AD EUSEBUI CHRONICON APPENDIX: ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΠΕΡΙ ΜΗΝΩΝ THEODORI GAZÆ GAZE LIBER DE MENSIBUS JOANNE PERRELLO INTERPRETE. 153 I. Opera quidem pretium est, et mensium appellationes pernosse, et in iis utendis Atticum ordinem sequi: quanquam id assequi non est facile. Siquidem virorum prisca nostraque ætate litterarum doctrina insignium, partim de ordine eorum et usu nullam mentionem fecerunt; partim nescio quid ordinis tradiderunt: verum dum se putant perpetuam seriem colligere, procul a recta aberrare palam arguuntur. Nonnulli vero interpretantes quisnam sit mensis Hecatombæon, quisve Posideon, et quo pacto reliquorum cuique cum mensium nominibus conveniat, ut a Romanis tempora numerantur, nihil enarrant sani, neque certe consona inter se commemorant; sed hic Martium Hecatombæonem vocat, ille Julium; itidemque in aliis inter se discordant; omnesque simul a veritate ipsa discedunt. Et vero Plethon hoc sæculo vir clarus, operosum reputans invenire qua ratione ‘hi mutuo respondeant, inquirere destitit; in commentariisque de legum institutione, cum de diebus, mensibus, et anno praecipial; qua tamen ratione Athenienses menses suos agerent, ne verbum quidem facit. Tametsi in cæteris rebus, quæ ad vocem spectant, eos emulari magnis votis expetit, in eoque sedulo, et quasi afectate operam navat: sed quod faciat quivis e vulgo, simpliciter hic ex accidente nominat, primum hunc, illum secundum; pariterque alios, ut cujusque ad primum ordo sese habet non secus ac si quis manus digitos nominaturus, hunc pollicem non vocet, illum indicem, alium medium, et reliquos similiter: at præ constitutorum singulis nominum penuria, primum, seeundum, et tertium dicat. Neque vero iis qui multo ante floruerunt, minus difficile fuisse vident: quandoquidem Pollux scripto De rerum vocabulis libro ad Commodum Cæsarem, mensis quidem dies ut numerandi sunt nominandique dicit; etsi id non satis recte; ipsos vero menses Atticos prætermittit. Atqui par erat eum praesertim, qui Cont modům alienæ linguæ virum Attice loqui doceret, enumeratos nuncupare, et (si modo sciret) ad plenum explicare. Non facile igitur Atticos menses Romanis reddere nominibus, convenientemque ordinem his accommodare. Huic nibilominus inquisitioni opera danda est, et eorum qui diversis ii rebus mensis cujuspiam meminerunt, dicta inspectanda; Α'. Πρὸ ἔργου μὲν καὶ τὸ τὰς ὀνομασίας εἰδέναι τῶν μηνῶν, καὶ τάξει χρῆσθαι ὡς Ἀθηναῖοι ἦγον· οὐ ῥᾴδιον δὲ τοῦτο λαβεῖν. Τῶν τε γὰρ πρότερον καὶ τῶν καθ᾿ ἡμᾶς δὴ ἐλλογίμων οἱ μὲν οὐθὲν περὶ τάξεως καὶ χρείας ἔφασαν τούτων· οἱ δὲ τάξιν μέν τινα ἀποδεδώκασι, τὸ ἐφεξῆς οἰόμενοι λέγειν· πύρέω δὲ ἀποπλανώμενο: τοῦ ὀρθοῦ ἐλέγχονται φανερῶς. Επι δ' ἑρμηνεύοντες, ὅστις μὲν 'Εκατομβαιὼν τῶν μηνῶν, ὅστις δὲ Ποσειδεὼν, καὶ τῶν λοιπῶν ἕκαστος ὡς εφαρμόττοι πρὸς τὰ ὀνόματα τῶν μηνῶν, καθάπερ ἄγουσι Ῥωμαῖοι τοὺς χρόνους, οὐδὲν ὅ τι καὶ ὑγιὲς εἰπεῖν ἀποδιδόασιν, οὐδὲ δὴ συνωδά γε ἀλλήλοις φα σίν· ἀλλ' ὁ μὲν Μάρτιον λέγει τὸν Ἑκατομβαιώνα, ὁ δὲ Ἰούλιον· ὁμοίως δὲ κἀπὶ τῶν ἄλλων διαφωνοῦσιν ἀλλήλοις, ἅμα καὶ διαμαρτάνοντες ἕκαστοι τἀληθοῦ;. Καὶ Πλήθων δ' ἐφ' ἡμῶν ἀνὴρ τῶν ἐπιφανῶν, χαλεπὸν ἡγούμενος εὑρεῖν τὸ ἀνάλογον τούτοις, εἰς ἐπιζητεῖν· κἀν τοῖς περὶ νομοθεσίας δὴ λόγοις, περὶ ἡμερῶν καὶ μηνῶν, καὶ ἐνιαυτοῦ ὑφηγούμενος, οὐκ όνομάζει ὡς Αττικοὶ ἦγον τοὺς μῆνας (καίτοι τάλλα τὰ περὶ τὴν φωνὴν ἕπεσθαι προθυμούμενος Αττικοῖς, καὶ σφόδρα περὶ τοῦτο σπουδάζων), ἀλλ' ὅπερ ἂν ὁ τυχὼν εἴποι, ἁπλῶς οὕτως ἐκ τοῦ συμβεβηκότος καλεῖ, τὸν μὲν πρῶτον, τὸν δὲ δεύτερον, καὶ τοὺς ἄλλους ὁμοίως, ὡς ἕκαστος ἔχει τάξεως πρὸς τὸν πρῶτον· καθάπερ εἴ τις, τοὺς τῆς χειρὸς δακτύλους ὀνομάσαι ἐθέλων, οὐ τὸν μὲν καλεῖ μέγαν, ἢ ἀντίχειρα, τὸν δὲ λιχανὸν, τὸν δὲ μέσον, καὶ τοὺς λοιποὺς ὡσαύτως· ἀλλ' ὑπ' ἀπορίας τῶν ἑκάστοις κειμένων γε ὀνομάτων πρῶτον, καὶ δεύτερον, καὶ τρίτον προσ αγορεύει. Εοικε δὲ μηδὲ τοῖς πολὺ πρόσθε ῥᾴδιον εἶναι· ὅτι δὴ καὶ Πολυδεύκης, τὰ Ὀνομαστικὰ Καίσαρι Κομμόδῳ συγγεγραφώς, τὰς μὲν ἡμέρας τοῦ μηνὸς ὅπως ἀριθμητέον τε καὶ ὀνομαστέον λέγει, εἰ καὶ μὴ καλῶς, τοὺς μῆνας δ' αὐτοὺς παρασιγῶν ἀπολείπει. Χρῆν δὲ καταριθμῆσαι καὶ τούτους ἀνα μάζοντα καὶ διασαφοῦντα, εἴπερ ᾔδει· ἄλλως τε καὶ Κόμμοδον τῶν ἑτερογλώττων τινὰ ᾿Αττικίζειν διδά σκοντα τὴν φωνήν. Εστι μὲν οὖν οὐ ῥᾴδιον ἀποδοῦκαι τοῖς Ῥωμαίων ὀνόμασι τὰ τῶν ᾿Αθηναίων περί τοὺς μῆνας, καὶ τὴν προσήκουσαν τάξιν εὑρεῖν. Οὐ μὴν ἀλλὰ ζητητέον καὶ τῶν ἐπὶ πραγματείαις δια φόροις μνημονευσάντων μηνός του τὰ λεγόμενα ἐπι σκεπτέον· καὶ ἐκ πλειόνων συλλογιστέον διορίζοντας, ἐφ' ὅσον διακριβοῦσθαι καὶ περὶ τῶν τοιούτων ἂν εἴη· ὅπως ἂν Ελληνικοῖς ὀνόμασι τῶν μηνῶν ἔγω

THEODORI GAZÆ LIBER DE MENSIBUS. μεν χρῆσθαι, Ἑλληνικῶς φράζοντες, ἀλλὰ μὴ, tum ex pluribus distincta explicatione ratiocinanέθνεῖα παραμιγνύντες, ξενίζωμεν περὶ τὴν πατρῷαν φωνὴν, καὶ ἐκμελῆ τὸν λόγον ποιῶμεν. Φιλοσόφου δὲ καὶ τὸ περὶ τούτου ἐσκέφθαι· τῆς αὐτῆς γὰρ ἐπι στήμης ἐστὶν ὀρθῶς τε τοῖς κειμένοις χρῆσθαι ονό μασι, καὶ μηδὲν ἀλλοεθνὲς ἐπιπολάζειν τοῖς οἰκείοις ἐν· ὥσπερ ἀμέλει καὶ τὰ μὲν μὴ ὑπάρχοντα νομο θετεῖν, τὰ δὲ μοχθηρῶς ὀνομασμένα τοῖς πολλοῖς διορθοῦσθαι. Οὕτω γὰρ ἂν ἑκάστη τῶν ἐπιστημῶν, βέλτιον τὸ αὐτῆς ἔργον ἀποτελοῦσα, συμβάλλοιτο εἰς τὴν πολιτικὴν κοινωνίαν· μάλιστα δὲ αἱ περὶ τοὺς λόγους. dum, quatenus fieri poterit de talibus exaela in vestigatio, ut Grace dicentes Græcis mensium numinibus utamur; et ne externa permiscentes, atquo inculcantes, in nostrate lingua quasi hospites peregrinum quiddam sonemus, et ineptum inconcinnumque sermonem faciamus. Porro philosophi est etiam hujusmodi commentatio: cum quidem poritiæ sit rite impositis nominibus uti, et nihil pere grinum pati in propriis vernaculisque superfuere: quemadmodum certe, nomina si desunt, et nova formare et perperam a rudibus indita corrigere. Sic munere fungens universæ reipublicæ conducat; enim unaquæque disciplina melius magisque suo imprimis autem eæ artes quæ consistunt in recti sermonis ratione. Μῆνες Αθηναίων. Β. Δώδεκα μὲν τοίνυν τὸν ἀριθμὸν εἶναι ὀνόματα μηνῶν ταῦτα, ὡς Ἀθηναῖοι ἦγον, πάντες ὁμολογοῦσι· Μουνυχιωνα, Θαργηλιώνα, Σκιροφοριώνα, Εκατομβαιώνα, Μεταγειτνιώνα, Βοηδρομιώνα, Μαιμακτηριώνα, Πυανεψιώνα, Ανθεστηριώνα, Ποσειδεῶνα, Γαμηλιώνα, Ελαφηβολιῶνα. Περὶ δὲ τάξεως καὶ τοῦ ἐφεξῆς ἡ διαφορά τε καὶ 154 Menses Atheniensium. II. Esse igitur hæc Atticorum mensium nomina, duodecim numero, omnibus in confesso est. Sunt autem hac: Munychion, Thargelion, Scirophorion Hecatombæon, Metagitnion, Boedromion, Mæmacterion, Pyanepsion, Anthesterion, Posideon, Gamelion, Elaphebolion. Cæterum quis ordo, et quæ series, atque etiam” ἀμφισβήτησίς ἐστι· πρὸς δὲ καὶ περὶ τοῦ, πῶς δεῖ, quomodo, et quibus verbis in Latinam linguam μεταφέροντας εἰς τὴν Λατίνων φωνὴν, ὀνομάζειν. Πρῶτον δὴ περὶ τάξεως καὶ τοῦ ἐφεξῆς τούτων· ἔπειτα περὶ ἑρμηνείας θεωρητέον. Δοκεῖ γὰρ ὥσπερ στοιχεῖον ἑρμηνείας οὖσα τούτων ἡ τάξις· καὶ τὰ πολλὰ ἴσως τῶν πρὸς τὴν ἑρμηνείαν τεινόντων δέοι ἄν, λαμβάνοντας ἐκ τῶν τῆς συντάξεως οἰκείων, δειπνύειν. Μετὰ δὲ ταῦτα περὶ χρείας ῥητέον· τούτου γὰρ ἕνεκα καὶ τὴν τάξιν εἰδέναι μάλιστα προαιρούμεθα. Καὶ πρὸς τούτοις, εἴ τι ἄλλο πως οἰκεῖον τῇ σκέψει τῇδέ ἐστι, προσληπτέον, βραχύ τι συμπερι. λαμβάνοντας, ἵνα μὴ τοῦ ἔργου μείζον τὸ πάρεργον γίνηται. Περὶ τάξεως τῶν μηνῶν. Γ'. Ειλήφθω τοιγαροῦν μὴν ὁ τυχών πρῶτος τῷ λόγῳ· ἔστω δὲ, εἰ δοκεῖ, Ποσειδεών· μετὰ Ποσει διῶνα δὴ εὐθὺς Γαμηλιών. Μάρτυρες δὲ τούτου Άριστοτέλης τε καὶ Θεόφραστος, ἄνδρες παλαιᾶς μνήμης, καὶ ἐμπείρως ἔχοντες τῆς ᾿Αθηναίων φωνῆς. Δεῖ γὰρ μὴ ἁμάρτυρα φάσκειν, ὡς οἱ προτοῦ θέσεις πρὸς τῷ ψευδεῖ καὶ ἀδεσπότους ἀποδεδώκασι, λέγοντες περὶ τούτων· ἀλλ' ἐφ' ἑκάστοις μάρτυρας παρέχεσθαι ἄνδρας ἀξιοπίστους, ὥσπερ ἐν δικαστηρίῳ. Πᾶν γὰρ τὸ ἐν τούτοις πιστὸν οὐκ ἐκ τεκμηρίων καὶ λόγων τοιούτων, ἀλλ' ἐξ ὧν τινες τῶν ἐνδόξων εἰπόν ἐστι. Τούτων δὴ ὁ μὲν ἐν τῇ περὶ τὰ ζῶα ἱστορία ὧδε λέγει· «Ἡ δὲ θυννίς ἅπαξ τίκτει· ἀλλὰ διὰ τὸ τὰ μὲν πρώτα, τὰ δὲ ὄψια προΐεσθαι, δις δοκεῖ τίκτειν. Ἔστι δὲ ὁ μὲν πρῶτος τόκος περὶ τὸν Ποσειδεῶνα πρὸ τῶν transferentes appellare oporteat, hic discrimen et controversia. Primum igitur de ordine et serie; post de interpretatione considerandum. Nimirum ordo ipse velut interpretationis elementum est, cum et multa forte eorum quæ ad interpretationem tendunt, ex constructionis ordinisque proprietate elicientem oporteat ostendere. Mox de usu dicen dum: cujus gratia ordinem scire imprimis statuimus. Ad hac, si quid aliud huic commentationi proprium, nobis assumendum est, compendiariam viam amplexantibus, ut ne operis diverticulum fat opera instituto majus. De ordine mensium. III. Sumatur itaque primus quisque mensis, sese ut dicendo obtulerit; sitque, si placet, Posi deon; post hunc continuo Gamelion. Cujus rei testes Aristoteles et Theophrastus, priseæ memoriæ viri, atque Atticæ linguæ periti. Neque enim hic non productis testimoniis agere licet, ut qui antehac falsas, testibusque egentes positiones tradiderunt, hanc de mensibus quæstionem tractantes: verum in singulis testes excitare, viros locupletes et fide dignos opus est, non secus atque in judicio. Quidquid enim in his prohabile, non ex signis necessariis, hujusmodique rationibus sequi oportet: sed ex iis sumere, quæ dixere clari celebresque viri. Horum igitur alter in historia animalium sic ait: ‹ Thunna etiam semel parit: sed cum alios fetus

' τῇ περὶ τὰ φυτὰ ἱστορίᾳ ἀρχὴν εἶναί φησι τοῦ δευ τέρου τῶν ἀροτῶν μεθ᾽ ἡλίου τροπάς χειμερινὰς, τοῦ Γαμηλιώνος μηνός. Ἔχει δὲ ἡ λέξις αὐτῷ ὧδε· «Και λοῦσι δὲ οὕτως οὐ πρὸς τὴν σποράν βλέποντες, ἀλλὰ πρὸς τὴν γένεσιν καὶ τὴν χρείαν ἑκάστου. Ἐπεὶ ἡ γε σπορὰ σχεδὸν ἐν τοῖς ἐναντίοις γίνεται. Χειμερι νοῦ γὰρ ἀρχὴ μετὰ τροπάς θερινάς, τοῦ Μεταγειτνιῶνος μηνός (καλοῦσι δὲ τοῦτον πρῶτον τῶν ἀρο τῶν)· τοῦ δευτέρου πάλιν μεθ᾽ ἡλίου τροπάς χειμερι νὰς, τοῦ Γαμηλιώνος μηνός.» Εἰ δὴ περὶ Ποσειδεώνα πρὸ τῶν τροπῶν, καὶ Γαμηλιώνος μετὰ τροπάς· Γαμηλιώνα μετὰ Ποσειδεῶνα εἶναι ἀνάγκη. ὡς δὲ καὶ ἐφεξῆς, συμφανὲς ἐκ τοῦ προκειμένου, καὶ τῆς φρά σεως τοῦτ᾽ ἀκούειν χρεών. Ο γὰρ περὶ Ποσειδεῶνα πρὸ τῶν τροπῶν λέγων καὶ Γαμηλιῶνος μετὰ τροπάς, ἤτοι περὶ τὸν ὀνομαζόμενον μῆνα τὰς τροπὰς εἶναι βούλεται, ἢ περὶ τὸν ἐγγύτατά γε δηλοῦν. Οτι δε καὶ χειμερινὸς αὖ ὁ Ποσειδεών, δῆλον ἐξ ὧν Αρι στοτέλης ἐν τῇ αὐτῇ ἱστορίᾳ διευκιρνει περὶ ἰχθύων τῶν καλουμένων κεστρέων. Εἰπὼν γὰρ πρόσθεν, ὅτι χειμῶνος ὁ κεστρεὺς τίκτει, μετὰ ταῦτα καὶ τὸν μήνα, περὶ δν τίκτει, ὀνομάζει λέγων, ὅτι Ποσειδεώ νος. Αμφω δὲ ταῦτα ἐν τῷ πέμπτῳ τῆς ἱστορίας ἐπὶ τῇδε τῇ λέξει·. Τίκτει δ' ἔνια καὶ χειμῶνος καὶ θέρους· χειμῶνος μὲν λάβραξ, κεστρεὺς, βελόνη θέρους δὲ περὶ τὸν Εκατομβαιώνα θυννίδες· εἶτα • ῎Αρχονται δὲ τίκτειν τῶν κεστρέων οἱ μὲν χελώνες τοῦ Ποσειδεῶνος, καὶ ὁ μύξων καλούμενος, καὶ ὁ κέφαλος· κυοῦσι δὲ τριάκοντα ἡμέρας. • Τοῦτο δ' αὐτὸ πάλιν καὶ ἐν τῷ ἑβδόμῳ φησίν. Αμα δὲ δῆλον, ὅτι καὶ τροπικὸς ὁ Ποσειδεών. Εἰ γὰρ περί Ποσειδεώνα πρὸ τῶν τροπῶν, χειμερινὸς δ' ὁ Ποσειδεών· φανε ρόν, ὅτι περὶ Ποσειδεῶνα αἱ τροπαί. Περὶ γὰρ πρῶ τον μήνα τῶν χειμερινών γίνονται αἱ τροπαί. Καὶ ἡ ι περὶ Ποσειδεῶνα πρὸ τῶν τροπῶν ο ῥῆσις, ἄρα τὸ πότε τοῦ μηνὸς διορίζει· ὡς καὶ μετὰ τροπάς γινομένου τοῦ περὶ τὸν αὐτὸν μῆνα, περὶ δν αἱ τροπαί. Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τῶν ὀρνίθων ἀλκυὼν τίκτει μὲν περὶ τροπάς χειμερινάς. Διὸ καὶ καλοῦνται, ὅταν εὐδιειναὶ γέ νωνται αἱ τροπαί, Αλκυόνειαι ἡμέραι, ἑπτὰ μὲν πρὸ τροπῶν, ἑπτὰ δὲ μετὰ τροπάς· καθάπερ καὶ ᾿Αρι· στοτέλης φησί· καλεῖται δὲ Ποσειδεωνὶς τοῖς πολλοῖς ἡ ὄρνις, παρά του τῶν ἀστείων, ὡς ἔοικε, τοὔνομα εἰληφόσι, παρὰ τὸ τίκτειν Ποσειδεῶνος μηνός· ὥστε σημεῖον καὶ τοῦτ᾽ ἂν εἴη τροπικὸν εἶναι τὸν Ποσει δεῶνα, καὶ τῶν χειμερινῶν πρῶτον. Νῦν μὲν οὖν ἐπ τούτων ειλήφθω χειμερινόν τε καὶ τροπικὸν εἶναι τὸν Ποσειδεῶνα· ὕστερον δὲ καὶ δι᾿ ἀκριβείας μᾶλ λον δειχθήσεται. Τὴν δ᾽ ἀκρίβειαν οὐχ ὁμοίως ἐν ἅπασιν ἐπιζητεῖν δεῖ, ἀλλ' ἐν ἑκάστοις κατὰ τὴν ὑπου κειμένην ύλην, καὶ ἐπὶ τοσοῦτον, ἐφ' ὅσον οἰκεία τῇ μεθόδῳ. prematuros, alios serotinos producat, bis videtur τροπῶν, ὁ δ᾽ ὕστερος τοῦ ἔαρος. ο Θεόφραστος δὲ ἐν parere: editque priorem partum circiter Posideo- »em ante brumam, posteriorem vere. › Porro Theophrastus in historia de plantis, principium sementis secundæ post brumale solstitium esse dicit, mense Gamelione: cujus quidem auctoris hæc sunt verba: «Ita appellant, inquit, c non satus quidem rationem habentes, sed ortus et usus cujusque: quandoquidem satus fit contrariis fere temporibus. Principium enim hiberni (quem primam sementem appellant) post æstivum solstitium est, mense Metaginione: at rursum secundi, mense Gamelione, post solstitium hibernum. › Si ergo dictum est a claris illis viris, circiter Posideonem ante brumam, et mense Gamelione post brumam: Gamelionem post Pusideonem inde esse necesse est. Quod autem mox etiam sequatur, evidens est ex præcedentibus, et ex elocutione id intelligere convenit. Qui namque dicit circiter Posideonem ante brumam, et Gamelione post brumam; vel circa eum mensem (quem nominat) id solstitium esse vult, vel certe circa proximum ostendere. Nam quod hibernus sit Posideon, ex iis in promptu est quæ Aristoteles in eadem bistoria, de mugilibus piscibus commodissime discernit. Cum enim prius dixisset, hieme mugilem parere, postea subdit mensem, circa quem parit, puta Posideonem. Hæc vero utraque in quinto historiæ his verbis scribit: ‹ Sunt autem quæ vel per hiemem, æstatemve suos partus edant; per hiemem, lupus, mugilis, acus: per æstatem circa Hecatombæonem, thunnæ. Et paulo post: e Parere vero incipiunt ex mugilibus, labeones quidem mense Posideone, et mucones, et capitones, geruntque diebus tricenis. Hoc idem rursum libro septimo dicit. Simul vero constat solstitialem esse Posideonem. Nam si ante solstitium circa Posideonem, hibernusque Posideon: manifestum est circiter Posideonem solstitium esse. Circa enim primum hibernum mensem solstitium peragitur. Et illa quidem locutio, circa Posideonem ante brumam, quo mense fiat circumscribit; ut dicendi quoque formula, qua quid post brumam fieri perhibetur, id esse designat 155 circiter eumdem mensem, quo solstitium confectum sit. Quinetiam Alcyon avis circa brumam parit. Quamobrem quoties bruma serena est, dies Alcyonii appellantur septem ante brumam, et septem a bruma; ut etiam Aristoteles ait, vocaturque a multis ipsa avis Posideonis, id est Decembria, ab ¡epido quopiam et urbano auctore, ut videtur, appellationem mutuatis, quod pariat mense Posideone adeo ut illud abunde magnum argumentum sit, solstitialem esse Posideonem, et hiemalium mensium primum. Nunc igitur ex his sumptum sit, hibernum et solstitialem esse Posideonem; quanetiam diligentius posthac demonstrabitur. Sed nec hanc pariter in omnibus diligentians requirere oportet; verum in singulis secundum subjectam materiam, atque hactenus, quatenus po culiaris est docendi rationi. Gamelionem porro statim sequitur Elapheholion; novissimo enim mense brumali opus est; atqui hic Μετὰ δὲ Γαμηλιῶνα εὐθὺς Ελαφηβολιών τελευ ταίου γὰρ μηνὸς τῶν χειμερινῶν δεῖ· οὑτοσὶ δὲ το

