Diplomatic text · vision-corrected transcription of the Migne scan (complete), over scholarios OCR (cleaned, language-split) — PG column chips mark the printed columns.
col. 1337–1338page 1 of 29
PG 19:1337Μηνὶ τῷ αὐτῷ κγ' "' τροπαί χειμεριναί. Μηνὶ Ἰανουαρίῳ δ' Δελφὶς ἐπιτέλλει. Μηνὶ τῷ αὐτῷ ε' 18 ὁ ᾿Αετὸς ἑσπέριος δύνει· τα ραχὴ δὲ σφοδρά γίνεται μετὰ δύο ἡμέρας. Μηνὶ τῷ αὐτῷ κε' ὁ λαμπρὸς ἀστὴρ ἐν τῷ Λέοντ. δύνει· κινεῖ τε πρὸ τριῶν ἡμερῶν τὸν ἀέρα. Μηνὶ τῷ αὐτῷ κη' Δελφὶς ἑσπέριος δύνει. Μηνὶ τῷ αὐτῷ κθ' Λύρα ἑσπέριος δύνει. Μηνὶ Φεβρουαρίῳ ς' " Ζέφυρος πνεῖ. Μηνὶ τῷ αὐτῷ κδ' ὁ Ἱστὸς δύνει ἑσπέριος, καὶ ἐστι ταραχὴ τοῦ ἀέρος. Μηνὶ τῷ αὐτῷ κε' 'Αρκτοῦρος ἐπιτέλλει. Μηνὶ τῷ αὐτῷ κς' χελιδόνες πέτονται, καὶ φαίνονται. ΠΡΟΘΕΩΡΙΑ.
Μηνὶ τῷ αὐτῷ κγ' "' τροπαί χειμεριναί.
Μηνὶ Ἰανουαρίῳ δ' Δελφὶς ἐπιτέλλει.
Μηνὶ τῷ αὐτῷ ε' 18 ὁ ᾿Αετὸς ἑσπέριος δύνει· τα
ραχὴ δὲ σφοδρά γίνεται μετὰ δύο ἡμέρας.
Μηνὶ τῷ αὐτῷ κε' ὁ λαμπρὸς ἀστὴρ ἐν τῷ Λέοντ.
δύνει· κινεῖ τε πρὸ τριῶν ἡμερῶν τὸν ἀέρα.
Μηνὶ τῷ αὐτῷ κη' Δελφὶς ἑσπέριος δύνει.
Μηνὶ τῷ αὐτῷ κθ' Λύρα ἑσπέριος δύνει.
Μηνὶ Φεβρουαρίῳ ς' " Ζέφυρος πνεῖ.
Μηνὶ τῷ αὐτῷ κδ' ὁ Ἱστὸς δύνει ἑσπέριος, καὶ ἐστι
ταραχὴ τοῦ ἀέρος.
Μηνὶ τῷ αὐτῷ κε' 'Αρκτοῦρος ἐπιτέλλει.
Μηνὶ τῷ αὐτῷ κς' χελιδόνες πέτονται, καὶ φαίνονται.
27 al.xo. 28 al. tɛ'. 2º al. it'.
Vicesima tertia solstitium est hibernum.
Mensis Januarii quarta Delphin oritur.
Quinta, Aquila vesperi occidit; et fit turbatio vebemens post duos dies.
Quinta, illustris stella in Leone occidit; movelque ante triduum aerem.
Vicesima octava Delphin vesperi occidit.
Vicesima nona, Lyra vesperi occidit.
Mensis Februarii sexta Favonius spirat.
Vicesima secunda, malus Navis vesperi occidit,
et est turbatio aeris magna.
Vicesima quinta, Arcturus vesperi oritur.
Vicesima sexta, hirundines volant et apparent.
DE ORTU ET OCCASU SIDERUM
DISSERTATIO
In or.a multa elucidantur quæ ab auctoribus supra editis obscure allegata suni, vel corriguntur quæ erronee dicta.
(Dion. PETAVICS, De doctrina temporum, t. III, p. 39.)
tinere putant. In horum grege facile primas bac
ætate ille scriptor obtinet, qui Plinianas ad Sulinum exercitationes nuper edidit. Ibi enim de ortu
et occasu siderum cum universe, tum certorum el
insignium, tam multa scripsit, ut harum rerum
scientissimum se esse vulgo persuaderi voluerit;
tam autem foede in omnibus offendit, ut non tantopere inscitiam, quantum os hominis mirari, ac
castigare etiam velle subeat; qui quarum rerunı
funditus esset expers, de iis præscribere ac docere
alios, sine ullo pudore, tentaverit. De cujus scriptoris erratis paulo post dicetur. Nunc illa prævertamus, in quibus parum nobis attentos esse nonnullos eruditos animadvertimus.
De ortu siderum et occasu selecta quædam ex
optimis et antiquis auctoribus exempla proferemus, in quibus ortuum et occasuum varietatem
omnem experiemur; ut ad cæterorum qui passim
incidunt usum et tractationem paucorum observatio similitudine ipsa pertineat. Sed tria sunt imprimis, quæ ad ortus et occasus speciem in scripto -
rum libris eruendam notata esse doctrinæ hujus
artifices jubent. Primum est tempus, quod ab auctore ipso sit expressum, aut ex ejus oratione colligi
possit; secundum est locus solis illi tempori respondens; tertium est signiferi orbis particula,
sive gradus, quocum stella oritur aut occidit: ex
quo demum tempus idoneum in anno ac mense
catatur. Ex iis primum nisi a scriptore declaresus, certis conjecturis ac circumstantiis æstimandum esse, recte iidem illi eruditi homines admonent. In duobus explicandis soleo non scientiam
quidem in plerisque, qui ante nos ista commentati
sunt, sed attentionem ad id quod scribebant, el
ejus quod egregie norant, recordationem requirere. Nam in tantam absurditatem nonnullorum
devenit oratio, ut neque cum pervagatis astronomiæ principiis, neque cum oculorum ac sensuum
experientia, neque secum postremo ipsa consentiat.
Quæ res ut non ipsis, qui ista scripsere, fraudi
fuerit eruditis hominibus, et harum disciplinarum
scientia præditis, at aliis non mediocriter obfuit,
vel minus quam illi fuere, doctis, vel prorsus imperitis, qui impetum ad scribendum sine arte ac
judicio conferunt, et quæ apud alios utcunque pertractata legerint, quorum rudes ipsi sunt, ea, utul
se habent, in commentationes suas transfundere,
ad summam sibi doctrinæ famam ac gloriam perAd situm solis in zodiaco, et in eodem orientium
stellarum et occidentium regiones investigandas,
primum omnium observari volunt, quibus mensium
diebus sol ingressum in dodecatemoria singula faceret iis temporibus, quibus veteres illi floruerunt;
idque ex Columella, Plinio, Ovidio, ac cateris colligi. Tum quibuscum zodiaci gradibus ortus illarum occasusque congruerent, diligenter notari.
Hinc enim facile conjici, quos in dies conferendi
illi sint; cum, quibus sol ad unumquodque signum
perveniret sæculo illo, cognoverimus. Recte id
quidem hactenus. Verum in loco solis definiendo
parum iidem accuratam rationem tenent. Nam ingressus in dodecatemoria non ex rei veritate, sed
ex falsa quorumdam veterum persuasione statuunt.
Sic in Arietem Julii Cæsaris tempore solein xv Kalendas Apr., hoc est Martii xvit introiisse dicunt;
in Taurum vero Aprilis xvit; in Geminos, Maii xıx.
Quod ut per sese falsum est, sic eo posito siderum ortus occasusque perperam, et alienis diebus
illigari necesse est. Ut enim sol in Taurum, exer-
col. 1339–1340page 2 of 29
PG 19:1339; Ένα τινὰ τῶν ἐν τῷ ζωδιακῷ λαμπρὸν ἀστέρα παρατηρήσαντες ἀνατέλλοντα οἱ πάλαι, Εκ ταύτης τῆς ἀναφορᾶς φημί δὲ τοῦ δωδεκατημορίου, τὸ τελευταῖον πέρας ἐσημειοῦντο ἀπὸ ἀστέρος τινὸς ἐπιφανούς κατ' αὐτὸ θεω
AÐ EUSEBI CHRONICON APPENDIX.
pli causa, subierit xv die Aprilis, Vergiliæ, quæ ▲ povµévov· if ànó tivos tāv cuvavatellóvtor ßoperin gradu Tauri xxvii matutinum ortum apparen- tipwy * VOTHWTépwY. • Ex hac ascensione duotem faciebant anno primo Juliano, uti supra de- decimæ partis, ultimum terminum designabant
monstratum est, ortæ fuerint Maii xv, vel xvii, cum stella quapiam insigni, quæ in eo ipso termino sila
samen xx id acciderit. Ita diebus vi circiter in erat; vel ab alia borealiorum, australiorumve, quæ
ea descriptione peccatur. Ejusdemmodi cætera sunt simul exortum facerent. >
orientium intervalla siderum: in quibus pronuntiandis iis de causis error intervenit, qui profecto
castigatione opus habet. Quamobrem de hac antiquorum quorumdam opinione, et annuorum cardinum inteversione dici hoc loco necesse est, ut iis
auctoribus illustrandis, quos in hanc editionem
conjecimus, Gemino præsertim, Hipparcho, Ptolemæo, Tatio opera ista serviat.
CAPUT I.
Igitur ex diurna conversione stella cœli circuitum dimensos esse refert, atque hoc spatium duodecim æquales in partes distribuisse. Quare ex
ascensionibus, et quæ tempora vocant artifices, alque in æquinoctiali circulo, non in obliquo et zodiaco, dodecatemoriorum longitudines initio computarunt; tametsi segmentorum limites stellis quibusdam, velut cardinibus, distinguerent. Hoc modo
segmenta duodecim in zodiaco fuerunt inæqualia;
De æquinoctialis et zodiaci partitione a Chaldæis, in æquinoctiali autem æqualia, contra ac postea
Egyptiis ac Græcis instituta.
Duo sunt circuli, ad quos stellarum situs et conversiones exiguntur, æquinoctialis et zodiacus:
ex quorum partitione longitudo stellarum, ex distantia latitudo sumitur. Ac videntur prius ad
æquinoctialem utroque modo stellæ comparatæ
quam ad zodiacum, non solum in Græcia, sed
etiam apud Ægyptios et Chaldæos; quibus vel inventa vel diligentius exculta propagataque in cœteros astronomia creditur. De Græcis memoriæ proditum est, primum omnium Anaximandrum Milesium obliquitatem signiferi deprehendisse Olympiade quinquagesima octava. Post hunc, Cleostratum Tenedium signa in orbe illo reperisse, et prima Arietis ac Sagittarii, ut scribit Plinius lib. II,
cap. VIII. Addit Ilyginus lib. Il De astronomia poeica, cap. de Heniocho, etiam Hodos ab illo primum notatos in cœlo.
Apud Chaldæos autem Ægyptiosque ratio partiendi quæ fuerit, declarat Sextus Empiricus lib. V.
Nam illos ait insignein aliquam stellam in zodiaco
designasse, cujus ex conversione, et amoxatastάGEL
ad eumdem locum, cœlestis circuitus intervallum
defnierunt; Ένα τινὰ τῶν ἐν τῷ ζωδιακῷ λαμπρὸν
ἀστέρα παρατηρήσαντες ἀνατέλλοντα οἱ πάλαι, etc.;
ubi et modum explicat quo zodiacus duodecim tribuBus in partes, ac tam ipsius quam singulorum segmentorum tempora, hoc est àvaçopal, sive ascensiones constitutæ sunt. Quod ex eo auctore descripsit
Macrobius lib. 1, in Somn. Scip. Caput illius est:
Chaldæis, qui ante duodenam partitionein septem
in cœlo sparsa sidera notarent, placuisse postea duodecim in partes totum dividere. Igitur splendidam aliquam stellam eos observasse, cujus ab ortu ad eumdem
ortum conversionem ad clepsydram dimensi sunt.
Quantum aquæ in subjectum vas stillatim deciderat,
hujus unciam ad metiendam duodecimæ partis circuli àvaqopáv sumpserunt; eamque partem illustri
aliqua stella terminarunt, quæ aut in eo ipso circuli loco deprehensa sit, aut idem tempus habebat
oriendi: Εκ ταύτης τῆς ἀναφορᾶς (ait Sextus), φημί
δὲ τοῦ δωδεκατημορίου, τὸ τελευταῖον πέρας ἐση
μειοῦντο ἀπὸ ἀστέρος τινὸς ἐπιφανούς κατ' αὐτὸ θεω
factum est. Nam hodie dodecatemoria in zodiaco
circulo sunt æqualia, tam in recto, quam in obliquo cœli positu; in æquinoctiali, propter ascensionum diversitatem, utrobique sunt majora, vel minora. Quanquam Picus Mirandulanus lib. VI Contra
astrol. cap. VI, Chaldæos ait signis usos non esse,
sed imaginibus. Sed nihilominus inæqualitas illa
constiterit. Siquidem imagines, sive octavi orbis
segmenta certis distincta sideribus inæqualia sunt,
ut alia dodecatemorium suum non impleant, velut
Cancer; excedant alia, et in vicina. redundent, ut
Leo, testibus Hipparcho et Gemino. Sed eæ Chaidæorum et Ægyptiorum imagines a vulgatis Græcorum, et hodieque pervagatis diversæ fuerunt, ut
Achilles Tatius in calce Prolegonienon testatur.
Hæc apud Chaldæos et Ægyptios zodiaci nata
divisio serius, uti dictum est, pervasit in Græciam.
Neque vero cum duodena ista partitione statim altera processit, quæ segmenta singula tribuit in
partes triginta. Ac diversæ admodum apud antiquos, maxime Græcos, divisiones institutæ sunt.
quibus celeberrima ſuit ea, quæ circulos in sexagenas partes distribuit: cujus meminit Strabo
lib. Il, ubi æquinoctialem in totidem dividit, et
Achilles Tatius in Prolegon. cap. XXVI; Hyginus
lib. Astronomia poet. cap. de figuratione
circulorum sphæræ: In triginta partes, ait,
unumquodque hemisphærium dividitur, ita uti dimensio significari videatur in tota sphæra per L1
partes facta. Hoc modo signo cuilibet partes
quinque, partibus singulis sex gradus competant.
Aliter Posidonius apud Cleomedem lib. I, cap. IX,
signiferum totum in xLvm partes dividebat, dodecatemorion quodque quadrifariam secans. Alii
porro dodecatemorio quovis in duodecim partes
alias diviso, totum zodiacum in CLXIV partiti sunt,
ut Sextus Empiricus docet initio libri V.
Tandem eo progressa res est, ut tam æquinoctiv
lis, quam signifer circulus in duodecim partes, cæ
in triginta minutatim secarentur, ut in toto cireulo CCCLX numeratæ sint; duodecimis quoque partibus utriusque circuli nomina de stellatis imagizibus indita sunt: quæ tumi videlicet in illis cɔnti-
col. 1341–1342page 3 of 29
PG 19:1341τà εἰς τὰ προηγούμενα, ζώδια, τῆς 'Αμάξης, Ο μὲν γὰρ ἐν ἄκρᾳ τῇ οὐρᾷ τοῦ Δράκοντας ἐπέχει, ὡς κατὰ παράλληλον κύκλον, τοῦ Λέοντος μοίρας γ'· ὁ δὲ εἰρημένος ἀστὴρ ἐν τῷ πλινθίω ἐπέχει τοῦ Λέοντος μικρῷ ἔλασσον τῶν γ' μοιρῶν.
nebantur, tametsi postea longius ɛię τà króμeva polos, et tricesimum quemque gradum transeunt;
progressionem fecerint. Ac principio quidem, nondum orbis stelliſeri conversione cognita, simplicior
erat astronomiæ ratio. Unus enim tantummodo
cum æquinoctiali zodiacus habebatur in octavo
cœlo, quod et sideribus distinguitur. Id enim primum, quod vocant, mobile apud antiquos fuit.
Post Hipparchus moveri in consequentia coelum
illud animadvertit; idque Ptolemæus deinde certius
approbavit. Exinde ergo duplex zodiacus ab artificibus distingui cœptus est: quorum alter uno simplicique motu præditæ sphæræ tributus est, in quo
nulli asterismi sunt; ejusque sectiones iisdem in
dodecatemoriorum punctis cum æquinoctiali perpetuo fiunt; alter ei suppositus in orbe stellifero,
cujus intersectionum puncta alia atque alia sunt
εἰς τὰ προηγούμενα, ac ζώδια, sive asterismi, paulaim się ta nóμeva nituntur, atque a cognominibus sibi dodecatemoriis longius abscedunt.
Post hæc novus in cœlestium orbium systemate
motus inventus est, secundum quen zodiacus,
sive ecliptica majorem minoremve habet ab æquatore distantiam et obliquitatem: ex quo stellatus
orbis ab austro in septentriones torqueri, et a septentrionibus ad austrum reflecti creditus est. Hinc
igitur tertius additus est zodiacus interjectæ
sphæræ, cujus propria est illa libratio, qui ab zodiaco primi mobilis paululum declinat ad aquilonem aut meridiem, ac sibi proxime subjectum
eadem agitatione contorquet. Sed eo prætermisso,
quoniam veteris duntaxat astronomiæ ratio hic a
nobis ducitur, duplici zodiaco contenti erimus:
quorum alter primi cœli peculiaris eamdem perpetuo declinationem ab æquatore, et in eodem
puncto sectionem obtinet; alter continuo in consequentia progressu stellatas imagines defert, ac
tam sectiones cum æquatore aliis atque aliis in
punctis facit, quam dodecatemoria ipsa commutat,
Cæterum cum de zodiaco ejusque segmentis, quæ
signa dicuntur, absolute loquimur, priorem intelligimus constantemque mobilis primi, vel ei respondentam in octava sphæra zodiacum. Hoc enim in
ista omni doctrina sciri convenit quidquid in ṣuperioribus spheris circulorum segmentorumque
methodi causa fingitur, idipsum eodenique modo,
ad inferiores et subjectos accommodari; et ad
ipsum adeo terræ globum quosdam applicari, in
quo suus itidem æquinoctialis informari solet, ac
cæteri paralleli.
His animadversis, cum stellarum situs vel directe vel transversim considerari queat, hoc est
secundum longitudinem, ac latitudinem: quarum
prior ab intersectione verna zodiaci, et æquinoctialis incipit; posterior polos versus media ab sphæra sumitur: utrumque dupliciter æstimari polest.
Nam longitudo vel in æquinoctiali spectatur, qui
duodecim tribuitur in partes, initio ab verna intersectione facto, designatisque in eo partibus per
maximos circulos, sive coluros sex, qui per mundi
vel in zodiaco, ipitio itidem ab intersectione
verna sumpto, ac per polos zodiaci, ejusque
tricesimum quemque gradum absolutum perductis circulis maximis. Latitudo quoque vel est
stellæ ab æquinoctiali distantia; quam metitur
arcus coluri, sive maximi circuli a polo mundi
per centrum stellæ ad æquinoctialem producti stellam inter et æquinoctialem interjectus; vel ejusdem stellæ est a zodiaco distantia; sive arcus
maximi circuli per polos zodiaci transeuntis, inter
stellam interjectus et zodiacum. Utroque modo latitudinem præsertim definiisse veteres sequens caput ostendet. Nam de longitudine minus constat,
ecquid ea secundum zodiacum ab illis capta fuerit;
cum in æquinoctiali circulo computatam fuisse, ex
Hipparcho sequenti capite colligatur.
Post Ptolemæum longitudines stellarum secundum zodiacum putatæ sunt: quarum ascensiones
rectæ prioris generis longitudines habentur. Ita zodiacus in partes duodecim aquales, æquinoctialis
in totidem inæquales divisus est, Latitudo vero
distantia stellæ est ab zodiaco, sive ecliptica. Ab
æquinoctiali vero distantia, non latitudo, sed declinatio vulgo nominatur.
CAPUT II.
De longitudine ac latitudine stellarum, veterum astronomorum sententia declaratur, utramque penes
æquinoctialem circulum consideratam fuisse.
Quod de stellarum longitudine capite superiori
diximus, eam apud veteres secundum æquinoctialem accipi, id ex Hipparcho demonstrabimus allatis
aliquot exemplis: ex quibus priora illa veniant in
medium quatuor, quæ in libro I, numero & leguntur, ubi caput Ursæ majoris imprimis situm esse
dicit in Leonis paulo minus parte tertia, secundum
æquidistantem æquinoctiali circulum. Est autem
caput Ursa borealior antecedentium duarum in
laterculo, ex veterum sententia, qui nullas præter
septem τῆς 'Αμάξης, in Helices asterismo collocarunt. Item postremam in cauda Draconis secundum parallelum circulum esse in parte Leonis tertia. Ο μὲν γὰρ ἐν ἄκρᾳ τῇ οὐρᾷ τοῦ Δράκοντας
ἐπέχει, ὡς κατὰ παράλληλον κύκλον, τοῦ Λέοντος
μοίρας γ'· ὁ δὲ εἰρημένος ἀστὴρ ἐν τῷ πλινθίω
ἐπέχει τοῦ Λέοντος μικρῷ ἔλασσον τῶν γ' μοιρῶν.
Utrumque falsum est, si in zodiaco spectetur illarum stellarum situs. Nam prior, quæ Ursæ capul
antiquis erat, Hipparchi tempore in Cancri 15 parte
versabatur; postrema caudæ Draconis in Cancri
10, 36'. Ascensio recta prioris fuit 522, 32′ anno
Per. Jul. 4550; posterioris paucis annis postea,
fuit 123, 57'. Divisa utraque per 30, confiunt in
priori, signa 4, 2, 32; in posteriori, 4, 3, 57'. Ita
verum est quod ait Hipparchus de ambarum locis,
si in æquinoctiali circulo secundum ascensiones reetas, vel, quod idem est, in eo parallelo conside,
rentur, quem stellæ diurno motu delineant.
Kursus eodem loco scribit Hipparchus, austra‐-
col. 1343–1344page 4 of 29
PG 19:1343ἡ δὲ κατὰ τὸν Εὐδοξον
torem succedentium duarum in laterculo obtinere describendis, ab iis cœpisse, qui borealem habeut
propemodum partem Leonis vicesimam quintam.
Atqui locus ejus in zodiaco fuit Hipparchi tempore
in Leonis 0, 44'. Ergo ex ascensione recta situs
iste computandus est; quam reperio graduum 145,
32′. His per triginta divisis, fiunt signa 4, 25, 32,
hoc est Leonis paulo plus gradu vicesimo quinto,
in æquinoctiali, vel æquidistante ei circulo.
Ibidem extrema caudæ Helices statuitur in Chelarum, seu Libræ quarta parte. Locus erat in Leonis 27, 10. Ascensio recta signorum 6, 4, 4',
plane ut Hipparchus voluit, in Libræ 4. Nor igitur
ad zodiacum, sed ad parallelum, æquinoctialemve,
stellarum loca designantur.
Numero XII Hipparchus ait postreman, crudæ
minoris Ursæ sitam esse in gradu Piscium 18. Si
zodiaci ratio habeatur, erat Hipparchi tempore in
gradu Tauri 29. Ascensio recta 346, 16', quibus
per 30 divisis, conficiuntur signa 11, 16, 16', hoc
est gradus Piscium 16, 16', secundum parallelum
circulum. Jam quod idem asserit num. XIV caput
Ursæ minoris, sive borealiorem antecedentium in
laterculo plaustri, sitam esse in extremo Scorpii,
id cum zodiaci loco non convenit: qui fuit Hip·
parchi tempore in gradu Cancri 13, 15', sed cum
ascensione recta, quæ fuit signorum 8. 1, 26′, ut
hac ratione in Sagittarii 1 censenda fuerit.
Item in fine libri I, num. XXVII, scribit antecede tes in Hydri capite obtinere partem Cancri anıplius 10, quod egregie ascensioni recta congruit:
quam invenio Hipparchi tempore signorum 3, 10,
12. Ita stellas, quæ sunt in Cephei capite, collocat
idem in gradu amplius 10. Et uos ascensionem rectam australis deprehendimus signorum 10, 10,
43. Stellam ejusdem asterisini, quæ in sinistro est
bumero, vel brachio, refert Hipparchus positam
esse in gradu 25 Aquarii. Ascensio recta congruit,
quæ est signorum 10, 26, 26'. At in zodiaco locus
erat in Arietis 3, 48'. Ad hæc in sinistra manu´
Bootæ antecedentem stellam locat ibidem in Chelarum parte amplius 13. Ascensio recta est signoruin
6, 11, 47'; locus in zodiaco, in Leonis 28, 38'.
Præterea lib. II docet Hipparchus australissimam
in sinistro pede Bootæ obtinere partem Libræ I.
Hujus ascensio recta mirifice observationi congruit; nam est signorum 6, 1, 27'. At locus in zodiaco Hipparchi tempore in Virginis 19, 35'.
Plura his addere poteramus exempla: sed hæc ipsa,
quæ selegimus, satis id quod volumus ostendunt,
stellarum longitudinem ab Hipparcho statui secundum rectas ascensiones in æquinoctiali, sive paralJelo circulo, non, ut hodie fit, in zodiaco.
Idem auctor declinationum ab æquinoctiali circulo persæpe meminit: nusquam autem latitudinis
ab zodiaco. Tametsi non dubito hujus etiamı Ilipparchum rationem habuisse; postquam circulum
istum artifices in cœlo metati sunt, et ejus obliquilatem animadverterunt. Sane Hipparchus observal,
Eudoxum, et Aratum illius exemplo, in asterismis
a zodiaco distantiam, hoc est latitudinem, tum de
australibus egisse: quod et Hipparchus ipse tenuit.
