii per Fabianum Cretensem habentur, nolumus proferre, quia est compendium alteriis Vitæ non sine variis mendis confectum. 5. Imperante Mauritio scripsit Eustratius presby ter Vitam S. Eutychii, cum elapsi essent anni duodeviginti, ex quo exsul apud Amasenos imperium ejus prædixisset: codemque imperatore præsente, in solemnissima panegyri camdem recitavit, quem admodum apparet ex Epilogo, ubi quem impri mis appellat divinum ac sacrum caput, non alius intelligendus quam ipse imperator. Recitavit an tem, quantum ex subducta temporum ratione con jicimus, et ex ipsius rei congruentia, in anniversa ria justorum funebrium conclusione anno 583, cum ante annos octodecim facta prædictio ad annum 565, qui fuit exsilii primus, commodissime referatur. Exstabat ea Vita Græce in bibliotheca Veneta, unde acceptam Lipomanus habuit, ex eoque Surius, Latine redditam a Petro Francisco Zino. Nos alterum ejus exemplar ex bibliotheca Vati cana nacti, cum videremus interpretem, veluti tam prolixæ orationis conspectu attonitum, segniori animo minusque attento ad translationem facien dam accessisse, et locis quam plurimis impegisse, Mediolani, Taurini, Parisiis et Divione reperinius necessarium duximus novam ex Græco versionem adornare. Aliam Vitam sancti Eutychii nacti sumus ex codice serenissimæ Christinæ reginæ Succi:e, qui fuerat Pauli Rhamnusii et amicorum: in quo solum erant Vitæ sanctorum quorum reliquiæ sunt Venetiis in monasterio S. Georgii Majoris. Hanc autem Vitam Fabianus Cretensis monachus Con gregationis Casinensis, alias sanctæ Justinæ, ex Græco in Latinum traduxerat. In bac Vita, cujus aliud ecgraphum manu Ferdinandi Ughelli tran scriptum ab ipsomet Romæ accepimus, Eustachius loco Eutychii appellatur et pauca hæc sub finem de translato corpore habentur: «Sepultus est sanctissi mus Eustachius sub altare sanctorum, ubi etiam 4. Solemnissimo officio celebrant Græci festum sancti Eutychii ad diem 6 Aprilis, in Menæcis excu sis et manu exaratis, qualia Romæ, Florentiæ, ut plane mirum sit a Sirleti Menologio exclusum esse: nam et in Ephemeride metrica, et in Ka lendarii Moscovitici tabulis solus hic nominatur. In ms. Menologio Basilii imperatoris istud habetur elogium: ‹ Die sexta Aprilis, memoria sancti Pa tris nostri Eutychii, archiepiscopi Constantinopo litani. Sanctus Pater noster Eutychius fuit sub imperio magni Justiniani, e regione Phrygia exor-. tus. Præclare autem educatus ab Hesychio pre sbytero et thaumaturgo, ejus avo, ac in sacra Scri plura, studio et meditatione assidua versatus, ab episcopo Amaseæ susceptus est, ac primum mo nachus, deinde presbyter initiatus, tranquillam egit vitam in monasterio S. Melitii. Quiato deinde con
col. 2273–2274page 4 of 70
De. S. Eutychio ex Bollandistis
PG 86:2273Εὐτύχιον θανέντα τιμῶν τοῖς λόγοις, Εμαυτὸν εὐτυχέστατον κρίνω. Τελεῖται δὲ ἡ αὐτοῦ σύναξις ἐν τῇ ἁγιωτάτῃ Μεγάλῃ ἐκκλησίᾳ Τὸν θαματουργὸν Εὐτύχιον θαυμάσω. ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΚΑΙ ΤΡΙΣΜΑΚΑΡΙΣΤΟΥ ΕΥΤΥΧΙΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ ΒΙΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΕΙΑ | ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ ΠΑΡ' ΕΥΣΤΡΑΤΙΟΥ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟΥ ΤΑΠΕΙΝΟΥ ΑΥ̓ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΟΥ. α. Θερμὸς ὁ ζῆλος εἰς τὴν παροῦσαν ὑπόθεσιν, ἀλλὰ νωθρός ὁ λόγος εἰς τὴν τοιαύτην ἐξήγησιν· διάπυρον τὸ πρόθυμον εἰς τὴν προκειμένην ἐγχείρησιν, ἀλλ' ἡ γλῶσσα κατεψυγμένη, ναρκώσά τε καὶ μογιλάλος, λογογραφεῖν ἀνος μεγάλου θα ματουργίας καὶ πολιτείαν ἀρίστην μὴ δυναμένη
col. 2275–2276page 5 of 70
PrologusVita S. Eutychii scripta ab Eustratio ejus discipulo
PG 86:2275πλατεία ή έννοια, ἀλλ' ἡ φράσις στενή· δαψιλεῖς αἱ ὕλαι πρὸς οἰκοδομὴν τοῦ πύργου Δαυΐδ, ἀλλ᾽ ἄσοφος ἀρχιτέκτων ἐγὼ καὶ οἰκοδόμος άπειρος. παντοδύναμος δὲ Κύριος ὁ Θεὸς, ὁ ἀσόφους σοφίζων καὶ διδοὺς βήματα τοῖς εὐαγγελιζομένοις δυνάμει πολλῇ, ἀνοίγων μὲν ὦτα κωφῶν τῷ ἑαυτοῦ δακτύλῳ, τουτ ἐστιν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, τρανῶν δὲ γλῶσσαν δυσκίνητον, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν ἀκίνητον, ὁ καὶ ἐκ λίθων δυ νάμενος ἐγεῖραι τέκνα τῷ ᾿Αβραάμ. Οἶδα πλούσιόν τινα, καὶ δύο προσδεχόμενον ὀβολοὺς ὑπὲρ χρυσίον καὶ τοπάζιον, τὸν μηδὲ ποτήριον ὕδατος ψυχρού, διδόμενον μόνον εἰς ὄνομα μαθητοῦ, ἀποστρεφόμενον πώποτε. Τί οὖν ἡ ὀκνήσωμεν πρὸς τὴν προκείμενον σκοπὸν, ἐπειδὴ μὴ ἔνεστιν ἡμῖν δύναμις τοῦ κατ' ἀξίαν λέγειν περὶ τοῦ θείου ἀνδρός; οὐδαμῶς· οὔτε γὰρ, ἐπειδὴ τὸν μεταξὺ οὐρανοῦ τε καὶ γῆς τόπον διαθῆναι τοῖς ὀφθαλμοῖς ὅλον ἀδυνατοῦμεν, ὥς φησιν ὁ μέγας Βασίλειος, ἤδη καὶ ὅσον δυνάμεθα καθορᾷν παραιτούμεθα. Οὔτε μὴν, ἐπειδὴ λίαν ὑψηλὸς ὁ λό γος ἐμοὶ, καὶ δυσέφικτος ἡ ἐγχείρησις, τὴν ἀργὴν καὶ ἄπρακτον σιωπὴν ἀγαπήσωμεν, ὥσπερ οἱ δειλοί καὶ ἀπειροθάλαττοι, οἳ πρὸς μόνην τὴν ὄψιν τῆς θαλάττης ἀπαγορεύοντες, οὔτε πείρας ἕνεκεν μικράς τοὺς αἰγιαλοὺς περιπλέειν ἀνέχονται. Αὐτῷ δὲ τῷ τρισμακαρίστῳ πιστεύσαντες τὴν ἐγχείρησιν, κατά δύναμιν τῇ τῶν λαῶν εὐφροσύνῃ παρασχεῖν πειραθῶμεν τὸ σπουδαζόμενον. Επίσταμαι γὰρ ὅτι τοσοῦ τον αγαπηθήσεται, οὐχ ὅσον ἐκείνῳ τῷ μεγάλῳ καὶ θεσπεσίῳ ὀφείλεται, ἀλλ᾽ ὅσον παρ' ἐμοὶ εὑρεθήσεται τῷ πένητ β'. Οὐ γὰρ ἐκεῖνος μόνος ἀπόδεκτος ἦν παρὰ Θεῷ, ὁ μόσχους πολυτίμους καὶ πρόβατα ὡσαύτως εἰ; θυσίαν προσφέρων, ἀλλ' ὁ καὶ σεμίδαλιν τρυγόνα τε καὶ περιστερὰν, τὰ μικρὰ καὶ ὀλίγου άξια, καθαρὰ δὲ ὅμως προσάγων ἐπαινετός· καθὸ γὰρ ἔχει τις, εὐπρόσδεκτος, οὐ καθὸ οὐκ ἔχει, γέγραπται. Θαῤῥῶ οὖν κἀγὼ εἰς τὴν εἰπόντα, ὡς «Ὁ ζητῶν εὑρίσκει καὶ τῷ κρούοντι ἀνοιγήσεται· καὶ εἰ τὰ μάλιστα σαφῶς ἐπίσταμαι τὴν ἑαυτοῦ ἰδιωτείαν, ἀλλ' ὅμως τολμῶ βραχεῖαν ἐξήγησιν τῶν κατορθωμάτων ποιή σασθαι τοῦ μεγάλου ἀνδρός· μᾶλλον δὲ παρέχω ἀφορ μὴν τοῖς ἐπιθυμοῦσι καὶ δυναμένοις ἐγκωμιᾶσαι τὸν πολυπόθητον καὶ ἐγκωμίων ἀνώτερον, αὐτὸν ἑαυτῷ εἰς ἔπαινον ἐπαρχοῦντα, κατὰ τὸν λέγοντα Σοφόν, Αργυρος πεπυρωμένος γλῶσσα δικαίου, καὶ χεί λη ἀνδρῶν δικαίων αποστάζει χάριτας· ο τοιαύτη γὰρ ἡ διὰ τῶν ἀληθῶν αὐτῶν λόγων ἀπαστράπτουσα λαμπηδών. Οὔτε οὖν ἥλιος ἐξ ἄλλου φωτός καταν γαζόμενος λαμπρότερος δείκνυται, ἀλλ' οἴκοθεν ἔχει τὸ φῶς· οὐδ᾽ αὖ πάλιν ὁ μέγας φωστήρ καὶ διδάσκαλος τῆς οἰκουμένης Ευτύχιος, ἀλλοτρίους ἐπαίνους ἐρανιζόμενος, τέλειος ἀναδείκνυται, ἢ στέ φανον δόξης αὐτῷ ἔξωθεν περιτίθεμεν, ἀλλὰ, και θὼς ὁ προφήτης Δαυΐδ φησιν, «Πᾶσα ἡ δόξα τῆς θυγατρὸς τοῦ βασιλέως ἔσωθεν πεποικιλμένη ν οὕτω κἀκείνη ἡ θεία τε καὶ ἱερὰ κεφαλὴ καὶ τὰ πάν τα ἐμοὶ σεβασμία, πᾶσαν τὴν ἀρετὴν ἐγκολπωσα
col. 2277–2278page 6 of 70
PG 86:2277μένη, πυραὲς ὑψηλὸς ἔσταται ἀεὶ φαίνων τοῖς πλέουσι τοῦδε τοῦ βίου τὴν θάλασσαν, ὡς καὶ τοὺς εἰς αὐτὸν ἀποβλέποντας, εἰς ἀχείμαστον καὶ εἴδιον ἐπαναπαύειν λιμένα. γ' Οὗτος οὖν ὁ μέγας ἄνθρωπος καὶ τοῦ Θεοῦ θε ράπων. ἀρχιερεὺς ὅσιος, οὐκ ἀπ' ἀνθρώπων οὐδὲ δι' ἀνθρώπων, ἀλλὰ διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ γενόμενος, δεύ τερος Ἰὼβ ἐν ὑπομονῇ, ἄμεμπτος, θεοσεβής, ἀληθινὰς ἀνεδείχθη πρεπόντως. Αλλ' ἐπειδὴ τοῦ πολυ άθλου Ἰὼβ ὁ λόγος ἀπεμνημόνευσεν, εὔλογόν ἐστιν ἐκ τῆς κατ' αὐτὸν ἱστορίας καὶ νῦν ἀπάρξασθαι τῶν γνωρισμάτων τοῦ ἀειμνήστου ἀρχιερέως, καὶ διὰ τὴν πολυπάθειαν καὶ διὰ τὸ καρτερικὸν τῆς ὑπομονῆς. Καὶ ὁ μὲν πρῶτος Ἰὼβ ἄνθρωπος ἦν ἐν χώρᾳ τῇ Αυσίτιδι (α), πλούσιος ἐν κτήνεσι καὶ χρή μασιν· τῷ δὲ πλοῦτος ἦν ἀκτημοσύνη, καὶ καύχημα τὸ μηδὲν ἔχειν. Κἀκεῖνος μὲν ὑπὲρ ἑπτὰ σαρκικῶν τέκνων τὴν ἐκ μόσχων καὶ τράγων θυσίαν προσέφερεν τῷ Θεῷ καὶ Δεσπότῃ· οὗτος δὲ οὐ μόνον ὑπὲρ ἑπτὰ τέκνων, ἀλλ' ὑπὲρ μυριάδων ἢ μᾶλλον εἰπεῖν ἀναριθμήτων λαῶν τὴν ἀναίμακτον θυσίαν προσέφερεν ἀεὶ τῷ Θεῷ ἀμερίστως μεριζομένην. Ἐπειδὴ καὶ χώρας καὶ τόπου καὶ γένους ἀξιωμάτων ἡ κατὰ τὸν Ἰὼβ ἱστορία μνήμην ἐποιήσατο, ἴδωμεν καὶ τοῦ θαυμαστοῦ τούτου ἀνδρὸς χώραν τε καὶ τόπον, καὶ τὴν ἐκ προγόνων συγγένειαν· καὶ γνῶμεν, ὡς ἄνω θεν καὶ ἐξ ἁπαλῶν ὀνύχων ἐκ πιστῶν καὶ ὀρθοδόξων Πατέρων καὶ προπατέρων ἦν γεγεννημένος καὶ ἀνα τεθραμμένος· καταμάθωμεν τὴν ρίζαν, ἐξ ἧς ὁ κλάδος, καὶ ἐκ τοῦ καρποῦ τὸ δένδρον Ἐπιγνωσώμεθα· ἐκ γὰρ καρποῦ δικαιοσύνης φύεται δένδρον ζωῆς. Ἐκ ποίας οὖν χώρας ἢ τόπου, καὶ ἐκ πείας ῥίζης ὁ μέγας οὗτος ἐξέφυ καρπός, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν * πνευματικὴ ἄμπελος, εὐθαλής τε καὶ εὐθηνοῦσα τοῖς τοῦ ἀνεπιλήπτου βίου κλάδοις, καὶ ταῖς ἀγαπητικαῖς ἔλιξι διαπλεκομένη πρὸς τὸ ὁμόφυλον; Καὶ κομῶσα μὲν ἀντὶ φύλλων τῇ εὐσχημοσύνῃ τῶν τρό πων, ἡδύν τε καὶ πέπειρον τὸν τῆς ἀρετῆς βότρυν ἐκθρέψασα καλῶς, τὸν τὴν καρδίαν εὐφραίνοντα εξ ναν ἐγεώργησεν ἐπεὶ καὶ γέγονεν, γῆ δεχομένη τὸν σπόρον, καὶ πλεονάζουσα τὸν καρπὸν ἓν τριάκοντα καὶ ἐν ἑξήκοντα, καὶ ἐν ἑκατόν· ἐν καὶ παρέσχεν εἰς ἀπόλαυσιν τοῖς τὴν ἕξιν τελειοτέροις, καὶ τὰ αἰσθητήρια γεγυμνασμένα προς διάκρισιν ἔχουσι καλοῦ τε καὶ κακοῦ ἀναγκαῖον.... τοὺς ἀγνοοῦντας. δ. Οὗτος οὖν ὁ μέγας ἀνὴρ ώρμᾶτο μὲν ἐκ τῆς τῶν Φρυγῶν χώρας, τόπου δὲ ὑπῆρχεν ἤτοι χωρίου Θείου κώμης, οὕτω προσαγορευομένου θείας κώμης, ἐξ ἧς ὁ ἅγιος· ἱκανὴ οὖν τῇ κώμῃ εἰς εὐφημίαν ἡ αὐτὴ προσηγορία· τί γὰρ εὑρεθήσεται τοῦδε τοῦ (α) ἐν γῇ Οὔς.
col. 2279–2280page 7 of 70
Caput Primum
PG 86:2279ἡ ὀνόματος ἐντιμότερον; ἐκ Θεοῦ συνοικισθεῖσα, καὶ θεῖον ἄνδρα προαγαγοῦσα, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν, διὰ τὸν άνδρα καὶ τὴν κλῆσιν ταύτην προφητικῷ πνεύ ματι προλαβοῦσα· ὅστις θεσπέσιος ἀνὴρ ἀξίως αὐτ τὴν ἀνταμειψάμενος, τεῖχος αὐτῇ περιλαβὼν ἀῤῥαγές, ναὸν ἀνέστησεν ἐν αὐτῇ τῶν ᾿Αγίων καὶ Καλλινίκων Μαρτύρων τῶν τεσσαράκοντα, πολυτρόπως τὸ θεῖον θεραπεύσας καταφύγιον, καὶ σωτηρίαν ψυχῶν μὲν ὑπάρχοντα πολλῶν, ἐξαιρέτως δὲ τῶν βουλομένων τὸν ἀγγελικὸν καὶ μονήρη βίον ἀσπάσασθαι. Πολλῶν οὖν ὄντων ἐν τῇ αὐτῇ χώρᾳ τῶν ἐκφυέντων, ἐκ τοῦ πολεμίου τοῦ γένους τῶν ἀνθρώπων, ζιζανίων, λέγω δὴ τὴν τῶν αἱρετικῶν (α) λύμην, ὤφθησαν οι της μεγάλου γεννήτορες φωστήρων ὑπέρλαμπροι, λόγον ζωῆς ἐπέχοντες, καὶ πᾶσαν τὴν τῶν ἰοβόλων θηρίων πα τα πατήσαντες δύναμιν, τὴν ἐξουσίαν λαβόντες ἄνωθεν παρὰ τοῦ Πατρὸς τῶν φώτων πατεῖν ἐπάνω ὄψεων καὶ σκορπίων, καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ. ε'. Τίς γὰρ τῶν τὴν αὐτοῦ πατρίδα κληρωσαμέ των ηγνόησεν τὸν προπάτορα καὶ ὁμώνυμον τοῦ γενναίου ἀνδρὸς, Εὐτύχιον τὸν μέγαν, τὸν καὶ ἐν ἱερεῦσι διαλάμποντα, καὶ χάριν λαβόντα παρὰ Θεοῦ δαίμονας ἐκβάλλειν, καὶ νόσους θεραπεύειν; ὃν ἔφριτο τον καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς θέας οἱ ἐνοχλούμενοι ὑπὸ πνευμάτων ἀκαθάρτων, καὶ μὴ δυνάμενοι φέρειν τὴν ἀπαστράπτουσαν χάριν τοῦ προσώπου αὐτοῦ, παραχρῆμα κατέπιπτον, ἐκεῖνα ποιοῦντες, ἅπερ ἔθος ἐστὶ ποιεῖν τοὺς παραδιδομένους τοῖς ἀκαθάρ τοις πνεύμασι, κατά τινα Θεοῦ οἰκονομίαν, εἰς ὄλεθρον τῆς σαρκὸς ἵνα τὸ πνεῦμα σωθῇ ἐν τῇ φοβερᾷ ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως· ἀλλ' ὁ φιλάνθρωπος καὶ ἐλεήμων Θεός, ὁ μὴ ὑπὲρ δύναμιν συγχωρῶν πειρασθῆναι τοὺς ἐν πειρασμῷ γεγονότας, σὺν τῇ ἐκβάσει τοῦ πειρασμοῦ, καὶ τὴν ἴασιν τοῖς κάμνουσι παρεῖχεν διὰ ἐπιθέσεως τῶν χειρῶν τοῦ ὁσίου ἀνδρός. Ἐκ τοιαύτης τοίνυν ἱερατικῆς ρίζης θυγάτηρ ἐβλάστησεν τούνομα Συνεσία, φερωνύμως ὄντως καὶ ὅπερ ἐγένετο προκληθεῖσα· συνέσεως γὰρ ἀληθῶς γέγονε μήτηρ. Αὕτη τοίνυν καλῶς τραφεῖσά τε καὶ αὐξη ἀνδρὶ ὁμοτρόπῳ καὶ ὁμογνώμονι, ὡς μικρὸν ὕστερον θεῖσα, καιρῷ τῷ δέοντι ἁρμόζεται παρὰ Κυρίου τὰ περὶ αὐτοῦ διαληψόμεθα. ς'. Συλλαβοῦσα τοίνυν, γεννα υἱὸν πρωτότοκον Εὐτύχιον τὸν μέγαν πατριάρχην· πρὸ τοῦ γὰρ πλα σαι τὸν ἑαυτοῦ θεράποντα Θεὸς ἐν κοιλίᾳ ἐπίστατο, καὶ πρὸ τοῦ ἐξελθεῖν αὐτὸν ἐκ μήτρας ἡγίασεν, καὶ ἐκάλεσεν τὸ ὄνομα τοῦτο, ὅτι οὓς προέγνω, τούτους καὶ ἐκάλεσεν, οὓς δὲ ἐκάλεσεν, τούτους καὶ ἐδόξασεν. Μακαρία ή βαστάσασα, ὅτι τοιούτου Πατρός γέγονε μήτηρ, οὐκ ἔλαττον τῆς ᾿Αννης ὀφθεῖσα, καθ' ὅτ καὶ πλέον Σαμουήλ ὧδε. Ἡ μὲν γὰρ ὑπέσχετο λαμ βάνουσα διδόναι Θεῷ τὸν ἐξ αὐτῆς τικτόμενον υἱόν εἶπεν γὰρ ἀνθομολογουμένη τῷ Κυρίῳ, ὅτι Ἐὰν δοίης μοι σπέρμα ἀνδρὸς, δώσω αὐτὸν δοτὸν ἐνώ πιόν σου πάσας τὰς ἡμέρας αὐτοῦ· αὕτη δὲ τὸ μεῖζον προφητικώς. Καταφρύγας
col. 2281–2282page 8 of 70
PG 86:2281πεποίηκεν, λαβοῦτα ἔδωκεν Θεῷ και, μὴ ὑποσχεμένη τὸν ἑαυτῆς καρπόν. Αλλ' ἡ μὲν τὸν Σαμουήλ εἰς φῶς προάγουσα μήτηρ, δι᾿ ἑνὸς ἔθνους τοῦ Ἰσραὴλ ἱερέα καὶ προφήτην τῆς ὅλης οἰκουμένης ἐτεχνώ σατο, δι' εὐχῆς αὐτῇ γενόμενον· τοῦ δὲ νῦν ἐπαι νουμένου Πατρός ἡ μήτηρ αὐτόθεν οἰκουμένης ἀρχιερέα και Πατέρα Πατέρων ἔτεκεν ἁγιοπρεπώς, καὶ ἀξίως τῆς ὀπτασίας ἀνέθρεψεν. Τοῦτο γὰρ ἐδή του καὶ τὸ περιλάμψαν αὐτὴν φῶς, ἔτι βαστάζουσαν ἐν κοιλίᾳ τὸ βρέφος. Διηγήσατο γάρ, ὅτι Ἐν μια νυκτί, ἀνακειμένης μου ἐν τῇ κλίνῃ, φῶς μέγα περ ριέλα μέν με καὶ τὴν κλίνην ἐφ᾽ ἣν ἀνεκείμην, ὥστε ταραχθῆναι με οὐ μικρῶς ἐπὶ τῷ ξένῳ τῆς ὁράσεως, καὶ διαλογίζεσθαι ἐπὶ πολύ, λέγουσαν, Τί ἂν θέλοι εἶναι τὸ φανέν; Προεμήνυεν δὲ, ὡς οἶμαι, τοῦτο, ὅτι ὁ ἐξ αὐτῆς ἀνατέλλων φωσφόρο; ἀστὴρ, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν, δίκαιο; ἐκλάμπων ὑπὲρ τὸν ἥλιον ἑπταπλά στον, φωτίσειεν πολλούς καθεζομένους ἐν ἀγνοία, καὶ κοιμωμένους ἐν ῥᾳθυμίᾳ, ὡς καὶ τὸ πέρας ἔδειξεν τὴν τῶν προμηνυθέντων ἀλήθειαν. 5. Τί δὲ καὶ περὶ τοῦ αὐτῆς συζύγου καὶ πατρὸς τοῦ μεγάλου Πατρὸς τῶν Πατέρων εἴπωμεν; "Αρα παραδράμωμεν τὰς τοῦ ἀνδρὸς ἀριστείας καὶ ἀν δραγαθίας, ἡ καὶ περὶ αὐτοῦ τινα βραχυλογήσωμεν; Τίς ὡς ᾿Αλέξανδρος (τοῦτο γὰρ ὄνομα τῷ ἀνδρὶ), οὕτω γενναῖος, οὕτω τιμώμενος παρὰ βασιλεῖ τε καὶ ἄρ χουσι; παρὰ γὰρ τῷ αἰωνίῳ Βασιλεῖ καὶ Θεῷ δῆλα τὰ τῆς τιμῆς, ἐκ τοῦ ἀνατείλαντος ἐξ αὐτοῦ καρ ποῦ· ὃς καὶ ἐν πολέμοις αήττητος, χεὶρ ἦν δεξιὰ τοῦ τηνικαῦτα στρατηγού (Βελισάριος δὲ οὗτος ἦν, ὃν καὶ ἐν πλείονι τιμῇ τε καὶ δόξῃ εἶχεν, τοὺς ἐν ἀν δραγαθίαις διαπρέψαντας ἅπαντας ὑπερβαλλόμενον κατὰ κράτος), τῇ τοῦ σχολαρίου τετιμημένος στρα τια. Πολλῆς οὖν δόξης παρά τε βασιλέως, παρά τε τῶν ἐν ὑπεροχῇ γενόμενος έμπλεος, ὁ καὶ τοῦ Χρισ στοῦ στρατιώτης, παρ' οὐδενὸς αὐτῶν οὐδὲν τοι οὗτον τετίμητο, οἷον τὸ γενέσθαι αὐτὸν πατέρα του ούτου ἀνδρός. Ἐκ τοιούτων τοίνυν προπατόρων καὶ πατέρων, πιστῶν τε καὶ ὀρθοδόξων καὶ θαυματουργῶν, τὴν κατὰ σάρκα γέννησιν ἐσχηκὼς ὁ θαυμάσιος εἶτος καὶ μέγας Εὐτύχιος, ἐγαλακτοτροφήθη καὶ ἀνετράφη ὑπ' αὐτῶν, μείνας παρ' αὐτοῖς τὴν πρώ την ηλικίαν. τ'. Καλὸν δέ ἐστιν μηδὲ τὸν τῆς ἀνατροφῆς αὐτοῦ τόπον παραδραμεῖν ἀνεξέταστον, πῶς καὶ αὐτὸς ἑαυτοῦ μέλλειν ἔσεσθαι τὴν μεγάλην καὶ πανευδαίμονα τῶν Αὐγούστων πόλιν προηγόρευσεν. Ευρί σκομεν γὰρ καὶ Παῦλον, τὸν θεῖον ἀπόστολον, μνή μην ποιησάμενον τῆς ἑαυτοῦ γεννήσεώς τε καὶ ἀνα τροφῆς, εἰπόντα γεγεννήσθαι αὐτὸν ἐν Ταρσῷ τῆς Κιλικίας, ἀνατεθραμμένον δὲ παρὰ τοὺς πόδας Γα
col. 2283–2284page 9 of 70
PG 86:2283μαλιήλ. Τις οὖν ἡ ἀναθρεψαμένη καὶ τὸν μέγαν Εὐτύχιον, ἴδωμεν. Αυγουστόπολις οὕτω καλουμένη, ἐν ᾗ καὶ τὸ ἅγιον καὶ σωτήριον βάπτισμα εβαπτίσθη ὁ πολλοὺς διὰ αὐτοῦ ἀναγεννήσας υἱούς, καὶ τῷ ἄνω κόσμῳ δημιουργήσας. Καὶ τὸ δὲ θαυμαστόν, ὅπερ ποιεῖν αὐτὸν ἐδίδαξεν ὁ πάππος. Διηγεῖτο γὰρ ὁ παν άριστος, ὅτι 'Ανέφερεν με εἰς τὴν ἁγίαν κολυμβήθραν, καὶ ἔλεγέν μοι, ὅτι δε ἐβαπτίσθης, καὶ μέλλεις ὧδε ἀεὶ ἔρχεσθαι, καὶ κλίνειν τὰ γόνατα, καὶ προσεύχεσθαι, καὶ λέγειν, Κύριε, ἀγαθὸν νοῦν χάρι σαί μοι, ἵνα μάθω τὰ γράμματα, καὶ νικῶ τοὺς ἑταί ρους μου. Καὶ αὕτη δὲ ἐκ θείας ἐπιπνοίας ή εἰσήγησις γέγονεν, ὡς πληροφορείσθαι αὐτὸν μετὰ ταῦτα, ὅτι τῆς καθολικῆς καὶ ἀποστολικῆς Ἐκκλησίας ἐβαπτίσθη τὸ ἅγιον βάπτισμα. Ανατραφέντος γοῦν αὐτοῦ παρὰ τῷ μεγάλῳ πάππῳ, καὶ ἐν τῇ κατ' αὐτὸν ἁγιωτάτῃ ἐκκλησίᾳ τῇ κατὰ Αὐγουστόπολιν (αὐτῆς γὰρ ἦν ἐκεῖνος πρεσβύτερος καὶ φύλαξ τῶν ἱερῶν καὶ μηλίων), καὶ αὐξηθέντος αὐτοῦ τὴν πρώτην ηλικίαν, στοιχειοῦται παρ' αὐτοῦ τὴν τῶν γραμμάτων παράδοσιν, πλέον δὲ τούτων τὸ ἦθος, τὴν κίνησιν τοῦ βαδίσματος, τὸν στολισμόν, τὸν τρόπον τῆς ψυχῆς, τὸ ἱλαρὸν τοῦ προσώπου, καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν, πάντων τῶν εἰς ἀπαρτισμὸν τελειότητος ἔμπλεος γέγονεν. 9. θ'. Ἐπειδὴ δὲ καὶ ἐν παισὶν εἰκὸς ἦν αὐτόν τινα διαπράξασθαι, ἄξιον ἡγοῦμαι καὶ τὰ τηνικαῦτα αὐτοῦ ? παίγνια μὴ παραδραμεῖν ἀνεξέταστα. Ποῖα δὲ ταῦτα; Λέξω διὰ βραχέων· Ἐν ᾧ οἴκῳ κατέμενεν αὐτός το καὶ ὁ τούτου προλεχθείς πάππος, μέχρι τῆς σήμερον τῶν Κλόνα προσαγορεύεται· ταύτην δὲ τὴν ἐπ ωνυμίαν εἴληφεν ὁ αὐτὸς οἶκος, διὰ τὸ Κλονάδας ἐπ ωνομάζεσθαι τοὺς ἀδελφούς. Δώδεκα γὰρ ἦσαν ἀδελφοί τοῦ πάππου καὶ ὑπερήλικες ὄντες, ὅθεν καὶ Κλο νάδες ἤκουον· δένδρων γὰρ μεγάλων δηλονότι καὶ οἱ τῶν Κλόνα τῶν Κλονάδων. τῶν Κλόνα προσαγορεύεται κλάδοι μεγάλοι. Ἐν τούτῳ οὖν τῷ οἴκῳ ἐν μιᾷ τῶν ἡμερῶν, πολλων παίδων συνεληλυθότων, εἰκότως τὰ τῆς παιδιᾶς παρ' αὐτῶν ἐπιτελεῖτο. Τί δὲ ἦν 'Αρο χόντων καὶ ἱερέων προβολαί, ὑπ' ἀλλήλων καὶ ἀλλήλοις τῶν παίδων προβαλλομένων· τινὲς δὲ καὶ τὰ ἑαυτῶν ὀνόματα ἰδιοχείρως ἐν τῷ τοίχῳ κατέγραψαν, μεθ' ἧς ἤθελεν ἀξίας ἕκαστος. Οὗτος μέντοι ὁ μέγας ἀνὴρ, θεόθεν ἐμπνευσθείς, τὸ ἑαυτοῦ γράψας ὄνομα, τὴν τοῦ πατριάρχου προεχάραξεν ἀξίαν μέχρι γὰρ τῆς σήμερον ἐν ἐκείνῳ τῷ χωρίῳ διὰ χειρὸς τοῖς παιδικοῖς αὐτοῦ γράμμασιν ἐντετύπωται φήμασι τούτοις, Εὐτύχιος πατριάρχης. Τίς οὐκ ἂν θαυμάσειεν ἐπὶ τούτοις πᾶσιν; Έπαιξεν μὲν καὶ Ἰσαὰκ μετὰ τοῦ Ἰσμαήλ, ἀλλὰ παρεσιωπήθη τὸ τῆς πατριαρχίας ἀξίωμα, καὶ μὴν υἱὸς πατριάρχου καὶ μονογενῆς, καὶ ἐξ αὐτοῦ τὸ πλῆθος τῶν φυλῶν, καὶ πατέρα πολλῶν ἐθνῶν τὸν ᾿Αβραὰμ ἐπηγγείλατο γενέσθαι Θεός. Καὶ ᾿Αθανάσιος δὲ, ὁ μέγας τῆς ᾿Αλε ἡ δὲ ἦν, Τί δέ ἦν; Κλόνα Κλονάδων. κλῶν,
col. 2285–2286page 10 of 70
PG 86:2285ξανδρέων πόλεως ἐπίσκοπος, ὁμοίαν παιδιὰν μετὰ τῶν συνηλικιωτῶν πεποιηκώς φαίνεται, καθὼς οἱ τὰ περὶ αὐτοῦ γράψαντες απήγγειλαν, ἀλλ' οὐδὲ οὖ τος τοιοῦτό τι γέγραφεν ἢ εἶπεν περὶ ἑαυτοῦ. Μόνος δὲ ὁ μέγας Εὐτύχιος, ὁ ἐκ σπαργάνων Σαμουήλ καὶ βλέπων τὰ ἔμπροσθεν, θείῳ Πνεύματι κινηθείς, προ εμήνυσεν την μέλλουσαν αὐτῷ δοθήσεσθαι πατριαρχικὴν ἀξίαν τε καὶ χάριν παρὰ τοῦ Πατρὸς τῶν φώ των· «Πᾶσα γὰρ δόσις ἀγαθὴ, καὶ πᾶν δώρημα τέλειον ἄνωθέν έστιν,» καθώς φησιν ὁ θεῖος Τά χωδός. . Δωδεκαέτης οὖν γεγονώς παρὰ τῷ μεγάλω πάππῳ, τοῦ καιροῦ λοιπὸν καλοῦντος αὐτὸν ἐξελθεῖν τῆς ἐνεγκαμένης, ἵνα πληρωθῇ τὰ τῷ Θεῷ προορισθέντα ἐπ' αὐτῷ, ὡς μὲν Ἀβραὰμ οὐκ ἤκουσεν, «Εξελ θε ἐκ τῆς γῆς σου καὶ ἐκ τῆς συγγενείας σου» (οὐ γάρ τι ὑπεναντίον ἔπραττον Θεῷ οἱ τούτου πατέρες, καθώς Θάρρα ἐν Χαῤῥᾶν)· ὡς δὲ Ἰακώβ μετ᾿ εὐλογίας ὑπὸ τοῦ Ἰσαὰκ καὶ τῆς Ρεβέκκας, ἐξεπέμφθη εἰς τὴν βασιλίδα τῶν πόλεων, ὑπό τε τῶν ἰδίων γονέων καὶ τοῦ προλεχθέντος πάππου προφάσει μὲν παιδεύσεως τῆς ἔξω παιδείας, μεῖζον δὲ τοῦ ἔργου τὸ πάρεργον ἐμπορευσάμενος, ὡς δειχθήσεται. Ωσπερ γὰρ ὁ Ἰα κών καταλαβὼν τὴν Μεσοποταμίαν, τὰς τοῦ Λάβαν θυγατέρας, Λίαν τέ φημι καὶ Ῥαχήλ, ἔλαβεν ἑαυτῷ γυναῖκας, ὅστις Λάβαν τύπον φέρει τοῦ κόσμου, ὁμοίως δὲ καὶ αἱ τούτου θυγατέρες τῆς ἐξ Ἰου δαίων καὶ ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίας τύπος εἰσίν· οὕτως καὶ τὸν νέον Ἰακὼς καὶ μέγαν πατριάρχην Εὐτύ χιον ἡρμόσατο τῇ ἐξ ἀμφοτέρων τῶν μερῶν Ἐκ κλησίᾳ, συστάσει μικρὸν ὕστερον, ὁ ἐπὶ πάντων Θεός τῆς οἰκουμένης ὅλης ποιήσας αὐτὸν ἀρχιερέα. Μετελθὼν δὲ πᾶσαν παίδευσιν, ὡς μίαν καὶ μόνην, ἣν θαυμάζουσιν οἱ πολλοὶ καὶ τοῦ κόσμου τούτου σου φοι, ὀλίγα τὰ ἐξ αὐτῆς εἰς ἀκοὴν ἐπιδειξάμενος πάντων τῶν ὁμηλίκων ἐν ταῖς ἐπιδείξεσιν καὶ ἐν ἄλο λοις στεφάνοις υψηλότερος, ἐπὶ τὴν ἀληθῆ καὶ ὄντως οὖσαν φιλοσοφίαν ὅλον ἑαυτὸν μετήγαγεν, μη δὲν τῆς παλαιᾶς ἐκείνης καὶ ἀκανθίνης, ἔτι γε μὴν ἐξώδους Αἰγυπτιακῆς ζύμης, διδαχῆς τε λέγω καὶ παιδεύσεως, ἐπισυράμενος (τοιαύτη γὰρ εἰς τὸ θεῖον τιμή) παρὰ τῶν ἀσόφων φιλοσόφων, ἢ μόνον ὅσον εἶχεν ῥοδινὸν καὶ εὐχάριστο δρεψάμενος, κατὰ τὸν εἰπόντα καλῶς, • Καὶ ῥόδον δρέπου, καὶ ἀκάνθας φεύγε.» ια΄. Μαθὼν οὖν καὶ πεισθεὶς, ὡς ἡ τοῦδε τοῦ κόσ σμου σοφία, κατὰ τὸν θεῖον ᾿Απόστολον, οὐκ ἔστιν ἄνωθεν κατερχομένη, ἀλλ' ἐπίγειος, ψυχική, δαιμονιώδης, μὴ παρέχουσα καρπὸν πνευματικὸν τοῖς ἐπερειδομένοις αὐτῇ· ἡ δὲ ἄνωθεν σοφία πρῶτον μὲν ἁγνὴ ἐστιν, ἔπειτα εἰρηνική, ἐπιεικής, εὐπει τῆς οἰκουμένης, οἰκουμένης όλης, τῆς νέας Ρώμης, εἰς αὐτ τὴν ἐπιδειξάμενος στεφανείς.