THEODORI GAZÆ LIBER DE MENSIBUS. ΙΩΕ λευταῖος. Σημεῖον δέ· Θουκυδίδης γὰρ ἐν τετάρτῃ certe postremus. Cujus rei signum est, quod Thuτῶν ἱστοριῶν τὴν ἑνιαύσιον ἐκεχειρίαν, τὴν γενο μένην Λακεδαιμονίοις καὶ ᾿Αθηναίοις, τελευτῶντος ὀγδόου ἔτους τῷ πολέμῳ, τετράδι ἐπὶ δέκα τοῦ Ἐλαφηβολιώνος μηνὸς ὁμολογεῖσθαί φησι· τὴν δ' αὐτὴν ἐκεχειρίαν καὶ διελθόντος τοῦ χειμῶνος ἅμα ἦρι τοῦ ἐπιγινομένου θέρους γεγονέναι. Κάν τῇ πέμπτῃ δ' αὖ τῶν αὐτῶν ἱστοριῶν σπονδὰς γενέσθαι φησὶν ἐπὶ ἄρχοντος ᾿Αθήνῃσιν ᾿Αλκαίου, Ελαφηβολιώνος μηνὸς ἕκτῃ φθίνοντος. Τὰς δ᾽ αὐτὰς σπονδὰς καὶ τελευτῶντος τοῦ χειμῶνος ἅμα ἦρι γενέσθαι φησίν. Ἔτι δ' Αριστοτέλης τῶν θηρίων τὴν ἄρκτον ἱστορεί τὴν ὀχείαν ποιεῖσθαι τοῦ μηνὺς τοῦ Ἐλαφηβολιώνος• χύειν δὲ ἡμέρας τριάκοντα, καὶ τίκτειν περὶ τὸν καιρόν, ὃν φωλεῖ· ὅταν δὲ ἐκθρέψῃ τρίτῳ μηνί, ἐκβαίνειν ἤδη τοῦ ἔαρος. Ταῦτα δ' εἰπὼν ἐν ἑβδόμῳ, πάλιν ἐν ὀγδόῳ φησὶ τὴν ἄρκτον ἐντίκτειν περὶ τοῦτον τὸν καιρὸν, καὶ φωλεῖν ἕως ἂν ὥρα ᾗ ἐξάγειν τοὺς σκύμνους· τοῦτο δὲ ποιεῖν τοῦ ἔαρος περὶ τρίτον μῆνα ἀπὸ τῶν τροπῶν. Ωστ' ἐάν τε τίκτειν ἀπὸ τροπῶν χειμερινῶν περὶ τρίτον μῆνα, ἐάν τε ἐξάγειν ἀπὸ ἐαρινῆς Ισημερίας περὶ τρίτον ἀκούειν δέῃ· κατ' ἄμφω δὲ τὸν Ἐλαφηβολιῶνά γε μῆνα τελευταῖον εἶναι τῶν χειμερινῶν καὶ τρίτον συμβαίνει. Τίκτειν γάρ φησι περὶ ὃν καιρὸν μάλιστα φωλεῖ· φωλεῖ δὲ τὰ χερσαία πάντα τοῦ χειμῶνος, ὡς εἴρηται ἐν τῷ ὀγδόῳ. Χειμερινὸς ἄρα ὁ Ελαφηβολιών, περὶ δν κύει. Οὐ πρῶτος δὲ, οὐδὲ δεύτερος τρίτος ἄρα· εἴ γε τρεῖς περὶ ἑκάστην τῶν ὡρῶν μῆνές εἰσιν. Εφεξῆς δ' Ελαφηβολιῶνι Μουνυχιών· τέταρτος μὲν γὰρ ἀπ' Ελαφηβολιώνος Σκιροφοριών, τρίτης δὲ ἀπὸ Μουνυχιῶνος. Αριστοτέλης ἐν τῇ αὐτῇ περὶ ζώων Ιστορία ὧδε καταριθμούμενος τέταχε· «Τίκτουσε δ' οἱ πλεῖστοι τῶν ἰχθύων ἐν μησὶ τρισὶ, Μουνυχιῶνι, καὶ Θαργηλιώνι, καὶ Σκιροφοριῶνι.» Δημοσθένης δὲ ἐν τῷ Περὶ παραπρεσβείας λόγῳ· «Η μὲν τοίνυν εἰρήνη,» φησίν, «Ελαφηβολιώνος ἔκτῃ ἐπὶ δέκα ἐγένετο· ἀποδημήσαμεν δὲ ἡμεῖς ἐπὶ τοὺς ὅρκους τρεῖς ὅλους μῆνας. Καὶ τοῦτον ἅπαντα τὸν χρόνον ἦσαν οἱ Φωχεῖς σῶοι. Εχομεν δὲ ἀπὸ τῆς πρεσβείας τῆς ἐπὶ τοὺς ὅρκους τρίτῃ ἐπὶ δέκα τοῦ σκιροφοριῶνος.» Καὶ Αἰσχίνης δὲ ἐν τῇ περὶ παραπρεσβείας απολογία, ὑπειπών, ὅτι δὴ τὴν ἐπι στολὴν γράψεις Χάρης Ελαφηβολιώνος μηνὸς ἕκτῃ φθίνοντος, ἐπήνεγκε τάδε·. Ακούετε, ὅτι μουνυχιῶνος ἐψηφίσθη τρίτῃ ἐσταμένου· ὁ δὲ Κερσοκλέ στης πόσαις πρότερον ἡμέραις ἀπώλεσε την Θρά κην, πρὶν ἐμὲ ἀπιέναι; ὥς φησι Χάρης στρατηγός, καὶ ἐπιστολὴ, τοῦ προτέρου μηνός· εἴπερ Ἐλαφηβολιών ἐστι Μουνυχιώνος πρότερος. ο Οτι περὶ Μουνυχιωνα ἡ ἐαρινή ισημερία. Δ'. Δῆλον δὲ τοῦτ' αὐτὸ καὶ ἐκ τοῦ δεῖν μῆνα συν εχῆ εἶναι, περὶ δν Ισημερία ἐαρινή. Περὶ Μουνυχιωνα δὲ αὕτη. Θεόφραστος γὰρ ἐν τοῖς αὐτοῖς περὶ ἀροτοῦ, ὥσπερ ἀπὸ τροπῶν εἶναί φησι τὴν ἀρχὴν τοῦ πρώτου, καὶ δευτέρου τῶν ἀρετῶν, ὡς καὶ τὴν τοῦ τρίτου ἀπὸ Ισημερίας εαρινῆς εἶναι ἐνδεικνύμενος· Ἀρχὴ τοῦ τούτου, ο φησίν, εδν καλοῦσι θερινόν, Μουνυχιώνος· cydides historiæ libro quarto inducias annuas inter Athenienses Lacedæmoniosque factas, anno belli octavo excedente, mensis Elaphebolionis quartodecimo die pactas esse dicit, et easdem exacta quidem hieme, ineunte simul vere æstatis subsequentis confectas. Et etiam in quinto ejusdem bi storia, præfectum gerente Athenis Alco federa percussa esse dicit, mensis Elaphebolionis sextoante finem die, idque sub hiemis extremum et veris initium. Præterea vero scribit Aristoteles ursam coire mense Elaphebolione, ferreque uterum dies triginta, et parere eo tempore quo latet; cum vero prolem enutrierit, exire mense jàm veris tertio. Hæcque habet in septimo. Rursum in octavo inquit, ´eo tempore ursam eniti, tandiuque latere, quoad tempus sit, ut suos catulos in apertum producat; idque verno tempore, mense a bruma tertio feri. Quocirca sive audiendus cum dicit, parere tertio & bruma mense, sive cum producere suos fetus ab æquinoctio verno tertio mense; utroque sane modo Elaphebolionen hibernorum mensium ultimum, et tertium esse contingit. Parere enim ait per id tempus quo latet; latent vero terrestria cuncta hieme, ut ab eo dictum est in octavo. Hibernus est igitur Elaphebolion, quo mense ursa ventrem gestat. Αtqui non primus, non secundus, ergo tertius. Siquidem anni tempestatibus terni menses ascri buntur. Continens est vero Elaphebolioni Munychion; quartus enim ab Elaphebolione Scirophorion, tertius autem a Munychione. Aristoteles in eadem historia de animalibus bos sic ordine enumerat: ⚫ Pariunt certe pisces plurimi tribus his mensibus, Munychione, Thargelione, Scirophorione. Demosthenes vero in oratione De ementita legations: •Pax (inquit) Elaphebolionis decimo sexto die facta est: porro tres integros menses ad jusjurandum recipiendum peregre abfuimus, idque totum tempus salvi fuere Phocenses; rediimusque ab ea legatione de jurejurando, decimo tertio die Scirophorionis. Et Æschines vero in Defensione falsa legationis, cum ante dixisset, epistolam per Charetem scriptam esse sexto sub finem Elaphebolionis die, hæc subinde intulit: e Auditis (inquit) rogationem in populo scitam fuisse tertio Munychionis die verum quot prius diebus Cersocleptes Thraciam amisit, quam ipse abirem, ut testatur Chares imperator, et epistola, superiori mense epistola. Nam certe Elaphebolion Munychione prior. ▸ Quod circa Munychionem sit vernum æquinoctium.. IV. Jam vero id ipsum constat ex eo quod Elaphebolioni eum mensem continuum esse oporteat, circa quem sit æquinoctium vernum. At ipsnın circa Munychionem est. Nam Theophrastus eodem quo supra de semente loeo, quemadmodum principium sementis primæ et secundæ ab utroque solstitio esse dicit, ita et tertiæ post vernum æquino ¦

ad Eusebii CHRONICON APPENDIX. crium bis verbis ostendit: Principium tertii salus ἐν ᾧ σπείρεται σίκυος, κολοκύνθη, βλίτον.» Οὐ μὴν (inquit) quem aestivum vocant, est Munychione: quo . tempore seritur cucumis, cucurbita, blitum. Quin eliam pisces plurimos juxta æquinoctium verpum parere ait Aristoteles et plurima ex parte tribus bis mensibus, ut dictum est, Munychione, Thargelione, Scirophorione. Eo ft ut circa Munychio nem sit vernum æquinoctium, et Elaphebolionem statim Munychion consequatur. Cæterum post Munychionem continuo Thargelionem esse, deinde Scirophorionem, non modo ex iis manifestum, quæ nunc ex Aristotele retulimus; sed ex iis etiam, quæ ab ipso dicta 156 sunt de bobus, et cervis, in iisdem libris de animalibus. • Bobus (inquit) initium coitus est mense Thargelione et Scirophorione plurimis. Sed nonnulla etiam usque ad autumnum coeundi tempus deducunt.» Et cervos præterea cornua amittere dicit mense Thargelione. Id vero mense veris secundo accidere conspicimus. Eodem porro pertinet etiam illud, quod in eo opere, quod Μετὰ τὰ φυσικά inscripsit, c navigationem › scribit ‹ fieri ab æquinoctio, › et ‹ ex Dionysiis Thargelia festa quod hæc certe post Dionysia. Constat enim solitum celebrari Liberó patri festum mense Munychione, circiter æquinoctium vernum. Scirophorionem vero mox esse post Thargelionem testatur Theophrastus in iisdem libris de plantis dicens: «Pinum, abietem, robur iutermittere incrementum, ternaque edere germina: primum, summo vere statim, Thargelionis initio; secundum intermissis diebus cireiter triginta, vel pauxillo pluribus circa Scirophorionem desinentem; tertium denique, interjecto fere quindecinn dierum spatio, emittere, nec diutius senis aut septenis diebus He- catombæonis.» Testimonii autem loco est illud quoque plebiscitum, quod producit Eschines in oratione adversus Ctesiphontem. Dicit enim decretum esse die Thargelionis penultimo, ut comitia haberentur ineuntis Scirophorionis secundo die vel tertio. Post Scirophorionem vero Hecatombaonem esse, cum in supradictis declarat Theophrastus, tum in iis quæ de amputatione tibialis calami memoriæ prodit. Ait enim, cædi solitum tempestive usque ad Antigenidem, cum adhuc simplici musica uterentur, sub Arcturo, mense Boedromione. Post quam vero accessit fictio, et cantus luxuries, mutatam cæsuram, cædique cœptum Scirophorione et Hecatombeone, velut paulo ante solstitium, vel sub ipso solstitio. Et Aristoteles etiam hos tres menses continenter atque ordine constituit, cum dixit: • Locust, inter ea quæ tenui crusta integuntur, ova, quæ post eoitum conceperunt, tribus utero gerunt niensibus, Scirophorione, Hecatombaone, Metagitnione.» Insuper autem id ex aliis quoque multis certum est et exploratum. Mensem enim continuum ordinare necesse est, in quo sit solstitiuai æstivum, quartum quidem a Munychione, ut a vernorum mensium primo. At circa Hecatombeonem solstițium est, ut etiam Aristoteles in eadem maniἀλλὰ καὶ τῶν ἰχθύων τοὺς πλείστους τίκτειν περὶ εαρινήν ισημερίαν Αριστοτέλης φησί· τοὺς δὲ πλείστους καὶ ἐν τρισὶ μησί, Μουνυχιώνι, Θαργηλιώνι, Σκιροφοριῶνι, ὡς εἴρηται. Οὐκοῦν περὶ Μουνυχιῶνα ἡ ἑαρινὴ ισημερία, καὶ ἐφεξῆς Ἐλαφηβολιῶνι Μουνυχιών. Μετὰ δὲ Μουνυχιῶνα εὐθὺς εἶναι Θαργη λιῶνα, εἶτα Σκιροφοριῶνα, επίδηλον οὐκ ἐκ τῶν νῦν δὴ εἰρημένων ᾿Αριστοτέλους μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν λεχθέντων αὐτῷ περὶ βοῶν καὶ ἐλάφων ἐν τοῖς αὐτοῖς περὶ ζώων ἱστορουμένοις. ο "Αρχονται τῆς ἐχείας, φησὶν, καὶ βοῦς περὶ τὸν Θαργηλιώνα μῆνα καὶ τὸν Σκιροφοριῶνα αἱ πλεῖσται· οὐ μὴν ἀλλ᾽ ἔνισι καὶ μέχρι τοῦ μετοπώρου κυίσκονται. ο Καὶ τοὺς ἐλάφους δὲ ἀποβάλλειν περὶ Θαργηλιώνα τα κέρατα λέγει· τοῦτο δὲ δευτέρῳ μηνὶ τῶν ἐαρινῶν συμβαίνον ὁρῶμεν. Εἰς ταυτὸ δὲ τείνει καὶ τὸ ἐν τοῖς Μετὰ τὰ φυσικὰ ῥηθέν· ὅτι ι ἐξ ισημερίας ἐγένετο ὁ πλοῦς, ο καὶ ι ἐκ Διονυσίων Θαργήλια, διότι μετὰ τὰ Διο νύσια. Δῆλον γὰρ, ὅτι Μουνυχιώνος καὶ περὶ ἰστ με ρίαν ἐαρινὴν ἤγετο Διονύσῳ ἡ ἑορτή. Σκιροφοριώνα δ' ἑξῆς εἶναι Θαργηλιῶνι μαρτυρεῖ καὶ Θεόφραστος ἐν τοῖς αὐτοῖς περὶ φυτών, λέγων·. Πεύκην, καὶ ἐλάτην, καὶ δρῦν διαλείπειν περὶ τὴν αύξησιν, καὶ τρεῖς ἀφιέναι βλαστούς· τὸν μὲν πρῶτον ἄκρου ἔαρος, εὐθὺς ἱσταμένου τοῦ Θαργηλιώνος· τὸν δὲ δεύτερον διαλιπούσας περὶ τριάκοντα, ἢ μικρῷ πλείους ἡμέρας ἐπιβάλλεσθαι περὶ τὸν Σκιροφοριώνα μῆνα λήγοντα· τὸν δὲ τρίτον διαλιπούσας περὶ πεν τεκαίδεκα ἡμέρας, ἐπιβάλλεσθαι ἓξ ἢ ἑπτὰ ἡμέρας Εκατομβαιώνος. ο Μαρτύριον δὲ καὶ τὸ ψήφισμα, ὅπερ Αἰσχίνης προφέρεται ἐν τῷ Κατὰ Κτησιφῶντος λόγῳ. Φησὶ γὰρ γεγράφθαι Θαργηλιώνος μηνός δευτέρα φθίνοντος, ἀγορὰν ποιῆσαι τῶν φυλών, Σχιροφοριῶνος δευτέρᾳ ἱσταμένου καὶ τρίτῃ. Ἐπὶ δὲ Σκιροφοριών. Εκατομβαιώνα εἶναι δηλοῖ μὲν καὶ ἐκ τῶν νῦν εἰρημένων Θεόφραστος, οὐχ ἥκιστα δὲ καὶ ἐξ ὧν ἱστορεῖ περὶ τῆς τομῆς τοῦ αὐλητικοῦ καλάμου. Λέγει γὰρ πρὸ ᾿Αντιγενίδου μὲν, ἡνίκα ηύλουν ἀπλάστως, ὡραίαν τὴν τομὴν εἶναι ὑπ' Αρκτούρῳ Βοτδρομιῶνος μηνός· ὕστερον δὲ, ἐπειδὴ εἰς τὴν πλάσιν μετέβησαν, μετακινηθῆναι· τέμνειν γὰρ τοῦ Σκιροφοριῶνος καὶ Εκατομβαιῶνος· ώσπερεὶ πρὸ τροπῶν μικρὸν, ἢ ὑπὸ τροπάς. Καὶ Ἀριστοτέλης δὲ τρεῖς έφεξῆς τέταχε τουτουσὶ μῆνας, εἰπών· «Τῶν δὲ μαλακοστράκων οἱ κάραβοι μετὰ τὴν ὀχείαν κυοῦσι, καὶ ἴσχουσι τὰ ἐὰ περὶ τρεῖς μῆνας, Σκιροφοριώνα, καὶ Εκατομβαιῶνα, καὶ Μεταγειτνιῶνα.» Ετι δὲ βέβαιον καὶ ἐκ πολλῶν ἄλλων. Μῆνα γὰρ τάξαι δεῖ προσεχή, περὶ ἂν αἱ θεριναὶ τροπαί· τέταρτον γὰρ ἀπὸ Μουνυχιῶνος, ὃς δὴ πρῶτος ἦν τῶν ἐαρινῶν. Περὶ Εκατομβαιῶνα δὲ αἱ τροπαὶ αἱ θεριναι, ὡς καὶ ᾿Αρι στοτέλης διασαφεῖ, λέγων ἐν τοῖς αὐτοῖς περὶ ζώων· • Ενια δὲ τίκτει χειμῶνος καὶ θέρους· χειμώνας μὲν λάβραξ καὶ κεστρεὺς, θέρους δὲ περὶ τὸν Ἔκα τομβαιῶνα θυννίδες, περὶ τροπάς θερινάς·» καὶ πάλιν • Οχεύονται θύννοι, καὶ σκόμβροι, ο φησί, ο περι τὸν Ἐλαφηβολιώνα φθίνοντα· τίκτουσι δὲ περὶ τὸν Εκατομβαιώνα ἀρχόμενον.» Ο γὰρ πρότερον περί

THEODORI GAZÆ LIBER DE MENSIBUS. τροπάς θερινάς είπε, τοῦτ' αὐτὸ ὕστερον περὶ Ἑκα- festat historia. Quædam, inquit, pariunt hiemne, ' τομβαιώνα ἀρχόμενον λέγει· ὡς ἄρα περὶ Εκατομ- alia estate: hieme, lupus, mugilis; æstate, atque Επιῶνα ἀρχόμενον τῶν θερινών γινομένων τροπῶν· adeo Hecatombæone mense, circiter solstitium, ὁμολογούμενον δὲ τούτοις καὶ τὸ περὶ τομῆς τοῦ thunnæ.» Item: Coeunt thunni et scombri, inquit, αθλητικοῦ καλάμου Θεοφράστῳ λεχθέν· «Τέμνουσι sub finem Elaphebolionis, pariuntque Hecatomγὰρ δὴ νῦν, ο φησί, τοῦ Σκιροφοριῶνος καὶ Ἑκα- bæonis principio. › Quod namque circiter æstivum τομβαιώνος, ώσπερεί πρὸ τροπῶν μικρὸν, ἢ ὑπὸ solstitium prius dixit, id postea dicit initio Ilecaτροπάς· ν καὶ τὸ πρότερον δὴ παρατεθέν, ὅτι τρο tombæonis, tanquam scilicet æstivo solstitio exsiπάς θερινάς, τοῦ Μεταγειτνιῶνος μηνός· εἴ γε μετά stente circa ineuntem Hecatombæonem. Jain ab iis Εκατομβαιώνα Μεταγειτνιών ἐφεξῆς. non alienum, quod de amputatione tibialis calami Theophrastus retulit: «Cædunt, inquit, hac tempestate mensibus his, Scirophorione, et Hecatomleone: paulo videlicet ante solstitium, vel sub ipso; nec non id ipsum, quod ante ex eodem auctore de semente eitavimus, puta mense Metagitnione post æstivum solstitium, primam sementem fieri; siquidem post Hecatombæonem proxime est Metagitnion. "Οτι ἀρχὴ ἐνιαυτοῦ Ἀθηναίοις ὁ Ἑκατομβαιών. Ε΄. Καὶ Ἀθηναῖοι δὲ τοῦ ἐνιαυτοῦ ἤρχοντο ἀπὸ Εκατομβαιῶνος, διὰ τὸ τὰς τροπὰς γίνεσθαι περὶ αὐτόν. ᾿Απὸ γὰρ θερινῶν τροπῶν ἡ ἀρχὴ ἦν ἐκείνοις τοῦ ἔτους· ὥσπερ Ῥωμαίοις ὕστερον ἀπὸ τῶν χειμερινῶν. ᾿Αρχὴν μὲν οὖν εἶναι τοῦ ἔτους τὸν Ἑκατομβαιώνα δῆλον Δημοσθένης ποιεῖ ἐν τρίτῳ τῶν Ολυνθιακῶν, λέγων· «Μετὰ δὲ ταῦτα, διελθόντος τοῦ ἐνιαυτοῦ τούτου, Ἑκατομβαιών, Μεταγειτνιών, Βοηδρομιών· τούτου τοῦ μηνός μόγις μετὰ μυστή για δέκα ναῦς ἀποστείλατε.» Επιδείκνυσι γὰρ τὴν Αθηναίων ἀμέλειαν καὶ εἰς τρεῖς ἔτι μῆνας τοῦ ἐπιόντος ἐνιαυτοῦ προσπαρατετάσθαι· ὡς δ᾽ ἀπὸ ἱερινῶν τροπῶν εἶναι τὴν ἀρχὴν, Σιμπλίκιος, ἐξηγούμενος Αριστοτέλους τῆς φυσικῆς ἀκροάσεως τὸ πέμπτον, ὧδε περὶ τοῦ φύσει προτέρου καὶ ὑστέρου – λέγων πιστοῦται· «Ας δὲ ἡμεῖς ποιούμεθα ἀρχάς, ἐνιαυτοῦ μὲν περὶ θερινάς τροπάς, ὡς Ἀθηναῖοι· ἢ περὶ μετοπωρινάς, ὡς οἱ περὶ τὴν νῦν καλουμένην Ασίαν· ἢ περὶ χειμερινὰς, ὡς Ῥωμαῖοι· ἢ περὶ ἑκρινάς, ὡς Αραβες καὶ Δαμασκηνοί· μηνὸς δὲ, ὥς τινες, ἀρχὴν τὴν πανσέληνον λέγουσιν ἢ τὴν νέαν· ἔσονται θέσει αὗται. ο Πάλιν εἰ ἀρχὴ μὲν τοῦ ἔτους ἀπὸ τροπῶν θερινῶν ᾿Αθηναίοις, ὡς Σιμπλίκιος λέγει· θέρους δὲ περὶ τὸν Εκατομβαιώνα περί τροπάς τίκτουσι θυννίδες, ὡς Ἀριστοτέλης· συμπέρασμα, ὅτι ἀρχὴ τοῦ ἔτους ὁ Εκατομβαιών, τροπικὸς ὢν θερινός. Αλλὰ μὴν καὶ ἑορτὴν Ἀθηναῖοι τότε ἦχον δημοτελή, καὶ ἔθυον μεγαλοπρεπῶς τῷ Ηλίῳ, ὡς περὶ τροπάς ὄντι· ὅθεν καὶ τοὔνομα τῷ μηνὶ Εκατομβαιών, Κρονίῳ πρότερον, ὡς Πλούταρχος φησι, καλουμένῳ. Κέκος δὲ, Πρόκλου χλευάζων, γελοίως τὰς Ησιό δου ἐξηγεῖται ἡμέρας, ἕτερον εἶναι μῆνα Εκατομ Επιῶνος τὸν Κρόνιον ὑπολαμβάνων, καὶ τρίτον συν τάττων ἀπὸ Εκατομβαιώνος· καὶ Θαργηλιώνα μὲν καὶ Μεταγειτνιῶνα μηδαμῶς ὀνομάζων ὑπ' ἀμαθίας, Ληναιώνα δὲ (ἂν καὶ αὐτὸς ᾔδει Ἰανουάριον δντα) καταλέγων ἐν τοῖς τῶν ᾿Αθηναίων μησὶ, καὶ δεύτε ρον τιθεὶς ἀπὸ Εκατομβαιώνος. Εκατομβαιώνα μὲν οὖν εἶναι μετὰ Σκιροφοριῶνα εὐθὺς, καὶ περὶ Ἑκατομβαιώνα τὰς θερινὰς εἶναι τροπάς, φανερὸν δὴ ἐνθένδε· Μεταγειτνιώνα δ' ἑξῆς εἶναι, εἶτα Βοηδρομιώνα, δήλωσις μὲν καὶ τὰ Δημοσθένους ἄρτι είρηQuod principium anni Alici sit Hecatombæon. onem, V. Et annum quidem Athenienses ab Hecatombæone incipiebant, quod eo mense perageretur solstitium. Ab æstivo enim solstitio iis erat anni principium, quemadmodum Romanis posterius ab hiberno. Principium itaque anni esse Hecatombex Demosthene in tertia Olynthiacarum compertum habemus: «Deinde vero, inquit, hoc anno exacto labitur lecatonbæon, Metagitnion, Boedromion. Hoc mense vix tandem post mysteria decem naves misistis. Demonstrat enim Atheniensium socordiam in tertium usque mensem ineuntis anni protractam fuisse; nam quod ab æstivo solstitio sit anni principium, Simplicius exponens quintum physica auscultationis Aristotelis, ita de eo, quod est natura prius et posterius edisserens, his verbis fidem facit: • Quæ, o inquit, c facimus initia, anni quidem, vel ad æstivum solstitium, ut Attici; vel ad autumnale æquinoctium, ut terre, quæ nunc Asia dicitur, incola; vel circa brumam, ut Romani; vel circa æquinoctium vernumn, ut Arabes et Damasceni: mensis vero, ut quidam volunt, plenilunium aut novilunium: hæc erunt positione.»Rursum si Atheniensibus anni principium est, ut refert Simplicius, ab æstiva solis reciprocatione, et æstate circa eamdem thunnæ pariunt, mense Hecatombæone, ut vult Aristoteles: inde fit, ut Hecatombaon sit anni initium; æstivus cum sit et solstitialis. At vero ferias eliam tum agebant publicas Athenienses, et splendide sacrificabant Soli: ut qui in solstitio esset: unde et nensi Hecatombæoni 157 nomen, Cronio prius, ut Plutarchus inquit, nuncupato. Porro Cecus Proclum irridens, dies Hesiodi ri-' dicule interpretatur, alium mensem ab Hecatombæone Cronion' esse existimans, et tertium ab illo constituens et Thargelionem quidem, ac Metagitnionein, præ imperitia, nullo modo nominans; Lenæonem vero (quem idem Januarium esse sciebat ) inter Atticos menses recensens, et propinqua sede Hecatombæoni collocans. Hecatombæonem igitur esse statim a Scirophorione, et circa Hecatombaonem æstivum solstitium confici, hinc constat dilucide. Cæterum Metagitnionem esse deinceps, postea Boedromionem, declarant quidem