Quinetiam Geminus, qui octoginta circiter post
Hipparchum annis floruit, non obscure significat,
ætate sua tam longitudines stellarum, quam latitudines, ad zodiacum accommodatas esse. Nam initio
libri asserit zodiacum in partes duodecim æquales,
quæ sunt signa, distribui: qua ratione dividi necesse
est æquinoctialem in partes inæquales. Atque idem
nibilominus parallelorum circulorum meminit,
quos æquidistantes ab æquinoctiali stella diurno
circuitu designat. Quocirca verisimile est antiquos
utroque modo stellarum longitudines ac latitudines putasse; pro eo atque ad institutam □paypatslav expediret. Nisi enim latitudinem illarum ab
zodiaco interdum adhibuissent, non distinguerent
boreales earum situs ab australibus secundum zodiacum, sed æquinoctialem duntaxat: a quo solo
latitudines earumdem repeterent. Hinc falsum esse
constat, quod Josephus Scaliger capite primo libri
De anticip. æquin. affirmat, ante Ptolemæum nullam aliam stellarum longitudinem vel latitudinem
in usu fuisse, quam quæ penes æquinoctialem sumitur; primum autem Ptolemæum ad zodiacum
utramque transtulisse. Atqui Geminus, qui ducentis amplius annis Ptolemæum præcessit, tam longitudines stellarum, quam latitudines in zodiaco descriptas esse sæculo suo, planissime declarat, ut
paulo ante demonstravimus. Hipparchum autem et
Eudoxum idipsum usurpasse nonnunquam, imprimis quod latitudines attinet, eodem conjecturæ genere licet assequi. Nibil est enim aliud borealcs
stellas, australesve dici, quæ a zodiaco versus aquilonem aut meridiem recedunt, quam ab eodem zodiaco latitudinem habere borealem australemve. At
prius ab Eudoxo cæterisque, quod jam diximus,
usurpatum esse liquet. Igitur et hoc quoque genus
latitudinis agnoverunt, quod ab zodiaco sumitur.
Nullum, quod meminerim, exemplum ab Hipparcho
memoratur ex Eudoxo, in quo situs stellæ nominatim exprimatur; nam quod libro I, num. XII, caput
Ursæ majoris ex Eudoxi sententia collocare videtur in parte Leonis duodecima, aliter sese res babet. Ut enim integer sit locus, non ipsum caput Ursæ
conferri dicit ab Eudoxo in partem duodecimam
Leonis, sed cam stellam, quæ secundumi Eudoxum
Ursæ caput erat, Ilipparchus ipse ex sententia sua
in eo gradu collocare videtur: ἡ δὲ κατὰ τὸν Εὐδοξον
xɛqahh, quam vero stellam Eudoxus caput Ursæ
constituit. › Etenim Ursæ caput utriusque alibi Eudoxum, et antiquiores omnes statuisse, quam ubi
hodie ponitur, Hipparchus existimat, nimirum utrobique borealiorem duarum in laterculo præcedentium caput appellasse; de quo paulo post agetur.
Adde nondum videri Eudoxi sæculo institutam signorum in partes triginta divisionem, vel circul
totius in 360.
Ac ne ille quidem sincerus est locus; sed ei men-
col. 1345–1346page 5 of 29
PG 19:1345Η δὲ κατὰ τὸν Εύδοξον κεφαλὴ τῆς μεγάλης Αρκτου κατὰ τὸ δωδεκατημόριον τοῦ Λέοντος. τ τολαῖς εἰ συγκαταδύσεσι Κρατὶ δὲ οἱ Δίδυμοι· μέσση δ' ὑπὸ Καρκίνος ἐστί Ποσσὶ δ' ὑπ' ἀμφοτέροισι Λέων ὑπὸ καλὰ φαεινει Ως δὲ Εὔδοξος διαιρεῖ τὸν ζωδιακὸν κύκλον, κατὰ τὴν γ' μοί. τοῦ Κριού. Για ὑπὸ τῶν ἀρχαίων δὲ μαθηματικῶν πάντων σχεδόν, ἢ τῶν πλείστων, τοῦτον τὸν τρόπον ὁ ζωδιακός
alia longę capitaliora in libro De anticipatione æquin.
paulo post excutiemus.
dum subest, ut omnino scripserit Hipparchus: fuisse: quod præfracte negat Scaliger, cujus et
Η δὲ κατὰ τὸν Εύδοξον κεφαλὴ τῆς μεγάλης Αρκτου
κατὰ τὸ δωδεκατημόριον τοῦ Λέοντος. Cum esset,
τ 16º µóp. putavit legendum 16' μop. Adeoque
thy 16 µoip., quasi in duodecima parte poneretur,
maxime cum proxime ante, 'Ixúwy polp. 16' scriptuin esset. Verum Hipparchus plus semel docuit
in tertia Leonis parte, non duodecima situm esse
caput Ursæ majoris. Neque a seipso, atque ab rei
veritate tantopere dissensisse hoc loco credendus
est, ut in duodecima parte statueret.
Hipparchum vero, non in solo æquinoctiali stellarum longitudines, sed etiam in zodiaco alia ratione usuque contemplatum esse, ex libro ejus secando ac tertio probari potest; ubi de σuvavaτολαῖς εἰ συγκαταδύσεσι siderum disputans, aperte
zodiacum in duodecim partes æquales, singulas
earum in triginta distribuit, eamque partitiouem
ab initiis signorum procedere tam ex sua, quam ex
veterum sententia declarat. Atqui si in æquinoetiali solo longitudines observatæ fuissent, non esset in partes æquales sectus zodiacus; neque sin -
gula dodecatenioria tricenis constarent partibus.
Hanc Hipparchi hallucinationem asterismos,
sive stellata Jódia cum dodecatemoriis cognominibus
promiscue capientis alii similiter expresserunt.
Scribit enim Arati scholiastes ad illa verba,
Κρατὶ δὲ οἱ Δίδυμοι· μέσση δ' ὑπὸ Καρκίνος ἐστί
Ποσσὶ δ' ὑπ' ἀμφοτέροισι Λέων ὑπὸ καλὰ φαεινει·
in quibus Ursæ majori subesse dicit Geminos illius
capiti respondentes, ventri Cancrum, pedibus Leonem. Ad hæc scholion observat quosdam Aratum
reprehendere, quod Ursæ, quæ gradus non amplius
triginta porrigitur, subtendi nonaginta gradus, hoc
est tria dodecatemoria significet quam ad objectionem nugarum nescio quid expromit. Nihil enim
dicit, quod indictum non melius sit. Sed nimirum
hoc illud est, quod monui, putasse qui sic objicie -
bant Aratum Geminorum, Cancri et Leonis vocabulis intellexisse dodecatemoria, cum de stellatis
figuris loquatur. Nam hoc posteriore sensu verum
est quod Aratus docuit, ni contra Hipparchum
ostendimus. Quis non miretur adeo obcæcatos
fuisse priscos illos et insignes astronomos, et eorum
principem Hipparchum, ut ista non viderint? Sed
erroris ansam ex eo ceperunt, quod ipsorum tenipore stellatæ signorum effigies ejusdem nominis
dodecatemoria tenebant. Ideo lubrica tunc erat, et
opportuna fraudi mutua vocabulorum communio:
quod hodie minus accidit, propter sphæræ octavæ
et asterismorum in ea лpohynot. Qua factum est,
ut pleraque Twdia extra sua dodecatemoria consistant.
CAPUT III.
Quo etiam argumento de Eudoxi sententia conjecturam capere posset aliquis, duodecim ab illo
signa in zodiaco, ut de æquinoctiali taceam, collocata distributaque esse. Etenim Hipparchus libro 1, num. XII, postremam caudæ minoris Ursæ
ait in Piscium octava decima parte positam esse.
At secundum institutam ab Eudoxo divisionem zodiaci, in tertio gradu Arielis: Ως δὲ Εὔδοξος διαιρεῖ
τὸν ζωδιακὸν κύκλον, κατὰ τὴν γ' μοί. τοῦ Κριού. Για
enim castigandum esse locum istum capite V sequenti demonstrabitur. Verum si ad zodiacum
eum, qui proprie vocatur, calculus iste referatur,
non octavo decimo gradu Piscium, sed Tauri vicesimo pono stella ista versabatur, ut supra docuimus. Necesse est ergo zodiacum circulum pro
æquinoctiali ab Hipparcho accipi; nam ad æquinoctialen, parallelumve æquinoctiali circulum situs ille stellæ congruit. Quocirca mirus iste locus
est Hipparcni, siquidem æquinoctialem cum zodiaco promiscue usurpasse monstral antiquos.
Etenim uter e duobus istis circulis in partes æquales dividatur, alterum oportet inæqualiter esse par- xúxhoc difionto. Atque hac ratione zodiacum cirtitum. Cum ergo demonstratum sit ab Hipparcho
in illa contra Eudoxum disputatione, circulum
æquinoctialem in x signa distribui, ad eumque
stellarum referri longitudines, inæqualia esse zodiaci segmenta necesse est; quæ proprie (wòia nomînantur. Verum tam æquinoctialis dodecatemoria
Túdia vocantur in calce libri primi ab Hipparcho,
quain circulus idem ille zodiacus. Nihilominus et
is, que proprie zodiacum appellamus, quique stellata signa sustinet, æqualiter in duodecim Túdia,
partesque CCCLX ab eodem Hipparcho libro 11 et
I tribuitur. Unde verum est, quod supra docuimus, duplici ratione ac duobus in circulis signo-
¡ rụm partitionem ab antiquis artificibus institutam
Eudoxi sententia, contra atque Hipparchus putavit,
exposita. Ejusdem Hipparchi error dødecatemoria
cum asterismis confundentis. Aratus et Servius
illustrati.
Hipparchus initio libri II auctor est, antiquiores
mathematicos, aut omnes aut plerosque, cardines
solaris circuitus zodiaci siguorum initiis attribuisse: idque Aratum in opere suo secutum. Kal
ὑπὸ τῶν ἀρχαίων δὲ μαθηματικῶν πάντων σχεδόν,
ἢ τῶν πλείστων, τοῦτον τὸν τρόπον ὁ ζωδιακός
culum mathematici propemodum omnes aut plerique partiti sunt. Constat tamen interdum alibi,
quam in signorum principiis, æquinoctia et solstitia collocari quondam solita fuisse, neque id constanter. Nam alii in principia (ait Achilles Tatius
cap. XXIV), alii in octavas partes, alii in duodecimas, alii iu quintas decimas, hoc est media in sigua conferebant.
Eudoxum mathematicum insignem, qui Metonis
ætate vixit, cardines ipsos in mediis signis posuisse accurate probat Hipparchus lib. 11 (pag.
120), allatis ipsiusmet Eudoxi verbis: quæ si quis
expendere nobiscum velit, haud facile Ilipparcho
de Eudoxi opinione illa consentiet. Nam longe alia.
col. 1347–1348page 6 of 29
PG 19:1347θεριναὶ τροπαί γίνονται. Ἔστι δὲ ἐν τούτῳ τὰ μέσα τοῦ Καρκίνου. » Τρίτος δέ έστι κύκλος, ἐν ᾧ αἱ Ισημερίαι γίνονται. Ἔστι δὲ ἐν τούτῳ τά τε τοῦ Κριοῦ μέσα καὶ τὰ τῶν Χηλῶν. Τέταρτος δὲ, ἐν ᾧ αἱ χειμεριναὶ τροπαί γίνονται. Ἔστι δὲ ἐν τούτῳ τὰ τὸ μέσον τοῦ Καρκίνου, τὸ μέσον τοῦ Αἰγόκερω, ἄστρον δὲ τὸ ἐκ πολλῶν ἀστέρων σύστημα, « Έστι δέ, ἐν τούτοις ἄστρ τάδε· α' ὁ πόλος ὁ ἀεὶ φανερὸς τοῦ κόσμου· εἶτα τὸ μέσον τῆς ᾿Αρκτου κατὰ πλάτος· καὶ τοῦ Καρκί τὰ μέσα τῶν Χηλῶν κατὰ πλάτος, καὶ τοῦ τà Ἔστι δὲ ἐν τούτῳ τὰ μέσα τοῦ Καρκίνου, καὶ τὰ διὰ τοῦ σώματος κατά μήκος τοῦ Εἶτα συμπίπτει πρὸς τὰ μέσα τοῦ μέσα του Αιγόκερω, καὶ οἱ πόδες του Υδροχόου, καὶ τοῦ Κήτους ἢ οὐρα, καὶ τοῦ ποταμοῦ ἡ καμπή, ρας, τὰ ἄστρα Περὶ δὲ τῶν ἀστέρων τῶν ἐπὶ τοῦ θερινοῦ καὶ χειμερινοῦ τροπικοῦ φερομένων, ἔτι δὲ τοῦ ἰσημερινοῦ, ὁ μὲν Εὐδοξός φησιν ἐπὶ τοῦ θερινοῦ οὕτως· Εστι δὲ ἐν τούτῳ τὰ μέσα του Καρκίνου.
quam putavit Nipparchus, mihi quidem in illis locis ‹ Sunt autem in ipso media Capricorni, et pedes
velle Eudoxus videtur.
Verba Eudoxi: Acúɛpoç
xxlos, tv &
θεριναὶ τροπαί γίνονται. Ἔστι δὲ ἐν τούτῳ τὰ
μέσα τοῦ Καρκίνου. • Secundus vero circulus est,
in quo est solstitium æstivum. In eo porro Cancri
media sunt.» Item, Τρίτος δέ έστι κύκλος, ἐν ᾧ αἱ
Ισημερίαι γίνονται. Ἔστι δὲ ἐν τούτῳ τά τε τοῦ
Κριοῦ μέσα καὶ τὰ τῶν Χηλῶν. Τέταρτος δὲ, ἐν ᾧ αἱ
χειμεριναὶ τροπαί γίνονται. Ἔστι δὲ ἐν τούτῳ τὰ
µéca toū Alyóxɛpw. Tertius vero circulus est, in
quo funt æquinoctia; in eo media sunt Arietis
et Chelarum. Quartus autem, in quo solstitium est
bibernum. In eo vero sunt media Capriconi. › Rursus idipsum et alio Eudoxi testimonio demonstrari
ait apertius; in quo de Coluris agens, alterumn
scribit continere τὸ μέσον τοῦ Καρκίνου, «niedium
Cancri, et τὸ μέσον τοῦ Αἰγόκερω, medium Capricorni, › alterum vero, Chelarum et Arietis inedia. Hæc unica sunt de Eudoxo Hipparcheæ suspicionis argumenta, quæ non valde mihi persuadent; imo contrarium potius iis ex locis, atque ex
Ipsomet Hipparcho probare posse videor.
Sic igitur existimo: non de signis ipsis, sive dodecatemoriis in zodiaco, vel æquinoctiali primi
cœli descriptis illic Eudoxum agere; sed de stellatis imaginibus et asterismis: quos tametsi in primo
mobili ætas Eudoxi collocavit: quod tum nullus
peculiaris stelliferi cœli orbis motus ab artificibus
notatus esset; ut a supremo orbe distingui mereretur, ut ex Aristotele constat lib. Il De cœlo, cap.
XII. Tamen cum ejusdem primæ sphæræ dodecate.
moriis minime paria facere credebantur, sed distincta erant invicem, ut alius esset Aries, hoc
est imago picta stellis Arietis; aliud signum, sive
segmentum Arietis; aut duodecima pars, non solum zodiaci, sed multo magis æquinoctialis circuli;
in quo prius, quam in illo, duodecim signa constituta sunt. Qua de re paulo post agetur. Doceo primum Eudoxum illis omnibus in locis, quæ media
vocat Arietis, Cancri, Libræ et Capricorni, stellatarum imaginum et asterismorum media nominare.
Hoc vero non aliunde, quam ex ipsismet Eudoxo
et Hipparcho declarabitur.
Aquarii, et cauda Ceti, et Fluvii flexus. Addit
Leporem, et Canis pedes, et cætera, donec per Sa
gittarium ad eadem Capricorni media perveniat.
Propterea libro eodem, num. XXII, ac deinceps,
Hipparchus tropicos duos et æquinoctialem ex
Eudoxi sententia describit, ac cœlestes imagines
recenset, per quas illi transeunt. Velut tropicum
æstivum per Cancri ac Leonis media trajici, æquinoctialem per Arietis media, Chelarumque partem
asserit. Ex quibus perspicuum est Eudoxum asterismos intellexisse ac figuras cœlestes. Ut enim
cum tropicum æstivum ait per Leonem medium secundum longitudinem transire, perque constellationes cæteras; itemque tropicum æstivum per Sagittarium, Cetum, Fluvium, etc.: non dodecatemoria circuli ullius, sed stellatas effigies designat: ita
cum per Cancrum, Capricornum, Arietem et Chelas eosdem meare circulos dicit, non signa ipsa,
sive dodecatemoria, sed asterismos intelligit. Sed
omnem tergiversationem submovet Eudoxus ipse,
dum illa ipsa per quæ transire circulos ait, &äɩpa 110minat, quæ nihil aliud quam asterismos et imagines
significant. Achilles Tatius in Phænomenis, cap. XIV,
ἄστρον δὲ τὸ ἐκ πολλῶν ἀστέρων σύστημα, «systeina
plurium stellarum, › astrum esse vult. Idque Arati
testimonio confirmat. At Eudoxus, Hipparcho teste,
de coluris loquens, Έστι δέ, ait, ἐν τούτοις ἄστρ
τάδε· α' ὁ πόλος ὁ ἀεὶ φανερὸς τοῦ κόσμου· εἶτα
τὸ μέσον τῆς ᾿Αρκτου κατὰ πλάτος· καὶ τοῦ Καρκί
you tò µécov. ‹ Sunt autem in iis hæc astra: primum semper apparens polus mundi. Deinde medium Ursæ in longitudinem; et Cancri medium, ›
ac subinde caudam notii Piscis, et medium Capricorni adjicit. Hæc de coluro solstitiorum. De altero
loquens scribit, in eo contineri inter alios asteri
smos, τὰ μέσα τῶν Χηλῶν κατὰ πλάτος, καὶ τοῦ
Kproū τà vita xatà nhátos• ‹ media Chelarum in
latum, et Arietis terga itidem in latum. › Quid dici
clarius potest, ut appareat Eudoxum, cui media
Chelarum, Arietis, ac cæterorum appellat, imagines ipsas exprimere? Nam tà vista, ‹ terga, cl
latitudo, › nonnisi de figuris usurpari possunt. Media quippe signorum sive dodecatemoriorum, per se
neque latitudinem; sed sola longitudine censentur.
Etenim illa Eudoxi verba, ex quibus argumentatus &vastépista sunt; neque «terga › dicuntur habere,
est Hipparchus, eadem aliis in locis, sed pleniora
perscripsit; cum de parallelis ab Eudoxo descriptis
circulis sernionem instituit. Velut libro I, num. III,
de tropico circulo: Ἔστι δὲ ἐν τούτῳ τὰ μέσα τοῦ
Καρκίνου, καὶ τὰ διὰ τοῦ σώματος κατά μήκος τοῦ
Adovros, etc. Sunt autem in illo Cancri media, et
quæ per corpus Leonis secundum longitudinem
transeunt. Subjicit anguis Ophiuchi cervicem;
dextram manum Ingeniculi; et alia sidera, quæ circuus iste pervadit. Εἶτα συμπίπτει πρὸς τὰ μέσα τοῦ
Kapxivov. Demum in eadem Cancri media revolvitur. De hiberno quoque tropico, "Esti &è ¿v aútí TË
μέσα του Αιγόκερω, καὶ οἱ πόδες του Υδροχόου, καὶ
τοῦ Κήτους ἢ οὐρα, καὶ τοῦ ποταμοῦ ἡ καμπή, etc.
Quid quod Hipparchus ipse lib. I, num. III, Eu
doxi testimonia citaturus, astra illa vocat, et àstρας, cum Aralum ait Eudori imitatione τὰ ἄστρα
sic distribuere, ut a borealioribus inciperet? Mox:
Περὶ δὲ τῶν ἀστέρων τῶν ἐπὶ τοῦ θερινοῦ καὶ χει·
μερινοῦ τροπικοῦ φερομένων, ἔτι δὲ τοῦ ἰσημερινοῦ,
ὁ μὲν Εὐδοξός φησιν ἐπὶ τοῦ θερινοῦ οὕτως· Εστι
δὲ ἐν τούτῳ τὰ μέσα του Καρκίνου. • De stellis vero.
quæ in æstivo tropico feruntur, necnon in circulo
æquinoctiali, Eudoxus quidem de æstivo ita loquitur: Sunt autem in hoc media Cancri. › Eodem
genere sermonis utitur in hiberno tropico et æquinoctiali. Proinde asterimos et stellatas formas, non
col. 1349–1350page 7 of 29
PG 19:1349αὐτὰρ ὁ κύκλος Τὸν μὲν ὑπὸ στῆθος, καὶ γαστέρα μέχρι πρὸς αιδώ, Τέμνει τὸν δὲ διηνεκέως υπένερθε χελείου Καρκίνον· ᾖχι μάλιστα διχαιόμενόν κε νοήσῃς Ορθόν, ἵν᾽ ὀφθαλμοὶ κύκλου ἑκάτερθεν ἴοιεν. Σῆμα δέ οἱ Κριός Ταύροιό τε γούνατα κεῖται. Κριὸς μὲν κατὰ μῆκος ἐληλαμένος διὰ κύκλου Ταύρου δὲ σκελέων ὅσση περιφαίνεται όκλαξ. κατά μῆκος ἐληλαμένον ρισμένα ζώδια
signa duodecimasve zodiaci partes, aut æquinoctia- gere, nedum dividere potest: si in zodiaco, ut de
lis Eudoxus indicat, quarum media iis ipsis secari
circulis refert. Adde optimum Eudoxi interpretem
Aratum, qui et ipsum in omnibus secutus est; vel,
ut Hipparchus loqui solet, rapsypatato; nec aliter, ac nos facimus, mentem illius accepit. Nam de
tropico scribit ipsum Leonem sub pectore, ac ventre secare; Cancrum vero totum bifariam partiri.
αὐτὰρ ὁ κύκλος
Τὸν μὲν ὑπὸ στῆθος, καὶ γαστέρα μέχρι πρὸς αιδώ,
Τέμνει τὸν δὲ διηνεκέως υπένερθε χελείου
Καρκίνον· ᾖχι μάλιστα διχαιόμενόν κε νοήσῃς
Ορθόν, ἵν᾽ ὀφθαλμοὶ κύκλου ἑκάτερθεν ἴοιεν.
Quæ sic vertit Avienus:
at circulus ima calentis
Pectora, perque alvum procul in postrema Leonis
Succedit. Secat ast alius per viscera plana:
Et medio subter cara tegmina dividit orbem,
Lumina recludens altrinsecus orbila porro.
De biberno quoque tropico scribit, eum Capricornum medium dividere, atque Aquarii pedes, caudam Ceti:
Dividit imbriferi corpus medium Capricorni.
Idæique pedes pueri, postremaque caudæ, etc.,
ut vertit Avienus. Hic vero citra controversiam
Cancer et Capricornus non signa, sive dodecatemoria, sed imagines sunt. Nam el xéɛtov, sive testa,
non aliter accommodari Cancro potest; et cum
Aquarium perinde ab hiberno tropico secari, ac
Capricornum asserat, non potest ad dodecatemorium referri. Quippe tropicus circulus Aquarii signum neque dividit, nec attingit omnino. Sed neque
illa ipsa, quæ contingunt, signa circuli isti partiuntur bifariam. Sic de æquinoctiali Aratus idem:
Σῆμα δέ οἱ Κριός Ταύροιό τε γούνατα κεῖται.
Κριὸς μὲν κατὰ μῆκος ἐληλαμένος διὰ κύκλου·
Ταύρου δὲ σκελέων ὅσση περιφαίνεται όκλαξ.
Signum autem ei Aries, Taurique genua sita sunt;
Aries quidem in longum ductus per cingulum;
Tauri vero crurum quanta apparet inflexio.
Ut genua Tauri ad asterismum ejus pertinent,
sic Arietis corpus ab æquinoctiali circulo secundum longitudinem divisum ad imaginem Arietis,
Don ad dodecatemorium, necesse est referri: quemadmodum Hipparchus ipse docet lib. I, num. XXV,
ubi Arati et Eudoxi de cardinalibus iisce (wołoɩ
decreta probat, excepto quod de Ariete dictum est:
qui totus æquinoctiali circulo borealior est. At
Cancrum et Leonem medios trajici ab æstivo tropico
recte illos sentire asserit. Vide reliqua illius loci,
in quibus, quod valde mirum est, apertissime significat a se Eudoxi Aratique dicta ad stellatas effigies applicari.
Denique sive in æquinoctiali sive in zodiaco signa cœlestia constituerit Eudoxus, de qua re capite superiori dictum est: neque in ipsius Eudoxi
anatis ab Hipparcho verbis, neque apud Aratum,
Aries, Cancer, Chelæ, Capricornus, de signis ac
dodecatemoris explicari queunt. Nam si in æquinoctiali designentur, neuter tropicorum ea contintropicis taceam, certe æquinoctialis Arietem, non
secundum longitudinem, κατά μῆκος ἐληλαμένον
partietur, sed transversum, et xarà mλátos. Siquidem sectiones æquinoctialis et zodiaci ab Eudoxo, ut putat Hipparchus, mediis in signis locantur.
Non absimili, ut equidem reor, pwvvµíą induclus Hipparchus Eudoxum, Aratum et Attalum traduxit num. X libri primi, quod sub capite majoris
Ursæ Geminos statuunt, sub Ursa media, Cancrum;
sub posterioribus pedibus, Leonem. Ubi de asterismis sine dubio loquuntur: nam Arati versus,
quos citat Hipparchus, non aliter intelligi possunt.
At Hipparchus id ex eo refellit, quod caput Ursæ
sit in Leonis parte tertia, nimirum in dodecatemorio Leonis, quod in æquinoctiali vel parallelo reponit. Hoc vero argumentandi genus alienum est, et
in opwvvμią conflictatur. Sed de hoc Hipparchi loco
pluribus agetur capite tertio librî tertii.
Ad extremum.similis ambiguitas fucum Servio fecit in Commentariis ad I Georgic., ubi hæc enarrans,
Qua locus Erigonem inter, Chelasque sequentes,
quædam adnotat, quæ hic referre melius fuerit.
