bus terrarum orbem replevit, ita et dictum sic: si autem cognition's via est Christus, bujusque ‹ Messis quidem multa, operarii vero pauci ³. VERS. 18. Divident imprudentes malum: Astuti autem tenebunt sensum. Eusebii. — Nempe hanc partem ac sortem habe bunt malitiam autem sensui opposuit. Si autem malitia virtuti opponatur, utique sensus jam vir tutem significat. VERS. 26. In timore Domini spes fortitudinis; filiis autem suis relinquit firmamentum. Rursus habitum dixit pro eo qui habet illum. Spes autem fortitudinis, quoniam is qui certat adhuc in bac vita, ex parte cognoscens et ex parte prophetaus, spem in futurum habet repositam, accepturus, filiis autem suis relinquit firmamen wm. Cujusmodi erat propheta ille cum morere. tur, cujus uxor ad Elisæum veniens, egestatem suam et fœneratores deplorabat: hic autem id quod habebat mulier oleum multiplicans, et a feneratoribus eam absolvit et filiis victum dedit. Quin et timor Domini, pios habens filios, qui timo ris filii sunt, sicut filii lucis quoque lux vocantur; hoc firmamentum illis reliquit. VERS. 4. Sunitas linguæ arbor vitæ, qui autem conservat eam implebitur spiritu. Sanitatem linguæ vocat vel qua sanata est, vel qua sanavit. Porro sanata est lingua quæ verbo non peccat. Morbus enim linguæ est peccatum per illam adimissuun. Doctrina enim de rebus bonis germinat vitam: qui autem conservat eam, imple bitur Spiritu, nimirum sancto. Idem hortatur per ea quæ sequuntur, dicens: Favus mellis sermones boni, dulcedo autem ejus sanitas animæ. VERS. 5. In abundanti justitia -fortitudo multa. Eusebii. ‹ Nisi enim, inquit, abundaverit justitia vestra, nou intrabitis in regnum cœlorum *. Impiorum autem radix malitia est, quæ post præsen tem vitam una cum illis interitura est. Huic simile est et illud: Evellet te et radicem tuam de terra viventium. VERS. 25. Domus contumeliosorum diruit Domi nus firmavit autem terminum viduæ. Eusebii. Domos superborum Judæorum diruit Dominus, viduæ autem Ecclesiæ per evulsionem ab ea diaboli viduatæ firmavit terminum. Super vaçaneos enim eorum qui veritati resistunt, ser monum plexus et structuras evertit Dominus, perdens sapientiam sapientium, animæ autem bisce viduatæ domum stabilit. Vers. 7. Initium viæ bonæ facere justa: accepta aulem sunt apud Deum magis. quam immolure hostias. Si enim, inquit, desideras sapientiam, serva mandata, et Dominus tibi illam impertictur. Quod notitiæ principium et lex, quæ pædagogus nobis exsistit ad illam; ac bonæ revera viæ initium sit facere justa, hocce quid majus fuerit misericordia. Nunquid igitur hæc contemplatio est? Quia e mise ricordiam, inquit, volo, et non sacrificium, ct cognitionem Dei magis quam holocausta. VERS. 14. Furor regis nuntius mortis: vir autem sapiens placabil eum. Origenis. Hoc dixit sanctus a passione alie nus vel furor allegorice accipiendus, vel modo non in bono regem appellat. Vir autem sapiens, quamvis ut homo peccavit, per pœnitentiam ipsum placat. Nuntius qui de supplicio sermones novit, vocatur angelus seu nuntius furoris. VERS. 15. In lumine vitæ filius regis: qui autem valde accepti sunt ei, tanquam nubilum serotinum. Evagrii. Plurimis Scripturæ locis lux vitæ conjungitur, juxta illud: «Vita erat lux homi num*,› in qua luce est filius Regis discipulus Jesu. Filius quoque Regis Christus et qui in veritatis scientia secundum Christum perfecti sunt. Didymi. — Qui in adventu Christi prope ad fidem accesserunt, quia in fine sæculorum crediderunt, quasi nubes serotinæ sunt: nempe virtus sero tandem nata, istiusmodi sui compotem reddit acceptum Christo regi, vel etiain cuivis sa pienti. VEBS. 17. Qui suscipit disciplinam in bonis erit, qui autem custodil correptiones sapiens fiet. Qui custodit vias suas, serval suam animam, et diligit vilam suam, parcel ori suo. Moralis enim eruditio cum introductoria quædam sit institutio, virtutum perfectionem proficienti con ciliat, correptiones autem vocat increpationes, vel sermonum demonstrationes, vel mandata Dei, hæc enim nos peccantes reprehendunt. VERS. 22. Fons vitæ cogitatio possidentibus: di sciplina autem imprudentum malu. Eusebii. Cogitatio virorum intelligentium et cordatorum quæ capit res prout se habeant, dirigit vitam ipsorum: disciplina autem imprudentum mala, utpote mortem afferens; vel etiam malitiam irre fragabilem et inexcusabilem sic appellavit. VERS. 32. Melior est vir longanimis ſorti. Didymi. Nam bellum intestinum quovis extero periculosius omnino ac difficilius est, quod qui de bellavit jam curis omnibus solutus est, at illi ob noxius cum indefesso hoste decertat VERS. 1. Melior est buccella cum voluptale in pace, quam domus bonorum et injustarum victima rum cum jurgio. Eusebii. Superni panis particulans notitia, pacein præbens cum voluptate (Pax autem Chri stus est) melior est quan. ditari cognitione doma tum falsi nominis. 'Matth. 1x, 57. * Matth. v, 20. ³ Matth. 1x, 13. * Joan. 1, t

Vers. 2. Servus intelligens reget dominos stultos; nifestum fit Deum esse omnipotentem. Nomen au in fratribus autem dividet partes. tem Domini Dei cognitionem significat. Ac per re ctam quidem vitam accurrunt ad ipsum justi, per contemplationem vero exaltantur. Item alio sensu Qui magnifice fortis est in confortante ipsum Do mino nomen Domini est, quem ad se accurrentem altissimi Dei appellatio sublimem reddit. Vers. 14. Furorem viri mitigat servus prudens; pusillanimem autem virum quis sustinebit? Eusebii. Quemadmodum Dominus noster par dus furiens respectu peccatorum dicitur 5-6. et petra scandali, respectu infidelium, ita etiam pusillani mis propter peccatores nuncupatur. Ejusdem.