κατο ea quæ nuper ex Demosthene protulimus. Metagit- μένα· ἐπιμαρτυρεῖ δὲ καὶ τὸ Θεοφράστου περὶ ἀρος nionem autem esse proximum Hecatombæoni, etiam illud Theophrasti de satu antedictum suffragatur. Hiberni enim satus initium esse dicit, post æstivum solstitium, mense Melagitnione; solstitium vero estivumn erat circa Hecatombæonem; et illud quoque Aristotelis de locustarum graviditate. Nam post Hecatombæonem statim Metagitnionem numerat. Boedromionem autem esse post Metagitnionem, ex eo quod dixit Aristoteles de locustarum partu, colligere est. Sub areturum enim ait locustas excludere; tribus vero mensibus, quæ conceperunt ova, in utero ferre, Scirophorione, Hecatombæone, Metaginione. Arcturusque circa Boedromionem oritur. Nam cervas saliri ab Arcturo, unense Boedromione refert. Et Theophrastus tempestivam esse calami cæsuram sub arcturo. Porro Suidas ille dictionarii scriptor, recte hoc quidem dixit, Metagitnionem secundum esse mensem Atheniensibus. At post Boedromionem deinceps est Mæmacterion: idque in promptu est. Nam Aristoteles eodem quo de cervis loco, hunc proximum illi ordine constituit, cum dixit: • Coitus vero fit post Arcturum, circa Boedromionem et Mæmacterionem. › Animalia quoque imbecilliora prius migrare ad temporum mutationes docet, coturnices quidem Boedromione, grues autem Memacterione, ut scilicet videmus grues sequente mense post coturnices ex frigidis locis ad apricos et tepidos discedere. Simul autem hinc quoque compertum est, quod operæ pretium sit statuere mensem, in quo sit autumni " equinoctium, quartum quidem ab Hecatombone, circa quem aestivum solstitium agebatur. Mamacterion vero est, in quo fit æquinoctium. Nam circa Arcturum æquinoctium est; porro Mæmacterione est Arcturi ortus. Harum autem positionum partim auctor Theophrastus, forere siliquam ceroniam circa Arcturum,quinoctiumque memoriæ prodens; et præterra Galenus medicus ita scribens in libris de salubribus: «Est naturrimum, inquit «tempestivissimumque abietis semen circiter Arcturi ortum, quod tempus Romæ Septembrem vocant; › partim etiam auctor est Aristoteles: • Post Arcturum, inquit, «Boedromione, et Mæmacterione,» ut ante explicatum est. Alioquin mensium propinquitatem nequaquam significaret, qui hoc modo scribit. Id vero absurdum, quandoquidem certis anni tempe statibus ad coitus partusque animantia natura incitat, et vel toto utitur tempore, vel maxime ejusdem medio, præsertim si jam principium occuparit. Argumentum vero hujus cohærentiæ non parvum illud quoque, quod de bubus sic dictum est: «Incipiunt coire boves Thargelione et Scirophorione plurimæ. At vero etiam aliquæ tempus coeundi usque ad autumnum deducunt. Tempus enim plurimarum contrahens ad duos illos menses Thargelionem et Scirophorionem, a nonnullarum tenpore distinxit. In summa, ubi eo ordine interpretatur, nihil præcidens, definiensve, temporis τοῦ λεχθὲν πρότερον, Μεταγειτνιῶνα ἐφεξῆς εἶναι Εκατομβαιώνι. Τοῦ γὰρ χειμερινοῦ ἀρχὴν μετὰ τρο πὰς θερινὰς τοῦ Μεταγειτνιῶνος μηνὸς εἶναί φησιν· αἱ δὲ θεριναὶ τροπαὶ περὶ Εκατομβαιώνα ἦσαν· καὶ ἔτι τὸ ᾿Αριστοτέλους περὶ κυήσεως τῶν καράβων. Μετὰ γὰρ Εκατομβαιώνα Μεταγειτνιώνα αριθμεῖ ἐφεξῆς. Βοηδρομιῶνα δὲ ἐπὶ Μεταγειτνιώνι εἶναι συλλογίσασθαι δεῖ, καὶ ἐκ τοῦ ῥηθέντος Αριστο τέλει περὶ τόκου τῶν καράβων ἐστί. Πρὸ ᾿Αρκτού ρου γάρ φησι τοὺς καράβους ἐκτίκτειν· κυοῦσι δ περὶ μῆνας τρεῖς, Σκιροφοριώνα, Εκατομβαιώνα, Μεταγειτνιώνα· Αρκτούρός τε περὶ Βοηδρομιώνα ἐπιτέλλει. Οχεύεσθαι γὰρ τὰς ἐλάφους φησὶ μετ' Αρκτούρον περὶ Βοηδρομιώνα. Καὶ Θεόφραστος ὡραίαν εἶναι τὴν τοῦ καλάμου τομὴν ὑπ' ᾿Αρκτούρῳ, Βοηδρομιώνος. Καὶ Σουΐδας δὲ δὴ ὁ λεξικὸς ὑγιές εἴρηκε τοῦτό γε, δεύτερον εἶναι ᾿Αθηναίοις μῆνα τόν Μεταγειτνιῶνα εἰπών· μετὰ δὲ Βοηδρομιώνα έρ εξῆς Μαιμακτηριών. Δῆλον δέ· Αριστοτέλης γὰρ ἐν τοῖς αὐτοῖς περὶ ἐλάφων, τοῦτον ἑξῆς τέταχεν εἰπών· • Η δ' ὀχεία γίνεται μετ' Αρκτούρον, περὶ τὸν Βοτ δρομιῶνα καὶ Μαιμακτηριῶνα.» Καὶ τῶν ζώων δὲ τὰ ἀσθενέστερα πρότερον ποεῖσθαι τὴν μετάστασιν πρὸς τὰς μεταβολὰς τῶν ὡρῶν ἐπιδεικνὺς, όρτυγας μὲν Βοηδρομιώνος, γεράνους δὲ Μαιμακτηριώνος μεταβάλλειν φησί· καθάπερ ἀμέλει δὴ καὶ ὁρῶμεν τὰς γεράνους τοῦ ἐπιόντος μηνός μετὰ τοὺς ὄρτυγας ἀπαίρειν ἐκ τῶν ψυχρῶν τόπων εἰς τοὺς ἀλεεινούς. Αμα δὲ δῆλον καὶ ἐκ τοῦ μῆνα δεῖν τάξαι, περὶ ἂν ή φθινοπωρινή ισημερία· τέταρτον γὰρ ἀπὸ Ἔχει τομβαιώνος, περὶ ἂν ἡ θερινὴ ἦν τροπή. Μαιμακτη ριὼν δὲ, περὶ ἂν ἡ ἰσημερία. Περὶ ᾿Αρκτοῦρον γάρ ἡ ἰσημερία. Περὶ Μαιμακτηριώνα δὲ ὁ ᾿Αρκτούρος. Τῶν δὲ θέσεων τῇ μὲν αὐθέντης Θεόφραστος, ἀνθεῖν ἱστορῶν τὴν κερωνίαν περὶ ᾿Αρκτοῦρόν τε καὶ ἴσημε ˙ ρίαν· καὶ προσέτι Γαληνὸς ὁ ἰατρὸς, γράφων ἐν τοῖς περὶ ὑγιεινῶν λόγοις ὧδε·. Εστι μὲν ὡραιότατον τῆς ἐλάτης τὸ σπέρμα περὶ τὴν ἐπιτολὴν τοῦ ᾿Αρ κτούρου, ὅστις καιρὸς ἐν Ρώμῃ ὁ καλούμενος μὲν Σεπτέμβριος ἐστι· ν τῇ δ' αὐθέντης ᾿Αριστοτέλης • Μετ' 'Αρκτούρον ο γάρ, φησί, ο περὶ Βοηδρομιώνα καὶ Μαιμακτηριῶνα, ο ὡς εἴρηται. Ἡ οὐ τὸ πάρεγυς ἂν σημαίνοι ὁ οὕτω φράζων. Τοῦτο δὲ ἄτοπον· ἐπεὶ καὶ ἡ φύσις πρὸς τὰς ὥρας ποιεῖται τὰς οχείας καὶ τοὺς τόκους τῶν ζώων· καὶ ἤτοι ὅλῃ χρῆται τη ὥρᾳ, ἢ τῷ μέσῳ που μάλιστα τῆς αὐτῆς, ἄλλως το καὶ εἰ τῇ ἀρχῇ χρησαμένη ήδη τυγχάνοι. Σημεῖον δ' οὐ μικρὸν τοῦ προσεχοῦς καὶ τὸ περὶ βοῶν οὕτω ῥηθέν· ο "Αρχονται τῆς ὀχείας αἱ βοῦς περὶ τὸν βαρ γηλιώνα μῆνα καὶ τὸν Σκιροφοριῶνα. Οὐ μὴν ἀλλ' ἔνιαι καὶ μέχρι τοῦ μετοπώρου κυίσκονται. Τὸν γὰρ τῶν πλείστων χρόνον ενώσας περὶ τοὺς δύο μήνας Θαργηλιῶνα καὶ Σκιροφοριῶνα, διεστείλατο πρὸς τὸν τῶν ἐνίων. Ολως τε ὅπου ποτ᾽ ἂν οὕτως ἑρμηνεύτ συντάξας, μηθὲν προσδιορίζων, τὸ ἐφεξῆς τοῦ χρόνου λαμβάνει· δῆλον δὲ τὰ καθ᾽ ἕκαστα μετιόντι. Αλλά μὴν καὶ τῶν γαλεῶν ἀστερίαν ἄρχεσθαι μὲν ὀχεύεσθαι μηνός Μαιμακτηριῶνός φησι, δὶς δὲ τοῦ μηνὸς ἀπω

THEODORI GAZÆ LIBER DE MENSIBUS. τίκτειν. Ταῦτα δὲ συμβαίνειν εὐθὺς ἀπὸ ισημερίας seriem intelligit: id quod singula persequenti est φθινοπωρινῆς οἱ περὶ Τάραντα ἁλιεῖς λέγουσιν. Εἰκὸς δὲ καὶ τῷ λόγῳ· τῶν γὰρ ἐχθύων ὀλίγοι τίκτουσι μετα οπώρου, ὡς καὶ Αριστοτέλης ἱστορεί, οἷον σάλπη, σαργὸς, καὶ ὅσα ἄλλα τοιαῦτα· καὶ νάρκη, καὶ ῥίνη, μικρόν πρὸ ισημερίας τῆς φθινοπωρινῆς. Εἰ δὲ ἀστερίας Μαιμακτηριώνος τίκτει, εἰκὸς τὸν μῆνα τοῦτον μὴ εἶναι δεύτερον ἀπὸ τῆς ἱσημερίας, ἀλλὰ πρῶτον· καὶ περὶ Ισημερίαν δὴ τίκτειν, καὶ ἀστερίαν τῶν σελαχωδῶν ὄντα, καὶ ὁμογενῆ τῇ νάρκῃ καὶ ῥίνῃ. Ισημερία μὲν οὖν διὰ ταῦτα περὶ Μαιμακτηριῶνα· καὶ ἑξῆς ὅδε Βοηδρομιών έστι. Πυανεψιών δὲ μετὰ Μαιμακτηριώνα εὐθύς. Τὸ δὲ πιστὸν καὶ παρὰ Πλουτάρχου ληπτέον, λέγοντος ἐν τῷ Θησέως βίῳ ἄγειν Αθηναίους τὴν τῶν Οσχοφορίων ἑορτήν Πυανεψιώνος, Θησέως καταστή σαντος· φέρειν τε τοὺς ὄσχους, ὅτι συγκομιζομένης ὁπώρας ἐπανῆκε Θησεὺς μετὰ τῶν ἡθέων ἐκ Κρήτης, Πυανεψιώνος ὀγδόῃ ἑσταμένου. Δῆλον γὰρ, ὅτι ἀμτελικῆς ἀπώρας ἡ κομιδὴ ἦν. Ἡ δὲ ὀψιαιτέρα μετ' Αρκτοῦρον· ἢ εἰς τρίτον μῆνα οὐκ ἂν γένοιτο περὶ Αττικήν. Τρίτος δ᾽ ἡμῖν Πυανεψιών ἀπὸ Βοηδρομιῶνος, καὶ μετ' Αρκτοῦρον. ᾿Αλλὰ μὴν καὶ Θεό φραστος ἐν τοῖς αὐτοῖς περὶ φυτῶν ἱστορεῖ κόμαρον ἀνθεῖν Πυανεψιώνος. Ορᾶται δὲ τοῦτο γινόμενον περὶ Ἀττικὴν, καὶ τὰς ὁμοίας τὴν κρᾶσιν χώρας δευτέρῳ μηνὶ ἀπ' Ισημερίας φθινοπωρινῆς· τρίτῳ δ᾽ ἀπανθεῖν, καὶ τὸ μεμαίκυλον ἤδη ἀδρυνόμενον ἴσχειν. Πυανεψιώνος δὲ καὶ τὴν ἐν Αἰγύπτῳ κοκκυμηλέαν ἀνθεῖν φησι· τοῦτο δὲ περὶ δεύτερον γίνεσθαι μῆνα ἀπὸ ισημερίας Αἰγύπτιοι λέγουσι. Καὶ ἄλλως δὲ δόξειεν ἂν ἀμφισβητοῦντι μάλιστα τῶν ἄλλων ἁπάντων μηνῶν ὁ Πυανεψιών εὐθὺς εἶναι μετὰ Βοηδρομιώνα, εἴ γε περὶ αὐτὸν ἡ κομιδὴ τῆς ὀπώρας, ὡς Πλούταρχος ἔφη. Οὐκ ἔστι δέ· Μαιμακτηριῶνα γὰρ εἶναι ἀποδέδεικται δή. Ὁ ἄρα μετ' ἐκεῖνον εὐθὺς δδ᾽ ἐστίν. Υστατος δὲ τῷ καταλόγῳ τῷδε ἡμῖν Αν θεστηριών· τῷ γὰρ ὑπολειπομένῳ τὴν λοιπὴν ἀπονεῖ και χώραν δὴ ἀναγκαῖον. Καὶ πίστις ἱκανὴ τέως γε τοῦτο ἂν εἴη. "Αμα δὴ δῆλον, καὶ ὅτι περὶ Ποσει δεῶνα αἱ χειμεριναὶ τροποὶ ἀκριβέστερον, ὅπερ κατ' ἀρχὰς ἀπελίπομεν τοῖς ὑστέροις. Εβδομος γὰρ ὅδε ἀπὸ Εκατομβαιώνος καὶ τροπῶν θερινῶν. Φιλόστρα της δὲ πάμπολυ διέστηκε, φάμενος Αθηναίοις νόμιμον εἶναι τοὺς παῖδας τριετεῖς γενομένους στεφανούσθαι τῶν ἀνθέων μηνός ᾿Ανθεστηριώνος. Δῆλος γάρ ἐστιν ἐαρινὸν τόνδε μῆνα καταριθμῶν. Εἰ μὲν οὖν οἱ ἐπ' αὐτοῦ ᾿Αθηναῖοι, τὴν τῶν προγόνων περὶ τοὺς μῆνας σύνταξιν ὑπαλλάξαντες, ἄλλως ἐχρῶντο, ἀληθὲς ἀντιλέγοι· πλὴν ἡμῖν, οὐχ ὅ τι οἱ ἐπὶ Φιλοστράτου Αθηναῖοι ἦγον, ἐπιμελὲς εἰδέναι τε καὶ λαβεῖν, ἀλλ᾽ ὅ τι οἱ ἐπ' Ἀριστοτέλους καὶ Θεοφράστου. Εἰ δὲ δὴ τὸ μὲν περὶ τοὺς παῖδας αὐτὸς λογοποιεί τε καὶ πλάττεται, ὡς καὶ ἄλλα πολλὰ, σοφιστής ὤν· τὸν δὲ μῆνα ἀπὸ τῶν ἀνθέων ἐτυμολογῶν ὑπείληφεν ἐαρι νὸν εἶναι· οὕτω δὲ καὶ πολλῷ μᾶλλον εὐκαταφρονητότερα τὰ κατ' αὐτὸν γίνεται. Οὐδὲ γὰρ δὴ τὰ τῆς ἐτυμολογίας πιθανώτερα ἀπὸ τῆς ἕξεως τῶν ἀνθέων ἢ ἀπὸ τῆς στερήσεως φαίνοιτ' ἄν. Ὅτι γὰρ στέρε σθαι τότε ἀνθέων συμβαίνει τὴν ὥραν, Ανθεστη perspicuum. Verum enimvero e mustelorum quoque genere stellarem coitum inire Mæmacterione, et bis mense partum absolvere dicit. Id autem contingere ab autumnali æquinoctio, piscatores Tarentini asseverant. Quod et rationi consentaneum, cum piscium pauci autumno pariant, ut idem auctor est Aristoteles, ut salpa, sargus, et id genus alia, et torpedo, et squatina paululum ante autumnale æquinoctium. Quod si stellaris Mæmacterione parit, consentaneum est hunc mensem non esse alterum ab æquinoctio, sed certe primunt, et stellarem quoque circa æquinoctium parere, generis cum sit cartilaginei, et ejusdem, cujus testudo et squatina. Ex his itaque circa Mæmacterionem æquinoctium est, et continuus Boedrouioni Mæmacterion. Pyanepsion autem protinus a Memacterione est, fidemque faciant Plutarchi verba, in Theseo dicentis, Athenienses Pyanepsione Ramorum diem festum agere in memoriam 158 Thesei tum e Creta cum juvenibus reducis facti; et ramos gestare, quod tum redierit, cum fructus legerentur die octavo Pya. nepsionis. Constat enim fuisse vindemiæ tempus: quæ in Attica nequaquam fiat serior ab Arcturo, quam tertio mense. Tertius vero nobis est a Boc dromione, et ab Arcturo Pyanepsion. Atqui etiam Theophrastus in iisdem libris de plantis, Pyanepsione arbutum florere scribit; quod in Attica conspicitur, et similis temperiei regionibus, ineuse ab autumnali æquinoctio secundo; tertio vero deflorere, et jam crescentia arbuta habere. Pyanepsione quoque in Egypto prunum florere dicit: verum id fieri secundo mense ab æquinoctio Ægyptii asseverant. At cuiquam fortasse de his ambigenti videri possit Pyanepsion Boedromioni omnium proximus, si eo mense fiebat autumdi fructuum comportatio, ut Plutarchus inquit. At non ita est, cum Mæmacterionem continuo esse demonstratum sit. Mæmacterioni igitur Pyanepsion contiguus. Ultimus nobis hac enumeratione est Anthesterion; reliquo enim sedem cam, quæ superest ascribi oportet. Et hæc quidem interim probatio sufficiat. Simul vero constat, circa Posideonem brumam esse, idque ratione exactiore, quod a principio rejecinus ad posteriora. Septimus namque est ab Hecatombæone æstivoque solstitio. Sed Philostratus longe in alia stetit sententia, dicens Atheniensibus morem fuisse pueros trimos floribus coronari, mense Anthesterione. Is enim, ut apparet, hunc mensem aperte inter vernos enumerat. Si igitur Philostrati æquales, Athenienses dico, mensibus aliter utebantur, ac ipsorum majores, eorum scilicet ordine turbato, verum aliquid diceret. Tametsi nobis curæ non est, cognoscere quid Philostrati tempore agerent Athenienses, sed quid Aristotelis et Theophrasti. Quid vero si hoc quoque de pueris comminiscitur, ut pleraque alia, ex iis unus, quos sophistas dixere: eumque mensem vernum esse credit, a floribus ducta nominis

ratione? Nempe sic quæ dixit funt contemptiora. ριῶνα τὸν τελευταῖον τῶν φθινοπωρινῶν μήνα ώρα Neque enim fide dignior videri queat notatio a μάσθαι φαίημεν ἂν ἡμεῖς· εἴ τι δέοι καὶ τοῖς ὀνόμια forum copia, quam ab eorum inopia. Nam quod κατακολουθεῖν. id temporis contingit floribus orbari, Anthesterionem dixerimus postremum autumnalium mensium si quo forte modo in nominibus rationem sequi oporteat. Ordo et series Atticorum mensium. VI. Series igitur Atticorum mensium a nobis hoc pacto ex supradictis causis ducenda est. Hecatombæon, Metagitnion, Boedromion, Meenacterion, Pyanepsion, Anthesterion, Posideon, Gamelion, Elaphebolion, Τὸ ἐφεξῆς τῶν 'Αττικών μηνών. Γ. Τὸ μὲν οὖν ἐφεξῆς τῶν Ἀττικῶν μηνῶν ὧδε ἡμῖν διὰ τὰς εἰρημένας αιτίας ὑφηγείσθω· Εκατομβαιών, Μεταγειτνιών, Βοηδρομιών, Μαιμακτηριών, Πυανεψιών, ᾿Ανθεστηριών, Ποσειδεών, Γαμηλιών, Munychion, Thargelion, Scirophorion. Causa mensium ignorationis. VII. Harum autem rerum ignorationis, quæ majorum nostrorum ingenia antehac obcæcavit, causa bæc est: quod Romani et annum emendarint, et ut aliis populis, ita Græcæ genti imperarint. Ad imperium enim externum, puritate elegantiaque sermonis amissa, Greci, ut fere fit, ad imperitantium linguam transierunt, et Latina nomina cum in aliis multis, tum in mensium propriis vocabulis permiscentes, in usum suum verterunt: acceptisque Romanorum coloniis, se etiamnum Romanos, non Hellenas vocant, et nominibus mensium Romanis tanquam suis utuntur. De mensium interpretatione. VIII. Ut vero interpretemur ad rationem Romanorum mensium, si sumpto certo indubitatoque principio unum aliquem mensium rite designaverimus juxta Atticum morem, et eumdem etiam, ut Romani appellare consueverint: sic utique non inepte fuerit traditum, ut vertendi singuli, quove modo eorumdem nominibus quolibet anni tempore sit utendum. Nam de Romanorum ordine a nec Ελαφηβολιών, Μουνυχιών, Θαργηλιών, Σκιροφοριών. Αἴτιον τῆς περὶ τοὺς μῆνας ἁγνείας. Ζ'. Τῆς δὲ περὶ ταῦτα ἀγνοίας τοῖς πρὸ ἡμῶν αἴτιον τὸ Ῥωμαίους ἅμα καὶ διορθῶσαι τὰ περὶ τὸν ἐνιαυ τὸν, καὶ ἄρξαι, ὥσπερ τῶν ἄλλων ἐθνῶν, καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ. Πρὸς γὰρ τῷ ἄρχειν ἑτέρων καὶ τὸ τῆς φωνῆς δὴ καθαρὸν καὶ κομψὸν Ἕλληνες ἀπολωλέ κότες, πρὸς τὴν τῶν ἀρχόντων φωνήν, ᾗ φιλεῖ γίνε σθαι, ἐξίσταντο, καὶ τῶν Ῥωμαϊκῶν ὀνομάτων ἄλλοις τε πολλοῖς, καὶ δὴ καὶ ταῖς τῶν μηνῶν προσηγορίαις τοῖς σφετέροις ἀναμιγνύντες ἐχρῶντο· δεξάμενοί το ἀποικίας Ῥωμαίων, αὐτούς τε ἄχρι καὶ νῦν Ῥω μαίους ἀντὶ Ἑλλήνων καλοῦσι· καὶ ὥσπερ οἰκείας ταῖς τῶν Ῥωμαίων ἀμφὶ τοὺς μήνας χρώνται ένα μασίαις. Περὶ ἑρμηνείας τῶν μηνῶν. Η'. Ερμηνείας δ' ἕνεκα πρὸς τοὺς τῶν Ρωμαίων μῆνας, εἰ λάβοιμεν ἀρχὴν ὁμολογουμένην ένα τινὰ τῶν μηνῶν, ὀνομάσαντες ὀρθῶς, ὡς Αθη ναῖοι ἦγον, καὶ ὡς Ῥωμαῖοι τὸν αὐτὸν προσαγορεύειν ειώθασιν· ἔσται δὴ οὕτω καλῶς ἀποδεδομέ νον, ὡς ἑκάστους γε μεθερμηνευτέον, καὶ ὡς περὶ ἑκάστην δήπου τῶν ὡρῶν χρηστέον τοῖς Αθηναίων ὀνόμασι τούτοις. Περὶ γὰρ τάξεως τῶν Ῥωμαϊκῶν mine 159 ambigitur, primum esse Januarium, η γε ἀμφισβητεῖ οὐδεὶς, εἰ πρῶτος Ἰανουάριος, εἶτα deinde Februarium, postea Martium, et ita alios deinceps, ut nominantur. Capiendus itaque e tropicis unus. Estoque, si videtur, Hecatombæon. Si igitur Atheniensibus mense Hecatombone solstitium est, certum est circa quemcunque Romanum mensem fuerit idem solstitium, hunc esse Athenis Hecatombæonem. Dico autem juxta proportionem, ut sepium, os, spinam. Non solum enim menses, ut proportione inter se respondeant, sed calera quoque omnia simpliciter interpretanda sunt, si quid ex interpretatione fructus ad nos speremus perventurum. Jam vero mense Junio æstivum solstitium est, ut omnibus compertum est. Ergo Junius est Hecatombaon. Cæterum ponentiΦεβρουάριος, εἶτα Μάρτιος, καὶ οἱ λοιποί, καθάπερ καὶ λέγονται ἐφεξῆς. Εἰλήφθω δὴ οὖν τις τῶν τροπι κῶν. Ἔστω δὲ, εἰ δοκεῖ, Εκατομβαιών. Εἰ τοίνυν περὶ Εκατομβαιώνα αἱ θερινα! τροπαὶ ᾿Αθηναίοις, δῆλον, ὅτι περὶ ὃν ἄν ποτε ὦσι Ῥωμαίοις τῶν οἰκείων μηνῶν αἱ αὐταὶ τροπαὶ, οὗτός ἐστιν Εκατομβαιών. Λέγω δὲ κατ' ἀναλογίαν, ὥσπερ σήπιον, καὶ ἀκανθαν, καὶ ὀστοῦν. Ανάλογον γὰρ, καὶ πάντα ἁπλῶς ἑρμηνεύειν δεῖ, μὴ ὅτι τοὺς μῆνας, εἰ μέλλοι τι όφελος εἶναι τῆς ἑρμηνείας. Περὶ Ἰούνιον δὲ Ῥωμαίοις ἀεὶ αἱ θεριναὶ τροπιὶ, ὡς ἴσασι πάντες· ὁ ἄρα Ἰούνιος ἐστιν Εχε τομβαιών. Θεμένοις δὲ δὴ Ἰούνιον εἶναι τὸν Ἑκατομ 6αιώνα, ἔργον οὐδὲν τῶν ἄλλων ἔκαστον ἑρμηνεῦσαι. Ο γὰρ ἀεὶ ἐπιὼν τῶν ᾿Αττικῶν κατὰ τὴν ὑποτελεί

THEODCRI GAZÆ LIBER DE MENSIBUS. σαν σύνταξιν, τῷ ἀεὶ ἐπιόντι τῶν Ῥωμαϊκῶν ἐφαρ- bus Junium esse Hecatonbæonem, jam nullus est μόττων, καὶ πρὸς τὰς ὥρας τοῦ ἐνιαυτοῦ συμφωνῶν ὑπάρξει. Απορήσειε δ' ἄν τις, εἴ γε τοὺς χρόνους Αθηναῖοι ἦγον κατὰ τὴν σελήνης φοράν, Ρωμαῖοι δὲ κατὰ τὴν ἡλίου λογίζονται, πῶς ἂν οἱ τῶν ᾿Αθηναίων ἐφαρμόζοιντο τοῖς μὲν 'Ρωμαίων μησὶν, ὥστε καὶ ἀπαρτίζειν ἀεὶ, καὶ Ἰούνιον μὲν τὸν Εκατομβαιῶνα, Ἰούλιον δὲ τὸν Μεταγειτνιῶνα ἑρμηνεύειν ὀρθῶς· ὡσαύτως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων. Οὐ γὰρ ἐσο ταχὴς ἡ σελήνη τῷ ἡλίῳ· οὐδ᾽ ἅμα τελευτῶσι καὶ ἄρχονται, ὡς εἰπεῖν, περὶ τὸν τοῦ ζωδιακού μερι σμόν. Ανάγκη δὴ ἐπαμφοτερίζειν τοὺς τῶν ᾿Αθηναίων μῆνας. Εἰ δὲ δὴ ἕκαστος ἐπαμφοτερίζων ἀμφοῖν, ἐπιλήψεται τοῦ τε προτέρου, ὡς Ῥωμαῖοι ἄγουσι, καὶ τοῦ ὑστέρου μηνός, τί μᾶλλον ἀπὸ τοῦ προτέρου μεθερμηνευόμενος ὀνομάζοιτο ἂν καλῶς ἢ ἀπὸ τοῦ ὑστέρου; “Ον δὴ τρόπον καὶ Γαληνὸς περὶ τοῦ τῆς ἐλάτης σπέρματος γράφων, ο Οστις καιρός, φησίν, ἐν Ρώμῃ μὲν ὁ καλούμενος μὴν Σεπτέμβριος ἐστιν, ἐν Περγάμῳ δὲ παρ' ἡμῖν Υπερβερεταῖος, ᾿Αθήνῃσι δὲ Μυστήρια.» Τὰ γάρ του μυστήρια Βοηδρομιώνος ἦν. Περὶ εἰκάδα γὰρ τοῦ Βοηδρομιώνος ὁ μυστικός Ἴακχος ἐξήγετο, ὡς καὶ Πλούταρχος ἱστο ρεῖ. Εοικε δὲ καὶ ὁ Ρωμαῖος Πλίνιος, παντοδαπής ἱστορίας συγγραφεύς, οὕτω μεταφέρων Αριστοτέ λους τὸ περὶ τόκου τῶν ἰχθύων, ὡς οἱ πλεῖστοι τίκτουσιν ἐν τρισὶ μησὶ, Μουνυχιῶν:, Θαργηλιώνι, Σκιροφοριώνι, φάναι ἐν τρισὶν, Απρίλι, Μαΐῳ, Ιουνίῳ, τίκτειν τοὺς πλείστους. Ἔτι τοῦ ἐνιαυτοῦ, ὡς μὲν Ῥωμαῖοι ἄγουσι, τριακόσιαι καὶ ἑξήκοντα καὶ πέντε ἡμέρα: εἰσίν· ἀκριβολογεῖσθαι δ᾽ εἰς τὸ παρὸν οὐ δεῖ· ὡς δὲ ᾿Αθηναῖοι, κατὰ μὲν Ἀριστοτέλη, τριακόσιαι καὶ ἑξήκοντα. • Ενιαι δὲ, φησί, κύουσι τῶν κυνῶν πέμπτον μέρος τοῦ ἐνιαυτοῦ, τοῦτο δέ ἐστιν ἡμέρας ἑβδομήκοντα καὶ δύο·, καθ' Ηρόδοτον δὲ καὶ ἄλλους, τριακόσια: πεντηκοντατέσσαρες. Ὥς τοσούτων δὴ γινομένων, εἰ τῶν μηνῶν οἱ μὲν πλήρεις τε καὶ τριακονθήμεροι, οἱ δὲ κοῖλοί τε καὶ μιᾷ τῶν ἑτέρων ἡμέρᾳ λειπόμενοι ἐναλλαξ εἶεν παρ' ἕνα, ὁποτέρως δ᾽ ἂν ἔχῃ, τὸ ἐπιὸν δὴ ἔτος ἀεὶ προτε ρήσει, καὶ ἐκ προσαγωγῆς εἰς ἐναντίας ὥρας ἐκπο σοῦνται οἱ μῆνες ὑποφερόμενοι. Πάλιν εἰ τὸ Ιλιον Άλω τελευτῶντος τοῦ ἔαρος, ὀγδόῃ φθίνοντος Θαργηλιώνος μηνός, ἑπτακαίδεκα πρότερον ἡμέραις τῆς θερινῆς τροπῆς, ὡς ὁ ᾿Αλικαρνασσεύς Διονύσιος ἀρχαιολογῶν τὰ Ῥωμαϊκά φησι· πῶς τροπικός θερινός ὁ Ἑκατομβαιών; “Οδε γὰρ ὁ λόγος ἀποφαίνει Σκιροφοριῶνα είναι τροπικόν θερινόν. Ανομόλογον δὲ καὶ τὸ Θεοφράστου, ὅτι ἄκρον ἔαρος εὐθὺς, ἱσταμένου τοῦ Θαργηλιώνος. Εἰ γὰρ ἄκρου βαρος ὁ Θαργηλιών, οὐκ ἂν τροπικὸς ὁ Ἑκατομβαιών εἴη· πολὺ δ᾽ ἧττον ὁ Μουνυχιών ἐαρινός τε καὶ ἱσημερινός. Έοικε δ' ἀπεμφαίνον καὶ τὸ τοῦ Πλουτάρχου ο Συγκομιζομέτης οπώρας Πυανεψιώνος ὀγδόῃ ἱσταμένου.» Δοκεῖ 'γὰρ ὁ Πυανεψιών μᾶλλον εἶναι ἰσημερινὸς φθινοπω ρινὸς ἢ ὁ Μαιμακτηριών, εἴ γε ἀμπελικῆς ὀπώρας ἡ κομιδὴ ἦν. labor reliquos interpretandi. Semper enim sequenti Attico juxta suppositum ordinem cum subinde sequenti Romano conveniet, et eadem ad anni partes erit consonantia. Sed forte quis dubitaverit, cum Athenienses ad lunæ, ad solis vero cursum Romani calculum temporum subducerent: qua ratione fieri possit, ut utriusque gentis menses alteri cum alteris sic competant, ut invicem dierum summa semper quadrans sit, et nihil in alterutris excurrat utque llecatombæon recte transferatur Junius, et Melagitnion Julius, ita quoque de aliis. Neque enim soli eadem, quæ luuæ, est celeritas: neque una desinunt incipiuntve ad signiferi, quod prope dixerim, partitionem. Ergo necesse est Asicos menses variare, et ambiguo plerumque esse inter priorem Latinum, et posteriorem loco. Quud si ambiguus quisque amborum fiat particeps, cur potius a priore vertendo, quam a posteriore nominetur? Quo sane modo Galenus fecit, de auietis semine: • Quod tempus.» inquit, «Romnæ est Se ptember, Pergami apud nos mensis Hyperberetæus, Athenis vero Mysteria.» Ea nanque erant Boedromione. Nam circa Boedromionis vicesimum diem mysticus Bacchus ab urbe transferebatur; ut etiam Plutarchus scribit. Videtur quoque Plinius omnifariæ scriptor historiae, sic interpretari illud Aristotelis de piscium partu, nimirum pisces plurima sui parte tribus bis mensibus ſetificare, Munychione, Tlargelione, Scirophorione, un dicat his tribus, Aprili, Maio, Junio. Insuper trecenti sexaginta quinque dies sunt anni Romani; subtilius enim ia præsens supputare minime oportet. Atheniensis vero anni, ex Aristotelis quidem sententia, trecenti sexaginta sunt: e Pars, inquit, ‹ canum fert ventrem quintam partem anni, id est dies duos et septuaginta; > at secundum Herodotum aliosque, trecenti quatuor et quinquaginta, Tot igitur cum sint, si menses alii pleni et tricc narii; alii mutili, cavi, et uno die cæteris impares in numero alternant, quocunque modo res se labeat, sequens annus semper prævertet, et paulatim ex accessione in contrarias tempestates menses incident, loco diebusque statis enoti. Item si llium captumn est abeunte vere, octavo die, sub finem Thargelionis, septemdecim diebus ante aestivum solstitium, ut Dionysius Halicarnasseus ait, res priscas Romanorum historiæ mandans: quo pacto Hecatombæon solstitialis æstivus sit? Nempe hic serno ostendit, Scirophorione esse solstitium. Dissentaneum etiam est illud Theophrasti, cum dicit summo, ineunteque vere, Thargelionis principio. Si enim est summum ver Thargelion, nequaquam esse queat solstitialis Hecatombæon, et multo minus vernus et æquinoctialis Munychion. Illud quoque Plutarchi dissentire videtur, dicentis: Dum fructus leguntur, et vindemia comportatur, octavo die Pyanepsionis incipientis. His enim verbis videtur Pyanepsion in se continere autumni æquinoctium potius, quam Mæmacterion, siquidem erat vindemiæ collectio,