‹ Ægyptii, inquit, duodecim esse asserunt signa:
Chaldæi vero undecim. Nam Scorpium et Libram
unum signum accipiunt. Chelæ enim Scorpii Libram
faciunt. lidem Chaldæi volunt æquales esse partes
in omnibus signis: sed pro qualitate sui, aliud signum xx, aliud x1 habere: cum Ægyptii tricenas
esse partes in omnibus velint. Modo ergo secundum
Chaldæos locutus est, dicens posse eum habere
locum inter Scorpium et Virginem. Signa dupliciter usurpantur. Aut enim dodecatemoria sunt
æquinoctialis vel zodiaci, aut asterismi, quæ hoteρισμένα ζώδια νocat Hipparchus. Horum quædam
dodecatemorio suo minora, quædam majora sunt,
et in vicina redundant, ut supra diximus. Hæc cum
legisset alicubi grammaticus, signorum genera illa
duo permiscuit, et rem prorsus absurdam et inextricabilem docuit, signa omnia æqualibus descripta esse partibus, et tamen aliud tricenis, aliud quadragenis pro qualitate sui constare. Priore modo
signa sunt dodecatemoria; posteriore, asterismi,
quorum alii pauciores, alii plures occupant partes.
Sic asterismi Scorpii pars est Chelarum asterismus,
ut hac ratione undecim tantummodo sint hotepioµéva Códia, seu figuræ stellatæ apud Chaldæos. Nam
Ægyptii, qui pro Chelis Libram posuerunt, legitimum numerum obtinebant: signa quidem utrique duodecim adhibuerunt. Cæterum Virginis asterismus olim Leonis et Libræ partes, præter justam
portionem, occupabat. Inter hanc vero et Chelas
Scorpii, quæ in Libræ dodecatemorio versabantur,
vacuum est intervallum, quod ad idem Libræ dode
catemorion pertinebat: quo in spatio sedem indigeti Augusto destinat Virgilius. Ea mens poetæ
fuit, quam non assequitur Servius. At Martianus
Capella libro VIII, cap. de fixis signis, recte hoc,
col. 1351–1352page 8 of 29
PG 19:1351τοῦ Κριῶνος.
quod docuimus, explicat his verbis: Hæc dis- num suum esse translatum perinde omnes sentium,
cernit zodiacus: qui quidem æquales duodecim
signorum integrat portiones. Sed undecim habet
signa. Scorpius enim tam suum spatium occupat
corpore, quam Chelis occupat Libræ.
CAPUT IV.
De veterum opinione super annuis solis cardinibus,
et qua ratione alibi quam initiis signorum collocati
fuerint. Columella notatur. Sothiace periodi insignis epocha.
Quoniam mediis in signis ab Eudoxo constitutos
esse cardines nequaquam, nt putavit Hipparchus,
ex illius verbis conficitur, inquiramus modo quanam in parte defixerit; tum quæ ratio ab illis inita
sit, qui alibi, quam in initiis signorum, cardines
illos esse sciverunt.
Geminus capite XVI, quarto die, quam in Capricornum sol est ingressus, solstitium hibernum ex
Eudoxo fieri scribit, vernum autem æquinoctium,
sexto die τοῦ Κριῶνος. Idem auctor ex Euctemnonis
sententia solstitium hibernum primo die committi
refert: necnon autumnale æquinoctium. Ex Calippo
veroquatuoripsos cardines nominatim signorum initiis contineri. Verum Columella lib. IX, cap. XIV, Metonem et Eudoxum, ac veteres astronomos scribit in
octavis partibus signorum solstitia et æquinoctia posuisse; Hipparchum, mutata ratione, in signorum initia contulisse. ‹ Nec me fallit, inquit, Hipparchi ratio, quæ docet solstitia et æquinoctia non octavis, sed
primis signorum partibus confici. Verum in bac ruris
disciplina sequor nunc Eudoxi et Metonis, antiquorumque fastus astrologorum, qui sunt aptati publicis
sacrificiis, quia et notior est ista vetus agricolis concepta opinio. Nec tamen Hipparchi subtilitas pinguioribus, ut aiunt, rusticorum litteris necessaria est. ›
Hipparchum ecce facit auctorem ejus instituti, quod
principiis signorum cardines accommodat, cum veteĉes octavis partibus ascriberent. In quo partim ab Gemino, partim ab Hipparcho ipso dissidet; nain Geminus nusquam in octava cujusquam signi parte constitutos esse cardines ait; Hipparchus autem, ut superiori capite vidimus, ab Arato, et antiquis fere
omnibus mathematicis in signorum initia collatos esse docuit. Non dubito quin Hipparchi potior
hac in re, quam Columellæ sit fides; ut qui tanto et
antiquior, et harum rerum intelligentior, et in
astronomorum veterum lectione detritior, quam
Columella, fuerit. Et tamen hujus auctoritate plerique omnes adducuntur hodie, ut antiquissimis sæculis existiment octavis partibus signorum arquinoctia et solstitia ab astronomis mandari solita. Quod
præ cæteris enixe tuetur Scaliger: imo unicum id
ille fundamentum ei doctrinæ substruit, quam de
Græcorum cæterorumque populorum annis explicavit. Sed neque funditus negaverim fuisse, qui ante
Hipparchum cardines alio, quam in signorum initia
contulerint: quod. Geminus, Columella, Achilles
Tatius, aliique confirmant; et a Julio Cæsare, ex
communi utique ac recepta sententia, idem in anQuod quemadmodum ab iis institutum fuerit, «
qua ratione inter se conciliari scriptorum illa dissidia possint, deinceps aperiemus.
Duobus omnino modis fieri arbitror potnisse, m
ab antiquis mathematicis æquinoctia et solstita
alibi, quam in ipsis signorum exordiis, constituta
fuerint. Nam aut reipsa, et ex arte judicioque ia
pronuntiarunt: aut cum de exactiore cardinum súa
aliter existimarent, populorum usibus ac sensibus
alterum illud minus accuratum cardinum genus in.
dulserunt. Ut a priore ordiar, repetenda illa sunt
imprimis, quæ de Chaldæis et Ægyptiis tradidmus capite primo; quanam videlicet ratione signerum coelestium partitionem instituerint. Insignen
enim quampiain notarunt in cœlo stellam, a cujus
emersione primum dodecatemorium in æquinoctää
circulo designarunt. Quo initio constituto, deinceps
circuli totius anaphoricum tempus horarum quatuor
et viginti, duodecim in partes ex æquo diviserunt:
quarum singulas aliis itidem stellis sive in zodiaco,
sive extra ipsum positis, et iisdem momentis orien
tibus, velut signis ac limitibus descripseruat. lta
quippe Sextus Empiricus docet, primi dodecatemorii designato principio, cætera æquabili partita
æquinoctialis divisione esse numerata. Quamolrem qui bona fide ac serio cardines in mediis s
gnis, vel octavis, aliisque partibus fixerunt, verisimile est eos initium primi dodecatemorii nou ab
ipsa æquinoctialis et zodiaci intersectione cepisse;
sed aliquanto ante spatio: quod in reliquis deinde
servatum est. Cum autem ab insigni aliqua stella
vernæ tempestatis initium auspicati sint, uti diximus, eligatur stella illa, quæ in præcedente corun
est Arietis. Ea ex accuratissima Tychonis observatione anno Christi MDC sita erat in gradu Arielis
27, 56', cujus latitudo graduum est 7,8. Quoniam
vero stellatus orbis in consequentia movetur, et
annis circiter duobus et septuaginta gradum abeðivit unum, inde sequitur ante aliquot sæcula in
ipsum vernæ sectionis punctum incidisse stellam
islam, ac rursus antiquioribus sæculis illud antevenisse. Verum non tam loci ipsius, qui in zodiacə
stellæ competit, quique latitudinis circulo designa
tur, quam ascensionis illius obliquæ ducenda ralo
est, ut quam in partem dodecatemorii æquinoctium
incurrerit, æstimare possimus.
Scribebat ad me Godefridus Vendelinus, vir astronomiæ cumprimis peritus, circa annum ante Christi æram 1263, qui est periodi Julii 3450, vidri
tempus illud fuisse, quo ascensio primæ Arietis
stellæ quindecim gradibus antecedebat æquinoctium
vernum. Quo etiam tempore Neomenia Thoth, ef
ortus caniculæ, et solstitium, ac novilunium in
eumdem diem inciderunt, qui erat Julii quintus,
idque in Heliopolitano tractu: quod ad memoriam
posteritatis insigne initium dedit Sothiacæ periodo.
cujus meminit Clemens Alexandrinus Strom. 1, ali
trecentis quadraginta quinque annis post migratiɔ-
col. 1353–1354page 9 of 29
PG 19:1353ἔτους οὐχ Υδροχόος, ὡς Ρωμαίοις, ἀλλὰ Καρκίνος. Πρὸς γὰρ τῷ Καρκίνῳ ἡ Σῶθις, ἣν Κυνὸς ἀστέρα οἱ Ελληνές φασι. Νουμηνία δ' αὐτοῖς ἡ Σώθεως ἀνα τολή, γενέσεως κατάρχουσα τῆς εἰς τὸν κόσμον.
tem inciderint, quotam in primo Arietis æquinoclium vernum occuparat.
Sub initium æræ Nabonassari, cum Arietis stella
in Piscium gradu sita esset 25, in Heliopolitano
tractu obliqua fuit ascensio graduum 350, ac decem gradibus æquinoctio erat anterior. Cyri porro,
ac Thaletis sæculo, in eodem situ, Arietis stella
jam ad Piscium 28 progressa, ascensio fuit obliqua graduum 352, atque in octavo gradu committebatur æquinoctium. Hæc in certis signorum partibus statuendoruin cardinum ratio identidem adhiberi potuit, secundum ea quæ e Sexto Empirico
cap. I declaravimus.
nem Israelitarum ex Ægypto, periodum hanc cœ- cardines in eanidem dodecatemoriorum suorum pare
pisse scribit. Ita in Græco. At interpres quadringentos posuit. Per idem tempus erat prima stella
Arietis in gradu Piscium 17, 12, et æquinoctiale
punctum antecedebat gradibus 12, 48', hoc est temporibus ascensionalibus quindecim. Sane isto ipso
anno primam Arietis ex methodo nostra deprehendimus in Piscium 17, 50': ascensio recta graduum
346; obliqua vero Memphi, aut Heliopoli, graduum
345, 6', ita ut quindecim gradibus æquinoctium
antecedat. Novilunium verum in eodem tractu com.
missum est Julii v, hora 12, 46', cum locus verus
solis esset in Geminorum 29, 19'. Quare sequenti
die, hora quinta matutina in ipso Cancri solstitio
fuit. In eodem Cancri gradu primo versabatur et
Sirius, qui tum ortum matutinum cum sole faciebat prima die Thoth, quæ in eumdem incidit diem.
eumdem incidit diem.
Non dubium est quin admirabilis hic rerum qua -
tuor in idem tempus concursus, Neomeniæ Thoth,
lunæ ipsius, ortus Sirii et solstitii, apud Ægyptios
singularem observationem meruerit, ut hæc proinde insignis epocha fuerit, tametsi nulla ejus in
monumentis veterum memoria supersit. Atque ille
demum annus ante Trojanum excidium centesimus;
post migrationem ex Ægypto, ducentesimus vicesimus septimus putatur in nostra Chronologia, a
quo jure quidem Sothiaca periodus inchoari potuit.
Hinc illud Porphyrii libro De antro nympharum
idem Vendelinus exponit, cum ait Ægyptios a
Cancro, uti Romanos a Capricorno, annum incipere, atque ab exortu Sothios. Alyumtiois àpx"
ἔτους οὐχ Υδροχόος, ὡς Ρωμαίοις, ἀλλὰ Καρκίνος.
Πρὸς γὰρ τῷ Καρκίνῳ ἡ Σῶθις, ἣν Κυνὸς ἀστέρα οἱ
Ελληνές φασι. Νουμηνία δ' αὐτοῖς ἡ Σώθεως ἀνα
τολή, γενέσεως κατάρχουσα τῆς εἰς τὸν κόσμον.
Ægyptii annum ordiuntur non ab Aquario, ut Romani; sed a Cancro. Huic enim affixa Sothis est, quam
Canis stellam Græci nominant. Est autem ipsis Neomenia Sotheos exortus, quæ mundo procreationis
initium dedit. Hie de initio Cancri loqui videtur.
Quare tempus illud potissimum intelligit, quo ortus
cosmicus Sirii in Cancri principium incurrit. Quocirca, si, ut Sextus Empiricus et Macrobius docent, dodecatemoria primum ex observatione stellæ
cujuspiam, et succedentibus ascensionum gradibus
æquabili partitione constituta sunt, uti capite primo
meminimus, potuit per illud tempus ab Ægyptiis
prima illa notari stella Arietis, ab eaque segmentorum divisio procedere; ac tum in medium
primi dodecatemorii vernum æquinoctium incideret: quod, semel ab illis decretum, ad aliquot sæ
cula propagatum fuerit, donec pistántwoig stellæ
istius in consequentia discerni sensibus posset:
ac singillatim duodecim, octo, sex, quatuorve temporibus ȧvaqopixols æquinoctium anteverteret. Unde
varietas illa sententiarum super cardinumi momentis ortum habuerit: etenim primi dodecatemorii
initio constituto, cætera deinceps æquabili partitione distincta sunt; ex quo factum est, reliqui ut
PATROL. GR. XIX.
Sed non minus et illa probabilis est, quæ ex
Hipparcho colligitur, in qua stellarum situs in
æquinoctiali vel æquidistante circulo designatur per
coluros a mundi polo per centrum stellæ trajectos
ad æquinoctialem. Hanc si sequimur, aliquanto
etiam commodius incidet, ut anno illo, quem supra
definivimus tot rerum concursu memorabilem,`
æquinoctium in parte 15 contingat. Nam ascensio
recta partium invenitur 346, anno periodi Jul. 3450,
ita ut æquinoctium præcise in gradum 15 incurrat.
Anno vero Nabonassari primo periodi Jul. 3967,
ascensio recta partium erat 352, 34'; octavoque
inde gradu æquinoctium fiebat.
Hæc posterior methodus priori non eo solum nomine præferenda venit, quod eamdem cum illa opportunitatem afferens, hoc habet insuper, ut Hipparchi veterumque, eo teste, rationi magis consentanea sit, sed etiam quod illud exhibet, ut circa
Nabonassari epocham in octavam dodecatemorii
partem æquinoctium competat. Hæc enim ex omnibus usitata maxime ac longius ad posteros propagata videtur opinio, quæ cardines octavis signorum
partibus illigabat: quod adeo sub exordium nobilissimæ illius æræ constitutum a Chaldæis in Babys
lonia fuisse jure suspicari licet, indeque ad cæteros manasse.
Ammianus Marcellinus libro XXVI, ubi de bissexto agit, indicare videtur in Arietis secunda parte
cardinem constare ex astronomorum veterum sententia; nam Metonem, Euctemonem, Hipparchum,
et Archimedem recenset, et annum vertentem
explicat, ut verbo tenus, si a secunda clatus
Arietis ad eam dimensione redierit terminata, ▸
quem cardinem proxime ante nominarat. Circuli
apud antiquos in partes sexaginta dividebantur, ut
supra memoravi. Ergo singulis dodecatemoriis imputatæ sunt quinque, quarum unaquæque gradus
hodiernos babebat sex. Itaque octavus signorum
gradus ad secundam pertinebat. Hoc utrum sibi
voluerit Ammianus, cogitandum amplius est.
Porro Metonis et Eudoxi tempore, cum jam stella
prima Arietis Piscium graduum 29, eoque amplius
attigisset, hoc est tricesimum fere, ascensio recta
graduum erat 357 fere: sic ut in quartum inde
gradum æquinoctium caderet. Ascensio autem obli43
col. 1355–1356page 10 of 29
qua Athenis fere 552, Heliopoli 353 circiter: atque collocavit: in eoque pertinacius obluctari institit hoc pacto vel in quarto gradu Arietis, vel in se ptimo, faut octavo collocari potuit æquinoctium. Quarum opinionum vestigia in scriptoribus anti quis et parapegmatibus occurrunt. Tandem singulari astronomiæ bono Hipparchus exstitit: cujus tempore stella eadem Arietis prima in dodecatemorii primi zodiaci parte amplius tertia versabatur: siquidem anno periodi Jul. 4552 erat in Arietis 3, 9 circiter, ascensio recta in ipso præ cise puncto vernæ sectionis, nempe partium 359, 58'. Ergo ille præ cæteris solaris conversionis cardines ipsis æquinoctialibus intersectionibus ac circulo rum contactibus asseruit: quod idem, paucis exceptis, mathematicos omnes antiquos tenuisse confirmat; contra quam plerique ex ipsa etiam antiquitate sentiunt. At illi ipsi, qui alibi quam in signorum initiis cardines constituerunt, non ita, ut Scaliger arbitratur (de quo nos postea dicemus), rem illam administrarunt, ut octavo aliove post in tersectiones vel contactus gradu fieri æquinoctia, vel solstitia sentirent, sed ita, ut eosdem gradus, quos alii dodecatemoriorum primos esse vellent, ipsi octavos a primo, exempli causa, nominarent. Utrique vero non alibi, quam in circulorum ouy apais, et commissionibus, æquinoctiorum ac solsti tiorum puncta fixerunt. Ex quo id, opinor, accidit, ut ab ingressu solis in signa æquinoctium et solstitium utrumque postea distingueretur. Ita enim apud Varronem, Coluniel lam, Plinium, Ovidium, et in Kalendariis antiquis observabis, atque in eo quod ex illis concinnatum edidimus, hoc in opere (pag. 60). Ibi enim solis in troitus in signa cardinalia octavo circiter die po nitur ante æquinoctia solstitiaque; tum eadem ra tione reliqua in signa solis ingressus antevertitur. Quod etiam rhapsodia illa sequitur sub nomine Ptolemæi a Leonico Latine primum edita, in qua tamen inter ingressum solis, et æquinoctia ac sol stitia, non idem constanter intervallum statuitur. At in eo Ptolemæi libro (pak. 52), quem primum edidimus, uniusmodi cardinum genus est ad accu ratiorem astronomorum calculum exactum, et Pto lemæi sæculo congruens. adversus Hipparchi astronomiæque placita adeo quidem, ut Bedæ quoque temporibus, ac deinceps, idem perseverarit error, quod illius Kalendarium docet, in quo octo fere diebus ante æquinoctia, et solstitia solis in signa introitus ascribitur. Atque hæc est e duabus altera ratio secundum quam acci dere potuisse diximus, ut ab astronomiæ peritis alio in gradu, quam in primo dodecatemoriorum, cardines defixi sint. Postquam enim et ex plurium antiquorum, ut Hipparchus asseverat, sententia, et Hipparchi ipsius auctoritate constituta res est, uti signorum cardinalium initia ab æquinoctiis solsti tiisque ducerentur, cum id tamen vulgi ac rustico rum ex animis extorqueri non posset, quin octavis in partibus, aut aliis, quam in primis, æquinoctia et solstitia committi crederent, nonnihil ab artifici bus indulgeri opinioni illi potuit. Quocirca qui ru sticanis hominibus ephemeridas et Kalendaria scribebant, ut corum captui atque usibus obse querentur, ante dies illos, quos veris aut mediis cardinibus attribueraut, introitus in signa solis adnotasse videntur. Atque hoc de Sosigene præser tim suspicari convenit: cujus ex fastis bausisse apparet illa Varronem, Hyginum, Ovidium, Colu mellam, et Plinium, quæ cum communi ista, quam dixi, persuasione ab iisdem consentanea produn tur. Sed neque Sosigenes, neque veterum quisquam eo modo, quem finxit, ac nonnullis probavit Scali ger, æquinoctiorum, solstitiorumque momenta di vulsit ab signorum ingressibus, ut hos scilicet præpostere ante illa poneret. Quod ut non semel, ita non sæpius, quam necesse est, his in libris re petimus; ac ne quid deinceps hæsitationis aut con troversiæ restet, sequenti capite pleniorem hujus rei ideam facere conabimur. Illustrantur uberius antiquorum sententice de cardi nibus annuis; ac docetur contra Scaligerum, NUA quam ab iis alibi, quam in circulorum commissio nibus, illos esse constitutos; tum de Sosigenis, rel Julii Cæsaris æquinoctiis ac solstitiis. Servias notatur. Varro, Plinius explicati. Sosigenis in constantia. Ex iis quæ de annuis veterum cardinibus satis Verum ut ab antiquioribus astronomis recte ista longa, sed necessaria disputatione complexi sumus, ipsa, quam exposuimus, methodo signorum initia ante cardinalia puncta definiri potuerunt (si id tamen vere ab illis institutum fuit; de quo dubios nos Hipparchi auctoritas facit): ita post Hippar chum deinceps, ex errore imperitiaque, idem in vulgi usu ac sententia resedit. Cum enim Hippar chus æquinoctia in mutuis sectionibus zodiaci et æquinoctialis circuli fixisset, solstitia in zodiaci, tropicorumque contactibus, una cum signorum cardinaliuni principiis, adeo ut æquinoctia in eos dies caderent, qui Martii xxiv, et Septem bris xxvi respondebant; solstitia vero Junii xxv), et Decembris XXIV; vulgus tam sectiones ipsas, quam initia signorum, ante dies octo præpostere summa ista conficitur: antiquos astronomos majori ex parte solstitia et æquinoctia ipsis assignasse dodecatemoriorum principiis, tam in æquinoctiali, sive parallelo circulo, quam in zodiaco, ut auctor est princeps ejus artis Hipparchus (pag. 104, 105). Quicunque porro mediis signis, vel octavis parti bus, ac cæteris, cardines attribuerunt, eos omnes ita circulos esse partitos, ut intersectiones æqui noctii et zodiaci, vel hujus et tropicorum contactus iis in signorum gradibus fierent, quo:os æquino ctiis solstitiisque præfixerant. Quod autem astro nomi omnes, qui quidem alibi quam initiis signo rum cardines affingebant, ante sectiones contactus que circulorum, hoc est æquinoctia et solstitia
col. 1357–1358page 11 of 29
PG 19:1357Εύδοξος διαιρεῖ τὸν ζωδιακὸν κύκλον κατὰ τὴν γ' μοί. ὡς δὲ Εὔδοξος διαιρεῖ τὸν ζωδιακὸν κύκλον
annum suum transferre illi voluissent.
àxpiáñ, dodecatemoriorum suorum principia cape- artifices ita consueverant; aut eorum exempla in
rent, demonstrat Hipparchus lib. 1, numero X,
ubi australiorem succedentium in laterculo majoris
Ursæ sitam ait esse ex legitima signorum divisione, quæ tropica, et æquinoctialia puncta in signorum initia confert, in Leonis parte 25, antecedentes autem in eodem laterculo in Leonis parte
paulo minus tertia, at secundum alteram rationem, quæ in mediis signis cardines constituit,
priorem in Virginis parte decima; posteriores in
ejusdem Virginis decima octava reponi. Sic extremam in cauda majoris Ursæ, ex communi divisione, in Libræ quarta parte: ex posteriori, et Eudoxea in decimanona.
Rursus num. XII scribit postremam et lucidissimam, quæ est in extrema cauda minoris Ursæ, sitam esse in gradu Piscium 18, ut autem zodiacum
dividit Eudoxus, in Arietis gradu tertio. Igitur signorum initia Eudoxus aliique veteres anticipabant. In hoc Hipparchi loco mendum est, quod ex
certissima conjectura sustulimus. Legitur enim
tam in excuso, quam in scripto, codice: '0
Εύδοξος διαιρεῖ τὸν ζωδιακὸν κύκλον κατὰ τὴν γ' μοί.
Tou Kplou, pro quibus rescribendum merito censuimus: ὡς δὲ Εὔδοξος διαιρεῖ τὸν ζωδιακὸν κύκλον
xatá, etc., quod manifeste sententia exigit. Gradus
Piscium decimus octavus, est Arietis tertius, si
Arietis signum a quintodecimo ante sectionem
gradu computare cœperis.
Hæc non obscure testantur, æquinoctia, et solstitia nunquam alibi ab antiquioribus astronomis,
quam in mutuis circulorum sectionibus, et tactionibus collocata fuisse, quas octavæ vel decimæ
quintæ signorum parti, vel aliis imputabant: nec
octavas illas, cæterasve partes ab æquinoctialibus,
aut solstitialibus punctis esse numeratas. Quod
Scaligero, et plerisque aliis placere video; ac pro
comperto passim haberi. Ilinc enim Sosigenem Juliumque Cæsarem arbitrantur in octavos Kalendarum dies anni sui conjecisse cardines; ut in Kalendas ipsas succedentium mensium octavæ signorum partes inciderent, in quibus æquinoctia, solstitiaque committi prisci omnes artifices opinati
sunt. Dici hoc a multis intelligo, a quo et nos ipsi
aliquando non abhorruimus. Sed id minime esse
verum ex superiori omni disputatione colligitur.
Non enim octavas partes qui olim ita sentiebant
post signorum cardines, sed in ipsis cardinibus locabant; initia vero signorum octavo ante gradu. Ac
de Juliano quidem anno perspicua res erit, si quis
illius formam ex (Ovidio, Columella, Plinio, ac cæteris æstimare velit, a quibus est anni ejus expressa
ratio. Quippe ingressum solis in dodecatemoria ad
octavum circiter ante solstitia et æquinoctia diem
apponunt; neque fando est hactenus auditum, civile æquinoctium aut solstitium in Kalendas insequentium mensium a Sosigene vel Cæsare esse
rejectum. Quod omnino necesse fuit, si aut veteres
De hujusmodi aditu solis ad signa non eodem ab
omnibus tempore defixo imperitissime Servius in
Commentario ad II Georg. Sane sciendum, inquit, omnes astrologos pro ratione climatum dissentire in ortu siderum: sed ipsa dissensio ultra
septem dies non procedit; septem enim sunt ipsa
climata. Hinc est quod solem ad unumquodque signum alii quintodecimo Kalend. die dicunt venire,
alii quartodecimo, alii infra usque ad octavum;
nec quisquam procedit ulterius: quæ sunt bonæ
mentis inanissima.