· Populus e gentibus, cum servus es set (Christus enim ipsum pretio redemit), cre dendo factus intelligens, Judæos nobiles ac dominos superavit. Et alio sensu: Si omnis qui peccatum facit, servus sit peccati, omnis qui a malitia reces sit, per virtutem dæmones insipientes dominos devicit; qui et dispensator mysteriorum Dei fiet, pro conditione status unicuique fratrum spirita lem impertiens cognitionem, Corinthium quidem lacte potans, Ephesium vero solidiore cibo nu triens, de longitudine et altitudine, ac profunditate latitudineque disserens, et per hæc interstitia na turæ rationalis significans distinctionem, quæ di vini judicii ac providentiæ rationis ob immensam profunditatem humanum captum fugientes, conti net. Horum symbolam est Jesus Nave duodecim tribubus terram distribuens: qui otique de Chri sti incarnatione sermones cognitione reconditi sunt in Juda, in cujus sorte seu tribu Christus na scitur, VERS. 14. Potestatem dat sermonibus principium justitiæ, præcedit autem egestatem contentio et jur gium, Origenis. Juxta illud: nulla injusta potestas, vel quod sit supereminens potestas, vel etiam, ut sic dicamus in potestate principium seu caput sit justitia. Incorrupti enim sermonis fiducia est seu libertas. Itaque de Servatore dicitur: Erit enim docens tanquam potestatem habens et non si cut scribæ. Eusebii. - Præcedit autem egestatein contentio seu seditio, siquidem exercitus seditio inopiam parit, sic et cogitatiomim dissensio inopiam sermo num gignit. Si igitur justitiam sequitur notitia, præcedit ignorantiam malitia. VERS. 2, Non opus habet sapientia is qui indiget corde; magis enim ducitur insipientia. Didymi, Magis autem ducitur imprudentia, quia magis dilexit tenebras quam lucem. Ad hæc stultitia gaudens arbitratur sapientiam sibi non esse necessariaın. Aliter.- Moyses, cum famulus esset viri: «Ecce enim vir oriens nomen ejus', › Dei adversus popu lum suum furorem mitigavit, dicens: ‹ Siquidem remittis eis, remitte", etc. Pusillanimis autem est qui cito mutat sententiam. VERS. 15. Cor prudentis possidet sensum: aures autem sapientium quærunt cogitationem. Didymi. Sensum hoc loco non accipere oportet naturalem, sed acquisitum circa dogmata qui sit ho minis industrii seu practici. Speculativus autemn cum versetur circa rerum contemplationem, in tellectum quærit. Sæpenumero autem, et præcipue in præsenti Libro, practica et speculativa vita per sensuin et intellectum designatur ac declara tur. VERS. 16. Donum hominis dilatat eum, et apud principes sedere facit eum, Eusebii. Non in angustum redigetur qui dat pauperibus, sed velut unus de principibus erit. Vel rectam vitam modo vocavit donum hominis qui semetipsum dilatans dignum præbet plenitudine Dei, quam cathedram virtutum nominat, mentis enim cathedra est habitus optimus qui motu difficilem vel immotum conservat sedentem. VERS. 4. Divitiæ addunt amicos multos: inops au tem et ab amico qui erat deseritur. Eusebii. Divitiæ cognitionis ac sapientiæ, an gelos nobis multos adjungunt. Impurus autem ab angelo quoque quem a puero custodem acceperat, separatur. Spiritalis enim amicitia est virtus atque Vers. 8. Pigros dejicit timor: animæ autem effe- scientia, per quas sanctis illis virtutibus amice con minatorum esurient. Eusebii.— S. ilicet inimicus timor, vel timor Do mini, per bona opera ipsos a pigritia separat. Effe minatus autem est qui neque docere potest neque discere cupit. Itaque illos qui in virtute practica pigri sunt malorum seu molestiarum timor excitat ne præparat, cum non habeat quo confidant in fu turum. Vir porro qui voluntate ac studio mulier est, nou' habebit virtutem qua sustentetur. VERS. 10. Ex magnificentia fortitudinis nomen Domini: ei autem accurrentes justi exaltantur. Ex creaturis enim earumque magnitudine ma sociamur. VERS. 14. Domum et substantiam dividunt patres pueris: a Domino autem aptatur mulier vivo. Didymi. Patrum quidem est docere filios virtutem ac Dei cognitionem. Dei autem est ipsis largiri sapientiam, uxorem enim bic intellige sa pientiam. Substantiam quidem vocal serinones de negotiis, domum vero inentem qua hæc audienda sint. VERS. 16. Qui custodit mandatum, serval suam animum; qui autem negligit, ruas vias perībit. Basilius. Etenim homo ad Dei imaginem con 4-4 Eccli.xxvur, 27. 7 Zach. vi, 12. * Exod. xxx, 32.

ditus rectas ab eo vias accepit. Fecit enim Deus morte moriatur *. Sed et qui Christo et Ecclesiæ male hominem rectum. Hæ ipsæ autem vite dicuntur quidem præcepta, quantum ad præcipientem, vie vero in ordine ad mentem iter facientem, testi monia autem quia in cœlo et terra tradita sunt; unde mens quæ suscepit illa vocatur testis, qui si fallit impune non feret. Vers. 17. Fenerat Deo qui miseretur pauperis; secundum datum autem ejus retribuet ei. Eusebii. Sibi euim appropriat vindicatque Deus quæ in illum collata sunt; secundum anteui datum ejus retribnetur ei, hoc est secundum affec tum, non ex tristitia aut necessitate retribuit ei. Non enim dona sed animi dispositionem metitur Deus. Vers. 19. Male cogitags vir nulla damna palie lur: si autem corruperit et animam suam addet. Didymi. Omnes enim sensus pariter polluit, inhærens vero etiam ipsam ex integro animam. Nunquid autem magnum quidem damnum est, ipsa privatio contemplationis rerum creatarum? Quibus accedit deletio naturalium de Deo cogitatio num, ipsamet anima ad omnimodam rationis priva Tonem redacla. VERS. 24. Qui abscondit in sinum suum manus injuste, neque ori quidem admovebit eas. Qui non recte vivit, abscondit in anima ma ous injuste, terram suam laborare nolens neque panibus impleri. Siquidem virtutes circa actiones occupatæ manuum rationem obtinent ut quæ panem illum ori nostro afferant qui de cœlo descendit et dat vitam mundo. Non poterit proinde talis, quod sit piger et ignavus, ullum frugi actionis initium comparare. VERS. 2. Non differt comminatio regis a furore leonis: qui autem irrita! eum peccat in suam ipsius animam. dixerit, fide privabitur quam habebat ante crimi nationem, quæ erat in ipso lux. Possit etiam de externis tenebris usurpari, quamobrem quoque in futuro effertur. Quin et Christus quidem pater est babentium spiritum adoptionis, mater ve c eorum qui lacte, et non solido cibo indigent, quan doquidem et Paulus pater quidem Ephesiorum fuit, sapientiæ ipsis revelans mysteria, mater vero Corinthiorum lacte illos potans. VERS. 10. Pondus magnum et pusillum et mex suræ duplices, immunda sunt apud Dominum et utraque el qui facit ea. Basilii. Circa judicium ina qualitatem state rarum appellatione insinuans, significat eum qui dolosam habeat affectionem, verbis quidem blan dam sed reipsa pravam, esse immundum: ut cum quis præ se ferat temperantiam qui non sit tem perans. Quin et omnem excessum et defectum mensuram magnam et parvam esse arbitror. Utrumque enim adjunctum habet vitium: men sura porro duplex est illi qui ab alio quidem be neficia vult accipere, sed paria vicissim aliis non retribuit. Non enim morem gerit dicenti: «Oma nia quæcunque vultis ut