col. 2287–2288page 11 of 70
Caput II
PG 86:2287θής, μεστή ἐλέους καὶ καρπῶν ἀγαθῶν, ἀπολαύσιν δε ρουμένης τοῖς κτωμένοις αὐτήν· [ταύτην] ἀσπασάμενος σὺν πολλῷ τῷ πόθῳ καὶ περιπτυξάμενος αὐτὴν ὁ μέγας οὗτος ἀνὴρ καὶ τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος, ἐβουλεύσατο ἑαυτῷ καλὴν βουλὴν, ἥτις οὐκ ἀφαιρεθήσεται ἀπ' αὐτοῦ, ἀλλὰ φυλάξει αὐτὸν, κατὰ τὸν εἰπόντα σοφέν Βουλή καλή φυλάξει σε· ἔννοια δὲ ὁσία τηρήσει σε Καὶ τῷ νοήματι τὸ ἔργον ἐπηκολούθησεν, διὰ τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος τελειώσεως Οὐκ ἀνεβάλετο οὖν τὴν χάριν, οὐκ εἶπεν, Επανελθών αύριον ποιήσω τὸ βουλευθὲν· ἀλλ᾽ εἶπεν, Θέλω καὶ τὸ ἔργον συνέδραμεν, ἐπειδὴ καὶ Θεὸς ἦν ὁ θαυμαστές σύμβουλος «Πᾶσα γέρ δόσις ἀγαθὴ καὶ πᾶν δώρημα τέλειον ἄνωθέν ἐστι και ταβαῖνον ἀπὸ τοῦ Πατρὸς τῶν φώτων.» Τίς δὲ καὶ ποία ἡ βουλή; Τό, καταλείψαι τῇ γῇ τὰ γήῖνα, καὶ πᾶν Αιγυπτιακὸν θέλημα θάψαι ὑπὸ τὴν ἄμμον, προς δραμεῖν τε τῷ ὄρει τῶν ἀρετῶν, λόγω δὴ τῷ τῶν μοναχῶν ἀγγελικῷ χορῷ, περὶ οὐ μικρόν ὕστερον λέξομεν. η Α. ιβ'. Ὡς οὖν ταῦτα ἦν αὐτῷ μεμελετημένα, καὶ ἐπὶ τῆς πέτρας, ἥτις ἐστὶν ὁ Χριστός, ᾠκοδομήθη και λῶς, καὶ ἔμεινεν ἄσειστος καὶ ἀλλαγὴς ὁ θεμέλιος οὗτος· γίνεται τις ἐκ Θεοῦ πρόφασις, κωλύουσα πρὸς μικρὸν τὴν ἐγχείρησιν, καθάπερ ἐπὶ τῶν ὁδευόν των καὶ πρὸς ἀλλήλους διαλεγομένων ἐξαίφνης βροντή γενομένη, ίστησι τοῦ πρόσω καὶ τῆς διαλέξεως τοὺς ἐδεύοντας, πραϋνθείσης δὲ ταύτης πάλιν ἔχονται· τὸν αὐτὸν τοῦτον τρόπον καὶ ὁ θεσπέσιος ἀνὴρ ὑπέμεινεν· ἐν ᾧ γὰρ τὰ τοῦ μονήρους βίου διελογίζετο, προετυπώθη αὐτῷ τὸ τῆς ἀρχιερωσύνης ἀξίωμα. Καὶ δὴ γίνεταί τις αὐτῷ περίστασις ἀπό τε του τηνικαῦτα ὁσιωτάτου ἐπισκόπου τῆς ᾿Αμασέων μητροπόλεως, από τε ἄλλων τινῶν, ἐπὶ τὸ γενέσθαι αὐτὸν ἐπίσκοπον τῆς τῶν Λαζιχηνῶν πόλεως. Εἴξας οὖν ταῖς ἐπενεχθείσαις αὐτῷ ἀνάγκαις, καὶ λογισάμενος θείαν ταύτην εἶναι βουλήν, δίδωσιν ἑαυτὸν ὡς ἀρνίον ἄκακον τῷ τῆς Ἀμασέων ἀρχιερεῖ, τηνικαῦτα διάγοντι ἐν αὐτῇ τῇ βασιλευούση πόλει. ιγ. Καὶ πρῶτον μὲν ἀξιοῦται τῆς τοῦ ἀναγνώστου πνευματικῆς χάριτος, ἦν καὶ ὁ Κύριος ἡμῶν καὶ Θεὸς ἡγίασεν· λαβὼν γὰρ τὸ βιβλίον, ἀνέγνω, καὶ πτύξας ἀπέδωκεν τῷ ὑπηρέτη. Αξιον δὲ καὶ τοῦτο ἐπισημήνασθαι, πῶς οὐχ ἁπλῶς, ἢ ὡς ἔτυχεν, ἢ ἐν ἀσήμῳ τόπῳ τὴν πρώτην ἀπέθετο τρίχα· ἀλλ᾽ πλήθει, θελήσω,
col. 2289–2290page 12 of 70
PG 86:2289ἐν οἴκῳ ἁγίῳ καὶ μετά τινος φρικτής και σεβασμίας προφάσεως. Τις οὖν αὕτη, καὶ τῆς ὁ τόπος ὁ ἅγιος; Σκου[σ]ε· Πάντες ἴσμεν τὸν οἶκον τῆς ἁγίας καὶ ἐνδό του Δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου καὶ ἀεὶ Παρθένου Μαρίας, τὸν ἐν τοῖς Οὐβρικίου ἐν τῷ Στρατηγίῳ. Εν τούτῳ σχολάζων ἐκ μικρᾶς ἡλικίας ὁ μέγας οὗτοςἀνὴρ, ἐν αὐτῷ καὶ τὰς εὐχὰς νυκτὸς καὶ ἡμέρας πρὸς Θεὸν ἀναπέμπων οὐ διελίμπανεν, ἀξιούμενος καὶ τῆς μεταλήψεως τοῦ ἁγίου σώματος καὶ τοῦ τι μίου αίματος Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. Εικότως οὖν ἐπιθυμίαν ἔσχεν, καιροῦ καλέσαντος, ἐν αὐτῷ καὶ τὰς πνευματικὰς τῆς ἱερωσύνης λαβεῖν χάριτας. Οντως ἄλλη Σιὼν ἐδείχθης ἁγία τῆς μητρὸς τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησία, ὅτι καὶ ἐν σοὶ κατεπέμφθη τὸ ἅγιον Πνεῦμα ἐπὶ τὸν θεῖον καὶ ἀποστολικὸν ἄνδρα καὶ σὺ δὲ, ἄνθρωπε τοῦ Θεοῦ, ἐπιθυμίᾳ ἐπεθύμη- " σας ἣν ἐπίθησας χάριν, ἧς ἐραστὴς τοῦ κάλλους ἐκ πολλῶν τῶν χρόνων ἐγένου, ἣν ἐν αὐτῷ τῷ ἁγιά σματι λαβεῖν ἐζήτεις. ιδ. Τί οὖν γίνεται; Παρὴν ἕτοιμος ὁ ἀποθρίξει ἐπιτετραμμένος τὴν τιμίαν εκείνου κεφαλήν· ἐζήτουν ἰδιάζοντα τόπον· εὑρίσκεται ὁ ἄξιος τῷ ἀξίῳ. Τίς δὲ οὗτος; Τὸ ἅγιον βαπτιστήριον· εἰσφέρεται εἰς αὐτό, καὶ μὴ εὑρόντες ἐφ᾽ ᾧ καθεσθῆναι ἐχρῆν, προμηθείᾳ τοῦ κρείττονος, εὑρέθη εἰς τὸ κρηπίδω μα (η) τῆς σεπτῆς ἐφεζόμενος κολυμβήθρας· καὶ ἀβουλήτως αὐτοῦ τε καὶ τοῦ χείοντος, θείᾳ δὲ ὅμως βουλῇ, αἱ τρίχες πᾶσαι εἰς τὴν κολυμβήθραν ἐκπεπτώκασιν. Θαύματος ἄξια τὰ συμβάντα τῷ μετ γάλῳ ἀνδρί. Η γὰρ ἤδη αὐτὸν ἀναγεννήσασα τιμία κολυμβήθρα, χεῖρα ἀπλώσασα τρόπον τινά, πάλιν μήτηρ γέγονεν δεξαμένη τὰς τρίχας αὐτοῦ. Καὶ προτύπωσις, ὡς οἶμαι, τοῦτο γέγονεν τοῦ μέλλοντο; ἀναγεννᾶσθαι δι' αὐτοῦ τε καὶ τῆς ἁγίας σεπτής και λυμβήθρας, ἐν ταύτῃ βασιλευούση πόλει, ἀναριθμήτου λαοῦ· οὐ γὰρ δύναταί τις ἄστρα, ἢ ψάμμον θαλάσσης, η κεφαλῆς τρίχας, ἀριθμῷ καθυποβάλλειν· οὕτως οὐδὲ τοὺς τεχθέντας δι' ὕδατος καὶ Πνεύ ματος καὶ προσαχθέντας τῷ Θεῷ, βασίλειον ιερά τευμα, ἔθνος ἅγιον, διὰ τοῦ ὁσίου ἀνδρὸς, ἰσχύσειεν ἄν τις ἀνθρώπων ἐξαριθμήσασθαι. Οὐδὲ τὰ ἔτε ρον (ο), ὅπερ επεσημήνατο, φημὶ δὲ τὴν εἰς τὴν ἁγίαν κολυμβήθραν τῶν τριχῶν ἔμπτωσιν, ἄξιον παραδραμεῖν ἀνεξέταστον· πᾶσι γὰρ τοῖς συμβεβηκόσι αὐτῷ μετὰ ἀκριβείας επέσκηπτεν ὡς ἐκ Θεοῦ τὰ συμβαίνοντα δεχόμενος, καὶ παρεφύλαττεν μετά πολλῆς ἐπιμελείας. Ὡς οὖν ἐν τούτοις ταῦτα ἦν, ὥρισεν παρ' ἑαυτῷ ἐξ ἐκείνης τῆς ὥρας μηκέτι λούσασθαι αὐτὸν, ἢ βρέξαι τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ ὕδατι κοινῷ· ὅνπερ ὅριν δεξάμενος ἐφύλαττεν, καὶ φυλά Κρηπίδωμα, κρηπιδόω, (ο) ἐν τοῖς οὐρδικίου. ἐν ταῖς Ῥουφιαναῖς
col. 2291–2292page 13 of 70
PG 86:2291ξας ἐπλήρωσεν, μείνας ἐν ἀλουσίᾳ μέχρι βίου ζωῆς αὐτοῦ, τηρήσας τὴν λέγουσαν ἐντολὴν τοῦ Θεοῦ, Εὔξασθε, καὶ ἀπόδοτε Κυρίῳ τῷ Θεῷ ὑμῶν·, και, ο 'Αγαθὸν ἀνδρὶ ὅταν ἄρῃ ζυγὸν ἐκ νεότητος αὐτοῦ.» ιε'. Καὶ τὰ μὲν περὶ τοῦ πρώτου βαθμοῦ τοιαῦτα. Τί δὲ λοιπόν; Μετ' ὀλίγον καὶ Στέφανος ἄλλος ἀναδείκνυται. Ὑπεισελθὼν τῷ τῆς διακονίας ζυγῷ, δυνατές ἐν ἔργῳ καὶ λόγῳ, πολλοὺς ρυθμίσαι τῷ ἑαυτοῦ βίς τε καὶ τρόπῳ, διδάξαι τε πῶς δεῖ τὴν θείαν λειτουργίαν ἐκτελεῖν, καὶ ἐν οἴκῳ Θεοῦ ἀναστρέφεσθαι, ἥτις ἐστὶν ἐκκλησία τοῦ Θεοῦ ζῶντος. Ενδιατρίψας οὖν χρόνον μικρὸν ἐν τῷ βαθμῷ τῆς διακονίας κατὰ τοὺς θείους κανόνας, ἵνα εὐεργετήσῃ πλείονας, ἀνάγεται καὶ εἰς τὴν τῶν πρεσβυτέρων καθέδραν, ἀπολαύει καὶ τῆς τιμῆς. Καὶ σκοπεῖτε, πως πάντα εἱρμῷ καὶ τάξει προβαίνει τὰ πνευματικά χαρίσματα ἐπ' αὐτῷ, οὐ παρὰ καιρὸν ἡλικία;, οὐκ ἐλλειπές τι ἔχων, πάντα πεπληρωμένα θείας χάριτος. Λογιζόμεθα οὖν ὅτι τάξις τίς ἐστιν ἀρίστη καὶ ἀκολουθία, εἴπερ ἐν ἄλλῳ τινὶ, καὶ μᾶλλον ἐν τοῖς τῆς θεοσεβείας βαθμοῖς. Τριακονταέτης γὰρ ὤν, χειροτονεῖται πρεσβύτερος, εἰς μέτρον τέλειον φθάσας, καὶ κατὰ τὴν σωματικήν ἡλικίαν. Ταύτην φαίνεται τιμήσας τὴν ἡλικίαν Χρι στὸς ὁ ἐπὶ πάντων Θεός, βαπτισθεὶς τριακονταέτης, ὅλον ἐμὲ φέρων μετὰ τῶν ἐμῶν, ἵνα ἐγὼ μεταλάβω τῶν ἐκείνου διὰ τὴν καθ᾽ ὑπόστασιν ἔνωσιν. Ὡς οὖν ἀνέβη, καὶ εἰς τὴν τῶν πρεσβυτέρων καθέδραν, κατὰ τὸ Δαυϊτικὸν λόγιον· «Υψωσάτωσαν αὐτὸν ἐν ἐκκλησίᾳ λαῶν, καὶ ἐν καθέδρᾳ πρεσβυτέρων αινεσάτωσαν αὐτόν·» φαιδρύνει καὶ τοῦτον τῷ ἑαυτοῦ ὑποδείγματι, οὐχ ὁμοῦ σπαρεὶς καὶ ἀναδοθείς, ὡς ὁ μῦθος ποιεῖ τοὺς γίγαντας, ἢ ὥσπερ οἱ αὐθημερινοὶ πλαττόμενοι πήλινοι τοῦ λαοῦ προστάται, οὐ σχεδιάσας οὐδὲ διώξας τὸν βαθμὸν, ἀλλ' ὑπ' αὐτοῦ διωχθείς, κατά τὸ, ο Ελεός σου, Κύριε, καταδιώξει με.» ις'. Πάντα οὖν κατὰ τὸν θεῖον ὅρον καὶ νόμον τε λέσας, καὶ ἀξιωθεὶς τῆς ἱερατικῆς τάξεώς τε καὶ στάσεως, ἤδη καὶ ἐν ἐλπίδι γεγονώς τῆς Λαζίχων προεδρίας, είργεται τῆς τοιαύτης φροντίδος· μετα σκευάζει γὰρ τὴν βουλὴν ὁ ἀεὶ τὰ κρείττονα καὶ ὑψη λότερα βουλευόμενος ὑπὲρ τῶν ἑαυτοῦ θεραπόντων Θεός. «Οὐ γὰρ ὡς αἱ βουλαὶ ὑμῶν ἡ βουλή μου, ο διὰ '; τοῦ προφήτου λέγει Κύριος, ὅτι ἄνθρωπος ὁρᾷ εἰς πρόσ ωπον, Θεὸς δὲ εἰς καρδίαν. Ἐπεὶ οὖν διεσκευάσθη τὸ σπούδασμα καὶ εἰς ἕτερον μετῆλθεν ἡ τοῦ Λαζίχου ἐπισκοπὴ, ἀνατρέχει πάλιν ὁ πανάριστος οὗτος εἰς ἣν ἐξ ἀρχῆς ἐπίθει βουλήν τε καὶ πρᾶξιν, πραγματ τεύεται καλῶς τὸν ἄσυλον πλοῦτον, μιμεῖται τὸν ἔμ πειρον οἰκοδεσπότην, ὅστις ἐκβαλὼν ἐκ τῶν αὐτοῦ θησαυρῶν πάντα παλαιά τε καὶ νέα, καὶ ἀποδόμενος μαργαρίτην, ὑπερεπλούτησεν· οὕτω θαυμάσιος, τὰ τοῦ βίου τερπνὰ καὶ τὴν αἴσθησιν ὑποσαίνοντα καλῶς ἀντηλλάξατο, δοὺς τὰ πρόσκαιρα καὶ λαβὼν τὰ αἰά νια, διὰ τὸ ὑπερβάλλον μέγεθος τῆς γνώσεως τοῦ
col. 2293–2294page 14 of 70
PG 86:2293Θεοῦ. Μιμείται τοὺς ἁγίους ἀποστόλους, οἵτινες ἀφέντες ἅπαντα, ἠκολούθησαν τῷ Χριστῷ· δίδωσιν ἑαυτὸν ὅλον ἐπὶ τὸν μονήρη βίον· ἀμφιέννυται τὴν μοναχικὴν ἐσθῆτα, λόγῳ τε καὶ ἔργῳ καὶ σχήματι τὴν φιλοσοφίαν ταύτην κτηνάμενος ἔτι ἐκ κοιλίας μητρὸς αὐτοῦ· μιμεῖται μικροῦ δεῖν Ἠλίαν τὸν Θεσβίτην, καὶ Ἰωάννην τὸν Βαπτιστήν, οἱ τὴν ὁδὸν τῆς ἀσκή σεως ὑποδεικνύντες τοῖς βουλομένοις ταύτην ἀσπά σασθαι, πρῶτοι τὴν ἔρημον ᾤχησαν. Ο δὲ μέγας Εὐτύχιος, οὐ τὴν ἔρημον, οὐ τὸν Κάρμηλον ᾤκησεν ἀλλὰ τὴν τῶν ᾿Αμασέων καταλαμβάνει μητρόπολιν, ἐκεῖσε πληρώσων αὐτοῦ τὴν ἐπιθυμίαν. Διάκειται γὰρ ἐν ταύτῃ τῇ πόλει μοναστήριον εὐαγές, πάλαι συστὰν ὑπὸ τῶν ἁγιωτάτων ἐπισκόπων Μελετίου καὶ Οὐρανίου καὶ Σελεύκου, μεγάλων καὶ θεοφόρων άνω δρῶν· καὶ οἱ μὲν δύο, Μελέτιος, φημὶ, καὶ Σέλευκος, τὴν ᾿Αμασέων ποιμάναντες αγιωτάτην Εκκλησίαν, ἐν αὐτῇ ὁσίως κεκοίμηνται, καὶ τὰς θαυματουργίας τῶν ἰάσεων ἐπιτελοῦσιν ἐκεῖσε μέχρι τῆς σήμερον. ιζ. Φέρεται δὲ καὶ θαῦμα παράδοξον τοῦ μεγάλου Σελεύκου, ὅπερ ἔτι ὄντος ἐν σαρκὶ εἰργάσατο δι' αὐτοῦ ὁ Θεός. Διμοῦ γὰρ βαρυτάτου καταλαβόντος τηνικαύ τα τὴν χώραν, κίνδυνος ἦν οὐ μικρός· καὶ δὴ τοῦ σίτου παντελῶς ἐκφορηθέντος ἐκ τοῦ ἐρείου, ὅπερ δρεῖον καὶ μέχρι τῆς σήμερον· μὴ φέρων δὲ τὴν αἰτούντων ἐξ ἐνδείας ἐπίτασιν ὁ τηνικάδε ὀρειάριος, ἀπελθὼν πρὸς τὸν ὅσιον Σέλευκον, τὰς κλεῖς αὐτῷ προσέβριψεν τοῦ ὀρείου, λέγων, ὅτι Ἐν τῷ ὀρείψ σἶτος οὐκ ἔστιν, καὶ τὴν ὄχλησιν οὐ φέρω τοῦ λαοῦ. Λαβὼν οὖν τὰς κλεῖς ὁ ἅγιος, ἔθηκεν αὐτὰς ἐν τῇ ἑαυτοῦ στρωμνῇ, καὶ δι' ὅλης τῆς νυκτὸς ἀπαύστω; παρεκάλει τὸν Θεόν, συνήθως δεῖξαι τὰ θαυμάσια αὐτοῦ, ὅπως θρέψῃ τὸν λαὸν αὐτοῦ. Πρωίας δὲ γενο μένης, κατὰ τὸ σύνηθες εἰσελθόντων πρὸς τὸν ὅσιον τῶν εὐλαβεστάτων κληρικών, λέγει τῷ ὀρειαρίῳ, Λάβε τὰς κλεῖς, ἀδελφὲ, καὶ ἄπελθε, ποίησον τὴν χρείαν τῶν δεομένων. Ὁ δὲ πάλιν μεθ' όρκων διισχυρίζετο μὴ ἔχειν τὸ σύνολον τὸ ἐρεῖον σίτον. Ἐπι μένοντος δὲ αὐτοῦ τῇ ἀπιστίᾳ, λέγει τοῖς κληρικοῖς ὁ μέγας, ο Ευλογητός Κύριος, ἀπέλθετε μετ' αὐτοῦ, γνώτε εἰ ἀληθεύει.» Τῶν δὲ λαβόντων τοῦ ἁγίου τὴν εὐχὴν, καὶ ἀπελθόντων, καὶ βουληθέντων ἀνοίξαι τὴν θύραν, μόλις ήδυνήθησαν ἐντὸς αὐτῆς γενέσθαι, ἐκ τῆς πληθύος τοῦ σίτου. Φέρεται δὲ καὶ καταγραφή τῆς ἐξόδου τοῦ σίτου μέχρι τῆς σήμερον οὕτως· «Καὶ ἀπὸ τῆς προσευχῆς τοῦ ἁγίου Σελεύκου μυριάδες δέκα. Τὰ μὲν δὴ περὶ τοῦ μεγάλου Σελεύ και τοιαῦτα. Οὐρανίου δὲ τὸν ἐν Ἰδώροις θρόνον διακοσμήσαντος, κακεῖσε τελειωθέντος, μέχρι τῆς δεῦρο βάσεις ὁ τάφος αὐτοῦ ἐπιτελεῖ. Καὶ τοῦτο δηλοῦται ἐκ τῶν ἑκάστης ἡμέρας ἀνακειμένων ἀσθε μὴ φέρων ἐκ τούτων. βερῶν, ἸΕύρα, βόρνων "Ιέρος,
col. 2295–2296page 15 of 70
Caput III
PG 86:2295νῶν, ἐν ᾧ οἴκῳ κεκοίμητα: ὁ ὅσιος, οὐ κατ᾿ ἀξίαν, ἀλλ' ὡς ἕκαστος ἔτυχεν εἰσελθών, προσεγγίζοντος τῷ τάφῳ τοῦ ὁσίου, τῆς νόσου ἀπαλλαττόμενοι τρέχουσιν ὑγιεῖς, δοξάζοντες τὸν Θεόν. η'. Ἐν τούτῳ τοίνυν τῷ μεγάλῳ μοναστηρίῳ (ὅπερ εἰς ὕστερον πολυτρόπως ὕψωσεν καὶ ἐπλάτυνεν ἔν τε εὐκτηρίοις οίκοις, ἔν τε λειτουργία θεία, καὶ προσεπιτούτοις προσόδων προσθήκαις) ή μέγας Εὐτύχιος ἠμφιάσατο τὴ μοναδικόν σχήμα. περιζωσάμενος γοῦν τὴν ὀσφὺν ἐν ἀληθείᾳ, καὶ ἐνδυσάμενος τὴν πανοπλίαν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἀναδέχεται τὴν φροντίδα, ήτοι ἡγουμενίαν, ὅλου τοῦ ὑπὸ τὴν μητρόπολιν μοναχικού συστήματος, ὅθεν καὶ μὴ λογισάμενος τὸ ὑψηλὸν ἐν καρδία, η μετεωρισμὸν ἰδεῖν τοῖς ὀφθαλμοῖς αὐτοῦ· πᾶσαν γὰρ τοῦ βίου πρόσκαιρον περιφάνειαν εἰς οὐδὲν θέμενος, ἤδη περ ριεφρόνησεν, ὅτι πᾶσα δόξα ἀνθρώπου ὡς ἄνθος χόρε του. Γίνεται οὖν, ὡς εἷς τῶν πάντων, ὁ μείζων καὶ ὁ πρῶτος πάντων, καθώς φησιν ὁ Κύριος, ο (θέλων ἐν ὑμῖν εἶναι πρῶτος, ἔστω πάντων ἔσχατος, καὶ πάντων διάκονος.» Τὸ γάρ, «Ηγούμενόν σε κατ. έστησαν, γίνου ὡς εἷς ἐξ αὐτῶν, ἀκριβῶς ἦν αὐτῷ μεμελετημένον. Ὡς δὲ πάντα καλῶς ἐποίησεν, καὶ ἐδίδαξεν χρόνον οὐκ ὀλίγον, δεκαετίαν διάγων ἐν τῇ αὐτῇ μονῇ, καὶ ἡγησάμενος αὐτῆς, καὶ πολλοὺς προσ ενέγκας τῷ Θεῷ διὰ τῆς ἑαυτοῦ νουθεσίας τε καὶ διδασκαλίας, κατὰ τὸ θεῖον λόγιον, «Ο ποιήσας καὶ διδάξας, οὗτος μέγας κληθήσεται ἐν τῇ βασιλεία τῶν οὐρανῶν· › καὶ, ο Κρείσσον ὄνομα καλὸν ὑπὲρ πλοῦτον πολύν· ο ἠξιώθη καὶ αὐτὸς ἀκοῦσαι τὸ, Εύγε, δούλε ἀγαθὲ καὶ πιστέ, ἐπὶ ὀλίγα ἧς πιστός, ἐπὶ πολλῶν σε καταστήσω· ο ἐμφανής τε γέγονε τοσοῦτον, ὡς καὶ ἐξαιρεθῆναι αὐτὸν, ὑπὸ τὸν μόδιον ὄντα, κατὰ τὸν καιόμενον καὶ κρυπτόμενον λύχνον, τεθῆναί τε ἐπὶ τὴν λυχνίαν, εἰς τὸ φωτισθῆναι πάντ τας ὑπ' αὐτοῦ τοὺς τὴν οἰκουμένην οἰκοῦντας πιο στοὺς, φανερωθῆναί τε αὐτὸν ὡς τὴν ὑπεράνω ὄρους κειμένην πόλιν. Πῶς οὖν ἔδει ταῦτα προβῆναι; Θεοῦ προνοία γίνεται τις πρόφασις οἰκουμενική, χρήζουσα μεγάλου ἀνδρὸ;, ἥτις, ὡς οἶμαι, δι' αυτ τὸν καὶ μόνον γέγονεν, ἢ καὶ δι' αὐτοῦ μόνον τῆς δεούσης διορθώσεως ἔτυχεν ὡδηγηθήσεσθαι· ἡ δὲ πρόφασίς ἐστιν αὕτη. καθολικὸς ὠνομάζετο, μηδὲν ἐκ τῆς ἀξίας επαρθείς, ιθ'. Ιστε πάντες, οι σπουδαῖοι καὶ φιλομαθεῖς, την συγκροτηθεῖσαν ἐν ταύτῃ τῇ βασιλευούσῃ πόλει πέμπτην ἁγίαν σύνοδον ἐπὶ τοῦ τῆς θείας λήξεως Ἰουστινιανοῦ, οὗ τὸν ζῆλον τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως οὐκ ἀγνοεῖτε οἱ ἐπιστάμενοι τὴν σπουδήν, καὶ μεθ' ὅσης προθυμίας καὶ ἐπιτάσεως τὴν συνέλευσιν τῶν τηνικαῦτα ἁγιωτάτων ἐπισκόπων ἐποιεῖτο,
col. 2297–2298page 16 of 70
PG 86:2297ἐπὶ ἐξετάσει καὶ κατακρίσει τῶν τριῶν κεφαλαίων, Λ; τουτέστιν, τῶν συγγραμμάτων Θεοδωρήτου κατά τῶν δώδεκα Κεφαλαίων τοῦ ἐν ἁγίοις Κυρίλλου, καὶ περὶ τῆς ἐπιστολῆς τῆς λεγομένης Ιβα πρὸς Μάριν γεγράφθαι τὸν Πέρσην, καὶ περὶ Θεοδώρου τοῦ Μοψουεστίας, καὶ τῶν ὑπ' αὐτοῦ βλασφημηθέν των Ἰουδαϊκῶν ληρημάτων, τῶν καὶ ἐξετασθέν των ἀκριβῶς καὶ δικαίως, καὶ ἀποδοκιμασθέντων ὑπ' αὐτῆς τῆς ἁγίας οἰκουμενικῆς συνόδου, καὶ εὐλόγως κατακριθέντων. Ὡς οὖν ἐκ πάσης πό λεως οἱ ἁγιώτατοι ἐπίσκοποι μετεστέλλοντο, εἷς δὲ τῶν πάντων καὶ ὁ τῆς ᾿Αμασέων μητροπολίτης ἦν, ὀφείλων εἰς τὴν βασιλίδα των πόλεων παραγενέσθαι ταύτης ἕνεκα τῆς ζητήσεως, καὶ ἀδυνάτως ἔχων τοῦτο πρᾶξαι δι' ἀσθένειαν σώματος, μᾶλλον δὲ τὸ πᾶν ᾠκονομεῖτο διὰ τὴν ὅσιον ἄνδρα, ἵνα ὁ κεκρυμμένος θησαυρός φανερωθῇ, τί γίνεται; Προσέρχεται αὐτῷ ὁ ὁσιώτατος ἐπίσκοπος, πρῶτον μὲν δι᾿ ἑτέρων γνησίων καὶ αἰδεσίμων πειθόντων Πατέρων καταλαβεῖν αὐτὸν τὴν βασιλεύουσαν πόλιν, ἔπειτα δὲ καὶ δι' ἑαυτοῦ παρακαλῶν, ὥστε ὑπακοῦσαι καὶ δοῦναι προθύμως ἑαυτὸν ἀντ᾿ αὐτοῦ παραγενέσθαι εἰς τὴν σύνοδον, διὰ τὸ καὶ πολλὴν αὐτὸν ἔχειν γνῶσιν τῶν θείων δογμάτων τε καὶ Γραφῶν. Είξας οὖν ταῖς παρακλήσεσιν, ὑπήκουσεν ὁ ταχὺς εἰς ὑπακοὴν ἔνθα σωτηρίας κέρδος ἦν, βραδὺς δὲ εἰς ὑπακοὴν ἔνθα ζημία καὶ βλάβος προσκειτο ψυχῆς. κ'. Ἐπειδὴ οὖν τὴν ἀρχὴν ἐδυσχέραινεν, ώς Μω σῆς ὁ μέγας πάλαι ποτὲ τὴν εἰς Αἴγυπτον πορείαν ποιήσασθαι τῆς ἐλευθερίας ἕνεκα τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ, θεωρεῖ καὶ οὗτος ὁ νέος Μωσῆς, κἂν μὴ βάτον καιομένην, ἀλλὰ τρόπον τινά, ὡς ὁ μέγας ᾽Αβραὰμ, κλίβανον καιόμενον· ἀκούει καὶ φωνῆς, οὐ τῆς λεγούσης, «Μή προσεγγίσῃς ὧδε, ν ἢ τὸ, «Λῦσον τὸ ὑπόδημα ἐκ τῶν ποδῶν σου, ο ὅπερ δηλοῖ τὸ ἀποθέσθαι τὰ γεώδη καὶ σαρκικά φρονήματα· ἀλλ' ὁμοίας ἀκούει φωνῆς, Αβραάμ, κατ' ἐμαυτοῦ ὤμοσα, λέγει Κύριος, ή μὴν εὐλογῶν εὐλογήσω σε, και πληθύνων πληθυνώ σε, καὶ ἔσται τὸ σπέρμα σου ὡς τὰ ἄστρα τοῦ οὐρα νοῦ· ο τοιοῦτοι γὰρ καὶ τοσοῦτοι οἱ οὐκ ἐξ αἱμάτων, οὔτε ἐκ θελήματος ἀνδρός, οὔτε ἐκ θελήματος σαρκός, ἀλλ' ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος, καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων πνευματικών χαρισμάτων τεχθέντες αὐτῷ κα'. Τίς δὲ ἡ ὅρασις ἦν εἶδεν, καὶ φωνὴ ἦν ἤκου σεν, ἐξαγγείλαι καλόν. Πάλιν Ιωσήφ, πάλιν Δανιήλ γίνεται νέος, ὁ μέγας οὗτος ἀνήρ. Εθεώρουν γὰρ, φησίν, ἐν δράματι τῆς νυκτός αστράγαλον χειρός Δε σποτικῆς ἐν τῷ στερεώματι τοῦ οὐρανοῦ, καὶ τὸ ὑπερ κείμενον ὄρος τοῦ εὐαγούς αὐτοῦ μοναστηρίου (ἔστιν γὰρ αὐτὸ ὄρος λίαν ὑψηλὸν καὶ μετέωρον, ἐν ᾧ καὶ εὐκτήριος οἶκος τοῦ ἁγίου μάρτυρος θαλλελαίου ἐπώκισται). καὶ ἤκουον φωνῆς λεγούσης μοι, καὶ τὸν ἀστράγαλον τῆς χειρὸς δεικνύντα μοι τὴν κορυφήν τοῦ ὄρους, ὅτι Ἐκεῖ γίνῃ ἐπίσκοπος. Ποῖον ἄρα τὸ ὄρος, εἰκήσειεν ἄν τις, ἐκεῖνο, πλὴν τῆς βασιλίδος τῶν πόλεων (ὡς ἡ ἔκβασις έδειξεν) τῆς πολυτρόπως
col. 2299–2300page 17 of 70
PG 86:2299ὄντως οὔσης τῶν λοιπῶν ὀρέων τε καὶ πόλεων κορι φῆς; περὶ ὧν καὶ ὁ θεῖος Δαυτό λέγει, «Ποτίζων ὄρη ἐκ τῶν ὑπερῴων αὐτοῦ· ἡ εἴτε γὰρ τὰς ἀγγελικὰς δυνάμεις, εἴτε τὰ αἰσθητὰ ὄρη τε καὶ πόλει; ἐννοήσειέν τις, ἀμφοτέρωθεν ἔχει τὸ ἀληθές. κβ'. Ὡς οὖν τὴν ὀπτασίαν εἶδεν ταύτην, παρεκάλει τὸν δείξαντα Θεόν, παραγαγεῖν μὲν τὴν λειτουργίαν ταύτην ἀπ' αὐτοῦ, καὶ τὸν ὑπὲρ ἑνὸς ἑκάστου ἐπικείμενον κίνδυνον, δοθῆναι δὲ αὐτῷ μᾶλλον ἐν τῇ μελλούσῃ ζωῇ ἐν ἀπολαύσει γενέσθαι τῶν ἐπηγγελο μένων τοῖς δικαίοις ἀγαθῶν, καὶ ἀκοῦσαι, «Γίνου ἐπάνω δέκα πόλεων.» 'Αλλ' ὁ ἀνάγων νεφέλας ἐξ ἐσχάτων τῆς γῆς, καὶ ἀναλαβὼν ἐκ τῶν ποιμνίων τῶν προβάτων τὸν Δαυΐδ, χρίσας τε προφήτην καὶ βασιλέα Θεὺς, αὐτὸς καὶ τὸν πρῶον ἄνδρα τοῦτον έκλεξάμενος, ἄγει εἰς τὴν μεγίστην τῶν πόλεων, ἧς προεῖπον αἰτίας ἕνεκεν, καὶ γίνεται παρὰ τῷ τηνι καῦτα ἀγιωτάτῳ πατριάρχη. Μηνᾶς δὲ οὗτος ἦν, ἐ θεῖος καὶ λόγιος, ἀγγελικός τε καὶ προορατικὸς ἀνὴρ, ὃς καὶ τὸ μέλλον ἔσεσθαι προϊδών, προετρέπετο τὸν Εὐτύχιον μὴ ἀναχωρεῖν αὐτοῦ, τῷ τὰ εὐαγεῖ κλήρῳ ὑποδεικνύων αὐτὸν ἔλεγεν, ὅτι οὗτος ὁ μοναχὸς για νεταί μου διάδοχος. Αὐτίκα οὖν ἀναπέμπει αὐτὸν πρὸς τὸν βασιλέα, καὶ κινοῦνται· παρ' αὐτῷ οἱ λόγοι περὶ ἧς παραγέγονεν ὑποθέσεως· καὶ φανεὶς ἔτοι μας ἐκ πάσης παιδεύσεως, θείας τε καὶ τῆς ἔξω, συναίρει λόγους μετὰ τῶν εἰωθότων αἱρετικῶν εἰς οὐδὲν χρήσιμον λογομαχεῖν ἐπὶ καταστροφῇ τῶν απλουστέρων, οἵτινες οὐκ ἴσχυον ἀντιστῆναι τῇ σου φίᾳ καὶ τῷ πνεύματι, ᾧ ἐλάλει. Λεγόντων γάρ τι νων μὴ δεῖν ἀναθεματίζεσθαι τοὺς μετὰ θάνατον φωραθέντας αἱρετικοὺ;, αὐτὸς ἐκ τῶν θείων Γραφών ἔπειθεν, ὅτι δεῖ ἀναθεματίζεσθαι τούτους, λέγων ὅτι Ἰωσίας ὁ βασιλεὺς, προφητείας αὐτῷ προμηνυσάσης, τὰ ὀστᾶ τῶν ἐπιθυσάντων εἰς τὰς δαμάλεις μετ τὰ θάνατον ἀνασκάψας κατέκαυσεν· παραπλησίως οὖν δεῖ καὶ τοῖς αἱρετικοῖς· κεχρῆσθαι, καὶ μετά θάνατον αὐτοὺς ἀναθεματίζειν. κγ'. Θαυμάσας οὖν ὁ βασιλεὺς καὶ πάντες οἱ παρ εστηκότες, πολλῆς ἀποδοχῆς αὐτὸν καὶ τιμῆς +ξίωσαν. Εξ αὐτῆς οὖν ἐν μείζονι παρρησίᾳ σχολάζων ἦν ἐν ταῖς βασιλικαῖς αὐλαῖς, καὶ πλέον ὁ τῆς γνώ σεως αὐτοῦ πλοῦτος ἐξεφαίνετο παρὰ θεῷ καὶ ἀνθρώποις. Εἶχεν γὰρ αὐτὸν ὁ τῶν σκήπτρων Κύριος ἐν τῇ ἑαυτοῦ καρδίᾳ, μᾶλλον δὲ ὁ Βασιλεὺς τῶν βασιλευόν των, ὁ εἰδὼς τὰ πάντα πρὶν γενέσεως ἡμῶν, ὅτι οὓς προέγνω και προώρισεν, τούτους καὶ ἐκάλεσεν καὶ ἐδόξασεν· καλεῖ δὲ καὶ τὸν μέγαν Εὐτύχιον εἰς τὸ μέτρον τῆς ἀρχιερωσύνης, σὺν τιμῇ τε καὶ δόξῃ πολλῇ. Οὐ μετὰ πολλὰς γὰρ ἡμέρας, καὶ δ' προλεχθεὶς ὅσιος καὶ τοῦ Θεοῦ θεράπων Μηνάς, τον θρόνον διέπων τῆς βασιλευούσης πόλεως, ἐν γήρα πίονι, πλήρης καὶ τῶν κατὰ Θεὸν ἡμερῶν ὑπάρχων, τοῦ ἀνθρωπίνου βίου ὑπεξελθών, την μετ' ἀγγέλων καὶ τῶν ἁγίων Πατέρων εσπάσατο διαγωγήν, Ότε οὖν
col. 2301–2302page 18 of 70
PG 86:2301ἐγνώσθη τῷ πιστοτάτῳ βασιλεῖ τοῦ ὁσίου ἀνδρὸς ἡ ποίμησις, ἀγὼν ἄφατος καὶ σπουδὴ ἄμετρος τοῖς πολλοῖς ἦν εἰς τὸ προβάλλεσθαι τοὺς μὴ ἀξίους τῆς ἀρχιερωσύνης, ὑποσχέσεσι καὶ δωροδοκίαις βουλομένοις πεῖσαι τοὺς δυνάστας τοῦ βασιλέως, εἰ ἴσως ἐπιτύχωσι τῶν ἐλπιζομένων. Αλλ' ὁ πάντα ποιῶν καὶ μετασκευάζων Θεὸς, ἐτάζων δὲ καρδίας καὶ νε. φρούς, καὶ ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ καρδίαν βασιλέως κατα ἔχων μετὰ τῶν περάτων τῆς γῆς, κλίνει καὶ τὴν τοῦ γαληνοτάτου βασιλέως καρδίαν εἰς τὸν ἄξιον ἄν δρα, καὶ μετὰ πολλοῦ τοῦ τάχους ἐπιτρέπει τινὶ τῶν ἐντίμων βεφερενδαρίων (Πέτρος δὲ οὗτος ἦν ἀναζητῆσαι καὶ συλλαβεῖν τὸν μέγαν Εὐτύχιον, φυλάξαι τε μετὰ τῆς πρεπούσης τιμῆς· ὅπερ και γέγονεν. κα. Ἀλλὰ ἀκούσατε καὶ εἴαν ὀπτασίαν φυλαττόμενος εἶδεν· ἔλεγεν γὰρ ὁ μέγας, ὅτι Τῇ νυκτὶ ἐκεί τῇ ὑπενόουν οἶκον μέγαν διάφωτον εἶναι, καὶ κλί την εὐπρεπῶς ἐστρωμένην, ἐφ᾿ ἣν ἀνέκειτο γυνὴ ὀνόματι Σοφία, ἢ καὶ προσκαλεσαμένη με, ὑπεδείκνυεν μοι κόσμια. Εἶτα μετὰ τοῦτο ἐθεώρουν τὸ παρακείμενον ἡλιακὸν τῷ οἴκῳ, ὅτι χιόνος ἦν πεπληρωμένον, και παιδίον ἱστάμενον ἐν τῷ ἡλιακῷ, ἐνός ματι Σωτήριχος, ὅπερ καὶ ἔμελλεν ἐκ τοῦ ἡλιακοῦ πίπτειν. Φθάσας δὲ ἀνειλόμην αὐτὸ ἐκ τῆς χιόνος καὶ τοῦ μὴ πεσεῖν. Τί δὲ ἄρα τοῦτο ἐσήμαινεν, ἢ τὴν καλιεργίαν τῶν πραγμάτων τῆς ἁγιωτάτης ἐκκλησίας; τοῦτο γὰρ τὰ κόσμια· ὁμοίως δὲ καὶ τὸ ἐν χιόνι τὸ παιδίον εἶναι, τὸ ἐν χειμασίᾳ τὰ δογματικὰ ὑπάρχειν. Εκάτερα δὲ τῆς δεούσης ἔτυχε διορθώσεως διὰ τῆς ἐπιστασίας και κυβερνήσεως τοῦ ὁσίου ἀν ερός. Ὅτε οὖν προέβη τὰ τῆς παραφυλακής, θαῤῥεῖ τὴν βουλήν, ἣν ἐξ ἀρχῆς ἔσχεν περὶ αὐτοῦ ὁ φιλό χριστος βασιλεύς, τῷ τε εὐαγεῖ κλήρῳ καὶ τῇ ἱερᾷ συγκλήτῳ, καὶ πληροφορήσας, ὡς καὶ θείαν ὀπτασίαν εἶδεν περὶ αὐτοῦ, κοιμηθεὶς ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ ἁγίου Πέτ τρου τοῦ κορυφαίου τῶν ἀποστόλων ἐν τῷ ᾿Αθύρα· καὶ γὰρ ἦν ἔχων ἐκεῖ πρόκεναον· έωρακέναι γὰρ ἔφασκεν τὸν κορυφαῖον τῶν ἀποστόλων καθ᾽ ὕπαρ, ὑποδεικνύντα αὐτῷ τὸν μέγαν Εὐτύχιον, καὶ λέγοντα, ὅτι Τοῦτον ποίησον ἐπίσκοπον γενέσθαι. Μεθ' όρκων οὖν πολλων διισχυρίζετο ταῦτα οὕτως ἔχειν. θεωρήσαντες οὖν τὴν ἔνστασιν τοῦ βασιλέως, καὶ ὅσην σπου δὴν μετά τινος θείας ελλάμψεως ἐπεδείκνυτο, πάντες ὁμοθυμαδόν, κοινῇ γνώμῃ, κοινῇ ψήφῳ, μια φωνῇ, πρὸ τοῦ καιροῦ, τὸ Αξιος, ἄξιος, έκραζον. επιφερενδάριος ἐν τῷ ᾿Αθύρα, ρ. πρόχενσον πρόκει σον σούκενσος ἀντικέντωρ περίβλεπτο, πρόκεντος 2 προσελεύσει,
col. 2303–2304page 19 of 70
PG 86:2303κε'. Ὅτε οὖν πάντα κατὰ τάξιν καὶ κατὰ τοὺς θείους κανόνας προέβαινον, ἔφθασεν ὁ καιρὸς τῆς τῶν ἀρχιερατικῶν χειρῶν ἐπιθέσεως ήτοι τελειώσεως, ἐπὶ τὸν ἑαυτῶν Πατέρα καὶ διδάσκαλον, προσφέρεται τῷ ἁγίῳ θυσιαστηρίῳ, ὁ μέλλων αὐτῷ προσάγειν πολλοὺς ἱερεῖς τε καὶ ἀρχιερεῖς· τελειοῦται διὰ τῆς αὐτοῦ χειρός τε καὶ εὐχῆς, καὶ τῶν θεοπαραδότων σεπτῶν Λογίων· χρίεται τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, μᾶλλον δὲ ἁγιασθεὶς ἀνθαγιάζει τους συμπαρόντας ἀρχ ιερεί,· αἴρει ἐπὶ τοῦ ὤμου τὸν τύπον τοῦ πεπλανημένου προβάτου· ἀνέρχεται εἰς τὴν ὑψηλὴν καθε έδραν· ἐνιδρύεται τῷ θρόνῳ· μιμεῖται τὸν ἀρχιποίμενα Χριστὸν εἰς οὐρανοὺς ἀνερχόμενον· φθέγγεται καὶ αὐτὸς τὴν συναπτικὴν καὶ συνδετικήν, ταυτὸν δὲ εἰπεῖν συντηρητικὴν φωνὴν, λέγων παντὶ τῷ λαῷ, Ειρήνη πᾶσιν, ἦν καὶ ὑπὸ πάντων ἀντέλαβεν. Καλῶς γὰρ ὁ θεῖος Δαυίδ προανεφώνησεν περὶ αὐτοῦ τὸν Ὡς ἐμεγαλύνθη τὰ ἔργα σου, Κύριε 1 πάντα ἐν σο φίᾳ ἐποίησας· κ πάντα γὰρ τὰ γεγενημένα εἰς αὐτ τὸν, πάσης θείας σοφίας ἐστὶν ἀνάπλεω, καὶ πάντας ἀνθρώπους πιστοὺς εὐφραίνειν δυνάμενα. κς'. Καλὸν δὲ γνῶναι ἡμᾶς καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐτῶν τοῦ ἀνδρὸς, πῶς καὶ οὗτος τέλειος καὶ πληρέστατος συνέδραμεν. Τεσσαρακονταέτης γὰρ ἂν χει ροτονεῖται πατριάρχης· ἔπρεπε γὰρ τῷ τελείῳ πάντα τέλεια ἔχειν. Εὑρίσκομεν γὰρ καὶ τὸν ἀριθμὸν τοῦ τον πολλαχώς τιμώμενον, ώς μυστικὸν καὶ τέλειον παρὰ τῇ θείᾳ Γραφῇ. Καὶ πρῶτος Ισαάκ, ὁ μονογενὴς υἱὸς τοῦ ᾿Αβραάμ, τεσσαρακονταέτης γενόμενος, τὴν Ῥεβέκκαν ἠγάγετο, ἐν παρθενίᾳ τὸν χρόνον ἐκεῖ νον διαγαγών, ὅστις τύπον φέρει τοῦ κατὰ Χριστὸν μυστηρίου, καὶ τῆς ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίας. Τί δὲ καὶ Μωσῆς, ὁ μέγας καὶ θεράπων Θεοῦ; οὐχὶ τεσσαράκοντα χρόνων γενόμενος επεσκέψατο τοὺς ἀδελφοὺς αὐτοῦ ἐν Αἰγύπτῳ; ὅς ἰδὼν τὸν ἀδικούμενον, ἠμύνατο καὶ ἐποίησεν ἐκδίκησιν τῷ καταπονουμένῳ πα τάξας τὸν Αἰγύπτιον· πληρωθέντων δὲ αὐτῷ πάλιν ἐτῶν τεσσαράκοντα ἐν τῇ Μαδιάμ, ἀξιοῦται τῆς θεο φανείας ἐκείνης, ἣν εἶδεν ἐν ὄρει Σινά, ὅτι ἡ βάτος εκαίετο πυρὶ καὶ οὐ κατεκαίετο, ἤκουσεν δὲ καὶ φωνῆς λεγούσης, Ἰδὼν εἶδον τὴν κάκωσιν τοῦ λαοῦ μου τοῦ ἐν Αἰγύπτῳ, καὶ τοῦ στεναγμοῦ αὐτῶν ἤκουσα, καὶ κατέβην τοῦ ἐξελέσθαι αὐτοὺς, δεύρο, ἀποστείλω σε εἰς Αἴγυπτον. Τί τοῦτο δηλοῖ; Οὐχὶ τὸ χειροτονης θῆναι αὐτὸν ἀρχιερέα καὶ λυτρωτὴν τῶν υἱῶν Ἰσε ραήλ; Πῶς δὲ καὶ τὰ θεῖα Λόγια ἐδέξατο, δακτύλῳ Θεοῦ γεγραμμένα ἐν ταῖς πλαξίν; οὐχὶ τεσσαράκοντα ἡμέρας καὶ νύκτας νηστεύσας, ἐν οἷς ἐδιδάχθη καὶ τὰ τῆς Καινῆς Διαθήκης μυστήρια; Καὶ Μωσῆς μὲν εἰκότως τοῦ διπλού ἔχρησεν ἀριθμοῦ, νόμος ὢν καὶ
col. 2305–2306page 20 of 70