Ut de anno Juliano quod explicandum superest
absolvam, quinam dies ineundis a sole cardinalibus
signis ex Julii Cæsaris, sive Sosigenis decreto præstituti sint in Kalendario Juliano, non tam facile
dictu est, quam haberi vulgo video. Nam plerique
Martii xxv æquinoctium vernum a Cæsare constitutum esse censent: solstitium æstivum xxıv Junii;
æquinoctium autumnale xxiv Septembris; brumale
denique solstitium xxv Decembris, omnia in octavis Kalendas. Ita ex Columella lib. IX, cap. XIV,
et lib. XI, cap. Il colligitur; diserte vero Plinius
lib. XVIII cap. XXV et XXVIII id affirmat. Hoe
modo intervallum ab æquinoctio verno ad solsti
tium, dierum est xci altero termino excluso, a solstitio ad æquinoctium autumnale, xc, ab æquinoctio autumnali itidem xc ad brumale solstitium.
Hinc ad vernum æquinoctium, dies xc. Ita dies
colliguntur anni totius CCCLXV.
Atqui hæc ipsa cardinum intervalla non Varro
solum, sed, quod mirum est, Plinius ipse capite
¡llo XXV libri XVIII longe aliter partitus est. Ut a
Varrone ordiar, hic in libro 1 De re rustica,
cap. XXVIII, de anno Juliano loquens, hoc est
‹ diebus, › inquit, civilibus, qui nunc sunt, > ab
æquinoctio verno ad solstitium numerat dies XCII;
hinc ad autumnale æquinoctium, dies xcvi: ab hoc
ad brumale solstitium, dies Lxxxix. Inde ad æquinoctium vernum dies LXxxv. Desunt ad annum
complendum dies tres. Jam vero si æquinoctium
vernum collocetur in v Kal. Apr., hoc est Martii xxv, addanturque dies xc, calculus desinet in
vu Kal. Julias, Junii xxv; tum adjectis diebus xcvi,
incidet æquinoctium in Septembris xxix; solstitium autem brumale, additis LXXXIX diebus, cadet
in xxv1 Decembris; reliqui erunt ad annum complendum dies LXXXVIII. At Varro a bruma ad Favonium dies XLv, a Favonio ad æquinoctium vernum
dies XL computat: qui non plures collecti, quam
quinque et octoginta faciunt. Sed mendosum videtur intervallum ab solstitio æstivo ad æquinoctium autumni; quod præter aliorum omnium consensum diebus xcvi finitur; tum etiam alterum, ab
hiberno solstitio ad vernum, quod justo brevius
est. At ecce turbat iterum Varro, qui eodem capite
verno tempori tribuit dies XC), æstati xCiv, au-
col. 1359–1360page 12 of 29
tumno xcı, hiemi Lxxxix; quas quidem tempesta tes ante cardines ipsos incipit: ver a Favonio, qui spirare incipit ex a. d. vi Id. Febr. ad vò ld. Maii; æstatem in'le ad diem v Id. Sextiles; ‘autumnum ab hoc die ad iv Id. Nov.; reliquum hiemi imputat. Hæc intervalla si singillatim com putes, exclusis prioribus terminis, invenies priori dies competere xcı, æstati dies xc; autumno dies xcv; hiemi Lxxxix. Minime itaque sibi consentiens est Varro. Plinius vero nihilo magis concors est secum, et ejus locus manifestissimo mendo tenetur. ‹ Cardo, inquit, temporum quadripartita anni distinctione constat per incrementa lucis. Augetur hæc a bruma, et æquatur noctibus verno æquinoctio, diebus xc, horis 1. Deinde superat noctes ad solstitium diebus xcın, horis xII, usque ad æqui noctium autumni. Et tum æquata die procedit ex eo ad brumam diebus LXXXIX, horis 111. › In his verbis desideratur intervalli circumscriptio, quod ab solstitio æstivo ad autumnale pertinet. Legen dum itaque post, horis x1, hoc fere modo, ‹ et inde diebus xc, horis xi usque ad æquinoctium autumni. › Nam tria intervalla hic expressa dies conficiunt CCLXXII, horas xvII. Ea detracta de die bus cccLxv 1/4, residuos faciunt dies xc 1/2. Quare ex mente Plinii Julius Cæsar bæc annua intervalla descripsit. Ab æquinoctio verno ad solstitium dies XCIII, horas XII. solstitio ad æquinoctium autumnale dies xcu, horas XII. Ab æquinoctio autumnali ad brumam dies Lxxx:x, horas MI. bruma ad vernum æquinoctium dies xc, horas III. His animadversis, si æquinoctium vernum sta tuatur in xxv Martii, additis diebus XCIII, calculus desinet in xxvi Junii. Hinc post dies xc, conjicie tur autumnale æquinoctium in xxvi Sept., solsti tium hibernum in xxiv Decembris, aut xxv, ut inde ad vernum æquinoctium dies reliqui sint xc. Biduo itaque in solstitio æstivo, et autumnali æquinoctio Plinius a seipso discrepabat. Crediderim primam a Sosigene civile solstitium æstivum in Junii xxıv, et æquinoctium in Septembris xxiv esse collatum, solstitium hibernum xxv Decembris: ut in octa vum Kalendas quatuor cardinalium signorum in troitus inciderent. In Kalendario, quod Julii Cæsaris nomine Lucas Gauricus edidit, æquinoctium vernum ascribítur vii Kal. Apr., nono die ab ingressu solis in Arie tem et solstitium æstivum vit item Cal. Julias, septimo die quam sol in Cancrum subiit. Sed valde rudem oportet esse, qui hoc Kalendarium Julii Kæ saris esse sibi persuadeat, uti libro VI De doct. temp., cap. XII, demonstravimus. Postremo si quis veros anni cardines anno primo Juliano scire velit, ex sequenti tabella discet; in G quam medios quoque solis ingressus in dodecate moria conjecimus ex Diagrammate lib. 1, pag. 31. Tabella mediorum, ac verorum solis ingressuum in signa cardinalia anno primo Juliano. Equinoctium vernum Martii, Solstitium æstivum Junii, Equinoctium autumni Sept. Solstitium hibernum Dec. Martii xx11, 23, 47. xxiv, 21, 11'. Junii Sept. Dec. xxv, 11, 11'. injectus a nobis sermo, Scaligeriani cujusdam commenti nieminisse nos facit, quod in Manilianis illius Notis legitur (pag. 157), et in epistola quadam. ad Mamertum Patissonem, quæ est quarta libri primi editarum nuper illius epistolarum. ‹ Ibi at psis incunabulis astronomiæ (verba sunt epistolæ Hinc apparet Sosigenem medios potius solis in gressus in signa, quam veros exprimere voluisse quos fere, præterquam in uno hiberno solstitio, consecutus est. Plerique tamen scriptores, dum veterum astronomorum cardines diversis tempori bus constitutos relegunt, per imprudentiam eos in Julianum annum transtulerunt. Quinetiam Sosige- hanc veterum Græcorum opinionem fuisse censet, nes ipse videtur parum in hac re definienda sibi constitisse. Nam trinis commentationibus (ait Plinius lib. XVIII, cap. XXV) quanquam diligen tior csset cæteris, non cessavit tamen addubitare, ipse semet corrigendo. Itaque aliis, atque aliis diebus cardines illigavit, ex quo varietas illa scriptorum in constituendis æquinoctiis ac solsti tiis in anno Juliano manasse videtur. De falsa Scaligeri sententia super veterum astrono morum solstitiis. Contra quem demonstratur, ne que perpetuam sub tropico meridiem fieri illos pu tasse, neque solstitium in toto dodecalemorio. Geminus explicatur. Hic de cardinibus veterum opinione constitutis Eudoxi, Metonis, Cleostrati, et Euctemonis; om nium denique ad Eratosthenem, et Hipparchum usque perpetuam μsonμбplay sub tropico fier æternamque diem. Item solstitium non in puncta 26 Bewerte Cancri, vel Capricorni, sed in in tegro dodecatemorio committi. Horum prius illuc ¡n novissima editione Manilii legere non memini posterius autem in Notis exstat ad lib. I Isagogi. cum, ubi de Antisciis agit. Utrumque vero non so lum ridiculum est, sed falso etiam antiquis illiz astronomis affingitur. Quippe alterum ex ambobus, de perpetua luce sub tropico, non aliter stare po. test, nisi antiquos illos putasse velimus paralleluni istum supra finitorem, quantus quantus est, ex
col. 1361–1362page 13 of 29
PG 19:1361ταύτῃ τῇ τροπῇ τοίνυν τὴν ἀρχὴν ἐπέχει τοῦ καρκίνου. Καὶ ὑπὸ τῶν ἀρχαίων δὲ μαθηματικῶν πάντων σχεδόν, ἢ τῶν πλείστων τοῦτον τὸν τρόπον ὁ ζωδιακός κύκλος διήρητο. τὰ τροπικά σημεία κατὰ μέσα τὰ ζώδια τίθησι. ολοσχερέστερον, ἐφάπτεσθαι τῶν τροπικῶν. καθ' ἓν ση ἀκριβῶς φύσει λόγῳ θεωρητῷ *Ηματα πεντήκοντα μετὰ τροπάς ηελίοιο, Ες τέλος ἐλθόντος θέρεος καματώδεος ὥρης, Ωραῖος πέλεται θνητοῖς πλόος.
stare totum, nec ipsius ullam partem sub terra esse HI (pag. 62 Gr. edit.), scribit observationes solsticonditam. Atqui id falsum est. Eudoxus certe apud
Hipparchum lib. I (pag. 6) asserebat tropici circali in Græcia partem illam, quæ supra terram
emergit, ad.eam quæ infra terram latet, eam rationem habere, quæ est duodecim ad septem. Hoc
non potuit Eudoxus animo concipere, nisi talem
sibi sphæræ positum fingeret, ut quo propius ad
æquinoctialem acceditur, eo major tropici æstivi
pars sub terram descenderet; minor autem emergeret, donec eo ventum esset, ubi ex æquo circulus
ille ab. horizonte dividitur. Absurdum est itaque
persuadere sibi, vel Eudoxum, vel, æqualis qui ſuſt
ejus, Metonem, aut alium quemlibet, qui astronomi nomen utcunque tueretur, adeo stolidos fuisse,
ut perpetuum in Ægypti limite diem esse crederent: nam Syene, quæ sub tropico sita est, in eo
tractu ponitur. Neque vero comprehendi ratione
ulla potest, solem, cum ad tropicum pervenit, perennem sine nocte facere lucem, nisi immobilem
ibi consistere putemus: quod astronomos illos suspicatos esse defendi non potest, quin eosdem velimus et in Græcia, et ibi, ubi erant, arbitratos esse
nulla interruptum nocte tum esse diem. Quamobrem, ut de cæteris modo taceam, certe de Cleostrato, Metone, Euctemone, Eudoxo, adeoque vetustioribus etiam mathematicis, quorum quidem
mentio exstet, nemo tale quidquam, nisi absurdissime, cogitare potest.
Alterum commenti caput minus, quam illud, ineptum, validius tamen refeHitur. Nam si Meto, Eudoxus, Calippus, et alii ante Hipparchum fere solstitia in integris dodecatemoriis, non in certa illorum
particula fieri censuissent, non, opinor, illa ipsa
solstitia certis dierum momentis a se observata
proderent, ut Meto, qui solstitium illo die factum
animadvertit, qui Junii nostri diei xxv respondebatut Calippus, cæterique, quorum in parapegmatibus decreta notabantur; quemadmodum
apud Geminum, et in Ptolemæi libro de inerrantibus Græce a nobis edito videre licet. Etenim solstitium æstivum Calippus in prima Cancri parte collocabat, ait Geminus (pag. 15); hibernum in prima
Capricorni ponebat Euctemon; Eudoxus, in quarta.
Verum, ut Hipparchus asserit, Eudoxus in mediis
signis, hoc est in gradu 15 cardines statuebat,
quod capite superiori disputavimus. At vero si per
totum dodecatemorion solstitium diffundi. crederent, non illud certis tantummodo diebus iHigassent, puta primo, quarto, vel octavo ab ingressu
solis in signum. Hipparchus lib. It doeet, ex Arati
sententia, committi solstitium in prima parte Cancri, eamque mathematicorum veterum, aut omnium, aut majoris partis opinionem fuisse. 'Ev
ταύτῃ τῇ τροπῇ τοίνυν τὴν ἀρχὴν ἐπέχει τοῦ Καρκί
νου. Καὶ ὑπὸ τῶν ἀρχαίων δὲ μαθηματικῶν πάντων
σχεδόν, ἢ τῶν πλείστων τοῦτον τὸν τρόπον ὁ ζωδιακός
κύκλος διήρητο. Excipit Eudoxum, qui τὰ τροπικά
σημεία κατὰ μέσα τὰ ζώδια τίθησι. Ptolomus lib,
tii a Metone et Euctemone factas ad verum solis,
designandum circuitum utiliores. Hipparcheis fore,.
nisi ολοσχερέστερον, id est rudiore Mizerva deli
neatæ forent, ac nisi præterea solstitiorum morosior esset ac difficilior animadversio. Quæ Ptole
mæi verba vanissimam illam Scaligeri conjecturam
esse evidenter arguunt.
Pene omiseram quod ad rem magnopere spectat,
ex eodem, cujus proxime meminimus, Hipparcho.
(lib. I, pag. 18). Hic enim contra Attalum demonstrat æquinoctialem circulum, ac tropicos latitudine carere ex opinione priscorum; neque in aliis
atque aliis parallelis æquinoctia vel solstitia committi: quod inde probat, quia crebro asserunt illi
zodiacum ἐφάπτεσθαι τῶν τροπικῶν. καθ' ἓν ση
pɛľov, in uno puncto circulos tropicos contingere. Ad hæc si latitudinem haberent circuli,
æquinoctium, exempli causa, pluribus. diebus feret: quod sensus. ipse redarguit. Nam æquinoctia
facilius, quam solstitia discernuntur oculis. At
vero eadem ratio et de solstitiis vincit, uno illa
tantummodo die ἀκριβῶς ac φύσει peragi, quod in
uno solum puncto contactus fial circulorum.
Unus ad divinationis istius fidem citatur a Scaligero testis Geminus: qui cap. I quorumdam velorum opinionem refellit, qui Cancrum et Capricornum minime putabant cum ullo signo conjugari,
hoc est nullum esse, quod eodem loco cum utrovis
oriatur et occidat. Hoc refutat Geminus, quia 86queretur poñàç in toto Cancro fieri: quod non est
ita; nam in uno tantum puncto λόγῳ θεωρητῷ
accidunt. Sed ex eo Gemini argumento non est
consequens, eam Metonis, Eudoxi, et id genus.
astronomorum opinionem fuisse. Imo vero, quod
Eudoxum spectat, alienum hunc fuisse ab hoc errore, præter illa, quæ paulo ante retulimus, alio.
loco Geminus idem aperte significat cap. VI de
mensibus, ubi popularem quamdam opinionem castigat arbitrantium Isia apud Ægyptios in Eudoxi
xεɩμɛpivás ponàs incidere: quod ante annos cxx
contigisse probat. Igitur Eudoxus hibernum solstitium uno aliquo die circumscripsit.
Atque ut antiquiora quoque tempora perstringam,
certe Hesiodus, astronomiæ scientia, clarissimus,
qui altero post excidium Trojæ sæculo floruit, solstitium utrumque nequaquam in totis dodecatemoriis, ac diebus circiter tricenis utrobique committi
censuit. Scribit enim lib. I Operum, post LX dies
a solstitio hiberno Arcturum oriri: quem locum
expendemus postea. Tum eodem libro, quinquagesimo die post poлà æstivas autumnum ait incipere:
*Ηματα πεντήκοντα μετὰ τροπάς ηελίοιο,
Ες τέλος ἐλθόντος θέρεος καματώδεος ὥρης,
Ωραῖος πέλεται θνητοῖς πλόος.
Quinquagesimo die post solstitium,
Cum ad finem venit æstatis laboriosa tempestas
Tempestiva est mortalibus navigatio.
col. 1363–1364page 14 of 29
PG 19:1363τάξιν, καὶ θέσιν μοναχούς, ἀζύγους ἄζυγος ἄζυγος τῶν ἀποτελεσματικῶν
Hæc ad convincendam Scaligerianæ sententiæ fal- æquo remota sint a solstitiali puncto. At secus res
sitatem, et idonea sunt, et necessaria fuerunt, ne
quis temere stoliditatis tantæ reos perageret antiquos illos astronomos; præsertim Metonem, Euctemonem, Eudoxum, cæteros denique ad Eratosthenem et Hipparchum.
CAPUT VII.
De cardinibus veterum sententia contra Geminum
defensa. Signa imperantia, auscultantia, videntia,
ex Ptolemæi, Pauli Alexandrini, Manilii et Firmici rationibus explicata. Mira in his et Firmici
loco hallucinatio Scaligeri.
В
Sed ut veterum de cardinibus sententia magis
illustretur, tum multa ad idem negotium spectantia, nec indigna scitu obiter explicentur, Gemini
locus ille accuratius explicandus est. Quadruplicem signorum τάξιν, καὶ θέσιν exponens Geminus
(pag. 6), quartam appellat eam, quæ xarà ovļuyla
dicitur; quam eorum signorum esse docet, quæ ex
eodem oriuntur loco, et in eodem occidunt: sive
quæ iisdem parallelis includuntur, ut sunt Cancer
et Gemini, Capricornus et Sagittarius, ac cætera,
quæ ex æquo distant ab alterutro punctorum solstitialium. In quo veteres reprehendit, qui Cancrum
cum nullo alio qutuylay habere putabant; neque
Capricornum, sed ambos μοναχούς, et ἀζύγους esse:
quippe cum signis omnibus borealius oriatur, et
occidat Cancer, Capricornus autem australius. Nam
nullum est, quod peræque, ut ista duo, ad boream
austrumve deflectat. Itaque duobus iis exceptis,
reliqua decem ita comparabant.
Syzyga signa secundum veleres.
Cancer
ἄζυγος
Gemini
Taurus
Aries
et Leo
Pisces
Aquarius
Capricornus
ἄζυγος
et
et
et
Virgo
Libra
Scorpius
Sagittarius
Syzyga signa secundum Geminum.
Gemini
Taurus
Aries
Pisces
Aquarius
Capricornus
Cancer
Leo
Virgo
Libra
Scorpius
Sagittarius.
In utroque diagrammate discrimen hoc cernitur,
quod illud veterum syzygias inter ea signa statuat,
quæ æqualiter distant a totis signis tropicis, in
altero ouuya signa æqualiter a punctis ipsis tropicis absunt. Geminus antiquos refellit, quod ex
eorum ratione consequens fit, solstitia in toto
dodecatemorio Cancri contingere. Nam cum signa
comparia sint, quæ ex eodem loco ortus suos faciunt, et in eumdem occidunt; ut Gemini ac Leo
ita se habeant, necesse est æquales in illis esse
dies, hoc est parallelorum segmenta supra finitorem eadem: quod aliter fieri nequit, quam si ex
habet; nam Geminorum extremum est ipsum solstitiale punctum; Leonis autem, sexagenis ab en
gradibus distat. Idipsum in Libra et Ariete clarius
ait ostendi, quæ duo syzyga faciebant; atqui Libra
multo quam Aries australius oritur, et occidit. Hæc
Geminus.
Verum longe aliam, quam putavit Geminus, priscorum mathematicorum rationem fuisse, neque
recte ab illo reprehensos esse persuasum habeo.
Non enim qui hoc asserebant cardinalia puncta in
ipsis signorum inițiis, sed in mediis, hoc est in
gradu decimo quinto collocabant: quam Eudoxi
fuisse sententiam Hipparchus asserebat, de quo
nos cap. IV fusius egimus. Atque ut Eudoxi non
fuerit, eorum veterum certe fuit, qui ita, ut Geminus scribit, comparia inter se signa composuerunt. Hoc enim modo verissimum erit, quod illi
veteres putabant, syzyga esse signa Libram et
Arietem, quod ex æquo distarent ab utroque solstitio, sive a decimo quinto gradu Cancri et Capricorni. Tum id consequens est, perperam ex ea
veterum opinione, quam refert, improbatque Geminus, conclusisse Scaligerum (In Manil., pag. 157),
quod capite antecedenti' diximus; priscos illos
τponds et solstitia in totis triginta gradibus, non
in puncto aliquo low sprite statuisse, id enim
falso suspicatus est, neque causam habuit, cur
hoc sibi commento placeret adeo, ut ejus inscitiam mathematicis exprobraret. Mirum vero portentum hoc erroris Eudoxo ab eodem impingi,
imo auctorem illius Eudoxum asseri. In quo multiplex est apoσɛia. Nam si Eudoxus in decimc
quinto gradu Cancri ponds æstivas fieri scripsit,
hibernas in Capricorni decimo quinto, utrobique
mediis in signis, idque ipsius Eudoxi testimonio
constare apud Hipparchum putat Scaliger; quinam,
obsecro, consentaneum est, in toto signo constitūtas
ab illo τponàs ſuisse? Ad hæc si princeps ita sensit Eudoxus, non ergo Metoni, ac vetustioribus
aliis, qui Eudoxum antecesserunt, hoc ipsum venit in mentem: quod tamen universe de antiquitate
omni temere pronuntiabat Scaliger. Eradatur igitur
ex omni litterarum memoria fœdissima ista labes
opiniouis, quam ille ȧxpitwę in Eudoxum ac veteres astronomos ausus est conferre. Sed nec Gemini castigatio nos illa delectet; contra quam patrocinari antiquis illis quam facile possumus, tam
nierito debemus.
Sic in antisciis veterum ex eodem fonte erroris
explicandis, ac traducendis impune lusit Scaliger,
quæ quidem consentanee iis quæ pro opinione illorum adduximus, veriorem ad sensum accommodare
licet. Quod ut breviter fiat, paulo altius repetenda
res erit.
Ex vanissima τῶν ἀποτελεσματικῶν ratione, dodecatemoria zodiaci varias inter se oxious, sive
oxnpatioµoùs habent, quos aspectus vulgo nominant. Ex quibus eos duntaxat hoc loco seligemus,
col. 1365–1366page 15 of 29
PG 19:1365«Ασύνδετα εἰ ἀπηλλοτριωμένα, κατὰ τρίγωνον, κατὰ τετράγωνον, κατὰ προστάσσοντα, υπακούοντα, τῶν βλεπόντων, προστάσσοντα, εἰ ὑπακούοντα τὰ κατ᾽ ἴσην διάστασιν ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ, ἢ καὶ ὁποτέρου τῶν ἰσημερινῶν σημείων σχηματιζόμενα, διὰ τὸ ἐν τοῖς ἴσοις χρόνοις ἀναφέρεσθαι καὶ ἐπὶ ἴσων παραλλήλων. υπακούοντα. Ισανάφορα, ισοπαράλ ἄβλεπτοι μοναχοί, μονόζωνα, ὁμόζωνα. ἄζυγος ἄζυγος. συζύγοις
occidant. Atque hæc sunt oúčuya signa, quæ ex
Gemino superius explicavimus, ut Gemini, Cancer,
Taurus, Leo, et cætera, de quibus in Notis ad Geminum aliqua diximus.
«Ασύνδετα εἰ ἀπηλλοτριωμένα, inconjuncta et
aliena signa dicuntur, quæ nullius schematismi ex.
antecedentibus istis societatem coeunt invicem. Ita.
Ptolemæus.
qui ad negotium nostrum pertinent, auctoribus ad- dem ex horizontis partibus oriantur, et in iisdem
hibitis Ptolemæo in Tetrabiblo (lib. l), Paulo Alexandrino, Manilio, et Firmice. Igitur signa aut
sunt olxɛľa, ‹ familiaria, › sive ‹ cognata; › aut
drúvdeta, • inconjuncta,» et aliena. ▸ Priora
dicuntur, quæ schematismo aliquo, vel olxɛtwsɛl inter se devincta sunt; posteriora, quæ nullum habent ex iis, quos astrologorum usus adscivit. Schematismus vel est xatà diáµetpov, ut Aries et Libra,
vel κατὰ τρίγωνον, vel κατὰ τετράγωνον, vel κατὰ
¿žάywvov, de quibus Geminus cap. I, et nos ad
eumdem in Notis quædam observavimus. Alterum
genus olxɛtwoɛws, secundum quod signa alia sunt
προστάσσοντα, c imperantia, alia υπακούοντα,
• auscultantia, quæ ambo communi nomine
άxovóvtwv, ‹ audientium, › Paulus Alexandrinus,
et Manilius intelligunt. Tertium genus olxɛtwσEWS
est τῶν βλεπόντων, sese mutuo conspicientium. Ut
de posterioribus his ambobus agam.
Ptolemus προστάσσοντα, εἰ ὑπακούοντα signa
vocat, τὰ κατ᾽ ἴσην διάστασιν ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ, ἢ καὶ
ὁποτέρου τῶν ἰσημερινῶν σημείων σχηματιζόμενα,
διὰ τὸ ἐν τοῖς ἴσοις χρόνοις ἀναφέρεσθαι καὶ ἐπὶ ἴσων
παραλλήλων. • Quæ pari intervallo ab eodem vel
alterutro punctorum æquinoctialium distantia, figuram, seu conspectum habent: quod æqualibus
temporibus oriantur, et in æqualibus parallelis. >
Zodiacus circulus ab æquinoctiali bifariam secatur
in punctis æquinoctialibus. Hinc semicirculus alter
borealis dicitur, habens signa borealia sex, quæ
sunt Aries, Taurus, Gemini, Cancer, Leo, Virgo;
alier australis totidem signis præditus, quæ sunt,
Libra, Scorpius, Sagittarius, Capricornus, Aquarius, Pisces; borealia signa sunt postáσcovτα;
australia vero υπακούοντα. Cujus rei causam affert
Ptolemæus quod in borealibus signis paulatim dies
augeantur, in altero contrahantur. Ob id imperare
illi debent, isti parere, ex artis ineptissimæ decreto.
Hac ratione signa illa inter se pariabimus.
Imperantia.
Aries
Taurus
Gemini
Cancer
Leo
Virgo
Signa.
Auscultantia.
Pisces
Aquarius
Capricornus
Sagittarius
Scorpius
Libra
Hæc enim signa sunt Ισανάφορα, et ισοπαράλλŋla, quod æqualiter distent ab ambobus æquinoctialibus punctis. Æquales, inquam, parallelos habent, non eosdem, ut Camerarius vertit. Id enim
signis videntibus convenit, quæ a tropicis punctis
ex æquo distant: de quibus agit ibidem Ptolemæus.