Λύσαι δὴ δεῖ τὰ ἀπορούμενα ταῦτα, ἵν' ή τε σκέ ψις γίνηται κατὰ τρόπον, καὶ τὸ πιστὸν μᾶλλον ἔχῃ τὰ εἰρημένα. Τοὺς μὲν οὖν πάνυ αρχαίους αλογίστως τε καὶ ἀτάκτως κεχρῆσθαι τοῖς μησί, καὶ ἄλλοις ἄλλως τὸν ἐνιαυτὸν ὡρικέναι, παρά τε ἄλλων καὶ Πλουτάρχου ἀνδρὸς πολυμαθεστάτου πυθέσθαι ἔστιν. Ενιοι γοῦν τῶν βαρβάρων τρισὶν ἐχρῶντο μησὶν εἰς τὸν ἐνιαυτόν· καὶ τῶν Ἑλλήνων Αρκάδες μὲν τέτο ταρσιν, ᾿Ακαρνάνες δὲ ἐξ. Αἰγυπτίοις δὲ μηνιαῖος ἦν ὁ ἐνιαυτὸς, εἶτα τετράμηνος, ὥς φασι. Διὸ καὶ ἀρ χαιότατοι εἶναι δοκοῦσι, πλῆθος ἐτῶν καταριθμοῦντες σφίσιν ἀμήχανον, ἅτε δὴ τοὺς μῆνας τιθέμενοι εἰς ἐτῶν ἀριθμόν. Καὶ Ῥωμαῖοι δὲ πρότερον δεκάμηνον ἦγον τὸν ἐνιαυτὸν, καὶ τῶν μηνῶν τοὺς μὲν οὐδὲ εἴκοσιν ἡμερῶν, τοὺς δὲ πέντε καὶ τριάκοντα, τοὺς δὲ καὶ πλειόνων· ἐκεῖνό τε μόνον ἐσκόπουν, ὅπως ἑξήκοντα καὶ τριακοσίων ἡμερῶν ὁ ἐνιαυτὸς ἔσται· ἔννοιαν δὲ τῆς γινομένης περὶ τὴν σελήνην καὶ τὸν ήλιον ἀνωμαλίας οὐκ εἶχον. Ὕστερον δὲ Νομᾶς Πομπίλιος βασιλεύων λέγεται δύο τε προσθεῖναι μῆνας καὶ τὸ παράλλαγμα τῆς ἀνωμαλίας ἡμερῶν ἕνδεκα γίνεσθαι λογιζόμενος· ὡς τοῦ μὲν σεληνιακοῦ ἔτους τριακοσίας πεντηκοντατέσσαρας ἔχοντος ἡμέρας, τοῦ δὲ ἡλιακοῦ τριακοσίας εξηκονταπέντε· τὰς ἕνδεκα ταύτας διπλασιάσας, ἐπαγαγεῖν παρ' ἐνιαυτὸν ἐπὶ τῷ Φεβρουαρίῳ μηνὶ τὸν ἐμβόλιμον, εἴκοσι καὶ δυσῖν ἡμερῶν ὄντα. Εἰκὸς δ᾽ ἐκεῖνον ταῦτα πρὸς ὁμοίαν τινὰ ᾿Αθηναίων χρῆσιν πεποιηκέναι. Σόλωνα γὰρ πρῶτον ᾿Αθήνῃσι τὴν περὶ τοὺς μῆνας ἀνωμαλίαν συνιδεῖν φασι· καὶ τὴν μὲν ἡμέραν, καθ᾽ ἣν ἡ σελήνη Solvendi igitur sunt hi dubiorum nodi, ut rite fiat hæc nostra commentatio, et majorem fidem dicta nostra accipiant. Quocirca vetustissimos illos homines nulla ratione, nulloque ordine mensibus usos, atque aliter alios annum ipsum partitos esse, cum ab aliis, tum vel maxime a Plutarcbo, viro undecunque doctissimo, licet intelligere. Nam barbarorum nonnulli trimestrem annum habebant, et ex Græcis Arcades quadrimestrem; Acarnanes semestrem. Ægyptiis autem menstruus erat annus, deinde quadrimestris, ut aiunt. idcirco antiquissimi videntur immensam annorum multitudinem sibi annumerantes; ut qui certe annum mense definirent. Romani vero prius decem mensium annum agebant, et menses alios neque vicenum dierum, alios tricenum quinum, alios etiam plurium: illudque solum considerabant, ut trecentorum et sexaginta dierum suus esset annus, nec quæ esset sclis et lunae inaequalitas quidquam pensi habebant. Sed postea 160 rex Numa. Pompilius duos menses adjecisse fertur, et discrimen bujus inæqualitatis undecin dierum esse reputans: utpote anno lunari trecentos quinquaginta quatuor dies, solari autem trecentos sexaginta quinque habente; undecim hos dies duplicatos alternis annis intercalatione facta (quæ duorum et viginti dierum esset) in Februarium induxisse: verique simile est, hæc illum ex imitatione quadam Græcorum fecisse. Primum enim Solonem aiunt Athenis hanc mensium vagam et adhuc incertam inconstantiam deprehendisse: et diem quo luna solem assequitur et trans- καταλαμβάνει τε καὶ παρέρχεται τὸν ἥλιον, τάξαι ἔνην καὶ νέαν καλεῖσθαι· τὴν δ' ἐφεξῆς νουμηνίαν προσαγορεῦσαι· ἄχρι τε τριακάδος τὸν μῆνα ήριθμη κέναι· καὶ ὅλως ἐπὶ τὸ βέλτιον διαθέσθαι τὰ περὶ τὸν ἐνιαυτόν. Χρῆσιν δ' ἐμβολίμου μηνὸς καὶ Ἕλλη σιν ἀνέκαθεν εἶναι δηλοῖ καὶ Ἡρόδοτος, λέγων· Ελληνες μὲν διὰ τρίτου ἔτεος εμβόλιμον ἐπεμβάλλουσι τῶν ὡρέων είνεκεν· Αἰγύπτιοι δὲ, τριακονθημέρους ἄγοντες τοὺς δώδεκα μήνας, ἐπάγουσιν ἀνὰ πᾶν ἔτος πέντε ἡμέρας παρὲς τοῦ ἀριθμοῦ· καί σφιν ὁ κύκλος τῶν ὡρέων εἰς ταυτό περιιών παραγίνετα:.» Εἰ δὲ Νομᾶς μὲν εἴκοσι καὶ δυοῖν ἡμερῶν τὸν ἐμβόλιμον έταξεν, Ηρόδοτος δὲ τριακονθήμερον καταριθμεί οὐθὲν τουτὶ πρὸς τὸν νῦν λόγον. Αλλ' ἐκεῖνο δῆλον κἀκ τούτων, ὡς Ἀθηναῖοι χρώμενοι ἐμβολίμῳ προσ mittit, ἕνην καὶ νέαν, id est, antiquam et novam lunam, sive extremam et primam, hoc est, interlunium vocari instituisse: et sequentem νουμηνίαν id est, novilunium, sive Kalendas appellavisse, mensemque triginta dierum constituisse: et in genere annum ipsum in concinniorem ordinem digessisse. Intercalaris vero mensis usum antiquitus fuisse Græcis, declarat Herodotus: «Greci,» inquit, ‹ tertio quoque anno intercalationem interserunt, temporum gratia: Ægyptii vero tricenis diebus, quibus duodecimn menses anni taxant, auctario facto ad eum nunerum, dies quinque quotannis superaddunt: et iis ratio circuli temporum constat eodem redeuntis.» Quod si Numa quidem intercalationem duorum et viginti dierum ordina- ανεπλήρουν τὸ ἐλλείπον πρὸς τὴν ὅλην περίοδον τοῦ vit; Herodotus vero triginta dierum recenset, nihil ἡλίου τῶν ὡρῶν ἕνεκα. hoc ad disceptationem præsentem. Verum ex his datur illud intelligi, Athenienses mense intercalario utentes anni sui defectum supplevisse, ut temporum ratio facilius solis itineri congrueret. De anno. IX. Bifariam ergo annum considerabant, ut qui partim a sole trecentis sexaginta diebus definiretur, propter sectionem obliqui signiferi in totidem gradus. Et hujus certe quintam partem Aristoteles dicit esse duos et septuaginta dies: partim a luna diebus quatuor et quinquaginta supra trecentos. Eadem etiam ratione mensibus partim ad solem, partim ad lunam deductis, aliisque annis dies triginta adjiciebant; aliis quinque: et si quid amΠερὶ ἐνιαυτοῦ. Θ'. Διχῶς οὖν ἐθεώρουν τὸν ἐνιαυτὸν, οἷον τὸν μὲν ἑξήκοντα καὶ τριακοσίαις ἡμέραις οριζόμενον τῷ ἡλίῳ, διὰ τὴν εἰς τοσαύτας μοίρας κατατομὴν τοῦ λοξοῦ· καὶ τούτου δὲ μέρος πέμπτον Αριστοτέλης εἶναί φησιν ἡμέρας ἑβδομήκοντα καὶ δύο· τὸν δὲ τέτο ταρσι καὶ πεντήκοντα καὶ τριακοσίαις τῇ σελήνη. Ανάλογον δὲ καὶ τοὺς μῆνας ἦγον, τοὺς μὲν κατά τὸν ἥλιον, τοὺς δὲ κατὰ τὴν σελήνην· ἐπέβαλλόν τι τοῖς μὲν τριάκοντα ἡμέρας, τοῖς δὲ πέντε, καὶ εἴ του

THEODORI GAZÆ LIBER DE MENSIBUS. πλείονος δέοι διὰ τετάρτου ἐνιαυτοῦ. Τὰ δ᾽ ἄρα βοή- plius opus erat, quarto quoque anno. Hæcque erant ς subsidia, quæ non latius quidem paterent, sumcientia tamen restituere menses sibi, et iisdem fere finibus eos coercere; eaque inæqualitatis, curatio, ut majoribus olim remediis indigeret, futurum erat, quemadmodum refert Plutarchus. Casar itaque, is qui primus imperium invasit et ad cujus unius arbitrium res Romana devoluta est, quæstione hac de re optimis mathematicis proposita, ex substratis jam viis rationibusque, propriam quamdam et accuratiore cura excogitatam eniendationem confecit. Primi autem omnium Ægyptii ad solem duodecim mensibus usi videntur, et iis quidem tricenariis, et quinque dies quotannis adjecisse, particulamque diei excurrentem ad 5 supplementum totius anni, ex multis annorum cir cuitibus acervatam, in unum diem integrum conjecisse. Græci vero ab illis, cum alia permulta rerum cœlestium; tum hæc præcipue mutuo acceperunt; partim traductis in linguam Græcam commentariis; partim cum eorum sacerdotibus versati, egregie divinarum cœlestiumque scientiarum peritis. Ferunt itaque Platonem, et Eudoxum peregre in Ægyptum profectos, annis tredecim apud Ægyptios sacerdotes mansisse; tanta enim consuetudine, tamque diutino obsequio erant exorandi, et quasi eblandiendi, ut qui rerum arcanarum leniaces, avarique elargitores essent disciplinarum suarum; quo aliquid cœlestium contemplationum impertirent. Hæc vero ita distinguere, ut opinor, non improbabile est: tum quod inest dubii, quæ postea emersit intercalatio solvit. Atque etiam si quid longiore temporis intervallo adhuc evariaret, credibile est vel antiquos ipsos perspicientes, id quoque quodammodo correxisse; modo longiorem, modo breviorem intercalationem facientes. Neque vero exactam in his diligentiam, et ab omni errore vel levissimo tutam exigere oportet, quandoquidem hoc quoque sæculo, quo astrologia tantum incrsmenti præstantiæque adepta est, tamen mous disparilitas mathematicorum rationes fugit: quippe quæ superior sit eorum peritia. Sed tamen mensium cursus, ut cum anni temporibus semper congruant, facit post tertium quemque annum introducta intercalatio. Cæterum confusio illa, et mersium inconstantia vaga (quæ fuit prius inventa intercalatione, atque etiam post inventam) adhuc explicatione indiget, quonam pacto transferri commode possit. Constat enim ipsam intercalationem alternos fere menses cum temporibus anni non competentes sæpe habituram. Ex quo etiam Theophrastus inquit, c vere statim Thargelionis initio: quasi Munychioni hibernus fuerit: intercalaris vero æstivus tropicus, vel certe in instantem 161 ffecatombæonem solstitium circumagens: quod interdum non contingere non potest. Nam propterea intercalatio inducta est, ut defectum dierum suppleat, et in Hecatombæonem solstitia restituat. Porro in his qui sic indicem temporum notationem θεια ἦν, διατείνουσα μὲν οὐ πόῤῥω, ἱκανὴ μέντοι εἰς τὸ αὐτὸ ἀντικαθιστάναι, καὶ εἴργειν ἐν τοῖς αὐτοῖς που ὅροις τοὺς μῆνας· ἴαμά τε τῆς ἀνωμαλίας ἐτύγ χανεν ὄν, ὡς καὶ Πλούταρχος λέγει, μειζόνων ἰαμάτων δεήσεσθαι μέλλον. Καῖσαρ οὖν ὁ πρῶτος μοναρχήσας 'Ρωμαίων, τοῖς ἀρίστοις τῶν μαθηματικῶν πρόβλημα περὶ τούτου προθεὶς, ἐκ τῶν ὑποκειμένων ἤδη μεθόδων ἰδίαν τινὰ καὶ διηκριβωμένην μᾶλλον ἐπανόρθωσιν ἔμιξε. Δοκοῦσι δ' Αιγύπτιοι πρῶτοι μησὶ χρήσασθαι καθ' ἥλιον τριακονθημέροις δώδεκα, καὶ πέντε ἡμέρας ἐπαγαγεῖν κατ' ἐνιαυτὸν ἕκαστον τό τε ἐπιτρέχον μόριον τῆς ἡμέρας εἰς ἐκπλήρωσιν τοῦ ὅλου ἐνιαυτοῦ ἐκ περιόδων πλειόνων ἐτῶν ἀπολαβόντες, συνθέσθαι μίαν ἡμέραν. Ἕλληνες δὲ παρ' ἐκείνων ἄλλα τε πλείω τῶν οὐρανίων θεωρημάτων, καὶ ταῦτα παρέλαβον, τὰ μὲν μεθερμηνευθέντων εἰς τὸ Ἑλληνικὸν τῶν ὑπομνημάτων, τὰ δὲ καὶ συνδιατρίψαντες τοῖς ἐκεῖ ἱερεῦσι, περιττοῖς οὖσι τὴν τῶν οὐρανίων ἐπιστήμην. Πλάτωνα γοῦν φασί τινες καὶ Εύδοξον, ἀποδημήσαντας εἰς Αἴγυπτον, ὁμιλῆσαι τοῖς ἱερεῦσι τρισκαίδεκα έτη. Μυστικούς γὰρ ὄντας καὶ δυσμεταδότους, ἔδει τῷ χρόνῳ καὶ ταῖς θεραπείαις ἐκλιπαρῆσαι, ὥστε τινὰ τῶν θεωρημάτων ἱστορῆσαι. Ταῦτα μὲν οὕτω διαιρεῖν ἴσως οὐ χεῖρον· τό τε διηπορημένον φανεὶς ὁ ἐμβόλιμος λύει. Καὶ εἴ τι διὰ πλείονος ἔτι χρόνου παραλλάττει, εἰκὸς καὶ τοὺς πάκαι συνορῶντας καὶ τοῦτο δήπου ἐπανορθοῦσθαι, ὁτὲ μὲν μακρότερον, ότὲ δὲ βραχύτερον τὸν ἐμβόλιμον ποιουμένους. Τὸ δ' ἀκριβέστατον, καὶ μηδὲ παρ᾽ ὀλίγον τι πλημμελεῖν, οὐκ ἐπιζητεῖν δεῖ· ὁπότε καὶ νῦν, ἐπίδοσιν τῆς ἀστρολογίας τοσαύτην λαβούσης, ὅμως ἢ τῆς κινήσεως ανωμαλία διαφεύγει τὸν λόγον, περιγινομένη τῆς τῶν μαθηματικῶν ἐμπειρίας. Τὰς μέν τα τῶν μηνῶν περιόδους ὁμολογεῖν ταῖς ὥραις ἀεὶ ποιεῖ ὁ ἐμβόλιμος τῷ τρίτῳ ἀεὶ ἐπαγόμενος τῶν ἐτῶν. Τὸ δὲ πρὶν ἐμβολάσαι, καὶ περὶ τὸ ἐμβολάζον αὐτὸ ἔτος ὑπενεχθέν τε καὶ ἐπαλλάξαν τῶν μηνῶν, ὅτι δεῖται λόγου, πῶς ἂν ἑρμηνευόμενον τυγχάνοι τοῦ ἱκανοῦ. Δῆλον γὰρ, ὅτι τὸ ἐμβολάζον συχνὰ παρ' ἕνα που ἕξει τοὺς μῆνας ἀνομολόγους ταῖς ὥραις. Διὸ καὶ Θεόφραστος, ο Εαρος εὐθὺς ἱσταμένου τοῦ Θαργηλιώνος,» φησίν, ὡς τοῦ Μουνυχιώνος χειμεριτοῦ δὴ γενομένου· τοῦ δ᾽ ἐμβολίμου θερινοῦ τροπι κοῦ, ἢ καὶ περιστήσαντος την τροπὴν εἰς ἱστάμενόν που τὸν Εκατομβαιῶνα· τοῦτο μὲν οὖν μὴ συμβαί νειν οὐχ οἷόν τέ ἐστι. Διὰ γὰρ τοῦτο καὶ ὁ ἐμβόλιμος ἐπάγεται, ἀναπληρῶν τὸ ἐνδεὲς, καὶ εἰς Εκατομδαιῶνα τὰς τροπὰς ἀποκαθιστάς. Τὴν δ᾽ ἑρμηνείαν ποιητέον ἐπὶ τῶν οὕτω χρονολογούντων, στοιχείῳ χρωμένους τῷ παρόντι ἀεὶ τροπικῷ μηνὶ καὶ τῷ ἑξῆς τῶν μηνῶν κατὰ τὰ ὑποτεθέντα. Οἷον ἐπειδὴ Θεό φραστος, ο Ακρου ἔαρος, εὐθὺς ἱσταμένου τοῦ Θαργηλιώνος, ο φησί, μεθερμηνευτέον Μαρτίου, καὶ μὴ ᾿Απρίλιος. Πάλιν ἐπειδὴ: Θουκυδίδης Ελαφηβολιώνα τελευταῖον μῆνα τῶν χειμερινῶν εἶναί φησι, τοῦτον μὲν Φεβρουάριον ἑρμηνευτέον· τὸν δ' ἐπιόντα Μου νυχιῶνα θετέον έαρος εἶναι ἀρχὴν, καὶ Μάρτιον μετα Φοαστέον Λατίνοις. Ὥστε δὴ καὶ συμβαίνει δύο

sta1199 Θαργηλιώνα· καὶ φθινοπωρινούς δύο Μαιμακτηριώνα καὶ Βοηδρομιώνα· ὡς δ' αὕτως καὶ τροπικούς δύο θερινούς, Εκατομβαιώνα καὶ τὸν ἐμβόλιμον· καὶ χειμερινούς, Ποσειδεῶνα καὶ Γαμηλιώνα. Διόπερ Αριστοτέλης, «Η αλεκτορίς, ο φησί, ο τίκτει όλον τὸν ἐνιαυτὸν, ἔξω δύο μηνῶν τῶν ἐν τῷ χειμώνι τροπικῶν· ν καὶ τὸ ἐν τοῖς Μετεωρολογικοῖς έπε ἐγένετο κομήτης ἀστὴρ πρὸς "Αρκτον, μηνός Γαμ λιώνος, περὶ τροπάς ὄντος τοῦ ἡλίου χειμερινάς. Καὶ Ανθεστηριώνος δὲ ἅψαιτ' ἂν ποτε ἡ τροπή λίγου τος. Αλλ' οι γε όνομαζόμενοι τροπικοί χειμερινό δύο οἱ εἰρημένοι εἰσίν. Απλώς μέντοι θέρους ἀρχὴν υποληπτέον εἶναι τὸν Εκατομβαιώνα, καὶ τροπικών θερινόν· ἀνάλογον δὲ καὶ τοὺς ἄλλους. Δεῖ γὰρ μὴ τὸ συμβαίνον, ἀλλὰ τὸ σκοπούμενον λαμβάνειν τῷ λόγῳ. Εἴρηται γοῦν καὶ ἐν τοῖς Φυσικοῖς τῶν λό. γων, ὡς δεῖ ἕκαστον λέγειν τοῦτο εἶναι, δ φύσει βού λεται εἶναι, καὶ ὁ ὑπάρχει· ἀλλὰ μὴ δ βίᾳ καὶ παρὰ φύτιν. scribunt, interpretatio hoc pacto facienda est, ut Ισημερινούς εἶναι ἐαρινούς, Μουνυχιωνά τε καὶ præsenti semper tropico pro fundamento utamur, et mensium serie illa quam supra posuimus. Verbi gratia: quando Theophrastus e summo vere, tim instante Thargelione»: dicit, mense Martio, et non Aprili, interpretandum est. Rursum quando Thucydides Elaphebolionem esse dicit ultimum biemalium mensium, hunc quidem Februarium oportet interpretari; secundum quem veris initium Munychion constituendus, et Latinis Martius est transferendus. Ex quo sane contingit duos esse vernos æquinoctiales, Munychionem et Thargelionem; et duos autumnales, Boedromionem et Mæmacterionem: similiterque solstitiales duos stivos, Hecatombæonem et intercalarem; brumalesque, Posideonem et Gamelionein. Quam ob rem Aristoteles inquit: ‹ Gallina quidem parit omnibus anni temporibus, exceptis duobus mensibus in hieme tropicis.» Et in Meteorologicis scribit crinitam stellam - ad Ursam apparuisse mense Gamelione, sole circa brumam exsistente. Atque etiam Anthesterionis postremam partem aliquando solstitium hibernum potest attingere. Sed quos tropicos hiemales nominant, sunt hi quidem duo ante explicati. Sumendum est tamen simpliciter, Hecatombæonem esse æstatis principium, et solstitialem æstivum, et reliquos simili deinceps ratione. De rebus enim contingentibus nulla ratio ineunda est, sed de spectatis et solitis. Nam in Physicis dictum est, quenque oportere dicere id esse, quod natura esse expetit et est; non quod vi et præter naturam. Dionysius vero ab Ephoro mutuatus, dicit Thargeliene expugnatum llium. Quin et Plutarchus in Furii Camilli vita, Ephorum hæc scripsisse refert; nec vero 4 septendecim diebus ante æstivum solstitium, dicit: ettamen Thargelione etiam ille dicit. Si Ephorus igitur, cum apud se non esset, alioqui dicturus Scirophorione, scripsit Thargelione; quemadmedumn item in aliis pro Iberia non penitenda regione, Europe, civitatem quamdam Iberiam esse dicit; boni consulat, quod non reprehendatur qui sui re. prehendendi ansam dederit, eamque amplissimam. Quod si forte nescio quis ineptus scriptor mendose scripserit, «Thargelione, pro e Scirophorione, ut fere fit in aliis, et præsertim in iis quæ quæstus gratia scribuntur a bibliopolis (nam qui hujusmodi operas conducunt, imperitis, oblatitiisque et trivialibus scriptoribus utuntur); sic insons quidem fuerit Ephorus et jure culpandi, qui exemplaria non emendarint, sed inconsiderate dixerint, Διονύσιος δὲ παρ᾽ Εφόρου εἰληφώς λέγει, Θαργηλιῶνος ἀλῶναι τὸ Ἴλιον. Πλούταρχος γοῦν ἐν τῷ Φουρίου Καμίλλου βίῳ Ἔφορον ἀναγεγραφέναι τοῦτό φησιν· οὐ μὴν δὲ καὶ ο πρότερον ἑπτακαίδεκα ἡμέ ραις τῆς θερινῆς τροπῆς» λέγει· ἀλλ᾽ οὖν Θαργηλιών νος κἀκεῖνός φησιν. Εἰ μὲν οὖν Εφορος, σκιροφοριῶνος φάναι βουλόμενος, εἶπε (μὴ ἐντὸς ὢν αὐτοῦ) Θαργηλιώνος, ὥσπερ ἐν ἄλλοις αὖ ἀντὶ Ἰβηρίας τῆς κατὰ τὴν Εὐρώπην μεγίστης χώρας, πόλιν εἶναί τινα τὴν Ἰβηρίαν φησίν· ἀγαπάτω μηδὲν ἐπιτιμώμενος, σκῆψιν ἐπιτιμήσεως καὶ ταῦτ᾽ οὐ μικρὰν δεδωκώς· εἰ δ' ἄρα τις τῶν φαύλων γραφεὺς διήμαρτεν, ἀντὶ • Σκιροφοριώνος - Θαργηλιώνος» μεταβαλών, καθά περ καὶ ἐπ' ἄλλων συμβαίνει, καὶ μάλιστα ἐπὶ τῶν εἰς πρᾶσιν γραφομένων τοῖς βιβλιοπώλαις (χρῶνται γὰρ φαύλοις καὶ τοῖς τυχοῦσι γραφεῦσιν)· Εφορος μὲν ἀναίτιος ὡς ἂν εἴη· αἰτιάσαιτο δ' ἄν τις τοὺς μὴ ἐπανορθωσαμένους την γραφήν, ἀλλ' ἀνεπισκέπτως Tharge- ειρηκότας, ο Θαργηλιῶνος ἑπτακαίδεκα ἡμέραις πρὸ τῆς θερινῆς τροπῆς.» Φησὶ δὲ, καὶ ὡς αἱ τὸν ἐνια τὸν ἐκεῖνον ἐκπληροῦσαι περιτταὶ ἡμέραι, εἴκοσι τὸν ἀριθμὸν ἦσαν μετὰ τὰς θερινὰς τροπάς· τὸ δ' ἀσύν τακτον παντελῶς καὶ μαχόμενον, εἰ ὡς ᾿Αθηναίοι ἦγον ποιεῖται τὸν λόγον. Εἰ γὰρ περιτταὶ εἴκοσι μετά τὰς τροπές, δῆλον, ὅτι ἡ τροπὴ ἦν τῷ οἰχομένῳ ἔτει, ἕνῃ καὶ νέα Θαργηλιώνος μέν, ὡς ἐκεῖνος λέγει, Σχι ροφοριῶνος δὲ, ὡς ἡμεῖς. Διαφερέτω δὲ μηθὲν πρός γε τὸ νῦν. Αλλ' ἔστω Θαργηλιῶνος αὐτῷ· οὐκοῦν τῷ ἐπιόντι ἐνιαυτῷ ἡ τροπὴ ἔσται, Σκιροφοριώνος νου μηνίᾳ. "Ην δ' αὐτῷ ἐνάτῃ ἱσταμένου. Εἰ γὰρ ὀγδός φθίνοντος τοῦ Θαργηλιῶνος ἐάλω τὸ Ἴλιον, ἑπτακαί δεκα πρότερον ἡμέραις τῆς θερινῆς τροπῆς, δήλον, ὅτι ἐνάτη ἱσταμένου τοῦ ἐπιόντος μηνὸς ἦν ἡ τροπή lione septemdecim diebus ante æstivum solstitium.» Sed idem etiam dicit, dies (qui annum illum explerent) superabundantes fuisse post solstitium numero viginti: quod prorsus incompositum et pugnans, si pro instituta Atheniensium ratione sermonem facit. Nam si supererant viginti post solstitium, certum est solstitium fuisse abeunte anno, Thargelionis ultimo die, ut ille quidem vult: ut nos vero, Scirophorionis. Impræsentia autem nihil intersit. Sed esto ex ejus sententia Thargelionis; profecto sequente anno solstitium erit novilunio Scirophorionis quod erat ipsi nono die incipientis. Nam si octavo sub finem die Thargelionis captum est Ilium, septemdecim diebus æstivo prius solstitio;