PG 86:2305ὑπὸ νόμου· ἀτελῆς γὰρ ὁ νόμος, οὐχ οὕτως δὲ οἱ τῆς χάριτος ὑπηρέται. Τί δὲ καὶ ὁ τῶν πάντων Σωτήρ καὶ λυτρωτὴς Χριστός Ἰησοῦς, ὁ του νόμου πληρωτής; εὐχὶ καὶ αὐτὸς φαίνεται τιμήσας τὸν ἀριθμὸν τοῦτον; τεσσαράκοντα γὰρ ἡμέρας καὶ νύκτας νηστεύσας, πάντα πειρασμὸν καὶ πᾶσαν προσβολὴν τοῦ ἐχθροῦ δεξάμενος, ἔδωκεν ἐξουσίαν τῷ ἀνθρωπίνῳ φυράματι πατεῖν ἐπάνω δρέων καὶ σκορπίων, καὶ ἐπὶ πᾶσαν δύ ναμιν τοῦ Ἐχθροῦ. Μετὰ δὲ τὴν ἀνάστατιν αὐχὶ δια φόρως συναλιζόμενος τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις καὶ μα θηταῖς, τῇ τεσσαρακοστῇ ἡμέρᾳ, εὐλογήσας αὐτοὺς διέστη ἀπ' αὐτῶν, καὶ ἀνεφέρετο εἰς τὸν οὐρανὸν, εἰρήνην καταλελοιπὼς αὐτοῖς, καὶ δι' αὐτῶν τῇ ἑαυ τοῦ Ἐκκλησίᾳ, ἣν περιεποιήσατο τῷ ἰδίῳ αἷματι; Καὶ ταῦτα μὲν ἐκ πολλῶν ὀλίγα παρεθέμην, δεῖξαι βουλόμενος ὅτι πάντα τὰ εἰς τὸν ὅσιον ἄνδρα γε γονότα, μετά τινος θείας χάριτος καὶ θεωρίας προήρο χετο. α. Τίς δὲ λοιπὸν γίνεται, ὅτε τὰ τῆς χειροτονίας προέβη, καὶ ἐνεδύσατο τὴν ἐξ ὕψους δύναμιν; ἐκάθισέν τε καὶ ἐπ' αὐτὸν παραπλησίως, ὡς ἐφ' ἕνα τῶν ἁγίων ἀποστόλων, ὁ διὰ τῶν πυρίνων γλωσ σῶν δοθεὶς αὐτοῖς ἁγιασμὸς, καὶ πλησθεὶς Πνεύματος ἁγίου ήρξατο λαλεῖν, καθὼς τὸ Πνεῦμα ἐδίδου αποφθέγγεσθαι. Πρεπόντως ἄν τις ἁρμόσεις τῷδε τῷ τόπῳ τὸ χωρίον ὅλης τῆς Γραφῆς ταύτης· «"Η σαν δὲ ἐν Ἱερουσαλὴμ ἄνδρες εὐλαβεῖς ἀπὸ παντὸςἔθνους τῶν ὑπὸ τὸν οὐρανόν.» Τῷ ὄντι γὰρ ἀπὸ παντὸς ἔθνους συνήχθησαν οἱ εὐλαβέστατοι ἐπίσκοποι, ἐν τῇ νέᾳ Ἱερουσαλήμ Κωνσταντινουπόλει, ἕνα εκεν ἧς προείπον αἰτίας τῶν τριῶν κεφαλαίων. Ως οὖν συνῆλθεν τὸ πλῆθος, καὶ συνεχύθη, ἤκουον αὐτοῦ λαλοῦντος ἑτέρᾳ γλώσσῃ πρὸς τὰς ἀλλογλώσσους τῶν αἱρετικῶν γλώσσας (ἑτέρα γάρ ἐστιν ἡ ὀρθὰ λαλοῦσα πρὸς τὴν διεστραμμένα φθεγγομένην, τῇ Ιδία διαλέκτῳ), τουτέστιν, τῇ ὀρθῇ ὁμολογίᾳ τῆς πί στεως αὐτοῦ, κατὰ τῶν λαλούντων ἀδικίαν ἐν ὑπερ τφανείς κατὰ τοῦ ὑψίστου Θεοῦ· ὅθεν καὶ καθεῖλεν αὐτοὺς εἰς τέλος ἡ πυρωθεῖσα γλῶσσα τοῦ ὁσίου ἀνδρὸς, συνεργίᾳ τοῦ ἁγίου Πνεύματος καὶ τῶν συμ παρόντων ἁγιωτάτων ἐπισκόπων, ὡς Μωσῆς ἐκεῖ νος, μετὰ τοῦ Ἰσραηλίτου γενόμενος καὶ πατάξας τὸν Αἰγύπτιον. Σκότος γὰρ καὶ βδέλυγμα τοῖς ἀληθιναῖς Ἰσραηλίταις τὰ τῶν αἱρετικῶν δόγματα, ὅθεν καταδικαζόμενα. κη'. Τὰ γὰρ κινηθέντα καὶ πραχθέντα και περα σωθέντα ἐν τῇ μεγάλη πέμπτη συνάδο, πάντες ἴστε καὶ εἰς τὴν ὄμμον θάπτονται βαρέως ὑπ' αὐτῶν
col. 2307–2308page 21 of 70
Caput IV
PG 86:2307οἱ ἀκριβεῖς ἐπιστήμονες, καὶ οὐ χρὴ τῶν λέγειν τι περὶ αὐτῶν, ἢ καὶ οἱ ἀγνοοῦντες τοῖς τηνικαῦτα πραχθεῖσιν μαθήσεσθε τὴν ἀκρίβειαν. Αρμόσαι δε δεῖ ἐνταῦθα καὶ τὸ ὑπὸ τοῦ ἁγίου Δαυίδ εἰρημένον, Οἱ ἱερεῖς σου ἐνδύσονται δικαιοσύνην, καὶ οἱ ὅσιοί σου ἀγαλλιάσονται· καὶ τὸ ὑπὸ τοῦ ἀποστόλου Παύλου πάλιν, «Ενδύσασθε τὴν πανοπλίαν τοῦ Πνεύματος, ἐν ᾧ δυνήσεσθε πάντα τὰ βέλη του Πο νηροῦ τὰ πεπυρωμένα σβέσαι.» Ὡς οὖν ἐνδυσάμενος τὸν θώρακα τῆς δικαιοσύνης, καὶ ὑποδησάμενος τοὺς πόδας ἐν ἑτοιμασίᾳ τοῦ Εὐαγγελίου τῆς εἰρή νης, ἐν πᾶσιν ἀναλαβὼν τὸν θυρεόν τῆς πίστεως, ἐδέξατο καὶ τὴν περικεφαλαίαν τοῦ σωτηρίου, καὶ τὴν μάχαιραν τοῦ Πνεύματος, ὁ ἐστιν ῥῆμα Θεοῦ, ἐξέτεμέν τε τὰς ἀκάνθας, καὶ τὰς τραχεῖς ὁδοὺς λείας πεποίηκεν, διαρρίψας τοὺς λίθους, φη μὲ δὴ τοὺς βλασφημούντων αἱρετικῶν λόγους. ἐκ τῆς ὀρθῆς ὁδοῦ τῆς ἀληθινῆς πίστεως, καὶ τὸ μεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ λύσας, εἰρηνεύσας τε τὰς ἁγιωτάτας τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίας, διὰ τῆς τῶν ὀρθῶν δογμάτων υφηγήσεω; καὶ ὁμολογίας. Γέγονεν τε πράγμα θαυμαστὸν, καὶ τῆς ἐκείνου ψυχῆς ἄξιον, ὅπερ, ὡς οἶμαι, μᾶλλον δὲ οἶδα σαφῶς, ὅτι οὐδέπω γεγένηται, ή γενήσεται. Πολλῶν γὰρ διαφόρων συγκροτηθεισῶν ἐν διαφόροις καιροῖς καὶ τόποις ἁγίων συνόδων, ἐξότε τὰ Χρι στιανῶν συνέστη, οὐδεὶς μέμνηται ὅτι τέσσαρες ὁμοῦ πατριάρχαι συνελθόντες ἐκκλησίασαν, εἰ μὴ ἐπὶ τοῦ μεγάλου καὶ θείου ἀνδρὸς Εὐτυχίου. Πασῶν γὰρ τῶν ἀμφισβητήσεων, οὐ βίᾳ, οὐκ ἀνάγκῃ, οὐκ ἀντιπαθῶς, οὐ προσπαθῶς, ἀλλὰ ἀποδεικτικῶς καὶ πιθανῶς διαλυθεισῶν, εἰρήνη τις βαθεῖα καὶ μεγά λη γαλήνη τῇ τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησία γεγένηται. κθ'. Οἱ γὰρ τέσσαρες πατριάρχαι, ὅ τε τῆς πρεσ σβυτέρας Ρώμης Βιγίλιος, καὶ ὁ τῆς νέας Ῥώμης Κωνσταντινουπόλεως Εὐτύχιος οὗτος ὁ μέγας, καὶ ὁ τῆς μεγαλοπόλεως Αλεξανδρείας ᾿Απολινάριος, καὶ Δομνίνος ὁ Θεουπόλεως, ἑνωθέντες ἀλλήλοις, τρόποντινὰ ὡς τὸ ἐκ τεσσάρων στοιχείων σῶμα, σύμψυχοι καὶ ἓν γενόμενοι, ἐν φρονοῦντες, ἀλλήλων τὰς χεῖ ρας συμπλέξαντες, κατὰ τὸ ψαλμικὸν λόγιον τὸ φάσκον, ο Ποταμοὶ κροτήσουσιν χειρὶ ἐπὶ τὸ αὐτὸ, τὰ ὄρη ἀγαλλιάσονται· › καὶ τὸ ὑπὸ τοῦ Ζαχαρίου λεχθέν, «Εσται ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἔκστασις Κυρίου ἐπ' αὐτοὺς μεγάλη, καὶ ἐπιλήψεται ἕκαστος τῆς χει ρὸς τοῦ πλησίον αὐτοῦ, καὶ συμπλακήσεται ή χειρ αὐτοῦ πρὸς χεῖρα τοῦ πλησίον αὐτοῦ, καὶ Ἰούδας παρατάξεται ἐν Ἱερουσαλήμ, καὶ συνάξει τὴν ἰσχὺν πάντων τῶν λαῶν κύκλωθεν.» Τοιαύτη τις ὄντως ἀποτελεσθεῖσα χρυσῆ καὶ μεγάλη σειρὰ τετρακτύς, εἰσελθόντες εἰς τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ, τὴν ἁγιωτάτην Στιν,
col. 2309–2310page 22 of 70
PG 86:2309Ἅγια τῶν ἁγίων εἰσερχόμενος τὴν τοπικὴν ἐπετέλει φημι μεγάλην Ἐκκλησίαν, τὴν θείαν λειτουργίας καὶ τὴν ἀναίμακτον θυσίαν ἐξετέλεσαν, ἅπαξ καὶ μόνον ἀκολουθήσαντες τῷ Δεσπότῃ καὶ ἀρχιποιμενι Χριστῷ· ὃς μιᾷ προσφορά τετελείωκε τοὺς πάντας, ἅπαξ πεπονθὼς ἐπὶ συντελείᾳ τῶν αἰώνων· τὸ γὰρ τοῦ ἱερέως πάρειμι, ὃς ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ εἰς τὰ καὶ σκιώδη λατρείαν. λ'. Οὗτοι δὲ οἱ νοητοὶ τέσσαρες ποταμον, τὰς ἐπιτ τρίψεις ἄραντες τῶν λογικῶν ὀρέων, κατὰ τὸ, ο ἀροῦσιν οἱ ποταμοὶ ἐπιτρίψεις αὐτῶν». (σπίλος γάρ τις καὶ ῥύπος ἐστὶν αἱ τῶν αἱρετικῶν δογματοποιίαι τοῖς πιστοῖς)· ὃς καὶ ἐξέῤῥιψαν» ἀπὸ φωνῶν ὑδάτων πολλῶν,» τουτέστιν ἀπὸ Γραφικῶν καὶ Πατρικῶν μαρτυριῶν, ἀγαλλίασίν τε καὶ εὐφροσύνην παρ ἐσχεν τοῖς ἁγίοις όρεσι, λέγω δὴ ταῖς τοῦ Χριστοῦ Εκκλησίαις. Τις οἶδεν, τί; ἤκουσεν τοιαῦτα, Καλοὶ μὲν, καὶ λίαν καλοὶ οἱ ἐκ τοῦ παραδείσου τέσσαρες εξερχόμενοι ποταμοί, άξιεπαινετώτεροι δὲ καὶ οἱ τέσσαρες οὗτοι οἱ εἰς τὸν παράδεισον εἰσελθόντες· παράδεισο; γὰρ ἡ τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησία, εἰς ἦν κατεφυτεύθησαν, εἰς ὄρος κληρονομία;, εἰς ἕτοιμον κατοικητήριον δ κατειργάσατο Κύριος, ἁγίασμα δ ἠτοίμασαν αἱ χεῖρες αὐτοῦ, Κύριος βασιλεύων τὸν αἰῶνα καὶ ἀπ' αἰῶνα καὶ ἔτι. Τῆς ἑνώσεως τοίνυν ἐκ τῆς συμφωνίας τούτων γεγενημένης, ἅρματα Φαραὼ καὶ τὴν δύναμιν αὐτοῦ ἔρριψεν εἰς θάλασο σαγ, καταποντίσας τοὺς ἐπιλέκτους τριστάτας τῶν αἱρέσεων, τὴν τῶν τριῶν κεφαλαίων δυσσέβειαν, ὁ κραταιὸς καὶ δυνατὸς ἐν πολέμῳ Κύριος ὁ Θεὸς ἡμῶν· πρόδηλον ὡς τοῦ νέου Μωϋσέως την χεῖρα ἐκτείναντος, καὶ τῇ ράβδῳ, τουτέστιν τῷ σταυρῷ, ἐμπνίξαντος υἱοὺς τοὺς τῆς ἀπειθείας εἰς Θησαν διὰ ξηρᾶς ἐν μέσῳ τῆς θαλάσσης. λα'. Οτε οὖν γέγονεν μία ποίμνη, καὶ εἷς ποιμὴν οἱ τέσσαρες ποιμένες, τῇ ὁμοφροσύνῃ καὶ τῇ ὀρθο δοξίᾳ, καὶ πᾶσα εὐταξία κατεφυτεύθη εἰς τοὺς ἱε ρεῖς Κυρίου καὶ εἰς τὸν λαὸν αὐτοῦ, ἀπελύθη ἔκαν στος τῶν ἱερέων καὶ ἀρχιερέων εἰς τὴν ἰδίαν πό λιν, καὶ πρὸς τὸν λαὸν αὐτοῦ μετὰ χαράς μεγάλης. Αλλά τότε μὲν ἐπὶ πολὺν χρόνον ἔσχον εἰρήνην απ πανταχέσε τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίαι, πορευόμεναι καὶ οἰκοδομούμεναι τῷ φόβῳ Κυρίου, καὶ τῇ παρα κλήσει τοῦ ἁγίου Πνεύματος έπληθύνοντο· ὑπελείφθη δὲ μόνος οὗτος ὁ κατὰ πάντα νέος Ἰακώβ καὶ μέ γας πατριάρχης Ευτύχιος, ὡς ἐκεῖνος πάλαι που τὸ πρὸς τῇ διαβάσει τοῦ Ἰακώβ χειμάρρου παλαίων, οὐ πρὸς ἄνθρωπον τοιοῦτον ἦν τις ἡ πάλη (ὁ γὰρ ἄνθρωπος ἐκεῖνος ἦν, ὃς καὶ ηυλόγησεν τὸν Ἰακὼβ λέγων, «Ὅτι ἐνίσχυσας μετὰ Θεοῦ παλαίσαι»), ἀλλὰ πρὸς τὰς ἀρχὰς, πρὸς τὰς ἐξουσίας, πρὸς τοὺς κοσμοκράτορας, τούς τε ὁρατοὺς καὶ νοητούς. Μόνος γὰρ ὑπὲρ Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν τὴν πόλεμον ἡγω ΧΧΧΙΙ, τὸ ὕδωρ τῆς θαλάσσης, οἱ δὲ υἱοὶ Ἰσραὴλ ἐπορεύ ἡ ὁ ἄνθρωπος
col. 2311–2312page 23 of 70
PG 86:2311νίσατο, μόνος τὴν μέριμναν τῶν Ἐκλησιῶν ἀνεδεξα το, ἀντικαθιστάμενος μέχρις αἵματος νυκτὸς καὶ ἡμέρας πρὸς τοὺς τῆς ἀληθείας ἐχθρούς. Μὴ φειδόμενοι γὰρ οἱ βαρεῖς καὶ ᾿Αβαρικοί λύκοι του λογικού ποιμνίου, ὅλην τὴν ἡμέραν οὐ διέλιπον πολεμοῦντες καὶ κακῶν ἐφευρέσεις ποιούμενοι, λαλοῦντες διεστραμμένα, καὶ αἰχμαλωτίζοντες ψυχὰς ἁπλουστέρων. λβ', Χρόνον γοῦν οὐ μέτριον ἐκθρέψας καὶ αὐτὲς ὁ τοῦ Θεοῦ θεράπων τὸ ἐμπιστευθὲν αὐτῷ ποίμνιον, παρὰ τοῦ ἀρχιποίμενος Χριστοῦ, ἐπὶ ὕδατος ἀνα παύσεως καὶ εἰς τόπον χλόης αὐτὸ κατασκηνώσας, τὸ ἰσχυρὸν φυλάξας, τὸ συντετριμμένον καταδήσας, τὸ ἠσθενηκὸς ἐνισχύσας, καὶ τὸ πεπλανημένον ἐπιστρέ μας λόγοις ποιμαντικῆς ἐπιστήμης ἐμπείρου ποιμένος, έμενεν συγκαιόμενος τῷ καύσωνι τῆς ἡμέρας καὶ τῷ παγετῷ τῆς νυκτὸς, κατὰ τὸν πατριάρχη Ἰακώβ, ὃς ὑπὲρ Λίας τε, φημί, καὶ Ῥαχὴλ ἐδούλευσεν τῷ Λάδαν, ποιμαίνων τὰ πρόβατα τέσσαρα καὶ δέκα Στη χρόνον. Αλλ' ὁ μὲν ὑπὲρ ἀλόγων προβάτων το αύτους ὑπέμεινεν κόπους καὶ πόνους, ὧν καὶ ὁ μισθὸς εὔδηλος (τὰ γὰρ τῆς ὑψηλοτέρας θεωρίας, ὅτι ἡ τοῦ Ἰακώβ συζυγία πρὸς τὰς δύο ἀδελφάς, τύπος ἦν τῆς ἐξ Ιουδαίων καὶ ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίας, ας νυμφεύ σατο Χριστὸς ὁ ἐπὶ πάντων Θεὸς, ἕτερον ἂν ἔχει λό γον)· οὗτος δὲ ὁ μέγας Εὐτύχιος καὶ τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος, τὸν ἰσάριθμον τῶν ἀποστόλων δωδεκαέτη χρό νον ποιμάνας τὴν λογικὴν ποίμνην τοῦ Χριστοῦ, ἦν αὐτὸς ὁ ἀρχιποίμην παραδέδωκεν τῷ κορυφαίῳ τῶν ἀποστόλων Πέτρῳ, λέγων·. Εἰ ἀγαπᾷς με καὶ φιλεῖς με, ποίμαινε τὰ πρόβατά μου, καὶ βόσκε τὰ ἀρνία μου, ο πάντα τὰ τῷ σταυρῷ σεσημειωμένα καὶ ποικίλα ταῖς ἀρεταῖς, εἰς μίαν μάνδραν καὶ αὐλὴν μίαν, τὴν ἁγίαν καθολικὴν καὶ ἀποστολικὴν Ἐκκλησίαν συν αθροίσας ἐφύλαξεν, ἀλλοτρίῳ μὴ δουλεύσαντα ἢ ἀκού σαντα πώποτε· τὰ γὰρ ἴδια πρόβατα διὰ παντὸς ἀκούει τῆς φωνῆς τοῦ ἀληθινοῦ ποιμένο;. Οὐ γὰρ μισθωτός ἐγεγόνει ποιμὴν, ἢ ὡς κλέπτης καὶ λῃστὴς, ἢ ξένος καὶ ἀλλότριος εἰς τὴν μάνδραν εἰσεπήδησεν, ἀλλὰ θείῳ νόμῳ καὶ τάξει ἀρίστῃ, μετὰ τῆς πρεπούσης εὐταξίας καὶ χάριτος, ηρμόσθη αὐτῷ ἡ τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησία, ἣν καὶ παρέστησεν παρθένον ἁγνὴν τῷ Κυρίῳ. λα. Αλλ' οὐκ ἤνεγκεν ἐπὶ πολὺ ὁ φθονερὸς καὶ μισόκαλος διάβολος, ὁ ἀλαζὼν καὶ ὑπερήφανος, ὁ λέξ γων, «Τῇ ισχύϊ μου καταλήψομαι τὴν οἰκουμένην ὅλην ώς νοσσιάν, καὶ ὡς καταλελειμμένα ὡς ἀρῶ, καὶ 'Αβαρικοί, τῇ χειρί μου ἀφελῶ ὅρια ἐθνῶν, ο βλέπων εὐθηνουμένην καὶ βρύουσαν τὴν ἄρουραν Χριστοῦ, καὶ τὸν σἶτον εύσταχυν καὶ πολύχουν εἰς τὸ οὐράνιον ὕψος ανατεινόμενον, τί ποιεῖ ὁ τῶν ζιζανίων σπορεὺς, καὶ τοῦ γένους ἡμῶν ἐχθρὸς, τί μηχανεται ὁ σοφὸς τοῦ κακοποιῆσαι, πῶς ἐμβάλλει τῷ σίτῳ τὴν ἐρυσίβην, ίδωμεν. Προφάσει δῆθεν θεοσεβείας καὶ τιμῆς (ἔστι που, ὥς φησιν ὁ ᾿Απόστολος, ζῆλον ἔχουσιν, ἀλλ' οὐ κατ' ἐπίγνωσιν ὁ σᾶς ἐκ δρυμοῦ καὶ μονός
col. 2313–2314page 24 of 70
PG 86:2313ἄγριος λυμαίνεται διὰ τῶν ἁπλουστέρων, ὡς ἐνόμισεν, τὴν καλὴν ἄμπελον τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ προσάγε μὲν ἀνέμους καὶ ζάλην τῇ ἐπὶ τὴν πέτραν καλῶς οἰκοδομηθείσῃ, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν αὐτῇ τῇ πέτρα· δια λύοντα: δὲ μετὰ βραχὺ κονιορτοῦ καὶ αὐτοῦ τοῦ ἀνέ μου ταχύτερον. Τί δὲ ὁ ζῆλος ἦται τιμή, καὶ ἡ νομι ζομένη θεογένεια, δι᾿ ὀλίγων ἀκούσωμεν. λγ'. Ἐπίστασθε πάντε; οἱ μεμνημένοι τὸ ζητητικὸν τῶν θείων δογμάτων τοῦ ἐν εὐσεβεῖ τῇ λήξει Ἰουστινιανοῦ, πῶς νυκτὸς καὶ ἡμέρας ὑπὲρ τὴν τῶν ἄλλων ἁπάντων φροντίδα ταύτην εἶχεν ἀεὶ, ὡς μίαν καὶ μένην, τοῦ μετὰ πάντων τῶν αἱρετικῶν συζητεῖν καὶ συναίρειν λόγον, ὃν κατίσχυεν ὡς τὰ πολλὰ, διὰ συλ λογισμών πειθανῶν καὶ ἀποδεικτικών καὶ γραφικῶν μαρτυριῶν τροπούμενος αὐτούς. Πόθεν δὲ οὐκ οἶδα, ἢ τίς ἦν ὁ εἰσηγησάμενος τὴν φευκτικήν ὄντως εκεί την καὶ βδελυράν, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν νοσοποιόν δογματοποιίαν, ὡρμήθη λέγειν, ὡς ἐν εὐλαβείας δῆθεν προσχήματι, ἄφθαρτον τὸ σῶμα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐξ αὐτῆς ἑνώσεως γεγενῆσθαι. Ητις ὡς γάγγραινα νομήν λαβοῦσα, μικροῦ δεῖν τὴν οἰκουμένην ἄρδην ἀπώλεσεν, εἰ μὴ προφθάσας ὁ ἐμὸς Φι νείς Εὐτύχιος ἔστη, καὶ ἐξιλάσατο, καὶ ἐκόπασεν ἡ θραύσι. Τίς δὲ καὶ ὁ γεγονὼς ἐξιλασμός, ὅσον γε τὸ ἐπ' αὐτῷ, καὶ ἡ θριαμβευθείσα φθορά; Α' διὰ τῶν ἁγίων ἀποστόλων προφητῶν τε καὶ διδα σκάλων μαρτυρίαι καὶ ἀποδείξεις, πάμπολλα παρα χθεῖσαι παρ' αὐτοῦ εἰς ἔλεγχον τῆς φρενοβλαβείας ταύτης· νόσος γὰρ ὄντως καὶ ἁμαρτίας φθορά, τὸ λέ γεῖν ἄφθαρτον πρὸ τῆς ἀναστάσεως τὸ σῶμα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. Τίς γὰρ οὕτως ἀνόη τος, ὁ φάναι τολμῶν ἄφθαρτον τὸ σῶμα τοῦ Κυρίου ἐξ αὐτῆς ἑνώσεως; Εἰ γὰρ τοῦτο διθήσεται, φαντασία, οὐκ ἀλήθεια, ἡ σάρκωσις καὶ ἐνανθρώπησις τοῦ Θεοῦ Λόγου γέγονεν. Πῶς γὰρ τὸ ἄφθαρτον σῶμα ἔπαθεν, ἢ περιετμήθη, ἢ ἐσπαργανώθη, ἢ ἐγαλακτοτροφήθη; Εἰ δὲ ταῦτα πιστεύομεν ὑπομεμενηκέναι τὴν ζωοποιὸν ἐκείνην σάρκα, ὁμολογοῦμεν δὲ καὶ τὸν σταυρὸν, καὶ τὰς διατρήσεις τῶν ὅλων, καὶ τὴν τῆς λόγχης νυγμὴν τὸ ἄφθαρτον χώραν οὐκ ἔχει λέγεσθαι, μήτιγε κατὰ τὸ ἀναμάρτητον, καὶ τὸ μὴ διαλυθῆναι τὸ ἅγιον αὐτοῦ σῶμα ἐν τῷ μνημείῳ. 'Αλλὰ τὰ μὲν περὶ τούτου φιλοπόνως καὶ ἀγωνιστικώς είρηται τῷ μεγάλῳ καὶ Θεοφόρω διδασκάλῳ ἐγγράφως, καὶ ἐξ εστι τοῖς βουλομένοις καὶ ἀγνοοῦσιν ἐντυχεῖν τῷ ἐκτε θέντι λόγῳ παρ' αὐτοῦ, καὶ γνῶναι τὸ ἀληθές· οὐ τί, μετὰ τὸ παραθέσθαι αὐτὸν τὰς πατρικὰς μαρτυρία;, λδ'. Οὗτος μὲν ὁ μέγας ἀνὴρ, διαμαρτυρόμενος τῷ βασιλεῖ διὰ πολλῶν λόγων μὴ εἶναι τὸ δόγμα τοῦτο τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας, τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἔσω σεν, ὥς φησιν Ἰεζεκιήλ ὁ προφήτης, τὰ περὶ τοῦ σκοποῦ διηγούμενος· Οἱ δὲ τῶν κακῶν ἐφευρέται ἐν τοῖς ἁμαρτίαις αὐτῶν ἀπώλοντο· ἴσχυσαν γὰρ περι γενέσθαι τοῦ βασιλέως, καὶ πείσαντες ἐκοίλαναν την πέτραν κατὰ τὴν ἐνδελεχοῦσαν φανίδα. Οἱ δὲ ταῦτα εἰσ νί γὰρ χρὴ νῦν μηκύνειν τὸν λόγον. Ιδωμεν δὲ λοιπὸν γέγονεν.
col. 2315–2316page 25 of 70
Caput V
PG 86:2315ηγούμενοι ἦσαν οἱ τῶν μυσαρῶν δογμάτων ἀντι Ο ποιούμενοι ριγένους τοῦ λήρου, Εὐαγρίου τε καὶ Διδύμου. Τὰς μὲν οὖν προσηγορίας αὐτῶν ἐκὼν ὑπερβήσομαι, τῷ μὴ δόξαι κακῷ τὸ κακὸν ἀμείδε σθαι, λοιδορία τὴν συκοφαντίαν, καὶ παρὰ τὸν ἐκεί νου τοῦ ὁσίου σκοπὸν καὶ τρόπον ποιῆσαι· &ς ἐποίει τε καὶ ἐδίδασκεν μὴ δεῖν ἀνταποδοῦναι κακὴν ἀντὶ κακοῦ, τοὐναντίον δὲ τοὺς καταρωμένους εύλο γεῖν καὶ ὑπὲρ τῶν ἐπηρεαζόντων προσεύχεσθαι, μετὰ τὴν μακαρίαν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν ἐντολήν· ἄλ λως τε καὶ σιωπῆς ἄξια τὰ τότε γεναι μενα καὶ μᾶλ λον συγκρίσεως ή θριαμβεύσεως· ἀλλ᾽ εἰ καὶ ὁ ἅγιος οὕτως ἐδίδασκεν, καὶ ἡμεῖς ταῖς ὑποθήκαις αὐτοῦ πειθόμενοι, σιγῇ τὰ σιγῆς ἄξια καλύπτειν οιόμεθα δεῖν. λε'. Ο γοῦν τῆς δίκης ἀκοίμητος ὀφθαλμὸς οὐκ εἴασεν ἀτιμώρητον τὴν κακίαν, τοὐναντίον μὲν οὖν μεγάλοις ἑτασμοῖς καὶ ποικίλοις ἤλεγξεν τὴν συκοφαντίαν, ὡς αὐτοὺς ἐκείνους οικείοις στόμασιν ἐξομολογεῖσθαι τὴν κατὰ τοῦ ἁγίου σκευὴν, καὶ τὸ δίκαιον άν υμνεῖν τῆς ἐπεξελεύσεως. Ησαν δὲ πρωτουργεί του των οὐ μόνον οἱ περὶ τὸν βασιλέα δυναστευόντων ἐξέχοντες, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐν ἱερεῦσιν τελούντων επί σημοι, καὶ περιφανῶν Ἐκκλησιῶν ἄρχοντες, εἴπερ ἱερεῖς δεῖ καλεῖν τοὺς τῆς κακίας καὶ συκοφαντίας ἐξάρχοντας· πλὴν πάντας ή δίκη μετῆλθεν, ἄλαλα ποιήσασα τὰ χείλη, τὰ λαλήσαντα κατὰ τοῦ δικαίου ἀνομίαν ἐν ὑπερηφανίᾳ καὶ ἐξουδενώσει. Οὗτοι γὰρ οὖν, ὡς εἴρηται, διὰ τὴν τῶν ἀποβλήτων αὐτῶν καὶ μυσαρῶν δογμάτων προσπάθειαν, κατέδραμον τῆ; ἁπλότητος τοῦ βασιλέως, καὶ δραξάμενοι τῆς προ φάσεως τοῦ ἀφθάρτου, πεποιήκασιν, ὡς δειχθήσεται, παρανόμως, καὶ παρὰ τοὺς θείους κανόνας, καὶ τὴν έκκλησιαστικὴν εὐταξίαν, κατὰ τοῦ μακαρίου καὶ ὁσίου ἀνδρὸς, ὅπερ πεποιήκασιν· κἂν ὅτι μετῆλθεν αὐτοὺς ὁ δίκαιος κριτὴς καὶ ἐν τῷ νῦν βίῳ, καὶ πα ραδειγματισθέντες πολυτρόπως αὐτοί τε καὶ πάντες οἱ σὺν αὐτοῖς κατῆλθον εἰς ᾅδην μετ' οδύνης. λς'. Ὡς οὖν ηὐξήθη ἡ χρονία τοῦ κακοῦ μελέτη διὰ τῆς τούτων σπουδῆς, καὶ τὸ τραῦμα δυσίατον ή μᾶλλον εἰπεῖν ἀνατον γέγονεν· προέλαβεν ὁ βασι λεὺς ἐν ἐποίησεν χάρτην, περιέχοντα τὴν βλάσφημον ἐκείνην δογματοποιίαν, λέγων τὸ σῶμα τοῦ Κυ ρίου ἐξ αὐτῆς ἑνώσεως ἄφθαρτον. 'Αναγνοὺς δὲ πᾶτε τὸν τοιοῦτον λόγον, ἠνάγκαζεν τὸν θεοφόρον καὶ μέσ γαν ἀθλητὴν Εὐτύχιον δέξασθαι τὸν λόγον, καὶ σύμε ψηφον αὐτῷ τῆς βλασφημία; ταύτης γενέσθαι. 'Ο δὲ ὡς ἔπρεπεν αὐτῷ παρακλητικοῖς πρῶτον χρησάμενος λόγοις, μὴ εἶναι φάσκων τὴν διδασκαλίαν ταύτην τῶν ἁγίων ἀποστόλων, οὔτε μέχρις εννοίας ἢ ῥήματος συνέθετο,πᾶσαν τὴν μέριμναν ἐπιρρίψας ἐπὶ Κύριον. Ὡς οὖν πολλὰ παρακαλέσας καὶ νουθετήσας, οὐκ ἴσχυσε
col. 2317–2318page 26 of 70
PG 86:2317πεῖται δράσαι τι τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας ἢ τῶν ὀρθῶν δογμάτων ὑπεναντίον, ἐπιφθεγξάμενος τὸ τοῦ Αποστόλου λόγιον, 4 Ὅτι οὐδὲν ὑπεστειλάμην τῶν συμφερόντων τοῦ μὴ ἀναγγείλαι ὑμῖν, ο ἔδωκεν ἑαυτὴν προθύμως τοῦ λοιποῦ, πάντα ὑπομεῖναι τὰ νομιζόμενα δεινὰ διὰ τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν· «Πέ πεισμαι γὰρ, ἔλεγεν, ὅτι οἱ τα θάνατος, οὔτε ζωή, οὔτε ἐνεστῶτα, οὔτε μέλλοντα, οὐ θλίψις, οὐ στενοχωρία, οὐ θυμός, οὐ γυμνότης, οὐ μάχαιρα, οὐκ ἐξορία χω ρίσει με ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ τῆς ἐν Χριστῷ Ἰη σοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν. ο Αρα μέχρι λόγων αὐτῷ ταῦτα ἦν εἰρημένα ἢ καὶ ἔργῳ πεπλήρωκεν; Πρόδηλον πᾶσιν ἐστιν, ὅτι τοῖς λόγοις καὶ τὸ ἔργον ἐπηκολούθησεν. λζ. Μὴ βουληθέντος γὰρ αὐτοῦ δέξασθαι τὴν πλάνην τοῦ δόγματος τῶν Ἀφθαρτοδοκητῶν, αὐτίκα οἱ τῶν κακῶν σοφισταί, οἱ πάντα ῥᾳδίως τολμῶντες, οἱ τοιοῦτοι ἄρχοντες καὶ πρὸς ἐνιαυτὸν ἱερεῖς, συν αχθέντες καὶ εἰσελθόντες εἰς τὸ ἀκροατήριον, ἐμε λέτησαν καὶ κενά μάταια κατὰ τοῦ Κυρίου καὶ κατὰ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ· καὶ συναρπάσαντες τὸν βασιλέα, πείθουσιν ἔξω μὲν ποιῆσαι τοῦ θρόνου τὸν πάσαις ἀρεταῖς κεκοσμημένον ἄνδρα, ποιῆσαί τε ἄλλον ὀφείλοντα πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτῶν διαγίνεσθαι, ὅπερ καὶ γέγονεν. Συνάξεως γὰρ οὔσης τοῦ ἁγίου Τιμο Θέου ἐν τοῖς Ορμίσδα, ἐν τῷ νέῳ παλατίῳ, καὶ ποιοῦντος τοῦ ὁσίου Εὐτυχίου τὴν θείαν λειτουργίαν ἐπέβησαν εἰς τὸ εὐαγὲς ἐπισκοπεῖον, ὅτε στρατο ηγὸς καὶ οἱ ὑπηρέται τοῦ στρατηγοῦ, φημὶ δὴ οἱ τοῦ ἀγρίου θηρὸς ὑπουργοί, συλλαμβάνοντες καὶ σύροντες τοὺς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ἁγίου ἀνδρὸς ὀφείλοντας, αὐτοῦ καταμαρτυρῆσαι, ἵνα δείξωσιν μετ' εὐλό του δῆθεν προφάσεως αὐτὸν ἐκ τῆς ἐπισκοπῆς ἐξεοῦν [απ ἐξωθεῖν?]. Γνοὺς δὲ ὁ μέγας τὴν γεγονυίαν ἔφοδον ἐν τῷ ἐπισκοπείῳ, καὶ ὅτι τῶν ἀνθρώπων αὐτοῦ τινες κατηνέχθησαν ἐκεῖθεν βιαίως καὶ τῇ φυλακῇ παρο εδόθησαν, πληρώσας τὴν θείαν λειτουργίαν μετὰ τὴν διάδοσιν τῆς ἀχράντου κοινωνίας, ἔμεινεν ἐν τῷ ξερατείῳ· λεχθὲν γὰρ ἦν αὐτῷ παρά τινων τὸ ἀκρι δὲς εἰδέναι δοκούντων. Ως εἰ τῶν ἱερῶν ἔξω γένηται περιβόλων, καὶ εἰς σῶμα κινδυνεύσειεν· ἑστάναι γάρ τινας κατὰ τὰ ᾿Αντιόχου, ὀφείλοντας αὐτὸν ἀν ελεῖν μαχαίρα.Ταῦτα μαθὼν ὁ μακάριος, ἔστη ἐπίσ προσθεν τοῦ θυσιαστηρίου μετὰ τὴν ἀπόλυσιν φορῶν καὶ τὸ ὠμοφόριον, ὅπερ καὶ μεθ' ἑαυτοῦ λα δὼν εἶχεν ἀεί· καὶ ἐκτεταμένας ἔχων τὰς χεῖρας, προσηύχετο μέχρις ώρας τρίτης τῆς νυκτός, παρ εκάλει τε τὸν Θεὸν ἀτάραχον τὴν Ἐκκλησίαν αὐτοῦ καὶ τὰ ὀρθὰ δόγματα διαφυλάξαι. λη'. Προσευχομένου δὲ ταῦτα αὐτοῦ, οἱ τηνικαῦτα συμπαρόντες αὐτῷ κληρικοί τε καὶ μοναχοί, προσ άφθαρτον, δοκέω
col. 2319–2320page 27 of 70
PG 86:2319ελιπάρουν αὐτὸν τροφῆς μεταλαβεῖν, ὦ δὴ καὶ γέ γονεν. Μικρὸν δὲ καθευδήσας, αὐτὸς αὐτῷ ἐπέστη μετά μαχαιρῶν καὶ ξύλων ὁ μέγας θήρ Αιθέριος, μετὰ πολλῆς βοηθείας στρατιωτικῆς, καὶ λαβὼν τὸν ὅσιον γυμνὸν καὶ μηδὲν ἔχοντα, ἀπήγαγεν εἰς τὸ μοναστήριον τὸ Χωρακοῦδιν οὕτω λεγόμενον. Ποιή σαντος δὲ αὐτοῦ ἐκεῖσε μίαν ἡμέραν, διὰ τὸ ἐν πολ λῇ πτωχείᾳ ὑπάρχειν τὸ αὐτὸ μοναστήριον συμπαθήσαντες τῷ ὁσίῳ (ἴσασι γὰρ θαυμάζειν ἀνδρός ἀρετὴν καὶ πολέμιοι), πάλιν μετέστησαν αὐτὸν ἐν τῷ μοναστηρίῳ τῆς ὁσίας (ε) ἐν Χαλκηδόνι· καὶ μη δέπω ζητήσαντες τὰ περὶ αὐτοῦ, εἴτε ἄξιός ἐστιν έξω τοῦ φθόνου γενέσθαι,εἴτε καὶ μὴ, ποιήσαντες άτακτον χειροτονίαν, μετὰ ὀγδόην ἡμέραν συνέδριον ἐκ φατρίας συστησάμενοι ἐπισκόπων καὶ ἀρχόντων, ἐκάλουν τὸν ὅσιον, τὸν ἤδη παρ' αὐτῶν πρὸ ζητήσεως ἐκβληθέντα καὶ κατακριθέντα, ὀφείλοντα ἀπολογήσασθαι, ὡς δῆθεν λιβέλλων κατ' αὐτοῦ ἐπιδοθέντων τῷ συνεδρία. Τί δὲ περιεῖχον οἱ λίβελλοι ἀναγκαῖον ἀκοῦσαι, καὶ γελᾶσαι τρανώς, Ότι συκοτόκυλα, φησίν, όρνι θέων ἔφαγεν, καὶ ὅτι πολλὰς ὥρας γονυκλισίας ποιῶν ηύχετο, καὶ ὅμοια τούτοις καταγελαστότερα. Διὰ οὖν τοὺς τοιούτους λιβέλλους εκάλουν αὐτὸν ἀπολογησάμενον. 20'. Ὁ δὲ ἅγιος πρὸς τοὺς ἀποσταλέντας ἀπὸ τοῦ συνεδρίου ἐπισκόπους καὶ ἄρχοντας εἶπεν· Πρὸς τίνα ήλθετε, καὶ ὡς είνα με ὄντα καλεῖτε Οἱ δὲ ὑπὸ τῆς ἀληθείας ὠθούμενοι, ἔλεγον· Ως δεσπότην ἡμῶν καὶ Πατέρα· ὁ δὲ πάλιν. Ο δεσπότης ὑμῶν, ὡς λέγετε καὶ Πατήρ τις ἐστιν Οἱ δὲ, ὥσπερ ἔκ τίνων ἀοράτων δυνάμεων μαστιζόμενοι, ἔλεγον, Πρὸς τὸν πατριάρχην ἡμῶν ἤλθομεν τὸν κῦριν Εὐτύχιον. Ὁ δὲ μέσ γας πάλιν πρὸς αὐτούς· Ἐγὼ πατριάρχης εἰμὶ τῇ Θεοῦ χάριτι, καὶ οὐδεὶς ἀνθρώπων αίρει τὴν ἀξίαν ταύτην ἀπ' ἐμοῦ· τίς ἐστιν ὅν ἐποιήσατε εἰς τὴν ἐμὸν τόπον Μὴ δυνηθέντες δὲ πρὸς ταῦτα ἀποκριθῆναι, ὑπέστρεψαν ηττηθέντες πρὸς τοὺς ἀποστε! λαντας αὐτούς. Τὸ δὲ αὐτὸ συνέδριον παρὰ κανόνας πάντας ποιῆσαν, πάλιν δευτέραν και τρίτην κλήσιν ακανονίστως, ἵνα μὴ εἴπω κανονικῶς, πρὸς τὸν ὅσον ἐποιήσατο. Ὁ δὲ προσφέρως πάλιν ἀπεκρίνατο, ότι Εἰ ὑπάρχει μοι κανονικών δικαστήριον, δοθῇ μας καὶ ὁ κλῆρός μου, καὶ ἡ τάξις ἡ πατριαρχικὴ, καὶ ἔρχο μαι καὶ ἀπολογοῦμαι, καὶ τοῖς κατηγόροις μου αὐτοῖς κέχρημαι εἰς μαρτυρίαν. Τούτων ἀκούσαντες τῶν ἀποκρίσεων, καὶ μηδὲν ποιήσαντες ἀκολουθίας εχόμενον, ψῆφον ἐξήνεγκαν κατ' αὐτοῦ τὴν αὐτοῖς πρέπουσαν: ὅθεν καὶ πρὸ τῆς αὐτῶν ἐπ' αὐτῷ γεγονυίας κατακρίσεως προλαβων ὁ μακαριος, τους πάντας ὑπέβαλεν κανο ικοῖς ἐπιτιμίοις, ἕως ἂν τὰ ὑπ' αὐτῶν γενόμενα διορθώσωνται. συκετόκολα ορθίων, τῶν Νοσίας, μίσθια εἰ τὰ 'Αντιόχου σύχον,
col. 2321–2322page 28 of 70
PG 86:2321μ'. 2; δὲ πέρας ἐδέξατο τὰ ὑπὸ τοῦ συνεδρίου ἐκείνου αθύρματα, καὶ ὁ τὴν βουλήν Αχιτόφελος δια σκεδάσας, συζεύξας δὲ καὶ τοὺς ἄξονας τῶν ἁρμάτων Φαραώ, διεσκέδασεν αὐτῶν τὴν βουλήν, συζεύξας αὐτοὺς μετ' ἀλλήλων. Καὶ μὴ εὑρόντες εύλογον πρό φασιν κατὰ τοῦ δικαίου, ἵνα δόξωσι κανονικῶς ποι εἶν ἅπερ πεποιήκασι παρανόμως (οἱ αὐτοὶ γὰρ καὶ κριταὶ καὶ κατήγοροι ὑπῆρχαν), πάλιν μετήγαγον αὐτὸν ἐκ τῶν ὑσίας εἰς τὴν νῆσον τὴν ἐπιλεγομένην Πρίγκιπον. Καταλαβὼν οὖν ὁ μακάριος τὴν νῆσον, ἐν χειμῶν, καὶ ἐν Σαββάτῳ, καὶ νυκτὶ βαθείς, πρωίας γενομένης, πρὸ παντὸς ἄλλου πράγματος, θεωρεί σταυρὸν ἐν τῷ τοίχῳ, ἔχοντα ἐπίγραμμα, Χριστός μεθ' ἡμῶν, στῆτε. Μεγάλω; δὲ χαρα ποιηθείς, ἔμεινεν εὐχαριστῶν καὶ δοξάζων Θεὸν, τὸν οὕτως αὐτὸν παραμυθησάμενον. Διατρίψας δὲ ἐν αὐτῇ τῇ νήσῳ τρεῖς ἑβδομάδας, ὑπὸ στρατιωτῶν πολλῶν φυλαττόμενος ἀτάκτως, καὶ ὡς ὁ καιρὸς ἐκεῖνος ἀπήτει, πάλιν ἐκρίθη ὑπὸ τῶν οὕτως κρι γάντων, καταλαμβάνειν αὐτὸν τὴν τῶν ᾿Αμασέων μη τρόπολιν, καὶ διάγειν ἐν τῷ ὑπ' αὐτοῦ συστάντι μονα στηρίῳ· ὅπερ καὶ γέγονεν. Αλλὰ περὶ μὲν τῶν την κάδε γεγενημένων καὶ πραχθέντων ἀγράφως καὶ ἐγγράφως, πλατυτέρως εἰπεῖν παρῃτησάμην, ἵνα μὴ εἰς ἀπε ράντους λόγους ἐμπέτω· ἀρκεῖ γὰρ καὶ ὁ προφήτη; Ἐξεκιήλ περὶ τούτων προειπών, ὡς ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ, ὅτι «Τῷ καιρῷ ἐκείνῳ ἀποστρέψω τὸ πρόσωπόν μου ἀπ' αὐτῶν, καὶ μιανοῦσι τὴν ἐπι σκοπήν μου, καὶ εἰσελεύσονται εἰς τὰ ἅγιά μου ἀπαραφυλάκτως, καὶ ποιήσουσι φυρμόν μέγαν.» Ιδωμεν δὲ τί μετὰ ταῦτα γέγονεν. μα'. Πάλιν Παῦλος ἀνεδείχθη ὁ τοῦ Θεοῦ πιστὸς θεράπων Εὐτύχιος, πάλιν ἡ κατ' αὐτὸν ἱστορία, τῇ ἐκείνου τυγχάνει παραπλησία· τάδε γὰρ περὶ τοῦ Παύλου φησίν· Ως δὲ ἐκρίθη τοῦ ἀποπλεῖν ἡμᾶς εἰς τὴν Ἰταλίαν, παρεδίδουν τὸν Παῦλον καί τινος δε σμώτας ἑκατοντάρχῳ τινὶ ὀνόματι Ιουλίῳ. Τοῦτο καὶ ἐπὶ τῷ ὁσίῳ γέγονεν μετὰ γὰρ τὴν πολλὴν τῶν ἀκύ ρων ἐκείνων καὶ ἀλλοκότων πεπραγμένων σκαιωριῶν, ἐκρίθη, τοῦ καταλαβεῖν αὐτὸν, ὡς εἴρηται, τὴν τῶν Αμασέων μητρόπολιν, διάγειν τε ἐν τῷ ἑαυτοῦ μου ναστηρίῳ. Αρα πρὸς τοῦτο ἐδυσχέρανεν; ἆρα ἀντεῖ που; ἢ ἔννοιά τις ἔλαβεν αὐτὸν, περὶ ἦ; εἶπεν ὁ Κύ ριος προβλήσεως, ότι ο πᾶς προφήτης ἐν τῇ ἰδίᾳ πατρίδι ἄτιμός ἐστιν;» Οὐμενοῦν· ἀλλὰ προθύμως καὶ ἀγαλλόμενος πάντα κατεδέχετο· ἔχαιρεν γὰρ ὅτι κατηξιώθη ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος τοῦ Θεοῦ ἀτιμασθῆναι οὐ μόνον γὰρ τὸ εἰς αὐτὸν πιστεύειν, ἀλλὰ καὶ τὸ ὑπὲρ αὐτοῦ πάσχειν ἐσπούδαζεν, ὅτι καὶ ἡ πίστις χωρὶς τῶν ἔργων νεκρά ἐστιν. Ηκολούθησεν καὶ ἐν τούτῳ μετὰ πολλῆς φαιδρότητος Χριστῷ τῷ ἐπὶ Η (π) πρὸς τῇ γείτονι Πριγκίπῳ, sιν μαι για ἐν χειμώνι.