faciant homines, hæc et vos similiter facite illis "., VERS. 4. Magna sapiens in contumelia audass córde; fux autem impiorum peccatum. Magna sapiens, inquit, in contumelia non in virtute, sed de quibus confundi oportuerat in his gloriatur. Fax autem impiorum peccata, justa il lud: Ambulate in lumine ignis vestri. Bonum enimı arbitrantur peccatum, cum sit temporarium. For tassis vero etiam quasi respectu impietatis in Deum atque deteriorum fax esse peccatum videa tur. Sed et a niajori malo quis ad id quod minus est veniens, initium accipit illustrationis. VERS. 19. Melius habitare in deserto quam cum muliere rizosa et linguosa et iracunda. Didymi. tali Cælebs esse præstat quam cum commorari: vel etiam melius est esse in Ecclesia ex gentibus, quam in Judæorum synagoga. Vel etiam prout David ait: «In terra deserta, invia, et ina Non enim habet intellectum quo evadat mala quibus undique circumdatus est; si autem furor draconum est vinum illorum, incontinens autem viaum est, utique incontinens est et furor, utpote homines intemperantes reddens, et contn meliosa est ira ut quæ effervescente furore pro gignitur. Quamobrem Nazaræi quo viæ expertes viverent a vino abstinere jubebantur. Qui regen irritat, id est qui peccato ad iram Christum ▷ quosa. › Terra igitur est virtus, quæ non babet provocal, in suam ipsius animam peccat. VERs. 4. Exprobratus piger non confunditur; simi liter et qui fenore accipit frumentum a messe. Eusebii. Talis enim cum propter tempus de beret esse magister, etiamnum prima opus babet institutione. Si autem sit frumentum in messe il lud fenore ab illis accepit qui per sex annos terram suam laborarunt et septimo viduas et pu pillos nutriuut. VERS. 20. Maledicentis patrem aut matrem exstin quetur fax: pupillæ autem oculorum ejus videbunt senebras. Eusebii Lev. xx, Qui enim maledixerit patri aut matri, 10 Matth. vii, 12. pristinos habitatores, neque homines secundum desideria erroris depravatos, adeoque diabolus non invenit in ea requiem, siquidem ambulat per loca arida et inaquosa quærens requiem et non invenit. Est enim ille rex omnium qui in aquis degunt. Et de sapientia frequentes, inquit, com morationes domorum ejus. Quod si hoc verum uti revera est, mulier pugnax seu rixosa est ma‹ litia, quæ illum cum quo habitat rixosum, et lin guacem et iracundum efficiet. VERS. 7. Divites pauperibus imperabunt, famuli propriis dominis fenerabunt.

Eusebii. - In sæculo futuro qui in omnibus di- Q coniam exfornicata es tripliciter, vel indesi tati fuerint, in omni cognitione ac sapientia impe- menter in omni vita tua. Vel trifariam Scripture rabunt iis qui divitiis istis destituuntur. Cæterum verba describuntur, nempe secundum historiam. quod hic de servis ac dominis dicitur, tanquain et ad mores animæ, et secundum anagogen. Tria quid arcanius jam omittatur: ad litteram autem porro sunt potissima mutationis ætatis tempora, humanæ vitæ instabilitatem declarat. Quin et ubi secundum quæ quis est puer, juvenis et vir per penes paucos est imperium, divites pauperibus fectus. Atque tripliciter dicens hoc ait: ut simpli dominantur. Item alio sensu scientia præditi igna- cior ædificetur ab obvia litteræ locutione, perſe ris ac rudibus præsunt, et fideles qui ex gentibus clus vero ex arcano litteræ sensu. Ut enim bomo sunt Israelitis, quibus id antea jus erat doctrinamı constat e corpore et anima et mente, ita el san fenerant, tametsi prius illi gentibus plurimis fe- cta verba. Singula enim tripliciter sunt, nemps neraverint, iisque imperaverint. Nune autem secundum litteram et intellectum et contemplatio ab iis regno cœlorum ablato vice versa contigit. nem seu anagogen. VERS. 16. Qui calumniatur pauperem, multa fa cil sua: dat autem diviti ad minus. ac Quemadmodum diabolus calumniatur nos, cipiens a nobis virtutes quas non dederat nobis, sic et nos calumniamur ipsum accipientes ab ipso vitia quæ non dedimus ipsi. Et in quantum quidem accipimus ab ipso vitia, tanquam ab eo qui virtutibus pauper est accipimus: in quantum vero virtutes nostras ipsi damus, in detrimentum no strum, tanquam in malitia diviti, illas donamus. Quo igitur plura quis illi donat, eo animam suam magis vulnerat. VERS. 20. Et tu vero describe ea tibi tripliciter, in consilio et scientia super, latitudinem cordis tui. Fusebii. Dicit Proverbia erunt enim tibi hæc describenti in mente, ut loquaris in eis sedens in domo et ambulans in via, et decumbens ac sur gens. Trifariam autem unumquodque eorum et in consilio et in scientia describe, v. g., quodlibet eorum quæ theoriam spectant, siquidem etiam habet lit tera veruín, erit triplex. Verbi gratia illud: ‹ Non alligabis os bovi trituranti ",» ad litteram sic ha bet: secundum anagogen quidem significat, non oportere in nobis id quod circa terram operatur, nempe sensum, prohibere quo minus rebus sensi libus utatur recte, indeque cibum habeat. Secun dum allegoriam vero, doctorem qui, inquit, semi mat in nobis spiritalia debere metere carnalia, nempe cibum a nobis accipiendo. Consilium porro et scientiam vocat ea quæ ad actionem et doctri nam spectant. Vel etiam quod omnis scripturistica compositio seu commentatio in moralem et Batu ralem ac theologicam dividetur. Ac primæ quidem consonant Proverbia, secundæ vero Ecclesiastes, tertiæ denique Cantica canticorum, quæ intellecta per animæ puritatem in corde describuntur. Chrysostomi Vel etiam sic q. d.: Dilata cor tuum ad susceptionem theorematum divinorum, at quilibet sensus multiplicetur. Audiens enim: Non mochaberis, siquidem habes uxorem, contentus sis littera, sin secus,ne duxeris. Idipsum etiam in aliena doctrina locum habet, vel a Domino sponso minime mœchandum et recedendum mente ab ejus adhæsionę; vel illud tripliciter sumitur pro tuto, et firmiter vel frequenter, juxta illud Ezechielis 39 1 Cor. ix, 99. 