THEODORI GAZÆ LIBER DE MENSIBUS.` solstitium fuisse. Si itaque solstitium nono ineuntis, tres esse dies abundantes est necesse. Hæc autem planius postea elucidabuntur, ubi de usu mensis intercalarii disseremus. An igitur Ephori sit iste error, an amanuensis potius, in medio considerandum relinquo. Jam certum est Atticos menses æquali dierum numero, simulque finiente, Romanos semper æquiparare non posse. Ergo fit ut singuli menses Græcorum inter binos semper Romanorum ambigant. Exempli gratia: Hecatombæon partem Junii, et partem Julii attingit; Metagitnion Julii et Augusti; Boedromion Augusti et Septembris. Similiter vero reliqui omnes non raro sese præbent ancipites, quandoque etiam æquales, ut vel superiore anno lunam novam cum Aprilis Kalendis solaribus contigit emergere. Operæ tamen pretium est simpliciter a priore mense interpretari. Verbi gratia: Boedromionem Augustum potius quam Septembrem, ut aestivus sit; tertius enim est ab Hecatombæone: in quo, ut demonstratum est, æstivum solstitium conficitur. Nihil porro Galeni intererat, ad abietis semen et compositionem acopi, sive a sequente September, sive a præcedente Augustus verteretur ille mysteriorum mensis; præsertim cum solstitia et æquinoctia 162 circiter quartum, et vicesimum diem mensis Romani ab illius sæculi bominibus signarentur: et præterea æquinoctialis interdum foret Boedromion, cum plures supererant dies post solstitium. Unde etiam Aristoteles dicit, ‹ post arcturum circiter Boedromionem,» quemadmodum contra peracto circa desinentem Hecatombæonem solstitio evenit vindemias fieri, circa incipientem Pyanepsionem: ut Plutarchus accidisse significat, quando Theseus e Creta rediit. Æquinoctium enim fuerat sub finem Mæmacterionis. Pliniusque æstimandus est sic loqui, non qui verba Aristotelis interpretetur, sed qui suam de piscium partu expriniat sententiam. Nihilque mirum est, si etiam in generationibus a regionum diversitate oritur differentia. Verum illud constat, nullam, ut plantarum, ita quoque animalium, non in magnitudine solum habituque vegetiore, sed et in partu ipsa loca efficere differentiam, ut alia serius, alia gignant ἐνάτη ἱσταμένου, τρεῖς εἶναι τὰς περιττὰς ἀναγκαῖον. manifestum est nono mensis sequentis die æstivum Φανερὰ δὲ μᾶλλον ταῦθ᾽ ὕστερον ἔσται, ἐπειδὰν περὶ χρήσεως ἐμβολίμου μηνός λέγωμεν. Εἶτ᾽ οὖν Ἐφόρου ἁμάρτημα τοῦτ' ἔστιν, εἴτε γραφέως, καὶ τοῦτο εἰς κοινὸν ἐκκείσθω σκοπεῖν. Απαρτίζειν δ᾽ ἀεὶ τοὺς τῶν ᾿Αθηναίων μῆνας τοῖς τῶν Ῥωμαίων δη λονότι οὐκ ἂν εἴη. Επαμφοτερίζειν οὖν τι συμβαίνει. Οἷον, φέρε εἰπεῖν, Εκατομβαιὼν τὸ μὲν Ἰουνίου ἐπιλαμβάνει, τὸ δὲ Ἰουλίου· καὶ Μεταγειτνιὼν τὸ μὲν Ἰουλίου, τὸ δ᾽ Αὐγούστου· καὶ Βοηδρομιών τὸ μὲν Αὐγούστου, τὸ δὲ Σεπτέμβριος. Ωσαύτως δὲ καὶ οἱ λοιποὶ πάντες ἀμφιλαφεῖς εἰσι τὰ πολλά· ἐπεὶ ἐνίοτέ γε καὶ ἰσάζειν συμβαίνει· οἷον καὶ τῆτες συμβέβηκε, νουμηνίαν ἅμα Απρίλιος μηνὸς ἡλιακοῦ, καὶ σελήνης ἄγειν. Ερμηνεύειν μέντοι ἁπλῶς χρεών ἀπὸ τοῦ προτέρου· οἷον, Αὔγουστον τὸν Βοηδρομιῶνα, ἀλλὰ μὴ Σεπτέμβριον, ἵνα θερινός ᾖ· τρίτος γὰρ ἀπὸ Εκατομβαιώνος· τροπικὸς δὲ θερινὸς ὁ Ἑκατομβαιών, ὡς δεδειγμένον ἐστί. Γαληνῷ δὲ διέφερεν εὐθὲν πρός γε τὸ τῆς ἐλάτης σπέρμα καὶ τὴν σύνθεσιν τοῦ ἀκόπου, εἴτ᾿ ἀπὸ τοῦ ἑπομένου Σεπτέμβριος, εἴτ' ἀπὸ τοῦ ἡγουμένου Αύγουστος ἑρμηνεύοιτο ὁ τῶν μυστηρίων μήν· ἄλλως τε καὶ τῶν ἐσημερινῶν τε καὶ τροπῶν περί που εἰκοστὴν τετάρτην τοῦ μηνός ἡμέραν, ὡς Ῥωμαῖοι ἄγουσι, λαμβανομένων τοῖς τότε οὖσιν ἀνθρώποις· καὶ προσέτι Ισημερινοῦ γινομένου ποτὲ καὶ τοῦ Βοηδρομιώνος, ἐπειδὰν πλείους ὦσιν αἱ μετὰ τὴν τροπὴν περιτταὶ ἡμέραι. "Οθεν δὴ καὶ ᾿Αριστοτέλης, «μετ' ἀρκτοῦρον περὶ Βοηδρομιῶνα,» φησίν, ὥσπερ αὖ ἀνάπαλιν, περὶ λήγοντά που τὸν Εκατομβαιῶνα τῆς τροπῆς γενομένης, συμ βαίνει τρυγᾷν τὰς ἀμπέλους περὶ ἱστάμενον τὸν Πυανεψιώνα· καθὰ Πλούταρχος ἐπισημαίνει συμβῆ ναι, ὅτε Θησεὺς ἐπανῆκεν ἐκ Κρήτης. Η ισημερία μέντοι περὶ λήγοντα που τὸν Μαιμακτηριώνα ὑπο ήρξε. Πλίνιον δὲ οἰητέον, μὴ ὡς Αριστοτέλους λέ ξιν μεταφέροντα, ὧδε ποιεῖσθαι τὸν λόγον, ἀλλ' ἰδίαν αὐτῷ δόξαν περὶ τόκου τῶν ἰχθύων ἀποφαινόμενον. Θαυμαστόν τε οὐθὲν, εἰ καὶ ταῖς χώραις δια φορὰ περὶ τὰς γενέσεις ἐστίν. ᾿Αλλὰ δῆλον, ὅτι καὶ τῶν ζώων, ὥσπερ τῶν φυτῶν, πολλὴν ποιοῦσι δια φορὰν οι τόποι, οὐ μόνον κατὰ μέγεθος καὶ εὐτρο φίαν, ἀλλὰ καὶ κατὰ τοὺς τόκους, τοῦ τὰ μὲν ὀψιαί τερον γενναν, τὰ δὲ πρωϊαίτερον. Ο δε μὲν τοίνυν ἁπλῶς τε καί πη ἑρμηνεύοντες, οὐκ ἂν διαμαρτά- maturius. Sic igitur simpliciter et quadantenus verνοιμεν τοῦ ἱκανοῦ. Περὶ χρήσεως τῶν μηνῶν. Ι. Ἐπεὶ δ᾽ ἔστι μὲν χρῆσθαι μησὶ καὶ κατὰ τὴν ηλίου περιφοράν, ὡς Ρωμαῖοι ἄγουσιν· ἔστι δὲ καὶ τὴν τῆς σελήνης, ὡς Ἀθηναῖοι ἦγον· πότερον ᾿Αθη ναίοις επόμενοι χρησόμεθα, ἢ Ῥωμαίοις, κατονομά ζαντες μὲν ὡς Ἀθηναῖοι, τὴν δέ γε τοῦ ἐνιαυτοῦ εἰς μῆνας διαίρεσιν κατὰ ταὐτὰ Ῥωμαίοις τιθέντες; Πλήθων μέν φησιν, ὅτι κατὰ φύσιν δὴ ἄγοιτ' ἂν έτος μὲν κατὰ τὸν ἥλιον, μὴν δὲ κατὰ τὴν σελήνην· διὰ τί δὲ, οὐ λέγει. "Αλλοι δέ τινες, καὶ αἰτίαν ἀποδιδόντες, πάντα πρὸς τῶν οὐρανίων κοσμεῖσθαι τὰ τηδέ φασι, καὶ μεγάλα εἶναι τὰ τῆς σελήνης ἔργα. PATROL. GR. ΧΙΧ. tentes, nequaquam ab idonea explicatione aberraverimus. De mensium usu. X. Sed quoniam mensibus uti possumus vel ad solis motum, ut Romani, vel ad lunæ, ut Athenienses utrum Atticum usum, an Romanum sequemur, more quidem Atheniensium denominantes, anni vero in menses eamdem cum Romanis constituentes divisionem? Plethon quidem refert natura esse comparatum, ut ad solem deducatur annus, mensis vero ad lunam: sed quamobrem, non dicit. Verum alii hujus quoque dicti rationem afferentes, asseverant, quæ hic in terris sunt, omnia a cœlestibus illis corporibus ordinari, magnosque essa

lunæ effectus. Nam mutari aiunt manifeste ab illa & ᾿Αλλοιούσθαι γὰρ σαφῶς τὰ ἐπίγεια πάνθ' ὑπ᾽ ἐκεί terrestria cuncta, idque recte. Signum tamen nullum est, menses ad lunam, non ad solem agere oportere. Hæc enim inferiora superioribus illis motibus esse continua non inficias imus, et omnem eorum vim et potentiam illinc gubernari, ipsumque decorum (quodcunque apud nos decorum) et rerum ordinem a superna illa natura consistere, quod vero indigestum et suo errore indecens, id esse ab ea (quæ est bic) materia. Detur vero multa quædam a luna alterari variarique, cum plena, cum dimidio orbe cæsa, cum gibbosa et utrinque convexa; cum in cornua flexa, atque etiam de cœlo ipso et ambiente aere judicium fieri; hæcque terrestria mutari per semisses, et quadrantes, et certas quasdam ipsius stationes: non tamen idcirco convenit, ut supersedentes solis annum in menses distinguere, eaque divisione uti, et ad lunam divertentes, ultro sponteque dissideamus. Nec enim secundum naturam est totum soli quadrare; partes autem alteri, quam soli magis convenire. Nam partes sunt totius anni, qui menses nominantur, vel quomodocunque libeat illam in duodecim spatia solaris revolutionis partitionem appellare. Quod enim causa est efficiens totius, id certe partium necessario efficiens est, cum ex partibus totum consurgat, et ipso tolo partes sint generatione priores. Est autem etiam inæqualius, inordinatiusque annum ad lunæ curriculum ducere: quod qui ita agunt, mensem frequenter inserunt; nec parum habent negotii, dum alios annos mensium duodecim, alios tredecim efficiunt. Itaque præter naturam quidem id potius. Nam ordo quidam natura est, et præter naturam, quidquid inconditum, et incompositum, et quod ordinem suum non servat. Cæterum ut solem damnemus inutilitatis propter lunæ vim, et ea quæ vulgo apparent, postulatio nimis magna est, et quæ videatur esse ejus qui se magis sensui quam rationi applicet. Effectus enim lunæ, et opera a sole quidem (quod prope dixerim) omnia sunt: et hæc inferiora idem sol imprimis describit, modulatur, et in numerum ordinemque digerit. Et aliorum quidem siderum temperationis solem esse causam, cum multis aliis præclaris viris, tum vel maxime Straboni geographo videtur. Evidentiora tamen sese nobis offerunt, quæ contingunt circa lunam, propter differentes ejus species, ex variis solis intercapedinibus proficiscentes. Quapropter observanda sunt bac, sive per septimanas, sive per alterum mensem lunarem videtur. Neque vero his solis utendo solares deserere oportet, qui sint longe æquabiliores, et partes temporum divinitus constitutorum, totiusque anni propriæ et nativa. Secundum naturam enim id simpliciter est: quandoquidem a causa, et priore, et magis necessaria. Quod vero est a luna, notius nobis cum sit et apertius, viam · ad ea quæ sunt notiora natura, et perfectiora, munit. Quamobrem Cæsar cognomento apud Romanos Divus, ingressus hanc viam ad id, quod erat cerΟ νης. Τοῦτο μὲν οὖν εὖ λέγεται. Σημεῖον δ᾽ οὐδέν ἐστι τοῦ χρῆναι ἄγειν κατὰ σελήνην, καὶ μὴ καθ' ηλιόν γε τοὺς μῆνας. Συνεχῆ μὲν γάρ πως τὰ τῇδε ταῖς ἄνω φοραῖς εἶναί φαμεν καὶ ἡμεῖς, καὶ πᾶσαν αὐτῶν τὴν δύναμιν κυβερνᾶσθαι ἐκεῖθεν· καὶ τὸ μὲν καλὸν ἅπαν, ὅσον ἂν ᾖ ἐνθάδε καλὸν, καὶ τὸ τεταγμένον, ἄνωθεν ἐγγίνεσθαι φύσει· τὸ δ᾽ ἄτακτον καὶ πεπλανημένον, ὑπάρχειν ἐκ τῆς ἐνθάδε ὕλης· ἔστω δὲ καὶ πόλλ᾽ ἅττα ἀλλοιοῦν τὴν σελήνην πλήρη τε οὖσαν, καὶ διχότομον, καὶ ἀμφίκυρτον, καὶ μηνοειδή, κρίνεσθαί τε τὸ περιέχον, καὶ μεταβάλλειν τὰ τῇδε κατὰ διαμέτρους, καὶ τετραγώνους, καὶ ὅλως ποιάς τινας στάσεις αὐτῆς· οὐ μὴν δὲ καὶ εύλογον διὰ ταῦτα ἐῶντας διαιρεῖν τὸν τοῦ ἡλίου ἐνιαυτὸν εἰς μήν νας, καὶ χρῆσθαι, ἑτεροῤῥεπεῖν ἐπὶ τὴν σελήνην, καὶ ἑκόντας εἶναι διίστασθαι. Οὐδὲ δὴ κατὰ φύσιν τὸ μὲν ὅλον προσήκειν τῷ ἡλίῳ, τὰ δὲ μέρη ἑτέρῳ τῳ μάλ λον ἐπιβάλλειν ἢ τῷ ἡλίῳ. Μέρη γὰρ τοῦ ὅλου ένιαυτοῦ οἱ καλούμενοι μήνες, ἢ ὅ τι δήποτε καλεῖν φίλον τὸν εἰς δώδεκα μερισμὸν τῆς τοῦ ἡλίου περιφορᾶς. Τὸ δὲ τοῦ ὅλου ποιητικὸν, καὶ τῶν μερῶν ταὐτὸ ποιητικὸν ἐξ ἀνάγκης ἐστίν. Ἐκ τῶν μερῶν γὰρ τὸ ὅλον, καὶ τῇ γενέσει πρότερα τοῦ ὅλου τὰ μέρη. Εστι δὲ καὶ ἀνωμαλώτερόν τε καὶ ἀτακτότε ρον τὸ πρὸς τὴν φορὰν τῆς σελήνης ἄγειν· δι' δ καὶ συχνὰ ἐπιβάλλουσι μῆνα οἱ οὕτως ἄγοντες, καὶ πράγματα ἔχουσι, τὰ μὲν δωδεκάμηνα, τὰ δὲ τρισκαιδεκάμηνα ποιούμενοι τῶν ἐτῶν. Οὐκοῦν παρὰ φύσιν γε μᾶλλον. Τάξις γάρ τις ἡ φύσις, καὶ παρὰ φύσιν πᾶν τὸ πλημμελές τε καὶ ἄτακτον. Τὸ δ' ἀχρησίαν τοῦ ἡλίου καταγινώσκειν διὰ τὴν τῆς σελήνης δύναμιν καὶ τὰ φαινόμενα, αίτημα λίαν μέγα ἐστὶ, καὶ προσέχοντος αἰσθήσει μᾶλλον ἔοικεν εἶναι ἢ λογισμῷ. Τά τε γὰρ τῆς σελήνης ἔργα διὰ τὸν ἥλιον, ὡς εἰπεῖν, ἅπαντ᾽ ἐστί· τό τε μάλιστα κοσμοῦν τὰ τῇδε, καὶ ῥυθμίζον, καὶ διατάττον, ὁ ἥλιος ἐστι. Καὶ μὴν καὶ τῆς περὶ τοὺς ἄλλους ἀστέρας εὐκρασίας αἴτιον εἶναι τὸν ἥλιον ἄλλοις τε τῶν ἐνδόξων καὶ Στράβων τῷ γεωγράφῳ δοκεῖ. Εναργέστερα μέντοι τὰ περὶ τὴν σελήνην συμβαίνοντα κατὰ διαφόρους φάσεις ἐκ τῶν πρὸς τὸν ἥλιον ἀποστάσεων ἡμῖν ἀπαντᾷ. Ωστ' ἐπιτηρητέα μέντοι καὶ ταῦτ' ἐστὶν, εἴτε καθ᾿ ἑβδομάδας εἴτε καθ᾽ ἕτερον μῆνα δοκεῖ σεληνιακόν. Οὐ μὴν δὲ καὶ μόνοις τοῖσδε χρωμένους ἐατέον τοὺς καθ' ἥλιον μῆνας ὁμαλεστέρους ὄντας παρὰ πολὺ, καὶ μέρη τῶν ἐκ Θεοῦ ὡρῶν, καὶ τοῦ ὅλου ἐνιαυτοῦ οἰκεῖά τε καὶ αὐτοφυῆ. Κατὰ φύσιν γὰρ τοῦθ᾽ ἁπλῶς· εἴπερ καὶ ἐξ αἰτίου, καὶ προτέρου, καὶ ἀναγκαιοτέρου. Τὸ δὲ ἀπὸ τῆς σελήνης, γνωριμώτερον ἂν ἡμῖν καὶ σαφέ στερον, ὁδός ἐστιν ἐπὶ τὰ τῇ φύσει γνωριμώτερά τε καὶ τελεώτερα. Δι' δ καὶ οἱ περὶ Καίσαρα τὸν ἐπι ωνομασμένον τοῖς Ῥωμαίοις θεὸν, ταύτην Ιόντες, ἐπὶ τἀκριβέστερον ἐληλύθασι μηνῶν τε καὶ ἐνιαυτοῦ διατάξεως πέρι. Οἱ δ' ἄρα τοῖς ἐν ποσὶ καὶ ἡμῖν σαφε στέροις ἐπιμένοντες διὰ τέλους εοίκασιν οὐ καλῶς κρίνειν, τί τὸ δι' αὐτό, καὶ τί τὸ δι' ἕτερον αἱρετέον. Ολως τε δεῖ νομίζειν τὰ ὕστερον χρόνῳ μακρῷ δι ηκριβωμένα περὶ ἀστρολογίαν πολύ τι τῶν ἀρχαίων

THEODORI GAZÆ LIBER DE MENSIBUS. διαφέρειν· ἀλλὰ μὴ ἑκόντας ὑπ' αὐθαδείας πρὸ τῶν tius exactiusque de anni mensiumque dispositiones τελεωτέρων τὰ ἀτελέστερα ἐπαινεῖν, ὥσπερ ἐν γήρᾳ τὰ τῶν νέων φρονεῖν ἔτι προαιρουμένους. Ἐπεὶ καὶ Γαληνὸς ἐν τοῖς περὶ κρισίμων ἡμερῶν λόγοις τὸν ἐνιαυτὸν ἐπὶ ταῖς πέντε καὶ ἑξήκοντα καὶ τριακοσίαις ἡμέραις, ἐπικείμενον ἔχειν τι μόριον ἡμέρας μεῖζον ἢ ὡς τέταρτον λέγει. Τὸ δ' οὐ μείζον, ἀλλ' ἔλαττον εἶναι, ταῖς ὕστερον ἐπιτηρήσεσιν εἴρηται. Εἰ δ' ἄρα που μηδὲ τὰ περὶ τὴν ἡλίου κίνησιν τἀκριβές παν τάπασιν ἴσχοι ἡμῖν· ἀλλ᾽ οὖν γε πολὺ τῶν περὶ τὴν σελήνην ἀκριβέστερ᾽ ἐστὶ, καὶ τὸ πλημμελούμενον εὐδιορθωτότερον· εἴ γε μίαν μὲν διὰ τετραετηρίδος ἡμέραν ἐμβόλιμον, μίαν δὲ σχεδόν διὰ διακοσαετηρί δος ἐκβόλιμον ποιεῖσθαι, ἀποχρώντως ἂν ἔχοι, ἢ ὁπόσον ἂν διὰ πλείστου οι περιόντες ἀεὶ τῷ χρόν νῳ ἀστρονομίας ἐμπειρότατοι κρίνωσιν. Οὐδὲν γὰρ τῷ παρόντι προσίσταται λόγῳ, εἴ τινες ἀμφισβη τοῦσι περὶ τοῦ τῶν ἐτῶν πλήθους. Αναμφισβητήτως γὰρ ἡ ἐπανόρθωσις ἔσται διὰ πλείστου, ὅπως ἂν ἔχῃ. 163 propius accessit. Qui ergo in medio positis, et nobis manifestioribus assidue insistunt, non videntur recte dignoscere quid per se et quid propter aliud sumendum sit. Semelque existimare oportet astrologiæ commentationes, quæ multo post tenpore diligentiore cura absolutæ sunt, non parum ab antiquis illis præstare; non autem præ pervicacia decens est imperfectiora perfectioribus anteponere, quasi volentes in senectute adhuc retinere pueritiæ ineptias. Quando vel ipse Galenus in libris de die bus decretoriis dicit, anno supra trecentos el sexaginta quinque dies, particulam quamdam accedere diei quadrante majorem. Atqui non majoren esse, sed minorem, posteris observationibus annotatum est. Quod si forte ne solis quidem motus ratio satis nobis constet; at quam lunæ certe multo certior est, ejusque error levior, et minus errori propin - quus. Siquidem satis est unum diem quarto quoque anno intercalari; post vero ducentos ferme annos unum exemptilem fieri, vel quam longo temporis intervallo judicabunt, qui assidue succedent experientia excellentes astronomi. Neque enim præsentis est instituti, si quibus controversa est in hac re annorum multitudo. Haud dubie enim plurimo temporis interstitio emendabitur, utcunque se habeat. Οτι καὶ τοῖς σοφοῖς δοκεῖ βέλτιον τὰ κατὰ ἥλιον ἄγειν. ΙΔ΄. Ἐπαινεῖ δὲ διαφερόντως καὶ Πλούταρχος τὴν Καίσαρος επανόρθωσιν, δεινὸς ὢν κρῖναι, ὧδε λέγων· • Ἡ δὲ τοῦ ἡμερολογίου διάθεσις καὶ διόρθωσις τῆς περὶ τὸν χρόνον ανωμαλίας, φιλοσοφηθείσα χαριέντως ὑπ' αὐτοῦ, καὶ τέλος λαβοῦσα, γλαφυρωτάτην παρέσχε χρείαν.» Ηρόδοτος δὲ καὶ σοφωτέρους οἴεται είναι Αἰγυπτίους Ελλήνων, παρ' ὅσον οἱ μὲν διὰ τρίτου ἔτους επεμβάλλουσι μῆνα· οἱ δὲ, τρια κονθημέρους ἄγοντες τοὺς μῆνας, πέντε ἡμέρας ἐπάγουσιν ἀνὰ ἕκαστον ἔτος. Οὐ χεῖρον δὲ καὶ πάλιν τὴν λέξιν αὐτοῦ παραθέσθαι· "Αγουσι δὲ τοσῷδε σοφώτερον Ελλήνων, ἐμοὶ δοκέειν, ὅσῳ Ἕλληνες μὲν διὰ τρίτου ἔτεος ἐμβόλιμον ἐπεμβάλλουσι τῶν ὡρέων εἶνεκε· Αἰγύπτιοι δὲ, τριηκοντημένους ἄγοντες τους δικώδεκα μῆνας, ἐπάγουσι ἄνα πᾶν ἔτος πέντε ἡμέρας παρὲξ τοῦ ἀριθμοῦ.. Τὸ δὲ τριακονθημέρους ἄγειν τοὺς μῆνας, κατὰ ἥλιον ἄγειν εἶναι, δηλοῖ Στράβων οὕτωσὶ λέγων· «Αἰγυπτίων δ' ἐστὶ καὶ τὸ τὰς ἡμέ ρας μὴ κατὰ σελήνην ἄγειν, ἀλλὰ κατὰ ἥλιον, τοῖς τριακονθημέροις δώδεκα μησὶν ἐπαγόντων πέντε ἡμέρας κατ' ἐνιαυτὸν ἕκαστον. • Πλήθων μὲν οὖν πολύ τούτων ἀπάδει λέγων κατὰ φύσιν εἶναι μᾶλλον τὸ κατὰ σελήνην ἄγειν τοὺς μῆνας, καὶ τὸν μὲν ἐνιαυτὸν τῷ ἡλίῳ, τοὺς δὲ μήνας διαιτῶν τῇ σε λήνη. Πῶς χρηστέον μησὶ καὶ ἐνιαυτῷ. ΙΒ. Ἡμεῖς δὲ ὀνόμασι μὲν τοῖς εἰρημένοις καὶ τάξει χρησόμεθα τῶν μηνῶν, πράγμασι δὲ κατὰ τὴν Καίσαρος επανόρθωσιν, ᾗ χρώμενοι Ρωμαίοι ἄχρι καὶ νῦν, ἧττον ἑτέρων σφάλλεσθαι περὶ τὴν ἀνωμαλίαν δοκοῦσι χιλιοστὸν καὶ πεντακοσιοστὸν ὀλίγου δεῖν τόδε ἔτος. Λαμβάνειν τε ἀξιοῦμεν, εἴ τινες χρήσ so. Euterpe, n. 4. Quod viris prudentibus commodius videtur annum ad solem agere. 80⭑ XI. Impense vero laudat Cæsaris emendationem Plutarchus, præstanti vir judicio, sic dicens: ‹ Fastorum autem dispositio, et inconstantiæ illius vagæ, et incertæ correctio, eleganter ab ipso philosophica ratione explicata, finemque sortita, jucundissimum usum præbuit. › Herodotus autem sapientiores Græcis existimat Ægyptios, quatenus Græci tertio quoque anno unum mensem intercalant, Ægyptii vero mensibus tricenariis quinque dies quotannis adjiciunt. Sed nec abs re fuerit auctoris ipsius verba reponere: • Agunt, inquit, eo prudentius Græcis, ut mihi quidem videtur, quod Graci tertio quoque anno mensem intercalarem faciunt, idque temporum gratia: verum Ægyptii duodecim mensibus (quibus tricenos dies adnumerant) singulis annis quinque dies adsciscunt. Tricenis autem diebus menses taxare, quod sit ad solis cursum agere, ostendit Strabo ita inquiens: • Ægyptiorum vero est et illud, dies non ad lunam, sed ad solem agere, tricenariis mensibus duodecim quinque dies quotannis adjicientium. › Plethon igitur multum ab iis discrepat, dicens secundum naturam magis esse menses ad lunam agere; annum quidem soli pro arbitrio attribuens, menses vero lunæ. Quomodo utendum mensibus et anno. » XII. Nos autem et ordine mensium et nominibus utemur explicatis; rebus vero juxta Cæsaris emendationem, qua hactenus utentes Romani minus reliquis in hac confusione falli videntur: millesimus et prope quingentesimus jam hic annus est. Neque vero si quid a quibusdam excogitatum,