col. 2323–2324page 29 of 70
PG 86:2323Λ πάντων Θεῷ, ὅς τὸν νῶτον αὐτοῦ ἔδωκεν εἰς μάστι «γας, καὶ τὰς σιαγόνας εἰς βαπίσματα, τὸ δὲ πρόσω ωπον αὐτοῦ οὐκ ἀπέστρεψεν ἀπὸ αἰσχύνης ἐμπτυσμάτων, οὗ τῷ μώλωπι πάντες ἰάθημεν· ὃς καὶ ἔλεγεν Εἰ ἐμὲ ἐδίωξαν καὶ ὑμᾶς διώξουσιν· εἰ τὸν οἰκο δεσπότην Βεελζεβούλ, ἐκάλεσαν, πόσῳ μᾶλλον τους οἰκείους αὐτοῦ!. Τοῦτο καὶ ὁ τοῦ Θεοῦ θεράπων ἐπραγματεύσατο· ἠνέσχετο γὰρ πάντα ὑπομεῖναι τὰ δεινά, ἢ προδοῦναι τὴν πίστιν, ὅπως τῷ ὑποδείγματι τούτῳ πολλοί στηριχθῶσιν, ἀμετακίνητος καὶ ἑδραίοι μένοντες εἰς τὴν ὀρθὴν τῆς πίστεως ὁμολογίαν· ὁ δὴ καὶ γέγονεν. Πάντες γὰρ οἱ πατριάρχαι, πολλοὶ δὲ καὶ τῶν ἐπισκόπων οὐκ ἠνέσχοντο, ἐξα ρέτως οἱ τῆς ᾿Ανατολής, καθυπογράψαι εἰς ὃν ἐ ποίησεν ὁ βασιλεὺς λόγον περὶ τοῦ ἀφθάρτου· ἀλλ' Έστησαν ἀνταγωνιζόμενοι συνοδικῶς καὶ ἐγγράφως, καὶ μάλιστα ὁ Θεουπόλεως, ὁριώτατος πατριάρχης ᾿Αναστάσιος, ὃς καὶ τῶν ἴσων μετέσχεν κινδύνων, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν, στεφάνων, καθὼς καὶ ὁ μέγα; Εὐτύ χιος. μβ'. Ὡς οὖν ἀκρίτως ἐκρίθη τὸ ὑπερόριον αὐτὸν γενέσθαι, καὶ τὰ τῆς ἐξορίας ηυτρέπιστο· καὶ ἡμεῖς λοιπὸν ἦμεν αὐτῷ συνέκδημοι, καλὸν εἶναι κρίναντες συμφεύγειν τῷ ὑπὲρ Χριστοῦ διωκομένων. Ὡς οὖν οὕτως ἐκρίθη, ἀσπασάμενος τηνικαῦτα ἐν τῇ νήσῳ σωματικῶς τοὺς παρόντας, ὡς τοὺς Εφεσίους ὁ Παῦλος παρὰ τὸν αἰγιαλὸν, νοητῶς δὲ πᾶσαν τὴν ἐμπιστευθεῖσαν αὐτῷ Ἐκκλησίαν ἐν ἁγίῳ φιλήματι, παρέθετο αὐτὴν τῷ Κυρίῳ, παρ' οὗ καὶ παρέλαβεν. Παραδοθέντες οὖν τοῖς ἄγουσιν, ἀπεκατέστημεν ἐν τῇ αὐτῇ μονῇ· καὶ ὡς μὲν τοῖς πέμψασιν ἔδοξεν, ἐξορία τὸ γεγονὸς ἦν, αὐτὸς δὲ εἰς σωτηρίαν τὴν ὑπ' αὐτῶν ἐξορίαν ἐδέξατο,ὡς μεγάλων ἀγαθῶν πρόξενον. Ὁποῖα δὲ τοῦ κατ᾽ ἐκεῖνο καιροῦ κατὰ τὴν λεωφόρον ἦν γεγενημένα, είτε λυπηρὰ καὶ θλιβερά, εἴτε θαυματ τουργίας καὶ ἀσθενούντων ἰάσεων ἐχόμενα, διὰ τὸ μῆ κος τοῦ λόγου ἑκὼν ὑπερβήσομαι. Δείκνυσι δὲ ταῦτα καὶ μείζονα τούτων ἡ αὐτὴ λεωφόρος, ὅταν τὴν ἐτσι άνοδον ἑορτάζει τοῦ μεγάλου καὶ ἀθλοφόρου ἀνδρός μγ. Κάτεισιν οὖν εἰς ᾿Αμάσειαν ὁ μέγας αγω νιστής Εὐτύχιος, ὡς ᾽Αβραὰμ πάλαι ποτὲ καὶ ὁ τού του έκγονος Ιακώβ εἰς Αἴγυπτον, ἄμφω δὲ πατριάρχα: προφάσεως ἕνεκα τοῦ λιμοῦ· τὴν γὰρ τοῦ Σω τῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ εἰς αὐτὴν γεγονυῖαν κάθε οδον, ὡς ὑπερέχουσαν ὑπερβαλλόντως τιμήσωμεν, καὶ διὰ τὴν κούφην νεφέλην, καὶ διὰ τὴν πτῶσιν τῶν χειροποιήτων ἀγαλμάτων. Ἀλλ᾽ οὔτε αὕτη δίχα θαύματος ἦν. Θεοῦ γὰρ σεσαρκωμένου καὶ ἐνανθρωπήσαντος παρουσίᾳ, τίς κἂν ἔμελλον παράδοξον θαῦμα ἐργάζεσθαι; Οὐδ᾽ αὖ πάλιν ἡ τῶν μεγάλων πατριαρχῶν γεγονυία κάθοδος εἰς αὐτὴν ἄνευ θαύματ τος ἦν, ὡς πείθει πάντας ἡμᾶς ἥ τε τοῦ Φαραὼ ὀπτα σία, ἣν εἶδεν περὶ τοῦ Ἀβραὰμ καὶ τῆς Σάρας, ὡς δὲ καὶ μετὰ τιμῆς ἐξέπεμψεν αὐτοὺς, ἥ τε τοῦ Ἰωσὴν ἀνάδειξις, καὶ ἡ πρὸς αὐτὸν ἄφιξις τοῦ Ἰακώβ
col. 2325–2326page 30 of 70
PG 86:2325καὶ τῶν υἱῶν αὐτοῦ. Δρα τοιούτων μὲν αὐτοὶ μετ ἔσχον θαυμάτων, ὁ δὲ μέγας πατριάρχης Ευτύχιος Απονώθη τῆς ἐκείνων θαυματοποιίας; Οὐδαμῶς· ἀλλὰ καὶ τοῦτο παρέσχεν αὐτῷ ὁ τεχνίτης καὶ δημιουργός Θεός. Ιδωμεν δὲ ποῖα καὶ τίνα ταῦτα, καὶ πολλῶν ὀλίγα μνημονεύσωμεν, ἅπερ καὶ ἴδαμεν καὶ ἠκούσαμεν, καὶ αἱ χεῖρες ἡμῶν ἐψηλάφησαν, καὶ ἅπερ εώρακα μαρτυρῶ. Ο γὰρ εἰπών· Ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ, τὰ ἔργα, ὁ ἐγὼ ποιῶ, καὶ ἐκεῖνος ποιήσει, καὶ περισσοτέρᾳ τούτων ποιήσει· ν και, ο Ἐὰν ἔχητε πίστιν ὡς κόκκον σινάπεως, ἐρεῖτε τῷ ὄρει τούτῳ, Αρθητι, καὶ βλήθητι εἰς τὴν θάλασσαν, καὶ γενήσεται οὕτως· κ αὐτὸς δέδωκεν τῷ ἑαυτὸν θεράποντι χαρίσματα ἱαμάτων, νόσους θεραπεύειν, καὶ δαίμονας ἐκβάλλειν. μδ. Ἐπειδὴ καὶ συναμφοτέρων χρεία πρὸς τὰ; Τάσεις (ψ), καὶ τῆς τῶν θεραπευομένων πίστεως, καὶ τῆς τοῦ θεραπεύοντος δυνάμεως· τοῦ γὰρ ἐνὸς ἐλλίποντος, οὐκ ἐνεργήσει τὸ ἕτερον, ὥσπερ τὸ ἔμπαλιν τῶν δύο συντρεχόντων ἑκάτερον ἐνεργεῖ. Φησὶ δὲ ὁ εὐαγγελιστὴς περὶ τοῦ Κυρίου, ὅτι ο Ούκ ηδύνατο ἐκεῖ ση μετα ποιῆσαι, διὰ τὴν ἀπιστίαν αὐτῶν·, δηλῶν, ὅτι ὅσοι πιστῶς προσέτρεχον τῷ ἀνδρὶ, οὗτοι καὶ πλέον μετεῖχον τῆς χάριτος - πάντα γὰρ δυνατὰ τῷ πιο στεύοντι προδήλως, ὡς καὶ τούτου ἐνδεδυμένου την δοθεῖσαν αὐτῷ παρὰ τοῦ Πατρὸς τῶν φώτων δυνα μοποιόν δύναμιν. Αρξομαι δὲ ἐντεῦθεν· κἀμοὶ τὴν ἀκοὴν ὑποκλίνατε, ὅσοι τρυφᾶτε τῶν τοιούτων δια ηγημάτων. Πόθεν οὖν ἄμεινον ἢ ἐκ ποίου παραδόξου χρὴ ἄρξασθαι χαρίσματος; "Αξιον, ὡς οἶμαι, κἂν εἰ προτερεύωσιν ἕτερα θαύματα, ἐνθένδε ποιήσασθαι τὴν διήγησιν. με'. Ανδρόγυνον ἦν ἐν ᾿Αμασείᾳ, ἐκ νομίμου γά μου συνηρμοσμένον, τοῦτο διαφόρως παιδοποιῆσαν, ἀπετύγχανεν εἰς τὰ τικτόμενα βρέφη· πρὸ τοῦ γὰρ σχεδὸν ἐν γαστρὶς αὐτὰ προελθεῖν, ἀνηρπάζοντο ἄωρα, πένθος ἀπαραμύθητον τοῖς γονεῦσι παρ έχοντα, καθότι τὰς μὲν ὀδύνας ὑπέμενον, τῆς δὲ χαρᾶς οὐ μετεῖχον. Τί οὖν ποιοῦσιν; Βουλεύονται τὰ συμφέροντα, καταφεύγουσιν ἐπὶ τὸν Θεὸν δυνάμενον καὶ διὰ τῶν δούλων αὐτοῦ ζωοποιῆσαι τοὺς νεκρούς· μια μοῦνται τὴν ἐν Σαρεφθοίς χήραν, ἧς τὸν υἱὸν Ἡλίας ἀνέστησεν· μιμοῦνται τὴν Σουναμίτιδα, ἥτις ἔδρα μὲν πρὸς τὸν Ελισσαίον, τοῦ νεκροῦ αὐτῆς κειμένου ἐν τῷ ὑπερῴῳ· ἔρχονται καὶ αὐτοὶ πρὸς τὸν μακάριον, παρακαλοῦντες εὐχὴν αὐτοῖς χαρίσασθαι, χιν, προστασίας εἶς. Ανδρόγυνον 'Αδρόγυνος, ἐκ νομίμου γάμου συνηρμοσμένον
col. 2327–2328page 31 of 70
Caput VI
PG 86:2327όπως ζήσειεν αὐτῶν τὰ τικτόμενα παιδία. Εὐξάμενος οὖν αὐτοῖς, ἔχρισεν ἀμφοτέρους τῷ ἁγίῳ ἐλαίῳ, του τε τιμίου σταυροῦ, τοῦτε τῆς ἁγίας ἀχράντου δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου καὶ ἀεὶ παρθένου Μαρίας, τοῦ βρύοντος ἐκ τῆς ἁγίας εἰκόνος αὐτῆς τῆς οὔσης ἐν Σωζοπόλει, εἰπὼν οὕτως· Ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ· εἰώθει γὰρ οὕτως ποιεῖν ἐφ' ἑνὶ ἑκάστῳ τῶν ἐρχομένων ἀσθενῶν, και θὼς καὶ ὁ θεῖος Ἰάκωβος διετάξατο λέγων ' Ασθε νεῖ τις ἐν ὑμῖν; προσκαλεσάσθω τοὺς πρεσβυτέρους τῆς Ἐκκλησίας, καὶ προσευξάσθωσαν ὑπὲρ αὐτοῦ, ἀλείψαντες αὐτὸν ἐλαίῳ, καὶ ἡ εὐχὴ τῆς πίστεως σώσει τὸν κάμνοντα· κἂν ἁμαρτίας ᾗ πεποιηκώς, ἀφεθήσεται αὐτῷ. μς'. Πληρώσας οὖν τὴν εὐχὴν καὶ ἐνεὸς γενόμεν νος, ὡς ἔκ τινος θείας χάριτος ἐμπνευσθείς, λέγει Πέτρον καλέσετε τὸ τικτόμενον βρέφος, καὶ ζήσεται ἦν γὰρ ἔγγυος ή γυνή. Παρισταμένου δέ μου, καὶ πρὸς τὸ λεχθὲν τὴν ἐρώτησιν ποιησαμένου καὶ εἰ πόντος· Εἰ δὲ θῆλυ τὸ τικτόμενον εἴη, τί ἂν ὀνομάσαιεν αὐτό; ἀπεκρίνατο λέγων, Οὐχὶ, Πέτρον αὐτὸ ὀνομάσωσιν, καὶ σώζεται. Χαίροντες οὖν ἐπὶ τοῖς λεχθεῖσι, καὶ τρόπον τινὰ ὡς ἐπ' ἀγκάλαις βαστάζοντες τὸ μήπω τεχθὲν παιδίον, ἀνεχώρησαν εἰς τὸν οἶκον αὐτῶν. Τοῦ χρόνου δὲ περαιωθέντος, ἐτέ χθη αὐτοῖς υἱὸς, καθώς προεἶδεν ὁ βλέπων τὰ ἔμπροσθεν καὶ προεἶπεν ὁ τοῦ Θεοῦ θεράπων. ἀξιώσαντες δὲ τὸ τεχθὲν τοῦ ἁγίου βαπτίσματος. ὠνόμασαν αὐτὸ Πέτρον. Ελθόντες δὲ μετὰ ταῦτα οἱ γονεῖς τοῦ παιδίου μετ' αὐτοῦ πρὸς τὸν ὅσιον, περιεπτύσο σοντο τους πόδας αὐτοῦ, ἐξομολογούμενοι ὅσα ἐποίησε μετ' αὐτῶν ὁ Κύριος, καὶ ὅτι ἠλέησεν αὐτούς. Επιθεὶς δὲ τὰς χεῖρας αὐτοῦ ἐπ' αὐτῷ ηὐλόγησεν αὐτόν. Μετὰ δὲ τὸ αὐξηθῆναι τὸν ἐκ προγνώσεως καὶ εὐχῆς γεννηθέντα καὶ Πέτρον κληθέντα, καὶ ἔτε ρος ἐτέχθη αὐτοῖς υἱός· ἐλθόντες δὲ πάλιν, ἤνεγκαν τους δύο υἱοὺς πρὸς τὴν ὅσιον δοξάζοντες τὸν Θεόν. Παρεκάλουν δὲ τὸν θαυμάσιον εἰπεῖν τίνα χρεὼν ὀνομάσαι τὸν δεύτερον. Ἰδὼν δὲ τὴν ξυνωρίδα τῶν παίδων, το Σολομώντειων χαριέντως ἐφθέγξατο είν πών· ο Αδελφός ὑπὸ ἀδελφοῦ βοηθούμενος ὡς πόλις ὀχυρά· ο τοῖς δὲ γονεῦσιν αὐτῶν εἶπεν· Ἰωάννην τὸν δεύτερον καλέσατε, διὰ τὸ ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ ἁγίου Ἰωάν νου ἐπακοῦσαι Κύριον τὸν Θεὸν τῆς δεήσεως ὑμῶν. νί Αυξήθησαν δὲ τὰ παιδία, καὶ διεφημίσθη τοῦτο ἐν ὅλῃ τῇ πόλει ἐκείνῃ, καὶ ἅπαντες ἐδόξασαν τὸν Θεόν. Τίνα δὲ καὶ ἕτερα συνεργεία Θεοῦ γέγονεν, ἴδωμεν. ἔγηνος. μζ'. Πρεσβύτερός τις, χωρίου διαφέροντος τῆς ἁγιωτάτης μεγάλης Ἐκκλησίας, υἱὸν ἐσχηκώς και φὲν καὶ ἄλαλον ὡς ἐτῶν δεκατεσσάρων, φέρει τοῦ τον πρὸς τὸν ὅσιον, παρακαλῶν καὶ δεόμενος, όπως τύχῃ τῆς παρὰ τοῦ Θεοῦ βοηθείας. Ποιή σας οὖν ἐπ' αὐτοῦ τὴν εὐχὴν, χρίσας τε πάντο
col. 2329–2330page 32 of 70
PG 86:2329τὰ αἰσθητήρια αὐτοῦ τῷ ἁγίῳ ἐλαίῳ, ἐκάλεσε τὸ ὄνομα τοῦ παιδὸς τρίτον Νουνεχή· τοῦτο γὰρ αὐτῷ όνομα ἦν. Καὶ τὴν μὲν πρώτην ἡμέραν ἀσήμως ἀπο εκρίνατο - παραμείναντος δὲ αὐτοῦ τὰς τρεῖς ἡμέ ρας κεχρισμένου ἐκ τοῦ ἁγίου ἐλαίου, ἐλύθη ὁ δε σμὸς τῆς γλώσσης του παιδίου, καὶ ἦν ἀκούων καὶ λαλῶν διὰ παντὸς, καὶ αἰνῶν τὸν Θεόν. Οντινα παῖδα ἠθέλησεν ὁ πατὴρ καταλείψαι ἐν τῷ μονα στηρίῳ, ἀλλ' οὐ συνεῖδε τοῦτο γενέσθαι ὁ τοῦ Θεοῦ θεράπων. Τοῦτον οὖν ὑγιῆ παραλαβὼν ὁ πρεσβύτης, Ακούσωμεν καὶ ἄλλου παραδόξου θαύματος. μη'. Τινὲς τῶν τῆς αὐτῆς πόλεως παιδίαν ἔσχον, οὗ καὶ ὁ πατὴρ ἐν τῷ κλήρῳ τῆς αὐτῆς ἁγιωτάτης τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίας εγκατελεκτο. Κύριλλος δὲ ἦν ὄνομα τῷ ἀνδρί. Τούτου τὸ παιδίον πέντε χρόνων εν καὶ πρὸς γενόμενον, ἄλαλον ἦν, ὡς ἐπὶ πολὺ δὲ καὶ ἄτροφον, μήτε ζωῆς σχεδόν μετέχον μήτε θανάτου. Φέρουσιν οὖν αὐτὸ πρὸς τὸν ὅσιον, καὶ ποιήσας τὴν συνήθη εὐχὴν, μετέδωκεν αὐτῷ τῆς ἀχράντου κοινων νίας· εὐλογήσας δὲ καὶ ἄρτον κοινὸν δέδωκεν αὐτῷ, καὶ ἀπέλυσεν. Ἐξ ἐκείνης οὖν τῆς ἡμέρας διελύθη ὁ δεσμὸς τῆς γλώσσης αὐτοῦ, καὶ ἐλάλησεν, ἔφαγέν τε καὶ ἔπιεν, γενόμενον ὑγιες διὰ τῆς χάριτος τοῦ Θεοῦ. Ιδωμεν δὲ καὶ ἄλλο παραπλήσιον τούτου, μάλλον Ο θαυμασιώτερον. ἀπῆλθεν εἰς τὸν ἑαυτοῦ οἶκον μετὰ χαρᾶς μεγάλης. μι. Πολίχνη τίς ἐστιν, Ζῆλα προσαγορευομένη, γειτνιάζει δὲ αὐτῇ τῇ μητροπόλει Αμασείας· τινὲς ἐκεῖθεν ορμώμενοι, ἤγαγον παιδίον πρὸς τὸν ὅσιον, λέγοντες αὐτὸ τεσσάρων ἐτῶν ὑπάρχειν, οὐδενὸς μεταλαμβάνον ἄλλου μήτιγε τῆς μητρώας θηλής. Τοιοῦτον δὲ ἦν, μικροῦ δεῖν ὡς ἄσαρκον καὶ ἀσώ ματον, μήτε χροιάν μήτε όγκον σαρκὸς ἔχον, ἀλλ' ὡς ἄσταχυς ανεμόφθορος, ὃς οὔπω ἀδρυνθείς ἀμυδράν τινα τῶν κόκκων καὶ τῶν ἀνθερίκων ἐκτύ πωσιν ἑαυτῷ δείκνυσιν, οὕτω κἀκεῖνο τὸ νήπιον Εφαίνετο, ώστε τοῖς βουλομένοις δυνατὸν ἦν πάσας τὰς ταπεινὰς αὐτοῦ πλευράς, καὶ τὰς ἁρμονίας, ἐπι γε μὴν καὶ τὰς ἀποτάσεις τῶν νεύρων καὶ τῶν ὀστῶν ἀριθμῷ καθυποβάλαι. Τί οὖν; ὡς εἶδεν αὐτὸ ὁ μέσ γας άνθρωπος τοῦ Θεοῦ οὕτως ἐκτακὲν, πλέον δὲ τοὺς γεγεννηκότας συναισθήσει πολλῇ τηκομένους, ἐκτενῶς παρακαλέσας τὸν ἐκ τοῦ μὴ ὄντος αὐτὸ εἰς τὸ εἶναι παραγαγόντα Θεόν, ἔχρισεν ἐκ τοῦ τιμίου ἐλαίου ὅλον τὸ σῶμα τοῦ παιδίου, μεταδοὺς αὐτ τῷ καὶ τῆς ἀχράντου κοινωνίας. Εὐλογήσας δὲ καὶ ἄρτον κοινὸν δέδωκε τοῖς γονεῦσι, παραγγείλας αὐτὸν βρέχειν εἰς ἄκρατον, καὶ οὕτω παρέχειν τῷ παιδί. Ποιήσαντες δὲ τοῦτο, ἐπε έτυχον τῆς ἐλπίδος· τῇ γὰρ ἑξῆς ἡμέρᾳ ἡγαγον αὐτό, καὶ πολλὴν διαφορὰν καὶ ἀνάζεσιν τῆς σαρκὸς εἶδο μεν εἰς αὐτό· προσεδέξατο γὰρ καὶ μετρίαν τροφήν τῇ δὲ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἄλλο ἐξ ἄλλου ἴδομεν αὐτό· κατ εἶχεν γὰρ ἄρτον ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ, καὶ νώπιον ἡμῶν ἤσθιεν, κινῶν τούς ποτε νομιζομένους καὶ μὴ φαινομένους ὀφθαλμοὺς αὐτοῦ, καὶ ἐμβλέπων εἰς ἕνα ἕκαστον τῶν παρισταμένων. Διηγοῦντο δὲ οἱ γονεῖς, ὅτι ἐξ ἧς ώρας ηύξατο ὁ μέγας, ἀπέστη τοῦ
col. 2331–2332page 33 of 70
PG 86:2331θηλάζειν, καὶ ἐτρέφετο τῇ προσφόρῳ τροφῇ ἀνεν δεῶς. Χαίροντες οὖν, ὑπέστρεψαν εἰς τὴν ἰδίαν πό λιν, ἔχοντες τὸν παῖδα ὑγιῆ, Εἰ δέ τις διαλογίζοιτο δι᾿ ἣν αἰτίαν ἀπὸ μιᾶς ἐντεύξεως ολοκλήρως εὐχ ἰάθη, γινωσκέτω, ὅτι τὰ κρίματα Κυρίου υσσος πολλή· εὑρίσκομεν γὰρ ὅτι διά τινος οἰκονομίας, οὔτε αὐτὸς ὁ Κύριος καὶ Θεὸς ἡμῶν ἀπὸ μιᾶς ἐθεράπευσε τινας τῶν ἀσθενούντων· τῷ μὲν γὰρ ἐπιχρίσ σας τὸν πηλὸν εἰς τοὺς ὀφθαλμοὺς εἶπεν· Υπαγε εἰς τὸν Σιλωάμ, νίψαι, καὶ νιψάμενος ἀνέβλεψεν ἄλλῳ δὲ τὰς χεῖρας ἐπιθεὶς ἠρώτα εἴ τι θεωρεῖ, ὅς ἀπεκρίνατο λέγων· θεωρῶ τοὺς ἀνθρώπους ὡς δέν ἄρα περιπατοῦντας. Πρόδηλον οὖν ὡς κατὰ μικρόν τισιν τὴν ἴασιν παρείχεν, δι' ήν οἶδεν αὐτὸς αἰτίαν, τὸ συμφέρον ἑκάστῳ ἐπιστάμενος. ᾿Αλλὰ περὶ μὲν τούτου τοιαῦτα· τί δὲ καὶ ἄλλο γέγονεν, ίδωμεν. ν. Παιδίον τινὸς τῶν ἐν Αμασία χειροτεχνών έξαίφνης νόσῳ περιπεσὸν, εἰς αὐτὰς ἔφθασεν τὰς πύλας τοῦ θανάτου. Τοῦτο λαβὼν ὁ πατὴρ ἐν ἀγκάλαις, ἦλθεν εἰς τὸ μοναστήριον, ὥστε προσαγαγεῖν αὐτὸ τῷ ὁσίῳ, ἵνα τύχῃ τῆς παρὰ Θεοῦ σωτηρίας. ὁ δὲ μακάριος περὶ ἄλλην διακονίαν ἡσχολεῖτο· ἦσαν γάρ τινες ἐν συντυχία διδασκόμενοι παρ' αὐτοῦ, καὶ καιρὸν τοῦ δέξασθαι τὸ παιδίον κατ' αὐτὴν τὴν ὥραν οὐκ ἔσχεν. Ὡς οὖν ἱκανὴ παρεστάθη ὥρα, ἠβούλετο ἀναχωρῆσαι ὁ πατὴρ τοῦ παιδίου, λέγων, ὅτι Ηδη θνήσκει τὸ παιδίον, τί καὶ κοπῶμεν τὸν ὅσιον; Λου γισάμενος δὲ ὅτι καὶ ἐκ νεκρῶν ἐγείρειν δυνατός ἐστιν ὁ Θεὸς, ἐπέσχον τὸν ἄνδρα μικρόν, θεωροῦμεν δὲ τὸ παιδίον ὡς ἐπ' ἀληθείας, ὅτι τὸ πλεῖστον μέρος τοῦ σώματος αὐτοῦ ἦν ἀπομαρανθέν. Ὡς οὖν εἶδον τὴν ἀνάγκην, ἀνήγαγον τῷ μεγάλῳ περὶ τοῦ συμβάντος τῷ παιδίῳ κινδύνου. Ὁ δὲ μηδὲν μελλήσας, ἦλθεν εἰς τὸν εὐκτήριον οἶκον, καὶ προσευξάμενος ἐπέθηκεν τὰς χεῖρας αὐτοῦ ἐπὶ τὸ παιδίον, χρίσας δὲ καὶ τῷ ἁγίῳ ἐλαίῳ, ἀφῆκεν ἀπελθεῖν εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ. Τῇ δὲ ἑξῆς ἡμέρᾳ ἐλθὼν ὁ πατὴρ τοῦ παιδίου, ηὐχαρίστει τῷ Θεῷ μετά δακρύων ὑπὲρ σωτηρίας τέ κνου. Ερωτηθεὶς δὲ πῶς ἔχει τὸ παιδίον ἔλεγεν, ὅτι διὰ τῆς τοῦ Θεοῦ χάριτος καὶ τῶν εὐχῶν τοῦ ἁγίου ἀνδρὸς, ὁλοκλήρως υγίανεν. Οὐ μετὰ πολὺ δὲ καὶ αὐτὸ ἴδομεν τὸ παιδίον, καὶ ἐδοξάσαμεν τὸν Θεὸν τὸν ζωοποιοῦντα τοὺς νεκρούς. Αρκούντως καὶ περὶ τούτου εἴρηται· μεταβῶμεν δὴ ἐφ᾽ ἕτερον θαύμα. να'. Γυνή τις αγροικική, ἔχουσα υἱὸν ὡς ἐτῶν ἑπτὰ, εἰσήρχετο μετ' αὐτοῦ εἰς τὴν πόλιν, διά τινας προφάσεις οικείας· ἐκ συναντήματος δὲ πονηροῦ δαίμονος ἐξαίφνης επλήγη τους πόδας ὁ παῖς, καὶ στῆναι παντελῶς οὐκ ἠδύνατο. Βαστάσασα δὲ τὸν παῖδα ἡ μήτηρ, ἤγαγεν πρὸς τὸν ὅσιον, ὀδυρομένη καὶ κλαίουσα ἐπὶ τῇ συμβάσῃ θλίψει τῷ παιδίῳ. Ο δὲ ἐκτενῶς εὐξάμενος, ἤλειψεν τῷ ἁγίῳ ἐλαίῳ τοὺς πίδας τοῦ παιδός. Πληρωθείσης δὲ τῆς εὐχῆς, θέ λουσα γνῶναι ἡ μήτηρ εἰ ἄρα δύναται στῆναι τὸ μει ράκιον εἰς τοὺς ἑαυτοῦ πόδας ἔστησεν αὐτὸ ἀναβα στάζουσα. Σταθὲν οὖν, τὴν μὲν ἀρχὴν ὑπότρομον γενόμενον, ήμελλεν πίπτειν· ὡς δὲ κατὰ μικρὸν ἐθάῤῥησεν (καὶ οἱ παρεστῶτες γὰρ διὰ λόγων κολακευ τικῶν ὑπεστήριξαν αὐτὸ), παντελῶς ἔμεινεν ἄσειστον καὶ ἀκλόνητον. Ὡς οὖν παραχρῆμα ἐστερεώθησαν αὐτοῦ αἱ βάσεις καὶ τὰ σφυρά, ἔστη ὁ παῖς, καὶ. ΤΣ
col. 2333–2334page 34 of 70
PG 86:2333ριπατῶν ἀνεχώρησεν εἰς τὰ ἴδια μετὰ τῆς ἑαυτοῦ μητρός, ἀλλόμενος, καὶ αἰνῶν τὸν Θεόν. θεασάμεναι δὲ τὸ γεγονὸς θαῦμα, ὅπως τὸ δι' ἑτέρων ποδῶν μειράκιον εἰσελθὸν εἰς τὸ ἱερὸν, ἐξῆλθεν διὰ τῶν οἰκείων ποδῶν, ἐδοξάσαμεν τὸν Θεὸν, τὸν δόντα τοιαύ την χάριν τῷ ἑαυτοῦ θεράποντι καὶ ἐν τοῖς ἡμετέροις χρόνοις. Ακούσωμεν δὴ καὶ ἄλλου θαύματος φο ερωτάτου, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν ἐλεεινοῦ καὶ ξένου νοσήματος. νβ'. Μοναστήριον διάκειται γυναικεῖον ἐν ταύτῃ 52. τῇ πόλει Αμασείᾳ, τῶν Φλαβίας οὕτω προσαγορευόμενον. Τινὲς οὖν τῶν γυναικῶν ἐκείνου τοῦ μονα στηρίου κοράσιον ἤγαγον, ὡς ἐτῶν πέντε, πρὸς τὸν πανάριστον ἄνδρα, λέγουσαι, ὅτι τὴν ἄχραντον κοι νωνίαν οὐ προσίεται παντελῶς, ἀλλ' ὅταν θέλῃ κοινων νῆσαι, φόβῳ καὶ τρόμῳ πολλῷ συνεχόμενον κράζει, καὶ μετά τινος ἀηδίας ἀποστρέφεται τὸ ἅγιον πόμα καὶ δὴ Κυριακῆς οὔσης ἡμέρας, καὶ τῆς διαδόσεως τοῦ ἁγίου σώματος καὶ αἵματος τοῦ Χριστοῦ γινο μένης, ἀπιστήσαντες τοῖς λεχθεῖσι, πρὸ τοῦ ποιῆσαι τὴν συνήθη εὐχὴν ἐπὶ τῷ κορασίῳ τὸν ὅσιον, εἴπα μεν προσελθεῖν αὐτὸ καὶ μεταλαβεῖν. Αμα δὲ καὶ τῷ προσεγγίσαι τῇ ἀχράντῳ κοινωνίᾳ τὸ κοράσιον, εὕρομεν ὅτι ἀληθῆ τὰ λεχθέντα ἦν· ὃ γὰρ μετὰ πολ λοῦ κόπου εἰς τὸ στόμα δεξάμενον ἔτυχεν, τοῦτο μετά τινος ἐμέτου καὶ φωνῆς ἀγρίας ἔῤῥιψεν· ἐκτείνας δέ τις τὴν χεῖρα τῶν παρεστηκότων, ἔλαβεν αὐτὸ καὶ τῷ πυρὶ παρέδωκεν. Φρίξαντες οὖν καὶ λυπηθέντες ἐπὶ τῷ γεγονότι, ἀπελύσαμεν τὸ κοράσιον μετὰ τῶν ἰδίων, παραγγείλαντες τῇ ἑξῆς ἀγάγαι αὐτό. Ὡς οὖν ἦλθον ἐπὶ τὴν αὔριον,ἐποίησεν ὁ τοῦ Θεοῦ θεράπων τὴν συν ήθη εὐχὴν ἐπὶ τῷ κορασίῳ, χρίσας ὅλας τὰς αἰσθήσεις αὐτοῦ ἐκ τοῦ τιμίου ἐλαίου· ὅτε δὲ προσήγγισεν τῷ στόματι, κράξαν φωνὴν ἀγρίαν καὶ μεγάλην, ἤμεσεν πολλὴν ἀκαθαρσίαν, μᾶλλον δὲ τὸ παρενοχλοῦν αὐτῷ ἀκάθαρτον πνεῦμα ἐξῆλθεν ἀπ' αὐτοῦ. Μετὰ δὲ τοῦτο, ἐπιτρέψαντος τοῦ ὁσίου, ἀπήγαγον αὐτὸ ἐπὶ τὸ μεταλαβεῖν τῆς ἀχράντου κοινωνίας, καὶ διὰ τῆς τοῦ Θεοῦ χάριτος ἀφόβως καὶ ἀδειμάντως μετέλαβεν τοῦ τε ἁγίου σώματος καὶ τοῦ τιμίου αίματος. Στενά ξαν δὲ μέγα τὸ ἰαθὲν κοράσιον, μετὰ τὸ μεταλα δεῖν εἶπεν, Ιδε ἀπάρτι τρώγω κωλῶθιν· τὴν γὰρ προσφορὰν ἤτοι τὸν οὔπω ἁγιαζόμενον ἄρτον, κα λῶθιν ειώθασιν καλεῖν τὰ τῆς χώρας εκείνης παιδία. Καὶ πάντες οὖν ἐδόξασαν τὸν ποιοῦντα θαυμάσια ἔνδοξά τε καὶ ἐξαίσια, ὧν οὐκ ἔστιν ἀριθμὸς, καὶ διὰ τῶν ἑαυτοῦ θεραπόντων· ε Θαυμαστὸς γὰρ ὁ Θεὸς ἐν τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ, ὁ Θεὸς Ἰσραήλ.» νγ'. Νεώτερός τις τὴν τοῦ. μουσάρου τέχνην ἐπιστέ μενος, εἰργάζετο ταύτην ἐν τῷ οἴκῳ Χρυσαφίου, τοῦ ἐν εὐλαβεῖ τῇ μνήμῃ, ἐν αὐτῇ τῇ πόλει Αμασείᾳ. Τούτου δὲ καταφέροντος τὸ παλαιὸν μουσίον ἀπὸ τοῦ τοίχου, ἱστορίαν ἔχοντος τῆς Ἀφροδίτης (†βούλετο γὰρ ὁ μνημονευθεὶς ἀνὴρ ποιῆσαι τὸν αὐτὸν οἶκον εὐκτήριον τοῦ ἀρχαγγέλου, διὰ τὸ εἶναι αὐτὸν ἐν τοῦ μουσάρου τέχνην, (μού σας
col. 2335–2336page 35 of 70
PG 86:2335ἀναγωγαῖς, τὸ δὲ κατώγειον μέγαν οἶκον εὐκτήρων τῆς ἁγίας ἀχράντου Δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου καὶ ἀεὶ Παρθένου Μαρίας)· δ δὴ καὶ γέγονεν· ὅτε συν ἐξώρυξεν ὁ αὐτὸς μουσωτὴς τὸ θέμα (α) τῆς ἀκα θάρτου Αφροδίτης..... μᾶλλον δ παραμένων αυτή δαίμων, έπληξε τὴν χεῖρα τοῦ τεχνίτου· ἐφλέγμανεν γὰρ καὶ κατεπύρισεν ἡ χεὶρ αὐτοῦ, γέγονε δὲ καὶ τραῦμα φοβερόν, ὥστε τὴν τοιαύτην οι θεωροῦντες ἀνάγκην τῆς χειρὸς, ἔλεγον αὐτὴν ἀποτέμνεσθαι. Ὡς οὖν εἶδεν ἑαυτὸν ἐν πολλῇ περιστάσει, τὸ κρεῖττον ἐπιλεξάμενος, ἔρχεται πρὸς τὸν ὅσιον, όπως τύχῃ βοηθείας ἀπὸ τοῦ Θεοῦ δι' αὐτοῦ. Ο 63 ποιήσας ἐπ' αὐτῷ τὴν εὐχὴν, ἔχρισεν τῷ ἁγίῳ ἐλαίῳ τὴν δεξιὰν αὐτοῦ χεῖρα· αὕτη γὰρ ἦν ἡ πλη γεῖσα· πεποίηκεν δὲ τοῦτο ἐπὶ τρεῖς ἡμέρας, καὶ απεκατέστη ἡ χεὶρ αὐτοῦ ὑγιὴς ὡς ἡ ἄλλη διά τῆς τοῦ Θεοῦ βοηθείας. Ἐν ᾧ δὲ οἴκῳ τὴν πληγὴν ἔλαβεν ὁ ἰαθεὶς, ἐν αὐτῷ ὑπὲρ εὐχαριστίας καὶ εἰς ὑπόμνησιν τοῦ γεγονότος, θαύματος, έστησεν τὴν εἰκόνα τοῦ ἁγίου ἀνδρός· δι' ἧς οὖν χειρὸς τῆς σωτηρίας ἔτυχε, διὰ ταύτης ἔγραψε τὸν ταύτης μετ τὰ Θεὸν ἰατρόν. Παραπλήσιον δὲ τούτῳ γέγονεν τι καὶ ἕτερον. (α) θεμήν νδ'. Λειτουργός τις ἤνεγκεν πρὸς τὸν μακάριον παιδίον, ὑπὸ ἀκαθάρτου πνεύματος ενοχλούμενον ὡς οὖν παρίστατο τῷ μεγάλῳ ποιοῦντι τὴν εὐχὴν διὰ τὸ εἶναι μικρὸν τὸ παιδίον, λέγει τις τῶν παρ ισταμένων τῷ λεπτουργῶ· Βίστασον, ἄνθρωπε, τὸ παιδίον ἵνα λάβῃ τοῦ ἁγιάσματος, ὁ δὴ καὶ πεποίηκεν. Πληρωθείσης δὲ τῆς εὐχῆς, ἀπελύθησαν ἀμφό τεροι. Τῇ δὲ ἑξῆς ἡμέρᾳ ἔρχεται ὁ λεπτουργός, κλαίων καὶ ὀδυρόμενος, μὴ φέρων τὰς ὀδύνας τῆς ἑαυτοῦ χειρός. Ἐρωτηθεὶς δὲ, Τί κλαίεις; τί ἔχεις; ἔλεγεν, ὅτι Εξότε τὸ παιδίον ἐβάστατα, τὰς δούνες οὐ φέρω τῆς χειρός μου. Ο γὰρ δαίμων, δὲ ἑάτας τὸ παιδίον, ἐμοὶ ἐκολλήθη, κἀκεῖνο μὲν ἰάθη, ἐγὼ δὲ κινδυνεύω. Τούτων ἀκούσας ό μακάριος, μικρόν υπομειδιάσας, τοῦ δαίμονος κατεγέλασεν τοιαῦτα πεποιηκότος· ἐπευξάμενος δὲ τῷ ἀνθρώπῳ, ἀπέλυσεν αὐτὸν, μηδὲν ἄλλο ποιῆσαι παραγγείλας, ἢ τῇ εὐχῇ σχολάσαι μόνον. Ὁ δὲ τῆς δοθείσης αὐτῷ ἐντολῆς ἧττον φροντίσας, φοβηθεὶς τὸν ὄγκον καὶ τὴν πυράκτωσιν τῆς χειρὸς, ἔβαλεν ἑαυτὸν εἰς Ιατρούς, ἵνα πληρωθῇ τὸ εἰρημένον, ὅτι Ὁ ἁμαρ τάνων εἰς τὸν ποιήσαντα αὐτὸν, ἐμπεσεῖται εἰς χεῖρας ἰατροῦ· ἔμελλεν γὰρ ἀπολέγειν τὴν χεῖρα αὐτοῦ. Προσδαπανήσας δὲ τὸν βίον αὐτοῦ εἰς ἰατρούς, καὶ εἰς θερμὰ πλανώμενος καὶ μηδὲν ὠφεληθείς, ἀλλὰ μᾶλλον χειρόνως ἐσχηκώς, ἦλθεν πάλιν εἰς τὸν ἀνάργυρον ἰατρὸν, τὸν δωρεάν λαβόντα τὴν χάριν, δωρεὰν δὲ καὶ παρέχοντα τοῖς χρήζουσι ταύτης. Ο δὲ μηδὲν μελλήσας ἢ ἐπιπλήξας, ἐκτενῶς παρεκάλεσε τὸν ἐλεήμονα Θεὸν ὅπως καθῇ, ὅπερ καὶ γέγο νεν. Προσμείνας γὰρ τῇ εὐχῃ, ἀπηλλαγη καὶ τῶν ὀδυνῶν καὶ τῆς φλεγμονῆς, καὶ ἔπραττεν τὰ συνήθη, ἐργαζόμενος τὴν ἑαυτοῦ τέχνην, καὶ δοξάζων τὸν Θεόν. Ἐπειδὴ περιενοχλευμένων ὑπὸ πνευμάτων πλαζόμενος.