12 Joh. x1., 13. VERS. 27. Si enim non habueris unde solvas, iol lent stratum quod sub costis tuis. No temere des testimonium præceptoribus de qui busdam scire volentibus, diverso enim illo appa rente in te redundabit debitum cui non eris sol vendo nemo euim pro alio bonus; sibianetipsi enim vix sufficiet, occurrent autem doctores quibus fidem obstrinxisti, in moralibus quidem actiones, in scientiis vero recta de Deo ac mundo sententiæ, quibus non exhibitis seu solutis rapient tegumėn tum tuum in quo requiescis: animæ, inqıram, fa cultates seu vires, costæ namque vires designant, ut in isto Job: ‹ Costæ ejus, costæ ænex", id est vires vocis evanidæ, vel etiam aliter. Ne temere obstringas carnem, vel ne assumas actiones alienas, nisi enim repertus fuerit qualem testatus es, om nino in te istiusmodi debiti solutio redundabit. Qui amicas admittunt cogitationes et per hoc maliguum honorant, probis cogitationibus deteriores solvere studeant, quia tollent substratam virtutem, siqui dem hæc stantis in justitia mentis vestimentum di citur, reliquum vero quod per pravas cogitationes excidit stratum appellatur. VERS. 1-3. Si sederis cœnare ad mensam potentis, sapienter intellige quæ apponuntur tibi: Et mille manum tuum sciens, quod oportet te talia præparare. Si autem insatiabilis es, noli concupiscere escas ejus: hæc enim obtinent vitam falsam. In prandio quidem, inquit, dictis tuis custodiam adhibe, in cœna vero post prandium intellige quæ penes te sunt, non quæ te superiora et procul sita sunt; el dictis consonam adjunge actionem: sic enim spiritualibuş consentanea parabimus. In mensa igitur potentis nihil homile vel terrenum quære quo nutriaris, neque tam id quod historicum, quam quod spiritale sit atque cœleste. Hoc enim acci piendum quando littera sensum sequitur: dynastæ autem intellige Christi, siu vero dynastarum scriba tur, Moysis et prophetarum. Si autem non amas libe rari a litteræ consideratione, noli insaturabiliter con cupiscere escas ejus. Nam si circa solam verseris litteram, ab allegoria abstinens, quid dicere poteris de iis quæ secundum litteram simul consistere non possunt, quale est illud: Spinæ nascuntur in

VERS. 30. Nolite inebriari in vinis, sed conversa mini cum hominibus justis et conversamini in locis deambulationis. Avertit per hæc a vino et ebrietate, plurima ex inde damna recensens atque perpetua ŝupplicia. m;anu temulenti? **, Mensa dynastarum sunt oracula prophetarum, quæ oportet auditorem ab historia traducere ad theoriam et sic' illa exercere. Spiri taliter autem intellige illa quæ apponuntur tibi, et extende manum tuam. Ne in sola, inquit, historia pedem figas, neque primo ferculo contentus sis hoc enim sibi vult illud: «Et injice inanum tuam. › Sciens istiusmodi tibi esse præparanda, id est spi ritaliter intelligenda, nempe ut et tu Christum vir tutibus nutrias: quod si insatiabili studio historiæ inhæreas, quo pacto spiritalis mensæ particeps eris? adhærent enim vitæ mendaci, carneæ non spiri tali: talibus enim istiusmodi cibus apponitur, qui possit nutrire animas. VERS. 21. Omnis enim ebrius et scorlator mendica bit; et induetur disruptis et laceris omnis somnolentus. Vetat vinum quod e vitė sodomitica exprimitur. Congruit hoc etiam quoad litteram et secunduin s'nsum illi qui studet sapientiæ. Nam licet adver sariorum dogmata carnium more videantur solida, bonumque nutrimentum præstare, sunt tamen ser pentina digestuque difficilia ut venenum aspidum et uva fellis. Ne illa itaque audiens, ad eorum coem ptiones te extendas: sed ad hoc solum ea audire permissum ut refutandi illos argumentum consecte ris. Habes vinum ex vera vite expressum, nempe sensum Scripturarum: ex his qui bibit sobria ebrie tate inebriatur, et ab hominibus excedit conversans cum Deo. Qui autem de vinea Solomorum bibit, ex dementia compositus est. Quapropter etiam dicitur inimici autem nostri amentes. Mendicat autem om mis qui divina doctrina et sapientia excidit, in cujus dextera sunt divitiæ et gloria, cum meretricibus versans veram notitiam simulantibus. Et ebrius est ex vino veternum inducente. Denique qui ut virtu Tem comparet non advigilat, neque sobrius est, is animæ suæ vestimenta lacera et vilia ostendit. Animæ autem vestimenta sunt sana dogmata, et re clarum cogitationes actionum: quæ quidem vesti menta vir probus lucida obtinens, omni tempore candidis induitur, odioque habet tunicam carnis Sordibus contaminatam. Vers. 22. Audi, fili, patrem qui genuit te; et non contemnas quoniam senuit mater lun. Patris tui præceptoris mater est doctrina: tua enim infirmitas illius videtur esse. Excita proinde magis teipsum et tunc matrem robustam vegetam que invenies. Tu enim tua negligentia illam ad se nectatem et oblivionem redigis, ipsa nibil interim patiente. Dicebat quidem seniorum animam esse matrem mentis, animam vocans ipsam animæ affe ctionem et iram et concupiscentiam. Nam per pra cticas virtutes in lucem mens producitur; siquidem per fortitudinem et temperantiam adipiscimur sa pientiam et scientiam Dei, quæ sunt virtutes iræ et concupiscentiæ. Dixerit autem fortasse matrem quoque vetus testamentum quod non facile contem neudum est. » Prov. xxvi, 9. Evagrii. - Ne sensiliter intelligas Scripturam, admonet ut conversemur cum justis in ipsa descri ptis. Vel etiam cum superstitibus adhuc sanctis conversari jubet ambulantes et proficientes, quod neque stantis neque sedentis est. Mens enim quæ conversatur in locis deambulationis digne ambulat vocatione qua vocata est, et in Scripturis versatur quæ vitas justoruid continent. Vers. 3. Cum sapientia ædificatur domus, el cum intellectu dirigitur. Chrysostomi.-Sæpenumero Scriptura medias ar tes appellat sapientias, ut in isto: Quis dedit ma lieribus texendi sapientiam? hoc est faciendi ha bitum sapientiæ quidem quæ insit artifici, rationis autem calculi dispensarum quæ satis sint ad perfi ciendum; hæc enim structura, quin et compages speculationum sapientiæ sapienter ædificatur cum virtute speculativa et intelligentia practica. Verum tamen ‹ Nisi Dominus ædificaverit domum, in vanum laboraverunt qui ædificant eam.» Cooperante enim opus est Deo. Domus quæ initio non erat, post la psum autem instauratur, cum practica virtute con summatur,domus animæ est. Cum intelligentia porro horum erigitur et ad vivum depingitur, et cum sensu, cum labore et actione replentur animæ re ceptacula. VERS. 10. Immunditia autem viro pestilenti, in quinabitur in die mala el in die tribulationis quoad usque deficiat. Immunditiam quoque propheta peccatum decla rat: immunditia ipsius ante pedes ejus. In actioni bus enim ejus peccatum, quod indurabitur in ha bitum motu difficilem firmatum. Didymi. - Talis autem deficit supplicio affectus, in die judicii. Nempe qui dum virtute polleret prius vir erat, desinit esse talis a virtute excidens eo die quo patrat mała. Quod si virtutem malitia minuit, interimit quoque malitiam virtus. Hoc au tem erit in futuro sæculo, quoadusque deficiat ini quitas. Nam illud inquinabitur idem est quod cor rumpetur seu destruetur. Destruitur autein immun ditia vel a practica virtute vel ab acerbitate supplicii. VERS. 12. Si autem dixeris: nescio hunc; scito quoniam Dominus corda omnium noscit: et qui figu ravil spiritum omnibus, ipse novit omnia, qui reddit unicuique secundum opera ejus. Si, inquit, dixeris: Non novi hunc, arguet te mendacii et reus eris falsitatis ac cædis. Qui enim figuravit animam, ipse novit omnia, et reddit uni cuique secundum qualitatem, bonum bono et per verso prava. Quod enim non secundum quantitatem patet: Non enim sunt condigna passiones hujus