ρόντες, ἐάν τε βάρβαροι· οἰκείους τε πάντας νομί ζειν, ἀνθρώπους γε όντας, καὶ μετειληφότας τῆς αὐτῆς ἡμῖν φύσεως· καὶ χάριν ὁμολογεῖν τοῖς εύ ροῦσιν, ἀλλὰ μὴ φθονοῦντας ἐρίζειν, καὶ ἐθελοκα· κεῖν. Ημέραις τοιγαρούν τριακοσίαις καὶ ἑξήκοντα καὶ πέντε ὁριζόμενος ἡμῖν ὁ ἐνιαυτὸς ἔσται, κατὰ τὴν ἡλίου περίοδον, προστιθεμένου τοῦ καὶ μορίου ἡμέρας ἐπ' ἔλαττον ἢ ὡς τεταρτημόριον τῷ ἀριθμῷ τῷδε. Καὶ μῆνες συμπληροῦντες τὸν τῶν ἡμερῶν ἀριθμὸν οἱ μὲν τριακονθήμεροι, οἱ δὲ μιὰ ὑπερβάλο λοντες τοὺς ἑτέρους ἡμέρᾳ· εἰς δὲ καὶ δυοῖν μὲν ἐλλείπων τῶν τριακονθημέρων ἑξῆς τριῶν ἐτῶν, μια δὲ τῷ τετάρτῳ. Ἑπτὰ γὰρ οἵδε, Ποσειδεών, Γαμη λιών, Μουνυχιών, Σκιροφοριών, Μεταγειτνιών, Βοη et in communem vitæ utilitatem collatum est, sive σιμόν τι ἐφεῦρον τῷ βίῳ, ἐάν τε Λατῖνοι ὦσιν οἱ εὐLatini, sive barbari sint hujusmodi inventores, dedignamur ab iis id inventum utendum accipere, oinnesque domesticos et familiares existimare, homines qui sint, et ejusdem nobiscum naturæ participes, iisque inventionis gratiam babere, non autem præ invidia contentiose rixari, et sponte deteriora capessere. Diebus itaque trecentis sexaginta quinque ad solis cursum nobis distribuetur annus, addila quoque huic numero particula quapiam diei quarta parte minore. Et nenses quidem complentes dierum numerum, alii triginta erunt dierum, alii uno die abundabunt; unus vero continuo quidem triennio duobus deficiet de triginta; quarto autem anno, uno die tantum. Quandoquidem hi septem, Posideon, Gamelion, Munychion, δρομιών, Πυανεψιών, μια ὑπερβαλοῦσι τοὺς τριαScirophorion, Metagitnion, Boedromion, Pyanepsion, uno die excedent tricenarios; reliqui vero tricenis constabunt, præterquam Elaphebolion. Hic enim per tres annos diebus octo et viginti taxabitur, sed quarto anno undetriginta, propter diem intercalarem. Porro cur a Caesare menses ita distributi sint, ut hic esset triginta dierum, ille non; huic excessus, illi defectus: alterius est considerationis. De intercalari die. κονθημέρους· οἱ δὲ λοιποὶ τριακονθήμερος, πλην Ελαφηβολιώνος. Οδε γὰρ ἡμέρας ἕξει εἴκοσι μὲν καὶ ὀκτὼ ἑξῆς τριῶν ἐτῶν, εἴκοσι δὲ καὶ ἐννέα τῷ τετάρτῳ, διὰ τὴν παρεμβαλλομένην ἡμέραν. Διὰ τί δὲ τοῖς περὶ Καίσαρι οὕτω τὰ περὶ τὰς ἡμέρας δι ῄρηται, ὡς τονδὶ μὲν τριακονθήμερον εἶναι, ἀλλὰ μὴ το δί, τονδί δ' ὑπερβάλλειν, τονδί δ' ἐλλείπειν, ἑτέρας ἐστὶ θεωρίας. Περὶ τῆς ἐμβολίμου ἡμέρας. ΙΓ΄. Μῆνα μὲν οὖν οὐδένα ἐπεμβαλοῦμεν οὐδέποτε μίαν δὲ διὰ τετραετηρίδος ἡμέραν τῷ Ελαφηβ λιῶνι, καθάπερ τῷ Φεβρουαρίῳ Ῥωμαῖοι δίσεκτον· οὕτω καλοῦντες ἐκ τοῦ δι; τὴν αὐτὴν ἡμέραν προσXIII. Mensem quidem nullum unquam, sed unum diem per singulos annorum quaterniones mense Elaphebolione intercalabimus, quemadmodum Rumani Februario bissextum, sic vocantes, quod bis ipsum diem inscribant 164 sextum Kalendas Mar- γράφειν ἔκτην πρὸ Καλενδῶν Μαρτίων, δόξαν οὕτω tias. Ita enim Cæsari Augusto visum est. Nos vero tali vocabulo nequimus uti; nam intercalarem solum et sextum rite appellare possumus. Cæterum de exemptili die consideratio suscipienda est, ei quod visum fuerit Latini admonendi sunt, ut idem amplexantes, annum sibi corrigant. Sic enim inter nos conveniet. Exemptilis enim diei jam longo tempore nulla ratione inita, solstitia, nostra alale, multo antevertunt diem mensis ab initio solstitialem constitutum. Sic itaque menses agantur nobis, utentibus nominibus traditis. De anni principio. Καίσαρι Σεβαστῷ. Ἡμεῖς δ᾽ ὀνόματι χρῆσθαί τῳ οὐ δεόμεθά γε τοιούτῳ· ἐμβόλιμον γὰρ μόνον καὶ ἔνην προσαγορεύειν καλῶς ἔχει ἡμῖν. Περὶ δὲ τῆς ἐκδο λίμου σκεπτέον καὶ ὅ τι ἂν δοκῇ παρακαλεῖν δέον καὶ Λατίνους ταὐτὸ δεχομένους ἐπανορθοῦσθαί σφισι τὸν ἐνιαυτὸν, ἵνα συμφωνῶμεν. Εκβολίμου γάρ το ἡμέρας χρόνου ήδη μακροῦ διελθόντος μὴ γενομένης, πολύ τι δὴ προτεροῦσιν αἱ τροπαὶ ἐφ' ἡμῶν τῆς ἐξ ἀρχῆς τροπικῆς ἡμέρας γε τοῦ μηνός. Οὕτω μὲν οὖν ἀκτέον τοὺς μῆνας, χρωμένους ὀνόμασι τοῖς ἀποδο θεῖσιν. Περὶ ἀρχῆς τοῦ ἐνιαυτοῦ. ΙΔ΄. Ἀρχὴν δὲ τοῦ ἐνιαυτοῦ οἱ μὲν ᾿Αθηναῖοι τὴν XIV. Porro anni principium Athenienses Hecatombæonem constituebant, ab aestivo solstitio inci. Εκατομβαιώνα ἦγον μῆνα, ὡς δέδεικται πρότερον, pientes, sicut est prius demonstratum: Romani vero Januarium, inchoantes ab hiberno. Et certe magis proprium videtur esse principium, jureque hoc Plethon laudat. Nam lege et instituto aliis aliud auni principium agentibus, natura quodammodo idem ut sit principium suadere videtur: quando sol generationis auctor ultra progredi desinens, reflecti ad nos incipit, et lucis auget tempus, tenebrarum vero minuit. Recte igitur et Numa principium hujusmodi Romanis ordinavit, cum prius Martium mensem Romulus anni fecisset initium. Nobis igitur idem esto anni principium, et novus anni mensis Gamelion: ut consonemus cum Romanis, sicut in mensibus, ita eliam in anui exordio, qui est Januaὡς ἀπὸ τροπῶν θερινῶν· Ῥωμαῖοι δὲ τὸν Ἰανουά ριον, ὡς ἀπὸ τροπῶν χειμερινῶν, ἡ δὴ καὶ οἰκειοτέρα δοκεῖ εἶναι ἀρχή. Καὶ εὖ τήνδε ἐπαινεῖ Πλή θων. Νόμῳ γὰρ ἄλλων ἄλλην τοῦ ἔτους ἀγόντων ἀρχὴν, φύσει πως ἔοικεν αὕτη οὖσα ἀρχή· ἡνίκα δὴ ήλιος, ὁ τῆς γενέσεως κύριος, τοῦ πρόσω Ιέναι λέγων ἀνακάμπτειν ἄρχεται ὡς ἡμᾶς, καὶ τὸν μὲν τοῦ φωτὸς αὔξει χρόνον, τὸν δὲ τοῦ σκότους μειοί. Ὀρθῶς οὖν καὶ Νουμᾶς ἀρχὴν τοιαύτην Ρωμαίοις τέταχε, Ρωμύλου πρότερον τὸν Μάρτιον προτάξαν τος μῆνα. Καὶ ἡμῖν δὴ ἀρχὴ αὕτη ἔστω, καὶ νέο; τοῦ ἐνιαυτοῦ μὴν Γαμηλιών· ἵνα καὶ συμφωνῶμεν Ῥωμαίοις, ὥσπερ καὶ τὰ περὶ τοὺς μῆνας, καὶ τὰ περὶ τὴν ἀρχὴν τοῦ ἐνιαυτοῦ. Οδε γὰρ Ἰανουάριος

THEODORI GAZÆ LIBER DE MENSIBUS. ἦν. Νῦν δ' Ελληνες, ἀρχὴν ἐνιαυτοῦ τε καὶ Ἰνδι- rius. Nunc vero Græcis principium anni, indictioκτιῶνος ποιούμενοι ἀπὸ Ισημερίας φθινοπωρινῆς, τὰ μὲν περὶ Ἰνδικτιῶνα (δηλοῖ δὲ διάταγμα ἡ λέξις) συνάδουσι Ρωμαίοις, τὰ δὲ περὶ τὸν ἐνιαυτὸν οὔ. Καίτοι συμφέρεσθαι ἔδει καὶ ταῦτα, ἄλλως τε καὶ Χριστοῦ νόμοις χρωμένους. Οὐ γὰρ οἶμαι Ρωμαίους τούς γε νῦν ὄντας διὰ τὴν ἡλίου τροπὴν μᾶλλον, ἢ τὸ τότε γεννηθῆναι Χριστὸν, οὕτως ἄγειν· ἀλλὰ τὴν μὲν τροπὴν συμβεβηκέναι, αὐτοὺς δὲ τὴν γένεσιν πρεσβεύοντας τοῦ Θεοῦ, ᾗ θέμις, ἀρχὴν ποιεῖσθαι τὴν εἰρημένην. Ἐνιαυτοῦ μὲν ταύτην θετέον ἀρχήν. nisque agentibus ab autumnali æquinoctio, indictionis quidem ratione (significat autem edictum hæc dictio) cum Romanis concordia est, anni vero non. Quanquam et de his sane inter illos convenire oportebat, praesertim Christi legibus communiter utentes. Neque enim puto Romanos hujus sæculi magis propter solstitium, quam quod tunc Christus natus sit ita agere; sed tum solstitium esse forte contigisse: ipsos vero natali Christiano primum homorem tribuentes, ut fas est, prædictum initium facere. Anni quidem idem initium faciendum est. Quomodo mensis dies sunt numerandi. Πῶς ἀριθμητέον τὰς τοῦ μηνὸς ἡμέρας. ΙΕ΄. Αριθμεῖν δὲ τὰς μηνὸς ἑκάστου ἡμέρας Πλή XV. Numerare vero cujusque mensis dies Pleθωνι μὲν δοκεῖ εἰς τέτταρα διαιροῦντας τὸν μῆνα, τὸ thoni sic placet, ut quadripertito mensem dividat μὲν ἱστάμενον, τὸ δὲ μεσοῦν, τὸ δὲ φθῖνον, τὸ δὲ in principium, medium, præcipitium, et recessum. ἀπιόν· λαμβάνοντι, ὡς ἔοικε, τὸ μὲν παρὰ Πολυδεύ- Idque partim a Polluce videtur mutuari; partim κους, τὸ δέ τι καὶ αὐτῷ καινοτομοῦντι. Εὐμαρέστε per se quodammodo comminisci. Ita enim, puto, ρον γὰρ, οἶμαι, διατίθεσθαι τὰ περὶ τὰς ἱερομηνίας facilius illi erat suas ferias disponere, nova quæοὕτω συνέβαινε, καίν᾽ ἄττα καθισταμένῳ ἱερά· ἡμῖν dam sacra constituenti. At nos nihil impediat quoδὲ διαφερέτω μηθὲν διαριθμεῖν, ὡς Αθηναῖοι, τριχῆ minus supputemus, ut Athenienses, niense trifaδιαιροῦντες, τὸ μὲν ἱστάμενον ἔλεγον, τὸ δὲ ἐπὶ riam partito, partem unam ίστάμενον, id est, inδέκα, τὸ δὲ φθίνον. Ἐπειδὴ καὶ συνῳδά πως οὕτω stantem, sive ineuntem vocantes: ἐπὶ δέκα, id est, μᾶλλον Ῥωμαίοις ἔσται τὰ περὶ τὴν διαίρεσιν ἡμῖν. supra decem alteram: ultimam φθίνον, id est, praΤριχῇ γὰρ καὶ οὗτοι διαιροῦντες, τὸ μὲν Καλένδας cipitem, vel desinentem. Quandoquidem hæc quoπροσαγορεύουσι, τὸ δὲ Νώνας, τὸ δὲ Εἰδούς. Αριθμη- que divisio nostra sic nescio quomodo fiet cum τέον οὖν ὧδε· νουμηνίαν μὲν τὴν πρώτην, εἶτα Romana consonantior. Hi namque tres etiam in δευτέραν ἱσταμένου, καὶ τρίτην, καὶ ἑξῆς εἰς τὸ partes mensem tribuentes, Kalendar, Nonas, et πρόσω ιόντι ἄχρι δεκάτης· μεθ᾽ ἣν πρώτην ἐπὶ Idus appellant. Sic itaque numerandum est, ut δέκα· εἶτα δευτέραν ἐπὶ δέκα, καὶ ἑξῆς ἄχρι είκο- Neonenia (quod novilunium significat) mensis priστῆς. Ἡ αὐτὴ δὲ καὶ εἰκάς· μεθ' ἣν ἐνδεκάτην φθί- mus dies sit deinde secundus instantis, tertius νοντος, ἢ δεκάτην, ἢ ἐννάτην, ἢ ὀγδόην, ὡς ἔτυχεν instantis, et ita deinceps usque ad decimum: post ἔχων ὁ μὴν, καὶ ἑξῆς ἀναλύοντι ἄχρι δευτέρας. Οὕτω quem primus supra decem, secundus supra deγὰρ Αθηναῖοι ἠρίθμουν, οὐ προστιθέντες, ἀλλ' cem, et sic per ordinem usque ad vigesimum, qui ἀφαιροῦντες, καὶ ἀναλύοντες μέχρι τριακάδος, Σόλω et eicas dicitur, quasi vicenionem ausis appellare. νος ἡγησαμένου πρὸς τὰ τῆς σελήνης φῶτα οὕτω Post quem undecimus præcipitis, vel decimus, vel μειούμενα. Καὶ ᾿Αριστοφάνης δὲ ὁ κωμικὸς οὕτως nonus, vel octavus, pro mensis cujusvis superante ἀριθμεῖ· dierum numero et deinceps ordine præpostero subducendum, numeri quidem seriem retexendo usque ad secundum præcipitis. Ita enim Athenienses numerabant, non addentes, sed auferentes, resolventesque usque ad tricesimum diem: et id quidem Solonis instituto, ratione lunæ ita sensim lumen suum minuentis. Et hoc certe modo Aristophanes comicus supputat: Πέμπτη, τετράς, τρίτη· μετὰ ταύτην δευτέρα Εἶθ' ἣν ἐγὼ μάλιστα πασῶν ἡμερῶν Δέδοικα, εὐθὺς ἔσθ' ἕνη τε καὶ νέα. Μετὰ δὲ δευτέραν ἀκτέον ἔνην. Χρεία δ' ἕνης καὶ νέας οὐκ ἔσται ἡμῖν, διὰ τὸ μὴ κατὰ σελήνην ἄγειν. Ἔνην δὲ τὴν τελευταίαν τοῦ μηνὸς ἡμέραν καλεῖν καὶ ἡμᾶς κωλύει οὐθὲν, ὅτι καὶ νέα ἡ πρώτη, πλείους τε αἱ φθίνοντος γίνονται ἡμέραι, καὶ ἔσθ' ὅτε ἐλάττους τῶν Ἀττικῶν, διὰ τὸ τοὺς μὲν τριακονθημέρους τῶν μηνῶν ἡμῖν εἶναι, τοὺς δὲ μιᾷ ὑπερβάλλειν τῶν ἑτέρων ἡμέρᾳ, ἕνα δὲ καὶ δυεῖν μὲν ἐλλείπειν τῶν τριακονθημέρων ἑξῆς τριῶν ἐτῶν, μιᾷ δὲ τῷ τετάρτῳ, ὡς εἴρηται πρότερον. Οἱ μὲν οὖν ἐνδεκάφθινοι, οἱ δὲ δεκάφθινοι, εἴς δὲ καὶ ἐκτάφθινος, καὶ ἐναφθινος· ἑπτὰ μὲν γὰρ οἵδε, Που σειδεών, Γαμηλιών, Μουνυχιών, Σκιροφοριών, Μετ Quintus, deinde quartus, hincque tertius; Post quem secundus, omnium, et quem maxime Metuo, sequens est continuo vetus et novus. Itaque post secundum præcipitis, nobis collocandus est vetus. Nam veteris et novi, id est, extremi et primi, seu intermenstrui, nobis usus exolevit quod non ad lunam tempora deducamus. Sed diem mensis ultimum appellare veterem quid nos vetat, cum primus quoque novus sit? Jam vero præcipitis dies interdum plures habemus, nonnunquam pauciores diebus Atticis. Quandoquidem menses alii tricenum dierum, alii tricenum singulorum, unus modo duodetricenum, nodo undetricenum, nimirum quarto quoque anno uno die addito, quod prius est dictum. Quapropter menses alii ab undecim dierum reliquo supra

AD EUSEBII ČIIRONICON APPENDIX. « viginti numero lendecaphthini vocentur, alii Deca- ταγειτνιών, Βοηδρομιών, Πυανεψιών, ένδεκα ἕξουσι phthini, quibus decem dies supersant: unus vero Octaphthinus, et Enaphthinus, cui nunc octo, nunc novem superant ultra viginti. Hi enim 165 septem, Posideon, Gamelion, Munychion, Scirophorion, Metagitnion, Boedromion, Pyanepsion, undecim dies præcipitis habebunt: at reliqui decem tantum, præter Elaphebolionem, qui continuo triennio octo habebit, novem autem anno quarto. At si quis φθίνειν, id est, pracipitare, seu desinere, et ἵστασθαι, id est, instare sive inire propria luna esse dicat, mente animoque complecta tur, quod in aliis etiam compluribus aliunde translatus improprii sermonis usus evicit, ut in his quoque verbis χαλκεύειν, et χορηγεῖν, εἰ δημιουργεῖν, id est, cudere, suppeditare, procreare. Quondam etiam þválíz solum dicebantur, quæ fierent ex junco papyro, quæ in Ægypto producitur. Nunc vero ex lini panniculis et linteolorum ramentis versis in opificium, constipatæ chartæ quædam, et conglutinatæ (in quibus scribimus) id nominis sortite sunt. Et σχοινίον olim funis erat, ex schcno junco (quæ ex palustribus planta est) confectus, sed nunc ex lino et lanis in eumdem usum convolutus contortusque funis, schonion appellatur. Et præterea αὐθέντης ab antiquis e caedis patrator tantum vocabatur: nunc vero quisquis auctor est, artifex, opifex, curator rei cujus vis, authentes nuncupatur. Et nimirum vicit invaluitque supra mille annos hujusmodi significatio, posteaquam Græci cum Romanis versantes perceperunt suam linguam adhuc indigere nomine huic nomini Latino ‹ auctor › respondente, quod majorem haberet usus proprietatem. Ita enim coacti, ut verisimile est, rei crebro in usum venientis magis proprium nomen imponere, hoc certe nomen authentes in illud transmutarunt, imitantes alienam legem. Basilius itaque unus e nostris pontificibus, tempore imperatoris Juliani, vir non minus eloquio quam acri cogitatione præditus, dona Spiritus sancti dicit non fieri per ministerium, sed authentice: id est, non a ninistro dari, sed ab auctore. Ει Synesius philosophus eruditissimus qui fuit paulo post Theodosio imperante, interrogans patriarcham Theophilum, an oporteat Alexandrum quem- η dam existimare episcopum, in episcoporum ordinem adoptatum ab Joanne, qui postea inter divos relatus, et Chrysostomus cognominatus est: sed lunc propter quamdam contentionem et seditionem ab Ecclesiis de concilii sententia exclusus erat: sic infert: • Ad quod opus est authentiam, id est, ‹ auctoritatem successionis apostolicæ simpliciter, et aperte sententiam ferre. Enimvero etiam Romani, ut scribit Plutarchus, illam mensis divisionem tripartitam ad tres maximas lunæ differentias fecerunt, Kalendas novilunium appeltantes, quod tum luna in coitu exsistens, quasi occulta sit penitus defecta lumine clam, enim Romanis latenter significat, unde Kalendas dicit φθίνοντος ἡμέρας· δέκα δὲ οἱ λοιποί, πλὴν Ἐλαφη - βολιῶνος. Οὗτος γὰρ ὀκτὼ μὲν ἑξῆς τριῶν ἐτῶν, ἐν νέα δὲ τῷ τετάρτῳ. Καὶ μὴν εἴ τις τὸ φθίνειν, καὶ ἵστασθαι ἴδιον είναι λέγοι σελήνης, ἐνθυμείσθω, διότι καὶ ἐπ' ἄλλων πολλῶν χρῆσις ἀπ' ἄλλων μεταληφθεῖσα κεκράτηκεν ἀκυρόλογος· οἷον καὶ τὸ χαλκεύειν, καὶ χορηγεῖν, καὶ δημιουργεῖν. Ωνομάζετο δέ ποτε καὶ βυβλία μόνον, τὰ ἐκ τῆς βύβλου τῆς ἐν Αἰγύπτῳ φυσ μένης παπύρου γινόμενα. Νῦν δὲ και τὰ ἐκ λίνου ῥάκους κατεργασθέντος πιλήματα διάκολλα, ἐν οἷς γράφομεν, τοὔνομα ἔχει τοῦτο. Καὶ σχοινίον πρόσθεν τὸ ἐκ σχοίνου τῶν ἑλείων φυτοῦ· νῦν δὲ καὶ τὸ ἐκ λίνου καὶ ἐρίων πρὸς τὴν αὐτὴν χρείαν κλωθόμενον, σχοινίον προσαγορεύεται. Καὶ αὐθέντης δὲ ὁ αὐτόχειρ μόνον ἐλέγετο πάλαι. Νῦν δὲ καὶ ὁστισοῦν αἴτιος, καὶ δημιουργός, εἴτ' οὖν αὐτουργός, καὶ ἐπιστάτης πρά γματος οὐτινοτοῦν, αὐθέντης καλεῖται· ὑπὲρ τὰ χίλια δὴ ἔτη κεκρατηκότος τοῦ τοιούδε σημαινομένου ἐπειδὴ, Ῥωμαίοις, θαμὰ δὴ ὁμιλοῦντες Ελληνες, συνίδοιεν τὴν σφετέραν αὐτῶν φωνὴν ἔτι δεομένην τοῦ γε ἀνάλογον ἂν τῷ αὑτορ ο ὀνόματι τῶν Ῥω μαίων ἀκριβέστερον προσοικειουμένου ταῖς χρείαις. Οὕτω γὰρ βιαζόμενοι, ὡς εἰκὸς, πράγματι συχνά ἥκοντι εἰς χρείαν όνομα ιδιαίτερον θέσθαι, τὸ αὐθέντης δὴ εἰς τοῦτο ἀλλοτριονομοῦντες μετενηνόχασι. Βασίλειος οὖν τῶν ἡμετέρων ἱεροφαντῶν ἐπὶ Ἰουλιανοῦ αὐτοκράτορος γενόμενος ἀνὴρ, καὶ τὴν φωνὴν οὐχ ἧττον ἢ τὴν διάνοιαν κεκοσμημένος, τὰ τοῦ θείου Πνεύματος χαρίσματα οὐ λειτουργικῶς, ἀλλ' αὐθεν τικῶς ο γίνεσθαι λέγει. Και Συνέσιος φιλόσοφος τῶν λογιωτάτων μικρὸν ὕστερον ἐπὶ Θεοδοσίου, πυνθανό μενος πατριάρχου Θεοφίλου, εἰ χρὴ νομίζειν ἐπίσ σκοπον ᾿Αλέξανδρον τινα, χειροτονηθέντα ὑπὸ Ἰωάν νου τοῦ μετὰ ταῦτα νομισθέντος ἁγίου, καὶ ἐπονομα σθέντος Χρυσοστόμου, τότε διά τινα συμβάσαν δια φορὰν καὶ στάσιν τῶν Ἐκκλησιῶν ἀφωρισμένου γνώμῃ συνοδικῇ, ὧδ᾽ ἐπιφέρει· «Πρὸς ὅ δεῖ τὴν αὐθεντίαν τῆς ἀποστολικῆς διαδοχῆς ἀποκρίνασθαι ἁπλῶς καὶ σαφῶς.» Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ Ῥωμαίοι, ὡς Πλούταρχος ἱστορεῖ, τὴν εἰς τρία διαίρεσιν τοῦ μηνὸς πρὸς τὰς μεγίστας τρεῖς διαφορὰς τῆς σε λήνης τυγχάνουσι πρότερον πεποιηκότες· Καλέν δας μὲν τὴν νουμηνίαν καλέσαντες, ὅτι περὶ τὴν σύνοδον οὖσα τόθ᾽ ἡ σελήνη ὥσπερ λέληθεν, επιλε λοιπότος δὴ παντελῶς τοῦ φωτός· τὸ γὰρ ο κλὰμ ο Ρωμαίοις τὸ λάθρα διασημαίνει, ὅθεν τὰς Καλένδας ὠνομάσθαι φησί. Νώνας δὲ, ὅταν καταφανής πρῶτον ἐπὶ δυσμῶν γίνηται νέα· Εἰδοὺς δὲ, ὅταν, πανσέληνος οὖσα, εὐειδεστέρα τὴν ὄψιν ᾖ. Αλλ' ὅμως ὕστερον καίτοι, καθ' ἥλιον ἄγοντες τοὺς μῆνας, ὁμοίως ὁρίζοντες τὸν χρόνον, Καλένδας, καὶ Νώνας, καὶ Εἰδοὺς ἔτι καλοῦσιν, ἀνόμασι καταχρώμενοι οἷς πρότερον ἄγοντες κατὰ σελήνην ἐχρῶντο κυρίως. Οὐθὲν δὴ ἄτοπον οὐδ᾽ ἡμῖν, εἰ ἱστάμενον λέγοιμεν, καὶ φθί νοντα, μὴ κατὰ σελήνην ἔτι, ἀλλὰ κατὰ ἥλιον ἄγοντες. Ανάλογον τοίνυν ἡμῖν ἕξει νουμηνία μὲν ταῖς Καλένδαις, τὸ δὲ ἱστάμενον τῷ πρὸ Νωνῶν, τὸ δὲ ἐπὶ δέκα τῷ πρὸ Εἰδῶν, τὸ δὲ φθῖνον τῷ πρὸ Καλεν