col. 2337–2338page 36 of 70
PG 86:2337ἀκαθάρτων μνήμη γέγονεν, πολλῶν ἰαθέντων, περὶ ἑνὸς ἐπὶ τοῦ παρόντος τὴν ἐξήγησιν ποιήσομαι, διὰ τὸ μηδὲ τὴν τυχοῦσαν ὠφέλειαν παρέχειν τοῖς κατολιγωροῦσι, καὶ ἀθετεῖν βουλομένοις τὸ μοναχικών σχήμα. νε'. Νεώτερός τις περιέπεσεν ονίμονι πονηροτάτῳ καὶ χαλεπῷ· ὁσάκις δὲ ὑπ' αὐτοῦ ἐνοχλεῖτο, κρα τῆσαι τοῦτον οὐδεὶς ἴσχυεν, ἀλλὰ πάντας κατισχύων, τοὺς πάντας συνέτριβεν. Ὡς οὖν ἐν τούτοις ἦν ὁ ἄνθρωπος, φέρουσιν αὐτὸν πρὸς τὸν ὅσιον, τὸν διὰ τῆς τοῦ Θεοῦ συνεργείας ελατήρα τούτου, καὶ τῶν τοιούτων ἀκαθάρτων πνευμάτων. Ο δὲ τὸ φοβερὸν κατὰ τῶν δαιμόνων ὅπλον τὸν τίμιον σταυρὸν καὶ τὸ ἐξ αὐτοῦ ἔλαιον, ἐντίθησι εἰς τὸ μέτωπον τοῦ δαιμονιζομένου. Ὁ δὲ τὸν τύπον τοῦ σταυροῦ ὡς ἦλον πεπυρωμένον δεξάμενος, ήρξατο κράζειν, ἀφρίζειν, μαίνεσθαι, καὶ τοὺς ὀδόντας τρίζειν, ὡς νομί ζεσθαι μὴ μόνον ένα δαίμονα ἔχειν, ἀλλὰ πολλούς δαίμονας· ὡς ἐπ' ἀληθείας γὰρ λέγω, ότι πολλῶν μοναχῶν κρατούντων αὐτὸν, πάντας υπερισχύσας συνέτριψεν. Ικανὰς δὲ ώρας βασανίσαντος αὐτὸν τοῦ δαίμονος, μόλις κατέστη γενόμενος ὡς νεκρός, ὡς λογίσασθαι ἡμᾶς ἔτι τελείως ἀπηλλάγη τοῦ δαί μονος· ἐλθὼν δὲ τῇ ἐπαύριον, τα χείρονα πεποίηκεν. Ὡς οὖν ἐπὶ πολὺ ἔμενεν ὁ δαίμων θλίβων τὸν ἄνθρωπον, ἐθαύμαζεν ὁ τοῦ Θεοῦ θεράπων, καὶ διελογίζετο λέγων ἐν ἑαυτῷ· 'Αρα δι᾿ ἣν αἰτίαν οὐκ ἀναχωρεῖ ὁ δαίμων ἀπ' αὐτοῦ; καὶ λέγει μοι, Ερώτ τησον τὸν πάσχοντα τίς ἐστιν, καὶ πόθεν αὐτῷ συν ἐδη τοῦ χαλεποῦ δαίμονος ἡ συνάντησις. Ὅτε οὖν κατέστη τοῦ ταπεινοῦ ἐκείνου ὁ λογισμός, ηρώτησα αὐτὸν κατὰ λεπτὸν τὰ περὶ τῆς καταστάσεως καὶ τῆς ἐκ μικρᾶς ἡλικίας αὐτοῦ διαγωγής. Καὶ διηγήσατο λέγων, ότι Ἐγὼ ἐκ μικρᾶς ἡλικίας εἰς τὸ μου ναστήριον εἰσῆλθον τοῦ ἁγίου Ἰωάννου εἰς ᾿Ακρόπο λιν (οὕτω γὰρ προσαγορεύεται ὁ τόπος τῆς ἐν Ἀμα σείς μονῆς), καὶ μονάσας ἐν αὐτῷ χρόνον οὐκ ὀλίγον, ἀκηδιάσας τὴν ἄσκησιν, ἐξῆλθον ἐκ τοῦ μοναστηρίου, περιφρονήσας τοῦ μοναχικοῦ σχήματος, αλλά ξας μετὰ τοῦ σχήματος καὶ τὸν βίον μου· περιέπεσα γὰρ καὶ γυναικὶ καὶ πολλαῖς ἄλλαις ἁμαρτίαις, καὶ νῦν εἰμι καθὼς ὁρᾶτέ με πάντες ὑπὸ τοῦ ἀκαθάρτου πνεύματος κατισχυόμενον καὶ τεταπεινωμένον· ἀλλ᾽ εἴ τι δύνασθε, βοηθήσατέ μου τῇ ἀσθενείᾳ. νς'. Μαθὼν δὲ ταῦτα καὶ ἐξ ἡμῶν ὁ μέγας (ἢ μᾶλο λον δι' αὐτοῦ ἐμάθομεν ἡμεῖς· εἰ μὴ γὰρ ἐγίνωσκεν αὐτὸς, οὐκ ἂν ἐπέτρεπεν ἡμῖν ἐρωτῆσαι τὴν ἀσθενοῦντα περὶ τῆς καταστάσεως αὐτοῦ· τὸ δὲ πᾶν ᾠκονόμει ἵνα ἡμᾶς προσεκτικωτέρους ποιήσαι τῷ ὑποδείγματι ἐκείνου, καὶ σωφρονίσῃ τοὺς κατ ολιγωροῦντας καὶ ἀθετεῖν πειρωμένους τὸν μονήρη καὶ ἀγγελικὸν βίον), ἐδίδασκεν δὲ τὸ εἰρημένον τῷ Ἰὼβ λέγων· «Ιδόντες τὸ ἐμὸν τραῦμα φοβήθητε, καὶ το· «Μὴ δὸς εἰς σάλον τὸν πόδα σου, καὶ οὐ νυστάξει ὁ φυλάσσων σε, ο καὶ τό· Οὐδεὶς ἐπιδα λὼν τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐπ' ἄροτρον, καὶ στραφεὶς εἰς τὰ ὀπίσω, εὔθετό; ἐστιν εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρα νῶν.» Τούτοις δὲ καὶ πλείοσι παραπλησίοις χρησάμενος λόγοις ἐπ' ὠφελείᾳ καὶ στερεώσει τῶν ἀκουόν
col. 2339–2340page 37 of 70
PG 86:2339των μοναχών, συμπαθήσα; ἐπὶ τοῖς λεχθεῖσι παρά τοῦ πάσχοντος, μέγα στενάξας καὶ ἐκτενῶς εὐξάμενος, τὸ τοῦ Δαυΐδ λόγιον ἐφθέγξατο λέγων, ὡς ἐκ προσώπου τοῦ ἀσθενοῦς; «Εἶπα, ἐξαγορεύσω κατ' ἐμοῦ τὴν ἀνομίαν μου τῷ Κυρίῳ, καὶ σὺ ἀφῆκας τὴν ἀσέβειαν τῆς καρδίας μου.» Καὶ ὁ μὲν ὅσιος μέχρι τοῦδε τοῦ στίχου τὸ ψαλμικὸν ἐφθέγξατο λό γιον· καλὸν δὲ ἡμᾶς συνάψαι προσφόρως καὶ τὸν ἐφεξῆς στίχον· μετὰ γὰρ τὸ εἰπεῖν, ο Καὶ σὺ ἀφ ἥκας τὴν ἀσέβειαν τῆς καρδίας μου, η πρόσκειται στι χος ἐφεξῆς, 4 Υπὲρ ταύτης προσεύξεται πρὸς σέ, ο οὐχ ὁ τυχῶν, ἀλλὰ τίς; «Πᾶς ὅσιος ἐν καιρῷ εὐθέ τῳ· ο καιρὸς δὲ οὗτος εὔθετος, ἐν ᾧ τὰς αἰτήσεις ὁ αἰτῶν Θεῷ ἀρεσκούσας αἰτεῖ. «Αἰτεῖτε γάρ, καὶ δοθήσεται ὑμῖν, ζητεῖτε, καὶ εὑρήσετε, κρούετε, καὶ ἀνοιγήσεται ὑμῖν. "Οτε γοῦν γέγονεν ἡ ἐξαγόρευσις παρὰ τοῦ πάσχοντος, ἐποίησεν ἐπ' αὐτῷ τὴν συνήθη πάλιν εὐχὴν ὁ μέγας τοῦ Θεοῦ ἄνθρωπος, ἐπιτρέψας εἰσελθεῖν αὐτὸν εἰς τὸ μοναστήριον, ἐν ᾧ ἦν, ἀπολα δεῖν δὲ καὶ ὁ ἡθέτησεν καὶ ἐνύβρισε σχῆμα. Ποιή σας οὖν τὰ προσταχθέντα μετὰ πάσης σπουδῆς, ἐξ ἐκείνης τῆς ἡμέρας οὐκέτι ἐνοχλήθη ὑπὸ τοῦ δαίμονος, ἀλλ᾽ ἔμεινεν ἐν τῷ μοναστηρίῳ μετὰ σώφρονος λογισμοῦ καὶ τῆς προσηκούσης καταστάσεως, δοξά ζων τὸν Θεὸν, ὥστε λέγειν τοὺς ἐν αὐτῷ διαιτωμένους, Σήμερον σωτηρία γέγονεν τῷ κόσμῳ τούτῳ, ὅτι ὁ ἀδελφὸς ἡμῶν οὗτος νεκρὸς ἦν, καὶ ἀνέζησεν, ἀπ ολωλώς, καὶ εὑρέθη· πεπλήρωται καὶ ἐπὶ τοῦ παρόντος τὸ εἰρημένον·. Πολύ ισχύει δέησις δικαίου ενερ γουμένη· ο "Ηκουσεν δὲ παρ' αὐτοῦ καὶ ὁ ἰαθείς· ι Ιδε, ὑγιὴς γέγονας, μηκέτι ἁμάρτανε. Καὶ ταῦτα μὲν, ὡς ἐνόμιζεν, ικανά. νη'. Ετερός τις ἄνθρωπος ἦλθεν πρὸς τὸν ὅσιον, λέγων ἑαυτὸν ἀπὸ Κομανῶν εἶναι τοῦ Πολυανδοῦ οὗτος ἐπὶ ἐνιαυτὸν ὅλον οὐκ ἀνέβλεψεν· ἡ δὲ αἰτία τοῦ πληγῆναι τὰς ὄψεις αὐτοῦ, ἦν αὕτη Πράγμα μετά τινος ἐσχηκὼς καὶ δικαζόμενος, κατά εκρίθη ὁμῶσαι· ὃς μηδὲν εἶναι λογισάμενος τὸ τῆς ἐπιορκίας ἁμάρτημα, τοῦτο πεποίηκεν. Θέλων δὲ ὁ Θεό; σῶσαι αὐτὸν, ἐπάγει σκότωσιν αὐτῷ τὴν τῶν ὀφθαλμῶν ἀβλεψίαν. Ὡς οὖν ἐταλαιπώρει χρόνον οὐκ ὀλίγον, μὴ βλέπων τὸ φῶς, ἀλλ' ὑπὸ χειραγωγούς περιπατῶν, ἦλθε καὶ πρὸς τὸν ἄνθρωπον τοῦ Θεοῦ, εξομολογούμενος τὸ τῆς ἐπιορκίας πλημμέλημα, δει κνύων τε τὴν τῶν ὀφθαλμῶν ἀσθένειαν, ὀρθῶς λογι σάμενος, ὅτι ἐξουσίαν ἔδωκεν ὁ Θεὸς τοῖς ἱερεῦσιν αὐτοῦ, διὰ τῶν ἁγίων ἀποστόλων, λέγων· 4 Ο ἐὰν δήσητε ἐπὶ τῆς γῆς, ἔσται δεδεμένον ἐν τοῖς οὐρα Πολυάνδρου, ο λυανδού,
col. 2341–2342page 38 of 70
PG 86:2341νοῖς. ὁ Ἐπειδὴ ὁ αὐτὸς συναμφότερον ἐκέκτητο χά- Λ ἐλθὼν, καὶ ὑπὸ ἀλλοτρίου φωτός οδηγούμενος, ὑπὸ τὴν πόλιν αὐτοῦ, δοξάζων τὸν Θεόν. ρισμα ὁ θαυμάσιος, τὸ τῆς ἰάσεώς φημι, καὶ τὸ λύ σαι τὸν δεδεμένον (σειραῖς γὰρ τῶν ἑαυτοῦ ἁμαρ τιῶν ἕκαστος σφίγγεται), παρεκάλεσεν τὸν παντοδύνα μον Θεόν συγχωρηθῆναι μὲν αὐτῷ τὸ τῆς ἐπιορκίας τόλμημα, δοθῆναι δὲ καὶ τὴν τῶν ὀφθαλμῶν ἀνάβλεψιν. Ποιήσας τοίνυν ἐπ' αὐτῷ τὴν εὐχὴν, ἔχρισεν αὐτοῦ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐκ τοῦ ἁγίου ἐλαίου ἐπὶ τρεῖς ἡμέρας, καὶ ἀπέλυσεν, καὶ ὁ ὑπὸ χειραγωγοὺς τῶν ἰδίων ὀφθαλμῶν φωταγωγούμενος ἀνεχώρησεν εἰς νθ'. Καὶ τούτων μὲν ὀλίγων ἐκ πολλῶν ἐμνημονεύσαμεν, ὡς καὶ κατὰ πρόσωπον ἐγνωρίσαμεν ἐφ' οὖς γεγόνασιν αἱ ἰάσεις. Πολὺ δὲ πλῆθος ἀνδρῶν τε καὶ γυναικῶν καὶ παιδίων καθεκάστην ημέραν 1 χοντες διάφορα καὶ ποικίλα πάθη, φανερά τε καὶ ἀφανῆ, καὶ πάντες τοῦ ἐλέους Κυρίου ἐτύγχανον. Ἔφερον γὰρ γυναῖκες ὑπομάζια παιδία, βοῶντα τὴν ἀτροφίαν, ὀδυρόμεναι καὶ αὐταὶ τὴν τοῦ γάλακτος αὐτῶν ἐπιῤῥοὴν ξηρανθεῖσαν· καὶ ἦν ἰδεῖν ἐλεεινὸν θέαμα, στεναγμόν τε καὶ κλαυθμὸν διάφορον. Τὶ οὖν; Επασχεν ὁ μέγας ἄνθρωπος τοῦ Θεοῦ, βλέπων όδυ ρόμενα τέκνα σὺν μητράσιν, τὰ μὲν θρηνοῦντα διὰ λιμόν, τὰς δὲ πενθούσας τρόπον τινὰ τὴν ἀπαιδίαν σὺν αἰσθήσει πολλῇ τηκομένας. "Αρα οὖν ὁ οὕτως συμπαθὴς εἰς πάντας, ὁ οὕτως εὐσπλαγχνος, ὁ οὕτως ἐλεήμων, οὐ περισσότερον αὐτῶν ἔπασχεν τὴν ψυ χήν; Πάντως μὲν οὖν· ὅθεν καὶ ἐπετύγχανεν τῶν αἰτήσεων· ἔλεγεν γὰρ προσευχόμενος ὡς Μωσῆς ἐκεῖνος ὁ μέγας· «Κύριε εἰ μὲν ἀφεῖς αὐτοῖς τὴν ἁμαρτίαν, ἄφες· εἰ δὲ μή, κἀμὲ ἐξάλειψον ἐκ τῆς βίβλου ἧς ἔγραψας.» Οὕτως ἀεὶ παρακαλῶν τὸν Θεὸν, ἔπειθεν καταπέμπειν τὸ ἔλεος αὐτοῦ ἐπὶ τοὺς δεομένους τοῦ ἐλέους αὐτοῦ. ξ. Καλὸν οὖν ἐστιν, πολλὰς τούτῳ περιπεσούσας τῷ πάθει καὶ ἰαθείσας παραδραμόντας ἡμᾶς, μνη μονεῦσαι μιας γυναικός, ἥτις ἰαθεῖσα καὶ ἐπανελθοῦσα εἰς τὸ μοναστήριον, ἐξωμολογήσατο τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ, λέγουσα, ὅτι Ξηρανθέντος τοῦ γάλακτος μου, προσῆλθον τῷ ἁγίῳ ἀνδρὶ μετὰ τοῦ παιδίου λαβούσης δέ μου παρ' αὐτοῦ τῆς εὐχῆς καὶ τοῦ ἁγίου ἐλαίου, σὺν τῷ ἐξελθεῖν μὲ τὸν πυλῶνα τοῦ μοναστηρίου, εὐθὺς καὶ παραχρῆμα ἐξέβλυσαν οἱ μασθοί μου, καὶ ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας ἀδιαλείπτως ἔβρυον, ὡς καὶ ἄλλα παιδια τρέφεσθαι ἐξ αὐτῶν πάντας δὲ τοὺς ἰδόντας τὸ πρὶν δοξάζειν τὸν Θεόν, ὅτι πρώην ερανιζομένη ἀλλότριον γάλα, καὶ ἐξ οἰκίας εἰς οἰκίαν μεταβαίνουσα, ίνα θρέψῃ τὸ ἑαυτῆς ὑπου μάζιον, νῦν αὐτὴ ποιεῖν οὐ παύεται πάλιν, ὁμοῦ καὶ ἀντιδιδοῦσα ὅπερ ἔλαβεν, καὶ τὴν αἰτίανἐξαγγέλλουσα, καὶ διηγουμένη, τὰ μεγαλεῖα τοῦ Θεοῦ· αἱ γὰρ τοῦ Θεοῦ χάριτες τοιαῦται,ὅτι ὅπου ἐπλεόναζεν ή θλίψις ὑπερ επερίσσευσεν ή χάρις. Μὴ μικρὸν εἶναι δοκεῖ τοῦτό τεσιν; οὐκ οἶμαί τινα τῶν εὐφρονούντων τοῦτο λογίζεσθαι, ἐκείνῳ δὲ μᾶλλον ἴσον εἶναι τῷ τῆς στείρας θαύματι· κἀκείνη γὰρ φύσεως έλαχεν τοῦ τίκτειν, ἀλλ᾽ ἠσθένησεν· ὁμοίως δὲ καὶ οἱ μασθοὶ φύσει τὴν τοῦ γά (ε) λαλούσης δέ μου παρ' αὐτοῦ τὴν εὐχὴν,
col. 2343–2344page 39 of 70
Caput VII
PG 86:2343λακτος εἶχον ἐπιρροήν, ἀλλ᾽ ἡσθένησαν, ἵνα φανε ἤρχοντο καὶ ἠξιοῦντο τῆς βοηθείας τοῦ Θεοῦ. Καὶ παρελείψαμεν. ρωθῇ τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ διὰ τοῦ ἰδίου αὐτοῦ ἀποτελεσθέντα θεράποντος. 'Αλήθειαν γὰρ λέγω ἐν Χρι στῷ, ὅτι πολλαὶ γυναῖκες ἔχουσαι τὸ πάθος τοῦτο, ἄλλαι δὲ ἄλλα κρυπτὰ ποικίλει καὶ δυσίατα πάθη, περὶ μὲν τῶν ἰάσεων ἐν τούτοις, κἂν εἰ τὰ πλείους η ξα'. Ιδωμεν δὲ καὶ ἄλλην χάριν δοθεῖσαν τῷ ὁσίῳ παρὰ τοῦ Θεοῦ, ήτις, ὡς οἶμαι, οὐ πολὺ διέστηκεν τῆς ἐπὶ Ἠλιοῦ τοῦ προφήτου, καὶ τῆς ἐν Σαράφθοις γεγονυίας θαυματουργίας. 'Αλλ' ὁ μὲν Θεσβίτης, ὡς διὰ τοῦ οἰκείου στόματος επαγαγών τῷ λαῷ λιμόν, δῆλον ὅτι φιλοφρόνως αὐτὸν ἐξένισεν ἡ χήρα, τέκνων υπεριδοῦσα καὶ ἑαυτῆς, ὃς καὶ εὐξάμενος χάριν ταύτῃ ἀντέδωκεν, τὸ μὴ ἐκλείπειν ἐκ τῆς ὑδρίας τὸ ἄλευρον, καὶ ἐκ τοῦ καμψάκου τὸ ἔλαιον. Οὗτος δὲ ὁ μετὰ Ηλίαν δεύτερος, λιμὸν μὲν οὐκ ἐποίησεν, πολ λοὺς δὲ λιμώττοντας προσευξάμενος έθρεψεν. Τὴν δὲ αἰτίαν ἐρῶ· Πάντως ίσμεν τὴν γενομένην ἐπιδρομήν τῶν ἀθέων Περσῶν εἰς τὴν ἡμετέραν πολιτείαν, ὅτε ὁ νέος Ναβουχοδονόσωρ Χοσρόης ἦλθεν ἐπὶ Σεβά στειαν καὶ Μελιτινήν. Πολλῆς οὖν τηνικαῦτα θλίψεως καὶ ἀνάγκης γεγονυίας, πάντες σχεδόν οἱ πλησιόχωροι, οἵ τε Νικόπολιν καὶ Νεοκαισάρειαν, Κωμανά τε καὶ Ζῆλαν, καὶ τῶν ἄλλων ἐγγύθεν πόλεων, ὡς εἰς ὀχυρωτάτην πόλιν κατέφυγον τὴν ᾿Αμάσειαν, οὐ τοσοῦτον τῇ πόλει θαρρούντες, όσον ταῖς τοῦ ὁσίου ἀνα δρὸς εὐχαῖς· πάντες γὰρ οἵ τε αὐτόχθονες, οἴτε ἐπείσε ακτοι εθνικο! (πλείονες δὲ τούτων Ιβηρες ἦσαν), ἔτι γε μὴν καὶ οἱ ξενοπολῖται μετὰ Θεὸν εἰς αὐτὸν τὰς ἐλπίδας έχοντες, τῷ στόματι αὐτοῦ καὶ τοῖς ὑπ' αὐτοῦ λεγο μένοις προσέχοντες ἐσώθησαν. Εἰκότως οὖν, τοιαύτης ταραχής γενομένης, άπειρα πλήθη συνέδραμεν εἰς τὴν πόλιν, οἵτινες ἐπὶ πολὺν χρόνον ἐν αὐτῇ διάγοντες οὐ τὴν τυχοῦσαν τῶν σιτίων ἐποίουν στένωσιν. Οι πάντες τοίνυν, ὡς εἰς εὔδιον λιμένα κατέφυγον εἰς τὸ εὐαγές τοῦ ὁσίου μοναστήριον, τρέφοντες μετά τῶν σωμάτων καὶ πλέον τὰς ἑαυτῶν ψυχάς. Πολλής οὖν δαπάνης εκάστης ημέρας γινομένης, καὶ τῆς χώ ρας λιμὲν ἄφατον ἐχούσης, ἔκ τε τῶν ἡμετέρων στρα τοπέδων ἐκ τε τῶν τοῦ Θεοῦ καὶ τῆς ἡμετέρας που λιτείας ἐχθρῶν, οἱ πάντες ἦμεν ἐν ἀνάγκῃ καὶ και τηφείς πολλῇ, διὰ τὴν ἐπιχορηγουμένην τῷ πλήθει τῶν ἄρτων τροφήν. Οὕτως γὰρ ἐξεκενώθη τὸ ἄλευρον ἐκ τῶν ἀγγείων τοῦ μοναστηρίου, ώς μηδεμιάς ἑβδομάδος ὑπολειφθῆναι σχεδὸν ἐν αὐτοῖς ἄλευρον. ξβ'. Ὅτε οὖν εἶδον οἱ τὴν διακονίαν ἐκπληροῦντες τοῦ κελλαρίου εὐλαβέστατοι μοναχοὶ τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἀλεύρου, καὶ τὴν ἀπαραίτητον τῶν δεομένων δα πάνην, προσῆλθον τῷ μεγάλῳ λέγοντας γραφικών
col. 2345–2346page 40 of 70
PG 86:2345λόγιον, «Διαβὰς εἰς Μακεδονίαν (α) βοήθησον ἡμῖν,» " ὅτι ἤδη τὸ ἄλευρον ἐκ τῶν ἀγγείων ἐξέλιπεν, καὶ πᾶσα ἐλπὶς περιαιρεῖται τοῦ σώζεσθαι ἡμᾶς. Ο δὲ μηδὲν ἐνδοιάσας ἢ ὑπερθέμενος, θαῤῥῶν εἰς τοὺς πλουσίους οἰκτιρμοὺς τοῦ Θεοῦ, παρεγένετο εἰς τὸ κελλάριον, ἐν ᾧ οἱ σάρποι βραχὺ ἔχοντες άλευρον ἴσταντο καὶ ποιήσας εὐχὴν, παρήγγειλεν τοῖς διακόνοις λέ γων, ὅτι Ὅσον παρέχετε τοῖς χρείαν ἔχουσιν, ὑπὲρ τὸ διπλάσιον χορηγεί Κύριος ὁ Θεὸς ἡμῶν. Πιστεύω γὰρ ὅτι ὡς οὐκ ἐξέλιπεν ἐκ τῆς ὑδρίας ποτὲ τὸ ἄλευρον, οὐδὲ νῦν ἐκλείψει, καὶ εἰ ἔκλινεν ἐκ τού του εἰς τοῦτο, τουτέστιν ἀπὸ τοῦ γέροντος εἰς τὸ χρ νὸν, πλὴν ὁ τρυγίας αὐτοῦ οὐκ ἐκκενωθήσεται, φά γονται δὲ πάντες, καὶ χορτασθήσονται, καὶ αἰνέσουσι Κύριον τὸν Θεὸν ἡμῶν. Μετὰ πολλῆς οὖν χαρᾶς καὶ προθυμίας οἱ εὐλαβέστατοι μοναχοὶ τὸ προστάς χθὲν αὐτοῖς ἐπλήρουν, ἀνενδεῆ τὴν χορηγίαν τῶν ἄρτων παρέχοντες πᾶσι τοῖς ἐρχομένοις. Ἐπὶ που λὺν οὖν χρόνον τοῦτο ποιοῦντες, πολὺν πεινώντα λαὸν ἐχόρτασαν. Ἐκ τούτου δὲ πλέον ἐγνώσθη τὸ θαῦμα, ἐκ τοῦ μὴ δέξασθαι προσθήκην ἀλεύρου πρὸς τὴν ἤδη τοῦ ἐνιαυτοῦ γεγονυίαν εἰσκομιδὴν· οὐ μόνον δὲ τοῦτο, ἀλλὰ τοσαύτης υπερδα πάνης γεγενημένης, καὶ μετὰ τὸ εἰσκομισθῆναι τὸν γέον ἄλευρον, ἐπὶ χρόνον ἱκανὸν τὸ παλαιὸν ἐπήρχε σεν, μᾶλλον δὲ διὰ παντὸς αὐτὸ ἐπαρκεί, κατὰ τὸ γεγραμμένον, ο Φάγεσθε παλαιὰ ἐπὶ παλαιῶν, καὶ παλαιὰ ἐκ προσώπου νέων ἐξοίσετε·· ἀμεταμέλητα γὰρ τοῦ Θεοῦ τὰ χαρίσματα, ξγ'. Καὶ περὶ μὲν τῶν ὑπὸ τοῦ ἁγίου ἀνδρὸς θαυ μάτων γεγονότων, πολλῶν ὄντων καὶ μεγάλων, άρ κούντως ἐξ αὐτῶν ὀλίγων ἐμνημονεύσαμεν, τὰ λοιπὰ τοῖς βουλομένοις περὶ αὐτοῦ ζητεῖν καὶ γράφειν υψηλοτέρως παραχωρήσαντες. Αξιον δὲ τὸ μηδὲ εἰς αὐτὸν γεγονὸς θαῦμα παραδραμεῖν ἀνεξέταστον. Ποῖον δὴ τοῦτο ἦν; Τὸ τῆς ἐπανόδου φημί, ήτοι ἀποκαταστάσεως τῆς εἰς τὸν οἰκεῖον θρόνον, ὃν οὔτε ἀπολιπών παντάπασιν ἀπολέλοιπεν. Μείνας οὖν τὸν δωδεκαέτη καὶ πρὸς χρόνον ἐν τῷ ὑπ' αὐτοῦ συστάντ τι μοναστηρίῳ, τάς τε προλεχθείσας θαυματουργίας άλλα τε πάμπολλα συνεργείᾳ Θεοῦ ἐπιτελέσαντος ἐν αὐτῷ ἔργα, κεφάλαιον ἐπὶ τοῖς λεγομένοις καὶ παρ' αὐτοῦ πραχθεῖσι δείκνυσιν ὁ Θεὸς τὴν αὑτοῦ θαυ ματουργίαν καὶ εἰς αὐτόν. Οὐ γὰρ πρέσβυς, οὐκ ἄγγελος, ἀλλ' αὐτὸς ὁ Κύριος, ὁ διὰ λαίλαπος καὶ νεφῶν χρηματίσας τῷ Ἰώβ, ὁ βραδὺς εἰς κόλασιν καὶ ταχὺς εἰς ἀντίληψιν, ὁ μὴ παντελῶς ἀφεὶς ῥά βδον ἁμαρτωλῶν ἐπὶ τὸν κλῆρον δικαίων, ἵνα μὴ και κίαν δίκαιοι μάθωσιν· ἐπὶ τέλει τῶν ἄθλων ἀναγορεύει τὸν ἀθλητὴν, λαμπρῷ τῷ κηρύγματι λέγων Ζῶσαι ὥσπερ ἀνὴρ τὴν ὀσφύν σου, ἐρωτήσω δέ σε, σὺ δὲ ἀπόκριναι· οίει δέ με ἄλλως σοι κεχρηματικέναι, ἢ ἵνα ἀναφανῆς δίκαιος;» Τοῦτο τῶν τραψ Θ.
col. 2347–2348page 41 of 70
PG 86:2347μάτων τὸ φάρμακον, οὗτος τῆς ἀγωνίας στέγα νος, αὕτη τῆς ὑπομονῆς ἡ ἀντίδοσις, καὶ ἀργατών τῆς μελλούσης μισθαποδοσίας. ὅτι αὐτὸς ἀλγειν ποιεῖ, καὶ πάλιν ἀποκαθίστησιν. ξω. Μὴ γάρ τις υπολάβοι ότι ἐκτὸς πειρασμῶν, ή θλίψεων, ἡ κινδύνων χαλεπῶν διῆγεν ἐν τῷ ἑαυτοῦ μοναστηρίῳ τὸν ἅπαντα χρόνον· οὐ γὰρ διέλιπον οἱ ἐμβάλλοντες αὐτὸν εἰς τὴν κάμινον τῶν πειρασμῶν, δρατοί τε καὶ ἀέρατοι ἐχθροὶ, καίοντες τὴν φλόγα τῶν παθημάτων, καὶ προσθήκας ἀλγηδόνων αὐτῷ παρέχοντες, κατὰ τὸ ψαλμικὸν λόγιον, «Καὶ ἐπὶ τὸ ἄλγος τῶν τραυμάτων μου προσέθηκαν· ο πολυτρόπως αὐτῶν τε καὶ δι' αὐτῶν τὸ εὐαγὲς κακώσαντες μοναστήριον, ὥστε ἐξαπορηθῆναι ἡμᾶς καὶ τοῦ ζῆν, εἰ μὴ ὁ ἄγγελος Κυρίου συγκατέβη, καὶ ἐξετίναξε τὴν φλόγα τοῦ πυρὸς, καὶ ἐποίησε τὸ μέσον τῆς καμίνου ὡς πνεῦμα δράσου διασυρίζον. Ἐπεὶ οὖν ἔδει λοιπὸν τὸν χωνευθέντα χρυσὸν ἐξαιρεθῆναι τῆς χωνείας, ἵνα φανῇ λαμπρότερος (τοιοῦτοι γὰρ οἱ διὰ πειρασμῶν διερχόμενοι ἅγιοι, ὧν καὶ τὸ πρόσωπον ἀναλαβὼν ὁ Ψάλλων ἔλεγεν, ο Διήλθομεν διὰ πυρὸς καὶ ὕδατος, καὶ ἐξήγαγες ἡμᾶς εἰς ἀναψυχὴν» ), ἐξάγει καὶ τὸν καλὸν ἀθλητὴν εἰς ἀναψυχὴν ὁ τῶν πειρασμῶν και ταλυτής Θεὸς, ὁ λέγων, «Οὐ μή σε ἀνήσω, οὐδ᾽ οὐ με σε (ε) εγκαταλίπω, ο καθὼς καὶ ὁ ᾿Απόστολός φησιν, «Πιστός δέ ἐστιν ὁ Θεὸς, ὃς οὐκ ἐάσει ὑμᾶς πειρασθῆναι ὑπὲρ δ δύνασθε ὑπενεγκεῖν, ἀλλὰ ποιή σει σὺν τῷ πειρασμῷ καὶ τὴν ἐκβασιν ἐκ τοῦ πειρασμοῦ.» Τίς δὲ καὶ ποία ἡ τούτου έκβασις, ἤτοι καθε αίρεσις, ἀκούσωμεν δι' ολίγων. ξε'. Μεταστὰς τοῦδε τοῦ βίου ὁ ὑπεσελθὼν εἰς τὸν θρόνον τοῦ πολυάθλου καὶ μεγάλου ἀνδρὸς (ἐν ᾧ τ πῳ οἶδεν ὁ διά τινας ἀποῤῥήτους ἡμῖν αἰτίας συγχ χωρῶν τοιαῦτα γίνεσθαι Θεὸς), καὶ τοῦ φιλοχρίστου λαοῦ ζητοῦντο; τὸν ἑαυτῶν ποιμένα καὶ διδάσκαλον, καὶ τὰς ἐκβοήσεις ποιουμένου [πρὸς τοὺς] βασι λεῖς Ἰουστῖνον καὶ Τιβέριον, καὶ πρό γε πάντων τὸν Βασιλέα τῶν βασιλευόντων, καὶ Κύριον τῶν κυ ριευόντων Χριστὸν τὸν ἀληθινὸν Θεὸν ἡμῶν, ἀποδη θῆναι αὐτοῖς τὸν φύλακα τῆς πίστεως, τὸν κήρυκα τῆς Τριάδος, τὸν ὑπέρμαχον τῆς ὀρθοδοξίας, τὸν πάντα πᾶσιν γενόμενον ἵνα τοὺς πλείονας κερδήσῃ. Ταυτὰ παθόντες οἱ ἐν εὐσεβεῖ τῇ μνήμῃ, ἀποδεξάμεν νοι τὸν ἔνθεον ζῆλον, καὶ τὸ θερμὸν τῆς ἀγάπης τοῦ πιστοτάτου λαοῦ, ὅν ἔσχον καὶ αὐτοὶ ἔκπαλαι πόθο εἰς τὸν ὅσιον ἄνδρα ἐφανέρωσαν, τῷ φιλοχρίστῳ λαῷ παρασχόντες τὴν χάριν· ἀεὶ γὰρ ἐβούλοντο γενέσθαι τοῦτο, διὰ πολλὰ μὲν, ἐξεραίτως δὲ διὰ τὸ προσειπεῖν αὐτὸν αὐτοῖς τὰ τῆς βασιλείας πρὸ τῆς βασιλείας. Περὶ ὧν ἄξιόν ἐστιν, καιροῦ καλέ δι' ὀλίγων ἐξηγήσασθαι, κἂν εἰ τοῦ πρόσω ἀνῶ καὶ ἐγκαταλείπω, οὐκ ἀνήσει σε, οὐδὲ μή σε εγκαταλίπῃ. ποιουμένους ασιλεῖς.
col. 2349–2350page 42 of 70
PG 86:2349εἰργώμεθα· οὐ γὰρ θέμις τὴν τοῦ Θεοῦ χάριν λήθῃ παραδραμεῖν, ἵνα μὴ ὁ κίνδυνος τοῦ χώσαντος τὸ τάλαντον, λάβῃ καθ' ἡμῶν χώραν. Λέξω οὖν τὰ κα τὰ πρόγνωσιν αὐτοῖς εἰρημένα. ξτ'. Πρὸ τριῶν ἢ καὶ πρὸς χρόνων της βασιλείας Ἰουστίνου, ἀπεκαλύφθη τῷ βλέποντι καὶ μεγάλω ἀρχιερεῖ, ὅτι μέλλει βασιλεύειν. "Ος μηδὲν μελλήσας, θέλων αὐτὸν στηρίξαι εἰς τὸν φόβον τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀσφαλέστερον ποιῆσαι τοῦ ἐπιμελεῖσθαι τῆς ἑαυτοῦ κατὰ Θεὸν ζωῆς, ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ προκένσου Εντος ἐν ταῖς Ἰουκουνδιαναῖς ἔλαβεν τὸν Ἰουστῖνον ἐν ἰδιάζοντι τόπῳ ὁ τοῦ Θεοῦ θεράπων Εὐτύχιος, ἐν ᾧ καὶ θυρὶς ἦν (τοῦτο γὰρ τὸ σημεῖον, ὡς πάλαι ποτὲ ὁ βουνὸς μάρτυς, παραλαμβάνετο καὶ λέγει αὐτῷ· Ακουσον, κῦρι ὁ κουροπαλάτης, εἰ καὶ τα πεινός, δοῦλος καὶ ἱερεύς εἰμι τοῦ Θεοῦ· ἀπεκάλυψεν μοι ὅτι σοι μένει ἡ βασιλεία μετὰ τὴν κοίμησιν τοῦ θείου σου καὶ βλέπε μὴ ἀσχοληθῇς ὧδε κἀκεῖ, ἀλλὰ πρόσεχε σεαυτῷ, καὶ γενοῦ ἄξιος εἰς τὸ ποιεῖν τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ. Τούτων ἀκούσας τῶν λόγων ὁ Ἰουστῖνος, ηὐχαρίστησεν τῷ Θεῷ, καὶ εἶπεν τῷ με γάλῳ, Ὁ Θεὸς ἀξιώσει με κατὰ τὸ θέλημα αὐτοῦ πολι τεύσασθαι, καὶ ὑπὸ σοῦ διοικεῖσθαι. Καὶ ταῦτα μὲν ἐν τούτοις. Οταν δὲ ἦν ὁ μέγας ἐν τῇ νήσῳ τῇ λε γομένῃ Πριγκίππῳ, διηγήσατο ἡμῖν ἐν μιᾷ ἡμέρα λέγων, ὅτι Ἐν δράματι τῆς νυκτὸς σπάθην μοι δέ δωκέν τις, ἔχουσαν στηθάρια τῶν δύο Ἰουστίνου καὶ Σοφίας τῆς αὐτοῦ συζύγου· καὶ προσεγέλων μοι, καὶ τί ἄρα σημαίνει τοῦτο; Καί τις τῶν παρα ισταμένων ἀποκριθεὶς εἶπεν, Τὴν τομὴν ἤτοι τὸ τέλος τῆς κατασκευῆς τοῦ πράγματος εθεώρησας. Ὁ δὲ εἶπεν, Οὐκ ἔστιν οὕτως, ἀλλὰ αὐτοὶ βασιλεύσουσιν, καὶ ἐκδικοῦσίν με βασιλικὴν γὰρ ἀμφίασιν εἶδον αὐτοὺς φοροῦντας. Καὶ ὅτι μὲν ἐβασίλευσαν, δῆλον· ὅτι δὲ καὶ ἐξεδίκησαν αὐτόν· πολλοὺς γὰρ ἐπεξελθεῖν τῶν κατ' αὐτοῦ γενομένων, ἐπὶ τῇ αὐτοῦ ἐκ βολῇ, καὶ πάντες οἴδαμεν. Ἀλλὰ περὶ τούτων τοιαῦτα καὶ προεμηνύθη καὶ ἀπετελέσθη. Τί δὲ καὶ περὶ Τιβερίου, τοῦ ἐν εὐσεβεῖ τῇ μνήμῃ, προεἶπεν ὁ ὅσιος, ἴδωμεν. ξζ'. Πρῶτον μὲν ὅτι αὐτὸν τὸν Τιβέριον, νοτάριον Εντα, παρέθετο τῷ Ἰουστίνῳ πρὸ τῆς αὐτοῦ βασι λείας. Λοιπὸν δὲ διάγοντος Τιβερίου ἐν τῷ Σιρμίῳ ἕνεκεν τοῦ ᾿Αβαρικοῦ πολέμου, ἔγραψεν αὐτῷ ὁ θαυμάσιος προφάσεως ἀνακυψάσης· ἡ δὲ πρόφασις ἦν αὕτη τριβουνός τις τοῦ καθεζομένου ἀριθμοῦ ἐν Αμασείᾳ, θέλων διὰ συγκρότησιν καὶ προστασίαν οἰκειωθῆναι τῷ Τιβερίῳ, γράμματα λαβὼν ἀπὸ τοῦ ἐσίου, προθύμως ἀπῆλθεν πρὸς αὐτὸν εἰς τὸ Σέρ μιον. Καὶ ὁ μὲν σκοπὸς τῆς ὁρωμένης ἐπιστολῆς ἦν οὗτος· εἶχε δὲ ἐν αὐτῇ καὶ τὴν πρόῤῥησιν της βασι λείας· περιείχετο γὰρ μετὰ τὸ προοίμιον τῆς ἐπιστο πολλοῖς γὰρ ἐπεξελθών.