temporis ad futuram gloriam. Quod si vero quis ▲ etiam secundum quantitatem recipere voluerit, juxta capacitatem cujusque virtutis æstimet, quent admodum etiam dona Spiritus secundum fidei meusurain dantur. VERS. 13. Comede mel, fili, bonus enim est favus, ut dulcescat guitur tuum. Sic senties sapientiam ani mo tuo: si enim inveneris, erit bonus obitus tuus, el spes te non deseret. Is mel comedit qui ex divinis Litteris utilitatem accipit: qui autem ex rebus ipsis e quibus sancti prophetæ et apostoli banserunt, sermones haurit, ille comedit favum qui solius est mundi pectoris. Alio vero sensu dicendum mel esse allegoriani, fa vum vero litteralem considerationem, utpote quæ abditum et profundiorem sensum habeat: inest enim favo mel: guttur vero altricem anima: facul tatem, qua cibi trajiciuntur in ventrem. Itaque si hæc recte digesseris tam quæ ad intelligentiam, quam quæ ad historiam pertinent, erunt tibi gu stus sapientiæ ipsamet ejus dogmata et decreta. Et erit bonus obitus tuus, ita ut dicatur: ‹ Pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum ejus "; › nec futurorum bonorum spe excides. Gladins lingua regis et non carnea: quicunque autem traditus fuerit, conteretur. Gladius est autem verbum Dei, et non carnea, id est sensibilis, si enim irritatus fuerit furor eju▾ cum nervis homines absumit et ossa hominum de vorat, et comburit tanquam flamma, ita ut sint inepta esui pullis aquilarum. Veteres enim homines qui secundum concupi – scentias erroris corrupti sunt, gladius Dei consumit at deponentes veterem hominem, novum induant. Qui secundum Deum creatus est, qui et a dæmoni bus deglutiri non poterit a Domino emundatus et ab omni vitio abstinens. Subdit enim ita ut sint inepta esui pullis aquilarum, vel etiam quia com busta et digesta; cæterum esui inepta sunt aquilis, est enim usus circumlocutione. Qui congregavit ventos in sinu! Eusebii. - Ac sensilium quidem ventorum vires moderatur; spirituum vero alæ sunt sublimes de Deo cogitationes in quibus inambulat in idem re periendus. Si igitur qui egressus est de radice Jesse congregavit ventos in sinu, de quo dicitur: et re quievit super eum spiritus sapientiæ et scientiæ, spiritus cognitionis et pietatis, spiritus consilii et VERS. 15. Noli applicare impium ad pascua justo- fortitudinis, spiritus timoris Dei".Alius ait: Quis per rum neque seducaris saturitate ventris. Justorum pascuum est locus virens et floridus, nec non juxta refectionis aquam educatio. Ne igitur, inquit, impium in ovium illius veri pastoris pascua introducas. Cum enim nullain pascendi artem aut modum teneat, veluti sus quædam impurissima, manibus pedibusque conculcabit vineam illam quæ a patrefamilias plantata fuit. Ne igitur decipiat te, tametsi ex illa nutriri aliqualiter et saturane ven trem posse videaris, infirmatur enim circa rerum cognitionem. Potius autem ipsi congruit victus te nuior, id est prima christianæ fidei institutio quæ ad divina dogmata introducit, ut et solido exinde cibo vesci possit. Alio item sensu: Ne voluptatis causa Deum prodas: Hic enim est justi pabulum et nequaquam te derelinquet. VERS. 19. Ne gaudeas in malefactoribus neque amaleris peccatores. Eusebii. Quandoquidem inimici tui malis gau dent, noli similis esse illis: nam si de punitione illorum non est gaudendum, multo minus ipsis mala patrantibus complacendum. VERS. 20. Non enim fient posteri maligno, fax au tem impiorum exstinguetur. Didymi. Homines perversi non generant vir intes neque recta dogmata, hæc enim rectæ animæ sunt pignora. Hæc autem jam dictis consentanea sunt.Nam inimici, inquit, perversi cum sint, alienis congavisi sunt lapsibus. Quod autem reprehendis, wne zelatus fueris? Quodquod enim quasi splendi dum est ipsorum et deceptorium est dum hæc vita durat, et morte exstinguitar, quin et frequenter viventibus adhuc redargutis exstinctum est. " Psal. cxv, 15. 18 Isa. xì, 2. veram cognitionem abscondit cognitionem falsam? .Ne saturatus mendax fiam, et dicum: quis me videt? aut egens furer el perjurem nomen Domini. Saturitas enim superbiam gignit, ¡qua quis re prehensione superior esse videatur, ut qui verbo et opere peccati sit expers. Vel ne, inquit, repletus scientia videar aliorum captum superare, vel ea quæ supra ipsos sunt proferens, mendax esse videar. Sed et furatur quis aliena theoremata ut mentem repleat esurientem. Sed hoc ante Servatoris adven tum: nunc autem Paulus ait: ‹ Qui furabatur jam non furetur ¹, › magis autem operetur justitiam, ut adeptus scientiam communicet etiam necessitatem patienti. Quid enim non nostrum ut furemur? om nia enim nostra sunt, nos autem Christi, Christus vero Dei. Furatur porro scientiam non qui eam ab illo qui prius acceperat, sed a falsi nominis scien tia capit. Fideles itaque qui illam ab apostolis et prophetis hauriunt, nequaquam theoremata furari dicuntur, sed potius hæredes esse paternarum pos sessionum. Filius malus sublimes oculos habet, palpebris au tem suis extollitur. Filius malus gladios dentes ka bet, el cultros molas, ut consumat et comedat humiles de terra, el pauperes eorum ex hominibus. Filium malum ait patrem maledicere, nempe il lum qui educavit ipsum in disciplina et correctione ac Domini timore, et matrem similiter vel etiam sic Malus discipulus odit præceptorem, illius ser mones nequitiæ suæ reprehensionem existimans. Virtutem autem cum doctrina contineat, sugillare quidem non audet, sed illam inculpatam agnoscens, præsidem ipsum conviciatur. Alio sensu, filius ma 14 Ephes. v, 28.