THEODORI GAZÆ LIBER DE MENSIBUS. δῶν. Ὡς δ' ἡμῖν οὐκέτι χρήσιμος ἕνη καὶ νέα, οὕτως appellatas. Nonas auem, quando primum ad ocοὐδὲ Ῥωμαίοις τὸ Ιντερλούνιον· τὴν γὰρ ἡμέραν, ἧς τὸ μὲν τῷ λήγοντι μηνί, τὸ δὲ τῷ ἀρχομένῳ προσήκει κατὰ σελήνην, Ρωμαίοι οὕτω καλοῦσι. Ταῦτα μὲν δὴ οὕτω λαμβανόμενα εὖ ἂν ἔχοι. Οὐκ ἂν ἀφαιρεῖται δ' ὁ λόγος οὐδὲ ἰδιώτας τὴν τῶν ἡμερῶν τῆς σελήνης γνῶσιν, οπόσαι ἑκάστοτε. Πολύ γάρ τι συμβάλλεται εἰς τοῦθ᾽ ἡ τῶν ἡμερῶν τοῦ καθ' ἥλιον μηνός εἴδησις· καὶ ῥᾴδιον προστιθέντι ταῖς ἑπακταῖς εὑρί σκειν τὸν ἀριθμόν. Τὸ δ' ἀκριβὲς οὐκ ἀπαιτητέον ἐν τούτοις. Ἐπακταὶ ἐφ᾽ ᾧ α' ἀριθμὸς ἡμερῶν ἐπαγομένων ἡλιακοῦ μηνός, ἐφ᾽ ᾧ β'. Αριθμός μηνῶν επαγομένων ἐνιαυτοῦ, ἀπὸ Μουνυχιῶνος ἀρχομένου, ἐφ᾽ ᾧ γ'. Γινόμενος ἀριθμὸς ἐκ τῶν α', β', γ' ὁμοῦ ληφθέντων, ἐφ᾽ ᾧ δ'. Ὑπερέχων τῶν τριάκοντα, ἐφ' ᾧ ε'. Υπεροχὴ ἐφ' ᾧ ζ'. Σελήνης ἡμερῶν ἀριθμὸς ἐπαγομένων, ἐφ᾽ ᾧ η'. Τὸ δὴ δ' ἔσται ἴσον τῷ γ', ἐὰν μὴ τὸ ε' ὑπάρχῃ τῷ δ. Ἐὰν δ' ὑπάρχῃ, τὸ ζ' ἔσται ἴσαν τῷ δ'. Τὸ δὲ α' ληπτέον ὅ τι ἐστίν. Ἱκανὸν γὰρ ὡς πρὸς τοὺς πολλοὺς τὸ ὅ τι. Ἔστι δ' ἄρα εἴκοσι καὶ ὀκτὼ τοῦ νῦν παρόντος ηραρχικοῦ ἔτους. Ἐπαυξέσθω δὲ καθ᾽ ἕκαστον ἔτος ἠραρχικόν προσθέσει τῶν ἕν δεκα. Καὶ ἐπειδὰν τῶν τριάκοντα ὑπερέχῃ, ειλήφθω ἡ ὑπεροχή α'. Καὶ οὕτω δὴ ἐπαύξοντι αἱεὶ καὶ λαμ· βάνοντι ληπτέον τὸ α'. Πρόσθεσις ἐφ᾽ ᾧ θ'. Ετέρα ὑπεροχὴ ἐφ᾽ ᾧ ι'. Προσληφθέντος δὴ τοῦ θ' τῷ α', ἔσται τὸ α', ὡς ἐννέα τοῦ ἐπιόντος ἠραρχικοῦ ἔτους· καὶ πάλιν προσληφθέντος, ἔσται ὡς εἴκοσι τοῦ ἐφεξῆς ἔτους· εἶτα ὡς μία τοῦ μετὰ ταῦτα. Τὸ γὰρ ι' δὴ ὡς μία. Καὶ οὕτως ἀεί· ἐπιστημονικώτερον δὲ ὧδε. casum conspicua nova fit. Idus, quando jam pleno orbe facies formosior conspicitur. Sed tamen postea etiam, quamvis meuses ad solem deducant, tempus similiter dividentes, Kalendas, Nonas, Idus, etiamnum vocant, nominibus abutentes: quibus antea ad lunæ cursum proprie utebantur. Non igitur absurdum fuerit, si nos quoque instantem et præcipitem dixerimus, non ad lunæ amplius, sed ad solis curriculum tempora digerentes. Proportione itaque apud nos respondebit neomenia Kalendis Romanis; instans vero, et supra decem, et præceps, seu desinens, illis dicendi modis Latinis, ante Nonas, ante Idus, ante Kalendas. Ut vero nobis nou amplius usus extremi et primi, sic ne Romanis quidem interlunii; diem enim (cujus pars desinenti mensi, pars incipienti competit secundum lunam) Romani ita vocant. Hæc igitur sic accepta bene quidem habeant. Neque vero hic sermo privat rudes, et idiotas dierum lunæ cognitione, quotnam scilicet quotidie sint. Multum enim ad id conducit dierum solaris mensis peritia; faciliusque est eos dies epactis adjicienti hujusmodi lunarem numerum invenire. Atque hic non requirenda subtilis exactaque diligentia. Epactæ sint; numerus dierum solaris mensis seriatim continuatorum sit B; numerus mensium anni consequentium a Martio quidem incipientis C; confatus ex A, B, numerus, sit D; numerus excedens triginta sit E; excessus ille vocetur F; numerus dierum lunæ consequentium sit G. Cæterum erit qualis G, nisi sit D. Quod si sit, F erit qualis D. vero, id est epactarum summa, quæcunque sit, sumenda est. Sufficit enim vulgo illa quæcunque sit. Sunt itaque viginti octo epactæ præsentis anni a vere incipientis. Verum augeantur per singulos annos similiter a vere inchoantes, additione undecim. Et quando hic numerus triginta excesserit, sumatur ille excessus A. Et sic semper augenti et accipienti sumendum est A. Fiat additio H. Alter excessus sit I, additione H, simul sumpta cum A, id est, cum viginti octo epactis præsentis anni A, excrescens summa erit dierum novem sequentis anni a vere inchoativi: et rursus facta additione, erunt viginti 166 epactæ sequentis anni; deinde una epacta anni qui succedet. I enim excessus secundus una duntaxat epacta est. Et ita assidue fiat; peritius vero sic. Εὕρεσις τῶν ἐπακτῶν. Inventio epactarum. XVI. Dividantur anni a natali Christiano per no14. Διηρήσθω παρὰ ἐνεακαίδεκα τὰ ἀπὸ γενέσεως τοῦ Θεοῦ ἀπαγόμενα ἔτη, προσκειμένου τούτοις καὶ vemdecim, his uno allero anno etiam addito. Suἑνὸς ἔτι ἑτέρου ἔτους. Εἰλήφθωσαν δὲ αἱ ὑπὲρ τὰς ἐνεακαιδεκάδας περιττεύουσαι ἡμέραι, καὶ πολυπλα σιασθήτωσαν ἐπὶ τὸν ἕνδεκα· εἶτα διαιρεθήτωσαν παρὰ τριάκοντα. Αἱ γὰρ ὑπὲρ τὰς τριακοντάδας πλεονάζουσα: τὸ α' αἱ ἐπακταί εἰσιν. Οἷον, χίλια μὲν καὶ τετρακόσια καὶ ἑβδομήκοντα νῦν τὰ ἀπὸ Θεογο νίας έτη. Προσκείσθω δὲ τούτοις καὶ ἕν. Διαιρεθέν των δὴ τούτων παρὰ ἐνεακαίδεκα, δῆλον ὅτι ὀκτὼ αἱ πλεονάζουσαι. Ληφθεισῶν δὲ τῶν ὀκτὼ ἐπὶ τὸν ἕνδεκα, ὀγδοήκοντα καὶ ὀκτὼ γίνεται τὸ ἐκ τούτων. Διαιρεθέντος δ' αὖ τούτου εἰς τριακοντάδας, τὸ πλεονάζον ἔσται εἴκοσι καὶ ὀκτώ. Τοῦτο δ' ἦν α' τοῦ νῦν παρόντος ἐνιαυτοῦ· ἀνάλογον δὲ καὶ τὸ λοιπὸν αἰεὶ ἡ εὕρεσις ἔσται τοῦ α'. Πάλιν δὴ καὶ οὕτω λαβόντα τὸ α', προσθετέον αὐτῷ τὸ β' και γ' τό τε σύνολον τὸ δ' mantur vero dies, qui ex ea divisione (quæ fit per novemdecim) supererunt et multiplicentur per undecim, deinde dividantur per triginta. Qui certe supra tricesimas illas dies remanebunt, sunt epactæ. Verbi gratia, nunc a natali Christiano sunt mille quadringenti septuaginta anni. Adjiciatur his unus. His ergo per novemdecim distribulis, certum est octo superare. Sumptis vero his octo, et per undecim multiplicatis, qui conficitur inde numerus, continet octoginta octo. Hoc rursum diviso per triginta, excurrens summa capit duodetriginta. Id autem est epacta præsentis anni: similique ratione in posterum erit epactarum inventio. Sic igitur iterum sumptis epactis, scilicet, adjiciatur et B, et C, tum D: summa ex iis conflata dicenda

Ἐὰν δ' ὑπερέχῃ, τὴν ὑπεροχήν εἶναι λεκτέον. Αλλά μὴν οὐδὲ ταῖς ἱερομηνίαις ἐμποδὼν καθίσταται του των οὐθέν. Τοῦ γὰρ ὅλου ἐνιαυτοῦ διαιρουμένου εἰς πεντήκοντα καὶ δύο επτάδας, ἐκ τεττάρων δὴ καὶ ἡμῖν τῶν μηνῶν ἕκαστος ἔσται ἑπτάδων, ἔξω τῶν ὑπεραρίθμων γε ἡμερῶν· καὶ τέτταρας ἕξει τὰς ἁγιωτάτας τῶν ἱερομηνιών δι' ἑβδόμης μίαν· πλην εἰ ἄρα ἀπὸ κυρίας ἄρχοιτο προτερῶν, ἡ μεταξύ τῆς ἑπτάδος που ύστερῶν. Ἐξ δὲ ὁ τοῦ Πλήθωνος ἔχων, πλέον τι τοῦ δέοντος ἀφαιρεῖται τῶν ἀναγκαίων ἔργων τῇ πόλει. ᾿Αργεῖν γὰρ ἀνάγκη τοὺς ἄγοντας ἱερομηνίαν. Καὶ ἅμα τρεῖς ἐφεξῆς ἱερομηνίας συμβ βαίνει ποιεῖσθαι· ἔνην μὲν Πλούτωνι· ἔνην δὲ καὶ νέαν ἐπὶ τῇ ἑαυτῶν ἐπισκέψει· νουμηνίαν δὲ τῷ Διί. Τοῦτο δὲ προσκερὲς ἂν εἴη οὕτω συμβαίνον. Βέλτιον οὖν διαλείποντας ἄγειν (τῶν γὰρ ἐκ διαλειμμάτων, ἡδέων μὲν ὄντων, ἡδίων ἡ αἴσθησις, λυπηρῶν δὲ, εὐφορητοτέρα·) ὀλίγας τε ὡς ἔνι μάλιστα ἄγειν ἑορ τάς· ἐν γὰρ τῶν φαύλων πολιτευμάτων ἐστὶ καὶ τὸ πολλὰς ἄγειν· καὶ σημεῖον οὐ θεοσεβείας, ἀλλὰ τρυ φῆς ἐστι. Τίνες δ᾽ ἂν εἴησαν ἱερομηνίαι, Πλήθων. μὲν ἤρμοττε φάναι, ὡς δή τινας ἑτέρας τῶν ἡμῖν να μιζομένων νομοθετοῦντι· ἡμῖν δὲ ἥκιστα δεῖ, ἄλλως τε καὶ μὴ περὶ τούτου νῦν ὄντος τοῦ λόγου. Δῆλον γὰρ ὅτι τὰς νομιζομένας τέτταρας ἕξει τῶν μηνῶν ἕκαστος Θεῷ τῷ αὐτῷ ἀναστάντι. Αμεινον γὰρ εἰς ἐλάττω ὡς ἂν μάλιστα ἡ συναιρεῖν τὰ περὶ τὸ θεῖον. Τῇ δ' ἡμῶν αὐτῶν ἐπισκέψει ἱερομηνίαν ὁρίσαι ἀνὰ ἕκαστον μήνα, καὶ ἅπαξ τοῦ μηνὸς ἐπίσκεψιν ποιεῖσθαι τῶν πεπραγμένων ἡμῖν, ὡς ἀξιοῖ Πλήθων, οὐχ ἡμεῖς γέ φαμεν· ἀλλὰ καθ' ἡμέραν ἑκάστην τοῦτο ποιεῖσθαι ἄνευ ἱερομηνίας, νύκτωρ ἐπὶ ὕπνῳ ἱκανῷ, καὶ τροφῆς πέψει τῇ πρώτῃ ἀναλογιζομένους τί δήποτε πεπραχότες τῇ προτεραίᾳ ἐσμέν· κἄν τι ᾗ πε πλημμελημένον, ἔωθεν εὐθὺς, ᾗ ὅσιον, ἐπανορθω σαμένων, λογίων ἀκροᾶσθαι καθαρτικῶν, καὶ ἐπι όπτας τῶν ἁγιωτάτων ἱερῶν γενομένους. Ενίοτε δὲ μοίρᾳ ἀγαθῇ καὶ τοῦ θύματος γευσαμένους, ἐπ᾽ ἔργον πορεύεσθαι ἀπὸ τοιαύτης ἀρχῆς. Ἀλλὰ περὶ μὲν τού των ἐν ἄλλοις. est G, nisi excesserit triginta. Nam si excesserit, ξητέον εἶναι τὸ τ', ἐὰν μὴ ὑπερέχῃ τῶν τριάκοντα. bic excessus erit dicendus. Neque vero horum quidquam festis diebus impedimento est. Anno enim toto in duas et quinquaginta septimanas distributo, ex quatuor septimanis singuli menses a nobis constituerentur, et præter id numeri quatuor dies habebunt sanctissimos, singulos per septimanam: nisi si forte antevertentes aliqui a Dominico die incipiant, vel tardius incedentes intra mediam septiman m. At mensis Plethonis sex festos dies continens, aufert plus justo necessariorum civitati operum. Ignavos enim atque inertes esse necesse est eos, qui festa agitant. Et simul tres dies festos esse deinceps ex Plethonis institutione usuvenit: mensis quidem ultimum (quem veterem vocat) Plutoni: veterem et novum, id est, intermenstruum sui cujusque recognitioni: novilunium autem Jovi. Verum id ita evenire fastidiosum sit. Itaque per intermissionem agere (corum enim quæ intervallo fiunt, si jucunda quidem sunt, jucundior est sensus: sin autem molesta, tolerabilior), et quam paucissimas ferias celebrare melius sit. Unum enim hoc civile institutum perniciosum, multas scilicet agere: ac signum est non pietatis, sed voluptatis. Cæterum qui dies forent celebres feriatique, Plethoni quidem non erat indecens recensere, ut qui aliɔs dies festos, quam qui à nobis recepti sint, constituat. Nobis vero id minime opus est: cum de his in præsentia sermo susceptus non sit. Nam certum est, Christo resurgenti rituales et legitimos quatuor dies mensem quemlibet habiturum. Commodius enim, quam possumus minimo res divinas contrahere. At diem festum nobis ipsis spectandis singulis mensibus præscribendum, et rerum a nobis patratarum inspectionem semel in niense faciendam, ut censet Plethon, nos quidem negamus. Verum pium sanctumque sit id quotidie, nedum feriis, actitare, nocte scilicet a somno suflicienti, et cibi concoctione prima, nobiscumn reputantes, quidnam piaculi pridie admissum sit, quod expiatum iri oporteat postridie: tum hoc statim ab aurora correcto, purifica piaculariaque oracula auscultare, factosque sanctissimorum sacrorum spectatores, et bonis interdum avibus illo sacrificio, sanctificaque hostia delibata, a tali principio ad operas nostras abire. Sed de his alias. Quomodo septimana dies sunt numerandi. XVII. Licet vero septimanæ dies numerare, vel ut Græci hujus ætatis, primum diem Dominicum vocantes: secundum vero, id quod revera est, secundum: deinde tertiun, quartum, quintum, sextum, septimum: vel ut hodie Romani secundum stellas erraticas, post Dominicum lunæ diem statuentes, deinde Martis, ad hæc Mercurii, praeterea Jovis, postea Veneris, demum Saturni. Parasceven enim diem sextum appellare, et septimum Sabbatum, id apud nos, ut videtur, nullam rationem babet, sed apud Judæos fortasse: nimirum ante Sabbatum illos apparatum facere oportet, ut qui superstitiosa quadam religione obstricti, nihil negotii Πῶς ἀριθμητέον τὰς τῆς ἑβδομάδος ἡμέρας. ΙΖ'. Ὑπάρχει δὲ καὶ τὰς τῆς ἑπτάδος ἡμέρας ἀριθμεῖν ἤτοι ὡς οἱ νῦν Ἕλληνες, τὴν μὲν πρώτην κυρίαν καλοῦντας, τὴν δὲ δευτέραν, τοῦτ' αὐτὸ δεν τέραν· εἶτα τρίτην, τετράδα, πέμπτην, ἔκτην, ἐδ δόμην· ἢ ὡς οἱ νῦν Ῥωμαῖοι κατὰ τοὺς πλάνητας τῶν ἀστέρων, μετὰ τὴν κυρίαν σελήνης ἡμέραν, εἶτα Αρεος, εἶτα Ἑρμοῦ, εἶτα Διός, εἶτα Αφροδίτης, εἶτα Κρόνου. Τὸ δὲ Παρασκευὴν μὲν τὴν ἕκτην, Σάββατον δὲ ὀνομάζειν τὴν ἑβδόμην, οὐκ ἔχει, ὡς ἔοιχε, λόγον ἡμῖν· ἀλλὰ Ἰουδαίοις ἴσως· παρεσκευάσθαι γὰρ ἐκείνους πρὸ τοῦ Σαββάτου δεῖ, ὡς δὴ μηθενός ἔργου ἀπτομένους ὑπὸ δεισιδαιμονίας τῇ ὑστεραίᾳ. Ἡμῖν δὲ οὐθὲν δεῖ. Οὔτε γὰρ τῇ ἑβδόμη ἀργοῦμεν

THEODORI GAZÆ LIBER DE MENSIBUS. ἡμεῖς, τῇ καλουμένῃ Σάββατον Ἰουδαίοις· ἀλλὰ τῇ obeant postridie. Verum id nostra nihil interest. Neque enim septimo die ab omni opere feriamur inertes, qui dies a Judæis Sabbatum a quiete nuncupatur; sed ipso die primo, qui nobis est Domini cus, sacerque Deo resurgenti. Neque tamen sic otiamur, ut vel elixare, vel mensam sternere religio sit, operæque sit pretium omnia pridie præparala habere. Ergo nec utile, nec alioqui honestum, hæc Judæorum nomina in nostræ septimanæ calculum assumere. Nec enim sic se habet Sabbatum, ut 167 Hosanna et Sabaoth: quæ aliena quidem cum et ipsa sint, tamen in hunc usque diem in sacrificiis acclamatione communi ab ipsis sacrorum ministris necessario usurpantur. Quæ enim a maximis pontificibus alicujus arcani gratia sancita sunt, πρώτῃ, κυρίᾳ ἡμῖν ούσῃ καὶ ἱερομηνία Χριστῷ ἀναστάντι· οὔθ' οὕτως ἀργοῦμεν ἄγοντες ἑορτὴν, ὡς μηδὲ ἐψῆσαί τι, καὶ τράπεζαν παραθέσθαι θεμιτόν εἶναι· ἀλλὰ δεῖν παρεσκευάσθαι πᾶν τῇ προτεραίᾳ. Οὐκοῦν οὔτε τι χρήσιμον, οὔτ᾽ ἄλλως εύσχημον ἡμῖν τὰ Ἰουδαίων ταῦτα ὀνόματα εἰς καταριθμησίν γε ἑβδομάδος τῆς ἡμετέρας λαμβάνειν. Οὐδὲ δὴ καὶ τὸ Σάββατον οὖν ὁμοίως ἔχει τῷ Ὡσαννὰ καὶ τῷ Σαβαώθ· ἅπερ ἔκφυλα μὲν καὶ ταῦτα· ἐπιφωνεῖται δ' ὅμως ἐν ταῖς ἱεροποιίαις ἑκάστοτε παρὰ τῶν ζακόρων ἐπἀναγκες. Τὰ μὲν γὰρ ἐξωσιωμένα δὴ τοῖς κυριωτάτοις καὶ μεγίστοις τῶν ἱερῶν ὄντα κατά τι ἀπόῤῥητον μὴ οὐ θεμιτὸν ᾗ παραλλάττειν· τὸ δὲ περιειργάσθαι καὶ μηδεμίαν ἔχον ἀνάγκην Ἰουδαΐζει. Ἡμεῖς μὲν τοίνυν περὶ μηνῶν τε καὶ ἡμερῶν, καὶ ἐνιαυτοῦ, οὕτω nefas sit immutare. Superstitiose vero et anxie χρῆσθαι μάλιστα ἀξιοῦμεν. agere, quod nullum usum, cogentemque necessitatem habet: id redolet Judaismum. Nos igitur mensibus, diebus et anno sic uti maxime dignum putamus. Πῶς δεῖ ἄγειν τοὺς χρόνους κατ' Αθηναίους. Quomodo secundum Athenienses agenda sunt tempora. ΙΗ'. Εἰ δέ τῳ διαφέροι ἄγειν ὡς 'Αθηναῖοι, τῇ μὲν XVIII. Quod si cujus interesset secundum Atheτάξει χρήσεται δὴ τῇ ἐπιδειχθείσῃ, εἴ τι ὁ λόγος ὅδε nienses agere, ordine quidem utetur demonstrato: διαιρεῖ· ἀρχὴν δὲ τάξας τοῦ ἔτους τὰς θερινάς τροπάς, si quid ordinis præsenti sermone consecuti sumus. ὁριεῖ τῶν μηνῶν τοὺς μὲν τριακονθημέρους καὶ πλή- Verum postquam ab æstive solstitio anni princiρεις, τοὺς δὲ μιᾷ τῶν ἑτέρων λειπομένους ἡμέρᾳ pium ordinaverit, mensium described allos tricenaἐναλλάξ παρ' ἕνα, ὡς ἡμίσεως του ἐνδέοντος μιᾶς, rios et plenos, alios vero uno die minus aliis alπρὸς τὸ τριακονθήμερον εἶναι τὸν τῆς σελήνης μη- ternis vicibus censos; quasi deficiente diei certe γιαῖον χρόνον. Αριθμήσεται δὲ τὰς ἡμέρας ἄχρι τῆς dimidio, ut menstruum lunæ tempus sit tricenum εἰκοστῆς, ὃν εἴρηται τρόπον μετὰ δὲ ταύτην, δε- dierum. Supputabitur autem dierum ratio, quo suκάτην φθίνοντος, εἰ πλήρης ὁ μήν· εἶτα ἐνάτην, καὶ pradictum est modo, usque ad vicesimum: secunἑξῆς ἀναστρέφων ἄχρι δευτέρας· μεθ᾿ ἣν ἔνην καὶ dum quem, si mensis est plenus, dices decimum νέαν. Εἰ κιῖλος ὁ μὴν, ἐνάτην φθίνοντος. καὶ ἑξῆς τὸ præcipitis, deinde nonum, et ita deinceps ordine ἀνάλογον, ὡς καὶ Πολυδεύκης ἀριθμεῖ· οὐχ ἱκανῶς δὲ, præpostero usque ad secundum: post quem extreδιότι κοίλου μόνου καταλέγει ἡμέρας. Πλήθων δὲ ἕνην mum primum, seu veterem et novum. At si mensis μὲν τὴν εἰκοστὴν ἐνάτην, ἕνην δὲ καὶ νέαν τὴν τριαcavus sit, nonum desinentis post vicesimum dices, κοστὴν λέγων, οὐδὲν ἀπᾷδον ἡμῶν φησι, τό γε περὶ et simili deinceps ratione, ut etiam Pollux enumeτὸ πρᾶγμα. Ην γὰρ δευτέραν φθίνοντος ἡμεῖς ἀρι rat, sed non sufficienter quidem, ut qui solius cavi θμοῦμεν, ἔνην καλεῖ, ἵν' ἴσως αὐτῷ ἱερομηνία οὖσα dies recenseat. Plethon vero vicesimum nonum veτῷ Πλούτωνι, αὐτόθεν δὴ κἀκ τῆς προσηγορίας τὸ terem appellans, et tricesimum veterem et novum, σεμνὸν ἔχῃ καὶ τραγικόν. Δεῖ γὰρ καί τινος τοιούτου nihil nobis, quantum ad hanc ren, dissonum afo τοῖς περὶ τὰ ὅσια πραγματευομένοις. Πειρατέον δὲ fert. Diem enim, quem secundum præcipiis diciκατὰ σελήνην ἀριθμεῖν τὰς ἡμέρας. Ἐπεὶ καὶ τὸ τῶν mus, ille veterem appellat, ut forte sacrum ipsi μηνῶν τοὺς μὲν πλήρεις, τοὺς δὲ κοίλους λαμβάνειν, Plutoni exsistentem. Nam ex hujusmodi appellaτουτὶ βούλεται. Οὐχ ἱκανὸν δέ· ἀλλὰ δεῖ που καὶ ἄλλ' tione nescio quid grave, superciliosum et tragicum άντα πραγματεύεσθαι συχνά, εἰ μέλλοι σώζεσθαι τὸ præ se fert quæ res apprime opus est iis qui traὁμόλογον· χαλεπὸν δὲ διὰ τὴν πολλὴν τῆς σελήνης ctandis sacris vehementius occupantur. Enimvero ἀταξίαν. Δι' ὅπερ οὐδ' Αθηναίοι φαίνονται κατορ periclitandum est ad lunam dies numerare. Quando θοῦντες· ὡς ἔστι τεκμήρασθαι καὶ ἐξ ὧν δὴ ὁ κωμικὸς etiam id sibi vult ea mensium constitutio, cum ποιεῖ τὴν σελήνην θυμαίνειν, ὅτι οὐδὲν κατὰ σελήνην pleni alii, alii cavi sumuntur. Sed non sulcit taἦγον τὰς ἡμέρας ᾿Αθηναῖοι ὀρθῶς, ἀλλ᾽ ἄνω τε καὶ men. Siquidem et alia quædam crebro commentari κάτω ἐκυδοιδόπων· οὕτω γὰρ κέχρηται τῇ λέξει. Πει- oportet, si consonantiam æqualitatemque servare ρατέον μέντοι κατὰ τὸ δυνατὸν διορθοῦσθαι, χρωμέ- velimus id quod propter non parvam lunæ confuτους τοῖς ἐμπειροτάτοις ἀεὶ τῶν ἀστρολογικῶν θεω- sionem est difficile. Quo fit, ut neque Athenienses ρημάτων συμβούλοις. videantur recte atque ordine procedere, ut ex eo conjectari est, quod comicus lunama facit iis succensere, quod non recte ad suum ipsius curricuTum tempora dirigerent, sed infra supra confunderent; sic enim ille loquitur. Experiendum tamen est emendare pro virili, utendo assidue peritissinis astrologiæ speculationum præceptorumque cons liaris.