col. 2351–2352page 43 of 70
PG 86:2351Αλῆς οὕτως, Νῦν οὖν ἐν μέρει τοὺς οἴακας τῆς πολι τείας ἐνεπίστευσέν σοι ὁ Θεὸς, παρέξει δὲ καὶ τὸ τέ λειον. ᾿Αλλὰ τότε μὲν οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ἐγίνωσκεν τί σημαίνει τὸ ῥῆμα· ὅτε δὲ γέγονεν Καίσαρ, τὸ την κάθε πάλιν εγνώσθη· καὶ γὰρ τὴν ἐπιστολὴν ἐκείνην δεξάμενος ἐφύλαττεν, ὡς ἔγνωμεν ὕστερον. Καὶ τὰ μὲν τῆς προῤῥήσεως τῶν δύο βασιλέων ἱκανῶς εἰ ρηται· τί δὲ καὶ περὶ τοῦ νυνὶ φιλοχρίστου Μαυρικίου προείπεν, μάθωμεν. ξη'. Πρὸ δεκαοκτώ χρόνων καὶ πρὸ τῆς αὐτοῦ βα σιλείας, διάγοντος τοῦ ὁσίου ἐν τῷ μοναστηρίῳ, καὶ τῶν πραγμάτων ὑπαλλαγῆς οὕτως μεταβληθείσης, συνέβη πάντας τοὺς τὴν ἐπαρχίαν τοῦ Πόντου διοικοῦντας, τρακτευτάς φημι καὶ ἀνυτὰς τῶν δη μοσίων, ἔτι γε μὴν καὶ τὰ τῆς Μοδερατιανής τάξεως Ο εμπεπιστευμένους, ὁρμᾶσθαι τοὺς πάντας ἐκ τῆς ᾿Αρα βισσηνῶν πόλεως, ἐξ ὧν τινες αὐτῶν καὶ ἀγχιστεύοντες ὑπῆρχον καὶ εἰσὶν τοῦ νῦν πιστοτάτου βασι λέως. Εἰκότως οὖν οὗτοι πάντες ἤρχοντο πρὸς τὸν μακάριον, τὰ μεγάλα ευεργετηθησόμενοι. Καὶ οἷα ὀφείλει γίνεσθαι πολλάκις ἐν συντυχίαις, οἱ μὲν ἐπ ήνουν τήνδε τὴν ἐπαρχίαν, ἄλλοι ἄλλην χώραν. Το ούτων γοῦν διαφόρων λόγων κινουμένων, ὁ μέγας άνθρωπος τοῦ Θεοῦ, χαριεντιζόμενος, εἶπεν πρὸς αὐτοὺς, καὶ ἵνα μή τις υπεροπτικῶς αὐτὸν φθέγ γεσθαι νομίσειεν, τοὺς περὶ τῆς πόλεως Αραβισσοῦ λόγους τε καὶ ἐπαίνους διεξέστη. Καὶ ὡς μὲν ἡμῖν καὶ τοῖς ἐξ αὐτῆς ὁρμωμένοις ἐδόκει, τα λεγόμενα πρὸς χάριν καὶ συντυχίας ἕνεκα λέγεται, τὸ δὲ πέρας έδειξεν τῶν ῥημάτων τὴν ἔκβασιν. Ποῖα δὲ καὶ τίνε παρὰ τοῦ θείου ἀνδρὸς προφητευθέντα ἦν; Οσάκις μνήμην ἐποιεῖτο τῆς ᾿Αραβισσηνῶν πόλεως, οὕτως ἔλεγεν χαριέντως, ἀκουόντων πάντων ἡμῶν, καὶ τῶν ἐκεῖθεν ὁρμωμένων ἀρχόντων· Μεγάλη ἐστὶν ἡ πόλις ὑμῶν, διὰ τοῦτο εἴρηται περὶ αὐτῆς. Ἐκ Να ζαρέτ δύναταί τι ἀγαθὸν εἶναι; καὶ οὐκ ἔλεγεν, ὅτι Εγώ λέγω, διὰ τὸ μὴ δεικνύειν ἑαυτὸν ὑψηλὸν, ἀλλά ταπεινόν· ο Πᾶς γὰρ ὁ ὑψῶν ἑαυτὸν ταπεινωθήσεται, ὁ δὲ ταπεινῶν ἑαυτὸν ὑψωθήσεται.» τρακτευτά; φημι καὶ ἀνυτὰς τῶν δημοσίων τρακτευτὰς 'Ανυταί ἀνύω, ξθ'. Καὶ ταῦτα μὲν ἐν. Αμασείς προλεχθέντα. Ότε δὲ ηὐδόκησεν ὁ Θεὸς καὶ ἀπεκατέστη εἰς τὸν ἑαυτοῦ θρόνον, πρὸ δύο ἐτῶν τῆς τελευτῆς τοῦ ἐν εὐσεβεῖ τῇ μνήμῃ Τιβερίου, συνέβη ἀσθενείᾳ περιπεσεῖν τὸν αὐτὸν Τιβέριον, καὶ δὴ ἐπεσκέψατο αὐτὸν ὁ θεράπων τοῦ Θεοῦ, καὶ καλῶς ἔσχεν· ἦν γὰρ καὶ δραμα θεα σάμενος, ὅτι οὐκ ἀποθνήσκει νῦν. Πολλῶν οὖν τηνι καῦτα λαλούντων τε καὶ λαλουμένων, ὅτι Ἐὰν συμβῇ
col. 2353–2354page 44 of 70
PG 86:2353ἀνθρώπινόν τι τῷ βασιλεῖ, τίς ἄρα διαδέχεται τὴν βασιλείαν; λέγει ὁ μέγας· Οὐκ ἀποθνήσκει ὁ βασι λεύς. Διαφόρων τοίνυν ονομάτων ἀρχόντων μνήμης γεγονυίας, οὐδὲν ἀπεκρίνατο ὁ μακάριος· ὅτε δὲ τοῦ νῦν εὐσεβεστάτου ἐμνημονεύθη τὸ Μαυρίκιος ὄνομα, ἐν ἑαυτῷ γεγονώς, τὰ ἤδη προεγνωσμένα αὐτῷ καὶ προλεχθέντα έφανέρωσεν, οὕτως εἰπὼν, Οντως οὔτε Έχεις ἄλλον, τὸ πιστὸν τοῦ πράγματος διὰ τοῦ ὅρκου βεβαιώσας. Τηνικαῦτα οὖν ἐπεμνήσθημεν καὶ τῶν ἐν ᾿Αμασείᾳ λεχθέντων. Μηδεὶς δὲ ἀμφιβολίαν ἐχέτω περὶ τούτων· διὰ γὰρ τοῦτο πρόσωπα, καὶ χρόνους, καὶ τόπους, καὶ προφάσεις εὐλόγους εγράψαμεν, ἵνα μή τις ὑμᾶς λογίσηται πρὸς τὸ κεχαρισμένον τῷ ἀνδρὶ φθέγξασθαι· ὁ γὰρ χωρῶν χωρείτω, καὶ ὁ ἀπιστῶν ἀπιστείτω· τί γάρ μοι καὶ τοὺς ἔξω κρίνειν; Ἀλλ᾽ ἐπανέλθωμεν ὅθεν τὰ τῆς ἀποκαταστάσεως ἠρξάμεθα διηγεῖσθαι τοῦ ὁσίου ἀνδρός. σ. Ὡς οὖν τὰς ἐκβοήσεις τοῦ φιλοχρίστου λαοῦ ἐδέξαντο οἱ βασιλεῖς Ἰουστῖνος καὶ Τιβέριος, εὐθὺς καὶ παραχρῆμα σὺν πολλῷ τῷ τάχει καὶ χαρα με γάλῃ ἐστείλατο τοὺς γενναιοτάτους σκρίβωνας πρὸς τὸν ὅσιον, ἵνα κἂν μὴ βουληθῇ ἑκουσίως ὑπακοῦσαι, καὶ μὴ βουλόμενον αὐτὸν ἀγάγωσιν εἰς τὴν βασιλίδα τῶν πόλεων. Οἳ καὶ παραγενόμενοι πρὸς αὐτὸν, ἀπὸ ἔδωκαν αὐτῷ τὸ βασιλικόν γράμμα. Τοῦτο λαβὼν μετά χεῖρας, ἀναβλέψας τε πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ σύνο δακρυς γενόμενος, ηὐχαρίστησεν καὶ εἶπεν Ἰδοὺ τὰ χείλη μου οὐ μὴ κωλύσω, ὅτι σὺ ἔγνως τοὺς διαλογισμοὺς μου ἀπὸ μακρόθεν· τὴν τρίβον μου καὶ τὴν σχοινόν μου σὺ ἐξιχνίασας, καὶ πάσας τὰς ὁδούς μου προεῖδες· ἐθαυμαστώθη καὶ ἐξ ἐμοῦ ἡ γνωσίς σου, ἐκραταιώθη, οὐ μὴ δύνωμαι πρὸς αὐτήν· «Τίς γὰρ ἔγνω νοῦν Κυρίου, ἢ τίς σύμβουλος αὐτοῦ ἐγένετο;, & γὰρ ὁ Θεὸς ὁ ἅγιος βεβούλευται τίς διασκεδάσει; μὴ ἐρεῖ τὸ πλάσμα τῷ πλάσαντι, Τί με οὕτως ἐποίησας; ᾿Ακήκοα τὴν ἀκοήν σου, Κύριε, καὶ ἐφοβήθην, κατενόησα τὰ ἔργα σου καὶ ἐξέστην, ὅτι φοβερὸς εἶ, καὶ τίς ἀντιστήσεται σοι;» Τοιούτοις καὶ πλείοσιν εὐχαριστηρίοις χρησάμενος λόγοις, καὶ ἐκτελέσας τὴν θείαν λειτουργίαν, εἰς τὸ εὐαγὲς μοναστήριον, καθε εσθεὶς καὶ ἐν τῷ θρόνῳ (συνέφθασεν γὰρ καὶ ἡ ἡμέρα Κυριακή, μεθ᾿ ἣν καὶ τὴν μνήμην τοῦ ζωοποιοῦ σταυ ροῦ τῇ τεσσαρεσκαιδεκάτῃ τοῦ Σεπτεμβρίου μηνός φαιδρῶς ἑορτάσαμεν), εὐλογήσας τὸ μοναστήριον καὶ τοὺς ἐν αὐτῷ, ἔτι γε μὴν καὶ πᾶσαν τὴν πόλιν, καὶ παραθέμενος πάντας ὁμοῦ τῷ Θεῷ, ἀπήρξατο τῆς ὁδοῦ χιεπίσκοπος μέχρι τῆς βασιλευούσης. απ'. Καὶ ἦν ἰδεῖν ὄντως ξένον θέαμα καὶ πρέπον τῇ θείᾳ ἐκείνῃ ψυχῇ, μεμιγμένα τὰ ἐναντία, λύπην καὶ χαρὰν, δάκρυα καὶ εὐφροσύνην, τῶν μὲν τὴν ἀπ' αὐτοῦ σωματικὸν χωρισμὸν ὀδυρομένων, τῶν δὲ τὴν ἐπάνοδον ἑορταζόντων· οἱ ἑκατέρων δὲ ὀφθαλμοί συνείπετο δὲ αὐτῷ καὶ ὁ τῆς αὐτῆς πόλεως ἀρε Σκρίβωνας, σκρίβα, γραφεύς,
col. 2355–2356page 45 of 70
Caput VIII
PG 86:2355διάφορον δάκρυον προέφερον, τὸ μὲν λυπηρόνι τὸ δὲ χαροποιὸν, ἢ μᾶλλον ἐξ ἑκατέρου όμματος, δι' ὑπερβάλλουσαν ἀγαλλίασιν, κατέβρει τοῦτο. Κι νοῦνται γὰρ, ὡς οἴδαμεν, δάκρυα καὶ χαρᾶς ἀφάτου προηγουμένης, ἅπερ οὐδὲ περιθλίβειν τὴν καρδίαν εἶδεν, εἰ μὴ ἐκ πάθους τῶν σπλάγχνων καὶ πάνω ψυχῆς ἀναπέμπεται. Οπου γὰρ ἁμαρτία μὴ προτερεύει κατὰ τὸ ἐνδεχόμενον, οὐδὲ ὀδύναι παρέπονται (ὅθεν καὶ ὁ κορυφαῖος τῶν ἀποστόλων ἁμαρτήσας, λέγεται κλοῦσαι πικρῶς)· τούτων δὲ μὴ οὐσῶν, τὸ ἐξερχόμενον δάκρυον οὐκ ἄν τις εὐλόγως δάκρυον, ἀλλ᾽ εὐφροσύνης προσαγορεύσειεν βότρυν. Οὕτω γὰρ καὶ ἐπὶ τῆς ἀμπέλου γενόμενον εὑρίσκομεν, ὅτ' ἂν τέμνηται καὶ περικαθαίρηται, τότε καὶ δακρύει ὥσπερ καὶ τὸ ἔμπαλιν, ὅταν κομάζῃ καὶ τοὺς βή τρυας ἔχῃ περικρεμαμένους, εὐφροσύνην χαρίζεται τοῖς ταύτην ἐργαζομένοις. Οὕτως οὖν καὶ ὁ τοῦ Θεοῦ θεράπων πάντας εὐφράνας, πάντας χαροποιήσας τοὺς ἐνοικοῦντας τὴν πόλιν, παραθέμενος αὐτοὺς τῷ Κυρίῳ, μόλις ποτὲ ἀποσπασθεὶς ἀπ' αὐτῶν τὴν τοῦ πρόσω πορείαν ἐποιεῖτο. των Βόρδων σβ'. Τίς ἄρα διηγήσεται ἀξίως τὰ σύμπαντα της νικαῦτα θαυμάσια; ποία γλῶσσα δυνήσεται προ πόντως ἱστορῆσαι τὰς συνεχεῖς καὶ διαφόρους ὑπαν τήσεις, ἑτέρας ἑτέρων διαφερούσας φαιδρότητι, τὰς ξένας ἐκβοήσεις καὶ εὐφημίας; συμφώνως δὲ πάν κραζόντων, ο Ευλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ονόματι Κυρίου·, και, «Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ, καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη.» Εγίνωσκον γὰρ οἱ ταῦτα λέγοντες τὴν τοῦ Κυρίου φωνὴν τὴν λέγουσαν, ὅτι. Ο δεχό μενος ὑμᾶς ἐμὲ δέχεται, καὶ ὁ δεχόμενος δίκαιον εἰς ὄνομα δικαίου μισθὸν δικαίου λήψεται. ο Φέροντες δὲ καὶ ἀσθενεῖς, ἐτίθουν παρὰ τὴν ὁδὸν, ἵν' ἡ σκιὰ τοῦ πολυάθλου ἀνδρὸς ἐπισκιάσῃ τινὶ αὐτῶν, οἱ και τὰ τὴν πίστιν αὐτῶν ἠξιοῦντο τῆς βοηθείας Κυρίου γέγονε γὰρ καὶ θαῦμα παράδοξον. Εξερχομένου του ὁσίου ἀπὸ Εὐχαῖτῶν, γυνή τις μετὰ παιδίου ἀσθε νοῦς προσελθοῦσα, ὠθίσθη ὑπὸ τοῦ ὄχλου, καὶ ἔπεσεν ὑποκάτω τῶν βορδόνων, καὶ πάντων ἀπογνόντων ὡς ἤδη τεθνηκυίας αὐτῆς καὶ τοῦ παιδίου, ἔμεινεν ἀβλαβής, ἀπηλλάγη δὲ καὶ [τὸ παιδίον] τῆς συνεχούσης αὐτὸ νόσου. Οὕτως μὲν οὖν διηνύσαμεν πᾶσαν τὴν ὁδόν. ογ'. Φθάσαντες δὲ τὴν τῶν Νικομηδέων μητρόπολιν, ὡς εἰς ἄλλον ἦμεν κόσμον καὶ λαὸν ἕτερον, πρὸς ἂν ἤδη παρεληλύθαμεν· καὶ, ἵν᾽ οὕτως εἴπω, ὡς ἐξ ὕπνου διεγερθέντες, ἐπέγνωμεν τοῦ πράγματος τὴν ἀλή αὐτήν, αὐτό ἀσθενοῦς ἀσθενής,
col. 2357–2358page 46 of 70
PG 86:2357θέραν καὶ ο φησιν ἡ ἱστορία περὶ τοῦ κορυφαίου τῶν ἀποστόλων, ὅτι πατάξας ὁ ἄγγελος τὴν πλευ ρὰν τοῦ Πέτρου, εἶπεν αὐτῷ, «Ζῶσαι, καὶ ὑπόδησαι τὰ σανδάλια σου, καὶ ἀκολούθει μοι. Διελθόντες δὲ μίαν καὶ δευτέραν ῥύμην, ἦλθον ἐπὶ τὴν πύλην τὴν σιδηρᾶν, ἥτις αυτομάτως ηνοίχθη αὐτοῖς· τούτων δὲ γενομένων, ἐδόκει ὁ Πέτρος δραμα βλέπειν. Τοιοῦτό τι γέγονεν καὶ ἐπὶ τῷ μεγάλῳ Εὐτυχίῳ. Ηνίκα γὰρ ἐφο βασαμεν τὴν Νικομήδειαν, ἔγνωμεν ἀληθῶς ὅτι ἐξαπο έστειλεν ὁ Θεὸς τὸν ἄγγελον αὐτοῦ, καὶ ἐξείλετο τὴν ζηλωτὴν Πέτρου ἐκ χειρὸς πάντων τῶν ἐπιβουλευόν των αὐτῷ. Οὐ μόνον γὰρ ὁ πιστὸς καὶ φιλόχριστος λαός, τὸ βασίλειον ιεράτευμα, τὸ ἔθνος τὸ ἅγιον, τὰς πρεπούσας ἐκβοήσεις ἐποιεῖτο, καὶ τὰς εὐχαριστίας ἀνέπεμπεν τῷ Θεῷ, ἀλλ᾽ ἔτι μὴν καὶ ὁ τῶν ἀπίστων καὶ ἔξω τῆς ἡμετέρας αὐλῆς δῆμος Εβραίων, με κροῦ δεῖν τοὺς παῖδας μιμούμενοι, τὸν Εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου,» και, Αύξῃ πίστις τῶν Χριστιανῶν, ἔλεγον κράζοντες. Οδ'. Μετὰ τοιαύτης τοίνυν τιμῆς ἐπάνεισιν, εἰς τὴν βασιλίδα τῶν πόλεων ἐκ τῆς καλῆς ἐκδημίας, ὁ ἀγω νιστής, ὡς πάλαι ποτὲ ὁ πολύαθλος καὶ μέγας ᾿Αθανάσιος εἰς τὴν 'Αλεξάνδρου πόλιν· τοιαῦτα γὰρ ὁ θεῖος Γρηγόριος περὶ αὐτοῦ συγγράφεται· Πῶλος μὲν ἦγεν τὸν ἄνδρα (καὶ μή μοι τῆς ἀπονοίας μέμψησθε) (ως τὸν ἐμὸν Ἰησοῦν ὁ πῶλος ἐκεῖνος, εἴτ᾿ οὖν ἐξ ἐθνῶν λαός, ὃν εὖ ποιῶν ἐπιβαίνει, τῶν τῆς ἀνοίας δεσμῶν λυόμενον, εἴτε τι ἄλλο βούλεται παραδηλοῦν ὁ λόγος.] Κλάδοι δὲ αὐτὸν ὑποδέχονται καὶ στρώσεις ἱματίων πολυανθῶν καὶ ποικίλων [ προῤῥιπτουμένων τε καὶ ὑπο ῥιπτουμένων, ἐνταῦθα μόνον ἀτιμασθέντος τοῦ ὑψη λοῦ καὶ πολυτελοῦς καὶ τὸ ἴσον μὴ ἔχοντος· εἰκὼν καὶ αὕτη τῆς ἐπιδημίας Χριστοῦ· ] καὶ οἱ προβοῶντες καὶ προχορεύοντες, πλὴν ὅσον οὐ παίδων ὅμιλος μόνον τὸ εὐφημούμενον ἦν, ἀλλὰ καὶ πᾶσα γλῶσσα, συμφώνως καὶ ἀντιθέτως νικᾶν ἀλλήλους ἐπειγομένων. Ἐῶ γὰρ λέγειν κρότους παντοδαποὺς καὶ θυ μιαμάτων ἐκκαύσεις, ὡς πᾶσαν ὁρᾶσθαι καπνιζομέ νην καὶ φωτὶ καταστραπτομένην τὴν πόλιν, καὶ δη μοσίας Εστιάσεις καὶ οἰκιδίας, καὶ ὅσοις αἱ πόλεις τὸ φαιδρὸν ἐπισημαίνουσιν, αὐτό τε μεθ' ὑπερβολή; ἐκείνῳ καὶ παρὰ τὸ εἰκὸς ἐχαρίζετο. Τὸν αὐτὸν οὖν τρόπον καὶ νῦν τὴν ἑαυτοῦ πόλιν ὁ θαυμάσιος καὶ μέγας Εὐτύχιος, μετὰ τοιαύτης καταλαμβάνει τῆς πανηγύρεως, ὥστε πολλῶν πολλάκις καὶ πολλοὺς ἤδη γεγενημένων ἐκ τοῦ παντὸς χρόνου τιμῶν τε καὶ αύξει, αὐξήσει) ἀπονοίας μέμνησθε, πωλος μὲν ἤγεν τὸν ἄνδρα, κλά δοι δὲ αὐτὸν ὑπεδέχοντο καὶ στρώσεις ἱματίων πολυανθῶν, καὶ οἱ προβοῶντες. μή μοι τῆς ἀπονοίας μέμψη σθε,
col. 2359–2360page 47 of 70
PG 86:2359ὑπαντήσεων, οὐκ ἄρχουσι μόνον δημοσίεις, ἀλλὰ (η) καὶ ἄξωσι τους ἀδελφοὺς ἡμῶν ἐκ πάντων τῶν ἐθνῶν, δῶρον Κυρίῳ», μεθ' ἵππων καὶ ὁρμάτων ἐν λαμπήναις ἡμόνων. Ει καὶ ἱερεῦσι καὶ τῶν οἰκείων τοῖς ἐπιφανεστάτοις, μη δεμίαν ταύτης μνημονεύεσθαι πολυανθρωποτέραν καὶ λαμπροτέραν· ἀλλ᾽ αὕτη μόνη υπέρκειται καὶ υπερήρεν πάσας. Αρμόσειεν δ' ἄν τις εὐλόγως ἐνταῦθα καὶ τὸ ὑπὸ Ἰσαΐου τοῦ μεγαλοφώνου είρη μένον, ὅτι Προσάξουσιν οἱ ἀδελφοὶ αὐτῶν, του τα ἐστιν οἱ πιστοὶ Λευίται, καὶ ἱερεῖς ἐν λαμπήναις ημιόνων μετὰ σκιαδίων εἰς τὴν ἁγίαν πόλιν δῶρον τῷ Κυρίῳ. Η οὐχ οὕτως; μᾶλλον δὲ καὶ ὑπὲρ τὸ πλέον τὸν ἑαυτῶν πατέρα, ποιμένα τε καὶ διδά σκαλον, ὁ πιστὸς λαὸς εἰσήγαγεν εἰς τὴν ἁγίαν πόλιν, την νέαν Ἱερουσαλὴμ καὶ βασιλίδα τῶν πόλεων. Πῶς ἄν τις κατὰ λόγον διηγήσεται τὰ τότε γεγενημένα θαυμάσια κατὰ γῆν τε καὶ θάλασσαν; πῶς ἡ θά λασσα χερσωθεῖσα τρόπον τινὰ καὶ τὴν γείτονα γῆν μιμησαμένη, νῶτα ταῖς ὁλκάσι καὶ τοῖς πορθμίοις ἀκωλύτως ὑποθεῖσα, τοῖς ἀνθρώποις βαδίζειν παρ είχετο; Οὐδὲ γὰρ ἦν ὁ διακρίνων τὴν ὑγρὰν ἀπὸ τῆς ξηρᾶς ἐκ τοῦ πλήθους τῶν ἀνθρώπων· ἀλλ᾽ ἦν γῆ τε πᾶσα χείλος ἓν, φωνὴ μία, θεία τε καὶ οὐρα νία, πάντων ὁμοῦ δοξαζόντων τὸν ἑαυτῶν Δεσπότην καὶ Δημιουργὸν Θεόν. οε'. Ταῦτα μὲν τοῖς μὲν εἰδόσιν ὑπομνήματα, τοῖς ἀγνοοῦσιν δὲ διδασκαλία γίνεται. Τί ούν; τὸ ἐφα εξῆς; ἀνεξέταστον καταλείψομεν; Θὐδαμῶς. Τί δὲ τοῦτό ἐστιν; Ὅπως ἔκ τινος οἰκονομίας, ὅθεν ἡ ἀρ χὴ τῆς ἐκδημίας τοῦ θείου ἀνδρὸς, ἐκεῖθεν καὶ ἡ ἀποκατάστασις γίνεται. Συνάξεως γὰρ οὔσης του ἁγίου Τιμοθέου ἐν τοῖς Ὁρμισδά, καθὼς ἤδη προ δεδήλωται, ἐκεῖ τὴν θείαν λειτουργίαν ποιῶν, κάτ κεῖθεν ἐπαρθεὶς ὁ ὅσιος, ὑπέστη ἅπερ ὑπέμεινεν πληρώσας δὲ τὸν δρόμον, ὥσπερ ὁ ἥλιος, Αγαλλιάσα το δραμών ὡς γίγας ὁδὸν, ἀπ᾿ ἄκρου τοῦ οὐρανοῦ, καὶ τὸ κατάντημα αὐτοῦ ἕως ἄκρου αὐτοῦ· πάλιν γὰρ ἐν τοῖς Ορμισδᾶ ἀπεκατέστη ὡς νυμφίος εἰσ πορευόμενος τὸν παστὸν αὐτοῦ, καὶ οὐκ ἦν ὁ ἀποκρυβεὶς, καὶ μὴ ἀπολαύσας αὐτοῦ τῆς θέρμης. "Εκαστος γὰρ τῶν πιστῶν τοῦ ἁγιασμοῦ καὶ τῆς χάριτος αὐτ τοῦ μετελάμβανον, εἴτε διὰ τῆς ὁράσεως, εἴτε διὰ τῆς ἀφῆς, πολλοὶ δὲ καὶ διὰ τοῦ μήκοθεν ἀσπασμού, καὶ τῆς γλυκείας ἐντεύξεως αὐτοῦ ἀσφραίνοντο· ἄλο λοι δὲ διὰ τῆς ἀκοῆς ἠγαλλιῶντο μεγάλως· εἰς πᾶσαν γὰρ τὴν γῆν ἐξῆλθεν μικρὸν ὕστερον ἡ φήμη αὐτοῦ. ος'. Διανυκτερεύσας τοίνυν ἐν τῷ αὐτῷ οἴκῳ, καὶ φορέσας ἔωθεν τὸ ωμοφόριον, ὅπερ καὶ μεθ᾿ ἑαυτοῦ λαβὼν εἶχεν ἀεὶ, παρεγένετο μετὰ τοῦ εὐαγοῦς αὐτοῦ πλήρου εἰς τὸν πάνσεπτον οἶκον τῆς παναγίας ἀχράν του Δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου καὶ ἀεὶ παρθένου Μα ρίας, τὸν τιμώμενον ἐν Βλαχέρναις· ἐκεῖ γὰρ διῆγον οἱ ἐν εὐσεβεῖ τῇ μνήμῃ Ἰουστίνος καὶ Τιβέριος· οἱ καὶ δεξάμενοι τὸν ὅσιον, μετὰ πολλῆς φαιδρότητος καὶ τῆς πρεπούσης τιμῆς, τὰ πρόσφορα καὶ τῷ και ρῷ πρέποντα συντετυχηκότες, ἀπέλυσαν αὐτὸν ὀφείλοντα τὴν θείαν ἐκτελέσαι λειτουργίαν· ἡ γὰρ
col. 2361–2362page 48 of 70
PG 86:2361ἡμέρα ἦν Κυριακή. Τίς οὐκ ἂν εὐκαίρως καὶ νῦν μνημονεύσειεν τὸ ψαλμικὸν λόγιον, Ἡμέρα τῇ ἡμέρᾳ ἐρεύγεται ῥῆμα, καὶ νὺξ νυκτὶ ἀναγγέλλει γνώ σιν Εἰ γάρ τις τὸ ἡμερονύκτιον τῆς χειμασίας καὶ τοῦ πειρασμοῦ ἤτοι διωγμοῦ, τῷ ἡμερονυκτίῳ τῆς ἀποκαταστασεως καὶ τῆς βαθείας εἰρήνης και γαλήνης συγκρίνει, πολλὴν σοφίαν τε καὶ γνῶσιν ἐν ἀμφοτέροις τοῖς καιροῖς καὶ τοῖς πράγμασιν εὑρή σοι· πῶς ἐν τῷ καιρῷ μὲν τοῦ πειρασμοῦ Σάββατον ἦν καὶ χειμών· Ἰανουαρίου γὰρ εἰκοστῇ] (ο) δεν τέρᾳ ὁ πειρασμός, ἤτοι ἡ ἐκβολή τοῦ ἀνδρὸς γεγένηται· πῶς δ' αὖ πάλιν ἡ ἀποκατάστασις; Ἐν ἡμέρᾳ Κυριακῇ, καὶ μηνὶ Ὀκτωβρίῳ τρίτῃ γεγένηται, ἐν ᾗ καὶ οἱ τὴν κατ' αὐτοῦ συσκευὴν τυρεύσαντες ἀπ. ετμήθησαν, Αιθέριος, φημί, καὶ 'Αδδαΐος. Ὁ μὲν γὰρ Αδδαῖος ἔπαρχος πόλεως ἦν, Αιθέριος δὲ τῶν 'Αν τιόχου κουράτωρ· καὶ ὥσπερ ἀμφότεροι τὴν σκαιωρίαν, ήτοι ἐκβολὴν, τοῦ ὁσίου καὶ τὴν ἄτακτον χει ροτονίαν πεποιήκασιν, οὕτως ἄμφω περὶ ὧν εἰργάσαντο καὶ τοὺς μισθούς ἐκαρπώσαντο. Εν ταύτῃ γοῦν τῇ ἡμέρᾳ οὗτος μὲν ὁ πανάριστος τὸν θρόνον καὶ τὴν ἑαυτοῦ κατέλαβεν Ἐκκλησίαν, αὐτοὶ δὲ τῆς ζωῆς ἐστερήθησαν πρὸ πολλῶν χρόνων τῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ ὁσίου· κἀκεῖνο δὲ τὸ προφητικὸν λόγιον οὐκ ἀπεικῶς μνημονεύσαιτο· «Καὶ ἔσται ἐν τῷ τόπῳ οὗ ἐβρέθη, Οὐ λαός μου ὑμεῖς, κατὰ τὸ δόξαν τηνικαῦτά τισιν, ἐκεῖ κληθήσεσθε υἱοὶ Θεοῦ ζῶντος. Εν τοῖς Ορμισδα γάρ, ώς είρηται, γέγονεν ἡ ἀποκατάστασις … οὐ γὰρ ᾔδεισαν οἱ τὰ στάδια λογιζόμενοι, τό, ο Μακάριοι οἱ δεδιωγμένοι ἕνεκεν δικαιοσύνης, ὅτι αὐτῶν ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. «Μακάριοι ἐστε ὅταν ὀνειδίσωσιν ὑμᾶς καὶ διώξωσιν, καὶ εἴπωσιν πᾶν πονηρὸν ῥῆμα καθ' ὑμῶν ψευδόμενοι ἕνεκεν ἐμοῦ· χαίρετε καὶ ἀγαλλιᾶσθε, ὅτι ὁ μισθὸς ὑμῶν ἐν τοῖς οὐρανοῖς.» οζ'. Οἶμαι δὲ ἀναγκαῖον εἶναι ὀλίγα διηγήσασθαι 77. καὶ περὶ τοῦ ὠμοφορίου, όπως οὐκ ἐπήρθη ἀπ' αὐτ τοῦ εἰς τὴν τοιαύτην κατασκευήν, ἀλλ' ἔμεινεν παρ' αὐτῷ. Τινὲς γὰρ τῶν κληρικῶν εἰσηγοῦντο τῷ Αίθε ρίῳ ἐπᾶραι αὐτὸ ἀπὸ τοῦ ὁσίου· ὁ δὲ περιφρονήσας τῶν εἰσηγουμένων, οὐδὲν ὧν ἔλεγον ἐποίησεν. Οταν οὖν ἦν ἀπὸ ἀγανάκτησιν ὁ Αιθέριος, έλεγεν τοῖς ἀπερχομένοις εἰς ἐπίσκεψιν αὐτοῦ ἐξομολογούμενος, ὅτι Οσα ἐποίησα τῷ κυρῷ Εὐτυχίῳ, μετά προσθήκης ἀπέλαβον· διὰ τῶν ἀνθρώπων αὐτοῦ κατεσκεύασα αὐτῷ, διὰ τῶν ἀνθρώπων μου κατεσκευάσθην· τὰ ἱμάτια αὐτοῦ ἐπῆρα, τὰ πράγματά μου πάντα ἐπήρε Θησαν· ἐν μόνον οὐ πεποίηκα αὐτῷ, τοῦτο καμοὶ Η ΣΤ, καὶ τῶν ᾿Αντιόχου,
col. 2363–2364page 49 of 70
PG 86:2363ἐφυλάχθη· τῶν γὰρ κληρικῶν λεγόντων, ὅπως ἐπάρω τὸ ὠμοφόριον ἀπ' αὐτοῦ, τοῦτο οὐ πέπραχα, καὶ ἰδοὺ ἐν ποίᾳ εἰμὶ περιστάσει, καὶ τῆς ζώνης, ἤτοι τῶν αξιωμάτων μου, ἀφαίρεσις οὐ γέγονεν. Κλαίων οὖν ταῦτα διηγεῖτο, ἀλλ᾽ οὐχ εὗρεν καιρὸν μετανοίας, καίπερ μετὰ δακρύων ταύτην ζητήσας. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τούτων· ἀλλ' ἐπανέλθωμεν ἐπὶ τὰ προκείμενα. ση'. Συντετυχηκώς ὁ ὅσιος τοῖς βασιλεῦσιν, ὡς εἴρη ται, καὶ μόλις ἀποσπασθεὶς, ἐξῆλθεν ἀπ' αὐτῶν, βλέπων χαίροντα τὸν φιλόχριστον καὶ φιλοποίμενα λαόν, καὶ τὴν ἀδιάκοπον εὐχαριστίαν προσφέροντα τῷ Θεῷ, παρ ρεκάλει αὐτὸν γενέσθαι αὐτοῖς ἀγαθὸν μισθαποδότην. Οὕτως οὖν σὺν παντὶ τῷ λαῷ τῷ πιστῷ εἰς τὴν ἁγίαν τοῦ Θεοῦ Μεγάλην ἐκκλησίαν εἰσῆλθεν, οὐκ ἀμογητὶ μὲν [πλὴν ὡς εἰς βασιλείαν Θεοῦ], ἡδυνήθη διὰ πολλῶν θλίψεων ἐντὸς γενέσθαι τοῦ θείου ναοῦ· καὶ ἀνελθὼν εἰς τὸν ἄμβωνα, ὡς πάλαι Μωσῆς, εἰς τὸ Σιναῖον ὄρος, τὰς χεῖρας πρὸς τὸν Θεὸν ἀνατείνας, ἐφαίνετο τῷ λαῷ, τὰς μὲν εὐχὰς τοῦ λαοῦ καὶ ἱκεσίας ἀνα πέμπων πρὸς τὸν ἐν οὐρανοῖς Πατέρα καὶ Θεὸν, τὸ δὲ ἔλεος αὐτοῦ αἰτῶν καταπέμψαι ἐπὶ τὸν λαὸν αὐτ τοῦ οὐδὲ γὰρ ἡδυνήθη διὰ τὸ πλῆθος ἄλλως ἐντὸς γενέσθαι τοῦ ἱερατείου)· αἱ δὲ βρονταὶ καὶ σάλπιγγες προβαίνουσαι, τουτέστιν, αἱ τῶν σεπτῶν Λογίων πρόσφοροι ἀναγνώσεις, ισχυρότεραι μετά τινος φό βου καὶ πολλῆς κατανύξεως επετελοῦντο. Τί δὲ λοι πόν; Ὁ θεῖος γνόφος αὐτὸν ὑπεδέξατο, τὸ ἅγιον θυ σιαστήριον, ἐν ᾧ καὶ τὴν ἀναίμακτον ἐπιτελέσας θυ σίαν, μετέδωκεν ταύτην τῷ πιστῷ λαῷ, ἀρξάμενοςἀπὸ τρίτης ὥρας μέχρις εννάτης, διὰ τὸ πάντας ἐπι θυμεῖν παρ' αὐτοῦ μεταλαμβάνειν. εθ'. Οσάκις γὰρ ἂν μετεδίδου, ὡς ἐν πρώτοις, αὐτῷ ἀκορέστως πάντες προσέτρεχον· οὔτε γὰρ εἶ χεν κόρον θεωρούμενος παρὰ τῶν ὀρθὰ φρονεῖν εἰω θότων, ἀλλ' ὅσον ἄν τις αὐτῷ προσείχεν, τοσοῦτον πλέον ὑπ' αὐτοῦ ἐπεσπᾶτο· ταυτὸ πάσχων, οἷον ὁ σίδηρος πρὸς τὴν μαγνήτιν λίθον, ἥτις ἀῤῥήτῳ φύσ σεως βίᾳ τοῦτον ἕλκουσα δείκνυται· ὁμοίως καὶ ὁ θαυμάσιος πάντας τους θέλοντας ὁρᾶν αὐτὸν ἀγαπητικῶς εἷλκεν πρὸς ἑαυτόν. Ὅλος γὰρ ἦν κεχαριτωμένος ἐν στολῇ, ὡραῖος κάλλει ψυχικῶν τε καὶ σωμα τικῷ, ὑψηλὸς τοῖς ἔργοις, ταπεινὸς τῷ φρονήματι, καὶ τὴν μὲν ἀρετὴν ἀπρόσιτος, τὴν συντυχίαν δὲ καὶ λίαν εὐπρόσιτος, πράος, ἀύργητος, συμπαθῆς, ἡδὺς τὸν λόγον, ἡδύτερος τὸν τρόπον, ἀγγελικὸς τὸ εἶδος, ἀγγελικώτερος τὴν διάνοιαν. π. Οὐ γὰρ ἱκανός εἰμ: κατ' αξίαν διηγήσασθαι τα πάντα τοῦ ἀνδρὸς ψυχικά τε καὶ σωματικά γνωρίσματα, τὴν θέσιν, τὴν διάπλασιν τῶν μελῶν ὅλου τοῦ σώματος, ἐξ ὧν ὁ ἐντὸς ἄνθρωπος ὡς τὰ πολλὰ χαρα κτηρίζεται· τὸ ἱλαρὸν, τὸ χαρίεν τοῦ προσώπου, περὶ οὗ καὶ Σολομών φησιν, ο Καρδίας εὐφραινομένης, ο δῆλον ὅτι τῆς κατὰ Θεὸν, ο πρόσωπον θάλλει· κ τοὺς χαροποιοὺς ὀφθαλμοὺς, τὰς τούτου πεφυλαγμένας χώρας, τοιοῦτοι γὰρ οἱ βλέποντες ὀρθὰ καὶ ἐννείοντες
col. 2365–2366page 50 of 70
PG 86:2365δίκαια· τοὺς λευκούς οδόντας, καθαρὰ γὰρ καὶ οὐ ρανία τῶν δικαίων ἡ τροφή· τὰ πυρίζοντα χείλη, τὸ πυρῶδες καὶ καθαρὸν τοῦ λόγου, καὶ τὰς ἀπ' αὐτῶν ἀποσταζούσας χάριτας, τὰ συνεσταλμένα καὶ ὄρθια ὦντα, ὡς πᾶσαν θείαν φωνὴν ὑποδεξάμενα· τὸν ὡς πύργον τοῦ Δαυτό ᾠκοδομημένον τράχηλον, βαστά ξοντα δυνατῶς τὸν Χριστὸν καὶ πνευματικὸν ζυγὸν τῆς θείας χάριτος, ἥτις ἦν ἡ μέριμνα πασῶν τῶν Ἐκκλησιῶν· τὴν λελευκασμένην τρίχα τῆς τε ἱερᾶς κεφαλῆς, καὶ τῆς παραπλησίως ἐχούσης γενειάδος τοῦ ᾿Ααρών πώγωνος, σημαινούσης τὸ λαμπρὸν τοῦ βίου καὶ τέλειον. Πρὸς τούτοις τὸ εὐῶδες του σώμα τος, ὡς τὸ μύρον τὸ καταβαῖνον ἐπὶ τὴν ὤαν τοῦ ἀρχ ιερατικοῦ ἐνδύματος· τὸ ἔμμετρον τῆς φαινομένης ἡλικίας, ἐμφαῖνον τὴν κατὰ Χριστὸν τελείαν ἡλικίαν μὴ ἐκκλίνοντας δεξιὰ ἢ ἀριστερά, βαδίζοντα; δὲ τὰς εὐπαλάμους χεῖρας, δηλούσας τὸ πλάτος τῆς εὐπροσδέκτου μεταδόσεως· τοὺς συμμέτρους δακτύλους, ἐπιτηδείους όντας συγγράφειν θεία λόγιά τε καὶ δόγματα· τοὺς κατὰ πάντα ὀρθοὺς καὶ ἑδραίους πόδας, τὴν τετριμμένην καὶ βασιλικὴν ὁδὸν, ἣν βοῦς καὶ ὄνος πατεῖ, τουτέστιν, ὁ ἐξ Ἰουδαίων καὶ ἐξ ἐθνῶν πιστὸς λαός. πα'. Τίς ὑπογράψειεν πρεπόντως τὸ εὔτακτον βάδι σμα, τὸ εὐκίνητον ὅλου τοῦ σώματος; τοιαύτη γὰρ τῶν πραέων καὶ τῶν ὡραίων ποδῶν ἡ κίνησις, τῶν εὐαγ γαλιζομένων εἰρήνην, τῶν εὐαγγελιζομένων τὰ ἀγαθά, ἐξ ὧν ἐνδείκνυται τῆς ἑαυτῶν ψυχῆς τὸ θεοειδὲς ἀκίνη τον. Πῶς ἐπαινέσω τὴν ἐπανθήσασαν αὐτῷ τοῦ προσώπου ὠχρότητα, ὡς τῆς ῥέας τὸ λέπυρον, ἢ τοῦ μήλου τὸ ἐρυθρὸν καὶ εὐῶδες; τοιοῦτος γὰρ ὁ τῶν κατὰ ἀλήθειαν ἐγκρατῶν καὶ κατεσκληρωκότων βίος κρυπτός, τὸ γλυκὺ τῶν ποικίλων καὶ ἐδωδίμων καρπῶν ἐχόντων ἐν ταῖς ἑαυτῶν πνευματικαῖς ἀποθήκαις, πυρα ζόντων δὲ καὶ εὐωδιαζόντων (η), κατὰ τὸ εἰρημένον, Οἷς μὲν ὀσμὴ θανάτου εἰς θάνατον, οἷς δὲ ὀσμὴ ζωῆς εἰς ζωὴν, γινομένων πρὸς τὴν ἑκάστου προαίρεσιν. Τίς οὐκ ἂν θαυμάσειεν τὸν ἔμμονον καὶ σύντονον καὶ ἀδιάτμητον τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ λόγον, δν νυκτὸς καὶ ἡμέρας ἱερουργῶν οὐ διελίμπανεν; ὡς καὶ ἐπιτιμῆσαι γαληνῶς, καθώς φησιν ὁ θεῖος Γρη γόριος περὶ τοῦ μεγάλου Βασιλείου, καὶ ἐπαινέσαι παιδευτικῶς, καὶ μηδ' ἑτέρῳ, τῇ ἀμετρίᾳ λυμήνασθαι, ἀλλὰ ποιῆσαι καὶ τὴν ἐπιτίμησιν πατρικήν, καὶ τὸν ἔπαινον ἀρχικὸν, μήτε τὸ ἀπαλὸν ἔκλυτον, μήτε τὸ στυφὸν αὐστηρόν· ἀλλὰ τὸ μὲν ἐπιεικείς, τὸ δὲ φρονήσει καὶ φιλοσοφία ἀμφότερα ἐλάχιστα μὲν λόγου δεόμενα διὰ τὸν τρόπον, ὅμως δὲ ἀρκοῦντα πρὸς παιδαγωγίαν, ἐλάχιστα δὲ ῥάβδου δια οι κατεσκληκώς πυράζοντα καὶ εὐωδιάζοντα, εἰ μιο γινόμενον. τῶν εὐαγγελιζομένων τῶν ἀγαθῶν τὴν εἰρήνην. τὸ μὲν ἐπιεικίᾳ, τὸ δὲ φρονήσει, καὶ φιλοσοφίᾳ ἀμφότερα φρονήσει καὶ φιλοσοφία, αμφότερα ελάχιστα.
col. 2367–2368page 51 of 70
Caput IX
PG 86:2367τὸν λόγον, ἔτι δὲ ἐλάττω τομῆς διὰ τὴν βάβουν με τρίως πλήττουσαν. πβ'. Τί ἂν ὑμῖν ἀναζωγραφοίην τὸν ἄνδρα; Παύ λος προλαβὼν ἔγραψεν, τοῦτο μὲν, ἐν οἷς τὸν ἀρχ ιερέα τὴν μέγαν, τὸν διεληλυθότα τοὺς οὐρανούς, ἀνυμνεῖ· τολμήσει γάρ μοι καὶ μέχρι τούτων ὁ λόγος, ἐπειδὴ Χριστούς (ε) οἶδεν τοὺς ζῶντας κατὰ Χριστὸν, τὸν ὅλον γλυκασμὸν, τὸν ὅλον ἐπιθυμίαν ὑπάρχοντα, τὸν ὅτι ὑπὲρ τὴν ὄντα καταλιπόντα τὴν γῆν, καὶ ὑπὸ τοῦ Πνεύματος ἄνω τεθειμένον, τὸν ἔξω σαρκὸς καὶ κόσμου ἀεὶ γε νόμενον, ζήσαντα ὑπὲρ τὰ ὁρώμενα, καὶ τὰς θείας ἐμφάσεις δεξάμενον, ἀμιγὴς τῶν κάτω χαρακτήρων καὶ πλανωμένων, ὄντως ἔσοπτρον ἀκηλίδωτον Θεοῦ, καὶ ὄντα καὶ ἀεὶ γενόμενον, φωτὶ προσλαμβάνοντα φῶς καὶ ἀμαυροτέρῳ τρανότερον, τὸν μετ᾿ ἀγγέλων σταθέντα καὶ μετὰ ἀρχαγγέλων δοξάζοντα, καὶ Θεῷ συνιερατεύσαντα, καὶ τὸν ἄνω κόσμον (ε) δη μιουργήσαντα διὰ τοῦ βαπτίσματος· τοῦ ἁγίου καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων πνευματικών χαρισμάτων. Τί; ταῦτα καὶ παραπλήσια τούτοις περὶ τοῦ θείου ἀν δρὸς ἀξίως διηγήσεται; ποῖος ῥήτωρ ή συγγραφεύς θείων διηγημάτων; Είθε ἦν ὁ θεῖος Γρηγόριος, ἵνα καὶ νῦν τὸν μέγαν Βασίλειον ἐπαινέσειεν· τοῦ μὲν γὰρ ὁσίου ἀνδρὸς ἀρεταὶ πολλαὶ καὶ μεγάλαι, καὶ εἰς μέτρον φθάνουσαι Βασιλείου τοῦ ἁγίου, διὰ τὸ εἰρηκέναι τὸν Κύριον, ὅτι ἀρκετὸν τῷ μαθητῇ ἵνα γένηται ὡς ὁ διδάσκαλος αὑτοῦ. Ὅς δ᾽ ἂν ἀξίως ταύ τας ἐξαγγελεῖ μακαριστός· οὐδὲ γὰρ ἐγὼ οἷός τε γέγονα ἢ εἰμὶ, ὡς ἔνεστι συγγράψασθαι τὰς τοῦ θείου ἀνδρὸς ἀρετὰς, ἰδιώτης λόγῳ τε καὶ γνώσει τυγχάνων· φόβῳ δὲ κατεχόμενος, ἵνα μὴ ὁ τοῦ λα Κόντος τὸ δηνάριον καὶ τοῦτο καταχώσαντος κίνδυνος ἐπέλθῃ μοι, ἀφορμὴν δέδωκα τοῖς τὰ ἐκείνου συγγράψασθαι κατορθώματα δυναμένοις. χρηστούς, Χριστοὺς εἶδε καλεῖν Γραφὴ τοὺς ζῶντας κατά πγ'. 'Αλλ' ἔτι μὲν περὶ τὸν πόδα τοῦ ὄρους στρε φόμεθα, ὥς φησιν ἡ παροιμία· ποῖα δὲ καὶ τίνα ἅπερ καὶ μετὰ τὴν ἐπάνοδον ζήσας ὁ πανάριστος ἐπραγματεύσατο, δι᾿ ὀλίγων ἀναγκαῖον μαθεῖν, ἐξ ὧν ὁ θεῖος Γρηγόριος πάλιν συνέγραψεν περὶ τοῦ μεγάλου Αθανασίου. Αρ' οὖν ἐβίω μὲν, ὥσπερ εἰκὸς τοὺς λαοῦ τοσούτου προστησομένους, ἐδίδαξε δὲ οὐχ ὡς βεβίωκεν, ἡγώνισται δὲ οὐχ ὡς ἐδίδαξεν, ἐκινδύνευσε δὲ τῶν ὑπὲρ τοῦ λόγου τινὸς ἠγωνισμένων ἐλάττω, τετίμηται δὲ ὧν ἡγώνισται μεῖον, κατῄσχυνε δέ τι τῶν τῆς εἰσόδου μετὰ τὴν εἴσοδον; οὐδαμῶς πάντα δὲ ἀλλήλων εχόμενα, ὥσπερ ἐν λύρα μιᾷ καὶ τῆς αὐτῆς ἁρμονίας, ο βίος, ὁ λόγος, οἱ ἀγῶνες, οἱ κίνη δυνοι, τὰ τῆς ἐπανόδου, τὰ μετὰ τὴν ἐπάνοδον· ὁμοῦ τε γὰρ τὴν Ἐκκλησίαν καταλαμβάνει, [οὐ πάσχει Χριστόν. τῷ ἄνω κόσμῳ,
col. 2369–2370page 52 of 70
PG 86:2369ταυτὸν τοῖς δι' ἀμετρίαν ὀργῆς τυφλώττουσι καὶ ὅ τι ἂν παραπέσῃ τοῦτο πρῶτον περιωθοῦσι ἢ παίουσι,. κάντι τῶν φειδοῦς ἀξίων ἂν τύχοι, ᾿Αλλὰ τοῦτον μά λιστα εὐδοκιμήσεως αὐτῷ καιρὸν εἶναι νομίσας, ἐπειδὴ τὸ μὲν πάσχον κακῶς ἀεὶ μετριώτερον, τὸ δὲ ἐν ἐξουσίᾳ τοῦ ἀντιδρᾶν ἀκρατέστερον (μ), ] οὕτω πραέως καὶ ἠπίως τὰ τῶν λελυπηκότων μετα χειρίζεται, ὡς μηδὲ αὐτοῖς ἐκείνοις, εἰ οἷόν τε τοῦτο εἰπεῖν, ἀηδῆ γενέσθαι τοῦ ἀνδρὸς τὴν ἐπάν οδον. ᾿Αλλὰ ταῦτα μὲν ἄλλοι θαυμαζέτωσάν τε καὶ ὑμε νείτωσαν, οἷς σχολὴ τὰ μικρὰ τῶν ἐκείνου θαυμάζειν, μικρὰ δὲ ὅταν εἴπω, αὐτὸν ἑαυτῷ συγκρίνων λέγω, καὶ τὰ ἐκείνου τοῖς ἐκείνου παρεξετάζω· οὐ γὰρ δεν εύξασται τῷ δεδοξασμένῳ, κἂν ᾖ λίαν ὑπέρλαμπρον, ἕνεκεν τῆς ὑπερβαλλούσης δόξης, ὥσπερ ηκούσαμεν, ἐπεὶ καὶ ὀλίγα τῶν τούτου ἑτέροις αὐτάρκη πρὸς εὐδοκίμησιν. Τίνα οὖν ἅπερ καὶ μετὰ τὴν ἐπάνοδον τοῦ νέου ᾿Αθανασίου εἰργάσατο ὁ Θεὸς δι' αὐτοῦ, ἴδωμεν. 'Αρα μή τις μείωσις γέγονεν τῶν πνευματικών χα ρισμάτων, ἢ ἐλαττόνησαν αὗται ἐκ τῆς συμβάσης τῶν πραγμάτων συγχύσεως; Οὐδαμῶς· εἰκὸς γὰρ διενθυμεῖσθαι τοῦτό τινα;. Τουναντίον μὲν οὖν καὶ προσθῆκαι τούτων γεγόνασιν, ὥς φησι ὁ Κύριος, ὅτι «Καὶ μείζονα ποιήσετε τούτων, ο ἐξὶν ἡμᾶς ἐκ πολλῶν γνῶναι ὀλίγα καλόν, ὰ τὴν συμμετρίαν τοῦ λόγου. πω. Πάντες ὅσοι τὴν ἐπάνοδον μέμνησθε τοῦ οσίου ἀνδρὸς, οὐκ ἀγνοεῖτε πάντως τὴν οὖσαν τηνικαῦτα μεγάλην ἀνθρωποθνησίαν, ἥτις πολὺν ἐπεκράτησεν χρόνον πρὸ τῆς αὐτοῦ παρουσίας, ὡς πᾶσαν ὁμοῦ ἡλικίαν ἀνάρπαστον ἐπαίρεσθαι, εἰ μὴ φθάσας ὁ ἐκλεκτὸς τοῦ Θεοῦ ἔστη, ὡς πάλαι ποτὲ Φινεές, καὶ ἐξιλάσατο, καὶ ἐκόπασεν ἡ θραῦσις. Τίς δὲ καὶ ποῖος ἐξιλασμός; Η γεγονυία λιτή παρ' αὐτοῦ τε καὶ τοῦ φιλοχρίστου λαοῦ ταύτης ἕνεκα τῆς προφάσεως, ἀπὸ τῆς ἁγιωτάτης Μεγάλης Εκκλησίας ἕως τοῦ οἴ και τῆς ἁγίας ἀχράντου Δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου καὶ ἀεὶ παρθένου Μαρίας, του τιμωμένου ἐν Βλαχέρναις. Ηνίκα οὖν αἱ ἱκεσαι πρὸς τὸν ἐξ αὐτῆς καὶ Πνεύματος ἁγίου σαρκωθέντα καὶ ἐνανθρωπήσαντα Χριστὸν τὸν Θεὸν ἡμῶν ἀνεπέμφθησαν, ἐφείσατο τοῦ λαοῦ, στήσας τὸν ἔχοντα τὴν ῥομφαίαν ἄγγελον, γύπτοντα καὶ μὴ φειδόμενον τῆς πόλεως. Ἐμιμήσα το καὶ ἐν τούτῳ τὸν προφήτην Δαυὶδ ὁ θαυμάσιος, ὃς διὰ τὴν ἐξαρίθμησιν τοῦ λαοῦ φθορᾶς ἐπενεχθείσης, ἔλεγεν πρὸς τὸν Θεὸν, Ἐγὼ ὁ ποιμὴν ἥμαρτον, ἐγὼ ἀπολαύω, οὗτοι δὲ τί ἥμαρτον; Ταῦτα προσευχόμενος ὁ Δαυΐδ καὶ εἰσακουσθείς, εἶδεν τὸν ἄγγε λον ἑστῶτα πρὸς τὴν ἅλω Ορνᾶ τοῦ Ἰεβουσαίου, ὃν καὶ παρακαλέσας, μᾶλλον δὲ τὸν κοινὸν Δεσπότην, ἔπεισε μὴ ἐπιβάλας τὴν χεῖρα ἐπὶ τὴν πόλιν Ιε ρουσαλήμ, ὅθεν καὶ θυσιαστήριον ἔστησεν ἐν αὐτ τῇ τῇ ἄλῳ, ταύτην ἀνταλλαξάμενος, καὶ τοὺς βίας Σιν, Η (κ) προστησομένους, τοῦ προστησομένου, ἀεὶ διηγεῖσθαι, ἀηδὴ γενέσθαι.