Igitur alterum genus olxetwσews est eorum quæ
Blémovta, videntia, dicuntur, et looduvaµoūvta, æquali
potestate prædita. Sunt autem ejusmodi, quæ ex
æquo distant ab alterutro solstitii puncto. Ea porro
mutuo se videre dicuntur ideo quod et dies diebus,
et noctes noctibus æquales faciant; tum quod iisAt Manilius et Paulus Alexandrinus audientia.
et videntia signa aliter explicant. Nam apud eos
videntium paria constant iis signis quæ ex æquo.
distant a totis signis tropicis ut sunt Gemini, Leo,
Taurus, Virgo, ac reliqua; quæ descripta sunt în
altero schemate tŵy ovčúywv, secundum veteres, ut
eorum mentem interpretatus est Geminus. Itaque
Cancer et Capricornus ἄβλεπτοι sunt et μοναχοί,
nec alia, sed se sola contuentur.
Rursus imperantia signa et auscultantia statuunt
fidem, quæ ex æquo distant ab æquinoctialibus integris signis, ita ut priora borealia, posteriora sint
australia. Ergo extra sortem sunt Aries et Libra,
neque se invicem audiunt, neque alia; sed solitaria sunt, ac μονόζωνα, catera ὁμόζωνα. Ea in tabella
sequenti licet intueri.
Imperantia
Taurus
Gemini
Cancer
Leo
Virgo
Signa Manilii et Pauli
Aries
ἄζυγος
Libra
ἄζυγος.
Ausculantia..
Pisces
Aquarius
Capricornus
Sagittarius
Scorpius
Aries itaque imperandi vel auscultandi cum nullo
commercium habet, Libram autem videt, ut et
Arietem Libra.
Consilium ipse suum est Aries: ut principe dignum est,
Audit se, Libramque videt,
ail Manilius. Taurus Virginem videt, et Piscibus
imperat; Pisces Scorpium vident, et audiunt Taurum, et sic reliqua. At Demophilus лpooτáσcova,
et unaxovovta eodem que Manilius et Paulus.mɔdo.
describens, hoc uno differt, quod Arietem impeDrantem Libræ statuit, et Libram auscultantem
Arieti.
Julius Firmicus lib. II, cap. XXXII, videntia signa
eadem cum Ptolemaicis, et συζύγοις Gemini facit,
eaque se ex Ptolemæo, Antiocho, et Dorotheo Sidonio describere profitetur, atque antiscia nominat, nimirum quod umbras ex æquo respondentes,
et valla faciant. Nam in Geminis et Cancro
æquales sunt noctes, sed inverso ordine: quippe
imtium unius fini alterius congruit. Initio Geminorum dies noctesque paria faciunt cum diebus, ac
noctibus in fine Caucri. Ita initium Tauri cum
fine Leonis; finis illius cum hujus initio convenit.
Sic antiscii in sphæra dicuntur non solum quod
umbras in diversas partes jaciant, sed etiam quod
col. 1367–1368page 16 of 29
PG 19:1367τὰ προστάσσοντα ὑπακούοντα
alternis et contrario modo æquales habeant; etenim Arietem dixit non videre Libram propter interjeantoci nostri, cum est biems nobis, umbram habent breviorem; nos vero longissimam: vicissim
autem, cum æstatem habemus, umbræ sunt nobis
brevissimæ, illis longissimæ. Tum præpositio àvtl
nonnunquam æqualitatem significat, ut &videos,
quod notavit Achilles Tatius ad Arati Phænomena.
In hac antisciorum ratione, ac loco Firmici immaniter aberravit vir maximus, ut ejus simii verbis
utar, qui nihil ex isto, nisi fastum et præcipitem
confidentiam expressit. Nam in Manilianis, antiscia
se veterum hactenus ignota primum omnium explicasse jactat (p. 155 et 159), et mathematicos omnes,
quod nesciebant docuisse. Igitur antiscia veteribus
signa illa fuisse dicit, quæ a punctis quatuor cardinalibus ex æquo distant; hoc est tam audientia, quam
videntia. Porro cum iidem veteres æquinoctia, et
solstitia committi crederent in totis dodecatemoriis,
tricenisque gradibus, inde accidisse, ut et audientia illa facerent, quæ ex æquo distant ab Ariete vel
Libra, et videntia, quæ ab Cancro et Capricorno
totis ex æquo remota sunt. Hæc a veritate sunt
alienissima. Falsum est antiquos antiscia nominasse signa ulla, quæ ab integris cardinalibus signis
æquali spatio distarent, siquidem ipsis signorum
initiis cardines affigerent. Tum in antisciorum
oixɛɩwoɛi sola puncta solstitialia locum habuerunt,
non æquinoctialia; neque tota ipsa Cancri et Capricorni dodecatemoria, sed illa ipsa puncta solstitiorum. Nullum vanissimæ opinionis argumentum
aliud Scaliger attulit, nisi Firmici locum (lib. II,
c. XXXII), quem pessime interpretatus est. Ejus
scriptoris verba sunt: ‹ Antiscia, Græcorum sunt
nobis magisterio tradita. Nolo enim aliquis suspicetur, quod non sit apud Græcos iste tractatus.
Nam si Ptolemæus nullam aliam rationem sequitur,
nisi antisciorum, et Antiochus, cum dicit quod
Libra Arietem propter terram, quæ media est, non
videat; quasi per speculum quidem rationem antisciorum attingit. Subjicit his Firmicus antisciorum descriptionem ex Dorotheo Sidonio, qualem
nos antea reddidimus, videlicet in qua signa distant æqualiter a punctis tropicis: quæ unica est,
et verissima raliq tŵv ¿vtioxiwy, vetustati cognita,
At Scaliger ex illis Firmici verbis colligit primum, frustrantur oculos, hinc apud scriptores raro illa
clam terram. Quibus nimirum signifieabat, aliud
esse signum, quod Aries videt, hoc est Virginem.
Quid absurdius Scaligeriana ista ratione, dici ab
Antiocho Arietem ac Libram antiscia signa, hoc est
videntia, ut ex Ptolemæo docuimus, quæ se ob
terram interjectam videre non possunt? Si -
movta sunt, cujusmodi sola sunt antiscia, profecto
videre se mutuo debent. Cæcus admodum fuit, nimiumque properans, cum bunc Firmici locum legeret, qui tam apertum conflictum sententiæ suæ non
animadvertit. Et tamen sæpius de antisciis velerum a se primum explicatis et patefactis triumphat
Scaliger in quibus nihil vidit omnino.
Postremo ut ad Manilii et Pauli Alexandrini
videntia et audientia signa redeat oratio, verisimile
est hanc illorum rationem, quæ paria signorum
instituit ejusmodi, quæ non a punctis cardinalibus,
sed ab integris eorum dodecatemoriis pari spatio
distant, ex illa veterum, quam supra declaravimus,
opinione manasse; quæ puncta eadem non initiis
signorum, sed mediis ipsis ascripserat. Ita quippe
tam imperantia et auscultantia distant æqualiter
ab æquinoctialibus punctis, quam a tropicis ßλEToyta; antiscia vero nominari sola bæc posteriora
debent. De hisce vide Mirandulani disputationem
lib. VI contra astrol. cap. XII.
τὰ προστάσσοντα tantum, et ὑπακούοντα • antiscia
vocaria Firmico: tum antiscia Antiochi falso
cum Ptolemaicis confundi, cum sint diversa; nam
Antiochi antiscia sunt illa veterum, in quibus comparia signa ab integris dodecatemoriis cardinalibus
ex æquo removentur, ut sunt Aries et Libra. Hæc
Scaliger. In quibus tam ab rei veritate, quam a
mente Firmici totus aberrat. Firmicus antiscia
sola illa signa nominat, quæ Ptolemæus ßàéñOVTA,
non imperantia, nimirum ea duntaxat, quæ a punctis solstitialibus æqualiter distant; nee sunt diversa, quæ Antiochus astruebat, ab antisciis Plolemæi aut Firmici. Antiochum ait Firmicus antisciorum obscure meminisse verbis illis, quibus
CAPUT VII.
De dignoscendis stellarum ortibus et occasibus, quorum apud auctores mentio fit: quæ res certis regulis, et exemplis instruitur; Theophrastus, Varro,
Plinius, Columella, Ptolemæus, aliique vel illustrali, vel emendati; quæ sit admissura temporaria, et serotina. Geneseos locus exponitur.
Qui ex astronomicis tabulis computantur ortus,
obitusque stellarum, quales in fine libri primi
descripsimus, ii veri sunt, et àxpṛбɛī;, nec ad liquidum apparentes, etiam heliaci; nạm in hoc posteriori genere (de cæteris enim explorata res est,
nequaquam eos visu posse discerni) extremi apparitionis termini colliguntur; hoc est momenta ipsa,
in quibus ita primo postremove cernuntur, ut citra ea videri desinant. Quamobrem quod tum propius contingunt horizontem, et interjectis nebulis
ac vaporibus plerumque latent adhuc, et intuentium
eadem exprimuntur tempora, quæ tabularum me.
thodus exhibet; sed aliquanto ante, vel postea, ortus et occasus illi referuntur, Ac sunt ea repetenda
memoria, quæ ex Gemino (cap. XI, pag. 28) capite
hujus libri tertio tradidimus; ortus occasusque matutinos veros, sive non apparentes, priores esse
paɩvoµévois, id est apparentibus;› contra vespertinos apparentes prius accidere quam veros: quod
et res ipsa docet, et quæ in lateṛculum conjecimus exempla demonstrant. Ibi enim heliaci ortus,
sive matutini apparentes, cosmicis posteriores sunt,
et occasus beliaci, sive apparentes vespertini, acronychos, seu vespertinos veros antecedunt. Tum in
vespertinis ortibus et matutinis occasibus, a quibus
col. 1369–1370page 17 of 29
PG 19:1369συνανατέλλοντα, συγκαταδύοντα πρὸ ᾿Αντιγενίδου μὲν, ἡνίκ' η λουν ἀπλάστως, ὑπ' Αρκτούρῳ, Βοηδρομιώνος μηνός.
longe absunt heliaci, idem usuvenit, uti nos capite occasum cosmicum, et ortum acronychum. Quod
illo declaravimus. Cum enim sol contra primi orbis
impetum versus ortivas cœli partes ab occiduis suople motu rapiatur, stellam, ubi consecutus est, a
tergo relinquit, et in consequentia magis magisque
mititur. Ita fit ut, cum stellam in oriente positus
occidentem ex adverso respicit, qui est verus cosmicus occasus, adhuc eam radiis abscondat suis,
nec videri patiatur: post, ubi longius abscessit,
ante illius ortum paulatim cadentem prospiciamus,
quod pluribus deinde diebus accidit. contrario
cum in occidente sol est, oppositam habens e diametro stellam qui est verus ortus stellæ vespertinus,
deinceps eamdem occultare pergit, ad eamque paulatim adrepit. Itaque ante tempus illud oppositionis pluribus diebus occasum jam solem
exortu suo stella consecuta fuerat, quem apparentem ortum vespertinum nominant.
Hinc apud scriptores etiam illos, qui uniusmodi
coeli positum, observationemque secuti sunt, pluribus diebus ante, vel post exortus veros, occasusque, stellarum yassıç notantur: quod illi apparenles fere consectati sunt. Quæ quia non uno die ac
momento accidunt, ideo sub eadem tempora plerumque repetuntur, et ad dies propagantur aliquot. Sed in iis designandis complures obscure
loquuntur, ac perplexe; qui nec ortuum et occasuum tempora, neque speciem aperte significant,
ac vix conjecturæ lectoris ulli satis idoneam ansam
offerunt. Itaque usu ac judicio cumprimis opus est
ad ea discernenda, in quibus vel nulla, vel exigua
ad pronuntiandum çáσɛw genus argumenta suppetunt. Accedit locorum regionumque diversitas,
in quibus ortus et occasus illi flebant; cujus varietatis auctores sæpe ratione habita nulla, quæ aliis
atque aliis observata sunt locis ac temporibus nec
iisdem ex parapegmatibus confecta, permiscent invicem: quæ res morosam, ac propemodum inextricabilem istarum rerum investigationem facit.
Sed ut in iis inquirendis, quoad fieri potest, certam tirones viam teneant ac regulam, hoc, quod
paulo ante diximus, animadverso, nimirum apparentes polius páses, quam veras, ab scriptoribus
adhiberi tum eo quoque, apparentes ortus et
occasus matutinos posteriores esse veris'; priores
autem apparentes ortus et occasus esse vespertinos quam veros: his, inquam, cognitis, ratione
quadam quod volumus assequemur. Imprimis igitur zodiaci punctum, quò cum proposita stella supra infraque horizontem pervenit, ex laterculo
nostro, vel, si in eo non continetur, ex methodo
canonum explorare convenit. Deinde, si certum
anni tempus ab auctore definiatur, gradum ecliptics συνανατέλλοντα, vel συγκαταδύοντα confer in
Kalendarium Julianum, in eoque cœlestein mensem
observa, cui gradus ille competit. Si dies ab auctore
sit expressus, idemque cum invento abs te gradu
consentiat, ortum esse cosmicum, vel occasum
acronychum intelliges. Sin opposita in parte sit,
si tempus doʊxɛpwę tantummodo declaratum fuerit, ex contextu orationis ipso divinandum erit,
cum ea cautione ut ex duobus propinquis ortibus
et occasibus, apparentem potius eligas quam verum,
nisi uterque, quod rarius est, ab scriptore comprehensum fuerit; tum enim utrum utro prius sit,
ex iis quæ paulo supra præscripsimus, observandum erit.
Si ortu vel occasu utcunque concepto, de tempore conjectura facienda est, ex auctoris verbis
colligenda species est. ortus ipsius aut occasus;
postea punctum zodiaci cum stella oriens, vel descendens, in Kalendario requirendum; demum veri
an apparentis tempus sit, itidem, ut supra, deliberandum.
In his stellis quas laterculum nostrum superiore
libro, capite octavo continet, laborem hunc sublevant expressa ortuum omnium occasuumque momenta. Verum quoniam, ut proxime antecedente
capite dictum est, nondum liquido apparentes
ortus et occasus astronomico, quem ibi persequimur, calculo conficiuntur, idcirco qui ab auctoribus indicantur ortus et occasus, prout exiguo intervallo sui quemque generis ortum occasumque
potatum in tabula antevertunt, aut sequuntur, ita
eidem ascribendi sunt.
Quoniam vero diversis e parapegmatibus, hoc est
Italicis, Græcis et Ægyptiacis, aut interjectarum
regionum, sine ullo interdum discrimine, quæ de
sțellis referunt, scriptores hauserunt; hinc judicio
ad ea discernenda opus est, et in stellis, quas descripsimus, ad utrumque coeli positum, Roniani et
Alexandrini, tentandus est calculus: cæterorum
tṛactuum utcunque ex illis ratio constabit.
Sic in anterioribus vel posterioribus Juliana editione sæculis, paucis illic fere detractis; hic additis
ad Juliano tempori congruentem modum diebus,
ortus occasusque stellarum investigabimus. In
quibus omnibus otiosa est nimis accurata diligenția, imo stulta, cum ne auctores quidem illi, quos
assequi studemus, tantam in ea sibi re præstandam
putaverint.
Nimis ea jejune ac parum utiliter præscribuntur, nisi exemplis usus illorum aperiatur: quod
hic in paucis ad aliorum specimen experiemur. De
Sirio et Vergiliis plura sequentibus capitibus ex
instituto dicemus. Itaque horum modo exemplis
abstinebimus.
Arcturum Theophrastus in lib. IV Hist. plant.,
cap. XII Boedromioni imputat: nec de ortu, an
occasu loquatur, indicat. Thy è toµhy wpalav (ait
de calamo tibiali) πρὸ ᾿Αντιγενίδου μὲν, ἡνίκ' ηλουν ἀπλάστως, ὑπ' Αρκτούρῳ, Βοηδρομιώνος μηνός.
⚫ Cædi tempestive solitas, usque ad Antigenidem,
cum adhuc simplicius tibia uterentur, sub Arcturo,
mense Boedromione. De ortu tamen intelligendum esse, persuadet gradus Virginis, quo cum Juliano sæculo supra finitorem attollebatur, nempe 14.
col. 1371–1372page 18 of 29
PG 19:1371Εὖτ᾽ ἂν πρῶτα φανῇ μένος Ωρίωνος Αὐτὰρ ἐπὴν δὴ Πληϊάδες θ' Υάδες τε, τό τε σθένος Ωρίωνος Δύνωσιν, τότ' ἔπειτ' ἀρύτου μεμνημένος εἶναι. ἐν ἀρχῇ τῆς ἐπώ ρας· δύνειν ἐν ἀρχῇ τοῦ χειμῶνος, οπώραν
Item de beliaco et apparente loqui perspicuum est,
tum quod apparentes potius, quam veros ab auctoribus memorari diximus, tum quod in Virginis 27
gradum incidere videmus heliacum ortum, id est
verum et cosmicum. Parthenonis porro xxvi dies
in Kalendario ad Septembris xx1 adnotatur; Theophrasti vero sæculo aliquot ante diebus accidebat.
Denique Boedromionem scimus tertium ab solstitali mensem fuisse lunarem. Ptolemæus noster
ortum confert Arcturi in xxv1 Septembris et
Octobris 111, recte.
Plinius (lib. XVIII, c. XXVI), eamdem Arcturi stelłam asserit exortum vespertinum facere vii Kalendas Martii, Columella vero 1x Kalendas. In laterculo nostro acronychus exortus Arcturi fit in
gradu Piscium 14, id est Ichthyonos xiv, quæ in
Kalendario Martii v conveuit. Verum, ut sæpe
dictam est, ortus vespertinus verus, quem tabula
præbet, posterior est apparenti. Ideo aliquot diebas post occasum solem exoriens stella prospecta
est, donec verum ad exortum perveniret. At Firmicus lib. VIII, cap. XIV, Arcturum scribit in
parte Sagittarii quinta ortum facere: quod est
filsissimum. Occasum acronychum alicubi leger.t
in ea parte ſieri: pro quo imprudenter ortum reddidit. Acronychus occasus Juliano sæculo fiebat
in parte Sagittarii 4, heliacus autem in parte
Scorpii undecima. Porro undecima dies Scorpionis
pridie Nonas Novembres in nostro Kalendario notatur: circa quem diem a Plinio et Columella ponitur, hoc est paucis ante diebus, ut ex Kalendario, quem ex ambobus et Ovidio confecimus, liquet, quoniam apparens occasus vespertinus verum
antecedit. Denique Columella lib. IX, cap. XIV,
scribit Arcturum oriri post quinquagesimum a canicula diem: quod de ortu beliaco verum est. Sirius
oriebatur Cæsari Leontonos vin, id est Augusti 11,
Arcturus Parthenonos xxvII, intervallum dierum
quinquaginta solidorum.
▸
Polybius lib. I scribit 'Romanos in' Africam e
Sicilia trajecisse inter ortum Orionis et Sirii, incommoda tempestate. Ortum utrobique intelligit
beliacum. Nam Sirius Leontonos viii, ineunte Augusto, Orion paulo pos: solstitium oriri incipiebat.
Ergo Julio mense navigarunt. Sic Hesiodus messis
ac trituræ tempus circumscribit Orionis exortu:
Εὖτ᾽ ἂν πρῶτα φανῇ μένος Ωρίωνος
Cum primum apparere cœpit robur Orionis.
Leonis in pectore clara stella occidit xxvn Januarii, ut scribit Columella, ut Ovidius, xxiv. In
laterculo nostro eadem stella Hydronos tertio mane
occidit, prorsus ut Ovidius refert, Januarii xxv.
Quare de occasu cosmico capiendus est. At Columella Leonis claram in pectore stellam exoriri asserit 1x Kalendas Augusti et pridie Nonas Augusti
Leonem oriri medium. Quod de heliaco non potest
accipi; qui Leontonos xvIII, Augusti xn primitus
occœpit, ad verum et cosmicum referri potest. Atqui Plinius lib. XVIII, cap. XXVIII, ‹ tertio Kalendas, ait, Augusti mensis regia in pectore
Leonis stella matutino Cæsari immergitur.» Matutinum occasum hæc verba demonstrant, qui in
Aquarii gradu tertio, Januarii xxiv accidit. Mendosus ergo locus est Plinii, ac legendum omnino est
‹ emergit, › vel ‹ emergitur, › id est oritur cum
sole.
Geminus occasum Leonis consentance ponit
Aquarй secundo. Ptolemæus Leonici basiliscom
occidere scribit vi Kalendas Februarii, sive Januarii xxv. Græcus autem a nobis editus statuit
ejusdem occasum in Januarii, vel Tybi xxu; nec
non Mechir, vel Februarii vI. Sextus Mechir convenit Januarii ultimo.
Inter Hyades lucidissima est, quæ in oculo Tauri
posita Palilicium sidus a Romanis vocatur. Occasum Hyadum refert Hesiodus in idem tempus quo
Pleiades et Orion occidunt; idque arationi opporlunum esse scribit in secundo libro:
Αὐτὰρ ἐπὴν δὴ
Πληϊάδες θ' Υάδες τε, τό τε σθένος Ωρίωνος
Δύνωσιν, τότ' ἔπειτ' ἀρύτου μεμνημένος εἶναι.
Orionem Theophrastus ait oriri ἐν ἀρχῇ τῆς ἐπώρας· δύνειν ἐν ἀρχῇ τοῦ χειμῶνος, ubi οπώραν pro
inclinante jam æstate sumit, diebus aliquot a confecto solstitio. In laterculo, lucida pedis Orionis
heliacum ortum facit Carcinonis XVIII, Julii x11. Hic occasum matutinum sive cosmicum signiùSed Theophrasti sæculo, et Athenis maturius id cat. Nam in laterculo nostro Palilicium mane occifiebat. Verum post ortus heliaci diem ex tabulis
confectum apparentes iidem ortus matutini repetuntur. Itaque propagatus hic ortus est usque ad
drúpaç initium. At matutinus occasus ejusdem lụcidæ contigit Scorpionos v, Octobris xxix; zonæ
media Scorpionos x11 occidit, Novembris v; humerus dexter Scorpionos xxı, Novembris xiv. Itaque
verum est ineunte hieme Orionem occidisse. Conveniunt et quæ de Orionis ortu ab Ovidio, Columella, et Plinio produntur, ut cum zonam oririð vı
Kalendas Julii asserunt Ovidius et Plinius. Media
quippe stella baltei in Ægypto Carcinonos quarto
heliace oriebatur Romæ xvn; sed ante hanc in codem balteo altera consurgit.
dit in gradu 9 Scorpii Romæ, id est Novembris 2,
quo die Columella Tauri caput occasum facere scribit, ut et Geminus ex Calippo. At in Ægypto matutinus occasus fiebat in gradu Scorpii undecimo,
Novembris iv. Porro idem Columella Suculam mane
occidere ait xx1 Novembris, necnon Rhapsodus
ille sub nomine Ptolemæi a Leonico editus. Nam
Græcus noster in Novembris, vel Athyr xvi Sucularum ortum matutinum conjicit. Apud Geminum
Hyadum occasus die Scorpionos xxvii, ex Eucte.