los gladios dentes habet; dicens: Ne accedas ad obtulerunt. Itaque inscriptio hæc instar columnae we quia mundus sum, ut absumat infirmos de terra. Tales enim infirmorum hominum carnes configen les mordent ac devorant eos, Illud autem: ‹exitum suum non abluit,» vel corporalem ab alvo directio nis intelligit, quod cum in exortu suo non sit ablu tas, justuin semetipse judicet, et molas secantes, þut os ab obsceno sermone, aut cor ab immundis cogitationibus illotum habeat, vel vitæ exitum non sit meditatus; vel adhuc impurus sit, quia inqui namenta quæ ex ortu nativitatis contraxerat baptismatis aqua non abluit ut regeneraretur, sed mansit in prima generatione. VERS, 27. Præpara in egressu opera tua el præ varare in agro, et rade post me, et ædificabis domum Id est, hic age quæ tibi prosint in futurum. Agrum autem in Evangeliis vocavit hunc mundum nunc vero agrum appellat mundi contemplationem, in quem munda corda ingrediuntur. Et vade, in quit, post me: qui enim sapientiam sequitur, me diam tenens viam, non declinat ad dexteram vel ad sinistram; incedit enim per eam quæ dicit ‹ Ego sum via; unde subdit: Et ædificabis do mum tuain; id est tuum vitæ institutum, ubi mea verba in opera redegeris. Cum sapientia enim domus ædificatur, in malevolam vero animam non introibit sapientia. alicujus res gestæ bistoriam lectoribus exhibet, atque hoc ipsum quoque præsens lectio ostendit. Non enim habetné quas scripserunt amici Ezechiæ, sed quas descripserunt, id est, exposuerunt et di spersas explanarunt in unum concentum texentes. Gloria autem regis honoral res. con Eusebii. Diximus ut a virtutibus ac vitiis eo-` rumdem possessores nominentur, juxta illud Justus Dominus et justitias dilexit 17, id est justos. Et timor Domini odit iniquitatem et con tumeliam atque superbiam, id est, iniquum et con tumeliosum atque superbum. Et nunc habentem Dei gloriam vel regis gloriam utrumque vocat. Fli ẞ namque abscondunt Dei verbum in semetipsis, ut non peccent, et honorant præcepta ejus dum illa faciunt. Nisi forsitan honorantem Deum vel regem dicat abscondere verbum et præcepta honorare. Qui enim ipsum inhonorat, per legis prævaricationem inhonorat ipsum. VERS. 11. Gratia et amicitia liberat: quas serva tibi ne exprobrabilis fias: sed custodi vias tuas composite. Eusebii. Etenim Servator ait: «Veritas libe rabit vos 18., Et Paulus: ‹ Christus nos rede mit “. › Si igitur amicitia, et veritas, et Christus liberet, Christus est veritas et amicitia. Unde etiam hi qui notitiam Christi habent inter se amici sunt. Alio sensu: Homo gratiis ornatus est ami Hæ sunt disciplinæ Salomonis indistinctæ quas cissimus descripserunt amici Ezechiæ regis Judææ. Didymi. In regum tabulis repertæ sunt quæ dam sententiæ quas appellarunt disciplinas ad Ezecbiam regem, quas ejus amici descripserunt, cum distinctionis ordinem nop haberent, ita ut una quidem prima et alia secunda esset ac sic deinceps. !stius modi intelligentiam hic sermo mihi insinuare videtur ut paræmiæ quidem quæ usque ad hanc inscriptionem hoc libro in unum corpus redactæ digestæque continentur, discrete, id est per versus et ordinate, compositæ, concinnante Salomone, sic repertæ sint. At multæ adhuc aliæ sententiæ in apophtegmatum specie ab ipso depromptæ sparsim ferebantur. Historiæ porro prodidit Regum liber, quomodo locutus sit Salomon tria millia parabo larum. Ex iis igitur quæ sparsim, confuse ac sine ordine ferebantur, has amici Ezechiæ quasi in fasciculum et concentum colligentes, et in unum ordinem ac seriem redigentes, huic libro adjunxe runt. Non ignoratis autein quam Deo amicus fuerit rex Ezechias, ac legalium præceptorum custos, et sinceri cultus divini studiosus, necnon falsi nominis deorum hostis atque inimicus. Consequenter igitur ilius amici, utpote eloquentes Hebræi sapientes basce indistinctas et confusas parœmias ordine quodam diligenter discernentes, et in unum cor pus redigentes, regi quasi honorarium aliquod 17 Psal. x. 8. ** Joan. viii, 32. ¹º Galat. 111, 13. quæ ipsius sensum liberare possunt nam qui cum virtute cogitationum possidet con stantiam, is omnino liber est. VERS. 12. In auream inaurem etiam sardium pretiosum ligatum est, sermo sapiens in obedientem. aurein Didymi. Sicut malum aureum congruit sardio, ita scientia Dei, animæ pura. Insere pretiosum sardium in auream inaurem, et Domini sapientiam in mentem expertem perturbationis: qui verbum oppor tunum suo tempore profert, is habet ornatum. Fortassis vero sardium significat actionem, quia lapis est, aurum vero considerationem. Et quoniam sapiens utrisque exornatur, sermo sic se haben tibus immissus quasi propriis accommodatur. VERS. 13. Sicut exitus nivis in messe per æstum prodest sic nuntius fidelis iis qui miserunt eum animas enim eorum qui ipso utuntur juval. Ejusdem. Vehemens enim æstus tempore messis, ante maturitatem cadere facit triticum; succedens vero nix resarcit damnum: sic nun tius fidelis prodest animabus. Fortassis quidem, æstus sint tentationes et triticum in messe æstu adustum sit homo tentationibus exercitatus, nix vero pauxillula refocillatio. Vel symbolice nix est Spiritus sanctus propter splendorem ac puritatem cujus exitus sunt sermones consolatorii. VERS. 18. Clava el gladius et sagitta acuta: sic et

vir qui contra amicum suum dicit falsum testimonium. hoc agit conformatus cuilibet eorum septem spiri Eusebii.· Ne supra id quod usus et necessitas tuum, quos assumens spiritus immundus post postulat rebus corporeis utaris. ne te Deo exosum quam exierat, reversus est unde fuerat ejectns. reddant, mentem tuam carnalem efficiendo: vel Satanas autem nos rogat aliquando quidem impuris etiam raro attiugenda sunt problemata theologiæ, cogitationibus, voluptatis mollitie alliciendo, ali ne forte dicamus aliquid quod de Deo minime di- quando autem tanquam victus vocem articulatam cendum sit, et tanquam impii a spiritali cogni- emittendo, cui resistendum, utpote bellum adversus tione excidamus. Sicut autem clavus et gladius et nos gerenti. tela lædunt, sic etiam calumnia vulnus infligit cum judices non habent discernendi facultatem. VERS. 23. Ventus aquilo suscitat nubes: facies autem impudens linguam irritat. Didymi. Durus ventus aquilo cujus a facie suscitantur mala supra omnes inhabitantes ter ram, in tentationibus excitat nubes. Diaboluin