col. 2371–2372page 53 of 70
PG 86:2371θυσίαν προσενέγκας τῷ Θεῷ, κατέπαυσεν τὸν θυμὸν καὶ τὸν θάνατον. "Αρ' οὖν οὐχ οὕτως ὁ μέγας, καὶ πρᾶος Εὐτύχιος πεποίηκεν, προσενέγκας τὴν λογικήν καὶ ἀναίμακτον θυσίαν τῷ Θεῷ; οὐδαμῶς γὰρ ἄλλως ἐκτεταμένας ἔχων τὰς χεῖρας καθήκεν, εἰ δραξάμενος ἄνωθεν ἀντέλαβεν τὴν τοῦ λαοῦ σωτηρίαν. Εξ αὐτῆς τοίνυν τῆς ἡμέρας μέχρι τῆς τελειώσεως τοῦ ὁσίου, ἄπρακτον κατέστησεν τὸν ὀλεθρεύοντα ὁ ὑπ᾿ αὐτοῦ δυσωπούμενος Χριστὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν. Τοῦτο μὲν δὴ τὸ ἓν καὶ πρῶτον ἔργον τῆς αὐτοῦ ἐπανόδου, τὸ κοινὴν σωτηρίαν ἅπασιν πρεσβεύσασθαι. Τί δὲ καὶ ἕτερον πεποίηκεν ὁ παντοδύναμος Θεός δι' αὐτοῦ, ἴδωμεν. μέρος, Κυπαρίῳ. πε'. Νεώτερός τις τῶν εὐγενῶν παραμένων καλοποδίῳ τῷ πριμικηρίῳ (α) Αὐγούστης, ἢ μᾶλλον ὑπ᾽ αὐτοῦ ἀνατραφείς, ἔκ τινος ἐναντίας προφάσεως τὸν ἕνα ὀφθαλμὸν ἀδικηθεὶς ἐπὶ πολὺν χρόνον, ἐσχάτως ἐκινδύνευεν ὥστε καὶ στέρεσθαι τούτου προσδοκαν αὐτὸν, μηδενὸς ἰατροῦ δυνηθέντος ὠφελῆσαι αὐτὸν, τοὐναντίον μὲν οὖν πλέον ἡδίκουν τὸν ὀφθαλμὸν ἰα τρεύοντε; τοῦ παιδός. Ὡς οὖν ἐν τούτοις ἦν τὰ τοῦ πάθους, καταφεύγει πρὸς τὸν πανάρετον ἰατρὸν, τὸν ἐκ μόνης εὐχῆς δυνάμενον τὸ πάθος ἰᾶσθαι· ὅπερ καὶ γέγονεν. Ποιήσας γὰρ ἐπ' αὐτῷ τὴν συνήθη εὐχὴν, Έχρισεν τῷ τιμίῳ ἐλαίῳ τὸν ἀσθενοῦντα ὀφθαλμόν, καὶ ἀπεκατέστη ὑγιὴς ὡς ὁ ἄλλος τῇ τοῦ Θεοῦ χάριτι. ἴδωμεν δὲ καὶ ἕτερον παράδοξον θαῦμα. πς'. Κυρίλλῳ τῷ Κιναρίῳ συνέχει γυνὴ ἐκ πολύ λῶν τῶν χρόνων· αὕτη περιπεσοῦσα πάθει τοῦ ὕδρο πος ἐσχάτως ἐκινδύνευεν, ἢ καὶ πολλὰ εἰς Ιατρούς δαπανήσασα, καὶ μηδὲν ὠφεληθεῖσα, τῆς σωτηρία; απέγνω τῆς ἑαυτῆς. Ταύτην παραλαβὼν ὁ ἀνὴρ, ἀπὸ τόπου εἰς τόπον τῶν προαστείων περιήγεν, να μίζων ἐκ τῆς εὐπερίας ὠφεληθήσεσθαι αὐτήν. Συνέβη δὲ κατὰ τὸν καιρὸν ἐκεῖνον διάγειν τὸν ὅσιον ἐν τῷ Πυλεκτικῷ. Γνοὺς δὲ τοῦτο ὁ φιλόχριστος ἀνὴρ, ἣν γὰρ καὶ γνωστὸς τῷ μεγάλῳ, μηδὲν ὑπερθέμενος, φέρει τὴν γυναῖκα πρὸς τὸν ὅσιον, παρακαλῶν εὐ χὴν αὐτῇ χαρίσασθαι ὅπως ἀπαλλαγῇ τῆς νόσου. "Ην καὶ θεασάμενοι πάντες, ἐξεπλάγημεν ἐπὶ τῷ ὄγκῳ καὶ τῷ φόρτῳ τῆς κοιλίας αὐτῆς. Ευξάμενος δὲ αὐτ τῇ καὶ χρίσας αὐτὴν τῷ ἁγίῳ ἐλαίῳ, ἀπέλυσεν. Μετ τὰ δέ τινας ἡμέρας, διάγοντος τοῦ ὁσίου πάλιν ἐν τῷ Πυλευτικῷ, ηγαγεν ὁ ἀνὴρ τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα, χά ρίτας ὁμολογῶν τῷ Θεῷ, καὶ πᾶσιν ὑποδεικνύων απο τὴν ἀπαλλαγεῖσαν του φόρτου καὶ τῆς ἀνάγκης ἐκεί νης· οὕτω γὰρ ἀφανὴς ὁ τῆς κοιλίας γέγονεν όγκος, καὶ ἀπεκατέστη υγιής, ὡς μηδὲ φαίνεσθαί ποτε ὅτι εἶχεν ἀσθένειαν. Πολλοὶ οὖν ἐγνωκότε; τὸ γεγονὸ; θαῦμα, ἐδόξασαν τὸν Θεόν· ἐτῶν γὰρ ἦν ἡ γυνὴ πλείω τῶν τεσσαράκοντα, ἐφ᾽ ἣν ἐγεγόνει τὸ σημεῖον τοῦτο τῆς ἰάσεως. τζ'. Ἀλλ᾽ ἵνα μὴ δόξω τισὶν ἄπιστα λέγειν, ἀρκεῖν ἡγοῦμαι μὴ περαιτέρω περὶ τῶν τοιούτων διηγήσασθαι· τὸ γὰρ ἐπέκεινα, ὥς φησιν (ψ) ὁ Πατήρ, Γαδείρων οὐ περατέον. Λέγει δὲ καὶ ὁ τῆς Νυσσέων μέσ γας Γρηγόριος, περὶ τοῦ μὴ δεῖν παρὰ τὸ ὑπερβαίνον μέτρων τῶν χαρισμάτων συγγραφήν ποιήσασθαι,
col. 2373–2374page 54 of 70
PG 86:2373τοιαῦτα περὶ τῆς ἰδίας ἀδελφῆς· Ἐπεὶ τοίνυν πάντα ταῦτα πεπραγμάτευτο, τοῖς μὲν δι' ἀκριβείας έγνω κόσιν τὰ περὶ αὐτῆς ἀληθῆ εἶναι πιστεύεται, και ὑπὲρ πίστιν εἴη· ἐπὶ δὲ τῶν σαρκωδεστέρων έξω τοῦ ἐνδεχομένου νομίζεται, οἳ οὐκ ἴσασιν, ὅτι κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς πίστεως καὶ ἡ τῶν χαρισμάτων διανομή παραγίνεται, μικρὰ μὲν τοῖς ὀλιγοπίστοις, μεγάλα δὲ τοῖς μεγάλην ἔχουσιν ἐν αὐτοῖς τὴν εὐρυ χωρίαν τῆς πίστεως. Ως ἂν οὖν μὴ βλαβεῖεν οἱ ἀπιστότεροι ταῖς τοῦ Θεοῦ δωρεαῖς ἀπιστοῦντες, τούτου ἕνεκεν καθεξῆς ἱστορεῖν ὑπὲρ τῶν ὑψηλοτέ των θαυμάτων παρῃτησάμην, ἀρκεῖν ἡγούμενος τοῖς εἰρημένοις περιγράψει τὴν περὶ αὐτῆς ἱστορίαν. Ὡσαύτως γοῦν καὶ περὶ τοῦ μεγάλου Ευτυχίου καὶ λεγέσθω καὶ γραφέσθω. πγ'. Ὡς οὖν τὸν δρόμον τελέσας καὶ τὴν πίστιν τηρήσας ὁ τοῦ Θεοῦ θεράπων, λοιπὸν ἀνέμενεν τὸν ἀποκείμενον αὐτῷ τῆς δικαιοσύνης στέφανον, ζήσας μετὰ τὴν ἐπάνοδον ἤτοι τὴν εἰς τὴν ὑψηλὴν καθε έδραν ἀποκατάστασιν τέσσαρα ἔτη καὶ μῆνας ἐξ (ὡς γενέσθαι τὰ πάντα ἔτη τῆς ζωῆς αὐτοῦ ἑβδομήκοντα), καὶ τοὺς διὰ τῆς συνεργείας τοῦ ἁγίου Πνεύματος συγγραφέντας αὐτῷ λόγους ἐν τῇ ἡσυχίᾳ κατὰ τά σης αἱρέσεως δημοσιεύσας, ἐξηγησάμενος τε αὐτοὺς πᾶσι τοῖς πιστοῖς καὶ τροφίμοις τῆς ὀρθοδόξου καὶ ἀποστολικῆς Ἐκκλησίας πλατυτέρως τε καὶ σαφεστέρως, ἔργῳ ποιήσας τὰ ἐν αὐτοῖς, ἐδίδαξεν μὴ προσέχειν τῷ πηλῷ καὶ τῇ πλινθείᾳ, τῷ προσκαίρῳ τούτῳ βίῳ καὶ τοῖς μὴ ἱσταμένοις πράγμασι· τοιαύτη γὰρ ἡ πλινθουργία, πληρουμένη ἀεὶ καὶ κινουμένη τὴν γὰρ τῆς σελήνης πολύτροπον μεταβολήν, δηλούσης τὸ τρεπτὸν τοῦδε τοῦ βίου, τοῖς βουλομένοις παρ ίημι. Πολλὰ τοίνυν άλλα κατορθώματα ποιήσας, ὥστε δρον μὲν ἐπισκοπῆς εἶναι τὸν ἐκείνου βίον καὶ τρόπον, νόμον δὲ ὀρθοδοξίας τὰ ἐκείνου δόγματα. Ἐπόθει τὸ λοιπὸν ἀναλῦσαι καὶ σὺν Χριστῷ εἶναι, κἂν ὅτι διὰ τὴν τῶν πολλῶν σωτηρίαν τὸ ἐπιμένειν τῇ σαρκὶ ἀναγκαιότερον έκρινεν. Πλὴν ἔδει καὶ αὐτ τὸν ἐλεγχθῆναι ἄνθρωπον ὄντα, καὶ ὑπομεῖναι τὴν διάζευξιν τῆς ψυχῆς ἀπὸ τοῦ σώματος, περὶ ἧς καθε εκάστην ἡμέραν πάσχων ἐφιλοσόφει, συμφθεγγόμενος καὶ ἀκολουθῶν τοῖς ἑαυτοῦ ἁγίοις Πατράσι Βασιλείῳ καὶ Γρηγορίοις, ὧν ὁ μὲν ἔλεγεν, Υπερ όρα τῆς σαρκὸς, παρέρχεται γάρ· ἐπιμελοῦ ψυχῆς, πράγματος ἀθανάτου· ὁ δὲ, Εἰ γὰρ καὶ τὸν βαρὺν ῃ χιτῶνα τοῦτον ἀπεθέμην, ἵνα λάβω κουφότερον. πθ'. Εν τούτοις ἀναστραφείς καὶ ταῦτα μελετῶν ἀεὶ, ὁ συνόμιλος τῶν μεγάλων Πατέρων, ὁ τὸν ἀέρα μὴ ἀναπνέων οὕτως ὡς τοὺς λόγους καὶ τὰ δόγματα Βασιλείου, καὶ Γρηγορίων, καὶ τοῦ μεγάλου Διονυσίου, ἔτι γε μὴν καὶ τῶν λοιπῶν ἁγίων Πατέρων, προφητῶν τε καὶ ἀποστόλων, ὑπενοεῖτο παρὰ τῶν. ἀτελῶν τὴν διάνοιαν τἀναντία τούτοις φρονεῖν καὶ
col. 2375–2376page 55 of 70
PG 86:2375τῶν δειλαίων μήτε περὶ ὧν ἔλεγεν, μήτε περί διεβεβαιοῦτο. Καὶ τί θαυμαστὸν εἰ τοιαῦτα ἐφθέγξαντο περὶ αὐτὸν οἱ νηπιόφρονες; Εἰ γὰρ ὁ Κύριος καὶ Θεὸς ἡμῶν, ἐν δακτύλων Θεοῦ ἐκβάλλων τὰ δαι μόνια, ἤκουσεν ὅτι ἐν Βεελζεβούλ ἐκβάλλει τα δαιμό για τῷ ἄρχοντι τῶν δαιμονίων· καὶ ὁ θεῖος ἀπόστολος, ἐν ᾿Αρείῳ πάγῳ τὰ περὶ Ἰησοῦ καὶ τῆς ἀναστάσεως διαλεγόμενος, ήκουεν, Τί ἂν θέλοι ὁ σπερμολόγος οὗτος λέγειν; Βασίλειος δε, ή βάσις τῶν ἀρετῶν, ὁ οὕτως ὑπερμαχήσας τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ὑπενοεῖτο παρὰ τῶν ἀτελῶν τὴν διάνοιαν, μὴ ὁμολογεῖν Θεὸν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον· οὐδὲν ξένον εἰ καὶ περὶ τοῦ μεγάλου καὶ θεφόρου ἀνδρὸς Εὐτυχίου, τῆς τι μίας καὶ ἱερᾶς κεφαλῆς, τοῦ στύλου καὶ φωστήρας δοξάζειν εἰς τὸν περὶ ἀναστάσεως. λόγον, μὴ εἰδότων τῆς Ἐκκλησίας, τοῦ κατὰ πάντα ὁμοίου τοῖς τιμίοις Πατράσιν, ὑπενοήθη τι τοιοῦτον παρὰ τῶν ληρεῖν ειωθότων, καὶ μὴ χωρούντων τὸν λόγον τῆς ἀναστάσεως. Μη γένοιτο γὰρ αὐτὸν ὑπεναντία τῶν ὀρθῶν δογμάτων τῆς ἁγίας καὶ ἀποστολικής Εκκλησίας πεφροντικέναι ποτέ, ἢ ἐν ἅπασιν αὐτοῦ τοῖς λόγοις. μ'. Ανάπλεοι τῶν ἁγίων Πατέρων εἰσὶν αἱ περὶ τούτου χρήσεις, καὶ μάλιστα τοῦ θείου Γρηγορίου ή λέγουσα, Εἴ τις ἀποτεθεῖσθαι λέγει νῦν τὴν σάρκα, καὶ γυμνὴν τὴν θεότητα τοῦ προσλήμματος, καὶ εἶναι καὶ ἥξειν, μὴ ἴδοι τὴν δόξαν τῆς παρουσίας. Πῶς ὁ ταῦτα παραθέμενος ἐν τοῖς ἑαυτοῦ λόγοις, τἀναντία τούτων ἐδόξαζεν; Οὐ γὰρ ἄλλα μὲν ἔλεγεν, εἶχεν δὲ φρόνησιν ετέραν μή γένοιτο. Εἰ καρδία σκαμβὴ οὐκ ἐκολλήθη αὐτῷ ποτε, πολλῷ πλέον οὐ διττή γνώμη καταμαθὼν δὲ μᾶλλον τὴν ἐκ ψυχῆς τε καὶ τών ματος σύνθεσιν, ὡς ἐφικτὸν ἀνθρώπῳ, καὶ τὸ, ποίαν μὲν ἐργασίαν ἐπιδείκνυται ἡ ψυχὴ [ἐν τῷ σώματι τῶν.] σὺν τῷ σώματι (α) τῶν ἀθανάτων ἀγαθῶν ἐν ἀπολαύσει γίνεται· πῶς δὲ τὸ σῶμα ὑποπιαζόμενον καὶ δουλαγωγούμενον ἐκφεύγει σὺν τῇ ψυχῇ τὰς αἰωνίους βασάνους, καὶ ὅτι τὸ συναμφότερον στεγανούται ἢ κατακρίνεται, Πάντας γὰρ δεῖ φανερωθῆναι ἔμπροσθεν τοῦ βήματος τοῦ Χριστοῦ, ἵνα κομίσηται ἕκαστος, ἃ διὰ τοῦ σώ ματος ἔπραξεν, εἴτε ἀγαθὸν εἴτε φαῦλον·, δῆλον ὅτι ῶς τοῦ συναμφοτέρου εργαζομένου κατὰ τὸν τῇδε βίον, τὸ συναμφότερον καὶ ἔμπροσθεν τοῦ βήματος τοῦ Χριστοῦ ἵσταται. Διὰ γὰρ τοῦτο δίκαιον καὶ ἀπροσωπόληπτον ἐκεῖνο τὸ βῆμα, καθότι οὐκ ἐξ ἡμισείας ἢ ἀπὸ μέρους ἡ κρίσις γίνεται, ἀλλὰ καθώς φησιν ὁ Ἐκκλησιαστής, ὅτι σύμπαν τὸ ποίημα Θεὸς ἄξει εἰς κρίσιν. Δίκαιον οὖν κατὰ τοῦτο ἐκεῖνο τὸ κριτήριον, ὅτι μετὰ τὴν ἀνάστασιν, οὔτε σῶμα χωρὶς τῆς ψυχῆς, οὔτε ἡ ψυχὴ χωρὶς τοῦ σώματος. ὡς συνέζησεν, ἀεὶ εὑρεθήσεταί ποτε, δῆλον ὅτι τους τῆς ἀφθαρσίας κατακοσμούμενον κάλλεσιν. ἐπιδει γνυμένην ψυχὴν σὺν τῷ σώματι. χιν
col. 2377–2378page 56 of 70
PG 86:2377Κα'. Ταῦτα καὶ τὰ τούτων ὑψηλότερα φιλοσοφήσας καὶ διδάξας, ἐπόθει μὲν ἐκδημῆσαι ἐκ τοῦ σώ ματος, ἐνδημῆσαι δὲ πρὸς τὸν Κύριον, καὶ ἐφθέγγετο τὸ τοῦ Δαυὶδ λόγιον τὸ φάσκον· ι Ον τρόπον ἐπιποθεῖ ἡ ἔλαφος ἐπὶ τὰς πηγὰς τῶν ὑδάτων, οὕτως ἐπι "; › ποθεῖ ἡ ψυχή μου πρὸς σὲ, ὁ Θεός,» καί· ι Πότε ἥξω καὶ ὀφθήσομαι τῷ προσώπῳ τοῦ Θεοῦ.. ἐθεώρει δὲ καὶ τὰ μέλλοντα συμβήσεσθαι δεινὰ τῇ μεγά λῃ ταύτῃ πόλει, διὰ τὰς ἁμαρτίας καὶ τὰ ἐπιτηδεύματα ἡμῶν τὰ μὴ ἀγαθὰ, καὶ παρεκάλει νυκτὸς καὶ ἡμέρας τὸν φιλάνθρωπον Θεόν, πρῶτον μὲν μηδὲν επαχθῆναι τῇ πόλει κακὸν, ἀλλὰ παραγαγεῖν τὴν προσδοκώμε! ην ἐπ᾿ αὐτὴν ἀπειλήν. Εἰ δὲ παρ ακούεις μου, έλεγεν πρὸς τὸν Θεὸν, Μετάστησόν με * * τοῦ βίου, ἵνα μὴ ἴδω τὴν κάκωσιν αὐτῆς. Ὅθεν καὶ ἐπέτυχεν τῶν αἰτήσεων· θέλημα γὰρ τῶν φοβουμέ- 5 νων αὐτὸν ποιεῖ ὁ Κύριος, καὶ τῆς δεήσεως αὐτῶν 88., εἰσακούει, καὶ σώζει αὐτούς. Ταῦτα· δὲ αὐτοῦ προσευχομένου καὶ ἱκετεύοντος, εἰσηκούσθη παράκτικα κατὰ τὸ προφητικὸν λόγιον «Ετι λαλοῦντες του, ἐρῶ, Ἰδού, πάρειμι. Εβ'. Ενέστηκεν ὁ καιρὸς, τὸ πλήρωμα του χρόν μου, πολλοῖς ἄγνωστον ἦν τὸ γινόμενον, καὶ τῇ συνηθεία ὁ στέφανος τοῦ ἐνιαυτοῦ, μᾶλλον δὲ τῶν ἐνιαυ τῶν ἡ χρηστότης, ἡ τῶν ἑορτῶν ἑορτὴ, καὶ παν ήγυρις τῶν πανηγύρεων, ἡ ἐπαρχὴ τῆς καθολικῆς ἀναστάσεως, Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν ἀνάστασις, καθ᾽ ἦν τὸν ἐπινίκιον ὕμνον οἱ ἐν οὐρανῷ τε καὶ ἐπὶ γῆς πλέον ᾄδωμεν· περὶ ἧς καὶ ὁ θεῖος Δαυΐδ λέγει, Αὕτη ἡ ἡμέρα, ἣν ἐποίησεν ὁ Κύριος, ἀγαλλιασώμεθα καὶ εὐφρανθῶμεν ἐν αὐτῇ· καὶ συστήσασθαι παρακελεύεται ἑορτὴν ἐν τοῖς πυκάζουσιν ἕως τῶν κεράτων τοῦ θυσιαστηρίου,» τουτέστι τῶν ἀγγελικῶν δυνάμεων, ὡς καὶ τὸ σχισθέν καταπέτασμα δηλοῖ τὸ παραγυμνοῦσθαι τοῖς ἐπὶ γῆς τὰ οὐράνια, καὶ δοξολογεῖν ὁμοφώνως, ἀλλ' οὐχ ὁμοίως πᾶσαν τὴν λογικὴν κτίσιν τὸν ἑαυτῆς δημιουργὸν καὶ Δε σπότην, κατά τό ο Γενηθήτω το θέλημά σου ὡς ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς. Ταύτην οὖν τὴν ἁγίαν ἑορτὴν φαιδρῶς ἑορτάσας, ὁ ἀεὶ τὰ περὶ αὐτῆς ἐξ ηγούμενος ὡς ἄλλος οὐδεὶς, τὴν ἁγιωτάτην μεγάλην τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίαν θυμιάσας, ποιήσει καὶ τὰ ἅγια βαπτίσματα, πάντας ἀσπασάμενος ἀρχιερεῖς καὶ ἱερεῖς καὶ τὸν ἑαυτοῦ κλῆρον, ἔτι γε μήν βα σιλέα καὶ σύγκλητον καὶ πάντα τὸν λαὸν Κυρίου, συνετάξατο κατὰ τὸ νοούμενον πᾶσιν, κἂν ὅτι τοῖς τῆς ἑορτῆς ἀπειγόμενοι τοῦτο ποιεῖν αὐτὸν ἐνόμιζον· αὐτὸς γὰρ μόνος ᾔδει τὸ γινόμενον. Αγ'. Ὦ πῶς; 'Αδακρυτὶ νῦν ταῦτα λέγειν οὐ δύ ναμαι· κἀγὼ γὰρ ὁ ἐλεεινὸς ὑπὲρ τὴν συνήθειαν ἔτυχον ἀσπασάμενος τὸ ἀγγελικὸν αὐτοῦ πρόσωπον ἐν αὐτῇ τῇ ἡμέρᾳ· δὶς γὰρ καὶ τρὶς τοῦτο πράξας, κόρον οὐκ εἶχον. Ερωτηθεὶς δὲ παρ᾽ αὐτοῦ, Τί ού τως πολλάκις τοῦτο ποιεῖς; εἶπον αὐτῷ, Τὸ σήμερον μόνον ἔχω, καὶ διὰ τοῦτο κατ' ἐμαυτοῦ προεφήτευσα. (δ είθε μὴ ἐπέτυχον φθεγξάμενος) ότι μόνος ν, 10.
col. 2379–2380page 57 of 70
Caput X
PG 86:2379πρὸ αὐτοῦ νενέκρωμαι, μόνος ὀρφανός κατελείφθην, μένος τὸν πολυτίμητον μαργαρίτην ἀπεβαλόμην, μόνος τὸν θησαυρὸν ἐν τῷ ἀγρῷ κατέκρυψα, μόνος πεπλάνημαι ὡς πρόβατον μὴ ἔχων ποιμένα, μόνος πενθῶν καὶ σκυθρωπάζων πορεύομαι ὅλην τὴν ἡμέ ραν' συμφθέγξοντά μοι μετ' ὀλίγον, ὡς οἶμαι, ὅσοι τῶν ἐκείνου μετέσχον καλῶν, κατὰ τὸ εἰρημένον τισὶν λέ γοντες, Εσβέσθη τῶν ὀφθαλμῶν ἡμῶν ὁ λύχνος, ἀπής θη τὸ φῶς τῆς τῶν ψυχῶν ὁδηγίας, διελύθη τῆς ζωῆς ἡμῶν ἡ ἀσφάλεια, ήρθη ἡ σφραγὶς· τῆς ὀνομασίας, καὶ διεσπάσθη ὁ δεσμὸς τῆς ἀγάπης, συνετρίβη τὸ στήριγμα τῶν ἀσθενούντων· ἐπὶ σοῦ ἡμῖν, Πάτερ, καὶ νὺξ ἀντὶ ἡμέρας ἦν, ἐν καθαρῇ ζωῇ φωτιζομένη, νῦν δὲ καὶ ἡ ἡμέρα πρὸς ζόφον ἀποστραφήσεται. Αλλ' οὐ χρὴ τοῖς θρήνοις ἐπὶ πλέον εναπομένειν, και μάλιστα πρὸ τοῦ καιροῦ, ἵνα μὴ ἀκούσωμεν παρ' αὐτοῦ· ι Μὴ κλαίετε ἐπ' ἐμέ. ν 18. Πληρώσας οὖν τὴν θείαν πᾶσαν λειτουργίαν ὁ ποιμὴν ὁ καλὸς, μεταδοὺς καὶ τοῦ ἀχράντου καὶ ζωο ποιοῦ σώματος τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ παντὶ τῷ πιστῷ λαῷ, ἀνελθὼν εἰς τὸ εὐαγὲς ἐπισκοπεῖον, μετέλαβεν μετρίας τροφής, μετὰ τῶν συνήθως αὐτῷ συνεστιωμένων φαιδρῷ τῷ προσώπῳ. Μετὰ δὲ τὴν τροφὴν μικρὸν καθευδήσας, ἐπειδὴ γέγονεν τοῦ Λυχνικοῦ καιρὸς, καὶ δὴ ὀφείλοντος αὐτοῦ παραγενέσθαι εἰς τὴν ἑσπερινὴν λειτουργίαν, ήρξατό τις συστολή γίνεσθαι καθ' ὅλου τοῦ σώματος αὐτοῦ. Τι νὲς δὲ τῶν εὐλαβεστάτων κληρικῶν παρεκάλουν αυτ τὸν μικρὸν ἀνεθῆναι. Πολλὰ δὲ δυσωπήσαντες, οὐκ ἴσχυσαν πεῖσαι μὴ κατελθεῖν αὐτὸν εἰς τὴν ἔστα ρινὴν λειτουργίαν. Ενδυναμωθεὶς δὲ ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, παρεγένετο εἰς τὴν ἁγίαν τοῦ Θεοῦ ἐχε κλησίαν· ἦν γὰρ καὶ ὁ λαὸς προσδοκῶν αὐτὸν, ὅτι πάντες ἐπεθύμουν βλέπειν αὐτὸν, ἀεὶ μὲν, ἐξαιρέτως δὲ τὴν ἀποστολικὴν ἐνδεδυμένον στολήν· μεθ' ἧς καὶ πληρώσας τὰς πολυτρόπους ἑσπερινὰς εὐχὰς, ἀσπα σάμενός τε τὸ ἅγιον θυσιαστήριον, ἅμα δὲ καὶ συν ταξάμενος τὸ πιστὸν ποίμνιον τῷ Θεῷ, ἐξῆλθεν μὲν τοῦ ὁρωμένου θυσιαστηρίου, ἐξ αὐτῆς δὲ τρόπον τινὰ παρεπέμφθη τῷ νοερῷ θυσιαστηρίῳ, ἐκ δυνάμεως εἰς δύναμιν, ἐν ᾧ τὰς εὐχὰς ἐπετέλει, μύων ἀεὶ τὰς αἰσθήσεις, ἐκδημῶν ὅλος ἐξιστάμενος. Ανελθὼν οὖν εἰς τὸ εὐαγὲς ἐπισκοπεῖον, ἀνεκλίθη εἰς τὴν ἑαυτοῦ κοίτην, καὶ περὶ τὸ μεσονύκτιον εἰσέβαλεν αὐτῷ σφοδρῶς ἡ νόσος. Ἔμεινεν δὲ οὕτως τὰς ἑπτὰ ἡμέρας, μηδὲν ἄλλο ποιῶν ἢ πράττων, εἰ μὴ μόνον εὐτ χόμενος, καὶ ἀδιαλείπτως κατασφραγιζόμενος. οι με'. Ἐπεὶ τοίνυν ἐπετείνετο τὰ τῆς νόσου, ἢ μᾶλ λον εἰπεῖν τὰ τῆς μεταθέσεως αὐτοῦ, ἐγνώσθη καὶ τῷ εὐσεβεῖ βασιλεῖ Τιβερίῳ· ὃς καὶ μεγάλως τα ραχθεὶς ἐπὶ τῷ συμβάντι, πάσας τὰς πολιτικὰς ἀπο θέμενος φροντίδας, περὶ αὐτοῦ μόνου ἐφρόντιζεν, πέμψας καὶ τῶν ἰατρῶν τοὺς πρώτους, ὀφείλοντας Ιατρεῦσαι τὸν πολλὰ καὶ διάφορα πάλη Ιασάμενον· οἱ καὶ μᾶλλον ὠφελοῦντο διὰ τῆς αὐτοῦ διδαχῆς, εἴπερ οὐκ ιάτρευον αὐτοῦ τὸ σῶμα· οὐ γὰρ ἡνέσχετό τι Ιατρικὸν προσαγάγας τῷ σώματι, ἀλλ' ἔλεγεν «Πρόσ ταγμα ἔθετο, καὶ οὐ παρελεύσεται· «ἔχω ἰατρὸν, καὶ ὡς ἂν αὐτῷ δοκοίη, θεραπεύει με. Ταῦτα
col. 2381–2382page 58 of 70
PG 86:2381μαθὼν ὁ βασιλεὺς, μετὰ πολλοῦ πόθου καὶ πίστεως μεγάλης ἦλθεν πρὸς τὸν μακάριον, πρῶτον μὲν εὐλογηθῆναι ὑπ' αὐτοῦ, ἔπειτα καὶ πείθεσθαι παρ' αὐτοῦ τὸν ὀφείλοντα μετ' αὐτὴν γενέσθαι ποιμένα καὶ τοῦ λαοῦ προστάτην. Ο δὲ τὸν βασιλέα ηὐλόγησεν, τὸ δὲ ἕτε ρον ἀπεσιώπησεν· οὐχ ὡς ἀγνοῶν, ἀλλὰ διά τινας αἰτίας οὐκ εἶπεν, ἃς αὐτὸς ἐγίνωσκεν διὰ τοῦ ἀπο καλύψαντος αὐτῷ Θεοῦ. Διαλεχθεὶς οὖν τῷ βασιλεῖ τὰ πρέποντα καὶ τοῦ καιροῦ ἐπιτήδεια, μετὰ χαρᾶς πολλῆς καὶ ἱλαρῷ προσώπῳ εὐλογήσας, ἀπέλυσεν αὐτόν. ὡς δὲ ἤκουσα παρά τινων τῶν τοῦ βασιλέως κοιτώνων, ὅτι εἶπεν τῷ βασιλεῖ καὶ τὴν αὐτοῦ με τάστασιν ἐν τάχει μέλλειν ἔσεσθαι, ὅπερ καὶ γέγο νεν· μετὰ γὰρ τέσσαρας μῆνας μετέστη τοῦ βίου Τιβέριος, ὁ φιλόχριστος βασιλεύς. ις'. Πᾶσαν οὖν τὴν ἑβδομάδα διαμείνας ἐν τῇ ἀσθε νείᾳ ὁ ἁπλοῦς τὸν τρόπον καὶ πολυειδὴς τὴν κυβέρνησιν, ὁ σοφὸς τὸν λόγον καὶ σοφώτερος τὴν διά νοιαν, ὁ μέγας πατριάρχης, πάντας εὐλογῶν, πᾶσιν εὐχόμενος, ἐῤῥωμένος τὸν νοῦν μέχρις ἑβδόμης ὥρας τῆς δευτεροπρώτης Κυριακῆς ἐχρῆν γὰρ τὴν ἑβδο μην ἐνεργῆσαι τῆς καταπαυσίμου τὰ ἴδια) πάντας εὐλογήσας ὡς πάλαι ποτὲ Ἰακὼν τοὺς υἱοὺς αὐτοῦ, ἐξάρας καὶ αὐτὸς ὁ νέος Ἰακὼν τοὺς πόδας αὐτοῦ, περὶ ἐννάτην ἢ δεκάτην ώραν, εἰς χεῖρας τοῦ Θεοῦ τὸ πνεῦμα αὐτοῦ παρέθετο, ἐν γήσει καλῷ καταλύσας τὸν βίον, καὶ τοῖς ἄγουσιν αὐτὸν ἀγγέλοις οὐκ ἀει δῶς ἐναποψύξας, ὑπὸ τῆς οὐρανίας καὶ ἄνω χοροστασίας ὑπεδέχθη σὺν παρρησίᾳ πολλῇ. Πῶς δὲ τοῦτο πλέον ἔγνωμεν; Ἐκ τῶν συμβάντων τηνικαῦτα δύο θαυμάτων. Ηνίκα γὰρ ἀπὸ τοῦ σώματος ἡ ψυχή διεζεύχθη, συμφώνως πᾶς ὁ λαὸς ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ, τὸ μέγα Κύριε ἐλέησον ἔκραζον· Κυριακοῦ τε τότε πληρώσαντος τὴν τοῦ Λυχνικοῦ λιτανείαν, καὶ εἰπόντος· Ἐλέησον ἡμᾶς ὁ Θεὸς, κατὰ τὸ μέγα ἔλεός σου δεόμεθά σου, Κύριε, ἐπάκουσον καὶ ἐλέησον. προτραπεὶς οὖν ὁ πιστὸς λαὸς ὑπὸ τοῦ Λειτουργοῦ, μετά κραυγῆς ἰσχυρᾶς πρὸς Θεὸν ἀνέπεμψεν τὴν τοῦ ποι μένος τε καὶ διδασκάλου ἁγίαν ψυχήν, οὕτως τοῦ κυβερνήτου Θεοῦ διοικήσαντος. Τίς οὐκ ἂν θαυμάσειεν τοῦτο; Πῶς δ᾽ αὖ πάλιν τὸ ἕτερον, όπως οὐδε νὸς τῶν ἐπανορθούντων οἱ ὀφθαλμοὶ ἢ τὸ λοιπὸν σῶμα προσεδέοντο, καθάπερ ἐπὶ τοῦ κατὰ φύσιν γίνεται ὕπνου, τῶν ὀμμάτων τοῖς βλεφάροις εὐκόσμως δια αλελιμμένων, τῶν δὲ χειλέων προσφυῶ; μεμυκότων, καὶ χειρῶν εὐπρεπῶς ἐπεζευγμένων τῷ στήθει πᾶτά τε ἡ τοῦ σώματος θέσις, αὐτομάτως κατὰ τὸ εύσχημον ἁρμοσθεῖσα, οὐδὲν τῆς τῶν κοσμούντων χειρὸς ἐπεδέετο. Θαυμάσαι τοίνυν ἄξιον, πῶς ἡ θεία της δευτεροπρώτης Κυριακής, ἡ νέα, δευτεροπρώτη Κυριακές,
col. 2383–2384page 59 of 70
PG 86:2383έκείνη ψυχὴ τὸ ἑαυτῆς σῶμα προετύπωσεν· ἀλλὰ, τί λοιπόν γέγονεν, ἴδωμεν. ηζ'. Πάλιν Βασίλειος δεύτερος ἀνεδείχθη· τάδε γαρ ἱστορεῖ περὶ αὐτοῦ ὁ μέγας Γρηγόριος· Ὡς οὖν ᾔσθετο τὴν ζημίαν ἡ πόλις, ὠδύρετο τὴν ὀρφανίαν, ἐπένθει τὴν ἑαυτῆς ἐγκατάληψιν, τῆς ἐκδημίας ὡς τυραννίδος κατεμέμφετο, καὶ τῆς ψυχῆς ἐπόθουν λαβέσθαι ὡς καθεκτῆς τυγχανούσης ἢ χερσὶν ἢ δεήσεσιν. Ἐπεὶ οὖν πάντα ἡμῖν τὰ ἐν τῇ κηδεία νενομισμένα πεπλήρωτο, προεκομίζετο μὲν ὁ ἅγιος χερσὶν ὁσίων υψούμενος· σπουδὴ δὲ ἦν ἑκάστῳ τῷ μὲν κρασπέδου λαβέσθαι, τῷ δὲ τοῦ ἱεροφόρου σκίμποδος προσψαῦσαι μόνον. Τί γὰρ ἐκείνου τοῦ σώματος ἱερώτερόν τε καὶ καθαρώτερον; Τῶν δὲ τῶν ἀγόντων ἐλθεῖν πλη σίον, τῶν δὲ τῆς θέας ἀπολαῦσαι μόνης, ὡς τι κάν κείνης πεμπούσης όφελος, πλήρεις αἱ ἀγοραί, στοαί, διόροφα καὶ τριόροφα καὶ τὰ ὑπὲρ τούτων· ἐπέκεινα τῶν ἐκεῖνον παραπεμπόντων, προηγουμένων, επο μένων, ἀλλήλοις ἐπεμβαινόντων, μυριάδες γένους παντὸς, ἡλικία πᾶσα οἱ περὶ τὸν βασιλέα ἔνδοξοι πάντες, ἐξαιρέτως δὲ ὁ τοῦ δήμου τὴν εὐταξίαν περ πιστευμένος Επαρχος, ὃς πάντας ὑπερενίκησεν, τιμήσας ὑπερβαλλόντως τοῦ ἁγίου τὴν προπομπήν, μικροῦ δεῖν καὶ αὐτὸς παρῆν ὁ βασιλεὺς, ἀλλ' ἐφύ λαξεν πρεπόντως τοῦ λαοῦ τὸ ἀσύγχυτον· πᾶν γένος στρατιάς, πάσα τάξις ἱερατικής λειτουργίας, μου ναστῶν ἄπειρα πλήθη, ψαλμῳδίαι θρήνοις ὑπερνικώμεναι, καὶ τὸ φιλόσοφον τῷ πάθει καταλυόμενον ἀγὼν ἦν τοῖς ἡμετέροις πρὸς τοὺς ἐκτὸς, ἐκείνοις πρὸς ἡμᾶς, ὅστις πλέον ἀποκλαυσάμενος πλειόνως μετασχεῖν τῆς ὠφελείας. Καὶ τὸ θαυμαστὸν καὶ πα ράδοξον, οὐδὲ εἰς κίνδυνόν τις ἐκ μυριάδων τοσούτων περιέπεσεν, καὶ ταῦτά τινων κατενεχθέντων ἐν αὐτῷ τῷ βάρει τῶν ἐν αὐτοῖς ἐφεστώτων, θέας ἕνεκεν τοῦ ὁσίου σώματος. Καὶ ἵνα εἴπω τινὰ βραχὺν ἐπιτάφιον, τιμᾷ τὰ τῶν εἰσοδίων (Θεός), τιμῶν τὴν ἔξοδον πολυτελεστέραν, πολλὰ μὲν κινήσας δάκρυα μεί ζονα δὲ τῶν ὀρωμένων τὴν περὶ αὐτοῦ δόξαν ταῖς ἁπάντων διανοίαις ἐναποθέμενος. μη'. Μόγις δὲ τὸ σῶμα διαφυγών τοὺς ἁρπάζοντας εἰσηνέχθη εἰς τὸν οἶκον τῶν ἁγίων ἀποστόλων, παραδόσει τῶν ἁγίων Πατέρων προσετέθη τοῖς πα τριάρχαις ὡς Πατριάρχης, τοῖς κήρυξιν ή μεγάλη φωνὴ, ὁ μάρτυς τοῖς μάρτυσιν, τοῖς ἀποστόλοις ὁ κατ᾽ ἴχνος αὐτῶν βαδίσας, οὗ καὶ τὸ σῶμα πρὸς τὰ σώματα τῶν αὐτῶν ἁγίων ἀποστόλων ᾿Ανδρέου, Λουκᾶ, καὶ Τιμοθέου, κατὰ τὸ μῆκος ἔμπροσθεν τοῦ ἁγίου θυσιαστηρίου, εἰς τὸ κρηπίδωμα, την κατά παυσιν ποιησάμενον ἀποτέθειται· καλῶς αὐτοῦ καὶ τοῦτο ἐπιλεξαμένου τοῦ ὁσίου ἀνδρὸς ἐν ζωῇ, ἵνα καὶ μετὰ τὴν διάζευξιν, μὴ δὲ σωματικῶς χωρισθῇ τοῦ ἁγίου θυσιαστηρίου τῆς γὰρ ψυχῆς αὐτοῦ τῷ
col. 2385–2386page 60 of 70
PG 86:2385ἐν οὐρανοῖς παρισταμένης θυσιαστηρίῳ, κἀκεῖ μετὰ τῶν ἁγίων ἀγγέλων καὶ ἀποστόλων τὰς ὑπὲρ παντὸς τοῦ λαοῦ προσφερούσας δεήσεις, ἐχρῆν καὶ τὸ ὁμόζυγον, καὶ ὁμοπόρευτον καὶ συναχθῆσαν αὐτῇ σῶμα, κατὰ τὸν τῇδε βίον, μηδέποτε κεχωρίσθαι τοῦ ἐπὶ γῆς ἀχράντου θυσιαστηρίου, ἵνα καὶ αὐτὸ τρόπον τινά, μετὰ τοῦ προσευχομένου τοῦ λαοῦ ἱερέως καὶ τὰ δῶρα προσκομίζοντος Κυρίῳ τῷ Θεῷ, συνικε τεύει τῷ ἱερεῖ ὑπὲρ τοῦ ἑαυτοῦ λαοῦ καὶ πόλεως, ὅτι τῶν ἁγίων τὰ σώματα ἴσα δύνανται ταῖς ἁγίαις αὐτῶν ψυχαῖς· Τίμιος γὰρ ἐναντίον Κυρίου ὁ θάνατος τῶν ἁγίων αὐτοῦ, καὶ οὙπερασπιῶ τῆς πόλεως ταύτης, εἶπεν ὁ Θεὸς, δι᾿ ἐμὲ, καὶ διὰ Δαυΐδ τὸν δοῦλόν μου.» Εχομεν οὖν ἰσχυρὰν παράκλησιν τοὺς ἁγίους, ὅτι διὰ πίστεως κατηγωνίσαντο βασιλείας, ἐπιτυχόντες δὲ τῶν ἐπαγγελιῶν, πλέον ισχύουσιν καὶ μετὰ τὴν τοῦδε τοῦ βίου ἀπαλλαγὴν καὶ μετάστασιν. 1.θ'. Δεῦρο δὴ οὖν συναγωνίσασθέ μοι καὶ νῦν, περὶ τὸν λόγον κάμνοντι διὰ ταπείνωσιν λόγου, οἱ τοῦ μεγά λου Βασιλίου ἐπαινέται, καὶ τὰ πλείω μὲν παρατρέχειν ἐθέλοντι, ἄλλο τε δὲ ὑπ᾽ ἄλλου κατεχομένῳ, καὶ οὐκ ἔχοντι τὸ νικῶν εὑρεῖν, ὥσπερ ἐν σώματι πανταχόθεν ἴπι τε καὶ καλῷ· ἀεὶ γάρ μοι τὸ προσπεσόν κάλλιον φαί νεται, καὶ τοῦτο συναρπάζει τὸν λόγον. Δεῦρο οὖν μοι διέλεσθε τὰ ἐκείνου καλὰ, ὅσοι τῶν ἐκείνου ἐπαινέται καὶ μάρτυρες, καὶ ἀγῶνα καλὸν ἀγωνίσασθε πρὸς ἀλλήλους, ἄνδρες ὁμοῦ καὶ γυναῖκες, νεανίσκοι και παρθένοι, πρεσβύτεροι μετὰ νεωτέρων, ἱερεῖς καὶ λαὸς οι μοναδικοὶ καὶ μιγάδες, οἱ τῆς ἁπλότητος καὶ τῆς ἀκριβείας, ὅσοι τῆς θεωρίας καὶ ὅτοι πράξεως ὁ μὲν ἐπαινεῖτο τὸ ἐν νηστείαις, καὶ προσευχαῖς οἷον ἀσώματόν τε καὶ ἄῦλον, ὁ δὲ τὸ ἐν ἀγρυπνίαις καὶ ψαλμῳδίαις εὔτονόν τε καὶ αήττητον, ἄλλος τὸ ἐν προστασίᾳ τῶν δεομένων, ἄλλος τὴν πρὸς τὸ ὑπερ ἔχον ἀντιτυπίαν ἢ τὴν πρὸς τὸ ταπεινὸν συγκατάβασιν, ἄλλος τὸ ἀμνησίκακον δ καὶ μᾶλλον ἐκέκτητο, κατὰ τὸ ἀποστολικόν παράγγελμα τὸ φάσκον· «Ο ἥλιος μὴ ἐπιδυέτω τῷ παροργισμῷ ὑμῶν.» ρ'. Πᾶς οὖν ὁ ἐκείνου χορὸς περιστάντες με, ὅσοι τοῦ βήματος καὶ ὅσοι τῶν κάτω, ὅσοι τῶν ἡμετέρων καὶ ὅσοι τῶν ἔξωθεν, τὴν εὐφημίαν μοι συνεργάσασθαι, ἄλλος ἄλλο τι τῶν τοῦ νέου Βασιλείου καλῶν διηγούμενοι καὶ ζητοῦντες, οἱ τῶν θρόνων τὸν νομο θέτην, οἱ τῆς πολιτείας τὸν πολίτην, οἱ τοῦ δήμου τὴν εὐταξίαν, οἱ περὶ λόγους τὸν παιδευτὴν, αἱ παρ θένοι τὸν νυμφαγωγόν, αἱ ὑπὸ ζυγοῦ τὸν σωφρονιστήν, οἱ τῆς ἐρημίας τὸν πτερωτὴν, οἱ τῆς ἐπιμιξίας τὸν δικαστήν, οἱ τῆς ἁπλότητος τὸν ὁδηγὸν, οἱ τῆς θεωρίας τὸν θεολόγον, οἱ ἐν εὐθυμίᾳ τὸν χαλινόν, οἱ ἐν συμφοραῖς τὴν παράκλησιν, τὴν βακτηρίαν ἡ πολιά, τὴν παιδαγωγίαν ή νεότης, ἡ πενία τὸν που ριστὴν, ἡ εὐπορία τὸν οἰκονόμον, δοκοῦσί μοι καὶ χῆραι τὸν προστάτην επαινέσεσθαι, καὶ ὀργανοὶ τὸν πατέρα, καὶ πτωχοὶ τὸν φιλόπτωχον, καὶ τὸν φιλόξενον οἱ ξένοι, καὶ ἀδελφοὶ τὸν φιλάδελφον, οἱ νοσοῦν ὅσου τοῦ βήματος, καὶ ὅσοι τῶν κάτω,
col. 2387–2388page 61 of 70
Epilogus
PG 86:2387τες τὸν ἰατρὸν, οἱ ὑγιαίνοντες τὸν φύλακα τῆς ὑγείας, οἱ πάντες τὸν πάντα πᾶσι γινόμενον, ἵνα κερδάνῃ τοὺς πάντας ἢ πλείονας. ᾿Αλλ' ἐγὼ μὲν οὔ τως τῶν ἀμφοτέρων Πατέρων τὰς ἀρετὰς ἀναμίξας τοῖς ἐπαίνοις, τὴν πενιχρὰν τοῦ λόγου πανδαισίαν μετά προθυμίας παρέθηκα τοῖς δαιτυμόσιν καὶ τρυφιταῖς τὰ τοιαῦτα· ὡς ἄλλος μεθ᾿ ἀλεύρων τὰ λάχανα, τῆς τοῦ προελέσθαι πάντως τὸ καλὸν οὐκ ἀμοιρήσων τι μῆς· ὑμῖν δὲ οὐκ ἄλλο τι συμβουλεύσαιμι ἂν τοῖς τετελεσμένοις τὰ τοῦ μεγάλου Εὐτυχίου, ἢ πρὸς αὐτὸν ἀεὶ βλέπειν καὶ ὡς ὁρῶντος καὶ ὁρωμένου τῷ πνεύ ματι καταρτίζεσθαι· τοιαύτη γὰρ καὶ τῶν αὐτοῦ κατορθωμάτων ή κορωνίς, τοιοῦτος τοῦ θεοφόρου ἀνδρὸς τῶν ἀρετῶν ὁ θησαυρός. ρα'. 'Αλλά μοι συγγνώμην διδόσθω παρά τε τῶν φιλοπόνως ἐντυγχανόντων τοῖς προκειμένοις, παρά τέ σου τῆς θείας καὶ σεβασμίας μοι κεφαλῆς, τὴν ἐμὴν ἐπιστάμενοι τοῦ λόγου πενίαν, καὶ τὸ Μωσαϊκόν γινώσκοντες παράγγελμα περὶ τῆς βρώσεως τοῦ ἀρχ νοῦ· λέγει γὰρ οὕτως· Τῇ δεκάτῃ τοῦ μηνός τοῦ πρώτ του λαβέτωσαν ἑαυτοῖς πρόβατον οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ κατ' οίκους πατριῶν· ἐὰν δὲ ὀλιγοστοί ὦσιν, ὥστε μὴ ἱκανοῦσθαι εἰς πρόβατον, προσκαλεσάσθωσαν τοὺς γείτονας τοὺς πλησίον. Εἰ οὖν εἰς βρῶσιν ἑνὸς προβάτου νόμος συναγωγὴν ἐπέταξεν γενέσθαι πολλῶν, τί οὐ κἂν περὶ ποιμένος καὶ τοιούτου ποι μένος πρὸς εὐφημίαν προστάξειεν γενέσθαι; πειθαρχήσας τοίνυν κἀγὼ τῷ νόμῳ, μὴ ὢν ἱκανὸς συγγράψασθαι τὰ σὰ κατορθώματα, ὅσιε Πάτερ, συνεκάλεσα εἰς εὐφημίαν τὴν σὴν, οὐ τοὺς ὁμοίους μου πένητας γείτονας, ἀλλὰ τοὺς σούς, συζύγους, καὶ ὁμοδόξους, οὐχ ἵνα πρόβατον ἐδώδιμον θεάσοντας, ἀλλ᾽ ἵνα ποιμένα συνέκδημον ἐπαινέσωσιν. Καλὸν γὰρ τοὺς διδόντας καὶ ἐλιγοστούς ἐν ἀργυρίῳ τυγχάνοντας, τουτέστιν ἐν λόγῳ τε καὶ γνώσει, καὶ περὶ τὴν εὔθετον καὶ εὔκροτον τῆς καλλιεξίας σύνθεσιν ἐνδεομένους, πορεύεσθαι ἐφ᾽ ὕδωρ ζῶν, καὶ πίνειν ἐξ ἰδίων ἀγγείων καὶ φρεάτων πηγῆς· οὐ γὰρ θεμι τὸν βαδίζειν πρὸς ἀλλοτρίαν, φημί, διδαχήν τε καὶ παίδευσιν. Αλλ' ὅσα μοι εὐάγωγα τῶν σῶν ἀνδραγαθημάτων γεγόνασιν, ὅσιε, τοῖς διψῶσιν ἀπένειμα ταῦτα προθύμως· ὅσα δὲ δυσάντλητα ή δυσπόριστα καὶ τῷ ἐμῷ λόγῳ μὴ καταληφθέντα τοῖς σοφοῖς τὰ θεῖα καὶ τοῖς αὐτῶν λόγοις παρέπεμψα, οι τινες εἰσὶν κατὰ τὸ γεγραμμένον, Λόγοι σοφῶν ὡς τὰ βούκεντρα καὶ ὡς ἦλοι πεπυρωμένοι·. Δίδου δὲ σοφῷ ἀφορ μὴν, καὶ σοφώτερος ἔσται, γνώριζε δικαίῳ καὶ προσ θήσει τοῦ δέχεσθαι·, σὲ δὲ προστάσσει καὶ ὁ θεῖος Απόστολος· ο Ότι τὸ ὑμῶν περίσσευμα εἰς τὸ ἐκείνων ὑστέρημα, καὶ τὸ ἐκείνων ὑστέρημα εἰς τὸ ὑμῶν περίσσευμα, ὅπως γένηται ἡ ἰσότης, καί· ε Οτι τὰ ὑστερήματα τῶν θλίψεων τοῦ Χριστοῦ ἐν τῇ σαρκί
col. 2389–2390page 62 of 70
PG 86:2389μου ἀναπληρω· ο καὶ πάλιν· Τὸ γὰρ ὑστέρημά μου ἐλθόντες ἀνεπλήρωσαν οἱ ἀδελφοί.» Καὶ ὑμεῖς οὖν, ὅσοι τέλειοι φιλοπάτορες του τελείου καὶ θεοφόρου ἀνδρός τε καὶ διδασκάλου ἐπαινέται καὶ γνήσιοι παί δες τυγχάνετε, τὴν μὲν ἐμὴν ἀποδέξασθε πρόθεσιν τὸ δὲ λοιπὸν εἰς εὐφημίαν ἢ μᾶλλον εἰπεῖν τὸ ὅλον ἀναπληρώσατε, ὅπως πληρωθῇ τὸ γεγραμμένον Αδελφὸς ὑπὸ ἀδελφοῦ βοηθούμενος, ως πόλις ὀχυρὰ βασίλειον.» καὶ τετειχισμένη. Ισχύει δὲ ὥσπερ με μοχλευμένον ρβ'. Σὺ δὲ ἡμᾶς, ὦ τρισμακάριε καὶ ἅγιο Πάτερ, ἐποπτεύοις ἄνωθεν, καὶ τὸν πάντα βίον διεξάγοις πρὸς τὸ λυσιτελέστατον· εἰ δὲ μετασταίημεν, δέξαις κἀκεῖθεν ἡμᾶς κατὰ τὰς τὰς ἐπαγγελίας εἰς τοὺς Αβραμιαίους κόλπους καὶ ταῖς τῶν δικαίων σκηναῖς, ὡ; ἂν καὶ ἐν αὐταῖς διδάξαι ἡμᾶς καθαρόν τε καὶ τελειότερον τὰ περὶ τῆς ἁγίας καὶ ὁμοουσίου καὶ συν αϊδίου Τριάδος, ἧς νῦν μετρίως δεδέγμεθα τὰς ἐμφά σεις ὑπὸ σοῦ, καὶ τῶν ὡς σὺ μαθόντες καὶ σοφι σθέντες. Ην καὶ παρακαλῶν ἀπαύστως, μὴ παύσῃ ὑπέρ τε ἡμῶν τῶν σῶν ἱκετῶν, καὶ τοῦ σοῦ ποιμνίου τοῦδε, τοῦ πιστοτάτου καὶ φιλοχρίστου λαοῦ, ὅπως ἐπιτύχωμεν τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, μεθ᾽ οὗ τῷ Πατρὶ δόξα καὶ προσ κύνησις ἅμα τῷ ἁγίῳ καὶ ἀγαθῷ καὶ ζωοποιῷ Πνεύματι, νῦν καὶ ἀεὶ, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰών νων. Αμήν. (α)
col. 2391–2392page 63 of 70
Monitum de Eutychii sermoneSermo de Paschate et SS. Eucharistia
PG 86:2391Λόγων ἑταῖρος, ἀρετῆς τ' αὖ ἐργάτης α'. Τρία γε μὴν δείπνα τὸν Κύριον, κατὰ τὸν τοῦ Πάσχα καιρὸν πεποιηκότα εὑρίσκομεν, τὰ καὶ τοῖς τόποις διάφορα· ἐν μὲν ἐν Γεθσημανῇ, δ καὶ τὸν νιο πτῆρα περιέχει κατὰ τὴν τοῦ Σαββάτου ἡμέραν, τῆς Κυριακῆς ἤτοι τῆς πρώτης έναρχομένης ημέρας· διὰ καὶ ἡμεῖς τηνικαῦτα ποιοῦμεν τὰ προφωτίσματα. Ἕτερον δὲ ἐν Βηθανία, όπερ ἔχει τὴν δευτέραν τῆς ἑβδομάδος ἡμέραν ἐναρχομένην, καὶ τὴν πρώτην περ ραιουμένην· καὶ δῆλον ὅτι οὐκ ἔστιν αὐτὸ Πάσχα (1-2) διὸ ἐπάγει Ματθαίος • Τῇ δὲ πρώτῃ τῶν ᾿Αζύμων ηρώτων οἱ μαθηταί· Ποῦ θέλεις ἑτοιμάσωμέν σοι τὸ Πάσχα;» πρώτην τῶν Αζύμων ἴσως τὴν Κυριακὴν καλῶν, ὡς πρώτην τῆς ἑβδομάδος, ἐν ᾗ τὰ Αζυμα ἐπιτελεῖτο, ἣν Ἰωάννης Πάσχα καλεῖ, ἔκτην προ τοῦ Πάσχα τιθείς·. Πρὸ ἓξ γάρ, φησίν, ἡμερῶν τοῦ Πάσχα, ἦλθεν Ἰησοῦς εἰς Βηθανίαν.» Εκτη γὰρ πρὸ τῆς τεσσαρεσκαιδεκάτης ἐστὶν ἡ πρώτη ἧς τὸ δεξ πνον εἶχεν ἐναρχομένην τὴν δευτέραν, καὶ τὴν ἐκλο γὴν τοῦ ᾿Αμνοῦ τοῦ ἀληθινοῦ. Τὸ γὰρ ἐλθεῖν αὐτοῦ τὴν ὥραν ἵνα μεταβῇ ἐκ τοῦ κόσμου τούτου, τί ἔτε ρον δηλοί, ἢ τὸ ἐκλογῆναι τὸν Κύριον, κατὰ τὸ ἀνθρωπίνου ὅπερ ᾿Αμνὸς ὀνομάζεται, διὰ τὸ δύνασθα: τὸ πάθος δέξασθαι. Καὶ δείκνυσιν ὅτι τὸ ἐκλεγεν, ἑτέρας γίνεται ζωῆς, κατὰ τό· «Ἐγὼ ἐξελεξάμην ὑμᾶς, δι', οὐκ ἐστὲ ἐκ τοῦ κόσμου.» Διὸ καὶ ἡ ἡμέρα, ἀφ᾿ ἧς τοῦτο γέγονε, Πάσχα καλεῖται καὶ ἐνταφιασμός, κατὰ τὴν αὐτοῦ φωνήν. Ἵνα οὖν τὸν νόμον πληρώσει τὸν λέγοντα, τῇ δεκάτῃ τοῦ μηνὸς τοῦ πρώτου λαμ βάνειν τὸ πρόβατον, τηρεῖν δὲ ἕως τῆς τεσσαρεσκαιδεκάτης, ὡς ἱερεὺς καὶ ἱερεῖον ἑαυτὸν ἐκλέγεται, καὶ διετηρήθη εἰς πέμπτην ἡμέραν, εἶτα θύεται μυστικῶς τῆς τεσσαρεσκαιδεκάτης έναρχομένης.