De mense intercalario. XIX. Et mense quidem intercalario Auicis annis etiam opus est, uti prius explicavimus, ut menses perseverent temporibus concordes. Inserendum ita que Scirophorioni mensi, qui respondet Maio, dies triginta. Testesque hujus rei Macrobius scriptor Romanus et Herodotus. Nam ille in Saturnalibus, dum Glaucippum in commentariis de sacris Atheniensium interpretatur, dicit Athenienses ultimo mensi anni superfluos dies injicere; atqui ultimus est Scirophorion. Rursum Herodotus intercalationem esse dierum tricenum abunde manifestat his verbis: c Quod si volet, inquit, alterum annum esse quam alterum, uno mense majorem, ut tempora eodem opportune recurrant, menses quidem intercalarii triginta quinque fiunt per annos septuaginta, dies vero ex his mensibus mille et quinquaginta. › Περὶ ἐμβολίμου μηνός. ΙΘ'. Καὶ μὲν δὴ καὶ μηνὸς ἐμβολίμου δεήσει τοῖς Αττικοῖς ἔτεσι, καθάπερ εἴρηται πρότερον, ἵν' εξ μήνες συμβαίνοντες διατελῶσι ταῖς ὥραις. Επεμβλη τέον δ' ἄρα ἐπὶ Σκιροφοριῶνι μηνὶ τριάκοντα ἡμέρας. Μάρτυρες δὲ τούτων Μακρόβιος Ρωμαίος συγγρα φεὺς καὶ Ἡρόδοτος· ὁ μὲν λέγων ἐν τοῖς Κρονίοις τῶν συγγραμμάτων, μεθερμηνευόμενος Γλαύκιππον ἐν τοῖς περὶ τῶν ᾿Αθήνησιν ἱερῶν καὶ ὁσίων ὑπομνή μασι, φάναι Αθηναίους τὰς περιττὰς ἡμέρας τῷ τε λευταίῳ ἐπεμβάλλειν μηνὶ τοῦ ἐνιαυτοῦ· τελευταῖος δὲ Σκιροφοριών ἦν· ὁ δὲ αὖ ἐκ τούτων διασαφῶν τριακονθήμερον τὸν ἐμβόλιμον εἶναι· «Εἰ δὲ δὴ ἐθελήσει τοῦ θ' ἕτερον τῶν ἐτέων μηνὶ μακρότερον γίνεσθαι, ἵνα δὴ αἱ ὧραι συμβαίνωσι παραγινόμεναι εἰς τὸ δέον, μῆνες μὲν παρὰ τὰ ἑβδομήκοντα ἔτεα οἱ ἐμβόλιμοι γίνονται τριάκοντα πέντε, ἡμέραι δὲ ἐκ τῶν μηνῶν τούτων χίλιαι καὶ πεντήκοντα. Δι᾿ ὁπόσου δὲ χρόνου ἐπεμβλητέον, εἴ τις Ηροδότῳ πείθεσθαι ἀξιοῖ, αὐτόθεν ἐκ τῶν νῦν δὴ παρατεθέντων ἔχει λαβεῖν τὸ ζητούμενον. Εναλλάξ γάρ τοι παρ' ἕνα γίνεσθαι τὸν ἐμβολισμὸν δηλοῖ τοῦ θ᾽ ἕτερον τῶν ἑτέων λέγων, καὶ τριακονταπέντε μῆνας ἐμβολίμους τῶν ἑβδο μήκοντα ἐτῶν ἀριθμῶν. Η τοῦτο μὲν ἴσως δεῖται σκέψεως, πῶς ἂν, θατέρῳ ἀεὶ τῶν ἐτῶν ἐπεμβαλλομένων. τριάκοντα ἡμερῶν, συμβαίνοι τοὺς μῆνας ὁμολογεῖν ταῖς ὥραις ἀεί· ἐπεὶ δὲ μάτην ἂν γίνοιτο διὰ πλειόνων τὸ δι' ἐλασσόνων δυνάμενον γίνεσθαι· γίνοιτο δ' ἂν δι' Ελασσόνων, εἰ διὰ τετάρτου ταύτη γινόμενον εὖ ἂν ἔχοι· ληφθέντων μὲν τῶν μηνῶν καθ' & εἴρηται, ἐπεμβαλλομένων δὲ τριάκοντα ἡμερῶν τῷ τρίτῳ ἔτει ἀεὶ, τοῦτο δ' ἐστὶ παρὰ δύο γίνεσθαι τὸν ἐμβολισμέν πλὴν εἰ ἄρα ἀπό τινος τῶν ἀρχικῶν τροπικῶν ἡμερῶν ἄρχεται ὁ ἐνιαυτός. Αὗται δ' εἰσὶ πρώτη, δευτέρα, τρίτη, τῆς ὅλης καὶ αὐτοτελοῦς περιόδου· πρώτη μὲν τῆς πρώτης ενδεκάδος καὶ ἀτελοῦς περιόδου· δευτέρα δὲ τῆς δευτέρας ἐνδεκάδος καὶ ἀτελοῦς περιόδου· τρίτη δὲ τῆς ἑξῆς ὀκτάδος συμπληρούσης τὴν ὅλην τε καὶ αὐ τοτελή περίοδον. Βούλεται μὲν γὰρ ἡ ἔφοδος κἀπὶ τού των τὴν τριάδα· συμβαίνει δὲ περιττεύειν μηθὲν τῷ τελευταίῳ ἔτει· ἀλλ᾽ ἤτοι ἐλλείπειν, ὡς ἐπὶ τῆς πρώ της ενδεκάδος καὶ τῆς δευτέρας, ἢ ἰσάζειν, ὡς ἐπὶ τῆς ἑξῆς γε ὀκτάδος. Δι' ὅπερ ἀνάγκη τῷ μετὰ τὸ ἀρχικὸν εὐθὺς ἔτει επάγειν τὰς περιττάς. Δεῖ μέντοι καί τινος ἑτέρας προσθήκης διὰ τὰ ἐπιτρέχοντα μέσ ρια, εἴ γε ἡμέρας ἐλλείπει μιᾶς που διὰ τετραετηρί Quoto autem quoque anno intercalandum sit, si quis Herodoto fidem habendam putat, ex nuper appositis quod quærit sumere potest. Alternis enim intercalationem fieri declarat, duin dicit alterum ex duobus annis fieri altero longiorem, et dum quinque et triginta menses intercalarios per septuaginta annos enumerat. Id quod forsan adhuc indiget consideratione, quonam pacto per alternos annos intercalatis diebus triginta contingat menses tempestatibus competere. Quando sane temere per plura fiat, quod fieri possit per pauciora; atqui per pauciora fiat, si quarto quoque anno factum æque recte habeat. Sumptis quidem mensibus, ut retulimus, et intercalatis diebus triginta post tertium quemque annum, hoc est intervallo duorum annorum intercalationem fieri, nisi si ab hoc inchoativo quopiam die solstitiali annus incipiat. Sunt autem inchoativi solstitiales, primus, secundus, tertius, universæ perfectæque periodi. Primus quidem primi annorum undenarii, et imperfectæ periodi; secundus vero secundi undenarii, et imperfectæ periodi; tertius autem sequentis octonarii justum numerum universa perfectæque 168 periodi implentis. Nam hoc genus curriculi, ut plena in his fiat annorum revolutio, ternarium illum annorum gradum expetit. Porro accidit nihil ultimo anno superfluere; sed vel deficere, ut in primo et secundo p undenario; vel æquare, ut in sequente quidem octonario. Quapropter necesse est continuo illi δος. Αναπληρωτέον δὲ κατὰ μέρος ὧδε. anno, qui initialem excipit, dies abundantes adjicere. Altera tamen additione etiam opus est, propter excurrentem particulam: siquidem quarto quoque anno dies unus deest. Repleatur itaque per vices hoc modo. Fac esse Hecatombæonis neomenia solstitium primo anno: sequente profecto erit duodecimo die Hecatombæonis; eique addito intercalario, ipsique supplementum confectum est, et sequenti anno, puta tertio, solstitium exsistit vicesimo secundo die mensis intercalarii, et superflui sunt dies octo; atqui undecim oportebat. Itaque in quartum instantis Hecatombeonis solstitium quarto anno redit; deinde in decimum quintum anno consequenti, in Υποκείσθω Εκατομβαιώνος νουμηνία τὴν τροπὴν εἶναι τῷ πρώτῳ ἔτει· οὐκοῦν τῷ δευτέρῳ δευτέρα ἐπὶ δέκα. Τούτῳ δ' ἐπαχθέντος τοῦ ἐμβολίμου, αὐτό τε συμπεπλήρωται, καὶ ἡ τροπὴ ὀγδόῃ τοῦ ἐμβολίμου φθίνοντος ὑπάρχει τῷ ἐπιόντι, καὶ περιτταὶ ὀκτών δεῖ δὲ ἔνδεκα. Οὐκοῦν εἰς τετάρτην ἱσταμένου του Εκατομβαιῶνος ἐπανήκει τῷ ἑξῆς ἡ τροπή· εἶτα εἰς πέμπτην ἐπὶ δέκα τῷ ἐχομένῳ πρόεισι. Τοῦτο δ' αν ἐμβολάζον εἰς πέμπτην τοῦ ἐμβολίμου φθίνοντος

THEODORI GAZÆ LIBER DE MENSIBUS. sis intercalarii sequenti anno, scilicet sexto, solstitium collocatur, et superfluunt quinque. Quapropter annus septimus sequens septimo ineuntis Hecatombæonis solstitium peraget, et decimo octavo annus octavus. Hoc rursum intercalari facto, solstitium erit vicesimo nono die mensis intercalarii anno sequente, et dies abundantes duo. Anno vero decimo, in decinium Hecatombæonis solstitium circumagitur: et proximo in vicesimum primum, qui faetus intercalaris ultimus quidem primi undenarii, in secundum Hecatombæonis solstitium restituit, nullum superfluum relinquens, sed adhuc die uno indigens. Ipse igitur primus undenarius, et particularis periodus, et imperfecta, incipiens quidem a novilunio Hecatombæonis, die vero secundo ejusdem finiens, per septem scilicet annos naturales, opitulante intercalarium annorum quaternione. Secundus præterea undenarius similiter in diem tertium Hecatombaconis solstitium rejicit, at tertio loco octonarius positus pariter decursus, perficit illam universæ perfectæque periodi plenam instaurationem, solstitium in neomeniam Hecatonbecnis restituens. Et sic semper circumacta solstitia cum mensibus congruent, additis etiam particulis excurrentibus quam commodissime addi posse videbuntur. Porro consideranda hæc sunt etiam in exposita descriptaque tabella, si cui id curæ est. Quod si cui placet secundum Plethonem distri buere, et numerare, nihil illum impediat, quominus et ordine utatur, et nominum ratione ante explicata. Atque etiam Plethon hac denominatione usus esset, cum de mensibus scriberet, si recte ab alio mutuari banc mutuam mensium seriem potuisset. Neque enim ipsi suas ferias, dierumque enumerationen labefactasset Atticorum mensium nomenclatura: ut interim taceam, quantum dignitatis et splendoris attulisset, librum ipsum scripturamque abunde exornans, Nunc vero ille absurdam καθίστησε τὴν τροπὴν τῷ ἐπιόντι, καὶ περιττάς quo intercalatione facta quinto et vicesimo die menπέντε. Ὥστε τὸ ἐφεξῆς δὴ ἑβδόμῃ ἱσταμένου τοῦ Εκατομβαιώνος τροπιάσει, καὶ ὀγδόῃ ἐπὶ δέκα τὸ μετ' αὐτό. Τούτου δὲ πάλιν ἐμβολάζοντος, ἡ τροπή δευτέρᾳ τοῦ ἐμβολίμου φθίνοντος ἔσται τῷ ἐπιόντι, καὶ περιτταὶ δύο. Τῷ ἄρα ἑξῆς εἰς δεκάτην τοῦ Εκατομβαιώνος περιΐσταται ἡ τροπὴ, καὶ τῷ ἐπὶ τούτῳ εἰς δεκάτην δὴ φθίνοντος. Τουτὶ δ' ἐμβολάζον τελευταῖον τῆς πρώτης ενδεκάδος, εἰς δευτέραν ἱσταμένου τοῦ Εκατομβαιῶνος ἀποκαθίστησι τὴν τροπήν, περιττὴν μὲν μηδεμίαν ὑπολείπον, μιᾶς δ' ἔτι δέον. Αὕτη μὲν οὖν πρώτη ενδεκάς, καὶ περίοδος ἐν μέρει καὶ ἀτελῆς, ἀρχομένη μὲν ἀπὸ νουμηνίας τοῦ Ἑκατομβαιώνος, τελευτώσα δὲ εἰς δευτέραν ἱσταμένου, δι᾿ ἑπτάδος ιθαγενούς δηλαδὴ βοηθουμένης τετράδος ἐμβολιμαίων ἐτῶν· δευτέρα δὲ ὁμοία εἰς τρίτην ίστα - μένου ἀποκαθίστησι τὴν τροπήν· τρίτην δ' ἔχουσα τάξιν ὀκτάς, ὁμοίως ἐφοδευομένη, πληροῖ τὴν τῆς ὅλης καὶ αὐτοτελοῦς περιόδου ἀποκατάστασιν, εἰς νουμηνίαν ἀποκαθιστᾶσα τοῦ Εκατομβαιώνος. Καὶ ἀεὶ οὕτως περιῖστάμεναι αἱ τροπαί, ὁμολόγως τοῖς μησὶν ἔξουσι, προστιθεμένων καὶ τῶν ἐπιτρεχόντων μορίων, ὅπως ἂν ἄμεινον δοκῇ προστιθέναι. Θεωρεί σθω δὲ ταῦτα κἀπὶ τῆς ἐκτεθείσης διαγραφής. Ταῦτα μὲν ἐκ τούτων θεωρείσθω, ὅτῳ ἐπιμελές· εἰ δέ τῳ φίλον καὶ κατὰ Πλήθωνα διαιρεῖν τε καὶ ἀριθμεῖν, οὐδ᾽ αὐτῷ τι κωλύει χρῆσθαι τῇ τάξει τε καὶ ὀνομασία τῶν μηνῶν τῇ ἀποδοθείσῃ. Κἂν Πλήθων οὕτω διονο μάζων περὶ μηνῶν ἔγραφεν, εἰ παρ' ἄλλου λαβεῖν τὴν πρὸς ἀλλήλους σύνταξιν τῶν μηνῶν εἶχεν ὀρθῶς· οὐθὲν γὰρ αὐτῷ οὔτε τὰς ἱερομηνίας, οὔτε τῶν ἡμερῶν τὴν καταρίθμησιν ἐλυμαίνετ᾽ ἂν ἤ γε τῶν μηνῶν ὀνομασία, ὡς Ἀθηναῖοι ἦγον· ἐῶ λέγειν, ὡς καὶ ἐσέ μνύνεν ἂν κομιδῇ ἐπικοσμοῦσα τὸ γράμμα. Νῦν δ' ὅδε τὸ μὲν ἄτοπον ἡμῖν τῆς ἐκφορᾶς τῶν Ῥωμαϊκῶν ὀνο μάτων φεύγων, Ιανουάριον καὶ Φεβρουάριον, καὶ τὰ τοιαῦτα οὐκ ὀνομάζει· ἀπορῶν δὲ τὴν σύνταξιν τῶν Ἑλληνικῶν, καὶ τὸ περὶ τὴν ζήτησιν ταλαίπωρον εὐλαβούμενος, ἐπὶ τὸ πρόχειρον τρέπεται τοῦ ἀριθμοῦ. nobis Romanorum mensium enuntiationem refugiens, nec Januarium, nec Februarium, nec reliquos nominat: deque Græcorum mensium ordine dubitabundus, et laboris investigandi ſugitans, ad numeri facilitatem divertitur. Περὶ ἀρχῆς τῆς ἡμέρας. De principio diei. XX. Principium vero diei (quandoquidem præΚ'. Ἡμέρας δ' ἀρχὴν (συγγενές γὰρ τῷ περὶ μηνῶν λόγῳ καὶ τοῦτο) Αθηναῖοι μὲν ἀφ᾿ ἡλίου δυσμῶν senti de mensibus sermoni id quoque germanum ἦγον, τὴν νύκτα τῇ μετ᾿ αὐτὴν ἡμέρᾳ λογιζόμενοι, est) Athenienses a solis occasu observabant, noκαὶ τὸν μεταξὺ τρένο μέχρι τῶν ἑτέρων δυσμῶν ctem diei sequenti ascribentes, et cmne in medium μίαν τιθέμενοι ημέραν, ὡς Αύλος Ῥωμαίων λόγιος tempus ad alterum occidentem unum diem constiΜάρκον Βάρωνα αναγεγραφέναι φησί· Ῥωμαῖοι δὲ οἱ tuentes, ut Aulus Gellius, Latinus auctor non ineμὲν ἀρχαῖοι ἀπὸ μέσων νυκτῶν ἤρχοντο, οἷς καὶ Πλή ptus, Marcum Varronem scriptis mandasse tradit. θων ἑπόμενος ἀρχὴν τοιαύτην ποιεῖται· οἱ νῦν δὲ ἀφ' At Romani priscis temporibus a media quidem noηλίου ἀνίσχοντος ἄγουσι· παραπλησίως δὲ καὶ οἱ νῦν cte inchoabant: quos Plethon imitans idem princiΈλληνες. Καίτοι τοὐναντίον ἐχρῆν σύμπαντας τούς γε pium facit. Nunc vero ab oriente sole inceptant, ἀπὸ Χριστοῦ ποιεῖσθαι, χαριζομένους τῷ ἀρχηγέτῃ. itidemque Græci. Quanquam contra oportebat ChriΟὕτω γὰρ μόνον ἔσται τριταῖον ἀναβιῶναι αὐτὸν τε- stianos omnes facere, id obsequii suo Principi exθνεῶτα, ἐὰν ἡ τῆς ἡμέρας ἀρχὴ λαμβάνηται ἤτοι ἀπ' hibentes. Sic enim solum constabit illum mortuum ἄκρας νυκτὸς, ὡς ᾿Αθηναῖοι ἦγον, ἢ ἀπὸ μέσης, ὡς tertio die revixisse, si vel a summa nocte, ut soleΡωμαῖοι. Πότερον δέ, οὐ ῥᾴδιον ἀποφήνασθαι. Οἱ bant Athenienses, vel a media, ut Romani, prinμὲν γὰρ περὶ τὸν "Αθων θεολόγοι κατα μέσην ἀκριβῶς cipium diei sumatur. Utrum vero potius, dictu ncn

est facile. Nam theologi, qui accolunt Athon mon- νύχτα γενέσθαι τὴν ἀναβίωσιν ἐξηγοῦνται, καὶ τῶν tein, totis viribus contendunt circiter noctis medium resurrectionem factam esse; et sacra illa antelncana in ejus rei memoriam a media nocte incipiunt. Quorum ratio hoc habet, quod contigerit mulieres profundo quidem diluculo ad monumentum profectas, ut exsequiarum justa de more peragerent, defunctum non invenisse, ut Lucas in suo Evangelio perscripsit. Illud enim profundum diluculum proximum tempus mediæ nocti siguiflcare existimant. Simul vero sic quoque plus aliquanto tertii diei contineatur. Istudque plus 169 signum evidentius est ipsius dierum ternionis. Sed ex Italis Romani post mediam noctem id fuisse siunt, et profundum illud sic intelligunt, ut a noctis medio suficienter dirimant. Cum ergo nullus Evangelii scriptor doceat, qua parte noctis Christus surrexerit, tutius quidem videtur, si quis constituat a summa nocte diei principium. Nam quod mediam noctem subsequitur, accedit illi pro auctario. Quibus vero in hoc solum ratio sita est, non major est fiducia quod volunt assequendi quam periculum ab eo aberrandi. Hos enim vice versa hoc inconveniens sequetur, dum primam noctem diei principium ponunt; quod cum permissum sit carnibus vesci postridie, id quidem licebit a summa præcedente nocte: contra vero cum sit vetitum eadem die cœnam de carnibus sumere, non concedetur eadem nocte. Hac igitur de re melius dilig ntiusque denuo est considerandum: commodumἀναστατικῶν ἄρχονται ὀργίων εὐθὺς ἀπὸ μέσων νυ κτῶν. Λόγος δ' αὐτῶν, ὅτι τὰς εἰς τὸ μνῆμα ἀφικομένας γυναῖκας ἐπαμείψασθαι τὰ νενομισμένα όρθρου μὲν ἔτι βαθέος παραγενέσθαι, μὴ εὑρηκέναι δὲ τὸν νεκρὸν, οἱ περὶ Λουκᾶν τῶν εὐαγγελιστῶν γεγράφασιν ἱστοροῦντες. Τὸ γὰρ τοῦ ἄρθρου βαθὺ τὸ ἐγγύς που τῆς μέσης νυκτὸς μηνύειν ὑπολαμβάνουσιν. "Αμα δὲ καί τι πλέον ἐπιλαμβάνοιτ᾽ ἂν οὕτω τῆς τρίτης ἡμέρας. Τὸ δὲ πλέον, σημεῖον δὴ τῆς τριάδος ἐστὶν ἐναργέστερον. Τῶν δ᾽ Ἰταλιωτῶν οἱ περὶ τὴν Ῥώμην μετὰ μέσην που νύκτα φασὶ, καὶ τὸ βαθὺ, ἀφιστάντες ἱκανῶς τοῦ μέσου, ἀκούουσι. Μηδενὸς δ᾽ ἄρα τῶν συγγραφέων ἀποσαφοῦντος, ὁπότε τῆς νυκτὸς ὁ Θεὸς ἀναβιῴη, ἔοικε μὲν ἀσφαλεστέρως ἂν ἔχειν, εἴ τις ἀπ' ἄκρας νυκτός τιθεῖτο τὴν τῆς ἡμέρας ἀρχήν. Συμβαί νει γὰρ αὐτῷ ἐξ ἐπιμέτρου τὸ μετὰ τὴν μέσην. Οι; δ' ἐπὶ τούτῳ μόνον ὁ λόγος βέβηκεν, οὐ μᾶλλον τι θάρρος ἐπιτυγχάνειν, ἢ κίνδυνον παραναστατεῖν. Ατοπον μέντοιγε ἕτερον αὖ ἀκολουθήσει θεμένοις ἀκρόνυχον τὴν ἀρχὴν, τό, τῇ ὑστεραίᾳ νόμιμον δν ἐσθίειν χρεῶν, ἐξεῖναι κρεωφαγεῖν ἀπ᾿ ἄκρας τῆς ἡγουμένης νυκτός· καὶ πάλιν ἀπηγορευμένον αὖ, με ἐξεῖναι δεῖπνον ἐκ κρέατος τῆς αὐτῆς ταύτης νυκτός γε ελέσθαι. Περὶ τούτου μὲν οὖν εἰσαῦθις ἐπισκεπτέο ἐστὶ βέλτιον, καὶ τοὺς περὶ ταῦτα δεινούς παρακαλέ σαντας συμβουλεύσασθαι, καλῶς ἔχει. Δεῖ γὰρ τὴν σκέψιν οὕτω ποιεῖσθαι, ὡς μήτε συμβαίνειν ἐκ τοῦ λόγου ἐναντίον τοῖς ὁσίοις μηθεν, εὐαγῶς τε τῆς ἡμέ μας κατάρχειν τοῦ Θεοῦ χάριν. que fuerit barum rerum peritos rogare et consulere. Hæc namque ita considerari observarique oportet, ut ex sermone nihil quidquam sacris contrarium eveniat, diemque pie ac sancte in Dei gratiam auspicemur. Unde numeranda sunt tempora. XXI. Enimvero etiam fas est a natali Christiano tempora supputare, non ut Græci a mundi origine, nunc annum noningentesimum, octavum et septuagesimum numerantes supra sexies millesimum. Prophetis quidem sic fortasse licebat; verum melius est Christi cultores ab illo incipere. Quod etiam agunt Romani, hujus ævi millesimum quadringentesimum et septuagesimum præsentem annum computantes, quanquam prisci illi ab urbe condita numerabant, quemadmodum Athenienses a prima Olympiade; alii vero a bello Trojano. "Οθεν ἀριθμητέον τοὺς χρόνους. ΚΑ'. Οσιον δὲ καὶ τοὺς χρόνους ἀριθμεῖν ἀπὸ γενετῆς τοῦ αὐτοῦ Θεοῦ· ἀλλὰ μὴ, ὡς οἱ νῦν Ελληνες, ἀπὸ κόσμου γενέσεως, ἐξακισχιλιοστὸν ἐναχοσιοστὸν ἑβδομηκοστὸν ἔγδοον τόδε ἔτος καταριθμούν τες. Προφητῶν μὲν γὰρ ἴσως καὶ ταῦτα· ἄμεινον δε, τιμῶντας Χριστὸν, ἀπ' αὐτοῦ ἄρχεσθαι, καθάπερ οἱ νῦν ὄντες 'Ρωμαῖοι ἄγουσι, χιλιοστὸν τετρακοσιοστὸν ἑβδομηκοστόν τόδε διαριθμούμενοι ἔτος· καίτοι τῶν πάλαι Ῥωμαίων ἀπὸ κτίσεως Ρώμης ἀριθμούντων· ὥσπερ ᾿Αθηναῖοι μὲν ἀπὸ Ὀλυμπιάδος πρώτης, ἄλλοι δὲ ἀπὸ τῶν Τρωϊκῶν. Περὶ μὲν οὖν τῶν μηνῶν ταύτῃ διωρίσθω τῶν λογίων χάριν ἀνδρῶν· εἴ τις ἄρα ἐλπὶς διάλεκτον τοῖς έπιγινομένοις ἔσεσθαι Ἑλληνικὴν· ἀλλὰ μὴ, ὡς ἄλ λων πάλαι ἐθνῶν, καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ νῦν παντὸς καὶ γένους καὶ λόγου τελευτὴν εἶμαρτο εἶναι. De mensibus igitur hæc descripta sunto, ad emerendam antiquariorum disertorumque virorum hoc obsequiolo gratiam: si quid fortasse spei est Græcam linguam, ejusque studium adusque posterita tem fore: non autem, ut aliarum quondam gentium, Græci quoque nunc totius et generis, et sermonis finem esse in fatis est. Testes in hoc libro citati. Basilius. Pletho. Aulus Romanus. Aristoteles. Galenus. Macrobius Romanus. Theophrastus. Demosthenes. Μάρτυρες τῷ λόγω Βασίλειος. Πλήθων. Αύλος Ῥωμαῖος. Αριστοτέλης. Γαληνός. Μακρόβιος Ῥωμαῖος. Θεόφραστος. Δημοσθένης.