mone; ex Eudoxo, xxix contingit, qui Julii Cæsaris
ætate respondebant Novembris xx et xx11; Euctemonis vero et Eudoxi sæculo, dies illos anteceltbant. Hic est apparens occasus matutinus Hyadum,
col. 1373–1374page 19 of 29
DISSERTATIO DE ORTU ET OCCASU SIDERUM. qui est vero posterior. Ideo post cosmicum verum Romæ fiebat in gradu Capricorni undecimo, id est ad dies aliquot extenditur: quemadmodum ortus vespertinus verus posterior est apparentibus, qui pluribus diebus ante illum sæpe repetuntur in Fa stis. Verus exortus vespertinus Palilicii sideris Julii tempore, Scorpionos xx1, Novembris XIV con gruebat, post verum occasum matutinum. Sed ap parens ortus vespertinus præcedebat: quem vi Novembris, vel Athyr, Græcum Ptolemæi parape gma collocat. Geminus autem Zygonos xx11, Eu doxi sæculo; Plinius lib. XVIII, cap. XXXI, sexto Kalendas Novembris Suculas ait exoriri vesperi, eodem scilicet apparente ortu. Mox vero pridie Kalendas Novembres Cæsari dicit exoriri cum sole Suculas. Falso. Nam id verno tempore accidit. Scripsit aut scribere debuit, cum sole occidente. > Palilicium sidus idem Plinius libro XVIII, cap. XXVI, refert occidere vespere ex Cæsaris calculo, xv Kalendas Maias, id est Crionos xxvi, quem in diem heliacus occasus illius ex nostris ratiociniis incidit. Ptolemæus Leonici Suculas ait emergere Aprilis vi. Imo immergebantur illo tempore, et post occasum solem condebantur, quod Aprilis XVII postremo faciebant. Hinc apud eumdem x11 Apri lis, xv, xvi et xvII occultari vespere dicuntur. Et enim ortus Palilicii matutinus apparens cœpit in Julianis Fastis Didymonos x1, Junii 1v. Unde casti gandus est Ptolemæus Græce a nobis editus; qui Junii lucidam Sucularum ait occidere vespere, quod est falsum. Ideo statim Junii và έỹog, inquit, Est. Non minus castigandus est Geminus, qui Tauronos die xxx ponit ortum vespertinum Hyadum. Pro quo matutinus substituendus est; quem Didymonos v mox, Eudoxo auctore, statuit. Capellam, quæ est in Aurigæ tergo, scribit Ovi dius, et Columella exoriri Kalendis Maiis. Plinius VIII mensis ejusdem. Hoc in Ægypto verum est de ortu heliaco, qui in Tauronos die 1x incidit. Romæ autem, Crionos xv, Aprilis v. Ptolemæus noster Martii xxix, et Aprilis xvIII Capræ matuti num ortum exhibet. Geminus ex Euctemone Tau ronos IX. Delphinum Ovidius ait vespere oriri 1v Idus Ju nias Januarii 1; Alexandriæ in-gradu quinto, sexto Kalend. Jan. Ptolemæus Græcus Decembris, ve Chœac xxvii, et xxx Aquilam occidere alt vespere. Gemino quoque septimo Capricorni idem evenit auctore Euctemone. Eamdem mane oriri vicesimo sexto Toxonos referebat Eudoxus. Sic in laterculo nostro ortus illius heliacus in xxvIII Toxonos in currit, qui est Decembris XXI. Græcus Ptolemæus Decembris, vel Choac xxv. Rhapsodus a Leonico editus mendose habet ortum vespertinum Aquilæ xı Kalend. Januar. Hic enim in gradu Geminorum ix contigit, Junii 11, cui et Columella et Plinius asti pulantur, necnon Ovidius, quin et Rapsodus ipse met. Varro lib. II De re rustica, cap. II: ‹ Tempus optimum ad admittendum (de ovibus loquitur) ab Arcturi occasu ad Aquilæ occasum. › Plinius quo que lib. VIII, c. XLVII: Coitus omnibus ab Ar cturi occasu, quod est a. d. tertium Idus Maias, ad Aquila occasum, id est xu Kalendas Augustas. ▸ Ita legendus hic locus, qui vulgo depravatus est. Intelligunt utrobique cosmicum occasum sive ma tutinum; nam Arcturus in Geminorum quarto gradu incipiebat occidere, id est Maii xxvm, Ro mæ; Alexandriæ vero Tauronos xm, id est Maii sexto Aquila mane item occidit Romæ Carcinonos XXVII, id est XII Kalendas Augustas. Hoc tempus admissuræ unicum ovibus ambo illi tribuunt. Post ea concepti agni invalidi sunt, ait Plinius: quos ‹ cordos › antiqui vocabant. Verum alterum præ terea tempus fuisse, et quidem nonnullorum ex opinione commodius, idem mox Plinius indicat his verbis: ‹ Multi hibernos agnos præferunt vernis quoniam magis intersit ante solstitium, quam ante brumam, firmos esse: solumque hoc animal utili ter bruma nasci. › Virgilius Il Georg. inter laudes Italiæ eam recenset, quod ibi, Bis gravida pecudes. Quo Servius pertinere illud Bucol. II putat Lac mihi non æstate novum, non frigore defit. Quamobrem feturam aliam æstivam, aliam hi bernam fuisse conjectura est, non in italia solum, Navita puppe sedens Delphina videbimus, inquit, sed etiam in Oriente, ut in Syria et Mesopotamia. Humida cum pulso nox erit orta die. Consentiunt Plinius et Columella. Laterculum quoque nostrum adamussim convenit. Nam lu cida caudæ Delphini acronychum exortum ibi facit Didymonos xvi præcise, qui est ¡v Idus Junias. Lyram, seu fidiculam occidere vespere Colu mella xxı Januarii, Ovidius xxш prodiderunt. Est hic heliacus occasus, non acronychus, ut a quibus dam notatur. Nam heliacus occasus Lyræ accidit Ilydronos vi, Januarii xxvıı. Aquilam v Kal. Januarias occidere vespere au ctor est Columella lib. XI, cap. II. Plinius lib. XVIII, cap. XXVI, tertio Kalendas in Attica et finitimis locis. De occasu heliaco loquuntur; qui Geneseos cap. XXX, 41 et 42, duplex hæc admis sura significatur: quarum una tempestiva, altera serotina dicitur. Itaque Jacob in maturiore et tem pestiva decorticatas ex parte virgas alveis impone bat, ut variæ ac maculosæ pecudes nascerentur, quæ in mercedem sibi cesserant; quod priore illa fetura valentiora et robustiora pecora gignerentur. In serotina virgas non ponebat, ut ex ea natæ pe cudes, quæ imbecilliores erant, Labanis essent. Quem ad locum Hieronymus in Tradit. et Au gustinus Quæst. xcv in Gen. bis in Mesopotamia, ut et in Italia, gravidas esse pecudes asserunt. ● Na tura autem Italicarum ●vium, et Mesopotamiæ una esse traditur, ait Hieronymus. Sed in consti
col. 1375–1376page 20 of 29
PG 19:1375Μικρός τις ένιαυτὸς ἡμέρα· ἧς οἷα μὲν ἔαρ ἡ πρωΐα διὰ τὸ τηνικαῦτα εύκρατον θέρος δὲ οἷον τὸ τῆς ἡμέρας μέσον· φθινοπώρῳ δὲ τὰ περὶ δείλην ἔοικε· χειμῶνος δὲ δίκην σκυθρωπάζει Εἰς πέντε που πλειῶνας ἱμείρων λέχους. Απὸ τοῦ πάντας τῆς γῆς τοὺς καρποὺς συμπληρούσθαι: « Αγχι δέ οἱ σκαιῆς ἐπιγουνίδος ήλιθα πάσας Πληϊάδες φορέονται. Εἰς τὰ φαινόμενα
au1376
tum aer temperatus sit; meridies æstatis instar
est; autumno pomeridianum tempus simile est;
hiemis instar tristis est vespera, ez quod deinceps
sequitur. ▸
Hæc propter occasum Arcturi et Aquilæ paulo
sunt disputata fusius. Ac de methodi usu et exemplis hactenus: quorum tractatio cum ad imitationem proposita tironibus esse debuit, tum sequentibus in libris, ac disputationibus utilis est futura.
CAPUT IX.
tuenda admissuræ ntriusque tempestate variant annus est dies. Cujus veris instar est mane, quod
auctores. Nam alii tempestivam esse putant eam,
quæ vere fit serotinam, autumnalem. Ita Aben
Ezra, aliique ex Hebræis, quos Munsterus, Fagius,
Mercerus sequuntur, ex nostris Perrerius et Delrius. Alii contra tempestivam admissuram
tumno, serotinam vere factam arbitrantur. Ita Vatablus. Nec aliter sanctus Hieronymus in Tradit.,
si ejus verba diligenter attendimus: ‹ Si quando
oves et capræ primo tempore ascendebantur, quia
melior vernus est fetus, ante ipsas ponebat virgas,
ut varia soboles nasceretur. › Vernus fetus est qui
vere nascitur. Hunc ergo hieme ineunte, vel autumno desinente gigni oportuit. Oves enim uterum
ferunt mensibus quinque, vel diebus CL; ut Aristoteles auctor est lib. VI Hist. anim., et Plinius
loco cit.
Ut huic posteriori sententiæ faveam potius quam
alteri, facit illud imprimis, quod ‹ temporarii › et
• serotini › vocabula alias in sacris litteris usurpentur ad eum modum, quem illa defendit. Ut
cum imber temporarius et serotinus dicitur Deuteron. xi, 14, Hebr. pho, vedę pipos, xał
tuos. Quem ad locum R. Selomoh w interpretatur de pluvia, quæ post sementem cadens terram
et satus irrigat, pho vero de ea quæ sub messem
venit. Cui et Aben Ezra consentit, necnon David
Kimhius in cap. 11 Joel., cam. 24, ubi utraque
pluvia memoratur, ac tempestivam ait Kimhius
mense Marcheswan accidere, serotinam in Nisan.
Chaldæus ibidem serotinam confert in Nisan.
Origo appellationis utriusque duplex, ut opinor, fuit.
Prima et antiquissima ex ipsa rerum natura, et rusticorum operum usu et commoditate manavit. Nam
ea tempestiva dici solent, quæ mature, et sub
ipsum initium accidunt; serotina, quæ tardius, et
sub exituin. Opera omnis rustica ab aratione et
semente incipit, et in messem desinit. Quæ igitur
pluvia sub ipsum arationis ac sementis tempus
affluit, ea tempestiva et matura dici meretur: quæ
paulo ante messem, tarda et serotina. Altera causa
ab anni civilis exordio petitur: quem Judæi ab
autumno et Tisri auspicabantur. Itaque tempestiva
recte vocabantur, quæ ineunte anno; serotina, quæ
inclinante fiebant. Hæc si vera sunt, profecto non
alio sensu tempestiva et serotina ſetura ab iisdem
Judæis usurpata videtur, quam quo pluviam appeldatam ac distinctam inter omnes convenit. Iden
tempestivam admissuram autumnalem, serotinam,
vernam aut æstivam intelligi par est.
Alias autem, ac propter diversi generis opportunitates tempestivum, sive пpółµov id dici poterat,
quod vere accidit; serotinum, quod inclinante
jam anno, siquidem ut ad lib. Il Odyss. sub initium
observat Eustathius: Μικρός τις ένιαυτὸς ἡμέρα· ἧς
οἷα μὲν ἔαρ ἡ πρωΐα διὰ τὸ τηνικαῦτα εύκρατον
θέρος δὲ οἷον τὸ τῆς ἡμέρας μέσον· φθινοπώρῳ δὲ τὰ
περὶ δείλην ἔοικε· χειμῶνος δὲ δίκην σκυθρωπάζει
và mphę kamépay, xal èméxetva. «Parvus quidam
De ortu et occasu Vergiliarum explicantur ea quæ
ab antiquis memoriæ sunt prodita. Virgilii de iis
locus inextricabilis. Plerique auctores explicati axt
castigati.
Præcipua apud antiquos observatio fuit Vergiliarum, quas Græci ɛádas dierunt: adeo ut
ab illis nasty vocatus sit annus, ut refert Theo in
Comment. ad Aratum. Lycophron carte Theuvos
vocabulum pro anno sumit, his verbis:
Εἰς πέντε που πλειῶνας ἱμείρων λέχους.
Quinque circiter annos lecti cupidus.
Quod et Hesychius habet, etsi alteram hujus appellationis causam affert: Απὸ τοῦ πάντας τῆς γῆς
τοὺς καρποὺς συμπληρούσθαι: «quod fructus om.
nes terræ pleni co vertente proveniant. › Ex sitæ
sunt in tergo Tauri, numero sex, ait Geminuɛ. Hyginus inter finitionem corporis Tauri et caudam
Arietis easdem locat; Aratus prope sinisträn
Emyovvlda Persei, quam vocem vare interpretes.
acceperunt.
Αγχι δέ οἱ σκαιῆς ἐπιγουνίδος ήλιθα πάσας
Πληϊάδες φορέονται.
Cicero:
At propter lævum genu omri ex parte localas
Parva Vergilias tenui cum luce videbis.
Avienus:
Pleiades femoris pariter sub fine sinistri
Perseus protollit.
Hipparchus lib. 1 Εἰς τὰ φαινόμενα negat vicinas
esse genu sinistro Persei. Itaque ènɩyouvida quidam
ad crus integrum retulerunt. Vide Theonem. Idem
Hipparchus Attalum reprehendit, quod sex esse salas dixerit, cum sint numero septem), ut et Aratus
cecinit; sed unam minime apparere. Addit Theo
triangulum illas facere, cujus basis ad ortum respicit; neque magno spatio contineri: quippe in longitudinem unum gradum, in latitudinem žµtsv, xzl
bydoov, occupare, hoc est sexagesimas 37' 1/2. Ihrum media, quæ et lucida Pleiadum dicitur, magnitudinis est tertiæ; cæteræ quintæ, et sextæ. Ita
cum exiguæ sint, magnarum tamen rerum significationes habere credebantur. Cicero:
Hæ tenues parvo labentes lumine lucent,
At magnum nomen signi clarumque vocatur.
Nam et æstatis, atque hiemis initia, et messium,
atque arationum tempora distinguebant: sic ut nul
lius sideris clarior apud auctores, aut frequentior
col. 1377–1378page 21 of 29
PG 19:1377Πληϊάδων Ατλαγενέων ἐπιτελλομενάων Αρχεσθ' ἀμητοῦ· ἀρότοιο δὲ δυσσομενάων. Αἰ δή τοι νύκτας τε καὶ ἤματα τεσσαράκοντα Κεκρύφαται· αὖτις δὲ περιπλομένου ἐνιαυτοῦ Φαίνονται, ταπρῶτα χαρασσομένοιο σιδήρου. φαινόμενον, ἡλιακὸν ἐπικατάδυσις φαινομένη έῷον προμεσουρά ὁ δ᾽ ἄρ᾽ ἦτε λαίλαπι ίσος Σμερδαλέη στυγερῇσι καταιγίσι βεβριθυίη Ητε φέρει ναύτῃσι τέρας κρυεροῖο φόβοιο, Πλητὰς εὖτ᾽ ἀκάμαντος ἐς Ὠκεανοῖο ῥέεθρα Δύεθ' ὑποπτώσσουσα περικλυτὸν Ωρίωνα.
exstet memoria. Nos ad eos illustrandos hoc loco telem sequitur lib. IX Hist., cap. XL, qui et lib. V,
'
duo quædam explicabimus: alterum de tempore
ortus illarum, et occasus alterum de anni partitione, quam iisdem veteres assignant. Totidem enim
capita sunt in Pliniani exercitatoris incondita farragine, in quam paulo post inquiremus.
De ortu occasuque Pleiadum triti sunt, nec tamen prætermittendi versus Hesiodi ll "Epy.
Πληϊάδων Ατλαγενέων ἐπιτελλομενάων
Αρχεσθ' ἀμητοῦ· ἀρότοιο δὲ δυσσομενάων.
Αἰ δή τοι νύκτας τε καὶ ἤματα τεσσαράκοντα
Κεκρύφαται· αὖτις δὲ περιπλομένου ἐνιαυτοῦ
Φαίνονται, ταπρῶτα χαρασσομένοιο σιδήρου.
Pleiadibus Atlante natis orientibus
Incipe messem; arationem vero occidentibus.
Quæ quidem noctes et dies quadraginta
Occultantur: rursum vero circumvolvente se anno
Apparent, primum ut acuitur ferrum.
Hic matutinum ortum φαινόμενον, sive ἡλιακὸν
significari, ac dúcty way, sive occasum cosmicum,
ne pueri quidem nesciunt. Hesiodi sæculo ortus
ille contingebat in Tauro. Stella sunt Vergiliæ plures: una est ex iis lucidior cæteris, magnitudinis
tertiæ. Ea tempore Hesiodi occidebat heliace in
4'.
gradu Arietis 4, 8′; oriebatur in Tauri gradu 11,
At prima stella versus occidentem occasum heliacum faciebat in gradu Arietis, 0, 51'. Intervallum
inter occasum primæ Pleiadum, et ortum lucidæ
gradus 40. Merito itaque diebus abscondi quadraginta Vergilias canit Ilesiodus. Sol in Arietem vero
motu subibat Hesiodi tempore Martii xxxı. Quippe
anno Per. Jul. 3714 verus locus Solis in Arietis
initio fuit Athenis Martii xxx1, hora post mediam
noctem 1, 24'. Itaque Taurum ingrediebatur Aprilis xxx. Maii proinde xi die lucida Pleiadum oriebatur. Ultima vero Pleiadum ad orientem Maii xvi,
quo tempore messis incipiebat in Græcia.
Occasus earumdem matutinus in Libra: 19 gradu
fiebat, sed ànervos, nec aspectabilis. Ideo circa
initium Scorpii ἐπικατάδυσις φαινομένη accidit, ineunte Novembri. Nam æquinoctium autumnale per
idem tempus incidit in Octobris initium. Tum igitur arationis, ac sationis tempus appetit, quod
Virgilius his versibus expressit:
Ante tibi Eoa Atlantides abscondantur,
Gnosiaque ardentis decedat stella Coronæ,
Debita quam sulcis committas semina, etc.
Eoum, id est matutinum occasum intelligit, non,
nt Servius putat, heliacum, qui et imperite Vergilias ait Novembri mense incipere non videri: >
quasi in Scorpio site radiis solis obscurentur.
De eodem ortu et occasu Virgilius quoque lib.
IV Georg. meminit, ubi de duplici mellis vindemia:
Bis gravidos cogunt fetus: duo tempora messis:
Taygete simul os terris ostendit honestum
Pleias, et Oceani spretos pede reppulit amnes.
Aut eadem sidus fugiens ubi Piscis aquosi
Tristior hibernas cœlo descendit in undas.
Hic duo tempora mellis metendi describit: alterum post ortum Pleiadum, verno tempore; alterum
autumno, post occasum matutinum: in quo Aristocap. XXII mel negat fieri ante Vergiliarum exortum. Sed cur Pleiadem occidendo Piscem ait fugere? Servius, ac reliqui, quos vidi, interpretes,
australen Piscem intelligunt, cujus in os Aquarius
aquam infundit; unde et aquosus dicitur. Hic autem co tempore oritur, quo Pleiades occidunt. Atqui falsum istud est. Nam quo memento Pleias in
occasu matutino sita est in elevatione poli, sub qua
poeta scripsit, os Piscis australis parum abest a
meridiano inferiori; eoque situ proxime perfunctum
est, quem Ptolenius appellat έῷον προμεσουρά
vqua. Cæteri quoque pisces ante Vergilias ortum,
et occasum faciunt. Ideo quærendum est, quo sensu
Pleias piscem fugiens occidere dicatur a Virgilio;
quod nisi de instante sidere aliquo usurpari non
solet. Sic enim recte Quintus Calaber lib. V hanc
eamdem Pleiadem Orionem fugientem occidere
scribit:
ὁ δ᾽ ἄρ᾽ ἦτε λαίλαπι ίσος
Σμερδαλέη στυγερῇσι καταιγίσι βεβριθυίη
Ητε φέρει ναύτῃσι τέρας κρυεροῖο φόβοιο,
Πλητὰς εὖτ᾽ ἀκάμαντος ἐς Ὠκεανοῖο ῥέεθρα
Δύεθ' ὑποπτώσσουσα περικλυτὸν Ωρίωνα.
Nam Pleiades occasu matutino Orionem antecedunt. At de piscibus, præsertim de australi, qui
dicatur equidem non video.
Vergiliarum ortum Varro, Columella, Plinius aliique scribunt, post dies XLIV, vel XLV ab æquinoctio verno contingere. Varro libro I, capite XXVII,
dies XLIV præfinit; cæteri octo et quadraginta; Columella libro IX, capite XIV (qui tamen libro XI,
capite II, Nonis Maii, id est XLIV die ab æquinoctio
easdem oriri scripsit); Plinius lib. XVIII, cap.
XXV. Hoc sive de sola Pleiadum splendidissima,
maximaque capiatur, sive de toto asterismo; verum non est. Nam illius ortus heliacus Romæ accidebat in ultima parte Tauri, sexagesimo, et eo amplius die ab ingressu in Arietem: boc est die Maii
xx. Sin de toto asterismo id intelligendum est, Vergiliarum illa stella, quæ ex lucidioribus tribus
maxime ad orientem pertinet, anno primo Juliano
oriebatur heliace in gradu Geminorum 5, hoc est
diebus ab æquinoctio amplius sexaginta quinque.
Hoc vero Metonis sæculo in ea positione cœli, quæ
est Athenis, contigit. Nara periodi Julianæ anno
4283, qui proximus est ab eo quo Meton solstitium
observabat, ortus heliacus lucidæ Pleiadum incidit
in Tauri gradum 18, 46′, qui in Maii xv diem circiter sæculo ilio congruebat. Æquinoctium vernum
commissum est anno quem diximus, Martii xxvn,
hora 0, 28′ Athenis. Ingressus in Taurum vero
motu convenit Aprilis xxvi, hora 18, 56'. Ita gradum Tauri 18, 48' tenuit sol ea nocte circiter, quæ
inter xiv et xv Maii intercessit, hoc est die XLVIII
post æquinoctium.
Ad hoc tempus intervallum hoc dierum xlv]][
æquinoctium inter et ortum matutinum Pleiadis
referri debet: non ad Julianum sæculum, neque ad
situm Romæ, sed Græciæ. Cuin autem celeberrima,
col. 1379–1380page 22 of 29
PG 19:1379θερίζειν καιρὸς Αἰγύπτῳ.
et ubique propagata Metonis cuneadecaeteris esset, Tauri sexta parte oriuntur Pleiades. › (Etsi aliad
ac parapegma, ex eoque temporum ratio duceretur, quæ ad navigationem, agriculturam, et id genus alia gubernauda transferri solet; perdiu ex itlius præscripto ortuum et occasuum in stellis, ac
tempestatum spatia dimensi sunt: quamvis accuratiores insequentium astronomorum calculi paulatim hæc esse mutata convincerent; sed quod semel
populari usu, ac publice sancitum, inveteravit, id
imperitorum ac rusticorum præsertim ex animis
evelli atque extorqueri difficile potest.
De hoc Metonis anno, ac parapegmate ad id,
quod diximus, apposite Festus Avienus in Arateis
ita scripsit:
est oriri in sexta parte Tauri, aliud Taurum Pleiadas sexta parte sui tollere: hoc enim est, sexta
parte signi, qui sunt gradus v. Sed Firmicus
sextum gradum concepit.) Nec aliter intelligenda
sunt obscura Plinii verba lib. ll, cap. XLVII: ‹ Datus est autem huic (Favonio) exortus Vergiliarum
in totidem partibus Tauri, sex diebus ante Maias
Idus. Ubi totidem partes esse dicit, quot sunt
dies ante Maias Idus. Ut verum est Hesiodi sæculo in Boeotia lucidam Pleiadum circiter vi Idas
Maias ortum heliacum fecisse, non tamen in parte
sexta Tauri, sed in x1, vel x11; ita falsum est hoc
Plinii sæculo contigisse in Italia, Græcia, vel
Ægypto. Sic passim ab auctoribus incondite his de
rebus multa dicuntur, quæ ad methodum nostram
exigenda sunt. Apud Geminum Pleias Euctemoni
oritur xu die Tauronos, a quo et æstatis initium
petitur. At Eudoxo Pleiades ortum faciunt die xxii.
Nos Athenis Metonis tempore ortum heliacum lucidæ Vergiliarum invenimus in gradu Tauri 19, ul.
timæ vero Pleiadis in gradu 24, 53'. luter has ambas media est posterior observatio Gemini. In libro,
qui Ptolemæo inscriptus est, de inerrantibus stellis, Vergiliarum exortus ponitur Aprilis 1, tum x
Kalendas Maias, hoc est xxu April., tum Nonis Maii, et iv Idus et Kalendas Junii. Ita
more suo scriptor ille partim faisa, partim alienis
facta temporibus in eamdem Myconum infercit.
Illius ad numeros prolixa decennia rursum
Adjecisse Meton Cecropea dicitur arte:
Inseditque animis, tenuit rem Græcia solers
Protinus, et longos inventum misit in annos.
Quamobrem tametsi ab Hipparcho, et aliis deinceps rerum cœlestium peritis, multa in astronomia
tempestatum distributione commutata innovataque sint, hæsit tamen penes vulgus, et in rusticæ
rei præsertim administratione, vetus illa et Metonica ratio: ut in lib. IX, cap. XIV Columella testatur. Quo ex genere Vergiliarum ille esse videtur
ortus dierum post æquinoctium octo et quadraginta
spatio definitus. Quod cum ad Atticæ situm, uti
dictum est, Metonis ætate pertineret, temere ad
Italiæ positum, ætatemque suam Romani traxere
scriptores. Pene Ovidium prætermiseram, qui in (Nam in Græco nulla, ut in Notis observamus,
Fastis Pleiadum ortum in ш Idus Maias conjicit,
qui est xm dies, et ab æquinoctio quinquagesimus,
ab ingressu porro in Arietem, quem ille xv Kalendas Apriles statuit, quinquagesimus septimus. Theo
in Arateis Commentariis Pleiadas oriri asserit xxv
mensis Pharmuthi: qui in xx diem Aprilis cadit, te
xal toū depičziv xaipd; èv Alyúnto. Addit diebus
θερίζειν καιρὸς Αἰγύπτῳ.
post æquinoctium quinquaginta duobus id fieri, ac
tum solem in Tauri parte esse xvII. Nos ad Alexandriæ situm Theonis ævo, hoc est anno Christi
CCCLX, ortum beliacum lucidæ Pleiadum animadvertimus in gradu Tauri xxv. Æquinoctium tunc
erat in Martii xx: a quo putati dies Ln desinunt
in ▼ Idus Maias, id est in x1 Maii, Epiphi xvi. At
Pleiadum mentio.) Quod autem oriri Kalendis
Aprilibus ait, hallucinationem esse vel auctoris, vel
interpretis apparet; nam tertio post die occasum
ejus posuit: qui utique ortum antecedit.
De occasu Pleiadum non minor est scriptorum
varietas; matutinum enim alii diebus XLVIii post
æquinoctium autumnale definiunt. Ita Plin. 1. XI,
c. XVI, ubi et diem præfinit Idus Novembris a
quo retro putati dies XLVIII desinunt in xxvII Septembris. Quare post æquinoctium Sosigenis, quod
in xxvi Septembris Plinius contulit, dies illi putandi sunt. At idem Plinius lib. II, cap. XLVII, post
æquinoctium autummale diebus XLIV occidere Pleiadas ait, idque Idus Novembris fieri. Hoc modo
quæ in extrema cuspide est ad orientem, heliacum æquinoctium congruet Septembris xxvui, vel axıx.
ortum habuit in gradu Tauri 29, 55', Maii circiter
XVII. Itaque non de heliaco, sed de cosmico loquitur. Rursus Hesiodi sæculo in Boeotia eadem hæc
ad orientem postrema Pleiadum ortum heliacum
faciebat in gradu Tauri 17, hoc est in 16, 7: atque
ita Theonis verba capienda sunt in illa scholiorum
miscella, quæ neque tempora, neque situm regionum distinguit, siquidem ad heliacum pertineant.
Manilius lib. V, Vergilias oriri scribit in sexta
parte Tauri; sic enim illius verba interpretanda sunt:
Taurus in adversos præceps ut tollitur ortus
Sexta parte sui certantes lucis ad auras
Pleiades ducit.
Atqui idem etiam repetit cap. XXV libri XVIII, ex
Cæsaris præscripto. Columella lib. IX, cap. XIV, ab
æquinoctio diebus XL occidere Pleiadas refeil.
Varro lib. 1. cap. XXVIII, diebus xxx. Ad hæc
Plinius lib. XVIII, cap. XXV, occasum matutinum
Pleiadum ex llesiodo tradidit fieri cum æquino.
ctium autumni conficeretur: ex Thalete vero die
xxv, Anaximandro xxix, Euctemone xlviii.