col. 2393–2394page 64 of 70
PG 86:2393β'. Ἐν τούτῳ τοίνυν τῷ δείπνῳ, της πρώτης ημέ ρας τῷ ἐν Βηθανίμ, ἡ ἐκλογὴ γέγονε, καὶ ἀπὸ τούτου ἡ διατήρησις· καὶ οἱ μαθηταί φασι·. Που θέλεις ἑτοιμάσωμεν;» Καὶ τὸ ψωμίον ἐμβάψας, δίδωσι τῷ προδότῃ, καὶ εἰσῆλθεν ἀπὸ τότε εἰς αὐτὸν ὁ Σατανᾶς, ὅπερ ἐστὶν ἡ ἐπιθυμία του παραδούναι τὸν Κύριον. Καὶ ἐξῆλθεν εὐθέως τοῦτο πράξων, καίτοι τοῦ Κυρίου προνοητικῶς ἐν τῷ δείπνῳ τούτῳ εἰπόντος· ο Εἷς ἐξ ὑμῶν παραδώσει με. ι Καὶ ὅτι μετὰ δύο ἡμέρας, τὸ Πάσχα γίνεται τὸ μυστικὸν καὶ ἐπιθυμητόν, οὐ τὸ νομικόν. Τοῦτο γὰρ καὶ αὐτοὶ ᾔδεσαν, καὶ περιττή ἡ πρόρρησις. Μετὰ γὰρ τὴν τρίτην καὶ τὴν τετράδα, τὰς μέτας ὑπερβὰς ὁ Κύριος, εἶπε· «Μετὰ δύο ἡμέ ρος,» τουτέστι τὴν τρίτην καὶ τὴν τετράδα. Καλ ταῦτα μὲν ἐν τῷ ἐν Βηθανίᾳ δείπν:, ἐν ᾧ καὶ τὰ τῆς διαθήκης. Μεθ᾿ ἣν ὑπερβὰς ὁ Ἰωάννης τὰ τοῦ τρίτου δείπνου τοῦ ἐν Σιὼν τοῦ καὶ μυστικοῦ, ἐπὶ τὸν τόπον τῆς παραδόσεως ἔρχεται· τρίτον δὲ δεῖπνον, τοῦτο τὸ μυστικὸν, περὶ οὗ φησι παρὰ τῷ Λουκᾷ· 4 ἐπιθυμία ἐπεθύμησα τοῦτο Πάσχα φαγεῖν μεθ᾽ ὑμῶν πρὸ τοῦ με παθεῖν· ο Αρα οὖν πρὸ τοῦ παθεῖν, Πάσχα ἔφαγε, μυστικὸν δηλονότι· Πάσχα γὰρ ἄνευ πάθους, οὐκ ἂν κληθείη. Μυστικῶς οὖν ἑαυτὸν ἔθυσεν, ὅτε ταῖς οἰκείαις χερσὶ μετὰ τὸ δειπνῆσαι λαβὼν τὸν ἄρε τον, εὐχαριστήσας, ἀνέδειξε καὶ ἔκλασεν, ἐμμίξας ἑαυτὸν τῷ ἀντιτύπῳ Ομοίως καὶ τὸ ποτήριον ἐκ τοῦ γεννήματος τῆς ἀμπέλου κεράσας καὶ εὐχαριστήσας, καὶ ἀναδείξας τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ εἶπε Λάβετε, φάγετε· ν και, ο Λάζετε, πίετε· τοῦτό ἐστι τὸ σῶμά μου, καὶ, τοῦτό ἐστι τὸ αἷμά μου. › Ολον οὖν ἅπας τὸ ἅγιον σῶμα καὶ τὸ τίμιον αἷμα τοῦ Κυρίου δέχεται, κἂν εἰ μέρος τούτων δέ ξηται· μερίζεται γὰρ ἀμερίστως ἐν ἅπασι, διὰ τὴν Εμμιξιν. Καθὼς καὶ σφραγὶς μία, πάντα τὰ ἐπτυ πώματα αὐτῆς καὶ μορφώματα τοῖς μεταλαμβάνουσι μεταδίδωσι· καὶ μία μένει, καὶ μετὰ τὴν μετάδοσιν οὐκ ἐλαττουμένη, οὐδὲ ἀλλοιουμένη πρὸς τὰ μετα έχοντα, κἂν ᾖ τῷ ἀριθμῷ πλείονα. Η ὡς καὶ μία φωνὴ ὑπό τινος προαχθεῖσα, καὶ εἰς ἀέρα χυθεῖσα, καὶ ἐν τῷ ταύτην προεμένῳ πᾶσα μένει· καὶ ἐν τῷ ἀέρι γενομένη, πᾶσα ταῖς ἀκοαῖς πάντων εναπετέθη, οὐ δενὸς πλέον ἢ ἔλαττον τοῦ ἑτέρου τῶν ἀκουσάντων εἰσδεχομένου, ἀλλὰ ὅλη ἐστὶν ἀδιαίρετος καὶ ὁλόκληρος παρὰ πᾶσι, κἂν μύριοι τὸν ἀριθμὸν ἢ πλείους ὦσιν οἱ ἀκούσαντες, καίτοι σῶμα ὑπάρχουσα οὐδὲν γὰρ ἕτερόν ἐστι φωνή, ἢ πεπληγμένος ἀήρ. γ. Μηδεὶς οὖν ἀμφιβολίαν ἐχέτω τὸ ἄφθαρτον μετὰ τὴν μυστικὴν ἱερουργίαν, καὶ τὴν ἁγίαν ἀνάστασιν, καὶ ἀθάνατον, καὶ ἅγιον, καὶ ζωοποιόν σῶμα καὶ αἷμα τοῦ Κυρίου, τοῖς ἀντιτύποις ἐντιθέμενον διὰ τῶν Ιερουργιών, Ελαττον τῶν προειρημένων παραδειγμάτ των τὰς οἰκείας ἐναπομόργνυσθαι δυνάμεις, ἀλλ᾽ ὅλον ἐν ὅλοις εὑρίσκεσθαι. Ἐν αὐτῷ γὰρ τῷ Κυριακῷ δρατη, ψηλαφητήν, ἀντίτυπον, ἀντί τυπα.
col. 2395–2396page 65 of 70
PG 86:2395Λόγου καὶ Θεοῦ σωματικῶς, ὅπερ ἐστὶν οὐσιωδῶς. Η κλάσις γε μὴν τοῦ ἄρτου τοῦ τιμίου, τὴν σφαγὴν δηλοῖ· διὸ καὶ Πάσχα ἐπιθυμητὸν ἐκλήθη, ὡς σωτης ρίας καὶ ἀφθαρσίας καὶ γνώσεως τελείας πρόξενον. Καὶ ὥσπερ τότε μετὰ τὸ φαγεῖν ὑμνήσαντες ἐξῆλθον εἰς τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν· οὕτως καὶ ἡμεῖς μετὰ τὸ μεταλαβεῖν τοῦ ἁγίου σώματος καὶ αἵματος, εὐχα ριστοῦμεν, καὶ ἔξιμεν ἕκαστος εἰς τὸν ἴδιον οἶκον ἐπαν ερχόμενοι, Οὐκοῦν μετὰ τὴν τῶν ἁγίων μετάληψιν, ἐν τῇ Πέμπτῃ τῇ μεγάλη μεταλαμβάνειν οίνου καὶ ἐλαίου τοὺς ἐν ταῖς προτέραις τρισὶν ἡμέραις μὴ μετα ειληφότας, οὐ καλόν· διὰ τὸν εἰπόντα· «Απάρτι οὐ μὴ πίω ἐκ τοῦ γεννήματος τῆς ἀμπέλου, ἕως αὐτὸς πίω μεθ᾽ ὑμῶν καινὸν ἐν τῇ βασιλεία τοῦ Πατρός μου, ο τουτέστιν ἐν τῇ ἀναστάσει τῇ ἁγίᾳ. Ὅθεν καὶ ἐν τοῖς κανόσιν είρηται, μὴ λύειν ταύτην, καὶ τὰς προτέρας ἀπολλύειν. Τοῦτο οὖν ἐστι τὸ τρίτον δεῖπνον, τὸ ἐν τῇ Σιὼν ἐπιτελεσθέν. Ωστε μετὰ τὸ μυστικόν Πάσχα, τὸ ὑπὸ τοῦ Κυρίου γενόμενον ἐν τῇ Σιών, έναρχο μένης τῆς τεσσαρεσκαιδεκάτης, τὸ ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων ἐπὶ τὴν αὔριον, ἥτις ἦν παρασκευή, περαιουμένης τῆς τεσσαρεσκαιδεκάτης ἐπιτελεσθέν, οὐκέτι Πάσχα. Τὰ νομικὰ γὰρ πεπλήρωται· διὸ καὶ κατακρίνον σώματι κατοικεῖ πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος τοῦ ται. δ'. Ἀλλ᾽ οὔτε ἡ τοῦ δράγματος προσαγωγή, εν ἐπετέλουν ἐν τῇ ἐξκαιδεκάτῃ, τοῦτο προσφέροντες ", ὑπὲρ σωτηρίας ὅλου τοῦ ἀνθρωπίνου φυράματος, κατά τὴν τοῦ νόμου ἐντολὴν, ἔτι χώραν ἔχει· ἀφ᾿ ἧς ἐξ '', καιδεκάτης καὶ ἡ τῶν ἑβδομάδων ἀπαρίθμησις ἐγί νετο, την Πεντηκοστὴν ἐπιφέρουσα. Ταύτης γὰρ έναρχομένης τῆς ἐξκαιδεκάτης τῆς καὶ Κυριακῆς, ἦτις καὶ πρώτη τῆς ἐπιούσης ἑβδομάδος ἐδείκνυτο, ὁ Κύριος ἡμῶν ἐκ νεκρῶν ἀναστὰς, ἑαυτὸν ἀντὶ τοῦ δράγματος προσήνεγκε τῷ Θεῷ, καὶ Πατρὶ, ὑπὲρ σωτηρίας ὅλου τοῦ ἀνθρωπίνου φυράματος. Ού κέτι τοίνυν δράγματος προσαγωγή, ἑαυτὸν τοῦ Κυ ρίου προσαγαγόντος, ἀντὶ τοῦ δράγματος, τῷ Θεῷ καὶ Πατρί· οὐδὲ ἐξαριθμήσεις ἑβδομάδων καὶ πεν τηκοστή νομική, ἀλλ᾽ ἑτέρα τελείαν ἐπίγνωσιν διὰ τῆς τοῦ Πνεύματος παρουσίας ύποφαίνουσα ἣν ἡμεῖς ὡς τελείαν παρουσίαν τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἑορτάζο μεν. Οὐκέτι σαλπίγγων καὶ σκηνῶν ἑορτὴ, τύπον τῆς ἀναστάσεως ἔχουσα, τῆς ἀληθεινῆς ἀναστάσεως τοῦ Κυρίου ἡμῶν φανερωθείσης. Οὐκέτι τρεῖς και ροὺς ἑορτάσουσι τοῦ ἐνιαυτοῦ, τυπικῶς· ἅπας γὰρ 5 βίος σήμερον ἑορτὴ μία καθέστηκεν. Καὶ ἁπλῶς, πᾶσαι αἱ διὰ τοῦ νόμου ἐμφάσεις πεπλήρωνται· ὅτι πλήρωμα νόμου Χριστος· ὅθεν καὶ ἡ τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησία τὴν ἁγίαν ἀνάστασιν αὐτοῦ ἑορτάζει, ἥτις ἐναρχομένης τῆς ἐξκαιδεκάτης ἐγένετο. Καὶ οὐκέτι Ἰουδαίοις συνεορτάζει τὴν τεσσαρεσκαιδεκάτην τῆς σελήνης διώκουσα. Ωσπερ μέντοι ἐκ νεκρῶν ἐγηγερμένος, καὶ ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν τῷ Πατρὶ προσ αγαγών, ἐπλήρωσε τὸν τύπον τοῦ δράγματος, οὕτως
col. 2397–2398page 66 of 70
PG 86:2397ἀντὶ τοῦ ἀμνοῦ, τῆς τεσσαρεσκαιδεκάτης έναρχομε νης, ἑαυτὸν θύσας μυστικῶς καὶ προληπτικῶς, καὶ ἐμμίξας τῷ ἀντιτύπῳ φαίνεται. Τὸ οὖν μυστικόν, ἀπαρχὴ καὶ ἀῤῥαβών ἐστι τοῦ πραγματικοῦ· τὸ δὲ πραγματικὸν, τὸ τέλειον, κατὰ τόν «Οὐ μὴ φάγω αὐτό, ἕως οὗ πληρωθῇ ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ·» ὅπερ ἔσχεν ἡ ἁγία αὐτοῦ ἀνάστασις· τοῦτο γάρ ἐστιν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ· διότι οὐκέτι δύναται ἀποθανεῖν, ἅπαξ ἀποθανών. ε'. "Οτι δὲ οὕτως ἐστὶν, ἰδοὺ μυστικῶς καὶ ἡμεῖς ἀποθνήσκομεν ἐν τῷ βαπτίσματι τῷ ἁγίῳ· ἐν μαρ τυρίῳ δὲ μετὰ τοῦτο, ἢ καὶ ἄνευ μαρτυρίου, πραγματικῶς. Καὶ οὐκ ἠλλοτρίωται ἡ μυστικὸς ἡμῶν θάνατος, τοῦ πραγματικοῦ, κἂν εἰ τελειοῦται ἐν τῷ πραγματικῷ. Καὶ ἑτέραν γὰρ παρὰ τὴν πρώτην ἐν τῷ μυστικῷ κτώμεθα ζωὴν, ἀπαρχήν τινα τῆς ἀνα στάσεως, καὶ ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, καὶ υἱοθεσίαν καὶ ἁγιασμὸν, καὶ συγκληρονόμοι Χριστοῦ γινόμεθα. Οὐκ ἀπέῤῥη[κ]ται τοίνυν τὰ μυστικὰ τῶν πραγματικῶν, κἂν εἰ ἐν τοῖς πραγματικοῖς τελειοῦται. Η οὖν Ἐκκλησία, καὶ τῆς τεσσαρεσκαιδεκάτης ἐπιτελεῖ τὴν μνήμην, ἐν τῇ μεγάλῃ Πέμπτῃ, καθώς τότε γέγο νεν ὑπὸ τοῦ Κυρίου τὸ Πάσχα τὸ μυστικόν, ὅτε ἑαυτὸν ἔθυσε τῆς τεσσαρεσκαιδεκάτης έναρχομένης. Κἂν οὖν ἐν τῇ πρώτῃ ἡμέρᾳ τῆς ἑβδομάδος τοῦ Πάσχα τῇ καὶ Κυριακῇ, κἂν ἐν τῇ θατέρᾳ, κἂν ἐν τῇ τρίτῃ, κἂν ἐν τῇ τετάρτῃ ἐμπέσῃ ἡ τεσσαρεσκαιδεκάτη (ζητεῖται γὰρ τοῦτο), τῇ πέμπτῃ ἡ Ἐκκλησία ἐπιτελεῖ τὴν ἑορτὴν τοῦ Πάσχα τοῦ μυστικοῦ· καθ᾽ ἦν καὶ ὁ Κύριος ἑαυτὸν μυστικῶς ἔθυσε τότε. Τὴν δὲ τελείαν καὶ πληρωμα τικὴν τῆς μυστικῆς ἑορτῆς, κατὰ τὴν ἁγίαν ἀνάστασιν ἐπιτελεῖ, ἥτις ἐναρχομένης τῆς ἐξκαιδεκάτης, τῆς καὶ Κυριακῆς τότε φθασάσης, γεγένηται. 5', Διὸ καὶ οἱ ἐν Νικαίᾳ Πατέρες, τινῶν τῆς Ἐκε λησίας τοῦτο μὴ ποιούντων, ὥρισαν πάντας ἅμα κατά τὴν τότε ἐν τῇ σωτηριώδει ἀναστάσει φθάσασαν ἐξ καιδεκάτην τὴν καὶ Κυριακὴν ἑορτάζειν, ὡς τὸ τέ λειον καὶ πραγματικὸν ἔχουσαν, κατὰ τὴν τοῦ Κυρίου φωνήν. Καὶ τοῦτο τῇ ᾿Αλεξανδρέων γράφουσιν Ἐκ κλησία λέγοντες· «Εὐαγγελιζόμεθα ὑμᾶς καὶ περὶ τῆς συμφωνίας τοῦ ἁγιωτάτου Πάσχα, ὅτι ὑμετέραις εὐχαῖς κατωρθώθη καὶ τοῦτο τὸ μέρος· ὥστε πάντας τοὺς τῆς Έψας ἀδελφοὺς μετὰ τῶν Ἰουδαίων τὸ πρότερον ποιοῦντας, σύμφωνα Ῥωμαίοις καὶ ὑμῖν καὶ πᾶσιν ἡμῖν τοῖς ἐξ ἀρχῆς φυλάσσουσι τὸ Πάσχα ἐκ τοῦ δεῦρο μεθ' ἡμῶν ἄγειν.» Τελείας οὖν ἐνστάσεως γεγενημένης, ἀτελῶς τινες ἑορτάζοντες, ταύτην οὐκ ἐρυθριῶσιν. Ὥσπερ καὶ οἱ τὸ ὕδωρ μόνον παριστῶντες τῷ ἐπὶ τοῦ θυσιαστηρίου κανῷ, ἀντὶ τοῦ κερασθέντος μετὰ τοῦ γεννήματος τῆς ἀμπέλου, κατά τὴν τοῦ Κυρίου παράδοσιν, λελήθασιν, ἑαυτοὺς χω ρίζοντες τοῦ Κυριακοῦ αἵματός τε καὶ σώματος πληροῦται γὰρ τὸ ἕτερον ὑπὸ τοῦ ἑτέρου. Ο οὖν μή ἔχων τὸ ἕν, οὐδὲ τὸ ἓν 8 δοκεῖ ἔχειν, ἔχει. Δείκνυνται δὲ οἱ τοιοῦτοι ἀλλότριοι τῆς ἁγίας Χριστοῦ Ἐκε κλησίας. Ἡμεῖς δὲ καὶ τὴν τῆς τεσσαρεσκαιδεκάτης ἑορτὴν ἐπιτελοῦμεν κατὰ τὴν πέμπτην ἡμέραν τῆς
col. 2399–2400page 67 of 70
PG 86:2399ἑβδομάδος τῆς μεγάλης, καθὼς ὑπὸ τοῦ Κυρίου πα Ὦ Οιιob. ραδέδοται, κἂν εἰ ἐν ταῖς προτέραις ἡμέραις ἐμπέσῃ αὕτη· καὶ τὴν ἁγίαν ἀνάστασιν τὴν γενομένην τῇ ἐξκαιδεκάτῃ κατὰ τὸν σωτήριον καιρόν, ἑορτάζομεν ἐν Κυριακῇ, μετὰ τροπὴν τοῦ ἡλίου ἐαρινήν· καὶ τὸ ὕδωρ, μόνον οὐκ ἄνευ τοῦ γεννήματος τῆς ἀμπέλου παριστῶμεν, ἀλλὰ μετὰ τούτου κιρνώντες κατὰ τὴν τοῦ Κυρίου παράδοσιν ζ. Τὸ γὰρ πιεῖν, τὴν σωτηριώδη διδασκαλίαν δη λου, ἣν πίνει μεθ' ἡμῶν ὁ Σωτὴρ, κοινούμενος, ἀεὶ τὰ ἡμέτερα, μετὰ τὴν ἀνάστασιν, ἥτις οὐρανῶν εἴ. ρηται βασιλεία παρ' αὐτοῦ. Καινὸν δέ ἐστι τὸ ἄρτι προστιθέμενον εἰς γνῶσιν τινι. Εὐφραίνεται δὲ καὶ ὁ διδάσκων καὶ ὁ διδασκόμενος ἐπὶ τῇ σωτηρίᾳ τῶν ἀκουόντων καὶ μανθανόντων, δ καὶ Γρηγορίῳ τῷ Θεολόγῳ δοκεῖ. Τοῦτο μέντοι τὸ ποτήριον, ὃ ἐκέλευσεν αὐτοῖς εἰς ἀλλήλους διαμερίσαι, τοῦ δείπνου ἦν, οὐ τῶν κοινωνικῶν μυστηρίων Εφεξής οὖν προϊὼν ὁ Λου κᾶς, φησίν, ὅτι καὶ τοῦ ἄρτου καὶ τοῦ ποτηρίου αὐτὸς μετέδωκε τοῖς ἀποστόλοις. Εἰ δὲ καὶ ἐπὶ τῷ ποτη ρίῳ τοῦ δείπνου ηὐχαρίστησεν, οὐ θαυμαστόν· καὶ ἡμεῖς γὰρ εὐχαριστοῦμεν, καὶ ἐπὶ τῆς κοινῆς ἑστιάσεως, καὶ ἐπὶ τῆς μυστικῆς· διάφορος δὲ ὅμως ἡ εὐχαριστία καὶ ἡ εὐλογία. Τὸ δὲ καὶ ἐπὶ τῇ βρώσει εὐχαριστεῖν, ἐκ τοῦ Εὐαγγελίου ἡμῖν παραδέδοται 10. Εὐλόγησε γοῦν τοὺς πέντε ἄρτους, καὶ οὕτως τοῖς ὄχλοις ἔδωκε διὰ τῶν μαθητῶν. Καὶ πάλιν μετὰ τὸ δεῖπνον εἴρηται, ὅτι ὑμνήσαντες, ἐξῆλθον εἰς τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν η'. Ωστε ματαιάζουσιν οἱ τὸν τῆς προθέσεως Νικηφόρου πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως περὶ τῶν λεγόντων ὅτι χρὴ καὶ μετὰ τὸν θάνα τον εὐχέλαιον ποιεῖν ἐν νεκρῷ. Οὐκ οἶδα ποίαν αβελτηρίαν καὶ ἀτασθαλίαν με στην περιπίπτουσί τινες ἱερεῖς ἐν πολλοῖς τόποις, ὡς ἔμαθον παρὰ τῶν εἰδότων λέγουσι γὰρ, ὅτι μετὰ τὸ θανεῖν πολλούς, ποιοῦσι τούτοις εὐχέλαιον, καὶ συν αλείφουσι τὸ τεθνηκὸς σῶμα. Ο γνώσις νενοθευμένη, καὶ ὀφθαλμοὶ παντελῶς οὐχ ὁρῶντες! Καὶ γὰρ τοῦτο ἡ ἁγία καὶ οἰκουμενική σύνοδος ἡ πρώτη ενο μοθέτησεν, ἐπὶ ζῶντας νοσούντας ψυχῇ καὶ σώματι, τὴν ἀφορμὴν λαβόντας ὑπὸ τὸ τοῦ Ἀποστόλου ρη τόν· λέγει δέ·. Ασθενεί τις ἐν ὑμῖν; προσκαλεσάσθω τοὺς πρεσβυτέρους τῆς Ἐκκλησίας, καὶ προσ ευξάσθωσαν ἐπ' αὐτὸν ἐλαίῳ ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Κυ ρίου· καὶ ἡ εὐχὴ τῆς πίστεως σώσει τὸν κάμνοντα καὶ ἐγερεῖ αὐτὸν ὁ Κύριος· κἂν ἁμαρτίας ή πεποιηκὼς, ἀφεθήσεται αὐτῷ.» Ορᾷς τὸ ῥῆμα; γνῶθι τὸν τρόπον, καὶ μὴ ἀνοήτως τὸ πράγμα ποιῶν. Ομοίως δὲ καὶ ὁ Πατήρ ἡμῶν, ᾿Αρσένιον λέγω τὸν πατριάρχην της καλλιπόλεως Κωνσταντίνου, τὴν ἀκολουθίαν ταύτην ἐνομοθέτησε γίνεσθαι δι' ἑπτὰ δε ρέων, κἂν ἐπίσκοποι ὦσι, κἂν μετροπολίται· διὸ καὶ ἐν ἴσῳ τὰς εὐχὰς αὐτὸς ὁ ῥηθεὶς πεποιηκώς. Καὶ ὄρα τὸν νοῦν τῶν πεποιημένων εὐχῶν, γνῶθι ὁ μὴ εἰδώς. Καὶ πάλιν πρὸς τούτοις ἐρῶ· φησὶ γὰρ ὁ ἡμέτερος Κύριος· ο (που εἰσὶ δύο ἢ τρεῖς ἐν τῷ ἐμῷ ὀνόματι, ἐκεῖ καὶ ἐγώ εἰμι.» Καὶ πάλιν αὐτὸς ὁ Κύριος ἡμῶν καὶ Θεὸς ἐν τῷ κατὰ Λουκᾶν ἁγίῳ Εὐαγγελίῳ λέγει περὶ τοῦ ἐμπεσόντος εἰς τοὺς λῃστὰς καὶ τραυματισθέντος, ἐπιχέων ἔλαιον καὶ οἶνον. Καὶ ταῦτα ἐπὶ ζώντων νενομοθέτηνται, οὐχὶ ἐπὶ τεθνεώτων. Σὺ δὲ ὁ τοῦτο τολμήσας οἷον ποιεῖν, οὐκ οἶδα ποίας ἀνα
col. 2401–2402page 68 of 70
PG 86:2401ἄρτον, καὶ τὸ κερασθὲν ἀρτίως ποτήριον, τῷ ἁγίῳ θυσιαστηρία, προσάγειν μελλούσης τῆς λειτουργικής τάξεως, ὕμνον τινὰ ψαλμικὸν λέγειν παραδεδωκότες τῷ λαῷ, τῷ γινομένῳ πράγματι πρόσφορον, ὡς να μίζουσι, βασιλέα δόξης προσφέρειν ἢ καὶ προσαγορεύειν τὰ εἰσφερόμενα καὶ μηδέπω τελειωθέντα, διὰ τῆς ἀρχιερατικῆς ἐπικλήσεως καὶ τῶν ἐν αὐτοῖς ἀνα λάμποντος ἁγιασμοῦ. Εἰ μή τι ἕτερον βούλοιτο αὐτοῖς τὸ ὑμνούμενον· καίτοι λέγοντος τοῦ μεγάλου Αθα νασίου ἐν τῷ εἰς τοὺς βαπτιζομένους λόγῳ τοιαῦτα· «Ὄψει τους Λευῒτας φέροντας ἄρτους, καὶ ποτήριον οίνου, καὶ τιθέντας ἐπὶ τὴν τράπεζαν· καὶ ὅσον οὔπω ἱκεσίαι καὶ δεήσεις γίνονται, ψιλός ἐστιν ὁ ἄρτος καὶ τὸ ποτήριον. Επ' ἂν δὲ ἐπιτελεσθῶσιν αἱ μεγάλαι καὶ θαυμασταὶ εὐχαὶ, τότε γίνεται ὁ ἄρτος, σῶμα· καὶ τὸ ποτήριον, αἷμα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰη σοῦ Χριστοῦ.» Καὶ πάλιν «Ελθωμεν ἐπὶ τὴν τελείωσιν τῶν μυστηρίων· οὗτος ὁ ἄρτος καὶ τοῦτο τὸ ποτήριον, ὅσον οὔπω εὐχαὶ καὶ ἱκεσίαι γεγόνασι, ψιλά εἰσιν· ἐπὰν δὲ αἱ μεγάλαι εὐχαὶ, καὶ αἱ ἅγιαι ἱκεσίαι ἀναπεμφθῶσι, καταβαίνει ὁ λόγος εἰς τὸν ἄρτον καὶ τὸ ποτήριον, καὶ γίνεται αὐτοῦ σῶ μα Ο στου γνώμης νενοσηκώς. Διο λέγω· μηδεὶς τολμήσει τοῦτο ποιεῖν, καὶ ὡς παραβάτης τῶν λαληθέντων κριθήσεται. Ει δέ γε τοῦτο φύσεις μοι, ὅτι ἐλεημοσύνης ἔργον τῷ τεθνηκότι γίνεται. εἰ τοῦτο ποιήσεις, μὴ γένοιτο. Καὶ γὰρ ἡ ἐλεημοσύνη, καὶ αἱ μνῆμαι τῶν Χριστιανῶν, αἱ γίνονται ἀεὶ παρ' ἡμῶν, πνευ ματικὸν τὸν καρπὸν ἐπιδέχονται αἱ ψυχαί παρὰ τῷ Θεῷ· σὺ δὲ τὸ τεθνηκὲς σῶμα ἐπισφραγίζων καὶ λέγων· τῷ πνεύματί σου σκήνωσον ἐπὶ τὸν δοῦλόν σου, ὅπως τὸν ὑπόλοιπον χρόνον ἐν τοῖς δικαιώμασί σου πορεύηται· καὶ πάλιν· Ἐξέγειρον αὐτὸν ἀπὸ κλίνης οδυνηρᾶς, καὶ ἀπὸ στρωμνῆς κακώσεως. Οταν ταῦτα ἐπιφωνεῖς, οὐ γινώσκεις τὸν νοῦν τοῦ πρά γματος. Τοίνυν τῷ λόγῳ τὸ τέλος δῶμεν, καὶ τοῦ 20 λομῶντος ῥητοῦ μνήμην ποιήσωμεν· ὅτι Τῷ ἔχοντι σύνεσιν, αὐτάρκης καὶ εἷς ὁ λόγος πρὸς ἀκοὴν εὐο θεῖαν καὶ συνετωτάτην ὑπάρχει. καὶ πάλιν Ελθομεν. ΙΙ, Ὁ ἄρτος πάλιν ἐστὶ τέως κοινός· ἀλλ' ὅταν αὐτὸν τὸ μυστήριον δε ρουργήσῃ, σώμα Χριστοῦ λέγεται τε καὶ γίνεται Τῷ τὰ πάντα ἁγιωτάτῳ καὶ μακαριωτάτῳ κυρίῳ ἀδελφῷ καὶ συλλειτουργῷ Βιγιλίῳ, Εὐτύχιος. Ἰδόντες ὁπόσων ἀγαθῶν αἰτία ἐστὶν ἡ τοῦ Θεοῦ εἰρήνη, φρουροῦσα τὰς καρδίας καὶ τὰ νοήματα των πιστων, καὶ συνάγουσα αὐτοὺς εἰς τὸ ἓν καὶ τὸ αὐτὸ φρονεῖν, ἐν τῇ περὶ τῆς ὀρθῆς πίστεως ὁμολογία,
col. 2403–2404page 69 of 70
Epistola ad Vibilium Papam
PG 86:2403καὶ τῇ τῶν θείων ἐντολῶν κατορθώσει, καὶ τὸν Θεὸν εὐμενὴ καθιστῶσα τοῖς εἰς τὰ ὀρθὰ ὁμονοοῦσι· διὰ τοῦτο σπουδάζοντες τὴν ἕνωσιν φυλάξαι, πρὸς τὴν καθολικὴν καθέδραν τῆς ὑμετέρας μακαριότητος, φανερὸν ποιοῦμεν, ὅτι ἀεὶ ἡμεῖς ἐφυλάξαμεν, καὶ φυλάττομεν τὴν πίστιν, τῆς ἐξαρχῆς παραδοθεῖσαν ὑπὸ τοῦ μεγάλου Θεοῦ, καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῖς ἁγίοις ἀποστόλοις, καὶ παρ' ἐκείνων ἐν παντὶ τῷ κόσμῳ κηρυχθεῖσαν, καὶ ὑπὸ τῶν ἁγίων Πατέρων σαφηνισθεῖσαν, καὶ μάλιστα ὑπὸ τῶν ἐν ταῖς ἁγίαις τέτταρσι συνόδοις συνελθόντων, οἷς διαπαντὸς, καὶ ἐν πᾶσιν ἀκολουθοῦμεν, καὶ δεχόμεθα, τουτέστι τοὺς τριακοσίους δέκα καὶ ὀκτὼ ἁγίους Πατέρας τοὺς ἐν Νικαίᾳ συνελθόντας, καὶ τὸ ἅγιον σύμβολον, ἤτοι μάθημα τῆς πίστεως ἐκθεμένους, καὶ τὴν ᾿Αρείου μανίαν ἀναθεματίσαντας, καὶ τοὺς ταύτην φρονήσαντας, ἢ φρονοῦντας. Δεχόμεθα δὲ καὶ τοὺς ἑκατὸν ἁγίους Πατέρας τοὺς ἐν Κωνσταντινουπόλει συνελθόντας, οἵτινες τὸ αὐτὸ ἅγιον μάθησ μα ἐσαφήνισαν, καὶ τὰ περὶ τῆς θεότητος τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐτράνωσαν, καὶ τὴν αἵρεσιν Μακεδονίου τοῦ πνευματομάχου, καὶ τὸν ἀσεβῆ ᾿Απολινάριον κατέκριναν, μετὰ τῶν τὰ αὐτὰ ἐκείνοις φρονησάν των, ἢ φρονούντων. Δεχόμεθα δὲ καὶ τοὺς διακοσίους ἁγίους Πατέρας τοὺς ἐν τῇ κατ' Ἔφεσον πρώτη συνόδῳ ἀθροισθέντας, οἵτινες διὰ πάντων ἠκολούθησαν τῷ αὐτῷ ἁγίῳ συμβόλῳ, ἤτοι μαθήματι, κατ έκριναν δὲ Νεστόριον τὸν ἀσεβῆ, καὶ τὰ μυσαρὰ αὐτοῦ δόγματα, καὶ τοὺς τὰ ἔμοια αὐτῷ ὁτεδήποτε φρονήσαντας, ἡ φρονοῦντας. Πρὸς τούτοις δεχόμεθα καὶ τοὺς ἐξακοσίους τριάκοντα ἁγίους Πατέρας τοὺς ἐν Χαλκηδόνι συνελθόντας, οἵτινες καὶ αὐτοὶ διὰ πάνε των συνήνεσαν ταῖς προῤῥηθείσαι; ἁγίαις τρισὶ συν όδοις, καὶ ἠκολούθησαν τῷ προῤῥηθέντι συμβόλῳ, ἤτοι μαθήματι, τῷ παρὰ τῶν ἁγίων Πατέρων ἐκτε θέντι, καὶ ἀπὸ τῶν ἑκατὸν πεντήκοντα ἁγίων Πα τέρων σαφηνισθέντι· καὶ ἀνεθεμάτισαν τοὺς ἕτερον παρὰ τὸ εἰρημένον σύμβολον τολμώντας διδάσκειν, ἢ ἐκτίθεσθαι, καὶ παραδιδόναι ταῖς ἁγίαις τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίαις· κατέκριναν δὲ, καὶ ἀνεθεμάτισαν καὶ Εὐτυχῆ, καὶ Νεστόριον, καὶ τὰ ἀσεβῆ αὐτῶν δόγ ματα, καὶ τοὺς τὰ ὅμοια αὐτοῖς φρονήσαντας, ἢ φρονοῦντας. Τούτων οὕτως ἐχόντων, δῆλον ποιοῦμεν, ὅτι πάντα τὰ ἀπὸ τῶν προειρημένων ἁγίων τεσσά των συνόδων κριθέντα τε, καὶ ὁρισθέντα, καὶ ἐφυσ λάξαμεν, καὶ φυλάττομεν· ἐπειδὴ κἂν κατὰ διαφόρους χρόνους αἱ εἰρημέναι ἅγιαι τέσσαρες σύνοδοι ἐγένοντο, ὅμως μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ὁμολογίαν τῆς πίστεως ἐφύλαξαν, καὶ ἐκήρυξαν. Δεχόμεθα δὲ καὶ περιπτυσσόμεθα καὶ τὰς ἐπιστολὰς τῶν προέδρων τῆς ἐν Ρώμῃ ἀποστολικῆς καθέδρας, τῶν τε ἄλλων, καὶ Λέοντος τοῦ ἐν ἁγίοις, τὰς περὶ τῆς ὀρθῆς πίσ στεως γεγραμμένας, περὶ τῶν ἁγίων τεσσάρων συν όδων, ἢ μιᾶς ἐξ αὐτῶν. Οπότε τοίνυν τὰ προειρημένα πάντα καὶ ἐφυλάξαμεν, καὶ φυλάττομεν, καὶ
col. 2405–2406page 70 of 70
PG 86:2405ΝΟΤΙΤΙΑ. ἐν τούτοις συμφωνοῦμεν, ἀλλήλοις, ἀναγκαῖόν ἐστι διαντιβληθῆναι περὶ τῶν τριῶν κεφαλαίων, περὶ ὧν τισι ζήτησις ἀνεφύη. Καὶ διὰ τοῦτο αἰτοῦμεν προκαθημένης ἡμῶν τῆς ὑμετέρας μακαριότητος, αταράχως καὶ μετὰ ἱερατικῆς πραότητος, τῶν ἁγίων προκειμένων Εὐαγγελίων, τὰ αὐτὰ κεφάλαια ἐν μέσῳ προτιθέμενα κοινῷ τρακτάτῳ ζητηθῆναι, καὶ ἀντιβληθῆναι, καὶ πέ ρας ἐπιτεθῆναι τῇ ζητήσει Θεῷ ἀρέσκον, καὶ σύμφωνον τοῖς παρὰ τῶν ἁγίων τεσσάρων συνόδων ὁρισθεῖσιν· ἐπειδὴ εἰς αὔξησιν τῆς εἰρήνης, καὶ εἰς ὁμόνοιαν τῶν Ἐκκλησιῶν συντείνει, τὸ πάσης διχονοίας ἐκ μέσου ἀναιρουμένης, τὰ ὑπὸ τῶν αγίων τεσσάρων συνοδων ὁρισθέντα, ἀσάλευτα τηρηθῆναι, τοῦ σεβάσματος τῶν ἁγίων συνόδων ἐν ἅπασι φυλαττομένου. Τούτοις δὲ καὶ ὑπεσημηνάμεθα. Καὶ ὑπογραφή. Ἐβρωμένος ἐν Κυρίῳ ὑπερεύχου ἡμῶν, ἀγιώτατε καὶ μακαριώτατε ἀδελφέ. Ἐγὼ Εὐτύχιος ἐλέει Θεοῦ ἐπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως νέας Ρώμης πᾶσι τοῖς προγεγραμμένοις ὑπέγραψα. Ὁ αὐτὸς λίβελλος ἐγένετο καὶ παρὰ ᾿Απολιναρίου τοῦ ὁσιωτάτου ἀρχιεπισκόπου τῆς ᾿Αλεξανδρέων μεγαλοπόλεως, καὶ Δομνίνου τοῦ ὁσιωτά του αρχιεπισκόπου τῆς Θεουπολιτῶν, καὶ τῶν ὑπ' αὐτοὺς θεοφιλεστάτων ἐπισκόπων, τῶν καὶ ἐνδημούντων ταύτῃ τῇ βασιλίδι πόλει, πρὸς τὸν σιώτατον Βιγίλιον. (α)!!!, 54: Τὴν ἡμετέραν ἐπισκοπῶν Επιφάνειαν, ἢ τὸν Ορόντην σύνοικον ἔχει. Εὐάγριος ὁ ἐπιφανὴς, ὁ Ἐπιφανούς. 29: Ανεγνώσθη Εὐαγρίου ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΟΥ, ἀπὸ Ἐπάρχων, πόλεως δὲ Ἐπιφανούς τῆς κατὰ τὴν κοίλην Συρίαν, ἐκκλησιαστικὴ ἱστορία ἐν τόμοις ἐξ. Ἐμοῦ κατὰ τὴν ἔνην καὶ νέαν ἡμέραν τοῦ ὑπερβερεταίου μηνὸς κόρην παρθένον νυμφεύοντος, καὶ τῆς πόλεως ἑορταζούσης και δημοτελή πανήγυριν ἀγού της περί τε την πομπὴν καὶ παστάδα. πα στὰς πομπή (α)
Continue reading PG 86: Evagrius Scholasticus →≣ entire volume