vocal faciem impudentem quæ irritet animam. VERS. 19. Sic omnes qui insidiantur suis amicis, cum autem visi fuerint dicunt quia ludens feci. Qui enim, inquit, pravæ ipsorum consuetudinis inexpertus, si prior is occurrerit supplantatur nihil enim a tentatoribus aut piratis differunt amici dolosi. Alio sensu: Quemadmodum illi manifestam absurditatem declinantes excusationis verba pro ferunt, accusantes nimirum eos qui tentant, deinde illum qui contradicit verbo primusa e medio tollunt sic etiam simulantes quidam amicitiam, sed visis amicis insidias struentes, cum deprehensi fuerint dicunt se ludentes facere. VERS. 7. Anima quæ in saturitate est, favis illu dit: animæ autem egenti etiam amara dulcia vi dentur. Sapiens omni bono animam refectam habens, in differentium deliciarum usum nullo loco ducit, quod omnes hujus vitæ voluptates contemnat. Vel etiam sic: Qui refecti sunt iis quibus væ adjunctum esɩ, illi apostolorum ac prophetarum, qui apes fuerunt, favis illudunt. Esurientes vero qui beati prædican tur, adjuti quoque amaris illis quibus exercitati sunt pseudo-doctorum commentis aliquam proba bilitatis speciem præ se ferentibus, habent amara illa tanquam dulcia. Nempe qui divina repletus est cognitione, is humanæ sapientiæ sermones minime expetendos ducit: est anima divinis necdum ini tiata, ea quæ amara sunt, nempe scientias exter nas quasi cum vera Dei sapientia comparatas, dulces putat. VERS. 10. Amicum tuum vel amicum paternum ne dereliqueris: in domum autem fratris tui ne ingre VERS. 22. Sermones assentatorum molles: hic diaris improspere agens. vero percutiunt in penetralia viscerum. Didymi. Contumeliosi sermones concitant rixæ perturbationem; qui vero proferunt sermones deceptorios, nt heterodoxi qui persuasibilibus et dulcibus sermonibus influunt in animas simplicio rum. Observa igitur, inquit, viros dolosos, quan tumvis mollibus utantur verbis, sunt enim mani feste exasperantium, et ad fundum animæ pertin gunt: vox autem xɛpxwrwv a vulpibus desumpta est quæ non aliter simpliciores aves venari et ca pere solent, quam caudis oculis obtensis dormi tando, eaque ratione simpliciora animalia ad se alliciendo et intercipiendo. Vers. 23. Labia lævigata cor occultant triste. Eusebii. Cor purum non occupabit tristitia, siquidem concupiscentias corruptas a se expulit cor autem triste curant sermones consolatorii. VERS. 24 Labiis omnia annuit deplorans inimi cus: in corde autem fabricatur dolos. Didymi. Astutus nimirum assentator condolet amicis usquedum persuaserit se ipsis condolere ac pro iis laborare, in corde autem fabricatur inala, de quibus dictum: «Ore suo benedicebant et corde suo maledicebant "., VERS. 25. Si te rogaverit inimicus magna voce, ne credideris: Septem enim sunt nequitiæ in anima ejus. Eusebii. Cum enim perfectus sit in malitia, 1ª Psal. L≤1, 5. Cum enim etiam pater justus probe educet, si miles quoque sibi habebit amicos justos, quos ne dereliqueris. Moris autem. est felicem appellare illum qui fruitur iis quæ in hac vita expetuntur, in felicem vero contrarium. Qualis est invidus qui ægre fert se non habere quod vicinus. Dissuadet igitur talem se exhibere fratri: et quoniam omnis ejus dem fidei frater est, domus autem probi est virtus; ne huic, inquit, invideas, in sublimiori vitæ insti tuto versanti; sed ipsum imitare. VERS. 18. Qui plantat ficum, comedet fructus ejus; qui autem custodit suum Dominum, honorificabitur. Eusebii. Cum littera non omnino sibi constet, dicendum est ficum una cum vera vite plantatam, cujus ficus vidit propheta bonos. Vel Dominus noster est ficus; nam fructus ejus lepram curat qui autem sermonem custodit honorificabitur. Didymi. — Fortassis vero etiain desancto Spiritu sermo est. VERS. 22. Si flagellaverit imprudenter in medio consessus inhonorans, non auferes imprudentiam ejus. Eusebii. Nempe non ignominiose tractando stultum, abduces ipsum a stultitia sua, sed docen do illum quantam ignominiam stultitia conciliet. Aliter: Ne in omnibus adversus stultum flagel:uin extendas quia impudentior fit et contentiosior. VERS. 26. Ut habeas ores in vestimentum, cole campum, ut sint tibi agni.

Eusebii. Campus floridus ac variis spirituali- sanant. Dicit enim contumeliam faciens sed noa bus scatens flosculis est Scriptura sacra, herba doc trina divina, montanum fenum morum compositio. Alterius. Vitalium tibi inexsistentium et mi nime deficientium bonorum curam gere. Montanum vero fenum est anima quæ in transmigratione fru etum fert. Omni antem custodia cordis quoque cam pus honora. Campum porro appellat mentem virentes autem herbas virtutes quæ in illa secun dum captum exsistunt. Harum porro qui curam habet, is demetit herbam viridem, nempe Dei co gnitionem. Fenum autem montanum est quædam sanctarum virtutum cognitio quæ rudiori adhuc animarum constitutioni congruit. Mos est autem sancios montium nomine exprimere: ut cum David ait Levavi oculos meos in montes › et ite rum: ‹ Montes exsultaverunt ut arietes ", utique propter Israelis salutem. Etenim si propter unum peccatorem pœnitentiam agentem gaudent angeli ¹³, quanto magis propter tam multos, qui relicta ma litia ad virtutem transierunt. Quare vel sola san ctorum angelorum cognitio nutrit illas quæ in no kis sunt virtutes; ex quibus anima induit viscera misericordiæ, benignitatem, longanimitatem, cæte rasque virtutes. Quia et David præditas ratione animas vocat campos, dicens: ‹ Campi tui imple buntur " › etc. VERS. 27. Fili, a me habes verba fortia ad vitam 12am el ad ritam ministrorum tuorum. Didymi. Habet a Deo verba fortia qui spiritum adoptionis filiorum accepit sibi ad vitam cooperan tem. Alterum conducit ad vitam iis qui spiritu ser vitutis in timore instituuntur. Et fortassis inter verba Dei alia quidem ad filiorum, alia vero ad fa mulorum vitam scripta sunt. VERS. 28. In locis impiorum gemunt justi: in il lorum autem perditione abundabunt justi. Eusebii. Locus impiorum est terrestris hic mundus, in quo commorantes velut in tabernaculo justi ab iis gravati gemunt. Si autem impii impieta tem deposuerint, mox fent justi. Quæ illorum per ditio impietatis modo designat interitum. Sic Do minus perdidit Matthæum ut publicanum, quando illi gratiam et justitiam impertivit. VERS. 1. Melior est vir correptionum viro duræ cervicis: repente enim ardente et non est medela. Non dixit cessante flamma non esse medelam sed ardente, utpote quæ ligna, ferrum, stipulam babeat, quoniam etiam post combustionem medela est. Qui autem corripit, nempe ad pœnitentiam, abstinet ab opprobriis iis qui corripiuntur inferen dis, cum melior sit conviciatore, hic enim est duræ cervicia. Non autein illud melior comparative sed per antiphrasin dicitur. Quæcunque igitur is qui duræ cervicis est, inconsiderate profert, minime ¹¹ Psal. c*x, 1. * Psal. cxiii, 4. 