Ex his omnibus Julio Cæsari maxime Varronis
illa sententia congruit, si de occasu matutino vero,
non apparente serro sit. Ilunc enim deprehendimus in grachi Scorpii 3, 17. Sic etiam Thaletis
tempore, hoc est anno periodi Julianæ 4113, occaCui assentitur Firmicus lib. VIII, cap. VII: In sus idem matutinus verus in gradum Libræ XXIV
col. 1381–1382page 23 of 29
PG 19:1381Οἱ δὲ μετὰ Μέτωνα ἀστρονόμοι καὶ πίνακας ἐν ταῖς πόλεσιν ἔθηκαν περὶ τῶν τοῦ ἡλίου περιφορῶν τῶν ἐννεακαιδεκαετηρίδων, ὅτι καθ᾿ ἕκαστον ἐνιαυτὸν τοιόσδε ἔσται χειμών, καὶ τοιόνδε ἔαρ, καὶ τοιόνδε θέρος, καὶ τοιόνδε φθινόπωρον, καὶ τοιοίδε ἄνεμοι· καὶ πολλὰ πρὸς βιωφελεῖς χρείας τοῖς ἀνα προανατολάς, εἰ προ καταδύσεις έψας φαινομένας ἀληθιναί, εἰ ἀκρόνυχοι ἐπιτολαί,
respectum habuerint mathematici veteres in suis
parapegmatibus, argumento est, quod, ut refert
Theo in Arateis, parapegmata sua publice proponebant cum præsagiis tempestatum, ventorum, et
id genus aliorum, quæ anno toto futura præsciverant. Verba Theonis digna sunt, quæ hic ascribantur: Οἱ δὲ μετὰ Μέτωνα ἀστρονόμοι καὶ πίνακας
ἐν ταῖς πόλεσιν ἔθηκαν περὶ τῶν τοῦ ἡλίου περιφο
ρῶν τῶν ἐννεακαιδεκαετηρίδων, ὅτι καθ᾿ ἕκαστον
ἐνιαυτὸν τοιόσδε ἔσται χειμών, καὶ τοιόνδε ἔαρ, καὶ
τοιόνδε θέρος, καὶ τοιόνδε φθινόπωρον, καὶ τοιοίδε
ἄνεμοι· καὶ πολλὰ πρὸς βιωφελεῖς χρείας τοῖς ἀνα
Opwnois. Hæc autem omnia non in ipsis astronomicorum ortuum vel occasuum momentis, sed aliquando ante, vel post observari solent.
competit: quod est eximium. Verum, ut ex Ge- slaç potius, quam ad exactos ortus occasusque
mino et Ptolemæo supra demonstratum est, ortus
acronychus, et occasus matutinus verus ab apparentibus discrepant. Quantum vero inter utrosque
dierum interjectum sit, a nemine, quod sciam,
explicatum est: interesse autem aliquot, tam ratio
ipsa, quam experientia convincit. Quocirca Anaximander de apparente Pleiadum occasu, Thales de
vero capiendus est. In Hesiodo ratio non constat.
Nam lucida Pleiadum ejus sæculo occasum matutinum habuit in gradu Libræ 18, 47. Non levis fortasse suspicio est, Plinium per imprudentiam occasum matutinum pro heliaco sumpsisse. Hic enim
Hesiodi sæculo propemodum in æquinoctium incurrit. Siquidem e lucidioribus tribus, quæ ad occidentem vergit, occasam beliacum faciebat in gradu
Arietis primo, id est 0, 51'; orientalis in cuspide
sita in gradu 2, 13', splendidissima omnium in 4,
8. Vide quam belle ad hunc modum ratiocinia
congruant. Nam de occasu matutino falsissima res
est. Metonis porro tempore, adeoque Euctemonis,
occasus matutinus verus Pleiadis in Libræ 27, 44'
convenit ad quod spatii aliquid accedat oportet
ad usque paɩvóμevov, cujus etiam apparentis occasus gradus aliqui sunt. Nam paulatim, ubi longiuscule ab opposita cœli regione sol discesserit, tam
in ortu, quam in occasu stella conspicitur; idque
continue fit diebus aliquot. Geminus enim capite XI
scribit veros ortus et occasus matutinos priores
esse apparentibus; in vespertinis contra priores
esse veris apparentes. Igitur apparentes ortus, et
occasus matutini, quas Græci προανατολάς, εἰ προ
καταδύσεις έψας φαινομένας nominant, sæpius re
petiti veros sequuntur, quandiu mediocri interstitio solis ortum cadens vel oriens stella prævertit.
Sic etiam ante vespertinum ortum stellarum, et
occasum vby fiunt apparentes complures;
quoad modico spatio conditum solem ortu, suo, vel
occasu stella consequitur.
Quæ demum varietatis illius afferri causa potest,
quam etiam ætatis inter ejusdem, ac regionis auctores plerumque cernimus: dum alius orientibus,
cadentibusve stellis alia præscribit tempora, diemque diffundit, ut ab iis terminis, quos ex astronomicis regulis triangulorum ope, ac methodo consti- p
tuimus, plusculum interdum recedere videantur.
Id eo fit quod scriptores illi, qui rerum vel gestarum memoriam, vel communis ad usum vitæ spectantium tractationem instituunt, populari trutina,
et sensuum, vulgique judicio et æstimatione, non
limata, et subtili ratione ista describunt. Quare ex
eo omni tempore, quod siderum ortus et occasus
ȧxpiбɛis mediocri spatio vel matutinos sequitur,
vel antecedit vespertinos; alii alios eligunt dies,
quibus oriri stellas, vel occidere pronuntiant, præsertim cum èmɩoŋpasial vehementiores, et insignes
aeris mutationes incidunt: quæ certis illis sideribus ex antiqua et a majoribus tradita opinione tribui solebant. Quod ad effectus, et imonpaGeminus in parapegmate refert ex Calippi descriptione Vergilias occidere in parte Scorpii 16. At
Eudoxo in 19; Euctemoni vero in 15, cum ante
Democritus in 4 statuisset. Liber de inerrantium
significationibus, qui Ptolemæo tribuitur, Vergiliarum occasui matutino plures ascribit dies, nempe
Octobris xix, xxIII, xxvii, Kalendas Novembres,
diem ejusdem vii, xı et xiii, qui occasus superioribus illis a Gemino memoratis astronomorum decretis accommodari possunt, ita ut non occasus
veri, sed apparentes intelligantur eo modo quein
proxime proposuimus.
Sane Julii Cæsaris ætate verus occasus matutinus
Pleiadum fiebat in quarta parte Scorpii. Ab hoc
tempore interjectis diebus decem, aut quatuordecim, continget apparens occasus die ab æquinoctio XLIV, vel XLVIII. Quorum utrumque, seď
illud maxime Sosigeni ac Julio Cæsari imputatur a
Plinio.
Sub idem tempus autumni, ante matutinum occasum, Pleiadum vespertinus ortus accidit: cui
quidem diversi apud Geminum et Ptolemæum præstituti sunt dies. Geminus ait Euctemonem in 5
Libræ parte statuisse, Eudoxum in 10. Quod ut de
ààņēɩvý capiatur, contigit Hesiodi sæculo. Tum
enim in Libræ 10 parte ȧxpovúywę oriebantur in
Græcia Vergiliæ: Thaletis autem tempore in 16,
eodem in situ regionis. At Metone vivente, in 19,
Julii denique Cæsaris ævo in 23. Atque hæ sunt
ἀληθιναί, εἰ ἀκρόνυχοι ἐπιτολαί, quas utique praeredunt apparentes. Eæ porro repetitis diebus sæpius
incurrunt. Ex quibus certa sibi quisque tempora
sumpsit, quibus oriri Pleiadas paulo post occasum
solem diceret.
In Ptolemæi libello Latino Octobris Kalendis, et
secundo die, nono ac duodecimo, idem ille ortus
adnotatur. Potest de ortu vero ita scripsisse libri
hujus auctor, qui putavit in Libram ingredi solem
die Septembris xix; a quo Kalendæ Octobris decimus tertius dies est, nonus vero vicesimus primus,
duodecimus quartus et vicesimus. Qui postremus
ortui Juliano acronycho convenit, cæteri Metonis
aliorumque sæculo quadrant. Hæc ex auctoris illius
col. 1383–1384page 24 of 29
PG 19:1383φαινομένην ἐπιτολὴν ἀκρόνυχον προκατάδυσιν έψαν ὁ δὲ δύεται ἠῶθι πρὸ Αθρόος Ωρίων.... τουτέστι πρὸ τῆς τους, › Διχοτομεῖ δὲ τὸν μὲν ἐνιαυτὸν Πλειάς σε δυομένη καὶ ἀνατέλλουσα ἀπὸ γὰρ δύσεως μέχρι ανατολῆς τὸ ἥμισυ τοῦ ἐνιαυ Αἱ μὲν ὅμως ἐλίγαι καὶ ἀφεγγέες· ἀλλ' όνομαστα Ηρι, καὶ ἑσπέριαι· Ζεὺς δ' αἴτιος εἱλίσσονται, Ὃς σφίσι καὶ θέρεος, καὶ χείματος ἀρχομένοιο Σημαίνειν ἐκέλευσεν, ἐπερχομένου τ' ἀρότοιο.
falsa persuasione de ingressu solis in dodecatemo- coelum est, horizonti duon quemdam aerem inria octavo ante cardines die baud absurde suspicamur: alioquin ad φαινομένην ἐπιτολὴν ἀκρόνυχον
referri poterunt.
Sequitur vespertinus occasus Pleiadum, quem
Geminus Euctemonem ait in 10 parte Arietis ponere; Eudoxum et Democritum in 13. Ego Thaletis
tempore occasum earumdem heliacum accidisse
comperio in parte Arietis 10; Metonis autem in 13:
quod satis quadrat. Addebat Democritus latere deinde
tolos dies XL: quod Hesiodi tempore. verum fuisse
demonstravimus. Quinetiam Thaletis tempore occasus heliacus in Arietis 10, ortus in Tauri 16 fiebat intervallum dierum sex et triginta. Verum
hoc in una Vergiliarum lucida contigit: nam ultima ǝd orientem quatuor vel quinque diebus post
illam ortum heliacum habuit, ut de toto asterismo
verīssimum sit, latuisse dies totidem. Metonis ecce
tempore lucidæ Pleiadum occasus beliacus incidit
in gradum Arietis 13, ortus postremæ ad orientem
heliacus in gradum Tauri 25: intervallum dieruni
XLII. Sic in una lucida Vergiliarum Romæ Julii
Cæsaris tempore idipsum reperies: nam occasus
heliacus in gradu Arietis 18, ortus in Tauri 50
factus est discrimen dierum XLII. Ptolemæi liber
Latinus Aprilis 11 ascribit occasum vespertinum
Vergiliarum qui dies est decimus nonus a falso
quem putavit Arietis ingressu. Ovidius Aprilis
secundo posuit: qui et Arietis initium confert in
xv Kalendas Apriles a quo secundus Aprilis decimus sextus est dies. Hæc non male cum occasu
lucidæ Pleiadum astronomico consentiunt. Exinde
xu Aprilis Vergiliarum reliquum occidere scribit.
Etiam hoc consentanee, ut jam diximus.
At Plinius lib. XVIII, cap. XXVI, tertio Non.
Aprilis in Attica vesperi occultari Vergilias ait,
easdem postridie in Bocotia; Cæsari autem et Chaldæis Nonis. Columnella lib. IX, cap. II, octavo Id.
Aprilis qui dies est sextus, Vergilias vespere celari
dicit; decimo vero Kalendas Maias cum sole oriri:
quem ortum cosmicum vocant.
Postremo nec illud hoc in negotio contemnendum
videtur: diei principium non ab ipso tantum solis
exortu, sed ab aurora ipsa, vel increbrescente matutino crepusculo populariter accipi: finem quoque
alias ab occasu solis, alias ab lucidiore crepusculo.
Sic Orionis προκατάδυσιν έψαν Aralus descripsit,
ut exponit Theo:
ὁ δὲ δύεται ἠῶθι πρὸ
Αθρόος Ωρίων....
τουτέστι πρὸ τῆς τους, ante auroram. › Hinc, ut
quod quæque stella alterutrum præcedit initium
finemve sequitur, ita ejus orientis vel occidentis
diversa spatia constitui solebant.
Præterea docuit nos Godefridus Vendelinus, vir
in his disciplinis apprime doctus ac cœlestium observationum usu detritus, animadversum a se partim in Massiliensi provincia, partim in Belgio,
æstivis diebus et autumno, cum serenum maxime
cubare ad altitudinem partium circiter 17, aut 48,
densum adeo, ut per illum majores stellæ non traluceant, nisi supra horizontem gradibus aliquot
exstiterint; Pleiades vero in ipso gradu 17 sæpe
delitescant quod autumno non semel se observasse confirmat. Ex quo nova quadam ratione oriri,
vel occidere stella dicitur, quando ex illo vapore
primitus emergit, aut in eum conditur. His ex causis scriptorum illa varietas in designando stellarum
or!u, occasuque petitur. Nam ad viginți dies usque
post veros, apparentes isti ortus immersionesque
contingunt.
CAPUT X.
De bipartita anni sectione, quam Vergiliis plerique
tribuuni.
Illustres in coelo Vergilias ea res potissimum fecit, quod earum observatione annuas tempestates,
tum messis ac sementis tempora distinguere mortales quondam solerent. Etenim matutinus Pleiadum
ortus, et inito, quem heliacum vocant, æstatis
ac messis initium dabat; occasus vero matutinus
hiemis atque sementis. Ita bifariam quodammodo
partiebantur annum. Testis est Hesiodus antiquitus
id in Græcia factum esse versibus iis, quos capile
superiori retulimus. Tum deinceps innumeri Græci
ac Latini scriptis idem prodidere. Quare Theophrastus libro De signis pluviarum Vergilias annum
bifariam partiri scribit his verbis: Διχοτομεῖ δὲ
τὸν μὲν ἐνιαυτὸν Πλειάς σε δυομένη καὶ ἀνατέλλουσα·
ἀπὸ γὰρ δύσεως μέχρι ανατολῆς τὸ ἥμισυ τοῦ ἐνιαυToỹ έstiv. ‹ Secant annum bipartito Vergiliarum
exortus et occasus. Ab occasu enim illarum usque
ad exortum, anni dimidium est. Quod ipsum et
Varro sequitur lib. 1 De re rust., cap. XXVIII; et
diserte Plinius lib. XVIII, cap. XXIX, ubi Vergilias exortu suo æstatem incipere ait, occasu
hiemem, semestri spatio intra se messes, vindemiasque, et omnium maturitatem complexas. ›
Aratus vero:
Αἱ μὲν ὅμως ἐλίγαι καὶ ἀφεγγέες· ἀλλ' όνομαστα
Ηρι, καὶ ἑσπέριαι· Ζεὺς δ' αἴτιος εἱλίσσονται,
Ὃς σφίσι καὶ θέρεος, καὶ χείματος ἀρχομένοιο
Σημαίνειν ἐκέλευσεν, ἐπερχομένου τ' ἀρότοιο.
Cicero:
At magnum nomen signi, clarumque vocatur,
Propterea, quod et æstatis primordia clarent,
Et post hiberni præpandens temporis ortus
Admonet, ut mandent mortales semina terris.
Sed matutino id ortu et occasu facere Vergilias,
Aratus cecinit, non exprimit Cicero. At Festus
Avienus hoc interpretatione sua reddidit:
Nam si se gurgite tollunt
Vergiliæ, curvas in flava novalia falces
Exercere dies. Si condunt æquore flammas,
Tellurem presso proscindere tempus atatro.
Hæc anni bipartita distributio commode et maTux accipienda est, non præcise ac rigide. Non
enim exacte annuum spatium illarum ortu, et occasu bifariam dividitur. Quod ex Hippocrate colligi
col. 1385–1386page 25 of 29
PG 19:1385Τὸν μὲν ἐνιαυτὸν ἐς τέσσαρα μέρεα διαιρέουσιν ἅπερ μάλιστα γινώσκουσιν οἱ πολλοί· χειμῶνα, ἦρ, θέρος, φθινόπωρον. Καὶ χειμῶνα μὲν ἀπὸ Πλειά των δύσιος ἄχρι ισημερίης εαρινῆς· ἔαρ δὲ ἀπὸ ἰση μερίης μέχρι Αρκτούρου ἐπιτολῆς· φθινόπωρον δὲ ἀπὸ ᾿Αρκτούρου μέχρι Πλειάδων δύσιος. « Δὴ γὰρ τότε Σείριος ἀστὴρ Βαιὸν ὑπὲρ κεφαλῆς κηριτρεφέων ἀνθρώπων Ερχεται ἡμάτιος" πλεῖον δέ τε νυκτὸς ἐπαυρεῖ. ὁ ἥλιος, καὶ ὁ τοῦ Κυνὸς ἀστήρ.
potest: crjus est eximius hac de re locus libro III
∙Hɛpì dɩaitñs, qui necessario hic adnotandus est.
Τὸν μὲν ἐνιαυτὸν ἐς τέσσαρα μέρεα διαιρέουσιν·
ἅπερ μάλιστα γινώσκουσιν οἱ πολλοί· χειμῶνα, ἦρ,
θέρος, φθινόπωρον. Καὶ χειμῶνα μὲν ἀπὸ Πλειά
των δύσιος ἄχρι ισημερίης εαρινῆς· ἔαρ δὲ ἀπὸ ἰσημερίης μέχρι Αρκτούρου ἐπιτολῆς· φθινόπωρον δὲ
ἀπὸ ᾿Αρκτούρου μέχρι Πλειάδων δύσιος. «Annum in
partes quatuor dividunt: quas plerique maxime
dignoscunt, hiemem, ver, æstatem, autumnum.
Et hiemem quidem ab occasu Vergiliarum usque
ad æquinoctium vernum; ver autem ab æquinoetio verno usque ad ortum Vergiliarum; æstatem a Vergiliarum ortu ad ortum Arcturi;'autumnum vero ab Arcturo ad occasum Vergiliarum. ›
In bac anni quadripartita divisione non sunt
æqualia segmenta, sed longe major æstatis et biemis est modus, quam veris et autumni; cui dies
haud amplius quadraginta finiuntur. Hippocratis
sæculo, hoc est Metonis, Pleiadis ortus matutinus
et heliacus contigit in Tauri parte 19, Arcturi
ortus in Virginis 25: intervallum signorum quatuor,
graduum 6. Tantum æstivo segmento Hippocrates
emetitur; at verno tempori dies non amplius sex et
triginta competunt. Rursus occasus vespertinus ac
verus Pleiadum fiebat in gradu Libræ 28. Itaque ab
ortu Arcturi ad occasum Pleiadum gradus sunt
omnino 33. Denique ab occasu Pleiadis ad æquinoctium vernum quatuor fere signorum interstitium est. Atque ut apparentem occasum Vergiliarum non verum adhibeamus, haud multum de hoc
hiberno intervallo detractum fuerit. Tales igitur
anni divisiones magis ad sensum, et aeris coelique
vicissitudines, quam ad proportionem æqualitatemque partium institutæ sunt. Quod. ut in uno
Vergiliarum sidere ita esse monstremus: ortus
earum beliacus Metonis ævo in Tauri gradum incidebat 19; occasus in Libræ 28: intervallum signorum v, graduum 9; ab occasu ad ortuin, signorum
vi, graduum 21. Quod si dies interjectos æstimare
velimus, cum Metonis tempore verus solis ingressus
in Taurum Athenis contigerit Aprilis die xxVI,
hora 17, 57 in Libram autem vero motu subierit
Septembris xxvIII, hora 20, 10'; heliacus porro
Pleiadis ortus in Maii xv diem; occasus matutinus
in Octobris XXVI ceciderit: intervallum inter
utrumque, dierum est CLXV. Quod abest ab anni
dimidio, hoc est diebus CLXXXI, horis 18, diebus
fere XVII.
Sic Hesiodi tempore anno periodi Julianæ 3714,
quoniam æquinoctium vernum ȧxp:65 contigit
Martii xxx1, hora 1, 24' Athenis: ingressus item
in Taurum verus Maii 1, hora 4, 18'. Item æquinoctium autumnale Octobris II, hora 17, 33′ Athenis; intervallum inter Maii x diem, in quem gra
dus Tauri 11, et heliacus ortus Vergiliarum cadebat,
et xx Octobris, cui gradus Libræ 19, atque occasus
earumdem beliacus competebat; dierum est CLXIII.
Quod longe abest ab anni dimidio, nempe diebus xx.
PATROL. GR. XIX.
Anno denique Juliano primo, sol in Geminos vero
motu subiit Maii die xxiv, hora 11, 54, Romæ, ubi
initio Geminorum ortus heliacus Vergiliarum factus
est. At Scorpium iniit Octobris xxv, hora 5, 53′:
cujus gradus quartus, in quem matutinus occasus
convenit, incurrit in Octobris XXVIII. Discrimen
utriusque dies CLVII, quod a dimidio anno distat
diebus xxvi fere. Hæc intervalli paulatim crescentis
varietas ex æquinoctii antecessione, nec non octavæ
sphæræ, cum stellis in consequentia progressione,
tum apogei solis mutatione nascitur.
CAPUT XI.
De Canicula ortu et occasu veterum loca multa:
itemque de Procyne, diligenter expensa.
Alterum post Vergilias sidus, in quo et usum experiemur methodi nostræ; et scriptorum de en
loca paulo expendemus accuratius, Canicula est,
quam Græci Eɛiptov appellant: quod nomen latius
apud antiquos extenditur, nam et solem aliquando
significat. Ut apud Hesiodum 11 'Epr., ubi autumni
tempus ita describit:
Δὴ γὰρ τότε Σείριος ἀστὴρ
Βαιὸν ὑπὲρ κεφαλῆς κηριτρεφέων ἀνθρώπων
Ερχεται ἡμάτιος" πλεῖον δέ τε νυκτὸς ἐπαυρεῖ.
Nam tunc solis stella
Paulum supra caput fato obnoxiorum hominum
Venit interdiu: plus autem de nocte obtinet.
Interpretes omnes in id consentiunt, Sirium hic
esse solem, did to Gɛpά, quod est láµnsiv:
neque aliter hoc loco interpretari possis, contra
quam vir doctus existimavit. Non enim parallelus
quem Canicula describit, inæqualia segmenta supra
terram habet, infraque diversis in anni tempestatibus: quod de Sirio poeta canit. Hesychius, Zelotos,
ὁ ἥλιος, καὶ ὁ τοῦ Κυνὸς ἀστήρ. Idem ab Archilocho
pro sole ab Ibyco pro astris omnibus usurpari docet. Hunc Ægyptii Sothin appellavere (ait Orus
Apollo lib. I, cap. III) cui et principatum astrorum
tribuerunt: et ex ejus ortu de anni totius statu conjecturam capere solebant. Nam hujus effectus
amplissimi in terra sentiuntur, › ut loquitur Plinius (lib. II, cap. XL); præcipue vero, quod illius
exortu solis vapores accendi putantur. ‹ Sentiunt
id maria, et terræ, ut idem inquit, multæ vero
et feræ. Neque est minor ei veneratio, quam descriptis in deos stellis. > At Geminus cap. XIV longa
et erudita disputatione vulgarem hunc refellit
errorem, ortu sideris ullius, aut occasu mutari
naturæ statum opinantium. Non enim majore vi
aliis aliæ præditæ sunt stellæ: nec exortu, vel occasu suo tempestates ullas excitare putandæ sunt.
Sed penes solem causa est vicissitudinum istarum:
quarum in tempora cum insignium quorumdam siderum exortus, vel occasus incurrerent, hæc velut
signa, illis notandis ac designandis adhiberi placuit. Atque hoc in ortu Caniculæ præsertim astruit
Geminus, qui cum in eam anni tempestatem incumberet, in qua vehementior æstus exsistit, huļus
col. 1387–1388page 26 of 29
PG 19:1387μετάπτωσιν *Ος ῥά τ' ὀπώρης εἰσιν· ἀρίζηλοι δὲ οἱ αὐγαὶ Φαίνονται πολλοῖσι μετ' ἄστρασι νυκτὸς ἀπολης. "Πν τε κύν' Ωρίωνος ἐπίκλησιν καλέουσιν Λαμπρότατος μὲν ὅδ' ἐστὶ, κακὸν δέ τε σῆμα [τέτυκται.
prium significandi munus, post efliciendi quoque ▲ heliaco ad cosmicum ortum transitum fecit. Anno
vim causamque popularis illi consensus attribuit.
Ad id vero probandum cum alia adhibet argumenta
media ex philosophia deprompta, tum boc unum,
quod et sensu ipso discernitur, et ad institutum
nostrum valde pertinet. Nam si orienti Caniculæ
incrementum illud ardoris, tanquam causæ, tribuendum foret; tum id effici maxime oporteret,
quando cum sole conjuncta ortum cum ipso facit;
quam ¿vatodǹy proprie vocari supra diximus. At
res secus se babet. Non enim in ortu illo, quem
nos xocμixòv appellare solemus: sed in beliaco,
sive ɩtoà vehemens calor efficitur; nec eodem
ubique tempore; sed alibi citius, alibi tardius:
pro eo ac maturius, aut serius solis explicata radiis
Canicula consurgit. Ut in Rhodo post tricenos a
solstitio dies oritur; aliis in locis post quadraginta,
alibi post quinquaginta. Ex quo parapegmatum,
inquit, vacillat fides: quorum auctores in pronumtiandis ex ortu siderum et occasu tempestatibus,
quas in:onpzolas vocant, non arte ac methodo
certa, sed observatione ac longissimi temporis experientia nituntur. Hanc Gemini rationem primum
nominis ipsius notatio confirmat. Quippe vim illam
tempestatum impultricem atque ipsos mutationum
effectus Græci tas inionpaolas, Latini significationes
nominant; ut hoc intelligatur in stellis
illarum indicia non causas initio constitutas esse.
Tum octavi orbis, et hærentium in eo siderum progressio omnem ex doctorum animis dubitationem
sustulit. Nam quæ sidera certis antea cœli stationibus ac temporibus affixa credebantur, ea paulatim
locuin mutando fidem fefellerunt, nec in eas hodie
tempestates incidunt, quibus vel significandis, vel
commovendis attributæ videbantur.
primo Juliano, ortus cosmicus Sirii Romæ contigit
in gradu Cancri 22, 48′; Julii circiter xvı; heliacus in gradu Leonis 7, 43′; Augusti fere secundo.
Anno labente MDCXxx Christi, ortus cosmicus in
gradum Leonis 7, 16'; Heliacus in Leonis 20, 30'
incurrit, Augusti circiter 12. Haque caniculariam
dierum initium ab ortu heliaco descivit, ac sem.
per longius deinde recedet. Hanc μετάπτωσιν orbis
stellati prisca ætas ignorabat: ideoque designatos
semel a majoribus suis ortus occasusque constanter tenebant; ac tum heliacos cum cosmicis promiscue habebant, tum qui certorum erant locorum proprii, nullo discrimine ad alios accommodabant. Ad hæc fere capita varietas omnis illa referre potest, quæ apud antiquos scriptores hoc in
negotio insignis occurrit.
Ortum Sirii plerique in id momentum conferant,
quo sol Leonem ingreditur. Quoniam vero solstitia et æquinoctia in octavis committi signorum partibus vulgaris erat opinio, hinc totidem ante veros
ingressus diebus initia dodecatemoriorum anteverterunt. Solstitium Julii Cæsaris Junii quarto et
vicesimo die defixum erat. Igitur xv Kalendas Julii,
sive Junii xv, in Cancrum sol ingredi putabatur.
In Leonem vero post unum et triginta dies, xv Kalendas Augusti. Plinius libro II, capite XLVN,
‹ Ardentissimo æstatis tempore exoritur Caniculæ
sidus, sole primam partem Leonis ingrediente: qui
dies xv ante Augusti Kalendas.» Libro quoque
XVII, capite XXVIII, post solstitium oriri Caniculam ait die xx. Si vi Kalendas Julii ſit solstitium, ingressus in Cancrum xvi Kalendas accidit,
qui est Julii xv11 dies. Varro libro 1, capite XXVII,
a solstitio ad exortum Caniculæ dies numerat xxix÷
Columella libro IX, capite XIV, dies xxx; alii, ut
Palladius libro VII, tit. IX, Caniculam xiv Kalendas
Augusti oriri tradunt: qui est xix Julii dies: quem
et Ptolemæus Græce a nobis editus inter alios memorat. Nam et Epiphi xxi, id est Julii xv, et Epiphi xxv, qui est Julii x1x, et Epiphi xxv11, Julii as!
ponit ortum Caniculæ: quo die Censorinus quoque
in Egypto oriri scribit cap. XXI.
Caniculam ortu suo æstivos calores intendere non
solum antiqui persuasum habebant, sed mortalium
hodie omnium usu, et communi sermone percrebuit. Cum autem duplex sit ortus siderum, apparens, sive heliacus; et verus, qui et cosmicus dicitur tanta illa vis æstus augendi, ac cæterorum
efficiendorum, heliaco, non cosmico quondam ortui
imputari solebat, ut ex Gemino paulo ante referebamus: quod et scriptores alii nos docent; qui ex
orientis Caniculæ prospectu futurorum præsagia
peti solita demonstrant. Sic Homerus Iliad. x, Sirii
describens ortum:
*Ος ῥά τ' ὀπώρης εἰσιν· ἀρίζηλοι δὲ οἱ αὐγαὶ
Φαίνονται πολλοῖσι μετ' ἄστρασι νυκτὸς ἀπολης.
áµolyó.
"Πν τε κύν' Ωρίωνος ἐπίκλησιν καλέουσιν·
Λαμπρότατος μὲν ὅδ' ἐστὶ, κακὸν δέ τε σῆμα
[τέτυκται.
Heliacum ortum intelligit, qui æstate desinente
fil, quam drúpav vocat, extrema nocte, ut recte
Eustathius exponit. Quanquam Theo ad Aratum
ingentes illos æstus ortui cosmico videtur ascribere. Atqui longiore deinceps annorum evoluto
spatio, postquam sidus illud eiç tà inóµeva progressionem habuit, intoŋuasia omnis manifeste ab
Ac major pars, ut dixi, Veterum, qui post annum Julianum conditum scripserunt, ortum Canicula
primo in Leouem ingressui solis assignant; ut Varro,
ut Columella, ut Palladius, ut Manilius, ut Firmicus,
ac cæteri: qui quasi per manus traditam bane
opinionem posteris tradiderunt. In quo recentiores
quique plurimum falsi sunt. Nam neque Julii sæculo, neque Constantini; quo Firmicus, ac paulo
post, ut quorumdam est opinio, Manilius floruit;
ortus heliacus Sirii, de quo isti loquuntur, in primam partem •Leonis Romæ incidit. Etenim anno
primo Juliano cosmice oriebatur Canicula Romæ
cum gradu Cancri 22, 48', heliace cum gradu Leo
nis 7, 43'. At in Rhodo eodem sæculo ortus ejusdem cosmicus in Cancri gradum 16, 48'; Heliacus in Leonis 1 cadebat. Quod illic ætate sua con-
col. 1389–1390page 27 of 29
PG 19:1389Κύων μὲν γὰρ τὸ σύμπαν ἄστρον· ὁ δὲ ἐπὶ τῆς γένυος αὐτοῦ Σείριος· ὃν ὀρθῶς ἄν τις ὀνομάζοι τὸν Πρόκυνα, οὐ τὸν Κύνα.
tigisse testatur Geminus, et ante hunc Hipparchus. nem oriri dixerat. Sane primo anno Juliano verus
Ex quo de Gemini ætate conjectura nostra firmatur. Nos enim lib. II De doct, temp., cap. VI, sexto
Urbis sæculo ipsum floruisse demonstravimus ex
co, quod ante annos CXX, quam scriberet, Isia in
Eudoxi τpoñàç incidisse prodit: de quo rursus in
Notis ad Gemini pag. 19 accuratius est actum.
Redeo ad ortum Caniculæ. Quem cum Gemini
rationibus adamussim consentientem exhibet methodus nostra. Plinius autem, et cæteri, qui circa Julii xv, vel xx, in prima parte Leonis oriri scripserunt, falsa illa persuasione moti sunt, quam
supra quarto capite, ex præpostera antiquorum
imitatione perperam illis obrepsisse monstravimus.
Hic primus eorum fuit error. Cui alter accessit,
quod cum verus, et cosmicus ortus Caniculæ circa
id tempus, quod ab illis conceptum est, Romæ
contingeret, Heliacus autem non in Italia, sed in
Egypto sub idem tempus accideret, isti quae ab
Alexandrinis, et Ægyptiis ad suum tractum accommodata, scriptisque prodita erant, ad Italicum applicarunt. Ortus cosmicus Sirii anno primo Juliano
Alexandriæ fiebat in gradu Cancri 12, 27', circa
VII Julii heliacus in gradu 26, 9', hoc est Julii
fere xx. Quamobrem quod illi de ortus canicularis
tempore scribunt, si de Italico cœli positu sermo
est, ad cosmicum refertur: sin Ægyptiaci ratio
ducitur, heliacus habendus est. Columella, qui tricesimo ab solstitio, et ab octava parte Cancri die
Caniculæ ponit exortum, imprudens in veritatem
delapsus est. Sic enim partem in Leonis septimam
ſere redacta ratio est. Sed in tempore definiendo
vulgaris illum error abripuit; nam quia solis introitum in Cancrum Junii xv11 circiter illigavit,
Leonis aditum Julii xviu consentaneum est ascribi,
ortum vero Caniculæ Julii xxIII vel xxiv, in parte
Leonis circiter septima. In quo tamen fugit illum
ratio. Quippe Kalendis Augustis, vel paulo post,
beliacus Caniculæ ortus per id tempus congruit.
Non minori hallucinatione Plinius vicesimo tertio
post solstitium die oriri Caniculam heliace putavit,
cum revera totidem post solstitium diebus cosmice
ætate Julii Cæsaris oriretur.
Scaliger Notis ad Manilii lib. V (pag. 405), poetam suum corrigit, qui ex communi opinione dixit
in parte Leonis ortum facere Sirium: «Melius,
inquit, dixisset Canem principio Cancri oriri in
finitore barbarico. Sæculo Manilii oriebatur in vis
Cancri. Ut Augusti sæculo demus doruisse Manilium, quod ratus est Scaliger, neque initio Cancri, neque cum ejus gradu vi orta est Canicula.
Quippe verus illius ortus Alexandriæ in gradu 12,
27; heliacus in 26, 9' accidit. Ab ortu vero non
multum abhorret Plinius: qui lib. XVIII, cap.
XXIX, Caniculam oriri ait in Ægypto Iv Nonas
Julias. In hunc enim diem undecimus fere Cancri
gradus incurrit. Tametsi de Procyne, non de Canicula, videtur hoc posterius intellexisse Plinius.
Nam capite antecedenti, Iv Nonas Ægypto Procyortus, sive cosmicus Procynis Romæ cum gradu
11, 0' Cancri fiebat: heliacus cum ejusdem gradu
27, 54'. At in Ægypto cosinicus contigit in gradu
Cancri 6, 17'; beliacus in 21, 5'. Manilius autem
lib. V, et Firmicus, ut. recte Scaliger emendavit,
Procynem in Cancri parte xxv oriri volunt:
quod et Julii sæculo, uon Firmici consentaneum
est.
Duo sunt in cœlo sidera, quibus Canis nomen
competit: Procyon, et Kúwy. Ille Antecanis, sive
minusculus Canis vocatur, ad lacteum circulum
positus, inter æquinoctialem circulum et zodiacum:
duasque stellas habet; in collo unam, in femore
alteram, quæ et Procyon appellatur proprie. Cujus
origo vocabuli ex eo petitur, quod Canis ac Sirii
præcedat ortum. Canis autem sidus est ad austrum
infra æquinoctialem circulum. Quod cum stellas
habeat plures, præcipuam tamen in ore ac maxilla
gerit: quam Sirium vocant, Latini Caniculam, etsi
Canicula nonnunquam pro toto ipso sidere sumitur. Plinius lib. XVIII, cap. XXVIII negat Procyni
nomen apud Romanos ullum esse. Quod sidus
apud Romanos, inquit, non habet nomen, nisi
Caniculam hanc velimus intelligi: hoc est minorem
Canem, ut in astris pingitur: ad æstum magnopere
pertinens. Ita Peliserius emendaverat in ora codicis sui, pro quo vulgo legitur: «Est autem magnopere pertinens. • Pertinere ad æstuin Procynem ait, quoniaın ‹ confessum inter omnes sidus
indicat, quod Canis ortum vocamus. ▸ Adeoque
ingentem illum æstum denuntiat: imo et ex parte
facit. Hinc Horatius lib. III, Ode 30:
Jam Procyon furil
Et stella vesani Leonis
Sole dies referente siccos.
Nisi quis fortasse Procynem ab Horatio cum
Sirio confundi velit, quoniam prima hæc asterismi
Canis stella ante cæteras, adeoque ante totum ipsum Canem apparet. Sic enim Galenus in lib. I
Epidem. Hippocratis, Κύων μὲν γὰρ τὸ σύμπαν
ἄστρον· ὁ δὲ ἐπὶ τῆς γένυος αὐτοῦ Σείριος· ὃν ὀρθῶς
ἄν τις ὀνομάζοι τὸν Πρόκυνα, οὐ τὸν Κύνα. Si
rium ait appellari a nonnullis xúva, quod totius
nomen est sideris: rectius tamen Procynem appellari posse, quam Canem. Quem Galeni locum, ut
et alia fere omnia de Canicula, in farraginem Solinianam avertit Salmasius ex Bisciolæ nostri lib.
XII tomi II subsecivarum, cap. II; neque auctorem, a quo ista didicerat, vel littera nominavit;
qui ejus est mos. Utrum autem Procynem perpetuo pro Canicula Plinius acceperit, quod Exercitatori videtur, dicemus cap. I libri septimi.
Ut in ortu suo immodicos æstus excitare Cani.
culam, sic occidentem frigora et inimicas frugibus pruinas commovere scriptores asserunt. Manilius lib. I, Plinius lib. XVIII, cap. XXIX; Columella lib. Xl, cap. II. ‹ Pridie Kalend. Maias Canis se vespere celat; tempestatem significat.,
col. 1391–1392page 28 of 29
PG 19:1391γὰρ τῷ καιρῷ μόνῳ καρηβαροῦσιν οἱ ἀστάχυς;, καὶ κέκλινται ὑπὸ τοῦ καρποῦ, καὶ τῆς πρὸς ἄμητον ὥρας, οἱονεὶ τὴν δρεπάνην ἐφ' ἑαυτοὺς καλοῦντες.
Plinii verba, quia mendosa sunt, castigandi causa
referemus. Narrat instituta Robigalia a. d. vu
Kalend. Mai.: • Quod post dies undeviginti ab
æquinoctio verno, per id quatriduum varia gentium observatione in ¡v Kalend. Maii Canis occidit,
sidus et per se vehemens, et cui præoccidere Caniculam necesse sit., v Kalendas Maias ad
¡v totum hoc quatriduum frugibus decretorium esse
dicit: et ab æquinoctio verno dies numerat undeviginti. Æquinoctium vernum a Plinio confertur in viit
April, Kalendas. a quo secundus et tricesimus dies est
vı Kalendas Maias. Legendum itaque fuerit: ‹ post
dies unum et triginta. Idem Plinius ex Varrone
refert occasum Caniculæ in decimam Tauri partem. Quod illius sæculi opinioni congruit, quæ
ingressum in dodecatemoria octavo ante cardines
die repræsentabat. Ut igitur in Taurum subeat sol
xı Kalendas Maias, decima pars ejus in iv Ka-
·lendas incidet: quo die Ptolemæus Græce a nobis vulgatus occasum Canis adnotavit. Tabulæ nostræ heliacum occasum Sirii reddunt Romæ in
gradu Tauri 5, 31'. Quem sol adibat Julii Cæsaris ætate tertio circiter Kalendas Maias. Plinius
vero, qui và Kalendas adnotavit, ex ¿mixatadúσɛWS
qaɩvoµévòs ratione conciliari potest. Nam illius
laxiora solent esse spatia, ut supra demonstravimus.
Geminus ait Canem Euctemoni in secundi Tauri
parte, Eudoxo in quarta celari.
CAPUT XII.
De tempore messis in Ægypto et Palestina ex occasione ortus Pleiadum; ac de Sabbato deuteroproto;
cujus ratio in Epiphanianis Animadversionibus
tradita defenditur, contraque eam objecta solvuntur. Primus mensis ab llebræis ad novarum
frugum tempus accommodatus. Maturitas frugum
duplex. Marci evangelista locus illustratur.
Mirum quibusdam, nec satis credibile visum est,
quod ex Hesiodi et aliorum antiquorum testificatione constat, sub exortum Vergiliarum tempestivam in Græcia messem fuisse. Nam illarum ortus
reliacus in anno Juliano primo Romæ factus es'
Tauronos xxvii, qui in Maii xxı diem cadebat; in
Ægypto vero, Tauronos xxi, Maii xiv. At Hesiodi
tempore maturius adbuc ortus ille fiebat. Sed ut
Per illud tempus solum summa spicarum
capita gravantur; et præ frugibus, ac metendi maturitate inclinantur; tanquam ad se falcem invitent. Agit autem de Sabbato deuteroproto; quod esse idem existimat ac primam azymorum diem. Quare ex ejus auctoritate liquet, in
Ægypto, et, quod tam reipsa consequens est,
quam ab eodem concluditur;.etiam in Palæstina,
maturas per idem tempus segetes ad messem ſuisse. Sunt enim ambo illi tractus sub eadem poli
altitudine siti.
Hæc cum in Animadversionibus Epiphanianis ante
aliquot annos observassem (Ad hær. XXX, n.
XXXI), visa non nemini absurda res est, qui falsam opinionem esse nostram putavit super Sabbato
& deuteroproto. Quod cum Scaligero illud esse Sabbatum ostendimus, quod primum est ȧnd the devrépaç toỹ Пáoxa, in qua manipulus novarum frugum offerri consueverat. Quo etiam in loco sententiam illam redarguimus, quæ Sabbatum secundo primum ideo Pentecosten esse malebat,
quoniam maturæ tunc erant spicæ, ut eas apostoli
Sabbate illo confricarent. Sub initium autem azymorum maturæ esse non poterant quandoquidem
quinquagesimo inde die falx primum mittebatur.
æc non falsa solum esse, sed etiam contraria
Scripturæ demonstravimus. Negat vero scriptor
ille nuperus, et damnatam illic a nobis sententiam tueri pergit, ac mirari se dicit, eam velct
Scripturæ contrariam esse rejectam. Cui quidem
sic hoc loco satisfaciam, ut de messis tempore,
quod coeperam, plenius atque uberius explicem.
de Græcia modo, et Italia nihil dicam, in Ægypto
sane ac Palæstina longe ante heliacum Vergiliaruin exortum messem auspicabantur. Nam The
in commentariis ad Aratum testis est, mensis Phar
anuthi xxv die, qui Aprilis xx respondet, orientibus Vergiliis messis in Ægypto tempus esse. Et de
cosmico seu vero, non heliaco exortu loquitur, qui
Theonis sæculo circa illud tempus accidit. Quor
ne quis vanum existimet, Ægyptium alterum citabo priore illo magis etiam idoneum testem;
S. Isidorum Pelusiotam, qui lib. III, epist. 110 scribit sub id tempus, quo Judæi Pascha celebrabant,
spicas jam maturas ad messem videri. 'Ev Exely
γὰρ τῷ καιρῷ μόνῳ καρηβαροῦσιν οἱ ἀστάχυς;, καὶ
κέκλινται ὑπὸ τοῦ καρποῦ, καὶ τῆς πρὸς ἄμητον
ὥρας, οἱονεὶ τὴν δρεπάνην ἐφ' ἑαυτοὺς καλοῦντες.
Igitur qui propter vulsas ab apostolis et confricatas segetes negabant Sabbatum deuteroproton
unum quempiam ex azymorum esse diebus; in
quod plerique consentiunt, ea, quam oppugnavimus, ratione nitebantur; quod xv die Nisan, aut
xx Martii maturæ esse spicæ non poterant. ‹ Nam
festum, inquiunt, primitivorum celebrabatur
quinquagesimo die post Pascha: celebrabatur autem simul atque prima falx in messem mittebatur. Non ergo poterant in festo azymorum, id est
quinquaginta ante diebus, segetes esse maturæ. ›
Contra hanc ex capite Levit. XXIII, 2 istud objecimus: novarum frugum manipulum postridie
primæ azymorum oblatum fuisse; proinde maturas jam fuisse segetes. Neque vero quinquagesimo
post die novas fruges, sed ex novis frugibus primitiarum panes repræsentatos esse.
At recens ille scriptor adversum nos excipit,
non spicas maturas, sed adhuc virentes; nec eas
trititeas, sed hordeaceas, oblatas esse. • Quare,
.nquit, si diebus azymorum spicæ messis bordeaceæ, quæ tunc offerebantur, adhuc virebant,
optime infertur, triticum, quod serius maturescit, nondum tunc temporis potuisse esse maturum. ▸
Verum non hordeaceas solum, sed etiam triticeas esses sub azymoruin tempus maturas inter-
col. 1393–1394page 29 of 29
PG 19:1393"Οταν δὲ παραδῷ ὁ καρπὸς, εὐθέως ἀποστέλλει τὸ δρέπανον. ὅταν δὲ παραδῷ τὸ θέρος.
scha celebratum est.
dum fuisse, si Scripturæ fidem habemus, necesse quo passus est Christus, mense integro citius Paest credere. Nam Levitici XXIII id non obscure
declarat. Ubi postquam commate 10 præcepit Moyses, ut post demessam segetem spicarum manipulos, et primitias offerrent, subjicit com. 43: ‹ Panem, et polentam, et pultes non comedetis ex segete, usque ad diem qua offeratis ex ea Deo vestro. Si nunquam maturæ, etiam ad confricandum, segetes erant azymorum tempore, frustra
de panificio caveretur, ne ante oblatum Omer panis
ex. novis frugibus fieret. Itaque argumento illud
est, etiam triticum aliquando maturum fuisse. Sed
omnem pervicaciam retundit aditæ ab Israelitis
Palæstinæ, ac transmissi Jordanis historia, quæ
Josue cap. III et sequentibus continetur.
Transierunt enim Jordanem tempore messis.
← Jordanis autem (inquit vers. capitis tertii) ripas alvei sui tempore messis impleverat. Quo
transmisso circumcisi sunt, et aliquandiu substiterunt, donec vulnera sanarentur; (cap. V, 8)
postea Pascha celebrarunt, ‹ quarta decima die men -
sis ad vesperam. › Haud dubie ex Mosis præscriplo, adeoque mense primo. Addit eosdem comedisse de frugibus postridie azymos panes et polentam; ac tum manna defecisse, cum primum
frugibus novis Chananææ vesci cœperunt. Quis
c eo non videt, non modo maturas ad vellicandum segetes mense primo fuisse, sed etiam ad panem ex illis faciendum? Adde mensis ipsius vocabulum, quod Abib propterea dictum est, sive
novorum, ob novas utique fruges. Adde Theonis
et Isidori Pelusiotæ loca illa, quæ initio capitis
adduximus, ex quibus apparet, tam in Ægypto,
quam in Palæstina messis tunc cœpisse tempus.
Ut autem res illustretur magis; duo quædam
proponenda sunt. Alterum, mensem primum, seu
novorum, minime apud Judæos veteres statum
fuisse, ac certo tempore defixum. Nam'docent magistri, cum pluribus aliis de causis proferri consuevisse mensem illum, et intercalatione submoveri; tum ob fruges novas nondum adultas. Qua
de re fuse agitur in Talmudicis Digestis, et apud
R. Mosem Maimoniden. Tum Aben Ezra in cap.
XII Exodi pluribus idem explicat, ubi inter alia
scribit, nihil de lunari mense ab legislatore cau·
tâm esse; sed hoc unum præcepisse, ut in ipso
novarum frugum mense Pascha celebrarent. Quocirca pro eo atque fruges citius aut tardius crevissent, ita serius ociusve primum illos indixisse
mensem ac nonnunquam annos intercalares duos
continuasse. Sane quod ad eum annum spectat,
in quem Sabbatum illud deuteroproton, quo de
agitur, incidit, qui fuit xnpúswę primus, neomenia Paschalis Aprilis 11 contigisse videtur, feria VII,
prima dies azymorum Aprilis xvi, feria vII. Itaque Sabbatum deuteroproton in xxm diem Aprilis
incurrit, qui quartus est ab eo quem Vergiliarum
ortui, et initio messis Theo præfinit. At anno ipso.
'
Praterea sciendum est, maturitatis in frugibus
gradum esse duplicem. Aut enim matura seges est
ad falcem quod tempus Marcus evangelista cap.
IV, 29 obscuris verbis indicat, quæ obiter explicanda sunt: "Οταν δὲ παραδῷ ὁ καρπὸς, εὐθέως
ἀποστέλλει τὸ δρέπανον. Vulgo sic accipiunt, quasi
napadi, sit, prodiderit se, et absolute sumatur: quod est inusitatum. Malim sic interpretari,
• cum permiserint fruges, id est, cum plena
maturitate messores invitare cœperint. Vulgatus
interpres non tam verba quam sententiam expressit. Conjecturam nostram adjuvat Theophylactus,
qui sic exponit, aut legit: ὅταν δὲ παραδῷ τὸ θέρος.
Quod, nisi ut nos fecimus, explicare nequeas. Aut
igitur plena in frugibus maturitas ista spectatur;
aut adhuc viridis est tam spica quam semen ipsum,
ita tamen ut esui utrumque sit aptum, ac vellicari
adhuc, et molle triticum, quam torridum, et messi
destringique possit. Imo suavius est esu virens
proximum. In Sabbato illo deuteroproto, de quo
sermo nobis est, maturæ non ad esum tantum, sed
ad messem quoque segetes fuerunt. Erat enim dies
Aprilis xx. Aliis temporibus, quando Pascha citius accidebat, hordeaceus manipulus offerebatur,
aut viridium adhuc tritici spicarum. Utrius generis spicis constaret Omer Scriptura non deßnit.
Quocirca justæ suspicioni locus est, promiscue alterutrum offerri ſas fuisse, prout utriusvis maturitas in legitimum diem incidisset. Nam neque
plena, et ad messem idonea maturitas exspectabatur, neque tamen lactens adhuc semen ad Omer·
adhibebatur, sed saltem viride. At cum paulo citius Pascha contingeret, quam ad oblationem triti-.
ceus fasciculus comparari posset, succidanea erat.
messis hordeacea, utpote præcocior.
Postremo non videtur interdictum ulla lege Judæis, ne ante oblatum manipulum messem facerent, etiam hordeaceam. Imo ante factam esse, locus ille Levitici XXIII, 10, demonstrat: Cum ingressi fueritis terram, quam ego dabo vobis, et messueritis segelem, feretis manipulos spicarum, etc.
Quod tamen non perpetuo, sed interdum accidit,
D.secundum ea quæ paulo. ante diximus. Idem et
de Pentecoste debet esse judicium; nullo præcepto vetitum Judæis esse, ne ante festum hoc frugibus novis ac panibus ex his confectis vescerentur;
quod opinionis fautores contrariæ sumunt: quin
potius id antea fas fuisse, declarat historia capitis
tertii et quinti Josue, quam citavimus. Neque
primitiarum vocabulum id perpetuo significat,
quod omnium primum est, et ante quod nullum in
usu fuit; sed interdum simpliciter pro quavis
oblatione, vel re ad honorem Dei seposita ac selecta,
ut Exod. XXV, 2, et XXXV, 5 et 21; Numer. XXXI,
29. Quare tametsi primitivi panes in Pentecoste
oblati fuerint, minime ex eo sequitur novas ante
hoc tempus fruges non attigisse Judæos. Quod in.
Continue reading PG 19: De Graecorum Aeris ac Computis: Dissertatio →≣ entire volume