23 Luc. XV, emendare volens. Aliter vero, si correptione Ron curemur, repente accendemur et non repente sana binur. Vers. 18. Non eril enarra¹or genti iniquæ; cus'O¬ diens autem legem beatissimus. Eusebii. Non enarrator, inquit, sed castigator, si quidem non sermo sed virga datur genti iniquæ. Si enim gens iniqua sit, inntilis est legum enarra tor,a quo etiam procul abest beatitudo. VERS. 15. Sanguisugæ tres filiæ erant dilectione dilectæ, et tres ipsæ non saturaverunt eam el quartæ non sufficit dicere satis est. Insatiabilis spiritalium sanguinum diabolus est, qui tropice sanguisuga dictus est. Animæ autem sanguis est vitalis ejus facultas. Habet autem filias, sed non filios, nihil enim virile, sed omnem volu ptatem effeminatam, et non habuit. Quin et justi cum veritatem dicant dicentes: Rapiemur in nubibus obviam Domino in aera, › non possunt nosse vesti gium aquilaæ, animalis immundi ac rapacis, et in lege prohibiti, ne forte polluti, cum Domino semper esse non possint, Origenis. Navis fortasse hic illa intelligenda sit quæ Jesuni et discipulos ejus vehens per mare non transibat; si quidem hæc navis confestim erat in terra ad quam virtute divina agebatur. Navis vero quæ Jesum non vehit, illa per mare transit, idque adversis semper ventorum flatibus turbulentum. Et quoniam vitæ hujus negotia vanitas sunt, quæ semper mare transeunt et nullum hominum ad vitam æternam adducunt, viæ illorum deprehendi non pos sunt. Nempe gloriosorum terræ regum vel etiam principum a vero Dei cultu alienorum veštigium nullum post mortem residuum relinquitur. Deleta est enim gloria illorum. Cæterum, inquit, non co gnoscuntur quoque viæ¸ viri in juventute conenpi scentiis accensi, propter morum inconstantiam, et similiter meretricis propter impudentiam. Vel etiam significatur Ecclesia ex gentibus, quæ, postquam baptismo abluta fuit, nihil, inquit, absurdi gessit. Justus autem non est in juventute, quandoquidem Consummatus in brevi explevit tempora multa. › Talis etiam omnis mulier adultera quæ se a sponso atienam reddidit, et anima quæ virum dereliquit et post amatores abiit. VERS. 21-23. Per tria concutitur terra, quartum autem ferre non potest. Si famulus regnet, et im prudens saturatus fuerit cibis. Et famula si ejecerit suam ipsius dominam: Et odibilis mulier si sortita fuerit virum bonum. Concussio terræ designat rerum quæ in ea ge runtur niutationem, semel quidem in diluvio propter time regnans peccatum, quod natura sua servum est; Omnis enim qui facit peccatum, servus est peccati: si quidem peccatum regnavit in mortali hominum cor * Psal. Lxiv, 12.

jussione ordinate; et calabotes munibus innitens et captu facilis habitat in munitionibus regum. pore. Akera vero vice in Sodomitis terræ suæ ferti- suas. Sine rege est locusta et pergit in acie ab una litatem minime ferentibus, sed hospitibus etiam vim inferentibus. Tertia denique vice in abominanda Ægypto qua: sortita fuerat virum Joseph, tritici mensuram omnibus ne fame interirent admetien tem sed non tulit felicitatem suam in filios Israel injuriosa. Famula porro quæ dominam suam ejecit, est Ecclesia ex gentibus, quæ natura sua serva cum essel et a pactis extranea atque promissis aliena, ac longe a Deo, magis ei placuit præ nobili syna goga quæ domina erat` propter patres ac legisla tionem. Ejecit autem dominam et facta est sponsa Christi. Dixerit autem quispiam hæc juxta diversas intelligentias convenire quoque iis qui ex gentibus crediderunt, qui et insipientes erant. In gente enim, ‘aguit, insipiente irritabo eos. Hic igitur populus quondam insipiens divinis oraculis educatus, ac sapientiæ panibus quos in lege ac prophetis para verat, pastus ac pane vitæ refectus, cum propter peccatum, esset famulus, per cœlestis Sponsi sus ceptionem regnavit. Quin et anima nostra, cum sit mulier odibilis, virum nacta est bonum: vel etiam Ecclesia ex gentibus cum sit famula domus Dei, dominan suam ejecit ad quam Deus dixerat ‹ Audi, filia, et vide ɔ el quæ sequuntur. Judæi vero minime intelligentes ea quæ dicunt neque de quibus certiores facti sunt, tradunt quomodo nimi rum Christus advenien³ amator gentilis mulieris, hanc secum sumpturus sit ut regat Israel. Vans. 24-28. Quatuor sunt minima super terram, hæc autem sunt sapientiora sapientibus. Formicæ qui bus non est fortitudo et parant æstate cibum, el chœro grylli gens non fortis qui fecerunt in petris domos Psal. Visus est ea quæ dicta sunt ordine recensuisse Primum enim egit de vituperio dignis sanguisuga filiabus et oculo patrem irridente; deinde de pecca toribus qui intelligi non possunt: tertium de per versorum mutatione; quartum de iis quæ paulo ante laudata sunt, qualia sunt sapientiora sapien tibus. Deinde de iis consequenter quæ prospero itinere gradiuntur. Minima autem super terram esse arbitror illos qui ad Christuin accedunt. Nam stulta mundi eligit Deus ut confundat sapienics, et quæ sequuntur:ea sunt sapientiora sapientibus. Si vero etiam supra terrain hæc sunt minima, maxima igitur sunt in cœlo. Quamobrem Servator ait: «Qui vult magnus esse inter vos erit minor omnium. › Primum autem hortatus est segnem ut minimos in terra operarios, nempe formicas imitetur: qui igitur Servatori dicenti: «Operamini dum dies est, venit nox quando nemo potest operari; › morem gerunt sunt sapientibus sapientiores formicæ quæ parant æstate cibum ut pareant Domino di centi Levate oculos vestros et videte regiones, quia albæ sunt jam ad messem, › præparant enim cibum ante futuram iræ hiemem. Chœrogrylli porro symbolum sunt eorum qui habitant in adjutorio Altissimi, et non tantum bibunt de petra quæ est Christus, verum etiam in ipso commorantur. Pro pter diversas autem circa hoc animal intelligentias, in Levitico quidem immundus censetur chœro gryllus, nunc autem laudatur. Eodem modo leo et laudatur et pro diabolo accipitur. i